PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. XII. ὁ πόλεμος ἔχει, ἡ δὲ ἀλήθεια τῶν γινομένων πρὸς τὸ nos quidem esse belli occasionem, sed quæ agun ύψος βλέπει. Ὥστε ἐφ' ἡμᾶς μὲν δῆθεν τὰς μηχανάς καὶ τὰς ἐνέδρας διασκευάζονται, καὶ ἀλλήλοις έγχελεύονται ἐπιβοηθεῖν, ὡς ἕκαστος ἔχει ἐμπειρίας ή ῥώμης. Πίστις δὲ ἐστι τὸ πολεμούμενον, καὶ κοινὸς σκοπὸς ἅπασι τοῖς ἐναντίοις καὶ ἐχθροῖς τῆς ὑγιαινούσης διδασκαλίας τὸ στερέωμα τῆς εἰς Χριστὸν πιο στεως κατασείσαι, ἐκ τοῦ τὴν ἀποστολικὴν παράδοσιν ἐδαφισθεῖσαν ἀφανισθῆναι. Διὰ τοῦτο, ὡς τῶν χρεω φειλετῶν οἱ δῆθεν εὐγνώμονες, τὰς ἐκ τῶν ἐγὼ γράφων ἀποδείξεις ἐπιβοῶνται, τὴν ἄγραφον τῶν Πατέρων μαρτυρίαν ὡς οὐδενὸς ἀξίαν ἀποπεμπόμε νοι. Αλλ' οὐ γὰρ φησόμεθα τῆς ἀληθείας, οὐδὲ δειλία τὴν συμμαχίαν προδώσομεν. Εἰ γὰρ ὁ μὲν Κύ ριος ὡς ἀναγκαῖον καὶ σωτήριον δόγμα τὴν μετὰ Πατρὸς σύνταξιν τοῦ ἁγίου Πνεύματος παραδέδωκε, τοῖς δὲ οὐχ οὕτω δοκεῖ, ἀλλὰ διαιρεῖν καὶ διασπᾷν καὶ ἐπὶ τὴν φύσιν τὴν λειτουργικὴν μετοικίζειν· πῶς οὐκ ἀληθὲς, ὅτι τὴν ἑαυτῶν βλασφημίαν κυριω τέραν ποιοῦνται τῆς τοῦ Δεσπότου νομοθεσίας; Φέρε δὴ οὖν, πᾶσαν φιλονεικίαν καταβαλόντες, οὕτω περὶ τῶν ἐν χερσὶ πρὸς ἀλλήλους διασκεψώμεθα. τότε Χριστιανοὶ πόθεν ἡμεῖς; Διὰ τῆς πίστεως, πᾶς τις ἂν εἴποι. Σωζόμεθα δὲ τίνα τρόπον; 'Αναγεννηθέντες δηλονότι διὰ τῆς ἐν τῷ βαπτίσματι χάριτος. Πόθεν γὰρ ἄλλοθεν; Εἶτα τὴν σωτηρίαν ταύτην διὰ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος βεβαιουμένην γνωρίσαντες, ὃν παρελάβομεν τύπον διδαχῆς προησόμεθα; "Η μεγάλων ἂν εἴη στεναγμῶν ἄξιον, εἴπερ εὑρισκόμεθα νῦν μακρυνόμενοι μᾶλλον ἀπὸ τῆς σω τηρίας ἡμῶν, ἢ ὅτε ἐπιστεύσαμεν· εἴπερ & προσεδεξάμεθα, νῦν ἀπαρνούμεθα. Ἴση ἐστὶν ἡ ζημία ἢ ἄμοιρόν τινα τοῦ βαπτίσματος ἀπελθεῖν, ἢ ἔν τι τῶν ἐκ τῆς παραδόσεως ἐλλεῖπον δέξασθαι. Τήν τε ὁμολογίαν, ἣν ἐπὶ τῆς πρώτης εἰσαγωγῆς κατεθέμεθα, ὅτε, ῥυσθέντες ἀπὸ τῶν εἰδώλων, προσήλθομεν Θεῷ ζώντι, ὁ μὴ ἐπὶ παντὸς φυλάσσων καιροῦ, καὶ διὰ πάσης ἑαυτοῦ τῆς ζωῆς ὡς ἀσφαλούς φυλακτηρίου περιεχόμενος, ξένον ἑαυτὸν καθίστησι τῶν ἐπαγγε‐ λιῶν τοῦ Θεοῦ, τῷ ἰδίῳ χειρογράφῳ μαχόμενος, ὁ ἐπὶ τῆς κατὰ τὴν πίστιν ὁμολογίας κατέθετο. Εἰ γὰρ ἀρχή μοι ζωῆς τὸ βάπτισμα, καὶ πρώτη ἡμερῶν ἐκείνη ἡ τῆς παλιγγενεσίας ἡμέρα, δῆλον, ὅτι καὶ φωνὴ τιμιωτάτη tur revera ad excelsum spectare. Itaque in nos quidem machinas et insidias instruunt, seque maluo exhortantur ad ferendas suppetias, ut quisque peritia aut robore valet. Caterum id quod oppugnantuur, fides est, isque scopus communis est omnibus adversariis, et sanæ doctrine inimicis, ut soliditatem fidei in Christum concutiant, apostolicam traditionem solo æquatam abolendo. Eapropter, sicut solent qui bonæ fidei debitores sunt, probationes e Scriptura clamore exigunt, Patrum testimonium, quod. scriptum non est, velut nullius momenti rejicientes. At de tuenda veritate nihil remittemus, neque ignavia a ferendis illi auxiliis desistemus. Etenim si Dominus nobis, ut necessarium ac salutare dogma, Spiritus cum Patre conjunctionem tradidit; his autem non ita videtur, seď dividere ac distrahere Spiritum et ad servilem naturam detrudere: an non verum est, apud illos blasphemiam ipsorum plus habere ponderis, quam Domini præscriptum? Agedum igitur omni contentione deposita, ita de iis quæ in manibus sunt, inter nos disceptemus. Christiani unde nos? Per fidem, dicet quilibet. Salvi autem fimus, quo modo? Nimirum regenerati per gratiam quæ confertur in baptismo. Nam unde alioqui? Ergone postquam banc salutem per Patrem et Filium et Spiritum sanctum ratam ac firmatam noverimus, traditam nobis' doctrinæ formam abjiciemus? Id profecto multis dignum suspi riis fuerit, si comperiamur nunc longius abesse a salute nostra, quam tum cum credidimus; si quæ tunc recepimus, nunc abnegamus. Par et æquale damnum est, sive quis baptismatis expers decedat de vita sive recipiat baptisma, cui unum aliquod eorum quæ tradita sunt desit. Et quisquis professionem, quam in prima institutione de posuimus, cum liberati a simulacris accessimus ad Deum vivum, in omni tempore non servat, nec cam quasi tutissimum præsidium per totam suam vitam complectitur, seipsum alienum reddit a promissis Dei, suo ipsius chirographo repugnans, quod in professione fidei deposuit. Nam si mihi vitæ initium est baptismus, ad dierum omnium primus est dies reπασῶν ἡ ἐν τῇ χάριτι τῆς υἱο- generationis; perspicuum est et vocem illam omθεσίας ἐκφωνηθεῖσα. Τὴν οὖν εἰσάγουσάν με εἰς τὸ φῶς, τὴν γνῶσιν Θεοῦ μοι χαριταμένην παράδοσιν, δι' ἧς τέκνον ἀπεδείχθην Θεοῦ, ὁ τέως διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἐχθρὸς, ταύτην προδῶ, ταῖς τούτων πιθανολογίαις παρατραπείς; ᾿Αλλὰ καὶ ἐμαυτῷ συνεύχο και μετὰ τῆς ὁμολογίας ταύτης ἀπελθεῖν τρὸς τὸν Κύριον, καὶ αὐτοῖς παραινῶ, ἄτυλον διατηρῆσαι τὴν πίστιν, εἰς ἡμέραν Χριστοῦ, καὶ ἀχώριστον ἀπὸ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ φυλάξαι τὸ Πνεῦμα, τὴν ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος διδασκαλίαν ἔν τε τῇ ὁμολογία τῆς πό στεως διατηρούντας καὶ ἐν τῇ τῆς δόξης ἀποπλη φώσει. Τοῦ αὐτοῦ. Τίνι οὐαί; τίνι θλίψις; τίνι ἀπορία καὶ σκότος; τίνι αιωνία κατάκρισις; Οὐ τοῖς παραβάταις; οὐ τοῖς PATROL. CXXX. nitam pretiosissimam esse, quæ in adoptionis gratia prolata est. Itane igitur traditionem, quæ me adducit ad lucem, quæ Dei cognitionem largita est, per quam factus sum filius Dei, qui prius propter peccatum eram hostis, deseram, seductus istorum speciosis sermonibus? Quin potius et illud mihi precor, ut cum hac professione contingat hinc decedere ad Dominum et ipsos hortor, ut inviolatam servent fidem usque ad diem Christi, et indivulsum a Patre et Filio custodiant Spiritum: doctrinam baptismatis tum in fidei professione, tum in gloriæ persolutione servantes. Ejusdem. Cui va? cui alllictio? cui angusti, ac tene. bræ? cui sempiterna condemnatio? Nonne præva24

EUTRYMII ZIGABENI ricatoribus? nonne iis qui fdem abnegarunt? Sed τὴν πίστιν ἀρνησαμένοις; Τίς δὲ τῆς ἀρνήσεως Ελεγ unde probantur abnegasse? Nonne hinc, quod suas ipsi professiones irritas fecerunt? Quid autem professi sunt, aut quando? Professi sunt credere se in Patrem et Filium et Spiritum sanctum, tum cumi renuntiantes diabolo et angelis «jus salutiferam illain vocem ediderunt. Quod igitur istis dignum vocabulum excogitatum est a liliis lucis? Nonne perfugae ac prævaricatores appellantur, ut qui salutis suæ pacta violarint? Quo igitur nomine eum qui Deum abnegavit, quo eum qui Christum abnegavit, appellem? Quonam alio, quam prævaricatoris ac desertoris? Αt ei qui negavit Spiritum, quod me vis nomen imponere? Nonne hoc idem, quippe qui pactuin cum Deo initum violarit? Ergo cum et fidei in Spiritum professio beatitudinem pietatis nobis conciliet, et abnegatio criminì abnegati Dei faciat obnoxios: an non horrendum est ipsum nunc rejicere, non ignem, non gladium, non crucem, non flagella, non rotam, non tormenta metuentes, sed solis sophismatibus seductionibusque istorum, qui Spiritui rebelles sunt, deceptos? Testificor omni homini Christum profitenti, et Deum neganti, quod Christus nihil illi proderit; aut Deum invocanti, Filium vero spernenti, quod inanis est fides illius. Item ei qui Spiritum rejicit, testifcor quod fdes ejus qua proſtetur Patrem et Filium, inauis erit: quam nec habere potest nisi simul adsit Spiritus. Non enim credit in Filium, qui non credit Spiritui, nec credit in Patrem, qui non credit Filio. Nec enim polest dicere Dominum Jesum, misi in Spiris sancto '; et, Deum nemo vidit unquam, sed unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, hic nobis enarravil *. Insuper talis expers est veræ adorationis. Neque enim fieri potest, ut quis Filium adoret, nisi in Spiritu sancto, aut ut Patrem invocet, nisi in adoptionis Spíritu. Ejusdem adversus eos qui dicunt sufficere baptisma tantum in nomine Domini. Cap. 12. Neminen vero in frandem inducat illud Apo stoli, quod Patris et Spiritus sancti nomen in baptismo commemorationem frequenter omittit: neque ideo putet indifferentem esse nominum invocacationem. Quicunque, inquit, in Christum baptizati estis, Christum induisis '; et rursus: Quicunque in Christo baptizati estis, in mortem illius baptizati estis *. Nam Christi appellatio, totius est professio: declarat siquidem ét Deum qui unxit, et Filium qui unctus est, et Spiritum sanctum qui est unctio: quemadmodum a Petro in Actis didicimus, Jesum Nazarenum, quem unxit Deus Spiritu sancto*. Item in Isaia, Spiritus Domini super me, eo quod unzil 'me': et Psalınicus ille cantor; Propterea unxit te Deus Deus tuus oleo exsultationis præ consortibus tuis 7. Videtur tamen interdum Apostolus etiam 1 Cor. xii, 3. 7 Psal XLIV, 8. χος; Οὐχ ὅτι τὰς οἰκείας ὁμολογίας ἠθέτησαν; αμο λόγησαν δὲ τί, ἢ πότε; Πιστεύειν εἰς Πατέρα καὶ Υἱόν καὶ ἅγιον Πνεῦμα, ὅτε, ἀποταξάμενοι τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ, τὴν σωτήριον ἐκείνην ἀφῆκαν φωνήν. Τίς οὖν πρέπουσα τούτοις προσηγορία παρά τῶν τέκνων τοῦ φωτὸς ἐξευρέθη; Οὐχὶ παραβάται προσαγορεύονται, ὡς εἰς τὰς τῆς σωτηρίας αυ τῶν συνθήκας παρασπονδήσαντες; Τί οὖν εἴπω τὸν ἀρνησίθεον; τί δὲ τὸν ἀρνησίχριστον; Τί άλλο με 4 παραβάτην; Τῷ δὲ τὸ Πνεῦμα ἀρνησαμένω τίνα με βούλει προσηγορίαν θέσθαι; Οὐ τὴν αὐτὴν ταύτην, ὡς τὰς πρὸς θεὸν παραβάντι συνθήκας; Οὐκοῦν ὁπότε καὶ ἡ ὁμολογία τῆς εἰς αὐτὸ πίστεως τὸν τῆς εὐσεβείας μακαρισμόν προξενεῖ, καὶ ἡ ἄρνησις τῇ κατακρίσει τῆς ἀθεότητος ὑποβάλλει, πῶς οὐ φού ρὸν τοῦτο νῦν ἀθετῆσαι, οὐ πῦρ, οὐ ξίφος, οι σταυρόν, οὐ μάστιγας, οὐ τροχον, οὐ στρεβλωτήρια φοβηθέντας, ἀλλὰ σοφίσμασι μόνοις καὶ παραγωγαίς τῶν πνευματομάχων παρακρουσθέντας; Μαρτύρομαι παντὶ ἀνθρώπῳ ὁμολογοῦντι Χριστὸν, καὶ τὸν Θεὸν ἀρνουμένῳ, ὅτι Χριστὸς αὐτὸν οὐδὲν ὠφελήσει· Η Θεὸν ἐπικαλουμένῳ, τὸν δὲ Υἱὸν ἀθετοῦντι, ὅτι ματαία ἐστὶν ἡ πίστις αὐτοῦ· καὶ τῷ τὸ Πνεῦμα παραιτουμένῳ, ὅτι ἡ εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν πίστις αύ τῷ εἰς κενὸν ἀποδήσεται, ἣν οὐδὲ ἔχειν δύναται, μή συμπαρόντος τοῦ Πνεύματος. Οὐ πιστεύει μὲν γὰρ εἰς Υἱὸν ὁ μὴ πιστεύων τῷ Πνεύματι· οὐ πιστεύει δὲ εἰς Πατέρα 6 μη πιστεύσας τῷ Υἱῷ. Οὔτε γὰρ δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησοῦν εἰ μὴ ἐν Πνεύματι " γίῳ· καὶ, Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε, ἀλλ' ὁ μονογενής Υιός, ὁ ὢν ἐν τοῖς κόλποις τοῦ Πα τρός, οὗτος ἡμῖν ἐξηγήσατο. ᾿Αμοιρός ἐστι καὶ τῆς ἀληθινῆς προσκυνήσεως ὁ τοιοῦτος. Οὔτε γὰρ Υἱὸν προσκυνῆσαι δυνατὸν εἰ μὴ ἐν Πνεύματ ἁγίῳ, οὔτε ἐπικαλέσασθαι δυνατὸν τὸν Πατέρα εἰ μὴ ἐν τῷ τῆς υἱοθεσίας Πνεύματι. Ο • Joan. 1, 18. › Gal. 111, 27. Τοῦ αὐτοῦ πρὸς τοὺς λέγοντας ἐξαρκεῖν καὶ μέσ νον τὸ εὶς τὸν Κύριον βάπτισμα. Κεφάλ. ιβ. Και μηδένα παράκρουέσθω τὸ τοῦ ᾿Αποστόλου, ὡς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύμα τος ἐπὶ τῆς τοῦ βαπτίσματος μνήμης πολλάκις παραλιμπάνοντος, μηδὲ διὰ τοῦτο ἀπαρατήρητον οἱέσθω τὴν ἐπίκλησιν εἶναι τῶν ὀνομάτων. Ὅσει, φησίν, εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε καὶ πάλιν. "Οσοι εἰς Χριστὸν ἐβαπτί σθητε, εἰς τὸν θάνατον αὐτοῦ ἐβαπτίσθητε. Ἡ γὰρ τοῦ Χριστοῦ προσηγορία τοῦ παντός ἐστιν ὁμολογία δηλοῖ γὰρ τόν τε χρίσαντα Θεόν, καὶ τὸν χρισθέντα Υἱὸν, καὶ τὸ χρίσμα τὸ Πνεῦμα, ὡς παρὰ Πέτρου ἐν ταῖς Πράξεσι μεμαθήκαμεν, Ἰησοῦν τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ, ὃν ἔχρισεν ὁ Θεὸς τῷ Πνεύματι τῷ ἀγίῳ· καὶ ἐν τῷ Ἡταῖς, Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμέ, οὗ εἴνεκεν έχρισέ με· καὶ ὁ Ψαλμωδός Διὰ τοῦτο έχρισε σε ὁ Θεός σου ἔλαιον ἀγαλλιάσεως - Rom, y), 3. * Act. x, 58. S.

PANOPLIA DOGMATICA. - TIT XII. παρὰ τοὺς μετόχους σου.Φαίνεται μέντοι Απόστολός] solius Spiritus fecisse mentionem in baptismale. εἴποι ἐπποτε καὶ μόνου τοῦ Πνεύματος ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος μνημονεύσας. Πάντες γάρ, φησίν, ἐν ἐνὶ σώματι εἰς ἐν Πνεῦμα ἐβαπτίσθημεν. Συμφωνεῖ δὲ τούτω καὶ τὸ Ὑμεῖς δὲ βαπτισθήσεσθε ἐν Πνεύματι ἁγίῳ· καὶ τὸ, Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Αλλ' οὐ παρὰ τοῦτο τέλειον ἄν τις βάπτισμα, ᾧ μόνον τὸ ὄνομα τοῦ Πνεύματος · εκλήθη. Χρὴ γὰρ ἀπαράβατον μένειν ἀεὶ τὴν ἐν τῇ ζωοποιῷ χάριτι δεδομένην παράδοσιν. Ο γὰρ λυτρωσάμενος ἐκ φθορᾶς τὴν ζωὴν ἡμῶν ἔδωκε δύ ναμιν ἡμῖν ἀνακαινώσεως, ἄῤῥητον μὲν ἔχουσαν τὴν αἰτίαν καὶ ἐν μυστηρίῳ κατεχομένην, μεγάλην δὲ ταῖς ψυχαῖς τὴν σωτηρίαν φέρουσαν· ὥστε τὸ προσθεἶναί τι ἢ ἀφελεῖν ζωῆς ἐστι τῆς ἀϊδίου προδήλως έκπτωσις. Εἰ τοίνυν ἐν τῷ βαπτίσματι ὁ χωρισμός τοῦ Πνεύματος ἀπὸ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ἐπικίνδυνος μὲν τῷ βαπτίζοντι, ἀνωφελὴς δὲ τῷ δεχομένῳ, πῶς ἡμῖν ἀσφαλὲς ἀπὸ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ διασπᾶν τὸ Πνεῦμα; Πίστις δὲ καὶ βάπτισμα δύο τρόποι τῆς σωτηρίας, συμφυεῖς, ἀλλήλοις καὶ ἀδιαίρετοι. Πίστις μὲν γὰρ τελειοῦται διὰ βαπτίσματος, βάπτισμα δὲ θεμελιούδιὰ τῆς πίστεως, καὶ διὰ τῶν αὐτῶν ὀνομάOmnes enim, inquit, in uno corpore in unùm Spiritum baptizati sumus '. His et illud consonat, Fos autem baptizabimini in Spiritu sancto³; et, Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto³. At non ideo quis dixerit perfectum esse baptisma, in quo solium Spiritus nomen invocatum est. Oportet enim inviolabilem semper manere traditionem, quæ in vividcn gratia data est. Nam vitam nostram de corruptione qui liberavit, potestatem nobis renovationis delit: quæ potestas causam habet ineffabilem, et in mysterio reconditam, sed magnam animabus salutem conferentem, ut quidquam addere aut detrahere plane sit ab æterna vita excidere. Proinde si in baptismo separare Spiritum a Patre et Filio, ut periculosum est baptizanti, ita baptismum acci pienti inutile; quomodo nobis tutum fuerit a Patre et Filio distrahere Spiritum? Fides autem et baptisma duo sunt nodi parandæ salutis, inter se cognati et inseparabiles. Nam fides perfeitur per baptismum, baptismus vero fundatur per flden, et utraque res per cadem nomina impletur. Sicut enim credimus in Patrem, et Filium et Spi ritum sanctum, sic et baptizamur in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Ac præcedit quidem profcasio ad salutem perducens; sequitur autem laptisma consignans asseusum nostrum. ' Quare apud Paulum angeli simul cum Patre et Filio - adjunguntur. Cap. 13. Atqui et alia sunt, inquiunt, quæ simul ratri et Filio annumerantur, nec tamen continuo sîmul cum illis glorifcantur. Veluti cum Apostolus obtestans Timotheum, angelos simul adducit, dicens: Obtestor te in conspectu Dei, et Christi Jesu, et electorum ejus angelorum: quos tamen non minime separamus a reliquis creaturis, neque sustinemus eos Patri et Filio annumerare. Ego vero, tametsi hic sermo nulla dignus est responsione, 1 των εκάτερα πληρούται. Ὡς γὰρ πιστεύομεν εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα, οὕτω καὶ βαπτι ζόμεθα εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Καὶ προάγει μὲν ἡ ὁμολογία πρὸς τὴν σωτηρίαν εἰσάγουσα· ἐπακολουθεῖ δὲ τὸ βάπτισμα επισφραγίζον ἡμῶν τὴν συγκατάθεσιν. Αἰτίας ἀπόδοσις διὰ τί οἱ ἄγγελοι Πατρὶ καὶ Υἱῷ παρὰ τῷ Παύλῳ συμπαρελήφθησαν. Κεφάλ. ιγ'. ᾿Αλλὰ καὶ ἕτερά, φησί, συναριθμούμενα Πατρί καὶ Υἱῷ, οὐχὶ καὶ συνδοξάζεται πάντως. Ὡς ὁ ᾿Απόστολος ἀγγέλους συμπαρελάβετο, εἰς τὴν διαμαρτυρίαν τὴν ἐπὶ Τιμοθέου λέγων· Διαμαρτύρομαι σοι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καὶ Χριστοῦ Ἰησοῦ, καὶ τῶν ἐκλεκτῶν αὐτοῦ ἀγγέλων· οὓς οὔτε ἀλλοτριοῦ μεν τῆς λοιπῆς κτίσεως, οὔτε Πατρὶ καὶ Υἱῷ συν αριθμεῖν ἀνεχόμεθα. Ἐγὼ δὲ, εἰ καὶ μηδεμιᾶς ἀποκρίν σεως άξιος ο λόγος, οὕτω πρόχειρον τὴν ἀτοπίαν ἔχων, ὅμως ἐκεῖνο λέγω, ὅτι μάρτυρα μὲν καὶ ὁμό- lam manifestam præferens absurditatem, tamen δουλον ἄν τις τυχόν παραστήσαιτο πράῳ κριτῇ καὶ ἡμέρῳ, καὶ μάλιστα δὴ ἐν τῇ πρὸς τοὺς κρινομένους ἐπιεικείᾳ τὸ ἀναντίρρητον τῆς τῶν κριμάτων δικαιο σύνης ἐπιδεικνύντι. Ελεύθερος δὲ εἶναι ἀπὸ δούλου, καὶ Υἱὸς κληθῆναι Θεοῦ, καὶ ζωοποιηθῆναι ἀπὸ θα νάτου, παρ' οὐδενὸς ἑτέρου δύναται ἢ παρὰ τοῦ τὴν κατὰ φύσιν οἰκειότητα κεκτημένου, καὶ τῆς δουλικής ἀξίας ἀπηλλαγμένου. Πῶς γὰρ οἰκειώσει Θεῷ ὁ ἀλλήτριος; πῶς δὲ ἐλευθερώσει, αὐτὸς ἔνοχος ὧν τῷ ζυγῷ τῆς δουλείας; Ὥστε οὐκ ἐφ' ἡμοίοις Πνεύ ματός ἐστι καὶ ἀγγέλων ἡ μνήμη, ἀλλὰ τὸ μὲν Πνεῦμα, ὡς ζωῆς κύριον, οἱ δ' ἄγγελος ὡς βοηθοί τῶν ὁμοδούλων, καὶ πιστοὶ μάρτυρες τῆς ἀληθείας παραλαμβάνονται. Εθος γὰρ τοῖς ἁγίοις, τὰς ἐντο λὰς τοῦ Θεοῦ ἐπὶ μαρτύρων διδόναι· ὡς καὶ αὐτὸς αυτός φησι Τιμοθέῳ· "Α παρέλαβες παρ' ἐμοῦ ἐπὶ 'I Cor. vn, 13. ' Act. 1, 5. * Luc. ut, 16 illud dico, quod conservum etiam testem forte aliquis adducat apud mansuetum ac placabilem judicem, quique maxime sua in eos qui judicentur lcnitate minime dubiam et controversam judíciorum æquitatem demonstrat. Cæterum ut aliquis flat liber e servo, atque vocetur Filius Dei, et a morte revocetur ad vitam, a nullo alio potest dari, nisi ab eo qui naturalem habet societatem et a servili conditione est alienus. Quomodo enim sociabit Deo, qui ipse est alienus? quomodo liberos reddet, qui ipse est jugo servitutis obnoxius? Itaque non ob eadem fit Spiritus et angelorum mentio: sed Spiritus commemoratur tanquam auctor ac Dominus vitæ, angeli vero tanquam conservorum • jutores, fidelesque veritatis testes adhibcntur. Siquidem mos est sauclis, Dei precepta testibus [ Tim. V,

sullibitis tradere; sicut etiam hic ipse ad Timo- πολλῶν μαρτύρων, ταῦτα παράθου πιστοῖς ἀνθρώ theum loquitur: Quæ accepisti a me coram multis testibus, ea depone apud fideles homines ³. Et nunc angelos attestatur, sciens angelos pariter affutuτος judici, cui venerit in gloria Patris, ut judicet. orben terrarum in justitia. Quisquis enim, inquit, confessus fuerit me coram hominibus, et Filims hominis confitebitur eum coram angelis Dei: qui vero abnegaverit me coram hominibus, abnegabitur in con-. spectu angelorum Dei*. Et Paulus alibi dicit, In revelatione Domini Jesu, de cœlo cum angelis". Ilanc ob causam bic jam contestatur coram angelis, eximias sibi præparans probationes ad magnum illud tribunal. Caput 14. baptizamur in ποις. Καὶ νῦν τοὺς ἀγγέλους ἐπιμαρτύρεται· οε γὰρ, ὅτι συμπαρέσονται άγγελοι τῷ κριτή, όταν έλθη ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς κρῖναι τὴν οἰκουμένην ἐν &- καιοσύνῃ. Ὃς γὰρ ἂν, φησίν, ομολογήση ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ομολογήσει ἐν αὐτῷ· ἔμπροσθεν τῶν ἀγγέλων τοῦ Θεοῦ ὁ δὲ ἀπαρνησάμενός με ἐνώπιον τῶν ἀνθρώπων ἀπαρνηθήσεται ενώπιον τῶν ἀγγέλων τοῦ Θεοῦ. Καὶ Παῦλος ἑτέρωθι τη σιν· Ἐν τῇ ἀποκαλύψει τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ ἀπ οὐρανοῦ μετ' ἀγγέλων. Τούτου χάριν ἐντεῦ θεν ήδη διαμαρτύρεται ἐπὶ τῶν ἀγγέλων, εἰς τὸ μέγα κριτήριον εὐπρεπεῖς ἑαυτῷ τὰς ἀποδείξεις και ρασκευάζων. Verum, inquiunt, tametsi Spiritu, non inde par est ut Spiritus cum Deo numeretur, quando et in Meysen nonnulli baptizati sunt in nube et in mari *. Similiter autem et in confesso est jam fuisse etiam in homines fidem. Credidit enim populus Deo et Mcyst famulo ejus *. Quid igitur, inquiunt, ex fide ac baptismo Spiri. Tum sanctum usque adeo attollis ac magnificas supra creaturam, cum eadem jam Scripturarum test}. moniis tribuantur etiam hominibus. Quid igitur disemus? Simirum illud, quod in Spiritum quidem files est æque atque in Patrem et Filium; similiter etiam baptisma. Quod si et in Moysen et nu. bem, velut in umbram et Aguram. Neque vero, quoniam divina rebus humilibus et humanis prefigurantur, ideo et divinorumn bumilis est naIora, quam fgurarum adumbratio sapo præsignificavit. Est enim Gigura rerum, quæ exspectantur, declaratio per imitationem, quod futurum est indicando præmonstrans. Velut Adam figura futuri et petra figurale Christus ': et aqua promanans e petra ®, Gigura vividcæ potentiæ verbi. Si quis enim, inquit, sitit, veniat ad me, et bibal '. Ει manna typus vivi panis, qui de cœlo descendit ": et serpens super vexillo positus, salutifera passionis per crucem consummate, coque qui respicicbant ad illum, servabantur ". Similiter et quæ de eductis Israelitis scripta, ad significationem eorum qui baptismo salvi funt, narrata sunt ". Servata sunt enim Israelitarum primogenita, quem almodum et baptizatorum corpora, cum gratia datur iis qui sanguine signali fuerunt. Sanguis enim pecudis, Agura sanguinis Christi; primogenita vero typus hominis, qui primus conditus est; qui quonam necessario in nobis est, dum successionis seric usque ad finem transmittitur, ideo in Adamn, omnes morimur ", et regnavit mors usque ad legis consummationem, et Christi adventum. Con- Κεφάλ. ιδ.. ερήσ τὰ θεία, Αλλ᾽ οὐδὲ εἰ βαπτιζόμεθα, φησίν, εἰς αὐτό, οὐδ' οὕτω δίκαιον μετὰ Θεοῦ τετάχθαι. Καὶ γὰρ καὶ εἰς τὸν Μωϋσῆν τινες ἐβαπτίσθησαν, ἐν τῇ νεφέλῃ καὶ ἐν τῇ θαλάσσῃ. Ομοίως δὲ καὶ ἡ πίστις ὁμολογεῖ ται ἤδη καὶ εἰς ἀνθρώπους γεγενήσθαι. Ἐπίστευσε γὰρ ὁ λαὸς τῷ Θεῷ καὶ Μωϋσεῖ τῷ θερά ποντι αὐτοῦ. Τί οὖν, φησὶν, ἐκ τῆς πίστεως καὶ τοῦ βαπτίσματος τὸ ἅγιον Πνεῦμα τοσοῦτον ἀνυψοῖς καὶ μεγαλύνεις ὑπὲρ τὴν κτίσιν, οπότε τὰ αὐτὰ καὶ ἀνθρώποις ήδη προσμεμαρτύρηται; Τί οὖν μεν; Ὅτι εἰς μὲν τὸ Πνεῦμα ἡ πίστις ὡς εἰς τὸν Πατέρα καὶ εἰς τὸν Υἱόν· ὁμοίως δὲ καὶ τὸ βάπτι· σμα· εἰ δὲ εἰς τὸν Μωϋσῆν, καὶ τὴν νεφέλην, ὡς εἰς σκιὰν καὶ τύπον. Οὐ δήπου δε, ἐπειδὴ μικρούς δὲ, καὶ ἀνθρωπίνοις προδιαμορφονται μικρά τίς ἐστι καὶ ἡ τῶν θείων φύσις, ἣν ἢ τῶν τύπων σκιαγραφία πολλάκις προαπεσήμηνεν. Έστι γὰρ ὁ τύπος προσδοκωμένων δήλωσις διὰ μιμήσεις, ἐνδεικτικῶς τὸ μέλλον προϋποφαίνων. ὡς ὁ 'Αδάμ τύπος τοῦ μέλλοντος, καὶ ἡ πέτρα τυπικώς Χριστός· καὶ τὸ τῆς πέτρας ὕδωρ τῆς ζωτικῆς του Λόγου δυνάμεως. Εἴ τις γάρ, φησί, διψᾷ, ἐρχέσεω πρὸς μὲν καὶ πινέτω. Καὶ τὸ μάγνα τοῦ ζώνες ἄρτου, τοῦ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάντος· καὶ ὁ ἐπὶ σημείου κείμενος ὄφις τοῦ σωτηρίου πάθους του διὰ τοῦ σταυροῦ τελεσθέντος· διὸ καὶ οἱ ἀποβλέπουν τες εἰς αὐτὸν διεσώζοντο. Οὕτω δὴ καὶ τὰ περὶ έξαγωγῆς τοῦ Ἰσραὴλ εἰς ἔνδειξιν τῶν διὰ βαπτίσματος σωζομένων ιστόρηται. Διεσώθη. τῶν Ἰσραηλιτῶν τὰ πρωτότοκα, ὡς καὶ τῶν βαπτι ζομένων τὰ σώματα, διδομένης τῆς χάριτας τοῖς σημειωθεῖσιν ὑπὸ τοῦ αἵματος. Τὸ μέν αἷμα του προβάτου τύπος τοῦ αἵματος τοῦ Χριστί τὰ δὲ πρωτότοκα τύπος τοῦ πρωτοπλάστου τ ἐπειδὴ ἀναγκαίως ἡμῖν ἐνυπάρχει τῇ ἀκολουθή διαδοχῆς μέχρι τέλους παραπεμπόμενος, θα ἐν τῷ Ἀδὰμ πάντες ἀποθνήσκομεν, καὶ ἐβασίλε ὁ θάνατος μέχρι τῆς τοῦ νόμου πληρώσου '1] Tim. 11, 2. * Luc. xii, 8, 9. ' ][ Thess. 1, 7. *1 Cor. x, 2. • Exod. xiv, 31. • Reai. 1 Cor. x, 4. • Exod, xvu, 6. • Joan, vi. 37. 1º Deut. vin, 3'; Joan vi, 41., “Num. xxı, 9. 13 ] Cor. xv, 22.

TIT. XII. τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας. Διετηρήθη δὲ úπd servata autem sunt a Deo primogenita, ne ca tanτοῦ Θεοῦ τὰ πρωτότοκα, τοῦ μὴ θίγειν τὸν ὅλοι geret exstinctor, ut ostenderetur, nos jam non amθρεύοντα, εἰς ἔνδειξιν τοῦ μηκέτι ἡμᾶς ἀποθνήσκειν plius mori in Adam, qui in Christo vivifcali suἐν τῷ ᾿Αδάμ, τοὺς ζωοποιηθέντας ἐν τῷ Χριστῷ. mnus. Caterum mare et nebula, in præscuti quidem, Ἡ δὲ θάλασσα καὶ ἡ νεφέλη πρὸς μὲν τὸ παρὸν inducebat ad fidem per admirationem; in futuram εἰς πίστιν ἐνῆγε διὰ τῆς καταπλήξεως· πρὸς δὲ τὸ autem, tanquam typus gratiam venturam præsiμέλλον ὡς τύπος τὴν ἐσομένην χάριν προϋπεσή- gnabat. Quis sapiens, et intelliget hæc 1? quomodo μαινε. Τις σοφούς, καὶ συνήσει ταῦτα; πῶς ἡ mare, per figuram baptisma, separans a Pharaone, θάλασσα βάπτισμα τυπικῶς, χωρισμὴν ποιοῦσα τοῦ quemadmodum et lavacrum hoc a diaboli tyrannide. Φαραώ, ὡς καὶ τὸ λουτρὸν τοῦτο τῆς τυραννίδος τοῦ Illud occidit hostem in sesc, moritur et hic inimiδιαβόλου. Απέκτεινεν ἐκείνη ἐν ἑαυτῇ τὸν ἐχθρόν· cilia, quæ nobis fuit cum Deo. Ab illo populus ἀποθνήσκει καὶ ὧδε ἡ ἔχθρα ἡμῶν ἡ εἰς Θεόν. exiit illæsus; ascendimus et nos ab aquis tanquam Ἐξῆλθεν ἀπ' ἐκείνης ἀπαθὴς ὁ λαός· ἀναβαίνομεν ex mortuis vivi, servati per gratiam ejus qui voκαὶ ἡμεῖς ὡς ἐκ νεκρῶν ζῶντες ἀπὸ τοῦ ὕδατος, cavit nos. Nubes autem umbra doni Spiritus, qui χάριτι σωθέντες τῇ τοῦ καλέσαντος ἡμᾶς. Ἡ δὲ libidinum flammam mortificando membra reiνεφέλη σκιὰ τῆς ἐκ τοῦ Πνεύματος δωρεάς, τοῦ τὴν gorat. φλόγα τῶν παθῶν διὰ τῆς νεκρώσεως τῶν μελῶν και ταψύχοντος. " Quid igitur? num quia typice in Moysen baptizati sunt, idco exigua est gratia baptismalis? Sane hoc pacto nec aliud quidquam in nostris mysteriis fuerit magnum, si quod in singulis auguslum est, per præcedentes figuras deprimamus. Ac ne Dei quidem erga homines charitas magnum quiddam et eximium, qui unigenitum Filium dedit pro peccatis nostris: quandoquidem et Abraham flio suo non pepercit. Nec Domini passio gloriosa; siquidem aries loco Isaac victimæ figuram explevit. Neque descensus ad inferos horribilis; quando quidem Jonas tribus diebus, ac totidem noctibus, mortis figuram prius explevit. Ident ergo facit et de baptismale, qui veritatem cum unibra comparat, et cum figuris confert ea quæ figu ris significantur, ac per Moysen et mare totam simul evangelicam dispensationem elevare aggreditur. Nam quæ peccatorum remissio, quæ vitu renovatio in mari, quod donum spirituale per Moysen? quæ illic peccati interemptio? Non illi Christo commortui sunt, eoque nec cum illo resuscitati sunt. Non portabant imaginem illius cœlestis non mortificationem Jesu in corpore circumferebant q, non eauerunt veterem hominem, nor induerunt novum, qui renovatur in agnitionem secundum imaginem illius qui eum condidit *. Quidigitur coufers baptismala, quorum sola communis appellatio; rerum autem tanta differentia, quanta sonnii a veritate, ac umbra et imaginum, ab his quæ revera subsistunt. Τί οὖν; ἐπειδὴ τυπικῶς εἰς Μωϋσῆν ἐβαπτί. σθησαν, διὰ τοῦτο μικρὰ ἡ τοῦ βαπτίσματος χάρις; Οὕτω μὲν οὖν οὐδ᾽ ἂν ἄλλο τι μέγα εἴη τῶν ἡμετέρων, εἴπερ τὸ ἐν ἑκάστῳ σεμνὸν τοῖς τύποις προδιαβάλλοιμεν. Οὔτε γὰρ ἡ εἰς ἀνθρώπους τοῦ Θεοῦ ἀγάπη μέγα τι καὶ ὑπερφυές, ὃς τὸν μονογενῆ Υἱὸν ἔδωκεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν· ἐπειδὴ καὶ Ἀβραὰμ τοῦ ἰδίου υἱοῦ οὐκ ἐφείσατο· οὐδὲ τὸ πάθος τοῦ Κυρίου ἔνδοξον· ἐπειδὴ πρόβατον ἀντὶ Ἰσαὰκ τὸν τύπον ἐπλήρου τῆς προσφορᾶς· οὔτε ἡ εἰς ᾅδου κάθοδος φοβερά· ἐπειδὴ Ἰωνᾶς ἐν τρισὶν ἡμέραις. καὶ τοσαύταις νυξὶ τοῦ θανάτου τὸν τύπον προεξε πλήρου. Ταὐτὸν τοίνυν ποιεῖ καὶ ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος ὁ τῇ σκιά συγκρίνων τὴν ἀλήθειαν, καὶ τοῖς τύποις παραβάλλων τὰ παρ' αὐτῶν σημαινόμενα, καὶ διὰ Μωϋσέως καὶ τῆς θαλάσσης πᾶσαν ὁμοῦ διασύρειν τὴν εὐαγγελικὴν οἰκονομίαν ἐπιχειρῶν. Ποια γὰρ ἄφεσις παραπτωμάτων; ποία ζωής ἀνανέωσις ἐν θαλάσσῃ; ποιον χαρισμα πνευματικὸν διὰ Μωϋσέως; ποία νέκρωσις ἁμαρτίας ἐκεῖ; Οὐ συναπέθανον ἐκεῖνοι Χριστῷ· διόπερ οὐδὲ συνηγέρο θησαν. Οὐκ ἐφόρσηαν τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου, οὐ τὴν νέκρωσιν τοῦ Ἰησοῦ ἐν τῷ σώματι περιήνεγκαν, οὐκ ἀπεδύσαντο τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, οὐκ ἐνεδύσαντο τὸν νέον, τὸν ἀνακαινούμενον εἰς ἐπίγνω- · σιν, κατ' εἰκόνα τοῦ κτίσαντος αὐτόν. Τί συγκρίνεις τὰ βαπτίσματα, ὧν ἡ προσηγορία μόνη κοινὴ, ἡ δὲ τῶν πραγμάτων διαφορά τοσαύτη, ὅση ἂν γένοιτο ὀνείρου πρὸς τὴν ἀλήθειαν, καὶ σκιᾶς καὶ εἰκόνων πρὸς τὰ κατ' οὐσίαν ὑφεστηκότα; οὖν ᾿Αλλὰ καὶ ἡ εἰς τὸν Μωϋσέα πίστις οὐ τὴν εἰς τὸ Πνεῦμα πίστιν ὀλίγου τινὸς ἀξίαν δείκνυσιν· ἀλλὰ κατὰ τὴν τούτων λόγον, μᾶλλον τὴν εἰς τὸν Θεὸν τῶν ὅλων ὁμολογίαν κατασμικρύνει. Επίστευσε γὰρ, φησὶν, ὁ λαὸς τῷ Θεῷ, καὶ Μωϋσεῖ τῷ θε ράποντι αὐτοῦ. Θεῷ τοίνυν συνέζευκται, οὐχὶ τῷ Πνεύματι· καὶ τύπος ἦν οὐχὶ τοῦ Πνεύματος, ἀλλὰ τοῦ Χριστοῦ. Τὸν γὰρ μεσίτην Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων δι' ἑαυτοῦ τότε προαπετύπου ἐν τῇ τοῦ νόμου ibid. 15. Sed et ipsa fides in Moysen non ſidem in Spiritum parvæ esse dignitatis ostendit; sed secundum istorum ratiocinationem, ea potius, quæ de Deo universorum profitemur, extenuat. Credidit enim, inquit, populus Deo, ct Moysi famulo ejus Deo itaque copulatus est Moyses, non Spiritui; eratque typus, non Spiritus, sed Christi. Nam Dei et hominum mediatorem " per se ipsum tunc in ministerio legis præfigurabat. Neque enim Spiritus • 1 Cor. 1 Osc. xry, 10. • Gen. xxi, t5. * 1 Cor. iv, 10. • Coluss. III, 9, 10. • Exod. xiv, 31. don. m 1. * Rom. vi, 8. 101 Tim. 11, 5. SV,

' νόμος διαταγείς δι' ἀγγέλων, ἐν χειρὶ μεσίτου (δη λαδὴ τοῦ Μωϋσέως), κατὰ τὴν πρόκλησιν τοῦ λαοῦ λέγοντος· Λάλησον σύ, φησί, πρὸς ἡμᾶς, καὶ μὴ λαλείτω πρὸς ἡμᾶς ὁ Θεός. Ὥστε ἡ εἰς αὐτὸν πιο στις ἐπὶ τὸν Κύριον ἀναφέρεται, τὸν μεσίτην θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, τὸν εἰπόντα· Εἰ ἐπιστεύετε Μωύστι, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί. 'Αρα οὖν μικρὸν ἢ εἰς τὴν Κύριον πίστις, ἐπειδὴ διὰ Μωϋσέως προεσημάνθη; Οὕτως οὐδὲ εἴ τις εἰς Μωϋσῆν ἐβαπτίσθη, μικρὰ ἡ ἀπὸ τοῦ Πνεύματος ἐπὶ τὸ βάπτισμα χάρις. Καί τοιγε ἔχω λέγειν, ὅτι Μωϋσῆν καὶ τὸν νόμον τῇ Γραφή λέγειν σύνηθες· ὡς τὸν Ἔχουσι Μωυσία καὶ τοὺς προφήτας. Τὸ οὖν νομικὸν βάπτισμα λέγων, Εβαπτίσθησαν, εἶπεν, εἰς τὸν Μωϋσήν. Τι οὖν τὸ καύχημα τῆς ἐλπίδος ἡμῶν, καὶ τὴν πλουσίαν τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν δωρεάν, τοῦ διὰ τῆς ταλιγγενεσίας ἀνακαινίζοντος ἡμῶν, ὡς ἀετοῦ, τὴν νεότητα, ευκαταφρόνητον δεικνύουσιν οἱ ἀπὸ Ligura erat Moyses, inter Deum et populum inter- διακονίᾳ. Οὐ γὰρ τοῦ Πνεύματος τύπος ἦν Μωϋσῆς, cedens. Data est enim les disposita per angelos, τὰ πρὸς τὸν Θεὸν τῷ λαῷ μεσιτεύων. Εδόθη γὰρ in manu mediatoris ' (videlicet Moysis), secundum provocationem populi dicentis: Loquere tu nobis, et non loquatur nobis Deus *. Itaque fides in Moysen ad Dominum refertur, mediatorem inter Deum et ho mines, qui dixit: Si crederelis Moysi, crederella utique miki³. An igitur parvi momenti fides in Dominum, quia per Moysen præsignata est? Sic sl quis iu Moysen baptizatus est, non idcirco exigua Spiritus gratia in baptismale. Quanquam alioqui possum dicere consuetudinem esse Scripture, Moysis nomine etiam significare legem, velut illud: Habent Moysen el prophetas *. ltaque de legali ba - ptismate loquens, Baptizati sunt, inquit, in Moyse. Cur igitur gloriationen nostra spei, et dives illud Dei ac Servatoris nostri donum, qui per regencrationem renovat, velut aquila, juventutem nostram, contemptibilé reddere conantur ¡¡, qui ex umbra et figuris calumniantur veritatem? Profecto animi omnino infantilis est, puerique cui revera lacte est opus, ignorare magnum illud mysterium nostra salutis: quod quemadmodum ad disciplimas discendas introduci solèmus, ita in exercitatione pietatis, dum ad perfectionem inducimur, primum rebus quæ facilius percipiuntur, et quarum cognitio nobis congruit, ceu primis quibusdam elements instituti sumus; Deo qui nostra guber- ´nat, quasi oculos in tenebris enutritos, ad magnum veritatis lumen, paulatim assuefaciendo, subvelente. Dum enim iuβrmitati nostræ parcit, in profunda sapientiae sum opulentia, inque imperscrutabilibus intelligentiæ suæ judiciis placidam banc nobisque accommodam adhibuit institutionem, prius corporum umbras intueri, et in aquis solem cernere consuefaciens, ne protinus specla- -culo puræ lucis offensi caligaremus. Ad consimilem enim rationem tum lex umbram habens tutu-. προσβαλόντας ἀμαυρωθῆναι. Κατὰ γὰρ τὸν ἴσον λό rorum •, tum per prophetas facta olim delineatio, quæ est veritatis ænigwa, exercitamenta oculorum cordis excogitata sunt: quod videlicet ab liis futurus erat nobis transitus facilis ad reconditam in mysterio sapientiam. Ejusdem quod in omni notione Spiritus sanctus inseparabilis est a Patre et Filio, sive in creatione intelligibilium creaturarum, sive in humana· rum rerum dispensatione, sire in judicio quod exspectatur. Cap. 16. - Ad id igitur quod initio institutum est redeamus, quod videlicet in omnibus Spiritus sanctus inseparabilis et prorsus indistractus sit a Patre et Filio. Paulus Corinthiis scribens co in loco in quo de dono linguarum tractat, ait: Si omnes prophetis, ingrediatur autem aliquis infdelis, aut idiota, arguitur ab omnibus, dijudicatur * Gal. 111, 19. * Exod. xx, 19. • Joan. v, 46. 'D τῆς σκιᾶς καὶ τῶν τύπων τὴν ἀλήθειαν διαβάλλοντες; Ηπου νηπίας φρενός παντελῶς τοῦτο, καὶ παιδός τινος ὡς ἀληθῶς γάλακτος δεομένου, ἀγνοεῖν τὸ μέγα τῆς σωτηρίας ἡμῶν μυστήριον, ὅτι κατὰ τὸν εἰσαγωγικὴν τῆς διδασκαλίας τρόπον, ἐν τῇ κατὰ τὴν εὐσέβειαν γυμνασίς πρὸς τὴν τελείωσιν ἀναγό μενοι, τοῖς εὐληπτοτέροις πρῶτον καὶ συμμέτρας ἡμῖν κατὰ τὴν γνῶσιν ἐστοιχειώθημεν· τοῦ οἱκονομοῦντος τὰ ἡμέτερα, ὥσπερ ὀφθαλμοὺς ἐν σκότῳ τραφέντας, τῷ κατ' ὀλίγον ἐθισμῷ πρὸς τὸ μέγα φῶς τῆς ἀληθείας ἀνάγοντος. Φειδοῖ γὰρ τῆς ασθενείας ἡμῶν, ἐν τῷ βάθει τοῦ πλούτου τῆς σου φίας αὐτοῦ, καὶ τοῖς ἀνεξιχνιάστοις κρίμασι της συνέσεως τὴν προσηνή ταύτην καὶ εὐάρμοστον ἡμῖν ὑπέδειξεν ἀγωγὴν, τὰς σκιὰς πρότερον ὑμῖν τῶν σωμάτων, καὶ ἐν ὕδατι βλέπειν τὸν ἥλιον προεθίζων, ὡς μὴ εὐθὺς τῇ θέᾳ τοῦ ἀκράτου φωτός γον δ τε νόμος, σκιὰν ἔχων τῶν μελλόντων, καὶ ἡ διὰ τῶν προφητῶν προτύπωσις αίνιγμα οὖσα τῆς ἀληθείας, γυμναστήρια τῶν ὀφθαλμῶν τῆς καρδίας ἐπινενόηται· ὡς ἀπὸ τούτων βαδίας της μεταβά σεως ἡμῖν πρὸς τὴν ἀποκεκρυμμένην ἐν μυστηρίω copίαν γενησομένης. Τοῦ αὐτοῦ ὅτι ἀχώριστον ἐπὶ πάσης ἐννοίας Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ἐπ τε τῆς τῶν νοητῶν δημιουργίας, καὶ ἐπὶ τῆς τῶν ἀν θρώπων οἰκονομίας, καὶ ἐπὶ τῆς προσδοκωμέ της κρίσεως. Κεφάλ. ις'. · Ἐπὶ οὖν τὸ ἐξ ἀρχῆς ἐπανίωμέν, ὅπως ἐν παν σιν ἀχώριστόν ἐστι καὶ ἀδιάστατον παντελῶς Πατρίς καὶ Υἱοῦ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Ἐν τῷ περὶ τοῦ χαρί σματος τῶν γλωσσῶν τόπῳ, Κορινθίοις ἐπιστέλλων ὁ Παῦλος Εὰν πάντες, φησί, προφητεύητε, εἰσέλθῃ δέ τις άπιστος ἢ ἰδιώτης, ελέγχεται ὑπὸ πάντων, ἀνακρίνεται ὑπὸ πάντων, στά πρι * Luc. xvi, 29. 1 Cor. x, 2. • llebr. 5, 1.

PANOPLIA DOGMATICA. - FIT. XII. † στὰ τῆς καρδίας αὐτοῦ φανερὰ γίνεται· καὶ οὕτω ab omnibus: occulta cordis ejus manifesta fiunt, πεσὼν ἐπὶ πρόσωπον, προσκυνήσει τῷ Θεῷ,, atque ita procidens in faciem, adorabit Deum, reἀπαγγέλλων, ὅτι ὁ Θεὸς ὄντως ἐν ὑμῖν ἐστιν. Ει nuntians quod Deus sit vere in vobis 1. Itaque, så τοίνυν ἐκ τῆς προφητείας, τῆς κατὰ τὴν διαίρεσιν ex prophetia, quæ juxta distributionem donorum τῶν χαρισμάτων τοῦ Πνεύματος ενεργουμένης, ἐπι Spiritus editur, agnoscitur Deus in prophetis γινώσκεται ὁ θεὸς ἐν τοῖς προφήταις εἶναι, βουλευ σάσθωσαν οὗτοι ποίαν χώραν ἀποδώσουσι τῷ Πνεύ κατι τῷ ἁγίῳ· πότερον μετὰ Θεοῦ τάσσειν, πρὸς τὴν κτίσιν ἐξωθεῖν δικαιότερον. Καὶ τὸ πρὸς Σάπφειραν ὑπὸ Πέτρου· Τί ὅτι συνεφωνήθη ὑμῖν πειράσαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον; οὐκ ἐψεύσασθε ἀνθρώποις, ἀλλὰ θεῷ· δείκνυσιν, ὅτι τὰ αὐτὰ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον καὶ εἰς Θεόν ἐστι τὰ ἁμαρτήματα. Καὶ οὕτω δ' ἂν τὸ συναφὲς καὶ ἀδιαίρετον κατὰ πα σαν ἐνέργειαν ἀπὸ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τοῦ Πνεύματος διδαχθείης. Ενεργοῦντος τοῦ Θεοῦ τὰς διαιρέσεις τῶν ἐνεργημάτων, καὶ τοῦ Κυρίου τὰς διαιρέσεις τῶν διακονιών, συμπάρεστι τὸ ἅγιον Πνεῦμα, τὴν διανομὴν τῶν χαρισμάτων πρὸς τὴν ἀξίαν ἑκάστου αὐτεξουσίως οικονομουν. Διαιρέσεις γάρ, φησί, κα ρισμάτων εἰσὶ, τὸ δὲ αὐτὸ Πνεῦμα. Καὶ διαιρέ σεις διακονιῶν εἰσιν, ὁ δὲ αὐτός Κύριος. Καὶ διαιρέσεις ἐνεργημάτων εἰσὶν, ὁ δὲ αὐτὸς Θεὸς, ᾗ ἐνεργῶν τὰ πάντα ἐν πᾶσι. Ταῦτα δὲ πάντα, φησίν, ἐνεργεῖ τὸ ἔν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, διαι ροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ, καθώς βούλεται. Οὐ μὴν ἐπειδὴ πρῶτον ἐνταῦθα τοῦ Πνεύματος ὁ Ἀπόστολος ἐπεμνήσθη, καὶ δεύτερον τοῦ Υἱοῦ, καὶ τρίτον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἤδη χρή καθόλου νομίζειν αντεστρα φθαι τὴν τάξιν. ᾿Απὸ γὰρ τῆς ἡμετέρας σχέσεως την ἀρχὴν ἔλαβεν· ἐπειδὴ ὑποδεχόμενοι τὰ δῶρα, πρῶτον ἐντυγχάνομεν τῷ διανέμοντι· εἶτα ἐννοοῦμεν τὸν ἀποστείλαντα· εἶτα ἀνάγομεν τὴν ἐνθύμησιν ἐπὶ τὴν πηγὴν καὶ αἰτίαν τῶν ἀγαθῶν. Μάθοις δ' ἂν τὴν πρὸς Πατέρα καὶ Υἱὸν τοῦ Πνεύματος κοινωνίαν καὶ ἐκ τῶν δημιουργημά των τῶν ἐξ ἀρχῆς. Αἱ γὰρ καθαραὶ καὶ νοεραὶ καὶ ὑπερκόσμιοι δυνάμεις ἅγιαι καί εἰσι καὶ ὀνομάζονται, ἐκ τῆς παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ενδοθείσης χάριτος τὸν ἁγιασμὸν κεκτημέναι. Ὥστε ἀποσεσιώπηται μὲν ὁ τρόπος τῆς κτίσεως τῶν οὐρανίων δυνάμεων· ἀπὸ γὰρ τῶν αἰσθητῶν μόνον τὸν Δη μιουργὸν ἡμῖν ὁ τὴν κοσμογονίαν συγγραψάμενος ἀπεκάλυψε. Σὺ δὲ, ἔχων δύναμιν ἐκ τῶν ὁρατῶν ἀναλογίζεσθαι τὰ ἀόρατα, δόξαζε τὸν Ποιητὴν ἐν ᾧ ἐκτίσθη τὰ πάντα, εἴτε ὁρατὰ, εἴτε ἀόρατα, εἴτε ἀρχαί, εἴτε ἐξουσίαι, είτε δυνάμεις, εἴτε θρόνοι, εἴτε κυριότητες, καὶ εἴ τινές εἰσιν ἕτεραι λογικαὶ φύσεις, ἀκατονόμαστοι Ἐν δὲ τῇ τούτων κτίσει εννόησόν μοι τὴν προκαταρκτικὴν αἰτίαν τῶν γινομένων, τὸν Πατέρα· τὴν δημιουργικὴν, τὸν Υἱόν· τὴν τελειωτι χήν, τὸ Πνεῦμα· ὥστε βουλήματι μὲν τοῦ Πατρὸς τὰ λειτουργικά πνεύματα υπάρχειν, ενεργείᾳ δὲ Υίου εἰς τὸ εἶναι παράγεσθαι, παρουσίᾳ δὲ τοῦ Πνεύματος τελειοῦσθαι. Τελείωσις δὲ ἀγγέλων ἁγιασμὸς, καὶ ἡ ἐν τούτῳ διαμονή. Καὶ μηδεὶς οιέσθω με ἢ τρεῖς εἶναι λέγειν ἀρχικὰς ὑποστάσεις, ἢ ἀτελῆ φάσκειν τοῦ Υἱοῦ τὴν ἐνέργειαν. Αρχὴ γὰρ τῶν ὄντων μία, ' 1 Cor. xiv, 21, 23. 1 λει. ν, 9, 4. 31 Cor. G esse, consultent isti quem locum attributuri sint Spiritui sancto: utrum æquius sit illum cum Deo jungere, an ad creaturarum ordinem extrudere. Quin et isia Petri ad Sapphiram verba, Quid est quod convenit inter vos tentare Spiritum sanctum? non mentiti estis hominibus, sed Dco *; ostendunt eadem in Spiritum sanctum, et in Deum esse peccala. Atque hoc etiam pacto discere poteris, Spiritum sanctum in omni operatione conjunctum et – inseparabilem esse a Patre et Filio. Cum Deus efficit distributiones operationum, ac Dominus divisiones ministrationum, simul adest Spiritus sanctus, partitionem donorum pro cujusque dignitate proprio arbitrio dispensars. Nam, inquit, dirisiones donorum sunt, idem autem Spiritus. Εt divisiones administrationum sunt, idem autem Dominus. Et divisiones operationum sunt, idem autem Deus, qui operatur omnia in omnibus. Hac autem omnia, iuquit, operatur unus et idem Spiritus, dividens seorsim cuique, prout vult 3. Attamen non quoniam Apostolus primo loco meminit Spiritus, secundo Filii, tertio Dei el Patris, protinus oportet suspicari ordinem omnino inversum esse. nostra siquidem habitudine sumpsit exordiuin. Nam cum dona accipimus; nobis is qui distribuit, occurrit primum; uos cogitamus eum qui misit; postremo cogitationem perducimus ad fontem auctoremque bonoruin. Jam etiam ex rebus initio conditis discas licet Spiritus cum Patre et Filio communionem, Nam puræ et intelligentes et supermundanæ virLules, sancta tum suut, tum nominantur gratia a Spiritu sancto infusa sanctimoniam consecuta. Quare silentio prætermissus est modus creationis coelestium virtutum; nam ex scnsiliilibus tantum creatorem nobis aperuit is qui conditi orbis conscripsit historiam. Tu vero, qui facultatem habes ex visibilibus invisibilia deprehendendi, glorifca Conditoren in quo condita sunt omnia, sive visibilia, sive invisibilia, sive principatus, sive potestates, sive virtutes, sive throni, sive dominationes et si quæ aliæ sunt rationales naturæ, quæ nominari non possunt. In horum autem creatione cogita mihi primariam causam eorum quæ funt, Patrem; couditricem, Filium; perfectricem, Spiritum sanctum: ut voluntate quidem Patris sint administratorii spiritus, Filii vero operatione perducantur ut sint, Spiritus autem præsentia perficiantur. Porro angelorum perfectio est sanctificatio, ct in bac perseverantia. Ac nemo me credat tres originales hypostases ponere, aut Filii operationem dicere" 1, 4 11. * Col. 1, 16. u, '

EUTIIYMII ziGABEÑI altamen vull creare per Filium. Neque Filius egebit auxilio, juxta Patris similitudinem operans, sed et Filius vult per Spiritum perficere: nam Verbo Domini cœli firmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis virtus eorum '. ltaque nec Verbum est significativa aeris percussio per vocis instrumenta prolata: nec Spiritus oris halitus partibus respiratoriis ellatus: sed Verbum est quod in principio erat apud Deum, et Deus erat. Spiritus autem oris Dei, Spiritus est veritatis, qui a Patre procedit *. Itaque tria intelligis, mandantem Dominum, crearis Verbum, et confirmantem Spiritum. Quæ porro alia possit esse confirmatio, quam in sanctimonia perfectio; confirmationis voce significaute constantiam, immutabilitatem et soliditatem in bono? Sanctificatio autem non est absque Spiritu. Neque enim cœlorum virtutes suapte natura sancta sunt; alioquin nihil differrent a Spiritu sancto; seul juxta proportionem qua se invicem superant, a Spiritu habent sanctificationis mensuram. Quemadmodum enim cauterium non sine igne intelligitur, cum aliud sit subjecta materia, et aliud ignis: itidem etin calestibus virtutibus, substantia quidem earum, puta spiritus est aerius, aut ignis immaterialis, juxta id quod scriptum est, Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos flammam ignis; quapropter et in loco sunt, et fiunt visibiles, dum iis qui digni sunt, apparent in specie propriorum corporum. Sed sanctificatio, quæ est extra substantiam illorum, perfectionem illis affert per communionem Spiritus. Conservant autem dignitatem per perseve⚫ rautiam in bono, habentes quidem in eligendo liberum arbitrium, nunquam lamen ab ejus qui vere bonus est consortio excidentes: ita ul si imperfectam. Principium enim corum quæ sunt, δι' Υἱοῦ δημιουργοῦσα, καὶ τελειοῦσα ἐν Πνεύματι. unum est, per Filium condens et perficiens in Spi- Καὶ οὔτε Πατήρ, ὁ τὰ πάντα ἐν πᾶσιν ἐνεργῶν, ritu. Ac nec Pater, qui operatur omnia in om- ἀτελῆ ἔχει τὴν ἐνέργειαν· οὔτε Υἱὸς ἐλλιπῆ τὴν δη nibus, imperfectam habeat operationem: ne jue μιουργίαν, μὴ τελειουμένην παρὰ τοῦ Πνεύματος. Filius inconsummatam creationem, nisi a Spirit Οὕτω γὰρ ἂν οὔτε Πατὴρ προσδεηθείη Υἱοῦ, μόνο διὰ Υἱοῦ perficiatur. Hoc enim pacto nec Pater opus haτῷ θέλειν δημιουργῶν, ἀλλ' ὅμως θέλει bebit Filio, sola voluntate creans; οὔτ' ἂν συνεργίας προσδεηθείη, καθ' ὁμοιότητα τοῦ Πατρὸς ἐνεργῶν· ἀλλὰ καὶ Υἱὸς θέλει διὰ τοῦ Πνεύ ματος τελειοῦν· Τῷ λόγῳ γὰρ Κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἑστερεώθησαν, καὶ τῷ Πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν. Οὔτε οὖν λόγος αέρος τύπωσις σημαντική, διὰ φωνητικῶν ὀργάνων ἐκφερομένη· οὔτε Πνεῦμα στόματος ἀτμὸς, ἐκ τῶν αναπνευστικῶν μερῶν ἐξωθούμενος· ἀλλὰ Λόγος μὲν ὁ πρὸς Θεὸν ὧν ἐν ἀρχῇ, καὶ Θεὸς ὤν· Πνεῦμα δὲ στόματος Θεοῦ τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, δ παρά τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται. Τρία τοίνυν νεεῖς, τὸν προστάσσοντα Κύριον, τον δημιουργοῦντα Λόγον, τὸ στερεούν τὸ Πνεῦμα. Τί δ' ἂν ἄλλο εἴη στερέωσις ἢ ἡ κατὰ τὸν ἁγιασμὸν τελείωσις, τὸ ἀνένδοτον καὶ άτρεπτον καὶ παγίως ἐρηρεισμένον ἐν ἀγαθῷ τῆς στερεώσεως ἐμφαινούσης; Αγιασμὸς δὲ οὐκ ἄνευ Πνεύματος. Οὐ γὰρ φύσει ἅγιαι αἱ τῶν οὐρανῶν δυ νάμεις· ἢ οὕτω γ' ἂν οὐδεμίαν πρὸς τὸ ἅγιον Πνεῦμα την διαφορὰν ἔχοιεν· ἀλλὰ κατὰ ἀναλογίαν τῆς πρὸς ἀλλήλας ὑπεροχῆς, τοῦ ἁγιασμοῦ τὸ μέ τρον παρὰ τοῦ Πνεύματος ἔχουσαι. ὡς γὰρ ὁ και τὴρ μετὰ τοῦ πυρὸς νοεῖται, καὶ ἄλλο μέντοι ἡ ὑπο κειμένη ὕλη, καὶ ἄλλο τὸ πῦρ· οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν C' οὐρανίων δυνάμεων, ἡ μὲν οὐσία αὐτῶν, ἀέριον πνεῦμα, εἰ τύχοι, ἢ πῦρ ἄϋλον, κατὰ τὸ γεγραμμένον· Ὁ ποιῶν τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα, καὶ τοὺς λειτουργοὺς αὐτοῦ πυρὸς φλόγα διὸ καὶ ἐν τόπῳ εἰσὶ, καὶ ὁρατοὶ γίνονται, ἐν τῷ εἴδει τῶν οἰκείων αὐτῶν σωμάτων τοῖς ἀξίοις έμφανιζόμενοι. Ο μέντοι ἁγιασμός, ἔξωθεν ὢν τῆς οὐσίας, τὴν τελείωσιν αὐτοῖς ἐπάγει διὰ τῆς κοινω νίας τοῦ Πνεύματος. Φυλάσσουσι δὲ τὴν ἀξίαν τῇ ἐπιμονῇ τοῦ καλοῦ, ἔχουσαι μὲν ἐν προαιρέσει τὸ αύτεξούσιον, οὐδέποτε δὲ ἐκ τῆς τοῦ δέτως ἀγαθοῦ προσεδρείας ἐκπίπτουσαι· ὡς ἐὰν ὑφέλῃς τῷ λόγῳ τὸ Πνεῦμα, λέλυνται μὲν ἀγγέλων χορείαι, ανήρηνται δὲ ἀρχαγγέλων ἐπιστασίαι, συγκέχυται δὲ τὰ πάντα· ἀνομοθέτητος, άτακτος, αόριστος αὐτῶν ἡ ζωή. Πῶς μὲν γὰρ εἴπωσιν ἄγγελοι· Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, μὴ δυναμωθέντες ὑπὸ τοῦ Πνεύματ τος; Οὐδεὶς γὰρ δύναται εἰπεῖν Κύριον Ιησούν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, καὶ οὐδεὶς ἐν Πνεύματι Θεοῦ λαλῶν λέγει ἀνάθεμα Ἰησοῦν· ὅπερ εἴποι ἂν τὰ πονηρὰ καὶ ἀντικείμενα πνεύματα, ὧν ἡ ἀπόπτωσις συνίστησι τὸν λόγον, τοῦ αὐτεξουσίους εἶναι τὰς ἀοράτους δυνάμεις, ισορρόπως ἐχούσας πρὸς ἀρετὴν καὶ κακίαν, καὶ διὰ τοῦτο δεομένας της τοῦ Πνεύματος βοηθείας. Ἐγὼ καὶ τὸν Γαβριὴλ προλέγειν τὰ μέλλοντα οὐδαμῶς ἄλλος φημὶ ἡ τῇ προγνώσει τοῦ Πνεύματος. Διότι ἐν τῶν ἐκ τῆς διαιρέσεως τοῦ Πνεύματος χαρισμάτων ἐστὶν ἡ προ • Psal, culi, 4. subduxeris ratione Spiritum, perierint angelorum choreæ, sublatæ sint quoque archangelorum præfecturæ, atque confusa fuerint omnia vita ipsorum nulli legi, nulli ordini, nulli regula subjaceat. Quomodo enim dicent angeli Gloria in excelsis Deo³, nisi a Spiritu accepta polestate? Nemo siquidem potest dicere Dominum Jesum, nisi in Spiritu sancto, et nullus in Spiritu Dei loquens dixit Jesum anathema'; quod sane dixerint pravi et adversarii spiritus, quorum lapsus comprobat quod dicimus, virtutes invisibiles esse sui arbitrii, æque ad virtutem atque ad vitium vertibiles, et ob id opus habentes auxilio Spiritus. Ego vero ipsum Gabrielem haud alio modo arbitror prædicere futura?, quam præ- · Psal. xxx11, 6. 7 Luc. 1. 26. 1 Joan. 1, 1. s Joan. xv, LUC. II, 14. *I Cor. x11, 3.

TIT. XII. φητεία. Ο δὲ τὰ μυστήρια τῆς ὀπτασίας τῷ ἀνδρὶ scientia Spiritus, co quod unum ex divisiona τῶν ἐπιθυμιῶν ἐπιταχθεὶς διαγγεῖται, πόθεν σοφισθεὶς εἶχε διδάσκειν τὰ κεκρυμμένα, εἰ μὴ τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ; τῆς ἀποκαλύψεως τῶν μυστη ρίων Ιδίως τῷ Πνεύματι προσηκούσης, κατὰ τὸ γε γραμμένον, ὅτι Ἡμῖν ἀπεκάλυψεν ὁ Θεὸς διὰ τοῦ Πνεύματος. Θρόνοι δὲ καὶ κυριότητες, καὶ ἀρχαί καὶ ἐξουσίαι, πῶς ἂν τὴν μακαρίαν· διεξήγον ζωήν, εἰ μὴ διὰ παντὸς ἔβλεπον τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρὸς τοῦ ἐν οὐρανοῖς; Τὸ δὲ βλέπειν οὐκ ἄνευ τοῦ Πνεύματος. Ὥσπερ γὰρ ἐν νυκτί, ἐὰν ὑφέλῃς τὸ φῶς ἀπὸ τῆς οἰκίας, τυφλαὶ μὲν αἱ ὄψεις, ἀνενέργητοι δὲ καταλείπονται αἱ δυνάμεις, ἀνεπίγνωστοι δὲ αἱ ἀξίαι, καὶ χρυσοῦ καὶ σιδήρου ὁμοίως πατου μένων διὰ τὴν ἄγνοιαν· οὕτως ἐπὶ τῆς νοητῆς δια κοσμήσεως, ἀμήχανον τὴν ἔνθεσμον ἐκείνην διαμείν ναι ζωὴν ἄνευ τοῦ Πνεύματος· οὐ μᾶλλον γε ἡ στρατοπέδου τὴν εὐταξίαν, τοῦ ταξιάρχου μὴ παρόντος ἢ χοροῦ τὴν συμφωνίαν, τοῦ κορυφαίου μὴ συναρμό ζοντος. Πῶς [ἂν] εἴπῃ τὰ σεραφίμ, Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος, μὴ διδαχθέντα παρὰ τοῦ Πνεύματος, ποσάκις ἐστὶν εὐσεβὲς τὴν δοξολογίαν ταύτην ἀναφωνεῖν; Εἴτε οὖν αἰνοῦσι τὸν Θεὸν πάντες οἱ ἄγγελοι αὐτοῦ, καὶ αἰνοῦσιν αὐτὸν πᾶσαι αἱ δυνάμεις αὐτοῦ, διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος συνεργείας - εἴτε παρεστήκασι χίλιαι χιλιάδες ἀγγέλων, καὶ μύριαι μυριάδες λει τουργούντων ο ἐν τῇ δυνάμει τοῦ Πνεύματος τὸ οἰκεῖον ἔργον ἀμώμως ἐπιτελοῦσι. Πᾶσαν οὖν τὴν ὑπερουράνιον ἐκείνην καὶ ἄῤῥητον ἁρμονίαν, ἔν τε τῇ λειτουργία Θεοῦ καὶ τῇ πρὸς ἀλλήλας τῶν ὑπερκοσμίων δυνάμεων συμφωνίᾳ, ἀδύνατον φυλαχθῆναι [εἰ] μὴ τῇ ἐπιστασίᾳ τοῦ Πνεύματος. Οὕτω μὲν οὖν ἐν δημιουργία πάρεστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῖς οὐκ ἐκ προκοπῆς τελειουμένοις, ἀλλ' ἀπ' αὐτῆς τῆς κτίσεως εὐθὺς τελείοις, εἰς τὸν ἀπαρτισμὸν καὶ συμπλήρωσιν τῆς ὑποστάσεως αὐτῶν τὴν παρ' ἑαυτοῦ χάριν συνεισφερόμενον. donorum Spiritus sit prophetia. Porro qui mysteria visionis viro desideriorum jussus erat annuntiare', unde nactus erat sapientiam, ut posset docere arcana, nisi per Spiritum sanctum? cum patefactio mysteriorum peculiariter ad Spiritum sanctum pertineat, juxta id quod scriptum est: Nobis reseravit Deus per Spiritum '. Throni. vero et dominationes, principatus et potestates, quomodo beatam traducerent vitam, nisi semper viderent vultum Patris qui in cœlis est *? At visio non est absque Spiritu. Quemadmodum enim si in nocte tollas lucernam e domo, cæci sunt oculi, facultates relinquuntur inertes, nec agnoscitur rerum dignitas, sed per ignorantiam aurum perinde ac ferrum conculcatur: sic in spirituali ordine, impossibile est piam illam ac sanctam vitam permanere citra Spiritum: nihilo profecto magis quam exercitus in recto ordine manere potest absente duce, aut chorus in consonantia, uisi chori præfectus tempered harmoniam. Qui possent dicere seraphim, Sanctus, sanctus, sanctus, nisi docti per Spiritum, quoties pium fuerit hujus glorificationis verba canere? Sive igitur laudant Deuin omnes angeli ejus at omnes virtutes ejus, fit Spiritus ope. Sive aslant millies mille angeli, ac centies centum millia ministrantium, officium suum citra reprehensionem in virtute Spiritus perficiunt. Itaque tota illa supercoelestis et ineffabilis harmonia, tum in cultu Dei, turn in ultramundauarum virtutum inter ipsas consonantia nequaquam servari posset, nisi praeesset Spiritus. Sic igitur in creatione iis, quæ non proficiendo perveniunt ad perfectionem., sed ab ipsa protinus creatione perfecta sunt, adest Spiritus sanctus; in hoc, ut perfciatur compleaturque illorum substantia, gratiam suam conferens. Τὰς δὲ περὶ τὸν ἄνθρωπον οἰκονομίας, τὰς Cæterum dispensationes circa hominem ὑπὸ τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ quæ factæ sunt a magno Deo, et Servatore noΧριστοῦ κατὰ τὴν ἀγαθότητα τοῦ Θεοῦ γενομένας, stro Jesu Christo juxta bonitatem Dei, quis neτίς ἀντερεῖ μὴ οὐχὶ διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος gabit per Spiritus gratiam esse adimpletas? Sive πεπληροῦσθαι; Εἴτε βούλει τὰ παλαιὰ σκοπεῖν· τὰς velis prisca. spectare, patriarcharum benedictioτῶν πατριαρχῶν εὐλογίας, τὴν ἐκ τῆς νομοθεσίας nes, auxilium per legem datum, figuras, propheδεδομένην βοήθειαν, τοὺς τύπους, τὰς προφητείας, tias, fortiter in bellis gesta, miracula per sanctos τὰ ἐν πολέμοις ἀνδραγαθήματα, τὰ διὰ τῶν δικαίων edita: sive quæ circa Domini in carne adventum σημεία· εἴτε τὰ περὶ τὴν ἔνσαρκον τοῦ Κυρίου dispensata sunt: per Spiritum gesta sunt. Primo παρουσίαν οἰκονομηθέντα· διὰ τοῦ Πνεύματος. Πρώ-: enimn adfuit ipsi carni Domini, duin factus unτον μὲν γὰρ αὐτῇ τῇ σαρκὶ τοῦ Κυρίου συνήν, ctio, et inseparabiliter conjunctus, sicut scriχρίσμα γενόμενον, καὶ ἀχωρίστως παρὸν κατὰ τὸ plum est: Super quem videris Spiritum descendenγεγραμμένον· Ἐφ' ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαϊtem, et manentem super eum, hic est Filius meus τον, καὶ μένον ἐπ' αὐτὸν, οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός dilectus *; et, Jesum a Nazareth, quem unxit μου ὁ ἀγαπητός· καὶ, Ἰησοῦν τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ, Deus Spiritu sancto *. Deinceps omnis actio preὃν ἔχρισεν ὁ Θεὸς τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ. Επειτα sente Spiritu peragebatur. Hic præsens aderat πᾶσα ενέργεια συμπαρόντος τοῦ Πνεύματος ένηρο cum et a diabolo tentaretur. Deductus est enim, γεῖτο. Τοῦτο καὶ ὑπὸ τοῦ διαβόλου πειραζομένῳ inquit, Jesus a Spiritu in desertum, ut tentareπαρῆν. ᾿Ανήχθη γάρ, φησὶν, ὁ Ἰησοῦς ὑπὸ τοῦ tur 1. Tum edenti miracula indivulse aderat. Si Πνεύματος εἰς τὴν ἔρημον τοῦ πειρασθῆναι. enim ego, inquit, in Spiritu Dei ejicio demonia *. • Isa. vi, 3. * Joan. 1, 33. • Act. x, 38. 1 Dan. x, 10. 1 Matth. 1V, 4. * 1 Cor. 11, 10. • Maith, xtr, 28 * Matth. XVIII, 10.

Nec deseruit cxcitatum a mortuis. Dominus enim Καὶ ἐνεργοῦντι τὰς δυνάμεις ἀχωρίστως συνήν. renovans hominem, eique iterum reddens gratiam, quam ex allatu Dei acceptam amiserat, cum inspirasset in faciem discipulorum, quid ail? Accipite Spiritum sanctum. Quorumcunque remiseritis peccata, remittuntur; et quorumcunque retinueritis, relenia sunt '. Jam vero Ecclesia ordo et gubernatio nonne palam ct citra contradictionem per Spiritum sanctum peragitur? Ipse enim, inquit, dedit Ecclesia primum apostolos, deinde prophetas, tertio doctores: ad hac virtutes, praterea dona sanationum, subsidia, gubernationes, genera linguarum. Hic enim ordo juxta distributionem donorum Spiritus digestus est. ገር γὰρ ἐγώ, φησίν, ἐν Πνεύματι Θεοῦ ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια· καὶ ἐκ νεκρῶν ἀναστάντος οὐκ ἀπελεί πετο. Ανακαινίζων γὰρ τὸν ἄνθρωπον ὁ Κύριος, καὶ ἦν ἀπώλεσε χάριν ἐκ τοῦ ἐμφυσήματος του Θεοῦ, ταύτην πάλιν ἀποδιδούς, ἐμφυσήσας εἰς τὸ πρόσωπον τῶν μαθητῶν, τί φησι; Λάβετε Πνεύμα ἅγιον. Αν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀξίες. ται· καὶ ἄν τινων κρατῆτε, κεκράτηνται. Ἡ δὲ τῆς Εκκλησίας διακόσμησις οὐχὶ σαφῶς καὶ ἀναντιῤῥή τως διὰ τοῦ Πνεύματος ενεργείται; Αὐτὸς γὰρ ἔδωκε, φησί, τῇ Ἐκκλησίᾳ πρῶτον ἀποστόλους, δεύτερον προφήτας, τρίτον διδασκάλους, έπειτα δυνάμεις, έπειτα χαρίσματα ιαμάτων, ἀντιλή ψεις, κυβερνήσεις, γένη γλωσσών. Αὕτη γὰρ ἡ τάξις κατὰ τὴν διαίρεσιν τῶν ἐκ τοῦ Πνεύματος δι ρεῶν διατέτακται. Quin, si quis accuratius perpendas, compe- Εδροι δὲ ἄν τις, ἀκριβῶς λογιζόμενος, καὶ ἐπὶ riet, ne iu tempore quidem illo, quo exspectata τοῦ καιροῦ τῆς προσδοκωμένης επιφανείας τῆς ἐξ οὐ Domini apparitio fet de colu, otiosum fore Spi- ρανῶν τοῦ Κυρίου μὴ ἀσυντελὲς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ritum sanctum, ut quidam arbitrantur: sed si- ώς τινες οἴονται· ἀλλὰ συμπαρέσται καὶ ἐν τῇ mul aderit in illo etiam die revelationis illius, ἡμέρᾳ τῆς ἀποκαλύψεως αὐτοῦ, καθ' ἣν κρινεῖ τὴν οἰ quo judicaturus est orbem terrarum in justitia χουμένην ἐν δικαιοσύνῃ ὁ μακάριος καὶ μόνος δυο illo beatus et solus potens. Quis enim adeo igna- νάστης. Τίς γὰρ οὕτως ἀνήκοος τῶν ἡτοιμασμένων rus est bonorum, quæ Deus præparavit dignis, παρὰ Θεοῦ ἀγαθῶν τοῖς ἀξίοις, ὡς ἀγνοεῖν, ὅτι καὶ ut nescist justorum coronam esse Spiritus gratiam, τῶν δικαίων ὁ στέφανος ἡ τοῦ Πνεύματός έστι χάρις, quæ largius tunc perfectiusque dabitur, spirituali δαψιλεστέρα τότε καὶ τελειοτέρα παρεχομένη, κατά gloria cuique pro recte gestis distributa: In splen- τὴν ἀναλογίαν τῶν ἀνδραγαθημάτων τῆς πνευματικῆς doribus enim sanctorum mausiones multa sunt δόξης διανεμομένης ἑκάστῳ; Εν γὰρ ταῖς λαμπρό apud Patrem³, hoc est, dignítatis discrimina. Sicut (τησι τῶν ἁγίων μοναὶ πολλαὶ παρὰ τῷ Πατρί· τουτenim stella a stella differt in cluritate, ita et resur- ἔστιν, ἀξιωμάτων διαφοραί. Ὡς γὰρ ἀστὴρ ἀστέρος restio mortuorum. Itaque qui consignati sunt διαφέρει ἐν δόξῃ, οὕτω καὶ ἡ ἀνάστασις τῶν Spiritu sancto in diem redemptionis, quique Spiri- νεκρῶν. Οι τοίνυν σφραγισθέντες τῷ Πνεύματι τῷ tus primitias, quas accepere, puras et integras ser- ἁγίῳ εἰς ἡμέραν ἀπολυτρώσεως, καὶ ἦν ἔλαβον ἀπαρ vaverint, ii sunt qui audient: Euge, serve bone et χὴν τοῦ Πνεύματος ἀκέραιον καὶ ἀμείωτον διαfdelis, super pauca fuisti fdelis, super multa 13 σώσαντες, οὗτοί εἰσιν οἱ ἀκούσοντες· Εὖ, δοῦλε ἀγαθὲ constituam t. Similiter et qui contristaverint Spi- καὶ πιστέ, ἐπὶ ὀλίγα ἧς πιστὸς, ἐπὶ πολλῶν σε ritum sanctum pravitate studiorum suorum, aut καταστήσω. Ομοίως δὲ καὶ οἱ λυπήσαντες τὸ Πνεῦμα qui non fecerint lurum e sorte data, ab iis aufere- τὸ ἅγιον τῇ πονηρίᾳ τῶν ἐπιτηδευμάτων αὐτῶν, ἢ οἱ tur id quod acceperunt, benedicio in alios translato: μὴ ἐπεργασάμενοι τῷ δοθέντι, ἀφαιρεθήσονται aut, secundum aliquem ex evangelistis ", eliam εἰλήφασιν, εἰς ἑτέρους μετατιθεμένης τῆς χάριτος penitus discindentur: dissectio siquidem intelli- ή, κατά τινα τῶν εὐαγγελιστῶν, καὶ διχοτομηθήgenda est in hoc, quod prorsus a Spiritu sahclo σονται παντελῶς· τῆς διχοτομίας νοουμένης κατά alienabuntur. Neque enim corpus dividitur, ut una τὴν εἰς τὸ παντελὲς ἀπὸ τοῦ Πνεύματος ἀλλοτρίωσιν. pars tradatur supplicio, altera absolvatur. Nam id Οὔτε γὰρ σῶμα διαιρεῖται, ὡς τὸ μὲν παραδίδοσθαι quidem fabulosum, neque justo dignum judice, cum τῇ κολάσει, τὸ δὲ ἀφίεσθαι· μυθικὸν γὰρ τοῦτό γε, tolumn peccaverit, dimidium addici pana. Nec ani- καὶ οὐ κατὰ δίκαιον κριτὴν, ὅλου ἡμαρτηκότος, ἐξ ma in duas partes sccatur, eum tota per totum ἡμισείας εἶναι τὴν κόλασιν· οὔτε ψυχὴ διχῇ τέμνε habuerit peccandi affectum, simulque cum corpore και ὅλη δι᾿ ὅλου τὸ ἁμαρτωλὸν φρόνημα κεκτη malum operetur. Sed dissectio, ut dixi, perpetua μένη, καὶ συγκατεργαζομένη τῷ σώματι τὸ κακόν. - cst animæ a Spiritu alienatio. Nunc enimn, tametsi ᾿Αλλὰ διχοτομία, ὥσπερ ἔφην, ἡ ἀπὸ τοῦ Πνεύματος non admiscetur indignis, attamen aliquo pacto vi- εἰς τὸ διηνεκὲς τῆς ψυχῆς ἀλλοτρίωσις. Νῦν μὲν γὰρ, detur adesse semel baptizatis, exspectans ut salu- εἰ καὶ μὴ ἀνακέκραται τοῖς ἀναξίοις, ἀλλ᾽ οὖν παρεί tcm per conversionem consequantur; tum vero in ναι δοκεῖ πως τοῖς ἅπαξ ἐσφραγισμένοις, τὴν ἐκ τῆς totum ab anima, quæ gratiam ipsius profanaverit, ἐπιστροφῆς σωτηρίαν. αὐτῶν ἀναμένον· τότε δε resecabitur. Eoque non est in inferno qui confitea- ἐξ ὅλου τῆς βεβηλωτάτης αὐτοῦ τὴν χάριν ψυχῆς 1 Joan. xx, 22, 23. * 1 Cor. x11, 28. 3 1.2. Σιν, 2. • 1 Cor. xv, 41, 42. * Matth. xxv, 21. Matth, καιν, 51. δ

ΤΙΤ. ΧΙΙ. ἀποτμηθήσεται. Διὰ τοῦτο οὐκ ἔστιν ἐν τῷ ᾅδῃ ὁ tur, ucque un monte qui memor sit Del ', cum jan ἐξομολογούμενος, οὐδὲ ἐν τῷ θανάτῳ ὁ μνημονεύων Θεοῦ, οὐκέτι τῆς βοηθείας τοῦ Πνεύματος συμπαρ οὔσης. Πῶς οὖν δυνατὸν νοῆσαι χωρίς τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπιτελεῖσθαι τὴν κρίσιν, ὅπου γε ὁ λόγος δείκνυσιν, ὅτι αὐτό ἐστι καὶ τὸ τῶν δικαίων βραβεῖον, ὅταν ἀντὶ τοῦ ἀρραβῶνος παρασχεθῇ τὸ τέλειον· καὶ ἡ πρώτη τῶν ἁμαρτωλῶν καταδίκη, ὅταν καὶ ὁ δου κοῦσιν ἔχειν ἀφαιρεθῶσι; Τὸ δὲ μέγιστον τεκμήριον τῆς πρὸς Πατέρα καὶ Υἱὸν τοῦ Πνεύματος συναφείας, ὅτι οὕτως ἔχειν λέγεται πρὸς Θεὸν, ὡς πρὸς ἕκαστον ἔχει τὸ πνεῦμα τὸ ἐν ἡμῖν. Τις γὰρ οἶδε, φησὶν, ἀνθρώπων τὰ τοῦ ἀνθρώπου, εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τὸ ἐν αὐτῷ; Οὕτω καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ οὐδεὶς ἔγνωκεν, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ. Κεφάλ. ιθ'. non adsit sancti Spiritus adjntorium. Quomodo igitur intelligi potest absque Spiritu sancto fieri judiciumn, cum Scriptura declaret ipsum esso el justorum præmium ', quando pro arrbabone exhibebitur quod perfectum est; et primam peccatorum condemnationem, cum eo ctiam quod habere videntur, spoliati fuerint? Porro maximum argumentum conjunctionis illius, quam Spiritus cum Patre et Filio habet, illud est, quod eodem modo dicitur habere se erga Deum, quo erga unumquemque nostrum se habet spiritus, qui est in nobis. Quis nim, inquit, hominum novit ea quæ sunt hominis, nisi spiritus, qui est in ipso? Sic et quæ Dei sunt, nemo novit, nisi Spiritus qui ex Deo est ". Caput 19. sanctiΈστω ταῦτα, φησὶν, ἀλλ' οὐχὶ καὶ δόξα πάν Sit ita, inquiunt, at ea gloria nullo pacto τως ὀφειλομένη ἐστὶ τῷ Πνεύματι, ὥστε δοξολογίαις debetur Spiritui, ut a nobis glorificationibus sit ἀνυψοῦσθαι παρ' ἡμῶν. Πόθεν ἂν οὖν τῆς ὑπερ- ´extollendus. Unde igitur probaturi sumus Spiritus εχούσης πάντα νοῦν ἀξίας τοῦ Πνεύματος τὰς dignitatem intellectum omnem superantem, si ἀποδείξεις λάβοιμεν, εἴπερ ἡ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ Patris et Filți communio visa est istis minime suffiκοινωνία μὴ ἀξιόπιστος αὐτοῖς πρὸς μαρτυρίαν ciens ad id testificandum? Sane possumus et ad ea ἀξιώματος ἐνομίσθη; Εξεστί γε μὴν πρός τε τὰ quæ nominibus significantur respicientes, et ad ἐκ τῶν ὀνομάτων ἀποβλέψαντας σημαινόμενα, καὶ operationum ejus magnitudinem, et ad beneficia πρὸς τὰ τῶν ἐνεργειῶν αὐτοῦ μεγέθη, καὶ πρὸς τὰς quæ in nos, imo quæ in omnem creaturam conεἰς ἡμᾶς, μᾶλλον δὲ εἰς πᾶσαν τὴν κτίσιν χορηγου fert, pro modulo nostro naturæ illius sublimitatem μένας εὐεργεσίας, τῆς μεγαλοφυίας αὐτοῦ καὶ ac potentiam incomprehensibilem percipero. Spi- · τῆς ἀνεφίκτου δυνάμεως ἐπὶ ποσὸν γοῦν ἐν περινοίᾳ ritus vocatus est, ut est illud, Spirkus Deus *; et, γενέσθαι. Πνεῦμα ὠνόμασται· ὡς, Πνεῦμα ὁ Θεός• Spiritus vultus nostri, Christus Dominus * Sanctus καὶ, Πνεῦμα τοῦ προσώπου ἡμῶν, Χριστός Κύ- dicitur, quemadmodum sanctus Pater, et sanctus ριος. Ἅγιον· ὡς ἅγιος ὁ Πατήρ, καὶ ἅγιος ὁ Υἱός. Filius. Creature siquidem inducta est aliunde san. tiΤῇ μὲν γὰρ κτίσει ετέρωθεν ἐπεισήχθη ὁ ἁγιασμός monia; Spiritui vero sanctitas completiva est naτῷ δὲ Πνεύματι συμπληρωτικὴ τῆς φύσεως ἐστιν ἡ Lurs. Ideoque non sanctifcatur, sed sanctifcat. ἁγιότης. Διόπερ οὐχὶ ἁγιαζόμενόν ἐστιν, αλλ' αγιά- Bonus Mtem dicitur sicut Pater bonus est, et sicut ζον. Ἀγαθόν· ὡς ἀγαθὸς ὁ Πατήρ, καὶ ἀγαθὸς ὁ ἐκ bonus est is qui ex bono natus est: cui bonitas est τοῦ ἀγαθοῦ γεννηθείς· οὐσίαν ἔχον τὴν ἀγαθό ipsa essentia. Rectus vocatur, ut reclus Dominus τητα. Εὐθές· ὡς εὐθὺς Κύριος ὁ Θεός· τῷ εἶνα: Deus %, eo quod per se sit ipsa veritas, et ipsa αὐτοαλήθεια, καὶ αὐτοδικαιοσύνη, παρεκτροπὰς ἐπὶ justitia, nec in hanc nec in illam partem se vertens θάτερα καὶ ἐκκλίσεις οὐκ ἔχον, διὰ τὸ ἄτρεπτον τῆς aut flectens, propter naturæ immutabilitatem. Paraοὐσίας. Παράκλητος· ὡς ὁ Μονογενής· καθὼς αὐ- cletus nuncupatur velut Unigenitus: sicut ipse ait, της φησιν, ὅτι Ἐγὼ ἐρωτήσω τὸν Πατέρα μου, Ego rogabo Palrein meum, et dabit vobis alium καὶ δώσει ὑμῖν ἄλλον Παράκλητον. Οὕτω κοινὰ τὰ Paracletum '. Hoc pacto communia sunt nomina ὀνόματα πρὸς Πατέρα καὶ Υἱὸν τῷ Πνεύματι, ἐκ τῆς Patri, Filio et Spiritui sancto, qui has appellatioκατὰ τὴν φύσιν οικειότητος τῶν προσηγοριών του των τυχόντι. Πόθεν γὰρ ἄλλοθεν; Πάλιν ἡγεμονικόν, καὶ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, καὶ Πνεῦμα σοφίας ενό μασται. Πνεῦμα θεῖον τὸ ποιῆσαν με. Και, Τόν Βεσελεήλ δέ, φησὶν, ἐνέπλησεν ὁ Θεὸς Πνεῦμα θεῖον σοφίας καὶ συνέσεως καὶ ἐπιστήμης. Τὰ μὲν οὖν ὀνόματα τοιαῦτα ὑπερφυή και με γάλα· οὔμενουν ἔχοντά τινα εἰς δόξαν ὑπερβολήν. Αἱ δὲ ἐνέργειαι τίνες; "Αῤῥητοι μὲν διὰ τὸ μέσ γεθος, ἀνεξαρίθμητοι δὲ διὰ τὸ πλῆθος. Πῶς μὲν γὰρ νοήσομεν τὰ τῶν αἰώνων ἐπέκεινα; τίνες ἦσαν αὐτ τοῦ πρὸ τῆς νοητῆς κτίσεως αἱ ἐνέργειαι; πόσαι δ' ἀπ' αὐτοῦ περὶ τὴν κτίσιν χάριτες; τίς δὲ ἡ πρὸς τοὺς αἰῶνας τοὺς ἐπερχομένους δύναμις; Ην Psai. vi, 6. ' Juan. xiv, 16. η nes ex naturæ consortio habet. Unde enim aliunde? Rursum Spiritus principalis, et Spiritus veritatis, et Spiritus sapientiæ dictus est. Spiritus divinus qui me fecit *; et, Beseleel, inquit, implevit Deus Spirits divino sapientiæ et intellectus el scientiæ. Talia igitur nomina eximia illa quidem et magna, nec tamen, quod ad gloriam attinet, exagge rationem ullam habentia, At operationes quales sunt? Ineffabiles quidem ob magnitadinem, innumerabiles vero ob multitudinem. Nam quo pacto intelligemus ea quæ fuerunt ante sæcula? quæ erant illius operationes ante creaturam intelligibilem? quanta autem ab illo beneficia in creaturam? ad hæc, quæ potestas ad • | Petr. 1, 12. • 1 Cor. it, 11. *Joan. IV, 21. • Thren. iv, 20. • Psal. xcı, 16. • Job xxx, 4. • Exod. xxxı, 3. "

ventura sæcula? Erat enim, et ante erat, et simul & μὲν γὰρ καὶ προῆν, καὶ συμπαρῆν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ πρὸ τῶν αἰώνων. Ὥστε, κάν τι νοήσῃς τῶν αἰώνων ἐπέκεινα, τοῦτο εὑρήσεις τοῦ Πνεύματος κατωτέρω. Εάν τε τὴν κτίσιν ἐνθυμηθῇς, ἑστερεύ θησαν αἱ τῶν οὐρανῶν δυνάμεις παρὰ τοῦ Πνεύματ τος· τῆς στερεώσεως δηλονότι ἐπὶ τὸ δυσμετάπτω τον τῆς ἀπὸ τῶν ἀγαθῶν ἔξεως νοουμένης. Η γὰρ πρὸς Θεὸν οἰκείωσις, καὶ τὸ πρὸς κακίαν άτρεπτον, καὶ τὸ ἐν μακαριότητι διαρκές, παρὰ τοῦ Πνεύματος ταῖς δυνάμεσι. Χριστοῦ ἐπιδημία· καὶ τ Πνεῦμα προτρέχει. Ενσαρκος παρουσία: καὶ τὸ Πνεῦμα ἀχώριστον. Ενεργήματα δυνάμεων, χαρί σματα ἰαμάτων, διὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου. Δαίμο νες ἀπηλαύνοντο ἐν τῷ Πνεύματι τοῦ Θεοῦ. Διάδο λος κατηργεῖτο συμπαρόντος τοῦ Πνεύματος. ᾿Αμαρτιῶν ἀπολύτρωσις ἐν τῇ χάριτι τοῦ Πνεύμα τος. Απελούσασθε γὰρ καὶ ἡγιάσθητε ἐν τῷ ὀνό ματι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐν τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ. Οἰκείωσις πρὸς Θεὸν διὰ τοῦ Πνεύματος. Εξαπέστειλε γὰρ ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦ μα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν, πρά ζον· 'Αββᾶ ὁ Πατήρ. Ἡ ἐκ νεκρῶν ἐξανάστασις, τῇ ἐνεργείᾳ τοῦ Πνεύματος. Ἐξαποστελεῖς γὰρ τὸ Πνεῦμά σου, καὶ κτισθήσονται, καὶ ἀνακαινιεῖς τὸ πρόσωπον τῆς γῆς. Εἶτε τὴν κτίσιν τῆς ἐκλαμβάνος ἐπὶ τῆς τῶν διαλυθέντων ἀναβιώσεως, τας οὐ μεγάλη τοῦ Πνεύματος ἢ ἐνέργεια, τοῦ οἰκονο μοῦντος ἡμῖν τὸν ἐξ ἀναστάσεως βίον, καὶ πρὸς τὴν πνευματικὴν ἐκείνην ζωὴν τὰς ψυχὰς ἡμῶν μεταρυθμίζοντος; Είτε λέγοιτο κτίσις ἡ ἐνταῦθα τῶν ἐξ. ἁμαρτίας διαπεπτωκότων ἐπὶ τὸ βέλτιον μετα κόσμησις (λέγεται γὰρ καὶ οὕτω κατὰ τὴν συνήθειαν τῆς Γραφῆς, ὡς ὅταν Παῦλος λέγῃ· Εἴ τις ἐν Χρι στῷ καινὴ κτίσις), καὶ ὁ ἐνταῦθα τοίνυν ἀνακαι νισμὸς, καὶ ἡ ἀπὸ τῆς γηΐνης καὶ ἐμπαθοῦς ζωής ἐπὶ τὴν οὐράνιον πολιτείαν μεταβολή, διὰ τοῦ Πνεύ ματος ἡμῖν γινομένη, ἐπὶ πᾶσαν ὑπερβολὴν θαύμα τος τὰς ψυχὰς ἡμῶν ἀνάγει. Ἐπὶ τούτοις πότερον φοβηθῶμεν μὴ τὴν ἀξίαν ὑπερβῶμεν ταῖς ὑπερβολείς τῶν τιμῶν: ἢ τὸ ἐναντίον, μὴ εἰς ταπεινὸν αγάγωμεν τὴν περὶ αὐτοῦ ἔννοιαν, κἂν τὰ μέγιστα δόξωμεν ἐπ' αὐτῷ τῶν ἐξ ἀνθρωπίνης διανοίας και γλώττης προφερομένων φθέγγεσθαι; Τάδε λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὡς τάδε λέγει Κύριος ο Κατάβηση καὶ πορεύου σὺν αὐτοῖς, μηδὲν διακρινόμενος, διότι ἐγὼ αὐτοὺς ἀπέσταλκα. Μὴ ταπεινοῦ ταῦται καὶ κατεπτηχότος τὰ ῥήματα; Ἀφορίσατε δὴ μας. Βαρνάβαν καὶ τὸν Σαῦλον εἰς τὸ ἔργον δ· προ κέκλημαι αὐτούς. Μὴ δοῦλος οὕτω φθέγγεται; Και ὁ Ἡσαΐας· Κύριος ἀπέσταλκέ με, καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ· καὶ, Κατέβη Πνεῦμα παρὰ Κυρίου, και ὠδήγησεν αὐτούς. Καὶ μή μοι τὴν ὁδηγίαν τών εἰς ταπεινὴν διακονίαν ἐκλάβης. Τούτο γὰρ καὶ ἔργον εἶναι ὁ λόγος διαμαρτύρεται. Οδήγησης φησίν, ὡς πρόβατα τὸν λαόν σου" και, Ὁ aderat cum Patre et Filio ante sxcula. Quare etiamsi quid cogitarisfante sæcula, hoc tamen reporias Spiritu esse posterius. Quod si creationem repntes, consolidata sunt calorum virtutes a Spiritu, ita ut consolidationem intelligas firmitatem, quæ non facile bonorum habitu excidat. Etenim quod Deo conjuncta sunt, quodque ad malitiam verti non queunt, quodque in beatitudine perpetuo perseverant virtutes, id illis a Spiritu accedit. Christi adventus; Spiritus præcurrit. In carne adventus, et Spiritus inseparabilis. Operationes virtu Lum, dona sanationum; sed per Spiritum sanctum. Damones expulsi in Spiritu Dei. Diabolus spoliatus est imperio simul presente Spiritu. Peccatorum facta remissio, sed in gratia Spiritus. Abluti enim estis et sanctificati in nomine Domini nostri Jesu Christi, et in Spiritu sancto 1. Conjunctio cum Deo tit per Spiritum. Nisit enim Deus Spiritum Fili sui in corda nostra, clamantem, Abba Pater 3. Resurrectio a mortuis, Spiritus virtute. Emittes siquidem Spiritum tuum, et creabuntur, et renovatis faciem terra 3. Sive quis creationen accipiat de cxstinctorum reviviscentia; an non magna Spiritus operatio, qui nobis suppeditat vitam ex resurrectione, et ad spiritualem illam vitam animas nostras adaptat? Sive creatio dicatur esse eorum, qui hic per peccatum lapsi sunt, in meliorem statum muLatio (nam ita quoque nonnunquam usurpatur juxta Scriptura consuetudinem, velut cum Paulus dicit, Si qua in Christo nova creatura *), renovatio quæ bic fit, et a vita terrestri ac turbulentis affectibus obnoxia ad caelestem conversationem transmutatio, quæ fit in nobis per Spiritum, ad summam admirationem deducit animos nostros. In his utrum mefuere debemus, ne dignitatem immodicis honoribus irausgrediamur? an contra, ne illius notionem ad liumilia deprimamus, etiamsi videamur maxima de eo loqui, quæ quidem humana mente concipi, humanaque lingua proferri possunt? Hæc dicit Spiritus sanctus, sicut haec dicit Dominus: Descende, et perge cum illis, nihil hasitans, quoniam ego misi illos ®. Num hæc sunt abjecti ac metu consternali verba?Separate mihi Bar - nabam et Saulum in opus að quod accersivi illos. Num servus ita loquitur? Et Isaias: Dominus misit me, et Spiritus ejus 1; et, Descendit Spiritus a Domino, et deduxit illos. At ne rursus mihi deductionem accipias pro humili ministerio. Nam hoc opus etiam Dei esse testatur Scriptura. Deduxisti, inquit, sicut oves populum tuum; et, Qui deducis relut orem Joseph 1; et, Deduxit eos in spe, et non timuerunt ". Proinde cum audieris, Cum menerit Paracletus, ille vobis suggeret, ac vos ducet in omucm veritatem: cogita deductionem, sicuti doctus cs; ne calumnieris cogitatumn. ὡσεὶ πρόβατον τὸν Ἰωσήφ· καὶ Ἀδήγησεν αὐτοὺς ἐπ' ἐλπίδι, καὶ οὐκ ἐδειλίασαν. Ὥστε 11 Cor. vi, 11. • Galat. iv, 6. 7 Isa. xuvmi, 16. 8 Isa. Lx, 143. • Psul. ctt, 30. • Psal. lxxvi, 21. • 11 Cor. v, 17. • Art. x, 20. • Act. 10 Psal. Lxxix, 1. 11. Psal. Exxvi, 53,

ΤΙΤ. Χ. ἀκούσῃς, ὅτι "Οταν ἔλθῃ ὁ Παράκλητος, ἐκεῖνος ὑμᾶς ἀναμνήσει καὶ οδηγήσει πρὸς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν, τὴν ὁδηγίαν, ὡς ἐδιδάχθης, νόει· μὴ συκοφάντει τὴν ἔννοιαν. ᾿Αλλὰ Καὶ ἐντυγχάνει, φησίν, ὑπὲρ ἡμῶν· Λ Α', inquies, Eliam interpellat pro nobis 1 Ωστε ὅσον ἱκέτης τοῦ εὐεργέτου λείπεται, τοσοῦτον τὸ Πνεῦμα κατὰ τὴν ἀξίαν ἀποπέπτωκε τοῦ Θεοῦ. Σύ δὲ οὔπω ἤκουσας περὶ τοῦ Μονογενοῦς, ὅτι ἐστὶν ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐντυγχάνει ὑπὲρ ἡμῶν; Μὴ οὖν ὅτι τὸ Πνεῦμα ἐν σοὶ (εἴπερ δὴ ὅλως ἐν σοί), μηδ' ὅτι ἀποτυφλωθέντας ἡμᾶς πρὸς τὴν ἐκλογὴν τοῦ συμφέροντος διδάσκει, καὶ ὁδηγεῖ, τούτου ἕνεκεν την εὐσεβῆ καὶ ὁσίαν περὶ αὐτοῦ δόξαν ζημιωθῇς. Υπερβολὴ γὰρ ἀγνωμοσύνης τοῦτό γε, την φιλανθρωπίαν τοῦ εὐεργέτου ἀφορμὴν ἀχαριστίας ποιεῖ σθαι. Μὴ οὖν λυπείτε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ακούσατε τί φησιν ἡ ἀπαρχὴ τῶν μαρτύρων Στέφανος, τὸ δυσπειθὲς καὶ ἀνυπότακτον τῷ λαῷ ὀνειδίζων. Ὑμεῖς, φησίν, ἀεὶ τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ἀντιπίπτετε. Καὶ πάλιν ὁ Ἠσαΐας· Παρώξυναν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ ἐστράφη αὐτοῖς εἰς ἔχθραν καὶ ἑτέρωθε· Ο οἶκος τοῦ ᾿Ιακώβ παρώργισε τὸ Πνεῦμα Κυρίου· εἰ μὴ ἐξουσιαστικῆς δυνάμεως παραστατικὰ τὰ τοιαῦτα; Τῇ τῶν ἐντυγχανόντων κρίσει παρίημι. Κεφάλ. κ'. proinde quantum is qui supplex est, beneficii adctore inferior est, tantum quoque Spiritus ratione dignitatis a Deo remotus. At tu nondum audisti de Unigenito, quod is est in dextera Dei, et interpellat pro nobis *? Itaque quia Spiritus in te est, si tamen oranino in te est, et quia nos exc:ecaios ad eligendum quod utile est, docet, deducitque, ne cam ob causam piam ac sanctam de eò opinionem amittas. Nam profecto summus fuerit ingrati animi gradus, benefacientis humanitatem ad ingrati anôni occasionem vertere. Nolite igitur contristare Spiritum sanctum. Audite quid dicat martyrum primitiæ Stephanus, inobedientiam ac rebellionem exprobrans populo. Vos, inquit, semper Spiritui sancto resistilis. Et rursum Isaias: Exacerbaverunt Spiritum sancium, et versus est illis in inimiciliam ". Et alibi, Domus Jacob irritavit Spiritum Domini * Audite, inquam, an non hæc summam petentiam declarent? Judicio legentium permitto, Caput 20. iifducti Neque servus, inquit, neque doninus, sed liber. O mirum siuporem, o misgrandam audaciam ista loquentiam Quid amplius deplo- ! rem:jutrum. Inscitiam, an blasphemiam istorum? qui quidem de Deo dogmata humanis exemplis dedecorant; ac hominum, consuetudinemi, per quam dispar est dignitatum excellen - tia, ad divinam et ineffabilem naturam accomu̸io, dare nituntur,: haud reputantes apud homines quidem nullum esse natura servum. Aut euiri pos tentia oppressi, sub jugum servitutis sunt, velut in kello capti: aut ob pauperatein´in servitutem adacti sunt, velut Ægyptii Pharaoni: aut juxta sapientem quamdam et arcanam dispensationem, qui inter Glios deteriores sunt, parentum voce, sapientioribus ac melioribus in servitutem addicti sunt; quam haudquaquam condemnationem, sed beneficium potius dixerit æquus rerum æstimator. Nam qui ob sensus inopiam, non habet in sese id quod natura imperat, huic utilius est alterius fieri mancipium, ut dum dominantis prudentia di rigitur, similis sit currui qui aurigam recepit, aut navi quæ nauclerum habet clavo assidentem. Ifane ob causam Jacob dominus Esau ex benedictione patris ', ut stultus a sapiente vel invitus beneficio aliceretur, quippe non habens proprium curato rem, videlicet mentem. Et Chanaan filius servus erit fratribus suis *, quonian indocilis erat ad virtu tem, imprudentem habens patrem, videlicet Clam. Ad hunc igitur modum hic fiunt servi; liberi vero sunt, qui effugerunt paupertatem, aut bellum, aut qui aliorum cura non egent. Itaque quamvis hic herus, ille servus appelletur, omnes tamen et quaAct. vii, 51. * Isa, XLIII, 10. • Psal. cv, Ούτε δοῦλόν φησιν, οὔτε δεσπότην, ἀλλ' ἐλεύ θερον. Ὢ τῆς δεινῆς ἀναλγησίας, ὦ τῆς ἐλεεινῆς ἀρβίας τῶν ταῦτα λεγέντων! Τί πλέον αὐτῶν ὀδύρω και; τὸ ἀμαθες, ἢ τὸ βλάσφημον; οἴ γε τὰ τῆς Θεολογίας δόγματα άνθρωπίνοις παραδεί γματι καθυβρίζουσι, καὶ τὴν ὧδε συνήθειαν, παρηλλαγμένην έχουσαν τῶν ἀξιωμάτων τὴν διαφο ράν, τῇ θείᾳ καὶ ἀῤῥήτῳ φύσει προσαρμόζειν ἐπιχειροῦσιν· οὐκ ἐννοοῦντες, ὅτι παρὰ μὲν ἀνθρώποις τῇ φύσει δοῦλος οὐδείς. "Η γάρ καταδυναστευθέντες ( ὑπὸ ζυγὸν δουλείας ήχθησαν, ὡς ἐν αἰχμαλωσίαις· ἡ διὰ πενίαν κατεδουλώθησαν, ὡς οἱ Αἰγύπτιοι τῷ Φαραώ· ἢ κατά τινα σοφὴν καὶ ἀποῤῥητον οἶκονομίαν οἱ χείρους τῶν παίδων ἐκ τῆς τῶν πατέρων φωνῆς τοῖς φρονιμωτέροις καὶ βελτίοσι δουλεύειν κατ εδικάσθησαν· ἣν οὐδὲ καταδίκην, ἀλλ᾽ εὐεργεσίαν εἴποι τις ἂν δίκαιος τῶν γινομένων ἐξεταστής. Τὸν γὰρ δι᾽ ἔνδειαν τοῦ φρονεῖν οὐκ ἔχοντα ἐν ἑαυτῷ τὸ κατὰ φύσιν ἄρχον, τοῦτον ἑτέρου κτῆμα γενέσθαι λυσιτελέστερον, ἵνα, τῷ τοῦ κρατοῦντος λογισμῷ διευθυνόμενος, ὅμοιος ᾖ άρματι ἡνίοχον ἀναλαβόντι, καὶ πλοίῳ κυβερνήτην ἔχοντι ἐπὶ οἰάκων καθήμενον. Διὰ τοῦτο Ἰακὼβ κύριος τοῦ Ἡσαν ἐκ τῆς εὐλογίας τοῦ πατρὸς, ἵνα καὶ μὴ βουλόμενος παρὰ τοῦ φρονίμου εὐεργετήται ὁ ἄφρων, οὐκ ἔχων τὸν οἰκεῖον κηδεμόνα τὸν νοῦν. Καὶ Χαναὰν παῖς οἰκέτης Έσται τοῖς ἀδελφοῖς, ἐπειδὴ ἀδίδακτος ἦν τῆς ἀρετῆς, ἀσύν στον ἔχων τὸν ἑαυτοῦ πατέρα τὸν Χάμ. Ωδε μὲν οὖν οὕτως οἱ δοῦλοι· ἐλεύθεροι δὲ, οἱ διαφυγόντες πενίαν ἢ πόλεμον, ἢ τῆς ἑτέρων κηδεμονίας ἀπροσδεείς. Ωστε κἂν ὁ μὲν δεσπότης, ὁ δὲ οἰκέτης λέγηται, ἀλλ᾽ οὖν πάνω τις καὶ κατὰ τὴν πρὸς ἀλλήλους ομοτιμίαν, καὶ ὡς κτήματα τοῦ πεποιηκότος ἡμᾶς, ὁμόδουλοι. Ἐκεῖ * Rom. viii, 34. • ibid. • Ephes. 17, 30.. • Gen. IX, * Gen.

RUTHYMII ZIGABENI lenus sumus ejusdem inter nos conditionis, et tan- δὲ τί δύνασαι τῆς δουλείας ὑπεξαγαγεῖν; Ὁμος τι quam illius qui nos condidit mancipia, conservi γὰρ ἐκτίσθη, καὶ τὸ δοῦλαν είναι συγχετα sumus. lllic porro quid potes e. servitute eximere? εσκεύασται. Αλλήλων μὲν γὰρ οὐ κατάρχουσιν, Nam station au condita sunt, simul cum cis condita ἐπειδὴ πλεονεξίας ἄμοιρα τὰ οὐράνια· Θεῷ δὲ πάντα servitus. Sibi enim invicem non imperant, eo quod ὑποκύπτει, καὶ ὡς δεσπότῃ τὸν ὀφειλόμενον φύδι, clestia plus babendi non tenentur desiderio. Deo καὶ ὡς δημιουργῷ τὴν ἐπιβάλλουσαν δόξαν ἀποδι autem subjecta omnia, ac tanquam domino de δόντα. Υἱὸς γὰρ δοξάζει πατέρα, καὶ δοῦλος τὸν bitum timorem ac tanquam conditori debi- κύριον αὐτοῦ. Καὶ ἀπαιτεῖ πάντως τῶν δύο τὸ tam gloriam persolvunt. Filius enim gloria afficit ἕτερον ὁ Θεός. Εἰ γὰρ Πατήρ εἰμι ἐγώ, ποῦ ἐστι, patrem, et servus dominum suum 1. Et ex bis duo- φησὶν, ἡ δόξα μου; καὶ εἰ Κύριός εἰμι ἐγώ, που bus alterum omnino Deus requirit. Nam si pater, ἐστιν ὁ φόβος μου; Η πάντων ἂν εἴη ἐλεεινοτάτη inquit, sum ego, ubi est gloria mea? Si Dominus ζωή, μὴ ὑπὸ τὴν ἐπισκοπὴν τοῦ Δεσπότου και sum ego, ubi est timor meus *? Alioqui vita custo- μένη Ὁποῖαί εἰσιν αἱ ἀποστατικαὶ δυνάμεις, αἱ διὰ diæ ac inspectioni Domini non subdita, omnium το τραχηλιάται κατὰ Θεοῦ παντοκράτορος, ἀφηνιά maxime miserabilis foret. Cujusmodi sunt virtutes ζουσαι τῆς δουλείας· οὐ τῷ ἑτέρως πεφυκέναι, αλλά desertrices, quæ quod cervicem erexerunt adversus τῷ ἀνυποτάκτως ἔχειν πρὸς τὸν ποιήσαντα. Τίνα οὖν Deum omnipotentem, servitutem detrectant, non λέγεις ἐλεύθερον; Τὸν ἀβασίλευτον; τὸν μήτε ἄρχειν quod aliter natura comparatæ sint, sed quod sub- ἑτέρου δύναμιν ἔχοντα, μήτε ἄρχεσθαι καταδεχόμεν ditæ esse nolint Creatori. Quem igitur appellas h- νον; 'Αλλ' οὔτε ἔστι τις τοιαύτη φύσις ἐν τοῖς οὖσι, berum? Eum-qui- sine, rege est? qui neque impe- xal toūto ἐννοῆσαι κατὰ τοῦ Πνεύματος απέδεια raudi alteri potestatem habet, neque alterius impe- περιφανής. Ὥστε εἰ μὲν ἔκτισται, δουλεύει δηλαδή rium admittit? At nec est istiusmodi natura in rebus μετὰ πάντων· Τὰ γὰρ σύμπαντα, φησί, δοῦλα σά conditis, et hoc de Spiritu cogitare aperta impietas εἰ δὲ ὑπὲρ τὴν κτίσιν ἐστὶ, τῆς βασιλείας ἐστὶ κοι est. Quare si Spiritus. creatus est, profecto servit - νωνόν. cum omnibus. Omnia enim, inquit, serviunt tibi; sin supra creaturam est, regni quoque consors est. Testimonia ex Scripturis Spiritum appellari Dominum. Caput 21. cum Μαρτυρίαι ἐκ τῶν Γραφῶν τοῦ κυριολογεῖσθαι τὸ Πνεῦμα. Κεφ. κα. Sed quid opus est ex rebus humilibus pugnan- Καὶ τί δεῖ, ἐκ τῶν ταπεινῶν ἀπομαχομένους, tes, doctrinæ turpiter pårare victoriam, αἰσχρῶς τὴν νίκην κατακτάσθαι τῷ λόγῳ, ἐξὺν τῇ liceat illustriorum appositione, gloriæ excellentiam, c παραθέσει τῶν σεμνοτέρων ἀναντίῤῥητον τὴν ὑπερ cui contradici non possit, demonstrare? Quod si proferemus ea quæ nos Scriptura docuit, forsitan magno vehementique clamore vociferabuntur, et auribus oluralis Pneumatomachi tollentes lapides, aut quidquid forte occurrerit, in arma quisque vertentes, in nos irruent. Sed non est nobis incolumitag anteponenda veritati. Invenimus igitur apud Apostolum: Dominus autem dirigat corda vestra in dilectionem Dei, et in patientiam Christi pro tribula-. tionibus *. Quis est Dominus dirigens in dilectionem Dei, et in patientiam Christi pro tribulationibus? Respondeant nobis, qui Spiritum in servitutein adigunt. Sive enim de Deo et Patre fuisset sermo, omnino dixisset: Dominus vos dirigat in dilectionem sui: sive de Filio, addidisset, in suam ipsius patientiam. Quærant igitur quænam sit alia persona, quam Domini vocabulo deceat honorari. Huic affine est et illud, quod alibi positum est: Dominus vos impleat et abundare facial charitate, iu vos invicem et in omnes, quemadmodum et nos in vos, ad confirmandum corda vestra irreprehensibilia in sanctificatione, coram Deo et Patre nostro, in adventu Domini nostri Jesu Christi cum omnibus sanctis suis ³. Quem Dominum precatur, coram Deo et Paue nostro in adventu Domini nostri irreprehensibilia fidelium Thessalonicensium corda, confirmata in sanctitate constabilire? Respondeant no- βολὴν τῆς δόξης επιδεικνύναι; Εἰ δὲ λέγοιμεν & παρὰ τῆς Γραφῆς ἐδιδάχθημεν, τάχα που μέγα καὶ σφοδρὸν ἀνακράξονται, καὶ συσχόντες τὰ ὦτα, ἀράμενοι λίθους, ἢ ὅ τι ἂν τύχοι παρατανεν, τοῦτο τῶν Πνευ ματομάχων ἕκαστος ὅπλον ποιησάμενος, ἐφ' ἡμᾶς ήξουσιν. Οὐ μὴν πρό γε τῆς ἀληθείας τιμητέα ἡμῖν ἡ ἀσφάλεια. Εύρομεν τοίνυν παρὰ τῷ Ἀποστόλῳ· Ὁ δὲ Κύριος κατευθύναι ὑμῶν τὰς καρδίας εἰς τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, καὶ εἰς τὴν ὑπομονὴν τοῦ Χριστοῦ ὑπὲρ τῶν θλίψεων. Τις ὁ κατευθύ νων Κύριος εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ ἀγάπην, καὶ εἰς τὴν ὑπὲρ τῶν θλίψεων τοῦ Χριστοῦ ὑπομονήν; Αποκρι νάσθωσαν ἡμῖν οἱ τὸ Πνεῦμα καταδουλούμενοι. Είτε γὰρ περὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ λόγος, πάντως ἂν εἴρητο· 'Ο δὲ Κύριος ὑμᾶς κατευθύναι εἰς τὴν ἑαυτοῦ ἀγάπην· εἶτε περὶ τοῦ Υἱοῦ, προσέχει το ἄν, εἰς τὴν ἑαυτοῦ ὑπομονήν. Ζητείτωσαν οὖν τί ἐστιν ἄλλο πρόσωπον, δ τῇ προσηγορία τοῦ Κυρίου τιμᾶσθαι ἄξιον. Παραπλήσιον δὲ τούτῳ καὶ τὸ ἑτέρωθι κείμενον, τό· Ὑμᾶς δὲ ὁ Κύριος πλεονάσαι καὶ περισσεύσαι τῇ ἀγάπῃ εἰς ἀλλήλους καὶ εἰς πάντας, καθάπερ καὶ ἡμεῖς εἰς ὑμᾶς, εἰς τὸ στηρίξαι ὑμῶν τὰς καρδίας αμέμπτους ἐν ἀγ σύνῃ ἔμπροσθεν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἡμῶν ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ μετὰ πάντων τῶν ἁγίων αὐτοῦ. Ποῖον Κύριον εν χεται ἔμπροσθεν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἡμῶν ἐν τῇ • Malach. 1, 6.. ibid. * Psal. cxvi, 91. * II Thess. 111, 5. 1 Thess. m, 12, 13.

PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. XII. παρουσίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν ἀμέμπτους τας καρδίας A. bis, qui cum ministratoriis spiritibus, qui nittuntur ἑστηριγμένας ἐν ἁγιωσύνῃ τῶν ἐν Θεσσαλονίκῃ πιστῶν στηρίξαι; Αποκρινάσθωσαν ἡμῖν οἱ μετὰ τῶν λειτουργικῶν πνευμάτων τῶν πρὸς διακονίαν ἀποστελλομένων τὸ ἅγιον Πνεῦμα τιθέντες. Αλλ' οὐκ ἔχουσι. Διόπερ ἀκουέτωσαν καὶ ἑτέρας μαρτυρίας διαρρήδην καὶ αὐτῆς κυριολογούσης τὸ Πνεῦμα. Ο δὲ Κύριος, φησὶ, τὸ Πνεῦμά ἐστι· καὶ πάλιν· Καθά περ ἀπὸ Κυρίου Πνεύματος. Ὥστε δὲ μηδεμίαν ἀντιλογίας ἀφορμὴν καταλιπεῖν, αὐτὴν παρ ραθήσομαι τοῦ ᾿Αποστόλου τὴν λέξιν· Ἄχρι γὰρ τῆς σήμερον τὸ αὐτὸ κάλυμμα ἐπὶ τῇ ἀναγνώσει τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης μένει, μὴ ἀνακαλυπτόμενον, ὅ τι ἐν Χριστῷ καταργεῖται. Οταν δὲ ἐπιστρέψῃ πρὸς Κύριον, περιαιρείται τὸ κάλυμμα. Ο ad ministerium, collocant Spiritum sanctum. nou habent quod respondeant. Quapropter audiant et aliud testimonium, evidenter Spiritum sanctum appellans Dominum. Dominus, inquit, Spiritus est; et rursum: Tanquam a. Domino Spiritu.. Ne vero ulla relinquatur occasió contradicendi, ipsa Apostoli verba proferam in medium: Usque ad hodiernum enim diem idem velamen in lectione Veleris Testamentį manet, non revelatum, quod in Christo abrogatur. Cum autem conversus fuerit ad Dominum, tolletur velamen. Dominus autem Spiritus est '. Cur hoc dicit? Quoniam qui nudo intellectui litteræ assidet, et illic circa legales observationes occupatus est, Judaica litteræ interpretatione quasi velo toret corporalem legis observationem in adventu Christi abolitam esse, jam figuris ad veritatem translatis. Sunt enim supervacaneæ lucernæ solis adventu; et cessat lex, et prophetiæ silent, simul ut illuxit veritas. At qui potuit ad profunda ligaΚύριος τὸ Πνεῦμά ἐστι. Τί τοῦτο λέγων; Ὅτι ὁ ctum habet cor: atque id illi accidit, eo quod igno ψιλῇ τῇ διανοίᾳ τοῦ γράμματος προσκαθήμενος, καὶ αὐτοῦ που περὶ τὰ νομικὰ παρατηρήματα διατρίβων, οἷόν τινι παραπετάσματι τῇ Ἰουδαϊκῇ τοῦ γράμματοῦ ἐκδοχῇ τὴν καρδίαν ἑαυτοῦ συγκεκάλυπται· καὶ τοῦτο πάσχει παρὰ τὸ ἀγνοεῖν, ὅτι ἡ σωματικὴ τοῦ νόμου τήρησις ἐν τῇ ἐπιδημία τοῦ Χριστοῦ καταργεῖται, τῶν τύπων λοιπὸν μεταληφθέντων εἰς τὴν ἀλήθειαν. Αργοῦσι γὰρ λύχνοι τῇ τοῦ ἡλίου παρου σίᾳ· καὶ σχολάζει ὁ νόμος, καὶ προφητείαι τασιγάζονται, τῆς ἀληθείας ἀναφανείσης. Ο μέντοι δυνηθεὶς ἐπὶ τὸ βάθος διακύψαι της νομικῆς ἐννοίας, καὶ τὴν ἐκ τοῦ γράμματος ασάφειαν, οξύν τι καταπέτασμα, διασχών, εἴσω γενέσθαι τῶν ἀποῤῥήτων, οὗτος ἐμιμήσατο τὸν Μωϋσῆν ἐν τῷ διαλέγεσθαι τῷ Θεῷ περιαιροῦντα τὸ κάλυμμα, ἐπιστρέφων καὶ αὐτ τὸς ἀπὸ τοῦ γράμματος πρὸς τὸ πνεῦμα. Ωστε χα ἀναλογεῖν τῷ μὲν ἐπὶ τοῦ προσώπου Μωϋσέως και λύμματι τὴν τῶν νομικῶν διδαγμάτων ασάφειαν, τῇ δὲ ἐπιστροφῇ τῇ πρὸς τὸν Κύριον τὴν πνευματικὴν θεωρίαν. Ὁ οὖν ἐν τῇ ἀναγνώσει τοῦ νόμου περιελὼν τὸ γράμμα ἐπιστρέφει πρὸς τὸν Κύριον (ὁ Ο Κύριος νῦν τὸ Πνεῦμα λέγεται), καὶ ὅμοιος γίνεκαι Μωϋσεῖ ἐκ τῆς ἐπιφανείας τοῦ Θεοῦ τὸ πρόσο ωπον δεδοξασμένον ἔχοντι. Ως γὰρ τὰ τοῖς ἀνθηρείς χρώμασι παρακείμενα ἐκ τῆς περιῤῥεούσης αὐτῆς καὶ αὐτὰ καταχρώννυται οὕτως ὁ ἐναργώς lis sensus penetrare, ac disøussa legis obscuritate, ceu velamento, introire ad arcana, hic Mosen initatus est, velamen, dum loquitur cum Deo, tollentem •; ipse se etiam convertens a littera ad spirítum). Quare velamini quod impositum est super.faciem Mosi, respondet legalium documentorum obscuritas; conversioni aulem ad Dominum respondet spiritualis intelligentia. Ergo qui in lectione legis aufert litteram, convertit sese ad Dominum (Dominus autem nunc Spiritus dicitur), ac similis redditur Mosi, ex apparitione Dei faciem glorificatam habenti. Sicut enim quæ juxta floridos colores posita sunt, e splendore promanante colorantur et ipsa: sic qui evidenter intendit oculos in Spiritum, ex illius gloria quodammodo transformatur ut flat Mlustrior, dum veritate a Spiritu promanante, ceu luce quadam, corde illuminatur. Et hoc est transformari a gloria Spiritus ad propriam gloriam, haud parce, neque tenuiter, sed in tantum, quan tum par est illustrari eum qui a Spiritù illumina - tur. Non vereris, o homo, Apostolum dicentem Templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis '? Num potuisset unquam servile domicilium appellatione templi honorare? Quid qui Scripturam divinitus inspiratam appellat, eo quod amatu Spiritus scripta sit, num contumeliosis et Spiritum attenuantibus verbis utitur? Ενατενίσας τῷ Πνεύματι ἐκ τῆς ἐκείνου δόξης μεταμορφοῦται πως πρὸς τὸ φανότερον, οἷόν τινι φωτί, τῇ ἐκ τοῦ Πνεύματος ἀληθείᾳ τὴν καρδίαν καταλαμπόμενος. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ, μεταμορφοῦται ἀπὸ τῆς δόξης τοῦ Πνεύματος εἰς τὴν οἰκείαν δόξαν, οὐ μια κρολόγως, οὐδὲ ἀμυδρῶν ἀλλ' ἐπὶ τοσοῦτον, ἐφ' ὅσον ἐστὶν εἰκὸς τὸν ἀπὸ τοῦ Πνεύματος φωτιζόμενον. Οὐ δυσωπῇ, ἄνθρωπε, τὸν ᾿Απόστολον λέγοντα, ὅτι Ναὸς Θεοῦ ἐστε, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν; 'Αρα τὸ δουλικὸν οἰκητήριον κατεδέξατο ἄν ποτε τῇ τοῦ ναοῦ προσηγορία τιμῆσαι; Τί δὲ ὁ θεόπνευστον τὴν Γραφὴν ὀνομάζων, διὰ τῆς ἐπιπνοίας τοῦ ἁγίου Πνεύματος συγγραφείσαν, μὴ τοῖς τοῦ καθυβρίζοντος και κατασμικρύνοντος αὐτὸ προσρήμασι κέχρηται; Τοῦ αὐτοῦ σύστασις κατὰ τὴν φύσιν κοινωνίας τοῦ Πνεύματος, ἐκ τοῦ ὁμοίως εἶναι Πατρὶ καὶ Υἱῷ πρὸς θεωρίαν δυσέφικτον. Κεφάλ. κβ'. οὐ μόνον δὲ ἐξ ὧν τὰς αὐτὰς προσηγορίας Ejusdem confirmatio naturalis communionis Spiritus, eo quod eque ac Pater et filius incomprehensibilis est. Caput 22. Non solum autem ex hoc quod easdem ha111 Cor. 111, 17. 9 ibil. 18. • ibid. 14, 16, 17, * Exod. xxxiv, 54. I Cor. 1, (G. ' H Tim. ¡, 16.

FUTIIYMIZIGABENI bet appellationes, et in operationibus consors est a ἔχει, καὶ κοινωνόν ἐστι τῶν ἐνεργειῶν Πατρί και Patri et Filio, difucet naturæ illius excellentia; verum etiam ex eo quod pariter incomprehensibilis est intellectu. Quæ enim de Patre loquitur, quod sit supra cogitationem humanam, quæque de Filio, cadem Dominus et de Spiritu sancto dicit: Pater juste, et mundus te non cognovit'; mundum appellans hic non globum e cœlo et terra constantem', sed caducam hanc innumerisque mutationibus obnoxiam vitam. Ac de seipso loquens, Adhuc modicum, inquit, et mundus me jam non videt, vos aulem videtis me. Rursus hic eos qui materiali carnalique vita devineti sunt, et oculis tantum`expendunt vcritatem, mundum appellàns, qui non amplius oculis cordis visuri erant Dominum nostrum, eo quod resurrectionem non crederent. Hæc autem eadem dixit et de Spiritu: Spiritum, inquit, veritatis, quem mundus non potest accipere, quod non videat ilfum, neque cognoscat eum: vos auten cognoscitis illum, quod apud vos manet'. Carnalis siquidem hoΠΙΟ mentem habens ad contemplationem haud exercitatam, imo vero totam in affectu carnis velut in cano defossam gerens, non potest ad spirituale lumen veritatis attollere oculos. Quapropter mundus, hoc est, carnis cupiditatibus addicta vita, velut oculus imbecillis non fereus radii solaris lumen, Spiritus gratiam non recipit. At Dominus cum hoc discipulis testimonium dedisset, quod mundæ essent vitæ ob doctrinam ipsius, dat etiam, ut jam að speculationem contemplationemque Spiritus sint idonei. Jam enim, inquit, vos mundi estis propter setmonem quem locutus sum vobis *. Unde mundus quidem non potest illum accipere, quandoquidem non videt illum: vos autem novistis eum, quoniam apud vos manet. Eadem dicit et Isaias: Qui stabilivit terram, et qua in ea sunt, deditque spirationem populo, qui.est super illam, et Spiritum calcantibus eam •. Nam qui conculcant terrena, iisque superiores evaserunt, digni prædicali sunt dono Spiritus sancti. Quem ergo mundus capere non potest, quique a wolis sanctis per cordis puritatem videri potest, qualem esse existimandum est, aut quales illi honores competere? Et reliquæ quidem virtutes singulae in loco circumscripto esse creduntur. Nam angelus qui astabat Cornelio, non in eodem nomento astabat et Philippo; neque qui locutus est Zachariæ ab altari, per idem tempus etiam in cœlo suam implebat slationem. Αt Spiritus creditur simul* et in Abacuc et in Daniele in Bɔbylonia operari; et cum Jeremia in catarrhacta '', et cum Ezechiele super Chobar versari ". Spiritus enim Domini replevit orbem terrarum"; et, Quo ibo a Spiritu tuo, et a facie tua quo fugiam "? Εt propheta, Quoniam ego vobiscum sum, dicit Dominus: et Spiritus • Joan. xvii, 25. * Joan. κιν, 49. x, 3. * Act. viii, 26. • Luc. 1, 14. 15 Sap. 1, 7. 1> 'sal. CXXXVI, 7. Υἱῷ, τὸ ὑπερέχον αὐτοῦ τῆς φύσεως γνώριμον. ἀλλὰ καὶ ἐξ ὧν ὁμοίως ἐστὶ πρὸς θεωρίας ως έφικτον. "Α γὰρ περὶ τοῦ Πατρός φησιν, ὡς ἐπέκεινα ὄντος ἀνθρωπίνης ἐννοίας, καὶ ὰ περὶ τοῦ Υἱο, ταῦτα ὁ Κύριος καὶ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος λέγει Πάτερ δίκαιε, καὶ ὁ κόσμος σε οὐκ ἔγνω τ κόσμον λέγων νῦν οὐχὶ τὸ ἐξ οὐρανοῦ καὶ γῆς σύστημα, ἀλλὰ τὴν ἐπίκηρον ταύτην καὶ μυρίαις μεταβολαῖς ὑποκειμένην ζωήν. Καὶ περὶ ἑαυτοῦ διαλεγόμενος, Ετι μικρόν, φησί, καὶ ὁ κόσμος με οὐκέτι θεωρεῖ, ὑμεῖς δὲ θεωρεῖτέ με. Πάλιν ἐν ταῦθα τοὺς τῇ υλικῇ καὶ σαρκικῇ προσδεδεμένους ζωῇ, καὶ μόνοις ὀφθαλμοῖς τὴν ἀλήθειαν ἐπιτρέπον τας, κόσμον προσαγορεύων, οἱ τῇ ἀπιστία τῆς ἀναστά σεως οὐκέτι ἔμελλον τοῖς ὀφθαλμοῖς τῆς καρδίας τὸν Κύριον ἡμῶν ὄψεσθαι. Τὰ δὲ αὐτὰ καὶ περὶ τοῦ Πνεύματος εἶπε· Τὸ Πνεῦμα, φησὶ, τῆς ἀληθείας, ὁ ὁ κόσμος οὐ δύναται λαβεῖν, ὅτι οὐ θεωρεῖ αὐτὸ, οὐδὲ γινώσκει αὐτό. Ὑμεῖς δὲ γινώσκετε αυτό, ότι παρ' ὑμῖν μένει. Ο μὲν γὰρ σάρκινος ΕυΟρωπος, ἀγύμναστον ἔχων πρὸς θεωρίαν τὸν νοῦν, μᾶλλον δὲ ὅλον, ὥσπερ ἐν βορβόρῳ, τῷ φρονήματι τῆς σαρκὸς κατορωρυγμένον φέρων ἀδυνατεῖ πρὸς τὸ πνευματικόν φῶς τῆς ἀληθείας ἀναβλέψαι. Διὰ ὁ κόσμος, τουτέστιν, ἡ τοῖς πάθεσι τῆς σαρκὸς δεδουλωμένη ζωή, οἷον ὀφθαλμὸς ἀσθενὴς φῶς ἡλια κῆς ἀκτῖνος, τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν οὐχ ὑποδέ χεται. Τοῖς μέντοι μαθηταῖς ἑαυτοῦ καθαρότητα ζωῆς ἐκ τῶν διδαγμάτων αὐτοῦ μαρτυρήσας ὁ Κύ ριος, τὸ καὶ ἐποπτικοῖς ἤδη εἶναι καὶ θεωρητικούς τοῦ Πνεύματος ἀποδίδωσιν. Ηδη γάρ, φησίν, ὑμεῖς καθαροί ἐστε διὰ τὸν λόγον ὃν λελάληκα ὑμῖν. Ὅθεν ὁ μὲν κίσμος οὐ δύναται λαβεῖν· οὐ γὰρ θεωρεῖ αὐτό· ὑμεῖς δὲ γινώσκετε αὐτό, ὅτι παρ' ὑμῖν μένει. Ταυτὰ λέγει καὶ Ἡσαΐας· ῾Ο στερεώ σας τὴν γῆν καὶ τὰ ἐν αὐτῇ, καὶ διδουδιδοὺς πνοὴν τῷ λαῷ τῷ ἐπ' αὐτῆς, καὶ Πνεῦμα τοῖς πατοῦσιν αὐτήν. Οἱ γὰρ καταπατοῦντες τὰ γήινα καὶ ὑπεράνω αὐτῶν γενόμενοι, ἄξιοι τῆς δωρεᾶς τοῦ ἁγίου Πνεύματος μεμαρτύρηνται. Τὸ οὖν ἀχώρητον μὲν τῷ κόσμῳ, τοῖς ἁγίοις δὲ μόνοις διὰ καθαρότητα τῆς καρδίας θεωρητόν, τί χρή νομίζεσθαι, ή πο72πάς τιμάς συμμέτρους ὑπάρχειν αὐτῷ: Τῶν μὲν οὖν ἄλλων ἑκάστη δυνάμεων ἐν περ ριγράπτῳ τόπῳ τυγχάνειν πεπίστευται. Ο γὰρ τῷ Κορνηλίῳ ἐπιστὰς ἄγγελος οὐκ ἦν ἐν ταυτῷ καὶ παρὰ τῷ Φιλίππῳ, οὐδὲ ὁ ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου τῷ Ζαχαρία διαλεγόμενος κατὰ τὸν αὐτὸν καιρὸν καὶ ἐν οὐρανῷ τὴν οἰκείαν στάσιν ἐπλήρου. Τὸ μέντοι Πνεῦμα ὁμοῦ τε ἐν ᾿Αββακοῦμ ἐνεργεῖν καὶ ἐν Δανιὴλ ἐπὶ τῆς Βαβυλωνίας πεπίστευται· καὶ ἐν τῷ καταρράκτη εἶναι μετὰ Ἱερεμίου, καὶ μετὰ Ἰεζε κιὴλ ἐπὶ τοῦ Χοβάρ. Πνεύμα γὰρ Κυρίου πεπλή ρωκε τὴν οἰκουμένην καὶ, Ποῦ πορευθῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός σου, καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου σου που ibid. 17. * Joan. xv. 3. Joan. xiy, 17. • Isa xeil, 5. Aeto so Dan. χιν, 33. ¹¹ Jerem. xx, 2, apud LXX. Ezech. V,

ΤΙΤ. XII. est, ac una cum Deo adest, cujus esse nature credere oportet? utrum omnia complectentis, an paro ticularibus arctatæ locis, qualem esse naturam angelorum patet ex dictis? Verum hoc dixerit nemo. Igitur qui natura divinus est, qui magnitudine incomprehensus, qui potens in operationibus, qui bonus in beneficentiis, hunc non supra modum efferemus? non supra modum glorificabimus? φύγω; καὶ ὁ προφήτης. Διότι ἐγὼ μεθ' ὑμῶν meus slat in medio vestri '. Eum vero qui ubique είμι, λέγει Κύριος· καὶ τὸ Πνεῦμά μου ἐφέστηκεν ἐν μέσῳ ὑμῶν. Τὰ δὲ πανταχοῦ ὄν, καὶ Θεῷ συμπαρόν, τῆς ποίας προσήκει νομίζειν φύσεως; τῆς πάντα περιεχούσης, ἢ τῆς μερικοῖς ἐμπεριει· λημμένης χωρίοις, ὁποίαν τὴν τῶν ἀγγέλων ὁ λόγος ἔδειξεν; 'Αλλ' οὐκ ἄν τις εἴποι. Τὸ οὖν θεῖον τῇ φύσει, τὸ ἀχώρητον τῷ μεγέθει, τὸ δυνατὸν ἐν ταῖς ἐνεργείαις, τὸ ἀγαθὸν ἐν ταῖς εὐεργεσίαις μὴ ὑπερ υψώσομεν; μὴ δοξάσομεν; *Οτι δοξολογία Πνεύματός ἐστὶν ἡ τῶν προσόντων αὐτῷ ἀπαρίθμησις. Κεμάλ. κγ'. Ἐγὼ δὲ οὐδὲ ἄλλο τι τὴν δόξαν τίθεμαι, ἢ τῶν προσόντων αὐτῷ θαυμάτων τὴν ἐξαρίθμησιν. Ὥστε ἢ οὐδὲ μεμνήσθαι ἡμᾶς τῶν παρ' αὐτοῦ ἀγαθῶν ἐπιτάξουσιν οὗτοι, ἢ πάντως ἡ τῶν προσόντων διέξοδος τῆς μεγίστης ἐστὶ δοξολογίας πλήρωσις. Οὐδὲ γὰρ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρισ στοῦ, καὶ τὸν μονογενῆ αὐτοῦ γιν ἄλλω; δοξάζειν ἔχομεν, ἢ τὸ κατὰ τὴν ἡμετέραν δύναμιν διεξιέναι αὐτοῦ τὰ θαύματα. Τοῦ αὐτοῦ. Ελεγχος τῆς ἀτοπίας τῶν μὴ δοξαζόντων· τὸ Πνεῦμα ἐκ τῆς πρὸς τὰ ἐν τῇ κτίσ σει δοξαστὰ παραθέσεως. Κεφάλ. κδ'. Εἶτα δόξῃ μὲν καὶ τιμῇ ἐστεφάνωται 5 κοινός ἄνθρωπος 8), καὶ δόξα καὶ τιμὴ καὶ εἰρήνη. παντὶ τῷ ποιοῦντι τὸ ἀγαθὸν ἐν ἐπαγγελίαις ἀπόκειται. · Έστι δέ τις καὶ ἰδίως τοῦ Ἰσραὴλ δίξα· ὧν ἡ υἱοθεσία, φησὶ, καὶ ἡ δόξα, καὶ ἡ λατρεία. Καὶ ἐπυτοῦ τινα δόξεν ὁ Ψαλμῳδὸς λέγει· Οταν ψάλῃ σου ἡ δόξα μου· καὶ πάλιν· Εξεγέρθητι, ή δόξα μου. Έστι δέ τις δόξα ἡλίου, καὶ σελήνης, καὶ ἀστέρων· κατὰ δὲ τὸν ᾿Απόστολον καὶ ἡ διακονία τῆς κατακρίσεως διὰ δόξης. Τοσούτων οὖν δοξαζομέτων, τὸ Πνεῦμα μόνον τῶν πάντων ἀδόξαστον εἶναι βούλει; Καίτοιγε Η διακονία τοῦ Πνεύματος, φησίν, ἔστιν ἐν δόξῃ. Πῶς οὖν αὐτὸ ἀνάξιον τοῦ διξάζεσθαι; Καὶ μεγάλη μὲν ἡ δόξα τοῦ δι καίου, κατὰ τὸν Ψαλμῳδόν· δόξα δὲ τοῦ Πνεύματος, κατὰ σὲ οὐδεμία. Πῶς οὖν οὐ πρόδηλος ὁ κίνδυνος ἐκ τῶν τοιούτων λόγων τὴν ἄφυκτον ἁμαρτίαν ἐφ' ἑαυτοὺς ἐπισπάσθαι; Εἰ ὁ σωζόμενος ἐκ τῶν τῆς δικαιοσύνης ἔργων ἄνθρωπος, καὶ τοὺς φοβουμένους τὸν Κύριον δοξάζει, τοσούτου ἂν δέοι τὸ Πνεῦμα τῆς ὀφειλομένης δόξης ἀποστερεῖν. Εστω, φητί δοξαστὸν, ἀλλ' οὐχὶ μετὰ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ. Καὶ τίνα ἔχει λόγον ετέραν χώραν ἐπινοεῖν τῷ Πνεύματι, τὴν παρὰ τοῦ Κυρίου τεταγμένην καταλιπόντας, καὶ τῆς κατὰ τὴν δόξαν κοινωνίας ἀποστερεῖν τὸ πανταχοῦ συναναληφθὲν τῇ θεότητι, ἐν τῇ ὁμολογίᾳ τῆς πίστεως, ἐν τῷ βαπτίσματι τῆς ἀπολυτρώσεως, ἐν τῇ ἐνεργείᾳ τῶν δυνάμεων, ἐν τῇ ἐνοικήσει τῶν ἁγίων, ἐν ταῖς εἰς τὸ ὑπήκοον χάρισιν; Οὐδὲ γάρ ἐστιν ὅλως δωρεά τις ἄνευ τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς τὴν κτίσιν ἀφικνουμένη· ὅπου ' agg. 11, 5, 6. • Rom. 11, 10. • Ram. IX, 4. Il Gif. III, 9. • ibid. 8. Psal. xx, 6. PATROL. GR. CXXX, & Ejusdem. Gloriam Spiritus esse enumerationem corum quæ ipsi adsunt. Caput 23. Ego vero nihil aliud esse gloriam censeo, nisi rérum, quæ ipsi adsunt,, admirabilium enumera· tionem. Quamobrem isti aut non permittent, u bonorum, quæ ab ipso proficiscuntur, memineri mus, aut eorum plane quæ illi adsunt, enumeratio maximæ gloriæ est absolutio. Quandoquidem nec Deum et Patrem Domini nostri Jesu Christi, et unigenitum illius Filium, aliter possumus glorifien - re, uisi pro viribus operam demus, ut ejus miracula recenseamus. Εjusdem. Redargutio absurditatis eorum qui non glorificant Spiritum, ex collatione eorum quæ in creaturis gloria afticiuntur. Caput 24. Deinde vero gloria et honore coronatus est quilibet homo, et gloria et honor et pas cuivis facienti bonum * in promissis reposita sunt. Est autem et peculiaris quædam Israelitici populi gloria, quorum, inquit, est adoptio et Gloria et cultura *: et suam ipsius gloriam quandam commemorat Psalmorum¨ cantor: Dum cantaverit tibi gloria mea *; et rursus, Exsurge, gloria mea. Est alltem quædam gloria solis, lunæ et stellarum. *. Ac juxta Apostolum fit ctiam administratio damnatio - nis cum gloria'. Itaque cuin tam multa sint quæ gloria poliuntur, vis Spiritum unum ex ominibus inglorium esse? Et tamen Ministralio, inquit, Spiritus est in gloria *. Qui fit igitur ut ille indignus sit qui glorificetur? Et magna quidem est gloria justi juxta Psalmorum cantorem. At gloria Spiritus juxta tuam opinionem nulla est. Kanon igitur evidens periculum est ne talibus dictis inevita bile crimen in nosmetipsos accersamus? Si bonn qui salvus fit ex operibus justitiæ, etiam timentes Dominum glorificat, multo minus Spiritum debita gloria fraudabit. Sit, inquiunt, glorifcandus, sel non cum Patre et Filio. Et qui consentaneum est rationi, alium locum imaginatione designare Spiritui, eo relicto, quem statuit Dominus; et gloriæ consortio spoliare eum qui ubique conjunctus est divinitati, in professione dei, in baptismale redemptionis, in operatione virtutum, in inhabitatione sanctorum, in benefciis in subditos conferendis? Neque enim est ullum omnino donum absque saneto Spiritu ad creaturam perveniens; quando ne • Psal. Crit, 2. * 1 Cor. xv, 41. * Psal. xxiv, 13.

EUTHIYMII ZIGABENÍ γίαις δυνατὸν λαλῆσαι μή συνεργουμένους παρά τοῦ Πνεύματος, ὡς ἐν Εὐαγγελίοις παρὰ τοῦ Κυ ρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν μεμαθήκαμεν. "Απαντα δὲ ταῦτα παριδόντας, καὶ τῆς ἐν πᾶσι κοινωνίας ἐπιλαθομένους, ἀπὸ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ διασπᾶν, οὐκ οἶδα εἴ τις μέτοχος Πνεύματος ἁγίου συνθήσεται. Ποῦ τοίνυν φέροντες αὐτὸ τάξομεν; μετὰ τῆς πτισεως; Αλλ' ἡ κτίσις πᾶσα δουλεύει· τὸ δὲ Πνεῦμα Ελευθεροι. Οὗ γὰρ τὸ Πνεῦμα Κυρίου, ἐκεῖ ἐλευθε ρία. Καὶ πολλῶν ἐνόντων εἰπεῖν, ὅπως οὐ προσήκει τῇ κτιστῇ φύσει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον συγκαταριθμεῖν, τὸν περὶ τούτων νῦν ὑπερθήσομαι λόγον. simplex quidem verbum in defensionibus pro Chri- γε οὐδὲ ῥῆμα ψιλὸν ἐν ταῖς ὑπὲρ Χριστοῦ ἀπολο sio quis possit dicere, nisi adjuvante Spiritu, quemadmodum in Evangeliis a Domino et Servatore nostro didicimus 1. Porro ut his omnibus neglectis, atque ea communione, quam in omnibus habet, oblivioni tradita, a Patre et Filio ipsum avellamus, nescio an quisquam sancti Spiritus particeps assensurus sit. In quo igitur ordine illum collocabimus? creaturarum? At universa creatura servit: Spiritus autem liberum reddit: Ubi enim Spi: ritus Domini, ibi libertas ". Atque cum multa sint quæ possim hic commemorare, quam non conveniat Spiritum sanctum annumerare rebus creatis, de, bis dicere nunc supersedebo. Nam si incipiam pro argumenti dignitate, et quæ pro nobis faciunt, τε παρ' ἑαυτῶν κατασκευὰς ἐπάγειν, καὶ τὰ παρὰ probationes adducere, et quæ ab adversariis objiciuntur, diluere, prolixo sermone erit opus, loquavitateque voluminis deterrebimus lectores. Idcirco, hoc alteri proprio tractatui reservato, propositis adbæreamus. Consideremus igitur singulatim. Natura botus est, ut bonus Pater, et bonus Filius. Greatura vero per electionem ejus quod bonum est, particeps est bonitatis. Profunda Dei novit: sed creatura pen Spiritum accipit arcanorum reserationem. Vivificat cum Deo qui vivificat omnia, cum Filio qui dat vitam. Qui enim excitavit, inquit, Christum ‘a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra, ner ipsius Spiritum qui inhabitat in vobis '; atque iterum: Oves meæ vocem meam audiunt, et ego vitam æternam do illis Sed Spiritus quoque vivificat, inquit *. Ac rursum: Spiritus autem, inquit, vita propter justitiam '. Quin et Dominus testatur Spiritum esse qui vivifcal. Caro non prodest quidquam '. Quomodo igitur Spiritum a vivifcandi potestate submoventes eum naturæ conjungemus, quæ ipsa vita egeat? Quis adeo contentiosus, quis adeo exsors doni coelestis, et absque gustu bonorum Dei verborum, quis adeo spei æternæ expers, at Spiritum a Dellate distractum creaturæ copulet? Εἰ γὰρ μέλλοιμεν πρὸς ἀξίαν τοῦ προβλήματος τάς τῶν ἐναντίων προβαλλόμενα διαλύειν, πολλῶν ἡμῖν δεήσει λόγων, καὶ ἀποκναίσαιμεν τῇ πολυφω νίᾳ τῆς βίβλου τοὺς ἐντυγχάνοντας. Διόπερ ἰδίᾳ πραγματείᾳ ἐκεῖνο ταμιευσάμενοι, τῶν προκειμένων ἐχώμεθα. σώματα Σκεψώμεθα οὖν τὰ καθέκαστον. Φύσει ἐστὶν ἀγαθὸν, ὡς ἀγαθὸς ὁ Πατήρ, καὶ ἀγαθὸς ἡ Υιός. Η κτίσις δὲ ἐν τῇ ἐκλογῇ τοῦ ἀγαθοῦ μέτοχός ἐστι τῆς ἀγαθότητος. Οίδε τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ· ἡ κτί σις δὲ λαμβάνει τὴν φανέρωσιν τῶν ἀποῤῥήτων διὰ τοῦ Πνεύματος. Ζωοποιεῖ μετὰ τοῦ Θεοῦ τοῦ τὰ πάντα ζωογονοῦντος, μετὰ· τοῦ Υἱοῦ τοῦ διδόντος ζωήν. Ο γὰρ ἐγείρας Χριστὸν ἐκ νεκρῶν ζωο ποιήσει, φησὶ, καὶ τὰ θνητὰ ὑμῶν διὰ τοῦ ἐνοικοῦντος αὐτοῦ Πνεύματος ἐν ὑμῖν· καὶ πάλιν· Τὰ πρόβατα τὰ ἐμὰ τῆς φωνῆς μου ακούει, κἀγὼ ζωὴν αἰώνιον δίδωμι αὐτοῖς. Αλλά καὶ τὸ Πνεῦμα, φησί, ζωοποιεῖ. Καὶ πάλιν· Τὸ δὲ Πνεῦμα, φησί, ζωὴ διὰ δικαιοσύνην. Καὶ ὁ Κύριος μαρτυρεῖ τὸ Πνεῦμα εἶναι τὸ ζωοποιοῦν· Η σὰρξ οὐκ ὠφελεῖ οὐδέν. Πῶς οὖν, τῆς ζωοποιοῦ δυνάμεως ἀποξενώσαντες τὸ Πνεῦμα, τῇ ἐπιδεομένη τῆς ζωῆς φύσει προσοικειώσομεν; Τίς οὕτω δύσερις, τίς οὕτω δωρεᾶς ἐπουρανίου ἀμέτοχος, καὶ τῶν και λιν τοῦ Θεοῦ ῥημάτων άγευστος, τίς οὕτως ἐλπίδων αιωνίων ἄμοιρος, ὡς τῇ κτίσει συντάξαι τὸ Πνεῦμα, τῆς Θεότητος ἀποστήσας; Ἐν ἡμῖν, φησί, τὸ Πνεῦμα, ὡς δῶρόν ἐστι παρὰ τοῦ Θεοῦ. Οὐ δήπου δὲ τὸ δῶρον ταῖς ἴσαις τι μαῖς τῷ δεδωκότι σεμνύνεται. Δῶρον μὲν οὖν Θεοῦ τὸ Πνεῦμα, ἀλλὰ δῶρον ζωῆς. Ὁ γὰρ νόμος, φησί, τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς ἠλευθέρωσεν ἡμᾶς. Καὶ δῶρον δυνάμεως· Λήψεσθε γὰρ δύναμιν ἐπελθόντος τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐφ' ὑμᾶς. "Αρ' οὖν διὰ τοῦτο εὐκαταφρόνητον; ἢ οὐχὶ καὶ τὸν Υἱὸν ἐχαρίσατο τοῖς ἀνθρώποις; "ός τε, φησί, τοῦ ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ἐφείσατο, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμῶν πάντων αρ έδωκεν αὐτὸν, πῶς οὐχὶ καὶ σὺν αὐτῷ τὰ πάντα ἡμῖν χαρίσεται; Καὶ ἑτέρωθι· Ἵνα εἰδῶμεν τὰ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ χαρισθέντα ἡμῖν· περὶ τοῦ μυστη ρίου τῆς ἐνανθρωπήσεως λέγων. Ὥστε πῶς οἱ ταῦτα λέγοντες οὐχὶ τὴν Ἰουδαϊκὴν ἀγνωμοσύνην παρεληin nobis, inquiunt, Spiritus est tanquam donum a Deo. Al donum nequaquam iisdem bonoribus amicitur, quibus is qui dedit. Donum qui- «lem Dei Spiritus est, sed donum vitæ. Lex enim, inquit, Spiritus vita liberavit nos ". Εt donum potentia: Accipietis enim virtutem Spiritus sancti supervenientis in vos *. Num igitur ob id contemnen dus est? Aunon et Filium dedit hominibus? Qui, inquit, proprio Filio non pepercit, sed pro nobis om nibus tradidit illum, quomodo etiam non una cum co omnia nobis donabit? Et alibi: Οι sciamus qua a Deo nobis donata sunt, de mysterio assumpti hominis loquens. Itaque qui ista loquuntur, annon Judzorum ingratum animum anentiamque superant, qui scilicet excellentiam divina bonitatis * Matth. x. 19. S 11 Cor. 1, 17. • Rom. sul, 11. * Joan. x, 27. * Joan. vi, 64. • Rom. vi. 10. ♥ Joan. vi, 64. • Rom. viii, 2. • Act. 1, 8. 10 Rom. v, 52. 111 Cor. 11, 12.

PANOPLIA DOGMATICA. TIT. XII. λύθασι τὴν ὑπερβολὴν τῆς χρηστότητος ἐφόδιον εἰς vertant in occasionem blasphemiæ? Accusant en βλασφημίαν λαμβάνοντες; Εγκαλοῦσι γὰρ τῷ Πνεύματι, ὅτι παρρησίαν ἡμῖν δίδωσι καλεῖν πατέρα ἑαυτῶν τὸν Θεόν. 'Εξαπέστειλε γὰρ ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ εἰς τὰς καρδίας ἡμῶν, κράζον, 'Αββᾶ ὁ Πατὴρ, ἵνα ἡ ἐκείνου φωνὴ τῶν δεξαμένων ιδία γένηται. *Οτι τῇ ι ἐν ν συλλαβῇ ἀντὶ τῆς «σύν, ἡ Γραφὴ κέχρηται· ἐν ᾧ καὶ ὅτι ἡ «καὶ 1· ισοδυναμεῖ τῇ ι σύν.» κεφάλ. κε'. Πῶς οὖν, φησίν, ἡ Γραφὴ οὐδαμοῦ συνδόξας μενον Πατρὶ καὶ Υἱῷ τὸ Πνεῦμα παρέδωκεν, ἀλλὰ πεφυλαγμένως εξέκλινε τὸ, σὺν τῷ Πνεύματι, είν πεῖν; πανταχοῦ δὲ τὸ ἐν αὐτῷ δοξάζειν ὡς ἁρμοδιώτερον προετίμησεν; Ἐγὼ δὲ οὐδ᾽ ἂν αὐτὸς φαίην ἀτιμοτέρας εἶναι διανοίας παραστατικὴν τὴν ἐν συλλαβὴν, ἀλλ' ὑγιῶς ἐκλαμβανομένην πρὸς τὸ μέγιστον ὕψος ἀνάγειν τὰς διανοίας· ὅπου γε καὶ ἀντὶ τῆς σὺν πολλαχοῦ κειμένην αὐτὴν τετηρήκαμεν. ὺς τὸ, Εἰσελεύσομαι εἰς τὸν οἶκόν σου ἐν όλο καυτώμασιν· ἀντὶ τοῦ, μετὰ ὁλοκαυτωμάτων. Καὶ ἐξήγαγεν αὐτοὺς ἐν ἀργυρίῳ καὶ χρυσίῳ, τουτ ἐστι, μετὰ ἀργυρίου καὶ χρυσίου· καὶ τὸ, Οὐκ ἐξελεύσῃ ἐν ταῖς δυνάμεσιν ἡμῶν, ἀντὶ τοῦ, σὺν ταῖς· δυνάμεσιν ἡμῶν, καὶ μυρία τοιαῦτα. Ολως δὲ ἡδέως ἂν μάθοιμι παρὰ τῆς νέας σοφίας, ποίαν δοξολογίαν ὁ ᾿Απόστολος διὰ τοῦ, ἐν, βήματος ἀπεπλήρωσε, κατὰ τὸν τύπον ἂν οὗτοι νῦν ὡς ἐκ τῆς Γραφῆς ἀναφέρουσιν. Οὐδαμοῦ γὰρ εὗρον λεγόμενον τὸ, Σοὶ τῷ Πατρὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ δόξα διὰ τοῦ μονογενούς σου Υἱοῦ ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι· ὅπερ τούτοις ἐστὶ νῦν καὶ αὐτῆς, ὡς εἰπεῖν, τῆς ἀναπνοῆς συν ηθέστερον. Διεσπασμένως μὲν γὰρ τούτων ἕκαστον ἔστιν εὑρεῖν· συνημμένως δὲ ἐν τῇ συντάξει ταύτῃ οὐδαμοῦ δειχνύειν ἔξουσιν. Ὥστε εἰ μὲν ἀκρι δολογοῦνται περὶ τὰ ἔγγραφα, δειξάτωσαν πόθεν λέ γουσιν· εἰ δὲ συγχωροῦσι τῇ συνηθεία, μηδὲ ἡμᾶς ἐξειργέτωσαν. Ἡμεῖς γὰρ, ἀμφοτέρας ἐν τῇ τῶν πιστῶν χρήσει καταλαμβάνοντες τὰς ῥήσεις, ἀμφοτέραις κεχρήμεθα· τὴν μὲν δόξαν τῷ Πνεύματι ὁμοίως ἀφ' ἑκατέρας πληροῦσθαι πεπιστευκότες, τοὺς δὲ και κουργοῦντας τὴν ἀλήθειαν ἐπιστομίζεσθαι μᾶλλον διὰ τῆς προκειμένης λέξεως, ήτις, τὴν δύναμιν τῶν Γραφῶν παραπλησίαν ἔχουσα, οὐκέτι ἐστὶν ὁμοίως τοῖς ἐναντίοις εὐεπιχείρητος (ἔστι δὲ αὕτη ἡ ἀντιλέγο μένη νῦν παρὰ τούτων) ἀντὶ τοῦ καὶ συνδέσμου παρ ειλημμένη. Ισον γάρ ἐστιν εἰπεῖν· Παῦλος καὶ Σι λουανός και Τιμόθεος, καὶ, Παῦλος σὺν Τιμοθέῳ καὶ Σιλουανῷ. '11 γὰρ συμπλοκὴ τῶν ὀνομάτων δι' έκατέρας ὁμοίως τῆς ἐκφωνήσεως σώζεται. Εἰ τοίνυν, τοῦ Κυρίου εἰπόντος Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα, αὐτὸς εἶποιμι Πατέρα καὶ Υἱὸν σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, ἄλλο τι εἰρηκώς κατὰ τὴν δύ ναμιν ἔσομαι; Τῆς δὲ διὰ τοῦ καὶ συνδέσμου συμπλοκῆς τῶν ὀνομάτων πολλὰ τὰ μαρτύρια. Η χάρις 'Galat. iv, 6. Psal. Lxv, 13. • Psal. civ, Spiritum, quo nobis dat diduciam Deumn app't. landi´patrem nostrum. Emisit enim Deus Spiritum Filii sui in corda nostra clamantem, Abba, Pater ', ut illius vox propria flat corum qui ipsuni acceperunt. Quod Scriptura hac syllaba «in» pro «cum» utatur: ubi etiam probatur set idem pollere quod cum.s Caput 25. Qui fit igitur, inquiunt, ut Scriptura nus quam tradat Spiritum glorificari cum Patre et F¡- lio, sed studiose vitet ne dicat, cum Spiritu, ac ubique malit glorificare in ipso, quasi hoc con. gruentius judicet? Αt ego nequaquam dixerim hanc syllabam in exhibere sensum minus honorifcumn, ino potius, si sane accipiatur, ad maximam celuitudinem erigere mentem, quandoquidem observavimus hanc frequenter usurpari pro cum. Quod genus est illud, Ingrediar domum tuam in holocautomatibus s: pro his vocibus, cum holocautomatibus. Et eduxit eos in argento et auro ', hoc est, cum argento el auro. Item illud, Non egredieris in virtutibus nostris *, pro, cum virtutibus nostris, aliaque hujus generis innumerabilia. Omnino lubens ab ista nova sapientia didicero, qualem glorificationem Apostolus absolverit per hanc dictionem in, juxta formam quam isti nunc tanquam e Scriptura proferunt. Nusquam enim inveni dictum: Tibi Patri honor et gloria per unigenitum Filium tuum in Spiritu sancto: qui sermo nunc istis usitalior est ipsa, ut ita loquar, respiratione. Horum quidem singula separatim invenire licet, conjunctim vero posita in hac constructione nusquanı poterunt ostendere. Itaque si exacte urgent ea quæ in Scripturis habentur, ostendant unde ista dicant. Quod si concedunt consuetudini, neque nos ab ea excludant. Nos enim ambas dictiones in fidelium usu deprehendentes, ambabus utimur: gloriam quidem Spiritui ex æquo per utramque persolvi rati, eis vero qui depravant, veritatem, credimus 'magis os obturari per eam præpositionem, quæ cum sensum in Scripturis similem habeat, non ita facile ab adversariis expugnari potest (est autem ipsa illa cui nunc ab istis contradicitur) utpote que pro et conjunctione sumatur. Nam idem est dịcere, Paulus et Silvanus, et Timotheus, atque, Paulus cum Timotheo et Silvano. Nominum enim connexio, utraque pronuntiatione similiter ser vatur. Itaque si cum Dominus dixerit Patrem et Filium et sanctum Spiritum, ipse dicam, Patrem et Filium cum Spiritu sancto; aliudne, quot ad sententia vim attinet, dixero? Porro per conjunctionem et connecti nomina, multis testimoniis probari potest. Gratia enim, inquit, Domini • Psal. xLiu, 10. * 1 Thess. 1, 1.

austri Jesu Christi, et charitas Dei, et com- γὰρ, φησί, τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἡ munic Spiritus sancti '; ac rursus, Obsecro extem eos per Dominum nostrum Jesum Christum, et per charitatem Spiritus s. Itaque εἰ pro conjunctione et voluerimus uti præpositione cam, quid fecerimus diversi? Ego sape non video, nisi quis ob frigidas grammatica regulas conjunctionein tanquam copulativam, ac majorem unionem facientem præferens, præpositionem rejiciat, quasi non obțineat parem vim. Sed si de bis a nobis ratio exposceretur, forte multis verbis non opus esset nobis ad respondendum. Nunc vero neque de syllabis, neque bec aut illo dictionis sono disputant, sed de rebus juxta vim ac veritatem maximo inter se discrimine dissidentibus. Qua de causa, cum indifferens sit syllabarum usus, isti has quidem admiuere, illas vero ab Ecclesia submovere moliuntur. Ego vero etsi primo statim auditu præpositio evidentem utilitatem habet, attamen etiam rationem reddam, juxta quam patres nostri non otiose illius quoque usum amplexi sint. Nam praeterquam quod haec idem valet quod et, ad refellendam Sabellii malitiam, similiterque atque illa conjunctio hypostaseon proprietatem declarat, velut, Ego et Pater reniemus ³, et: Ego et Pater unum sumus; præterea eximium habet sempiternæ communionis ac perpetuæ conjunctionis testimonium. Nam qui dixit, cum Patre Filium esse, simul et hypostaseon proprietatem et inseparabile consortium expressit. Quod idem etiam in rebus humanis videre est, in quibus et conjunctio declarat communem operationem et præpositio cum quodammodo etiam significat communionem. Quod genus est, Navigarunt in Macedoniam Paulas et Timotheus, sed et Tychicus et Onesimus missi sunt Colossensibus: ex his discimus illos rem eamdem fecisse. Sed si audierimus, connavigarunt, et sinul missi sunt, eliam illud addiscimus, alterum cum altero actionem absolvisse. Ita Sabellii errorem destruens harc vox ut non alia æque, addit illis et eos qui directe opposito impietatis genere insaniunt. De bis loquor, qui temporalibus intervallis Filium a Patre, et Spiritum sanctum a Filio distrahunt. Cæterum a syllaba in eo maxime differt, quod præpositio cum mutuam conjunctionem corum qui communiter aliquid agunt exhibet, velut connavigantium, aut cohabitantium, aul quidvis aliud communiter perficientium: at præpositio in declarat relationem ad id in quo sunt eperantes. Siquidem cum audimus, innavigant, aut inhabitant; protinus cogitamus scapham aut domum. Itaque juxta communem usum, harum syllabarum talis est inter ipsas differentia, majorque inveniri poterit a studiosis. Neque enim mihi vacat de ratione syllabarum exquirere. Quo- * Η Gpr. πει, 13. • Rom. xv, 50. • Joan. XIV, ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, καὶ ἡ κοινωνία τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος· καὶ πάλιν· Παρακαλῶ δὲ ὑμᾶς διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ διὰ τῆς ἀγάπης τοῦ Πνεύματος. Εἰ τοίνυν ἀντὶ τῆς καὶ τῇ σὺν ἔθε λήσαιμεν χρήσασθαι, τί διάφορον πεποιηκότες ἐσό μεθα; Ἐγὼ μὲν οὐχ ὁρῶ, πλὴν εἰ μὴ ψυχραίς γραμματικοῖς τις τὸν μὲν σύνδεσμον ὡς συμπλεκτικών καὶ πλείονα ποιοῦντα τὴν ἕνωσιν προτιμῶν, τὴν δὲ πρόθεσιν, ὡς οὐκ ἔχουσαν τὴν ἴσην δύναμιν, ἀπο πέμποιτο. Αλλ' εἴ γε περὶ τούτων τὰς εὐθύνας ὑπεί χομεν, ἴσως οὐκ ἂν πολλοῦ λόγου πρὸς τὴν ἀπολογίαν ἐπεδεήθημεν. Νῦν δὲ οὐ περὶ συλλαβών, οὐδὲ περὶ τοιοῦδε ή τοιοῦδε φωνῆς ἤχου ὁ λόγος αὐ τοῖς, ἀλλὰ περὶ πραγμάτων ἐν δυνάμει καὶ ἀληθεία μεγίστην εχόντων διαφοράν. ἂν ἕνεκεν, ἀπαρατηρήτου τῆς χρήσεως τῶν συλλαβῶν οὔσης, οὗτοι τὰς μὲν ἐγγράφειν, τὰς δὲ ἀποδιώκειν τῆς Ἐκκλησίας ἐπιχειροῦσιν. Ἐγὼ δὲ, εἰ καὶ ἐκ τῆς πρώτης ἀκοῆς ἐναργὲς ἔχει τὸ χρήσιμον, ἀλλ᾽ οὖν καὶ τὸν λόγον παρέξομαι καθ᾽ ἂν οἱ πατέρες ἡμῶν οὐκ ἀργῶς συμπαρέλαβον τὴν χρῆσιν τῆς προθέσεως ταύτης. Πρὸς γὰρ τῷ τὸ τοῦ Σαβελλίου κακὸν ἰσοσθενῶς τῇ καὶ συλλαβή διελέγχειν, καὶ παραπλησίως ἐκείνῃ τὸ τῶν ὑποστάσεων ἴδιον παριστάν, ὡς τό· Ἐγὼ καὶ ὁ Πα τὴρ ἐλευσόμεθα· καὶ τό· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν· ἐξαίρετον ἔχει τῆς ἀϊδίου κοινωνίας καὶ ἀπαύ συναφείας τὸ μαρτύρων. Ο γὰρ εἰπὼν σὺν τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν εἶναι ὁμοῦ τήν τε τῶν ὑποστάσεων ιδιότητα καὶ τὸ ἀχώριστον τῆς κοινωνίας Έδειξεν. Όπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἀνθρωπίνων ἔστιν ἰδεῖν· ὁ μὲν καὶ σύνδεσμος τὸ κοινὸν τῆς ἐνερ γείας παρίστησιν· ἡ δὲ σὺν πρόθεσις τὴν κοινωνίαν πως συνενδείκνυται. Οἷον, Επλευσαν εἰς Μακεδονίαν Παῦλος καὶ Τιμόθεος· ἀλλὰ καὶ Τυχικός καὶ γνήσι μας ἀπεστάλησαν Κολοσσαεῦσιν· ἐκ τούτων, ὅτι μὲν ταυτὸν ἐνήργησαν, μεμαθήκαμεν· ἐὰν δὲ ἀκούσω μεν, ὅτι συνέπλευσαν καὶ συναπεστάλησαν, ὅτι καὶ μετ' ἀλλήλων τὴν πρᾶξιν ἐπλήρωσαν προσεδιδάχθημεν. Οὕτω τὸ τοῦ Σαβελλίον κακόν, ὡς οὐδεμία των ἄλλων φωνών καταλύουσα, προστίθησιν ἐκείνοις · καὶ τοὺς κατὰ διάμετρον ἀσεβοῦντας. Λέγω δὴ τούτους οι χρονικοῖς διαστήμασι τοῦ μὲν Πατρὸς τὸν Υιόν, τοῦ δὲ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον διαιροῦσι. στου Πρὸς δὲ τὴν ἐν συλλαβὴν ἐκεῖνο μάλιστα τὸ διάφορον ἔχει, ὅτι ἡ μὲν οὖν τὴν πρὸς ἀλλήλους συν άφειαν τῶν κοινωνούντων παρίστησιν, οἷον τῶν συμπλεόντων, ή συνοικούντων, ἢ ὁτιοῦν τῶν πάντων κοινῶς ἐκτελούντων· ἡ δὲ ἐν τὴν σχέσιν τὴν πρὸς τὸ ἐν ᾧ τυγχάνουσιν ἐνεργοῦντες δηλοί. Εμπλέουσι γὰρ καὶ ἐνοικοῦσιν ἀκούσαντες, τὸ σκάφος καὶ τὴν οἰκίαν εὐθὺς ἐννοήσαμεν. Κατὰ μὲν οὖν τὴν κοινὴν χρῆσιν, ἡ πρὸς ἀλλήλας αὐτῶν διαφορὰ τοιαύτη, καὶ ἐπὶ πλεῖον ἂν εὑρεθείη παρὰ τῶν φιλοπόνων. Οὐ γὰρ ἐμοὶ σχολὴ τὰ περὶ τῶν συλλαβῶν ἐξετάζειν. Ἐπεὶ οὖν δέδεικται ἡ σὺν εὐσημότατα ἀποδιδοῦσα * Joan. r, 30.

' PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XII. τῆς συναφείας τὴν ἔννοιαν, γενέσθω ὑμῖν ἔνσπονδος, miam igitur demonstratum est praepositionem can εἰ δοκεῖ, καὶ παύσασθε τοῦ χαλεποῦ πρὸς αὐτὴν καὶ ἀκηρύκτου πολέμου. Όμως μέντοι οὕτως εὐσήμου τῆς φωνῆς ὑπαρχούσης, εν τω φίλον ἐν δοξολογίαις ἐν Εὐαγγελίοις ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος μεμαθήκαμεν, Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα· καὶ οὕτω γινέσθω, οὐδεὶς ἀντερεῖ. Ἐπὶ τούτοις, εἰ δοκεῖ, καταθώμεθα. ᾿Αλλὰ τὰς γλώσσας ἂν πρόοιντο μᾶλλον, ή τὴν φωνὴν ταύτην δέξαιντο. Τοῦτο μὲν οὖν ἐστιν, δ τὸν ἀκήρυκτον ἡμῖν καὶ ἄσπονδον πόλεμον επεγείρει. Ἐν τῷ Πνεύματι, φησί, τῷ ἁγίῳ τὴν δοξολογίαν ἀποδοτέον τῷ Θεῷ, οὐχὶ δὲ καὶ τῷ Πνεύματι· καὶ ἐκθυμότατα τῆς φωνῆς ταύτης ὡς ταπεινωτικής τοῦ Πνεύματος περιέχονται. Περὶ ἧς οὐκ ἄχρηστον καὶ διὰ μακροτέρων εἰπεῖν. ἂν ἀκούσαντες οὗτοι, θαυμάσαιμεν ἄν, εἰ μὴ ὡς προδότιν αὐτὴν, καὶ πρὸς τὴν τοῦ Πνεύματος δόξαν αὐτομολοῦσαν ἀποκηρύξωσιν. Τοῦ αὐτοῦ. Ὅτι ὁσαχώς λέγεται τὸ ς ἐν ν τοσαυταχῶς καὶ ἐπὶ τοῦ Πνεύματος λαμβάνεται. Κεφάλ. κς'. Οσαχώς λέγεται τὸ ἐν, τοσαυταχώς εὑρίσκομεν ταῖς περὶ τοῦ Πνεύματος εννοίαις υπηρετούμενον. Λέγεται μὲν οὖν τὸ εἶδος ἐν τῇ ὅλῃ εἶναι, καὶ ἡ δύναμις ἐν τῷ δεκτικῷ, καὶ ἡ ἕξις ἐν τῷ κατ' αὐτὴν διακειμένῳ, καὶ πολλὰ τοιαῦτα. Οὐκοῦν, καθὸ μὲν τελειωτικὸν τὸ ἅγιον Πνεῦμα τῶν λογικῶν, ἀπαρτίζον αὐτῶν τὴν ἀκρότητα, τὸν τοῦ εἴδους λόγον ἐπέχει. Ο γὰρ μη κάτι κατὰ σάρκα ζῶν, ἀλλὰ Πνεύματι Θεοῦ ἀγόμεν νος, καὶ υἱὸς Θεοῦ χρηματίζων, καὶ σύμμορφος της εἰκόνος τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ γενόμενος, πνευματικός ὀνομάζεται. Καὶ ὡς ἡ δύναμις τοῦ ὁρᾷν ἐν τῷ ὑγιαί. νοντι ὀφθαλμῷ, οὕτως ἡ ἐνέργεια τοῦ Πνεύματος ἐν τῇ κεκαθαρμένη ψυχῇ. Διὸ καὶ Παῦλος εύχεται Έφεσίοις, πεφωτισμένους ὀφθαλμοὺς αὐτῶν εἶναι ἐν τῷ Πνεύματι τῆς σοφίας. Καὶ ὡς ἡ τέχνη ἐν τῷ ἀναλα δόντι αὐτὴν, οὕτως ἡ χάρις τοῦ Πνεύματος ἐν τῷ ὑποδεξαμένῳ, ἀεὶ μὲν συμπαροῦσα, οὐχὶ δὲ καὶ ἐνεργοῦσα διηνεκῶς. Ἐπεὶ καὶ ἡ τέχνη δυνάμει μὲν ἐν τῷ τεχνίτῃ ἐστίν· ἐνεργείᾳ δὲ τότε, ὅταν κατ' αὐτὴν ἐνεργῇ. Οὕτω καὶ τὸ Πνεῦμα ἀεὶ μὲν συμπάρεστι τοῖς ἀξίοις, ἐνεργεῖ δὲ κατὰ τὴν χρείαν, ἢ ἐν προφητείαις, ἢ ἐν ἰάμασιν, ἢ ἐν ἄλλοις τισὶ δυνάμεων ἐνεργήμασιν. Ἔτι ὡς ἐν σώμασιν ὑγίεια, η θερμός της, ἢ ὅλως αἱ εὐκίνητοι διαθέσεις· οὕτω καὶ ἐν ψυχῇ πολλάκις ὑπάρχει τὸ Πνεῦμα, τοῖς διὰ τὸ τῆς γνώμης ἀνίδρυτον εὐκόλως, ἣν ἐδέξαντο χάριν άπω θουμένοις, μὴ παραμένον οἷος ἦν ὁ Σαούλ, καὶ οἱ ἑβδομήκοντα πρεσβύτεροι τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, πλὴν τοῦ Ελδάδ καὶ Μωδάδ (τούτοις γὰρ μόνοις ἐκ πάντων φαίνεται παραμείναν τὸ Πνεῦμα), καὶ ὅλως εξ τις τούτοις τὴν προαίρεσιν παραπλήσιος. Καὶ ὡς ὁ λόγος δὲ ἐν ψυχῇ, ποτὲ μὲν ὡς τὸ ἐγκάρδιον 'significantissime reddere conjunctionis Intelligentiamn, inducias a vobis, si videtur, impetret, ac desistite atrox et implacabile bellum cum illa gerere. Sed tamen quamvis hæc vox 12111 apta sit ad significandumn, si cui cordi fuerit in glorificationibus per syllabam et nomina connectere et glorificare, quemadmodum in Evangeliis, ubi de baptismale, didicimus, Patrem et Filium et Spiritum sanctum; etiam ita fiat, nemo contradircturus est. Hac conditione, si videtur, inter nos consentiamus. Sed isti citius abjecerint linguas, quam hanc vocem recipiant. Hoc igitur est, quod nobis acerrimum ac irreconciliabile bellum excitat. In Spiritu sancto, inquiunt, danda est glo ria Deo, non autem et Spiritui: atque acerrime huic voci tanquam Spiritum deprimenti adha rescunt. De qua non inutile fuerit prolixius dicere. Quæ cum audierint isti, demirabor, si non eam ut proditricem et ad Spiritus gloriam ultro transfugam repudiabunt. Ejusdem, Quot modis dicitur sin,» totidem modis de Spirits accipi. Caput 25. Quot modis dicitur in, totidem modis invenimas eam syllabam conceptibus de Spiritu subservire. Nam forma dicitur esse in materia, et potentia in co quod ejus capax est, et habitus in eo qui secumdum illum affectus est, aliaque hujus generis G multa. Itaque quatenus Spiritus sanctus vim habet perficiendi creaturam rationalem, absolvens illius fastigium, forma rationem obtinet. Nano qui jam non vivit secundum carnem, sed Spiritu Dei agitur, ac Filius Dei nominatur, et conformnis imagini Filii Dei factus est, spiritualis dicitur. Et sicut cernendi vis est in oculo sauo, sic operatio Spiritus in anima purgata. Loque Paulus optat Ephesiis, ut oculos habeant illumi natos in Spiritu sapientiæ. Et quemadmodum ars est in eo qui illam adeptus est, ita gratia Spiritus in eo qui recepit eam, semper quidem præsens, at non perpetuo operans. Nam et ars potentia quidem est in artifice; actu vero tum, cum secundum illam operatur: itidem Spiritus semper quidem adest dignis, sed operatur prout opus est, aut in prophetiis, aut in sanationibus, 2011 ίut aliis miraculorum operationibus. Praeterea ant in sicut in corporibus est sauitas, aut calor, aut in genere affectiones, facile mobiles; sic et in anima frequenter est Spiritus, in iis qui propter mentis instabilitatem facile gratiam acceptam expellunt nequaquam permanens: qualis erat. Saul, et septuaginta seniores filiorum Israel, præter Eldad et Modad (nam apud hos solos ex omņibus Spiritum mansisse apparet), et in gerere, si quis est istis animi proposito consimilis. item qucm- ' · Ephes. 1, 17, 18. • Num. xı, 25, 26.

sdmodum verbum est in animo, interdum ut νόημα, ποτὲ δὲ ὡς ὁ προφερόμενος διὰ γλώσσης, οὕτω in corde cogitatum, interdum ut lingua prola Lum: sic et Spiritus sanctus, vel cum testi monium præbet spiritui nostro, et clamat in cordibus nostris, Abbg, Paler ', vel cum loquitur pro nobis, juxta id quod dictum est, Non vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris, qui loquitur in vobis s. Jam vero et ut totum in partibus, Spiritus intelligitur juxta donorum distributionem. Omnes enim invicem sumus membra, sed habentes dona secundum Dei gratiam nobis dalam diversa. Ea propter Non potest dicere oculus manai: Non opus habeo le; aut rursus caput pedibus: Non est mihi vobis opus '. Sed omnia quidem simul complent corpus Christi in unitate Spiritus; necessariam autem utilitatem sibi invicem reddunt ex donis. Deus enim posuit menbrat in corpore, unumquodque illorum ut voluit. Membra autem eamdem habent pro se mutuo sole licitudinem, juxta spiritualem mutuæ afectionis ipsis insity communionem. Eoque Sive patitur unam membrum, una cum eo patiuntur omnia membra: sive glorificatur unum membrum, εἰ mul gaudent omnia membra `. Rursus quemadmodum partes sunt in toto, ita singuli sumus in Spiritu, eo quod omnes in uno corpore in unum Spiritum baptizaţi sumus, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· νῦν μὲν ὅταν συμμαρτυρῇ τῷ Πνεύματι. καὶ ὅταν κράζῃ ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν· Ἀββᾶ ὁ Πατήρ· νῦν δὲ ὅταν λαλῇ ὑπὲρ ἡμῶν, κατά τὸ εἰρημένον, ὅτι οὐχ ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν. Ηδη δὲ καὶ ὡς ὅλον ἐν μέρεσι, νοεῖται τὸ Πνεῦμα κατὰ τὴν τῶν χαρισμάτων διανομήν. Πάντες γὰρ ἀλλήλων ἐσμὲν μέλη, ἔχοντες δὲ χαρίσματα κατὰ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ τὴν δοθεῖσαν ἡμῖν διάφορα. Διὰ τοῦτο Οὐ δύναται ὁ ὀφθαλμὸς εἰπεῖν τῇ χειρὶ, Χρείαν σου οὐκ ἔχω· ἢ πάλιν ἡ κεφαλὴ τοῖς ποσὶ, Χρείαν ὑμῶν οὐκ ἔχω. Ἀλλὰ πάντα μὲν ὁμοῦ συμ πληροῖ τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ ἐν τῇ ἑνότητι τοῦ Πνεύ ματος· ἀλλήλοις δὲ ἀναγκαίαν τὴν ἐκ τῶν χαρισμάτ των αντιδίδωσιν ὠφέλειαν. Ὁ μὲν γὰρ Θεὸς ἔθετο τὰ μέλη ἐν τῷ σώματι, ἂν ἕκαστον αὐτῶν καθὼς ἡθέσ λησε. Τὰ μέντοι μέλη τὸ αὐτὸ μεριμνῶσιν ὑπὲρ ἀλλήλων, κατὰ τὴν πνευματικὴν κοινωνίαν τῆς συμπαθείας αὐτοῖς ὑπαρχούσης. Διόπερ Είτε πάσχει ἐν μέλος, συμπάσχει πάντα τὰ μέλη· είτε δοξάζεται εν μέλος, συγχαίρει πάντα τὰ μέλη. Καὶ ὡς μέρη δὲ ἐν ὅλῳ, οἱ καθ᾿ ἕνα ἑσμὲν ἐν τῷ Πνεύματι· ὅτι οι πάντες ἐν ἑνὶ σώματι, εἰς ἐν Πνεῦμα ἐβαπτίο σθημεν. *Ο δὲ παράδοξον μὲν εἰπεῖν, ἀληθὲς δὲ οὐδενὸς ἔλαττον, ὅτι καὶ ὡς χώρα τῶν ἁγιαζομένων πολύ λάκις τὸ Πνεῦμα λέγεται. Καὶ φανήσεται οὐδὲ οὗτος Porro quod mirum dictu videbitur, nihilo tamen minus verum est; etiam veluti locus eorum qui sanctifcantur, sæpenumero dicitur Spiritus. Et constabit ne hoc quidem loquendi ge- " τρόπος κατασμικρύνων τὸ Πνεῦμα, ἀλλὰ μᾶλ nere diminui Spiritum, sed glorificari potius. λον δοξάζων. Τὰ γάρ τοι σωματικὰ τῶν ὀνομάτων Nam nomina corporalia etiam ad spirituales in- καὶ ἐπὶ τὰς πνευματικές εννοίας εναργείας ένεκεν telligentias, evidentiæ gratia, frequenter Scriptura πολλάκις ὁ λόγος μετακομίζει. Τετηρήκαμεν οὖν καὶ transfert. Observavimus igitur et Psalmodum de ἐπὶ τοῦ Θεοῦ τὸν Ψαλμῳδὸν λέγοντα· Γενοῦ μοι εἰς Deo loquentem, Esto mihi in Deum protectorein, Θεὸν ὑπερασπιστὴν, καὶ εἰς τόπον ὀχυρὸν τοῦ et in locum munitum, ut salvum me facias ". σῶσαι με. Περὶ δὲ τοῦ Πνεύματος, Ἰδοὺ τόπος, De Spiritu vero, Ecce locus, inquit, apud me, φησί, παρ' ἐμοὶ, καὶ στῆθι ἐπὶ τῆς πέτρας· τί et sta super petram •: quid aliud appellans 10- άλλο λέγων τὸν τόπον ἢ τὴν ἐν Πνεύματι θεωρίαν, cum, nisi visionem in Spiritu, in qua cum es- ἐν ᾗ γενόμενος, ἐδύνατο ἰδεῖν γνωστῶς ἐμφανιζόμε set Moyses, potuit videre Deum evidenter ipsi apνον αὐτῷ τὸν Θεὸν ὁ Μωϋσῆς; Οὗτός ἐστιν ὁ τόπος parentem? Hic est locus vera adorationis pro- ὁ τῆς ἀληθινῆς λατρείας ίδιος, Πρόσεχε γὰρ, prius. Attende enim, inquit, ne offeras holocau- φησί, μὴ ἀνενέγκης τὰ ὁλοκαυτώματά σου ἐν tomata tua in quovis loco, sed in loco quemcun- παντὶ τόπῳ, ἀλλ' ἐν τῷ τόπῳ, ᾧ ἂν ἐκλέξηται que elegerit Dominus Deus inus '. Quod igitur Κύριος ο Θεός σου. Ποῖον οὖν ἐστιν ὁλοκαύτωμα est holocautoma spirituale? Sacrificium laudis πνευματικόν; Η θυσία τῆς αἰνέσεως. Εν ποίῳ δὲ Quo in loco hoc offeremus, nisi in Spiritu san- τόπῳ ταύτην προσφέρομεν, ἢ ἐν τῷ Πνεύματι cto? Ubi hoc didicimus? Ab ipso Domino τῷ ἁγίῳ; Ποῦ τοῦτο μεμαθήκαμεν; Παρ' αὐτοῦ τοῦ cente, Veri adoratores adorabunt Patrem in Spi- Κυρίου λέγοντος, ὅτι οἱ ἀληθινοὶ προσκυνηταὶ ἐν ritu et veritate. Hunc locum cum vidisset JaΠνεύματι καὶ ἀληθείᾳ προσκυνήσουσι τῷ Πατρί. cob dixit: Dominus est in loco hoc " ltaque Spi- Τοῦτον τὸν τόπον ἰδὼν ὁ Ἰακώβ, ἔφη, ὅτι Κύριος ritus vere locus est sanctorum. Sanctus itidem, ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ. Ὥστε τὸ Πνεῦμα τόπος ἀληθῶς locus est Spiritui proprius, ac præbet seipsum τῶν ἁγίων. Καὶ ὁ ἅγιος τόπος οἰκεῖος τῷ Πνεύ ut inhabitet cum Deo, ac templum illius voca- ματι ἐμπαρέχων ἑαυτὸν πρὸς ἐνοίκησιν τὴν μετὰ tur. Sicut enim in Christo loquitur Paulus, Com Θεοῦ, καὶ ναὸς αὐτοῦ χρηματίζων. ὡς γὰρ ἐν Χρισ ram Deo, inquit, in Christo loquimur ": et Chri- στῷ λαλεῖ Παῦλος· Κατενώπιον γάρ, φησί, Θεοῦ stụs in Paulo, velut ipse ait, An experimentum ἐν Χριστῷ λαλοῦμεν· καὶ Χριστὸς ἐν Παύλῳ, ὡς 1 Rom. viii, 46, 45. * Matth. x, 20. • 1 Cor sit, 21. • ibid. 26. * Psal. xxx, 3. • Exod, 1 Deut. sı, 13. • Psal. zɩm; 14. * Joan. iv, 23. 10 Gen. ΣΙΤΗ, 16. 11 II Cor. u, 17. '

- TIT. XII. ζητεῖτε τοῦ ἐν ἐμοὶ ἡ quaritis qui loquitur in me Christi 1? sic et iu Spiritu loquitur mysteria, ac Spiritus rurs: loquitur in eo. αὐτὸς λέγει· "Η δοκιμήν λαλοῦντος Χριστοῦ; οὕτω καὶ ἐν Πνεύματι λαλεῖ τὰ μυστήρια, καὶ τὸ Πνεῦμα πάλιν λαλεῖ ἐν αὐτῷ. Ἐν μὲν οὖν τοῖς γεννητοῖς οὕτω πολυμερώς καὶ πολυτρόπως ενείναι λέγεται τὸ Πνεῦμα· Πατρὶ δὲ καὶ Υἱῷ οὐχὶ ἐνεῖναι μᾶλλον, ἀλλὰ συνεῖναι εἰπεῖν εὐσεβέστερον. Ἡ μὲν γὰρ παρ' αὐτοῦ χάρις οἰκοῦν τος ἐν τοῖς ἀξίοις, καὶ ἐνεργοῦντος τὰ ἑαυτοῦ, και λῶς ἐνυπάρχειν τοῖς δεκτικοῖς αὐτοῦ λέγεται· ἡ δὲ πραιώνιος ὕπαρξις, καὶ ἄπαυστος διαμονή, μεθ' Υἱοῦ καὶ Πατρὸς θεωρουμένη, τὰς τῆς ἀϊδίου συν αφείας προσηγορίας ἐπιζητεῖ. Τὸ γὰρ κυρίως καὶ ἀληθῶς συνυπάρχειν ἐπὶ τῶν ἀχωρίστως ἀλ λήλοις συνόντων λέγεται. Τὴν γὰρ θερμότητα τῷ μὲν πυρακτωθέντι σιδήρῳ ἐνυπάρχειν φαμέν· αὐτῷ δὲ τῷ πυρὶ συνυπάρχειν. Καὶ τὴν μὲν ὑγίειαν τῷ σώ ματι ἐνυπάρχειν, τὴν δὲ ζωὴν τῇ ψυχῇ συνυπάρχειν. Ωστε ὅπου μὲν οἰκεία καὶ συμφυὴς καὶ ἀχώριστος ἡ κοινωνία, σημαντικωτέρα φωνὴ ἡ σύν, τῆς ἀχω ρίστου κοινωνίας τὴν διάνοιαν ὑποβάλλουσα· ὅπου δὲ προσγίνεσθαι ἡ ἀπ' αὐτοῦ χάρις καὶ πάλιν ἀπογί νεσθαι πέφυκεν, οἰκείως καὶ ἀληθῶς τὸ ἐνυπάρχειν λέγεται, κἂν τοῖς δεξαμένοις πολλάκις διὰ τὸ ἑδραῖον τῆς περὶ τὸ καλὸν διαθέσεως ἡ ἀπ' αὐτοῦ χάρις διαρκής παραμένη. Ωστε ὅταν μὲν τὴν οἰκείαν ἀξίαν τοῦ Πνεύματος ἐννοῶμεν, μετὰ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ αὐτὸ θεωροῦμεν· ὅταν δὲ τὴν εἰς τοὺς μετόχους ενεργουμένην χάριν ἐνθυμηθῶμεν, ἐν ἡμῖν εἶναι τὸ Πνεῦ μα λέγομεν. Καὶ ἤ γε προσαγομένη δοξολογία παρ' ἡμῶν ἐν τῷ Πνεύματι οὐχὶ τῆς ἐκείνου ἀξίας ὁμολογίαν ἔχει, ἀλλὰ τῆς ἡμετέρας αὐτῶν ἀσθενείας ἐξε ομολόγησιν· δεικνύντων, ὅτι οὔτε δοξάσαι ἀφ' ἑαυτῶν ἱκανοί εσμεν, ἀλλ' ἡ ἱκανότης ἡμῶν ἐν τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ, ἐν ᾧ δυναμωθέντες, τὴν ὑπὲρ ὧν εύηργετήθηκεν, τῷ Θεῷ ἡμῶν εὐχαριστίαν ἀποπληροῦμεν· κατὰ τὸ μέτρον τῆς ἀπὸ κακίας καθαρότητος, ἕτερος ἑτέρου πλέον ἢ ἔλαττον τῆς ἐκ τοῦ Πνεύματος βοηθείας μεταλαμβάνοντες, εἰς τὸ προσφέρειν τὰς θυσίας τῆς αἰνέσεως τῷ Θεῷ. Καθ' ἕνα μὲν οὖν τρό τον οὕτως εὐσεβῶς ἐν Πνεύματι τὴν εὐχαριστίαν ἀποπληροῦμεν. Καίτοι καὶ τοῦτο οὐκ ἀβαρές, αὐτόν τινα ἑαυτῷ μαρτυρεῖν, ὅτι Πνεῦμα Θεοῦ ἐν ἐμοὶ, καὶ διὰ τῆς ἀπ' αὐτοῦ χάριτος σοφισθεὶς ἀναφέρω την δόξαν. Παύλῳ γὰρ πρέπουσα ἡ φωνή· Δοκῷ γὰρ κἀγὼ Πνεῦμα Θεοῦ ἔχειν· καὶ πάλιν· Την καλήν παρακαταθήκην φύλαξον διά Πνεύματος ἁγίου τοῦ ἐνοικοῦντος ἐν ἡμῖν· καὶ περὶ τοῦ Δανιήλ· ὅτι Πνεῦμα Θεοῦ ἅγιον ἐν αὐτῷ· καὶ εἴ τις ἐκείνοις τὴν ἀρετὴν παραπλήσιος. Δεύτερος δὲ νοῦς, οὐδὲ αὐτὸς ἀπόβλητος· ὅτι ὥσπερ ἐν τῷ Υἱῷ ὁρᾶται ὁ Πατήρ, οὕτως ὁ Υἱὸς ἐν τῷ Πνεύματι. Ἡ τοίνυν ἐν τῷ Πνεύματι προσκύνησις τὴν ὡς ἐν φωτὶ γινομένην τῆς διανοίας ἡμῶν ἐνέργειαν ὑποβάλλει, ὡς ἐκ τῶν πρὸς τὴν Σαμαρείτιν εἰρημένων ἂν μάθοις. Ἐν τόπῳ γὰρ εἶναι τὴν προσκύνησιν ἐκ τῆς ἐγχωρίου συνηθείας ηπατημένην ὁ • I Cor. xiii, 3. • 1 Cor. VII, 40. ' 11 Ti: In rebus ergo conditis ad bunc modum multifariam varüsque rationibus dicitur Spiritus inesse: verum magis pium est dicere, eum esse cum Patre et Filio, quam illis inesse. Nam gratia ab eo manans, habitante in iis qui digni sunt, ac suas operationės in illis exercente, recte dicitur inesse iis qui sunt illius capaces. At illius subsistentia quæ fuit ante sæcula, ac perpetuitas nunquam desilura cum Filio et Patre considerata, sempiternæ conjunctionis requirit appellationes. Nam coesse proprie ac vere dicitur de iis, quæ sibi. invicem inseparabiliter adsunt. Nam calorem ferro quidem ignito inesse dicimus: at una simul cum ipso igne esse. Item corpori sanitatem inesse dicimus, vitáin autem simul cum anima esse. Quare ubi propria et connaturalis atque inseparabilis communio est, hæc vox cum significantior est, ut quæ inseparabilis conjunctionis cogitationem suggeral intellectui. Ubi autem gratia ab ipso proficiscens, accedere ac rursus decedere potest, proprie et vere inesse dicitur; eliamsi illius gratia in iis qui receperunt, sæpenumero propter affectus in bono perseverantiam perpetua permaneat. Proinde quoties propriam Spiritus dignitatem intelligimus, cum Patre et Filio ipsum contemplamur: ubi veto gratiam in eos, qui illius sunt participes, operaltem reputamus, in nobis esse Spiritum dicimus. Et quæ a nobis defertur glorificatio in Spiritu, non habet professionem dignitatis illius, sed nostre ipsorum imbecillitatis confessionem, dum ostendimus nos ex nobis ipsis ad glorificandum sufficientes non esse, sed sufficientiam nostram esse in Spiritu sancto, in quo corroborati, pro beneficiis acceptis Deo nostro gratias absolvimus: juxta quod a malitia purgati sumus; quippe alius alio plus aut minus, auxilio Spiritus adjuti ad offerendum hostias laudis Deo. Secundum unum igitur modum sic pie gratiarum actionem in Spiritu persolviuus. Quanquam et hoc invidia non caret, ut ali quis de seipso testifcetur, dicatque: Spiritus Dei in me est, et per gratiam illius sapiens factus refero gloriam. Nam hæc vox Paulum decet: Videor et mihi Spiritum Dei habere; et rursus, Egregium depositum serva per Spiritum sanctum qui habitat in nobis. Item de Daniele legimus, quod Spiritus Dei sanctus fuerit in eo; et si quis illis assimilis sit virtute. Alter autem intellectus est, nec ipse rejiciendus, quod sicut in Filio ceruitur Pater, sic Filius cernitur in Spiritu. Itaque adoratio quæ sit in Spiritu, mentis nostræ operationem ut in luce factam indicat, ut discere licet ex iis quæ Samaritanæ dicta sunt. Nam cum illa consuetudine regionis decepta existimaret in loco esse adorationem; * Dan. v. 11.

χρῆναι προσκυνεῖν ἔφησεν, ἑαυτὸν λέγων δηλαδὴ τὴν ἀλήθειαν. Ὥσπερ οὖν ἐν τῷ Υἱῷ προσκύνησιν λέγομεν, τὴν ὡς ἐν εἰκόνι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὕτω καὶ ἐν τῷ Πνεύματι, ὡς ἐν ἑαυτῷ δεικνύντι τὴν τοῦ Κυρίου θεότητα. Διὸ καὶ ἐν τῇ προσκυνήσει ἀχώριστον ἀπὸ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Εξω μὲν γὰρ ὑπάρχων αὐτοῦ, οὐδὲ προσκυνήσεις τὸ παι ράπαν· ἐν αὐτῷ δὲ γενόμενος οὐδενὶ τρόπῳ ἀποχωρίσεις ἀπὸ Θεοῦ· οὐ μάλλόν γε, ἢ τῶν ὁρατῶν άποστήσεις τὸ φῶς· ἀδύνατον γὰρ ἰδεῖν τὴν εἰκόνα τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, μὴ ἐν τῷ φωτισμῷ τοῦ Πνεύ ματος. Καὶ τὸν ἐνατενίζοντα τῇ εἰκόνι ἀμήχανον τῆς εἰκόνος ἀποχωρίσαι τὸ φῶς. Τὸ γὰρ τοῦ ὁρᾷν αἴτιον ἐξ ἀνάγκης συγκαθορᾶται τοῖς ὁρατοῖς. Ὥστε οἰκείως καὶ ἀκολούθως διὰ μὲν τοῦ φωτισμοῦ τοῦ Πνεύματος τὸ ἀπαύγασμα τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ καθορῶμεν· διὰ δὲ τοῦ χαρακτῆρος ἐπὶ τὴν οὗ ἐστιν ὁ χαρακτήρ καὶ ἡ ἰσότυπος σφραγὶς ἀναγόμεθα. Doininus eam deducens dixit in Spiritu et veritate Κύριος ἡμῶν μεταδιδάσκων, ἐν Πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ adorare oportere ': nimirum seipsum appellans veritatem. Quemadmodum igitur in Filio dicimus adorationem, velut in imagine Dei ac Patris: sic et in Spiritu tanquam in seipso Domini divinitatem exprimente. Unde et in adoratione inseparabilis. est a Patre et Filio Spiritus sanclus. Nam si sis extra illum, nullo pacto es adoraturus: contra, εἰ in illo fueris, nullo modo eum separabis a Deo, nihilo profecto magis quam lumen separabis ab iis quæ visui patent: impossibile siquidem est cernere imaginem Dei invisibilis, nisi in lumine Spiritus. Et qui intuetur imaginem, hunc impossibile est lumen ab Imagine separare. Quod enim uἱ videas in causa est, id necesse est, ut simul cum iis quæ cernuntur, videatur. llaque proprie et congruenter per illuminationem Spiritus conspicimus splendorem gloriæ Dei; per characteren autem ad eum, cujus est character et æquale sigil lum, subvebimur. Quam igitur ob causam, inquiunt, cum proprie conveniat hæc syllaba, in, Spiritui, ac nobis ad exprimendum quemvis de:Spirita intellectum sufficiat, vos novam istam syllabam induxistis, qui dicitis, Cum Spiritu, non, In Spiritu sancto; alioquin nec necessariis, nec ab Ecclesia probatis vocibus utentes? Unde initium habet syllaba, cum, et quam vim habeat; ubi et de Ecclesiæ legibus nullo scripto prodilis. Caput 27. Quod igitur hæc syllaba, in, Spiritui sanc.o non in sortem proprie cessit, sed Patris Filiique communis est, in superioribus dictum est. Arbitror autem et illud satis demonstratum, quod in non sọlum nihil detrahit dignitati Spiritus, verum etiam ad summam celsitudinem erigit cogita – tones eorum, qui non prorsus mente corrupti sunt. Superest autem disserere de syllaba cum, unde cœperit, et quam vim habeat, et quomodo Scripturæ concordet. Ex asservatis in Ecclesia dogmatibus et prædicationibus, alia quidem habemus e doctrina scripto prodita; alia vero nobis in mysterio tradita recepimus ex traditione apostolorum: quorum utraque vim eamdem habent ad pietatem; nec iis quisquam contradicet: nullus certe, qui vel tenui experientia noverit quæ sint Ecclesiæ instituta. Nam si consuetudines quæ scripto proditæ non sunt, tanquam haud multum habentes momenti aggrediamur rejicere, imprudentes Evangelium in ipsis rebus præcipuis lædemus, iino potius pradicationem ad nudum nomen contrabemus. Verbi gratia, ut ejus quod primun est et vulgatissimum primo loco commemorem: ut signo crucis eos qui spem collocant in Christo signemnus, quis scriplo docuit? Ut ad orientem versi precemur, quæ nos Τίνος οὖν Ένεκεν, φασίν, ιδίως προσηκούσης τῷ Πνεύματι τῆς ἐν συλλαβῆς, καὶ εἰς πᾶσαν ἡμῖν τὴν περὶ αὐτοῦ ἔννοιαν ἐξαρχούσης την καινὴν ταύ την ὑμεῖς συλλαβὴν ἐπεισηγάγετε, σὺν τῷ Πνεύ ματι λέγοντες, καὶ οὐκ, ἐν τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ, οὔτε ἄλλως ἀναγκαῖα, οὔτε νενομισμένα ταῖς 'Εχ κλησίαις φθεγγόμενοι; Τοῦ αὐτοῦ. Πόθεν ἡ σύν, ήρξατο συλλαβή, καὶ ποίαν δύναμιν ἔχει· ἐν ᾧ καὶ τὰ περὶ τῶν ἀγράφων τῆς Ἐκκλησίας νομίμων. Κεφάλ. κζ'. Ως μὲν οὖν οὐχὶ ἀποκληρωτικῶς τῷ ἁγίῳ Πνεύματι ἡ ἐν συλλαβή διενήνοχεν, ἀλλὰ κοινὴ Πατρός ἐστι καὶ Υἱοῦ, ἐν τοῖς κατόπιν είρηται. Οίμαι δὲ κἀκεῖνο αρκούντως εἰρῆσθαι, ὅτι οὐ μόνον οὐκ ἀφαιρείται τι τῆς ἀξίας τοῦ Πνεύμα τος, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ μέγιστον ὕψος τῶν μὴ πάντη ἐνδιαστρόφων τοὺς λογισμούς επανάγει. Λειπόμενον δὲ ἐστι περὶ τῆς σύν, οπόθεν ήρξατο, καὶ τίνα δύο ναμιν ἔχει, καὶ ὅπως σύμφωνός ἐστι τῇ Γραφή, διηγήσασθαι. Τῶν ἐν τῇ Ἐκκλησία πεφυλαγμένων δογμάτων καὶ κηρυγμάτων τὰ μὲν ἐκ τῆς ἐγγράφου διδασκα λίας ἔχομεν, τὰ δὲ ἐκ τῆς τῶν ἀποστόλων παραδό σεως διαδοθέντα ἡμῖν ἐν μυστηρίῳ παρεδεξάμεθα ἅπερ ἀμφότερα τὴν αὐτὴν ἰσχὺν ἔχει πρὸς τὴν εὐ σέβειαν. Καὶ τούτοις οὐδεὶς ἀντερεῖ, οὐκοῦν ὅστις γε κατά μικρόν γοῦν θεσμῶν ἐκκλησιαστικών και πείραται. Εἰ γὰρ ἐπιχειρήσαιμεν τὰ ἄγραφα τῶν ἐθῶν ὡς μὴ μεγάλην ἔχοντα τὴν δύναμιν παραιτεί σθαι, λάθοιμεν ἂν εἰς αὐτὰ τὰ καίρια ζημιοῦντες τὸ Εὐαγγέλιον· μᾶλλον δὲ εἰς ὄνομα ψιλόν περιιστῶντες τὸ κήρυγμα. Οἷον, ἵνα τοῦ πρώτου καὶ κοινοτάτου πρῶτον μνησθε, τῷ τύπῳ τοῦ σταυροῦ τοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἠλπικότας κατασημαίνεσθαι τίς ὁ διὰ γράμματος διδάξας: Το πρὸς ἀνατολὰς τετράφθαι κατὰ τὴν προσευχὴν ποῖον 1 Joan. iv, 24.

PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. XII. pauis ἐδίδαξεν ἡμᾶς γράμμα; Τὰ τῆς ἐπικλήσεως ῥήματα docuit Scriptura? Iuvocationis verba cum confcitur ἐπὶ τῇ ἀναδείξει τοῦ ἄρτου τῆς Εὐχαριστίας καὶ τοῦ ποτηρίου τῆς εὐλογίας τῆς τῶν ἁγίων ἐγγράφως ἡμῖν καταλέλοιπεν; Οὐ γὰρ δὴ τούτοις ἀρχούμεθα, ὧν ὁ ᾿Απόστολος ἢ τὸ Εὐαγγέλιον ἐπεμνήσθη, ἀλλὰ καὶ προλέγομεν καὶ ἐπιλέγομεν ἕτερα, ως μεγάλην ἔχοντα πρὸς τὸ μυστήριον τὴν ἰσχὺν ἐκ τῆς ἀγράφου διδασκαλίας παραλαβόντες. Εὐλογοῦμεν δὲ τό τε ὕδωρ τοῦ βαπτίσματος, καὶ τὸ ἔλαιον τῆς χρίσεως, καὶ προσέτι αὐτὸν τὸν βαπτιζόμενον. Ἀπὸ ποίων ἐγγράφων; Οὐκ ἀπὸ τῆς σιωπωμένης καὶ μυστικῆς παραδόσεως; Τί δέ; αὐτὴν τοῦ ἐλαίου τὴν χρίσιν τίς λόγος γεγραμμένος ἐδίδαξε· Τὸ δὲ τρὶς βαπτίζεσθαι τὸν ἄνθρωπον πόθεν; Αλλα δὲ ὅσα περὶ τὸ βάπτισμα, ἀποτάσσεσθαι τῷ Σατανᾷ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ, ex ποίας ἐστὶ γραφῆς; Οὐκ ἐκ τῆς ἀδημοσιεύτου ταύτης καὶ ἀποῤῥήτου διδασκαλίας, ἣν ἐν ἀπολυπραγμονήσῳ καὶ ἀπεριεργάστῳ σιγῇ οἱ πατέρες ἡμῶν ἐφύλαξαν, καλῶς ἐκεῖνο δεδιδαγμένοι, τῶν μυστηρίων τὸ σεμνὸν σιωπῇ διασώζεσθαι; γὰρ οὐδὲ ἐποπτεύειν ἔξεστι τοῖς ἀμυήτοις, τούτων πῶς ἂν ἦν εἰκὸς τὴν διδασκαλίαν ἐχθριαμβεύειν ἐν γράμμασιν; ἢ τίποτε βουλόμενος ὁ μέγας Μωϋσῆς, οὐ πᾶσι βάσιμα εἶναι τὰ τοῦ ἱεροῦ πάντα πεποίηκεν; ἀλλ᾽ ἔξω μὲν ἁγίων ἔστησε περιβόλων τους βεβήλους, τὰς δὲ πρώτας αὐλὰς τοῖς καθαρωτέροις ἀνεὶς, τοὺς Λευῖτας μόνους ἀξίους ἔκρινε τοῦ θείου θεραπευτάς· σφάγια δὲ, καὶ ὁλοκαυτώσεις, καὶ τὴν λοιπήν ἱερουργίαν τοῖς ἱερεῦσιν ἀποκληρώσας, ἕνα τῶν πάντων ἔκκριΤΟΥ p Eucharistia et poculum benedictionis, quis sanctorum in scripto nobis reliquit? Nec enim his contenti sumus, quæ commemorat Apostolus aut Evangelium, verum alia quoque et ante et post dicimus, tanquam multum habentia momenti ad mysterium, quæ ex traditione non scripta accepimus. Benedicimus autem et aquam baptismalis, et oleum unctionis, imo ipsum etiam qui baptismum accipit. Ex quibus scriptis? Nonne a Lacita secre taque traditione? Ipsam vero olei unctionem, quis sermo scripto proditus docuit? Jam ter immergi hominem, unde haustum? Reliqua autem quæ funt in baptismo, veluti renuntiare Satanæ et angelis ejus, ex qua scriptura habemus? Nonne ex minime publicata et arcana hac doctrina, quam patres nostri silentio quieto minimeque curioso servarunt? Quippe illud probe didicerant, mysteriorum reve rentiam silentio conservari. Nam quæ nec intueri fas est non inițiatis, qui conveniebat horum do ctrinam scriptis vulgari? aut quid tandem sibi voluit magnus ille Moyses, qui non omnia quæ erant in temiplo passus sit omnibus esse pervia 19 sed profanos extra sacros cancellos statuit; ac priora quidem atria purioribus permittens, Levitas. solos dignos censuit numinis ministerio ": mactationes autem holocautomatumque oblationes, et reliqua quæ ad rem sacram pertinent sacerdotibus assignavit '; atque unum ex omnibus selectum in εἰς τὰ ἄδυτα παραδέχεται· καὶ οὐδὲ τοῦτον adyta admisit 1, et ne hunc quidem semper, sed διὰ παντὸς, ἀλλὰ κατὰ μίαν μόνην τοῦ ἐνιαυτοῦ ἡμέ ραν, καὶ ταύτης ὥραν τακτὴν εἰσιτητὸν αὐτῷ καταστήσας, ὥστε διὰ τὸ ἀπεξενωμένον καὶ ἄηθες θαμβούμενον εποπτεύειν τὰ ῞Αγια τῶν ἁγίων· εὖ εἰδὼς ὑπὸ - σοφίας τῷ μὲν πεπατημένῳ καὶ αὐτόθεν ληπτῷ πρόχειρον οὖσαν τὴν καταφρόνησιν, τῷ δὲ ἀνακεχωρηκότι καὶ σπανίῳ φυσικῶς πως παρεζευγμένον τὸ περι σπούδαστον. Κατὰ τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ οἱ τὰ περὶ τὰς Ἐκκλησίας ἐξαρχῆς διαθεσμοθετήσαντες ἀπό στολοι καὶ Πατέρες ἐν τῷ κεκρυμμένῳ καὶ ἀφθέγκτῳ τὸ σεμνὸν τοῖς μυστηρίοις ἐφύλασσον. Οὐδὲ γὰρ ὅλως μυστήριον τὸ εἰς τὴν δημώδη καὶ εἰκαίαν ἀκοὴν ἔκφέρον. Οὗτος ὁ λόγος τῆς τῶν ἀγράφων παραδόσεως, ὡς μὴ καταμεληθεῖσαν τῶν δογμάτων τὴν γνῶσιν εὐκαταφρόνητον τοῖς πολλοῖς γενέσθαι διὰ συνήθειαν. "Αλλο γὰρ δόγμα, καὶ ἄλλο κήρυγμα. Το μὲν γὰρ σιωπᾶται τὰ δὲ κηρύγματα δημοσιεύεται. Σιωπῆς δὲ εἶδος καὶ ἡ ἀσάφεια, ᾗ κέχρηται ἡ Γραφή, δυσθεώρητον κατασκευάζουσα τῶν δογμάτων τὸν νοῦν πρὸς τὸ τῶν ἐντυγχανόντων λυσιτελές Τούτου χάριν πάντες μὲν ὁρῶμεν κατ' ἀνατολὰς ἐπὶ τῶν προσευχῶν· ὀλίγοι δὲ ἴσμεν, ὅτι τὴν ἀρχαίαν ἐπιζητοῦμεν πατρίδα, τὸν παράδεισον, ὃν Εφύτευσεν ὁ Θεὸς ἐν Ἐδὲμ κατ' ἀνατολάς. Ορθοί μὲν πληροῦμεν τὰς εὐχὰς ἐν τῇ μιᾷ τοῦ Σαββάτου· τὸν δὲ λόγον οὐ πάντες οἴδαμεν. Οὐ γὰρ μόνον ὡς συναναστάντες Χριστῷ, καὶ τὰ ἄνω ζητεῖν ὀφείλοντες, * Num. iv, 20. "Num. xviii, 21, 22. • ibid. 7. uno tantum die quotannis: quin et hujus diei certam horam qua fas esset ingredi, praestituit, quo propter novitatem et insolentiam, cum stupore intueretur Sancta sanctorum:: probe sciens pro sua sapientia, res usu tritas et ex se obvias, expositas esse contemptui: rebus vero quæ sepo sitæ sunt ac raræ quodammodo naturaliter conjunctam esse summam admirationem ac studium. Ad eumdem profecto modum, et qui initio certos Ecclesia.ritus præscripserunt apostoli et Patres, in occulto silentioque mysteriis suam servavere dignitatem. Neque enim omnino mysterium est, quod ad populares ac vulgares aures effertur. Haec est ratio, cur quædam citra scriptum tradita sint, ne dogmatum notitia neglecta, propter assuetudinem vulgo veniret in contemptum. Aliud utique est dogma, aliud prædicatio. Nam dogmata silentur, prædicationes vero publicantur. Est autem silentii species etiam obscuritas qua utitur Scriptura, intellectu difficilem reddens dogmatum sententiam, idque ad legentium utilitatem. Hanc ob causam omnes speciamus ad orientein, cam precamur, pauci tamen novimus, quod id facientes antiquam requirimus patriam, videlice: paradisu!, quem plantavit Deus in Eden ad orientem *. Erecti itidem perficimus deprecationes in una Sabbati, sed rationem non ɔwɔdes novimus. * Exod. xxx, 10. ' Levil. xvi. 2. • Gen. 11, 8.

Non enim solum quod veluti sinul cumn Christo ἐν τῇ ἀναστασίμῳ ἡμέρᾳ τῆς δεδομένης ἡμῖν χάρι· resuscitati, quæ sursum sunt quærere debeamus, της διὰ τῆς κατὰ τὴν προσευχὴν στάσεως ἑαυτούς in die resurrectionis datæ nobis gratiæ stando ὑπομιμνήσκομεν· ἀλλ' ὅτι δοκεῖ πως του προσδ precantes nosmetipsos commonefacimus, sed quod κωμένου αἰῶνος εἶναι εἰκών. Διὸ καὶ ἀρχὴ οὖσα ἡμετ is dies videatur aliquo modo imago venturi sæculi. ρῶν, οὐχὶ πρώτη παρὰ Μωϋσέως, ἀλλὰ μία ώνόμα Eoque cum sit principium dierum, non primus a σται. Εγένετο γὰρ, φησὶν, ἐσπέρα, καὶ ἐγένετο Moyse, sed unus appellatus est. Facta est enim, in- πρωΐ, ἡμέρα μία· ὡς τῆς αὐτῆς ἀνακυκλουμένης quit, vespera, el factum est mane, dies unus ': πολλάκις. Καὶ μία τοίνυν ἡ αὐτὴ, καὶ ὀγδόη, την tanquam qui sæpe recurrat. Igitur unus est idem μίαν ὄντως ἐκείνην καὶ ἀληθινὴν ὀγδόην, ἧς καὶ ὁ et octavus, unum illum singularem ac verum Ψαλμῳδὸς ἐν τισιν ἐπιγραφαῖς τῶν ψαλμῶν ἐπεμνηoctavum, cujus et Psalmista in quibusdam Psalmo- σθη, δι' ἑαυτῆς ἐμφανίζουσα, τὴν μετὰ τὸν χρόνον rum inscriptionibus meminit ', per se significans, τοῦτον κατάστασιν, τὴν ἄπαυστον ἡμέραν, τὴν ἀνα slatum videlicet hoc tempus secuturum, diem έσπερον, τὴν ἀδιάδοχον, τὸν ἄληκτον ἐκεῖνον καὶ non desiturum, vesperæ nescium, successoris ex- ἀγήρω αἰῶνα. Αναγκαίως οὖν τὰς ἐν αὐτῇ προσευχάς pertem, ævum illud nunquam finiendum nec un- ἑστῶτας ἀποπληροῦν τοὺς ἑαυτῆς τροφίμους ή Βα quam senescens. Necessario igitur in hoc die Ec- κλησία παιδεύει, ἵνα τῇ συνεχεῖ ὑπομνήσει τῆς ἀτε clesia suos alumnos docet, preces suas stando λευτήτου ζωῆς τῶν πρὸς τὴν μετάστασιν ἐκείνην absolvere, ut assidua commonitione vitæ illius ἐφοδίων μὴ ἀμελῶμεν. Καὶ πᾶσα δὲ ἡ πεντηκοστή nunquam desituræ, non negligamus ad eam demi. τῆς ἐν τῷ αἰῶνι προσδοκωμένης ἀναστάσεως grationem parare viaticum. Quin et totum illud ἐστιν ὑπόμνημα. Η γὰρ μία ἐκείνη καὶ πρώτη quinquaginta dierum tempus admonitio est resur- ἡμέρα, επτάκις ἑπταπλασιασθεῖσα, τὰς ἑπτὰ τῆς rectionis, quam in altero sæculo exspectamus. ἱερᾶς πεντηκοστῆς ἑβδομάδας ἀποτελεῖ. Εκ πρώτης Nam unus ille et primus dies septies multiplicatus, γὰρ ἀρχομένη, εἰς τὴν αὐτὴν καταλήγει, δι' ομοίων septem sacræ Pentecostes hebdomadas absolvit. τῶν ἐν τῷ μέσῳ ἐξελιττομένη πεντηκοντάκις. Διδ primo enim incipiens, in eumdem desinit, per καὶ αἰῶνα μιμείται τῇ ὁμοιότητι, ὥσπερ ἐν χυ siniles, qui in medio intercedunt, dies quinqua- κλικῇ κινήσει ἀπὸ τῶν αὐτῶν ἀρχομένη σημείων, gies evolutus. Unde et æternitatem similitudine καὶ εἰς τὰ αὐτὰ καταλήγουσα. Ἐν ᾖ τὸ ὄρθιον σχῆμα refert, dum velut in motu circulari, ab iisdem or- τῆς προσευχῆς προτιμᾷν οἱ θεσμοί τῆς Ἐκκλησίας sus signis in eadem desinit. Quo in die, corporis ἡμᾶς ἐξεπαίδευσαν, ἐκ τῆς ἐνεργοῦς ὑπομνήσεως erecto habitu precari potius nos Ecclesiæ ritus coἱονεὶ μετοικίζοντες ἡμῶν τὸν νοῦν ἀπὸ τῶν παρόνdocuerunt, nimirum per evidentem commonitionein quasi transferentes mentem nostram a præsentibus ad futura. Insuper et quoties genua lectimus, et rursus erigimur, ipso factu ostendimus, quod ob peceatum in terram delapsi sumus, et per humanitatem ejus qui creavit nos in cœlum revocati samus. Deficiet me dies, si Ecclesiæ mysteria citra scriptum tradita pergam recensere. Omilo Caplera: ipsam fidei professionem in patrem et Filium et Spiritum sanctum, e quibus habemus scriptis? Etenim si quoniam ex baptismi traditione, juxta pietatis consecutionen, ut baptizamur, ita et credere debemnus, similem baptismo, professionem exhibemus: concedant etiam uobis, ut juxta eamdem consequentiam glorificationem fidei consimilem persolvamns. Quod si glorificandi modum veluti scripto non traditum rejiciunt, proferant nobis et professionis fidei et cæterorum quæ commemoravimus probationem e Scripturis. Adhæc cum tam nulla sint quæ scripto prodita non sunt, et tantum habent momenti ad pietatis mysterium, unicam dictiunculam quæ a majoribus ad nos devenit, non concedent, quam nos ex inaffectata consuetudine in Ecclesiis, quæ perversa et corruptæ non sunt, permanentem invenimus, haud mediocrem rationem habentem, neque mediocre adj.:mentum ad mysterii vim allerentem? 1 Gen. 1, 5. • Psal. vt et xi. των ἐπὶ τὰ μέλλοντα. Καὶ καθ᾿ ἑκάστην δὲ γον. κλέβο σίαν καὶ διανάστασιν ἔργῳ δείχνυμεν, ὅτι διὰ διὰ τῆς ἁμαρτίας εἰς γῆν κατεῤῥύημεν, καὶ διὰ τῆς φιλ ανθρωπίας τοῦ κτίσαντος ἡμᾶς εἰς οὐρανὸν ἀνεκλήθημεν. Επιλείψει με ἡ ἡμέρα, τὰ ἄγραφα τῆς Έκκλησίας μυστήρια διηγούμενον. Ἐνῶ τἄλλα· αὐ τὴν δὲ τὴν ὁμολογίαν τῆς πίστεως εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα ἐκ ποίων γραμμάτων ἔχομεν; Εἰ μὲν γὰρ ἐκ τῆς τοῦ βαπτίσματος πα ραδόσεως, κατὰ τὸ τῆς εὐσεβείας ἀκόλουθον, ὡς βαπτιζόμεθα οὕτω καὶ πιστεύειν ὀφείλοντες, οὐσίαν τῷ βαπτίσματι τὴν ὁμολογίαν κατατιθέμεθα, συγχωρησάτωσαν καὶ ἡμῖν ἐκ τῆς αὐτῆς ἀκολουθίας ὁμοίαν τῇ πίστει τὴν δόξαν ἀποδιδόναι· εἰ δὲ τὸν τρόπον τῆς δοξολογίας ὡς ἄγραφον παραιτούνται, δότωσαν ἡμῖν τῆς τε κατὰ τὴν πίστιν ὁμολογίας καὶ τῶν λοιπῶν, ὧν ἀπηριθμησάμεθα, ἐγγράφους τὰς αποδείξεις. Εἶτα τοσούτων ὄντων ἀγράφων, καὶ το σαύτην ἐχόντων τὴν ἰσχὺν εἰς τὸ τῆς εὐσεβείας μυ στήριον, μίαν λέξιν ἡμῖν ἐκ πατέρων εἰς ἡμᾶς ἐλθοῦ σαν οὐ συγχωρήσουσιν, ἢν ἡμεῖς ἐκ τῆς ἀνεπιτη δεύτου συνηθείας ταῖς ἀδιαστρόφοις τῶν Ἐκκλησιῶν ἐναπομείνασαν εὕρομεν, οὐ μικρὸν τὸν λόγον ἔχουσαν, οὐδὲ βραχείαν συντέλειαν εἰς τὴν τοῦ μυστηρίου δύναμιν εἰσφερομένην;

TIT. XII. Dictum est quidem nikil referre ad sensum, sive dicas, Gloria Patri et Filio et Spiritui sancto, sive dicas, Gloria Fairi et Filio cum sancto Spiritu. Non igitur fas est cuiquan syllabam et, ex ore Domini profectam, rejicere aut expungere: nec quidquam vetat alteram quæ idem pollet, recipere; quæ quomodo cum illa vel conveniat vel discrepet, superius demonstravimus. Confirmat autem sententiam nobís et Apostolus, indifferenter utraque voce utens interdum ita loquens & In nomine Domini Jesu Christi, et in Spiritu Dei ποειri '; ac rursus, Congregatis vobis et meo Spi nostri rilu cum virtute Domini Jesu; nihil interesse ratus, sive conjunctione, sive præpositione ad no̟- minum conjunctionem utaris. Εἴρηται μὲν οὖν, ὅτι ταυτόν έστι προς διάνοιαν εἰπεῖν, Δόξα Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι· καὶ Δόξα Πατρὶ καὶ Υἱῷ σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι. Οὔτε οὖν τὴν καὶ συλλαβὴν ἐξ αὐτῆς τοῦ Κυρίου φωνῆς προελθοῦσαν ἀθετῆσαί τινι ή διαγράφειν οἷόν τε, καὶ τὴν ἰσοδυναμούσαν αὐτῇ οὐδὲν τὸ κωλύον καταδεχθή και ἣν ὅπως ἔχει πρὸς ἐκείνην διαφοράς τε καὶ ὁμοιότητος, ἐν τοῖς κατόπιν ἐδείξαμεν. Βεβαιοί δὲ ἡμῖν τὸν λόγον καὶ ὁ ᾿Απόστολος αδιαφόρως ἑκατέρα τῇ φωνῇ κεχρημένος, νῦν μὲν λέγων, Εν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐν τῷ Πνεύματι τοῦ Θεοῦ ἡμῶν· πάλιν δὲ, Συναχθέντων ὑμῶν καὶ τοῦ ἐμοῦ Πνεύματος σὺν τῇ δυνάμει τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ· οὐδὲν διαφέρειν ἡγούμενος, τῷ συνδέσμω ἢ τῇ προσθέσει πρὸς τὴν τῶν ὀνομάτων συμπλοκὴν ἀποφρήσασθαι. Τοῦ αὐτοῦ. Ὅτι ὰ περὶ τῶν ἀνθρώπων λέγει ἡ Γραφὴ ὡς συμβασιλευόντων Χριστῷ, ταῦτα περὶ τοῦ Πνεύματος οὐ συγχωροῦσιν οἱ ἀντιλέγοντες. Κεφάλ. κθ'. Ἴδωμεν δὲ καὶ εἴ τινὰ ἀπολογίαν τοῖς πατράσ σιν ἡμῶν τῆς χρήσεως ταύτης ἐπινοήσομεν. Οἱ γὰρ τὴν ἀρχὴν παρασχόντες τῷ λόγῳ μᾶλλον ἡμῶν ὑπόκεινται τοῖς ἐγκλήμασι. Παῦλος τοίνυν Κολοσσαεῦσι γράφων· Καὶ ὑμᾶς, φησὶ, νεκροὺς ὄντας τοῖς παραπτώμασι καὶ τῇ ἀκροβυστίᾳ, συνεζωοποίησε τῷ Χριστῷ. Δρα οὖν λαῷ μὲν ὅλῳ καὶ Ἐκκλησίᾳ ἐχαρίσατο ὁ Θεὸς τὴν σὺν Χριστῷ ζωήν, τῷ δὲ ἁγίῳ Πνεύματι οὐχὶ σὺν Χριστῷ ἡ ζωή; Εἰ δὲ τοῦτο και B. διανοίᾳ λαβεῖν ἀσεβές, πῶς οὐχ ὅσιον, ὡς ἔχει φύσεως, οὕτω καὶ τὴν ὁμολογίαν συνημμένως ἀποδιδόναι; Εἶτα, πῶς οὐ τῆς ἐσχάτης αναλγησίας τοὺς μὲν ἁγίους ὁμολογεῖν σὺν Χριστῷ εἶναι (εἴπερ δὴ Παῦλος ἐκδημήσας ἀπὸ τοῦ σώματος ἐνδημεί πρὸς τὸν Κύριον, καὶ ἀναλύσας σὺν Χριστῷ ἐστιν ήδη), τῷ δὲ Πνεύματι τούτους μηδὲ τοῖς ἀνθρώποις ἐξίσου μετά Χριστοῦ εἶναι, τόγε εἰς αὐτοὺς ήκον, μεταδι Είναι; Καὶ Παῦλος Θεοῦ μὲν συνεργὸν ἑαυτὸν ἐν τῇ οικονομίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου καλεῖ· τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, δι' οὗ ἐν πάσῃ κτίσει τῇ ὑπὸ τὸν οὐρανὸν καρ ποφορεῖται τὸ Εὐαγγέλιον, ἐὰν συνεργὸν εἴπωμεν, κανταῦθα ἀσεβείας γραφὴν καθ' ἡμῶν ἀπενέγ καιντο; Καὶ ὡς ἔοικεν, ἡ μὲν ζωὴ τῶν ἠλπικότων ἐπὶ Κύριον κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ· καὶ όταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ, ἡ ζωὴ ἡμῶν, τότε καὶ αὐτοὶ σὺν αὐτῷ φανερωθήσονται ἐν δόξῃ· αὐτὸ δὲ τὸ Πνεῦμα τῆς ζωῆς, τὸ ἐλευθερῶσαν ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ νό μου τῆς ἁμαρτίας, οὐδαμῶς ἐστι σὺν Χριστῷ, οὔτε ἐν λανθανούσῃ καὶ κεκρυμμένῃ σὺν αὐτῷ ζωῇ, οὔτε ἐν τῇ φανερώσει τῆς δόξης, ἣν ἡμεῖς ἐπὶ τοῖς ἁγίοις ἐκφανήσεσθαι προσδοκώμεν; Κληρονόμοι Θεοῦ, καὶ συγκληρονόμοι Χριστοῦ ἡμεῖς· τὸ δὲ Πνεῦμα ἀπό κληρον καὶ ἄμοιρον τῆς κοινωνίας τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ; Καὶ αὐτὸ μὲν τὸ Πνεῦμα συμμαρ τυρεῖ τῷ πνεύματι ἡμῶν, ὅτι ἐσμὲν τέκνα Θεοῦ· ἡμεῖς δὲ τῷ Πνεύματι οὐδὲ ἣν παρὰ τοῦ Κυρίου μετ 1 Cor. vi, 11. $ 1 Cor. v, * ibid. 16. • Rou. Ejusdem. Quod quæ de hominibus dicit Scriptura tanquam una cum Christo regnantibus, ea de Spiritu dici non concedunt adversarii. Caραι 28. Videamus porro an defensionem aliquam patribus nostris super bujusmodi usu possimus excogitare. Nam qui nobis ita loquendi fuerunt auctores, magis quam nos hærent in crimine. Paulus igitur Colossensibus scribens: Εt vos, inquit, cum essetis mortui delictis ac praputio, vivifcavit simul cum Christo Numn igitur toli populo et Ecclesia donavit Deus vitam quæ est cum Christo, sancto autem Spiritui non est vita cum Christo? Quod si istud vel animo concipere impium est, annon pium fuerit, ut habet natura, ita etiam professionem conjunctim persol vere? Adhæc annon extremni stuporis est, fateri sanctos esse cum Christo (siquidem Paulus peregrinans a corpore presens est apud Dominum *; et ubi emigravit, jam cum Christo est): hos vero Spiritui, quantum quidem in ipsis est, neque hoc tribuere, ut æque saltem atque homines cum Christo sit? Quin et Paulus seipsum Dei cooperatorem appellat in administratione Evangelii: sed Spiritum sanctum, per quem in omni creatura quæ sub colo est, fructifical Evangelium, si cooperatorem appellemus, hic quoque impietatis nos reos peragent? Et ut videtur, vita sperantium in Domino abscondita est cum Christo in Deo, cụmque Christus apparuerit vita nostra, tum et ipsi cum eo apparebunt in gloria *: ipse autem Spiritus vitæ, qui liberavit nos a lege peccati •, nequaquam esi cuin Christo, neque in vita latente et abscondita cum illo, neque in manifestatione gloriæ, quam nos in sanctis patefaciendam esse exspectamus? Hæredes Dei et cohæredes Christi nos sumus i: Spiritus vero exhæres est, et exsors communionis Dei et Christi ejus? Et ipse quidem Spiritus testimonium perhibet spiritui nostro, quod simus filii Dei: nos vero Spiritui, ne ejus quidem societatis, quam 4. * Coloss. 11, 13. Il Cor. v, 8. • Coloss. It, 3, 4. * Rom. vill, 2.

Illi cum Deo esse a Domino didicimus, testimonium μαθήκαμεν τῆς πρὸς Θεὸν κοινωνίας τὴν μαρτυρίαν præbemus? Porro quod est amentiæ caput, nos per Adem in Christum quæ est in Spiritu, resurrecturos cum illo et simul cum illo sessuros esse in supercelestibus speramus, cum transformaverit corpus lumilitatis nostrae ab animali ad spirituale; Spiritui vero non consessum, non gloriam, non aliud quidquam eorum quæ ab ipso habemus, impertimus? sed quibus nos ipsos esse dignos, ex ejus qui pro- - misit non mendaci munere, credimus, horum nihil Spiritui sancta, quasi superent illius dignitatem concedimus? Et tibi quidem pro merito licet semper esse cum Domino: et exspectas, ut raptus in nubibus in occursum in aerem, semper sis cum Domino Spiritum autem nunc esse cum Christo negas? Qui scilicet eum, qui ipsum cum Patre ac Filio numerat ac locat, expeilis et ejicis, velut qui impictatem non ferendam admiserit. ' ἐν κατατιθέμεθα; Τὸ δὲ κεφάλαιον τῆς ἀνοίας, ἡμεῖς μὲν διὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως τῆς ἐν Πνεύματι συνεγερθήσεσθαι αὐτῷ καὶ συγκαθεδεῖσθαι τοῖς ἐπουρανίοις ἐλπίζομεν, ὅταν μετασχηματίση το σῶμα τῆς ταπεινώσεως ἡμῶν ἀπὸ τοῦ ψυχικού προς τὸ πνευματικόν· τῷ δὲ Πνεύματι οὐ συνεδρίας, ε δόξης, οὐκ ἄλλου τινός, ὧν ἔχομεν παρ' αὐτοῦ, μετα δίδομεν; ἀλλ᾽ ὧν ἑαυτοὺς ἀξίους εἶναι, κατά την ἀψευδῆ τοῦ ἐπαγγειλαμένου δωρεάν, πεπιστεύκαμεν, τούτων οὐδενὸς τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ὡς ὑπερβαί νοντος αὐτοῦ τὴν ἀξίαν παραχωροῦμεν; Καὶ σοὶ μὲν κατὰ τὴν ἀξίαν ἐστὶ πάντοτε εἶναι σὺν τῷ Κυρίῳ, καὶ προσδοκάς, ἁρπαγεὶς ἐν νεφέλαις εἰς ἀπάντησιν εἰς ἀέρα, πάντοτε συνέσεσθαι τῷ Κυρίῳ· τὸ δὲ Πνεύ μα νῦν ἀντιλέγεις εἶναι σὺν τῷ Χριστῷ; ός γε τὸν συναριθμοῦντα αὐτὸ καὶ συντάσσοντα Πατρὶ καὶ Υἱῷ ἐξόριστον τίθεσαι, ὡς ἀφόρητα δυσσεβοῦντα. Αἰσχύνομαι επαγαγεῖν τὰ λειπόμενα, ὅτι σὺ μὲν συνδοξασθήσεσθαι Χριστῷ προσδοκάς (εἴπερ γὰρ συμπάσχομεν ἵνα καὶ συνδοξασθώμεν)· τὸ δὲ Πνεῦμα τῆς ἁγιωσύνης οὐ συνδοξάζεις Χριστῷ, ὡς οὐδὲ καὶ τῶν ἴσων τυγχάνειν ἄξιον. Καὶ σὺ μὲν ἐλπίζεις συμβασιλεύειν τὸ δὲ Πνεῦμα τῆς χάριτος ενυβρίζεις, τὴν δούλου αὐτῷ καὶ ὑπηρέτου τάξιν ἀποκληρῶν. Καὶ ταῦτα λέγω, οὐχ ἵνα τοσοῦτον δείξω οφειλόμενον εἶναι εἰς δοξολογίαν τῷ Πνεύματι· ἀλλ᾽ ἵνα τὴν ἀγνω μοσύνην ἐλέγξω τῶν μηδὲ τοσοῦτον διδόντων, ἀλλ' ὡς ἀσέβειαν φευγόντων τὴν τοῦ Πνεύματος προς Υἱὸν καὶ Πατέρα κοινωνίαν τῆς δόξης. Τις δύναται ταῦτα ἀστενακτὶ παρελθεῖν; Η γὰρ οὐχὶ προδήλως ὥστε κἂν 'παιδί γενέσθαι γνώριμον, τὴν ἀπει ληθεῖσαν τῆς πίστεως Εκλειψιν προοιμιάζονται τὰ παρ όντα; Ἀμφίβολα γέγονε τὰ ἀναντίρρητα. Πιστεύομε εἰς τὸ Πνεῦμα· καὶ ταῖς ἡμετέραις αὐτῶν ὁμολογίας ζυγομαχούμεν. Βαπτιζόμεθα· καὶ πάλιν μαχόμεθα. ὺς ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς ἐπικαλούμεθα· καὶ ὡς όμο δούλου καταφρονοῦμεν. Μετὰ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ παρ ελάβομεν· καὶ ὡς μέρος τῆς κτίσεως ἀτιμάζομεν. Οἱ δὲ, τί προσεύξονται μὴ εἰδότες, ἐάν τι καὶ φθέγξασθαι σεμνὸν περὶ τοῦ Πνεύματος προαχθῶσιν, ὡς εφικνούμενοι τῆς ἀξίας, κολάζουσι τοῦ λόγου τὸ ὑπερπίπτον τὴν συμμετρίαν. Οὓς ἐχρῆν οδύρεσθαι τὴν p ἀσθένειαν· ὅτι ὧν ἔργῳ πάσχομεν, λόγοις ἀντιπλη ροῦν τὴν χάριν οὐκ ἐξαρκοῦμεν. Ὑπερέχει γὰρ πάντα νοῦν, καὶ λόγου φύσιν ἐλέγχει, οὐδὲ πολλοστῷ μέρει τῆς ἀξίας παρισουμένην κατὰ τὸν λόγον τῆς Pudet reliqua adjungere, quod tu quidem exspectas fore, ut cum Christo glorifceris: siquidem simul afligimur, ut simul quoque glorificemur ': Spiritum autem sanctificationis non glorifcas simul cum Christo, quasi ne pari quidem tecum honore dignum. Εt tu quidem speras te cum eo regnature, Spiritum vero gratiz alcis contumelia, servi fanulique locum illi assignans. Atque hæc dico, non ut duntaxat ostendam tantumdem honoris deberi Spiritui in glorificatione, sed ut illorum dementiam redarguam, qui ne hoc quidem illi concedunt, sed velut impietatem horrent, Spiritus cum Patre et Filio in gloria consortium. Quis potest hæc absque gemitu commemorare? Annon manifestum est, ita ut vel puer intelligat, ea quæ nunc funt promia esse defectionis fidei, quam minatus est Dominus?· Quibus contradici fas non erat, ea facta sunt ambigua. Credimus in Spiritum, et nostris ipsorum professionibus repugnamus. Baptizamur, el ruryum pugnamus. Ut vitæ auctorem invocamuz, et ut conservam despicimus. Curd Patre et Filio Spiritum accepimus, et eum ut creaturæ partem contemptui habemus. Isti autem, quid orare debeant nescientes ", si eo adducuntur, ut aliquid etiam magnifice loquantur de Spiritu, perinde quasi dignitatem ipsius assequantur; quod in dictis modum excedit, reprimunt. Quos suam infirmitatem deplorare oportebat: quoniam idonei non sumus, qui pro beneficiis, quibus reipsa afficimur, verbis gratias agamus. Superat enim omnem intellectum ac sermonis naturam redarguit, cum ea ne miuinam quidem dignitatis illius partem adaquet, juxta verba libri qui inscribitur Sapientia: Exaltate enim, inquit, quantumcunque potueritis: superal ´enim et adhuc; et exaltantes eum multiplícate. Nolite laborare: non enim, assequemini. Profecto terribiles vobis istiusmodi sermonum reddendæ rationes esse blasphemiam in Spiritum sanctum *. Sane contra id quod dicunt, glorificationem 1 1 Thess. iv, 16.. Rom. vult, ' ἐπιγραφομένης Σοφίας· Υψώσατε γάρ, φησί, και όσον ἂν δύνασθε· ὑπερέχει γὰρ καὶ ἔτι· καὶ ὑψοῦντες αὐτὸν πληθύνατε. Μὴ κοπιάτε· οὐ γὰρ μὴ ἐφίκησθε. Η που φοβεραὶ ὑμῖν αἱ ὑπὲρ τῶν τοιούτων λόγων εὐθῦναι τοῖς παρὰ τοῦ ἀψευδούς ἀκηκούσι Θεοῦ ἀσυγχώρητον εἶναι τὴν εἰς τὸ Πνεῦμε τὸ ἅγιον βλασφημίαν. qui a Deo mentiri nescio audistis, irremissibilem * Rom. vmi, 26. Πρός γε μὴν τὸ ἀμάρτυρον καὶ ἄγραφον εἶναι • Eccli. xlii, 33, 34. • Luc. xii, 10.

ΤIT. ΧΙ. exstare, illud dicimus: si nihil aliud est receplum absque Scripturis, ne hoc quidem recipiatur; kin plurima arcana citra scriptum recepta sunt nobis, cum aliis pluribus et hoc recipiemus.. Arbitror autem apostolicum esse, etiam non scriptis traditionibus inhærere. Laudo enim, inquit, vos, quod omnia mea meministis, et quemadmodum tradidi vobis, traditiones tenetis. Et illud, Tenete traditio nes quas accepistis sive per sermonem sive per epistoIam 3: quarum una est et hæc de qua nunc agimus, quam qui ab initio præscripserunt, tradideruntque posteris, usu semper simul cum tempora progre diente, ipsam longa consuetudine in Ecclesiis irradicarunt. Ergo si velut in tribunali, probationibus e scripto destituti, multos vobis testes producamus, nonne sententiam absolventem a vobis consequemur? Ego quidem arbitror: In ore siquidem duorum ac trium testium stabit omne verbum ". Quod si etiain temporis diuturnitatem pro nobis facientem vobis evidenter ostendamus, annon videbimur vobis probabilia dicere, non posse litem istam jure nobis intendi? Veneranda enim sunt quodammodo vetusta dogmata. quæ ob antiquitatem, ceu canitiem quamdam, habent quiddam reverendum. Enumerabo itaque vobis hujus dictionis patroEjusdem. Enumeratio virorum in Ecclesia illastrium, qui in scriptis suis usi sunt hac voce, < cum.» Caput 29. τὴν σὺν τῷ Πνεύματι δοξολογίαν ἐκεῖνο λέγομεν· cum Spiritu carere testimonio, nec in Scripturis ὅτι, εἰ μὲν μηδὲν ἕτερον ἄγραφον, μηδὲ τοῦτο παραδεχθήτω· εἰ δὲ τὰ πλεῖστα τῶν μυστικῶν ἀγράφως ἡμῖν ἐμπολιτεύεται, μετὰ πολλῶν τῶν ἑτέρων καὶ τοῦτο παραδεξόμεθα. Αποστολικὸν δὲ οἶμαι καὶ τὸ ταῖς ἀγράφοις παραδόσεσι παραμένειν. Επαινώ γὰρ, φησὶν, ὑμᾶς, ὅτι πάντα μου μέμνησθε, και καθώς παρέδωκα ὑμῖν, τὰς παραδόσεις κατέχετε καὶ τὸν Κρατεῖτε τὰς παραδόσεις ἃς παρελάβετε εἴτε διὰ λόγου, εἴτε δι' ἐπιστολῆς· ὧν μία ἐστὶ καὶ ἡ παροῦσε αὕτη, ἣν οἱ ἐξ ἀρχῆς διαταξάμενος παραδιδόντες τοῖς ἐφεξῆς, συμπροϊούσης ἀεὶ τῷ χρόνῳ τῆς χρήσεως, διὰ μακρᾶς τῆς συνηθείας ταῖς Ἐκκλησίαις ἐγκατεῤῥίζωσαν. "Αρ' οὖν εἰ, ὡς ἐν δικαστηρίῳ τῆς διὰ τῶν ἐγγράφων ἀποδείξεως ἀποροῦντες, μαρτύρων ὑμῖν πλῆθος παραστησαίμεθα, οὐκ ἂν τῆς ἀφιείσης παρ' ὑμῶν ψήφου τύχοιμεν; Ἐγὼ μὲν οὕτως οἶμαι· Ἐπὶ στόματος γὰρ δύο καὶ τριῶν μαρτύρων σταθήσεται πᾶν ῥῆμα. Εἰ δὲ καὶ τὸν πολὺν χρόνον πρὸς ἡμῶν ὄντα ἐναργῶς ὑμῖν ἐπεδείκνυμεν, οὐκ ἂν ἐδόξαμεν ὑμῖν᾽ εἰκότα λέγειν, μὴ εἶναι καθ' ἡμῶν τὴν δίκην εἰσαγώγιμον ταύτην; Δυστ ωπητικά γάρ πως τὰ παλαιὰ τῶν δογμάτων, οἱονει πολιᾷ τινι τῇ ἀρχαιότητι τὸ αἰδέσιμον ἔχοντα. Απαριθμήσομαι οὖν ὑμῖν τοὺς προστάτας τοῦ λόγου (συμπαραμετρεῖται δὲ πάντως κατὰ τὸ σιωπώμενον καὶ ὁ Τοῦ αὐτοῦ. Απαρίθμησις τῶν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ διαφανῶν, ὅσοι ἐχρήσαντο ἐν τοῖς συγγράμ μασιν ἑαυτῶν τῇ φωνῇ «σύν. Κεφάλ. κθ'. Απαριθμήσομαι οὖν ὑμῖν τοὺς προστάτας τοῦ λόγου (συμπάρα μετρεῖται δὲ πάντως κατὰ τὸ σκωτώμενον καὶ ὁ χρόνος)· οὐ γὰρ ἐξ ἡμῶν ὤρμηται πρῶ τον. Πόθεν; χθιζοί τινες όντως ἡμεῖς, κατὰ τὸν τοῦ Ἰὼβ λόγον, πρός γε τοσοῦτον χρόνον, τὸν τῆς συν ηθείας ταύτης ήλικιώτην. Εγώ μὲν οὖν αὐτὸς, εἰ χρή με το μὸν ἴδιον εἰπεῖν, ὥσπερ τινὰ κλῆρον πα τρῷον τὴν φωνὴν ταύτην διαφυλάττω, παραλαβὼν παρὰ ἀνδρὸς μακρὸν ἐν τῇ λειτουργία τοῦ Θεοῦ διαζήσαντος χρόνον, δι' οὗ καὶ ἐβαπτίσθην, καὶ τῇ ὑπη ρεσίᾳ τῆς Ἐκκλησίας προσήχθην. Αναζητῶν δὲ κατ' ἐμαυτὸν εἴ τις ἄρα τῶν παλαιῶν καὶ μακαρίων ἀνδρῶν ἐχρήσατο ταύταις ταῖς νῦν ἀντιλεγομέναις φωναῖς, πολλούς εὗρον καὶ τῇ ἀρχαιότητι τὸ ἀξιό. πιστον ἔχοντας, καὶ τῇ τῆς γνώσεως ἀκριβείᾳ οὐ κατὰ τοὺς νῦν ὄντας· ὧν οἱ μὲν τῇ προθέσει, οἱ δὲ τῷ συνδέσμῳ κατὰ τὴν δοξολογίαν τὸν λόγον ἐνώσαντες, οὐδὲν διάφορον δρᾷν, ὡς γε πρὸς τὴν ὀρθὴν τῆς εὐσεβείας ἔννοιαν, ἐνομίσθησαν. Εἰρηναῖος ἐκεῖνος, καὶ Κλήμης ὁ Ρωμαῖος καὶ Διονύσιος ὁ Ῥωμαῖος, καὶ ὁ Ἀλεξανδρεύς Διονύ σιος, δ καὶ παράδοξον ἀκοῦσαι, ἐν τῇ δευτέρα πρὸς τὸν ὁμώνυμον ἑαυτοῦ ἐπιστολῇ Περὶ ἐλέγχου καὶ ἀπολογίας οὕτω τὸν λόγον ἀνέπαυσε. Γράψω δὲ ὑμῖν αὐτὰ τοῦ ἀνδρὸς τὰ βήματα. Τούτοις, φησί, πᾶσιν ἀκολούθως καὶ ἡμεῖς, καὶ δὴ παρὰ τῶν Enumerabo itaque vobis hujus dictionis patronos vindicesque (simul enim æstimatur in eo, quod tacetur, etiam tempus); neque enim ex nobis primum initium sumpsit. Qui potuit? Nimirum nos revera besterni sumus, quemadmodum dicit Job *, saltem si tam longi temporis, quod huic consuetudini æquale est, habeatur ratio. Equidem ipse, si modo par sit me quod mihi proprium est dicere, vocem hanc tanquam paternam quamdam hæreditatem conservo, acceptain a viro multum temporis in servitio Dei versato, per quem et baptizatus sum, et Ecclesiæ ministerio admotns. Cæterum cum apud me reputo, an quis veterum ac heatorum virorum his, quibus nunc reclamatur vocibus, usus sit; nullos reperio, et ob antiquitatem fide dignos, et accurata, ' 1 Cor. x1, 2. ' II Thess. 11, 14. * Deut. xx, 15. non secundum hos homines, scientia ornatos; quorum alii prepositione, alii conjunctione in glorificatione sermonem copulantes, nihil diversum sane quod ad rectam attinet pietatis intelligentiam, existimati sunt facere. Irenæus ille, et Clemes Romanus, et Dionysius Romanus, et Alexandrinus Dionysius, id quod etiam auditu mirum est, in secunda ad sibi cognominem epistola De accusatione ac defen sione, hunc in modum finivit sermonein. Transcribam autem vobis ipsa hominis verba. His omnibus, inquit, congruenter et nus, forma etiam ac • Job vit, 9.

regula a presbyteris, qui ante nos vizerunt, accepta, πρὸ ἡμῶν πρεσβυτέρων τύπον καὶ κανόνα παρει concordibus vocibus cum illis gratias agentes, tan- ληφότες, ομοφώνως αὐτοῖς προσευχαριστούντες· den nunc vobis scribere desiuimus. Deo autem Patri καὶ δὴ καὶ νῦν ὑμῖν ἐπιστέλλοντες καταπαύοet Filio Domino nostro Jesu Christo cum sancto Spi- μεν. Τῷ δὲ Θεῷ Πατρὶ καὶ Υἱῷ τῷ Κυρίῳ ritu gloria et imperium in sæcula sæculorum, amen. ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστῷ σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι ούξα Nec quisquam dicere possit hæc correcta fuisse καὶ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, ἀμήν. ac immutata. Neque enim ita sermonem confirmas Καὶ ταῦτα οὐκ ἄν τις εἴποι μεταγεγράφθαι. Οὐ γὰρ set, dicens videlicet accepisse se formam ac regu- ἂν οὕτω διετείνατο, τύπον καὶ κανόνα παρειληφέναι lam, si in Spiritu dixisset: hujus enim vocis usus λέγων, εἴπερ ἐν τῷ Πνεύματι εἰρηκὼς ἦν· creber est. At illud erat, quod egebat defensione. ταύτης γὰρ τῆς φωνῆς ἡ χρήσις πολλή. Αλλ' ἐκεῖνο Qui quidem et in medio scripti, sic loquitur ad- ἦν τὸ τῆς ἀπολογίας δεόμενον. "Ος γε καὶ κατὰ μέσον versus Sabellianos: Si eo quod tres sunt hyposta- που τῆς γραφής, οὕτως είρηκε πρὸς τοὺς Σαβελλιαses, divisas esse dicunt, tres sunt etiamsi nolint: νούς· Εἰ, τῷ τρεῖς εἶναι τὰς ὑποστάσεις, μεμέρι aut divinam Trinitatem prorsus e medio tollant. Ac σμένας εἶναι λέγουσι, τρεῖς εἰσι, κἂν μὴ θέλωσι rursum, Divinissima enim ob id etiam post unitatem ἢ τὴν θείαν Τριάδα παντελῶς ἀνελέτωσαν· καὶ Trinitas est. Sed et Clemens simplicius, Virit, in- πάλιν· Θειοτάτη γὰρ διὰ τοῦτο μετὰ τὴν μονάδα quit, Deus et Dominus Jesus Christus et Spiritus καὶ ἡ Τριάς. Ἀλλὰ καὶ ὁ Κλήμης ἀρχαϊκώτερον, sanctus. Irenæus autem, qui vicinus fuit apostolo- Ζῇ, φησὶν, ὁ Θεὸς, καὶ ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, rum temporibus, quomodo faciat mentionem Spiri- καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Εἰρηναῖος δὲ, ὁ ἐγγὺς tus, disputans adversus hereses, audiamus. Eos τῶν ἀποστόλων γενόμενος, πῶς ἐμνήσθη τοῦ Πνεύ vero, inquit, qui effrenes sunt, et feruntur ad suas ματος ἐν τῷ πρὸς τὰς αἱρέσεις λόγῳ, ἀκούσωμεν. concupiscentias, nullum habentes divini Spiritus Τοὺς δὲ ἀχαλιναγωγήτους, φησὶ, καὶ καταφερο desiderium, merito Apostolus carnales vocal ‘. El μένους εἰς τὰς ἑαυτῶν ἐπιθυμίας, μηδεμίαν έχον. alibi dicit ideın. Ne expertes facti divini Spiritus, τας ἐπιθυμίαν θείου Πνεύματος, δικαίως δ 'Από frustremur regno cœlorum, inclamat Apostolus στολος σαρκικούς καλεῖ. Καὶ ἐν ἄλλοις ὁ αὐτός quod caro non possit hæreditatem capere regni cœlo- φησιν· Ἵνα μὴ, ἄμοιροι θείου Πνεύματος γενό rum. Quod si cui et Eusebius Palæstinus propter μενοι, ἀποτύχωμεν τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, multiplicem experientiam idoneus videtur, cui ha- επεβόησεν ὁ ᾿Απόστολος, μὴ δύνασθαι τὴν σάρκα beamur fides; et ex illo voces easdem ostendimus βασιλείαν οὐρανῶν κληρονομῆσαι. Εἰ δὲ τῷ καὶ in dubitationibus de priscorum multiplici conjugio. ὁ Παλαιστινὸς Εὐσέβιος ἀξιόπιστος διὰ πολυπειρίαν, Loquitur enim hunc in modum, se ad dicendum κακείνου τὰς αὐτὰς φωνὰς ἐπιδείκνυμεν ἐν τοῖς ἐπι excitans: Sanctum prophetarum Deum lucis aucto- απορήμασι περὶ τῆς τῶν ἀρχαίων πολυγαμίας. Λέγει rem per Salvatorem nostrum Jesum Christum cum γὰρ οὕτω παρορμῶν ἑαυτὸν ἐπὶ τὸν λόγον· Τὸν τῶν sancto Spiritu invocantes. προφητῶν ἅγιον Θεόν φωταγωγὸν διὰ τοῦ Σωτή ρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ σὺν ἁγίῳ Πνεύματι καλέσαντες. Ηδη δὲ καὶ Ὠριγένην ἐν πολλαῖς τῶν εἰς τοὺς Ψαλμούς διαλέξεων εύρομεν σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύ ματι τὴν δόξαν ἀποδιδόντα, ἄνδρα οὐδὲ πάνυ τι ὑγιεῖς περὶ τοῦ Πνεύματος τὰς ὑπολήψεις ἐν πᾶσιν ἔχοντα· πλὴν ἀλλὰ πολλαχοῦ καὶ αὐτὸς, τῆς συνηθείας τὸ ἰσχυρὸν δυσωπούμενος, τὰς εὐσεβεῖς φωνὰς ἀφῆκε περὶ τοῦ Πνεύματος. Ος γε, κατὰ τὸ ἔκτον, οἶμαι, τῶν εἰς τὸ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγέλιον Εξηγητι am vero et Origenem in multis Psalmorum expositionibus deprehendimus, cum sancto Spiritu gloriam deferentem Deo, virum, qui non omnino sanas habet in omnibus de Spiritu opiniones; nihilominus et hic multis in locis reveritus consuetudinis robur, pias voces emisit die Spiritu: qui quidem in sexto, ni fallor, libro Enarrationum in Evangelium Joannis, etiam adorandum Spiritum evidenter pronuntiat, ita scribens ad verbum: Quo- κῶν, καὶ προσκυνητὸν αὐτὸ φανερῶς ἀπεφήνατο, niam aquæ lavacrum significat purgationem animæ ab omnibus malitiæ sordibus ablutæ, nihilo tamen minus et per seipsum ei qui seipsum præbet divinitati adorandæ Trinitatis, per virtutem invocationum, donorum principium ac fontem habet. Ac rursus¸ in commentariis, quibus exponit Epistolam ad Romanos, Sacra, inquit, viriules capaces sunt Unigeniti et sancti Spiritus deitatis. Ad hunc modum, opinor, traditionis vis sape compulit homi-. nes etiam suis ipsorum dogmatibus contradicere. nec Africanum historicum talis glorificandi forma præteriit. Siquidem constat in quinto libro * 1 Cor. iii, 3. 1 1 Cor. 2, 50. ούτωσὶ γράφων κατὰ λέξιν· Οτι τὸ τοῦ ὕδατος του τρὸν σύμβολον τυγχάνει καθαρσίου ψυχῆς, πάν τα ρύπον τὸν ἀπὸ κακίας ἀποπλυνομένης· οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ καθ' ἑαυτὸ τῷ ἐμπαρέχοντι ἑαυτὸν τῇ θεότητι τῆς προσκυνητῆς Τριάδος διὰ τῆς δυνάμεως τῶν ἐπικλήσεων χαρισμάτων ἀρ χὴν ἔχει καὶ πηγήν. Καὶ πάλιν ἐν τοῖς εἰς τὴν πρὸς Ῥωμαίους Ἐπιστολὴν ἐξηγητικοῖς, Αἱ ἱεραί, φησί, δυνάμεις χωρητικαὶ τοῦ Μονογενοῦς καὶ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος θεότητος. Οὕτως, οἶμαι, τὸ τῆς παραδόσεως ἰσχυρὸν ἐνῆγε πολλάκις τοὺς ἄν δρας καὶ τοῖς οἰκείοις αὐτῶν δόγμασιν ἀντιλέ

PANOPLIA DOGMATICA.· TIT. XII. γειν. Αλλ' οὐδὲ Αφρικανὸν τὸν ἱστοριογράφον τὸ τοιοῦτον εἶδος τῆς δοξολογίας παρέλαβε. Φαίνεται γὰρ ἐν τῷ πέμπτῳ τῆς τῶν χρόνων Ἐπιτομῆς οὔκο καὶ αὐτὸς λέγων· Ἡμεῖς γὰρ οἱ κἀκείνων τῶν ῥημάτων τὸ μέτρον ἐπιστάμενοι, καὶ τῆς πιστεως οὐκ ἀγνοοῦντες τὴν χάριν, εὐχαριστοῦμεν τῷ παρασχομένῳ τοῖς ἰδίοις ἡμῖν Πατρὶ τὸν τῶν ὅλων Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χρι στόν ᾧ ἡ δόξα, μεγαλωσύνη σὺν ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας. Τὰ μὲν οὖν ἄλλα τυχὸν καὶ ἀπι στηθῆναι δύναται, ἢ καὶ μεταγραφέντα δυσφώρατον ἔχειν τὴν κακουργίαν, ἐν μιᾷ συλλαβῇ τῆς διαφοράς ὑπαρχούσης· ὁ δὲ διὰ μακροτέρας τῆς λέξεως παρεθέμεθα, καὶ τὴν ἐπιβουλὴν διαφεύγει, καὶ τὴν μαρτυρίαν ἀπ' αὐτῶν τῶν συγγραμμάτων εὐαπόδεικτον ἔχει. Ο δὲ ἄλλως μὲν ἴσως μικροπρεπὲς ἦν εἰς μέσον ἄγεσθαι, τῷ δὲ καινοτομίαν ἐγκαλουμένῳ ἀναγκαῖον εἰς μαρτυρίαν διὰ τοῦ χρόνου τὴν ἀρχαιότητα, τοῦτο δὴ καὶ προσθήσω. Εδοξε τοῖς πατράσιν ἡμῶν μὴ σιωπῇ τὴν χάριν τοῦ ἑσπερινοῦ φωτὸς δέχεσθαι, ἀλλ᾽ εὐθὺς φανέντος εὐχαριστεῖν. Καὶ ὅστις μὲν ὁ πατὴρ τῶν ῥημάτων ἐκείνων τῆς ἐπιλυχνίου εὐχαριστίας, εἰπεῖν οὐκ ἔχομεν· ὁ μένω τοι λαὸς ἀρχαίαν ἀφίησι τὴν φωνὴν, καὶ οὐδεν: πώποτε ἀσεβεῖν ἐνομίσθησαν οἱ λέγοντες· Αἰνοῦμεν Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα Θεοῦ. Εἰ δέ τις καὶ τὸν ὕμνον Αθηνογένους ἔγνω, ἐν ὥσπερ τι ἀλεξητήριον τοῖς συνοῦσιν αὐτῷ καταλέλοιπεν, ὁρμῶν ἤδη πρὸς τὴν διὰ πυρὸς τελείωσιν, οἶδε καὶ τὴν τῶν μαρτύρων γνώμην ὅπως εἶχον περὶ τοῦ Πνεύματος. Καὶ ταῦτα μὲν εἰς τοσοῦτον. Γρηγόριον δὲ τὸν Μέγαν, καὶ τὰς ἐκείνου φωνὰς τοῦ θήσομεν; ἆρ' οὐχὶ μετὰ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν; ἄνδρα τῷ αὐτῷ Πνεύματι ἐκείνοις περιπατήσαντα, καὶ τοῖς τῶν ἁγίων ίχνεσι διὰ παντὸς τοῦ βίου στοιχήσαντα, καὶ τῆς εὐαγγελικῆς πολιτείας τὸ ἀκριβὲς διὰ πάσης αὐτοῦ τῆς ζωῆς κατορθώσαντα. Ἐγὼ μὲν τοῦτό φήμι· Η ἀδικήσο μεν τὴν ἀλήθειαν, μὴ τοῖς ὠκειωμένοις Θεῷ τὴν ψυ χὴν ἐκείνην συναριθμούντες, οἷόν τινα λαμπτῆρα περιφανῆ μέγαν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ διαλάμ ψαντα· ὃς φοβερὸν μὲν εἶχεν ἐκ τῆς τοῦ Πνεύματος συνεργίας κατὰ δαιμόνων τὸ κράτος· τοσαύτην δὲ ἔλαβε τοῦ λόγου τὴν χάριν εἰς ὑπακοὴν πίστεως ἐν τοῖς ἔθνεσιν, ὥστε, ἑπτακαίδεκα μόνους Χριστιανούς παραλαβών, ὅλον τὸν λαὸν τόν τε ἀστικὸν καὶ τὸν χωριτικὸν διὰ τῆς ἐπιγνώσεως προσήγαγε τῷ Θεῷ. Ἐκεῖνος καὶ ποταμῶν ῥεῖθρα μετέστησεν, ἐπιτά ξας αὐτοῖς ἐν τῷ ὀνόματι τῷ μεγάλῳ τοῦ Χρισ5. καὶ λίμνην ἐξήρανεν ὑπόθεσιν πολέμου φέρουσαν ἀδελφοῖς πλεονέκταις. Αἱ δὲ τῶν μελλόντων προαγο μεύσεις τοιαῦται, ὡς μηδὲν τῶν ἄλλων ἀποδεῖν προφητῶν. Καὶ ὅλως μακρὸν ἂν εἴη τοῦ ἀνδρὸς διηγεί. σθαι τὰ θαύματα, ὃς τῇ ὑπερβολῇ τῶν ἐν αὐτῷ χαρι σμάτων, τῶν ἐνεργουμένων ὑπὸ τοῦ Πνεύματος ἐν πάσῃ δυνάμει καὶ σημείοις καὶ τέρασι, δεύτερος Μωϋσῆς παρ' αὐτῶν τῶν ἐχθρῶν τῆς ἀληθείας ἀνηγορεύετο Οὕτως αὐτῷ ἐν παντὶ λόγῳ καὶ ἔργῳ τῶν ἐπιτελουμένων διὰ τῆς χάριτος οἷόν τι φῶς ἐπε έλαμπε, μήνυμα τῆς οὐρανίου δυνάμεως, τῆς ἐκ τοῦ ' de temporibus Epitomes, et ipsum ad hunc loqui modum: Nos enim qui et illorum verborum modum didicimus, nec ignoramus fidei gratiam, gratias agimus Patri, qui nobis suis creaturis præbuit universorum Salvatorem ac Dominum nostrum Jesum Christum, cui gloria, majestas cum sancto Spiritu in sæcula. At de cæteris fortassis dubitari possit, aut credi possint immutata eam rationem habere, ut fraus ægre deprehendi possit, cum in unica syllaba positum sit discrimen. Verum quæ pluribus verbis dicta citavimus, ea nec insidias admittunt, et ab ipsis libris paratum habent testimonium. Porro quod alioqui fortassis humilius foret, quam ut in medium adducatur, sed ei tamen qui de novitate accusatur, perutile propter temporis antiquitatem, hoc quoque nunc adjicimus. Visum est patribus nostris, vespertini luminis gratiam haudquaquam silentio accipere, sed mox ut apparuit agere gratias. Quis autem fuerit auctor illorum verborum, quæ dicuntur in gratiarum actione ad lucernas, dicere non possumus. Populus tamen antiquam profert vocem, neque cuiquam unquam visi sunt inpietatem committere, qui dicunt, Laudamus Patrem et Filium et Spiritum sanctum Dei. Quod si quis etiam novit Athenogenis hymnum, quem tanquam aliquod amuletum discipulis suis reliquit, festinans jam ad consummationem per ignem; is novit et martyrum sententiam de Spiritu. Et hæc quidem hactenus. Cæterum Gregorium Magnum, et illius TOCOS quo loco ponam? ainon cum apostolis et prophetis? virum qui eodem Spiritu quo illi versatus, quique sanctorum vestigiis per omnem vitam inhæsit, quique evangelicæ conversationis vigorem, quandiu vixit, præstitit. Equidem hoc dixerim: Injuria affecerimus veritatem, si non animam illam annumeremus iis qui Deo juncti sunt, qui velut insignis magnaque lucerna in Ecclesia Dei resplenduit, qui e Spiritus ope tremendam habuit adversus dæmones potestatem; tantam vero sermonis gratiam acceperat ad obedientiam fidei inter gentes, ut acceptis non plus septemdecim Christianis universum populum et urbanum et rusticanum per agnitionem adjunxerit Deo. Ille et Aluminum aquas in diversum vertit, præcipiens illis in magno nomiue Christi, et paludem exsiccavit, belli causam præbentem fratribus avaris. Gæterum prædictiones de futuris ejusinodi sunt, ut nihilo sit inferior cæteris prophetis. Sed omnino perlongum fuerit viri percensere miracula: qui propter donorum excellentiam quæ in ipso operabatur Spiritus in omni virtute et signis ac prodigiis, ab ipsis veritatis hostibus alter Moses appellabatur. In tantum in illo in omnibus tum dictis tum factis, quæ per gratiam peragebantur, veluti lumen quoddam refulgebat, coelestis virtutis indicium, quæ ex occulto assectabatur illum. Hujus adhuc etiamnum magna est apud ejus regionis homines admiratio, novaque

TIT. XII. ac semper recens memoria sic infixa est Ecclesiis, ἀφανοῦς παρεπομένης αὐτῷ. Τούτου μέγα ἔτι καὶ νῦν ut nullo tempore obsolescat. Itaque non factum τοῖς ἐγχωρίοις τὸ θαῦμα, καὶ νεαρὰ καὶ ἀεὶ πρόσφα aliquod, non dictam, non ritum ullum mysticum, τος ἡ μνήμη ταῖς Ἐκκλησίαις ἐνίδρυται, οὐδενὶ χρόultra quam ille reliquit, Ecclesiæ adjecerunt. Qua- νῳ ἀμαυρουμένη. Οὐκοῦν οὐ πρᾶξίν τινα, οὐ λόγον, propter etiam multa ex his quæ apud illos aguntur, οὐ τύπον τινὰ μυστικόν, παρ' ὃν ἐκεῖνος κατέλιπε, imperfecta esse videntur, propter institutionis τῇ Ἐκκλησίᾳ προσέθηκαν. Ταύτῃ τοι καὶ πολλὰ τῶν antiquitatem. Nam qui in Ecclesiarum administra- παρ' αὐτοῖς τελουμένων ἐλλείπῶς ἔχειν δοκεῖ διὰ τὸ tionem successerant, nihil ex his quæ post illum τῆς καταστάσεως ἀρχαιότροπον. Οὐδὲν γὰρ ἡνέσχοντο excogitata sunt, loco additamenti voluerunt reci- οἱ κατὰ διαδοχὴν τὰς Ἐκκλησίας οἰκονομήσαντες pere. Unum itaque ex Gregorii institutis est, etiam τῶν μετ' ἐκεῖνον ἐφευρεθέντων παραδέξασθαι εἰς ille ipse glorificationis modus, cui nunc contradi- προσθήκην. Εν τοίνυν τῶν Γρηγορίου καὶ ὁ νῦν ἀν citur, ex illius traditione in Ecclesia custoditus. τιλεγόμενος τρόπος τῆς δοξολογίας ἐστὶν, ἐκ τῆς Nec multum fuerit negotii, ei, qui iter breve susce- ἐκείνου παραδόσεως τῇ Ἐκκλησίᾳ πεφυλαγμένος. perit, super his certitudinem accipere. Hanc fdem Καὶ οὐ πολὺς ὁ πόνος μικρὸν κινηθέντι τὴν ἐπὶ τούet Firmiliano nostro fuisse, testantur libri quos τοις πληροφορίαν λαβεῖν. Ταύτην καὶ Φερμιλιανῷ τῷ reliquit. Insuper et Meletium illum admirandum ἡμετέρῳ μαρτυροῦσι τὴν πίστιν οἱ λόγοι οὓς κατελέin eadem fuisse sententia, narrant qui cum illo λοιπε. Καὶ Μελέτιον τὸν πανυ ἐπὶ ταύτης vixerunt. Sed quid opus est vetera commemorare? εἶναι τῆς γνώμης οι συγγεγονότες φασί. Καὶ τί δεῖ sed et nunc in Oriente, nonne hoc uno potissimum τὰ παλαιὰ λέγειν; ἀλλὰ νῦν ἐπὶ τῆς ἑῴας eos qui pie sentiunt agnoscunt, hac voce veluti ἑνὶ μάλιστα τούτῳ τοὺς εὐσεβοῦντας γνωρίζουσιν, quodam signo suos ab alienis dijudicantes? Ut οἷόν τινι σημείῳ τῇ φωνῇ ταύτῃ φιλοκρινοῦντες; autem ego e quodam Mesopotamio audivi, viro et ὡς δὲ ἐγώ τινος τῶν ἐκ Μεσοποταμίας ήκουσα, linguae perito, et sententia incorrupto, ne feri qui- ἀνδρὸς καὶ τῆς γλώσσης εμπείρως ἔχοντος, καὶ ἀδιαdem potest ut aliter lingua vernacula loquantur, στρόφου τὴν γνώμην, οὐδὲ δυνατὸν ἑτέρως εἰπεῖν τῇ etiamsi velint: sed necesse illis est ut per sylla- ἐγχωρίῳ φωνῇ, κἂν ἐθέλωσιν, ἀλλὰ διὰ τῆς, καὶ, bam et, vel potius per voces quæ idem pollent συλλαβής, μᾶλλον δὲ τῶν ἰσοδυναμουσῶν αὐτῇ φωνών, quod illa, juxta proprietatem linguæ regionis illius κατά τι ἰδίωμα πάτριον, ἀνάγκην αὐτοῖς εἶναι τὴν glorificationem proferant. Quin et Cappadoces sic δοξολογίαν προφέρειν. Καὶ Καππαδόκαι δὲ οὕτω λέjuxta regionis morem loquimur, jam tum in linγομεν εγχωρίως, ἔτι τότε ἐν τῇ τῶν γλωσσών διαι guarum divisione, dictionum utilitatem providente ρέσει τὸ ἐκ τῆς λέξεως χρήσιμον πρόβλεψαμένου του Spiritu. Quid porro Occidens totus, propemodum Πνεύματος. Τί δὲ ἡ δύσις ἅπασα, μικροῦ δεῖν, ἀπὸ ab Illyrico usque ad fines nostri orbis? nonne hanc τοῦ Ἰλλυρικοῦ μέχρι τῶν ὅρων τῆς καθ' ἡμᾶς οἰκου· vocem tuetur? μένης; οὐχὶ τὴν φωνὴν ταύτην πρεσβεύει; Qui fit igitur, ut ego sim innovator, et recentiorum verborum architectus? cum totas nationes, civitates, et consuetudinem omni hominum memoria vetustiorem, insuper et viros Ecclesiæ columnas, omni scientia ac virtute Spiritus claros, duces ac patronos hujus vocis exhibeam? Ejusdem, ex Epistola ad Eustathium Armenium. Exsecrari oportet eos qui Spirituın sanctum creatum esse dicunt, quique sicut natura sanclus est Pater, et natura sanctus est Filius, non item ipsum natura sanctum esse confitentur, sed a divina beataque natura alienum asserunt. Recte autem sentientis indicium est, si ipsum a Patro Filioque non separes. Oportet enim nos ita baptizari, sicut instituti sumus, sic autem credere, ut baptizamur; atque ita glorificare, sicut credimus Patrem et Filium et Spiritum sanctum. Ab illis vero qui Spiritum creatum asserunt, ut ab hominibus aperte maledicentibus abhorrere, illo confesso. Necessaria enim est notatio propter calumniatores, quod nec ingenitum 'dicimus Spiritum sanctum. Uaun enim ingenitum novimus et unum rerum principium Patrem Domini nostri Jesu Christi. Neque genitum. Caumn enim in fidei iustitutione Unigeni σχ Πῶς οὖν καινοτόμος ἐγώ, καὶ νεωτέρων (ημάτων δημιουργός, ἔθνη ὅλα καὶ πόλεις, καὶ ἔθος πάσης μνήμης ἀνθρωπίνης πρεσβύτερον, καὶ ἄνδρας στύλους τῆς Ἐκκλησίας, ἐν πάσῃ γνώσει και δυνα μει Πνεύματος διαπρεπεῖς, ἀρχηγοὺς καὶ προστάτας τῆς φωνῆς παρεχόμενος; Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Εὐστάθιον τὴν ᾿Αρμένιον ἐπιστολῆς. Αναθεματίζεσθαι χρή τους τε λέγοντας κτίσμα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ τοὺς μὴ ὁμολογοῦντας αυτό φύσει ἅγιον εἶναι, ὡς ἔστι φύσει ἅγιος ὁ Πατήρ, καὶ φύσει ἅγιος ὁ Υἱὸς, ἀλλ᾽ ἀποξενοῦντας αὐτὸ τῆς θείας καὶ μακαρίας φύσεως. Αποδείξεις δὲ τοῦ ὀρθοῦ φρο νήματος τὸ μὴ χωρίζειν αὐτὸ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ. Δεῖ γὰρ ἡμᾶς βαπτίζεσθαι μὲν, ὡς παρελάβομεν, πιο στεύειν δὲ, ὡς βαπτιζόμεθα, δοξάζειν δὲ, ὡς πεπιστεύκαμεν Πατέρα, καὶ Υἱόν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα, ἀφίστασθαι δὲ τῆς κοινωνίας τῶν κτίσμα λεγόντων, ὡς φανερῶς βλασφημούντων, ἐκείνου διωμολογημέν νου. Αναγκαία γὰρ ἡ ἐπισημείωσις διὰ τοὺς συχ φάντας· ὅτι οὔτε ἀγέννητον λέγομεν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ἕνα γὰρ οἴδαμεν ἀγέννητον καὶ μίαν τῶν δι των ἀρχὴν τὸν Πατέρα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι στοῦ· οὔτε γεννητόν. Ενα γὰρ Μονογενῆ ἐν τῇ πα ραδόσει τῆς πίστεως δεδιδάγμεθα, τὰ δὲ Πνεῦμα τῆς

PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. XII. procedere didicerimus, ex Deo quidem esse, i. tamen creationis ratione confitemur. Exsecrari etiamz oportet eos qui Spiritum sanctum dicunt esse ministratorium, ut eum hoc verbo in rerum procreatarum ordinem redigant. Ministratorios enim spiritus creatos esse Scriptura nos docuit ', onnes, inquiens, esse ministratorios spiritus in ministerium missos. Ac propter eos qui omnia miscent, nec Evangelii doctrinam observant,. necessarium est et illud explicare. Fugiendos nimirum etiam illos qui seriem quam Dominus tradidit, immutant, cum perspicue veritatem oppugnent, et Filium quidem ante Patrem constituaut, Filio vero Spiri tom anteponant. Firmum enim et inviolatum observare debemus ordinem, quem ex ipso Domini ore percepimus dicentis: Euntes baptizate omnes gentes in nomine Patris et Filii et Spiritua sancti ". ἀληθείας ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαι διδαχθέντες. tum didicimus. Porro cum Spiritum veritatis a Patre ἐκ τοῦ Θεοῦ εἶναι ὁμολογοῦμεν ἀκτίστως. Αναθεματίζειν δὲ χρὴ καὶ τοὺς λειτουργικὸν λέγοντας τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὡς διὰ τῆς φωνῆς ταύτης εἰς τὴν τοῦ κτίσματος καταγαγόντας τάξιν. Τὰ γὰρ λειτουρ γικά πνεύματα κτίσματα ἡμῖν ἡ Γραφὴ παρέδωκεν εἰποῦσα, ὅτι πάντες εἰσὶ λειτουργικά πνεύματα εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα. Διὰ δὲ τούς πάντα φύρον τας, καὶ μὴ φυλάσσοντας τὴν ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις διδασκαλίαν ἀναγκαῖόν ἐστι καὶ τοῦτο προδιαστείλασθαι, ὅτι φεύγειν δεῖ καὶ τοὺς τὴν ἀκολουθίαν, ἣν παρέδωκεν ἡμῖν ὁ Κύριος, ἐναμείβοντας, ὡς φανε ρῶς μαχομένους τῇ εὐσεβείᾳ, καὶ Υἱὸν μὲν προτάσ σοντας τοῦ Πατρὸς, Υἱοῦ δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον προτιθέντας. 'Ακίνητον γάρ, καὶ ἀπαρεγχείρητον φυλάσσειν τὴν ἀκολουθίαν; ἦν ἐξ αὐτῆς τῆς φωνῆς τοῦ Κυρίου παρελάβομεν, εἰπόντος, Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ Αγίου Πνεύματος. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ γ' πρὸς Εὐνόμιον ἀντιῤῥητικοῦ λόγου. Δύο λεγομένων πραγμάτων, θεότητός τε καὶ κτίσεως, καὶ δεσποτείας καὶ δουλείας, καὶ ἁγιαστικῆς δυνάμεως, καὶ τῆς ἁγιαζομένης, τῆς τε ἐκ φύσεως ἐχούσης τὴν ἀρετὴν καὶ τῆς ἐκ προαιρέσεως και τορθούσης, ἐν ποίᾳ μερίδι τὸ Πνεῦμα τάξομεν; Εν τοῖς ἁγιαζομένοις; ἀλλ᾽ αὐτό ἐστιν ἁγιασμός. 'Αλλ' ἐν τοῖς ἐξ ἀνδραγαθημάτων τὴν ἀρετὴν κτομένοι;; ἀλλὰ φύσει ἐστὶν ἀγαθόν. Ἀλλ᾽ ἐν τοῖς λειτουρ γικοῖς; ἀλλ᾿ ἕτερά εἰσι λειτουργικά πνεύματα πρὸς διακονίαν ἀποστελλόμενα. Οὐ τοίνυν ὁμάδου τον ἡμῖν λέγειν αὐτὸ θεμιτόν, τὸ ἡγεμονικόν τῇ φύσει, οὔτε τῇ κτίσει συναριθμεῖν, τὸ τῇ θείᾳ καὶ μακαρία Τριάδι συναριθμούμενον. Αρχαὶ μὲν γὰρ, καὶ ἐξουσίαι, καὶ πᾶσα ἡ τοιαύτη κτίσ σις, ἐκ προσοχῆς καὶ ἐπιμελείας τὸν ἁγιασμὸν ἔχουν σπ:, οὐκ ἂν εἰκότως φύσει ἅγιαι είναι λέγοιντο. Επορεγόμεναι γὰρ τοῦ καλοῦ, κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πρὸς τὸν Θεὸν ἀγάπης, καὶ τοῦ μέτρου τῆς ἁγιωσύνης μεταλαμβάνουσι. Καὶ ὥσπερ ὁ σίδηρος, ἐν μέσῳ τῷ πυρὶ κείμενος, τὸ μὲν σίδηρος εἶναι οὐκ ἀποδέ Εληκε, τῇ δὲ σφοδροτάτῃ πρὸς τὸ πῦρ ὁμιλίᾳ ἐκπυρακτωθεὶς, καὶ πᾶσαν εἰς ἑαυτὸν τὴν τοῦ πυρὸς φύσιν ὑποδεξάμενος, καὶ χρώματι καὶ ἐνεργία πρὸς τὸ πῦρ μεταβέβηκεν· οὕτω καὶ αἱ ἅγιαι δυνάμεις ἐκ τῆς πρὸς τὸ φύσει ἅγιον κοινωνίας δι' ὅλης τῆς ἑαυτῶν ὑποστάσεως κεχωρηκότα ἤδη καὶ συμπεφυσιωμένον τὸν ἁγιασμὸν ἔχουσι. Διαφορὰ δὲ αὐταῖς πρὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον αὕτη, ὅτι τῷ μὲν φύσις ἡ ἁγιωσύνη, ταῖς δὲ ἐκ μετουσίας υπάρχει τὸ ἁγιάζεσθαι. Οἷς δὲ ἐπισκευαστὸν καὶ ἑτέρωθεν ἐπιδεδομένον ὑπε ἄρχει τὸ ἀγαθὸν, τῆς μεταπτωτῆς εἰσι φύσεως. Οὐ γὰρ ἂν ἐξέπεσεν ὁ 'Εωσφόρος ο πρωτ ἀνατέλλων, οὔτε συνετρίβη ἐπὶ τῆς γῆς, εἰ φύσει ὑπῆρμε τοῦ χείρονος ἀνεπίδεκτος. Πῶς οὖν εὐσεβὲς τῇ Ejusdem ex tertia adversus Eunomium oratione. Cum res duæ dicantur, deitas el creatura; domis nium et servitus, potentia sanctificans, et quæ sanctificatur, potentia possidens suapte natura virtutem, et quæ eam ex arbitrio comparat; qua in parte Spiritum locabimus? Inter eos qui sanctificantur? at ipse est sanctificatio. An inter eos qui præclaris ac egregiis facinoribus virtutem adepti sunt? at bonus natura est. An inter eos qui ministrant? at alii sunt spiritus ministratorii, qui ad ministerium mittuntur. Non ergo principalem natura Spiritum, fas est nobis conservum dicere, neque una cum creaturis numerare eum, qui în divina et beata Trinitate pariter numeratur. Principatus enim et polesiates, ac reliquæ ejusmodi creatura, μια ex altentione ae studio sanctificationem la bent, dici natura saucla jure non possunt. Ita enim bonum appetunt, ut pro ratione amoris in Denm sui, sanctitatis mensuram accipiant. Et sicuti ferrum in medio igne positum, ferrum quidem esse non desinit, sed ob vehementissimam cum igne conjunctionem ignitum factum, omnemque iguis naturam in se ipsum recipiens, tum colore, tum eficacia in ignem transit: sic et sancte potestates ex communicatione quam habent cum eo qui nalura sanctus est, ejusmodi sanctimoniam habent quæ jam pervaserit per totam carum substantiam, in eaque coaluerit. Ipsæ autem in eo a sancto Spiritu differunt, quod lojus natura sanctitas est: illis vero ex participatione inest sanctimonia. Quibus antem inest honum instauratitium et aliunde collatum, ea sunt mutabilis naturæ. Non enim excidis. set Lucifer, qui mane oritur *, nec esset in terr contritus, si deterioris conditionis recipiendis nου fuisset capax natura. Quomodo igitur pium est in- • Helir. n. 14. • Matth. xxvIII, 19. • Hebr. 1, 14. * Isa. xiv, 12. PATROL. GR. CΧΧΧ.

ter creaturas Spiritumn collocare, qui intervallo κτίσει αὐτὸ συντάττειν, τοσούτων μέτρων διωρισμένον fanto a creaturis separatus est? Creatura enim ita comparata est, ut si progressum aliquem fecerit, placueritque Deo, pro mercede sanctificationem accipiat, quandoquidein libero utitur arbitrio, potestque in utramque partem inclinari, ad boni ac mali electionem; Spiritus autem sanctus fons est sanctificationis. Et quemadmodum natura sanetus est Pater, natura itidem sanctus est Filius: ita quoque Spiritus ille veritatis natura sanctus est; ob idque donatus est etiam sancti appellatione, eaque peculiari ac propria. Itaque, si sanctitas ei natura est, sicuti Patri et Filio, quomodo tertiæ ac alienæ naturæ est? Ob id enim, opinor, et apud Isaiam etiam scriptum est Seraphim ter sanctus exclamare §, quod naturalis sanctitas tribus in hypostasibus perspicitur. Nec vero hoc sanctitatis nomen ci solum commune est cum Patre et Filio, sed ipsa est etiam spiritus appellatio. Deus enim est spiritus; et eos qui ipsum adorant, in spiritu et veritate adorare oportet s. Ει propheta ait: Spiritus ante faciem nostram Christus Dominus, ubi diximus: In umbra alarum ipsius viremus '. Quin et Apostolus appellationen spiritus in Dominum transfert, cum dicit: Dominus autem spiritus est *. Ex his autem cuilibet compertum est ac perspectum, non naturæ alienationem, sed conjunctionem cum Patre et Filio per nominum communicationem commonstrari. Et Deus dictus est bonus, et est: bonus autem est et Spiritus sanctus, bonſtatem habens non adventitiam, sed natura sibi innatam. Alioqui fuerit omnium absurdissimum, si quis dicat eum qui natura sanctus est, bouitaLena natura non habere, sed quamdam deinceps supervenientein, eique forinsecus accedentem. Quin etiam cum Dominus dixit: Ego rogabo Patrem, et alium Puracletum dabit vobis ", et ipse Paracletus noster esse ostenditur. Quare paracleti quoque ap. pellatio non parum ad demonstrandam Spiritus sancti majestatem confert. Et nomina quidem quæ majestatem naturæ indicant, sunt ejusmodi: operationes vero Spiritus sancti quales? Verbo Domini, inquit, cœli firmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis virius eorum. U: igitur Deus Verbum creator est cœlorum, ita et Spiritus sanetus stabilem ac firmam virtutem polestatibus coelestibus impertit. Εt rursus Job: Spirilus Domini, qui fecit me 1: non de creatione, ut arbitror, sed de humanæ virtutis perfectione disserens. Quin etiam lojuens Isaias ex Domini persona, videlicet secundum ejus humanitatem: Dominus, inquit, misit me, et Spiritus ejus •. Et rursuin Spiritus virtutem universa pervasisse declaraus psalmus: Quo ibo, inquit, a Spiritu tuo, et quo a facie tua fugiam *? Benelicentiæ autem quæ ab eo t Isa. vi, 3. * Job xxxni, 4. τῆς κτίσεως; Η μὲν γὰρ κτίσις πέφυκεν άθλον προκοπῆς καὶ τῆς πρὸς Θεὸν εὐαρεστήσεως τὸν ἅγι σμὸν ἔχουσα, φύσει δὲ χρωμένη αὐτεξουσίῳ, καὶ μεταῤῥέπειν ἐφ' ἑκάτερα δυναμένη, πρός. Εκλο γὴν τοῦ ἀγαθοῦ καὶ τοῦ χείρονος· τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον πηγὴ ἁγιασμοῦ. Καὶ ὥσπερ φύσει ἅγιος ὁ Πατὴρ, καὶ φύσει ἅγιος ὁ Υἱός, οὕτω φύσει ἅγιον καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ τῆς ἀληθείας· διὸ καὶ ἐξαι ρέτου καὶ ἰδιαζούσης τῆς τοῦ ἁγίου προσηγορίας Αξίωται. Εἰ οὖν φύσις αὐτῷ ὁ ἁγιασμός ἐστιν, ὥσπερ Πατρὶ καὶ Υἱῷ, πῶς τρίτης ἐστὶ καὶ ἀλλοτρίας η φύσεως; Διὰ τοῦτο γὰρ, οἶμαι, καὶ παρὰ τῷ Ἡσαΐς τὰ Σεραφίμ τρίτον ἐκβοῶντα τὸ ἅγιος ἀναγέγραπται, ὅτι ἐν τρισὶ ταῖς ὑποστάσεσιν ὁ κατὰ φύσιν ἁγιασμός θεωρεῖται. Οὐ τοῦτο δὲ μόνον αὐτῷ κοινὸν πρὸς Πατέρα καὶ Υἱὸν τὸ τῆς ἁγιωσύνης όνομα, ἀλλὰ καὶ αὐ τὴ ἡ τοῦ πνεύματος προσηγορία. Πνεῦμα γὰρ ὁ Θεὸς, καὶ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτὸν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνείν. Καὶ ὁ προφήτης φησί· Πνεῦμα ποὺ προσώπου ἡμῶν Χριστὸς Κύριος, οὗ εἴπαμεν· Ἐν τῇ σκιᾷ τῶν πτερύγων αὐτοῦ ζησόμεθα. Καὶ ὁ ᾿Απόστολος τὴν τοῦ πνεύ ματος προσηγορίαν ἐπὶ τὸν Κύριον ἀναφέρει λέγων· 'Ο δὲ Κύριος τὸ πνεῦμά ἐστιν. Ἐκ δὲ τούτων των τὶ δῆλον, ὅτι οὐχὶ ἀλλοτρίωσιν τῆς φύσεως, ἀλλ' οἰκείωσιν πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Υἱὸν ἡ κοινωνία τῶν ονομάτων παρίστησι. Καὶ ἀγαθὸς ὁ Θεὸς εἴρηται, καὶ ἔστιν· ἀγαθὸν δὲ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐκ Επισκευαστὴν ἔχον τὴν ἀγαθότητα, ἀλλ᾽ ἐκ φύσεως αὐτῷ συνυπάρχουσαν. Η πάντων ἂν εἴη ἀλογώτατον τὸ φύσει ἅγιον μὴ φύσει λέγειν τὴν ἀγαθότητα ἔχειν, ἀλλ' ἐπιγεννηματικὴν· καὶ ἔξωθεν προσγεγενημέν νην αὐτῷ. Ἐν ᾧ δὲ εἶπεν ὁ Κύριος ὅτι, Ἐγὼ ἐρωτή σω τὸν Πατέρα, καὶ ἄλλον Παράκλητον δώσει ὑμῖν, καὶ αὐτὸς εἶναι Παράκλητος ἡμῶν ἐνδείκνυται. ὥστε καὶ ἡ τοῦ παρακλήτου προσηγορία οὐ μικρὸν πρὸς ἀπόδειξιν τῆς δόξης τοῦ ἁγίου Πνεύματος συντελεί. ματος Καὶ τὰ μὲν ὀνόματα τοιαῦτα τοῦ μεγαλείου τῆς φύσεως ενδεικτικά· αἱ δὲ ἐνέργειαι τοῦ ἁγίου Πνεύ οἶαι; Τῷ λόγῳ τοῦ Κυρίου, φησίν, οἱ οὐ ρανοὶ ἐστερεώθησαν, καὶ τῷ Πνεύματι τοῦ στό ματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν. Ὡς τοίνυν ὁ Θεός Λόγος δημιουργός ἐστι τῶν οὐρανῶν, οὕτω καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ στερεὸν καὶ πάγιον τῆς ἀρε τῆς παρέχεται ταῖς οὐρανίαις δυνάμεσι. Καὶ πάν λιν ὁ Ἰώβ· Πνεῦμα Κυρίου τὸ ποιῆσαν με· οὐκ ἐπὶ τῆς δημιουργίας, ὡς οἶμαι, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῆς κατά τὴν ἀνθρωπείαν ἀρετὴν τελειώσεως λέγων. Ο Κ Ησαΐας ἐκ προσώπου Κυρίου διαλεγόμενος, κατὰ τὸ ἀνθρώπινον αὐτοῦ δηλονότι, Κύριος απέσταλκέ με, φησί, καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Καὶ πάλιν ὁ ψαλμός, δι' όλων κεχωρηκέναι δύναμιν τοῦ Πνεύματος παρ- • Psal. XXXII, 1 Joan. 1, 21. • Thren. 1, 20. 1 Cor. ut, 17. * Joan. xiv, 16. Isa. XLVIII, 16. • Psal. cxxxvIJ, 7.

TIT. XII.. ιστάς, Ποῦ πορευθώ, φησί, καὶ ἀπὸ τοῦ Πνεύ- ad nos deveniunt, quales sunt et quant? Sicul ματός σου, καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου σου που φύ- Dominus ipse iis qui ipsum suscepere, istuc dedit τω; Δὲ δὲ εἰς ἡμᾶς ἀπ' αὐτοῦ φθάνουσαι εὐεργεσίαι vt liceret filios Dei fieri ', sic et Spiritus sanctus ὁποῖαί τινές εἰσι καὶ ἡλίκας; Ωσπερ αὐτὸς ὁ Κύριος Spiritus et adoptionis '. Ει quemadmodum Douni ἔδωκεν ἐξουσίαν τοῖς δεξαμένοις αὐτὸν τέκνα Θεοῦ nus noster magister verns est, juxta id quod dictum γενέσθαι, οὕτω καὶ τὸ Πνεῦμα ἅγιον Πνεῦμα (st: Vos autem nolile vocare magistrum vestrum υἱοθεσίας ἐστί. Καὶ ὥσπερ διδάσκαλός ἐστιν in terra; unus enim muyisier vesler est Chriἀληθινὸς ὁ Κύριος ἡμῶν κατὰ τὸ εἰρημένον· Ὑμεῖς είπε '; sic et Spiritum saucuum omnes, quotδὲ μὴ καλέσατε διδάσκαλον ὑμῶν ἐπὶ τῆς γῆς· ποt in nomine Domini crediderint, docere leεἷς γὰρ καθηγητὴς ὑμῶν ἐστιν ὁ Χριστός· οὕτω status est Dominus ipse, cum dixit: Paracletus καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον διδάσκειν πάντας τοὺς εἰς autem Spirirus sanctus quem Pater mittel, ille vos τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου πεπιστευκότας, ὑπ' αὐτοῦ τοῦ docebut omnia. Et sicut Pater operationes in eos Κυρίου μεμαρτύρηται, εἰπόντος· 'Ο δὲ Παράκλη- qui operationibus suscipiendis digni sunt, dicitur τος τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὁ πέμψει δ Πατήρ, dividere, itemque dividere Filius administrationes ἐκεῖνος ὑμᾶς διδάξει πάντα. Καὶ ὥσπερ διαιρεῖν in dignitatibus ministerii: sic dividere etiam doua τὰ ἐνεργήματα εἰς τοὺς ἀξίους τῆς ὑποδοχῆς τῶν in eos qui donis excipiendis digni sunt, perhibetur ἐνεργημάτων ὁ Πατὴρ λέγεται, καὶ διαιρεῖν τὰς δια- Spiritus sanctus. Divisiones enim donorum sunt, sed κονίας ὁ Υἱὸς ἐν τοῖς τῆς διακονίας ἀξιώμασιν· οὕτω idem Spiritus: et divisiones ministeriorum sunt, sed διαιρεῖν καὶ τὰ χαρίσματα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον εἰς idem Dominus: et divisiones operationum sunt, sed τοὺς ἀξίους τῆς τῶν χαρισμάτων ὑποδοχῆς μαρτυ- idem est Deus, eficiens omnia in omnibus ". Vides ρεῖται. Διαιρέσεις γὰρ χαρισμάτων εἰσὶν, τὸ sivir, ad quomodo hic quoque Spiritus sancti operatio opeδὲ αὐτὸ Πνεῦμα· καὶ διαιρέσεις διακονιῶν εἰσιν, rationi Patris ac Filii conjuncta sit? Deinde ex eo ὁ δὲ αὐτὸς Κύριος· καὶ διαιρέσεις ἐνεργημάτων etiam quod sequitur, divinitas natura sancti Spiεἰσὶν, ὁ δὲ αὐτὸς Θεός ἐστιν ὁ ἐνεργῶν τὰ ritus amplius declaratur. Quid enim ait? Sed omnia πάντα ἐν πᾶσιν. Ορᾷς πῶς καὶ ἐνταῦθα ἡ τοῦ hæc efficit unus et idem Spiritus, dividens privatim ἁγίου Πνεύματος ἐνέργεια συντεταγμένη ἐστὶ τῇ unicuique, sicuti vult. Nihil aliud el ascribit, nisi Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ἐνεργεία; Εἶτα καὶ ἐκ τοῦ ἐπε auctoritati ac dominio adjunctam potestaten. Quaαγομένου μειζόνως τὸ θεῖον τῆς φύσεως τοῦ ἁγίου propter in Novo Testamento prophet clamarunt: Πνεύματος φανεροῦται. Τί γάρ φησι; Ταῦτα δὲ Spiritus sanctus 1. Unde autem scriπάντα ἐνεργεῖ τὸ ἐν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα δια tatio profunditatum Dei adest Spiritui? Quemadροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ, καθὼς βούλεται. Οὐδὲν ἕτερον modum, inquit, nemo hominum novit ea quæ huἢ αὐθεντικὴν καὶ δεσποτικὴν ἐξουσίαν αὐτῷ μαρτυminis sunt, nisi spiritus hominis qui est in eo: sic ρεῖ. Διόπερ ἐν τῇ Καινῇ Διαθήκη οἱ προφῆται et ea quæ sunt Dei, nemo cognovit, nisi Spiritus κεκράγασι· Τάδε λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Τὸ δὲ Dei º. Ut enim nullus alienus aut peregrinus inἐρευνῶν τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ, πόθεν τῷ Πνεύματι πρόσ ternas animæ cogitationes potest inspicere: sic εστιν; Ωσπερ, φησὶν, οὐδεὶς οἶδεν ἀνθρώπων τὰ profecto si arcani aliquid cum Deo commune habet τοῦ ἀνθρώπου εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου το Spiritus, cum ab eo neque alienus sit, neque pere. ἐν αὐτῷ· οὕτω καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ οὐδεὶς ἔγνωκεν grinus, profunda judiciorum Dei perscrutari poεἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ. ὡς γὰρ οὐδεὶς ἀλλά test. Præterea et vita nobis a Deo per Christum τριος οὐδὲ ξένος τοὺς ἔνδον λογισμοὺς ἐποπτεύειν δύ- in sancto Spiritu suppeditatur. Vivillcat enim Deus, ναται τῆς ψυχῆς, οὕτω δηλονότι, καὶ εἴ τι τῶν ἀπορ ut ait Paulus: Dracipio tibi coram Deo, qui viviῥήτων κοινωνεῖ τῷ Θεῷ, οὐκ ἀλλότριον αὐτοῦ, fcal omnia. Vitam autem largitur Christus: Ores οὐδὲ ξένον, διερευνᾷν τὰ βάθη τῶν κριμάτων τοῦ en m meæ, inquit, vocem meam audiunt, et ego viΘεοῦ δύναται. Εἶτα καὶ ἡ ζωὴ ἡμῖν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ διὰ tam æternam de illis ". Vivilicamur itidem per Χριστοῦ ἐν ἁγίῳ Πνεύματι χορηγείται. Ζωοποιεῖ μὲν Spiritum, quemadmodum ait Paulus: Qui excitavit γὰρ ὁ Θεός, ὥς φησι Παῦλος· Παραγγέλλω σει έν Christum e mortvis, vivificabit etiam mortalin corπιον τοῦ Θεοῦ τοῦ ζωοποιοῦντος τὰ πάντα· ζωὴν pora vestra, per ipsius Spiritum inhabitantem in Με δίδωσιν ὁ Χριστός - vobis " Τα πρόβατα γάρ, φησί, Τὰ ἐμὰ τῆς φωνῆς μου ἀκούουσι, καὶ ἐγὼ ζωὴν αἰώνιον δίδωμι αὐτοῖς. Ζωοποιούμεθα δε διά Πνεύ ματος, ώς φησι Παῦλος· ῾Ο ἐγείρας Χριστὸν ἐκ νεκρῶν ζωοποιήσει καὶ τὰ θνητα σώματα ὑμῶν γιὰ τοῦ ἐνοικοῦντος αὐτοῦ Πνεύματος ἐν ὑμῖν. 'Αλλ' ὁ πάντα τολμηρὸς οὗτος, καὶ μὴ ὑποπτήσ τῶν τὸν ἐπηρτημένος κίνδυνον τοῖς τολμῶσι λάσφημον τι βῆμα εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀποεἶναι, ἀμέτοχον αὐτὸ θεότητος ἀποφαίνεται, γράφων ὕτω περὶ τοῦ Πνεύματος· . Justi. 1, Act. xxi. 11. • Ronr. vul. 15. I Cor. 11, 10, 11. η Hæc dicit "1 Verum hic iste cum audeat omnia, neque periculum, quod cuilibet blasphemum aliquot verbum in Spiritum sanctum emittere audenti impendel, lineat, expertem cum deitatis pronuntiat, sic de Spiritu scribens: • Math. xx!, * Joan. xiv, 20. 1 Tim. vi, 43. 1º Joan x, 27. 1 Cor. xii, 4-5. • ib.l. 11. - 11 Rom. Ata, 11,

EUTNYMI ZIGABENI Evn. Tertius ordine et natura, Patris quidem præcepto, operatione vero Filii factus, tertio loco honoratus, tanquam qui sit primum, omniumque maximum, et solum hujusmodi opificium Unigeniti, deitate ac creandi potentia carens. Bas. Hoc qui dicit, nec deitatem habitare in nohis videtur credere, etsi de Deo Joannes dicit: Ex hoc scimus, quod in nobis est, ex Spiritu, quem nobis dedil '; et Apostolus: Nescitis quod templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis * 1 et rursus: In quo omnis ædificatio coagmentata crescit in templum sanctum in Domino, in quo el. vos coædifcamini in habitaculum Dei in Spiritu ³. Itaque, si Deus in nobis per Spiritum habitare dicitur, nonne ananifesta impietas est, ipsum Spiritum dicere déitatis exsorten? Et, si eos qui virtute perfecti suut, deos nominamus, perfectio autem est per Spiritum; quomodo qui alios efficit deos, ille ipse destitutus deitate est? Nec vero pium fuerit dicere, ut in hominibus, ita et in Spiritu deitatem quæ participatione acquisita sit, honorari, non autem natura ei competere. Qui enium dono eficitur Deus, mulabilis est naturæ, quæ nonnunquam per negligentiam a bonitate excidal. Id aulem aperte salutaris baplismi repugnat traditioni, Euules, inquit, baptisate in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti *. Est enim baptisma sigillum fidei, fides vero assensus est deilati. Nam credere prius oportet, deinde baptismate obsignari. Est autem noster baptismus ex Domini traditione, in nomen Patris, et Filli, et Spiritus sancti, nulla creatura, neque servo Patri ac Filio conjuncto, cum deitas in Trinitate compleatur. Nam quidquid extra hos est, id omne 'conservum est, etiamsi maxine ob dignitatum præstantiam alia aliis anteponantur. ΕΥΝ. Τρίτον τάξει καὶ φύσει, προστάγματ μὲν τοῦ Πατρὸς, ἐνεργείᾳ δὲ τοῦ Υἱοῦ γενόμενον, τρίτη χώρα τιμώμενον, ώς πρῶτον καὶ μεῖζον ἀπάν των, καὶ μόνον τοιοῦτον τοῦ Μονογενούς ποίημα, θεότητος καὶ δημιουργικής δυνάμεως ἀπολειπόμενον, ΒΑΣ. Ὁ δὲ τοῦτο λέγων ἔοικε μηδὲ τὴν θεότητα πεπιστευκέναι ἐν ἡμῖν οἰκεῖν του Ιωάννου λέ γοντος περὶ Θεοῦ· Ἐκ τούτου γινώσκομεν, ὅτι ἐν ἡμῖν ἐστιν, ἐκ τοῦ Πνεύματος οὗ ἡμῖν ἔδωκε καὶ τοῦ ᾿Αποστόλου· Οὐκ οἴδατε, ότι ναὸς Θεοῦ ἐστε, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν; καὶ πάλιν· Ἐν ᾧ ἡ πᾶσα οἰκοδομὴ συναρμολογουμένη αὔξει εἰς ναὸν ἅγιον ἐν Κυρίῳ, ἐν ᾧ καὶ ὑμεῖς συνοικοδομεῖσθε εἰς κατοικητήριον τοῦ Θεοῦ ἐν Πνεύματι. Εἰ τοίνυν ἐν ἡμῖν ὁ Θεὸς ἐνοικεῖν λέγεται διὰ τοῦ Πνεύματος, πῶς οὐχὶ φανερᾶς ἀσεβείας ἐστὶν αὐτὸ τὸ Πνεῦμα λέγειν ἀμέτοχον τῆς θεότητος; Και, εἰ θεοὺς ὀνομάζομεν τοὺς κατ' ἀρετὴν τελείους, ἡ δὲ τελείωσις διὰ τοῦ Πνεύματος, πῶς τὸ ἑτέρους θεο ποιοῦν αὐτὸ τῆς θεότητος ἀπολείπεται; ᾿Αλλὰ μὴν οὐδὲ εὐσεβὲς, ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων, οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ Πνεύματος, μεθεκτὴν λέγειν αὐτοῦ τὴν θεό τητα τετιμῆσθαι, καὶ οὐχὶ φύσει αὐτῷ συνυπάρ χειν. Ο γὰρ χάριτι θεοποιούμενος τῆς μεταπτωτής ἐστι φύσεως, ἐξ ἀπροσεξίας ποτὲ καὶ ἀποῤῥεούσης τοῦ κρείττονος. Τοῦτο δὲ σαφῶς μάχεται τῇ παρα δόσει τοῦ σωτηρίου βαπτίσματος. Πορευθέντες, φησί, βαπτίζετε εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υιού, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ἔστι γὰρ τὸ βά πτισμα σφραγὶς τῆς πίστεως, ἡ δὲ πίστις θεότητος συγκατάθεσις. Πιστεῦσαι γὰρ δεῖ πρότερον, εἶτα τῷ βαπτίσματι ἐπισφραγίσασθαι. Τὸ δὲ βάπτισμα ἡμῶν ἐστι κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου παράδοσιν, εἰς ὄνομα Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος· οὐδενὶ; κτίσματος, οὐδὲ δούλου Πατρὶ καὶ Υἱῷ συντεταγμέν νου, ὡς τῆς θεότητος ἐν Τριάδι συμπληρουμένης. Τὸ δὲ ἔξω τούτων ὁμόδουλον ἅπαν ἐστὶ, κἂν τὰ μέσ λιστα ὑπερβολαῖς ἀξιωμάτων ἄλλα άλλων προτετιμημένα τυγχάνῃ Nec mihi rursus sapientia illa verba objicias: EUN. Si creatura non est, igitur genitura aut ingenitus. Unas autem Deus est principio carens atque ingenitus. Neque vero genitura est. Restat ergo ut ipse creatura facturaque nominetur. Bas. Ego vero, si cuncta judicarem cognitione nostra comprehendi posse, me fortasse puderet ignorantiam confiteri. Nunc autem innumera, non solum ex iis quæ nobis in futuro sæculo reconduntur, et ex iis quæ nunc in coelis sunt, latent uos: sed neque ea quæ in nostro corpore insunt, clare ac evidenter comprehendimus. Exempli causa de visu, utrum, dum rerum visibiliumn susceptis imaginibus, ita demum objecta percipiamus et quomodo maximorum montium, immensæque terræ, et infiniti maris, ac cœli ipsius imago in exigua nostræ pupillæ mensura contineatur: an cum a nobis quidpiam emittimus, idque ad visibilia accedit, sic eadant sub sensuin: et quid id sit et quantum; adeo ut expansum sufficial terra marique, ac 11 Juan. 111, 21. 1 Cor. in, 16. • Ephes. 11, 21, Καὶ μή μοι πάλιν τὰ σοφὰ ταῦτα· ΕΥΝ. Ἐὰν μὴ κτίσμα ἐστὶν, οὐκοῦν γέννημα, 4 ἀγέννητον. Εἷς δὲ ἄναρχος Θεὸς καὶ ἀγέννητος. Ούτε μὴν γέννημα. Λείπεται οὖν κτίσμα καὶ ποίημα αὐτὸ ὀνομάζεσθαι. ΒΑΣ. Ἐγὼ δὲ, εἰ μὲν πάντα διωριζόμην καταληπτὰ ἡμῶν εἶναι τῇ γνώσει, ᾐσχύνθην ἂν ἴσως όμω λογῆσαι τὴν ἄγνοιαν· νῦν δὲ μυρία οὐ τῶν ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι ἀποκειμένων ἡμῖν μόνον, οὔτε τῶν νῦν ὄντων. ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀποκέκρυπται, ἀλλ᾽ οὔτε τῶν ὑπαρχόντων ἡμῖν ἐν τῷ σώματι τρανὴ καὶ ἀναν τίῤῥητός ἐστιν ἡ κατάληψις. Οἷον ἀμέλει περὶ τῆς όψεως, πότερον εἰσδεχόμενοι τὰς εἰκόνας τῶν ὁρατῶν, οὕτω τὰς ἀντιλήψεις ποιούμεθα· καὶ πῶς ὁρῶν τε παμμεγεθών, γῆς τε ἀπλέτου, καὶ ἀπείρου θαλάσσης, ἔτι δὲ καὶ αὐτοῦ τοῦ οὐρανοῦ ἡ εἰκὼν τῷ βραχεῖ μέτρῳ τῆς κόρης ἡμῶν περιέχεται· ἡ ἐκπέμποντές τι παρ' ἑαυτῶν, καὶ προσπελάζοντος τούτου τοῖς ὁρατοῖς, οὕτως αὐτῶν τὴν αἴσθησιν ἔχομεν, καὶ τί ἐστι τοῦτο καὶ πόσον, ὥστε γῇ καὶ θαλάσσῃ ἐξαρκεῖν • Matth. xxvΙ,

Αλλά TIT. XII. iiter terram et caelum intercedenten pe netret, imo ad ipsum cœlum perveniat, tantaque· moveatur celeritate, ut æquali tempore et corpus. circumpositum, et stellæ quæ in cœlo sunt, cognoscantur. Et quid attinet reliqua dicere? Immo ipsos. mentis motus creare an generare soleat anima, quis certo dicat? Quid igitur miri fuerit, si quoque de Spiritu sancto citra ruborem ignorantiam confiteamur, et tamen glorificationem, quæ ei testimonio invicto tribuitur, persolvamus? Etenim quæ per Scripturas traduntur, ea ipsum supra creamram esse salis nobis demonstrant, quandoquidem feri non potest, ut id quod sauctificat, et ea qua sanctificantur, id quod docet, et ea quæ docentur, id quod revelat, et ea quæ revelatione indigent, ejusdem sint natura. Nemo autem sic prorsus demens est, ut alium præter Deum universorum audeal ingenitum appellare, at neque Filium, quod uuus sit Unigenitus. Quomodo igitur eun. vocari oportet? Spiritum sanctum, Spiritum Dei, Spiritum veritatis, qui mittitur a Deo, suppeditatur per Filium: non servum, sed sanctum, bonum, principalem, Spiritum vivifcantem, Spiritum adoptionis, omnium quæ Dei sunt guarum. Sic profecto in Trinitate conservabitur unitatis ratio, si unum Patrem, unum Filium, unum Spiritum sanctum confiteamur. ἐφαπλούμενον, καὶ περᾷν μὲν τὸν μεταξὺ γῆς καὶ locum οὐρανοῦ τόπου, αὐτῷ τε προσβάλλειν τῷ οὐρανῷ του σούτῳ τάχει κινούμενον, ὥστε ἐν ἴσῳ χρόνῳ τό τε περικείμενον σῶμα, καὶ τοὺς ἐν οὐρανῷ ἀστέρας και τα μανθάνεσθαι. Καὶ τί δεῖ τἄλλα λέγειν; αὐτὰ τὰ τοῦ νοῦ κινήματα, πότερον κτίζειν ἢ γεν ναν πέφυκεν ἡ ψυχή, τίς ἂν ἀκριβῶς εἴποι; Τί οὖν θαυμαστὸν καὶ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀνεπαισχύντως ἡμᾶς τὴν ἄγνοιαν ὁμολογεῖν; τὴν μέντοι ἀναντιῤῥήτως αὐτῷ προσμαρτυρουμένην δοξολογίαν ἀποδιδόναι; Ὅτι μὲν γὰρ ὑπὲρ τὴν κτίσιν ἐστὶν, ἱκανῶς ἡμῖν παρίστησι τὰ διὰ τῶν Γραφών παραδιδόμενα, ἐπειδή γε ἀδύνατον τῆς αὐτῆς εἶναι φύσεως τή τε ἁγιάζον καὶ τὰ ἁγιαζόμενα, τὸ διδάς σκον καὶ τὰ διδασκόμενα, τὸ ἀποκαλύπτον καὶ τὰ τῆς ἀποκαλύψεως προσδεόμενα. Αγέννητον δὲ οὐδεὶς οὕτως ἔξω παντελῶς ἐστι τοῦ φρονείν, ὥστε τολμησαι ἕτερον πλὴν τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων προσαγορεύσαι, ἀλλὰ μὴν οὐδὲ Υἱόν, τῷ ἕνα εἶναι τὸν Μονογενῆ. Τί οὖν αὐτὸ χρὴ καλεῖν; Πνεῦμα ἅγιον, καὶ Πνεῦμα Θεοῦ, καὶ Πνεῦμα ἀληθείας, ἀποστελλόμενον παρὰ Θεοῦ, διὰ Υἱοῦ χορηγούμενον, οὐ δοῦλον, ἀλλ᾽ ἅγιον, ἀγαθὸν, ἡγεμονικόν· Πνεῦμα ζωοποιοῦν, Πνεῦμα υιοθεσίας, ἐπιστάμενον πάντα τὰ τοῦ Θεοῦ. Οὕτω δὴ · καὶ ἐν τῇ Τριάδι ὁ τῆς μονάδος διασωθήσεται λόγος, ἕνα μὲν Πατέρα ὁμολογούντων, καὶ ἕνα Υἱόν, καὶ ἐν Πνεῦμα ἅγιον. Jamvero afferunt argumenta, quibus demonstrent Spiritum sanctum dictum fuisse creaturam: unum quidem ex propheta dicente: Qui firmat lonitruum, et creal spiritum ':allerum vero ex Evangelio: Omnia per ipsum facta sunt s. Αt prophe ticum dictum non ad sanctum Spiritum, sed ad. communem hunc flatum, aeris videlicet spiritum, credimus pertinere. Quod inde patet. Non enim. dixit, Qui creavit spiritumn, sed, Qui creal spiritum. Quemadmodum enim tonitruum ubi sonel est crea tum, in substantia quadam corporali- non est; sed semper voluntate Dei ad terrendos homines productum, feri ac dissolvi solet: ita et spiritus nunc quidem fit, fuente instar luminis aere: rursus vero cessat tuin, cum quod prius movebatur quiescit, secundum voluntatem ejus, qui ad universorum incolumitatem conservationemque gubernat omnia, ut per omnem creaturam et tonitruis et ventis et Κομίζουσι δὲ ἀποδείξεις, πρὸς τὸ κτίσμα εἰρῆσθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, μίαν μὲν ἐκ τοῦ προφήτου λέγοντος· Ὁ στερεών βροντήν, καὶ κτίζων πνεῦμα· ἑτέραν δὲ τὴν ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου ὅτι, Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο. Ἡμεῖς δὲ τὸν προφητικὸν λόγον οὐκ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλ᾽ εἰς τὴν κοινὴν ταύτην πνοήν, τὸ τοῦ ἀέρος πνεῦμα, πεπείσμεθα φέρειν. Δῆλον δὲ ἐκεῖθεν. Οὐ γὰρ εἶπεν, Ο κτίσας πνεῦμα, ἀλλ᾽ Ο κτίζων πνεῦμαι. Ως γὰρ ἡ βροντή οὐκ ἐν ὑποστάσει τινί ἐστι σωματικῇ ἅπαξ κτισθεῖσα, ἀλλ' ἀεὶ πρὸς τὸ τοῦ Θεοῦ βούλημα ἐπὶ φόβῳ τῶν ἀνθρώ των ενεργουμένη γίνεσθαι καὶ διαλύεσθαι πέφυκεν, οὕτω καὶ τὸ πνεῦμα νῦν μὲν γίνεται δίκην ποταμοῦ ῥέοντος τοῦ ἀέρος· πάλιν δὲ παύεται ἀτρεμοῦντος τοῦ πρότερον κινουμένου, κατὰ τὸ βούλημα τοῦ τὰ πάντα ἐπὶ σωτηρίᾳ καὶ συστάσει τῶν ὅλων οἰκονομοῦντος· ὥστε διὰ πάσης τῆς κτίσεως, ἔκ τε βροντῶν καὶ ἀνέμων καὶ τῆς λοιπής δημιουργίας τὸν δημιουργὸν ἀναγγέλλεσθαι. Διόπερ μετὰ τὸ εἰπεῖν· reliquis operibus conditor anuuntietur. Quapropter Ο στερεών βροντὴν, καὶ κτίζων πνεῦμα, φησίν· καὶ ἀπαγγέλλων τοῖς ἀνθρώποις τὸν Χρι στὸν αὐτοῦ. Ὡς γὰρ οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ τοῖς δυναμένοις ἐξ αὐτῶν τὴν τοῦ δημιουργοῦ τέχνην ἀναλογίζεσθαι, οὕτω καὶ βροντῆς ἦχοι, καὶ πνευμάτων κινήσεις, τὸν δημιουργὸν αὐτῶν ἀνακηρύττουσι. Τάχα δ' ἂν τοῦτο καὶ προφητεία εἴη, πρὸς τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Κυρίου φέρουσα· ὅτε ἡ μὲν φωνή, ή γενομένη ἐξ οὐρανοῦ, βροντὴ ἐδόκει τοῖς ἀκούσασιν εἶναι, ἤντινα ἀφῆκεν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, ὥστε δι' αὐτῆς ἀναγγείλαι postquam dixit: Qui firmat tonitruum et creal spiritum, ait: Et qui annuntiat hominibus Christum suum Sicut enim cœli enarrant gloriam Dei iis • qui ex ipsis possunt conditoris artem æstimare: sic etiam tonitrui fragor ac spirituum motas conditorem suum prædicant. Fortasse auteni hoc ipsiin prophetia › est, quæ ad Domini incarnationem spectat; siquidem vox quæ de cœlo facta est, tonitruum esse videbatur audientibus: quam Deus et Pater emisit; ut per eam Christum hominibus annuntiaret. Spiritis autem qui excitati sunt, el mare conturbaAmos iv, 15. • Joan. 1, 3. * ' Amos tv, 13. ibi. Psil xvin, 2, Joan. 19.

runt, sed postmodum quieverunt jussu Domini, vel τὸν Χριστὸν τοῖς ἀνθρώποις· τὰ δὲ πνεύματα τά ipsi ejus Christum hominibus palam annuntiabaut f. At vero illud, Omnia per ipsum facta sunt 5, nequaquam creatum esse Spiritum sanctum nobis ostendit, quasi Spiritus una cum omnibus numeretur. Etenim si unus est Spiritus sanctus- et solus, quomodo qui singuláris cujusdam naturæ est, una cum ominibus comprehendi potest? Et nemo palet hypostasim aboteri, si Spiritum creaturam esse negemus. Nam piæ mentis est, quæ a Scripturis sanctis reticentur, ea vereri de Spiritu sancto dicere: credere vero notitiam ejus, atque accuratam comprehensionem-in futurum sæculum nobis reservari, cum, tempore hoc, in quo veritas per speculum et ænigma videtur ª, transacto, eain contemplationem quæ ad faciem est fuerimus consecuti. Item de Spiritu sancto contra Pneumatomachos, S. Gregorii Thcologi ex oratione de Spiritu sancto. CHIM κινούμενα, καὶ τὴν θάλασσαν συνταράσσοντα, είτε κοπάσαντα τῷ προστάγματι τοῦ Κυρίου, σαφῶς καὶ αὐτὰ ἀνήγγειλε τοῖς ἀνθρώποις τὸν Χριστὸν αὐτοῦ. Τὸ δὲ, Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, οὐδαμῶς ἡμῖν κτι στὸν εἶναι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον παρίστησιν, ὡς συν αριθμουμένου τοῖς πᾶσι τοῦ Πνεύματος. Εἰ γὰρ ἐν Πνεῦμα ἅγιον καὶ μόνον, πῶς ὁ τῆς μοναδικῆς ἐστι φύσεως, τοῖς πᾶσι συμπαραλαμβάνεσθαι δύναται; Καὶ μηδεὶς· οιέσθω αθέτησιν εἶναι τῆς ὑποστάσεως τὴν ἄρνησιν τοῦ κτίσμα εἶναι τὸ Πνεῦμα. Εὐσεβοῦς γάρ ἐστι διανοίας τὰ ἀποσιωπηθέντα ἐν ταῖς ἁγίας Γραφαῖς εὐλαβείσθαι ἐπιφημίζειν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, πεπεῖσθαι δὲ τὴν ἐμπειρίαν αὐτοῦ καὶ ἀκριβῆ και τάληψιν εἰς τὸν ὕστερον ἡμῖν ἀποκεῖσθαι αἰῶνα, όταν, διαβάντες τὸ δι᾿ ἐσόπτρου καὶ ἀἰνίγματος ὁρᾷν τὴν ἀλήθειαν, τῆς πρὸς πρόσωπον θεωρίας άξιω θῶμεν. Έτι περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος κατὰ τῶν Πνευματομάχων, τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ἐκ τοῦ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος λόγου. Εἰ ἦν ὅτε οὐκ ἦν ὁ Πατήρ, ἦν ὅτε οὐκ ἦν ὁ Υἱός. Εἰ ἦν ὅτε οὐκ ἦν ὁ Υἱός, ἦν ὅτι οὐδὲ τὸ Πνεῦ με τὸ ἅγιον. Εἰ τὸ ἂν ἦν ἀπ᾿ ἀρχῆς, καὶ τὰ τρία ἦν. Εἰ τὸ ἐν κάτω βάλλεις, τολμῶ, καὶ λέγω, μηδὲ τὰ δύο θῇς ἄνω. Τίς γὰρ ἀτελούς θεότητος όνησις; Μάλλον δὲ τίς θεάτης, εἰ μὴ τελεία; Τελεία δὲ πῶς, ᾗ λείπε τι πρὸς τελείωσιν; Λείπει δέ πως, μὴ ἐχούσῃ τὸ ἅγιον. Ἔχοι δ᾽ ἂν πῶς, μὴ τοῦτο ἔχουσα; Εἰ γὰρ ἄλλη τις παρὰ τοῦτο ἡ αγιότης, καὶ ἥτις αὕτη νοεῖται, λεγέτω τις ἢ εἴπερ ἡ αὐτή, πῶς οὐκ ἀπ᾿ ἀρχῆς; ὥσπερ ἄμεινον δε τῷ Θεῷ, εἶναι ποτε ἀτελεῖ, καὶ δίχα τοῦ Πνεύματος. Εἰ μὴ ἀπ' ἀρχῆς ἦν, μετ᾿ ἐμοῦ τέτακται, καὶ εἰ μι· κρὸν πρὸ ἐμοῦ· χρόνῳ γὰρ ἀπὸ Θεοῦ τεμνόμεθα. Εἰ τέταχται μετ' ἐμοῦ, πῶς ἐμὲ ποιεῖ θεόν; ἢ πῶς συνάπτει θεότητι; Si fuit tempus cuin non esset Pater, fuit quoque cum non esset Filius. Si fuit tempus non esset Filius, fuit quoque cum ne Spiritus quidem esset. Si unum a principio erat, utique et tria. Si unum dejicis, audax hoc dicam, ne duo quidem superiore loco collocas.. Quæ enim imperfectæ deitatis utilitas:? Imo quæ deitas, si imperfecla? Perfecta autem quomodo erit, in qua ad perfectionem aliquid desideretur? Desideratur enim, si c sanctitate careat. Hanc porro quomodo liabere queat ni Spiritum habeat? S: enim alia quædam præter illum sanctitas est, quæ tandem illa intelligenda sit dicat quispiam: aut, si quidem eadem hæc est, quid afferri potest, quamobrem non jam inde a principio fuerit? Quasi vero præstiterit Deo, aliquando imperfectum exstitisse, ac Spiritus expertem. Si a principio non erat, meæ classis atque ordinis est, etiamsi me nonnihil antecedat. Temporis enim interstitio a Deo dirimimur. Porro si ejusdem mecum classis est, quo pacto me deuin efficit? aut quo pacto cùm deitate conjungit? Ex eadem. oratione. Spiritum sanctum Sadducæi penitus non esse censuerunt; quemadmodum nec angelos, nec resurrectionem: quibus haud scio quid acciderit, ut tot ac tanta de eo in Instrumento Veteri testimonia pro nihilo haberent. Qui autemi apud ethnicos theologiae laude magis excelluerunt, propiusque ad uos accesserunt, per imaginem quamdam ipsum, neo quidem judicio, conceperunt, tametsi in nomine dissenserint, Universitatis nempe mentem, et extrinsecanı mentem, aliisque id genus nominibuseum app. Hantes. Nostrates vero sapientes, partim vin quandam et facultatem ipsum existimarunt, partim creaturant, partim Deum, partim, utro ροus nomine vocandus cssel, minime certum Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον Σαδδουκαίοι μὲν οὐδὲ εἶναι τὸ παράπαν ἐνόμισαν· οὐδὲ γὰρ ἀγγέλους, οὐδὲ ἀνάτισιν· οὐκ οἶδ᾽ ὅθεν τὰς τοσαύτας περὶ αὐτοῦ μαρτυρίας ἐν τῇ Παλαιᾷ διαπτύσαντες. Ελλήνων δὲ οἱ θεολογικώτεροι, καὶ μᾶλλον ἡμῖν προσεγγίσαντες, ἐφαντάσ θησαν μὲν, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ· περὶ δὲ τὴν κλήσιν διηνέγ θησαν, νοῦν τοῦ παντὸς, καὶ τὸν θύραθεν νοῦν, καὶ τά τοιαῦτα προσαγορεύσαντες. Τῶν δὲ καθ' ἡμᾶς σοφῶν, οἱ μὲν ἐνέργειαν τοῦτο ὑπέλαβον, οἱ δὲ κτίσμα, οἱ δὲ Θεὸν, οἱ δὲ οὐκ ἔγνωσαν ὁπότερον τούτων, αἰδοί της Γραφῆς ὤ; φασιν, ὡς οὐδὲν ἕτερον σαφώς δηλωσά σης. Καὶ διὰ τοῦτο, οὔτε σέβουσιν, οὔτε ἀτιμάζουσι, μέσως πως περὶ αὐτοῦ διακείμενοι, μᾶλλον δὲ καὶ λίαν ἀθλίως. Καὶ τῶν Θεὸν ὑπειληφότων, οἱ μὲν ἄχρι 1 Matth viii. 21, 27. 3 Juan. 1, 5. 1 Cor. xii, 13.

TIT. XII. διανοίας εἰσὶν εὐσεβεῖς, οἱ δὲ τολμῶσιν εὐσεβεῖν καὶ et exploratum habuerunt, ea, ut aiunt, ratione τοῖς χείλεσιν. Αλλων δὲ ἤκουσα μετρούντων θεότητα ducti, quod Scriptura neutrum horum plane σοφωτέρων. οἱ τρία μὲν εἶναι καθ' ἡμᾶς ὁμολο aperteque demonstrasset. Ac proinde nec ipsum γοῦσι τὰ νοούμενα, τοσοῦτον δὲ ἀλλήλων διέστησαν, venerantur, nec contemnunt, sed medio quodam ὡς τὸ μὲν, καὶ οὐσίᾳ καὶ δυνάμει ποιεῖν ἀόριστον· modo, vel potius misere perditeque erga eum allτὸ δὲ, δυνάμει μὲν, οὐκ οὐσίᾳ δέ· τὸ δὲ ἀμφοτέροις ciuntur. Ex his porro qui Deum ipsum credunt, alii περιγραπτόν· ἄλλον τρόπον μιμούμενοι, τους δη animo tenus pii atque orthodoxi sunt; alil labiis μιουργόν, καὶ συνεργόν, καὶ λειτουργὸν ὀνομάζοντας, quoque ipsis pietatem profiteri non verentur. Alios καὶ τὴν ἐν τοῖς ὀνόμασι τάξιν καὶ χάριν, τῶν πρα- etiam quosdam sapientiores audivi, qui divinitatem γμάτων ἀκολουθίαν εἶναι νομίζοντας. metiuntur, ac tria quidem, perinde ac nos, intelligi confitentur, sed ea ita inter se disjungunt, ut unum eorum et essentia et potestate, infinitum staluant, alterum potestate, non item essentia, postremum utroque circumscriptum. Sic alio quodam modo cos Imitantur, qui opificem, et cooperarium, et ministrum nominant, atque ordinem et gratiam, ናወ nominibus inest, rerum quoque seriem esse arbitrantur. Ἡμῖν δὲ πρὸς μὲν τοὺς οὐδὲ εἶναι ὑπειληφότας, οὐδεὶς λόγος, ἢ τοὺς ληροῦντας ἐν Ελλησιν. Μηδὲ γὰρ ἁμαρτωλῶν· ἐλαίῳ πιανθείημεν εἰς τὸν λόγον. Πρὸς δὲ τοὺς ἄλλους οὕτω διαλεξόμεθα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἢ τῶν καθ ἑαυτὸ ὑφεστηκότων, πάντως ὑποθετέον, ἢ τῶν ἐν ἑτέρῳ θεωρουμένων· ὧν τὸ μὲν, οὐσίαν καλοῦσιν οἱ περὶ ταῦτα δεινοί, τὸ δὲ, συμβεβηκός. Εἰ μὲν οὖν συμβέβηκεν, ἐνέργεια τοῦτο ἂν εἴη Θε. Τί γαρ ἕτερον, ἢ τίνος; τοῦτο γὰρ πως μᾶλλον, καὶ φεύγει σύνθεσιν. Καὶ εἰ ἐνέργεια, ενεργηθήσεται δηλονότι ο οὐκ ἐνεργήσει, καὶ ὁμοῦ τῷ ἐνεργηθῆναι, παύσεται. Τοιοῦτον γὰρ ἡ ἐνέργεια. Πῶς οὖν ἐνεργεῖ, καὶ τάδε λέγει, καὶ ἀφορίζει, καὶ λυπεῖται, καὶ παροξύνεται, καὶ ὅσα κινουμένου σαφῶς ἐστιν, οὐ κινήσεως; Εἰ δὲ οὐσία τις, οὐ τῶν περὶ τὴν c οὐσίαν, ἤτοι κτίσμα υποληφθήσεται, * Θεός· μέσον γάρ τι τούτων, ήτοι μηδετέρου μετέχον; ἢ ἐξ ἀμφοῖν σύνθετον, οὐδ' ἂν οἱ τοὺς τραγελαφους πλάτ τοντες ἐννοήσαιεν. Αλλ' εἰ μὲν κτίσμα, πῶς εἰς αὐτὸ πιστεύομεν, ἢ ἐν αὐτῷ τελειούμεθα; οὐ γὰρ ταυτόν ἐστι πιστεύειν εἰς τι, καὶ περὶ αὐτοῦ πιστεύειν. Τo μὲν γὰρ ἐστι θεότητος, τὸ δὲ παντὸς πράγματος. Εἰ δὲ Θεὸς, ἀλλ᾽ οὐ κτίσμα, οὐδὲ ποίημα, οὐδὲ σύνδουλον, οὐδ᾽ ὅλως τὶ τῶν ταπεινῶν ὀνομάτων. ficimur? Neque enim idem est, credere in aliquid, et hoc cuilibet rei. Si autem Deus, certe nec creatura est, nec factura, nec conservus, nec denique ullum alind humile atque abjectum nomen. Ενταῦθα σὸς ὁ λόγος, αἱ σφενδόναι πεμπέσθω σαν, οι συλλογισμοί πλεκέσθωσαν. "Η ἀγέννητον πάν τως, ή γεννητόν. Καὶ εἰ μὲν ἀγέννητον, δύο τὰ άναρχα. Εἰ δὲ γεννητόν, ὑποδιαίρει πάλιν· ἢ ἐχ τοῦ Πατρὸς τοῦτο, ἢ ἐκ τοῦ Υἱοῦ. Καὶ εἰ μὲν ἐκ τοῦ Πατρὸς, Υἱοὶ δύο καὶ ἀδελφοί. Σὺ δέ μοι πλάττε καὶ διδύμους, εἰ βούλει, ἢ τὸν μὲν πρεσβύτερον, τὸν δὲ νεώτερον· ἐπειδὴ λίαν εἴ φιλοσώματος. Εἰ δὲ ἐκ τοῦ Υιού, πέφηνε, φησί, καὶ υἱωνὸς ἡμῖν Θεός· οὗ τί ἂν γένοιτο παραδοξότερον; ταῦτα μὲν οὖν οἱ σοφοὶ τοῦ κακοποιῆσαι, τὰ δὲ ἀγαθὰ γράφειν οὐ θέλοντες. Ἐγὼ δὲ εἰ μὲν δώρων ἀναγκαίαν τὴν διαίρεσιν, ἐδεξάμην ἂν τὰ πράγματα, οὐ φοβηθεὶς τὰ ὀνόματα. Οὐ γὰρ, ἐπειδὴ κατά τινα σχέσιν υψηλοτέραν Υἱὸς ὁ Υιός, οὐ δυνηθέντων ἡμῶν ἄλλως, ἢ οὕτως ἐνδείξασθαι τὸ ἐκ • Ephes. iv, 50. • Psal. cxL, 5. • Act. XIH, &. Nos vero, nec cum iis qui ne Spiritum quidem esse censent, nec cum nugatoribus ethnici verba illa commutabimus. Absit cuin ut peccatoruin oleo sermonem nostrum impinguemus '. Cum cateris autem ad hunc modum disputabimus: Spiritus sanctus, vel ex eorum numero, quae per se subsistunt, omnino statuendus est, vel inter ea collocandus, quæ in alio considerantur; quorum alterum substantiam, alterum accidens vocant, qui liarum rerum scientiam callent. Ac si quidem accilens, vis utique et facultas quaedam Dei fuerit. Quid enim aliud, aut cujus? Hoc profecto magis consentaneum, compositionisque expers. Si vis et facultas, agetur haud dubie, non agel: simulque, ut actus fuerit, desinet. Ejusmodi quippe est actus natura. Qui fi ergo, ut agat ipse, atque hæc et illa dicat, et segreget, et contristetur ³ et ad iram incitetur, et quacunque rei motu agi tatæ perspicue· sunt, non autem motionis ipsius? Sin autem substantia est, non accidens, vel creatura censebitur, vel Deus. Medium enim aliquid inter hvc, aut quod neutrius particeps sit, aut ex utroque compositum atque conflatum, ne ii quidem, qui tragelaplos confuxerunt, intelligere queant. Si creatura, quomodo in cum credimus, aut in eo percredere de aliquo. Illud enim divinitati convenit, " Jam lingua tua ad disputandum prosiliat,.- funda jactentur, argumenta nectantur. Aut ingenitus omnino est, inquis, aut genitus. Si ingenitas, ergo duo erunt principii expertes. Si autem genitus, rursus suibdividis: aut ex Patre genitus est, aut ex Filio. Si ex Patre, duo igitur sunt Filii ae iratres. Genellos etiain finge, si lubet, aut alterum natu majorem, alterum minorem; cum ita corporeis rebus inmersus es. Si autem ex Filio, jam nobis, inquies, nepos Deus exstitit. Quo quid absurdius Gigi possit? Hæc homines ad malefaciendum sapientes et ingeniosi, bona autem seribere recsantes. Ego vero, si divisionem hanc necessarianı viderem, res ipsas profecto excepissem, nomina nihil veritus. Non enim, quia secundum excelsio- * Jerem. 1, 22.

ἀναγκαῖον εἶναι τὰς κάτω κλήσεις, καὶ τῆς ἡμετέ ρας συγγενείας, μεταφέρειν ἐπὶ τὸ θεῖον. Η τάχα ἂν σύ γε καὶ ἄῤῥενα τὸν Θεὸν ἡμῖν ὑπολάβοις, κατά τὸν λόγον τοῦτον, ὅτι Θεὸς ὀνομάζεται, καὶ Πατήρ; καὶ θῆλύ τι τὴν θεότητα, ὅσον ἐπὶ ταῖς κλήσεσι, καὶ τὸ Πνεῦμα ουδέτερον, ότι μή γεννητικόν; εἰ δέ σοι καὶ τοῦτο παιχθείη, τῇ ἑαυτοῦ θελήσει τὸν Θεὸν συγγενόμενον, κατὰ τοὺς παλαιοὺς λήρου; καὶ μύθους, γεννήσασθαι τὸν Υἱὸν, εἰσήχθη τις ἡμῖν καὶ Μαρκίωνος, καὶ Βαλεντίνου Θεός αρρενόθηλυς, τοῦ τοὺς καινοὺς αἰῶνας ἀνατυπώσαντος. rem quamdam relationem Filius est Filius (quod τοῦ Θεοῦ καὶ ὁμοούσιον, ἤδη καὶ πάσας οιητέον videlicet aliter, quam hoc modo, indicare nequeamus id quod ex Deo est, essentiaque idem cum ipso), idcirco terrena quoque omnia cognationisque nostre nomina ad Deum necessario transferenda esse putandum est. Alioqui, quid impedit, quominus eadem ratione masculum, Deum nostrum existimes, quoniam Deus et Pater nominatur? Ac femineum quiddam, Deitatem, quantum quidem ex vocis genere æstimari potest? Et denique Spiritum, neutrum, quoniam nihil gignit? Quod si juxta veteres fabulas et nugas boc quoque modo luseris, ut dicas, Deum cum voluntate sua congressum Filium genuisse, Marcionis quidem ac Valentini, qui novos æonas commentus est, hermaphroditum quemdam Deum induxeris. Quoniam porro divisionem Luam priman, qua inter ingenitum et genitum nihil medium esse arbitraris, haudquaquam admittimus, protinus tibi cum praeclara tua divisione fratres illi et nepotes peribunt, ut qui, primo illo disputationis tuæ capite, quasi multiplicis cujusdam nexus initio primo soluto,simul quoque soluti ac dilapsi sint, atque • divinitatis doctrina sese subduxerint. Ubi enim, qusso, pones id, quod procedit, quod quidem inter duas divisionis tuæ partes interjectum esse constat, atque a theologo, multo te præstantiori, uimirum a Salvatore nostro, introducitur? Nisi forte, propter tertium tuum Testamentum, vocem illam ex Evangeliis sustuleris, Spiritus sanctus, qui ο Palre procedit '; qui, quatenus ab illo procedit, creatura non est: qualenus rursus genitus non est, G Filius non est: quatenus autem inter ingenitum εἰ genitum medius est, Deus est. Atque ita vitatis syllogisuorum tuorum laqueis, Deus manifeste apparuit, divisionibus tuis frinior et valentior. Quæ ergo est hac processio? iuquies. Dic tu quæ Patris ingenitura sit, et ego Filii generationem, ea Spiritus processionem explicare aggrediar, quo fet ut ambo delireaus, iu Dei mysteria oculos injicientes: idque qui tandem? Nempe qui ne ea quidem, quæ autc pedes sunt, scire, nec arenam maris, aut pluvia gultas, et dics sæculi enumerare possumus. nedum in Del profunda penetrare, naturæque adeo arcanæ, atque omnem rationis facultatem usque adeo superantis rationes reddere. Ex eadem oratione. Quid ergo est, inquiunt, quod Spiritui deest, ad hoc ut sit Filius? Nisi enim aliquid deesset, Filius essct. Deesse nibil dicimus. Non enim Deo quidquam deest. Verum manifestationis, ut ita dicam, muquæque corum relationis differentia, diversa quoque ipsis nomina procreavit. Neque enim Filio aliquid deest, ad lioc ut sit Pater (nec enimf defectus est filiatio), nec propterea lainen Pater est. Alioqui eadem ratione Patri aliquid deerit, ad hoc ut sit-Filius. Nec enim Pater Filius est. Sed hæc defectum procul dubio undequaque non arguunt, nec essentiæ submissionem: quin potius ex his verbis: Quod geniIus non sit, el quod genitus, et quod procedat, học • Juan. xv, 26. Ἐπεὶ δέ σου τὴν πρώτην διαίρεσιν οὐ δεχό μεθα, τὴν μηδὲν ἀγεννήτου καὶ γεννητου μέσον ὑπο λαμβάνουσαν, αὐτίκα οιχήσονταί σοι μετὰ τῆς σεμνή, διαιρέσεως οἱ ἀδελφοὶ καὶ οἱ υἱωνοί, ὥσπερ τινὸς δεσμοῦ πολυπλόκου τῆς πρώτης ἀρχῆς διαλυθείσης, συνδιαλυθέντες, καὶ τῆς θεολογίας ύποχω ρήσαντες. Ποῦ γὰρ θήσεις τὸ ἐκπορευτόν, είπέ μοι, μέσον ἀναφανὲν τῆς σῆς διαιρέσεως, καὶ παρὰ κρείσσονος ἢ κατὰ σὲ θεολόγου, τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν, εἰσαγόμενον; Εἰ μὴ τὴν φωνὴν ἐκείνην τῶν σῶν ἐξεῖλες Εὐαγγελίων, διὰ τὴν τρίτην σου Διαθήκην, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, δ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται· δ καθ᾽ ὅσον μὲν ἐκεῖθεν ἐκπορεύεται, οὐ κτί σμα· καθ' ὅσον δὲ οὐ γεννητόν, οὐχ Υἱός· καθ' ὅσον δὲ ἀγεννήτου καὶ γεννητου μέσον, Θεός. Καὶ σου τὰς τῶν συλλογισμῶν ἄρχυς διαφυγών; ἀναπέφηνε, τῶν σῶν διαιρέσεων Τίς οὖν ἡ ἐκπόρευσις; Εἰπὲ σὺ τὴν ἀγεννησίαν τοῦ Πατρός, κἀγὼ τὴν γέννησιν τοῦ Υἱοῦ φυσιολογήσω, καὶ τὴν ἐκπόρευσιν τοῦ Πνεύματος, καὶ παραπληκτί σομεν ἄμφω εἰς Θεοῦ μυστήρια παρακύπτοντες· καὶ ταῦτα τίνες; Οἱ μηδὲ τὰ ἐν ποσὶν εἰδέναι δυνάμενοι, μηδὲ ψάμμον θαλασσῶν, καὶ σταγόνας ὑετοῦ, καὶ ἡμέρας αἰῶνος ἐξαριθμεῖσθαι, μὴ ὅτι γε θεοῦ βάθεσιν εμβατεύειν, καὶ λόγον ὑπέχειν τῆς οὕτως ἀῤῥήτου καὶ ὑπὲρ λόγον φύσεως. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. ஜீவ Θεὸς ισχυρότερος. Τί οὖν ἐστι, φησίν, δ λείπει τῷ Πνεύματι, πρὸς τὸ εἶναι Υϊν; Εἰ γὰρ μὴ λείπόν τι ἦν, Υἱὸς ἂν ἦν. Οὐ λείπειν φαμέν· οὐδὲ γὰρ ἄλλε πῆς Θεός· τὸ δὲ τῆς ἐκφάνσεως, ἵν' οὕτως είν πω, ἢ τῆς πρὸς ἄλληλα σχέσεως διάφορον, διάφορον αὐτῶν καὶ τὴν κλῆσιν πεποίηκεν. Οὐδὲ γὰρ τῷ Υἱῷ λείπει τι πρὸς τὸ εἶναι Πατέρα (οὐδὲ γὰρ ἔλλει ψις ἡ υἱότης), ἀλλ' οὐ παρὰ τοῦτο Πατήρ. Η οὕτω γε καὶ τῷ Πατρὶ λείπει τι πρὸς τὸ εἶναι γένο οὐ γὰρ Υἱὸ; ὁ Πατήρ. 'Αλλ' οὐκ ἐλλείψεως ταῦτά ποθεν, οὐδὲ τῆς κατὰ τὴν οὐσίαν ὑφέσεως· αὐτὸ δὲ τ', Μὴ γεγενῆσθαι, καὶ τὸ γεγενῆσθαι, καὶ τὴ ἐκπορεύεσθαι, τὸν μὲν Πατέρα, τὸν δὲ Υἱὸν, τὴ

δὲ. · TIT. XII. τοῦθ' ὅπερ λεγεται, Πνεῦμα ἅγιον προσ- electum est, ut alius Pater, alius Filius, alius Spiηγόρευσεν, ἵνα τὸ ἀσύγχυτον σώζηται τῶν τριῶν ὑπο- ritus sanctus appelletur, atque ita inconfusa trium στάσεων ἐν τῇ μιᾷ φύσει τε καὶ ἀξίᾳ τῆς θεότητος. personarum distinctio in una divinitatis natura et Οὔτε γὰρ ὁ Υἱὸς Πατὴρ (εἷς γὰρ Πατήρ), ἀλλ' ὅπερ dignitate conservetur. Neque enim Filius est Pater ὁ Πατήρ· οὔτε τὸ Πνεῦμα Υιός, ὅτι ἐκ τοῦ Θεοῦ (unus enim est Pater), sed est id quod Pater: nec εῖς γὰρ ὁ Μονογενής), ἀλλ᾽ ὅπερ ὁ Υἱός· ἐν τὰ Spiritus est Filius, quia ex Deo est unus enim τρία τῇ θεότητι, καὶ τὸ ἓν τρία ταῖς ἰδιότησιν· ἵνα Unigenitus), sed est id quod Filius: tria hæc μήτε τὸ ἐν Σαβέλλιον ᾖ, μήτε τὰ τρία τῆς πονηρᾶς unum, si divinitatem spectes, et unum tria, si διαιρέσεως. proprietatum rationem habeas; ut nec unum Sabellió faveat, nec tria pestiferæ divisioni, quæ hac tempestate viget. νῦν Quid ergo? Spiritus sanctus est Deus? Maxime. Consubstantialis igitur? Prorsus, siquiden Deus. Da igitur mihi, inquis, ex eodem aliud esse Filiuin, aliud, quod Filius non sit, et tamen ejusdem cum Billo substantiæ, ac Deum, et Deum admittam. Da tu quoque mihi Deum alium, Deique naturam, et tibi eamdem Triuitatem cun iisdemi nomiuibus ac rebus dabo. Cum vero Deus unus, atque una suprema natura sit, uude tandem shuilitudinem tibi repræsentabo? An rursus postulas ex terrenis et buinanis eam duci? Valde profecto turpe est, nec turpe modo, sed etiam valde stultum et inane, ex humilībus rebus, superarum cœlestiumque simulacrum sumere, reruinque certarum atque constantium ex fluxa fra gilique natura, quodque Isaias ait viventia in mortuis requirere '. El tamen admitar, quando ita vis, linc quoque nonnullam oration: nostræ opem afferre. Aique alia quiden prætermittenda duco, etsi nulla Τί οὖν; Θεὸς τὸ Πνεῦμα; Πάνυ γε. Τί οὖν, ὁμοούσιον; Είπερ Θεός. Δὺς οὖν μοι, φησὶν, ἐκ τοῦ αὐτοῦ, τὸ μὲν Υἱόν, τὸ δὲ οὐχ Υἱόν, εἶτα ὁμοούσια, καὶ δέχομαι Θεόν, καὶ Θεόν. Δός μοι καὶ σὺ ἄλλον Θεὸν, καὶ φύσιν Θεοῦ, καὶ δώσω σοι τὴν αὐτὴν Τριάδα μετὰ τῶν αὐτῶν ὀνομάτων τε καὶ πραγμάτων. Εἰ δὲ εἷς ὁ Θεός τε καὶ μία φύσις ἡ ἀνωτάτω, πόθεν παραστήσω σοι τὴν ὁμοίωσιν; "Η ζητεῖς πάλιν ἐκ τῶν κάτω καὶ τῶν περὶ σέ; Λίαν μὲν αἰσχρὸν, καὶ οὐκ αἰσχρὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ μάταιον ἐπιεικῶς, ἐκ τῶν κάτω τῶν ἄνω τὴν εἰκασίαν λαμβάνειν, καὶ τῶν ἀκινήτων ἐκ τῆς ῥευ στῆς φύσεως, και, 8 φησιν Ησαΐας, ἐκζητεῖσθαι τὰ ζῶντα ἐν τοῖς νεκροῖς. Ὅμως δὲ πειράσομαι, σὴν χάριν, κἀντεῦθεν δοῦναί τινα τῷ λόγω βοήθειαν. Τὰ μὲν οὖν ἄλλα παρήσειν μοι δοκώ, πολλὰ ἂν ἔχων ἐκ τῆς περὶ ζώων ἱστορίας εἰπεῖν, τὰ μὲν ἡμῖν γνώριμα, τὰ δὲ τοῖς ὀλίγοις· ὅσα περί τὰς τῶν ζώων γενέσεις ή φύσις ἐφιλοτεχνήσατο. de animalium historia commemorare queam, parΓεννᾶσθαι γὰρ λέγεται, οὐκ ἐκ τῶν αὐτῶν τὰ αὐτὰ tiui nobis nota, partim paucis cognita, qua circa μόνον, οὐδὲ ἐξ ἑτέρων ἕτερα, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἑτέ animantium ortus ac generationes natura miro arρων τὰ αὐτὰ, καὶ ἐκ τῶν αὐτῶν ἕτερα. Εἰ δέ * tificio edidit. Gigni etenim dicuntur, non modo ex πιστὸς ὁ λόγος, καὶ ἄλλος ἐστὶ τρόπος γεννήσεως, iisdem eadem, atque ex diversis diversa; sed etian αὐτό τι ὑφ' ἑαυτοῦ δαπανώμενον καὶ τικτόμενον. eadem ex diversis, ac diversa ex iisdem. Quod si Εστι δὲ & καὶ ἐξίσταται πως ἑαυτῶν, ἐξ ἄλλων etiam cuiquam fdem facit hic sermo, alius est geζώων εἰς ἄλλα μεθιστάμενά τε καὶ μεταποιούμενα, neratiouis modus, ut idem animal a seipso cousuφιλοτιμίᾳ φύσεως. Ηδη δὲ καὶ τοῦ αὐτοῦ, τὸ μὲν matur et procreetur. Sunt etiam quæ, velut quadamn οὐ γέννημα, τὸ δὲ γέννημα, πλὴν ὁμοούσια· ὃ καὶ naturæ magnificentia, a seipsis quodammodo deτῷ παρόντι πως μᾶλλον προσέοικεν. Εν δέ τι τῶν 8. iscal, atque ex aliis animalibus in alia transeant ἡμετέρων εἰπὼν, δ καὶ πᾶσι γνώριμον, ἐφ᾽ ἕτερον atque immutentur. Quinetiam idem animal, partim μεταβήσομαι λόγον. non genitum, partim genitum, et tamen ejusdein substantiæ reperire est: quod quidem ad præsentis quæstionis similitudinem propius accedit. Unum quiddam ex nostris ubi commemoravero, quod etiam nemini ignotum est, alio postea transibit oratio. Ο Αδάμ τί ποτε ἦν; Πλάσμα Θεοῦ. Τί δαι ἡ Βία; Τμῆμα τοῦ πλάσματος. Τί δαὶ ὁ Σήθ; Αμφοτέρων γέννημα. Αρ' οὖν ταυτόν σοι φαίνεται πλάσμα, καὶ τμῆμα, καὶ γέννημα; Πῶς οὕ; Ομοού σια δὲ ταῦτα, ἢ τί; Πῶς δ᾽ οὔ; Ὁμολόγηται οὖν καὶ τὰ διαφόρως ὑποστάντα τῆς αὐτῆς εἶναι οὐ σίας ἐνδέχεσθαι. Λέγω δὲ ταῦτα, οὐκ ἐπὶ τὴν θεό τητα φέρων την πλάσιν, ἢ τὴν τομὴν, ἤ τι τῶν ὅσα σώματος (μή μοί τις ἐπιφυέσθω πάλιν τῶν λογομά χων), ἐπεὶ δὲ τούτων θεωρῶν, ὡς ἐπὶ σκηνῆς, τὰ νοούμενα. Οὐδὲ γὰρ οἷόν τε τῶν εἰκαζομένων οὐδὲν πρὸς πᾶσαν ἐξικνείσθαι καθαρῶς τὴν ἀλήθειαν. Καὶ 'Isa. vitt, 19. Quid tandem Adamus erat? Dei figmentun. Quid Eva? Figmenti segmentum. Quid Seth? Utriusque soboles. Idemne porro tibi esse videntur, ligmentum, segmentum, et soboles? Quidni? Age, ejusdemne hæc essentiæ inter se sunt, an diversæ? Ejusdem. In confesso igitur est, ut, quæ varie exsistunt, eamdemn tamen essentiam habeant. Nec vero hæc eo a me dicuntur, quod fictionem, aut sectionem, aut aliquid aliud ex his, quæ corporis natura fert, in divinitatem conferam (nec enim mihi rursus pugnax quispiam argutator insidiose unmineat), sed ut in his rebus ca, velut in scena, spe-

ctem, quæ non nisi intellectu percipiuntur. Neque τί ταῦτα, φασίν; Οὐ γὰρ τοῦ ἑνός, τὸ μὲν γέννημα, enim Beri potest, ut imago ulla et similitudo, rei veritatem plane perfecteque assequatur. Sed dicunt, quorsum hæc? Nec enim unius ejusdemque, alter Filius, alter aliud quidquam. Quid igitur? Eva et Seth, nonne ex eodem Adamo sunt? Ex quo enim alio? Virum autem ambo ex eo geniti sunt? Minine. Quid ergo? Altera segmentum est, alter filius: atqui ambo inter se idem sunt: homines enim: nemo est, qui inficietur. Desinesne igitur 'adversus Spiritum dimicare, quasi videlicet aut genitus omnino sit, aut consubstantialis non sit, nec Deus, præsertim cum ex humana quoque similitudine sententiam nostram haudquaquam impossibilema esse intellexeris? τὸ δὲ ἄλλο τι. Τί αὖν; Ἡ Εύα καὶ ὁ Σήθ, οὐχὶ τοῦ - αὐτοῦ τοῦ ᾿Αδάμ; Τίνος γὰρ ἄλλου; Η καὶ ἀμφά τεροι γεννήματα; Οὐδαμῶς. ᾿Αλλὰ τί; Τὸ μὲν τμή μα, τὸ δὲ γέννημα· καὶ μὴν ἀμφότεροι ταυτὸν ἀλο λήλοις· ἄνθρωποι γάρ οὐδεὶς ἀντερεί. Παύτῃ οὖν ἀπομαχόμενος πρὸς τὸ Πνεῦμα, ὡς ἡ γέννημα πάντως, ἢ μὴ ὁμοούσιον, μηδὲ Θεὸν, καὶ ἐκ τῶν ἀν θρωπίνων τὸ δυνατὸν λαβὼν τῆς ἡμετέρας υπολή ψεως; Ex eadem oratione. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Αλλά τίς προσεκύνησε τῷ Πνεύματι, φησίν; τίς ἢ τῶν παλαιῶν, ἡ τῶν νέων; τίς δὲ προσηύ ξατο; ποῦ δαὶ τὸ χρῆναι προσκυνεῖν ἢ προσπόθεν τοῦτο λαβών εύχεσθαι γέγραπται; καὶ ἔχεις; Τὴν μὲν τελεωτέραν αἰτίαν ἀποδώσομεν ὕστερον, ἡνίκα ἂν περὶ τοῦ ἀγράφου διαλεγώμεθα· νῦν δὲ τοσοῦτον εἰπεῖν ἐξαρκέσει· Τὸ Πνεῦμά ἐστιν ἐν ᾧ προσκυνοῦμεν, καὶ δι' οὗ προσευχόμεθα. Πνεύμα γὰρ, φησίν, ὁ Θεὸς, καὶ τοὺς προσκυνοῦντας αὐ τὸν, ἐν Πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν· καὶ πάλιν· Τὸ γὰρ τί προσευξόμεθα, καθ' δ δεῖ, οὐκ οἴδαμεν, ἀλλ' αὐτὸ τὸ Πνεῦμα υπερεντυγ χάνει ὑπὲρ ἡμῶν στεναγμοῖς ἀλαλήτοις· και, Προσεύξομαι τῷ Πνεύματι, προσεύξομαι δὲ καὶ τῷ νοτ· τοῦτ' ἔστιν, ἐν νοῖ καὶ Πνεύματι. Το οὖν προσκυνεῖν τῷ Πνεύματι, ἢ προσεύχεσθαι, οὐδὲν ἄλλο εἶναί μοι φαίνεται, ἢ αὐτὸ ἑαυτῷ τὴν εὐχὴν προσάγειν καὶ τὴν προσκύνησιν. Ὁ τὶς οὐκ ἂν ἐπαινέσεις τῶν ἐνθέων, καὶ τῶν εὖ εἰδότων, ὅτι καὶ ἡ τοῦ ἑνὸς προσκύνησις, τῶν τριῶν ἐστι προσκύ νησις, διὰ τὸ ἐν τοῖς τρισὶν ὁμότιμον τῆς ἀξίας, καὶ τῆς θεότητος; Καὶ μὴν οὐδὲ ἐκεῖνο φοβηθήσομαι, τὸ πάντα διὰ τοῦ Υἱοῦ γεγονέναι λέγεσθαι, ὡς ἑνὸς τῶν πάντων ὄντος καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Πάντα γὰρ ὅσα γέγονεν, είρηται, οὐχ ἁπλῶς ἅπαντα· οὐδὲ γὰρ ὁ Πατήρ, οὐδ' ὅσα μὴ γέγονεν. Δεῖξον ὅτι γέγονε, καὶ τότε τῷ Υἱῷ δὸς, καὶ τοῖς κτίσμασι συναρίθμησον. Ἕως δ' ἂν μὴ τοῦτο δεικνύεις ν οὐδὲν τῷ περιληπτικῷ βοηθῇ πρὸς ἀσέβειαν. Εἰ μὲν γὰρ γέγονε, διὰ Χριστοῦ πάντως· οὐδὲ αὐτὸς ἀρ νήσωμαι. Εἰ δὲ οὐ γέγονε, πῶς ἢ τῶν πάντων ἕν, ἢ διὰ Χριστοῦ: Παῦσαι οὖν καὶ τὸν Πατέρα και χῶς τιμῶν κατὰ τοῦ Μονογενούς (κακὴ δὲ τιμή κτίσμα διδόντα τὸ τιμιώτερον ἀποστερεῖν Υιόν), καὶ τὸν Υἱὸν κατὰ τοῦ Πνεύματος. Οὐ γὰρ ὁμοδούλου δημιουργός, ἀλλ' ὁμοτίμῳ συνδοξαζόμενος. Μηδὲν μετὰ σεαυτοῦ θῇς τῆς Τριάδος, μὴ τῆς Τριάδος έχει πέσῃς. Μηδενὶ περικόψῃς τὴν μίαν ὁμοίως σε βάσμιον. Ως ὅτι ἂν τῶν τριῶν καθέλῃς, τὸ πᾶν ἔσῃ καθῃρηκώς, μᾶλλον δὲ τοῦ παντὸς ἐκπεπτωκώς. Βέλ τιον μικρὰν τῆς ἑνώσεως φαντασίαν λαβεῖν, ἢ παν τελῆ τολμῆσαι δυσσέβειαν. Sed quis, inquies, Spiritum adoravit? Quis, vel veterum, vel recentium? Quis eum oravit? Quo Scripturæ loco eum adorandum aut orandum esse proditum est? Unde hoc hausisti? Nos hujus rei pleniorem causam postea reddemus, cum de non scriptis dogmatibus disseremus. Nunc vero hoc dicere sufficiet. Spiritus est, in quo adoramus, et per quem oramus. Spiritus enim, inquit, est Deus: atque eos, qui ipsum adorant, in Spiritu et veritate oporLet adorare s. Ac rursus, Quid enim oremus, quem admodum oportet, nescimus. Sed Spiritas ipse interpellat pro nobis gemitibus inenarrabilibus *. Et alio loco: Orabo Spiritu, orabo et mente id est, in mente et Spiritu. Ergo Spiritu adorare, vet orare, mibi nihil aliud esse videtur, quam ipsum sibiipsi orationem vel adorationem offerre. Eainque sententiam quis est qui non comprobaturus sit, de magnis ac divinis viris loquor, quique probe norunt, unius adorationem trium adorationem esse, propter squalem trium personarum dignitatem ac divinitatem? Sed ne illud quidem extimescam, quod omnia per Filium facta esse dicuntur, tanquam in rerum universitatem Spiritus quoque sanctus aggregandus sit. Omnia enim, quæcunque facta sunt, dicit dicit evangelista *, non omnia simpliciter. Nam ne ipse quidem Pater, nec omnia ea, quæ facta non sunt. Proba ergo Spiritum factum ac procreatum esse, ae tum Pilio eum da, et in creaturarum numero colloca. Quandiu autem id probare atque ostendere nequiveris, nihil tibi ad impietatem adjumenti complexio illa allatura est. Si enim factus est, per Christum utique: ne ipse quidem inficias iveró. Si autem factus non est, quoruodo, ac rerum universarum numero includetur, aus per Christum factus erit. Proinde desine, et Pairent, in Filii contumelium male honorare (malus enim honorest, PaWsm Filio privare, uicunque eum præstantioren creaturam esse concesseris), et Filium in Spiritus zaueti ignominiam. Non enim conservi opifex est, sed cum eo, qui pari dignitate est, glorifcatur. Nihil Trinitati ex teipso tribue, ne a Trinitate excidas. Nullo modo unam illam naturam ac peræque vene1 Joan. iv, 24. • Rom vult, 26. 1 Cor. 1, 15. s Joan. 1, 3. s ibid. οὖν.

- ΤΙΤ. ΧΙ. randam trunca. Alioqui si quid ex tribus everteris, totum everteris, imo a toto excideris. Pr:rstat exiguum quoddam uniomis illius simulacrum capere, quam profligata quadam audacia in omnem impie atem prorumpere. Εχει δὲ ἡμῖν ὁ λόγος ἀπ' αὐτὸ τὸ κεφάλαιον καὶ στένω μὲν, ὅτι πάλαι τεθνηκὸς ζήτημα, καὶ τῇ πίστει παραχωρήσαν, νῦν ἀνακαινίζεται· στῆναι δὲ ὅμως ἀναγκαῖον πρὸς τοὺς λογολέσχας, καὶ μὴ ἐρήμην ἀλῶναι, Λόγον ἔχοντας, καὶ συνηγοροῦντας Πνεύματι. Εἰ Θεός, φασὶ· καὶ Θεὸς, καὶ Θεός, πῶς οὐχὶ τρεῖς θεοί; ἢ πῶς οὐ πολυαρχία τὸ δοξαζόμενον; Ταύτα τίνες; Οι τελεώτεροι τὴν ἀπέΓειαν, ἢ καὶ οἱ τῆς δευτέρας μερίδος, λέγω δέ τοὺς περὶ τὸν Υἱόν πως εὐγνώμονας. Ὁ μὲν γὰρ κοινός μοι πρὸς ἀμφοτέρους λόγος, ὁ δὲ πρὸς τοῦ τους ίδιος. Ὁ μὲν οὖν πρὸς τούτους, τοιοῦτος. Τί φατε τοῖς τριθείταις ἡμῖν, οἱ τὸν Υἱόν σέβον τες, εἰ καὶ τοῦ Πνεύματος αφεστήκατε; Ὑμεῖς δὲ οὐ διθεῖται; Εἰ μὲν γὰρ ἀρνεῖσθε καὶ τοῦ Μονογενοῦς τὴν προσκύνησιν, σαφῶς τέταχθε μετὰ τῶν ἐναντίων· καὶ τί φιλανθρωπευόμεθα πρὸς ὑμᾶς, ὡς οὐ πάντη νενεκρωμένους; Εἰ δὲ σέβεσθε, καὶ μέχρι τούτου διάκεισθε σωτηρίως ὑμᾶς ἐρωτήσομεν· Τίς ὁ λόγος τῆς διθεῖας ὑμῖν, ἂν τοῦτο ἐγκαλῆσθε; Εἰ ἔστι λόγος συνέσεως, ἀποκρίθητε, ούτε καὶ ἡμῖν ὁδὸν ἀποκρίσεως. Οἷς γὰρ ἂν ὑμεῖς τὴν διθεῖαν ἀποκρούσησθε λόγοις, ούτοι καὶ ἡμῖν κατὰ τῆς τριθείας· ἀρκέσουσιν· καὶ οὕτω νικῶμεν, ὑμῖν τοῖς κατηγόροις, συνηγόροις. χρώμενοι· αἱ τί γενναιότερον; Venit jam ad præcipuum disputationis capul oratio; ac questionem quidem, quæ jampridem oppressa est et exstincta, atque fidei cessit, lioc tempore renovari doleo et ingemisco: adversus rabulas tainen stare necesse est, ac providere, ne velut deserta causa vincatur, qui Verbum habemnus, Spiritusque patrocinium suscipimus. Si Deus, inquiunt, et Deus, et Deus, quid causa esse potest, quia tres sint dii, aut quin plurium deorum principatum com lamus? Quinan bac? Hi nempe, qui perfectiores in ἱιpietate sunt, aut etiam qui secundas partes tenent, hoc est, qui de Filio rectius seuliuut. Sermo enim mili, partim adversus ambos communis est, partim adversus hos proprius et peculiaris. Ac cuu his quidem ad hunc modum agemus. Quid trideitis nobis dicitis, qui Filium colitis, etsi a Spiritu desciviotis? Vos autem non bideite? Nam si Unige niti quoque cultuin et adorationem abjuratis, baud dulse ab adversariorum partibus statis: ac proinle quid est, quamobrem lenius humaniusque vobiscum agamus, tanquam on omuino mortuis et exstinclie? Si autem eolitis, atque hactenus saltein salubriter affecti estis, ex vobis quæremus, qua ratione a bideitatis crimine vosmet vindicare queatis, si quis eam vobis objiciat.? Si est vobis sermo prudentiæ, respondete, nobisque etiam respondendi ausam præbete. Illæ enim rasiones, quibus bideitatis crimen propulsabitis, eædem quoque nobis ad trideitatis crimen propellendum sufficient. Alque ita causam obtinebimus, vos, qui accusatores esti», patronos habituri. Quo quid fortius et generosius? ' Ὁ δὲ κοινὸς ἡμῖν πρὸς ἀμφοτέρους τίς ἀγών τε καὶ λόγος; Ἡμῖν εἷς Θεός, ότι μία θεότης καὶ πρὸς ἐν τὰ ἐξ αὐτοῦ τὴν ἀναφορὰν ἔχει, κἂν τρία πιστεύηται. Οὐ γὰρ, τὸ μὲν μᾶλλον, τὸ δὲ ἧττον Θεός· οὐδὲ τὸ μὲν πρότερον, τὸ δὲ ὕστερον· οὐδὲ βουλήσει τέμνεται, οὐδὲ δυνάμει μερίζεται, οὐδέ τι τῶν ὅσα τοῖς μεριστοῖς ὑπάρχει, κανταῦθα. λαβεῖν ἔστιν· ἀλλὰ ἀμέριστος ἐν μεμερισμένοις, εἰ δεῖ συντόμως εἰπεῖν, ἡ θεότης· καὶ οἷον ἐν ἡλίοις τρισὶν ἐχομένοις ἀλλήλων, μία τοῦ φωτὸς σύγκρασις. Ὅταν μὲν οὖν πρὸς τὴν θεότητα. βλέψωμεν, καὶ τὴν πρώτην αἰτίαν, καὶ τὴν μοναρχίαν, ἐν ἡμῖν τὸ φαν ταζόμενον· ὅταν δὲ πρὸς τὰ ἐν οἷς ἡ θεότης, καὶ τὰ ἐκ τῆς πρώτης αἰτίας ἀχρόνως ἐκεῖθεν ὄντα καὶ ὁμο δόξως, τρία τὰ προσκυνούμενα. Τί δαί; οὐχὶ καὶ παρ' Ἕλλησι, φαίεν ἂν, μία θεότης, ὡς οἱ τὰ τελεώτερα παρ' ἐκείνοις φιλοσοφούν τες, καὶ παρ' ἡμῖν ἀνθρωπότης μία, τὸ γένος ἅπαν; Αλλ' ὅμως θεοὶ πολλοὶ, καὶ οὐχ εἷς, ὡς δὴ καὶ ἄν θρωποι; Αλλ' ἐκεῖ μὲν ἡ κοινότης τὸ ἐν ἔχει μόνον ἐπινοίᾳ θεωρητόν· τὰ δὲ καθ᾽ ἕκαστον πλεῖστον ἀλλήλων, καὶ τῷ χρόνῳ, καὶ τοῖς πάθεσι, καὶ τῇ δυο νάμει μεμερισμένα. Ἡμεῖς τε γὰρ οὐ σύνθετος μό. ων, ἀλλὰ καὶ ἀντίθετοι, καὶ ἀλλήλοις, καὶ ἡμῖν αὐτοῖς, οὐδὲ ἐπὶ μιᾶς ἡμέρας οἱ αὐτοὶ καθαρῶς At vero quodnam nobis est cum utrisque certainen, el quænam oratio Nobis Deus unus est, quoniam una deitas; atque ad umum, ea qua ex co sunt, referuntur, etiamsi tres personas credamus. Neque enim hoc magis, illud minus est Deus, nee hoc prius, illud posterius. Nec voluntate scinduntur, nee potentia dividuntur, nec denique quidquam eorum, quæ dividuis rebus contingunt, hic quoque reperitur. Sed individua in dividuis, ut uno verbo dicam,est divinitas, ac velut in tribus solibas inter se colisren tibus una lucis commistio et temperatio. Cùm ergo ad divinitatein, primamque illam causam, uniusque principatum et imperium respexerimus, upum est quod mentis nostræ oculis obversatur. Cum rursus ad ea, in quibus est divinitas, et quæ ex prima illa causa, citra ullam temporis intercapedinem, ac pari gloria sunt, tria sunt quæ adorantur. Quid autem, dixerint fortasse, nonne apud ethnicos quoque deitas una est, ut docent qui ple nius apud illos perfectlusque philosophantur, atque apud nos genus universum, humanitas una? Et tamen plures sunt dii, et non unus, sicut etiam multi homines? At illic communitas unitatem habet, quæ cogitatione sola considerari possit: singularia autem, et tempore, et afectionibus, atque adeo potèntia et facultate plurimum inter se divisa sunt. Nam nos, non solum compositi‣ sumus, sed

8☑ eliam, tum inter nos nutuo, tum nobis ctiam ipsis μένοντες, μὴ ὅτι τὸν ἅπαντα βίον ἀλλὰ και σώματι καὶ ψυχαῖς ἀεὶ ῥέοντές τε καὶ μεταπίπτον τες. Οὐκ οἶδα δὲ, εἰ μὴ καὶ ἄγγελοι, καὶ πᾶσε φύσις ἡ ἄνω, καὶ μετὰ τὴν Τριάδα, κἂν ἀπλοί τινες ὦσι, καὶ πρὸς τὸ καλὸν παγιώτεροι, τῇ πρὸς τὸ ἄκρον καλὸν ἐγγύτητι. oppositi; ut qui ne unius quidem diei spatių, nedum totum vitæ curriculo, plane iidem maneamus, verum et corporibus, et animis, perpetuo difluamus et immutemur. Atque baud scio, num idem quoque in angelis locum habeat, ac in omni illa cœlesti natura, et Trinitati proxima; tametsi alioqui nitatem eam, quam ad summum bonum habent, in bonum firmius defixi. Jam deos illos, quos ethnici colunt, ac dæniones, ut ipsimet vocant, nihil a nobis accusari necesse est, cum a suismet theologis convincantur, quam fœdis affectibus obnoxii, quam turbulenti sint, quot malis scateant, quot mutationes suveant, atque non mutuo solum inter se, sed etiam primis illis causis adversentur, quos Oceanos, et Techidas, et Planetas, et nescio quo alio nomine appellant; " e postremo Deum quemdam ob principatus amorem liberis suis infestum, atque alios omnes præ inexplebili cupiditate devorantem, ut et hominum omnium Pater sit, et deorum, quos misere comederit, et evomuerit. Quod si hæc ipsi, ut sermonis turpitudinem fugiant, fabulosa, atque allegorico sensu interpretanda esse contenderint, quid tandem ad illud dicent, trifariam omnia divisa esse ', aliumque alii cuipiam orbis parti præesse, atque et materiis et dignitatibus distinctos esse? At nostræ doctrinæ non eadem est ratio; nec pars hæc Jacob, ut inquit meus theologus. Sed horum quodlibet unitatem habet, non minus ejus, cum quo conjungitur, quam suiipsius respectu, propter essentiæ et potentiæ identitatem. Atque hæc uniowis hujus ratio est, quantum quidem ipsi percipimus. Ac si quidem firma est hæc ratio, Deo ob huEx eadem oratione. Quodnam enim est hoc argumentum? Ea, quæ ejusdem essentiæ sunt, connumerantur, inquis (connumerationens videlicet appellans in numerum unum simplici quadam natura præditi sint, auque ob viciΟι τε παρ' Ελλήνων σεβόμενοι θεοί τε καὶ δαίμονες, ὡς αὐτοὶ λέγουσιν, οὐδὲν ἡμῶν δέονται κατηγόρων, ἀλλὰ τοῖς σφῶν αὐτῶν ἁλίσκονται θεο λόγοις ὡς μὲν ἐμπαθεῖς, ὡς δὲ στασιώδεις, ὅσων δὲ κακῶν γέμοντες, καὶ μεταβολῶν· καὶ οὐ πρὸς ἀλλήλους μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰς πρώτας αἰτίας ἀντιθέτως ἔχοντες· οὓς δὴ καὶ Ὠκεανούς, καὶ Τηθύας, καὶ Φάνητας, καὶ οὐκ οἶδα οὔστινας ὀνομάζουσι· καὶ τελευταῖόν τινα θεὸν μισότε κνον διὰ φιλαρχίαν, πάντας καταπίνοντα τοὺς ἄλλους ἐξ ἁπληστίας, ἵνα γένηται πάντων ἀνδρῶν τε θεών τε πατὴρ, δυστυχῶς ἐσθιομένων καὶ ἐμουμένων. ΕΙ δὲ ταῦτα μῦθοι, καὶ ὑπόνο:αί τινες, ὡς αὐτοί φασι, τὸ αἰσχρὸν τοῦ λόγου διαδιδράσκοντες, τί φήσουσι πρὸς τὸ, Τριχθὰ δὲ πάντα δέδασται, καὶ τὸ ἄλλον ἄλλῳ τινὶ τῶν ὄντων ἐπιστατεῖν, διηρημένους καὶ ταῖς ὕλαις, καὶ τοῖς ἀξιώμασι; Τὸ δὲ ἡμέτερον, οὐ τοιοῦτον· Οὐδὲ αὕτη μερὶς τῷ Ἰακὼβ φησὶν ὁ ἐμὸς θεολόγος· ἀλλὰ τὸ ἓν ἕκαστον αὐτῶν ἔχει πρὸς τὸ συγκείμενον, οὐχ ἧττον ἢ πρὸς ἑαυτὴ, τῷ ταυτῷ τῆς οὐσίας καὶ τῆς δυνάμεως. Καὶ οὗτος ὁ τῆς ἑνώσεως λόγος, ὅσον ἐφ᾽ οἷς ἡμεῖς κατειλή φαμεν. Εἰ μὲν οὖν ἰσχυρὸς οὗτος ὁ λόγος, τῷ Θεῷ χάρις τῆς θεωρίας· εἰ δὲ μή, ζητῶμεν τὸν ἰσχυρό. τερον. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. - Τις γὰρ δὴ καὶ ὁ λόγος; Τὰ ὁμοούσια συναριθμεί ται, φῂς (συναρίθμησιν λέγων τὴν εἰς ἀριθμὸν ἕνα συναίρεσιν)· οὐ συναριθμεῖται δὲ τὰ μὴ ὁμοούσια. contractionem), quæ autem disparem Ωστε ὑμεῖς μὲν οὐ φεύξεσθε τὸ λέγειν τρεῖς θεοὺς substantiam habent, minime connumerantur. Unde κατὰ τὸν λόγον τοῦτον· ἡμῖν δὲ οὐδὲ εἰς κίνδυνος· οὐ vos quidem ex en elabi non potestis, quin juxta γὰρ ὁμοούσια λέγομεν. Σὺ μὲν οὖν ἀπήλλαξας σεαυτὸν hanc rationem, tres deos asseralis. Nobis autem πραγμάτων μια φωνῇ, καὶ τὴν κακὴν νίκην νενίκηκας nullum tale periculum imminet. Non enim ea con- ὁμοιόν τι ποιήσας τοῖς διὰ θανάτου φόβον ἀπαγχομέ substantialia esse profitemur. Responde»: Unica νοις. Ινα γὰρ μὴ κάμῃς τῇ μοναρχία συνιστάμενος, voce teipsum negotio ac molestia liberasti, ma- ἠρνήσω θεότητα, καὶ προδέδωκας τοῖς ἐχθροῖς τὸ ζηlaunque victoriam adeptus es: idemque tibi acci- τούμενον. Ἐγὼ δὲ κἄν τι δέῃ καμεῖν, οὐ προήσομαι τὸ dit, quod iis, qui mortis metu, sibiipsis laqueo viπροσκυνούμενον. Ενταῦθα δὲ, οὐδὲ ὁρῶ τίς ὁ πόνος. tain adimunt. Etenim, ne in defendendo unius principatu desudes, deitatem negasti, hostibusque id, quod quærebant, prodidisti. Ego vero, etiam si quid laboris subeundum sit, non tamen prodam id quod adoratur. Quanquam ne hic quiden video, quis labor suscipiendus sit. Connumerantur, inquis, ea, quæ eamdemn substantiam habent: quæ autem substantia inter se differunt, singularem indicationem habent. Unde hoc, et a quibus doctoribus aut fabulatoribus accepisti? Illudne te fugit, numerum omnem hanc vim habere, ut subjectorum quantitatem, non item rerum naturam, explicet? Ego vero ita simplex, 1 Homer. Iliad. xiv, vers. 189. 2 Jer. x, 16. Συναριθμεῖται, φῂς, τὰ ὁμοούσια· τὰ δὲ οὐχ οὕτως ἔχοντα, μοναδικὴν ἔχει τὴν δήλωσιν. Πόθεν σας τοῦτο, καὶ παρὰ τίνων δογματιστῶν καὶ μυθολό γων; Ἢ ἀγνοεῖς, ὅτι πᾶς ἀριθμὸς τῆς ποσότητας τῶν ὑποκειμένων ἐστὶ δηλωτικός, οὗ τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων; Ἐγὼ δὲ οὕτως ἀρχαίως ἔχω, μᾶλλον δὲ ἀμαθῶς, ὥστε τρία μὲν ὀνομάζω τὰ τοσαῦτα τῷ

PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. XIL ἀριθμῷ, κἂν διέστηκε τὴν φύσιν ἐν δὲ, καὶ ἓν, καὶ vel imperitus potius sum, ut tria quidem ea nomi ἐν, ἄλλως τὰς τοσαύτας μονάδας, κἂν τῇ ουσίᾳ συν άπτωνται, οὐ πρὸς τὰ πράγματα μᾶλλον ἀφορῶν, ἡ τὸ ποσὸν τῶν πραγμάτων, καθ᾽ ὧν ἡ ἀρίθμησις. Ἐπεὶ δὲ λίαν περιέχῃ τοῦ γράμματος, καίτοιγε πολεμῶν τῷ γράμματι ἐκεῖθέν μοι λάβε τὰς ἀποδείξεις· Τρία ἐν ταῖς Παροιμίαις ἐστὶν, ὁ εὐόπως πορεύεται· λέων, καὶ τράγος, καὶ ἀλεκτρυὼν· και, βασιλεὺς δημηγορῶν ἐν ἔθνει, τὸ τέταρτον· ἵνα μὴ λέγω τὰς ἄλλας ἐκεῖ τετράδας ἀριθμουμένας, τῇ δὲ φύσει διῃρημένας. Καὶ δύο τῷ Μωσεί χερουβίμ εὑρίσκω μοναδικῶς ἀριθμούμενα. Πῶς οὖν, ἢ ἐκεῖνα τρία, κατὰ τὴν σὴν τεχνολο γίαν, τοσοῦτον ἀλλήλων ἀπεῤῥηγμένα ταῖς φύσεσιν; ἢ ταῦτα μοναδικά, τοσοῦτον ἀλλήλοις ὁμοφυῆ καὶ συγκείμενα; Εἰ γὰρ λέγοιμι Θεὸν καὶ Μαμωναν, δύο κυρίους εἰς ἐν ἀριθμουμένους, τοσούτῳ μακρὰν ὄντας ἀλλήλων, τάχα ἂν καὶ μᾶλλον γελασθείην τῆς συναριθμήσεως. velim, qui numero uno efferuntur, cum usqueadeo ob hanc connumerationem ridendum propinarem. nem, quæ totidem numero sunt, etiamsi substantia differant: unum autem, et unum, et unum, totidem unitates, etiamsi substantia conjungantur, non magis videlicet res ipsas intuens, quam rerum quamtitatem, juxta quam enumeratio ipsa sit. Quoniam autem mordicus litterain retines, etsi alioqui litteræ bellom inferens, illinc mihi probationes hasce accipe. Tria in Proverbiis sunt, quæ recle incedunt, leo, hircus, et gallus; et quarto loco, rex apud populares suos concionem habens '; ut reliquas illas natura distinctas quaternitates, quæ illic recensentur, silentio præteream. Duos etiam cherubim apud Moysein invenio, qui separatim numerantur ". Quomodo ergo, vel illa tria sunt, sicut ars tua præscribit, cum natura atque substantia adeo inter se discrepent: aut hæc singularia, quæ natura inter se adeo æqualia sunt, et copulata? Nam si dominos illos duos Deum et mammonam³ commemorare inter se disjuncti sint, magis quoque fortasse me At, inquis, ea connumerari dicuntur, ejusdemque essentia esse, quibus nomina ipsa respondent, cum efferuntur: ut homines tres, et dii tres, non autem tria hac, aut illa. Quæ enim est hæc res lata responsio? Nimirum hoc jam hominis est legem nominibus prescribentis, non verum dicere iustituentis. Alioqui mihi quoque pari eadem ratione Petrus, et Paulus, et Joannes non tres erunt, nec consubstantiales, quandiu non tres Petri, aut tres Pauli, aut totidem Joannes nou dicentur, Quod enim tu in generalibus nominibus retinuisti, boc nos quoque juxta commentum tuum in spécialibus postulanus. Injuste enim feceris, nisi, quod accepisti, dederis. Quid Joannes? Cum in Catholicis epistolis suis tres esse ait, qui testimonium dant, Spiritum, aquam, et sanguinem, videturne tibi delirare? Primum; quia res substantia diversas collnumerare ausus est, quod tu consubstantialibus tantum tribuis. Quis enim hæc unius ejusdemque substantiæ esse dixerit? Alterum, quia modo minime congruenti voces sequentes subjunxerit; sed cum tres masculino genere proposuisset, tria neutro genere subjunxit, contra quain tuæ, atque ip- 'Αλλ' ἐμοί, φησὶν, ἐκεῖνα συναριθμούμενα λέγεται, καὶ τῆς αὐτῆς οὐσίας, οἷς συνεκφωνείται καταλλήλως, καὶ τὰ ὀνόματα· οἷον, ἄνθρωποι τρεῖς, καὶ θεοὶ τρεῖς, οὐχὶ τρία τάδε, καὶ τάδε. Τις γὰρ ἡ ἀντίδοσις;· τοῦτο νομοθετοῦντός ἐστι τοῖς ὀνόμα σιν, οὐκ ἀληθεύοντος. Ἐπεὶ κάμοι Πέτρος, καὶ Παῦ λος, καὶ Ἰωάννης, οὐ τρεῖς, οὐδὲ ὁμοούσιοι. ἕως ἂν μὴ τρεῖς Πέτρος, καὶ τρεῖς Παῦλοι, καὶ Ἰωάνναι του σοῦτοι λέγονται. Ο γὰρ σὺ τετήρηκας ἐπὶ τῶν γενικωτέρων ονομάτων, τοῦτο καὶ ἡμεῖς ἀπαιτήσομὲν ἐπὶ τῶν εἰδικωτέρων κατὰ τὴν σὴν ἀνάπλα σιν· ἡ ἀδικήσεις, μὴ διδοὺς ὅπερ είληφας. Τί δαὶ ὁ Ἰωάννης; Τρεῖς εἶναι τοὺς μαρτυροῦντας λέγων ἐν ταῖς Καθολικαῖς, τὸ Πνεῦμα, τὸ ὕδωρ, τὸ αἷμα, ἆρά σοι ληρεῖν φαίνεται; Πρῶτον μὲν, ὅτι τὰ μὴ ὁμοούσια συναριθμῆσαι τετόλμηκεν, ὅ τοῖς ὁμοουσίοις σὺ δίδως. (Τίς γὰρ ἂν εἴποι ταῦτα μιᾶς οὐσίας;) Δεύτ τερον δὲ, ὅτι μὴ καταλλήλως ἔχων ἀπήντησεν· ἀλλὰ τὸ τρεῖς ἀῤῥενικῶς προθεὶς, τὰ τρία οὐδετέρως ἐπι ήνεγκε, παρὰ τοὺς σούς, καὶ τῆς σῆς γραμματι κῆς ὅρους καὶ νόμους. Καίτοι τί διαφέρει, ἢ τρεῖς προθέντα, ἐν, καὶ ἓν, καὶ ἓν ἐπενεγκεῖν, ἡ ἕνα, καὶ ἕνα, καὶ ἕνα λέγοντα, μὴ τρεῖς, ἀλλὰ τρία προσαγορεύειν; ὅπερ αὐτὸς ἀπαξιοῖς ἐπὶ τῆς θεότητος. Τι sius etiam grainnatica leges ferant. Verum quid ταί σοι ὁ καρκίνος, τό τε ζῶον, τό τε ὄργανον, ὅ τε ἀστήρ; τί δαὶ ὁ κύων, ὅ τε χερσαίος, καὶ ὁ ἔνυδρος, καὶ ὁ οὐράνιος; οὐ τρεῖς λέγεσθαί σοι δοκοῦσι καρ κίνοι καὶ κύνες; Πάντως γε. 'Αρα οὖν παρὰ τοῦτο καὶ ὁμοούσιοι; Τίς φήσει τῶν νοῦν ἐχόντων; Ορᾶς, όπως σας διαπέπτωκεν ὁ περὶ τῆς συναριθμήσεως λόγος, τοσούτοις ἐληλεγμένος; Εἰ γὰρ μήτε τὰ ὁμοούσια πάντως συναριθμεῖται, καὶ συναριθμεῖται τὰ μὴ ὁμοούσια, ἤ τε τῶν ὀνομάτων συνεκφώνησι; ἐπ' ἀμε φοῖν, τί σοι πλέον ὧν ἐδογμάτισας. interest, aut cuin tres masculino genere præposueris, unum, et unum, et unum subjicere: aut cum unum, et unum, et unum dixeris, non tres, sed tria appellare? Id quod tu in deitate admittere gravaris. Jain, quid tibi cancer, qui et animal est, et organum, et sidus? Quid canis, qui terrestris est, et marinus, et cœlestis? Nonne tres cancri, aut . canes tibi dici videntur? Ita profecto. An ergo proinde quoque consubstantiales sunt? Quis sanus hoc dixerit? Videsne quomodo tibi hoc connumerationis argumentum, tot tantisque rationibus confutatum, corruerit? Nam cum nec consubstantialia semper connumerentur, et que disparis essentiæ sunt, interdum connumerentur, et tamen in utrisque nomina simul efferri perspiciamus, ex tuis dogmatibus quid tibi accessit? • Prov, xxx, 29, 30. 'Exod. xxxvii, 7. seqq. * Matth. 1, 24. 'I Joan. v, 8.

Σκοτῶ δὲ κἀκεῖνο, καὶ ἴσως οὐκ ἔξω λόγου. Τὸ ἔν, καὶ τὸ ἐν, οὐκ εἰς δύο συντίθεται; τὰ δύο δέ, οὐκ εἰς ἕν, καὶ ἕν, ἀναλύεται; Δῆλον ὅτι. Εἰ οὖν ὁμοούσια μὲν τὰ συντιθέμενα κατὰ τὸν σὸν λόγον, ἑτερούσια δὲ τὰ τεμνόμενα, τί συμβαίνει; Τὰ αὐτὰ ὁμοούσια τε εἶναι καὶ ἑτεροούσια. Γελώ σου καὶ τὰς προαριθμήσεις, καὶ τὰς ὑπαριθμήσεις, αἷς σὺ μέγα φρονεῖς, ὥσπερ ἐν τῇ τάξει τῶν ὀνομάτων, κειμένων τῶν πραγμάτων. Εἰ γὰρ τοῦτο, τί κωλύει κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον, ἐπειδὴ τὰ αὐτὰ καὶ προαριθμεῖται, καὶ ὑπαριθμεῖται παρὰ τῇ θείᾳ Γραφί Quin illud etiam expendo, nec fortasse temere atque absurde. Unum et unum, nonne composita duo constituunt? Duo rursus, nonne in unum et unum resolvuntur? Ita sane. Si ergo consubstantialia quidem sunt, quæ componuntur, it ipse argutaris, diversæ autein substantiæ sunt, que secantur, quid ex eo consequetur? Nimirum res easdem, ot ejusdem, et diversæ essentiæ esse. Nec vero facere possum, quin tuas prænumerationes ac. subnumerationes rideam, quibus tu perinde gloriaris, ac si res ipsæ in vocabulorum ordine sitæ sint. Nam si ita est, quid impedit, quominus eadem ratione, quo- διὰ τὴν Ισοτιμίαν τῆς φύσεως, αὐτὰ ἑαυτῶν εἶναι niam eadem, propter æqualem naturæ præstantiam, in τιμιώτερα τε καὶ ἀτιμότερα; Ὁ δὲ αὐτός μοι, καὶ sacra Scriptura nunc priori, nunc posteriori loco περὶ τῆς Θεὸς φωνῆς καὶ Κύριος, λόγος· ὅτι δὲ τῶν numerantur, sint quoque ipsa seipsis, tuin excellenπροθέσεων, τῆς ἐξ οὗ, καὶ δι' οῦ, καὶ ἐν ᾧ, αἷς σύ tiora, tum abjectiora? Quod idem dicendum etiam κατατεχνολογεῖς ἡμῖν τὸ θεῖον, τὴν μὲν τῷ Πατρὶ habeo de lis vocibus, Deus et Dominus; atque insuper διδούς, τὴν δὲ τῷ Υἱῷ, τὴν δὲ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι. Τί de his prepositionibus, ex quo, per quem, et in γὰρ ἂν ἐποίησας, παγίως εκάστου τούτων ἑκάστῳ quo ', quibus tu divinum illud nomen ad artis νενεμημένου· ὁπότε πάντων πᾶσι συντεταγμένων, prascriptum exigis, priniani scilicet Patri, alteram ὡς δῆλον τοῖς φιλοπόνοις, τοσαύτην σὺ διὰ τούτων Filio, tertiam Spiritui sancto assignans. Quid enim εἰσάγεις καὶ τῆς ἀξίας, καὶ τῆς φύσεως ἀνισότητα: fecisses, si quælibet ex his præpositionibus unicui- Απόχρη καὶ ταῦτα τοῖς μὴ λίαν ἀγνώμοσιν. Ἐπειδὴ que personæ`constanter tribueretur; cum, tametsi omnes cum omnibus promiscue construantur, ut studiosis et accuratis lectoribus perspicuum est, tantam ipse per eas, et dignitatis, et naturæ diversitatem inducas? Sufficiunt hæc quidem hominibus non nimis iniquis ac præposteris. Ex eadem oratione. Quod si, quia non admoduın dilucide in Scriptura, nec sape nominatin Deus appelletur, quemadmodum Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Εἰ δὲ τὸ μὴ λίαν σαφῶς γεγράφθαι Θεόν, μηδὲ πολλάκι; ὀνομαστὶ, ὥσπερ τὸν Πατέρα πρότερον, καὶ Pater prius, et postea Filius, blasphemiæ ac super- τὸν Υἱὸν ὕστερον, αἰτιόν σοι γίνεται βλασφημίας, vacaneæ hujus loquacitatis et impietatis ansam præbel, nos tibi hoc incommodum depellemus, postea quam de rebus et nominibus, ac potissimum de ·Scripturæ more atque usu nonnihil dixerimus. Rerum ergo aliæ non sunt, sed dicuntur; aliæ cum sint, miuime dicuntuṛ aliæ nec sunt, nec dicuntur; aliæ denique et suut et licuntur. Horum probationes a me exposcis: lupiger exhibebo. Dormit in Scriptura Deus, et vigilat ', et irascitur et proficiscitur, et pro throno cherubinos * habet. Quid audio? Fuitne unquam ille affectionibus obnoxius? Quando Deuin esse corpus aualisti? Ergo hoc, cum non sit, efietumn est. Ex nostris enim rebus ea, quæ Dei sunt, ut potuimus, nominavimus. Cum seorsim quidem a nobis quiescit, ac velut nostri curam, ob eas, quas ipse perspectas habet, causas, abjicit, dormire dicitur. Nam nos quoque, dum dormimus, omini agendi facultate caremus. Idem, cuin repentina mutatione beneficiis nos afficit, vigilare dicitur. Somni enim depulsio est vigilia, quemadmodum aversationis visitatio. Jam cum in aliquem animadvertit, irasci eum duximus. Sic enim nos ira ad puniendum incitamur. Quod autem nunc hic, nunc illic operatur, incedere dicitur. Ab alio enim ad aliual transitus, profectio est. Quul vero in sauctis illis et cœlestibus mentibus conquiescat, ac velut καὶ τῆς περιττῆς ταύτης γλωσσαλγίας καὶ ἀσεβείας ἡμεῖς σοι λύσομεν ταύτην τὴν βλάβην, μικρὰ περὶ πραγμάτων καὶ ὀνομάτων, καὶ μάλιστα παρὰ τῇ τῆς Γραφῆς συνηθεία φιλοσοφήσαντες. Τῶν πραγμάτων, τὰ μὲν οὐκ ἔστι, λέγεται δέ· τὰ δὲ ὄντα, οὐ λέγεται· τὰ δὲ οὔτε ἔστιν, οὔτε λέγεται· τὰ δὲ ἄμφω, καὶ ἔστι, καὶ λέγεται. Τούτων ἀπαιτεῖς μὲ τὰς ἀποδείξεις; παρασχεῖν ἔτοιμος. Υπνοῖ τῇ Γραφῇ Θεὸς, καὶ γρηγορεῖ, καὶ ὀργίζεται, καὶ βαδίζει, καὶ θρόνον ἔχει τὰ χερουβίμ· καίτο:. πότε γέγονεν ἐμπαθής; πότε δὲ σῶμα Θεὸν ἀκήκοας; Τοῦτο οὐκ ἂν ἀνεπλάσθη. Ονομάσαμεν γὰρ, ὡς ἡμῖν εφικτόν, ἐκ τῶν ἡμετέρων τὰ τοῦ Θεοῦ. Τὸ μὲν ἠρε μεῖν αὐτὸν ἀφ' ἡμῶν, καὶ οἷον ἀμελεῖν, δι' ἃς αὐτὸς οἶδεν αἰτίας, ὑπνοῦν. Τὸ γὰρ ἡμέτερον ὑπνούν τοιοῦτον, ἀνενεργητήν τε καὶ ἄπρακτον. Τὸ δὲ ἀθρόως εὖ ποιεῖν ἐκ μεταβολῆς, γρηγορεῖν. Ὕπνου γὰρ λύ σις, ἐγρήγορσις, ὥσπερ ἀποστροφῆς, ἐπίσκεψις. Το δὲ κολάζειν, ὀργίζεσθαι πεποιήκαμεν οὕτω γὰρ ἡμῖν ἐξ ὀργῆς ἡ κόλασις. Τὸ δὲ νῦν μὲν τῇδε, νῦν δὲ τῇδε ἐνεργεῖν, βαδίζειν. Ἡ γὰρ ἀπ' ἄλλου πρὸς ἄλλο μετάβασις, βαδισμός. Τὸ δὲ ἀναπαύεσθαι ἁγίαις δυνάμεσι, καὶ οἷον ἐμφιλοχωρεῖν, καθέζεσθαι καὶ θρονίζεσθαι, καὶ τοῦτο ἡμέτερον. Οὐδενὶ γὰρ ο τως, ὡς τοῖς ἁγίοις τὸ θεῖον ἐναναπαύεται. Το δε ὀξυκίνητον, πτῆσιν· τὴν δὲ ἐπισκοπὴν, πρόσωπον' τὸ διδόναι δὲ καὶ προσίεσθαι, χεῖρα· καὶ ἄλλη τις * Rom. x1, 36. • Psal. Lxxvi, 65. • Dan. IX, 14. * Isa, ν. 25. ¹ Gen xı, 5..' Isa. xxxvır, 16. . ταῖς

ΤΙΤ. ΧΙ. ὅλως τῶν τοῦ Θεοῦ δυνάμεων ἢ ἐνεργειῶν· ἄλλο τι libenter immoretur, sedere atque in throno esse τῶν σωματικῶν ἡμῖν ἀγεζωγράφησεν. nuncupavimus; quod ipsum quoque nostrum est. Deus enim nulla in re perinde ut in sanctis, acquiescit. Jam levitatem ejus motusque celeritateın, volatum appellat Scripture; visitationem, vultum, largitionem etiam et acceptionem, manum; atque, ut in summa dicam, alia quædam Dei vis et facultas, aliud quidpiam rerum corporearum nohis depinxit, Πάλιν σὺ πόθεν τὸ ἀγέννητον λαβὼν ἔχεις, ἢ τὸ Rursum undenam tu arces illas tuas, ingeἄναρχον, τὰς τὰς ἀκροπόλεις, ἢ καὶ ἡμεῖς, τὸ nitum aut anarchum (hoc est principii expers ), ἀθάνατον; Δεῖξον ταῦτα ὀνομαστὶ, ἢ ἀθετήσομεν, accepisti, aut nos etiam immortalis vocem? Hæc ἐπειδὴ οὐ γέγραπται, ἢ διαγράψομεν. Καὶ τέθνη- nominatim et expresse ostende, ea vel rejiciemus, κας ἐκ τῶν σῶν ὑποθέσεων, καθαιρεθέντων σοι τῶν quia in Scriptura non exstant, vel expungemus. ὀνομάτων, καὶ τοῦ τείχους τῆς καταφυγῆς ἐφ᾽ ᾧ Atque ita tuisinet ipse principiis oppressus interἐπεποίθεις. Η δῆλον, ὅτι ἐκ τῶν ταῦτα συναγόντων, ibis, eversis nimirum tibi vocabulis illis, perfugiique κἂν μὴ ταῦτα λέγηται; Τίνων τούτων; 'Εγώ εἰμι mœnibus, in quibus confidebas. Nonne perspicuum πρῶτος, καὶ ἐγὼ μετὰ ταῦτα· καὶ, Πρὸ ἐμοῦ οὐκ β est, hæc de iis sumpta esse, ex quibus colliguntur, ἔστιν ἄλλος Θεός, καὶ μετ' ἐμὲ οὐκ ἔσται. Ολον tametsi minime dicantur? Quibus tandem? Ego sum γὰρ τὸ ἔστιν, ἐμόν· οὔτε ἡργμένον, οὔτε παυσόμε- primus, et ego post hac 1. El, Ante me non est νον. Ταῦτα λαβὼν, τὸ μὲν, μὴ εἶναί τι πρὸ αὐτοῦ, μη- alius Deus, et post me non erit. Totum enim ilδὲ πρεσβυτέραν αἰτίαν ἔχειν, ἄναρχον προσηγόρευ- lud est, neum est; uec principium habens, nec σας, καὶ ἀγέννητον τὸ δὲ, μὴ στήσεσθαι τοῦ εἶναι, finem habiturum. His a Scriptura acceptis, illud ἀθάνατον καὶ ἀνώλεθρον. Αἱ μὲν δὴ πρῶται συζυγίαι, quidem, quod ante eum nihil sit, nec antiquiorem τοιαῦται, καὶ οὕτως ἔχουσαι. Τίνα δὲ οὔτε ἔστιν, ullam ipse Causam habeat, anarchum et ingenitum οὔτε λέγεται; Πονηρὸν τὸ θεῖον, ἡ σφαίρα τετράγω appellaști: quod autem nunquain esse desiturus νος, τὸ παρελθὸν ἐνέστηκεν οὐ σύνθετον ὁ ἄνθρωπος sit, immortale, atque interitus expers. Ac duo Τίνα γὰρ εἰς τοσοῦτον ἐμπληξίας ποτὲ ἀφικόμενον prinia rerun genera ad hunc modum se habent. ἔγνως, ώστε τι τοιοῦτον, ἢ ἐννοῆσαι τολμῆσαι, ἢ Quænam autem, nec sunt, nec dicuntur? Improbus ἀποφήνασθαι; Λείπεται δεῖξαι τίνα καὶ ἔστι, καὶ Deus, quadrata sphæra, præteritum tempus præsens λέγεται· Θεός, ἄνθρωπος, ἄγγελος, κρίσις, ματαιό est, homo compositus non est. Ecquem enim unτης, οἱ τοιοῦτοι συλλογισμοί, καὶ τῆς πίστεως ἀνα- quam eo stuporis progressum cognovisti, ut aliquid τροπή, καὶ τοῦ μυστηρίου κένωσις. tale vel cogitare vel pronuntiare ausus sit? Re¦iquum est ut ostendam quæ sint ea quæ et sunt et dicuntur. Deus, homo, angelus, judicium, vanitas, qua hujusmodi argumenta conficiuntur, fideique subversio, et mysterii evacuatio. Τοσαύτης οὖν οὔσης διαφορᾶς ἐν τοῖς ὀνόμασι καὶ τοῖς πράγμασι, πῶς οὕτω σὺ λίαν δουλεύεις τῷ γράμματι, καὶ γίνῃ μετὰ τῆς Ἰουδαϊκῆς σοφίας, καὶ συλλαβαῖς ἀκολουθεῖς, ἀφεὶς τὰ πράγματα; Εἰ δὲ σοῦ τὰ δὶς πέντε λέγοντος, ἢ τὰ δὲς ἑπτὰ, τὰ δέκα συνήγον, ἢ τέσσαρες καὶ δέκα ἐκ τῶν λεγομένων· ή ἐκ τοῦ, ζῶον λογικόν, θνητόν, τὸν ἄνθρωπον, ἆρα ἄν σοι ληρεῖν ἐνομίσθην; καὶ πῶς, τὰ σὰ λέγων; Οὐ γὰρ τοῦ λέγοντος μᾶλλον οἱ λόγοι, ἢ τοῦ λέγειν συναναγκάζοντος. Ωσπερ οὖν ἐνταῦθα οὐκ ἂν τὰ λεγόμενα μᾶλλον ἐσκόπουν, ἢ τὰ νοούμενα· οὕτως οὐδὲ εἴ τι ἄλλο τῶν μὴ λεγομένων, ἢ μὴ σαφῶς ἐκ τῆς Γραφῆς νοούμενον εύρισκον, ἔφυγεν ἂν τὴν ἐκφώνησιν, φοβούμενος σὲ τὸν συκοφάντην τὴν ὀνομάτων. Cum ergo in nominibus et rebus tantum discrimen reperiatur, quid causa est cur littere tantopere servias, Judaicæque sapientiæ teipsum adjungas, relictisque. rebus syllabas consecteris Quod si te bis quinque, aut bis septom dicente, decem aut quatuordecim ex verbis tuis colligere; aut ex eo, quod animal ratione præditum et mortale diceres, hominem esse concluderem, an tibi nugari viderer? Et quo pacto id fieri posset, cum tua dicam? Neque enim verba magis sunt ejus qui loquitur, quam illius qui loquendi necessitatem adfert. Quemadmodum igitur bic, non ea magis quæ dicuntur, quam quæ intelliguntur, respicerem; eodem modo nec, si quid aliud eorum quæ vel nullo modo, vel certe non satis aperte dicuntur, ex Scriptura tamen intelligi colligique reperirem, adeo te vocabulorum sycophantam pertimescerem, ut ab enuntiatione ipsa refugerem. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Ἐκήρυσσε φανερῶς ἡ Παλαιὰ τὸν Πατέρα, τὸν Υῶν ἀμυδρότερον. Εφανέρωσεν ἡ Καινὴ τὸν Υἱόν, ὑπέδειξε τοῦ Πνεύματος τὴν θεότητα· ἐμπολιτεύεται νῦν τὸ Πνεῦμα σαφεστέραν ἡμῖν παρέχον τὴν ἑαυτοῦ δήλωσιν. Οὐ γὰρ ἦν ἀσφαλὲς, μήπω τῆς τοῦ Πατρὸς θεότητος ὁμολογηθείσης, τὸν Υἱὸν ἐκδήλως κηρύτε τεσθαι, μηδὲ τῆς τοῦ Υἱοῦ παραδεχθείσης, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἵν' εἴπω τι καὶ τολμηρότερον, ἐπιφορτίζε * Isa. ILI, 4. 1º Isa. XLIII, 10. Ex eadem oratione. Vetus Testamentum Patrem aperte, Filium obscurius prædicavit. Novum autem cum Filium manifeste ostenderit, Spiritus divinitatem subindicavit. At nunc Spiritus nobiscuri versans clariorem sui ipsius demonstrationem præbet. Neque enim tutum erat, cum Patris divinitas nondum recepta esset, Filium aperte prædicari, neque Spiritus sancti onus, ut audacius euam aliquid dicam,

τες, καὶ ἡλιακῷ φωτὶ σαθροτέραν ἔτι προσβαλόντι; τὴν ὄψιν, καὶ εἰς τὸ κατὰ δύναμιν κινδυνεύσωσι ταῖς δὲ κατὰ μέρος προσθήκαις καὶ, ὡς εἶπε Δαβίδ, ἀναβάσεσι, καὶ ἐκ δόξης εἰς δόξαν προόδοις, καὶ προκοπαῖς τὸ τῆς Τριάδος φῶς ἐκλάμψαι τοῖς λαμ προτέροις. Διὰ ταύτην οἶμαι τὴν αἰτίαν καὶ τοῖς μαθηταῖς κατὰ μέρος ἐπιδημεῖ τῇ τῶν δεχομένων δυνάμει παραμετρούμενον, ἐν ἀρχῇ τοῦ Εὐαγγελίου, μετὰ τὸ πάθος, μετὰ τὴν ἄνοδον, τὰς δυνάμεις ἐπισ τελοῦν, ἐμφυσώμενον, ἐν γλώσσαις πυρίναις φαινό μενον, καὶ ὑπὸ Ἰησοῦ κατ' ὀλίγον ἐκφαίνεται, ὡς επιστήσεις καὶ αὐτὸς ἐντυγχάνων ἐπιμελέτερον· Ερωτήσω, φησί, τὸν Πατέρα, καὶ ἄλλον Παρά κλητον πέμψει ὑμῖν, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ἵνα μὴ ἀντίθεος εἶναι δόξῃ τις, καὶ ὡς ἀπὸ ἄλλης τινὸς ἐξουσίας ποιεῖσθαι τοὺς λόγους. Εἶτα, Πέμψει μὲν, ἐν δὲ τῷ ὀνόματί μου. Τὸ ἐρωτήσω παρᾶς, τὸ πέμψει τετήρηκεν. Εἶτα πέμψω, τὸ οἰκεῖον ἀξίω· μα. Είτα ήξει, ἡ τοῦ Πνεύματος ἐξουσία. Ορες φω τισμούς κατά μέρος ἡμῖν ἐλλάμποντας, καὶ τάξιν θεολογίας, ἣν καὶ ἡμᾶς τηρεῖν ἄμεινον, μήτε ἀθρόως ἐκφαίνοντας, μήτε εἰς τέλος κρύπτοντας; τὸ μὲν γὰρ ἄτεχνον, τὸ δὲ ἄθεον· καὶ τὸ μὲν τοὺς ἄλλο τρίου; πλῆξαι δυνάμενον, τὸ δὲ ἀλλοτριῶσαι του; ἡμετέρους. “Ο δὲ ἴσως μέν τισιν ἦλθεν ἤδη ἐπὶ νοῦν καὶ τῶν ἄλλων, ἐγὼ δὲ τῆς ἐμαυτοῦ διανοίας υπο λαμβάνω καρπόν, προσθήσω τοῖς εἰρημένοις. Ην τινα τῷ Σωτήρι, καὶ εἰ πολλῶν ἐνεπίμπλαντο με θημάτων, ἃ μὴ δύνασθαι τότε βασταχθῆναι τοῖς μα θηταῖς ἐλέγετο, δι᾿ ἂς εἶπον ἴσως αἰτίας, καὶ διὰ τοῦτο παρεκαλύπτετο. Καὶ πάλιν, πάντα διδαχθήσε σθαι ἡμᾶς ὑπὸ τοῦ Πνεύματος ἐνδημήσαντος, τού των ἂν εἶναι νομίζω καὶ αὐτὴν τοῦ Πνεύματος την θεότητα τρανουμένην εἰς ὕστερον, ὡς τηνικαῦτι ώρίμου, καὶ χωρητῆς ἤδη τυγχανούσης τῆς γνώσεως, μετὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος αποκατάστασιν οὐκέτι ἀπι στουμένου τῷ θαύματι· τί γὰρ ἂν τούτου μείζον, ἢ ἐκεῖνος ὑπέσχετο, ἢ τὸ Πνεῦμα ἐδίδαξεν; εἶπερ τ μέγα οἴεσθαι χρὴ καὶ Θεοῦ μεγαλοπρεπείας ἄξιον τὸ ὑπισχνούμενον, ἢ τὸ διδασκόμενον. Εχω μὲν οὕτω περὶ τούτων, καὶ ἔχοιμεν, καὶ ὅστις ἐμοὶ φίλος σέν σειν Θεὸν τὸν Πατέρα, Θεὸν τὸν Υἱόν, Θεὸν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τρεῖς ιδιότητας, Θεότητα μίαν, imponi, divinitate Filii nondum approbata, ne tan- σθαι, μὴ καθάπερ τροφῇ τῇ ὑπὲρ δύναμιν βαρηθέ quaın cibo gravius, quam ferre possent onerati, aut imbecillamin oculorum aciem solis admoventes splendori, illud etiam, quod haberent virtutis, in periculum adducerent, sed paulatim per accessiones, et gradus, ut ait David, et ex gloria in glo riam progrelientes et proficientes, splendidam Trinitatis lucem illustriores admitterent. Hanc ob causam, ut arbitror, et ad discipulos per partes accedit, sese pro suscipientium facultate dimetiens, in Evangelii principio, post mortem, post ascensionew, dum virtutes operatur, dum insulatur, dum in linguis ignis apparet, et a Jesu paulatim declaratur, ut ipse quoque, si diligentius attenderis, intelliges: Rogabo, inquit, Patrem, et alium Para cletum millet vobis, Spiritum veritatis ', ne aliquis Dei adversarius esset, aut ab aliqua alia potestate verba facere videretur. Deinde, Mittet quidem, sed 10 nomine meo. Rogabo omittens, illud mittet servavit. Tum, mittam, inquit, ut dignitatem suam ostenderet. Mox ait, veniet, quo quidem verbo ipsius Spiritus potestas iudicatur. Cernis gradatim nobis illucentes splendores? et ordinem theologiæ? quem nos item expedit observare, ut neque statim cunctam patefaciamus, neque perpetuo celemus; illud enim imperiti, hoc impii est; illud alienos terrere potest, hoc nostros etiam alienare. Ilis quæ licta sunt adjiciam quod aliis etiam fortasse in mentem venit, ego autem cogitationis, meæ fructum existimo. Habebat Servator quædamn, quæ a discipulis, licet multis essent doctrinis imbuti, dicebat non posse portari, ob eas fortasse causas, quas dixi, et idcirco illa celabat. Præterea cum fore dixisset, ut a Spiritu, cum venisset, omnia doceremur, eorum unum esse puto et ipsam Spiritus divinitatem, quæ postea esset perspicua futura, rum post Servatoris resurrectionen ejus cognitio Tempestiva jam esset, et percipi posset, et propter miraculum non amplius fidem superaret. Quid enim hac re majus aut ille pollicitus est, ant Spiritus docuit? siquidem magnum aliquid putandum est, et Dei magnificentia dignum id, quod unus prouisit, et alteredocuit. Sic ego de his sentio, et sentiam, et quicunque mibi amicus est, ita sentiet, colendum Deum Patren, Deum Filium, Deum δόξῃ καὶ τιμῇ καὶ οὐσίᾳ καὶ βασιλείᾳ μὴ μεριζομέSpiritum sanctum, tres proprietates, sed Divinitatem unam, quae nec gloria, nec honore, nec essentia, nec regno dividatur, ut vir quidam divinus paulo ante disseruit. Qui aliter sentit, quive tenpori servieus alias alius fit, et maximis de rebus putide consulit, is luciferum exorienten nec videat, ut ait Scriptura, nec splendoris ab illo provepientis decus. Nam si adorandus non est, quomodo per baptismum ine divinum reddit? Sin adorandus est, cur non et colendus? Quod si colendus, cur non et Deus? Unum enim ex alio pendet, tanquam aurea quædam calena et salutaris; ac per Spiritom 1 Joan. xiv, 16. νην, ὥς τις τῶν μικρῷ πρόσθεν θεοφόρων ἐφιλοσό φησεν. “Η μὴ ἴδοι Εωσφόρον ἀνατέλλοντα, ὥς φησιν ἡ Γραφή, μηδὲ δόξαν τῆς ἐκεῖθεν λαμπρότητος, ὅστις μὴ οὕτως ἔχει, ή συμφέρεται τοῖς καιροίς ἄλλοτε ἄλλος γινόμενο;, καὶ περὶ τῶν μεγίστων σα Ορῶς βουλευόμενος. Εἰ μὲν γὰρ οὐ προσκυνητόν, πῶς ἐμὲ θεοῖ διὰ τοῦ βαπτίσματος; εἰ δὲ προσ κυνητόν, πῶς οὐ σεπτόν; εἰ δὲ σεπτήν, πῶς οὐ Θεός; "Εν ήρτηται τοῦ ἑνὸς, ἡ χρυσῆ τις όντως σειρά, καὶ σωτήριο;. Καὶ παρὰ μὲν τοῦ Πνεύματος ἡμῖν ἡ αναγέννησις, παρὰ δὲ τῆς ἀναγεννήσεως ἡ ἀνάπλασ σις, παρὰ δὲ τῆς ἀναπλάσεως ἡ ἐπίγνωσις τῆς

PANOPLIA DOGMATICA - TIT. XII. ἀξίας τοῦ ἀναπλάσαντος, Ταῦτα μὲν οὖν εἴποι τις quidem nobis cst regeneratio, per regenerationem ἂν τὸ ἄγραφον ὑποθέμενος. Ηδη δὲ ἥξει σοι καὶ ὁ τῶν μαρτυριῶν ἑσμός, ἐξ ὧν ἔτι καὶ λίαν ἔγγραφος ἡ τοῦ Πνεύματος θεότης ἐπιδειχθήσεται τοῖς· μὴ λίαν σκαιοῖς, μηδ' ἀλλοτρίοις τοῦ Πνεύματος. Σκό πει δὲ οὕτως· Γεννᾶται Χριστός, προτρέχει βαπτί ζεται, μαρτυρεῖ· πειράζεται, ἀνάγει· δυνάμεις ἐπιτελεῖ, συμπαρομαρτεί· ἀνέρχεται, διαδέχεται. Τί γὰρ οὐ δύναται των μεγάλων, καὶ ὢν Θεό;; Τι δι' οὐ προσαγορεύεται, ὧν Θεός; πλὴν ἀγεννησίας, καὶ τῆς γεννήσεως. Έδει γὰρ τὰς ἰδιότητας μεῖναι Πατρὶ, καὶ Υἱῷ, ἵνα μὴ σύγχυσις ή παρὰ θεότητι, τῇ καὶ τὰ ἄλλα εἰς τάξιν ἀγούσῃ καὶ εὐκοσμίαν. sit Deus, quo non appelletur nomine, prater il enim ut proprietates Patri Filioque permanerent, ne apud Divinitatem, quæ rebus aliis ordinem ornaCumque tribuit, esset confusio. autem reformatio, per reformationem vero ipsius, ηui reformat cognatio dignitatis. Haec diceret aliquis, qui nihil de Spiritus divinitate scriptum esse concederet. Verum jam aderit testimoniorum examen ex quibus ii qui non omnino crassi erunt, et ab ipso Spiritu alieni, admodum celebremn Spiritus divinitatem in Scripturis Intelligent. Sic autem esse ita considera. Nascitur Christus, ille præcurrit. Baptizatur, ille testimonium affert. Tentatur, ille ducit. Virtutes operatur, ille contestatur. Ascen«lit ad Patrem, ille succedit. Quid enim corum quæ magna sunt, non possit, cum sit Deus? Aut cum quod nec ingenitus, nec genitus dicitur? Oportebat Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Ex eadem oratione. Ego quidem obtupesco, dumn appeliationum civitias considero, et quibus nominibus confundantur, qui Spiritui adversantur. Spiritus Dei dicitur, Spiri tus Christi, Spiritus Domini, ipse Dominus, Spiritus adoptionis, veritatis, libertatis, Spiritus sapientia, intellectus, consilii, foriitudinis, scientiæ, pietatis, timoris Domini. Etenim horum est omnium auctor. Qui omnia complet essenila sua, omnia continet, cujus essentia replet orben terrarum, cujus potenLiam mundus non capit, qui bonus est, rectus. princeps natura, non gratia, sanctificat, non sanctiticatur, metitur, sed cum nulla comprehendit mensura, se aliis communicat, sed nihil a quoque accipit, implet, non impletur, continet, non continetur; hereditate percipitur, glorificatur, counuineratur, comminatur, est digitus Dei, ignis, qitemalmodum et Deus, quo significantius, ut arbitror, ejusdemn essentiae declaretur: Spiritus qui facit, qui per baptismum recreat, per resurrectionem: Spi ritus qui novit omnia, qui docet, qui spirat ubi et quantum vult. Qui dirigit, qui loquitur, qui mittil, qui segregat, qui irritatur, qui tentatur, qui revelat, qui illumninat, qui vivificat, imo qui ipse lux est et vita. Qui bounines Dei domicilia facit, divinosque reddit, qui initiat, ut et baptismum præocci· Ἐγὼ μὲν φρίττω, τὸν πλοῦτον ἐννοῶν τῶν κλήσεων, καὶ καθ' ὅσων ὀνομάτων ἀναισχυντοῦσιν οἱ τῷ Πνεύματι ἀντιπίπτοντες. «Πνεῦμα Θεοῦ λέγεται, Πνεῦμα Χριστού, νοῦς Χριστοῦ, Πνεῦμα Κυρίου, αὐτοκύριος, Πνεῦμα· υἱοθεσίας, ἀληθείας, έλευθερίας, Πνεῦμα σοφίας, συνέσεως, βουλῆς, ἰσχύος, γνώσεως, εὐσεβείας, φόβου Θεοῦ, ο Καὶ γὰρ ποιητικὸν τούτων ἁπάντων, πάντα τῇ ουσίᾳ πληροῦν, πάντα συνέχον, πληρωτικὸν κόσμου κατὰ τὴν οὐσίαν, ἀχώρητον κόσμῳ κατὰ τὴν δύναμιν· ἀγα θέν, εὐθὲς, ἡγεμονικόν, φύσει, οὐ θέσει· ἁγιάζον, & · εὐχ ἁγιαζόμενον· μετροῦν, οὐ μετρούμενον· μετα εχόμενον, οὐ μετέχον· πληροῦν, οὐ πληρούμενον· συνέχον, οὐ συνεχόμενον· κληρονομούμενον, δοξαζόμενον, συναριθμούμενον, ἐπαπειλούμενον· δάκτυ λο; Θεοῦ· πῦρ, ὡς Θεός, εἰς ἔμφασιν οἶμαι τοῦ ὁμοουσίου • Πνεῦμα τὸ ποιῆσαν, τὸ ἀνακτίζον διά τοῦ βαπτίσματος, δι' ἀναστάσεως· Πνεῦμα τὸ γινώσχον ἅπαντα, τὸ διδάσκον, τὸ πνέον ὅπου θέλει καὶ ὅσον· ὁδηγοῦν, λαλοῦν, ἀποστέλλον, ἀφορίζον, παρ οξυνόμενον, πειραζόμενον, ἀποκαλυπτικόν, φωτι στικών, ζωτικών, μᾶλλον δὲ αὐτοφῶς καὶ ζωή· ναοποιοῦν, θεοποιοῦν, τελειοῦν, ὥστε καὶ προλαμβάνειν τὸ βάπτισμα, καὶ ἐπιζητείσθαι μετὰ τὸ βά πτισμα· ἐνεργοῦν ὅσα Θεός· μεριζόμενον ἐν γλώσ στις πυρίναις, διαιρούν χαρίσματα, ποιοῦν ἀποστό- pet, et post baptismum requiratur. Qui facit omnia λους, προφήτας, εὐαγγελιστές, ποιμένας καὶ διόπ σκάλους· νοερόν, πολυμερές, σαφές, τρανόν, ἀκών λυτον, ἀμόλυντον, ὅπερ ἴσον δύναται σοφώτατον, καὶ πολύτροπον ταῖς ἐνεργείαις, καὶ σαφηνιστικὸν πάντων, καὶ τρανωτικὸν, καὶ αὐτεξούσιον, καὶ ἀναλλοίωτον, παντοδύναμον, παντεπίσκοπον, διὰ πάνω των χωρούν πνευμάτων, νοερών, καθαρών, λεπτοτάτων, ἀγγελικῶν οἶμαι δυνάμεων, ὥσπερ καὶ προφητι χῶν, καὶ ἀποστολικῶν, κατὰ ταυτὸν, καὶ οὐκ ἐν τοῖς αὐτοῖς τύποις. Αλλων δὲ ἀλλαχοῦ νενεμημένων, ᾧ δηλοῦται τὸ ἀπερίγραπτον, οἱ ταῦτα λέγοντες, καὶ διδάσκοντες, καὶ πρός γε άλλον Παράκλητον, οἷον PATROL. GR. CXXX. quæ Deus. Qui in linguis igneis dispertitur. Qui munera dilargitur, facit apostolos, prophetas, evan - gelistas, pastores et doctores. Intelligibilis, mud tiplex, sapiens, manifestus, qui nullo potest inipedimento prohiberi, nullo inquinamento maculari. Quod perinde est, ac si dicas, sapientissimus, et actionibus varius, omnia illustrans et patefaciens. sui juris, immutabilis, omnipotens, cuncta perspiciens, per omnes spiritus intelligibiles, puros el subtilissimos permeans, nempe angelicos, et pro- . pleticos, atque apostolicos, idque codem tempore, et aliis alibi distributis; quo per plenam fit, ips ma

nusquam comprehendi nec circumscribi. Qui hæc άλλον Θεὸν ὀνομάζοντες, εἰ τὴν εἰς αὐτὸ βλασφημίαν loquuntur, et docent, eumque Paracletum alium, tanguam alium Deum appellant, qui blasphemiam In ipsum solam non remitti sciunt, qui ananian et Saphiram, quod Spiritui sancto, Deo ninirum, non autem homini, mentiti essent, tam horrendo reprehensionis et infamiæ genere confixerunt, ut amortui conciderent, line tibi Spiritum sanctum, ut Deum, an ui aliud quidpiam videntur prædicare? Næ tu valda rudis es, et ab ipso Spiritu remotissianus, si hac de re dubitas, atque indiges præceptore. Tam multæ igitur sunt, atque ita spirantes appellationes. Quid enim opus est verborun lestinonia proferre? Cæteram quæ hic dicuntur humili ora, ut dari, mitti, dispertiri, donum, munus, insupatio, promissio, intercessio, et (ne singula. enumerem) si quid aliud ejusmodi est, ea ad primam causam snnt referenda, ut illud, ex quo est, ostendatur, et ne tria divisa principia, et multiplex deorum numerus personas confundere, vel cum Ario naturas dividere. Ejusdem ex oratione in Epiphaniam. Quod si magnitudine et gradibus Divinitatemi retiris, et idcirco Spiritum parvum existimas, quod in columbæ specie se conspicuum præbuit, o pusille maximis de rebus disputator,` potes eadem ratione regnumi cœlorum etiam contemnere et aspernari, quoulam sinapis granulo comparatum est, et Jesu amplitudini adversarium anteferre, quod hic quidem mons magnus, et Leviathan, et corum quæ in aquis sunt, rex appelletur, ille vero aguus, et margarita, et gutta, et aliis ejusmodi uominibus parvis vocetur. Ejusdem ex oratione in Pentecosten. μόνην εἰδότες ἀσυγχώρητον, οἱ τὸν ᾿Ανανίαν καὶ τὴν Σάπφειραν οὕτω φοβερώς στηλιτεύσαντες, ἐπειδὴ εψεύσαντο τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὡς Θεὸν ψευσαμένους, οὐκ ἄνθρωπον· οὗτοι τί σοι δοκοῦσι, πότερον Θεὸν τὸ Πνεῦμα κηρύσσειν, ἢ ἄλλο τι; Ως λίαν ὄντως παχύς τις εἶ, καὶ πόρρω τοῦ Πνεύματος, εἰ τοῦτο ἀπορεῖ;, καὶ δέῃ τοῦ διδάξοντος. Αἱ μὲν οὖν κλήσεις τοσαῦται, καὶ οὕτως ἔμψυχοι. Τί γὰρ δεῖ σοι τὰς ἐπὶ τῶν ῥημάτ των μαρτυρίας παρατίθεσθαι; Όσα δὲ κανταῦθα λέ γεται ταπεινότερον, τὸ δίδοσθαι, τὸ ἀποστέλλεσθαι, τὸ μερίζεσθαι, τὸ χάρισμα, το δώρημα, τὸ ἐμφύσημα, ή επαγγελία, ἡ ὑπερέντευξις, εἴ τε τι άλλο τοιοῦτε, ἵνα μὴ καθ᾿ ἕκαστον λέγω, ἐπὶ τὴν πρώτην αἰτίαν ἀνενεκτέον, ἵνα τὸ ἐξ οὗ δειχθῇ, καὶ μὴ τρεῖς ἀρχεῖ μεμερισμέναι πολυθέως παραδεχθώσιν. Ἴσον γὰρ εἰς ἀσέβειαν καὶ Σαβελλίως συνάψαι, καὶ 'Αρειανώ διαστῆσαι, τὸ μὲν τῷ προσώπῳ, τὸ δὲ ταῖς φύσεσιν. suscipiatur; par enim impietas est, vel cum Sabellio Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ εἰς τὰ φωτα λόγου. Εἰ δὲ ὄγκοις, καὶ σταθμοῖς κρίνεις Θεότητα, και διὰ τοῦτο μικρόν σοι τὸ Πνεῦμα, ὅτι ἐν εἴδει περιστε ρᾶς, ὦ μικρολόγε περὶ τὰ μέγιστα, ὥρα σοι καὶ βα σιλείαν οὐρανῶν ἀτιμάζειν, ὅτι κόκκῳ σινάπεως ἀπεικάζεται, καὶ τῆς Ἰησοῦ μεγαλειότητος ὑπεραί ρειν τὸν ἀντικείμενον, ὅτι ὁ μὲν ὄρος μέγα καλεί ται, καὶ Λευῖαθὰν, καὶ βασιλεὺς τῶν ἐν τοῖς ὕδασιν, ὁ δὲ ἀμνὸς, καὶ μαργαρίτης, καὶ σταγών, καὶ τὰ τοιαῦτα προσαγορεύεται. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ λόγου τοῦ εἰς τὴν Πεντηκοστην. Qui Spiritum sanctum in rerum creatarum Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οἱ μὲν εἰς κτίσμα και ordinem dejiciunt, contumeliosi sunt et mali άγοντες, ὑβρισταί, καὶ δοῦλοι κακοί, καὶ κακών servi, atque adeo malorum pessimi. Malorum enim κάκιστοι. Δούλων γὰρ κακῶν, ἀθετεῖν δεσποτείαν, servorum est, imperium rejicere, et adversus do- καὶ ἐπανίστασθαι κυριότητι, καὶ ὁμόδουλον ποιεῖν minationen insurgere, atque id, quod liberum est, ἑαυτοῖς τὸ ἐλεύθερον. Οἱ δὲ θεὸν νομίζοντες, ἔνθεο: in eamdem secum servitutis classem redigere. καὶ λαμπροὶ τὴν διάνοιαν. Οἱ δὲ καὶ ὀνομάζοντες, εἰ Qui autem Deum eum censent, divini profecto viri μὲν εὐγνώμοσιν, ὑψηλοί· εἰ δὲ ταπεινοῖς, οὐκ οίκονοsunt, ac splendido animo præditi. Qui vero etiam μικοί· πηλῷ μαργαρίτην πιστεύοντες, καὶ ἀκοῇ σα appellant, si quidem apud viros probos, sublimnes θρᾷ βροντῆς ἦχον, καὶ ὀφθαλμοῖς ἀσθενεστέροις ἥλιον, et excelsi sant: sin autem apud abjectos et humi καὶ τροφὴν στερεὰν τοῖς ἔτι γάλα ποτιζομένοις· provolutos, haud satis prudenter agunt; utpote qui δέον κατὰ μικρὸν προάγειν αὐτοὺς εἰς τὸ ἔμπρο luto margaritam, et imbecilla auri tonitrui sonum, σθεν, καὶ προβιβάζειν τοῖς ὑψηλοτέροις, φωτὶ τῶ; et solem infirmis oculis, et lacte adhuc utentibus· χαριζομένους, καὶ ἀληθείᾳ προξενοῦντας ἀλήθεια. solidum cibum committant; cum eos paulatim ad διὰ καὶ ἡμεῖς τὸν τελεώτερον τέως ἀφέντες λόγον ulteriora promovere, atque ad sublimiora provehere (ούπω γάρ καιρός), οὕτως αὐτοῖς διαλεξόμεθα. conveniat, lumini lumen largiendo, ac veritati veritatem conciliando. Quocirca nos quoque, perfectiori interim sermone, misso facto (noudum enim tempus id postulat), ad hunc modum cum ipsis dissereDus. Si quidem, o viri, nec increatum, nec temporis expertem Spiritum sanctum creditis, spiritu adversario haud dubie aflamini: dabilis cuin ve niam, si zelo commotus, asperius aliquod verbum extulero. Quod si hactenus saltem recte sentitis, ac belle valetis, ut manifestam impietatem fugiatis, atque cum, qui nos quoque liberos efficit, a servili Εἰ μὲν οὐδὲ ἄκτιστον, ὦ οὗτοι, ὁμολογεῖτε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐδὲ ἄχρονον, τοῦ ἐναντίου πνεύ ματος σαφῶς ἡ ἐνέργεια· δότε γὰρ τῷ ζήλῳ τι καὶ παρατολμῆσαι μικρόν. Εἰ δὲ τοσοῦτον γοῦν ὑγιαίνετε, ὥστε τὴν πρόδηλον φεύγειν ἀσέβειαν, καὶ τῆς δου λείας ἔξω τιθέναι τὸ καὶ ἡμᾶς ποιοῦν ἐλευθέ ρους, τὸ ἑξῆς αὐτοὶ σκέψασθε, μετὰ τοῦ ἁγίου Πνεύ

TIT. X:I. ' ματος, καὶ ἡμῶν. Πείθομαι γὰρ ποσῶς τούτου μετ- ordine eximatis, quod sequitur, una cum Spiritu έχειν ὑμᾶς, καὶ ὡς οἰκείοις ἤδη συνδιασκέψομαι. sancto ac nobis, expendite. Vos quippe quadamteΗ δότε μοι τὸ μέσον τῆς δουλείας καὶ τῆς δε nus ipsius participes esse confido, ac jam velut σποτείας, ἵν' ἐκεῖ θῶ τὴν ἀξίαν τοῦ Πνεύματος· ἢ cuai nostris simul rem considerabo. Aut mihi ali τὴν δουλείαν φεύγοντες, οὐκ ἄδηλον, ὅποι τάξετε τὸ quid, quod inter servitutem et dominationem inζητούμενον. ᾿Αλλὰ ταῖς συλλαβαίς δυσχεραίνετε, terjectum sit, date, ut illic Spiritus dignitatem colκαὶ προσπταίετε τῇ φωνῇ, καὶ λίθος προσκόμματος locem aut, cum servitutis nomen fugiatis, non ὑμῖν τοῦτο γίνεται, καὶ πέτρα σκανδάλου, ἐπεὶ καὶ obscurun erit, quo loco atque ordine id, quod exΧριστὸς τισίν. ᾿Ανθρώπινον τὸ πάθος. Συμβῶμεν quiritur, ponetis. At syllabas moleste fertis, atque: ἀλλήλοις πνευματικῶς. Γενώμεθα φιλάδελφοι μᾶλ ad vocem impingitis, lapisque offensionis et petra. λον, ἢ φίλαυτοι. Δότε την δύναμιν τῆς θεότητος, καὶ scandali hoc vobis efficitur ', nec mirum, cum δώσομεν ὑμῖν, τῆς φωνῆς τὴν συγχώρησιν όμο Christus quoque nonnullis scandalo fuerit. Humanus λογήσατε τὴν φύσιν ἐν ἄλλαις φωναῖς, αἷς αἰδεῖσθε is quidem affectus. Verum spiritualiter inter nos. μᾶλλον καὶ ὡς ἀσθενεῖς ὑμᾶς Ιατρεύσομεν. hanc controversiam transigamus: fraternæ potius ἔστιν & καὶ τῶν πρὸς ἡδονὴν παρακλέψαντες. Αἰσχρόν charitatis studium, quam nostri amorem præ nobis μὲν γὰρ, αἰσχρὸν, καὶ ἱκανῶς ἄλογον, κατὰ ψυχήν 5 feramus. Vim divinitatis ac potentiam nobis date, ἐῤῥωμένους, μικρολογεῖσθαι περὶ τὸν ἦχον, καὶ κρύπτειν τὸν θησαυρὸν, ὥσπερ ἄλλοις βασκαίνοντας, ἢ μὴ καὶ τὴν γλῶσσαν ἁγιάσητε δεδοικότας· αἴσχιον δὲ ἡμῖν ὁ ἐγκαλοῦμεν παθεῖν, καὶ μικρολο γιαν καταγινώσκοντας, αὐτοὺς μικρολογεῖσθαι περὶ τὰ γράμματα. et nos vicissim divinitatis vocem vobis concedemis. Naturam aliis vocibus, quibus plus tribuitis, confiteamini; ac vos, ut infirmios curabimus, nonnulla vobis grata et jucunda suffurantes. Etenim turpe quidem illud est, turpe, inquam, ac perabsurdum, cum animo valeatis, circa vocis sonum jeju. nos et minutos vos. præbere, ac thesaurum occultare, quasi aliis eum invidentes, aut metuentes, ne linguam quoque vestram sanctificetis; turpius autem nobis est, eodem vitio teneri, quod vobis objicimus, atque, cum vestram de minutis rebus contentionem damnemus, minute eliam de litteris dispulare. Μιᾶς Θεότητος, ὦ οὗτοι, τὴν Τριάδα ὁμολογή σατε, εἰ δὲ βούλεσθε, μιᾶς φύσεως· καὶ τὴν Θεὸς φωνὴν παρὰ τοῦ Πνεύματος ὑμῖν αἰτήσομεν. Δώσει γάρ, εὖ οἶδα, ὁ τὸ πρῶτον δοὺς, καὶ τὸ δεύτερον, καὶ μάλιστα, εἰ δειλία τις εἴη πνευματικὴ, καὶ µh. Ενστασις διαβολική, τὸ μαχόμενον. Ἔτι σαφέστερον εἴπω καὶ συντομώτερον Μήτε ὑμεῖς ἡμᾶς εὐθύνητε τῆς ὑψηλοτέρας φωνῆς (φθόνος γὰρ οὐδεὶς ἀναβάσεως), οὔτε ἡμεῖς τὴν ἐφικτὴν τέως ὑμῖν ἐγκαλέ σομεν. ἕως ἂν καὶ δι᾿ ἄλλης ὁδοῦ πρὸς τὸ αὐτὸ φέρησθε καταγώγιον. Οὐ γὰρ νικῆσαι ζητοῦμεν, ἀλλὰ προσλαβεῖν ἀδελφοὺς, ὧν τῷ χωρισμῷ σπαρασ σόμεθα. Ταῦτα ὑμῖν, παρ᾽ οἷς τι καὶ ζωτικὸν εὐρίσκομεν, τοῖς περὶ τὸν Υἱὸν ὑγιαίνουσιν· ὧν τὸν βίον θαυμάζοντες, οὐκ ἐπαινοῦμεν πάντη τὸν λόγον οἱ τὰ τοῦ Πνεύματος ἔχοντες, καὶ τὸ Πνεῦμα προσλάβετε, ἵνα μὴ ἀθλῆτε μόνον, ἀλλὰ καὶ νομίμως, ἐξ, οὗ καὶ ὁ στέφανος. Οὗτος ὑμῖν δοθείη τῆς πολιτείας μισθός, ὁμολογῆσαι τὸ Πνεῦμα τελείως, καὶ κηρύξαι σὺν ἡμῖν τε καὶ πρὸ ἡμῶν ὅσον ἄξιον. Τολμῶ τι καὶ mite, ut non-solum certetis, sed etiam legitime, eum morum et vitæ præmium detur, ut Spiritum plene aute nos, quantum æquum est, pradicetis. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἦν μὲν ἀεὶ, καὶ ἔστι, καὶ ἔσται, οὔτε ἀρξάμενον, οὔτε παυσόμενον, ἀλλ' ἀπ Πατρὶ καὶ Υἱῷ συντεταγμένον, καὶ συναριθμού μένον· οὐδὲ γὰρ ἔπρεπεν ἐλλείπειν ποτέ, ἢ Υἱὸν Πατρί, ἡ Πνεῦμα Υἱῷ. Τῷ μεγίστῳ γὰρ ἂν ἦν ἄδοξος ἡ θεότης, ὥσπερ ἐκ μεταμελείας ἐλθοῦσα εἰς συμ πλήρωσιν τελειότητος. "Ην οὖν ἀεὶ μεταληπτὸν, οὐ ' Isa. viii, 14; Rom. ix, 33. Trinitatem, o viri, unius Deitatis esse fateamini, aut, si magis placet, unius naturae; atque hanc vocem, Deus, a Spiritu vobis postulabimus. Dabit enim profecto secundam, qui primum dedit, idque potissimum, si id de quo pugnatur, spiritualis quædam timilitas fuerit, non auten diabolica contentio. Atque, ut apertius et compendiosius 1quar, sic inter nos aganus, ut nec vos, sublinioris vocis causa, nos in crimen vocetis (nec enim invidia et reprehensione premi debet hujusmodi ascensus); nec nos vicissim eam vocem, cujus modo capaces estis, vobis objiciemus, quandiu alio itinere ad idem hospitium feremini. Non enim victoriam ambimus, sed, ut fratres, quorum disjunctione cruciamur, ad nos redeant, laboramus. Atque hac ad vos dict sint, apud quos vitale quidpiam reperimus, quippe qui sane atque integre de Filio sentiatis; quorum, cum vitam mirifice probeinus, doctrinam tamen non Domui ex parte laudamus; qui cum ea, quae sunt Spiritus, habeatis, Spiritum quoque insuper assu binc quoque corona decus comparetur. Hoc vobis perfecteque confiteamini, ac nobiscum, imo etiam ' Ex eadem oratione. Spiritus sanctus semper quidem erat et est, et erit, nec ullo ortu generalus, nec Gnem habiturus, sed semper cum Patre et Filio conjunctus, alque connumeratus: nec enim conveniebat ut vel Pater Filio, vel Filius Spiritu sancto unquam carerei. Nam alioqui maximum divinitati dedecus conflaretur, ut quæ ad perfectionem tanquam ex pœniten-

tia venisset. Erat igitur semper perceptibilis, που η μεταληπτικόν· τελειοῦν, οὐ τελειούμενον: πληρούν, particeps; perficiens, non ab alio perfectus; explens, σὺ πληρούμενον· ἁγιάζον, οὐχ ἁγιαζόμενον· θεοῦν, non expletus; sanctificans, non sanctificatus; deifi- οὐ θεούμενον· αὐτὸ ἑαυτῷ ταυτὸν ἀεὶ, καὶ οἷς συν cans, non deificatus: ipse semper, et secum, et τέτακται· ἀόρατον, ἄχρονον, ἀχώρητον, ἀναλλοίωτον, cum iis, quibus adjunctus est, idem et æqualis; ἄποιον, ἄποσον, ἀνείδεον, ἀναφὲς, αὐτοκίνητον, δεν invisibilis, temporis expers, nullo loco inclusus, κίνητον, αὐτεξούσιον, αὐτοδύναμον, παντοδύναμον - immutabilis; qualitate, quantitate, forma et tactu (εἰ καὶ πρὸς τὴν πρώτην αιτίαν, ὥσπερ τὰ τοῦ Μου carens, seipsum movens, ac sempiternum motum νογενοῦς ἅπαντα,· οὕτω δὴ καὶ τὰ τοῦ Πνεύματος habens, arbitrii liber, per se potens, omnipotens αναπέμπεται )· ζωὴ, καὶ ζωοποιόν· φῶς, καὶ χορη .(tametsi ad primam causam, ut ompla ea quæ Uni- γὸν φωτός· αὐτοαγαθὸν, καὶ πηγὴ ἀγαθότητος geniti sunt, ita etiam quæ Spiritus sancti sunt, refe- Πνεῦμα εὐθές, ἡγεμονικόν, κύριον, ἀποστέλλον, ἀφ᾽ rantur, vita, et vividcans; lus, et lucis largitor; ορίζον, τα οποιοῦν ἑαυτῷ, ὁδηγοῦν, ἐνεργοῦν ὡς βούλε bonitas ipsa, et fons bonitatis; Spirius rectus, ται, διαιρούν χαρίσματα· Πνεῦμα υιοθεσίας, άληprincipalis, dominus, mittens, segregans, templum θείας, σοφίας, συνέσεως, γνώσεως, εὐσεβείας, βου sibi exstruens, viam præmonstrans, arbitratu suo λῆς, ἰσχύος, φόβου, τῶν ἀπηριθμημένων δ' οὗ operans, gratiasque divideme; Spiritus adoptionis, Η Πατὴρ γινώσκεται καὶ Υἱὸς δοξάζεται, καὶ veritatis, sapientia, intellectus, écientis, pietatis, consilii, fortitudinis ', timoris, quemadmodum hαmorantur; per quem Pater cognoscitur, et Filius glorificatur, et a quibus solis ipse cognoscitur, una classis, unus cultus, una adoratio, potentia, perfoetin, sanctitas. Quid pluribus verbis opus est? Omnia, quæcunque Pater habet, sunt Filii, præterquam quod ingenitus non est. Omnia quæcunque Filius, Spiritus sancti suut, si generationem exceperis. Hæc porro substantiam non secernunt, ut quidem ipse sentio, verum circa substantiam·secernuntur. Ex eadem oratione. Primum igitur Spiritus sanctus in angelicis, et cœlestibus virtutibus, iisque, quæ post Deum pring sum, eumque circumstant, viin suam exercebat. Neque enim aliunde perfectionem et splendorem habent, idque præterea, ut ad malum ægre, vel nullo prorsus modo moveri queant, quam a Spiritu sancto. Deinde in Patribus et prophetis, quorum alii Deum per imaginem viderunt, aut cognoverunt, alii autem etiamn res futuras præsciverunt, impressam nimirum per Spiritum sanctum principem animi partem habentes, et cum futuris tanquam cum praesentibus versantes. Hujusmodi quippe Spiritus vis ac potentia est. Tom in Christi discipulis (Christum enim prætermitto, cui aderal, non ut operans, sed ut æqualem comitans); iisque tr.farian, prout ipsorum captus ferebat, tribusque temporibus: nempe, antequam Christus per Passionem glorifcatus esset: postquam per Resurrectionem glorifcatus fuit: ac denique post ejus ad coelos Ascensionem, sive restitutionem, sive quocunque alio nomine res ea sit appellanda. Hoc. autem perspicue'ostendit, tum prima illa morborum spirituumque depulsio, quæ scilicet non absque Spíritus numine flebat; tum illa post confectum safutis nostræ negotium insuflatio, quæ divinioris proculdubio inspirationis specimen habebat; tum postremo presens hæc ignearum linguarum divisio, quam etiam solemni festo celebramus. Verum primo quidem, obscure; deinde, expressius; nunc vcro, perfectius, utpote qui non jam operatione sola praesens sit, ut prius, sed essentiali, ut sic lo1 Isa. 11, παρ' ὧν μόνων γινώσκεται, μία σύνταξις, λατρεία μία, προσκύνησις, δύναμις, τελειότης, ἁγιασμός. Τι μαι μακρολογεῖν; Πάντα ὅσα ὁ Πατήρ, του Υιού, πλὴν τῆς ἀγεννησίας. Πάντα όσα δ᾽ Υἱός, τοῦ Πνεύματος, πλὴν τῆς γεννήσεως. Ταῦτα δὲ οὐκ οὔτ σίας ἀφορίζει, κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, περὶ οὐσίαν δὲ ἀφορίζεται. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Τοῦτο ἐνέργει, πρότερον μὲν ἐν ταῖς ἀγγελικαῖς καὶ οὐρανίοις δυνάμεσι, καὶ ὅσαι πρῶται μετά Θεὸν, καὶ περὶ Θεόν. Οὐ γὰρ ἄλλοθεν αὐταῖς ἡ τε λείωσις καὶ ἡ ἔλλαμψις, καὶ τὸ πρὸς κακίαν δυσκί νητον, ἢ ἀκίνητον, ἡ παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Επειτα ἐν τοῖς Πατράσι, καὶ ἐν τοῖς προφήταις, ὧν οἱ μὲν ἐφαντάσθησαν Θεόν, ἢ ἔγνωσαν, οἱ δὲ καὶ τὸ μέλλον προέγνωσαν τυπούμενοι τῷ Πνεύματι τὸ ἡγε μονικόν, καὶ ὡς παροῦσι συνόντες τοῖς ἐσομένοις. Τοι αὐτη γὰρ ἡ τοῦ Πνεύματος δύναμις. Έπειτα ἐν τοῖς Χριστοῦ μαθηταῖς (ἐῶ γὰρ Χριστὸν εἰπεῖν, ᾧ παρῆν, οὐχῶς ἐνεργοῦν, ἀλλ' ὡς ὁμοτίμῳ συμπαρομαρτούν καὶ τούτοις τρισσῶς, καθ' ὅσον οἷοί τε ἦσαν χωρεῖν, καὶ κατὰ καιροὺς τρεῖς· πρὶν δοξασθῆναι Χριστὸν τῷ Πάθει· μετὰ τὸ δοξασθῆναι τῇ Ἀναστάσει μετὰ τὴν εἰς οὐσ ρανοὺς Ἀνάβασιν, ἢ ἀποκατάστασιν, ἢ ὅ τι χρή λέγειν. Δηλοῖ δὲ ἡ πρώτη τῶν νόσων, καὶ ἡ τῶν πνευμάτων κάθαρσις, οὐκ ἄνευ Πνεύματος δηλαδή γενομένης καὶ τὸ μετὰ τὴν οἰκονομίαν ἐμφύσημα, σαφῶς ὃν ἔμπνευσις θειοτέρα· καὶ ὁ νῦν μερισμὸς τῶν πυρίνων γλωσσῶν, ὁ καὶ πανηγυρίζομεν. Αλλὰ τὸ μὲν πρῶτον, ἀμυδρῶς· τὸ δὲ δεύτερον, εκτυπώτερον· τὸ δὲ νῦν, τελεώτερον, οὐκ ἔτι ἐνεργεία παρόν, ὡς πρότερον, οὐσιωδῶς δὲ, ὡς ἂν εἴποι τις, συγγινόμε νόν τε καὶ συμπολιτευόμενον. Επρεπε γὰρ, Υιού σωματικῶς ἡμῖν ὁμιλήσαντος, καὶ αὐτὸ φανῆναι σω ματικῶς· καὶ Χριστοῦ πρὸς ἑαυτὸν ἐπανελθόντος, ἐκεῖνο πρὸς ἡμᾶς κατελθεῖν· ἐρχόμενον μὲν ὡς Κύριον, πεμπόμενον δὲ ὡς οὐκ ἀντίθεον. Δἱ γὰρ τοιαῦ ται φωναὶ οὐχ ἧττον τὴν ὁμόνοιαν δηλοῦσιν, ή φύσ χωρίζουσιν. σεις

PANOPLIA DOGMATICA TIT. XII.. quar, modo adsit, simulque versetur. Nam cum Filius corpoream nobiscum consuetudinem habuisset, Spiritum quoque corporeo modo cerni conveniebat; et cum Christum ad sese reversus essel, cum ad nos descendere et quidem ita, ut et, tanquam Dominus, veniret, et, tanquam Deo nequaquam - oppositus, mitteratur. Etenim hujusmodi voces non minus concordiam declarant, quam naturamdistrabunt. Διὰ τοῦτο, μετὰ Χριστὸν μὲν, ἵνα Παράκλη τος ἡμῖν μὴ λείπῃ: Αλλος δὲ, ἵνα σὺ τὴν ὁμοτι μίαν ἐνθυμηθῇς. Τὸ γὰρ, ἄλλος, ἄλλος οἷος ἐγώ, καθίσταται. Τοῦτο δὲ συνδεσποτείας, ἀλλ' οὐκ ἀτι μίας όνομα. Τὸ γὰρ, ἄλλος, οὐκ ἐπὶ τῶν ἀλλοτρίων, ἀλλ' ἐπὶ τῶν ὁμοουσίων οἶδα λεγόμενον. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Κληδόνιον λογοειδούς β' ἐπιστολῆς. Idcirco, post Christum quidem accedit, ne Paracletus nobis desit Alius autem, ut tu honoris. æqualitatem cogites. Quod enim ait, alius, alium, qualis ego sum, constituit. Hoc. porro nomen parem imperii gradum indicat, non ignominiam, Vox enim, alius, non de alienis, sed de iis, quoruu eadem substantia est, usurpatur. Ejusdem ex altera ad Cledonium epistola, quæ præ longitudine instar est libri. Ἡμεῖς τῆς κατὰ Νίκαιαν πίστεως τῶν ἁγίων Nos fidei, quæ in concilio Nicæno a sauctis PaΠατέρων, τῶν ἐκεῖσε συνελθότων ἐπὶ καθαιρέσει – tribus, illic ad evertendam hæresim Arianan τῆς Ἀρειανῆς αἱρέσεως οὐδὲν οὔτε προετιμήσαμεν congregatis, declarata est, nihil unquam anteposui τώποτε, οὔτε προτιμών δυνάμεθα, ἀλλ' ἐκείνης • mus, nec anteponere possumus: sed ex illa sumus ἐσμὲν τῆς πίστεως, καὶ ἐσόμεθα, σὺν Θεῷ, προσ διαρθροῦντες τὸ ἐλλειπῶς εἰρημένον ἐκείνοις περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, διὰ τὸ μὴ κεκινῆσθαι τὸ τηνι καῦτα τουτὶ τὸ ζήτημα, ότι μιᾶς Θεότητος εἰδέναι χρὴ τὸν Πατέρα, καὶ τὸν Υἱὸν, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἄγων, Θεὸν καὶ τὸ Πνεῦμα γινώσκοντας. Έτι κατὰ τῶν Πνευματομάχων του Νύσσης εκ τοῦ λόγου τοῦ πρὸς Σιμπλίκιον. Περὶ δὲ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου οι βλασφημοῦν τε; τὸ αὐτὸ λέγουσιν, δ καὶ περὶ τοῦ Κυρίου, ὅτι ἐστὶ καὶ τοῦτο κτιστόν. Ἡ δὲ Ἐκκλησία επίσης, ὡς τ περὶ τοῦ Υἱοῦ, οὕτω καὶ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος πιστεύει, ὅτι ἐστὶν ἄκτιστον, καὶ ὅτι πᾶσα ἡ κτίσις· ἐκ τῆς τοῦ ὑπερκειμένου ἀγαθοῦ μετουσίας γίνεται ἀγαθή. Τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀπροσδεές ἐστι τοῦ ἀγαλύνοντος. Αγαθὸν γὰρ φύσει ἐστί, καθὼς ἡ Γραφή μαρτυρεῖ. Καὶ ὅτι ἡ κτίσις ὁδηγεῖται παρὰ τοῦ Πνεύματος, τὸ δὲ Πνεῦμα τὴν ὁδηγίαν χαρίζεται. Ἡ κτίσις ἡγεμονεύεται, τὸ δὲ Πνεῦμα ἡγεμονεύει. Ἡ κτίσις παρακαλεῖται, τὸ δὲ Πνεῦμα παρακαλεί. Η κτίσις δουλεύει, τὸ δὲ Πνεῦμα ἐλευθεροί. Η κτίσις σοφίζεται, τὸ δὲ Πνεῦμα τὴν τῆς σοφίας δίδωσι χάριν. Η κτίσις μεταλαμβάνει τῶν χαρισμάτων, τὸ δὲ Πνεῦμα κατ' ἐξουσίαν χαρίζεται. Πάντα γὰρ ἐνεργεῖ ταῦτα τὸ ἐν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, διαιρούν ἰδίᾳ ἑκάστῳ, καθώς βούλεται. Καὶ μυρίας άλλας ἐκ τῶν Γραφῶν ἔστιν ἀποδείξεις εὑρεῖν, ὅτι πάντα τὰ ὑψηλὰ καὶ θεοπρεπή νοήματα, ὅσα παρὰ τῆς Γραφῆς τῷ Πατρὶ καὶ Υἱῷ ἐφαρμόζεται, ταῦτα καὶ περὶ τὸ ἅγιον θεωρεῖται Πνεῦμα, ἡ ἀφθορία, ἡ μακαριότης, τὸ ἀγαθὸν, τὸ σοφὸν, τὸ δυνατὸν, τὸ δίκαιον, ἡ ἁγιότης, πᾶν τίμιον ὄνομα οὕτω λέγεται ἐπὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὡς καὶ ἐπὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ λέγεται, πλὴν τούτων, δι' ὧν αἱ ὑπου στάσεις τρανῶς τε καὶ ἀσυγχύτως ἀπ' ἀλλήλων δια χωρίζονται. Λέγω δὲ, ὅτι οὔτε Πατήρ λέγεται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὔτε Υιός, τὰ δὲ ἄλλα, ὅσα ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς ὀνομάζεται, ταῦτα καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι παρὰ τῆς Γραφῆς ἐφαρμόζεται. Διὰ τούτων οὖν καταλαμβάνομεν, ὅτι ἄνω τῆς κτίσεως ἐστι fide, atque erimus, Deoque auxiliante quod ab illis audita absolute de Spiritu sancto, propterea quod hæc quæstio tunc non tractabatur, dicton est, explicabimus. Cum enim decre vissent, oportere credere unius esse divinitatis Palren, et Filium. Spiritum sanctum Deum utique et Spiritum sanc - tum agnoscebant. Item adversum Spiritus oppugnatores, Gregorii Nyssa pontificis ex oratione ad Simplicium. Quod autem de Domino, idem de Spiritu sancto contumeliosi hómines dicunt, nempe ipsum quoque creatum esse. Ecclesia vero ut de Filio, sic etiam 'de Spiritu sancto pariter credit, creatum non esse; et res omnes creatas ex supremi boni comnmunione fieri bonas, Spiritum sanctum autem nemine, a qua bonus fat, indigere: natura enim ese bo num, ut Scriptura testatur. Res creatas a Spiritu sancto dirigi, ipsum cis directionem largiri; res procreatas duci, Spiritum esse ductorem; res creaLas-consolationem accipere, Spiritum esse consolatorem; res creatas esse servas, Spiritum eas in libertatem vindicare; res creatas sapientes fieri, Spiritum sapientiæ gratiam elargiri; res creatas munerum participes effici, Spirituın munera tribuere; hæc enim omnia agit unus et idem Spiritus, dividens sigillatim unicuique, uti vult. Innumerabilia possunt alia ex Scripturis testimonia depromi, quibus perspicuum fit, omnia sublimia divinaque nomina, quæ Patri Filioque tribuuntur, al Spiri tum sanctum etiam pertinere, cujusmodi sunt jumortalitas, beatitudo, bonitas, sapientia, potentia, justitia, sanctitas, quidquid denique præclarum de Patre et Filio dicitur, id item de Spiritu sancto, exceptis iis quibus vere et sine confusione distinguuntur ipsæ persona. Exempli gratia, nec Pater dicitur, nec Filius. Reliqua vero nomina, quibus. Pater Filiusque vocantur,, a Scriptura in Spiritum sauctum etiain conferuntur. Ex his ergo colligimus, Spiritum sanctum rebus crealis esse præstantin rem. Quapropter ubi Pater et Filius intelligitur. illic etiam intelligitur Spiritus sanctus. Porro- re

EUTHYMII ZIGABEN! bus creatis praestantior esi Pater et Filius, ex quo τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οὐκοῦν ὅπου Πατὴρ, καὶ ἐπου sequitur ut præstantior item sit Spiritus sanctus. Itaque qui rebus creatis Spiritum sanctum anteponit, is rectam et sanam doctrinam complexus est. Unam enim naturam increatam in Patre, et Filio, et Spiritu sancto confitebitur. Verum quoniam, ut probent Spiritum sanctum esse-creatam, adferunt · verba Prophetæ dicentis: Qui firmat tonitruum, et creat spiritum, et enuntiat ad homines Christum suum³, sciendum est, alium a Propheta dici spiritum in tonitruo firmando creari, non autem Spirim tum sanctum. Mystica enim ratione per tonitruum intelligitur Evangelium. In quibus igitur Grma giguitur et immobilis in Evangelium fides, ii pér fidem ex eo, quod caro sunt, spiritus fiunt. Nam, ut Dominus ait: Quod natum est ex carne, caro est: et quod natum est ex Spiritu, spiritus est. Deus igitur esi, qui vocem evangelican credentibus confirmans, eum, qui credit, spiritum efficit. Qui autem ex Spiritu natns est, per ejusmodi vocem effectus est spiritus, Christum enuntiat: quoniam, inquit Αpostolus, nemo potest dicere Dominum Jesum, nisi in Spiritu sancto ". s φωνὴν τοῖς πιστεύουσι πνεῦμα ποιων των πιστεύοντα. τῆς τοιαύτης βροντῆς γενόμενος ἀπαγγέλλει τὸν εἰπεῖν Κύριον Ἰησοῦν εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Ejusdem ex oratione de Filii et Spiritus divinitale. τοῦ Υἱὸς νοεῖται, ἐκεῖ νοεῖται καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ανω γὰρ τῆς κτίσεως ὁ Πατήρ καὶ ὁ Υἱός, ὅπερ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι ἡ ἀκολουθία τοῦ λόγου προσεμαρτύρησε». Ο τοίνυν ὑπερτιθεὶς τῆς κτίσεως τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀκολούθως τὸν ὀρθόν τε καὶ ὑγιῆ παρεδέξατο λόγον. Μίαν γὰρ ὁμολογήσει τὴν ἄκτιστον φύσιν, τὴν ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι θεωρουμένην. Ἐπεὶ δὲ εἰς ἀπόδειξιν, ὡς οζονται, τοῦ κτιστὸν εἶναι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὴν τοῦ Προφήτου φωνὴν ἡμῖν προφέρουσι, τὴν λέγουσαν Ο στερεών βροντήν, καὶ κτίζων πνεῦμα, καὶ ἀπαγγέλλων ἀνθρώποις τὸν Χριστὸν αὐτου, τους το προσήκει νοῆσαι, ὅτι ἄλλο κτίζεσθαι πνεῦμα ἐν τῇ στερεότητι τῆς βροντῆς ὁ Προφήτης λέγει, καὶ 5 οὐχὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Βροντὴν γὰρ ὁ μυστικός όνομάζει λόγος τὸ Εὐαγγέλιον. Ἐν οἷς οὖν γίνεται βεβαία καὶ ἀμετάθετος ἡ εἰς τὸ Εὐαγγέλιον πίστις, οὗτοι διὰ τῆς πίστεως μεταβαίνουσιν ἀπὸ τοῦ εἶναι σάρκες εἰς τὸ γίνεσθαι πνεῦμα, καθώς λέγει ὁ Κύ ριος, ὅτι τὸ γεγεννημένον ἐκ τῆς σαρκὸς σάρξ ἐστι, καὶ τὸ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος πνεῦμά ἐστι. Θεὸς οὖν ὁ διὰ τοῦ στερεοποιεῖν τὴν εὐαγγελικὴν Ο δὲ ἐκ τοῦ Πνεύματος γεννηθείς, καὶ πνεῦμα διὰ Χριστὸν, καθὼς ὁ ᾿Απόστολος λέγει, Οὐδεὶς δύναται Spiritus oppugnatores eum in Scriptura Deum appellatum negant, aiuntque divinitatis vocabulo natram significari. Quod quidem cum Spiritui tribu❤ tume non sit, colligunt ejusdem non esse naturæ cum Patre et Filio Spiritum sanctum. Sed stulti maledieti sui serpentem accusatorem accipiant. Ostendit enim 'divinitatis vocabulo non naturam divinam, sel spectandi vim significari, cun primis parentie bus consulens, ut arborem velitam attingerent: Aperientur, inqu t, oculi vestri, et eritis sicut dii 3. Dim vinitatis ergo vocabulum non naturau), sed videndi iudicat facultatem. Negabunt igitur videri Spirituum sanctum et hac de re decertabunt? Si igitur videt reipsa nominatus est Deus. Quod si id quærunt ex Scriptura intelligere, quis Ananiæ sacrilegium vidit, quod in occulta cum conjuge solus commisit? Quis illud Petro denuntiavit? nonne Spiritus sanews? Qui et in Petro erat, et Ananiæ aderat? Idcirco Petrus; Ad quid, inquit, implevit Satanas cor tuum ut mentireris Spiritui sancto? Non es mentitus hominibus, sed Deo '. Quemadmodum igi· tur, qui ratione præditum contumelia afficit, hominem afficit contumelia, et non in duos illam confert; ad unam enim personam duobus nominibus definitam id refertur: sic et Petrus cúm et Spiritui et Deo diceret Ananiam esse mentitum, unum, non duos ple sentientibus demonstravit. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ λόγου τοῦ περὶ θεότητος Υἱοῦ καὶ Πνεύματος. Φασὶν οἱ. Πνευματομάχοι μήτε προσειρῆσθαι Κύρ ριον τὸ Πνεῦμα παρὰ τῆς ἁγίας Γραφῆς, ὡς αὐτοὶ νομίζουσι, και φασι φύσεως μὲν σημαντικὴν εἶναι τὴν θεότητα, τοῦ δὲ ὀνόματος τούτου μὴ ἐπικειμέν νου τῷ Πνεύματι, τὸ μὴ τῆς αὐτῆς φύσεως εἶναι τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ τὸ Πνεῦμα κατασκευάζουσι. Λαβέτωσαν δὲ τῆς ἀνοήτου αὐτῶν βλασφημίας τὸν όριν κατήγορον. Δεικνὺς γὰρ, ὅτι τὸ τῆς θεότητος ὄνομα τῆς ὁρατικῆς ἐνεργείας ἔχει τὴν σημασίαν, ἀλλ᾽ οὐ τῆς θείας ἐστὶ δηλωτικὸν φύσεως, συμβου λεύων ἅψαθαι τοῦ ἀπηγορευμένου φυτοῦ τοῖς πρωτ τοπλάστοις εἴρηκεν, ὅτι ᾿Ανοιγήσονται ὑμῶν οἱ ὀφθαλμοὶ, καὶ ἔσεσθε ὡς θεοί. Οὐκοῦν οὐ τὴν θείαν φύσιν, ἀλλὰ τὴν θεατικὴν δύναμιν ἡ τῆς θεότητος προσηγορία παρέστησεν. "Αρ' οὖν οὐχ ὁμο λογοῦσι θεᾶσθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἢ καὶ περὶ τούτου ζυγομαχήσουσιν; Εἰ μὲν οὖν τεθέαται ε ἐνεργεία, πάντως επονομάζεται· εἰ δὲ καὶ τοῦτο ζητοῦσι λόγῳ μαθεῖν, τίς ᾿Ανανίου τὴν ἱεροσυλίαν τεθέαται, ἣν ἐν παραβύστῳ μετὰ τῆς ὁμοζύγου μόνος εἰργάσατο; Τίς αὐτὴν ἀνήγγειλε τῷ Πέτρῳ; οὐχὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον καὶ ἐν Πέτρῳ ἦν, καὶ τῷ Ανανία παρήν; Διὰ τοῦτό φησιν ο Πέτρος Εις εἰ επλήρωσεν ὁ Σατανᾶς τὴν καρδίαν σου γεύ σασθαί σε το Πνεῦμα τὸ ἅγιον; Οὐκ έψευσω ἀπο θρώποις, ἀλλὰ τῷ Θεῷ. Ωσπερ τοίνυν ὁ λέγων, ὅτι ὁ τὸ λογικὸν ὑβρίσας τὸν ἄνθρωπον ὕβρισεν, οὐκ εἰς δύο τινὰς φέρει τὴν ὕβριν, ἀλλὰ πρὸς ἐν πρόσωπόν ἐστιν ἡ ἀναφορά, διαφόροις ονόματι γνωρι ζομένη· οὕτω καὶ ὁ Πέτρος, καὶ Πνεῦμα, καὶ Θεὸν εἰπὼν παρὰ τοῦ Ανανίου διεψευσμένον, ταυτὸν τὰ δύο τοῖς νοῦσιν εὐσεβῶς ἀποδείκνυσιν. * Psal. cxxxi, 17. ' I Cor. x1, 3. Gen. 11, 5. • Acl. v, 3, 4

PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. XII. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ περὶ προσευχῆς τρίτου λόγου. Ὁ μὲν εὐαγγελιστής Ματθαῖος, Ελθέτω ἡ βασιλεία σου, φησίν· ὁ δὲ Λουκᾶς ἀντὶ τοῦ, «Ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου,» Ελθέτω τὸ ἅγιόν σου Πνεῦμα ἐφ' ἡμᾶς, καὶ καθαρισάτω ἡμᾶς, εἴρηκε. Τί ἐροῦσι πρὸς ταῦτα οἱ θρασυστομούντες κατὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου; Ποίᾳ διανοίᾳ τὸ τῆς βασιλείας ύψος εἰς ταπεινότητα δουλείας μετασκευάζουσι; Βασιλεία το Πνεῦμα τὸ ἅγιόν ἐστιν, ὡς ὁ εὐαγγελιστής Λουκάς βοᾷ διαρρήδην. Ἡ δὲ βασιλεία βασιλεύει πάντως, οὐ βασιλεύεται. Εἰ οὖν βασιλεύει τὸ Πνεῦμα, πῶς τῇ δουλευούσῃ φύσει τοῦ το συναριθμοῦσιν οἱ ματα - φρονες; Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Ελθέτω τὸ ἅγιόν σου Πνεῦμα ἐφ' ἡμᾶς, καὶ καθαρισάτω ἡμᾶς, φησὶν ἡ Λουκάς. Εἰ οὖν τὸ ἀφο εἶναι ἁμαρτίας μόνου τοῦ Θεοῦ ἐστιν, ὡς καὶ αὐτοὶ ἔλεγον οἱ ἄπιστοι Ἰουδαῖοι, ὁ τὴν δύναμιν τῆς ἀφέσεως τῶν ἁμαρτιῶν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι προσμαρτυρήσας συνεμαρτύρησε πάντως αὐτῷ καὶ τὴν θεόν τητα. ᾿Αλλὰ μὴν αὐτὸ τοῦτο καὶ τῷ Μονογενεῖ προσω μαρτυρεῖ ὁ 'Απόστολος. Καθαρισμὸν γὰρ, φησὶ, τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν ποιησάμενος, ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τῆς μεγαλωσύνης τοῦ Πατρός. Οὐκοῦν ἐν ἑκατέρων τὸ ἔργον, τοῦ τε καθαρίζοντος τὰς ἁμαρτίας Πνεύ ματος, καὶ τοῦ τὸν καθαρισμὸν πεποιηκότος Χρισ στοῦ. ἂν δὲ ἡ ἐνέργεια μία, τούτων καὶ ἡ δύναμις πάντως ἡ αὐτή. Πάσα γὰρ ἐνέργεια δυνάμεώς ἐστιν ἀποτέλεσμα. Εἰ οὖν καὶ ἐνέργεια, καὶ δύναμις μία, πῶς ἔστιν ἑτερότητα φύσεως νοῆσαι, ἐν οἷς οὐδε μίαν κατὰ τὴν δύναμίν τε καὶ ἐνέργειαν διαφορὰν ἐξωρίσκομεν; Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Τὸ μὲν ἅγιον Πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ ἂν καὶ Χριστοῦ Πνεῦμα ἔστι καὶ λέγεται, ὁ δὲ Υἱὸς ἐκ τοῦ Θεοῦ ῶν, οὐκέτι καὶ τοῦ Πνεύματος ἔστιν, οὐδὲ λέγεται, οὐδὲ ἀντιστρέφει η σχετικὴ αὕτη ἀκολουθέα, ὡς δύνασθαι κατὰ τὸ ἴσον δ' ἀναλύσεως ἀντιστραφήναι τον λόγον, καὶ ὥσπερ Χριστοῦ τὸ Πνεῦμα λέγομεν, οὕτω καὶ τοῦ Πνεύματος Χριστὸν ὀνομάζειν. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ περὶ βαπτίσματος λόγου. Βαπτίζοντες αὐτοὺς, φησὶ, εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Πῶς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρός; Επειδὴ ἀρχὴ τῶν πάντων. Πῶς εἰς τὸ τοῦ Υἱοῦ; Επειδὴ δημιουργὸς τῆς κτίσεως. Πῶς εἰς τὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος; Επειδή τελειωτικὸν τῶν πάντων. Διατί τὰς τρεῖς ὑπου στάσεις κατακερματίζεις εἰς διαφόρους φύσεις, καὶ τρεῖς ἐργάζῃ θεοὺς ἀνομοίους ἀλλήλων, μίαν παρά πάντων καὶ τὴν αὐτὴν χάριν δεχόμενο;; Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Φησὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα διὰ τοῦ Δαβίδ· Σήμερον ἐὰν τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούσητε, μὴ σκληρύνετε τὰς καρδίας ὑμῶν, ὡς ἐν τῷ παραπικρασμῷ κατὰ τὴν ἡμέραν τοῦ πειρασμοῦ ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὗ ἐπεί- * Matth. vi, 10. * Hebr. 1, 3. * Matil. ΣΑΥΗ, 19. p Ejusdem ex oratione tertia de precatione. 85% Adveniat, Matthæus inquit ', regnum (uunt. Quorum verborum loco: Adveniat, inquit Lucas, Spiritus sanctus luus in nos, et nos expurget. Quid ad hacrespondebunt qui ore impudenti audent Spiritum sanctum impugnare? Qua mente regni subli - mitatem in servitutis transferent humilitatem? Regnum est, ut Lucas aperte clamat, Spiritus sanclus, quod quidem regnum omnibus imperat, non adtem imperio subjectum est. Quod si Spiritus imperat, quomodo illum dementes isti cum natura serviente connumerant? ✔ Ex eadem oratione, Adveniat, inquit Lucas, Spiritus sanctus tuus in nos, et nos emundet. Quod si solius est Dei peccata dimittere, id quod ipsi quoque Jud.ei increduli dixerunt, qui testimonio suo tribuit Spiritui sancto remittendi peccata facultatem, is eidem etiam divinitatem attribuit. Atqui eamdem facultatem Apostolus tribuit Unigenito: Purgationem, inquiens. pec. calorum nostrorum faciens sedit in dextera magnitudinis Dei. Unum igitur est opus utriusque, tum Spiritus peccata expurgantis, tum Christi purgatio - nem facientis. Quorum autem una est actio, eorum et vis eadem omuino. Omnis enim actio facultatis perfectio est. Quamobrem si actio et vis est eadem, quomodo naturæ diversitas intelligi potest in illis, in quibus nullum facultatis actionisque dis crimen deprehendimus? Ex eadem oratione, Spiritus sanctus et ex Deo est, et Christi Spiritus est atque dicitur. Filius autem cum ex Deo sit, non Spiritus etiam est, neque dicitur. Hæc enim ordinis series non sequitur, ut ex æquo per resolutionem sibi vicissim ratio respondeal, et quen)- admodum Christi Spiritum dicimus, sic etiam ipsius Spiritus Christum appellemus. Ejusdem ex oratione de baptismo. Baptizantes, inquit, eos in nomine Patris et Fili et Spiritus sancti *. Cur in nomine Patris? Qui rerum est omnium principinm. Cur in nomine Filii? - Quia est rerum omnium procreatarum effector. Cour iu nomine Spiritus sancti? Quia res perfcit universas. Quid igitur tu, cum unam ab omnibus eamdemque gratiam accipias, has tres personas in naturas diversas dividis, tresque inter se dissimiles deos facis Ex eadem oratione. Spiritus sanctus per Davidem: Modie, inquit, si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra, sicut în exacerbatione, secundum diem tentationis in desurto, ubi tentaverunt me paires vestri *. Ilæa › Psal. xgiv, 8, 9.

divus Apostolus commemorans: Sic dicit, inquit, ρασάν με οι πατέρες ὑμῶν. Τούτων μεμνημένος Spiritus sanctus, atque ita verba hæc recital, tri- ὁ θεῖος ἀπόστολός φησι· Διό, καθώς λέγει τὸ Πνευ bnens ea Spiritul sancto '. Quis igitur est ille, μα τὸ ἅγιον. Καὶ τοῦτο εἰπὼν, ταύτας τοῦ προ quiem tentaverunt patres ipsorum in deserto, quem - φήτου τὰς ῥήσεις ἐπήγαγεν, ἐφαρμόζων αὐτὰς τῷ irritaverunt? Accipe ab ipso Propheta dicente: προσώπῳ τοῦ Πνεύματος. Τίς οὖν ἐστιν ὅν ἐπείDeum altissimum tentaverunt. Atqui Apostolus ρασαν οἱ πατέρες αὐτῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ; τίς ἐν παρ cum Spiritus sancti personam ante nominasset, illi ώργισαν; Μάθε παρ' αὐτοῦ τοῦ Προφήτου λέγοντας, verba lee tribuit: Quapropter, inquiens, sicut di- ὅτι ο Επείρασαν τὸν Θεὸν τὸν ὕψιστον. ᾿Αλλὰ μὴν ὁ cil Spiritus sanctus: Secundum diem tentationis in Απόστολος προτάξας τὸ πρόσωπον τοῦ ἁγίου Πνεύ deserto, ubi tentaverunt`me patres vestri. Quare ματος, ἐκείνῳ ταύτας τὰς φωνὰς ἀνατίθησι λέγων· quem Deum altissimum appellavit Propheta, hunc Διό, καθώς λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὅτι κατά D. Apostolus Spiritum sanctum esse dicit. Itaque si τὴν ἡμέραν τοῦ πειρασμοῦ ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὗ ἐπεί Spiritus sanctus, Tenlaverunt, inquit, ne patres ρασάν με οἱ πατέρες ὑμῶν. Οὐκοῦν ἐν ὁ Προφήτης vestri in deserto; Propheta vero eum, qui tentatus Ύψιστον κατωνόμασε, τοῦτον ὁ θεῖος Απόστολος τὸ est in deserto, Deum altissimum esse testatur, Πνεῦμα τὸ ἅγιον εἶναι λέγει. Εἰ οὖν τὸ Πνεῦμα τὸ obstruuntur ora Spiritum oppugnantium, et loquen- ἅγιον λέγει, ὅτι Ἐπείρασαν με οἱ πατέρες ὑμῶν cium iniqua, cum aperte tum Apostolus, tum Propleta, ex iis quæ dicta sunt, Spiritus prædicent divinitatem. ἐν τῇ ἐρήμῳ, ὁ δὲ Προφήτης διαμαρτύρεται, ὅτι ἐν τῇ ἐρήμῳ πειρασθεὶς ὑψιστός ἐστι Θεὸς, ἐμφράτ τονται τὰ στόματα των Πνευματομάχων τῶν λαλούν των κατὰ τοῦ Κυρίου ἀδικίαν, σαφῶς τοῦ τε Αποστόλου καὶ τοῦ Προφήτου διὰ τῶν εἰρημένων τὴν θεότητα τοῦ Πνεύματος κηρυσσόντων. Ejusdem ex oratione ad Eustathium, scripta in eos qui Spiritum sanctum impugnani. Cum apostolis de baptismo Dominus mandata daret, Patri et Filio conjunxit Spiritum. Proinde qui ir. ea facultate, qua vita tribuitur, et-per quam natura nostra ex correpta redditur incorrupia, conjungitur, in omnibus habebit cum Patre et Filio confunctionem. Ex eadem oratione. Si diversas inter se viderimus actiones, que a Paire, et Filio, et Spiritu sancto proficiscuntur, diversas item agentium naturas ex actionum diversitale conjiciamus. Neque enim feri potest, ut quæ natura differunt ratione, actionum genere copulentur. Sin unam Patris et Filii et Spiritus sancti ace tionem esse cognoverimus, necessario ex eadem actionum vi naturæ conjunctionem colligemus. Sanelos efficit, consolatur, vitam præbet, et alia ejusdem generis sine ullo discrimine præstat tum Pater, tum Filius, tum Spiritus sanctus. Itaque quorum una atque eadem est actio, eorum item una est eademque natura. Ex eadem oratione. Si is, qui ungit, est Pater, et ille, qui ungitur, Filius, et ipsa unctio Spiritus sanctus, regui porro signum et nota est unctio, ne a regia quidem actione Spiritus sejunctus est. Item adversum Spiritus oppugnatores sancti Cyrilli dictorum Scripturæ diversis ex libris collectio, ex quibus Spiritus sanctus Deus esse demonstratur. Car Thesauro autem collectio hæc deprompta est, sed sparsim, el per epilogum. Ex Epistola ad Corinthios. Qui Domino conjungitur; unus Spiritus est. Ecce perspicue hic Spiritum dicit Dominum. Planius autem id facit, dum loquitur de Judæis: Ad hunc usMebr. 1, 7, 8. • Psal. xxxvii, 40. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ πρὸς Εὐστάθιον κατὰ τῶν Πνευματομάχων λόγου. Εντελλόμενος ὁ Κύριος τοῖς μαθηταῖς περὶ τοῦ θείου βαπτίσματος, τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ συνῆψε καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Τὸ οὖν συνημμένον ἐν τῇ ζωοποιῷ δυνάμει, καθ᾽ ἣν ἐκ φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν ἡ φύσις ἡμῶν μετασκευάζεται, διὰ πάντων έξει Ο πρὸς τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν τὴν συνάφειαν. 'Εκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Ἐὰν ἴδωμεν διαφερούσας ἀλλήλων τὰς ἐνεργείας τὰς παρὰ τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ενεργουμένας, διαφόρους εἶναι καὶ τὰς ενεργούσας φύσεις ἐκ τῆς ἑτερότητος τῶν ἐνεργειῶν στοχασόμεθα. Οὐ γὰρ ἐνδέχεται τὰ διεστῶτα κατά τὸν τῆς φύσεως λόγον πρὸς τὸ τῶν ἐνεργειῶν εἶδος ἀλλήλοις συνενεχθῆναι. Ἐὰν δὲ μίαν νοήσωμεν ἐνέργειαν Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος, ἀνάγκη τῇ ταυτότητι τῆς ἐνεργείας τὸ ἡνωμένον τῆς φύσεως συλλογίζεσθαι. 'Αγιάζει καὶ παρακαλεῖ, καὶ ζωοποιεῖ, καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα κατὰ τὸ ἀπαρ ἄλλακτον καὶ ὁ Πατήρ, καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. "Ων οὖν ἡ ἐνέργεια μία καὶ ἡ αὐτὴ, τούτων καὶ ἡ φύσις ὡσαύτως. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Εἰ χρίστης μὲν ὁ Πατήρ, χριστὸς δὲ ὁ Υἱός, χρίσμα δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, βασιλείας δὲ σύμβολον τὸ χρίσμα, οὐδὲ τῆς βασιλικῆς ἐνεργείας τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀπεξένωται. Ετι κατὰ Πνευματομάχων τοῦ ἁγίου Κυρίλλου συλλογὴ ῥητῶν ἐκ τῶν ἁγίων Γραφών, δι' ὧν ἀποδείκνυται Θεὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Εκ του θησαυροῦ δὲ αὕτη μετεγράφη, πλὴν στο ράδην καὶ κατ' ἐπιλογῆν. Ἐκ τῆς πρὸς Κορινθίους Επιστολῆς. Ὁ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ ἐν Πνεῦμά ἐστιν. Ιδι σαφῶς ἐνθάδε τὸ Πνεῦμα λέγει Κύριον. Σαφέστερον δὲ τοῦτο ποιῶν ἐπιστέλλει περὶ τῶν Ἰουδαίων

TIT. XII. Αχρι γὰρ τῆς σήμερον ἡμέρας τὸ αὐτὸ κάλυμμα que diem, inquiens, idem velamen in lectione Veleris ἐπὶ τῇ ἀναγνώσει τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης μένει μὴ ἀνακαλυπτόμενον, ὅτι ἐν Χριστῷ καταργείται, 'Αλλ' έως σήμερον ἡνίκα ἂν ἀναγινώσκηται Μω σῆς, κάλυμμα ἐπὶ τὴν καρδίαν αὐτῶν κεῖται. 'Ηνίκα δ' ἂν ἐπιστρέψῃ πρὸς Κύριον, περιαιρεῖται τὸ κάλυμμα. ῾Ο δὲ Κύριος τὸ Πνεῦμα ἐστιν. Οὗ δὲ τὸ Πνεῦμα Κυρίου, ἐκεῖ ἐλευθερία. Καὶ πάλιν, Ημεῖς δὲ πάντες ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπω τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτριζόμενοι την αὐτὴν εἰκόνα μεταμορφούμεθα ἀπὸ δόξης εἰς δύο ξαν, καθάπερ ἀπὸ Κυρίου Πνεύματος. 'Εκ τῆς αὐτῆς Ὁ Παῦλος ἐπιστέλλων περὶ αὐτοῦ φησιν ἐν ἀρ· χῇ τῆς Ἐπιστολῆς· Παῦλος ἀπόστολος Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ἰδοὺ σαφῶς ἐνθάδε τὸ τῆς ἀποστολῆς όνομα καὶ πρᾶγμα παρὰ Χριστοῦ, καὶ δι' Υιού διισχυρίζεται λαμβάνειν. Ἐν δὲ ταῖς Πράξεσι τῶν ἁγίων ἀποστόλων γέγραπταί τι τοιοῦτον· Λειτουρ γούντων δὲ αὐτῶν τῷ Κυρίῳ, καὶ νηστευόντων, εἶπε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον Ἀφορίσατε δή μοι τὸν Παῦλον, καὶ τὸν Βαρναβαν εἰς τὸ ἔργον, ὃ προσκέκλημαι αὐτούς. Εἰ τοίνυν κεκληκότος αὐτὸν εἰς ἀποστολὴν τοῦ Πνεύματος παρὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ κεκλῆσθαί φησι, δείκνυσι σαφῶς οὐκ ἀλλότριον τῆς οὐσίας τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, Εκ τῆς αὐτῆς. Τίς γὰρ οἶδεν ἄνθρώπων εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἐν αὐτῷ; Οὕτω καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ οὐ θεὶς ἔγνωκεν εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ. 'Ημῖν γὰρ ἀπεκάλυψεν ὁ Θεὸς διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ. Τὸ γὰρ Πνεῦμα πάντα ἐρευνᾷ, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. Εἰ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἐξ ἀποκαλύψεως τινος οἶδεν ἑτέρου τὰ ἐν αὐτῷ, ἀλλ' ὡς φυσικῶς καὶ κυρίως ὑπάρχον αὐτῷ, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ οὕτω πάντα έρευνα, καὶ γινώσκει καὶ τὰ βάθη του Θεοῦ· ἄρα ἐν Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ τῆς φύσεως τῆς θείας ἔσται, καθάπερ καὶ τῆς τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἀνθρώπινον. Ἐκ τῆς αὐτῆς. Ἐκ Θεοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον εἶναί φαμεν, καὶ οὕτω πεπιστεύκαμεν. Αλλ' οἱ πρὸς μόνον τὸ δύσ φημον ἑτοιμότατοι καὶ τὰ ἄλλα πάντα ἐκ Θεοῦ γενέσθαι φασί, τοῦ Παύλου γράφοντος· Εἰς Θεὸς ὁ Πατὴρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα. Εἶτα νομίζουσιν ἀνατρέπειν τὸ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς εἶναι τὸ Πνεῦμα, διὰ τὸ φέρεσθαι καὶ κατὰ τῶν ποιημάτων τὸ ἐξ οὗ, ὅπερ ἐπὶ τῷ Πνεύματι κείμενον ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ φυσικῶς ὑπάρχον ἀποδεικνύει. Αλλ' ἔστι πρὸς τοῦτο λέγειν, ὅτι καὶ ἐφ᾽ Υἱῷ κυρίως μὲν κεῖται τὸ γιὸς ὄνομα, κεῖται δὲ καὶ ἐπ' ἀνθρώτων καταχρηστικώς, καὶ οὐ δήπου τὸ θέσει τισί, καὶ κατὰ χάριν προσκείμενον ἀνατρέψει τὸν ἔχοντα ουσικῶς: Οὕτω καὶ τὸ ἐξ οὗ τῶν ποιημάτων κατ η ορεύμενον οὐκ ἐποίσει πρὸς τὴν οἰκείαν ταπείνωτίν τε καὶ ὁμοουσιότητα τοῦ Πνεύματος το υψηλόν τι καὶ θεῖκὸν, ἀλλὰ μενεῖ μὲν αὐτῷ κυρίως τὸ ἐξ ' II Cor. 111, 14-17. • 1bid. 15. • 1 Cor. 1, 1. * 1 Cor. viii, 6. Testamenti manet, non revelatum, quoniam in Christo destruitur. Sed ad hunc usque diem quando legi tur Moses, velamen super cor ipsorum positum est. Ubi vero se converterint ad Dominum, velamen auferetur. Dominus autem Spiritus est. Ubi aulem Spiritus Domini, ibi libertas ‘. Et rursum: Nos autem omnes revelala facie gloriam Domini contemplantes secundum eamdem imaginem transformamur de gloria in gloriam, tanquam a Domini Spiritu Ex eadem. Paulus,de se ipso scribens in principio Epistolæ: Paulus, inquit, apostolus Jesu Christi. Aperte vides hic Apostoli nomen et munus a Christo, et per Filium se illud affirmat accipere. In Actibus antėm sanctorum apostolorum ita scriptum est: Sacriftcantibus illis Domino et jejunantibus dixit Spiritus sanctus Segregate mihi Paulum et Barnabam in opus, ad quod advocavi eos *. Si igitur cum a Spiritu vocatus sit, a Christo se vocatum dicit, perspi– cue demonstrat non alienum ab essentia Filii Spiritam sanctuin. Ex eadem. Quis enim hominum novit ea quæ sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est? Sic et quæ sunt Dei, nemo novit, nisi Spiritus Dei s. Nobis enim revelavit Deus per Spiritum suum, Spiritus enim omnia scrulatur, eliam profunda Dei •. Si spiritus hominis nemine patefaciente novit, quia sunt in homine, cum naturalis sit, et proprius ipsius, et Spiritus Dei sic omnia scrutatur,, et novit etiam profunda Dei, in Deo nimirum et Patre est Spiritus sanctus; et naturæ divinæ est, quem admodum hominis spiritus est naturæ humanæ. Ex eadem. Ex Deo Spiritum sanctum esse dicimus, atque ita credimus. At isti qui ad calumniandum tantummdo sunt paratissimi, etiam alia omnia ex Deo esse dicunt, cum Paulus scribat: Unus Deus Pater, ea quo omnia '. Atque ita probare se putant, ex Patris essentia non esse Spiritum sanctum, quod illa VOY: ex quo, ad res etiam procrealas referatur. Quæ quidem vox cum de Spiritu sancto dicitur, cumu ex ipsius essentia esse declarat. Verum sic istis possuinus respondere, de Filio item proprie nomie hoc Fiius dici, quod tamen improprie de homini bus etiam dicatur. Nec si concessu et gratia aliqu bus tribuatur, propterea tollitur, quominus si ipsius naturale. Sic etiam illud, ex quo, licet rebus quoque procreatis ascribatur, idcirco tamen subli mis et divina Spiritus dignitas non aufertur, nec ea re fit, quominus sit ejusdem essentiæ. Sed cum • Act. sit, 2 * 1 Cor. 1, 11. • Ibid. 10

ipsi Spiritui proprie congruat illud ex quo, quoniam & ου, διὰ τὸ ἐκ τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Πατρός. Χωρίς est ex Patris essentia, refertur tamen etiam ad res σει δὲ καὶ ἐπ' ἐκεῖνα, διὰ τὸ ἐκ Θεοῦ πρὸς τὸ εἶναι procreatas, quoniam cum non essent, ex Deo ha- τὰ οὐκ ὄντα δραμείν δι' Υἱοῦ δηλονότι. buerint ut sint, per Filium utique. Ex eadem. Rursum scribit ad Corinthios Paulus: Nos,inquiens, sumus templum Dei viventis, quemadmodum dixit Deus Quoniam inhabitabo in ipsis, et inambulabo, et erunt mihi in populum, et ego ero ipsis in Deum '. Et rursum post hæc: Nolite contristare Spiritum sanctum Dei inhabitantem in vobis. Et rursum: Si quis templum Dei corrumpit, corrumpet hunc Deus. Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos. Si igitur Spiritum accipientes, et templum et domici1.um Dei declaramur, quippe qui Deum habemus in nobis ipsis inhabitantem et inambulantem, ut scriplum est, quomodo non est Deus Spiritus sanctus, ‹tiam si nollut, qui contra sentiunt? Ex Epistola ad Romanos. Scribit quibusdam Paulus recte admodum sentiens et loquens: Quicunque Spiritu Dei aguntur, hi sunt filii Dei. Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timorem, sed accepistis Spiritum adoptionis, in quo clamamus: Abba Palert. Si igitur Spiritus sanctus eos Dei filios esse demonstrat, in quibus inhabitat, et divinæ naturæ participes facit, adeo, ut qui propterea conjuncti sunt Dẻo super omnes exsistenti, cum fiducia clament: Abba Pater, 'non inter servos, neque inter res procreatas collocandus est, sed illi potius divinæ essentiæ dignitas tribuenda, cum et ex ipsa sit, et ab ipsa sanctis per Filium præbeatur, atque ita deos faciat et fillos Dei illos in quibus est. Ex Actibus apostolorum. Princeps apostolorum, cui divinum mysterium, nt Servator ait, non caro, et sanguis revelavit, sed Pater, qui in calis est *, Ananiam afferentem agri pretium, ex quo partem sibi reservaral, sic alloquitur: Anania, cur implevit Satanas cor tuum, ut mentireris Spiritui sancto, el auferres expretio agri *? Ac, deinde subjicit: Non es mentitus hominibus sed Deo '. Itaque si Spiritui sancto mentiens, Deo menlitur, Deus nimirum est Spiritus sanctus, et in Deo naturaliter. Ex eodem libro. Quæ ex Servatoris nostri adventu promulgata suut bona, ea quodam in loco de oribus suis 10quens Dens ita commemorat: Suscitubo illis pastores secundum cor meum, el pascent eas, pascentes cum scientia *. Paulus autein veritatis præco seniores Ephesiorum alloquens: Attendite, inquit, vobis ipsis, et universo gregi, in quo vos Spiritus sanctus posuil episcopos. Quando igitur quæ se facturuin pollicitus est Deus, cum polestate Spiritus perficit, et pastores constituit, ut in prophetis promissum est, ab essentia divina non est alienus, sed tan- @ Ἐκ τῆς αὐτῆς. Επιστέλλει πάλιν Κορινθίοις ὁ Παῦλος· 'Ημεῖς γὰρ ναὸς Θεοῦ ἐσμεν ζῶντος, καθὼς εἶπεν ὁ Θεὸς ὅτι Ενοικήσω ἐν αὐτοῖς, καὶ ἐμπεριπατήσω, καὶ ἔσονταί μοι εἰς ναὸν, κἀγὼ αὐτοῖς ἔσομαι εἰς Θεόν. Καὶ πάλιν· Ἐπὶ τούτοις μὴ λυπεῖτε τὸ Πνεῦ μα τὸ ἅγιον τοῦ Θεοῦ τὸ ἐνοικοῦν ὑμῖν. Καὶ πάλιν· Εἴ τις τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ φθείρει, φθερεῖ τοῦτον ὁ Θεός. Ο γὰρ ναὸς τοῦ Θεοῦ ἅγιος ἐστιν, οίτι· νές ἐστε ὑμεῖς. Οὐκοῦν εἰ τὸ Πνεῦμα λαβόντες; καὶ ναὸς καὶ οἶκος τοῦ Θεοῦ χρηματίζομεν, ὡς Θεὸν ἔχοντες ἐν αὐτοῖς οἰκοῦντα καὶ ἐμπεριπα τοῦντα, καθώς γέγραπται, πῶς οὐ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, κἂν μὴ βούληται ὁ δι' ἐναντίας; Ἐκ τῆς πρὸς 'Ρωμαίους Επιστολής.. Επιστέλλει τισὶν ὁ Παῦλος, καὶ μάλα δὴ φρονῶν τε καὶ λέγων ὀρθῶς· Οσοι γὰρ ἐν Πνεύματι θεοῦ ἄγονται, οὗτοί εἰσιν υἱοὶ Θεοῦ. Οὐ γὰρ ἐλάβετε πνεῦμα δουλείας εἰς φόβον, ἀλλ' ἐλάβετε Πνεῦμα υἱοθεσίας, ἐν ᾧ κράζομεν, Ἀββᾶ ὁ Πατήρ. Οὐκοῦν εἰ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον υἱοὺς ἀποδεικνύει Θεοῦ τοὺς ἐν οἷς κατοικεῖ, καὶ θείας ἐργάζεται φύσεως και νωνούς, ὡς ἐντεῦθεν ἡνωμένους τῷ ὑπὲρ πάντα ὄντι Θεῷ μετὰ παῤῥησίας ἀναβοᾷν, ο 'Αβδᾶ ὁ Πατήρ, οὐκ ἐν δούλοις, οὐδὲ ἐν τοῖς ποιήμασι τετάξεται, φορέσει δὲ μᾶλλον φυσικῶς τὸ τῆς θείας οὐσίας ἀξίωμα ἐξ αὐτῆς τε ὑπάρχον, καὶ παρ' αὐτῆς τοῖς ἁγίοις δι' Υἱοῦ χορηγούμενον, διά τε τοῦτο θεοποι οὖν, καὶ εἰς υἱότητα καλοῦν ἐν οἷς ἂν γένοιτο. Ἐκ τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων. Ο τῶν ἀποστόλων πρόκριτος ᾧ τὸ θεῖον μυστήριον, καθά φησιν ὁ Σωτὴρ, σὰρξ, καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυ ψεν, ἀλλ' ὁ Πατὴρ ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, λέγες πρὸς Ανανίαν, προσάγοντα μὲν τὴν τοῦ χωρίου τιμὴν, ἀπο νοσφισάμενον δέ τι μέρος ἀπ' αὐτῆς· Ανανία, διατί ἐπλήρωσεν ὁ Σατανᾶς τὴν καρδίαν σου γεύσα σθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ νοσφίσασθαι ἀπὸ τῆς τιμῆς του χωρίου; Εἶτα συνάπτει τούτοις τὸν Οὐκ ἐψεύσω ἀνθρώποις, ἀλλὰ τῷ Θεῷ. Οὐκοῦν εἰ ὁ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι ψευδόμενος, τῷ Θεῷ ψεύδε ται, Θεὸς ἄρα τὸ Πνεῦμα, καὶ ἐν Θεῷ φυσικῶς. Εκ τῶν αὐτῶν. Τὰ ἐκ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιδημίας εὐαγγελι ζόμενος ἀγαθά φησί που ὁ Θεὸς περὶ τῶν ἑαυτοῦ ποι- 'μνίων, ὅτι Ἀναστήσω αὐτοῖς ποιμένας κατὰ τὴν καρδίαν μου καὶ ποιμανοῦσιν αὐτὰ ποιμαίνοντες μετ' ἐπιστήμης. Παῦλος δὲ ὁ τῆς ἀληθείας κῆρυξ τοῖς Εφεσίων πρεσβυτέροις προσομιλῶν, Προσέχετε, φησὶν, ἑαυτοῖς, καὶ παντὶ τῷ ποιμνίῳ, ἐν ᾧ ὑμᾶς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἔθετο ἐπισκόπους.Οτε τοίνυν περ ὑπέσχετο δρἂν ὁ Θεὸς μετ' ἐξουσίας, τὸ Πνεῦμα πληροί, καὶ ποιμένας ἐγείρει κατὰ τὴν ἐν προφήταις ἐπαγ γελίαν, οὐκ ἀλλότριον ἄρα τῆς θείας ουσίας ἐστὶν, 1 | Cor. vi, 16. • Ephes. ιν, 50. 31 Cor. III, 10, 17. • Rom. viu, 14, 15. • Matth. xvj, 17. Aet. v, 3. 1 Ibid. 4. • Jerem. xxIII, 4. • Acl. xx, 28.

PANOPLIA DOGMATICA. TIT. XII. ὡς ἐνέργεια φυσική τε καὶ οὐσιώδης, καὶ ἐν- quam vis naturalis, et ex essentia constans, atque ὀστατος ἐξ αὐτῆς προϊοῦσα, καὶ ἐν αὐτῇ μένουσα, ντα ἐργάζεται τὰ τοῦ Θεοῦ. Ἐκ τῶν αὐτῶν. Αθηναίοις ὁ Παῦλος τὰ πρὸς εὐσέβειαν διαλεγόνος, καὶ τὸν ἀληθῆ καταγγέλων Θεὸν ἔφασκεν, Ἐν αὐτῷ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμέν. δέ γε Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς τὴν τοιαύτην ργειαν τὴν γεγομένην παρὰ τοῦ Θεοῦ τῷ ἁγίῳ εύματι περιτίθησι λέγων· Τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ οποιοῦν. Θεὸς ἄρα τὸ Πνεῦμα τὸ ἐν ᾧ ζῶμεν, ι κινούμεθα, καὶ ἐσμεν, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου νὴν, καὶ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μαρτυρίαν. Ἐκ τῶν Ψαλμών. Λέγει που ψάλλων ὁ μακάριος Δαβίδ, καὶ τοὺς τους ἀνατείνων πρὸς Θεόν· Ποῦ πορευθῶ ἀπὸ ῦ Πνεύματός σου, καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου σου ϋ φύγω; Ἐὰν ἀναβῶ εἰς τὸν οὐρανὸν, σὺ οἱ εἶ. Ἐὰν καταβῶ εἰς τὸν ᾅδην, πάρει. Ἐὰν αλάβοιμι τὰς πτέρυγάς μου κατ' ὄρθρον, καὶ τασκηνώσω εἰς τὰ ἔσχατα τῆς θαλάσσης, Καὶ ρ ἐκεῖ ἡ χείρ σου οδηγήσει με, καὶ καθέξει με εξιά σου. Οτε τοίνυν τὸ Πνεῦμα καὶ πρόσωπον οκαλείται τοῦ Πατρὸς, ὡς ἐξεικονίζον διὰ τῆς πρεποῦς ἐνεργείας τὴν ἐξ ἧς ἐστιν οὐσίαν, ἀπο λεῖ δὴ καὶ χεῖρα διὰ τὴν ἐνυπάρχουσαν αὐτῷ ντουργόν δύναμιν, πῶς οὐκ ἂν εἴη Θεὸς, καὶ κατ' σίαν τῷ Πατρὶ συνημμένον, ἐξ αὐτοῦ τε ὄν, καὶ αὐτῷ; ὥσπερ οὖν καὶ ἡ χεὶρ τοῦ ἀνθρωπείου σώ τὰς οὐ κεχώρισται, δέδεται δὲ μᾶλλον ἐν αὐτῷ, G Η ερρίζωνται φυσικώς. Ἐκ τῆς πρὸς Κορινθίους Επιστέλλει ὁ Παῦλος τοιῶσδε· Γνωρίζω δὲ ὑμῖν ι οὐδεὶς ἐν Πνεύματι Θεοῦ λαλῶν λέγει ἀνάθεμα ησοῦν. Καὶ, Οὐδεὶς δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰη- - ῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Πρόδηλον οὖν, ὅτι ὁ τέχων τοῦ ἁγίου Πνεύματος οἶδεν ὄντα Κύριον Ιηῦν. Ὥσπερ οἱ μέλιτος ἀπογευσάμενοι διὰ τῆς ἐξ αὐτ Η ποιότητος οίδασιν, ὅτι γλυκὺ τὸ μέλι, οὕτω καὶ ὁ 3 Πνεύματος μέτοχος. Οὐκοῦν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ οῦ τὸ Πνεῦμα ποιότης τις, ἵνα οὕτως εἴπωμεν, ἄρχον τοῦ κυριεύοντὸς ἁπάντων Θεοῦ. Εἰ δὲ τοῦτό, ὺς ἄρα, καὶ οὐ γενητὸν, ὥσπερ τοῖς ἑτεροδόξοις «Εί. subsistens, et ex ipsa proveniens, et in ipsa manens omnia facit, quæ Dei sunt. Ex eodem libro. Paulus ad Athenienses de religione verba fɔciens: Quoniam in ipso, inquit, vivimus, et movemur, et sumus '. At Dominus noster Jesus Christus hanc vim, quæ nobis a Deo, est, ascribit Spiritui sancto: Spiritus, iuquiens, est, qui vivifcat Deus ergo Spiritus ille, in quo vivimus, moremur, et sumus, ut Paulus dicit, et Servator noster testatur. Ex Psalmis. Canens quodam loco beatus David, verbaque sua ad Deum dirigens: Quo, inquit, ibo a'Spiritu tuo, et quo a facie tua fugiam? Si ascendero in cœlum, tu illic es. Si descendero in infernum, ades. Si cumipsero pennas meas diluculo, et habitavero in extremis maris. Etenim illuc manus tua deducet me,et lenebit dextera tua³. Cum igitur Spiritum et faciem Patris nominet, tanquam exprimentem per divinam actionen essentiam, ex qua est, nominet etiam manum propter rerum omnium effectricem, quæ in ipso est, potestatein, quomodo Deus non est, et Pa. tri per essentiam conjunctus, cum exipso, et in ipso¡sit, quemadmodumret manus ab humano corpore uon est sejuncta, sed in ipso potius vincta, et naturaliter iularet? Ex Epistola ad Corinthios. Scribit Paulus ad hunc modum: Notum facio vobis quod nemo in Spiritu Dei loquens dicit anathema Jesum. Et: Nemo polest dicere Dominum Jesum, nisi in Spiritu sancto. Quibus ex verbis facile constat, eum, qui particeps sit Spiritus sancti, nosse Dominum Jesum; qui autem sancti Spiritus expers sit, eum ignorare. Quomodo igitur, qui Spiritum assecutus est, novit Dominum esse Jesum? Quemadmodum qui mel degustarunt, propter qualitatem ipsius, cognoscunt mel esse dulce, sic etiam qui Spiritus participes facti sunt. Ex essentia igitur Filii Spiritus qualitas quædam, ut ita dicam, sistit Dei, qui omnibus dominatur. Quod si ita est, Deus est, non autem factus, ut aliter sentientibus letur. Εκ τῆς αὐτῆς. Ex eadem. Divinorum munerum distributiones beatus PauJuş sancti Spiritus ascribens actioni: Alii, inquit, per Spiritum datur s∙rmo sapientiæ, alii autem sermo scientiæ secundum eumdem Spiritum; alii fides in eodem Spiritu; alii gratia sanitatum in uno Spiriu; alii genera linguarum. Hæc autem omnia operalur unus atque idem Spiritus, dividens sigillatim unicuique, prout vult ". Idem Apostolus cum sciret Spiritum esse Deum, in eadem Epistols: Εt alios quidem, inquit, Deus in Ecclesia constituit, primum • ibid. 8-11. Τὰς τῶν θείων χαρισμάτων διανομὰς ὁ μακάριος δ αῦλος τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ανατιθεὶς ἐνεργεία άφει πάλιν τῷ μὲν διὰ τοῦ Πνεύματος δίδοται προς σοφίας, ᾧ δὲ λόγος γνώσεως κατὰ τὸ αὐτὸ νεῦμα, ἄλλῳ δὲ πίστις ἐν τῷ αὐτῷ Πνεύματι φ δὲ χαρίσματα ιαμάτων ἐν τῷ ἑνὶ Πνεύματι μα δε γένη γλωσσῶν. Ταῦτα δὲ πάντα ἐνεργεῖ · ἐν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, διαιροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ, ιθὼς βούλεται. Ἀλλ᾽ εἰδὼς, ὅτι τὸ Πνεῦμα Θεός τιν, ἐν τῇ αὐτῇ πάλιν Επιστολῇ φησιν - Καλοὺς μὲν 'Act. xv, 23. * Joan. vi, 61. • Psal. CRASVI, 7-10. • 1 Cor. x11, 3. J

apostolos, deinde prophetas, tertio doctores, deinde ἔθετο ὁ Θεὸς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ πρῶτον ἀποστό virtutes, postea gratias curationum, opitulationes, gubernationes, genera linguarum '. Quid igitur dubitant, an Spiritus sit Deus per essentiam, qui soIum ad calumniandum sunt paratissimi, cim Palus apertissime dicat, Spiritum esse qui gratiarumn genera dividat, quemadmodum vult, deinde vero subjiciat Deum esse, qui in ecclesiis hæc ipsa distribuat? Nonne autem absurdum est, eos qui recte volunt sentire, non Pauli verbis, sed stultis aliorum dictis attendere? Deus ergo Spiritus est, licet amentes homines nolint. Ex eadem. Scribit rursus idem Apostolus: Si nos, inquiens, vobis spiritualia seminavimus, magnum est, si carnalia vestra melamus "? spiritualia nimirum appellas divina, sicut carnalia. quæ all carnem pertinent. Quamobrem si divina, hoc est, Dei mysteria recte appellavit spiritualia, Deus profecto Spiritus est, cujus mysteria vocavit spiritualia. Ex Joannis Evangelio. Quodam loco de seipso loquens in Evangeliis Servalor: Ego, inquit, sum verilas * Beatus autem Joannes, ex Patris essentia atque Filii Spiritum esse demonstrans, Spiritum, inquit, veritatis, qui a faire procedit *. In Epistola autem: Spiritus, inquit, est verilas ®. Quomodo igitur, cum ex Patre procedat, et Spiritus veritatis sit propter similitu - dinem et ejusdem essentiæ naturam, adeo, ut ipse quoque veritas appelletur, factus et creatus sit? Absurdum id quidem est. Itaque Deus est Spiritus, siquideın veritas est, et a Patre procedit. Ex eodem. Beatus Joannes de Verbo Dei loquens ipsum esse dixit lucem veran, quæ illuminat omnem hominem venientem in hunc munduin. At sapientissimus Paulus Spiritum sanctum splendere in cordibus nostris affirmavit ad illustrationem gloriæ Dei in persona Christi 7. Proinde cum Verbum sit lux vera, splendeat autem Spiritus sanctus, necessario fatendum est, e sentiæ Verbi esse etiam Spiritum sanctum, per quem illuminat omnem hominem, cum Spiritus sancti splendorem tanquam essentiæ propriæ radium quemdam emittat. Objectio hereticorum. Si sanctorum, inquiunt, animos Spiritu sancto Deum ungere affirmatis, unguenti locum et ordinem Spiritus obtinebit. Porro qui fieri potest, ut ejusdem essentiæ sit unguentum, et ille qui ungit, cum consuetudo nostra id non patiatur? o omni stultitia ebrii, et omnium turpissima pleni tenierita- • Joan. XIV, ! Ephes, 1, 11. 1 Cor. is, 11. • 1 Cor. 19, λους, δεύτερον προφήτας, τρίτον διδασκάλους, εἶτα δυνάμεις, έπειτα χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, κυβερνήσεις, γένη γλωσσών. Τί τοίνυν ἀμφιβάλλουσιν, εἰ Θεὸς τὸ Πνεῦμα υπάρχει κατ' οὐσίαν; οἱ πρὸς μόνον τὸ δυσφημεῖν ἐκοιμότατος, Παύλου σαφέστατα διειπόντος μεν, ὡς τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ διαιροῦν, καθὼς ἂν αὐτὸ βούληται, τὰ τῶν χαρισμάτων είδη, εἶτα πάλιν Θεὸν εἶναι φάσκοντος τὸν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις τὰ τοιαῦτα χορηγοῦντα τοῖς ἁγίοις; Πῶς δὲ οὐκ ἄτοπον τοὺς ὀρθῶς ἐθέλοντας φρονεῖν μὴ ταῖς τοῦ Παύλου φωναῖς, ἀλλὰ ταῖς ἄλλων προσέχειν ἀβουλίαις; Θεὸς οὖν τὸ Πνεῦμα, κἂν οἱ ἀμαθεῖς μὴ βούλωνται. Εκ τῆς αὐτῆς. Επιστέλλει πάλιν ὁ Παῦλός τισιν· Εἰ ἡμεῖς ὑμῖν τὰ πνευματικὰ ἐσπείραμεν, μέγα εἰ ἡμεῖς ὑμῶν τὰ σαρκικὰ θερίσομεν; 'Αλλ' ἔστι δῆλον, ὅτι πνευ· ματικὰ τὰ θεῖα πάντα εἶναί φησιν, ὥσπερ οὖν καὶ τὰ σαρκικὰ τὰ τῆς σαρκός. Εἰ τοίνυν τὰ θεῖα, τουτέστι τὰ περὶ Θεοῦ μυστήρια, καλῶς δὴ μάλα ποιῶν ἀποκέκληκε πνευματικά, Θεὸς ἂν εἴη το Πνεῦμα, οὗ καὶ μυστήρια κέκληκε πνευματικά. Ἐκ τοῦ κατὰ Ἰωάννην Ευαγγελίου. Ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις πού φησιν ὁ Σωτὴρ περί ἑαυτοῦ, «Εγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια. Ὁ δὲ μακάριος Ιωάν νης ἔκ τε τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας καὶ τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα δεικνύων, ἐν μὲν τοῖς Εὐαγγελίοις φησί· Τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ο παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται· ἐν δὲ τῇ ἐπιστολῆ· Τὸ Πνεῦμά ἐστιν ἡ ἀλήθεια. Πῶς οὖν τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορευό μενον, καὶ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας ὑπάρχον διὰ τὴν Εμφέρειαν, καὶ τὴν τῆς οὐσίας ταυτότητα, ὡς ἀλή θειαν καλεῖσθαι, καὶ αὐτὸ γένητὸν ἂν εἴη καὶ πιο ποιημένον; 'Αλλά τοῦτο ἄτοπον. Οὐκοῦν τὸ Πνεῦμα Θεός, εἴπερ ὄντως ἀλήθεια, καὶ ἐκ Πατρὸς ἐκπορεύει ται. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. Ο μακάριος Ιωάννης περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου διαλαμβάνων, αὐτὸν εἶναί φησι τὸ φῶς, τὸ ἀληθινὸν, ' 8 φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κά σμον. Ο δὲ σοφώτατος Παῦλος τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐλλάμπειν ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν διισχυρίσατο προς φωτισμὸν τῆς γνώσεως τῆς δόσεως τοῦ Θεοῦ ἐν προσώπῳ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ὅτου τοίνυν ὁ Λόγος μὲν ἔστι τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, ἐλλάμπει δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀνάγκη πᾶσα τῆς οὐσίας τοῦ Λόγου καὶ τὸ Πνεῦμα συνομολογεῖν, δι' οὗ φωτίζει πάντα ανθρώ που, ὥσπερ τινὰ τῆς οἰκείας φύσεως ἀκτῖνα προτεί νων τὴν διὰ Πνεύματος Ελλαμψιν. Αντίθεσις αἱρετικῶν. Εἰ τὰς τῶν ἁγίων, φησίν, ψυχάς· καταχρίεσθαι φατε παρά Θεοῦ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, ἐν τάξει μύρου τὸ Πνεῦμα κείσεται. Καὶ πῶς ἂν εἴη τῆς αὐτῆς οὐ σίας τῷ χρίοντι τὸ μύρον, μηδὲ τῆς καθ' ἡμᾶς συνηθείας τὸ τοιοῦτον ἐπιδεχόμενον; ὦ πάσῃ μεθύοντες ἀνοίᾳ, καὶ τῆς ἀπασῶν αἰσχίστης ἀβουλίας ἀνάπλεψί • Joan. xv, 20. ☛ | Joan. v, 6. • Joan. 1, 9.

PANOPLIA DOGMATICA. TIT. XII. Οὐ βραχὺ διανήψαντες, καὶ τὰς περὶ σωμάτων ἀφέν- tel Nonne parumper resipisceris, et corporeas cogi τες ἐννοίας, ἀνελεύσεσθε πρὸς τὰ μεγάλα τῆς θεολογίας ὑψώματα, καὶ θεοπρεπῶς τὰ περὶ τῆς θείας φύσεως λαλούμενα διαλήψεσθε, κἂν ἀνθρωπίνοις προφέρηται ρήμασι, καὶ τῆς πρὸς ἡμᾶς συνηθείας οὐχ ὑπερβαίνῃ τὸ σχῆμα, διὰ τὸ μόλις· οὕτω δύνασθαι νοεῖν τοὺς ἀκροωμένους; Ινα δέ τι ταῖς ὑμῶν εὐηθείαις εἴπωμεν συγγενές, εἰ ἐν τάξει μύρου τὸ Πνεῦμα κείσεται καθ᾽ ὑμᾶς, ἐπειδὴ τὸ χρίσμα τοῦ χρίοντος δεῖ πάντως εἶναι ἑτεροούσιον, ἀνάγκη λέγειν, ἐπειδὴ τὸ μύρον ἐκ πολλῶν συντέθειται παρὰ τῶν εἰς τοῦτο σοφῶν, ἀνάγκη καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον διὰ πολλῶν ἡμῖν καὶ ποικίλων συγκείσθαι μερῶν. Καὶ πάλιν ἐπειδὴ τὸ μύρον ἄλογον, ἄλογον ἔστω καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ἡ μὲν ἐπὶ τούτῳ δυσφημία δραμεῖται πάντως εἰς τὰς ἐκείνων κεφαλάς· ἡμεῖς δὲ αὐτοῖς ἀντεπαγάγωμεν, Εἰ ἑτεροούσιον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῦ ἐν αὐτῷ χρίοντος τοὺς ἁγίους Θεοῦ, πῶς, τοῦ Πνεύματος οἰκοῦντος ἐν ἡμῖν, Χριστὸς οἰκῶν ἀποδείκνυται ὁ τῷ Πατρὶ κατ᾽ οὐσίαν οὐχ ἕτερον ὤν; Οπερ εἰδὼς καὶ ὁ Παῦλος ἐπιστέλλει "Ινα δῴη ἡμῖν κατὰ τὸν πλοῦτον τῆς δόσεως αὐτοῦ δυνάμει κραταιωθῆναι διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ, εἰς τὸν ἔσω άνθρωπον κατοικῆσαι τὸν Χριστὸν διὰ τῆς πίστεως ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν. Ὅτε τοίνυν διὰ οῦ Πνεύματος εἰς τὸν ἔσω ἄνθρωπον ὁ Χριστὸς κατ εκεί, πρόδηλον δήπουθεν, ὡς οὐκ ἀλλότριον ἐστι ῆς οὐσίας αὐτοῦ τὸ δι' οὗ τοῖ; ἁγίοις ἐνοικῶν αίνεται. Ἐκ τοῦ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγελίου, Ο Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς τιμὴν ἀποσώ Ἐν τῇ θείᾳ φύσει, ἀφεθήσεσθαι μὲν διισχυρίζεται τῷ ἔγοντι λόγον κατὰ τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, τῷ δὲ εἰς ὁ άγιον Πνεῦμα δυσφημήσαντι οὐκ ἀφεθήσεται οὔτε * τῷ νῦν αἰῶνι, οὔτε ἐν τῷ μέλλοντι. Αλλ' είπερ ο ποίημα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ μὴ τῆς θείας ούτ ίας ὑπῆρχε Πατρὶ συνθεολογούμενον, πῶς ἡ εἰς αὐτὸ ασφημία τοσαύτην ἔχει τὴν κόλασιν, ὅση κατὰ τῶν ἰς θεόν δυσφημούντων ορίζεται; 'Αλλ' ἔστι δῆλον, τι θεὸς ἐκ Θεοῦ, καὶ ἐν Θεῷ τὸ Πνεῦμα, τὸ ὡς Θεὸς ιμώμενον παρὰ ταῖς θείαις Γραφαῖς, καὶ οὕτως πάρχον τῇ φύσει. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. tationes omittentes, ad sublimem theologiæ magnitudinem conscendetis, et quæ de natura divi:a dicta sunt, licet humanis verbis countientur,' nostraque consuetudinis rationen, quod vix ita pussint ab audientibus percipi, non superant, ratione Lamen Deo conveniente intelligetis? Verum stultitiæ vestra congruens aliquid respondeamus. Si per vos unguenti locum atque ordinem Spiritus obtinebit, quoniam unguentum ab eo qui ungit, diversaill habere naturain necesse est, num etiam quomiain unguentum ab artificibus ex multis conficitur, necesse erit vobis et Spiritum sanctum multis ex partibus esse compositum? Præterea cum unguentum rationis sit expers, rationis expers sit etiamn Spiritus sanctus. Quod hoc in re male dictum est, in corum capita omnino decurret. Nos autem contra sic objiciemus: Si diversa Spiritus essentia est a Deo, qui sanctos uugit ipso Spiritu, cur Spiritu in nobis habitante Christus habitare demonstratur, qui nou est essentia diversus a Patre? Quod quidem - Panlus intelligens: Ut det, inquit, nobis secundum diviΟι tias gloriæ suæ vir ute corroborari per Spiritum suum, in interiore homine, habitare Christum per friem in cordibus nostris ‘. Cum igitur Christus per Spiritum habitet in honine interiore, perspicuum est, ipsum essentia non differre ab eo per quem in sauctis videtur babitare. Ex Joannis Evangelio. Dominus noster Jesus Christus, divinæ naturæ honorem servans, ei qui verbuin adversus Filium hominis dixerit, veniam affirmat datamiri. At qui in Spiritum sanctum maledicta conjecerit, ei neque in hoc sæculo ignotum iri, neque in futuros. Quol si creatus est Spiritus sanctus, cui maledicta in ipsum conjicienti tantum proponitur supplicium, quantum Deo maledicentibus est definitum? Constat igitur Deum ex Deo esse Spiritum sanctum, qui ut Deus ho - noratur in Scripturis divinis, atque ita natura est Deus. Ex eodem. ΕΙ, καθάπερ φησιν ο Σωτήρ, «Ο γεννώμενος ἐκ τοῦ Si, quemadmodum Servator ait: Qui natus est ex νεύματος πνεῦμά ἐστιν· ἡ ὁ δὲ τοιοῦτος οὐκ ἐξ αἱ- Spiritu, spiritus est *, bujusmodi autem non ex sanάτων, οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρὸς, ἢ γυναικός, ἀλλ' • Θεοῦ ἐγεννήθη· Θεὸς ἄρα τὸ Πνεῦμά ἐστι κατά ύσιν τὸ τοὺς υἱοὺς ἀναγεννῶν εἰς ἑνότητα τὴν πρὸς εἰν διὰ τὸ κατοικεῖν ἐν αὐτοῖς, καὶ τῆς ἰδίας φύσεως γάζεσθαι κοινωνούς. guinibus neque ex voluntate viri, aut femina, sel ex voluntate Dei natus est, Deus utique natura est Spiritus sanctus, qui filios regenerat, ut cum Deo conjungantur, quod quidem præstat, dum i illis habitat, naturæque suæ participes facit. Si Spiritus eos in quibus est deos reddit, divinæque naturæ participes facit, ex divina nimirum essentia est maturaliter, et rebus procreatis per Filium datus, eas tanquam sibi ipsi similes efficit. Quemadmodum proprium lucipus os est illustrare, nec posset quidquam illustrare, nisi esset lux, ita sancti Spiritus opus est divinos efficere, a quibus ipse suscipitur, nec eos, qui ipsam habent, diviJan. 11, 6. Joan. 1. 18. Β' θεοποιεῖ τὸ Πνεῦμα τοὺς ἐν οἷς ἂν γένοιτο, καὶ στόχους θείας ἐργάζεται φύσεως, ἄρα ἐστὶ καὶ ἐκ ῆς θείας ουσίας φυσικῶς δι' Υἱοῦ τῇ κτίσει χορη νύμενον, καὶ ἀναμορφοῦν αὐτήν, ὡς πρὸς ἑαυτό Ισπερ γὰρ φωτὸς οἰκεῖον ἔργον ἐστὶ τὸ φωτίζειν, εἰ οὐκ ἄν τι δύναιτο φωτίζειν, εἰ μὴ ὑπάρχει φῶς· τω καὶ τοῦ θείου Πνεύματος ἔργον τὸ θείους εργά σθαι τοὺς δεξαμένους αὐτό, καὶ οὐδ᾽ ἂν φύσεως Ephes. 111, 16, 17. Matth. x, 52. '

na natura participes demonstraret, misi divine ipse θείας ἐδείκνυε κοινωνοὺς τοὺς ἔχοντας αὐτὸ, ε! τῆς θείας οὐσίας ὑπῆρχεν αὐτό. essel nature. Objectio hæreticorum. Spiritum, inquiunt, sanctificare, vos quoque confitebimini. Verum id facit non per se, quod natura sit ejusmodi, sed ut instrumentum ex ferro aliave confectum materia ab igne sumpta caliditate ignis manere fungitur, sic ipse accepta a Deo sanctitate rebus etiam procreatis impertitur. Quod quidem de illius, qui mentiri non potest, testimonio comproLatur, nempe Servatoris nostri: Qui de meo, inquit, accipiet '. Nou, De iueo, inquit, accipiet, et sanctificabit voς (quod tamen si dictum esset, nihil inde offensionis auditores perciperent), sed: De meo, Servator inquit, accipiet, et annuntiabit vobis. Quippe qui nie bil a se ioquetur, sed quæ audierit, loquetur. Quo niam peracto in carne bumani generis redimendi consilio ad Patrem erat ascensurus, et discipulis suis ŝe Paracletum esse missurum promiserat, ne quis Spiritum sanctum aliquid præter sententiam ipsius instituturum suspicaretur, aperte demonstrat, eum, cum Spiritus suus sit, cx se item verba multaturum: se, inquiens, non loquetur, sed quæcunque audiet, loquetur, quoniam de meo acciviel Non aliter, quam si mel de naturali sua dulcedine Joquens, diceret: Nibil a se ipsa gustantibus injiciel, sed de meo accipiet: cumn naturaliter qualitas ex essentiis, ut ita dicam, in ea quæ ex ipsis sunt, progrediatur, ut dulcedo, quemadmodum diximus, ex melle, aut ex igne calid.tas, aut ex aqua frigiditas. Non igitur Spiritui sanctitas impertitur, sed illi est naturalis et per essentiam. Οὐκοῦν οὐ μετοχικῶς ἅγιον τὸ Πνεῦμα κατὰ τὸν σιωδώς Cui sanctitas communicatur,eam tanquam, vas su8cipit, cum antea in propria natura consisteret, cujusmodi sunt tum homo, tum angelus, aut si qua sit alia natura ratione prædita. Dicant igitur nobis, qui Spiritum ita sanctum audent aflirmare, uι ei sanctitas a Patre et Filio fuerit impertita, quidnam ipse per se privation sit. At nihil aliud ipsum esse ex divinis Scripturis dicimus. Non igitur ex communione, neque ex compositione sanctus est; sed est essentia naturaque sanctificans, et Dei ac Patris, ut ita dicam, qualitas, quemadmodum dulcedo mellis, et floris suavitas. Quod ex communione cuipiam accedit ut donum, auferri etiain potest. Ea namque sola, qua per essentiam inhærent, nequeunt separari. Quamobrem, si accessione, et accidente dicunt inesse Spiritui sanctitatemi, cur non eadem ratione et sine sanctitate Spiritum affirmant esse posse? At impium id sit. Non igitur ex communione sanctus est Spiritus, sed ut ex Deo naturaliter. ' • Joan. xvi, 14. • ibid. 13. Αντίθεσις αἱρετικῶν. Αγιαστικόν φασιν εἶναι τὸ Πνεῦμα, καὶ αὐ συνομολογήσετε, οὐκ αὐτὸ καθ᾿ ἑαυτὸ φύσει του ὑπάρχον, ἀλλ' ὥσπερ τι σκεῦος, ἐκ σιδήρου τυχή καὶ ἑτέρας ύλης τῆς, ἐκ πυρὸς μετασχόν θερμότη τὰ τοῦ πυρὸς ἐξεργάζεται, οὕτω καὶ αὐτὸ τῆς τα Θεοῦ πληρούμενων ἁγιότητος μεταδίδωσε τῇ κτί τοῦ ἁγιασμοῦ, καὶ ἐπὶ τούτοις ἡμῖν ἀψευδής μάρ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ γενήσεται λέγων περὶ αὐτοῦ, Ἐκ τοῦ ἐμου λήψεται. Οὐκ, Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται,καὶ ἁγιάσει ὑμᾶς, ἡ σὶν ὁ Σωτὴρ (εἰ καὶ ὅτι μάλιστα καὶ εἰ κατὰ τοῦ εἴρητο τὸν τρόπον, οὐδεμίαν τοῖς ἀκροωμένοις ἐπὶ σεν ἂν τὴν ζημίαν)· πλήν, 'Εκ τοῦ ἐμοῦ λήψει φησὶν ὁ Σωτὴρ, καὶ ἀναγγελεῖ ἡμῖν, ὅτι οὐ λα σει ἀφ' ἑαυτοῦ οὐδὲν, ἀλλὰ ὁ ἀκούσει, λαλήσ Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλε τὴν μετὰ σαρκὸς ἀποπληρώς οἰκονομίαν ἀναβαίνειν πρὸς τὸν Πατέρα, πέμψειν ὑπέσχετο τὸν Παράκλητον τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, μή τις υπολάβῃ τὰ μὴ κατὰ γνώμην αὐτῷ διατά σθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, δεικνύει σαφῶς ὅτι Πνεῦ αὐτοῦ ὑπάρχον τὰ ἐξ αὐτοῦ· πάλιν διακονήσει ματα· Οὐ λαλήσει, φησὶν, ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλ' ἀκούει, λαλήσει, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται. Ομι γὰρ, ὡς εἰ καὶ τὸ μέλι περὶ τῆς ἐνούσης αὐτῷ π τητος φυσικῆς λέγει, Οὐκ ἐνθήσει τι ἀφ' ἑαυτῆς ἀπογευομένοις, ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, φυσι διαβαινούσης, ἵν᾿ οὕτως εἴπω, τῆς ἐκ τῶν οὐσι ποιότητος ἐπὶ τὰ ἐξ αὐτῶν ἀμερίστως προερχόμε οἷον, καθάπερ ἤδη προείπομεν, ἐκ μέλιτος ἡ γὰκ της, ἐκ πυρὸς ἡ θερμότης, ἐξ ὕδατος ἡ με τ ἐκείνων λόγον, φυσικῶς δὲ μᾶλλον καὶ Τὸ ἐκ μετοχῆς ἅγιον, δοχεῖον ὥσπερ ὑπάρχον προγεγονότος ἁγιασμοῦ, αὐτὸ καθ᾿ ἑαυτὸ πρότερο ἰδίᾳ φύσει κείσεται, ὥσπερ οὖν καὶ ὁ ἄνθρωπος καὶ ἄγγελος τυχών, ή και τις ἑτέρα φύσις λογι Λεγέτωσαν τοίνυν ἡμῖν οἱ ἐκ μετοχῆς τῆς τοῦ θ καὶ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα τολμῶντες λέγειν ἅγιον εἶν καὶ οὐ φυσικῶς, τί ποτε ἄρα αὐτὸ καθ᾿ ἑαυτὸ Ιδιαζόντως ἐστίν; 'Αλλ' οὐδὲν ἕτερον ἠκούσαμεν πι ταῖς θείαις Γραφαῖς. Οὐκ ἄρα ἐκ μετοχῆς, οὐδὲ συνθέσεως ἅγιον, ἀλλ' οὐσία καὶ φύσις ἁγιαστι καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἵν' οὕτως είπω, πι τητος, ὥσπερ οὖν καὶ ὁ γλυκασμὸς τοῦ μέλιτος, ἡ ἐξ ἄνθους εὐωδία. Τὸ ἐκ μετοχῆς προσγινόμενόν τισιν ὡς δοτὸν ἔα καὶ ἀφαιρετόν. Μόνα γὰρ τὰ οὐσιωδῶς προσόντα τ ἔχουσιν ἀχωρίστως προσπεφυκότα φαίνονται. Εἰ: νυν ἐν προσθήκης τάξει καὶ συμβεβηκότος πεισ φασιν ἐν τῷ Πνεύματι τὸν ἁγιασμόν, ὁμολογήσο πάντως, ὅτι καὶ ἀποσυμβῆναι δυνήσεται. Ὥρα δι ἁγιότητος δίχα τὸ Πνεῦμα λέγειν εἶναι δύνασ ποτε, κατὰ τὸ ἐκείνων ἐπιχείρημα. ᾿Αλλὰ τοῦτο δὲ σεβές. Οὐκ ἄρα ἐκ μετοχῆς ἅγιον τὸ Πνεῦμα, ἐ ὡς ἐκ Θεοῦ φυσικώς.

Εκ τῆς πρὸς Ῥωμαίους Επιστολῆς. οἴδαμεν, φησίν, ὅτι ὁ νόμος πνευματικός ἐστιν. Εἶτα βραχὺ ἐπιλέγει· Συνήδομαι τῷ νόμῳ τοῦ Θεοῦ κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπον· καὶ πάλιν· Ο γὰρ νόμος τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ ἠλευθέρωσέ με ἀπὸ τοῦ νόμου τῆς ἁμαρτίας καὶ τοῦ θανάτου. Ἰδοὺ τὸν νόμον ὀνομάσας πνευματικόν, τουτέστι τὸν διὰ τοῦ Πνεύματος, εὐθὺς αὐτὸν καὶ Θεοῦ νόμον ἀποκαλεῖ. Γυμνότερον δὲ διὰ τῶν ἐφεξῆς, ὅτι Θεὸς εἴη τὸ Πνεῦμα, δεικνύει βοῶν, • Ο νόμος τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς, ἵνα μὴ μόνον νου μοθετοῦν εὑρίσκηται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ Πνεῦμα ὑπάρχον ζωῆς. Καὶ τίς ἡ ζωή, ἢ πάνω τω; ὁ λέγων Χριστό;· 'Εγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια, καὶ ή ζωή; Ἐκ τῆς πρὸς Κορινθίους. Ἀλλὰ ἀπελούσασθε, φησὶν, ἀλλὰ ἡγιάσθητε, ἀλλὰ ἐδικαιώθητε ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐν τῷ Πνεύματι τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, Οὐκοῦν εἰ μόνῳ Θεῷ τὸ ἐξεῖναι συγχωρεῖν ἁμαρτίας δώσομεν, ἀφίησι δὲ καὶ δικαιοῖ καὶ τὸ Πνεῦμα, ἁγίους ἀποδεικνύον τοὺς ἐν οἷς ἂν γένοιτο, Θεὸς ἄρα τὸ τὴν θείαν ενέργειαν ἔχον ἐν ἑαυτῷ φυσικῶς. Ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου. Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι, ἐὰν μὴ ὁ Υἱὸς ὑμᾶς ἐλευθερώσῃ, δοῦλοί έστε. Ποιήματι μὲν γὰρ τὸ δύνασθαι τοῦτο ποιεῖν οὐ πρόσεστι, μόνῳ δὲ ὡς Υἱῷ καὶ κληρονόμῳ τῷ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς προελθόντι Λόγῳ. Εἰ τοίνυν μόνον πρὸς ἐλευθερίαν καλοῦντος ἡμᾶς τοῦ Υἱοῦ φαίνεται καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦτο ποιοῦν, πῶς οὐκ ἔσται τῆς οὐσίας αὐτοῦ τὸ ὡς αὐτὸς πάντα πράττον μετὰ δυνάμεως θεοπρεποῦς; Εἰ δὲ τοῦτο οὐ κτίσμα ἐστὶν, οὐδὲ ποίημα τὸ Πνεῦμα Κυρίου. Πολλὴν γὰρ ὁ λόγος τὴν ἀσέβειαν ἔχει. Ἐκ τῆς Ἰακώβου Επιστολῆς. Μὴ πλανᾶσθε, ἀδελφοί μου ἀγαπητοί. Πᾶσα δό σις ἀγαθὴ, καὶ πᾶν δώρημα τέλειον ἄνωθέν ἐστι καταβαῖνον ἐκ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων. Εἰ ἐκ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων ἡ ποικίλη τῶν θείων χαρισμάτων και ταπέμπεται δόσις, φησὶ δὲ ὁ Παῦλος, Ταῦτα πάντα ἐνεργεῖ τὸ Πνεῦμα διαιροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ, καθὼς βούλεται· πῶς οὐ Θεὸς, καὶ ἐκ Θεοῦ, καὶ ἐν Θεῷ τὸ Πνεῦμα, τὸ τὰ πάντα ἐνεργοῦν τὰ τῷ Θεῷ πρέποντα, καὶ τοῦτο ἐξουσιαστικώς; Ούκουν κτίσμα, καθάπερ ἐκεῖνοι ληροῦντές φασιν. Ἐκ τῆς Πέτρου Επιστολῆς. Σωφρονήσατε οὖν, καὶ νήψατε εἰς προσευχὰς, πρὸ πάντων δὲ τὴν εἰς ἑαυτοὺς ἀγάπην ἐκτενή ἔχοντες, ὅτι ἡ ἀγάπη καλύπτει πλῆθος ἁμαρτιῶν. · Φιλόξενοι εἰς ἀλλήλους άνευ γογγυσμοῦ, ἕκαστος καθ' δ έλαβε χάρισμα, εἰς ἑαυτοὺς αὐτὸ διακονοῦντες, ὡς καλὸὶ οἰκονόμοι ποικίλης χάριτος Θεοῦ. Ορα δή μοι πάλιν, ὅτι τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐξουσια στικῶς, καθὼς ἂν βούληται, τὰ θεῖα χαρίσματα διανέμοντάς τε καὶ ἑκάστῳ τῶν ἁγίων ἐπιμερίζοντας, ὁ θαυμάσιος Πέτρος ἐκ Θεοῦ τῆς τοιᾶσδε χάριτος τὴν TIT. XII. Ex Epistola ad Romanos. Scimus, inquit, legem esse spiritualem'. De'nde parumper progressus subjicit: Consentio legi Dei secundum interiorem hominem 2. Et rursum: Lex enim Spiritus vitæ in Christo Jesu liberavit me a lege peccati et mortis 4. Ecce, cum legem appellassel spiritualem, hoc est per Spiritum, statim ipsam et Dei legem appellat. Apertius autem ex iis quæ sequuntur, Deum esse Spiritum ostendit: Lex, ¡nquiens, Spiritus vitæ, ut Spiritum sanctum non solum legislatorem, verum etiam vitæ Spiritum essé coustel. Qua porro est vita? Christus nimirum, qui dicit: Ego sum veritas et vita. Ex Epistola ad Corinthios. Sed abluti estis, inquit, sed sanctificati estis, sed justificati estis, in nomine Domini nostri Jesu Chris uti, et in Spiritu Dei nostri s. ltaque si soli Deo li cere peccata dimiuere concedemus, dimittit auteva et justificat ipse Spiritus, sanctos declarams eos, in quibus est, Deus utique est, qui divinum actionem habet in se naturaliter. Ex Evangelio. Amen dico vobis, vos esse serves, nisi vos Filius liberaverit. Hanc enim res procreatæ mon habent facultatem, sed solum Verbum, ut Filius, et hæres, et a Deo Patre proveniens. Si igitur Filius solus nos ita vocat ad libertatem, ut et Spiritus idem efficiat, quomodo non erit essentiæ ipsius, qui ut ipsemet omnia facit cum potestate Deo conveniente? Quod si ita est, nec facius, ACE creatus est Spiritus Domini. Id enim dicere valde impium est. Ex Jacobi Epistola. Nolite errare, fratres dilecti, omne datum ba num, et omne donum perfectum, e sursum est, descendens a Patre luminum 7. Si varia divinarum gratiarum largitio a Patre demittitur: Hæc autem omnia, ut Paulus ait, Spiritus agit, dividens siyi:- latim unicuique, ut vult *, quomodo Deus non est, et ex Deo, et in Deo Spiritus ipse, qui facit omnia quæ congruunt Deo, idque cum potestate? Non ergo creatus est, ut isti nugis suis affirmant. Es Petri Epistola. Estote itaque prudentes, et vigilate in orationi. bus. Ante omnia autem mutuam in vobismetipsis charitalem continuam habentes, quia charitas operit multitudinem peccatorum. Hospitales invicem sine murmuratione: unusquisque sicut accepit gratiam, inter vos illam administrantes, ut boni dispensator, s multiformis gratiæ Dei •. Hic mihi rursum animadvêtte, cum Spiritus sanctus potestate sua, quemad modum vult, divina munera largiatur, atque sanct & sigilla.n. distribuat, Petrum admirabilem allirmaVIII, 2. * Joan. xiv, G. • 1 Cor. vi, 11. • Joan. v, 36. • Romn. vil, • ibid. 22. a Ron. 1 Cor. xi, 11. • I Petr. iv, 7-10. Juc.

τρων τῆς θείας φύσεως τὸ Πνεῦμα εἰδώς. Θεόν οὖν τὸ Πνεῦμα καλοῦντος τοῦ Πέτρου, πῶς οὐ δυσσεβής καὶ παράφρων ὁ τοῖς ποιήμασιν ἐνάριθμον τοῦτο το θεῖς, καὶ τοῖς τῶν ἁγίων ἀποστόλων κηρύγμασιν ἀντιφθέγγεσθαι ριψοκινδύνως κατατολμῶν; re variam hanc talis gratiae largitionem a Deo pro- ποικιλίαν τε καὶ δόσιν εἶναι διισχυρίζεται, οὐκ ἀλλὰ ficisci, quippe qui sciret, Spiritum sanctum a natura divina non esse alienum. Cum igitur Petrus Deum Spiritum sanctum appellet, nonne impius et teinerarius est, qui illum inter res collocans procreatas, inanifestis sanctornm apostolorum testimoniis periculose audet adversari? Ex Joannis Epistola. Etqui servat mandata ejus in ipso manet, et ipse in illo, et in hoc cognoscimus, quod in nobis manet, ex Spiritn, quem dedit nobis '. Si Spiritu sancto In nobis habitante, Deus est qul in nobis habitat, quomodo non Deus ex Deo Spíritus, quem si quis halet, Deun inhabitantem gerit? qui etiam per Prophetam: Inhabitabo, inquit, in eis, et inambulabo, et ero ipsorum Deus? Et si. Deus ex Deo Spiritus est, quis euin temere creatum dicens supplicium evitet sempiternum? Ex eadem... El Spiritus est, qui Deum Spiruum veritatem esse teslatur. Quoniam tres sunt, qui testimonium afferunt in cœlo, Pater, Verbum et Spiritus, et hi tres unum sunt. Et très sunt qui testimonium dant in terτα, Spiritus, - agna, sanguis. Et hi tres unum sunt. “Si testimonium hominum accipimus,' testimontum Dei majus est *. Veritatis præco rursum, ni vides, et Deum et ex Deo naturaliter Spiritum vocat. Com enim dixisset, Spiritum esse, qui testatur, paululum progrediens: Testimonium, inquit, Dei majus est. Quomodo igitur creatus est, qui una cum Patre rerum omnium Deus dicitur, et sanctam explet Trinitatem? Ex Evangelio secundum Matthæum. Jesu Christi autem generatio sic erat: Cum essel desponsata mater ipsius Maria Joseph, antequam convenirent, inventa est in utero habens de Spiritu sancio. Si creandi facultas soli adest nature, et hoc ipsius est eximtum, sinul cum aliis dignitati bus divinis illi congruentibus, Spiritus autem in Virgine divinum templum creat, nonne si quis eum creatum dicit, is impius simul atque amens deprelendetur? Εx Evangelio secundum 'Joannem, Quoiquot autem acceperunt eum, potestatem dedit eis ut filii Dei fierent, qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate hominis, neque ex voluntate carnis, sed ex Deo nati sunt". Si Spiritus est, qui per fidem in Christum regenerat nos ad salutem, adeo ut ejus gratia nos filii declaremur Dei, quomodo Spiritus non erit Deus? Quod autem uos, qui creclimus, ex Spiritu simus, testatur Servator, sic alloquens Nicodemum: Spiritus ubi vult spiral, et rocem ejus audis, sed nescis unde veniat, aut quo vadal. Sic erit omnis, qui natus est ex Spiritu Joan, ur. 24. Levit. xxvt, 12; II Cor. vi, 16. 12, 13, • Juan. m, 8. Ἐκ τῆς Ἰωάννου Επιστολῆς. Καὶ ὁ τηρῶν τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ ἐν αὐτῷ μένει, καὶ αὐτὸς ἐν αὐτῷ. Καὶ ἐν τούτῳ γινώσκομεν, ότι ἐν ἡμῖν μένει, ἐκ τοῦ Πνεύματος οὗ ἔδωκεν ἡμῖν. Εἰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐν ἡμῖν οἰκοῦντος Θεός ἐστιν ὁ κατοικῶν, πῶς οὐ Θεὸς, καὶ ἐκ Θεοῦ τὸ Πνεῦμα; ὅπερ εἴ τις ἔχει, Θεὸν ἐνοικοῦντα φορεῖ, ὃς καὶ διὰ τοῦ προφήτου φησίν· 'Ενοικήσω ἐν αὐτοῖς, καὶ περιπατήσω, καὶ ἔσομαι αὐτῶν Θεός. Καὶ εἰ θεὸς, καὶ ἐκ Θεοῦ τὸ Πνεῦμα, τίς αὐτὸ ριψοκινδύνως, ότι γενητὸν εἴη λέγων, τὴν αἰώνιον ἐκβήσεταικόλασιν; Ἐκ τῆς αὐτῆς. Καὶ τὸ Πνεῦμα ἐστι τὸ μαρτυροῦν, ὅτι τὸ Πνεῦ μὰ ἐστιν ἡ ἀλήθεια. "Οτι ἐρεῖς εἰσιν οἱ μαρτυροῦν τες ἐν τῷ οὐρανῷ, ὁ Πατὴρ, ὁ Λόγος, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα· καὶ οὗτοι οἱ τρεῖς ἐν εἰσι. Καὶ τρεῖς εἰσιν οἱ μαρτυροῦντες ἐν τῇ γῇ, τὸ Πνεῦμα, καὶ τὸ ὕδως, καὶ τὸ αἷμα· καὶ οἱ τρεῖς εἰς τὸ ἔν εἰσιν. Εἰ τὴν μαρτυρίαν τῶν ἀνθρώπων λαμβάνομεν, ἡ μαρτυρία τοῦ Θεοῦ μείζων ἐστί. Θέα δὴ πάλιν, ὅτι τῆς ἀλη θείας ὁ κῆρυξ Θεόν τε καὶ ἐκ Θεοῦ φυσικῶς τὸ Πνεῦμα καλεί. Εἰρηκώς γὰρ, ὅτι τὸ Πνεῦμά ἐστι τοῦ Θεοῦ τὸ μαρτυροῦν, μικρόν τι προελθὼν ἐπαφέρει, «Η μαρτυρία τοῦ Θεοῦ μείζων ἐστί. › Πῶς ὧν ἐστι ποίημα τὸ τῶν ὅλων Πατρὶ συνθεολογούμενοι, καὶ τῆς ἁγίας Τριάδος συμπληρωτικόν; Ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίου. Τοῦ δὲ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἡ γέννησις οὕτως ἦν. Μετ στευθείσης γὰρ τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μαρίας τῷ Ι σήφ, πρὶν ἢ συνελθεῖν αὐτοὺς, εὑρέθη ἐν γαστρὶ ἔχουσα ἐκ Πνεύματος αγίου. Εἰ μόνῃ τὸ δύνασθαι κτίζειν τῇ θείᾳ πρόσεστι φύσει, καὶ τοῦτο αὐτῆς μετὰ τῶν ἄλλων αὐτῆς θεοπρεπῶν τὸ ἐξαίρετον, κτίζει δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ θεῖον ἐν τῇ Παρθένῳ ναόν, τίς αὐτὸ πεποιῆσθαι λέγων οὐχὶ δυσσεβής τε ὁμοῦ καὶ παράφρων εὑρεθήσεται; Ἐκ τοῦ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγελίου. Οσοι δὲ ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσιαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, οἳ οὐκ ἐξ αἱμάτων, οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρὸς, οὐδὲ ἐκ θελήματος σαρκός, ἀλλ' ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν. Εἰ τὸ Πνεῦμά ἐστι διὰ τῆς πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν ἀναγεννῶν ἡμᾶς εἰς το τηρίαν, ὡς αὐτοῦ δὴ τούτου χάριν γεννητοὺς ἡμᾶς χρηματίζειν Θεοῦ, πῶς οὐκ ἂν εἴη Θεὸς τὸ Πνεῦμα: Οτι δὲ γεννητοὶ Πνεύματος ἡμεῖς οἱ πιστεύσαντε;, μαρτυρήσει λέγων ὁ Σωτὴρ πρὸς Νικόδημον· τὸ Πνεῦμα όπου θέλει πνεῖ, καὶ τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἀκούεις, ἀλλ' οὐκ οἶδας πόθεν ἔρχεται, ἢ τοῦ ὑπάκει. Οὕτως ἔσται πᾶς ὁ γεννώμενος ἐκ τοῦ Πνεύματος. ' I Joan, v, 5-9 * Matth. 1, 18. • Joan. 1,

ΤΕΤ. ΧΙΙ. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. *Οταν δὲ ἔλθῃ ὁ Παράκλητος, ὃν ἐγὼ πέμψω ὑμῖν παρὰ τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, δ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, ἐκεῖνος μαρτ τυρήσει περὶ ἐμοῦ. Εἰ παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐκπορεύεται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ ὥσπερ τις καρπὸς τῆς οὐσίας αὐτοῦ ἐστιν, ἀγέννητος δὲ, καὶ ἄκτιστος ὁ Πατήρ, πῶς ἂν εἴη γεννητὸν τὸ ἐξ αὐτοῦ προερχόμενον Πνεῦμα; Πῶς δὲ ναὸς Θεοῦ χρημα είζομεν ἡμεῖς τὸ Πνεῦμα λαβόντες, εἴπερ οὐκ ἔστι Θεὸς κατὰ τὴν τινῶν ἀβουλίαν; Τοῦ αὐτοῦ. Ejusdem'. Cum autem venerit Paracletus, quem ego mittam vobis a Patre, Spiritum veritatis, qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de me ¹. Si a Deo et Patre procedit Spiritus sanctus, et tanquam fructus quidam essentiæ ipsius est, Pater autem non est factus nec creatus, quomodo creatus dicetur Spiritus, qui ab ipso procedit, aut quomodonos Dei templa vocabimur, Spiritum accipientes, si non est Deus, ut temerarii quidam asserunt? Ejusdem. Si Spiritus omnia scrutatur etiam profunda Bei ', perspicuum est, Spiritum sanctum non ess naturæ diverse, neque diversæ essentiæ, sed naBatura diving. Ideo etiam profunda Dei cognoscit, et scit quæ Dei sunt, ut animus noster, quæ acstrà sunt. Quod si serutari ad ignorantiamı refers, hoc etiam de Patre dici comperies: Qui enim, inquit, corda scrutatur, novil quid spiritus sential s Quod si rerum omnium Deus non ex ignorantia scrutatur, sed plane scit omnia antequam fiant, nec Spiritus sanctus propter ignorantiam scrutatur profunda Dei. Alioquin quomodo ignoranti congruet illa comparatio: Quemadmodum novit, spiritus hominis ea quæ in ipso sunt, sic et quæ sun Dei nemu novit nisi Spiritus Dei? Nosse enim et scrutari contraria sunt. Animus autem non scrutatur quæ su: sunt, sed novit omnino. Quare Spiritus sanctus exquisitam habet cognitionem Dei. Εt, Quemadmodum nemo novit Patrem, nisi Filius, neque Filium nii Paler *, sic nemo, inquit, novit, quæ Dei sunt, nisi Spiritus Dei s. Εx his que dicta sunt, quid natura commune sit, intelligimus. Verum quoniam, qui omnt impudentis morbo laborant (istos maledice Arii et Eunomii doctrinæ discipulos dico ) ipsum Deum esse dicunt Spiritum, non autem pėrsona distinctum, necessario beatus Paulus persona!!! Spiritus ostendit: Nos enim, inquieus, non mundi spiritum accepimus, sed Spiritum, qui ex Deo est, ut sciamus, quæ a Deo donata sunt nobis, non in doclis humana sapientia verbis, sed in doctrina Spiri tus sancti, spiritualibus spiritualia comparantes. Animalis autem hono non percipit, qua sunt Spirilus, stultitia enim est illi, et non potest intelligere, quia spiritualiter judicatur. Quis enim novit sensum Domini, aut quis instruxit eum? Nos autem sensum Christi habemus *. Cum igitur dicat, nos non mundi spiritum accepisse, sed Spiritum, qui ex Deo est, Spiritum sanctum non huic mundo conjunctum, sed essentiæ docet esse divine. Docet præterea, se non de Deo et Patre loqui, sed de Spiritu sancto, cujus gratiam credentes accipiunt. Itaque, Spiritum, qui ex Deo est, inquit, docens eum a Patre essentiam habere, et esse illius natura, non eo modo quo res facta et procreatæ, sed ut Εἰ τὸ Πνεῦμα πάντα έρευνᾷ καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ, εύδηλον, ὡς οὐκ ἀλλόφυλον, οὐδὲ ἑτερούσιον, ἀλλὰ τῆς θείας ἐστὶ φύσεως τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Διὸ καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ γινώσκει, καὶ ἐπίσταται τὰ τοῦ Θεοῦ, ὡς ἡ ἡμετέρα ψυχὴ τὰ οἰκεῖα. Εἰ δέ τις ἄγνοιαν τὴν ἔρευναν νομίζει, τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ Πατρὸς κείμενον εὑρήσει· Ὁ γὰρ ἐρευνῶν, φησί, τὰς καρδίας οἶδε τί τὸ φρόνημα τοῦ Πνεύματος. Εἰ δὲ ὁ τῶν ὅλων Θεὸς οὐκ ἀγνοῶν ἐρευνᾶ, ἀλλὰ σα φῶς ἐπίσταται πρὶν γενέσθαι τὰ πάντα, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐ δι' ἄγνοιαν έρευνα τοῦ Θεοῦ τὰ βάθη. Πῶς γὰρ ἂν ἁρμόσεις τῷ ἀγνοοῦντι τὸ Ὥς οἶδε τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὰ ἐν αὐτῷ, οὕτω καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ οὐδεὶς οἶδεν εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ; Εναντίον γὰρ τῇ ἐρεύνῃ ἡ εἴδησις. Η δὲ ψυχὴ οὐκ ἐρευνᾷ τὰ ἑαυτῆς, ἀλλ' ἀκριβῶς ἐπέσταται. Οὐκοῦν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀκριβῆ τὴν γνώσιν τοῦ Θεοῦ ἔχει· καὶ Ὥσπερ οὐδεὶς οἶδε τὸν Πατέρα εἰ μὴ ὁ Υἱὸς, οὐδὲ τὸν Υἱὸν εἰ μὴ ὁ Πατήρ, ούτω, φησὶν, οὐδεὶς οἶδε τὰ τοῦ Θεοῦ εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ. Ἐκ δὲ τῶν εἰρημένων τὸ κοινὸν τῆς φύσεως διδασκόμεθα. Ἐπειδὴ δὲ οἱ πᾶσαν ἀναισχυντίαν νοτοῦντε;, οἱ τῆς ᾿Αρείου, φημί, καὶ Εὐνομίου μαθηταὶ βλασφημίας, αὐτόν φασιν εἶναι τὸν Θεὸν τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, ἀναγκαίως ὁ μακάριος Παῦλος δείκνυσι τὸ τοῦ Πνεύματος πρόσωπον· Ἡμεῖς γὰρ, φησὶν, οὐ τὸ Πνεῦμα τοῦ κόσ σμου ἐλάβομεν, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐκ Θεοῦ, ἵνα εἰδῶμεν τὰ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ χαρισθέντα ἡμῖν, ὰ καὶ καλοῦμεν οὐκ ἐν διδακτοῖς ἀνθρωπίνης σοφίας λόγοις, ἀλλὰ διδακτοῖς Πνεύματος ἁγίου, πνευματικοῖς πνευματικά συγκρίνοντες. Ψυχικός δὲ ἄνθρωπος οὐ δέχεται τὰ τοῦ Πνεύματος. Μωρία γὰρ αὐτῷ ἐστι, καὶ οὐ δύναται γνῶναι, ὅτι πνευματικῶς ἀνακρίνεται. Τις γὰρ ἔγνω νοῦν Κυρίου, ὃς συμβιβάσει αὐτόν; 'Ημεῖς δὲ νοῦν Χριστοῦ ἔχου μεν. Οὐκοῦν τὸ εἰπεῖν, ὅτι οὐ τὸ πνεῦμα τοῦ κόσμου ἐλάβομεν, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ, ἐδίδαξεν οὐχ ὁμογενὲς τῷ κόσμῳ, ἀλλὰ τῆς θείας ὑπάρχον οὐσίας τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· καὶ πρὸς τούτῳ ἐδίδα ξεν, ὡς οὐ περὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ποιεῖται τὸν λόγον, ἀλλὰ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, οὗ τὴν χάριν λαμβάνουσιν οι πιστεύοντες. Διὸ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ, εἶπε διδάσκων, ὡς ἐκ τοῦ Πατρὸς ἔχει • Juan. XV, • 1 Cor. 1, 10. • Rom. vult, 27. PATROL. GR. CXXX. * Matth. 31, 27. • 1 Cor. 11, • ibid.

EUTITYMII ZIGABENI novit ille solus, qui Filium cognoscit, et solus ille, τὴν ὕπαρξιν, κἀκείνης υπάρχει τῆς φύσεως οὐ δηqui Patrem novit, et is solus qui Patrem et Filium novit. lloc ex Deo didicimus, modum autein edocli non sumus; sed contenti sumus ea cognitionis mensura quæ data est nobis, nec sollicite exqnirimus ea quæ a nobis nequeunt comprehendi. Ejusdem. Cum dixisset Lucas in Actibus: Sacrificantibus autem et jejunantibus fratribus Antiochia, dixit Spiritus sanctus: Segregate miki Paulum et Barnubum in opus, ad quod vocari eos; cumque subjecisset: Missi a Spiritu sancto devenerunt Seleuciam '; el: Abeuules Cyprum, et Lyciam et Lycaoniam, Pamphyliam, et Bithyniam, praduaverunt Evangelium ', addidit: Et inde navi. gantes Barnabas et Paulus Antiochiam, unde erant tradili gratia Dei in opus, quod compleverunt. Cum autem venissent, et congregassent Ecclesiam, retulerunt, quanta fecisset Deus cum illis ³. Cum antea mentionem fecisset de Spiritu, ut qui Paulum et Barnabam segregasset in opus, ad quod eos voraverat, eum post reditum appellat Deum, et bis Dei nomen ponit. Primum, Dev. nerunt, inquiens, Antiochiam, unde traditi erant gratiæ Dei in opus, quod impleverunt; deindle, Cum autem, inquiens, venis - sent, el congregassent Ecclesiam, retulerunt, quanta fecisset cum ipsis Deus. μιουργικῶς, οὐδὲ γεννητικῶς, ἀλλ' ὡς οἶδεν ὁ μόνος τὸν Υἱὸν ἐπιστάμενος, καὶ ὁ μόνος τὸν Πατέρα για νώσκων, καὶ τὸ μόνον Πατέρα, καὶ Υἱὸν ἐπιστάμεν νου. Εκ Θεοῦ τοῦτο μεμαθήκαμεν, τὸν δὲ τρόπον οὐκ ἐδιδάχθημεν. Αρχούμεθα δὲ τοῖς δυθεῖσι μέσ τροις τῆς γνώσεως, καὶ οὐ πολυπραγμονοῦμεν ἀνοί τως τὰ ἀνέφικτα. Τοῦ αὐτοῦ. Εἰπὼν ὁ Λουκᾶς ἐν ταῖς Πράξεσιν, ὅτι Λειτουρ τούντων τῷ Κυρίῳ, καὶ νηστευόντων τῶν ἀδελφῶν ἐν Αντιοχείᾳ, εἶπετὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον Αφορίσατε δή μοι τὸν Παῦλον, καὶ τὸν Βαρνάβαν εἰς τὸ ἔργον, ὁ προσκέκλημαι αὐτούς: καὶ ἐπαγαγών, ότι Εκπεμφθέντες ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος κατήλ θον εἰς τὴν Σελεύκειαν, καὶ διηγησάμενος όπως περινοστήσαντες τὴν Κύπρον, καὶ τὴν Λυκίαν, καὶ Λυκαονίαν, καὶ Παμφυλίαν, και Βιθυνίαν ἐκήρυξαν τὸ Εὐαγγέλιον, ἐπιφέρει· κἀκεῖθεν ἀποπλεύσαντες εἰς ᾿Αντιόχειαν οἱ περὶ Βαρνάβαν, καὶ Παῦλος, ὅθεν ἦσαν παραδεδομένοι τῇ χάριτι τοῦ Θεοῦ εἰς τὸ ἔργον, ὃ ἐπλήρωσαν, παραγενόμενοι καὶ συνα γαγόντες τὴν ἐκκλησίαν, ἀνήγγειλαν ὅσα ἐποίησε μετ' αὐτῶν ὁ Θεός. Μνημονεύσας άνω του Πνεύματος ὡς ἀφορίσαντος τὸν Παῦλον, καὶ τὸν Βαρνάβαν εἰς δ προσεκέκλητο αὐτοὺς ἔργον, Θεὸν τοῦτο μετὰ τὴν ἄν δεν ἀποκαλεῖ, καὶ δὶς τὴν τοῦ Θεοῦ τίθησι προσηγορία πρῶτον μὲν λέγων, ὅτι ἀπέπλευσαν εἰ; Αντιόχεια, ὅθεν ἦσαν παραδεδομένοι τῇ χάριτι τοῦ Θεοῦ εἰς τὸ ἔργον, δ ἐπλήρωσαν· δεύτερον δὲ, ὅτι συναγαγώνα; τὴν ἐκκλησίαν, ἀνήγγειλαν ὅσα ἐποίησε μετ' αὐτῶν ὁ Θεός. Ejusdem. Digitum Dei Spiritum sanctum vocat divina Scriplura, quemadmodum et Christus ait: Si ego, inquiens, in digito Dei ejicio dæmonia “; quod alius evaugelista in Spirių Dei dixit³. Filium item dexteram et brachium appellat, ut eo loco: Salvaril cos dextera ipsins, et brachium sanctum. ejus '. Quemadmodum igitur brachium ejusdem essentiæ cum illo est, cujus est brachium, sic et digitus cum illo, cujus est digitus. Ejusdem igitur essentiæ est Spiritus sanctus cum Patre et Filio: si autem ejusdem est essentiæ, et Deus est. TITULUS XIII. Photii patriarchæ, contra Rome asseclas: quod ex solo Patre precedit Spiritus sanctus, non ακ tem et ex Filio. Τοῦ αὐτοῦ. Δάκτυλον Θεοῦ καλεῖν οἶδεν ἡ θεία Γραφὴ τὸ θεῖον Πνεῦμα, καθάπερ καὶ ὁ Χριστὸς είρηκεν, Εἰ ἐγὼ ὁ δαχτύλῳ Θεοῦ ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια, όπερ φιλο εὐαγγελιστὴς ἐν Πνεύματι Θεοῦ εἶπεν· ὁμοίως δὲ καὶ δεξιὰν καὶ βραχίονα τὸν Υἱόν, ὡς τὸ Ἔσωσεν αὐτοὺς ἡ δεξιὰ αὐτοῦ, καὶ ὁ βραχίων ὁ ἅγιος αὐτοῦ. Ωσπερ οὖν ὁ βραχίων ὁμοούσιός ἐστι τῷ οἱ ἐστι βραχίων, οὕτω καὶ ὁ δάκτυλο, τῷ οὗ ἐστι δάκτυ λος. Ομοούσιον ἄρα τὸ ἅγιον Πνεῦμα τῷ Πατρί κ καὶ τῷ Υἱῷ. Εἰ δὲ ὁμοούσιον, καὶ Θεός. ΤΙΤΛΟΣ ΙΓ'. Φωτίου πατριάρχου κατὰ τῶν τῆς Ῥώμης, ότι ἐκ τοῦ Πατρὸς μόνου εκπορεύεται τὸ Πνεύμα τὸ ἅγιον, ἀλλ' οὐχὶ καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ. Hunc brevissimum tractatum theologicæ crisi subjectum nuper Græce et Latine recudit J. Bergenroether, in Universitate Wirceburgensi professor, post Photii librum de Spiritus sancti mystagogii, quein complectitur tomus noster CII. Vide ad col. 273 quæ præfatus est doctus editor, et col. 391 opusculi ipsius textum cum Latina interpretatione; nam satis superque est Photi hæretica placita semel ca libuisse. EDIT.PATR. TITULUS XIV. Alversus Apollinarium. Magni Athanasii ex dispu tatione contra Macedonianum Apollinaristam habila. MACEDONIANUS. Non erratis tantum, quod consubstantialem Patri F.lium esse dicatis: sed etiam quod Dominum * Act. xit, 2-1. 3 ibid, 5 seq. • Act. My, 20-25. ΤΙΤΛΟΣ ΙΔ'. Κατὰ ᾿Απολλιναρίου, του μεγάλου Αθανασίου ἐκ τῆς πρὸς Μακεδονιανὸν τὸν Ἀπ λιναρι στην διαλέξεως. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΝΟΣ. Οὐ μόνον σφάλλεσθε λέγοντες, ὅτι ὁμοούσιος ἐστιν ὁ γιὸς τῷ Πατρὶ, ἀλλ' ὅτι καὶ ψυχὴν εἶχε σαρκωθείς * Luc. x1, 20. * Matth. xii, 28. *I'sal. xcrit, 1.

ΤΙΤ. Χ1V. ὁ Κύριος. ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ. Οὐ μόνον εὐσεβοῦμεν λέ- incarnatum auimam quoque habuisse affirmelis. γοντες, ὅτι ὁμοούσιος ἐστιν ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, ἀλλ' ORTHODOXUS. Non modo religiose sentimus, cuni ὅτι καὶ ψυχὴν εἶχε σαρκωθείς. Οὐδὲν δὲ μέγα ποιεῖς Patri consubstantialem esse Filium: sed et cum ἀρνοῦμενος τὸ ὁμοούσιον, εἰ ψυχὴν αὐτὸν ἔχειν ἀρνῃ. eum incarnatum animam habuisse confitemur. NeΤοῦτο γάρ ἐστιν ἴδιον τῶν τὸ ἑτερούσιον καὶ τὸ ἀν que vero magni quid feceris consubstantialitatem όμοιον λεγόντων. Ἵνα γὰρ παθητὴν τὴν οὐσίαν τοῦ negans, si animam eum babere negaveris. Hoc enim Μονογενούς είπωσιν, άψυχον λέγουσι, καὶ ἐκ τούτου eorum est proprium, qui substantiæ diversitateni κατασκευάζουσι τὸ ἀνόμοιον. Μακεδ. 'Αλλ' ἡμεῖς ἀν et dissimilitudinem asserunt. Ut enim substantiam ὅμοιον μὲν οὐ λέγομεν, ἄψυχον δὲ λέγομεν. Ορθ. Ομο- Unigeniti dicant esse patibilem, inanimatam eam diλογεῖς, ὅτι παρὰ τῷ θανάτῳ ήρξατο λυπεῖσθαι καὶ cunt, atque inde dissimilitudinem substantiæ comἀδημονεῖν, ὡς ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ γέ- miniscuntur. Maced. Nos vero dissimilitudinem subγραπται, καὶ ἐν τῷ κατὰ Μάρκον, Πρξατο θαμβεῖ stantiæ non dicimus, sed anima carere dicimus. Ortn. σθαι καὶ ἀδημονεῖν; Μακεδ. Ναί. Όρθ. Αδη- Faterisne Christum in mortis agone cepisse contriμονεῖ δὲ καὶ ἐκθαμβεῖται θεότης τὸν θάνατον, ἢ τὸ stari et mœstus esse, ut in Evangelio Matthæns ἄψυχον σῶμα; Μακεδ. Δηλονότι ή θεότης σεσαρκω habet, Copil contristari et mastus esse, et ul μένη. Ορθ. 'Ανόμοιος ἄρα ἡ τοῦ Υἱοῦ θεότης τη Marcus, Capit pavere et lædere? Maced. Etiam. τοῦ Πατρὸς θεότητι; Μακεδ. Μη γένοιτο! Ορθ. Orth. Utrum mæsta est et mortem pavel divinitas, Κι ἀδημονεῖ καὶ ἐκθαμβεῖται τὸν θάνατον, πῶς an corpus animatum? Maced. Divinitas certe incarδύναται όμοιος εἶναι καὶ ἀπαράλλακτος τῷ μήτε nata. Orth. Filii igitur divinitas dissimilis est deiἀδημονούντι, μήτε λυπουμένω, μήτε εκθαμβουμένῳ; tali Patris? Maced. Absit! Orth. Si masta est et Μακεδ. Ἐπειδὴ σῶμα ἀνθρώπινον ἔσχεν, ἀδημονεί. pavet mortem, quomodo similis per omnia erit ei Ορθ. Σῶμα δὲ ἄψυχον οὐκ ἀδημονεῖ, οὐκ έκθαμ- qui mec angitur, nec contristatur, nec turbatur? βεῖται, οὐ λυπεῖται. Μακεδ. 'Αλλ' εἶχε θεότητα ἀντὶ Huced. Corpus habuit, et idcirco contristatur. Orth. τῆς ψυχῆς. Όρθ. Τὸ σῶμα ἐποίει τὴν θεότητα At corpus sine anima non_angitur, non turbatur, non ἐκθαμβεῖσθαι, ἡ ἡ θεότης τὸ σῶμα; Μακεδ. Διὰ τὸ tristatur? Maced. Scd loco animæ divinitatem habuit. σῶμα ἡ θεότης ἐξεθαμβεῖτο. Ορθόδ. Εθολοῦτο οὖν Orth. An corpus divinitati pavorem incussit, aut diviΗ θεότης ὑπὸ σώματος, ὡς τὸ ἡγεμονικόν ἡμῶν. nitas corpori? Maced. Propter corpus divinitas expa - Μακεδ. Μη γένοιτο εἰπεῖν! Ορθ. Ανάγκη οὖν vescebat. Orth. Nimirum ut principatus animi nostri, δοῦναι ψυχὴν τὴν θολουμένην. Μακεδ. Μη γένοιτο! ita et divinitas a corpore turbabatur. Maced, Absit Όρθ. Πῶς οὖν ἀκούσῃ τοῦ ἀγγέλου λέγοντος τῷ ut hoc dicam! Orth. Concedas igitur oportet animam Ιωσήφ «Παράλαβε τὴν μητέρα καὶ τὸ παιδίον, fuisse quæ turbata est. Maced. Alsit! Orth. Quomodo καὶ φεύγε εἰς Αἴγυπτον· μέλλει γὰρ ὁ Ἡρώδης ergo angelum audies Josepho dicentem: Accipe ζητεῖν τὴν ψυχὴν τοῦ παιδίου· κ καὶ πάλιν· «Εγερ- puerum et matrem ejus, et fuge in Agyptum: fuθεὶς παράλαβε Μαριάμ τὴν γυναῖκά σου, καὶ δεῦρο turum est enim ut Herodes quærat animam pueris; εἰς γῆν Ἰσραήλ· τεθνήκασι γὰρ οἱ ζητοῦντες τὴν et iterum: 'Surge et accipe Mariam conjugem ψυχὴν τοῦ παιδίου· καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος λέγει• tuam, et vade in terrain Israel: defuncti sunt enim, ὁ Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός· ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς qui quærebant animam pueri ";» et Dominus ipse τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τίθησιν ὑπὲρ τῶν προβάτων, καὶ ait: Ego sum pastor bonus: bonus pastor aniπάλιν· ο Οτε θέλω, τίθημι αὐτὴν, καὶ ὅτε θέλω, manı suam ponit pro ovibus •;» et iterum; ‹ Cum λαμβάνω αὐτήν;» Μακεδ. Ἐπειδὴ καὶ ὁ Πατὴρ λέ- volo, pono eam, et cum volo, resuno eam. Maced. γει, «Τὰς νεομηνίας ὑμῶν καὶ τὰ Σάββατα μισεῖ ἡ Quando vero et Patrem audimus loquentem, Sabψυχή μου, ο ἆρα διὰ τοῦτο καὶ τὸν Πατέρα ψυχήν Data et neomenias vestras odit anima mea *,» ideune ἔχειν λέξομεν; Ορθ. Πρῶτον 8 παρήγαγες ῥητὸν et ipsum Patrem animam habere dicenus? Orth. οὐκ ἐνόησας. Οὐ γὰρ ἔχεις δεῖξαι, ότι Πατήρ ἐστιν Non considerasti euin, quem adduxisti locum. Neque ὁ λέγων. Μακεδ. ᾿Αλλὰ τίνος ἐστὶν ἡ φωνή; Όρθ. enim demonstrare poteris Patrem esse, qui isthæc Τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τοῦ εἰρηκότος· «Εγνω βοῦς τὸν κτησάμενον αὐτὸν, καὶ ὄνος τὴν φάτνην τοῦ κυρίου αὐτοῦ Ἰσραὴλ δέ με οὐκ ἔγνω, καὶ ὁ λαός μου οὐ συνῆκε.» Μακεδ. Οὗτος οὖν ἐστιν ὁ λέγων· «Τὰς νεομηνίας ὑμῶν καὶ τὰ Σάββατα μισεῖ ἡ ψυχή μου;» 'Ορθ. Καὶ πάνυ. Τότε γὰρ αὐτὰ ἐμίσησεν, ὅτε ἐνηνθρώπησε, καὶ τὴν Καινὴν Διαθήκην διέθετο. Μακεδ. Καὶ εἶχε ψυχήν, ὅτε ὤφθη τῷ Ησαΐα; Ορθ. Οσπερ οὐκ εἶχε χεῖρας καὶ πόδας σωματικούς, οὔτε μὴν ἱμάτια σωματικὰ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως, ὅτε έλεγεν, ο Ωρυξαν χεῖρας μου καὶ πόδας μου, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου έβαλον κλήρους, ἀλλὰ τὰ ↑ Matth. H, 13. ibid. 20. • Joan. x, {1.. " loquatur. Maced. Cujus ergo est vox ista? Ort!. Filii Dei, qui dixit: «Cognovit bos possessorem suum, et asinus præsepe domiui sui: Israel autem me non cognovit, et populus meus non intellexit *. Maced. Hiccine est qui dicit: «Neonenias vestras et Sabbata odit anima mea?, Orth. Sane quidem. Tum enim odit ea, quando incarnatus est, et fœdus novum instituit. Maced. Atqui animam habuit, cum Isaiæ visus est? Orth. Quemadmodum nec maniis, nec pedes corporeos, neque etiam vestimenta corporea habuit, ante incarnationem, quando dixit, • Foderunt manus meas et pedes meos: et super ibid. 19. * Isa. 1, 15, * ibid. 3,

restet meam miserunt sortem, sed quæ futura μέλλοντα γίνεσθαι ἔλεγεν· οὕτω καὶ περὶ ψυχῆς κ erant prònuntiavit: sic et de anima loquens dixit: • Ofit animamea.» Maced. Sit sane Filii vos hæc: nunquid et tum Filius fòquitur, cuin dicit: Ecce puer meus dilectus, in quem complacaft anima mea, ponam Spiritum meum super euins 7, Orth. Patrem hic, non Filium, loqui in confesso est: attamen non quod animam habeat sic loquitur Pater, sed cujusque sancti animam, suam animam dicit. Quæcunque igitur anima sibi complacuerit in Filio, ista, inquit, est anima mea. Etenim ut homo justus, Dei homo dicitur; ita anima justa, Dei anima nuncupatur et est. Maced. Quid igitur est bencplacitum? Orth. Verbum complacuit, prophota Isaias interpretatur suscepit, ubi scribit: • Jacob servus meus, suscipiam eum: Israel electus meus, quem benigne suscepit anima mea. Posai Spiritum meum super edin.. Quæcunque igitur anima hunc, quem ostendo, servum meum suscepit, ea est mea‘anima. Maced. Nos improprie Patrem ista locutum fuisse dicimus. Neque enim quod animam habeat, dicit: c In quo sibi complacuit anima mea: a neque de anima hominum loquitur, ut tu quidem existimas. Orth. Improprie animam Patri tribui concedamus, munquid et de Filio improprie? Maced. Etiam.'Orth: Quid si autem Pater lomo dicatur, et si improprie Pater dicitur, num et Filius improprie hono dicetur? Maced. Ubi scriptum est Patrem improprie esse hominem? Orth. • Filius ipse in Evangeliis hominem ipsum vocat. Maced. Locum lege, quo ipsum bominem vocat. Orrh. Quando - dieit, Homo-quidam fecit nuplias filio suo *,» qualem hominem dicit? Et quando dicit, 4 Homo quidam plantavit vineam, et locavit eam agricolis ",» qualem intelligis hominem? Maced. In parabola Patrem. Orth. Ergone igitur, cum in parabolis Patrem dicat hominem, et in ea dem illa parabola seipsum dicat hominem post ser vos uissum, Filium ipsum improprie hominem factum fuisse dixerimus? Maced. Absit. Orth. Si ergo audierimus faciem Patris, quam puerorum angeli vident: si item audierimus faciem Filii, quæ in monte resplendukt, et quam minister Pontificis percussit itane propria utrobique significatione faciem accipiemus, aut hanc quidem corporis faciem, illam improprie appellabimus faciem, quæ est hypostasis? Maced. Omnium consensu aliter Pathi, aliter Filio tribuitur. Orth. Non ergo si improprie aniina Patri, continuo et Filio improprie tribuitur. Est hæc Manichæorum insania, docere Filium Dei non fuisse hominem factuin. Maced. Hominem eum factum confitemur; sed animain assumpsisse non item. Orth. Non hominem solum dic, sed et carnemo factum. Neque enim homo factus est, si corpus animatum non assumpsit. Maced. Quid ita? Orth. Quia corpus exanime, quod ab animæ rationalis communione sejunctum est, non est corpus t Psal. xxL, 17 19. Isa. xLII, 1. " γων εἶπε· «Μισεῖ ἡ ψυχή μου. Ο Μακεδ. Δώμεν, ὅτι ἡ φωνὴ τοῦ Υἱοῦ ἐστι· μὴ καὶ ὅτι ἔλεγεν • Ἰδοὺ ὁ Παῖς μου ὁ ἀγαπητός μου, εἰς ἐν εὐδό χησεν ἡ ψυχή μου· θήσω τὸ Πνεῦμά μου ἐπ' εκ τὸν, ο ὁ Υἱός ἐστιν ὁ λέγων; Ορθ. Οὐκ ἔστιν ὁ Υἱὸς ὁ λέγων, ἀλλ᾽ ὁμολογουμένως ὁ Πατήρ. Οὐ μὴν ὡς αὐτὸς ψυχὴν ἔχων ταῦτα λαλεῖ· ἀλλὰ πᾶσαν ψυχὴν ἁγίαν, ἑαυτοῦ ψυχὴν· λέγει. Ητις οὖν ψυχή εἰς τὸν Υἱὸν ηὐδόκησε, αύτη μου, φησίν, ἔστιν ἡ ψυχή. Ως γὰρ ὁ δίκαιος ἄνθρωπος, τοῦ Θεοῦ λέγεται άνθρωπος· οὕτω καὶ ἡ δικαία ψυχὴ τοῦ Θεοῦ λέγεται καὶ ἔστι ψυχή. Μακεδ. Τί οὖν ἐστιν εὐδοκία; Όρθ Ο προφήτης Ησαΐας τὸ ηὐδόκησε, προσεδέξατο, εἶπε, λέγων· 4 Ἰακὼβ ὁ παῖς μου, ἀντιλήψομαι αὐτ τοῦ· Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου, προσεδέξατο αὐτὸν ἡ ψυχή μου· ἔδωκα τὸ Πνεῦμά μου ἐπ' αὐτόν. ο Ηεις οὖν ψυχὴ τοῦτον, ὃν δείκνυμι ὑμῖν παῖδά μου, προς δν εδέξατο, αὕτη μου ἐστὶ ψυχή. Μακεδ. Ἡμεῖς χρηστικῶς τὸν Πατέρα λέγομεν εἰρηκέναι τὴν νήν. οὔτε γὰρ ψυχὴν ἔχων ὁ Πατήρ λέγει· «Εις ὂν ηὐδόκησεν η ψυχή μου, ούτε, ὡς σὺ νενόητες, περὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων ψυχῆς λέγει. Ὀρθ. Δῶμεν, ότι καταχρηστικώς είρηται περὶ τοῦ Πατρός άρα καὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ καταχρηστικώς είρηται; Μακηδ. Ναί. ᾿Ορθ. Ἐὰν οὖν καὶ ἄνθρωπος λέγηται· ὁ Πα τήρ, καταχρηστικῶς εἴρηται· καὶ εἰ περὶ τοῦ Πατ τρός, ἄρα καὶ τὸν Υἱὸν καταχρηστικῶς ἄνθρωπον λέξομεν; Μακεδ. Που γέγραπται καταχρηστικώς ὁ Πατήρ άνθρωπος; Ορθ. Αὐτὸς ὁ Υἱὸς ἐν ταῖς Εὐαγγελίοις λέγει αὐτὸν ἄνθρωπον. Μακεδ. Ανα γνωθί μοι τοῦ αὐτὸν λέγει ἄνθρωπον. Ορθ. Όταν λέγῃ, Ανθρωπός τις εποίησε γάμους τῷ υἱῷν αν του, ο ποῖον λέγει ἄνθρωπον; Καὶ ὅταν λέγη "Α θρωπός τις εφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ ἐξέδοτο αὐτὸν γεωργοίς, ο ποῖον νοεῖς ἄνθρωπον; Μακεδ. Εν παραβολῇ τὸν Πατέρα. Ορθ. 'Αρα οὖν, ἐπειδὴ ἐν παραβολαῖς τὸν Πατέρα λέγει ἄνθρωπον, καὶ ἐν αὐτῇ τῇ παραβολῇ καὶ ἑαυτὸν Χριστὸν ἄνθρωπον μετὰ τοὺς δούλους ἀπεσταλμένον, εἴποιμεν ἂν καὶ αὐτὸν τὸν Υἱὸν καταχρηστικῶς ἑνηνθρωπηκέναι; Μακεδ. Μὴ γένοιτο! Ορθ. Ἐὰν δὲ ἀκούσωμεν πρόσωπον Πατρός, ο βλέπουσιν ἄγγελοι τῶν παιδίων, ὡς ἐν Εὐαγγελίας γέγραπται· ἀκούσωμεν δὲ καὶ πρόσωπον Υἱοῦ, ὁ ἔλαμψεν ἐν τῷ ὄρει, καὶ ἐργά πισεν ὁ ὑπηρέτης· οὕτως ἀκούσομεν τῶν. σημαινο μένων; ἢ τὸ μὲν σώματος πρόσωπον, τὸ δὲ κατα χρηστικῶς ὀνομάσομεν πρόσωπον, ὅ ἐστιν ὑπόστασις; δ Μακεδ. Ομολογουμένως ἄλλως ἐπὶ τοῦ Πατρός, καὶ ἄλλως ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ. Ορθ. Οὐκ ἄρα, καὶ εἰ περὶ τοῦ Πατρὸς καταχρηστικώς είρηται ψυχή, πάντως καὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ· Μανιχαίων γὰρ αὕτη ἡ μανία, τὸ λέγειν μὴ ἐνηνθρωπηκέναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Μακεδ. Ενηνθρωπηκέναι λέγομεν· ἀλλ᾽ οὐχὶ ψυχὴν ειληφέναι. Ορθ. Μὴ λέγε ένηνθρωπηκέναι μόνον, ἀλλὰ καὶ σεσαρκῶσθαι. Εἰ γὰρ οὐκ ἔλαβεν ἔμψυχον σῶμα, οὐδὲ ἐνηνθρώπησε. Μακεδ. Διὰ τί; Ορθ * Matth. xxr, 2. • Matth. 1x1, 33.

PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. XIV. τ Ὅτι σῶμα ἄψυχον, τὸ μὴ κοινωνῆσαν ψυχῇ λογική, humanum. Cur autem instar e aspidis surda et obtu οὐκ ἔστιν ἀνθρώπινον σῶμα. Πῶς δὲ ὡς «ἀσπίδος χωρῆς καὶ βυούσης τὰ ὦτα αὐτῆς, ἥτις οὐκ εἰσ ακούσεται φωνῆς ἐπᾴδοντος,» οὕτως ἀκούετε τοῦ Πέτρου λέγοντος ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων, ὅτι «Οὔτε ἡ ψυχὴ αὐτοῦ κατελείφθη εἰς ᾅδου, οὔτε ἡ σάρξ αὐτοῦ οἶδε διαφθοράν; Καὶ ὁ προφήτης Ησαΐας βαλ· ο 'Βὰν δῶτε περὶ ἁμαρτίας τὴν ψυχὴν ὑμῶν, έψεσθε σπέρμα μακρόδιον. Καὶ βουλεύσεται Κύριος ἐν χειρὶ αὐτοῦ ἀφελεῖν τοῦ πόνου τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, δεῖξαι αὐτῷ φῶς, καὶ πλάσαι τῇ συνέσει, δικαιώσαι δίκαιον εὖ δουλεύοντα πολλοῖς· καὶ τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν αὐτὸς ἀνοίσει. Διὰ τοῦτο αὐτὸς κληρονομήσει πολλούς, καὶ τῶν ἰσχυρῶν μεριεῖ σκύλα. Ανθ' ὧν παρεδόθη εἰς θάνατον ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ελογίσθη, καὶ αὐτὸς ἁμαρτίας πολλῶν ἀν ήνεγκε, καὶ διὰ τῆς ἀνομίας αὐτῶν παρεδόθη. Μακεδ. Καὶ ἡμεῖς ἴσμεν, ὅτι πολλαχοῦ εἴρηται ἐν τῇ Γραφῇ, ἔτι ψυχὴν εἶχεν· ἀλλὰ καταχρηστικώς εἴρηται, καὶ οὐκ ἀληθείᾳ. Ορθ. Πάντα οὖν ὅσα εἴρηται περὶ αὐτοῦ ἀνθρώπινα, οἷον ἀκοὴ, δρασις, όσφρησις, φωνή, γεῦσις, ἐπιθυμία, λύπη, θάμβος, άδημονία, περίπατος, καταχρηστικώς εἴρηται, καὶ οὐκ ἀληθείᾳ; Μακεδ. Πάντα ταῦτα τὰ προειρημένα άληθὼς εἴρηται, ψυχὴ δὲ καταχρηστικῶς. Ορθ. Καὶ ὁ · καταξιώσεις κοπιῶντι τῷ σώματι, καὶ ἐξ ὀστέων, καὶ νεύρων, καὶ φλεβῶν, καὶ ἀρτηριῶν, καὶ ἄλλων μελῶν τοῦ σώματος καὶ μερῶν συμπαγέντι ἑνωθῆναι, οὐκ εἶχε ψυχήν;. Μακεδ. Τί χρείαν είχε ψυχῆς ἡ Ζωή; Ορθ. Τί δὲ χρείαν εἶχε τῆς σαρκὸς, ὁ ἄνευ σαρκὸς ὀφθεὶς πρὸς τοὺς πατέρας ἡμῶν; Μακεδ. Εἰς τὸ σταυρω θῆναι χρείαν εἶχε σαρκός. Ορθ. Καὶ εἰς τὸ λυπηθῆναι, καὶ ἀδημονῆσαι, καὶ ἐκθαμβηθῆναι, καὶ ἐν ξίδου γενέσθαι, χρείαν εἶχε ψυχῆς. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ μορφὴν δούλου λαβών, οὐ τὸ ἐν σώματι φανῆκαι μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ τὰ πάθη τῆς δουλείας λαβεῖν. Μακεδ. Μορφήν δούλου έλαβε, σάρκα λαβών. Ορθ. Η μορφὴ τοῦ Θεοῦ τελεία ἐστὶ μορφὴ Θεοῦ; Μακεδ. Ναί. 'Ορθ. Καὶ ἡ μορφὴ ἄρα τοῦ δούλου τελεία μορφὴ τοῦ δούλου ἐστί. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ θάμβος, καὶ λύπη, καὶ ἀδημονία, διὰ τὸ τέλειαν εἶναι τὴν τοῦ δούλου μορφήν. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ πρόβατον, Ο ζητήσας καὶ εὑρὼν, ἐπὶ τῶν ὤμων φέρει, οὐκ ἀσκὸν ἄψυχον, ἀλλ᾽ ἔμψυχον ζῶον, συγχωρῶν αὐτῷ ἔχειν τὰ πάθη, οὗ τὰ τῆς ἁμαρτίας, ἀλλὰ τὰ τῆς φύσεως· ἵνα μὴ φαντασία νομισθῇ, καὶ Μανι χαῖος μανῇ. Μακεδ. Δῶμεν, ὅτι περὶ ψυχῆς καλῶς λέγεις, διὰ τί καὶ ὁμοούσιον λέγετε τὸν Υἱόν τῷ Πατρί; Ορθ. Ὅτι ἂν ἐὰν εἴπῃς λόγον τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς. τοῦτον αὐτὸν τὸν λόγον εἶναι τιθέμεθα καὶ τῆς τοῦ Υἱοῦ οὐσίας. Μακεδ. ᾿Αλλὰ τοῦτο οὐκ ἔστιν ὁμοούσιον, ἀλλὰ ὁμοιοούσιον. ᾿Ορθ. Τὸ ὁμοιοούσιον, ἵν' οὕτως εἴπω, ἄγροικος σοφία ἐστίν· ὡς ἐὰν λέγῃ τις τὸν ὁμότροπον ὁμοιότροπον, ἢ τὸν ὁμογενῆ ὁμοιογενῆ, ἢ τὸν ὁμόδοξον ὁμοιόδοξον, ἢ τὸν ὁμόφρονα όμοιόφρονα. Μακεδ. Οὐκ· ἀλλὰ τὸ ὁμοιοού στον ἐπὶ τῶν ἀσωμάτων· τὸ δὲ ὁμοούσιον ἐπὶ τῶν ' rantis aures suas, quæ non exaudiet vocem incantantis, ita vos et Petrum auditis, in Actis apostolorum dicentem: < Non derelictam esse apud inferos animam ejus, neque carnem ejus sensisse corruptionemns?, et Isaiam clamantem: c Si dabitis pro peccato animam vestram, videbitis semen longævum. Et vult Dominus in manu ejus auferre dolorem auium ejus, ostendere ei lucem, et formare intelligentiam, innocentem efficere justum, bene servientem multis; et peccata eorum ipse portabit. Quapropter ipse possidebit multos, et fortium di videt spolia. Pro eo autem quod tradita est in morten) anima ejus, et inter iniquos reputatus est, et ipse peccata multorum tulit, et propter iniquitates eorum traditus est *.» Maced. Scimus sæpe in Scriptura dici, ipsum habere animam, sed improprie, non vere, dictum est. Orth. Quæcunque igitur humana de ipso sunt dicta, qualia sunt auditus, visus, olfactus, vox, gustus, concupiscentia, dolor, stupor, anxietas, obambulatio, figurate, non proprie, dicta fuerint? Maced. Imo ea quæ mode recensita sunt, omnia proprie ipsi competunt: sed anima improprie. Orth. Nimirum qui illi laboranti, · exque ossibus, nervis, venis, arteriis aliisque membris et partibus compacto corpori se unire dignatus est, is animaın pon habuit? Maced. Quorsum Vita opus habuit anima? Orth. Et quid carne illi opus fuit, qui patribus nostris etiam absque carne visus est? Maced. Carne opus habuit, ut crucifigi possel. Orth. Sic anima opus habuit, ut dolere, contristari, ut expavescere, ut apud inferos esse posset. Hoc est enim, formam serri accipiens, non in corpore duntaxat apparere, sed servitutis etiam passiones assumere. Maced. Formam servi assum. psit, quando carnem assumpsit. Orth. Forma Dei estne perfecta Dei forma? Maced. Etiam. Orth. Ergo et forma servi, perfecta servi forma est. Hinc enim et stupor et dolor et angor, quod forma servi perfecta sit. Atque hæc est ovis illa quam qui quærit et invenit, super humeros fert, non ut rem inanem, sed animal animatum, permittens illi ut passiones habeat, non illas quidem peccati, sed naturæ: ne phantasia esse existimetur, et insaniat Manichæus. Maced. Concedamus de anima pulchre te disserere; sed quid causæ est cur consubstantialem Filium Patri dicatis? Orth. Quia quam dixeris esse rationem substantiæ Patris, eam ipsam et substantiæ filii esse statuimus. Maced. Sed illud 'non est consubstantiale, sed substantia simile. Orth. Simile substantia est, ita dicam, agrestis sapientia: ut si quis dixerit, quod idem sit unius moris et similis moris, idemque unius generis et similis generis, unius gloria et similis gloriæ, unius sententiæ et similis sententia. Maced. Nequaquam, sed substantia simile de incorporeis, consubstantiale de corporibus dicitur. Orth. Dixi agrestem esse sapientiam potius quippe * Peal. L711, 5, 6. s' Act. 11, 31; Psal. xv, 10. * Isa. Liii, 10-12. ùt

EUTHYMU ZIGABENÍ ABI dicere vos oportuit substantia simile de corporibus & σωμάτων. Ὁρθ. Εἶπον, ὅτι ἄγροικος σοφία ἐστί· μᾶλλον in quæ calit similitudo, consubstantiale vero de Incorporeis dici, in quæ cadit identitas: nam consubstantiale est ejusdem substantia. Maced. At consubstantialia præjacentem habent substantiam. Orth. Nequaquam vere dicis: nam consubstantialis est Eva Adamo, neque tamen habent præjacentem hominum substantiam. Maced. Sed terram habent præjacentem. Orth. Nec tamen ideo sunt consubstantiales, quia ex terra sunt, sed quia eamdem almittunt substanţiæ rationein. Maced. Verum ego idcirco consul:stantiales esse dico, quia ex eadem plane sunt substantia, ex térra nempe. Dic igitur et canes, et serpentes et cuncta cætera animantia hominibus esse consubstantialia, meque solum bruta aniniantia, sed etiam plantas et si quid aliud ex terra ortum habet. Uno quippe nomine omnia terrena vocantur, sed non eamdem admittunt substantive rationem. Maced. Ego non sum sectator Aristotelis. Orik. Neque ego. Maced. Sed Aristoteles inquit, bomymorum, seu quorum commune nomen, diversam esse substantiæ rationemn. Orth. At tu dicis· camdem esse rationem substantiæ hominum, asinorum, boum, equorum et aliorum animantium? Maced. Etiam. Orth. Eamdem ergo substantiæ rationem habes quam bruta animantia? Maced. Etiam. Orth. Ego quidem non Aristotelem, sed veritatem consectatus, non dico eorum quorum commune noalien, eamdem esse substantiæ rationen, neque eadem esse irrationabilia quæ rationabilia. Onnis autem bereticus comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis. Maced. Abstine a contumeliis inter disputandum. Orth. Ego sequitur. Item adversus Apolinarium, magni Gregorii Theologi ex epistola prima ad Cledonium, quæ est libri instar. γὰρ τὸ ὁμοιοούσιον ἔδει λέγεσθαι παρ' ὑμῶν ἐπὶ τῶν σωμάτων, ἐφ' ὧν καὶ ὁμοιότης, τὸ δὲ ὁμοούσιον ἐπὶ τῶν ἀσωμάτων, ἐφ᾽ ὧν ἡ ταυτότης· τὸ γὰρ ὁμοούσιον ἐστι τὸ ταυτοούσιον. Μακεδ. ᾿Αλλὰ τὰ ὁμοούσια ἔχουσι προϋποκειμένην οὐσίαν. Ορθ. Οὐκ ἀληθῶς λέγεις· καὶ γὰρ ὁμοούσιος ἐστιν ἡ Εύα τῷ Ἀδάμ, καὶ οὐκ ἔχουσι προϋποκειμένην οὐσίαν ἀνθρώπων. Μακεδ. ᾿Αλλὰ τὴν γῆν ἔχουσι προϋποκειμένην. Ορθ. Αλλ' οὐ διὰ τοῦτο εἰσιν ὁμοούσιοι, ἐπειδὴ ἐκ τῆς γῆς εἰσιν, ἀλλ' ὅτι τὸν αὐτὸν ἐπιδέχονται λόγον τῆς οὐσίας. Μακεδ. Ἐγὼ δὲ διὰ τοῦτο λέγω ὁμοουσίους,· ἐπειδή ἐκ τῆς αὐτῆς εἰσιν οὐσίας, ἐκ τῆς γῆς. Ορθ. Εἶπε οὖν καὶ τοὺς κύνας, καὶ τοὺς ὄφεις, καὶ πάντα τὰ ἄλλα ζῶα, ὁμοούσια τοῖς ἀνθρώποις· καὶ οὐ μόνον τὰ ἄλλο τα ζῶα, ἀλλὰ καὶ τὰ φυτὰ, καὶ εἴ τι ἕτερόν ἐστιν ἐκ τῆς γῆς. Ομωνύμως γὰρ πάντα γήινα καλοῦνται· ἀλλ᾽ οὐ τὸν αὐτὸν ἐπιδέχονται λόγον τῆς οὐσίας. Μακεδ. Ἐγὼ οὐκ ἀκολουθῶ Αριστοτέλει. Ορθ. Οὐδὲ γὰρ ἐγώ. Μακεδ. ᾿Αλλὰ ᾿Αριστοτέλης εἶπε τῶν ὁμωνύμων τὸν λόγον τῆς οὐσίας ἕτερον είναι. Ορθ. Σύ δὲ τὸν αὐτὸν εἶναι λόγον λέγεις τῆς οὐσίας ἀνθρώπων καὶ όνων, καὶ βοῶν, καὶ ἵππων. καὶ τῶν ἄλλων ζώων; Μακεδ. Ναί. Ορθ. Τὸν αὐτὸν ἄρα λόγον ἔχεις τῆς οὐσία; τοῖς ἀλόγοι;; Μακεδ. Να!. Εκ τῆς γῆς γὰρ ἐγενόμεθα πάντες. Ορθ. Ἐγὼ μὲν οὐκ Αριστοτέλει ἀκολουθῶν, ἀλλ' αὐτῇ τῇ ἀληθείᾳ, τῶν ὁμωνύμων τὸν λόγον τῆς οὐσίας οὐ τὸν αὐτὸν λέγω, οὐδὲ ταυτά τοῖς ἀλόγοις τὰ λογικά. Πᾶ; δὲ αἱρετικὲς ο παρα συνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, καὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς.» Μακεδ. Μὴ ύβριζε διαλεγόμενος. Ορθ. Ἐγὼ οὐχ ὑβρίζω, ἀλλ' ἡ σὴ φωνὴ τοῦτο συνήγαγε. contumeliose non ago, sed illud ex dictis tuis con- "Ετι κατὰ ᾿Απολιναρίου, του μεγάλου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ἐκ τῆς πρὸς Κληδόνιον λογοτ δοῦς πρώτης επιστολή.. Μὴ ἀπατάτωσαν οἱ ἄνθρωποι, μηδὲ ἀπατάσθωσαν. ἄνθρωπον ἄνουν δεχόμενοι τὸν Κυριακὸν, ὡς αὐτοὶ λέγουσι, μᾶλλον δὲ τὸν Κύριον ἡμῶν καὶ Θεόν. Οὐδὲ γὰρ τὸν ἄνθρωπον χωρίζομεν τῆς θεότητας, ἀλλ' ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν δογματίζομεν, πρότερον μὲν οὐκ ἄνθρωπον, ἀλλὰ Θεὸν καὶ Υἱὸν μόνον προαι ώνιον, ἀμιγή σώματος, καὶ τῶν ἔσπ σώματος, ἐπὶ Ne homines isti alios decipiant, vicissimque ipsi decipiantur, hominem Dominicum, ut ipsi loquuntur, vel potius Dominum nostrum et Deum, mentis expertem esse asserentes. Neque enim hominem a divinitate separamus, sed unum et eumdem profitemur, prius quidem non hominem, sed Deum et Filium unicum, ac seculis omnibus antiquiorem, a corpore rebusque omnibus corporeis purum et τέλει δὲ καὶ ἄνθρωπον, προσληφθέντα ὑπὲρ τῆς σου secretum; in finé autem etiam hominem, propter salutem nostram assumptum, carne passibilem, divinitate impassibitem, corpore circumscriptun), spiritu incircumscriptum, terrenum cumdem et caelestem, visibilem et intelligibilem, comprehensibilem et incomprehensibilem, ut per eundem, totum hominem simul ac Deum, totus homo in peccatum lapsus reßingatur. Si quis sanctam Mariam Deiparam non credit, extra divinitatem est. Si quis Christum per Virgi· nem tanquam per carnalem fluxisse, non autem in ea divino simul et humano modo formatum esse • Paul. xLvult, 15. τηρίας τῆς ἡμετέρα, παθητὸν σαρκί, ἀπαθὴ θεότητι, περιγραπτὸν σώματι, ἀπερίγραπτον πνεύματι, τὸν αὐτὸν ἐπίγειον καὶ οὐράνιον, δρώμενον καὶ νοούμε νον, χωρητὴν καὶ ἀχώρητον, ἵν᾿ ὅλῳ ἀνθρώπῳ τῷ αὐτῷ καὶ Θεῷ ὅλος ἄνθρωπος ἀναπλασθῇ πετών ὑπὸ τὴν ἁμαρτίαν. Εἴ τις οὐ Θεοτόκον τὴν ἁγίαν Μαρίαν ύπολαμε βάνει, χωρὶς ἐστὶ τῆς θεότητος. Εί τις ὡς διὰ σωλήνος τῆς Παρθένου δραμεῖν, ἀλλὰ μὴ ἐν αὐτῇ διαπεπλάσθαι λέγοι θεϊκῶς ἄμα καὶ άνθρω

· TIT. XIV. πικῶς· θεϊκῶς μὲν, ὅτι χωρὶς ἀνδρός· ἀνθρωπι- dixerit, divino, quia absque viri opera; humano, κῶς δὲ, ὅτι νόμῳ κυήσεως, ὁμοίω; ἄθεος. Εἰ quia humani conceptus tege, æque atheus est. St τις διαπεπλάσθαι τὸν ἄνθρωπον, εἶθ' ὑποδεδυκέναι quis formatam hominem fuisse, Deumque postea subiisse dicat, damnationi obnoxius est. lloc enim non Dei generatio fuerit, sed generationis fuga. Si quis duos filios, alterum ex Deo et Patre, alterum ex matre, non autem, unum atque eumdem induxerit, is ab ea quoque filiorum adoptione excidat, quæ recte credentibus promissa est. Quamvis enini duæ naturæ sint Deus et homo, quippe qui anima sit et corpus, non tamen duo filii et dii: quemadmodum ne hic quidem duo homines, tan.etsi Paulus ad hunc modum internam et externam hominis partem appellaverit ". Atque, ut paucis rem com - plectar, aliud quidem atque aliud sunt ea, ex quibus Salvator, (quippe cum non idem sit quod cerni non potest, cum eo quod in aspectum cadit; et qnod temporis expers est, cum eo quod tempori subest): non tamen alius atque alius: absit, Ambo enim hæc connexione unum sunt, Deo nimirum humanitatem, atque homine divinitatem suscipiente, aut quocunque tandem nomine quispiam λέγοι Θεόν, κατάκριτος. Οὐ γὰρ γέννησις Θεοῦ τοῦτό ἐστιν, ἀλλὰ φυγή γεννήσεως. Εἴ τις εἰσάγει δύο Υἱοὺς, ἕνα μὲν τὸν ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρός, δεύτερον δὲ τὸν ἐκ τῆς μητρός, ἀλλ' οὐχὶ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν, καὶ τῆς υἱοθεσίας ἐκπέσοι τῆς ἐπηγγελμένης τοῖς ὀρθῶς πιστεύουσι. Φύσεις μὲν γὰρ δύο Θεὸς καὶ ἄνθρωπος, ἐπεὶ καὶ ψυχὴ καὶ σῶμα· υἱοὶ δὲ οὐ δύο, οὐδὲ Θεοί. Οὐδὲ γὰρ ἐνταῦθα δύο ἄνθρωποι, εἰ καὶ οὕτως ὁ Παῦλος τὸ ἐντὸς τοῦ ἀνθρώπου, καὶ τὸ ἐκτὸς προσηγόρευσε. Καὶ εἰ δεῖ συντόμως εἰπεῖν, ἄλλο μὲν καὶ ἄλλο τὰ ἐξ ὧν ὁ Σωτὴρ (εἴπερ μὴ ταυτὸν τὸ ἀόρατον τῷ ὁρατῷ, καὶ τὸ ἄχρονον τῷ ὑπὸ χρό μον), οὐκ ἄλλος δὲ καὶ ἄλλος· μὴ γένοιτο. Τὰ γὰρ ἀμφότερα ἐν τῇ συγκράσει Θεοῦ μὲν ἐνανθρω πήσαντος, ἀνθρώπου δὲ θεωθέντος, ἢ ὅπως ἄν τις ὀνομάσειε. Λέγω δὲ ἄλλο καὶ ἄλλο, ἔμπαλιν ἢ ἐπὶ τῆς Τριάδος ἔχει. Ἐκεῖ μὲν γὰρ ἄλλος καὶ ἄλλος, ἵνα μὴ τὰς ὑποστάσεις συγχέωμεν· οὐκ ἄλλο δὲ καὶ ἄλλο, ἐν γὰρ τὰ τρία καὶ ταυτὸν τῇ θεότητι. uti malit. Porro aliud et aliud dico, contra quam in Trinitatė res habet. Ilic enim alius atque alius, ne personas confundamus: non autem aliud atque aliud, quoniam tria quoad divinitatem unum et idem sunt. Εἴ τις, ὡς ἐν προφήτῃ, λέγοι κατὰ χάριν ἐνεργη κέναι, ἀλλὰ μὴ κατ' ουσίαν συνήφθαί τε καὶ συν άπτεσθαι, εἴη κενὸς τῆς κρείττονος ἐνεργείας, μᾶλλον - δὲ πλήρης τῆς ἐναντίας. Εἴ τις μὴ προσκυνεῖ τὸν ἐσταυρωμένον, ἀνάθεμα ἔστω, καὶ τετάχθω μετὰ τῶν θεοκτόνων.· Ε' τις ἐξ ἔργων τετελειωμένον, Η μετὰ τὸ βάπτισμα, ἢ μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστα σιν υἱοθεσίας ἠξιώσθαι λέγοι, καθάπερ οὓς Έλληνες παρεγγράπτους εἰσάγουσιν, ἀνάθεμα ἔστω. Το γὰρ ἡργμένον, ἢ προκόπτον, ἢ τελειούμενον, οὐ Θεός, κἂν διὰ τὴν κατὰ μικρὸν ἀνάδειξιν οὕτω λέγηται. Εἴ τις ἀποτεθεῖσθαι νῦν τὴν ἁγίαν σάρκα λέγοι, καὶ γυμνὴν εἶναι τὴν θεότητα τοῦ σώματος, ἀλλὰ μὴ μετὰ τοῦ προσλήμματος καὶ εἶναι, καὶ ἥξειν, μὴ ἴδοι τὴν δόξαν τῆς παρουσίας αὐτοῦ. Ποῦ γὰρ τὸ σῶμα νῦν, εἰ μὴ μετὰ τοῦ προσλαβόντος; οὐ γὰρ δὴ κατὰ τοὺς Μανιχαίων λήρους τῷ ἡλίῳ εναποτέθειται, ἵνα τιμηθῇ διὰ τῆς ἀτιμίας· ἡ εἰς τὸν ἀέρα ἐχέθη καὶ διελύθη, ὡς φωνῆς φύσις, καὶ ὁδμῆς ῥύσις, καὶ ἀστραπῆς δρόμος οὐχ ἱσταμένης. Ποῦ δὲ καὶ τὸ ψηλαφηθῆναι αὐτὸν μετὰ τὴν ἀνάστασιν, ἢ ὀφθήσεσθαί ποτε ὑπὸ τῶν ἐκκεντησάν των; θεότης γὰρ καθ' ἑαυτὴν ἀόρατος. ᾿Αλλ᾽ ἤξει μὲν μετὰ τοῦ σώματος, ὡς ἐμὸς λόγος, τοιοῦτος δὲ οἷος ὤφθη τοῖς μαθηταῖς ἐν τῷ ὄρει, ἢ παρεδείχθη, υπερνικώσης τὸ σαρκίον τῆς θεότητος. Ὥσπερ δὲ ταῦτα λέγομεν ἀποσκευαζόμενοι τὴν ὑπόνοιαν, οὕτω κἀκεῖνα γράφομεν διορθούμενοι την καινοτομίαν. Si quis divinitatem in eo, velut in propheta, per gratiam operatam fuisse, non autem secundam essentiam copulatam fuisse atque copulari dixerit, a præstantiori afflatu vacuus sit, imo contrario impleatur. Si quis crucifixum non adorat, anathema sit, atque in eorum qui Deum interemerunt numerum ascribatur. Si quis eum ex operibus perfectum fuisse, aut post baptismum, vel resurrectionem a mortuis, in filium adoptatum dixerit. quemadmodum quos Græci ascriptitios inducunt, anathema sit. Neque enim id, quod initium habuit, aut profcit, aut perficitur, Deus est: tametsi haec de eo idcirco dicantur, quod paulatim sese patefecerit. Si quis sanctam carnem nunc depositam esse, nudamque ac corpore vacuam divinitatem esse, non autem cum assumpta carne, et esse, et venturam esse dixerit, adventus illius gloriam non cernat. Ubi enim nunc corpus fuerit, nisi cum ea natura, a qua assumptum est? Non enim scilicet juxta Manicbarorum deliria soli impositum est, ut per dedecus honoretur: out in aerem fusum et dissolutum est, ut vocis natura, et odoris fluxio, et fulguris cursus minime consistentis. Ubi etiam illud ponemus quod ipse post resurrectionem contactus fuisse scribitur 1, aut ab iis, a quibus confixus est, aliquando videbitur? Divinitas enim per se oculorum obtutum fagit. Verum cum corpore quidem, ut sentio, veniet; talis auten, quia- ' lis discipulis in monte apparuit, aut obiter ostensus est ", divinitate carnem superante. Quemadmodum autem hæc amoliendæ suspicionis causa dicimus, sic illa quoque corrigendi novi erroris studio scribimus. 1 Ephes. 1. 5. • Malib. xv, 2. • 1 Cor. xv, 45; 1 Cor. 1, 16; Ephes. ψι, 16. * Luc. xxiv, • Zach. xit, 10.

EUTIIYMII ZIGABENI Si quis carnem a cœlo descendisse, non autem hinc atque a nobis esse dixerit, etiamsi supra nos, anathema sit. Illud enim, Secundus homo de calo *, et, Qualis calestis, tales et calestes; et, Nemo ascendit in cœlum, nisi qui descendit de cœlo Filias hominis!, et si quid aliud ejusdem generis, propter unionem cum cœlesti dici existimandum est: quemadmodum et illud, Per Christum omnia facta esse et Christum in cordibus vestris habitare *, non secundum id Dei, quod oculis cernitur, sed secundum id, quod intellectu percipitur, commistis videlicet, ut naturis, ita etiam nominibus, atque ob arctissimam conjunctionem inter se vicissim commeantibus. 與 Εἴ τις λέγοι τὴν σάρκα ἐξ οὐρανοῦ κατεληλυθέναι, ἀλλὰ μὴ ἐντεῦθεν εἶναι καὶ παρ' ἡμῶν, εἰ καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς ανάθεμα έστω. Τὸ γὰρ, Ὁ δεύτερος ἄν θρωπος ἐξ οὐρανοῦ, καὶ οἶος ὁ ἐπουράνιος, τοιοῦ τοι καὶ οἱ ἐπουράνιοι, καὶ Οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, καὶ εἴ τι ἄλλο τοιοῦτο, να μιστέον λέγεσθαι διὰ τὴν πρὸς τὸν οὐράνιον ἔνω ὥσπερ καὶ τὸ διὰ Χριστοῦ γεγονέναι τὰ πάντα, καὶ κατοικεῖν Χριστὸν ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, οὐ κατὰ τὸ φαινόμενον τοῦ Θεοῦ, αλλα κατὰ τὸ νοούμενον, κιρναμένων ὥσπερ τῶν φύσεων, οὕτω δὴ καὶ τῶν κλήσεων, και περιχωρουσῶν εἰς ἀλλήλας τῷ λόγῳ τῆς συμφυΐας. σιν Si, quis iq, hominem mente carentem sperat, Εἴ τις εἰς ἄνουν ἄνθρωπον ἤλπικεν, ἀνόητος ὄντως amens profecto est, nec dignus, cui omni ex parte ἐστὶ, καὶ οὐκ ἄξιος ὅλως σώζεσθαι. Τὸ γὰρ salus afferatur.- Nam quod assumptum non est, ἀπρόσληπτον, ἀθεράπευτον· ὁ δὲ ἤνωται τῷ Θεῷ, curationis est expers: quod autem Deo unitum τοῦτο καὶ σώζεται. Εἰ ἥμισυς έπταισεν ὁ ᾿Αδάμ, est, hoc quoque salutem consequitur. Si dimidia ήμισυ καὶ τὸ προσειλημμένον καὶ τὸ σωζόμενον. tantum ex parte Adamnus lapsus est, dimidiatum δὲ ὅλος, ὅλῳ τῷ γεννηθέντι ἤνωται, καὶ ὅλως quoque sit quod assumptum est, et quod salutem σώζεται. Μὴ τοίνυν βασκαινέτωσαν ἡμῖν τῆς accipit; si autem totus peccavit, toti quoque ge- παντελούς σωτηρίας, μηδὲ ὀστᾶ μόνον, καὶ νεύρα nito unitus est, atque omni ex parte salutem con- καὶ ζωγραφίαν ἀνθρώπου τῷ Σωτῆρι περιτιθέτωσαν. sequitur. Quocirca ne perfectam salutem isti nobis Εἰ μὲν γὰρ ἄψυχος ὁ ἄνθρωπος, τοῦτο καὶ ᾿Αρειανοί Invideant, aut ossa solum, et nervos, atque homi- λέγουσιν, ἵν' ἐπὶ τὴν θεότητα τὸ πάθος ἐνέγκωσιν, ὡς nis picturam Salvatori tribuant. Nam si ipse inani- τοῦ κινοῦντος τὸ σῶμα, τούτου καὶ πάσχοντος. matus homo est, hoc etiam Ariani aiaut, ut pas- Εἰ δὲ ἔμψυχος, εἰ μὲν οὐ νοερός, πῶς καὶ ἄνθρωπος; sionem divinitati tribuant, Canquam videlicet οὐ γὰρ ἄνουν ζῶον ὁ ἄνθρωπος. Καὶ ἀνάγκη το σχῆμα μὲν ἀνθρώπειον εἶναι καὶ τὴν σκηνήν, την δὲ ψυχὴν ἵππου τινὸς, ἢ βοός, ἢ ἄλλου τῶν ἀνοήτων. Τοῦτο γοῦν ἔσται καὶ τὸ σωζόμενον· καὶ διεψεύσθην ἐγὼ παρὰ τῆς ἀληθείας, ἄλλου τιμηθέντος, ἄλλος μετ γαλαυχούμενος. Εἰ δὲ νοερός, ἀλλ' οὐκ ἄνους ὁ ἄνθρω πος, παυσάσθωσαν ὄντως ἀνοηταίνοντες. quod corpus movet, idem quoque patiatur. Si autem animalus quidem, verum mentis expers, quo tandem modo hominís nomen sustinebit? Neque enim homo animal est mente carens. Atque illud necesse est, ut species quidem et larva humana sit, anima autem equi cujuspiam, aut bovis, aut alius animalis mentem non habentis. Ac proinde illud quoque erit, cui salus afferatur: atque ego ab ipsa Veritate delusus sum, ut quri, alio honore affecto, ipse glorier, meque jactem. Si autem mentis particeps, non autein mente carens homo est, desipere vere ac mentis inopia laborare desinant. Al, inquit, divinilas mentis loco sufficiebat. Quid autem hoc ad me? Divinitas enim cum sola carne homo non est, imo nec.cum sola anima, nec cum utraque, si mens absit, quæ etiam magis homo censeri debet. Quamobrem totum hominem retine, ac divinitatem adjunge, ut me plene ac perfecte beneficio afficias. Ex eadem. At, inquis, due perfecta non capiebat. Non sane; si quidem corporeo modo rem expendas. Vas enim unius medii capax duos modios minime continebit, nec corporis unius locus duo aut plura corpora. Si autem ut intelligibilia et incorporca ea consideres, illud animadverte, quod idem ipse, et auimum, et rationem, et mentem, et Spiritum sanctum continui, atque etiam ante me mundus hic (hoc est quod ex visib libus et invisibilibus rebus constat), Patrem, Filium et Spiritum sanctum. Hæc enim corum, quæ in intellectum cadunt, natura est, ut incorporeo atque invisibili modo, et inter se et cum corporibus misceantur, quandoquidem et plu 4 1 Cor. xv, 47. ' ibid. 48. • Joan. 111, 13. 'Αλλ' ήρκει, φησίν, ἡ θεότης ἀντὶ τοῦ νοῦ. Τί οὖν πρὸς ἐμὲ τοῦτο; Θεότης γὰρ μετὰ σαρκὸς μόνης οὐκ ἄνθρωπος, ἀλλ' οὐδὲ ψυχῆς μόνης, οὐδὲ ἀμφοτέρων χωρὶς τοῦ νοῦ, 8 καὶ μᾶλλον ἄνθρωπος. οὖν τὸν ἄνθρωπον ὅλον, καὶ μίξον τὴν θεότητα, ἵνα με τελέως ευεργετής. Ἐκ τῆς αὐτῆς. Τήρει 'Αλλ' οὐκ ἐχώρει, φησί, δύο τέλεια. Οὐδὲ γὰρ, είπερ σωματικῶς σκοπεῖς. Ἀγγεῖον γὰρ με διμναῖον οὐ χωρήσει διμέδιμνον, οὐδὲ σώματος ἑνὸς τόπος δύο ἢ πλείω σώματα· εἰ δὲ ὡς νοητὰ καὶ ἀσώματα, σκόπει ὅτι καὶ ψυχὴν, καὶ λόγον, καὶ νοῦν, καὶ Πνεῦμα ἅγιον ὁ αὐτὸς ἐχώρησα, καὶ πρὸ ἐμοῦ τὸν Πατέρα, καὶ τὸν Υἱόν, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ὁ κόσμος οὗτο, τὸ ἐξ ὁρατῶν λέγω καὶ ἀοράτων σύστημα. Τοιαύτη γὰρ ἡ τῶν νοητῶν φύσις, ἀσωμάτως καὶ ἀμερίστων, καὶ ἀλλήλοις, καὶ σώματι μίγνυσθαι. Ἐπεὶ καὶ φως καὶ πλείους ἀκοῇ μια χωρηται, καὶ ὄψεις πολλῶν τοῖς αὐτοῖς ὁρατοῖς, καὶ ὀσφραντοῖς όσφρησις, ούτε τῶν αἰσθήσεων στενοχωρουμένων ὑπ' ἀλλήλων, ή • Juan. 1, 3. • Ephes. 111, 17.

TIT. XIV. ἐκθλιπομένων, οὔτε τῶν αἰσθητῶν ἐλαττουμένων τῷ rimum vocum auris una capax est, et multorum ora πλήθει τῆς ἀντιλήψεως. iisdem aspeciari oculis possunt, odoresque olfactn codem percipi, ita ut nec sensus mutuo comprimantur, vel extrudantur, nec res sensiles ob perceptionis copiam imminuantur. . Ποῦ δὲ καὶ τέλειος νοῦς ἀνθρώπου ἢ ἀγγέλου, συγκρίσει θεότητος, ἵνα τὸ ἕτερον ἐκθλιβῇ παρουσίᾳ τοῦ μείζονος; οὐδὲ γὰρ αὐγή τι πρὸς ἥλιον, οὐδὲ νοτὶς ὀλίγη πρός ποταμὸν, ἵνα τὰ μικρὰ προανέλωμεν, οἴκου μὲν αὐγὴν, γῆς δὲ νοτίδα, καὶ οὕτω χωρηθῇ τα μείζω καὶ τελεώτερα. Πῶς γὰρ χωρήσει δύο τέλεια, οἶκος μὲν αὐγὴν καὶ ἥλιον, τῇ δὲ νοτίδα καὶ ποταμόν, τοῦτο διασκεψώμεθα· καὶ γὰρ πολλῆς ὄντως τὸ πρᾶγμα φροντίδος ἄξιον. "Η ἀγνοοῦσιν, ὅτι τὸ πρός τι τέλειον πρὸς ἕτερον ἀτελές, ὡς βουνός πρὸς ὅρος, καὶ κόκκος νάπυος πρὸς κύαμον, ἢ τι ἄλλο τῶν μειζόνων σπερμάτων, κἂν τῶν ὁμογενῶν μείζον λέγηται· εἰ δὲ βούλει, καὶ ἄγγελος πρός Θεόν, καὶ πρὸς ἄγγελον ἄνθρωπος; Τέλειον οὖν ἡμέτερος τοῖς, καὶ ἡγεμονικόν, ἀλλὰ ψυχῆς καὶ σώματος, οὐχ ἁπλῶς τέλειον, Θεοῦ δὲ δοῦλον καὶ ὑποχείριον, ἀλλ' οὐ συνηγεμονικὸν, οὐδὲ ὁμότιμον. Ἐπεὶ καὶ Μωϋσῆς, Φαραὼ μὲν θεός, Θεοῦ δὲ θεράπων, ὡς ἀναγέγραπται: καὶ ἀστέρες νύχτα μὲν περιλάμπουσιν, ηλίῳ δὲ κρύπτονται, ὡς, μηδ' ὅτι εἰσὶν, ἡμέρᾳ γνωρίζεσθαι· καὶ λαμπὰς ὀλίγη μεγάλῃ πυρκαϊα προσχωρή σασα, οὔτε ἀπόλλυται, ούτε φαίνεται, οὔτε χωρίζε ἀλλ' ὅλον ἐστὶ πυρκαία, τοῦ ὑπερἔχοντος ἐκνικήσαντος. και ο Jam vero quonam pacto mens hominis, aut angeli, si cum divinitate comparetur, perfecta dici queat, ut alterum loco eedere cogatur majoris præscntia? Neque enim splendor aliquid, si cum sole conferatur, nec humor exiguus, si cum fluvio; ut quæ parva sunt prius submoveamus; e domo splendorem, e terra humorem, atque ita quæ najora sunt et perfectiora capiantur. Quonam enim modo duo perfecta continebunt, hinc nempe domus splendorem et solem, binc rursum terra humorem et fluvium, hoc consideremus; magna cuim profecto cura et animadversione res digna est. An illud eos fugit, quod res eadem, quæ cum aliqua collata perfecta est, alterius ratione imperfecta sit, ut collis cum monte collatus, et granum sinapis cum faba, aut alio quopiam majori semine, etiamsi iis, quæ ejusdem sunt generis, majus dicatur: angelus etiam si ita lubet, cum Deo, et homo cum angelo? Quocirca mens nostra, perfecta illa quidem est, et principatum tenet, verum in animam et corpus; non autem simpliciter perfecta; Dei vero serva et subdita est, non principatus socia, nec pari honore pradita. Quandoguidem etiam Moses, Pharaonis quidem deus', Dei autem famulus est', ut Litteris sacris proditum habetur; et stellæ noctem illustrant, a sole autem occultantur, ita ut interdiu ne eas quidem esse agnosci possit; et exigua lucerna magno accedens accenso rogo, nec exstinguitur, nec lucet, nec disjungitur, sed totum rogus est ac flamma, superante nimirum eo quod præstantius est. ᾿Αλλὰ κατάκριτος, φησίν, ὁ ἡμέτερος νους. Τι καὶ ἡ σάρξ; οὐ κατάκριτος; Ἢ καὶ ταύτην ἀποσκεύασαι διὰ τὴν ἁμαρτίαν, ἢ κἀκεῖνον πρόσαγε διὰ τὴν σωτηρίαν. Εἰ τὸ χεῖρον· προσείληπται, ἵν' ἁγιασθῇ διὰ τῆς σαρκώσεως, τὸ κρεῖττον οὐ προσ ληφθήσεται, ἵν᾿ ἁγιασθῇ διὰ τῆς ἐνανθρωπήσεως; εἰ ὁ πηλὸς ἐζυμώθη καὶ νέον φύραμα γέγονεν, ὦ σου φοί, ἡ εἰκὼν οὐ ζυμωθήσεται, καὶ πρὸς Θεὸν ἀνακραθήσεται, θεωθεῖσα διὰ τῆς θεότητος; Κάτ κεῖνο δὲ προσθήσομεν· εἰ διέπτυσται πάντως δ νοῦς ὡς ἁμαρτητικὸς καὶ κατάκριτος, καὶ διὰ τοῦτο σῶμα μὲν προσείληπται, νοῦς δὲ παραλέλειπται, συγγνώμη τοῖς πταίουσι περὶ νοῦν. Μαρτυρία γὰρ Θεοῦ κατὰ σὲ σαφῶς ἔδειξε τὸ τῆς θεραπείας ἀδύνατον. Εἴπω τὸ μεῖζον· σὺ μὲν διὰ τοῦτο ἀτι μάζεις, ὦ βέλτιστε, τὸν ἐμὸν νοῦν ὡς σαρχολάτρης, εἴπερ άνθρωπολάτρης ἐγώ, Ένα συνδήσῃς θεὸν πρὸς σάρκα, ὡς οὐκ ἄλλως δεθῆναι δυνάμενον, καὶ διὰ τοῦτο ἐξαιρεῖς τὸ μεσότοιχον. Ὁ δὲ ἐμός λόγος τίς, τοῦ ἀφιλοσόφου καὶ ἀπαιδεύτου; ὁ νοῦς τῷ νοῖ μίγνυται, ὡς ἐγγυτέρῳ καὶ οἰκειοτέρῳ, καὶ διὰ τούτου σαρκὶ μεσιτεύοντος θεότητι καὶ τα χύτητι. Τίς δὲ καὶ ὁ λόγος αὐτοῖς τῆς ἐνανθρωπήσεως, At mens nostra, inquit, damnata est. Quid auten caro? annon damnata? Quare aut hanc quoque propter peccatum abjice, aut illam etiam propter salutem adjunge. Si quod deterius est, assumptum est, ut per incarnationem sanctidicetur; annon, quod præstantius est, assumetur, ut per humanitatis susceptionem sanctitate afficiatur? Si lutum fermentalum est, o sapientes viri, ac nova conspersio exstitit ', imago ipsa non fermentabitur, et cum Deo temperabitur, per divinitatem deificata? Quin hoc quoque adjiciemus: si mens, ut pecca . trix et damnata, omnino spreta et rejecta est, ob eamque causam omissa mente corpus assumptum est, ignosci utique par est iis, qui circa mentem peccant. Dei cnim testimonio, de tua sententia, aperte demonstratum est, eam nulla ratione curari posse. Dicamne quod majus est? Tu quidem, optime vir (tanquam sarcolatra, siquidem ego anthro polatra sum), idcirco mentem meam contemnis, ut Deum cum carne devincias perinde atque aliter astringi nequeat, ob idque intermedium parietem tollis Mea autem ratio, hoc est, hominis minime.sapientis et eruditi, quænam est? Mens menti, ut propinquiori et conjunctiori, jungitur, ac per eam carni, divinitatem et carnis molem, intervenientem. Porro autem, quam humanitatis assumptæ, vel, • Exod. vi, 1. dus. 1, 13. +1 Cor. v, 7. ♦ Eplies, 11, 14.

BUTHYMII ZIGABENT ὤν, et ipsi loquuntur, incarnationis, causam afferant, & ίδωμεν, είτουν σαρκώσεως, ὡς αὐτοὶ λέγουσιν. videamus. Siquidem ut Deus alioqui incomprehen- μὲν ἵνα χωρηθῇ Θεός, ἄλλως ἀχώρητος ων, καὶ ὡς sibilis, comprebendatur, ac sub carne, quasi velo ὑπὸ παραπετάσματι τῇ σαρκὶ τοῖς ἀνθρώποις προσ quodam, cuin hominibus versetur, scita sane hæc ομιλήσῃ, κομψὸν τὸ προσωπεῖον αὐτοῖς, καὶ τὸ ipsis larva est, et hypocrisis fabula: ut interim non δράμα τῆς ὑποκρίσεως· ἵνα μὴ λέγω ὅτι καὶ ἄλλως dicam alio quoque modo fieri potuisse, ut nobiscum ὁμιλῆσαι ἡμῖν οἷόν τε ἦν, ὥσπερ ἐν βάτῳ πυρός versaretur, quemadinodnim prius in ignis rubo; καὶ ἀνθρωπίνῳ είδει το πρότερον. Εἰ δὲ ἵνα et forma humana. Si autem ut simili per simile λύσῃ τὸ κατάκριμα τῆς ἁμαρτίας τῷ ὁμοίῳ τὸ sanctificato peccati damnationem solvat, profecto δμοιον ἁγιάσας, ὥσπερ σαρκὸς ἐδέησε διὰ τὴν σάρκα quemadmodum carne propter carnem damnatum, κατακριθεῖσαν, καὶ ψυχῆς διὰ τὴν ψυχὴν, οὕτω καὶ et anima propter animam opus habuit, ita etiam νοῦ διὰ τὸν νοῦν, οὐ πταίσαντα μόνον ἐν τῷ 'Αδάμ, mente propter mentem, utpote que in Adamo non ἀλλὰ καὶ πρωτοπαθήσαντα, ὥσπερ οἱ Ιατροί λέγουσιν solum peccaverit, sed et prima afecta fuerit, ἐπὶ τῶν ἀῤῥωστημάτων. Ο γὰρ τὴν ἐντολὴν ἐδέξατο, quemadmodum medici in morbis loquuntur. Quod τοῦτο καὶ τὴν ἐντολὴν οὐκ ἐφύλαξεν· ὁ δὲ οὐκ ἐφύσ enim mandatum accepit, hoc mandato quoque mi- λαξε, τοῦτο καὶ τὴν παράβασιν ἐτόλμησεν· ὁ δὲ nime paruit quod autem minime paruit, hoc παρέβη, τοῦτο καὶ σωτηρίας ἐδεῖτο μάλιστα; δ δὲ etiam eo audacia progressuin est, ut illud violaret; τῆς σωτηρίας ἐδεῖτο, τοῦτο καὶ προσελήφθη· ὁ νοῦς quod autem violavit, hoc in primis quoque salute ἄρα προσείληπται. indigebat; quod autem salute indigebat, hoc etiam assumptum est; ita fit, ut mens assumpta sit. Hoc nunc, velint nolint, demonstratum est, geometricis, ut ipsi aiunt, ac necessariis demonstrationibus. Ta vero prinde facis, ac si, læso hominis oculo, ac pede insuper offenso, pedi quidem medicinam adhiberes, oculum autem incuratum relinqueres: aut, cum pictor aliquid minus recte pinxisset, picturam quidem immulares, pictorem autem, velut munere suo recte functum, praeterires. Ex eadem. Τοῦτο νῦν ἀποδέδεικται, κἂν μὴ βούλωνται, γεωμετρικαῖς, ὡς φασιν αὐτοὶ, καὶ ἀναγκαίαις ἀπο δείξεσι. Σὺ δὲ ποιεῖς παραπλήσιον, ὥσπερ ἂν εἰ ὀφθαλμοῦ ἀνθρώπου πταίσαντος καὶ ποδός προς πταίσαντος, τὸν πόδα μὲν ἐθεράπευες, τὸν δὲ ὀφθαλ μὲν ἀθεράπευτον εἴας· ἡ ζωγράφου τι μὴ καλῶς γράψαντος, τὸ μὲν γραφὲν μετεποίεις, τὸν δὲ ζωγρά φον ὡς κατορθούντα παρέτρεχες. Ἐκ τῆς αὐτῆς. Qnod si, his rationibus prohibiti eo confugiunt, ut Deum, remota etiam mente, homini salutemi afferre posse dicant, atique potuit etiam, remota carne per solam voluntatem, quemadmodum alia quoque omnia citra corporis operain operatus est, et operatur. Quare cum mente carnem quoque tolle, at plena et perfecta tibi sit temeritas. Sed scilicet a littera decipiuntur, proptereaque ad carnem accurrunt, Scripturæ consuetudinein ignorantes: nos hoc quoque eos docebimus. Nam quod Christing passim in Scriptura, homo, et Filius hominis appelletur, quid apud eos commemorare attinet, quibus hoc cognitum est et exploratum? Quod si huic loco iunituntur, Verbum caro fa-D Εἰ δὲ διισχυρίζονται τῷ clum est, et habitavit in nobis ", ob idque, ut sutores quæ in pellibus crassiora sunt, ita ipsi, quod in homine praestantissimum est, abradunt, ut Deum cum carne conglutinent: tempus est ut ipsi dicant, carnium quoque duntaxat Deum esse Deum, nou autem ctiam auimarum, quoniam scriptum est, Sicut dedisti ei potestatem omnis carnis Εἰ δὲ ὑπὸ τούτων εξειργόμενοι τῶν λογισμών, καταφεύγουσιν ἐπὶ τὸ δυνατὸν εἶναι Θεῷ, καὶ χωρὶς νοῦ, σῶσαι τὸν ἄνθρωπον, δυνατὸν δή που καὶ χωρὶς σαρκός, μόνῳ τῷ βούλεσθαι, ὥσπερ καὶ τὰ ἄλλα πάντα ἐνεργεῖ, καὶ ἐνήργηκεν ἀσωμάτως. Ανελε οὖν μετὰ τοῦ νοῦ καὶ τὴν σάρκα, ἵν᾽ ᾖ σοι τέλειον τὸ τῆς ἀπονοίας. 'Αλλ' ἀπατῶνται ὑπὸ τοῦ γράμματος, καὶ διὰ τοῦτο τῇ σαρκί, προστρέχουσι, τὴν συνήθειαν τῆς Γραφῆς ἀγνοοῦντε;. Ἡμεῖς αὐτοὺς καὶ τοῦτο διδάξομεν. Ὅτι μὲν γὰρ πανταχοῦ τῆς Γραφῆς ἄν θρωπος καὶ Υἱὸς ἀνθρώπου προσαγορεύεται, τί δεῖ πρὸς εἰδότα; καὶ λέγειν; 4, Ad te omnis caro veniet *; el, Benedicat omnis caro nomini sancto ejus; hoc est, omnnis hono: aut rursum patres nostros incorporeos et invisibiles in Egyptum descendisse, solamque Josephi animam a Pharaone in vincula conjectam fuisse, quoniam scriptum est: In septuaginta quinque animabus • Εχοd. 111, Ο λόγος σάρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, καὶ διὰ τοῦτο περιξέουσι τοῦ ἀνθρώπου τὸ κάλλιστον, ὥσπερ οἱ σκυτεῖς τὰ παχύτερα τῶν δερμάτων ἵνα Θεόν σαρκὶ συγκολλήσωσιν, ὥρα λέγειν αὐτοὺς καὶ σαρ χῶν μόνων τὸν Θεὸν εἶναι Θεόν, ἀλλ' οὐχὶ καὶ ψυχῶν, διὰ τὸ γεγράφθαι, καθὼς ἔδωκας αὐτῷ ἐξουσίαν πάσης σαρκὸς, καὶ, Πρὸς σὲ πάσα σὰρξ ἥξει, καὶ Εὐλογείτω πᾶσα σὰρξ τὸ ὄνομα τὸ ἅγιον αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστι πᾶς ἄνθρωπος· ἡ πάλιν ἀσωμάτους, καὶ ἀοράτους καταβεβηκέναι τοὺς πατέ ρας ἡμῶν εἰς Αἴγυπτον, καὶ τὴν ψυχὴν τοῦ Ἰωσὴφ δεδέσθαι μόνην ὑπὸ τοῦ Φαραώ, διὰ τὸ γεγράφθαι, Εν ἑβδομήκοντα πέντε ψυχαῖς κατέβησαν 2. * Gen. xvult, 1 sq. • Joan. 1, 14. * Joan. xvu, 2. "Psal. LXIV, 3. • Psal crir 21.

PANOPLIA DOGMATICA. TIT. XIV. εἰς Αίγυπτον, καὶ, Σίδηρον διῆλθεν ἡ ψυχὴ αὐ- descenderunt in Egyptum '; et, Ferrum periransit τοῦ. πράγμα δεθῆναι μὴ δυνάμενον. ᾿Αγνοοῦσι γὰρ οἱ ταῦτα λέγοντες, ὅτι συνεκδοχικῶς τὰ τοιαῦτα ὀνομάζεται, ἀπὸ μέρους τοῦ παντὸς δηλουμένου· ὥσπερ καὶ Νεοσσοὶ τῶν κοράκων ἐπικαλοῦνται τὸν θεὸν, ἵν' ἡ πτηνή δηλωθῇ φύσις, καὶ Πλειάς. καὶ Εσπερος καὶ Αρκτουρος μνημονεύονται ἀντὶ πάντων ἀστέρων, καὶ τῆς περὶ τούτους οίκονο μίας. " Καὶ ἅμα οὐκ ἄλλως οἷόν τε ἦν τὴν τοῦ Θεοῦ δηλωθῆναι περὶ ἡμᾶς ἀγάπην, ἢ ἐκ τοῦ μνημονευθής και την σάρκα, καὶ ὅτι δι' ἡμᾶς κατέβη και μέχρι τοῦ χείρονος. Σάρκα γὰρ εἶναι ψυχῆς εὐτε λέστερον, πᾶς τῶν εὖ φρονούντων ὁπολογήσει. Τὸ οὖν, Ο Λόγος σὰρξ ἐγένετο, ἴσον δοκεῖ μοι δύνασθαι τῷ καὶ ἁμαρτίαν αὐτὸν γεγονέναι λέγεσθαι καὶ κατάραν· οὐκ εἰς ταῦτα τοῦ Κυρίου μεταποιη - θέντος, πῶς γάρ; ἀλλ' ὡς διὰ τοῦ ταῦτα δέξασθαι τὰς ἀνομίας ἡμῶν ἀναλαβόντος, καὶ τὰς νήσους βαστάσαντος. Εκ τῆς αὐτῆς. Ἐκεῖνο δὲ γινώσκειν ἀναγκαῖον, ὅτι Απολινάριος μὲν τὸ τῆς θεότητος ὄνομα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι δούς, τὴν δύναμιν τῆς Θεότητος οὐκ ἐφυλαξε. Τὸ γὰρ ἐκ μεγάλου, καὶ μείζονος, καὶ μεγίστους συνιστῶν τὴ Τλάδα, ὥσπερ ἐξ αὐγῆς καὶ ἀκεῖνος καὶ Ηλίου τοῦ Πνεύματος, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ Πατρός, ὅπερ σαρῶς ἐν τοῖς ἐκείνου γέγραπται λόγοις, καὶ κλίμαξ ἐστὶ Θεότητος οὐκ εἰς οὐρανὸν ἀνάγουσα, ἀλλ᾽ ἐξ οὐρανοῦ κατάγουσα. Ἡμεῖς δὲ Θεὸν γινώσκομεν τὸν Πατέρα, καὶ τὸν Υἱόν, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Ταύτα δὲ οὐκλήσεις ψιλὰς τεμνούσας ἀξιωμάτων, ἢ δυνά μεων ἀνισότητας, ἀλλὰ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ὥσπερ προσηγορίαν, οὕτω καὶ Θεότητος φύσιν, καὶ οὐσίαν καὶ δύναμιν. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς τὸν αὐτὸν δευτέρας ἐπ. στολῆς. " η Οὗτος γὰρ ἡνίκα μὲν ἂν τοῖς γνησίοις αὐτῶν μα θηταῖς, καὶ μύσταις τῶν ἀποῤῥήτων θεολογῶσιν, ὥσπερ οι Μανιχαίοι τοῖς ἐκλεκτοίς λεγομένοις, ὅλην την νήσον αὐτῶν ἐκκαλύπτοντες, μόλις καὶ τὴν σάρκα τῷ Σωτῆρι διδόασιν. "Οταν δὲ ταῖς κοιναῖ; ἀπολήψεσι περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως, ἂς ἡ Γραφή παρίστησιν, ἐλέγχωνται καὶ πιέζωνται, τὰς μὲν ή εὐσεβεῖς λέξεις ὁμολογοῦσι, περὶ δὲ τὸν νοῦν και κουργοῦσιν, οὐκ ἄψυχον μὲν, οὐδὲ ἄλογον, εὐδὲ ἄξουν, οὐδὲ ἀτελῆ ὁμολογοῦντες τὸν ἄνθρωπον, ψυχὴν δὲ καὶ λόγον, καὶ νοῦν, αὐτὴν εἰσάγοντες τὴν θεός τητα, ὡς αὐτῆς τῇ σαρκὶ συγκραθείσης μόνης, ἀλλ᾽ οὐχὶ καὶ τῶν ἡμετέρων καὶ ἀνθρωπίνων, εἰ καὶ τὸ ἀναμάρτητον κρείττον ή καθ' ἡμᾶς ἦν, καὶ τῶν ἡμετέρων παθών καθάρσιον. Οὕτω γοῦν καὶ τὸ Ἡμεῖς δὲ νοῦν Χριστοῦ ἔλομεν, παρεξηγοῦνται κακῶς καὶ λίαν εὐήθως, νοῦν * Act. v, 15. " Peal, civ, 18. Psal, cxLv, 9. 42; Gal. iii, 15. 7 4 Cor. 11, 16. anima ejus ', res profecto ejusmodi, quæ nullis vinculis astringi queat. Ignorant enim, qui hæc dicunt, res hasce per synecdochen enuntiari, Lolo nempe per partem indicato; ut cum ait Scriptura, Εt pulli corrorum Deum invocant s, ut avium natura designetur, et Pleias et Vesperus et Arcturus memorantur *, pro eo, ac si diceret omnia sidera, Deique circa ea providentiam. Huc accedit, quod non aliter Dei erga nos amor testatus esse poterat, quam ex eo quod caro in memoria fuerit, et quia nostri causa ipse etiam usque ad deterioren partem sese demisit. Carnem enim anima vilioren esse nemo sanæ mentis iudicia - bitur. Itaque hic locus, Verbum caro factum est *, eamdem vim et significationem mihi habere videtur cum eo, quod peccatum quoque ipsum et maledictum factus esse dicitur •; non quod Dominus in hæc immutatus sit; qui enim id fieri posset? sed quia per id quod hæc, suscepit, iniquitates nostras sustulit, et morbos portavit. Επ' eadem. Illud scire necesse est, Apollinarium, quamvis deitatis nomen Spiritui sancto dederit, vim tamen deitatis minime custodiisse. Siquidem ex magno, et majori, et maximo, hoc est, ex Spiritu sancto, et Filio, et Patre, tanquam et splendore, et radio, εἰ sol, Trinitatem constituere (quod quidem in illius libris aperte seriptum est), deitatis scala est, non in cœlum subvehens, sed e cœlo dejiciens. At nos Deum quidem Patrem et Filium et Spiritum sanctum agnoscimus: hæc autem non nuda nomina, dispares dignitates aut potentias secantia, sed unam eandemque, ut appellationem, ita divinitatis naturam, et essentiam, ac potentiam. Ejusdem ex altera ad eumdem Epistola. Isti enim, cum apud ados suos discipulos et arcanorum conscios, quemadmodum Manichæi, apud eos quos electos vocant, de divinitate disputant, tntum suum morbum detegentes, vix etiam carnem Salvatori tribuunt. Cum autem communibus de humanitatis assumptione sententiis, quas Scriptura exhibet, convincuntur ac premuntur, pius quidem dictiones confitentur, verum circa sensum et intelligentiam dolos nectunt, non quidem animæ, nec rationis ac mentis expertem nec imperfectum hominem confitentes: cælerun anime, et rationis, ac mentis loco divinitatem inducentes, perinde atque ipsi sola cum carne temperata et copulata fuerit, at non etiam humanæ nostræ res et proprietates; etiamsi illi ab omni peccato puritas humana conditione sublimior esset, ac vitiosarum nostrarum affectionum expiatrix. Sic quippe illud quoque,' Nos autem menteni Christi habemus', prave ac perquam stolide in- • Job xxxvm, 31, 32. • Joan. 1, 14. II Cor. v,

ὑπολαμβάνοντες, ὅτι οἱ τὸν ἑαυτῶν νοῦν καθήραντες μιμήσει τοῦ νοὸς ἐκείνου, ὅνπερ ἡμῶν· ὁ Σωτήρ ἀνεδέξατο, καὶ πρὸς αὐτὸν ῥυθμίζοντες, ὡς ἐφικτόν, οὗτοι νοῦν Χριστοῦ ἔχειν λέγονται· ὡς καὶ σάρκε Χριστοῦ μαρτυρηθείεν ἂν ἔχειν ἐκεῖνοι οἱ τὴν σάρκα παιδαγωγήσαντες, καὶ σύσσωμοι καὶ συμμέτοχοι Χριστοῦ κατὰ τοῦτο γενόμενοι· καὶ, ῾Ως ἐφορέσαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, οὕτω φησί, φορέσομεν καὶ τὴν τοῦ ἐπουρανίου. Οὕτω δὲ καὶ τέλειος αὐτοῖς ἄνθρωπος, οὐχ ὁ πεπει ρασμένος κατὰ πάντα τὰ ἡμέτερα χωρὶς ἁμαρ τ΄ας, ἀλλὰ τὸ ἐκ Θεοῦ καὶ σαρκὸς σύγχραμα δογματ τίζεται. Τούτου γάρ, φασί, τί τελειότερον; terpretantur, nimirum per Christi nienten divi- Χριστοῦ τὴν θεότητα λέγοντες, ούχ, ὅπερ ἡμεῖς, nitatem significari contendentes; non autem hune locum more nostro exponentes, nempe quod ii, qui mentem suam ad illius mentis', quam Salvator pro nobis assumpsit, imitationem purgarunt, atque ad eam, quantum feri potest, composuerum, anentem Christi haberé dicuntur: quemadmodum et illi carnem Christi habere dici possent, qui carnem domuerunt, atque bac ratione concorpores et comparticipes Christi facti sunt f, et, Sicut portavimus imaginem terreni, ita, inquit ", portabinus imaginem et calestis. Eodem quoque modo ipsis perfectus homo, non qui omni ex parte res nostras, excepto peccato, expertus est, sed illud ex Deo et carne temperamentum esse statuitur. Hoc enim, aiunt, quid perfectius? Idem autem ctiam circa ενανθρωπήσεως vocem improbe ac versute usurpant, hoc verbum ένην θρώπησεν non ita explicantes, ut idem sit, quod, in homine, quem sibi ipsi afisit, exstitit, juxta id quod ait Scriptura, Ipse enim sciebat quid esset in homine 3; verum idem esse dicentes et docentes, quod, cum hominibus consuetudinem habuit sc versatus est, atque ad hæc verba confugientes: Post hoe in terra visus est, et cum hominibus conversalns est ‘. Quid autem diutius quispiam concertet? Sane dum hominem atque internam imaginem submovent, id duntaxat nostri, quod deforis est, per novam hanc larvam, et aspectabilem`speciem mundam, adeo secumn ipsi pugnantes, ut nunc quidem propter carnem caetera etiam crasso ac carnali modo exponant (binc enim illis secundus Judaismus manavit, et delira mille annoruin in paradiso voluptas, illudque propemodum, los eadem rursus post eadem resumere): nunc autem opinionem potius quam veritatem carnis inducant, tanquam nihil humani passa fuerit, ne earum quidem rerum, quæ peccato vacant; atque ad bujusmodi dogmatis confirmationem, apostolicam quandam vocem adhibeant, nec apostolice intellectam, nec pronuntiatam, nimirum: in similitudinem hominum Salvatorem factum esse, et habitu inventum ut hominem: quasi his verbis non humana forma significe:ur, sed fallax quædam species et opinio. Ejusdem ex Epistola ad Nectarium. Τὸ δ' αὐτὸ καὶ περὶ τὴν τῆς ἐνανθρωπήσεως κακουργοῦσε φωνὴν, τὸ ἐνηνθρώπησεν, οὐκ ἐν ἀνθρώπῳ γέγονεν, ἐν ἑαυτῷ περιέπηξεν, ἐξηγούμενοι, κατὰ τὸ εἰρημένον, Αὐτὸς γὰρ ἐγίνωσκε τί ἦν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, ἀλλ' ἀνθρώποις ὡμίλησε, καὶ συνεπολιτεύσατο, λέγοντες καὶ διδάσκοντες, καὶ πρὸς ἐκείνην καταφεύγοντες τὴν φωνὴν, τήν· Μετὰ τοῦτο ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνεστράφη, λέγουσαν. Καὶ τί ἄν τις ἀγωνίζοιτο ἐπὶ πλεῖον; Οἱ τὸν ἄνθρωπον αποσκευαζόμεν νοι, καὶ τὴν ἐντὸς εἰκόνα, τὸ ἐκτὸς ἡμῶν καθαρί ζουσι μόνον διὰ τοῦ καινοῦ προσωπείου, καὶ τοῦ ὁρωμένου, τοσοῦτον ἑαυτοῖς μαχόμενοι, ὡς ποτὲ μὲν G διὰ τὴν σάρκα καὶ τὰ ἄλλα παχέως καὶ σαρκικῶς έξηγεῖσθαι (ἐντεῦθεν γὰρ αὐτοῖς ὁ δεύτερος του δαϊσμὸς ὡρμηται, καὶ ἡ χιλιοέτης και ληρώδης ἐν τῷ παραδείσῳ τρυφή, καὶ σχεδόν το τὰ αὐτὰ πάλιν ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ἀναλαμβάνειν ἡμᾶς ), ποτὲ δὲ δόκησιν μᾶλλον ἢ ἀλήθειαν τῆς σαρκὸς εἰσάγειν, ὡς οὐδὲν τῶν ἡμετέρων παθούσης, οὐδὲ ὅσα τῆς ἁμαρ τίας ἐστὶν ἐλεύθερᾳ, καὶ κεχρῆσθαι πρὸς τοῦτο τῇ ἀποστολικῇ φωνῇ, οὐκ ἀποστολικῶς νοουμένῃ, Η λεγομένῃ, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων τὸν Σωτῆρα ἡμῶν γεγενῆσθαι, καὶ σχήματι εὑρῆσθαι ὡς ἄνθρωπον, ὡς οὐχὶ τοῦ ἀνθρωπίνου είδους ἐν τούτοις δηλου μένου, φαντασίας δέ τινος ἀπατηλῆς καὶ δοκή σεως. In manus meas incidit libellus quidam Apollinarii, in quo quæ disputantur hæreticam omnem exhibent improbitatem. Negat enim carnem assumptam ab Unigeuito ex naturæ nostræ ordine secundum dispositionem, sed ab initio illam carnis naLuram in Filio esse, et absurdam istam opinionem quodam Evangelii testimonio prave intellecto conatur coniprobare: Nemo enim, ` inquit, ascendit in calum, nisi qui descendit de calo, Filius hominis. Ex his colligit, et antequam descenderet, Filium hominis exstitisse, et cum descenderet propriam car1 Ephes. 111, 6.. 1 Cor. xv, 49. • Joan. 1. 23. UI, 13. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Νεκτάριον. Εμφὶ πυκτίον ἦλθεν ἐν χερσὶ τοῦ ᾿Απολλιναρίου, ἐν ᾧ τὰ κατασκευαζόμενα πᾶσαν αἱρετικὴν κακίαν παρέρχεται. Διαβεβαιοῦται γὰρ μὴ ἐπίκτητον είναι τὴν σάρκα κατ' εἰκονομίαν ὑπὸ τοῦ μονογενοῦς Υιού προσληφθεῖσαν ἐπὶ μεταστοιχειώσει τῆς φύσεως ἡμῶν, ἀλλ' ἐξ ἀρχῆς ἐν τῷ Υἱῷ τὴν σαρκώδη έχει νην φύσιν εἶναι, καὶ κακῶς ἐκλαβών εὐαγγελικήν τινα ῥῆσιν εἰς μαρτυρίαν τῆς τοιαύτης ατοπίας, προβάλλεται λέγων, ὅτι ο Οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς, ο Υιός τοῦ ἀνθρώπου· ο ὡς καὶ πρὶν τοῦ κατελθεῖν αὐτὸν * Beruch.!!!, 33. • Philipp. n, 7. • Joan.

PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. XIV. γιόν ἀνθρώπου εἶναι, καὶ κατελθεῖν ἰδίαν ἐπαγόμενον nem attulisse, iam nimirum, quam in colis habcσάρκα, ἐκείνην, ἣν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἔχων ἐτύγχανε hat ante scuta ex propria ipsius essentia consi προαιώνιόν τινα, καὶ συνουσιωμένην. Λέγει γὰρ πά stentem. Præterea dictum quoddam Apostoli ex toto λιν ἀποστολικήν τινα βήσιν τοῦ δίου σώματος της corporis avellens consensu, secandum e cœle hoσυμφράσεως ἀποκνίσας, ὅτι ὁ δεύτερος άνθρωπος ἐξ minen affirmat csse, atque ita concludit lrominen οὐρανοῦ. Εἶτα κατασκευάζει τὸν ἄνθρωπον ἐκεῖνον ium, qui e colo descendit, mentem non habere, τὸν ἄνωθεν ήκοντα τὸν νοῦν μὴ ἔχειν, ἀλλὰ τὴν θεό sed Unigeniti divinitatem mentis naturam explere, τητα τοῦ Μονογενοῦς, τήν τοῦ νοῦ φύσιν ἀναπληρώτ et tertiam ¡llius concreti hoarinis partem obtinere, σισαν μέρος γενέσθαι τοῦ ἀνθρωπίνου συγκρίματος, cum duæ reliquæ ipsius partes anima et corpus τὸ τριτημόριον ψυχῆς τε καὶ σώματος κατὰ τὸ ἀν- exsistunt, meus vero non adsit, sed locum ejus exθρώπινον περὶ αὐτὸν ὄντων, τοῦ δὲ μὴ ὄντος, ἀλλὰ pleat Bei Verbum. Quæ cum gravia absurdaque τὸν ἐκείνου τόπον τοῦ Θεοῦ Λόγου ἀναπληροῦντος. sint, illud tamen omnium gravissimum et absurdisΚαὶ ούπω τοῦτο δεινὸν, ἀλλὰ τὸ πάντων χαλεπώτα- sinum, quod ipsum Deum Unigenitam, judicen τον, ὅτι αὐτὸν τὸν μονογενῆ Θεόν, τὸν κριτὴν τῶν omnium, vitæ principem, et mortis expulsoreni πάντων, τὸν ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς, τὸν καθαιρέτην τοῦ affirmat esse mortalem, et propria ipsius divinitate θανάτου θνητὸν εἶναι κατασκευάζει, καὶ τῇ ἰδίᾳ αὐ- cruciatus mortemque subiisse, triduique illius spaτοῦ θεότητι καὶ πάθος δέξασθαι, καὶ ἐν τῇ τριη tio, quo corpus mortuum mansit, simul cum ipso μέρῳ ἐκείνῃ νεκρώσει του σώματος καὶ τὴν θεότητα corpore mortuam quoque divinitatem permansisse, συναπονεκρωθῆναι τῷ σώματι, καὶ οὕτω παρὰ τοῦ ct a Patre rursum ex morte in vitam fuisse revoΠατρὸς πάλιν ἀπὸ τοῦ θανάτου διαναστῆναι. calam. Ετι κατὰ Απολλιναρίου του Νύσσης ἐκ τοῦ λόγου τοῦ πρὸς Θεόφιλον τὸν Ἀλεξανδρείας. · Οἱ τοῖς Απολλιναρίου δόγμασι συνιστάμενοι σάρ κινον λέγουσι τὸν λόγον, καὶ δημιουργὸν τῶν αἰώνων τὸν τοῦ ἀνθρώπου Υἱὸν, καὶ ἄνουν τὸν Κυριακὸν ἄν θρωπον, και θνητὴν τὴν τοῦ Υἱοῦ κατασκευάζουσι θεότητα: Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου, Ἡμεῖς δὲ σωθῆναι μὲν τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν ἐνωθεῖσαν τῷ λόγῳ παρὰ τοῦ μυστηρίου καὶ μεμαθήκαμεν, καὶ πιστεύομεν· Υἱὸν δὲ Θεοῦ σάρκινον Ιδιαζόντως ἐφ' ἑαυτοῦ θεωρούμενον οὔτε ἐμάθομεν, οὔτε ἐξ ἀκολουθίας τινὸς νοεῖν ἐναγόμεθα. Item adversus Apollinarium Gregorii Nyssæ pontificis, ex oratione ad Theophilum Alexandriæ pontificem. Qui Apollinarii placitis favent, Verbum dicunt ex carne constare, et sæculorum auctorem esse hominis Filium, et Domini bumanitatem. mentis expertem, et Filii mortalem esse divinitatem, Ex eadem oratione. Nos autem naturam quidem humanam Veri conjunctam servatam esse ex mysterio didicimus et credimus. Dei autem Filium ex carne constare, et privatim in seipso vivere neque didicimus. Deque unde id colligi possit intelligimus. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ πρὸς 'Απολλινάρων αντιρ- Ejusdem ex oratione, qua confulat Apollinarii opiρητικού λόγου. Εἰ γὰρ δ 'Απολλινάριος στηρίζεται τῷ βήματι τῷ εἰρηκότι· Οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώ που, καὶ διὰ τοῦτο τῆς πρὸς τὸν γήίνον ἄνθρωπον συγγενείας αὐτὸν ἀποσχίζει, καὶ ἐξ οὐρανοῦ ἐπάγε σθαι τὴν ἀνθρωπότητα λέγει, δώσει τινὰ πάντως ἐν οὐρανῷ ἀνθρώπινον πατέρα τοῦ πρὸς ἡμᾶς· καταβάντος ἀνθρώπου. «Ο υἱὸς γάρ, φησί, «τοῦ ἀνθρώ του. ο Πῶς δὲ καὶ ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν ἐκ τῆς Παρθένου σεσάρχεται, καὶ γεγέννηται; Καὶ σιωπῶ τὰ λίαν ἀπεμφαίνοντα, πρὸς ἃ κατὰ τὸ ἀκόλουθον ἀτοπία τῆς φλυαρίας ἐκφέρεται. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Εἰ προαιώνιος ἡ σάρξ, οὐ κεκένωται ἡ θεότης, οὐχ ὑπῆρχεν ἐν μορφῇ Θεοῦ Υἱός, οὐ μορφὴν ἔλαβε δούλου, ἀλλ' ὅπερ ἦν τῇ φύσει, τοῦτο ἐφανερώθη vjv. 'Εκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Βὶ πρὸ τοῦ καταβῆναι πρὸς ἡμᾶς εἶχεν ἐν οὐρανῷ τὴν σάρκα, είχε πάντως ἐν οὐρανῷ καὶ πάντα τὰ τῆς σαρκὸς ίδια, τὴν πείναν, τὴν δίψαν, τὸν ὕπνον, τὸν κόπον, τὴν λύπην, τὸ δάκρυον. Ποίας δὲ καὶ ἡλικίας ἦν, ὅτε εἰς γῆν καταβέβηκεν; «Παιδίον γάρ, ο κατὰ niones. Si Apollinarius verbis illis innititur: Nemo as: cendit in cœlum, nisi qui descendit de cœlo, Filius hominis, et idcirco illum a terreni hominis conjunctione sejungit, et e cœlo traxisse dicit humamitatem, dabit aliquem prorsus in cœlo hominem patrem illius hominis, qui ad nos descendit: Filius enim, inquit, hominis. Præterea quomodo diebus extremis ex Virgine carnem assumpsit, et natus est? ut taceam incommoda, quæ ex absurdis istis nugis consequuntur. Ex eadem oratione. Si care fuit ante sæcula, non exinanita est divinitas, Filius non erat in forma Dei, servi formam non accepit, sed quod erat natura, id nunc apparuit. Ex eadem oratione. Si antequam ad nos descenderet, carnem habebat in cœlo, habebat prorsus in cœlo etiam omnia quæ can nis sunt propria, nempe ſamein, sitim, somnum, lassitudinem, tristitiam, lacrymas. Qualis autein erat æialis, cum descendit in terram? Puer enim,. οἱ 10-

quit Isaias, natus est nobis, et filius datus est nobis ', et τὴν Ησαίου φωνήν, «ἐγεννήθη, καὶ υἱὸς ἐδάλη ἡμε per omnem transiit ætatem, quoad in tarra versans mortuus est. Sin perfectum hominem ex Virgine natum dicunt, quomodo in matris utero contractus est? Quomodo moles ipsius jam nati sic est imminate, ut terminis exiguis circumscriberetur! Quomodo paulatim crescens in hominem perfeclum evasit? Eamne, quam prius habebat carnem iterum sumene, an aliam in seipso per cibum adjungens? Si pristinam dixerint, ostendent plane, supervacaneum ii fuisse nutrimentum; sửa Dominum nutrimenti participem fuisse concesserint, quid dicent de carne in cœlo relicta? Magnain enin, ut par est, partem reliquit, et tantum ex illa sibi duntaxat servavit, quantam Virginisğumerus capiebat. Ex eadem. Si carnem circa seipsum semper habuit in cœlo, Deum autem carnem esse dicunt, qui sequuntur Apollinarium: omnis autem earo tactui resistit; quod autem resistit ex materia constat et compositum est, et quod compositum est, dissolvitur: necesse est ipsum et ex materia constitisse antequam e cœlo descenderet, et diversis e rebus esse compositum, et dissolutionem naturaliter exspeclare. Ex eadem oratione. Ut probet Unigenitum ante sæcula carnein assumpsisse, affert testimonia quæ de ipsius divinitate dicta sunt, et ca conatur ad ejus humanitatem referre, ut illud: Antequam Abraham fieret ego sum"; et illud Præcursoris dictum: Prior me erat et illud Apostoli: Et unus Dominus, perquem omnia; et ipse est ante omnia *. Si igitur, ut ipse censet, ante sæcula est illius caro, extremis autem diebus e Virgine natum fatetur, aute sæcula nimirum fuit et Virgo quæ ipsum peperit, natuque major quam ille qui ex ipsa ortus est. Ut taceam ¨ de extremis diebus, qui ipsi quoque aute sæcula considerabuntur. Ex eadem oratione. Si Patrem asserit incorporeum, et Filii divini-, tatem ex carne constare, diversas utique dicet eorum essentias; sin horum communem, et eamdemn esse naturam confietur, cogetur dicere Patrem item ex carne constare. Ex eadcm orationé. Qui vere ex aliquo est, illud plane secundum essentiam est, quod est ille qui genuit. Atqui Paler caro non est, nec ille prorsus, qui ex ipso est, erit caro. Quod enim natum est ex spiritu, nou caro, sed spiritus esse dicitur. Quod autem ex carne natum est, caro est. Det igitur patremi istius Dei ex carne constantis. Ex eadem oratione. Dicit præterea, cœlestem illum hominem esse paternæ gloriæ splendorem, et figuram substantiæ καὶ διὰ πάσης ἡλικίας ἐλήλυθεν, ἄχρις ἂν ἀπέθα ἐπὶ γῆς πολιτευόμενος. Εἰ δὲ τέλειον ἄνδρα ἐκ Παρθένου γεννηθήναι λέγουσι, πῶς ἐν τῇ νηδύ μητρός συνεστάλη; Πῶς δὲ καὶ γεννηθέντος εἰς! την περιγραφὴν ἔἔγκο; ἀπεσμικρύνθη; Πῶς δὲ ο εἰς ἄνδρα τέλειον ηυξήθη κατά μικρόν; Πότε ο ἣν εἶχε σάρκα κατὰ μικρὸν ἀναλαμβάνων, ἢ ἐπί 2 ἑαυτῷ διὰ τῆς τροφῆς προστιθείς; Αλλ' εἰ μὲν ἡ ἀρχαίαν φήσουσι, περιττήν πάντως τὴν τρο τ ἀποδείξουσιν· εἰ δὲ οὐκ ἀρνοῦντας τροφής μετες τη κέναι τὸν Κύριον, τί ἐροῦσι περὶ τῆς ἄνω κατά δι φθείσης σαρκός; ἧς τὸ πολὺ κατὰ τὸ εἰκὸς κατὰ λέ λειπται, μόνον δὲ τοσοῦτον ἀπ' αὐτῆς εἰλης α: ὅσον ἡ νηδὺς ἐχώρησε της Παρθένου. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Εἰ πάντοτε τὴν σάρκα περὶ αὐτὸν εἶχεν ἐν οὐρα να Θεὸν εἶναι τὴν σάρκα φασὶν οἱ περὶ τὸν Ἀπολλ να ριον πᾶσα δὲ σὰρξ ἀντιτυπεί τῷ ἀπτομένῳ, τις ἀντίτυπον ὑλῶδες καὶ σύνθετον, τὸ δὲ σύνθετον κα λυτόν· ἀνάγκη πᾶσα καὶ ὑλικὸν αὐτὸν εἶναι πρὸ τῆ ἐξ οὐρανοῦ καταβάσεως, καὶ ἐκ διαφόρων συγκείμε νῦν, καὶ ἀναμένοντα φυσικῶς τὴν διάλυσιν. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Θέλων βεβαιώσαι, ότι προαιώνιος ἦν ἡ σάρκωσι τοῦ Μονογενοῦς, επάγει μαρτυρίας τὰς περὶ τὴ θεότητος αὐτοῦ ῥηθείσας, καὶ πειράται ταύτας εφαρ μόζειν τῇ αὐτοῦ ἀνθρωπότητι, οἷον τὰς Πρὶν Αδρια γενέσθαι ἐγώ εἰμι· καὶ τὴν τοῦ Προδρόμου φωνήν τὸ Πρῶτὸς ἦν· καὶ τὴν τοῦ ᾿Αποστόλου, τὸν Κα εἰς Κύριος, δι' οὗ τὰ πάντα· καὶ αὐτός ἐστι πρ πάντων. Εἰ οὖν προαιώνιός ἐστι κατ' αὐτὸν ἡ σὰρξ ὁμολογεῖται δὲ ἐπ' ἐσχάτου τῶν ἡμερῶν ἐκ τῆς Παρ θένου γεννηθῆναι, προαιώνιος ἄρα καὶ ἡ Παρθένο ἡ τοῦτον τεκοῦσα, καὶ πρεσβυτέρα τοῦ τεχθέντος ἐ αὐτῆς, ἵνα μὴ λέγω περὶ τῶν ἐσχάτων ἡμερῶν, δι πρὸ τῶν αἰώνων ἐπινοηθήσονται καὶ αὗται, Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Εἰ μὲν ἀσώματον τὸν Πατέρα λέγει, σαρκώδη δ τὴν τοῦ Υἱοῦ θεότητα, πάντως ἑτεροουσίους αὐτοῦ, ἐρεῖ· εἰ δὲ κοινὴν τὴν τούτου φύσιν καὶ τὴν αὐτὴν ε ναι ὁμολογήσει, σαρκώδη καὶ τὸν Πατέρα λέγει ἀναγκασθήσεται. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Τὸ ἀληθῶς ἔκ τινος ὃν ἐκεῖνο πάντως έσται κατ τὴν οὐσίαν, ὅπερ ὁ γεννήσας ἐστίν. Ἀλλὰ μὴν ὁ Πα τὴρ οὐκ ἔστι σὰρξ, οὐδ' ὁ ἐξ ἐκείνου πάντως ἂν εἴ σάρξ. Τὸ δὲ γεγεννημένον ἐκ τοῦ πνεύματος πνεῦμα καὶ εὐχὶ σὰρξ εἶναι λέγεται. Τὸ δὲ γεγεννημένον ἐν τῆς σαρκὸς σάρξ ἐστι· καὶ δέτω πατέρα του σαρκίνοι τούτου Θεοῦ. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Λέγει πάλιν τὸν εὐράνιον ἐκεῖνον άνθρωπον εἶνα ἀπαύγασμα τῆς πατρικῆς δόξης, καὶ χαρακτήρα τη ³ isa. Ix, 6. * Joan. VIII, 58. 'Joan, 1, 27. * 1 Cor. vin, 6, 7.

PANOPLIA DOGMATICA. -TIT. XIV. ὑποστάσεως αὐτοῦ. Εἰ οὖν συγγενῶς ἔχει πρὸς τὸν ipsius. Quamobrem si lux a sole splendens cognaἥλιον τὸ ἀπαυγαζόμενον ἐξ ἐκείνου φῶς, καὶ ὁ τοῦ ἀνθρώπου χαρακτήρ ἀνθρώπινον ὑπόστασιν δείκνυσιν, ἔσται κατ' αὐτὸν σαρκώδης καὶ ὁ Πατήρ, οὗ τὸ ἀπαύγασμα, καὶ ὁ χαρακτὴρ σάρκινός ἐστιν. Οἷα γὰρ ἡ δόξα, τοιοῦτον καὶ τὸ ταύτης απαύγασμα· καὶ οἷος ὁ χαρακτήρ, τοιαύτη πάντως καὶ ἡ ὑπόστασις, ὥστε εἰ τοῦτο· σῶμα, οὐδὲ ἐκεῖνο πάντως ἀσώματον. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Παρὰ τῶν Ἰουδαίων βρώσει τε καὶ πόσει ὀνειδιζό μενος ὁ Χριστός, μετεῖχε τούτων ἢ ἀμέτοχος ἦν; Εἰ μὲν μὴ μετείχε, δόκησις ἦν τὸ γινόμενον· εἰ δὲ μετεῖχεν, οὐκ οὐράνιον σῶμα τὸ μετέχον· γήϊνος γὰρ ἦν ἡ βρῶσις αὕτη, καὶ πόσις. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου, Εἰ μὲν θεία τις ἦν ἡ σάρξ. δῆλον ὅτι καὶ ἄτρεπτος - εἰ δὲ τρεπτή, πάντως οὐ θεία. Τίς ἂν ἀνάσχοιτο τὸ συγκεχυμένον τοῦτο, καὶ ἀσύστατον τῶν αἱρετικῶν δογμάτων, καὶ κατὰ τὰς ἐνυπνίους φαντασίας ἄλλιτε ἄλλο φαινόμενον; Νῦν μέν φησι θείαν εἶναι τοῦ Λό γου την σάρκα, καὶ συναίδιον, νῦν δὲ ἐπίκτητον, καὶ προσειλημμένην, εἶτα ἀλλοτρίως ἔχουσαν πρὸς τὴν ἡμετέραν φύσιν, πάλιν ἐπιδεῖ τοῦ εὐθύνοντος, καὶ τρόπῃ καὶ ἀλλοιώσει ὑποκειμένην. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. tionem habet.cum sole, et hominis figura substantiam declarat humanam, ex istius ratione sequitur, ut Pater etiam ex carne constet. Qualis enim est gloria, talis est et splendor ipsius Et qualis est jgura, talis utique et substantia. Itaque si hoc corpus est, ne illud quidem incorporeum. Ex eadem oratione. Christus, cui cibum et potum objiciebant Judæi, cibo et potu vescebatur, an non? si non vescebatur, inanis et simulata species illud er.l; sin vescebatur, haud coeleste corpus habebat; cum ipse cibus et polus e terra constaret, Ex eadem oratione. Si qua fuit divina caro, ea nimirum et immutabilis nam si mutabilis, divina non est. Quis queri queat confusam illam hæreticarum opinionum, quæ alias aliæ ipsis in somnis videtur, inconstantiam? Nunc Verbi carnem divinam, atque una cum illo sempiternam asserunt: nunc ascitam atque assumptam dicunt: nunc a natura nostra differentem: nunc rectoris egentem, et mutationibus obnosiam. Ex eadem oratione. Si tunc Verbum caro factum est, cum habitavit in nobis, caro profecto non erat, antequam ange lus Virgini evangelicum afferret nuntium. Et ille qui dicit hominem ad nos e cœlo descendisse, et an Εἰ τότε ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, ὅτε ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, ἄρα πρὸ τοῦ πρὸς τὴν Παρθένον εὐαγγελισμοῦ σὰρξ οὐκ ἦν ὁ Λόγος· καὶ ψευδῆς ὁ λέγων καταβεβηκέναι πρὸς ἡμᾶς τὸ ἀνθρώπιον, καὶ πρὸ τῆς ἀνθρω πίνης φύσεω, ἐκεῖνον εἶναι τὸν ἄνθρωπον, δι' οὗ τὸ tequam humnaua esset natura procreata, exstitisse, θεῖον τῇ ἀνθρωπίνῃ κατεμίχθη ζωή. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Ἡ σὰρξ τοῦ Κυρίου, φησί, προσκυνεῖται, καθ' δ ἐν ἐστι πρόσωπον, καὶ ἓν ζῶον μετ' αὐτοῦ. Ὢ τῆς τῶν λόγων ἀτοπίας! "Ωσπερ τὸν ἄνθρωπον ἐκ ψυχῆς νοερᾶς καὶ σώματος συνεστάναι λέγομεν, οὕτω καὶ αὐτὸς τὸν Κύριον οίεται συνεστάναι, τὴν μὲν θεότητα λαμβάνων ἀντὶ ψυχῆς, τὸ σῶμα δὲ ἀντὶ σώματος, καὶ οὕτως αὐτὸν ζῶον ὀνομάζων. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Ποίαν ψυχὴν λέγετε ἔχειν τὸν Κύριον; εἴποιμι ἂν πρὸς τοὺς ἀνόητον ψυχὴν τῇ προσληφθείσῃ σαρκὶ συγκομίζοντας. Εἰ μὲν οὖν ἄλογον, κτῆνος ἐρεῖτε εἶναι περὶ τὸν Χριστὸν, καὶ οὐκ ἄνθρωπον· εἰ δὲ λογικήν, τί ἄλλο παρὰ τὸν λόγον τὴν διάνοιαν οἴονται; Οὐκοῦν ὁ λογικὴν ψυχὴν εἰπὼν καὶ διανοητικήν ώμο - λόγησεν. Ἡ δὲ διάνοια νοῦ κίνησίς ἐστι, καὶ ἐνέρΗ γεια. Ωστε εἰ ψυχὴν λογικὴν ὁ Κύριος ἔχει, πάντως καὶ νοερὰν αὐτὴν ἔχει, καὶ κατὰ μηδέν τι λειπομένην τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Απρεπές, φησὶν, ἀνθρώπινον νοῦν περὶ τὸ πρόσω λήμμα του Μονογενοῦς ἐννοεῖν. Καὶ τὴν αἰτίαν προστίθησιν, ὅτι τρεπτὸς ὁ νοῦς ὁ ἀνθρώπινο;. Οὐκ οὖν μηδὲ τὴν σάρκα τῷ Θεῷ συγχωρείτω. Τὸ γὰρ τρεπτὴν αὐτὴν εἶναι οὐδ᾽ ἂν αὐτὸς ὁ ταῦτα ληρῶν ἀρνήσαιτο, ἀπὸ νεότητος μέχρι τελειώσεως μετεν et per illum,humanæ naturæ Divinitatem fuisse conjunctam, mendax est. Ex eadem oratione. Caro, inquit, Domini adoratur, quatenus est una persona, atque unum animal cum ipso. O absurdamı orationem! Quemadmodum nos dicimus, hominem ex anima ratione prædita et corpore cunstare, sic et ipsum Douninum componit, ut animae loco divinitatem accipiat, et carnem ca·lestem pro corpore, atque ita ipsum appellat animal, Ex eadem oratione. Ab istis ergo, qui animam mentis expertem cum carne assumpta conjungunt, quæsiverim, ecquam animam Dominum habere dicant? Si ratione ca. rentem responderint, Christo non hominem; sed jumentum adjungent, sin utentem ratione, rationes sequitur cogitatio. Quare qui animam ratione praditam dicit, et cogitationis compotem confiebitur. Cogitatio vero mentis est motus, et actio. Itaque si Dominus animam habet ratione præditam, eam utique et mente præditain habet, et nulla in re a natura hominis discrepantem. Ex eadem oratione. Ilaud decet, inquit, mentem humanam cum Unigeniti carne conjunctam existimare. Et causam subjicit: Quonium, inquit, mens hominis est mutabilis. Quid igitur Deo carnem concedit? Nam quod caro-mutabilis sit, ne ipse quidem, qui istas confingit nugas, negaþút cum ab adolescentia usque add

perfectum augmentum varias ælates indual, ut δυομένην τὰς ἡλικίας, ἵνα τὰ λοιπὰ τῆς τροπής reliquas mutationes omittamus. Atque ita sequetur ut falsum sit Evangelium, et inanis prædicatio, et stulta üdes. Quemadmodum igitur carnem assumeus mutatus non est, sic mentem suscipiens non ext immutatus. Ex eadem oratione. Si divinæ bumanitatis assumptioni mentem fuisse putat impedimento, et libentius eam sine mente Deum existimat assumpsisse, ergo sine mente esse beatius arbitratur. Ex eadem ratione. Utra magis propria, quæ Deo conjungeretur, inventa est, crassane terrenaque caro, an mens, quæ nec factum nec figuram admittit? Ex eadem oratione, Si nos homines sumus, ovis illa quæ aberraverat, et is qui eam invenit, est Filius Dei; quoniam totam reduxit, totem etiam assumpsit. Nec quod intra - lam erat, reliquit, quod autem foris gestavit, id, quod vult Apollinarii dementia. Quod autem pastoris humeris gestatum, hoc est, Domini Diviniiati adhibitum est, id unum cum ipso per assumprionem elerum est. Ex eadem órations. Dominum in servili figura apparuisse concedit. Servus igitur, cujus Agoran Dominus induit, inte. ger erat, an mutilatus? id est, corpusae, et animam rationis, seu mentis compotem habebat? si aliqua barum partium mancus erat, id ostendant, neque enim animam rationis expertem habuit, qui peccaverat, cujus ipse formam suscepit. Sin erat integer, et integrum illud fuit, quod assumptum est. At homo, iuquit, non erat, sed quasi homo, quia non erat ejusdem cun bomine essentiæ, quantum ad· mentem pertinet. Si ejusdem non erat essentiae, ergo diversae. Quorum autem essentiæ ratio diversa, bo rum nec eadem natura nec nomen. Onare si aliud quid per essentiam erat, non autem homo, nisi quatenus speciem et figuram hominis præferebat, re autem vera secundum naturam diversus erat, ex his colligitur, ficta simulataque fuisse, quæ ad Unigeniti vitam hunianitatemque assumptam spectant, ab ortu ejus, usque ad sepulturam et resurrectio - nem. Ex eadem oratione. Qui quod maxime proprium est hominis, id est mentem, aufert, id quod reliquum est, jumentum ostendit; jumentum autem non est homo Ex caden. oratione. Si, quemadmodum inquit Apollinarius, meus hominis divina natura facta esset, inagnitudine æquales et pares inter se essent divinitas et mens humaña. Quod enim locum explet alterius, æquale illi est. Sin divinitate mens est inferior, id quod in eam conversum est, in deterius est commutatum. ' κάσωμεν, καὶ οὕτω ψευδὲς κατ' αὐτὸν δειχθήσεται τι Εὐαγγέλιον, καὶ κενὸν τὸ κήρυγμα, καὶ ματαία 4 πίστις. Αλλ' ὥσπερ ἐν σαρκί γενόμενος οὐκ ἔτρε πη, οὕτως οὐδὲ τὸν νοῦν παραδεξάμενος ἠλλοιώθη. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Ὥσπερ ἐμπίδιον ἡγεῖται τὸν νοῦν τῆς θείας ενα ανθρωπήσεως, καὶ προσφιλέστερον νομίζει τῷ θεῷ τὸ ἀνόητον, οὐκοῦν μακαριστότερον οίεται τὸ μὴ ἔχειν νούν. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Τί οὖν εἰκειότερον ευρεθείη πρὸς τὸ συναρμοσθή και Θεῷ, τὸ παχὺ καὶ γεώδες τῆς σαρκὸς ἢ τὸ ἀνα φές τε καὶ ἀσχημάτιστον τοῦ ναός; Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. · Είπερ ἡμεῖς οἱ ἄνθρωποι τὸ πεπλανημένον πρότ βατόν ἐσμεν, ὁ δὲ εὐρὼν τοῦτο ποιμὴν ὁ τοῦ Θεοῦ Υΐς, ἐπειδὴ ὅλον ἀπεφοίτησε, καὶ ὅλον πάλιν ἐν ἔλαβε· καὶ οὐ τὸ μὲν ἐντόσθιον καταλέλοιπε, τὸ δὲ ἐκτὸς ἐβάστασεν, ὡς ἡ τοῦ ᾿Απολλιναρίου ἄνοια βούλεται. Τοῦτο δὲ ἐν τοῖς ώμοις τοῦ ποιμένος βασταχθὲν, τουτέστιν ἐν τῇ θεότητι τοῦ Κυρίου για νόμενον, ἐν πρὸς ἐκεῖνον διὰ τῆς ἀναλήψεως γέν γονεν. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. δ Τὸν Κύριόν φησιν ἐν δουλικῷ φανῆναι τῷ σχήματι "Αρα ὁ δοῦλος, οὗ τὸ σχῆμα ὑπέου ὁ Κύριος, ἄρτιος ἦν, η Ακρωτηριασμένος, τουτέστι σῶμα καὶ ψυχὴν λογικήν, ήτοι νοεράν κεκτημένος; Εἰ μὲν οὖν Ακρωτηριασμένος ἐνὶ τούτων, δειξάτω τοῦτο· οὐ γὰρ ἄλογον ψυχὴν εἶχεν ὁ ἁμαρτήσας Αδάμ, οὗ τὴν μορφὴν ἀνεδέξατο· εἰ δὲ ἄρτιος, ἄρτιον ἄρα καὶ τὸ πρόσλημμα. Αλλ' οὐκ ἄνθρωπος, φησὶν, ἦν, ἀλλ' ὡς ἄνθρωπος, διότι οὐχ ὁμοούσιος ἦν τῷ ἀνθρώπῳ κατὰ τὸν νοῦν. Εἰ μὴ ὁμοούσιος, ἑτερούσιος και ο τως. ἂν δὲ ὁ λόγος τῆς οὐσίας ἕτερος, τούτων οὔτε ἡ φύσις κοινή, οὔτε ἡ κλῆσις. Εἰ οὖν ἄλλο τι κατά τὴν οὐσίαν ἦν, καὶ οὐκ ἄνθρωπος, ἀλλὰ μέχρι τοῦ φαινομένου κατ' ἄνθρωπον ἐσχηματίζετο, τῇ δὲ ἀληθείᾳ κατὰ τὴν φύσιν παρήλλαχτο, συνομολογεί ται τούτοις, ὅτι δόκησις ἦν, καὶ ἀπατηλὴ φαντασία τις ἡ ἐπὶ γῆς πολιτεία πᾶσι τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Μονογενοῦς ἀπὸ γεννήσεως μέχρι τῆς ταφῆς καὶ τῆς ἀναστάσεω;. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Ο τὸ κυριώτατον ἀφαιρῶν τοῦ ἀνθρώπου, τοῦτο δέ ἐστι νοῦς, κτῆνος ἀποδείκνυσι τὸ λειπόμενο», Τὸ δὲ κτῆνος οὐκ ἄνθρωπος. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Είπερ, καθώς φησιν ο Απολλινάριος, νοῦς ἀνθρώ που ἡ θεία φύσις ἐγένετο, ισομεγέθη ταῦτα ἂν εἴη ἀλλήλοις, καὶ ἱσοστάσια, θεότης καὶ νοῦς ἀνθρώπι νος. Τὸ γὰρ ἀναπληροῦν τόπον τινὸς ἴσον ἐπὶ τῷ ἐνδέοντι. Εἰ δὲ καταδεέστερον ὁ νοῦς παρὰ τὴν θεότητα, ὁ τοῦτο ἐξ ἐκείνου γενόμενος πρὸς τὸ εὐ τελέστερον ἠλλοιώθη.

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Ανθρώπου, φησί, θάνατος οὐ καταργεῖ τὸν θά να τον. Τι κατασκευάζων τοῦτό φησιν; ἢ πάντως, ὅτι αὐτὴ τέθνηκε τοῦ Μονογενοῦς ἡ θεότης; Πῶς ἡ ζωή τέθνηκεν, εἰπάτωσαν οἱ μὴ εἰδότες & λέγουσιν. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Εἶπερ, κατὰ τὸν ᾿Απολλινάριον, αὐτὴ τέθνηκε τοῦ Μονογενοῦς ἡ θεότης, συναπέθανε ταύτη πάντως καὶ ἡ ζωὴ, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ δικαιοσύνη, καὶ ἡ ἀγαθότης, καὶ τὸ φῶς, καὶ ἡ δύναμις, καὶ ἁπλῶς ὅσα ὁ Υἱός ἔστι τε καὶ ὀνομάζεται. Ὅτε οὖν ταῦτα τῇ θεότητι τοῦ Υἱοῦ διὰ τοῦ θανάτου συγκατεσβέσθη.. οὐκ ἦν λοιπὸν παρὰ τῷ Πατρὶ σοφία, ή δύναμις, ή ζωή, ἢ ἄλλο τι τῶν ἴσα ὁ Μονογενής ἔστι τε καὶ ὀνομάζεται. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Εἶπερ ἡ δύναμις τοῦ Πατρὸς, ήγουν ὁ Υἱὸς καὶ Λόγος ἀπέθανε, ποια δύναμις ἑτέρα τὴν τεθνηκυίαν δύναμιν ἀνεζώωσεν, ἵνα τάλλα παρήσω τῶν ἀτοπημάτων; Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Εἰ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ τοῦ Υἱοῦ ἐστιν, ὁ πάντα τὰ τοῦ Πατρὸς ἔχων ἔχει πάντως καὶ τὴν ἀθανασίαν αὐτοῦ. Καὶ πῶς ἡ ἀθανασία τέθνηκεν; Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγοῦ. TIT. XIV. Ex eadem oratione. Mors, inquit, hominis mortem non destruit. Quid autem colligens hoc asseruit? Illudne, Unigeniti divinitatem occidisse? Sed quonam pacto vita queat interire et mori, dicant, qui nesciunt quid loquantur. Ex eadem oratione. Si, quemadmodum sentit Apollinarius, Unigeniti divinitas occidit, cum illa nimirum occidit et vila, et veritas, et justitia, et bonitas, et lux, et potentia, et uno verbo, quidquid est Filius et nominatur. Quando igitur hæc cum Filii divinitate per mortem exstincta sunt, non erat apud Patren sapientia, aut potentia, aut vita, aut aliud eorum quidquam, quæ Filius et est et appellatur. Ex eadem oratione. Si potentia Patris, sou Filius, aut Verbum occidit, quænam alia potentia potentiam mortuam in vilanı revocavit, ut alia incommoda prætereamus? Ex eadem oratione. Si omnia, quæ Pater habet, Filli sunt, qui Patris habet omnia, ipsius nimirum habet etiam immortalitatem. Qui autem mori potuit immortalitas? Ex eadem oratione. Quemadmodum Christus mortuus est, et resurrexit, sic et nos, inquit Apostolus". Quid nos? Qui natura propria sumus divina potentia, an caro et sanguis, ut scriptum est? Quod ergo nos sumus per essentiam, id erat et is qui pro nobis mortuus· est, cujus similitudo nobis, qui ejusdem generis cum illo sumus, proposita est ad imitandum. Quidl est illud, quod moritur, et corrumpitur? Nouno caro quidem in terram resolvitur, mens auten cum anima permanet, neque corporis mutatione, quantum ad essentiam pertinet, læditur? ld arguimento sit quod eorum quæ in terra geruntur, dives ille meminit, et precatur Abraham pro fratribus suis. Hoc autem amentiæ nemo ascripserit, quod necessariorum curam gerat, cisque prospiciat, ne et ipsis similia contingant. Quemadmodum si meus nostra permanet etiam post mortem, nullis obnoxia Ὥσπερ Χριστὸς ἀπέθανε, καὶ ἀνέστη, οὕτω καὶ ἡμεῖς, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος. Τί όντες ἡμεῖς κατὰ τὴν ἑαυτῶν φύσιν, θεία δύναμις, ή αἷμα, καὶ σὰρξ, καθώς φησιν ἡ Γραφή; Οὐκοῦν ὅπερ ἡμεῖς ἐσμεν κατ' ουσίαν, τοῦτο καὶ ὁ ὑπὲρ ἡμῶν ἀποθανών ἦν, οὗ πρόκειται τοῖς ὁμογενέσιν ἡ μίμησις. Τί το G ἀποθνησκόν ἐστι καὶ φθειρόμενον; Οὐχ ἡ σὰρξ μὲν εἰς τὴν γῆν ἀναλύεται, ὁ δὲ νοῦς τῇ ψυχῇ παραμέν νει, οὐδὲ τῇ μεταστάσει τοῦ σώματος πρὸς τὸ εἶναι βλαπτόμενος; Τεκμήριον δὲ, ὅτι μέμνηται τῶν ἐπὶ γῆς ὁ πλούσιος, καὶ δεῖται τοῦ ᾽Αβραὰμ περὶ τῶν συγγενῶν αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ οὐκ ἄν τις ἀνοίας εἴποι, τὸ ποιεῖσθαι πρόνοιαν τῶν ἐπιτηδείων, ἵνα μὴ καὶ αὐτοὶ τὰ ὅμοια πάθωσιν. Εἰ τοίνυν ὁ ἡμέτερος νοῦ; διαμένει. καὶ μετὰ θάνατον ἀπαθής τε καὶ ἀναλλοίω τος, πῶς εἰκὸς τὸν τριτημόριον ἐκεῖνον τοῦ Ἀπολλιναρίου Θεὸν τὸν σαρκώδη θάνατον ὑπομεῖναι; mutationibus, quomodo consentaneum sit, illum Apollinarii trium partium Deum carnis mortem oppetiisse? ᾿Εκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Νουν φησιν ἔνσαρκον ὄντα τὸν Υἱὸν ἐκ τῆς Παρ. 1 θένου τεχθῆναι, οὐκ ἐν αὐτῇ σάρκα γενόμενον, ἀλλὰ παροδικώς δι' αὐτῆς διεξελθόντα. Ιδού προδήλως ἀθετεῖ τὸ τῆς καθ' ἡμᾶς οἰκονομίας μυστήριον. Ταύ την οὖν τὴν δυσσεβεστάτην φωνήν, ὡς αὐτέλεγκτον, καὶ τοῖς ὁπωσοῦν ἔχουσιν εὐσεβῆ νοῦν ἀπαράδεκτον, ἀφήσομεν ἀνεξέταστον. 'Ακολούθως γὰρ πάντα κατά φαντασίαν ὁ μάταιος γεγονέναι οίεται. Ετι κατά Απολλιναριστῶν τοῦ ἐν ἁγίοις Κυρίλλου ἐκ τοῦ περὶ ἐνανθρωπήσεως λόγου.. Ο τὸν ἄθλον προτιμήσας τῆς ἀληθείας ᾿Απο 1 1 Cor. xv, 20. Ex eadem oratione. Filium ait, qui carne prædita mens erat, ex Virgine genitum fuisse,non autem in ipsa factum essecarnem, sed per ipsam tanquam per viam aliquam pertransisse. Ecce quomodo salutis nostræ mysterium oppugnat. Sed istius oratio adeo est impia, et absurda, et omnibus, qui pic recteque sentiunt, exsecrauda ut ne responsione quidem et confutatione dignam existimemus. Nihil enim ex illa colligitur, nisi ut vinia non vere, sed simulate acta videantur. Item adversus Apollinarium. Sancti Cyrilli ex ora tione de humanitate a Verbo assumpia. Qui nugas magis quam veritatem æstimat ApolZinus legebat Nῦν...... veruit enim: Nunc ait V urginem Filium peperisse cum jam esset caro. At in edit. Tergobyst. usi et in opere Nysseni adv. Apollinarium quod edidit Laur. Zacagui (apud nos tom. XLV, col. 1173 B) legitur Nouv, ut edimus et interpretamur. EDIT. PAIR PATROL. GR. CXXX. £9

linaris, rectisque ac piis dogmatibus suam anteponit λινάριος, καὶ τῶν εὐσεβῶν δογμάτων τὴν οἰκείαν garrulitatem,carnem quidem a Deo Verto assumptam wit, atque hac ceu velo quodam esse usum; mente autem uon indiguisse, sed ipsum vice mentis corpori exstitisse. Sed, o sodes, dicet ei aliquis, ne corpore quidem Deus Verbum egebat; nihil enim prorsus requirit: poterat autem solo mandato nostram operari salutem. Sed tamen voluit nos quoque communionem aliquam recte factorum habere: quod ut efficeret, peccatricem assumptam naturam, eamque suis laboribus justificatam, acerbis expedivit tyrannis peccato et diabolo ac morte, et cœlestibus sedibus donavit: et per eam quam ipse sumpsit - humanitatem, universo generi libertatem communicavit. Sedenim nihil horum reputans hic-sapien - tissimus, vocalissimum theologiæ præconem Joannem evangeļistai, amentiæ suæ testem habere se judicat. c Verbum enim, inquit, caro factum est, et babitavit in nobis '.. Atqui omnino sciebat, alibi quoque partem pro toto divinam Scripturam appellare solere: quæ modo quidem ex anima totum hominem nuncupat, modo autem ex carne totum animal denotat: c Omnes enim, inquit, animæ quæ ingressæ sunt cum Jacobo in Ægyptum, septuaginta quinque fucre s. Constat autem 'non fuisse corporebs Jacobi filios atque nepotes; sed ex parte totam historicus demonstravit, Et rursus: ‹ Anima que peccarerit, ipsa morietur.Nemo vero unquam scivit animam absque corpore in culpam incidisse. Et denuo: Non permanebit Spiritus neus in homi nibus istis, quia caro sunt. Et alibi pro- ·pheta: «Omnis caro pulvis, et omnis bominum gloria ceu feniflos *. Beatus quoque David: ‹ Recordatus est, inquit, quod caro sunt, spiritus vadens et mon rediens. Est autem unicuique exploratum, non fuisse 'bos inauimes quos reprehendit, vel quibus legem constituit, vel quorum naturam describit. Neque solum de vituperatis ita loquitur Scriptura, verum etiam de laudatissinis. Testis Paulus, qui in Epistola ad Galatas ait: ‹ Cum autem placuit ei, qui m'è segregavit ex utero matris meæ, et vocavit per gratiam suam, ut revelaret Filium suum in e, continue non acquievi carni et sanguini, sed ad præcessores meos apostolos accessi '., Si ergo non tantum de carnali affectu, et de mortalitale, carnis sensus intelligitur, verum etiam de universa hominis natura, patet dictionem, Ver bum caro factum est, › non quod visibile animantis est tantummodo, sed totum hominem, significare. Neque conversionem quamdam divinæ substantiæ in carnem evenisse dicit, sed assumptam a Deo Verbo humanam naturam prædicat. Sicut enimn locutio, Christus redemit nos de maledicto legis, factus pro nobis maledictum *, › nequaquam innui! mutationem fontis bonorum sin maledictum, sed potins factam per ipsum peccati sive maledicti de- : Joan. 1, 14. • Gen. xLvt, 27. › Ezech. xvm, 4. Galat. 1, 15. * Galat. III, 15. προτάξας ἀδολεσχίαν, τὴν μὲν σάρκα τὸν Θεὸν Λόγον ανειληφέναι φησί, καὶ ταύτῃ καθάπερ τινὶ παραπε τάσματι χρήσασθαι· τοῦ δὲ νοῦ μὴ δεηθῆναι, αὐτὸν δὲ ἀντὶ νοῦ γενέσθαι τῷ σώματι. 'Αλλ', ὦ βέλτιστε, εἴποι τις ἂν πρὸς αὐτὸν, οὐδὲ τοῦ σώματος ὁ Θεὸς Λόγος ἔχρηζεν, ἀπροσδεὴς γάρ· ἡδύνατο δὲ καὶ μόνῳ προστάγματι τὴν ἡμετέραν πραγματεύσασθαι σωτηρίαν· ἀλλ᾽ ἠθέλησεν ἔχειν τινὰ καὶ ἡμᾶς εἰς τὸ κατορθούμενον κοινωνίαν, οὗ χάριν λαβὼν φύσιν τὴν ἡμαρτηκυίαν, πόνοις αὐτὴν οἰκείοις, δικαιώτας, τῶν τε πικρῶν τυράννων ἀπήλλαξεν ἁμαρτίας, καὶ διαβό λου, καὶ θανάτου, καὶ τῶν ἐπουρανίων θρόνων ἠξίωσε, καὶ διὰ τοῦ ληφθέντος παντὶ τῷ γένει τῆς ἐλευθερίας μετέδωκεν· ἀλλ' οὐδὲν τούτων εἰς νοῦν λαβὼν ὁ σοφώτα· τοῦ τὸν μεγαλοφωνότατον κήρυκα τῆς θεολογίας, τὸν εὐ αγγελιστὴν Ἰωάννην, μάρτυρα τῆς οἰκείας ἀνοίας ἔχειν ἡγεῖται· Ο λόγος γάρ, φησί, σὰρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν· › καὶ ταῦτα σαφῶς εἰδώς, ὡς πολλαχοῦ τὸ πᾶν ἀπὸ μέρους ή θεία Γραφὴ προσαγορεύει, καὶ πὴ μὲν ἀπὸ τῆς ψυχῆς πάντα καλεῖ τὸν ἄνθρωπον, τὴ δὲ ἀπὸ τῆς σαρκὸς ὅλον τὸ ζῶον δηλοῖ· «Πᾶσαι γὰρ αἱ ψυχαὶ, αἱ εἰσελθοῦσαι, φησὶν, ἅμα Ἰακώβ εἰς Αἴγυπτον ἑβδομήκοντα πέντε. Εὔδηλον δὲ ὡς οὐκ ἀσώματοι ἦσαν οἱ τοῦ Ἰακὼβ υἱοί τε καὶ ἔκγονοί, ἀλλ᾽ ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν ὁ ἱστοριογράφος ἐδήλωσε. Καὶ πάλιν· «Ψυχὴ ἡ ἁμαρτάνουσα, αὐτὴ ἀποθανεῖο • Οὐδεὶς δὲ ἔγνω πώποτε ψυχὴν ἄνευ σώματος ἁμαρτία περιπεσοῦσαν· καὶ αὖθις, «Οὐ μὴ κατα μείνῃ τὸ Πνεῦμά μου ἐν τοῖς ἀνθρώποις τούτοις, διὰ τὸ εἶναι αὐτοὺς σάρκα. ο Καὶ ὁ προφήτης ἑτέρωθι, • Πᾶσα σὰρξ χοῦς [it. cod., non χόρτος], καὶ πᾶσα δόξα ἀνθρώπου ὡς ἄνθος χόρτου· › καὶ ὁ μακάριος Δαβίδ, • Εμνήσθη, φησίν, ὅτι σάρξ εἰσι, πνεύμα πορευόμενον, καὶ οὐκ ἐπιστρέφον.» Παντὶ δὲ δήπουθεν γνώρι μον, ὡς οὐκ ἄψυχοι ἦσαν οὗτοι ὦν κατηγορεῖ, καὶ οἷς νομοθετεῖ, καὶ ὧν ἑρμηνεύει την φύσιν. Οὐ μόνον δὲ τοὺς κατηγορουμένους [λέγει ή Γραφή], ἀλλὰ καὶ τῶν ἐπαινουμένων τοὺς κορυφαίους· καὶ τούτων μάρτυς ὁ μακάριος Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας λέγων· ε Οτε δὲ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς ὁ ἀφορί σας με ἐκ κοιλίας μητρός μου, καὶ καλέσας διὰ τῆς χάριτος αὐτοῦ ἀποκαλύψαι τὸν Υἱὸν αὐτοῦ ἐν ἐμοὶ, εὐθέως οὐ προσανεθέμην σαρκὶ καὶ αἷμάτι, ἀλλὰ πρὸς τοὺς πρὸ ἐμοῦ ἀποστόλους ἀνῆλθον.» Εἰ δὲ οὐ μόνον ἐπὶ τοῦ σαρκικού φρονήματος καὶ τῆς θνητό τητος, τὸ τῆς σαρκὸς φρόνημα λαμβάνεται, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ πάσης τῆς τοῦ ἀνθρώπου φύσεως, εὔδηλον ὡς τὰ, • Ο Λόγος σὰρξ ἐγένετο, ν οὐ τὸ φαινόμενον τοῦ ζώου μένον, ἀλλ' ὅλον σημαίνει τὸν ἄνθρωπον· οὐδὲ τρο πήν τινα τῆς θείας ουσίας εἰς σάρκα φησὶ γεγενή σία:, ἀλλὰ τὴν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ Λόγου ἀνάληψιν τῆς ἀνθρωπείας κηρύττει φύσεως· ὥσπερ γὰρ τδ, ο Χρισ στὸς ἡμᾶς ἐξηγόρασεν ἐκ τῆς κατάρας τοῦ νόμου, -γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα, ο οὐ τὴν εἰς κατάραν μεταβολὴν τῆς τῶν ἀγαθῶν πηγῆς αἰνίττεται, ἀλλὰ * Gen. vi, 5, 41. • Isa. xL, 6. • Psal. Lxxvi, 39.

τὴν δι' αὐτοῦ γενομένην τῆς ἁμαρτίας ήγουν της κατάρας ἀπαλλαγὴν, καὶ τὸ, ο Γενέσθαι ἁμαρτίαν ὑπὲρ ἡμῶν τὸν μὴ γνόντα ἁμαρτίαν, οὐ τὴν τῆς δικαιοσύνης σημαίνει τροπὴν (άτρεπτον γὰρ τὸ θεῖον, καὶ ἀναλλοίωτον, ὡς διὰ τοῦ προφήτου βου· «Εγώ εἰμι, καὶ οὐκ ἠλλοίωμαι,») ἀλλὰ τὴν τῶν ἡμετέρων ἁμαρτημάτων ἀνάληψιν· «Ιδε γὰρ, φησίν, ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ἴδε ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου· ο οὕτω τὸ, «Ο Λόγος σάρξ εγένετο, ν οὐ τὴν ἀλλοίωσιν λέγει τῆς Θεότητος, ἀλλὰ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἀνάληψιν· τὴν ἄφατον γὰρ τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίαν ὁ εὐαγγελιστὴς κηρύττων, ὡς ἐδίδαξεν ὡς ὁ ἐν ἀρχῇ ' καὶ Θεὸς ὤν, καὶ πρὸς τὸν Θεὸν ὦν, καὶ οὐδέποτε μὴ ὤν, ὁ δημιουργήσας πάντα, ὁ τὰ μὴ ὄντα εἰς τὸ εἶναι ποιήσας, ἡ ζωή, τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, τὴν φθαρτὴν ἀνέλαβε φύσιν, καὶ τὰ τῶν ἀνθρώπων ᾠκειώ σατο πάθη, τὴν τῶν ἀνθρώπων πραγματευόμενος σωτηρίαν. Καὶ μειζόνως αὐτοῦ δεῖξαι τῆς εὐεργεσίας τὸ μέγεθος ἐθελήσας, οὐ τῆς ψυχῆς ἐμνημόνευσε τῆς ἀθανάτου, ἀλλὰ τῆς σαρκὸς τῆς παθητῆς, τῆς θνητῆς, τῆς φθειρομένης, τῆς ἐκ πηλοῦ γεγενημένης" καὶ ἀπὸ τοῦ μέρους τὴν πᾶσαν φύσιν ἐδήλωσεν, ὡς μαρτυρεῖ τὰ ἐπαγόμενα· ι Ο Λόγος γάρ, φησὶν, σὰρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν.» - ΤΙΤ. Χιν. i ne. pulsionem; et sicuti verba, e factum esse peccatum pro nobis eum qui peccatum non noverat quaquam justitiæ mutationem significant (est enim invertibilis Deus et immutabilis, sicuti per prophe-. tam clamat: < Ego sum, et non mutor ', sed peccatorum) nostrorum assumptionem: • Ecce enim ait, Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi s;» sic, inquam, dictio, «Verbum caro factum est, non mutationem dicit Deitatis, sed humanæ naturæ, assumptionem. Namque ineffabilem Dei erga homines charitatem praedicare volens evangelista, postquam docuit, eum qui ab initio erat, et qui Deus erat, et qui apud Deum erat, et qui nunquam non fuerat, qui omnia creaverat, qui non exsistentia ad exsistendumn traxerat, qui vita erat et lux vera; bic, ait, hominum suas fecit passiones, dum hominum salutem operaretur. Cumque adhuc magis beneficiorum illius magnitudinem demonstrare vellet, nequaquam de immortali anima verba fecit, sed de passibili carne, mortali et corruptibili, ex limo facta; atque a parte totam naturam declaravit, ut scquentia testantur: «Verbum enim, inquit, caro factum est, et habitavit in noΕτέρος δὲ ὁ κατοικήσας κατὰ τὸν λόγον τῆς φύσ σεως, καὶ ἕτερος ὁ ναός. Διὸ καὶ τοῖς Ἰουδαίοις ἔλεγε· • Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν.» Λύσις δὲ τοῦ ναοῦ, ψυχῆς καὶ σώματος ἡ διάζευξις· θάνατος γάρ ἐστι ψυχῆς ἀπὸ σώ- (; ματος ἀναχώρησις· οὐκοῦν τὴν λύσιν τοῦ ναοῦ ὁ τῆς ψυχῆς ἐργάζεται χωρισμός· εἰ τοίνυν Ἰουδαῖοι τὸν ναὸν ἔλυσαν σταυρῷ καὶ θανάτῳ παραδεδωκότες, λύσις δὲ ναοῦ τῶν συνημμένων ὁ χωρισμός, ὁ δὲ Θεὸς Λόγος τοῦτον λυθέντα ἀνέστησε, σαφὲς οἶμαι τοῖς Εμφροσιν, ὡς οὐκ ἄψυχον οὐδὲ ἄνουν, ἀλλὰ τέλειον ἄνθρωπον ὁ Θεὸς ἀνελάβετο Λόγος· εἰ γὰρ ἀντὶ τῆς ἀθανάτου ψυχῆς, ἐν τῷ ἀναληφθέντι σώματι γέγονεν ὁ Θεὸς Λόγος, εἶπεν ἂν τοῖς Ἰουδαίοις· Λύσατέ με, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἀναστήσομαι· νῦν δὲ διδάσκων, καὶ τοῦ ναοῦ τὸ τηνικαῦτα τὸ θνητὸν, καὶ τὸ δυνατὸν τῆς ἐνοικούσης Θεότητος, ο Λύσατε, φησί, τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτ τόν· › οὐ γὰρ ἐγώ, φησὶν, ὑφ᾽ ὑμῶν λυθήσομαι, ἀλλ᾽ ὁ ληφθεὶς ὑπ' ἐμοῦ ναός· καὶ οὗτος δὲ λύεται, ἵνα κρείττονος ἀναστάσεως ἀπολαύσῃ, ἵνα τὴν θνητὴν ἀπόθηται φύσιν, ἵνα τὴν φθορὰν ἀποδύσηται καὶ τὴν ἀφθαρσίαν ἐνδύσηται, ἵνα τοῦ θανάτου καταλύσῃ τὸ κράτος, ἵνα τῶν κεκοιμημένων ἀπαρχὴ γένηται, ἵνα λύσας τῆς φθορᾶς τὰς ὠδῖνας ἀναδειχθῇ τῶν νεκρῶν πρωτότοκος, καὶ διὰ τῆς οἰκείας ἀναστάσεως εὐαγ γελίσηται τὴν πάντων ἀνθρώπων ἀνάστασιν. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Ὅτι δὲ ταῦτα οὕτως ἔχει, μαρτυρεῖ τῶν ἀποστό λων ὁ κορυφαῖος ἐν ταῖς Πράξεσι λέγων, ὅτι οὐκ Εγκατελείφθη ἡ ψυχὴ αὐτοῦ εἰς ᾅδου, οὐδὲ ἡ σὰρξ αὐτοῦ οἶδε διαφθοράν. Λύσις τοιγαροῦν τοῦ ναοῦ, bis '. ' Alius vero is erat, qui modo naturali inhabitabal, aliud vero templum. Quare et Judaeis aiebat: • Solvite templum hoc, et ego tribus diebus excitabo illud. ".» Templi vero solutio erat animæ corpore dissolutio: nam mora est animæ a corpore recessus. Ergo templi solutionem operatur animæ a corpore separatio. Igitur si Judæi templum solverunt, cruci mortique tradentes solutio vero templi conjunctorum separatio fuit, Deus autem Verbum hoc dissolutum resuscitavit, exploratum arbitror esse prudentibus, non inanimem neque mente carentem, sed perfectum hominem a Deo Verbo assumptum fuisse. Nam si pro immortali anima, in assumpto corpore Deus Verbum exstitisset, utique Judæis dixisset: Dissolvite me, er triduo resurgam. Nunc vero cum doceat, et templi illius mortalitatem, et inhabitantis Deitatis potentiam, • Solvite, inquit, templum hoc, et ego triduo excitabo illud.» Non enim ego, ait, a vobis dissolvar, sed assumptum a me templum; et hoc quidem ipsum ita dissolvitur, ut meliore resurrectione postea fruatur, ut mortalem'depðnal naturain, ul corruptionem exual et induat incorruptionem, ut mortis imperium destruat, ut flat dormientium primitiæ, ut corruptionis doloribus solutis appȧreat mortuorum primogenitus, et propria resorrectione omnium hominum resurrectionem portendat. Ex eadem oratione. Quod autem haec ita se habeant, testatur apostolorum princeps in Actibus dicens, non fuisse derelictam animam ejus in inferno, neque carnem ejus vilisse corruptionem. Templi ergo solutio est 111 Cor. v, 21. Malach. 11), 6. • Joan. 1, 29. * Joan, 1, 14. s Joan. 11, 19. • Act. 11, 27.

πρὸς τὴν σάρκα τὴν οἰκείαν επάνοδος· εἰ τοίνυν, ὡς φασιν οἱ τῆς αἱρέσεως προστάται, ψυχὰς δύο τῶν ἀν θρώπων ἕκαστος ἔχει, τήν τε ζωτικήν, καὶ τὴν λογι κὴν, καὶ σὰρξ ἄνευ ψυχῆς οὐκ ἂν ποτε νοηθείη τῆς ζωτικῆς (σῶμα γὰρ, ἀλλ' οὐ σὰρξ, φησί, τὸ τοιοῦτον προσαγορεύεται)· Πέτρος δὲ ἔφη, οὐ τὸ σῶμα τοῦ Κυ· · ρίου, ἀλλὰ τὴν σάρκα τοῦ Κυρίου μὴ ἰδεῖν διαφθο μάν, καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ μὴ ἐγκαταλειφθῆναι εἰς ᾅδου· εὔδηλον ὡς τὴν μὲν ζωτικήν, ἣν οὐκ οἶδ' ὅπως λέγουσιν, εἶχεν ἡ διαφθαρείσα σαρξ, ἧς ἄνευ οὐκ ἂν προσαγορευθείη, ὥς φασι, σάρξ· ἡ δὲ ἀθάνατος καὶ λογικὴ καὶ τοῦ ζώου τὴν ἡγεμονίαν πεπιστευμένη, οὐ κατελείφθη εἰς ᾅδου, ἀλλὰ πρὸς τὴν οἰκείαν ἐπανἧκε σάρκα· καὶ μάτην ἀδολεσχοῦσιν, ἄψυχον ἢ ἄνουν τοῦ Θεοῦ Λόγου τὸν ναὸν προσαγορεύοντες. Ἡμεῖς δὲ Πέτρῳ ἐψόμεθα, καὶ σάρκα κηρύττοντι μὴ δεξαμένην διαφθοράν, καὶ ψυχὴν μὴ καταλειφθεῖσαν εἰς ᾅδου, ἀλλ' ἐπανελθοῦσαν καὶ τῷ οἰκείῳ σώματι συναφθεῖσαν· πιστεύομεν δὲ καὶ αὐτῷ τῷ Κυρίῳ λέ γοντι· «Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου έως θανάτου. Τῆς γὰρ λύπης τὴν αἴσθησιν τὸ ἐν ἡμῖν λογικὸν ὑποδέχεται· εἰ δὲ ἀντὶ νοῦ ὁ Θεὸς Λόγος ὑπάρχων, τὰ τοῦ νοῦ κατεδέχετο πάθη, αὐτὸς ἦν ὁ λυπηθείς, καὶ φοβηθείς, καὶ ἀγνοήσας, καὶ ἀγωνιάσας, καὶ ἀγγελική συμμαχία ῥωσθείς· εἰ δὲ καὶ ταῦτα φήσουσιν οἱ τῆς Απολιναρίου ματαιολογίας κληρονόμοι, μετά Αρείου καὶ Εὐνομίου τῶν χριστομάχων ταχθήτωσαν ὧν γὰρ ἴση ἡ βλασφημία, τούτων μίαν εἶναι τὴν ἡμεῖς δὲ ἀκούσωμεν τοῦ Κυρίου εταιρίαν δίκαιον λέγοντος· ι Εξουσίαν ἔχω θεῖναι τὴν ψυχήν μου, καὶ εξουσίαν ἔχω πάλιν λαβεῖν αὐτήν· οὐδεὶς αἴρει αὐτὴν ἀπ' ἐμοῦ. ὁ Ἐκ γὰρ τῶν λόγων τούτων μαθησόμεθα, ὡς ἕτερος μὲν ὁ τιθεὶς, ἕτερον δὲ τὸ τιθέμενον· καὶ Θεὸς μὲν ὁ τιθεὶς καὶ λαμβάνων, ψυχὴ δὲ ἡ τιθεμένη καὶ λαμβανομένη· καὶ Θεὸς μὲν τὴν ἐξουσίαν ἔχων, ψυχὴ δὲ ἡ ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν ἐκείνην τεταγμένη. anima a corpore separatio; vicissimque resurre- ψυχῆς καὶ σώματος χωρισμός· καὶ πάλιν ἀνάστασις, ctio est ad propriam carnem reditus. Si ergo, ut hæreseos antesignani aiunt, animas duas unusquisque liomo habet, vitalem scilicet et rationalem, et ne caro quidem absque vitali anima cogitari un. quam potest; nam corpus, non caro, inquit, quod est hujusmodi, appellatur; et si Petrus ait, non corpus Domini, sed Domini carnem haud vidisse corruptionem, neque animam ejus in inferno derelictain, sane constat vitalem (quam quomodo astruant nescio) exstitisse in carne corrupta animam, sine qua ne caro quidem, ut aiunt, appellaretur. Imsnortalis autem et rationalis, cui animantis regi men est commissum, non est in inferno derelicta, sed ad suam rediit carnem: ideoque frustra nugantur hi, qui inanime et rationis expers fuisse dicunt Dei Verbi templum. Nos autem Petro assentiemur qui et carnem prædical corruptione expertem, et animam in inferno non derelictam, sed reducem atque ad corpus suum recollectam. Credimus etiam Dómino ipsi dicenti: Tristis est anima mea usque ad mortem '; > nam tristitiæ '; nam tristitia sensum pars nostra rationalis excipit. Quod si in mentis loco Deus Verbum exsistens, mentis pas. siones excipiebat, utique ipsum Verbun tristabatur, metuebat, ignorabat, agonizabat, et angelica ope confortabatur. Jam si hæc quoque dicant Apollinarianæ stultitiæ hæredes, ii profecto cum Christi hostibus Ario atque Eunomio collocentur.Nam quorum par est blasphemia, horum unam esse sodalitatem æquum est. Nos vero Dominum dicentem audiamus:. Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam; nemo tollit eat a me *. › Namque ex sermonibus his discimus alium esse qui ponit, aliud quod est positum; Deuinque esse qui ponit, et qui sumit; animam autem et positam et sumptam; et Dei quidem esse potestatem, animam autem sub ca potestate locatam. Ejusdem ex oratione quam Theodosio imperatori nuncupavit.. τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ πρὸς τὸν βασιλέα Θεοδόσιον προσφωνητικού. Εἰσί τινες οἱ τητᾶσθαι λέγουσι ψυχῆς λογικῆς τὴν ἑνωθεῖσαν τῷ λόγῳ σάρκο. Σαρκ! γάρ που μόνην την Sunt qui carnem Verbo unitam aninta rationis participe destitutamı arbitrati, Verbum carne, quæ vitalem tantum et sensilem motionem sortita sit, η ζωτικήν τε καὶ αἰσθητικὴν λαχούσῃ κίνησιν ἀμφιεν indutum introducunt: totam vero mentis et in. telligentis animæ vim energiamque Unigenito altribuunt; fateri enim, nescio quomodo verentur, Verbuin carui humanæ, anima intelligente perfecte et informate secundum naturam unitumn esse.. Verum, dum ita philosophantur, antiquæ et olim traditæ fidei rationem omnino negligunt, et voluntatis suæ judicio male sano (ut quod huinanas tantum rationes et conjecturas sequi soleat) prave innixi, secus quam revera oportuerat, sapiunt et sentiunt. Et quæiram, obsecro, dogmatis hujus est ratio? Dicam. Mediatorem Dei et hominum³, hoc ↑ Matth. xxvi, 58. ' Joan. x, 18. | Tim. 1, 5. νύντες τὸν λόγον, παραφέρουσιν εἰς κόσμον, τὴν νοῦ καὶ ψυχῆς ἐνέργειαν ἀπονέμοντες τῷ Μονογενεῖ. Και ταπεφρίκασι γὰρ, οὐκ οἶδ' ὅπως, ψυχωθείση λογική ψυχῇ τῇ ἀνθρωπίνῃ σαρκὶ κατὰ φύσιν ἡνῶσθαι τὴν Λόγον ὁμολογεῖν· τῆς μὲν ἄνωθέν τε καὶ ἀρχαιοτά της πίστεως τὴν παράδοσιν ὀλίγου παντελῶς ἀξιοῦν τες λόγου, θελήσει δὲ μόνῃ τῇ κατὰ σφᾶς αὐτοὺς καὶ τοῖς ἀνθρωπίνοις δεῖν ἔπεσθαι λογισμοῖς, ἀμαθῶς ᾑρημένοι, καὶ φρονοῦντες ἀληθῶς παρ' δ δεῖ φρονεῖν. Καὶ τίς ὁ λόγος αὐτοῖς τοῦ τοιοῦδε δόγματος, ἐγὼ φράσω. Τὸν Θεοῦ μεσίτην καὶ ἀνθρώπων, κατὰ τὰς Γραφές, συγκεῖσθαί φαμεν ἔκ τε τῆς καθ' ἡμᾶς ἀν

TIT. XIV. est Christum, ex humanitate numeris omnibus secundum propriam rationem perfecta et absoluta naturalique Dei Filio, hoc est Unigenilo, constitutum, Scripturis convenienter prædicamus. Afirm: - mus autem naturas dispares, ac inter se dissimiles, quadam coitione et concursu qui verbis explicari non potest, in unum convenisse. Agnoscimus tamen unum Christum, et Dominum Jesum, et Filium vocatum; quippe cum simul Deus et homo exsistat mentique se offerat. Etenim unio illa naturarum usque adeo individua indivulsaque est ut unun . eumdemque unigenitum simul et primogenitum credamus: unigenitum quidem, tanquam Dei Patris Verbum, ex illius substantia natum; primogenitum Ορωπότητος τελείως ἐχούσης κατὰ τὸν ἴδιον λόγον, καὶ ἐκ τοῦ πεφηνότος ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν Υἱοῦ, τουτέστι τοῦ Μονογενούς. Διαβεβαιούμεθα δὲ σύνοδον μέν τινα, καὶ τὴν ὑπὲρ λόγον συνδρομὴν, εἰς ἕνωσιν ἀνίσων τε καὶ ἀνομοίων πεπράχθαι φύσεων. Ένα δ' οὖν όμως Χριστὸν, καὶ Κύριον Ἰησοῦν, καὶ Υἱὸν ὀνομάζεσθαι ἐπιγινώσκομεν, ἐν ταυτῷ καὶ ὑπάρ χοντά, καὶ νοούμενον Θεόν τε ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπον. Αδιάσπαστον δὲ παντελῶς τὴν ἕνωσιν διατηρεῖν εἰθίσμεθα, τὸν αὐτὸν εἶναι καὶ Μονογενή πιστεύοντες, καὶ πρωτότοκον Μονογενῆ μὲν, ὡς Θεοῦ Πατρὸς Λόγον, καὶ ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ πεφηνότα· πρωτοταχον δ' αὖ, καθὸ γέγονεν ἄνθρωπος, καὶ ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς. Ωσπερ γὰρ εἰς ἐστι Θεὸς ὁ Πατήρ, ἐξ οὗ ' τὰ πάντα· οὕτω καὶ εἷς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δι' vero, quatenus inter multos fratres homo exstit!: οὗ τὰ πάντα. Θεὸν γὰρ ὄντα κατὰ φύσιν ἐπιγινώσκου μεν τὸν δι' οὗ τὰ πάντα, λίγον, καὶ εἰ γέγονε σὰρξ, τουτέστιν ἄνθρωπος. quandoquidem ut unus est Deus Pater, ex q omnia; ita unus quoque est Dominus Jesus Chri stus, per quem omnia'' Nam Verbum illud, per quod omnia consistunt, secundum naturam Deum esse novimus, etiamsi caro, hoc est homo factuni est. 'Αλλ' ούτι που σφόδρα ταῖς ἐν ἡμῖν περὶ τού του δόξαις τὰ ἐκείνων συμφέρεται. Ενα μὲν γὰρ ὁμολογουμένως παραδέχονται καὶ αὐτοὶ Ἰησοῦν Χριστόν, παρωθοῦνται δὲ λίαν, ὡς δυσσεβὲς ὅτι μά λιστα, καταδιιστὴν εἰς δύο τὸν Ἐμμανουήλ. Ψυχῆς δ' οὖν ὅμως τῆς ἀνθρωπίνης καὶ λογικῆς τὴν σάρκα χωρίσαντες καὶ γυμνώσαντες, ἡνῶσθαί φασιν αὐτῇ τὸν ἐκ Θεοῦ Λόγον· ἐξεύρηται δέ τις αὐτοῖς καὶ πι θανός, ὡς οἴονται, πρὸς τοῦτο λόγος. Τὰ γάρ τοι, φασί, κατὰ σύνθεσιν πρὸς ἑνὸς τελείου σύστασιν συνδεδραμηκότα, μέρη τε καὶ ἐξ ἀτελῶν ὁρᾶσθαι φιλεῖ· τοῦ τελείως ἔχοντος καθ' ἑαυτὸ, καὶ ὡς ἐν ἰδίᾳ φύσει, τῆς ἐκ μερῶν συνθέσεως οὐ δεδεημένου. Τοιγάρτοι, φασί, παραιτητέον εἰκότως, ἄνθρωπον δοῦναι τέλειον, τὸν συνενωθέντα τῷ λόγῳ ναὸν, ἵνα καὶ ἡ ἕνωσις, ἤπερ ἂν ἐπὶ Χριστῷ νοοῖτο τυχόν, ἀκριβῆ τε καὶ ἀδιάβλητον τὸν ἐπ' αὐτῆς ἀποσώζοι λόγον. Καὶ μὴν κἀκεῖνο προσθεῖεν ἂν, ὥσπερ οὖν ἡγοῦμαι, πάλιν. Εἰ γὰρ ἐξ ἀνθρώπου τελείου, φασί, καὶ τοῦ ἐκ τοῦ Πατρὸς ὄντος Λόγου φήσομεν τὸν Ἐμμανουὴλ, οὐ βραχὺ τὸ δεῖμα, μᾶλλον δὲ ἀδιάφυκτον ἤδη πως ἀναφανείται λοιπόν, τὸ καὶ ἀβουλήτως δεῖν δύο μὲν υἱοὺς, Χριστοὺς δ᾽ αὖ δύο φρονεῖν τε καὶ λέγειν. Εἶτα τί τούτοις ἀντεροῦμεν ἡμεῖς; Πρῶτον μὲν, ὅτι τῆς πίστεως τὴν οὕτως ἀρ- · χαιοτάτην, καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν ἁγίων ἀποστόλων δι ἤκουσαν εἰς ἡμᾶς παράδοσιν, οὐ ταῖς ὑπερμέτροις ἀκριβείαις καταλύειν ἄξιον, οὔτε μὴν ταῖς εἰς ἄκρον Ερεύναις ὑποφέρειν τὰ ὑπὲρ νοῦν, ἀλλ' οὐδὲ ἥκειν εἰς μέσον οἷάπερ τινὰς ὁριστὰς, καὶ ῥιψοκινδύνως λέγοντας, ὡς τὸ δεῖνα μὲν ὀρθῶς, τὸ δεῖνα δ' αὖ ἑτέρως ἔχειν. Ἐχρὴν δήπου, καὶ ἦν ἄμεινον ἀληθῶς, ἀπονέμειν μᾶλλον τῷ παντόφῳ Θεῷ τῶν ἰδίων διασκέψεων τὴν ὁδὸν, καὶ μὴ τοῖς εὖ ἔχειν παρ' αὐτῷ δεδοκιμασμένοις, ανοσίως ἐπιτιμᾶν. Ακουσόμεθα γὰρ λέγοντος ἐναργῶς· «Οὐ γάρ εἰσιν αἱ βουλαί μου ὥσπερ αξ βουλεὶ ὑμῶν, οὐδὲ ὥσπερ αἱ ὁδοὶ ὑμῶν αἱ 41 Cor. viii, 6. εἶναι Cæterum, eorum dicta cum nostris non satis congruunt. Nam et ipsi quoque unum solum Christum aperte constituunt, et unum Fananuelem in duos divellere, tanquam rem summa cum impietate conjunctam, summopere exsecrantur: sed Verbum interim carni, quæ humana, hoc est, ratione prædita anima exuta destitutaque sit, unitum prædicant; et cur istud prædicare debeant, rationem admodum plausibilem comperisse se autunant. Aiunt enim, quæ ad unius perfecti constitutionem per compositionem concurrunt, ea partes esse et imperfectorum rationem obtinere; nam quod perfectum est per se, atque ut in propria natura, non opus habet, ut ad partialem compositionen veniat: atque ideo cavendum esse sedulo ne templum, quod Verbo unitum est, perfectum hominem exstitisse concedentes, exactam illam unius rationem, quæ in Christo accidisse dignoscitur, merit.e calumniæ exponamus. Quin et illud quoque huc adjecturos suspicor; nempe, si ex homine perfecto, et Dei Patris Verbo Emmanuelem coaluisse dicanius, in illud nos et magnum, et plane inevitabile periculum venturos esse, ut vel inviti duos Christos, et duos itidem filios tenere et profiteri cogamur. Cello, quid nos ad haec respondebimus? Apprime indighum esse nos antiquissimam fidei traditionem (ut quæ ab ipsis sanctis apostolis profecta ad nos usque pervenit) propter curiosas quasdam ac supervacaneas rationes ac disceptationes deserere, vel nimiis inquisitionibus humanæ mentis captum excedentia subjicere; vel in medium exsilire veluti Judices, ut nostro sensu, contempto periculo, quidvis metientes, dicamus: lloc recte se habet, illud vero secus. Quanto satius, quantoque utilius foret, sapientissimno Deo consiliorum suorum rationes integre permittere, et ea quæ ipsi probatissima sunt, impie non reprehendere, praesertim cum illum aperte

⚫ KUTHYMII ZIGABENI dicenten, et quasi expostulantem audiamus: Non ὁδοί μου· ἀλλ' ὡς ἀπέχει ὁ οὐρανὸς ἀπὸ τῆς γῆς, sunt consilia mea sicut consilia vestra, nec viæ meæ ut viæ vestræ: sed sicut distat cœlum a terra, ita viæ ineæ a viis vestris, et cogitationes meæ a cogitationibus vestris ³. › Quare licet templum, quod Verbo unitum· esi, anima humana perfectum et informatum certo credamus, non duos tamen filios adoramus, nec duos Christos agnoscimus. Ut enim tametsi Eunnanoelem ex sula carne et Dei Patris Verbo, juxta opinionem quam illi complectuntur, compositum statuant, nulla adhuc tamet ratione huc illi adigi se paterentur, ut carne seorsum, et Unigenito rursum seorsum posito, duos Christos proβterentur; ita nos quoque, quamvis Dei Verbum, humanitati nostræ secundum propriæ naturæ rationem omnino perfecte unitum, ineffabilique ac incomprehenso plane modo sociatum affirmamus, non duos tamen filios mento concipimus, sed auum eumdemque, qui quidem natura Deus exsistens, utpote ex Dei et Patris substantia ortus, et in extremis sæculi temporibus homo factus 's, et ex sacra deipara Virgine natus, cum a nobis, tum ab ipsis quoque Sanctis angelis, secundum Scripturas ", colitur et adoratur. Quod si dixerint genus nostram soto Unigeniti adventu indiguisse atque ideo illum, quod ab iis qui in terris degunt, cerni, amiceque cum }:ominibus conversari, et vitæ evangelicæ viam nobis præmonstrare vellet, dispensatoria quadam ratione solam carnem nobis similem iuduisse (Deus namque secundum suami naturam sub aspectum non cadit), illi incarnationis scopum se ignorare, nagnumque Hud pietatis mysterium prorsus non ' G οὕτως ἀπέχει ἡ ὁδός μου ἀπὸ τῶν ὁδῶν ὑμῶν, καὶ τὰ διανοήματα, ὑμῶν ἀπὸ τῆς διανοίας μου.» τοὺς δὲ οὔτι που δύο προσκυνήσομεν, ἀλλ᾽ οὐδὲ Χριστοὺς ἐροῦμεν δύο, κἂν ἐψυχῶνθαι πιστεύω μεν ψυχῇ λογική τὸν ἐνωθέντα τῷ λόγῳ ναόν. Ὥσπερ γάρ, κατά γε τὸ ἐκείνοις εὖ ἔχειν δοκοῦν, κἂν εἰ ἐκ μόνης λέγοιτο τῆς σαρκὸς, καὶ τοῦ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς πεφηνότος Λόγου, οὐδεὶς αὐτοὺς ἀγαπείσει τρόπος, ἀνὰ μέρος τὴν σάρκα τιθέντας, καὶ ἀνὰ μέρος αὐτὸν Μονογενῆ, δυάδα δὲ Χριστῶν ὁμολογεῖν· οὕτω καν τῇ καθ᾿ ἡμᾶς ἀνθρωπότητι τελείως ἐχούσῃ, κατά γε τὸν τῆς ἰδίας· φύσεως λόγον, οιονεί συνενηνέχθαι τε καὶ ἡνῶσθαι λέγωμεν ἀποῤῥήτως τε καὶ ὑπὲρ νούν τὸν ἐκ Θεοῦ Λόγον, οὐχ υἱῶν δυάδα νοήσομεν, ἀλλ' ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν, φύσει μὲν ὄντα Θεὸν, καὶ ἐξ αὐτ τῆς πεφηνότα τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός· ἐν ἐσχάτοις δὲ τοῦ αἰῶνος καιροῖς γενόμενον ἄνθρωπον, καὶ διὰ τῆς ἁγίας καὶ Θεοτόκου Παρθένου γεγεννη μένον, καὶ πρός τε ἡμῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγ γέλων προσκυνούμενον, κατὰ τὰς Γραφάς. Εἰ δὲ δὴ φαίεν, ὅτι μόνης μὲν ἐδεῖτο τὰ καθ' ἡμᾶς τῆς τοῦ Μονογενοῦς ἐπιδημίας· ἐθελήσας δ ὀφθῆναι τοῖς ἐπὶ γῆς, καὶ ἀνθρώποις συναναστραφή ναι, παραδεῖξαι τε ἡμῖν τῆς ἀγγελικής πολιτείας τὴν ὁδὸν, οἰκονομικῶς ἡμπίσχετο τὴν ὁμοίαν ἡμῖν σάρκα (τὸ γὰρ τοι Θεῖον κατὰ φύσιν ἰδίαν οὐχ ὁρα τόν)· ἡγνοηκότες ἁλώσονται τῆς ἐνανθρωπήσεως τὸν σκοπὸν, καὶ συνιέντες οὐδαμῶς τὸ μέγα τῆς εὐσεβεία; μυστήριον. Εἰ γὰρ δὴ μόνην ἔχει τὴν ἀφορμὴν τοῦ intelligere, aperte ostendunt. Nam si Unigenitus ea ὀρθῆναι τοῖς ἐπὶ γῆς τοῦ Μονογενοῦς ἡ σάρκωσις, solum de causa incarnatus, hoc est, homo factus ήγουν ἐνανθρώπησις, προσετέθη γε μὴν ἕτερον est, quo ab iis qui in terris @lalem agunt, conspici οὐδὲν τῇ ἀνθρώπου φύσει· πῶς οὐκ ἄμεινον ήδη πως posset, nihilque aliud præterea commodi illjus in- καὶ σοφῶν, τῇ τῶν Δοκητῶν συμφέρεσθαι δόξῃ καὶ carnatio humana: naturæ attulit: cur illoruni sei- ἡμᾶς αὐτοὺς, οι σαρχός τε ὁμοῦ καὶ γηίνου σώματος tentiæ subscribere nou pigeat, qui phantastica απαμφιεννύντες τὸν Λόγον, ὦφθαι μὲν ἐπὶ γῆς ὡς tantum carne et corpore Verbum indutum, neque ἄνθρωπον μυθοπλαστοῦσιν οἱ δείλαιοι; Ημαρτηκότες in hominis natura, sed in hominis tantum similitum δὲ τἀληθοῦς ἀλοῖεν ἂν καὶ οὐ σὺν ἱδρῶτι μακρῷ. Η dline in terris apparuisse fabulantur? Verum quan- οὐκ ἄμεινον ἐροῦσιν, εἰ μηδὲν ὀνίνησι τὴν ἀνθρώπου tum hi miseri a veritatis scopo aberrent, facili ne- μ φύσιν ὁ ἐκ Θεοῦ Λόγος, εἰ καὶ γέγονε σάρξ, ἀπαλ gotio ostendi potest. Si, inquam, Dei Verbum, λάττεσθαι μὲν ἀκαθαρσίας σαρκικῆς, δόξαι [δ'] οὖν etiamsi caro factum est, nullum aliud human:c na- ἅπαξ τῷ γηΐνῳ προσκεχρῆσθαι σώματι, διαπεράνα! turæ commodum attulit, an non rectius statueretur τε οὕτω τὸν προτεθέντα σκοπόν; Τίς οὖν ἂν γένοιτο a carnis quidem immunditia omnino abstinuisse, λοιπὸν τῆς ἐπιδημίας ὁ λόγος, ἢ τίς ὁ τρόπος τῆς terreno nihilominus corpore uti visum esse, atque ενανθρωπήσεως, πέπρακται δὲ ὅτου χάριν, εἴ τις bac ratione quod decreverat perfecisse? Ceternm ἔροιτο τυχόν, ἀντακούσεται παρ' ἡμῶν· Η θεία διδά quis adventus illius fuerit usus, et qualis incarna- ξει Γραφή. 10. δὴ οὖν, ὦ γενναῖε, πυθοῦ τῶν ἱερῶν vionis modus, si quis forte a uobis sciscitetur, cujus- Γραμμάτων, καὶ ταῖς τῶν ἁγίων ἀποστόλων φωναίς que rei gratia patrata sit; ille responsi loco hoc ενερείσας εὖ μάλα τῆς διανοίας τὸν ὀφθαλμόν, ἄθρει paucis habeat: Age, istud divina Scriptura tibi δὴ καλῶς τὸ ζητούμενον. Εφη τοίνυν ὁ σοφὸς ἡμῖν patefaciet. Vade ergo et sacras Litteras consule, Παῦλος, αὐτὸν ἔχων ἐν ἑαυτῷ λαλοῦντα Χριστόν mentisque oculum sanctorum apostolorum vocibus «Επειδὴ δὲ τὰ παιδία κεκοινώνηκεν αίματος καὶ infer; et quod quaeritur, dilucide hic mox intuelmere. σαρκὸς, καὶ αὐτὸς παραπλησίως μετέσχε τῶν αὐτῶν. 1 Tim. ut, 19. • Isa. Lv, 8. 3 Hebr. 1, 1, 2. • Psal. xcvi,

TIT. XIV. ἵνα διὰ τοῦ θανάτου καταργήσῃ τὸν τὸ κράτος ἔχοντα Igitur sapientissimus apostolus Paulus, qui Chriτοῦ θανάτου, τουτέστι τὸν διάβολον, καὶ ἀπαλλάξη τούτους, ὅσοι φόβω θανάτου διὰ παντὸς τοῦ ζῆν ἔνοχοι ἦσαν δουλείας.» Καὶ μὴν καὶ ἑτέρωθι τρόπον ἡμῖν ἀφηγούμενος, «Τὸ γὰρ ἀδύνατον τοῦ νόμου, φησὶν, ἐν ᾧ ἡσθένει διὰ τῆς σαρκός, ὁ Θεὸς τὸν ἑαυ τοῦ Υἱὸν ἐκπέμψας ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας, καὶ περὶ ἁμαρτίας, κατέκρινε τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ σαρκί, ἵνα τὸ δικαίωμα τοῦ νόμου πληρωθῇ ἐν ἡμῖν, τοῖς μὴ κατὰ σάρκα περιπατοῦσιν, ἀλλὰ κατὰ πνεύ μα. stum in se loquenteui habebat, ad hunc modum conciónatur: «Quia ergo pueri communicaverunt carni et sanguini, et ipse similiter participavit eisdem, ut per mortem destrucret cum qui habebat mortis imperium, id est diabolum, et liberaret eòqui per totam vitam obnoxii erant servituti '. Alibi idem aliam quoque hujus rei causam aperit. Scribit enim: <Quod impossibile erat legi, in quo infirmabatur per carnem, Deus Filium suum mittens in similitudinem carnis peccati, et de peccato secundum carnem amdamnavit peccatum in carne, ut justificatio legis impleretur in nòbis, qui non bulamus, sed secundum spiritum 'Αρ᾽ οὖν, οὐχὶ προδηλότατον, καὶ οὐδενὶ τῶν Annon apertissimum est, obsecro, nuigeὄντων ἀσυμφανές, ὅτι καθ᾽ ἡμᾶς γέγονεν ὁ Μονογε- nitum Dei Filium similem nobis, hoc est, perfectum νής, τουτέστι τέλειος άνθρωπος, ἵνα τῆς μὲν ἐπεισ άκτου φθορᾶς τὸ γήϊνον ἡμῶν ἀπαλλάξῃ σώμα, τῇ καθ' ἔνωσιν οἰκονομίᾳ τὴν ἰδίαν αὐτῷ ζωὴν ἐν είς· ψυχὴν δὲ ἰδίαν τὴν ἀνθρωπίνην ποιούμενος, ἁμαρτίας αὐτὴν ἀποφήνῃ κρείττονα, τῆς ἰδίας φύσεως τὸ πεπηγάς τε καὶ ἄτρεπτον, ο άπερ ἐρίῳ βαφὴν, ἐγκαταχρώσας αὐτῇ; Δεῖν γὰρ οἶμαι τοῖς περὶ τούτων λό. γος παραδειγμάτων, πολὺ λίαν ἔχουσι τὸ ἀσυμφανές· ὁρῶ μὲν γὰρ μόλις ἐν ἐσόπτρῳ τε καὶ αἰνίγματι τὰ θεῖά τε καὶ ὑπὲρ νοῦν μυστήρια. Είη δ' ἂν οὐκ ἄτο πον, οἶμαι, τὸ χρῆμα φέρει γὰρ ἐν ἑαυτῷ τὸν εἰδ κότα, μᾶλλον δὲ καὶ τὸν ἀληθῆ λογισμόν. "Ωσπερ οὖν, ἐπειδὴ γέγονε σὰρξ τοῦ ζωοποιοῦντος τὰ πάντα Λόγου, τὸ φθορᾶς καὶ θανάτου ὑπερφέρεται κράτος· κατά τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον, ἐπεὶ γέγονε ψυχὴ τοῦ πλημμελεῖν οὐκ ειδότος, ερηρεισμένην ἔχει λοιπὸν τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ἀγαθοῖς ἀμεταποίητον στάσιν, καὶ τῆς πάλαι καθ' ἡμῶν τυραννευούσης ἁμαρτίας ἀσυγκρίτως εὐσθενεστέραν. Πρῶτος τε γὰρ καὶ μόνος ἄνθρωπος ἐπὶ τῆς γῆς ὁ Χριστὸς οὐκ ἐποίησεν ἁμαρτίαν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματί αὐτοῦ.» Ρίζα δὲ ὥσπερ καὶ ἀπαρχὴ τεθειμένος τῶν εἰς και νόνητα ζωῆς ἀναμορφουμένων ἐν Πνεύματι, καὶ τὴν τοῦ σώματος ἀφθαρσίαν, καὶ τὸ τῆς θεότητος ἀσφαλὲς ἐρηρεισμένον, ὡς ἐν μεθέξει καὶ κατὰ χάριν, καὶ εἰς ἅπαν ἤδη τὸ ἀνθρώπινον παραπέμψει γένος. Καὶ τοῦτο εἰδὼς ὁ θεσπέσιος γράφει Παῦλος·. Ωσπερ γὰρ ἐφορέσαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκού, φορέσωμεν καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου.» Εἰκόνα μὲν γὰρ τοῦ χαϊκοῦ, τὸ εὐόλισθον ἔφη πρὸς ἁμαρτίαν, καὶ τὸν ἐντεῦθεν ἡμῖν ἐπιῤῥιφέντα θάνατον· εἰκόνα δὲ αὖ τοῦ ἐπουρανίου, τουτέστι Χριστοῦ, τὸ ἑδραῖον εἰς ἁγιασμὸν, καὶ τὴν ἐκ θανάτου καὶ φθορᾶς ἀνακομιδήν τε καὶ ἀνακαινισιν εἰς ἀφθαρσίαν καὶ ζωήν. coelestis, hoc est, Christi, constantiam in sanctitale, „ptione ad vitam et immortalitatem designat. Ολον οὖν ὅλῃ συνηνῶσθαί φαμεν τῇ καθ᾿ ἡμᾶς ἀνθρωπότητι τὴν ἐκ Θεοῦ Λόγον. Οὐ γάρ που το ἄμεινον ἐν ἡμῖν, τουτέστι ψυχήν, οὐδενὸς ἂν ἠξίωσε λόγου, μάνῃ δωρούμενος τῇ σαρκὶ τῆς ἐπιδημίας τοὺς πόνους. Ἐπράττετο δὲ καλῶς δι' ἄμφω τῆς οἰκονομίας τὸ μυστήριον προσεχρήσατο δέο ' İlebr. 11, 14, 15. hominem factum esse, quo nimirum terrenum hoc nostrum corpus, vita propria per acconomicam unionem illi immissa, ab inducta corruptione liberaret; animam rursum humanam, posteaquam illam pro priam sibi reddidisset, suæque naturæ firmitate ac immutabilitate perinde ac vellos colore imbuissel, peccato superiorem declararet? Arbitror enim exenıplis, quæ rem per se obscuram nonnihil illustrent, in hac doctrina opus esse: siquidem mysteria divina, tanquam humanæ mentis sensum excedentía, vix in speculo et ænigmatice videmus. Est autem exemplum allatum ad rem peropportunum; quippe quod verum potius, quam verisimile rei, de qua sermo esi, symbolum prae se ferat. Queunamodum ergo caro, posteaquam Verbi omnia vividcantis caro effecta est, mortis et corruptionis imperio superior evasit: sic anima, ut ego quidem sentio, posteaquam illius effecta est qui peccatum non novil, e vestigio statuun firmum, ac in omnibus bonis stabilem, peccatoque quod olim tyrannidem exerccbat, multis partibus potentioremn nacta est. Christus namque primus et solus ex omnibus in terra • peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore illius. Qui unus proinde positus tanquam `radix et initium quoddam cunctorum, qui in Spiritu ad vitæ novitatem iustaurantur, et corporis immortalitatem, et eam quæ ex divinitate proficiscitur, securitatem ac firmitatem, secundum quamdam gratis communicationem in universum hominum genus transmittet. Cujus quidem rei divinus Paulus non ignarus, ita scribit: " Sicut portavimus imagiuem terreni, portemus et imaginem coelestis. Imaginem terreni, peccandi propensionem, et mortem quæ hinc oritur, vocat: at vero per imaginem reditumque et instaurationem ex morte et corruTotum itaque Dei Verbum toti naturæ nostr.e humanæ unitum asserimus. Nulla enim ratione putanium est, principe nostri parte, hoc est, anima neglecta, peregrinationis suae molestias carni largiri voluisse. Pulchre autem per utramque partem dispensationis sacramentum perfecit: carne * Rom. vi, 3, 4. * 1 Cor. xili, 13. * Petr. 11, 22. " 1 Cor. xv, 49:

EUTHYMI ZIGABENT sna tanquam organo adl caruis opera, naturalesque agritudines, ac cetera olicia vituperationis expertia; anima rursum ad humanas inculpatasque affectiones utebatur. Nam et esuriem, et longioris itineris laborem, et pavorem ac metum, et tristitiam, et angorem, et ipsam denique in cruce mortem pertulisse traditur. Etenim nullo cogente, animam suam nostri causá posuit, quo nimirum et vivis et mortuis dominaretur. Et quidem carnem suam citra controversiam liberationis pretium pro omnium carne dependit; animam vero justum pro mortium omnium animabus pretium exhibuit, tametsi vitam quam posuerat (nam vita erat Et Deus secundum naturan. denuo resumpserit. Hinc divinus Petrus: e Viri, inquit, fratres, liceat Η audenter dicere ad vos de patriarcha David, quomiani et defunctus est, et sepultus est, et sepulcrum ejus est apud nos usque in hodiernum diem. Propleta igitur cum esset, et sciret quia jurejurando jurasset illi Deus, de fructu lumbi ejus sedere super sedem ejus, providens locutus est de resurrectione Christi, quia neque derelictus est in inferne, neque caro ejus vidit corruptionem.» Nec enin fas est dicere, carnem Verbo unitam alquando potuisse corrumpi, aut divinam illam animaut intra inferni portas detineri. Nam, ut divius Petrus ait, anima ejus in inferno relicta non ſuit. Neque vero naturam illain, quæ nec mente comprebendi, neque per mortem ullatenus capi potest, hoc est Unigeniti divinitatem, e subterraneis illis specubus rursum emersisse dicemus: quandoquidem nulla admiratione dignum esset, si Dei Verbum divinitatis vi ejusdemnque elcacia nixum, apud inferos non mansisset, cum admirabiliter omnibus adsit, impleatque 'omnia. Deitas namque omni loco et circumscriptione, et mensurabili maguitudine superior, a nullo capi comprehendive protest. ' Mirum vero videri debet, quod corpus suapte natura interitui et morti obnoxium ad vitam denuo redierit: id enim immortalis Verbi proprium erat. Sic quoque anima, quæ cum illo conjuncta copulataque fuerat, ad inferos descendit, divinaque virtute ac potentia utens, spiritibus quoque ibidem captivis sese exhibuit. Etenim iis qui vinculis ibi constricti detinebantur: «Exile, ait: jis vero qui tenebris operiebantur: Revelamini *. Atque huc mihi magnus ille Petrus respexisse videtur, cum de Dei Verbo, ejusdemque secundum dispensatoriam unionem anima, bunc in modum concionatur: Melius est enim benefacientes (si voluntas Dei velit) pati, quam malefacientes: quia el Christus semel pro peccatis nostris mortuus est, justus pro injustis, ut nos offerret Deo; nortificatus quidem carne, vividcatus autem spiritu ', in quo et his qui in carcere eraut spiritibus veniens prædicavit, qui increduli fuerant aliquando. Nec vero dicent divinitatem per se solamı ad inferos descendisse, spiritibusque ibidem con1 1 Joan. 111, 16. • Rom. χιν, 9. * Act. 11, 29-51. " ' καθάπερ ὀργάνῳ, τῇ μὲν ἰδίᾳ σαρκί, [τα] πρὸς τὰ σαρκὸς ἔργα τε καὶ ἀῤῥωστήματα φυσικά, καὶ ὅσα μώμου μακράν ψυχῇ δ' αὖ τῇ ἰδίᾳ, πρὸς τὰ ἀνθρώ πινά τε καὶ ἀνυπαίτια πάθη. Πεινῆσαι γὰρ λέγεται, κόπους ὑπενεγκεῖν τοὺς ἐκ μακρῶν ὁδοιποριών, πτοίας τε καὶ φόβους, καὶ λύπην, καὶ ἀγωνίαν, καὶ τὸν ἐπὶ τῷ σταυρῷ θάνατον. Ἐπαναγκάζοντος γὰρ οὐδενὸς, τέθεικεν ἀφ' ἑαυτοῦ τὴν ἰδίαν ψυχὴν ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα καὶ νεκρῶν καὶ ζώντων κυριεύσῃ σάρκα μὲν τὴν ἰδίαν, τῆς ἁπάντων σαρκὸς ἀνταποτιννύς, δῶρον ἀληθῶς ἀντάξιον ψυχὴν δὲ, ψυχῆς ἀντίλυτρον τῆς ἁπάντων ποιούμενος, εἰ καὶ ἀνεβίω πάλιν, ζωή κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὡς Θεός. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιο; Πέτρος, ο Ανδρες ἀδελφοί, φησὶν, ἐξὸν εἰπεῖν μετά παρρησίας πρὸς ὑμᾶς περὶ τοῦ πατριάρχου Δαβίδ, ὅτι καὶ ἐτελεύτησε καὶ ἐτάφη, καὶ τὸ μνῆμα αὐτοῦ ἐστιν ἐν ἡμῖν ἄχρι τῆς ἡμέρας ταύτης. Προφήτης οὖν ὑπάρχων, καὶ εἰδὼς, ὅτι ὅρκῳ ὤμοσεν αὐτῷ Θεὸς, ἐκ καρποῦ τῆς ὀσφύος αὐτοῦ καθίσαι ἐπὶ τοῦ θρόνου αὐτοῦ, προειδώς ελάλησε περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, ὅτι οὔτε ἐγκατελείφθη ἡ ψυχή αὐτοῦ εἰς ᾅδην, οὔθ᾽ ἡ σὰρξ αὐτοῦ οἶδε διαφθοράν. ο Οὐ γάρ τοι θέμις εἰπεῖν, φθορᾷ μὲν δύνασθαι κρα πεῖσθαί ποτε τὴν ἑνωθεῖσαν τῷ λόγῳ σάρκα, κάτ οχον δ' αὖ τους ᾅδου πύλαις τὴν θείαν γενέσθαι ψυχήν οὐκ ἐγκατελείφθη γὰρ εἰς ᾅδην, καθὰ καὶ ὁ θεσπέσιος ἔφη Πέτρος. Οὐ γάρ που τήν τε ἄληπτον παντελῶς, καὶ ἀνάλωτον τῷ θανάτῳ φύσιν, τουτέστι τὴν θεότητα τοῦ Μονογενούς, τῶν ὑπὸ χθόνα μυχῶν ἀνακεκομίσθαι φήσομεν· οὔτε γὰρ ἂν ἠξιώθη τὸ χρῆμα θαύματος, εἰ μὴ μεμένηκεν εἰς τὸν ᾠδὴν ὁ ἐκ Θεοῦ Λόγος, τῇ τῆς θεότητος ενεργεία τε καὶ φύσει, παραδόξως τε καὶ ὑπὲρ λόγον, πληρῶν μὲν τὰ πάντα, καὶ τοῖς πᾶσιν ἐπιδημῶν. Ανώτερον γάρ που και περιορισμοῦ καὶ τόπου καὶ μεγέθους μετρητού τὸ θεῖον, αὐτὸ δὲ ὑπὸ μηδενὸς χωρούμενον. Παράδοξον δὲ καὶ οὐδενὶ τῶν ὄντων θαυματ στὸν, ὅτι σῶμα μὲν ἀνεβίω τὸ τῇ φύσει φθαρτόν ἦν γὰρ ἴδιον τοῦ ἀφθάρτου Λόγου. Ψυχὴ δὲ δὴ πάλιν, τὴν πρὸς αὐτὸν λαχοῦσα συνδρομήν τε καὶ ἔνωσιν, καταπεφοίτηκε μὲν εἰς ᾅδου, θεοπρεπεῖ δὲ δυνάμει καὶ ἐξουσίᾳ χρωμένη, καὶ τοῖς ἐκεῖσε πνεύμασι κατεφαίνετο. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκε τοῖς ἐν δε σμοῖς· «Εξέλθετε· καὶ τοῖς ἐν τῷ σκότει· ᾿Ανακαλύπτεσθε.» Καί μοι δοκεῖ φάναι τι τοιοῦτον καὶ ὁ θεσπέσιος Πέτρος περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου, καὶ τῆς καθ' ἕνωσιν οἰκονομία; γεγενημένης αὐτοῦ ψυχῆς· • Κρεῖττον γὰρ ἀγαθοποιοῦντας, εἰ θέλοι τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, πάσχειν, ἢ κακοποιοῦντας· ὅτι καὶ ὁ Χριστὸς ἅπαξ ὑπὲρ ἁμαρτωλῶν ἀπέθανε, δίκαιος ὑπὲρ ἀδίκων, ἵν᾿ ἡμᾶς προσαγάγῃ τῷ Θεῷ, θανατωθεὶς μὲν σαρκί, ζωοποιηθεὶς δὲ τῷ πνεύματι· ἐν ᾧ φησὶ, καὶ τοῖς ἐν φυλακῇ πνεύμασι πορευθείς ἐκήρυξεν, ἀπειθήσασί ποτε. › Οὐδὲ γὰρ, οἶμαι, φαῖεν ἂν, ὡς γυμνὴ καὶ καθ᾿ ἑαυτὴν ἡ θεότης τοῦ Μονογενοῦς καταπεφοίτηκε μὲν εἰς ᾅδου, διεκήρυξε δὲ τοῖς ἐκεῖσε πνεύματιν, ἄποπτος οὖσα παντελώς * I Petr. 111, 49. Isa. xLI, 9. [Petr. 11, 17, 18.

PANOPLIA DOGMATICA. -- ΤIT. Χιν. ΤΙΤ. κρεῖττον γὰρ ἀεὶ τοῦ ὁρᾶσθαι τὸ Θεῖον. Αλλ' οὐ δο- clusis prædicasse; cum ipsa omnino sub oculos κήσει καὶ ἐσχηματισμένως εἰς τὸ ψυχῆς εἶδος αὐτὴν μεμορφῶσθαι δώσομεν παραιτητέον γὰρ πανταχή τὴν δόκησιν. Αλλ' ὥσπερ τοῖς ἐπὶ γῆς συνανεστράφη μετὰ σαρκός, οὕτω καὶ ταῖς εἰς ᾅδου ψυχαῖς διεκήρυξεν, ἴδιον ἔχων φόρημα, τὴν ἑνωθεῖσαν αὐτῷ ψυχήν. non cadal, praestantiorque sit, quam ut ab ullo cerni queat. Nec etiam concedendum est ipsam in apparentem animæ speciem transformatam esse: siquidem externæ istius apparentiæ commentum omnino repudiari debet. Sed quemadmodum Unigenitus cum iis, qui in corporibus suis adhuc qui apud inferos tenebantur,, animam mente - et Est sane incarnationis modus admodum degebant, versatus est in corpore; ita spiritibus, ratione præditam sibi conjunctam habens, concionatus est. Καὶ βαθὺς μὲν ἴσως καὶ ἀπόρρητος ἀληθῶς καὶ ταῖς ἡμετέραις διανοίαις οὐχ ἁλώσιμος ὁ τῆς subtilis, vereque inexplicabitis; talis demnum, qui Ανανθρωπήσεως τρόπος. Ἐκεῖνο δ' οὖν ὅμως ἀναλο- cogitationis captusque nostri angustias multis parγίζεσθαι πρέπει· τὰ γάρ τοι μὴ καθ' ἡμᾶς πολι tibus excedat. Quapropter illud iterum iterumque πραγμονεῖν, οὐκ ἀζήμιον· ἀνούστατον δὲ παντελῶς expendere nos decet: nempe, ut periculo non τὸ βασάνοις ὑποφέρειν τὰ ὑπὲρ νοῦν, καὶ πειρᾶσθαι vacat curiosius in ea inquirere, quæ humana non νοεῖν ἃ οὐχ οἷόν τε. Η οὐκ οἶσθα, ὅτι τὸ βαθὺ δὴ sunt: ita extremæ dementiæ videri ea quæ mentis τοῦτο μυστήριον, καὶ νοῦν ὑπερέχον τὸν ἐν ἡμῖν, τῇ nostræ aciem excedunt, humani judicii trutina ἡμῶν ἀπεριεργάστῳ πίστει τετίμηται; Τὸ δὲ ἀσυγ subjicere moliri: vel ad eorum rursum cognitioέτως λέγειν, ο Πῶς δύναται ταῦτα γενέσθαι; ο Νι nem eniti, quæ nullo pacto nostra intelligentia κοδήμῳ τε ἐκείνῳ καὶ τοῖς κατ᾿ αὐτὸν ἀπονέμοντες, comprehendi possunt. Nescis profundum hoc uyἀνενδοιάστως παραδεξώμεθα τὰ διὰ τοῦ θείου Πνεύ- sterium, omnique humano sensu sublimius, Gde ab ματος χρησμῳδούμενα, καὶ αὐτῷ δὲ πιστεύσωμεν omni curiosa indagine aliena honorari a nobis? λέγοντι Χριστῷ· «Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὦ οίδα- Quamobrem stultam illam quæstionem: «Quomodo μεν, λαλοῦμεν, καὶ ὁ ἑωράκαμεν, μαρτυρούμεν. ο possunt hæc fieri?» Nicodemo ejusque similibus Οἰχέσθω δὴ οὖν λῆρος μὲν ἅπας, μυθός τε αδρανής, rçlinquentes, citra ullam hæsitationem Spiritus καὶ ψευδοδοξία, καὶ κεκομψευμένων ρημάτων φε sancti oracula suscipiamus, ipsique Christo de se ναχισμός· προσιέμεθα οὔτι που τὸ κατασίνεσθαι Ιoquenti fdem habeamus: «Amen, inquit, amen πεφυκός, κἂν εἰ τοῖς ἄγαν ἐξησκημένοις, καὶ μὴν dico vobis, quia quæ scimus, loquimur; et quae καὶ πικροῖς ἡμᾶς κατακρατο εν ν λόγοις οἱ δι' έναν vidiinus, destanur '.. Valeant igitur deliria, faces. τίας. Ἔστι γὰρ τὸ θεῖον ἡμῶν μυστήριον οὐκ ἐν sant omnes infirmæ að persuadendum fabulæ, opiπειθοῖς σοφίας ἀνθρωπίνης λόγοις, ἀλλ' ἐν ἀποδείξει nionesque falsa, ac phaleratarum vocularum impo. Πνεύματος. sturæ: nihil enim quod detrimentum afferre vol. 1, admittimus; etiamsi adversarii exercitatissimis acerrimisque rationibus nos pulsaverint. Est enim divinum) hoc nostrum sacramentum, uon in persuasibilibus humanæ sapientiæ verbis: sed in Spiritus ostensione positum. ο Θεὸς οὖν ὑπάρχων, καὶ τῶν ὅλων Κύριος, κατὰ τὰς Γραφὰς, ὁ Μονογενής, ἐπέφανεν ἡμῖν· ὤφθῃ γὰρ ἐπὶ γῆς, καὶ ἐπέλαμψε τοῖς ἐν σκότει, γενόμενος άνθρωπος, οὐ δοκήσει, μὴ γένοιτο! μανία γὰρ τοῦτό γε φρονεῖν, ἢ λέγειν οὔτε μὴν εἰς σάρκα παρενεχθεὶς κατὰ μετάστασιν, ἢ τροπήν· ἀναλλοίω τος γὰρ ἀεὶ κατὰ τὸ αὐτὸ καὶ ὡσαύτως ἔχων ὁ ἐκ Θεοῦ Λόγος. Αλλ' οὐδὲ ὁμόχρονον τῇ σαρκὶ τὴν ὑπ αρξιν ἔχων· αὐτὸς γάρ ἐστι τῶν αἰώνων ὁ Ποιητής. Ούτε μὴν ὡς λόγος ἀνυπόστατος, οὐδὲ ὡς ῥῆμα ψιλόν ἐν ἀνθρώπῳ γεγονός *· ὁ γάρ τοι καλῶν τὰ οὐκ ὄντα ποτὲ πρὸς ὕπαρξιν καὶ γένεσιν, προϋφέστηκεν ἀναγκαίως· αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ ζωή, πεφηνὼς ἐκ ζωῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ὄντος τε καὶ νοουμένου κατ' ἰδίαν ὑπόστασιν. Αλλ' οὐδὲ μόνην ἡμπέσχετο σάρκα ψυχῆς ἐρήμην τῆς λογικῆς· γεγέννηται γάρ κατὰ ἀλήθειαν ἐκ γυναικὸς, καὶ πέφηνεν ἄνθρωπος, ὁ ζῶν καὶ ὑπάρχων, καὶ συναΐδιος τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ Θεός Λόγος, μορφὴν δούλου λαβών· καὶ ἔστιν ὥσπερ ἐν θεότητι τέλειος, οὕτω καὶ ἐν ἀνθρωπότητι τέλειος· οὐκ ἐκ μόνης θεότητος καὶ σαρκὸς εἰς ἕνα Χριστὸν καὶ Κύριον καὶ Υἱὸν συγκείμενος, ἀλλ' ἐκ * Joan. 113, 9. • Ibid. 11. • Baruch ut, 58. Unigenitus igitur, qui et Deus, et universorum secundum Scripturas Dominus est, nobis apparuit: visus est in terra ", et homo factus, his qui in tenebris versabantur, illuxit, non phantasmale, aut externo tantum schemale, absit! hoc enim sentire, aut dicere, est aperte insanire. Neque Tursum per sui mutationem, aut conversionem, in carnem transformatus est Dei enim Verbum omnis mutationis expers, uno semper eodemque modo se habet. Neque coavam cum carne substantiam sortitus est: ipse namque sæculorum conditor est. Neque hypostaseos exsors, ut sermo aut nudum tantum simplexque verbum, quod in homine inhabitavit: nam qui ea quæ non sunt, evocat ut sint et exsistant, is necessario præexsistit: ipse enim est vita ex vita Deo Patre procedeus, qui quidem secundum propriam hypostasin el est et intelligitur. Sed neque carnem quoque, quæ anima ratione prædita vacaret, induit: quandoquidem vi. vum illud subsistensque, ac Deo Patri coæternuin Deus Verbum servili forma suscepta, vere ex maliere natum, et homo factum est, estque perinde

perfectum in humanitate ac in deitale. Non enim δυοῖν τελείοιν, ἀνθρωπότητα δή λέγω και θεότητα, ex sola carue et deitale, sed ex perfecta humani- εἰς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν παραδόξως συνδούμενος. tate et divinitate in naum exodemque Dominum et Filium et Christum admirabili quodam modo concrevit coaluitque. Ejusdem ex oratione ad Reginas habita.. ' • Nunc auima mea turbata est. Et quid di cam? Paler; salva me ex hac hora. Sed propter hoc veni in horam hanc'., • Pater, clarifica Vilium tuum *,, Et alio loco rursum: Et cœpit contristari et mœstus esse, et dixit: Tristis est anima mea usque ad mortem 3. Et rursum: «Ει clamans voce magna Jesus, ait: Pater, in manus tuas commendo spiritum meum.» Qui Apollinarii opinionem sequuntur, ejusdemque sententia subseribunt; hi templum Deo unitum, inanime ac ratione destitutum fuisse contendunt: sed quid illi, obsecro, respondere possunt, cum sancios evangelistas talia de omnium nostrum Salvatore litteris prodidisse legunt? Nam cujus, quæso, Iristitia, aut eorum omnium quæ metum arguunt, Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ πρὸς Δεσποίνας προσφωνητι και λόγου. • Νῦν ἡ ψυχή μου τετάρακται. Καὶ τί εἴπω; Πάτερ, σῶσόν με ἐκ τῆς ὥρας ταύτης. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο ἦλθον εἰς τὴν ὥραν ταύτην. — Πάτερ, δόξασόν σου τὸν Υἱόν.» Καὶ πάλιν· ο Ηρξατο λυπεῖσθαι, καὶ ἀδημονεῖν, καὶ λέγειν Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου έως θανάτου, ο Καὶ πάλιν· ' ι Καὶ φωνήσας φωνή μεγάλῃ ὁ Ἰησοῦς, εἶπε· Πάτερ, εἰς χεῖράς σου παρατίθημι * τὸ πνεῦμά μου.» Οἱ τῆς ᾿Απολιναρίου δόξης ἡττώμενοι καὶ τὰ αὐτῷ δοκοῦντα φρονεῖν ᾑρημένοι, ενιστάμενοί τε καὶ λέγοντες, ἄψυχόν τε καὶ ἄνουν ὑπάρχειν τὸν ἑνωθέντα τῷ λόγῳ ναόν, τί δὴ ἄρα φαίεν ἂν, γεγραφότων ἡμῖν τὰ τοιάδὲ τῶν ἁγίων εὐαγγελιστῶν περὶ τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτῆρος Χριστοῦ; Πτοίας μὲν γὰρ, καὶ λύπης, καὶ τῶν εἰς δειλίαν αἰτιαμάτων ἀνεπίδεκτος παντελῶς εἴη ἄν, summa illa divinaque Verbi natura tandein capax κατά γε τὸ εἰκὸς, ἡ θεία τε καὶ ἀνωτάτω τοῦ Λόγου esse queat? Major est ením, quam quæ istiusmodi φύσις. Παραιτήσεται γὰρ εἰς ἅπαν τὸ ἔν γε τούτοις rebus ulla parte allici, aut ullis omnino lumanis εἶναί ποτε, καὶ παθῶν ὅλως τῶν καθ' ἡμᾶς οὐκ ἀνperturbationibus commoveri valeat. At vero in. έξεται. Σῶμα δὲ πάλιν ἄψυχόν τε καὶ ἄνουν οὐκ ἂν corpus sensuisque mentisque expers, tristitiæ dolo- εἰσδέξαιτο λύπην, ἀλλ' οὐδ᾽ ἂν ἐννοήσειέ τι τῶν σκυ· risve sensus cadere non potest: sed neque mole- θρωπῶν, ἢ τὸν ἐκ τῶν ἔσεσθαι προσδοκωμένων stiam ullam, aut ullum omnino mœrorem ex inɔmiπροαναθρήσει φόβον. Πάθοι δ' ἂν τὰ τοιάδε κατά γε nentium incommodorum provisione concipίει τὸ πᾶσιν, ὡς γε· οἶμαι, δοκοῦν. Ψυχή λογική καταaliquando; ejusmodi autemn, dum que praesentia, σκεπτομένη τῷ νῷ τά τε ἤδη παρόντα, καὶ πρός γε sunt, et adhuc futura trabuntur, mente pertractat, " τούτοις τὰ συμβησόμενα. Πῶς οὖν ἄρα φησὶν ὁ Ἐμanima rationis et intelligentiæ compos pali solet: id quod omnes, ut puto, fatentur. Quomodo ilaque Emmanuel ait: «Nunc anima mea turbata est? › quomodo idem lædere ac mcstus esse crepit, aut qualem tandem spiritum in manus Patris commcndavit, si hoc et a divinitate prorsus alienum est, et a carne sola inanima? Perspicuum est ergo, Unigenitum corpore assumpto, non quidem illo inanimi, aut mente destituto, sed animia ratione prædita, cademque perfecta, hoc est, omnia quæ ad illius rationem pertinent, sortila, vivificato et informato, hominem factum esse. Et quemadmodum omnia quæ sui corporis sunt sibi ascribit, ita et ea quæ ad animam spectant. Necesse enim fuit ut in omvibus, sive ea ad animam, sive ad corpus pertinerent, nobis assimilaretur. Constainus antem et nos ex anima rationali et corpore. Quamobrem ut nonnunquam propriæ carni ea pati dispensatorie permittebat quæ carnis sunt propria, ita ànimani sus quoque pati permisit. Denique licet natura Deus esset, omnique creatura superior, quæ tamen exinanitionis erant, ea semper accurate observavit. Porro anten spiritum suum, hoc est, animam sibi unitam, Deo et Patri commendat, ut novo rursum beneficio per hoc nos cumulet. Quondam namque humanæ animæ corporibus exutæ ad subterraneos μανουήλ «Νῦν ἡ ψυχή μου τετάρακται; ο πῶς δὲ καὶ ἤρξατο λυπεῖσθαι καὶ ἀδημονεῖν; ἢ καὶ ποῖον ὅλως εἰς χεῖρας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παρέθετο [το] πνεῦμα, εἰ καὶ τῆς θεότητος τὸ χρῆμά ἐστιν ἀλλό τριον, καὶ μηδὲ μόνης αψύχου σαρκός; Πρόδηλον οὖν, ὅτι γέγονεν ἄνθρωπος ὁ Μονογενής, οὐκ ἄψυχόν τε καὶ ἄνουν σῶμα λαβών, εμψυχωμένον δὲ μᾶλλον ψυχῇ καὶ λογικῇ, καὶ τελείως ἐχούσῃ κατά γε τὸν αὐτῇ πρέποντα λόγον. Καὶ ὥσπερ οἰκειοῦται πάντα τὰ τοῦ ἰδίου σώματος, οὕτω καὶ τὰ τῆς ψυχῆς. Ἔδει γὰρ αὐτὸν διὰ παντὸς ὁρᾶσθαι πράγματος σαρκικού καὶ ψυχικοῦ δι' ἡμᾶς γεγονότος. Εσμὲν δὲ καὶ ἡμεῖς ἐκ ψυχῆς λογικῆς τε καὶ σώματος. Ωσπερ δὲ οἰκονομικῶς συγκεχώρηκε τῇ ἰδίᾳ σαρκὶ καὶ παθεῖν ἔσθ' ὅτε τὰ ἴδια, οὕτω πάλιν καὶ τῇ ψυχῇ συνεχώ ρησε τὰ οἰκεῖα παθεῖν· καὶ τὸ τῆς κενώσεως μέτρον τετήρηκε πανταχοῦ, καίτοι Θεὸς ὢν φύσει, καὶ ὑπὲρ πᾶσαν τὴν κτίσιν. Παρατίθεται δὲ τὸ ἴδιον πνεῦμα τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, τουτέστι τὴν ἐνωθεῖσαν αὐτῷ ψυχήν, ἵνα ἡμᾶς καὶ διὰ τούτου πάλιν εὐεργετήσῃ. Πάλαι μὲν γὰρ ἀπαλλαττόμεναι τῶν σωμάτων ἐν τοῖς ὑπὸ χθόνα μυχοῖς αἱ τῶν ἀνθρώπων ψυχαὶ κατεπέμ πουπο, πληροῦσαι τὰ τοῦ θανάτου ταμιεία. Επειδή δὲ Χριστὸς τὸ ἴδιον Πνεῦμα παρέθετο τῷ Πατρὶ, καὶ ταύτην ἡμῖν ἐνεκαίνισε τὴν ὁδόν. Βαδιούμεθα γὰρ οὐκ εἰς ᾅδου ποθὲν, εψόμεθα δὲ μᾶλλον· καὶ κατὰ Luc. xxiv, • Joan. x1, 27. * Joan. xvII, 1. * Matth. xxvi, 27.

PANOPLIA DOGMATICA. -TIT. XIV. τοῦτο αὐτῷ τῷ πιστῷ κτίστῃ τὰς ἑαυτῶν παρατιθέ- carceres demittcbantur, mortis receptacula illic μενος ψυχὰς, ἐν ἐλπίσιν ἐσμὲν ἀγαθαῖς· ἐγερεῖ γὰρ impletura: at vero posteaquam Christus spiritum ἅπαντας ὁ Χριστός. suum in manus Patris commendavit, etiam hanc existimare, hæc ita habere, hoc est, imaginari ad inferos, sed dicem nostrum pone subsequimur, animisque nostris illi veluti fido conditori commissis, tantisper bona spe vivimus quoad Christus universos tandem ad vitam revocabit. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ περὶ ἐνανθρωπήσεως λόγου. Ταῦτα τὴν ᾿Απολλιναρίου ματαιολογίαν ἐλέγχει, ὃς ἀντὶ νοῦ τὸν Θεὸν Λόγον ἐνοικῆσαι λέγει τῇ προσληφθείσῃ σαρκί. Εἰ γὰρ οὐκ εἶχεν ἀνθρώπινον νοῦν ἡ ἀναληφθεῖσα φύσις, Θεὸς μὲν ἦν ὁ πρὸς διά βολον ἀγωνισάμενος, Θεὸς δὲ ὁ τὴν νίκην ἀναδυσά μενος. Θεοῦ δὲ γενικηκότος, ἐγὼ μὲν οὐδὲν ἀπωνάμην τῆς νίκης, ὡς οὐδὲν εἰς ταύτην εἰσενεγκών, ἀλλὰ γὰρ τῆς ἐντεῦθεν εὐφροσύνη; γεγύμνωμαι ἐπὶ τροπαίοις γαυριῶν ἀλλοτρίοις, αὐχεῖ δὲ ὁ διάβολος, και κομπάζει, καὶ μέγα φρονεῖ, καὶ σεμνύνεται, ὡ; Θεῷ παλαίσας, καὶ ὑπὸ Θεοῦ ἡττηθείς. Μέγα γὰρ αὐτῷ καὶ τὸ ἡττηθῆναι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Απολογίαν ἔχουσιν οἱ ἁμαρτάνοντες, εἰ ὡς ἀσθενῆ τὸν νοῦν οὐκ ἀνέλαβεν ὁ Θεὸς Λόγος. Εἰ γὰρ οὐκ ἦν ἐν τῷ προσλήμματι νοῦς ἀνθρώπινος, ὁ Θεὸς δὲ ἀντὶ νοῦ ὑπάρχων τὰ τῷ νῷ ἐνήργει προσήκοντα, Θεὸς μὲν ἦν ὁ τῷ σώματι συμπεινήσας, Θεὸς δὲ ὁ διψήσας, καὶ κοπιάσας, καὶ καθευδήσας, καὶ λυπηθείς, καὶ δειλιάσας, καὶ πάντα τἄλλα τὰ ἀνθρώπινα ὑπομείνας παθήματα. Εἰ Θεὸς δὲ ὁ παλαίσας, καὶ νικήσας, ἐγὼ μὲν τῆς νίκης ἐστέρημαι, Θεὸς δὲ ὁ τὴν δικαιοσύνην άπασαν κατορθώσας. Οἱ τοῦτο δὲ λέγοντες πρῶτον μὲν ἀτονίαν τῷ Θεῷ λόγῳ προσάπτουσιν οὐ τὴν τυχούσαν, είπερ, ὡς φασιν, οὐχ οἷός τε ἦν, τοῦ τοῦ τοῦ ἀνθρωπείου συνόντος, δικαιώσαι τὸν ἄνε θρωπον ~ ἔπειτα δὲ καὶ πᾶσι τοῖς ἁμαρτάνουσι, καὶ τοὺς θείους παραβαίνουσι νόμους ἀπολογίας ὑπα νοίγουσι θύραν. Εἴπωσι γὰρ ἂν εἰκότω; πρὸς τὸν τῶν ὅλων Θεὸν, Οὐκ ἀσύγγνωστα, ὦ Δέσποτα, περ πλημμελήκαμεν, οὐδὲ τιμωρίας άξια, νοῦν ἡγεμόνα λαβόντες ἀσθενῆ, καὶ φυλάττειν τοὺς σοὺς οὐ δυνά μενον νόμου;. Καὶ σὺ δὲ αὐτὸς, ὦ Δέσποτα, ἐν σαρκὶ παραγεγονώς σάρκα μὲν τὴν ἡμετέραν ἀνέλαβες, τὸν δὲ νοῦν ὡς τῆς ἀρετῆς τὴν κτῆσιν κωλύοντα, Ejusdem ex oratione de humanitate a Verbo assumpta,. llæc stultas Apollinarii nugas coarguunt, qui mentis loco Deum Verbum in carne assumpta dicit nhabitare. Nisi enim mentem humanam habuisset assumpta natura, Deus fuisset is, qui cum diabulo decertasset, Deus victoriam reportasset. Ex qua quidem victoria Dei nibilego emolumenti perciperem, quippe qui nihil ad eam contulissemn. Quin etiam nihil inde lætitiæ degustarem, cum alienis tropæis gauderem, Jani vero et diabolus exsultaret, et gloriaretur, sibique ipse plas eret, et plauderet, qui cuin Deo luctatus esset, et a Deo victus fuisset. Praeclarum enim foret illi a Deo vel superari. Ex eadem oratione.· Excusationem haberent peccatores, si Deus Verbum mentem utpote imbecillam non suscepisset. Si enim assumptæ carni mens humana non inerat, sed Deus ea quæ mentis sunt, exsequebatur, Deus in corpore esuriebat, Deus sitiebat, Deus defatigaba tur, Deus dormiebat, Deus tristabatur, Deus pavebat, Deus denique reliquas omnes affectiones sustinebat, Quod si Deus ipse certavit et vicit, ego victoria privatus sum, Deus autem justitiam cinem peregit. Qui hæc loquuntur, primum non exiguam Deo Verbo tribuunt infirmitatem, siquidem, ut ipsi asserunt, non poterat humana mente suscepta hominem justum efficere. Deinde omnibus peccantibus divinasque leges violantibus excusationis aditum patefaciunt. Sic enim nec immerito Deum omnium alloquantur: Domine, nos non admisimus ea quibus venia non debeatur, aut quæ supplicio digna sint, cum mentem, cujus ductu regimur, imbecillam acceperimus. quæ leges tuas observare non potest. At tu quideų, ipse, Domnine, in carne adveniens, carnein quider. nostram suscepisti, mentem vero, quæ assequendæ virtuti affert impedimentum, et peccati dolo fatu in carne mentis munere functus es, et hoc modo justitiam implevisti, hoc modo peccatum superasti, Deus enim es, et voluntate, quod vis, exsequeris, et nuiu res conficis. Nos auten, qui mentem habemus, quam tu accipere noluisti, necessario peccatis cedimus, cum vestigia tua sequi nequeamus. Quid enim bumana est mens, si cum Dei virtute, et cum Dei sapientia, et luce, et justitia, et vita, et aliis essentiæ tuæ dotibus, quæ tanquam radii et faces ex natura tua fulgent, conferatur? Hæc merito dicere poterunt qui peccato sibi serviendum judicarunt, si vere Deus Verbum hominém mentis expertem assumpsit, et hoe modo vitandi peccati rationem invenit. καὶ τῆς ἁμαρτίας τὴν ἀπάτην ῥᾳδίως ὑποδεχόμενον y cile succumbit, rejecisti, et accipere recusasti, et ἀπέρριψας, καὶ λαβεῖν οὐκ ἠνέσχου, γέγονας δὲ ἀντὶ νοῦ τῇ σαρκὶ, καὶ τούτῳ τῷ τρόπῳ τὴν δικαιοσύνην κατώρθωσας, τούτῳ τῷ τρόπῳ τὴν ἁμαρτίαν νενίκηκας. Θεὸς γὰρ ὑπάρχεις, βουλῇ τὸ δοκοῦν ποιῶν, νεύματι κατασκευάζων τὰ πράγματα. Ἡμεῖς δὲ τὸν ἀνθρώπινον νοῦν ἔχοντες, ἂν ἀναλαβεῖν οὐκ ἠθέλησας, ἀναγκαίως ὑπὸ τὴν ἁμαρτίαν τυγχάνομεν, τοῖς· σοῖς ἴχνεσιν ἀκολουθῆσαι οὐκ ἰσχύσαντες. Τί γὰρ νοῦς ἀνθρώπινος πρὸς Θεοῦ δύναμιν, καὶ σοφίαν, καὶ φῶς, καὶ δικαιοσύνην, καὶ ζωὴν, καὶ τὰς ἄλλας τῆς σῆς οὐσίας ενεργείας, αἱ καθάπερ ἀκτῖνες καὶ λαμπηδόνες· ἐκ τῆς σῆς ἀνίσχουσι φύσεως; Ταῦτα ἂν εἴποιεν εἰκότως οἱ τῇ ἁμαρτίᾳ δουλεύειν αίρουμενοι, εἴπερ ἀληθῶς ὁ Θεὸς Λόγος ἄνουν ἔλαβεν ἄνε Ορωπον, τούτῳ τῷ τρόπῳ τὸ ἀναμάρτητον μηχανησάμενος.

Ex eadem oratione. Sed jam istorum nugas in præsenti omittamus. Nos vero ad propositum argumentum revertamur, alque demonstremus necessariam fuisse Servatoris nostri incarnationem. Quia enim totus homo deceplus fuerat, totusque sub peccatum deciderat, et ante ipsum corpus mens errorem admiserat; namque antea mentis consensus peccatum delineat, deinde id corpus per suam actionem figurat, merito Christus Dominus lapsam naturam erigere volens, utrique simul manum porrigit, et jacenten erigit, carnem, inquam, ac mentem, quæ ad Creatoris imaginem facta fuit. Est enim mens invisibilis, incontemplabilis, impervia et incomprehensibilis, neque se ipsam cognoscens, et insuper incircumscripta: et si cogitationum phantasiam spectamus, ducatu et potestate pradita, artibus et scientiis ornata, parva quaedam ac nova creatrix, vel, ut verius dicam, Creatoris iuitatrix, regina creaturæ visibilis, vel regis imago, tributa de terra colligens, ex mari, atque aere, ex sole ac luna et stellis, ex cœlo et nubibus, ex ovibus, bobus, aliisque pecu⚫ dibus; imo vero omnium fructus carpens: ejus enim gratia visibilia cuncta sunt facta: nam Deus horum nou est indigus. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. ᾿Αλλὰ τὴν μὲν ἀδολεσχίαν ἐκείνων καταλίπωμεν ἐπὶ τοῦ παρόντος· ἡμεῖς δὲ ἐπὶ τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν ἐπανέλθωμεν, καὶ δείξωμεν τὴν τοῦ Σωτῆ ρος ἡμῶν οἰκονομίαν ἀναγκαίως γεγενημένην. Επειδὴ γὰρ ἅπας ὁ ἄνθρωπος ηπατήθη, καὶ ἅπας ὑπὸ τὴν ἁμαρτίαν ἐγένετο, καὶ πρὸ τοῦ σώματος δὲ τὴν ἀπάτην ὁ νοῦς ὑπεδέξατο· ἡ τοῦ νοῦ γὰρ πρότερον συγκατάθε σις τὴν ἁμαρτίαν σκιαγραφεί, εἶθ' οὕτως διὰ τῆς ἐνερ γείας τὸ σῶμα ταύτην μορφοί, εἰκότως ὁ Δεσπότης Χριστὸς τὴν πεπτωκυίαν φύσιν ἀναστῆσαι βουλόμενος, πᾶσι χεῖρα ὀρέγει, καὶ κειμένὴν ἐγείρει την σάρκα, φημὶ, καὶ τὸν νοῦν, ὃς ἐγεγόνει κατ' εἰκόνα τοῦ Κτίσαντος· ἀόρατός τε γάρ ἐστι, καὶ ἀθέατος, ἀνέφε β εκτός τε καὶ ἀκατάληπτος, οὐδ᾽ ἑαυτὸν ἐπιστάμενος, πρὸς δὲ τούτοις καὶ ἀπερίγραφος· εἴπερ εἰς τὴν τῶν λογισμῶν ἀποβλέψαιμεν φαντασίαν, ἡγεμονία τε καὶ ἐξουσίᾳ τετιμημένος, τέχναις καὶ ἐπιστήμαις κεκο σμημένος, βραχύς τις καὶ νέος δημιουργός, ή, τό γε ἀληθέστερον εἰπεῖν, τοῦ Δημιουργοῦ μιμητής, βασιλεὺς τῆς ὁρωμένης κτίσεως, ή βασιλέως εἰκών, φόρους συλλέγων ἐκ γῆς, ἐκ θαλάττης, ἐξ ἀέρος, ἐξ ἡλίου καὶ σελήνης καὶ ἀστέρων, ἐξ οὐρανοῦ καὶ νεφῶν, ἐν προβάτων καὶ βοῶν καὶ τῶν ἄλλων κτηνῶν, μᾶλλον δὲ πάντας αὐτῶν τοὺς καρποὺς δρεπόμενος· δι' αὐτὸν γὰρ ἐγένετο τὰ ὁρώμενα· Θεὸς γὰρ τούτων ἀπροσδεής. ' Ούκουν ήτίμασε τὸν οὕτω τίμιον, τὸν θεραπείας δεόμενον· οὐδὲ τὸ φθειρόμενον, καὶνόσῳ καὶ γήρᾳ δου λεῦον καὶ θανάτῳ ἀνέλαβε, τὸ δὲ λογικὸν καὶ ἀθάνατον καὶ κατ' εἰκόνα γεγενημένον ὑπερείδε, καὶ ταῦτα κακώς, ὡς φασι,διακείμενον· ἀλλὰ πᾶσαν τὴν φύσιν παλαιωθεί σαν ενεοποίησε. Καὶ τὸ μὲν αὐτῆς καινὸν ἀπειργάσατο, τὸ δὲ πεπαλαιωμένην καὶ διεφθαρμένον ἀνία τιν εἴασε; καὶ ταῦτα τιμιώτατον ὑπάρχον, καὶ ἀθανασία τετιμημένον, καὶ λόγῳ- κεκοσμημένον, καὶ τῆς τῶν νοητῶν μοίρας τυγχάνον· τῶν ἀτοπωτάτων γὰρ τὸ μὲν σῶμα τὸ πήλινον, καὶ χοϊκὸν, καὶ πάθεσι συνεχ ζευγμένον, καὶ προσληφθῆναι, καὶ ἀναληφθῆναι, καὶ ἐκ δεξιῶν τῆς μεγαλωσύνης καθιδρυνθῆναι· τὸν δὲ νοῦν τὸν ἀόρατον, τὸν ἀθάνατον, τὸν ἡγεμόνα του ζώου, τὸν κατ' εἰκόνα θείαν γεγενημένον, τὸν ἀφθαρ σίᾳ τετιμημένον, τὸν τοῦ σώματος ἡνίοχον καὶ κατ βερνήτην καὶ μουσικόν, δι᾿ ἂν οὐκ ἄλογος ἡ ἀνθρω πεία φύσις, ἀλλὰ σοφίας καὶ τέχνης καὶ ἐπιστήμης Non ergo contempsit tam pretiosam partem medela egentem; morboque et senecta corruptam mortique mancipatam humanitatem non ita assumpsit, ut partem ipsius rationalem et immortalem atque ad imaginem suam factam despexerit; praesertim quia male, ut aiunt, se habebat: sed universam naturam antiquatam renovavit. Anne enim partem ejus novam fecisset, illam vero, quæ. inveterata erat et corrupta, sine remedio esse sivisset? cum præsertim pars hæc pretiosissima esset, et immortalitate pollens, et rationis usu exornata, et ad intellectualium ordinem pertinens. Absurdissimum quippe fuisset, corpus luteum et pulvereum, et passionibus implicitum sibi assumere atque adjungere, et in dextera majestatis collocare: mentem vero invisibilem, immortalem, animantis rectricem, ad Dei faclam imaginem, incorruptibilitate praeditam, corporis veluti aurigam, gubernatricem, et quasi concentu temperantem, per quam humana natura non ἀνάπλεως, τοῦτον ἀπερρίφθαι κάτω, καὶ τῆς τύο est brula, sed sapientia, artibus et quavis peritia abundat: hanc, inquam, mentem ad inferiorem gradum deprimi, nec parem saltem cum corpore honorem participare; cum tamen ejus causa corpus rationalis creatura evaserit; cum ejusdem causa datæ fuerint leges ac prophetiæ; per quam funt certamina, luctæ, victoriæ, laudationes, coronæ; per quam corpus cum ea decertans, præmium laborum consequitur colorum regnum; ob quam ipse quoque Servatoris nostri adventus contigit, et incarnationis peractum mysterium est. Non enim pro rebus animæ ac mentis expertibus, aut pro jumentis insipientibus, aut lapidibus inaninis, sed pro hominibus immortalem in se animam incolentem obtinentibus, cruciatus pertulit salutares. σώματος μὴ μεταλαγχάνειν τιμῆς· δι' δν τὸ σῶμα τῆς λογικῆς ἐγένετο κτίσεως· δι᾿ ἂν νομοθεσίαι, καὶ προφητείαι· δι᾿ ὃν ἀγῶνες, καὶ πάλαι, καὶ νίκαι, καὶ ἀναῤῥήσεις, καὶ στέφανοι· δι᾿ ἂν καὶ τὸ σῶμα το συναθλοῦν, ἆθλον τῶν πόνων ἔχει τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν· δι᾿ ἂν καὶ αὐτὴ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἡ παρουσία γεγένηται, καὶ τὸ τῆς οἰκονομίας έπραγματ τεύθη μυστήριον· οὐ γὰρ ὑπὲρ ἀψύχων ἢ ἀνοήτων τὰ σωτήρια κατεδέξατο πάθη, οὐδ᾽ ὑπὲρ ἀλόγων κτηνῶν ἢ λίθων ψυχῆς ἐστερημένων, ἀλλ' ὑπὲρ ἀν θρώπων ψυχὴν ἀθάνατον ἔνοικον κεκτημένων.

TIT. XIV. "Ετι κατὰ ᾿Απολλιναριστῶν τοῦ Δαμασκηνοῦ. & Item adversus Apollinaristas Damasceni. Cap. 2. Κεφάλ. πρ. Θεὸν τέλειον καὶ ἄνθρωπον τέλειον λέγοντες τὸν Χριστόν, πάντως πάντα δώσομεν, τά τε τοῦ Πατρὸς φυσικά, τά τε τῆς Μητρός· γέγονε γὰρ ἄνθρωπος, ἵνα τὸ νικηθὲν νικήσῃ. Οὐκ ἀδύνατος γὰρ ἦν ὁ τὰ πάντα δυνάμενος, καὶ τῇ παντοδυνάμῳ αὐτοῦ ἐξουσίᾳ καὶ δυνάμει ἐξελέσθαι τοῦ τυραννοῦντος τὸν ἄνθρωπον· ἀλλ᾽ ἦν ἐγκλήματος τῷ τυραννοῦντι ὑπόθεσις, ἄνθρωπον νικήσαντι, καὶ ὑπὸ Θεοῦ βιασθέντι. Αὐτὸν οὖν τὸν πεσόντα νικητὴν ἀναδείξαι βουληθεὶς ὁ συμπαθής Θεὸς καὶ φιλάνθρωπος, ἄνθρωπος γίνεται τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον ἀνακαλούμενος. Assumpta natura humana, ut ipsa in Christo victrix fieret diaboli. Quandoquidem Christum perfectum Deum ac perfectum hominem dicimus, plane omnia quæ tum Patri, tum Matri naturalia sunt, ei tribuamus. Homo quippe factus est, ut quod victum fuerat vinceret. Ilaud enim ejus imbecillitatis erat ille, qui omnia potest, quin omnipotenti sua virtute hominem ex tyranni dominatu eripere valeret. Verum tyrannus querele occasionem habuisset, si postquam hominem ipse vicerat, illata vi a Deo spoliatus esset. Quocirca Deus pro sua misericordia, et erga homines benevolentia, homo fit, quo sinile similis opera instauret. Assumpla anima atque mens humana, contra Οτι δὲ λογικὸν καὶ νοερὸν ζῶον ὁ ἄνθρωπος, οὐδεὶς ἀντερεῖ· πῶς οὖν ἄνθρωπος γέγονεν, εἰ σάρκα - Apollinaristas. Quod autem homo sit animal raἄψυχον ἢ ψυχὴν ἄνουν ἔλαβεν; Οὐ τοῦτο γὰρ ἄνθρω πος. Τί δὲ καὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως ἀπωνάμεθα, του πρωτοπαθήσαντος μή σεσωσμένου, μηδὲ τῇ συναφείᾳ τῆς θεότητος ἀνακεκαινισμένου τε καὶ νενευ ρωμένου; Τὸ γὰρ ἀπρόσληπτον, ἀθεράπευτον. Ανα λαμβάνει τοίνυν ὅλον τὸν ἄνθρωπον, καὶ τὸ τούτου κάλλιστον, ὑπὸ ἀῤῥωστίαν πεσὸν, ἵνα ὅλῳ τὴν σω τηρίαν χαρίσηται· νοῦς δὲ ἄσοφος, ἐστερημένος γνώσεως, οὐκ ἂν εἴη ποτέ. Εἰ γὰρ ἀνενέργητος καὶ ἀκίνητος, καὶ ἀνύπαρκτος πάντως. tione et intelligentia præditum, nemo ierit inficias. Quinam igitur factus est homo, si carnem inanimatam, aut expertem mentis animam suscepit? Hoc enim nequaquam homo est. Quid vero rursumu ex assumpta ab eo humanitate emolumenti ad nos rediit, si illi qui primario contraxit labem, salus allata non est; neque id actum fuit, ut per conjunctionem cum divinitate innovaretur, et robur obtineret? Nain curatum non fuit, quod assumptum non est; quapropter totum hominem assumpsit, fuerat, ut toti salutem largiretur. Nulla porro ¡llamque adeo ipsius partem quæ obnoxia morbo mens usquam fuerit, quæ sapientia et cognitione destituta sit. Nam si iners et sine motu, nulla prorsus ratione exsistit. Τὸ οὖν κατ' εἰκόνα ἀνακαινίσαι βουλόμενος δι Θεός Λόγος, γέγονεν ἄνθρωπος. Τί δὲ τὸ κατ' εἰκόνα, εἰ μὴ ὁ νοῦς; Τὸ κρεῖττον οὖν παρεῖς, τὸ χεῖρον ἀνέλαβε; Νοῦς γὰρ ἐν μεταιχμίῳ ἐστὶ Θεοῦ καὶ σαρκός, τῆς μὲν ὡς σύνοικος, τοῦ Θεοῦ δὲ, ὡς εἰσ κών. Νοῦς οὖν νοἱ μίγνυται, καὶ μεσιτεύει ὁ νοῦς Θεοῦ καθαρότητι καὶ σαρκὸς παχύτητι· εἰ γὰρ ψυχὴν ἄνουν ὁ Κύριος· ἀνέλαβεν, ἀλόγου ζώου ψυχὴν ἀνέλαβεν. Mens ir homine τὸ κατ' εἰκόνα Verbi et carnis media. Itaque Deus Verbum id quod ad sui imaginem erat instaurare volens, factus est homo. Quid vero illud fuit quod esset ad imaginem, præterquain mens? Itane omisso potiori, quod deterius erat assumpsit! Mens siquidem in Dei et carnis meditullio est: carnis nimirum, ut contubernalis; Dei autem, ut imago. Mens itaque menti jungitur, atque inter Dei puritatem et carnis crassitiem intercedit. Nam si Dominus animam mente vacuam assumpsit, bruti utique animam assumpsit. Εἰ δὲ σάρκα γενέσθαι ὁ εὐαγγελιστὴς ἔφη τὸν Λόγον, ἰστέον ὡς παρὰ τῇ ἁγίᾳ Γραφῇ, ποτὲ μὲν ψυχὴ λέγεται ὁ ἄνθρωπος, ὡς τά· Ἐν ἑβδομήκοντα πέντε ψυχαῖς εἰσῆλθεν Ἰακὼν εἰς Αἴγυπτον· ποτὲ δὲ σὰρξ, ὡς τό· "Οψεται πᾶσα σὰρξ τὸ σω τήριον τοῦ Θεοῦ. Οὐ σὰρξ τοίνυν ἄψυχος, οὐδὲ ἄνου;, ἀλλ' ἄνθρωπος γέγονεν ὁ Κύριος. Φησὶ γοῦν αὐτό;· Τι με δέρεις ἄνθρωπον, ὃς τὴν ἀλήθειαν ὑμῖν λ8λάληκα; 'Ανέλαβε τοίνυν σάρκα ἐψυχωμένην ψυχή λογικῇ τε καὶ νοερᾷ, ἡγεμονικῇ μὲν τῆς σαρκός, ἡγεμονευομένῃ δὲ ὑπὸ τῆς τοῦ Λόγου θεότητος. Apollinaristarum objectio solvitur. Anima et caro pro homine in Scriptura. Quod si evangelista Verbum carnem factum fuisse dixit, sciendum est in sacra Scriptura animam nonnunquam hominem appellari, ut in illo loco: In septuaginta quinque animabus ingressus est. Jacob in Ægyptum. Nonnunquain item carnem, ut est illud: Videbit omnis caro sulutare Dei. Ac proinde Dominus, non caro inanima, nec mente vacua, sed homo factus est. Ait quippe ipse: Quid me, cadis, hominem qui veritatem loculus sum vobis'? 'Assumpsit igitur carnem anima rationali et intelligente animatam, quæque, sicut carnis principatum tenebat, ita rursus divinitati parebat, ab eaque regebatur. Greg. Naz. carm. senar. adv. Apollin., epist. ad. Cled. et alibi. 1зa. XL, 5; Luc. m, 6. 5 Joan. vin, 40. 'Greg. Naz. Ad Cledon. κανι, 27, ap. LXX; Act. vi, 14. • Gen.

Ex scholiis Anastasii. Calumniantur Apollinaristæ tum beatu³n Athanasium, tum Julium Romæ pontificem. Athanasium quidem, quod ad Jovianum in-peratorem scripserit Filium unum esse, non duas naturas,unamadorandam, et alteram non adorandam, sed Dei Verbi unam esse naturain, quæ carnem assumpserit, adoranďaque sit cum ipsa carne. Jalium vero Romæ pontificem, quod ad Dionysium scripserit ad hunc modum: Necesse enim est, ut qui duas asserunt esse naturas, unam quidem adorent, alteram autem non adorent. Quod si in mortem Domini baptizamur, unam confitemur esse naturam impatibilis divinitatis, et patililis humanitatis. Αt Timotheus Polemouis disAt „cipulas, qui quidem Polemon Apollinarium habuit præceptorem, librorum Apollinarii conscripsit indicem, et lias epistolas, in quibus reperiuntur haec duo, quæ dicta sunt, in ipso judice ipse ApulliMario ascripsit: TITULUS XV. Adversus Nestorianos, sancti Cyrilli ex sancti Symboli interpretatione. ' Ἐκ τῶν σχολίων Αναστάσεως. Συκοφαντοῦσιν οἱ ᾿Απολλιναρισταὶ τόν τε μακά. ριον Αθανάσιον, καὶ Ἰούλιον τὴν Ῥώμης· Αθανά στον μὲν, ὡς γράψαντα προς Ιουβιανὸν τὸν βασίλειον εἶναι οἱ δύο φύσεις τὸν ἕνα Υἱὸν, μίαν προσκυνητὴν, καὶ μίαν ἀπροσκύνητον, ἀλλὰ μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένην, καὶ προσκυνουμένην μετὰ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ μια προσκυνήσει· τὴν δὲ Ῥώμης Ιούλιον, ὡς γράψαντα πρὸς Διονύσιον τὸν ἐπίσκοπον οὕτως· Ανάγκη γάρ δύο λέγοντας φύσεις, τὴν μὲν προσκυνεῖν, τὴν δὲ μὴ προσκυνεῖν. Εἰ δὲ εἰς τὸν θάνατον τοῦ Κυρίου βαπτιζόμεθα, μίαν όμου λογοῦμεν φύσιν τῆς ἀπαθοῦς θεότητος, καὶ τῆς πιο θητῆς ἀνθρωπότητος. Τιμόθεος δὲ ὁ μαθητής Πολέ μωνος μαθητοῦ ᾿Απολλιναρίου, ὁ τὸν πίνακα τῶν λόγων Απολλιναρίου συντάξας, καὶ τὰς ἐπιστολὰς ταύτας, ἐν οἷς εὑρίσκονται τὰ προῤῥηθέντα δύο ῥητὰ, τῷ δηλωθέντι πίνακι ενέγραψε, καὶ τοῦ Ἀπηλ λιναρίου εἶναι καὶ ταύτας ἐντεῦθεν ἀνωμολόγησεν. Qui Christum in duos filios dividunt, audentque dicere Deum Verbum sibi ex semine Davidis hominem adjunxisse, eique gloriam, et honorem, adoptionis dignitatem tribuisse, atque ita eum præparasse, ut crucem sustineret, et moreretur, et revivisceret, et in calumniascenderet, et sederet ad dexteram Patris, ut ab omnibus rebus procreatis adoretur, et Dei nomine honores percipiat, isti duos c primum alios constituunt, deinde mysteri vium - insipienter invertunt. Non enim ex hominibus Deus · factus est Christus, sed cum Deus esset Verbum factum est caro, id est, homo, & exinanisse dicitur seipsum, quod ante exinanitionem in nalura propria uti Deus plenitudinem haberet. Neque enim ex co quod inane esset, plenum evasit. Εxinauivit semetipsum ex divina sublimitate et immgusa gloria, non aulemn homo humilis et abjectus exsistens exaltatus et gloria affectus est. Servi formam suscepit, ut qui liber esset, non autem ut servus ad libertatis gloriam ascendit. Ejusdem coacervatio dictorum evangelicorum et apostolorum, quibus Christum esse Deum, non aulem 'undum hominem, comprobatur. Hæc autem coacervatio ex Thesauro cum delectu deprompta est. Cum autem natus esset, Jesus in Bethleemi Juduæ. Natus est in Bethleem Judææ, qui ex radice desse. At per unume prophetis de ipso loquitur Deus et Pater: Et tu, Bethleem, domus Ephrata, non minima es in millibus Juda: ex te enim exibit qui sit princeps in Israele. Et exitus ejus a principio ex dicbus sæculi ". Quomodo igitur, qui in Bethleem Judææ natus est a principio sæculi, exitum, id est, exsistendi principium habere dicitur, præserim cum extremis saeculi temporibus halus sit? Deus ergo mimirum est Christus. Εἰ εἰ * Matth. 11, 1. • Mich. v, 2; Mattir. 1, 6. ΤΙΤΛΟΣ ΙΕ Κατὰ Νεστοριανῶν τοῦ ἐν ἁγίοις Κυρίλλου ἐπ τῆς ἑρμηνείας τοῦ ἁγίου Συμβόλου. Οἱ τὸν Χριστὸν εἰς υἱοὺς μερίζοντες δύο, καὶ τολ μῶντες λέγειν, ὅτι τὸν ἐκ σπέρματος τοῦ Δαβὶδ ἄν θρωπον ἑαυτῷ συνήψεν { Θεὸς Λόγος, καὶ μετέδωκεν αὐτῷ τῆς ἀξίας, καὶ τῆς τιμῆς, καὶ τοῦ τῆς υἱότη τος ἀξιώματος, καὶ παρεσκεύασεν αὐτὸν ὑπομεῖναι σταυρὸν, καὶ ἀποθανεῖν, καὶ ἀναβιώναι, καὶ ἀνελθεῖν εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ › αθίσαι ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρός, ἵνα προσκυνῆσαι παρὰ τάσης κτίσεως, ἀναφορά Θεοῦ δεχόμενος τὰς τιμὰς, πρῶτον μὲν υἱοὺς πρεσβεύουσι δύο, εἶτα τοῦ μυστηρίου τὴν δύναμιν ἀντιστρέφουσιν ἀμαθῶς. Οὐ γὰρ ἐξ ἀνθρώπων Θεὸς γέ γονεν ὁ Χριστὸς, ἀλλὰ Θεὸς ὢν ὁ λόγος γέγονε τὰρξ τουτέστιν ἄνθρωπος. Κεκενώσθαι λέγεται, ὡς πρὸ τῆς κενώσεως τὸ πλῆρες ἔχων ἐν ἰδίᾳ φύσει, καθό νοεῖται Θεός. Οὐ γὰρ ἐκ τοῦ κενὸς εἶναι εἰς τὸ πλή ρες ἀνέβη. Εταπείνωσεν ἑαυτὸν ἐξ ὑψωμάτων θεί κῶν καὶ ἀῤῥήτου δόξη;· οὐ ταπεινὸς ὢν ἄνθρωπος ὑψώθη δεδοξασμένος. Ελαβε δούλου μορφήν, ὡς ἐλεύθερος, οὐχὶ δοῦλος ὢν εἰς τὴν τῆς ἐλευθε ναι ἀνεπήδησε δόξαν. Τοῦ αὐτοῦ συλλογὴ ῥητῶν εὐαγγελικών τε και ἀποστολικῶν δεικνυόντων, ὅτι Θεός ἐστιν Χριστὸς, καὶ οὐ ψιλὲς ἄνθρωπος. Η δὲ συλλογὴ ἐκ τοῦ Θησαυροῦ κατ' ἐπιλογήν. Τοῦ δὲ Ἰησοῦ Χριστοῦ γεννηθέντος ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας. Γεγέννηται ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας ὁ ἐκ ρίζης Ιεσσαί. Φησὶ δὲ περὶ αὐτοῦ δι᾿ ἑνὸς τῶν προφητῶν ὁ Θεὸς, καὶ Πατήρ· Καὶ σύ, Βηθλεὲμ οἶκος τοῦ Εφραθᾶ, οὐκ ὀλιγοστὸς εἶ, τοῦ εἶναι ἐν χιλιάσιν Ἰούδα. Εκ σοῦ γὰρ ἐξελεύσεται του εἶναι ἄρχοντα ἐν Ισραήλ, καὶ αἱ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπ' ἀρχῆς ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος. Πῶς οὖν ὁ γεγεννη μένος ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας ἀπ᾿ ἀρχῆς αἰῶνος τὰς ἐξόδους ἔχειν λέγεται, τουτέστι τῆς ὑπάρξεως τὴν ἀρχὴν, καίτοι γεννηθεὶς ἐν ἐσχάταις τοῦ αἰῶνος

TIT. XV. enim erat, qui propter nos carnis ortum ex muliere subire voluit. καιροῖς; Θεό; οὖν ἄρα ὁ Χριστὸς, καὶ πρέποι ἂν congruit, quod in tempore est antiquissimum. Deus αὐτῷ τὸ τοῦ χρόνου πρεσβύτατον. Θεὸς ἦν δι' ἡμᾶ; σαρκικὴν ὑπομείνα; γέννησιν τὴν ἐκ γυναικός. Καὶ ἰδοὺ λεπρὸς προσελθὼν προσεκύνει αὐτῷ λέγων, Κύριε, εἰ θέλεις, δύνασαι με καθαρίσαι. Καὶ ἐκτείνας τὴν χεῖρα ψατο αὐτοῦ λέγων, Θέλω, καθαρίσθητι. Καὶ εὐθέως ἐκαθαρίσθη αὐτ τοῦ ἢ λέπρα. Τὸ ἐνεργεῖν δύνασθαι θεοπρεπῶς οὐκ ἴδιον ἀνθρώπου, αὐτῇ δὲ μᾶλλον ἔποιτο ἂν καὶ μόνη τῇ πάντων ἐπέκεινα φύσει. Ενεργεῖ δὲ οὕτω Χρισ στὸ;, οὐκ ἄρα ψιλός άνθρωπος καθ' ἡμᾶς, Θεὸς δὲ μᾶλλον ἐν ἀνθρωπεία μορφή. Οὕτω νοήσεις καὶ ἐπὶ τῆς πενθερᾶς Πέτρου, κἂν τοῖς ἀνέμοις ἐπιτιμῶν έρωτο, θαλάσσῃ τε καὶ ὕδασιν. "Οθεν καὶ οἱ θεσπέ - σιοι μαθηταί, καὶ θάλασσαν καὶ ἀνέμους ὑποκειμέ νους ὁρῶντες, τεθαυμάκασι λέγοντες, Ποταπός ἐστιν simplicis erat hominis, talis posse perâcere. Deus οὗτος; Οὐ γὰρ ἦν ἀνθρώπου ψιλοῦ τὸ τοιαῦτα δύνασθαι δρᾷν. Θεὸς οὖν ἄρα κατὰ ταὐτὸν καὶ ἄνθρω πως ὁ Χριστός. Τότε λέγει τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ. ῾Ο μὲν θερι σμὸς πολὺς, οἱ δὲ ἐργάται ὀλίγοι. Δεήθητε οὖν τοῦ Κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ὅπως ἐκβάλῃ ἐργάτας εἰς τὸν θε͵ ισμὸν αὐτοῦ. Καὶ προσκαλεσάμενος τοὺς δώδεκα μαθητὰς αὐτοῦ ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν κατὰ πνευμάτων ἀκαθάρτων, ὥστε αὐτὰ ἐκβάλλειν, καὶ θεραπεύειν πᾶσαν νόσον, καὶ πᾶσαν μαλακίαν. Οἶδεν ὄντα τοῦ θερισμοῦ Κύριον τὸν τῶν ὅλων· Θεόν. Αὐτοῦ γὰρ ἡ ἅλως ἡ νοητή, τουτέστιν ἡ ἀνθρωπότης· αὐτοῦ καὶ ὁ θερισμός. 'Αλλ' ιδού δεηθῆναι προστάξας τοῦ Κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ἑαυτὸν ἀπέδειξεν εὐθὺς ὄντα τοῦτο, ἐκβαλὼν τοὺς ἐργάτας, τουτέστι τοὺς ἁγίους ἀποστόλους, οἷς καὶ ἔδωκεν ἐξουσίαν κατὰ πνευμάτων ἀκαθάρτων, ὡς Θεός. Οὐ γάρ ἐστι τῶν τῆς ἀνθρωπότητος μέτρων διδόναι τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὴν ἐνέργειαν. Δέδωκε δὲ Χριστός. Εἶτα πῶ; οὐ φύσει τε καὶ ἀληθείᾳ ἐστὶ Θεός; Γέ γονε γὰρ σὰρξ ὁ Λόγος. Πάς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ αὐτὸν ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς. Πολλοὶ κέκληνται τῶν ἁγίων πρὸς τὴν τοῦ μαρτυρίου δόξαν, καὶ τετελείων και διά παθημάτων καὶ θανάτου, Χριστὸν ὡμολογηκότες. Αρ' οὖν ἐστεφάνωνται, διαβεβαιούμενοί τε καὶ λέγοντες ἄνθρωπον εἶναι κοινὸν αὐτὸν, ἢ μᾶλλον ὡς Θεὸν ταῖς ὁμολογίαις τετιμηκότες; Αλλ' ἔστι δήλον. Οἱ γὰρ τοῦτο ἀρνησάμενοι καὶ τῆς τοῦ μαρτυρίον δόξης ἀπώλισθον, καὶ αὐτοὺς εἰρήσουσιν ἀργούμενον ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως τὸν Χριστόν. Εἶτι πῶς οὐ Θεὸς ὁ τῇ τοῦ μαρτυρίου δόξῃ στεφανῶν τοὺς ὅτι τοῦτο ἐστιν ἀληθῶς ὁμολογοῦντας αὐτόν; Οὐκ ἀνέγνωτε ἐν τῷ νόμῳ, ὅτι ἐν τοῖς Σάββασιν «Π!ερεῖς ἐν τῷ ἱερῷ τὸ Σάββατον βεβηλοῦσι, καὶ ἀναίτιοί εἰσι; Λέγω δὲ ὑμῖν ὅτι τοῦ ἱεροῦ μεῖζόν εστιν ώδε. Ει βέβηλοῦντες τὸ Σάββατον οἱ ἱερεῖς ἀναί 5 οἱ εἰσιν, ὡς θεῷ προσάγοντες τὰς θεραπείας, πως τῶν ἐν τῷ ἱερῷ δρωμένων νοεῖται μείζων ἡ Χριστοῦ θεραπεία; 'Αλλ' ἔστι δῆλον. Οἱ μὲν ἐν νόμῳ σκια G Et ecce leprosus accedens adorabat eum dicens: Domine, si vis, potes me mundure. Et extensa nianu tetigit eum dicens: Volo, mundalor! Εt statim curata est lepra ejus 1. Sic agere, ut Deum decet, nou est hominis proprium. Sed eam potius et solam naturam sequitur, quæ rebus omnibus præstal. Sic autem Christus agit, non ergo simplex est homo, quales nos sumus, sed Deus in forma bumana. Sic etiam intelliges de socru Petri. Et cum ventos, et mare, et aquam increpuit, ex quo divini discipuli ventos et mare quiescere videntes admirali sunt, et dixerunt: Quis est hic 3? Non enim igitur idem atque hono Christus. Tunc dicit discipulis suis: Hessis quidem multa, operarii autem pauci. Rogate igitur Dominum messis, ut miltut operarios in méssem suam. Et cum advocasset duodecim discipulos suus, dedit éis potestulem adversus immundos spiritus, ut ejicerent eos, el curarent omuem morbum, et omnem infirmitatem ³. Novit esse Dominum méssis eum qui rerum est onl~ uium Deus. Ipsius enim est area intelligibilis, hoc est humanitas. Ipsius est et messis. Sed ecce, cum præcepisset ut orarent, Dominum messis, statim seipsum illum esse demonstravit, mittens operarios, hoc est sanctos apostolos, quibus dedit etiam potestatem in spiritus imreundos, tanquain Deus. Non est humanitatis mensuræ tribuere sancti Spiritus actionem. Tribuit autem Christus. Est igitur et natura et veritate Deus. Verbum enim caro factum est. Omnis qui confitebitur me coram hominibus, confieber et ego eum corum Patre meo, qui in calis est *. Multi sanctorum ad martyrii gloriam vocati sunt et evaserunt perfecti per cruciatus et mortem confitentes Christumn. Coronatine igitur sunt, affirmantes et dicentes, Christum esse communem hominem, an potius confessionibus suis eum ut Deum venerantes? Non est dubium, cum et illi qui id negarunt, martyrii gloriam amiserint, et se ne gatos invenient a Christo in die judicii. Quomodo igitur Deus non sit qui martyrii gloria coronat eos qui Deum ipsum esse vere confitentur? Nonne legistis in lege, quod in Sabbatis sacerdotes violant Subbatum, et sine culpa sunt? Dico autem vobis, quod templo major est hic *. Si sacerdotes Sabbatum violantes sine culpa sunt, quia Deo ministrant, quomodo iis quæ in templo fiunt, majus est Christi ministerium? Nonne quoniam illi in lege, et umbra, et exemplari cœlestium cultum exhibue - • Haith, vin, 2, 3. • Ibid. 27. ª Matth. ix, 57, 38; x, 1. * Matth. x, 32. Matth. x, 5.

EUTHIYMII ZIGABENI runt 3 Divi autem discipuli assidentes et ministrautes καὶ ὑποδείγματι τῶν ἐπουρανίων λελατρεύκασιν· οἱ © Christo majorem etiam glorianı habuerunt? Et si legis δὲ θεσπέσιοι μαθηταὶ προσεδρεύοντές τε καὶ λειτουρ cultu præstantior est is qui Christo exhibetur, cur γοῦντες τῷ Χριστῷ μείζονα καὶ τὴν δόξαν εἶχον. Καὶ non vere putetur Deus? εἰ τῆς ἐν νόμῳ λατρείας ἄμεινον τὸ λειτουργεῖν τῷ Χριστῷ, πῶς οὐκ ἂν νοοῖτο Θεὸς ἀληθῶς; Quod si ego, inquit, in Beelzebub ejicio dæmonia, filii vestri in quo ejiciunt? Propterea ipsi judices vestri erunt. Si in Christi nomine a demoniis vexatos curabant discipuli; pronuntiabant enim: In nomine Jesu Christi Nazareni; cùr non intelligilur esse Deus verus? Non enin hominis gloria el vis fuisset satis ad Satanam expugnandum. Quemadmodum zizania colliguntur, et igni comburuntur, sic etiam erit in consummatione sæculi. Mittet Filius homini angelos suos, et colligent ex regno ipsius omnia scandala, et facientes iniquitatem, et con. jicient eos in caminum ignis *. Scriptum est de Deo: Laudate Dominum, omnes angeli ejus ³. Non enim est angelus angeli; sed Dei potius sunt ominia. Quomodo igitur dixit de Fillo hominis: Millet angelot suos? Quia Deus est, sicut Dominus, habens angelos et cœlestes spiritus, qui serviunt ei. στελεῖ τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ; Θεὸς οὖν ἄρα ἐστὶν ὡς ἄνω πνευμάτων υπηρετούμενος. Venturus est enim Filius hominis in gloria Patris sui cum angelis suis. Ecce rursum angelos suos appellat coelestes spiritus. idque, cum dixisset, Filius hominis. Cum autem venerit Filius hominis in gloria sua, et omnes sancti angeli eum ipso, tunc sedebis in solio gloriæ suæ *. Num ut unus eorum hominum quales nos suinus sedebit Christus, ipsi astantibus omnibus angelis, atque ita mundum judicabit: Quf fieri id queat, cum scriptum sit unum esse legisla - torem et judicem? Deus ergo Christus qui et solium habet, et astantes angelos, et terram judicat in justitia. Εἰ δὲ ἐγὼ ἐν Βεελζεβούλ, φησίν, ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια, οἱ υἱοὶ ὑμῶν ἐν τίνι ἐκβάλλουσι; Διὰ τοῦτο αὐτοὶ κριταὶ ὑμῶν ἔσονται. Εἰ ἐν ὀνόματι Χριστοῦ τεθεραπεύκασι τοὺς δαιμονιῶντας οἱ μαθητ ταί· ἐφώνουν γὰρ, Εν ονόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Ναζωραίου· πῶς οὐκ ἂν νοοῖτο Θεὸς ἀληθής; Οὐ γὰρ ἂν ἐξήρκεσεν ἀνθρώπου δόξα καὶ δύναμις εἰς τὸ κατισχύσει τοῦ Σατανά. Ὥσπερ οὖν συλλέγεται τὰ ζιζάνια, καὶ πυρί κατακαίεται, οὕτω καὶ ἐν τῇ συντελείᾳ τοῦ αἰών νος ἔσται. 'Αποστελεῖ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου τους ἀγγέλους αὐτοῦ, καὶ συλλέξουσιν ἐκ τῆς Βασι λείας αὐτοῦ πάντα τὰ σκάνδα:α, καὶ τοὺς ποιοῦν τας τὴν ἀνομίαν, καὶ βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός. Περὶ Θεοῦ γέγραπται, Εὐλο γεῖτε τὸν Κύριον πάντες οἱ ἄγγελοι αὐτοῦ. Οἱ γὰρ ἄγγελος ἀγγέλου ἐστί, Θεοῦ δὲ μᾶλλον τὰ πάντα, Πῶς οὖν φησι περὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, ὅτι Απο Κύριος, δούλους ἔχων τοὺς ἀγγέλους, καὶ διὰ τῶν Μέλλει γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἔρχεσθαι ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ. Ἰδοὺ πάλιν ἀγγέλους αὐτοῦ φησι τὰ ἄνω πνεύματα, καίτοι λεγομένου Υἱοῦ ἀνθρώπου. *Οταν δὲ ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ δόξη αὐτοῦ, καὶ πάντες οἱ ἅγιοι ἄγγελοι μετ' αὐτοῦ, τότε καθίσει ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ. 'Αρα ὡς ἄνθρωπος τῶν καθ' ἡμᾶς εἰς κάθηται ὁ Χριστός, παρεστηκότων αὐτῷ πάντων τῶν ἀγγέλων, οὕτω τε κρινεῖ τὸν κόσ σμον; Εἶτα ποῖον ἂν ἔχῃ λόγον; Γέγραπται γάρ, ότι Εἰς ἐστιν ὁ νομοθέτης και κριτής. Θεὸς οὖν ἄρα ὁ Χριστὸς, ὁ ἐν δόξῃ Θεοῦ καὶ θρόνον ἔχων, καὶ παρ· εστῶτας ἀγγέλους, καὶ κρίνων τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοσύνῃ. Καὶ ὁ ἀρχιερεὺς, φησὶν, εἶπεν αὐτῷ, Ορκίζω σε κατὰ τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, ἵνα ἡμῖν εἴπῃς, εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστὸς, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησ σοῦς, Σὺ εἶπας. Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἀπάρτι ὄψεσθε Et princeps sacerdotum dixit ei: Adjuro te per Deum viventem, ut dicas nobis, si tu es Christus Filius Dei. Dicit ei Jesus: Tu dixisti. Amen dico vobis, amodo videbitis Filium hominis sedentem a dextris virtutis Dei, et venientem in nubibus cœl *. τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου καθήμενον ἐκ δεξιῶν τῆς Quomodo Filius hominis sedet a dextris virtutis Dei? Nonne quia, licet Verbum Dei factum sit Filius hominis, est tamen id quod erat? Idcirco considet cum Genitore et divinitatis dignitatibus fulgens cernitur, quamvis caro factum sit. Jesus autem clamans voce magna emisit spiritum. Et ecce velum templi scissum est sursum in duo usque deorsum. Et terra mota est, el petræ scissæ sunt. Et monumenta aperta sunt. Et multa corpora sanciorum qui dormierant, surrexerunt ". Si communis bomo erat Christus, quomodo ipso moriente tanta δυνάμεως τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐρχόμενον ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ. Πῶς ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου κάθη ται ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως; Αλλ' ἔστι δῆλον, ὅτι κἂν εἰ γέγονεν Υἱὸς ἀνθρώπου ὁ ἐκ Θεοῦ Λόγος, ἀλλ' ἔστιν δ ἦν. Ταύτῃ τοι καὶ συνεδρεύει τῷ φύ σαντι, καὶ τοῖς τῆς θεότητος ἀξιώμασιν ἐμπρέπων ὁρᾶται, κἂν εἰ γέγονε σάρξ. 'Ο δὲ Ἰησοῦς κράξας φωνῇ μεγάλῃ ἀφῆκε τὸ πνεῦμα, καὶ ἰδοὺ τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχί· σθη ἄνωθεν εἰς δύο ἕως κάτω, καὶ ἡ γῆ ἐσείσθη, καὶ αἱ πέτραι εσχίσθησαν, καὶ τὰ μνημεῖα ἀνεψ χθησαν, καὶ πολλὰ σώματα τῶν κεκοιμημένων ἁγίων ἀγέρθη. Εἰ κοινὸς ἦν ἄνθρωπος ὁ Χριστός, • Matth. v, * Matth. xv, 27. 1 Matth. x: 27. * Matth. xını, 41, 42. • Psal. CILVIII, 2. • Matth. xxvi, 63, 04. * Matth. ΧΧVΙ, 50-52.

PANOPLIA DOGMATICA. TIT. XIV. πῶς τεθνεῶτος αὐτοῦ τοσοῦτος ἦν ἐν τοῖς στοιχείοις fuit elementis perturbatio? Sol enim radios conὁ θόρυβος; Ο μὲν γὰρ ἥλιος τὰς ἀκτῖνας συνέστελλε, καὶ ἐν ἡμέρᾳ σκότος εἰργάζετο, ἡ δὲ γῆ τὸν ἑαυτῆς Δεσπότην ὁρῶσα παρὰ τῶν Ἰουδαίων ἐμπαροινούμενοι ἐσχίζετη· ἀφῆκε δὲ καὶ ὁ ᾄδης τὰς τῶν ἁγίων ψυχάς. Τίνος ταῦτα ποιοῦντος; ἆρ' οὐχὶ Θεοῦ; Θεὸς γὰρ ἦν ἐν σαρκί, ᾧ καὶ ἡ κτίσις ὑβριζομένῳ τρόπον τινὰ συνωρίζετο. Καὶ σύ, παιδίον, προφήτης Υψίστου κληθήση. Προπορεύσῃ γὰρ πρὸ προσώπου Κυρίου ετοιμά σαι ὁδοὺς αὐτοῦ, τοῦ δοῦναι γνῶσιν σωτηρίας τῷ λαῷ αὐτοῦ ἐν ἀφέσει ἁμαρτιῶν αὐτῶν. Προε βάδιζε γὰρ τοῦ Χριστοῦ, καὶ αὐτοῦ γέγονε πρόδρο μος, καὶ αὐτῷ τὰς ὁδοὺς προετοιμάζεσθαι διεκήρυτ τε, καὶ τὸν ἐπ' αὐτῷ προεφήτευε λίγον ἐπιστρέφων ὡς ἐπὶ Θεὸν, δικαιοῦν ἰσχύοντα τοὺς ἐν ἁμαρτίαις. Εἶτα πῶς οὐ Θεὸς ὁ Χριστός; Επιγνοὺς δὲ ὁ Ἰησοῦς τοὺς διαλογισμούς αὐτ τῶν, εἶπε πρὸς αὐτοὺς. Τί διαλογίζεσθε ἐν ταῖς καρδίαῖς ὑμῶν; Τι ἐστιν εὐκοπώτερον, εἰπεῖν, Αφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου, ἢ εἰπεῖν, Εγειραι, καὶ περιπάτει; "Ινα δὲ εἰδῆτε, ἔτι ἐξουσίαν ἔχει ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ τῆς γῆς ἀφιέναι ἁμαρτ τίας, εἶπε τῷ παραλυτικῷ, Σοὶ λέγω, ἔγειραι, καὶ περιπάτει, καὶ ἄρας τὸ κλινίδιόν σου πορεύου εἰς τὸν εἰκόν σου. Εἰ μόνος ἡμᾶς ὁ τῶν ὅλων Θεός ἀπαλλάττει πλημμελημάτων, ἑτέρῳ πρέποντος τούτου μηδενί, χαρίζεται δὲ καὶ τοῦτο Χριστός μετ' εξουσίας θεοπρεπούς, πῶς οὐκ ἂν εἴη Θεός; Κέκλης και δὲ Υἱὸς ἀνθρώπου γεννηθεὶς ἐκ γυναικὸς κατὰ σάρκα, καίτοι Θεὸς ὢν ὁ Λόγος. Αὐτὸς δὲ ὁ Ἰησοῦς οὐκ ἐπίστευσεν αὐτὸν απ τοῖς διὰ τὸ αὐτὸν γινώσκειν πάντας, καὶ ὅτι οὐ χρείαν εἶχεν, ἵνα τις μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ ἀνθρώ που. Αὐτὸς γὰρ ἐγίνωσκε, τί ἦν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ. Περί Θεοῦ γέγραπται, "Ο πλάσας κατὰ μόνας τὰς καρδίας αὐτῶν. Καὶ αὐτὸς δέ πού φησί, Μὴ ἀπ' ἐμοῦ κρυβήσεταί τις; Εἰ δὲ πάντας ἐπίσταται, καὶ οἶδε τὰ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, πῶς οὐκ ἂν εἴη Θεός, ὡς καρδίας ἐτάζων καὶ νεφρούς; Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, τὰ ἔργα ὰ ἐγὼ ποιῶ, κἀκεῖνος ποιήσει, καὶ γείζωνα τούτων ποιήσει, ὅτι ἐγὼ πρὸς τὸν Πατέρα μου πορεύομαι, καὶ ὅ τι ἂν αἰτήσητε ἐν τῷ ὀνό ματί μου, τοῦτο ποιήσω. Πορεύεσθαί φησι πρὸς τὸν Πατέρα, καίτοι φύσει Θεὸς ὑπάρχων ὁ Υἱὸς, καὶ αὐτὸς ὁ τὰ πάντα πληρών. Πορεύεται τοίνυν ἀνθρω πίνως. Ανελήφθη γὰρ εἰς τὸν οὐρανόν. Αλλ' ὡς Θεός επαγγέλλεται πληροῦν τὰ αἰτήματα τῶν προσερχο μένων, εἰ ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ποιοῖντο τὰς λιτάς. Εἶτα τίνι ἂν πρέποι τὸ πληροῦν εὐχὰς ἁγίων, καὶ χαρίζεσθαι τὰ αἰτήματα, πλὴν ὅτι μόνῳ τῷ κατὰ φύσιν καὶ ἀληθεῖ ὄντι Θεῷ; Αὕτη δέ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινώσκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ὃν ἀπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν. Εἰ τῇ ἐπιγνώσει τοῦ μόνου Θεοῦ συνεζευχθαί τε καὶ συνεισβαίνειν ἀνάγκη τὴν ἐπίσ * Luc. 1, 76, 77. • Joan. Σιν. 12, 15. traxit, et in die tenebras effudit.. Terra autem suum ipsius Dominum cernens a Judæis vexatum, scissa est. Et infernus sanctorum animas emisit. Quonam hæc perficiente, nisi Deo? Deus eniin erat in carne: qui cum afficeretur contumelia, res etiau procreata commovebantur. Et tu, puer, propheta Allissimi vocaberis, præibis enim ante faciem Domini parare vias ejus, ad dandam scientiam salutis populo ejus in remissionem pecontorum ipsorum '. Præivit enim Christo, et ejus precursor factus est. Et edixit, ut pararentur vie ejus. Et verbum de ipso vaticinatus est, convertens canquam ad Deum, qui potest justos eficere eos qui in peccatis versabantur. Quomodo igitur Christus non est Deus? .' Cognoscens autem Jesus cogitationes eorum, respondit dicens ad eos: Quid est facilius dicere, Dis mittuntur tibi peccata tua, an dicere, Surge, et ambula? Ut autem scial's, Filium hominis habere potestatem in terra dimittendi peccata, dixit paralytico: Tibi dico, surge, et ambula, et grabato sublato rade in domum tuam. Si solus nos rerum omnium Deus liberat a peccatis, quod alii præter ipsum congruit nemini, hoc autem elargitur Christus cum auctoritate Deo congruente, qui fieri potest, ut Deus non sit? Vocatus est autem Filius hominis, quia quantum ad carnem attinet, natum est ex muliere Verbuin, exsistens Deus. Ipse autem Jesus non credebat se ipsum eis, quia cognoscebat omnes, nec opus habebat, ut quisquamtestimonium illi de homine perhiberet. Ipse enim sciebat, quid esset in homine. De Deo scriptum est: Qui finxit sigillatim corda ipsorum *. Ει ipse quodam loco: Num, inquit, a me 'quisquam absconditur? Quod si omnes habet cognitos, et novit quæ sunt în homine, nonne Deus est, qui corda scrutatur ct renes? Amen, umen dico vobis, qui credit in me, opera, qua ego facio, et ipse fuciet, et majora his faciet. Quoniam ego ad Patrem vado, et quodcunque pelie ritis in nomine meo, faciam vobis. Proficisci se dicit ad Patrem Filius. Arqui, ut Deus, implet on nia. Itaque proficiscitur tanquam homo. Assumptus enim est in cœlum. Verum ut Deus pollicetur impleturum se precantium postulata, si in nomine suo preces effuderint. Cui autem convenit vota sanctorum explere, et quæ postulantur, elargiri, nisi ei qui solus et natura et veritate cst Deus? Hæc autem est vita æterna, ut cognoscant te solum verum Dcum, et quem misisti, Jesum ChristuIN". Si igitur solius Dei cognitionem Jesu Christi co: gnitio sequitur necessario, eique conjuncta est, et • Psal. xxx, 15. • Ecoli. ΑtSIS, 23. s Matth. 1. 4 6. s Jean, 11, 24, 95. • Joan. xvII, 3. PATROL. GR. CXXX.

EUTBYMII ZİGABENI hoc vitam aeternam praestabit, cui perspicuum non γνω των Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ζωὴν τοῦτο τὴν εἰς αἰῶνα sit Christum esse verum Deum? Verbum'enim caro factum est, et Verbum permansit. Et hoc loeutus insulavit, et dicit eis: Accipite Spiritum sanctum. Quorum remiseritis peccala, remittuntur eis, et quorum retinueritis, relenta sunt', Totum hoc factum Deo congruit, atque omni est ratione dignum. Primum enim insufflare et Spiritum apostolis tribuere, humanum non est. Præterca magna res est, et rerum procreatarum facultate præstantior eam auctoritatem largiri, ut quorum voluerint, peccata relineant, et quorum voluerint, remittant. Ob id autem per carnis insufflationem Spiritum dat, quia caro a Verbo non est aliena, sed propria ipsius. Et humanum quidem fuit, per caruem insulare, divinum autem et auctoritate plenum opus, eos Spiritus participes declarare, quos ipse dignos judicasset. Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognosceris, quia ego sum ". Arrogantiæ, quam Chris:0 ascribebant Judai, magnus Joannes cau-as explicaus: Idcirco, inquit, persequebantur Jesum Judai, quia non solum solvebal Sabbatum, sed etiam Patrem suum dicebat Deum, æqualem seipsum faciens Deo. Quodam etlam loco introduxit eos imple dicentes: De bono opere non lapidamus te, sed de blas. phemia, quia tu humo cum sis, facis te ipsum Deum *. Non recipiendam igitur de ipso ddem ficiant, nudum esse hominem ipsum existimantes, ignorantes autcmn, Verbum, cum Deus sit, ita seinen Abrabam suscepisse, et carnis ac sanguinis, quemadmodum nos, parti ep- fnisse, ut Deus esse non desineret, cum immutabilis sit natura Deus, et perpetuo idlem. Itaque cum exaltaveritis, inquit, Filium homi mis, tunc cognoscetis, quia ego sum. Crucifixus enim fuit humanitus, divinitus autem revisit, el per resurrectionem demonstravit se esse etiam Deum, et vere Filium Dei. Quod si non alium, sed se ipse potius suscitavit, ut credidimus, necesse est ut corpus ejus proprium intelligamus, quod mortem pertulit, ut ipse quoque dicatur resurrexisse. Atqui immortalis exsistit, ut Deus. Unius enim Chris sti et Filii mortem nuntiantes et resurrectionem coufientes justificainur per Adein. Quapropter ipse ut unus et solus exsistens Christus Jesus humana quidem ratione per carnem mortuus est, resurrexit autem ut vita. Adhuc modicum tempus vobiscum sum, et vado ad eum qui misit me". Ubi non est Dei Verbum, si divinitatis natura replet omnia? Quomodo igitur a Patre mittitur, aut quoniodo ad ipsum vadit? Mittitur humana quidem ratione, quatenus ad missionis modum pertinet, ut prædicet captivis liberationem, cæcis autem visum. Vadit autem ad Patrem προξενεῖ, πῶς οὐχ ἅπασιν εναργές ἐστιν, ὅτι θεός ἐστιν ἀληθῆς ὁ Χριστός; Γέγονε γὰρ σὰρξ ὁ Λόγος, καὶ μεμένηκε Λόγος. Καὶ τοῦτο εἰπὼν ἀνεφύσησε, καὶ λέγει αὐτοῖς· Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον. Αν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρ τίας, ἀφίενται αὐτοῖς· ἄν τινων κρατήτε, κεκρά τηνται. Ολον ἐστὶ θεοπρεπὲς τὸ γεγενημένον, καὶ τοῦ παντὸς ἄξιον λόγου. Πρῶτον μὲν γὰρ οὐκ ἀνθρώ πινον τὸ ἐμφυσῆσαι τοῖς ἀποστόλοις, καὶ δοῦναι τὸ Πνεῦμα· εἶτα καὶ μέγα, καὶ ὑπὲρ τὴν κτίσιν τὸ τοιαύτην ἐξουσίαν παρασχείν, ώστε κρατεῖν ὧν ἔλοι το τὰς ἁμαρτίας, ἀφιέναι δὲ οἷς ἂν βούλοιντο τυχεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ διὰ σαρκικοῦ ἐμφυσήματος τὸ Πνεῦμα δύο δωσιν, ὅτι μὴ ἀλλοτρία τοῦ Λόγου γέγονεν ἡ αὐτοῦ σαρξ, ἀλλ' ἰδικῶς αὐτοῦ. Καὶ ἀνθρώπινον μὲν τὸ διὰ σαρκὸς ἐμφύσημα, θεῖκὴν δὲ καὶ δυνάμεω; ἔργον, τὸ μετόχους ἀποφῆναι τοῦ Πνεύματος τους ἠξιωμέν νους. "Όταν ὑψώσητε τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, τότε γνώσεσθε, ὅτι ἐγώ εἰμι. Τῆς Ἰουδαϊκῆς ἀπονοίας, ἣν ἐπὶ Χριστῷ πεποίηνται, τὰς αἰτίας ἡμῖν ἐξηγού μενος ὁ θεσπέσιος Ἰωάννης, Διὰ τοῦτο, φησίν, ἐδίωκον οἱ Ἰουδαῖοι τὸν Ἰησοῦν, ὅτι οὐ μόνον Ελυε τὸ Σάββατον, ἀλλὰ καὶ Πατέρα ίδιον έλεγε τὸν Θεὸν, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ. Εἰσκεκ.- μικε δέ που καὶ αὐτοὺς λέγοντας ανοσίω;, Περὶ κα τοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφη μίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. Οὐκοῦν ἀπαράδεκτον τὴν ἐπ' αὐτῷ πεποίηνται πί στιν, ἄνθρωπον ψιλόν είναι νομίζο τες αὐτὸν, ἠγνοηκότες δὲ, ὅτι θεὸς ὢν Λόγος, ἐπελάβετο σπέρματος Αβραάμ, καὶ κεκοινώνηκε μὲν αἱματος, καὶ σαρκὸς παραπλησίως ἡμῖν, πλὴν οὐκ ἀπέστη τοῦ εἶναι θεό;. Ατρεπτος γὰρ κατὰ φύσιν ἐστὶ, καὶ διηνεκῶς ὁ αὐτ τής. Οταν οὖν ὑψώσητε, φησί, τον Υιόν τοῦ ἀν θρώπου, τότε γνώσεσθε, ὅτι ἐγώ εἰμι. Εσταυρώθη μὲν γὰρ ἀνθρωπίνως, ἀνεβίω δὲ θεϊκῶς, καὶ πεπι· στευται διὰ τῆς ἀναστάσεως, ὅτι καὶ Θεός ἐστι, καὶ Θεοῦ κατὰ ἀλήθειαν Υἱός. Εἰ δὲ πεπίστευται πρὸς ἡμῶν οὐχ ὡς ἕτερον ἀναστήσας, ἐγηγερμένος δὲ μᾶλλον αὐτὸς, πασά πως ἀνάγκη διὰ τὴν οἰκονομίαν ἴδιον αὐτοῦ σῶμα νοεῖσθαι τὸ πεπονθό; τὸν θάνατο, ἵνα καὶ αὐτὸς ἀναστῆναι λέγοιτο, καίτοι τὴν φύσιν ἀθάνατος ὢν ὡς Θεός. Ἑνὸς γὰρ Χριστοῦ καὶ Υἱοῦ τὸν θάνατον καταγγέλλοντες, καὶ ὁμολογοῦντες τὴν ἀνάστασιν, δικαιούμεθα διὰ πίστεως. Οὐκοῦν ὁ αὐτ τὸς, ὡς εἷς τε καὶ μόνος ὑπάρχων. Χριστὸς Ἰησοῦς, ἀποθανεῖν μὲν ἀνθρωπίνως κατὰ τὴν σάρκα λέγεται, ἐγηγέρθαι δὲ ὡς ζωή. Ετι μικρὸν χρόνον μεθ' ὑμῶν είμι, καὶ ὑπάγω πρὸς τὸν πέμψαντά με. Ποῦ γὰρ οὐκ ἔστιν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, εἰ πληροί τὰ πάντα τῇ τῆς θεότητας φύσει; Πῶς οὖν πέμπεται παρὰ τοῦ Πατρός; πῶς δὲ ὑπάγει πρὸς αὐτόν; Οὐκοῦν πέμπεται μὲν ἀνα θρωπίνως κατά γε τὸν τῆς ἀποστολῆς τρόπον τε καὶ λέγον, ἵνα κηρύξῃ μὲν αἰχμαλώτοις άφεσιν, τυφλοίς ↑ Juan. xx, 22, 23. 1 Joan. viu, 28. • Joan. v, 18. * Joan. x. 35. * Joan. x111, 33.

- TIT. XIV. proficiscens in cœlum pro nobis seipsum ostendas in Patris conspectu, sicut scriptum est. Quod si de ipso įtem Verbo mitti accipiatur, nemo id grave putet. Divinæ enim Scripturæ mos est, ejusmodi etiam vocibus uti, nec tamen propterea divinam naturam, quæ mundo superior est locis circumscribere; scit enim illam esse incorpoream et praestantiorem quam ut ullis locorum spatiis coerceri concludique possit. Sed vocabulis humanis ea quæ mentem nostram superant, studet explicare, quíudoquidem et Servator noster se missurum ad nos Spiritum dicit, cum tamen Spiritus sanctus impleat omnia: Spiritus cuim, inquit, Domini reple vit orbem terrarum.. δὲ ἀνάβλεψιν. Υπάγει γε μὴν πρὸς τὸν Πατέρα καὶ et Deuin, non pari ratione, sed ut cum corpore θεῖν οὐκ ἔτι κατὰ τὸν ἴσον τρόπον, ἀλλ᾽ οἷον ἐν σώ ματι ἀναφοιτήσας εἰς οὐρανούς, ἵν' ὑπὲρ ἡμῶν ἑαυ τὸν ἐμφανίσῃ τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, καθώς γέγραπται. Εἰ δὲ δὴ καὶ ἐπ' αὐτοῦ τοῦ Λόγου τὸ ἀπεστάλθαι λαμβάνοιτο, χαλεπαινέτω μηδείς. Εθος γὰρ τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ καὶ ταῖς τοιαύταις ἔσθ' ὅτε κεχρῆσθαι φωναῖς, καὶ οὐ τόποις καὶ περι γραφαῖς τὴν θείαν τε καὶ υπερκόσμιον ὑποφέρειν φύτιν. Οἶδε γὰρ οὖσαν ἀσώματον, και περιορισμών ἐπέκεινα, καὶ τοῦ ἐν τόπῳ νοεῖσθαι μακράν, φωναῖς δὲ μᾶλλον ταῖς ἀνθρωπίναις τὰ ὑπὲρ νοῦν ὄντα τῶν ἐν ἡμῖν πειρᾶται καταδηλοῦν· ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὰρ πέμπειν έφασκε πρὸς ἡμᾶς τὸν Παράκλητον, και του πληρούντος τὰ πάντα τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Πνεῦμα γὰρ Κυρίου, φησί, πεπλήρωκε τὴν οἰκουμένην. Πάντα μοι παρεδόθη ὑπὸ τοῦ Πατρός μου, καὶ οὐδεὶς γινώσκει τὸν Υἱὸν εἰ μὴ ὁ Πατήρ, οὐδὲ τὸν Πατέρα τις ἐπιγινώσκει εἰ μὴ ὁ Υἱὸς, καὶ ᾧ ἐὰν βούληται ὁ Υἱὸς ἀποκαλύψαι. Οὐδενὸς γινώσκοντος τὸν Υἱὸν εἰ μὴ μόνου τοῦ Πατρός, πῶς ἀθετοῦσί τι νες τὴν τοῦ Πατρὸς μαρτυρίαν; ὑπέδειξε γὰρ τὸν ἴδιον Υἱὸν ἐν τῷ Ἰορδάνῃ, λέγων· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς ἐν ᾧ εὐδόκησα, ἀλλ' οὐ γυμνόν ἡμῖν τὸν ἴδιον παρέδειξε Λόγον, ἀλλ' ἐνωθέντα σαρχί. Καὶ οὐκ εἴρηκεν, ὅτι Έν τούτῳ ἐστὶν ὁ Υἱό; μου, ἀλλ', Οὗτός ἐστιν, ὁ μετὰ σαρκός. Εἷς ἄρα Υιός καὶ Κύριος. Καὶ εἶπε, φησίν, ἡ μήτηρ αὐτοῦ· Τέκνον, τί ἐποίησας ἡμῖν οὕτως; Ιδοὺ ὁ πατήρ σου κα τὰ ὀδυνώμενοι ἐζητοῦμέν σε. Καὶ εἶπε πρὸς αὐτ τοὺς. Τί ὅτι ἐζητεῖτέ με; Οὐκ ᾔδειτε, ὅτι ἐν τοῖς G τοῦ Πατρός μου δεῖ εἶναί με; "Αθρει δὴ οὖν, ὅπως Ιδιον ἑαυτοῦ Πατέρα τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖ; ονομάζει. Αλλ' εἴπερ ἦν ἄνθρωπος κατά μόνας, καὶ αὐτὸ δή τοῦτο νοούμενος καθ᾿ ἡμᾶς, πῶς οὐκ ἔδει μᾶλλον εἰπεῖν, Οὐκ ᾔδειτε τι ἐν τοῖς τοῦ πάντων Πατρὸς εἶναί με δεῖ; ᾿Αλλ᾽ ἴδιον αὐτὸν ποιεῖται· μόνος γὰρ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν γεγέννηται θεϊκῶς.. 'Εν τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, ὁ φωτίζει πάντα ἄν. θρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον. Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω. Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον. Θεολογήσας ἀρκούντως καὶ διὰ τοῦ φωτὸς τοῦ ἀληθινοῦ πεφωτίσθαι τε καὶ ἡγιάσθαι πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον εἰπών. καὶ μὴν καὶ αὐτὸν πεποιῆσθαι· τὸν κόσμον, εἰς τὰ [διά φησιν αὐτὸν ἐλθεῖν. Ηλθε δὲ γεγονώς ἄνθρω πος ὁ Μονογενής ὡς πρὸς ἰδίους, καὶ πρό γε τῶν ἄλλων τοὺς ἐξ αίματος Ισραήλ. "Οτε τοίνυν αὐτός ἐστι τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, δι οὗ τὰ πάντα, καὶ αὐτός ἐστιν ἡ μετὰ σαρκὸς ἐλθὼν εἰς τὰ ἴδια, πῶς οὐκ ἀνάγκη ένα Χριστὸν καὶ Υἱὸν ὁμολογῆσαι; Ἰωάννης μαρτυρεῖ περὶ αὐτοῦ, καὶ κέκραγε λέτων· Οὗτός ἐστιν, ἂν εἶπον, ὁ ὀπίσω μου ἐρχό μενος ἔμπροσθέν μου γέγονεν· ὅτι πρῶτός μου Omnia mihi tradita sunt a Patre meo, et nemo no vit Filium, nisi Pater, neque Patrem quisquam novil, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelares. Cum Filium nemo cognoscat, nisi Pater sulus, quomodo respuunt quidam Patris testimonium? Ostendit enim proprium Filium in Jordane: Hic est, inquiens, Filius meus dilectus, in quo mihi rene complacui ". Αi non nudum nobis o tendit Verbum, sed carni conjunctum. Et non dixit: In hoc est Filius meus, sed: llic est, qui cum carne nimirum conjunctus est. Unus ergo Filius et Dominus. El dixit mater ejus: Fili, quid fecisti nobis sic? Ecce pater tuus et ego dolentes quærebamus te. Et dixit ad eos: Quid est, quod me quærebatis? Nesciebatis, quod in iis, quæ Patris mei sunt, oportet me esse? Vide quomodo proprium Patrem appellet suun, qui in cœlis est. Quod si homo duntaxat fuisset, ut nos, nonne potius eum dicere oportebat: Nesciebatis, quod in iis quæ Patris omnium sunt, oportet me esse? At proprium ipsum facit. Solus εum ex ipso divinitus per naturam genitus est. Erat lux vera, quæ illuminat omnem hominem vevientem in hunc mundum. In mundo erat, el mundus per ipsum facing ext, el mundus eum non cognovil. In propria venit, et sui eum non receperunt. Cum satis de rebus divinis disseruisset, et per lucem ve· ram ilkıminari et sanctificari omnem hominem veuieutero in hunc mundumn dixisset, et nundum per ipsum factum esse, in propria, ait, eum venisse. Venit autem homo factus Unigenitus tanquam ad proprios, imprimisque ad eos qui erant ex sangui ne Israelis. Quando igitur qui est lux vera, et per quem omnia facta sunt, ille ipse carne indutus in propria venit, quomodo non necesse est uxum et eumdem Christum et Filium confiteri” Joannes testimonium perhibet de ipso, et clamat: Hic est, de quo dixi, qui post me venit, ante me fac· quia prior me eral et quia ex plenitutus est 4 febr. 15, 24. • Matth. xi, 27. • Matth. xv, 5. • Ibid. 50. ' * Luc. 1, 48, 49, • Joan. 1, 9, 10.

'943 dine ejus nos omnes accepimus 1. Joannes ait de ἦν· καὶ ὅτι ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ πάντες Christo Qui post me venit, id est, qui post me apparuit. Quem ipse nimirum prædicavit. Ante ipsum factus est; hoc est, gloria antecellens. Etenim erat in essentia prior, ut Deus. Quomodo igitur, qui post ipsum, is tempore ante ipsum fuit? Quoniam Deus erat Verbum, et caro factum est. Præcedit igitur quatenus est Verbum, posterior antem est, quatenus ad carnem portinet. Quod si ex pleuitudine ejus omnes homines acceperunt, plenus all-͵ tem solus est Deus, ut ait per os Isaire', et ipsi soli convenit, tanquam-ex propria plenitudine aliis impertiri, quod quidem Christus effecit, unus profecto est Filius et Dominus ex Deo Verbum, quod factum est caro, et ipse Deus est simul et homo. Nemo ascendit in cœlum, nisi qui descendit de calo, Filius hominis. Quomodo descendit de coelo Filius hominis, cum sancta illius caro ex Virgine sumpta sit, nisi quia proprium erat corpus Verbi, quod de cœlo descenderat, et factuin est Filius hominis? Unus igitur Christus et Filins; sic quæ Verbi sunt, propria carnis sunt facta, et quæ sunt carnis, propria Verbi facta sunt præter solum peccatum. Pueri habentes ramos palmarum egressi sunt obvam i et clamabant: Benedictus qui venit in nomine Domini rex Israel *. Quomodo ipsum in nomine Domini venturum dicunt sacræ Litteræ? Si enim privatim ut hominem ex sancta Virgine, cui Verbum Dei per personam conjunctum non sit, commune erit ipsi doininacionis nomen, quemnailmodani et nobis, et nihil in Christo magnum. Sín ut vero Dominus esse venturus praenuntiatus est, quod quidem est verum, venit autem non sine carne in hunc mundum Unigenitus, unus nimirum est natura, et vere Dominus, et Christus, et Filias. Multa quidam et alia signa fecit Jesus coram discipulis suis, quæ non sunt scripta in libro koc, Hæc autem scripta sunt, ut credatis quia Jesus est Christus Filius Dei, et ut credentes vitam habeatis in nomine ipsius. Qui ex sancta Virgine natus est Emmanuel, angeli voce nominatus est Jesus. Quo. niam igitur ipse est, et 'non alius Filius Dei, et qui credit, habet vilain æternam in nomine ejus, nonne insaniunt, qui definiuut, et dicunt alium e-se Filium, atque aliud ex Deo Verbum, quam ex sancta natuin Virgine? In his enim evangelista et valde quidem aperte declarat, se unum et solum ex ambobus nosse et prædicare Jesum Christum, id est, ex Deo Patre Verbum carnem et sanguinem assumpsisse, perinde atque nos, ut scriptum est. lloc fecit initium signorum Jesus in Cana Gali lææ, et manifestavil gloriam suam, et crediderunt • Joan. 16. 4 Isa. 1, 11. * Joan. I, 13. ἐλάβομεν. Ἰωάννης φησὶ περὶ τοῦ Χριστοῦ, ὅτι Ο ὀπίσω μου ερχόμενος, τουτέστιν, ο μετ' ἐμὲ φα νερούμενος, ὃν αὐτὸς ἐκήρυξε δηλονότι, ἔμπροσθεν αὐτοῦ γέγονε, τουτέστι πρωτεύων κατὰ τὴν δόξαν. Καὶ γὰρ ἦν καὶ ἐν ὑπάρξει πρῶτος ὡς Θεός. Πῶς οὖν ἡ μετ' αὐτὸν πρὸ αὐτοῦ κατὰ χρόνον; "Οτι θεὸς ἦν ὁ Λόγος, καὶ γέγονε σὰρξ, ἔχων μὲν τὸ πρωτεύειν καθό Λόγος ἐστὶ, δευτερεύων δὲ κατὰ σάρκα. Εἰ δὲ καὶ ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ πάντες μετεσχήκασιν οἱ ἅγιοι, πλῆρες δὲ μόνον ἐστὶ τὸ θεῖον, καθά φησι διὰ τῆς Ησαίου φωνῆς, πρέπει δ' ἂν αὐτῷ τε καὶ μόνῳ τὸ ἐξ ἰδίου πληρώματος μετόχους ἀποτελεῖν ἑτέρους, πέπραχε δὲ τοῦτο Χριστός· εἰς ἄρα ἐστὶν Υἱὸς καὶ Κύριος ὁ ἐκ Θεοῦ Λόγος γενόμενος σάρξ, δ αὐτὸς Θεός τε ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπος. Οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. Πώς καταβέβηκεν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, καίτοι τῆς ἁγίας σαρκὸς γεννηθείσης ἐκ γυναικός: Ἀλλ᾽ ἴδιον ἦν τὸ σῶμα τοῦ ἐξ οὐρανοῦ, καταφοιτή σαντος Λόγου, δς καὶ γέγονεν Υἱὸς ἀνθρώπου. Εἰς οὖν ἄρα Χριστὸς καὶ Υἱός. Οὕτως ἴδια μὲν τῆς σαρ κὸς τὰ τοῦ Λόγου γέγονεν, ἴδια δὲ τοῦ Λόγου τὰ τῆς σαρκὸς δίχα μόνῆς ἁμαρτίας. Οἱ παῖδες ἔχοντες τὰ βαΐα τῶν φοινίκων ἐξῆλ θόν εἰς ἀπάντησιν αὐτοῦ, καὶ ἔκραζον· Εὐλογη μένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου βασιλεύς τοῦ Ἰσραήλ. Πῶς ἄρα φησὶν αὐτὸν ἐν ὀνόματι Κυ ρίου παραγενήσεσθαι τὸ Γράμμα τὸ ἱερόν; Εἰ μὲν οὖν ὡς ἄνθρωπος ἰδικῶς τὸν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένοι, μὴ ἐνωθέντος αὐτῷ καθ᾿ ὑπόστασιν τοῦ Θεοῦ Λόγου, κοινὸν ἔσται τὸ τῆς κυριότητος ὄνομα αὐτῷ, καθά καὶ ἡμῖν, καὶ οὐδὲν ἐπὶ Χριστοῦ τὸ μέγα· εἰ δὲ ὡς ἀληθῶς Κύριος ήξειν προεπηγγέλλετο, ὅπερ ἐστὶ καὶ ἀληθὲς, ἐλήλυθε δὲ οὐ δίχα σαρκὸς εἰς τόνᾶς τὸν κόσμον ὁ Μονογενής, εἷς ἄρα ἐστὶ φύσει, καὶ ἀλη θῶς Κύριος, καὶ Χριστὸς, καὶ Υἱός. Πολλὰ μὲν οὖν καὶ ἄλλα σημεῖα ἐποίησεν ὁ 1ησοῦς ἐνώπιον τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, ἃ οὐκ ἔστι για γραμμένα ἐν τῷ βιβλίῳ τούτῳ. Ταῦτα δὲ γέγραπται Ένα πιστεύσητε, ὅτι Ἰησοῦς ἐστιν ὁ Χριστὸς ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ· καὶ ἵνα πιστεύοντες ζωὴν ἔχητε ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. Ὁ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου γενόμενος Εμμανουήλ διὰ τῆς τοῦ ἀγγέλου φωνῆς Ἰησοῦς ὠνόμασται. Ὅτε τοίνυν αὐτός ἐστι, καὶ οὐχ ἕτερος ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ, καὶ ὁ πιστεύων ἔχει ζωὴν αἰώνιον ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, πῶς οὐ μεμήνασιν οἱ διορίζον τες, καὶ φάσκοντες ἕτερον Υιόν εἶναι, καὶ ἕτερον τὸν ἐκ Θεοῦ Λόγου, καὶ τὸν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθέ νου; Φαίνεται γὰρ ἐν τούτοις ὁ Εὐαγγελιστής καὶ μάλα σαφῶς ἕνα καὶ μόνον τὸν ἐξ ἀμφοῖν εἰσο δὼς, καὶ κηρύττων Ἰησοῦν Χριστὸν, τουτέστι τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγον αίματος καὶ σαρκὸς κεκοινωνηκότα παραπλησίως ἡμῖν, καθά γέγραπται. Ταύτην ἐποίησε τὴν ἀρχὴν τῶν σημείων Ε'Ιησοῦς ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας, καὶ ἐφανέρωσε τὴν * Matth. xx, 9. • Joan. xx, 30, 51.

TIT. XV. tum simpliciter? Minime. Nain et ante signum secuti erant illum, ut virum sanctum. Conspecta autem per signum virtute et potentia majore, quam ut in hominem caderet, in ipsum tanquam Deum crediderunt. Porro sciendum est, multos sanctos viros res multas admirandas fecisse, admirationique fuisse, sed nemo tamen in íllos credidit. Idem ex illis colligendum est verbis: Ut autem fuit lierosolymis in Paschate, in celebritate, multi crediderunt in nomen ejus, videntes signa, qua faciebat 3. δόξαν α τοῦ, καὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτὸν οἱ μαθηταὶ in eum discipuli ejus '. Num ut in hominem sancαὐτοῦ. Γεγονότος ἄρα τοῦ σημείου, καὶ φανερώσαν της τὴν δόξαν αὐτοῦ, ὡς εἰς τίνα πεπιστεύκασιν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ἆρ᾽ ὡς εἰς ἄνθρωπον ἅγιον ἁπλῶς; Καὶ μὴν καὶ πρὸ τοῦ σημείου ἠκολούθησαν αὐτῷ τεθαυμακότες ὡς ἅγιον. Ἀλλὰ τεθέανται διὰ τοῦ σημείου τὴν ὑπὲρ ἄνθρωπον δύναμίν τε καὶ ἐξουσίαν ἔχοντα. Οὐκοῦν πεπιστεύκασιν ὡς εἰς Θεόν. Ιστέον δὲ ὅτι πολλοὶ τῶν ἁγίων πολλὰ πεποιήκασι παράδοξα, καὶ ἐθαυμάσθησαν μὲν, ἐπίστευε δὲ εἰς αὐτοὺς οὐδὲ εἷς. Εχοι δ᾽ ἂν τὴν ἴσην διάνοιαν καὶ τὸ, Ὡς δὲ ἦν ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις ἐν τῷ Πάσχα, ἐν τῇ ἑορτῇ, πολλοὶ ἐπίστευσαν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, θεωροῦντες αὐτοῦ τὰ σημεῖα, ὰ ἐποίει. Ανέστησεν ἐκ νεκρῶν τοῦ βασιλικοῦ τὸν υἱὸν ὁ Χριστός, εἰρηκὼς αὐτῷ· Πορεύου, ὁ υἱός σου ζῇ. Εἶτα πεπίστευκε πανοικί. Αρ' οὖν διὰ τῆς οὕτω μεγάλης καὶ θεοπρεποῦς ἐξουσίας ὡς εἰς ἄνθρωπον πεπίστευκεν ή βασιλικός, ἢ Θεὸν ἔγνω κατὰ φύσιν ὄντα αὐτὸν, καὶ ζωοποιοῦντα μετ' ἐξουσίας, οὓς ἂν ἔλοιτο καὶ μόνῳ τῷ ῥήματι; 'Αλλ' ἔστι δῆλον, ὅτι πεπίστευκεν ὡς εἰς θεόν. Υμεῖς προσκυνεῖτε ὃ οὐκ οἴδατε· ἡμεῖς προσκυνοῦμεν 8 οίδαμεν, ὅτι ἡ σωτηρία ἐκ τῶν Ἰουδαίων ἐστί. Φαίη τις ἂν ἴσως ἀνάρμοστον εξνα: τῇ θείᾳ τε καὶ ἀνωτάτῳ τοῦ Λόγου φύσ σει τὸ προσκυνεῖν. Εἶτα πῶς, εἴπερ ἐστὶ Θεὸς ἀληθῶς ὁ Χριστὸς, ἑαυτὸν τοῖς ὀφείλουσι προσ κυνεῖν ὁρᾶται συντεταχώ;; Τί οὖν ἄρα προς τοῦτό Exeitavit a mortuis reguli âlium Christus: Vade, inquiens, filius tuus vivid. Deindle credidit domus ejus tota³. Propter magnam igitur et divinam potestatem tanquam in hominem credidit reBulus? an ipsum natura Deum agnovit, et in vitam revocantem, quos vellet, idque verbo solo? Sed eum tanquam in Deuin credidisse, non est dubium. Vos adoratis, quod nescitis, nos adoramus, quod scimus, quia salus ex Judæis est *. Dicat aliquis fortasse, divinæ ac supremæ Verbi naturæ Jon convenire, ut adoret. Præterea si vere Deus est Christus, cur se in adorantium numero constituit? Quid nos ad hæc? Si Verbum ex Deo nuda divinitate venisse in hunc mundum crederemus, ei profecto non conveniret adorare. Adoratur enim potius, quam adorat alium. Verum cum servi forma suscepta, adorantisque bumanitatis mensuram nou despiciens declaratum sit hominis Filius, dispensationis est adoratio, et mensuræ potius exinanitini conveniens, quam naturæ Verbi, si per se consideretur. Nam quomodo ex Judæis est salus? Neque enim quatenus Verbum intelligitur, dixerit quisquam ipsum ex Judaeis esse, scd quatenus eorum frater, qui ex carne constat et sanguine, propterea quod semen Abraham assumpsit. Unus ergo Christus, licet quatenus est liomo, dicatur adorare, ut Deus ab omnibus rebus procreatis adoφαμεν;. Εἰ μὲν γυμνῇ τῇ θεότητι τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρός πεφηνότα λόγον αφίχθας πιστεύομεν εἰς τόνδε τὸν κόσμον, ἀνάρμοστον κομιδῆ τὸ χρῆμα αυ τῷ· προσκυνεῖται δὲ μᾶλλον, ἤπερ αὐτὸς ἑτέρῳ προσκυνεῖ· εἰ δὲ μορφὴν δούλου λαβὼν, καὶ τῆς προσκυνούσης ἀνθρωπότητος τὸ μέτρον οὐκ ἀτιμάτ σας κεχρημάτικεν Υἱὸς ἀνθρώπου, ή προσκύνησις Ενται τῆς οἰκονομίας, καὶ πρέπουσα μᾶλλον τοῖς τῆς κενώσεως μέτροις, οὐκ αὐτῇ κατὰ μόνας τῇ φύσει τοῦ Λόγου· ἐπεὶ πῶς ἐκ τῶν Ἰουδαίων ἐστὶν ἡ σωτηρία; Οὐ γάρ που φαίη τις ἂν καθὸ νοεῖται καὶ ἔστι Λόγος, ἐξ Ιουδαίων ὑπάρχειν αὐτόν, ἀλλὰ και θάπερ ἐστὶ τῶν ἐν σαρκί τε καὶ αἵματι γεγονὼς ἀδελ φὸς, διὰ τὸ ἐπιλαβέσθαι σπέρματος 'Αβραάμ. Εἰς οὖν ἄρα Χριστός, καν προσκυνεῖν λέγηται διὰ τὸ ἀνθρώπινον, καίτοι παρὰ πάσης τῆς κτίσεως προσω κυνούμενος, ὡς Θεός. Καθὼς ἀπέστειλέ με ὁ ζῶν Πατὴρ, κἀγὼ ζῷ διὰ τὸν Πατέρα, καὶ ὁ τρώγων με, κἀκεῖνος ζήσει δι' ἐμέ. Ηδέως ἂν ἐπυθόμην τῶν εἰς δύο Χριστοὺς διοριζόντων τὸν ἕνα, τίς δὴ ἄρα ἐστὶν ὁ ἀπεσταλμένος παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ ζῶν δι' αὐτὸν, ὑπάρχων τε διὰ τοῦτο ζωοποιός; Εἰ μὲν οὖν γυμνός, καὶ καθ' ἑαυτὸν ὁ ἐξ αὐτοῦ Λόγος, πῶς ἐσθίεται πρὸς ἡμῶν, ἵνα ζήσωμεν δι' αὐτόν; Ασώματον γὰρ τῇ φύσει τὸ θεῖον. Εἰ δὲ μόνον, καὶ καθ᾿ ἑαυτὸν ἄν θρωπον εἶναι φασι τὸν ἀπεσταλμένον, πῶς ἄρα ἐστὶ ζωοποιός, ὅτι ζῇ διὰ τὸν Πατέρα; καίτοι πῶς οὐχ ἅπαντες οἱ ἐπὶ τῆς γῆς ἐν ζῶσιν ἐσμεν, ζωοποιοῦν- * Joan. 1, 14, ο Ibid. 23. • Juan. IV, ratur. Sicut misit me vivens Pater, et ego vivo propter Potrem, et qui manducat mc, et ipse vivet propter mel. Ab istis ego, qui Christum unum in duos dividunt, libenter didicerim quinam ille sit qui missus est a Deo et Patre, et qui vivit proplér ipsum, et idcirco vitæ est ipse largitor. Si enim Verbum, quod ex ipso est nudum et per se, quomodo a nobis manducatur, ut per ipsum vivamus? Natura enim incorporeus est Deus. Sin solus et per se homo est, qui missus est, quomodo vitæ largitor est, quia vivit propter Patrem? Et quo modo non omnes, qui sumus in terra, inter vivenTon "

tes exsislimus, cuin Deus et Pater nobis vitam præ- τος ἡμᾶς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, εἴπερ ἐστὶν ἀληθὲς» beat, siquidem illud est verum, nos in ipso vive- ὅτι ζῶμεν ἐν αὐτῷ, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμέν; Οτι re, et moveri, et esse? Cum igitur vivamus omnes propter Patrem, quomodo solum unius hominis corpus id efficiat? Et cur non eamdem habent vim aliorum etiam corpora, si omnes, ut dixi, sumus, et vivimus propter Patrem? Quid ergo dicimus ad hec Dei Verbum in forma apparens humana, legationis munere fungebatur. Missum enim est, ut prædicaret captivis redemptionem, et cæcis vision. Vivit autem propter Patrem, cum ex vivente Patre sit genitum. Oportebat enim, oportebat omnino et omni ratione, ut qui ex vivente Deo et Patre genitus esset Filius, natura esset vita. Et quoniam corpus ex sancta Virgine assumptum sibi propriam fecit, ipsum vitam elargiens reddidit. ligne merito. Est enim corpus vitæ cuncta vivificantis. Unus ergo Filius, et Christus, et Dominus non est in duos filios dividendus, quandoquidem ipse quidem est vita, utpote ex vita et vivente Patre, vitam autem elargiens etiam per proprium corpus, ut qui Deus exsistens, factus sit, quales nos sumus, et humanitatem assumpserit. Accesserunt quondam ad Christum Judæi diceptes: Si tu es Christus dic nobis. Respondit Jesus: Dizi vobis, et non credulitis. Opera, quae ego facio in nomine Patris mei ipsa testimonium perhibent de we '. Quid hic dicunt, qui in duos filios et duos Christos stulte dividunt unum Dominum Jesum Christum? De quo dicebant Judaei: Si tu es Christus, dlic uoliis libere? Quis porro ille, qui respondit: Opera quæ ego facio in nomine Patris mei, ipsa testimonium perhibent de me? Cujus esse dicemus proprium Patrem Deum? illiusné, qui ex muliere privatim et proprie natus sit, an Unigeniti? At posse Divinitatis opera' perficere, non cadit in naturam humanam: longe enim abest ab ea facultate. Proinde cum Christus opera Patris effecerit, non est homo nudus existimandus, sed Deus potius, in carne et sanguine manens id, quod erat. Sic enim se habens æqualia cum proprio Patre opera perficiet, et nemo, qui sanus sit, mysterii notionem reprehenderit. Et testimonium perhibuit Joannes: Vidi, inquiens, Spiritum descendentem tanquam columbam e calo, et stetit super ipsum. El ego ne sciebam eum, sed qui misit me baptizare in aqua, ipse mihi dixit: Super quem videris Spiritum descendentem, et stantem super eum, hic est qui baptizat in Spiritu sancto. Εt ego vidi, et testimonium perlibui, quod hic est Filius Dei '. Unum ostendit Pater, et de uno beatus loquitur evangelista: ilic est Filius Dei. De quo igitur intelligetur id quod dictum est? Si de proprio et solo Unigenito, hoc est, de Verbo, quod est ex Patre, quomodo Spiritum accipit, cum sit natura Deus, et Spiritum ha- , Joan. I, 24,25. • Joan. 3, 32-34. τοίνυν ζῶμεν ἅπαντες διὰ τὴν Πατέρα, πῶς δὴ μέσ νον τὸ ἑνὸς ἀνθρώπου σῶμα τὸ ποιοῦν ἐστι τοῦτο, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον τὴν αὐτὴν ἐνέργειαν ἔχει καὶ τὰ ἑτέρων, εἴπερ ἅπαντες, ὡς ἔφην, εσμέν τε καὶ ζῶ μεν διὰ τὸν Πατέρα; Τί οὖν πρὸς ταῦτά φαμεν; Απόστολος κεχρημάτικεν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἐν ἀνθρω πεία μορφῇ πεφηνώς. Απεστάλη γὰρ κηρύξαι αιχμα λώτοις ἄφεσιν, καὶ τυφλοῖς ἀνάβλεψιν. Ζῇ δὲ διὰ τὸν Πατέρα - γεγέννηται γὰρ ἐκ ζῶντος Πατρός. Έδει γὰρ, ἔδει πάντη τε καὶ πάντως κατὰ φύσιν εἶναι ζωὴν τὸν ἐκ ζωντός τε καὶ ζωῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐκπεφυκότα Υιόν. Ἐπεὶ δὲ ἴδιον ἐποιήσατο σῶμα τὸ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου ληφθέν, ζωοποιόν ἀπέφηνεν αὐτό, καὶ μάλα εἰκότως· σῶμα γάρ ἐστι τῆς τὰ πάντα ζωογονούσης ζωής. Οὐκοῦν οὐ διαιρετέον, εἰς δύο υἱοὺς τὸν ἕνα Υἱὸν καὶ Χριστὸν καὶ Κύριον, εἴπερ ἐστὶν ὁ αὐτὸς ζωὴ μὲν ἐκ ζωῆς, καὶ ζώντος Πατρός, ζωοποιὸς δὲ καὶ διὰ τοῦ ἰδίου σώ ματος, ὡς καθ' ἡμᾶς γεγονώς, καὶ ἐνανθρωπήσας Θεός. Προσῄεσάν ποτε τῷ Χριστῷ λέγοντες οἱ Ἰουδαίοι· Εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστός, εἰπέ ἡμῖν παρρησίᾳ. Απ κρίση αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐ πιστεύετε· τὰ ἔργα, ὰ ἐγὼ ποιῶ ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Πατρός μου, ταῦτα μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ. Τι δὴ ἄρα κὰν τούτῳ φασὶν οἱ διορίζοντες ἀμαθῶς εἰς υἱῶν δυάδα, καὶ εἰς δύο Χριστοὺς τὸν ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν; Περὶ τίνος ἔφασκον οἱ Ἰουδαῖοι, Εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστὸς, εἰπὲ ἡμῖν παρρησίᾳ; τίς δὲ ὁ λέγων, Τὰ ἔργα, ὰ ἐγὼ ποιῶ ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Πατρός μου, ταῦτα μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ; Τίνος εἶναί φαμεν ἴδιον Πατέρα τὸν Θεόν; Δρα τοῦ ἐκ γυναικὸς ἀνὰ μέρος τε καὶ ἰδικῶς νοουμένου, ἢ τοῦ Μονογενούς; Καίτοι τὸ δύνασθαι κατορθοῦν τὰ τῆς θεότητος έργα πρέποι ἂν οὐκ ἀνθρωπεία φύσει. Πα θεν; πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Ἐπειδὴ δὲ ἐπλήρου ὁ Χρισ στὸς τὰ ἔργα τοῦ Πατρὸς; οὐκ ἄνθρωπος ἂν νοοίτο ψιλός, Θεὸς δὲ μᾶλλον, ἐν αἵματι καὶ σαρκὶ μεμενη κὼς ὅπερ ἦν. Ἰσουργήσει γὰρ οὕτως ἔχων τῷ ἰδίῳ γεννήτορι, καὶ τὸν τοῦ μυστηρίου λόγον καταμωμή σαιτο ἂν οὐδεὶς τῶν εὖ φρονούντων. Καὶ ἐμαρτύρησεν ὁ Ἰωάννης λέγων, ότι Τενέαμαι τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον ὡσεὶ περιστερὰν ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἔμεινεν ἐπ' αὐτόν. Κἀγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτὸν, ἀλλ' ὁ πέμψας με βαπτίζειν ἐν ὕδατι, ἐκεῖ νός μοι εἶπεν· Ἐφ᾿ ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαίνον, καὶ μένον ἐπ' αὐτὸν, οὗτός ἐστιν ὁ βαπτίζων ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Κἀγὼ ἑώρακα,καὶ μεμαρτύρηκα, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Ἕνα δέδειχεν ἐ Πατὴρ, καὶ περὶ ἑνός φησιν ὁ μακάριος Εὐαγγελι στης, Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Περὶ τίνος ούτ ἔσται τὸ εἰρημένον; Εἰ μὲν οὖν ἰδικῶς, καὶ κατά μόνας, τουτέστι τοῦ ἐκ Πατρὸς ὄντος μονογενοῦς Λόγου, πῶς τὸ Πνεῦμα δέχεται, καίτοι Θεὸς ὢν φύσ

TIT. XV. σεί, καὶ ἴδιον ἔχων αὐτό; εἰ δὲ ἀνὰ μέρος καὶ ἰδικῶς, beat proprium ac suν.? Sin hominem river», ήγουν κατά μόνας τὸν ἐκ γυναικὸς ἄνθρωπον δεδεῆσθαί φασι τῆς τοῦ Πνεύματος μετοχῆς, πῶς αὐτός ἐστιν ὁ βαπτίζων ἐν αὐτῷ, καίτοι μόνη πρέποντος τῇ ἀνωτάτῳ φύσει τοῦ καὶ ἀποφαίνειν δύνασθαι μετεσχηκότας τοῦ Πνεύματος τους προσιόντας αὐτῇ; Εἰ δὲ δέχεται καὶ δίδωσιν ὁ αὐτὸς, πρόδηλον, ὅτι κατά γε τοὺς τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας λόγους, καὶ καθὸ φύσει, καὶ ἀληθῶς ἐστι Θεός. Δέχεται μὲν γὰρ ἀνθρωπίνως οὐχ ἑαυτῷ μᾶλλον, ἀλλὰ τῇ ἀνθρώτων φύσει δι' ἑαυτοῦ, καὶ ἐν ἑαυτῷ πρῶτον προξενῶν αὐτό· δίδωσι δὲ θεϊκῶς ἐξ ἰδίας αὐτοῦ φύσεως τοῖς ἀξίοις τοῦ λαβεῖν ἐνιείς. Ην μὲν οὖν τῷ προκειμένα ῥητῷ προσεοικότα τε καὶ τὸν ἴσον ἔχοντα νοῦν παραθεῖναι καὶ ἕτερα· τὸ δέ γε ταυτοεπεῖν φορτικὸν εἰδότες, ἐκεῖνό φαμεν, ὡς ἀπόχρη τοῖς νουνεχεστέρας ἡ ἑνὸς ἐξήγησις εἰς τὴν τῶν ὁμοίως εχόντων ἀκριβῆ διασάφησιν. Οὐκοῦν ὁσάκις ἂν λέγοιτο Χριστὸς ἁγιάζεσθαι τυχεῖν, ήγουν τὸ Πνεῦμα λαβεῖν, κατὰ τοῦτον αὐτὸν τὸν τρόπον προσήκει νοεῖν. " Περὶ δὲ τῆς ἡμέρας, ἢ τῆς ὥρας ἐκείνης οὐδεὶς οἶδεν, οὔτε οἱ ἄγγελοι τῶν οὐρανῶν; οὔτε ὁ Υἱός, εἰ μὴ ὁ Πατήρ. Εἰ Χριστὸν ἕνα, φασὶν, ὁμολογεῖν ἐγνώκατε τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένον, ήγουν ἐνηνθρωπηκότα, πῶς ἡγνόει τὴν τῆς συντελείας ἡμέραν; Φαμὲν οὖν, ὅτι ἀγνοῆσαι τυχὸν τὰ ἐν Θεῷ μυστήρια οὔτε ἀσύνηθες, οὔτε μὴν ἑτέρως ἀπρεπὲς ἀνείη τῇ κτίσει. Τις γὰρ ἔγνω νοῦν Κυρίου; κατά τὸ γεγραμμένον. Καὶ εἰ λέγεται βραχὺ παρ' ἀγγέλους ὁ Υἱὸς ἠλαττῶσθαι, καθὴ γέγονεν άνθρωπος δηλονότι, καίτοι κτίσεως ἁπάσης ὢν ἐπέκεινα θεϊκῶς, τί τὸ θαῦμα, κἂν ὁμοῦ τοῖς ἀγγέλοις ἀγνοεῖν λέγεται τὸ ἐν θεῷ μυστήριον, καίτοι σοφία καὶ δύναμις υπάρχων αὐτοῦ; Εἶτα πῶς ἂν ἡγνόησεν ἡ σοφία τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὰ ἐν αὐτῷ κεκρυμμένα; Καὶ εἰ τὸ Πνεῦμα λέγεται πάντα ἐρευνᾶν, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ, τὸ Πνεῦμα δὲ ἐστι τοῦ Χριστοῦ, πῶς ἂν αὐτὸς Αγνόησεν ἅπερ οἶδεν ἀκριβῶς τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ; Οὐκοῦν κἂν ἀγνοεῖν ἀνθρωπίνως λέγηται, ἀλλ᾽ οἶδε θεϊκῶς. Καὶ γοῦν, Ποῦ τέθειται Λάζαρος; ἐρωτῶν, ὡς ἐξὸν αὐτῷ μὴ εἰδέναι κατὰ τὸ ἀνθρώπινον, ενήρ γει θεϊκῶς, ἀναστήσας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν. 'Απονέμοντις τοίνυν τῇ μετὰ σαρκὸς οἰκονομίᾳ τὰ ἀνθρώπινα, τηρήσομεν εὐσεβῶς καὶ καθ' ἡμᾶς γεγονότι τῷ ἐκ Θεοῦ φύντι Λόγῳ τὰ θεοπρεπή. Βαπτιζόμεθα ὥσπερ εἰς ἐν ὄνομα τοῦ Πατρὸς οὕτω καὶ εἰς ἐν ὄνομα τοῦ Υἱοῦ, καὶ εἰς τὸν θάνατον αυτ τοῦ, καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Διδασκέτωσαν τοίνῦν οἱ διορίζοντας εἰς υἱοὺς δύο τὸν ἕνα Χριστὸν καὶ Υιόν, ἄνθρωπόν τε Θεῷ συναφθῆναι λέγοντες, κατά μόνην τὴν Ισότητα τῆς ἀξίας, ήγουν αὐθεντίας, διηρημένων τῶν φύσεων, εἰς τὸν τίνος θάνατον έδα πτίσθημεν; Εἰ μὲν ἰδικῶς εἰς τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγου, κατηγορήσομεν ἐνεργῶς τῆς ἀκηράτου φύσεως τήν φθορών, καὶ καθοριοῦμεν θάνατον τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς. εἰ δὲ δὴ φαῖεν εἰς τὸν τοῦ ἐκ γυναικὸς ἰδίᾳ ' Matth. XXIV, 36. Rom. x1, 34. et solumn, qui ex muliere natus sit, Spiritu dign rint indigere, quomodo ipse est qui baptizat in ipso Spiritu, cum soli supremiæ nature conveniat posse declarare Spiritus participes eos qui ad ipsum accedunt? Quod si unus atque idem est, qui suscipit, et qui largitur, perspicuum est, hæc feri, quatenus pertinet ad assumptæ carnis dispensationem, et quatenus natura et vere Deus est. Suscipit enim ut homo, non magis sibi quam humanæ naturæ per seipsum et in seipso primo Spiritum concilians. Dat autem ut Deus, ex propria natura tribuens illis qui digni sunt, ut eum accipiant. Poteram huic sententia multas alias similes et ea dem habentes vim in medium proferre, verum cum idem repetere molestum sit, ex unius loci declaratione prudentes homines, cætera similia loca facile dicimus intellecturos. Itaque quoties Christus, aut sanctificari dicetur, aut Spiritum accipere, hoc modo convenit intelligere. De die autem, aut hora illa nemo novit, neque angeli calestes, neque Filius, nisi Paler '. Si Christum unamn, inquiunt, conftendum senseris Dei Verbum, quod carnem, seu hominem assumpsit, qnomodo consummationis diem ignoravit? Roερondemus nec involitum esse, nec dedecere ut res procreatæ ignorent mysteria, quæ sunt in Deo. Quis enim, inquit, novit sensum Domini? Et si Filius dicitur paulum ab angelis imminutus, quateaus hono factus est, quamvis ut Deus rebus prastet omnibus procreatis, quid mirum, si una cum angelis ignorare dicatur mysteria, quæ sunt in Deo? Atqui sapientia est, et virtus ipsius. Quomodo autém ignoret sapientia Dei et Patris quæ sunt in ipso abscondita? Εt si Spiritus dicitur cuncta scrutari, cliam profunda Dei, Spiritus autem est Christi, quomodo Christus ignoravit ea quas plane novit Spiritus ipsius? Dicendum igitur est, eum quamvis ignoret ut homo, scire tamen ut Deum. Nam cum etiam quæsisset, ubi Lazarus esset positus, tanquam ipsi ut homini liceret nescire, ut Deus taineu illum a mortnis excitans in vitam revocavit. Tribuentes igitur dispensationi, quæ in carne facta est, illa quæ sunt humana, Verbo ex Deo genito et secundum nos facto ea quæ Deo sunt digna conservabimus. Quemadinoduin in unum Patris nomen, sic et in unum Filii nomen, et in inortem ipsius, et in Spiritum sanctum baptizamur. Qui duos în Allos unum Christum et Filium dividunt, Deoque hominem conjunctum asserunt, doceant, divisis secundum solam dignitatis, sed auctoritatis æqualitateın natu, ris, in cujus mortem baptizati sumus. Si separatim in Verbi Dei mortem, apertè naturæ immortali mortalitatem ascribemus, tribuemusque mortem ei qui per naturam est vita. Quod si dixerint, in norm tem illius separatim, et sigillatim, et per se, qui ex

muliere natus est, nonne perspicue dicent, eum τε καὶ ἀνὰ μέρος, καὶ καθ᾿ ἑαυτὸν νοουμένου, πῶς ovini ratione omnique mudo cum Patre et Spiritu sancto conjunctum esse, expulso etiam fortasse ex veri Pilii loco, Verbo ex Deo genito? Sed vide plane tu, qui mentem habes excitatam, 'absurdas hominam cogitationes. Necessarium igitur est, ut intelligamus, Dei Verbum ut nos, natum, sponte passum esse carue. Sic enim in mortem ipsius baptizati sumus, ut qui unus sit Filius, quantum að divinitatis naturam pertinet, impatibilis, quantum autem ad carnem, patibilis. Apparuit gratia Dei illa salutaris omnibus hominibus, erudiens nos, ut abnegantes impietatem, et secularia desideria, sobric, et juste, et pio vivamus in hoc sæculo, exspectantes beatam spem et adventum gloria magni Dei, et Salvatoris nostri Jesu Christi, qui dedit semetipsum ut nos redimeret ab omni iniquitate, et mundaret sibi populum acceptabilem, · seclatorem bonorum operum. Quænam est hæc gratia, et cujus Dei, quæ nobis apparuit, et salutaris esse dicitur omnibus hominibus? Nonne Deus et Dominus, ut ex beati Davidis verbis perspicue patet, apparuit nobis, et ejus e cœlis adventum suscepimus, et ipse est Deus et Servator noster, Jesus Christus, qui dedit semetipsum pro nobis', ul nos ab omni peccato liberatos veros sibi adoratores adhiberet? Quis igitur Deum verum Emmanuelem asse neget, cum beatus Paulus eum magnum Deum et Salvatorem nostrum Jesum Christum appellet? Et sine controversia magnum est pietatis mystorium. Deus manifestatus est in carne, justificatus est in Spirito, visus est ab angelis, prædicatus est in gentibus, creditus est in mundo, assumptus est in gloria, Ecquis manifestatus est in carne? nonne plane atque omnino Verbum ex Deo Patre? Sic enim erit magnum pietatis mysterium. Visns autem est ab angelis in cœlum ascendens; prædicatus est in gentibus per sanctos apostolos, creditus est in mundo. Et nullo modo amplius dicimus, eum esse simpliciter hominen, quales nos sumus, sed Deum, qui in carne, uti nos, natus cst, assumptus autem est in gloria, ut Deuin et Patrem audiat dicentem: Sede e deziris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum * Εx Epistola ad Romanos. Ei autem, qui potest nos confirmare secundum Evangelium meum, et prædicationem Jesu Christi secundum revelationem mysterii, temporibus æternis taciti, mqnifestati autem nunc per Scripturas prophetarum secundum mandatum alcrui Dei ad obedientiam fulci, in omnes gentes cogniti, soli sapienti Deo, per desum Christum, cui gloria et imperium in sacula sæculorum. Amen. Ecce palam dicit Evangelium, et prædicationem esse Jesu Christi, et occultatum ac tacitum fuisse mysterium de ipso οὐκ ἐκεῖνό φασιν ἀναφανδόν, ὅτι πάντη τε καὶ πάν τως αὐτὸς εἴη ἂν ὁ συντεταγμένος τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι; τάχα που καὶ ἐξωσθέντος τῆς ἀλη θοῦς υἱότητος τοῦ ἐκ Θεοῦ φύντος Λόγου. Αλλ' δρα που πάντως, ὁ νοῦν ἔχων διεγηγερμένον, τὴν τῶν ἐν νοιῶν ἀτοπίαν. Οὐκοῦν ἀνάγκη νοεῖν, ὅτι γεγονώς καθ᾽ ἡμᾶς ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, σαρκὶ πέπονθεν ἐκών. Βεβαπτίσμεθα γὰρ οὕτως εἰς τὸν αὐτοῦ θάνατον, ὡς ἑνὸς ὄντος Υἱοῦ, κατὰ μὲν τὴν τῆς θεότητος φύσιν ἀπαθοῦς, παθητοῦ δὲ κατὰ σάρκα. Επεφάνη ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ ἡ σωτήριος πᾶσιν εν θρώποις, παιδεύουσα ἡμᾶς, ἵνα ἀρνησάμενοι τὴν ἀσέβειαν καὶ τὰς κοσμικὰς ἐπιθυμίας, σωφρόνως, καὶ δικαίως, καὶ εὐσεβως ζήσωμεν ἐν τῷ νῦν αἰώνι, προσδεχόμενοι τήν α αρίαν ἐλπίδα κ τ ἐπι φάνειαν τῆς δόξης τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὃς δέδωκεν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα λυτρώσηται ἡμᾶς ἀπὸ πάσης ἀνομίας, καὶ καθαρίσῃ καυτῷ λαὸν περιούσιον, ζηλωτὴν κα τῶν ἔργων. Ποία χάρις ἐπέφανεν ἡμῖν, ἢ ποιου Θεού, καίτοι γε λεγομένη σωτήριος είναι πᾶσιν ἀνθρώποις; 'Αλλ' ἔστι δῆλον, ὅτι Θεὸς ὢν ὁ Κύριος ἐπέφανεν ἡμ κατὰ τὸν μακάριον Δαβίδ, καὶ αὐτοῦ τὴν ἐξ οὐρανῶν τῆς δόξης επιφάνειαν προσδεχόμεθα, καὶ αὐτός ἐστιν ὁ Θεὸς καὶ Σωτὴρ ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὃς δέδωκεν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα πάσης αμαρτίας ἡμᾶς ἀπαλ λάξας ἑαυτῷ παραστήσῃ γνησίους προσκυνητάς. Εἶτα τίς ὁ λέγων οὐκ εἶναι Θεὸν ἀληθῆ τὸν Ἐμμα νουήλ, τοῦ μακαρίου Παύλου περὶ αὐτοῦ λέγοντος, τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, Καὶ ὁμολογουμένως μέγα ἐστὶ τὸ τῆς εὐσεβεία; μυστήριον. Θεὸς ἐφανερώθη ἐν σαρκὶ, ἐδικαιώθη ἐν Πνεύματι, ὤφθη ἀγγέλοις, εκηρύχθη ἐν ἔθνεσιν, ἐπιστεύθη ἐν κόσμῳ, ἀνελήφθη ἐν δόξῃ. Τὶς ὁ ἐν σαρχὶ φανερωθείς; ἢ δῆλον, ὅτι πάντη τε καὶ πάντως ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγος; Οὕτω γὰρ ἔσται μέγα τ τῆς εὐσεβείας μυστήριον. Ωφθη δὲ ἀγγέλοις ἀγαβαί· νων εἰς οὐρανοὺς, εκηρύχθη ἐν ἔθνες: διὰ τῶν ἁγίων ἀποστόλων, ἐπιστεύθη δὲ καὶ ἐν κόσμῳ, καὶ οὗτι πού φαμεν, ὅτι καθ' ἡμᾶς ἄνθρωπος ἁπλῶς, ἀλλὰ Θεός ἐν σαρκὶ καὶ καθ' ἡμᾶς γεγονώς, ἀνελήφθη δὲ καὶ ἐν δόξῃ, ἵνα λέγοντος ἀκούσῃ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς - σου ύποπόδιον τῶν ποδῶν σου. Εκ τῆς πρὸς Ρωμαίους ἐπιστολῆς. Τῷ δὲ δυναμένῳ ὑμᾶς στηρίξαι κατὰ τὸ Εὐαγγέ λιόν μου, καὶ τὸ κήρυγμα Ἰησοῦ Χριστοῦ, κατὰ ἀποκάλυψιν μυστηρίου χρόνος αιωνίοις σεσιγη μένου, φανερωθέντος δὲ νῦν διά τε Γραφών 3, 0φητικών, κατ' ἐπιταγὴν τοῦ αἰωνίου Θεοῦ, εἰς ὑπα κοήν πίστεως, εἰς πάντα τὰ ἔθνη γνωρισθέντος μόνῳ σοφῷ Θεῷ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰώνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ιδα δὴ σαφῶς τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ τὸ κήρυγμα Ἰησοῦ Χριστού φησιν εἶναι, καὶ κεκρύφθαι μὲν τὸ ἐπ' αὐτῷ ↑ Tit. 1, 11-14. 3 Psal. cis, 1. • Rom. xvi, 25-27.

μυστήριον, καὶ σεσιγῆσθαι χρόνοις αιωνίοις, ἀπο- sæculis καλυφθῆναι δὲ εἰς ὑπακοὴν πίστεως νῦν. Επεστράφη γὰρ εἰς Χριστὸν τὰ ἔθνη, τῆς ψευδωνύμου λατρείας ἐξηρημένα, καὶ ὡς Θεὸν αὐτὸν ἐπεγνωκότα τὸν φύσει καὶ ἀληθῶς. Καὶ εἰ σοφὸς διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγνώσθη Θεὸς, πῶς οὐ μέγα τὸ Χριστοῦ μυστήριον; εἰ δὲ νοεῖται καθ' ὑμᾶς ἄνθρωπος ἁπλῶς, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον Θεὸς ἐνηνθρωπηκώς, οὐκέτι σοφὸν τὸ Χριστοῦ μυστήριον. Ὁ Θεὸς τὸν ἑαυτοῦ Υἱὸν πέμψας ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας κατέκρινε τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ σαρκί, ἵνα τὸ δικαίωμα τοῦ νόμου πληρωθῇ ἐν ἡμῖν, τοῖς μὴ κατὰ σάρκα περιπατοῦσιν, ἀλλὰ κατὰ πνεύ μα. Μάχονται μὲν γὰρ ὁμολογουμένως ἀλλήλοις ή σὰρξ καὶ τὸ πνεῦμα, τουτέστι τὸ φρόνημα τὸ φυσι κὸν, καὶ τῶν ἐμφύτων καὶ ἐν ἡμῖν ἡδονῶν τὸ κίνημα, καὶ τῆς κατὰ πνεῦμα ζωῆς ἡ δύναμις· κἂν ὁ θεῖος ἡμᾶς ἀναφέρῃ νόμος εἰς γε τὸ δεῖν ἑλέσθαι τὸ ἀγαθόν, ἀλλ' ἡ τῆς σαρκὸς ἐπιθυμία καταδιάζεται πρὸς τὸ ἐναντίον. Λέλυται δὲ νῦν ἐν Χριστῷ τὸ ἀνα τιστατοῦν, καὶ ἡτόνησε μὲν τῆς ἁμαρτίας ὁ νόμος, κεκράτηκε δὲ ὁ τοῦ Πνεύματος, διὰ ποίαν αἰτίαν; Πέπεμψε γὰρ ὁ Θεὸς τὸν ἑαυτοῦ Υἱὸν ἐν ομοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας, ἵνα κατακρίνῃ τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ σαρκί. Εἶτα πῶς οὐ χρειωδεστάτη λίαν ἡ τοῦ Δόγου σάρκωσις; κατακέκριται γὰρ οὕτως ἐν τῇ σαρκὶ ἡμῶν ἡ ἁμαρτία. Εἰ δὲ οὐ γέγονε σὰρξ ὁ Λόγος, ἀπομεμένηκεν ἂν ἀδιόρθωτα τὰ καθ' ἡμᾶς, καὶ ἐδουλεύομεν τῇ σαρκὶ νόμῳ ἁμαρτίας, οὐδενὸς ἐν ἡμῖν αὐτὴν καταργήσαντος. Οὐκοῦν ἀναγκαίαν εἶναι φαμεν τὴν καθ' ὑπόστασιν ἔνωσιν τοῦ Λόγου πρὸς τὴν σάρκα, καὶ οὐχὶ δὴ μόνην τὴν ἐν προσώποις, \ Τί οὖν ἐροῦσι πρὸς ταῦτα; Εἰ ὁ θεὶς ὑπὲρ ἡμῶν, εἰς καθ' ἡμῶν; ὅς γε τοῦ ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ἐχε σατο, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν αὐτὸν, πως οὐχὶ καὶ σὺν αὐτῷ τὰ πάντα ἡμῖν χαρίσεται, εἰ τὸν Ιδιον Υιόν; Δήλον δὲ, ὅτι τὸν ἐκ τῆς εὐσίας αὐτοῦ δέ δωκεν ὑπὲρ ἡμῶν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Πέπονθε δὲ κατὰ σάρκα, καὶ οὐ φύσει θεότητος. Ιδιον ἄρα αὐτοῦ τὸ πεπονθὸς σῶμα ἦν, ἵνα καὶ αὐτὸς νοῆται παθὼν οἰκο νομικῶς ὁ παθεῖν οὐκ εἰδώς. Τὸ τοίνυν ἀπομερίζειν εἰ; δύο τὸν ἕνα δυσσεβές. Οὐκέτι γὰρ ἴδιον Υἱὸν εὐρίσκεται δοὺς ὑπὲρ ἡμῶν ὁ Πατὴρ, εἴπερ ἐστὶν ὁ Χρι στὸς ἄνθρωπος διηρημένος. Θεὸς ὁ δικαιῶν, τίς ὁ κατακρίνων; Χριστὸς Ιησους ὁ ἀποθανών, μᾶλλον δὲ καὶ ἐγερθεὶς ἐκ νε· κρῶν, ὅς ἐστιν ἐν δεξίᾳ τοῦ Θεοῦ, ὃς καὶ ἐντυγχά νει ὑπὲρ ἡμῶν. Εἰδικαιοί τῇ πίστει Χριστός, Θεός δέ ἐστιν ὁ δικαιῶν, Θεὸς ἄρα ἀληθῆς ὁ Χριστός. Καὶ εἴπερ ἐστὶν ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ, καίτοι τεθνεώς, καὶ ἐγήγερμένος, συγκάθηταί τε τῷ Πατρὶ ἴδιον ἄρα του Δή του σῶμά ἐστι. Συνεδρεύει γὰρ τῷ Πατρὶ μετὰ τῆς ἀναληφθείσης σαρκός, ὡς Υἱὸς κατὰ φύσιν, εἰ καὶ γέγονε σὰρξ ὁ Λόγος. TIT. XV. teruis, revelatum autem esse nunc al obedientiam fidei. Conversa enim sunt gentes ad Christum, Quoniam largitus est nobis, inquit, Apostolus, non solum, ut in ipsum credamus, verum etiam ut pro ipso patiamur. Si in muneris loco a Deo accepimus, ut in Christum credamus, non erτωvinus autem ob id, sed novimus natura el vere Deum exsistentem, quomodo quisquam Deum esse Christum dubitabit? Deus Filium συμπ millens in similitudine caruis peccati, damnavit peccatum in carne, ut justitia legis impleatur in nobis non secuuduin carnem ambulantibus, sed secundum spiritum. Pugnant enim profecto inter se caro et spiritus, hoc est, carnis sensus, et voluptatum, quæ in nobis insilæ sunt, motus, et vitæ virtus, quæ est secumdum Spiritum. Et quanquam divina lex eu nos vocel, ut bonum eligamus, tamen caruis cupiditas nos in contrarium trahit. Nunc autem in Chris'o contentio soluta est, et peccati lex est debilitato, Spiritus vero les convaluit, ecquam ob causam? Misit enim Deus Filium suum in similitudine carnis peccati, ut peccatum damnaret in carne '. Nuuue igitur caruis assumptio fuit necessaria, cum p illam in carne nostra peccatum damnatum sit? Quod si Verbum caro factum non est, rebus nostris non est consultum, servimus carni lege peccati, cum illam in nobis destruxeriť nemo. Itaque necessariam esse dicimus Verbi cum carne conjunctionem in persona, et non solum voluntate, sive contractu simplici, ut quidam asserunt. καὶ κατὰ θέλησιν, ἤτοι συνάφειαν ἁπλῆν, καθα φάτ Quid ergo dicent ad hæc? Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui proprio quidem Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum, quomodo non etiam cum illo nobis omnia donabil *? Proyrium Filium, eum nimirum, qui ex ejus essentia est, tradidit pro nubis Deus el Pater, passus est autem caille, natura divinitatis. Proprium ejus corpus passum est, ut ipse quoque, qui pati non potest, dispensationis ordine pati intelligatur. Quamobrem unum in duos dividere impium est. Neque enim proprium dedisse Flium pro nobis Pater deprehenditur, siquidem est Christus homo divisus. Deus, qui justificat, quis est, qui condemnet? Christus Jesus, qui mortuus est, imo vero et a mortuis resurrexit, qui est in dextera Dei, qui et interpellat pro nobis ". Si fide justificat Christus, Deus autem est, qui justificat, Delis utique verus est Christus. Et si est iu dextera Dei, is qui mortuus est, et resurrexit, et cum Patre considet, corpus nimirum est Verbi proprium. Considet enum cum Patre simul cum carne ¸ assumpta, tanquam Filius per naturam, licet Verbum caro factum sit. • Rom. viii, 3. • Ibid. 32. • Ibid. 34.

EUTHYMH ZIGABENI Ex oratione ad reginas habira. Cognoscite enim gratiam Domini nostri Jesu Christi, quia propter nos pauper factus est, ut nos illius paupertate divites cliciamur. Vide in his mihi, et valde perspicue, tum naturæ divinæ atque immortalis excellentiam, tum abjectam atque humilein humanitatis mensuram, et cum bac conjunctionem atque congressum, ad eum sese Unigenito demittente. Nulla enim oratio queat divinitatis divitias explicare, contra vero humanitas pauper admodum est, cui omnia sunt divino et cœlesti punere data, etiam illud ipsum, quod est. Vocata enim est a Deo, ut essel, cum aliquando non esset. At ipse dives, utpote Deu³, volens evasit pauper, et factus est homo, ut hominis natura deinceps in divina praestantia: Ο subliyitatibus, in Christo exsistens, paupertatis turpitudinem exueret. Nos enim Deus et Pater in Christo suscitavit, el consedere fecit in coelestibus, ut scriptum est. In quibus profeeto nunquam fuissemus constituti, nisi natura ipse dives, utpote Deus, pauperem induisset. Quomodo enim pauper fieri potuisset homo, qui propria natura egenus et pauper est? Æquius ergo id pertulit vere dives, hoc est, Verbum ex Deo Patre genitum, quando est homo factum. Ex eadem oratione. At in ipse, inquit, habitavit omnis plenitudo divinitatis corporaliter ‘. Ecce perspicue Christum novit alterum separatim, nempe hominem na- G tum ex muliere, in quo Verbum ab ev είversum, id est, omnis plenitudo divinitatis babitavit corporaliter. Ad hæc respondemus, Paulum divino amatum Spiritu duos Christos non agnoscere, sed unum prædicare, quemadmodum et Patrem unum: Nobis enim, inquit, unus Deus et Pater, a quo omnia, et nos in ipsum, et unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia, et nos per ipsum s. In quo igitur habitavit omnis plenitudo divinitatis corporaliter? Si privatim et sigillatim in Dei Verbi natura id factum dixeris, non minus stulte senties, quam si ipsum Unigenitum in seipso habitasse contenderes. Qui autem Verbum carnem factum ita credunt, ut non immutatum conversunique sit, sed ut in nobis habitarit,et proprium sibi templum fecerit, corpus animam ratione præditam habens, quod sibi vere conjunxit, pie dicent admirabilemn Paulum, cum vellet iudicare Verbi habitationem in carne, seu veram conjunctionem, dixisse, in ipso labitare omnem plenitudinem divinitatis, non magis quod ejus esset particeps, aut habitu el gratis munere eam haberet, quam corporaliter, id est per essentiam, non aliter, quain si in homine dicatur spiritus ejus habitare, cum ab eo diversus non sit. Sæpe tamen in una persona duplicem nobis loquendi ratio et figura persouam affert, nec propterea quidquam ' 1 Coloss. 11, 9. 1 Cor. vult, 6. Ἐκ τοῦ πρὸς τὰς βασιλίδας προσφωνητικού. Γινώσκετε γὰρ τὴν χάριν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅτι δι' ὑμᾶς ἐπτώχευσε πλούσιος ῶν, ἵνα ὑμεῖς τῇ ἐκείνου πτωχεία πλουτήσητε. Αθρει δή μοι καὶ μάλα σαφῶ; ἐν γε τουτοισὶ καὶ τῆς θείας καὶ ἀκηράτου φύσεως τὴν ὑπεροχήν, καὶ τῶν τῆς ἀνθρωπότητος μέτρων τὸ ὑφειμένον, καὶ προσέτι τούτῳ τὴν ἐν ἑνότητι σύμβασιν ἑαυτὸν καθέντος εἰ; τοῦτο τοῦ Μονογενοῦς. Οὐδεὶς μὲν γὰρ λόγος διερμηνεύσειεν ἂν τὸν τῆς θεότητος πλοῦτον. Πτωχὴ δὲ λίαν ἡ ἀνθρωπότης, ᾗ πάντα ἐστὶ θεόσδοτά τε καὶ ἄνωθέν, καὶ αὐτὸ δὲ πρὸ πάντων τὸ εἶναι. Κέκληται γὰρ παρὰ τοῦ Θεοῦ πρὸς ὑπαρξιν μὴ οὖσά ποτέ, ᾿Αλλ' ὁ πλούσιος ὡς Θεὸς ἐθελοντής ἐπτώχευσε, καὶ γέγονε καθ' ἡμᾶς, ἵνα λοιπόν ἡ ἀνθρώπου φύσις ἐν τοῖς τῆς θείας ὑπεροχῆς ὑψώμασιν ἐν Χριστῷ γενο μένη τὸ τῆς πτωχείας αἶσχος ἀποσκευάσηται. Συνἡγειρε γὰρ ἡμᾶς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐν Χριστῷ, καὶ συνεκάθισεν ἐν τοῖς ἐπουρανίοις, καθὰ γέγραπται· ἀλλ' οὐκ ἂν γεγόναμεν ἐν τούτοις, εἰ μὴ τὴν πτω· χεύσασαν ἡμπέσχετο φύσιν ὁ πλούσιος ὡς Θεός. Οὐ γάρ που πτωχεύσειεν ἂν ὁ κατὰ φύσιν ἰδίαν πτωχεύων ἄνθρωπος. Πάθοι δ' ἂν τοῦτο πρεπωδέστερον ὁ πλούσιος ἀληθῶς, τουτέστιν ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς λόγος, ὅτε γέγονε καθ' ἡμᾶς. Εἷς οὖν ἄρα ἐστὶ Χρισ στὸς καὶ Υἱός. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Αλλ' ιδού, φησίν, ἐν αὐτῷ κατώκησε πᾶν τὸ πλή ρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς. Ἰδοὺ σαφῶς Χριστὸν ἕτερον οἶδεν ἰδικῶς τὸν ἐκ γυναικὸς ἄνθρωπον, ἐν ᾧ κατώκησεν ὡς ἕτερος παρ' αὐτὸν ὁ Λόγος, ἤτοι πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς. Πρὸς δὴ τὰ τοιαῦτά φαμεν, ὅτι δύο Χριστοὺς ὁ Πνευματοφόρος οὐκ οἶδεν, ἀλλ᾽ ἕνα κηρύττει, καθάπερ ἀμέλει καὶ Ένα Πατέρα. Ἡμῖν γὰρ, φησὶν, εἰς Θεὸς ὁ Πατὴρ, · ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς εἰς αὐτὸν, καὶ εἰς Κύριος Ιησούς Χριστός, δι' οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς δι' αὐτ τοῦ. Ἐν τίνι δὴ οὖν κατῴκηκε πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς; Ἰδικῶς μὲν οὖν, καὶ κατὰ μόνας ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ Λόγου φύσει τοῦτο πεπράχθαι νομίζειν εύηθες κομιδῆ ὁ ἴσον γὰρ ὡς αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ κατῴκησεν ὁ Μονογενής πιστεύοντας δὲ ὅτι γέγονε σὰρξ ὁ Λόγος οὐ κατὰ μετάστασιν, ἢ τροπήν, ἀλλ' ὅτι μᾶλλον ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, καὶ ναὸν ἴδιον ἐποιήσατο τὸ ἐνωθὲν αὐτῷ κατὰ ἀλήθειαν σῶμα, ψυχὴν ἔχον τὴν λογικήν, εὐσεβὲς εἰπεῖν, ὅτι τὴν ἐν τῇ ἁγίᾳ σαρκὶ τοῦ Λόγου κατοίκησιν, ήγουν ἔνωσιν, ἀληθῆ κατασημαίνων ἡμῖν ὁ θεσπέσιος Παῦλος, ἐν αὐτῇ φησι κατοικῆσαι πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεό τητος, οὐ μεθεκτῶς μᾶλλον ἢ σχετικῶν, ήγουν ὡς ἐν δόσει χάριτος, ἀλλὰ σωματικῶς, ὅ ἐστιν οὐσιω δῶς, ὡς ἂν εἰ καὶ ἐν ἀνθρώπῳ λέγοιτο κατοικεῖν τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, οὐχ ἕτερον δν παρ' αὐτόν. Εφ' ἑνὸς δὲ προσώπου πολλάκις διπρόσωπον ἡμῖν εἰσφέρεται λόγου σχῆμα, καὶ κατ' οὐδένα τρόπον ἀδικεῖ τὴν ἀλή θειαν· οἷον φέρε εἰπεῖν, ὡς εἰ λέγοιτο περὶ Θεοῦ παρὰ τῆς θεοπνεύστου Γραφής, Ο πλάσσων πνεύμα

TANOPLIA DOGMATICA. TIT. XV. 95% ἀνθρώπου ἐν αὐτῷ. Καίτο: πῶς οὐχ άπασιν εναργές, detrahit veritati. Exempli gratia si de Dio S. riptu ὡς οὐκ ἂν νοοῖτο παρὰ τὸν ἄνθρωπον ἕτερον τὸ ἐν αὐτῷ πλαττόμενον αὐτοῦ πνεῦμα; Φησὶ δέ που καὶ ὁ μακάριο; Δαβίδ, Νυκτὸς μετὰ τῆς καρδίας μου ἠδολέσχουν, καὶ ἔσκαλλε τὸ πνεῦμά μου. Εἶτα τις ἦν ὁ μετὰ τῆς ἑαυτοῦ καρδίας αδολεσχῶν, καὶ τὸ ἴδιον πνεῦμα σκελεύων; Χρὴ τοιγαροῦν τὰ μὲν τῶν λόγων σχήματα μὴ σφόδρα φιλοκρινεῖν, ἀφορῶν δὲ μᾶλλον εἰς αὐτῶν τῶν πραγμάτων τάς φύσεις, καὶ ἐξ αὐτῶν εὖ μάλα ποδηγουμένους ἐπ' αὐτὴν ἰέναι τὴν ἀλήθειαν. Εκ τῆς πρὸς Γαλάτας. Χριστὸς ἡμᾶς ἐξηγόρασεν ἐκ τῆς κατάρας τοῦ νόμου, γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα. Γέγραπται γὰρ, Επικατάρατος πᾶς ὁ κρεμάμενος ἐπὶ ξύλου. Τοῦ νομικοῦ γράμματος επάρατον ἀποφαίνοντος τὸν ἐν παραβάσει καὶ ἁμαρτίν, ὁ μὴ εἰδὼς ἁμαρτίαν, τουτέστι Χριστός, ὑπενήνεκται τῇ δίκῃ, ψῆφον ἄδικον ὑπομείνας, καὶ τὰ τοῖς ἐν ἀρᾷ πρέποντα παθών, ἵνα ὁ τῶν ὅλων ἀντάξιος ὑπὲρ πάντων ἀποθανών, τῆς ἁπάντων ἀπειθείας λύσῃ τὰ ἔπαθλα, καὶ ἀγοράσῃ τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν αἵματι τῷ ἰδίῳ. Οὐκ ἂν οὖν γέγονεν εἷς ἀπάντων ἀντάξιος, εἴπερ ἦν ἄνθρωπος ἁπλῶς. Εἰ δὲ δὴ νοεῖτο Θεὸς ἐνηνθρωπικώς, καὶ σαρκὶ τῇ ἰδίᾳ παθών, ὀλίγη πρὸς αὐτὸν ἡ σύμπασα κτίσις, καὶ ἀπόχρη πρὸς λύτρον τῆς ὑπ᾽ οὐρανὸν ὁ μια; ra divina dicat: Qui fingit spiritum hominis in ipso. Cui enim perspicuum non sit, spiritum qui in homine fingatur, non esse diversum ab ipso homine? Dicit etiam quidam loco beatus David: Meditatus sum nocle cum corde meo, el scopebal spiritus meus ". Qui est, qui meditatur cum corde suo, et proprius spiritus scopeus? Nos admodum igitur curanda sunt figure verborum, sed ipsæ potius rerum naturæ considerandæ, et ex ipsis ad veritatem progrediendum est. Ex Epistola ad Gálatas. Christus liberavit nos a maledicto legis, factus ipse pro nobis maledictum. Scriptum est enim: maledictus omnis, qui pendet in ligno. Legalis litteræ, quæ detestabilem et exsecrandum declarat eum qui in transgressione, et peccato est, ille qui peccatum non novit, nempe Christus, judicium subiit, sententiam sustinens injust:m, et ea qua maledictis atque exsecrandis conveniunt, perferens, ut quia amplum est salutis omnium pretium, pro omnibus moriens debita ommium contumaciæ supplicia solveret, et proprio sangulue in culum ceditum compararet. Non autem unius fuisset aing lum salutis omnium pretium, si esset homo simpliciter. Sin Deus hominem indutus et propria carne passus σαρκὸς θάνατος. Ιδία γὰρ ἦν τοῦ ἐκ Θεοῦ Πατρός intelligatur, exiguus est pro tauuo pretio rerum onφύντο; Λόγου, Ἐκ τῆς πρὸς ῾Εβραίους. Τὸν δὲ βραχύ τι παρ' ἀγγέλους ηλαττωμένον βλέπομεν Ἰησοῦν διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου, δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφανωμένον. Καὶ πάλιν, Οταν δὲ εἰσαγάγῃ τὸν πρωτότοκον εἰς τὴν οἰκουμένην, λέγει, Καὶ προσκυνησάτωσαν αὐτῷ πάντες ἄγγε· 2οι Θεοῦ. Καὶ αὖθις, Ος ὢν απαύγασμα τῆς δό ξης, καὶ χαρακτὴρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, φέρων τε τὰ πάντα τῷ ῥήματι τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, δι' έαυ τοῦ καθαρισμὸν τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν ποιησάμενος, ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τοῦ θρόνου τῆς μεγαλωσύνης ἐν ὑψηλοῖς, τοσούτῳ κρείττων γενόμενος, δσφ διαφορώτερον παρ' αὐτοὺς κεκληρονόμηκεν όνομα. Τίνι γὰρ εἶπέ ποτε τῶν ἀγγέλων, Υιός μου εἶ σὺ, ἐγώ σήμερον γεγέννηκά σε; Οὐκοῦν ὅτε γέγονε πρω. τότοκος ὁ Ἐμμανουὴλ ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς, τότε καὶ εἰσκεκομίσθαι φησὶν αὐτὸν εἰς τὴν οἰκουμένην. Εξω γὰρ ἦν κατὰ φύσιν ἰδίαν τῆς κτίσεως ὁ Θεός. Τότε καὶ ἐλαττώσθαί φησιν αὐτὸν παρὰ τοὺς ἀγγέλους, καίτοι διαφορώτερον παρ' αὐτοὺς λαχόντα τὸ ὄνομα. Τὸ μὲν γὰρ ἄγγελος λειτουργίας ἐστὶ σημαντικόν, οἰκετικόν τε ἡμῖν ὑπεμφαίνει μέτρον. 'Αποστέλλον καὶ γὰρ εἰς διακονίαν διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομείν σωτηρίαν. Ο δέ γε Υἱὸς τὴν ἐκ Πατρὸς ὑπαρξιν οὐσιώδη τε καὶ φυσικήν κατασημήνειεν ἂν, ὅτι καὶ ἀληθῶς τὴν γέννησιν πεπράχθαι πιστεύομεν. Πῶς οὖν ἠλάττωται παρὰ τοὺς ἀγγέλους ὁ πρὸς αὐτῶν nium procreatarum numerus, satisque fuit ad reditum in cœlum recuperandum unius carnis ntors, quæ propria esset Verbi ex Patre geniti. Ex Epistola ad Hébræos. Eum autem, qui paulum quid ab angelis imminutus est, videmus Jesum pet passionem mortis gloria et honore coronatum. Et rursum: Cum autem introducit Primogenitum in orbem terrarum, Et adorent, inquit, cum omnes angeli Dei. Εt rursum: Qui cum sit splen.for gloriæ et figura substantie ejus portansque omnia verbo virtutis sua, per seipsum purgationem pecca¹orum nostrorum faciens, sedet in dextera sedis majestatis in excelsis, tanto prasiantior angelis factus, quanto differentius pro iliis nomen hæreditavit. Cai enim dixit aliquando angelarum: Filius meus es tu, ego hodie genui le *? Cum igitur natus est primogenitus Emmanuel in multis fratribus, tunc ipsum introductum fuisse dicit iuror bem terrarum. Extra enim res procreatas erat Deus natura sua. Tunc et minorem angelis factum ait, cum tatuen excellentius, quam illi, nomen hæreditarit. Angelus enim est ofcii nomen, quod supplicem nobis meusuram iudicat. Mitiuntur enim in ministerium, propter eos qui salutis hæredlitatem sunt adepturi. Filius autem exsistentiam naturamque significat, quoniam et vere ortum credimus. Quomodo igitur minor angelis factus est, qui ab ipsis adoratur? qui cum Patre consider? Sed clara est propositio. Descendit enim in n ensura humanitatis, assumeus corpus mortale, sibique 1 Zebar. sı, 1. • Psal. Lxx1, 7. Galat.!!!, 15. * llebr. 11, 9. 'Hebr. 1, 6. ibid. 3–6.

δ σαφὴς ἡ πρότασις. Καθίκετο γὰρ ἐν τοῖς τῆς ἀνθρω πότητος μέτροις καὶ τὸ ἀποθνήσκειν πεφυκός σῶμα λαβών, ἰδιόν τε αὐτῷ ποιησάμενος, ἐν αὐτῷ πέπον θεν ἑκὼν, καὶ ταῖς ἀνωτάτω δόξαις στεφανοῦτα: διὰ τὸ πάθος, ὡς δι' αὐτοῦ καταργήσας τὸν θάνατον, καὶ ἄπρακτον ἀποφήνας τὴν φθοράν, ἅτε δὴ καὶ ὑπάρχων ἀφθαρσία καὶ ζωή. "Οταν οὖν Ἰησοῦν ὀνομάζῃ, καὶ ἠλαττώσθαι λέγῃ παρὰ τοὺς ἀγγέλους αὐτὸν, οὐκ ἄν θρωπον ἀνὰ μέρος καὶ ἰδικῶς, ἀλλ' αὐτὸν νοοῦμεν τὸν Μονογενῆ παραχωρούντα τὸ προὔχειν οίκονομι κῶς τοῖς ἁγίοις ἀγγέλοις, ὅτι ἀληθείᾳ γέγονεν άνθρω πος ὁ τῆς ἐκείνων ὑπεροχῆς ἡττώμενος. Τὰ δὲ τῆς ὑπεροχῆς τοῖς ἁγίοις ἀγγέλοις, ὅτι καὶ ἔξω σαρκὸς, καὶ τοῦ τεθνάναι κρείττους εἰσι, γεγονότος ἐν τούτοις τοῦ Υἱοῦ διὰ τὴν ἐκούσιον κένωσιν. Αλλ' ὁ βραχύ τι παρ' ἀγγέλους ήλαττωμένος διά γε τὸ τῆς ἀν ipsum proprium faciens, in ipso sponte sua passus προσκυνούμενος; ὁ σύνεδρος τῷ Πατρί; 'Αλλ' ἔστι est, et propter mortem suprema gloria coronatur, ut qui morte sua mortem destruxerit, et corruptionem invalidain effecerit, quippe qui ipsa est incorruptio atque vita. Quando igitur Jesuin nominat, et minorem angelis factum dicit, ipsum non hominem per se sigillatim intelligimus, sed Unigenitum, salutis humana consilio, praestantia sanctis angelis celentem, quia vere factus est homo, qui angelorum vincitur excellentia. Quæ quidein excellentia in eo sita est, quod et carnis et mortis expertes sunt, cum utriusque propter voluntariam exinanitionem Filius particeps esse voluerit. At qui propter humanitatis conditionem angelis paulo minor effectus est, is in excellentia divinitatis exsistens ab illis adoratur et sedet in sedibus, quas illi constituunt, cum semper collaudantes et potestatum Dommum appellantes. θρωπότητος μέτρον. ἐν ὑπεροχῇ θεότητος· ὤν, προσκυνεῖται παρ' αὐτῶν, καὶ ἐνίδρυται θώκοις, οὓς περιεστᾶσιν ἐκεῖνο: δοξολογοῦντες ἀεὶ, καὶ τῶν δυνάμεων αὐτὸν ὀνομάζοντες Κύριον. Ejusdem ex libro, qui ex interrogatione rasv·nsioneane constaί. Nam genuit quidem Deus ac Pater Filium ex seipso, generatione una. Caterum placuit ei instauraro in ipso genus humanum per, incarnationem sive humamationem, quam omnino fieri oportuit per nauivitatem ex muliere, ut per similitudinem quam nobiscum habet Verbum ex Deo ortum, condemnetur quidem in membris carnis nostræ lex peccati; in similitudine autem mortis ejus qui mortem non novit, evacuetur mors. • Si enim complantati facti sumus, inquit, similitudini mortis ejus simul et resurrectioni erimus '.. Necessario itaque is qui semper exsistit, natus est secundum carnem, nostra in seipsum transferens, ut nimirum genimina carnis, hoc est, nos, corruptioni perditionique obnoxii, maneamus in ipso, quippe qui, quæ nostra sunt, propria sibi fecerit, et sua nobis. Propter nos enim eguit, cum esset dives, ut nos ipsius inopia dites evaderemus '. Qui vero asserunt non ipsum Ver bum ex Deo factum esse carnem ex muliere, omnem salutis nostræ dispensationem tollunt. Nisi enim lives cun esset eguit, præ immensa sua benignitate se ad nostra demittens, ne nos quidem quæ ipsius ῃ sunt consecuti sumus: sed adhuc in veteri egestate versamur, exsecrationique et morti ac peccato obnoxii sumus. Nam eo ipso quod Verbum caro factum est, sublata sunt ea quæ ex maledictione et condemnatione humanæ naturæ acciderant. Quocirca si salutis nostræ radicem convellunt, et spei nostræ fundamentum subvertunt, quid deinceps de nobis fiet? Nam si Verbum caro factum non est, ut dixi, ne mortis quidem imperium excussum est, et peccatum nulla ratione abolitum fuerit, sed adhuc primi parentis, hoc est, Adami, prævaricationi obnoxii sumus, neque in meliorem statum translati sumus, per Christum, inquam, omnium Servatorem. 1 Rom. v, 5. 'II Cor. vii, I. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ κατὰ πεῦσιν καὶ ἀπόκρισιν λόγου. Γεγέννηκε μὲν γὰρ ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ τὸν Υἱὸν ἐξ ἑαυτοῦ, γεννήσει μια· πλὴν εὐδόκησεν ἐν αὐτῷ τὸ ἀν Ορώπινον ἀνασῶσαι γένος, τρόπῳ τῷ κατὰ τὴν σάρ κωσιν, ήγουν ἐνανθρώπησιν, ἣν πάντη τε καὶ πάντως γενέσθαι ἐχρῆν, διὰ γεννήσεως δηλονότι τὴν ἐκ γυναι κός, ἵνα τῇ πρὸς ἡμᾶς ὁμοιώσει τοῦ ἐκ Θεοῦ φύντος Λόγου, κατακρίνηται μὲν ἐν τοῖς μέλεσι τῆς σαρκὸς τῆς ἁμαρτίας ὁ νόμος, ἐν ὁμοιώματι δὲ θανάτου τοῦ μὴ εἰδότος αὐτὸν καταργῆται θάνατος.. Εἰ γὰρ σύμφυτοι γεγόναμεν, φησί, τῷ ὁμοιώματι τοῦ θα νάτου αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τῆς ἀναστάσεως ἐσόμεθα. Οὐκοῦν ἀναγκαίως ὁ ὢν καὶ ὁ ὑπάρχων γεγέννηται κατὰ σάρκα, τὰ ἡμῶν εἰς ἑαυτὸν μεταθεὶς, ἵνα τὰ σαρκός γεννήματα, τουτέστιν, ἡμεῖς οἱ φθαρτοί τε καὶ ἀπολλύμενοι, μένωμεν ἐν αὐτῷ, ἴδια λοιπόν ἔχοντι τὰ ἡμῶν, ἵνα καὶ ἡμεῖς τὰ αὐτοῦ. Δι' ἡμᾶς γὰρ ἐπτώχευσε πλούσιος ων, ἵνα ἡμεῖς τῇ ἐκείνου πτωχεία πλουτήσωμεν. Φάσκοντές γε μήν, οὐκ αὐτὸν γενέσθαι σάρκα τὸν ἐκ Θεοῦ Λόγον, ήτοι γέννησιν ὑπομεῖναι τὴν κατὰ σάρκα ἐκ γυναικός, ἀναιροῦσι τὴν οἰκονομίαν. Εἰ γὰρ μὴ πλούσιος ὢν ἐπτώχευσε, καθεὶς ἑαυτὸν τοῖς καθ' ἡμᾶς ἐκ φιλανθρωπίας, οὐδὲ ἡμεῖς τὰ αὐτοῦ πεπλουτήκαμεν, ἀλλ' ἐσμὲν ἐν τῷ πτωχεύειν ἔτι καὶ ἀρξ καὶ θανάτῳ καὶ ἁμαρτίᾳ ἐνισχημένοι. Τὸ γάρτοι γενέσθαι σάρκα τὸν Λόγον, λύσιν ἔχει καὶ ἀνατροπὴν τῶν ἐξ ἀρᾶς καὶ δίκης τῇ τοῦ ἀνθρώπου φύσει συμβεβηκότων. Οὐκοῦν, εἰ ἀναβοθρεύουσι τῆς σωτηρίας ἡμῶν τὴν ρίζαν, καὶ τὸν τῆς ἐλπίδος θεμέλιον ἀνορύττουσι, ποῦ τὰ μετ' αὐτὸν ἔτι κείσεται; Οὐ γὰρ γεγονότος, ὡς ἔφην, σαρκὸς τοῦ Λόγου, οὔτε τοῦ θανάτου κατεσείσθη τὸ κράτος, κατήργηται δὲ κατ' οὐδένα τρόπον ἢ ἁμαρ τία, καὶ ἐσμὲν ἔτι ταῖς τοῦ πρώτου παραβάσεσιν ἔνοχοι, τουτέστιν Ἀδάμ, οὐδεμίαν αναφοίτησιν ἔχοντες εἰς τὸ ἄμεινον, τὴν διά γέ φημι τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτήρος Χριστού.

Β. Συνίημι 8 φής. 4. Τίς δ' ἂν καὶ νοοῖτο πρὸς ἡμῶν ὁ παραπλη σίως ἡμῖν μετεσχηκώς αἵματος καὶ σαρκὸς, ὡς ἔτερος ὧν παρ' ἡμᾶς κατὰ φύσιν; Οὐ γάρ τοι φαίη τις ἂν ἀνθρώπῳ πρέπειν, τὸ ἀνθρωπότητος μετασχείν. “Ο γάρ ἐστι κατὰ φύσιν, πῶς ἄν τις νοοἶτο λαβὼν, ὡς ἕτερον· ἔν τι παρ' ὅπερ ἐστίν; "Αρ' οὐ πολὺ τὸ εἰκὸς ὁ λόγος ἔχει; Β. Πάνυ μὲν οὖν. Α. Αθρει δὲ δὴ καὶ ἑτέρως, ὡς ἀνόσιόν τέ ἐστι καὶ ἀπηχές, τὸ ἀναιρεῖν πειρᾶσθαι τοῦ Θεοῦ Λόγου τὴν ἐκ γυναικὸς κατὰ σάρκα γέννησιν. Τίνι γὰρ TIT. XV. B. Intelligo quid velis. A. Quis vero intelligatur a nobis qui perinde atque nos sanguinis ac carnis particeps factus sit, tanquam diversus a nobis secundum naturam? Ne-. que enim quispiam dixerit convenire homini, humanitatis participem fieri. Nam id quod naturaliter est, quo pacto quis accepisse intelligatur, quasi aliud sit quam quod est? Nonne tibi consentaneus vero sermo meus videtur? B. Omniuo. A. Vide autem etiam alia ratione quai impium, quanque absurdum sit Verbi ex muliere sccundum carnem nativitatem tollere conari. Quo enim pacto τρόπῳ ζωοποιήσειεν ἂν τὸ σῶμα αὐτοῦ, εἰ μὴ ἔστιν vivificare possit corpus suum, nisi sit proprium - ἴδιον αὐτοῦ, ὅς ἐστι ζωή; πῶς τὸ αἷμα Ἰησοῦ καθαρίζει ἡμᾶς ἀπὸ πάσης ἁμαρτίας, είπερ ἐστὶν ἀνθρώ. που κοινοῦ καὶ ὄντος ὑφ' ἁμαρτίαν; πῶς ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, γενόμενον ἐκ γυναικός, γενόμενον ὑπὸ νόμον; πῶς κατέκρινε την ἁμαρτίαν ἐν τῇ σαρκί; Οὐ γὰρ ἦν ἀνθρώπου κοινοῦ, καὶ τυραννουμένην ἔχοντος μεθ' ἡμῶν ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας τὴν φύσιν, τὸ κατακρῖναι τὴν ἁμαρτίαν. Ἐπεὶ δὲ σῶμα γέγονε τοῦ πλημμελεῖν οὐκ εἰδότος, ταύτητοι καὶ μάλα εἰκότως τὴν τῆς ἁμαρτίας ἀπὸ Επείσατο τυραννίδα, καὶ τὴν ἰδιότητα πλουτεῖ τοῦ ἀφράστως αὐτῇ καὶ ὡς οὐκ ἔστιν ἐνωθέντος Λόγου, ἅγιόν τε καὶ ζωοποιόν ἐστι, καὶ τῆς θεοπρεποῦς ἐνεργείας ἔμπλεων. Ὡς ἐν ἀπαρχῇ δὲ Χριστῷ, μετ εστοιχειώμεθα καὶ ἡμεῖς, εἰς τὸ εἶναι καὶ φθορᾶς καὶ ἁμαρτίας κρείττονες. Καὶ ἀληθὲς, ὅτι, κατὰ τὴν τοῦ μακαρίου Παύλου φωνήν, ο "Ωσπερ ἐφορέσαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, φορέσομεν καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου, ο τουτέστι Χριστοῦ. Επουράνιος δὲ ἄνθρωπος νοείται Χριστός, οὐχ ὡς ἄνωθεν ἡμῖν καὶ ἐξ οὐρανοῦ τὴν σάρκα κατενεγκών, ἀλλ᾽ ἔτι Θεὸς ὢν δ Λόγος, καταβέβηκεν ἐξ οὐρανῶν, καὶ τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν ὑπελθὼν, τουτέστι, γέννησιν ὑπομείνας τὴν κατὰ σάρκα ἐκ γυναικός, μεμένηκεν ὅπερ ἦν, ἄνωθεν δηλονότι καὶ ἐξ οὐρανῶν, καὶ ἐπάνω πάντων ὡς Θεός, καὶ μετὰ σαρκός. Οὕτω γάρ πού φησιν ὁ θεσπέσιος Ιωάννης περὶ αὐτοῦ· Ὁ ἄνωθεν ἐρχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστίν.» Απομεμένηκε γὰρ τῶν ὅλων Κύβιος, καὶ ἐν τῇ τοῦ δούλου μορφή γεγονώς οίκονομικῶς, καὶ παράδοξον ἀληθῶς διὰ ταῦτά ἐστι τὸ Χρι στοῦ μυστήριον. Καὶ γοῦν ἔφη που πρὸς Ἰουδαίους δι' ἑνὸς τῶν προφητῶν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ ο Ιδετε, οι καταφρονηταί, καὶ ἀφανίσθητε, καὶ θαυμάσατε, ὅτι ἔργον ἐγὼ ἐργάζομαι ἐν ταῖς ἡμέραις ὑμῶν, ἔργον ᾧ οὐ μὴ πιστεύσητε, ἐάν τις ἐκδιηγήσηται ὑμῖν.» Κινδυνεύσει γὰρ ἀπιστεῖσθαι τὸ Χριστοῦ μυστήριον, διὰ τὴν τοῦ θαύματος ὑπερβολήν. Θεὸς ἦν ἐν ἀνθρωπότητι καὶ ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς, ὁ ὑπὲρ πᾶσαν τὴν κτίσ σιν· ἀόρατος, ὁρατὸς κατὰ σάρκα, ὁ ἐξ οὐρανοῦ καὶ ἄνωθεν, ἐν εἴδει τῶν χοϊκῶν· ἀπτὸς, ὁ ἀναφής· ὁ κατὰ φύσιν ἰδίαν ἐλεύθερος, ἐν δούλου μορφῇ ὁ εὐλογῶν τὴν κτίσιν, ἐπάρατος, καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις, ή πίτα δικαιοσύνη, καὶ ἐν δοκήσει θανάτου γέγονεν • Galat. iv, 4. '1 Cor. xv, sius, qui est vita? aut quomodo sanguis Christi mundabit nos ab omni peccato, si sit hominis communis et peccato obnoxii? qno pacto misit Deus ac Pater Filium suum factum ex niuliere, factum sub lege? quomodo condemnat peccatum in carne Neque enim erat hominis vulgaris, et cujus natura una nobiscum sub peccati imperio ac jugo tenebatur, condemnare peccatum. Cum vero corpus factum sit ejus qui peccatum non novit, idcirco, et quidem optimo jure peccati tyrannidem excussit, communicatisque cum illo proprietatibus Verbi quod ineffabili modo ipsi unitum est, sanctum ac vividcums effectum est, et divinæ facultatis operationisque plenum. Nos vero in Christo tanquam primitiis transformati etiain sumus, et interitu atque peccato superiores leclarati. Ac verum omnino est, juxta beati Pauli sententiam, quod Quemadmodum portavimus imaginem terreni, portabimus etiam imaginem caelestis,, hoc est, Christi, Celestis autem bono intelligitur Christus; non tanguam superne atque a cœlo carnem ad nos detulerit, sed quod Deus exsistens Verbum, descendit e caelis; et similitudinem nostri subiens, hoc est, sertindum carnem e muliere sicut nos natus, permansit id quod erat, e supernis nimirum atque e cœlis, et supra omnes ut Deus, etiam cum carne. Ita enim alibi divinus Joannes iuquit: c Qui e supernis venit, supra omnes est Permansit enim totius universi Dominus, tametsi ratione incarnationis formain servi acceperit, atquo admirandum revera est ob hæc Christi mysterium. Idcirco Deus ac Pater, alibi ad Judæns per quemdam prophetam ait: c Videle, contemnplores, et admiramini, et disperdimini: quia opus operor ego in diebus vestris, opus quod non creditis si quis enarraverit vobis Periculum enim erit ne derogetur Aides mysterio Christi, ob miraculi magnitudinem. Deus erat homo nostri similis factus, qui supra omnem creaturam est; invisibilis, factus est visibilis secundum carnein: qui ex cœlo atque e supernis, formam terrestrium induit: tangibilis est, qui tangi nequit: qui ex propria sua natura liber est, servi formam accepit: qui creaturis benedicit, factus est exsecrabilis; numeratusque est 3 Jon. mi, 50. • Habac. 1, 5; Act. xin 41.

EUTNYMII ZIGARENI inter prævaricatores legis is qui est omnis justitia, ή ζωή. Οὐ γὰρ ἦν ἑτέρου τινὸς αὐτοῦ δὲ μᾶλλον τοῦ mortemque subiit vita ipsa. Neque enim erat alterius κατὰ φύσιν Υἱοῦ, τὸ τοῦ θανάτου γευσάμενον σῶμα. cujuspiam, sed potius ipsius secundum naturam Fi- - "Ἆρ' ὡς οὐκ εὖ γεγονόσιν, ήγουν πρὸς ἡμῶν εἰρη lii corpus, id quod mortem subiit. Anne vero, μένοις ἔχεις τι τούτοις ἐπιτιμάν; tanquam non recte factis, sive a nobis dictis, aliquid habes quod his objicias? B. Nequaquam. A. Cæterum hoc mihi præterea animadverte. B. Quidnam, obsecro? ' A. Christus alicubi ad eos qui resurrectionem mortuorumi tollere nituntur, dixit: «Non legistis quia qni fecit bominem ab initio, masculum et feminau fecit cos ¹? > Scribit vero etiam divinus Paulus: «Honorabile counubium in omnibus, et torus immaculatus ". > Quo pacto vero unigenitum Dei Verbum, cum nostram similitudinem subire vellet, ad constitutionem sive generationem suæ carnis, humanæ naturæ leges valere noluit? Neque enin ex toro et conjugio nasci voluit, sed ex Virgine viri nescia, pregnante ex Spiritu, olumbrante ipsi virtute Dei, sicut scriptum est. Cum itaque Deus conjugium non asperhetur, sed potius benedictione sua illud decoret, quamobrem Virginem prægnantem ex Spiritu, carnis suæ matrem esse voluerit Deus exsistens Verbum, non facile dixerim. Tametsi quoriodo non cuivis manifesta fuerit ejus rei occasio, illud considerants? Descendit enim, sive homo factus est Filius, instauraturus nostra tanquam in seipso; ac primum quidem in sanctam quamda: atque admirabilem nativitatem et vitam. Factus autem est etiam primus ipse natus ex Spiritu (secundum carnem inquam), ut hac tauquam via etiam in nos ipsos transeunte gratia, non ex sallguinibus,neque ex voluntate carnis, neque ex voluntale viri, sed ex Deo per Spiritumn regenerationen intellectualem consecuti, et conformitatem spiritualem cum eo qui natura ac vere est Filius adepti, Deum vocemus Patren, atque ita iucorruptibiles permaneamus; non jam amplius priorem illum,' boc est, Adamum patrem babentes, in quo el corrupti eramus. Idcirco et Christus inquit, alibi quidem: ‹ Nolite vocare patrem vestruni in terris.Unue enim est Paler vester in calis *,» alibi vero, ut qui idcirco ad nos descendit, ut nos transferat ad propriam suam ac divinam dignitatem: «Vado ad Patrem meum, et Patrem vestium, et Deum meum et Deum vestrum • › Ipsius enim est natura Pater, qui in cœlis est, noster autem Deus. Cum ve ro qui natura ac vere est Filius, factus est homo mostri similis, Deum ipsum habuisse dicit, nimirum ratione exinanitionis. Delit autem etiam nobis suum Patrem. Scriptum est enim: «Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ipsius 7. Al vero si imperite negemus ad nostram similitudinem natum esse Verbum Dei ex Patre, quod in omnibus • Matth. xix, 4. • {lebr. III, 4. * Luc. 1, 50-55. * Joan. 1, 12. Β. Οὐδαμῶς. Α. Αβρει δή μοι κἀκεῖνο πρὸς τούτοις. Β. Τὸ τί δὴ φής; Α. Εφη που Χριστὸς τοῖς ἀναιρεῖν ἐθέλουσι τὴν ἀνάστασιν τῶν νεκρῶν· «Οὐκ ἀνέγνωτε, ὅτι ὁ ποιήσας τὸν ἄνθρωπον ἐν ἀρχαῖς, ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίη σεν αὐτούς;» Γράφει δὲ καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος· «Τίμιος ὁ γάμος ἐν πᾶσι, καὶ ἡ κοίτη ἁμίαντος.» Εἶτα πῶς ὁ μονογενῆς τοῦ Θεοῦ. Λόγοι, τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν ἐπελθεῖν ἐθελήσας, οὐ τοῖς τῆς ἀνθρωπό τητος νόμοις ἐφῆκε κρατεῖν, εἰς σύστασιν, ήτοι γένο νησιν τῆς ἰδίας αὐτοῦ σαρκός; Οὐ γὰρ ἐκ κοίτης καλ γάμων ἠνέσχετο λαβεῖν αὐτὴν, ἀλλ' ἐκ Παρθένου σεμνῆς καὶ ἀπειρογάμου, κυοφορησάσης ἐκ Πνεύ ματος, ἐπισκιασάσης αὐτῇ δυνάμεως Θεοῦ, καθά γέγραπται. Θεοῦ τοιγαροῦν τὸν γάμον οὐκ ἀτιμά σαντος, μᾶλλον δὲ καὶ εὐλογίᾳ τιμήσαντος, ἀνθότου Παρθένον κυοφοροῦσαν ἐκ Πνεύματος, τῆς ἰδίας σαρ κὸς ἐποιήσατο μητέρα Θεοῦ ὁ Λόγος, οὐκ ἔχω φρά σαι. Καίτοι πῶς οὐχ ἅπασιν ἐναργής γένοιτ' ἂν ἡ τοῦδε πρόφασις, ἐκεῖνο διεσκεμμένοις; 'Αφίκετο γάρ, ὡς ἔφην, ήγουν ἐνηνθρώπησεν ὁ Υἱός, ἀναστοιχειώ σων τὰ καθ' ἡμᾶς ὡς ἐν ἑαυτῷ, καὶ πρῶτον εἰς ἁγίας τινὰ καὶ τεθαυμασμένην ὡς ἐν ἑαυτῷ, καὶ παράδο ξον ἀληθῶς ἀπόταξιν καὶ ζωήν· γέγονε δὲ καὶ πρῶτ τος αὐτὸς γεννητὸς τοῦ ἁγίου Πνεύματος (κατά γε, φημί, τὴν σάρκα), ἵν᾿ ὥσπερ ὁδῷ καὶ εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς διαβαινούσης τῆς χάριτος, οὐκ ἐξ αἱμάτων, οὐδὲ ἐν θελήματος σαρκὸς, οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρὸς, ἀλλ' ἐν Θεοῦ διὰ Πνεύματος τὴν νοητὴν ἔχοντες ἀναγέννη σιν, καὶ τὴν πρός γε τὸν φύσει καὶ ἀληθῶς Υἱὸν συμμορφίαν πνευματικήν, Πατέρα καλῶμεν τὸν Θεὸν, οὕτω τε άφθαρτοι διαμένωμεν, ὡς οὐκ ἔτι πατέρα τὸν πρῶτον ἔχοντες, τουτέστιν Ἀδὰμ, ἐν ᾧ καὶ ἐγ θάρμεθα. Καὶ γοῦν ἔφη Χριστός, τῆ μὲν, ὅτι «Καὶ πατέρα μὴ καλέσητε ὑμῶν ἐπὶ τῆς γῆς, εἰς γάρ ἐστιν ὁ πατὴρ ὑμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς.» Πῆ δὲ δὴ, ὡς ἐν τοῖ; καθ᾿ ἡμᾶς διὰ τοῦτο καθιγμένος, ἵν' ἡμᾶς ἀγάγῃ πρὸ; τὸ ἴδιον αὐτοῦ καὶ θεοπρεπὲς ἀξίωμα·. Πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα μου καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου καὶ Θεὸν ὑμῶν. ὁ Αὐτοῦ μὲν γὰρ φύσει Πατὴρ ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἡμῶν δὲ Θεός. Ἐπειδὴ δὲ ὁ φύσει καὶ ἀληθῶς Υἱὸς γέγονε καθ' ἡμᾶς, Θεὸν ἐσχηκέναι φησὶν αὐτὸν, κατά γε τὸν τῇ κενώσει πρέποντα λό γον. Δέδωκε δὲ καὶ ἡμῖν τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα· γέγρα πται γάρ, ὅτι «Οσοι δὲ ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτ τοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Εἰ δὲ ἀναιρήσομεν ἀμαθῶς τὸ ἐν ἀποτέξει γενέσθαι τῇ καθ' ἡμᾶς τὸν ἐκ Πατρὸς Θεοῦ Λόγον, τὸν ἐν πᾶσι πρωτεύοντα, κατὰ τὴν τοῦ • Joan. xx, 47. * Joan. 1, 13. * Matth. xxii, 9.

PANOPLIA DOGMATICA, TIT. XV. ad quem taalem couformati, ex Deo geniti por Spiritum appellabimur, aut quem bujus pegotii principem ac caput labebimus? aut quis onum hanc diguitatem in nos transmiserit? Dicent pro fecto, ut arbitror, etiam ipsi: Verbum incarnatuu Atqui quo pacto verum hoc erit, nisi ipsum Verbu factum est caro, hoc est, homo', quippe quod pro prium sibi fecerit corpus ea unitate quæ divelli nulla ratione queat: ita nimirum ut ipsius Verbi censea· tur, et non alterius cujuspiam? Hoc enim pacto etiam in nos transmittet filiationis gratiam, genitique Spiritu erimus etiam nos, utpote natura human. hoc in ipso et quidem primo consecuta. Ac mihi qu. deum videtur etiam divinus Paulus, hujuscemod quidpiam sentiens, alibi ita recte admodum dixis se: Quemadmodum enim portavimus imagineir. terreni, portabinus eliam imaginem coelestis ". Et primum quidem hominem ex terra, dixit terreDum; secundum vero ex caelo, celesten. r Sed qualis terrenus, tales et terreni; et qualis coelestis, tales et celestes. • Terreni eniun sumus, utpote trausmissa in nos ex terreno Adam malediction. σοφωτάτου Παύλου φωνήν, πρὸς τίνα λοιπόν μορ- primas obtinet ', juxta Pauli sapientissimi vocem, φούμενοι, γεννητοὶ Θεοῦ διὰ Πνεύματος χρηματιού. μεν ἡμεῖς; τίνα τοῦ πράγματος λαβόντες τὴν ἀπαρ τὴν, ἢ καὶ τίνος ὅλως εἰς ἡμᾶς πέμποντος τὸ ἀξίωμα; Φαῖεν ἄν, ὡς γε οἶμαι, καὶ αὐτοί· Τοῦ ἐνανθρω πήσαντος Λόγου. Εἶτα πῶς ἔσται τοῦτο ἀληθὲς, εἰ μὴ αὐτὸς γέγονε σὰρξ, τουτέστιν ἄνθρωπος, ἴδιον ποιησάμενος σῶμα τὸ ἀνθρώπινον, καθ᾽ ἔνωσιν ἀδιάσπαστον, ἵνα καὶ αὐτοῦ νοῆται, καὶ [μή] ἐξ ἑτέρου τινός; Πέμψει γὰρ οὕτω καὶ εἰς ἡμᾶς τῆς υἱοθεσίας τὴν χάριν, καὶ γεννητοί Πνεύματος ἐσόμεθα καὶ ἡμεῖς, ἅτε δὴ τῆς ἀνθρώπου φύσεως ἐν αὐτῷ καὶ πρώτῳ λαχούσης τοῦτο. Καί μοι δοκεῖ τοιοῦτόν τι καθ᾿ ἑαυτὸν ἐννενοηκώς, φάναι που καὶ μάλα ὀρθῶς ὁ θεσπέσιος Παῦλος· ο Ωσπερ γὰρ ἐφορέσαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοἰκοῦ, φορέσομεν καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου καὶ τὸν μὲν πρῶτον ἄνθρωπον ἐκ γῆς ἔφη χοϊκόν, τὸν δὲ δεύτερον ἐξ οὐρανοῦ· «Αλλ' οἷος ὁ χοϊκός, τοιοῦτοι καὶ οἱ χοϊκοί, φησὶ, καὶ οἷος ὁ ἐπουράνιος, τοιοῦτοι καὶ οἱ ἐπουράνιοι.» Χοϊκοὶ γάρ ἐσμεν, ὡς ἐκ χοϊκοῦ τοῦ ᾿Αδάμ παρεμπεσούσης εἰς ἡμᾶς τῆς ἀρᾶς τῆς φθορᾶς, δι' ἧς καὶ ὁ τῆς ἁμαρτίας εἰσέδυ. νόμος, ὁ ἐν τοῖς μέλεσι τοῖς τῆς σαρκός. Επουράνιοι δὲ γεγόναμεν, ὡς ἐν Χριστῷ λαβόντες τὸ χρῆμα. Θεὸς γὰρ ἂν φύσει καὶ ἐκ Θεοῦ καὶ ἄνωθεν, κατα· πεφοίτηκεν ἐν τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς ἀσυνήθως τε καὶ ξένως, γεννητὸς κατὰ σάρκα γεγονώς τοῦ πνεύματος, ένα ἅγιοί τε καὶ ἄφθαρτοι καὶ ἡμεῖς κατ' αὐτὸν διαμείνωμεν ὡς ἐξ ἀρχῆς καὶ ῥίζης δευτέρας αὐτοῦ, δηλονότι καταβαινούσης εἰς ἡμᾶς τῆς χάριτος. Β. Αριστα έφης. Α. Τίνα δὲ τρόπον καὶ ὠμοιῶσθαί φασιν αὐτὸν κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς, τουτέστιν ἡμῖν; ἢ καὶ τίς ὅλως νοοῖτ' ἂν ὁ τὴν ὁμοίωσιν ὑπελθὼν, εἰ μὴ κατὰ φύσιν ἕτερος ἦν, καὶ οὐκ ἔν γε τοῖς καθ' ἡμᾶς; Τὸ γὰρ γέ τισιν ὁμοιούμενον, εἶναι που πάντως ἀνάγκη διάφορον παρ' αὐτούς, καὶ οὐκ ἐοικὸς αὐτοῖς, ἑτεροειδὲς δὲ μᾶλλον, εἴτουν ετεροφυές. Ανόμοιος τοίνυν ὑπάρχων ἡμῖν κατὰ φύσιν ὁ Μονογενής, ὡμοιῶσθαι λέγεται γεγονώς καθ' ἡμᾶς, τουτέστιν ἄνθρωπος. Γένοιτο δ' ἂν τοῦτο καὶ μάλα ὀρθῶς καὶ · μόνως, ἐν ἀποτέξει τῇ καθ' ἡμᾶς, εἰ καὶ παραδόξως, ἐπ' αὐτοῦ. Θεὸς γὰρ ἦν ὁ σαρκούμενος. Ομολογείσθω γε μὴν ὡς ἐψύχωτο νοερῶς τὰ ἑνωθεν αὐτῷ σῶμα. Οὐ γάρ τοι τὸ κρεῖττον τῶν ἐν ἡμῖν ἀφεὶς, τουτέστι ψυχήν, μόνου πεποίηται φειδώ γηίνου σώματος, ἀλλ᾽ ὁμοῦ ψυχῆς καὶ σώματος προενόησε σοφῶς Θεὸς ὢν ὁ Λόγος. Ὅτι δὲ οὐκ ἀλλοίωται γεγονώς ἄνθρωπος καθ' ἡμᾶς ὁ Λόγος, διαμεμήνυκε λέγων ὁ Πνευματοφόρος • Ἰησοῦς Χριστὸς χθὲς καὶ σήμεγος ὁ αὐ τὸς, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας.» Καὶ σημαντικὸν μὲν τοῦ παρῳχηκότος χρόνου ποιεῖται, τὸ χθές, τοῦ γε μὲν ἐνεστῶτος, τὸ σήμερον, τοῦ δὲ ἐνεστῶτος και 1 Cor. xv, 23. *Ibid. 49. corruptionis, per quam et les peccati irrepsit, quæ est in. membris carnis. Coelestes autem facti sumus, in Christo id consecuti. Deus enim exsistens natura,. et ex Deo atque ex supernis, descendit ad nostra, novo atque inusitato more genitus secundum carnem factus est Spiritus, ut videlicet sancti atque incorruptibiles etiam, nos in ipso maneamus ex ipso, tanquam ex principio et radice secunda, in nos transınissa gratia. B. Optime «lixisti. A. Quonam vero pacto etiam similem ipsum factum esse aiunt per omnia fratribus, hoc est, nobis? aut quisnam omnino censeatur fuisse is qui similitudinem nostram subiit, nisi secundum naturain diversus erat, et non uobis similis? Quod enim aliquibus simile efficitur, necesse est ut diversuin al iis exstiterit, neque simile ipsis, sedi potius alterius speciei, sive natura. Disṣimilis itaque natu̟ræ a nobis exsistens Unigenitus, similis factus esse di - citur, facius id quod nos, hoc est, homo., Factum autem fuit hoc, et recte admodum ac solummodo in nativitate. nostræ simili, tametsi admirabiliter quod ad ipsum attinet. Deus enim erat, qui incarnatus est. Profiteamur utique animatum esse intellectua liter corpus ipsi unitum. Neque enim præstantiore nostri parte, hoc est, auinia neglecta, solius terreni corporis cura habita est, sed simul animæ et corpori sapienter prospexit Deus exsistens Verbum. Quod autem Verbum homo nostri similis faclum immutatum non sit, significavit Paulus Spiritu amatus dicens: Jesus Christus hodie et hieri, ipse et in secula; s ac per heri, praeteritum tempus indicat; per hodie, præsens; per sæcula vero, præsens et futurum. At si putant se magnum

EUPHYMII ZIGABENI α ἐννενοηκέναι, τὸ χθές καὶ σήμερον ἀντὶ τοῦ προς φάτου δεχόμενοι, διατεινόμενοί τε καὶ λέγοντες, "Ο χθὲς καὶ σήμερον, πῶς ἂν εἴη καὶ εἰς τοὺς αἰῶνα; μεταστήσομεν καὶ ἡμεῖς τὴν τῆς ἐρωτήσεως δύναμιν, εἰ; τὸ ἔχον ἐναντίως. Ο γὰρ εἰς τοὺς αἰῶνας ὢν Λόγος, πῶς ἂν λάβει τὸ χθὲς καὶ σήμερον ἐφ' ἑαυτή, εἴπερ ἐστὶν εἷς ὁ Χριστὸς, καὶ οὐ μεμέρισται κατά τὴν τοῦ θεσπεσίου Παύλου φωνή. Γέγραπται γούν περὶ τοῦ μακαρίου Βαπτιστοῦ, ὅτι «Τῇ ἐπαύριον βλέπει τὸν Ἰησοῦν ἐρχόμενον πρὸς αὐτὸν, καὶ λέγει· Ἴδε ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, aliquid excogitasse, quod per heri et hodie, recen- μέλλοντος, τό, εἰς τοὺς αἰῶνας. Εἰ δὲ οἶοντα! τι σοφών tem intelligant, ita contendentes: Qui heri et hodie est, quomodo sit etiam in sacula? transferemus et nos interrogationis vim in contrarium: Verbum enim exsistens in sæcula, quo pacto recipiat in se heri et hodie? Siquidem est unus Christus, el non est divisus, juxta divini illius Pauli vocem. Scriptum enim est de beato Baptista, quod Pos tridie videt Jesum venientem ad se, et dicit: Ecce Agnus Dei, qui tollit peccatnm mundi. Hic est de quo dixi: Post me venit vir, qui anțe me factus est, quia prior nie erat, et ego nesciebiu eum, sed ut manifestetur in Israel, propterea veni ego οὗτός ἐστι περὶ οὗ ἐγὼ εἶπον· Οπίσω μου έρχεται in aqua baptizans '. Intelligis itaque quomodo ἀνὴρ, ὃς ἔμπροσθέν μου γέγονεν, ὅτι πρῶτός μου virum vocans, agnumque ipsum appellans, non ἐστι, κἀγὼ οὐκ εἶδον αὐτὸν, ἀλλ᾽ ἵνα φανερωθῇ τῷ alium esse dicit qui tollit peccata mundi, et ma- Ἰσραὴλ, διὰ τοῦτο ἦλθον ἐγὼ ἐν ὕδατι βαπτίζων. Ο gnam hanc atque immensam divinamque dignita- Σύνες οὖν ὅπως ἄνδρα λέγων, καὶ ἀμνὸν ὀνομάζων tem ei tribuit. Ante vero ac priorem se factum ait, αὐτόν, οὐχ ἕτερον εἶναί φησι τὸν αἱροντα τὴν ἁμαρ licet posterior fuerit, ratione nimirum temporis τίαν τοῦ κόσμου, καὶ τὸ μέγα τοῦτο καὶ ἐξαίσιον quo secundum carnem natus est. Quamvis enim ἀληθῶς καὶ θεοπρεπὲς ἀξίωμα προσνενέμηκεν Emmanuel quatenus homo post illum natus fuit, αὐτῷ. Εμπροσθεν δὲ καὶ πρῶτον γενέσθαι φησὶν eral tamen ante omnia sæcula, ut Deus. Ejusdem αὐτοῦ, καίτοι κατόπιν γενόμενον, κατά γέ φημι τὸν itaque est et recentem esse ratione humanæ na- τῆς κατὰ σάρκα γεννήσεως χρόνον. Εἰ γάρ ἐστιν turæ, et lernumn, ratione divine. Idcirco et pre- όψιγενὴς καθὸ ἄνθρωπος ὁ Ἐμμανουήλ, ἀλλ᾽ ἦν πρὸ stantissimus ille Petrus, non nudum et absque παντός αἰῶνος ὡς Θεός. Αὐτοῦ τοιγαροῦν καὶ τὴ carne respiciens Verbum, sed quod in carne et πρόσφατον ἀνθρωπίνως, καὶ τὸ ἀΐδιον θεϊκῶς, ταύ sanguine apparuerat, manifestam et certissimam τῇ τοι καὶ ὁ πανάριστος Πέτρος, οὐ γυμνόν, οὐδὲ fidei in ipsum professionem edit, dicens: Tu es ἄσαρκον καταθεώμενον τὸν Λόγον, ἀλλ' ἐν σαρκὶ καὶ Christus Filius Dei vivi.» Cui Christus respondit: αἵματι πεφηνότα, σαφῶς τε καὶ ἁπλανῶς τῆς εἰς Beatus es, Simon, fili Jonæ, quia caro et sanguis non αὐτὸν πίστεως τὴν ἀπόδοσιν ἐποιεῖτο, λέγων. «Σὺ revelavit tibi, sed Pater meus qui est in cœlis εἶ ὁ Χριστὸς, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζώντος ο Ακήκοε At nisi altum revera est mysterium, et Deus erat δὲ πρὸς τοῦτο· Μακάριος εἶ, Σίμων, Βὰρ Ιωνά, ὅτι in carne: bomo autem, ut ipsi volunt, filiationem σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψε σος, ἀλλ' ὁ Πατήρ per gratiam consecutus, quomodo indiguit tanto μου, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ἀλλ᾽ εἰ μὴ βαθὺ τὸ mysterii doctore, adeo ut nemo mortalium disciμυστήριον, καὶ Θεὸς ἦν ἐν σαρκὶ, ἄνθρωπος δὲ κατ' pulo revelarit, sed a Patre ipso id edoctus sit? Quin αὐτοὺς, χάριτι τὴν υἱοθεσίαν ἔχων, πῶς ἂν ἐδεήθη et discipuli cum illum aliquando in mari obambul:tem conspicati essent, attoniti miraculo professionem fidei suæ ediderunt, dicentes: «Vere Filius Dei es.. At si nothus et falsi nominis est, et adventitium ei est quod sit Filius, mendacii illos arguant, quod et jurejurando coufrnarunt. Adjecerunt enim, ‹ vere, › asseverantes ipsum essè Filium Dei ac Patris. τοσούτου μυσταγωγού, ὡς μηδένα μὲν τῶν ἐπὶ τῆς τῆς ἀποκαλύψαι τῷ μαθητῇ, παιδευτὴν δὲ πρὸς τοῦτο λαχεῖν αὐτὸν τὸν Πατέρα; Καὶ μὴν καὶ οἱ θεσπέσιοι μαθηταί, διαθέοντα ποτὲ τῆς θαλάττης τὰ νῶτα βλέποντες, κατατεθήπεσαν μὲν τὴν θεοσημίαν, ὡμολόγουν δὲ τὴν πίστιν, λέγοντες· ο 'Αληθώς Θεοῦ Υιός εἶ.» Αλλ' εἰ νόθος ἐστὶ καὶ ψευδώνυμος, καὶ εἰσποιητὸν ἔχει τὸ εἶναι Υἱὸς, εγκαλείτωσαν αὐτοῖς τὴν ψευδηγορίαν, καὶ τοῦτο ομωμοκόσι. Προστεθείκασι γὰρ τὸ, ἀληθῶς, Υἱὸν αὐτὸν εἶναι διαβεβαιού μένοι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. B. Optime dixisti. A. Quo pacto autem etiam proprios habet angelos Filius hominis, et splendet in gloria Patris sui cum angelis suis'? Et rursus: • Et mittel Filius hominis angelos suos³., Si vero adhuc fidem derogant et increduli sunt, cum eum divina gloria adeoque splendida atque eximia dignitate ornatum videant, audient ipsummet dicentem: «Si nibi non creditis, operibus meis credite ".» Ει rursus: e Si non facio opera Patris mei, ne creda1 Joan. 1, 29-31. • Matth. xvi, 16, 17. • Juan. x, 38. Β. Αριστα ἔφης. Α. Πῶς δὲ καὶ ἰδίους έχει τοὺς ἀγγέλους: 12 τοῦ ἀνθρώπου, διαπρέπει δὲ καὶ ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ. Καὶ πάλιν· «Καὶ ἀποστελεῖ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου τοὺς ἀγγέλου; αὐτοῦ.» Εἰ δὲ καὶ ἀπιστοῦσιν ἔτι, καὶ δόξῃ θεοπρε πεῖ καὶ τοῖς οὕτω λαμπροῖς καὶ ὑπερτάτοι; ἀξιώμασιν ἐρῶντες κατεστεμμένον, ἀκούσονται λέγοντος αὐτοῦ·. Εἰ ἐμοὶ οὐ πιστεύετε, τοῖς ἔργοις μου πιστεύετε. ο Καὶ πάλιν·. Ε! οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ • Matth. XIV, • Matth. xvi, 27. * Matth. st, 41.

· ΤΙΤ. ΧV. ribus mejs credite '. Cum enim ineffabilis gloriæ excellentia in homine cernatur, non ut aliena ab ipso aut per gratiam collata, sed propria ipsius, quomodo non persuadeat nobis quod Deus erat in forma nostræ simili et Filius vere supremi Dei? Πατρός μου, μὴ πιστεύετέ μοι. Εἰ δὲ ποιῶν, ἂν tis mihi. Sed si facio, et si mihi non creditis, opeἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοῖς ἔργοις μου πιστεύετε.» Το γὰρ ἐν ἀνθρώπῳ βλέπειν τῆς ἀφράστου δόξης τὴν ὑπεροχήν, οὐχ ὡς ἀλλοτρίαν μᾶλλον ήγουν ἐν χάρι. τις μέρει προσπεπορισμένην, ἀλλ᾿ ἰδίαν αὐτοῦ, πῶς οὐκ ἀναπείσει, ὅτι Θεὸς ἦν ἐν εἴδει τῷ καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ Υἱὸς ἀληθῶς τοῦ ἐπὶ πάντας Θεοῦ; Β. Εαυτού, φησί, τοὺς ἀγγέλους είναι διίσχυρί σατο, καὶ τῶνδε τῶν σημείων γέγονεν ἀποτελεστής, ἐνοικοῦντος αὐτῷ τοῦ Λόγου, δόξαν δὲ τὴν ἰδίαν αὐτῷ καὶ τὸ ἐνεργές ἐκνενεμηκότος. Γέγραπται γάρ, ὅτι «Ἰησοῦν τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ ὡς ἔχρισεν αὐτὸν ὁ θεὸς Πνεύματι ἁγίῳ καὶ δυνάμει, ὃς διῆλθεν εὐεργε τῶν, καὶ ἰώμενος πάντας τοὺς καταδυναστευομένους ὑπὸ τοῦ διαβόλου. • Κεχρισμένος οὖν καὶ δυνάμει καὶ Πνεύματι, τερατουργὸς ἦν. » Φησὶν ὁ πάνσοφος Παῦλος· ο 'Αλλ' ἡμῖν εἷς Θεὸς ὁ Πατὴρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς δι' αὐτοῦ, καὶ εἶ; Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δι' οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς δι' αὐτοῦ.» Πῶς οὖν, εἰπέ μοι, δι' ἀνθρώπου τα πάντα; ἀνθέτου δὲ καὶ ἀμέσως ὡς Υἱὸς Πατρὶ συν τάττεται, μεσολαβοῦντος οὐδενός; Εἶτα ὅποι ποτὲ τὸν Μονογενῆ θήσομεν εἰς τὸν αὐτοῦ τόπον ἀναβιβάζοντες τὸν ἄνθρωπον, καὶ τοῦτο, καθά φησιν, ενεργούμενον παρ' αὐτοῦ, καὶ δι' αὐτὸν τιμώμενον; "Αρ' οὐκ ἐκβέβηκε τὸ εἰκὸς ὁ λόγος αὐτοῖς; οὐκ ἔξω φέρεται σκοποῦ, καὶ ὡς τῆς ἀληθείας όλοτρόπως ἡμαρτηκώς, γελῷτο ἂν ἐνδίκως; Β. "Ανθρωπος, φησίν, ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ὠνόμασται. κατὰ τοιόνδε τινὰ τρόπον. Ωσπερ γὰρ ὁ παρ' αὐτοῦ ληφθεὶς ἄνθρωπος, ἐγεννήθη μὲν ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας, εἴρηται δὲ Ναζωραίος, διὰ τὸ οἰκῆσαι τὴν Ναζαρέτ, οὕτω καὶ ὁ Θεὸς Λόγος, ἄνθρωπος όνομάζεται, διὰ τὸ κατοικῆσαι ἐν ἀνθρώπῳ. B. Suos, inquiunt, angelos esse dixit, et miracula elidit, ob inhabitans in se Verbum, gloriam suam et vim atque efficaciam ipsi tribuens. Scriptum est enim: ⚫ Jesum Nazarenum, unxit ipsum Deus Spiritu sancto et virtute, et transivit juvans et sanans omnes obsessos a diabolo'. Unctus itaque virtute et Spirit, miracula edebat. Ait sapientissimus Paulus: ‹ Sed nobis unus Deus Pater, ex quo omnia, et nos ex ipso: et unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia, et nos per ipsum '. Quomodo igitur, obsecro, per hominem sunt omnia? quam vero ob causam immediate ut Filius Patri adjungitur, nemine interveniente? deinde ubinam tandem Unigenitumn collocabimus, si hominem in ipsius locuu evelimus; et quidem, ut ipsi volunt, vi ac virtute ab ipso insignitum, gloriaque per ipsum adfectum? Anne tibi illorum rationes absurdæ et a scopo aberrantes, atque adeo a veritate prorsus alienæ, risu merito excipiendæ videntur? Β. Verbum Dei, inquiunt, vocatur homo, hujusB. cemodi quadam ratione. Quemadmodum enim homo qui ab ipso assumptus est natus quidem est in Bethlehem Judææ: dictus autem est Nazaraeus, quod in Nazareth habitaret; ita et Deus Verbum vocatur homo, quia inhabitat in homine. veri4. Ο φρενός γραοπρεποῦς, καὶ νοῦ παρειμένου, A.O anilia commenta, merasque nugas, verba, voces καὶ βατταρίζειν εἰδότος, καὶ ἕτερον οὐδέν. Εκνήψατε, prætereaque nibill Evigilate, temulenti, ex vino veοἱ μεθύοντες, ἐξ οἴνου αὐτῶν, ἐπιφωνείτω τις τοῖς stro, merito quis hæreticis occlamet. Quid διεναντίας, τί παραβιάζεσθε ταληθές, καὶ τῶν θείων tali vim inferlis? et divinorum dogmatum virtutem δεγμάτων τὴν δύναμιν παρευθύνοντες, έξω φέρεσθε subvertentes, a via regia deflectitis? Neque enim, ut τρίβου τῆς βασιλικῆς; Γέγονε γὰρ, ὡς ἔοικεν, οὐχ videtur, Verbum caro factum est, sed potius άνθρωπο ἔτι μὲν σὰρξ ὁ Λόγος κατὰ τὰς Γραφάς, άνθρωπο- πολίτης, hoc est, hominis incola, et conveniens fuerit πολίτης δὲ μᾶλλον, καὶ ἦν ἀκόλουθον αὐτὸν ἄνθρω- illum non hominem sed humanum vocare: quemad παῖον μᾶλλον, οὐκ ἄνθρωπον ὀνομάζεσθαι, καθάπερ nodum et qui Nazareth inhabitavit Nazarenus dictus ἀμέλει καὶ ὁ κατοικήσας τὴν Ναζαρέτ, Ναζωραίος " est, non Nazareth. Quinimo nihil prorsus obstiterit, ὠνόμασται, καὶ οὐ Ναζαρέτ. Εἴργει δὲ, οἶμαι, παν τελῶς οὐδὲν, εἴπερ εὖ ἔχειν οἴονται τὸ σφίσιν αὐτοῖς ἀσυνέτως ἐξευρημένον, ἄνθρωπον ὀνομάζεσθαι σὺν Υἱῷ τὸν Πατέρα καὶ προσέτι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Κατοικεῖ γὰρ ἐν ἡμῖν διὰ τοῦ Πνεύματος, τῆς ἁγίας τε καὶ ὁμοουσίου Τριάδος τὸ πλήρωμα. Καὶ γοῦν ὁ Παυλός φησιν· «Οὐκ οἴδατε ὅτι ναὸς Θεοῦ ἐστε, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ κατοικεῖ ἐν ὑμῖν;» Καὶ μήν καὶ αὐτὸς ὁ Χριστὸς, «Εάν τις ἀγαπᾷ με. τὸν λόγον μου τηρήσει, καὶ ὁ Πατήρ μου ἀγαπήσει αὐτὸν, καὶ ελευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα. s si commentum illorum verum est, hominem vocari una cum Filio etiam Patrem et Spiritum sanctum.Habitat enim in nobis per Spiritum, sancta et consulstantialis Trinitatis plenitudo. Unde et Paulus inquit: . An nescitis quod templum Dei estis, et Spiritus Dei inhabitat in vobis?, Quin et ipsemnet Christus: • Si quis amat me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et veniemus, ac mansionem apud eum faciemus 1. Caeterum Pater nulla ratione dictus est homo, ut nec Spiritus sanctus, quia in nobis habitarunt. Sed irrident isti incarua- ↑ Joan. ' Joan. x, 37. 'Act. A, 38. | Cor. vin, * Matth. 11, 5. * Luc. u, 51. 1 Cor. 111, 16: Χιν. 23. PATROL. GR. CXXX.

EUTHYMI Z.GABENI Αλλ' είρηται μὲν οὐδαμῶς ἄνθρωπος ὁ Πατήρ, ούτε μὴν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, διὰ τὸ κατοικεῖν ἐν ἡμῖν Γελῶσι δὲ οὗτοι τῆς ἐνανθρωπήσεως τὸ μυστήριο. περιτρέποντες εἰς τὸ ἀπηχὲς τὰ οὕτως ὀρθὰ καὶ ἀξιάκουστα τῆς Ἐκκλησίας δόγματα. Πλὴν ὕτω πάλιν ἡμῖν κατὰ ῥοῦν ὁ λόγος, τοῖς ἐκείνων ἐμετοῖς τὰ χαιρεῖν εἰπών. Εἰ γὰρ, ἐπείπερ ἦν ὁ Λόγος ἐν αὐτῷ, σημείων γέγονεν αποτελεστής, ἕνα που τάχα τῶν tionis mysterium adeo recta atque veneranda Ecclesiæ dogmata ad absurdum detorquentes. At nostra rursum procedat oratio, omissis illorum deliriis. Si enim ideo miracula edidit, quia Verbum in ipso erat, unum aliquem sanctorum prophetarum ipsum esse statuunt. Nam et miracula per manus prophetarum edidit. Si vero in his Filium statuunt, propheticæ sive apostolica conditionis ipsum faciunt. ἁγίων προφητῶν φασιν αὐτόν. Ἐνήργηκε γὰρ διὰ χειρὸς ἁγίων τὰς θεοσημίας. Εἰ δὲ ἐν τούτοις εἶναι φασι τὸν Υἱόν, ἐν προφητικοῖς αὐτὸν ήγουν ἀποστολικοῖς κατακομίζουσι μέτροις. B. Nonne enim, inquiunt, dictus est propheta el apostolus? Neque enim falleris. A. Moyses quidem dixit iis qui erant ex sanguine Israel: Prophetam vobis suscitabit Dominus Deus vester ex fratribus vestris, sicut me '.. Quin et divinus Paulus scribit: • Unde, fratres sancti, vocationis coelestis participes, considerate apostolum et pontificem confessionis nostræ Jesum '., Quemadmodum vero cum sit natura Deus, el vere Dominus, formam servi accepit, utpote in ca patus, et nostra assumpsit: ita quoque et prophețiæ spiritum dedit, et apostolos constituens, et pon - tifices creans, factus est per omnia similis fratribus. Ita enim voratus est et propheta, et apostolus, et pontifex. B. Cæterum, ut etiam dent ipsum esse prophetam, non tanquain unum ex prophetis factum dicunt, sed potius longe illos superare. Hi enim certain ac definitam pro eo ac visum fuit Deo gratiam consecuti sunt, et quae in tempore ipsis accidit: hic vero plenus erat Deitatis etiam ex ipsa statim nativitale. Aderat enim ipsi Deus exsistens Verbum. A. Ergo quantitate gratiae, et longinquitate temporis superavit Christus eos qui aute ipsum exstiterunt sanctos prophetas: atque hoc est in ipso eximium. Propositum vero est inquirere, num prophe ta omnino fuerit, non autem an major aut minor, aut superior: ita ut in eo quod sit propheta, et quod non excedat nostram conditionem, humililas ejus consistat, tametsi id ab initio exstitisse censcatur, sicut et divinus Baptista, de quo dicit beatus angelus: «Εt Spiritu sancto replebitur adhuc in ulero matris suæ.. Deinde quomodo hic quidem cral servus, ille vero Dominica dignitate illustris: Ac de seipso beatus Joannes ita ait: «Qui ex terra est, terrena loquitur;» de Emmanuele vero: • Qui e superuis venit, supra omnes est. B. Atqui dixerint fortasse e supernis, et supra omines esse Verbum ex Deo Patre genitum; verentur autem illi tribuere fumana, ne ipsum injuria afficere, gloriamque ipsius imminuere videantur. Idcirco contendunt ipsum assumere hominein, eun)- que sibi conjungere, in quem cadant et de quo dicantur hominis proprietates; ita ut Verbi ipsius natura nullum omnino detrimentum accipiat. Aiunt itaque Christum sanctificatum a Patre. 1 Deut, xvil, 15. * Hebr. m, 1. * Luc. 1, 15. G Β. Οὐ γὰρ εἴρηται, φασί, προφήτης καὶ ἀπόστολος; οὐκ ἂν διαψεύσαιο. Α. Ο Μωσῆς μὲν ἔφη τοῖς ἐξ αἵματος Ἰσραή • Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν ἁ τῶν ἀδελφῶν ὑμῶν, ὡς ἐμέ.» Γέγραφε δὲ και θεσπέσιος Παῦλος· ι Ωστε, ἀδελφοὶ ἅγιοι, κλήσεις ἐπουρανίου μέτοχοι, κατανοήσατε τὸν ἀπόστολον καὶ ἀρχιερέα τῆς ὁμολογίας ἡμῶν Ἰησοῦν.» 'Ωσπερ δὲ Θεὸς ὢν φύσει καὶ Κύριος ἀληθῶς, ἔλαβε δούλου μορφὴν, καὶ ἐν αὐτῇ γεγονώς, καὶ ἐν προσλή ψει τῶν καθ' ἡμᾶς, οὕτω καὶ τῆς προφητείας τη Πνεῦμα διδούς, καὶ ἀποστόλους ἀναδεικνύ;, καὶ καθ:στὰς ἱερουργούς, ὁμοιώθη κατά πάντα τοῖ; ἀδελ φοῖς· ὠνομάσθη γὰρ οὕτω, καὶ προφήτης, καὶ ἀπό στολος, καὶ ἀρχιερεύς. Β. Αλλ' εἰ καὶ δοῖεν αὐτὸν εἶναι προφήτην, οὐχ ὡς ἕνα τῶν προφητῶν γενέσθαι φασίν, ὑπερκεῖσθαι δὲ μᾶλλον πολὺ τὰ ἐκείνων. Οἱ μὲν γὰρ, μεμετρη μένην κατὰ τὸ τῷ Θεῷ δοκοῦν ἐσχήκασι χάριν, καὶ ἐν χρόνῳ προσγενομένην αὐτοῖς· ὁ δὲ πλήρης ἦν τῆς θεότητος, καὶ ἐξ αὐτῆς εὐθὺς τῆς γεννήσεως· συνήν γὰρ αὐτῷ Θεὸς ὢν ὁ Λόγος. Δ. Οὐκοῦν ἐν ποσότητι χάριτος, καὶ ἐν μήνα καιροῦ πεπλεονέκτηκεν ὁ Χριστός, τοὺς πρὸ αὐτ γεγονότας ἁγίους προφήτας, καὶ τοῦτό ἐστιν ἐν αὐτῷ τὸ ἐξαίρετον. Πρόκειται δὲ πολυπραγμονείν, εἰ προφήτης ὅλως, καὶ οὔτι που τὸ μᾶλλον ἢ τὸ μεῖον ἔχων, ἢ καὶ ὑπερκείμενος, ὡς ἔν γε τῷ εἶναι προφήτην, καὶ τῷ μὴ πέρα μέτρου τοῦ καθ' ἡμᾶς, τὸ σμικροπρεπές ἐστιν αὐτῷ, κἂν εἰ ἀπαρχῆς νοοῖτο τοῦτο ὑπάρχων, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ θαυμάσιος Βαπτιστής περὶ οὗ φησιν ὁ μακάριος ἄγγελος Καὶ Πνεύματος ἁγίου πλησθήσεται ἔτι ἐκ κοιλίας μητρός αὐτοῦ.» Εἶτα πῶς ὁ μὲν ἦν οἰκέτης, ὁ δὲ τοῖς δὲν σποτικοῖς ἀξιώμασιν ἐναβρύνεται; Καὶ ἑαυτοῦ μὲν πέρι, φησὶν ὁ μακάριος Ιωάννης· ι Ο ὢν ἐκ τῆς γῆς, ἐκ τῆς γῆς λαλεῖ.» Περὶ δέ γε τοῦ Ἐμμανουήλ «Ο ἄνωθεν ἐρχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστί.» Β. Καίτοι φαῖεν ἂν ἴσως, ἂνωθέν τε εἶναι, καὶ μὴν καὶ ἐπάνω πάντων, τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς πεφηνότα Λόγον, δεδίασι δὲ προσνέμειν αὐτῷ τὰ ἀνθρώπινα, μὴ ἄρα πως ἀδικοῖτο δι᾿ αὐτῶν, καὶ κατακομίζοιτο πρὸς τὸ δυσκλεές. Ταύτῃ τοι διατείνονται λαβεῖν αὐτὸν ἄνθρωπον, ἑαυτῷ τε τοῦτον συνάψαι, περὶ δν ἂν γένοιτό τε καὶ λέγοιτο τὰ ἀνθρώπινα. Εσται δὲ ὅλως εἰς τὴν αὐτοῦ τοῦ Λόγου φύσιν, τὸ βλάβος οὐδέν. Φασὶ τοιγαροῦν, Χριστὸν ἡγιάσθαι παρὰ τοῦ Παν • Joan II,

PANOPLIA DOGMATICA. TIT. XV. τρός γέγραπται γάρ, ὅτι καὶ Ἐμαρτύρησεν Ιωάννης Scriptum est cnim: • Et testimonium perhibet λέγων· ὅτι Γεθέαμαι τὸ Πνεῦμα καταβαίων ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἔμεινεν ἐπ' αὐτὸν, κἀγὼ οὐκ εἶδον αὐτὸν, ἀλλ' ὁ πέμψας με βαπτίζειν ἐν ὕδατι, ἐκεῖνός μοι εἶπεν· Εφ᾽ ἐν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον καὶ μένον ἐπ' αὐτὸν, οὗτός ἐστιν ὁ βαπτίζων ἐν τῷ Πνεύ ματι τῷ ἁγίῳ. Κἀγὼ ἑώρακα καὶ μεμαρτύρηκα, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. ο Γέγραφε δὲ καὶ ὁ Παῦλος περὶ αὐτοῦ·. Ο τε γὰρ ἁγιάζων καὶ οἱ ἁγιαζόμενοι ἐξ ἑνὸς πάντες. ο 'Αγιασθείη γὰρ ἥκιστά γε Θεὸς ὢν ὁ Λόγος καὶ ἅγιο; κατὰ φύσιν. Λείπεται δὴ οὖν ἡγιάσθαι λέγειν τὸν ληφθέντα παρ' αὐτοῦ κατὰ συνάφειαν ἄνθρωπον. " Α. Εἶτα πῶς ὁ βεβαπτισμένος, καὶ τὴν ἐμφανῆ τοῦ Πνεύματος λαβὼν καταφοίτησιν, ἐν ἁγίῳ βαπτίζει Πνεύματι, καὶ τὰ μόνῃ πρέποντα καὶ ἐοικότα τῇ θεία φύσει πληροῖ; Χορηγὸς γάρ ἐστιν ἁγιασμοῦ, καὶ τοῦτο δεικνύς, ὡς ἴδιον ἀγαθὸν ὁ ἐνανθρωπήσας Λόγος, σωματικῶς, ἐνέφυση σε τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις λέγων· ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον· ἄν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίενται· ἄν τινων κρατῆτε, κεκράτηνται.» Πῶς δὲ τὸν ἡγιασμένον εναργέστατα καταδεικνὺς ὁ θεσπέσιος Βαπτιστής, μεμαρτύρηκεν, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, μοναδικῶς καὶ ἐνάρθρως; Εδει γὰρ ὄντα τῆς ὑφ᾽ ἡλίῳ μυσταγωγὸν, εἰ πω ἕτερον όντα παρά γε τὸν ἀληθῶς Υἱὸν ἠπίστατο, κατασημάνει τὸ ἀληθὲς, λέγοντα σαφῶς, Οὗτός ἐστιν. ὁ κατά συνάφειαν τὴν πρὸς τὸν φύσει καὶ ἀληθῶς γιόν, δέσει τε καὶ χάριτι γεγονώς Υἱός· ἀλλ' οὐδὲν μὲν ἔφη τοιοῦτον, ἕνα δὲ καὶ τὸν αὐτὸν ὄντα γινώσκων, καὶ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγον, καὶ ἐκ σπέρματος τοῦ Δαβὶδ κατὰ σάρκα, ἁγιασθῆναι μέν φησι, καθό ἄνθρωπος, ἁγιάζειν δὲ αὖ, καθὸ νοεῖται Θεός. Ην γάρ, ὡς ἔφην, ἐν αὐτῷ τοῦτο κἀκεῖνο. Εἰ μὲν οὖν οὐ γέγονεν ἄνθρωπος, εἰ μὴ γεγέννηται κατὰ σάρκα ἐκ γυναικός, ἀποσοβοῦμεν αὐτοῦ τὰ ἀνθρώπινα. Εἰ δὲ ἀληθὲς, ὅτι καθεὶς ἑαυτὸν εἰς κένωσιν γέγονε καθ' ἡμᾶς, ἀνθότου τὰ δι' ὧν ἂν νοοῖτο κεκενωμένος, ἀφιστᾶσιν αὐτοῦ, τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας τὸ εὐτεχνὲς ἀβουλότατα παραλύοντες Joannes, dicens: Vidi Spiritum descendentem quasi columbam de caelo, et mansit super eum, et ego nesciebam eum: sed qui misit me baptizare in aqua, ille mihi dixit: Super quem videris Spiritum descendentem, et manentem super eum, hic est qui baptizat in Spiritu sancto. Et ego vidi, et testimoniuma perhibui quia hic est Filius Dei'. › Quin et Paulus de ipso scripsit: Sanctificaus enim et sanctificati ex uno omnes'. › Neque enim Verbum, cum sit Deus, et ex sua natura sanclus, sanctificatum fuit. Superest igitur sanctificatum fuisse hominem quem per conjunctionem assumpsit. ? · A. Atqui quomodo is qui laptizatus est, et in quem Spiritus manifeste descendit, in sancto Spiritu baptizat, eaque praestat quæ soli divina naturæ sunt propria Sanctificationem enim largitur atque suppeditat. Quod quidem demonstraus Verben proprium sum bonum esse, inspiravit sane:is apostolis, dicens: c Accipite Spiritum sanctum: quorumcunque remiseritis peccata, remittuntur: quorumicunque retinueritis, retenta sunt. Qun pacto antem sanctificatum manifestissime ostendens divinus Baptista, testatus est, quod hic sit Filius Dei, singulariter ac solus? oportebat enim hunc orbis terrarum doctorem, si modo alium a vero Filio cognoscebat, rei veritatem explicare, sperteque dicere: Hic est qui ratione conjunctionis cum eo qui natura ac vere Filius est, beneficio et gratia factus est Filius. Ceterum nihil hujusmodi dixit: sed unum atque eumdem esse sciens, et ex Deo Patre Verbum, et ex semine David secunduin carnem, sanctificatum quidem ait, quatenus homo est; ac rursus sanctificare, quatenus est Deus. Erat enim, ut dixi, et hoc et illud. Si ergo non est factus homo, si non natus est ex muliere secundum carnem, avellimus ab ipso humanæ naturæ proprietates. At si verum est quod se demiserit ad exinanitionem, et factus sit nostri similis, quamobrem ea per quæ exinanitionein subiit, ipsi detrabunt administrationis in carne artificium imperitissime convellentes? Β. Ἐὰν οὖν λέγηται, καὶ δόξαν λαβεῖν, καὶ γενέB. Si ergo dicatur etiam gloriam accepisse, et σθαι Κύριος, ὑψωθῆναι τε παρὰ τοῦ Πατρὸς, κατα-γ-factus-est Dominus, atque exaltatus esse a Patre, στῆναι δὲ καὶ βασιλεύς, ἀνάψεις ἄρα καὶ ταῦτα τῷ declaratusque esse rex, ascribesne etiam hæc Deo Θεῷ λόγῳ, καὶ οὐ πάντη τε καὶ πάντως ἀδικήσεις — Verbo citra ullam gloriæ ipsius imminutionem? αὐτοῦ τὴν δόξαν; 4. Ὅτι μὲν οὖν, δόξης τε καὶ βασιλείας καὶ κυριότητος ἀληθοῦς, ἡ τοῦ Θεοῦ Λόγου μεμέστωται φύ αις, πῶς ἂν ἐνδοιάσειέ τις; ἀραρότως δὲ ὅτι καὶ ἐν ὑψώμασι νοεῖται τοῖς θεοπρεπεστάτοις; ἐπειδὴ δὲ πέφηνεν ἄνθρωπος, ᾧ πάντα ἐστὶ δοτὰ καὶ εἰσκεκριμένα, ταύτῃ τοι πλήρης ὑπάρχων καὶ ἐξ ἰδίου πληρώματος πᾶσι διδοὺς, ἀνθρωπίνως δέχεται, τὴν ἡμῶν πτωχείαν οἰκειούμενος, καὶ ἦν ἀηθές τε καὶ ξένον ἐν Χριστῷ τὸ παράδοξον, ἐν οἰκετική μορφή, κυριότης, 1. Joan. 1, 32-34. Hebr.n, Joan. xx, 22-23. A. Quod quidem Dei Verbi natura omni gloria el regno atque dominatione vera referta sit, quonam pacto cuipiam dubium esse queat, qnodque divina dignitas convenienter ei tribuatur? Cum vero factus est homo, cui omnia sunt data atque ascititia, ea ratione tametsi omnibus abundet, et ex sua plenitudine omnibus impartiatur, humano more accipit, novumque est et inauditum in Christo mira· culum, in servili forma, dominatio; in humana

ἐν ἀνθρωπίνῃ σμικροπρεπείς, δόξα θεοπρεπής, και βασιλεία; αὐχήμασιν ἐστεφανωμένον, τὸ ὑπὸ ζυγί τό γε ἧκον εἰς ἀνθρωπότητος μέτρον, καὶ ἐν ὑπερτ: ταις ὑπεροχαῖς, τὸ ταπεινόν. Γέγονε γὰρ ἄνθρωπος Μονογενῆς, οὐχ ἵνα τοῖς τῆς κενώσεως εναπομείν μέτροις, ἀλλ᾽ ἵνα λαβὼν σὺν αὐτῇ τὰ αὐτῆς, θεὸς ὢν φύσει, καὶ οὕτω γνωρίζηται, καὶ τὴν τοῦ ἀνθρώπου κατασεμνύνῃ φύσιν ἐφ' ἑαυτῷ, μέτοχον αὐτὴν ἀπ φήνας ἱερῶν καὶ θείων ἀξιωμάτων· εὑρήσομεν δὲ καὶ αὐτοὺς τοὺς ἁγίους, δόξαν ὀνομάζοντας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ μέντοι καὶ βασιλέα, καὶ προσέτι Κύριον, τὸν Υἱόν, καὶ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος. Ησαΐα; μὲν γὰρ ὧδέ πη φησίν· ο "Ον τρόπον ἐὰν ἄνθρωπο; καλαμᾶται ἐλαίαν, οὕτω καλαμήσονται αὐτοὺς, και ἐὰν παύσηται ὁ τρυγητός, οὗτοι φωνῇ βοήσονται κ δὲ καταλειφθέντες ἐπὶ τῆς γῆς, εὐφρανθήσονται ἁμ τῇ δόξῃ Κυρίου. Καὶ πάλιν ἕτερος τῶν ἁγίων, ο Φωτίζου, φησίν, Ἱερουσαλήμ· ἥκει γάρ σου τὸ φῶς, καὶ ἡ δόξα Κυρίου ἐπὶ σὲ ἀνατέταλκεν. Ἰδοὺ σκότος καὶ γνόφος καλύψει γῆν, ἐπὶ δὲ σὲ φανήσεται Κύριος, καὶ δόξα Κυρίου ἐπὶ σὲ ὀφθήσεται.» Ιάκωβός γι μὴν ὁ αὐτοῦ μαθητής, ο 'Αδελφοί, φησί, μὴ ἐν προςωποληψίαις ἔχετε τὴν πίστιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τῆς δόξης.» Πέτρος δὲ αὖ ὁ θεσπέσιος, • Εἰ ὀνειδίζεσθε ἐν Χριστῷ, μακάριοι ἐστε τῆς δόξης, καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ Πνεῦμα ἐφ' ὑμᾶς ἀναπέπαυ· tenuitate, gloria divina, et regia dignitas in servitute, quantum ad humanæ naturæ conditionem allinet; et humilitas summa eminentia predita. Factus est enim homo Unigenitus, non ut in exinanitione permaneat, sed ut accipiens cum ea ejus proprietates; Deus tamen naturaliter esse eliam boc pacto intelligatur, hominisque naturam in seipso illustret, sacrarum ac divinarum dignitatum participem ipsam declarans. Nam et sancti Filium, etiam postquam factus est homo, gloriam Dei ac Patris, et regem ac Dominum appellant. Isaías enim ita ait:. Sicut homo vindemial oleam, ita vindemiabunt eos, et quando cessaverit vindemia, isti voce clamabunt. Qui vero relicti fuerint super terram, exsultabunt cumn gloria Donini '.. Et rursus alius quidam e sanctis: e Illuminare, inquit, ο Jerusalem. Venit enim lumen tuum, et gloria Domini super te orta est. Quia ecce tenebræ operient terram, et caligo populos: super te autem orietor Dominus, et gloria ejus in te videbitur. Et Jacobus ejus discipulus: e Fratres, inquit, nolite in personarum acceptione habere fdem Domini nostri Jesu Christi gloriæ.. Petrus vero: • Si exprobrauini in Christo, beati eritis, quoniam quod est honoris gloriæ et virtutis Dei, et qui est ejus Spiritus super vos requiescet *. Sufliciunt jam hæc. Cæterum hoc mihi dicas velim, quomodo intelligendum sit illud de Christo scriptum: «Qui in diebus carnis suæ preces supplicationesque ad eum qui possit ipsum salvum facere a morte cum clamore valido et lacrymis offereus, exauditus est pro sua reverentia. Et quidem cur esset Filius Dei, didicit ex iis quæ passus est, obedientiam. Εt consummatus factus est omnibus obtemperantibus sibi causa salutis lerna • Adjiciam vero dictis etiam illud: Deus meus, Deus meus, quare me dereliquisti *? › Aliena enim haec esse dicunt a Deo Verbo, atque ego quidem dignitate ipsius atque excellentia longe inferiora ea esse judicaverim. ται.. Αλις μὲν δὴ τῶν τοιούτων ἡμῖν, ὦ γενναίες Φράζε δὲ όπως πρὸς ἡμῶν νοεῖσθαι πρέπει το περὶ Χριστοῦ γεγραμμένον, «ὓς ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς σαρκὸς αὐτοῦ, δεήσεις τε καὶ ἱκετηρίας πρὸς τὸν δυνάμενον σώζειν αὐτὸν ἐκ θανάτου, μετὰ κρατ γῆς ἰσχυρᾶς καὶ δακρύων προσενέγκας, καὶ εἶσαν σθεὶς ἀπὸ τῆς εὐλαβείας, καίπερ ὧν Υιός, ἔμαθει, ἀφ᾽ ὧν ἔπαθε, τὴν ὑπακοὴν, καὶ τελειωθείς, ἐγένετο τοῖς ὑπακούουσιν αὐτῷ αἴτιος σωτηρίας ἀκαταλύ του·, προσεποίτω δὲ κἀκεῖνο οἷς ἔφην, τό, ο θεέ μου, Θεέ μου, ἵνα τί με εγκατέλιπες;» Απεοικότα γὰρ εἶναί φασι τὰ τοιάδε τῷ Θεῷ λόγῳ, καὶ ἡττῆ σθαι πολὺ τῆς ἐνούσης ὑπεροχῆς αὐτῷ φαίην ἄν. A. Quin et ego ipse facile intelligo hæc non Δ. Ἴσημι καὶ αὐτὸς ἐγώ, μὴ ἂν ἁρμόσαι ταυτί convenire Verbo genito ex Deo Patre, si illud ab τῷ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς φύντι Λόγῳ, ἐξωσθέντος τοῦ administratione in carne removeamus, neque ad- τρόπου τῆς οἰκονομίας, καὶ οὐκ εἰσδεχθέντος πρὸς nillanus id quod Scriptura testatur, quod nimi- ἡμῶν τοῦ, ὅτι γέγονε σὰρξ κατὰ τὰς Γραφάς, rum factus sit caro. Cum vero hoc firmiter tenea- Επειδὴ δὲ πρὸς τοῦτο διερηρείσμεθα, καὶ τὸ ἐνδοιά mus et dubitatio hac in re cum impietate sit ζειν όλως δυσσεβείας έχει γραφήν, φέρε τῆς οἰκο conjuncta, incarnationis mysterium quantum fieri νομίας τὸ βάθος, ὡς ἔνι, κατασκεπτώμεθα. Επέφτε potest perpendamus. Apparuit itaque nobis Verbum τοίνυν ἡμῖν ἐν εἴδει τῷ καθ᾿ ἡμᾶς ὁ ἐκ Κυρίου, ex Deo in forma nostrae simili, innumeris modis Πατρός Λόγος, κατὰ μυρίους ὅσους ὀνήσων τρί humanam naturam juvans, optimeque nobis de- πους τὰ ἀνθρώπινα, καὶ καταδείξων εὖ μάλα τὴν monstrans viam quæ ad optima quæque deducit. εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν τεθαυμασμένων ἀποκομίζουσαν Necesse itaque erat ut diceremus, cum tentatio τρίβον. Ην οὖν ἀναγκαῖον ἀναμαθεῖν, πειρασμού invadit eos qui ob dilectionem Dei periclitantur, καταθέοντος τοὺς τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης ἕνεκα κινδυ quales oporteat esse eos qui laudabilem atque eri- νεύοντας, οποίους τινὰς εἶναι χρὴ τοὺς τὴν εὐκλε miata vitam iustituere velint: utrum ad ignaviam καὶ ἐξαίρετον πολιτείαν καὶ ζωὴν κατορθούν ᾑρημέ ↑ Isa. xxiv, 13, 14. * Isa. Lx, 1, 2. ' Jac. 1, 1. *1 Petr. iv, 14. Matth. xxvi, 46. • Hebr. v, 7-9.· • Psal. xxi, 1;

- TIT. XV. pronos, et deliciis deditos, hilaritatique et gaudiu animum laxantes: au potius una precibus intentos, et lacrymantes coram Salvatore cerni, et ipsius auxilium avide appelentes, fortique animo præditos esse, si ètiam nos pati voluerit. Consultum præterea eral scire quis sit obedientiæ finis, et qualis quantaque tolerantiæ merces sit proposita. Horum itaque omnium Ogura atque exemplum nobis factus est Christus, quod et divinus ille Petrus confirmat dicens: «Quæ enim est laus, si peccantes et colaphizati suffertis? Sed si bene facientes patienter sustinetis, hæc est gratia apud Deum quia et Christus passus est pro vobis, relinquens vobis exemplum ut sequamini vestigia cjus '.. Proinde, non uudum et exinanitionis expers Dei Verbum, sed in diebus carnis suæ factum est nobis exemplum; adeo ut citra reprehensionem liceat ei humanis moribus uti, et preces offerre, et lacrymas profundere, et Salvatorem exspectare atque implorare, et obedientiam discere, tametsi sit Filius. Attonitus enim quodammodo fuit mysterii magnitudine Apostolus Spiritu allatus, quod na tura aç vere exsistens Filius, et divina gloria emjnens, seipsum ad eam humilitatem demiserit, ut humanæ inopiæ vilitatem subire non recusarit. Sed, ut dixi, negotii hujus exemplum ad nos magno nostro cominodo spectabat ut doceremur non debere nos in aliam viam deflectere, cum tempus furtitudinem poscat; quod vel hinc optiue quispiam intellexerit. Christus enim alibi quidem inquit: • Nolite tinere eos qui interficiunt corpus, animnam autem non possupt occidere: sed potius timeto eum qui potest et animam et corpus perdere in gehennai • Alibi vero: «Si quis vult post me venire, abneget semetipsum, et tollat crucem suam et sequatur me". Quod autem oporteat ipsum sequi, quidnam aliud significet, quam debere nos fortiter obsistere tentationibus, cum invocatione auxilii divini, non negligenter ac remisse, sed potius. utentes precibus ferventissimis, pias nobis ex oculis lacrymas excutientibus. νους, πότερα μεθιεμένους καὶ ἀναπίπτοντας εἰς τὸ μάθυμον, καὶ οὐκ ἐν καιρῷ τρυφῶντας καὶ εὐρυνομένους εἰς εὐθυμίαν, ἢ συντεινομένους εἰς λιτὰς, καὶ δεδακρυμένους ὁρᾶσθαι τῷ σώζοντι, καὶ τὴν παρ' αὐτοῦ διψῶντας ἐπικουρίαν, καὶ μέντοι καὶ εὐαν δρίαν, εἴπερ ἔλοιτο καὶ παθεῖν ἡμᾶς. Εδει τε πρὸς τούτοις εἰδέναι χρησίμως, ὅποι ποτὲ ἄρα τὸ τῆς ὑπακοῆς διέξεισι πέρας, καὶ διὰ ποίων ἔρχεται γερῶν, ὅπος τε καὶ οἷος τῆς ὑπομονῆς ὁ μισθός. Γέγονε τοίνυν ὑποτύπωσις τῶν τοιούτων ἡμῖν ὁ Χριστὸς, καὶ πρός γε τοῦτο ἡμᾶς ἐμπεδοῖ λέγων ὁ θεσπέσιος Πέ τρος ο Ποῖον γὰρ κλέος, εἰ ἁμαρτάνοντες καὶ κολα φιζόμενοι ὑπομένετε; ᾿Αλλ' εἰ ἀγαθοποιοῦντες ὑπομένετε, τοῦτο χάρις παρὰ Θεῷ, ὅτι καὶ Χριστὸς ἀπέθανεν ὑπὲρ ὑμῶν, ὑμῖν ὑπολιμπάνων υπογραμ μὲν, ἵνα ἐπακολουθήσητε τοῖς ίχνεσιν αὐτοῦ. Οὐκ οὖν, οὐ γυμνὴς ὧν ἔτι καὶ τῶν τῆς κενώσεως ἀμέτ οχος τρόπων ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἀλλ' ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς σαρκὸς αὐτοῦ γέγονεν ἡμῖν ὑπογραμμός, ἅτε καὶ ἀνεπιπλήκτως ἐξὸν αὐτῷ τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος χρῆσθαι μέτροις, καὶ ἀνατεῖναι λιτὴν, καὶ καταστά και δάκρυον, καὶ δοκεῖν ἤδη πως καὶ δεῖσθαι τοῦ σώζοντος, καὶ μανθάνειν τὴν ὑπακοήν, καίπερ ὄντα Υιόν. Κατατέθηκε γὰρ ὥσπερ τὸ μυστήριον ὁ πνευματοφόρος, ὅτι φύσει τε καὶ ἀληθῶς ὑπάρχων Υἱός, καὶ τοῖς τῆς θεότητος αὐχήμασιν ἐμπρεπής, καθῆκεν ἑαυτὸν εἰς ταπείνωσιν, ὡς τῆς ἀνθρωπίνης πτωχείας ὑπελθεῖν τὸ σμικροπρεπές. Αλλ' ἦν εἰς ἡμᾶς, ὡς ἔφην, ὁ τοῦ πράγματος τύπος, καλὸς καὶ ἐνησιφόρος" ὡς τό τοι μὴ χρῆναι διάττειν ἡμᾶς εἰς ἑτέραν ὁδὸν, καὶ οὐ [γρ. καιροῦ] καλοῦντος εἰς εὐανδρίαν, ἀναμά θοι τις ἂν ἐντεῦθεν, καὶ ῥᾷστά γε δή. Καὶ γοῦν ἔφη Χριστός, ποτὲ μὲν, ὅτι καὶ. Μὴ φοβεῖσθε ἀπὸ τῶν ἀποκτιννύντων τὸ σῶμα, τὴν δὲ ψυχὴν μὴ δυναμένων ἀποκτεῖναι· φοβήθητε δὲ μᾶλλον τὴν δυνάμενον καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα ἀπολέσαι ἐν γεέννῃ·, ποτὲ δὲ αὖ, ο Εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν, καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν ἑαυτοῦ, καὶ ἀκολου θείτω μοι.. Τὸ δὲ δεῖν οἴεσθαι κατακολουθεῖν αὐτῷ, τι ἂν ἕτερον εἴη παρά γε τὸ χρῆναι κατανδρίζεσθαι πειρασμῶν, μετὰ τοῦ τὴν ἄνωθεν ἐπικουρίαν αἰτεῖν, οὐκ ἀτημελῶς τε καὶ παρειμένως, κεχρημένους δὲ μᾶλλον λιταῖς ταῖς ἐκτενεστάταις καὶ καθιέντας όμ μάτων τὸ ἐξ εὐλαβείας δάκρυον; Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῶν περὶ τῆς ἑνώσεως Σχολίων. Τὸ τῆς ἑνώσεως χρῆμα κατὰ πολλοὺς ἐπιτελεῖται τρόπους· διῃρημένοι γάρ τινες κατὰ διάθεσιν καὶ γνώμην, καὶ διχονοοῦντες πρὸς ἀλλήλους, ἐνοῦσθαι λέγονται κατὰ σύμβασιν φιλικὴν, ἐκ μέσου ποιοῦντες τάς διαφοράς· ἐνοῦσθαι δέ φαμεν καὶ τὰ ἀλλήλοις κολλώμενα, ήγουν συνηνεγμένα καθ' ἑτέρους τρό τους, ἢ κατὰ παράθεσιν, ἢ μίξιν, ἢ κρᾶσιν· ὅταν οὖν ἐνοῦσθαι λέγομεν τῇ καθ' ἡμᾶς φύσει τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, κρείττων ὁρᾶται τῆς ἀνθρώπου διανοίας ὁ τῆς ἐνώσεως τρόπος· οὐ γάρ τοι καθ᾿ ἕνα τῶν εἰρημένων ἐστίν· ἀπόρθητος δὲ παντελῶς, καὶ οὐδενὶ τάχα τῶν ὄντων διεγνωσμένος, πλὴν ὅτι μόνῳ τῷ πάντα εἰδότι θεῷ. ' 1 Petr. ii, 20, 21. Ejusdem ex Scholiis de unione. Adunatlo multis modis impletur: sejuncti enim nonnulli affectu vel voluntate, et discordantes inter se, adunari dicuntur, per reconciliationem s ci:- lem, deposita simultate. Adunari item dicimus ea quæ sibi conglutinantur, sive modis aliis conferun tur, aut per compositionem, aut per mistionem, aut per temperationem. Quoties autem adunatum esse nostræ naturæ Dei Verbum dicimus; omni humana cogitatione adunationis ejus modus videtur esse superior. Neque enim per supra scriptos modos facta est arcana iña, et nulli penitus nota, nisi ci cui omnia nota sunt, unio.

Et nihil mirum, si in hujusmodi cogitatione sincanur, cum res nostras, quomodo se habeant, inquirentes, ultra modum nostræ mentis inventionem esse confiteamur; quonamque modo animam hominis suo corpori adunatam esse putemus? Quis est qui id possit exprimere? Sed si oportet eos, qui parva ea vix intelligere soleant; imo et eos qui valeant intelligere, tam subtiles res et omnem raLionen transcendentes conjectare: dicimus quod deceat cogitare (quamvis minor sit oratio ad veritalen) talem esse adunationem ipsius Emmanuel, qualem quis intelligat animam hominis ad suum corpus habere. [Anima enim omnia quæ sunt corporis, esse reputat sua, licet per naturam propriam expers sit passionibus corporis, et naturalibus, et quæ extrinsecus accedunt: movetur enim corpus in concupiscentias naturales, et consentit anima, et nullo licet modo participans, concupiscentiæ tamen exitum delectationem propriam ducit. Et si forte ferro corpus percutiatur, aut torqueatur, condolet illa quidem, quod suum corpus patiatur: ipsa vero in sua natura nullum patitur omnino tormentum. Tamen super hoc quoque dicimus esse adunationem, qua est in Emmanucle facta: erat enim uccesse cum suo corpore adunatam ei animam dolere, ut dum timebat passiones, subditam cervicem Deo submitteret]. De Deo autem Verbo condolcre passionibus nefas est dicere: impassim bilis enim Deus est, et nostrarum rerum longe dis. similis; sed adunatus quidem erat carni habenti animam rationabilem, qua patiente ipse impassibilis, ea quæ animæ contingerent, cognoscebat, et contundebat quidem, ut Deus, carnis infirmitates; slas tamen eas, tanquam sui corporis, esse ducebat. Itaque esuriisse dicitur, fatigatus esse, passuS fuisse pro nobis. Ergo Verbi adunatio, quæ est cum humanitate facta, uon irrationabiliter rebus nostris comparetur. Nam sicut corpus alterius est naturæ præter animam, et unus tamen ex utroque homo efficitur et vocatur; ita etiam ex perfecta Dei Verbi subsistentia et ex humanitate perfecta unus est Christus, idem in eodem Deus simul et hono; et sua quidem ducit Deus Verbum, ut ante dixi, ea quæ sunt carnis propria, quia ipsius est corpus, non alterius. Communes autem facit tanquam cum sua carne divinæ suæ majestatis operationes, ut posset etiam vivificare mortuos, et sanare infirmios. At si convenit exemplis etiam divinæ Scripture, quasi per figuram, adunationem demonstrare, age, dicamus, ut possumus. Beatus Isaias: Misfus est, inquit, ad me unus ex Seraplin, et in manu habebat carbonem, quem forcipe accepit ab altari, et venit ad me, et tetigit labia mea, et dixit ad me: Ecce tetigit hoc labia tua, et adimet υ Καὶ θαυμαστὸν οὐδὲν, εἰ τῶν τοιούτων εννοιών ήττώμεθα· ὅτε τὰ καθ' ἡμᾶς αὐτοὺς ὅπως ἂν ἔχι διερευνώμενοι, τῆς ἐνούσης ἡμῖν διανοίας ἐπέκεινα τὴν κατάληψιν ὁμολογοῦμεν ὑπάρχειν. Τίνα γὰρ τρί τον γνῶσθαι νοοῦμεν τὴν τοῦ ἀνθρώπου ψυχὴν το ἰδίῳ σώματι; Τίς δ φράσαι δυνάμενος: Εἰ δὲ χρήσ μικρὰ καὶ μόλις ἐννοεῖν εἰωθότας, καὶ λαλεῖν Ισχύον τας, τῶν οὕτως ἰσχνῶν, καὶ ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον πραγμάτων κατατεκμήρασθαι, φαμέν, ὅτι πρέπει ἂν ἐννοεῖν· μείων δὲ πάντως τῆς ἀληθείας ὁ λόγος· τον αύτην εἶναι τὴν ἕνωσιν τοῦ Ἐμμανουήλ, ὁποίαν περ ἂν λογίσαιτό τις καὶ τὴν [ἴσ. τῆς τοῦ ἀνθρ. ψυχῆς] τοῦ ἀνθρώπου ψυχὴν πρὸς τὸ ἴδιον σῶμα. Οἰκειοῦται γὰρ ἡ ψυχὴ τὰ τοῦ σώματος, καίτοι κατὰ φύσιν ἰδ ἀμέτοχος οὖσα τῶν αὐτοῦ παθῶν φυσικῶν τε ἄμ καὶ τῶν ἔξωθεν ἐπαγομένων. Κινεῖται μὲν γὰρ ες ορέξεις τὸ σῶμα φυσικὰς, καὶ συναισθάνεται διὰ τὴν Ένωσιν ἡ ἐνοῦσα ψυχή· συμμετάσχει δὲ κατ' οὐδένα τρόπον· οίεταί γε μὴν ἰδίαν ἀπόλαυσιν εἶναι τὸ τῆς ορέξεως ἀποτέλεσμα· κἂν εἰ καταξαίνοιτο τυχὸν τὸ σῶμα, καὶ σιδήρῳ καταξαίνοιτο συναλγεῖ μὲν, ὡς Ιδίου πάσχοντος σώματος· αὐτή γε μὴν εἰς ἰδίαν φύσ - σιν οὐκ ἄν τι πάθοι τῶν ἐπενηνεγμένων. Πλὴν καὶ ὑπὲρ τοῦτό φαμεν ἐπὶ τοῦ Ἐμμανουὴλ τὴν ἔνωσιν. "Εν μὲν γὰρ ἀναγκαῖον, τῷ ἰδίῳ σώματι συναλγεῖν τὴν ἐνωθεῖσαν ψυχήν· ἵνα φεύγουσα τὰς αἰκίας, εὐήνιον ὑποφέροι τῷ Θεῷ τὸν αὐχένα. Επὶ δέ γε τοῦ Θεοῦ Λόγου το συναισθάνεσθαι τῶν αἰκιῶν άτοπον εἰπεῖν· ἀπαθὲς γὰρ τὸ θεῖον, καὶ οὐκ ἔν γε τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς· ἀλλ᾽ ἤνωτο μὲν σαρκί, ψυχὴν ἐχούσῃ τὴν λογικήν πασχούσης δὲ αὐτῆς, ἀπαθῶς ἦν ἐν εἴδήσει τῶν εἰς αὐτὴν γινομένων· καὶ ἠφάνιζε μὲνος Θεὸς τὰς τῆς σαρκὸς ἀσθενείας, ᾠκειοῦτό γε με αὐτὰς ὡς ἰδίου σώματος· οὕτω καὶ πεινῆσαι λέγει καὶ καμεῖν, καὶ παθεῖν ὑπὲρ ἡμῶν. Οὐκοῦν παρεικάζοιτο ἂν ἡ ἔνωσις τοῦ λόγου πρὸς τὸ ἀνθρώπινον οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τοῖς καθ' ἡμᾶς. Απ περ γὰρ ἑτεροφυὲς μὲν τὸ σῶμα πρὸς τὴν ψυχὴν, εἰς γε μὴν ἐξ ἀμφοῖν ἄνθρωπος ἀποτελεῖται καὶ λέγε ται· οὕτω καὶ ἐκ τελείας ὑποστάσεως τοῦ Θεοῦ λόγου, καὶ μὴν καὶ ἐξ ἀνθρωπότητος τελείως ἐχούσης κατὰ τὸν ἴδιον λόγον, εἷς ὁ Χριστὸς, ὁ αὐτὸς ὑπάρχων ἐν ταυτῷ Θεός τε ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπος. Καὶ οἰκειοῦται μὲν ὁ Λόγος, ὡς ἔφην, τὰ τῆς ἰδίας σαρκός, ὅτι καὶ αὐτοῦ τὸ σῶμα, καὶ οὐχ ἑτέρου· κοινοποιεῖται δὲ ὥσπερ τῇ ἰδίᾳ σαρκὶ τῆς ἐνούσης αὐτῷ θεοπρεπούς δυνάμεως τὴν ἐνέργειαν· ὥστε δύνασθαι καὶ ζω ποιεῖν τοὺς νεκροὺς, καὶ ἰᾶσθαι τοὺς ἐν ἀφρα στίαις. Εἰ δὲ χρὴ, καὶ τοῖς ἐκ τῆς θεοπνεύστου Γραφής παραδείγμασι κεχρημένους, καθάπερ ἐν τύποις τὴν τῇ Ενώσεως καταδείξαι τρόπον, φέρε λέγωμεν. Ο μακάριος Ησαΐας, «'Απεστάλη, φησί, πρός με ἐν τῶν Σεραφίμ· καὶ ἐν τῇ χειρὶ εἶχεν ἄνθρακα, δημξ λα δίδι ἔλαβαν ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου· καὶ ἦλθε πρός με, καὶ ἥψατο τῶν χειλέων μου, καὶ εἶπεν· 18ο ήματο

TIT. XV. τοῦτο τῶν χειλέων σου, καὶ ἀφελεῖ τὰς ἀνομίας σου, & iniquitates tuas, et peccata tua repurgabit.» Care καὶ τὰς ἁμαρτίας σου περικαθαριεῖ. κ Φαμὲν δὲ τὸν ἄνθρακα τύπον ἡμῖν καὶ εἰκόνα πληροῦν τοῦ ἐναν θρωπήσαντος Λόγου· δς, εἴπερ ἅψαιτο τῶν χειλέων ἡμῶν, τοῦτ' ἔστιν, ὅταν τὴν εἰς αὐτὸν ὁμολογήσωμεν πίστιν, τότε καὶ ἀπάσης ἁμαρτίας ἀποφαίνει καθα ρούς, καὶ τῶν ἀρχαίων αἰτισμάτων ἐλευθεροί. Πλὴν ἔστιν ἰδεῖν, ὡς ἐν εἰκόνι τὸν ἄνθρακα [τῷ ἄν θρακι), ενωθέντα μὲν τῇ ἀνθρωπότητι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, οὐ μὴν ἀποβεβληκότα τὸ εἶναι ὁ ἐστι, μετα στοιχειώσαντι [ μεταστοιχειώσαντα] δὲ μᾶλλον τὸ ληφθέν, ήγουν ἐνωθέν, εἰς τὴν ἑαυτοῦ δόξαν τε καὶ Ενέργειαν. Ονπερ γὰρ τρόπον τὸ πῦρ ὁμιλῆσαν ξύλῳ, καὶ εἰσδεδυκὸς αὐτό, καταδράττεται μὲν αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἐξίστησι μὲν τοῦ εἶναι ξύλον, μεθίστησι δὲ μᾶλ λον εἰς τὴν τοῦ πυρὸς ὄψιν τε καὶ δύναμιν, καὶ πᾶν αὐτῷ τὸ ἴδιον ἐνεργάζεται, καὶ ὡς ἂν ἤδη λελόγισται μετ' αὐτοῦ· οὕτω νοήσῃς καὶ ἐπὶ Χριστοῦ. Ενωθεὶς γὰρ ἀποῤῥήτως ἀνθρωπότητι Θεός, τετήρηκε μὲν αὐτὴν τοῦθ᾽ ὅπερ εἶναι φαμεν μεμένηκε δὲ καὶ αὐτὸς ὅπερ ἦν· ἐνωθεὶς δὲ ἅπαξ, ὡς εἰς λε λόγισται μετ' αὐτῆς, οἰκειούμενος μὲν τὰ αὐτῆς, ἐμποιήσας δὲ καὶ αὐτὸς αὐτῇ τῆς ἰδίας φύσεως τὴν ἐνέργειαν. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς περὶ ἑνὸς Υἱοῦ ὁμιλίας. Ὑπὸ κατάραν ἐσμεν οἱ εἰς Χριστὸν πιστεύαντες, εἰ μὴ φύσει τε καὶ ἀληθῶς ἐστι Θεὸς ὁ ἐκ Παρθένου γεννηθείς. Εφη γάρ που περὶ αὐτοῦ ὁ προφήτης Ησαΐας • Καὶ ἔσται ή ρίζα τοῦ Ἰεσσαὶ, καὶ ὁ ἀνιστάμενος ἄρχειν ἐθνῶν, ἐπ' αὐτῷ ἔθνη έλε πιοῦσι. Πῶς οὖν ἐπ' αὐτῷ τὰς ἐλπίδας ἔχοντες οὐκ ἐσμὲν ἐπάρατοι, εἴπερ ἐστὶν ἀληθῆς ὁ προφήτης Ιερεμίας λέγων, Επικατάρατος, ὅστις τὴν ἐλπίδα ἐπ' ἄνθρωπον ἔχει; Αλλ' οὐκ ἐπ' ἀνθρώπῳ τὰς ἐλε πίδας ἐσχήκαμεν οἱ εἰς Χριστὸν πιστεύσαντες. Θεὸς ἄρα ἐστὶν εἷς καὶ μόνος, καὶ κατὰ ἀλήθειαν. Υἱὸς καὶ πρὸ σαρκὸς, καὶ μετὰ σαρκός, δ; ἔποχος ὢν τῷ πώλῳ, κατὰ τὴν τῶν Εὐαγγελίων πίστιν, ἀνέβαινεν εἰς Ἱεροσόλυμα. Εἶτα προϋπήντων εὐφημοῦντα μει ράκια, καὶ δὴ καὶ ἔφασκον· Ὡσαννὰ τῷ Υἱῷ Δαβίδ· εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου. Πρὸς ταύτην τὴν τῶν παίδων φωνὴν ἠγανάκτουν οἱ Φαρισείοι. Ἐπειδὴ γὰρ ὁρώμενος ἄνθρωπος τὴν θεῷ τρέπουσαν ὑμνολογίαν ἐδέχετο, προσῄεσαν οἱ θρασείς μονονουχι διαμαρτυρόμενοί τε καὶ λέγοντες, Οὐκ ἀκούεις τί οὗτοι λέγουσι; μονονουχί γάρ φασιν, Ανθρωπος ῶν, ἀνέχῃ δοξολογούμενος, καὶ ὡς Θεὸς ὑμνούμενος. Καὶ τί πρὸς ταῦτα Χριστός; Ήγαγάκτησεν ἄρα κατὰ τῶν παίδων; ἀπεσείσατο τὴν δοξολογίαν; ἐπετίμησε τοῖς εὐφημοῦσιν αὐτὸν ὡς Θεόν; Οὐδαμῶς. Εφη γὰρ μᾶλλον πρὸς τοὺς φιλο εγκλήμονας· Οὐκ ἀνέγνωτε, ὅτι Εκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον; Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν οὗτοι σιωπήσωσιν, οἱ λίθοι κ8κράξονται. Ορᾷς ὅπως προσμεμαρτύρηκεν ἑαυτῷ τὴν τῆς θεότητος δόξαν ὁ ἐποχούμενος τῷ πώλῳ, καὶ κατὰ σάρκα Υἱὸς Δαβίδ; 'Αλλ' οὐκ ἦν δόξης ἀλ Isa. x1, 10; Rom. xv, 12. • Jerem. xvII, 5. bonem autem dicimus figuram et imaginem nɔbis exhibere Verbi hominis facti: quod, si labia nostra tetigerit, id est, si fidem in ipsum confessi fuerimus, tunc nos ab omni peccato puros efficit, et pristinis criminibus liberat. Caeterum, tanquam in imagine, licet in carbona conspicere adunatum quidem humanitati Dei VerLum, non tamen projecisse quod fuerat, transformasse autem magis assumptam naturam in suam gloriam et operationem. Quemadmodum enim ignis ligno affixus, et id penetrans, comprehendit quidem ipsum, et quamvis lignum esse non desinat, vim tamen suam speciemque transmutat, el omnein se confert in lignum, et cum ipso jam quasi unum aliquod aestimatur: idem intellige de Christo. unatus enim inæstimabiliter humanitati Deus scrvavit quidem ipsam in eo quod fuerat, et ipse permansit quod erat; semel tamen. adunatus, quasi unus jam cum ipsa putatur, ea quæ sunt illius sua faciens; conferens autem ei etiam ipse naturæ sus operationen. Ejusdem ex oratione da uno Filio. Sub exsecratione sumus, qui in Christum credimus, nisi natura et vere Filius est, qui natus est ex Virgine. De hoc enim Isaias ait quolam loco: Et erit radix Jesse, et qui exsurgat imperare gentibus, in ipso gentes sperabunt '. Quomodo igitur nos, qui spem in ipso positam habemus, non sumus exsecrabiles, siquidem Jeremias eat verus propheta, qui, Maledictus, inquit, qui spem habet in homines? At nos, qui in Christum credidimus, in homine spes nostras non collocavimus: Deus enim est unus et solus, et vere·Filius, et antequam carnem assumeret, et postquam carnem assumpsit, qui insidens pullo, ut evangelista tradiderunt, ascendit in Jerusalem. Tunc obviam processerunt pueri, qui et dicebant Hosanna Filio David. Benedictus, qui venit in nomine Domini³. Ad hanc puerorum vocem indignati sunt Pharisæi. Cumn enim in hominis forma conspicuus Deo convenientem laudem adımisisset, audacter accesserunt et tantum non testati sunt, dicentes: Non audis, quid isti dicunt *? Nihil abeat, inquiunt, qucminus homo cum sis, paliaris te tanquam Deum gloria et laudibus aflici. Num his auditis Christus pueris indignatus est? num laudes ipsorum recusavit? succensuitne illis, a quibus laudabatur ut Deus? Nequaquam. Quin etiam ad eos, qui criminationibus delectabantur: Nonne, inquit, legistis: Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem? Amen dico vobis, si hi tacuerint, lapides clamabunt s. Vides quomodo qui pullo insederat, secundum carnem filius Davidis, divinitatis gloriam ut suam agnovit testimonio suo? Non igitur erat alienæ gloriæ socius, ut isti dicunt, neque diversus a Verbo Dei, ut • Matth. xxv, 15. • Ibid. 16. * Luc. xis. 40.

Filius sigillatiun. Εt idcirco et Deus, et Dominus, 4 λοτρίας κοινωνός, ὡς αὐτοί φασιν. Αλλ' οὐδ᾽ ἕτερο; et Akissimus angelorum ettam voce nominatur. Nam beatus quidem Gabriel cum Joannis ortamı nuntiaret, et munus ipsius aperte indicaret, al Zachariam: Multi, inquit, in nativitate ejus gau debunt, et multos filiorum Israelis convertet ad Dominum Deum ipsorum ‘. Quomodo igitur convertis ad Dominum Deum ipsorum filios Israelis? Nuntiavit eis: Post me, inquieus, venit, qui ante me fac tus est, quia prior me erat, et ego nesciebam eum, red qui misit me baptizare in aqua, ille dixit mihi: Super quem videris Spiritum descendentem et manentem, ille est qui baptizat in Spiritu sancto. Et ego vidi, et testatus sum, hunc ese Filium Dei 1. Non dixit, cum illo, vel, in illo esse Filium Dei, sel, hunc esse Filium Dei. παρὰ τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγον, ὡς Υιός κατά μόν νας, διὰ τοῦτο καὶ Θεὸς, καὶ Κύριος, καὶ Ὕψιστο ὀνομάζεται καὶ διὰ τῆς ἀγγέλων φωνῆς. Καὶ γοῦν ὁ μακάριος Γαβριὴλ τὴν Ιωάννου γέννησιν εὐαγγελ;- ζόμενοι, καὶ τὴν ἐσομένην αὐτοῦ διακονίαν ἐναργή καθιστὰς, τῷ Ζαχαρία φησίν, ὅτι Πολλοὶ ἐπὶ τῇ γεννέσει αὐτοῦ χαρήσονται, καὶ πολλοὺς τῶν υἱῶν Ισραὴλ ἐπιστρέψει ἐπὶ Κύριον τὸν Θεὸν αὐτῶν. Πῶς οὖν ἐπέστρεφεν ἐπὶ Κύριον τὸν Θεὸν αὐτῶν τοῦ; υἱοὺ; Ισραήλ; Εὐηγγελίζετο γὰρ αὐτοῖς λέγων Υπίσω μου ἔρχεται ἀνὴρ, ὃς ἔμπροσθέν μου γέ γονεν, ὅτι πρῶτος μου ἦν. Κἀγὼ οὐκ ᾔδειν αὐ τὸν, ἀλλ' ὁ πέμψας με βαπτίζειν ἐν ὕδατι, ἐκεῖ· νός μοι εἶπεν, Εφ' δν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα κατα βαῖνον ἐξ οὐρανοῦ, καὶ μένον ἐπ' αὐτὸν, οὗτός καὶ μεμαρτύρηκα, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ ἐστιν ὁ βαπτίζων ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Κἀγὼ ἑώρακα, Θεοῦ. Οὐκ εἶπε, Μετὰ τούτου ἐστὶν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' οὐδ᾽, Ἐν τούτῳ ἐστὶν, ἀλλ', ῞Οτι οὗτός ἐστιν. Ejusdem anathematismus 6. Si quis dicit, Verbum Dei Patris esse Deum aut Dominum Christi, ac non potius ipsum et Deum s'mul et boininem confitetur, cum Verbum caro factum sit, ut Scripturæ testantur*, anathema sit. Dominus enim noster Jesus Christus, qui et unus et solus vere Filius est Dei et Patris, factus est caro, et una cum proprio Genitore rebus omnibus dominatur, eique omne genu fectitur coelestium, terrestrium et infernorum; et omnis lingua confitetur Dominum Jesum Christum esse in gloria Dei Patris. Ejusdem anathematismus 7. 8) quis dicit Jesum ut hominem a Dei Yerbo regi, et Unigeniti gloriam ei tanquam ab ipso differenti circumdari, anathema sit. Quando etiam beatus Gabriel unigeniti Filii Dei ortum in carne sanctæ Virgiui nuntiavit: Paries, inquit, Filium, et vocabis nomen ejus Jesum. Ipse enim salvum faciet populum suum a percatis ipsius ". Vocalus autem est Chri stus quià nobiscum unetus est humaniter. Τοῦ αὐτοῦ ἀναθεματισμός ς'. Εἰ τις λέγει Θεόν, ἢ Δεσπότην εἶναι τοῦ Χριστοῦ τὸν τοῦ Θεοῦ Πατρὸς Λόγον, καὶ οὐχὶ δὴ τὸν αὐτὸν μᾶλλον ὁμολογεῖ Θεόν τε ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπον, ὡς για γονότος σαρκὸς τοῦ Λόγου, κατὰ τὰς Γραφές, ἀνάθεμα έστω. Ο γὰρ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, δ εἷς τε καὶ μόνος κατὰ ἀλήθειαν Υἱὸς ὑπάρχων του Θεοῦ καὶ Πατρὸς, γέγονε σὰρξ. καὶ συγκατάρχει των ὅλων ὁμοῦ τῷ ἰδίῳ γεννήτορι, κάμπτει τε αὐτῷ πάν γόνυ ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων, καὶ ἐξομολογεῖται πάσα γλώσσα, ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. Τοῦ αὐτοῦ ἀναθεματισμός Τ. Εἴ τις φησιν ὡς ἄνθρωπον ἐνεργεῖσθαι υπό του Θεοῦ Λόγου τὸν Ἰησοῦν, καὶ τὴν τοῦ Μονογενούς εν δοξίαν περιῆφθαι αὐτῷ ὡς ἑτέρῳ παρ' αὐτὸν ὑπάρ χοντα, ἀνάθεμα έστω. Ὅτε γὰρ τὴν κατὰ σάρκ γέννησιν τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ εὐηγγελίζετα τῇ ἁγίᾳ Παρθένῳ ὁ μακάριο; Γαβριήλ, Τέξη, φησίν, υἱὸν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν. Δύο τὸς γὰρ σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιών αὐτῶν. Ἀνόμασται δὲ Χριστὸς διὰ τὸ κεχρίσθαι μεθ᾿ ἡμῶν ἀνθρωπίνως. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Νεστόριον ἐπιστολῆς. Ejusdem ex epistola ad Nestorium. Neque enim dicimus Verbi naturam per sui muta - Οὐ γάρ φαμεν ὅτι ἡ τοῦ Λόγου φύσις μεταποιηθεί tionem carnem esse factam; sed neque in totumi σα γέγονε τάρξ· ἀλλ' οὐδὲ ὅτι εἰς ὅλον ἄνθρωπον μετο hominem transformatam ex anima et corpore consti- εβλήθη, τὸν ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος· ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον, lulum; asserimus autem Verbum, unita sibi secun- ὅτι σάρκα εμψυχωμένην ψυχῇ λογικῇ ἐνώσας ὁ Λόγος dum hypostasim carne animata rationali anima, in- ἑαυτῷ καθ᾿ ὑπόστασιν, ἀφράστως τε καὶ ἀπερινοήτως explicabili incomprehensibilique modo hominem γέγονεν ἄνθρωπος, καὶ κεχρημάτικεν Υἱός ἀνθρώπου, factum, et hominis Filium exstitisse, non per solam οὐ κατὰ θέλησιν μόνην, ἢ εὐδοκίαν· ἀλλ᾽ οὐδὲ ὡς ἐν voluntatem aut beneplacitum, sive per solam per- προσλήψει προσώπου μόνου· καὶ ὅτι διάφοροι μὲν αἱ sonæ assumptionem. Et quamvis naturæ sint di- πρὸς ἐνότητα τὴν ἀληθινὴν συναχθεῖσαι φύσεις· εἰς versa, vera tamen unione coeuntes, unum nobis δὲ ἐξ ἀμφοτέρων Χριστὸς καὶ Υἱός· οὐχ ὡς τῆς τῶν Christum et Filium effecerunt; non quod natura- φύσεων διαφορᾶς ἀνῃρημένης διὰ τὴν ἕνωσιν· ἀπὸ rum differentia propter unionem sublata sit, verum τελεσασῶν δὲ μᾶλλον ἡμῖν τὸν ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν καὶ Υἱόν, θεότητός τε καὶ ἀνθρωπότητος, διὰ τῆς ἀφράστου καὶ ἀποῤῥήτου πρὸς ἑνότητα συνδρο μῆς. Οὕτω τε λέγεται, καίτοι προ αιώνων ἔχων τὴν ύπαρξιν, καὶ γεννηθεὶς ἐκ Πατρός, γεννηθῆναι καὶ quod divinitas et humanitas secreta quadam ineffabilique conjunctione in una persona unum nobis Jesum Christum et Filium constituerint. Ad hunc modum, qui ante omne sæculum exsistit, et ex Pa- * Luc. 1, 14. • Joan. 1, 30, 34. * Joan. 1, 14. * Luc. 1, 31.

PANOPLIA DOGMATICA. ΤΙΤ. ΧΥ. κατά σάρκα εκ γυναικός, οὐχ ὡς τῆς θείας αὐτοῦ φύ- Λ tre genitus fuit, secundum carnem ex muliere natus σεως ἀρχὴν τοῦ εἶναι λαβούσης ἐν τῇ ἁγίᾳ Παρ- dicitur: non quod divina illius natura exsistentiæ θένῳ· οὔτε μὴν δεηθείσης αναγκαίως δι' ἑαυτὴν δευ suæ initium in sacra Virgine sumpserit, aut quod τέρας γεννήσεως, μετὰ τὴν ἐκ Πατρός. Ἔστι γάρ post primam ex Patre, altera propter seipsam geεἰκαιόν τε ὁμοῦ καὶ ἀμαθὲς τὸν ὑπάρχοντα πρὸ παν neratione necessario indiguerit: stultum est enim τῆς αἰῶνος, καὶ συναΐδιον τῷ Πατρὶ, δεῖσθαι λέγειν planeque ineptum asserere eum qui ante omnia ἀρχῆς τῆς εἰς τὸ εἶναι δευτέρας. Ἐπειδὴ δὲ δι' ἡμᾶς, sæcula Patri coæternus exsistit, altera denuo, quo καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν ενώσας ἑαυτῷ καθ᾿ exsistere queat, generatione indiguisse: sed quod ὑπόστασιν τὸ ἀνθρώπινον, προῆλθεν ἐκ γυναικός, propter nos, et propter nostram salutem humana ταύτῃ τοι λέγεται γεννηθῆναι σαρκικῶς. Οὐ γὰρ πρώ natura secundum hypostasim sibi ùnita, ex muliere τον άνθρωπος ἐγεννήθη κοινὸς ἐκ τῆς ἁγίας Παρθέ natus est: hinc est quod secundum carnem natus νου· εἶθ' οὕτω καταπεφοίτηκεν ἐπ' αὐτὸν ὁ Λόγος· prædicatur. Non enim primo vulgaris quispiam ἀλλ' ἐξ αὐτῆς μήτρας ἑνωθεὶς, ὑπομεῖναι λέγεται homo ex Virgine ortus est, in quem Dei Verbum γέννησιν σαρκικήν, ὡς τῆς ἰδίας σαρκὸς τὴν γέννη- deinde sese demiserit; sed in ipso utero carni uniσιν οἰκειούμενος. Οὕτω φαμὲν αὐτὸν καὶ παθεῖν, καὶ tumn secundum carnem progenitum dicitur, utpote ἀναστῆναι, οὐχ ὡς τοῦ Θεοῦ Λόγου παθόντος εἰς ἰδίαν Bsue carnis generationem sibi al propriam vindiφύσιν, ἢ πληγάς, ἢ διατρήσεις ἥλων, ήγουν τὰ ἕτερα cans. Ad eundem modum illud passum et resusci τῶν τραυμάτων· ἀπαθές γὰρ τὸ θεῖον, ὅτι καὶ ἀσώ- tatum dicimus, non quod Dei Verbum aut plagas, ματον· ἐπειδὴ δὲ τὸ γεγονὸς αὐτοῦ ἴδιον σῶμα πέ- aut clavorum perforationes, aut alia id genus vulπονθε ταῦτα, πάλιν αὐτὸς λέγεται παθεῖν ὑπὲρ ἡμῶν. nera in propriam naturam acceperit: nam ut divi Ην γὰρ ὁ ἀπαθὴς ἐν τῷ πάσχοντι σώματι. Κατὰ τὸν num numen corporis expers est, ita perpeti quoque ἴσον δὲ τρόπον, καὶ ἐπὶ τοῦ τεθνάναι νοοῦμεν· ἀθά- nihil potest; sed quia corpus quod sibi asciveνατος γὰρ κατὰ φύσιν, καὶ ἄφθαρτος, καὶ ζωὴ καὶ ral, bæc fuit expertum, eam ob rem ipsum nostri ζωοποιός ἐστιν ὁ τοῦ Θεοῦ - Λόγος. Ἐπειδὴ δὲ πάλιν causa illa perpessum asseritur. Impatibile enim τὸ ἴδιον αὐτοῦ σῶμα χάριτι Θεοῦ, καθά φησιν ὁ Παῦ- Verbum in corpore patibili exsisiebat. Iden et de λος, ὑπὲρ παντὸς ἐγεύσατο θανάτου, λέγεται παθεῖν ejusdem quoque morte sentimus, siquidem Dei αὐτὸς τὸν ὑπὲρ ἡμῶν θάνατον· οὐχ ὡς εἰς πεῖραν Verbum, suapte natura immortale et a corruptione ἐλθὼν τοῦ θανάτου, τό γε ἧκον εἰς τὴν αὐτοῦ φύσιν alienum, et vita rursum et vivifcans est. Verum quia (ἀποπληξία γὰρ τοῦτο λέγειν ἢ φρονεῖν), ἀλλ' ὅτι, suum ipsius corpus gratuito Dei munere mortem, καθάπερ ἔφὴν ἀρτίως, ἡ σὰρξ αὐτοῦ ἐγεύσατο θα- altestante Paulo ', omnium causa degustavit, fit ut νάτου. Οὕτω καὶ ἐγηγερμένης αὐτοῦ τῆς σαρκός, πά- ipsum mortem propter nos perpessum dicatur: non λιν ἡ ἀνάστασις αὐτοῦ λέγεται· οὐχ ὡς πεσόντος εἰς quod ipsum, quod quidem ad propriam naturam alφθοράν· μὴ γένοιτο· ἀλλ' ὅτι τὸ αὐτοῦ πάλιν ἐγήγερ- tinet, mortem exceperit (insania namque mera esται σῶμα. Οὕτω Χριστὸν ἕνα καὶ Κύριον ὁμολογή- set, istud vel dicere, vel cogitare), sed quia caro σομεν· οὐχ ὡς ἄνθρωπον συμπροσκυνοῦντες τῷ λόγῳ, illius mortem, ut modo aiebam, degustavit. Pari ἵνα μὴ τομῆς φαντασία παρεισκρίνηται, διὰ τοῦ modo, quia caro illius resurrexit, et ipsi resurrectio λέγειν τὸν σύν· ἀλλ' ὡς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν προσκυ- tribuitur: non quod ipsum ceciderit in corruptioνοῦντες, ὅτι μὴ ἀλλότριον τοῦ Λόγου τὸ σῶμα αὐτοῦ, nem, absit! sed quia rursus corpus illius exsuscilaμεθ᾽ οὗ καὶ αὐτῷ συνεδρεύει τῷ Πατρί· οὐχ ὡς δύο tum est. Ita unum Christum et Dominum confitemur; πάλιν συνεδρευόντων υἱῶν, ἀλλ' ὡς ἑνὸς καθ' ἔνωσιν non quod hominem una cum Verbo adoremus, ne μετὰ τῆς ἰδίας σαρκός. Ἐὰν δὲ τὴν καθ᾽ ὑπόστασιν illud cum Verbo, aliquam divisionis imaginationem menti objiciat; sed unum eumdemque adoramus, quandoquidem corpus sunm non est alienum a Verbo, cum quo Patri assidet: non quod duo filii Patri assideant: assidet enim unus tantum, per unioneta cum propria carne. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Εὐλόγιον ἐπιστολῆς. Ἐπιλαμβάνονταί τινες τῆς ἐκθέσεως, ἣν πεποίην. καὶ οἱ ἀνατολικοί, καί φασι, Διατί, φύσεις όνομαζίν των αὐτῶν, ἀνέσχετο καὶ ἐπῄνεσεν ὁ τῆς ᾿Αλεξανδρείας, οἱ δὲ τὰ Νεστορίου φρονοῦντες λέγουσι κἀκεῖνον οὕτω φρονείν, συναρπάζοντες τοὺς οὐκ εἰδότας τὸ ἀκριβές; Χρὴ δὲ τοῖς μεμφομένοις ἐκεῖνα λέγειν, ὅτι οὐ πάντα ὅσα λέγουσιν οἱ αἱρετικοί, φεύγειν καὶ παραιτεῖσθαι χρή. Πολλὰ γὰρ ὁμολογοῦσιν, ὧν καὶ ἡμεῖς ὁμολογοῦμεν· οἷον Αρειανοὶ ὅταν λέγωσι τὸν Πατέρα, ὅτι δημιουργός ἐστι τῶν ὅλων καὶ Κύριος, μὴ διὰ τοῦτο φεύγειν ἡμᾶς ἀκόλουθον τὰς τοσαύτας ὁμολογίας. Οὕτω καὶ ἐπὶ Νεστορίου, κἂν * Hebr. 11, 9. Ejusdem ex epistola ad Eulogium. Orientalium expositionem reprehendunt quidam et dicunt Cur cum naturas nominarint, episcopus Alexandriae pertulit et laudavit, cum illi, qui Nestorio favent, cum dicant idem sentire, atque ita corripiant eos, qui rem haud ita plane norunt? İstiş reprehensoribus respondendum est, non omnia, quæ dicunt hæretici, fugere et accusare oportere multa enim confitentur, quæ nos item confitemur. Ut cum Ariani Patrem rerum omnium auctorem et Dominum dicunt, non debemus nos id negare. Sic etiam de Nestorio sentiendum est, quamvis duas dicat naturas, differentiam ostendens carnis et Verbi

Dei; alia cnim est Verbi natura, et alia carnis: δύο φύσεις λέγῃ τὴν διαφορὰν σημαίνων τῆς σαρκός, verum nobiscum non confitetur etiam unionem et conjunctionem. Nos enim hæc copulantes unum Christum, nnum Dominum eumdem confitemur, et unam Verbi Dei naturam carnem assumpsisse. Et paucis verbis interjectis: Naturarum discrimen agnoscere, non est unum Christum in duo secare. καὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου· ἑτέρα γὰρ ἡ τοῦ Λόγου φύσις, καὶ ἑτέρα ἡ τῆς σαρκός· ἀλλ' οὐκέτι τὴν ἔνωσιν ὁμολογεῖ μεθ' ἡμῶν. Ἡμεῖς γὰρ ἐνώσαντες ταῦτα, Ένα Χριστόν, ένα Κύριον τὸν αὐτὸν ὁμολογοῦμεν, καὶ μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένην. Καὶ μετ' ὀλίγα· Οὐ τὸ εἰδέναι τῶν φύσεων τὴν διαφορὰν διατέμνειν ἐστὶν εἰς δύο τὸν ἕνα Χριστόν. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς 'Ακάκιον ἐπιστολῆς. Οὐκοῦν Νεστόριος μὲν ἀναιρεῖ εἰς ἅπαν τοῦ μου νογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τὴν κατὰ σάρκα γέννησιν. Οὐ γὰρ τετέχθαι φησὶν αὐτὸν ἐκ γυναικὸς κατὰ τὰς Γραφάς. Εφη γὰρ οὕτω· Τὸ παρελθεῖν τὸν Θεὸν ἐξ αὐτῆς τῆς Χριστοτόκου Παρθένου παρὰ τῆς θείας ἐδιδάχθην Γραφῆς· τὴ δὲ γεννηθῆναι Θεὸν ἐξ αὐτῆς Ejusdem ex epistola ad Acacium. Nestorius ergo tollit omnino unigeniti Filii Dei oſtum in carue, Negat enim ipsum esse natum ex muliere secundum Scripturas. Sic enim ait: Deum ex Christi genitrice Virgine processisse ex divina Scriptura didici, natum autem ex ipsa Deum nosquam didici. Et in altera rursum expositione: Nul1o igitur modo Scriptura Deum ex Christi genitrice” οὐδαμοῦ ἐδιδάχθην. Ἐν ἑτέρᾳ δὲ πάλιν ἐξηγήσει· Virgine natum dicit, sed Jesumn Christum, Filiuin, et Dominum. Quod autem hæc dicens, in duos filios unumɔ dividat, et alterum per se Filium, et Christum, et Dominum, nempe ex Deo Patre genitum Verbum, alterum rursus proprie sigillatim, et per se Filiam, et Christum, et Dominum constituat, quis dubitet, cum ipse id clara voce fateatur? At fratres Antiocheni Dei genitricem appellant sanctam Virginem, et unum esse dicunt Filium, et Christum, et Dominum, perfectum in divinitate, et in humanitate perfectum eumdem, quippo cnmı illius caro sil animata anima rátione prædita. Ex eadem Epistola. Οὐδαμοῦ τοίνυν ἡ Γραφὴ Θεὸν ἐκ τῆς Χριστοτόκου Παρθένου λέγει γεγεννῆσθαι, ἀλλὰ Ἰησοῦν Χριστόν, Υἱόν, Κύριον. Ότι δὲ ταῦτα λέγων εἰς δύο υἱοὺς μερίζει τὸν ἕνα, καὶ ἕτερον ἰδικῶς φησιν Ἰησοῦν Χριστὸν καὶ Κύριον τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς γεννηθέντα Λόγον, ἕτερον δὲ πάλιν ἀνὰ μέρος καὶ ἰδικῶς Υϊόν καὶ Χριστὸν καὶ Κύριον τὸν ἐκ τῆς Παρθένου, πως ἂν ἐνδοιάσειέ τις, αὐτὸ δὲ τοῦτο σαφῶς μονονουχ βοῶντος ἐκείνου; Οἱ δὲ κατὰ τὴν ᾿Αντιόχειαν ἀδελ φοὶ Θεοτόκον όνομάζουσι τὴν ἁγίαν Παρθένον, καὶ Ένα φασὶν εἶναι Υἱὸν καὶ Κύριον τέλειον ἐν θεότητι, καὶ τέλειον ἐν ἀνθρωπότητι τὸν αὐτὸν, ἅτε δὴ καὶ ἐνεψυχωμένης τῆς σαρκὸς αὐτοῦ ψυχῇ νοερά. Εκ τῆς αὐτῆς ἐπιστολῆς. Υποκρίνεται μὲν ὁ Νεστόριος ὁμολογεῖν, ὅτι καὶ εσαρκώθη, καὶ ἐνηνθρώπησεν ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος ο τὴν δὲ τοῦ σεσαρκῶσθαι δύναμιν οὐκ εἰδὼς, δύο μεν ὀνομάζει φύσεις, ἀποδιίστησε δὲ ἀλλήλων αὐτὰς, Θεὸν ἰδίᾳ τιθεὶς, καὶ ὁμοίως ἄνθρωπον ἀνὰ μέρος συναφθέντα Θεῷ μετεσχηκώς κατά μόνην τὴν ἰσοτι μίαν, ήγουν αὐθεντίαν. Εφη γὰρ οὕτως· Αχώρι στον τοῦ φαινομένου Θεός· διὰ τοῦτο τοῦ μὴ χωρι ζομένου τὴν τιμὴν οὐ χωρίζω. Χωρίζω τὰς φύσεις, ἀλλ᾽ ἐνῶ τὴν προσκύνησιν. Οἱ δέ γε κατὰ τὴν 'Αντι χειαν ἀδελφοὶ τὰ μὲν ἐξ ὧν νοεῖται Χριστός, πριν ψιλαῖς καὶ μόναις ἐννοίαις δεχόμενοι, φύσεων τῶν εἰρήκασι διαφορὰν, ὅτι μὴ ταυτὸν ἐν ποιότητι φυσικά θεότης τε καὶ ἀνθρωπότης, ένα γε μὴν Υιόν, Nestorius simulat se confiteri De Verbum homineni, seu carnem assumpsisse, sed assumptionis ignorans vim, dnas quidem naturas nominat, easque vicissim separat, Deum separatim statuens, et hominem itidem separatim, qui habitu et sola honoris æqualitate, seu auctoritate conjunctus sil Deo. Sic enim ait: Ab eo quod cernitur, non est separatus Deus. Itaque cum separatus non sit, nec honorem separo. Naturas separo, sed adorationem conjungo. At fratres Antiochoni ea, ex quibus intelligitur Christus, in nudis et solis notionibus suscipientes, naturarum quidem differentiam statuerunt, quod idem in qualitate naturali non sit divinitas atque humanitas, unum tamen Filium, et Christum, et Dominum, et unam ipsius unius exsistentis perso- Χριστὸν, καὶ Κύριον, καὶ ὡς ἑνὸς ὄντος ἀληθῶς, ἐν nam asserunt, et nulla ratione dividunt, quæ sunt conjuncta, neque naturalem admittunt divisionem, quemadmodum sentire videbatur iste decretorum ´infelicium introductor; sed dividi solas contendunt voces, quæ de Domino dictæ sunt, easque convenire dicunt, non partim quidem Filio, qui separatim consideretur Verbum Dei, partim rursum alteri Filio, qui ex muliere natus sit; sed alias quidem ipsius divinitati, alias rursum ejusdem humanitati. Eumdem eíim esse Deum atque hominem. Alias autem diunt esse communes quodammodo, et ad divinitatem atque humanitatem respicientes. Nam aliæ quidem voces maxime Deo congruentes, alie contra homini, aliæ medio quodam se babent modo, αὐτοῦ καὶ πρόσωπον εἶναί φασι, μερίζουσι δὲ κατ' οὐδένα τρόπον τὰ ἡνωμένα, οὔτε μὴν φυσικήν παρά δέχονται τὴν διαίρεσιν, καθὰ φρονεῖν ἔδοξε τῷ τῶν ἀθλίων δογμάτων εἰσηγητῇ. Διῃρῆσθαι δὲ κατὰ ρίζ νας διατείνονται τὰς ἐπὶ τῷ Κυρίῳ φωνάς, πρέπειν δέ φασιν αὐτὰς οὐ τὰς μὲν Υἱῷ κατὰ μόνας τῷ Θεοῦ Πατρὸς Λόγῳ, τὰς δὲ ἑτέρῳ πάλιν Υἱῷ τῷ ἐπ γυναικὸς, ἀλλὰ τὰς μὲν τῇ θεότητι αὐτοῦ, τὰς δὲ εἶ αὐτοῦ πάλιν ἀνθρωπότητι. Θεὸς δὲ ἐστιν ὁ αὐτὸς καὶ ἄνθρωπος. Εἶναι δέ φασι καὶ ἑτέρας κοινοποιη θείσας τρόπον τινά, καὶ οἷον ἐπ' ἄμφω βλεπούσας, θεότητα λέγω καὶ ἀνθρωπότητα. Οἷον δή τί φημι αν μὲν γὰρ εἰσι τῶν φωνῶν ὅτι μάλιστα θεοπρεπείς. αἱ δὲ οὕτω πάλιν ἀνθρωποπρεπεῖς, αἱ δὲ μέσην ανέ

ΤΙΤ. ΧΥ. τάξιν ἐπέχουσιν ἐμφανίζουσαι Υἱὸν Θεοῦ ὄντα, καὶ que Filium Dei simul, et hominem, et in cole ἄνθρωπον ὁμοῦ τε καὶ ἐν ταυτῷ. Καὶ μεθ᾿ ἕτερα· pariter ostendunt. Et post alia: Neque enim eo deΟὐ γὰρ εἰς τοῦτο προῆλθον ἀποπληξίας, ὡς παρα- mentiæ processerunt, nt se transgressores constiβάτας ἑαυτοὺς συνιστάνειν & κατέλυσαν ὀρθῶς, οἶκο tuerent, ea quæ recte dissolverunt, inconsiderate νομοῦντες ἀβούλως. Εἰ γὰρ ταῖς Νεστορίου συμφέ construentes. Nam si Nestorii probant opiniones, ρονται δόξαις, πῶς αὐτὰς ἀναθεματίζουσιν ὡς quomodo illas ut adulterinas et exsecratalas deteβεβήλους καὶ μυσαράς; Οίμαι δὲ δεῖν καὶ τὰς αἰτίας s antur? Cansas autem arbitror explicandas, quamεἰπεῖν, δι᾿ ἂς εἰ; τοῦτο προῆλθον ισχνομυθίας. obrem ad ejusmodi nugarum subtilitatem progressi Ἐπειδὴ γὰρ οἱ τῆς ᾿Αρείου ἀσεβείας υπασπισταὶ τὴν sunt. Quoniam enim Ariane impietatis defensores ἀλήθειαν ἀνοσίω; ἐκκαπηλεύοντες, τὸν τοῦ Θεοῦ φασι veritatem nefarie venditantes, Dei quidem Verbum Λόγον γενέσθαι μὲν ἄνθρωπον, πλὴν ἀψύχω προσκε factum hominem dicunt, sed tamen inanimatum χρῆσθαι σώματι, ἵνα τὰς ἀνθρωπίνας αὐτῷ φωνές corpus assumpsisse, ut humanas ipsi voces triπροσνέμοντες, έλαττοῦσθαι τῆς τοῦ Πατρὸς ὑπερο- buentes ostendant iis quos deceperunt, ipsum Patris χῆς τοῖς παρ' αὐτῶν πλανωμένοις καταδεικνύωσιν, excellentiæ celere, et diversæ ab ipso dicant esse ἑτεροφυά τε παρ' αὐτὸν εἶναι λέγωσι· δεδιότες οἱ ἐκ natura: Orientales veriti, ne Dei Verbi gloria natuτῆς ἀνατολῆς μὴ ἄρα πως ἡ τοῦ Θεοῦ Λόγου κατα- raque minuatur ob ea quæ, propter dispensationen σμικρύνηται δόξα καὶ φύσις, ἀπό γε τῶν ἀνθρωπίνως εἰρημένων διὰ τὴν μετὰ σαρκὸς οἰκονομίαν διορίζουσι τὰς φωνὰς, οὐκ εἰς πρόσωπα δύο τέμνοντες, ὡς ἔφην, τὸν ἕνα Χριστὸν καὶ Κύριον, ἀλλὰ τὰς μὲν τῇ θεότητι αὐτοῦ προσνέμοντες, τὰς δὲ τῇ ἀνθρωπότητα πάλιν τῇ αὐτοῦ, πλὴν τὰς πάσας ἐνί. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως λότου, ότι Θεοτόκος ἡ Παρθένος. Υποκλέπτειν οἷονταί τινες τῶν ἀκροωμένων τὰς ψυχάς, ἄνθρωπον λέγοντες ἀνειληφέναι τὸν Θεὸν λόγον, καὶ διὰ τούτου πρόοδον πεποιῆσθαι ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου, καὶ τοῦτον αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον ἀποτε θεώσθαι τῷ Θεῷ λόγῳ, οὐ συνιέντες τὸ τῆς εὐσε βείας μυστήριον, καὶ τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομία; τοῦ Μονογενοῦς τὴν χάριν μετρίαν ποιούμενοι. Ἡμεῖς δὲ οὐχ οὕτω δεδιδάγμεθα. Ένα καὶ τὸν αὐτὸν ἴσμεν, ἀδελφοὶ, τὸν διὰ τῆς ἁγίας Παρθένου τῆς Θεοτόκου Μαρίας γεννηθέντα Θεὰν τέλειον, καὶ ἄνθρωπον ἔμψυχον, λογικόν· ταύτῃ τοι καὶ Θεοτόκον λέγομεν τὴν ἁγίαν Παρθένον, καὶ ἐνῳκηκέναι οὐσιωδῶς τὸν Θεὸν Λόγον ἐν αὐτῇ οὐ δοκήσει, ἀλλὰ ἐνεργείᾳ, Υιόν τε Θεοῦ ἅμα, καὶ Υἱὸν ἀνθρώπου. Ἀλλὰ γὰρ καὶ τὰς τῆς ἀνθρωπότητος, οὐ μὴν καὶ τὰς τῆς θεότητος φωνάς, ας διαγορεύουσιν ἡμῖν αἱ θεῖαι Γραφαὶ περὶ αὐτοῦ, εἰς ἐν πρόσωπον συνήχθαί φαμεν. Τὴν αὐτὸν γὰρ ἴσμεν ἐπὶ τὸ προσκεφάλαιον καθεύδοντα, τὸν αὐτὸν τῇ θαλάσσῃ ἐπιτιμῶντα ἐν ἐξουσίᾳ καὶ τοῖς ἀνέμοῖς, τὸν αὐτὸν ἐπὶ τῆς ὁδοιπορίας κεκμηκότα, τὸν αὐτὸν ἐπὶ τῆς θαλάσσης περιπατοῦντα, ὡς ἐπὶ στερεά: γῆς ἰδίᾳ ἐξουσία. Ὁ αὐτὸς τοίνυν Θεὸς, ὁ αὐτ τὸς ἄνθρωπος όμολογουμένως. Τί γὰρ τὸ θαῦμα, εἰ ἄνθρωπός τις τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἐν ἐξουσίᾳ Θεοῦ δυνά μεις ἐνεργεῖν λέγεται; 'Αλλ' ίνα τὴν αὐτὸν Θεὸν λόγον κεκενῶσθαι ὑποδείξωσιν ἡμῖν αἱ θεῖαι Γραφαι, οὐ δοκήσει, ἀλλὰ ἐνεργείᾳ, ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν ἡμῖν διαγορεύουσιν ἐν προφητικοῖς, καὶ μὴν καὶ ἀποστολι κοῖς κηρύγμασιν. 'Εκ τῆς πρὸς Ιωάννην τὸν Ἀντιοχέα ἐπιστολῆς. Ομολογοῦμεν τοιγαροῦν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τὸν μονογενῆ, Θεὸν τέτ λειον, καὶ ἄνθρωπον τέλειον, ἐκ ψυχῆς λογικῆς καὶ σώματος, πρὸ αἰώνων μὲν ἐν τοῦ Πατρὸς γεννηθέντα κατὰ τὴν θεότητα, ἐπ' ἐσχάτων δὲ τῶν ἡμερῶν τὸν in carne factam, humana ratione dicta sunt, voces definiunt, non unum Christum et Dominum, ut diximus, in duas dividentes personas, sed alias quidem ipsius tribuentes divinitati, alias autem humanitati, universas tamen uui. Ejusdem ex oratione de assumpta a Verbo humanitale: Virginem esse Dei Genitricem. Audientium animos decepturos se quidem existimant, dicentes, Deum Verbum hominem assumpsisse, et per ipsum ex Virgine prodiisse, et eum ipsum hominem a Deo Verbo divinum esse redditum. Qui sane homines pietatis mysterium ignorant, et Unigeniti gratiam ex suscepta caruis consilio profe ctam mediocrem efficiunt. Nos autem baud ita sumus edocti, sed unum eumdemque scimus, fratres, per sanctam Virginem Dei Genitricem genitum Deuin perfectumn, et hominem animatum anima ratione pra dita. Sic et Dei Genitricem dicimus S. Virginem, in eaque Deum Verbum per essentiam non opinione, sed reipsa Filium Dei simul et Filium hominis labitasse. Quin etiam divinitatis humanitatisque voces, quas nobis de ipso divina tradunt Scripture, in unam personam dicimus convenire. Eumdem enim scimus esse, qui in pulvinari dormiebat, el qui cum potestate mari et ventis imperabat; eun)- dem, qui in itineribus defatigabatur, et qui propria auctoritate super mare tanquam super solida terram ambulabat. Eumdem igitur Deum et eundem Dominun confitemur. Quid enim mirum, si homo quispiam, quales nos sumus, Dei potestate miracula facere dicatur? Verum ut Deum ipsum Verbum sese exinanisse nobis ostendant divinæ Scripturæ, non opinione, sed veritate, unum atque eumdem nobis affirmant in prædicationibus prophetarum ol apostolorum. Ex Epistola ad Joannem Antiochenum. Confitemur igitur Dominum nostrum Jesum Christum, Filium Dei anigenitum, Deum perfectum, et perfectum hominem, ex anima ratione prædita corporeque constantem, ante sæcula quidem ex Patre genitum secundum divinitatem, in extremis autem

Μαρίας τῆς Παρθένου κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα. Δύο γὰρ φύσεων ένωσις γέγονε· διὸ ἕνα Χριστόν, ἕνα Υιόν, ένα Κύριον ὁμολογοῦμεν. Κατὰ ταύτην τὴν τῆς ἀσυγχύτου ἑνώσεως ἔννοιαν ὁμολογοῦμεν τὴν ἁγίαν Παρθένον Θεοτόκον, διὰ τὸ τὸν Θεὸν Λόγον σαρκω θῆναι, καὶ ἐνανθρωπῆσαι, καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς συλλή ψεως ἑνώσαι ἑαυτῷ τὴν ἐξ αὐτῆς ληφθέντα ναόν. diebus eundem propter uos et propter nostram αὐτὸν δι' ἡμᾶς καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν ἐκ salutem ex Maria natum Virgine secunduin humanitatem. Duarum enim naturarum conjunctio facta est. Quamobrem unum Christum, unum Filium, unum Dominum confitemur: et hac quidem incoufusæ conjunctionis natione confitemur sanctam Virginem esse Dei Genitricem: quoniam Deus Verbun caro et homo factus est, et ex ips: conceptione sibi templum ex illa sumptum adjunxit et copulavit. Ex oratione at augustissimas dominas habità. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ πρὸς τὰς εὐσεβεστάτας δεσποίνα, προσφωνητικού. Εἰ μὴ τέτοχα σαρκικῶς σαρκωθέντα Θεὸν ἡ ἁγία Παρθένος, πατά πως ἀνάγκη καὶ οὐχ ἑκόντας αὐτοὺς ὁμολογεῖν, ὅτι κοινὸν γεγέννηκεν ἄνθρωπον, Si sacra Virgo Deum incarnatum secundum carnen ΠΟΙ peperit, vel inviti concedant oportet, hominem tantum vulgarem, nobisque nibilo excellentiorem in lucem edidisse. Quod si οὐδὲν ἔχοντα παρ' ἡμᾶς τὸ πλεῖον. Εἶτα πῶς αὐτῷ κάμψει πάν γόνυ, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογή σεται, ότι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός; Πῶς αὐτῷ προσκυνοῦσιν ἄγγελοι, καὶ τῶν ἀνωτάτω δυνάμεων ἡ ἁγία πληθύς; "Αρ' οὖν ἀντ θρώπῳ κοινῷ λελάτρευσε μεθ' ἡμῶν καὶ σύμπας ὁ οὐρανός; Μὴ γένοιτο· προσκυνοῦμεν γὰρ ὡς θεὸν ἀληθινὸν τὸν Ἐμμανουήλ. Εσται δὲ οὐχ ἑτέρως προσκυνητής, ἐὰν μὴ πιστεύωμεν, ὅτι αὐτὸς ὁ ἐκ Θεοῦ Λόγο;, ὁ παρὰ πάσης τῆς κτίσεως προσκυνού μενος, σὰρξ ἐγένετο κατὰ τὰς Γραφάς· οὐκ εἰς σάρκα μεταβεβλημένος, ἀλλ' ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου σάρκα λαβὼν, ὡς ἔφην, καὶ ἀνθρωπίνην μεθ᾿ ἡμῶν ὑπομείνας γέννησιν· ἵνα καὶ ἄνθρωπος γεγονώς ὑπὲρ ἡμῶν, ἀποθάνῃ μὲν ἀνθρωπίνως, ἀναστῇ δὲ θεϊκῶς, πατήσας τοῦ θανάτου τὸ κράτος. Οὕτω γὰρ ἦν δύνασθαι καὶ ἡμᾶς ὡς ἐν Χριστῷ νικήσαντας κατευμεγεθῆσαι μὲν τῆς ἁμαρτίας, ἀποδύσασθαι δὲ τὴν φθοράν, καὶ διαδρᾶναι θάνατον, οὕτω τε εἰπεῖν ἐκ περιχαρείας τῆς ἐν Χριστῷ· «Ποῦ ἡ νίκη σου, θάνατε; τοῦ τὸ κέντρον σου, ᾄδη; ο Ωσπερ γὰρ ἐν Ἀδὰμ πεπτώκαμεν, οὕτω νενικήκαμεν ἐν Χριστῷ. stimulus tuus, inferne?, Ut enim in Adam devicti res ita se habet, qua obsecro ratione, omne genu illi incurvabitur, omnisque lingua confitebitur, quod Dominus noster Jesus est in gloria Dei Patris? Quomodo angeli, et sacer ille colestium virtutum coetus illum adoret? Numquid hominem communem, et nos et universum cœlum hactenus percolimus? Absit: adoramus enim Emmanuelem tanquam verum Deum. Atqui nulla ratione adorari potest, nisi credamus ipsum Dei Patris Verbum, quod ab universa creatura adoratur, secundum Scripturas carnem factum esse: non quod in carnem demutatum transierit, sed quod ex ipsa sacra Virgine carnem susceperit, bumanamque, ut ante expositum est, nativitatem, perinde ac nos, subiverit; quo nimirum homo nostri causa factum, more quidem aliorum hominum mortem pateretur, proculcato autem mortis impe vio, divina vi‘rursum resurgeret. Hoc enim modo factum est, ut nos quoque per Christum vincere, peccatoque debellato, ac posita corruptione, morlem cffugere possemus, latitiaque in Christo pleni diceremus: ‹ Ubi est, mors, victoria tua? ubi est sumus, ita rursum in Christo devicimus. Εἰ δὲ ἄνθρωπος ἦν κοινὸς ὁ Ἐμμανουήλ, πῶς ἂν ὠφέλησε τὴν ἀνθρώπου φύσιν ὁ ἀνθρώπου θάνατος; Καίτοι πολλοὶ προαπέθανον ἅγιοι προφῆται, Αβραὰμ ἐκεῖνος ὁ διαβόητος, Ἰσαάκ, καὶ Ἰακώβ, Μωσῆς τε, καὶ Σαμουὴλ, καὶ οἱ καθεξής γεγονότες Quod si vulgaris tantum homo esset Emmanuel, quomodo mors hominis humanæ naturæ opem tulisset? Enimvero non pauci sanctorum prophetarum mortem obierunt, ut laudatissimus ille Abralam, Isaac, Jacob, Moyses, Sanuel, reliquique deinceps, qui vitæ sanctimonia claruerunt; verum- ἅγιοι· ἀλλ᾽ ὤνησε μὲν οὐδὲν τὸ ἐπὶ γῆς τῶν ἀνθρώtamen mors illorum generi humano nihil omnine contulit: at vero mors Christi salutem praestitit; siquidem propriam pro nobis carnem obtulit, mortique semetipsum nostri causa contradens, oinnes ex mortis laqueis exemit. Unus enim pro omnibus moriens satisfecit, ut qui plurimum cæteris omnibus dignitate præstaret. Nam et Dei Patris Verbum est, et natura Deus, et corpus quod pro nobis in odorem suavitatis Deo et Patri offerebat, illius proprium, funt. Inpium est ergo, longeque absurdissimum, unum Dominum nostrum Jesuw Christum in duos filios divellere, maxime cuin sa- ' Philipp. 11, 10, 11. febr. 1, 6. Cor. xv, 13. πων γένος ὁ ἐκείνων θάνατος, σέσωκε δὲ ὁ Χριστοῦ προσκεκόμικς γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν τὴν ἰδίαν σάρκα, καὶ δοὺς αὐτὴν ἢ τῷ θανάτῳ δι' ἡμᾶς, πάντας ἐξείλετο τῶν τοῦ θανάτου δεσμῶν. Ήρκεσε γὰρ εἰς ὑπὲρ πάντων ἀποθανὼν ὁ πάντων ἀξιώτερος, ὅτι καὶ φύσει Θεὸς ὁ ἐκ Πατρός έστι Λόγος, καὶ ἴδιον αὐτοῦ σῶμα, τὸ ὑπὲρ ἡμῶν εἰς ὀσμὴν εὐωδίας τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ προσκεκομισμένον. Οὐκοῦν ἀσεβὲς, καὶ τῶν λίαν ἐκτοπωτάτων, τὸ τέμνειν εἰς υἱοὺς δύο τὸν ἕνα. Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν. Αντιτάξεται δὲ αὐτοῖς καὶ ὁ σοφώτατος Παῦλος λέγων· «Εἷς Κύριος, μία πίσ στις, ἐν βάπτισμα.» Εἰ γάρ ἐστι Κύριος εἰς εἶτα

ΤΙΤ. Χ. τέμνουσί τινες εἰς δύο υἱοὺς τὸν ἕνα, τίνι τὴν τῆς pientissimus Paulus huic sententiæ diserte reclaκυριότητος δόξαν περιθήσομεν; ἆρα τῷ ἐκ Πατρός φύντι Λόγῳ; πρέπει γὰρ αὐτῷ τὸ τῆς κυριότητος όνομά τε μάλιστα καὶ χρῆμα, καὶ ἔστιν ἀληθῶς τῶν ὅλων Δεσπότης. Εἶτα ὅποι ποτὲ τὸν ἕτερον θήσομεν; Έξω γὰρ κείσεται τοῦ εἶναι Κύριος, παραχωρῶν τῷ προϋπάρχοντι, καὶ ἀσυγκρίτως ὑπερηρμένῳ. ᾿Αλλὰ τῷ ἐκ γυναικὸς, ὡς αὐτοί φασιν ἀποδιιστάντες, τὴν τῆς κυριότητος ἀνάψομεν δόξαν. Εἶτα πῶς ἔσται Κύριος ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγος, εἴπερ ὄντος ἑνὸς Κυρίου, κατὰ τὰς Γραφάς, ἀνθρώπῳ ψιλῷ τὸ τῆς κυριότητος όνομα χαριούμεθα; Πῶς δὲ καὶ μία πίσ στις; ἢ πῶς ἐν τὸ βάπτισμα; Εἰ γὰρ υἱοὶ δύο, κατά τινας, εἰς τίνα πιστεύομεν; Τῆς ἐκείνων ἀμαθίας ἔργον ἂν εἴη λέγειν, εἰς γε τίνος όνομα βεβαπτί σμεθα, καίτοι βαπτίσματος όντος ἑνός. met. Ait enim: c Unus Dominus, una fides, unum baptisma '.. Nam si unus duntaxat est Dominus, quem illi in duos filios distrahunt, utri, quæso, ex illis dominationis gloriain assignabimus? An Dei Patris genito Verbo? in hunc namque, cum universorum Dominus reipsa sit, et dominatus nomen, el res ipsa quoque multo maxime convenit. Cedo autem, quo interim loco alterum illum habebimus? Nam cum hic priori illi, utpote infinitis partibus excelsiori, jure meritoque cessurus sit, necessum est ut dominationis titulum prorsus amittat. At dominationis gloria, ut illi ipsi qui separant, dicunt, e muliere prognato tribuetur. Cum igitur sacraruin Litterarum testimonio, unus tantum sit Dominus; si dominationis vocabulum nudo homini impartimur, quomodo Dei Patris Verbum dominationis appellatione cohonestabimus? Quomodo rursum una erit fides, et unum item baptisma? Nam si duo sunt filii, ut quidam opinantur, in quem ex illis credimus? Illorum inscitiæ erit dicere, in cujus etiam nomine baptizati sumus, cum unum sit baptismna. 'Αλλ' ὁρᾷ που πάντως ἡ ἐν ὑμῖν ἀγχίνοις με θύοντά τε τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον, καὶ κατασειόμενον εἰς γε τὸ ἀκαλλές, μᾶλλον ἤδη καὶ πρὸς ἐσχάτην ἀπέβειαν ἀποννευκότα. Οἶμαι δὲ δεῖν ὑμᾶς, τὸ θεῖον αὐτοῦ πολυπραγμονούσας μυστήριον, ἐξεῖ διανοίας ὄμματι καθορᾷ, τοὺς συναρπάζειν ἐθέλοντας, καὶ προσωπεῖον μὲν εὐσεβὲς τοῖς ἰδίοις περιπλάττοντας λόγοις, βολίδος γε μὴν ἀπάσης οξύτερον έχοντας αὐτ τούς. 'Αρνοῦνται μὲν γὰρ, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς δύο Intelligit prudentia vestra perspicne, insanam hanc doctrinain in magnanı absurditatem inclinare, imo vero in extremiam impietatein præcipitem ferri. Existimo autem vos, quæ divinum illud Christi mysterium accuratius expenditis, perspicaci mentis oculo illos internoscere, qui impostuṛam moliuntur, orationique suæ pietatis personam inducunt, cum quovis interim venenato jaculo magis feriant: nam si quod res ipsa est, palam dicere ναμιν ἀληθείας, τὸν ἀγοράσαντα αὐτοὺς Δεσπότην, licet, Dominum qui eos redemit, hoc est, Cliriτουτέστι Χριστόν. Δεδιότες δὲ τῶν εὐσεβεῖν εἰωθό- stum, inficiantur. Verumtamen piorum ob hane των τὰς ἐπὶ τῷδε λύπας, καὶ μέντοι ζῆλον τον rem oſſensionem, zelumque æmulatione dignum ἀξιάγαστον, ὁμολογοῦσιν, ὅτι καὶ Θεός ἐστιν ὁ ἐκ metuentes, eum qui ex sacra Virgine natus est, et τῆς ἁγίας Παρθένου γεγεννημένος, καὶ μὴν ὅτι καὶ Deum et Dominum, et Del Filium esse profitentur. Κύριος, καὶ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Καὶ εἰ μέν τις τῶν Quod si qui ex rudioribus illorum sermones forte ἁπλῶν τοὺς παρ' αὐτῶν δέξηται λόγους, νομιεί που, lauriunt, recta inox, ut probabile est, et conveκατὰ τὸ εἰκὸς, ὀρθὰ καὶ εἰκότα λέγειν, καὶ τοῖς τῆς nientia, et quæ a veritate non dissentiant, illos loἀληθείας οὐκ ἀπάδοντα δόγμασιν. Εἰ δὲ δή τις ἔλοιτο qui arbitrantur. Verum qui dicta illorum exactius κατισχνοῦν ταῖς ἐρεύναις αὐτοὺς, καὶ τὸ ἀκριβῆ. perscrulantur, et justis ponderibus examinant, uiποιεῖσθαι τῶν εἰρημένων τὴν βάσανον, οὐχ ἁπλοῦν hi non fucatum ac\perplexum comperiunt: sunt εὑρήσει. Εἰσὶ μὲν γὰρ θεοὶ πολλοὶ, καὶ κύριο: πολλοί enim dii multi et domini multi, et in cœlo et in ἄν τε οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, καθὰ καὶ ὁ μακάριος terra, quemadmodum divinus Paulus scriptum noἡμῖν γράφει Παῦλος, ο ᾿Αλλὰ ἡμῖν εἰς Θεὸς ὁ Πα bis reliquit Nobis tamen unus est Deus Pater, τὴρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς εἰς αὐτόν· καὶ εἷς ex quo omnia, et nos in illum: et unus Dominus Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δι' οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς Ὁ noster Jesus Christus, per quem omnia, el uos per δι' αὐτοῦ. ὁ Πλὴν ὅταν Ἰησοῦν Χριστὸν ὀνομάζωμεν, τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγον ἐν ἀνθρωπείᾳ μορφή πεφηνότα σημαίνομεν, οὐκ ἐν χάριτος μέρει καὶ ἐπακτὸν ἔξωθεν ἔχοντα τὸ ἀξίωμα, ἀλλὰ ὄντα τοῦτο κατὰ ἀλήθειαν, ὅπερ εἶναι πεπίστευται. Θεὸς γὰρ ὢν φύσει καὶ δίχα σαρκός, μεμένηκε Θεὸς καὶ μετὰ σαρκός· καὶ Υἱὸς ὢν φύσει καὶ πρὸ σαρκὸς, μεμένηκεν Υἱὸς καὶ ὅπερ 1 γέγονε σάρξ· καὶ Κύριος ὢν ἀληθῶς τῶν ὅλων, ἐν τοιᾷδε πάλιν ὁρᾶται δόξῃ καὶ ἐν ἀνθρωπότητι γεγονώς. Οὐκοῦν εἰ Θεὸν ἀληθι νὸν εἶναι λέγουσι τὸν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου γεγεν νημένον, τουτέστι τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγον, κατὰ · Eplies. tv, ' " ipsum › Cæterum cum Dei Patris Verbum humana forma indutum, Jesum Christum nominamus, dignitatem hanc non muneri datam, aut ei extrinsecus adventitiam obtigisse significamus; sed quod creditum est esse, hoc ipsum secundum veritatem esse indicamus. Nam cuin extra, carnem suapte natura Deus esset, posteaquam carnem induit, Deus esse non destitit. Rursum cum ante assumptam carnem naturalis Dei Filius esset, quando caro jam factum est, Filii rationem non amisit. Tandem cum universorum Dominus ante exsisteret, posteaquam humana natura ornatum prodiit, ab eo ordine

EUTRYMII ZIGABENI Θεοτόκος ἐστὶν ἡ ἁγία Παρθένος; ᾿Αλλὰ σκοπός αυτ τοῖς ὑποπλάττεσθαι μὲν, καὶ λέγειν, ὅτι καὶ καὶ Θεός ἐστι, καὶ Κύριος, καὶ συνεδρεύει τῷ Πατρί. Φρο νοῦσί γε μὴν οὐχ οὕτω κατὰ ἀλήθειαν, ἀλλ' ὡς ἐν χάριτος μέρει, καὶ ὡς ἐκ προκοπῆς δεδόσθαι φασί τῷ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου κοινῷ καθ᾿ ἡμᾶς ἀνθρώπῳ γεγεννημένῳ τὴν τε τῆς υἱότητος καὶ τῆς κυριότητος δόξαν. et dignitate non excidit. Igitur si eum, qui ex sacra φύσιν ἐνωθέντα σαρκί, διὰ τί δεδίασιν ὁμολογεῖν, ὅτι Virgine prodiit, hoc est Dei Patris Verbum carni secundum naturam unitum, verum Deum esse agnoscunt, cur eamdem Virginem esse Deiparam fateri verentur? Verum ipsis propositum est haud ex animo profteri Virginis Filium Deum ac Domuinumn, eademnque cum Patre auctoritate præditum esse, sed verbis tantum hoc ipsun sinulare. Existimant enin, honini ad nostram similitudiuein ex sancta Virgine prognato, cum filiationis, tum dominationis quoque gloriam per modum cujusdam gratiæ, ac per progressus obvenisse. Ejusdem. Dicimus igitur Dei Verbum, cum spiritus sit Deus, pro salute omnium, ut Scripturæ testantur, carnem et hauinem factum esse, non ex propria natura sibi corpus accipiens, neque desinens esse id quod erat, nec ullam subiens mutationem, sed ex sancta Virgine immaculatum corpus assumens animatum anima mente prædita, illudque proprium reddens per conjunctionem minime confusam, quæ nec auimo comprehendi, nec verbis omnino potest explicari, adeo, ut non alterius, sed proprium ipsius corpus intelligatur. Sic ingressus est in mundum Unigenitus, qui primogenitus et in multis fratribus factus est, qui tamen ut Deus inter res procreatas nour potest collocari. Quare cum dicitur natus, et ex muliere, necessario secundum carnem adjicitur, ne exsistendo principium ex sancta Virgine intelligatur accepisse, cum ante sæculum omne sit, et sempiternus, et semper exstiterit cum Patre Deus Verbum. Verum quando ex voluntate Patris formam servi sumere voluit, tunc et ortum ex muliere secundum carnem subiisse dicitur. Sine controversia igitur quod ex carne est, est caro, et quod ex Deo Deus, ex utroque autem in idem Christus qui unus est Filius, et Dominus cum propria carne non inanimata, sed auimata anima, ut dixi, mente prædita. Non igitur unum nobis Filium in duos secent, seorsum constituentes Verbum et Filium, et alterum seorsum el separatim³ hominem ex muliere, ut ipsi aiunt; sed cogitent non magis Deum Verbum homini conjunctum esse, quam ipsum esse factum hominem dici, dum semen Abraham assutwit, ut dicunt Scripture', et in omnibus, excepto percato, fratribus assimilatur *. Absoluta autem similitudo in primis habebit ortum ex muliere, et si ·intelligitur supra nos, humane tamen et secunduin nos, nam de Unigenito quidem est super hoc. Deus enim erat caro factus. Quapropter et Dei Genitrix sancta vocatur Virgo. Quod si dixerint Deum et hominem congressos in idem, unum Christum effecisse, servata nimirum utriusque persona sine confusione, nihil eos propierea exquisite sentire, aut dicere possumus intelligere. Non enim, ut ipsi aiunt, Dens et homo congredientes Christum unum effecerunt, sed, ut jam dixi, Deus exsistens Verbun similiter atque nos, sanguinis et carnis particeps. * Hebr. 1, 16. • Ibid. 17. p Τοῦ αὐτοῦ. Φαμὲν οὖν, ὡς ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος πνεῦμα ὧν ὡς Θεός, κατὰ τὰς Γραφάς, ἐπὶ σωτηρία τῶν ὅλων ἐσαρο κώθη καὶ ἐνηνθρώπησεν, οὐκ ἐκ τῆς ἰδίας φύσεως αὐτὸς ἑαυτῷ σῶμα μεταλαβών, ἀλλ' οὐδὲ ἐκστὰς τοῦ εἶναι ὅ ἦν, οὐ τροπὴν ἢ ἀλλοίωσιν ὑπομείνας, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου τὸ ἄχραντον σῶμα λαβὼν ἐνεψυχωμένον νοερῶς, καὶ ἴδιον ἀποφήνας αὐτὸ καθ' Ενωσιν ἀπερινόητον, ἀσύγχυτον, καὶ ἄφραστον παν τελῶς, ὡς μήτε ἑτέρου τινός, ἀλλ᾽ ἴδιον αὐτοῦ νοεί σθαι, οὕτως εἰσῆλθεν εἰς τὸν κόσμον ὁ Μονογενής, ὃς πρωτότοκος καὶ ἐν πολλοῖς γέγονεν ἀδελφοῖς ὁ ἀσύντακτος τῇ κτίσει, καθὴ νοεῖται Θεός. Οταν τοίνυν γεγεννήσθαι λέγηται, καὶ ἐκ γυναικὸς ἀναγκαίως τὸ κατὰ σάρκα προσεπιφέρεται, ἵνα μὴ ὑπάρ ξεως ἀρχὴν νοοῖτο λαβὼν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου, καίτοι πρὸ παντὸς αἰῶνος ὑπάρχων ή συναΐδιος, καὶ ἀεὶ συνεφεστηκώς τῷ ἰδίῳ Πατρὶ Θεὸς Λόγος. Ἀλλ' ὅτε κατ' εὐδοκίαν Πατρὸς τὴν τοῦ δούλου μορ φὴν ἠθέλησε λαβεῖν, τότε καὶ ἀπότεξιν τὴν ἐκ για ναικὸς κατὰ σάρκα μεθ᾿ ἡμῶν ὑπομεῖναι λέγεται. Οὐκοῦν ὁμολογουμένως μὲν τὸ ἀπὸ σαρκὸς σάρξ ἐστι, τὸ δὲ ἐκ Θεοῦ Θεός ἐστι. Κατ' αὐτὸν δὲ ἀμφότερα Χριστός, εἷς ὢν Υἱὸς καὶ Κύριος μετὰ τῆς ἰδίας σαρκὸς αὐτοῦ, οὐκ ἀψύχου μᾶλλον, ὡς ἔφην, ἀλλ' ἐνεψυχωμένης νοερώς. Μή τοίνυν διατεμνέτωσαν εἰ; δύο Υἱοὺς τὸν ἕνα Υ{ν ἡμῖν, ἀνὰ μέρος ἱστάν τες τὸν Λόγον καὶ Υἱὸν, καὶ ἕτερον ἰδικῶς τε καὶ κατά μέρος άνθρωπον τὸν ἐκ γυναικός, καθά φασιν αὐτοί· ἀλλ' ἐννοείτωσαν, ὅτι οὐκ ἀνθρώπῳ συνήφθη μᾶλλον ὁ Θεὸς Λόγος, ἀλλ' αὐτὸς ἄνθρωπος γενέσθαι λέγεται, σπέρματος Αβραὰμ ἐπιλαβόμενος, κατά τὰς Γραφὰς, καὶ ὁμοιωθεὶς κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς δίχα μόνης ἁμαρτίας. Ἡ δὲ εἰς ἅπαν ὁμοίωσις ἔχει ἂν εἰκότω; καὶ πρό γε τῶν ἄλλων τὴν ἐκ γυναικὸς ἀπότεξιν. Εἰ καὶ νοεῖται μὲν ἐφ' ἡμῶν ἀνθρωπίνως καὶ καθ' ἡμᾶς, ἐπὶ δέ γε τοῦ Μονογενοῦς ὑπὲρ τοῦτο· Θεὸς γὰρ ἦν σαρκούμενος. Τοιγάρτοι καὶ Θεοτόκος ἡ ἁγία καλεῖται Παρθένος. Ἐὰν δὲ λέγω σιν, ὅτι Θεὸς καὶ ἄνθρωπος συνελθόντες κατά ταυ τὸν, ἀπετέλεσαν ἕνα Χριστόν, φυλαττομένης δηλονότι τῆς ὑποστάσεως ἑκατέρου ἀσυγχύτως, οὐδὲν ή ἀκριβὲς ἐπὶ τούτῳ φρονοῦντας ἢ λέγοντας ἔνεστιν ἰδεῖν. Οὐ γὰρ, καθά φασι, Θεὸς καὶ ἄνθρωπος συν ελθόντες ἀπετέλεσαν ένα Χριστόν, ἀλλ᾽, ὡς ἔφην, ἤδη Θεὸς ὢν ὁ Λόγος παραπλησίως ἡμῖν μετέσχεν !

TIT. XV. sisse nostram intelligatur, et propriam effecisse: ut quemadmodum ex anima et corpore unus homo consurgit, sic ipsum unum Filium et Dominum confiteatur. Una enim hominis est natura el constitutio, licét ex diversis et differentibus rebus consistat. Alterius enim naturæ confitemur esse corpus, si cum anima comparetur. Sed proprium tamen est corpus ipsius et hominis unius personam perficiens. Atque animo quidem et cogitatione utriusque percipitur differentia, congressus autem et concursus, non admittens divisionem, unum absolvit animal hominem. Unigenitus ergo, Dei Verbum, non hominem accipiens prodiit homo, sed arcanum habens ex Patre ortum, per sanctum et ejusdem essentia Spiritum sibi templum fabricans, factum est homo. Quamobrem et unum intelligitur. αίματος καὶ σαρκός, ἵνα ὁ Θεὸς ἐνανθρωπήσας νοή- factum est, ut Deus homo facius et carmen assumpται, καὶ τὴν ἡμετέραν σάρκα λαβὼν, καὶ ἰδίαν αὐτ τοῦ ποιησάμενος, ἵνα, καθάπερ ὁ καθ᾿ ἡμᾶς νοούμενος άνθρωπος ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος εἷς ἐστιν, οὕτω καὶ αὐτὸς εἷς ὁμολογηται ὑπάρχειν Υἱὸς καὶ Κύριος. Μία γὰρ ὁμολογεῖται φύσις ἀνθρώπου και σύστασις, κἂν ἐκ διαφόρων νοῆται καὶ ἑτεροειδῶν πραγμάτων. Ετεροφυὲς μὲν γὰρ ὁμολογουμένως ως πρός γε ψυχήν τὸ σῶμά ἐστιν· ἀλλ᾽ ἴδιον αὐτῆς καὶ συναποτελεστικών τῆς ὑποστάσεως τοῦ ἑνὸς ἀνθρώπου. Καὶ τῷ μὲν καὶ θεωρίᾳ τὸ διάφορον τῶν ὠνομασμένων οὐκ ἀσυμφανές, ἡ δέ γε σύνοδος, ήτοι συνδρομή, τὸ ἀδιάτμητον ἔχουσα, ἐν ἀποτελεῖ ζῶον τὸν ἄνθρωπον. Ο τοίνυν μονογενής τοῦ Θεοῦ Λόγος οὐκ ἄνθρωπον προσλαβών προῆλθεν ἄνθρωπος, ἀλλὰ, καί τοι τὴν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς ἀπόῤῥητον ἔχων γέννησιν, διὰ τοῦ ἁγίου καὶ ὁμοουσίου Πνεύματος ἑαυτῷ δημιουργήσα; ναόν, γέγονεν ἄνθρωπος. Τοιγάρτοι καὶ εἷς νοεῖται. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ πρὸς τοὺς πρεσβυτέρους καὶ διακόνους λόγου. Ejusdem ex oratione ad presbyteros et diaconos. Ex ipsa profecto Patris essentia genitum est vivens Verbum et in sua consistens persona. Sed in extremis seculi temporibus, cum factum est caro, id est, cum carnem assumpsit, smimam babentemn ratione præelitam, natum esse dicitur in carne, et per mulierem. Quod quiden mysterium humano partui videtur simile. Nain matres quidem terrenge serviunt ad generationem, compactam ad breve tempus carnem in utero gerunt, & ineffabili quadam Dei virtute progredientem ad perfectam formam humanam. Deus autem animali spiritum injicit. Format enim spiritum hominis in ipso, ut. ait Propheta '. Alia auteum est carnis, et alia anima ratio. Verum quamvis solius terreni corporis matres sint, tamen totum animal ex anima et corpore conslaus, iron autem partem dicuntur peperisse. Nemo enim exempli gratia dixerit, Elisabeth carnem, non autem animam peperisse, quippe quæ animatu̟m Baptistam peperit. Tale quiddamn et in Emmanuelis ortu actum Γεγέννηται μὲν ὁμολογουμένως ἐξ αὐτῆς τῆς οὐ σίας τοῦ Πατρὸς ὁ ζῶν τε καὶ ἐνυπόστατος αὐτοῦ Λόγος, ἐν ἐσχάτοις δὲ τοῦ αἰῶνος καιροῖς, ἐπειδὴ γέγονε σὰρξ, τουτέστιν ἡνώθη σαρκί ψυχὴν ἐχούσῃ τὴν λογικήν, γεγεννῆσθαι λέγεται σαρκικῶς καὶ διὰ γυναικός. Εοικε δέ πως τῷ καθ᾿ ἡμᾶς τόκῳ τὸ ἐπ' αὐτῷ μυστήριον. Αἱ μὲν γὰρ τῶν ἐπὶ γῆς μητέρες ὑπηρετοῦσαι τῇ φύσει ποὺς γέννησιν, ἔχουσι μὲν ἐν μήτρα πηγνυμένην κατά βραχὺ τὴν σάρκα, καὶ ἀφράστοις τισὶν ἐνεργείαις Θεοῦ προϊοῦσάν τε καὶ ς τελειουμένην εἰς εἶδος τὸ ἀνθρώπινον· ἐνίησι δὲ τῷ ζώῳ τὸ πνεῦμα Θεός καθ' όν οἶδε τρόπον. Πλάττει γὰρ πνεῦμα ἀνθρώπου ἐν αὐτῷ κατὰ τὴν τοῦ Προφήτου φωνήν. "Ετερος δε σαρκός, καὶ ὁμοίως ἕτερος δ τῆς ψυχῆς ἐστι λόγος. 'Αλλ' εἰ καὶ γεγόνασιν αὗται μόνων τῶν ἀπὸ γῆς σωμάτων μητέρες, ἀλλ' οὖν ὅλον ἀποτελοῦσαι τὸ ζῶον, τὸ ἐκ ψυχῆς δὲ λέγω καὶ σώματος, οὐχὶ μέρος λέγονται τεκεῖν, οὐδ' ἂν εἴποι τις, φέρε εἰπεῖν, τὴν Ελισάβετ σαρκοτόκον μὲν, οὐ μὴν ἔτι καὶ ψυχοτόκον. Εκτέτηκε γὰρ ψυχωθέντα τὸν Βαπτιστήν. Τοιοῦτόν τι πεπράχθαι παραδεξόμεθα καὶ ἐπὶ τῇ γενέσει τοῦ Ἐμμανουήλ. Γεγέννηται μὲν γὰρ, ὡς ἔφην, ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ὁ μονογενὴ αὐτοῦ Λόγος· ἐπειδὴ δὲ σάρκα λαβών, καὶ ἰδίαν αὐτὴν ποιησάμενος, κεχρημάτικε καὶ Υἱὸς est, ut arbitror, dicere, imo vero necessarium est ἀνθρώπου, καὶ γέγονε καθ' ἡμᾶς, οὐδὲν, οἶμαι, ἄτοπον εἰπεῖν, μᾶλλον δὲ ἀναγκαῖον ὁμολογεῖν, ὅτι γεγέννηται κατά σάρκα διὰ γυναικός· καθάπερ ἀμέλει καὶ ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχὴ τῷ ἰδίῳ συναπογεννᾶται σώματι, καὶ ὡς ἐν λελόγισται πρὸς αὐτὸ, καίτοι τὴν φύσιν ἑτέρα παρ' αὐτὸ νοουμένη τε καὶ ὑπάρχουσα κατὰ τὸν ἴδιον λόγον. Κἂν εἰ βούλοιτό τις τὴν τοῦ δεῖνος μητέρα λέγειν, ὡς ἔστι μὲν σαρκοτόκος, οὐ μὴν ἔτι καὶ ψυχοτόκος, περιστος πήσει λίαν. Τέτοκε γὰρ, ὡς ἔφην, συντεθειμένον εὐτέχνως ἐξ ἀνομοίων τὸ ζῶν, ἐκ δυοῖν μὲν, πλὴν ἄνθρωπον ένα, μένοντος μὲν ἑκατέρου τοῦθ' ὅπερ ἐστί, συνδεδραμηκότων δὲ 1 Psal. cxxxvin, 5. esse dicimus. Genitum enim est ex Dei et Patris essentia, ut diximus, unigenitumn ipsius Verbum. Sed posteaquam carnem assummens, eamque slbi propriam faciens, declaratum est etiam Filius liominis, et factum est, quales nos sumus, non alienum confiteri, ipsum per mulierem genitum esse secuiiduin carnem. Quemadmodum et anima hominis nimirum simul cum proprio corpore nascitur, et unum cum ipso censetur, quamvis natura diversa cognoscatur, et sit ratione propria. Quod si quis matrem alicujus, carnem ipsius, non autem animam peperisse dixerit, ineptus et vauus existimabitur. Peperit enim, ut dixi, compositum plane ex dissimilibus animal, ex duobus nimirum in unum hominem, cuan utrumque maneat id quod est, concurrant tamen quasi in unitatem naturalem, alque inter se commisceant, quod

autem utrique proprium est. Quod Las in Christo sit maxime necessaria, cum alis multis rationibus perspicere facillimum sit, nos tamen, si videtur, beati Pauli verba perpendamus, eaque diligenter pro vlribus consideremus. De Unigenito igitur dicit: Qui cum in forma Dei essel, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo; sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, el habitu inventus ut homo, humiliavít se ipsum. Quis igitur est, qui cum in forma Dei esset, non rapinanı arbitratus est esse se æqualem Deo, aut quo exinanitus est modo, aut quomodo sese humiliavit, et in servi forma inventus est? Qui in duo secant unum Dominum Jesum Christum, nempe in hominem, et in Verbum Dei, dicunt eum qui natus est es Virgine exiuanitionem subiisse, al illo videlicet separantes Dei Verbum. Ostendant igitur prius illum in forma et æqualitate Patris exstitisse, ut et exinanitionis modun subierit, in qua non erat. Verum nulla res est procreata, quæ natura propria sit in Patris æqualitate. Quomodo igitur dicitur exinanitus, si natura homo exsistens natus est ex muliere, quemadmodum nos? Dic mihi, ex qua antiquiore conditione, quæ sit humana præstantior, eo descendit, ut homo fleret? Aut quomoto intelligatur servi forma: suscepisse, quam principio non habuerit, qui natura est inter serVOS, et manet sub jugo servitutis? At enim, inqu'unt, qui natura, et vere, et liber est Filius, Patris Verbum, in ejus, a quo genitus est, forma exsistens, et illi æqualis habitavit in homine per mulierem genito, et hoc est exinanitlo, et humilitas, et servi formam accepisse. Quid? o viri optimi, satisne fuit ad Verbi Dei exinanitionem, ut in bomine habitaret? et tutum est dicere, ipsum hoc pacto servi formam subiisse, alque ita exinanitionis rationem peregisse? Atqui audio ipsum sanctos apostolos hunc in modum alloquentem: Si quis diligit me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum 08niemus, et mansionem apud„eum faciemus '. Audis quomodo dixerit Deum et Patrem secum in illis habitaturum, a quibus diligitur? Patremne igitur exinanitum, et eamdemn, quam Filius subiit, bumilitatem tulisse, et servi formam accepisse concedemus, quoniam sanctas animas diligentium Filium domicilia sibi constituit? Quid? ipse Spiritus sanctus, qui in nobis inhabitat, banana carnis assumendæ consilium explevit, quod Filium solum omnium salutis et vitæ gratia exsecutum dicimus? Facessat tam supervacanea et stulta plane atque ¡nanis temeritas. Humiliavit ergo seipsum in Dei et Patris forma et æqualitate exsistens Verbum, quando, ut Joannes ail, caro factum, ex muliere natum est, et cuin ortum haberet ex Deo Patre, ortum etiam nostrum pati voluit propter nos. Doceant nos isti qua ratione Verbum ex Deo Patre uni- ὥσπερ εἰς ἑνότητα φυσικὴν, καὶ οἷον ἀνακιρναμένων ἀλλήλοιν, ὅπερ ἂν ὡς ἴδιον ἑκατέρω προσῇ. Ότι δέ ἐστιν ἀναγκαιοτάτη λίαν ἡ ἔνωσις ἐπὶ Χριστοῦ, κατ τα θρῆσαι ῥᾷον καὶ ἀταλαίπωρον παντελῶς καὶ διὰ πολλῶν ἑτέρων. Φέρε γαρ, ει δοκεῖ, τὰς τοῦ μακαρίου Παύλου πολυπραγμονῶμεν φωνάς, ἀκριβῶς τὸν νοῦν καὶ ὡς ἔνι λεπτῶς ἐνερείδοντες. Εφη τοίνυν περί τοῦ Μονογενούς· ὃς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων οχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ' και τὶν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβών, ἐν ὁμοιών ματι ἀνθρώπου γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρεθείς ὡς ἄνθρωπος έταπείνωσεν ἑαυτόν. Τίς οὖν ἄρα ἐστὶν ὁ ὑπάρχων ἐν μορφῇ τοῦ Θεοῦ, καὶ οὐχ ἁρπαγ μὲν ἡγησάμενος τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ; "Η τίνα κεκές νωται τρόπον, καθίκετή τε όπως εἰς ταπείνωσιν, καὶ ἐν τῇ τοῦ δούλου γέγονε μορφή; Οἱ μὲν οὖν εἰ; δύο τέμνοντες τὸν ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, εἰς τε ἄνθρωπον φημι καὶ τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγον, τὸν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου φασὶν ὑπομεῖναι τὴν κένωσιν ἀποδιιστάντες αὐτοῦ τὴν ἐκ Θεοῦ Λόγον. Προαποδεικνύτωσαν οὖν, ὅτι καὶ ἐν μορφῇ καὶ ἰσή. τητι νοεῖταί τε καὶ ἦν τοῦ Πατρὸς. ἵνα καὶ τὸν τῆς κενώσεως ὑπομείνῃ τρόπον, εἰς ὅπερ οὐκ ἦν καθικόμενο;. 'Αλλ' οὐδέν ἐστι τῶν πεποιημένων, ᾧ κατ' ἰδίαν νοοῖτο φύσιν τὸ ἐν ισότητι τοῦ Πατρός. Πώς οὖν κ:κενῶσθαι λέγεται, εἰ τὴν φύσιν ἄνθρωπος ὧν γεγέννηται καθ' ἡμᾶς ἐκ γυναικός; Εκ ποίας, εἰπέ μοι, πρεσβυτέρας ὑπεροχῆς τῆς ἀνθρώπου μείζονος εἰς τὸ ἄνθρωπος εἶναι κατέβη; "Η πῶς ἂν νομο λαβεῖν ὡς οὐκ ἔχων ἐν ἀρχῇ τὴν τοῦ δούλου μορφὴν ὁ φύσει τελῶν ἐν οἰκέταις, καὶ ὑπὸ ζυγῷ δουλείας κείμενος; ᾿Αλλὰ ναί φασιν. Ὁ φύσει τε ἀληθῶς, καὶ Ελεύθερος Υἱὸς ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγος, ἐν μορφή τοῦ γεγεννηκότος ὑπάρχων, καὶ ἴσος ὢν αὐτῷ, κατ ᾤκησεν ἐν ἀνθρώπῳ γεννηθέντι διὰ γυναικὸς, καὶ τοῦτό ἐστιν ἡ κένωσις, καὶ τὸ τῆς ταπεινώσεως χρῆμα, καὶ τὰ εἰς τὴν τοῦ δούλου καθικέσθαι μορφήν. Εἶτα, ὦ βέλτιστοι, τὸ κατοικῆσαι μόνον ἐν ἀν θρώπῳ τὸν ἐκ Θεοῦ Λόγου ἀρκέσειεν ἂν εἰς κένωσιν αὐτῷ· καὶ ἀσφαλὲς εἰπεῖν, ὅτι τε οὕτως ὑπέδὺ τὴν τοῦ δούλου μορφὴν, καὶ οὕτως αὐτῷ γένοιτ' ἂν ὁ τῆς ταπεινώσεως τρόπος, καίτοι λέγοντος ἀκούω τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις, Εάν τις ἀγαπᾷ με, τὸν λόγον μου τηρήσει, καὶ ὁ Πατήρ μου ἀγαπήσει αὐτὸν, καὶ πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν. ᾿Ακούεις πῶς ἐν τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν συγκατοικήσειν αὐτῷ καὶ αὐτὸν ἔφη τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα; 'Αρ' οὖν καὶ αὐτὴν κεκενώσθαι δώσομεν, καὶ τὴν ὁμοίαν ἀνατλῆναι ταπείνωσιν τῷ Υἱῷ, καὶ τὴν τοῦ δούλου μορφὴν ἀναλαβεῖν, ὅτι τὰς τῶν ἀγα πώντων αὐτὸν ψυχὰς ἁγίας ποιεῖται μονὰς ἰδίας; Τί δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ κατοικοῦν ἐν ἡμῖν; ἄρα καὶ αὐτὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως ἀποπληροῖ τὴν οἰκονομίαν, Αν διὰ μόνου τοῦ Υἱοῦ πεπράχθαί φαμεν τῆς ἁπάντων σωτηρίας ἕνεκα καὶ ζωῆς; Απαγ: τῆς οὕτω περιττῆς καὶ ἀνοήτου παντελῶς εἰκαιοβουλίας. Τεταπείνωκε τοίνυν ἑαυτὸν ὁ ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τοῦ Πατρὸ; Philipp. 1, 6 - 8. • Joan. xiv, 23.

' ὑπάρχων Λόγων, ὅτι γενόμενος σάρξ, καθά φησιν Ιωάννης γεγέννηται διά γυναικός, καὶ ὁ γέννησιν ἔχων τὴν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς, καὶ τὴν καθ' ἡμᾶς ὑπέμεινε παθεῖν δι' ἡμᾶς. Ἐπεὶ διδασκέτωσαν αὐτοί, κατὰ τίνα τρόπον 5 ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγος Χριστός ἂν νοεῖτο καὶ λέγοιτο πρὸς ἡμῶν, εἰ μὴ ἀπό γε τοῦ κεχρίσθαι Χριστὸς ὀνομάζεται; Τίνα κέχριχον δ Πατήρ τῷ ἐλαίῳ τῆς ἀγαλλιάσεως, ἤτοι τῷ ἁγίῳ Πνεύματι; Εἰ μὲν οὖν ἰδικῶς τὸν ἐξ αὐτοῦ καὶ μόνον γεννηθέντα Θεόν Λόγον, καὶ τοῦτο εἶναί φασιν ἀληθὲς, ἀγνοοῦσιν, ἔτι καὶ τὴν τοῦ Μονογενοῦς ἀδικοῦσι φύσιν, καὶ τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας ἀρνοῦνται τὸ μυστήριον. Εἰ γὰρ κέχρισται τῷ ἁγίῳ Πνεύματι Θεὸς ὢν ὁ Λόγος, ἐπιδεῖ πάντως ἁγιασμοῦ καὶ οὐχ εκόντες ὁμολογήσουσι κατὰ τοὺς ἄνωθεν χρόνους ὑπάρχειν αὐτὸν, καθ᾽ οὖς οὔπω κεχρισμένος, ἀμέτοχος ἦν ἔτι τῆς ὕστερον αὐτῷ δοθείσης δωρεᾶς. Τὸ δὲ ἁγιασμοῦ στερούμενον σεσάλευται κατὰ φύσιν, καὶ οὐκ ἂν νοοῖτο παντελῶς ἡμοιρηκός ἁμαρτίας, ἤτοι τοῦ δύνασθαι πλημμελεῖν. Υπομετ μένηκεν οὖν ἄρα καὶ τροπὴν τὴν εἰς τὰ ἀμείνω τυχόν ὁ Λόγος. Πῶς οὖν ὁ αὐτός ἐστι, καὶ οὐκ ἠλλοίωται; Καὶ εἰ Θεὸς ὢν ὁ Λόγος καὶ ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τοῦ Πατρὸς ἐχρίετό τε καὶ ἡγιάζετο, φαίη τις ἂν ἴσως, ὡς ἀπό γε τοῦ πράγματος εἰς ἐξιτήλους εν νοίας ἀπενηνεγμένο;, ὅτι τάχα που καὶ αὐτὸς ὁ Παν τὴρ δέοιτ᾽ ἂν ἁγιασμοῦ, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ μείζων αὐτοῦ πέφηνεν ὁ Υἱὸς, εἴπερ ἡγίασται αὐτὸς ἴσος ὢν αὐτῷ, καὶ ἐν μορφῇ αὐτοῦ πρὸ τοῦ ἁγιασμοῦ, ὁ δὲ ἀπομεμένηκεν ἐν οἷς ἦν ἀεὶ, καὶ ἔστι, καὶ ἔσται, οὔπω τὴν εἰς τὰ ἀμείνω λαβὼν ἐπίδοσιν, διά γε τοῦ ἡγιάσθαι καθ' ὁμοιότητα τοῦ Υἱοῦ. Μεῖζον δὲ ἤδη καὶ ἐμφοῖν ὁρᾶται τὸ Πνεῦμα τὸ ἁγιάζον αὐτοὺς, εἴπερ ἐστὶν οὐκ ἐνδοιαστὸν, ὡς ἀπάσης ἀντιλογίας δίχα τὸ ἔλαττον ὑπὸ τοῦ κρείττονος εὐλογεῖται. Αλλ' ἔστι ταῦτα λῆρος, καὶ τερθρία, καὶ ἀποπληξίας ἐγε κλήματα. Αγία γὰρ κατὰ φύσιν ἡ ὁμοούσιος Τριάς. Αγιος ὁ Πατήρ, ἅγιος δὲ καὶ ὁ Υἱὸς οὐσιωδῶς κατὰ τὸν ἴσον τρόπον, ὁμοίως καὶ τὸ Πνεῦμα. Οὐκοῦν. ὅσον ἧκεν εἰς ἰδίαν φύσιν οὐχ ἡγίασται κατά μόνας ὁ τοῦ Θεοῦ Πατρὸς Λόγο;. Εἰ δὲ δή τις οἴο:το τὸν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου γεγεννημένον κεχρῖσθαί τε καὶ ἡγιάσθαι μόνον, ταύτῃ τοι καὶ ὠνομάσθαι Χριστόν, λεγέτω παρελθὼν εἰ ἀπόχρη τὸ χρίσμα πρὸς τὸ ἀποφῆναι τὸν χριόμενον ἰσοκλεᾶ καὶ ὁμόθρονον τῷ πάντων ἐπέκεινα Θεῷ. Καὶ εἰ μὲν ἀπόχρη, καὶ τοῦτο ἐροῦσιν ὡς ἔστιν ἀληθὲς, κεχρίσμεθα καὶ ἡμεῖς, καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ θεσπέσιος Ἰωάννης, Καὶ ὑμεῖς χρίσμα ἔχετε ἀπὸ τοῦ ἁγίου. Εσόμεθα δὴ οὖν ἐν ἴσῳ τάχα που καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ τῷ Θεῷ. Είργει δε, οἶμαι, παντελῶς οὐδὲν καὶ συνεδρεύειν αὐτῷ, καθάπερ ἀμέλει καὶ αὐτὸς ὁ Ἐμμανουήλ. Είρηται γάρ πρὸς αὐτὸν, Κάθου ἐκ δεξιών μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς εχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου. Προσκυνείτω καὶ ἡμᾶς ἡ τῶν ἁγίων ἀγγέλων ἁγία πληθύς. Οταν γάρ, φησίν, εἰσαγάγῃ τὸν πρωτότοκον εἰς τὴν οἰκουμένην, λέγει· Καὶ προσκυνησάτω 1 1 Joan. 11, 20. " Psul. cis, 1. • Hebr. 1, G. PATROL. GR. CXXX. TIT. XV. Christus intelligatur, et dicatur a nobis, uisi propterea quod unctus est. Quem unxit Pater oleć exsultationis, sive Spiritu santio. Si separation ex se genitum Deum Verbum, et id verum esse dicunt, ignorant se Unigeniti naturam injuria aficere, et assumptæ carnis mysterium negant. Nam si Spiritu sancto unctum est Verbum exsistens Deus, sanctificationis ipsum prorsus indiguisse vel inviti fatebuntur, superioribus temporibas, quibus nondum unctum expers erat adhuc bujus muneris, quod illi postea datum est. Quod autem sanctificatione privatuum erat, natura mutatum est. Praeterea haud plane peccati expers intelligatur, neque peccare non potuisse. Mutationem igitur ad meliora- fortasse pertulit Verbum. Quod si ita est, quomodo est idem, et immutatum non est? Quod si Verbumn Deus exsisteus et in forma et æqualitate Patris uuctum et sanctificatum est, dicat aliquis fortasse, a re proposita ad exiles cogitatio - nes divertens, et Patrem ipsum sanctificationis egere atque adeo minorem esse Filio, siquidem sanctifcatus cst Filius, cum Patri esset æqualis et in forma ejus, ante sanctificationem; Pater autem mansit in quibus erat semper, et est, et erit, et nondum ad meliora augmentum accepit, sanctificatus videlicet quemadmodum Filius. Et ambobus major Spiritus, qui ipsos sanctificat, apparebit. Nemini enim dubium est, quin minori a majore benedicatur. Verum inanes istæ sunt nugæ, et dementiæ atque· stuporis indicia. Sancta enim per naturam est ejusdem essentiæ Trinitas. Sanctus est Pater, sanctus et Filius per essentiam eodem modo, similiter et Spiritus sanctus. Itaque, quantum pertinet ad naturam propriam, separatim sanctificatum non est Verbum Dei. Sin aliquis putet, solum ex sancta natum Virgine fuisse unctum et sanctificatum, atque ita vocatum esse Christum, in medium prodeat iste, atque dicat, an satis fuerit unctio ad declarandum illum, qui unctus est, gloria et imperio æqualem illi qui omnibus antecellit. Quod si id satis esse dixerit, cum uncti simus et nos; atqu: ita testetur divus Joannes: Et ros, inquiens, unctionem habetis a sancto ', num erimus et nos fortasse æquales. Deo? Ecquid erit impedimiento, quoninus et nos cum ipso consideamus, quemadmodum et ipse Emmanuel? Sic enim ad inum dictum est: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum". Adoret etiam nos sancta cœlestium spirituum multitudo. Quando enim, inquit, introducit Primogenitum in orbem terrarum, dicit: Et adorent eum omnes angeli Dei '. Αt nos, licet Spiritu sancto uncti simus, et adoptionis gratiam obtinuerimus, vo cemarque dii, non tamen naturæ nostræ conditionem ignoramus. Sumus enin e terra, et inter numeramur. Ille vero non est in quibus nos sumus, sed natura vereque Filius, et omuium servos

' EUTNYMII ZIGABENI Donuinus, et e caelo. Nec si recte sentire volueri- σαν αὐτῷ πάντες άγγελοι Θεοῦ. Ἀλλ᾽ ἡμεῖς μὲν mus, unquam dicemus, carnem Deum effectum esse, neque ipsam Divinitatis naturam genitam esse per mulierem, cum bumanitatem nondum assumpserit. Sed potius Verbum ex Deo et ex sancta Virgine perfectum hominem in unuin conferentes, unum Christum Jesum Dominum adorabimus, neque divinitatis terminis propter carnem excludentes, neque propter similitudinem nostram ad nudam humanitatem redigentes. Sic intelliges, Verbum ex Deo genitum voluntariam exinanitionem pertulisse. Sic humiliavit semetipsum formam servi accipiens, qui natura propria liber est. Sic Abraham semen apprehendit, et sanguinis carnisque particeps factus est. Si enim homo nudus intelligitur, quales nos sumus, quomodo alterius præter se naturaliter apprehendit semen Abrahæ, el quomodo propriæ carnis particeps per omnia fratribus similis factus est? Quod enim cuipiam simile t, id ex dissimili, eo decurrit, ut simile efficiatur. Apprehendit igitur semen Abrahæ, et sanguinis carnisque particeps factum est Dei Verbum, proprium corpus efficiens, quod ex muliere assumpsit, ut jam non solum esse Deus, verum etiam homo, quales nos sumus, per unionem intelligatur. Ex duabus ergo rebus, divinitate ninirum atque humanitate, constat Emmanuel, sed unus tamen est Dominus Jesus Christus, et unus ac vere Filius, Deus simul atque homo, nec homo Deus effectus, æqualis iis qui per gratiam sunt, sed Deus verus, in forma humana apparens propter nos. Id nobis persuadeat divus Paulus: Quando venit, inquiens, plenitudo temporis, misit Deus Filium factum ex muliere, factum sub lege, ut qui sub lege erant, redimeret, ut nos filiorum adopționem reciperemus '.- Ecquis est ille qui missus est sub lege et ex muliere factus est, ut dixi, nisi is qui supra legeın erat, ut Deus? Sed posteaquam declaratus est homo, factus est sub lege, ut per omnia fratribus assimilaretur. Itaque simul cum Petro didrachmum solvit secundum legem Mosis. Quod autem sit liber ut Filius, et lege superior ut Deus, etsi factus est sub lege ut homo, docuit ipse, Reges, inquiens, terra a quibus accipiunt censum, aut tributum, a filiis suis, an ab alienis¹? Petro autem: Ab alienis, respondente, subjecit ipse: Ergo liberi sunt filii *. Porro Dei Genitricem, non autem Christi Genitricem Virginem appellamus, quod alio modo christi, hoc est uncti, dicantur, tum reges, tum sacerdotes, nec solum qui olco cornu quondam ungebantur, sed etiam Spiritu sancto. Horum matres Christi genitrices, non autem Dei genitrices dici possunt. Atqui dii quoque dicuntur alia ratione, ut illud: Deus stetit in synayoga deorum‘. Ne igitur ex sancta Virgine genitus unus ex his, qui christi dicuntur, existimetur; eam non dicimus Christi ' Galat. iv, 4, 5.' 'Matth. x 11, 24. Ibid. 25. " εἰ καὶ τῷ ἁγίῳ κεχρίσμεθα Πνεύματι, τὴν μὲν τ υιοθεσίας καταπλουτούμεν χάριν, κεκλήμεθα δὲ και θεοί, τό γε μὴν τῆς ἑαυτῶν φύσεως μέτρον οὐκ Αγνοήσαμεν. Ἐσμὲν γὰρ ἐκ γῆς, καὶ τελοῦμεν ἐν οἰκέταις, ὁ δέ ἐστιν οὐκ ἐν οἷς ἡμεῖς, ἀλλὰ φύσει τε καὶ ἀληθῶς Υἱὸς, καὶ τῶν ὅλων Κύριος, καὶ ἐξ οὐ ρανῶν. Καὶ οὐ δήπου φαμὲν ὀρθὰ φρονεῖν ᾑρημένοι σάρκα γενέσθαι που τὸν Θεόν, οὐδὲ αὐτὴν τὴν τῆς θεότητος φύσιν γεγεννῆσθαι διὰ γυναικός, ούπω προσλαβοῦσαν τὸ ἀνθρώπινον. Συνενεγκόντες δὲ μᾶλλον εἰς ἕνωσιν τόν τε ἐκ Θεοῦ φῦντα Λόγον, καὶ τὸν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου τελείως άνθρωπον ἕνα Χριστὸν Ἰησοῦν καὶ Κύριον προσκυνήσομεν, ούτε τῶν τῆς θεότητος όρων έξω τιθέντες διὰ τὴν σάρκα, οὔτε μὴν εἰς ἀνθρωπότητα ψιλήν καταβιβάζοντε; κα τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν. Οὕτω νοήσεις τὸν ἐκ θεῶ φύντα Λόγον τὴν ἐκούσιον ὑπομεῖναι κένωσιν· οὕτω τεταπεινωκέναι [λέγεται] ἑαυτὸν μορφὴν δούλου λα δὼν ὁ κατὰ φύσιν ἰδίαν ελεύθερος· εὕτω σπέρματος Αβραὰμ ἐπελάβετο, καὶ κεκοινώνηκεν αἵματος καὶ σαρκός. Εἰ γὰρ ἄνθρωπος νοείται ψιλός καθ' ἡμᾶς, πῶς ἑτέρου παρ' αὐτὸν φυσικῶς ἐπελάβετο σπέρμα τος 'Αβραάμ; Πῶς δὲ τῆς ἰδίας σαρκὸς κεκοινωνη κέναι λέγεται κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθείς; Τὸ γὰρ τισιν ὁμοιοῦσθαι λεγόμενον ἐξ ἀνομοίου τινὸς ἐπὶ τὸ δεῖν ὁμοιοῦσθαι τρέχει. Επελάβετο τι νυν σπέρματος Αβραὰμ καὶ κεκοινώνηκεν αἷματο; καὶ σαρκὸς ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ίδιον ποιησάμενο σῶμα τὸ ἐκ γυναικός, ἵνα μὴ μόνον ὑπάρχων θεός, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἄνθρωπος καθ' ἡμᾶς γεγονώς νοοίτο διὰ τὴν ἔνωσιν. Οὐκοῦν ἐκ δυοῖν μὲν πραγμάτων ὁμολογουμένως θεότητός τε καὶ ἀνθρωπότητα; Εμμανουήλ, πλὴν εἶ; Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰ; τε καὶ ἀληθῶς Υἱός, Θεός τε όμοῦ καὶ ἄνθρωπο, καὶ οὐκ ἄνθρωπος θεοποιηθεὶς ἐν ἴσῳ τοῖς κατὰ χάριν, Θεὸς δὲ μᾶλλον, ἀληθινὸς ἐν ἀνθρωπεία μορφή πεφηνὼς δι' ἡμᾶς. Πιστώσεται δὲ τοῦτο ἡμᾶς καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος λέγων, "Οτε δὲ ἦλθε τὸ πλή ρωμα τοῦ χρόνου, ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ γενόμενον ἐκ γυναικός, γενόμενον ὑπὸ νόμον, ἵνα τοὺς ὑπὸ νόμον ἐξαγοράσῃ, ἵνα τὴν υἱοθεσίαν ἀπολάβωμεν ἡμεῖς. Εἶτα τίς ὁ ἀπεσταλ μένος, ὑπὸ νόμον τε καὶ ἐκ γυναικὸς, ὡς ἔφη, γε νόμενος; Πλὴν ὅτι πάλιν αὐτὸς ὁ πέρα μὲν νόμων ὡς Θεὸς, ἐπειδὴ δὲ κεχρημάτικεν ἄνθρωπος, γέγονε καὶ ὑπὸ νόμον, ἵνα κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθῇ. Καὶ γοῦν συντελεῖ μὲν ὁμοῦ τῷ Πέτρῳ τὸ δίδραχμον κατὰ τὸν τοῦ Μωσέω; νόμον· ὅτι δὲ ἐστιν ἐλεύθερος ὡς Υἱὸς καὶ νόμου κρείττων ὡς Θεὸς, καὶ εἰ γέγονεν ὑπὸ νόμον ὡς ἄνθρωπος, ἐδίδασκε λέγων. Οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς ἀπὸ τίνων λαμβάνουσι κήνσον, ἢ τέλη, ἀπὸ τῶν υἱῶν αὐτῶν, ἢ ἀπὸ τῶν ἀλλοτρίων; Πέτρου δὲ φάσκοντος, Ἀπὸ τῶν ἀλλο τρίων, ἐπήνεγκεν αὐτὸς, Αρά γε ἐλεύθεροί εἰσιν οἱ υἱοί. Θεοτόκον δὲ, καὶ οὐ χριστοτόκον λέγομεν τὴν Παρθένον, καὶ καθ᾿ ἕτερον λόγον χριστῶν λε- • Psal. Lxxx1, 1.

TIT. XV. γομένων τῶν τε ἱερέων καὶ βασιλέων, καὶ οὐ μόνον Genitricem, quanquam Christum genuit, sel Di potius Genitricem appellamus; ne nudum hominem. quales illi sunt, ab illa genitun concedamus, eam separantes ab aliis matribus, quæ christos, id est, unctos reges, sen sacerdotes genuerunt, Dei Genitricen nominamnus. τῶν τῷ ἐλαίῳ τοῦ κέρατος πάλαι χρεομένων, ἀλλὰ καὶ τῶν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι κεχρισμένων. Δε μητέρες αὐτῶν χριστοτόκοι μὲν γὰρ ῥηθεῖεν, Θεοτόκοι δὲ αὐδαμῶν, καίτοι καὶ θεῶν ἑτέρως λεγομένων κατὰ τὸ, Ὁ Θεὸς ἔστη ἐν συναγωγῇ θεών. Ἵνα οὖν μὴ κατ' ἐκείνους τοὺς χριστοὺς ὁ γεννηθεὶς ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου νομισθείη, χριστοτόκον μὲν οὐκ ἂν εἴποιμεν αὐτὴν, καίτοι τὸν Χριστὸν γεννήσασαν, Θεοτόκον δὲ μᾶλλον, ἵνα μὴ ψιλόν ἄνθρωπον καὶ κατ' ἐκείνους τοὺς χριστοὺς τὸν γεννηθέντα νοεῖσθαι δοίημεν. Αποδιαστέλλοντες δὲ αὐτὴν τῶν ἄλλων χριστοτόκων μητέρων, ἰδικῶς τε καὶ ἐξαιρέτως κατονομάζομεν αὐτὴν Θεοτόκον. Ετι κατὰ Νεστοριανῶν, τοῦ Δαμασκηνού. Κεφά λαιόν ος'. Ειοτόκον δὲ κυρίως καὶ ἀληθῶς τὴν ἁγίαν Παρθένον κηρύττομεν· ὡς γὰρ Θεὸς ἀληθῆς ὁ ἐξ αὐτῆς γεννηθείς, ἀληθῆς Θεοτόκος ἡ τὸν ἀληθινὸν β Θεὸν ἐξ αὐτῆς σεσαρκωμένον γεννήσασα· Θεὸν γάρ φαμεν ἐξ αὐτῆς γεγεννῆσθαι, οὐχ ὡς τῆς θεότητος τοῦ Λόγου ἀρχὴν τοῦ εἶναι λαβούσης ἐξ αὐτῆς, ἀλλ' ὡς αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου, τὸ πρὸ αἰώνων ἀχρόνως ἐκ Πατρός γεννηθέντος, καὶ ἀνάρχως καὶ ἀἰδίως, υπάρχοντος = σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Πνεύματι, ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν, ἐν τῇ γαστρὶ αὐτῆς ἐνοικήσαντος, καὶ ἐξ αὐτῆς ἀμεταβλήτως σαρκωθέντος καὶ γεννηθέντος. Οὐ γὰρ ἄνθρωπον ψιλὸν ἐγέννησεν ἡ ἁγία Παρθένος, ἀλλὰ θεὸν ἀληθινόν· οὐ γυμνόν, ἀλλὰ σεσαρκωμένον· οὐκ οὐρανόθεν τὸ σῶμα καταγαγόντα, καὶ ὡς διὰ σωλή νας δι' αὐτῆς παρελθόντα, ἀλλ' ἐξ αὐτῆς ὁμοούσιον ἡμῖν σάρκα ἀναλαβόντα, καὶ ἐν ἑαυτῷ ὑποστήσαντα. Εἰ γὰρ εὐρανόθεν τὸ σῶμα κεκόμισται, καὶ οὐ τῆς καὶ ἡμᾶς φύσεως είληπται, τίς χρεία τῆς ἐνανθρω πήσεως; Η γὰρ ἐνανθρώπησις τοῦ Θεοῦ Λόγου διὰ τοῦτο γέγονεν, ἵνα αὐτὴ ἡ ἁμαρτήσασα, καὶ πεσοῦσα, καὶ φθαρείσα φύσις, νικήσῃ τὸν ἀπατήσαντα τύραν νου, καὶ οὕτω τῆς φθορᾶς ἐλευθερωθῇ, καθώς φησιν ὁ θεῖος Απόστολος. Επειδὴ δι' ἀνθρώπου ὁ θάνατος, καὶ δι' ἀνθρώπου ἀνάστασις νεκρῶν· εἰ τὸ πρῶτον ἀληθὲς, καὶ τὸ δεύτερον. Item adversus Nestorianos, Damasceni. Cap. 76. Sancta Maria Dei Mater proprie. Contra Valentinum et alios:, ortam ex Maria Christi carnem. Sanctam porro Virginem Dei proprie et vere genitricem prædicamus. Sicut enim verus est Deus, qui ex ipsa natus est; ita perinde Def Mater est, quæ verum Deum ex se incarnatum genuit. Deum porro ex ea natum esse dicimus, nou quod Verbi divinitas exsistendi principium ex ipsa traxerit; sed quia Verbum ipsum, quod ante sæcula citra ullum tempus genitum est, ac sine exordio et scmpiterne una cum Patre et Spiritu sancto est, in extremis diebus salutis nostræ causa, in utero ipsius habitavit, et assumpta carne ex ca genitum est sine sui demutatione. Non enim hominem purum sancta Virgo genuit, sed Deum verum; non nudum, fed carne vestitum; nec ita ut corpore de coelis allato, per eam velut per canalem transierit, sed ex ipsa carnem ejusdem ac nos substantiae acceperit, quæ in seipso subsisteret. Nam si corpus e cœlo devectum est, ac non ex natura nostra acceptum, quid tandem inhumanatione opus erat? Etenim Dei Verbum humanitatem idcirco induit, ut ipsam et natura quæ peccaverat, cecideratque, et corrupta erat, tyrannuin qui se deceperat, superaret, sicque a corruptione vindicaretur, ut divinas Apostolus ait: Quoniam per kominem mors, el per hominem resurrectio mortuorum 1. Si primum illud vere exstitit, sane et secundum. Εἰ δὲ καὶ λέγει· Ο πρώτος Αδάμ ἐκ γῆς χοϊκὸς, ὁ δὲ δεύτερος Αδάμ, ὁ Κύριος ἐξ οὐρα τοῦ, οὐ τὸ σῶμά φησιν ἐξ οὐρανοῦ, ἀλλὰ δῆλον ὡς οὐ φιλὸς ἄνθρωπος ἐστιν. Ἰδοὺ γὰρ καὶ Ἀδὰμ αὐτὸν ὠνόμασε, καὶ Κύριον, τὸ συναμφότερον σημαίνων. Ἀδὰμ μὲν γὰρ ἐρμηνεύεται γηγενής· γηγενής δὲ δῆλον ὅτι ἐστὶν ἡ τοῦ ἀνθρώπου φύσις, ἡ ἐκ χοὺς πλασθεῖσα· τὸ Κύριος δὲ, τῆς θείας οὐσίας ἐστὶ παρ ραστατικόν. Πάλιν δέ φησιν ὁ Ἀπόστολος· ἐξαπέστειλεν ὁ θεὶς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ, γενόμενον ἐκ γυναικός. Οὐκ εἶπε, διὰ γυναικός, ἀλλ' ἐκ γυναι κός. Κσήμανεν οὖν ὁ θεῖος Απόστολος, ὡς αὐτός ἐστιν ὁ μονογενής Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Θεὸς, ὁ ἐκ τῆς Παρθένου γενόμενος ἄνθρωπος, καὶ αὐτός ἐστιν ὁ ἐκ τῆς Παρθένου γεννηθεὶς, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Θεός· 1 1 Cor. xv, 21 31 Cor. xx, 47. Galat. IV, 4. euni Etsi autem his verbis utitur, Primus Adam de terra, terrenus, secundus Adam, Dominus de calo:, non innuit, corpus ejus de caelo fuxisse, sed eum nudum hominem non esse ostendit. Nam, ut vides, et Adamum, et Dominum, appellavit, utrumque simul indicans. Adamus quippe terrigenam sonat. Liquet autem terrigenam esse hominis naturam, ut quæ ex terra efficta sit. Domini autem vocabulum, divinam naturam declarat. Ac rursus ita loquitur Apostolus': Misit Deus Filium suum unigenitum factum ex muliere. Non dixit, per mulicrem, sed, ex muliere. Quocirca significavit eum ipsum esse unigenitum Dei Filium ac Deum, qui ex Virgine factus est homo: atque item 'eum ipsum ex Virgine genitum esse, qui Dei Filius ac Deus est. Genitum porro cor-

οὐ προδιαπλασθέντι ἀνθρώπῳ ἐνοικήσας, ὡς ἐν πρ φήτῃ, ἀλλ' αὐτὸς οὐσιωδῶς καὶ ἀληθῶς γενόμενος ἄνθρωπος, ἤτοι ἐν τῇ ὑποστάσει αὐτοῦ ἔψυχωμε την α σάρκα ψυχῇ λογικῇ τε καὶ νοερά ὑποστήσας, καὶ αὐτὸς γεγονώς αὐτῇ ὑπόστασις. Τοῦτο γὰρ τ μαίνει τό, γενόμενον ἐκ γυναικός· πῶς γὰρ ἂν αὐτὸς ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ὑπὸ νόμον γέγονεν, εἰ μή ἄνθρωπος ἡμῖν ὁμοούσιος γέγονεν. porco modo, qua scilicet ratione homo factus est: γεννηθεὶς δὲ σωματικῶς, καθό γέγονεν ἄνθρωπος, ita nimirum, ut non in homine prius condito, tauquam in propheta habitaverit, verum ipse substantialiter ac vere factus sit homo; hoc est, in sua hypostasi carnem anima rationali et intelligente animatam substare fecerit, seipsum illius praebens hypostasim. Hanc euim significationem habet illud, factum ex muliere. Nam quo taldem pacto ipsummet Dei Verbum sub lege factum esset, nisi homo 'ejusdem ac nos substantiæ exstitisset? Dei Genitricis nomen, totum mysterium declarat. Ὅθεν δικαίως καὶ ἀληθῶς Θεοτόκον τὴν ἁγίαν Μαρίαν ονομάζομεν· τοῦτο γὰρ τὸ ὄνομα ἅπαν τὸ μυστήριον τῆς οἰκονομίας συνίστησι. Εἰ γὰρ Θεοτό κος ή γεννήσασα, πάντως Θεὸς ὁ ἐξ αὐτῆς γενι θεὶς, πάντως δὲ καὶ ἄνθρωπος. Πῶς γὰρ ἂν ἐκ τ ναικὸς γεννηθείη Θεὸς, ὁ πρὸ αἰώνων ἔχων τὴν ὕπαρξιν, εἰ μὴ ἄνθρωπος γέγονεν; Ο γὰρ Υἱὸς ἀν θρώπου, άνθρωπος δηλονότι. Εἰ δὲ αὐτὸς ὁ γεννηθεί; ἐκ γυναικὸς Θεός ἐστιν, εἷς ἐστι δηλονότι ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς γεννηθεὶς κατὰ τὴν θείαν καὶ ἄναρχον οὐ σίαν, καὶ ἐπ᾿ ἐσχάτων τῶν χρόνων ἐκ τῆς Παρθένου τεχθεὶς κατὰ τὴν ἠργμένην καὶ ὑπὸ χρόνον οὐσίαν, ἤτοι τὴν ἀνθρωπίνην. Τοῦτο δὲ μίαν ὑπόστασιν, καὶ δύο φύσεις, καὶ δύο γεννήσεις σημαίνει τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Merito igitur el vere sanctam Mariam Deiparam appellanus. Hoc enim nomen totum incarnationis mysterium astruit. Nam, si Dei Mater est quæ genuit, profecto Deus est qui ex ipsa genitus est profecto etiam homo. Nam qui fieri potuisset, ut Deus, qui ante sæcula exstabat, ex muliere nasceretur, nisi homo factus esset? Qui enim filius est hominis, home etiam ipse sit necessum est. Quod si ille ipse qui ex muliere natus est, Deus est, unus procul dubio atque idem est, qui ex Deo Paire genitus est, quod ad divinam et initii expertem substantiam attinet, quique extremis temporibus ea substantia quæ iuitium habuit, temporique subjecta est, hoc est, humana, ex Virgine natus est. Hoc vero unam Domini nostri Jesu personam, duasque naturas, et duas generationes significat.. Christiparam Patres dicere detrectarunt. Nestorii vos, ut dicatur Christus Θεοφόρος, recle sentientium, ut Deus incarnatus. Natura humana in ipsa conceptione Verbo unita. At vero sanctam Virginem neutiquam Christiparam nuncupamus, quia ad abolendum Deiparæ vocabulum Nestorius, impurus ille et exsecrandus, animoque Judzus, illud ignominiæ vas, in contemptum ejus quæ super creaturam omnem sola vere colenda est, Doi Genitricis (disrumpatur licet ille cum patre suo Satana), hoc nominis excogitavit, quod obtruderet. Enimvero rex David christus quoque dicitar, et pontifex Aaron, quippe cum reges et sacerdotes ungi solerent: quinimo quivis homo pius, et cui Deus aspiraverit, Christus dici possit, at non perinde natura Deus; juxta ac exitiabilis ille NestoΧριστοτόκον δὲ οὐδαμῶς φαμεν τὴν ἁγίαν Παρθένον, διότι ἐπ' ἀναιρέσει τῆς Θεοτόκος φωνῇ; ὁ μιαρός, καὶ βδελυρός, καὶ Ἰουδαιόφρων Νεστόριος τὸ σκεῦος τῆς ἀτιμίας, καὶ ἐπὶ ἀτιμίᾳ τῆς μόνης ὄντως τετιμημένης ὑπὲρ πᾶσαν κτίσιν Θεοτόκο, κἂν οὗτος διαῤῥήγνυται 4 σὺν τῷ πατρὶ αὐτοῦ τῷ Σατανᾷ, ταύτην τὴν προσηγορίαν ἐξηύρατο, ὡς ἐπ· ηρεαζομένην ο χριστὸς γὰρ καὶ ὁ Δαβὶδ ὁ βασιλεὺς, καὶ ὁ Ἀαρὼν ὁ ἀρχιερεύς· ταῦτα γὰρ τὰ ἡ χριόμενα, βασιλεία τε καὶ ἱερωσύνη· καὶ πᾶς θεοφόρος άνθρω πος Χριστὸς λέγεσθαι δύναται, ἀλλ' οὐ Θεὸς φύσει, ὡς καὶ Νεστόριος ὁ θεήλατος, τὸν ἐκ Παρθένου τεχθέντα θεοφόρον εἰπεῖν ἐφρυάξατο. Ημᾶς δὲ μή γένοιτο θεοφόρον αὐτὸν 5 εἰπεῖν ἢ νοῆσαι, ἀλλὰ Θεὸν σεσαρκωμένον. Αὐτὸς γὰρ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο, πυηθεὶς μὲν ἐκ τῆς Παρθένου, προελθὼν δὲ Θεὸς μετὰ τῆς προσλήψεως, ἤδη καὶ αὐτῆς ὑπ' αὐ τοῦ θεωθείσης, ἅμα τῇ εἰς τὸ εἶναι ταύτης παρ αγωγή, ὡς ὁμοῦ γενέσθαι τὰ τρία, τὴν πρόσληψιν, τὴν ὕπαρξιν, τὴν θέωσιν αὐτῆς ὑπὸ τοῦ Λόγου· καὶ οὕτω νοεῖσθαι, καὶ λέγεσθαι Θεοτόκον τὴν ἁγίαν Παρ θένον, οὐ μόνον διὰ τὴν φύσιν τοῦ Λόγου, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν θέωσιν τοῦ ἀνθρωπίνου, ὧν ἅμα, καὶ ἡ σύλ ληψις, καὶ ἡ ὑπαρξις τεθαυματούργηται· ἡ μὲν σύλληψις. τοῦ Λόγου, τῆς δὲ σαρκὸς, ἡ ἐν αὐτῷ τῷ Λόγῳ ὕπαρξις, αὐτῆς τῆς Θεομήτορος ὑπερφυώς Hinc at ut Virgo sancta, Dei Genitris tum intelli- χορηγούσης τὸ πλασθῆναι τῷ πλάστῃ, καὶ τὸ ἀν gatur, tum appelletur, non modo propter naturam Verbi, sed etiam ob humanitatem deitate donatam, stupendo miraculo patratis simul horum et conceptione et exsistentia, verbi quidem conceptione, rius eum qui de Virgine natus est, Deiferum ore fremebundo pronuntiavit. Verum hoc absit a nobis, ut eum allatum a Deo, Deiferumve dicamus, vel cugilemus; imo potius incarnatum Deum. Ipsummet enim Verbum factum est caro, ul conceptum quidem de Virgine fuerit, Deus vero prodierit cum assumpta natura quam deificarat simul atque producta est. Exinde tria pariter una contigerunt, nimirum quod assumpta sit, quod exstiterit, quod deificata a Verbo fuerit. θρωπισθῆναι τῷ Θεῷ καὶ ποιητῇ τοῦ παντὸς, θεοῦντι τὸ πρόσλημμα, σωζούσης τῆς ἐνώσεως τὰ ἄνωθέντα τοιαῦτα, οἷα καὶ ἤνωνται· οὐ τὸ θεῖον λέγω μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ ἀνθρώπινον τοῦ Χριστοῦ, τὸ ὑπὲρ ἡμᾶς,

TIT. XV. καὶ καθ' ἡμᾶς. Οὔτε γὰρ γενόμενον πρότερον καθ' carnis vero exsistentia in ipso Verbo. Ipsa ramque ἡμᾶς, ὕστερον γέγονεν ὑπὲρ ἡμᾶς· ἀλλὰ ἀεὶ ἐκ Dei Genitrix supra naturæ leges rerum omnium πρώτης υπάρξεως ἄμφω ὑπῆρξε, διὰ τὸ ἐξ ἄκρας fietori subministrabat, unde ipse quoque fingereσυλλήψεως ἐν αὐτῷ τῷ λόγῳ τὴν ύπαρξιν ἐσχηκέ tur, universorumque conditori Deo, ut assumptain ναι ἀνθρώπινον μὲν οὖν ἐστι κατὰ τὴν οἰκείαν bumanitatem deitate donans, homo ipse feret, φύσιν, Θεοῦ δὲ καὶ θεῖον, ὑπερφυῶς, Ἔτι δὲ καὶ cum interim unio, quæ unita sunt, talia servaret, τῆς ἐμψύχου σαρκὸς τὰ ἰδιώματα ἔσχε κατεδέξατο qualia unita essent, hoc est, non divinitatem 80γὰρ αὐτὰ ὁ Λόγος, οἰκονομίας λόγῳ, φυσικῆς κινή- lum, sed etiam Christi humanitatem; nec illud σεως τάξει κατὰ ἀλήθειαν φυσικῶς γινόμενα. solum quod supra nos, sed et id quod nostrum est. Non enim cum ante nostri similis extitisset, postea superior nobis evasit: sed semper a primo orta utrumque exstitit: quoniam a primordiis conceptionis in ipso Verbo exsistentiam habuit. Quocirca, quod assumptum fuit suapte quidem natura humanum est, Dei autem et divinum supernaturali quodam modo. Quin animatæ quidem carnis proprietates habuit: eas enim dispensationis suæ ratione Verbum suscepit, quæ secundum naturalis motus ordinem vere naturales sunt. Τοῦ αὐτοῦ. Κεφάλαιον πς. Προκόπτειν λέγεται σοφίᾳ, καὶ ἡλικίᾳ, καὶ χάριτι τῇ μὲν ἡλικίᾳ αύξων, διὰ δὲ τῆς αὐξήσεως τῆς ἡλι κίας τὴν ἐνυπάρχουσαν αὐτῷ σοφίαν εἰς φανέρωσιν ἄγων· ἔτι δὲ τὴν των ανθρώπων ἐν σοφίᾳ καὶ χάριτι προκοπήν, καὶ τὴν τελείωσιν τῆς τοῦ Πατρὸς εὐδοκίας, ήγουν τὴν τῶν ἀνθρώπων θεογνωσίαν τε καὶ σωτηρίαν, οἰκείαν προκοπήν ποιούμενος, καὶ εἰκειούμενος πανταχοῦ τὸ ἡμέτερον. Οἱ δὲ προκό πτειν αὐτὸν λέγοντες σοφίᾳ, καὶ χάριτι ὡς προσθήτην τούτων δεχόμενον, Νεστορίῳ τῷ ματαιόφρονι πειθόμενοι, σχετικὴν ἔνωσιν καὶ ψιλὴν ἐνοίκησιν τερατεύονται, μὴ γινώσκοντες μήτε & λέγουσι, μήτε περὶ τίνων διαβεβαιοῦνται. Εἰ γὰρ ἀληθῶς ἡνώθη τῷ Θεῷ λόγῳ ἡ σὰρξ ἐξ ἄκρας ὑπάρξεως, μᾶλλον δὲ ἐν αὐτῷ ὑπῆρξε, καὶ τὴν ὑποστατικὴν πρὸς αὐτὸν ἔσχε ταυτότητα, πῶς οὐ τελείως κατεπλούτησε πᾶσαν σοφίαν καὶ χάριν; Τοῦ αὐτοῦ. Κεφάλαιον κη'. Αναμάρτητος ὧν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χρι στὸς, ἁμαρτίαν γὰρ οὐκ ἐποίησεν ὁ αἴρων τοῦ κόσμου τὴν ἁμαρτίαν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στό ματι αὐτοῦ, οὐχ ὑπέκειτο θανάτῳ, εἴπερ διὰ τῆς ἁμαρτίας εἰς τὸν κόσμον εἰσῆλθεν ὁ θάνατος. Θνής σκει τοίνυν, τὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἀναδεχόμενος θάνατον, καὶ ἑαυτὸν τῷ Πατρὶ προσφέρει θυσίαν ὑπὲρ ἡμῶν. Αὐτῷ γὰρ πεπλημμελήκαμεν, καὶ αὐτὸν ἔδει τὸ ὑπὲρ ἡμῶν λύτρον δέξασθαι, καὶ οὕτως ἡμᾶς λυθῆναι τῆς κατακρίσεως. Αλλ' εἰ καὶ τέθνηκεν ὡς ἄνθρωπος, καὶ ἡ ἁγία αὐτοῦ ψυχή διηρέθη τοῦ ἀχράντου σώματος, ἀλλ᾽ ἡ θεότης ἀχώριστος ἀμφοτέρων διέμεινε, τῆς τε ψυχῆς, φημὶ, καὶ τοῦ σώμα τος. Καὶ οὐδ' οὕτως ἡ μία ὑπόστασις εἰς δύο ὑποστάσεις διῄρηται. Τό τε γὰρ σῶμα καὶ ἡ ψυχὴ κατὰ ταυτὸν ἐξ ἀρχῆς ἐν τῇ τοῦ Λόγου ὑποστάσει ἔχοντα τὴν ὕπαρξιν, καὶ ἐν τῷ θανάτῳ ἀλλήλων διαιρεθέντα ἔμεινε τὴν μίαν τοῦ Λόγου ὑπόστασιν ἔχοντα, καὶ ἀδιαιρέτως ἡνωμένα αὐτῷ: * 1 Tim. 1, 7. *] l'etr. 11, 22. Ejusdem. Cap. 86. Proficere dicitur sapientia, et ætate, et gratia; ætate quidea crescens, et per incrementum aetatis, sapientiam, quæ ipsi inerat, in apertum proferens; præterea hominum in sapientia et gratia progressum, et bonæ Patris voluntatis perfectionem, seu hominum de rebus divinis cognitionem et salutem, proprium profectum faciens, et quod nostrum est, suum plane reddens. Qui vero ipsum sapientia et gratia ita dicunt profecisse, ut earum augmenta susceperit, ii Nestorium stulte sentientem secuti, unionem quamdam secundum affectionem et respectum et nudam habitationem prodigiose fingunt, nec qua dicant, nec de quibus affirnient, cognoscen- ¡es'. Nam si caro vere conjuncta est Verbo, simul atque esse cœpit, et eamdem cum ipso in persona essentiam habuit, qui fieri potuit, ut perfecte cunîtas sapientiæ et gratiæ divitias non habuerit? Ejusdem. Cap. 98. Cum sine peccato esset Dominus noster Jesus Christus, peccatum enim non fecit, qui sustulit peccatum mundi, nec inventus est dolus in ore ejus ", morti non fuit obnoxius. Siquidem per peccatum in mundum mors introivit. Mortuus est igitur, mortem pro nobis subiens, et se ipsum. Patri pro nobis hostiam obtulit. Nos enim in eum peccaveramus, et ipsum oportebat pro nobis pretium accipere, atque ita nos condemnatione liberari. Quod si mortuus est etiam ut homo, et sancta ipsius anima ab immaculato corpore separata est, divinius tamen a neutro discessit, nec ab anima, nec a corpore. Neque propterea persona una in duas divisa est. Nam corpus et anima, quæ eodem tempore a principio în Verbi persona essentiam habuerunt, licet iu morte sejuncta fuerint, unam tamen Verbi personam habentia et sine divisione cum ipso conjuncta permanserunt.

TITULUS XVI. Magni Athanasii adversus illos, qui Christum unam esse dicunt naturam compositam. Licet enim postea ab Eutyche, Dioscoro, et Monophysitis hæc hæresis fuerit propagata, fuerunt tamen antea quidam, qui nefaria istius opinionis semina projecerunt. Sanctus autem Maximus eam dicit Apollinarium disseminasse. Τοῦ μεγάλου Αθανασίου κατὰ τῶν λεγόντων μίαν σύνθετον φύσιν γεγονέναι τὸν Χριστόν. Εἰ γὰρ ὕστερον ἐπὶ Εὐτυχοῦς καὶ Διοσκόρου τῶν Μονοφυσιτῶν ἡ αἵρεσις ήκμασεν, ἀλλ' ἦσαν τινες καὶ πρότερον οἱ τοῦ πονηροῦ τούτου δά γματος τὰ σπέρματα καταβάλλοντες. Ο δὲ ἅγιος Μάξιμος σπορέα ταύτης τὸν Απολλινά ριον γεγονέναι λέγει. Τί τὸ μηνυθὲν ἐπιχείρημα, δίκην όρμητηρίου ταῖς ψυχαῖς λυμαινόμενον; Μέρος, φησί, τῆς οἰκείας οὐσίας ὁ Θεὸς Λόγος τὴν ἀγαληφθεῖσαν σάρκα που ποίηται, ὡς ἐκ τούτου μίαν οὐσίαν νοεῖσθαι το συναμφότερον, μένουσαν μὲν ἀπαθῆ καθὸ Λόγος ἦν, πάσχουσαν δὲ τῷ μέρει τῆς σαρκὸς τῆς μετὰ τοῦ Λόγου συντελούσης εἰς μίαν οὐσίαν. Τούτου δὲ τὸ ἄτοπον, καὶ τὸ πάσης βλασφημίας ἐπέκεινα βᾴδιον τῷ βουλομένῳ καταμαθεῖν. Μέρος τῆς θείας ουσίας ἡ σὰρξ, καὶ τὸ γελοιότερον μέρος τῆς ἀμεροῦ;, ποιεῖν το σύνθετον τὴν ἁπλῆν. Εἰ γὰρ ἀλλήλων τοιαῦτα μέρη, εἰς ἔν τι συντελοῦντα, ἕτερον τὴ σύν θετον δείκνυται τὸ ἐκ διαφόρων συνεστάναι λεγό μενον, εἶτα δεχόμενον αὔξησιν ἐκ τῆς προστεθείσης σαρκός, οὐκ ἐν τῇ ἰδίᾳ φύσει θεωρουμένης, ἀλλὰ μέρος τῆς τοῦ λαβόντος οὐσίας γεγενημένης, μέλο λον δὲ καὶ μεταποίησις ἐντεῦθεν μηνύεται, μηκέτι τοῦ Λόγου κατὰ τὴν ἀΐδιον ύπαρξιν μένοντος, ἀλλὰ τινὸς ἑτέρου διὰ τῆς προσθήκης τυγχάνειν ἐλεγχο μένου. Τὸ γὰρ τὴν τρεπτήν φύσιν μέρος ποιήσασ θαι τῆς ἀτρέπτου, καὶ μίαν ταύτην ἐξ ἀμφοτέρων καινοτομίαν οὐσίας, καὶ ἀποβολὴν ἀποφαίνεται, ὡς πολλὴν ἀμηχανίαν κατὰ τὴν διάνοιαν φύεσθαι, μὴ δυναμένην μήτε τι ἀκόλουθον συνιδεῖν, μήτε τοῦ προκειμένου προσηγορίαν εὑρεῖν. Η τί ἄν τη εἴποι τὴν μίαν ἐξ ἀμφοτέρων οὐσίαν; Λόγον με νόν; 'Αλλ' οὐκ ἐξ τῆς σαρκὸς τὸ μέρος. Σάρκα μεν νον; 'Αλλ' οὐ συγχωρεῖ τοῦ Λόγου ή φύσις. Αλλά Χριστόν; Οικονομίας, ἀλλ' οὐκ οὐσίας ἔδωκας διαμα Φεῦ τῆς θεομάχου μανίας! κατὰ τῆς ἀτρέπτου οὐσίας τολμήσαντε;, καὶ προσηγορίας ταύτην κυρίας ἐστίρησαν, ὡς μηκέτι κατὰ τοῦτον τὸν λόγον μηδὲ τὸ ὁμοούσιον τῷ Υἱῷ πρὸς τὸν Πατέρα φυλάττεσθαι. Τῷ γὰρ ἐν τῇ ταυτότητι τῆς οὐσίας γινωσκομένῳ ὁ προσθήκην καὶ μεταβολὴν τῆς οἰκείας εργασάμε νος ἐξ ἐπιμιξίας ἄλλης οὐκ ἔτι σώζει τὸ ὁμοούσιον, Ο μὲν γὰρ Πατὴρ οὐδὲν ἔξωθεν τῆς οἰκείας δόξης ἐν τῇ φύσει κέκτηται, ὁ δὲ Υἱὸς προσκτησάμενος ἐν τῇ φύσει τὴν σάρκα, καὶ μίαν οὐσίαν αὐτῆς καὶ τοῦ Λόγου δεικνύων, πάμπολυ διεστὼς ἀπελέγ χεται τοῦ μηδεμίαν προσθήκην εἰς αύξησιν, ή μετ ταβολὴν τῆς οἰκείας οὐσίας κομισαμένου. 'Ανάγκη τοίνυν ἢ μὴ μίαν οὐσίαν εἰδέναι τοῦ Λόγου καὶ τῆς σαρκὸς, ἀλλὰ ἀσύγχυτον ἔνωσιν, ἢ τοῖς Ἀρείου κληρονόμοις συγκαταπίπτειν, καὶ τὰ ἐκείνων έτεροούσιον παρεισάγειν, ταῖς ἱεραῖς τε τοῦ Δεσπότου φωναῖς ἀντιπίπτειν, καὶ παρωθεῖσθαι λίαν ἐπικινδύνως τό, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν καὶ, ο έωρα πὼς ἐμέ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Πῶς ἐν, ὅπου το Quid est argumentum illud, quo veluti ariete animas petunt? Partem, inquiunt, essentiæ propriæ Deus fecit carnem assumptam: ut eo pacto una utrumque essentia intelligatur, quæ impatibilis sit, quatenus Verbum est, patiatur autem parte carnis, quæ cum Verbo ad unam essentiam absolvendam concurrit. Hoc autem absurdum esse et maxime exsecrandum facile quivis intelligat. Pars, inquiunt, divina essentiae caro, et quod magis adhuc ridendum est, pars illius, qui nullas habet partes. Conpositam faciunt, quæ simplex est. Nam si hæ mutuæ inter se partes ad unum aliquod concurrunt, compositum diversum ostenditur, quod e partibus coustat differentibus. Præterea suscipit incrementum ex carne addita, quæ non in natura propria spectatur, sed pars esse essentiæ carnem ipsam accipientis. Quin etiam ex his mutatio patet, cum Verbum amplius secundum æternam essentiam non maneat, sed aliud quiddam propter augmentum esse contingat. Deum naturam mutabilem immutabilis naturæ partem constituis, et unam Istam ex utraque novam compositionem, et mula- c tionem ostendis, adeo ut magna difficultas in animo oboriatur, cum nec quid inde sequatur videri queat, neque rei propositæ nomen reperiatur. Quo enim nomine unam ex utrisque essentiam appellemus? Verbum tantum? At caruis pars id non permittit. Carnem tautuinmodo? At id Verbi natura nou concedit. Christumne? Dispensationis, noυ autem essentia istud est nomen. Prob impioruin hominum insaniam, qui dum immutabilem audent essentiam tractare, proprio etiam nomine ipsam spoliarunt. Ista enim ratione Filio ne illud quidem servabitur, ut ejusdem cum Patre sit essentiæ. Qui enim essentiæ propriæ accessionem et mutationem ex alterius admittit admistione, is cum illo qui in eadem manet essentia, non est ejusdem essentiæ. Pater enim præter gloriam propriam in matura nihil possidet. Filius autem naturæ carnem adjungens, ut carnis et Verbi una sit essentia, multum abesse deprehenditur ab eo qui nullam accessionem ad essentiæ propriæ incrementum aut mulationem acceperit. Necesse igitur est, ut unam essentiam Verbi et carnis non confusam agnoscas, aut in eorum qui Arium secuti sunt, errorem incidas, et illorum essentiæ diversitatem introducas, et sacris Domini vocibus adverseris, et magno cuin periculo respuas illud: Ego et Paler unum sumus'; et: Qui vidit me, Patrem vidit'. Quomodo unum, s Joan. Σ. 50. • Juan. xiv, 9. Hæc Latine tantum exstant inter Athanasii opera, editionis nostræ tom. 11, col. 1223.

TIT. XVI. finem usque manserit, qualis ab omni æternitate creditur fuisse, alter autem caruis compositione propriam essentiam miscuerit, aut auserit, aut per confusionem in aliud commutarit? Quomodo qui hunc videt, videt iHum, si Patris quidem essentiani divinitas duntaxat indicat, Filii vero divinitas et humanitas, quæ unum quiddam natura sunt? Et Patris quidem essentia partem non habet, quæ patíatur; Verbi autem natura carnis partem habet, quæ patiatur. Quid ista impietate magis nefarium, unam essentiam dicere, et hanc in partes secare varias et differentes, et voces dicere contumeliosas, quæ ref propositæ accommodari nequeunt, nisi perfectæ naturæ pars patibilis, et pars sit impatibilis; et pars patiatur, pars autem non patiatur; et pars vivat, pars intereat? Magis profecto miserandumı animal, cujus mortui dolores pars sensu percipiat, siquidem uuius essentiæ sit simul et interire el vịvere. Sed rejiciatur hæc manis doctrina. Nec partem naturæ simplicis, et quæ dividi non'potest, accepimus; nec quod est impatibile parte quidem pati, parte autem non pati didicimus; neque usius naturæ definitionem in duabus agnoscimus, neque diversæ, etsi nomen admisimus. Qua quidem omnia constituere deprehenduntur, qui Verbum et carnem in unam essentiam convenisse dicunt. Quomodo igitur et caro sumpta est, et qui illamı sumpsit, non est immutatus, et qui cum illa con- - οὗτον εὑρίσκεται τὸ διάφορον, τοῦ μὲν εἰς τέλος ubi tanta differentia reperitur, ut unus quidem aut οὕτω μένοντος ὡς πεφυχὼς ἐξ ἀἰδίου πιστεύεται, τοῦ δὲ τῇ συνθέσει τῆς σαρκὸς τὴν οἰκείαν οὐσίαν κεράσαντος, ἢ αὐξήσαντος, ἢ κατὰ σύγχυσιν εἰς ἄλλο μεταπεσόντος: Πῶς ὁ τοῦτον βλέπων ἐκεῖνον βλέπει, είπερ Πατρὸς μὲν οὐσίαν δηλοῖ μόνον θεό της, Υἱοῦ δὲ θεότης· καὶ ἀνθρωπότης, ἔν τι τῇ φύσει γενόμενα, καὶ Πατρὸς μὲν οὐσία μέρος οὐκ ἔχει τὸ πάσχον, τοῦ Λόγου δὲ ἡ φύσις τῷ μέρει τῆς σαρκὸς ὑπομένει τὸ πάθος; Τί τῆς δυσσεβείας ταύ της ανοσιώτερον, μίαν μὲν λέγειν οὐσίαν, τέμνειν δὲ ταύτην εἰς ποικίλα τε καὶ διάφορα, καὶ φέρειν φωνὰς ἐφ' ύβρει μὲν λεγομένας, συναρμοσθήναι δὲ τῇ ὑποθέσει μὴ δυναμένας; Εἰ μὴ τελείας φύ σεως τὸ ἀπαθὲς, καὶ τελείας φύσεως τὸ παθητών, καὶ μέρος πάσχει, καὶ μέρος οὐ πάσχει, καὶ τὸ μὲν ζῇ, τὸ δὲ τέθνηκεν, ἐλεεινότερον ἄρα τὸ ζῶν τὰς ἐκ τοῦ τεθνηκότος ὀδύνας ἐν αἰσθήσει καρπούμενον, εἴπερ τῆς μιᾶς οὐσίας ἅμα τὸ τεθνάναι, καὶ τὸ ζῆν. Αλλ' ἄπαγε τῆς τοσαύτης κενοφωνίας. Ούτε μέσ ρο; ἀμερούς, καὶ ἁπλῆς φύσεως παρειλήφαμεν, οὔτε μέρει μὲν πάσχειν, μέρει δὲ μὴ πάσχειν τὸ ὁπαθὲς ἐδιδάχθημεν, οὔτε μιας ουσίας δρον ἐπὶ ταῖς δύο γινώσκομεν, οὔτε τοῦ ἑτερουσίου, και τούνομα προσιέμεθα, ἅτινα πάντα εἰς μίαν οὐσίαν οἱ λέγοντες συντελεῖν τὸν λόγον καὶ τὴν σάρκα νομοθετοῦντες εὑρίσκονται. Πῶς οὖν καὶ ἡ σὰρξ ἐλήφθη, καὶ ὁ λαβὼν οὐκ ἠλλοιώθη, σώζει το καὶ ἡνωμένο, ταύτῃ πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα τὴν τῆς οὐσίας ταυτότητα; Πῶς ἐκ τοῦ τὴν σάρκα λαβεῖν, καὶ κατ' αὐτὴν οἰκονομῆσαι σοφῶς τε καὶ ὑπὲρ λόγον, οὐκ εἰς αὔξησιν, ἢ μεταποίησιν τῆς ἰδίας οὐσίας, ἀλλ᾽ εἰς κοινωνίαν τῆς ἐμφύτου ἀξίας, ἣν ἡ τῆς ἀρβήτου συναφείας ειργάσατο χάρις: Αλλο γὰρ τὸ λέγειν δύο φύσεων τελείων εἰς ἐν πρόσωπον σύνοδον, καὶ ἄλλο τὸ φάσκειν ἐκ δύο μερῶν μίαν οὐσίαν. Τῆς μὲν γὰρ θείας ουσίας ὁ λόγος ἁπλοῦς, τῆς δὲ φιλαν θρώπου οικονομίας τὸ θαῦμα διπλοῦν. Οὔτε οὖν τὸ ἁπλοῦν τῆς οὐσίας εἰς ποικιλίαν τέμνεται, οὔτε τὸ διπλοῦν τῆς οἰκονομίας εἰς μίαν οὐσίαν μεταχωνεύε ται. Πῶς γὰρ οἷόν τε τὸ ἀΐδιον καὶ τὸ πρόσφατον ἐν μια θεωρεῖσθαι φύσει; Μὴ ἄρα καὶ τὸ ἐκ τῆς πλευ ρα; αἷμα καὶ ὕδωρ Θεότητος οὐσία, κρουνηδὸν ῥέουστ; Εἰ τῆς αὐτῆς τὸ πάσχειν καὶ τὸ μὴ πάσχειν, ἀνάγκη καὶ θελήματα είναι διάφορα, καὶ ἐνεργεία; μὴ τὰς αὐτάς. Αλλα γὰρ προσήκει μορφῇ Θεοῦ, καὶ ἄλλα μορφῇ δούλου. Ἕτερα ναῷ, καὶ ἕτερα τῷ ἐνοικοῦντι Θεῷ. Στάσιν τοίνυν ἐπεισάγουσιν άπαυστον τῇ μια οὐσία, ἧς τὸ μὲν ἑτέραν βούλησιν ἔχει, τὸ δὲ ἑτέραν. Εἰ μία ουσία, πῶς λέγει, Οὐ τί ἐγὼ θέλω, ἀλλὰ τί σύ; Πῶς ἡ αὐτή ἐστι καὶ ποιητης, καὶ ποίημα; Πῶς ἡ αὐτὴ καὶ πάντα οἶδε πρὶν γενέσεως, καὶ τὴν ἐσχάτην ἡμέραν καὶ ὥραν ἀγνοεῖ; Πῶς ἡ αὐτὴ καὶ προσεύχεται, καὶ τὰς δεήσεις δέχεται; Πῶς λέγει, Θεέ μου, Θεέ μου, ίνατί με ἐγκατέλειπες; Τίς οἶδεν οὐσίαν αὐτὴν ὑφ' ἑαυτῆς ἐγκαταλιμπανομένην, καὶ ἑαυτὴν ὡς ἄλλον ἐπικα • Maith xxv, 39. junctus est, servat eamdem essentiam cum Patre suo? Quomodo ex carnis assumptione, et ex iis quæ per ipsam sapienter, supra quam dici potel, gesta siu, non ad incrementum, aut mutationem essentiæ propriæ pervenit, sed ad communicationem naturalis dignitatis, quam arcanæ conjunctionis gratia perfecit? Aliud enim est dicere, duas naturas perfectas in unam personam convenisse, et aliud ex duabus partibus unam essentiam esse conflatam. Nam divinæ quidem essentiæ ratio simplex est, humanæ autem dispensationis miraculum duplex. Quare nec essentiæ simplicitas in varias partes secatur, neque duplex dispensationis ratio in unam conflatur eşsentiam. Qui enim fieri potest, ut quod æternum est et quod est recens in una considerentur natura? Num et sanguis et aqua fuit divinitatis essentia, quæ fontis instar defluxit e latere? Si ejusdera est et pati et non pati, necesse est et voluntates esse diversas, et non easdem actiones. Alia enim convenit formæ Dei, et alia formæ servi; alia (emplo, et alia inhabitanti Deo. Perpetuam igitur in unamı essentiam introducunt seditionen, cujus essentiæ pars unum vult, pars aliud. Si una essentia, cur dicit: Non quod ego volo, sed quod tu '? Quomodo eadem est, quæ fecit, et quæ facta est? Quonodo eadem et omnia novit antequam fierent, et extremum diem et horam ignorat? Quomodo ca. deur et precatur, et preces suscipit? Quomodo dicit:

Deus meus, Deus meus, cur me dereliquisli '? Quis λουμένην, ἅπερ τῷ διπλῷ τῶν φύσεων ἀκόλουθα novit eamdem a se ipsa naturam derelinqui, et scipsam ut alium invocare? quie quidem omnia naturam luplicem consequuntur. Verum quoniam et hunanæ naturæ exemplum nos quidem ad pietatem conBirmandam attulimus, alii autem illud ad eversioudm detorquent, necesse est ut de hoc item disseramus. Ejusdem adversus eosdem. δείκνυται; Αλλ' ἐπειδὴ καὶ τὸ ὑπόδειγμα τῆς τοῦ ἀνθρώπου φύσεως ἡμεῖς μὲν πρὸς τὸ εὐσεβὲς παρει λήφαμεν, ἕτεροι δὲ πρὸς διαστροφὴν ἐκλαμβάνου σιν, ἀναγκαῖον ποιήσασθαι καὶ τὴν περὶ τούτου διάλεξιν. Τοῦ αὐτοῦ κατὰ τῶν αὐτῶν, Ἰδοὺ γὰρ καὶ ἕτερον παραλογισμόν μετὰ τῆς ἀσε βείας ἐγέννησαν. Ὥσπερ, φησὶν, ὁ ἄνθρωπος ἐκ δύο συνεστώς, μία φύσις λέγεται, οὕτω καὶ ὁ Δεσπότης Χριστὸς ἐκ Λόγου και σαρκὸς ὑπάρχων, μία ουσία δείκνυται. Τὸ μὲν οὖν μὴ δύνασθαι τὰ τοσοῦτον ἀλλήλων παρηλλαγμένα καὶ τελείαν μίαν οὐσίαν ἀπο τελεῖν, καὶ τρεπτὴν μὴ ποιεῖν, συντόμως προείρη ται. Τὸ δὲ μηδὲν αὐτοῖς κατὰ σκοπὸν ἀπαντήν, ὁ τοῦδε τοῦ παραδείγματος αὐτίκα δειχθήσεται. "Αν θρωπος μὲν γὰρ ἐκ ψυχῆς νοητῆς καὶ σώματος αν σθητοῦ ζῶον γνωρίζεται εἰκότως, διὰ τοῦτο μηδέτι ρον χωρὶς τοῦ ἑτέρου προάγουσαν ἔχειν ὑπόστασιν μηδὲ σώζειν τὸν ὅρον τῆς φύσεως, κατὰ ταυτὸν μὲν ἀρχὴν τοῦ εἶναι λαβόντα ἐκ γαστρός, καὶ οὕτως εἰς τὸν βίον ερχόμενα, ἑνὸς δὲ ζώου σύστασιν εργαζό μενα. Ο δὲ Κύριος Ἰησοῦς οὐκ ἐξ ἀτελῶν πραγμά των τὸ εἶναι δέχεται, ἀλλὰ τελείων σύνοδον ἐν ἔπυ· τῷ φύσεων δείκνυσι. Κἀκεῖ μὲν μέρη ἀνθρώπου ψυχή καὶ σῶμα, ἐνταῦθα δὲ οὔτε ἡ σὰρξ μέρος τοῦ Λόγου, οὔτε ὁ Λόγος μέρος τῆς σαρκός. Εκάτερον γὰρ αὐτῶν καὶ πρὸ τῆς γνώσεως τελείαν δείκνυσι την φύ σιν, ὡς μηδὲν ὅλως λείπειν μήτε τῇ θεότητι εἰς τὸν ἴδιον λόγον, μήτε τῇ ἀνθρωπότητε. Αλλα γάρ ἐπι τὸ ἀναπληροῦσθαι οὐσίαν ἐκ δύο μερῶν, καὶ ἄλλο ε τέλειον· διὸ καὶ μορφὴ Θεοῦ λέγεται, καὶ μορφή δεν λου. Ἐπὶ δὲ τοῦ ἀνθρώπου οὔτε ψυχή μόνη άνθρα πος, οὔτε ἡ σάρξ. Εἰ γὰρ ἦν τι τούτων τελεία φύ σις, εἰς ἐνέργειαν ἔπραξεν ἄν τι καὶ δίχα τοῦ ἄλλου, Καὶ τοῦτο σαφές οὐ μόνον παρὰ τοῖς θείοις νόμους, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ παρὰ τοῖς ἀνθρωπίνοις λόγοις. Ορίζον ται γοῦν τὸν ἄνθρωπον οἱ περὶ ταῦτα δεινοὶ ζῶον λογικὸν θνητόν· τὸ μὲν λογικὸν ἐκ τῆς ψυχῆς ἑρμη νεύοντες, τὸ δὲ θνητὸν ἐκ τοῦ σώματος ἀποφαίνον τες. Οὕτως ἀμφότερα ἑνὸς προσώπου, οὐ δύο ἐνό. μισαν. Τὸν ἴσον τρόπον καὶ ἡ θεία Γραφή. Τον γὰρ αὐτὸν ἄνθρωπον καὶ κατ᾿ εἰκόνα Θεοῦ μηνύει κατὰ τὸ ἐξαίρετον τῆς νοερᾶς ψυχῆς, καὶ ἄρσεν καὶ θήλυ προσαγορεύει κατὰ τὸ ἰδίωμα τῆς σαρκός, ἵνα δείξῃ τὴν ψυχὴν καὶ τὸ σῶμα μέρη ἑνὸς προσώπου, οὐ δύο. Πῶς οὖν κέχρηνται τῷδε τῷ ὑποδείγματι μηδὲν ὅμοιον ἔχοντι; Ε! δύο πρόσωπα τέλεια ὑπέδει ξαν εἰς μίαν μεθαρμοσθέντα οὐσίαν, καλῶς προέφει μου τὸ ὑπόδειγμα. Δύο δὲ μέρη ἑνὸς προσώπου λέγον τες, δύο πρόσωπα λέγουσι, τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ τὰ δύο τέλεια καλουμένου, καὶ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπου, διὰ τὸ τέλειον ἀμφοτέρων. Οὕτω γοῦν ἡ σωτήριος του Χριστοῦ προσηγορία νῦν μὲν δηλοῖ μόνην τὴν θεό. τητα, ὡς ἀνενδεῆ καὶ τελείαν, νῦν δὲ τὴν ἀνθρωπος Ecce enim falsam alteram cum impietate ratiocinationem pepererunt: Quemadmodum, inquiunt, homo ex duobus consistens una dicitur natura, sic etiam Dominum Christum ex Verbo et carne exsistentem unam esse constat essentiam. Quod duo tantum inter se differentia perfectam unam nequeant essentiam conficere, et quæ non sit mutabilis, pancis antea demonstratum est. Quod autem exemplum hoc rei ab ipsis propositæ nihil prosit, statim ostcndetur. Homo ex anima mente praedita, et corpore sensibus affecto animal jure censetur: Quoniam horum neutrum sine altero prius consistit, neque naturæ terminum conservat, cum exsistendi principium sumant ex utero, atque ita in vitam exeant et unius animalis constitutionem efficiant. At Donii- - nus Jesus non imperfectis e rebus exsistendi principium accipit, sed naturarum perfectarum in se principium ostendit. Atque illic quidem hominis partes sunt anima et corpus; hic autem neque caro pars Verbi est, neque Verbum pars caruis. Horuın enim utrumque, priusquam conjungantur, perfectam naturam ostendit, ut nihil omnino neque divinitati ad rationem propriam, neque humanitati desit. Aliud enim est duabus ex partībus essentiam absolvi, et aliud duas essentias conjungi, quarum utraque perfecta sit. Quamobrem et forma Dei dicitor, et forma servi. In homine vero neque anima sola est homo, neque caro. Nam si barum altera reipsa perfecta foret natura, aliquid etiam sine altera perfecisset. Et hoc perspicuum est, non so lum ex divinis legibus, verum etiam ex verbis bumanis. Etenim qui hæc profitentur, sic hominem definiunt, esse animal ratione præditum, mortale, ut ratione præditum ad animam, mortale spectet ad corpus. Sie utrumque unius esse personæ, non autem duarum censuerunt. Pari ratione et divina Scriptura hominem ipsum et ad imaginem Dei significat, propter animæ ratione præditæ excellentiam, et masculum appellat, et feminam propter carnis proprietatem, ut animam et corpus unius personæ, non autem duarum partes esse declaret. Cur igitur hoc utuntur exemplo, quod nullam habet similitudinem? Si enim duas personas perfect is ostenderent in unam conclusas essentiam, recte exemplum protulissent. Sed unius personæ duas partes dicentes, duas dicunt personas, cum Domnis nus Christus duo vocetur perfecta, et Deus et home, propter utriusque perfectionem. Sic enim Ser- * Matth. xxvπ, 46.

PANOPLÍA DOGMATICA. TIT. XVI. τητα, ὡς μηδὲν ἔχουσαν τῇ κατασκευῇ ἐλλιπές, νῦν & valoris Christi nomen nunc quidem solam ostenδὲ τὸ συναμφότερον, ἵνα δειχθῇ καὶ τῶν δύο φύσεων τὸ διάφορόν τε καὶ τέλειον, καὶ τῆς ξένης ενώσεως τὸ πρόσωπον άτμητον. Ἐκεῖνοι μὲν εἰς του πὴν θεότητος, καὶ ἀνατροπὴν τῶν συνόντων ταῖς φύσ σεσι καὶ εἰς ἀναρμόστους φλυαρίας ἐχρήσαντο τῇ κατὰ τὸν ἄνθρωπον θεωρίᾳ, ἡμεῖς δὲ εἰς ἀπόδειξιν καὶ μαρτυρίαν τοῦ δυνατὸν εἶναι καὶ δύο τινῶν σύνη. δον νοεῖσθαι, καὶ ἐν πρόσωπον δι' ἀμφοτέρων ὁρᾶσθαι. Εἰ γὰρ ἀνθρώπου φύσις οὐκ ἐκωλύθη δύο μὲν ἔχειν μέρη τὰ ἐξ ὧν τὸ πρόσωπον, ἐν δὲ δεικνύναι πρόςωπον τὸν οὕτω συνεστῶτα ἄνθρωπον, πόσῳ μᾶλλον ἡ θεία χάρις ἱκανὴ δεῖξαι δυνατὸν καὶ ἀκόλουθον τὸ καὶ δύο φύσεις τελεία; εἰ; ἔνωσιν ἀσύγχυτον συνδραμεῖν, καὶ τοῦ προσώπου το μοναδικὸν μηδαμῶς ἀνελεῖν; Ὥσπερ δὲ ἀκούσαντες, εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δι' οὗ τὰ πάντα, τῇ θεότητι μόνῃ τὸ ποιῆσαι τὰ πάντα κατὰ τὸ εἰκὸς ἐπιγράφομεν· οὕτως ἀκούσαντες τὸ, Εἰς παθητὸς ὁ Χριστὸς, τῆς ἡνωμένης σαρκὸς τὸ πάθος γινώσκομεν· ἐπεὶ πῶς νοήσομεν τῆς αὐτῆς οὐσίας καὶ ἀσθένειαν ἐν ταυτῷ, καὶ τὴν δύναμιν; Τὸ πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενῆς· οὐ μέρο; πνεύματος, οὐδὲ μέρος σαρκός. Καὶ πάλιν, Εἰ γὰρ ἐσταυρώθη ἐξ ἀσθενείας, ἀλλὰ ζῇ ἐκ δυνάμεως Θεοῦ· ὅρα τὰ ὀνόματα, καὶ τὰ πράγματα· πνεῦμα καὶ σὰρξ, δύναμις καὶ ἀσθένεια, σταυρὸς καὶ ζωή, τὸ ἐγεῖρον καὶ τὸ ἐγειρόμενον, τὸ ὑπερυψοῦν καὶ τὸ ὑπερυψούμενον· ἐν ἑνὶ δὲ προς ώτας οὐ κατὰ σύνθεσιν μερῶν, ἀλλὰ καθ᾽ ἔνωσιν τελείων φύσεων, οὐ μίαν οὐσίαν τὰς δύο ποιοῦσαν, ἀλλὰ μίαν ἀξίαν καὶ δόξαν δηλοῦσαν· οὕτως οὐκ ἀρνούμεθα τὴν ἕνωσιν, παραιτούμεθα δὲ τὴν συνου σίωσ.ν. "Οτι γὰρ ἀδύνατον τὰς δύο οὐσίας γενέσθαι μίαν, διδάσκει μὲν ὁ τῆς φύσεως νόμος, διδάσκει δὲ ὁ τοῦ κηρύγματος λόγος, πείθει δὲ διὰ παντὸς γένους ἡ πεῖρα, θεσπίζει δὲ προδήλως ὁ Κύριος. Μετὰ γοῦν τὴν ἀνάστασιν ἀπιστούντων ἔτι τῶν μαθητῶν φησί, Ψηλαφήσατέ με, καὶ ἴδετε, ὅτι πνεῦμα σάρκα καὶ ὀστέα οὐκ ἔχει, καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτε ἔχοντα. Ψηλαφήσατε πρότερον, ἵνα δειχθῇ οὐ φαντασία πνεύματος ἀπατῶσα τους θεωμένους, ἀλλ' ἀντιτυ πία σώματος πληροφοροῦσα τοὺς ἀπτομένους. Τίς οὖν οὐχ ὁρᾷ τὰ τῶν φύσεων ἴδια, ὅτι τοῦ πνεύματος μὲν τὸ μὴ ἔχειν σάρκα μήτε ὀστᾶ, τοῦ σώματος δὲ τὸ ἔχειν, καὶ τοῦ μὲν τὸ θεωρεῖσθαι, τοῦ δὲ τὸ μὴ ὁρᾶσθαι, τούτου τὸ ἀφῇ ὑποβάλλεσθαι, ἐκείνου τὸ ἀφὴν μὴ προσίεσθαι; Πῶς οὖν μία ουσία, καὶ τοσαύ της ούσης παραλλαγῆς; Τοῦ αὐτοῦ κατὰ τῶν αὐτῶν. Τί λέγετε; τί ἀποφαίνεσθε; Οίχεται τῆς φύσεως τὸ διάφορον, καὶ οὐδὲν φέρεται τούτων γνώρισμα; Τί οὖν ὀνομάσομεν τὸ προκείμενον; Λόγον μόνον; Οὐ γὰρ φαίη τις σάρκα τοῦτο τιμᾷν δῆθεν οιόμενος. Καὶ πῶς οὐχ ὑβρίζετε τοιαύτην αὐτοῦ τὴν οὐσίαν νομίζοντες εἶναι, ὡς δυνατὸν ἑτέρᾳ οὐσία κτιστῇ πρὸς αὐτὴν μεταστῆναι; Τὸ γὰρ τοῖς ἥττοσι χωdit divinitatem utpote absolutam et perfectam, nune autem humanitatem, quippe cujus perfectioni nihil desit; nunc autem cum ipsa persona utramque duarum naturarum differentiam et perfectionem nova conjunctione suscipiat. Illi quidem ad divinitatis mutationem et eversionem bumanitatem adhibuerunt; nos autem ut ostenderemus et testaremur, fieri posse, ut duarum rerum congressus sit, et una persona. Nam si nihil prohibet quominus hominis natura duas habeat partes, ex quibus una consurgit persona, bomo nimirum, qui ita constat, quanto magis divina gratia valet eſſficere ut et duæ naturæ perfectæ in conjunctionem minime confusau concurrant, nec tamen una singularis tollatur persona? Quemadmodum autem cum audimus: Unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia ', rerin omnium procreationem, ut par est, soli tribuimus divinitati; sic audientes: Unus patibilis Christus, conjunctae carnis afectionem agnoscimus. Qui enim possimus ejusdem essentiæ et in eodem inbecillitatem et virtutem intelligere? Spiritus, inquit, promptus, caro autem infirma 3, non autem pars carnis, aut pars spiritus. Εt rursum: Si enim, iquit, crucifixus est ex infirmitate, vivil ex virlule Dei s. Cernis nomina et res: spiritus et caro, virtus et infirmitas, crux et vita, qui suscitat et qui suscitatur, qui exaltat et qui exaltatur. Cernis autem in una persona non partium.compositionem, sed perfectarum naturarum conjunctionem, qua non duæ una fiunt essentia, sed una dignitas et gloria declaratur. Non igitur naturarum negamus conjunctionem, sed in unam essentiam dicimus non confluxisse. Fieri non posse, ut duæ una flant essentia, docet naturæ lex, docet et prædicationis ratio, suadet in omni rerum genere experientia; aperte etiam ipse Dominus indicat, qui post resurrectionem suam non credentibus adhuc discipulis: Palpate, inquit, me, et videte, quia spirilus carnem el ossa non habet, sicut me videtis habere *. Palpate, inquit prius, ut ostenderet se spiritus non esse spectrum quo spectantes deciperentur, sed corpus tactui resistens. Quis non videat naturarum proprietates, cum spiritus quidem carnem el ossa non habeat, quæ corpori adsunt; et corpus quidem videatur, spiritus autem non cernatur'; corpus tactui sit obnoxium, spiritus autem sub factum non cadat? Quomodo igitur essentia una, cum tanta sit differentia? Ejusdem adversus eosdem. Quid dicitis? quid demonstratis? Abit naturaram differentia, et nullum earum indicium relinquitur? Quomodo igitur subjectum appellabimus? Verbumne solum? Neque enim id quispiam carnem dixerit, qui eo nomine se illud putet honorare. At quomodo non ipsum afficitis contumelia, cum talem ipsius essentiam putatis esse, ut alteri • 1 Cor. vult, 6. * Matth. xxvi, 41. 'II Cor. xm, 4. • Lue. xxiv, 39.

liceat essentiae procreata in eam commutari? Qual ρητόν, κοινὸν τῶν πολλῶν, οὐχ ἑνὸς ἐξαίρετον. "Ο δὲ euim a deterioribus capi potest commune multorum cst,et non unius eximium. Cui autem id proprium est, ut sit inaccessum, huic quomodo alterum adjungatur? At non modo Verbum afficitis contumelia, verum etiam carnis personam tollitis. Cujus enim iudicium amplius non relinquitur, hujus gloriam quomodo cognoscemus? Si enim cognoscitur, quoniam est, merito eaın honoratis. Si non est, quomodo gloriæ fruitur amplitudine? Nisi ostenderitis il quod honoratis, non apparebit gloriæ * magnitudo. Necessarium igitur est confiteri duorum miniine confusam conjunctionem, nec ad ac. cipientis mutationem, nec ad accepti interitum esse factam, sed ad gloriæ societatem, quæ in unius persona declaratur. Quamvis enim utrunque Verbum solum natura etiam repugnante vocari patiamini, non tainen discrimen abscondetis. Quandoquidein unum erat a principio, alterum autem factum est, Unum, quod nec cerni nec tangi potest ex infnito infinitum; alterum autem ex eo quod cerni tangique potest in id quod nec cernitur, nec lan - gitur, transiit. Et unum quidein semel immutabile, alterum autein ex mutabili ad præstantiorem pervenit conditionem. Præterea si hoc est 80lom Verbum, cur non invenimus: Caro facta est Verbum, sed: Verbum caro factum est ^? Quis porro adeo insanit et mente captus est, ut audeat dicere drinam essentiam assumpsisse aliam divinitatis essentiam ex altera provenientem natura, ut per talem accessionem incrementum illius, quod natura nullius indiget, et perfectum est, coinpararet? Ad hac quomodo divina Scriptura etiam post miram ascensionem prædicat, quæ carnis sunt propria, nempe rursum venturum, eodemque modo visum iri? Num angelis etiam repugnabitis, qui aperte dixerunt: llic Jesus, qui assumptus est a vobis, sic reniet, quem ' admodum vidistis eum ascendentem in cœlum? Omnia ad carnem significandam plane spectant. Illud: Hic veniet, sicut in corpore, nunc quidem hic, Hunc autem illic perspecto, Quemadmodum vidistis, id est, carnis oculis. llæc qui ita non accipit, is non solum angelis repugnat, verum etiam sacris Spiritus sancti oraculis adversatur. Quomodo intercedit pro multis Domninos Christus? Οι Verbum sulum? et ubi est æqualis cum Patre dignitas, si launquam inferior intercedit, non autem cum aucLuritate largitur, cum sit pariter omnipotens? Nonne perspicuum est, ejus esse qui primitiæ dicitur,· pro massa propria intercedere, ut suam erga carnis naturam affectionem ostendat? Quem autem non moveat μόνῳ τὸ ἀπρόσιτον ἴδιον, τούτῳ πῶς προστίθετε ἀπρόσιτον ἕτερον; Καὶ οὐ μόνον τὸν Λόγον ὑβρίζει τε, ἀλλὰ καὶ τῆς σαρκὸς τὴν ὑπόστασιν ἀφανίζετε. Ης γὰρ μηδὲν ἔτι λείπεται γνώρισμα, ταύτης ποίη τρόπῳ τὴν δόξαν κατανοήσομεν; Εἰ ἐν τῷ εἶναι γνωρίζεται, εἰκότως δοξάζετε. Εἰ δὲ μὴ ἔχει τὸ εἶναι, πῶς καρποῦται τῆς δόξης τὸ μέγεθος; Ἐὰν μὴ δείξητε τὸ τιμώμενον, οὐ μηνύεται τῆς δόξης τὸ ὑπέρογκον. Ανάγκη τοίνυν ὁμολογεῖν ἀσύγχυτον τῶν δύο τὴν ἔνωσιν, οὔτε εἰς τροπὴν τοῦ λαβόντος, οὔτε εἰς ἄρα νισμὸν τοῦ ληφθέντος, ἀλλ' εἰς κοινωνίαν δόξης, ἐφ' ἑνὸς προσώπου κηρυσσομένης. Και γὰρ ὑπομεί νητε Λόγον μόνον ὀνομάζειν τὰ συναμφότερον, και τοι τῆς φύσεως ἀντανισταμένης, οὐδ' οὕτω κρύψετε τὸ διάφορον, ὁπόταν τὸ μὲν ἀόρατον καὶ ἀψηλάφη τον ἐξ ἀπείρου εἰς ἄπειρον, τὸ δὲ ἐξ ὁρατοῦ καὶ ψη λαφητοῦ πρὸς τὸ ἀόρατον καὶ ἀναφὲς μεταβέβηκε. Καὶ τὸ μὲν ἀναλλοίωτον ἅπαξ, τὸ δὲ δι' ἀλλοιώσεως ἐπὶ τὴν κρείττονα λῆξιν ἐλήλυθεν. Εἶτα εἰ μόνον Λόγος τὸ μένον, πῶς οὐκ ἐῤῥήθη, ὅτι ἡ σάρξ Λόγος ἐγένετο, ἀλλ' ὁ Λόγος σάρξ; Τίς δὲ οὕτω μεμηνώς καὶ φρενόπληξ, ὡς τολμῆσαι εἰπεῖν τὴν θείαν προστ λαβεῖν ἄλλην θεότητος οὐσίαν ἐξ ἑτέρας φύσεως ἐπιγενομένην, ἵνα αὔξησιν παρασκευάσῃ νοείσθαι διὰ τῆς τοιαύτης προσθήκης τοῦ κατὰ φύσιν ἀνεν δεοῦς καὶ τελείου; Πῶς δὲ οἱ θεῖοι λόγοι καὶ μετὰ την ξένην άνοδον ἔτι κηρύσσουσι τὰ τῇ σαρκὶ δια φέροντα, τὸ πάλιν ἐλθεῖν, τὸ κατὰ τὸν αὐτὸν ὀρθῆναι τρόπον; Η καὶ τοῖς ἀγγέλοις ἐναντία νομοθετήσετε τοῖς εἰρηκόσι σαφῶς, Οὗτος ὁ Ἰησοῦς ὁ ἀναλη φθεὶς, ἀφ' ὑμῶν, οὗτος ἐλεύσεται δν τρόπον εθεάσασθε αὐτὸν πορευόμενον εἰς τὸν οὐρανόν; Πάντα πρὸς ἔμφασιν τῆς σαρκὸς, τό, οὗτος, τὸ ἐλεύσεται, ὡς ἐν σώματι νῦν μὲν ὧδε, νῦν δὲ ὧδε θεωρουμένῳ. Ον τρόπον ἐθεάσασθε, τουτέστι τοῖς τῆς σαρκὸς ὀφθαλμοῖς, ἅπερ ὁ μὴ δεχόμενος οὕτως οὐ μόνον τοῖς ἀγγέλοις μάχεται, ἀλλὰ καὶ τοῖς τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἱεροῖς λόγοις ἀντικαθίσταται. Πώς εντυγχάνει ὑπὲρ πολλῶν ὁ Δεσπότης Χριστός; Ως Λόγος μόνος; καὶ ποῦ τὰ τῆς ὁμοτίμου πρὸς τὸν Πατέρα ἀξίας, εἴπερ ἐντυγχάνων καθάπερ υποδεί στερος, καὶ οὐ μετὰ αὐθεντίας εὐεργετεί, ἴσον ἔχων τὸ παντοδύναμον; ἢ δῆλον ὅτι τῆς ἀπαρχῆς τὸ ἐντυγχάνειν ὑπὲρ τοῦ οἰκείου φυράματος, ἵνα δείξη πόση περὶ τὴν τῆς σαρκὸς φύσιν ἡ σχέσις; Τίνα δὲ οὐκ ἐντρέπει τοῦ πανσόφου Παύλου τὸ τρανότατον κήρυγμα, ὅτι Τοὺς χρόνους τῆς ἀγνοίας υπεριδών ὁ Θεὸς, παραγγέλλει πᾶσι πανταχοῦ μετανοεῖν, καθότι ἔστησεν ἡμέραν, ἐν ᾗ μέλλει κρῖναι τὴν οἰ· κουμένην ἐν δικαιοσύνῃ, ἐν ἀνδρὶ ᾧ ὥρισε, πίστιν clarissima sapientissimi Pauli prædicatio, qui: Deus, παρασχών πᾶσιν, ἀναστήσας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν. Μὴ inquit, ignorantiæ tempora despiciens denuntiat omnibus ubique, ut pœnitentiam agant, quoniam constituit diem in qua judicaturus est orbem terrarum, in justitia, in viro, quo definivit, fidem omnibus faciens, ipsum a mortuis suscitasse 1. Nonne dife- ↑ Joan, 1, 14. • Act. ", * Act. avut, 50, 51, ἀνήρηται ἡ διαφορά; Μὴ οὐκ εἶπε, Θεὸν ἐν ἀνδρὶ; Μὴ οὐκ ἔδειξε τὸν ἐγείραντα Θεόν, καὶ τὸν ἀναστάντα ἄνδρα; 'Αλλ' εἰ καὶ τὸ διάφορον ἔδειξε, τὸ ἀχώριστον οὐ παρέλειψεν. Οὐ γὰρ εἶπε, Θεὸν μετ' ἀνδρὸ;, ἀλλά, Θεὸν ἐν ἀνδρί. Πῶς δὲ νοήσομεν καὶ τὸ Ὄψονται

TIT. XVI. εἰς ὃν ἐξεκέντησαν, εἰ μὴ τῆς σαρκὸς ἡ φύσις ή rentiam δεξαμένη τοὺς ἤλους, αὐτὴ σαφῶς ἐπιδείξει τοὺς τύ πους; Οὐ γὰρ θεότητος οὐσία ἡ ἀόρατος, καὶ ἀνεπαφής, ίχνη παθῶν εἰς ἔλεγχον ἐπιφέρεσθαι ἔμελλεν, ἀλλ' ἡ ἐκ τοῦ παθητοῦ γένους ληφθεῖσα τὴν τῶν ἠσεβηκότων ἐλέγξει παρανομίαν, γνωρίζειν συνωθού μένων ἐν τῇ τρωθείσῃ καρκὶ τὰ οἰκεῖα τολμήματα. Οὕτω δέδεικται καὶ τὰ ἰδιώματα τῶν φύσεων ἀναφαί μετα, καὶ τὸ κέρδος τῆς ἐνανθρωπήσεως αναντίρρη τον καὶ τὸ ἐπιχείρημα τῶν ἀντιλεγόντων ἀναίσχυν τον, καὶ τὸ δυνατὸν τῆς ἀληθείας ἀκαταμάχητον. nere suscepta impiorum scelus redarguet, qui vuluerarunt. Sic fet naturarum proprietates non lucrum, et impudens adversautium argumentum, et vim veritatis inexpugnabilem demonstravimus. sustulit? Nonne dixit, Deum in viro? Nonne demonstravit Deum, qui suscitavit, et homi· nem qui suscitatus est? Verum quanquam differen tiam ostendit, non tamen conjunctionem inseparabilem praetermisit. Non enim dixit, Deum cum viro. sed, Deum in viro. Jam quomodo illud intelligemus: Videbunt, in quem transfixerunt', nisi carnis natura, quæ clavos suscepit, aperte foramina demnonstrel? Neque enim divinitatis essentia, qua nec videtur, nec tangitur, vestigia vulnerum in testimonium est allatura; sed natura ex patibili gecogentur propria Nagitia agnoscere in carne, quam esse sublatas, et certum humanæ carnis assumpiæ Τοῦ ἁγίου Μαξίμου κατὰ Εὐτυχοῦς, καὶ Διοσκό ρου, τῶν τὰς δύο τοῦ Χριστοῦ φύσεις εἰς μίαν φύσιν ἀνακιρνώντων, οὓς οἱ μὲν Συγχυτικούς, οἱ δὲ Μονοφυσίτας ὠνόμασαν. Τούτων δὲ ὁ μὲν Εὐτυχὴς ἀρχιμανδρίτης ἦν, ὁ δὲ Διόσκορος πάππας Αλεξανδρείας. Ἀπὸ τῆς ἐκθέσεως τοῦ περὶ τῆς ὀρθῆς ὁμολογίας λόγου. Sancti Maximi adversus Eutychem, et Dioscorum, duas naturas in unam conſundentes, quos quidam Synchylicos, quidam Monophysitas appellaverunt. Eutyches autem fuit archimandrita, Dioscorus vero archiepiscopus Alexandriæ. Ex interpretatione orationis de recta confessione. Duarum naturarum conjunctarum rationes ita servari docent Patres, ut illæ ipsæ convenientes, in unam ambæ Filii personam atquè unam hypostasim concurrerint. Quod si ista eat Patrum doctrina, necessarium est, ut cum rationes ipsæ serventur, differentia ſtem appareat, quæ post conjunctionem in naturali proprietate utramque conservet. Ex eo autem quod iu unam personam atque hypostasim naturas Canibas convenisse conftemur, has dividli sejungique non posse plane cognoscimus. Quod autem et naturarum differentia, et ipsæ naturæ post conjunctionem sine ulla inulatione aut confusione serventur, sanctissimus Ecclesiæ splendor Cyrillus, cui vel addi quidquam supervacancun esse simⱭlant, qui frustra sanctam Dei oppugnant Ecclesiam, satis testatur in secundo como eorum quæ contra Nestorii maledicta conscripsit, loquens ad hunc modum: Cum autem Christi mysterium in medium affertur, conjunctionis ratio non ignorat differentiam, sed rejicit divisionem; nec naturas confundit atque commiscet, sed Dei Verbum sic esse factum carnis et sanguinis particeps dicit, nt unus tamen atque idem Filius intelligatur et nominetur.» At in Apologia ad Andream, qui caput tertium reprehendebal, e Ab onuni, inquit, absit reprehensione, si quis carnem natura propria a Verbo ex Deo Patre genito diversam esse sentiat, itemque naturæ propriæ ratione diversum Unigenitum. Nec tamen hæc ita contemplari, est naturas post conjunctionem dividere.» Ecce quain aperte a magno Cyrillo positum est post conjunctionem, in quo pie cum delibus et sentit et loquitur. Nam quod eorum quæ conjuucta sunt, ratio nihil laedatur, ex conjunctione declarat. Quod autem neutrum eum altero misceatur et confundatur, ex eo quod ex utroque unum in persona fieri dicit, servari autem et manere sicut utrumque est per essentiam. Id enim cum saΤοὺς λόγους τῶν συνελθόντων σωζομένους ἀεὶ οἱ Πατέρες διδάσκουσιν· αὐτὰ δὲ ταῦτα τὰ συνελθόντα πρὸς ἐν ἄμφω συντελεῖν πρόσωπον τοῦ Υἱοῦ καὶ μίαν ὑπόστασιν. Εἰ δὲ τοῦτο, πῶς οὐ χρεὼν πάλιν κατά τοὺς Πατέρας διὰ μὲν τὸ εἰδέναι σωζομένους τους λόγους τὴν διαφορὰν λέγειν καὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν σώζειν ἐν ἰδιότητι τῇ κατὰ φύσιν τῶν συνελθόντων ἑκάτερον, διὰ δὲ τὸ ὁμολογεῖν, ὡς πρὸς ἐν ἄμφω συντελοῦσι πρόσωπον τοῦ Υἱοῦ, καὶ μίαν ὑπόστα· σιν, ἀκριβῶς γινώσκειν, ὡς ἀδιαίρετα ταῦτα πεφύκασιν; Οτι δὲ ἡ τῶν συνελθόντων διαφορά, καὶ αὐτὰ δὲ ταῦτα τὰ συνελθόντα σώζονται μετὰ τὴν Ένωσιν πάσης τροπῆς ἐκτὸς, καὶ συγχύσεως, ὁ ἁγιώ τατος τῆς Ἐκκλησίας φωστήρ Κύριλλος, ᾧ καὶ προστεθεῖσθαι περισσῶς ὑποκρίνονται οἱ τῇ ἁγίᾳ τοῦ Θεοῦ διακενῆς πολεμοῦντες Εκκλησίᾳ, ἀρκέσει μαρτυρῶν· ἐν μὲν γὰρ τῷ δευτέρῳ τῶν κατὰ Νε στορίου δυσφημιῶν τόμῳ γράφων τάδε, Παρενηνεγ μένου γε μὴν εἰς μέσον μυστηρίου τοῦ κατὰ. Χριστὸν, ὁ τῆς ἐνώσεως λόγος οὐκ ἀγνοεῖ μὲν τὴν διαφορὰν, ἐξίστησι δὲ τὴν διαίρεσιν, οὐ συγχέων ἀλλήλαις, καὶ ἀνακιρνῶν τὰς φύσεις, αλλ' δει σαρκὶς καὶ αἷματος μετεσχηκως ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος εἰς πάλιν καὶ ὁ αὐτὸς νοεῖται καὶ ὀνομάζεται· ἐν δὲ τῇ πρὸς ᾿Ανδρέαν τον μεμψάμε ναν τὸ τρίτον τῶν κεφαλαίων ἀπολογία οὕτω λέγων· 'Αμοιρήσεις δ' ἂν καὶ μώμου παντὸς τὸ εἰδέναι τυχίν, ὡς ἑτέρα μέν ἐστι κατὰ φύσιν ἰδίαν ἡ σὰρξ παρά γε τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς φύντα Λόγον, ἕτερος δ' αὖ κατά γε τὸν τῆς ιδίας φύσεως λόγον ὁ Μοτογενής, ἀλλ' οὐ τὸ εἰδέναι ταῦτα μερίζειν ἐστὶ τὰς φύσεις μετὰ τὴν ἕνωσιν, Ἰδοὺ καὶ τὸ μετὰ τὴν ἔνωσιν σαφῶς τέθειται τῷ μεγάλῳ Κυρίλλῳ, εὐσεβῶς τοῖς πιστοῖς καὶ νοούμενον κατ' αὐτ τὸν, καὶ λεγόμενον. Τὸ γὰρ μηδαμώς τι βεβι άφθαι τὸν τοῦ εἶναι τῶν ἐνωθέντων λόγον ἐκ τῆς ἑνώσεως δηλοῖ καὶ τὸ μὴ θατέρω θάτερον φυρθῆναι διὰ τὸ ἐξ ³ Zachar, xii, 10; Joan. xix, 37.

piens Cyrillus sciret, perspicue dicit, neque inter ἀμφοῖν κατὰ τὴν ὑπόστασιν ἐν, σώζεσθαι δὲ μᾶλλον, naturas confundi, quod in unam personam convenerint; neque vicissim dividi, quamvis utraque secundum rationen essentiæ post conjunctionem et sit, et maneat, et intelligatur cum naturali proprietate et differentia, qua et Verbum natura Deus est, non autem caro, licet per dispensationen carnem propriam effecerit, et caro est natura caro, non autern Deus, licet Dei Verbi propria facta sit. Nonne igitur necessarium, et piuin, et congrunin est Edicere ex Patrum doctrina, post conjunctionem differentiam servari, et duas in uno Christo naturas, ex quibus, est tenere post earum conjunctiovem, quarum est differentia? Necesse enim est, cum quædam differant, esse differentiam, et ubi differentia est, ibi aliqua differre; hæc enim quodammodo sese vicissim introdncunt: uti sunt cause, et quæ a, causis proficiscuntur, quippe quæ sunt ex eorum numero, quæ cum aliquo conferuntur. Si enim essentiæ diversitas eorum ex quibus constat Christus tanqnam causa in eo constituit differentiam, et ipsa prorsus differentia tanquam ab illa causa proveniens indieat naturalem corum quæ conjuncta sunt, diversitatem. Hæc enim, ut diximus, sese mutuo respiciunt et consequantur, ut cum unum dicatur, necesse sit alterum etiam confiteri, et uno sublato alterum etfam tolli. Oportet igitur, ut duas dicamus naturas, ne nudam differentiam introducamus, et in hoc solo adhibeamus numerum, quo differentiam corum quæ conjuncta sunt, ita manere demonstreinus, ut ea post conjunctionem serventur, non autem dividantur. εἰσαγάγωμεν, καὶ ἐπὶ τούτῳ μόνῳ κεχρῆσθαι ελθόντων τὴν διαφοράν, ὡς σωζομένων μετὰ τὴν τῷ Ejusdem, ex oratione, qua demonstrat, eam non esse rationem numeri, ut divisionem eorum de quibus dicitur, afferat. Onnis numerus qui res, qua exsistendi, subsistendive ratione inter se differunt, quot sint, ostendit earum differentiam, non autem habitum indicat. Hoc autem vere sic habere, omnemque numerum differentiam, non autem divisionem indicare, sanctissimus item Cyrillus in epistola ad Eulogium scripta sic ad verbum scribens testatur: Eodem modo loquimur et de Nestorio, qui licet duas naturas dicat, significans differentiam carnis atque. Dei Verbi, a nobis tamen dissentit, quia conjunctionem non confitetur; nos enim hæc conjungentes, unum Christum, unum Dominum confitemur, et deinceps, unam Verbi naturam carnem assumpsisse.. Quod perinde est ac si diceret: Nos sapientissimum mysterii consilium considerantes cum concurrentium naturarum differentiam servare volumus post conjunctionem, duas in hoc et solo naturas dicimus, contemplatione duntaxat, numerum adhibentes ad differentiam demonstrandam, cum autem arcanam mysterii conjunctionis rationem accuratius proponimus, unam Dei Verbi naturam carnem dicimus assumpsisse. Id enim arbitror ca καὶ μένειν καθὸ ἑκάτερον εἶναι τῇ ουσίᾳ πέφυκε. Τοῦτο γὰρ καὶ ὁ σοφὸς ἐπιστάμενος Κύριλλος διαρ ρήδην φησὶ μήτε συγκεχύσθαι ἀλλήλαις τάς φύσεις τῷ πρὸς μίαν συντελεῖν ὑπόστασιν τοῦ Υἱοῦ, μήτε διῃρῆσθαι ἀλλήλων τῷ ἕτερον καὶ ἕτερον κατὰ τὸν ουσιώδη λόγον εἶναί τε, καὶ μένειν, καὶ νοεῖσθαι μετὰ τὴν ἔνωσιν καὶ ἑκάστην μετὰ τῆς φυσικῆς ιδιότητος καὶ διαφοράς, καθ' ήν δ τε Λόγος Θεός ἐστι κατὰ φύσιν, καὶ οὐ σὰρξ, εἰ καὶ οἰκείαν ἐποιήσατο τὴν σάρκα οἰκονομικῶς. Καὶ ἡ σὰρξ σάρξ ἐστι κατὰ φύσιν, καὶ οὐ Θεὸς, εἰ καὶ ἰδία γέγονε τοῦ Θεοῦ Λόγου διὰ τὴν ἔνωσιν. Πῶς οὖν οὐκ ἀναγκαῖον, εὐο σεβές τε, καὶ πρέπον κατὰ τὴν τῶν Πατέρων διδα σκαλίαν λέγοντας την διαφορὰν μετὰ τὴν ἕνωσιν στο ζεσθαι καὶ τὰς δύο φύσεις εἶναι τε καὶ σώζεσθαι ἐν τῷ ἐνὶ Χριστῷ, ἐξ ὧν καὶ ἔστι δοξάζειν μετὰ τὴν ἕνωσιν, ὧν ἡ διαφορά; Πᾶσα γάρ πως ἀνάγκη τινῶν διαφερόντων εἶναι πᾶσαν διαφορὰν, καὶ ὅπου νοεῖται είναι διαφοράν, δυνατὸν ἐκεῖ ὑπάρχειν πάντως καὶ τὰ διαφέροντα. Συνεισαγωγικά γάρ τινα ἀλλήλων τρόπον τινὰ τὰ τοιαῦτα ὄντα τυγχάνει, ὥσπερ τὰ αἴτια καὶ τὰ αἰτιατά, ὡς πρός τι νοούμενα. Εἰ γὰρ ποιητικόν ἐστι τῆς ἐν Χριστῷ διαφορᾶς τὸ ἑτερού στον τῶν ἐξ ὧν συνέστηκεν, ὡς αίτιον, πάντως καὶ ἡ διαφορὰ δηλωτική τυγχάνει, ώς αἰτιατὸν τῆς τῶν ἐνωθέντων φυσικῆς ἑτερότητος, ὡς ἰδίας αἰτίας. Συνεισάγεσθαι γὰρ, ὡς εἴρηται, ἀλλήλοις τὰ τοιαῦτα πέφυκε, καὶ λεγομένου θατέρου, ἀνάγκη πάντως ὁμολογεῖν καὶ τὸ ἕτερον. Καὶ ἀναιρουμένου πάλιν ἐνὸς, μηδὲ τὸ ἕτερον λέγειν εἶναι ἀκόλουθον. Δεῖ οὖν καὶ δύο λέγειν φύσεις, ἵνα μὴ ψιλὴν τὴν διαφορὰν ἀριθμῷ πρὸς δήλωσιν τοῦ μεμενηκέναι τῶν συν ἕνωσιν, καὶ οὐ διῃρημένων. y Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ λόγου τοῦ ὅτι ὁ ἀριθμὸς ο διαίρεσιν εἰσάγει κατὰ τὸν ἴδιον οἷς ἐπιλέ γεται. Πᾶς ἀριθμὸς ποσού τινων διαφερόντων κατὰ τὸν τοῦ πῶς εἶναι ἢ τὸν τοῦ ὑφεστάναι λόγον ὑπάρχων δηλωτικός, τῆς διαφορᾶς τῶν ὑποκειμένων, καὶ οὐ τῆς σχέσεὡς ἐστιν επαγωγικός. Ὅτι δὲ ταῦθ' οὕτως ἔχει ἐπ' αὐτῆς τῆς ἀληθείας, καὶ ὅτι πᾶς ἀριθμὸς διαφορᾶς, καὶ οὐ διαιρέσεως ἐστι δηλωτικός, μαρτυ ρεῖ τῷ λόγῳ πάλιν ὁ ἁγιώτατος Κύριλλος, καὶ ἐν τῇ πρὸς Εὐλόγιον ἐπιστολῇ γράφων οὕτως ἐπὶ λέξεως· Οὕτω καὶ ἐπὶ Νεστορίου, κἂν λέγω δύο φύσεις, σημαίνων τὴν διαφορὰν τῆς σαρκὸς καὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου, ἀλλ' οὐκέτι τὴν ἕνωσιν ομολογεί μεθ' ἡμῶν. Ἡμεῖς γὰρ ἐνώσαντες ταῦτα, ἕνα Χριστόν, ἕνα Κύριον ὁμολογοῦμεν, καὶ λοιπὸν μίαν τὴν τοῦ Λόγου φύσιν σεσαρκωμένην. Ως ανεὶ ἔλεγεν, ὅτι ἡμεῖς τὴν τοῦ μυστηρίου διασκοποῦντες πάνσοφον οἰκονομίαν, ὅταν μὲν σώζεσθαι δεικνύναι βουλώμεθα τῶν συνελθόντων τὴν διαφορὰν μετὰ τὴν ἔνωσιν, δύο κατὰ τοῦτο καὶ μόνον τάς φύσ σεις λέγομεν κατά μόνην τὴν θεωρίαν πρὸς δήλωσιν τῆς διαφορᾶς τὸν ἀριθμὸν παραλαμβάνοντες· ὅτε δὲ τὸν ἄρρητον του μυστηρίου διακριθούμεν της ενώσεως τρόπον, μίαν τοῦ Θεοῦ Λόγου φύσιν σε παρ

PANOPLIA DOGMATICA. TIT. XVI. χωμένην φαμέν. Τοῦτο γὰρ ὡς οἶμαι αὐτῷ βούλεται ἡ Cyrilli verba significare. Nos autem hac conδηλοῦν τὸ, Ἡμεῖς δὲ ἐνώτατες αὐτὰ, ἕνα Χριστόν, jungentes unum Christum, unum Dominum couliΈνα Κύριον ὁμολογοῦμεν, καὶ λοιπὸν μίαν τοῦ Λόγου temur, et deinceps unam Verbi naturam carnem φύσιν σεσαρκωμένην. Τουτέστιν, Ἡμεῖς ὁμολογοῦντες assumpsisse. id est, nos conjunctionem confitenτὴν ἔνωσιν καὶ τὸν αὐτῆς ἀκριβῶς μετ᾿ εὐσεβείας tes, ejusque rationem diligenter et pie explicanies, διαρθρούντες τρόπον, οὐκ ἐχρήμεθα τῇ σημαντικῇ differentia vocem non adhibuimus, ut conjunctioφωνῇ τῆς διαφορᾶς πρὸς δήλωσιν τῆς ἑνώσεως, ἀλλὰ nem ostenderemus, sed aliam quidem in differenτὴν μὲν ἐπὶ τῆς διαφορᾶς, τὴν δὲ ἐπὶ τῆς ἑνώσεως tia, aliam in conjunctione rationem congrue susπροσφόρως ἐκλαμβάνοντες, ἀσύγχυτον φυλάττομεν cipientes minime confusum rerum significatarum τῶν σημαινομένων τὸν νοῦν. Ως λοιπὸν ἐντεῦθεν sensum servamus; ut inde perspicuum jam sit, illud εἶναι δῆλον, ὅτι κοινὸν αὐτῷ καὶ τῷ Νεστορίῳ τοῦ Cyrillo fuisse cum Nestorio commune, ut duas naλέγειν δύο φύσεις μέχρι τοῦ γινώσκειν τὴν διαφο turas diceret, eatenus ut differentiam cognosceret; ράν, οὐκέτι δὲ κοινὸν ἦν τὸ καὶ τὴν ἕνωσιν ὁμολογεῖν proprium autem illud, ut conjunctionem confitereτῷ λέγειν ἕνα Υιόν, ένα Κύριον, καὶ μίαν τοῦ Λόγου tur, et diceret unum Christum, unum Filium, φύσιν σεσαρκωμένην, ὅπερ Νεστόριος εἰπεῖν οὐ 'unum Dominum, et unam Verbi naturam carnem κατεδέχετο. Τῷ γὰρ φάσκειν, Οὕτω καὶ ἐπὶ Νεστο assumpsisse, quod quidem Nestorius dicere recuρίου, καν λέγῃ δύο φύσεις τὴν διαφορὰν σημαί sabat. Dicendo enim sic et de Nestorio: Licet duas νων τῆς σαρκὸς, καὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου, ἀλλ' οὐ asserat naturas, differentiam significans carnis et Dei κέτι τὴν ἕνωσιν ὁμολογεῖ μεθ᾿ ἡμῶν, οὐκ ἄλλο ή Verbi, non tamen conjunctionem nobiscum confiteτοῦτο βούλεται δηλοῦν, ὅτι Νεστόριος τὴν μὲν δια- tur, nihil aliud vult significare nisi: Nestorius diffeφοράν μεθ' ἡμῶν ὁμολογεῖ δύο φύσεις, τὴν δὲ ἔ- rentiam quidem nobiscum confitetur, cum duas νωσιν οὐκ ἔτι μεθ᾿ ἡμῶν ὁμολογεῖ, μή λέγων ένα naturas dical; at conjunctionen nobiscum non Χριστόν, ἕνα Υιόν, ἕνα Κύριον, καὶ μίαν τοῦ Λόγου conftetur, cum unum Christum, unum Filium, unum φύσιν σεσαρκωμένην. Καὶ σαφὲς τοῦτο καθέστηκε Dominum non dicat, nec unam Verbi naturam carτοῖς τοῦ καλοῦ ἐρασταῖς, καὶ τὸ ἀληθὲς ἀγαπᾶν nem assumpsisse, et hoc perspicue patet honestaἐσπουδακόσιν ἐκ τοῦ μηδαμοῦ φαίνεσθαι τὸν διδάσκα- tis veritatisque studiosis ex eo quod nusquiari λον ἢ κωλύοντα λέγειν δύο φύσεις μετὰ τὴν ἕνωσιν, apparet magistram aut prohibuisse, dicere duas natuἢ ἀνῃρῆσθαι διδάσκοντα τὴν διαφορὰν τῶν συνελθόν ras post conjunctionen, aut docuisse conjunctarum των μετὰ τὴν ἕνωσιν, ὡς ἔστιν ἐκ μυρίων αὐτοῦ differentiam tolli post conjunctionem, quod ex inσυγγραμμάτων καταμαθεῖν. Εἰ τοίνυν ἀεὶ μὲν ἡ G numerabilibus ipsius scriptis licet intelligere. Si Ένωσις ἔστηκεν, ἀεὶ δὲ καὶ τὰ ἑνωθέντα μένει ἀσύγ- igitur semper nansit conjunctio, et semper quæ χυτα, ἀεὶ δὲ καὶ ἡ τῶν ἑνωθέντων σώζεται διαφορά, conjuncta sunt, manent sine confusione, semperque δι᾿ ἣν ὁ ἀριθμὸς παρελήφθη κατὰ τοὺς Πατέρας· conjunctorum differentia servatur, propter quam πῶς οὐκ ἀνάγκη, είπερ ἄρα ἀεὶ ἡ ἔνωσις, καὶ τὰ numerus a partibus susceptus est, nonne necesse ἐνωθέντα, καὶ ἡ τούτων διαφορὰ ἔστηκε, καὶ μένει, est, si semper et conjunctio, et quæ conjuncta sunt, καὶ σώζεται, καὶ δύο φύσεις λέγειν ἐπὶ δηλώσει τῆς et eorum differentia wansit, et manet ac conserτῶν συνελθόντων διαφορᾶς, καὶ πάλιν μίαν φύσιν vatur, et duas naturas dicère ad declarandam eoτοῦ Θεοῦ λόγου σεσαρκωμένην ὁμολογεῖν πρὸς ἔνα rum quæ conjuncta sunt, différentiam, et rursum δειξιν τῆς καθ' ὑπόστασιν ἑνώσεως, μηδ' ἑτέρας τῶν unam Dei Verbi naturam carnem assumpsisse, quo φωνῶν τούτων δηλονότι διὰ τῆς ἑτέρας ἀναιρουμέν demonstretur secundum; personam conjunctio, neuνης, ὡς δοκεῖ τισιν ὑπόθεσιν σοφίας ποιουμένοις τὸ tra nimirum istarum vocum per alteram sublata, ἄσοφον; ut quibusdam videtur, qui insipientiam sapientiæ faciunt argumentum?, Τοῦ αὐτοῦ περὶ τῆς ῥήσεως τοῦ ἁγίου Κυρίλλου τῆς πρὸς Σούκενσον κειμένης επιστολῆς. Οὐχ ἁπλῶς φαίνεται τὴν τοῦ ἀδιαιρέτου ἀπαγορεύων φωνὴν ὁ μακάριος Κύριλλος, ἀλλὰ καὶ τὴν Νεστορίου κακύνοιαν προφερομένην, σχετικὴν φάσχοντος γεγενήσθαι τὴν ἕνωσιν, ὡς αὐτὸς ἑαυτῷ Κύριλλος ὁ μακάριος μαρτυρών δείκνυται ἐπὶ τέλει τῆς πρὸς Σούκενσον δευτέρας ἐπιστολῆς, καὶ τοῖς ἄγαν φιλονείκοις τὸν ἑαυτοῦ σκοπὸν ποιούμενος φα νερόν, οὕτω λέγων· «Τὸ δὲ ἀδιαιρέτως προστεθὲν δοκεῖ πῶς παρ' ἡμῖν ὀρθῆς δόξης είναι σημαντι χόν αὐτοὶ δὲ οὐχ οὕτω νοοῦσι. Τὸ γὰρ ἀδιαίρετον παρ' αὐτοῖς κατὰ τὰς Νεστορίου κενοφωνίας καθ' ἕτερον λαμβάνεται τρόπον. Φασὶ γὰρ, ὅτι τῇ ἰσοπι μίᾳ, τῇ ταυτοβουλία, τῇ αὐθεντίς ἀδιαίρετος ἐστι τοῦ Θεοῦ Λόγου ἐν ᾧ κατώκησεν ὁ ἄνθρωπος. η Ejusdem, de sancti Cyrilli dicto, quod positum est in epistola ad Succensum. Non simpliciter indivisibilis vocabulo usus esse videtur beatus Cyrillus, sed adversus versutiain Nestorii, qui conjunctionem habitu dicebat constare. Sic enim suo testimonio confirmat beatus ipse Cyrillus, in extrema parte alterius ad Succensum epistolæ, sententiamque suam litigiosis hominibus patefacit, his verbis: c illud autern, indivisibile, adjunctum, videtur apud nos rectam significationem retinere. At isti haud ita sentiunt. Indivisibile enim apud ipsos ex inani doctrina Nestorii alia ratione accipitur. Aiunt enim hominem, in quo Verbum habitavit, tum dignitate, tum voluntate, tuin auctoritate ab ipso Deo Verbo esse indivisibilem. Ex quo patel, eo、 non simpliciter verba proferre, sed cum dolo el

calliditate, › Dupliciter accipi vocabulumn hoc Λ Ὥστε οὐχ ἁπλῶς τὰς λέξεις προφέρουσιν, ἀλλὰ μετά τινος δόλου καὶ κακουργίας.» Ιδού σαφῶς διστὸν ὑπάρχειν τὸν τοῦ ἀδιαιρέτου τρόπον υπέθετο ὁ θαυ μάσιος οὗτος διδάσκαλος, τὸν μὲν τὴν καθ᾽ ὑπίστασιν σημαίνοντα ἔνωσιν, ὃν καὶ ἀσπαζόμενος ὀρθῆς δόξης εἶναί φησι σημαντικόν· τὸν δὲ μόνη; τῆς κατὰ σχέσ σιν συναφείας δηλωτικὸν, ὃν καὶ ἀποστρέφεται, και τοῖς πιστοῖς τοῦτο αὐτὸ ποιεῖν παραινεῖ ἐκ τῆς κατὰ τὴν λέξιν ὁμοίας προφοράς πολλάκις τὸν τῆς αἱριτικῆς δυσσεβείας τὸν τοῖς ἀκεραιοτέροις λεληθότως ἐμβάλλειν δυνάμενον, ὅθεν παρ' ἑαυτῷ μὲν τὰ δύο λέγειν ἀδιαιρέτους φύσεις ὀρθόδοξον τίθεται, ἐπειδὴ αὐτὸς καθ᾽ ὑπόστασιν εἶναι τὴν ἕνωσιν ἔλεγε· παρά δὲ τῶν κατὰ Νεστόριον προφερομένην ύποπτον ποιο εἶται τὴν φωνὴν τοῦ ἀδιαιρέτου, ἐπειδὴ κατὰ μόνην indivisibile aperte docet, ut vides, magister admirabilis, vel ut conjunctionem in persona significet, quam quidem ipse significationem probat; vel ut conjunctionem in habitu declaret, quam ipse significationem improbat, et ab omnibus piis improbandam monet, cum ex ejusdem vocis pronuntiatione clam haereticæ impietatis venenum simplicioribus queat obrepere. Quare se duas naturas indivisibiles recte dixisse declarat, quoniam ipse conjunctionem in persona intellexit; at a Nestorii studiosis ita vocem, indivisibile, adhiberi, ut suspecta esse debeat, quippe qui conjunctionem habi tu tantummodo factam sentiant. Conjunctio igituṛ in persona ex Patrum sententia est ‹ essentia differentium concursus in unam personam, cum utrum- την σχετικήν συνάφειαν τὴν ἕνωσιν γεγενῆσθαι que coruin quæ conjuncta sunt, naturalem habeat, et veram, et immutabilem, et indivisibilem proprietatem. Conjunctio autem, quæ habitu fit, est ‹ eorum quæ per se propria in singulari subsistunt persona; par voluntatis motus, et immutabilis animorum consensus. Quamobrem qui conjunctionem in persona conftetur, licet duas in Christo dicat naturas post conjunctionem ratione indivisibili copulatas, conjunctione nimirum in persona, is nihil´aberrat a veritate. Ea enim ex quibus constat Christus, minime confusa propter diferentiam servatam ex Patruin sententia conftetur, cum naturali ratione differentia unum esse non desinant secundum persouaui. Qui vero conjunctionem asserit habitu constare, licet millies dicat indivisibile, reprehensionem Hon vitat. Mutua enim et benevola quadam affectione conjuncta atque indivisibilia dicit esse ea quæ significantur, nullo autem modo potest dicere unam esse personam Deum Verbum cum ipsius propria ex nobis sumpta carne animata nienteque prædita. Ex duabus enim propriis personis, quæ ad unius speciel individua, propria ratione dividantur, una fieri persona non potest. Quamobrem non simpliciter eos reprehendit et rejicit beatus Pater noster Cyrillus, qui ratione indivisibili duas naturas conjunctas dicunt post conjunctionem; sed eorum qui verbis his abutuntur, sententiam. Si igitur numerus, ut tum ex sanctorum Patrum scriptis, tum ex communi cogitationum consensu demonstravimus, Ὦ nullam nec facit, nec patitur, nec inducit divisionem, sed simpliciter ostendit quot quæque sint, non · autem quomodo se habitu habeant, quænam sectionis, aut divisionis reliqua potest esse suspicio istis, qui in sancta Dei Eeclesia commovent seditiones? της ἐδόξαζε. Καθ' ὑπόστασιν μὲν οὖν ἔνωσίς ἐστι κατὰ τοὺς Πατέρας ἡ τῶν ἑτεροουσίων εἰς μίαν ὑπόστα σιν σύνοδος, ἑκατέρου τῶν κατ' αὐτὴν συγκειμένων πρὸς τὸ ἕτερον τὴν φυσικὴν ἰδιότητα ἀνέθευτόν το καὶ ἀμετάβλητον ἔχοντος καὶ ἀδιαίρετον. Σχετικὴ δὲ ἕνωσίς ἐστιν ἡ τῶν κατ' αὐτοὺς ἰδικῶς ἐν μονάσι προσωπικαῖς ὑφεστώτων ίση θελήματος κίνησι;, καὶ γνωμικής ταυτότητος ἀπαραλλαξία. Ο τοίνυν όμο λογῶν τὴν καθ' ὑπόστασιν ἔνωσιν, κἂν δύο λέγῃ φύσεις ἐπὶ Χριστοῦ μετὰ τὴν ἕνωσιν ἡνωμένα; ἀδιαι ρέτως, ενώσει δηλονότι τῇ καθ᾽ ὑπόστασιν, ἀληθείας καθ᾿ ὁτιοῦν οὐ διαμαρτάνει. Τὰ γὰρ ἐξ ὧν σύγκειται ὁ Χριστὸς ἀσύγχυτα με μενηκέναι διὰ τὴν σωζομένην διαφορὰν κατὰ τοὺς Πατέρας ὁμολογεῖ, τοῦ καθ᾽ ὑπόστασιν ἑνὸς οὐδαμῶς τὰ τῷ φυσικῷ λόγῳ ἀλλήλων διαφέροντα ἐκτὸς εἶναι, καὶ χωρίς καθ' οιονδήποτε τρόπον γινώσκειν δυνάμενος.. Ο δ τὴν κατὰ σχέσιν πρεσβεύων ἔνωσιν, κἂν εἰ μυριά κις λέγῃ τὸ ἀδιαίρετον, τὸ ἐπίψογον κέκτηται. Κατά τινα γὰρ ἀγαπητικὴν συνδιάθεσιν ἡνῶσθαι, καὶ τὸ ἀδιαίρετον ἔχειν λέγει τὰ σημαινόμενα, ουδαμώς μίαν ὑπόστασιν εἶναι τὸν Θεὸν Λόγον μετὰ τῆς ἐξ ἡμῶν ἰδίας αὐτοῦ ἐμψύχου τε καὶ ἔννου σαρκὸς εξα πεῖν οἷός τε ὤν. Εκ δύο γὰρ ὑποστάσεων ἰδικῶν τῶν πρὸς τὰ ὁμοειδῆ ἄτομα ἰδικῷ λόγῳ μεμερισμένων μίαν γενέσθαι ὑπόστασιν ἀμήχανον. ὥστε οὐχ άπλῶς διαβάλλει, καὶ ἀποπέμπεται ὁ ἅγιος Πατὴρ ἡμῶν Κύριλλος τὸ λέγειν δύο φύσεις ήνωμένας ἀδιαιρέτως μετὰ τὴν ἔνωσιν, ἀλλὰ τὴν σημαινομένην διὰ τῆς τοιαύτης φωνῆς τῶν κακῶς χρησαμένων ἔννοιαν, Εἰ τοίνυν δέδειχται ἔκ τε τῶν ἁγίων Πατέρων, καὶ τῆς τῶν κοινῶν ἐννοιῶν ἀκολουθίας, ὡς τὴν οἰανοῦν διαίρεσιν οὔτε ποιεῖν, οὔτε πάσχειν, οὔτε εἰσάγειν ἀριθμὸς δύναται, ἀλλ᾽ ἁπλῶς μὲν δηλοῖ τὰ ποσὰ, τῆς δὲ σχέσεως, ὡς ἂν ἔχοντα τύχωσιν, οὐ προσάπτεται " πεία λοιπὸν ὑπολέλειπται τομῆς υπόνοια ἢ διαιρέσεως τοῖς πρὸς τὴν ἁγίαν τοῦ Θεοῦ στασιάζουσιν Εκκλη σίαν; Ex eadem oratione. Nam si hoc verum non est, et si differentiam nudam et solam pronuntiatione, utpote quæ nulla de re sit, ad simpliciorum animas decipiendas simulate proferunt, cur recusant dicere, quæ et quot sint ea quæ differunt, quorum esse differentiain conâtentur? Εκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Εδει γὰρ αὐτοὺς, εἴπερ ἀληθῶς τοῦτο μὴ ἦν, μηδὲ τὴν διαφορὰν ψιλῇ καὶ μόνῃ τῇ προφορῇ, ὡς κατὰ μηδενὸς κειμένην, πρὸς ἐξαπάτην τῶν ἀφεὶεστέρων εἰρωνευτικῶς προφέρουσι, μὴ παραιτεῖσθαι λέγειν, τίνα, καὶ πόσα τὰ διαφέροντα τυγχάνει όντα,

PANOPLIA DOGMATICA. - ΤΙΤ. XVI. junctionem servari credunt, duo plane servata conGrebuntur, tot euim ad conjunctionem indivisibilem concurrunt, quae nec inversionem, nec confusionem, nec imminutionem, nec mutationem ullam inter se ex conjunctione suscipiunt. Nunc autem hoc iniprobantes, ut qui negent naturas post conjunctionem servari, seipsos reprehensionibus obnoxios constituerunt, etiamsi nolint, cum dicant sola qualitate differentiam servari, sine rebus. Quod quidein est hominum aperte ludentium nec turpe, ut par est, existimantium, se derideri, et plane Evangelium inane efficientium, cum sine subjectis essentiis asserant esse posse qualitates, et sine quantitate differentiam cognosci tradant. Ignorant enim, ot videtur, homines sapientissimi, omnem qualitatem babere subjectam essentiam, circa quam consideratur et dicitur, cum per se consistere nequeat. Et omnem differentiam, cum dissimilitudinem et diversitatem, quam variæ res habent inter se, quatenus aliquo mode sunt, significet, rerum differentium quantitatem constituere, sive essentia, sive qualitates, sive proprietates sint, seu quidvis aliud eorum quæ inter sc differunt, sive sensu sive cogitatione diflerentiam intelligant. Sine quantitate enim posse differentiam confirmari non est admittendum; nam quæ inter se eadem plane non sunt, nullo modo unau et eamdem exsistendi rationem suscipiunt, essentia nimirum, sive natura cum natura, aut qualitas cum qualitate, aut proprietas cum proprietate, aut si quid aliud est corum quæ non omnino sint eadem. Nam quæ plane sunt eadem et diffe. rentiam non admittunt, unam et camdem aliquo modo exsistendi rationem nunquam dicere polerimus. ὧν εἶναι τὴν διαφορὰν ὁμολογοῦσιν. Εἰ γὰρ σώζεσθαι Si cuim ea ex quibus conjunctio fit, post coHμετὰ τὴν ἔνωσιν τὰ ἐξ ὧν ἡ ἔνωσις πιστεύουσι, δύο πάντως τὰ σωζόμενα ομολογήσαιεν ἄν. Τοσαῦτα γὰρ τὰ συνελθόντα πρὸς ἕνωσιν τὴν ἀδιάσπαστον, τὴν οἰανοῦν τροπήν, ἢ σύγχυσιν, ἢ μείωσιν, ἢ συναίρε σιν, ἢ μεταβολὴν τὴν εἰς ἄλληλα ἐκ τῆς ἑνώσεως οὐ δεξάμενα. Νυνὶ δὲ τοῦτο μὴ δοξάζοντες, ὡς ἡρνημένοι τὰς φύσεις μετὰ τὴν ἕνωσιν σώζεσθαι, ὑπευ θύνους ἑαυτοὺς ἐλέγχοις πεποίηνται, κἂν μὴ βού λωνται, μόνῃ ποιότητι λέγοντες τὴν διαφορὰν σώζεσθαι τῶν πραγμάτων χωρὶς, ὥσπερ ἀνθρώπων παιζόντων προδήλως ἐστὶ,καὶ τὸ μὴ γελᾶσθαι, ὡς εἰκὸς, υδριν εἶναι λογιζομένων, καὶ σοφῶς κενούντων τὸ Εὐαγγέλιον, ἄνευ οὐσιῶν ὑποκειμένων είναι ποιότη τας δύνασθαι νομοθετούντων, καὶ ποσοῦ χωρὶς ἐπι γνωσθῆναι διαφοράν υποτιθεμένων. Ηγνόησαν γάρ, ὡς ἔοικεν, οἱ σοφώτατοι, ὅτι πᾶσα ποιήτης ὑποκειμένης πάντως οὐσίας ἐστὶ, περὶ ἦν καὶ θεωρεῖται, καὶ λέγεται τὸ κατ' αὐτὴν εἶναι οὐδαμῶς ἔχουσα, καὶ πᾶσα διαφορὰ τῆς ἄλλων πρὸς ἄλλα κατὰ τὸν τοῦ πῶς εἶναι λόγον ἀνομοιότητός τε καὶ ἑτερότητος οὖσα δηλωτική, τὸ ποσὴν τῶν διαφερόντων πραγμάτ των συνεισάγειν ἑαυτῇ πέφυκεν εἴτε οὐσιῶν, εἴτε ποιοτήτων, εἴτε ἰδιοτήτων, καὶ ἁπλῶς, ἵνα συνελὼν εἴπω, παντὸς ἑτέρου τινὸς τῶν ὅσα διαφέρειν ἀλλή λων ὑπολαμβάνοντες εἴποιεν είναι διαφοράν, πάντως ἐν ποσῷ τὰ διαφέροντα θεωρήσαντες είτε αἰσθήσει, εἴτε νοήσει τὴν διαφορὰν ἐγνώρισαν. "Ανευ γὰρ ποσοῦ δύνασθαι διαβεβαιοῦσθαι δεικνύναι διαφορὰν ἀνένδεκτον, ἐπειδὴ τὰ μὴ ἀλλήλοις πάντη ταυτὰ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν τοῦ εἶναι οὐδαμῶς ἐπιδέξεται λόγον. Ουσίας γὰρ ἤτοι φύσεως, φέρε εἰπεῖν, πρὸς οὐσίαν, Η ποιότητος πρὸς ποιότητα, η ιδιότητος πρὸς ἰδιότητα, ἢ καὶ εἴ τι ἕτερον τῶν ὅσα μὴ πάντα ταυτά καὶ διαφορᾶς ἀνεπίδεκτα, ἵνα καὶ τὸν αὐτὸν τοῦ πῶς εἶναι λόγον οὐδέποτε λέγειν δυναίμεθα. 'Εκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Εἰ μὲν ἀναλλοίωτος ὁ κατ' ουσίαν θατέρου τῶν ενωθέντων διέμεινε λόγος μετὰ τὴν ἔνωσιν πρὸς τὸν θατέρου τῆς οὐσίας δρον μὴ μεταπίπτων, προδήλως ἡ τοῦ Χριστοῦ θεότης μεμένηκε κατ' οὐσίαν θεότης πρὸς τὴν σαρκὸς οὐσίαν οὐ μεταφοιτήσασα· καὶ ἡ τοῦ αὐτοῦ πάλιν ἀνθρωπότης μεμένηκε κατ' οὐσίαν ἀνθρωπότης πρὸς τὴν τῆς θεότητος φύσιν μή πα θοῦσα μεταβολήν. Εἰ δὲ οὔτε ἡ θεότης τοῦ Χριστοῦ, οὔτε ἡ ἀνθρωπότης εἰς ἄλληλα μεταπεφοιτήκασι διὰ τὴν καθ᾽ ὑπόστασιν ἔνωσιν, ἀλλ' ἀσύγχυτο: κατά τὸν μέγαν Κύριλλον μεμενήκασιν αἱ φύσεις, σαφῶς ἡ μετὰ τὴν ἕνωσιν διαφορὰ τῶν σωζομένων ἐν Χρι στῷ καθέστηκε φύσεων, καὶ οὐδεὶς ἀντερεί λόγος. Εἰ δὲ τῶν ἀσυγχύτως ἐν Χριστῷ σωζομένων ἐστὶν ἡ διαφορὰ μετὰ τὴν ἔνωσιν, διαφορὰν δὲ γνωσθῆναι δίχα ποσοῦ παντελῶς κεχωρισμένην ἀμήχανον, λεγέσθω πρὸς δήλωσιν τῆς διαφορᾶς τὸ ποσὸν τῶν διαφερόντων, ἵνα μὴ ψιλήν πως, καὶ οὐκ ἀληθῆ τὴν διαφορὰν ὑποπτευθώμεν πρεσβεύοντες. Ψιλὴν γὰρ πᾶσαν δια φοράν οἶδεν ὁ λόγος τὴν οὐκ ἔχουσαν ὑπαρκτικῶς ὑποκειμένην τὴν ὧν ἐστι διαφορὰ πραγμάτων ἀλή θειαν. Ἡμεῖς μὲν οὖν ταυτὸν ὑπόστασίν τε καὶ φύσ Ex eadem oratione. Si utriusque conjunctorum ratio mansit incommutabilis post conjunctionem in alterius non incidens essentiæ terminum, Christi profecto divinitas secundum essentiam divinitas mansit, in carnis essentiam non commutata: et ejusdem rursus humanitas secundum essentiam mansit humanitas in divinitatis naturam non commutata. Quod si propter conjunctionem in persona nec Christi divinitas nec humanitas vicissim immutatæ sunt, sed sine confusione, u³ scribit magnus Cyrillus, naturæ permanserunt, differentia plane servatarum in Christo naturarum post conjunctionem perstitit. Et nulla ratio repugnabit. At si naturarum, quæ sine confusione in Christo servatæ sunt, post conjunctionem est differentia, nec sine quantitate dif ferentia cognosci potest omnino, ad differentiam declarandam dicatur quantitas differentium, ne nudam quodammodo et non veram differentiam asserere deprehendamur. Nuda porro omnis est differentia quæ re ipsa subjectam non habet eorum quorum est differentia, veritatem. Nos igitur, qui personam et naturam idem esse proprie nunquam

EUTNYMII ZIGABENI diceremus, ex Patrum doctrina pio de Christo idem Λ σιν κυρίως μηδέποτε λέγοντες κατὰ τὴν τῶν Πατέ et differens asserimus: idem ratione unius personæ, ρων διδασκαλίαν, εὐσεβῶς ἐπὶ Χριστοῦ τὸ ταυτὸν qua idem caun propria carue Deum Verbum conf. - πρεσβεύομεν, καὶ τὸ διάφορον, τὸ μὲν τῷ λόγῳ τῆς temur, ne accessionem perseuæ sanctissima Trinitas· μιᾶς ὑποστάσεως, καθ᾽ ἂν ταυτὸν τῇ οἰκεία σαρχί accipiat, et quateruitas efficiatur; differens autem τὸν Θεὸν Λόγον ὁμολογοῦμεν, ἵνα μὴ προσθήκην ratione diversitatis essentiæ eorum, ex quibus con- προσωπικὴν ἡ πανεύφημος λάβῃ Τριάς, γενομένη stat, qua Christi partes vicissim non commutantur τετράς· τὸ δὲ τῷ λόγῳ τῆς κατ᾿ οὐσίαν τῶν ἐξ ὧν omnino. Neque enim idem unquam erit per esseit ἐστιν ἑτερότητος, καθ᾽ ἦν εἰς ἄλληλα τὰ μέρη τοῦ tiam divinitas et humanitas, ne aliquid creatum Χριστοῦ παντελῶς οὐ μεταπίπτουσιν. Οὐ γὰρ ταυ ejusslem cum divinitate per conjunctionem sit 'es- τόν ποτε κατ' ουσίαν γένοιτ' ἂν θεότης, καὶ ἀνθρω sentiæ atque naturæ. Furentis enim animi putamus πότης, ἵνα μηδὲν ᾗ κτιστὸν τῇ θεότητι καθ' ένωσιν esse, naturam dicere ejusdem esse cum natura es- ὁμοφυὲς καὶ ὁμοούσιον· ἐπειδὴ φύσει φύσιν ὁμοού sentiæ; nunquam enim natura eamdem habet cum στον εἶναι λέγειν μαινομένης διανοίας υπάρχειν natura essentiam atque naturam. Idem enim natu- γινώσκομεν. Οὐκ ἔστι γὰρ φύσει ποτ' ἂν φύσις ἡμε ra essentiaque de solis dicitur cjusdem speciei φυή; καὶ ὁμοούσιος. Τὸ γὰρ ὁμοφυὲς καὶ ὁμοούσιον individuis, quæ ad uuam essentiam referri cousue- ἐπὶ μόνων τῶν κατὰ τὸ αὐτὸ εἶδος πρὸς μίαν οὐσίε verunt. Ex eadem oratione. Cum hæc sit nostra sententia, neque naturarum differentiain post conjunctionem negamus, ex quibus constat Christus, ipsas naturas. minime coufasas mansisse credentes. Neque conjunctionem in persona ignoramus, unum Christum sanctæ et ejusdem essentiæ et adorandæ Trinitatis confitentes, sed corum etiam ex quibus est Christus, ut quæ in ¡pso vere sine inversione et mutatione servantur, post conjunctionem, perspicuam numero differentiam, quo Eutychis confusio tollatur, constituimus. Et in persona conjunctionem agnoscentes, clara voce uulain Dei Verbi naturam assumpsisse carnem, habentem animam mente præditam, asserimus coutra Nestorii divisionem, qui personæ differentiam in Christo pronuntiabat, et eamdem personæ rationem quæ est carnis cum Verbo dissecabal. Ex eadem oratione. ἀναγομένων ατόμων λέγεσθαι πέφυκεν. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Ταύτην ἔχοντες τὴν ὁμολογίαν ἡμεῖς, οὔτε τὴν τῶν φύσεων διαφορὰν ἀρνούμεθα μετὰ τὴν ἕνωσιν, ἐξ ὧν ὁ εἷς συνετέθη Χριστὸς, ἀσυγχύτους μεμενηκέναι τὰς φύσεις πιστεύοντες, οὔτε τὴν καθ᾽ ὑπόστα σιν ἀγνοοῦμεν ἔνωσιν, ἕνα τὸν Χριστὸν τῆς ἁγίας, καὶ ὁμοουσίου, καὶ προσκυνητῆς Τριάδος ὁμολογοῦν τες, ἀλλὰ καὶ τὴν διαφορὰν τῶν ἐξ ὧν ἐστιν ὁ Χρισ στὸς ὡς ἐν αὐτῷ κατ' ἀλήθειαν σωζομένων δίχα τρο πῆς καὶ συγχύσεως μετὰ τὴν ἔνωσιν διὰ τοῦ ἀριθμο ποιοῦμεν κατάδηλον πρὸς ἀναίρεσιν τῆς τοῦ Εὐτυ χούς συγχύσεως, καὶ τὴν καθ᾽ ὑπόστασιν ἔνωσι ἐπιγινώσκοντες διαπρυσίω, τῇ φωνῇ τὴν μίαν τοῦ Θεοῦ Λόγου φύσιν σεσαρκωμένην σαρκὶ ψυχὴν ἐχού σῃ τὴν νοεράν κατὰ τῆς Νεστορίου προβαλλόμεθα διαιρέσεως, υποστατικὴν ἐπὶ Χριστοῦ τὴν διαφορὰν καταγγέλλοντος, καὶ σαρκὸς καθ᾽ ὑπόστασιν προς τὸν Λόγον ταυτότητα διατέμνοντος. Nam si Christus post conjunctionem est Deus et homo, juxta communem nimirum confessiónem, res nominibus congruentes vere habet post conjunctionem. Res enim nominibus propriis præcedunt, nec quisquam nomen esse dixerit sine re, quæ per se nomiui præbet occasionem, et ipsa vicissim recipit declarationem. Quod si Christus post conjunctionem non habet res, quarum sunt nomina, patet eum nudas habere appellationes, quippe quæ de nomine dicantur, et rebus ipsis privatæ siut. Et erit Deus et homo nomine tantum Christus, non autem re, ut ipsi sentfunt. Quo quid Deo minus congruens esse queat? Sin hanc insaniam evitantes vocabula in Christo rebus spoliata negabunt post conjunctionem, quemadmodum non recusant dicere duas Christi post conjunctionem appellationes, duas item Christi post conjunctionem naturas dicant, ex quibus et in quibus consistit, quarum suut appellationes. Ejusdem de differentia et quantitate. Quare sic numerus, ex Patrum sententia, non habitum, sed rerum quantitatem designat. Ou:mis Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Εἰ γὰρ Θεὸς καὶ ἄνθρωπός ἐστι μετὰ τὴν ἔνωσιν ὁ Χριστὸς, κατὰ τὴν κοινὴν ὁμολογίαν, δηλονότι τὰ πράγματα τοῖς ὀνόμασιν ἔχων ἐπαληθεύει μετὰ τὴν ἔνωσιν. Τὰ γὰρ πράγματα προεπινοοῦνται τῶν οἱ κείων ονομάτων, καὶ οὐδ᾽ ἂν εἶναι δυνηθείη πώποτε χωρὶς πράγματος ὄνομα τοῦ παρέχοντος δι' ἑαυτοῦ τῷ ὀνόματι θέσιν, καὶ ἀντιλαμβάνοντος δήλωσιν. Εἰ δὲ τὰ πράγματα, ὧν εἰσι τὰ ὀνόματα, οὐκ ἔχει μετά τὴν ἕνωσιν ὁ Χριστὸς, ψιλὰς κατ' αὐτούς, ὡς κατά μηδενὸς κειμένας, ἔχων δειχθήσεται τὰς προσηγο ρίας, καὶ πραγμάτων ἐρήμους, καὶ ἔσται Θεὸς, καὶ ἄνθρωπος μόνον ονόματι κατ' αὐτοὺς ὁ Χριστὸς, καὶ οὐ πράγματι. Οὗ τί γένοιτ' ἂν ἀθεώτερον; Εἰ δὲ τοσοῦτον μανῆναι παραιτούμενοι, φαῖεν μὴ ἐρήμους εἶναι πραγμάτων ἐπὶ Χριστοῦ τὰς προσηγορίας μετά τὴν ἔνωσιν, ὥσπερ ού παραιτοῦνται λέγειν τὰς δύο τοῦ Χριστοῦ μετὰ τὴν ἕνωσιν προσηγορίας, οὕτω καὶ τὰς δύο τοῦ Χριστοῦ φύσεις, ἐξ ὧν, καὶ ἐν αἷς συνέστηκε, λεγέτωσαν μετὰ τὴν ἕνωσιν, ὧν αἱ προσ ηγορίαι. Τοῦ αὐτοῦ περὶ διαφορᾶς καὶ ποσότητος. Εἰ τοίνυν, κατὰ τοὺς Πατέρας, ὁ ἀριθμὸς τοῦ πο σοῦ τῶν πραγμάτων, ἀλλ' οὐ τῆς σχέσεως ἐστι δη-

TIT. XVI. λωτικός, πᾶν δὲ ποσὸν ἑτερότητι φυσικῇ θεωρούμε- auten quantitas naturali diversitate considerata νον, διαφορὰν πάντως ἐπιδέχεται, διαφορὰν δὲ λέγουσιν ἐπὶ Χριστοῦ φυσικὴν μετὰ τὴν ἔνωσιν καὶ οἱ τῇ ἀληθείᾳ μαχόμενοι, καὶ τὸ ποσόν τῶν διαφε μόντων, οὗ χωρὶς ἀμήχανον εἶναι διαφοράν, μετά τοῦ δηλοῦντος αὐτὸ ἀριθμοῦ, οὗ χωρὶς ποσὸν καθόλου γνωσθῆναι ἀδύνατον, λέγειν αὐτοὺς ἀνάγκη μετὰ τὴν ἔνωσιν, εἴπερ κατὰ τὴν εὔτακτον ἀκολουθίαν εὐσυνάρτητον τὸν τοῦ οἰκείου δόγματος· ἀποδείξαι βούλονται λόγον. Εἰ δὲ τὸ ποσόν τῶν σωζομένων ἐν Χριστῷ φύσεων ἀρνοῦνται μετὰ τὴν ἔνωσιν, μηδὲ τὴν διαφορὰν λέγειν τολμάτωσαν τῶν, ἐξ ὧν ὁ Χρι στός ἐστι, φύσεων μετὰ τὴν ἔνωσιν, γινώσκοντες, ὅτι πᾶν εἴ τι καθ' ὁτιοῦν ἔχει διαφοράν, ἐν κατά πάντα λόγον τε καὶ τρόπον εἶναι οὐ δύναται. Τὸ δὲ μὴ δυνάμενον εἶναι κατὰ πάντα λόγον τε καὶ τρό πον ἐν, δηλονότι κατά τινα λόγον τε καὶ τρόπον, δύο τὸ ἐλάχιστόν ἐστιν ἢ πλείονα. Οὐκοῦν ἐν Χριστῷ μετὰ τὴν ἕνωσιν λέγοντες εἶναι διαφοράν, ἐν κατά πάντα λόγον τε καὶ τρόπον τὸν Χριστὸν εἶναι μετά τὴν ἔνωσιν λέγειν οὐ δύνανται. Εἰ δὲ μὴ κατὰ πάντα λόγον τε καὶ τρόπον ἐν ἐστιν ὁ Χριστὸς μετὰ τὴν ἕνωσιν, δῆλον, ὅτι κατά τινα λόγον τε καὶ τρόπον δύο πάντως ἐστὶν ὁ Χριστὸς μετὰ τὴν ἔνωσιν. Εἰ δὲ κατά τινα λόγον τε καὶ τρόπον δύο ἐστὶν ὁ Χριστὸς μετὰ τὴν ἕνωσιν, διὰ τὴν ἐν αὐτῷ, καὶ ἐξ ὧν, καὶ αἷς ἐστι φύσεων, διαφοράν, ὡς ἔδειξεν ὁ λόγος, δη λον, ὡς ἀσεβοῦσι διακενῆς οἱ τὴν μὲν διαφορὰν τῶν ἐξ ὧν ἔστι φύσεων ὁ Χριστὸς μετὰ τὴν ἔνωσιν λέο γοντες, αὐτὰς δὲ τὰς φύσεις ὧν ἡ διαφορὰ προφανώς ἀναιροῦντες τῇ σιωπῇ μετὰ τὴν ἕνωσιν. Αναίρεσις γάρ ἐστιν ἀληθῶς ἡ τῶν ὄντων καὶ σωζομένων ἐξάρνησις. Εἰ γὰρ οὐκ ἀνῄρηνται κατ' αὐτοὺς αἱ φύσεις μετὰ τὴν ἔνωσιν, καὶ εἰσὶ, καὶ σώζονται, καὶ δίκαιόν· ἐστιν αὐτὰς σωζομένας ὁμολογεῖσθαι μετὰ τὴν ἕνωσιν, ἢ, είπερ μὴ δίκαιόν ἐστιν αὐτὰς σωζομένας ὁμολογεῖσθαι μετὰ τὴν ἕνωσιν, μήτε εἶναι, μήτε σώζεσθαι λέγειν αὐτὰς ἐν Χριστῷ δίκαιόν ἐστι κατ' αὐτὸν, καὶ ἀνῄρηνται. Ο γὰρ μὴ δίκαιόν ἐστι πάντως ονομάζεσθαι, μηδὲ τὰ παράπαν υπάρχειν πολλῷ κρεῖττόν ἐστιν, ὡς οἶμαι, καὶ δικαιότερον λέ γειν. Ὥσπερ δὲ κατὰ πάντα λόγον τε καὶ τρόπον ἐν οὐκ ἔστιν ὁ Χριστὸς μετὰ τὴν ἕνωσιν, οὕτω πάλιν. κατά πάντα λόγον τε καὶ τρόπον· οὐκ ἔστιν ὁ Χρισ στὸς δύο μετὰ τὴν ἔνωσιν. Εἰ δὲ μὴ κατὰ πάντα λόγον τε καὶ τρόπον ἐστὶν ὁ Χριστὸς δύο μετὰ τὴν Ένωσιν, πάντως κατά τινα λόγον τε καὶ τρόπον διὰ τὴν ὑποστατικὴν ταυτότητα, ήγουν τὴν μίαν ὑπό στασιν, καθ' ήν διαφορὰν ἔχειν οὐ δύναται, ἐν ἐστιν differentiam omnino suscipit, differentiam vero in Christo naturalem post conjunctionem, veritatis etiam oppugnatores concedunt, differentium quoque· quantitatem,siue qua differentia cognosci non potest, una cum numéro quantitatem declarante, sine quo quantitas ipsa cognosci nequit, post conjunctionem dicant, necesse est, si modo recto disputandi ordi ue aptam (proprii) dogmatis rationem volunt denonstrare quod si naturarum in Christo servatarum post conjunctionem, quantitatem negant, ne diffe rentiam quidem naturarum ex quibus est Christus, post conjunctionem audeant dicere: scientes, quidquid-aliqua in re differentiam habet, unum omni ratione et modo esse non posse. Quod autein unum omni ratione et modo esse non potest, id aliqua plane ratione et modo 'saltem est duo aut plura. Quocirca qui in Christo post conjunctionem dicunt esse differentiam, unum omni ratione et modo Christum esse non possunt dicere. Quod si non omni ratione et modo unus est Christus post conjunctionem, perspicuum est Christum aliqua ratione et modo post conjunctionem omnino esse duo. Αt si ratione aliqua et modo Christus post conjunctionem est duo. propter naturarum, ex quibus, et in quibus est, differentiam, ut ratione demonstratum est, coustal eos prorsus impie sentire, qui differentiam quideni naturarum, ex quibus est Christus, post conjunctionem dicunt, ipsas autein naturas quarum est differen - (fa, aperte silentio tollunt poet conjunctionem. Verd cuim tollunt, qui ea quae sunt et servantur, negant. Nam si naturas post conjunctionem sublatas HO¡l arbitrantur, sed eas esse servarique sentiunt, æquum est ut eas post conjunctionem servatas confiteantur. Aut si æquum non est ut eas post conjunctionem servatas fateantur, noque esse neque servari illas in Christo per illos æquum est dicere, et sublata: sunt. Quod enim omnino nominari æquum non est, id ne esse quidem, ut ego sentio, satíús et æquius est dicere; verum ut omni ratione et modo Christus non est uuum post conjunctionem, ita rursus omni ratione et modo Christus non est duo post conjunctionem. Quod si non omni ratione et modo post conjunctionem, Christus est duo, aliqua omnino ratione et· modo, nempe per unam eamdemquè personam, per quam habere differentiam non potest, Christus est unum. Quamobrem cum alia atque alia ratione et medo añuin et duo idem sit, necessarium est, qua radione unum, et qua duo idem sit, considerare. ὁ Χριστός. Επε! οὖν κατ' ἄλλον καὶ ἄλλον λόγον τε καὶ τρόπον ἐν, καὶ δύο ἐστὶν ὁ αὐτό;, ἀναγκαῖον σκοπῆσαι κατά ποῖον, καὶ ποῖον λόγον ἦν ἐστιν ὁ αὐτὸς, καὶ δύο. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς θαλάσσιον ξβ' ἀποκρί σεως. Ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ τοῦ Θεοῦ μο νογενής Υιός και Λόγος, ὁ δι' ἑαυτὸν μὲν κατὰ φύσιν ἁπλοῦς ὤν, καὶ ἀεὶ διαμένων, δι' ἐμὲ δὲ κατὰ πρόσ. ληψιν σαρκὸς νοερώς εν ψυχωμένης, ὡς οἶδεν αὐτὸς, γενόμενος καθ' ὑπόστασιν σύνθετος, οὔτε τῇ κατ' ἄκρον πρὸς τὴν σάρκα καθ' ὑπόστασιν ἐνώσει τὴν PATROL GR. CXXX. Ejusdem ex responsione sexagesima secunda ad Thalassium. Dominus noster Jesus Christus unigenitus Dei Filius et Verbum, qui per se ipsum natura simples est, et semper permanet, propter me autem carnem assumens anima rationeque præditam, factus ea ratione, quam ipse novit, in persona compositus, neque summa cum carne in persona conjunctione confusio33

10% nem in paluram unam suscepit, neque summa cam εἰς μίαν φύσιν προσεδέξατο σύγχυσιν, οὔτε τῇ κατ carne per naturam differentia in geminos divisus est filios. Summam appello in personn conjunetionem quæ nullo pacto dividi potest; summam attem cum carne differentiam quæ confundi prorsus nequit, aut immutari. Quoniam carnis a·Deo susceptæ mysteriom non admittit in persona differentiam propter naturalem eorum ex quibus constat, diversitatem, ne vel Trinitatis mysterium accessionemi accipiat, vel quidquam sit ejusdem cum Diviuitate generis, aut essentia per naturam. Duarum eidm maturarum in unam personam, non autem in unam naturam concursus est factus, ut et unum in persona ex naturis mutuo concurrentibus per conjunetionem perfectum ostendatur, et earum ad coufure» tionem indlvisibilem per naturalem proprietatem convenientium differentia eredatur, quæ sine mutatione confusioneque maneat. Si enim ad altus naturæ generationem, naturarum concursus factus est, salutis nostræ inysterium nobis omnino sit incognitum. Neque enim habemus, unde, aut quomodo possimus Dei descensum ad nos intelligere, carne per conjunctionem in naturam divinam mutata, uut natura divina in carnis essentiam conversa, aut utraque in alius a se divers naturae generationem per mistionem confusa, neutra illarum ex quibus est, natura rationem suam integram conservante. Nam sive in divinitatis naturam caro conversa sit, sive in carnem naturà divinitatis, sive conjunctionis in unta natura modus ad alius naturæ ab ipsis diversæ.generationem naturas compulerit, ego carnis a Deo assumptæ mysterium non cognosco, cum post eonjunctionem in mysterio naturalem carnis et divinitatis differentiam non inventam. At si carnis et divinitatis in Christo post conjunctionem differentia manet, neque enim unquam idem per essentiam sit divinitas et caro, concurrentium conjunctio non`in unami naturam; sedia unam: personam facta est, qu a nullam in Christo ulo modo differentiam reperimus. Verbum enim eum própria carne per personam unum est. Ejusdem de duabus Christi naturis. Tres personas Arius confitetur, sed unitatem negat, et sanctam Trinitatem non ejusdem esse tiæ dicit. Sabellius autem unitatem confitetur, sed Trinitatem negat. Bumdem enim esse dićit Patrem, et Filium, et Spiritam sanctam: at Ecclesia ei unitatem confitetur, et prædicat Trinitatem. Sic et in uno sanctæ Trinitatis Nestorius naturalem asserit differentiam, sed unitatem non confitetur. Hanc enim in persona factam negat. Eutyches contra fatetur uniLatem, sed essentia differentiam negat et naturarum confusionem inducit. Ecclesia vero et unitatem in persona tradit indivisibilem, et minime confusam essentiæ differentiam. Et hæc eodem ex loco. In sancta Trinitate eadem est essentia, et diversæ persóna. Unam enim essentiam, et tres personas G ἄκρον πρὸς τὴν σάρκα κατὰ φύσιν διαφορά προς υἱῶν δυάδα ἐτμήθη. "Ακρον δέ φημι τῆς μὲν καθ' ὑπόστασιν ἑνώσεως τὸ παντελῶς ἀδιαίρετον, τῆς δὲ κατὰ φύσιν διαφορᾶς ἄκρον τὸ παντελῶς ἀσύγχυ τον καὶ ἀναλλοίωτον· ἔτι μηδὲ συνεπάγεται παντε λῶς τῇ κατὰ φύσιν τῶν ἐξ ὧν συνέστηκεν ἑτερότητε καὶ τὴν καθ' ὑπόστασιν διαφορὰν τὸ μυστήριον τῆς θείας σαρκώσεως· τὸ μὲν, ἵνα μὴ προσθήκην λέξη τὸ τῆς Τριάδος μυστήριον, τὸ δὲ, ἵνα μηδὲν ᾖ τ Θεότητι κατά φύσιν ὁμογενὲς καὶ ὁμοούσιον. Δύο γὰρ φύσεων πρὸς ὑπόστασιν, ἀλλ᾽ οὐ πρὸς φύσιν μίαν γέγονε σύνοδος· ἵνα καὶ τὸ καθ᾽ ὑπόστασιν ἐν, ἐκ τῶν ἀλλήλαις συνδραμουσών φύσεων δειχθῇ κατά τὴν ἕνωσιν ἀποτελούμενον· καὶ τὸ διάφορον το συνελθόντων πρὸς τὴν ἀδιάσπαστον ἔνωσιν, κατά τὴν φυσικὴν ἰδιότητα πιστευθῇ πάσης ἐκτὸς μένω τροπῆς καὶ συγχύσεω;. Εἰ γὰρ πρὸς φύσεως γένεσιν ἡ τῶν φύσεων γέγονε σύνοδος, ἀδιάγνωστον ἂν ἦν ἡμῖν παντελῶς τὸ τῆς ἡμῶν σωτηρίας μυστήρων οὐκ ἔχουσι πόθεν, ή πως δυνηθήναι μαθεῖν τὴν πρὸς ἡμᾶς τοῦ Θεοῦ συγκατάβασιν, εἰς τὴν θείαν φύσιν διὰ τὴν ἕνωσιν τῆς σαρκός μεταβληθείσης, ἢ τῆς θείας εἰς τὴν τῆς σαρκὸς οὐσίαν μετατραπείσης, ἡ ἀμφοῖν πρὸς ἄλλης παρ' ἑαυτὰς γένεσιν κατά τινα μίξιν συμφυρθεισῶν, μηδ' ἑτέρας τῶν ἐξ ὧν ἐστι φύσεων τὸν λόγον ἀλώβητον φερούσης. Είτε γὰρ εἰς θεότητος φύσιν ἡ σάρξ, εἴτε πρὸς σάρκα ἡ τῆς θεότητος μετα εβλήθη φύσις, εἴτε πρὸς ἄλλης γένεσιν φύσεως παρὰ ταύτας ὁ τῆς πρὸς φύσιν μίαν ἑνώσεως τρόπος τὰς φύσεις συνώθησεν, ἐγὼ τὸ μυστήριον τῆς θείας σαρκώσεως οὐκ ἐπιγινώσκω, φυσικὴν οὐχ εὑρίσεων μετὰ τὴν ἔνωσιν ἐν τῷ μυστηρίῳ διαφορὰν σειρά · καὶ θεότητος. Εἰ δὲ σαρκὸς ἐν Χριστῷ, καὶ θεότη τος μετὰ τὴν ἔνωσιν ὑπάρχει κατὰ φύσιν διαφορά, οὐ γὰρ ταυτὸν κατ' ουσίαν ποτὲ θεότης καὶ σάρξι πρὸς φύσεως μιᾶς γένεσιν ἡ τῶν συνελθόν των δύο δαμοῦ γέγονεν ένωσις, ἀλλὰ πρὸς μίαν ὑπόστασιν, καθ᾿ ἣν οὐδεμίαν ἐν Χριστῷ καθ' οιονδήποτε τρόπον εὑρίσκομεν διαφοράν. Ταυτὸν γὰρ τῇ εἰκεία σαραί κατὰ τὴν ὑπόστασιν ὁ λόγος. Τοῦ αὐτοῦ· περὶ τῶν δύο τοῦ Χριστοῦ φύσεων. Ο Αρειος τὰς τρεῖς ὑποστάσεις ὁμολογεῖ, ἀλλὰ την μονάδα ἀρνεῖται, καὶ οὐ λέγει ὁμοούσιον τὴν ἁγίαν Τριάδα. Ὁ δὲ Σαβέλλιος τὴν μονάδα ὁμολογεῖ, ἀλλὰ τὴν Τριάδα ἀρνεῖται. Τὸν γὰρ αὐτὸν λέγει Παι τέρα, καὶ Υἱόν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα. Η δὲ Ἐκκλησί καὶ μονάδα ὁμολογεῖ, καὶ Τριάδα κηρύσσες. Ομοίως καὶ ἐπὶ τοῦ ἑνὸς τῆς ἁγίας Τριάδος Νεστόριος τη φυσικὴν διαφοράν λέγει, ἀλλὰ τὴν ἕνωσιν οὐχ όμοι λογεῖ. Οὐ γὰρ λέγει ταύτην καθ' ὑπόστασιν γεγο νέναι. Ο δὲ Εὐτυχὴς τὴν μὲν ἔνωσιν ὁμολογεῖ, την δὲ κατ' οὐσίαν διαφορὰν ἀρνεῖται, καὶ σύγχυσιν φύσεων εἰσάγει. Ἡ δὲ Εκκλησία καὶ τὴν καθ' ὑπό στασιν ἔνωσιν διὰ τὸ ἀδιαίρετον, καὶ τὴν κατ᾽ οὐ σίαν διαφορὰν διὰ τὸ ἀσύγχυτον πρεσβεύει. 'Εκεῖθεν καὶ τοῦτο. των Ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος ταυτότης μὲν οὐσίας ετερότης δὲ προσώπων. Μίαν γὰρ οὐσίαν ὁμολογού

TIT. XVI. μεν, τρεῖς δὲ ὑποστάσεις. Ἐπὶ δὲ τοῦ ἀνθρώπου conflemur. In bqmine autem eadem et persona, ταυτότης μὲν ἔστι προσώπου, ἑτερότης δὲ οὐσιῶν. Ενὸς γὰρ ὄντος ἀνθρώπου, ἄλλης ἐστὶν οὐσίας ἡ ψυχὴ, καὶ ἄλλης τὸ σῶμα. Ομοίως δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ ταυτότης μὲν ἔστι προσώπου, ἑτερότης δὲ οὐσιῶν. Ἑνὸς γὰρ ὄντος προσώπου, ήτοι ὑποστάσεως, ἑτέρας οὐσίας ἐστὶν ἡ θεότης, καὶ ἑτέ ρας ἡ ἀνθρωπότης. Ωσπερ δὲ ἀδύνατον ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος ὁμολογεῖν μὲν τὴν ἕνωσιν, μὴ ἐκφω νεῖν δὲ τὴν διαφοράν· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς οἰκονομίας ἀνάγκη πᾶσα καὶ τὴν ἔνωσιν, καὶ τὴν διαφορὰν κηρύττειν. Καὶ τοῦτο. et diversitas essentiarum. Etenim cum unus şit homo, aliam anima, aliam corpus habet essentiam. Similiter in Christo Domino eadem est, persona, et essentiarum diversitas; nam cụm una persona sit, alia est divinitatis essentia, et alia humanitatis. Quemadmodum autem in sancta Trinitate fieri non potest, ut unitatem confleamur, et differentiam pon pronuntiamus, sic et in ipse dispensatione necessa rium est, et unitatem, et differentiam enuntiare. Et hæc. Ὥσπερ Σαβέλλιον ἀναθεματίζομεν κηρύττοντα ἐπὶ Quemadmodum Sabellium naturalem in sancta τῆς ἁγίας Τριάδος τὴν φυσικὴν ἕνωσιν, ἀλλὰ μὴ λέ- Trinitate prædicanten unitatem, sed personarum γοντα τὴν καθ' ὑπόστασιν διαφορὰν, οὕτως Εὐτυχῆ differentiam negantem exsecramur, sic exsecramur ἀναθεματίζομεν ὁμολογοῦντα τὴν καθ' ὑπόστασιν Eutychem, qui in Christo unitatem personæ conἕνωσιν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ μὴ γνωρίζοντα τὴν " fletur, sed naturale. differentiam non agnoscit. φυσικὴν διαφοράν. Καὶ τοῦτο. "Ωσπερ τῆς ἁγίας Τριάδος την μίαν οὐσίαν οὐκ ἐπὶ συγχύσει τῶν τριῶν ὑποστάσεων λέγομεν, οὔτε τὰς τρεῖ; ὑποστάσεις ἐπὶ ἀναιρέσει τῆς μιᾶς ουσίας οὕτως ἐπὶ τοῦ ἑνὸς τῆς ἁγίας Τριάδος τὴν μίαν ὑπό στασιν οὐκ ἐπὶ συγχύσει τῶν δύο φύσεων αὐτοῦ λέο γομεν, οὔτε τὰς δύο φύσεις ἐπὶ διαιρέσει τῆς μιᾶς ὑποστάσεως Καὶ τοῦτο. Ὁ μὴ λέγων ἐπὶ Χριστοῦ διὰ τὴν τῶν φύσεων διαφορὰν τὴν καθ᾽ ὑπόστασιν ἔνωσιν Νεστοριανός ἐπι. Καὶ ὁ μὴ λέγων ἐν τῇ καθ᾽ ὑπόστασιν ἐνώσει τὴν φυσικὴν διαφορὰν Ευτυχιανιστής ἐστιν. Ο δὲ τὴν καθ᾽ ὑπόστασιν ἕνωσιν, καὶ τὴν φυσικήν διαφορὰν κηρύττων ἐπὶ τοῦ ἑνὸς τῆς ἁγίας Τριάδος, την βασιλικὴν καὶ ἀμώμητον πίστιν κρατεί. Καὶ τοῦτο. Ο λέγων και διαφορὰν καὶ ἔνωσιν. ἐπὶ Χριστοῦ οὔτε τὴν διαφορὰν ἀναιρεῖ, οὔτε τὴν ἔνωσιν συγχέει. Καὶ γὰρ Κύριλλος ἀναθεματίζει τοὺς τὴν διαφοράν ἀναιροῦντας διὰ τὴν καθ' ὑπόστασιν ἔνωσιν, καὶ ή οἰκουμενικὴ σύνοδος ἀναθεματίζει τοὺς διὰ τὴν καθ' ὑπόστασ.ν ἔνωσιν τὴν φυσικὴν διαφορὰν ἀναιροῦντας ἐπὶ τοῦ ἑνὸς τῆς ἁγίας Τριάδος. Τοῦ αὐτοῦ, ὅτι βλάσφημον τὸ λέγειν τὸν Χρι στὸν μίαν ἁπλῶς φύσιν. Εἰ δὲ κατ' αὐτοὺς ἐκείνους 5 Χριστός σύνθετός Et hæc. Ut in sancta Trinitate non cum trium personarum confusione unam essentiam dicimus, nec tres personas cum unius essentiæ interitu, sic in uno sanctæ Trinitatis nec unam personam dicimus cum duarum personarum confusione, nec eum unius essentiæ interitu naturas duas. Et hæc. Qui propter duarum in Christo naturarum diffe. rentiam persona unitatem non agnoscit, Nestorianus est. Et qui in personæ unitate naturalem non concedit differentiam, est Evlychianista.. At qui persona unitatem, et naturalem differentian in uno sanctae Trinitatis predicat, is regiam et nulli obnoxian reprehensioni fidem amplectitur. Et hæc. Qui et unitatem et differentiam in Christo dicit, nec differentiam tollit, nec unitaten confundit. Etenim Cyrillus detestatur eos qui propter personae unitatem diferendam tollunt, et synodus cecumenica illos exsecratur, qui propter unitatem personæ naturalem differentiam tollunt in uno sancta Trinitatis. Ejusdem: impium esse, Christum unam simpliciter naturam dicere: Sin Christus, ut illi sentiunt, est natura composita, ἔστι φύσις, ἡ θαυμαστὴ τῶν Σευήρου λόγων ἀκροπου in quo mirabilis Severt rationum arx est constituta, 15. Η γενική πάντως ἐστὶν, ἢ μοναδική. Τούτων γὰρ ἄλλην ἐπινοῆσαι μέσην ἀμήχανον. Καὶ εἰ μὲν γενική φύσις ἐστὶν ὁ Χριστός, κατὰ πολλῶν ἔσται δηλονότι, καὶ διαφερόντων ἀριθμῷ κατηγορούμενος, καὶ κατ' ἐπίνοιαν ἔσται μόνην, ἐν οἷς τὴν ὕπαρξιν ἔχει, καὶ οὐ καθ᾿ ἑαυτὸν ἐν ἰδίᾳ τινὶ ὑποστάσει γνωριζόμενος, χωρίς τῶν ἐπιθεωρουμένων τοῖς ὑπ' αὐτὸν ἀτόμοις συμβεβηκότων. Τοιοῦτος γὰρ ἡ πάσης γενικής φύ σεως ὄρος τε καὶ λόγος. Καὶ εἰσήχθη πλῆθος ἡμῖν Χριστῶν ἀνθ' ἑνὸς κατὰ μηδένα τρόπον τὴν οἰανοῦν ἐχόντων πρὸς τὸν Θεὸν ἢ τοὺς ἀνθρώπους ταυτότης τα διὰ τὴν Σευήρου κατὰ τῆς ἀληθείας περιττήν καὶ ἀκάθεκτον μανίαν. Εἰ δὲ μοναδική φύσις ἐστὶν ὁ Χριστός, ἵνα παρῶμεν λέγειν, ὡς οὐδαμῶς ἐστι τὸ aut generalis omnino est, aut singularis; tertjum enim cogitare non possumus. Si generalis est Christus natura, de multis nimirùm numero differentibus dicetur, et cogitatione tantum erit iniis, in quibus habet essentiam, non autem per se in propria ulla persona cognoscetur, sine accidentibus individuorum, quæ in individuis ipsi subjectis considerantur. Hæc enim est omnis naturæ generalis definitio atque ratio. Et supervacanea ista Severi adversus veritatem insania pro uno Christo multitudo Semichristorum, qui nullam ue eum Den, nec cum hominibus rationem eamdem habeant, inducetur. Sin natura singularis est Christus, ut illud omittamus, nullam esse naturam, quæ unica sit persona

circumscripla, quamvis in fabulis decantatam volu• σύνολον φύσις ἑνὶ προσώπῳ περιγεγραμμένη, κ crem isti phoenicem ad extremum tanquam exemplum inexpugnabile, quo innitatur ipsorum opinio, proponaut. Nam si volucris est plcnis, et animal prorsus est; si animal, primum non omni modo singulare, quatenus est animal, non enim solum animal; prasterca, si animal, et corpus animatum sensu preditum. Quod si corpus auimatum ac sensu praditum est phœnix, etortui profecto atque interitui obnoxia. Quod si talis est, quæramus ex sapientibus istis rerum spectatoribus, an fieri possit ut quod ex eorum est numero, quæ sunt animata sènsuque prædita, quodque ortuin atque interitum sentit, singularis naturæ sit, quantum pertinet ad personam, cum mutua ipsorum in'specie successio perspicua sit exsistendi nota. Ad hæc si natura singularis est Christus, nec ejusdem cum Deo et Patre, nec ejusdem cum hominibus est essentiæ. Quod enim omnino est naJura singulare, naturali cognatione nulli conjunctum est. Quod si ab omnibus, ut eos sentire probavimus, natura diversus est Christus, futiles ipsos opinionum inventores rogenius, ut nobis dicant, qualom natura Christum, et qua ratione venerentur. Itaque cum inaguum atque horrendum necessario periculum ex rationis, quæ reddita est vi, consequatur eos qui Christum natura unum, aut naturam esse unamı contendunt, sive simplèr, sive composita, eaque sive generalis, aut communis, sive singularis dicatur, animos nostros omni custodia ab ejusmodi opinione remotos servemus, ut et a minis ipsi impendentibus liberi simus. Ejusdem. Quamobrem si Dei Verbum non lege atque ordine naturæ rerum compositarum, sed alia ratione divina, et quæ verbis explicari non potest, nempe per carnis assumptionem compositum est, non autem per generationem simul cum carne compositionis accepit essentiam, ut totum aliquod specie compleret, ut veritatis oratio omnlbus aperte significat, frustra conantur insipientes isti compositionem, quæ omnem naturæ terminum rationeque superat, legibus nalu ralibus impie subjicere. Quamobrem qui per carnis assumptionem Verbum esse factuur hominem dicit, is et aeternam Dei ante sæcula cssentiam serval, οι voluntariam pie confitetur; sponteque susceptai in tempore carnis indutionem, et differentiam Verbi suscipientis, atque carnis susceptæ sine confusione tuetur etiam post conjunctionem. Qui vero Dei Verbum non per carnis assumptionem immutabili ratione factum esse hominem dicit, nihil eorum quæ dicta sunt, ullo modo vere poterit confiteri, Ejusdem de voce hac: • In duabus naturis. In duabus naturis ratione indivisibili ipsum esse credimus, ut divinitate et humanitate. Quemadmodum enim cum ex duabus naturis constare Christum dicimus, ex divinitate et humanitate, ut duabus e partibus· totum intelligimus,ita cum post conjunctionem eum duabusin naturis esse dicimus, in diviεἰ τὰ μάλιστα τὸν μαθευόμενον ὄρνιθα τον φοίνικι καθάπερ τι καὶ ἄμαχον παράδειγμα τῆς ἑαυτῶν. ξης συστατικών τελευταῖον προβάλλωνται. Ει γάρ δρνι; ἐστὶν ὁ φοίνιξ, καὶ ζῶον πάντως ἐστίν. Ει δ ζῶον, πρῶτον μὲν οὐ πάντη μοναδικὸν καθὸ ζῶον· οἱ γὰρ μόνον ζῶον· ἔπειτα δὲ, εἴπερ ζῶον, καὶ σῶμε έμψυχον αἰσθητικόν. Εἰ δὲ σῶμα ἔμψυχον αίσθητε κόν ἐστιν ὁ φοίνιξ, καὶ ὑπὸ γένεσιν ἐστι δηλονότι καὶ φθοράν. Εἰ δὲ ὑπὸ γένεσιν ἐστιν, αὐτοὺς ἐρωτήσωμεν τους σοφοὺς τῶν ὄντων θεάμονας, εἰ δυνατόν ἐστί, τ τῶν ὑπὸ γένεσιν καὶ φθορὰν ἐμψύχων καὶ αἰσθητι κῶν σωμάτων μοναδικῆς ὑπάρχειν καθ' ὑπόστασιν φύσεως, ὧν ἡ ἐξ ἀλλήλων κατ' εἶδος διαδοχὴ ἀρίδη λος χαρακτὴρ τοῦ εἶναι. Είπερ δὲ μοναδική φύση ἐστὶν ὁ Χριστὸς, οὔτε τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ὁμοούσι ἐστιν, οὔτε τοῖς ἀνθρώποις. Τὸ γὰρ πάντη κατὰ τὸ φύσιν μοναδικὸν τῆς πρὸς ὁτιοῦν ἄλλο παντελῶς φυ σικῆς ἠλλοτρίωται συγγενείας. Εἰ δὲ κατ' αὐτοὺς εκείνους, ὡς ἔδειξεν ὁ λόγος, πάντη κατὰ τὴν φύσα ὁ Χριστὸς πάντων ἀλλοτρίωται τῶν ὄντων, αὐτοῖς εἰπεῖν προτρεψόμεθα τους καινους δογματιστές, τί ὄντα κατὰ τὴν φύσιν, καὶ ποίῳ λόγῳ σέβουσι τὸν Χριστόν. Εἰ τοίνυν μέγας καὶ φοβερὸς ἐξ ἀνάγκη; έπεται κίνδυνος, κατὰ τὴν ἀποδοθεῖσαν τοῦ λόγου δύναμιν, τοῖς λέγουσιν ἐν κατὰ τὴν φύσιν εἶναι τὸν Χριστόν, ήγουν μίαν φύσιν, εἴτε ἁπλῶς λεγομένην, εἴτε σύνθετον, καὶ ταύτην είτε γενικήν, ήγουν και νὴν, εἴτε μοναδικὴν, ήγουν ἰδικὴν, πάσῃ φυλακη τάς ἑαυτῶν καρδίας τῆς τοιαύτης δόξης τηρήσωμεν και θαράς, ἵνα καὶ τῆς ἐπ' αὐτῇ μελλούσης ἀπειλῆς ἐλει θερωθώμεν. ' Τοῦ αὐτοῦ. Εἰ τοίνυν μὴ κατά νόμον καὶ τάξιν τῆς τῶν των φύσεως, ἀλλ' ἑτέρῳ παρὰ τὴν φύσιν των θε των θεσμῷ· κατὰ πρόσληψιν γὰρ ἀφράστως δ τοῦ Θεοῦ πρὸς τὴν σάρκα συνετέθη Λόγος, ἀλλ' οὐ κατὰ γένεσιν ἅμα τῇ σαρκὶ πρὸς σύνθεσιν τὸ εἶναι λαβὼν εἰς ὅλου τινὸς κατ' εἶδος συμπλήρωσιν, καθὼς ὁ τῆς ἀληθείας διαπρυσίως πᾶσιν ἐμβος λόγος μάτην τοῖς ὑπὸ φύσιν θεσμοῖς ὑπαγαγεῖν ἀθέσμως ἐπιχει ροῦσιν οἱ ἀμαθεῖς τὴν πάντα φύσεω; δράν τε καὶ λόγὸν ἐμβαίνουσαν σύνθεσιν. Διὰ τοῦτο κατὰ πρόσλη ψιν σαρκὸς ὁ λέγων γενέσθαι τὴν ἐνανθρώπησιν τὴν τε τοῦ Θεοῦ λόγου προαιώνιον ὕπαρξιν διασώζει, κα τὴν ἑκούσιον εὐσεβῶς ὁμολογεῖ, καὶ αὐθαίρετον αὐτῷ κατὰ χρόνον σάρκωσιν, καὶ τὴν διαφορὰν αὐτοῦ τ τοῦ προσλαβόντος Λόγου, καὶ τῆς προσληφθείσης στη κό; ἀσύγχυτον φυλάττειν καὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν μὴ κατὰ πρόσληψιν σαρκὸς ὁμολογῶν ἀτρέπτως ἐνανθρωπῆσαι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον οὐδὲν τῶν εἰρη μένων κατ' οὐδένα τρόπον ἀληθῶς ὁμολογεῖν δύναται, Τοῦ αὐτοῦ περὶ τῆς φωνῆς· «Εν δύο φύσεσιν Ἐν δύο φύσεσιν ἀδιαιρέτως τὸν αὐτὸν ὄντα πιο στεύομεν ὡς ἐν θεότητι καὶ ἀνθρωπότητι. Ὥσπερ ἐκ δύο φύσεων λέγοντες τὸν Χριστὸν ἐκ θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος ὄντα νοοῦμεν ὡς ἐκ μερῶν ὅλον, οὕτω καὶ ἐν δύο φύσεσι λέγοντες μετὰ τὴν ἔνωσιν ἐν θεόν τητι καὶ ἀνθρωπότητι ὄντα πιστεύομεν ὡς ὅλον ἐν

' TIT. XVI. μέρεσι. Μέρη δὲ Χριστοῦ ἡ θεότης αὐτοῦ ἐστι καὶ ἡ nitate atque humanitate esse credimus, ut totum in ἀνθρωπότης, ἐξ ὧν καὶ ἐν οἷς ὑφίστηκε. Καὶ αὖθις τοῦ Θεοῦ Λόγου φύσιν σεσαρκωμένην σαρκὶ νοεράν τα καὶ λογικὴν ἐχούσῃ ψυχὴν πιστεύειν, λέγειν τε, καὶ κηρύττειν· ἐδιδάχθημεν κατὰ τὸν ἅγιον Κύριλ λον, διὰ τοῦ σεσαρκωμένην εἰπεῖν, τῆς καθ' ἡμᾶς φύσεως εἰσκεκομισμένην ὁρῶντες τὴν οὐσίαν, καὶ πάλιν τοῦ αὐτοῦ καὶ ἑνὸς Χριστοῦ τά τε θαύματα, καὶ τὰ πάθη, καὶ τοῦ αὐτοῦ τὰς δύο γεννήσεις, τήν τε προαιώνιον ἀσωμάτως ἐκ τοῦ Πατρὸς, καὶ τὴν χρονικὴν ἐκ Μητρὸς καὶ Παρθένου σωματικῶς δι ἡμᾶς γεγενημένην. Διὸ μάλιστα καὶ κατὰ ἀλήθειαν κυρίως Θεοτόκον αὐτὴν ὁμολογοῦμεν, ὡς τὸν ἐκ Πατρις γεννηθέντα πρὸ πάντων τῶν αἰώνων Θεὸν λόγον ἐπ' ἐσχάτων τῶν χρόνων ἐξ αὐτῆς σαρκωθέντα γεννήσασαν. Μίαν δὲ φύσιν σύνθετον τὸν Χριστὸν παντελῶς παραιτούμεθα λέγειν οὐ μόνον διὰ τὰς εἰρημένας αἰτίας, ἀλλ' ὅτι καὶ μηδεὶς καθόλου τῶν ἐγκρίτων Πατέρων πέφανται μέχρι τοῦ δεῦρο ταύτην εἰρηκὼς τὴν φωνὴν, καὶ ὡς προδήλως Απολλιναρίου τοῦ αἱρετικού καὶ τῶν αὐτοῦ φοιτητῶν ὑπάρχουσαν γέννημα. Τοῦ αὐτοῦ περὶ συνθέτοι ὑποστάσεως. Εἰ δὲ, ὅτι πᾶσα ὑπόστασις σύνθετος ἑαυτῇ τε καὶ ἀλλήλοις τὰ ἴδια μέρη ὁμόχρονα σχοῦσα δείκνυται, ὑπόστασιν δὲ σύνθετον εἶναι λέγειν τὸν Χριστὸν οὐκ ἀρνούμεθα, εἴποιεν καὶ ἡμᾶς οἱ ἀντιλέγοντες μὴ δύνασθαι τὴν ἐπὶ τούτῳ μομφὴν ἐκτινάξασθαι, ὡς τοῖς ἰδίοις ἑαλωκότας λόγοις φαμὲν ἀληθῶς οὕτως ἔχειν, εἴπερ σύνθετον εἶναι, ὡς εἶδος αὐτῆς κατηγοροῦμεν ἔχουσαν ὑποτιθέμεθα. Νῦν δὲ τοῦτο μὴ λέγοντες, οὐδαμῶς τὴν οἰανοῦν ἔξομεν μορφήν, σαφῶς γινώσκοντες μή δι' ἑαυτὴν σύνθετον εἶναι πᾶσαν σύνθετον ὑπόστασιν τὴν ὑπό τι τελοῦσαν εἶδος, ἀλλὰ διὰ τὴν φύσιν τὴν περιέχουσαν, όταν σύνθετος ᾖ, καὶ τὸ κατηγορούμενον εἶδος, ὑφ' δ ἀνάγεσθαι πέφυκεν, ὡς τοῦ μερικοῦ, ἡγοῦν ἰδικοῦ, ὅλον ἔχοντος ἐν ἑαυτῷ τὸ καθόλου, ήτοι τὸ κοινὸν, καὶ γενικὸν πληρέστατον, τοῦ δὲ ἰδίου τὸ σύνολον λόγου τῷ γενικῷ μεταδιδόντος οὐδέν. "Οπερ ἐπὶ Χριστοῦ οὐδεὶς οὐδαμῶς τῶν ἀνέκαθεν μέχρις ἡμῶν γενομένων τοῦ λόγου τῆς εὐσεβείας ὑφηγητῶν φρονῶν ἀνηγόρευται, ἐφ᾽ οὗ οὔτε γένος οὔτε εἶδος ὡς Χριστού κατηγορούμενον εὑρεῖν τις δυνήσεται. Οὐ γὰρ φύσεως λόγῳ πρὸς ἡμᾶς διὰ σαρκὸς ὁ θεαρχικὸς Λόγος ἐνεδήμησεν, ἀλλὰ τρόπῳ οἰκονομίας ἀνελλι-D πῶς ἑαυτῷ καθ᾿ ὑπόστασιν ἐνώσας, τὴν ἡμετέραν ἀνεκαίνισε φύσιν. Ὥστε οὐδὲν αὐτῶν τῆς πολλῆς περινοίας ἀπώναντο, πάλιν εἰς τὸ ποσόν, ὅπερ περ φεύγασι, περιτραπέντος αὐτοῖς τοῦ σοφοῦ, ὡς μὴ δυναμένοις οὐδ᾽ αὐτὴν τὴν ἐν τῷ ποιῷ διαφορὰν ἄνευ ποσοῦ εἶναι λέγειν. Ανάγκη γὰρ πᾶσα πολλὰς εἶναι, ἢ τὸ μέτριον δύο, ὧν τὴν διαφορὰν εἶναι ὑπολαμβάνουσι. Μόνην γὰρ ποιότητα πρὸς ἄλλην παντελῶς ἀμιγῶς ἔχουσαν πρὸς ἑαυτὴν διαφέρειν οὐκ ἄν τις νοῦν ἔχων εἴποι ποτέ. Λοιπὸν οὖν ἡ καὶ αὐτῆς παύ σονται τῆς ψιλῆς διαφορές, ποσοῦ πάντως τινῶν διαφερόντων δηλωτικὴν αὐτὴν οὖσαν μαθόντες, ἢ σὺν ἡμῖν τῆς ἀληθείας τὴν ὁμολογίαν καταδεξάσθωσ σαν τῷ λόγῳ τῆς διαφορᾶς καὶ μόνον πρὸς γνῶσιν partibus. Partes enim Christi sunt divinitas et humanitas, ex quibus, et in quibus consistit. Praeterea nnam Dei Verbi naturam carnem, assumpsisse animatam anima mente rationeque prædita dicere et predicare didicimus ex doctrina sancti Cyrilli, ut ex eo quod dicimus carnem assumpsisse, essentiam naturæ nostræ illatam intelligamus. Itemque unius et ejusdem Christi tam miracula, quam eruciatus esse dicimus, duosque ejusdem ortus, unum ante secula sine corpore ex Patre, et alterum in tempore ex Maitre et Virgine ratione corporea atque huinana; ex quo maxime et vere proprie ipsam Dei Genitricen confitemur, ut quæ genitum ante sæcula ex Patre Denim Verbum, in extremis temporibus ex ipsa carnem assumentem genuerit. At naturan unam compositam Christum dicere omnino recusamus, non solumn propter causas, quas diximus, verum etiam quia nemo Patrum probatorum ad hunc usque diem vocem hanc protulisse deprehenditur, et quoniam ab Apollinario et discipulis ejns perspicue videtur esse profecta. Ejusdem de persona composita. · Verum,si quoniam omnis persona composita proprias partes, et secum et inter ipsas ejusdem temporis habere deprehenditur, nos autem Christum personam esse compositam dicere non recusamus, propterea nos adversarii propriis captos rationibus reprehensionem vitare posse negaverint, respondebinus, vere sic rem habituram, si compositam, lanquam speciem, quæ de ipsa diceretur, habentein concederemus. Nunc autem haud ita loquimur, itaque in nullam incidinus reprehensionem. Scimus enim pláne omnem personam compositam sub specie con- ´stitutam non sui ipsam ratione compositam esse, sed propter naturan), quæ, cum sit composita, etiam speciem quæ prædicatur contineat, et sub quam illi comparatum est ut reducatur; tanquam nimirum particulare, seu singulare, quidquid universale est seu commune ac genericam in sc plenissimum habeat, nec quidquam prorsus suæ rationis universali ac generico tribuat: quod quidem de Christo nemo prorsus eorum qui ad hano usque ætatem pietatis doctrinam tradideront mentis compos dixerft. De quo ut de Christo nemio neqita genus neque speciein dici comperiet; non enim naturæ ratione, ad nos Dei Verbum per carnem descendii, sed ratione dispensationis sibi sine detrimento. naturam nostram conjungens, eam renovavit. Quam - olem magna demnentia sua nibil profecerunt, cum ipsorum sapientia ad quantitatem, quain negaverunt, redicrit, quippe qui ne ipsam quidem in qualitate differentiam, siue quantitate dicere valcant. Necesse euim est, ut multæ sint, aut duæ saltem qualitates, ut dictum est, quarum differentiam constituant; unam enim qualħatem, quæ cum alia prorsus mis'a non sit, secum ipsam differre, nemo sauus unquam dixerit. Reliquum igitur est, ut vel ab ipsa nuda reced.nt differentia, cum intelligant, ipsam omnino si guilicare aliquorum differentiam, quantitatem, rel

veritatis confessionem nobiscum recipiant, qui dif- τοῦ ἀσύγχυτα μεμενηκέναι τὰ συνελθόντα τὸν ἀριθ ferentiæ ratione tanquam modo uunierum ex Patrum sententia pie idcirco suscepimus, ut quæ conjuncta sunt, sine confusione mansisse cognoscerenus. Illud autem benevole nobis exponant, siquidem una est apud ipsos sapientia non ignava ratio, cum ad conjunctionem duo concurrisse dicant, eaque post conjunctionem sine confusione permansisse non negent, tanquam neutro ipsorum a naturæ termino et ratione recedente, licet ad unam utrumque¸ Filii personam a'que unam hypostasim concurrerit, cur duo per ipsos s'rvata, ut dicunt, si tamen vere loquuntur, non conAteantur; et quæ sit ratio et causa, quamobrem uumeruin minuant, et quomodo, duæ naturæ factæ sint una. Aut si conjunctio sine ulla niansit imminuilone, qua ratio sit, cur ea non dicant sine imminutione 5 servata. Quod si perfecerint, unius facturam sequo auiino patietur, admirabimurque bone ipsorum disciplinae constantiam, qui nobis rerum arcanarum cognitionem soll percipere videantur. At nunquam poterunt rationem, qua id persuadeant invenire. Ejnedem solutio quæstionis Severi. Ad illud postremo Severi putra atque inane confugiunt inventam, quod ab eo passim jactatur, et decantatur. Dicunt enim ridiculum,esse, dicere duas naturas duabus e naturis constitui, tanquam argumentum captiosum a nobis propositum recte confutent. Quem enim ex iis qui divina callent Ecclesiæ instituta, audierunt dicentem duarum naturarum conjunctionem duas naturas constituere? Id audivisse nullo modo poterunt dicere, si veritatis studiosi sunt. Duabus quidem e naturis conjunctionem factam dicimus, sed unam ex ipsis Christi personam constare compositam, quæ illas ipsaq naturas, ex quibus composita est, ut totum proprias partes siue defectu cum proprietatibus nata-. ralibus et sine mutatione tuetur atque couserval, et in ipsis conservatur et custoditur ut totum in partibus. Quare duabus e naturis, non duas naturas, sed unam Christi personam compositam dici - mus, quæ naturas hás ut proprias partes complectitur, et eas ut partes proprias continet, et in Ipsis, tanquam in partibus et est, et cognoscitur. laque cum unum et duo idem dicimus, non éadom, sed alia, atque alia ratione de uno et eodem utraque pronuntiamus. Duo quidem, quantum ad rationem pertinet naturarum, ex quibus est conjunctio; neque enim idein natura Deum Verbum esse cum propria carne cognoscimus; unum autem quantum attinet ad personain. Idem enim cuin propria carne Deum Verbum per personam esse scimus. Quamobrem neque naturas unam in naturam stulte confundimus, naturalem in Christo differentiam auferentes, ne Verbi et carnis commuta - tionem inducamus, neque rursus in duas personas proprie consistentes insane dividimus, in personæ ¡psius ratione differentiam collo^antes, ne salutem ' nostrani negemus. Quemadmodum ex diametro intor se in. impietate discrepantes Apollinarius et μὸν εὐσεβῶς κατὰ τοὺς Πατέρας παραλαμβάνουσιν. Επεί τοί γε εἰπάτωσαν ἀγαπητικως ερέσθαι βουλο μένοις, είπερ ἔνεστιν αὐτοῖς· λόγος σοφίας· οὐκ ἀγεν νής, πῶς δύο μὲν τὰ συνδεδραμηκότα προς Ενωσιν λέγοντες, ταῦτα δὲ αὐτὰ μεμενηκέναι ἀσύγχυτα μετά τὴν ἔνωσιν οὐκ ἀρνούμενοι, ὡς μηδ' ἑτέρου τοῦ κατὰ φύσιν ὅρου τε καὶ λόγου ἐκστάντος, κἂν εἰ πρὸς ἐν ἄμφω συντελοῦσι πρόσωπον τοῦ Υἱοῦ, καὶ μίαν ὑπόστασιν, δύο καὶ τὰ κατ' αὐτοὺς σωζόμενα, ὡς φασιν, εἴπερ ἀληθεύουσιν, οὐχ ὁμολογοῦσι; Καὶ τίς αὐτοῖς τῆς μειώσεως λόγος, καὶ δι' ἥντινα τὴν αἰτίαν; Καὶ πῶς ἄμφω αἱ φύσεις μία γεγόνασιν; Η είπερ μειώσεις καθαρά διέμεινεν ή Ένωσις, τις ὁ τοῦ μὴ λέγεσθαι τὰ ἀμειώτως σωζόμενα λόγο;; Καὶ στέρξομεν εὐπειθῶς τὴν στέρησιν τῆς μιᾶς, καὶ θαυμάσομεν αὐτῶν τῆς εὐπαιδείας· τὸ εὔτονον, ὡς μόνον τῆς τῶν ἀβλήτων γνώσεως ἐκφανθέντων ἡμῖν χωρητικῶν. Ἀλλ᾿ οὐ δυνήσονται πώποτε τὸν τοῦτο πείθοντα παραστῆσαι λόγον. δι Τοῦ αὐτοῦ λύσις τῆς ἀπορίας Σευήρου. Επ' ἐκεῖνο καταφεύγουσι τελευταῖον τὸ σαθρόν καὶ διάκενον τοῦ Σευήρου εύρεμα, το πάνυ παρ' αὐτοῦ ὥσπερ τι σοφὸν πανταχού φερόμενον καὶ ὁλό μενον, φάσκοντες γελοῖον εἶναι ἐκ δύο φύσεων δύο φύσεις πάλιν ἀναδειχθῆναι λέγειν, ὥσπερ λήμματι τὰ εἰκότα επισυνάγοντες παρ' ἡμῶν δοθέντι. Τίνος γὰρ ἤκουσαν τῶν τὰ θεῖα τῆς Ἐκκλησίας πεππδιν μένων δόγματα, ὡς ἡ ἔνωσις ἐκ δύο φύσεων δύο ἀπετέλεσε φύσεις; Αλλ' οὐδαμῶς ἀκηκοέναι εἰπεῖν δυνήσονται ἀληθείας φροντίζοντας. Λέγομαν δὲ ἐκ δύο φύσεων μὲν τὴν ἕνωσιν γεγενήσθαι, μίαν δι τὴν ἐξ αὐτῶν ὑπόστασιν ἀποτελεῖν τοῦ Χριστοῦ σύν θέτον, ἐκεῖνας αὐτὰς τὰς ἐξ ὧν συνετέθη φύσεις, ὡς ὅλον ίδια μέρη ἀνελλιπῶς μετὰ τῶν φυσικῶν Ιδιωμάτων, καὶ ἀτρέπτως φυλάττουσαν τε καὶ θα σώζουσαν, καὶ ἐν αὐτῶν φυλαττομένην, καὶ σώζο μένην ὡς ὅλον εν μέρεσιν. Ἐκ δύο σὖν φύσεων οὐ δύο φύσεις, ἀλλὰ μίαν ὑπόστασιν λέγομεν Χριστοῦ σύνθετον, τούτων ὡς ἰδίων μερῶν περιεκτικὴν τῶν φύσεων, καὶ ταύτας ὡς ἰδία καὶ συμπληρωτι μέρη περιέχουσαν, καὶ ἐν αὐταῖς ὡς ἐν μέρεσι καὶ οὖσαν καὶ γνωριζομένην. Διό καὶ ἔν, καὶ ὁδὸ τὸ αὐτὸ λέγοντες, οὐ κατὰ τὸ αὐτὸ φαμὲν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ καὶ ἑνὸς ἀμφότερα, κατ' άλλο δὲ καὶ ἄλλο. Οἷον κατὰ μὲν τὸν τῶν φύσεων λόγον τῶν ἐξ ὧν ἡ ἔνωσίς τὰ δύο· οὐ γὰρ ταὐτὸν κατὰ τὴν φύσιν τῇ ιδία σαρκι τὸν Θεὸν λόγον γινώσκομεν· κατά τε τόν της υπό στάσεως λόγον τὸ ἐν. Ταυτὸν γὰρ τὸν Θεὸν Αἰγός της ιδια σαρκὶ κατὰ τὴν ὑπόστασιν ἐπιστάμεθα. Ούτε οὖν τὰς φυσεῖς ἀφρόνως εἰς μίαν συναλείψομεν φύσ σιν τῷ ἀνηρῆσθαι λέγειν ἐπὶ Χριστοῦ τὴν φυσικήν διαφοραν, ἵνα μὴ τροπήν τοῦ Λόγου καὶ τῆς σαρκός εἰσαγάγωμεν· οὔτε εἰς δύο πάλιν ιδιοσυστάτους υποστάσεις μανικῶς διαιροῦμεν τῷ κατὰ τὸν τῆς ὑποστάσεως λόγον τιθέναι διαφοράν, ἵνα μὴ τὴν ἡμῶν ἀρνώμεθα σωτηρίαν, ὥσπερ οἱ ἐκ διαμέτρου πρὸς ἀλλήλους μερισάμενοι τὴν ἀσέβειαν Απόλλι

PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. XVI. νάριος ἅμα Εὐτυχεῖ, καὶ Νεστόριος ἐποίησαν, οἱ μὲν Eutyches una ex parte, ct Nestorius er altera fere- φυσικὴν διαφορὰν ἐπὶ Χριστοῦ οὐκ εἰδότες, ὁ δὲ πρὸς ταύτῃ καὶ προσωπικὴν προσεπάγων· ὅθεν καὶ τῆς ἀληθείας ἐξέπεσαν. Αλλ' εἰδότες καὶ ἐν τῇ καθ' ὑπόστασιν ἐνώσει τὴν φυσικὴν ἰδιότητα άτρεπτον, καὶ τὴν σύγχυσιν ὁμοίως, καὶ τὴν διαίρεσιν ἀποστρεφόμεθα, μήτε τὴν ἔνωσιν σύγχυσιν, ὡς ἀγνοοῦν· τες τὰ ἐνωθέντα, μήτε διαίρεσιν τὴν διαφοράν, ὡς καθ' ἑαυτὰ ὑφεστάναι μεμερισμένως εἰδότες τὰ διαφέροντα, εργαζόμενοι. Τοῦτο μὲν οὖν, ὡς οἶμαι, καὶ ὁ μέγας Θεολόγος Γρηγόριος διδάσκων φαίνεται ἐν τῷ λόγῳ τῷ ἀπολογητικῷ, ἐν ἐξ ἀμφοῖν λέγων, καὶ δι' ἑνὸς ἀμφότερα, ὅπερ ἐν τῷ δευτέρῳ περὶ Υἱοῦ λόγω τρανότερον διεξιών φησιν· Εἰ γὰρ καὶ τὸ συμ αμφότερον ἐν, ἀλλ᾽ οὐ τῇ φύσει, τῇ δὲ συνόδῳ.» Κει κατὰ Μονοφυσιτῶν· τοῦ Δαμασκηνού. Κεφάλαιον ξς'. Ατρέπτως γὰρ, καὶ ἀναλλοιώτως ηνώθησαν ἀλλή λαις αἱ φύσεις, μήτε τῆς θείας φύσεως ἐκστάσης τῆς οἰκείας ἁπλότητος, μήτε μὴν τῆς ἀνθρωπίνης, ή. τραπείσης εἰς θεότητος φύσιν, ἢ εἰς ἀνυπαρξίαν χωρησάσης, μήτε ἐκ τῶν δύο μιᾶς γεγενημένης συνθέτου φύσεως. Η γὰρ σύνθετος φύσις, οὐδ᾽ ὁποτέρα τῶν ἐξ ὧν συνετέθη φύσεων ὁμοούσιος ὑπάρχειν δύεναται, ἐξ ἑτέρων ἀποτελεσθεῖσα ἕτερον: οἷον τὸ τῶν μα τὸ ἐκ τῶν τεσσάρων στοιχείων συντεθείμενον, οὔτε τῷ πυρὶ λέγεται ὁμοούσιον, οὔτε πῦρ ὀνομάζεται, οὔτε ἀὴρ λέγεται, οὔτε ὕδωρ, οὔτε γῆ, οὐδέ τινε τούτων ἐστὶν ὁμοούσιον. Εἰ τοίνυν κατὰ τοὺς αἱρετικούς, μιᾶς φύσεως συνθέτου ὁ Χριστὸς μετὰ τὴν Ένωσιν ἐχρημάτισεν, ἐξ ἁπλῆς φύσεως ἐτράπη εἰς σύνθετον, καὶ οὔτε τῷ Πατρὶ ἁπλῆς φύσεως ὄντι ἐστὶν ὁμοούσιος, οὔτε τῇ Μητρί. Οὐ γὰρ ἐκ θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος αὕτη συντέθειται· οὔτε μὴν ἐν θεότητί ἐστι καὶ ἀνθρωπότητι· οὔτε δὲ Θεὸς όνομασθήσεται, οὐδὲ ἄνθρωπος, ἀλλὰ Χριστὸς μόνον· καὶ ἔσται τὸ, Χριστός, οὐ τῆς ὑποστάσεως ὄνομα, ἀλλὰ τῆς μιᾶς κατ' αὐτοὺς φύσεως. runt: illi dum naturalem in Christo ignorant differentiam; hic vero dum persona quoque differentiau inducit. Quapropter exciderunt a veritate. Sed in personæ etiam unitate naturalem proprietatou. immobilem agnoscentes, pariter et confusionem, et divisionem repudiamus. Neque enim conjunctionis loco confusionem constituinius, ut qui ea quæ con-- juncta sunt, ignoremus, neque pro diferentia divisionem, ut qui ea quæ differunt, separatim per sa consistere asseramus. Hoc et magnus ille theologus. Gregorius, mea quidem sententia, doret, com in magwo Apologetteo dicit unum ex utrisque, et per unuin utraque, Quod in secunda oratione de Filio clarius exponens, • Etsi enim, inquit, utrumque non tamen natura, sed conjunctione. ▶ Item adversus illos, qui unam in Christo naturam esse dicunt: Damasceni. Cap. 66. Naturæ duæ in una Christi persona. — Enimvero sine conversione ac mutatione unilæ mutuo naturæ sunt, sic videlicet ut nec a sua simplicitate divina natura desciveri; nec rursus humana; aut in Deitatis naturam conversa, aut in nibilum redacta, aut denique una ex duabus naturis compo sita natura effecta sit. Siquidem composita natura, cum neutra illarıım naturarum, ex quibus conflata est, consubstantialis esse potest; ut quæ ex aliis aliud facta sit. Exempli gratia: corpus, quod ex quatuor elementis constat, nec ejusdem esse cum igne substantiæ dicitur; nec ignis appellatur, nec ser vocatur, nec aqua, nec terra, nec canden cum ullo horum substantiam habet. Quocirca, si post unionem Christus, ut hæreticis placet, uuius composite natura exsistit, ex simplici natura in compositam versus est *. Ita nec Patri, cujus simplex natura est, consubstantialis erit, nec matri, quippe quæ ex deitate et bumapitate composita non est; nec item in deitate et humani - tate erit, nec Deus nuncupabitur, nec homa, sed Christus duntaxat: eritque Christi vocabulum, non personæ ipsius nomen, sed unius, ut illi censent, natura. Ἡμεῖς δὲ, συνθέτου φύσεως τὸν Χριστὸν δογματί ζομεν, οὐδὲ ἐξ ἑτέρων ἕτερον 1, ὥσπερ ἐν ψυχῆς καὶ σώματος ἄνθρωπον, ἢ ὡς ἐκ τεσσάρων στοιχείων σῶμα, ἀλλ' ἐξ ἑτέρων τὰ αὐτὰ ἐκ θεότητος γὰρ · καὶ ἀνθρωπότητος Θεὸν τέλειον, τὸν αὐτὸν, καὶ εἶ Υπι, καὶ λέγεσθαι, ἐκ δύο τε, καὶ ἐν δυσὶ. φύσεσιν ὁμολογοῦμεν. Τὸ δὲ, Χριστός, ὄνομα τῆς ὑποστάσεως λέγομεν, οὐ μονοτρόπως λεγόμενον, ἀλλὰ τῶν δύο φύσεων ὑπάρχον σημαντικόν. Αὐτὸς γὰρ ἑαυτὸν ἔχρισε· χρίων μὲν ὡς Θεὸς τὸ σῶμα τῇ θεότητι αὐτ τοῦ, χριόμενος δὲ, ὡς ἄνθρωπος· αὐτὸς γάρ ἐστι τοῦτο κἀκεῖνο. Χρίσις δὲ ἡ θεότης τῆς ἀνθρωπότητος. Εἰ γὰρ μιᾶς φύσεως συνθέτου ὧν ὁ Χριστὸς, ὁμοούσιος ἐστι τῷ Πατρὶ, ἔσται ἄρα καὶ ὁ Πατήρ σύνθετος, καὶ τῇ σαρκὶ ὁμοούσιος, ὅπερ ἄτοπον, καὶ πάσης βλασφημίας ἀνάπλεον. Nos vero Christum baudquaquam unius composite uatur esse prædicamus, neque ex aliis aliud; quemadmodum ex anima et corpore hominem, aut ex quatuor elementis, corpus; verum ex diversis eadem s. Siquidem ex deitate et humanitate eumdem Deum perfectum, et hominem perfectum, et esse, et dici, atque ex duabus, et in duabus naturis esse confitemur. Christi porro vocabulum persona esse dicimus, quod non unimode dicitur, sed duplicem naturam significat. Ipse siquidem seipsum unxit, corpus videlicet suum divinitate sua ungendo, tanquam Deus, uncius autem, ut ho mo; quandoquidem ipse, et hoc, et illud est. Unclio porro humanitatis est divinitas. Enimvero si Christus una tantum composita natura præditus, Patri consubstantialis est, erit et Pater compositus, et carni consubstantialis; quod dictu absurdum est, et omni impietate plenum.

Ad hæc, quonain parto una cademque natura substantia lium diferentiarum mutuo pugnantium capax erit? Qui enim fieri potest, ut eadem natura simul, et creata sit. et increata; mortalis, et inmortalis; circumscripta, et iucircumscripta? Monophysitæ Christum utraque natura perfectum fatentur. -- Quod si etiam Christum natura unius rsse dicentes, simplicem hanc csse asserant, aut nudum illum Deum confitebuntur, proque incarnatione moram speciem inducent, aut certe veluti Nestorius, hominem purum. Monophysitarum error, quod naturam a persona non distinguant. Verum hoc demum est quod hæreticis errandi causa est, quod naturam et hypostasim esse idem statuant. Etsi vero unam hominum esse dictitamus, at non anima et corpore spectatis; cum fieri non possit, ut corpus et animam simul comparando unius ea esse natura affirmemus sed quia plurimæ hominum hypostases, et personæ sunt, eamdem omnes rationem naturæ recipiunt. Omnes quippe corpore et anima constant, omnesque, cum animæ naturam participant, tum corporis substantiam habent, communcmque speciem. Quo ut ut plurimarum diversarumque personarum unam naturam dicamus, cum videlicet singulæ personæ duplicem naturam habeant, et in duabus naturis, corporis scilicet el animæ, exstare censcantur. At vero in Domino nostro Jesu Christo non potest accipi communis species. Neque enim fuit, acc est, nec unquan erit alius Christus ex deitale et humanitate, inque deitate et humanitate idein perfectus Deus, et perfectus homo. lline fit, ut in Domino nostro Jesu Christo natura una dicenda non sit, ut codem modo de Christo qui ex deitate et humanitate compositus est, loquamur, veluti de individuo quod corpore et anima coustal. Illic siquidem individuum est; at Christus nequaquam est individuum: neque enim Christitatis, ut ita dicam, speciem ejusmodi habct, de qua pradicetur. Ac proinde ex duabus naturis perfectis, hoc est, divina et humana, unionem esse factain dicimus, non ad modum conspersionis, nec per confusionen, vel conmistionem, aut temperationem, quemadmodum ille Numinis ira immissus Dioscorus, Eutycles item, et Severus, quique impia eoruin classis sunt, asseruerunt: nec personalem, aut secundum relationem, aut in ratione dignitatis, aut in una voluntatis conspiratione, aut bo noris qualitate, aut eadem ac promiscua nuncupatione, aut benevolentia positam, ut Deo invisus Nestorius, Diodorusque, et Mopsuestiensis Theodorus, cum diabolica sua caterva censuerunt: sed per compositionen, hoc est secundum hypostasim, sine ulla conversione, nec confusione, nec nautatione, nec divisione, nec distantia, inque duabus perfectis naturis unam Filii Dei ei incarnati personam confitemur; unam dicentes divinitatis ipsius et humanitatis hypostasimn. duaɛ au- Πῶς δὲ καὶ μία φύσις τῶν ἐναντίων οὐσιωδῶν διαφορῶν δεκτικὴ γενήσεται; Πῶς γὰρ δυνατὸν τὴν αὐτὴν φύσιν κατὰ ταὐτὸν κτιστὴν εἶναι καὶ ἄχτιστον, θνητὴν καὶ ἀθάνατον, περιγραπτὴν καὶ ἀπε· ρίγραπτον; Εἰ δὲ μιᾶς λέγοντες τὸν Χριστὸν φύσεως, ἁπλῆν ταύτην είποιεν, ἢ γυμνὸν αὐτὸν Θεὸν ὁμολογήσους, καὶ φαντασίαν εἰτάξουσιν, οὐκ ἐνανθρώπησιν, ἢ μ λὰν ἄνθρωπον κατὰ Νεστόριον. Αλλὰ τοῦτό ἐστι τὸ ποιοῦν τοῖς αἱρετικοῖς τὴν πλάνην, τὸ ταὐτὸ λέγειν τὴν φύσιν, καὶ τὴν ὑπόστασιν. Ἐπειδὴ δὲ μίαν τῶν ἀνθρώπων φύσιν φαμὲν, ἰστέον ὡς οὐκ ἀφορῶντες εἰς τὸν τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος λόγον, τοῦτο λέγομεν· ἀδύνατον γὰρ μιᾶς φύσεως λέγειν τὴν ψυχὴν καὶ τὸ σῶμα πρὸς ἄλληλα συγκρινόμενα. Αλλ' ἐπειδὴ πλεῖστα: ὑπὸ στάσεις τῶν ἀνθρώπων εἰσὶ, πάντες δὲ τὸν αὐτὸν ἐπιδέχονται λόγον τῆς φύσεως· πάντες γὰρ ἐκ ψυχής εἰσι συντεθειμένοι, καὶ σώματος, καὶ πάντες τῆς φύσεως τῆς ψυχῆς μετειλήφασι, καὶ τὴν οὐσίαν τοῦ σώματος κέκτηνται, καὶ τὸ κοινὸν εἶδος· τῶν πλεί στων και διαφόρων ὑποστάσεων μίαν φύσιν φαμένο ἑκάστης δηλαδὴ ὑποστάσεως δύο φύσεις ἐχούσης, καὶ ἐν δυσὶ τελούσης ταῖς φύσεσι, ψυχῆς λέγων, καὶ σώματος. k Ἐπὶ δὲ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ οὐκ ἔστι κοινὸν εἶδος λαβεῖν. Οὔτε γὰρ ἐγένετο, οὐδέ ἐστιν, οὔτε ποτὲ γενήσεται ἄλλος Χριστὸς ἐκ θεότητός τι καὶ ἀνθρωπότητος, ἐν θεότητι καὶ ἀνθρωπότητα, Θεὸς τέλειος ὁ αὐτὸς, καὶ ἄνθρωπος τέλειος. Εντεί θεν οὐκ ἔστιν εἰπεῖν μίαν φύσιν ἐπὶ τοῦ Κυρί ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὥσπερ ἐπὶ τοῦ ἀτόμου κα ψυχῆς καὶ σώματος συγκειμένου, οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ ἐκ θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος. Ἐκεῖ μὲν γὰρ ἄτομον, ὁ δὲ Χριστὸς οὐκ ἄτομον· οὐδὲ γὰρ ἔχει κατηγορούμενον εἶδος Χριστότητος Διὸ δὲ ἐκ δύο φύσεων τελείων, θείας τε καὶ ἀνθρωπίνης, φαμὲν γεγενῆσθαι τὴν ἔνωσιν· οὐ κατὰ φυρμόν, ἢ σύγχυ σιν, ἢ σύγκρασιν 1, ἢ ἀνάκρασιν, ὡς ὁ θεήλατος ἔφη Διόσκορος, Εὐτυχής = τε, καὶ Σευήρος, καὶ ἡ τούς των εναγής συμμορία· οὐδὲ προσωπικήν, ή σχετι κὴν, ἢ κατ' ἀξίαν, ή ταυτοβουλίαν, ἢ ὁμοτιμίαν, ἢ όμωνυμίαν, ἢ εὐδοκίαν, ὡς ὁ θεοστυγὴς ἔφη Νεστό ριος, Διόδωρός τε, καὶ ὁ Μοψουεστίας Θεόδωρος, καὶ ἡ τούτων δαιμονιώδης ὁμήγυρις, ἀλλὰ κατὰ σύν θεσιν, ήγουν καθ' ὑπόστασιν, ἀτρέπτως, καὶ ἀσυγ χύτως, καὶ ἀναλλοιώτως, καὶ ἀδιαιρέτως, καὶ ἀδια στάτως, καὶ ἐν δυσὶ φύσεσι τελείως ἐχούσαις, μίαν ὑπόστασιν ὁμολογοῦμεν τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ σε σαρκωμένου, τὴν αὐτὴν ὑπόστασιν λέγοντες τῆς θεό τητος καὶ τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ, καὶ τὰς δύο φύσεις ὁμολογοῦντες σώζεσθαι ἐν αὐτῷ μετὰ τὴν ἔνωσιν· οὐκ ἰδίᾳ καὶ ἀναμέρος τιθέντες ἑκάστην, ἀλλ᾽ ἡνωμένας ἀλλήλαις ἐν τῇ μιᾷ συνθέτῳ ὑποστά σει. Οὐσιώδὴ γὰρ φαμεν τὴν ἕνωσιν, τουτέστιν άληθῆ, καὶ οὐ κατὰ φαντασίαν. Ουσιώδη δὲ, οὐχ ὡς τῶν

TIT. XVI. δύο φύσεων ἀποτελεσασῶν μίαν σύνθετον φύσιν, tcm post unitionem haturas in ipso incolumes ser ἀλλ' ἐνωθεισῶν ἀλλήλαις κατ' ἀλήθειαν εἰς μίαν ὑπό vari confitentes: non ita tamen ut utramque haστασιν σύνθετον τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ σώζεσθαι rum seorsim ponamus, verum in una composita αὐτῶν τὴν οὐσιώδη διαφορὰν ὁριζόμεθα. Τὴ γὰρ persona inter se copulatas. Substantialem enim κτιστὸν, μεμένηκε κτιστὸν, καὶ τὸ ἄκτιστον, ἄκτι esse hanc unionem dicimus, hoc est, veram et στον. Τὸ θνητὸν ἔμεινε θνητόν, καὶ τὸ ἀθάνατον, non imaginariam. Substantialem autem non ἀθάνατον· τὸ περιγραπτόν, περιγραπτόν· τὸ ἀπερί- quod duæ nature unam compositam naturam effeγραπτον, ἀπερίγραπτον· τὸ ὁρατὴν, ὁρατόν, καὶ τὸ cerint; sed quod in unam Filii Dei compositam hy- · ἀόρατον, ἀόρατον· «Τὸ μὲν διαλάμπει τοῖς θαύμασι, postasim inter se unitæ sint. Quinimo substantiaτὸ δὲ ταῖς ὕβρεσιν ὑποπέπτωκεν.» lem earum differentiam integram et incolumem servari statuimus. Nam creatum mansit quod creatum est, et increatum, quod increatum; quod mortale est, mortalem permansit, et immortale quod immortale; circumscriptum, quod circumscriptum, incircumscriptum, quod incircumscriptum; visibile, quod visibile; et invisibile, quod iuvisibile: • Unum quidem horum coruscal miraculis, aliud succumbit injuriis. Οἰκειοῦται δὲ τὰ ἀνθρώπινα ὁ Λόγος· αὐτοῦ γάρ Communicatio įdionatum. Verbum porro, quia ἐστι τὰ τῆς ἁγίας αὐτοῦ σαρκὸς ὄντα· καὶ μεταδί- ipsius sunt, quæ sanctæ ejus carnis sunt, ea qua ἑωθι - τῇ σαρκὶ τῶν ἰδίων, κατὰ τὸν ἀντιδόσεως τρό humanitati conveniunt, sibi vindicat, et vicissim πον, διὰ τὴν εἰς ἄλληλα τῶν μερῶν περιχώρη- carni, quæ sua sunt, impertit; illo nimirum alσιν, καὶ τὴν καθ᾽ ὑπόστασιν ἔνωσιν, καὶ ὅτι εἷς ἦν, ternæ communicationis modo, ob mutuam inter se καὶ ὁ αὐτὸς, ὁ καὶ τὰ θεῖα καὶ τὰ ἀνθρώπινα ο ενερ- partium commeationem, unionemve - hypostatiγῶν ἐν ἑκατέρᾳ μορφῇ μετὰ τῆς θατέρου κοινωνίας ο cam; et qua unus idemque erat, qui et divina et huΔιὸ δὴ καὶ ὁ Κύριος τῆς δόξης ἐσταυρῶσθαι λέγεται, mana, c in utraque forma cum alterius communione καίτοι τῆς θείας αὐτοῦ μὴ παθούσης φύσεως, καὶ ὁ agerel. Eo porro nomine Dominus ipse gloriæ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, πρὸ τοῦ πάθους ἐν τῷ οὐρανῷ crucifxus dicitur ', quamvis alioqui divina ipsius εἶναι ὡμολόγηται, ὡς αὐτὸς ὁ Κύριος ἔφησεν. Εἷς natura minime passa sit: et rursum, Filius homiγὰρ ἦν, καὶ ὁ αὐτὸς ὁ Κύριος τῆς δόξης, ὁ φύσει καὶ nis ante passionem in colo esse dictus est, veluti ἀληθείᾳ Υἱὸς ἀνθρώπου, ἤτοι ἄνθρωπος γενόμενος, Dominus ipse asseruit 1. Erat enim ille iden Doκαὶ αὐτοῦ τά τε θαύματα καὶ τὰ πάθη γινώσκομεν, minus gloriæ, qui etiam natura et vere Filius lo εἰ καὶ κατ' ἄλλο ἐθαυματούργει, καὶ κατ᾽ ἄλλο τὰ πά- minis, hoc est, homo exsistebat. Atqui ipsius tum, θη ὁ αὐτὸς ὑπέμενεν Ισμεν γὰρ ὥσπερ μίαν αὐ- miracula, tum supplicia esse agnoscimus, etsi raτοῦ τὴν ὑπόστασιν, οὕτω τὴν τῶν φύσεων οὐσιώδη Ctione alterius naturæ mifcula edebat, et alterius διαφορὰν σώζεσθαι. Πῶς δὲ σωθείη διαφορά, μὴ σω ratione idem ipse supplicia perferebat. Scimus ζεμένων τῶν τὴν διαφορὰν ἐχόντων πρὸς ἄλληλα; enim, ut unam ipsius lypostasim, ita substantiaΔιαφορὰ γὰρ τῶν διαφερόντων ἐστὶ διαφορά· τῷ μὲν lem harum differentiam incolumem servari. Quo οὖν λόγῳ, ᾧ διαφέρουσιν ἀλλήλων αἱ φύσεις τοῦ Χρι- autem pacto salva erit differentia, non servatis ilστοῦ, τουτέστι τῷ λόγῳ τῆς οὐσίας, φαμὲν συνάπτε- lis quæ mutuo discrepant. Differentia siquidem est σθαι αὐτὸν τοῖς ἄκροις· κατὰ μὲν τὴν θεότητα, τῷ τε earum rerum quæ diversæ sunt. Qua igitur ratione Πατρὶ καὶ τῷ Πνεύματι, κατὰ δὲ τὴν ἀνθρωπότητα, Christi natura inter se differunt, hoc est essentia τῇ τα Μητρί, καὶ πᾶσι τοῖς ἀνθρώποις. ῇ δὲ λόγῳ ratione, hac cum extrenis conjungi dicimus, puta συνάπτονται αἱ φύσεις αὐτοῦ, διαφέρειν αὐτὸν φαμὲν quantum ad deitatem quidem attinet, cum Palre τοῦ τε Πατρὸς καὶ τοῦ Πνεύματος, τῆς τε Μητρός et Spiritu sancto, quantum vero ad humanitatem, καὶ τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων· συνάπτονται γὰρ αἱ φύ- cum matre, et nobis. Idem quippe quoad divinitaσεις αὐτοῦ τῇ ὑποστάσει, μίαν ὑπόστασιν σύνθετον tem Patri et Spiritui sancto consubstantialis est; ἔχουσαι, καθ᾿ ἣν διαφέρει τοῦ τε Πατρὸς καὶ τοῦ quoad vero humanitatem, tum natri, tum cateris Πνεύματος, τῆς τε Μητρὸς καὶ ἡμῶν. hominibus. Qua-ratione vero ejus naturæ mintuo copulantur, eum, tum a Patre et Spiritu sancto, tum a matre et reliquis hominibus differre dicimus. Ipsius enim naturæ per hypostasim copulantur, ut quæ unam composi am hypostasim habeant, cujus ratione tum a Patre et Spiritu sancto, tum a matre et nobis differt. Τοῦ αὐτοῦ. Κεφάλαιον ξθ'. Ωςπερ δὲ ἐπὶ τῆς θεότητος, μίαν μὲν φύσιν ὁμος λογοῦμεν, τρεῖς δὲ ὑποσπάσεις κατ' ἀλήθειαν ούσας φαμέν, καὶ πάντα μὲν τὰ φυσικὰ καὶ οὐσιώδη, ἁπλᾶ φαμεν, τὴν δὲ διαφορὰν τῶν ὑποστάσεων ἐν μόναις ταῖς τρισὶν ἰδιότητι, τῇ ἀναιτίῳ καὶ πατρικῇ καὶ τῇ αἰτιατῇ καὶ υἱἰκῇ, καὶ τῇ αἰτιατῇ καὶ ἐκπορευτῇ ἐπιγινώσκομεν· ἀνεκφοιτά τους δὲ αὐτὸς, καὶ ἀδια- 11 Cor. 11, 8. 3 Joan. 111, 13. Ejusdem. Cap. 69. Personarum in Deo, naturarum in Christo numeCæterum veluti rus. Unio numerum nox tollit. unam in Divinitate naturam contitemur, tres auten personas vere exsistentes dicimus; atque ea quidem omnia quæ naturalia essentialiaque sunt, esse simplicia pronuntiamus, porsonarum discrimen in solis tribus proprietatibus, scilicet vero

་ EUTRYMM Z GABENE ἀσυγχύτως περιχωρούσας επιστάμεθα· καὶ ἡνωμέν νας μὲν ἀσυγχύτως· τρεῖς γὰρ εἰσιν, εἰ καὶ ἤνων ται· διαιρουμένας δὲ ἀδιαστάτως. Εἰ γὰρ καὶ ἐκά στη καθ' ἑαυτὴν ὑφέστηκεν, ήγουν τελεία ἐστὶν ὑπόστασις, καὶ τὴν οἰκείαν ιδιότητα, ἤτοι τὸν τῆς ὑπάρξεως τρόπων διάφορον κέκτηται, ἀλλ᾽ ἤνωνται τῇ τε ουσίᾳ καὶ τοῖς φυσικοῖς ἰδιώμασι, καὶ τῷ μὴ διίστασθαι, μηδὲ ἐκφοιτᾷν τῆς πατρικῆς ὑποστάσεως, καὶ εἴς Θεός εἰσί τε, καὶ λέγονται στὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἐπὶ τῆς θείας καὶ ἀποῤῥήτου, καὶ πάντα νοῦν, καὶ κατάληψιν ὑπερεχούσης οικονομίας, τοῦ ἑνὸς τῆς ἁγίας Τριάδος Θεοῦ Λόγου, Κυρίου τε ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δύο μὲν φύσεις ὁμολογοῦμεν, θείαν τε καὶ ἀνθρωπίνην, συνεληλυθυίας ἀλλήλαις, καὶ καθ' quod unus sine causa sit et Pater, alter a causa στάτους ἀλλήλων, καὶ ἡνωμένας, καὶ ἐν ἀλλήλαις et Filius, alter item a causa et procedens, esse positum agnoscimus, ut ab invicem nec excedere, nec disjungi queant; quinimo inter se unitæ sint, aliæque alias citra confusionem pervadant: ut, inquam, cas quidem nulla confusione unitas, quoniam tres sunt, tametsi unitæ; verum et absque sejunctione discretas (quanquam enim qnælibet illarum per se subsistit, sive perfecta lypoοstasis est, suamque proprietatem, hoc est exsistentiæ modum disparem habet; at essentiæ tamen, naturallainque proprietatuun ratione conjunguntur, et eo quod a persona Patris non divellu:tur, nec excedunt, idcirce Deus uuus, et sunt, et dicuntur): consimili modo in divina et arcana, omnemque mentis aciem et capium exsuperante υπόστασιν ἐνωθείσας, μία δὲ τὴν ὑπόστασιν ἐκ τῶν Dei Verbi et Domini nostri Jesu Christi, unius φύσεων ἀποτελεσθείσαν σύνθετον σώζεσθαι δέ φα sanctæ Trinitatis hypostasis incarnatione, duas μεν τὰς δύο φύσεις, καὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν, ἐν τῇ quidem naturas, divinam scilicet et humanam, μια συνθέτῳ ὑποστάσει, ήγουν ἐν τῷ ἐν Χριστῷ, una coivisse, et secundum hypostasim unitas esse καὶ κατ' ἀλήθειαν αὐτὰς εἶναι, καὶ τὰ τούτων φυ confitemur ut una hypostasis et persona ex σικὰ ἰδιώματα· ἡνωμένας μέντοι ἀσυγχύτων, καὶ naturis duabus composita facta fuerit. Iute- αδιαιρέτως διαφερούσας σε, καὶ ἀριθμουμένας. gras porro, etiam post unitionem, naturas ambas Καὶ ὥσπερ αἱ τρεῖς ὑποστάσεις τῆς ἁγίας Τριάδος łu una composita persona, hoc est in uno Cbrísto, ἀσυγχύτως τε ήνωνται, καὶ ἀδιαιρέτως διήρην servari dicimus, easque vere esse cuni naturalibus ται, καὶ ἀριθμοῦνται, καὶ ὁ ἀριθμὸς διαίρεσιν, ή ipsarum proprietatibus: quia nimirum citra con- διάστασιν, ἢ ἀλλοτρίωσιν, καὶ διατομὴν ἐν αὐταῖς fusionen unitæ sunt, et rursus citra divisionem οὐκ ἐργάζεται· ἕνα γὰρ Θεὸν ἐπιγινώσκομεν τὸν distinguuntur et numerantur. Εt quemadmodum Πατέρα, καὶ τὸν Υἱὸν, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· τὸν tres sancta Trinitatis personæ ita sine confusione αὐτὸν τρόπον, καὶ αἱ τοῦ Χριστοῦ φύσεις, εἰ καὶ unitæ sunt, ut tamen sine divisione distinguan- Ανώνται, ἀλλ' ἀσυγχύτως ἤνωνται· καὶ εἰ ἐν ἀλλή tur et numerentur; quia nempe numerus nec di- λαις περιχωροῦσιν, ἀλλὰ τὴν εἰς ἀλλήλας τροπήν τι, visionem, nec disjunctionem, nec alienationem, καὶ μεταβολὴν οὐ προσίενται. Φυλάττει γὰρ ἑκατέρα nec sectionem in ipsis facil (unum quippe Deum, τὴν ἑαυτῆς φυσικὴν ἰδιότητα ἀμετάβλητον. Διὸ καὶ Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum novinius): ἀριθμοῦνται, καὶ ὁ ἀριθμὸς οὐκ εἰσάγει διαίρεσιν. ita quoque Christi natura, quamvis invic en uuitas Εἷς γάρ ἐστιν ὁ Χριστὸς, ἔν τε θεότητι καὶ ἀνθρω sini, ceterum uulla confusione, et quamlibet ποιητι τέλειος· ὁ γὰρ ἀριθμὸς, οὐ διαιρέσεως, ἡ aliæ alias permeent, non tanen conversionem et ενώσεως αἴτιος πέφυκεν, ἀλλὰ τῆς ποσότητος τῶν transmutationem alterius in alteram admittunt. άριθμουμένων σημαντικός, εἴτε ηνωμένων, είτε διηρη Utraque enim naturalem proprietatem suam im- μένων· ἡνωμένων μέν, ὡς ὅτι πεντήκοντα λίθους motam tuetur. Hinc quoque fit ut numerentur, έχει ὁ τοῖχος οὗτος· διῃρημένων δὲ, ὡς ὅτι πεντή nec tamen numerus- divisiouem inducat. Unus κοντα λίθοι κεῖνται ἐν τῷ πεδίῳ τούτῳ· καὶ ἡνωμέν siquidem Christus est, tam in divinitatè, quam in νων μὲν, ὅτι δύο φύσεις εἰσὶν ἐν τῷ ἄνθρακι, πυρὸς humanitate perfectus. Neque enim numeri ea λέγω καὶ ξύλου· διῃρημένων δὲ, ὅτι ἡ φύσις τ natura est, ut divisionem aut unionem afferat, πυρὸς ἑτέρα ἐστὶ, καὶ ἡ τοῦ ξύλου ἑτέρα· ἄλλου πρό sed quantitatem duntaxat earum rerum quæ in p που ενοῦντος, καὶ διαιροῦντος αὐτὰ, καὶ οὐ τοῦ numerum cadunt, significat, sive illæ unitæ siut, άριθμοῦ. Ωσπερ τοίνυν ἀδύνατον τὰς τρεῖς ὑποστά sive divisa: unitæ quidem, ut quod quinquaginta σεις τῆς θεότητος, εἰ καὶ ἤνωνται ἀλλήλαις, μίαν lapidibus hic paries constet; divism autem, uἱ ὑπόστασιν εἰπεῖν διὰ τὸ μὴ σύγχυσιν καὶ ἀφανισμὸν quod quinquaginta lapides in campo jaceant: ac τῆς τῶν ὑποστάσεων διαφορᾶς ἐργάσασθαι ', οὕτω rursum unitæ, ut quod in carbone duæ naturæ καὶ τὰς δύο φύσεις τοῦ Χριστοῦ, τὰς καθ᾽ ὑπόστασιν sint, ignis nimirum et ligut; discreta vero, quod ηνωμένας, ἀδύνατον μίαν φύσιν εἰπεῖν, ἵνα μὴ ἀφα alia ignis natura sit, alia ligni; alio nempe modo νισμόν, καὶ σύγχυσιν, καὶ ἀνυπαρξίαν τῆς αὐτῶν haec copulante et dividente, non autcm numero. διαφορᾶς ἐργασώμεθα. Quemadmodum igitur feri nequit, ut tres divinitatis personas, tametsi inter se juncta sunt, unam personam dicemus, ne alioqui personarum discrimen confundamus et e medio tollamus, l'a nec fieri potest, ut duas Christi naturas secundum hypostasim unitas unau naturam dicamus, ‘ne discrimen earum tollamés et confundamus, atque ad nihilum redigamus. Τοῦ αὐτοῦ. Κεγάλαιον ου. ς τοῦ Ejusdem cap. 72. Aliud solvit argumentum Severi. - Quod si quis Εἰ δέ τις ἐρωτᾷ περὶ τῶν τοῦ Κυρίου φύσεων,

TIT. XVI. quantitatem, an ad discretam referantur, sic respondebimus: Domini naturas neque corpus εἰ ὑπὸ τὸ συνεχές ποσὸν ἀνάγονται, ἢ ὑπὸ τὸ de Domini naturis pertentetur, ad continuamnne διωρισμένον, ἐροῦμεν, ὅτι αἱ τοῦ Κυρίου φύσεις, οὔτε ἐν σῶμά εἰσιν, οὔτε μία επιφάνεια, οὔτε μία γραμμή, οὐ χρόνος, οὐ τόπος, ἵνα ὑπὸ τὸ συνεχές ἀναχθῶσι ποσόν· ταῦτα γὰρ εἰσι τὰ συνεχῶς ἀριΟμούμενα. Ιστέον δὲ ὡς ὁ ἀριθμὸς, τῶν διαφερόντων ἐστί· καὶ ἀδύνατον ἀριθμεῖσθαι, τὰ κατὰ μηδὲν διαφέροντα· καθ' δ δὲ διαφέρουσι, κατὰ τοῦτο καὶ ἀρι θμοῦνται· οἷον ὁ Πέτρος καὶ ὁ Παῦλος, καθ' δ μὲν ἤνωνται, οὐκ ἀριθμοῦνται. Τῷ λόγῳ γὰρ τῆς οὐσίας ενούμενοι, δύο φύσεις οὐ δύνανται λέγεσθαι· καθ' ὑπόστασιν δὲ διαφέροντες, δύο υποστάσεις λέγονται. Ὥστε δ' ἀριθμὸς τῶν διαφερόντων ἐστὶ, καὶ ᾧ τρόπῳ διαφέρουσι τὰ διαφέροντα, τούτῳ τῷ τρόπῳ καὶ ἀριθμοῦνται. *Ηνωνται μὲν οὖν αἱ τοῦ Κυρίου φύσεις ἀσυγχύσ τως καθ' ὑπόστασιν, διῄρηνται δὲ ἀδιαιρέτως λόγῳ καὶ τρόπῳ τῆς διαφορᾶς. Καὶ ᾧ μὲν τρόπῳ ἥνωνται, οὐκ ἀριθμοῦνται· οὐ γὰρ καθ' ὑπόστασιν δύο εἶναι φαμεν τὰς φύσεις τοῦ Χριστοῦ· ᾧ δὲ τρόπῳ ἀδιαιρέτως διήρηνται, ἀριθμοῦνται· δύο γὰρ εἰσὶν αἱ φύσεις τοῦ Χριστοῦ, λόγῳ καὶ τρόπῳ τῆς διαφοράς. Ηνω μένει γὰρ καθ' ὑπόστασιν, καὶ τὴν ἐν ἀλλήλαις περιχώρησιν ἔχουσαι, ἀσυγχύτως ήνωνται, τὴν οἰ κείαν εκάστη φυσικὴν διαφορὰν διασώζουσα. Τῷ τρόπος τοιγαροῦν τῆς διαφορᾶς, καὶ μόνῳ ἀμιθμούμεναι, ὑπὸ τὸ διωρισμένον ποσὸν ἀναχθή σύνται. unum esse, neque lineam upam, neque tempus, neque locum, ut ad continuam quantiiatem reducantur. Hæc enim sunt, quæ continue quanta cen sentur: Sciendum porro est ea in numerum cadere quæ inter se distinguuntur, nec numerari ea posse inter quæ nulla distinctio est: sed quatenus distinguuntur, eatenus numerari; ex. gr., Petrus et Paulus, qua ratione uniti sunt, non numerantur; nam, cum secundum essentiam copulentur, dici non possunt duæ natura: at vero, cum ratione persona differunt,dum proinde persons dicuntur. Ex quo patel numerum iis convenire, quæ inter se differunt; et. quatenus differunt, hactenus quoque ea numerari. Duæ Christi naturæ discretœ. Quocirca Domini naturæ, quantum ad personam attinet, absque confusione unitæ sunt; quantum autem ad differentiæ rationem, absque divisione distinguuntur. Ac quidem qua ratione unitæ sunt, minime pure rantur (neque ehim duas quantum ad personamı dicimus esse Christi naturas), qua autem citra divisionem distincti sunt, numerantur. Duæ enim Christi naturæ sunt, distinctionis ratione et modo: nam quia ratione personæ unitæ sunt, et invicem se pervadunt, citra confusionem uniuntur, suam naturalem differentiam ambæ retinentes. Quare, cum distinctionis modo, ejusque sola ratione numerentur, ad discretam quantitateın redigentur. Τῆς τοίνυν ἐστὶν ὁ Χριστὸς, Θεὸς τέλειος καὶ ἄν θρωπος τέλειος· ἐν προσκυνοῦμεν σὺν Πατρὶ καὶ Πνεύματι, μια προσκυνήσει μετὰ τῆς ἀχράντου σαρκὸς αὐτοῦ, οὐκ ἀπροσκύνητον τὴν σάρκα λές γοντες· προσκυνεῖται γὰρ ἐν τῇ μιᾷ τοῦ Λόγου αποστάσει, στις αὐτῇ ὑπόστασις γέγονεν· οὐ τῇ κτίσει λατρεύοντες. Οὐ γὰρ ὡς ψιλὴν σάρκα 1 προσ κυνοῦμεν, ἀλλ' ὡς ἡνωμένην θεότητι, καὶ εἰς ἐν πρόσωπον καὶ μίαν ὑπόστασιν τοῦ Θεοῦ Λόγου, τῶν δύο αὐτοῦ ἀναγομένων φύσεων. Δέδοικα τοῦ ἄνθρακος ἅψασθαι διὰ τὸ τῷ ξύλῳ συνημμένον πῦρ. Προσκυνῶ τοῦ Χριστοῦ τὸ συναμφότερον, διὰ τὴν τῇ σαρκὶ ἡνωμένην θεότητα. Οὐ γὰρ τέταρτον παρεντίθημι πρόσωπον ἐν τῇ Τριάδι· μὴ γένοιτο; ἀλλ' Εν. πρόσωπον ὁμολογῶ τοῦ Θεοῦ Λόγου καὶ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ. Τριὰς γὰρ ἔμεινεν ἡ Τριάς, καὶ μετὰ τὴν τοῦ Λόγου σάρκωσιν. Τοῦ αὐτοῦ. Κεφάλαιον ης. Τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι προσκυνοῦμεν· ἀσώματον μὲν πρὸ τῆς ἀνθρωπήσεως, καὶ νῦν τὸν αὐτὸν σεσαρκωμένον καὶ γενόμενον ἄνθρωπον, μετὰ τοῦ εἶναι Θεόν. Η τοί-. νυν τὰρξ αὐτοῦ, κατὰ μὲν τὴν ἑαυτῆς φύσιν, ἂν διέλῃς ἰσχναῖς ἐπινοίαις τὸ δρώμενον ἐκ τοῦ νοουμέ νου, ἀπροσκύνητός ἐστιν, ὡς κτιστή· ἑνωθεῖσα δὲ Quapropter Quomodo Christi caro adoretur. unus est Christus, Deus perfectus, et homo perfectus, cui unam eandemque adorationem cum Patre et Spiritu, non exclusa immaculata ejus carne, adhibemus. Neque enim adorandam esse carnein ejus negamus: quippe quæ adoratur in una Verbi persona, quæ quidem ipsi persona et hypostasis facta est. Qua in re non creaturæ servimus; non enim illam, ceu nudam carnem adoramus, sed velut divinitati unitam: et quia duæ ipsius naturæ ad unam Dei Verbi personam reducuntur, unamque subsistentiam. Carbonem tangere ob ignem cum ligno conjunctum vereor. Ambas Cliristi naturas 'ob unitam carni divinitatem adoro. Non quartam Trinitati personam inferð: absit t sed unam Dei Verbi, carnisque ipsius personam confiteor. Trinitas quippe etiam post Verbi incarnationem Trinitas mansit. Ejusdem. cap. 96. Christi caro, ut Verbi caro adoranda, non ratione sui. — Dei Filium simul cum Patre et Spiritu sancio adoramus, corpore quidem nudum autequam hutnamitatem assumpsisset, nunc autem eumdem incarnatum hominemque factum, cum eo quod Deus est. Ac proinde ipsius caro suapte quidem natura si subtili quadam consideratione id quod visi-

Ονπερ γὰρ τρόπον ὁ βασιλεὺς καὶ γυμνός προςκυνεῖται καὶ ἐνδεδυμένος, καὶ ἡ ἀλουργίς, ὡς μὲν ψιλή αλουργίς, πατεῖται καὶ περιῤῥίπτεται, βασιλι κὸν δὲ γενομένη ένδυμα, τιμᾶται καὶ δοξάζεται, καὶ εἴ τις αὐτὴν παροικτρώσεις, θάνατον, ὡς τὰ πολλά, κατακρίνεται· ὡς δὲ καὶ ξύλον ψιλὸν οὐκ ἔστι τῇ άφῇ ἀπρόσιτον, πυρὶ δὲ προσομιλῆσαν καὶ ἄνθραξ γενόμενον, οὐ δι' ἑαυτὸ, διὰ δὲ τὸ συνημμένον πῦρ, ἀπρόσιτον γίνεται, καὶ οὐχ ἡ τοῦ ξύλου φύσις ὑπὸ άρχει ἀπρόσιτος, ἀλλ' ὁ ἄνθραξ, ἤτοι τὸ πεπυρακτω μένον ξύλον, οὕτω καὶ ἡ σὰρξ, κατὰ μὲν τὴν ἑαυτῆς φύσιν, οὐκ ἔστι προσκυνητή, προσκυνεῖται δὲ ἐν τῷ σεσαρκωμένῳ Θεῷ λόγῳ, οὐ δι᾿ ἑαυτὴν, ἀλλὰ διὰ τὸν ἠνωμένον αὐτῇ καθ᾽ ὑπόστασιν Θεόν Λόγον· καὶ οὗ φαμεν, ὅτι σάρκα προσκυ νοῦμεν ψιλήν, ἀλλὰ σάρκα Θεοῦ, ἤτοι σεσαρκωμένου bile est, ab eo quod ratione tantum intelligitur, τῷ Θεῷ λόγῳ, δι' αὐτὸν καὶ ἐν αὐτῷ προσκυνεῖται. distinxeris, nequaquam adoranda est, utpote creata, et cun! Deo Verbo unital sit, propter ipsum et in ipso adoratur. Quemadmodum enim rex, et nudus, et vestibus indutus aderatur; ac purpura quidem velut simplex purpura.calcatur et projicitur; postquam autem in regium indumentum adhibila est, tum honore et gloria aficitur, eaque conditione est, ut qui eam indecore tractarit, norte plerumque multetur: velut etiam simplex lignum non sic comparatum est ut tangi non possit, caterum ubi admoto igne carbo evasit, non quidem snapte ri, sed ob adjunctum ignem, nec propius adiri, nec tangi omnino potest: non quod ea ligni natura sit, ut propiorem ad se accessum non ferat, sed quod jam carbo sit, seu lignum accensum: ad eumdem quoque modumn caro suapte quidem natura nequaquam est adoranda: sed cunt incarnato Θεόν. Verbo adoratur, non quidem propter seipsam, sed propter Deum Verbum, quod secundum hypostasim ipsi copulatum est. Neque enim fatemur nudam simplicem carnem adorari, verum Del carnem, sive Deum incarnatum. Ejusdem. Cap. 73. Τοῦ αὐτοῦ. Κεφάλαιον ογ. Quamvis enim nulla sit natura quæ subsistenΕἰ γὰρ καὶ μή έστι φύσις ἀνυπόστατος, Η tia careat, nec ulla substantia quæ personæ expers ουσία ἀπρόσωπος· ἐν ὑποστάσεσι γὰρ καὶ προσώποις exsistal (quippe cum et substantia et natura in f: τε οὐσία καὶ ἡ φύσις θεωρεῖται· ἀλλ' οὐκ ἀνάγκη subsistentiis considerentur et personis ) τὰς ἀλλήλαις ἐνωθείσας φύσεις καθ᾽ ὑπόστασιν, iulcirco necesse ut natura illa, quæ secundum εκάστην ιδίαν κεκτῆσθαι ὑπόστασιν· δύνανται γὰρ εἰς hypostasim inter se unite sunt, guam sin-, μίαν συνδραμοῦσαι ὑπόστασιν, μήτε ἀνυπόστατοι gula hypostasim liabeant. Fieri enim potest, ut in " εἶναι, μήτε ἰδιάζουσαν ἑκάστῃ ἔχειν ὑπόστασιν, ἀλλὰ unan personam convenientes, nec substantia careant, nec rursus separatam - ac propriam suhsistentiam habeant, sed amber unam et eadem. Nam, cum una et eadem Verbi persona ambarum naturarum persona exstiterit, nec utramvis harum subsistentia carere sinit, nec rursus eas diversa inter se subsistentiam habere concedit, nec demum ut nunc hujus, nunc illius, persona sit, sed utriusque semper citra divisionen et separationem hypostasis exsistit: sic nimirum ut non in parles secetur ac dividatur, suique partem huic, partem que illi tribuat, sed tota hujus, ac tola illius indivise, atque in totum sit. Neque enim ut seorsim subsisteret, Dei Verbi caro condita est, aut præter Dei Verbi personam alia facía fuit persona: sed cun in ea subsisteret, facta est potius ἐνυπόστατος, id est, in alio substans, quam seorsim in seipsa stentia, nec alteram in Trinitate personam inducit. Ejusdem. Cap. 74. Divina nomina communia. Quæ cum ita siut, appendicem illam, quam Petrus Chapheus, seu Fullo, Trisagio hymno adjecit, impiam esse statuimus, ut quæ quartam inducat personam, ac Dei Filium, vim illam nimirum Patris vere subsistentem, seorsiin collocet, et scorsim rursus eum, qui cruci affixus est, ac si ab illo forti diversus esset, vel Trinitatem sanctam passioni obnoxiam opine. tur, Patremque ac Spiritum sanctum in crucein μιαν καὶ τὴν αὐτὴν ἀμφότεραι Ἡ αὐτὴ γὰρ τοῦ Λόγου ὑπόστασις, ἀμφοτέρων τῶν φύσεων ὑπόστασις χρηματίσασα, οὔτε ἀνυπόστατον αὐτῶν μίαν εἶναι συγχωρεί, οὔτε μὴν ἑτεροῦποστάτους ἀλλήλων εἶναι παραχωρεῖ, οὐδὲ [εἶναί ] ποτε μὲν τῆσδε, ποτέ ν ἐκείνης, ἀλλ᾽ ἀεὶ ἀμφοτέρων ἀδιαιρέτως, καὶ ἀχο ρίστως υπάρχει ὑπόστασις· οὐ μεριζομένη καὶ διαιρουμένη, και μέρος μὲν ἑαυτῆς τῇδε, μέρος δὲ τῇδε διανέμουσα, ἀλλὰ πᾶσα ταύτης καὶ πᾶσα ἐκείνης. ἀμερῶς καὶ ὁλοσχερῶς ὑπάρχουσα. Οὐ γὰρ ιδιοσυστάτως ὑπέστη ἡ τοῦ Θεοῦ Λόγου σαρξ, οὐδὲ ἑτέρα ὑπόστασις γέγονε παρὰ τὴν τοῦ Θεοῦ Λό γου ὑπόστασιν, ἀλλ' ἐν αὐτῇ ὑποστάσα, ἐνυπόστα της μᾶλλον, καὶ οὐ καθ᾿ ἑαυτὴν ἰδιοσύστατος ὑπό στασις γέγονε.. Διὸ οὐδὲ ἀνυπόστατός ἐστιν, οὐδὲ ἑτέραν ἐν τῇ Τριάδι παρεισφέρει ὑπόστασιν. substans hypostasis. Quamobrem nec caret subsiΤοῦ αὐτοῦ. Κεφάλαιον. οδ. Ἐντεῦθεν καὶ τὴν ἐν τῷ Τρισαγίῳ προσθήκην ὑπὸ τοῦ ματαιόφρονος Πέτρου τοῦ Κναφέως γεγενης μένην, βλάσφημον οριζόμεθα, ὡς τέταρτον παρεισ άγουσαν πρόσωπον, καὶ ἀναμέρος τιθεῖσαν τὸν τοῦ Θεοῦ Υἱόν, τὴν τοῦ Πατρὸς ἐνυπόστατον δύναμιν, καὶ ἀναμέρος τὸν ἐσταυρωμένον ὡς ἄλλον ὄντα παρά τὸν ἰσχυρὸν, ἢ παθητὴν τὴν ἁγίαν Τριάδα δοξάζου σαν, καὶ συσταυροῦσαν τῷ Υἱῷ τὸν Πατέρα καὶ τὴ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Απαγε ταύτην τὴν βλάσφημον,

PANOPLIA DOGMATICA. TIT. XVI. gacitas. Nos quippe illud, sancius Deus de Patre accipimus: non quod ipsi soli divinitatis assigne mus nomen. Nam et Filium, et Spiritum sanctum Deum agnoscinus. Iuidem illud, sanctus fortis, Filio tribuimus: non quod Patrem et Spiritum sanctum virtute spoliemus. Ac denique illud, sanctus immortalis, Spiritui sancto ascribimus: non ut Patrem et Filium ab immortalitate excludamus, se‹l ut in unɔquaque persona omnia divina nomina simpliciter et absolute sumamus, divinum scilicet Apostolum imitantes, cujus hæc verba sunt: Nobis autem unus Deus Pater, ex quo omnia, et nos ex ipso; et unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia, et nos per ipsum: el unus Spiritus καὶ παρέγγραπτον φλυαρίαν. Ἡμεῖς γὰρ τὸ, ἅγιος Aagal. Procul sil blasphema læc et adulterina nuὁ Θεός, ἐπὶ τοῦ Πατρὸς ἐκλαμβάνομεν, οὐκ αὐτῷ μόνῳ τὸ τῆς θεότητος ἀφορίζοντες ὄνομα, ἀλλὰ καὶ τὸν Υἱὸν Θεὸν εἰδότες, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· καὶ τὸν ἅγιος ἰσχυρός, ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ τίθεμεν, οὐκ ἀπὸ αμφιεννύντες τῆς ἰσχύος τὸν Πατέρα καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· καὶ τὸ ἅγιος ἀθάνατος, ἐπὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τάττομεν, οὐκ ἔξω τῆς ἀθανασίας τιθένα τες τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱόν, ἀλλ' ἐφ᾽ ἑκάστης τῶν ὑποστάσεων πάσας τὰς θεωνυμίας ἁπλῶς καὶ ἀπο λύτως ἐκλαμβάνοντες, καὶ τὸν θεῖον Απόστολον ἐκμιμούμενοι, φάσκοντα· 'Ἡμῖν δὲ εἰς Θεὸς ὁ Πάτὴρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς ἐξ αὐτοῦ· καὶ εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, δι' οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς δι' αὐτοῦ· καὶ ἐν Πνεῦμα ἅγιον, ἐν ᾧ τὰ πάντα καὶ ἡμεῖς ἐν αὐτῷ”. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὸν Θεολόγον Γρηγόριον, ὧδε πη λέγοντα· 'Ημῖν δὲ εἰς Θεὸς ὁ Πατήρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δι' οὗ τὰ πάντα, καὶ ἐν Πνεῦμα ἅγιον, ἐν ᾧ τὰ πάντα, τοῦ, ἐξ οὗ, και, δι' οὗ, καὶ, ἐν ᾧ, μὴ φύσεις τεμνόντων· οὐδὲ γὰρ ἂν μετέπιπτον αἱ προθέσεις, ἢ αἱ τάξεις τῶν ὀνομάτων· ἀλλὰ χαρακτηριζόντων μιᾶς καὶ ἀσυγχύτου φύσεως ιδιότητας· καὶ τοῦτο δῆλον ἐξ ὧν εἰς ἐν συνάγονται, πάλιν, εἰ τῷ μὴ παρέργως ἐκεῖνο ἀγαγινώσκεται παρὰ τῷ αὐτῷ ᾿Αποστόλῳ, τὸ, ἐξ αὐτοῦ, καὶ δι' αὐτοῦ καὶ ἐν αὐτῷ τὰ πάντα· αὐτῷ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Οτι γὰρ οὐκ εἰς τὸν Υἱὸν μόνον λέλεκται τὸ τρισ ἅγιον, ἀλλ' εἰς τὴν ἁγίαν Τριάδα, μάρτυς ὁ θεῖος καὶ Ιερός Αθανάσιος, Βασίλειός τε, καὶ Γρηγόριος, καὶ πᾶς ὁ τῶν θεοφόρων Πατέρων χορός· ότιπερ διὰ τῆς τρισσῆς ἁγιότητος, τὰς τρεῖς τῆς ὑπερουσίου θεότη της ὑποστάσεις, τὰ ἅγια Σεραφίμ ἡμῖν ὑπεμφαίνουσι. Διὰ δὲ τῆς μιᾶς κυριότητος, την μίαν τῆς θεαρχικῆς Τριάδος οὐσίαν τε καὶ βασιλείαν γνωρί ζουσι. Φησὶ γοῦν ὁ Θεολόγος Γρηγόριος Οὕτω μὲν οὖν τὰ ῾Αγιά τῶν ἁγίων, & καὶ τοῖς Σεραφὶμ συγ καλύπτεται, καὶ δοξάζεται τρισὶν ἁγιασμοῖς, εἰς μίαν συνιοῦσι κυριότητα καὶ θεότητα. Ο καὶ ἄλλῳ τινὶ τῶν πρὸ ἡμῶν πεφιλοσόφηται κάλλιστά τε καὶ υψηλότατα. sanctus, in quo omnia, et nos in ipso ³, Itenique Gregorium illum Theologum ad hunc modum loquentem: Nobis autem unus Deus Pater, ex quo omnia; et unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia; et unus Spiritus sanctus, in quo omnia: his voculis, ex quo, per quem, et in quo, non scindentibus naturas (neque enim alioqui præpositiones illa, aut nominum ordines unquam mutarentur), · verum unius ac inconfusæ naturæ proprietates exprimentibus, Idque liquet ex eo quod rursus in unum colliguntur, si modo quispiam illud apud Apostolun haud negligenter legat: Εx ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia, ipsi gloria in sæcula sæculorum. Amen ³. ' Nam quod non de Filio duntaxat, sed de sancta Trinitate dictus sit ter sanctus hymnus, le- ´ stantur divinus sacerque Athanasius, Basilius, et Gregorius, ac tolus Patrum a Deo allatorum chorus; nempe quod sancta illa Seraphim per trinam sanctitatein, Ires superessentialis divinitatis per sonas nobis indicent; per unam autem dominationem, unam divinæ Trinitatis `substantiam, imperiunque declarent. Ait, quippe Gregorius Theologus: Się porro Sancta sanctorum, quæ etiam a Seraphim obteguntur, ac tribus sanctificationibus celebrantur, in unam doninationem et divinitatem conveniunt; id quod et alius quispiam niajorum mostrorum pulcherrime ac sublimissime edisseruit. Φασὶ δὲ καὶ οἱ τὴν ἐκκλησιαστικὴν ἱστορίαν Trisagii traditio, sub Proclo pontifice. Jam vero συντάξαντες, ὅτι λιτανεύοντος τοῦ ἐν Κωνσταν. narrant ecclesiastica historiæ scriptores, cum τινουπόλει λαοῦ, διά τινα θεήλατον ἀπειλήν, ἐπὶ Πρόκλου τοῦ ἀρχιεπισκόπου γεγενημένην, συνέβη ἁρπαγῆναι παιδίον ἐκ τοῦ λαοῦ, καὶ οὕτω μυηθῆναι ὑπ' ἀγγελικής τινος διδασκαλίας τὸν Τρισάγιον ὕμνον, Αγιος ὁ Θεός, 'Αγιος Ισχυρός, Αγιος ἀθάνατος ἐλέησον ἡμᾶς· καὶ αὖθις ἐπιστραφέντος τοῦ παιδίου, καὶ τὸ μυηθὲν ἀπαγγείλαντος, ᾆσαι τὸν ὕμνον ἅπαν τὸ πλῆθος, καὶ οὕτω κοπάσαι τὴν ἀπειλήν. Καὶ ἐν τῇ ἁγίᾳ δὲ, καὶ μεγάλῃ, καὶ οἰκουμενική τετάρτη συν όδῳ, τῇ ἐν Χαλκηδόνι φημί, οὕτως ὑμνηθῆναι ὁ τρισ άγιος οὗτος ὕμνος παραδέδοται· οὕτω γὰρ τοῖς περ πραγμένοις " τῆς αὐτῆς ἁγίας συνόδου ἐμφέρεται· • 1 Cor. vin, 5. • Orat. 39. ' Rom. x1, 36. plebs´ Constantinopolitana, Proclo archiepiscopum ' agente, minici quadam immissa divinitus tempe state conterrito, supplex Deo preces adbiberet, puerum quemdam e plebe in sublime raptum, augelis quibusdam magistris Trisagiuin hunc hymnum didicisse: Sanctus Deus, Sanctus fortis, Sancins immortalis, miserere nobis. Cumque loco suo puer redditus id quod didicerat, retulisset, multitudinem universam hymnum hunc cecinisse, atque hoc pacto imminentem calamitatem quievisse. Quin in sancto magnoque, et universali quarto illo concilio, quod Chalcedone coactum est, ita cantalus

+ fuisse hic hymnus traditur; quemadmodum in γέλως οὖν ὄντως καὶ παίγνιον, τὴν δι' ἀγγέλων, μυη sanctae hujus synodi actis recitatur. Quamobrem θεῖσαν, καὶ τῇ τῆς ἐπαγωγῆς λήξει πιστωθείσαν, ridiculum prorsus et ludicrum fuerit, canticum istud Trisagium ab angelis acceptum, ingruen tiumque malorum.depulsione firmatum, quod conferta sanctorum Patrum synodus comprobavit, quin et Seraphim pridem cecinerant, velut quo tres deitatis persona exprimerentur, Cnaphei iniqua opinatione, quasi ille Seraphim antecelleret, pedibus proculcari, aut saltem eniendari. Proh insigne arrogantiam, ne dicam amentiam! Nos vero (rumpantur licet etiam denones) ita dicimus: Sancius Deus, Sanctus fortis, Sanctus immortalis, miserere nobis. Ejusdem adversus eos, qui dicunt, si duas habet homo naturas et actiones, necesse est, tres in Christo naturas et totidem actiones asserere. Cap. Singuli quidem homines cum binis naturis anima nimirum et corpore constent, easque in se immutabiles servent, binæ merito dicuntur natura. Utraque enim etiam post conjunctionem naturalem servat proprietatem. Neque enim corpus immortale, sed interitum sentiens. Neque mortalis anima, sed immortalis. Quod si unius aliquando naturæ homo dicitur, naturæ vocabulum pro specie accipitur. Negamus enim naturæ differentia hominem ab homine discrepare, sed eamdem omnes homines habere constitutionem, cum ex anima et corpore compositi sint, et binas singuli naturas absolvant, et sub unam omnes definitionem cadant. Ac ne illud quidem falsum est, cum rerum omnium procreatarum, quod generatæ sint, naturam unam appellat sacer Athanasius, in 'ea oratione, quam adversum illos scripsit, quí Spiritui sancto maledicunt, loquens ad hunc modun: Rebus omnibus procreatis præstare Spiritum sanctum, et ab eorum, quæ facia sunt, natura diversum esse, divinitatisque proprium, ex hoc rursum possumus intelligere. Cum igitur omnis homo ex anima et corpore compositus sit, idcirco una ¿dicitur hominum natura. At in Domini persona naturam unam dicere non possumus, cum utraque natura eliam post conjunctionem naturalem proprietatem conservet. Porro Christorum species inveniri„non polest, neque enim fuit alius Christus, qui ex divinitate atque humanitate Deus idem sit et homó. El rursum, Non est idem secundum hominis speciem, unum et unum, quantum ad animæ et corporis essentiam pertinet. Nam unum secundum hominis speciom significat eam, quæ est in omnibus hominibus similitudinem. Unum vero quantum ad animæ et corporis essentiam pertinet, eo ipso, quod est, lædit, cum ea plane ad inilum redigat. Aut enim unum in allerius essentiam commutabitur, aut ex diversis diversum fiet, et utraque mutabuntur, aut si propriis in terminis manserint, duæ erunt natura. Non enim essentiæ ratione idem est corpus cum eo, quod est incorporeum. Quare non est necesse, ut qui non propter eamdem essentie corporis et animae qualitatem, sed καὶ τῇ τοσῶνδε τῶν ἁγίων Πατέρων συνέβῳ κυρι θεῖσάν τε καὶ βεβαιωθεῖσαν, καὶ πρότερον ὑπὸ τῶν Σεραφίμ ὑμνηθεῖσαν τρισάγιον ᾠδὴν, ὡς τῆς τρις υποστάτου θεότητος εμφαντικήν, τῇ τοῦ ἀναφέως οἷον καταπατηθῆναι ἀλόγῳ οἰήσει, καὶ δῆθεν διορθω θῆναι, ὡς τῶν Σεραφίμ ὑπερβάλλοντος. 'Αλλ' ὦ τῆς αυθαδείας, ἵνα μὴ λέγω τῆς ἀνοίας! Ἡμεῖς δὲ καὶ οὕτω φαμὲν, κἂν δαίμονες διαῤῥήγνυνται· ῞Αγιος ὁ Θεός, Άγιος Ισχυρός, Αγιος ἀθάνατος, ἐλέησον ἡμᾶς. Τοῦ αὐτοῦ πρὸς τοὺς λέγοντας, εἰ δύο φύσεων καὶ ἐνεργειῶν ὁ ἄνθρωπος, ἀνάγκη ἐπὶ Χριστοῦ τρεῖς φύσεις λέγειν, καὶ τοσαύτας πάλιν ἐνεργείας. Κεφάλι π'. Ο μὲν καθ᾿ ἕκαστα ἄνθρωπος ἐκ δύο συγκεί μενος φύσεων, ψυχῆς τε καὶ σώματος, καὶ ταύτας ἀμεταβλήτους ἔχων ἐν ἑαυτῷ, δύο φύσεις εἰκότως λεχθήσεται. Σώζει γὰρ εκατέρων καὶ μετὰ τὴν Ενωσιν τὴν φυσικὴν ιδιότητα. Οὔτε γὰρ τὸ σῶμα ἀθάνατον, ἀλλὰ φθαρτόν, οὔτε ἡ ψυχὴ θνητή, ἀλλ' ἀθάνατος. Εἰ δὲ λέγοιτό ποτε μιᾶς φύσεως ὁ ἄνθρω πος, ἀντὶ τοῦ εἴδους τὸ τῆς φύσεως παραλαμβάνεται όνομα, λεγόντων ἡμῶν, ὅτι οὐ διαλλάττει ἄνθρωπον ἀνθρώπου κατά τινα φύσεως διαφοράν, ἀλλὰ τὴν αὖ ὴν σύστασιν ἔχοντες πάντες οἱ ἄνθρωποι, καὶ ἐκ ψυχῆς συντεθειμένοι καὶ σώματος, καὶ δύο ἕκαστος φύσεις τελοῦντες, ὑφ᾽ ἕνα πάντως ορισμόν ἀνάγονται. Καὶ οὐ παράλογον τοῦτο, ὁπότε καὶ πάντων τῶν κτιστῶν ὡς γενητῶν, μίαν φύσιν έ Ιερός Αθανάσιος ἔφησεν ἐν τῷ κατὰ τῶν βλασφη μούντων τὸ ἅγιον Πνεῦμα λόγῳ ούτωσὶ λέγων· Οτι δὲ ἄνω τῆς κτίσεως ἐστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ ἄλλο μὲν παρὰ τὴν τῶν γενητών φύσιν, ἴδιον δὲ τῆς θεότητος, ἔξεστι πάλιν συνιδείν. Ἐπεὶ οὖν πᾶς ἄνθρωπος ἐκ ψυχῆς καὶ σώμα τός ἐστι συντεθειμένος, κατὰ τοῦτο μία φύσις τῶν ἀνθρώπων λέγεται· ἐπὶ δὲ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Κυρίου λέγειν οὐ δυνάμεθα μίαν φύσιν. Αἵ τε γὰρ φύσεις σώζουσι καὶ μετὰ τὴν ένωσιν ἑκάστη τὴν φυσικὴν ἰδιότητα, καὶ εἶδος Χριστῶν οὐκ ἔστιν εὑρεῖν. Οὐ γὰρ ἐγένετο ἄλλος Χριστές ἐκ θεότητός τε καὶ ἀνθρωπότητος, Θεός τε καὶ ἄν θρωπος ὁ αὐτός. Καὶ πάλιν· Οὐ ταυτόν ἐστι τὸ κατ' εἶδος τοῦ ἀνθρώπου ἐν, καὶ τὸ κατ' ουσίαν ψυχῆς τε καὶ σώματος ἔν. Τὸ μὲν γὰρ κατ' εἶδος τοῦ ἀνθρώπου ἐν τὴν ἐν πᾶσι τοῖς ἀνθρώποις ἀπαραλλα ξίαν ἐνδείκνυται· τὸ δὲ κατ' οὐσίαν ψυχῆς καὶ σώματος ἐν αὐτὸ τὸ εἶναι αὐτῶν λυμαίνεται, εἰς ἀνυπαρξίαν αὐτὰ παντελῆ ἄγον. "Η γὰρ τὸ ἓν μεταποιηθήσεται εἰς τὴν τοῦ ἑτέρου οισίαν, ἢ ἐξ ἑτέρων ἕτερον γενήσεται, καὶ ἀμφότερα τραπήσονται, ἢ ἐπὶ τῶν ἰδίων όρων μένοντα, δύο φύσεις ἔσονται. Οὐ γὰρ ταυτὸν κατὰ τὸν τῆς οὐσίας λόγον τὸ σῶμα τῷ ἀσωμάτῳ. Οικ ἀνάγκη τοίνυν ἐπὶ τοῦ ἀνθρώπου μίαν φύσιν λέγο

TIT. XVI. τας, οὐ διὰ τὸ ταυτὸν τῆς οὐσιώδους ποιότητος propter similitudinem individuorum, quæ sub unam speciem reducuntur, unam in homine naturam dicunt, unam item in Christo naturam asserant, ubi una natura plures non complectitur personas. Præterea omnis compositio ex proxime componentibus conficitur. Neque enim dicimus, domum ex terra, et aqua, et reliquis elementis componi, sed ex lapidibus et lignis. Alioqui necesse sit et hominem ex quinque saltem náturis compositum affirmare, nempe ex quatuor elementis et anima. Sic et in Domino nostro Jesu Christo non partes paruum, sed quæ proxime componunt, nempe divinitatem et hmanitatem consideramus. Ad hæc si duas in homine naturas dicimus, tres in Christo naturas dicere cogemur. Et vos, qui duabus Be naturis hominemi constare dicitis, ex tribus naLaris Christum constituitis. Idem de actionibus intelligitur, necesse enim est, ut actio naturæ mutuo respondeat. Hominem autem duas dici debere naturas testis est Gregorius Theologus, ita loquens, Sed cuin duplices simus, hoc est, ex anima corpo reque constemus, ex natura nimirum visibili et invisibili, duplex est item expurgatio, nempe per aquam et spiritum. ψυχῆς τε καὶ σώματος, ἀλλὰ διὰ τὸ ἀπαράλο λακτον τῶν ὑπὸ τὸ εἶδος ἀναγομένων ατόμων, μίαν καὶ ἐπὶ Χριστοῦ λέγειν φύσιν, Ενθα εἶδος περιεκτικὸν πολλῶν ὑποστάσεων οὐκ ἔστιν. Ετι δὲ πᾶσα σύνθεσις ἐκ τῶν προσεχώς συντε θέντων συντεθεῖσθαι λέγεται. Οὐ γὰρ λέγομεν τὸν οἶκον ἐκ γῆς καὶ ὕδατος, καὶ τῶν ἄλλων συντε θεῖσθαι, ἀλλ' ἐκ λίθων καὶ ξύλων. Ἐπεὶ ἀνάγκη καὶ τὸν ἄνθρωπον λέγειν ἐκ πέντε τουλάχιστον συγκεί σθαι φύσεων, ἔκ τε τῶν τεσσάρων στοιχείων και τῆς ψυχῆς. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ οὐ τὰ μέρη τῶν μερῶν σκοπούμεν, ἀλλὰ τὰ προσεχώς συντεθέντα, θεότητά τε καὶ ἀνθρωπό τητα. Ἔτι δὲ εἰ δύο φύσεις τὸν ἄνθρωπον λέγοντες, τρεις φύσεις ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ λέγειν ἀναγκασθησό. μεθα, καὶ ὑμεῖς ἐκ δύο φύσεων τὸν ἄνθρωπον λέγοντες, ἐκ τριῶν φύσεων τὸν Χριστὸν δογματίζετε, ὁμοίως καὶ περὶ ἐνεργειῶν. Κατάλληλον γὰρ ἀνάγκη τῇ φύσει τὴν ἐνέργειαν εἶναι. Οτι δὲ δύο φύ σεων ὁ ἄνθρωπος λέγεται τε καὶ ἔστι, μάρτυς δ Θεολόγος Γρηγόριος, οὕτω λέγων, Διττῶν δὲ ὄντων ἡμῶν, ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος, καὶ τῆς μὲν ὁρατῆς, τῆς δὲ ἀοράτου φύσεως, διττή καὶ ἡ κάθαρσις· δι' ύδατός τε καὶ Πνεύματος.» Τοῦ αὐτοῦ πρὸς τοὺς ἐρωτῶντας, εἰ δύο φύσεις ἐγέννησεν ἡ ἁγία Θεοτόκος, καὶ εἰ δύο φύσεις ἐπὶ σταυροῦ ἐκρέμαντο. Κεφάλ. κθ'. Φύσεως μὲν ἔστι τὸ ἀγένητον καὶ τὸ γενητὸν διὰ τοῦ ἑνὸς ν γραφόμενον, ὅπερ δηλοῖ τὸ ἄκτιστον καὶ κτιστόν· τὸ δὲ ἀγέννητον καὶ γεννητὸν οὐ φύσεως, ἀλλ᾽ ἀποστάσεως, ἤτοι τὸ μὴ γεννηθῆναι, καὶ τὸ γεννηθῆναι, ἅπερ διὰ τῶν δύο νν ἐκφέρεται. Εστιν οὖν ἡμῖν θεία φύσις ἀγένητος, ήτοι ἄκτιστός. Πάντα δὲ τὰ μετὰ τὴν θείαν φύσιν γενητά, ήτοι κτιστά. Θεωρείται τοίνυν ἐν τῇ θείᾳ καὶ ἀκτίστῳ φύσει τὰ μὲν ἀγέννητον ἐν τῷ Πατρὶ, οὐ γὰρ ἐγεννήθη, τὸ δὲ γεννητὸν ἐν τῷ Υἱῷ, ἐκ Πατρὸς γὰρ ἀϊδίως γεν γέννηται, τὸ δὲ ἐκπορευτὸν ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, Εκάστου δὲ εἶδους ζώων τὰ πρῶτα ἀγέννητα, ἀλλ' οὐκ ἀγένητα. Γεγόνασι γὰρ ὑπὸ τοῦ δημιουργοῦ, οὐκ ἐγεννήθησαν δὲ ἐξ ὁμοίων. Γένεσις μὲν γὰρ κτίσεως ἐστι· γέννησις δὲ ἐπὶ μὲν Θεοῦ ἐκ μόνου Πατρὸς ὁμοουσίου Υἱοῦ πρόοδος, ἐπὶ δὲ τῶν κτισμά των ἡ ἐκ συναφείας ἄῤῥενός τε καὶ θηλείας όμου σίου ὑποστάσεως πρόοδος. "Οθεν γινώσκομεν, ὡς οὐκ ἔστι φύσεως τὸ γεννᾶσθαι, ἀλλ᾽ ὑποστάσεως. Εἰ γὰρ φύσεως ἦν, οὐκ ἂν ἐν τῇ αὐτῇ φύσει τὸ γεννητὸν ἐθεωρεῖτο, καὶ τὸ ἀγέννητον. Υπόστασιν τοίνυν ἐγέννησεν ἡ ἁγία Θεοτόκος, ἐν δυσὶ γνωριζο μένην ταῖς φύσεσι, θεότητι μὲν ἐκ Πατρὸς γεννη θεῖσαν ἀχρόνως, ἐπ' ἐσχάτων δὲ τῶν χρόνων ἐξ αὐτ τῆς σαρκωθεῖσαν, καὶ σαρκὶ τικτομένην. Ομοίως καὶ περὶ τῆς σταυρώσεως, ἀναστάσεώς τε, καὶ ἀναλήψεως. Οὐ φύσεως γὰρ ταῦτά ἐστιν, ἀλλ ὑποστάσεως. Επιθεν οὖν ὁ Χριστὸς ἐν δυσὶ φύσεσιν ὧν τῇ παθητῇ φύσε:, καὶ ἐσταυρώθη σαρχί ἐπὶ τοῦ σταυροῦ κρεμάμενος, καὶ οὐ θεότητι. Εγεννήθη τοίνυν ὁ Θεὸς Λόγος ἐνανθρωπήσας σαρκ!, – Ejusdem ad eos qui quærunt, utrum sancta Dei Genitrix duas naturas genuerit, et utrum duæ naturæ in cruce pependerini. Cap. 99. Factum, et non factum, quod creatum, increalumque significat, ad naturain refertur. Genium autem et ingenitum non ad naturam, sed ad personam. Natura igitur divina increata est. Omnia vero post naturam divinam facta creataque supt. Laque in natura divina atque Increata ingenitum quidem in Patre consideratur, neque enim genitus est, genitum autem in Filio, ex Patre enim ab æternitate genitus est. Procedens vero consideratųr in Spiritu sancto. Cujusque speciei animalium prima generala non sunt, ab opifice enim facta gunt Deo, non autein ex similibus prognata. Fieri enim ad res pertinet procreatas. Gigni autem aḍ Deum Filium, qui ex solo Patre ejusdem essentiæ genitus est. Ipsæ vero res procreatæ ex conjunctione maris et ſeminæ generanțur personam habentes ejusdem essentia. Ex quo intelligimus, gigni non ad naturain, sed ad personain pertinere. Namn si ad naturam pertineret, in eadem natura geni-. tum et ingenitum non consideraretur. Sancta igitur Dei Genitrix personam genuit duabus in naturis declaratam, quæ ex Patre quidem, quantum ad divinitatem pertinet, slue tempore genita est; in extremis autem temporibus ex ipsa Virgine carnem assumpsit, et carne nata est. Idemque dicitur de crucifixione, et resurrectione, et assumptione, Hec enim non ad naturam referuntur, sed ad personam. Christus igitur duabus in naturis exsistens passus est natura patibili, et crucifixus est, et in cruce pependit carne, non autem divinitate. Itaque genitus est Deus Verbum bonheun iduens carne.

El crucifxus est carne, et mortuus est carne, divi- καὶ ἐσταυρώθη σαρκί, καὶ ἀπέθανε σαρκί, ἀπαθοῦ; μεινάσης αὐτοῦ τῆς θεότητος. nitate ipsius impatibili permanente. Ejusdem ex cap. 75. Quamobrem Dei Verbi naturam carnem assum. psisse, aut carni conjunctam esse dicimus. Verbi autem naturam carne passam nondum audivimus. Sed Christum carne passum didicimus. Restat igitur, ut dicamus, carnem assumpsisse, nihil aliud esse, nisi carni esse conjunctum. Carnem vero factum Verbum, ipsam Verbi personam sine mutatione_factanı_esše carnis personam. Et Deus homo factus, et hoino Deus dicitur. Divinitas vero homo facta, aut hominem induta nullo modo dicitur. At divinitatein Lumanitati conjunctam in una ipsius personarum didicimus. Deum item formam, aut η Τοῦ αὐτοῦ ἀπὸ κεφαλαίου οι'. Ὅτι μὲν οὖν ἡ φύσις τοῦ Λόγου ἐσαρκώθη ήτοι ἡνώθη σαρκί, είρηται· φύσιν δὲ τοῦ Λόγου παθοῦ. σαν σαρκὶ οὐδέπω καὶ νῦν ἀκηκόαμεν Χριστὸν δὲ παθόντα σαρκὶ ἐδιδάχθημεν. Λείπεται τοίνυν είν πεῖν, ὅτι τὸ σεσαρκῶσθαι μὲν ἡνῶσθαί ἐστι σαρκί, τὸ δὲ σάρκα γενέσθαι τὸν Λόγον αὐτὴν τὴν τοῦ Δά γου ὑπόστασιν ἀτρέπτως γενέσθαι τῇ σαρκί από στασιν. Καὶ ὅτι μὲν ὁ Θεὸς ἄνθρωπος γέγονε, καὶ ὁ ἄνθρωπος Θεός, εἴρηται· ὅτι δὲ ἡ θεότης άνθρωπος γέγονεν, ἢ ἐσαρκώθη, ἢ ἐνηνθρώπησεν, οὐδαμής ἀκηκόαμεν. Οτι δὲ ἡ Θεότης ἡνώθη τῇ ἀνθρωπό τητι ἐν μιᾷ τῶν ἑαυτῆς ὑποστάσεων, μεμαθήκαμεν, καὶ ὅτι ὁ Θεὸς μορφοῦται, ἤτοι οὐσιοῦται τὸ ἀλλία τριον, ήγουν τὸ καθ᾿ ἡμᾶς, εἴρηται. Εφ' ἑκάστης μὲν γὰρ τῶν ὑποστάσεων τὸ Θεὸς ὄνομα τάττεται· Θεότητα δὲ τὴν ὑπόστασιν εἰπεῖν οὐ δυνάμεθα. Θεό τητα γὰρ τὸν Πατέρα μόνον, ἢ τὸν Υἱὸν μόνον, ἢ μόνον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐκ ἀκηκόαμεν. Θεότης μὲν γὰρ τὴν φύσιν δηλοῖ, τὸ δὲ Πατὴρ τὴν ὑπόστα σιν, ὥσπερ καὶ ἀνθρωπότης τὴν φύσιν, Πέτρος δὲ τὴν ὑπόστασιν. Θεὸς δὲ καὶ τὸ κοινὸν τῆς φύσεως σημαίνει, καὶ ἐφ' ἑκάστης τῶν ὑποστάσεων τάττι· και παρωνύμως, ὥσπερ καὶ τὸ ἄνθρωπος, θείς γάρ ἐστιν ὁ θείαν ἔχων φύσιν, καὶ ἄνθρωπος ὁ ἀνθρωπίνην. Ἐπὶ πᾶσι δὲ τούτοις ἰστέον, ὡς ὁ Πα τῇ σαρκώσει τοῦ Λόγου κεκοινωνήκασιν, οἱ μὲ essentiam accipere alienum, aut nostrum est. Ac singulis quidem personis convenit nomen hoc Deus. Divinitatem vero personam dicere non possumus. Divinitatem enim Patrem solum, aut solum Filium, aut Spiritum sanctum dici non accepimus. Divinitatis enim naturam significat, Deus vero etiam communitatein naturæ declarat, et singulis personis denominative tribuitur, quemadmodum et homo. Deus enim est qui divinam habet naturam, et homó, qui humanam. Illud præterea sciendum est, Patrem et Spirituin sanctum nulla ratione carnis assumptæ a Verbo fuisse participes, nisi divino vaticinio, et approbationie, et voluntate. τὴρ, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον κατ᾽ οὐδένα τρόπον κατὰ τὰς θεοσημείας, καὶ κατ' εὐδοκίαν καὶ βούλησιν. Ejusdem. Cap. 90. Ipsum Dei Verbum omnia carne sustinuit, divina et sola ipsius natura impatibili permanente. Nam anina quidem, utpote patibilis, cum corpus laceraretur, ipsa quoque simul cum lacerato corpore angebatur et patiebatur. Divinitas autem, utpole impatibilis, una cum illo non patiebatur. Illud item sciendum est, nos dicere Deuin carne passun, di. vinitatem vero carne passam, aut Deum per earnem passum nullo modo. Nam si, cum arborem securis secet, dum illustratur a sole, non secatur ipse sul, neque patitur, quanto magis impatibille Verbi divinitas per personam carni conjuncta, carne patiente, mansit impatibilis? Non est autem uecesse, ut exempla sic omnmind similia sint, ut nihil desit. Sed in exemplis et similitudo et diversitas consideratur. Quod enim in omnibus simile est, non exemplum. sed idem est. Item adversus eos, qui unam in Christo naturam asserunt. Diversorum aliorum Patrum. In quastionibus suis Eutychianistæ disputant ad hunc modum: Si duæ sunt in Christo naturæ, duæ erunt et hypostases. Neque enim natura ulla sine persona. Atque ita duo prorsus erunt Fiii. Respondemus, hypostasim aut personam (ut in saneta Trinitate, et angelis et hominibus) significare, aut exsistentiam, ut in rebus, quæ quoquo modo sunt, ad Τοῦ αὐτοῦ. Κεφάλαιον κ'. Αὐτὸς ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγο; πάντα ὑπέμεινε σαρκί, τῆς θείας καὶ μόνης αὐτοῦ φύσεως ἀπαθούς με νού της. Η μὲν γὰρ ψυχή παθητὴ οὖσα, από σώματος τεμνομένου, καὶ αὐτὴ τεμνομένῳ στη λγει, καὶ συνέπασχε τῷ σώματι· ἡ δὲ Θεός ἀπαθὴς οὖσα οὐ συνέπασχεν αὐτῷ. Ιστέον δε, ότι Θεός σαρκὶ μὲν παθόντα Θεός σαρκὶ μὲν παθόντα φαμέν, Θεότητα δε σαρκὶ παθοῦσαν, ἢ Θεὸν διὰ τῆς σαρκὸς παθόντα οὐδαμῶς. Εἰ γὰρ ἡλίου δένδρῳ ἐπιλάμποντος, εἰ ἀξίνη τέμνοι τὸ δένδρον, ἄτμητος καὶ ἀπαθής διαμένει ὁ ἥλιος, πολλῷ μᾶλλον ἢ ἀπαθὴς τοῦ Λόγου Θεότης καθ' ὑπόστασιν ηνωμένη σαφαί, τῆς σαρκὸς πασχούσης, ἀπαθὴς διέμεινεν. Οὐκ ἀνάγκη δὲ παντελῶς, καὶ ἀνελλιπῶς ἐοικέναι τα παραδείγματα, ἀλλ᾽ ἐν τοῖς παραδείγμασι καὶ τὸ ὅμοιον θεωρεῖσθαι, καὶ τὸ παρηλλαγμένον. Τὸ γὰρ ἐν ἅπασιν ὅμοιον ταυτὸν ἂν εἴη, καὶ οὐ παράδειγμα. Ετι κατὰ Μονοφυσιτῶν· ἑτέρων Πατέρων διαφό ρων. Απορούσιν Ευτυχιανισταὶ λέγοντες: Εἰ δύο φύσεις ἐν Χριστῷ, δύο καὶ ὑποστάσεις Επονται· οὐ γάρ ἐστι φύσις ἀνυπόστατος· καὶ οὕτω δύο πάντως Υιοί. Πρὸς οὓς ἀντιλέγομεν, ὅτι τῶν ὑποστάσεων αἱ μὲν εἰσὶ προσωπικαί, τουτέστι προσώπων σημαντικαί, ὡς ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος καὶ τῶν ἀγγέλων, καὶ τῶν ἀνθρώπων· αἱ δὲ ὑπαρκτικα, ὡς ἐπὶ τῶν ἐπωσδή

TIT. XVI. ποτε ὄντων πραγμάτων πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῶν ἀν- earum quis non sunt, diferentiam. Quamobremn υπάρκτων. Οθεν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ προσωπικὴν μὲν μίαν ὑπόστασιν φαμεν, ὑπαρκτικὰς δὲ καὶ δύο λέ γεῖν οὐκ ἀκίνδυνον, ἵνα μὴ θατέραν τῶν ἐν αὐτῷ φύσεων ἀνύπαρκτον είπωμεν. Υπαρκτικὴν μὲν γὰρ ὑπόστασιν ἐπὶ πάσης φύσεως εὑρήσομεν, προσωπι πὴν δὲ οὐκ ἐπὶ πάσης. Αλλως τε ἡ τοῦ Χριστοῦ προσωπικὴ ὑπόστασις ἀμφοτέρων αὐτοῦ τῶν φύσεών ἐστιν ὑπόστασις. 'Απλῆ γὰρ οὔτα γέγονε σύνθετος. Καὶ ἡ μὲν θεία αὐτοῦ φύσις ἰδιοῦ πόστατος, ἡ δὲ ἀνθρωπίνη οὔτε ἀνυπόστατος, οὔτε ἰδιοῦπόστατος, ἀλλ᾽ ἐνυπόστατος, ὡς ἐν τῇ θείᾳ ὑποστάσει. Διαβάλλουσι την δυάδα, ὡς πρώτην οὖσαν διαίρε σιν, εὐθὺς μετὰ τὴν μονάδα προσαπαντῶσαν, καίτοι συνάφειαν οὖσαν μᾶλλον δύο μονάδων, καὶ τὴν συλληπτικὴν ἑαυτῆς δύναμιν εὐθὺς παριστῶσαν. Οὐ γὰρ διαίρεσιν μονάδων τὸν ἀριθμὸν, ἀλλὰ τοὐναντίον σω ρείαν μονάδων οἱ περὶ τὰ τοιαῦτα δεινοὶ ὡρίσαντο. Εἰ μὲν γὰρ εἴπωσιν, ὅτι ἡ τῶν δύο εἰ; τὰ ἐξ ὧν συνε τέθη ανάλυσις διαιρεῖ τὴν ἔνωσιν, εἴτε κατ' ἐπίνοιαν εἴτε κατ' ενέργειαν γένηται, εἰκότα ἴσως ἐροῦσι· μένουσα δὲ ἐφ' ἑαυτῆς ἡ δυὰς οὐκ ἔστι τομὴ, οὐδὲ μονάδων διαίρεσις, εἰ μὴ καὶ μᾶλλον ἔνωσις αὐτῶν καὶ συνάφεια. Η γάρ τοι φύσις τοῦ ἀριθμοῦ καθ' ἑαυτὴν οὔτε διαιρεῖν πέφυκεν, οὔτε συνάπτειν, ἀλλ' ἀμφοτέρων ἐστὶ δεκτικὴ κατὰ τὸν λόγον τοῦ χρω μένου. Οὔτε γὰρ τὸ δίπηχυ ξύλον διεῖλεν ὁ ἀριθμὸς τῶν δύο πήχεων, ἀλλ' οὐδὲν ἧττον καὶ μετρηθὲν ἔχει τὸ συνεχές· οὔτε οἱ δέκα μόδιοι τοῦ σίτου διηρέθη σαν, ὅτι ἐμετρήθησαν. Αλλὰ καὶ ὁ Κύριος δώδεκα ὥρας τῆς ἡμέρας εἰπὼν οὐ διεμέρισε τὴν ταύτης συνέχειαν. Καὶ ὁ Ἀπόστολος δὲ εἰρηκώς, Πολλά μέλη, ἐν δὲ σῶμα, οὐ διέτεμε· τὰ μέλη. Καὶ ὁ φή σας, Πάντα τὰ ὀστᾶ μου ἐροῦσι, Κύριε, Κύριε, τίς · ὅμοιός σοι; οὐ διείλε τὰ ὀστᾶ αὐτοῦ. Εἰ δὲ τὸ δώδεκα, καὶ τὸ πολλά, καὶ τὸ πάντα, ἵνα τάλλα παρά μεν, ἀριθμοῦ προδήλως ὄντα σημαντικά,. οὐδεμίαν πεποίηνται διαίρεσιν, τίς ἡ ἀποκλήρωσις τοῦ μόνον τὸν δύο ἀριθμὸν ὡς διαιρετικὸν διαβάλλεσθαι, ἡμῶν μάλιστα ὡ; οὐκ ἐπὶ διαιρέσει τῶν ἐν Χριστῷ φύσεων τοῦτον λαμβανόντων, ἀλλὰ πρὸς μόνην δήλωαν τῆς τούτων διαφορᾶς, καὶ ἔνδειξιν σαφή τοῦ μέμειν αὐτὰς ἀτρέπτους καὶ ἀσυγχύτους μετὰ τὴν ἀκραιφνῆ καὶ ᾄδιαίρετον ἔνωσιν; ὅπου γε καὶ ἐπὶ τοῦ σώματος τρεῖς λέγοντες διαστάσεις οὐ διασπών μεν τὸ σῶμα εἰς τρία τμήματα. Ωσπερ οὖν ἐπὶ τῆς μιᾶς Θεότητος ή τριὰς τῶν ὑποστάσεων οὐ διαίρεσιν ἀλλοτριοῦσαν ἀπ' ἀλλήλων εἰσήγαγε· διαιρούνται μὲν γὰρ, ἀλλ' ἀδιαστάτως, καὶ ἤνωνται μὲν, ἀλλ᾽ ἀσυγχύτω;· ἐν ἀλλήλαις γὰρ ἀφύρτω; περιχωροῦσι, σωζομένων τῶν ἰδιοτήτων ἑκάστης· οὕτως ἄρα καὶ ἐπὶ τοῦ ἑνὸς Χριστοῦ ἡ δυάς τῶν φύσεων οὐ διάστασιν αὐτῶν ἀπετέλεσεν. Αἱ δύο φύσεις εἷς εἰσι Χριστὸς, καὶ ὁ εἷς Χριστὸς * Joan. x1, 9. * 1 Cor. x11, 20. PATHOL. GB. CXXX. • Psal. XXXIV, bypostasin quæ personam significet, unam esse dicimus: duas vero, quæ significent exsistentiam, elia'n concedere, non carere periculo affirmamus, 450 neutram in ipso naturam esse sine exsistentia demonstramus. Exsistentiæ enim bypostasim, onini. bus in rebus reperiemus, personæ vero hyposta - sim non in omnibus. Quamobrem hypostasis Christi personam significans, utriusque naturæ ipsius est Mypostasis; nam cum simplex esset, est facta composita. Ac divina quidem ejus natura propriam habet bypostasim, humana vero neque sine hypostasi est, neque propriam habet hypostasim, sed in by-. postasi divina nimirum subsistit. Falso dualitatem accusant, tanquam prima divisio. sit, quæ statim post unitatem occurrat, cum potius duarum sit unitatum conjunctio, et suam comprehendendi vim statim constituat. Numerus enim nour est unitatum divisio, sed potius cumulus, ut qui in ea facultate præstant, definiverunt. Quod si duali - ta is in ea, ex quibus constat, resolutionem dividere. co Junctionem dixerint, sive cogitatione, sive reipsu id fiat, vere fortasse loquentur. Dualitassvero in se ipsa manens non est sectio, neque unita'um divisio, sed potius ipsarum conjunctio et copulatio. Quanquam natura mueri per se neque dividit, neque conjungit, sed utrumque suscipit pro ratione illius, qui eo utitur. Neque enim bicubitale lignum secat aumerus duorum cubitorum, sed quamvis dimensum sit, continuam tamen suam retinet quant'ta - tem. Nec decem modii tritici divisi sunt, propterea quod dimensi sint. Sed et Dominus cum duodecim esse diceret horas diei ' non ejus divisit continuam quantitatém. Et cum Apostolus diceret, Mulla membra, unum autem corpus ", membra- non dissecuit. Nec qui dixit: Omnia ossa mea dicens, Domine, Domine, quis similis tibi *? divisit mem pra sua. Quod si illud, duodecim, et illul, multa, et illud, omnia, ut reliqua prætereamus, cum signifieut numerum, nullam tamen divisionem efficiunt, quis duorum numero so i singulare munus học tribuat, ut dividendi vim Irabeat, cum præsertim eum uos non in divisione Christi naturarum sdlibeamus, sed ut solumn ipsarum diferentiam cl. ram significemus, et ostendamus,eas sine mutitione et confusione post veram et indivisibilemi conjunctionem permanere? Nam et in corpore licet tres dimensiones dicamus, non tamen ipsum corpus in tres sectiones dividimus. Quemadmodum igitur distrahentem in Divinitate parit; distinguuntur personarunt trinitas non ipsarum divisionem eas cnim, sed sine distractione, et conjunguntur sine confusione, inter se enim commeant sine commis:ione, servatis singularum proprietatibus: sic et. in Christo naturarum dualitas non ellicit ipsarum dis• tractionein. Duæ naturæ sunt unus Christus, et unus Christus

est duae natura. Idem igitur est dicere, Christus & δύο φύσεις. Ταυτὸν οὖν εἰπεῖν, Ενεργεί Χριστὸς ὁ agit in duabus naturis secunduin alteram naturarum, et altera natura agit in Christo. Et duabus e naturis Christum, ut ex divinitate et humanitate,tanquam ex partibus totum dicimus; et -in duabus naturis, ut in divinitate et humanitate; et • duas naturas, ut Deum et hominem. Et hoc est illud: Ea ex quibus, et in quibus, et quæ est. Post duarum naturarum in Christo confunctionem, non oportet dicere divisionem, sed differentiam. Diffcrentia enim est ratio, qua inter se differunt subjecta. Divisio vero est totius sectio, qua illa vio cissim separantur. Cum anima a proprio corpore separata esset, divinitas in utrisque erat indivisibilis, quæ et corpus a corruptione perpetuo liberum conservabat, et avimam inferis terribilem et mortis vim evertentem ostendebat. Neque enim ab eo, quod composi tum et, id quod non est compositum, scinditur, sed contra potius conjungit compositum et quæ separata sunt, copulat, et in vitam revocat. Item adversus eos qui unam in Christo naturam asserunt. Leontit Byzuvitit ex triginta capitibus conIra Sererum. CAP. I. Si ca quæ omnino sunt eadem, unius naturæ sunt, et hæc ipsa dicuntur una natura, quomodo que non sunt eadem omuino secundum naturam, unius erant naturæ, aut una dicentur natura'? Atqui nunquam ταῖς δύο φύσεσι καθ' ἑκατέραν τῶν φύσεων, καὶ Ενεργεῖ ἑκατέρα φύσις ἐν τῷ Χριστῷ. Τὸν Χριστὸν καὶ ἐκ δύο φύσεων λέγομεν, ὡς ἀ θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος, καθάπερ ἐκ μερῶν ὅλοι καὶ ἐν δυτὶ φύσεσιν· ὡς ἐν θεότητι καὶ ἀνθρω τητι, καὶ δύο φύσει, ὡς Θεὸν καὶ ἄνθρωπον. Κα τοῦτό ἐστι τὸ τὰ ἐξ ὧν, καὶ ἐν οἷς, καὶ ἅπερ ἐστί. Μετὰ τὴν ἔνωσιν τῶν ἐν Χριστῷ δύο φύσεων οὐ χρή διαίρεσιν λέγειν, αλλά διαφοράν. Διαφορὰ μὲν γάρ ἐστι λόγος, καθ᾽ ἂν ἀλλήλων διαφέρει τὰ ὑπο κείμενα· διαίρεσις δὲ τομή, δι' ὅλου ἀπ' ἀλλήλων ταῦτα χωρίζουσα. Τῆς τοῦ Χριστοῦ ψυχῆς διαιρεθείσης τοῦ ἰδίου σύν ματος, ἡ θεότης ἐν ἀμφοτέροις ἦν ἀδιαίρετος, τὸ μὲν σώμα τηροῦτα παντελῶς ἀδιάφθορον, τὴν δὲ ψυχήν δεικνύουσα φοβερὰν τῷ ᾅδῃ, καὶ τὴν τοῦ θανάτω δύναμιν καταλύουσα. Οὐ γὰρ τῷ συνθέτῳ διασχίζει ται τὸ ἀσύνθετον, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐνεῖ πάλιν τὸ σύν θετον, καὶ τὰ διαστάντα συνάπτει, καὶ εἰ; παλιν ζωΐαν ἀνίστησιν. Ετι· κατὰ Μονοφυσιτών Λεοντίου Βυζαντίου δι τῶν δ' κεφαλαίων τῶν κατὰ Σευήρου. Εἰ τὰ πάντη ταυτά μια; ἐστι φύσεως, αὐτὰ τ ταῦτα καὶ μία φύσις λέγεται· πῶς τὰ μὴ πάντη ταυτὰ κατὰ φύσιν μιᾶς ἂν εἴη φύσεως, ή μία φύσις λεχθήσεται; ᾿Αλλὰ μὴν οὐδέποτε πάντη ταυτὸν ξ Idem erit omnino Christi divinitas et ejus humani-C τοῦ Χριστοῦ θεότης τῇ κατ' αὐτὸν ἀνθρωπότητι οὐκ tas. Quapropter hæc unius non erunt natura, que natura una dicentur post conjunctionem. CAP. II. eQuorum una est natura, eorum ratio communis est, et quorum communis est ratio, ea sunt ejusdein essentiæ. At Christi divinitas nunquam erit ejusdemn essentia cum ipsius humanitate. Nunquam igitur ma earum ratio. Quorum autem, nunquain una ratio, horum ulique natura semper difeřeules. CAP. III. Si ex divinitate atque humanitate dicentes ex duabus etiam naturis dicunt, et idem ipsis utrumque videtur significare, quomodo qui in divinitate alque humani ate dicunt post conjunétionen, 2011 ex iis quæ ab ipsis concessa sunt, duabus in naturis cogentur dicere? Idem enim et hic est illud, quod ex utrisque significatur. CAP. IV. Si duabus e naturis Christum dicentes ex divinitate atque kumanijate dicunt, et ex divinitate alque humanitate dicentes duabus e naturis ipsum dicunt, at divinitatem atque humanitatem dicunt etiam post conjunctionem: duas igitur et ipsi post conjuntionem Christi naturas concedunt. Quod si duas in Christo post conjunctionem naturas megaut, ἅμα μιᾶς ταῦτα ἂν εἴη φύσεως, ἢ μία φύσις λεχθή σεται ταῦτα μετὰ τὴν ἔνωσιν. ἂν μία ἡ φύσις, κοινὸς ὁ λόγος, ἂν δὲ εκπλή ὁ λόγος, καὶ ἡ ὑπαρξις ὁμοούσιος. Οὐδέποτε δέ ἐπιν ὁμοούσιος ή θεότης τοῦ Χριστοῦ τῇ κατ' αὐτὸν ἐν θρωπότητι· οὐκ ἄρα εἷς ποτε τούτων ὁ λόγος, αν μηδέποτε εἷς ὁ λόγος, τούτων ἀεὶ αἱ φύσεις δηλονότι διάφοροι. Εἰ ἐκ θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος λέγοντε; καὶ ἐκ δύο φύσεων λέγουσι, καὶ ταυτὸν αὐτοῖς σημαίνειν ἄμφω δοκεῖ· πῶς, ἐν θεότητι καὶ ἀνθρωπότητι λέν γοντες μετὰ τὴν ἕνωσιν, οὐκ ἐν δύο φύσεσι λέγο ἐκ τῶν παρ' αὐτῶν δοθέντων ἀναγκασθήσονται Ταυτὸν γὰρ καὶ ἐνταῦθα τὸ ἐξ ἀμφοῖν δηλούμενον. ΚΕΡ. Δ. καὶ Εἰ ἐκ δύο φύσεων τὸν Χριστὸν λέγοντες ἐκ τείτη. τοῦ καὶ ἀνθρωπότητος λέγουσι, καὶ ἐκ θεότητο; ἀνθρωπότητος λέγοντες ἐκ δύο φύσεων αὐτὸν λέο γουσι, θεότητα δὲ καὶ ἀνθρωπότητα καὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν λέγουσι· δύο ἄρα φύσεις καὶ αὐτοὶ τοῦ Χρισ στοῦ καὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν λέγουσιν. Εἰ δὲ τὸ λέγειν δύο φύσεις ἐν τῷ Χριστῷ μετὰ τὴν ἔνωσιν ἀρνοῦν·

PANOPLIA DOGMATICA. TIT. XVI. ται, τὰ ἄρα λέγειν θεότητα Χριστοῦ καὶ ἀνθρωπο- divinitatem et humanitatem Christi negaut post cu:1τητα μετὰ τὴν ἕνωσιν ἀρνοῦνται. Εἰ ἀσύγχυτα ἐν τῇ ἐνώσει τὰ συνελθόντα γινώ σκουσι, δύο δὲ τὰ συνελθόντα καὶ κατ' αὐτούς εἰσι· πῶς τὰ ἐν τῇ ἐνώσει μὴ συγχυθέντα δύο καὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν οὐ δύο γνωρίζονται; Εἰ δὲ δύο γνωρίζουσι, πῶς ἀριθμεῖν ταῦτα παραιτοῦνται, ὧν τὴν τῆς φύσεως ιδιότητα ἀσύγχυτον καὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν ἐπίστανται; “Ο γὰρ ὁμολογοῦσι, φησὶν ὁ θεῖος Βασί λειος, καὶ ἀριθμείτωσαν. Εἰ πάντη τε καὶ πάντως ὁ ἀριθμὸς τὴν διαίρεσιν συνεισφέρει, ὁ ἀριθμὸς ἄρα ἔσται τῆς διαιρέσεως αι. τιος, οὐχὶ ἡ διαίρεσις τοῦ ἀριθμοῦ, καὶ δυοῖν ἀνάγκη θάτερον, ἢ μηδὲν ἀριθμεῖσθαι τῶν ἡνωμένων, ἡ μη δὲν ἡνῶσθαι τῶν ἀριθμουμένων. Καὶ πῶς οὐ καταγέλαστον τοιαύτην ἐξουσίαν τῷ ἀριθμῷ διδόναι, παν τῆς ἀριθμοῦ τὸ ποσὸν τῶν πραγμάτων, οὐ τὴν φύσ σιν, ἢ τὴν ποιὰν τούτων σχέσιν παριστάν πεφυκότις; ΚΕΦ. Θ'. Εἰ ἔμπαλιν, κατὰ τὸν θεῖον Γρηγόριον, τῆς Τριά 8ος ἔχει ἡ κατὰ τὸν Σωτῆρα οικονομία, τρεῖς δὲ ἀεὶ τὰς ὑποστάσεις, μίαν δὲ φύσιν ἐπὶ τῆς θεολογίας ὁμολογοῦμεν· πῶς οὐ δύο μὲν φύσεις, μίαν δὲ ὑπό στασιν ἐπὶ τῆς κατὰ τὸν Σωτῆρα οικονομίας δώσομεν, εἴπερ τὸ ἔμπαλιν τοῦ παντός ἐστι κατὰ τὸ ὅλον ἀντ πιστροφή; Εἰ τὸ ἄλλος καὶ ἄλλος ἀντωνυμίαι ὑποστάσεων, κατὰ τὸν Θεολόγον, τὸ δὲ ἄλλο καὶ ἄλλο ἀντωνυμίαι φύσεων, ἀεὶ δὲ τὸ πρότερον ἐπὶ τῆς θεολογίας, ἀεὶ ἄρα τὸ δεύτερον ἐπὶ τῆς οἰκονομίας· ἀεὶ ἄρα αἱ φύσεις, ἐπεὶ ἀεὶ καὶ αἱ κατ' αὐτῶν ἀντωνυμίαι. ΚΕΦ. ΙΔ'. Εἰ οἱ ταυτὸν ἡ ἁπλῆ φύσις τῇ συνθέτῳ φύσει, ἡ δὲ ἁπλὴ τοῦ Λόγου φύσις μίαν μόνην φύσιν δηλοί, ή σύνθετος κατ' αὐτοὺς φύσις τοῦ Χριστοῦ οὐ μίαν φύσιν δηλοῖ. Εἰ δὲ ἡ ἁπλῆ καὶ σύνθετος μίαν κατ' αὐτοὺς φύσιν δηλοί, λεγέτωσαν τὴν διαφορὰν τῆς συνθέτου κατ' αὐτοὺς Χριστοῦ φύσεως, καὶ τῆς ἁπλῆς τοῦ Λόγου φύσεως. ΚΕΦ. ΙΗ'. Τὰ κυρίως ἀλλήλοις ἀντικείμενα ὅλην τὴν ἀπόφασιν καθ' ὅλης τῆς καταφάσεως ἀντιστρέφουσιν, οἷον τῇ λεγούση καταφάσει, Παῦλος ἀπόστολος ἐστιν, ή λέγουσα ἀπόφασις, Παῦλος ἀπόστολος οὐκ ἐστιν. Οὕτω δὲ ταῖς δύο φύσεσιν ἡ μία φύσις ἀντίκειται. Εἰ γὰρ μία φύσις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, οὐ δύο καὶ εἰ δύο, οὐ μία. Εἰ δὲ μίαν λέγοντες ἄλλο τι προσ τιθέασιν, οὐκ ὅτι αὐτοῖς ἀντιφατικώς λέγεται, ἀλλ' ετεροίως καὶ κατὰ περίφρασιν. Καὶ συνέστηκεν αὐ τοῖ, ἐξ ὀνόματος καὶ ὅρου ἡ τῶν δύο φύσεων ὁμολογία· ἐκ μὲν ὀνόματος τῆς φύσεως τοῦ Λόγου, ἐκ δὲ junctionemn. CAP. V. Si ea quæ concurrunt in conjuctione, conseduot non esse confusa, duo autem ipsi quoque illa 41cunt esse, quæ concurrunt, cur ea duo, quæ in conjunctione confusa non sunt, etiam poft conjunc tionem non agnoscunt? Quod si agnoscunt, cur non conâitentur? Sin confitentur, car ea recusant endmerare, quorum minime confusam proprietatem etiam post conjunctionem esse seinnt? Quod enim conatentur, inquit chirne Basilius, id eliam enue rent. CAP. VIII. Si numerus omni ratione divisionem affert, nnmerus divisionis est causa, non autem divisio numeri. Et alterum e duobus erit necessarium, ut vel nihil eorum quæ conjuncta sunt, numeretur, vel nihil eorum quæ numerata sunt conjungatur. Sed nonne ridiculum est eam tribuere numero potextatem, cum omnis numerus non rerum naturam, aut qualitaten, sed quantitatem constituat? CAP ΙΣ. Si, juxta Gregorium, Christi dispensatio contra τίω modo se habet, atque divinitas, in divinitate autem tres semper personas et naturain unam confitemur, quomodo in Christi dispensatione naturas duas, et personam unam non dabimus? contrario enim modo se res habent, cum toto inter se ordine commutantur. CAP. XII. Si alius et alius sunt pronomina personarum, ut Theologus ait,aliud autem et aliud sunt naturarum pronomina, prius auten semper est in divinitate, posterius itidem semper est in dispensatione: seper igitur naturæ, siquidem et earum pronomina semper sunt CAP. XIV. Si non est idem natura simplex, et natura composila, simplex autem Verbi natura unam solam na-, turam declarat, composita Christi natura, ex istorum sententia, unam naturam non indicat. Quod si simplex et composita, ut ipsi volunt, Christi nalram unam siguifcant, differentiam ostendant coupositæ, ut ipsi sentiunt, Christi naturæ, et simplicis n::tire ipsius Verbi, CAP. XVIII. Quæ proprie inter se contraria sunt, totam negationem toti opponunt afirmationi. Ut si affirmatio dicat: Paulus apostolus est, negatio dicet: Panlus apostolus non est. Hoc modo duabus naturis una est natura contraria. Si enim una natura et Christus, non duae; et si du, non una. Qui au- -tem unam dicentes aliquid aliud adjungunt, non εmplius contrario modo al ipsis dicitur, sed divers so, et per circumscriptionem. Et constat ipsis ex nomine et definitione duarum ṇaturarum confessio. Ex nomine quidem natura Verbi, ex definitione ve•

ro carne animata anima ratione menteque pradi- δρου τῆς ἐναψυχωμένης σαρκός ψυχής λογικής και ta. llæc enim est bumane nature definitio. Cur igitur qui naturæ definitionem dicunt, appellationein ipsius rejiciunt, dicant isti, qui ne consentanea quidem inter se a repugnantibus possunt discernere.. CAP. XIX. Simplex natura non est ejusdem essentiæ cum composita; simplex autem est Patris natura, Christi vero composita; non igitur ejusdem essentiæ est Christi natura cum natura Patris. Atqni Christum et ejusalem cum Patre essentiæ, et eumdem ejusdem essentiæ nobiscum affirmare se fingunt. Dicant Igitur an fert possit ut una, quemadmodum ipsi aiunt, composita Christi natura omni ex parte sit ejusdem essentiæ cum Patre, et omni rursum ex parte ejusdem nobiscum essentiæ, ut non ad eamdem nos etiam adducant essentiam, quam habet Pater. Quod si dixerint, non omni ex parte unam Christi naturam esse et cum Patre et nobiscum ejusdem essentiæ, reliquum est ut unius naturæ dimidium cum Patre, et dimidium sit ejusdem nobiscum essentiæ. Hoc autem quid aliud est, nisi dividere unam, ut ipsi dicunt, Christi naturam in eamdem et diversam essentiam, et in totidem partes quot uniam Christi naturam compositým absolvunt? Est autem impietas Arii et Apollinarii, quæ divinitatis et humanitatis Christi negat perfectionem. CAP. XX. Si Christus, ut ipsi quoque concedunt etiam post conjunctioném Deus et homo dicitur, et hæc ipsa naturæ: 'sunt, quomodo in Christo duæ naturæ non sunt, siquidem idem natura non est Deus et homo, nóc-qua natura Deus est, eadem est bomo? CAP. XXIV. νοερά. Ορις γὰρ ἀνθρωπίνης φύσεως οὗτος. Πες τοίνυν τὸν ὅρον τῆς φύσεως λέγοντες τὴν κλήση αὐτῆς παραιτοῦνται, λεγέτωσαν οι μηδὲ τὰ συμφέ ροντα ἑαυτοῖς καὶ τὰ μαχόμενα συνοράν δυνάμ . vol. ΚΕΦ. ΙΘ΄. Ἡ ἁπλῆ φύτι; τῇ συνθέτῳ φύσει οὐχ ὁμοούσιος, Εἰ δὲ ἁπλῆ μὲν ἡ τοῦ Πατρὸς φύσις, σύνθετος δὲ ξ τοῦ Χριστοῦ, οὐκ ἄρα ὁμοούσιος ἡ τοῦ Χριστοῦ φύσης τῇ φύσει τοῦ Πατρός. Αλλὰ μὴν ὁμοούσιον τῷ Πε· τρὶ τὸν Χριστὸν, καὶ ἡμῖν ὁμοούσιον τὸν αὐτὸν λέ γειν προσποιοῦνται. Λεγέτωσαν τοίνυν οἱ ἐνδέχεται τὴν μίαν, ὡς αὐτοί φασι, σύνθετον τοῦ Χριστοῦ φύο σιν ἐξ ὅλου εἶναι τῷ Πατρὶ ὁμοούσιον, καὶ εἰ μὴ εἰς τὴν τοῦ Πατρὸς ὁμοουσιότητα τοῦτο καὶ ἡμᾶς ἀνα Χριστοῦ φύσιν τῷ τε Πατρὶ καὶ ἡμῖν ὁμοούσιον, λεί φέρει. Εἰ δὲ λέγοιεν μὴ κατὰ τὸ ὅλον τὴν μίαν τ πεται τῆς μιᾶς φύσεως τὸ μὲν ἥμισυ εἶναι τῷ Πε· τρί, τὸ δὲ ἥμισυ ἡμῖν ὁμοούσιον. Καὶ τοῦτο τί ἔτι ρόν ἐστιν, ἢ μερίζειν ἦν αὐτοὶ λέγουσι μίαν Χριστό φύσιν εἰς τε ὁμοουσιότητα καὶ ἑτεροουσιότητα, καὶ εἰς ποστημόρια τῶν συμπληρούντων αὐτοῖς τὴν μίαν τοῦ Χριστοῦ φύσιν τὴν σύνθετον; Τῆς δὲ Ἀπεία λιναρίου ἐστὶ δυσσεβεία: καὶ τῆς ᾿Αρείου ἀρνεῖσθαι τὸ τέλειον τῆς θεότητος τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς καὶ αὐτὸν ἀνθρωπότητος. KEA. K'. Εἰ Θεὸς καὶ ἄνθρωπος καὶ κατ' αὐτοὺς ἐρ στὸς καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν λέγεται, φύσεις δὲ ἐμ φότερα, πῶς οὐ δύο φύσεις ὁ Χριστὸς καὶ μετὰ τὴν Ενωσιν, εἴπερ μηδὲ ταυτὸν τῇ φύσει Θες; καὶ θρωπος, μηδὲ τῇ αὐτῇ φύσει, ᾗπέρ ἐστι Θεός, κα ἐστὶ καὶ ἄνθρωπος; Si vera ratione et sanctorum Patrum sententia Εἰ κατὰ τὸν ἀληθῆ λόγον καὶ τοὺς ἁγίου; Πατί eo:em niodo a persona differt essentia, quo COBINIU- ρας ταύτην ἔχει τὴν διαφορὰν ή ουσία πρὸς τὴν ue a proprio, una Verbi. natura non cum carne, sed ὑπόστασιν, ἣν ἔχει τὸ κοινὸν πρὸς τὸ ἴδιον, ή μία cum Patre una natura dicitur. Cum ipso enim ha- φύσις τοῦ Λόγου οὐ πρὸς τὴν σάρκα μία φύσις δι bet eamdem naturæ rationem. Sin una ejus et est γεται, ἀλλὰ πρὸς τὸν Πατέρα. Πρὸς αὐτὸν γὰρ ἔχει et dicitur natura cum Patre, nunquam dicetur una τὴν τῆς φύσεως ἑνότητα καὶ ταυτότητα. Εἰ δὲ πρὸς cum carne natura. Quod si non una prorsus cum τὸν Πατέρα μία φύσις ἔστι τε καὶ λέγεται, εύδηλον, carne natura dicitur, nec caro quidem cum ipso di- ὡς οὐ μία φύσις ποτὲ πρὸς τὴν σάρκα. λεχθήσεται. ceur una natura. Αt si nec caro cum Verbo, nec Eἰ δὲ ὅλως οὐ μία φύσις πρὸς τὴν σάρκα λέγεται Verbum cum carne una natura dicitur, duas esse constatin Christo naturas. εὔδηλον, ὡς οὐδὲ ἡ σάρξ πρὸς αὐτόν ποτε μία με σις λεχθήσεται. Εἰ δὲ μηδὲ ἡ σάρξ πρὸς τὸν Δήμο μηδὲ ὁ Λόγος πρὸς τὴν σάρκα μία φύσις λέγεται, σαρές, ὅτι ἡ ἀναίρεσις τῆς μιᾶς φύσεως τὴν τελ δύο φύσεων συνεισάγει ὁμολογίαν. CAP. XXVI. Si omnia quæ sunt ejusdem essentiæ, naturæ ratione conjunguntur, et idcirco dicuntur una natura, quæ vero diversæ sunt essentie conjunctione, non autem natura copulautur, conjunctio antem et natura idem non sunt, ne idem quidem est, quod ex ipsis conficitur. Quod si ea quæ natura conjungit, dicuntur una natura, quæ conjunctione copulata sunt, persona, non autem natura alque essentia unum esse dicentur. χεν, Εἰ πάντα τὰ ὁμοούσια τῷ τῆς φύσεως λίγες συνά πτεται, καὶ διὰ τοῦτο λέγονται μία φύσις, τὰ δὲ Ετεροούσια ενώσει, καὶ οὐ φύσει συνάπτεσθαι πέρυ οὐ εαυτὸν δὲ ἔνωσις καὶ φύσις· οὐ ταυτὸν ἄφα τὸ ἐξ ἀμφοῖν ἀποτέλεσμα. Εἰ δὲ & ἡ φύσις συνάπτες μία φύσις λέγεται, τὰ τῇ ἐνώσει συναπτόμενα στάσει μὲν, οὐ μὴν φύσει καὶ οὐσίᾳ ἂν εἶναι λε χθήσεται. ύπ

ΚΕΦ. ΚΖ'. PANOPLIA DOGMATICA. TIT. XVI - Κοινῶς παρὰ πάντων ώμολόγηται τὸ «ἄνθρωπος όνομα τὴν φύσιν δηλοῦν, τὸ δὲ ο Παῦλος» * «Πέτρος» τὴν ὑπόστασιν. Κατὰ δὲ τὸν μακάριον Κύριλλον το • Χριστός ο όνομα ούτε δύναμιν ὅρου ἔχει, οὔτε τὴν τινός οὐσίαν δηλοί, ὡς ἀνθρώπου, καὶ ἵππου, καὶ βούς, καὶ ἑκάστου τῶν ὑπὸ τὸ αὐτὸ εἶδος. Οὐκοῦν οὐ ταυτὸν ἄνθρωπόν τε ἁπλῶς εἰπεῖν, καὶ Χριστόν. Πῶς τοίνυν τὸ τοῦ ἀνθρώπου παράδειγμα τῆς φύσεως ἐν δηλωτικὸν μετάγετε ἐπὶ τὸ τοῦ Χριστοῦ πρόσωπον, τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ, κατὰ τὸν διδάσκαλον οὐ φύσιν δηλοῦντος, ἀλλ' ὑπόστασιν; Εἰ δὲ λέγητε αὐτόν τε καὶ τοὺς ἄλλους Πατέρας χρήσασθαι τῷ τοῦ ἀνθρώπου παραδείγματι εἰς τὸν τῆς ἐνώσεω; λόγον, οὐ τὸν ἁπλῶς ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὸν τινὰ παραλαμβάνουσιν. Ὑπόστασις δὲ οὗτος. Επιστήσατε δὲ, ὅτι καὶ ἐν δυσὶν αὐτὸν τοῖς χιμάροις διαγράφει τῷ λόγῳ. Ωσπερ οὖν ἐκεῖ οὐ πρὸς τὰς ὑποστά σεις τῶν χιμάρων φέρει το παράδειγμα, ἀλλὰ πρὸς τὸ διάφορον τοῦ τε ζῶντος καὶ τοῦ τεθυμένου τὴν ἀναφορὰν ἔχει· οὕτω καὶ ἐνταῦθα οὐ πρὸς τὴν ἀναίρεσιν τῶν φύσεων, ἀλλὰ πρὸς τὴν ἑνότητα τοῦ προσώπου, ἡ τοῦ τινὸς ἀνθρώπου εἰκὼν παραλαμβάνεται. Οτι δὲ καὶ ὁ τὶς ἄνθρωπος παρὰ τοῖς αὐτοῖς Πατράσιν ἐκ δύο, καὶ δύο φύσεις ἐστὶ, καθό ψυχὴ καὶ σῶμα, ἐκ τῶν συγγεγραμμένων αὐτοῖς πολλαχόθεν ἔστι πιστώσαθαι. Ετι κατὰ Μονοφυσιτών, Αναστασίου μοναχοῦ τοῦ Σιναΐτου ἐκ τῆς βίβλου τῆς καλουμένης • Οδηγού.» Σευήρος ὁ ᾿Αντιοχείας ἐκεῖθεν διωχθείς, ἦλθεν εἰς Αλεξάνδρειαν, καὶ βίβλον συνέταξε πάσης βλασφημίας μεστήν, κατατρέχουσαν μὲν τῆς ἐν Χαλκηδόνι δ' συνόδου, συνιστῶσαν δὲ τὸ δόγμα τὸ λέγον μίαν φύσιν γενέσθαι μετὰ τὴν ἕνωσιν τὸν Χριστὸν, ἥντινα βίβλον Φιλαλήθη παρ' αὐτοῦ κληθεῖσαν ὑπὲρ τὰ Εὐαγγέλια τιμῶσι κατά τε Συρίαν καὶ Αίγυπτον Σενηριανοὶ καὶ Ἰακωβίται, καὶ οἱ ἀπὸ Εὐτυχοῦς καὶ Διοσκόρου, καὶ Θεοδοσίου καὶ Τιμοθέου, καὶ τῶν λοιπῶν Μονοφυσιτών. Οὐ πρότερον οὖν διαλε κτέον τοῖς τοιούτοις Μονοφυσίταις, πρὶν ἂν διορίσων ται, τί ἐστι φύσις, καὶ τί οὐσία, καὶ τί πρόσωπον, καὶ τί ὑπόστασις. Ἐπειδὴ γὰρ ἐν πρόσωπον έ Χριστὸς διὰ τὴν μίαν ὑπόστασιν, μίαν φύσιν αὐτὸν εἶ και λέγουσι, ταυτὸν εἶναι πρόσωπον καὶ φύσιν διενιστάμενοι. Ερωτάσθωσαν οὖν, ἀποθανόντος τινός ἀνθρώπου, φύσις ἀπέθανεν, ἢ πρόσωπον; 'Αλλ' οὐκ ἄν ποτε φύσιν εἴποιεν. Οὐ ταυτὸν ἄρα φύσις καὶ πρόσωπον. Καὶ πάλιν, ἐπεὶ πολλὰ καὶ ἀναρίθμητα πρόσωπα. ἀνθρώπων, πολλαὶ καὶ ἀναρίθμητοι φύσεις ἀνθρώπων ῥηθείεν ἄν; ᾿Αλλὰ μὴν μία τού των ή φύσις. Ὥστε οὐ ταυτὸν πρόσωπον καὶ φύσις. Τῆς αὐτῆς. Φασὶν οἱ Μονοφυσῖται τὸν μέγαν Αθανάσιον γράψαι πρὸς Ἰοβιανὸν τὸν βασιλέα, ὅτι ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο, ἵνα καὶ ἡ σὰρξ γένηται λόγος. Προς οὔ; ἀντιλέγομεν, ὅτι πρῶτον μὲν ἄδηλον, εἰ τοῦ μεγάλου Αθανασίου ἐστὶν αὕτη ἡ φωνὴ, πολλαχοῦ CAP. XXVII. Communi omnes consensu fatentur, nomen hoc, homo, naturam signifcare, Paulus nunein, aut Po trus, personam. At nomen hoc, Christus, ut beatus Cyrillus docet, nec vim habet deduitionis, nec alicujus declarat essentiam. ut honinis, aut boris, aut equi, aut cujusque eorum quæ sub eamdem speciem cadunt. Itaque non idem est homineın simpliciter dicere, et Christum. Quomodo igitur honiuis exemplum, quo natura signifcatur, ad Christi personam referri potest, cum nomen hoc,. Christus, ex præceptoris doctrina non naturam in -- dicet, sed parsonaın? Quod si dixeritis et ipsum, el alios Patres ad conjunctionis rationem explicandam hominis exemplum adhibere, respondemas eos non simpliciter hominem accipere, sed aliquem hominem; aliquis autem et singularis homo est persona. At duorun: etiam hircorum ipsum describit exemplo. Quamobrem ut eo loco personas hircorum exemplum non respicit, sed viventis, et immolati differentiam; sic etiam hoc loco sumitur alicuJus hominis similitudo, non út tollantur naturæ, sed ut personæ unitas ostendatur. Quod autem aliquis seu singularis homo ex Patrum sententia duabus e naturis constet, et sit duæ naturæ, quatenus est anima et corpus, ex eorum scriptis multis in locis intelligi potest. diem adversus eos qui unam in Christo neluram asse runt, Anastasii monachi Sinaita, ex libro, qui • Via dura inscribitur. Severus episcopus Antiochiæ, inde expulsus Alexandriam venit, et librum composuit omni exsccratione plenum, quo Chalcedonensi concilio adversatur, dlognaque constituit, quo Christum post conjunctionem unam esse naturam factum asserit. Hunc ille librum Philalethen inscripsit, quem in Syria et in Ægypto Severiani, et Jacobitz, et qui ab Εutyche et Dioscoro, et Theodosio, et Timnotheo instituti sunt, et reliqui unam in Christo naturam asserentes, Evangeliis anteponunt. Non est autem cum istis prius disputandum, quam quid natura, quid essentia, quid hypostasis, et quid persona sit, defuieriut. Nam quia Christus est una persona, ipsi pro una persona unain naturam dicunt, idemque personam et naturam esse constituunt. Quæratur igitur ab ipsis, cum moritur aliquis homo, utrum natura moriatur, an persona. Naturam quidem mori non respondebunt. Non igitur idem est natura et persona. Præterea cum multæ sint atque adeo innumerabiles hominum personæ, mulLasne item atque innumerabiles naturas hominum dicent? Atqui una est hominum natura. Non ergo idem est persona et natùra. Ejusdem. Qui unam in Christo naturam esse contendant, Athanasium ad Jovianum imperatorem scripsisse dicunt Verbum factum esse carnem, ut et caro fieret Verbum. Respondemus, primum non constare,. an hæc verba siut Athanasii, cum multis in locis di4

+ 10% cat, nullo prorsus πολο fieri posse ut caro in Ver- λέγοντος, ὅτι ἀμήχανον καὶ παντελῶς ἀδύνατον τη bi naturam convertatur. Deinde ex aliis ejus scriptis piam ipsius sententiam agnoscentes, et hire Athanasii esse verba concedemus. Verbum enim accepit pro Deo, quandoquidem et Deus est Verbun. Non aliter ac si dixisset, Deum factum esse carnem, ut caro feret Dens, non natura, sed con. junctione in persona, el dei licatione, ut ita dicam. Aiunt et Theologum Gregorium de carne Domini deificata dixisse: Facta est id, quod eam nuxit, et audacter ut loquar, simul Deus. Non dixit, Facta est divinitas, sed Deus, idque non natura, sed deificatione. Idem enim rursum, ‹ Et hoc, inquit, dcifcatione Dens. > Itemque in alia oratione, «Licet inquit, utrumque sit unum, non tamen natura, sed conjunctione. Nam et ferrum igui conjunctum sæpe ignis dicitur, non tamen natura, sed inflammatione; non euim ferrum esse destitit. Aiunt et Gregorium Nyssa pontificem dixisse: c Quemad modum si aceti gutta conjiciatur in mare, non amplius aceti proprietates retinebit, sed immutabitur, et in aquaruın maris proprietatibus commiscebitur, sic et sanctissimum illud corpus divinitati commistum non est amplius in carnis proprietatibus, › Discant a nobis sanctum hunc non confusionem et commistionem duarum naturarum docuisse, sed illud Domini corpus post resurrectionem non amplius corrumpi, nec fuere, nec defatigari, nec indigere, nec mori, sed ab eo quod ex materia constat, quod patibile et crassum est, atque mortale, in id, q'iod a materia remotum, quod impatibile et subti143 vat, atque iinmortale, fuisse conversun. Non sainen in id, quod circumscriptione figuraque careat, aut quod sub tactuin aspectumque non cadat, aut creatum non sit, et quæcunque divinitatis sunt propria. Alioqui quomodo a discipulis post resurrectionem perspectum fuisset? Aut quomodo dixisset ipse: Palpate, et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere '? Quomodo Thomæ clavorum vestigia demonstrasset? et alia ejusmodi fecisset, quo se veram carnem et humani- tatem, non autem βctam carnis humanitatisque speciem assumpsisse signifcaret? Porro gullæ aceti et maris exemplum adhibuit divus bic Gregorius, que aljectam humanae naturæ conditionem, et infinitam divinitatis magnitudinem iudicaret, divinamgue, esse redditam propter personæ conjunctionem, et quantum capere poterat, id est personæ Verbi conjunctione percepisse, ut unicam duarum naturarum personam intelligeremus, quantum autem capere non poterat, ejus expertem permansisse,-ut duardin naturarum differentia servaretur. Nam si duas Christi naturas non cognovisset, quomodo adversus Eunomium scribens dixisset, alteram Christi naturam cruciatus et verbera pertulisse, alteram ab æterno fuisse gloriosa»? Ejusdem. Si Christus sola divinitas est, quod humana na1 Luc. xxiv. 39. σάρκα εἰς τὴν τοῦ Λόγου μεταστῆναι φύσιν· ἔπειτε δὲ ἀπὸ τῶν ἄλλων αὐτοῦ συγγραμμάτων τὸν εὐσεβῆ σκοπὴν αὐτοῦ διαγινώσκοντες, συμβιβάζομεν καὶ ταύτην τὴν φωνήν. Τον λόγον γὰρ ἀντὶ τοῦ Θεοῦ ἔλαβεν, ἐπεὶ καὶ Θεὸς ὁ λόγος· ὡσανεὶ λέγων, ὅτι ὁ Θεὸς σὰρξ γέγονεν, ἵνα καὶ ἡ σάρξ γένηται Θεός, οὐ τῇ φύσει, ἀλλὰ τῇ καθ᾽ ὑπόστασιν ἐνώσει καὶ τῇ θεώσει. Λέγουσι δὲ καὶ τὸν Θεολόγον Γρηγό ριον εἰπεῖν περὶ τῆς θεωθείσης τοῦ Κυρίου σαρκός, ὅτι κατι γενομένην ὅπερ τὸ χρίσαν, καὶ θαῤῥῶ λέγειν ὁμόθεον.» Οὐκ εἶπεν, ὅτι θεότης γέγονεν, αλλ' ότι Θεός, οὐ φύσει, ἀλλὰ θεώσει. Φησὶ γὰρ ὁ αὐτὸς είν λιν, ὅτι «Καὶ τοῦτο τῇ θεώσει Θεός, Καὶ αὖθις ἐν ἑτέρῳ λόγῳ· «Εἰ γὰρ καὶ τὸ συναμφότερον ἐν, ἀλλ' οὐ τῇ φύσει, τῇ δὲ συνόδῳ. Καὶ γὰρ καὶ ὁ σίδηρος τῇ πρὸς τὸ πῦρ ενώσει πῦρ λέγεται πολλάκις, οὐ τῇ φύσει δὲ πάντως, ἀλλὰ τῇ πυρώσει. Οὐ γὰρ ἀπόστη τοῦ εἶναι σίδηρος. Λέγουσι καὶ Γρηγόριον τὸν Νύσσης εἰπεῖν, ὅτι ο Καθάπερ σταγὼν ἔξους έμβλη θεῖσα τῷ πελάγει τῆς θαλάσσης οὐκ ἔτι ἐστὶν ἐν τοῖς τοῦ ὄξους ἰδιώμασιν, ἀλλὰ μετεποιήθη, καὶ συνανεκράθη εἰς τὸ τοῦ πελάγους τῶν ὑδάτων ἰδίω μα· οὕτω δὴ καὶ τὸ πανάγιον ἐκεῖνο σῶμα συνα νακραθὲν τῇ θεότητι οὐκ ἔτι ἐστὶν ἐν τοῖς τῆς σαρ κὸς ἰδιώμασι.»Μανθανέτωσαν οὖν παρ᾿ ἡμῶν, ὅτι οἱ σύγχυσιν τῶν δύο φύσεων καὶ φυρμὸν ὁ ἅγιος οὗτος ἐδίδαξεν, ἀλλ' ὅτι οὐκ ἔτι ἐστὶν ἐκεῖνο τὸ Δεσποτικὸν σῶμα μετὰ τὴν ἀνάστασιν φθαρτόν, οὐδὲ ρευστόν, οὐδὲ ἔγκοπον, οὐδὲ ἐνδεὶς, οὐδὲ θνητόν, ἀλλὰ μετεποιήθη λοιπὸν ἀπὸ ὑλικοῦ εἰς ἄλλον, ἀπὸ παθητοῦ εἰς ἀπαθές, ἀπὸ παχυμερούς εἰς λεπτομερέν ἀπὸ θνητοῦ εἰς ἀθάνατον, οὐ μέντοι καὶ εἰς ἀπερίμε πτον, ἢ ἀσχημάτιστον, ἢ ἀψηλάφητον, ἢ ἀόρατα, ἄκτιστον, καὶ ὅσα τῆς θεότητος ἰδιώματα· ἐπείες ἑωράθη τοῖς μαθηταῖς μετὰ τὴν ἀνάστασιν; Πως θε γε, ψηλαφήσατέ με, καὶ ἴδετε, ότι πνεῦμα σάρκα καὶ ὀστέα οὐκ ἔχει, καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτε ἔχοντα; Πῶς τοὺς τύπους τῶν ἤλων ὑπεδείκνυε τῷ θωμά, καὶ ἄλλα τοιαῦτα πρὸς πίστωσιν τῆς ἀληθείας, καὶ ἀφαντάστου σαρκώσεως αὐτοῦ, καὶ ἐνανθρωπήσεως: Παραδειγματικῶς δὲ ὁ θεῖος οὗτος Γρηγόριος εξ σταγόνι τοῦ ὄξους καὶ τῷ πελάγει τῆς θαλάασης ἐχρήσατο, βουλόμενος ἐνδείξασθαι τὸ εὐτελὲς τῆς ἀν θρωπίνης φύσεως, καὶ τὸ ἀπειρόμέγεθες τῆς θε τητος, καὶ ὅτι ἐθεώθη τῇ καθ' ὑπόστασιν ἐνώση καὶ καθ' ὅσον μὲν ἦν δεκτικὸν τοῦτο μετέλαβε ἐκ τῆς καθ᾽ ὑπόστασιν ἐνώσεως τοῦ Λόγου, ένα τὸ μοναδικὸν τῆς ὑποστάσεως τῶν δύο φύσεων διδαχθῶμεν· καθ' ὅσον δὲ ἦν ἀδύνατον, εινῶν ἀμέτυχον ἔμεινεν, ἵνα τὸ διάφορον τῶν δύο φύσεων φυλαχθείη. Εἰ γὰρ μὴ δύο τὰς τοῦ Χριστοῦ φύσεις ἐγίνωσκε, πῶς ἔλεγε πρὸς Εὐνόμιον, ὅτι ποία ἐπεὶ Χριστοῦ φύσις ἐπὶ τοῦ πάθους ῥαπίζεται, καὶ ποία ἐξ ἀϊδίου δοξάζεται; Τῆς αὐτῆς. Εἰ μόνη θεότης ἐστὶν ὁ Χριστός, οἷον καταποθεί.

TIT. XVI. σης τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ὑπὸ τῆς θείας, πῶς ἐν tura a divina fuerit absorpta, cur in cruce pendens μὲν τῷ σταυρῷ κρεμάμενος οὐκ εἶχεν εἶδος, οὐδὲ κάλλος, ἐν δὲ τῷ τάφῳ κείμενος οὐκ εἶχε ψυχήν, εἰς τὸν ᾅδην δὲ κατελθὼν οὐκ εἶχε σῶμα; καὶ ν μὲν τάφος αὐτοῦ σῶμα μόνον ὑπεδέξατο, ψυχὴν δὲ μόνην ὁ ᾄδης, οὔτε τοῦ σώματος τὸ ὑλικὸν, καὶ ὁρατόν, καὶ ἀπτὸν ἀποβάλλοντος, ούτε τῆς ψυχῆς τὰ ἰδιώματα, εἰ καὶ ἀμφοτέροις ή θεότης F,v. Τῆς αὐτῆς. συν Εἴπερ ἡ φύσις τοῦ Χριστοῦ μόνη θεότης ἐστὶν, ὡς ὑμεῖς φατε, πῶς ὁ Χριστὸς, ὁ πανταχοῦ ὢν κατὰ τὴν τῆς θεότητος αὐτοῦ φύσιν, εἶπε πρὸς τοὺς ματ θητάς, Λάζαρος ἀπέθανε, καὶ χαίρω, ὅτι οὐκ ἤμην ἐκεῖ; Πῶς δὲ καὶ ὁ ἄγγελος ἔλεγε περὶ τοῦ σώματ τος αὐτοῦ, ὅτι Ηγέρθη· οὐκ ἔστιν ὧδε; Τῆς αὐτῆς. Διὰ τοῦτο, φασὶν, οὐ λέγομεν δύο φύσεις ἐν Χριστῷ, διότι πάντα, ὅσα ἂν ἐν Χριστῷ ὁμολογήσωμεν, ταῦτα ἐπὶ πάσης τῆς ἁγίας Τριάδος ἀναγο καῖον ἡμῖν ὁμολογεῖν. Τί δέ; οὐχ ὁμολογεῖτε εν Χριστῷ σάρκωσιν, καὶ γέννησιν, καὶ ὅσα τῆς θείας ενα ανθρωπήσεως; Λοιπὸν ἐπὶ πάσης τῆς ἁγίας Τριάεος καὶ ταῦτα ὁμολογεῖτε. Τῆς αὐτῆς. Ἐὰν ἐρωτήσωμεν αὐτοὺς, κατὰ ποίαν φύσιν δ Χριστὸς τὰ ἀνθρωποπρεπή ῥήματα ἐφθέγγετο, φεύγοντες εἰπεῖν φύσιν τὸ ἀνθρώπινου τοῦ Χρισ στοῦ, λέγουσιν, ὅτι κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, κατά τὸ πρόσλημμα, κατὰ τὸ ὁρώμενον, κατὰ τὸ σῶμα, κατὰ τὴν σάρκα, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. Εἰ δὲ προτερωτήσομεν· Διατί φεύγετε τὸ λέγειν φύσιν ἐπὶ τοῦ προσλήμματος, ἀποκρίνονται, ὅτι ἵνα μὴ δύο φύσεις ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ συνομολογοῦντες, δύο πρόσωπα λέγοντες εὑρεθῶμεν. Οὐ γάρ ἐστι φύσις ἀπρόσω πος, πάντες δὲ οἱ λέγοντες δύο φύσεις ἐν Χριστῷ Νεστοριανοί εἰσιν, ὡς εἰς δύο πρόσωπα τὸν ἕνα Χριστὸν διαιροῦντες. Εἶτα προφέρωμεν αὐτοῖς τὰς χρήσεις τῶν ἁγίων Πατέρων, ὅσαι διαρρήδην δύο φύσεις ἐν Χριστῷ συνομολογοῦσι. Χρήσεις περὶ τῶν δύο τοῦ Χριστοῦ φύσεων. Τοῦ μεγάλου Γρηγορίου τοῦ θαυματουργοῦ ἐκ τῆς κατά μέρος πίστεως· «Καὶ ἔστι Θεὸς ἀληθινὸς ὁ · ἄταρχος ἐν σαρκί φανερωθείς, οὐ δύο πρόσωπα, ἀλλὰ δύο φύσεις. Ο Τῆς πρώτης οικουμενικῆς συνόδου ἀπὸ τῆς ἐκθέσεως τῆς κατὰ Παύλου τοῦ Σαμοσατέως" Ταῦτα διώρθωται, καὶ σεσαφήνισται οὐκ εἰς διαίρεσιν τοῦ ἑνὸς προσώπου τοῦ ἀδιαιρέτου, ἀλλ᾽ εἰς δήλωσιν τοῦ ἀσυγχύτου τῶν διορισθεισῶν φύσεων τῆς σαρκὸς καὶ τοῦ Λόγου.» Αθανασίου Αλεξανδρείας ἐκ τοῦ περὶ πίστεως λόγου. «Τῶν γὰρ οὐσιῶν αὐτοῦ ἡ μέν ἐστιν ἄναρχος, καὶ ἀΐδιος, καὶ ἀπερίδρακτος τῷ νῷ· ἡ δὲ ἐν χρόνῳ γέγονε, ο καὶ τὰ ἑξῆς. 1 Joup. x1 15. *Luc. xx. G non habuit speciem, nec decorem? Curin sepulcro jacens non habuit animam? Cur ad inferos descendens pon babuit corpus? Ac sepulcrnm quidem ipsius solum corpus suscepit, inferi autem solam animam, cum nec corpus materiam abjecerit, nec qualitatem, quæ cerni tangique posset, nec aniına proprietates animæ deposuerit, licet con{utrisque divinitas esset. Ejusdem. Si Christi natura sola, ut dicitis, divinitas est, quomodo Christus, qui divinitatis suæ natura ubique est, dixit ad discipulos suos: Lazarus more tuus est, et gaudeo, quod non eram ibis? Quomodo et angelus de corpore ipsias, Surrexit, inquit, non est hic *? Ejusdem. Propterea duas non dicimus, inquiunt, in Christo naturas, quoniam quæ conflemur in Christo, ca nobis omnia necessarium est in tota Trinitate sancta confteri. Quid? non confitewini in Christo carnis susceptionem et ortum, et quidquid de divina ipsius humanitatis susceptione dicitur? Reliquum igitur est, ut hæc in tota sancta Trinitate confiteamini. Ejusdem. Si quæramus ex ipsis, qua natura Christus verba homini congruentia dixerit, ne naturam nom³nent id, quod est humanum in Christo, eo confugiunt, ut dicant, humanitate, assumptione, eo quo! cernebatur, corpore, carne, et si quid est aliud ejusmodi. Tumn si rursum quæramus: Cur ita cavelis dicere naturam de eo quod assumptum est? respondent: Ne duas in Christo naturas confitentes duas personas dicere deprehendamur; nulla enim est, inquiunt, natura sine persona. At illi qui duas in Christo naturas dicunt, Nestoriani sunt, cuni Christum unum in duas personas dividant. Jam igitur illis sanctorum Patruin promamus sentenlias, quæ duas in Christo naturas aperte coul tentur. Sanctorum Patrum de duabus in Christo naturis testimonia. Magni Gregorii rerum mirabilium effectoris in oratione de singulari fide: Et est Deus verus, qui cum esset carnis expers, in carne apparuit, non tamen duas habet personas, sed naturas duas. › Primi œcumenici concilii, ex Expositione adversus Paulum Samosatensem: ‹ Hæc explicata sunt et declarata, non ut una, quæ indivisibilis est, persona dividatur, sed ut definite naturæ carnis et Verbi sine confusione demonstrentur. › Athanasii archiepiscopi Alexandrini ex oratione de fide: Ex ipsius essentiis una est sine principio et scupiterna, quæ mente comprehenali non potest, altera in tempore facta est. ▸

EUTHYMII ZIGABEN! Justini philosophi et Martyris, ex libro de fide: • Dicite nobis, qui cum vos Christianæ religionis studiosos fingatís, hæc duabus in Christo naturis sublatis quæritis, et simulatis. › Basili Magni ex epistola ad Sozopolitas: Si quis igitur audet dicere, duas in Christo naturas commistas, et corpus omnino cum ossibus in Dei conversum esse dignitatem, et quæ sequntur. Magni Gregorii Theologi, ex epistola ad Cledenium: • Dua enim nature, Deus et homo. Ejusdem ex secunda oratione de Filio: Indi1080 Ιουστίνου φιλοσόφου και μάρτυρας ἐκ τοῦ περὶ πίστεως λόγους «Εἴπατε ἡμῖν, οἱ τὸν Χριστιανισμέν σχηματιζόμενοι, οἱ ἐπ' ἀναιρέσει τῶν δύο φύσεων τοῦ Χριστοῦ τὰ τοιαῦτα καὶ ζητοῦντες καὶ προϊσχό μένοι. Ο Τοῦ μεγάλου Βασιλείου ἐκ τῆς πρὸς Σωζοπολίτες Επιστολῆς. «Εἰ μὲν οὖν καὶ τολμᾷ τις λέγειν, ὅτι συνεκράθησαν αι Χριστοῦ φύσεις. καὶ παρελύθη παντελῶς τὸ σῶμα σὺν τοῖς ὀστέοις τραπὲν εἰς Θεοῦ φύσεως ἀξίωμα,» καὶ τὰ ἑξῆς. Τοῦ μεγάλου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ἐκ τῆς πρὸς Κληδόνιον ἐπιστολῆς· «Φύσεις μὲν γὰρ δύο Θεὸς καὶ ἄνθρωπος.» Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ β' λόγου τοῦ περὶ Υἱοῦ· «Σηcium autem illud est, cum animo et cogitatione μεῖον δὲ, ἡνίκα αἱ φύσεις διίστανται ταῖς ἐπινοίας, naturæ sejunguntur etiam nomina separantur. Amphilochii Iconii episcopi ex epistola ad Seleucium Ita Deum et hominem Christum confteor Filium Dei, unum Filium ex duabus naturis, patibili et impatibili. Et paulo post: Unum igitur Filium et duas ejus naturas confteor.» Εt paucis. verbis interjectis: + Quæ assumpta est natura pacitur, natura vero quæ illam assumpsit, impatibilis manet, ▸ Ambrosii episcopi Mediolanensis ex oratione adversus Apollinarium: ‹ Apparuerunt alii qui Domini carnem et divinitatem unius dixerunt esse naturæ. Quis infernus tam impium maledictum 'eromuit? > Ejusalem ad Gratianum imperatorem: e Divinitalis et carnis differentiam servemus. Unus enimi est, qui in utraque loquitur, Filius Dei. Quoniam in ipso est utraque natura. › Gregorii Nyssæ pontificis in oratione adversus Apollinarium Si igitur in duabus contrariis proprietatibus natura carnis et divinitatis consideratur, quomodo una natura duæ sunt? › Joannis Chrysostomi ex prima epistola ad Acacium:. • Unum Filium, unam personam utraque absolverunt, quæ ratione indivisibili sine confusione cognoscitur, non in una sola natura, sed in duabus perfectis. Ex eadem epistola: ‹ Unum Filium unigenitum, non in geminos divisum filios, sed duarum tamen naturarum Înşeparabilium minime confusas in se proprietates conservantem. › Ejusdem ex oratione in Latronem: «Duæ naturæ et actiones in Christo sunt, sed una persona. › Cyrilli Alexandriæ archiepiscopi, ex secunda ad Succensum epistola: «Post conjunctionem naturas non separamus.» Et paulo post: > Duas naturas esse conjunctas dicimus.» Et rursum progrediens interpretatur, quo sensu alibi, dixerit unam De Verbi naturam carnem assumpsisse: διαιρεῖται καὶ τὰ ὀνόματα. Αμφιλοχίου Ικονίου ἐκ τῆς πρὸς Σέλευκον ἐπτο στολῆς· Οὕτω Θεὸν καὶ ἄνθρωπον τὸν Χριστὸν ὁμολογῶ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ἵνα γιὸν ἐκ δύο φύ σεων, παθητῆς τε καὶ ἀπαθοῦς· καὶ μετ' ὀλίγα" Ἕνα οὖν Υιόν δύο φύσεων φημι. Καὶ αὖθις, μετ' ὀλί γα· Η ληφθεῖσα πάσχει φύσι;, ἡ δὲ λαβοῦσα ἀπαθὴς μένει. Αμβροσίου Μεδιολάνων ἐκ τοῦ λόγου του κατά Απολλιναρίου·. Ανεφάνησαν ἕτεροι τὴν σάρκε τοῦ Κυρίου, καὶ τὴν θεότητα μιας εἶναι φύσεως λέγοντες. Ποιος ᾄδης τὴν τοσαύτην βλασφημίαν έξη μεσε.» Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῶν πρὸς Γρατιανὸν τὸν βασιλέα • Φυλάξωμεν τὴν διαφοράν τῆς θεότητος καὶ τ σαρκός. Εἷς γὰρ ἐν ἑκατέρᾳ λαλεῖ ὁ τοῦ Θεοῦ γί ἐπειδὴ ἐν αὐτῷ ἑκατέρα φύσις ἐστί, ν Γρηγορίου Νύσσης ἐκ τοῦ λόγου τοῦ κατὰ Ἀπολ λιναρίου· «Εἰ οὖν τοῖς ὑπεναντίοις ιδιώμασιν ή θα τέρου τούτων θεωρείται φύσις, τῆς γὰρ σαρκός, λέγω, καὶ τῆς θεότητος, πῶς μία αἱ δύο εἰσίν. ο Ιωάννου τοῦ Χρυσοστόμου ἐκ τῆς πρὸς Ἀκά κιον α' ἐπιστολῆς· 4 Ενα Υιόν, ἐν πρόσωπον τὰ συναμφότερα ἀπετέλεσε, γνωριζόμενον μέντοι ἀσυγ χύτως ἀδιαιρέτῳ λόγῳ οὐκ ἐν μιᾷ μόνες φύσει, ἀλλ' ἐν δυσὶ τελείαις.» Ἐκ τῆς αὐτῆς ἐπιστολῆς· «Ένα γΕν μονογενῆ σ διαιρούμενον εἰς υἱῶν δυάδα, φέροντα δὲ ὅμως ἐν αὐτῷ τῶν ἀχωρίστων δύο φύσεων ἀσυγχύτους τὰς Ιδιότητας.» Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ εἰς τὸν Αῃστὴν λόγου· ο Δύο φύσεις καὶ ἐνέργειαί εἰσιν ἐν Χριστῷ, μία δὲ ὑπί στασις.» Κυρίλλου Αλεξανδρείας ἐκ τῆς β' πρὸς Σούπεν σον ἐπιστολῆς· «Μετὰ μέντοι τὴν ἕνωσιν οὐ διαιρού μεν τὰς φύσεις ἀπ' ἀλλήλων.» Καὶ μετ' ὀλίγα ο Δύο τὰς φύσεις εἶναι φαμενενωθείσας.» Καὶ αὖθις παρα· κατιὼν ἑρμηνεύει, πῶς εἶπεν ἀλλαχοῦ μίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένην. • Εἰ μὲν γὰρ μαν

TIT. XVI. σ' πόντες τοῦ λόγου τὴν φύσιν σεσιγήκαμεν, οὐκ ἐπε- λ • Si enim, inquit, dicentes nnan Verhi naturam νεγκόντες τὸ σεσαρκωμένην, ἀλλ' οἷον ἔξω τιθέντες την οικονομίαν, ἦν αὐτοῖς τάχα που καὶ οὐκ ἀπίσ Επνος ὁ λόγος, ἐρωτᾷ» ποῦ τὸ τέλειον ἐν ἀνθρωπό στις ἢ πῶς ὑφέστηκεν ἡ καθ' ἡμᾶς οὐσία· ἐπειδή δὲ καὶ ἡ ἐν ἀνθρωπότητι τελειότης, καὶ τῆς καθ᾿ ἡμῖς οὐσίας ἡ δήλωσις εἰσκεκόμισται διὰ τοῦ λέγειν σεσαρκωμένην, παυσάσθωσαν καλαμίνην βάσ 6.ον ἑαυτοῖς ὑποστήσαντες.» Εκ τῆς αὐτῆς ἐπιστολῆς·. Ορθότατα δὲ καὶ πάνυ συνετώτατ, ἡ σὴ τελειότης τὴν περὶ τοῦ σω τηρίου πάθους ἐκτίθεται λόγον, οὐκ αὐτὸν τὸν μετ νογενῆ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, καθ' νοεῖται καὶ ἔστι Θεὸς παθεῖν εἰς τὴν ἰδίαν φύσιν τοῦ σώματος ισχυριζο μένη, παθεῖν δὲ μᾶλλον τῇ χεϊκῇ φύσει.» Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ πρὸς ᾿Αλεξανδρείς προσφωνητικοῦ λόγου - «Ἡ μὲν σύγκρασις ἀφανισμὸν τῶν φύσεων ἐργάζεται, ἡ δὲ ἄῤῥητος ἔνωσις παρὰ τῶν ορθώς φρονούντων ἐμολογουμένη ἀμφοτέρας ἀσυγ·· χύτους σώζει τὰς φύσεις. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου «Τῶν δύο φύσεων τῶν Ιτερουσίων ἐν ἑνὶ Χριστῷ Υἱῷ ὄντι τοῦ Θεοῦ σωζομένων, καὶ μήτε συγκεχυμένων, μήτε ἀπολλυμένων, η διαιρεθεισῶν.» Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς ἑρμηνείας προς Εβραίους Επιστολῆς· ο Καὶ οὐ δήπου φαμὲν ἀνάχυσιν ὥστ περ τινὰ συμβῆναι περὶ τὰς φύσεις, ὡς μεταστή και μὲν τὴν τοῦ Λόγου φύσιν εἰς τὴν τοῦ ἀνθρώπου * χόν, μεταποιηθῆναι δὲ τὴν ἀνθρωπίνην εἰς τὴν τοῦ · Λόγου. Ο Εκ τῆς αὐτῆς ἐπιστολῆς· «Φάσκοντες εἶναι σου φοὶ ἐμωράνθησαν, ἀποδιιστῶντες ἀλλήλων τὰς φύσεις. Τοσούτων μὲν οὖν ἁγίων χρήσεις αὗται περὶ τῶν δύο τοῦ Χριστοῦ φύσεων, ἵνα τὰς τῶν ἄλλων παρῶμεν πολλὰς ούσας· ὁ δὲ θεήλατος Σευήρος ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς πίστεως αὐτοῦ τοιάδε φησί· «Τὸ δὲ λέγειν δύο φύσεις ἐπὶ Χριστοῦ πάσης κατηγορίας ἐστὶ μεστὸν, εἰ καὶ ὑπὸ πλειόνων ἁγίων Πατέρων ἀμέμπτως εἴρηται.» Και μετ' ὀλίγα· «Καὶ μὴ πάλιν εἴπῃς, ὡς τῇ λέξει τῶν δύο φύσεών τινες τῶν Πατέ ρων ἐχρήσαντο. Εχρήσαντο γὰρ ἀδιαβλήτως, ὡς προείπομεν, κατὰ δὲ τὸν χρόνον τοῦ ἁγίου Κυρίλλου τῆς νόσου τῶν Νεστορίου κενοφωνιῶν τὰς ἐκκλησίας ἐπινεμομένης, ἢ λέξις ἀπεδοκιμάσθη. Εύγε, ὦ κατάματι, ὅτι τέως χρήσασθαι τῇ λέξει τῶν δύο φύσεων αμέμπτως πολλοὺς τῶν ἁγίων Πατέρων καὶ ἄκων ὡμολόγησας, εὐλαβούμενος, ὡς ἔοικε, την πρόδηλον ἀλήθειαν, δεῖξον δὲ λοιπόν, πότε καὶ παρὰ ποίων ἁγίων Πατέρων ἡ λέξις ἀπεδοκιμάσθη, πῶς δὲ πρὸ μὲν τοῦ Νεστορίου δύο φύσεις εἶχεν ὁ Χριστός, μετὰ δὲ τὸν Νεστόριον αἱ δύο μία γεγόνασιν, ατοπώτατε καὶ ἀλλόκοτο. taceremus, nec subjiceremus illud: carnem assumpsisse, sed dispensationem quodammodo excluderemus, merito fortasse quærerent, ubinam esset in humanitate perfectio, ant quomodo humana essentia subsisteret. Αt quoniam et humanitatis perfectio, et essentiæ nostræ declaratio ex verbis illis, carnem assumpsisse, demonstrata est, cessent sibique ipsis arundineam virgam objiciant.» Ex eadem epistola: «Rectissime et prudentis sime perfectio,tna de salutari cruciatu et morte rationein exponit,dum ipsun unigenitum Filium Dei, quatenus intelligitur et est Deus, in natura propria pussum esse illa, que corporis sunt, negal, sed ea potius terrestri natura pertulisse çonfirmat. › Ex oratione, quam ad Alexandrinos habuit: Commistio adducit interitum naturarum, arcana vero conjunctio, quamn recte sentients conftentur, uirasque sine confusione naturas tuetur.» Ex eadem oratione: < Duæ naturæ diversas habentes essentias in uno Christo Filio Dei servantur, et non cuifunduntur, nec perduntur, aut disirabuntur. › Ejusdem ex Commentariis in Epistolam ad Nebræos: Et non dicimus quamdam veluti confusionem in natnris accidisse, ut Verbi natura in liominis naturam commutata sit,et hominis natura in naturam Verbi. › Ex eadem Epistola: • Dicentes se esse sapientes stulti facti sunt, naturas distrahent‹ s. ‚› ‹ llæc sunt de duabus Christi naturis sanctorum Patrum testimonia, ut alia, quæ multa sunt, omit- -Lamus. At a Deo rejectus Severus, nbi dem suam explicat, loquitur ad hunc modum: «Sed duas in Christo naturas dicere omnui ratione cavendun est, licet a compluribus sanctis Patribus sine reprehensione dictum sit.» Et paulo post: ‹ Et ne dixeris, quosdam e sanctis Patribus duarum naturarum dictione fuisse usos. id enim siue reprehensione et culpa fecerunt, ut ante diximus. A' sancti Cyrilli tempore cum inanium Nestorii verborum pestis Ecclesias depasceretur, hæc dictio, fuit improbata.) Enge, homo exsecrande, quando multos sanctorum Patrum duarum naturarum diclione usos vel invitus coufessus es, perspicuam, ut apparet, veritus veritatem, ostende jam quo tempore et a quibus sanctis Patribus hæc dictio fuerit improbata, et quomodo duas aute Nestorium naturas Christus habuerit, post Nestorium autem dua una factæ sint, homo ineptissime et inconstantis sinie.

EUTIIYMII ZIGABENI Leontii Byzantii: quæ maledicta Severus, et qui eum secuti unam in Christo naturam asserunt, in Chalcedonense concilium conjiciant. Chalcedonense concilium suscipiendum negant, quoniam qui illud celebrarunt,, mutabiles fuerunt et inconstantes. Etenim cum Byzantii Eutychem improbassent, eum Ephesi` susceperunt, cum Dingeoro Flavianum rejicientes. Et iidem rursum Chal. cedone Flavianum susceperunt, Dioscorum autem improbarunt. Respondemus multos sepe justis «le· caúsis, ut ipsi piant, mutare sententiam. Ac lic t decem, aut viginti, aut plures etiam ex sexcents Triginta consilium mutaverint, ut vos asseritis, non ta - men idcirco sexcentoruın triginta virorum concilikuin est rejicien lum et propter paucos tot hominum suffragia reputiamla, quandoquidem et Ephesi una cum Dioscoro conse.lerunt, nec tamen propter illos concilium Ephesi celebratum cui Dioscorus præerat rejic:tis. Dicunt præterea, Si Dioscorus, ut testatur Anatolius patriarcha Constantinopolitanus, non propter fidem depositus est, cur eum non recipitis? Respondemus, eum propter fidem vere non fuisse depositumn. Idcirco enim in concilio non aduit, me contra ipsum quæstio haberetur. Quod si rediisset et quæstio habita esset, ipse ut hæreticus condemnatus fuisset, etenim erat: sed quoniam tertio voratus non affuit, et eam condemnationis ipsius causain pronuntiarunt, ideo non propter fidem fuisse condemnatum dixit Anatolius. Ad hoc dicunt, haereticos ab eo concilio fuisse susceptos, nempe Theodoretuin et Ibain. Respondenus hos non prius fuisse susceptos quam Nestorium detestandum et exsecrabileın pronuntiassent. Sed rursumn objiciunt, cur a Theodoreto non postularint ut sua adversus Cyrillum scripta condemnaret? Respondemus eos non debuisse hoc crimini vertere concilio, sed sancto Cyril'o, qui cum esset reconciliatus cum orientalibus et cum ipso Theodoreto, non postulavit ut quæ contra se scripserat condenaret. Quamobrem quod sanctus Cyrillus non fecit, id a concilio non esse factum, ipsi concilio crimini vertendum non fit. Quanquam quod ipse non fecit a concilio fa ctum est, cum ab eo postulavit, ut Nestorium dele staretur. Quod si cos fuisse hæreticos concesserimus, ne propter illos quidem concilium erit repudiandum. Nam et Nicænum concilium septem hæreticos suscepit, qui et antea fuerant, et postea permanserunt Ariani. Nec tamen ob id vocatur concilium centum et undecim, sed centum et decem et octo episcoporum appellatur. Siquidem et Juvenalis Hierosolymorum episcopus, et alii idonei episcopi, qui in concilio Ephesino cum Dioscoro inventi sunt, etiam Chalcedonensi interfuerunt, nec iamen ob id concilium illud rejiciunt, sed vebementer probant et complectuntur. Sed qui Chalcedonense concilium calumniantur, audiant quot hæreses decretis suis condemnavit et quæ dogmata sancivit, Λεοντίου Βυζαντίου· οἷα βλαστημεί Σενῆρος, καὶ οἱ κατ' αὐτὴν Μεταφυσῖται κατὰ τῆς ἐν Χαλ κηδόνι συνόδου. Λέγουσιν, ὅτι οὐ χρὴ δέχεσθαι τὴν ἐν Χαλκηδόν σύνοδον, διότι οἱ ταύτης παλίμβολοι ἦσαν και άλλα xbtol καὶ γὰρ οἱ αὐτοὶ ἐν Βυζαντίῳ μὲν καθεῖλον τὸν Εὐτυχῇ, ἐν Ἐφέσῳ δὲ τοῦτον ἐδέξαντο μετά Διοσκόρου, τὸν Φλαβιανὸν ἀποβαλόμενοι. Κα! πάλιν οἱ αὐτοὶ ἐν Χαλκηδόνι μὲν ἐδέξαντο Φλαβιανών, τον δὲ Διόσκορον ἀπιβάλοντο. Πρὸς τούτοις δὲ ἀντιλόγο μεν, ὅτι πολλοί πολλάκις μεταβάλλονται διά τινας οικονομίας, εὐλόγους φαινομένας αὐτοῖς. Πλὴν εἰ και πέντε τυχὴν, ἢ δέκα, ἢ καὶ πλείους ἀπὸ τῶν εξακοσίων τριάκοντα παλίμβολοι γεγόνασιν, ὡς ὑμεῖς φατε, οὐ χρὴ διὰ τοῦτο τὴν τῶν ἐξακοσίων ἀνδρῶν σύνοδον ἀποβάλλεσθαι, καὶ διὰ τοὺς ὀλίγους ἀθετεῖν τὰς τοσούτων ψήφους, ὅπου γε οἱ αὐτοὶ καὶ ἐν Ἐφέσῳ συνέδρευσαν μετὰ Διοσκόρου, καὶ οὐ διὰ τούτους ἀποβάλλεσθε τὴν ἐν Ἐφέσῳ σύνοδον, ἧς ἦρχε Διόσκορος. Πάλιν λέγουσιν, ὅτι Εἰ κατὰ τὴν φωνὴν Ανατολίου Κωνσταντινουπόλεως οὐ διὰ πί στην καθηρέθη Διόσκορος, τί μὴ δέχεσθε αὐτόν; Καὶ λέγομεν, ὅτι ἐπ᾽ ἀληθείας οὐ διὰ πίστιν καθηρέθη διὰ τοῦτο γὰρ οὐ συνῆλθεν ἐν τῇ συνόδῳ, ἵνα μὴ ζητηθῇ τὰ κατ' αὐτόν· εἰ δὲ ἀνῆλθε, καὶ ζήτησις γέν γονε, καὶ ὡς αἱρετικός καθηρεῖτο. Καὶ γὰρ ἦν. Ἐπειδὴ δὲ κληθεὶς ἐκ τρίτου οὐ παρεγένετο, καὶ ταύτην ἐποιήσατο τὴν αἰτίαν τῆς καθαιρέσεως αὐτ τοῦ, τούτου ένεκα εἶπεν ὁ ᾿Ανατόλιος, ὅτι οὐ διὰ πίστιν καθηρέθη. Πάλιν λέγουσιν, ὅτι αἱρετικούς ἐδέξατο ἡ αὐτὴ σύνοδος. Φασὶ δὲ περὶ Θεοδωρήτου καὶ 16α. Καὶ λέγομεν, ὅτι οὐ πρότερον ἐδέξαντ αὐτοῦ;, ἕως ἀνεθεμάτισαν Νεστόριον. Αλλά πάν ἀντιλέγουσιν, ὅτι Διατί μὴ ἀπῄτησαν Θεοδώρηται ἀναθεματίσαι καὶ τὰ οἰκεῖα συγγράμματα τὰ κατά Κυρίλλου; Καὶ λέγομεν περὶ τούτου, ὅτι οὐκ ἔδει αὐτοὺς τῇ συνόδῳ τοῦτο ἐγκαλέσαι, ἀλλὰ τῷ ἁγίῳ Κυρίλλῳ. Κοινωνίαν γὰρ ποιήσας πρὸς τοὺς Ανατολικούς καὶ πρὸς αὐτὸν Θεοδώρητον, οὐκ ἀπῄτησεν αὐτὸν ἀναθεματίσαι τὰ οἰκεῖα συγγράμματα. Ο οὖν οὐκ ἐποίησεν ὁ ἅγιος Κύριλλος, ἡ σύνοδος μὴ ποιήσασα ἐγκαλεῖσθαι οὐκ ὤφειλε. Καίτοι δ οὐκ ἐποίησεν ἐκεῖνος, ἐποίησεν αὕτη ἀπαιτήσασα αὐτὸν ἀναθεματίσαι Νεστόριον. Εἰ δὲ καὶ θῶμεν, ὅτι αἱρετικοὶ ἦσαν, οὐδὲ οὕτως ἡ σύνοδος διὰ τούτου; ἀπόβλητος. Ἰδοὺ γὰρ καὶ ἡ ἐν Νικαίᾳ ἐδέξατο ἐπεὶ αἱρετικοὺς πρὸ τούτου Αρειανούς, καὶ μετὰ ταῦτα ἐπιμείναντας τῇ αἱρέσει, καὶ οὐ διὰ τοῦτο λέγεται ἡ σύνοδος τῶν τια, ἀλλὰ τῶν τιή· ὅπου γε καὶ Ιουβενάλιος ὁ Ἱεροσολύμων, καὶ ἄλλοι ἱκανοὶ ἐπίσ σκοποι εἰς τὴν ἐν Ἐφέσῳ σύνοδον εὑρεθέντες μετά Διοσκόρου εὑρέθησαν ἐν Χαλκηδόνι, καὶ οὐ διὰ τοῦτο ἀποβάλλονται ἐκεῖνοι τὴν σύνοδον ἐκείνη, ἀλλὰ καὶ λίαν ἀσπάζονται. Γνώτωσαν οἱ τὴν ἐν Χαλκηδόνι διαβάλλοντες σύν οδον ὅσας αἱρέσεις ἀπώσατο, καὶ τὰ δογματισθέντα αὐτῇ τῇ ἐν Χαλκηδόνι συνόδῳ.

• Ενα καὶ τὸν αὐτὸν ὁ ολογεῖν Υἱὸν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν συμφώνως ἅπαντες ἐκδιδάσκομεν, ο Εν τούτοις τὸν Σαμοσατέα Παῦλον καὶ Νεστόριον τοὺς ἀνθρωπολάτρας επιστομίζει τοὺς εἰς υἱῶν δυο ἀδα τολμώντα; αὐτὸν διαιρεῖν, καὶ ἄλλον μὲν λέγον της Υἱὸν φύσει τὸν λόγον, ἄλλον δὲ πάλιν Υἱὸν χάριτι τὸν Χριστὸν Ἰησοῦν ἐνώσει καὶ συναφείς τῇ πρὸς τὴν κατὰ φύσιν Υἱὸν τὴν υἱότητα κεκτημένον, και οὐχ ὁμολογοῦντας δια καὶ τὸν αὐτὸν Υἱὸν ἄσαρο κον μὲν πρὸ τῆς καταβάσεως καὶ ἐνανθρωπήσεως, σε σαρκωμένον δὲ τὸν αὐτὸν μετὰ τὴν δι' ἡμᾶς κατά βασίν τε καὶ ἐνανθρώπησιν. «Τέλειον ἐν θεότητι, καὶ τέλειον τὸν αὐτὸν ἐν ἀν θρωπότητι. ο Τέλειον ἐν θεότητι εἰποῦσα, τὴν 'Αρεια νῶν ἀπωθεῖται βλασφημίαν. Οὗτοι γὰρ Θεὸν μὲν εἶναι λέγουσι τὸν Χριστὸν, ἀτελῆ δὲ καὶ ἐλάττονα τοῦ Πατρὸς Θεὸν αὐτὸν δογματίζουσιν. Ἐν δὲ τῷ εἰπεῖν, καὶ τέλειον τὸν αὐτὸν ἐν ἀνθρωπότητι, οὐ μόνον τὴν ᾿Αρειανῶν, ἀλλὰ καὶ ᾿Απολλιναριστῶν διαλέγχει ἄνοιαν. Ὁ μὲν γὰρ "Αρειος άψυχον παντελώς σάρκα ἀνειληφέναι τὸν Λόγον ληρωδεῖ· ὁ δὲ ᾿Απολ. λινάριος έμψυχον μὲν, ἄνουν δὲ, ὡς ἀμφοτέρους ἀτελῆ τὴν ἀνθρωπότητα τοῦ Κυρίου δογματίζειν ἀμαθῶς. «Θεὸν ἀληθῶς, καὶ ἄνθρωπον ἀληθῶς τὸν αὐτόν·ι Ταῦτα διὰ Μάνοντα, ὃς Θεὸν ψιλὸν αὐτὸν ὁμολογεῖ, καὶ οὐκ ἄνθρωπον· καὶ διὰ Παῦλον τὸν Σαμοσατέα, καὶ ᾿Αρτεμᾶν, οἵτινες ἀρνοῦνται αὐτοῦ τὴν θεότητα ψιλόν ἄνθρωπον αὐτὸν ὁμολογοῦντες ἐκ ψυχῆς λογικῆς καὶ σώματος. Εκ τούτου καὶ ᾿Απολλιναρίω πολεμεῖ τῷ λέγοντι μὴ ἐσχηκέναι νοερὰν ψυχὴν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, ἀλλὰ ζωτικήν μόνον· καὶ διὰ Μάνεντα καὶ Οὐαλεντίνον τοὺς ἀρνουμένους τὴν σάρκωσιν. • Ομοούσιον τῷ Πατρὶ κατὰ τὴν θεότητα, ο δι' Εύο νόμιον καὶ "Αρειον του; τὸν μονογενῆ Λόγον τοῦ Πατ τρὸς κτίσμα καὶ δοῦλον ἀσεβῶς καταγγέλλοντας. • Ομοούσιον τὸν αὐτὸν ἡμῖν κατὰ τὴν ἀνθρωπότη τα, διὰ Μαρκίωνα, καὶ Μάνεντα,καὶ Οὐαλεντίνον, καὶ Ευτυχή, τοὺς δοκήσει καὶ φαντασία ψιλῇ λέγοντας αὐτὸν ἄνθρωπον ὀφθῆναι, οὐ μὴν ἀληθείᾳ, καὶ κατὰ φύσιν ἀνθρωπίνην ὁμολογοῦντας ἄνθρωπον αὐτὸν γεγονέναι. «Πρὸ αἰώνων μὲν ἐκ Πατρὸς γεννηθέντα κατὰ τὴν θεότητα.» Διὰ Σίμωνα, καὶ Εὐνόμιον, καὶ "Αρειον, τοὺς ἀρνουμένους αὐτοῦ τὴν ἐκ Πατρὸς πρὸ αἰώνων γέννησιν. • Επ' ἐσχάτων δὲ τῶν ἡμερῶν τὸν αὐτὸν δι' ἡμᾶς καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν ἐκ Μαρίας τῆς Παρθένου καὶ Θεοτόκου κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα. Διά Φωτ τεινὸν, καὶ Θεόδωρον, καὶ Διέδωρον, καὶ Νεστόριον, τοὺς λέγοντας αὐτὸν ἄνθρωπον ἐξ ἀρετῆς κατὰ προκοπήν θεοποιηθέντα, καὶ οὐχὶ Θεὸν ἐκ Θεοῦ ὄντα, καὶ διὰ φιλανθρωπίαν ἀτρέπτως ἄνθρωπον γεγενημένον. TIT. XVI. Unum et eumdem confiteri Dominum nostrum Jesum Christum uno omnes consensu docemus. › Quibus verbis Paulo Samosatensi et Nestorio Chri stum ut hominem purum colentibus eumque geminos in Filios dividentibus, aliumque natura Filium VerImum, et alium rursus gratia Filium Christum Jesum, qui propter Filii naturalis conjunctionem et copaIntionem adoptatus sit Filius, asserentibus, nec unum et eumdem Filium confitentibus, qui cum an:equam descenderet et homo fieret, carnis expers esset, idem posteaquam descendit et homo factus est, carnem habuit, os obstruitur. • Perfectnm eumdem in divinitate, et eumdeni in bumanitate perfectum.» Dicens in divinitate perfectum, excludit exsecrabile maledictum Arianorum, qui Christum Deum esse, sed imperfectumn et Deo Patre minorem tradunt. Dicens autem eumdem in humanitate perfectum, non solum Arianorum, sed etiam Apollinaristarum stultitiam coarguit. Nam Arius quidem Verbum assumpsisse carnem prorsus animæ expertem dicit, Apollinariug ´vero animatam quidem, sed mente carentem induisse contendit. Ambo igitur, damnantur, ut qui stulte Domini humanitatem imperfectam tradiderint. ‹ Eumdem vere Deum, et vere huminem. › Nãopropter Manetem dicta sunt, qui Deum purum, et non hominem esse Christum confitetur. Et propler Paulam Samosatensem, et Arlemnam qui negant ipsius divinitatem, et purum aiunt esse hominem, ex animna ratione praedita et corpore constantem. Apollinarium item impugnant, qui animain mente præditam habuisse negat Dominum ņostrum· Jesum Christum, sed carnem animæ tantum participem habuisse concedit. Et contra Manetem et. Valentinum, qui carnis negant assumiplionem. • Consubstantialem Patri secundum divinitaten. Propter Eunomium et Arium, qui unigenitum Patris Verbum creatum et servum essa pronuntiant. . Eumdem nobis consubstantialem secundunr humanitatem. Propter Marcionem, et Manelem, et Valentinum, et Eutychem, qui ipsum specie et opinione tantuin nuda visum esse hominem diciunt, non autem veritate et humana natura ipsum factum esse bominein conßitentur. ‹ Ante sæcula quidem ex Patre genitum secundum divinitatem. Propter Simnonem, et Eunomium, › et Arium, qui ortum ipsius ex Patre negant anțe - secula. • In extremis autem diebus eumdem propter nos et propter nostrain salutem natum ex Maria Virgine et Dei Genitrice secundum humanitatem. › Propter Photinum, et Theodorum, et Diodorum, et Nestorium, qui dicunt ipsum hominem,sed virtute et progressu esse Deum factum, non autem esse Deum ex Deo, et propter suam erga homines charitatem factum esse hominem.

Qni duabus in naturis sine confusione, sine mu- ▲ tatione, sine divisione cognoscitur, nullo inodo naturarum diferentia sublata propter carnem assume ptam, sed utriusque naturæ servata proprictate, et in unam personam atque unain hypostasim concurrente.» Propter Asterium et Apollinarium et Eutychemi, qui naturas diferentes, nempe Verbi et caruis ipsius a sua proprietate recessisse, etiam factas esse naturain dicunt. Ex quorum opinione sequit or ut in Christo nec servetur quod patibile est, propter impatibilem ejus divinitatem, nec quod est impatibile, propter patibilem ipsius humanitatem. TITULUS XVII. Adversus Aphthartodocitas,qui duces habuerunt Julianum Halicarnasseum et Gainum Alexandrinum, ex scholiis Leontii Byzantini. Qui Juliano Gaianoque auctoribus. Aphthartodocitæ appellati sunt, cum aliis in opinionibus cum Severi discipulis conveniant, hoc tantum ab illis dissentiunt, quod cum Severiani differentiam in Christo constituant post conjunctionem, Julianista et Gaianistæ non solum duarum in Christo naturaruın differentiam negant, verum etianı Domini corpus jam inde ab ipsa forinatione incorruptibile fuisse opinantur, ex quo sunt cognomen consecuti. Ac Dominum quidem molestias et cruciatus pertulisse dicunt, at famem, et sitim, et lassitudinein, et reliqua, non tamen eodem quo nos modo ea pertulisse. Nos enim, inquiunt, naturali necessitate perferimus, Christus autem sponte cuncta sustinuit. Ron enim naturæ legibus erat obnoxius. Respondemus ne nos quidem dicere Christum invitum molestias et cruciatus pertulisse; sed sponte et volunLate naturæ legibus inservisse, quemadmodum et nos. Nam beatus quidem Athanasius exponens illud: Nunc autem anima mea turbata est: e. Nunc, inquit, id est quando voluit. Non enim quod non esset tanquam esset dixit, quasi opinione et specie, non autem reipsa et vere fierent, quæ dicebantur. Natura enim et veritate omnia facta sunt.ɔ Theologus item Gregorius: Quoniam, inquit, naturæ tempus tribuit quando voluit, ut quæ propria sunt appeteret. › Sed admirandus Cyrillus • ipsum carui dicit concessisse, ut per natura leges pertrausiret. Et alibi: • Permittit, inquit corpori el bumanitati, ut patiatur, quæ naturæ conveniunt, quo vere se carnem gestasse, et hominem factum esse demonstret, ut Scripturæ testantur. › Quarnobrem si ex divinorum Patrum sententia eodem molo quo nos passuin dicimus, licet sponte et quando voluit, quomodo possumus corpus, quod passum est dicere fuisse incorruptibile, et non potius co ruptibile, quemadmodum et nostra sunt? At illi rursum: Sicut, inquiunt, post resurrectioten incorruptibile dicitis corpus Christi, et tamen ejusdem essentia qua nos sumus, sic et nos ante resurrectionem ipsum incorruptibile´et tamen ejusdem nobiscum * Joan. xtr, 27 • Εν δύο φύσεσιν ἀσυγχύτως, ἀτρέπτως, αδιαιρέ ἕως γνωριζόμενον, οὐδαμοῦ τῆς τῶν φύσεων δια φορᾶς ἀνηρημένης διὰ τὴν ἕνωσιν, σωζομένης δ μᾶλλον τῆς ἰδιότητος εκατέρας φύσεως, καὶ εἰς ἐν πρόσωπον, καὶ μίαν ὑπόστασιν συντρεχούσης.» Δι' Αστέριον, καὶ ᾿Απολλινάριον, καὶ Εὐτυχή, οι τὰς διαφόρους φύσεις, τοῦ Λόγου λόγω καὶ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ, μίαν φύσιν ἀποτετελεκέναι φασίν, ἐκστάσης δηλονότι τῆς ἑαυτῶν ἰδιότητος, ὡς κατὰ τὸν ἐκείνων λόγον μηκέτι δύνασθαι σώζεσθαι τοῦ Χριστοῦ μήτε τὸ παθητὸν διὰ τὸ ἀπαθὲς αὐτοῦ τῆς θεότητος, μήτε τὸ ἀπαθὲς διὰ τὸ παθητὸν αὐτοῦ πάλιν τῆς ἀνθρωπότητας. ΤΙΤΛΟΣ ΙΖ'. Κατὰ 'Αφθαρτοδοκιτῶν τῶν ἀπὸ Ἰουλιανοῦ τοῦ Αλικαρνασσέως, καὶ Γαϊανοῦ τοῦ ᾿Αλεξανδρέως, ἐκ τῶν σχολίων λεοντίου Βυζαντίου. Οἱ' ἀπὸ Ἰουλιανοῦ καὶ Γαϊανοῦ ᾿Αφθαρτοδοχῖται λεγόμενοι ἐν μὲν τοῖς ἄλλοις δόγμασι συμφέρονται τοῖς Σευήρου, ἐν τούτῳ δὲ μόνον διαφέρονται προς αὐτοὺς, ἐν τῷ λέγειν ἐκείνους μὲν διαφοράν μετά τὴν ἔνωσιν ἐπὶ Χριστοῦ, τοὺς δὲ Ἰουλιανιστας καὶ Γαλανίτας μὴ μόνον ἀρνεῖσθαι τὴν διαφορὰν τῶν δύο τοῦ Χριστοῦ φύσεων, ἀλλὰ καὶ ἄφθαρτον δογματί ζειν τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ ἐξ αὐτῆς διαπλάσεως. Καὶ τὰ μὲν πάθη λέγουσιν ὑπομεῖναι τὸν Κύριον, πεῖνάν φημι, καὶ δίψαν, καὶ κόπον, καὶ τὰ ἑξῆς, οὐ τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον ἡμῖν ταῦτα πεπονθέναι. Ἡμεῖς μὲν γὰρ, φασὶν, ἐξ ανάγκης φυσικής ταῦτα πάσχομεν, ὁ δὲ Χριστὸς ἑκουσίως πάντα ὑπέμεινεν. Οὐ γὰρ εδούλευε τοῖς νόμοις τῆς φύσεως. Πρὸς οὓς φαμεν, ὅτι οὐδὲ αὐτοὶ λέγομεν ἀκούσια τὰ πάθη τοῦ Χρισ στοῦ, ἀλλ' ὅτι ἐκουσίως ἐδούλευε τοῖς νόμοις τῆς φύσεως ἐπίσης ἡμῖν. Ὁ μὲν γὰρ μακάριος Αθανά σιο; ἑρμηνεύων τὸ Νῦν ἡ ψυχή μου τετάρακα, φησίν, ὅτι «τὸ νῦν τοῦτό ἐστιν, ὅτι ἠθέλησεν· οἱ γὰρ τὸ μὴ ὂν ὡς παρὸν ὠνόμαζεν, ὡς δοκήσει για νομένων τῶν λεγομένων· φύσει γὰρ καὶ ἀληθείᾳ τὰ πάντα ἐγίνετο. Ὁ δὲ Θεολόγος πάλιν Γρηγόριος, ὅτι ἐδίδου τῇ φύσει καιρὸν, ὅτε εβούλετο, ἐνεργεῖν τὰ ἴδια. Κύριλλος δὲ ὁ θαυμάσιος εἴρηκεν ἀφιέναι αὐτὸν τῇ σαρκὶ διὰ τῶν τῆς φύσεως ιέναι νόμων. Καὶ αὖθις ετέρωθι ἔλεγεν, ὡς ἐπιτρέπει τῷ σώματι καὶ τῇ ἀνθρωπότητι τὰ τῇ φύσει προσόντα πάθη εἰς ἀπόδειξιν τοῦ κατὰ ἀλήθειαν φορῆσαι σάρκα, καὶ ἄνθρωπον γενέσθαι κατὰ τὰς Γραφάς. Εἰ τοί νυν κατὰ τὸν σκοπὸν τῶν θεοφόρων Πατέρων των αὐτὸν ἡμῖν τρόπον ἔπασχεν, εἰ καὶ ἑκουσίως, καὶ ὅτε ήθελε πῶς δυνάμεθα τὸ πάσχον σώμα ἄφθαρτον εἰπεῖν, καὶ μὴ φθαρτόν τῇ φύσει, ὥσπερ καὶ τὸ ἡμέτερον; Ανταποκρίνονται δὲ πάλιν, ὅτι Ον τρόπον μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἄφθαρτον λέγοντες τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ ὁμοούσιον αὐτὸ λέγετε εἶναι ἡμῖν, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἡμεῖς πρὸ τῆς ἀναστάσεως ἄφθαρ τον λέγοντες, όμοούσιον αὐτὸ ὁμολογοῦμεν εἶναι. Ἡμεῖς δὲ λέγομεν, ὅτι Εἰ καὶ ἄφθαρτον ὁμολογοῦ μεν αὐτὸ μετὰ τὴν ἀνάστασιν, οὐ τῇ φύσει λέγο μεν αὐτὸ ἄφθαρτον, τῇ χάριτι δέ. Εἰ δὲ εἴποιεν, ὅτι

TIT. XVII. καὶ πρὸ τῆς ἀναστάσεως ἄφθαρτον χάριτι, λέγομεν & essentit. Respondemus, quamvis post resurretiaὅτι οὐ συγχωρεῖ τοῦτο τὰ περὶ Χριστοῦ λεγόμενα. Πρὸ μὲν γὰρ τῆς ἀναστάσεως καὶ πεινῆσαι λέγεται, καὶ διψῆσαι, καὶ τἆλλα παθεῖν· καὶ πῶς ἂν εἴη τὸ ταῦτα πεπονθὰς ἄφθαρτον; μετὰ δὲ τὴν ἀνάστασιν οὐδὲν τούτων ἔπαθεν· ὡς δῆμον, ὅτι πρὸ μὲν τῆς ἀναστάσεως φθαρτὸν ἦν τὸ σῶμα, μετὰ δὲ τὴν ἀνάστασιν ἀφθαρτον. Εἰ γὰρ καὶ λέγεται φαγεῖν μετὰ τὴν ἀνάστασιν, τοῦτο δι' οἰκονομίαν ἐποίησεν, οὐχ ὡς τῷ ὄντι πεινῶν, ἀλλ᾽ ἵνα δείξῃ τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν, δν τρό πον καὶ τοὺς τύπους τῶν ἤλων λέγεται ἐπιδεῖξαι αὐτοῖς. Καίτοι ἡμεῖς οὐδὲν τῶν πρὸ τῆς ἀναστάσεως παθῶν ἀνιστάμεθα ἔχοντες. Απαρχὴ δὲ τῆς ἐκ νεο κρῶν ἡμῶν ἀναστάσεως ὁ Χριστός· καὶ ὅμως αὐτὰς εὑρέθη ἔχων, ὡ; δῆλον, ὅτι δι᾿ εἰκονομίαν τοῦτο γέγονε. 'Αμέλει οὐδὲ λέγει ἡ Γραφή, ὅτι ἐπείνησεν, ἀλλ' ὅτι ἔφαγε. Δέον δὲ ἐπιστῆσαι, ὅτι παραφέρουσι χρήσεις τινὰς ἀπὸ τῶν Πατέρων ἄφθαρτον τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ λεγούσας, ὥσπερ καὶ τὸν μακάριον Κύριλλον εἰπόντα, ὅτι οὐχ ὑπεδέξατο φθορὰν ἡ τοῦ Λόγου σάρξ. "Οταν δὲ τὰς τοιαύτας παραγωσι χρήσ σεις, διαιρετέον τὰ σημαινόμενα τῆς φθορᾶς, καὶ ἐφαρμοστέον τῷ σώματι τοῦ Χριστοῦ τὰ πρέποντα τῶν σημαινομένων, Τοῦ Δαμασκηνοῦ κατὰ τῶν αὐτῶν. Κεφ. ιβ. Τὸ τῆς φθορᾶς ὄνομα δύο σημαίνει. Σημαίνει γὰρ τὰ ἀνθρώπινα ταῦτα πάθη, πείνα», δίψαν, κόπον, τὴν τῶν ἤλων διάτρησιν, θάνατον, ἤτοι χωρισμόν τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος, καὶ τὰ τοιαῦτα. Κατὰ τοῦτο τὸ σημαινόμενον φθαρτὸν τὸ τοῦ Κυρίου σῶμά φαμεν. Πάντα γὰρ ταῦτα ἀκουσίως ἀνέλαβε. Σημαίνει δὲ ἡ φθορὰ καὶ τὴν τελείαν τοῦ σώματος εἰς τὰ ἐξ ὧν συνετέθη στοιχεία διάλυσιν καὶ ἀφανισμόν, ἥτις ὑπὸ πολλῶν διαφθορὰ ὀνομάζεται. Ταύτης πεῖραν τὸ τοῦ Κυρίου σῶμα οὐκ ἔσχεν, ὡς φησιν ὁ προφήτης Δαβίδ, ῞Οτι οὐκ ἐγκαταλείψεις την ψυχήν μου εἰς ᾅδην, οὐδὲ δώσεις τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν. Αφθαρτον μὲν οὖν κατὰ τὸν παρ ράφρονα Ἰουλιανὸν καὶ Γαϊανὸν τὸ σῶμα τοῦ Χρισ στοῦ λέγειν κατὰ τὸ πρῶτον τῆς φθορᾶς σημαινόμενη νον πρὸ τῆς ἀναστάσεως, ἀσεβές. Εἰ γὰρ ἄφθαρτον, οὐχ ὁμοούσιον ἡμῖν. ᾿Αλλὰ καὶ δοκήσει, καὶ οὐκ ἀλη θείς γεγονέναι φησὶ τὸ Εὐαγγέλιον τὴν πείναν, τὴν δίψαν, τοὺς ἤλους, τῆς πλευρᾶς τὴν νύξιν, καὶ τὸν θάνατο. Εἰ δὲ δοκήσει γέγονε, φενακισμὸς καὶ σκηνή τὸ τῆς οἰκονομίας μυστήριον, καὶ δοκήσει, καὶ οὐκ ἀληθείᾳ γέγονεν ἄνθρωπος· καὶ δοκήσει, καὶ οὐκ ἀληθείᾳ σε σώσμεθα. Αλλ' άπαγε. Οἱ ταῦτα λέγοντες τῆς σωτηρίας ἀμοιρείτωσαν. Κατὰ δὲ τὸ δεύτε ρον τῆς φθορᾶς σημαινόμενον, ἄφθαρτον ἤτοι ἀδιάφθορον ὁμολογοῦμεν τὸ τοῦ Κυρίου σῶμα, καθὼς ἡμῖν οἱ θεοφόροι Πατέρες παραδεδώκασι. Μετὰ μένω τοι τὴν ἐκ νεκρῶν τοῦ Σωτῆρος ἀνάστασιν καὶ κατὰ τὸ πρῶτον σημαινόμενον ἄφθαρτον τὸ τοῦ Κυρίου Psal. xv. 40. nem ipsum incorruptibile fateamur, non tamen incorruptibile natura dicimus, sed gratia. Quod si dixerint: Est etiam ante resurrectio::em gratia incorruptibile, respondebimus id non-concedi propter illa quæ dicuntur de Christo. Nam ante resurrectionem dicitur esurisse, et sitisse, et alia pertulisse, qua: CUM pertulerit, quomodo dici queat incorruptibile? Post resurrectionem autem nihil tale pertulit. Ex quo facile constat, ipsum ante resurrectionem fuisse corruptibile,post resurrectionein autem incoruptibile. Nam et si post re-urrectionem etiam dicitur comedisse, id fecit non propterea quod esuriret, sed en consilio ut discipulis suis ostenderet se exmortuis surrexisse, quemadmodum et clavorum vestigi. ipsis dicitur demonstrasse. Noɛ vero, nihil eorum quæ ante resurrectionem passi erimus habentes, resurgemus. At primitiæ nostræ resurrectionis a mortuis Christus, et tamen ipse habuit. Eo nimirum consitio quod dicimus id factum est. Nec Scriptura dicit eum esuriisse, sed comedisse. Scicndum, est autem eos quædam Patrum afferre testimonia, quæ Christi corpus dicunt incorruptibile, ut be. if eliam Cyrilli, qui dixit Christi carnem non susce pisse corruptionem. Cum igitur ea protulerint testimonia,significationes corruptionis sunt distinguendæ, et quæ Christi corpori conveniunt accommodandaDamasceni contra eosdem, cap. 92. Corruptionis nomen duplicem habet significationem. Significat enim humanas affectiones, famem, sitim, laborem, clavotumn ictus, mortem seu auius a corpore sejunctionem, et alia ejusdem generis. Qua quidem significatione corpus Domini dicimus corruptibile. Hæc euiin omnia sponte suscepit. Signident etiam corruptio perfectamn corporis in elementa, ex quibus compositum est, dissolutionem et interitum. Hanc Domini corpus non est expertum, ut ait propheta David: Quoniam non relinques animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum videre corruptionem. Priore significatione dicere Christi corpus ante resurrectionem incorruptibile, ut stulti homines Julianus Gaianusque sentiunt, impium est. Nam si est incorruptibile, non est cjusdem essentia qua uos sumus, et opinione, non veritate facta sunt, quæ narrat Evangelium, nempe funes, sitis, clavi, lateris vulus, et mors. Quæ si opinione facta sunt, fictio et simulatio est bomanæ salutis mysterium, et opinione, non veritate fictus est homo, et opinione, non veritate servati sumus. Sed abeant, qui hæc dicunt, et salute spelientur. Altera vero corruptionis significatione Domini corpus incorruptibile et ab interitu liberum confitemur, quemadmodum divini nobis Patres tradiderunt. Quanquam post resurrectionem pr.ori etiam significatione Domini core pus incorruptibile dicimus. Dominus euim per corpus μroprium nostro etiam corpori resurrectionem, et

post bac incorruptionem largitus est. Ipse resure σῶμά φαμεν. Καὶ τῷ ἡμετέρῳ γὰρ σώματι τήν τι rectionis, et incorruptionis, et impatibilitátis primițiæ nobis factus est. Oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem: ut divus ait Apostolus. Alterius contra eosdem. ἀνάστασιν καὶ τὴν μετὰ ταῦτα ἀφθαρσίαν δ- Κύρ ο; διὰ τοῦ ἰδίου ἐδωρήσατο σώματος, αὐτὸς ἀπαρχή τῆς τε ἀναστάσεως καὶ τῆς ἀφθαρσίας, καὶ τῆς ἀπαθείας ἡμῖν γενόμενος. Δεῖ γὰρ τὸ φθαρτόν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀφθαρσίαν, φησὶν ὁ θεῖος όπως. 'Ετέρου κατὰ τῶν αὐτῶν. φθορὰ μὲν ἡ ἀπὸ τοῦ ψυχικοῦ θανάτου λύμη τῆς ψυχῆς, ήγουν ἡ ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας· φθορὰ δὲ καὶ ἡ ἀπὸ τοῦ σωματικοῦ θανάτου λύμη τοῦ σώματος, ήγουν ἡ ἀπὸ τῆς σηπεδόνος, ἥτις καὶ διαφθορά πιο ριώτερον ονομάζεται. Φθορὰ δὲ καὶ τὰ σωματικά πάθη, ήτοι τὰ φυσικὰ καὶ ἀδιάβλητα, οἷον πεῖνα, δίψα, κόπος, δειλία, διάτρησις ήλων, θάνατος, καὶ .Corruptio ab animæ morte, sive a peccato, proûicisvens est· aniniæ pernicies. Corruptio vero a corporis morte, sive a putredine provéniens, est pernicies corporis. Quae quidem interitus magis etiam proprie dicitur. Corruptio significat etiam corporeas, seu naturales, et criminis expertes alfectiones, ut famein, sitim, laborem, metum, clavorum valuera, et nurtein, et alia multa, quæ & πρὸ τούτου πολλὰ τοιαῦτα. Κατὰ μὲν οὖν τὴν πρώ antecedunt. Quantum ad prima et secundam pertinet corruptionem, Domini corpus dicimus incorruptibile. Neque enim peccatum admisit, neque corruptum est post animæ sejunctionem. Nam, Non dabis, inquit, sanctum tuum videre corruptionem. Quantum autem ad tertiam pertinet, et corpus Domini fuit corruptibile; omnibus enim naturalibus affectionibus erat obnoxiuni. Sed post resurrectionem ab hoc etiam genere corruptionis berum exstitit. την και δευτέραν φθορὰν ἄφθαρτον ἦν τὸ πρόσλημμα οὔτε γὰρ ἁμαρτίαν ἐποίησεν, ούτε διεφθάρη το σῶμα μετὰ τὴν διάζευξιν τῆς ψυχῆς. Οὐ γὰρ δώ σεις, φησί, τὸν ὅσιόν του ἰδεῖν διαφθοράν. Κατά δὲ τὸ τρίτον σημαινόμενον φθαρτόν, ἦν καὶ τοῦτο. Μάσι γὰρ τοῖς φυσικοῖς ὑπέκειτο πάθεσι. Μετά τ τὴν ἀνάστασιν ἄφθαρτον ἐγένετο καὶ κατὰ τοῦτο τὸ σημαινόμενον. TITULUS XVIIL Adversus Theopaschitas, qui Filii et Dui divinitatem patibilem tradiderunt. Quamvis antem hæc hæresis pontem viguerit, antea tamen fuerunt eliam quidam, qui improba illius sémina sparserint. Sancti Cyrilli ex oratione ad Alexandrinos habila. Peperit nobis Virgo. Emmanuelem ejusdem essentiæ cum Patre, quantum pertinet ad divinitatem, ejusdem nobiscum essentiæ quantum ad humanitatem. Licet enim proprii corporis adfectiones sibi proprias fecerit Deus Verbum, et in se transtulerit, ipse in terminis in.patibilitatis permansit. permansit. - Quod si ipsum audieris dicentem: Dedi dorsum meum ad flagella, el genas meas ad alapas, et faci?m meam non averti a fœditate sputorum³, nibil eum in propria natura passum esse putaveris, sed potius corporis sui verbera sibi attribuisse. Cujus enim proprium est corpus, ei merito quæ corte ris sunt omnia præeter peccatum ascribi possunt. Quoniam igitur Verbum assumpta bumanitate divinitus niansit impatibile, quamvis quæ carnis sual sibi propria faciens necessario pati dicatur secundum carnem, longe tamen abfuit, ut pateretur, quatenus est Deus. Non cogitant igitur illi Lauquam Deo conservaturn esse, ut nou pateretur, tributum tamen ipsi esse, ut pateretur pro nobis carne, quatenus Deus, natura exsistens factus est · caro, seu perfectus nomo. Quis enim Patrem cœlestem alloquitur illis verbis: Sacrificium et oblasionem noluisti, corpus autem perfcisti wiki; • Isa. 1,, 6. * 1 Cor. xv, 53. • Acl. 11, ΤΙΤΛΟΣ ΙΗ'. Κατὰ Θεοπασχιτῶν, οἱ παθητὴν ἐδογμάτιζον τήν τοῦ Υἱοῦ καὶ Θεοῦ θεότητα. Εἰ γὰρ ὕστερον ήκμασεν ἡ αἵρεσις αὕτη, ἀλλ᾽ ἦσαν καὶ πρ τερόν τινες τὰ πονηρὰ σπέρματα καταβάλλον τες. Τοῦ ἁγίου Κυρίλλου ἐκ τῆς πρὸς 'Αλο ξανδρεῖς ομιλίας. Ετεκεν ἡμῖν ἡ Παρθένος τὸν Ἐμμανουὴλ και μὲν τὴν θεότητα ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ, κατὰ δὲ τὴν ἀνθρωπότητα ἡμῖν ὁμοούσιον· κατὰ τὴν θεότητα ἀπαθῆ, κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα παλητόν. Εἰ γὰρ καὶ οἰκειοῦται τοῦ οἰκείου σώματος τὰ πάθη ὁ Θεὸς λόγος, καὶ εἰς ἑαυτὸν ἀναφέρει, ἀλλὰ γε αυτός με μένηκεν ἐν τοῖς τῆς ἀπαθείας δροις· κἂν ἀκούση; αὐτοῦ λέγοντος, "Εδωκα τὸν νῶτόν μου εἰς μάστι γας, τὰς δὲ σιαγόνας μου εἰς ῥαπίσματα, τὸ δὲ πρόσωπόν μου οὐκ ἀπέστρεψὰ ἀπὸ αἰσχύνης εμπτυσμάτων, μηδὲν αὐτὸν πεπονθέναι εἰς τὴν οἰκείαν φύσιν ὑπολάβῃς, οἰκειώσασθαι δὲ μᾶλλον τοῦ ἰδίου σώματος τὰς μάστιγας. Οἱ γὰρ υιόν ἐστι τὸ σῶμα, τούτῳ ἂν εἰκότως προσγράφοιτο καὶ τὰ αὐτ τοῦ πάντα δίχα μόνης ἁμαρτίας. Οὐκοῦν ἐπειδήπερ ἐνανθρωπήσας ἦν ὁ Λόγος, μεμένηκε μὲν θε κῶς απαθής, οίκειούμενος δὲ ἀναγκαίως τὰ τῆς ἑαυτοῦ σαρκός, παθεῖν λέγεται κατὰ σάρκα, καίτοι τοῦ πιο θεῖν ἀπείρατος ὢν, καθὸ νοεῖται Θεό;. Οὐκ ἐννοοῦ· σιν οὖν, ὅτι τετήρηται μὲν τὸ ἀπαθὲς αὐτῷ, καθό Θεός ἐστι, προσγράφεσθαι δὲ καὶ τὸ παθεῖν ὑπὲρ ἡμῶν κατὰ σάρκα, καθὸ Θεὸς ὢν φύσει γέγονε σὰρξ, ἤτοι τέλειος άνθρωπος. Τίς γὰρ ἦν ὁ λέγων πρὸς τὸν ἐν οὐρανοῖ; Πατέρα καὶ Θεὸν, Θυσίαν καὶ πρωτο

PANOPLIA DOGMATICA. TIT. XVIII. “ peccato non postulasti, faciam, Deus, poluntaest corporis expers. ut dicit, ut illud pro nos omnes curaret, tunc digi: Ecce venio ut tem tuam '? Qui enim Deus, sibi corpus perfectum nobis olereus proprio livore ut ait propheta. ράν οὐκ ἠθέλησας, σῶμα δὲ κατηρτίσω μοι· holocaustomata el pró ὁλοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ ἐζήτησας; Τότε εἶπον, Ιδού ἥκω τοῦ ποιῆσαι, ὁ Θεὸς, τὸ θέλημά σου; Ὁ γὰρ ἔξω σώματος ὡς Θεὸς ἑαυτῷ σώμα κατηρτίσθαι φησίν, ἵνα τούτο ὑπὲρ ἡμῶν προσενέγκας τῷ ἰδίῳ μώλωπι πάντας ἡμᾶς θερα πεύσῃ κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς περὶ τοῦ ἀποπομπαίου πρὸς Ακάκιον ἐπιστολῆς. Ejusdem ex epistola ad emissario. Acacium scripta de Id præsignificatum est etiam in lege. In Levitico enim scriptum est: Et accipiet duos hircos, et constituet eos corum Domino juxta ostium tabernacult testimonii. Εt imponet Aaron super duos hircos Et sories, unAM sortem Domino, et unam emissario. El adducet Aaron hircum super quem supervenit sors Domíni, et fariet pro peccato. Et hircum super quem supervenit sors emissarii, statuet viventem coram Domino, ut propilietur super eum, ut dimittat zum in emissionem, et dimittet eum in desertum. Et immolabit hircum, qui est pro peccato, qui est pro populo coram Domino, et inferet de sanguine ejus interius velum, et faciet sanguinem ejus, quemadmodum fecit sangninem vituli, et asperget saxguinem ejus super propitiatorium, in faciem propitiatorii ³. Et paulo post: Et adducet hircum vivum, el imponet Aaron manns suas super caput hirci viventis'. Age igitur, legis umbra sublata veritatem nudam videamus. Duos quidem hircos offerri jussit, et duas sortes super ipsos imponit: ut alter quidem Dominus appellaretur, alter autem emissarius. Ilircorum ergo nomina Dominus et emissarius. Ambo autem significant unum et solumı Filium et Dominum, Jesum Christum, et qua id ratione, explicabimus. Ilircus pro peccato immolatus Christi dguram gerit, qui pro peccatis nostris immolatus est, ut Scripturæ testantur. Quamobrem et peccatum appellatum dicimus. Nam, ut sapien. tissimus Paulus ait: Eum, qui non novit peccatum, pro nobis peccatum fecit *, Deus nimirum et P ter. Et non dicimus Christum factum esse peccaLorem. Absit! Sed justumn exsis'entem, ino vero ipsam justitiam Pater victimam fect pro mundi peccatis. Et inter iniquos reputatus est, sententiamque sustinuit iniquis maxime convenienΤοῦτο προεδηλοῦτο καὶ ἐν τῷ νόμῳ. Γέγραπται γὰρ ἐν τῷ Λευϊτικῷ· Καὶ λήψεται τοὺς δύο χιμά. ρους, καὶ στήσει αὐτοὺς ἔναντι Κυρίου παρὰ τὴν Ούραν τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου· καὶ ἐπιθήσει 'Ααρὼν ἐπὶ τοὺς δύο χιμάρους κλήρους, ἕνα τῷ Κυρίῳ, καὶ κλῆρον ἕνα τῷ ἀποπομπαίῳ. Καὶ προσοίσει περὶ ἁμαρτίας. Καὶ τὸν χίμαρον, ἐφ' ὃν ἐπῆλθεν ἐπ' αὐτὸν ὁ κλῆρος τοῦ ἀποπομε παίου, στήσει αὐτὸν ζῶντα ἔναντι Κυρίου τοῦ ἐξιλάσασθαι ἐπ' αὐτοῦ, ὥστε ἀποστείλαι αὐτὸν εἰς τὴν ἀποπομπὴν, ἀφήσει αὐτὸν εἰς τὴν ἔρημον. Καὶ σφάξει τὸν χίμαρον τὸν περὶ ἁμαρτίας τὸν περὶ τοῦ λαοῦ ἔναντι Κυρίου, καὶ εἰσοίσει τοῦ αἵματος αὐτοῦ ἐσώτερον τοῦ καταπετά σματος, καὶ ποιήσει τὸ αἷμα αὐτοῦ δν τρόπον ἐποίησε τὸ αἷμα τοῦ μόσχου, καὶ ῥανεῖ τὸ αἷμα ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον κατά πρόσωπον τοῦ Πλαστηρίου. Καὶ μεθ᾿ ἕτερα, Καὶ προσάξει τὸν χίμαρον τὴν ζῶντα, καὶ ἐπιθήσει λαβὼν τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ χιμάρου τοῦ ζώντος. Φέρε τοίνυν περιελόντες τοῦ νόμου τὸ σκίασμα γυμνὴν ἴδωμεν τὴν ἀλήθειαν. Δύο μὲν γὰρ χιμάρους προσκομισθήναι προστέταχε, καὶ δύο γρά φεσθαι κλήρους ἐπ' αὐτοῖς, ὡς τὸν μὲν ἕνα τῶν για μάρων ὀνομασθῆναι Κύριον, τόν γε μὴν ἕτερον ἀποπομπαῖον. Οὐκοῦν ὄνομα τοῖς χιμάροις Κύριος τε καὶ ἀποπομπαίος. Σημαίνεται δὲ δι' ἀμφοῖν ὁ εἷς καὶ μένος Υἱός, καὶ Κύριος Ἰησοῦς Χριστός· καὶ τίνα τρόπον, ἐροῦμεν. Τράγος ὑπὲρ ἁμαρτίας εθύετο· οὗτος τύπος ἦν τοῦ Χριστοῦ ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν τυθέντος, κατὰ τὰς Γραφάς· ταύτης ἕνεκα τῆς αἰτίας καὶ ἁμαρτίαν ὠνομάσθαι τοῦτόν φαμεν. Γράφει γοῦν ὁ πάνσοφος Παῦλος, ὅτι τὸν μὴ γνόντα ἁμαρτίαν ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρτίαν ἐποίησεν, ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ δηλονότι. Καὶ οὐ φαμεν ἁμαρτωλὸν γενέσθα: Χριστόν, μὴ γένοιτο, ἀλλ᾽ ὄντα δίκαιον, tem. Impendebat enim mortis sententia iis qui μᾶλλον δὲ αὐτόχρημα δικαιοσύνην, σφάγιον ἐποίησεν ὁ Πατὴρ ὑπὲρ τῶν τοῦ κόσμου πλημμελημάτων· καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ἐλογίσθη, ψῆφον ὑπομείνας τὴν τοῖς ἀνόμοις πρεπωδεστάτην. Επεκρέματο γὰρ τοῖς ἐπὶ τῆς ὁ κλῆρος τοῦ χρῆναι παθεῖν τὸν θάνατον διά τε τὴν ἐν Ἀδάμ παράβασιν, καὶ τὴν ἐξ ἐκείνου μέχρις ἡμῶν τυραννήσασαν ἁμαρτίαν. Αλλ' ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγος, ὁ πολὺς εἰς ἡμερότητα καὶ φιλανθρωπίαν, γέ γονε σάρξ, τουτέστιν ἄνθρωπος σύμμορφος ἡμῖν τοῖς ὑφ' ἁμαρτίαν, καὶ τὸν ἡμῶν ὑπέστη κλῆρον. ὡς γὰρ ὁ πανάριστος γράφει Παύλο;, Χάριτι Θεοῦ ὑπὲρ παν 1 Paal. SsXIS, 7 9 • Hebr. 11, 9. febr. x, I Cor. v, M, • Isa. Li, sunt in þerra, propter Adami transgressionem et propter peccatum, quod ab illo usque ad nos dominabatur. Sed Dei Patris Verbum mansuetudine atque benignitate multum abundays factum est caro, id est homo, et nobis simile, qui sub peccato sumus, et sortem nostram subiit. Nam, ut optimus Paulus ail, Gratia Dei pro omnibus mor tem gustaviť •; et suam ipsius animam pro omnium vita pretium constituit. Et unus pro omnibus mortuus est, ut omnes Deo vivant, sanctificati et vivificati per sanguinem ipsius", et gratis justif Levi:. xv, 5–15. • luid. 10. • 11 Cor.

cali per gratiam ejus. Sic enim ait beatus evan- τὸς ἐγευσατο θανάτου, καὶ τῆς ἁπάντων ζωή; ἀντάλ gelista Joannes: Sanguis Jesu Christi emundas λαγμὰ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἐποιήσατο, καὶ εἰς ὑπὲρ nos ab omni peccato 4. Nomen igitur hirci immo πάντων ἀπέθανεν, ἵνα οἱ πάντες θεῷ ζήσωσιν ἀγιαlati Dominus. Et sorte illi obtigit, ut immolaretur, ζόμενοί τε καὶ ζωοποιούμενοι διὰ τοῦ αἵματος αυτ eratque sanctum et sacfum sacrificiumn, Christi τοῦ, δικαιούμενοί τε δωρεάν τῇ αὐτοῦ χάριτι. Ὡς figuram gerens, qui non pro se, sed pro nobis, ut γάρ φησιν ὁ μακάριος Ευαγγελιστής Ιωάννης, Το dixi, mortuus est, et Ecclesiam sanguine proprio αἷμα Ἰησοῦ Χριστοῦ καθαρίζει ἡμᾶς ἀπὸ πάσης sanctillcavit. Immolabit enim, inquit, hircum qui ἁμαρτίας. Όνομα δὴ οὖν τῷ σφαζομένῳ χιμάρῳ est pro peccato, qui est pro populo, coram Domino, Κύριος, καὶ κληρωτὴν ἐδέχετο τὴν σφαγήν, ἅγιόν τε et inferet de sanguine ejus interius veļum, et asper- θύμα καὶ ἱερὸν ἦν εἰς τύπον Χριστοῦ, οὐ δι' ἑαυτὸν get sanguinem ejus in propiliatorium. lugressus ἀποθνήσκοντος, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμῶν, ὡς ἔφην, καὶ ἁγιά enim est Christos in Sancta sanctorum, non per ζοντος τὴν Ἐκκλησίαν τῷ ἰδίῳ αίματι. Σφάξει γὰρ sanguinem hircorum et taurorum, sed per pro- τὸν χίμαρον, φησί, τὸν περὶ ἁμαρτίας, τὸν περὶ τοῦ prium sanguinem zierna redemptione liventa, et λαοῦ, ἔναντι Κυρίου, καὶ εἰσοίσει τοῦ αἵματος αὐ sanctificans, ut dixi, verius tabernaculum, id est τοῦ ἐσώτερον τοῦ καταπετάσματος, καὶ ῥανεῖ τὸ Ecclesiam, et oinnes, qui in ea sunt. Sic enim. αἷμα αὐτοῦ ἐπὶ τὸ ἱλαστήριον. Εἰσῆλθε γὰρ ὁ Χριστός scribit divus Paulus: Quapropter et Jesus, ut εἰς τὰ ῾Αγια τῶν ἁγίων, οὐ δι' αἵματος τράγων και proprie sanguine populum sanctificaret, extra pur- μόσχων, διὰ δὲ τοῦ ἰδίου αίματος αἰωνίαν λύτρωσιν tam passus est *. Vide rursus Emmanuelem mor- εὑράμενος, καὶ ἁγιάζων, ὡς ἔφην, τὴν ἀληθεστέραν tuum carne, quo mortem el peccatum everteret. σκηνήν, τουτέστι τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ ἅπαντας δὲ Erat euim apud inferòs Niher, id est non peccatis τοὺς ἐν αὐτῇ. Γράφει γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος, Διδ obnoxius, nec nostræ, condemnationì. Idque in al- καὶ Ἰησοῦς, ἵνα ἁγιάσῃ τῷ ἰδίῳ αἵματι τὸν λαὸν, tero hirco perspicimus, qui vivus emittitur. Con ἔξω τῆς πύλης ἔπαθεν. Ορα δὲ πάλιν γενόμενον stat enim ipsum, cum pateretur ut homo, non μὲν ἐν θανάτῳ τὸν Ἐμμανουὴλ σαρκὸς, πλὴν ἐπὶ esse passum ut Deum, cumque essei mortuus θανάτου λύσει καὶ ἁμαρτίας. "Ην γὰρ ἐν νεκροίς carne, fuisse tamen morte præstantiorem, neque, Ελεύθερο, το τέστιν ἀνάλωτος αμαρτίαις, καὶ οὐκ ut Judæi suspicabantur, nobiscum in mounmento ἔνοχος τῇ μεθ᾿ ἡμῶν δίκῃ. Καὶ τοῦτο κατίδωμεν ἐν anansisse, aut intra portas inferui, aliorum more cap- τῷ ἑτέρῳ χιμάρῳ τῷ ζῶντι καὶ ἀφιεμένῳ. Αθρη tivum fuisse. Nam, ut ejus ait discipulus: Non est τέον γὰρ αὐτὸν ἐν τῷ παθεῖν ἀνθρωπίνως ἡ relicta anima ejus in inferno, neque caro ejus vidit corπάσχοντα θεϊκῶς, καὶ ἐν τῷ τεθνάναι σαρκὶ θανάτω rsptionem *; spolians enim infernum revixit. Illud κρείττονα, καὶ οὐ κατὰ τὴν Ἰουδαίων υπόνοιαν animadverte, cum prior hircus immolatus sit, alte- ἀπομείναντα μεθ᾿ ἡμῶν ἐν μνήματι, καὶ κάτοχοι ram ubique vivum nominari, Erat eniin in utroγεγονότα ταῖς ᾄδου πύλαις τοῖς ἄλλοις ὁμοῦ. Ως γάρ que figuratus solus Filius, οι Dominus Jesus. ὁ αὐτοῦ φησι μαθητής, Οὐκ ἐγκατελείφθη ἡ ψυχὴ Christus, ut qui carne sit passus propria, et procul αὐτὸ εἰς ᾅδου, οὔτε ἡ σὰρξ αὐτό εἶδε διαγν tamen abfuerit, ut pateretur, ut qui mortuus sit, ράν. ᾿Ανεβίω γὰρ σκυλεύσας 2 – ᾄδην. Βλέπ et mortem superaverit. Vivebat enim Verbum Dei, ὅτι, καίτοι τοῦ πρώτου σφαγέντος χιμάρου, ζώντα licet saucta ipsius càro mortem gustarit. Et man- πανταχοῦ τὸν ἕτερον ονομάζει. Ην γὰρ, ὡς ἔφην, sit impatibile, licet id, quod sanctum ipsius cur- ἐν ἀμφοῖν γραφόμενο; ὁ εἷς καὶ μόνος Υιός, καὶ Κύ pus patiebatur, sibi proprium faceret, et ad se ριος Ἰησοῦς Χριστός, ὡς ἐν πάθει σαρκὸς ἰδίας καὶ ipsum referrel. Adducet enim, inquit, hircum vi- ἔξω πάθους ὡς ἐν θανάτῳ, καὶ ὑπὲρ θάνατον, Έζη rentem, et imponet Aaron manus suas super caput γὰρ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, καὶ γενομένης θανάτου τῆς hirci viventis,et confictitur omnes iniquitates fliorum ἁγίας αὐτοῦ σαρκὸς, καὶ μεμένηκεν ἀπαθής, καίτοι Israel, et imponet ipsas super caput hirci civentis. τοῦ ἰδίου σώματος τὸ πάθος οἰκειούμενος, καὶ εἰς ἑαυτὸν ἀναφέρων αὐτό. Προσάξει γὰρ τὸν χίμαρον τὸν ζώντα, φησὶ, καὶ ἐπιθήσει Ααρὼν τὰς χεῖρας αὐτοῦ ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ χιμάρου τοῦ ζῶντος, καὶ ἐξαγορεύσει ἐπ' αὐτοῦ πάσας τὰς ἀνομίας τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, καὶ ἐπιθήσει αὐτὰς ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ χιμάρου τοῦ ζῶντος. Anastasii monachi Sinaite, ex libro, qui ‹ Viæ dux › inscriptus est, testimonia, quæ proferunt Theodosiani, et quicunque cum illis consentienies Filii divinitatem conuntur esse patibilem demonsirare. Ex quo vocati sunt Theopaschitæ. Et hi quoque pars Monophysitarum, qui unam tantum in Christo naturam esse contendunt. A; Ostuli. ‹Si enim cognóvissent,nunquam Dominum gloriæ crucifixissent *. › " Αναστασίου μοναχοῦ τοῦ Σιναΐτου ἐκ τῆς βί βλου τῆς καλουμένης ὁδηγοῦ χρήσεις, ως προσφέρουσι Θεοδοσιανοί, καὶ ὅσοι τούτοις ὁμόφρονες, βουλόμενοι δείξαι παθητὴν τὴν τοῦ Υἱοῦ θεότητα, οὓς διὰ τοῦτο Θεοπασχίτας πριο ηγόρευσαν· μέρος δὲ τῶν Μονοφυσιτῶν καὶ οὗτοι, Τοῦ ᾿Αποστόλου. «Εἰ γὰρ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν Κύριον τή, δύξης ἐσταύρωσαν. 1 Joan. 1, 7. * llebr. xm, 12. • Act. 1, 31. * 1 Cor. ut, 8.

Τοῦ ἁγίου Ιγνατίου ἐπισκόπου Αντιοχείας. Ἐάσατέ με μιμητὴν γενέσθαι του πάθους τοῦ Θεοῦ μου. Τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου. Ολίγαι, ρανίδες αίματος Θεοῦ κόσμον ὅλεν ἡγίασαν. Ιουλίου Ρώμης. Ἰουδαῖοι τὸ σῶμα σταυρώσαντες, τὸν Λόγον ἀπέκτειναν. Τοῦ ἁγίου Κυρίλλου κατὰ Νεστορίου. Θεοῦ τὸ πάθος, Θεοῦ ὁ σταυρός, Θεοῦ ὁ θάνατος. Θεοῦ ἡ ἀνάστασις. Μελίτωνος Σάρδεων. Ο Θεός πέπονθεν ὑπὸ δεξιᾶς Ισραηλίτιδος. Προβάλλονται δὲ καὶ ἄλλα πολλὰ τοιαῦτα· πρὸς πάνω τα δὲ ἡμῖν μία λύσις ἀρκέσει, φησὶν ὁ Θεολόγος Γρη γόριος. Μήπου τὸν λογισμὸν ὀκλάσης αἷμα Θεού καὶ πάθος ἀκούων, καὶ θάνατον. Μήπου περιενεχθῇς ἀθέως ὡς οὐ συνήγορος. Ἐπεὶ γὰρ ἡ τοῦ Υἱοῦ καὶ Θεοῦ ὑπόστασις, αὐτὴ καὶ τοῦ προσλήμματος ὑπό στασις γέγονεν, αὐτὸς λέγεται πάντα καὶ δρᾶσαι, καὶ παθεῖν· καὶ τὰ μὲν θεῖα ἐνεργεῖν κατὰ τὴν θείαν φύσιν, τὰ δὲ ἀνθρώπινα καὶ ποιεῖν. καὶ πάσχειν κατὰ τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν. Καὶ ἑτέρως δέ· ἐπεὶ μία τῶν δύο τοῦ Χριστοῦ φύσεων ὑπόστασις, ἀντιδιδόασιν ἀλλήλαις αὗται πολλαχῇ τῶν οἰκείων προσηγοριών διὰ τὴν καθ' ὑπόστασιν ἔνωσιν, καὶ τὴν ἐντεῦθεν ἄκραν οἰκείωσιν. Οὕτω μὲν οὖν ἑρμηνευομένου καὶ λυομένου τοῦ προβλήματος, οὐδὲν ἄτοπον ἀπαντᾷ. Κατὰ δὲ τὴν τῶν Θεοπασχιτῶν ὑπόληψιν, εἰ ὁ Υἱὸς – ἔπαθε, καὶ ἀπέθανε κατὰ τὴν θείαν ἑαυτοῦ φύσιν, δυὰς γέγονεν ἡ ἁγία Τριάς, τοῦ Υἱοῦ ἀποθανόντος, καὶ ἦν ἄρα δυὰς μέχρι τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως αύτ τοῦ. Καὶ τίς αὐτοὺς οὐκ ἐλεήσει τῆς ἀμαθίας, καὶ το σαύτης ἀγροικίας καὶ ἀλογίας; Εἶτα τὴν μὲν ψυχὴν τοῦ προσλήμματος ἀθάνατον λέγουσι, τὸν δὲ προσλαβόντα τοῦτο Θεὸν θνητὸν, καὶ τοὺς μὲν ἀγγέλους ἀθανάτους, τὸν Δημιουργὸν δὲ καὶ Δεσπότην αὐτῶν θνητόν. Χρὴ παραθεῖναι τούτοις κατὰ τοῦ μεγάλου ᾿Αθανασίου πρὸς τοὺς λέγοντας, ὅτι ἔπαθεν ἀπαθῶς ὁ Λόγος. Πρὶν ἀκούσω τὸ ἔπαθε, φεύγει τῆς διανοίας τὸ ἔπαθεν. Ἐπαγόμενον γὰρ τὸ ἀπαθῶς οὐκ ἐᾷ μένειν τὸ ἔπαθε. Στάσιν ὁ λόγος ἄστατον ἔχει. Εἰ ἔπαθε, πῶς ἀπαθῶς; Εἰ ἀπαθῶς, πῶς ἔπαθε; Λαλήσωμεν ἀλαλήτως, ἵνα νοηθῇ ἀνοήτως; Τίς είδε πίπτοντα ἀπτώτως; ἐγειρόμενον ἀνεγέρτως; που νοῦντα ἀπόνω;; φρονοῦντα ἀφρένω;; ὠφελούμενον ἀνωφελῶς; λυόμενον ἀλύτως· ἵνα δέξωμαι τὸ ἔπαθεν ἀπαθῶς; Τίς ἡ τῆς ἀφροσύνης ἐπίστασις, τίς ἡ τῆς ἀνοίας παραπληξία, περὶ μυστηρίου φρικωδε στάτου φέρειν βήματα γέλωτα πλατὺν ἐργαζόμενα; λόγον ἐπαγγέλλεσθαι, καὶ ἀλογίαν προβάλλεσθαι; ἀπόκρισιν διδόναι τοῦ μὴ δοῦναι; ἀσαφεστέραν ἑρμηνείαν παρέχειν μείζονος ἀπορίας μητέρα; Πῶς οὐ δεὶς τῶν ἁγίων εἰς τοσοῦτον ὕψος θεωρίας αναδρας μεῖν, ἢ εἰπεῖν ἐδυνήθη τὸ πολυθρύλλητον ἐκεῖνο ῥῆμα, Επαθεν ἀπαθῶς; Παῦλος ὁ εἰς τρίτον οὐρανὸν ἀνελθών, καὶ τῶν ἀῤῥήτων ἐν παραδείσῳ ῥημάτων ἀκούσ PATROL. GR. CXXX. TIT. XVIII. Sancti Ignatii Antiochiæ episcopi. Sinite me Domini mei cruciatum ct mortem imitari. Sancti Gregorii Theologi. Paucæ gultæ sanguinis Dei mundum sanctificarunt universum. Julii Roma pontificis. Judæi corpus crucifigentes, Verbum occiderunt. Sancti Cyrilli adversus Nestoriu:n. Dei cruciatus, Dei crus, Dei mors, Dei resure rectio. Melitonis Sardorum episcopi. Deus passus est a dextera Israelitica. et Objiciunt et alia multa his similia, ad quæ quidem omnia confutanda unica satis erit responsio: Vide, inquit Gregorius ille Theologus, ne sanguinem Dei et cruciatus audiens, ullo modo rationem inflectas, neve ut Qei patronus impie supereris. Nam quia Filii et Dei persona facta est etiam assumptæ carnis persona, ipse dicitur omnia facere et pati, atque illa quidem, quæ divina sunt, natura di- 'vina perficere, ea vero quæ sunt humana, agere et pali natura humana. Εt aliter: quoniam una est duarum Christi naturarum persona, ipsæ sibi vicissim suas sæpe communicant appellationes propter personæ conjunctionem et summam ex illa necessitudinem. Quamobrem si quæstio sic exponatur, nullum incommodum consequetur. At si, ut Theopaschitæ opinantur, Filius sua ipsius natura divina passus et mortuus est, Filio mortuo Trinitas ad dualitatem redacta est. Et dualitas fuit quousque resurrexit a mortuis. Quis absurdaın et agrestem istorum stultitiam nou misereatur, qui animam quidem assumptam immortalem, eum vero qui illam assumpsit, mortalem; angeles iminortales, angelorum antem procreatorem el Duminum mortalem asserant? llis adjicienda sunt ea quæ Magnus Athanasius in eos dicit, qui Verbum ratione impatibili dicunt esse pusskn. Atequam audiam illudl, Pussus est, cogitationen efugit. Cum enim adjiciant, ratione impatibili, non sinit consistere, passus est. Oratio statum habet instabilem. Si passus est, quomodo ratione impatibili? Si ratione impatibili, quomodo passus est? Magno loquemur clamore, ut insipienter intelligatur? Quis vidit aliquem non labentem labi, non surgentem surgere, non laborautem laborare, insipientem sapere, non adjuvantem juvare, non solventem solvere, ut illad etiam admittamus: Immpatibili ratione passus est? Quæ stultitiæ magnitudo est, qui mentis stupor, de mysterio maxime venerando disserentem, verba quæ magnum moveant risum, pronuntiare? rationem afferre, quæ te rationis expertem indicet? ita respondere, ut insipientius agas, quam si nihil omnino respondeas? interpretationem afferre, quæ majorem pariat dubitationem? Cur nemo sanctorum ad tantam contemplationis