HOMILIA XXIII. τὴν τοῦ ἀνδρὸς ἀπιστίαν λέγει, ἵνα μὴ πρὸς οίησιν nem illum fugare potuissent. Suspicabantur enim, ne fortassis aliqui essent dæmones, qui ipsorum potentiam minime formidarent. Quid igitur Salvator? Nihil de hominis illius incredulitate loquitur, ne forte superbia se discipuli efferrent; et simul ad ferventiorein fidem ut eos excitaret: • Propter incredulitatem vestram, dixit; ‹ Amen quippe dico vobis, si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis huic monti: Trausi hinc illuc, et transibit. Quid igitur? dicet aliquis; itane imbecillis erat apostolorum fides, ut ne grano quidem sinapis æquaretur? eorum, inquam, qui reliquerant omnia, et secuti erant Christum, quibus erat promissuun 148 in duodecim sessuros thronis, et Israel judicaturos 98. ; quos lucem mundi, et sal terra 3, et suos amicos appellavit 1? Quomodo igitur eo pervenisἐξαρθείεν οἱ μαθηταί· καὶ ἅμα προς θερμοτέραν πίστιν διεγείρων αὐτοὺς φησί· Διὰ τὴν ἀπιστίαν ὑμῶν. Ἀμὴν γὰρ λέγω ὑμῖν, ἐὰν ἔχητε πίστιν ὡς κόκκον σινάπεως, ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ· Μετάβηθι, ἐντεῦθεν, καὶ μεταβήσεται. Τί οὖν; ἐρεῖ τις, τῶν ἀποστόλων ἡ πίστις τοσοῦτον ἦν ἀμυδρά, ὡς μηδὲ ἐξισοῦσθαι κόκκω σινάπεω;; τῶν ἀφέντων πάντα, καὶ ἀκολουθησάντων Χριστῷ, οἷς ἡ ὑπόσχεσις ἦν ἐπὶ δώδεκα θρόνους καθίσαι, καὶ κρῖναι τὸν Ἰσραήλ· οὓς ἐκάλεσε φῶς τοῦ κόσμου, καὶ ἅλας τῆς γῆς, καὶ φίλους αὐτοῦ; Πῶς οὖν εἰς τοσοῦτον ἐπεφθάνεισαν, εἰ μὴ πίστιν εἶχον διάπυρον; Φαμὲν οὖν, ὡς τοῖς ἀποστόλοις οὐ μόνον κόκκῳ σινάπεως παραπλησία ή πίστις ἦν, ἀλλ᾿ ἀκρωρείας μεγέθει υψηλῆς, καὶ ὑπερνεφοῦς. Καὶ τοσοῦτον ἡ τούτων πίστις δεδύνηται, ὡς πάντα τὸν κόσμον τῷ λόγῳ χειρώσασθαι· ἀλλ' ἐνταῦθα ὁ Σωτὴρ δόγμα ἐμφαίνειν δοκεῖ· τὸ δὲ δόγμα κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, τοιοῦτόν ἐστιν· ὅτι ὅσον τις ὑπερβῇ διὰ πίστεως, καὶ ὑπόπτερος γένηται, ή να μιζομένη πίστις ὑψηλὴ, καὶ διάπυρος, συγκρινομένη πρὸς τελείαν, οὐδὲ κόκκῳ σινάπεως παραβάλλεται· ἔχει δέ τινα καὶ πρὸς τὴν πίστιν τὸ σίναπι οἰκειότητα. Θερμόν τε γὰρ, καὶ τοῦ περὶ τὸν ἐγκέφαλον ῥύπου ἐστὶν ἑλκτικόν· ὑγιεινήν τε τὴν ἕξιν τῶν ἐσθιόντων ἐργάζεται, τέμνον κεκρυμμένων φλεγμάτων τὴν παχύτητα, καὶ βλαβερών χυμῶν τὴν ὑγρή τητα· ἀλλὰ καὶ τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν κύκκος σινάπεως παραβάλλεται ἐν τῇ καρδίᾳ τοῦ γεωργού ἀποδενδρούμενος. Ὥστε ὁ ἔχων πίστιν ὡς κόκκον c valetudinem confert, latentium phlegmatum crassiσινάπεως, ἐν ἑαυτῷ ἔχει τὴν βασιλείαν τῶν οὐρα νῶν· ἡ γὰρ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐντὸς ἡμῶν ἐστιν. sent, nisi ferventem habuissent fidem? Dicimus igitur non modo grano sinapis similem apostolorunt exstitisse fidem, sed etiam magnitudini montis excelsi et nubila supereminentis. Tantum scilicet eorum valuit fides, ut mundum universum verbo subjecerint. Sed hic Dominus dogma quoddam hujusmodi mea quidem sententia indicare videtur: quodl, quantumcunque quis in fde transcenderit, et sublimis ſuerit, ca que sublimis, et fervens fides 2stimatur, si cum perfecta comparetur neque grano sinapis æquiparatur. Habet vero etiam sigapis quamdam cum fide similitudinem. Calidum enim est, et extrahit cerebri purgamenta, et bonam utentibas tiem, et nocuos humores incidens. Quin etiam colorum regno simile dicitur granum sinapis, in corde nimirum ejus cultoris in arborem excreɛcens: ita nt qui fidem ut granum sinapis habet, in se ipso habeat regnum cœlorum. Intra nos est enim regnum cæ· lorum. • Ερεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ· Μετάβηθι ἐντεῦθεν ἐκεῖ καὶ μεταβήσεται, καὶ οὐδὲν ἀδυνατήσει ὑμῖν.» Ο περὶ ὄρους αἰσθητοῦ λαλεῖ ἐνταῦθα. Τίς γὰρ ἀκο- • Dicetis monti huic: Transi hinc illuc, et transibit, et nihil impossibile erit vobis. Non hæc de visibili monte dicit. Qui enim consentaneum * Matth. xix, 28. " Matth. v, 13, 14. 1 Joan. xv 15. Francisci Scorsi notæ. Et simul ad ferventiorem fidem. Non solum in parente lunatici, sed et in apostolis aliquem fidei fuisse defectum et utrumque causam fuisse, cur dæmonium expellere non potuerint, multi expositores sentiunt apnd Maldonatum relati, qui etiam verba illa Christi propter incredulitatem vestram non reprehendentis solum, sed etiam exhortantis ad majorem fidem esse censet. Atque hic est sensus Theophanis hoc loco. (39; Si cum perfecta comparetur. Comparative Christum apostolorum fidem minimam appellasse, nimirum si ad eam comparetur, quam cum ipso tamdiu versatos habere oporteret, cum magnain Lamen haberent; quippe ipsum paulo ante Dei fiJium confessi fuerant, docet Maldonatus noster, quem vide. Ejus enim explicatio cum hoc Theophanis loco congruit. Cæterum quod hic de infinito incremento et perfectione fidei tangit auctor aliis etiam locis tradit, hom. 10, ad quam vide not. 79, et hom. 22, ad quain notam 19. Non de visibili. Quanquam aperte assural auctor virtute divina effici posse, ut montes ex go loco in alium transferantur, displicet tamen quod neget hunc locum de monte sensili intelligendum, qui sensus est litteralis, et nativus hujus loci, et ex aliis aperte colligitur, in quibus dæmonii nulla mentio. Nam similiter dixit Christus Lucæ xvi: Si habueritis fidem, sicut granum sinapis, diceris huic arbori moro: Eradicare, et transplantare in mare. Et huic loco etiam allusisse S. Paulus videtur I, Cor. cum de charitatis praestantia loquens: Si habuero, inquit, fidem, ita ut montes transferam, charitatem autem non habuero, etc. Alia vero loca Scripturæ, quæ affert auctor de stabilitate terræ, intelligenda sunt de lege ex modo natura consentaneo. Et vero vehementer admiror quod Cerameum hunc fugerit in Historiis SS. Patrum Græcorum id ipsum a S. Gregorio Thanmaturgo episcopo Cæsarea effectum, cujus precibus Dions tanto intervallo cessit a loco suo, quantum opus habebant incolæ ad templum inibi ædificandum. Sed non scire fas est omnia; multa summos etiam viros latent, ut Baronius quoque dixit, cum quereretur ignoratum a doctis viris Nicænum concilimum secundum: Tolerabilis est tamen, inquit,` indoctis viris etiam excusabilis, sicut in S. Augu-·

HOMILIA XXIII. ἐπιδέεται· ἀλλ' ὁ τὰ κεκρυμμένα εἰδὼς, καὶ τοῖς intuetur occulta, et recessus cordis pervadit, non τῆς καρδίας εμβατεύων κρυπτοῖς, οὐ πρὸς τὸν ἔξω θεν ἀπεῖδεν σχηματισμὸν, ἀλλ' ἀνακαλύπτει τὸ ἔν δοθεν δύσπιστον· ᾔδει γὰρ, ὡς σχήματι μὲν ἤχει σεμνῷ, καὶ λόγος αὐτῷ ἐγκεκαλυπτο εὐπρεπής, σχολιᾷ δὲ γνώμῃ καὶ οὐκ ὀρθῇ καμπύλως ἀντιβολεί. Διὰ τοῦτό φησιν· «"Ω γενεὰ ἄπιστε καὶ διεστραμ μένη!, μονονουχί λέγων· Τί μέμψιν προσάγεις τοῖς μαθηταῖς, καὶ οὐ σαυτὸν αἰτιᾶ διχονοούση ψυχή προσερχόμενος; Οἱ γὰρ μαθηταὶ πολλοὺς ἀπήλασαν δαίμονας τῶν προσελθόντων αὐτοῖς μετὰ πίστεως. Οὐ γὰρ ἂν ἔλεγον· «Κύριε, καὶ τὰ δαιμόνια ἡμῖν ὑποτάσσεται ἐν τῷ ὀνόματί σου;» Οὐ μεμάθηκας, ὡς πίστις ἅπαντα κατορθοί; Πίστει ὁ ἑκατόνταρχος τοῦ παιδὸς εἰλήφει τὴν ἴασιν· πίστει ἡ θαυμαστή αἱμόρρους εἰργάσατο τὴν ἐπαινουμένην κλοπήν. " Πίστις ἀπήλασε τὸν ἐνοχλοῦντα δαίμονα τὸ τῆς Χαναναίας θυγάτριον. Πῶς οὖν αὐτὸς διψυχῶν ἀδυ ναμίαν ἐπιτάττεις τοῖς μαθηταῖς; «Ο γενεὰ ἄπιστε καὶ διεστραμμένη!, Αλλ' ἐπειδὴ οὐ πρὸς μόνον τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ πρὸς πᾶσαν τὴν κατ' αὐτὸν γενεὰν τὸ τῆς ἀπιστίας καὶ διαστροφῆς ἐπιτίθησιν ἔγκλημα, ἐξεταστέον καὶ κατ' ἄλλον τρόπον τοῦ ῥητοῦ τὴν διάνοιαν. ᾿Αλλὰ πρὸ τούτου διαλαβεῖν τὴν τῶν πολλῶν δόξαν διορθωσώμεθα. Οἱ μὲν τῷ φαινομένῳ προσέχοντες, καὶ μύοντες τὰ τῆς ψυχῆς αἰσθητήρια, οὐ δαιμόνων ἐπήρειαν, ἀλλὰ χυμῶν περιττό - τητα, τῶν δαιμονόντων τὸ πάθος ορίζονται, ὅταν ἡ τῆς μελαίνης χολῆς ἐπικράτεια κατά τινας περι όδους διὰ τῆς ἀναθυμιάσεως ἐπιθολώσῃ τοῦ ἐγκεφάλον τὰς μήνιγγας· δηλοῖ δὲ τοῦτο, ὅ τε βρασμώδης αλόνος ὅλου τοῦ σώματος, καὶ ἡ τῶν ἄρθρων περίψυξιν. Ταῦτα μὲν οἱ τοῖς φυσικῶς μόνοις προσέχον τες· οἱ δὲ ὕλης μέν τινα ἐπικράτειαν ἐπὶ τῶν δαι μονώντων, οὐδ᾽ ἐτιοῦν παραβλάπτειν φασίν, ἀλλ' ἀμέσως ούτωσὶ τοὺς δαίμονας παραφέρειν τὸν νοῦν τοῦ πάσχοντος, καὶ τὰς φρένας ἐπιθολοῦν, καὶ ἄγειν ὅπη καὶ ὅπως τὸ κινοῦν ἀκάθαρτον πνεῦμα βούλεται. Τοιαῦτα γοῦν ἀμφότεροι λέγοντες, τῆς ὀρθῆς καὶ πρεπούσης διαμαρτάνουσι κρίσεως. Οἱ μὲν γάρ εἰσιν ἀσεβεῖς, οἱ δὲ ἀμαθεῖς. Ἡ δὲ ἀλήθεια μέσον ἱσταμένη τούτων τῶν ἐκ διαμέτρου κακῶν τὴν ὑπέρπτωσιν, καὶ τὴν ἔλλειψιν διαπέφυγεν. Οὔτε γὰρ ὕλη χωρὶς ἐνεργείας δαιμονικῆς τὴν τοιαύτην παραφορὰν ἀπεργάζεται, οὔτε ὁ δαίμων ἀμέσως οὕτω δ:- ενοχλεί. 'Αλλ' ἡνίκα παραδίδοται τοῖς ἀρρήτοις κριμασιν ὁ ἄνθρωπος τῷ ἐχθρῷ, καὶ ἐκδικητῇ, τότε τὴν ἐπικρατοῦσαν ὕλην τὰ μάλιστα σκοπήσας αὐτὸς, ταύτῃ κέχρηται, οἱονεὶ ῥάβδῳ, καὶ μάστιγι πρὸς τὴν * Luc. x. 17. ” externuín corporis habitum spectavit, sed internam patefacit infidelitatem. Videbat enim, quod corpore quidem ad gravitatem composito accederet, et dem cente verecundaque oratione uteretur animo vero pravo versutoque supplicaret. Ideo inquit: • O generatio incredula, atque perversa!» perinde ac si diceret Quid culpam in discipulos confers, nec potius te ipsum accusas, quod duplici corde accedis? Discipuli enim multos abegere damones ab his, qui cum fide confugerunt ad ipsos. Nonne enim dixerunt: «Domine, etiam dæmonia subjiciuntur nobis in nomine two **?, Nescis omnia effici file. Fide centurio filii sui salutem obtinuit; ddle 146 admiranda hæmorrhoissa laudabile furtum fecit. Fides damonem infestantem ejecit a filia Clananas. Qui igitur ipse duplex animo discipulis impotentiæ culpam imponis? O generatio incredula, et perversa! Sed quoniam non uni tantum homini, sed omnibus ejus ætatis, infidelitatis et perversi tatis exprobrat crimen, alio modo dicti sententia inquirenda est. Verum antequam huc explicemus, multorum corrigamus opinionem. Enimvero qui, φuod oculis objectum est, modo considerant, sensusque animi occludunt, non dæmonum violentiæ, sed humorum abundantiæ dæmoniacorum morbum adscribut, cum scilicet magua vis atra bilis certis quibuslam periodis evaporando pelliculas cerebrum ambientes offuderit; hujusque rei indicio esse volunt, aestum agitationemque totius corporis, rigoremque membrorum. fiæc sane, qui naturali: us solum causis mentem adjiciunt. Alii vero maderiæ vim, ne tantillum quidem energuarenis uo eere dicunt; sed a demonum improbitate immediate abalienari mentem, ac temere sensns offuscari patientis dicunt, et agitari quo, et qua ratione immundo spiritui noventi placuerit. Haec utrique dicendo a recta, et congruente sententia aberrant. Alii enim impii sunt, alii indocti; veritas vero in borum medio consistens veluti a defectu, excessuque horum oppositorum per diametrum vitiorum recedit. Neque enim humores absque dæmonum opera usque adeo mentem conturbant, neque damon immediate ita divexat: sed simul atque occultis Dei judiciis traditus est homo inimico et ultori, tunc ille humoris materiam maxime dominantem obserans, ea uti virga, seu verbere utitur ad malum incutiendum. Quod enim hæc flagella sint ad immoderatos animos compescendos, adhibita, facile ex Francisci Scorsi notæ. Oralione uteretur. Ex c. G. supplevi qua deerant in P. hæc: Καὶ λόγο; αὐτῷ ἐγκεκάλυπτο εὐπρεπής. Duplex animo. Διψυχῶν, pro quo in P. prave scriptum διψῶν. Lur Demonum improbitate. In mss. P. et G. legi- ᾿Αλλὰ μέτως ούτωσί, sed τὸ ἀλλὰ μέσως in ora correctum est in G.; et recte meo quidem judicio mutalis: ccentibus, et translatis litteris, ita ἀλλ' ἀμέσως. In horum medio consistens. Gregorius Theo logus veritatem medium appellat, quod ejus dictum laudatur in cone. Florent. his verbis: Medium vera nullum vobis venit in mentem præter veritatem ¿ quo etiam Greg. Theologus illam nomine vocat: Medium, inquit, cum dico, veritatem dico (Orat. 1, De theolog.)

HOMILIA XXIII. τὴν τοῦ ἀνδρὸς ἀπιστίαν λέγει, ἵνα μὴ πρὸς οίησιν nem illum fugare potuissent. Suspicabantur enim, ne fortassis aliqui essent dæmones, qui ipsorum potentiam minime formidarent. Quid igitur Salvator? Nihil de hominis illius incredulitate loquitur, ne forte superbia se discipuli efferrent; et simul ad ferventiorein fidem ut eos excitaret: • Propter incredulitatem vestram, dixit; ‹ Amen quippe dico vobis, si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis huic monti: Trausi hinc illuc, et transibit. Quid igitur? dicet aliquis; itane imbecillis erat apostolorum fides, ut ne grano quidem sinapis æquaretur? eorum, inquam, qui reliquerant omnia, et secuti erant Christum, quibus erat promissuun 148 in duodecim sessuros thronis, et Israel judicaturos 98. ; quos lucem mundi, et sal terra 3, et suos amicos appellavit 1? Quomodo igitur eo pervenisἐξαρθείεν οἱ μαθηταί· καὶ ἅμα προς θερμοτέραν πίστιν διεγείρων αὐτοὺς φησί· Διὰ τὴν ἀπιστίαν ὑμῶν. Ἀμὴν γὰρ λέγω ὑμῖν, ἐὰν ἔχητε πίστιν ὡς κόκκον σινάπεως, ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ· Μετάβηθι, ἐντεῦθεν, καὶ μεταβήσεται. Τί οὖν; ἐρεῖ τις, τῶν ἀποστόλων ἡ πίστις τοσοῦτον ἦν ἀμυδρά, ὡς μηδὲ ἐξισοῦσθαι κόκκω σινάπεω;; τῶν ἀφέντων πάντα, καὶ ἀκολουθησάντων Χριστῷ, οἷς ἡ ὑπόσχεσις ἦν ἐπὶ δώδεκα θρόνους καθίσαι, καὶ κρῖναι τὸν Ἰσραήλ· οὓς ἐκάλεσε φῶς τοῦ κόσμου, καὶ ἅλας τῆς γῆς, καὶ φίλους αὐτοῦ; Πῶς οὖν εἰς τοσοῦτον ἐπεφθάνεισαν, εἰ μὴ πίστιν εἶχον διάπυρον; Φαμὲν οὖν, ὡς τοῖς ἀποστόλοις οὐ μόνον κόκκῳ σινάπεως παραπλησία ή πίστις ἦν, ἀλλ᾿ ἀκρωρείας μεγέθει υψηλῆς, καὶ ὑπερνεφοῦς. Καὶ τοσοῦτον ἡ τούτων πίστις δεδύνηται, ὡς πάντα τὸν κόσμον τῷ λόγῳ χειρώσασθαι· ἀλλ' ἐνταῦθα ὁ Σωτὴρ δόγμα ἐμφαίνειν δοκεῖ· τὸ δὲ δόγμα κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, τοιοῦτόν ἐστιν· ὅτι ὅσον τις ὑπερβῇ διὰ πίστεως, καὶ ὑπόπτερος γένηται, ή να μιζομένη πίστις ὑψηλὴ, καὶ διάπυρος, συγκρινομένη πρὸς τελείαν, οὐδὲ κόκκῳ σινάπεως παραβάλλεται· ἔχει δέ τινα καὶ πρὸς τὴν πίστιν τὸ σίναπι οἰκειότητα. Θερμόν τε γὰρ, καὶ τοῦ περὶ τὸν ἐγκέφαλον ῥύπου ἐστὶν ἑλκτικόν· ὑγιεινήν τε τὴν ἕξιν τῶν ἐσθιόντων ἐργάζεται, τέμνον κεκρυμμένων φλεγμάτων τὴν παχύτητα, καὶ βλαβερών χυμῶν τὴν ὑγρή τητα· ἀλλὰ καὶ τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν κύκκος σινάπεως παραβάλλεται ἐν τῇ καρδίᾳ τοῦ γεωργού ἀποδενδρούμενος. Ὥστε ὁ ἔχων πίστιν ὡς κόκκον c valetudinem confert, latentium phlegmatum crassiσινάπεως, ἐν ἑαυτῷ ἔχει τὴν βασιλείαν τῶν οὐρα νῶν· ἡ γὰρ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐντὸς ἡμῶν ἐστιν. sent, nisi ferventem habuissent fidem? Dicimus igitur non modo grano sinapis similem apostolorunt exstitisse fidem, sed etiam magnitudini montis excelsi et nubila supereminentis. Tantum scilicet eorum valuit fides, ut mundum universum verbo subjecerint. Sed hic Dominus dogma quoddam hujusmodi mea quidem sententia indicare videtur: quodl, quantumcunque quis in fde transcenderit, et sublimis ſuerit, ca que sublimis, et fervens fides 2stimatur, si cum perfecta comparetur neque grano sinapis æquiparatur. Habet vero etiam sigapis quamdam cum fide similitudinem. Calidum enim est, et extrahit cerebri purgamenta, et bonam utentibas tiem, et nocuos humores incidens. Quin etiam colorum regno simile dicitur granum sinapis, in corde nimirum ejus cultoris in arborem excreɛcens: ita nt qui fidem ut granum sinapis habet, in se ipso habeat regnum cœlorum. Intra nos est enim regnum cæ· lorum. • Ερεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ· Μετάβηθι ἐντεῦθεν ἐκεῖ καὶ μεταβήσεται, καὶ οὐδὲν ἀδυνατήσει ὑμῖν.» Ο περὶ ὄρους αἰσθητοῦ λαλεῖ ἐνταῦθα. Τίς γὰρ ἀκο- • Dicetis monti huic: Transi hinc illuc, et transibit, et nihil impossibile erit vobis. Non hæc de visibili monte dicit. Qui enim consentaneum * Matth. xix, 28. " Matth. v, 13, 14. 1 Joan. xv 15. Francisci Scorsi notæ. Et simul ad ferventiorem fidem. Non solum in parente lunatici, sed et in apostolis aliquem fidei fuisse defectum et utrumque causam fuisse, cur dæmonium expellere non potuerint, multi expositores sentiunt apnd Maldonatum relati, qui etiam verba illa Christi propter incredulitatem vestram non reprehendentis solum, sed etiam exhortantis ad majorem fidem esse censet. Atque hic est sensus Theophanis hoc loco. (39; Si cum perfecta comparetur. Comparative Christum apostolorum fidem minimam appellasse, nimirum si ad eam comparetur, quam cum ipso tamdiu versatos habere oporteret, cum magnain Lamen haberent; quippe ipsum paulo ante Dei fiJium confessi fuerant, docet Maldonatus noster, quem vide. Ejus enim explicatio cum hoc Theophanis loco congruit. Cæterum quod hic de infinito incremento et perfectione fidei tangit auctor aliis etiam locis tradit, hom. 10, ad quam vide not. 79, et hom. 22, ad quain notam 19. Non de visibili. Quanquam aperte assural auctor virtute divina effici posse, ut montes ex go loco in alium transferantur, displicet tamen quod neget hunc locum de monte sensili intelligendum, qui sensus est litteralis, et nativus hujus loci, et ex aliis aperte colligitur, in quibus dæmonii nulla mentio. Nam similiter dixit Christus Lucæ xvi: Si habueritis fidem, sicut granum sinapis, diceris huic arbori moro: Eradicare, et transplantare in mare. Et huic loco etiam allusisse S. Paulus videtur I, Cor. cum de charitatis praestantia loquens: Si habuero, inquit, fidem, ita ut montes transferam, charitatem autem non habuero, etc. Alia vero loca Scripturæ, quæ affert auctor de stabilitate terræ, intelligenda sunt de lege ex modo natura consentaneo. Et vero vehementer admiror quod Cerameum hunc fugerit in Historiis SS. Patrum Græcorum id ipsum a S. Gregorio Thanmaturgo episcopo Cæsarea effectum, cujus precibus Dions tanto intervallo cessit a loco suo, quantum opus habebant incolæ ad templum inibi ædificandum. Sed non scire fas est omnia; multa summos etiam viros latent, ut Baronius quoque dixit, cum quereretur ignoratum a doctis viris Nicænum concilimum secundum: Tolerabilis est tamen, inquit,` indoctis viris etiam excusabilis, sicut in S. Augu-·

ῥιζωθεν μετακομίζειν ἔνθεν ἐκεῖ; Εἰ γὰρ καὶ δυνα τὸν τὸν πιστεύοντα τοῦτο δρᾷν, ἀλλ' ὁ τῆς ἀκολουθίας θεσμὸς οὐκ ἐπιτρέπει τὴν τέχνην ἀνατρέπειν τῆς πανσόφου δυνάμεως,τῆς Γραφῆς εἰρηκυίας ἐκ προςώπου τοῦ Θεοῦ· «Εγὼ ἐστερέωσα τοὺς στύλους τῆς γῆς,» και, ε αὐτὸς ἐθεμελίωσε τὴν οἰκουμένην, ἥτις οὐ σαλευθήσεται.» Ούκουν αὐτοῖς μετακρινεῖν λέγει τὸν Κάρμηλον, ἢ τὸ Αἰτναῖον, ἢ τὸν Παρνασσόν, ἢ τὸν Ολυμπον, ἀλλὰ τοὺς ὀρινομένους δαίμονας, περί ὧν φησί τις τῶν προφητῶν· «Ἰδοὺ ἐγὼ πρός σε τὸ δρος τὸ διαφθείρον πᾶσαν τὴν γῆν.» Καὶ ἡ ἐν τῷ Ασματι νύμφη ὁρῶσα τὸν νυμφίον Ἰησοῦν τὴν κατά τῶν δαιμόνων ἐνεργοῦντα ποίαν· «Ἰδοὺ ὁ ἀδελφε δοῦς μοι, φησί, πηδῶν ἐπὶ τὰ ὄρη, ἀλλόμενος ἐπὶ τοὺς βυνούς· ὃ δή σαφηνίζει ὁ Προφήτης εἰπών· «Πᾶν δρος καὶ βουνός ταπεινωθήσεται.» Καὶ ὁ Μιχαίας τὴν τοῦ Κυρίου θεσπιωδῶν ἐνανθρώπησιν, καὶ τὴν ἄστατον τῶν δαιμόνων ἐῤῥώδησιν· «Ιδού, φησί, Κύριος ἐκπορεύσεται ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ, καὶ ἐπιβήσεται ἐπὶ τὰ ὕψη τῆς γῆς, καὶ σαλευθήσεται τὰ ὄρη ὑποκάτω αὐτοῦ.» Προαναφωνεῖ δὲ καὶ ἡ ᾠδὴ Αββακούμ, ο τετῆχθαι τὰ ὄρη ἐν τῇ κραταιότητε αὐτοῦ· ο τάχα καὶ ὁ ᾿Απόστολος περὶ τοῦ τοιούτου δρους φησί· «Πᾶν ύψωμα επαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ·, ὅτι γὰρ οὐ περὶ αἰσθητοῦ ὄρους φησὶν ὁ Σωτὴρ, ἔδειξεν ἐκ τοῦ μετὰ τοῦ ἄρθρου εἰ πεῖν, οὐ γὰρ εἶπεν, «Ερεῖτε ὅρει,» ἀλλὰ «Τῷ ὄρει.» Καὶ προσέθηκε, τούτῳ, δεικνὺς τὸ σεληνιαῖον, ἐκεῖνο δαιμόνιον, τὸ τότε ὑπ' αὐτοῦ ἐλαθέν. Εἰ οὖν καὶ ἡμεῖς τὴν πρὸς Θεὸν πίστιν διάπυρον ἔχομεν, ἐροῦμεν τοῖς ἐπικειμένοις ἡμῖν ὡς ὄρεσι πάθεσι, τῷ θυμῷ, τῇ ἐπιθυμίᾳ, τῇ φιλαυτίᾳ, τῇ ἁρπαγῇ, κακοηθείᾳ, τῷ φθόνῳ, τῇ ἔριδι, τούτοις τοῖς πάθεσι καὶ τοῖς ὄρεσιν ἐπιτάξομεν, καὶ φεύξονται ἀφ' ἡμῶν. ᾿Αληθῶς γὰρ οὐ διώκεται ταῦτα, εἰ μὴ ἐν προσευχῇ, καὶ τῇ ἐκ τῶν παθῶν νηστείᾳ, καθὼς ὁ ἀψευδὴς ἡμῶν Δεσπότης Χριστὸς ἀπεφήνατο, ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. rationi sit, montem a mundi primordio creatrice λουθία, δρος ἀπὸ τοῦ αἰῶνος δυνάμει δημιουργική potentia radicatum in terra, hinc illuc transferri? Quanquam enim qui fidem habet, hoc possit efficere, non permittit tamen ordinis įnaturalis lex summæ sapientiæ ac potentiæ opificium disturbari, dicente Scriptura in persona Dei: ‹ Ego confirmavi columnas terræ³, › et: ‹ Ipse fundavit orbem terræ qui non commovebitur. Non igitur Carmelum, vel Etnam, vel Parnassum, vel Olympum ab ipsis loco movendos ait, sed dæmones potius superbia tumidos de quibus quidam ex prophetis dixit: ‹ Ecce ego ad te montem, qui corrumpis universam terram *, › et Sponsa, quæ in Cantico inducitur videns sponsum Jesum dæmones perterrefacientem: • Ecce dilectus meus, inquit, saliens super montes, saliens super colles ³, quod etiam planum facit propheta, qui dicit: «Omnis mous et collis lumiliabitur ‘. › Michæas divino spiritu præcinens Domini Incarnationem, et formidinem denonum 149 turbulentam: Ecce, inquit, Dontinus egrelietur de loco suo et descendet super excelsa terræ', el commovebuntur montes subter eum. Prædicit hoc etiam canticum Habbacum, ‹ tabuisse montes ob potentiam ejus 8; › fortassis etiam Apostolus de hoc monte loquitur, cum ait: «Omnem altitudinem extollentem se adversus scientiam Dei '; › quod enim Salvator de monte, qui videtur oculis, non Joqueretur, præposito articulo significavit: non enim ‹ Dicetis, ait, monti, › sed huic monti. › Et addidit: Hui, signaus lunaticum illud demonium tune ab ipso depulsum. Si igitur et nos ferventem in Deum habuerimus fidem, dicemus passionibus nostris, nobis instar montium impendentibus, iræ, cupiditati, amori proprio rapacitati, prava consuetudini, invidia, contentionis studio: his, inquam, passionibus, uti montibus præcipiemus, et fugient a nobis: vere enim hæc non ejiciuntur nisi in oratione, et ipsarum passionum jejunio, sicuti affirmavit, qui non mentitur Dominus noster Christus, cui debetur omnis gloria in sæcula sæculorum. Amen. • Psal, Lssi7, 3. • Psal. xci, 2. * Jerein. L1, 25. & Cant. 1, 8. bac. m. 10. • 1 Cor. x, 5. Francisci Scorsi nota. • Isa. XL, 4. * Mich. 1, 3. • Ha ritus quidem est, verum dissolvens montes. stino (quam fassus est publice) ignorantia Nicæni Dignita pravi illius tela omnia exstinguentur. Spiprioris magni consilii canonis toto orbe vulgati, et usu recepti, ne in una Ecclesia duo ordinarentur episcopi. Allegorice vero per montem significari dæmonem non contradixerim; estque hæc explicatio Hieronymi, Bedr, Augustini et Glossæ interlinearis; extra vero etiam hunc locum Gregorius Naz. dæmonem in Scripturis montem propter superbiam, et tumorem appellatum significat, orat. 39, quæ est in S. Lumina, et orat. 40, quæ est de sancto baptismo, ubi ait, virtute sancti Spiritus vincendas tentationes, quibus dæmones baptismo lucratos invadunt. Sic loquitur: Μή φοβηθής τὸν ἀγῶνα, παραβαλοῦ τὸ ὕδωρ, παραβαλοῦ τὸ Πνεῦμα ἐν ᾧ πάντα τὰ βέλη τοῦ πονηροῦ τὰ πεπυρωμένα σβεσθήσεται. Πνεῦμα μὲν ἐστὶ, ἀλλὰ διαλύον ὄρη. Hoc est: Ne certamen refcr.nides. A.juam adversus oppone, sanctum Spiritum o pone, in quo Superbia tumidos. Hoc loco emendanda scriptura c. G. quæ habet όρεινομένους, Ρ. qui reclius ὀρινομένους detracto ex illo e prapositivo. Nam quamvis ὄρειος et ὀρεινός Græcis dicatur montuosus, seu montium cultor, nusquam tamen reperias verbum ορεινόμενος, at vero δρινόμενος ει usum habet in lingua, et sensu huic loco congruente. Est enim ὁρίνεσθαι commoveri pertur bari, intumescere. Ita hom. Κακῶς ὡρίνετο θυμῷ Male intumuit ira; sed ab Hesychio significationem maxime aptam auctoris menti accipe: 'Ορνίθη, inquit, ἐταράχθη, ὑψώθη· igilur ὁρινόμενος apud nostrum est υψούμενος superbi: elatus, tumidus. Amori proprio. Τῇ φιλαυτίᾳ, τῇ ἁρπαγῇ, τῇ κακοηθεία ex c. 6.

HOMILIA XXII. στον ἡμῶν βούλεται, τὸ ἴδιον ἡμῶν σῶμα ἀρνήσα- suum erga ipsum affectum exuerit, ita vult unumσθαι. Τί δέ ἐστι τὸ ἀκολουθῆσαι Χριστῷ, καὶ πῶ; ἄν τις τοῦτο κατορθώσαι δυνήσεται; Εἰ γὰρ κατά τὴν πρόχειρον ἔννοιαν ἐκλάδοιμεν τὸ ῥητὸν, σωματι κὴν νοήσαντες ἀκολούθησιν, ἀμήχανος αὕτη πάντως καὶ ἄπορος, τοῦ Κυρίου τὰ νῦν ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ αὐτῷ πρεπωδεστάτοις θρόνοις ἐφεζομένου. ᾿Αλλὰ μὲν ὁρῶμεν αὐτὸν πᾶσι σχεδὸν τοῖς πρὸς αὐτὸν πεφοιτηκόσι, ταύτην ποιούμενον τὴν παραίνεσιν, καὶ ἀκολουθεῖν αὐτῷ προτρεπόμενον. Αρτι γὰρ μαθη τὰς συναγείρων τῇ διδασκαλίᾳ τοῦ μυστηρίου ὕστε ρον ὑπουργήσαντας, κατόπιν αὐτῷ τούτοις βαδίζειν διακελεύεται· καὶ πρώτῳ μὲν μετὰ Πέτρον Φιλίππω τῷ ἀπὸ Βηθσαϊδα ἐντυχών, ταύτην ἀφίησι τὴν φυλ νήν· ο 'Ακολούθει μοι. ο Πέτρος δὲ ὁ κορυφαῖος ἐμυεῖτο μὲν τὰ περὶ Χριστοῦ ὑπὸ ᾿Ανδρέου πρότερον ἀκολουθήσαντος· ἔτι δὲ ἐκάθητο παρὰ τὴν ἡϊόνα μετὰ τοῦ ὁμπίμονος, ἄμφω δὲ συνεῤῥαπτέ την πα λαιῶν δικτύων διερρωγότων τεμάχια, οἷς ἐπιστᾶς ὁ Σωτήρ· «Δεῦτε, λέγει, ὀπίσω μου, νὅπερ τοῦτό ἐστι, τὸ • Ἀκολουθεῖτέ μοι.» Ἰδὼν δὲ τοὺς Ζεβεδαίου υἱοὺς ι καταβαίνοντας ἐν πλοίῳ, ο Δαβιδικῶς εἰ πεῖν, ποιοῦντας ἐργασίαν ἐν ὕδασι πολλοῖς, λέγει αὐτοῖς· «Ακολουθεῖτέ μοι.» Φορολογοῦντα δὲ τελύνην τινὰ, καὶ πολλὴν ἑδραιότητα κεκτημένον ἐν τῷ τόκῳ· τοῦτο γὰρ αινίττεται τὸ περὶ Ματθαίου εἰπεῖν, ὡς ἐκάθητο ἐπὶ τὸ τελώνιον, δι' αὐτῆς τῆς φωνῆς, τῆς πονηρᾶς καθέδρας ἐξανίστησιν εἰπών· • Ακολούθει μοι· ν καὶ τῷ περὶ τῆς αἰωνίου ζωῆς ἐρωτήσαντι· ι Πώλησον, φησί, τὰ ὑπάρχοντά σο:, καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι, ο ὡς εἰς τοῦτο φερούσης τῆς τῶν νομικῶν ἐντολῶν φυλακῆς. Καὶ περὶ τῶν αἱρουμένων τούτῳ διακονεῖν, οὕτω φησίν·. Ο θέλων ἐμοὶ διακονεῖν, ἐμοὶ ἀκολουθείτω· ἀλλὰ καὶ τὸ τοῦ κόσμου φῶς ἑαυτὸν ὠνομακώς, ὅπερ ἦν, επάγει τῷ λόγω γοργώς· «Ο ἀκολουθῶν ἐμοὶ, οὐ μὴ περιπατήσει ἐν τῇ σκοτία.» Καὶ νῦν δὲ, τὸ αὐτὸ πᾶσι φωνεῖ· «Εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησά σθω ἑαυτὸν, καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκα λουθείτω μοι. quemque nostrum proprium abnegare corpus. Quia vero significat, Christum sequi, et qua ratione quispiam hoc recte præstare queat? Nam si primo se offe rente sensu dictum accipiamus, putantes corporalem esse consecutionem, nulla id ratione, nulla assequemur via, cum nunc in cœlo Dominus, atque ´in throno sibi maxime conveniente consideat. Verumtamen animadvertimus ipsum omnibus fere ad se accedentibus hoc monitum dare, et ad se sequendum eos hortari. Nam paulo ante discipulos cogens, quos postea prædicandæ mysterii doctrina: ministros erat habiturus, precepit eis, ut post st venirent. Et Philippo Bethsaidæ nato post Petrum primo obviam factus, hac usus est voce: «Sequere me a Princeps vero Petrus ab Andrea, qui prius secutus fuerat Christum es, de Christo edoetus quidem fuerat; sed adhuc ima cum fratre propter littus sedebat; et ambo veterum retium lacinias consarciebant, quibus Salvator aslanis: Venite post me, inquit, quod idem est ac ‹Sequimini me.» Videns porro filios Zebedæi, ‹descendentes mare in navitus, › ut illud Davidis usurpem, e Facientes operationem in aquis multis “, ait illis: Sequimini me ".» Publicanum vero quempiam tributa colligentem, et in usuris firmiter persistentem (hoc enim per ænigma insinuatur, cum de Matthaeo dicitur quod sedebat in telonio), per camdem vocem, ab iniqua illa cathedra ut surgat, efficit dicens: ‹ Sequere me; › et homini de vita aterna sciscitanti: Vende, inquit, omnia quae habes, et veni, sequere me 69. Quasi eo spectaret obser-´ vatio legatum præceptorum. Et de iis qui ejus ministros esse se elegerant, sic ait: «Qui mihi ministrat, me sequatur 70;, quin etiam cum se lucem mundi esse diceret, ut re ipsa erat, confestim adjicit: «Qui sequitur me, non ambulat in tenebris 71, › et boc 140 etiam loco idem omnibus loquitur:. Si quis vull venire post me, abneget Semetipsum, et tollat crucem suam, et sequatur Τῆς μὲν οὖν κατά νόμον πολιτείας τελειωτικών τὸ ἀκολουθῆσαι Χριστῷ. Τῷ γὰρ εἰπόντι, ὡς πά σας τὰς νομικὰς ἐντολὰς ἐφυλαξάμην ἐκ νεότητός μου, τοῦτο ἐλλείπειν φησὶν, ὁ Σωτήρ· τὰ τὰ προστ όντα πωλῆσαι, καὶ ὥσπερ ἐπ' ἀγορᾶς ἀντικαταλλά ξασθαι τῷ ἀκολουθῆσαι Χριστῷ·. Εἰ γὰρ θέλεις, φησί, τέλειος γενέσθαι, πώλησόν σου πάντα τὰ ὑπάρ χοντα, καὶ δὺς πτωχοῖς, καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι. Τέλειος ὡς πρὸς τὸ τοῦ νόμου ἀτελὲς δηλαδή. Τοῖς γὰρ αἱρουμένοις εὐαγγελικῶς πολιτεύεσθαι, εισαγω 6s Matth. 1, σε Joan. 1, 69 Matth. XIX, me. > Hæc est igitur vitæ secundum legem institute perfectio, Christum sequi. Ei quippe, qui omnia legis præcepta ab adolescentia servasse se dixerat, hoc reliquum esse Salvator declarat, vendere, qua haberet omnia, et ea novo commercii genere, sequendo Christo permutare: ‹ Si enim, inquit, vis perfectus esse, vende omnia, quam habes, et da pauperibus, et sequere me: " perfectus videlicet, si ad legis imperfectionem conferatur. Nam qui evangelicæ vitæ rationem eligunt, iis quædam in68 Matth. * 68 Matth. v, 19. 66 Psal. cv. 23. 67 Matth. v, 22. 10 Joan. x, 26. " Juan. vill, Francisci Scorsi nota. Homen, ad mentem auctoris animum intendens communi sum usus nomine, eἰ τοῖς ἀρθρεμβόλοις ξτινόμενον ita verti, variis discerptum tormentis; sed ei hac duo instrumenta κἂν τροχοῖς, καὶ ἀρ 7 Matth. XIX, θρεμβόλοις cum verbo ξαινόμενον in c. P. precisa fuerant. Sicuti et paulo supra illud περιστάσεως ἐ πεσούσης τινός, quod magis explet sententiam.

cursum prospiciens David canebat: • Exsultabit κι θετέ μοι. Καὶ τάχα ταύτης τῆς ὁδοῦ τὸν δρόμον προgigas, ad currendam viam; cujus egressio a summo cœlo usque ad terram ". Et quidem ad prodenda miracula segnius ibat, existimationem sui, gloriamque declinans; ad mortem vero iter accelerat, Patris decretum implere maturans. Verum cum tristia, ac molesta denarrasset, quid prodendus esset, et illudendus, et flagellis cædendus, horum omnium consolationem adjungit, quod esset die tertia revicturus. 151 • Et accedunt ad eum Jacobus, et Joannes filii Zebedæi dicentes: Magister, volumus, ut quodcunque petierimus, facias nobis. At ille dixit: Quid vultis, ut faciam vobis? Et dixerunt: Da nobis, ut mmus ad dexteram tuam, et alius ad sinistram tuam sedeamus in gloria tua.» Alins evangelista matrem eorum accessisse, et pro filiis Domino supplicase dicit ut hunc honorem a dextra, sinistraque assidenli obtinerent ''. Utrumque igitur factum est; discipuli enim pudore deterriti, quominus ipsi a Domnino hoc peterent, primum quidem praetendunt matrem suam Salomen, ut quæ multas confidendi rationes haberet, et quod propinquitate esset ei conjuncta, et quod ipsa etiam discipula esset, et una cum mulieribus comitaretur, quæ, ut manifestius tradit D. Matthæus, eum fuerant a Galilæa secutæ. Postea vero et ipsi confidentia sumpta per se seorsim petunt Quid vero discipulos ipsos adduxit, t: Psal. xv, 6. 19 Matth. 11, 20. Ελέπων ἔψαλλεν ὁ Δαβίδ ο Αγαλλιάσεται ὡς γίγας δραμεῖν ὁδὸν, ἧς ἡ ἔξοδος ἀπ' ἄκρου τοῦ οὐρανοῦ ἕως τῆς γῆς. Πρὸς μὲν γὰρ τὸ θαυματουργείν σχολαιότερον ἴετο, δόξαν ἐκκλίνων οἰήσεως· πρὸ; δὲ τὸν θάνατον βαδίζει γοργές, πληρῶσαι τὴν πα τρικὴν βουλὴν ἐπειγόμενος. Καταλέξας δὲ πάντα τὰ σκυθρωπά, ὡς παραδοθήσεται, καὶ ἐμπαιχθήσεται, καὶ μαστιγωθήσεται, καὶ ἀποκαυθήσεται, ἐπάν γει τούτων πάντων την παραμυθίαν, ὅτι τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεται. • Καὶ προσπορεύονται αὐτῷ Ἰάκωβος, καὶ Ἰωάννης υἱὸς Ζεβεδαίου λέγοντες· Ὁ δὲ εἶπε· Τί θέλετε ποιήσω ὑμῖν; Οἱ δὲ εἶπον· Δὸς ἡμῖν ἵνα εἷς ἐκ δεξιῶν σου, καὶ εἰς ἐξ ευωνύμων σου καθίσωμεν ἐν τῇ δόξῃ σου.» "Αλλος εὐαγγελιστὴς τὴν μητέρα τούτων προσελθεῖν εἶπε, καὶ περὶ τῶν υἱῶν ἀντιβολῆσαι τὸν Κύριον τὴν τιμὴν τῆς ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ ευωνύμων καθέδρας λαβεῖν· ἀμφότερα οὖν ἐγεγόνει σαν. Οἱ γὰρ μαθηταὶ εὐλαβούμενοι πρότερον μὲν τὴν μητέρα ἑαυτῶν Σαλώμην προβάλλονται ἐκ τῆς δῆθεν κατὰ σάρκα συγγενείας ἔχουσαν τὸ θαῤῥεῖν, καὶ αὐτὴν οὖσαν μαθήτριαν, καὶ συνεπομένην αὐτῷ μετὰ τῶν γυναικών, αἵτινες ήκολούθησαν αὐτῷ ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας, ὡς ὁ Ματθαῖος ἐκδηλότερον ἱστορεί. Εἶτα καὶ αὐτοὶ παρρησιασθέντες, καὶ προσελθόντες ἰδίᾳ ποιοῦνται τὴν αἴτησιν. Τί δὲ ἦν τὸ πεῖσαν αὐ τοὺς τοιαύτην πρωτοκαθεδρίαν ζητεῖν; Τοῦ Σωτῆ ρος πολλάκις περὶ τῆς μελλούσης δόξης διεξελθόν Francisci Scorsi notæ. Supplicasse dicit codex G. ἀντιβολῆσαι Ρ. αἰτῆσαι seul et sequentia decurtata, atque adeo Obscurata leguntur in eodem, P. C. nam post τὸ αἰτῆσαι sequitur πρότερον μὲν τὴν μητέρα ἑαυτῷ Σαλώμην προβάλλεται ἐκτῆς δῆθεν συγγενείας. Sed integra erit, et aperta sententia et mens auctoris, si ea adidas, et corrigas, sicuti in nostra editione legis præsidio c. G. bene composita paulo itidem infra post τὸ ἱστορεῖ desunt in P. hæc εἶτα καὶ αὐτοὶ παῤῥησιασθέντες, καὶ προσελθόντες ἰδίᾳ ποι οῦνται τὴν αἴτησιν. Quæ saue sunt necessaria ad complendam omnem sententiam. Cæterum hæc conciliatio duorum evangelistarum quorum alter accessisse ad Christum dicit matrem,alter filios ipsos petivisse, quam affert hic noster, auctorem etiam baDet ex superioribus Chrysostomum, ex posterioribus pso Theophane, Theophylactum, qui censent utrum que factum primo matrem, post paulo discipulos per se ipsos adiisse Christum: a transcribendis corum verbis, ne longior sim, supersedeo. Seorsim petunt. Hic locus in cod. P. ita contextus est, ut nihil ad integritatem sententiæ desiderari videatur: quod si legendo adverteris animum, patebit. Caterum non celabo lectorem exstare in c. G. fragmentum aliud post illa verba Adnexum ποιοῦνται τὴν αἴτησιν, quod continet rationem cognationis inter Christum, et Salomem, ejusque liberos Joannem, et Jacobum, ingeritque opinionem de uxore sancti Josephi habita, antequam Virginem Mariam duceret; est autem hæc: Η γάρ τοι Σαλώμη ἡ μήτηρ τῶνὸς τῶν μαθητῶν θυγατηρ ἦν τοῦ μνήστορος Ἰωσήφ. Αὕτη δὲ τῷ Ζε βεδαίῳ συνοικήσασα τους βροντογενεῖς ἀπέτεκε δύο υἱούς. Μαθήτρια καὶ αὐτὴ μονογενής και μυροφόρος ὕστερον χρηματίσασα. Μετὰ τῶν ἄλλων τάνων παι δων τοῦ Ἰωσὴφ ἀδελφὴ καὶ αὐτὴ τοῦ Κυρίου ἐλέγετο. "Οθεν καὶ προσὴν αὐτῇ ὡς εἰκὸς τὸ θαῤῥεῖν. Τί δὲ ἦν τὸ πεῖσαν αὐτοὺς τὴν τοιαύτην προκαθεδρίαν ζητεῖν, τοῦ πολλάκις, et celera in P. Hæc, ut dixi, ita incerta sunt, ut sine his constare sensus possit, ut expressus est in c. P. Quare suspicandi occasio data est, ea fuisse quasi glossematis loco ab aliquo qui his homiliis ad concionandum sit usus, easque descripserit, ex ingenio assota, atque adeo esse ἐμβεβλημένα nec του ποιητοῦ. Quod visum in multis aliis aliorum scriptorum tum sacrorum, tum profanorum monumentis veteribus, plerumque illatum, ut sæpenumero advertunt, doctissimi viri eorum critici. Quare hoc loco sequi volui scripturam c. P., cum viderem eam posse integram censeri, nulla alia interjecta sententia; sed tamen ad fidem interpretis editoris harum homiliarum putavi pertinere de hac varietate saltem in hac trota mentionem facere, ne omnino aliquid occulerem quod mss. reperissem. Quod si quis velit ea ut genuina auctoris recipere, ne miretur ejas Theophanem nostrum fuisse sententiæ, in qua Græci Patres passim fuere, cum Eusebio lib. 11 Hist. cap. 1, eademque ex Latinis secuti sunt S. Hilarius et S. Ambrosius, quos citat Baronius in Apparatu annal. cap. 46. Mihi vero minus etiam mirum videtur, cam ab hoc Theophanem afferti, si tamen ut dixi,hujus est Patris, at non ab aliquo posteriore Graco illius operis quasi pannus assula: sed tamen minus unrum videtur, cum eam legerim expresse traditam a Greg. Nyss. hom. 2, de Resurrect.; sciamque Cerameum hunc esse illius asseclam et mulus in locis ab eo et sententias et verba mutuari. Cælerum hæc opinio hoc tempore ab orthodoxis non probatur. Pluriai Patres Latini in asserenda virginitate

HOMILIA XXIV. τος τοῖς μαθηταῖς, προσθέντος δὲ, ὅτι καὶ εἰσί τινες ut primum lune concessum amabirent? Cum Dominus τῶν ὧδε ἑστηκότων, οἳ οὐ γεύσονται θανάτου, έως ἂν ἴδωσι τὴν βασιλείαν αὐτοῦ· ὑποδείξαντος δὲ αὐτοῖς ἐν Θαβώρ καὶ τὰ τῆς θεότητος σύμβολα, ᾤοντο οἱ ἀπόστολοι ἐπίγειον αὐτοῖς δόξαν εὐαγγελίσασθαι, καὶ ὅτι βασιλεύσει μὲν ἐπὶ γῆς, ἐπιβου λευθείς γε μὲν ὕστερον παραδοθήσεται καὶ πείσεται ὅσα παρήγγειλεν. Οὐ γὰρ δὴ περὶ τῆς μελλούσης αὐτῷ δόξης προσῆγον τὴν αἴτησιν, ὥς τινες ὑπετόπασαν. Τί οὖν ὁ Σωτήρ; Οὔτ᾽ ἐπαγγέλλεται τὴν δόσιν, οὔτε μὴν ἀπαναίνεται, ἀλλ' ὡς ἀγνώτας ἐπιπλήξας ἐν τῷ εἰπεῖν· ι Οὐκ οἴδατε τί αἰτεῖσθε,ν περὶ τοῦ θανάτου αὐτοῖς πάλιν διαλέγεται· inscitia, illis verbis: «Nescitis quid pelatis, sæpenumero de futura gloria cum discipulis disseruisset, adjunxisset etiam aliquos ex illic stantibus non gustaturos mortem, donec viderent regnum ipsius; cumque etiam in monte Thabor divinitatis specimen ostendisset, opinabantur apostoli in hac vita comparandam sibi gloriam prænuntiari; et regnaturum quidem in terris Dominum, sed ad extremum opprimendum insidiis, et prodendum, et quæcunque ipsis prædixerat, eventura. Neque enim de futura gloria proposita petitio fuit, ut quidam existimarunt. Quid igitur Salvator? Neque pollicetur se daturum, nec recusat; sed reprehensa eorum de morte iterum verba facit: • Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum, et baptismo, quo ego baptizor, baptizari? Existi- • Δύνασθε πιεῖν τὸ ποτήριον, ὃ ἐγὼ πίνω, καὶ τὸ βάπτισμα, ὃ ἐγὼ βαπτίζομαι, βαπτισθῆναι;» Νο μίζετε, φησί, τὴν ἐμὴν βασιλείαν αἰσθητὴν εἶναι, matis, inquit, regnum meum in iis versari rebus καὶ ἐπὶ δόξαν κεχήνατε πρόσκαιρον, κενήν φαντα σίαν, καὶ καθέδραν αιτούμενοι, ὥσπερ ἐπιλαθόμε νοι τῆς προτέρα; φωνῆς, ἧς ἀρχῆθεν ἠκούσατε· • Δεῦτε ὀπίσω μου·, ὁ δὲ ὀπίσω μου ἀκολουθῶν ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ· οὐ καθέδραν ζητείτω κενήν. Ὑμεῖς δὲ ἀφέντες τὸ μετὰ τῶν ἄλλων ἀκολουθεῖν, προπορεύεσθε· διὰ τοῦτο οὐκ οἴδατε τί αι τεῖσθε. Οὕτω καὶ Πέτρες, ἕως μὲν ἠκολούθει τῷ τοῦ διδασκάλου θελήματι, μαθητὴς ἦν· ἡνίκα δὲ τὸ παθεῖν τὸν Σωτῆρα, τόγε εἰς αὐτὸν ἧκον ἐκώλυσεν. • Ελεώς σοι, φάμενος, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο·, τότε οὐ μὴ ἀκολουθῶν, ἀλλ᾽ ἑστὼς ἀντιπρόσωπον, ἤκουσεν • Υπαγε ὀπίσω μου, Σατανᾶ, Ἀλλ᾽ οἱ μὲν οὖν ὠνειροπόλους τιμὴν κοσμικήν, ὁ δὲ πρὸς τὸν τοῦ μαρτυρίου θάνατον τούτους καλεῖ. Ποτήριον γὰρ καὶ βάπτισμα τοῦτο ὠνόμασεν· ἐπειδὴ ὡς μὲν ποτήριον ἡδέως πέτωται παρ' αὐτοῦ, καὶ τὸν φυσίζωον ὕπνον ἐπήγαγε. Διὸ κὰν τῷ τοῦ πάθους καιρῷ, οὕτω πρὸς τὸν Πέτρον φησί· «Τὸ ποτήριον, ὦ δέδωκέ μοι δ Πατήρ, οὐ μὴ πιῶ αὐτό;» Βάπτισμα δὲ ὁ αὐτὸς θάνατος, ὡς καθαρισμὸν τῶν ἁμαρτιῶν ποιησάμενος. Κατὰ δὲ τὸν τῆς ἀναγωγῆς λόγον, νοοῖτο ἂν ποτήριον, ὅπερ πιεῖν κελευόμεθα, οἱ ἐπισυμβαίνοντες ἡμῖν ὑπὲρ τῆς ἀληθείας ἀκούσιοι πειρασμοί, δι' ὧν καὶ αὐτῆς καταφρονοῦντες τῆς φύσεως, καὶ τὸν θεῖον πόθον προκρίναντες, τὸν περιστατικὸν ὑπερχόμεθα * Mat:h. xv), 23. 14 Joan. xviii, 41. G quæ sensibus percipiuntur, et gloriæ, quæ hujusce vitæ tempore definitur inhiatis, inanissimam pom pam, et cathedram postulantes, quasi obliti prin vocis illius, quam jam tum ab initio audistis: «Venite post me; › qui vero sequitur me, tollat crucem suam, non cathedram inanis gloriæ quærat; vos una cum aliis sequi me desistitis, ac vultis præcedere ideo Nescitis quid petatis.» Ita et Petrus dum magistrum, 152 prout voluntas ejus furebat, sequebatur, discipulus erat; ubi vero Salvatorem, quominus pateretur, quantum certe in se fuit, prohibuit dicens: • Absit a fe, Domine, non erit tibi hoc ",tunc sane cum non subsequeretur, sed contra faciem potius adstarel, audivit: «Vade ροει ue, Satana.» Atque illi quidem mundanam sonuiabant gloriam bic vero eos ad mortem martyrii oppetendam provocat. Calicis enim, et baptismi nomine mortem intelligit. Haec siquidem, ut calix, libenter epota vivificantem illi somnum induxit. Idcirco etiam eo ipso passionis tempore, sic Petrum est allocutus: Calicem, quem dedit mihi Pater, nou bibam illum "?, Baptisma etiam mors eadem dicitur, ut quæ purgationem peccatorum fecerit. Anagogico vero sensu, calicis quem bibere jubemur nomine, involuntaria pericula veritalis tuendae causa, nobis imminentia, per quæ naFrancisci Scorsi notæ. S. Josephi ita consentiunt, ut Petrus Damiani epist. 2, ad Nicolaum 11, Romanum pontifcem dicat banc esse fidem Ecclesiæ. Hos sequitur etiam Cornelius a Lapide nuperrimus Evang. commentator, et ante eum Maldonatus id dixerat, qui tamen monet ut caveantur ii Patres qui non pauci etiam sunt, cum leguntur; amplectamurque veriorem sententiam asserentium S. Joseph non aliam conjugem prater B. Virginem duxisse; adeoque perpetua foruisse virginitate. Qua vero ratione aliqui appellentur fratres Domini in Evangelio, notum est ex S. Hieronymo et aliis, qui eam appellationem ex Hebræorum more deductam approbant, quo consanguinei omnes consobrini et patrueles fratres appellari solent. Sed contra faciem potius. Vide dicta supra ho…. xxit, not. 21. Mundanam somniabant gloriam. In P· exemp. solum est Οἱ μὲν οὖν ὀνειροπόλουν, οὐδὲ πρὸς τὸν, etc. plenior scriptura G. Οἱ μὲν οὖν ὀνειροπόλουν τιμὴν κοσμικὴν, ὁ δὲ, etc. Anagogico vero sensu. Desumptus est ex S. Maximi Decem. rent. 1, cap. 98, et 99, priore sic habet: Baptisma Domini est integra mortificatio voluntatis nostræ circa mundum sensilem; calix vero est etiam hujusce vitæ nostræ præsentis abnegatio pro veritate. Altero vero id ipsum plenius: Baptisma Domini est figura tribulationum nostrarum, quas virtutis ergo deliberate et libenter suscipimus; per quas abjectis conscientia sordibus intentum voluntatis erga ca quæ subjacent oculis, sponte to'eramus. Calix autem est figura tentationum, quæ. ratione circumstantiarum præter voluntatem pro veritate insurgunt in nos invitos, quarum ope dwi-

tura ipsa contempta, Deique amori posthabita, in- τῆς φύσεως θάνατον· βάπτισμα δέ εἰσιν οἱ ὑπὲρ tentatam nobis corporalem mortem libenter subimus; ἀρετῆς ἑκούσιοι πόνοι, δι' ὧν τὴν τῆς ψυχῆς ἀπο- baptismi vero nomine voluntarii laboręs virtutis causa suscepti intelligi possent, per quos sordes animæ perpurgantes voluntariam mortem excipimus. Discipuli vero de sensibili calice illum loqui præ mentis hebetudine existimantes, baptisma vero esse quasi quamdam consuetam Judæis aspersionem lustrationemque, dixerunt: «Possumus. Verum circa historicum sensum hactenus versata sit oratio nostra. Jam, quæ per læc significata sint, brevi explanentur; et quare mater filiorum Zebedæi, non ratione speculemur. Salomen igitur pacifica Jacobum supplantator Joannem Dei gratia interpre tantur. Ex anima igitur pacifica contemplatio et actio progignuntur. Hæc quidem diabolum calcaneo nostro iusidiantem supplantans, illa vero ut gratia ad invisibilium rerum intelligentiam animam elevanis. Quod vero Salome soror Domini fuerit, nihil officit speculationi. Ipse enim Salvator beatos parilicos prædicans, filios Dei vocat: • Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur 18. • Si igitur Christus est Filius Dei, filii porro Dei pacifici, non est utique sensus a tota consecutione alienus. Sed neque Salome Christi soror natura; nec anima pacifica natura itidem, sed gratia soror 153 ipsius est. Hæc igitur anima Dominum obsecrat, ut prolem hanc suam cœlesti consessu gratis, ac sine labore dlignetur; ipse vero terreni affectus mortificationem, et per baptismum purgationein animæ adhibendam insinuat. Quid enim Salvator inquit? Calicem quidem quem ego bibo, bibetis; et baptismo, quo ego baptizor, baptizabinuiui: sedere Eutem ad dexteram meam, et sinistram, non est meum dare vobis, sed quibus paratum est.» Duplicem hæc dicta pariunt dubitationem: alteram quidem, an cuipiam consessus apud Deum paratus nc praestitutus sit; alteram vero, an omnium Dominus, cui velit eum præbere non possit. Dicimus igitur non fas esse intelligere eamdem in futura, vita sessionem, atque eam quæ apud nos cathedra significatione notatur. Sessio enim nostra 18 Matth. v 9. πλύνοντες ρύπον, τὸν ἑκούσιον καταδεχόμεθα θάνατον. Οἱ μὲν οὖν μαθηταὶ ταχύτητι διανοίας αίσθησ τὸν αὐτὸν οἰηθέντες λέγειν ποτήριον, βάπτισμα δὲ εἰκάσαντες τὸ τῶν Ἰουδαίων περιῤῥαντήριον, εἶπον ὅτι «Δυνάμεθα, ἀλλ' ὁ μὲν τῆς ἱστορίας λόγος τέως ἀναμεινάτω· τὰ δὲ διὰ τούτων δηλούμενα ἐν ὀλίγῳ σε ταφηνίσθω, καὶ πῶς ἡ μήτηρ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου, οὐ Σαλώμη, τὴν αἴτησιν πρὸς Κύριον ἐποιήσατο, ἀναγωγικῶς θεωρείσθω. Salome, petitionem obtulisse dicatur, anagogica Σαλώμη τοίνυν εἰρηνικὴ ἑρμηνεύεται, Ἰάκωβος δὲ πτερνιστὴς, καὶ Ἰωάννης χάρις Θεοῦ. Ἐκ τῆς εἰρηνικῆς οὖν ψυχῆς θεωρία καὶ πρᾶξις τίκτονται· ἡ μὲν πτερνίζουσα τὸν τὴν πτέρναν ἡμῶν ἐπιτηροῦντα διάβολον, ἡ δὲ ὡς χάρις επαίρουσα πρὸς τὴν τῶν νοητων κατανόησιν. Τὸ δὲ τὴν Σαλώμην ἀδελ φὴν τοῦ Κυρίου γενέσθαι, κατ᾿ οὐδὲν τῇ θεωρίᾳ λυμαίνεται. Αὐτὸς γὰρ ὁ Σωτὴρ μακαρίζων τοὺς εἰσ ρηνοποιοῦντας υἱοὺς αὐτοὺς ὀνομάζει Θεοῦ. «Μακά ριοι οἱ εἰρηνοποιοί, ὅτι αὐτοὶ υἱοὶ Θεοῦ κληθήσον ται.» Εἰ οὖν ὁ Χριστὸς Υἱός ἐστι τοῦ Θεοῦ, υἱοὶ δὲ Θεοῦ καὶ οἱ εἰρηνοποιοί, οὐκ ἔξω τῆς ἀκολουθίας τὸ νόημα. Αλλ' οὔτε ἡ Σαλώμη κατὰ φύσιν ἀδελφὴ τοῦ Χριστοῦ, οὔτε ἡ εἰρηνική ψυχή φύσει ἀδελφὴ αὐτοῦ, ἀλλὰ χάριτι. Ἡ γοῦν τοιαύτη ψυχή ποτνιᾶται πρὸς Κύριον ἄξια τῆς μετ᾿ αὐτοῦ καθέδρας ἀπονητέ γενέσθαι τὰ ταύτης γεννήματα, ἀλλ' αὐτὸς τὴν νέα κρωσιν αὐτοῖς ὑποτίθεται τοῦ γηίνου φρονήματος καὶ τὴν κάθαρσιν δηλοῦται διὰ τοῦ βαπτίσματος. Τι γάρ φησιν ὁ Σωτήρ; «Τὸ μὲν γὰρ ποτήριον, ὃ ἐγὼ πίνω, πίεσθε, καὶ τὸ βάπτισμα, ᾧ ἐγὼ βαπτίζομαι, βαπτισθήσεσθε· τὸ δὲ καθίσαι ἐκ δεξιῶν μου, καὶ ἐξ ευωνύμων μου, οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι, ἀλλ᾽ οἷς ἡτοίμασται.» Διπλὴν ἀπορίαν ὠδίνε: τὰ παρόντα ῥητά μίαν μὲν, εἰ ἡ μετά τοῦ Θεοῦ καθέδρα ἡτοίμασταί τινι, καὶ προώρισται, καὶ εἰ ὁ πάντων Δεσπότης ἀδυνατεῖ παρασχεῖν ταύ την, ᾧ βούλεται. Φαμὲν οὖν, ὅτι οὐχ ὥσπερ ἐπὶ τῆς ἐνταῦθα σωματικῆς καθέδρας ἡ ἔμφασις δείκνυται, οὕτω καὶ ἐν τῇ μελλούσῃ καταστάσει εὐαγὲς ἂν εἴη νοεῖν· ἡ μὲν γὰρ ἐνταῦθα καθέδρα τὴν ἐπὶ ἰσχίων Francisci Scorsi notæ. num desiderium anteponimus ipsi naturæ, atque circumstantem naturæ mortem sponte subimus. Hæc S. Maximus quibus satis et suam, et Theophanis mostri genuinam mentem explanat. Sed et ex iisdem aperte cognoscitur, quam mutilum sit, et mendosum exemplar P. quam integrum G. in eo enim sunt scripta post vocem oἱ ἐπισυμβαίνοντες. Πες Πες κινδύνοις τε τῆς φύσεως et alia quae quam sint prava, et obscura in leve alerius excmplaris, et ex ipso S. Maximi collato textu apparet; desunt enim post. Οἱ ἐπισυμβαίνοντες, hæc Ημίν ὑπὲρ τῆς ἀληθείας ἀκούσιοι πειρασμοί δι' ὧν καὶ αὐτῆς καταφρονοῦντες τῆς φύσεως, καὶ τὸν θεῖον πέθαν, ete. pro voce ὑπερμεθα quæ est in L seriptum erat in P. Salomen igitur pacificam., Ab eadem radice qua Salomon pacificus dicius my pax. Jacobum supplantatorem. Nota historia Gen. xxv.; unde Jacob supplantator voralus, spy est supplantare, et decipere inde, 27, Jacob, Joannem Dei gratiam. jn verbo quodl gratis dare et gratia prosequi significat deductum. jam Joannes. (52. Quod vero Salome soror Domini. Totus hic locus in quo Salomæ cum Christo cognationem propositæ anagogiæ convenire explicat auctor, deserius fuerat ex P. inc. lib. ab illis verbis: τὸ δὲ τὴν Σαλώμην. Usque ad illa ἀλλὰ χάριτι, que sunt integra in Gall. Cathedræ significatione. S. Ambrosius lib. x

tura ipsa contempta, Deique amori posthabita, in- τῆς φύσεως θάνατον· βάπτισμα δέ εἰσιν οἱ ὑπὲρ tentatam nobis corporalem mortem libenter subimus; ἀρετῆς ἑκούσιοι πόνοι, δι' ὧν τὴν τῆς ψυχῆς ἀπο- baptismi vero nomine voluntarii laboręs virtutis causa suscepti intelligi possent, per quos sordes animæ perpurgantes voluntariam mortem excipimus. Discipuli vero de sensibili calice illum loqui præ mentis hebetudine existimantes, baptisma vero esse quasi quamdam consuetam Judæis aspersionem lustrationemque, dixerunt: «Possumus. Verum circa historicum sensum hactenus versata sit oratio nostra. Jam, quæ per læc significata sint, brevi explanentur; et quare mater filiorum Zebedæi, non ratione speculemur. Salomen igitur pacifica Jacobum supplantator Joannem Dei gratia interpre tantur. Ex anima igitur pacifica contemplatio et actio progignuntur. Hæc quidem diabolum calcaneo nostro iusidiantem supplantans, illa vero ut gratia ad invisibilium rerum intelligentiam animam elevanis. Quod vero Salome soror Domini fuerit, nihil officit speculationi. Ipse enim Salvator beatos parilicos prædicans, filios Dei vocat: • Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur 18. • Si igitur Christus est Filius Dei, filii porro Dei pacifici, non est utique sensus a tota consecutione alienus. Sed neque Salome Christi soror natura; nec anima pacifica natura itidem, sed gratia soror 153 ipsius est. Hæc igitur anima Dominum obsecrat, ut prolem hanc suam cœlesti consessu gratis, ac sine labore dlignetur; ipse vero terreni affectus mortificationem, et per baptismum purgationein animæ adhibendam insinuat. Quid enim Salvator inquit? Calicem quidem quem ego bibo, bibetis; et baptismo, quo ego baptizor, baptizabinuiui: sedere Eutem ad dexteram meam, et sinistram, non est meum dare vobis, sed quibus paratum est.» Duplicem hæc dicta pariunt dubitationem: alteram quidem, an cuipiam consessus apud Deum paratus nc praestitutus sit; alteram vero, an omnium Dominus, cui velit eum præbere non possit. Dicimus igitur non fas esse intelligere eamdem in futura, vita sessionem, atque eam quæ apud nos cathedra significatione notatur. Sessio enim nostra 18 Matth. v 9. πλύνοντες ρύπον, τὸν ἑκούσιον καταδεχόμεθα θάνατον. Οἱ μὲν οὖν μαθηταὶ ταχύτητι διανοίας αίσθησ τὸν αὐτὸν οἰηθέντες λέγειν ποτήριον, βάπτισμα δὲ εἰκάσαντες τὸ τῶν Ἰουδαίων περιῤῥαντήριον, εἶπον ὅτι «Δυνάμεθα, ἀλλ' ὁ μὲν τῆς ἱστορίας λόγος τέως ἀναμεινάτω· τὰ δὲ διὰ τούτων δηλούμενα ἐν ὀλίγῳ σε ταφηνίσθω, καὶ πῶς ἡ μήτηρ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου, οὐ Σαλώμη, τὴν αἴτησιν πρὸς Κύριον ἐποιήσατο, ἀναγωγικῶς θεωρείσθω. Salome, petitionem obtulisse dicatur, anagogica Σαλώμη τοίνυν εἰρηνικὴ ἑρμηνεύεται, Ἰάκωβος δὲ πτερνιστὴς, καὶ Ἰωάννης χάρις Θεοῦ. Ἐκ τῆς εἰρηνικῆς οὖν ψυχῆς θεωρία καὶ πρᾶξις τίκτονται· ἡ μὲν πτερνίζουσα τὸν τὴν πτέρναν ἡμῶν ἐπιτηροῦντα διάβολον, ἡ δὲ ὡς χάρις επαίρουσα πρὸς τὴν τῶν νοητων κατανόησιν. Τὸ δὲ τὴν Σαλώμην ἀδελ φὴν τοῦ Κυρίου γενέσθαι, κατ᾿ οὐδὲν τῇ θεωρίᾳ λυμαίνεται. Αὐτὸς γὰρ ὁ Σωτὴρ μακαρίζων τοὺς εἰσ ρηνοποιοῦντας υἱοὺς αὐτοὺς ὀνομάζει Θεοῦ. «Μακά ριοι οἱ εἰρηνοποιοί, ὅτι αὐτοὶ υἱοὶ Θεοῦ κληθήσον ται.» Εἰ οὖν ὁ Χριστὸς Υἱός ἐστι τοῦ Θεοῦ, υἱοὶ δὲ Θεοῦ καὶ οἱ εἰρηνοποιοί, οὐκ ἔξω τῆς ἀκολουθίας τὸ νόημα. Αλλ' οὔτε ἡ Σαλώμη κατὰ φύσιν ἀδελφὴ τοῦ Χριστοῦ, οὔτε ἡ εἰρηνική ψυχή φύσει ἀδελφὴ αὐτοῦ, ἀλλὰ χάριτι. Ἡ γοῦν τοιαύτη ψυχή ποτνιᾶται πρὸς Κύριον ἄξια τῆς μετ᾿ αὐτοῦ καθέδρας ἀπονητέ γενέσθαι τὰ ταύτης γεννήματα, ἀλλ' αὐτὸς τὴν νέα κρωσιν αὐτοῖς ὑποτίθεται τοῦ γηίνου φρονήματος καὶ τὴν κάθαρσιν δηλοῦται διὰ τοῦ βαπτίσματος. Τι γάρ φησιν ὁ Σωτήρ; «Τὸ μὲν γὰρ ποτήριον, ὃ ἐγὼ πίνω, πίεσθε, καὶ τὸ βάπτισμα, ᾧ ἐγὼ βαπτίζομαι, βαπτισθήσεσθε· τὸ δὲ καθίσαι ἐκ δεξιῶν μου, καὶ ἐξ ευωνύμων μου, οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι, ἀλλ᾽ οἷς ἡτοίμασται.» Διπλὴν ἀπορίαν ὠδίνε: τὰ παρόντα ῥητά μίαν μὲν, εἰ ἡ μετά τοῦ Θεοῦ καθέδρα ἡτοίμασταί τινι, καὶ προώρισται, καὶ εἰ ὁ πάντων Δεσπότης ἀδυνατεῖ παρασχεῖν ταύ την, ᾧ βούλεται. Φαμὲν οὖν, ὅτι οὐχ ὥσπερ ἐπὶ τῆς ἐνταῦθα σωματικῆς καθέδρας ἡ ἔμφασις δείκνυται, οὕτω καὶ ἐν τῇ μελλούσῃ καταστάσει εὐαγὲς ἂν εἴη νοεῖν· ἡ μὲν γὰρ ἐνταῦθα καθέδρα τὴν ἐπὶ ἰσχίων Francisci Scorsi notæ. num desiderium anteponimus ipsi naturæ, atque circumstantem naturæ mortem sponte subimus. Hæc S. Maximus quibus satis et suam, et Theophanis mostri genuinam mentem explanat. Sed et ex iisdem aperte cognoscitur, quam mutilum sit, et mendosum exemplar P. quam integrum G. in eo enim sunt scripta post vocem oἱ ἐπισυμβαίνοντες. Πες Πες κινδύνοις τε τῆς φύσεως et alia quae quam sint prava, et obscura in leve alerius excmplaris, et ex ipso S. Maximi collato textu apparet; desunt enim post. Οἱ ἐπισυμβαίνοντες, hæc Ημίν ὑπὲρ τῆς ἀληθείας ἀκούσιοι πειρασμοί δι' ὧν καὶ αὐτῆς καταφρονοῦντες τῆς φύσεως, καὶ τὸν θεῖον πέθαν, ete. pro voce ὑπερμεθα quæ est in L seriptum erat in P. Salomen igitur pacificam., Ab eadem radice qua Salomon pacificus dicius my pax. Jacobum supplantatorem. Nota historia Gen. xxv.; unde Jacob supplantator voralus, spy est supplantare, et decipere inde, 27, Jacob, Joannem Dei gratiam. jn verbo quodl gratis dare et gratia prosequi significat deductum. jam Joannes. (52. Quod vero Salome soror Domini. Totus hic locus in quo Salomæ cum Christo cognationem propositæ anagogiæ convenire explicat auctor, deserius fuerat ex P. inc. lib. ab illis verbis: τὸ δὲ τὴν Σαλώμην. Usque ad illa ἀλλὰ χάριτι, que sunt integra in Gall. Cathedræ significatione. S. Ambrosius lib. x

animi cæteris famulari, ut qui exemplum ante ὑπόδειγμα ἔχων ἐγγύς. Καὶ γὰρ «Ὁ Υἱὸς τοῦ ἀν oculos habeat: c Filius enim hominis non venit θρώπου οὐκ ἦλθε διακονηθήναι, ἀλλὰ διακονῆσαι, ut ministretur ei, sed ut ministrarel, et daret ani- καὶ δοῦναι τὴν ψυχὴν αὐτοῦ λύτρον ἀντὶ πολλῶν.» main suam redemptionem pro multis. › Etiamsi Εἰ κἂν ἀλλήλοις διακονεῖτε, φησί, οὔπω πρὸς τὸ alter alteri servial, inquit, nondum tamen ad pro- πρωτότυπον ἡμιλλήθητε. Ἐγὼ γὰρ οὐ διακονήσων krypum contendistis. Ego enim non solum ut nim ἦλθον μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ψυχὴν δίδωμι λύτρον ὑπὲρ mistrarem, veni; sed etiam animam meam pro παντὸς τοῦ κόσμου. Πῶς δὲ, καὶ τίνι, καὶ παρὰ τίνος, universo mundo redemptionem trado. Sed quomodo, καὶ ὑπὲρ τίνων δίδοται ὁ Μονογενής, πατρικοῖς ἐπόel cui, el a quo, et pro quibus traditus est Unige- μενοι διδάγμασι, βραχυλογοῦντες ἐροῦμεν. Ἐπειδὴ nitus? Patrum dogmatis hærentes brevi expe- διὰ τῆς παρακοῆς ὁ ἄνθρωπος τῷ ἐχθρῷ ἑαυτὸν Francisci Scorsi notr. Patrum dogmatis hærentes. Gregorii in primis Naz. et Nysseni etiam ad cujus alludit locum not. 6, referendum. Sed prior et potior est Nazianz. qui orat. 42, quæ in s. Paselia, hanc questionem examinandam proponit iisdem plane verbis ac noster hic iisdemque dissolvit. Et quidem quia est singularis Naz. locus et auctor ipse illustris, operæ mihi visum est non negligendæ eum hic explanare, cum et obscurior et difficilior sit quam procul appareat. Neque vero satis Nicetæ explicatio eum expedire videatur. Eadem igitur opera utrumque illustrabo, magistrum et discipulum, nec a meo insti uto alienum quidpiam facere videbor. Sic igitur Naz. ex versione Billii quæ fidelissima est, nec enim Græca etiam hic transcribere visum, quia nimis longa: Eccui enim ille pro nobis sanguis, et quam ob causam fusus est? Ille, inquam, magnus et nobilis Christi cum Pontificis, tum sacrificii sanguis? Nos enim a diabolo detinebamur, utpote qui renundati essemus sub peccato, ac vitium cum voluptate commutassemus. Quod si redemptionis pretiam non alii ulli, quam ei qui captivos tenet, persolvitur, quæro cui tandem oblatum est, et quam ob causam? Si pravo illi, o gravem contumeliam! si non a Deo solum, sed Deum quoque ipsum pro Redemptionis pretio latro accepit; adeoque insigne et excellens tyrannidis suæ præmium cujus causa nobis quoque parci æquum erat. Si autem Patri, primum quomodo id factum? Nec enim ab ipso tenebamur. Deinde, quæ ratio afferri potest, ut Unigeniti sanguine Pater oblectetur qui nec Isaac quidem a paire oblatum acceperit, sed ariele in rationalis victimæ locum substituto, sacrificium permutarit? Haetenus Gregorius quæstionem exposuit, et quidem validis firmatam rationibus, ut vides. Duas autem habet partes quæstio vel duas dubitandi causas. Primo de persona cui pretium sanguinis persolutum: vel enim Patri, vel tyranno; non primo quia ab eo non detinebamur captivi, sed potius a diabolo; pretium vero ei qui detinet, peridendum est. Nec vero secundo fas est; quia esset sanguinis Christ contumelia, et magnum diaboli præmium si cum pretii loco recepisset. Altera pars quæstionis: Si Patrem accepisse quis dederit, præterquam quod hoc non æquum videtur, quia ab illo non tenebamur, tum etiam illud exsistit incommodum quod videatur Pater petiisse sanguinem Unigeniti eoque oblectatus, qui iamen nec Isaaci sanguinem oblatum accepit. Hæ sunt quæstionis ansæ el quidem manifeste; quibus tamen S. Gregor. levi mollique brachio respondere videtur, aut vix quidem respondere. Hæcenim est responsio, et brevior quidem quam pro gravitate et difficultate questionis: Perspicuum atique est, Patrem quidem accepisse, non tamen quod petierit, aut eo opus habuerit, verum propter consilium et administrationem (quæ duo verba interpretantur unum olxovoplav), el quia per humanitatem a Deo assumptam, homini sanctitatem afferri oportebat ut, Iyranno per vim superato, nos liberaret. Hactenus Gregor. Responsio quæ, ut videtur, affirmat solum accepisse Patrem, nec tamen respondet objectæ rationi quod ab eo non detinebamur: tum vero ad ' secundam dubitationem respondet negando Patrem petiisse sanguinem Christi; quod tamen non videtur verum. Christus enim ex consensu theologorumi præceptum habuit a Patre moriendi, quod ex illo D. Pauli ad Philipp. 11 colligitur: Facius obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Non est autem obedientia, ubi non est formale præceptum, ut cum D. Thom. Scholastici docent; quia et ipse Christus Joan. XVIII: Calicem quem dedit mihi Pater, non vis ut bibam illum? Ergo Pater petiit, quod si petiisse dicat Gregor. non occurrit ei, quod urget adversarius cui conveniens erat, etc., sed profecto quod de Pindaro Horatius, id multo verius de Gregorio dicam; immensus ruit profundo Gregorius ore, seu potius_utar elogio amicissimi et illius eloquentiæ conscii Basilii Magni': Exɛño; Exλoγῆς, καὶ φρέαρ βαθύ, στόμα λέγω Χριστοῦ Γρη Yoplov, hoc est, Vas electionis et puteus profundas, os dico Christi Gregorium. Igitur sic enucleandam et expediendam Gregorii doctrinam censeo. Primo argumento respondet quidem simpliciter sanclus Doctor, affirmando Patrem accepisse sanguinem quod tanquam certum recte sentientibus non confirmat; et alioqui per se constat ex contrario absurdo quod illatum fuerat: si enim non accepit Pater, diabolus accepit: quod non ess asserendum, ut dicitur in argumento. Ad id vero quod objectum erat quod ab eo non detinebamur, animadvertenduín est captivos homines et a Patre et a diabolo fuisse detentos: a Patre tanquam Judice et supremo Principe cui debebat pro læsa majestate fieri satis; a diabolo tanquam carnifice et ministro divinæ justitiæ: neque enim alio modo intelligitur nos sponte venundatos esse tyranne, et in servitutem illius redactos, nisi quia cum es libera voluntate Deum offendissemus, ex lege divinæ justitiæ consequens fuit, ut diabolo tanquam carnifici et tortori in potestatem traderemur, qui nos in inferni custodia detineret atque torqueret: id quod ipse nisi accepta a supremo Judice potestate Requaquam potuisset efficere; quid enimi si gratis Deus voluisset offensam suami remittere, quod de absoluta potentia fieri posse nemo negarit? S. igitur Gregor. cum in ratione dubitandi dicat nos a diabolo, non a Patre, fuisse detentos, loquitur juxta quamdam vulgarem existimationem tanquam de tyranno el carnitice, a quo proxime detinentur captivi. Cæterum non negat etiam nos a Patre fuisse detentos tanquam a supremo principe, cujus jussu et potestate a diabolo tenebamur; huic igitur maxime persolvendum erat redemptionis pretium: aque adeo ille aceepit cui maxime persolvendum erat: quo facto nullam jam intelligitur diabolus habere in nos potestatem. Igitur, ut logice dicam, distinctione respondendum est argumento proposito: non tenebamur a Patre immediate tanquam camifice et tyranno, concedendum: tanquam Judice supremo qui nos damnarat, nego; hoc enim modo tenebamur etiam ab illo: atque adeo ei dissolutio est pretium a quo tenebamur. Secundi porro argumenti solutio continetur in illa voce oixovols seu dispensatio et divinum consilium. Certum eşim

$93 HOMILIA XXIV. ἀπημπόλησε, καὶ ἦν ἐν ἐξουσίᾳ τῆς ἀντικειμένης diemus. Quoniam per inobedientiam lremo se δυνάμεως, τῆς ἰδίας εἰκόνος οἶκτον λαβὼν ὁ Θεὸς, βίᾳ μὲν ἀφελεῖν τοῦ τυράννου οὐκ ἔκρινε δεῖν, ὡς ἂν μὴ δόξῃ αὐθεντικῇ δυνάμει, καὶ οὐ δικαίως τοῦτο ποιῶν· δίκαιον δὲ ἦν ἀνταλλάγμασι λύσαι τὸν κατ εχόμενον· διὰ τοῦτο αὐτὸς, ὦ θαῦμα, ὁ Θεοῦ Υἱός λύτρον δίδωσιν ἑαυτόν· καὶ ἐπειδὴ ἀδύνατον ἦν για μνῇ τῇ θεότητι προσβαλεῖν τῷ ἐχθρῷ, περικαλύπτεται τῇ σαρκὶ, οἷόν τι δέλεαρ γενόμενος τῇ λιχνείᾳ τοῦ δαίμονος, ὡς ἂν ὁ τὸν ἄνθρωπον ἀπατήσας ἐλπίδι θεώσεως, ἀνταπατηθῇ τῇ ἐλπίδι τῆς ἀνθρωπότητος. Ἰδὼν γὰρ τὸν Σωτῆρα τὸν ὑπὲρ φύσιν ἐνεργοῦντα τεράστια, ἐπειδὴ προσβαλὼν οὐκ ἴσχυσεν αὐτὸν δι' ἁμαρτίας ipsum inimico venumdedit, et in potestatem virtutis adversariæ redactus est, Dominus imaginis suæ commiseratione commotus non æquum judicarit per vim eam a tyranno auferre, ne propria sua auctoritate, non vero ex justitia rem agere videretur: justum vero erat permutatione quadam liberari captivom: ideo, o rem mirabilem! ipse Dei Filius pretii redemptionis loco seipsum tradit: et quoniam fieri non poterat, ut nuda divinitale cum inimico congrederetur, carne circumtegitur, factus velut esca dæmonis aviditati, ut nimirum, quí spe divinitatis deceperat hominem, ipse vicissim Francisci Scorsi notæ. est ex doctrina S. Thomæ, part., et communi orat. I de Resurrect. 'Eneioh yip phxavo fy thy theologorum, non fuisse simpliciter et absolute, ut in scholis loquimur, necessariam incarnationem et mortem Christi ad restituendum humanum genus lapsum; potuisset enim aliis modis a divina sapientia excogitatis in salutem vindicari: fuit tamen necessaria si modo magis conveniente liberandum fuit; nimirum ut ex integro satis Beret et ex rigore justitiæ, ut ibidem dicimus, divinæ Majestati offene. Hoc enim posito, fuit simpliciter necessaria Verbi incarnatio, cum nulla pura creatura, quamvis sancta, ad æqualitatem divinæ justitiæ satisfa cere posset: quod ostenditur et recipitur in scholis. Sic itaque divina sapientia hoc mysterium incarnationis et mortis dispensavit, ut ita per misericordiam homo salvus redderetur, ut tamen nihil de divina justitia minueretur. Præterea illud etiam certum est quamlibet Christi actionem et obsequium oblatum Patri, utpote infiniti valoris ex unione bypostatica, pretium sufficiens esse potuisse ad expianda peccata totius humanæ gentis: sed tamen ita a Deo provisum, ad majorem erga homines charitatem suam iudicandam, et uti redemptio copiosa esset, ut Christos crucis morte el san - guinis profusione nos redimeret. Hac igitur doctrina posita cum Gregorius dicit non petiisse Patrem, neque opus habuisse sanguine Christi nisi propter econoniam seu dispensationem, et quia oportebat per humanitatem assumptam homini sanctitatem afferri, hoc ipsum siguificat quod nnne enucleatius theologi in scholis docent, non Deum opus habuisse Christi sanguine, nisi posito decreto et dispensatione redimendi homines, modo maxime omnium conveniente et ex rigore justitiæ, et per copiosam satisfactionem, eademque ratione, cum dicit non petiisse, non excludit præceptum Christo datum subsequens decretum et dispensationem Dei; sed solum dicit non petiisse illud simpliciter et tanquam aliquid per se expe.endum: neque enim oblectatur sanguinis effusione, quod objecerat in argumento, nisi flat vel in testimonium fidei vel ad satisfactionem justitiæ vindicativæ, quam ultimam explicationein verbi, petiisse, in quo major videtur inesse dillicultas, adhuc confrmo et explano hoc argumento. Eodem modo in hac propositione Gregorii, quæ conjuneta est, non quod petierit et opus habuerit, est intelligendum, non petierit atque to opus habuerit: sed de secundo verum est non opus habuisse antecedenter ad dispensationem et decretum: neque potest alio modo intelligi: nam posita dispensatione seu dispositione modi redimendi bumani generis, habuit; igitur et tò non petrisse eo - dem modo accipiendum; hoc est antecedenter ad dispensationem, et tanquam aliquid per se expetendum et necessarium; quo argumento satis_mihi videtur onims enodata diflicultas et ostensum Theologum maxime vere ac theologice esse locutum. Factus velut esca. Ita loquitur Gregorius Nyss. ἄρχοντα τοῦ σκότους ἀκράτῳ προσμίξαι τῇ τοῦ φωτὸς παρουσίᾳ μὴ σαρκὸς μοίραν θεωρήσαντα ἐν ἑαυτῷ· διὰ τοῦτο ὡς εἶδε τὴν θεοφόρον σάρκα, εἶδε δὲ καὶ τὰ παρ' αὐτῆς ἐνεργούμενα τῆς Θεότητος θαύματα, Κλ πισεν εἰ τῆς σαρκὸς διὰ τοῦ θανάτου κρατήσῃ, καὶ πάσης τῆς ἐν αὐτῇ κρατήσειν δυνάμεως. Καὶ τούτου χάριν τὸ τῆς σαρκὸς δέλεαρ περιχανὼν τῷ τῆς θεότητος ἀγκίστου περιετράπη. Hoc est Nam quia fieri non poterat ut princeps tenebrarum meram lucis præsentiam attingeret, nisi partem aliquam carnis in ipsa consperisset, idcirco posteaquam divinam carnem vidit et res admirandas quæ per ipsam a Divinitate efficiebantnr, aspexit, speravil se, si morte carnem affecisset, omnem elian virtutem quæ in ipso erat superaturum: itaque dum inhians ad carnis escam aspirat, Divinitatis hamo transfixus est. Hec Nyssenus: et simile quidpiam S. Proclus, cujus hæc sunt ex Græco a me reddita: Pastor enim peregrinam corporis pellem sibi circumdedit, et lupus agnum videns eum inhians circumvenit; sed dentes quidem exacuit, carnes autem Agni immaculati gusiare non potuit; caro enim ejus non vidit corruptionem. Nicetas vero in comment. ad orat. Greg. Naz. in S. Pascha, ubi sensum Gregorii de sanguine Christi pro bumani generis liberatione oblato, sic ait: Nec enim diabolus hujusmodi pretium accepit; absit. Illud quidem pravus spiritus in spe habuit, sed pro ea spe totius imperii eversionem accepit. Hæc Nicete consonant iis quæ paulo infra habet hoc loco noster: 'Enɛish προσλαβὼν οὐκ ἴσχυσεν αὐτὸν δι᾿ ἁμαρτίας χειρώ σασθαι, τοῦτον ἐπεθύμησεν λύτρον ἀντὶ τοῦ κατα εχομένου λαβείν. Postquam eum adorius per peccatum subigere minime potuit, eum appetivit accipera pretium pro captivo. Sed non explicite et signate intelligendum est diabolum appetiisse Christum, ut pretium pro captivis; non enim ipse mysterium Redemptionis per Christi sanguinem perficiendæ cognovit, ut docent communiter theologi et interpretes Evang. Quod si cognovissent, ait Paulus, principes hujus sæculi, nunquam Dominum gloriæ crucifixissent, Nam etiam de principibus tenebrarum hunc locum non sine aliquorum auctoritatibus explicui, cum publice sacras Litteras interpretarer; sed exercite, ut dialectici loquuntur; appetiit enim Christi carnem, quæ erat pretium pro captivo; voluit scilicet Christum occidere, atque hominem tam sanctum, tot miracula operantem de medio tollere; sed falsus est. Nam hoc ipso interiere eum voluit, cujus mors futura erat pretium pro captivis. Eodem prorsus modo, quo de Judæis atque ipso diabolo, loquitur S. Leo, serm. de Pass.: Dum corum manus proprio incumbunt sceleri, famulat sunt Redemptori. ita noil de explicita cognitione diaboli, ut videtur loqui Nicetas, sed de deceptione interpretandus est Theophanes.

humanitatis spe caperetur. Vidicus enim Salvatorem χειρώσασθαι, τοῦτον ἐπεθύμησε λύτρον ἀντὶ του supra naturam miracula operantem, postquam eum adortus per peccatum 155 subigere minime potuit, eum appetivit accipere pretium pro captivo. Tradit igitur ipse seipsum pretium ad redimendum eum, qui redactus fuerat in servitutem, ut per mortem et resurrectionem liberaret in inferorum custodia conclusos. Omni igitur pretio tradito ei qui detinebat et redempto eo qui detinebatur, sanguis Christi divinus servitute captiνος exemit; at non eum tyrannus, sed ejus, qui immclatus est, Pater accepit; atque hoc theologica lingua manifeste declarat: Accipit, inquiens, magnum et nobilem sanguinem Pater, non quod per tierit, aut eo opus habuerit, sed propter consilium et administrationem, et quia per humanitatem a Deo assumptam homini sanctitatem afferri oportebat, ut ipse nos a tyranno, qui per vim nos deti - nebat, liberaret. Ita cum inimicum dextere simul et juste oppressisset, viam nobis itidem commonstravit, qua vincere ipsum possemus: cujus vestigiis insistentes adversarium nostrum oratione et jejunio superare conemur. Et sicut ille per ingluviem nos subegit suosque servos effecit; ita et nos tropæum de ipso armis contrariis statuamus. Considerate hoc huleum corpus instar caliginis animz circunifusum, ob vetitum cibum gravem bane crassitiem contraxisse Etenim ante inobedientiam κατεχομένου λαβεῖν. Δίδωσιν οὖν αὐτὸς ἑαυτὴν τοῦ δουλαγωγηθέντος ἀντίλυτρον, διὰ τοῦ θανάτου καὶ τῆς ἐγέρσεως ἐλευθερῶσαι τοὺς καθειργμένους ἐν τῇ τοῦ ᾅδου φθορᾷ. Παντὸς δὲ λύτρου διδομένου μὲν τῷ κατέχοντι, καὶ λυτρουμένου τὸν κατεχόμενον τὸ τοῦ Χριστοῦ θειότατον αἷμα ἐξείλετο μὲν τοὺς κατ εχομένους, οὐ μὴν εἰλήφει τοῦτο ὁ τύραννος, ἀλλ' ὁ τοῦ τυθέντος Πατήρ· καὶ τοῦτο σαφῶς θεολογική γλῶσσα διατρανοί, Λαμβάνει, λέγουσα, τὸ μέγα καὶ περιβόητον αἷμα ὁ Πατήρ, οὐκ αἰτήσας, οὐδὲ δεηθείς, ἀλλὰ διὰ τὴν οἰκονομίαν, καὶ τὸ χρῆναι ἁγια σθῆναι τῷ ἀνθρωπίνῳ τοῦ Θεοῦ τὸν ἄνθρωπον, ἵνα αὐτὸς ἡμᾶς ἐξέληται τοῦ τυράννου βία κρατήσαντος. Οὕτω τὸν ἐχθρὸν εὐμηχάνως τε ἅμα καὶ δικαίως Β' καταβαλών, τῆς κατ' αὐτοῦ νίκης ὑπέδειξεν ἡμῖν τὴν ὁδὸν, ᾧ δὴ κατ' ίχνος ἀκολουθοῦντες διὰ προσευχῆς καὶ νηστείας, ἐπειχθῶμεν καταπαλαίσαι τὸν ἀντικεί μενον. Καὶ ὥσπερ ἐκεῖνος διὰ λιχνείας ἡμᾶς ἐδού λωσεν, λάτρας ἑαυτοῦ ποιησάμενος, οὕτως ἡμεῖς διὰ τῶν ἐναντίων αὐτὸν κατατροποσώμεθα. Ορᾶτε τὸ σῶμα τοῦτο τὸ πήλινον, ὅπερ περίκειται τῇ ψυχῇ καθάπερ ἀχλὺς, ἐκ τῆς ἀπηγορευμένης βρώσεως τὸ βαρὺ τοῦτο πάχος ἐδέξατο. Πρὸ γὰρ τῆς παρακοής, λεπτὸν ἦν καὶ καθαρὸν, καὶ ἀέριον, καὶ οἷον ἐχρῆν συνυφανθῆναι τῇ τοῦ Θεοῦ εἰκόνι προσφυὲς καὶ κατάλληλον. Οπερ οὖν ἡ λαιμαργία ἐπάχυνε, διὰ νηστείας λεπτύνωμεν. Νῦν γὰρ ὡς ἐν δεσμωτηρίῳ καθ Francisci Scorsi nota. Qui detinebat. Τῷ κατέχοντι, Patri Deo natura mortalis. Hæc Zonaras. Ex quibus vides eum intellige juxta explicationem allatam, not. 55. Theologica lingua. Nazianzenum Gregorium cognomento Theologum refert, cujus locum explicuimus jam. not. 55; sic autem eleganter et oratorie Theophanes Gregorium citat. Corporis crassitiem contraxisse. Multi Patres utriusque linguæ ejusmodi verbis utuntur, cum de corpore primi hominis sermonem habent, quibus et hic Theophanes: qui tainen recte sunt explicandi. Chorum ducat Greg. Nazianz. qui orat. 27, qua est de Nativit., ubi cum de pelliceis tunicis, quibus primos parentes post peccatum amicivit Deus, sic ait: Καὶ τοῦ Θεοῦ διὰ τὴν κακίαν ἐξόριστος γίνε ται, καὶ τοὺς δερματίνους.ἀμφιέννυται χιτῶνας, ἴσως τὴν παχυτέραν σάρκα καὶ θνητήν, καὶ ἀντίτυπον. Hoc est interprete Billio: Et ab ipso Deo propter peccatum Adamus expellitur et pelliceas tunicas induit, hoc est fortasse, crassiorem carnem, et mortalem, et renitentem; quem locum refert, et interpretatur Joannes Zonaras in cau. 123 concilii Carthag. quo canone anathema dicitur in eos qui dicant et putent ita hominem factum esse mortalem ut sive peccasset sive non esset in corpore moriturus, id est, e cure pore excessurus, non propter meritum peccati, sed per naturæ necessitatem. Sic igitur Zonaras in eum locum: Κἂν γὰρ σάρκα καὶ τότε εἶχεν ὁ ἄνθρωπος, · ἀλλ' οὐχ οἷαν νῦν, καὶ τοῦτό φησιν ὁ θεολόμος Γρηγόριος λέγων· Τοὺς δὲ δερματίνους ἀμφίεν νυται χιτώνας, ἴσως τὴν παχυτέραν σάρκα, καὶ θνητήν, καὶ ἀντίτυπον. "Ωστε πρὸ τῆς παραβάσεως οὔτε οὕτως παχυτέρα ἦν ἡ σάρξ τῷ ᾿Αδάμ, ούτε φύσει θνητή. Νimirum: Eisi enim carnem Lunc quoque habebat homo, sed non qualem nunc; et hoc dicit Greg. Theologus cum dicit: Pelliceas quoque vestes induit, forte deusiorem Neill, el mortalem, et resistentem. Quare ante transgressionem, nec densa erat caro Ada 1, nec carcensuisse corpus Adam alterius cujusdam fuisse conditionis, quam nunc sit. Idem videtur significare Nicetas in comment. in orat. prædictam Nazısız. ubi plures afferens intelligendi modos, quod Adam nudus dictus esset, ad haec subjungit: Nudus eral, non ut carnis et corporis expers, verum ut cum temperaturam non habens, que: crassiorem carnem redderet, ac contrariis et perniciosis qualitatibus distractam atque divulsam; plane enim ita vivebal ut bonam habitudinem naturalem ipsi essentialiter inditam haudquaquam efflaret, verum eodem mode se semper haberet, absque fluxu atque influxione, continuaque, ad utrumque horum secundum qualitatum dominationem, alteratione. Hæc Nicetas, qui videtur admitere aliam temperaturam corporis ante peccatum, eamque illi essentialiter inditam. Gregor. Nyssenus iisdem pene utitur verbis ac noster, sed ea referemus commodius paulo post. Theophanes vero alius a nostro, hoc est Nicænu epist. 3, ex iis quæ edidit Consalvus Ponce hominem creatum a Deo, ut alterum angelum dicit, idque ex dicto ejusdem Greg. Theologi: Έπεὶ γὰρ ἄγγελον ἄλλον ἐπὶ τῆς γῆς ὁ Δημιουργὸς τὸν ἄνθρωπον ἔπλασ σεν, ὥστε κατὰ τὸν μέγιστον ἐν θεολογίαις Γρη γύριον μὴ τοῖς ἄνω μόνον τὴν προσκύνησιν περιγράφεσθαι ἀλλ᾽ εἶναί τινας καὶ κάτω προσκυνητές, ἵνα πληρωθῇ τὰ πάντα δόξης τοῦ Θεοῦ. Que sic interpretatur idem Gonsalvus: Postquam enim Opifex angelum alterum, hominem uempe e terra fornavit, ne adoralio et cultus (ut maximus Theo logus Gregorius ail) carlo circumscripta essel, sed fo rent non minus adoratores in terris, ut omnia plene essent gloria Dei. Mac Theoph. Nican. Locus aulem Greg. Naz. est ex oral. dicia de Nativ. ideuique repetit or. 3 de S. Pascha, et in carm. de laud. Virg.: Τερπόμενόν τ' ἔργοισιν ἐμεῖς, καὶ ἐχέφρο.α μύστην Ουρανίων, χθονίων τε μέγα κράτος, ἄγγελον ἄλλον.

HOMILIA XXIV εἴοκται ἡ ψυχὴ ἐν τῷ σώματι, ὡς καί τινες τῶν subtile erat, et purum, et aerium, et quale contro ἔξωθεν πεφιλοσοφήκασιν, ἄντρον, καὶ σπήλαιον, καὶ xenðum erat id, quod Dei imagini aptum et corFrancisci Scorsi notæ. Ardua siderei discat mysteria cœ'i, Terreaque imperio teneat, sitque angelus alter. Ex Latinis S. Gregorius Magnus, lib. v, Moral. cap. 25, in cap. v, Job: Homo enim qui si præceplum servare voluisset, etiam carne spiritualis futurus erat, peccando factus est etiam mente carnalis, ut sola cogitet, quæ ad animam per imagines corporum trahit. Verum hæc dicta sanctorum Patrum in verum rectumque, uti monui, sensum sunt deducenda; neque enim putandum est, eos voluisse dicere corpus hominis ante peccatum alterius fuisse substantiae vel non fuisse ex materia quanta compactum, cum spirituale dicunt, ut Gregorins Magnis, non crassum, uti nunc est, ut Gregor. Nazianz, vel cum angelum dicunt, ut idem Greg. et ex eodem Theophanes Nicænus, et noster hic Cerameus, cum subtile aerium, et alterius fuisse texturæ dicunt vel temperamenti, ut Nicet.; his enim loquendi modis qualitatem aliquam diversam, nimirum incorraplibilitatem et immortalitatem, que per donum superadditum, ut infra dicemus, vel perfectissimanı subjectionem corporis ad spiritum, quæ per gratiam fiebat, explicare voluerunt, per quam nihil corpus animo resistebat, nihil retinebatur in adversum, ihilque officiebat, quominus illa actiones suas spirituales exercere posset, adeoque videbatur esse ejusdem, ac anima naturæ, ita penitus ad omnem ejus voluntatem conformatum erat. Qui sensus in illo Gregor. Nazianz. loco primo inducto facile elicitur ex illius verbo Ounchy, xal avtiturov. Nimirum mortale resistens, ita enim erat immortalis beneficio quidem ligni vitæ: per gratiam vero, et justitiam originalem pars inferior; quæ et corpus dicitur, subdita superiori, ut nihil resisteret, prout in hoc præsenti statu experimur. Idemque sensus ex alio ejusdem Gregorii loco orat. 39 quæ est in SS. Lumina: 05 yàp 4660;, Evrolŵv τήρησις· οὗ δὲ ἐντολῶν τήρησις, σαρκὸς κάθαρσις, τοῦ ἐπιπροσθοῦντος τῇ ψυχῇ νέφους, καὶ οὐκ ἐῶν· τος καθαρῶς ἰδεῖν θείαν ἀκτῖνα. Ubi enim timor est, illic quoque mandatorum observatio; ubi autem mandatorum observatio, carnis etiam, quæ nubis cujusdam instar animæ lumen obsturat, nec divini radii splendorem pure intueri sinit, purgatio est. Et in carminè Anacreont. ad se ipsum, carnem vocat tò nhàivov táxos, crassitiem luteam. Ad hæc igitur loca, et si quæ sunt alia hujusmodi in Naz., Theophanes respiciens eodem modo loquitur, cum ait hic: Σαρκὸς παχύτητα, πήλινον σῶμα καθάπερ 6. Sed profecto nihil explicat certius hunc verum sensum et catholicum SS. Patrum, quam illud Gregor. Nyssen. qui lib. De vita Mosa, agens de byacinthino colore vestis sacerdotis Hebræi, hnjusmodi tropologicum elicit sensum: Συντείνει πρὸς τὴν κατ' ἀρετὴν θεωρίαν νόημα, ὅτι βούλεται τὴν μέλο λοντα τῷ Θεῷ ἱερᾶσθαι, καὶ τὸ ἑαυτοῦ προσάγειν τῶ - μα τῇ ἱερουργία, καὶ σφάγιον γίνεσθαι μὴ νεκρούς μενον ἐν τῇ ζώσῃ θυσίᾳ καὶ λογικῇ λατρείᾳ, μὴ ταχείᾳ τινὶ, καὶ πολυσάρκῳ τοῦ βίου περιβολῇ κατασκέπτειν τὴν ψυχήν, ἀλλ᾽ ὑπολεπτύνειν οἷον αράς χνιον νῆμα τῇ καθαρότητι τῆς ζωῆς πάντα τὰ τοῦ βίου ἐπιτηδεύματα, καὶ ἐγγὺς εἶναι πρὸς τὸ ἀνωφε ρές τε καὶ κούφον καὶ ἀέριον τὴν σωματώδη ταύτην φύσιν μετακλάσαι. Non parum ad virutem conducere videtur sensus: hortatur enim hoc ænigmate, omnem qui Dei sacerdotium assumere studet seipsum, ac corpus suum Deo offerre hostiam, non enecatum cut cæsum (rivum enim hoc sacrificium, rationalisque cultus est) nec pingui quodam et carnoso hujus rita amictu, sed tenue sicut telam araneæ, munda vivendi ratione confectum, ut rivendi tenuitate leve atque aerium factum, sursum posse ferri videntur. Hæc Nyssen. Quod igitur hic Pater præstandum sacerdoti præcipit in hoc statu naturæ corruptæ. nt nimirum virtutum exercitatione, et victoria perturbationum, omnique perfectione, ac puritate vitæ, corpus spiritui, quantum fieri potest, subjiciatur, et aptum expeditumque ad officia spiritus reddatur, quod ipse per illa verba explicat, tenue sicut araneæ tela, leve, atque aerium, id noster hic de primo statu naturæ humanæ intelligit, quod sane ibi nullo negotio per gratiam animus obtinebat. Non sunt igitur dieta Patrum de corpore primi hominis in vero sensu et physice, sed metaphoin hunc sensum trahendus etiam S. Maximus marrice et moraliter, ut sic dicam, accipienda. Porro tyr, cum de primo et secundo statu loquitur cent. v, Œcon. cap. 97, hoc modo: Non poterat aliter demonstrari hominem ad Deum pertinere, ipsumque gratuita deificatione deum esse factum, nisi prius ultro nasceretur ex spiritu propter vim illi naturaliter insitam suapte natura se moventem nullius dominio manciparum. Quam quidem nativitatem deificam, divinam et expertem materiæ deserens primus homo, eo quod oblectationem sensilem et manifestam anteposuisset obscuris, et quæ duntaxat animo capiuntur bonis, merito ex corporibus in vitam crassam et caducam damnatur habere genera tionem. Cum enim primam nativitatem hominis expertem materiæ dicit, vel de nativitate spirituali quoad animam in gratia creatam loquitur, vel si corpus etiam includat expers materiæ, qui alio modo intelligi possit, cum ex limo sit factum, corruptioni, et morti, eodemque modo degravanquam quod materiam eidem, cui nunc obnoxiam tem animum non habuerit? Nimirum id corpus expers materiæ vocat, quod nunc Sap. 1x: Corpus quod corrumpitur, aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. Hoc est explicante Joan, Lorino: Corruptibilis corporis nexus cum animo incorruptibili magnum affert ad intelligendum impețimentum, curaque multiplex corporis distrahit animum a fixa et constanti meditatione, ita ut demittere se sæpius cogatur ad inferiora et viliora objecta. Idemque aliis verbis explicat ad vocem βαρύνει, aggravat; reddit quodammodo crassam et onerosam, atque illi instar ergasterii videtur et ferreorum vinculorum, sub quibus Paulus. ipse gemens, gravatum se querebatur. S. Augustinas apud eumdem ex hoc loco probat, non corpus esse animæ, sed corruptibile corpus onerosum; tale autem factum ex peccato consequente vindicta, ditionem modo considerantes, præteritæ prorsus quod et ethnici philosophi, præsentem corporis coninscii adumbrarmat, Seneca ad Nervam de membris corporis ita loquitur: Obruitur his animus, infusca - tur, inficitur: omne illi cum hac carne gravi certamen est. Et epist. 41, vocat corpus animi pondus el pœnam; et aliter alibi. Virg. vero Æneid. vi: Noxia corpora tardant; Terrenique hebetant artus moribundaque membra. Demum spiritale dicitur corpus a D. Paulo quod reviviscet, gloria ornatum supremo mundi die, et opponitur animali. Id autem idem numero erit, ejusdemque rationis ac nature; spiritale vero dicitur, spiritui subditum omnino et conformatum, et Spiritus sancti operatione prædives, uti Chrysost., Theophil. et Ecum. interpretantur, consentiente etiam Ambrosio; adduntque iidem, quod erit levius, subtilius et tenuius, quodque per'aera ferri possit. Id quod per dotes superadditas cor-

τήριον, καὶ τὰς πέδας συνέσφιγξας, καὶ τὴν δεσμώ την ψυχὴν ἐταπείνωσας. Αν δὲ λεπτύνῃς αὐτὸ τῇ νηστεία, ἠλευθέρωσας αὐτῆς τὸ πτερόν, xal κουφι σθεῖσα αἴρεται πρὸς Θεόν. Πότε γοῦν ἡμῖν τοῦτο κατ ορθωθῇ, εἰ μὴ ἐν τῷ παρόντι καιρῷ; 'Αλλ' ἐπειδή πρὸς τοῦτο φέρων ἡμᾶς ὁ λόγος κατήντησεν, ἐξετά σωμεν, διατί τεσσαράκοντα ἡμέρας νηστεύειν ἡμᾶς οἱ Πατέρες ἐνομοθέτησαν, καὶ τί τὸ διὰ τούτων δηλούμενον; Διατί δὲ οὐκ ἐν ἄλλῳ καιρῷ τοῦ ἐνιαυτοῦ, ἀλλὰ κατὰ τὰς ἐαρινὰς τροπὰς τοῦτο ποιεῖν κελευό μɛða; gruum esset. Quod igitur sulfarcinavit ingluvies, σήμα τὸ σῶμα καλέσαντες. Ὅσον οὖν παχύνεις το jejunio extenuemus. Nunc enim velut in carcere σῶμα διὰ βρωμάτων, ισχυρότερον ἐργάζῃ τὸ δεσμω animus coercetur, sicut etiam ex externis philosophis quidam existimarunt, qui corpus antrum, vel speluncam, vel sepulcrum appellaverunt. Quanto igitur corpus cibis magis infercis, tanto magis communis carcerem et compedes vehementius astringis, et animum quasi reum in vinculis deten - tum deprimis magis; si vero jejunio illud attenuas, alam animæ expeditam reddis, et levior facta ad Deum attollitur. Quando igitur hoc a nobis rectius, quam in præsenti tempore præstetur? Sed quoniam in hanc mentionem ipsa nos deduxit oratio, exquiramus, quid causæ fuerit, cur quadraginta dierum jejunium sancitum sit a Patribus et quid per illos significatum; tum etiam quare non alio anni tempore, 156 quam circa vernum solstitium jubeamur hoc facere. Sane ab externis sapientibus, et a nostris parvus Λέγεται παρά τε τῶν θύραθεν, καὶ τῶν ἡμετέρων Francisci Scorsi notæ. pori glorioso intelligendum, non ut Eutychius patriarcha Constantinop. tempore Gregorii Magni, quo convictus revocavit errorem, et Origenes existimasse dicitur, qui spirituale corpus interpretatur, quod in spiritum, aut in corpus aerium sit vertendum; quem errorem cavendum admonet Theophylactus in illum locum, et sauctus Cyrillus videtur innuere in Joannem cap. lib. x11, cap. 57: Non enim, inquit, apparitio quædam erat falsa, nec umbra ad humanam conficia figuram, ut nonnulli dicunt, nec spirituale quoddam corpus, id est tenue, et aerium, et aliud præter carnem, ut multi spiritale corpus intelligi contendunt. Vides igitur ut sit media incedendum via, et verba sano sensu accipienda. Si spiritale, leve, et aerium dixeris corpus, quasi sit ex aeris substantia conflatum, erraveris; et tamen eadem verba usurpant, qui recte sentiunt, cum aiunt, spiritale leve, et tenue aerium et subtile futurum. Sed non semper sunt in omni rigore verba accipienda, ubi de pio el sano sensu scriptorum constat; quod quadam proportione de corpore primi hominis intelligen lum est, cum illud spirituale, vel, ut noster loquitur, purum, subtile, et aerium dicunt: cum quadam proportione dixi; nam post resurrectionem corpus præditum erit dotibus gloriæ, quæ illud tale reddant, at vero ante peccatum idem corpus non iis ornatum dotibus, sed certe perfectam subjectionem habebat beneficio gratiæ et justitiæ originalis, et incorruptibilitatem et immortalitatem; quæ in co sita censetur a D. Thomas p. 1, quæst. 97, art. 11, ut non habere, vel posset prohibere passionem alterantem, seu Temoventem a naturali dispositione, sicul et mortem: quod an per aliquam virtutem superadditam pro illo statu, ac postea ablatam, an ex extrinseca gubernatione ipsius hominis efficiendum esset, disputant Pererius et theologi cæteri, quos vide apud ipsum, et S. Thom. quæst. jam dieta, ubi locus Augustini refertur in lib. De quæst. Novi et Veteris Testam.. qui rem omnem penitus expedit; sed et huc transcribam alium, qui nou minus aperte rem declarat ex lib. vi De Gen. ad litteram, ubi agit de Adami corpore: Illud quippe ante peccatum, et mortale secundum aliam, et im nortale secundum aliam causam dici poterat; id est mortale, quia poterat mori; immortale, quia poterat non mori; aliud est enim non posse mori, sicut quasdam naturas immortales creavit Deus: aliud autem posse non mori, secundum quem modum primus creatus est homo immortalis, od ei præstabatur de ligno vitæ, non de constiiulione naturæ; a quo ligno separatus est, cum peccasset, ut posset mori, qui nisi peccasse!, posset non mori. Hæc Augustinus, ex quibus etiam habes viam regiam et tutam, qua incedendum in hac re; nam quod damnat concilium Carthag. canone illo supra relato, id est, quod homo etiamsi non peccasset, moriturus fuisset per distractionem animi a corpore, cum tamen dical sanctus Augustinus, eum quandiu non peccaret, futurum, ut immortalitate vigeret; cœterum non est asserendum hane immortalitatem fuisse corpori naturalem vel essentialem; quod enim ait Zonaras loco supra citato, non futuram fuisse hominem natura mortalem, explicandum est de naturali necessitate, quam asserebant ii qnos concilium reprobat, cujus canonem ibi explicat Zonaras; potuit enim illa impediri beneficio Conditoris Mortalis enim erat, ut idem Angust. habet alio loco, conditione corporis animalis, immortalis autem beneficio Conditoris. Quod autem dixit Nicetas essentialiter fuisse inditam bonam habitudinem naturalem homini, difficile est explicata; quod enim essentiale est, mutari non potest. Et externis philosophis. Trita est illa Platonis allitteratio, σώμα ἡμῖν σῆμα, corpus nobis sepul crum. Atque a Socrate eum sensum ebibit fortasse Plato. Ille enim hominem ipsum animam dicebat esse; corpus autem nihil aliud, quam animi organum, vel domicilium, aut verius sepulcrum, aut carcerem, inde cum emerseris, tum denique sui juris esse, multoque quam antea felicius vivere. Huc etiam pertinet sententia illa Pythagoræ, quæ circumfertur, quamque refert S. Basilius hom. De legendis gentilium libris. Ille enim cum cerneret quemdam in curando corpore maxime attentum: Non desinis, inquit, carcerem tibi molestiorem struere? Seneca epist. 14, corpus vocat sarcinam, et epist. 58, ædificium putridum ac ruens, quem in locum vide notam Lipsii: et epist. 88, caveam, idem quod noster vipov. Plutarchus in Convivio septem sapientum, alia comparatione usus, animam inquit abditam esse in corpore, ὥσπερ ἐν μύλων, tanquam in pistrino; et multa alia hujuscemodi dicta apud profanos etiam scriptores reperies, non modo apud sacros: quæ collegit eleganter æque ac pie Jeremiæ Drexelli opus, qui Prodomus mortis inscribitur, cap. 1. Communis carcerem. In hoc sententia desunt in Pan. hæc: ὅσον οὖν παχύνεις τὸ σῶμα. Εt paulo infra illa ἂν δὲ λεπτύνεις αὐτὸ τῇ νηστεία, ελευθέρω σας αὐτῆς τὸ πτερόν. Sine quibus vix constare poterat sensus integer auctoris. Sancitum a Patribus. Lege Baronium tom. 1, an. Chr. 57, n. cxciv.

HOMILIA XXIV. σοφῶν, μικρός κόσμος ὁ ἄνθρωπος, διὰ τὸ περιέχειν mundus homo appellatur, co quod in se uno- ἐν ἑαυτῷ τὰ στοιχεῖα, ἐξ ὧν συνέστη πᾶν τὸ φαινό μενον, καὶ διὰ τὸ τῆς ψυχῆς νοερόν, ὃ κατ' εἰκόνα Θεοῦ γενέσθαι πιστεύομεν. Ἐπεὶ οὖν καὶ ὁ κόσμος κατὰ τόνδε παρέλθῃ τὸν καιρὸν παρὰ τοῦ Κτίσαντος (κατὰ γὰρ τὸν πρῶτον παρ' Εβραίοις μήνα Νισάν ὁ κόσμος δεδημιούργηται· τεκμήριον τὸ μέχρι παντός ἐν τούτῳ τῷ καιρῷ τὴν γῆν βλαστάνειν ἀπάρχεσθαι·) ὡμολόγητα: δὲ μικρὸς κόσμος ὁ ἄνθρωπος νομοθετεῖ τὸ παράγγελμα μιμεῖσθαι τὸν κόσμον τὸν ἄν θρωπον, καὶ τὸ μὲν ἐκ γῆς σῶμα, καθάπερ τὴν γῆν βλαστάνειν τὰς πρακτικὰς ἀρετὰς, τὴν δὲ νοεράν ψυχὴν ἐνασχολεῖσθαι περὶ τὴν ἄπταιστον τῶν νοητῶν κατανόησιν. Οὕτω γὰρ βιῶν, οὐ μικρὸς ἔσται κόσμος ὁ ἄνθρωπος, ἀλλ' ἐν μικρῷ μέγας, καθώς φησιν ὁ Θεολόγος Γρηγόριος, κατ' ἐνιαυτὸν ἐγκαινιζόμενος τῇ πρὸς τὸ κρεῖττον μεταβολῇ. Τοῦτο ἡ κατὰ τὸ ἔαρ ἐγκράτεια νοεῖν ὑποτίθεται. Ὁ δὲ τῶν τεσσαράκοντα ἡμερῶν ἀριθμὸς δι' αινιγμάτων καὶ πραγμάτων παλαιῶν τε καὶ νέων ὑποδέδεικται. Ο τε γὰρ ἐπενεχθεὶς τῇ γῇ πάσῃ κατακλυσμός, διὰ τὸν τῆς ἁμαρτίας πληθυσμόν, ἐν τοσαύταις ἡμέραις εἶχε τὸν ὁρισμόν· ὡς ἂν παιδευθῶμεν καὶ ἡμεῖς τῷ ἴσῳ τῶν ἀριθμῶν τῇ φυσικῇ λιβάδι τῶν ὀφθαλμῶν τὸν τῆς ἁμαρτίας ποιεῖσθαι κατακλυσμὸν, καὶ διὰ τῆς νοη τοῦ κιβωτοῦ περισώζεσθαι. Είη δ' ἂν νοητή κιβωτός ἐκ διαφόρων σανίδων συμπεπηγυία, ἡ ἐκ ποικίλων κατορθωμάτων ἀρετὴ, ἡ τοῖς γόμφοις τῆς ἀγάπης συνεσφιγμένη, δι᾿ ἧς τὸν τῆς ἁμαρτίας φεύγοντες θάνατον, τῷ στερεῷ καὶ ἀναβεβηκότι τῆς ἀπαθείας δρει, ὡς εἰς 'Αραράτ σωζώμεθα. Τὸ δὲ ὄνομα τοῦτο τετριμμένον δηλοί, δι᾿ οὗ μηνύεται ἡ δι' ἀρετῆς G elementa omnia complectatur, ex quibus universum hoc, quod sub aspectum cadit, est constitutum: et quod intelligente sit preditus anima, quam ad ima ginem Dei credimus factam. Cum igitur mundus etiam a Creatore hoc tempore sit productus (primo enim mense qui Nisan vocatur ab He brais, fabricatus est, argumento vero etiam est, ηuod semper hoc tempore germinare incipiat terra), hominem vero parvum mundum esse jam diximus: admonet jejunii sanctio, ut mundum homo imitetur, et corpus quidem e terra compactum iustar ipsius terræ virtutum germinet opera, animus vero intelligentiae particeps in rerum intelligibilium cognitione sine offensione occupetur. Si enim ita iustituerit vitam, non parvus mundus fuerit homo, sed in parvo magnus, ut ait theologus ille Gregorius, singulis annis in melius, vitæ mutatione, renovatus. Hoc igitur subjicit intelligendum verno tempori addicta continentia. Verum quadraginta. dierum numerus per varia et veterum et recentiorum facta simul et ænigmata insignitus est. Nam et eluvies illa in omnem terram affluentibus peccatis inimissa, totidem dierum terminum habuit; ut inde nos etiam edoceremur pari dierum numero, naturali oculorum imbre peccatorum eluvionem eflicere, et per intelligibilen arcam salutem consequi. Instar enim arcæ ex variis asteribus compacta esse iutel igitur virtus, ex variis recte factis constans, et commissa charitatis clavis: per quam peccati mortem evadentes in perturbationum vacuitate quasi in monte firmo et edito, ut in Francisci Scorsi notæ. Parvus mundus. Vide hom. v, not. 89. Hoc tempore sit productus. Vide hom. 1, ποι. 6. Qui Nisan vocatur. Vide eamdem hom., Βοι. 15. sed pro animi tranquillitate ab immoderatis perturbationibus morbisque, animi mortificati, ut sic cumm scriptoribus sacris loquar, ac perpurgati. Hunc esse verum et catholicum Theophanis et aliorum Patrum sensum ex aliis multis eorum dietis ostendam, quibus non abigunt omnes affectiones, sed eas moderatas et rationi subjectas exigunt. Atque, ut a nostro incipiam, ipse hom. de S. Cruce prima. explicans Aguram serpentis exaltati in deserto, do. cet per vivos serpentes atque lethales significari dæniones peccatorum morsibus humanum genus passim enecantes: eos vero a Christo per serpentem æneum figurato esse deletos, subjungitque: 00 μὴν τὰ δήγματα πέπαυται· ἡ γὰρ ἐγκειμένη τῇ σαρκὶ κατὰ τοῦ πνεύματος ἐπιθυμία, εἰς τὸ παντελές οὐκ ἀπόλωλε· καὶ γὰρ καὶ ἐν τοῖς ἐναρέτοις πολλάκις ἐνεργεῖται τῆς ἐπιθυμίας τὰ δήγματα· Αt morsus nondum omnino cessarunt. Etenim illa concupiscentia, quæ carni adversus spiritum inest, nondum perfecte compressa est. Nam et illis, qui virtute maxime pollent, sæpe concupiscentiæ morsus insurgunt. Ecce igitur, ut in hac vita non posse ompino et stirpitus eradicari concupiscentiain radicem affectionum censeat. Et hom. 29 tropologice per Salomem ad sepulchrum Christi venientem animam piam significari dicit his verbis: Σαλώμη δὲ εἰρηνικὴ ἑρμηνεύεται· δηλοῖ δὲ τὴν ἀγαθὴν ψυχὴν τὴν νικήσασαν τὰ πάθη καὶ εἰρηνεύουσαν κατὰ δύναμιν· Salome vero pacifica interpretatur; indicat autem animam bonam, quæ quantum fieri possit, passiones vicerit, et in pace versetur. Dam ait xată δύναμιν, ostendit id ab anima perfecta esse celUt ait Theologus. Hanc Theologi sententiam protulimus, not. 89, hom. v, ex orat. ipsius xxxVIII. In perturbationum vacuitate. Vocabulum ἀπάθεια, quamvis interpretatum ad verbum, impatibilitatem seu indolentiam signet, nou in eo tamen rigore, et in hoc Patre, qui in nonnullis harum homiliarum locis illud usurpat, et in S. Gregorio Nysseno, S. Joanne Climaco, S. Maximo monacho, caterisque Gracis Patribus accipiendum. Neque " enim duritiem, seu stuporem animi nullos omnino motus etiam primos affectusque sentientis inducere velle credendi sunt, cumn ἀπάθειαν perfectionis apicem dicunt. Quod Stoicorum dici solet dogma plici solet, inquam, quia neque id vere illi dixerunt, ut infra explicabo) qui ab sapiente suo omne pror. sus πάθος exterminare videntur. Et ex consciis Christiana: philosophiz Evagrii Pontici lil. Περὶ ἀabcia hæresis fuit, quem refert Theophilus Ray naudlus societ. Jesu, toin. II. Hi enim, et si qui sunt hujus sectæ alii, bominem ex homine sustulisse visi sunt, ut eum D. Hieronymno loquar, et in cor pore constitutum voluerunt esse sine corpore: homo enim imperturbabilis, aut saxum, aui deus est. Et uti Tullins, Tuscul. 111, loquitur, hoc non sine magna mercede contingit immanitatis in animo, stuporis in corpore. Non hoc igitur sensu accipienda vox ἀπάθεια,

Ararat sospitemur 4. lloc vero nomen tritum so- τοῖς ἁγίοις κατορθωθεῖσα ἀπάθεια, ἣν προοδευκό mat: quo sane indicatur ipsa vacuitas pas- τες αὐτοὶ, τετριμμένην τοῖς ἑπομένοις ἐποίησαν. » Gen. vi, 7. Francisci Scorsi notæ. tendendum ut perturbationes vincat et in pace degat, non tamen id omnino fieri posse. Ad hæc how. de Lazaro, docet Christum, ut se hominem profiteretur, admisisse, quantum sibi videbatur, affoetus humanos &dia61fjtove, culpa immunes. Ergo si non adversantur summæ perfectioni, et possunt culpa carere; quin et Christum ait voluisse nobis exemplo suo, cum in Lazari sepulcro collacrymavit, præscribere lugendi dolendique modum in funere charissimorum. Hom. de Samaritana, doeet passiones iræ et cupiditatis ad virtutem usui esse posse; et aliis in locis hortatur ut motus a ratione discordes interimantur. Ex his igitur et aliis hujusmodi dictis, quæ in his homiliis observare possit lector, satis constare videtur, quid àñałɛla; nomine intelligat, ne toties contrarius sibi ipse videatur auctor. Idem censendus est esse aliorum Patrum sensus, cum árábɛtay commendant. Sanctus Joannes Climacus gradum 29 Scalæ Paradisi Περὶ τῆς ἀπαθείας composuit, eamque in ipsa Epigraphe magnifico elogio: τὴν ἐπίγειον οὐρανὸν, καὶ θεομίμητον ἀπάθειαν, καὶ τελειότητα, καὶ ἀνάστασιν ψυχῆς πρὸ τῆς καινῆς ἀναστάσεως appeHat, hoc est, Terrestre cœlum, imitatricem Dei, perfectionem et resurrectionem animi ante generalem resurrectionem. An igitur Climacus duritiam illam et stuporem animi et corporis tantopere commendaret, quam humilitatis et obedientiæ præmium a Spiritu sancto vult impertitam? Sed Scholion Climaci sensum aperit: "Enakov λέγει τὸν ἀκρότατον καθαρισμόν, ήγουν τὴν ἀπάθειαν, ἢ τῆς ἐξ ὑπακοῆς, καὶ ἐπιδημίας τοῦ ἁγίου Πνεύματος κατορθοῦνται. Præmium autem dicit summam puritatem, seu purgationem animi, hoc est, àñáðɛia, etc. Vides quod scholiastes intelligat in Climaco sub árabɛlas nomine. Verum offendit Gerso in hoc scalæ gradu, et Climacum inter cætera exagitat, quod impatibilitatem admiserit. Sic enim Epist. de ornatu spiritualium nuptiarum: In talibus quippe plurima sæpe reperimus falsa aut male explicata, ac proinde multam erroris materiam præbentia simplicibus, quanquam in multis divina altissimaque sint. Inter tules scri• pluras narrantur aliquæ narrationes, aut regulæ, vel doctrinæ particulares aliquorum Patrum velerum, quæ magis admirandæ quam imitandæ dicuntur, quemadmodum Joannes, qui Climacus dicitur, ponit virtutes impassibilitates, et quædam valde auɛtera super pœnitentia et peccatis. Hæc Gerso adversus Climacum, cujus defensionem nolo accipias, sed a Matthæo Radero scriptore societ. nostræ eruditissimo, qui inter alia opera nuper S. Joannem Climacum, magno cum reipublicæ Christianæ commodo, Græce et simul Latine a se interpretatum edidit. Is igitur in Isagoge tale de S. Climaco contra Gersonem judicium fert: Fallit primum Gerso reperiri in Climaco falsa: nihil falxum est in toto Climaco; nihil contra Ecclésiœ decreta; aut male explicatum; sed polius male intellectum, et subinde male interpretatum. Non po - nit virtutes impassibilitates; sed ail per virlules cnitendum esse ad ȧrásetav, seu animi tranquillitatem, quam Gerso vocal impassibilitatem; obedientiæ enim et humilitatis præmium uit hanc esse animi tranquillitatem seu indolentiam. Negat Climacus perfectos non sentire motus naturales iræ, cupiditatis, metus, gaudii, amoris, spei, et hoc genus aliorum, sed ait perfectum religiosum hos omnes mous in sua potestate habere. ne in actum vel cogitationem improbam crumpant, quemadmodum venator canes. Et hoc non est contra dogmata divina; me sed ab illis hoc confirmatur, quando Deus dixit Caino: Subter te erit appetitus tuus, et tu dominaberis illius. Ita Raderus pro Climaco causam dicit, et sane egregie. Ex quo habes explicatum verum et sanum sensum non modo Climaci, sed eadem opera nostri Theophanis, qui cum Climaco, et hic et sæpe in homiliis consentit, et loquitur. Pergit etiam idem Raderus contra Gersonen in eo quod de pœnitentiis objecerat, disputare. Sed hæc non ad rem nostram: ideo omitto. Nec aliud addam quod ad S. Climacum attinet. Sed vero idem de S. Maximo judicium est faciendum, quem pluribus etiam locis, quam Climacum laudat, et sequitur noster. Idem ille sensisse quod in Climaco explicatum est, cum commendat dáta, ex aliis ejus sententiis argumentum est petendum. Centuria 1, de charitate, cap. 39, definit quid sit affectus, to náo; in Græco, ut opinor, nam Græcum exemplar habeo nullum: Affectus est vituperabilis motus animi præter nalu· ram. Et cap. 36: Affectuum carentia, áñásta est pacatus animæ status, secundum quem difficulter movetur anima erga malitiam. Et cent. it, cap. 16: Affectus est motus animi præter naturam, aut ad amorem sine ratione, aut ad odium sine judicio. Vides igitur quos affectus et animi motus damnet S. Maximus, cum illi opponit àñáðɛɩav eamque laudat: eos nimirum qui vituperabiles sunt, et præter naturam, hoc est vitiosi; omine enim vitium præter, seu contra naturam est, ut docet S. Thomas, 1 part., 11 quæst., et cent. 1, ОEconom. Aperte se explicat cap. alio: Innate corporis affectiones si ratione regantur, probro carent: citra hanc vero mole ignominiam afferunt. Has igitur abjiciendas esse dicit, quarum insitus est a natura motus, sed præter naturam frequens est usus TOtione non moderatus. Et demum cap. 66: Etiam prosunt affectiones apud studiosos, quando sapienter illas a rebus corporeis avocantes, ad cœlestium adeptionem convertimus. Hunc locum S. Maximi postremum profert Theophilus Raynaudus soc. nostræ, qui tom. II disi. 3, a n. 19, hanc materiam erudite tractat, qnem vide. Ex hoc vero et aliis, quæ hic referre supersedeo, ne longior sim, quid S. Maximus cum carentiam affectuum áñáðɛav nominat et probat, quid, inquam, sentiat, planum fet. Et sane ex apertis his locis explicanda sunt, si quae sunt obscuriora in hoc Patre, cum de affectibus loquitur, ut nimirum semper agat de affectibus immoderatis, et vitiosis, quibus omnino carendum. Et quoniam de Stoicorum dogmate initio meminimus, idque promisimus explicandum, sane cum ipsi dáta in sapiente requirunt, eamdem immunitatem a concitatis animi motibus, et rationi dissentaneis postulant. Quid enim est ex Zenonis, The σtodę architecti, notione to πάθος, cujus vacuilas ἀπάθεια dicitur? Est Zenonis, ait Tullius, Tusc. lib. IV, hæc definitio, ut perturbatio sit quod náo; ille dicit, aversa a recla ratione, contra naturam animi commotio. Non igitur náð。; dicetur ea animi motio, quæ fit secundum naturam Tritum sonat. Cap. vii Genes., ubi in editione Latina habemus: Requievitque arca super montes Armeniæ, in Græco est 'Apapár, itemque in Hebræo, quam vocem Armeniam omnes scriplores accipiunt. Etymon vero Hebraica vocis potius a □ quod est exaltare, deducitur, eo quod montes illi altissimi sunt. Sed Noster hic fortasse propter quamdam litterarum similitudinem ab deduxit, quod iter est facere unde 18 nomen via, semita, itaque ipsе τεОpчμμévov explicuit.

HOMILIA XXIV. consecuti; quamque ipsi veluti viam, cum ante calcassent, tritam sequentibus reddiderunt. Sed a ΜMoyse in Sinai monte jejunium totidem dierun numero peractum est, cum tabulas divinitus scriptas accepit. Quæe propter populi delictum fractæ nun quam iterum consignatæ essent, nisi totidem dierum jejunium intercessisset. Quid autem hoc symbolo ostenditur? Quoniam præceptorum 157 legem peceando quasi contrivimus, quadraginta dierum jejunio pus habemus ad eam iterum tabulis cordis nostri inscribendam, ut peccati idolum a mente et cogitatione nostra penitus amoveatur. Jam Elias ille zelotes, ut accepimus, qui admirandum illud et non usitatum sacrificium obtulit, et sacerdotes insuper Ἀλλὰ καὶ ἡ τοῦ Μωϋσέως ἐν τῷ Σιναίῳ νηστεία sionum, quain sancti virtutis exercitatione suut τοσούτων ἡμερῶν περιόδῳ Αρίθμητο, ότε τὰς θεογράφους πλάκας ἐδέξατο. Αἱ συντριβεῖσαι τῇ τοῦ λαοῦ πλημμελείᾳ, οὐκ ἂν ἴσως ἀναχαράχθησαν, εἰ μὴ νηστεία ισαρίθμων ἡμερῶν ἐμεσίτευσε. Τι δὴ τοῦ συμβόλου μηνύοντος; Επειδὴ τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν διὰ τῆς ἁμαρτίας οιονεί συνετρίψαμεν, δε μεθα τῆς νηστείας τῶν τεσσαράκοντα ἡμερῶν εἰς τὸ αὖθις αὐτὸν ἐγγραφῆναι ἐν ταῖς πλαξὶ τῶν καρδιῶν ἡμῶν, ἵνα ἐκ τῶν λογισμῶν ἀφανισθῇ τῆς ἁμαρτίας τὸ εἴδωλον. Ο δὲ Ηλίας ὁ ζηλωτὴς ἐκεῖ. νος, ὡς ἀκούομεν, ὁ τὴν παράδοξον θυσίαν ἱερουρ γήσας, καὶ τοὺς ἱερεῖς τῆς αἰσχύνης προσεπιθύσας, ὁ πυρὶ οὐρανίῳ πανστρατὶ τοὺς πεντηκοντάρχους ἀποτεφρώσας, ὁ λόγῳ μόνῳ κλεῖθρα ἐπιθεὶς ταῖς οὐρανίαις νεφέλαις, καὶ πλέον τριετούς χρόνου τὴν dedecore affectos immolavit "; qui pentecontarchos γῆν αἰχμῷ βασανίσας, ὁ τῇ ξενοδόχῳ Σαραφθίᾳ τὴν τῶν ἀλφίτων δράκα ταμεῖον ἀμείωτον παρασκευάσας, καὶ τοῦ ἐλαίου τὴν λήκυθον ἄληκτα πηγάζειν ποιήσας, ὁ τῷ τεθνήξαντι παιδὶ διὰ τοῦ τρισσοῦ ἐμφυσήματος τὴν ζωὴν χαρισάμενος, ὁ τὸ ἀείῤῥυτον τοῦ Ἰορδάνου ῥεῖθρον τῇ μηλωτῇ στήσας, καὶ ποσὶν ἀβρόχοις διαπεράσας, ὁ πυρίνῳ ἄρματι ἀναληφθεὶς εἰς αἰθέρα, καὶ διπλὴν τῷ Ελισσαίῳ παρασχὼν τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος. Οὗτος τοίνυν ὁ τοσ ούτοις δοξασθεὶς κατορθώμασι, μιας γυναικὸς όρο γὴν οὐχ ὑπήνεγκεν, ἀλλὰ κατορρωδήσας της Ιεζάβελ τὴν ἀπειλὴν, φεύγων ᾤχετο πεφρικώς, οὐκ ἂν τοῦ ἐξ αὐτῆς ἠπειλημένου θανάτου έξω γενόμενος, εἰ μὴ ἐχρήσατο τῇ τεσσαρακονθημέρῳ φυγῇ. ᾿Αθρει δὴ πάλιν πῆ σε φέρον ἄγει τὸ νόημα. Ιεζά- G βελ πένθους ἰσχὺς ἑρμηνεύεται, δηλοῖ δὲ τὴν ἁμαρτίαν, τὴν τὸ ἰσχυρὸν πένθος προξενούσαν τοῖς ἁμαρτ τάνουσι· ταύτην ἀπειλοῦσαν τῷ ψυχικῷ ἡμᾶς παρα cum universo exercitu redegit in cinerem; qui solo verbo nubibus coeli obdidit seras ", et tribus anplius annis siccitate terram afflixit”; qui fecit ut hospitæ Sareplanæ pugillus farinæ penum ineshaustum, et lecythus olei ſons perennis evaderet” qui exstinctum puerum triplici inhalato spiritu revocavit ad vitam”, qui irrequieta fluenta Jordanis melote constravit, et sicco pede transmisits; qui igneo curru sublatus est in cœlum, et Eliseo duplicatam Spiritus gratiam largitus est "; hic igitur, qui tantis facinoribus tantam gloriam sibi pepererat, unius mulieris non sustinuit iram, sed Jezabelis pertimescens minas, fugitivus et horrore perfusus abiit, nec mortem, quam illa coinminala fuerat, evitare potuisset, nisi quadraginta dierum spatio fugisset. Considera jam rursus, quo spectet, quove te ducat harum rerum intellectus. Jezabel luctum vehementem significat, adeoque peccati sym- "III Reg. xv, 36, 40. "IV Reg. 1, 9,10. "III Reg. xvii, 1. ss ibid. 16. * ibid. 23. 8 1V Reg. so ibid. 9 seqq. Francisci Scorsi notæ. dum naturain rectamque rationem. Subjungit hæc idem Tullius: Quidam (ex Stoicis) brevius perturbationes esse appetitum vehementiorem dicunt; sed vehementiorem eum esse volunt, qui longius discesserit a naturæ constantia. Atque has perturbationes vituperat ipsemet Tullius toto illo libro, in easque invehitur; quin etiam cum Peripateticorum opinionem, mediocritatem in animi affectionibus recte admittentium, reprehendere videtur, semper in ἀμφιβόλω versari et laborare videtur, ac verbo tenus eos reprehendit, re autein vera semper perturbationes et τὰ πάθη notione jam posita reprehendit. Lege illum, et expende; atque rem me narrare videbis. Id quod vidi, et docuit sanetus Thomas sec. quæst. 24, art. 1, in corp. cujus hæc verba: Dicendum, quod circa hanc quæstionem diversa fuit sententia Stoicorum et Peripateticorum. Nam Stoici dixerunt omnes passiones esse malas; Peripatetici vero dixerunt passiones moderatas esse bonas; quæ quidem differentia licet magna videa- :ur secundum vocem, tamen secundum rem vel nulla est, vel parva, si quis utrorumque intentiones consideret. Et quæst. 59, art. 2, idem docet, eaßque sectas conciliat. lulem D. Augustini judicium lin. x De civil. cap. 4: Videlur mihi, inquit, hoc, ubi quæritur, utrum accidant sapienti passiones un.mi, an ab eis sit prorsus alienus, de verbis eos polius, quam de rebus facere controversiam; nam et ipsos nihil hinc aliud quam Platonicos et Peripateticos sentire existimo, quantum ad vim rerum attinet, non ad vocabulorum solum. Hactenus Augustin. qui prolato Epicteti consummati Stoici testimonio, concludit: Utrique mentem rationem. que sapientis ab earum (passionum) dominatione defendunt, etc. Vide apud ipsum et ex recentioribus theologis Theoph. Raynaudum, qui eruditissime de hoc genere scripsit tom. Il, jam dicto, ubi longos refert Senecæ et Epicteti Stoicorum perfectissimorum locos qui motus affectionesque animi non solum primos, naturaliter concitatos, sed etiam admissos ex regimine rationis concedunt, perturbatos damnant. Nec plura a me habebis; nam profecto si Stoici trahuntur, vel dueuntur potius in rectam opinionem, eorumque τὸ περιβόητον δόγμα defenditur et explicatur sano sensu dignoque humana sapientia, quidni in Patribus cum usurpant ἀπαθείας vocem, il præstelur? Luctum vehementem. Nonen Jezabel ita Hebraice scriptum est II Reg. cap. xvi, et alibi bars, cujus hæ littera constituunt nomen quod luctum significat; et verbum iisdem litteris lugere, desolare, perire, quæ luctus magni effecta sunt.

holum est, quod luctus gravissini peccatoribus & δοῦναι θανάτῳ, φεύγειν προσήκει ἐφεπομένους τῷ efficitur causa. Hoc sane peccatum, cum mortem animæ minitatur, zelotæ exemplo fugere oportet, et per quadraginta dierum afflictationem ejus laquees procul evadere. Huic etiam tempori honorem ευχή Daminus poster, et cum Lutilem jejunasset dies, teutatorem debellavit, et earum passionum, quæ universum genus humanum oppugnant victoria, rationem ac viam bellandi nobis ostendit. Quadraginta itidem constituti sont dies, ut corporis etiam nostri perfectio siguilicetur. Cum enim ex quatuor compositum sit elementis, hoc perfecto numero multiplicato perfectionem eam assequitur, quæ in viribus, quæ utiles sunt, et spirituali vigore continetur. Octo vero diebus additi quadraginta futuri sæculi symbolum sunt, quod sane octava perfectionem habct, ut stabile et sempiteruum. Oportet enim nos ab hujusce temporis 158 mutatione septenaria ad octavam illam et quietem status futuri traduci. Si vero triginta ac sex dies sunt, quibus cum reliquorum abstinentia exactum etiam jejunium observandum suscepimus, neque hoc a congruente allegoria est alienum. Non solum enim ex hoc dierum numero totius aoni decimatio significatur, sed mystica quædam alia suggeritur contemplatio. Quoniam enim ea quæ maxime conciliant hominem Deo, sunt recta de Deo sententia et observatio præceptorum, utriusque rei reconditası quamdam doctrinam hic numerus comprehendit, firmitatem scilicet atque constantiam in fide sanctæ Trinitatis, et virtutum circulum, quem jejunii tempore expleamus. Aiunt enim hunc numerum circulum, et trigonum, et tetragonum esse Itaque trigonum τοῦ ζηλωτοῦ ὑποδείγματι, καὶ διὰ τῆς τεσσαρακονθημέρου κακοπαθείας, τῶν αὐτῆς παγίδων γενέσθαι μακράν. Τοῦτον τὸν καιρὸν τιμήσας καὶ ὁ Δεσπότης ἡμῶν, ἐν τοσαύταις ἡμέραις νενηστευκώς, καταστρατ ηγεῖ τὸν πειράζοντα, καὶ τοῦτον ἡττήσας διὰ τῶν γενικοτάτων παθῶν τοῦ κατ' αὐτοῦ πολέμου την ἐδὲν ἡμῖν καθυπέδειξε. Τεσσαράκοντα δὲ ἡμέρας τάσσονται, δηλοῦσαι τὴν τοῦ σώματος τελειότητα - ἐκ τεσσάρων γὰρ στοιχείων ἔχον τὴν σύγκρασιν, τῷ τελείῳ ἀριθμῷ πολυπλασιαζόμενον τέλειον γίνεται πνευματικῶς ἀκμάζον ταῖς προσφόροις δυνάμεσιν. Αἱ δὲ ὀκτὼ τεσσαράκοντα προστιθέμεναι τοῦ μέλο λοντος αἰῶνος ὑπάρχουσι σύμβολον, ὃς ὄγδούς ἐστι, καὶ ἑστὼς, καὶ ἀΐδιος. Δεῖ γὰρ ἡμᾶς ἀπὸ τῆς 16δοματικής ταύτης τοῦ χρόνου κινήσεως εἰς τὴν ὀγδόην καὶ μέλλουσαν καταντήσαι κατάστασιν. Εἰ δὲ καὶ τριάκοντα καὶ ἓξ ἡμέραι εἰσὶν, ἐν οἷς μετά τῆς ἐγκρατείας καὶ νηστείαν ἀκριβῆ τηρεῖν παρελά βομεν, οὐδὲ τοῦτο τῆς πρεπούσης θεωρίας ἀνοίκειον. Οὐ μόνον γὰρ ἀποδεκάτωσις ἐκ τούτων δείκνυται τοῦ ὅλου ἐνιαυτοῦ, ἀλλὰ καὶ μυστικόν τι ἐμφαίνει θεώρημα. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ τῷ Θεῷ προσοικειοῦντα τὸν ἄνθρωπον ταὐτά ἐστιν, ἥ τε ὀρθὴ περὶ τὸ θεῖον ὑπόληψις, καὶ ἡ ἐκ τῶν ἐντολῶν τήρησις, ἀμφοτέρων τὴν μυσταγωγίαν περιέχει ὁ ἀριθμός· τὸ ἐν τῇ πίστει τῆς ἁγίας Τρίαδος ἑδραῖον καὶ ἀμετάθετον, καὶ τὸν κύκλον τῶν ἀρετῶν, ὧν πληρωταί γενώμεθα ἐν τῷ τῆς νηστείας καιρῷ. Φασὶ γὰρ τὸν ἀριθμὸν τοῦτον καὶ κύκλον εἶναι, καὶ τρίγωνον, καὶ τετρά γωνον· δηλοῦται δὲ διὰ μὲν τοῦ τριγώνου τῆς ἐνιαία; φύσεως ἡ τῶν προσώπων διαφορά· διὰ δὲ τοῦ τε τραγώνου, ἡ πρὸς αὐτὴν ὀρθὴ πίστις καὶ πάγιος, Δυσμετάθετον γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ τετραγώνου, δι' Francisci Scorsi nota. Mutatione septenaria. Vide quæ de septemario numero observavimus, hom. 1, not. 60ο, et præterea longiorem mysticam considerationem Philonis Hebræi, lib. De mundi opificio; Macro Irum cap. 6, in Sounn. Scip.; et Petrum Bongo, in num. 7. Eractum etiam jejunium. De ratione jejunii ex Græcorum more constititi, unde petendus est hujus libri intellectus, ubi triginta sex diebus exactum dicit observari jejunium disseruimus hom. XV, not. 50. Totius anni decimatio. Vide dictum S. Greg. Magni relatum hom. xv, quod huic Theoph. die clo consonal. Sed si tun Gregor. tum Theoph. dictum ad calculos revocetur, triginta sex dies decima pars esse deprehendetur dierum trecentorum et sexaginta; superant autem adhuc ex anno dies quinque; sed horum quia non perfectum ac rotundum, sed abruptum et concisun numerum efficiunt, ratio præsertim a sacris oratoribus baberi non solet. Quin et Tullius eliam in orat. in L. Pisoneın: Ego in C. Rabirio perduellionis reo 40 annis ante me consulem interpositam senatus auctoritatem sustinui contra invidiam, atque defendi. Al anni præcesserant non 40, sed triginta sex. Accidit enim C. Rabirii factum C. Mario L. Flacco consulibus. Non est igitur subtilis computatio, ut Paulus Manutius in hunc locuin, et hunc esse morem Ciceronis Asconius Pedianus advertit. Circulum et trigonum, et tetragonum esse. Has numeri tricesimi sexti arithmeticas rationes, seu figuras mathemat, posuit noster hac homilia, quas itidem homilia 1 posueral, sed non exponit. Sena rium item numerum hom. de judicio, trinas babere dimensiones, et ex trigonis componi dixit, nec explicuit; satis enim habuit eas theses ab ea· rum rerum scriptoribus ad pios sensus conficien. dos assumere. Sed quod et in prima illa hom, el decima octava polliciti sumus, ea nos explanaturos, ut nihil involutum ac tectum relinquatur in hoc auctore, jam præslamus; nosque etiam qui mathematica vix delibavimus, a mathematicorum penu ea mutuari, non tanquam e cella nostra depromere fatemur ingenue. Itaque ut a senario, tanquam a basi tricesimi sexti numeri incipiam, is a Theoph. continere dicitur trinam dimensionem ex qua corpus omne perfecte constitutum est. Quod idem est, ac si dicas numerum esse solidum. Solida enim ea dicuntur quæ triplicem hane διάστασιν seu magniudinem habent. Senarium porro solidum esse demonstratur, eo quia tres numeri 1, 2, 3, mutuo sese multiplicantes, senarium conficiunt; semper enim ex multiplicatione unius ex dietis in alium, et in tertium producti senarius procreabitur numerus, ac proinde solidus ille censendus erit ex definit. 17, Elem. Euclidis. Ex solidis item est primus, quia cumponitur ex trigonis. Trigonum CHim numerus ille appellatur, qui ex aggeratione radicum abunitate

HOMILIA XXIV. ἴσου ταῖς γωνίαις ἐπὶ τῆς εὐθείας τῶν πλευρῶν ἐρει- ostendi in singulari natura differentiam personaδήμενον. Ὁ δὲ κύκλος τῶν ἀρετῶν ἐμφαίνει ἀλλεπ rum; tetragonuin vero rectam de ipso mysterio ac Francisci Scorsi notæ. acceptarum constitutus trianguli formam acquirit ex lib. 1 Arithm. D. Franc. Mauralisci Messanensis. Radices autem numerorum sunt quæ ab unilate, et secundum unitatis incrementum successive Bucerescunt, u ut in ternario numero primum ostenditur cujus apex erit unitas, duo basis, quod ipsa hæc ligura sub oculos ponit. Porro cum & senarius ex ternariis confletur, duobus ex trigonis itidem eum conflari liquido apparet, siquidem duo trigona continent numeros tres 1, 2 et 3, quorum primus in secundum ductus, et productes in tertrum, senarium progignit. Unde et ex solidis primus est qui sic componatur. in sex ductæ reddent numerum triginta sex, ex quo hæc figura quadrangularis exsistit. Atque hæc de senario. Jam vero quod tricesimus sextus sit ibidem trigonus patet; si enim ex unitate successive augeatur numerus ad octavum qui sit basis, triangulus efformabitur triginta sex unitatum, ul spectas in hoc schemate. Idem itidem numerus tetragonus erit ex defin. 18, lib. vit Eucl., ex qua tetragonus est qui sub æqualibus duobus numeris constituitur. Sed enim Atque in hisce duobus schematis demonstrandis et describendis non multum negotii fuit ut quod etiam circulus ex numero tricesimo sexto efficeretur, Id vero labor Herculeus. Non enim facile reperias apud insignes ac principes mathematicæ arithmeticæque disciplinæ doctores hujusce rei mentionem quidem, nedum explanationem; quin et ipse Petrus Bongus, qui ex neotericis de mysteriis numerorum copiosissime et Inculentissime scripsit, nullum de hac figura verbum in numero tricesimo sexto. In quinario quidem rationem circularis, seu sphærici numeri attingit; quæ ea est, cum numerus sui multiplicatione semper in se redit, quod in quinario accidit, qui propagalus in se viginti quinque producit, itidemque in senario, qui eadem sui propagatione triginta sex procreat ex qua ratione potuissem deducere numerum tricesimum sextum esse circularem, quia si multiplicetur in se efficit mille biscentum nomaginta sex at hæc ratio non plane rem demonstrare videbatur: neque enim ex ea apparebat quo pacto dispositi triginta sex circulum figurarent. Sed vero labor, seu potius amor improbus omnia vincit. Et højus etiam Herculani nodi expediendi nos quidem viam aperuimus, lucemque prætulimus ab ipsomet Petro Bongo petitam, qui seuarium numerum esse figuram circularem ostendit, ut videre est apud ipsum, quod quasi aliquam gemimain, ut primum ex retrusis terræ visceribus Inveni, ostendi professori mathematicæ in hoc Panormitano collegio P. Hieronymo la Chiana, qui eam acceptam nt peritus aurifex expolivit et absolvit hujusmodi tum de senario numero, tum de tricesimo sexto demonstrationem. Sic autem apud arithmeticos unitas est circulus, quia in se ipsam ducta ad se ipsam terminatur: unitas enim per unitatem multiplicata, producit unitatem. Septem igitur circuli inter se æquales septem unitates repræsentantes, ita inter se disponi possunt, ut figuram circuli accipiant. In quo sex unitates sint peripheria, septima vero circa quam sex reliquæ circumscribuntur sit peripheriæ centrum, sicut idem senarius numerus triangularis

stabilem Balem. Quadrati quippe figura stabilis est, άλληλον καὶ κυκλοτερή περὶ ἑαυτῶν ἀνακύκλω σιν, ὧν δὴ τηρηταὶ γενόμενοι τοῦ μυστικοῦ δείπνου μετάσχοιμεν, καὶ τῆς λαμπρᾶς ἀναστάσεως ἐπόπται γενώμεθα τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Δεσπότου Χριστοῦ τοῦ σὺν Πατρὶ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι δοξαζομένου, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. quæ æqualibus angulis et laterum rectitudine susinetur. Circulus vero virtu'um connexionem ostendit, quarum nos orbem obeundis earum officiis conficere debemus. Quo sanc exacto, mysticæ illius cœnæ participes et claræ resurrectionis contemplatores efficiamur magni Dei, et Domini nostri Jesu Christi, cui cuin Patre, et Spiritu sancto gloria est nunc, et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA XXV. De justi Lazari resurrectione. ΟΜΙΛΙΑ ΚΕ. Εἰς τὴν τοῦ δικαίου Λαζάρου ἀνάστασιν. Πολλὴν πανδαισίαν ἡμῖν ὁ ἐπιστήθιος εὐαγγε λιστής προτίθησι σήμερον τοῦ δικαίου Λαζάρου τὴν ἀναβίωσιν· ὡς μὲν ἄρτον προτιθεὶς τὸ καθ᾽ ἱστορίαν Justi Lazari a mortuis excitati historiam veluti lautissimum convivium ille qui supra Domini pectus recubuit, evangelista nobis hodierna luce proponit et quidem panis loco historicam διήγημα, ἀντὶ δὲ καρυκευμάτων ταῖς θεολογικαῖς narrationem apponit; doctrinis vero sensibusque έννοίαις ἐρηδύνας τὴν τράπεζαν. Επιτείνοντες Francisci Scorsi notæ. dicitur, quia in figura triangulari aptari potest, ut videre est in hac ſigura. cant bifariam, per quæ eadem puncta transit circulus G, et inter sese etiam tangent, quia cum duo viciniores idem latus hexagoni bifariam dividant necesse est, ut in puncto eodem concurrant. Unde est ut sex bujusmodi circuli minores modo dicto dispositi circumferentiam arithmeti. cam circuli cujusdam majoris efficiant. Si igitur senarius numerus peripheria circuli sit, poterunt sex senarii peripheriam efformare majorem, sed numerus 36 sex senarios continet, ergo et circuli majoris peripheriam, poteritque in peripheriæ majoris figuram disponi; ac propterea circularis est, quod proposueramus demonstrandum. Ecce tibi figuram. Necesse est autem ad efformandum circulum nt sex illæ unitates, et septima circa quam consistunt, et inter se se ipsas contingant. Ex hoc enim sequitur quod septima censam circuli sit fit æqualiter a circumferentia distans quod de ratione figuræ circularis est. Id autem posse fieri in senario numero sic demonstratur. Inscribatur circulo hexagonus A, B, C, D, E, F, per 15 quarti, cujus latera per eamdem et inter se, et semidiametro circuli in quo hexagonus inscriptus est sint æqualia; si igitur ex G centro circuli, et distantia GI, quæ sit medietas semidiametri, describatur circulus minor, hic omnes semidiametros a centro G ad circumferentiam majoris circuli ductas secabit bifariam. Ducatur præterea ex centro angulo hexagoni, et distantia I, æquali ipsi G 1 alter circulus. Hic et priori erit æqualis, quia æquales habent semidiametros, el illum tanget in puncto 1; et secabit etiam bifariam duo hexagoni latera B, A, B, C. Nam quia B, æqualis est semidiametro B, G, B, 1, vero medietas semidiametri est, ergo BL, æqualis ipsi B1, medietas erit ipsius A. Igitur si ex reliquis punctis angulorum hexagoni tanquam centris eadem distantia quinque reliqui circuli A, F, E, D, C, ducantur, hi omnes erunt inter se æquales, quia æquales habent semidiametros, et circulum internum G tangent, quia necessario per puncta transibunt, quæ semidiametros majoris circuli seJusti Lazari. Recitant hoc evangelium Græci Sabbato præcedente Dominicam Palmarum, cumque diem hujus miraculi memoriæ dicatum ac festum habent. Jacobus Grelserus comment. in Codinum inter δεσποτικὰς ἑορτάς, Domini (eslos dies, non solum ipsos Dominicos dies, sed omnes Christo Domino proprie dicatos recenseri scribil, ut Transfigurationein, resuscitationem Lazari, festum Palmarum, sanctæ Crucis, etc. Theophyl. Bulgar. archiep. orat. in adorationem venerandæ crucis, edita ab eodem Jacobo Grets. tom. Il de cruce: Quam vero feriam sextam intelligo? Illam nimirum post quam insignis illa Lazari suscitatio, postquam is, qui dissolvit, et ultricem nostram mortem ex ore infantium et lactentium vere perfectam laudem accepit.

HOMILIA XXV τοίνυν νηφόντως καὶ ἀκοὴν, καὶ διάνοιαν, ὡς ἀγαθοὶ divinarum rerum veluti condimentis mensam exuδαιτύμονες, ἁρπαλέως τῶν νοητῶν ἐδεσμάτων κατα τρυφήσωμεν. Η μὲν οὖν τοῦ θαύματος ἀκριβεστέρα διήγησις καιροῦ καὶ λόγου δεῖται μακροῦ. Ἡμεῖς δὲ τὰ πολλὰ παρέντες, καὶ ὅσα οἱ πρὸ ἡμῶν ἐξηγήσαντο, των καιριωτέρων αψώμεθα. Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ «Ην τις ἀσθενῶν Λάζαρος ἀπὸ Βηθανίας ἐκ τῆς κώμης Μαρίας καὶ Μάρθας.» Ακριβεστέρα τινὶ ἀκολουθία ὁ εὐαγγελιστὴς ἐνα ταῦθα ἐχρήσατο, καὶ τῆς κώμης τὴν κλῆσιν, καὶ τοῦ νοσοῦντος, καὶ τῶν συναιμόνων ἀφηγησάμενος, ὅπερ οὐκ ἐν ἄλλῳ πεποίηκε θαύματι· καί μοι δοκεῖ διαστολὴν ἐκ τούτων ποιεῖσθαι τοῦ Λαζάρου τοῦ πένητος περὶ οὗ Λουκᾶς ὁ θειότατος ἐν ταῖς παραβολαῖς ἀφηγήσατο· μᾶλλον δὲ ἐπειδὴ ἔθος τῷ παρ όντι εὐαγγελιστῇ ἀπὸ τῶν αἰσθητῶν ἄρχεσθαι, καὶ τὸν λόγον μετάγειν ἡρέμα πρὸς τὰ ὑψηλότερα, ὡς ἐν τῷ τῆς Σαμαρίτιδος, καὶ τῷ κατὰ τὸν τυφλόν διηγήματι, ὑποτίθησι, κανταῦθα καὶ νοητῶς ἐκλαβεῖν τὸ ἱστορικῶς γεγονός. Δηλωθήσεται τοίνυν ἐκε δηλότερον, τί διὰ τοῦ Λαζάρου, καὶ τῆς κώμης, καὶ τῶν ἑξῆς προσήκει νοεῖν. Εσται δὲ τοῦτο σαφὲς εἰ τῶν ὀνομάτων τὴν ἑρμηνείαν διαλέκτῳ Ελληνίδι δηλώσωμεν. Λάζαρος τοίνυν βοηθούμενος ἑρμηνεύεται· Βηθανία δὲ οἶκος δόξης καὶ ὑπακοῆς. Ἡ μὲν οὖν Βηθανία τῆς περιγείου ταύτης λήξεώς ἐστιν ἀπεικόνισμα· ἐν ταύτῃ γὰρ ὁ τοῦ Θεοῦ παῖς Ἰησοῦς τὴν ἰδίαν δόξαν τοῖς ἀνθρώποις ἐγνώρισεν. Ὁ δὲ Λάζαρος τὴν ἡμετέραν φύσιν αινίττεται, ἥτις γέγονε τῆς τοῦ Θεοῦ βοηθείας ἐπιδεής. Αὕτη τῇ νόσῳ τῆς παρακοῆς ὑποπεσοῦσα, κλινήρης ἐγένετο τῇ ἐπαυξήσει τῆς ἁμαρτίας, τῷ τῆς ἁμαρτίας θανάτῳ παραδοθεῖσα, Συνάδει δὲ τῇ θεωρίᾳ καὶ τὸ φίλον εἶναι τοῦ Κυρίου τὸν Λάζαρον· αὐτὸς γὰρ τοῖς ἱεροῖς ἔλεγεν ὀπαδοῖς • Ὑμεῖς φίλοι μοῦ ἐστε. › Καὶ τὸ γραφι κὴν αἴνιγμα τὸ λέγον· Τῶν τοῦ ἐχθροῦ φιλημάτων αἱρετώτερα του φίλου τὰ τραύματα· τοῦτο δίδωσιν s Joan. XI, i 17° seqq. Joan, xv, ς la.a'. Intentas igitur aures mentemque pra:- bentes, ut boni conviva, spiritualibus ferculis oblectemur. Ac miraculi sane exacta explanatio et temporis indiget, et longioris orationis. Quare multis quæ dicenda essent prætermissis, iisque præsertim quæ majores nostri explicarunt, 159 ea quæ magis ad præsens tempus faciunt attingamus. In illo tempore Erat quidam languens Lazarus a Bethania de castello Mariæ et Marthæ 17. › Exactiore quadam narrandi ratione hic usus est evangelista, cum et castelli nomen, et languidi, et consanguineorum exposuerit, quod illi alio miraculo scribendo non præstitit: ct censeo sane voluisse per hæc evangelistam discernere hunc Lazarum ab illo paupere, de quo divimus Lucas in parabulis egit: præcipue vero, quoniam in more positum est huic evangelista, ab iis quæ sensum attingunt, incipere ac pedetentim orationem ad altiora traducere, ut in Samaritana, et ejus qui cæcus fuerat natus, historia, học itidem loco suggerit, ut quæ s cundum histo - riam gesta sunt, spiritualiter etiam accipiamus. Clarius igitur explicabitur quid per Lazarum, et castellum, et cætera, quæ deinceps dicuntur, oporteat intelligere; idque perspicuum fet, si minum notationem Græcanica lingua eferamus. Lazarus igitur adjulus Bellania vero gloria et obedientiæ domus interpretatur. Bethania ergo imago est hujusce aunbitus terra; in hac enim Jesus Dei Filius propriam glorian manifestavit hominis bus; Lazarus vero naturam nostram adumbrat, quæ indiga divini erat auxilii. Hæc in morbum inobedientiæ cum incidisset, peccandi incrementis jam decumbebat et morti destinata erat. Concinit vero cum speculatione proposita, quod amicus Domini Lazarus fuerit: ipse enim sanctis sociis suis dixit: • Vos amici mei estis s';» et scitum etiam illud Enigma, quod ait, Amici vulnera optabiliora esse osculis inimici; hoc etiam suggerit intelligendum, Francisci Scorsi notæ. Intentas igitur aures. ll:ec brevis hortatiuneula ad attentionem deest in P. ms., sed exstat in G. Et quidem sub mitium notarum ad hanc homiHam non ignorare lectorem volo eam me in C. P. quarta plus parte diminutam, multisque bene longis periodis, non modo brevioribus sententiis defectam accepisse, quod non tam negligentia (nimis enim eam supinam et oscitantem fuisse oportuit), sed fraude librariorum contigisse suspicari possum, ut compendium scribendi facerent. Clarius igilur explicabitur. El tota hæc nominum mystica consideratio ab his verbis δηλω θήσεται τοίνυν ἐκδηλότερον, usque ad τῆς σαρκὸς επαγόμεναι, præcisa erat ex ms. P.; sed ea reiecta ex G. exemplari; quam vero sit longa perious, lector ipse legendo dimetieris; atque hoc primum exemplum adnotatum instar sit omnium, a quibus supersedeo, ut jam dixi not, proxima. Lazarus igitur adjutus. Vide hujusce noninis originem ex llebraico fonte deductam hom. 8, Hot 45. Belhania gloria et obedientia domus. Duplex Bethania ex S. Joannis Evangelio habetur; altera prope Hierosolymam unde fuit Lazarus suscitatus cap.11,altera trans Jordanem ubi Joannes baptismum impertiebat cap. 1, sed can in Latino vocabuto nulla sit nota inter utrasque discriminis, ea ex Hebraico apparet: nam prima illa, 7'22' cum *, altera '' cum & adeoque discream itidem habent significationem. Prima illa domum obedientiæ seu aflictionis a ta domus et may affligi seu dimittere se. At vero altera domum navis signat a Met N navis. Nam propter eam erat navicula ad trajectum Jordanis parata. Ita docet Ludovicus Bailestier in sua Onomatographia, p. 1, unde eamdem vult esse Bethabram dictamque a my transire. De primæ igitur Bethanie interpretatione, quam hic Theoph. affert, jam liquet et est communis SS. Patrum, de altera vero non item. Unde enim domu gloriæ Bethania, quocumque ex duobus modis sert batur, significare possit, adhuc requiro. Gloria enişa Hebr. est 277

amicum nostrum esse Deum; vulnera vero esse, ἐννοεῖν, φίλον μὲν ἡμῶν τὸν Θεόν, τραύματα δὲ αἱ quæ ad coercendum corpus inflicta nos erudiunt ad πρὸς σωτηρίαν παιδεῖαι εἰς κόλασιν τῆς σαρκὸς salutem. επαγόμεναι. ‹ Maria autem erat, quæ unxit Dominum unguento, et extersit pedes ejus capillis suis; cujus frater Lazarus inirmabatur.» Quid per unguentum significetur, quæve sit ejus utilitas, quidve sibi voluerit pedes capillis abstergere, postea dicetur. Nunc jam historiam explicandam aggrediamur. Quoniam post paulo de unguento et unctione dicturus erat, per anticipationem hoc loco, quod futurum erat, attingit. • Miserunt ergo sorores ejus 160 ad eum dicentes: Domine, ecce, quem amas, infirmatur. › Quid est causæ cur ipsæ non adeant, ac per se non nunLient et deprecentur? Maxime sane confidebant pro familiaritate, quæ ipsis cum Christo intercedebat. lloc enim illa voce affectus indice prodiderunt: ◄ Domine, ecce, quem amas, infirmatur. › His enim dolorem quemdam ac modo non stuporem præ se ferunt, quod amicum Domini morbus attigerit. Videbant etiam fratrem morti sensim appropinquare. Timebant igitur me novissimis ejus verbis aspectuque privarentur. Fortassis etiam, quod Dominus in deserto foco commoraretur, segniores eos effecit; non enim tunc in civitate degebat, sed ultra Jordanem. Verumtamen ab officii perfectione, eoque quod decebat, valde defecisse arguuntur. Oportebat enim eas Sunamitidem illam æmulari, quæ filio jam vita defuncto, nec spem abjecit, neque ad Carmelum montem properare dubitavit *. ‹ Audiens autem Jesus dixit: Infirmitas hæc non est ad mortem, sed pro gloria Dei, at glorifcetur Filius Dei per eam.» Et vero morte finita est; quomodo ergo ad mortem non esse dixit? At non erat consentaneum vocare mortem eam quam exceptura erat brevi resurrectio. An igitur ut gloria Deus afficeretur, Lazarus mortuus est? Nequaquam. Sed ille quidem naturæ necessitate, siquidem mors humanæ naturæ conjuncta est, decessit: sed mors illa in divinæ gloriæ vertit occasionem; nam illud ut, hoc loco non causam significat, sed eventum. Multis vero etiam in locis hac loquendi figura sacra Litteræ utuntur. Propheta siquidem: ‹ Excæcavit, inquit, cor eorum, ut videntes non videant ": s et Apostolus: ‹ Lex autem subintravit, ut abundaret delictum ** Et sæpius hujusmodi ex eventu dicta quivis inve. » Isa. vı, 19; Joan. xı1, 40. Francisci • 1V Reg. 17, 5. Multis etiam locis. Hæc confirmatio ducta ex aliis utriusque Testamenti locis præcisa fuerat, et quidem, ut suspicari licet, a librario compendii causa, quod sine ea integra appareret esse sententia, sed ea restituta est beneficio ms. cui debemus integritatem hujus homiliæ; est enim mutila et diminuta multis locis, pluribusque periodis in utroque exemplari P. et V. Nec vero satis integrum plerumque est exemplar Vatic. Igitur subsidio exemplaris a Gallia transmissi quod cum aliis Parisiensibus codd. collatum fuerat, ubi ea quæ in aliis detracta • Ην δὲ Μαρία ἡ ἀλείψασα τὸν Κύριον μύρφ, καὶ ἐκμάξασα ταῖς θριξιν αὐτῆς τοὺς πόδας αὐτοῦ, ἧς ὁ ἀδελφὸς Λάζαρος ἠσθένει.» Τί μὲν τὸ μύρον ἐδήλου, καὶ ἡ τούτου προσένεξις, καὶ τὸ ἐκμάξαι τοὺς πόδας διὰ τῶν τριχῶν, ἐν τοῖς ἑπομένοις ῥηθής νῦν δὲ τῆς ἱστορίας ἀρξώμεθα. Ἐπεὶ οὖν ἔμελλε μετὰ μικρὸν μνημονεύσαι τῆς τοῦ μύρου ἀλείψεως, προληπτικῶς ἐνταῦθα περὶ τοῦ μέλλοντος προσημαίνεται. σεται «Απέστειλαν οὖν αἱ ἀδελφαὶ αὐτοῦ λέγουσαι· Κύριε, ίδε, ὃν φιλεῖς, ἀσθενεῖ.» Τί δήποτε οὐκ αὐταὶ παραγίνονται, αὐτάγγελοι τῆς πρεσβείας γενόμεναι; Σφόδρα τεθαρρηκυίαι ἦσαν, πολλὴν ἔχουσαι προς Χριστὸν οἰκειότητα. Τοῦτο γὰρ ἔδειξαν καὶ διὰ τῆ; περιπαθοῦς ἐκείνης φωνής «Κύριε, ίδε, δν φιλεῖς, ἀσθενεῖ.» Μονονουχὶ γὰρ ἀσχάλλουσιν, ἐκπληττόμε και πῶς Δεσποτικού φίλου νόσος καθήψατο. Τώρων δὲ καὶ τὸν ἀδελφὸν τῷ θανάτῳ κατὰ βραχύ γειτνιάζοντα. Εδεδοίκεσαν οὖν μὴ τῆς ἐσχάτης ἐκείνου ἀπολειφθείεν φωνῆς τε καὶ ὄψεως. Ἴσως δὲ καὶ ἢ ἐν τῇ ἐρήμῳ τοῦ Σωτῆρος διατριβὴ τὸν ἔκνον αὐταῖς ἐνεποίησεν· οὐ γὰρ ἐν πόλει τότε, ἀλλὰ πέραν Ἰορδάνου διέτριβε. Πλὴν ἀλλ᾽ ἐλέγο χονται κατὰ πολὺ διαμαρτούσαι τοῦ τελείου καὶ πρέποντος. Ἐχρῆν γὰρ αὐταῖς ζηλῶσαι την Σουναμίτιδα, ἢ καὶ τεθνηκότος ἤδη τοῦ παιδὸς οὔτ᾽ ἀπήλα πισεν, οὔτ᾽ ὤκνησε δραμεῖν πρὸς τὴν Κάρμηλον. • Ακούσας δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν· Αὕτη ἡ ἀσθένεια οὐκ ἔστι πρὸς θάνατον, ἀλλ' ὑπὲρ τῆς δόξης του Θεοῦ, ἵνα δοξασθῇ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου δι' αὐτοῦ.» Καὶ μὴν πρὸς θάνατον έληξε· πῶς οὖν εἶπεν· • Οὐκ ἔστι πρὸς θάνατον; ο 'Αλλ' οὖν οὐκ ἦν ἀκόλου θον θάνατον όνομάσαι τὴν πρὸς βραχὺ ἀποβίωσιν. Αρ' οὖν διὰ τὸ δοξασθῆναι τὸν Θεὸν τέθνηκε Λάζα ρος; Ούμενουν. ᾿Αλλ' ὁ μὲν ἀναγκαίως ἀπεδίω φυσικῶς, τοῦ θανάτου συνημμένου τῇ φύσει· πρόφασις δὲ θεϊκῆς δόξης ὁ θάνατος γέγονε. Τὸ γὰρ, ἵνα, ένα ταῦθα οὐκ αἰτιολογικόν ἐστιν, ἀλλ' ἐκ τῆς ἐκβάσεως. Πολλαχοῦ δὲ χρῆται ἡ Γραφὴ τούτῳ τῷ σχήματι. Ὁ μὲν γὰρ προφήτης • • Τετύφλωκε, φησὶν, αὐτῶν τὰς διανοίας, ἵνα βλέποντες μὴ βλέψωσι, καὶ Απόστολος· ο Νόμος εἰσῆλθεν, ἵνα πλεονάσῃ τὸ παράπτωμα.» Καὶ πολλαχοῦ τις εὕροι ἐκ τοῦ ἀπο- » Rom. v, 20. Scorsi notæ. fuerant, salva comperi, plenam eam perfectamque in lucem do. Hæc admonitum semel lectorem volui, ut a labore ea singulis in locis notandi me liberaret, simulque liberatam fidem meam esse intelligeret, quam in aliis præstiti homiliis; hic enim esset longioris operæ scriptio, et multiplicatio numierorum, quod usuvenit in hujusmodi veteribus mss., alia atque alia manu transcriptis non raro, quod legentibus mss. et interpretum in ea nolas culvis constabit.

HOMILIA XXV σάντος λεγόμενα. Δόξαν δὲ λέγει τὴν ἐκ τοῦ διεγεί- niat. Gloriam porro dixit eam qua ex revocato al ρας τὸν θνήξαντα. Οὐ γὰρ τοσούτου θαύματος ἦν νοσοῦντα τοῦτον Ιάσασθαι, ὅσον ἀναγαγεῖν τεθνειώτα πρὸς ἀναβίωσιν. Τριχῶς δὲ λαμβάνεται ἡ ἀσθένεια· ἀσθενὴς γὰρ λέγεται καὶ ὁ ἀπαγής πρὸς πίστιν, καὶ οἷον κλονούμενος, περὶ οὗ φησιν ὁ ᾿Απόστολος· • Τὸν δὲ ἀσθενοῦντα τῇ πίστει προσλαμβάνεσθε. Ασθένεια καὶ ἡ σωματική νόσος, ὥσπερ ἐνταῦθα· • Ιδε, ἐν φιλεῖς, ἀσθενεῖ,» καὶ αἱ κατὰ τῶν ἁγίων ἐπιβουλαὶ, καὶ διωγμοὶ παρὰ τῶν ἐχθρῶν, καθὼς ὁ Κύριος τῷ Παύλῳ φησίν·. Η γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται.» Σκόπει οὖν ὡς ἐνταῦθα ἰσχνῶς πάντα ἐδήλωσε· τὸ περὶ τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν τῶν μαθητῶν καὶ τὸ τῶν γυναικῶν ἀπαγές, τοῦ Λαζά του τὴν νόσον, τὴν τῶν Ἰουδαίων ἐπιβουλήν, ἃ δὴ πάντα γεγόνασι πρὸς δόξαν αὐτοῦ. Οἱ τε γὰρ μαθηταὶ καὶ τοῦ Λαζάρου αἱ σύγγονοι πρὸς τὴν πίστιν ἐβεβαιώθησαν, καὶ ὁ θανὼν ἀνεβίω, καὶ τὸ διὰ σταυ τοῦ ἐκυρώθη μυστήριον. Δόξαν γὰρ τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου ἐδήλωσε μὲν καὶ ἐκ τοῦ ἐγείραι τὸν θνήξαντα· οὐ γὰρ τοσαύτης ἦν δόξης τὸ νοσοῦντα τοῦτον Ιάσασθαι, ὅσον ἀναστῆσαι τεθνεῶτα τετραή μερον. Μυστικῶς δὲ τὴν τοῦ σταυροῦ ἐσήμηνε, περὶ ἧς ἔλεγε· «Νῦν ἐδοξάσθη ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου.» Πρόφασις γὰρ τοῖς Ἰουδαίοις τῆς μείζονος λύττης καὶ κατὰ τοῦ Σωτῆρος ἐπιβουλῆς τὸ θαῦμα γέγονε τὰ κατὰ τὸν Λάζαρον. ὡς δὲ ἐγὼ οἶμαι, περὶ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ταῦτα λαλεῖ. Ἡ γὰρ ἐπισυμβασα διὰ τῆς παρακοῆς παντὶ τῷ γένει ἀσθένεια, τὴν δόξαν τῆς τοῦ Θεοῦ σαρκώσεως προεξένησε δόξα γὰρ τῷ ὄντι αὐτῷ ἡ τοσαύτη γέγονε συγκατά βασις. vitam mortuo consecutura erat. Neque enim tanto fuisset miraculo illum affectum morbo sanare, quanto fuit ad vitam mortuum restituere. Sed enim infirmitas trifariam accipitur. Infirmus enim dicitur inconstans, et quasi titubans in fide, de quo dicit Apostolus: ‹ Infirmum in fide assumite". › Infirmvitas etiam corporis morbum significat, 'ut hoc loco: ‹ Ecce, quem amas, infirmatur; › ad hæc insidiæ insectationesque 161 ab adversariis in sanctos excitatæ appellantur infirmitates, qua ratione Dominus Paulo dixit: «Virtus in infirmitate perfici、 for ".» Adverte igitur, ut hæc omuia hoc loco argute comprehenderit imbecillam circa ipsum discipulorum et mulierum fidem, Lazari morbum, insidias Judæorum; quæ sane omnia in Dei gloriam evaserunt. Nam et discipuli, et Lazari sorores in ßde confirmati sunt, et mortuus revixit, et crucis mysterium proniulgatum est. Gloriam enim Filii homiuis redintegrata mortui vita demonstravit quidem; neque enim tantæ gloriæ fuisset morbo affictum illum curare, quantæ fuit jam depositum et quatriduanum suscitare; verum enim mystice etiam gloriam eam signavit, quam peperit sibi per crucem, de qua dixit: «Nunc clarificatus est Filius hominis 3.38. Hoc enim in Lezaro miraculum editum Jura:is occasio fuit, ut majori eferati rabie insidias Salvatori molirentur. Sed at ego etiam arbitror, naturæ humanæ hæc verba conveniunt; nam quæ universum hominum genes per inobedientiam in vasıt infirmitas, causa fuit gloriæ ab Incarnatione Dei profectæ; gloriam enim revera ipsi descensus ille ac tanta domissio conciliavit. • Ηγάπα δὲ ὁ Ἰησοῦς τὴν Μάρθαν, καὶ τὴν ἀδελ φὴν αὐτῆς, καὶ τὸν Λάζαρον.» Ὁ μὲν εὐαγγελιστής, ἅτε διαφορὰν ἀγάπης καὶ φιλίας εἰδὼς, καὶ ὅτι τῷ μὲν Θεῷ οἷα τελείῳ, μᾶλλον δὲ ὑπερτελείῳ, τὸ τέτ λειον σύνεστιν ἡ ἀγάπη, τάχα δὲ καὶ αὐτός ἐστιν ἡ ἀγάπη, ὡς ἐν τῇ καθολικῇ διετράνωσεν, ἡμῖν δὲ μάλιστ᾽ ἂν γένοιτο κἂν πρὸς φιλίαν τὴν ἐκείνου ἐλε Οεῖν· τοῦτ' εἰδὼς, ἀτρεκῶς φησιν·. Ως ἠγάπα ὁ Ἰησοῦς τὸν Λάζαρον, καὶ τὰς συγγόνους αὐτοῦ· Μάρθα δὲ καὶ Μαρία, ὡς ἀτελεῖς ἔτι τυγχάνουσαι· • Ιδε, ὃν φιλεῖς, ἀσθενεῖ, ὁ Οὐ γὰρ ᾔδεισαν ἀγάπης καὶ φιλίας διαφοράν. Οὕτω καὶ Ἰουδαῖοι δακρύσαντα τεθεακότες τὸν Κύριον· ι Ιδε, εἶπον, πῶς ἐφίλει αὐτόν.» ‹ Diligebat autem Jesus Martham, et sororem ejus, et Lazarum. Sane evangelista cum nosset, quid inter ἀγάπην, id est, dilectionen et piùlav, hoc est, amorem interesset, quodque in Deo utpote perfecto, seu poting supra omnem perfectionema exsistenti perfectio charitatis habital, imo ipse cbaritas est, ut in Epistola catholica diserte dixit, nobis vero vix contigit ad ipsius amorem pervenire; hoc, inquam, cum compertum haberet evangelista: «Diligebat, inquit, Jesus Lazarum, et sorores ejus. › Martha vero et Maria, utpote adhuc imperfecta, ο Ecce, quem anas, inquium, iufratur. Neque enim quid inter auorein dilectionemque distaret, intelligebant. Sic et Judæi cum lacrymautem Dominum viderent, Eece, aiunt, quomodo amabat eum. › ³¹ Rom. xiv, 1. ss | Cor. xl, 9. 3ª¸³8 Joan. XIII, 31. Francisci Scorsi nota. Quid inter ἀγάπην, id est dilectionem, el. Discrimen inter ἀγάπην εἰ φιλίαν ponit hic auctor non hacsolum homilia, sed aliis nonnullis, præsertim vero 38, quæ est De Resurrectione postrema ubi ipsemel de his vocibus disputat, ad quam lertirem rejicimus. Et si quid præterea a nobis adnotandum est in notis ad eamdem homiliam, co commodiore Joco regeria 118. Supra omnem perfectionem. Creatam, quæque excogitari et intelligi in rebus possit creatis; SS. familiaris locutio Graecis Patribus qua Deum ύπερούτιον, ὑπερτέλειον vocent, ac praesertim Donysio et Damasceno. Vide quæ admotavimug hom. 3 nota 50. Joannes Cyparissiotus S. TriΗ Laten non modo ὑπερούσιον, sed etiam ὑπέρθεον appellavit, nimirum supra omnem divinitatem að hominibus participatam, ut Exod., Constitui 18 deum Pharaonis; et Lyo dixi, Dii estis. Quod etiam notat Franc. Turrianus in scholiis ad ipsum Cypariss. lib. 1.

• Ut ergo audivit, quia infirmabatur, tanc quidem mansit in eodem loco duobus diebus, deinde post bæc dicit discipulis suis: Eamus in Judæam iterum. Dicunt ei discipuli: Rabbi, nunc quærebant le Judaei lapidare, et iterum vadis illuc?» Duos exspectat dies ut potestatem naturæ facial exercendi vim 162 suam; ut scilicet, postquam mors audacter dominata fuisset, majus ostenderetur miraculun et magis inopinatum. Si enim e vestigio in Bethaniam profectus esset, non erat conveniens Lazarum mori; non enim fieri potest, ut mors poLens appareat, vita præsente. Discipuli igitur, ut audierunt: «Eamus in Judzam,, et metuentes, ne Judæis Dominus furoris esset occasio, non ausi quidem sunt contradicere, sed per speciem admomendi a sententia illum deducere conati sunt; apto nimirum ad persuadendum dicere aggrediuntur: ‹ Magister, nunc quærebant te Judæi lapidare, et iterum vadis illuc?, Quid igitur Salvator? Per sesibilia iterum mentem eorum erigit ad altiora, et ait illis: • Ὡς οὖν ἤκουσεν, ὅτι ἀσθενεῖ, τότε μὲν ἔμει νεν, ἐν ᾧ ἦν τόπῳ, δύο ἡμέρας· ἔπειτα μετὰ τοῦτοι λέγει τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· "Αγωμεν εἰς τὴν Ἰουδαίαν πάλιν. Λέγουσιν αὐτῷ οἱ μαθηταί· Ραβδί, νῦν ἐζήτουν σε οἱ Ἰουδαῖοι λιθάσαι, καὶ πάλιν ὑπ ἀγεις ἐκεῖ;» Δύο ημέρας προσμένει, χώραν διδοὺς τῇ φύσει ἐνεργῆσαι τὸ ἴδιον· ὡς ἂν ἐπ᾽ ἀδείας τοῦ θανάτου κατακρατήσαντος, δειχθῇ τὸ θαῦμα παρα δοξότερον. Εἰ γὰρ εὐθὺς εἰς Βηθανίαν ἐξώρμησεν, οὐκ ἦν εἰκὸς τεθνάναι τὸν Λάζαρον. Καὶ γὰρ ἀμήχανον, τῆς ζωῆς παρούσης, ενεργον ὀφθῆναι τὸν θά νατον. Οἱ τοίνυν μαθηταὶ ἀκούσαντες τό· «"Αγωμεν εἰς τὴν Ἰουδαίαν,» καὶ δεδοικότες, μὴ τῆς τῶν Ἰουδαίων λύττης ἔργον ὁ διδάσκαλος γένηται, ἀντει πεῖν μὲν οὐκ ἐθρασύνθησαν, ἐν προσποιήσει δὲ ὑπομνήσεως ἀπεῖρξαι τοῦτον ὁρμῆς ἐπειράθησαν, πιο θανῶς δῆθεν ἐπιχειρίσαντες· «Ραβδί, νῦν ἐζήτουν σε οἱ Ἰουδαῖοι λιθάσαι, καὶ πάλιν ἐκεῖ;» Τί οὖν ὁ Σωτήρ; Διὰ τῶν αἰσθητῶν πάλιν ἀνάγει τὸν νοῦν αὐτῶν εἰς τὰ ὑψηλότερα, λέγων αὐτοῖς· • Οὐχὶ δώδεκα ὡραί εἰσι τῆς ἡμέρας; Εάν τις περιπατήσει ἐν τῇ ἡμέρᾳ, οὐ προσκόπτει, ὅτι τὸ φῶς τοῦ κόσμου τούτου βλέπει· ἐὰν δέ τις περιο πατεῖ ἐν τῇ νυκτὶ, προσκόπτει, ὅτι τὸ φῶς ἐν αὐτῷ οὐκ ἔστιν.» Ο λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· Ὑμεῖς μὲν κατωῤῥωθήκατε, νομίζοντες ὑπὸ Ἰουδαίων καταλευσθῆναι με, κατὰ πολὺ δὲ τοῦ εἰκότος στο χασμοῦ ἐκπεπτώκατε. Εἰ γὰρ τῆς ἡμέρας εἰς δώσ δεκα ώρας διαιρουμένης, ὁ ἐν αὐτῇ περιπατῶν εὐ στιβήτως διέρχεται, ἀπρόσκοπτον καὶ ἀσφαλῆ που ρείαν ποιούμενος, πῶς ὑμεῖς περὶ ἐμοῦ τοῦ φωτὸς τοῦ κόσμου πεφρίκατε; Εἰ γὰρ τὸ αἰσθητὸν φῶς τοὺς αὐτὸ βλέποντας ἀπροσκόπτους τηρεί, κατά πολὺ τὸ ἀληθινὸν καὶ θεῖον φῶς ἀνώτερον ἔσται τῆς τῶν λίθων βολῆς. Αὕτη μὲν ἡ κατὰ τὸ φαινό μενον διάνοια τοῦ ῥητοῦ· χρὴ δὲ ἡμᾶς καὶ τὸ ἔνδον κατοπτεῦσαι ἀπόῤῥητον. Ότι γὰρ βαθύτερόν τι ὁ λόγος αινίττεται, δείκνυσι τοῦ πράγματος το παράλογον· οὔτε γὰρ ἐν νυκτὶ βαδίζων ἐξ ἀνάγκης προσ κύπτει, οὔτε πᾶς ἐν ἡμέρᾳ περιπατῶν μένει ἀπρόσ κοπτος· ἐπειδὴ γὰρ τῇ μὲν ἡμέρᾳ ὥρας ἀπένειμε, τῆς δὲ νυκτὸς μνησθείς, ὡρῶν ὅλως οὐκ ἐμνημόνευσε, τὸ μέλλον τῷ λόγῳ ἐσκιαγραφήσεν, ἡμέραν • Nonne duodecimn sunt hors diei? Si quis ambulaverit in die, non offendit, quia lucem hujus mundi videt: si autem ambulaverit in nocte, offendit, quia lux in eo non est. Quibus verbis hoc significat: Vos quidem exhorruistis, existimantes me a Judæis lapidibus impetendum: sed longe a verisimili conjectura aberratis. Si enim qui de die in horas dimenso duodecim ambulat, recta pergit, et sine ulla offensione, tutoque conficit iter, quomodo vos de me, qui lux mundi sum, pertimescitis? Si lux hæc subjecta sensui ipsam intuentes præstat incolumes, magis vera ac divina lux ictu lapidum potior erit. Atque hic sane est dicti hujus sensus exterior: convenit autem nos reconditum aliquid interius introspicere. Quod enim profundius quiddam hæc oratio involvat, ostendit res ipsa dissentanea rationi. Nam meque qui noctu ambulat, necessario offendit, neque quisquis interdiu, ab offendiculo tutus est. Nunc quoniam diei distribuit horas, noctis autem inen- *ionem faciens, nullum de horis profert verbum, quod erat futurum eo sermone adumbravit. Ac diem quidem et lucem seipsum appellavit; juxta quem sensum filii lucis et diei vocantur credentes ". Et fortasse de hoc die locutus est David: «Per diem non ti- μὲν καὶ φῶς καλῶν ἑαυτὸν, καθ' δ δὴ καὶ υἱοὶ φωmebo *; › et de hac etiam luce idem dixit evangelista: e Lux in tenebris lucet › Duodecim vero horæ discipulos signant, quibus prædicandi comnisit officium. Qui igitur in fide Salvatoris et prædicatione apostolorum iter vitæ peregerit, non errabit. Lucem porro hujusce 163 mundi fidem, qua in ipsum credimus, appellavit; quod profecto in hoc inundo opus suum fides exerceat; noctem vero horarum expertem infidelitatis caliginem, in qua si quis ambulet, offendit, et plantas animæ infringit in resistentia lapidis augularis Christi, qui dictus est βαρές offensionis 4. Hæc autem dicens Dominus * Ephes. v, 8; 11 Thess. 11, 3. 40 Psal. LV, 3. τὸς καὶ ἡμέρας οἱ πιστοὶ ὀνομάζονται· καὶ τάχα περὶ ταύτης τῆς ἡμέρας ἔλεγεν ὁ Δαβίδ· «Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι·, καὶ περὶ τούτου τοῦ φωτὸς ὁ αὐτὸς εἶπεν εὐαγγελιστής· «Τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτείᾳ φαίνει.» Δώδεκα δὲ ὧραι οἱ μαθηταὶ, οἷς τὸ κήρυ γμα ἐνεπίστευσεν. Ο γοῦν ἐν τῷ φωτὶ τοῦ Σωτῆρος καὶ τῷ κηρύγματι τῶν μαθητῶν τοῦ βίου διανύων ἐδὸν, οὐ σφαλήσεται. Φῶς δὲ τοῦ κόσμου τούτου καὶ τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν ὠνόμασεν, ὡς κατὰ τόνδε τὸν κόσμον ενεργουμένης τῆς πίστεως. Νυξ δ' ἂν εἴη ὥρας μὴ ἔχουσα ἡ τῆς ἀπιστίας σκοτόμαινα, καθ' ἣν ἐάν τις περιπατεί, προσκέπτῃ, τὰς τῆς ψυχῆς *1 Joan. 1, 5. ** | Fetr. 11, 8.

HOMILIA XXV. βάσεις συνθλώμενος τῇ ἀντιτυπίᾳ τοῦ ἀκρογωνιαίου & obliqne quodammodo Judam perstringit, qui per λίθου Χριστοῦ, ὅς ὠνομάσθη λίθος προσκόμματος. Ταῦτα δὲ λέγων ὁ Κύριος πλαγίως πως τοῦ Ἰούδα καθάπτεται ἀσυνέτως λειποτακτήσαντος, καὶ τῶν ὡρῶν τῆς νοητῆς ἡμέρας, ὧν ἦν συναρίθμιος, ἑαυτὸν ὑπεκστήσαντος, ἐν τῷ σκότει δὲ τῆς φιλαργυρίας βαδίσαντος, καὶ διὰ τοῦτο ἀθλίως προσκόψαντος. • Καὶ μετὰ τοῦτο εἶπε· Λάζαρος ὁ φίλος ἡμῶν κεκοίμηται, ἀλλὰ πορεύομαι ἵνα ἐξυπνίσω αὐτόν. ο Τὴν ἀναγκαίαν αὐτοῦ πρὸς Ἰουδαίους ἄφιξιν δηλο ποιεῖ, ὡς εἴη τοῦ Λαζάρου ἡ κοίμησις. Δεικνὺς δὲ καὶ τὸ τῆς ἀναστάσεω; εὐχερές, καὶ ὅτι ὡ; ὕπνος αὐτῷ συνέβη ὁ θάνατος μικρὸν τοῦ συνήθους μακρότ τερος· ο Λάζαρος, εἶπε, κεκοίμηται.» Καὶ γὰρ εὐχ οὕτω τινὶ ῥᾴδιον ἐξυπνίσαι καθεύδοντα, ὅσον εὐχε- " μὲς ἐκείνῳ ἐγείραι τεθνήξοντα· σύνηθες δὲ καθεύ δοντα καλεῖν τὸν ἀναβιώσεσθαι μέλλοντα. Οὕτω γὰρ εἶπε καὶ περὶ τὸ τοῦ Ἰαείρου θυγάτριον, οὐκ ἀπο έθανεν, ἀλλὰ καθεύδει. ᾿Αδαεῖς δὲ ὄντες οἱ μαθηταὶ τοῦ ὕπνον τὸν θάνατον λέγεσθαι· «Εἰ κεκοίμηται, εἶπον, σωθήσεται· η τάχα που καὶ προφητεύοντες· σωτηρίας γὰρ αὐτῷ πρότασις ὁ θάνατος γέγονε. • Τότε γοῦν ἀπαρακαλύπτως αὐτοῖς λέγει· Λάζαρος ἀπέθανε. ο Σκόπει δὲ πῶς διὰ πάντων τῶν τῆς ἱστορίας ῥημάτων τὰ τῆς θεωρίας παρέσπαςται. Οπηνίκα γὰρ ἔλεγε κοιμηθῆναι τὸν Λάζαρον, φίλον αὐτὸν κατωνόμαζε ο Λάζαρος ο φίλος ἡμῶν κεκοίμηται. ο Ηνίκα δὲ εἶπεν, Απέθανεν, ἁπλῶς ἐκάλεσε Λάζαρον. Τοῖς μὲν γὰρ οὔτε φίλοις Χριστοῦ, ὕπνος ὁ θάνατος καὶ ἀνάπαυσις γίνεται. Οἷς δὲ θάνατός ἐστιν ὁ τοῦ σώματος χωρισμὸς διὰ φαυλότητοῦ βίου, οὗτοι ἀνάξιοι κληθῆναι φίλοι Θεοῦ. • Καὶ χαίρω δι᾿ ὑμᾶς ὅτι οὐ παρήμην ἐκεῖ. Χαίρω, φησίν, ὑμῶν ἕνεκα· τὸ γὰρ μὴ παρεῖναι με ἐν Βηθανία μείζονος πίστεως ὑμῖν ἔσται πρόφασις. Καὶ εἰκότως· παρών γὰρ ιάσατο ἀρρωστοῦντα, καὶ τὸ μέγα τοῦτο θαῦμα διεκωλύετο. Αθρει δὴ ὅπως διὰ τοῦ λόγου τὸ διττὸν τῶν ἐν αὐτῷ φύσεων δείκνυσι. Τὸ μὲν γὰρ προειπεῖν, ὡς «Απέθανε Λάζαρος, ο τῆς θεότητος ἦν, τὸ δὲ • Οὐκ ἤμην ἐκεῖ, ο τῆς σαρκός. • Εἶπεν οὖν Θωμᾶς ὁ λεγόμενος Δίδυμος τοῖς συμμαθηταῖς· "Αγωμεν καὶ ἡμεῖς, ἵνα ἀποθάνωμεν μετ' αὐτοῦ.» Ο μὲν πάνσοφος καὶ μέγας Χρυσόστομος ταῦτα φάναι φησὶ τὸν Θωμᾶν δειλιώντα, καὶ οἷον ἀσχάλλοντα. Ἐπεὶ δὲ, φησίν, οὗτος θανατᾷ, καὶ οἷον αὐτόμολος ἐπὶ τὸν κίνδυνον ἱεται, πληρώσωμεν αὐτοῦ τὸ βούλημα καὶ συναποθάνωμεν αὐτῷ. Οὕτω μὲν ὁ τὴν γλῶτταν χρυσοῦς· ὁ δὲ τῶν μεταφράσεων γλυκὺς συγγραφεύς παῤῥησίας εἶπε τὸν λόγον είναι es Math. VI, Francisci Deseruit ordincm. Græce una vox est λειπο τακτήσαντα de qua vide quæ observavimus, hom. 7. ποι. 33, col. 271. Chrysostomus. Locus S. Chrysostomi, quem Theophanes notat, est ex hom. 71, in Joann, ubi Sie habet: Omnes itaque Judæorum impetum forPATROL. GR. CXXXII. summam insipientiam deseruit ordinem seque ab intelligibilis diei horis, in quibus annumerabatur, subduxit; atque in avaritiæ tenebris incedens miserabiliter ob eam offendit. Et post hæc dixit eis: Lazarus amicus noster dormit; sed vado, ut a sonno excitem emm. › Causam aperit, quare in Judæam sibi necessario eundum esset, quæ quidem erat Lazari somnus. Ut vero ostenderet quam sibi facile atque in manu esset eum a mortuis excitare, et mortem illi veluti somnum solito Jongiorem obrepsisse, • Lazaros, inquit, dornit. Etenim non tam facile est cuivis expergefacere dormientem, quam illi mortuum suscitare. Consuetum porro est dormientem vocari eum, qui jamjam sit revicturus. Sic enim et de Jairi filia locutus est:. Non est mortua, sed dormit *.» Sed cum discipuli essent nescii, somut women tribui morti solere: • Si dormit, dixere, salvus est, et fortassis etiam prædicentes quod erat futurum; mors enim illi causa salutis fuit. ‹ Tunc ergo Jesus dixit eis manifeste: Lazarus mortuus est.» Adverte ut per omnia historiæ verba perspersi sint allegorici sensus; quando enim Lazarum dormire dixit, amicum appellavit: ‹ Lazarus amicus noster dormit;» quando vero mortuum, Lazarum simpliciter nominavit. Etenim amicis Christi mors est sonnus et quies; quibus vero ob male actam vitam mors est discessus a corpore, indigni sunt, qui amici Christi vocentur. Et gaudeo propter vos, quoniam non eram ibi. Vestra, inquit, causa gaudeo: absentia enin mea a Bethania majoris fidei vobis erit occasio. Et merito id quidem; præsens enim si fuisset, sanasset ægrotum, atque hoc magnum miraculum fuisset impeditum. Vide vero etiam, ut hoc sermone duplicem in se esse naturam ostendat. Prædicere enim Lazari mortem divinitatis fuit; absentia vero ab eo loco, humanitatis. 164. Dixit ergo Thoinas, qui dicitur Didymus, ad coudiscipulos: Lamnus et nos, et moriamur cum co. › Sapientisɛimus sane ac magnus Chrysostomus hæc autumat dixisse Thomam, quod pertimesceret et veluti succenseret; perinde quasi sic diceret: Quoniam tantopere appetit mortem, et in periculum voluntarium ruit, obsequamur voluntati illins, et una moriamur. Sic same qui aurea est lingua; at vero suavis scriptor Metaphrastes Scorsi note. midabant, inprimis autem Tnomus; ideo inquit: • Eamus, et moriamur cum eo;» quidam autem dicunt, et eum mori optasse. Sed profecto timorem id verbum arguit et imbecillitatem. Metaphrastes. Quo saeculo vixerit noster hic, unde necessario deducitur ipsius Metaphrastæ ævum,

fidentem animum Thoma boc sermone iudicari δηλωτικών· τῶν γὰρ ἄλλων μαθητῶν πεοουμένων censet; aliis quippe discipulis delerritis animos facit, eosque confirmat. Mihi vero infirmiorem quidem animum, quam postularet fides, magnam vero in magistrum benevolentiam indicare videntur hæc dicta. Fuit enim modicæ fidei existimare, se quidquam mali passuros ipso præsente: sed generosi cujusdam animi, paratum et alacrein se præbere ad mortem una cum magistro oppetendam. Audaciam cnim discipulis injicit, ut malint etiam ueri, quam a magistro separari. ● Venit itaque Jesus, et invenit eum quatuor dies jam in monumento habentem Cum duos supersedisset dies, atque ita discipulis mortem Lazari cognitam perspectainque fecisset, duabus aliis pervenit in Bethaniam. Vidit ipsum quatriduum in monumento jacentem: quo sane facto significatur, quomodo humanum genus visitavit Deus. Postquam enim naturam nostram in morte impictatis sensus expertem quasi dies quatuor jacere permisisset, rursus eam invisil Quatuor vero lui dies intelligi possent: primus quidem, tempus illud, quod ab Adamo usque ad terræ eluvionem per aquas interjectum est, post quod lex data Noe secundum diem usque ad Abrahamum efecit. Postea circumcisionis præceptum, quasi tertius dies affulsit: hunc vero lex Mosaica usque ad Christum excepit. His igitur diebus quatuor in infidelitatis sepulcro natura nostra tenebatur. θάρσος αὐτοῖς ἐντίθησιν ὁ Θωμᾶς. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ ἀσθενέστερα μὲν τῆς πρεπούσης πίστεως φθέγγε σθαι, πολλήν γε μὴν ἐνδεικνύντα τὴν πρὸς τὸν Διδάσκαλον εύνοιαν. Ην μὲν γὰρ ἀπιστίας τὸ οἴεσθαί τι πείσεσθαι δεινὸν συνόντας αὐτῷ, γενναίον γε μὴν λήματος τὸ προθυμοποιεῖσθαι συναποθανεῖν τῷ καθ ηγητή. Θαρσοποιεῖ γὰρ τοὺς συμφοιτητές του νοσφι σμοῦ τοῦ Διδασκάλου τὸν μὲν αὐτὸν θάνατον προτι μήσασθαι. • Ἐλθὼν οὖν ὁ Ἰησοῦς εὗρεν αὐτὸν τέσσαρας ἡμέ ρας ἤδη ἔχοντα ἐν τῷ μνημείῳ.» Δύο προσμείνας ἡμέρας, καὶ οὕτω μηνύσας τοῖς μαθηταῖς τοῦ Λαζάρου τὸν θάνατον, ἐν ἄλλαις δυσὶ τὴν Βηθανίαν κατα έλαβεν· εἶδεν αὐτὸν τεθρήμερον ἐν τῷ μνήματι κεί μενον, δεικνύντος τοῦ πράγματος τὴν γεγονυίαν ἐκ Θεοῦ τοῖς ἀνθρώποις ἐπίσκεψιν. Ως γὰρ ἐν τέσ σαρσί τισιν ἡμέραις παραχωρήσας τὴν φύσιν ἡμῶν ἐν τῇ ἀναισθησίᾳ κεῖσθαι τῆς ἀσεβείας, πάλιν αὐτὴν ἐπεσκέψατο. Νοοῖντ᾽ ἂν ἡμέραι τέσσαρες, μία μὲν ὁ ἀπὸ τοῦ ᾿Αδάμ χρόνος, ὁ μέχρι τῆς δι' ὕδατος τῆς γῆς κατακλύσεως, μεθ᾿ ἣν ὁ τῷ Νῶε δοθείς νό μος ἄχρι τοῦ ᾽Αβραὰμ δευτέραν εἰργάσατο. Εἶτα ἡ τῆς περιτομῆς ἐντολή, ὡς ἡμέρα τρίτη ἐπέλαμψε. Ταύτην δὲ ὁ Μωσαϊκός νόμος ἄχρι Χριστοῦ διεδέξατο. Ἐν ταύταις οὖν ταῖς τέσσαρσιν ἡμέραις τῷ τάφῳ τῆς ἀπιστίας ἡ φύσις ἡμῶν ἐκεκράτητο. «Ην δὲ ἡ Βηθανία ἐγγὺς τῶν Ἱεροσολύμων ὡς ἀπὸ σταδίων δεκαπέντε. Αριστα καὶ τὴν ἀπὸ Ἰεσ ρουσαλήμ εἰς Βηθανίαν σαφηνίζει ἀπόστασιν, ὡς πεντεκαίδεκα σταδίοις ἀπῴκιστο· δειχνὺς ὡς ἐγγύς οὔσης τῆς κώμης, πολλοὶ τῶν Ἰουδαίων εἰς παραμυθίαν τῶν γυναικῶν ἐληλύθεισαν. Ησαν γὰρ δύο γενεῖ; καὶ περίφημοι, πατρὸς μὲν Φαρισαίου τοῦ Σιν μωνος, τὴν δὲ κατὰ νόμον ἀκριβῆ πολιτείαν φυλάτ τουσαι. "Ην δὲ καὶ ἐπάναγκες τοῦτο γενέσθαι, ένα τὸ θαῦμα πολλοὺς ἕξῃ μάρτυρας. Τάχα δὲ καὶ ἐπειδὴ ἡ Βηθανία ἡμῖν ὁ κόσμος οὗτος νενόηται, κατὰ τὸν τῆς ἀναγωγῆς λόγον, Ἱερουσαλὴμ δὲ ἡ ἄνω μητρό πολις, περὶ ἧς τὰ δεδοξασμένα ἐλαλήθη, ἀφ' ἧς ἐκε πεσοῦσα ἡ τῶν ἀνθρώπων φύσις τῇ ἁμαρτί, νενέπρωτο, εἰς ἣν ἧκεν ὁ Κύριος μετὰ τὰς νοηθείσας ‹ Erat autem Bethania juxta Ilierosolymam quasi stadiis quindecim. Commode same distantiam Bethaniæ ab Hierosolyma notat, quod quindecim stadiorum esset, ut nimirum ostendat, cum non ita Jonge castellum abesset, multos Judæorum ad consolaudas mulieres convenisse. Erant quippe nobiles et insignes, patre quidem Simone Pharisæo progenita: ac præceptam a lege vitæ 165 rationem servantes. Necesse porro erat ita fieri, quo plures miraculum testes haberet. Quoniam vero per Bethaniam a nobis mundus in anagogica ratione intelligitur, per llierosolymam vero superna illa metropolis, de qua gloriosa dicta sunt, a qua cum excidisset per peccatum humana natura, mortua est; ad quam Dominus venit post dies quatuor eo medo quo declaratum est, intellectos: ostenditur etiam ἡμέρας τέσσαρας, ὡς δεδήλωται· δείκνυσι μυστικῶς mystice intervallum quod inter intelligibilia ac sensibilia, in quibus versamur, est interpositum: vel potius causæ signantur, quæ nos a Deo disjunxerunt. Nam facultates animæ in sensum penitus inclinatæ et incumbentes, ab illa intelligibili Hierosolyma nos abstraxerunt. Tres vero omnino sant animae facultates; sensus vero in quinque dispertitus, quarum evidens symbolum stadia quindecim sunt tribus contenta quinariis. Jam totidem stadia καὶ τὴν μεταξὺ διάστασιν τῶν νοητῶν καὶ τῶν αἰσθητῶν, ἐν οἷς γεγόναμεν, ἢ μᾶλλον τὰ αἴτια τὰ ἐκ τοῦ Θεοῦ ἡμᾶς διαστήσαντα. Αἱ γὰρ ψυχικαί δυνάμεις ολοσχερῶς ὑποκύψασαι πρὸς τὴν αἴσθησιν, διέστησαν ἡμᾶς τῆς νοητῆς Ἱερουσαλήμ. Τρεῖς δὲ πάντως τῆς ψυχῆς αἱ δυνάμεις· πενταδικὴ δὲ ἡ αἴ σθησις, ὧν σύμβολον ἐναργές, τὰ πέντε καὶ δέκα στάδια εἰς τρεῖς πεντάδας ποσούμενα. Τὰ δὲ τοσαύτα στάδια, δύο γίνονται μίλια, ἃ τὴν ὑλικὴν δυάδα της Francisci Scorsi nota. de quo disputatur inter doctos, jam disceptatum a nobis est Procem. Isag. 11, § 5. Aliis quippe discipulis, etc. Sententia Metaa phraste, quam sequitur hic Cerameus, exstat apud Surium in Vita S. Thomæ. Consule locum si studes.

HOMILIA XXV. μαίνουσι, καθ᾽ ἦν τὰ αἰσθητὰ τῶν νοητῶν ἀποικί- integraut nuilliaria duo quæ signant materie ζονται. Αστείον δὲ δήπου κἀκεῖνο λογίσασθαι, ὡς ἐπειδὴ μεταξὺ τῆς Λαζάρου ἀναβιώσεως, καὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ ἀναστάσεως, πέντε καὶ δέκα ἡμέραι παρέδραμον· ὧν ἡ μὲν ἐν Βηθανίᾳ, ἡ δὲ τοῦ Σωτῆρος ἐν Ἱερουσαλήμ γέγονε, ταύτας διὰ τῶν στα δίων ᾐνίξατο. • Η οὖν Μάρθα, ὡς ἤκουσεν ὅτι Ἰησοῦς ἔρχεται, ὑπήντησεν αὐτῷ, Μαρία δὲ ἐν τῷ οἴκῳ ἐκαθέζετο. ο Τί δήποτε οὐ παραλαμβάνει καὶ τὴν ἀδελφὴν ἡ Μάρθα μεθ᾿ ἑαυτῆς, πρὸς τὴν τοῦ Κυρίου ἀπάντη σιν; Εβούλετο κατ' ἰδίαν αὐτῷ ἐντυχεῖν, ὡς ἂν οὖν μὴ καὶ τῆς Μαρίας ἐλθούσης, οι συνελθόντες του δαῖοι συνέψωνται, οἱ δὴ ἀπεχθῶς πρὸς τὸν Συντήρα διέκειντο, ηρέμα πως ὑπέξεισι μόνη τὴν ἀπάντησιν κλέψασα· πλὴν ἀλλ᾽ οὐδὲ τοῦτο μυστικής θεωρίας ἐστὶν ἐπίδεκτον. Ἐπειδὴ γὰρ Μαρία μὲν εἰς τὴν θεωρίαν ἐκλαμβάνεται, Μάρθα δὲ εἰς τὴν πρᾶξιν οὕτω γὰρ καὶ τοῖς πρὸ ἡμῶν διδασκάλοις νενόηται), δείκνυσιν, ὡς ἡ πρᾶξις προτέρα πλησιάζει Θεῷ κατ' ενέργειαν, κἂν γνῶσις πολλάκις ὀξυοποῦσα προέρχοιτο. ᾿Αλλὰ τί πρὸς τὸν Κύριον εἶπεν ἡ Μάρτ θα προσυπαντήσασα; «Κύριε, εἰ ἧς ὧδε, οὐκ ἂν ἐτεθνήκει ὁ ἀδελφός μου.» Ορᾷς ὅπως τὴν πίστιν ἀβέβαιον ἐσχηκυία περικραδαίνεται; Τὸ μὲν γὰρ, Εἰ παρήν, οὐκ ἂν ἐτεθνήκει αὐτῆς ὁ ἀδελφὸς, πιο στεύει. Τί δ', ὅτι ὡς Θεὸς παρῆν πανταχοῦ, ἀπιστεί, Καὶ τὸ μὲν, ὅσα ἂν αιτήσηται τὸν Θεὸν λαμβάνει, ὁμολογεῖ μικροπρεπή φρονοῦσα περὶ αὐτοῦ, τό γε dualitatem per quam ab intellig:bilibus sensibilia dissident. Elegans profecto etiam illad est quod reputemus, quod quoniam inter suscitationem Lazari Christique Resurrectionem quindecim intercurrerunt dies quarum rerum altera in Bella - nia, altera Hierosolymæ gesta est, hos etiam per stadia voluit obscure significare. • Martha ergo ut audivit, quod Jesus venit, occurrit illi: Maria autem domi seulebat.» Οικήobren sororem secum Martha non adjungit, quae cum una Domino occurrat? Seorsim illum convenire volebat, ne videlicet, si simul Marin veniret, Judai quoque, qui convenerant, comitarentur, qui tamen erant in Dominum male animati. Tacite igitur exit, et clam aliis Domino occurrit. Verumtamen neque hoc mystica caret consideratione. Quoniam per Mariam contemplatio, per Martham vero intelligitur actio (sic enim etiam doctoribus qui nos præcessere, intellectum est), ostendit actionem prius per opera Domino appropinquare, quamvis contemplatio acute perspiciens plerumque præcurrat. Sed quid Martha obviam Domino veulens effata? • Domine, si fuisses hic, frater mcus non fuisset mortuus.» Vides at infirma fide vacillet? Quod enim ait, non moriturum fuis e fratrem sum, si Dominus adfuisset, 166 crelit; non eredit autem eum, ut Deum, ubique esse praesentem. Quatenus etiam fatetur ipsum quidquid a Deo petierit, impetraturumn, minus de eo, qua:n dceat Francisci Scorsi notæ. Milliaria duo. Stadium, octava milliarii pars, materiæ copulata efficitur; sic enim ubi de senario continere communiter scribitur passus centum viginti quinque; qua ratione ad duo milliaria stadia sexdecim requiruntur. Verum Suidas, στάδιον ὁ τόπος τοῦ ἀγῶνος, καὶ μέρος τι τοῦ λεγομένου μιλίου· ἑπτὰ γὰρ ἥμισυ στάδια ποιοῦσι μίλιον. Sadium locus est certaminis, et pars quædam milliarii; septem enim stadia et dimidium faciunt milliarium. Ex quo vides quam belle conveniat putatio Theophanis nostri, sed non multum interesse sacri oratoris utrum an nihil desit ad integrum exactumque parum numerum, dum ex co sensus mysticus elici quest. Simile quiddam notavimus de numero tricesimo sexto, qui decima pars anni dicitur a sancto Gregorio Magno, et ab hoc Cerameo hom. 35. Materia dualitatem. Quæ sit dualitas miterix, vel duplex materia, de qua hic Noster, explicatum habe a S. Maximo martyre, de quo særpenumero in his notis. Is enim Cent. OEcon. 1. cap. 95, ubi de Deo loquitur, qui aliis alio modo juxta affectum singulorum fingitur: His vero, quorum affectus circa crassa et materialia duntaxat composita versatur, nec habent animæ facultates mutuo conneτας, apparet, non uli est, sed quemadmodum ipsi se bubent, osundens eos ambabus manibus amplecti dualitatem materialem (hanc υλικήν δυάδα noster, et idem arbitror usum vocabulis S. Maximum; aibitur, inquam, et divino: nec enim Græca exSant [a]) per quam corporeus iste mundus constat es materia, et forma, formam hic materialem utique intellige. Eodem pacto Petrus Bongus dualitatem tribuit materiæ seu generationi quæ per formam numero disserit: Unitas ut quæ impartibilis sit in se, et a se, et circase fabricatori Deo ascribitur. Dualitas prima monadis produc:io feminu, mater elementorum (nam de illa quatuor elementorum numerus procreatur) similis est materiæ primæ ac generationi. Trinitas secunda monadis productio mascula idealibus formis vel compositis corporibus consequenter aptatur. Apud Mariana Capellam:Unitas, divina virtus, dualitus, generatio rerum; trinitas, forma perfecta. Verum juxta Avicennam Essentia est trinitas, materia dualitas, forma unitas. Hæc ex ipso Bongo desumpsi; quæ satis ad explicandam hunc locum. Quindecim intercurrunt dies. Adventante Paschali tempore, et postremo quidem, vitæ sua Dominus Lazarum suscitavit. Et quidem, ut Cornelius noster asserit, ipse Martius erat mensis: adleoque illud: Nonne duodecim sunt horæ diei? ita explicat Cyrillus: Adhuc aliquot horæ meæ diei, id est, vitæ supersunt. Quamvis contemplatio acute perspiciens. Ilæc sententia lucem accipiet ex altera, quæ paulo post sequitur in hac homilia, ubi de occursu S. Magdalenæ loquitur, et sic ad mysticum sensum eam traducit: Τῇ γὰρ προσκλήσει τῆς πράξεως οξέως ἡ θεωρία διεγείρεται εὑρίσουσα ἔξω τῆς κώμης τὸν Κύριον, etc. Advocata enim actione exci alur el acuitur contemplatio, invenieus Dominum exira Castellum. Significat igitur Dei cognitionem quamvis imperfecte actione virtutum inchoetur, tamen superveniente contemplatione perfectius obtineri. Vide plura hom. 60, quae est de Assumpt., et notas ibi nostras. (?) Exstant nunc et sic se habent: Τοῖς δὲ περὶ μόνην τὴν ὑλικὴν σύνθεσιν ἔχουσι κινουμένην τὴν ἔφεσιν, καὶ ἀλλήλαις ἀ συνδέτους τὰς τῆς ψυχῆς δυνάμεις κεκτημένοις, οὐχ ὡς ἔστιν, ἀλλ' ὡς εἰσὶν ἐμφανίζεται, δεικνὺς ὅτι τῆς ὑλικῆς δυάδος ἀμφοιν ἐπελάβοντο ταῖν χερσίν· καθ᾽ ἣν ὁ σωματικός, ὡς ἐξύλης καὶ εἴδους, συνέστηκε κόσμος. Vide Patrologic tom. XC, col. 120.

THEOPHANIS CERAMEL sentire videtur: et certe futurum, Η resurgat frater μὴν ἀναστῆναι τὸν ἀδελφὸν αὐτῆς, ἀπιστεῖ. Εἰπ:ν suus, laud credit. Dicenti enim Domino: Resurget frater tuus, › respondit, fore ut resurgat in novissimo die. Verum confirmabitur paulo post et confitobitur Deum. Nisi si hoc etiam loco de communi resurrectione nostræ naturæ, quam figurari per Lazarum diximus, loquatur. Hæc enim in supremo die, abjecta corruptione omnino resurget. Lleo enim Dominus commune utrique rei responsum dedit: Ego sum Resurrectio et Vita: qui credit in me, etiam si mortuus fuerit, vivet. › Re enim vera Resurrectio et Vita exstitit bumanæ naturæ lapsæ, cum eam a morte, quam peccatum induxerat, liberavit. Qui credit in ipsum, quamvis corporis mertem ex necessitate naturæ patiatur, attamen vitam illam beatam vivet; et animæ morte non morietur. His etiam verbis evertit, quod Martha minus considerate dixerat: «Scio, quod quæcunque poposceris a Deo, dabit tibi.» Si enim ipse Resurrectio et Vita ost, postulatione omnino non indiget. Obstupesce vero occultam Salvatoris vim, qua inter loquendum tantam in animam Marthæe cognitionem infudit, ut ab lumi repentibus cogitationibus erexerit mentem, et divinam illam vocem emiserit: • Utique, Domine, ego credidi, quia tu es Christus Filius Dei, qui in hunc mundum venisti. › Quæ sane vox consonat ei, quam discipulorum antesignanus extulerat; sic enim cum Petrus divinitus appellavit “. Quod vero adjunxit, qui in hunc mundum venisti, prædictionem continet. Non enim in Israelis duntaxat, seul in mundi universi salutem venit. Seu fortasse virtutum laboriosam exercitationem vocabulo mundi significat, ad quam Christus venit. Manifestissime vero hoc etiam loco demonstratur actionem ex virtute profectam pedetentim, quasi quibusdam gradibus ad contemplationem attolli. τος γὰρ τοῦ Κυρίου, ὅτι ο 'Αναστήσεται ὁ ἀδελφός σου, ο Αναστήσεται, φησὶν, ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ·, βεβαιωθήσεται δὲ μικρὸν ὕστερον, καὶ ὁμολογήση Θεόν· εἰ μὴ κάνταῦθα περὶ τῆς κοινῆς ἀναστάσεως λέγει φύσεως, ἣν εἰκονίζειν τὸν Λάζαρον είπομεν. Αὕτη γὰρ ἀναστήσεται πάντως ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ τὴν φθορὰν ἀποῤῥίψασα· διὰ τοῦτο γὰρ ὁ Κύριος κοινὴν ἐποιήσατο τὴν ἀπόφασιν. • Ἐγώ εἰμι ἡ ᾿Ανάστασις καὶ ἡ Ζωή· ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, κἂν ἀποθάνῃ, ζήσεται.» Γέγονε γὰρ τῷ ὄντι ἀνάστασις καὶ ζωὴ τῆς πεπτωκυίας φύσεως τοῦ τῆς ἁμαρτία; θανάτου ταύτην ῥυσάμενος. Ο πιο στεύων εἰς αὐτὸν, κἂν τὴν σωματικὴν ταύτην ἀναγκαίως ὑποίσηται τελευτήν, ἀλλὰ ζήσεται τὴν μας καρίαν ἐκείνην ζωὴν, καὶ τὸν ψυχικὸν οὐ τεθνήξεται θάνατον. Διὰ τούτων δὲ ἀναιρεῖ καὶ τὸ μὴ λελογι σμένως την Μάρθαν εἰπεῖν· ι Οἶδα ὅτι ἴσα ἂν αἰτή σῃ τὸν Θεὸν, δώσει σοι. Εἰ γὰρ αὐτός ἐστιν ἡ ᾿Ανά στασις καὶ ἡ Ζωή, οὐ δεῖται πάντως αιτήσεως. Καταπλάγηθι οὖν τοῦ Σωτῆρος τὴν ἄῤῥητον δύναμιν' πῶς ἅμα τῷ λόγῳ τοσαύτην ἐνέσταξε γνῶσιν ἐν τῇ τῆς Μάρθας ψυχῇ, ὡς ἀπὸ τῶν χαμαιζήλων νοη μάτων ἀρθῆναι, καὶ τὴν θεολογικὴν ἐκείνην ἐκπέμψαι φωνήν· ο Ναί, Κύριε, ἐγὼ πεπίστευκα, ὅτι σὺ εἶ ὁ Χριστὸς, ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ, ὁ εἰς τὸν κόσμον ἐρχόμενος·, συνοδά πάντως λέγουσα τῷ προκρίτῳ τῶν μαθητῶν· οὕτω γὰρ αὐτὸν καὶ Πέτρος ἐθεολό γησε. Τὸ δέ· ι εἰς τὸν κόσμον ἐρχόμενος, ο προγνωστικὴν ἔχει πρόῤῥησιν· οὐκ εἰς μόνον γὰρ τὸν Ἰσραὴλ, ἀλλ᾽ εἰς πάντα τὸν κόσμον ἐλήλυθεν. Η τάχα τὸν κόσμον λέγει τῶν ἀρετῶν, εἰς ὃν ὁ Χριστὸς παραγίνεται. Αριδηλότατα γοῦν κἀνταῦθα ὑπέδει ξεν, ὡς ἡ κατ' ἀρετὴν πρᾶξις ταῖς κατὰ μικρὸν ἀναβάσεσιν εἰς θεωρίαν ἀνάγεται. • Καὶ ταῦτα εἰποῦσα ἀπῆλθε, καὶ ἐφώνησε Μαρίαν λάθρα εἰποῦσα· 'Ο δὲ διδάσκαλος πάρεστι, καὶ φω νεί σε.» Δοκεῖ κατ' ἐπιταγὴν τοῦ Κυρίου καλέσαι τὴν ἀδελφήν· οὐ γὰρ ἂν διεψεύσατο εἰποῦσα· ι Ο δια δάσκαλος φωνεί σε·, ἀλλ' ὁ εὐαγγελιστὴς ἐπειγόν μενο; εἰς τὰ καιριώτερα φθάσαι, τοῦτο παρέλειψε. Λάθρα δὲ ταύτην φωνεί, τῶν συγκαθημένων του δαίων ἐκκλίνουσα τὴν κακόνοιαν. Ἡ δὲ ἅμα τῷ λόγῳ ‹ Et cum hæc dixisset, abiit, et vocavit Mariam silentio dicens: Magister adest, et vocat te. › Videtur ex Domini mandato sororem advocasse. Nec enim fuisset, cur mentiretur dicens, «Magister vocat te; › 167 sed evangelista ea maturans alicere, quæ maxime ad rem pertinebant, illud prætermisit. Clanculum vero eam vocat, ut assidentium Judæorum malevolentiam vitet. Illa vero dicto audiens atque consurgens, adeo acceleravit iter, ut ἤκουσε, καὶ ἀναστᾶσα οὕτω τὴν πορείαν ετάχυνεν, eodem loci Domino occuparet occurrere, Martha fuerat collocutus. * Matth. xνι, 16. ubi cum ὥστε ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ φθάσαι τὸν Κύριον, ἐν ᾧ τῇ Μάρθα προδιείλεκτο. Francisci Scorsi notæ. Virtutum exercitationem. Hoc loco pluribus verbis interpretatus sumn et παραφραστικώς quod duobus verbis auctor dixit κόσμον ἀρετῶν. Εt sane eodem interprete, et auctore Theophane, qui hom. 56, quæ est de sancto Procopio, ipse se explicat; ubi inter alias τοῦ κόσμου signilicatus quos ibi percurrit, hanc postremam induit: Λέγοιτο δ' ἄν ποτε κόσμος καὶ ἡ ἐξ ἐναντίου τούτων ἐπίπονος ἐργασία τῶν ἀρετῶν, ἣν ὁ Κύριος δι᾿ ἑαυτοῦ τελειό τερον ἔδειξεν, etc.: Dicitur etiam aliquando mundus contraria ratione, laboriosa virtutum exercitatio, yulam Christus per se ipsum perfectius indicavit, etc. Vide ipsum ea homilia; et nostram ad eum locum observationem, ubi conferimus S. Maximi consimile dictum. Sed evangelisla. Multa ab evangelista Joanne narrari κατά σιωπώμενον (sic vocatur hæc poetarumn igura), ita ut ex iis quæ post dicuntur, intelligantur facta aliqua quæ dicta non sunt, advertit recte Cornelius a Lapide in can. ad'evangeliorum explanationem, et exemplum hoc affert, sic cap. m, ail Martham dixisse Magdalena: Magister adest, et vocal le.

HOMILIA XXV. • Εκείνη γάρ, φησίν, ὡς ἤκουσεν, ἐγείρεται ταχύ, καὶ ἔρχεται πρὸς αὐτόν· οὔπω γὰρ ἐλήλυθεν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν κώμην, ἀλλ᾽ ἦν ἐν τῷ τόπῳ ὅπου ὑπήντησεν αὐτῷ ἡ Μάρθα.» Τῇ γὰρ προσκλήσει τῆς πράξεως ὀξέως ή θεωρία διεγείρεται, εὑρίσκουσα ἔξω τῆς κώμης τον Κύριον, τουτέστιν, ἔξω τοῦ αἰσθητοῦ τοῦδε κόσμου τὸ θεῖον εἶναι καταλαμβάνουσα, καὶ ὑπὲρ πᾶσαν αἴσθησίν τε καὶ νόησιν. • Οἱ οὖν Ἰουδαῖοι ιδόντες την Μαρίαν ότι ταχέως ἀνέστη καὶ ἐξῆλθεν, ἠκολούθουν αὐτῇ.» Εἶεν ἂν Ἰουδαῖοι κατὰ τόνδε τὸν τόπον τὰς περὶ Μάρθαν καὶ Μαρίαν παραμυθούμενοι, πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, αἱ καθάπερ ἐξ Ιερουσαλὴμ τῆς ἄνωθεν εἰρήνης τῇ ψυχῇ καταπέμπονται. Αὗται καὶ συνοδοιποροῦσιν αὐτῇ, σπευδούσῃ καταλαβεῖν τὴν ὄντως ζωήν. • Ιδοῦσα αὐτὸν, ἔπεσεν εἰς τοὺς πόδας αὐτοῦ λέγουσα - Κύριε, εἰ ἧς ὧδε, οὐκ ἂν ἀπέθανέ μου ὁ ἀδελφός.» Σύμφωνα τῇ Μάρθα λαλεί. Αδελφά τὰ ῥήματα, συγγενείς αἱ φωναί· πλὴν ὅτι Μάρθα μὲν οὐ λέγεται πεσεῖν εἰς τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ, ούτε κλαίουσα φθέγγεσθαι. Αὕτη δὲ πράττει ἀμφότερα. Ἱμείρετο γὰρ τῶν ποδῶν ἐκείνων ἐφάψασθαι, οἷς παρακλιθείσα πρότερον τοῦ τῆς διδασκαλίας ἐγεύσατο νέκταρος. Τούτους τοὺς ὡραίους πόδας διαφερόντως ποθήσασα, πρότερον μὲν αὐτοῖς παρ εκάθισε, νῦν δὲ κατασπάζεται τοῖς δάκρυσι πλύνουσα, ὕστερον δὲ τῷ μύρῳ ἀλείψασα, θριξιν ἰδίαις • Illa enim, inquit, ut audivit surgit cito, et venit ad eum; nondum enim venerat Jesus in casteilum, sed erat adhuc in illo loco ubi occurrerat ei Martha. Ascita enim socia actione acuitur contemplatio et excitatur; et Dominum reperit extra castellum, hoc est, divinitatem extra hunc mundum sensibus objectum et supra omnem sentiendi intelligendique vim constitutam esse deprehendit. ‹ Judæi ergo cum vidissent Mariam, quia cito surrexit et exiit, secuti sunt eam. › Possent, qnod ad hunc locum facit per Judæos Martham et Mariam consolantes, fides, spes et charitas significari, quæ sane velut ex Jerusalem illa superna civitate pacis in animam immittuntur: quæque comitantur eam, quæ studet atque contendit veram assequi vi13 207 ο • Videns eum, cecidit ad pedes ejus, et dixit ei: Domine, si fuisses hic, non fuisset mortuus frater nieus. Consonat cum Marthæ dictis; sorores voces ipsa videntur, et verba cognata: excepto quod non dicitur ad Jesu pedes Martha accidisse, nec locuta com lacrymis. Hæc vero utrumque præstat: avebat enim pedes illos attingere ad quos ante inclinata nectar doctrinæ gustaverat. Hos tam pulchros pedes vehementer expetens prius quidem ad illos assedit, nunc vero ad eos demissa lacrymis lavit, et postea unguento ungens suis capillis abstersit. Anima enim contemplationi dedita præclaras illas ascensiones ἐξέμαξεν. Η γὰρ θεωρητικὴ ψυχὴ τὰς καλάς (sibi disponens, primo quidem ad mysticos pedes sedens veritatem quærit; tum de divinis instrueta appropinquat, et spiritualiter eos attingit; ad extremum certissimæ cognitionis unguento et odore perfundit, et passionum vacuitate delergit. Iloc enim capilli quasi per ænigma insinuant, ut qui sensus expertes sint. Porro per pedes Christi sigui - ficari possunt ea quæ de ipso cognosci possunt ab homine qui crassitiem terreni affectus purgarit. Fletus vero Mariæ indicat, quod in 168 anima fieri solet, cum semetipsam colligit, ad seseque respicit, atque a sensilibus avocata ad contemplationem evehitur; tum enim divino amore effervescens, supervacuas et nullum pertinentes ad usnm cogitationes quasi lacrymas abjicit. Lacryma enimn αναβάσεις τιθεμένη, πρότερον μὲν παρὰ τοὺς μου στικούς πόδας καθίσασα ζητεῖ τὴν ἀλήθειαν· εἶτα μνηθεῖσα ἐφάπτεται νοερώς προσεγγίζουσα· μετά ταῦτα τῷ μύρῳ τῆς ἀψευδοῦς γνώσεως τούτους εξωδιάζει τῇ περὶ τὰ πάθη ἀναισθησίᾳ ἐκμάσσουσα. Τοῦτο γὰρ αἱ τρίχες αἰνίττονται, ὡς αἰσθήσεως ἄμοιροι. Νουίντο δ᾽ ἂν πόδες Χριστοῦ, ὅσα δυνατὸν νοεῖσθαι περὶ αὐτοῦ τῷ τῆς ὕλης ἑαυτὸν ἐκκαθά ραντι. Τὸ δὲ τὴν Μαρίαν κλαίειν δηλοῖ τὸ εἰς ἑαυτὴν συστέλλεσθαι τὴν ψυχὴν καὶ συννεύειν, χωριζομένην τῶν αἰσθητῶν, ὅταν εἰς θεωρίαν ἀνάγηται· θερμαίνεσθαί τε τῷ θείῳ ἔρωτι, ἀποβαλλομένην ὡς δάκρυα τα περιττὰ τῶν νοημάτων καὶ μὴ προς ήκοντα. Τὸ γὰρ δάκρυον λυπηροῦ πάθους ἐστὶ νοτὶς συστελλομένων ὑπὸ λύπης τῶν μυῶν, ὡς τὴν ἀπο- humor est a tristitiæ passione exortus; cum ita ob Ολιβομένην λιβάδα πρὸς τὰς τοῦ ἐγκεφάλου φλέβας ἀποδίδοσθαι, κἀκεῖθεν ἐπὶ τοὺς ὁλκοὺς τῶν ὀφθαλμῶν παραπέμπεσθαι τὸ περιττὸν ἀποκρουομένης τῆς φύσεως. • Ἰησοῦς οὖν, ὡς εἶδεν αὐτὴν κλαίουσαν, καὶ τοὺς συνελθόντας αὐτῇ Ἰουδαίους κλαίοντας, ενεβριμήσατο τῷ πνεύματι, καὶ ἑτάραξεν ἑαυτόν. Επειδή, cam musculi constringuntur, ut vehit expressum cremorem ad venas cerebri emittant, atque inde derivent in oculorum sulcos, natura scilicet quod superfluum est repellente. ‹ Jesus ergo, ut vidit eam plorantem, et Judæos qui venerant cum ea plorantes, iufrenuit spiritu, et turbavit semetipsum. Quoniam sicuti Deus Francisci Scorsi notæ. Passionum vacuitate. llic est vox ἀναισθησία περὶ τὰ πάθη quæ eodem recidit, atque ἀπάθεια, que est in hom. 24, unoque modo ac sensu ambæ utrobique accipiendæ, eo nimirum, de quo longius ibi disseruimus not. 67, col. 501: et sane proxime sequentibus verbis ipse se explicat, et aliud nihil per ἀναισθησίαν intelligere ostendit, quam affectionum, sen vitiosarum perturbationum purgationem. Ait enim: Νοοϊντο δ' ἂν πόδες Χριστοῦ ὅσα δυνατὸν νοεῖ σθαι περὶ αὐτοῦ τῷ τῆς ὕλης ἑαυτὸν ἐκκαθαίροντι. Porro per pedes Christi significari possunt ea quæ de ipso cognosci possunt ab eo, qui crussitiem terreni affectus purgarit.

verus erat, ita etiam verus homo, et omnes nostras ὥσπερ ἀληθῶς ἦν Θεός, οὕτω καὶ ἄνθρωπος ἀληθῶς, passiones quæ culpa carerent, per summam sui καὶ ὅσα ἐν ἡμῖν τῶν ἀδιαβλήτων εἰσὶ παθῶν συγχα demissionem excepit, nunquam tamen iis nisi ταβατικῶς ὑπεδέξατο, οὐ μὴν ὑπ' αὐτῶν ἤττητο quando et ubi, et quatenus voluit, concessit. πώποτε, ἀλλ' ὅτε, καὶ ὅπου, καὶ ἐφ' ὅσον ἐβούλετο, Cum igitur turbata ad mœrorem vergeret sancta Ταρασσομένης δὴ οὖν καὶ νευούσης πρὸς λύπην τῆς ipsius caro, non sinit eam ca passione vehementius ἁγίας αὐτοῦ σαρκός, οὐκ ἀφίησιν τῷ τῆς λύπης affici, sed sancti Spiritus virtute quodammodo illam πάθει γενέσθαι κατάφορον, ἀλλὰ τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύ reprehendit et increpat (hoc enim est, infremuit), et ματος δυνάμει ἐπιτιμᾷ ταύτῃ, καὶ ἐπιπλήττει τρό ad mediocritatem reducit; quod erat placide lacry- πον τινά· τοῦτο γάρ ἐστι τό • Ἐνεβριμήσατο· mari, et quantum ad prodendam naturam humanam καὶ μετάγει πρὸς τὸ μέτριον, ὅπερ ἦν τὸ ἐρέμα salis esset. Non enim ploravit, sed lacrymatus est. δακρύσαι, καὶ ὅσον τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν ἐνδείPloratui vero quædam conjungitur ejulatio. Lacry- ξασθαι. Οὐ γὰρ ἔκλαυσεν, ἀλλ᾽ ἐδάκρυσε· τῷ γὰρ matus est igitur, quoniam similitudinem quam cum κλαυθμῷ συνέζευκταί τις ολολυγή· ἐδάκρυσεν οὖν, komine habebat, non negat. Sed miscet humana ἐπειδὴ οὐκ ἀρνεῖται τὴν πρὸς τὸν ἄνθρωπον ὁμοιό divinis, et ut homo quidem flet, nobis exemplum τητα, ἀλλὰ μίγνυσι τοῖς θεϊκοῖς τὰ ἀνθρώπινα. præbens, et modum ponens, quantum commisera- Καὶ ὡς μὲν ἄνθρωπος δακρύει, τύπον παρέχων ἡμῖν, tione flecti, et quantum pro inortuis stillare lacry- καὶ μέτρον ὁρίζων πόσου δεῖ ἐπικλᾶσθαι πρὸς οἶκτον, marum oporteat. Neque enim deflet Lazari mortem: καὶ τοῖς κειμένοις ἐπιστάζειν τὸ δάκρυον· οὐ γὰρ qua enim ratione id faceret, com sciret eum post τοῦ Λαζάρου δακρύει τὸν θάνατον· πῶς γὰρ, εἰδὼς paulo revicturum? sed ut eamdem se habere natuὡς μετὰ μικρὸν ἀναστήσεται; ἀλλὰ καὶ τὸ τῆς ram ostendat quam nos habemus, et uti exem- φύσεως ἡμῶν δεικνὺς ὁμοούσιον, καὶ τύπον, ὡς εἶπον, plum prodat, ut dixi. Lacrymatur etiam ob peccati ἡμῖν παρεχόμενος. Δακρύει δὲ καὶ τὴν ἐξ ἁμαρτίας casum, in quem hominum natura devenit, ut morte πτῶσιν, ἐλεεινῶς τῇ φύσει τῶν ἀνθρώπων παρημερ opus esset ad expurgandam concretionem partis τήσασαν, ὡς δεηθῆναι θανάτου τὴν προσαφθεῖσαν animæ ratione carentis. Lacrymatur etiam ob te- ἀλογίαν ἀποκαθαίροντος. Δακρύει δὲ καὶ τῶν nebras Judæorum, providens non solum eos tani ad- Ἰουδαίων τὴν σκότωσιν προβλέπων, ὡς μόνον mirabili signo in melius non mutandos, sed obdu- οὐ βελτιωθήσονται ἰδόντες τὸ θαῦμα τουτὶ τὸ παράraturos magis ac magis exarsuros invidia. Lazari δοξον, ἀλλὰ καὶ σκληρυνθήσονται ἐπὶ πλέον τὸν vero causa lacrymatur, non quod mortem obierit, sed φθόνον ἐξάψαντες. Δακρύει δὲ καὶ τὸν Λάζαρον, quod revocandus in vitam. Justus enim cum fuisset, οὐχ ὅτι ἀπεβίω, ἀλλ' ὅτι ἀναβιώσεται. Δίκαιος γὰρ 169-179' ac pius et amicus Christi laudabiliter ῶν, καὶ θεοσεβὴς, καὶ φίλος Χριστῷ, εὐκλεῶς ὑπο Francisci Scorsi notæ. Nisi quando, elc. Erant igitur affectus Lifes rioris partis in Christo subjecti penitus superiori voluntati ipsius, unde el propassiones eas vocari ex S. Hieronymo docet S. Thomas, p. III, quam profecto veram doctrinam tradere videtur hic Noster cum ait Christum nunquam ab iis fuisse superatum, sed ubi, et quando, et quatenus voluit iis cessisse. Sed qui convenit quod mox subjungit, cum τὸ ἐμβριμῆσαι Christi declarans, ait iufreauisse, hoc est virtute Spiritus reprehendisse el increpasse affectum vehementiorem, et ad mediocritatem eum reduxisse? Et same ita intelligunt τὸ ἐμβριμῆσαι plerique ex Gracis, quos contestatur Cornelius et Maldonatus; mimirum Chrysostomus, Cyrillus, Leontius, Theo - phylactus: quorum alii τὸ πνεύματι, divinitale, exponunt, alii virtute Spiritus saucti, ut Noster. S. Cyrilli verba describam que eadem fere sunt ac Nostri quæ ego excerpsi ex catena Græca in Joannem quam edidit Sebast. Cord.soc. Jesu: Αρχομένης δέ πως ἐν αὐτῷ κινεῖσθαι τῆς λύπης, καὶ νευούσης ἤδη πρὸς τὸ δάκρυον τῆς ἁγίας σαρκὸς, οὐκ ἀφίησιν αὐτὴν τοῦτο παθεῖν ἐκλύτως, καθάπερ ἔθος ἡμῖν. Ἐμβριμεῖται δὲ τῷ πνεύματι, τοῦτ' ἔστι, τῇ δυνάμει τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπιπλήττει τρόπον τινὰ τῇ ἰδίᾳ σαρκί. Η δὲ τὸ τῆς ἐνωθείσης αὐτῇ θεότητος οὐκ ἐνεγκοῦσα, κίνημα τρομεῖται, και θορύβου πλάττεται σχῆμα. Hoc est: Suboriente autem ipsi luctu, et sacra ejus carre jam ad lacrymas vergente, minime illis more nostro habenas relaxavit; sed • infremunt spiritu, id est, S. Spiritus virtute carnem suam quodammodo increpuit, quæ conjunctam sibi divinitatis motionem ferre non valens [remebat, et conturbationis spec:em ferebat. Sic Cyrillus, Sallus in paginis, non in textu. Nihil deest. cum quo rides consentire Nostrum: sed huic explicationi obstare videtur quod jam tetigi supra, et notal Corn. noster quod videantur admitiere affectus in Christo non voluntarios et violentos, qui tamen erant, ut diximus, omnino ipsins voluntati subjecti. Attamen cum aperte hanc veritatem Theophanes verbis paulo antecedentibns expresserit, ut jam notavimus, non censendus est ipse sibi paucis verbis repugnare; sed accipiendus est hoc sensu, eodemque interpretandos Cyrillus et alii, quos jam retuli ejusden esse sententiæ; nimiruin carnem Christi vergere quidem cœpisse ad dolorem et lacrymas viso Lazari sepulcro. non tamen sine ipsius permissu ac nutu, quod quamvis secundo loco non dicat hic auctor, tamen intelligendum est ex priore, ubi ait Christum nunquam fuisse victum, sed eos affectus habuisse in sua potestate, et quando et quatenus voluerit, eos remisisse. Postquam igitur dolorem voluntarie reinisit, cum videret eum posse esse vehementiorem, iterum frenum habuit, tanquain sessor equi, qui cum habenas semel relaxavit, potest eas iterum suo arbitratu reducere. Atque hic est verus el Sulitus sensus hujus et aliorum Patrum, qui sine dubio nunquam dicere voluerunt Christum habuisse affectus prævenientes imperium rationis. Eamdem habere naturam. Graece, Τὸ τῆς φύσεως ἡμῶν δεικνὺς ὁμοούσιον, ad verbum, Consubstantialitatem cum nostra natura demonstrans. De qua voce attributa Christo etiam ratione humane naturæ ex conc. Chalcedonensi, quæ adnotavi colligam in not. ad hom. 46.

HOMILIA XXV. εξῆλθε τοῦ βίου τὸ στάδιον. Εμελλεν οὖν ἐν ἀνα- stadium hujus vitæ confecerat, adeoque quietis et παύσει ἔσεσθαι καὶ τιμῇ· ο Δίκαιος γὰρ, ἐὰν φθάσῃ τελευτῆσαι, φησὶν ὁ Σολομών, ἐν ἀναπαύσει ἔσται ο Μέλλων οὖν τοῦτον ἀναστῆσαι διὰ τὴν οἰκείαν δόξαν, ἐδάκρυσε, μονονουχί λέγων· Τὸν εἴσω του λιμένος εφορμισθέντα, πάλιν εἰς τὴν τοῦ βίου τρικυμίαν καλῶ; Τὸν ἤδη ἀγωνισάμενον καὶ στεφθέντα ἐπανελθεῖν ἐπὶ τοὺς ἀγῶνας προτρέπομαι; Ἐρωτᾷ δέ· «Ποῦ τεθείκατε αὐτόν; ν οὐχ ὡς ἀγνοῶν, ἀλλ', ὡς ἔφην, τοῖς θεοπρεπέσι μιγνύς τὰ ἀνθρώπινα, καὶ ἵνα προφάσει τοῦ τὸν τόπον ἀπο δεῖξαι ἐφέψωνται πολλοὶ, καὶ τῷ θαύματι μαρτυρήσωσι. Πλαγίως δέ πως καὶ διὰ ἐπερωτήσεως ἐλέγχει Μαρίαν καὶ Μάρθαν, καθὼς ἡμῖν ἤδη προλέλεκται, - μὴ τὴν ἴσην πίστιν ἐσχηκυίας τῇ Σουναμίτιδι· ἡ ή μὲν γὰρ καὶ τεθνηκότα τὸν παῖδα οὐκ ἔθαψεν, ἀλλ' ἐν τῇ κλίνῃ περικαλύψασα ζεούσῃ πίστει πρὸς τὸν προφήτην ἀνέδραμεν· αἱ δὲ θανέντα τὸν σύγγονον τῷ τάφῳ κατέκρυψαν, καίτοι ἐκείνη πρὸς ἄνθρωπον ᾤχετο τὸν Ἐλισσαῖον, αὗται πρὸς Θεόν. honoris locum obtinuisse debuerat: Justus enim, inquit Salomon, si morte præoccupatus fuerit, in refrigerio erit *: 2 cum igitur eum gloriæe sue causa restituere oporteret ad vitam, lacrymatus est, ac modo non sic dicebat: Qui jam portum tenuit, eum ad decumanos vitæ hujusce fluctus iterum voco; qui jam decertavit et coronatus est, relire add certamina jubeo. Interrogat vero:. Ubi posuistis eum? › non quod ignoret, sed ut ea quæ sunt bumana nature cum iis conjungat, quæ divinæe conveniunt, ut jam dicebam; utque per occasionem ostendendi loci consequantur multi, et miraculum testari possint. Oblique vero etiam per hanc interrogationem reprehendit quodammodo Mariam et Martham, ut paulo supra dictum a nobis est, quod non parem habuerint fidem, ac Sunamitis illa; hæc enim mortuum filium non sepelivit, sed obvolutum stragulis relinquens, ad prophetam ferventi fle cucurrit; he sus hæ vero mortuum fratrem sepulcro condiderunt; et tamen illa ad Elisaæum, qui homo erat, abiit, huge ad Deum. ‹ Jesus ergo rursum fremens in semetipso, venit ad monumentum. Erat autem spelunca: et lapis superpositus erat ei. Infremens rurmoerorem simul et mortem increpat quod herilem anicum aggredi ausa esset. Spelunca vero illa tenebricosa et subterranea humanæ vitæ. conditionem adumbrat, ad quam post lapsum miserabiliter velut in domicilium deducti fuimus, vėl etiam litteram legis umbratilem; velamen vero, quod obscuram reddebat legem, signat superpositus lapis. Cur vero non ipse verbo lapidem tollit, vel non etiam ipso imposito mortnum excitat? Quoniam non est necesse in rebus non necessariis patrare miracula: hoc enim nimți honaris aucupandi causa fieri videretur. Alioquin etiam maxime e re erat, ut ab ipsis tolleretur lapis, et quo perciperent fœtidi graveolentiam, et ne apparens esse quo: faetum re ipsa fuerat: et alius pro alio suppositus resurgere villeretur. Ideo ait: • Tollite vos lapidem, › et mortuum jacentem aspicite, et velut e somno voce consurgentein. Præ se fert etiam hæc oratio aliquam incredulitatis eorum exprobrationem. 180 imperat enim, ut ab ipsis tollatur lapis obstinationis, qui plumbi instar eorum animas degravabat, et quominus Salvatorem ad mundi salutem jam advenisse cognoscerent, obstaculo erat. Præcepit etiam, ut legis operimentumn tollant, et attente circumspiciant, quæ in ea divino Spiritu praedicta sunt. Ad hæc alia magis mystica ratione præfiguravit, quod præfinito modo eventurum erat. Sicut enim nuper illis occu- • Ἰησοῦς πάλιν ἐμβριμησάμενος ἐν ἑαυτῷ ἔρχεται εἰς τὸ μνημεῖον· ἦν δὲ σπήλαιον, καὶ λίθος ἐπέκειτο ἐπ' αὐτῷ.· Ἐμβριμησάμενος πάλιν τῇ λύπῃ Επιτιμῇ, καὶ τῷ θανάτῳ δεσποτικοῦ φίλου κατατολμήσαντι. Τὸ μέντοι σπήλαιον ἐκεῖνο τὸ ἀφεγγές καὶ ὑπόγειον βίον τῶν ἀνθρώπων δηλοί, εἰς ὃν μετὰ τὴν πτῶσιν ἐλεεινῶς κατῳκίσθημεν, ἢ καὶ τὸ σκιώδες γράμμα του νόμου. Ο δ' ἐπικείμενος λίθος τῆς ἀσαφείας του νόμου τὸ κάλυμμα. Δια τί δὲ οὐκ αὐτὸς αἴρει τὸν λίθον λόγῳ, ἢ καὶ τούτου ἐπικειμένου τὸν νεκρὸν ἐξανίστησιν; Ἐπειδὴ οὐκ ἀναγκαῖον ἐν τοῖ; μὴ ἀναγκαίοις θαυματουργεῖν. Τοῦτο γὰρ φιλοτιμίας ἐστὶ περιττῆς. Αλλως τε τὸ ὑπ' αὐτῶν ἀρθῆναι τὸν λίθον, καὶ λίαν συνέφερεν, ἵνα τε τῆς δυσωδίας τοῦ ὀδωδότος αἰσθήσονται, καὶ ἵνα μὴ φάντασμα εἶναι τὸ γεγονὸς, ἢ ἄλλος ἀντ' ἄλλου ἀνίστασθαι. Διὰ τοῦτό φησιν·. "Αρατε τὸν λίθον ὑμεῖς,» καὶ τὸν νεκρόν θεάσασθε κείμενον, καὶ ὡς ἐξ ὕπνου τῇ φωνῇ ἀναθρώσκοντα· ἔχει δέ τινα καὶ τῆς αὐτῶν ἀπιστίας ὁ λόγος ὀνειδισμόν. Επιτάττει γὰρ ἀφ' ἑαυτῶν ἆραι τὸν λίθον τῆς πωρώσεως, τὸν μόλυβδον ἐπιβρίθοντα ταῖς ἐκείνων ψυχαῖς, ὡς μὴ ἐπιγνῶναι τὸν ἐπὶ σωτηρίᾳ τοῦ κόσμου παραγενόμενον. 'Αραι δὲ προτρέπει καὶ τοῦ νόμου τὸ κάλυμμα, ὡς ἂν περιεσκεμμένως περιαθρῆσαι τὰ ἐν αὐτῷ τεθεσπισμένα τῷ Πνεύματι. Μυστικωτέρῳ δὲ λόγῳ τὸ προωρισμένῳ τρόπῳ μέλλον γενέσθαι προεζωγράφησεν. Ωσπερ γάρ πρώην αὐτοῖς ἐπεφώνει· ο Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, ο οὕτω καὶ νῦν· Αρατε τὸν λίθον τοῦτον, περὶ ἑαυτοῦ τοῦτον λαλῶν. Ηδει γάρ, ᾔδει, ὡς τῷ ἡγεμόνι parat dicere: «Solvite templum;; sic eiiam muc, w Sap. 19, " 7. 46 Joan. 11, Francisci Scorsi notæ. Quæ sunt humanæ naturæ. Eleganter idem ac breviter Naz. Ερωτᾷ που τίθεται Λάζαρος ἄν θρωπος γὰρ ἦν. Αλλ' ἐγείρει Λάζαρον· Θεὸς γὰρ ἦν. Interrogat ubi positus Lazarus, erat enim homo; suscitat Lazarum, erat quippe Deus. Marorem simul et mortem increpans. Quorl ad mœærorem attinet increpatum et coercitum diximus paulo supra, not. 93; alia vero hujus fremitus causa, quæ hic affertur, magis est mystica quam litteralis.

Tollite lapidem hunc, de se ipso loquens. Sciebat κεκράξονται· «άρον, ἄρον, σταύρωσον αὐτόν.» enim, sciebat futurum, ut ad præsidem con«lania rent: «Tolle, tolle; crucifige eum ";» prænuntiat igitur ipsis, quod erat futurum. Tollite me lapidem angularem *, quem vos quidem reprobastis, sed factus est in caput anguli t, ut in unum parietem populos duos adnectat. Tollite ipsum, et crucifigite; mors enim ipsi non dominabitur. Et forsan etiam de hoc lapide Christo idem evangelista dicit, quod venit Maria ad monumentum, et lapidem sublatum invenit. Quod explicans inde Magdalena discipulis ait: Tulerunt Dominum meum de monumento. › ‹ Dicit ei Martha, soror ejus qui mortuus fuerat: Domine, jam faetet; quatriluanus enim est. Videtur quidem non credere Martha futurum miraculum, Quæ enim magna ac supra naturam sunt, non facile credere consuevit. Verumtamen etiam pro ea reverentia et honore, in quo Dominum habebat, non ferendum existimabat, ut ipse sepulcro appropinquaret, ne molestiam ex corpore jam in putredinem reolu:o sentiret. Gravis enim est, nec facile ferri vicinitas corporis jam putrescentis potest: nibil enim pejus tam infesto fetore reperias.Accommodari etiam boc dictum potest communi nostræ naturæ, quæ quasi quatriduo exacto ab Adamo usque ad Christum, juxta relatum a nobis supra intellectum, in ignorantiæ monumento jacuerat, et impietatis fœtorem odiosum exhalans, jam computruerat. Quod et David plorans dicebat: • Putruerunt et corruptæ sunt cicatrices meæ, a facie insipienti.e meæ "º. > ‹ Dicit ei Jesus: Nonne dixi tibi, quoniam si credideris videbis gloriam Dei?» Reprehendit eam, ut inmemorem ejus, quod ante dixerat: • Resurget frater tuus.» Jam ut Patrem consubstantialen sibi et aqualis honoris ostendat, prius 181 quidem, ubi andivit Lazarum ægrotare: Infirmitas hæc inquit, est ad gloriam Filii Dei; nunc vero, Si «redideris, videbis gloriam Dei, quia nimirum una est gloria Patris et Filii. ‹ Jesus autem sublevatis sursum oculis dixit: Pater, gra'ias tibi ago, quoniam audisti me. Ego autem sciebam, quia semper me audis; sed pro pter populum qui circumstat, dixi, ut credant, quia tu me misisti.» Quod oculos suos sustulit, et gra. tias egit Patri, ostendit non esse se contrarium Deo Per ipsa vero orationis verba etiam æquaΠρολέγει τοίνυν αὐτοῖς τὸ ἐσόμενον. "Αρατε τὸν λίθον τὸν ἀκρογωνιαίον ἐμὲ, ὃν ὑμεῖς μὲν ἀπεδοκι· μάσατε, γέγονε δὲ εἰς κεφαλὴν γωνίας, εἰς ἕνα τοῖχον συνάψας τους δύο λαούς. Αρατε αὐτὸν, καὶ σταυρώσατε· θάνατος γὰρ αὐτοῦ οὐ κατακυριεύσει. Καὶ τάχα περὶ τούτου τοῦ λίθου Χριστοῦ ὁ αὐτός φησιν εὐαγγελιστής, ὡς ἦλθεν ἡ Μαρία ἐπὶ τὸ μνημεῖον, καὶ βλέπει τὸν λίθον ἡρμένον· ὁ δὲ σαφηνίσασα ἡ Μαγδαληνή λέγει τοῖς μαθηταῖς· • Ηραν τὸν Κύριον ἐκ τοῦ μνημείου.» • Λέγει αὐτῷ ἡ ἀδελφὴ τοῦ τεθνηκότος Μάρθα Κύριε, ήδη όζει· τεταρταίος γάρ ἐστι.» Δοκεῖ μὲν ἀπιστεῖν ἡ Μάρθα τῷ θαύματι. Τὰ μεγάλα γὰρ καὶ ὑπὲρ φύσιν εἰώθει μὴ ῥᾳδίως πιστεύεσθαι. Πλην ὅτι καὶ, ὑπὸ πλείστης αἰδοῦς καὶ τιμῆς, οὐκ ἀνεκτὴν ἡγεῖτο προσεγγίσαι τῷ τάφῳ τὸν Κύριον διὰ τὴν ἐγκειμένην ἀηδίαν τοῦ πρὸς φθορὰν διαρρεύσαντος σώματος. Φορτικόν γὰρ καὶ εύσοιστον μυδῶντο; ήδη σώματος προσεγγίσαι· κακοσμίας γὰρ οὕτω δεινῆς οὐ χεῖρον ἕτερον γένοιτ' ἄν. ῾Αρμόσει δὲ ὁ λόγος καὶ ἐπὶ τῆς κοινῆς ἡμῶν φύσεως, ἥτις, ὡς τεθρήμερον διελθοῦσα τοὺς ἀπὸ 'Αδάμ μέχρι Χρι στοῦ κατὰ τὸν προσαποδοθέντα σκοπὸν, ἐν τῷ τῆς ἀγνοίας ἐβέβλητο μνήματι, τῇ δυσωδίᾳ τῆς ἀσεβείας ἀηδῶς ἐποξέσασα. Ο καὶ ὁ Δαβὶδ ὀδυρόμενος ἔλεγε • Προσώζεσαν καὶ ἐσάπησαν οἱ μώλωπές μου ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύνης μου. • Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· Οὐκ εἶπόν σοι ὅτι, ἐὰν πιστεύῃς, ὄψει τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ;» Επιπλήττει αὐτὴν ὡς ἐπιλαθομένην ὡς εἶπεν αὐτῇ, ὅτι ο Ανα στήσεται ὁ ἀδελφός σου • ἐμφαίνων δὲ τὸν Πατέρα ὁμοούσιον καὶ ὁμότιμον, πρότερον μὲν ἀκούσας, ὡς ὁ Λάζαρος ἀσθενεῖ, 'ΙΙ ἀσθένεια, εἶπεν, αὕτη, ὑπὲρ τῆς δόξης ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ· νῦν δέ φησιν ο Ἐὰν πιστεύῃς, ὄψει τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ, ἐπειδὴ μία δόξα Πατρὶς καὶ Υἱοῦ. • Ο δὲ Ἰησοῦς ἦμε τοὺς ὀφθαλμοὺς ἄνω, καὶ εἶπε· Πάτερ, εὐχαριστῶ σοι, ὅτι ἤκουσάς μου. Ἐγὼ δὲ ᾔδειν ὅτι πάντα μου ἀκούεις, ἀλλὰ διὰ τὸν ὄχλον τὸν παρεστῶτα εἶπον, ἵνα γνῶσιν ὅτι σύ με ἀπέκτει λας.» Διὰ μὲν τοῦ ἆραι τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ ἄνω καὶ εὐχαριστεῖν τῷ Πατρὶ δείκνυσιν ὡς οὐκ ἔστιν ἀντίθεος· διὰ δὲ τὸν λόγον τῆς εὐχῆς παρίστησι τὸ 50 Psal. ΣΑΑΤΙ, 6. 67 Juan. XIX, 15. ** Matth. xx1, 42. 4º Psal. cxviI, 22. Francisci Scorsi notæ. Ut Patrem consubstantialem. Vos ὁμοούσιο; huic Christo tribuitur ratione naturæ diving, quam eauidem numero ac Pater habet. Supra not. 94, eam de Christo usurpavit ratione naturæ humanæ, quam eamdem specie, ac nos, habet. Utrumque vero recte usurpari ex conc. Chalcedonensi planum est, de quo plusculum disseremus ad hon. 46, nt etiam paulo supra monui not. 94 hujus humiliar. Contrarium Deo. Sic reddidi vocem ἀντίθεον hoc loco, quæ tamen contrariam etiam habet vim; nain et qui quasi alter est Deus, ἀντίθεος, et qui contrarius est Deo, ἀντίθεος. Quod ostendam ex pluribus scriptorum utriusque ordinis locis infra hom. 48, not. 69, quam vide. Interim hic affirmo sensum hujus loci esse, quem interpretatus sum παραφραστικώς explicans auctoris verba. Christus enim, inquit ille, oraus Patrem simul ostendit se non esse contrarium Deo, quod Judæi non raro objecerant, ut Joan. cap. 19: Non est hic homo a Deo, qui Sabbatum non custodit; et ibidem: Not scimus, quia hic homo peccator est, et aliter alibi.

HOMILIA XXV. ὁμότιμον. Οὐ γὰρ εἰσακουσθῆναι παρακαλεί κατά litatem ostendit; non enim orat ut exaudiatur, ut τὴν τῆς Μάρθας ὑπόληψιν, ἀλλ', ε Οίδα, φησίν, ὅτι πάντοτέ μου ἀκούεις,» ὡς ὁμοουσίου τοῦ Υἱοῦ, καὶ οὐ χρεία μοι εὐχῆς, ἀλλὰ διὰ τὸν παρεστῶτα λαὸν ταῦτα λαλῶ, ἵνα γνῶσιν ἰσοτιμίαν Πατρὸς καὶ Υἱοῦ. Διὰ τούτων δὲ προτρέπεται καὶ ἡμᾶς εὐχαῖς ἱλεούσθαι τὸ θεῖον ἀεὶ, καὶ τὸ τῆς ψυχῆς ὀπτικόν αίρειν ἀπὸ τῶν χαμαιζήλων νοημάτων πρὸς τὸ ὕψος τῆς θεωρίας. • Καὶ ταῦτα εἰπὼν, φωνῇ μεγάλῃ ἐκραύγασε· Λάζαρε, δεύρο έξω.» Καὶ τὴν θυγατέρα Ιαείρου ἐγηγερκώς, καὶ τὸν υἱὸν τῆς χήρας εζωοποιηκώς, οὐ φαίνεται μεγάλη φωνῇ κεκραγώς, ἀλλὰ τῇ χειρὶ κεκρατηκὼς, καὶ ἠρέμα πεφωνηκώς, τῇ μέν· «Η παῖς, ἐγείρου· τῷ δέ· < Σύ, λέγω, ἀνάστηθι, κ Ἐνταῦθα δὲ διαπρύσιον κέκραγε. Διατί; "Οτι εκείτων προσφάτως τεθνηκότων, εγγύς που τοῦ σώματος παρῆν ἡ ψυχὴ (πατρικὴ γὰρ ἡμᾶς φωνὴ δυσωπεί, ὡς μέχρι τῆς τρίτης ἡμέρας ἡ ψυχὴ τὸ ἴδιον σώμα ἐπισκέπτεται), τὴν δὲ Λαζάρου ψυχὴν μακρόθεν ποθὲν ἐκκαλούμενος, κέκραγε μεγάλη φωνῇ. Καὶ ἐπειδὴ προείρηκε τοῖς Ἰουδαίοις, ε "Οτι ἔρχεται ὥρα, καὶ νῦν ἔστιν, ὅτε οἱ νεκροὶ ἀκούσονται τῆς φωνῆς τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ οἱ ἀκούσοντες ζήσονται, ν πληροῖ τὸ ἐπάγγελμα· καὶ διὰ τῆς ὑψηλῆς φωνῆς ζωὴν τῷ κειμένῳ χαρίζεται, ἵνα εἰδεῖεν ὅτι, ὥσπερ ὁ Πατήρ, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς, οὓς θέλει ζωοποιεῖ. Αὕτη ἡ φωνὴ σαλπίσει ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ καὶ οἱ νεκροί ἀναστήσονται. Τάχα δὲ καὶ τὸ ἐνεργὸν, καὶ μέγα, καὶ τὸ ἰσχυρὸν τοῦ λόγου σημάναι βουλόμενός φησιν, ὡς ἐκραύγασε φωνῇ μεγάλῃ· τοσαύτη γάρ τις ἦν ἐν τῇ φωνῇ ἡ ἰσχὺς, ὥστε παρείθη μὲν τοῦ ᾅδου ἡ δύο ναμις, ἡ ψυχὴ δὲ θᾶττον ἐκ τῶν νεκάδων ἀνέθορε, τὸ δὲ διαλυθὲν ἤδη σῶμα ἰσχυρῶ; τε ἐτετόνητο, καὶ διὰ st Matth. x, 25. * Luc. vil, 14. ss Joan. v, 25. Martha opinabatur, sed e Scio, inquit, quia semper me audis, o utpote consubstantialem Filium; nec mihi precatione opus est, sed propter circumstan - tem populum hæc dico, ut Patris et Filii æqualitatem intelligant. His etiam verbis nos admonet, ut per preces propitium nobis Deum assidue faciamus, et mentis oculum a terrenis cogitationibus ad cœlestia contemplanda erigamus. ' • Hæc cum dixisset, voce magna clamavit: Lazare, veni foras.» Et cum Jairi filiam excitavit, et cum viduæ filium vivum restituit, non legitur voce magna clamasse, sed manu eos tenens, et modica usus voce, illi quidem: e Puella, surge huic vero, • Tibi dico, surge", › hic vero vehementius clamavit. Quid hoc? Quod eorum qui recens erant mortui vicina quodammodo corpoti erat anima (terret enim nos horribili specie vox illa Patrum, quod nimirum ad tertium usque diem anima proprium corpus iuvisit), Lazari vero animum velut e longinquo revocarit, clamavit voce magna. Et quoniam prædixerat Judaeis, c Quod venit hora, et nunc est, quando mortui audient vocem Filii Dei, et qui audierint, vivent ",» prædictionem implet, tum etiam per altain illam vocem vitam homini jam deposito redonat, ut intelligant, quod sicut Pater, ita et Filius, quos vult vivificat. Hæc vox resonabit extremo die, et mortui resurgent. Fortassis etiam efficacitatem, et vim, et potentiam loquendi signifcare Evangelista volens, clamasse voce magna dicit. Tanta enim in illa voce vis fuit, ut et inferorum potentia refracta sit, et anima celeriter ex mortuis exsiluerit, corpus vero jam resoIntum coagmentatum fuerit et confirmatum; itaque Francisci Scorsi notæ. Simul etiam ostendit se non modo ut hominem non esse contrarium Deo, sed nt Dei Filium illi se qnalem esse, cum ait: Quia semper me audis, nec indigere precatione ad Patrem, sed propter circunistantem populum ea uti. Quod eorum, qui recens erant mortui. Cur Christus magna voce in revocando ab inferis Lazaro usus sit, causam eam afferunt nonnulli, ex interpretibus, quam etiam noster Cornel. a Lapide refert, et inter alias recipit; ut significaret scilicet se animam Lazari ex longinquo et remoto loco, ut puta ex limbo Patrum et centro terræ evocare. Theophylactus etiam aliquid addit singulare, ut nimirum ora gentilium refrenaret fabulantium in tumulis esse animas vita defunctorum: nam quasi foris eam advocat per clamorem. Eamdemque ferme causain hic Theophanes cuin cæteris quæ infra congerit, adducit. Sed et innuit alium queindam errorem vel anilem fabellam, quod intra triduam demortuornm animæ proprium corpus revisant, eo peracto longius abscedant. Sed eam non affirmando innuit, sed referendo solum et dubitando, quin etiam negando, si per interrogationem leganlur ea verba, "Οτι ἐκείνων προσφάτως τεθνηκότων, usque ad εκκαλούμενος. Ει quidem per_interrog tionem esse legenda, monet exemplar Gal. in quo apposita interrogatio ad verbum, ἐκκαλούμενος, licet eam non præferant P. et V. codd. sed satis habui unius cod. auctoritatem; ut eam etiam in mea editione apponerem, quod sane ex meo solum sensu, quamvis sic existimassam, sine ulla auctoritate affingere non essem ausus. Fretus ilaque ea scriptura G. cod., sic censeo legendum hunc locum; nam et facilis scribenti est notæ unius interrogaLionis omissio; et Theophanem alioqui doctum, et qui aliis harum homiliarum loris similes fabulas acriter refutare solet, ut hom. 33 videre est, non arbitror id ex suo dixisse consensu; cum etiam, hom, de filio viduæ nuper mortuo, contrarium doceat, animam scilicet illius ex subterraneis locis diversalam, ab iis: Christo fuisse revocalam. Ο μὲν, inquit ibi, ᾅδης ἐλέλυτο, ἡ δὲ ψυχὴ ἐκ τῶν νεκάδων ἀνέθορε. Soluta sunt inferorum claustra, et ex more tuis prosilivit anima. Vide quæ ibi adnotaviinus not. 22. Verbum autem δυσωπεί eo modo, quo est a nobis redditum, usurpatur ab aliis scriptoribus, ut a Plutarcho in Solone: et etymol. suadet; dicitur enim a contrahenda fronte, nimirum quia hujusmodi κακῶς ἔχουσι τοὺς ώπας. Ειymol. magnum δυσωπεῖσθαι, ὑφορᾶσθαι, φοβεῖσθαι μεθ᾽ ὑπο· νοίας, terreri per aliquam suspicionem. Ex hoc igitur intellectu videtur ita propemodum Theophanes per illam parenthesim loqui; Hic a Patribus traditos nobis sermo, veluti quoddam puerile terriculamentum et φάντασμα, nos exlerret, quod ad triduumn usque animæ invisant corpora, à quibus excesserint.

omni ex parte perfectum 182 magnum hoc mira- πάντων ἐτελεῖτο τὸ μέγα τοῦτο θαῦμα, καὶ ὑπερ culum exstitit, quod erat supra naturam ac spem constitutum. Non enim extremun aliquis spiritum agens ex morbo restitutus est, ut puer centurionis, neque puella nuper exstincta recipit vitam, ut archisynagogi Alia; neque adolescens jamjam inferendus tumulo in integrum revocatur ex loculo, nt in civitate Naim, sed vir jam natų grandis, et jampridem mortuus, putrescente jam terræ corrosione, ac necessario defluente corpore, ad vitam uno vocis jussu revertitur, et qui ligatus erat institis prosilivit: nam quod colligatis jani manibus pedibusque, et sudario obvoluta facie, quod hoc, inquam, modo expedite ambularit miraculo fuit, nou minus quam resurrexi-se. Accedit etiam huic facto aliud quiddam admirabilius: quoniam enim mos Judæis erat myrrha et oleo condita corpora sepelire, ut diutius servarentur; hæc autem tenacia sunt, et difficile reglutinantur; conjicere hine oportet quanta vis verborum fuerit, quæ hæc in corpore secrevit omuia: idcirco enim ab illis ipsis solvi emm qui revixerat, juliet: t Solvite, inquiens, lune, el sinite abire, ut nullus incredulitati relinqueretur locus, cum omnium sensuum testimonio confirmarentur. Propria quidem voce, qua sepulcrum indicantes dixerant: • Veni, et vide,» visu vero enm agnoverint mortuum, redivivumque spectarint; auditu præterea, cum magnam illam et auditu facillimam perceperint vocem: ‹ Lazare, veni foras; › olfacto, cum sublato lapide graveolentiam persensis. sent; lacin denum, cum solverent eum qui manus pedesque revinelos et faciem sudario obtectam habebat. Magna igitur illa vox prædicationis evangelicæ significatio fuit, per quam humana natura, peccatorum vinculis manus pedesque constricta, et in sepulcro infidelitatis jacens, ad veram rediit vitam, sublato sudario ab oculis, hoc est, nube illa superposita, quæ animæ fulgores obscurat, quibus omnibus apostolorum ac discipulorum opera jam exsoluta, ad beatam vitam ambulandi facultaten, recepit: opportunum etiam fuerit et ad intellectum magis accommodatum, ad mores traducere historiam, etiamsi longius sermo processerit. φυὲς καὶ ἀνέλπιστον. Οὐ γὰρ ἐκ νόσου τις ἀνέστη πρὸς αὐταῖς ὢν ταῖς ἐσχάταις ἀναπνοεῖς, ὡς ὁ τοῦ ἑκατοντάρχου παῖς, οὐδὲ ζωοποιεῖται παιδίον ἀρτ θανὲς, ὡς τὸ τοῦ ἀρχισυναγώγου θυγάτριον, οὐδὲ νεα» νίας μέλλον ἄρτι τῷ τάφῳ προσάγεσθαι πάλιν ἐκ τῆς σοροῦ ἀναλύεται, ὡς ἐν τῇ πόλει Ναῖν, ἀλλ᾽ ἀνὴρ ήδη Έξωρος, καὶ νεκρὸς ἕωλος μυδῶντος ἐν τῷ ἑβρῶτε [σα πρῷ '] τῆς γῆς, καὶ διαπίπτοντος ὑπ' ἀνάγκης τοῦ σώ ματος μια κλήσει πρὸς τὴν ζωὴν ἐπανέρχεται, καὶ όκει μίαις δεδεμένος ἐφήλατο. Τὸ γὰρ δεδέσθαι χεῖρας καὶ πίδας, καὶ σουδαρίῳ κεκαλύφθαι τὴν ὄψιν, καὶ βαδί ζειν τροχαλῶς οὕτως ἔχοντα, θαῦμα ἦν οὐχ ἧττον τῆς ἀναστάσεως. Πρόσεστι τῷ πράγματι καὶ ἄλλο παρά δοξότερον. Ἐπειδὴ γὰρ ἔθος τοῖς Ἰουδαῖοις σμύρνη καὶ ἀλόῃ ἐνταφιάζειν εἰς τὸ διαρκέσαι τα σώματα τῶν νεκρῶν, κολλητικὰ δὲ ταῦτα καὶ δυσαπόσπα στα στοχάσασθαι προσήκει πόση τις ἦν τοῦ λόγου ή δύναμις ἡ ταῦτα ῥᾳδίως τοῦ σώματος διακρίνατα. Διὰ τοῦτο γὰρ αὐτοὺς ἐκείνους λύσαι τὴν ἀναβεβιωνότα επιτάττει εἰπών· ο Λύσατε αὐτὸν, καὶ ἄφετε ὑπάγειν, ο ὡς ἂν μὴ ἀπιστεῖν ἔχωσι βεβαιωθέντες διὰ πασῶν τῶν αἰσθήσεων. Διὰ μὲν τῆς οἰκείας φω νῆς, ἧς τὸν τάφον ὑποδεικνύντες ἔλεγον· ο Ερχου καὶ ἴδε, ο διὰ δὲ τῆς ὄψεως, καὶ τὸν νεκρὸν ἐπεγνω· κότες καὶ τὴν ἀνάστασιν θεασάμενοι, διὰ τῆς ἀκοῆς τῆς μεγάλης καὶ γεγωνοτέρας ενωτισθέντες φωνῆς • Λάζαρε, δεύρο έξω,» διὰ τῆς ὀσφρήσεως τῆς δυστ ωδίας ἐν τῷ αἱρειν τὴν λίθον αἰσθόμενοι, τῇ ἀφη, λύοντες τὸν δεδεμένον χεῖρας καὶ πόδας, καὶ σουδαρίῳ περικεκαλυμμένον τὸ πρόσωπον. Ἡ μεγάλη οὖν ἐκείν νη φωνὴ τὸ εὐαγγελικὸν ἐσήμανε κήρυγμα, δι' οὗ ἡ ἀνθρωπίνη φύσις ἡ χεῖρας καὶ πόδας δεδεμένη ταῖς τῶν ἁμαρτιῶν σειραῖς, καὶ κειμένη ἐν τῷ τῆς ἀπι στίας σορῷ, πρὸς τὴν ἀληθῆ μετήλθε ζωήν, περιαι μεθέντος τοῦ σουδαρίου ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν, τουτέστι τοῦ ἐπιπροσθοῦντος νέφους, καὶ ζοροῦντος τῆς ψυχῆς τὰς μαρμαρυγάς, ἀφ᾽ ὧν λυθεῖσα ὑπὸ τῶν ἀποστόλων καὶ διδασκάλων, ἀφείθη πορεύεσθαι πρὸς τὴν μακαρίαν ζωήν. Καλὸν δ᾽ ἂν εἴη, καὶ πρὸς ἠθικωτέραν ἔννοιαν τὴν ἱστορίαν μεταγαγεῖν, κἂν εἰς μῆκος ὁ λόγος εκτέταται. Lazarus igitur mentis nostræ symbolum est et Λάζαρος τοίνυν ἐστὶν ὁ ἡμέτερος νοῦς, φίλος ὢν 183 quidem amica Christi, utpote creata adl ejus τῷ Χριστῷ, ἅτε κατ' εἰκόνα ἐκείνου κτισθείς • Μάρθα imaginem. Martha vero, quæ ex sua interpretatione laboriosa est, corpus signal: Maria vero, quæ dominam sonat animæ est symbolum, qu. sane domina est corporis. Quas profecto lamentari δὲ ὡς ἑρμηνευομένη κοπιῶσα, τὴν σάρκα δηλοί. Μα ρία δὲ ὡς κυρία, τῆς ψυχῆς ἐστι σύμβολον δέσποινα γὰρ αὕτη τοῦ σώματος. "Ας δέον θρηνεῖν, ὁπηνίκα εἰς τὸν τῆς ἁμαρτίας θάνατον όλισθήσῃ ὁ νοῦς, συμ Francisci Scorsi nota. Non enim extremum. ll eliam praclare Greg. Nyss. examinat lom. De opif. cap. 25: Οὐδὲ γὰρ ἐκ νόσου τις ἀνίσταται χαλεπῆς, οὐδὲ πρὸς τελευταίαις ὢν ἀναπνοαῖς εἰς τὴν ζωὴν ἐπανάγεται· Non enim ex difficili quispiam morbo restituitur: neque extrcmum agens spiritum reducitur in vita. Ex sua interpretatione. Ως έρμηνεύεται, inquit hic Cerameus, non ex vi noninis, sed ex officio, scilicet quod illa ministeriis domesticis esset addieta; nam de etymo Marthæ adhuc quæro. Quæ dominam sonat. Mariæ nomen Chaldaica ac Syriaca dialecto significare dominam auditum est omnibus, quibus B. Mariæ Virginis auditæ sunt laudes 170 seu 8 seu cam paragogico Dominus et Magister dicitur. Indle 'et femin. additis quibusdam punctis N7 domina, quæ voces er Hebraico fonte derivari videntur, apud quos 2 doctor ex themate της quod jaculari et ad scopum jacere et hinc docere valet. Vide lexicon Pentaglotton.

HOMILIA XXVI. παραλαβούσας μεθ᾿ ἑαυτῶν ὡς Ἰουδαίους συνθρη- convenit, quoties in mortem peccati prolapsa mens νοῦντας τὴν τῶν ἑπταισμένων ἐξομολόγησιν. Τοῦτο γὰρ σημαίνεται διὰ τοῦ Ἰουδαίου ὀνόματος. Κλαίουσι γὰρ ἐπιστήσεται πάντως ὁ Κύριος, καὶ διὰ τοῦ Εὐαγ γελίου φωνήσει, καὶ τὴν πώρωσιν ἀρεῖ, καὶ καλέσει ἔξω τοῦ πτώματος τὸν νεκρὸν, καὶ ἀνενέργητον μέ νοντα ἐν ταῖς τέσσαρτι φωτιστικαῖς ἀρεταῖς, ὡς ἂν τὴν ἐπιζέσασαν ἁμαρτίαν ἐκτιναξάμενος, καὶ ὑπὸ ἀγγέλων καὶ ἱερέων λυθεὶς, συνέστιος τῷ Σωτήρι γένηται τὴν γνῶσιν τῆς ἁγίας Τριάδος μυούμενος, καὶ πρὸς τὸν ἐκείνης πόθον ολοσχερῶς ἐπειγόμενος, ὅτι αὐτῇ πρέπει τιμὴ καὶ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Εἰς τὴν Βαϊοφόρον ἑορτήν. — Ελέχθη δὲ ἐνώ πιον τοῦ ῥηγὸς Ρόγου. Φαιδρὰ τῆς παρούσης ἑορτῆς ἡ συνέλευσις, λαμ πρὶ τῆς πανηγύρεως ή συνάθροισις, οἷά τινα κόσμον άλλον συνάγουσα τὴν τοῦ βασιλέως προέλευσιν, ὃς ὁρᾶται νῦν προκαθήμενος, οὐ τοσοῦτον τῷ διαδήματι, ὅσον τοῖς κατορθώμασι φαιδρυνόμενος· μᾶλ λον δὲ οὐ τοσοῦτον τοῖς κατορθώμασιν, ὅσον τῇ πρὸς Θεόν πίπτει κρατυνόμενος, δι' ἧς τοσούτων κατ ορθωμάτων γέγονεν αυτουργός. Ἡ μὲν οὖν ἑορτὴ δυσὶν αὐγαζομένη μαρμαρυγαῖς, θεία τέ ἐστι καὶ βασιλική. Οἷς μὲν γὰρ τὴν σωτήριον προμηνύει ἀνάστασιν, καὶ τὴν τοῦ θανάτου κατάλυσιν, καὶ τὴν ἡμῶν ἐπανόρθωσιν, θεῖκαῖς ἀκτῖσι πυρσεύεται. Οἷς δὲ ποικίλως αὐτὴν ὁ εὐσεβὴς βασιλεὺς κατεκόσμησε τῇ αὐτοῦ παρουσίᾳ, τῇ τῶν ἀρχιερέων ἐνδημίᾳ, τῇ τοῦ κλήρου ὑμνῳδίᾳ, τῇ παμπληθεῖ δημαγωγία, βασιλική ἐστιν ἡ πανήγυρις. Τίς οὖν ἔσται μοι λόγος πρὸς ἑκάτερα μεριζόμενος, καὶ τῷ ἑορτῆς μεγέθει κατάλληλος, καὶ βασιλικῇ δόξῃ ἀρμόδιος; ὡς νῦν γε τρέμω καὶ δέδοικα, ἱδρῶτι φαινόμενος, καὶ φόβῳ κρατούμενος, καὶ δειλίᾳ ἐχόμενος, καὶ τὴν ψυχήν δειλαινόμενος, καὶ τὸν νοῦν κραδαινόμενος, καὶ τὴν καρδίαν παλλόμενος, καὶ τῆς φωνῆς τὸν τόνον ἀνα κοπτόμενος, ὅτι βασιλικαῖς ἀκοαῖς ὑπαντλῶ λόγον ἁλμυρόν τε καὶ ἄποτον. Αλλ' ἐπειδήπερ ή χριστο μίμητος γαληνίτης του κράτους σου τοσαύτην ἐπ- . εδείξατο συγκατάβασιν, ὡς ἐπήκοον ἑαυτὸν καθίσαι τῶν ἀμούσων ἡμῶν λόγων, καὶ μηδὲν ἐχόντων ἐράσμιον, ἰδοὺ σοι καὶ πάλιν, ὡς δασμὸν ἐτήσιον τὸν λόγον προσάγομεν. ᾿Αλλὰ τὰς μὲν σὰς ἀρετὰς, ὦ βασιλεῦ, καὶ τὰς νίκας τὰς ἐκ Θεοῦ, καὶ τὰς ἀρι στείας, καὶ τὰ τρόπαια ἄλλος καιρὸς καὶ συγγραφαὶ διηγήσαντο καὶ διηγήσονται· καὶ ὅτι μάλιστα τὸ τὰ σε διηγεῖσθαι, ταὐτόν ἐστι μετρείν κοτύλη τὴν θά λασσαν. Νῦν δὲ περὶ τῆς ἑορτῆς ὁ λόγος θιασευέτω, est: et quidem quasi complorantes Judæos peccatorum adhibere confessionem: hoc enim per nomen Julæorum interpretatum est. Plorantihus enim aderit omnino Dominus, et per Evangelium clamabit, ac duritiem animæ tollet, et mortuum a lapsu revocabit, eumque qui nullum exercebat opus quatuor illarum virtutum, quæ illuminandi vim habent: ut peccatorum excussa putredine, et ab angelis sacerdotibusque absoluta in Salvatoris convivium recipiatur, ad sanctissimæ Triados cognitionem introducta, atque ad ejus amorem viribus omnibus contendens, cui convenit honor et gloria in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA XXVI. In solemnitalem Palmarum. Dicta est coram rege Rogo Læta hujusce diei festi celebritas, nobilis et conferta frequentia concionis, cui ad conferendum aliud ornamentum imperatoris accessio facta est: qui nunc conspiciendus sedet, non tam diademate, quan claris facinoribus enitescens: seu potius non tam rebus præclare gestis, quam fide in Deum polleus potensque, per quam tanta facinora per se ipse fecit. Præsens igitur festum, duplicato splendore illustratum, et divinum et imperatorium est. Quatenus enim salutarem Domini Resurrectionem, mortisque depulsionem, ac nostram restitutionem prænuntiat, divinis præfulget radiis: quatenus vero multimodis illud pius imperator exornat et s4a praesentia, et archiepiscoporum adventu, et sacro cleri concentu, et omnis populi congregata multitudine, imperatoria panegyris est. Quæ igitur mihi par utrique oratio suppetet, et diei 184 festi magnitudini, et imperatoriæ congrua majestati? quam nunc timeo et contremisco, sudore aspersus, pavore occupatus, reverenti: detentus, parente anima, nutante mente, et corde subsultante, intercluso etiam vocis sono, quod imperatoris auribus sermonem veluti salsugine amarum, et potui nequaquam idoneum haurio. Sed quoniam, quæ inest in potentia tua serenitas, ad Christi imitationem eo usque descendit, tantamque præ se demissionem tulit, ut inconcinnæ, nibilque delectabile habentis orationis meæ te præbueris auditorem, ecce tibi rursus, ut annuum tributum orationem afferimus. Verum tuas virtutes, imperator, et victorias a Deo datas, et praeclara facinora, el tropaea aliud tempus, et scriplores alii celebravere hactenus, et celebrabunt quidem; præsertim cum tua percensere facinora idem sit, ac hemina mare dimetiri Nunc vero Francisci Scorsi nota. Per nomen Judrorum. Aperta et certa notatio dictionis hujus Juda. Unde Judæi; a verbo enim confiteri Jehudah. Dicta est coram, etc. Hæc epigraphe, quae in Introque V. C. et aliis, excepto Gall., habetur, quomodo sit corrigenda et accipienda, et de quo imperatore in hujus homiliæ exordio agatur, disputatuin est Prom. 11, § 6, ubi de tempore quo hic Cerameus floruit, agitavimus quaestionem. (β) Hemina mare dimetiri. De hoc adagio et significatione nominis hujus, hemina, dixi ad hom. 4, not. 78, ubi quæ pars mensura sit κοτύλη, ει hemina, quam consule si libet.

dle die festo exsultans iuchoetur oratio, et verba 4 καὶ τῶν ἀναγνωσθεισῶν εὐαγγελικῶν φωνῶν ἐπι in Evangelio lecta commemoret ad temporis angu- τροχάδην ἐπιμεμνήσθω, τοῦ τῆς ὥρας στενοῦ καταστοχαζόμενος. stias accommodata s. In illo tempore: ‹ Cum appropinquasset Ješus Hierosolymam, et venisset Betphage, ad montem Oliveli, tunc misit duos discipulos, dicens eis: Ite in castellum, quod contra vos est; et statim invenietis asinam alligatain, et pullum cum ea; solvite, et adducite mili.. Cum sapenumero llierosoly· mam venisset Dominus, et uti mos illius erat, pedes iter fecisset, novum nunc faustis cum acclamationibus, et gloria, et pompa adornat ingressum. Quo- · niam enim quæ divino consilio disposita fuerant, jam ad exitum perducta erant, et passio præ foribus erat, et crux appetebet, et ipse cum aliis mirabilibus editis operibus, tum præsertim extracto èx inferni faucibus Lazaro, victorem se mortis ostenderal, quod erat reliquum, post tropara atque victorias, ut imperator exercitu stipatus intrat in urbem: ac simul prophetarum implet oracula, simul vocationem gentium præfigurat. Etenim Patriarcha Jacob alligare ipsum dixit” ad vitem pullum suum, et ad helicem pullum asinæ suæ et magnus ille David puerorum acclamationes ante prospiciens, sic ait: c Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem ".» Manifestius vero præcinuit 185 Zacharias ipsum jumento insidentem, venturum in Sion: ‹ Dicite, inquit, filiæ Sion: Ecce rex tuus venit tibi mansuetus, et ascendens super asinam et pullum filium subjugalis. > Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ, Οτε ήγγισεν ὁ Ἰησοῦς εἰς Τε ροσόλυμα, καὶ ἦλθεν εἰς Βηθφαγῇ πρὸς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν, τότε ἀπέστειλε δύο μαθητάς, λέγων αὐτοῖς· Απέλθετε εἰς τὴν κώμην τὴν ἀπέναντι ὑμῶν, καὶ εὐθέως εὑρήσετε ὄνον δεδεμένην, καὶ πῶλον μετ' αὐτῆς· λύσαντες τὸν πῶλον ἀγάγετέ μοι.» Πολλάκις εἰς Ἱερουσαλὴμ ἐλθὼν ὁ Σωτὴρ, πεζὴν τὴν πορείαν ποιούμενος, ὡς ἔθος αὐτῷ, καινοτέραν ἄρτι ποιεί τὴν εἰσέλευσιν, μετ' εὐφημιῶν, καὶ δόξης, καὶ προ πομπῆς εἰσερχόμενος. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ τῆς οἰκονο μίας πέρας ἤδη ἐλάμβανε, καὶ τὸ πάθος ἐπὶ θύραις ἦν, καὶ ὁ σταυρὸς ἐγειτνίαζεν, αὐτὸς δὲ ταῖς ἄλλαις θαυματουργίαις, καὶ τὸν Λάζαρον ἐκσπάσας τῆς τοῦ ᾅδου γαστρός, τοῦ θανάτου νικητής ἐχρημάτισεν, εἴσεισι λοιπὸν εἰς τὴν πόλιν, οἷα βασιλεὺς μετά τρόπαια, καὶ νίκας δορυφορούμενος· ὁμοῦ τε τὰ τοῖς προφήταις τεθεσπισμένα πληρῶν, καὶ τῶν ἐθνῶν τὴν κλῆσιν ὑποτυπῶν. Ὁ μὲν γὰρ πατριάρχης Ιακώβ δεσμεύειν αὐτὸν εἶπεν εἰς ἄμπελον τὸν πῶλον αὐτοῦ, καὶ τῇ ἔλικι τὸν πῶλον τῆς ὄνου αὐτοῦ. Ὁ δὲ μέγας Δαβὶδ τὰς τῶν παίδων εὐφημίας προβλέπων, οὕτω φησίν· «Ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων και ηρτίσω αἶνον.» Εκδηλότερον δὲ καὶ Ζαχαρίας προς χρησμῳδεῖ, ἔποχον αὐτὸν ἥκειν ἐν τῇ Σιών· «Είπατε, λέγων, τῇ θυγατρὶ Σιών· Ἰδοὺ ὁ βασιλεύς σου έρχε ταί σοι πραΰς, καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὄνον καὶ πῶλον υἱὸν ὑποζυγίου. Τί οὖν, ὦ προφῆτα, οὐκ αὐτὸς ταῦτα λέγεις τῇ θυγατρὶ Σιών, ἀλλ᾽ ἄλλοις προτρέπεις εὐαγγελίζε σθαι; Ἐπειδὴ ἐγὼ μὲν, φησίν, ἱμειρόμην τὴν δόξαν ἐκείνην ἰδεῖν, ἀλλ᾽ ἡ ὡρισμένη ἀκολουθία ἐκώλυσε. Συνευφραίνομαι δὲ τοῖς τότε καταντήσουσι, καὶ τῇ νέᾳ Σιὼν ταῦτα ἐγκελεύομαι. Θυγάτηρ δὲ τῆς Σιών ἡ Ἐκκλησία ἐστὶν ἡ πάλαι διψῶσα τὴν τοῦ Θεοῦ 5** Zachar. 1×, 9. Quid vero, o propheta, non tu ipse hæc dicis filia Sion, sed per alios nuntiari jubes? Quoniam ego quidem, inquit, percuperem spectator esse gloriæ illius, sed prohibet rerum ordo praestitutus. Gratulor vero iis qui ad ea tempora deventuri sunt; et hæc novæ Sioni præcipio. Filia vero Sionis Ecclesia est, jam diu sitiens Deum hominem fieri. ss Matth. xxr, 1 seqq. "Gen. XLIX, 11. " Psal. viii, 3. Francisci Scorsi nota. Exsultans, etc. Utitur hic auctor verbo θασευέτω, quod a Gregor. Nazianz. mutuatus est, apud quem et quidem solum id verbum legitur: Αγε δή λοιπὸν ἡμῖν ὁ λόγος ἐντεῦθεν θιασενέτω, καὶ πῶς δεῖ τὸ θεῖον ὑπολαμβάνειν φασκέτω. Ductum est, ut ego arbitror a θίασος, quod nomen sacrorum est apud profanos scriptores et chorum sacrum, Baccho prasertim, significat. Etymol. maguum: Θίασος λέγεται ὁ χορὸς παρὰ τὸ θεῖα ᾄδειν, ἢ ἀπὸ τοῦ θεῖν, ὅ ἔστι θεύειν, ὅθεν θιασώτας λέγουσι τοὺς περὶ τὴν Διόνυσον. Thiasus dicitur chorus a canendis divinis, hoc est θεῖα ᾄδειν. Unde thiasol Dionysii, id est Bacchi comites et sacerdotes. Ilec Etym. Ad eam exprimendam nominis vim addidi in mea versione: Exsultans inchoetur, cum Billius verterit apud Gregor. Nazianz. simpliciter, inchoetur. Sed allusus est, ut dixi, in ea voce ad alacritatem bacchantium; recteque jam ad præsentem orationem transfert orator, in qua de.turbis Christum sequentibus triumphantem." Confirmat hanc meam ὑπόνοιαν, quod in Thesauro Graeco ita explicatur vis hujus verbi θιασεύω. ldemn est fere quod pompatice et thiasi more egredior et progredior, quaravis non dissimularim a Budæo ibidcm videri i m θιασενέτω atque ἐξαρχέτω. Ad helicem pullum asinæ sua. Quol in edli tione Vulgata cap. xLix, habemus: Liyans ad vineam pullum suum, el ad vitem, o fili mi, asinam suam; LXX habent, primo quidem άμπελον qua est tilis; secundo ἕλικι, quam vocem bic, seu potius integram sententiam ita verti, ut exstat etiam in Latina editione Sixtina LXX, quod sæpe, ut monui, jam ab initio ex notis hom. primæ facere coactus suni. Eamdem vocem, Έλικι, vertit etiam S. Cyprianus, Adversus Judmos, lil. 1, helicen, Latina ex Greco facta, ut notatur in illa versione Sixt. et Cornelius a Lapide in hunc versiculum Gen. XLIX advertit. Ελιξ vero quid sit, docet Εtym. magnum: Ελιξ λέγεται καὶ τὸ τῆς ἀμπέλου νευρώδες ἔκφυμα, ἐπιλαμβάνεται τοῦ χάρακος παρὰ τὸν ἑλίξω μέλλοντα· Est scilicet surculus ille, sive clavicula, qua vitis suo se stipiti ac pulo astringit, et circumvolvit. Vitis enim, inquit Tullius, De senect.: quæ natura caduca est, et nisi fulta sit ad terram fertur, eadem, ut se erigal claviculis suis, quasi manibus, quidquid nacta est, complectitur. Hac itaque voce verterunt LXX Hebraicam quæ vitem optimam et electam signat, et ita vertit Symmachus. Nostra editio simpliciter vitem. Vide interpretes.

HOMILIA XXVI. ἐνανθρώπησιν· τοῦτο γὰρ ἡ Σιών ἑρμηνεύεται. Hæc nempe est Sionis interpretatio Ipsa euim idololatriæ æstu jam torrida aquam vivam gustare ardentissime sitiebat. Sed quodnam est, juxta auagogicum sensum, castellum e regione positum, quo mittitur discipulorum par? Quid enim sit juxta historiam, tanquam notum dicere omitto. Quid igitur aliud nisi hic mundus, qui per peccatum a Deo disjunctus et ex adverso oppositus erat? Sient igitur in castellum illud Petrus et Joannes, asinam et pullum deducturi mittuntur, ita in hunc mundum prophetæ et apostoli missi sunt, ut eos qui ex circumcisione, quique ex gentibus erant, per, fidem adducerent. Quod si pullus in bivio vinculis alligalus est, neque hoc a proposito eel alienum. Ειenim gentes extra fidem Ecclesiæ circa latam et patentem viam peccatorum catenis devinctæ tenebantur. Deligata etiam erat asina: præceptis siquidem legis quasi vinculis Judæi cohibebantur. Recte vero ad gentes signandas pulli similitudo allegorica ratione sumpta est. Nam sine ordine sc modo, per impietatem et turpia facta gentes, quasi pullus nondum freno fedomitus, quique nondum vestem humeris exceperat; asina vero Synagogam indicat Judæorum. Nam etiam ipsa sub legalis servitutis jugo cum esset, legis oneribus premebatur, et præceptorum observatione quasi capistro tenebatur. Sed, jubente Christo, ambo solvuntur et in una fide colligantur: et ita juxta patriarchæ prædictionem ligat ad vineam pullum suum. Vinea est enim quicunque ex Israel gente, de qua cecinit Psalmus: c Viueam de Ægypto transtulisti s. Ad hanc ergo vincam præceptis evangelicis gentilem populum alligat. Sedet porro super has Dominus 186 apostolorum veste substrata. Atque intelligis, credo, per vestimenta honestam vitam, quæ ut decet instituta mores exornat. His vestibus nos induerunt apostoli, siquidem clamat Paulus: ‹ Induite arma lucis, sicut in die honeste ambulemus 67. Αὕτη γὰρ τῷ τῆς εἰδωλολατρείας καταφρυγείσα φλογμῷ, ἐδίψα διακαῶς τοῦ ζῶντος ὕδατος γεύσασθαι. ᾿Αλλὰ τίς ποτε ἦν ἡ κατέναντι κώμη, κατά τὸν τῆς ἀναγωγῆς λόγον, πρὸς ἦν στέλλεται τῶν μαθητῶν ἡ δυάς; (Τὸ γὰρ τῆς ἱστορίας ὡς έγνωσμένον πᾶσι παρήσομεν.) Τίς οὖν ἄλλη, ἢ οὗτος ὁ κόσμος, ὁ δι' ἁμαρτίας ἀποστὰς τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀπεναντίας γενόμενος; Ὥσπερ οὖν ἐν ἐκείνῃ τῇ χώμῃ Πέτρος καὶ Ἰωάννης ἐκπέμπονται, τὴν ἄνον καὶ τὸν πῶλον κομίσοντες, οὕτως ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ προφῆται καὶ ἀπίστολοι στέλλονται τοὺς ἐκ περιτο μῆς καὶ τοὺς ἐξ ἐθνῶν τῷ Χριστῷ διὰ πίστεως ἄγοντες Εἰ δὲ δεσμοῖς ὁ πῶλος ἐν τῷ ἀμφόδῳ ἐδέδετο, οὐδὲ τοῦτό ἐστιν ἀνακόλουθον. Εξωθεν γὰρ τῆς ἐκκλησιαστικῆς πίστεως ἀμφὶ τὴν πλατείαν ἐδὸν καὶ εὐρύχωρον ἐδεσμοῦντο τὰ ἔθνη ταῖς τῶν ἁμαρτημάτων σειραῖ;. Εδέδετο δὲ καὶ ἡ ὄνος· ταῖς γὰρ ἐντολαῖς τοῦ νόμου καθάπερ δεσμοῖς οἱ Ἰουδαίοι συνείχοντο. Καλῶς δὲ τῆς θεωρίας ὁ λόγος τὸν μὲν πῶλον εἰς τύπον ἔλαβε τῶν ἐθνῶν· ἀτάκτως γὰρ τὰ ἔθνη ἐφήλλατο εἰς ἀσεβείας καὶ πράξεις αἰσχράς, καθάπερ πῶλος μήπω χαλινῷ δαμασθείς, μηδ' έφε στρίδα τοῖς νώτοις δεξάμενος· ἦγε μὴν ὄνος τὴν τῶν Ἰουδαίων ἐδήλου συναγωγήν. Ήχθηφόρει γὰρ καὶ αὕτη τὰ τοῦ νόμου φορτία, ὑπὸ τὸν ζυγὸν οὖσα τῆς νομικής δουλείας, καὶ ὡς φορβιάν φοροῦσα τὰ τῶν ἐντολῶν διατάγματα. ᾿Αλλὰ τοῦ Χριστοῦ κελεύο σαντος ἀμφότεροι λύονται πρὸς μίαν πίστιν δεσμούμενοι· καὶ οὕτω κατὰ τὴν Πατριαρχικὴν προφητείαν, δεσμεύει πρὸς ἄμπελον τὸν πῶλον αὐτοῦ. ῎Αμπε λος γὰρ ὁ ἐξ Ισραήλ, περὶ ὧν φησιν ὁ ψαλμός" • Αμπελον ἐξ Αἰγύπτου μετῆρας.» Εν ταύτῃ οὖν τῇ ἀμπέλῳ τὸν ἐθνικὸν λαὸν συνδεσμεί ταῖς εὐαγγελικαῖς ἐντολαῖς. Ἐπικάθηται δὲ ἐν αὐτοῖς ὁ Χριστὸς, τῶν ἀποστόλων ὑποστρωσάντων αὐτῷ τὰ ἱμάτια. Νοεῖς δὲ πάντως διὰ τῶν ἱματίων τὸν εὐα σχήμονα βίον, τὸν ἐπικοσμοῦντα τὸ ἦθος διὰ τῆς εὐπρεποῦς καταστάσεως. Ταῦτα τὰ ἱμάτια ἐνέδυσαν ἡμᾶς οἱ ἀπόστολοι, καὶ βοᾷ Παῦλος· Ἐνδύσασθε τὰ ὅπλα τοῦ φωτὸς, καὶ ὡς ἐν ἡμέρᾳ εὐσχημόνως περιπατήσωμεν. ο • Επικαθίσας δὲ τοῖς ζώοις ὁ Κύριος εἴσε:σιν εἰς Ἱερουσαλήμ. Οσοι γὰρ αὐτὸν ἐν ἑαυτοῖς ἐδέξαντο διὰ θεωρίας καὶ πράξεως, εἰς τὴν ἄνω εἰσάγονται Ἱερουσαλήμ, τὴν ὄντως ἁγίαν πόλιν, ἐν ᾗ τῆς εἰ μίνης ἡ ὅρασις. Ἱερουσαλὴμ γὰρ εἰρήνης δρασις 51 Psal. xix, 9. 87 Rom. XIII, 19. Jam vero insidens jumentis Dominus Hierosolymam intrat; quotquot enim ipsum per conten plationem actionenique in se ipsis receperunt, in supernam Jerusalem introducuntur, eam quæ vero est civitas sancta, et pacis visio: Jerusalem quippe Francisci Scorsi nol. (9, Sionis interpretatio. radice inusitata y noster. Sunt ex Patribus qui utroque vicissim deducta vos my siccitatem, aut locum desertum et siticulosum signat; indidemque 77 sitis. verbo eliam Chaldaico et Syriaco y el Ny siccus fuit, et per melalepsi silivit, ut in lexico Pentaglotto, deduci potest interpretatio του γ' sionis. Sedel porro super has 'Dominus. Au Domnis nus super utrumque jumentum asinam scilicet et pulfum insederit; quod videtur aperte dicere S. Matth.; an vero super asinum modo, ut D. Lucas et Marcus, qui de eo. solum faciunt mentionem, quæstio est, quam exagitat egregie Maldonatus vectum autument Christumn; et prius quidem asina, post vero pullo; idque mysterii gratia, eo quod asina Judaicum populum, in quo sederit prius, pullus gentilem denotet, in quem, relicto Judaico, se transtulit. Laudantur in hanc sententiam S. Thom., Remnigius, Serabus, Hugo, Theophyl. In eumdem numerum accensetur et Noster, tum quoad historiam, seu litteralem sensum, cum ait: Επικάθηται δὲ ἐν αὐτοῖς ὁ Χριστός, et paulo infra: Επικα θίσας δὲ ἐν ζώοις ὁ Κύριος, tum quoad allegoriam, quam eleganter persequitur.

visio pacis dicitur. Pueri vero hynuis Domirum ἑρμηνεύεται. Παῖδες δὲ ὑμνοῦσι τὸν Κύριον· εἰ μέ celebrant: quoniam, nisi inocentia abundemus, Dominum ut decet laudare non possumus. Præterea qui præcedebant quique sequebantur, justos insinuant, quique ante Incarnationem Christi, quique post exstiterunt, Abraham enim et ori ab illo capite patriarche, et prophetarum chorus præcessit, qui sane per symbola ac prophetias adventum Christi prænuntiarunt. Seque bantur vero Petrus, et Andreas, et Matthæus, el Joannes, et Philippus, quibus ante jam dixeral: • Sequimini me;, et etiam nunc sequuntur, qui per illos credunt. Studeamus igitur et nos, o Christianissime cœtus, per rectam fidem et sancta opera insidentem in nobis Dominum portare. Imitemur etiam sinceritate mentis pueros illos; præcidamus ex arboribus ramos, verba scilicet excerpentes e sanctis Patribus et magistris, quasi spiritualibus arboribus secus decursus aquarum Spiritus sancti plantatis. Ab his plantis doctrinam rationemque vivendi decerpamus. Sternamus nobis ipsis vitæ nostræ fter vitam scilicet Christi institutioni, qua præcedendo, qua subsequendo consentanearu transigi a nobis ostendamus. Sanctos discipulos æmulemur: ut Petras et Joannes quidem per contemplationem actionemque asinam et pullum, iram scilicet et cupiditatem e castello ejiciamus, easque a terrenis cogitationibus exsolutas ad Christi obedientiam traducamus. At vero cæterorum discipulorum ritu corpus, quod est veluti quoddam animæ vestimentam, Christo substernamas. Christo vero substernitur eum per cominentiam extenuatur; plantis hisce similes, quas gestamus in manibus nos praestenus: arbores Libani 187 existimemur, in odorem suavitatis Deo opera nostra proferentes; plantemur ut oliva fructifera in domo Dei. Vides olivæ plantam, uti semper vir‹t, nec unquam foliorum operimenta dimittit? Tales et nos esse vult Dominus, ut et virtutibus ornemur, et quasi oleum fructum misericordiæ feramus. Est etiam optimum factu palīnas imitari. Sicut enim palmæ candidissimum quidem cor truncus vero, procerus, et froudes excelsa: sic et justorum animæ pure et p candidæ, et usque ad cœli altitudinem eriguntur. Quod si etiam palma abundat aculeis habent γὰρ τὴν τῶν παίδων ἀκακίαν κτήσωμεν, οὐ πρεπόντως δυνάμεθα ὑμνῆσαι τὸν Κύριον. Οἱ προάγον τες δὲ καὶ οἱ ἀκολουθοῦντες τοὺς πρὸ τῆς Χριστοῦ ἐνανθρωπήσεως, καὶ τοὺς μετὰ ταῦτα δικαίους αἰνίττονται. Προήγε μεν ᾿Αβραάμ, καὶ οἱ ἐξ αὐτοῦ πατριάρχαι, καὶ ἡ χορεία τῶν προφητῶν, οίτινες διὰ συμβόλων καὶ προῤῥήσεων τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν κατήγγειλαν. Ηκολούθουν δὲ Πέτρος, καὶ ᾿Ανδρέας, καὶ Ματθαῖος, καὶ Ἰωάννης, καὶ Φ!. λιππος, οἷς ἐπεφώνει·ο 'Ακολουθεῖτέ μοι,» καὶ οἱ μέχρι νῦν δι' ἐκείνων πιστεύοντες. Σπουδάσωμεν οὖν καὶ ἡμεῖς, ὦ Χριστιανικώτατον ἄθροισμα, δι᾿ ὀρθῆς πίστεως καὶ πράξεων εὐσεβῶν ἐν ἑαυτοῖς φέρειν τὸν Κύριον ἔποχον. Μιμησώμεθα τοὺς παῖδας ἐκείνους τῇ τῆς γνώμης ακεραιότητι. Τοὺς κλάδους ἐκ τῶν δένδρων ἐκκάψωμεν, τους λόγους ἀναλεγόμενοι τῶν νοητῶν δένδρων, τῶν ἁγίων Πατέρων καὶ διδασκάλων, τῶν πεφυτευμένων παρά τὰς διεξόδους τῶν ὑδάτων τοῦ Πνεύματος. Ἐκ τούτων τῶν φυτῶν τὴν διδασκαλίαν καὶ τὴν πολιτείαν δρεψώμεθα, καὶ ἐπιστρώσωμεν ἑαυτοὺς τὴν τοῦ βίου ὁδὸν προάγοντα, καὶ ἀκολουθοῦντα τὸν βίον τῇ κατὰ Χριστὸν πολιτείᾳ δεικνύοντε;. Ζηλώσωμεν τοὺς ἱερούς μαθητάς, ὡς μὲν Πέτρος καὶ Ἰωάννης διὰ θεωρίας καὶ πράξεως ἐκ τῆς κώμης τὴν ὄνον καὶ τὸν πῶλον ἐκβάλλοντες, τὸν θυμὸν καὶ τὴν ἐπιθυμίαν ἐκ τοῦ τὰ κοσμικὰ φρονεῖν ἀπολύοντε;, καὶ εἰς ὑπακοὴν τοῦ Χριστοῦ μεταφέροντες, ὡς δὲ οἱ λοιποὶ μαθηταὶ ὑποστρωννύντες τὸ σῶμα, τὸ τῆς ψυχῆς ἱμάτιον. Υποστρώννυται δὲ τῷ Χριστῷ, ὅταν αὐτὸ δι' ἐγκρατείας λεπτύνωμεν. Γενώμεθα καθάπερ ταυτὶ τὰ φυτὰ, ὧν τους κλάδους ἐν χερσὶν ἐπιφέρομεν δένδρα Λιβάνου χρηματίσομεν εἰς ὀσμὴν εὐωδίας τὰς πράξεις ἡμῶν τῷ Θεῷ ἀναφέ ροντες. Φυτευθῶμεν, ὡς ἐλαία κατάκαρπος, ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ. Ὁρᾶς τὸ τῆς ἐλαίας φυτὶν ὅπως εὐθαλές ἐστι, μηδέποτε τὴν τῶν φύλλων ἀποβάλλων πετάλωσιν; Οὕτως ἡμᾶς ὁ Κύριος βούλεται κατακό σμους εἶναι ταῖς ἀρεταῖς, καὶ καρπὸν φέρειν τὴν ἐλεημοσύνην, ὡς ἔλαιον. Καλόν ζηλῶσαι ἡμᾶς τοὺς φοίνικας· ὡς γὰρ τοῦ φοίνικος λευκοτάτη μέν ἐστιν ἡ καρδία, εὔμηκες δὲ τὸ στέλεχος καὶ ὑψίκομον, οὕτως αἱ τῶν δικαίων ψυχα. καθαραὶ, καὶ λευκαί, καὶ περὶ τὰ οὐράνια ὕψη ἀνατεινόμεναι· εἰ καὶ Francisci Scorsi nota. Visio pacis. Etymon est vulgo notum. Verba Hebraica sunt villere et my pax. Excerpentes. P. c. ἀνελόμενοι, G. ἀναλεγόμενοι, quem ut veriorem secutus sum. Quas gestamus in manibus. Nola ritum gestandi palmas in manibns, quam sit antiquus, quo Ecclesia Romana hodieque utitur, et relege præterea quæ scripsimus in Proceumio 11, § 6, de voce βαιφόροι qua Graci hanc diem palmarum indigitant. Candidissimum quidem cor. Καρδίαν palue appellat hic Cerameus medullam illius, eodem omnino nomine quo Theophrastus, quam itidem έγ- κάρδιον ει μήτραν, οι μυελόν, Galenus etiam ἐγκέφαλον vocat. Id nimirum, quod medium est in ligno, tertium a cortice. Plinius et medullam, cl cerebrum: Dulcis medulla earum, inquit, in cacumine, quod cerebrum appellant, exemplaque ea vivunt, apud Ruellium in Hist. plantarum, qu consonat cum his quæ hic erudite noster. Abundat aculeis. Ramos, inqui Ruell., palma cacumine tantum in orbem spargit suo vertice terram spectantes, foliis longissimis duplicibus gladii figura. Hæc acuminata fobia vocat aculeos Theophrastus cum σκώλοπας vocal.

• Ut ergo audivit, quia infirmabatur, tanc quidem mansit in eodem loco duobus diebus, deinde post bæc dicit discipulis suis: Eamus in Judæam iterum. Dicunt ei discipuli: Rabbi, nunc quærebant le Judaei lapidare, et iterum vadis illuc?» Duos exspectat dies ut potestatem naturæ facial exercendi vim 162 suam; ut scilicet, postquam mors audacter dominata fuisset, majus ostenderetur miraculun et magis inopinatum. Si enim e vestigio in Bethaniam profectus esset, non erat conveniens Lazarum mori; non enim fieri potest, ut mors poLens appareat, vita præsente. Discipuli igitur, ut audierunt: «Eamus in Judzam,, et metuentes, ne Judæis Dominus furoris esset occasio, non ausi quidem sunt contradicere, sed per speciem admomendi a sententia illum deducere conati sunt; apto nimirum ad persuadendum dicere aggrediuntur: ‹ Magister, nunc quærebant te Judæi lapidare, et iterum vadis illuc?, Quid igitur Salvator? Per sesibilia iterum mentem eorum erigit ad altiora, et ait illis: • Ὡς οὖν ἤκουσεν, ὅτι ἀσθενεῖ, τότε μὲν ἔμει νεν, ἐν ᾧ ἦν τόπῳ, δύο ἡμέρας· ἔπειτα μετὰ τοῦτοι λέγει τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· "Αγωμεν εἰς τὴν Ἰουδαίαν πάλιν. Λέγουσιν αὐτῷ οἱ μαθηταί· Ραβδί, νῦν ἐζήτουν σε οἱ Ἰουδαῖοι λιθάσαι, καὶ πάλιν ὑπ ἀγεις ἐκεῖ;» Δύο ημέρας προσμένει, χώραν διδοὺς τῇ φύσει ἐνεργῆσαι τὸ ἴδιον· ὡς ἂν ἐπ᾽ ἀδείας τοῦ θανάτου κατακρατήσαντος, δειχθῇ τὸ θαῦμα παρα δοξότερον. Εἰ γὰρ εὐθὺς εἰς Βηθανίαν ἐξώρμησεν, οὐκ ἦν εἰκὸς τεθνάναι τὸν Λάζαρον. Καὶ γὰρ ἀμήχανον, τῆς ζωῆς παρούσης, ενεργον ὀφθῆναι τὸν θά νατον. Οἱ τοίνυν μαθηταὶ ἀκούσαντες τό· «"Αγωμεν εἰς τὴν Ἰουδαίαν,» καὶ δεδοικότες, μὴ τῆς τῶν Ἰουδαίων λύττης ἔργον ὁ διδάσκαλος γένηται, ἀντει πεῖν μὲν οὐκ ἐθρασύνθησαν, ἐν προσποιήσει δὲ ὑπομνήσεως ἀπεῖρξαι τοῦτον ὁρμῆς ἐπειράθησαν, πιο θανῶς δῆθεν ἐπιχειρίσαντες· «Ραβδί, νῦν ἐζήτουν σε οἱ Ἰουδαῖοι λιθάσαι, καὶ πάλιν ἐκεῖ;» Τί οὖν ὁ Σωτήρ; Διὰ τῶν αἰσθητῶν πάλιν ἀνάγει τὸν νοῦν αὐτῶν εἰς τὰ ὑψηλότερα, λέγων αὐτοῖς· • Οὐχὶ δώδεκα ὡραί εἰσι τῆς ἡμέρας; Εάν τις περιπατήσει ἐν τῇ ἡμέρᾳ, οὐ προσκόπτει, ὅτι τὸ φῶς τοῦ κόσμου τούτου βλέπει· ἐὰν δέ τις περιο πατεῖ ἐν τῇ νυκτὶ, προσκόπτει, ὅτι τὸ φῶς ἐν αὐτῷ οὐκ ἔστιν.» Ο λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· Ὑμεῖς μὲν κατωῤῥωθήκατε, νομίζοντες ὑπὸ Ἰουδαίων καταλευσθῆναι με, κατὰ πολὺ δὲ τοῦ εἰκότος στο χασμοῦ ἐκπεπτώκατε. Εἰ γὰρ τῆς ἡμέρας εἰς δώσ δεκα ώρας διαιρουμένης, ὁ ἐν αὐτῇ περιπατῶν εὐ στιβήτως διέρχεται, ἀπρόσκοπτον καὶ ἀσφαλῆ που ρείαν ποιούμενος, πῶς ὑμεῖς περὶ ἐμοῦ τοῦ φωτὸς τοῦ κόσμου πεφρίκατε; Εἰ γὰρ τὸ αἰσθητὸν φῶς τοὺς αὐτὸ βλέποντας ἀπροσκόπτους τηρεί, κατά πολὺ τὸ ἀληθινὸν καὶ θεῖον φῶς ἀνώτερον ἔσται τῆς τῶν λίθων βολῆς. Αὕτη μὲν ἡ κατὰ τὸ φαινό μενον διάνοια τοῦ ῥητοῦ· χρὴ δὲ ἡμᾶς καὶ τὸ ἔνδον κατοπτεῦσαι ἀπόῤῥητον. Ότι γὰρ βαθύτερόν τι ὁ λόγος αινίττεται, δείκνυσι τοῦ πράγματος το παράλογον· οὔτε γὰρ ἐν νυκτὶ βαδίζων ἐξ ἀνάγκης προσ κύπτει, οὔτε πᾶς ἐν ἡμέρᾳ περιπατῶν μένει ἀπρόσ κοπτος· ἐπειδὴ γὰρ τῇ μὲν ἡμέρᾳ ὥρας ἀπένειμε, τῆς δὲ νυκτὸς μνησθείς, ὡρῶν ὅλως οὐκ ἐμνημόνευσε, τὸ μέλλον τῷ λόγῳ ἐσκιαγραφήσεν, ἡμέραν • Nonne duodecimn sunt hors diei? Si quis ambulaverit in die, non offendit, quia lucem hujus mundi videt: si autem ambulaverit in nocte, offendit, quia lux in eo non est. Quibus verbis hoc significat: Vos quidem exhorruistis, existimantes me a Judæis lapidibus impetendum: sed longe a verisimili conjectura aberratis. Si enim qui de die in horas dimenso duodecim ambulat, recta pergit, et sine ulla offensione, tutoque conficit iter, quomodo vos de me, qui lux mundi sum, pertimescitis? Si lux hæc subjecta sensui ipsam intuentes præstat incolumes, magis vera ac divina lux ictu lapidum potior erit. Atque hic sane est dicti hujus sensus exterior: convenit autem nos reconditum aliquid interius introspicere. Quod enim profundius quiddam hæc oratio involvat, ostendit res ipsa dissentanea rationi. Nam meque qui noctu ambulat, necessario offendit, neque quisquis interdiu, ab offendiculo tutus est. Nunc quoniam diei distribuit horas, noctis autem inen- *ionem faciens, nullum de horis profert verbum, quod erat futurum eo sermone adumbravit. Ac diem quidem et lucem seipsum appellavit; juxta quem sensum filii lucis et diei vocantur credentes ". Et fortasse de hoc die locutus est David: «Per diem non ti- μὲν καὶ φῶς καλῶν ἑαυτὸν, καθ' δ δὴ καὶ υἱοὶ φωmebo *; › et de hac etiam luce idem dixit evangelista: e Lux in tenebris lucet › Duodecim vero horæ discipulos signant, quibus prædicandi comnisit officium. Qui igitur in fide Salvatoris et prædicatione apostolorum iter vitæ peregerit, non errabit. Lucem porro hujusce 163 mundi fidem, qua in ipsum credimus, appellavit; quod profecto in hoc inundo opus suum fides exerceat; noctem vero horarum expertem infidelitatis caliginem, in qua si quis ambulet, offendit, et plantas animæ infringit in resistentia lapidis augularis Christi, qui dictus est βαρές offensionis 4. Hæc autem dicens Dominus * Ephes. v, 8; 11 Thess. 11, 3. 40 Psal. LV, 3. τὸς καὶ ἡμέρας οἱ πιστοὶ ὀνομάζονται· καὶ τάχα περὶ ταύτης τῆς ἡμέρας ἔλεγεν ὁ Δαβίδ· «Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι·, καὶ περὶ τούτου τοῦ φωτὸς ὁ αὐτὸς εἶπεν εὐαγγελιστής· «Τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτείᾳ φαίνει.» Δώδεκα δὲ ὧραι οἱ μαθηταὶ, οἷς τὸ κήρυ γμα ἐνεπίστευσεν. Ο γοῦν ἐν τῷ φωτὶ τοῦ Σωτῆρος καὶ τῷ κηρύγματι τῶν μαθητῶν τοῦ βίου διανύων ἐδὸν, οὐ σφαλήσεται. Φῶς δὲ τοῦ κόσμου τούτου καὶ τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν ὠνόμασεν, ὡς κατὰ τόνδε τὸν κόσμον ενεργουμένης τῆς πίστεως. Νυξ δ' ἂν εἴη ὥρας μὴ ἔχουσα ἡ τῆς ἀπιστίας σκοτόμαινα, καθ' ἣν ἐάν τις περιπατεί, προσκέπτῃ, τὰς τῆς ψυχῆς *1 Joan. 1, 5. ** | Fetr. 11, 8.

in epulum illis apposuisset, una cum ipsis in men- γήσα;, καὶ προσθεὶς εἰς ἐστίασιν, ἔξεισι μετ' αὐτῶν εἰς τὸ ὄρος τῶν ἐλαιῶν, οὔτε τὸ πάθος ἐκκλίνων, [πῶς γὰρ ὁ καὶ προειδώς, καὶ προαγορεύσας, καὶ δυνάμενος φυγεῖν τὸ παθεῖν;] ούτε μὴν αὐτόμολος ἰὼν πρὸς τοὺς φονευτάς· τὸ μὲν γὰρ λύσις ἦν τῆς οἰκονομίας, καὶ δειλία τις ἀγεννή, τὸ δὲ πρόφασιν παρείχε τοῖς βδελυροῖς, ὡς οὐχ ἥμαρτον, ἀποκτεί ναντες τὸν ἑαυτὸν ἐκοντὶ παραδόντα, καὶ μονονουχί τὸ πάθος ἁρπάσαντα. Ομοῦ τε καὶ τῆς ἀληθοῦς ἀνδρείας ἡμῖν τύπος γίνεται, ὀφθεὶς δειλίας καὶ θράσους ὑπέρτερος, καὶ διδάσκων δι' ἑαυτοῦ μήτε ὁμόσε χωρεῖν πρὸς τοὺς πειρασμούς, μήτε μὴν ἐπελθόντας ἀγεννῶς μορμολύττεσθαι. Οὐκ ἐν οἰκίᾳ δὲ συλλαμβάνεται, ἐπειδὴ ἐδεδίττοντο τοὺς ὄχλους οἱ τὴν ἐπιβουλὴν ἐξαρτύσαντες. Εἰ γὰρ καὶ μὴ ὡς Θεῷ προσεῖχον αὐτῷ, ἀλλ' ἐκ τῆς διδασκαλίας καὶ τῶν θαυμάτων ἄνδρα δίκαιον καὶ προφήτην αὐτὸν ἐνόμιζον. Δίδωσιν οὖν αὐτοῖς ἄδειαν ἔκ τε τῆς ὥρας, ἔκ τε τοῦ τόπου εἰς πέρας ἀγαγεῖν τὸ σκαιώρημα. Πάλιν οὖν προλέγει τοῖς μαθηταῖς τὸ ἐσόμενον. tem Olivarum egreditur, ut neque Passionem declinaret, (quomodo enim id faceret, qui et providerat et prædixerat se passurum, et posset etiam quominus pateretur effugere?) neque vero se ultro homicidis objiceret. Primum enim erat consilium dispositionemque frustrari et ignavam præ se ferre formidinem; alterum vero excusationem exsecrandis hominibus præbnisset, quasi vero minus in eo occidendo peccassent, qui se voluntarie tradidisset, et passionem ab ipsis propemodum extorsisset: simul etiam veræ fortitudinis se nobis proponit exemplar, cum timoris et au 'aciæ se victorem ostendit, et suo facto nos instruit, neque ex adverso aggrediendas esse tentationes, neque cum nos invadunt, per ignaviam esse formidandas. Domi vero non comprehenditur, co quod turbas timebant insidiatores. Quanquam enim illum non reputabant Deum, attamen ex doctrina et miraculis virum justum et prophetam eum habebant. Præbet igitur illis et ex hora, et ex loco transigeudi doli securitatem. Ergo rursus prædicit discipulis, quod eventurum erat. • Πάντες ὑμεῖς σκανδαλισθήσεσθε ἐν τῇ νυκτὶ. ταύτῃ· γέγραπται γάρ, ο Πατάξω τὸν ποιμένα, καὶ διασκορπισθήσονται τὰ πρόβατα. ο Δείκνυσι διὰ τούτων, ὅτι οἰκονομία ἐστὶ πατρικὴ τὸ γινόμενον. Διὰ τοῦτο γὰρ ταῦτα προφῆται προεχρησμώδησαν. Τί οὖν, εἴποι τις, ὁ Πατὴρ ἐπάταξε τὸν Υἱὸν, καὶ τὰ • Omnes vos scandalizabimini in nocte ista; scriptum est enim, 189 Percutiam pastorem, et dispergentur oves. His verbis ostendit Patris dispensatione atque consilio evenire, quod fiebat. Ob id enim fuerant hæc vaticinati prophetæ. Quid vero? dicet aliquis: percussit filium Pater, ovesque dissipavit? Minime vero: non percussit ipse, πρόβατα διεσκόρπισεν; Ούμενουν· οὐκ ἐπάταξεν, sed sui dispositione consilii percuti eum permisit, et cum prolibere posset, pati sivit. Sanctus igitur Petrus cum amore ferveret, nec vero satis recte naturæ infirmitatem consideraret, ad promissionem non negandi illius, addit etiam se commoriturum: • Etiamsi oportuerit me mori tecum, ΠΟΠ te negabo sed animam meain ponam pro te. Sed Dominus manifeste negationein illi prænuntiat: Hodie in nocte bac, priusquam gallus vocem bis dederit, ter me es negalurus.» Sic enim Marcus enucleatius quam alii, scripsit. Quoniam enimn sciebat Dominus, Petrum tunc quidem negaturum, postea vero pro se moriturum, verba illa apposuit: ‹ Hodie, › et ‹ in nocte hac; › modo non sic dicens: Pones quidem pro me animam tuam; sed bis hac nocte me negabis, noctem vocans illud ipsum proditionis tempus, et ex ipsa negatione tenebras menti offusas; qui enim lucein negat, in tenebris omnino versatur. ▸ ἀλλὰ παταχθῆναι οἰκονομικῶς συνεχώρησε, καὶ εἴασε παθεῖν, καίπερ κωλῦσαι δυνάμενος. Ὁ μὲν οὖν Ιερός Πέτρος, διάπυρος ὢν ἐραστής, μὴ καλῶς δὲ περισκοπήσας τῆς φύσεως τήν ἀσθένειαν πρὸς τὸ μὴ ἀρνήσασθαι, καὶ συναποθανεῖν ἐπαγγέλλεται· • Κἂν δέῃ με σὺν σοὶ ἀποθανεῖν, οὐ μή σε ἀπαρ νήσομαι, ἀλλὰ τὴν ψυχήν μου ὑπὲρ σοῦ θήσω. ᾿Αλλ' ὁ Κύριος ἀπαρακαλύπτως αὐτῷ μηνύει τὴν ἄρνησιν· «Σήμερον ἐν τῇ νυκτὶ ταύτῃ, πρὶν ἢ δὶς ἀλέκτορα φωνῆσαι, ἀπαρνήσῃ με τρίς, οὕτω γὰρ ὁ Μάρκος τῶν ἄλλων ἔγραψεν ἀκριβέστερον. Ἐπειδὴ γὰρ ᾔδει ὁ Κύριος ὡς νῦν μὲν ἀρνηθήσεται Πέτρος, ὕστερον μέντοι ἀποθανεῖται ὑπὲρ αὐτοῦ, προστί θησι τὸ σήμερον, καὶ ἐν τῇ νυκτὶ ταύτῃ, μονονουχί λέγων, ὡς θήσεις μὲν τὴν ψυχήν σου ὑπὲρ ἐμοῦ, ἐν μέντοι τῇ νυκτὶ ἀρνήσῃ με· νύχτα λέγων αὐτὸν τὸν τῆς προδοσίας καιρὸν, καὶ τὸν ἐκ τῆς ἀρνήσεως σκοτισμέν· ὁ γὰρ ἀρνούμενος τὸ φῶς ἐν σκότει πάντως ἐστί. Francisci Scorsi notæ. obtulit pro nobis oblationem et sacrificium sacerdos idem et Agnus Dei qui tollit peccata mundi. Consilium dispositionemque frustrari. Visun hoc loco τὸ οἰκονομίαν pluribus circumscriere; quam tamen vocem alias simpliciter verti, Incarnationem: sed hic non tam ipsam Incarnationem, quam Incarnationis consilium dispositionemque significat, sicuti et infra: Δείκνυσιν ἐκ τούτων, ὅτι οἰκονομία ἐστὶ πατρικὴ τὸ γινόμενον. His verbis ostendit Patris dispensatione atque consilio evenire, quod febat. De quo fuse disserui homn. 5, not. 98. Marcus enucleatius. S. Marcum distinctius negationem, quam alios evangelistas conscripsisse ait hic auctor; quod Maldonatus noster observavit, addiditque rationein, seu conjecturam suam: Probabile, inquit, mihi videtur Marcum ex Petro, cujus discipulus erat, intellexisse, non solum qua sententia, sed quibus eliam verbis sibi Christus prædixisset fore, ut ter eum ea nocte negaret, isdemque verbis usum fuisse. Et alia item in hunc sensum. Atque hoc est quod ait Noster: Ο Μάρκος τῶν ἄλλων ἔγραψεν ἀκριβέστερον.

Postquam igitur futura prædixit, seorsim, ex more secessit, ut oraret, et quoniam' oratio ipsa multam formidinem ostendebat (deprecabatur quippe calicem mortis), ideo dimissis aliis, eos solos ascivit, qui suæ fuerant in Thabor gloria spectatores. Neque vero quasi Passionem ob ignaviam detrectans agonia occupatus fuit, mortemque ut Involuntariam recusavit: sciebat enim, quæ ex illa essent bona consecutura. Sed quoniam verus erat homo, naturam ostendit mortem ægre suscipientem: nam etiam præter naturam hominem invasit. Sponte igitur timoris sustinet passionem, quasi escam diabolo agritudinem illam objiciens, ut nudum hominem eum ratus, insiliret in id quod apparebat, et in divinitatem quæ non videbatur, impingeret Verum illi maestitiam attulit et primogenitus Israel, qui eo processit audaciae, ut Domini fieret interfector, et in se maledictionem induccret; et causa etiam mærendi fuit secutura necessario audaciæ pœna, templi, cultusque abolitio, vastitas civitatis, et gentis totius exterminium. 190 Calicem vero mortem appellat, dicens: * Si possibile est transeat a me calix iste, eo quod quasi somnum afflictionem illam induceret: atque illis verbis, Non sicut ego volo, sed sicut tu, o virtutis ac sapientiæ ostendit officium. In ●mnibus enian negotiis voluntatem Dei præponere ●portet, etiam si corpus præ sua imbecillitate reclamel. Ubi oravit igitur, ad discipulos rediit, et invenit cos dormientes; et reprehendit Petrum, ut qui arroganter moriturum una cum illo confiderat, nec unam tamẹn horam vigilare posset. Visus igitur est ita dicere: Mecum paulisper vigilare non pomisti: et quo pacto vitam pro me positurum le esse gloriabare? Deinde reliquorum itidem infirmitatem castigat, ac nos edocet, ne per insolentiam nostris viribus confidamus, sed omnia Deo accepta referamus, et uti tentationum incursum depreccmur. Ait enim: ‹ Vigilate, et orate ne intretis in tentationem. › Verum hoc loco paululum insistamus, ac disquiramus, si per tentationes et ærum. nas regni Dei hæredes efficimur, quod magnus ille Jacobus intelligens docet, ut omne existimemus gaudium, cum in tentationes inciderinus, qui hoc HOMILIA XXVII.. Προειπών ουν το μέλλον ἄπειτι συνήθως κατ' ἰδίαν προσεύξασθαι. Ἐπειδὴ ἡ εὐχὴ πολλὴν δειλίαν ἐνέφαινεν (ἀπηύχετο γὰρ τὸ τοῦ θανάτου ποτήριον), διὰ τοῦτο τοὺς ἄλλους ἀφεὶς, τοὺς θεατὰς τῆς ἐν Θαβώρ αὐτοῦ δόξης μόνους παρέλαβεν. Οὐχ ὡς δειλιῶν δὲ τὸ πάθος ἀγωνίᾳ συνείχετο, καὶ ἀπῄνετο τὸν θάνα τον ὡς ἀπούλητον, ᾔδει γὰρ τὰ ἐκ τούτου συμβησό μένα ἀγαθά· ἀλλ' ἐπειδὴ ἀληθῶς γέγονεν ἄνθρωπος, τὴν φύσιν ἐνδείκνυται ἀηδῶς δεχομένην τὸν θάνατον, ὅτι καὶ παρὰ φύσιν τοῖς ἀνθρώποις ἐνέσκηψεν. Εκὼν οὖν τὸ πάθος της δειλίας ὑφίσταται, οἷόν τι δέλεαρ τῷ διαβόλῳ τὴν λύπην προβαλλόμενος, ὡς ἂν ψιλόν αὐτὸν οἰηθεὶς ἄνθρωπον, ἐπιπηδήσῃ τῷ φαινομένῳ, καὶ τῇ θεότητι τῇ ἀοράτῳ προσαραχθείη. Ελύπει δὲ αὐτὸν, καὶ ὁ πρωτότοκος Ἰσραὴλ ἐς τοσοῦτον τέλο μης ἐλθὼν, ὡς κυριοκτόνος γενέσθαι, καὶ καθ᾽ ἐχυ τοῦ τὴν ἀρὰν ἐπισπάσασθαι. Ελύπει αὐτὸν καὶ ἡ ἐπακολουθήσασα ἐξ ἀνάγκης τῆς τόλμης ἐκδίκησις, καὶ ἡ τοῦ ναοῦ, καὶ ἡ τῆς λατρείας καθαίρεσις, καὶ ἡ τῆς πόλεως ἅλωσις, καὶ ἡ τοῦ ἔθνους ἀφάνισις. Ποτήριον δὲ ὀνομάζει τον θάνατον, εἰπών· «Εἰ δυ νατόν, παρελθέτω τὸ ποτήριον τοῦτο ἀπ' ἐμοῦ, ν διὰ τὸ οἷον ὕπνον ἐπάγειν τὴν κάκωσιν· διὰ δὲ τοῦ, • Οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ' ὡς σύ, ν τὸ ἐνάρετον ἔδειξε, καὶ φιλόσοφον. Χρὴ γὰρ τιθέναι τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ ἐν πᾶσιν ἐπίπροσθεν, κἂν ἡ τοῦ σώματος ὑποκλάζη ἀσθένεια. Προσευξάμενος οὖν ἐπάνεισι πρὸς τοὺς μαθητάς, καὶ εὑρίσκει τούτους καθεύδοντας, καὶ ἐπιπλήττει τὸν Πέτρον, αὐθαδῶς μὲν συναποθανεῖν θρασυνόμενον, οὔθ᾽ ὥραν δὲ μίαν γρηγορήσαι ἰσχύσαντα. Εοικεν οὖν οὕτω λαλεῖν· Γρηγορῆσαι οὐκ ἴσχυσας μετ' ἐμοῦ πρὸς βραχύ, καὶ πῶς τὴν ψυχήν σου θεῖναι ὑπὲρ ἐμοῦ ἐκόμπαζες; Εἶτα ἐλέγχει και τῶν λοιπῶν τὴν ἀσθένειαν, παιδεύων ἡμᾶς μὴ αὐθα δῶς, καὶ τῇ ἑαυτῶν ἰσχύν θαῤῥεῖν, ἀλλὰ πάντα μὲν ἀνατιθένα: Θεῷ, ἀπεύχεσθαι δὲ τὸ μὴ εἰς πειρασμὸν ἐμπεσεῖν. Φησὶ γάρ ο Γρηγορεῖτε, καὶ προσεύχε σθε, ἵνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν. ο 'Αλλ' ένα ταῦθα μικρὸν ἀναμείνωμεν· ζητήσωμεν εί, διὰ πειρασμῶν καὶ θλίψεων κληρονόμοι τῆς τοῦ Θεοῦ βα σιλεία, γινόμεθα· ὅπερ εἰδὼς καὶ ὁ μέγας Ἰάκωβος διδάσκει, πᾶσαν ἡμᾶς ἡγεῖσθαι χαράν, ὅταν πειρα σμοῖς περιπέσωμεν, πῶς ἐνταῦθα παραινεῖ ὁ Σωτὴρ προσεύχεσθαι, μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν; Φαμὲν οὖν ὡς διὰ τὴν ἀδηλίαν τοῦ μέλλοντος, βέλτιον ἀπεύ. loco admoneat Dominus, ut oremus, ne in tentaχεσθαι, ἢ ἐμπεσόντα ἡττηθῆναι, καὶ γενέσθαι τοῦ πολεμίου ἐπίχαρμα. Κρείττον γὰρ μὴ διωχθῆναι ὑπὸ τῶν ἀσεβῶν, ἢ διωχθέντα, ἔξαρνον γενέσθαι τῆς πίστεως. Αλλως τε οὐκ εὔχεσθαι διδάσκει μή περιπεσεῖν πειρασμῷ, ἀλλὰ μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν, τουτέστι μὴ κυριευθῆναι ὑπὸ πειρασμοῦ, καὶ εἰσελ tiones intremus. Dicimus igitur, eo quod futurum eventum habeamus incertum, eas deprecari satius esse, quam cum in eas inciderimus, superari, et gaudium bosti præbere. Præstat enim non pati insectationes ab impiis, quam cum insectati nos fuerint, abnegare fidem. Præterea vero non docet, Francisci Scorsi notæ. Quasi escam diabolo. Vide dicta in hanc sententiam homi. 34. not. 56. Impingeret. Προσαραχθείη habet G. c. que in mea versione sum secutus. Ρ. προςταραχθείη. S. primum majorem vim continet. Quasi somnum aflictionem. Hec verba διὰ τὸ οἷον ὕπνον ἐπάγειν τὴν κάκωσιν, quibus cur appelPATROL. GR. CXXXII. Jetur calix sua a Christo passio, ratio explicatur, in P. desunt, sed reddita sunt ex Gall., in qu eliam perperam scriptum, καὶ κάκωσιν correxi την κάκωσιν. Nihil enim copulat τὸ καί. Jam inter alias causas illius appellationis hæc, quæ traditur : nostro habetur itidem non nno in loco apud Theophil. in Matth. cap. xx.

δύ βεστέραν τούτων διάγνωσιν, ἄκουσον. ant oremus, ne in tentationes incidamus, sed ne in θεῖν εἰς τὴν ἧτταν αὐτοῦ. Εἰ δὲ ζητεῖς καὶ τὴν ἀκρι eas intremus, hoc est, ne subigamur ab`ipsis, et cladem accipiamus. Quod si hoc exactius, ac distinctius intelligere cupis, audi. › Duo sunt genera tentationum alterum involuntarium, quoad corpus; alterum voluntarium, quoad animam pertinet. Et voluntaria quidem tentatio, peccatum est, quod sensum voluptate demulcet, et animæ perniciem affert: a qua ut liberemur, orare optimum est. At involuntaria tentatio sensum quidem dolore afficit, sed salutem conciliat, ob quam frater Domini nos docet, ut gaudeamus. Jam cum Salvator ait: «Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma, acrem illam reprehen sionem delinit in naturam 191 transferens desidie crimen. Εt rursus secundo, et tertio abiens oravit eumdem serinonem, dicens, ut ostenderet nihil se absonum a Pa tris voluntate velle. Apparuit autem illi angelus confortans eum: ) non quod virtutis ab angelo subministratæ egeret is qui ab omnibus angelicis virtutibus adoratur, sed ut impleret Mosaicam prophetiam in cantico decantatam: e Et confortentur in eo omnes augeli Dei; neque enim vires Omnipotenti suppeditavit angelus, sed uti Deo famulatus est obstupescens humilitatis excessum. Ut vero carnis, non Deitatis esse agoniam ostenderet, sanguineo sudore manavit, eoque humani timoris fontem exsiccat. Postea reversus iterum discipulos dormientes offendit: ita eorum oculos, et tristitia, et nox intempesta gravaverat. Quid igitur illis Salvator? «Dormite jam, et requiescite. Verum hæc verba non sunt hortantis ad dormiendum, sed veluti reprehendentis, quod tam gravibus malis impendentibus intenipe- › tive dormitarent. Fortassis etiam reconditum quid63 Luc. xxi, 43. 64 Dent. XLII, 3 sec. LXX. Δύο εἰσὶν εἴδη τῶν πειρασμῶν· ὁ μὲν ἀκούσιος ὁ τοῦ σώματος, ὁ δὲ ἑκούσιος τῆς ψυχῆς. Καὶ ὁ μὲν ἑκούσιος ἡ ἁμαρτία ἐστὶν, ἡδύνουσα μὲν τὴν αἴσθη σιν, προξενοῦσα δὲ ὄλεθρον τῇ ψυχῇ, ἀφ' οὗ εἶχε σθαι ἡμᾶς δυσθῆναι καλόν. Ὁ δὲ ἀκούσιος πειρα. σμὸς ἀλγύνει μὲν τὴν αἴσθησιν, σωτηρίας δὲ γίνε ται πρόξενος, ὑπὲρ οὗ χαίρειν ἡμᾶς διδάσκει ὁ ἀδελ φόθεος. Εἰπὼν δὲ ὁ Σωτήρ' «Τὸ μὲν πνεῦμα πρόθυ μον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενὴς, ο καταλεαίνει τὴν σφοδράν ἐπίπληξιν τῇ φύσει προσάπτων τῆς ῥαθυμίας τὸ ἔγα κλημα. Καὶ πάλιν ἐκ δευτέρου καὶ τρίτου προσελ θών, τὴν αὐτὸν λόγον προσηύξατο, δεικνύς ὡς οὐδὲν βούλεται τοῦ Πατρικοῦ ἀπᾷδον θελήματος. Ωφθη δὲ αὐτῷ ἄγγελος ἐνισχύων αὐτόν· οὐχ ὅτι τῆς τοῦ ἀγγέ λου ἰσχύος ἐδέετο ὁ ὑπὸ πάσης ἀγγελικής δυνάμεως προσκυνούμενος, ἀλλὰ Μωσαϊκὴν προφητείαν ἀπο πληροί ασθεῖσαν ἐν τῇ ᾠδῇ· «Ενισχυσάτωσαν αὐτῷ πάντες ἄγγελο: Θεοῦ. Οὐ γὰρ ἰσχὺν τῷ παντοδυνάμῳ παρεῖχεν ὁ ἄγγελος, ἀλλ' ὡς Θεῷ διηκόνει την ὑπερβολὴν τῆς συγκαταβάσεως ἐκπληττόμενος. Δει καὺς δὲ, ὡς οὐ τῆς θεότητος, ἀλλὰ τῆς σαρκὸς ἦν ἡ αγωνία, θρομβοειδεῖς ἱδρῶτας ἀπέσταξεν, ἀναξηραί νων τῆς ἀνθρωπίνης δειλίας τὴν πίδακα. Εἶτα πάλιν ἐπανελθὼν ὁρᾷ τοὺς μαθητάς καθεύδοντας, οὕτω τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν ἤ τε ἀθυμία καὶ τὸ τῆς νια κτὸς ἄωρον ἐπεβάρυνε. Τί οὖν πρὸς αὐτοὺς ὁ Σω τήρ; • Καθεύδετε λοιπὸν καὶ ἀναπαύεσθε.» Οὐκ ἐπιτρέπων δὲ καθεύδειν τοῦτό φησιν, ἀλλ᾽ οἷον ἐπισ τιμῶν, ὅτι τῶν δεινῶν ἐφεστηκότων, ἀκαίρῳ συν έχονται νυσταγμῷ. Τάχα δὲ καὶ ὑποδηλῶν τι κρυπτόμενον· μονονουχὶ γὰρ τοῦτό φησιν· Ἐπειδὴ ἀδε Francisci Scorsi nota. Duo sunt tentationum genera. Accipe eamdem distinctionem ex sancto Maximo martyre, cent. iii OEcon. cap. 90 et 92: Quemadmodum duplicem, ut dixi, tristitiam agnoscit sermo divinus; ita scit etiam duplicem tentationum rationem: unam voluntariam, alteram prater voluntatem; et illam quidem spontanearum voluptatum opificem, hanc vero coactos dolores invehentem. Et plura in hanc rem leges loco citato apud eum. El confortentur in eo. Tria ad hunc locum illuminandum adnoto. Primum hanc Mosaicam propheLiam desumptam ex Deuteron. cap. xxit, ν. 42. eamque legi in versione LXX his verbis, quæ ex Bibliis regiis describo: Εὐφράνθητε, οὐρανοῖ, ἅμα αὐτῷ, καὶ προσκυνησάτωσαν αὐτῷ πάντες ἄγγελοι Θεοῦ· εὐφράνθητε, ἔθνη, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, καὶ ἐνισχυτωσαν αὐτῷ πάντες υἱοὶ τοῦ Θεοῦ· Latamini, cwli, simul cum eo, et adorent eum omnes angeli Dei; lætamini, gentes, cum populo ejus, el roborentur in eo omnes filii Dei; sed in Hebraica, Latinaque nostra ea non haberi præter illud hemistiChion: Latamini gentes cum populo ejus. Variant vero etiam codd. Græci LXX. Aliqui enim primo loco habeat υἱοὶ Θεοῦ, posteriore ἄγγελο: Θεοῦ; Sed pro codem suuuntur υἱοὶ Θεοῦ atque ἄγγε λο. Θεοῦ. De qua varietate monet etiam D. Απgustin. lib. v Locut. Secundo ad hunc locum videri respicere D. Paulun ad Hebræos ut: Εt cum iterum introducit Primogenitum in orbem terræ, dicit: Et adorent eum omnes angeli ejus; vider, inquam, Theodoreto, Procopio, et Euthymio, quos refert Benedictus Justin. in illud cap. D. Pauli, qui et probabilius hoc censet, quam quod spectet ad illa verba ps. xcix: Adorate eum, omnes angeli Dei. Cum enim ibi D. Paulus David non nominet, Det verba, quæ refert, eadem omnino sint, atque ea quæ ex Deuteron. jam vidimus: verisimile magis videtur ad hunc, quam ad illum respexisse locum. Quod autem Cal verba etiam in Hebræo codice exstiterint, indicio est sanctum Justinum in Dialogo cum Tryphone, et Epiphanium contra Arioman., ea eodem modo referre; non retulissent autem disputantes cum Judæis, nec adversus eos testimonium protulissent, nisi in Hebræis codicibus legerentur. Tertio adverto Theophanem hunc postrema illa secundi versus verba ita legisse xal ἐνισχύτωσαν αὐτῷ πάντες ἄγγελοι Θεοῦ, ut in alie quibus codicibus exstare jam monuimus; Et con fortentur in eo omnes angeli Dei, eaque ad Christum transferre, cui, ut scribit Lucas, apparuit angelus ενισχύων αὐτόν confortans eum, quod idem sanctus Epiphanius fecit, ut testatur Benedictus Justin. in eum locum D. Pauli.

HOMILIA XXVII. λεῖς ἔτι ἐστὲ, καὶ ὁ καιρὸς τῶν ἀγώνων ὑμῶν οὔπω dum significat: et propemodum ita videtur dicere: πάρεστιν, ἀναπαύεσθε λοιπόν, ἀγωνιεῖσθε δὲ ὕστε ρον. «Ηγγικεν ἡ ὥρα· ν καὶ τῆς προδοσίας λέγει τὴν ὥραν, και μάλιστα τῆς οἰκονομίας. Τὸ δέ· • Εγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντεῦθεν,» παραινοῦντος ἐστιν ἀπὸ τῶν γηίνων εἰς τὰ ὑπερκόσμια μετάγειν τὸ φρόνημα. Εἴσεισι δὲ ἐν τῷ κή πῳ, κἀκεῖ συλλαμ βάνεται. Ο γὰρ τὰ ἐναντία διὰ τῶν ἐναντίων ἰώμενος (ἐπειδὴ ἐκ τοῦ τῆς Ἐδὲμ κήπου διὰ παρακοῆς ἔλαδεν ὁ διάβολος τὸν ἄνθρωπον), ἀκολούθως ἐκ τοῦ κήπου ἑαυτὸν τοῖς φονευταῖς παραδίδωσιν, ἐπανάγων τὴν φύσιν εἰς τὸν κῆπον ὅθεν ἐκπέπτωκεν. • 'Ο δὲ παραδιδοὺς αὐτὸν; ἔδωκεν αὐτοῖς σημεῖον λέγων· Ον ἂν φιλήσω, αὐτός ἐστι, κρατήσατε αὐτόν, καὶ ἀγάγετε ἀσφαλῶς.» Τί βούλεται τῷ Ἰούδα τὸ τοῦ φιλήματος σύσσημον; Επειδὴ πολλάκις βουλόμενοι συλλαβεῖν, οὐκ ἠδυνήθησαν, οὔπω τοῦ καθ ήκοντος ἐνστάντος καιροῦ, ἀλλ' ἐξήρχετο διὰ μέσου αὐτῶν· ἵνα μὴ πάλιν συμβῇ τὸ αὐτὸ, τίθησι τὸ φίλημα γνώρισμα. Θαῤῥῶν οὖν ὁ Ἰούδας τῇ τοῦ Διδασκάλου πραότητι, «Προσελθὼν κατεφίλει αυτ τὸν, ο καίτοι τοῦτο μόνον ἡδύνατο την σκληράν αὐτοῦ καταμαλάξαι ψυχὴν, ὅτι καὶ ἐν αὐτῇ τῇ τῆς προδοσίας ὥρᾳ, οὐκ ἀπώσατο τὸν βδελυρὶν, καὶ προδότην ὁ Κύριος· ἀλλ' οὕτως ἦν ὁ δείλαιος ἀδυσώπητος, καὶ ἠλίθιος, ὡς οὐδαμῶς τοῦ συμφέροντος ἐπαισθάνεσθαι. 'Ηρέμα γοῦν τὴν ἐνδομυχοῦσαν αὐτῷ κακίαν ἐλέγχει ὁ Κύριος·. Εταῖρε, φησίν, ἐφ᾽ ᾧ πάρει;» Τίς χρεία, φησί, τοῦ τῆς φιλίας σχηματι σμοῦ, καὶ τοῦ πλάσματος; ἐφ᾽ ᾧ πράγματι παρεγέ νου, τοῦτο καὶ πλήρου. Οὐ γὰρ ἦλθες ἵνα φιλήσῃς, ἀλλ᾽ ἵνα προδότης. Ιλιγγίασα μεταξὺ λέγων ἐνθυ μηθεὶς τοῦ προδότου το τόλμημα, ποίοις ὀφθαλμοῖς ὁ μιαρὸς πρὸς τὸν διδάσκαλον ἐνητένιζε Ποίοις χείλεσι κατεφίλει ἀναιδῶς ἐναγκαλιζόμενος τὸν οὕτως ἐπιεικῆ, καὶ πρᾶον, καὶ ἡμερον. Οὕτω παντὸς θηρίου γέγονε χαλεπώτερος. Αλλ' ὁ μὲν μακροθύμως αυ τὸν ἐδίδου τοῖς συλλαβοῦσι. Πέτρου δὲ ὁ θυμὸς τῇ τοῦ νόμου ἀκόνῃ ἐθήγετο κελεύοντος βίᾳ την βίαν ἐξωθεῖν, καὶ τοὺς ἐπιόντας ἀμύνασθαι. Εἶχε δὲ μάτ χαιραν διὰ τοῦ τυπικοῦ ἀμνοῦ τὴν κατάθυσιν, οὐκ ἄλλον δέ τινα ήθελε διαχειρίσασθαι, ἀλλὰ τὸν δοῦλον τοῦ ἀρχιερέως τοῦ συῤῥάψαντος τὸ σκαιώρημα. Ἐπεὶ οὖν ἐκκόψων τὴν φάρυγγα, την μάχαιραν έπεσπά σατο, τοῦ δούλου δὲ τὴν κεφαλὴν ὑπεκκλίναντος, τὸ οὖς τὴν τομὴν ἐνδικώτατα δέχεται· ἦσαν γὰρ οἱ Ἰουδαῖοι ἐν ταῖς τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίαις τὰς ἀκοὰς ἐπιθύοντες. Καί μοι δοκεῖ τοῦτο ἐννοήσαντα τὸν μέγαν Κωνσταντῖνον μακρῷ χρόνῳ ὕστερον ἐπιτάξαι Quoniam adhuc imperfecti estis; necdum certaminum vestrorum tempus advenit; requiescite quod superest temporis; postea vero certabitis • Αγ μποopinquavit hora, et proditionis, et maxis.e divinæ dispensationis horam dici'. Illis vero verbis, • Surgile, eamus hinc, eos admouere videtur, ut a terrenis ad coślestia mentem ac spiritum revocent. Ingreditur vero in hortum, et illic capitur: nam qui contraria contrariis curatum venerat (quoniam ab horto Edem per inobedientiam diabolus diripuerat hominem) congruenter in horto seipsum interfectoribus tradit, atque ita ad hortum, unde deciderat, naturam reducit. ‹ Qui autem tradidit eum, dedit illis signum dicens: Quemcunque osculatus fuero, ipse est, tenete eum, et ducite caute. • Quid sibi vult Judas cum hoc osculi signo? Quoniam sæpenumero conati eum comprehendere, minime potuerant; quippe cum præstitutum tempus nondum instaret, sed ex mediis illis evaserat: ne rursus idem accideret, osculum condicit indicium. Confisus igitur Magistři mansuetudine Judas, accedens osculatus est eum, atqui vel hoc solum durum ejus animum 192 emollire potuisset, quod in illo ipso proditionis articulo detestabilem proditorem a se Dominus non removit, sed tamn obstinato ac stupido erat animo infelix ille, ut quod esset factu conveniens, non sentiret. Sed enim Dominus latentem in recessibus pectoris malitiam sensim arguit: «Amice, inquit, ad quid venisti?. Quid opus est, sit, hae specie el simulatione amicitiæ?.ad quod venisti opus, id perfice non enim osculandi, sed prodendi mei causa venisti. Obstupui inter dicendum considerans proditoris audaciam: quibus oculis scelestus ille magistrum intuebatur? quibus labiis osculabatur tam imprudenter amplexus tam modestum, tạm mansuetum, tam facilem moribus? ita quavis fera efferatior evasit. Sed ille quidem magno cum animo ac generoso seipsum satellitibus tradit. At iram Petri cos legis exacuit, quæ vim vi repellere jubet, et invadentes a se propulsare. Habebat porro gladium, eo quod agnum typicum immolaret: nec alium percutere voluit, quam Pontificis ejus, qui dolum consuerat, servuin. Ubi igitur eum jugulaturus arripuit gladium, ac servus declinatione capitis ictum effugit, auris hunc justissime excepit. Semper enim Judæi Christi serinonibus aures obstruxerant. Ac mihi quidem videtur hoc ipsum significare voluisse, longo post tempore magnus Constantinus cum aures Judais temFrancisci Scorsi notæ. Magnus Constantinus. Facium hoc a Constanumo Magno narrat Baronius anno ejus imperii x: Usque adeo enim, inquit, Christianorum summa felicitas pertulit animos Judeorum, ut indigne ferentes se Christiano principi esse subjectos, sedi. tionem concitarint. Quomodo autem in eos animadverterit Constantinus, enarral sanctus Joannes Chrysost. his verbis: Sub Constantino codem aggressi sunt rebellare, adversus Romanum Imperiunt scilicet: at ille amputatis eorum auriculis, et res bellionis signo impresso corpori illorum, per omnia loca circumferebat illos, ceu fugitiva mancipiα, εἰ verberones corporibus mutilatis, etc. Hanc auris mutilationem ad moralem infidelitatis sensum pula chre transtulit hic Noster.

plum restituere volentibus amputari jussit. Fortas- τὰ τῶν Ἰουδαίων ὦτα κατατεμεί», βουληθέντων τὸν sis etiam quod a Petro præcisa fuerit auricula servi, signum fuit, ejus quod posteriore tempore discipuli effecturi erant. Futurum quippe erat, ut informatos illos, et corporeis rebus inhærentes litteræ intelleclus, qui jam Judæorum præoccupaverant aures, ab iis gladio spiritus resecarent. Tunc ait illi Jesus: Converte gladium tuum in locum suum: omnes enim qui gladium acceperint, gladio peribunt. Reprehendit Dominus Petrum, quod præceptiones legales etiam tum sectaretur: quod si legis beneficio, inquit, ad me defendendum uteris, considera etiam legem præcipere, ut gladio pereant, qui acceperint gladium. An humanæ opis indigeo? an me non possum accersitis legionibus, angelorum ab adversariorum impel defensare? sed Scripturarum oracula oportet impleri. Quoniam 193 enim decretum erat, ut Christus paterelur, et hoc erat prorsus immutabile, ideo prophetæ hæc omnia prænuntiarunt. Quod enim nec Judas agniturus fuisset Dominum, nisi ipse voluisset, ostendit Joannes, cum ait interrogatos cos a Domino fuisse: «Quem quæritis? illi vero dixerunt: Jesum Nazarenum “; › nec poterant ei mamus inferre, nec agnoscere, donec ipse permisisset. Quod uti demonstraret Dominus, dixit illis: «Tanquam ad latronem existis cum gladiis, et fustibus comprehendere me.» Quid opus, inquit, erat bellicis armis? num ego tyrannus, aut latro? quid vero vobis fustes et gladii profuturi fuissent, nisi ego me comprehendi voluissem? quod ex co perspicuum est, quod cum mei docentis quotidie in templo potiri conaremini, non valuistis. In tempus enim conveniens id reservabam: sed hæc est hora vestra, quam usque ad Resurrectionem meam accepistis. Angustum enim tempus habebitis, quidem a tenebris, hoc est a diabolo agitati. Hæc dixit, et continuo vulnerati auriculan. sanat. Quoniam enim futurum erat, ut Ipsi idem postea impingeret alapam, ne ulciscendi animo videri posset id facere, restituta valetudine illum inexcusabilem reddidit. Non abs re vero nomen servi Joannes apposuit, quod Malchus scilicet vocaretur. Sed quoniam regnum significatur hoc nomine, ostendit pontifices Judæorum regnum suum demum. Lasse in servitutem, cum invidiæ et amoris proprii servi facti essent. Dominus igitur jam lictorum manibus tenebatur, ac discipuli omnes aufugerunt promissionis obliti: et prophetarum oracula impleta sunt: ‹ Percutiam Pastorem, et dispergentur oves *; › ligaverunt Jesum, et alia prophetia exirum habuit: «Dixerunt intra semetipsos: Lige mus justum, quoniam inutilis nobis est 67; › fortassis etiam et ipse illa Davidis verba placide insusurrael es Joan. ΧΙ, 5. Zach. xi, 7. 67 Sap. vn, 12. ναὸν ἀναδείμασθαι· τάχα δὲ καὶ τὸ ὑπὸ τοῦ Πέτρο ἐκκοπῆναι τὸ οὖς τοῦ οἰκέτου σημείον ἦν τῆς ὕστερον ἐνεργείας τῶν μαθητῶν. Εμελλον γὰρ τῇ μαχαίρα τοῦ πνεύματος ἐκκόψαι τὰς προκαταβληθείσας ἐν ταῖς ἀκοαῖς τῶν Ἰουδαίων σωματικὰς ἐννοίας τοῦ γράμματος. • Τότε λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Απόστρεψον την μάχαιράν σου εἰς τὸν τόπον αὐτῆς. Πάντες γὰρ οἱ λαβόντες μάχαιραν ἐν μαχαίρᾳ ἀποθανοῦνται.» Ἐπιτιμᾷ τῷ Πέτρῳ ὁ Κύριος, ὡς ἔτι ἑπομένῳ ταῖς νομικαῖς διατάξεσι. Καὶ εἰ τῷ νόμο, φησί, κέχρησαι εἰς βοήθειαν, σκόπει ὅτι ὁ νόμος τοὺς λαβόντας μάτ χαιραν ἐν μαχαίρᾳ κελεύει ἀποθανεῖν. Μὴ γὰρ ἀνο θρωπίνης εἰμι βοηθείας ἐπιδεής. Μὴ γὰρ οὐ δύναμαι λεγεῶσιν ἀγγέλων τοὺς ἐπιόντας ἀμύνασθαι; ἀλλὰ δεῖ πληρωθῆναι τὰ τῶν Γραφῶν χρησμῳδήματα. Ἐπεὶ γὰρ προώριστο παθεῖν τὸν Χριστὸν, καὶ ἦν τοῦτο παντάπασιν ἀμετάθετον, διὰ τοῦτο καὶ οἱ προ φῆται ἅπαντα προκατήγγειλαν. "Οτι γὰρ οὐδὲ Ιού δας ἐπέγνω αὐτὸν, εἰ μὴ ἤθελεν, ἐδήλωσεν ὁ Ἰωάν νης εἰπών· «Ως ἠρώτησεν αὐτούς· Τίνα ζητεῖτε; Οἱ δὲ εἶπον· Ἰησοῦν τὸν Ναζωραίον, ο καὶ οὐκ ἴσχυ σαν ἐπιβαλεῖν αὐτῷ τὰς χεῖρας, ἢ ἐπιγνῶναι, ἕως αὐτὸς αὐτοῖς τοῦτο ἐπέτρεψεν. Ο δὴ καὶ ἐλέγχων εἶπεν αὐτοῖς· «Ὡς ἐπὶ λῃστὴν ἐξήλθετε μετά μα χαιρῶν καὶ ξύλων συλλαβεῖν με.» Τί, φησίν, ἔδει ὅπλων πολεμικῶν; μὴ γὰρ τύραννος, ἢ ληστής είμι. Τί δ' ἂν ὤνησαν ὑμᾶς ξύλα, καὶ μάχαιραι, εἰ συλληφθῆναι οὐκ ἤθελον; καὶ δῆλον ἐξ ὧν καθ᾿ ἑκάστην ἐν τῷ ἱερῷ με διδάσκοντα, καίτοι πολλάκις βουληθέντες κατασχεῖν, οὐκ ἰσχύσατε. Εταμιευόμην γὰρ τὸν καιρὸν τὸν προσήκοντα, ἀλλ' αὕτη ἐστὶν ὑμῶν ἡ ὥρα, ἣν εἰλήφατε ἄχρι τῆς ἀναστάσεώς μου. Συνε εσταλμένον γὰρ ἕξετε τὸν καιρὸν ὑπὸ τοῦ σκότους, ἤγουν τοῦ διαβόλου συνελαυνόμενοι. Ταῦτα εἶπε, καὶ τοῦ πληγέντος εὐθὺς θεραπεύει τὸ οὖς. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτὸς ἔμελλεν αὐτῷ δοῦναι ῥάπισμα ὕστερον, ἵνα μὴ δόξῃ κατὰ ἄμυναν τοῦτο ποιῆσαι, ποιεῖ τοῦτον διὰ τῆς θεραπείας ἀναπολόγητον. Οὐκ ἀκαίρως δὲ καὶ τὸ ὄνομα τοῦ δούλου ὁ Ἰωάννης ἐδήλωσεν, ὡς Μάλχος ἐκέκλητο. Αλλ' ἐπειδὴ τοῦ ὀνόματος τούτου τὸ σημαινόμενον βασιλεία ἐστὶ, δείκνυται, ὡς οἱ τῶν Ἰουδαίων ἀρχιερεῖς, τὴν σφῶν βασιλείαν εἰς δουλείαν κατήγαγον, φθόνου, καὶ φιλαυτίας δοῦλοι γενόμενοι. Ὁ μὲν οὖν ἦν ἐν ταῖς τῶν δημίων χερσίν, οἱ δὲ μαθηταὶ φυγάδες ἐγένοντο τῆς ἐπαγγελίας ἐπι λαθόμενοι, τὰ δὲ τῶν προφητῶν ἐπεραίνετο· «Πατάξω τὸν ποιμένα, καὶ διασκορπισθήσονται τὰ πρόσ βατα.» Εδέσμουν τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἄλλη προφητεία πέρας ἑλάμβανεν. Εἶπον ἐν ἑαυτοῖς· ο Δήσωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστι· ο τάχα που καὶ αὐτὸς ἡρέμα πρὸς τὸν Πατέρα ὑπεψιθύριζε τὰ τοῦ Δαδίδ· • Διαῤῥήξωμεν τοὺς δεσμούς αὐτῶν, ο καί Francisci Scorsi notæ. Regnum significatur. Malchi nomen a 750 regnasit. Unde res.

HOMILIA XXVI. παραλαβούσας μεθ᾿ ἑαυτῶν ὡς Ἰουδαίους συνθρη- convenit, quoties in mortem peccati prolapsa mens νοῦντας τὴν τῶν ἑπταισμένων ἐξομολόγησιν. Τοῦτο γὰρ σημαίνεται διὰ τοῦ Ἰουδαίου ὀνόματος. Κλαίουσι γὰρ ἐπιστήσεται πάντως ὁ Κύριος, καὶ διὰ τοῦ Εὐαγ γελίου φωνήσει, καὶ τὴν πώρωσιν ἀρεῖ, καὶ καλέσει ἔξω τοῦ πτώματος τὸν νεκρὸν, καὶ ἀνενέργητον μέ νοντα ἐν ταῖς τέσσαρτι φωτιστικαῖς ἀρεταῖς, ὡς ἂν τὴν ἐπιζέσασαν ἁμαρτίαν ἐκτιναξάμενος, καὶ ὑπὸ ἀγγέλων καὶ ἱερέων λυθεὶς, συνέστιος τῷ Σωτήρι γένηται τὴν γνῶσιν τῆς ἁγίας Τριάδος μυούμενος, καὶ πρὸς τὸν ἐκείνης πόθον ολοσχερῶς ἐπειγόμενος, ὅτι αὐτῇ πρέπει τιμὴ καὶ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Εἰς τὴν Βαϊοφόρον ἑορτήν. — Ελέχθη δὲ ἐνώ πιον τοῦ ῥηγὸς Ρόγου. Φαιδρὰ τῆς παρούσης ἑορτῆς ἡ συνέλευσις, λαμ πρὶ τῆς πανηγύρεως ή συνάθροισις, οἷά τινα κόσμον άλλον συνάγουσα τὴν τοῦ βασιλέως προέλευσιν, ὃς ὁρᾶται νῦν προκαθήμενος, οὐ τοσοῦτον τῷ διαδήματι, ὅσον τοῖς κατορθώμασι φαιδρυνόμενος· μᾶλ λον δὲ οὐ τοσοῦτον τοῖς κατορθώμασιν, ὅσον τῇ πρὸς Θεόν πίπτει κρατυνόμενος, δι' ἧς τοσούτων κατ ορθωμάτων γέγονεν αυτουργός. Ἡ μὲν οὖν ἑορτὴ δυσὶν αὐγαζομένη μαρμαρυγαῖς, θεία τέ ἐστι καὶ βασιλική. Οἷς μὲν γὰρ τὴν σωτήριον προμηνύει ἀνάστασιν, καὶ τὴν τοῦ θανάτου κατάλυσιν, καὶ τὴν ἡμῶν ἐπανόρθωσιν, θεῖκαῖς ἀκτῖσι πυρσεύεται. Οἷς δὲ ποικίλως αὐτὴν ὁ εὐσεβὴς βασιλεὺς κατεκόσμησε τῇ αὐτοῦ παρουσίᾳ, τῇ τῶν ἀρχιερέων ἐνδημίᾳ, τῇ τοῦ κλήρου ὑμνῳδίᾳ, τῇ παμπληθεῖ δημαγωγία, βασιλική ἐστιν ἡ πανήγυρις. Τίς οὖν ἔσται μοι λόγος πρὸς ἑκάτερα μεριζόμενος, καὶ τῷ ἑορτῆς μεγέθει κατάλληλος, καὶ βασιλικῇ δόξῃ ἀρμόδιος; ὡς νῦν γε τρέμω καὶ δέδοικα, ἱδρῶτι φαινόμενος, καὶ φόβῳ κρατούμενος, καὶ δειλίᾳ ἐχόμενος, καὶ τὴν ψυχήν δειλαινόμενος, καὶ τὸν νοῦν κραδαινόμενος, καὶ τὴν καρδίαν παλλόμενος, καὶ τῆς φωνῆς τὸν τόνον ἀνα κοπτόμενος, ὅτι βασιλικαῖς ἀκοαῖς ὑπαντλῶ λόγον ἁλμυρόν τε καὶ ἄποτον. Αλλ' ἐπειδήπερ ή χριστο μίμητος γαληνίτης του κράτους σου τοσαύτην ἐπ- . εδείξατο συγκατάβασιν, ὡς ἐπήκοον ἑαυτὸν καθίσαι τῶν ἀμούσων ἡμῶν λόγων, καὶ μηδὲν ἐχόντων ἐράσμιον, ἰδοὺ σοι καὶ πάλιν, ὡς δασμὸν ἐτήσιον τὸν λόγον προσάγομεν. ᾿Αλλὰ τὰς μὲν σὰς ἀρετὰς, ὦ βασιλεῦ, καὶ τὰς νίκας τὰς ἐκ Θεοῦ, καὶ τὰς ἀρι στείας, καὶ τὰ τρόπαια ἄλλος καιρὸς καὶ συγγραφαὶ διηγήσαντο καὶ διηγήσονται· καὶ ὅτι μάλιστα τὸ τὰ σε διηγεῖσθαι, ταὐτόν ἐστι μετρείν κοτύλη τὴν θά λασσαν. Νῦν δὲ περὶ τῆς ἑορτῆς ὁ λόγος θιασευέτω, est: et quidem quasi complorantes Judæos peccatorum adhibere confessionem: hoc enim per nomen Julæorum interpretatum est. Plorantihus enim aderit omnino Dominus, et per Evangelium clamabit, ac duritiem animæ tollet, et mortuum a lapsu revocabit, eumque qui nullum exercebat opus quatuor illarum virtutum, quæ illuminandi vim habent: ut peccatorum excussa putredine, et ab angelis sacerdotibusque absoluta in Salvatoris convivium recipiatur, ad sanctissimæ Triados cognitionem introducta, atque ad ejus amorem viribus omnibus contendens, cui convenit honor et gloria in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA XXVI. In solemnitalem Palmarum. Dicta est coram rege Rogo Læta hujusce diei festi celebritas, nobilis et conferta frequentia concionis, cui ad conferendum aliud ornamentum imperatoris accessio facta est: qui nunc conspiciendus sedet, non tam diademate, quan claris facinoribus enitescens: seu potius non tam rebus præclare gestis, quam fide in Deum polleus potensque, per quam tanta facinora per se ipse fecit. Præsens igitur festum, duplicato splendore illustratum, et divinum et imperatorium est. Quatenus enim salutarem Domini Resurrectionem, mortisque depulsionem, ac nostram restitutionem prænuntiat, divinis præfulget radiis: quatenus vero multimodis illud pius imperator exornat et s4a praesentia, et archiepiscoporum adventu, et sacro cleri concentu, et omnis populi congregata multitudine, imperatoria panegyris est. Quæ igitur mihi par utrique oratio suppetet, et diei 184 festi magnitudini, et imperatoriæ congrua majestati? quam nunc timeo et contremisco, sudore aspersus, pavore occupatus, reverenti: detentus, parente anima, nutante mente, et corde subsultante, intercluso etiam vocis sono, quod imperatoris auribus sermonem veluti salsugine amarum, et potui nequaquam idoneum haurio. Sed quoniam, quæ inest in potentia tua serenitas, ad Christi imitationem eo usque descendit, tantamque præ se demissionem tulit, ut inconcinnæ, nibilque delectabile habentis orationis meæ te præbueris auditorem, ecce tibi rursus, ut annuum tributum orationem afferimus. Verum tuas virtutes, imperator, et victorias a Deo datas, et praeclara facinora, el tropaea aliud tempus, et scriplores alii celebravere hactenus, et celebrabunt quidem; præsertim cum tua percensere facinora idem sit, ac hemina mare dimetiri Nunc vero Francisci Scorsi nota. Per nomen Judrorum. Aperta et certa notatio dictionis hujus Juda. Unde Judæi; a verbo enim confiteri Jehudah. Dicta est coram, etc. Hæc epigraphe, quae in Introque V. C. et aliis, excepto Gall., habetur, quomodo sit corrigenda et accipienda, et de quo imperatore in hujus homiliæ exordio agatur, disputatuin est Prom. 11, § 6, ubi de tempore quo hic Cerameus floruit, agitavimus quaestionem. (β) Hemina mare dimetiri. De hoc adagio et significatione nominis hujus, hemina, dixi ad hom. 4, not. 78, ubi quæ pars mensura sit κοτύλη, ει hemina, quam consule si libet.

Postquam igitur futura prædixit, seorsim, ex more secessit, ut oraret, et quoniam' oratio ipsa multam formidinem ostendebat (deprecabatur quippe calicem mortis), ideo dimissis aliis, eos solos ascivit, qui suæ fuerant in Thabor gloria spectatores. Neque vero quasi Passionem ob ignaviam detrectans agonia occupatus fuit, mortemque ut Involuntariam recusavit: sciebat enim, quæ ex illa essent bona consecutura. Sed quoniam verus erat homo, naturam ostendit mortem ægre suscipientem: nam etiam præter naturam hominem invasit. Sponte igitur timoris sustinet passionem, quasi escam diabolo agritudinem illam objiciens, ut nudum hominem eum ratus, insiliret in id quod apparebat, et in divinitatem quæ non videbatur, impingeret Verum illi maestitiam attulit et primogenitus Israel, qui eo processit audaciae, ut Domini fieret interfector, et in se maledictionem induccret; et causa etiam mærendi fuit secutura necessario audaciæ pœna, templi, cultusque abolitio, vastitas civitatis, et gentis totius exterminium. 190 Calicem vero mortem appellat, dicens: * Si possibile est transeat a me calix iste, eo quod quasi somnum afflictionem illam induceret: atque illis verbis, Non sicut ego volo, sed sicut tu, o virtutis ac sapientiæ ostendit officium. In ●mnibus enian negotiis voluntatem Dei præponere ●portet, etiam si corpus præ sua imbecillitate reclamel. Ubi oravit igitur, ad discipulos rediit, et invenit cos dormientes; et reprehendit Petrum, ut qui arroganter moriturum una cum illo confiderat, nec unam tamẹn horam vigilare posset. Visus igitur est ita dicere: Mecum paulisper vigilare non pomisti: et quo pacto vitam pro me positurum le esse gloriabare? Deinde reliquorum itidem infirmitatem castigat, ac nos edocet, ne per insolentiam nostris viribus confidamus, sed omnia Deo accepta referamus, et uti tentationum incursum depreccmur. Ait enim: ‹ Vigilate, et orate ne intretis in tentationem. › Verum hoc loco paululum insistamus, ac disquiramus, si per tentationes et ærum. nas regni Dei hæredes efficimur, quod magnus ille Jacobus intelligens docet, ut omne existimemus gaudium, cum in tentationes inciderinus, qui hoc HOMILIA XXVII.. Προειπών ουν το μέλλον ἄπειτι συνήθως κατ' ἰδίαν προσεύξασθαι. Ἐπειδὴ ἡ εὐχὴ πολλὴν δειλίαν ἐνέφαινεν (ἀπηύχετο γὰρ τὸ τοῦ θανάτου ποτήριον), διὰ τοῦτο τοὺς ἄλλους ἀφεὶς, τοὺς θεατὰς τῆς ἐν Θαβώρ αὐτοῦ δόξης μόνους παρέλαβεν. Οὐχ ὡς δειλιῶν δὲ τὸ πάθος ἀγωνίᾳ συνείχετο, καὶ ἀπῄνετο τὸν θάνα τον ὡς ἀπούλητον, ᾔδει γὰρ τὰ ἐκ τούτου συμβησό μένα ἀγαθά· ἀλλ' ἐπειδὴ ἀληθῶς γέγονεν ἄνθρωπος, τὴν φύσιν ἐνδείκνυται ἀηδῶς δεχομένην τὸν θάνατον, ὅτι καὶ παρὰ φύσιν τοῖς ἀνθρώποις ἐνέσκηψεν. Εκὼν οὖν τὸ πάθος της δειλίας ὑφίσταται, οἷόν τι δέλεαρ τῷ διαβόλῳ τὴν λύπην προβαλλόμενος, ὡς ἂν ψιλόν αὐτὸν οἰηθεὶς ἄνθρωπον, ἐπιπηδήσῃ τῷ φαινομένῳ, καὶ τῇ θεότητι τῇ ἀοράτῳ προσαραχθείη. Ελύπει δὲ αὐτὸν, καὶ ὁ πρωτότοκος Ἰσραὴλ ἐς τοσοῦτον τέλο μης ἐλθὼν, ὡς κυριοκτόνος γενέσθαι, καὶ καθ᾽ ἐχυ τοῦ τὴν ἀρὰν ἐπισπάσασθαι. Ελύπει αὐτὸν καὶ ἡ ἐπακολουθήσασα ἐξ ἀνάγκης τῆς τόλμης ἐκδίκησις, καὶ ἡ τοῦ ναοῦ, καὶ ἡ τῆς λατρείας καθαίρεσις, καὶ ἡ τῆς πόλεως ἅλωσις, καὶ ἡ τοῦ ἔθνους ἀφάνισις. Ποτήριον δὲ ὀνομάζει τον θάνατον, εἰπών· «Εἰ δυ νατόν, παρελθέτω τὸ ποτήριον τοῦτο ἀπ' ἐμοῦ, ν διὰ τὸ οἷον ὕπνον ἐπάγειν τὴν κάκωσιν· διὰ δὲ τοῦ, • Οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ' ὡς σύ, ν τὸ ἐνάρετον ἔδειξε, καὶ φιλόσοφον. Χρὴ γὰρ τιθέναι τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ ἐν πᾶσιν ἐπίπροσθεν, κἂν ἡ τοῦ σώματος ὑποκλάζη ἀσθένεια. Προσευξάμενος οὖν ἐπάνεισι πρὸς τοὺς μαθητάς, καὶ εὑρίσκει τούτους καθεύδοντας, καὶ ἐπιπλήττει τὸν Πέτρον, αὐθαδῶς μὲν συναποθανεῖν θρασυνόμενον, οὔθ᾽ ὥραν δὲ μίαν γρηγορήσαι ἰσχύσαντα. Εοικεν οὖν οὕτω λαλεῖν· Γρηγορῆσαι οὐκ ἴσχυσας μετ' ἐμοῦ πρὸς βραχύ, καὶ πῶς τὴν ψυχήν σου θεῖναι ὑπὲρ ἐμοῦ ἐκόμπαζες; Εἶτα ἐλέγχει και τῶν λοιπῶν τὴν ἀσθένειαν, παιδεύων ἡμᾶς μὴ αὐθα δῶς, καὶ τῇ ἑαυτῶν ἰσχύν θαῤῥεῖν, ἀλλὰ πάντα μὲν ἀνατιθένα: Θεῷ, ἀπεύχεσθαι δὲ τὸ μὴ εἰς πειρασμὸν ἐμπεσεῖν. Φησὶ γάρ ο Γρηγορεῖτε, καὶ προσεύχε σθε, ἵνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν. ο 'Αλλ' ένα ταῦθα μικρὸν ἀναμείνωμεν· ζητήσωμεν εί, διὰ πειρασμῶν καὶ θλίψεων κληρονόμοι τῆς τοῦ Θεοῦ βα σιλεία, γινόμεθα· ὅπερ εἰδὼς καὶ ὁ μέγας Ἰάκωβος διδάσκει, πᾶσαν ἡμᾶς ἡγεῖσθαι χαράν, ὅταν πειρα σμοῖς περιπέσωμεν, πῶς ἐνταῦθα παραινεῖ ὁ Σωτὴρ προσεύχεσθαι, μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν; Φαμὲν οὖν ὡς διὰ τὴν ἀδηλίαν τοῦ μέλλοντος, βέλτιον ἀπεύ. loco admoneat Dominus, ut oremus, ne in tentaχεσθαι, ἢ ἐμπεσόντα ἡττηθῆναι, καὶ γενέσθαι τοῦ πολεμίου ἐπίχαρμα. Κρείττον γὰρ μὴ διωχθῆναι ὑπὸ τῶν ἀσεβῶν, ἢ διωχθέντα, ἔξαρνον γενέσθαι τῆς πίστεως. Αλλως τε οὐκ εὔχεσθαι διδάσκει μή περιπεσεῖν πειρασμῷ, ἀλλὰ μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν, τουτέστι μὴ κυριευθῆναι ὑπὸ πειρασμοῦ, καὶ εἰσελ tiones intremus. Dicimus igitur, eo quod futurum eventum habeamus incertum, eas deprecari satius esse, quam cum in eas inciderimus, superari, et gaudium bosti præbere. Præstat enim non pati insectationes ab impiis, quam cum insectati nos fuerint, abnegare fidem. Præterea vero non docet, Francisci Scorsi notæ. Quasi escam diabolo. Vide dicta in hanc sententiam homi. 34. not. 56. Impingeret. Προσαραχθείη habet G. c. que in mea versione sum secutus. Ρ. προςταραχθείη. S. primum majorem vim continet. Quasi somnum aflictionem. Hec verba διὰ τὸ οἷον ὕπνον ἐπάγειν τὴν κάκωσιν, quibus cur appelPATROL. GR. CXXXII. Jetur calix sua a Christo passio, ratio explicatur, in P. desunt, sed reddita sunt ex Gall., in qu eliam perperam scriptum, καὶ κάκωσιν correxi την κάκωσιν. Nihil enim copulat τὸ καί. Jam inter alias causas illius appellationis hæc, quæ traditur : nostro habetur itidem non nno in loco apud Theophil. in Matth. cap. xx.

HOMILIA XXVII. admirati doctrinam reversi fuerant dicentes: • Nunquam sic locutus est homo 7. › Eorum igitur, quæ tunc dicebantur vult ens reminisci. Sed vero metuens pontificis servus, ne cum testimonium adversus eum dicere deberet, defendere potius videretur, et quasi admirator ejus argui posset, ut seipsum ea suspicione liberaret, per summam impudentiam alapam dare præoccupavit. Unde et Dominus hominem illum prius admiratorem sui, nunc percussorein, magna cum animi equitate rursus interrogat: «Si male locutus sum, tum quando docebam, a testimonium perhibe de malo: si autem, o tum cum auditor fuisti admiratus es, e qui nunc cædis?, Λι quomodo, qui præceperat percutienti dexteram maxillam, alteram esse porrigendam, præceptum ipse non servat, sed eum qui dedit alapam, reprehendit? Tribus modis hæc quæstio solvitur. Ostendit se non ob crimen aliquod alapam accepisse, sed communis salutis causa id pati et quod sensus expers non esset, sed plagas sentiret, quamvis ut Deus pati non posset. Ad hac, præcepti 196 scopus hic est: quando quispiam præter voluntatem alapam accipit, quoniam involuntarium mercedem non meretur, præἀποσταλέντες οὗτοί ποτε παρὰ τῶν ἀρχιερέων συλ- pontificibus, ut comprehenderent eum, et ejus λαβεῖν αὐτὸν, καὶ τεθαυμαστηκότες ἐπὶ τῇ διδασκα λίᾳ αὐτοῦ, ὑπενόστησαν λέγοντες· Οὐδέποτε οὕτως ἐλάλησεν ἄνθρωπος, ὡς οὗτος ὁ ἄνθρωπος.» Τῶν τότε οὖν λαληθέντων, ἄγει αὐτοὺς εἰς ἀνάμνησιν. Φοβηθείς οὖν ἡ τῶν ἀρχιερέων δοῦλος, ἵνα μὴ ἀντὶ τοῦ καταμαρτυρεῖν συνήγορος νομισθῇ, καὶ ὡς θαυμάσας αὐτὸν ἐγκληθῇ, ἑαυτὸν τῆς ὑποψίας ἐλευθε ρῶν, προφθάνει τῇ ἀναιδείᾳ καὶ ῥάπισμα δίδωσι. Διὸ καὶ ὁ Κύριος ὡς πρώην θαυμάσαντα, νῦν δὲ ῥαπίσαντα, ἀνεξικακως επερωτῇ·. Εἰ κακῶς ἐλά λησα ο τότε διδάσκων, ο μαρτύρησον ἀρτίως. Εἰ δὲ κ τότε ἀκούων ἐθαύμαζες, ο πῶς ἄρτι δέρεις;» Πῶς δὲ ὁ κελεύων τῷ τυπτηθέντι τὴν δεξιάν σιαγόνα, και θατέραν παρέχειν τῷ παίοντι, αὐτὸς τὴν ἐντολὴν οὐ τετήρηκεν, ἀλλ' ἐγκαλεῖ τῷ ῥαπίσαντι; Τριττή λύσις ἐστὶ τοῦ ζητήματος. Δείκνυσιν, ὡς οὐκ ἐπ' ἐγκλή ματι ρε άπιστη, ἀλλ' ὑπὲρ τῆς πάντων σωτηρίας ταῦτα ἔπασχε, καὶ ὅτι οὐκ ἀνάλγητος ἦν, ἀλλ' ᾔσθά νετο τῶν πληγῶν, κἂν εἶχε τὸ ἀπαθὲς, ὡς Θεός. Πρὸς τούτοις δὲ ὁ μὲν τῆς ἐντολῆς σκοπὸς οὗτός ἐστιν. Ἐπειδὴ ἄκων τις ἐτυπτήθη τὴν παρειάν, τὸ δὲ ἀκούσιον, ἄμισθον κελεύει τὴν ἄλλην εκουσίως παρέχειν, ἵνα τῷ ἑκουσίῳ συμμετρηθῇ τὸ ἀκούσιον. Ο δὲ Σωτὴρ έκουσίως ῥαπισθεὶς ἀπροσδεὴς ἦν ταύ τῆς τῆς ἐντολῆς. Πάλιν οὖν ὁ ἀρχιερεὺς εἶπεν αὐτῷ· cipit, ut alteram maxillam prudens, volensque præbeat, ut ita involuntarium voluntario compensetur. Dominus vero cum voluntarie rese alapis objecisset, hujusce præcepti non indigebat. Princeps ergo sacerdotum rursus illum interrogat: • Εξορκίζω σε κατὰ τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, ἵνα ἡμῖν εἴπῃς, εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ.» Ἐπειδὴ ἂς πρότερον έστησε πάγας ὁ κακοήθης ἀρ χιερεὺς ἀνίσχυροι μεμενήκασιν, ἐξορκίζει λοιπὸν αὐτὸν εἰδὼς ὅτι οὐ ψεύσεται οὐ μὴ τοῦ μαθεῖν εἰ αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς, ἀλλὰ σπεύδων ἐπιλαβέσθαι αὐτοῦ. Ὁ δὲ Κύριος, ἵνα μὴ δόξῃ τὸν ὁρκισμὸν παραμάν, ὁμολογεῖ, καί φησι· «Σὺ εἶπας· τουτέστι, Τὸ τὸν ὡμολόγησε στόμα, ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ Χριστός. Εἶτα καὶ προφητεία; αὐτοὺς ἀναμιμνήσκει, ἣν ὁ Δανιὴλ περὶ τῆς δευτέρας αὐτοῦ παρουσίας προε χρησμώδησεν Απάρτι ὄψεσθε τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου καθήμενον ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως, καὶ ἐρχόμενον ἐπὶ τῶν νεφελῶν.» Τουτονί, φησί, τὸν Γίδα τοῦ ἀνθρώπου τὸν ὑφ᾽ ὑμῶν κρινόμενον νῦν ἐν πολλῇ ταπεινότητα, ὄψεσθε ἀπ᾿ οὐρανοῦ μετὰ δόξης ἐρχόμενον. Καὶ κακοήθως οὖν ὁ ἀπόπληκτος ἱερεὺς ἐπὶ μεγάλῃ βλασφημία διαῤῥήγνυσι τὸ ἱμάτιον, καὶ φενακίζων τοὺς ὄχλους τῷ σχήματι. Εἶτα καὶ ὑπου ποιούμενος τὸν λαὸν, αὐτοῖς κατατίθησι τὴν ἀπόφα 5.ν. «Εβλασφήμησε· τί ὑμῖν δοκεῖ;» Οἱ δὲ συναρ πασθέντες τῷ ῥήματι, καὶ τῷ σφῶν ἀρχιερεῖ χαριζόμενοι· ο Ενοχος, εἶπον, θανάτου ἐστί.» Τότε οὖν, ὡς ήδη κατακριθέντα παντοίως έχλεύαζον, ἐμπτύο τες, ραπίζοντες, κολαφίζοντες, ὡς ψευδοπροφήτη ἐπιγελώντες· «Προφήτευσον ἡμῖν, τίς ἐστιν ὁ παί σας σε.» Οι κεραυνοὶ δὲ ἄνωθεν ὡπλίζοντο εἰς ἄμυ ναν, ὑπ' αὐτοῦ δὲ τοῦ ὑβριζομένου ἐπείχοντο. Εώρα δὲ τότε ὁ ἥλιος τὸ πάντων θαυμάτων καινότερον. 18 Juan. vi, 46. 76 Dan. VII, • Adjuro te per Deum vivum, ut dicas nobis, si tu es Christus Filius Dei. Quoniam quos primos versulus Pontifex tetenderat laqueos, nihil valuerant, quod reliquum erat, ipsum adjurat, non mentiturum sciens: nec sane discendi studio interrogat, utrum ipse Christus esset, sed potius ejus. reprehendendi. Sed Dominus ne adjurationem parvi facere videretur, fatetur et ait: c Tu dixisti, hoc est, Tuum os confessum est, quod ego sum Christus. Postea oraculum illis in memoriam revocat, quod Daniel 76 de secundo ejus adventu divinitus dederat: ‹ Amodo videbitis Filium hominis sedentem a dextris virtutis Dei, et venientem in nubibus coli.». Hunc, inquit, Filiumn hominis vestro nunc judicio magna cum humilitate subjectum videbitis cum gloria de cœlo venientem. Tunc malitiose stolidus pontex perinde ac magna audita blasphiemia, vestimentum scindit, ac turbam ea specie decipit deinde ut eam sibi conciliet, sententiae ferendæ potestatem illi permittit: Blasphemavit: quid vobis videtur?, Illi vero dictum arripientes, el suo pontifici gratificari volentes: Reus, inquiunt, mortis est. › Tune igitur quasi damnatum illum omnibus modis ludos faciunt, insputant, colaphos impingunt, alapis caedunt, ut falsum prophetam irrident: «Prophetiza nobis, quis est, qui te per-. cussit? Et sane fulmina ad ulciscendum desuper parabantur; sed ab eo ipso, qui patiebatur coniamelias, continebantur. Spectavit vero tunc sol novum, nec unquam visum ante spectaculuin.

holum est, quod luctus gravissini peccatoribus & δοῦναι θανάτῳ, φεύγειν προσήκει ἐφεπομένους τῷ efficitur causa. Hoc sane peccatum, cum mortem animæ minitatur, zelotæ exemplo fugere oportet, et per quadraginta dierum afflictationem ejus laquees procul evadere. Huic etiam tempori honorem ευχή Daminus poster, et cum Lutilem jejunasset dies, teutatorem debellavit, et earum passionum, quæ universum genus humanum oppugnant victoria, rationem ac viam bellandi nobis ostendit. Quadraginta itidem constituti sont dies, ut corporis etiam nostri perfectio siguilicetur. Cum enim ex quatuor compositum sit elementis, hoc perfecto numero multiplicato perfectionem eam assequitur, quæ in viribus, quæ utiles sunt, et spirituali vigore continetur. Octo vero diebus additi quadraginta futuri sæculi symbolum sunt, quod sane octava perfectionem habct, ut stabile et sempiteruum. Oportet enim nos ab hujusce temporis 158 mutatione septenaria ad octavam illam et quietem status futuri traduci. Si vero triginta ac sex dies sunt, quibus cum reliquorum abstinentia exactum etiam jejunium observandum suscepimus, neque hoc a congruente allegoria est alienum. Non solum enim ex hoc dierum numero totius aoni decimatio significatur, sed mystica quædam alia suggeritur contemplatio. Quoniam enim ea quæ maxime conciliant hominem Deo, sunt recta de Deo sententia et observatio præceptorum, utriusque rei reconditası quamdam doctrinam hic numerus comprehendit, firmitatem scilicet atque constantiam in fide sanctæ Trinitatis, et virtutum circulum, quem jejunii tempore expleamus. Aiunt enim hunc numerum circulum, et trigonum, et tetragonum esse Itaque trigonum τοῦ ζηλωτοῦ ὑποδείγματι, καὶ διὰ τῆς τεσσαρακονθημέρου κακοπαθείας, τῶν αὐτῆς παγίδων γενέσθαι μακράν. Τοῦτον τὸν καιρὸν τιμήσας καὶ ὁ Δεσπότης ἡμῶν, ἐν τοσαύταις ἡμέραις νενηστευκώς, καταστρατ ηγεῖ τὸν πειράζοντα, καὶ τοῦτον ἡττήσας διὰ τῶν γενικοτάτων παθῶν τοῦ κατ' αὐτοῦ πολέμου την ἐδὲν ἡμῖν καθυπέδειξε. Τεσσαράκοντα δὲ ἡμέρας τάσσονται, δηλοῦσαι τὴν τοῦ σώματος τελειότητα - ἐκ τεσσάρων γὰρ στοιχείων ἔχον τὴν σύγκρασιν, τῷ τελείῳ ἀριθμῷ πολυπλασιαζόμενον τέλειον γίνεται πνευματικῶς ἀκμάζον ταῖς προσφόροις δυνάμεσιν. Αἱ δὲ ὀκτὼ τεσσαράκοντα προστιθέμεναι τοῦ μέλο λοντος αἰῶνος ὑπάρχουσι σύμβολον, ὃς ὄγδούς ἐστι, καὶ ἑστὼς, καὶ ἀΐδιος. Δεῖ γὰρ ἡμᾶς ἀπὸ τῆς 16δοματικής ταύτης τοῦ χρόνου κινήσεως εἰς τὴν ὀγδόην καὶ μέλλουσαν καταντήσαι κατάστασιν. Εἰ δὲ καὶ τριάκοντα καὶ ἓξ ἡμέραι εἰσὶν, ἐν οἷς μετά τῆς ἐγκρατείας καὶ νηστείαν ἀκριβῆ τηρεῖν παρελά βομεν, οὐδὲ τοῦτο τῆς πρεπούσης θεωρίας ἀνοίκειον. Οὐ μόνον γὰρ ἀποδεκάτωσις ἐκ τούτων δείκνυται τοῦ ὅλου ἐνιαυτοῦ, ἀλλὰ καὶ μυστικόν τι ἐμφαίνει θεώρημα. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ τῷ Θεῷ προσοικειοῦντα τὸν ἄνθρωπον ταὐτά ἐστιν, ἥ τε ὀρθὴ περὶ τὸ θεῖον ὑπόληψις, καὶ ἡ ἐκ τῶν ἐντολῶν τήρησις, ἀμφοτέρων τὴν μυσταγωγίαν περιέχει ὁ ἀριθμός· τὸ ἐν τῇ πίστει τῆς ἁγίας Τρίαδος ἑδραῖον καὶ ἀμετάθετον, καὶ τὸν κύκλον τῶν ἀρετῶν, ὧν πληρωταί γενώμεθα ἐν τῷ τῆς νηστείας καιρῷ. Φασὶ γὰρ τὸν ἀριθμὸν τοῦτον καὶ κύκλον εἶναι, καὶ τρίγωνον, καὶ τετρά γωνον· δηλοῦται δὲ διὰ μὲν τοῦ τριγώνου τῆς ἐνιαία; φύσεως ἡ τῶν προσώπων διαφορά· διὰ δὲ τοῦ τε τραγώνου, ἡ πρὸς αὐτὴν ὀρθὴ πίστις καὶ πάγιος, Δυσμετάθετον γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ τετραγώνου, δι' Francisci Scorsi nota. Mutatione septenaria. Vide quæ de septemario numero observavimus, hom. 1, not. 60ο, et præterea longiorem mysticam considerationem Philonis Hebræi, lib. De mundi opificio; Macro Irum cap. 6, in Sounn. Scip.; et Petrum Bongo, in num. 7. Eractum etiam jejunium. De ratione jejunii ex Græcorum more constititi, unde petendus est hujus libri intellectus, ubi triginta sex diebus exactum dicit observari jejunium disseruimus hom. XV, not. 50. Totius anni decimatio. Vide dictum S. Greg. Magni relatum hom. xv, quod huic Theoph. die clo consonal. Sed si tun Gregor. tum Theoph. dictum ad calculos revocetur, triginta sex dies decima pars esse deprehendetur dierum trecentorum et sexaginta; superant autem adhuc ex anno dies quinque; sed horum quia non perfectum ac rotundum, sed abruptum et concisun numerum efficiunt, ratio præsertim a sacris oratoribus baberi non solet. Quin et Tullius eliam in orat. in L. Pisoneın: Ego in C. Rabirio perduellionis reo 40 annis ante me consulem interpositam senatus auctoritatem sustinui contra invidiam, atque defendi. Al anni præcesserant non 40, sed triginta sex. Accidit enim C. Rabirii factum C. Mario L. Flacco consulibus. Non est igitur subtilis computatio, ut Paulus Manutius in hunc locuin, et hunc esse morem Ciceronis Asconius Pedianus advertit. Circulum et trigonum, et tetragonum esse. Has numeri tricesimi sexti arithmeticas rationes, seu figuras mathemat, posuit noster hac homilia, quas itidem homilia 1 posueral, sed non exponit. Sena rium item numerum hom. de judicio, trinas babere dimensiones, et ex trigonis componi dixit, nec explicuit; satis enim habuit eas theses ab ea· rum rerum scriptoribus ad pios sensus conficien. dos assumere. Sed quod et in prima illa hom, el decima octava polliciti sumus, ea nos explanaturos, ut nihil involutum ac tectum relinquatur in hoc auctore, jam præslamus; nosque etiam qui mathematica vix delibavimus, a mathematicorum penu ea mutuari, non tanquam e cella nostra depromere fatemur ingenue. Itaque ut a senario, tanquam a basi tricesimi sexti numeri incipiam, is a Theoph. continere dicitur trinam dimensionem ex qua corpus omne perfecte constitutum est. Quod idem est, ac si dicas numerum esse solidum. Solida enim ea dicuntur quæ triplicem hane διάστασιν seu magniudinem habent. Senarium porro solidum esse demonstratur, eo quia tres numeri 1, 2, 3, mutuo sese multiplicantes, senarium conficiunt; semper enim ex multiplicatione unius ex dietis in alium, et in tertium producti senarius procreabitur numerus, ac proinde solidus ille censendus erit ex definit. 17, Elem. Euclidis. Ex solidis item est primus, quia cumponitur ex trigonis. Trigonum CHim numerus ille appellatur, qui ex aggeratione radicum abunitate

HOMILIA XXVII. res exciperet. Nemo, enim, potest dicere Dominum Jesum nisi in Spiritu sancto”, Nondum erat Spiritus datus, quia Jesus nondum erat glorificatus v.» Fortassis etiam consequens erat, ut, qui per fidem noverat Jesum, et rursus in atrio legis umbratilis 198 immorabatur, seseque litteræ, quæ occidit ministris immiscuerat ab ancilla, legali, inquum, cultu all veritatem negandan pertraheretur, donec apostolicus sermo instar canentis galli diem fidei nuntians clarius clamaret: «Nox præcessit, dies autem appropinquavit ";» tunc vero ab umbra legis egressus, feret amare; amaritiem scilicet legalium observationum per lacrymas evacuaret. Sic enim et Petrus non flevit, dum mansit in atrio, sed postquam ex factis, et dictis, et locis, quæ ut Dominum negaret effecerant, se subduxit. Porro autem ad primam Petri negationem cantavit gallus. Ubi vero reliquas duas adjecit, tunc iterum gallus cantavit; atque ita intelligendum, quod dictum est a Marco: Antequam gallus bis vocem dederit, ter me es negaturus.. Sed Petrus dum trepidaret, adhuc non statim tapsum esse se sellsit; Dominus vero conversus, quoniam verbis ei exprobrare non licebat, oculorum conjectu conscientiam arguit. Ille vero continuo ex impiorum atrio, ut ne per lacrymas deprehenderetur, et discipulus esse judicaretur, excedens, amare deploravit, negationis amaritudinem lacrymis dulcem emciens. Hæc igitur per noctem gesta sunt σθαι αὐτὸν τὰς ἀκεῖνας τοῦ Πνεύματος. • Οὐδεὶς nocle evenerit, hoc est, antequam Spiritus fulgor γὰρ δύναται εἰπεῖν, Κύριον Ἰησοῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύ ματι ἁγίῳ. ο - ο Οὔπω ἦν Πνεῦμα ἅγιον· καὶ γὰρ οὔπω Ἰησοῦς διὰ σταυροῦ ἐδεδόξαστο. Τάχα δὲ καὶ ἀκόλουθον ἦν, τὸν ἐπιγνόντα Ἰησοῦν διὰ πίστεως, καὶ πάλιν ἐν τῇ αὐλῇ τοῦ σκιώδους νόμου ἐμμένοντα, καὶ τὸν ὑπηρέταις τοῦ ἀποκτείναντος γράμματος ἑαυτὸν καταμιγνύοντα ὑπὸ τῆς παιδίσκης τῆς νομι κῆς, φημὶ, λατρείας πρὸς τὴν ἄρνησιν τῆς ἀληθείας ἐφέλκεσθαι, ἕως ἂν ὁ ἀποστολικός λόγος ὁ μηνύων τὴν ἡμέραν τῆς πίστεως καθάπερ ἀλέκτωρ φωνήσῃ κεκραγώς διαπρύσιον·. Ἡ νύξ προέκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα ἤγγικεν· ν καὶ τότε ἐξελθὼν ἔξω τῆς τοῦ νό μου σκιᾶς κλαύσει πικρώς, τουτέστι τὴν πικρίαν τῶν νομικών παρατηρημάτων, συνεκκενώσει τοῖς δάκρυσιν. Οὕτω γὰρ καὶ Πέτρος οὐκ ἐν τῇ αὐλῇ μένων ἔκλαυσεν, ἀλλ᾽ ἐξελθὼν ἔξω τῶν πραγμάτων, καὶ λόγων, καὶ τόπων, τῶν ἀρνεῖσθαι ποιούντων τὸν Κύριον. Αρνησαμένου γοῦν ἅπαξ τοῦ Πέτρου, ὁ ἀλέκτωρ ἐφώνησεν· ὅτε δὲ τὰς λοιπὰς δύο ἀρνήσει; ἐπήγαγε, τότε καὶ ὁ ἀλέκτωρ πάλιν ἐφώνησε, καὶ οὕτω δεῖ νοεῖν τὸ ὑπὸ τοῦ Μάρκου ρηθέν· «Πριν αλέκτορα φωνήσαι δὶς, τρὶς ἀπαρνήση με. ο 'Αλλ' ὁ μὲν Πέτρος περιδεής ὤν, οὐκ ᾔσθετο ταχέως τοῦ πτώματος. Ο δὲ Κύριος στραφείς, ἐπεὶ οὐκ ἦν διὰ λόγου κατονειδίσαι, πρὸς ἀνάμνησιν ἄγει διὰ τοῦ βλέμματος. Καὶ ὁ Πέτρος εὐθὺς, ὡς ἂν ἐκ τῶν δα κρύων μὴ κατάφορος γένηται, καὶ μαθητῆς εἶναι ὑποπτευθῇ, ἐξελθὼν ἔξω τῆς ἀνόμων αὐλῆς, πικρώς ὠλοφύρετο, τὴν ἐκ τῆς ἀρνήσεως πικρίαν γλυκαίνων τοῖς δάκρυσ:. Ταῦτα μὲν οὖν ἐν νυκτὶ διεπράττετο. ‹ Mane autem facto, consilium inierunt omnes principes sacerdotum, et seniores populi adversus Jesum, ut eum morti traderent: et vinctum adduxerunt, et tradiderunt Pontio Pilato præsidi. › Ne illud hoc loco observare prætermittamus, quod per historiam indicatur, qua ratione discipuli quidem in nocte seaudaliz ti nou reprobantur ait siquidem Dominus: Omnes vos scandalum patiemini in me in nocte ista, › Quin etiam Petrus in nocte negat, et veniam obtinet; hi vero mane facto, tradentes Dominum sine venia remanserunt, llinc sane docemur, quæ per ignorantiam et ælatis infirmitatem velut in nocte, tenebrisque peccantur, facile condonari; quæ vero perfecta jam ætate, cum ratio elucet, cognitione ac judicio digna judicari. Judaei igitur cum Romanis Dominum tradidissent, Romanorum ipsi obsidioni traditi sunt; et prophetarum diras ad se pertraxerunt: ‹ Sicuti fecisti, ait ad Synagogam Abdias, sic erit tibi: et • Πρωΐας δὲ γενομένης, συμβούλιον ἔλαβον πάντες οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ κατὰ τοῦ Ἰησοῦ, ὥστε θανατῶσαι αὐτόν· καὶ δήσαντες ἀπήγα - γον, καὶ παρέδωκαν αὐτὸν Ποντίῳ Πιλάτῳ τῷ ἡγε μόνι.» Μὴ παρέλθωμεν ἀσκέπτως τὸ διὰ τῆς ἱστορίας δηλούμενον, πῶς οἱ μὲν μαθηταὶ σκανδαλισθέν τες ἐν νυκτὶ οὐκ ἐκκρίνονται· φησὶ γὰρ ὁ Σωτήρ· • Πάντες ὑμεῖς σκανδαλισθήσεσθε ἐν τῇ νυκτὶ ταύτῃ. ο 'Αλλὰ καὶ Πέτρος νυκτὸς ἀρνεῖται, καὶ συγγινώσκεται· οὗτοι δὲ πρωΐας γενομένης παρα δόντες τὸν Κύριον, ἀσύγγνωστοι μεμενήκασιν. Εντεῦθεν διδασκόμεθα, ὡς τὰ μὲν ἐν ἀγνοίᾳ καὶ νεότητι σφάλματα, ὡς ἐν νυκτὶ καὶ σκότῳ πραττόμενα, εὐσύγγνωστα γίνεται· τὰ δὲ ἐν ἡλικίᾳ τελείᾳ, ὅτι ὁ λόγος ἐπιλάμψας, γνώσεως ἄξια κρίνεται. Ἰουδαῖοι οὖν παραδόντες Ῥωμαίοις τὸν Κύριον, ταῖς Ῥωμαίων πολιορκίαις αὐτοὶ παρεδόθησαν, καὶ τὰς τῶν προφητῶν ἀρὰς εἰς ἑαυτοὺς ἐπεσπάσαντο· «Καθώς ἐποίησας, φησὶ πρὸς τὴν συναγωγὴν ᾿Αβδιοῦ, οὕτως της Cor. xit, 3. a Juan. vii, 39. το Rom. xit, 12. ** Marc. xiv, Francisci Scorsi nota. Non reprobantur. Exemplaria iss. hoc loco habent έκκλίνονται; sed facilis error irrepere potuit ut a pro p scriberetur. Εκκρίνονται euimg sensus videtur exigere, ut patet. Itaque sic en:endavi et edidi. Ceterum quod pertinet ad morale documentum, quod ex historia more suɔ Theophanes educit, facit illud Psal. xxiv: Delicta juventutis meæ, et ignorantias meas ne mentineris, Domine: in quem locum Bellarm., Commemorat, inquit, peccaia juventutis, et ignorantias, id est delicta commissa ex infirmitate, et ignorantia, qria insis magis quam aliis convenit misericordia, juxta illud Pauli i ad Tim. cap. 1: Misericordiam consecutus sum, quia ignorans ſeci.

retributio tua reddetur in caput vero inquit: c Va iniquo, mala 199 ejus accident illi 8. tuum.» Alius ἔσται σοι, καὶ τὸ ἀνταπόδομά σου, εἰς κεφαλήν σου scundum opera ἀνταποδοθήσεται.» "Αλλος δέ φησιν· «Οὐαὶ τῷ ἀνόμῳ· πονηρὰ κατὰ ἔργα αὐτοῦ συμβήσεται αὐτῷ. • Jesus ergo stetit ante presiden. Accusabant autem eum Principes sacerdotum multa per summam impudentiam absurda in illum crimina consuentes, et Oseæ prophetia impleta est: • Abs. conderunt sacerdotes viam Domini, interfecerunt Sichyma quia iniquitatem operati sunt in domo Israel ". Ipsum plane Dominum Sichyma sermo Propheticus appellavit. Audiens porro Pilatus, quod subverteret gentem et Cæsari tributa dari prohiberet, et seipsum Christum Regem appellaret, interrogat utrum ipse Rex sit Judæorum, locum scilicet uti det refellendi calumnias. Ille vero, ne videretur vel tacendo accusatoribus assentiri, vel negando timoris opinionen moveret, valde ingenue respondit: «Tu dixisti, › et sane poterat rationibus iis quibus nemo refragari posset, evincere, contraria omuia se fecisse iis quæ objecerant calumniantes. Ubi enim, tributa dari prohibuit, cum dixisset, ο Reddite qur sunt Cæsasaris Caesari?, Ubi vero regnum iuvasit? an quando venientibus turbis, ut facerent eum regem, procul ab iis subito secessit in montem? Quid vero tyrannicum in eo homines nefarii deprehenderant, unde possent illa confingere? Verum invidia simul, et ira in ipsis usque adeo efferbuerat, ut etiam incredibilia blaterarent. Quomodo etiam populum docendo concitarit? Profer, ο sycophanta, etiam verba doctrinæ; sed erubescis, ne scilicet Pilatus quamvis idolorum cultor, tuam malitiam deprehendat. Sed certe deprehendit; et immites illi arguuntur impietatem gentilis hominis superare. Nam Pilatus quidem eos reprehendebat, et veluti Dominum excusans dicebat: < Nullam causam invenio in eo;» illi vero inordinatis vocibus conclamabant: • Tolle, tolle, crucifige cum,» sed victus eo tumultų, et voces illas incompositas non ferens, audito quod Galilæus esset, mittit illum ad Herost Abclis 15. 63 Isa. 111, 11. * Osee vi, 9. & • Ο μὲν οὖν Ἰησοῦς ἐνώπιον ἔστη τοῦ δικαστού. Κατηγόρουν δὲ οἱ ἀρχιερεῖς ἀναίδην πολλὰ συρρά πτοντες ατοπήματα, καὶ ἡ Ωσηέ προφητεία πέρας ἐλάμβανεν· «Εκρυψαν οἱ ἱερεῖς ὁδὸν Κυρίου, ἐφόνευσαν Σίκυμα, ὅτι ἀνομίαν ἐποίησαν ἐν τῷ οἴκῳ Ἰσραήλ» Αὐτὸν δὲ πάντως τὸν Κύριον ὁ προφη τικός λόγος ὠνόμασε Σίκυμα. Ακούσας δὲ Πιλάτος ὅτι διαστρέφει τὸ ἔθνος, καὶ κωλύει Καίσαρ: φόρου; διδόναι, καὶ αὐτὸν Χριστὸν βασιλέα ἐπιφημίζει, έπερωτᾷ εἰ αὐτὸς εἴη τῶν Ἰουδαίων βασιλεὺς, χώρα, διδοὺς τὰς συκοφαντίας ἀποσκευάσασθα:. Ὁ δὲ, ἵνα μὴ δόξῃ τῇ σιωπῇ τοῖς κατηγόροις συγκατατί Θεσθαι, ἢ ἀρνησάμενος παράσχῃ δειλίας ὑπόληψιν εὐφυῶς μάλα· «Σὺ εἶπας, ο φησί. Καίτοι ήδύνατο, δι' ἀναντιῤῥήτων λόγων ἐνδείξασθαι, ὡς τοὐναντίον ἁπάντων συκοφαντουμένων εἰργάσατο· ποῦ γὰρ φόρους εκώλυσεν, εἰπών· «Απόδοτε τὰ Καίσαρος Καίσαρι;» Πότε δὲ ἦν αὐτῷ βασιλείας ἐγχείρησις ἢ ὅτε τῶν ἄλλων ἐπιόντων, ὥστε βασιλέα ποιήσαι αὐτὸν, ἀφεὶς αὐτοὺς εἰς τὸ ὄρος εὐθὺς ἀνεχώρης: Τί δὲ τυραννικὸν ὁρῶντες οἱ βδελυροί τοιαῦτα το έβλαπτον; Οὕτως ὑπερζέων ἦν ἐν αὐτοῖς ὁ φθόνος ὁμοῦ καὶ θυμὸς, ὥστε ἀπέθανα καταφλυαρείν. Πώς δὲ καὶ ἀνασείε: τὸν ὄχλον διδάσκων; Πρόσθες, ὦ συκοφάντα, καὶ τοὺς τῆς διδασκαλίας λόγους· ἀλλ᾿ ἐρυθμιᾷς, ἵνα μὴ καὶ ἡ εἰδωλολάτρης Πιλάτος τὴν σὴν φωράσῃ φαυλότητα. ᾿Αλλὰ δὴ καὶ πεφώρας, καὶ ἐλέγχονται οἱ ἀνήμεροι, ἀνδρὸς Ἕλληνος ἀπό βειαν ὑπερβαίνοντες. Ο μὲν γὰρ Πιλάτος ἐπετίμα, καὶ οἷον ἀπολογούμενος ἔλεγεν·· Οὐδεμίαν αἰτίαν εὑρίσκω ἐν αὐτῷ·, αὐτοὶ δὲ ἀτάκτως ἐκραύγαζαν «Αρον, ἄρον, σταύρωσον αυτόν.» Νικηθεὶς δὲ τοῖς θορύβοις, καὶ τὰς ἀτάκτους μὴ φέρων φωνάς, πέμπει αὐτὸν πρὸς Ηρώδην, ἀκούσας ὅτι Γαλιλαίος ἐστι. Τάχα που καὶ ἀθέσμου δίκης ὑπεκττῶν ξαν τὸν, καὶ χύσιν ἀθώου αίματος παραιτούμενος, δ δὴ καὶ ἐν τῇ τῶν χειρῶν νίψει ὁρᾶται πεποιηκώς. Αλλ Matth. xxΙΙ, 21. ss Joan. vi, 15. Francisci Scorsi nola, Interfecerunt Sichyma. Locus est ex Osee cap. vi, quem ita reddunt LXX ut in Bibliis Regiis, ἔκρυψαν ἱερεῖς ὁδὸν Κυρίου, ἐφόνευσαν Σίκιμα· ὅτι ἀνομίαν ἐποίησαν. Latine vero uti jam habes in mea versione, eademque in editione Sixt. Addit autem hic Theophanes ἐν τῷ οἴκῳ Ισραήλ: quæ verba sunt sequentis versiculi in citatis Bibliis. Sed et hæc interpunctio Theophanis exstat in aliquo. exemplari impresso LXX quod est apud me; quare videtur eam legisse auctor in suo. Igitur verbum Hebraicum 2 Sicima, vel Sichina, ut apud alios legitur, verterunt nou solum LXX, sed et Symmachus, de qua versione vide Cornelium a Lapide et Riberam, apud quem etiam reperies allegoriam de Christo, quam insinuat hic Noster. In nomine uno etiam variant mea exemplaria mss.: Pan. scribit Σίκυμα να Σίκιμα; Gall. Σίχημα, quæ scriptio est LXX, etiam in bibl. Reg. quam et ego secutus sum, sed Latine scripsi Sichima, ut apud Riberam scriptum est. Ει Casari tributa dari. Mendosissima scriplura cod. Pan. καὶ Φαρισαίους διδόναι, quæ due verba nihil significant, et scripta sunt loco horum plurium, καὶ Καίσαρι φόρους διδόναι, καὶ αὐτὸν Χριστὸν βασιλέα επιφημίζει. Sic etiam supra in hac homilia deerant illa omnino ad integritatem sententiae necessaria: Κελεύει τὴν ἄλλην ἔκουσίως παρέχειν. Præcipit aliam voluntarie praebere. Ει supra etiam eadem plane menda in eodem Pan. C. ubi Christun loquentem cum Juda inducit, Καὶ τοῦ πράγματος ἐφ' ὅ πρᾶγμα ἦλθες οὐχ ἵνα φιλήσης. Que sic emendlanda ex Gall.: Τις χρεία φησί του τῆς φιλίας σχηματισμού. Que ben habent etiam in Pan. Deinceps vero in Gall.: Καὶ τοῦ πλάσματος, ἐφ᾽ ᾧ πράγματι παρεγένου τοῦτο καὶ πληροῦ. Οὐ γὰρ ἦλθες ἵνα φιλήσῃς, etc. Supra itidem ubi, Δειχνύς ὡς οὐδὲν βούλεται τοῦ πατρικοῦ ἀπαῖδεν θελή ματος, solum scriptum erat in Pan. Οὐδὲν βούλεται. quod quam maneum sit, nemo non videt. Atque has omnes varietates scriptionum, quod unius modi essent, in hunc unum conjeci numerum.

Postquam igitur futura prædixit, seorsim, ex more secessit, ut oraret, et quoniam' oratio ipsa multam formidinem ostendebat (deprecabatur quippe calicem mortis), ideo dimissis aliis, eos solos ascivit, qui suæ fuerant in Thabor gloria spectatores. Neque vero quasi Passionem ob ignaviam detrectans agonia occupatus fuit, mortemque ut Involuntariam recusavit: sciebat enim, quæ ex illa essent bona consecutura. Sed quoniam verus erat homo, naturam ostendit mortem ægre suscipientem: nam etiam præter naturam hominem invasit. Sponte igitur timoris sustinet passionem, quasi escam diabolo agritudinem illam objiciens, ut nudum hominem eum ratus, insiliret in id quod apparebat, et in divinitatem quæ non videbatur, impingeret Verum illi maestitiam attulit et primogenitus Israel, qui eo processit audaciae, ut Domini fieret interfector, et in se maledictionem induccret; et causa etiam mærendi fuit secutura necessario audaciæ pœna, templi, cultusque abolitio, vastitas civitatis, et gentis totius exterminium. 190 Calicem vero mortem appellat, dicens: * Si possibile est transeat a me calix iste, eo quod quasi somnum afflictionem illam induceret: atque illis verbis, Non sicut ego volo, sed sicut tu, o virtutis ac sapientiæ ostendit officium. In ●mnibus enian negotiis voluntatem Dei præponere ●portet, etiam si corpus præ sua imbecillitate reclamel. Ubi oravit igitur, ad discipulos rediit, et invenit cos dormientes; et reprehendit Petrum, ut qui arroganter moriturum una cum illo confiderat, nec unam tamẹn horam vigilare posset. Visus igitur est ita dicere: Mecum paulisper vigilare non pomisti: et quo pacto vitam pro me positurum le esse gloriabare? Deinde reliquorum itidem infirmitatem castigat, ac nos edocet, ne per insolentiam nostris viribus confidamus, sed omnia Deo accepta referamus, et uti tentationum incursum depreccmur. Ait enim: ‹ Vigilate, et orate ne intretis in tentationem. › Verum hoc loco paululum insistamus, ac disquiramus, si per tentationes et ærum. nas regni Dei hæredes efficimur, quod magnus ille Jacobus intelligens docet, ut omne existimemus gaudium, cum in tentationes inciderinus, qui hoc HOMILIA XXVII.. Προειπών ουν το μέλλον ἄπειτι συνήθως κατ' ἰδίαν προσεύξασθαι. Ἐπειδὴ ἡ εὐχὴ πολλὴν δειλίαν ἐνέφαινεν (ἀπηύχετο γὰρ τὸ τοῦ θανάτου ποτήριον), διὰ τοῦτο τοὺς ἄλλους ἀφεὶς, τοὺς θεατὰς τῆς ἐν Θαβώρ αὐτοῦ δόξης μόνους παρέλαβεν. Οὐχ ὡς δειλιῶν δὲ τὸ πάθος ἀγωνίᾳ συνείχετο, καὶ ἀπῄνετο τὸν θάνα τον ὡς ἀπούλητον, ᾔδει γὰρ τὰ ἐκ τούτου συμβησό μένα ἀγαθά· ἀλλ' ἐπειδὴ ἀληθῶς γέγονεν ἄνθρωπος, τὴν φύσιν ἐνδείκνυται ἀηδῶς δεχομένην τὸν θάνατον, ὅτι καὶ παρὰ φύσιν τοῖς ἀνθρώποις ἐνέσκηψεν. Εκὼν οὖν τὸ πάθος της δειλίας ὑφίσταται, οἷόν τι δέλεαρ τῷ διαβόλῳ τὴν λύπην προβαλλόμενος, ὡς ἂν ψιλόν αὐτὸν οἰηθεὶς ἄνθρωπον, ἐπιπηδήσῃ τῷ φαινομένῳ, καὶ τῇ θεότητι τῇ ἀοράτῳ προσαραχθείη. Ελύπει δὲ αὐτὸν, καὶ ὁ πρωτότοκος Ἰσραὴλ ἐς τοσοῦτον τέλο μης ἐλθὼν, ὡς κυριοκτόνος γενέσθαι, καὶ καθ᾽ ἐχυ τοῦ τὴν ἀρὰν ἐπισπάσασθαι. Ελύπει αὐτὸν καὶ ἡ ἐπακολουθήσασα ἐξ ἀνάγκης τῆς τόλμης ἐκδίκησις, καὶ ἡ τοῦ ναοῦ, καὶ ἡ τῆς λατρείας καθαίρεσις, καὶ ἡ τῆς πόλεως ἅλωσις, καὶ ἡ τοῦ ἔθνους ἀφάνισις. Ποτήριον δὲ ὀνομάζει τον θάνατον, εἰπών· «Εἰ δυ νατόν, παρελθέτω τὸ ποτήριον τοῦτο ἀπ' ἐμοῦ, ν διὰ τὸ οἷον ὕπνον ἐπάγειν τὴν κάκωσιν· διὰ δὲ τοῦ, • Οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ' ὡς σύ, ν τὸ ἐνάρετον ἔδειξε, καὶ φιλόσοφον. Χρὴ γὰρ τιθέναι τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ ἐν πᾶσιν ἐπίπροσθεν, κἂν ἡ τοῦ σώματος ὑποκλάζη ἀσθένεια. Προσευξάμενος οὖν ἐπάνεισι πρὸς τοὺς μαθητάς, καὶ εὑρίσκει τούτους καθεύδοντας, καὶ ἐπιπλήττει τὸν Πέτρον, αὐθαδῶς μὲν συναποθανεῖν θρασυνόμενον, οὔθ᾽ ὥραν δὲ μίαν γρηγορήσαι ἰσχύσαντα. Εοικεν οὖν οὕτω λαλεῖν· Γρηγορῆσαι οὐκ ἴσχυσας μετ' ἐμοῦ πρὸς βραχύ, καὶ πῶς τὴν ψυχήν σου θεῖναι ὑπὲρ ἐμοῦ ἐκόμπαζες; Εἶτα ἐλέγχει και τῶν λοιπῶν τὴν ἀσθένειαν, παιδεύων ἡμᾶς μὴ αὐθα δῶς, καὶ τῇ ἑαυτῶν ἰσχύν θαῤῥεῖν, ἀλλὰ πάντα μὲν ἀνατιθένα: Θεῷ, ἀπεύχεσθαι δὲ τὸ μὴ εἰς πειρασμὸν ἐμπεσεῖν. Φησὶ γάρ ο Γρηγορεῖτε, καὶ προσεύχε σθε, ἵνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν. ο 'Αλλ' ένα ταῦθα μικρὸν ἀναμείνωμεν· ζητήσωμεν εί, διὰ πειρασμῶν καὶ θλίψεων κληρονόμοι τῆς τοῦ Θεοῦ βα σιλεία, γινόμεθα· ὅπερ εἰδὼς καὶ ὁ μέγας Ἰάκωβος διδάσκει, πᾶσαν ἡμᾶς ἡγεῖσθαι χαράν, ὅταν πειρα σμοῖς περιπέσωμεν, πῶς ἐνταῦθα παραινεῖ ὁ Σωτὴρ προσεύχεσθαι, μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν; Φαμὲν οὖν ὡς διὰ τὴν ἀδηλίαν τοῦ μέλλοντος, βέλτιον ἀπεύ. loco admoneat Dominus, ut oremus, ne in tentaχεσθαι, ἢ ἐμπεσόντα ἡττηθῆναι, καὶ γενέσθαι τοῦ πολεμίου ἐπίχαρμα. Κρείττον γὰρ μὴ διωχθῆναι ὑπὸ τῶν ἀσεβῶν, ἢ διωχθέντα, ἔξαρνον γενέσθαι τῆς πίστεως. Αλλως τε οὐκ εὔχεσθαι διδάσκει μή περιπεσεῖν πειρασμῷ, ἀλλὰ μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν, τουτέστι μὴ κυριευθῆναι ὑπὸ πειρασμοῦ, καὶ εἰσελ tiones intremus. Dicimus igitur, eo quod futurum eventum habeamus incertum, eas deprecari satius esse, quam cum in eas inciderimus, superari, et gaudium bosti præbere. Præstat enim non pati insectationes ab impiis, quam cum insectati nos fuerint, abnegare fidem. Præterea vero non docet, Francisci Scorsi notæ. Quasi escam diabolo. Vide dicta in hanc sententiam homi. 34. not. 56. Impingeret. Προσαραχθείη habet G. c. que in mea versione sum secutus. Ρ. προςταραχθείη. S. primum majorem vim continet. Quasi somnum aflictionem. Hec verba διὰ τὸ οἷον ὕπνον ἐπάγειν τὴν κάκωσιν, quibus cur appelPATROL. GR. CXXXII. Jetur calix sua a Christo passio, ratio explicatur, in P. desunt, sed reddita sunt ex Gall., in qu eliam perperam scriptum, καὶ κάκωσιν correxi την κάκωσιν. Nihil enim copulat τὸ καί. Jam inter alias causas illius appellationis hæc, quæ traditur : nostro habetur itidem non nno in loco apud Theophil. in Matth. cap. xx.

expedire se satagebat: «Accipite, inquit, cum vos, Λ Ἀλλὰ ταῦτ' ἔφασαν ἐπειδὴ σταυρῶσαι αὐτοῖς οὐκ et secundum legem vestram judicate eum, › modo non sic dicens: Si lex vestra tam fatua est, ut etiam innocentem puniri jubeat, utimini hac lege vestra tam immani. Quid igitur vecordes illi ac impii? • Nobis non licet interficere quemquam. Atqui et Stephanum lapidasse, et Jacobum sustulisse planum est. Verum hoc idcirco dixerunt, quia non licebat eis quemquam supplicio crucis afficere, sed in Romanorum id erat potestate. Oporteliat vero et hic impleri sermonem Jesu, quo 201 discipulis dixerat, tradendum se gentibus, et occidendum. Ideo et Joannes ait: Ut sermo Jesu impleretur, quem dixerat significans, qua morte esset moriturus.» Iterum ergo interrogavit Pilatus Jesum: • Unde es tu? y llle vero negata responsione, quæ supra captum ejus erat futura, rursus tacet. Quid igitur Pilatus? c Mihi non loqueris? Nescis quia potestatem habeo crucifigere te, et potestatem habeo dimittere te?. Atque ille quidem Romana potestate insolescit; Salvator vero Patris voluntatem opponit: «Non haberes potestatem in me ullam, nisi tibi datum fuisset desuper, datum illud vocans, quod erat permissum. Illud vero, quantum habet stuporis, quod Judici quidem non multa respondit, uxorem vero illius oraculo admonet, et pavore, et consternatione illam implet, nt mimirum Pilatus hinc fortitudinem ejus, qui judicabatur ex silentio obstupesceret, inde vero ab uxore in ea sententia confirmaretur, non purum ἐξῆν, ἀλλὰ τῇ ἐξουσία Ρωμαίων ἦν τὸ ἀνασταυ ροῦν. Ἔδει δὲ κἐνταῦθα λόγον πληρωθῆναι τοῦ Ἰησοῦ, ἂν εἶπε τοῖς μαθηταῖς, ὅτι παραδοθήσεται τοῖς ἔθνεσι, καὶ ἀποκτανθήσεται. Διὰ τοῦτο ὁ Ἰωάννης φησίν· ο Ἵνα ὁ λόγος τοῦ Ἰησοῦ πληρωθῇ σημαίνων ποίῳ θανάτῳ ἔμελλεν ἀποθνήσκειν.» Πάλιν οὖν ἠρώτησεν ὁ Πιλάτος τὸν Ἰησοῦν· «Πόθεν εἶ; ο Ο δὲ ὡς οὐ χωρητὴν οὖσαν αὐτῷ τὴν ἀπόκρισιν ἀπαναίνεται, καὶ αὖθις σιγά. Τί οὖν ὁ Πιλάτος; • Ἐμοὶ οὐ λαλεῖς; οὐκ οἶδας, ὅτι ἐξουσίαν έχω στα ρῶταί σε, καὶ ἐξουσίαν ἔχω ἀπολῦσαί σε;» Ο μὲν τῇ Ρωμαϊκῇ ἐξουσία θρύπτεται, ὁ δὲ Σωτὴρ τὴν τοῦ Πατρὸς εὐδοκίαν προβάλλεται. «Οὐκ εἶχες έξου σίαν οὐδεμίαν, εἰ μὴ ἦν σοι δεδομένον ἄνωθεν, ο Δεδομένον τὸ συγκεχωρημένον εἰπών. Ἐκεῖνο δὲ πόσ σης καταπλήξεως ἔμπλεων ἦν, ὅτι τῷ μὲν δικαστή οὐκ ἀπεκρίνατο πολλὰ, τῇ δὲ γυναικὶ αὐτοῦ χρηματίζων πτοίας καὶ ταραχῆς ἐνεπίμπλα πολλῆς, ἵνα τῇ μὲν σιωπῇ τὴν ἀνδρείαν ὁ Πιλάτος τοῦ κρινομένου καταπλαγῇ, παρὰ δὲ τῆς ὁμοζύγου βεβαιωθῇ, ὡς οὐ ψιλὸν ἄνθρωπον κρίνει, ἀλλὰ γὰρ καὶ Θεόν. Οὐχ ὁρᾷ δὲ Πιλάτος τὸ ἔραμα, ἵνα μὴ καταρρωδή σας ἀπολύσῃ αὐτὸν, καὶ τὰ τῆς οἰκονομίας οὐ τελ: σθῇ· οὐ γὰρ ἵνα μὴ πάθῃ Χριστός, ἐδείχθη, ἀλλ' ἵνα σωθῇ ἡ γυνή, ἀξία οὖσα, ὡς ἔοικε, τοιαύτης ἀποκαλύψεως, καὶ τῆς Ἐκκλησίας ὁ τύπος δειχθῇ. Συν νῴκει μὲν γὰρ καὶ αὐτὴ τῷ νοητῷ Πιλάτῳ τῷ νόμῳ τῷ φυσικῷ, ἀλλ᾽ ὕστερον ᾠκειώθη Χριστῷ. Ελέγχεται γε μήν ὁ Πιλάτος εύήθης τις ὢν καὶ ψοφοδεής. Λαο δὲν γὰρ ὕδωρ ἐνέψατο, καὶ τούτου φόνου δίκην τό γε δοκεῖν ἀπεκλύζετο, λόγῳ μὲν ἀθωῶν ἑαυτὸν, ἔργῳ δὲ προκρίνων τοῦ δικαίου τὴν ἀνθρωπίνην αἰδῶ. Η δὲ τῶν Ἰουδαίων ἀθλία πληθὺς, τὸ δίκαιον αἷμα, οὐ μόνον κατὰ τῆς ἰδίας ἐπέγραψε κεφαλής, ἀλλὰ τῶν τέκνων αὐτῶν. Ἔραντο γάρ ο Τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐφ' ἡμᾶς καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ἡμῶν. Καὶ δὴ ταύτης ἐνδίκως τῆς ὁρᾶς παραπήλαυσαν μαχαίρα κατακοπέντες Ρωμαϊκῇ. "Οτι δὲ καὶ ὁ Πελάτης οὐ πάντη ἀνέγκλητος, ἔδειξεν εἰπὼν ὁ Σωτήρ· «Δια τοῦτο ὁ παραδιδούς με σοι μείζονα ἁμαρτίαν ἔχει.. Ὁ μὲν οὖν Πιλάτος παρέδωκεν αὐτὸν, ἵνα σταυρων θῇ· ὁ δὲ τολμητίας Ἰούδας ἕως μὲν ἑώρα κρινόμε νον τὸν Σωτῆρα, οὐ μετεβάλλετο· ᾤετο γάρ, ὡς ἐπὶ hominem, sed etiam Deum a se judicari. Verum Pilato species oblata non est, ne formidine victus Ipsum absolveret, atque ita divina dispensatio non perficeretur: neque enim ne pateretur Christus, illa ostensa est, sed uti nulier salvaretur cum ut vero simile videtur, digna esset, cui visum illud objiceretur, atque ita etiam typus Ecclesiæ ostenderetur. Nupserat enim illa intelligibili Pilato, hoc est naturali legi, sed postea Christo adhæsit. Pilatus porro rudis quispiam homo fuisse, et simul meticulosus arguitur: aquam enim accipiens lavit manus, et tam gravis occisionis pœnain externa illa specie expurgavit: verbo quidem innocentem seipsum faciens, re autem ipsa humanum timorem justitiæ præponens. Infelix vero populus Judzorum βραχύ χλευάσαντες αὐτὸν, ὕστερον ἀπολύσουσιν. sanguinem justum non modo suo, sed etiam filiorum suorum capiti irrogavit. Dicebant cuim: «Sanguis ejus super nos, et super tilios nostros; et quidem justum hujus imprecationis exitum nacti sunt concisi gladio Romanorum. Quod vero Pilatus Francisci Sed ut mulier salvaretur. Multa somniorum genera distinguunt scriptores, iuter quos Macrobius, Saiurn. lib. 1. cap. 3, quæ non est presentis negotii recensere. Ex nostris Joannes Maldonatus, in hunc locum Evang., quatuor numerat: Naturale, morale, divinum, diabolicum, quae breviter leges explicata apud ipsum. Divinum vero, non diabolicum fuisse somnium uxoris Pilati immissum probabilius videtur, quod et Origenes, Hilarius, Leo, Ἰδὼν δὲ, ὅτι κατεκρίθη, καὶ τοῖς στρατιώταις ἦν Έκδοτος, καταξαινόμενος ὑπὸ τοῦ συνειδότος, αἰδοῦς τε καὶ λύπης ἐν μεταιχμίω γενόμενος, καὶ τοὺς παρὰ πάντων ὀνειδισμούς, ὡς εἰκὸς, λογιζόμενος, ρίπτει ἐν τῷ ναῷ τὰ ἀργύρια, ἡμαρτηκέναι όμολο Scorsi nota. serm. 2, De Pan., Chrystost., Hieron., Euthym., Theophyl., ab ipso landati, quibus adnumerandus hic Nester. Quin et salutem ex hoc somnio, qued de Christo habuit illam fuisse mulierem consecutam probabiliter Origenes, Chrysost., et Theophyl, existimant. Noster non id solum, sed et mysterium, seu typum in hac historia agnoscit breviter ab ipso insinuatum.

HOMILIA XXVII. λεῖς ἔτι ἐστὲ, καὶ ὁ καιρὸς τῶν ἀγώνων ὑμῶν οὔπω dum significat: et propemodum ita videtur dicere: πάρεστιν, ἀναπαύεσθε λοιπόν, ἀγωνιεῖσθε δὲ ὕστε ρον. «Ηγγικεν ἡ ὥρα· ν καὶ τῆς προδοσίας λέγει τὴν ὥραν, και μάλιστα τῆς οἰκονομίας. Τὸ δέ· • Εγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντεῦθεν,» παραινοῦντος ἐστιν ἀπὸ τῶν γηίνων εἰς τὰ ὑπερκόσμια μετάγειν τὸ φρόνημα. Εἴσεισι δὲ ἐν τῷ κή πῳ, κἀκεῖ συλλαμ βάνεται. Ο γὰρ τὰ ἐναντία διὰ τῶν ἐναντίων ἰώμενος (ἐπειδὴ ἐκ τοῦ τῆς Ἐδὲμ κήπου διὰ παρακοῆς ἔλαδεν ὁ διάβολος τὸν ἄνθρωπον), ἀκολούθως ἐκ τοῦ κήπου ἑαυτὸν τοῖς φονευταῖς παραδίδωσιν, ἐπανάγων τὴν φύσιν εἰς τὸν κῆπον ὅθεν ἐκπέπτωκεν. • 'Ο δὲ παραδιδοὺς αὐτὸν; ἔδωκεν αὐτοῖς σημεῖον λέγων· Ον ἂν φιλήσω, αὐτός ἐστι, κρατήσατε αὐτόν, καὶ ἀγάγετε ἀσφαλῶς.» Τί βούλεται τῷ Ἰούδα τὸ τοῦ φιλήματος σύσσημον; Επειδὴ πολλάκις βουλόμενοι συλλαβεῖν, οὐκ ἠδυνήθησαν, οὔπω τοῦ καθ ήκοντος ἐνστάντος καιροῦ, ἀλλ' ἐξήρχετο διὰ μέσου αὐτῶν· ἵνα μὴ πάλιν συμβῇ τὸ αὐτὸ, τίθησι τὸ φίλημα γνώρισμα. Θαῤῥῶν οὖν ὁ Ἰούδας τῇ τοῦ Διδασκάλου πραότητι, «Προσελθὼν κατεφίλει αυτ τὸν, ο καίτοι τοῦτο μόνον ἡδύνατο την σκληράν αὐτοῦ καταμαλάξαι ψυχὴν, ὅτι καὶ ἐν αὐτῇ τῇ τῆς προδοσίας ὥρᾳ, οὐκ ἀπώσατο τὸν βδελυρὶν, καὶ προδότην ὁ Κύριος· ἀλλ' οὕτως ἦν ὁ δείλαιος ἀδυσώπητος, καὶ ἠλίθιος, ὡς οὐδαμῶς τοῦ συμφέροντος ἐπαισθάνεσθαι. 'Ηρέμα γοῦν τὴν ἐνδομυχοῦσαν αὐτῷ κακίαν ἐλέγχει ὁ Κύριος·. Εταῖρε, φησίν, ἐφ᾽ ᾧ πάρει;» Τίς χρεία, φησί, τοῦ τῆς φιλίας σχηματι σμοῦ, καὶ τοῦ πλάσματος; ἐφ᾽ ᾧ πράγματι παρεγέ νου, τοῦτο καὶ πλήρου. Οὐ γὰρ ἦλθες ἵνα φιλήσῃς, ἀλλ᾽ ἵνα προδότης. Ιλιγγίασα μεταξὺ λέγων ἐνθυ μηθεὶς τοῦ προδότου το τόλμημα, ποίοις ὀφθαλμοῖς ὁ μιαρὸς πρὸς τὸν διδάσκαλον ἐνητένιζε Ποίοις χείλεσι κατεφίλει ἀναιδῶς ἐναγκαλιζόμενος τὸν οὕτως ἐπιεικῆ, καὶ πρᾶον, καὶ ἡμερον. Οὕτω παντὸς θηρίου γέγονε χαλεπώτερος. Αλλ' ὁ μὲν μακροθύμως αυ τὸν ἐδίδου τοῖς συλλαβοῦσι. Πέτρου δὲ ὁ θυμὸς τῇ τοῦ νόμου ἀκόνῃ ἐθήγετο κελεύοντος βίᾳ την βίαν ἐξωθεῖν, καὶ τοὺς ἐπιόντας ἀμύνασθαι. Εἶχε δὲ μάτ χαιραν διὰ τοῦ τυπικοῦ ἀμνοῦ τὴν κατάθυσιν, οὐκ ἄλλον δέ τινα ήθελε διαχειρίσασθαι, ἀλλὰ τὸν δοῦλον τοῦ ἀρχιερέως τοῦ συῤῥάψαντος τὸ σκαιώρημα. Ἐπεὶ οὖν ἐκκόψων τὴν φάρυγγα, την μάχαιραν έπεσπά σατο, τοῦ δούλου δὲ τὴν κεφαλὴν ὑπεκκλίναντος, τὸ οὖς τὴν τομὴν ἐνδικώτατα δέχεται· ἦσαν γὰρ οἱ Ἰουδαῖοι ἐν ταῖς τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίαις τὰς ἀκοὰς ἐπιθύοντες. Καί μοι δοκεῖ τοῦτο ἐννοήσαντα τὸν μέγαν Κωνσταντῖνον μακρῷ χρόνῳ ὕστερον ἐπιτάξαι Quoniam adhuc imperfecti estis; necdum certaminum vestrorum tempus advenit; requiescite quod superest temporis; postea vero certabitis • Αγ μποopinquavit hora, et proditionis, et maxis.e divinæ dispensationis horam dici'. Illis vero verbis, • Surgile, eamus hinc, eos admouere videtur, ut a terrenis ad coślestia mentem ac spiritum revocent. Ingreditur vero in hortum, et illic capitur: nam qui contraria contrariis curatum venerat (quoniam ab horto Edem per inobedientiam diabolus diripuerat hominem) congruenter in horto seipsum interfectoribus tradit, atque ita ad hortum, unde deciderat, naturam reducit. ‹ Qui autem tradidit eum, dedit illis signum dicens: Quemcunque osculatus fuero, ipse est, tenete eum, et ducite caute. • Quid sibi vult Judas cum hoc osculi signo? Quoniam sæpenumero conati eum comprehendere, minime potuerant; quippe cum præstitutum tempus nondum instaret, sed ex mediis illis evaserat: ne rursus idem accideret, osculum condicit indicium. Confisus igitur Magistři mansuetudine Judas, accedens osculatus est eum, atqui vel hoc solum durum ejus animum 192 emollire potuisset, quod in illo ipso proditionis articulo detestabilem proditorem a se Dominus non removit, sed tamn obstinato ac stupido erat animo infelix ille, ut quod esset factu conveniens, non sentiret. Sed enim Dominus latentem in recessibus pectoris malitiam sensim arguit: «Amice, inquit, ad quid venisti?. Quid opus est, sit, hae specie el simulatione amicitiæ?.ad quod venisti opus, id perfice non enim osculandi, sed prodendi mei causa venisti. Obstupui inter dicendum considerans proditoris audaciam: quibus oculis scelestus ille magistrum intuebatur? quibus labiis osculabatur tam imprudenter amplexus tam modestum, tạm mansuetum, tam facilem moribus? ita quavis fera efferatior evasit. Sed ille quidem magno cum animo ac generoso seipsum satellitibus tradit. At iram Petri cos legis exacuit, quæ vim vi repellere jubet, et invadentes a se propulsare. Habebat porro gladium, eo quod agnum typicum immolaret: nec alium percutere voluit, quam Pontificis ejus, qui dolum consuerat, servuin. Ubi igitur eum jugulaturus arripuit gladium, ac servus declinatione capitis ictum effugit, auris hunc justissime excepit. Semper enim Judæi Christi serinonibus aures obstruxerant. Ac mihi quidem videtur hoc ipsum significare voluisse, longo post tempore magnus Constantinus cum aures Judais temFrancisci Scorsi notæ. Magnus Constantinus. Facium hoc a Constanumo Magno narrat Baronius anno ejus imperii x: Usque adeo enim, inquit, Christianorum summa felicitas pertulit animos Judeorum, ut indigne ferentes se Christiano principi esse subjectos, sedi. tionem concitarint. Quomodo autem in eos animadverterit Constantinus, enarral sanctus Joannes Chrysost. his verbis: Sub Constantino codem aggressi sunt rebellare, adversus Romanum Imperiunt scilicet: at ille amputatis eorum auriculis, et res bellionis signo impresso corpori illorum, per omnia loca circumferebat illos, ceu fugitiva mancipiα, εἰ verberones corporibus mutilatis, etc. Hanc auris mutilationem ad moralem infidelitatis sensum pula chre transtulit hic Noster.

plum restituere volentibus amputari jussit. Fortas- τὰ τῶν Ἰουδαίων ὦτα κατατεμεί», βουληθέντων τὸν sis etiam quod a Petro præcisa fuerit auricula servi, signum fuit, ejus quod posteriore tempore discipuli effectari erant. Falurum quippe erat, ut informatos illos, et corporeis rebus inbærentes litteræ intellectus, qui jam Judæorum præoccupaverant aures, ab iis gladio spiritus resecarent. ναὸν ἀναδείμασθα:· τάχα δὲ καὶ τὸ ὑπὸ τοῦ Πέτρου ἐκκοπῆναι τὸ οὖς τοῦ οἰκέτου σημείον ἦν τῆς ὕστερον ενεργείας τῶν μαθητῶν. Ἔμελλον γὰρ τῇ μαχαίρα τοῦ πνεύματος ἐκκόψαι τὰς προκαταβληθείσας ἐν ταῖς ἀκοαῖς τῶν Ἰουδαίων σωματικὰς ἐννοίας τοῦ γράμματος. • Τότε λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· ᾿Απόστρεψον την μάχαιράν σου εἰς τὸν τόπον αὐτῆς. Πάντες γὰρ οἱ λαβόντες μάχαιραν ἐν μαχαίρᾳ ἀποθανοῦνται.» Ἐπιτιμᾷ τῷ Πέτρῳ ὁ Κύριος, ὡς ἔτι ἑπομένῳ ταῖς νομικαῖς διατάξεσι. Καὶ εἰ τῷ νόμον, φησί, κέχρησαι εἰς βοήθειαν, σκόπει ὅτι ὁ νόμος τοὺς λαβόντες μάχαιραν ἐν μαχαίρᾳ κελεύει ἀποθανεῖν. Μὴ γὰρ ἀνα θρωπίνης είμι βοηθείας ἐπιδεής. Μὴ γὰρ οὐ δύναμαι Tunc ait illi Jesus: Converte gladium tuum in locum suum: omnes enim qui gladiuni acceperint, gladio peribunt. Reprehendit Dominus Petrum, quod præceptiones legales etiam tum seetaretur: quod si legis beneficio, inquit, ad me defendendum uteris, considera etiam legem præcipere, ut gladio pereant, qui acceperint gladium. An humanæ opis indigeo? an me non possum accersitis legionibus, angelorum ab adversariorum impetu defensare? – λεγεῶσιν ἀγγέλων τοὺς ἐπιόντας ἀμύνασθαι; ἀλλὰ sed Scripturarum oracula oportet impleri. Quoniam 193 enim decretum erat, ut Christus paterelur, et hoc erat prorsus immutabile, ideo prophetæ hæc omiria prænuntiarunt. Quod enim nec Judas agniturus fuisset Dominum, nisi ipse voluisset, ostendit Joannes, cum ait interrogatos eos a Domino fuisse: «Quem quæritis? illi vero dixerunt: Jesum Nazarenum "; › nec poterant ei mamus inferre, nec agnoscere, donec ipse permisisset. Quod uti demonstraret Dominus, dixit illis: «Tanquam ad latronem existis cum gladiis, et fustibus comprehendere me. • Quid opus, inquit, erat bellicis armis? num ego tyrannus, aut latro? quid vero vobis fustes et gladii profuturi fuissent, nisi ego me comprehendi voluissem? quod ex co perspicuum est, quod cum mei docentis quotidie in templo potiri conaremini, non valuistis. In teppus enim conveniens id reservabam: sed hæc est hora vestra, quam usque ad Resurrectionem meam accepistis. Angustum enim tempus habebitis, quidem a tenebris, hoc est a diabolo agitati. Hæc dixit, et continuo vulnerati auriculan. sanat. Quoniam enim futurum erat, ut ipsi idem postea iinpingeret alapam, ne ulciscendi animo videri posset id facere, restituta valetudine illum inexcusabilem reddidit. Non abs re vero nomen servi Joannes apposuit, quod Malchus scilicet vocaretur. Sed quoniam regnum significatur hoc nomine, ostendit pontifices Judaeorum regnum suum dem. tasse in servitutem, cum invidiæ et amoris proprii servi facti essent. Dominus igitur jam lictorum manibus tenebatur, ac discipuli omnnes aufugerunt promissionis obliti: et prophetarum oracula impleta sunt: ‹ Percutiam Pastorem, et dispergentur oves”; › ligaverunt Jesum, et alia prophetia exitum habuit: • Dixerunt intra semetipsos: Lige mus justum, quoniam inutilis nobis est 7; › fortassis etiam et ipse illa Davidis verba placide insusurra25 Joan. xvm, 5. Zach. XIII, 7. el 57 Sap. vn, 12. δεῖ πληρωθῆναι τὰ τῶν Γραφών χρησμῳδήματα. Ἐπεὶ γὰρ προώριστο παθεῖν τὸν Χριστὸν, καὶ ἦν τοῦτο παντάπασιν ἀμετάθετον, διὰ τοῦτο καὶ οἱ προσ φῆται ἅπαντα προκατήγγειλαν. "Οτι γὰρ οὐδὲ Ἰού δας ἐπέγνω αὐτὸν, εἰ μὴ ἤθελεν, ἐδήλωσεν ὁ Ἰωάννης εἰπών· ο Ως ἠρώτησεν αὐτούς· Τίνα ζητεῖτε; Οἱ δὲ εἶπον· Ἰησοῦν τὸν Ναζωραῖον, ο καὶ οὐκ ἴσχυσαν ἐπιβαλεῖν αὐτῷ τὰς χεῖρας, ἢ ἐπιγνῶναι, ἕως αὐτὸς αὐτοῖς τοῦτο ἐπέτρεψεν. Ο δὴ καὶ ἐλέγχων εἶπεν αὐτοῖς·ι Ὡς ἐπὶ λῃστὴν ἐξήλθετε μετὰ μα χαιρῶν καὶ ξύλων συλλαβείν με.» Τί, φησίν, ἔδει ὅπλων πολεμικῶν; μὴ γὰρ τύραννος, ἢ ληστής είμι. Τί δ᾽ ἂν ὤνησαν ὑμᾶς ξύλα, καὶ μάχαιραι, εἰ συλ ληφθῆναι οὐκ ἤθελον; καὶ δῆλον ἐξ ὧν καθ᾿ ἑκάστην ἐν τῷ ἱερῷ με διδάσκοντα, καίτοι πολλάκις βουληθέντες κατασχεῖν, οὐκ ἐσχύσατε. Εταμιευόμην γὰρ τὸν καιρὸν τὸν προσήκοντα, ἀλλ' αὕτη ἐστὶν ὑμῶν ἡ ὥρα, ἣν εἰλήφατε ἄχρι τῆς ἀναστάσεώς μου. Συνα εσταλμένον γὰρ ἔξετε τὸν καιρὸν ὑπὸ τοῦ σκότους, ἤγουν τοῦ διαβόλου συνελαυνόμενοι. Ταῦτα εἶπε, καὶ τοῦ πληγέντος εὐθὺς θεραπεύει τὸ οὖς. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτὸς ἔμελλεν αὐτῷ δοῦναι βάπισμα ὕστερον, ἵνα μὴ δόξῃ κατὰ ἄμυναν τοῦτο ποιῆσαι, ποιεῖ τοῦτον διὰ τῆς θεραπείας ἀναπολόγητον. Οὐκ ἀκαίρως δὲ καὶ τὸ ὄνομα τοῦ δούλου ὁ Ἰωάννης ἐδήλωσεν, ὡς Μάλχος ἐκέκλητο. ᾿Αλλ' ἐπειδὴ τοῦ ὀνόματος τούτου τὸ σημαινόμενον βασιλεία ἐστὶ, δείκνυται, ὡς οἱ τῶν Ἰουδαίων ἀρχιερεῖς, τὴν σφῶν βασιλείαν εἰς δουλείαν κατήγαγον, φθόνου, καὶ φιλαυτίας δοῦλοι γενόμενοι. Ο μὲν οὖν ἦν ἐν ταῖς τῶν δημίων χερσὶν, οἱ δὲ μαθηταὶ φυγάδες ἐγένοντο τῆς ἐπαγγελίας ἐπιλαθόμενοι, τὰ δὲ τῶν προφητῶν ἐπεραίνετο· ο Πατάξω τὸν ποιμένα, καὶ διασκορπισθήσονται τὰ πρόσ βατα.» Εδέσμουν τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἄλλη προφητεία πέρας ἐλάμβανεν. Εἶπον ἐν ἑαυτοῖς· ο Δήσωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστο; ἡμῖν ἐστι· ο τάχα που καὶ αὐτὸς ἡρέμα πρὸς τὸν Πατέρα ὑπεψιθύριζε τὰ τοῦ Δαβίδ· • Διαῤῥήξωμεν τοὺς δεσμοὺς αὐτῶν, ο καί· Francisci Scorsi notæ. Regnum significatur. Malchi nomen a 750 regnasit. Unde rex.

retributio tua reddetur in caput vero inquit: c Va iniquo, mala 199 ejus accident illi 8. tuum.» Alius ἔσται σοι, καὶ τὸ ἀνταπόδομά σου, εἰς κεφαλήν σου scundum opera ἀνταποδοθήσεται.» "Αλλος δέ φησιν· «Οὐαὶ τῷ ἀνόμῳ· πονηρὰ κατὰ ἔργα αὐτοῦ συμβήσεται αὐτῷ. • Jesus ergo stetit ante presiden. Accusabant autem eum Principes sacerdotum multa per summam impudentiam absurda in illum crimina consuentes, et Oseæ prophetia impleta est: • Abs. conderunt sacerdotes viam Domini, interfecerunt Sichyma quia iniquitatem operati sunt in domo Israel ". Ipsum plane Dominum Sichyma sermo Propheticus appellavit. Audiens porro Pilatus, quod subverteret gentem et Cæsari tributa dari prohiberet, et seipsum Christum Regem appellaret, interrogat utrum ipse Rex sit Judæorum, locum scilicet uti det refellendi calumnias. Ille vero, ne videretur vel tacendo accusatoribus assentiri, vel negando timoris opinionen moveret, valde ingenue respondit: «Tu dixisti, › et sane poterat rationibus iis quibus nemo refragari posset, evincere, contraria omuia se fecisse iis quæ objecerant calumniantes. Ubi enim, tributa dari prohibuit, cum dixisset, ο Reddite qur sunt Cæsasaris Caesari?, Ubi vero regnum iuvasit? an quando venientibus turbis, ut facerent eum regem, procul ab iis subito secessit in montem? Quid vero tyrannicum in eo homines nefarii deprehenderant, unde possent illa confingere? Verum invidia simul, et ira in ipsis usque adeo efferbuerat, ut etiam incredibilia blaterarent. Quomodo etiam populum docendo concitarit? Profer, ο sycophanta, etiam verba doctrinæ; sed erubescis, ne scilicet Pilatus quamvis idolorum cultor, tuam malitiam deprehendat. Sed certe deprehendit; et immites illi arguuntur impietatem gentilis hominis superare. Nam Pilatus quidem eos reprehendebat, et veluti Dominum excusans dicebat: < Nullam causam invenio in eo;» illi vero inordinatis vocibus conclamabant: • Tolle, tolle, crucifige cum,» sed victus eo tumultų, et voces illas incompositas non ferens, audito quod Galilæus esset, mittit illum ad Herost Abclis 15. 63 Isa. 111, 11. * Osee vi, 9. & • Ο μὲν οὖν Ἰησοῦς ἐνώπιον ἔστη τοῦ δικαστού. Κατηγόρουν δὲ οἱ ἀρχιερεῖς ἀναίδην πολλὰ συρρά πτοντες ατοπήματα, καὶ ἡ Ωσηέ προφητεία πέρας ἐλάμβανεν· «Εκρυψαν οἱ ἱερεῖς ὁδὸν Κυρίου, ἐφόνευσαν Σίκυμα, ὅτι ἀνομίαν ἐποίησαν ἐν τῷ οἴκῳ Ἰσραήλ» Αὐτὸν δὲ πάντως τὸν Κύριον ὁ προφη τικός λόγος ὠνόμασε Σίκυμα. Ακούσας δὲ Πιλάτος ὅτι διαστρέφει τὸ ἔθνος, καὶ κωλύει Καίσαρ: φόρου; διδόναι, καὶ αὐτὸν Χριστὸν βασιλέα ἐπιφημίζει, έπερωτᾷ εἰ αὐτὸς εἴη τῶν Ἰουδαίων βασιλεὺς, χώρα, διδοὺς τὰς συκοφαντίας ἀποσκευάσασθα:. Ὁ δὲ, ἵνα μὴ δόξῃ τῇ σιωπῇ τοῖς κατηγόροις συγκατατί Θεσθαι, ἢ ἀρνησάμενος παράσχῃ δειλίας ὑπόληψιν εὐφυῶς μάλα· «Σὺ εἶπας, ο φησί. Καίτοι ήδύνατο, δι' ἀναντιῤῥήτων λόγων ἐνδείξασθαι, ὡς τοὐναντίον ἁπάντων συκοφαντουμένων εἰργάσατο· ποῦ γὰρ φόρους εκώλυσεν, εἰπών· «Απόδοτε τὰ Καίσαρος Καίσαρι;» Πότε δὲ ἦν αὐτῷ βασιλείας ἐγχείρησις ἢ ὅτε τῶν ἄλλων ἐπιόντων, ὥστε βασιλέα ποιήσαι αὐτὸν, ἀφεὶς αὐτοὺς εἰς τὸ ὄρος εὐθὺς ἀνεχώρης: Τί δὲ τυραννικὸν ὁρῶντες οἱ βδελυροί τοιαῦτα το έβλαπτον; Οὕτως ὑπερζέων ἦν ἐν αὐτοῖς ὁ φθόνος ὁμοῦ καὶ θυμὸς, ὥστε ἀπέθανα καταφλυαρείν. Πώς δὲ καὶ ἀνασείε: τὸν ὄχλον διδάσκων; Πρόσθες, ὦ συκοφάντα, καὶ τοὺς τῆς διδασκαλίας λόγους· ἀλλ᾿ ἐρυθμιᾷς, ἵνα μὴ καὶ ἡ εἰδωλολάτρης Πιλάτος τὴν σὴν φωράσῃ φαυλότητα. ᾿Αλλὰ δὴ καὶ πεφώρας, καὶ ἐλέγχονται οἱ ἀνήμεροι, ἀνδρὸς Ἕλληνος ἀπό βειαν ὑπερβαίνοντες. Ο μὲν γὰρ Πιλάτος ἐπετίμα, καὶ οἷον ἀπολογούμενος ἔλεγεν·· Οὐδεμίαν αἰτίαν εὑρίσκω ἐν αὐτῷ·, αὐτοὶ δὲ ἀτάκτως ἐκραύγαζαν «Αρον, ἄρον, σταύρωσον αυτόν.» Νικηθεὶς δὲ τοῖς θορύβοις, καὶ τὰς ἀτάκτους μὴ φέρων φωνάς, πέμπει αὐτὸν πρὸς Ηρώδην, ἀκούσας ὅτι Γαλιλαίος ἐστι. Τάχα που καὶ ἀθέσμου δίκης ὑπεκττῶν ξαν τὸν, καὶ χύσιν ἀθώου αίματος παραιτούμενος, δ δὴ καὶ ἐν τῇ τῶν χειρῶν νίψει ὁρᾶται πεποιηκώς. Αλλ Matth. xxΙΙ, 21. ss Joan. vi, 15. Francisci Scorsi nola, Interfecerunt Sichyma. Locus est ex Osee cap. vi, quem ita reddunt LXX ut in Bibliis Regiis, ἔκρυψαν ἱερεῖς ὁδὸν Κυρίου, ἐφόνευσαν Σίκιμα· ὅτι ἀνομίαν ἐποίησαν. Latine vero uti jam habes in mea versione, eademque in editione Sixt. Addit autem hic Theophanes ἐν τῷ οἴκῳ Ισραήλ: quæ verba sunt sequentis versiculi in citatis Bibliis. Sed et hæc interpunctio Theophanis exstat in aliquo. exemplari impresso LXX quod est apud me; quare videtur eam legisse auctor in suo. Igitur verbum Hebraicum 2 Sicima, vel Sichina, ut apud alios legitur, verterunt nou solum LXX, sed et Symmachus, de qua versione vide Cornelium a Lapide et Riberam, apud quem etiam reperies allegoriam de Christo, quam insinuat hic Noster. In nomine uno etiam variant mea exemplaria mss.: Pan. scribit Σίκυμα να Σίκιμα; Gall. Σίχημα, quæ scriptio est LXX, etiam in bibl. Reg. quam et ego secutus sum, sed Latine scripsi Sichima, ut apud Riberam scriptum est. Ει Casari tributa dari. Mendosissima scriplura cod. Pan. καὶ Φαρισαίους διδόναι, quæ due verba nihil significant, et scripta sunt loco horum plurium, καὶ Καίσαρι φόρους διδόναι, καὶ αὐτὸν Χριστὸν βασιλέα επιφημίζει. Sic etiam supra in hac homilia deerant illa omnino ad integritatem sententiae necessaria: Κελεύει τὴν ἄλλην ἔκουσίως παρέχειν. Præcipit aliam voluntarie praebere. Ει supra etiam eadem plane menda in eodem Pan. C. ubi Christun loquentem cum Juda inducit, Καὶ τοῦ πράγματος ἐφ' ὅ πρᾶγμα ἦλθες οὐχ ἵνα φιλήσης. Que sic emendlanda ex Gall.: Τις χρεία φησί του τῆς φιλίας σχηματισμού. Que ben habent etiam in Pan. Deinceps vero in Gall.: Καὶ τοῦ πλάσματος, ἐφ᾽ ᾧ πράγματι παρεγένου τοῦτο καὶ πληροῦ. Οὐ γὰρ ἦλθες ἵνα φιλήσῃς, etc. Supra itidem ubi, Δειχνύς ὡς οὐδὲν βούλεται τοῦ πατρικοῦ ἀπαῖδεν θελή ματος, solum scriptum erat in Pan. Οὐδὲν βούλεται. quod quam maneum sit, nemo non videt. Atque has omnes varietates scriptionum, quod unius modi essent, in hunc unum conjeci numerum.

' autem peccatum est: peccatum vero non fecit. Οὐδὲν δὲ ἡ ἁμαρτία ἐστὶν, «Αμαρτίαν δὲ οὐκ Jam quoniam testibus indigebant, ne contra legem res agi videretur, duos producunt testes, ex veris falsa colligentes. Salvator enim dixit: ‹ Solvite templum hoc, et in tribus dicbus excitabo illud 's, ´de corpore suo verba faciens. Hi vero Deo invisi, et audaces alia depravantes alia de suo addentes, struentesque mendacium dixerunt: • Hic dixit: Possum destruere templum Dei manufactumn, el tribus diebus aliud non manufactum ædificabo;› et quidem oppositione verum crimen augebant. Ad - verte enim quam prave verba detorqueant, et interpretentur. Ille quidem dixit: ‹ Solvite templum hoc, hi autem • Possum destruere templum; ille veluti digito signans corpus suum, dixit ‹ Templum hoc; › hi templum Dei manufactum. Stabat autem Jesus tacens; et fortassis ea, quæ in ejus persona dicta fuerant, ad seipsum jam referebat: c Surgentes testes iniqui, quæ ignorabam, interrogabant 195 me. Ego autem tanquam șurðus non audiebam, et quasi mutus non habens in Qre suo redargutiones ".» Et recle sane tacuit cum nosset eos excusationem suam non accepturos. Quibus enim evidentia fidem facere non potuerant, quomodo verba persuasissent? ἐποίησεν.» Επεὶ δὲ καὶ μαρτύρων ἔδει αὐτοῖς, ὡς ἂν πράττειν ἐννομα δόξαιεν, δύο παράγονται μάρ τυρες ἐκ τῶν ἀληθινῶν τὸ ψεῦδος συνείροντες. Ο μὲν γὰρ Σωτήρ' ο Λύσατε, εἶπε, τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτὸν, ο περὶ τοῦ ἰδίου σώματος ταῦτα λαλῶν· οἱ δὲ θεοστυγεῖς οὗτοι καὶ τολμηροί, τὰ μὲν παραφθείραντες, τὰ δὲ καὶ προςθέμενοι ψευδοποιοῦντες ἔλεγον· Οὗτος εἶπε· Δύναμαι τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ καταλῦσαι τὴν χειροποίητον, καὶ διὰ τριῶν ἡμερῶν, ἄλλον ἀχειροποίητον οἰκοδο μήσω, κ διὰ τῆς προσθήκης τὴν κατηγορίαν αὐξή σαντες. Ορα γὰρ τῶν λόγων τὴν παρασάφησιν. Ο μὲν εἶπε· «Λύσατε τὸν ναὸν, ο οἱ δέ φασιν, ὅτι • Δύναμαι λύσαι τὸν ναόν.» Καὶ ὁ μὲν οἷον δακτύλῳ δεικνὺς τὸ σῶμα, ἔλεγε ο Τὸν ναὸν τοῦτον, ο οἱ δὲ . Τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ τὸν χειροποίητον.» • Καὶ ὁ μὲν Κύριος ἵστατο σιωπῶν,» καὶ πρὸς ἑαυτὸν ἴσως ἐπᾴδων τὰ δι' αὐτόν • Αναστάντες μοι μάρτυρες ἄδικοι, ἃ οὐκ ἐγίνωσκον, ἠρώτων με. Ἐγὼ δὲ ὡσεὶ κωφὸς οὐκ ἤκουον, καὶ ὡσεὶ ἄλαλος, οὐκ ἔχων ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ ἐλεγμούς.» Εἰκότως δὲ σιωπῇ εἰδὼς ὅτι οὐ δέξονται αὐτὸν ἀπολογούμε νον. Οὓς γὰρ ἐναργῇ σημεῖα οὐκ ἔπεισαν, πῶς ἂν λόγοι κατεδυσώπησαν· • Ο οὖν ἀρχιερεὺς πρώτα περὶ τῶν μαθητῶν αὐτ τοῦ, καὶ τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ.» Τάχα ὁ ἀποπλη κτος ζητῶν ἐπιλαβέσθαι αὐτοῦ, ἢ ὡς ἐναντία τοῦ • Pontifex ergo interrogabat eum de discipulis, el doctrina ejus. › Forte stolidus hic ita interrogando copatur aliquid in eo deprehendere, quo vel legi contraria docuisse arguatur, vel quoniam c νόμου διδάσκοντος, ἢ ἐπειδὴ ᾔδει, ὡς οἱ περὶ scierat Theudam et Judam rebellionem nolientos morte multatos', in hoc ipsum Dominum adigal, volens, quoniamn discipulos coegerat, seditiosum ostendere, itaque veluti transgressorem legis, veļuti insidiatorem possit morte damnare. Sed Dominus tectumn ejus delum, malitiamque patefacit, ipsosque ejus ministros testes facit, et ait: Θευδὰν καὶ Ἰούδαν ἀποστασίαν μελετήσαντες ἀπέθανον, εἰς αὐτὸ τοῦτο τὸν Κύριον συνωθεί, στασιαστὴν αὐτὸν ἐλέγξαι βουλόμενος, ὡς μαθητές συναγείροντα, καὶ οὕτω θανάτῳ παραδώσει, ἢ ὡς παράνομον, ἢ ὡς ἐπίβουλον. Ελέγχει οὖν αὐτοῦ ὁ Κύριος τοῦ τρόπου τὸ ὕφαλον καὶ κακόηθες, καὶ αὐτοὺς τοὺς ἐκείνου ὑπηρέτας μάρτυρας παριστᾷ, και φησιν· • Εγώ παρρησίᾳ ἐλάλησα τῷ κόσμῳ· ἐγὼ πάν τοτε ἐδίδαξα ἐν συναγωγῇ, καὶ ἐν τῷ ἱερῷ, ὅπου πάντοτε οἱ Ἰουδαῖοι συνέρχονται, καὶ ἐν κρυπτῷ ἐλάλησα οὐδέν· τί με επερωτᾷς; επερώτησον τοὺς ἀκηκοότας· ἴδε ουτοι οἴδασιν, ἃ εἶπον ἐγώ.» Διατί δὲ πρὸς μαρτυρίαν τοὺς ὑπηρέτας καλεῖ; Επειδή • Ego palam locutus sum mundo: ego semper docui in synagoga, et in templo, ubi omnes Judæi conveniunt; et in occulto locutus sum nihil. Quid me interrogas? interroga eos qui me audierunt: ecce ipsi sciunt, quid dixerim ego. › Quid vero ministros testes vocat? Quoniam hi missi olim a 7ª Joan, 11, 19. "Psal. XXXIV, 11. * Act. v, 36, 54. Francisci Scorsi notæ. antem cam in utroque Testamento sartam, tectam habeo, ubi necessitas variæ lectionis aliud non cogit); hic autem si servassem, sententiam auctoris exprimere non potuissem, quae τὸ οὐδέν tanquam nomen accipit, et mihil significet, et peccatum quod est nihil eo verbo innui censet: quare ad eam accomodavi versionem Latinam boc modo: Et in me non invenit nikil. Ne cui autem insolens ea interpretatio, ac sententia Theophanis nostri videatur. Hoc enim modo legit et explicat uterque Theodoretus, et Leontius, et Cyrillus ex Græcis, et ex Latinis Gregorius hom. in Evang. 39, et Ambrosius, lib. De fuga seculi, c. 4, qui omnes τὸ οὐδεν milil, adeoque peccatum accipiunt, quia peccafu est nihil. Quam sane explicationem non inpropat Malionatus noster, acerrimi judicii interpres. (Theudlam, et Judam. De horum seditionibus agit Joseph. lib. xx Antiquit. cap. i, et mentio infertur in Act. apost. cap. v a Gamaliele in concilio, qui ita argumentatur: Si ex humano consilio apostolorum novitas esset profecta, brevi eam dilapsuram, sicut Thendæ ac Judæ seditiosorum hominum sibi persuaderent; sin a Deo, nulla ope posse eam a Judæis impediri, quominus procederet. Moneo hic scriptum esse in editione Latina Theodam; sed Theudam appellant Beda, omines Gloss, Carthusianus aliique cum Josepho, quem vide, et item Commentarios in illud cap. Acier., si plura, quæ circa illos.in quæstionem vocantur, ab interpretibus scire studes. Nam ad rem nostram hæc satis.

HOMILIA XXVII. λαῶν· ἡμῶν τε τῶν ἐξ ἐθνῶν πιστευσάντων, κἀκε! νων τῶν ἐκ περιτομῆς· ἀμφότεροι γὰρ ἦμεν ἄνομοι, καὶ σφίσι λῃσταί· οἱ μὲν παραβάται τοῦ νόμου τοῦ φυσικοῦ, οἱ δὲ πρὸς τούτῳ καὶ τοῦ γραπτού. «Καὶ ἐπέθηκαν τὴν αἰτίαν ἐπάνω τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ γεγραμμένην· Οὗτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων.» Επειδή μή προσήν αὐτῷ ἔγκλημα, τυραννικὴν αὐτῷ ἐπίθεσιν προσάψαι βουλόμενοι, γραφῆναι τὸν τίτλον παρεσκεύασαν. 'Αλλ' ὁ Πιλάτος, στηλητεύων αὐτῶν τὸ κακόηθες, καὶ ὥσπερ ἀπολογούμενος, ὡς ἂν μή τις κοινωνὸν αὐτὸν τοῖς λησταῖς οἰηθῇ, ὥσπερ τοῖς Ἰουδαίοις σπούδασμα ἦν, διὰ τῆς τοῦ τίτλου ἐπιγραφῆς ἐπιφράττει τούτων τὰ στόματα, ὡς ἐπὶ τροπαίου τινὸς ἀναστηλώσας τὰ γράμματα· καὶ αὐτοὺς μὲν καταισχύνων ὅτι τῷ σφῶν βασιλεῖ ἐπανέστησαν, αὐτὸν δὲ ἐπ᾽ οὐδεμια αἰτία παθόντα δεικνύς· καὶ οὐ μια γλώττῃ, ἀλλὰ τρισὶν ἀπάσαι; φωναῖς τὴν Ἰουδαίων μανίαν δηλῶν. Ὠκονόμητο δὲ ἡ τοῦ τίτλου γραφὴ, ἵνα ὕστερον ὁ τοῦ Κυρίου σταυρὸς μηνυθῇ· ἄτιτλοι γὰρ ἦσαν οἱ τῶν λῃστῶν. Ἡ μέντοι τριχὴ τοῦ τίτλου γραφή, ἔδειξε τὸν σταυρωθέντα βασιλέα πρακτικῆς, καὶ φυσικῆς, καὶ Θεολογικῆς φιλοσοφίας. Ῥωμαῖοι μὲν ὡς ἀνδρικώτεροι, τῆς πρακτικῆς εἰσι σύμβολον· Έλληνες δὲ τῆς φυσικῆς, ὡς ἐνταῦθα ἐνασχολούμε νος· διὰ δὲ τοῦ Εβραϊστι ἡ θεολογία δέδεικται, ὡς ἀνατιθέντων Εβραίων ἀνέκαθεν τῷ Θεῷ. • Οἱ δὲ παραπορευόμενοι έβλασφήμουν αὐτὸν, κινοῦντες τὰς κεφαλὰς αὐτῶν καὶ λέγοντες· Ο και ταλύων τὸν ναὸν, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις οἰκοδομῶν, σῶσον σεαυτόν. Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, κατάβηθι ἀπὸ τοῦ σταυροῦ. Τὸ δ' αὐτὸ καὶ οἱ λῃσταὶ, οἱ συσταυρωθέντες αὐτῷ.» Πρώην μὲν πειράσας ἐν τῷ ὄρει τὸν Κύριον ὁ διάβολο;, καὶ λαμπρῶς ἡττηθείς, ἀπὸ έστη αὐτοῦ ἕως καιροῦ φησίν, ὁ Λουκᾶς, τὸν ἄχρι πάθους σημαίνων καιρόν· κατὰ γὰρ τὸ πάθος φαγ δαῖος ἐπει έφρησεν, οἷά τις ἀνυπόστατος θύελλα, πειρασμοῖς ἀλλεπαλλήλοις ἀδιαστάτως πολεμῶν αὐτῷ. Προδότην γενέσθαι παρασκευάσας τὸν μαθητὴν, φυγάδας δὲ τοὺς λοιποὺς μαθητάς, έξαρνον τῶν πάντων θερμότατον Πέτρον· εἶτα ἐξέμηνε τοὺς Γραμματείς, διήγειρε τοὺς ὄχλους, ἠγρίωσε τους ὑπηρέτας, τὸν δικαστὴν ὑπεχάλασεν, αὐτῶν τῶν συσταυρωθέντων τὰς γλώσσας ὑπέθηξε. Καὶ πληρώσας ὅπερ ἔσπευδεν, ἐπεὶ ἑώρα μακροθύμως ἅπαντα στέγοντα, προσβάλλει καὶ ἐν αὐτῷ τῷ σταυρῷ, παρ ρασκευάσα; τοὺς παραπορευομένους βλασφημεῖν καὶ λαλεῖν· «Εἰ δΐὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, κατελθε ἀπὸ τοῦ σταυροῦ.» Τοῦτο κἂν τῷ ὄρει φθέγγετο· «Εί Υιός εἰ τοῦ Θεοῦ, εἰπὲ ἵνα οἱ λίθοι οὗτοι ἄρτοι γένωνται, ο Καὶ αὖθις· «Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, βάλλε σεαυτὸν κάτω.» Καὶ νῦν διὰ τῶν ἀσεβῶν στομάτων συνεδά πάλιν λαλεῖ· ο Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, κατελθε ἀπὸ iniquis reputatus est 98.. Εt simul læc duorum erat populorum præsignificatio: et nostrum quidem, qui ex gentibus credidimus, et eorum qui ex circumcisione erant, Ambo enim eramus iniqui, et latrones invicem; nos naturalis legis, illi vero etiam scriptæ transgressores. ‹ Et posuerunt super caput ejus causam ¡psius scriptam Hic est rex Judæorum. › Quia nullum in eo inerat crimen, ut illud affectatæ tyrannidis affingerent, titulum scribendum curarunt. At Pilatus, ut eorum notaret malitiam, ac Dominum veluti tutaretur, ne quis eum in communi cum latronibus causa fuisse existimaret, id quod Judæi studebant; per hujusmodi tituli inscriptionem eorum occlusit ora, ac veluti tropæum quoddam litteras eas erexit: et illis quidem pudorem injiciens quod in suum ipsorum Regem seditionem movissent, ipsum vero nulla causa meritum, ut pateretur, ostendens, nec vero una lingua, sed omnibus tribus dialectis Judæorum insaniam prodens. Hæc vero tituli inscriplio certo consilio disposita fuit, ut posteris esset indicio, quæ crux Domini fuisset. Latronum quippe cruces inscriptione carebant. Quod vero triplici linguæ idiomate scriptus fuit, ostendit eum, qui actus in crucem erat, in omni philosophia Lum practica, tum naturali, cum theologica regnum obtinere. Romani quippe ut fortiores practice sym. bolum sunt; Græci vero naturalis, ut qui in ea se occuparunt; per Hebraicam denique divina doctrina significata est, quippe cum ab initio Hebræi fuerint Deo devoti. • Prætereuntes autem blasphemabant cum, moventes capita sua, et dicentes: Qui destruis templum Dei, et in tribus diebus reædificas, salvum fac temetipsum: si Filius Dei es, descende de cruce. Id ipsum autem et latrones, qui crucifixi erant cum eo. • Nuper saue diabolus cum Dominum in monte tentasset et gloriose ab eo superatus esset, discessit ab eo, usque ad tempus, ait Lucas ", tempus scilicet Passionis significans, Tunc enim violentior in eum impetum fecit quasi turbo quidam 206 irrequietus, aliis atque aliis tentationibus eum continenter oppugnans. Ex discipulis proditorem unum, fugitivos alios feri, Petrum, qui maxime omnium amore fervebat, ad negandum adegit; postea Scribis furorem injecit, concitavit turbus, efferavit ministros, judicem subduxit, ipsoruin qui una crucifixi erant, linguas exacuit. Et cum conatus adhibuisset omnes, ubl vidit eum omnia forti animo sustinere, in ipsa cruce illum aggreditur, ac prætereuntes ipsos impellit, ut blasphement ac dicant: «Si Filius Dei es, descende de cruce. Simile quid etiam in monte dixerat: Si Filius Dei es, dic ut lapides isti panes fiant 7 ;s et rursus: • Si Filius Dei cs, mitte te deorsum”. Et nunc per impiorum ora iterum consona prioribus verba profert: «Si Filius Dei ss ibid. 6. 85 15.1. 1.111, 12. 96 Luc. IV, 13. 97 Matth. iv, 5. PATROL, GR. CXXXII.

Quoniam dilectus ille Joannes eum secutus pon- ▲ tifici notus erat, in atrium una introivit. Unde vero notus fuerit dicam brevi, historiam ex majorum traditione subtexens. Celebris illa domus montis Sion possessio Zebedæi fuit magnitudine, ac pulchritudine conspicua; in edito quippe Hierosolyma loco sita erat, temperato unulique aere circumfusa, sicuti oculis nostris perspeximus. Hane 197 domum in duas Zebedaeus dividens, alteram ædium partem pontifici concessit, alteram sibi sumpsit ad habitandum. Ibi igitur cœnaculum erat, quo una cum discipulis Salvator divertit, et plurima ibidem mysteria peregit. Typicum pascha, mysticam cœnam, pedum ablutionem, sermonem extremum præceptorum, divinæque doctrinæ plenum. In hoc etiam post Resurrectionem discipuli Judæorum metu occulti se continebant. In eodem Pentecostes die gratiam sancti Spiritus acceperunt. Quin etiam sanctissima Domina inibi reliquum omne tempus vitæ transegit. Ἐπεὶ δὲ καὶ Ἰωάννης ὁ Αγαπημένος συνείπετο, γνωστὸς ἐν τῷ ἀρχιερεῖ συνεισῆλθεν ἐν τῇ αὐλῇ. Πόθεν δὲ γνώριμος ἦν, διὰ βραχέων ἐρῶ τὴν ἰστη ρίαν ὑφάνας ἐκ τῶν ἄνωθεν παραδόσεων. Ο περίφη μος οἶκος ὁ τῆς Σιών κτῆμα γέγονε Ζεβεδαίου μεγέ θει καὶ κάλλει διαφανέστατος· ἐν δὲ τῷ μετεώρω τῆς Ἱερουσαλὴμ ἀνῳκοδόμητο, εὐκραεῖ ἀέρι παντα χόθεν χεόμενος, ὡς καὶ ἡμεῖς αὐταῖς ὄψεσιν ἱστορή σαμεν. Τοῦτον εἰς δύο διαιρήσας ὁ Ζεβεδαίος, θάτε ρον μέρος χαρίζεται τῷ ἀρχιερεῖ· τὸ δὲ λοιπὸν αὐτὸς τὴν οἴκησιν ἐπεποίητο. Ἐκεῖσε οὖν καὶ τὸ ὑπερῷον ἦν, ἐν ᾧ κατέλυσε σὺν τοῖς μαθηταῖς ὁ Σωτὴρ, και τὰ πλεῖστα τῶν μυστηρίων ἐνταῦθα ἐτέλεσε. Τὸ Πάσχα τὸ τυπικὸν, τὸν δεῖπνον τὸν μυστικόν, τὸν νιπτῆρα τῶν μαθητῶν, τοὺς συντακτηρίους λόγους καὶ θεολογικούς. Ἐν τούτῳ δὲ καὶ μετὰ τὴν ἀνάστα σιν, οἱ μαθηταὶ διὰ τοὺς Ἰουδαίους ἐκρύπτοντο. Εν αὐτῷ δὲ κατὰ τὴν Πεντηκοστήν, τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἔλαβον. Καὶ μὴν ἡ πάναγνος Δέσποινα ἐν τούτῳ τῷ οἴκῳ τὸν ἅπαντα τῆς ζωῆς χρόνον διέζησεν. Ex hac igitur occasione Joannės notus, erat Ἐκ ταύτης οὖν τῆς προφάσεως ὁ Ἰωάννης γνω pontifici, et ab aditu atrii minime exclusus fuit. στὸς ἦν τῷ ἀρχιερεῖ, καὶ ἀκωλύτως ἔσχε τότε τὴν Petrus vero, ut ignotus, ab ostio prohibitus pro fori- εἴσοδον. Πέτρος δὲ ὡς ἄγνωστος τῆς πύλης ἀποκρου bus mansit, donec ipsum Joannes exorata ostiaria σθεὶς, ἔμεινε θυραυλῶν, ἕως αὐτὸν ὁ Ἰωάννης εἰς introduxit. Sed profecto rectius fecisset Petrus, si ήγαγε καταπείσας τὴν θυρωρόν. Καὶ ἦν μὲν βέλτιον Joannem secutus esset, et Jesu adhæsisset, et rerum τῷ Πέτρῳ Ἰωάννῃ ἐφέπεσθαι, καὶ Ἰησοῦ προσαν observasset finem: sic enim fortasse periculum έχειν, καὶ περισκοπεῖν τὰ τελούμενα. Οὕτω γὰρ ἂν vitavisset. Sed quoniam hoc omisso ad prunas ἴσως ἔξω τοῦ πειρασμοῦ ἐπεφύλαχτο. Ἐπεὶ δὲ ταῦτα a ministris succensas accessit, et igne inimicorum G μεθεὶς τῇ πυρκαῖᾷ προσήγγισεν, ἣν ἀνῆψαν οἱ incaluit, ideo illum una vilis ancilla perturbavit. ὑπηρέται, καὶ τῷ τῶν ἐχθρῶν πυρὶ ἐθερμαίνετο, Quandoquidem enim Petrus, et Joannes actionem, διὰ τοῦτο παιδίσκη τις φαύλη αὐτὸν ἐθορύβησεν. contémplationemque symbolice signant, aperte his Ἐπειδὴ γὰρ Πέτρος καὶ Ἰωάννης πρᾶξιν καὶ θεω factis bistoria docet, quod quando practica virtus ρίαν αἰνίττονται, βοᾷ διὰ τούτων ἡ ἱστορία, ὡς ὅταν contemplationem subsequi, et divinæ dispensationis ἡ πρακτικὴ ἀρετὴ ἀφεῖσα τῇ θεωρίᾳ ἐρέπεσθαι, καὶ mysteria sancte pureque considerare desistit, atque θεοπρεπῶς τὰ τῆς οἰκονομίας περισκοπεῖν, νυκτί, adeo nocte, et ignorantiæ frigore occupata alieno καὶ ψύχει ἀγνοίας συσχεθεῖσα, πυρὶ ἀλοτρίω διαigue, quem ministri Satanæ accendunt, foveri θερμανθῆναι ἐπιζητεῖ, ὅπερ ἀνάπτουσιν οἱ ὑπερ studet, tune sane, tunc facili negotio a serva vo- ηρέται τοῦ Σατανᾶ· τότε δή, τότε ῥᾳδίως ὑπὸ τῆς luptate pertrahitur, et ter Dominum negat, Nam δούλης ἡδονῆς ὑποσύρεται, καὶ τρὶς ἀρνεῖται τὸν et ea pars animæ, in qua ratio viget, offunditur Κύριον. Τό τε γὰρ λογιστικὸν ζωφοῦται, καὶ ὁ θυμός tenebris, et ea, in qua ira obtinet sedem, ignavo εἰς δειλίαν ἀγεννή κατασύρεται, καὶ ἡ ἐπιθυμία timore dejicitur, et ea in qua cupiditas, desinit velle ἀφεῖσα τῷ ἱμείρεσθαι τῷ Ἰησοῦ συναποθανεῖν, τὴν mori cum Christo, et hujusce vitæ bona præoptat: ζωὴν ταύτην ἐκλέγεται, καὶ οὕτως ἡ τριτὴ ἄρνησις atque ita confcitur trina negatio. Verum non om- γίνεται. Πλὴν οὐ πάνυ τι κατέγνωστο του Πέτρου ἡ nino inexcusabilis Petri negatio fuit, ut quæ ἄρνησις ἐν νυκτὶ γενομένη, τουτέστι πρὸ τοῦ δέξα Francisci Scorsi nota. Celebris illa domus. Ilec historia de ccenaculo, seu domo Joannis evangelistæ in monte Sione posita recepta est apud Græcos, et ex aliorum traditione ab ipsis affirmata. Nicephorus Call. lib. 1, cap. 40: Sub hæc cœna paratur in domo, ul aiunt, Joannis Evangelistæ, quam ille possessione sna (non exigua autem ea fuit) in Galilæa Caipha ejus temporis Judæa pontifici vendita (cujus gratia etiam ille nolus exstitit, sicuti ipse alicubi sacro suo testimonio astruit) in locis circum Sion montem positis, comparaverat. Hæc Nicephori totidem verba Baronius refert auno 34, additqne eadem a Cedreno, et aliis scribi. Et quod attinet ad domum, quam Joannes habuerit Hierosolymis et in quam post Christi passionem, Dei Genitricem receperit, ipse assentitur. Noster hic multo antiquior Nicephoro, et Cedreno, ut ostendimus in Pro@miis, hane traditionem paulo aliter atque illi, refert; sed non est magna dissensio. In edito quippe. Descriptionem montis Sionis, et iusignium domorum, ac couaculi, qu.e inibi sita erant, habet Ballestrerius in sua Onomatographia, verbo Hierusalem. Sermonem extremum. Pluribus circumscripsi las voces συντακτηρίους λόγους, καὶ θεολογικούς quam autem vim habeat τὸ συντακτηρίους, esplicui supra hom. 6, not. 9. Non omnino inexcusabilis. Vide quæ dicuntur infra ad eamdem rem, u. 58 sequente,

HOMILIA XXVII. res exciperet. Nemo, enim, potest dicere Dominum Jesum nisi in Spiritu sancto”, Nondum erat Spiritus datus, quia Jesus nondum erat glorificatus v.» Fortassis etiam consequens erat, ut, qui per fidem noverat Jesum, et rursus in atrio legis umbratilis 198 immorabatur, seseque litteræ, quæ occidit ministris immiscuerat ab ancilla, legali, inquum, cultu all veritatem negandan pertraheretur, donec apostolicus sermo instar canentis galli diem fidei nuntians clarius clamaret: «Nox præcessit, dies autem appropinquavit ";» tunc vero ab umbra legis egressus, feret amare; amaritiem scilicet legalium observationum per lacrymas evacuaret. Sic enim et Petrus non flevit, dum mansit in atrio, sed postquam ex factis, et dictis, et locis, quæ ut Dominum negaret effecerant, se subduxit. Porro autem ad primam Petri negationem cantavit gallus. Ubi vero reliquas duas adjecit, tunc iterum gallus cantavit; atque ita intelligendum, quod dictum est a Marco: Antequam gallus bis vocem dederit, ter me es negaturus.. Sed Petrus dum trepidaret, adhuc non statim tapsum esse se sellsit; Dominus vero conversus, quoniam verbis ei exprobrare non licebat, oculorum conjectu conscientiam arguit. Ille vero continuo ex impiorum atrio, ut ne per lacrymas deprehenderetur, et discipulus esse judicaretur, excedens, amare deploravit, negationis amaritudinem lacrymis dulcem emciens. Hæc igitur per noctem gesta sunt σθαι αὐτὸν τὰς ἀκεῖνας τοῦ Πνεύματος. • Οὐδεὶς nocle evenerit, hoc est, antequam Spiritus fulgor γὰρ δύναται εἰπεῖν, Κύριον Ἰησοῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύ ματι ἁγίῳ. ο - ο Οὔπω ἦν Πνεῦμα ἅγιον· καὶ γὰρ οὔπω Ἰησοῦς διὰ σταυροῦ ἐδεδόξαστο. Τάχα δὲ καὶ ἀκόλουθον ἦν, τὸν ἐπιγνόντα Ἰησοῦν διὰ πίστεως, καὶ πάλιν ἐν τῇ αὐλῇ τοῦ σκιώδους νόμου ἐμμένοντα, καὶ τὸν ὑπηρέταις τοῦ ἀποκτείναντος γράμματος ἑαυτὸν καταμιγνύοντα ὑπὸ τῆς παιδίσκης τῆς νομι κῆς, φημὶ, λατρείας πρὸς τὴν ἄρνησιν τῆς ἀληθείας ἐφέλκεσθαι, ἕως ἂν ὁ ἀποστολικός λόγος ὁ μηνύων τὴν ἡμέραν τῆς πίστεως καθάπερ ἀλέκτωρ φωνήσῃ κεκραγώς διαπρύσιον·. Ἡ νύξ προέκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα ἤγγικεν· ν καὶ τότε ἐξελθὼν ἔξω τῆς τοῦ νό μου σκιᾶς κλαύσει πικρώς, τουτέστι τὴν πικρίαν τῶν νομικών παρατηρημάτων, συνεκκενώσει τοῖς δάκρυσιν. Οὕτω γὰρ καὶ Πέτρος οὐκ ἐν τῇ αὐλῇ μένων ἔκλαυσεν, ἀλλ᾽ ἐξελθὼν ἔξω τῶν πραγμάτων, καὶ λόγων, καὶ τόπων, τῶν ἀρνεῖσθαι ποιούντων τὸν Κύριον. Αρνησαμένου γοῦν ἅπαξ τοῦ Πέτρου, ὁ ἀλέκτωρ ἐφώνησεν· ὅτε δὲ τὰς λοιπὰς δύο ἀρνήσει; ἐπήγαγε, τότε καὶ ὁ ἀλέκτωρ πάλιν ἐφώνησε, καὶ οὕτω δεῖ νοεῖν τὸ ὑπὸ τοῦ Μάρκου ρηθέν· «Πριν αλέκτορα φωνήσαι δὶς, τρὶς ἀπαρνήση με. ο 'Αλλ' ὁ μὲν Πέτρος περιδεής ὤν, οὐκ ᾔσθετο ταχέως τοῦ πτώματος. Ο δὲ Κύριος στραφείς, ἐπεὶ οὐκ ἦν διὰ λόγου κατονειδίσαι, πρὸς ἀνάμνησιν ἄγει διὰ τοῦ βλέμματος. Καὶ ὁ Πέτρος εὐθὺς, ὡς ἂν ἐκ τῶν δα κρύων μὴ κατάφορος γένηται, καὶ μαθητῆς εἶναι ὑποπτευθῇ, ἐξελθὼν ἔξω τῆς ἀνόμων αὐλῆς, πικρώς ὠλοφύρετο, τὴν ἐκ τῆς ἀρνήσεως πικρίαν γλυκαίνων τοῖς δάκρυσ:. Ταῦτα μὲν οὖν ἐν νυκτὶ διεπράττετο. ‹ Mane autem facto, consilium inierunt omnes principes sacerdotum, et seniores populi adversus Jesum, ut eum morti traderent: et vinctum adduxerunt, et tradiderunt Pontio Pilato præsidi. › Ne illud hoc loco observare prætermittamus, quod per historiam indicatur, qua ratione discipuli quidem in nocte seaudaliz ti nou reprobantur ait siquidem Dominus: Omnes vos scandalum patiemini in me in nocte ista, › Quin etiam Petrus in nocte negat, et veniam obtinet; hi vero mane facto, tradentes Dominum sine venia remanserunt, llinc sane docemur, quæ per ignorantiam et ælatis infirmitatem velut in nocte, tenebrisque peccantur, facile condonari; quæ vero perfecta jam ætate, cum ratio elucet, cognitione ac judicio digna judicari. Judaei igitur cum Romanis Dominum tradidissent, Romanorum ipsi obsidioni traditi sunt; et prophetarum diras ad se pertraxerunt: ‹ Sicuti fecisti, ait ad Synagogam Abdias, sic erit tibi: et • Πρωΐας δὲ γενομένης, συμβούλιον ἔλαβον πάντες οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ κατὰ τοῦ Ἰησοῦ, ὥστε θανατῶσαι αὐτόν· καὶ δήσαντες ἀπήγα - γον, καὶ παρέδωκαν αὐτὸν Ποντίῳ Πιλάτῳ τῷ ἡγε μόνι.» Μὴ παρέλθωμεν ἀσκέπτως τὸ διὰ τῆς ἱστορίας δηλούμενον, πῶς οἱ μὲν μαθηταὶ σκανδαλισθέν τες ἐν νυκτὶ οὐκ ἐκκρίνονται· φησὶ γὰρ ὁ Σωτήρ· • Πάντες ὑμεῖς σκανδαλισθήσεσθε ἐν τῇ νυκτὶ ταύτῃ. ο 'Αλλὰ καὶ Πέτρος νυκτὸς ἀρνεῖται, καὶ συγγινώσκεται· οὗτοι δὲ πρωΐας γενομένης παρα δόντες τὸν Κύριον, ἀσύγγνωστοι μεμενήκασιν. Εντεῦθεν διδασκόμεθα, ὡς τὰ μὲν ἐν ἀγνοίᾳ καὶ νεότητι σφάλματα, ὡς ἐν νυκτὶ καὶ σκότῳ πραττόμενα, εὐσύγγνωστα γίνεται· τὰ δὲ ἐν ἡλικίᾳ τελείᾳ, ὅτι ὁ λόγος ἐπιλάμψας, γνώσεως ἄξια κρίνεται. Ἰουδαῖοι οὖν παραδόντες Ῥωμαίοις τὸν Κύριον, ταῖς Ῥωμαίων πολιορκίαις αὐτοὶ παρεδόθησαν, καὶ τὰς τῶν προφητῶν ἀρὰς εἰς ἑαυτοὺς ἐπεσπάσαντο· «Καθώς ἐποίησας, φησὶ πρὸς τὴν συναγωγὴν ᾿Αβδιοῦ, οὕτως της Cor. xit, 3. a Juan. vii, 39. το Rom. xit, 12. ** Marc. xiv, Francisci Scorsi nota. Non reprobantur. Exemplaria iss. hoc loco habent έκκλίνονται; sed facilis error irrepere potuit ut a pro p scriberetur. Εκκρίνονται euimg sensus videtur exigere, ut patet. Itaque sic en:endavi et edidi. Ceterum quod pertinet ad morale documentum, quod ex historia more suɔ Theophanes educit, facit illud Psal. xxiv: Delicta juventutis meæ, et ignorantias meas ne mentineris, Domine: in quem locum Bellarm., Commemorat, inquit, peccaia juventutis, et ignorantias, id est delicta commissa ex infirmitate, et ignorantia, qria insis magis quam aliis convenit misericordia, juxta illud Pauli i ad Tim. cap. 1: Misericordiam consecutus sum, quia ignorans ſeci.

retributio tua reddetur in caput vero inquit: c Va iniquo, mala 199 ejus accident illi 8. tuum.» Alius ἔσται σοι, καὶ τὸ ἀνταπόδομά σου, εἰς κεφαλήν σου scundum opera ἀνταποδοθήσεται.» "Αλλος δέ φησιν· «Οὐαὶ τῷ ἀνόμῳ· πονηρὰ κατὰ ἔργα αὐτοῦ συμβήσεται αὐτῷ. • Jesus ergo stetit ante presiden. Accusabant autem eum Principes sacerdotum multa per summam impudentiam absurda in illum crimina consuentes, et Oseæ prophetia impleta est: • Abs. conderunt sacerdotes viam Domini, interfecerunt Sichyma quia iniquitatem operati sunt in domo Israel ". Ipsum plane Dominum Sichyma sermo Propheticus appellavit. Audiens porro Pilatus, quod subverteret gentem et Cæsari tributa dari prohiberet, et seipsum Christum Regem appellaret, interrogat utrum ipse Rex sit Judæorum, locum scilicet uti det refellendi calumnias. Ille vero, ne videretur vel tacendo accusatoribus assentiri, vel negando timoris opinionen moveret, valde ingenue respondit: «Tu dixisti, › et sane poterat rationibus iis quibus nemo refragari posset, evincere, contraria omuia se fecisse iis quæ objecerant calumniantes. Ubi enim, tributa dari prohibuit, cum dixisset, ο Reddite qur sunt Cæsasaris Caesari?, Ubi vero regnum iuvasit? an quando venientibus turbis, ut facerent eum regem, procul ab iis subito secessit in montem? Quid vero tyrannicum in eo homines nefarii deprehenderant, unde possent illa confingere? Verum invidia simul, et ira in ipsis usque adeo efferbuerat, ut etiam incredibilia blaterarent. Quomodo etiam populum docendo concitarit? Profer, ο sycophanta, etiam verba doctrinæ; sed erubescis, ne scilicet Pilatus quamvis idolorum cultor, tuam malitiam deprehendat. Sed certe deprehendit; et immites illi arguuntur impietatem gentilis hominis superare. Nam Pilatus quidem eos reprehendebat, et veluti Dominum excusans dicebat: < Nullam causam invenio in eo;» illi vero inordinatis vocibus conclamabant: • Tolle, tolle, crucifige cum,» sed victus eo tumultų, et voces illas incompositas non ferens, audito quod Galilæus esset, mittit illum ad Herost Abclis 15. 63 Isa. 111, 11. * Osee vi, 9. & • Ο μὲν οὖν Ἰησοῦς ἐνώπιον ἔστη τοῦ δικαστού. Κατηγόρουν δὲ οἱ ἀρχιερεῖς ἀναίδην πολλὰ συρρά πτοντες ατοπήματα, καὶ ἡ Ωσηέ προφητεία πέρας ἐλάμβανεν· «Εκρυψαν οἱ ἱερεῖς ὁδὸν Κυρίου, ἐφόνευσαν Σίκυμα, ὅτι ἀνομίαν ἐποίησαν ἐν τῷ οἴκῳ Ἰσραήλ» Αὐτὸν δὲ πάντως τὸν Κύριον ὁ προφη τικός λόγος ὠνόμασε Σίκυμα. Ακούσας δὲ Πιλάτος ὅτι διαστρέφει τὸ ἔθνος, καὶ κωλύει Καίσαρ: φόρου; διδόναι, καὶ αὐτὸν Χριστὸν βασιλέα ἐπιφημίζει, έπερωτᾷ εἰ αὐτὸς εἴη τῶν Ἰουδαίων βασιλεὺς, χώρα, διδοὺς τὰς συκοφαντίας ἀποσκευάσασθα:. Ὁ δὲ, ἵνα μὴ δόξῃ τῇ σιωπῇ τοῖς κατηγόροις συγκατατί Θεσθαι, ἢ ἀρνησάμενος παράσχῃ δειλίας ὑπόληψιν εὐφυῶς μάλα· «Σὺ εἶπας, ο φησί. Καίτοι ήδύνατο, δι' ἀναντιῤῥήτων λόγων ἐνδείξασθαι, ὡς τοὐναντίον ἁπάντων συκοφαντουμένων εἰργάσατο· ποῦ γὰρ φόρους εκώλυσεν, εἰπών· «Απόδοτε τὰ Καίσαρος Καίσαρι;» Πότε δὲ ἦν αὐτῷ βασιλείας ἐγχείρησις ἢ ὅτε τῶν ἄλλων ἐπιόντων, ὥστε βασιλέα ποιήσαι αὐτὸν, ἀφεὶς αὐτοὺς εἰς τὸ ὄρος εὐθὺς ἀνεχώρης: Τί δὲ τυραννικὸν ὁρῶντες οἱ βδελυροί τοιαῦτα το έβλαπτον; Οὕτως ὑπερζέων ἦν ἐν αὐτοῖς ὁ φθόνος ὁμοῦ καὶ θυμὸς, ὥστε ἀπέθανα καταφλυαρείν. Πώς δὲ καὶ ἀνασείε: τὸν ὄχλον διδάσκων; Πρόσθες, ὦ συκοφάντα, καὶ τοὺς τῆς διδασκαλίας λόγους· ἀλλ᾿ ἐρυθμιᾷς, ἵνα μὴ καὶ ἡ εἰδωλολάτρης Πιλάτος τὴν σὴν φωράσῃ φαυλότητα. ᾿Αλλὰ δὴ καὶ πεφώρας, καὶ ἐλέγχονται οἱ ἀνήμεροι, ἀνδρὸς Ἕλληνος ἀπό βειαν ὑπερβαίνοντες. Ο μὲν γὰρ Πιλάτος ἐπετίμα, καὶ οἷον ἀπολογούμενος ἔλεγεν·· Οὐδεμίαν αἰτίαν εὑρίσκω ἐν αὐτῷ·, αὐτοὶ δὲ ἀτάκτως ἐκραύγαζαν «Αρον, ἄρον, σταύρωσον αυτόν.» Νικηθεὶς δὲ τοῖς θορύβοις, καὶ τὰς ἀτάκτους μὴ φέρων φωνάς, πέμπει αὐτὸν πρὸς Ηρώδην, ἀκούσας ὅτι Γαλιλαίος ἐστι. Τάχα που καὶ ἀθέσμου δίκης ὑπεκττῶν ξαν τὸν, καὶ χύσιν ἀθώου αίματος παραιτούμενος, δ δὴ καὶ ἐν τῇ τῶν χειρῶν νίψει ὁρᾶται πεποιηκώς. Αλλ Matth. xxΙΙ, 21. ss Joan. vi, 15. Francisci Scorsi nola, Interfecerunt Sichyma. Locus est ex Osee cap. vi, quem ita reddunt LXX ut in Bibliis Regiis, ἔκρυψαν ἱερεῖς ὁδὸν Κυρίου, ἐφόνευσαν Σίκιμα· ὅτι ἀνομίαν ἐποίησαν. Latine vero uti jam habes in mea versione, eademque in editione Sixt. Addit autem hic Theophanes ἐν τῷ οἴκῳ Ισραήλ: quæ verba sunt sequentis versiculi in citatis Bibliis. Sed et hæc interpunctio Theophanis exstat in aliquo. exemplari impresso LXX quod est apud me; quare videtur eam legisse auctor in suo. Igitur verbum Hebraicum 2 Sicima, vel Sichina, ut apud alios legitur, verterunt nou solum LXX, sed et Symmachus, de qua versione vide Cornelium a Lapide et Riberam, apud quem etiam reperies allegoriam de Christo, quam insinuat hic Noster. In nomine uno etiam variant mea exemplaria mss.: Pan. scribit Σίκυμα να Σίκιμα; Gall. Σίχημα, quæ scriptio est LXX, etiam in bibl. Reg. quam et ego secutus sum, sed Latine scripsi Sichima, ut apud Riberam scriptum est. Ει Casari tributa dari. Mendosissima scriplura cod. Pan. καὶ Φαρισαίους διδόναι, quæ due verba nihil significant, et scripta sunt loco horum plurium, καὶ Καίσαρι φόρους διδόναι, καὶ αὐτὸν Χριστὸν βασιλέα επιφημίζει. Sic etiam supra in hac homilia deerant illa omnino ad integritatem sententiae necessaria: Κελεύει τὴν ἄλλην ἔκουσίως παρέχειν. Præcipit aliam voluntarie praebere. Ει supra etiam eadem plane menda in eodem Pan. C. ubi Christun loquentem cum Juda inducit, Καὶ τοῦ πράγματος ἐφ' ὅ πρᾶγμα ἦλθες οὐχ ἵνα φιλήσης. Que sic emendlanda ex Gall.: Τις χρεία φησί του τῆς φιλίας σχηματισμού. Que ben habent etiam in Pan. Deinceps vero in Gall.: Καὶ τοῦ πλάσματος, ἐφ᾽ ᾧ πράγματι παρεγένου τοῦτο καὶ πληροῦ. Οὐ γὰρ ἦλθες ἵνα φιλήσῃς, etc. Supra itidem ubi, Δειχνύς ὡς οὐδὲν βούλεται τοῦ πατρικοῦ ἀπαῖδεν θελή ματος, solum scriptum erat in Pan. Οὐδὲν βούλεται. quod quam maneum sit, nemo non videt. Atque has omnes varietates scriptionum, quod unius modi essent, in hunc unum conjeci numerum.

HOMILIA XXVII. νοουμένῳ μέρει τοῦ παραδείσου. Πῶς γὰρ ἂν απ- a consequenter, latronis animam, in partem sortenοθητός τόπος διαιτῴη τὴν νοεράν οὐσίαν, καὶ ὑπὲρ αἴσθησιν; Οὕτω γὰρ δείκνυται πληρουμένη, καὶ ἡ τοῦ Δεσπότου ὑπόσχεσις, καὶ ἡ μαρτυρία τῶν ἱερῶν ποιητῶν. Ὑμνεῖ δὲ, ὅ εἶπον, ἐναργέστερον ἄλλου ποιήματος καλλιέπεια οὕτω λέγουσα· «Τὸν ἐν τῷ σταυρῷ λῃστὴν ἐπιγνόντα σε Θεόν, κληρονόμον εἰρ γάσω νοητοῦ παραδείσου.» • Ἀπὸ δὲ ἕκτης ὥρας ἕως εννάτης, σκότος ἐγένετο ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. Ὁ Ἐπειδὴ κατὰ τὴν ἕκτην ὥραν ἔκτισται ὁ ᾿Αδάμ, ἀκόλουθον ἦν, καὶ κατὰ τὴν ἕκτην ἀναπλασθῆναι αὐτὸν διὰ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ. Ἐν ἕκτῃ δὲ ὥρᾳ γεγονυίας τῆς παραβάσεως, κατ' αὐτὴν γίνεται καὶ ἡ ἐπανόρθωσις. 'Αλλ' ἡ κτίσις ὁρῶσα τὸν Κτίστην ὑπὸ τῶν κτιστῶν ὑβριζόμενον, πρὸς ἄμυναν ὤπλιστο. Καὶ ἡ μὲν σελήνη καί τοι διάμετρος οὗτα τότε πρὸς ἥλιον, ἀῤῥήτῳ τάχει τὸν φωσφόρον ὑπεκδραμοῦσα, σκότος ἐποίησεν. Οὐκ ἐν μέρει δὲ τῆς γῆς, ἀλλ᾽ εἰς πᾶσαν τὴν ὑπ᾽ οὐρα νύν, ὡς καὶ τοὺς ἔξωθεν σοφούς αἴσθησιν εἰληφέναι τοῦ θαύματος. Αμήχανον γὰρ ἔκλειψιν γενέσθαι μὴ εὔσης συνόδου τῶν δύο τούτων φωστήρων. 'Αλλ' ἦν ἄρα τὸ θεῖον νεῦμα τῆς φυσικῆς ἀκολουθίας ὑπέρο τερον, ἀκαμάτη τάχει την σελήνην ἐκ τοῦ ἀμέτρου ἡμισφαιρίου πρὸς τὴν ἡλιακὴν ἄγον ἀντίφραξιν, ἢ καὶ ἐν ὥραις τρισὶν ὑποβᾶσα τὸν ἥλιον κατὰ κάθε que intelligibilem paradisi esse introductam. Quomodo enim sensibilis locus idoneus sit, in quo degat anima intellectualis ac supra sensum casistens? Sic enim et Domini promissio, et sacrorumi ratum dicta videntur impleri. Canit vero etiam manifeste, quod ego dixi, alterius poema concinnum hoc modo: ‹ Latronem, qui te Deum agnovit in cruce, participem intelligibilis paradisi fecisti. Ab hora autem sexta usque ad horam nonam tenebræ factæ sunt super universam terram. › Quoniam sexta hora creatus Adam fuerat, congruum erat, ut sexta etiam hora per Passionem Christi reformaretur. Cumque sexta hora transgressio evenisset, eadem etiam emendata est. Sed creata natura Creatorem videns a creatis hominibus contumeliis affectum, armabatur ad vindictam; et luna quidem cum tunc ex diametro soli esset 208 opposita, incredibili phosphorum velocitate præcurrens offudit tenebras: nec vero in unam terra: plagam, sed in omne quod ambitu cœli continetur; ut etiam externi sapientes miracu lum deprehenderint. Nisi enim horum duorum astrorum contingat occursus, eclipsis fieri nequaquam potest. Sed erat utique Dei nutus naturae ordine, serieque superior, qui ex immenso hemispheri spatio lunam ad solem obsepiendum indefessa cleriFrancisci Scursi nolæ. Origines itidem eadem hora Christum cruci suffixum, qua Adamus peccavit, qui circa meridlem peccasse tradit. Idemque Beda. Sed in omne quod ambitu cali. De eclipsi solis dissentiunt Baronius et Maldonatus gravissimi scriptores. Primus per universum orbem tenebras diffusas; alter per universam modo Judææ terram. Rationes utriusque partis apud ipsos leges. paradisum illum intellectilem animæ tribuat cum Dominus hominem condidit, eadem et apsam curevit, corpore conjunctæ, quo illa in statu innocentia naturaliter fruebatur, eum in terra collocet necesse est, ubi corporeus paradisus erat; neque enim animæ primorum parentum alio in loco erant, atque ubi erant corpora. At vero Noster cum de animis separatis agitur, eos in cœlum transferri, et in manu Dei collocari dicit, qui sane loquendi modi, ut vidimus, explicatore Bellarmino de cœlesti beattuline convenienter intelligendi sunt. Et sane S. Augustinus quamvis paradisum intellectilem ponat, tamen alio sensu intelligendus est loqui cum dicit Christum nobis per crucem aperuisse paradisum, quod habet serm. jam relato de latrone et paradiso. Unum idque postremum videtur dubitando quæri posse, cur cum aperte tum hic Theophanes, 100 præsertim alii Patres Græci aperte visionem Dei appellarint hominum beatitudinem. Cui quæstioni respondet Bellarminus foco jam dicto eos obtinuisse nomine visionis, eo quod per hanc intelligerent comprehensionem ipsius Dei, quæ est impossibilis, quo sensu aliqui dixerunt Deum videri non posse, ducta nimirum significatione a visu corporis per quem quidquid videmus comprehendimus. Allerius poema. Andreae Cretensis quod exstat in canone magni Sable ole 50'. Τῶν μονοστροφών. Ex qua versiculos Theophanes profert. Sic autem incipit sententia. Το μνήσθητι βοῶντα πανε τοδύναμε σώτερ τὸν ἐν τῷ σταυρῷ λῃστήν, etc., ut refert ipse Theophanes. Quoniam sexta hora. Sexta die hominem conditum, eodemque peccasse Theophylactus putat: Εκτῃ δὲ ἡμέρᾳ τοῦ ἀνθρώπου πλασθέντος, καὶ ἕκτῃ ὥρα φαγόντος ἀπὸ τοῦ ξύλου (αὕτη γὰρ τῆς βρώσεω; ἡ ὥρα, ὁ Κύριος ἀναπλάττων τὸν ἄνθρωπον, καὶ τὸ στάλμα ἰωμένος ἕκτῃ ἡμέρᾳ, καὶ ἔκτῇ ὥρᾳ τῷ ξύλῳ προσπήγνυται • Sexia autem die homo est conditus, qui et sexta hora de ligno comedit. Qua igitur hora Ut etiam externi sapientcs. S. Dionysius Areopagita, cum in Ægypti urbe Heliopoli disciplinæ causa moraretur, una cum æquali suo Apollo - phane (quem itidem S. Polycarpus Smyrna episcopus convertit ad fidem, ut illum S. Paulus) adhibita regula astronomica eam eclipsim observarunt, litterisque mandarunt. Ita scribit Petrus Allo.x soc. Jesu, in Vita S. Dionysii, et Notationibus ad eam suis, in quibus de ea eclipsi per eam orcacognoscere cupit ad hunc Theop. locum facientia. sionem plenius: ad quem remitto lectorem, si plura Ex auctoribus etbn. qui ejusdem meminerunt, citatur nominatim Phlegón libertus Adriani imp. egregius hist., cujus verba Graeca ex Chronico Eusebi, itemque, ex Alexandrino sive, ut alii vocant, ex Fastis Siculis, quia non passim obvia hic describo: Τῷ δὲ τετάρτῳ ἔτει τῆς τῶν Ὀλυμπιάδος ἐγένετο Έκλειψις ἡλίου μεγίστη τῶν ἐγνωρισμένων πρότερον, καὶ νὺξ ὥρᾳ ς' τῆς ἡμέρας ἐγένετο, ὥστε καὶ ἀστέ ρας ἐν οὐρανῷ φανῆναι. Σεισμός τε μέγας κατὰ Βιθυνίαν γενόμενος τὰ πολλὰ Νικαίας καττεσρέψατο. ld est es interpretatione S. Hieronymi: Quarto autem anno ducentesima secunde Olympiadis magna el cxcellens inter omnes quæ ante accideram, defectio solis est facta; dies hora sexta ita in tenebrus versus est, ut stellæ in cœlo visa: sint, terraque motus in Bithynia Nicænæ urbis ædes mulías subverterit.

expedire se satagebat: «Accipite, inquit, cum vos, Λ Ἀλλὰ ταῦτ' ἔφασαν ἐπειδὴ σταυρῶσαι αὐτοῖς οὐκ et secundum legem vestram judicate eum, › modo non sic dicens: Si lex vestra tam fatua est, ut etiam innocentem puniri jubeat, utimini hac lege vestra tam immani. Quid igitur vecordes illi ac impii? • Nobis non licet interficere quemquam. Atqui et Stephanum lapidasse, et Jacobum sustulisse planum est. Verum hoc idcirco dixerunt, quia non licebat eis quemquam supplicio crucis afficere, sed in Romanorum id erat potestate. Oporteliat vero et hic impleri sermonem Jesu, quo 201 discipulis dixerat, tradendum se gentibus, et occidendum. Ideo et Joannes ait: Ut sermo Jesu impleretur, quem dixerat significans, qua morte esset moriturus.» Iterum ergo interrogavit Pilatus Jesum: • Unde es tu? y llle vero negata responsione, quæ supra captum ejus erat futura, rursus tacet. Quid igitur Pilatus? c Mihi non loqueris? Nescis quia potestatem habeo crucifigere te, et potestatem habeo dimittere te?. Atque ille quidem Romana potestate insolescit; Salvator vero Patris voluntatem opponit: «Non haberes potestatem in me ullam, nisi tibi datum fuisset desuper, datum illud vocans, quod erat permissum. Illud vero, quantum habet stuporis, quod Judici quidem non multa respondit, uxorem vero illius oraculo admonet, et pavore, et consternatione illam implet, nt mimirum Pilatus hinc fortitudinem ejus, qui judicabatur ex silentio obstupesceret, inde vero ab uxore in ea sententia confirmaretur, non purum ἐξῆν, ἀλλὰ τῇ ἐξουσία Ρωμαίων ἦν τὸ ἀνασταυ ροῦν. Ἔδει δὲ κἐνταῦθα λόγον πληρωθῆναι τοῦ Ἰησοῦ, ἂν εἶπε τοῖς μαθηταῖς, ὅτι παραδοθήσεται τοῖς ἔθνεσι, καὶ ἀποκτανθήσεται. Διὰ τοῦτο ὁ Ἰωάννης φησίν· ο Ἵνα ὁ λόγος τοῦ Ἰησοῦ πληρωθῇ σημαίνων ποίῳ θανάτῳ ἔμελλεν ἀποθνήσκειν.» Πάλιν οὖν ἠρώτησεν ὁ Πιλάτος τὸν Ἰησοῦν· «Πόθεν εἶ; ο Ο δὲ ὡς οὐ χωρητὴν οὖσαν αὐτῷ τὴν ἀπόκρισιν ἀπαναίνεται, καὶ αὖθις σιγά. Τί οὖν ὁ Πιλάτος; • Ἐμοὶ οὐ λαλεῖς; οὐκ οἶδας, ὅτι ἐξουσίαν έχω στα ρῶταί σε, καὶ ἐξουσίαν ἔχω ἀπολῦσαί σε;» Ο μὲν τῇ Ρωμαϊκῇ ἐξουσία θρύπτεται, ὁ δὲ Σωτὴρ τὴν τοῦ Πατρὸς εὐδοκίαν προβάλλεται. «Οὐκ εἶχες έξου σίαν οὐδεμίαν, εἰ μὴ ἦν σοι δεδομένον ἄνωθεν, ο Δεδομένον τὸ συγκεχωρημένον εἰπών. Ἐκεῖνο δὲ πόσ σης καταπλήξεως ἔμπλεων ἦν, ὅτι τῷ μὲν δικαστή οὐκ ἀπεκρίνατο πολλὰ, τῇ δὲ γυναικὶ αὐτοῦ χρηματίζων πτοίας καὶ ταραχῆς ἐνεπίμπλα πολλῆς, ἵνα τῇ μὲν σιωπῇ τὴν ἀνδρείαν ὁ Πιλάτος τοῦ κρινομένου καταπλαγῇ, παρὰ δὲ τῆς ὁμοζύγου βεβαιωθῇ, ὡς οὐ ψιλὸν ἄνθρωπον κρίνει, ἀλλὰ γὰρ καὶ Θεόν. Οὐχ ὁρᾷ δὲ Πιλάτος τὸ ἔραμα, ἵνα μὴ καταρρωδή σας ἀπολύσῃ αὐτὸν, καὶ τὰ τῆς οἰκονομίας οὐ τελ: σθῇ· οὐ γὰρ ἵνα μὴ πάθῃ Χριστός, ἐδείχθη, ἀλλ' ἵνα σωθῇ ἡ γυνή, ἀξία οὖσα, ὡς ἔοικε, τοιαύτης ἀποκαλύψεως, καὶ τῆς Ἐκκλησίας ὁ τύπος δειχθῇ. Συν νῴκει μὲν γὰρ καὶ αὐτὴ τῷ νοητῷ Πιλάτῳ τῷ νόμῳ τῷ φυσικῷ, ἀλλ᾽ ὕστερον ᾠκειώθη Χριστῷ. Ελέγχεται γε μήν ὁ Πιλάτος εύήθης τις ὢν καὶ ψοφοδεής. Λαο δὲν γὰρ ὕδωρ ἐνέψατο, καὶ τούτου φόνου δίκην τό γε δοκεῖν ἀπεκλύζετο, λόγῳ μὲν ἀθωῶν ἑαυτὸν, ἔργῳ δὲ προκρίνων τοῦ δικαίου τὴν ἀνθρωπίνην αἰδῶ. Η δὲ τῶν Ἰουδαίων ἀθλία πληθὺς, τὸ δίκαιον αἷμα, οὐ μόνον κατὰ τῆς ἰδίας ἐπέγραψε κεφαλής, ἀλλὰ τῶν τέκνων αὐτῶν. Ἔραντο γάρ ο Τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐφ' ἡμᾶς καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ἡμῶν. Καὶ δὴ ταύτης ἐνδίκως τῆς ὁρᾶς παραπήλαυσαν μαχαίρα κατακοπέντες Ρωμαϊκῇ. "Οτι δὲ καὶ ὁ Πελάτης οὐ πάντη ἀνέγκλητος, ἔδειξεν εἰπὼν ὁ Σωτήρ· «Δια τοῦτο ὁ παραδιδούς με σοι μείζονα ἁμαρτίαν ἔχει.. Ὁ μὲν οὖν Πιλάτος παρέδωκεν αὐτὸν, ἵνα σταυρων θῇ· ὁ δὲ τολμητίας Ἰούδας ἕως μὲν ἑώρα κρινόμε νον τὸν Σωτῆρα, οὐ μετεβάλλετο· ᾤετο γάρ, ὡς ἐπὶ hominem, sed etiam Deum a se judicari. Verum Pilato species oblata non est, ne formidine victus Ipsum absolveret, atque ita divina dispensatio non perficeretur: neque enim ne pateretur Christus, illa ostensa est, sed uti nulier salvaretur cum ut vero simile videtur, digna esset, cui visum illud objiceretur, atque ita etiam typus Ecclesiæ ostenderetur. Nupserat enim illa intelligibili Pilato, hoc est naturali legi, sed postea Christo adhæsit. Pilatus porro rudis quispiam homo fuisse, et simul meticulosus arguitur: aquam enim accipiens lavit manus, et tam gravis occisionis pœnain externa illa specie expurgavit: verbo quidem innocentem seipsum faciens, re autem ipsa humanum timorem justitiæ præponens. Infelix vero populus Judzorum βραχύ χλευάσαντες αὐτὸν, ὕστερον ἀπολύσουσιν. sanguinem justum non modo suo, sed etiam filiorum suorum capiti irrogavit. Dicebant cuim: «Sanguis ejus super nos, et super tilios nostros; et quidem justum hujus imprecationis exitum nacti sunt concisi gladio Romanorum. Quod vero Pilatus Francisci Sed ut mulier salvaretur. Multa somniorum genera distinguunt scriptores, iuter quos Macrobius, Saiurn. lib. 1. cap. 3, quæ non est presentis negotii recensere. Ex nostris Joannes Maldonatus, in hunc locum Evang., quatuor numerat: Naturale, morale, divinum, diabolicum, quae breviter leges explicata apud ipsum. Divinum vero, non diabolicum fuisse somnium uxoris Pilati immissum probabilius videtur, quod et Origenes, Hilarius, Leo, Ἰδὼν δὲ, ὅτι κατεκρίθη, καὶ τοῖς στρατιώταις ἦν Έκδοτος, καταξαινόμενος ὑπὸ τοῦ συνειδότος, αἰδοῦς τε καὶ λύπης ἐν μεταιχμίω γενόμενος, καὶ τοὺς παρὰ πάντων ὀνειδισμούς, ὡς εἰκὸς, λογιζόμενος, ρίπτει ἐν τῷ ναῷ τὰ ἀργύρια, ἡμαρτηκέναι όμολο Scorsi nota. serm. 2, De Pan., Chrystost., Hieron., Euthym., Theophyl., ab ipso landati, quibus adnumerandus hic Nester. Quin et salutem ex hoc somnio, qued de Christo habuit illam fuisse mulierem consecutam probabiliter Origenes, Chrysost., et Theophyl, existimant. Noster non id solum, sed et mysterium, seu typum in hac historia agnoscit breviter ab ipso insinuatum.

HOMILIA XXVII. ἀγνοίας ἁμάρτημα· Οὐ γὰρ ἀκερδὴς ἐγεγόνει τοῦ serunt e vita, peccatum profectum ex ignorantia Κυρίου ἡ πρὸς τὸν Πατέρα εὐχὴ, ὅσοι δὲ μετὰ ταῦτα εἶδον σημεῖα, καὶ τὴν ἀνάστασιν ἐμυήθησαν, τὴν ἀπιστίαν δὲ ὡς δευσοποιὸν βαφὴν οὐκ ἀπέβαλον, ἔξω τῆς ὠφελείας ταύτης, ὡς εἰκὸς, μεμενήκασιν. Οὓς γὰρ οὐκ ἔπεισε γῆ ἐκ βαράθρων κραδαινομέ νη, καὶ πέτραι ρηγνύμεναι, καὶ ῥαγὲν καταπέτα σμα, καὶ ἡμέρα ζοφουμένη, καὶ κρυπτόμενος ήλιος, τούτους ἄγνοιαν προβαλέσθαι ἀπίθανον. Διὸ καὶ ὡς ἠλίθιοι Ρωμαϊκαῖς ὀργαῖς παρεδόθησαν. condonatum. Neque enim sine fructu fuerat Domini ad Patrem oratio oblata. Quotquot vero postra signa viderunt, et de Resurrectionis mysterio edocti incredulitatem quasi tincturam indelebilem non abjecerunt, hujus, ut erat æquum, mansere utilitatis expertes. Quos enim non adduxit ad fidem ex imis cavernis terra succussa, el ruptæ petræ, discissum velum, obscuratus dies, et sol occultatus, hos ignorantiam obtendere potuisse improbabile est: unde Romanorum iræ infelices 209 traditi sunt. Milites igitur, cum quantum voluere, seu potius quantum illis permissum fuit, in Dominum debacchati sunt, quod reliquum erat, juxta Psalmi vaticinium *, vestimentorum fecere partitionem. Neque enim eorum qui simțul acti in crucem fuerant, sed Christi solius divisere vestimenta. Ac tunicam saße inconsutilem desuper conlexiam non resciderunt, sed cui sors obvenerat, eam dederunt. Inconsutilis porro superne erat, quoniam mos Galilæis erat tunicas ex laciniis duabus conficere in humeris sutura commissis. Hanc vero tunicam oportet intelligere uno contextu fuisse, nullaque commissura compactam. Tunica igitur sanctam Verbi carnem significabat, quam non consuerat semen et delectatio, sed ex gratia sancti Spiritus erat superne contexta. Quamvis enim in inferioribus Verbum secundum carnem genitum fuit, in supernis tamen ex Deo erat et Patre. Præsentem porro Virginem Οἱ μὲν οὖν στρατιῶται πεπαρωνηκότες ὅσα ἐβοιλοντο, μᾶλλον δὲ ὅσον ἦν συγκεχωρημένον αὐτοῖς, λοιπὸν καὶ κατὰ τὴν ψαλμικὴν προαγόρευσιν τῶν ἱματίων ἐποιοῦντο δασμόν. Οὐ γὰρ τῶν συσταυρωθέντων λῃστῶν, ἀλλὰ μόνου Χριστοῦ διεμερίσαντο τὰ ἱμάτια. Τὸν μέντοι χιτῶνα τὸν ἄῤῥαφον τὸν ἄνωδεν ὑφαντὸν μὴ διασχίσαντες, κλήρῳ τῷ λαχόντι δεδώκασιν. Αρβαρος δὲ ἦν ἐκ τῶν ἄνωθεν, ἐπειδὴ τοῖς μὲν Γαλιλαίοις σύνηθες ἦν τοὺς χιτῶνας ποιεῖν δυσὶ φαρτίοις, ἄνωθεν κατὰ τὸν ὦμον συνεζευγμέ να; μαρῇ. Τὸν δὲ χιτῶνα τοῦτον ἐν ὕφασμα δεῖ λαμβάνειν ἄῤῥαφον. Υπεδήλου δὲ ὁ χιτών την ἁγίαν τοῦ Λόγου σάρκα, ἣν σπέρμα καὶ ἡδονὴ οὐ συνέγραψεν, ἀλλ᾽ ἄνωθεν ἦν ὑφανθεῖσα ἐκ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάριτος. Εἰ γὰρ καὶ κάτω γεγένηται κατά σάρκα ὁ Λόγος, ἄνωθεν ἦν ἐκ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Παροῦσαν δὲ τὴν Παρθένον μητέρα, καὶ πεφρυγμένην τὰ σπλάγχνα, καὶ τὴν τῆς λύπης ῥομφαίαν δεχομένην ἐγκάρδιον, ἣν ὁ Συμεὼν αὐτῇ matrem, cui viscera præ dolore exaruerant, quæqua • Psal. xxi, 19. Francisci Scorsi notæ. fuerint consecuti Judæi, cum obsessi a Romanis, et per ominem postea ætatem attriti fuerint? Cum igitur de hac pœna sit proposita dubitatio (nam quod exauditus fuerit Christus, quo ad eos auinet, qui revertebantur percutientes pectora sua, quique ex prædicatione deinde apostolorum conversi ad ejus fdem fuerint, non videbatur illi posse dubitari). De hoc igitur, quod vocari in dubium potuit, respondet, neque quoad remissionem pœnæ fructus expertem orationem Christi fuisse. Saltem enim iis ea pœna remissa qui ante illud tempus vita defuncti; vel certe antequam satis esset promulgata Christi resurrectio et miracula cognita, quique ignorantiam excusare potuerint, remissionem ejus pœnæ obtinuisse. At vero qui de mysterio edocti, visisque prodigiis ejus veritatem affirmantibus inβdelitatem, ut tincturam indelebilem, inquit, retinuerunt, ii Romanorum iræ infelices traditi sunt. Quasi tincturam indelebilem. Vide hom. 20, not. 59, ubi de hoc adagio. Ex laciniis duabus. Ita verti δυσὶ φαρσίοις, nam papod, pars vestis abcisca, seu frustum vestis quam recte laciniam Latine dixeris quæ a lacerando dicta, ut Sipontinus. nit. Plautus. Mereal. Αι ια depol sume laciniam, atque absterge sudorem tibi. Redleo art φάρσος, cujus eam esse significationem quam dixi, colliges ex etymol. mag. in voce φάρος, quae etiam arationem signal. Φάρους, inquit, τὴν ἄροσιν aralionem significat. Παρὰ τὴ φάρσαι, ὅ ἐστι σχίσαι, καὶ γὰρ διαφάρτους φασὶ χιτῶνας τοὺς εἰς δύο μέρη κεχωριρισμένους, καὶ φάρσος τὸ ἀπό σχισμα τῆς ἐσθῆτος. Unde habes tunicas διαφάρσους dici, quae in duas divisae sunt partes. Ει φάρσος esse uaumi ejus fragmentum. Atque de hujusmodi veste intelligo Theophanem dicere, cum ait Galilæis fuisse in usu ex duabus laciniis, seu partibus consutis tamen, qua humeros attinent, vel fibula connexis, favet leric. C. E. φαρσίοις κλάσμασι, κομάτια. Eam vero qua Christus usus fuerat paulo diversam a communi fuisse innuit, nimirum uno. contextu, nullaque commissura compactain. De ea sic habe ex Isidoro Pelusiola epist. 74, ad Craterem τίς δὲ ἀγνοεῖ τὴν εὐτέλειαν τῆς ἐσθῆτος ἐκείνης, Υπερ οι πτωχοί κέχρηνται τῶν Γαλιλαίων, καθώ οὓς καὶ μάλιστα τὸ τοιοῦτο φιλεῖ γίνεσθαι ἱμάτιον τέχνῃ τινί, ὡς αἱ στηθοδεσμίδες, ἀνάκρουστον ὑφαι νόμενον. Hoc est, interprete Jacobo Billio: Quis autem vestis illius vilitatem ignorat? ut qua Galilæorum pauperes utantur: apud quos etiam maxime hujusmodi vestis genus fieri solet arte quadam, ut pastoralia retractim consutum. Ita Isidorus, a quo ne videatur discrepare Noster, sic explico, ut Isidorus, pauperibus fuisse communem eam vestis rationem, qua Christus est usus dicat; Theophanes locupletioribas paulo diversam, quam describit; Christum vero pauperem cultum elegisse, ejusque fuisse ἓν ύφασμα ἄῤῥαφον, et plane forma, quam Isidorus explicat. Hanc vero tunicam. Integritatem hujusce sententia debco e G., in quo hæc leguntur: Τον δὲ χιτῶνα τοῦτον, ἐν ὕφασμα δεν λαμβάνειν ἄφρα pov, quæ deerant in meo P. Cæterum vide notam superiorem.

TIREOPHANIS CERAMEI Ꮳ doloris gladium intra præcordia exceperat, quem προηγόρευσε, τῷ ἡγαπημένο μαθητῇ παρατίθησιν, Symeon ille prædixerat dilecto discipulo, utpote puro, et Virgini, et usque ad extrema pericula cum ipso persisteuti commendat: qui dolorem ipsius lenire posset, et Passionis mysterium ex divinis explicare doctrinis. ὡς καθαρῷ, καὶ παρθένῳ, καὶ μέχρι τῶν ἐσχάτων κινδύνων αὐτῷ παραμείναντι, καὶ δυναμένῳ τιν λύπην αὐτῆς κατευνᾶσαι, καὶ τὸ μυστήριον ἐκδι δάξαι τοῦ πάθους ταῖς θεολογικαῖς εἰσηγήσεσι. Μετὰ δὲ ταῦτα τὸ ψαλμικὸν ἐκεῖνο εἶπε ρητόν· «Ο Θεὸς, ὁ Θεός μου, ἵνα τί με εγκατέλιπες;» οὐχ ὅτι αὐτὸς ἐγκαταλέλειπτο, ἢ ἐπικουρίας εδέετο· προειρήκει γὰρ, ὅτι «Οὐκ εἰμὶ μόνος, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου μετ᾿ ἐμοῦ ἐστιν, ο ἀλλ᾽ ἐκ προσώπου τῆς ἀνθρωπότητος ταῦτα λαλεῖ, οικειούμενος τὸ ἡμέν τερον, καὶ ἕλκων εἰς ἡμᾶς τὸν ἄνωθεν ἔλεον. Ημείς γὰρ ἦμεν οἱ ἐγκαταλελειμμένοι, ὥς φησι φωνή θερα λογική. Λέγει δὲ καὶ τοῦτο ἐκ προσώπου του Ισραήλ, ὅτι τοσαύτη γέγονεν εἰς αὐτὸν ἐγκατάλειψης, ὡς θεοκτόνος γενέσθαι, καὶ μέχρι τοσούτου φθάσαι τολμήματος. Πάντα δὲ τὰ περὶ αὐτοῦ ἤδη πεπλη· ρωκώς, εἶπε· «Τετέλεσται.» Τουτέστι καὶ τὰ τῶν προφητῶν, καὶ τὰ τῆς οἰκονομίας, καὶ τὰ τῆς Ἰου δαϊκῆς ἀσεβείας πέρας ἐδέξατο. Καὶ οὕτω κράξας φωνή μεγάλῃ· «Πάτερ, εἰς χεῖράς σου παρατίθημι τὸ πνεῦμά μου,» καὶ κλίνας τὴν κεφαλὴν, παρέδωκε τὸ πνεῦμα. Ἐν δὲ τούτοις καὶ ὁ τοῦ Ἰωὴλ ἐπλη ροῦτο χρησμός·. Ο ἥλιος καὶ σελήνη σκουάσουσιν, ὁ δὲ Κύριος ἐκ Σιὼν ἀνακράξεται, καὶ ἐν Ἱερουσαλὴμ δώσει φωνὴν αὐτοῦ.» φωνῇ δὲ μεγάλη φωνεί, δεικνὺς ὅτι κατ' ἐξουσίαν ἀφίησι τὴν ψυχήν. Εἰς χεῖρας δὲ τοῦ Πατρὸς παρατίθησιν, ἵν᾽ αὖθις ὡς παρ ρακαταθήκην λάβῃ αὐτὴν, καὶ τοῦτο ἦν, δ ἔλεγε τοῖς Ἰουδαίοις· ο Ἐγὼ τίθημι τὴν ψυχήν μου, ἵνα πάλιν λάξω αὐτήν.» Καὶ ἅμα διδοὺς ἐλπίδας ἡμῖν, τὸ μηκέτι χωρεῖν εἰς ᾅδου τὰς ψυχὰς τῶν πιστῶν, ἀλλ' εἰς χεῖρας Θεοῦ παρατίθεσθαι. Κλίνει δὲ τὴν κεφαλὴν οἷον νεύματι καθάπερ θεραπαινίδα την τελευτήν, προσκαλούμενος. Μετ' ἐξουσίας γὰρ προΐετο τὸ ἴδιον σῶμα εἰς θάνατον, ἵνα καὶ τὰ πάλη φυσικῶς ὑποστῇ, καὶ ὑπὲρ φύσιν θεϊκῶς ἀναστῇ. Αυτίκα οὖν σχίζεται τοῦ ναοῦ τὸ καταπέτασμα, ὅπερ ἦν ἐθόνη καθιεμένη διαμπαξ εἰς αὐτὸ τοῦ ναοῦ τὸ μεσαίτατον, συσκιάζουσα τὰ ἐσήμενα, καὶ μόνῳ τῷ ἱερεῖ θεατὰ, καὶ βάσιμα ποιοῦσα τὰ ἄδυτα. Ἐπειδὴ δὲ τοῖς Ἰουδαίοις ἔθος ἦν ἐν ταῖς περὶ Θεοῦ βλασφημίαις τὴν ἐσθῆτα περιῤῥηγνύειν, τὰ τῶν Post hæc vero protulit illud Psalmi: ‹ Deus, Deus meus, quid dereliquisti me?, non quod ipse derelictus esset, vel opis indigeret: jam enim ante prædixerat, quod ‹ Non sum solus, sed Pater meus mecum est, sed humanitatis partes agens, et mostra sibi attribuens, nobisqne misericordiam e coelo eliciens. Nos enim derelicti eramus, ut extulit theologi vox Dixit etiam hoc personam Israelis agens, qui usque adeo fuerat destitutus, ut Dei occisor evaderet, eoque progrederetur audacia. Cum ergo quæ de ipso erant omnia explesset, dixit: • Consummatum est.. Hoc est et prophetarum oracula, et divina dispensatio, et Judaica impietas ad finem perducta jam sunt. Itaque clamans voce magna: «Pater, in manus tuas commendo spiritum mcum,, et caput inclinans, tradidit spiritum. In his autem et Joelis est impleta prophetia: ‹ Sol et luna contenebrabuntur, Dominus autem de Sion clamabit, et de Jerusalem dabit vocem suam. Clamat voce magna, ut ostendat animam 210 80 pro sua potestate dimittere. In Patris vero manibus eam commendat, ut tanquam depositum iterum sumat. Atque hoc est, quod dixerat Julaeis: «Ego pono animam meam, ut iterum sumam eam'; › simul etiam, ut nobis spem daret, non amplius ituras ad inferos, sed in Dei manu credentium animas esse deponendas. luclinat vero caput, ut mortem quasi famulam veluti nutu ad se advocet. Libere quippe corpus suum projecit in mortem, ut et natura licet passionis mala sustineret, et supra naturam divina virtute resurgeres. Statim ergo seiuditur velum templi, quod erat velamen in ipso templi medio ex utraque parte distentum ca quæ In adytis erant, et soli sacerdoti spectanda abscondens, per quod erat accessus ad ipsa. Quoniam vero in more positum Judæis erat, auditis in Deum blasphemiis, vestimenta discindere: templum etiam Ingentium speciem præ se fert, usque adeo facinus illud deplorans, ut etiam instar tunicæ velum abs. πενθούντων ὁ ναὸς σχηματίζεται, τοσοῦτον ἀπλουcindat. Fortassis etiam vastitatem suam ipsi eventuram inde denuntians; ac simul indicans divinam * Psal. xxı, 1. 7 Joan. xvi, 32. * Joel 11, 15, 16. ρόμενος τόλμημα, καὶ ὡς χιτῶνα διέρρηξε τὸ κατα πέτασμα· τάχα που καὶ τὴν ἰδίαν ἐρήμωσιν προδη Juan. x, 17. Francisci Scorsi notæ. Ut extulit Theologi voz. Cum Gregorium Nazianzenum citat, sic eum solet describere Κατ' ἐξοχὴν, θεολογική γλώσσα, μουσα, et aliis quos supra notavi modis: hic autem locus est ex orat. 56: Ἐν αὐτῷ δὲ ὅπερ εἶπον τυπεῖ τὸ ἡμέτερον· ἡμεῖς γὰρ ἦμεν οἱ καταλελειμένοι, καὶ παρεωραμένοι πρότερον Verum in se ipso repræsental: nos enim eramus derelicti illi prius, atque contempli. Praeclare eumdem sensum extulit S. Leo, serm. 16, de Pan. Inde est quod caput nostrum Dominus Jesus Christus omnia in se corporis sui membra transformans, quod olim in Psalmo ernetaverat, ið in supplicio crucis sub redemptorum suorum roce clamabat:: Deus meus, Deus meus, utquid dereliquisti me? Alii item gravissimi Patres eo sensu verba Christi interpretantur, Athanasius, Cyrillus, Augustinus. Sed longiora de hoc loco non addam, quæ ab interpretibus sunt petenda. Sed in Dei manu credentium animas. Ex hoc loco convenienter colligitur recta sententia de statu animarum post mortem, de qua disserui supra not. 54.

HOMILIA XXVII. λοῦν, ἐν ἔμελλεν αὐτὸ καταλήψεσθαι, καὶ ἅμα δει- virtutem a se, Judaicæ impietatis odio recessisse. κνύων, ὡς πέφευγεν ἡ ἐν τῷ ναῷ θεία δύναμις, μισαχθεῖσα πρὸς τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀσέβειαν. Ετή μανε δὲ καὶ τὴν τοῦ νόμου ἀσέβειαν, πρότερον μὲν καθάπερ καταπέτασμα ήπλωμένην, καὶ κρύπτουσαν τὴν ἀλήθειαν, νῦν δὲ περιαιρεθεῖσαν, καὶ τὸ ἔνδον κάλλος πᾶσιν ἐμφαίνουσαν. Δι' ὅλου δὲ σχίζεται, ὅτι μὴ μερικὴν ἔχει τὴν διασάφησιν τὸ σωτήριον κήρυγμα. Εσείσθη δὲ ἡ γῆ Αγγαίου ἀκούσασα λέγοντος προ προσώπου Χριστοῦ·· Ἐγὼ σείω τὸν οὐρανὸν, καὶ τὴν γῆν, καὶ τὴν θάλασσαν. Καὶ αὖθις τοῦ ᾿Αββακούμ, Εστη, καὶ ἐσαλεύθη ἡ γῆ, καὶ ἑτάκησαν βουνοί.» Στάντος γὰρ τοῦ σταυροῦ ἐσαλεύθη ἡ γῆ, καὶ διετρίφθησαν οἱ ὀρινόμενοι δαίμονες. Σείεται δὲ ἡ γῆ καὶ τὴν τῶν πραγμάτων δηλοῦσα μετάθεσιν. Ἐσχίσθησαν δὲ καὶ πέτρα: σημαί. νοῦσαι, ὡς αἱ λίθιναι τῶν ἐθνῶν καρδίαι διανοιχθή σονται πρὸς ὑποδοχὴν τοῦ εὐαγγελικοῦ σπέρματος, καὶ ἐν τῷ θεμελίῳ τοῦ ἀκρογωνιαίου λίθου εδραιω θήσονται. Ἡ δὲ τῶν νεκρῶν ἔγερσις, τὴν ἐλευθε ρίαν ὑπέφαινε τῶν ἐν ᾅδου ψυχῶν. " Signavit etiam legis obscuritatem, quæ prius quidem quasi velamen extenta veritatem tegebat; nunc vero undique sublata latentem intus pulchritudinem manifestam facit. Totum vero discissum est, quod omni ex parte salutis præconium evulgatum est. Concussa est tellus quasi Aggæum ex persona Christi dicentem audierit: ‹ Ego commovebo cœlum, et terram, et mare 10., Et iterum flabacum Stetit, et commota est terra et tabuerunt colles 11.. Stante scilicet cruce commota est terra, et contriti sunt instar montium elati denones. Concutitur terra ut perversitatem factorum ostendat: disrupte sunt petra, ut essent iudicio, lapide. gentium corda ad excipiendum Evangelii semen aperienda, et in angularis lapilis fundamento frmanda. Mortuorum vero resurrectio avimas detentas in inferis in libertatem vindicatas esse denolavil. Exsistit autem hoc loco dubitatio, utrum ante Christi resurrectionem mortui ad vitam sint revocati, an postquam Dominus resurrexit. Etenim si ante dicamus, ut etiam divo Maximo videtur, manifestum est iterum mortuos esse. Ejus enim resurrectionis, 211 quam immortalitas consequatur, Christus primogenitus appellatus est": si vero post Christi resurrectionem, quod est consentaneum magis, per hyperbaton verba legenda sunt: ‹ Et multa corpora sanctorum quæ dormierant surrexerunt › post resurrectionem ejus; ac deinde ita addendum ‹ Et exeuntes ex monumentis vencrunt in sanctam civitatem, et apparuerunt multis. › Sepulto enim in terra vivificante Christi corpore, et ad inferos divina ejus anima descendente, sanctorum quidem corpora vitalem sensere virtutem, animæ vero liberatæ ac multæ propriis corporibus iterum conjunctæ sunt. Tradita vero non incredibilis ad nos a majoribus pervenit opinio, quod eo tempore patientissimus Job resurrexerit. Quam same famam clariorem reddit sacer illius liber, in quo prope extremo sic dicitur: scriptum est autem ipsum resurrexisse cum iis quos Dominus revocavit Εστι δ᾽ ἐνταῦθα διαπο ρῆσαι, πότερον πρὸ τῆς Χρι στοῦ ἀναστάσεως ἡ τῶν νεκρῶν ἔγερσις γέγονεν, ἢ μετὰ τὴν ἀνάστασιν. Εἰ μὲν οὖν πρὸ τῆς ἀναστάσεως, καθὰ καὶ τῷ θείῳ Μαξίμῳ δοκεῖ, δῆλον ὡς πάλιν ἀπό θανον. Τῆς γὰρ ἀφθάρτου ἀναστάσεως ὁ Χριστὸς προκα τότοκος ἐχρημάτισεν. Εἰ δὲ μετὰ τὴν Χριστοῦ ἀνάστασιν, ὅπερ ἀκολουθότερον, καθ' ὑπερβατὸν τὴν λέξιν ἀναγνωστέον· ι Καὶ πολλὰ σώ ματα τῶν κεκοιμημέ νων ἁγίων ηγέρθησαν ο μετὰ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ· εἶθ' οὕτως ἀποδοτέον· «Καὶ ἐξελθόντα ἐκ τῶν μνημείων εἰσῆλθον εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν, καὶ ἐνεφανί στησαν πολλοῖς.» Τοῦ γὰρ ζωηφόρου σώματος τα φέντος εἰς γῆν, καὶ εἰς ᾅδου κατεληλυθυίας τῆς θείας ψυχῆς, τὰ μὲν σώματα τῶν ἁγίων ζωτικής δυνάμεως ήσθοντο, αἱ δὲ τούτων ψυχαὶ ἀπελύθησαν, καὶ πολλαὶ τοῖς ἰδίοις σώμασι συνεπλάκησαν. Αφι κται δὲ λόγος ἄνωθεν εἰς ἡμᾶς οὐδὲν ἄπιστον ἔχων, ὡς καὶ ὁ πολυτλήμων Ἰὼβ τότε ἀνέστη. Εναργή δὲ τὴν φήμην παρίστησιν ἡ ἐκείνου ἱερὰ βίβλος, οὕτω φαμένη περὶ αὐτὸ δήπου τὸ ἀκροτελεύτιον· γέγραπται δὲ αὐτὸν ἀναστῆναι, μεθ' ὧν ὁ Κύριος ἀναστήσει, δ δὴ ἐν τῇ τοῦ Χριστοῦ ἐγέρσει τετέ λεσται. Διὰ γοῦν τῆς τῶν μνημάτων ἀνοίξεως, γνώμιμος γέγονεν ἡ τοῦ ᾅδου κατάλυσις, καὶ ἡ τοῦ ad vitan, quod sane in Christi resurrectione per1. Agg. 11, 7. 11 Ilabac. 1 6. "Rom. viti, 29; Coloss. 1, 15. Francisci Scorsi nota. Contriti sunt. Ad explendum Habaci testimonium, desunt in Pan. Et tabuerunt colles, quæ addidi ex Gallic. ut et pluscula alia fragmenta in sequentibus, quae ex ipsa serie orationis non dubium erat, quin essent addenda, ideoque notare ulterius ea non visum necessum. Sed præterea hic legitur in Pan. ()ἱ ὠρυομένοι δαίμονες, quasi diceret ulu lantes daemones. Sed rectius in Gall. Ορινόμενοι δαίμονες. Quod ego verti, Elari instar montium dæmones; qui sensus et lectio magis congruit loco jain citato ex Hubaco. Porro de voce κρινόμενος aliqua notavi hom. 93, not, 41, ubi similis locus emendatur et expenditur. Scriptum est autem. In editione tum Græca Cam Latina, que jussu Sixti V prodiit, haec legune tur sub finem capitis ulilini lib. Job.: Γέγραπται δὲ αὐτὸν πάλιν ἀναστήσεσθαι μεθ' ὧν ὁ Κύριος ἀνίστησιν· Scriptum est autem ipsum rursus resure recturum, cum quibus resuscitat Dominus. Hæc sunt igitur, quæ citat Theophanes, utpote in suis etiam Bibliis exstantia. At vero hæc ut in margine illius editionis adnotatum est, non habentur neque in Hebræo textu, neque in nostra vulgata, addo etiam neque in Bibliis regiis correctissimis: adeoque ut Scriptura canonica non sunt accipienda.

ΟΣ fectum est. Igitur per reserata sepulcra et infero- 4 Κυρίου ἀνάστασις. Ὅτε δὲ ἐξῆλθε τοῦ τάφου ὁ ἀρrum eversio, et Domini resurrectio declarata est. Ubi vero Auctor salutis nostre prodiit ex sepulcro, tunc sane et sancti ipsi vinculis mortis expediti emersere e monumentis, illud Oseæ dicentes: • Curabit nos et sanos faciet post dies duos, et in die tertia resurgemus ".› Atque ita lætantes venerunt in sanctam civitatem, et eam quæ in terris esi, et can que in Edem, praecedente Christo, et latronem, prout ipse promiserat, introducente. Tunc animadvertens centurio, uti Dominus sua cum potestate exspirasset, ut scissor petræ, et terra concussa, usque adeo compunctus est, ut crederet, et Christum Filium Dei fateretur: postea vero sanguinis testinionio consummatus est. Jam vero considera quam fuerint assidue mulieres alumnæ Christi doctrinæ. Comilatae sunt e Galilza commodantes ei de sua re: postea in periculis adfuerunt, et cum traheretur ad crucem secutæ sunt complorautes; et in crucem sublato assederunt, et perstiterunt, ut observarent ubi sepeliretur, ut postquamn Judæorum rabies deferbuisset securitatemque nactæ essent, venirent ad corpus unguento perfundendum. ‹ Judæi ergo, quoniam Parasceve erat, ut non remanerent in cruce corpora Sabbato 212 (erat enim magnus dies ille Sabbati), rogaverunt Pilatum ut frangerentur eorum crura, el tollerentur.» Postquam ferocissimum illud facinus perpetrassent por speciem observanda legis, illi Deo iuvisi et perdi- - tissimi homines, et malis geniis agitati, petierunt a præside, ut crura frangerentur eorum qui crucis supplicio mactati fuerant; simul ut Jesu mortem approperarent, simul ut legis præscriptum custodire judicarentur. Sic enim præceperat Moyses: • Si fuerit in aliquo judicium mortis, et suspenderitis eum super lignum, non dormiet corpus ejus super lignum; sed sepultura sepelietis cum in die illa ".Latronum igitur adbuc spirantium clavis contrivere membra; Jesum vero mortuum conspicali, idem in eo non fecere: neque enim fas erat, ut sacræ illius victimæ ossa confringerentur, quo̟- niam etiam agni typici lex vetuerat ossa comminui. Al vero audax quidam miles latus lancea perforavit: et continuo inusitata maximeque admirabilis res est consecuta. Etenim quasi ex uno lateris fonte et flumen et cruorem extraxit. Ac per aquam quidem deletum est servitutis nostræ chirographum; per sanguinem vero regia libertas nobis ascripta est. Sen fortasse sanguis ad damnationem Judaicæ improbitatis effluxit, sanguis vero ad salutem corum 13 Osec v1, 2, 3. 1º Deut. xx1, 25. χηγὸς τῆς σωτηρίας ἡμῶν, τότε δὴ ἐκ τῶν μνημά των καὶ αὐτοὶ ἀνενήχοντο ἀνειμένοι, καὶ λέγοντες τὰ τοῦ Ωσηέ· ι Ἰάσεται ἡμᾶς, καὶ νεοτώσει ἡμᾶς μετὰ δύο ἡμέρας, καὶ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ ἀναστησόμεθα. ο Καὶ οὕτω χαίροντες εἰσῆλθον εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν, τήν τε ἐπίγειον, καὶ τὴν τῆς Ἐλθέμ, προοδεύοντος τοῦ Σωτῆρος, καὶ τὸν λῃστὴν εἰσάγοντης, κατὰ τὴν ὑπόσχεσιν. Τότε δὴ καὶ ὁ κεντυρίων, ἰδὼν τῶς ἐξέπνευσε μετ᾿ ἐξουσίας, πῶς αἱ πέτραι ἐσχίσθησαν, καὶ ἡ γῆ ἐκεκλόνητο, εἰς τοσαύτην ἧκε κατάνυξιν, ὥστε καὶ πεπίστευκε, καὶ Υἱὸν Θεοῦ τὸν Χριστὸν ὡμολόγησεν. Ὕστερον δὲ καὶ μαρτυρικῷ αἵματι ἐτετελείωτο. Ορα δὲ καὶ τῶν μαθητριῶν τὴν προσεδρίαν, πόση τις ἦν. Ἠκολούθουν ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας διακονούμεναι ἐκ τῶν σφίσιν ἐνόντων χρημάτων, εἶτα ἐν ταῖς κινδύνοις παρῆσαν, ἑλκομένῳ τε ἐπὶ σταυροῦ ἠχο λούθουν ολοφυρόμεναι, καὶ προσηλουμένῳ παρεκά θοντο, καὶ προήδρευαν περισκοποῦσαι ὅπῃ καταθήσεται, ὡς ἂν τῆς λύσσης τῶν Ἰουδαίων λωφησάσης, ἀδείας δραξάμεναι ἔλθοιεν καὶ περιχυθεῖεν τῷ σώματι. • Οἱ μὲν Ἰουδαῖοι, ἵνα μὴ μείνῃ τὰ σώματα ἐν τῷ σταυρῷ, ἐπεὶ Παρασκευὴ ἦν (ἦν γὰρ μεγάλη ἡ ἡμέρα ἐκείνη του Σαββάτου), ἠρώτησαν τὸν Πιλάτον, ἵνα κατεαγῶσιν αὐτῶν τὰ σκέλη, καὶ ἀρθῶσιν.» Ἐπειδὴ τὸ τολμηρὸν αὐτοῖς τοῦτο ἔργον διήνυστο, νομοφυλακοῦντες· δῆθεν οἱ θεομισεῖς, καὶ ἐξώλεις, καὶ κακοδαίμονες ἀξιοῦσι τὸν ἡγεμόνα κατεαγῆναι τῶν ἀνασχολωπισθέντων τὰ σκέλη· ὁμοῦ μὲν ἐπιταχύνοντες τὴν Ἰησοῦ τελευτήν, φυλάττειν δ' ὑποκρι νόμενοι καὶ τὸ νομικόν παρατήρημα· οὕτω γὰρ Μωϋσῆς ἐνετείλατο· Ἐὰν γένηται ἔν τινι κρίμα θανάτου, καὶ κρεμάσατε αὐτὸν ἐπὶ ξύλου, οὐκ ἐπικοιμηθήσεται τὸ σῶμα αὐτοῦ ἐπὶ τῷ ξύλῳ, ἀλλὰ ταφῇ θάψετε αὐτὸ ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ.» Τῶν μὲν οὖν λῃστῶν ἐμπνεόντων ἔτι τὰ σκέλη ροπάλοις συνέτριψαν. Τὸν δὲ Ἰησοῦν, ὡς εἶδον τεθνήξαντα, τοῦτο μὲν οὐκ εἰργάσαντο· οὐ γὰρ ἦν θέμις κατεςγῆναι τοῦ ἱεροῦ θύματος τὰ ὀστᾶ, ὅτι καὶ τοῦ τυπι κοῦ ἀμνοῦ συντρίβειν τὰ ὀστᾶ ὁ νόμος ἀπείπατο. Στρατιώτης δέ τις θρασὺς λόγχῃ τὴν πλευρὰν ἀντιτόρησε, καὶ αὐτίκα παραδόξου θαύματος ἔργον ἐπηκολούθησεν· ὡς γὰρ ἐκ μιᾶς πίδακος τῆς πλευ ρᾶς, ῥεῖθρον καὶ λεῖθρον ἐξώσατο. Καὶ διὰ μὲν τοῦ ὕδατος τὸ τῆς δουλείας ξἡμῶν χειρόγραφον ἀπηλεί φετο· διὰ δὲ τοῦ αἵματος βασιλικὴ ἐλευθερία ἡμῖν ὑπεγράφετο, ἢ τάχα τὸ μὲν αἷμα πρὸς καταδίκην Εβλυσε τῆς Ἰουδαίων φαυλότητος, τὸ δὲ ὕδωρ εἰς Francisci Scorsi nota. Sanguinis testimonio. De eo sic Baron. tom 1: Porro centurionem hunc Longinum nomine ppellatum fuisse, Christique fidem secutum avdicasse se a militia, ac denique ad martyrii palmam advolasse, testantur qui ejus res gestas scripserunt. Ex quibus redarguuntur, qui ex apocryphis quibus· dam scriptis tradiderunt Longinum nomine, eumdemque cæcum fuisse militem illum, qui lancen latus Domini aperuit. Have Baronis. Exstant porro acta centurionis apud Metaphr. die 16 Oc tubris.

ΟΣ fectum est. Igitur per reserata sepulcra et infero- 4 Κυρίου ἀνάστασις. Ὅτε δὲ ἐξῆλθε τοῦ τάφου ὁ ἀρrum eversio, et Domini resurrectio declarata est. Ubi vero Auctor salutis nostre prodiit ex sepulcro, tunc sane et sancti ipsi vinculis mortis expediti emersere e monumentis, illud Oseæ dicentes: • Curabit nos et sanos faciet post dies duos, et in die tertia resurgemus ".› Atque ita lætantes venerunt in sanctam civitatem, et eam quæ in terris esi, et can que in Edem, praecedente Christo, et latronem, prout ipse promiserat, introducente. Tunc animadvertens centurio, uti Dominus sua cum potestate exspirasset, ut scissor petræ, et terra concussa, usque adeo compunctus est, ut crederet, et Christum Filium Dei fateretur: postea vero sanguinis testinionio consummatus est. Jam vero considera quam fuerint assidue mulieres alumnæ Christi doctrinæ. Comilatae sunt e Galilza commodantes ei de sua re: postea in periculis adfuerunt, et cum traheretur ad crucem secutæ sunt complorautes; et in crucem sublato assederunt, et perstiterunt, ut observarent ubi sepeliretur, ut postquamn Judæorum rabies deferbuisset securitatemque nactæ essent, venirent ad corpus unguento perfundendum. ‹ Judæi ergo, quoniam Parasceve erat, ut non remanerent in cruce corpora Sabbato 212 (erat enim magnus dies ille Sabbati), rogaverunt Pilatum ut frangerentur eorum crura, el tollerentur.» Postquam ferocissimum illud facinus perpetrassent por speciem observanda legis, illi Deo iuvisi et perdi- - tissimi homines, et malis geniis agitati, petierunt a præside, ut crura frangerentur eorum qui crucis supplicio mactati fuerant; simul ut Jesu mortem approperarent, simul ut legis præscriptum custodire judicarentur. Sic enim præceperat Moyses: • Si fuerit in aliquo judicium mortis, et suspenderitis eum super lignum, non dormiet corpus ejus super lignum; sed sepultura sepelietis cum in die illa ".Latronum igitur adbuc spirantium clavis contrivere membra; Jesum vero mortuum conspicali, idem in eo non fecere: neque enim fas erat, ut sacræ illius victimæ ossa confringerentur, quo̟- niam etiam agni typici lex vetuerat ossa comminui. Al vero audax quidam miles latus lancea perforavit: et continuo inusitata maximeque admirabilis res est consecuta. Etenim quasi ex uno lateris fonte et flumen et cruorem extraxit. Ac per aquam quidem deletum est servitutis nostræ chirographum; per sanguinem vero regia libertas nobis ascripta est. Sen fortasse sanguis ad damnationem Judaicæ improbitatis effluxit, sanguis vero ad salutem corum 13 Osec v1, 2, 3. 1º Deut. xx1, 25. χηγὸς τῆς σωτηρίας ἡμῶν, τότε δὴ ἐκ τῶν μνημά των καὶ αὐτοὶ ἀνενήχοντο ἀνειμένοι, καὶ λέγοντες τὰ τοῦ Ωσηέ· ι Ἰάσεται ἡμᾶς, καὶ νεοτώσει ἡμᾶς μετὰ δύο ἡμέρας, καὶ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ ἀναστησόμεθα. ο Καὶ οὕτω χαίροντες εἰσῆλθον εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν, τήν τε ἐπίγειον, καὶ τὴν τῆς Ἐλθέμ, προοδεύοντος τοῦ Σωτῆρος, καὶ τὸν λῃστὴν εἰσάγοντης, κατὰ τὴν ὑπόσχεσιν. Τότε δὴ καὶ ὁ κεντυρίων, ἰδὼν τῶς ἐξέπνευσε μετ᾿ ἐξουσίας, πῶς αἱ πέτραι ἐσχίσθησαν, καὶ ἡ γῆ ἐκεκλόνητο, εἰς τοσαύτην ἧκε κατάνυξιν, ὥστε καὶ πεπίστευκε, καὶ Υἱὸν Θεοῦ τὸν Χριστὸν ὡμολόγησεν. Ὕστερον δὲ καὶ μαρτυρικῷ αἵματι ἐτετελείωτο. Ορα δὲ καὶ τῶν μαθητριῶν τὴν προσεδρίαν, πόση τις ἦν. Ἠκολούθουν ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας διακονούμεναι ἐκ τῶν σφίσιν ἐνόντων χρημάτων, εἶτα ἐν ταῖς κινδύνοις παρῆσαν, ἑλκομένῳ τε ἐπὶ σταυροῦ ἠχο λούθουν ολοφυρόμεναι, καὶ προσηλουμένῳ παρεκά θοντο, καὶ προήδρευαν περισκοποῦσαι ὅπῃ καταθήσεται, ὡς ἂν τῆς λύσσης τῶν Ἰουδαίων λωφησάσης, ἀδείας δραξάμεναι ἔλθοιεν καὶ περιχυθεῖεν τῷ σώματι. • Οἱ μὲν Ἰουδαῖοι, ἵνα μὴ μείνῃ τὰ σώματα ἐν τῷ σταυρῷ, ἐπεὶ Παρασκευὴ ἦν (ἦν γὰρ μεγάλη ἡ ἡμέρα ἐκείνη του Σαββάτου), ἠρώτησαν τὸν Πιλάτον, ἵνα κατεαγῶσιν αὐτῶν τὰ σκέλη, καὶ ἀρθῶσιν.» Ἐπειδὴ τὸ τολμηρὸν αὐτοῖς τοῦτο ἔργον διήνυστο, νομοφυλακοῦντες· δῆθεν οἱ θεομισεῖς, καὶ ἐξώλεις, καὶ κακοδαίμονες ἀξιοῦσι τὸν ἡγεμόνα κατεαγῆναι τῶν ἀνασχολωπισθέντων τὰ σκέλη· ὁμοῦ μὲν ἐπιταχύνοντες τὴν Ἰησοῦ τελευτήν, φυλάττειν δ' ὑποκρι νόμενοι καὶ τὸ νομικόν παρατήρημα· οὕτω γὰρ Μωϋσῆς ἐνετείλατο· Ἐὰν γένηται ἔν τινι κρίμα θανάτου, καὶ κρεμάσατε αὐτὸν ἐπὶ ξύλου, οὐκ ἐπικοιμηθήσεται τὸ σῶμα αὐτοῦ ἐπὶ τῷ ξύλῳ, ἀλλὰ ταφῇ θάψετε αὐτὸ ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ.» Τῶν μὲν οὖν λῃστῶν ἐμπνεόντων ἔτι τὰ σκέλη ροπάλοις συνέτριψαν. Τὸν δὲ Ἰησοῦν, ὡς εἶδον τεθνήξαντα, τοῦτο μὲν οὐκ εἰργάσαντο· οὐ γὰρ ἦν θέμις κατεςγῆναι τοῦ ἱεροῦ θύματος τὰ ὀστᾶ, ὅτι καὶ τοῦ τυπι κοῦ ἀμνοῦ συντρίβειν τὰ ὀστᾶ ὁ νόμος ἀπείπατο. Στρατιώτης δέ τις θρασὺς λόγχῃ τὴν πλευρὰν ἀντιτόρησε, καὶ αὐτίκα παραδόξου θαύματος ἔργον ἐπηκολούθησεν· ὡς γὰρ ἐκ μιᾶς πίδακος τῆς πλευ ρᾶς, ῥεῖθρον καὶ λεῖθρον ἐξώσατο. Καὶ διὰ μὲν τοῦ ὕδατος τὸ τῆς δουλείας ξἡμῶν χειρόγραφον ἀπηλεί φετο· διὰ δὲ τοῦ αἵματος βασιλικὴ ἐλευθερία ἡμῖν ὑπεγράφετο, ἢ τάχα τὸ μὲν αἷμα πρὸς καταδίκην Εβλυσε τῆς Ἰουδαίων φαυλότητος, τὸ δὲ ὕδωρ εἰς Francisci Scorsi nota. Sanguinis testimonio. De eo sic Baron. tom 1: Porro centurionem hunc Longinum nomine ppellatum fuisse, Christique fidem secutum avdicasse se a militia, ac denique ad martyrii palmam advolasse, testantur qui ejus res gestas scripserunt. Ex quibus redarguuntur, qui ex apocryphis quibus· dam scriptis tradiderunt Longinum nomine, eumdemque cæcum fuisse militem illum, qui lancen latus Domini aperuit. Have Baronis. Exstant porro acta centurionis apud Metaphr. die 16 Oc tubris.

ΟΣ fectum est. Igitur per reserata sepulcra et infero- 4 Κυρίου ἀνάστασις. Ὅτε δὲ ἐξῆλθε τοῦ τάφου ὁ ἀρrum eversio, et Domini resurrectio declarata est. Ubi vero Auctor salutis nostre prodiit ex sepulcro, tunc sane et sancti ipsi vinculis mortis expediti emersere e monumentis, illud Oseæ dicentes: • Curabit nos et sanos faciet post dies duos, et in die tertia resurgemus ".› Atque ita lætantes venerunt in sanctam civitatem, et eam quæ in terris esi, et can que in Edem, praecedente Christo, et latronem, prout ipse promiserat, introducente. Tunc animadvertens centurio, uti Dominus sua cum potestate exspirasset, ut scissor petræ, et terra concussa, usque adeo compunctus est, ut crederet, et Christum Filium Dei fateretur: postea vero sanguinis testinionio consummatus est. Jam vero considera quam fuerint assidue mulieres alumnæ Christi doctrinæ. Comilatae sunt e Galilza commodantes ei de sua re: postea in periculis adfuerunt, et cum traheretur ad crucem secutæ sunt complorautes; et in crucem sublato assederunt, et perstiterunt, ut observarent ubi sepeliretur, ut postquamn Judæorum rabies deferbuisset securitatemque nactæ essent, venirent ad corpus unguento perfundendum. ‹ Judæi ergo, quoniam Parasceve erat, ut non remanerent in cruce corpora Sabbato 212 (erat enim magnus dies ille Sabbati), rogaverunt Pilatum ut frangerentur eorum crura, el tollerentur.» Postquam ferocissimum illud facinus perpetrassent por speciem observanda legis, illi Deo iuvisi et perdi- - tissimi homines, et malis geniis agitati, petierunt a præside, ut crura frangerentur eorum qui crucis supplicio mactati fuerant; simul ut Jesu mortem approperarent, simul ut legis præscriptum custodire judicarentur. Sic enim præceperat Moyses: • Si fuerit in aliquo judicium mortis, et suspenderitis eum super lignum, non dormiet corpus ejus super lignum; sed sepultura sepelietis cum in die illa ".Latronum igitur adbuc spirantium clavis contrivere membra; Jesum vero mortuum conspicali, idem in eo non fecere: neque enim fas erat, ut sacræ illius victimæ ossa confringerentur, quo̟- niam etiam agni typici lex vetuerat ossa comminui. Al vero audax quidam miles latus lancea perforavit: et continuo inusitata maximeque admirabilis res est consecuta. Etenim quasi ex uno lateris fonte et flumen et cruorem extraxit. Ac per aquam quidem deletum est servitutis nostræ chirographum; per sanguinem vero regia libertas nobis ascripta est. Sen fortasse sanguis ad damnationem Judaicæ improbitatis effluxit, sanguis vero ad salutem corum 13 Osec v1, 2, 3. 1º Deut. xx1, 25. χηγὸς τῆς σωτηρίας ἡμῶν, τότε δὴ ἐκ τῶν μνημά των καὶ αὐτοὶ ἀνενήχοντο ἀνειμένοι, καὶ λέγοντες τὰ τοῦ Ωσηέ· ι Ἰάσεται ἡμᾶς, καὶ νεοτώσει ἡμᾶς μετὰ δύο ἡμέρας, καὶ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ ἀναστησόμεθα. ο Καὶ οὕτω χαίροντες εἰσῆλθον εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν, τήν τε ἐπίγειον, καὶ τὴν τῆς Ἐλθέμ, προοδεύοντος τοῦ Σωτῆρος, καὶ τὸν λῃστὴν εἰσάγοντης, κατὰ τὴν ὑπόσχεσιν. Τότε δὴ καὶ ὁ κεντυρίων, ἰδὼν τῶς ἐξέπνευσε μετ᾿ ἐξουσίας, πῶς αἱ πέτραι ἐσχίσθησαν, καὶ ἡ γῆ ἐκεκλόνητο, εἰς τοσαύτην ἧκε κατάνυξιν, ὥστε καὶ πεπίστευκε, καὶ Υἱὸν Θεοῦ τὸν Χριστὸν ὡμολόγησεν. Ὕστερον δὲ καὶ μαρτυρικῷ αἵματι ἐτετελείωτο. Ορα δὲ καὶ τῶν μαθητριῶν τὴν προσεδρίαν, πόση τις ἦν. Ἠκολούθουν ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας διακονούμεναι ἐκ τῶν σφίσιν ἐνόντων χρημάτων, εἶτα ἐν ταῖς κινδύνοις παρῆσαν, ἑλκομένῳ τε ἐπὶ σταυροῦ ἠχο λούθουν ολοφυρόμεναι, καὶ προσηλουμένῳ παρεκά θοντο, καὶ προήδρευαν περισκοποῦσαι ὅπῃ καταθήσεται, ὡς ἂν τῆς λύσσης τῶν Ἰουδαίων λωφησάσης, ἀδείας δραξάμεναι ἔλθοιεν καὶ περιχυθεῖεν τῷ σώματι. • Οἱ μὲν Ἰουδαῖοι, ἵνα μὴ μείνῃ τὰ σώματα ἐν τῷ σταυρῷ, ἐπεὶ Παρασκευὴ ἦν (ἦν γὰρ μεγάλη ἡ ἡμέρα ἐκείνη του Σαββάτου), ἠρώτησαν τὸν Πιλάτον, ἵνα κατεαγῶσιν αὐτῶν τὰ σκέλη, καὶ ἀρθῶσιν.» Ἐπειδὴ τὸ τολμηρὸν αὐτοῖς τοῦτο ἔργον διήνυστο, νομοφυλακοῦντες· δῆθεν οἱ θεομισεῖς, καὶ ἐξώλεις, καὶ κακοδαίμονες ἀξιοῦσι τὸν ἡγεμόνα κατεαγῆναι τῶν ἀνασχολωπισθέντων τὰ σκέλη· ὁμοῦ μὲν ἐπιταχύνοντες τὴν Ἰησοῦ τελευτήν, φυλάττειν δ' ὑποκρι νόμενοι καὶ τὸ νομικόν παρατήρημα· οὕτω γὰρ Μωϋσῆς ἐνετείλατο· Ἐὰν γένηται ἔν τινι κρίμα θανάτου, καὶ κρεμάσατε αὐτὸν ἐπὶ ξύλου, οὐκ ἐπικοιμηθήσεται τὸ σῶμα αὐτοῦ ἐπὶ τῷ ξύλῳ, ἀλλὰ ταφῇ θάψετε αὐτὸ ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ.» Τῶν μὲν οὖν λῃστῶν ἐμπνεόντων ἔτι τὰ σκέλη ροπάλοις συνέτριψαν. Τὸν δὲ Ἰησοῦν, ὡς εἶδον τεθνήξαντα, τοῦτο μὲν οὐκ εἰργάσαντο· οὐ γὰρ ἦν θέμις κατεςγῆναι τοῦ ἱεροῦ θύματος τὰ ὀστᾶ, ὅτι καὶ τοῦ τυπι κοῦ ἀμνοῦ συντρίβειν τὰ ὀστᾶ ὁ νόμος ἀπείπατο. Στρατιώτης δέ τις θρασὺς λόγχῃ τὴν πλευρὰν ἀντιτόρησε, καὶ αὐτίκα παραδόξου θαύματος ἔργον ἐπηκολούθησεν· ὡς γὰρ ἐκ μιᾶς πίδακος τῆς πλευ ρᾶς, ῥεῖθρον καὶ λεῖθρον ἐξώσατο. Καὶ διὰ μὲν τοῦ ὕδατος τὸ τῆς δουλείας ξἡμῶν χειρόγραφον ἀπηλεί φετο· διὰ δὲ τοῦ αἵματος βασιλικὴ ἐλευθερία ἡμῖν ὑπεγράφετο, ἢ τάχα τὸ μὲν αἷμα πρὸς καταδίκην Εβλυσε τῆς Ἰουδαίων φαυλότητος, τὸ δὲ ὕδωρ εἰς Francisci Scorsi nota. Sanguinis testimonio. De eo sic Baron. tom 1: Porro centurionem hunc Longinum nomine ppellatum fuisse, Christique fidem secutum avdicasse se a militia, ac denique ad martyrii palmam advolasse, testantur qui ejus res gestas scripserunt. Ex quibus redarguuntur, qui ex apocryphis quibus· dam scriptis tradiderunt Longinum nomine, eumdemque cæcum fuisse militem illum, qui lancen latus Domini aperuit. Have Baronis. Exstant porro acta centurionis apud Metaphr. die 16 Oc tubris.

HOMILIA XXVIII. σωτηρίαν τῶν ἀναγεννωμένων διὰ τοῦ ὕδατος. qui per aquam regenerarentur. Quoniam vero salu- Ἐπειδὴ δὲ καὶ διπλῆ τίς ἐστιν ἡ τοῦ σωτηρίου βα πτίσματος δύναμις, τοῖς τε φωτιζομένοις δι' ὕδατος, καὶ τοῖς τελειομένοις δι' αἵματος, διὰ τοῦτο αἷμα καὶ ὕδωρ ἐξῆλθε τῆς θείας πλευρᾶς, εἰς διπλην χάριν τῆς ὁμολογίας Χριστοῦ, τῆς ἐν τῷ μαρτυρίῳ, καὶ τῷ βαπτίσματι. Τὸ μὲν γὰρ ὕδωρ τοὺς ἡμαρτηκότας ἐλευθεροῦ, τὸ δὲ αἷμα τοὺς μάρτυρας στεφα νεῖ. Ἡ πλευρὰ δὲ τοὺς δύο τούτους πηγάζει κρουνούς, ἐπανορθοῦσα τὸ πτῶμα τῆς ἐκ πλευρᾶς γυναικός ἵνα γένηται τὸ μὲν αἷμα τῆς κατάρας λυτήριον, τὸ δὲ ὕδωρ τοῦ ὀλισθήματος κάθαρσις. Καὶ τοῦ μὲν πρώτου Αδάμ ἀφυπνώσαντος ἐπλάσθη ἐκ τῆς πλευρᾶς ἡ ἀρχηγὸς τῆς ἀρᾶς· τοῦ δὲ νέου Αδάμ ἐν τῷ σταυρῷ ἀφυπνώσαντος, ἔβλυσεν ἐκ τῆς πλευ ρᾶς ἡ πηγὴ τῆς ζωῆς. Τούτου δὲ γενομένου, φησίν Ιωάννης, ὡς ὁ ἑωρακώς μεμαρτύρηκεν, ἑαυτὸν ὑποδηλῶν παρόντα, καὶ ὁρῶντα, καὶ μαρτυροῦντα στα ἑώρακα. Δεικνὺς δὲ ὅτι καὶ προθεσπισμένα ήταν ἀνέκαθεν, επιφέρει την προφητείαν, καὶ τὸ τοῦ νόμου παράγγελμα. Ο μὲν γὰρ Μωϋσῆς προειδώς, ὡς οὐ θλασθήσονται τὰ σκέλη τοῦ Ἰησοῦ, νομοθετεί μὴ συντρίβειν τὰ ὀστᾶ τοῦ ἀμνοῦ. Ὁ δὲ προφήτης τὰς τρώσεις τῶν ἤλων καὶ τῆς λόγχης προορῶν τὴν πληγήν. Όψονται, φησὶν, εἰς ὃν ἐξεκέντησαν,» εἰς τὰς πληγὰς δηλονότι, ἃς αὐτοὶ ἐξειργάσαντο. Οψίας δὲ γενομένης» (ἦν γὰρ ἀληθῶς ὀψία τοῦ Ἡλίου τῆς δικαιοσύνης ἅτε δύναντος ὑπὸ γῆν, παρρησιάζεται Ἰωσὴν ἐπίσημος τε ἀνὴρ, καὶ εἶ; τῶν ἑβδομήκοντα μαθητῶν, καὶ ζητεῖ τὸ σῶμα, καὶ κηδεύει λαμπρῶς· σινδόνι μὲν αὐτὸ ἐνειλίσας καθαρᾷ, ἐν μνήματι δὲ καινῷ καταθείς. Ἐν καινῇ δὲ σορῷ κατατίθεται, ἵνα τελεσθέντος τοῦ μυστηρίου τῆς ἀναστάσεως, μή τις ἐρεῖ τῶν συκοφαντών, ὡς ἄλλος ἐγήγερται. Γένοιτο δὲ ἡμᾶς ζηλωτές γενέσθαι τοῦ εὐσχήμονος Ἰωσήφ, καὶ ζητῆσαι, καὶ λαβεῖν τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὡς ἐν καθαρά σινδόνι τῷ συνειδότι ἐνειλίξαι αὐτὸ, εἰς ἀποτροπήν τῶν πολεμίων δαιμόνων, καὶ ἁγιασμὸν τῶν ψυχῶν καὶ τῶν σωμάτων ἡμῶν, καὶ δόξαν τοῦ διὰ θανάτου αὐτοῦ ἀπαθανατίσαντος ἡμᾶς· ὅτι αὐτῷ πρέπει τιμὴ πᾶσα καὶ προσκύνησις, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΕΙΣ ΤΑ ΕΝΔΕΚΑ ΕΩΘΙΝΑ. OMIAIA KH'. Εἰς τὸ πρῶτον ἑωθινόν. Πάλα: μὲν ὁ θεόπτης Μωσῆς ἀνάγων τὸν Ἰσραη taris baptismi duplex est virtus et in iis qui per aquam illustrantur, et in iis qui per sanguinem consummantur exercita, ideo sanguis et aqua ex latere divino profluxit: ut nimirum duplex gratia confessionis Christi signaretur, et ejus quæ in baptism:ate, et ejus quae in mariyrio exhibetur: aqua siquidem peccatores liberat, sanguis vero martyres coronat. Duplex præterea fons ex latere erupit, ut lapsum mulieris ex latere eductæ sublevaret: ut et sanguis maledictum solveret, et lapsum aqua expurgaret. Atque ex latere quidem primi dormientis Adam formata est illa, quæ causa maledicti fuit ex novi vero Adami dormientis in cruce ſons vitæ manavit. Hujus porro facti Joannes eum, qui vidit, testimonium perhibere dicit, seipsum signans, qui interfuit, qui vidit, et quæ vidit testatus est. Ut autem ostendat hæc jam ante divinitus fuisse prædicta, prophetiam profert, legisque præscriptum. Moyses 213 enim providens futurum et Jesu crura non frangerentur, lege sanxit 18, ne agni ossa comminuerentur. Propheta vero clavorum foramina, et lanceæ plagam ante prospiciens: • Videbout, inquit, in quem trausfixerunt,, in plagas nimirum ipsas, quas ipsi fecere. ‹ Vespere autem facto › (erat quippe vere Solis justitiæ sub terram Occidentis vesper), Joseph cum vir nobilis, tum unus ex septuaginta discipulis, audacter loquitur, et corpus petit, et splendide ei parentat; cum sindone munda eum involveus, tum novo in monumento deponens. In novo autem sepulcro ponitur, ut ne perfecto Resurrectionis mysterio calumniari aliquis posset alium ab ipso resurrexisse. Contingat vero etiam nobis hunc Joseph insignem moribus æmulari, et petere, et accipere Christi corpus, et in conscientia munda tanquam in sindone ipsum involvere, ad infestorum nobis dæmonum amuletum et animarum corporunique nostrorum sanctificationem et gloriam ejus, qui per mortem suam nos immortalitate donavit; ipsi enim debetur omnis honor, et adoratio nunc, et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. INTERPRETATIO IN UNDECIM EVANGELIA MATUTINA Cum olim λιτικὸν λαὸν εἰς τὸ Σίναιον, περιῤῥαντηρίοις τισὶν populum in 15 Exod. x11, 4. 16 Zachar. XI, 12. Francisci Scorsi nola. Interpretatio in underim. Hæc undecim evançcţia ex universa bistoria resurrectionis Christi, prout a quatuor simul evangelistis comprehenditur, deducta leguntur in Graecorum officio ad Matatimum, Unde eι ἀναστάσιμα εωθινά appellata; et quidem hoc ritu, quem ab uno ex Græcis sacerdotibus suum ritum sciente et exercente traditum accepi, ut per totum annum singula in singulis MaHOMILIA XXVIII. In primum matulinum. Moses Dei contemplator Israeliticnm Sinai montem educeret, quibusdam tutinis dici Dominicæ ordine perlegantur, a primo incipiendo usque ad undecimum, eoque finito ad primum recurratur in orbem. Notatum tamen inveni in Pentecostario Græcorum, hunc ordinem aliquando submutari, his verbis: Ιστέον καὶ τοῦτο, ὅτι τὰ ἑωθινὰ εὐαγγέλια εἰς τὸν ὄρθρον ἀπὸ τοῦ Πάσχα οὐ κατορδίνω; ἀναγινώσκονται, ἀλλὰ παρηλλαγμένως Sciendum et hoc, quod matutinalia evangelia ad

GOS lustrationibus expiari, et vestimenta lavari jussit ἐκέλευσε τοὺς ἀναβησομένους περικαθαίρεσθαι· corum qui erant ascensuri: nt ita demum lustrati primum montis aditum fidenter attingerent 17. Cum itaque et nos una cum sanctis discipulis in Galilææ montem hoc sermone ascensuri simus, animi sensa quasi vestimenta purgemus, et a rebus sensilibus quasi e terra sublati, Dominum, ut sponsum e thalimo, sic egressum e tumulo, insolita scilicet specie refulgentem; seu potius tanquam solem ab inferioribus nobisque subjectis terræ partibus orientem, spiritualiter contemplemur. Age ergo sacra ipsa Evangelii verba audiamus. 214 • Undecim discipuli abierunt in Galil:eam, in montem ubi constituerat illis Jesus 18. › Jam discipulis promissa præstat: prædixerat enim illis, cum jam passionem iniret, videndi sui copiam se illis facturum his verbis: ‹ Postquam autem surrexero, præcedam vos in Galilæam ", › Et sane etiam aliis in locis post Resurrectionem se illis ostensurus erat, nam et mulieribus ad sepulcrum, et euntibus in Emmauntem, et undecim discipulis, januis clausi, piscantibus in Tiberiade se videndum dedit; Apostolus vero his etiam pluribus illum apparuisse narrat "º. Et fuit hoc quidem eximii cujusdam hɔneris, et abundantioris gratia, quam tribuit eis ille, qui amorem erga discipulos suos ostendere, et pluribus apparitionibus Resurrectionis miraculum . confirmare volebat. Sed quando non dixit: fn Galilæa solum videbor a vobis, sed multis aliis apparitionibus prætermissis, de hac una solum mentionem fecit, videamus, quid causa sit, cur hanc, el wom quamvis aliam promiserit. Quoniam haec, quam cæter:c celebrior fuit, et divinam de Trinitate doctrinam, et de conferendo baptismo, et missionem discipulorum ad prædicandum in hac complexus est Dominus. Hæc scilicet quarta ejus apparitio fuit, in qua ipsos præcones verbi constituit, sicuti eruditissimus Eusebius diligenter ουservavit. Nam quoniam: et Domini doctrina, et 1: Exod. XIX, ἀποπλυναί τε τὰ ἱμάτια, καὶ οὕτω κεκαθαρμένους θαρρῆσαι τῆς ἀνόδου ἐφάψασθαι. Μέλλοντες οὖν καὶ ἡμεῖς τῷ λόγῳ πρὸς τὸ τῆς Γαλιλαίας ὄρος συνα ελθεῖν τοῖς ἱεροῖς μαθηταῖς, ἐκκαθάρωμεν τὰ τῆς ψυχῆς νοήματα ὡς ἱμάτια, καὶ τῶν αἰσθητῶν ὡς χαμαιζήλων ὑπεραρθέντες, πνευματικῶς τὸν Κύριο κατοψόμεθα, ὡς ἐκ παστάδας νυμφίον οὕτω προ ελθόντα, καὶ ξένῳ κάλλει ένα ποστίλβοντα· μᾶλλον δὲ καθάπερ ἥλιον νέρθεν ἐκ τῶν ὑπὸ γῆν ἀνατεί. λαντα. Φέρε δὴ οὖν αὐτῶν τῶν εὐαγγελικῶν ἀκου τισθῶμεν φωνῶν. • Οἱ ἔνδεκα μαθηταὶ ἐπορεύθησαν εἰς τὴν Γα λιλαίαν εἰς τὸ ὄρος, οὗ ἐτάξατο αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς. ο Ηδη πρὸς τοὺς μαθητὰς ἐπαγγελίαν πληρο προειρήκει γὰρ αὐτοῖς πρὸς τὸ πάθος ἐπειγόμενος • Μετὰ δὲ τὸ ἀναστῆναί με, προάξω ὑμᾶς εἰς τὴν Γαλιλαίαν ο ὀφθήσεσθαι. Μέλλων ἐν διαφόροις τό ποις ὀφθῆναι μετὰ τὴν ἔγερσιν· ἐπεφανέρωτο γάρ καὶ ἐν τῷ τάφῳ ταῖς γυναιξὶ, καὶ τοῖς ἀπιεῦσιν εἰς Ἐμμαούς, καὶ τῶν θυρῶν κεκλεισμένων τοῖς ἕνδεκα, καὶ τοῖς ἐν τῇ Τιβεριάδι ἀγρεύουσιν. Ο δὲ Απόστολος καὶ πλείοσι τούτων ὀφθῆναι αὐτὸν ἱστορεῖ. Ἀλλὰ τοῦτο περισσῆς ἦν φιλοτιμίας καὶ χάριτος τὸ πρὸς τοὺς φοιτητὰς δεικνύντος φιλόστορ γον, καὶ ἅμα ταῖς πλείοσιν ἐμφανείαις βεβαιοῦντος τὸ θαῦμα τῆς ἀναστάσεως. Αλλ' ὅτε οὐκ εἶπεν° Ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ μόνον ἐφθήσομαι, ἀλλὰ τῶν πολλῶν αὐτοῦ ἐμφανειῶν μνημονεύσας μιᾶς, τὰς ἄλλας παρέλειψε, διατί ταύτην, καὶ οὐκ ἄλλην τινά ἐπηγγείλατο; Ἐπειδὴ αὐτὴ καθολικωτέρα τῶν ἄλλων ἦν, τὴν εἰς τὴν Τριάδα θεολογίαν, καὶ τοῦ βαπτίσματος την παράδοσιν, καὶ τὴν εἰς τὸ κα ρυγμα τῶν μαθητῶν ἀποστολὴν περιέχουσα· τεάρτη δὲ αὕτη τοῦ Κυρίου ἐμφάνεια, καθ᾽ ἦν αὐτοὺς τῶν ἐθνῶν κατέστησε κήρυκας, καθὼς ὁ πολυΐστων Εὐσέβιος ἠκριβώσατο. Ἐπειδὴ τοῦ Κυρίου οἱ λόγοι καὶ τῶν ἀποστόλων τὸ κήρυγμα, ταῦτα τὰ τέσσαρα περιέχουσι, τὰς ἐντολὰς, καὶ τὰ δόγματα, καὶ τὰς 18 Matth. XXVIII, 16. 19 Matth. XXVI, 32. 30 Cor. xv, 6-8. Francisci Scorsi notæ. Quibusdam lustrationibus. Graece περιέβα τηρίοις τισίν, seul περιρραντήριον proprie cl jusmodi aptum η περιβῥαίνω circumnaspergo, c jusmodi est proprie ramus, vel aliud simile: apud ethnicos vero vas puram in templis, aut concionibus aqua lustrali plenuin, qua ethnica superstitione sacerdotes, aut æditui aspergere solebant eos qui ingrediebantur. Vox igitur usitate apul scriptores tum ethnicos tum Christianos: ab exemplis superseden, quæ in promptu essent; hic pro ίρο sis lustrationibus more Judaico fieri solitis sumo. Matutinum a Pascha non eodem ordine sed commututo leguntur. Erant et Troparia quædam eodem nomine, et numero, quæ ἑωθινὰ ἀναστάσιμα, dice- instrumentum seu aspergillum adl lustrationes hubantur, ab eo ipso die quo canebantur. Nam omnes Dominicas ἀναστασίμους indigetabant propter resurrectionem Domini. Hæc composuisse dicitur Leo [V sapiens, sicut ea quæ εξαποστειλάρια vocala Constantinus ejus filius, in Anthologio μονο νέ ἀνθολογίῳ. Ιιι φuo Horæ ipsorum Grecorum canonicæ continentur, impresso Romæ sub Clem. Papa VIII (quod_in_nostra Bibl. colleg. Paris, servatur) et duodecim Evangelia eadem, de quibus Theophanes noster homilias composuit, eodem ordine rerensentur, quo ipsæ homiliæ; et de tropariis dictis hre leguntur: ᾿Αρχὴ τῶν ἀναστασίμων ἐξαποστει λαρίων, καὶ τῶν ἑωθινῶν ἰδιομέλων τῶν ια'. Εἰσὶ μὲν τὰ ἑωθινά Λέοντος τοῦ σοφωτάτου βασιλέως, τὰ δὲ ἐξαποστειλάρια τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Κωνσταντίνου βασιλέως. Hoc est: Incipiunt Anastasima exapoleilaria, et idiomela matutinalia undecim: sunt autem matutinalia Leonis sapientissimi; exaposteilaria vero ejus filii Constantini. Eusebius diligenter. Taungit Eusebius aliquid de osteusionibus Christi redivivi lib. x De demonst. cap. 8, seul ubinam ordinem earum tradat, et quartam hanc esse factam in Galilaea, in his que exstant ejus operibus adhuc quæro. In his que exstant dixi, nam ut advertit Bellarm. opusc. De Script. eccles. ex libris quindecim De præparal. Evang. quatuor tantum et decem supersunt: ex viginti De demonstr. solum decem.

TIREOPHANIS CERAMEI Ꮳ doloris gladium intra præcordia exceperat, quem προηγόρευσε, τῷ ἡγαπημένο μαθητῇ παρατίθησιν, Symeon ille prædixerat dilecto discipulo, utpote puro, et Virgini, et usque ad extrema pericula cum ipso persisteuti commendat: qui dolorem ipsius lenire posset, et Passionis mysterium ex divinis explicare doctrinis. ὡς καθαρῷ, καὶ παρθένῳ, καὶ μέχρι τῶν ἐσχάτων κινδύνων αὐτῷ παραμείναντι, καὶ δυναμένῳ τιν λύπην αὐτῆς κατευνᾶσαι, καὶ τὸ μυστήριον ἐκδι δάξαι τοῦ πάθους ταῖς θεολογικαῖς εἰσηγήσεσι. Μετὰ δὲ ταῦτα τὸ ψαλμικὸν ἐκεῖνο εἶπε ρητόν· «Ο Θεὸς, ὁ Θεός μου, ἵνα τί με εγκατέλιπες;» οὐχ ὅτι αὐτὸς ἐγκαταλέλειπτο, ἢ ἐπικουρίας εδέετο· προειρήκει γὰρ, ὅτι «Οὐκ εἰμὶ μόνος, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου μετ᾿ ἐμοῦ ἐστιν, ο ἀλλ᾽ ἐκ προσώπου τῆς ἀνθρωπότητος ταῦτα λαλεῖ, οικειούμενος τὸ ἡμέν τερον, καὶ ἕλκων εἰς ἡμᾶς τὸν ἄνωθεν ἔλεον. Ημείς γὰρ ἦμεν οἱ ἐγκαταλελειμμένοι, ὥς φησι φωνή θερα λογική. Λέγει δὲ καὶ τοῦτο ἐκ προσώπου του Ισραήλ, ὅτι τοσαύτη γέγονεν εἰς αὐτὸν ἐγκατάλειψης, ὡς θεοκτόνος γενέσθαι, καὶ μέχρι τοσούτου φθάσαι τολμήματος. Πάντα δὲ τὰ περὶ αὐτοῦ ἤδη πεπλη· ρωκώς, εἶπε· «Τετέλεσται.» Τουτέστι καὶ τὰ τῶν προφητῶν, καὶ τὰ τῆς οἰκονομίας, καὶ τὰ τῆς Ἰου δαϊκῆς ἀσεβείας πέρας ἐδέξατο. Καὶ οὕτω κράξας φωνή μεγάλῃ· «Πάτερ, εἰς χεῖράς σου παρατίθημι τὸ πνεῦμά μου,» καὶ κλίνας τὴν κεφαλὴν, παρέδωκε τὸ πνεῦμα. Ἐν δὲ τούτοις καὶ ὁ τοῦ Ἰωὴλ ἐπλη ροῦτο χρησμός·. Ο ἥλιος καὶ σελήνη σκουάσουσιν, ὁ δὲ Κύριος ἐκ Σιὼν ἀνακράξεται, καὶ ἐν Ἱερουσαλὴμ δώσει φωνὴν αὐτοῦ.» φωνῇ δὲ μεγάλη φωνεί, δεικνὺς ὅτι κατ' ἐξουσίαν ἀφίησι τὴν ψυχήν. Εἰς χεῖρας δὲ τοῦ Πατρὸς παρατίθησιν, ἵν᾽ αὖθις ὡς παρ ρακαταθήκην λάβῃ αὐτὴν, καὶ τοῦτο ἦν, δ ἔλεγε τοῖς Ἰουδαίοις· ο Ἐγὼ τίθημι τὴν ψυχήν μου, ἵνα πάλιν λάξω αὐτήν.» Καὶ ἅμα διδοὺς ἐλπίδας ἡμῖν, τὸ μηκέτι χωρεῖν εἰς ᾅδου τὰς ψυχὰς τῶν πιστῶν, ἀλλ' εἰς χεῖρας Θεοῦ παρατίθεσθαι. Κλίνει δὲ τὴν κεφαλὴν οἷον νεύματι καθάπερ θεραπαινίδα την τελευτήν, προσκαλούμενος. Μετ' ἐξουσίας γὰρ προΐετο τὸ ἴδιον σῶμα εἰς θάνατον, ἵνα καὶ τὰ πάλη φυσικῶς ὑποστῇ, καὶ ὑπὲρ φύσιν θεϊκῶς ἀναστῇ. Αυτίκα οὖν σχίζεται τοῦ ναοῦ τὸ καταπέτασμα, ὅπερ ἦν ἐθόνη καθιεμένη διαμπαξ εἰς αὐτὸ τοῦ ναοῦ τὸ μεσαίτατον, συσκιάζουσα τὰ ἐσήμενα, καὶ μόνῳ τῷ ἱερεῖ θεατὰ, καὶ βάσιμα ποιοῦσα τὰ ἄδυτα. Ἐπειδὴ δὲ τοῖς Ἰουδαίοις ἔθος ἦν ἐν ταῖς περὶ Θεοῦ βλασφημίαις τὴν ἐσθῆτα περιῤῥηγνύειν, τὰ τῶν Post hæc vero protulit illud Psalmi: ‹ Deus, Deus meus, quid dereliquisti me?, non quod ipse derelictus esset, vel opis indigeret: jam enim ante prædixerat, quod ‹ Non sum solus, sed Pater meus mecum est, sed humanitatis partes agens, et mostra sibi attribuens, nobisqne misericordiam e coelo eliciens. Nos enim derelicti eramus, ut extulit theologi vox Dixit etiam hoc personam Israelis agens, qui usque adeo fuerat destitutus, ut Dei occisor evaderet, eoque progrederetur audacia. Cum ergo quæ de ipso erant omnia explesset, dixit: • Consummatum est.. Hoc est et prophetarum oracula, et divina dispensatio, et Judaica impietas ad finem perducta jam sunt. Itaque clamans voce magna: «Pater, in manus tuas commendo spiritum mcum,, et caput inclinans, tradidit spiritum. In his autem et Joelis est impleta prophetia: ‹ Sol et luna contenebrabuntur, Dominus autem de Sion clamabit, et de Jerusalem dabit vocem suam. Clamat voce magna, ut ostendat animam 210 80 pro sua potestate dimittere. In Patris vero manibus eam commendat, ut tanquam depositum iterum sumat. Atque hoc est, quod dixerat Julaeis: «Ego pono animam meam, ut iterum sumam eam'; › simul etiam, ut nobis spem daret, non amplius ituras ad inferos, sed in Dei manu credentium animas esse deponendas. luclinat vero caput, ut mortem quasi famulam veluti nutu ad se advocet. Libere quippe corpus suum projecit in mortem, ut et natura licet passionis mala sustineret, et supra naturam divina virtute resurgeres. Statim ergo seiuditur velum templi, quod erat velamen in ipso templi medio ex utraque parte distentum ca quæ In adytis erant, et soli sacerdoti spectanda abscondens, per quod erat accessus ad ipsa. Quoniam vero in more positum Judæis erat, auditis in Deum blasphemiis, vestimenta discindere: templum etiam Ingentium speciem præ se fert, usque adeo facinus illud deplorans, ut etiam instar tunicæ velum abs. πενθούντων ὁ ναὸς σχηματίζεται, τοσοῦτον ἀπλουcindat. Fortassis etiam vastitatem suam ipsi eventuram inde denuntians; ac simul indicans divinam * Psal. xxı, 1. 7 Joan. xvi, 32. * Joel 11, 15, 16. ρόμενος τόλμημα, καὶ ὡς χιτῶνα διέρρηξε τὸ κατα πέτασμα· τάχα που καὶ τὴν ἰδίαν ἐρήμωσιν προδη Juan. x, 17. Francisci Scorsi notæ. Ut extulit Theologi voz. Cum Gregorium Nazianzenum citat, sic eum solet describere Κατ' ἐξοχὴν, θεολογική γλώσσα, μουσα, et aliis quos supra notavi modis: hic autem locus est ex orat. 56: Ἐν αὐτῷ δὲ ὅπερ εἶπον τυπεῖ τὸ ἡμέτερον· ἡμεῖς γὰρ ἦμεν οἱ καταλελειμένοι, καὶ παρεωραμένοι πρότερον Verum in se ipso repræsental: nos enim eramus derelicti illi prius, atque contempli. Praeclare eumdem sensum extulit S. Leo, serm. 16, de Pan. Inde est quod caput nostrum Dominus Jesus Christus omnia in se corporis sui membra transformans, quod olim in Psalmo ernetaverat, ið in supplicio crucis sub redemptorum suorum roce clamabat:: Deus meus, Deus meus, utquid dereliquisti me? Alii item gravissimi Patres eo sensu verba Christi interpretantur, Athanasius, Cyrillus, Augustinus. Sed longiora de hoc loco non addam, quæ ab interpretibus sunt petenda. Sed in Dei manu credentium animas. Ex hoc loco convenienter colligitur recta sententia de statu animarum post mortem, de qua disserui supra not. 54.

et γενέσθαι τὴν μορφήν· καὶ ὁ τὸν κόσμον νενικηκώς, καὶ τὸ σῶμα ἠφθαρτικώς, καὶ θανάτου ὑπέρτερος πεφυκώς, ὡραίᾳ τινὶ καὶ λαμπρᾷ δόξῃ περιηστράπτετο. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ Δαβὶδ προανεφώνησεν. Ο Κύριος ἐβασίλευσεν, εὐπρέπειαν ἐνεδύσατο, ο την μετὰ τὴν ἀνάστασιν προσημαίνων βασιλείαν καὶ κυριότητα. "Ην γὰρ ὡς Θεὸς ἐξουσίαν εἶχεν ἀεὶ, ταύτην ὡς ἄνθρωπος εἰληφώς μετὰ τὴν ἀνάστασιν, καὶ πάσης κυριεύσας τῆς κτίσεως, μετά λαμπρᾶς ὡρᾶτο εὐπρεπείας, καὶ ὡραιότητος· οὐ μεταποιησ θέντων τῶν χαρακτήρων, ἀλλὰ κάλλους αὐτοῦ ἀμιμή του προσγινομένου, καθὼς καὶ ἐν τῇ μεταμορφώσει τὸ πρότερον. Καὶ τάχα μετὰ ταύτης τῆς εὐπρεπείας ὁρῶντες αὐτὸν οἱ ἄγγελοι πρὸς οὐρανοὺς ἀνερχόμεν νον ἀλλήλους ἐπύθοντο·. Τίς οὗτος ὁ παραγενόμε νος ἐξ Εδώμ; οὗτος ὡραῖος ἐν στολῇ αὐτοῦ. Ταύτην τὴν ὡραιότητα Χριστοῦ Σολομών προϊδὼν ἔλεγεν ἐν τῷ Ασματι τεθηπώς • • Τί ὡραιώθης, καὶ τί ἡδύνθης;» Καὶ ὡς ἂν μὴ δόξῃ τὸ εἶδος τοῦτο τὸ θεῖον ἐπείσακτον αὐτῷ γενέσθαι μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, προδείκνυσιν ἑαυτὸν τοῖς μαθηταῖς ἐν Θαβώρ τοιούτῳ κάλλει ένα ποστράπτοντα. Η γὰρ μεταμόρφωσις τῆς μετὰ τὴν ἀνάστασιν δόξης εἰκων ἦν, καὶ προτύπωσις. Μετὰ τῆς τοιαύτης οὖν μορφῆς ἐν τῷ τῆς Γαλιλαίας ὄρει ὤφθη τοῖς ἕνδεκα, μεθ' οίας τοῖς τρισὶν ὤφθη πρότερον εἰς τὸ Θαβώρ. Διὸ καὶ Πέτρος μὲν, καὶ οἱ τοῦ Ζεβεδαίου υἱοι, ἀκλόνητοι μεμενήκασιν ἀναγνωρίσαντες τὴν se præluisse discipulis. Consentaneum enim erat, αὐτοῦ μεταβληθέντος εἰς τὸ ἀθάνατον, καινοτέραν cum assumpta humanitas jam esset in immortalitatis statum traducta, novam ejus formam exsistere; atque adeo ille qui mundi victor evaserat, et corpus incorruptione donarat, et factus morte superior erat, pulchra quadam et illustri majestate præfulgebat. Hoc autem prædixit etiam Davidl: c Dominus regnavit, decorein induit *;, ubi id regnum, et ea dominatio præsignificatur, quam post Resurrectionem obtinuit. Quam enim potestatem uti Deus semper habuerat, hane ut homo post Resurrectionem accipiens, et universæ rei creatæ jam Dominus, praeclaro quodam decore et pulchritudine præditus apparebat. Non immutatis lineamentis, sed 216 inimitabilis cujusdam pulchritudinis accessione facta; sicuti cum in monte Thabor transfiguratus est prius. Et fortasse hoc ornatum decore spectantes, eum in cœlum ascendentem angeli alii alios interrogabant: Quis est hic qui venit de Edom, iste formosus in stola sua "? Hanc Christi speciem prospiciens Salomon dicebat admirans in Cantico. Quam pulcher factus es, dulcis **! › Ac ne divina hæc species peregrina et adventitia illi a mortuis restituto videretur, ea se forma splendentem discipulis præmonstravit in Thabor. Transfiguratio quippe imago fuit, et futuræ post Resurrectionem gloriæ præfiguratio. Ea igitur specie in monte Galilææ visus est undecim, qua tribus discipulis prius in Thabor. Quare et Petrus, et filii Zebedmi splendorem illum quem τότε λαμπρότητα. Οσοι δὲ μὴ τὴν μεταμόρφωσιν tunc viderant agnoscentes, immeti perstiterunt. Quotquot vero transfiguratum Dominum contemplati non fuerant, inusitata illa forma perculsi dubitaverunt. Unde nihil eos increpans dubitationis illam asperitatem tollit, ac veluti declarans apparentis illius formæ claritatem: Data est mihi, inquit, omnis potestas in cœlo, et in terra novo spectaculo mens vestra commoveatur, iormam hanc meam solis instar vibrantem radios conspicata, non enim mihi corpus infirmitatibus carnis subjectum est amplius, sed ejectus jam mundi hujusce princeps; ac mihi potestas, et dominium universæ creaturæ traditum est. Etenim cum Rex esset naturæ totius ac Dominus, et jam ante omne ævum **Psal. XCIV, 1. 25 Isa LXIII, 1. ne so Cant. 1, ἐθεάσαντο, τῷ ἀσυνήθει τῆς μορφῆς κρταπλαγέντες ἐδίστασαν. Διὸ καὶ μηδοτιοῦν τούτοις μεμψάμενος καταλεαίνει τοῦ δισταγμοῦ τὴν τραχύτητα, οἷον ἐφερμηνεύων αὐτοῖς τῆς χαινομένης μορφῆς τὴν λαμπρότητα Εδόθη μοι, λέγων, πᾶσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ καὶ ἐν τῇ γῇ.» Μή ξενιζέσθω, φησίν, ἡμῶν ἡ διάνοια βλεπόντων τὸ τῆς ἐμῆς μορφῆς ἡλιόβλητον· οὐκ ἔστι γάρ μου τὸ σῶμα ἐν ἀσθε νείαις ἔτι σαρκός· ἀλλ' ὁ μὲν ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου ἐκβέβληται, ἡ δὲ ἐξουσία και κυριότης πά σης τῆς κτίσεως ἐμοὶ δέδοται. Βασιλεὺς γὰρ ἂν καὶ Δεσπότης πάσης τῆς φύσεως, καὶ πρὸ παντὸς αιώνος ἔμφυτον ἔχων τὸ βασιλεύειν, ὡς ἄνθρωπος παρὰ τοῦ Πατρὸς εἰς βασιλέα κεχειροτόνηται. Ἐπεὶ 16. 27 Matth. xxνη, 18. Francisci Scorsi notæ id discipuli pati potuissent, quod semel factum in Thabor ferre non potuerant, neque congruens fuisset, ut ostenderetur, eamdem resurrexisse llaturam, quæ mortalis ante fuerat; quam utramque rationem affert D. Augustinus, lib. xx. De civil. cap. 19: Claritas in Christi corpore, cum resurrexit, ab oculis discipulorum potius fuisse abscondia credenda est; non enim eam ferret humanus alque infirmus aspectus, quando ille a suis ita deberet ostendi, ut posset agnosci. Quod tamen aliquando id præstiterit, est pia, nec rationi absona Theophahis nostri commentatio. mam fore testatur D. Paulus 1 Cor. xv, ita tamen et rationes læ, que sequuntur, ostenlunt), neque aliam, ut effigies, et lineamenta eadem maneant. Quod et Noster hoc loco advertit, color diversus appareat: quemadmodum in Transfiguratione factum est, ut etiam innuit D. August. Nam profecto fulgor et claritas corporis Christi naturaliter ex auimi gloria redundabat, quin et principio conceptionis suze ab anima gloriosa per fruitionem divinitatis perfectam redundare debuerat nisi per dispensationem impedita fuisset; ut itidem Ď. Thomas asserit, quast. dicta art. 2, in corpore. Quae cum ita sint po ita, non videtur repugnare, quod hie commentatur noster Christum apparuisse in monte Galiler: gloriosum, et refulgentem fere ut in Trans figuratione quamvis enim, si semper hoc modo apparuisset (quod solum videtur negare D. Thom. Peregrina et adventitia. Erat enim naturalis, ut jam nota proxima explicatum est.

HOMILIA XXVIII. σάρκα ἀνέλαβε τὸ δοξάζεσθαι χρήζουσαν, καὶ οὐχ regnandi jus innatum haberet, a Patre tanen, ut homo, constitulus est Rex. Quoniam vero carnem eam assumpserat, quæ indigebat, ut gloria afficeretur; nec vero caro cujusdam alterius, sed ejus ipsius, facta erat, merito sibi vindicat quæ in ipsam carnem co'lata, et ad ipsam attinebant, et quæ non habebat ut homo accipit a Patre ea que naturaliter habebat, Omnia subjecisti sub pedibus ejus 38 › Ex persona autem Patris ita Christum allo - quitur: «Postula a me, et dabo tibi gentes hæreditatem tuam, et possessionem tuam terminos terræ”. › Postquam enim una gens Israelitica furore concita in ipsum est, atque adeo ab ipso rejecta, omnes gentes datæ sunt Christo, quæ ipsi fideles essent. Quoniam autem erat exspectatio gentium, et in ipsum gentes sperabant 20, et pro una 217 Judææ terra plenitudinem gentium, ut hæreditatem obtinuit, præcepit discipulis: Euntes docete omnes gentes baptizantes cos in nomine Patris, el Filii, et Spiritus sancti. 31 • Εt quidem ante passionem vetuit eos, quominus in viam gentium irent, ac solum ad oves domus Israel eos jussit accedere 3. Nunc vero omnium gentium curam illis concredidit: ἑτέρου τινὸς, ἀλλ' αὐτοῦ γέγονε σάρξ, εἰκότως ἰδιοποιεῖται τὰ εἰς αὐτήν, ἢ περὶ αὐτὴν γινόμενα, καὶ ὡς ἄνθρωπο; μὴ ἔχων, δέχεται παρὰ τοῦ Πατρός, ἅπερ έχει φυσικῶς· Πάντα ὑπέταξας ὑπὸ κάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ ν ἐκ προσώπου δὲ τοῦ Πατρός, οὕτω φησὶ πρὸς Χριστόν· «Αίτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη την κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς.» Ἑνὸς γὰρ Εθνους τοῦ Ἰσραὴλ παροιστρήσαντος, καὶ διὰ τοῦτο ἀποβληθέντος, πάντα τὰ ἔθνη δέδοται τῷ Χριστῷ πιστεύσαντα εἰς αὐτόν. Ἐπεὶ δὲ προσδοκία ἐθνῶν, καὶ ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ἤλπισε, καὶ ἀντὶ μιᾶς γῆς τῶν Ἰουδαίων τὰ τῆς γῆς πληρώματα ἐκληρώσατο, ἐπιτάττε: τοῖς μαθηταῖς·. Πορευθέντες μαθητεύ σατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. ο Καὶ πρὸ μὲν τοῦ πάθους ἀπεῖργεν αὐτοὺς εἰς ὁδὸν ἐθνῶν ἀπελθεῖν, εἰς μόνα δὲ πορεύε σθαι τὰ πρόβατα τοῦ οἴκου Ἰσραήλ· νῦν δὲ πάνε των ἐθνῶν τὴν προστασίαν ένεχείρισεν αὐτοῖς· • Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτί ζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος.» Νῦν οὐκ ἐν τύποις καὶ συμβόλοις δείκνυται τὸ τῆς Τριάδος μυστήριον, ἀλλὰ φανερῶς πᾶσι διαλευκαίνεται. Η μὲν γὰρ σκιώδης Γραφή, αμυδρῶς περὶ ταύτης ἐδίδαξεν. Αριδηλότερον δὲ ὁ Κύριος μνημονεύει περὶ αὐτοῦ καὶ τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Πνεύματος. Εδείχθη δὲ καὶ ἐν Ἰορδάνῃ, τοῦ Κυρίου διὰ τοῦ βαπτίσματος – Patre, et Spiritu mentionem fecit. In Jordi ne etiam, τὴν ἡμῶν φύσιν καθαίροντος. Ὁ μὲν γὰρ Υιός ἐβαπτίζετο· ὁ δὲ Πατὴρ ἐπεμαρτύρει τον χειρα πτούμενον· τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, περιστερᾶς ἐν είδει καθίπτατο. Καὶ ἐν ὄρει δὲ τῷ Θαβώρ τὸ τοῖς Τριάδος διάφορον τῶν ὑποστάσεων εγνωρίσατο, πλην οὐ τηλαυγῶς ἡ τῆς οὐσίας ταυτότης, καὶ ὁμοτιμία ἐδείκνυτο. Νῦν δὲ γνωριμωτέραν τὴν ἰσοτιμίαν καθίστησιν εἰπών· ο Βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος.» Αλλὰ ἐπειδὴ περὶ τοῦ βαπτίσματος ἡμῖν ὁ λόγος, ἀναγκαῖον εἰπεῖν διατί ἀπονενόηται τοῦ Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. › Jam non in figuris, et symbolis Trinitatis mysterium nunc indicatur, sed manifeste omnibus declaratur. Vetus enim illa Scriptura umbris involuta de ea obscure docuit. Clarius autem Dominus de se, et cum Dominus per baptismum naturam nostram lustravit, id mysterium indicatum est. Filius enimu baptizatus est, Pater vero ei manu coulacto testimonium tulit; Spiritus autem sanctus in coJumbæ specie devolavit. Et in monte etiam Thabor hypostaseum in Trinitate differentia significata est: non tamen perspicue essentiæ identitas, et æqualis omnium dignitas declarata: nunc vero eam æqualitatem notiorem reddit cum dicit: «Baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus suncti. Sed quoniam de baptismo nobis est sérnio 31 Matth. XVIII, 19. ss Matth. x 15. Francisci Scorsi notæ. 28 Psal. VIII, 8. 10 Psal. 11, 8. 30 Gen. LI, 10. necesMerilo sibi vindical. Hæc recte dicta sunt, nis χειρακτούμενον quæ non vacat occulto quodam recteque explicantur de proprietatibus utriusque naturæ communicatis ratione persone. Sibi eniin, hoc est, eidem persona, ait Theophan., attribuit quæ erant bumanae natura; data potestas, eo regnum et tamen eadem ut propria, et naturaliter habebat ratione naturæ divina. Greg. Nyss. Oral. 2,in Resurr. eamdem doctrinam iisdem verbis complexus est: 'Εδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς. γὰρ εἶχε φυσικῶς, ὡς Θεός, ταῦτα λέγε: λαμβάνειν ὡς γενόμενος ἄνθρωπος οἰκονομικῶς. • Θαία est mihi poleslas omnis in culo, et in terra.» Nam quæ naturaliter habebat ut Deus, hæc dicitur accipere tanquam homo certo consilio factus. Et Suarius noster, p. 3. ubi agit de Christi dominio, hunc locum explicat de potestate excellentiæ Christi, qua homo erat ratione unionis bypostaticæ communicata. Manu contacto. Expressi totam vim uomi pietatis sensu; nam per eam vocem exprimit, et Christi humilitatem, et Joannis Baptistæ dignitatem; quod Christi corpus manu sua attingere meruerit. Quod sane multi Patres etiam apertius. S. Proclus oratione ubi de baptismo Christi_loquitur: Tangere, inquit, S. Joannes capilis verticem meruit, innuens ritum in baptismo a S. Joanne servatum caput Domini tangendo. S. Cyprianus serm. de baptismo Christi: Supponit itaque cer vicem sanctam manibus hominis humilitas Redemptoris. S. Chrysost. hom. in S. Theophania, que mcipit, "Η πηγὴ τῶν εὐαγγελίων διδαγμάτων, sub Ginem: Ηψατο μὲν τῆς τοῦ Δεσπότου κεφαλής τρέμων τῇ χειρὶ, καὶ χαίρων τῇ ψυχῇ, καὶ ἐβάπο τίσεν τὸν Κύριον ἡ τῶν Ἰησοῦν Χριστόν· Teligit quidem manu Domini caput tremens et animo gaudens, et baptismo lavit Dominum nostrum Jesum Christum.

Γ18 sarium est dicere, qua de causa baptismum ritus a βαπτίσματος ή παράδοσις. Διαγελαται γάρ παρὰ τοῖς ἀπίστοις τὸ θεῖον λουτρόν, ἀγνοοῦσι τὸ διὰ τοῦ συμβόλου δηλούμενον. est institutus. Irridetur enim divinum lavacrum al infidelibus, quid per illud symbolice denotetur ignorantibus. Cum in vitam morti obnoxiam per primam generationem produceretur homo, necessarium fuit generationem alteram, et magis occultum reperire modum, qui neque a corruptione inciperet, nec desineret in corruptionem: per quem liceret nobis auctoris salutis nostræ Jesu Christi simil tudinem ferre. Aqua enim baptismi uteri loco materni insufflatio autem loco est Dei fetum hunc efformantis. Et sicuti ille tertio die, ex quo depositus est in sepulcro, ad vitam rediit, sic credentes ex aqua quasi e terra tribus illis vicibus emergentes, vitam Τῆς πρώτης γενέσεως ἐπὶ τὸν θνητὸν βίον παραγούσης τὸν ἄνθρωπον, ἀναγκαῖον ἦν ἐξευρεθῆναι γένεσιν ἑτέραν, και μυστικώτερον τρόπον, μήτε ἀπὸ φθορᾶς ἀρχόμενον, μήτε εἰς φθορὰν καταλήγοντα, δι' οὗ γένοιτ' ἂν ἡμῖν δυνατόν μιμήσασθαι τὸν ἀρχηγὸν τῆς σωτηρίας ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Το γὰρ ὕδωρ τοῦ βαπτίσματος, ἐν τάξει μήτρας λαμ βάνεται· τὸ δὲ Πνεῦμα ἐν τάξει Θεοῦ, τοῦ τὸ ἔμβρυον διαπλάττοντος. Καὶ ὥσπερ ἐκεῖνος μετὰ τὴν ἐν τάφῳ κατάθεσιν τριταῖος ἐπὶ τὴν ζωὴν ἀνεφοίτησεν, οὕτως οἱ πιστεύοντες ἀντὶ τῆς γῆς, τὸ ὕδωρ post tres dies restitutam, ipsanique adco Resurre. ἀποδυόμενοι, ἐν τρισὶ περιόδοις τὴν τριήμερον ζωὴν ctionem adumbrant, aqua per invocationem sanctæ Trinitatis sanctificata; ut corpus quidem visibili aqua lustretur, invisibili autem Spiritu aqua sanctificationem accipiat. Sicuti enim ignis fervorein 218 concipit aqua, quæ in lebete continetur; sic et ea quæ in lavacro est per operationem Spiritus in divinam quamdam transit virtutem. Qua vero de causa postquam dixit: «Docele omnes gentes, subjunxit rursus: Docentes eos servare omnia quæcunque mandavi vobis? Per hæc indicat μαθήσεως id est, institutionis ει διδασκαλίας, id est doctrinae diferentiam; illa enim ad introducendum est accommodata, et est veluti elementaris: doctrina fero perfectioribus congruit. Ac illa quidem dogmata tradens veluti fundamenta ante projicit; hæc autem quasi operum ædificium superponit. Dicendo quippe μαθητεύετε de dogma tis eos instituendos ostendit; unde et subdidit: καὶ ἀνάστασιν εἰκονίζουσι, διὰ τῆς ἐπικλήσεως τῆς ἁγίας Τριάδος ἁγιαζομένου τοῦ ὕδατος· ὡς ἂν τῷ μὲν φαινομένῳ ὕδατι τὸ σῶμα φωτίζοιτο, τῷ δὲ ἀοράτῳ πνεύματι τὸν ἁγιασμὸν ἡ ψυχὴ λήψαιτο. Καθάπερ γὰρ τὸ ὕδωρ τὸ ἐν τῷ λέβητι τῆς τοῦ πυρὸς μεταλαμβάνει θερμότητος· οὕτως τὸ ἐν τῇ κολυμβήθρᾳ ὕδωρ τῇ ἐνεργείᾳ τοῦ πνεύματος, εἰς θείαν μεταστοιχειοῦται δύναμιν. Πῶς δὲ εἰπών· «Μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, κ πάλιν ἐπήγαγε· «Διδάσκοντες αὐτοὺς τηρεῖν πάντα ὅσα ενετειλάμην ὑμῖν;» Δείκνυσι διὰ τοῦτο μαθή. σεως καὶ διδασκαλίας διαφοράν· ἡ μὲν γὰρ εἰσαγω γική ἐστι, καὶ οἷον στοιχειωτική· ἡ δὲ διδασκαλία, τοῖς τελειοτέροις ἁρμόδιος. Καὶ ἡ μὲν οἷόν τινα θεο μέλιον προκαταβάλλει τὰ δόγματα, ἡ δὲ τὴν διὰ τῶν ἔργων οἰκοδομὴν ἐπιτίθησιν. Εἰπὼν γάρο «Μαθη. τεύσατε, ν τὴν τῶν δογμάτων ἐδήλωσε μάθησιν· διὸ καὶ ἐπήγαγε ο Βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος Francisci Scorsi notæ. •(79) Uteri loco materni. Praeclare S. Cyrillus Hierosolym, aquam baptismi et tumulum, et matrem appellat: Εν τῷ αὐτῷ ἐτεθνήσκετε, καὶ ἐγεννάσθε. Καὶ τὸ σωτήριον ἐκεῖνο ὕδωρ καὶ τάφος ἡμῖν ἐγέ νετο, καὶ μήτηρ In ipso simul et mortui eralis, el regenerali; atque ita illa selutaris aqua sepulcrum vobis, et maler effecta est. Εt paulo post: Αφέσεως ἁμαρτημάτων, καὶ υἱοθεσίας προξενητι κὰν τὸ βάπτισμα • Baptismus remissionem peccaloTUM, et adoptionem conciliat filiorum. Utrumque baptismi symbolum et effectum explicat breviter et graviter hic Nuster. Gregor. Nyss. oral. 1, de Resurr. enucleatius etiam omnes naturalis nativitatis partes cum hac, quæ per baptismum fit supra naturan, comparat. Quæ in lavacro est. Κολυμβήθρα piscina, lavacrum natatorium, ἀπὸ κολυμβάν, malare. Sic appellatur piscina illa sanandi vim habens. Joan, Cap. v: ἐστὶ δὲ ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις προβατική κολυμβήθρα. Εst autem Hierosolymis probatica piscina. Ad hunc porro alludentes SS. Patres baplasmatis sacrum fontem κολυμβήθραν appellant, quod hujus illa figura. Gregor. Nazianzen. orat. in S. baptisma: Χθὲς ἐπὶ κλίνης ἐῤῥίψω παρειμένος, καὶ λελυμένος, καὶ οὐκ εἶχες ἄνθρωπον, ἵνα όταν ταραχθῇ τὸ ὕδωρ βάλλῃ σε εἰς τὴν κολυμβή θραν· σήμερον εὗρες ἄνθρωπον τὸν αὐτὸν καὶ θεὸν, μᾶλλον δὲ θεὸν ἄνθρωπον Meri in lecto jacebus corpore fractus, et solutus: nec hominem praeslo habebas, qui cum turbaretur aqua, te in piscinam injiceret hodie nactus es hominem, eumdemque Deum, vel ut rectius loquar, Deum hominem. Iles Naz anz. qui hominem catechumenum comparat ægroto illi, qui triginta et octo annos habebat in infirmitate piscinam vero sacro baptismatis fonti, qui a quovis peccati morbo hominem curat. Sed diserte S. Chrysost hom. 5 in Epist. ad Coloss. in fine: Έδει καὶ τοῦ βαπτίσματος πολλὰ προη γίσασθαι, καὶ μυρία ὅσα, οἷον τὰ ἐν τῇ παλαιᾶ, τὰ ἐν τῇ κολυμβήθρα τὸν μὴ ὑγιαίνοντα "καθαίρεσθαι· Oportebat, el baptismum mulla præcedere, alque adeo innumerabilia, qualia sunt ea quæ in veieri testamento, et piscina piebant; nempe quod qui sanus non erat, mundabatur; κολυμβήθραν etiam vocal baptismi fontem S. Cyrillus Merosol. Catech. 11. Μαθήσεως, id est institutionis. Ne quis putet hanc differentiam vocum gratis esse a Nostro confictam, afferam in medium quod in concilio Florentino observavi sess. 5 et 10, ubi institutio catechumenorum quæ per symbolum fidei traditur, μάθημα Græce, Latinis non solum iustitutio, sed et rudimentum et mathema etiam vertitur in Epist. Vigilii papæ: quin etsymbolum ipsum μάθημα videas indigitari.

HOMILIA XXIX. Οπερ ἐστὶν ἡ τῶν δογμάτων βεβαίωσις. Αλλ' ἐπε:- • Baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti.» Quod sane dogmatum confirmatio est. Sel quoniam, ut sanctus Domini frater dixit: • Fides sine operibus mortua est ss,» vult eum, qui fidei dogmatis institutus jam est, et per regenerationem sancti baptismatis sanctificatus, fidei opera insuper ædificare; nec ea ex parte, sed omnia quæcunque discipulis Dominus præcepit. δή, κατὰ τὸν ἱερὸν ἀδελφόθεον, «ἡ πίστις χωρὶς ἔρ - γων νεκρά έστι, ο βούλεται τὸν μαθητευθέντα τὰ τῆς πίστεως όγματα, καὶ τελειωθέντα τῇ ἀναγεννήσει τοῦ θείου βαπτίσματος, ἐποικοδομῆσαι καὶ τὰ ἔργα τῆς πίστεως· οὐκ ἐκ μέρους, ἀλλ᾽ ἅπαντα, ὅσα τοῖς μαθηταῖς ὁ Σωτὴρ ἐνετείλατο. • Et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad consummationem sæculi. Amen. › O jucundum nuntium! o admirabilem promissionem! qua Dominus noster cum sanctis se futurum perpetoo promisit. Nec sane dicimus ita eum usque ad consummationem sæculi cum ipsis futurum, ut postea disjungatur; non in eam mentis levitatem prolapsi sumus, ut hoc vel sentiamus, vel dicamus. Neque enim vox illa, usque, determinatum tempus, sed infinitum potius comprehendit. Consueta autem est hæc in sacra Scriptura locutio. Nam de corvo, qui missus a Noe fuerat, ut videret, si jam cessassent aquæ super terram ", ea usa est; et de sancto sponso Joseph, quod non cognovit Virginem, donec peperit Filium suum primogenitum ": et in psalmo Propheta sic ait: «Dixit Dominus Domino neo, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos luos scabellum pedum tuorum 3. › Cousona etiam his Apostolus loquitur: ‹ Oportet eum regnare, donec ponat inimicos ejus sub pedibus ejus 37, ▸ atque in his omnibus locis particula Ewę, donec, • Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ μεθ' ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέ ρας, ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος. Αμήν.» Ω γλυκείας ἐπαγγελίας, ὦ θαυμαστῆς ὑποσχέσεως, ἣν ὁ Δεσπότης ἡμῶν ἐπηγγείλατο, αἰωνίως τοῖς ἁγίοις συνέσεσθαι! Καὶ οὐ δή που φαμὲν ὡς μέχρι τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος συνέσται αὐτοῖς, εἶτα διακριθήσεται· μὴ οὕτω κατολισθήσαιμεν πρὸς τοῦτο κουφότητος λογισμῷ, ὡς τῇδε νοῆσαι, ή φθέγξασθαι. Οὐ " γὰρ χρονικὸν τὸ, ἕως, παρείληπται, ἀλλ᾽ ἀόριστον· τέθριπται δὲ ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ ἡ τοιαύτη τοῦ λόγου συνήθεια. Περὶ μὲν τοῦ σταλέντος κόρακος ὑπὸ Νῶε ἰδεῖν εἰ κεκόπακε τὸ ὕδωρ ἀπὸ τῆς γῆς· περὶ δὲ τοῦ ἁγίου μνήστορος Ιωσήφ, ὅτι οὐκ ἔγνωκε τὴν Παρθένον, ἕως οὗ ἔτεκε τὸν υἱὸν αὐτῆς τὸν πρωτότοκον· καὶ ὁ προφητικὸς δὲ Ψαλμὸς οὕτω φησίν· «Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπίδιον τῶν ποδῶν σου.» Συνῳδὰ δὲ τούτῳ καὶ ὁ ᾿Απόστολος φθέγγεται· «Δεῖ γὰρ αὐτὸν βασιλεύειν ἄχρις οὗ ἂν θῇ τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ, ὁ ἐν τούτοις πᾶσι τοῦ, ἕως, ἔχοντος σημασίαν αόριστον καὶ ἀΐδιον. Ταύτην οὖν τὴν μακαρίαν ἀντεπαγγε- siguifcationem habet infiniti et æterni temporis. λίαν καὶ ἡμεῖς ἔχοντες βέβαιον ἐλπίδα καὶ ἄγκυρα», πιστεύομεν ἀδιστάκτως ὡς σύνεστιν ὁ Χριστὸς τοῖς εἰς αὐτὸν πεπιστευκόσι, καὶ τοῖς αὐτοῦ λόγοις ἀραρότως ἐμμένουσι, τηρῶν αὐτοὺς ἀλωβήτους τῆς ἐπιβουλῆς καὶ κακίας τοῦ πονηροῦ, καὶ κληρονόμους καθιστῶν τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν· μεθ᾿ οὗ τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΘ'. Εἰς τὸ δεύτερον Ἑωθινόν. Hanc igitur beatam pollicitationem et nos ut firmam spem et anchoram tenentes, 219 sine ulla dubilatione credimus Christum adesse omnibus, qui in ipsum credunt, et in sermone ejus constanter manent eosque servari per ipsum incolumes ab insidiis, et astu veteratoris, et hæredes constitui æternorum bonorum, quæ utinam nos omnes consequamur in Christo Jesu Domino nostro, cum quo Patri et Spiritui sancto est gloria in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA ΧΧΙΧ. In secundum Matutinum. Τέρπει μὲν τὰς ὄψεις ἀνίσχων τῆς ἑῴας ὁ ἥλιος, Delectat oculos sane sol, cum ab ortu sese effeκαὶ τῆς γῆς τὸ πρόσωπον καταγλαΐζων τοῖς σελαγή rens faciem terræ suo splendore collustrat; lætificat 7. ss Matth. 1, 25. s6 Psal. cis, 2, 3. 37 I Cor. vi, 15. Francisci Scorsi notæ. ss Jac. 1, 20. * Gen. viii, erat incertum. Hunc eumdem locum affert Cornelius in cap.: Matth. idem asserens. In hujus postremæ notæ calce adverto harum undecim bomiliarum habuisse me duo exemplaria, quorum alterum transcriptum ex antiquo exemplari Romæ P. Jacobi Sirmundi manu, et quidem integrum omnibus suis partibus, alterum ex Sicilia: sed ab eodem P. Sirmundo recognitum, et collatum cum illo veteri, et ad marginem additis et correctis iis quæ deerant integratum; quare non opus habui hic in his notis undecim homiliarum varias notare lectiones, cum nullas ego mea animade versione ex aliis exemplaribus notare potueSea infinitum potius. Receptissima est haec non peperisse unquam, antequam moreretur, quod explicatio apud omnes sacrarum Litterarum interpretes, qui voces Græcas ἕως, οι ἄχρις, et Latimas donec et usque, in relatis ab auctore nostro locis, et aliis quos alii nolant, non determinatam habere temporis significationem, neque negare subsequens omne tempus docent; sed ut breviter et argute Maldonat. noster, significare id quod est dubium, tacere quod est certum. Nam ut aliud præterea adjungamus exemplum iis quæ Theoph. hic adducit, hujus doctrinæ confirmandæ causa, quæ non parvi momenti est, ad rectum locorum sacre Scripturæ intellectum, cum ll Reg. cap. vi, dicitur: Michol filiæ Saul non est natus filius usque in diem mortis suæ, non significat eam post mortem peperisse, de quo dubitari non poterat, sed PATROL. GR. CXXXII rim.

ΟΣ fectum est. Igitur per reserata sepulcra et infero- 4 Κυρίου ἀνάστασις. Ὅτε δὲ ἐξῆλθε τοῦ τάφου ὁ ἀρrum eversio, et Domini resurrectio declarata est. Ubi vero Auctor salutis nostre prodiit ex sepulcro, tunc sane et sancti ipsi vinculis mortis expediti emersere e monumentis, illud Oseæ dicentes: • Curabit nos et sanos faciet post dies duos, et in die tertia resurgemus ".› Atque ita lætantes venerunt in sanctam civitatem, et eam quæ in terris esi, et can que in Edem, praecedente Christo, et latronem, prout ipse promiserat, introducente. Tunc animadvertens centurio, uti Dominus sua cum potestate exspirasset, ut scissor petræ, et terra concussa, usque adeo compunctus est, ut crederet, et Christum Filium Dei fateretur: postea vero sanguinis testinionio consummatus est. Jam vero considera quam fuerint assidue mulieres alumnæ Christi doctrinæ. Comilatae sunt e Galilza commodantes ei de sua re: postea in periculis adfuerunt, et cum traheretur ad crucem secutæ sunt complorautes; et in crucem sublato assederunt, et perstiterunt, ut observarent ubi sepeliretur, ut postquamn Judæorum rabies deferbuisset securitatemque nactæ essent, venirent ad corpus unguento perfundendum. ‹ Judæi ergo, quoniam Parasceve erat, ut non remanerent in cruce corpora Sabbato 212 (erat enim magnus dies ille Sabbati), rogaverunt Pilatum ut frangerentur eorum crura, el tollerentur.» Postquam ferocissimum illud facinus perpetrassent por speciem observanda legis, illi Deo iuvisi et perdi- - tissimi homines, et malis geniis agitati, petierunt a præside, ut crura frangerentur eorum qui crucis supplicio mactati fuerant; simul ut Jesu mortem approperarent, simul ut legis præscriptum custodire judicarentur. Sic enim præceperat Moyses: • Si fuerit in aliquo judicium mortis, et suspenderitis eum super lignum, non dormiet corpus ejus super lignum; sed sepultura sepelietis cum in die illa ".Latronum igitur adbuc spirantium clavis contrivere membra; Jesum vero mortuum conspicali, idem in eo non fecere: neque enim fas erat, ut sacræ illius victimæ ossa confringerentur, quo̟- niam etiam agni typici lex vetuerat ossa comminui. Al vero audax quidam miles latus lancea perforavit: et continuo inusitata maximeque admirabilis res est consecuta. Etenim quasi ex uno lateris fonte et flumen et cruorem extraxit. Ac per aquam quidem deletum est servitutis nostræ chirographum; per sanguinem vero regia libertas nobis ascripta est. Sen fortasse sanguis ad damnationem Judaicæ improbitatis effluxit, sanguis vero ad salutem corum 13 Osec v1, 2, 3. 1º Deut. xx1, 25. χηγὸς τῆς σωτηρίας ἡμῶν, τότε δὴ ἐκ τῶν μνημά των καὶ αὐτοὶ ἀνενήχοντο ἀνειμένοι, καὶ λέγοντες τὰ τοῦ Ωσηέ· ι Ἰάσεται ἡμᾶς, καὶ νεοτώσει ἡμᾶς μετὰ δύο ἡμέρας, καὶ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ ἀναστησόμεθα. ο Καὶ οὕτω χαίροντες εἰσῆλθον εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν, τήν τε ἐπίγειον, καὶ τὴν τῆς Ἐλθέμ, προοδεύοντος τοῦ Σωτῆρος, καὶ τὸν λῃστὴν εἰσάγοντης, κατὰ τὴν ὑπόσχεσιν. Τότε δὴ καὶ ὁ κεντυρίων, ἰδὼν τῶς ἐξέπνευσε μετ᾿ ἐξουσίας, πῶς αἱ πέτραι ἐσχίσθησαν, καὶ ἡ γῆ ἐκεκλόνητο, εἰς τοσαύτην ἧκε κατάνυξιν, ὥστε καὶ πεπίστευκε, καὶ Υἱὸν Θεοῦ τὸν Χριστὸν ὡμολόγησεν. Ὕστερον δὲ καὶ μαρτυρικῷ αἵματι ἐτετελείωτο. Ορα δὲ καὶ τῶν μαθητριῶν τὴν προσεδρίαν, πόση τις ἦν. Ἠκολούθουν ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας διακονούμεναι ἐκ τῶν σφίσιν ἐνόντων χρημάτων, εἶτα ἐν ταῖς κινδύνοις παρῆσαν, ἑλκομένῳ τε ἐπὶ σταυροῦ ἠχο λούθουν ολοφυρόμεναι, καὶ προσηλουμένῳ παρεκά θοντο, καὶ προήδρευαν περισκοποῦσαι ὅπῃ καταθήσεται, ὡς ἂν τῆς λύσσης τῶν Ἰουδαίων λωφησάσης, ἀδείας δραξάμεναι ἔλθοιεν καὶ περιχυθεῖεν τῷ σώματι. • Οἱ μὲν Ἰουδαῖοι, ἵνα μὴ μείνῃ τὰ σώματα ἐν τῷ σταυρῷ, ἐπεὶ Παρασκευὴ ἦν (ἦν γὰρ μεγάλη ἡ ἡμέρα ἐκείνη του Σαββάτου), ἠρώτησαν τὸν Πιλάτον, ἵνα κατεαγῶσιν αὐτῶν τὰ σκέλη, καὶ ἀρθῶσιν.» Ἐπειδὴ τὸ τολμηρὸν αὐτοῖς τοῦτο ἔργον διήνυστο, νομοφυλακοῦντες· δῆθεν οἱ θεομισεῖς, καὶ ἐξώλεις, καὶ κακοδαίμονες ἀξιοῦσι τὸν ἡγεμόνα κατεαγῆναι τῶν ἀνασχολωπισθέντων τὰ σκέλη· ὁμοῦ μὲν ἐπιταχύνοντες τὴν Ἰησοῦ τελευτήν, φυλάττειν δ' ὑποκρι νόμενοι καὶ τὸ νομικόν παρατήρημα· οὕτω γὰρ Μωϋσῆς ἐνετείλατο· Ἐὰν γένηται ἔν τινι κρίμα θανάτου, καὶ κρεμάσατε αὐτὸν ἐπὶ ξύλου, οὐκ ἐπικοιμηθήσεται τὸ σῶμα αὐτοῦ ἐπὶ τῷ ξύλῳ, ἀλλὰ ταφῇ θάψετε αὐτὸ ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ.» Τῶν μὲν οὖν λῃστῶν ἐμπνεόντων ἔτι τὰ σκέλη ροπάλοις συνέτριψαν. Τὸν δὲ Ἰησοῦν, ὡς εἶδον τεθνήξαντα, τοῦτο μὲν οὐκ εἰργάσαντο· οὐ γὰρ ἦν θέμις κατεςγῆναι τοῦ ἱεροῦ θύματος τὰ ὀστᾶ, ὅτι καὶ τοῦ τυπι κοῦ ἀμνοῦ συντρίβειν τὰ ὀστᾶ ὁ νόμος ἀπείπατο. Στρατιώτης δέ τις θρασὺς λόγχῃ τὴν πλευρὰν ἀντιτόρησε, καὶ αὐτίκα παραδόξου θαύματος ἔργον ἐπηκολούθησεν· ὡς γὰρ ἐκ μιᾶς πίδακος τῆς πλευ ρᾶς, ῥεῖθρον καὶ λεῖθρον ἐξώσατο. Καὶ διὰ μὲν τοῦ ὕδατος τὸ τῆς δουλείας ξἡμῶν χειρόγραφον ἀπηλεί φετο· διὰ δὲ τοῦ αἵματος βασιλικὴ ἐλευθερία ἡμῖν ὑπεγράφετο, ἢ τάχα τὸ μὲν αἷμα πρὸς καταδίκην Εβλυσε τῆς Ἰουδαίων φαυλότητος, τὸ δὲ ὕδωρ εἰς Francisci Scorsi nota. Sanguinis testimonio. De eo sic Baron. tom 1: Porro centurionem hunc Longinum nomine ppellatum fuisse, Christique fidem secutum avdicasse se a militia, ac denique ad martyrii palmam advolasse, testantur qui ejus res gestas scripserunt. Ex quibus redarguuntur, qui ex apocryphis quibus· dam scriptis tradiderunt Longinum nomine, eumdemque cæcum fuisse militem illum, qui lancen latus Domini aperuit. Have Baronis. Exstant porro acta centurionis apud Metaphr. die 16 Oc tubris.

HOMILIA XXVIII. σάρκα ἀνέλαβε τὸ δοξάζεσθαι χρήζουσαν, καὶ οὐχ regnandi jus innatum haberet, a Patre tanen, ut homo, constitulus est Rex. Quoniam vero carnem eam assumpserat, quæ indigebat, ut gloria afficeretur; nec vero caro cujusdam alterius, sed ejus ipsius, facta erat, merito sibi vindicat quæ in ipsam carnem co'lata, et ad ipsam attinebant, et quæ non habebat ut homo accipit a Patre ea que naturaliter habebat, Omnia subjecisti sub pedibus ejus 38 › Ex persona autem Patris ita Christum allo - quitur: «Postula a me, et dabo tibi gentes hæreditatem tuam, et possessionem tuam terminos terræ”. › Postquam enim una gens Israelitica furore concita in ipsum est, atque adeo ab ipso rejecta, omnes gentes datæ sunt Christo, quæ ipsi fideles essent. Quoniam autem erat exspectatio gentium, et in ipsum gentes sperabant 20, et pro una 217 Judææ terra plenitudinem gentium, ut hæreditatem obtinuit, præcepit discipulis: Euntes docete omnes gentes baptizantes cos in nomine Patris, el Filii, et Spiritus sancti. 31 • Εt quidem ante passionem vetuit eos, quominus in viam gentium irent, ac solum ad oves domus Israel eos jussit accedere 3. Nunc vero omnium gentium curam illis concredidit: ἑτέρου τινὸς, ἀλλ' αὐτοῦ γέγονε σάρξ, εἰκότως ἰδιοποιεῖται τὰ εἰς αὐτήν, ἢ περὶ αὐτὴν γινόμενα, καὶ ὡς ἄνθρωπο; μὴ ἔχων, δέχεται παρὰ τοῦ Πατρός, ἅπερ έχει φυσικῶς· Πάντα ὑπέταξας ὑπὸ κάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ ν ἐκ προσώπου δὲ τοῦ Πατρός, οὕτω φησὶ πρὸς Χριστόν· «Αίτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη την κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς.» Ἑνὸς γὰρ Εθνους τοῦ Ἰσραὴλ παροιστρήσαντος, καὶ διὰ τοῦτο ἀποβληθέντος, πάντα τὰ ἔθνη δέδοται τῷ Χριστῷ πιστεύσαντα εἰς αὐτόν. Ἐπεὶ δὲ προσδοκία ἐθνῶν, καὶ ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ἤλπισε, καὶ ἀντὶ μιᾶς γῆς τῶν Ἰουδαίων τὰ τῆς γῆς πληρώματα ἐκληρώσατο, ἐπιτάττε: τοῖς μαθηταῖς·. Πορευθέντες μαθητεύ σατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. ο Καὶ πρὸ μὲν τοῦ πάθους ἀπεῖργεν αὐτοὺς εἰς ὁδὸν ἐθνῶν ἀπελθεῖν, εἰς μόνα δὲ πορεύε σθαι τὰ πρόβατα τοῦ οἴκου Ἰσραήλ· νῦν δὲ πάνε των ἐθνῶν τὴν προστασίαν ένεχείρισεν αὐτοῖς· • Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτί ζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος.» Νῦν οὐκ ἐν τύποις καὶ συμβόλοις δείκνυται τὸ τῆς Τριάδος μυστήριον, ἀλλὰ φανερῶς πᾶσι διαλευκαίνεται. Η μὲν γὰρ σκιώδης Γραφή, αμυδρῶς περὶ ταύτης ἐδίδαξεν. Αριδηλότερον δὲ ὁ Κύριος μνημονεύει περὶ αὐτοῦ καὶ τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Πνεύματος. Εδείχθη δὲ καὶ ἐν Ἰορδάνῃ, τοῦ Κυρίου διὰ τοῦ βαπτίσματος – Patre, et Spiritu mentionem fecit. In Jordi ne etiam, τὴν ἡμῶν φύσιν καθαίροντος. Ὁ μὲν γὰρ Υιός ἐβαπτίζετο· ὁ δὲ Πατὴρ ἐπεμαρτύρει τον χειρα πτούμενον· τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, περιστερᾶς ἐν είδει καθίπτατο. Καὶ ἐν ὄρει δὲ τῷ Θαβώρ τὸ τοῖς Τριάδος διάφορον τῶν ὑποστάσεων εγνωρίσατο, πλην οὐ τηλαυγῶς ἡ τῆς οὐσίας ταυτότης, καὶ ὁμοτιμία ἐδείκνυτο. Νῦν δὲ γνωριμωτέραν τὴν ἰσοτιμίαν καθίστησιν εἰπών· ο Βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος.» Αλλὰ ἐπειδὴ περὶ τοῦ βαπτίσματος ἡμῖν ὁ λόγος, ἀναγκαῖον εἰπεῖν διατί ἀπονενόηται τοῦ Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. › Jam non in figuris, et symbolis Trinitatis mysterium nunc indicatur, sed manifeste omnibus declaratur. Vetus enim illa Scriptura umbris involuta de ea obscure docuit. Clarius autem Dominus de se, et cum Dominus per baptismum naturam nostram lustravit, id mysterium indicatum est. Filius enimu baptizatus est, Pater vero ei manu coulacto testimonium tulit; Spiritus autem sanctus in coJumbæ specie devolavit. Et in monte etiam Thabor hypostaseum in Trinitate differentia significata est: non tamen perspicue essentiæ identitas, et æqualis omnium dignitas declarata: nunc vero eam æqualitatem notiorem reddit cum dicit: «Baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus suncti. Sed quoniam de baptismo nobis est sérnio 31 Matth. XVIII, 19. ss Matth. x 15. Francisci Scorsi notæ. 28 Psal. VIII, 8. 10 Psal. 11, 8. 30 Gen. LI, 10. necesMerilo sibi vindical. Hæc recte dicta sunt, nis χειρακτούμενον quæ non vacat occulto quodam recteque explicantur de proprietatibus utriusque naturæ communicatis ratione persone. Sibi eniin, hoc est, eidem persona, ait Theophan., attribuit quæ erant bumanae natura; data potestas, eo regnum et tamen eadem ut propria, et naturaliter habebat ratione naturæ divina. Greg. Nyss. Oral. 2,in Resurr. eamdem doctrinam iisdem verbis complexus est: 'Εδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς. γὰρ εἶχε φυσικῶς, ὡς Θεός, ταῦτα λέγε: λαμβάνειν ὡς γενόμενος ἄνθρωπος οἰκονομικῶς. • Θαία est mihi poleslas omnis in culo, et in terra.» Nam quæ naturaliter habebat ut Deus, hæc dicitur accipere tanquam homo certo consilio factus. Et Suarius noster, p. 3. ubi agit de Christi dominio, hunc locum explicat de potestate excellentiæ Christi, qua homo erat ratione unionis bypostaticæ communicata. Manu contacto. Expressi totam vim uomi pietatis sensu; nam per eam vocem exprimit, et Christi humilitatem, et Joannis Baptistæ dignitatem; quod Christi corpus manu sua attingere meruerit. Quod sane multi Patres etiam apertius. S. Proclus oratione ubi de baptismo Christi_loquitur: Tangere, inquit, S. Joannes capilis verticem meruit, innuens ritum in baptismo a S. Joanne servatum caput Domini tangendo. S. Cyprianus serm. de baptismo Christi: Supponit itaque cer vicem sanctam manibus hominis humilitas Redemptoris. S. Chrysost. hom. in S. Theophania, que mcipit, "Η πηγὴ τῶν εὐαγγελίων διδαγμάτων, sub Ginem: Ηψατο μὲν τῆς τοῦ Δεσπότου κεφαλής τρέμων τῇ χειρὶ, καὶ χαίρων τῇ ψυχῇ, καὶ ἐβάπο τίσεν τὸν Κύριον ἡ τῶν Ἰησοῦν Χριστόν· Teligit quidem manu Domini caput tremens et animo gaudens, et baptismo lavit Dominum nostrum Jesum Christum.

Jacobi et matrem Jose Evangelium vocat) quæ sane 6ου, καὶ Ἰωσῆ μητέρα ὀνομάζει τὰ Εὐαγγέλια), καὶ πρότερον μὲν ἐν τῷ τάφῳ φοιτήσασαι, οὐκ ἀδαεῖς ἦσαν · πάντη περὶ τῆς ἀναστάσεως, κἂν ὅτι μάλιστα δια πύρω πόθῳ ἐνισχυμέναι, λαβεῖν ἔσπευδον μείζονα βεβαίωσιν· ἡ δὲ Σαλώμη ἄρτι πρώτως ἐλθοῦσα, ήδει μὲν ὡς μέγας λίθος εἶργε τὴν τοῦ μνήματος εἴσοδον· ἐπεὶ συμπαρῆν ταῖς περὶ τὴν Θεοτόκον γυναιξὶν, ἐν τῇ καταθέσει τοῦ Δεσποτικοῦ σώματος και αὕτη, καὶ θεωροῦσα που τέθειται, καθὼς καὶ Ματθαῖος καὶ Μάρκος ἐδήλωσαν· ὁ μὲν ἐκ παίδων, ὁ δὲ ἐκ τῆς κλήσεως ταύτην γνωρίσαντες. Αγνοοῦσα δὲ τὸ μετὰ ταῦτα, περὶ τοῦ λίθου διαπορεῖ· αὐτῆς γὰρ ἦν ὁ λόγος· «Τίς ἀποκυλίσει ἡμῖν τὸν λίθον;» Διδ αἱ Μαρίαι, ἅτε εἰδυῖαι, ὡς ὁ λίθος ἀποκεκύλιστο, τῇ τῶν ὀφθαλμῶν διανεύσει τὴν ἀπορίαν αὐτῆς διακ ad sepulcrum etiam ante venerant, omnino ignara on erant Christi resurrectionis: etsi ardentissimo desiderio flagrantes magis magisque de ea confirmari studebant. Salome vero tum primum veniens, sciebat quidem monumenti ostium ingenti lapide esse præclusum: intererat enim et ipsa una cum cateris, qui Virgini assidebant, mulieribus, cum Domini corpus deponeretur, et ubi situm esset, aspexerat, sicuti Matthæus et Marcus exponunt: ille quidem ex filiis, hic ex ipso nomine illam designans. Verum ignara eorum quæ postea acciderant, de lapide dubitabat. Ipsius enim sunt verba illa: • Quis revolvet nobis lapidem?» Mariæ vero, ut quæ revolutum viderant lapidem, conjectu ipso oculorum dubitationem solvunt. • Respicientes λύουσιν • Αναβλέψασαι γάρ, φησί, θεωροῦσιν enim, inquit, vident revolutum lapidem;» quodl enim, respicientes, dixit, oculorum nutu factum indicium significavit. Indicatur etiam lapidis magnitudo illis verbis: Erat quippe magnus valde, › et simul non revolvisse lapidem fures, raptoresque mortuum Dominum furari conantes, sicuti calumniantes sacerdotum principes Pilato dicebant: ‹ Ne venientes discipuli ejus nocte furentur eum '.) Sciendum porro est, sepulcrum illud faisse speluncam manufactam; cujus ostio Joseph multorumi adnitentium opera magnum illud saxum apposuit, ut ne multi quidem facile demolirentur. Sigillis præterea multis obsignatus erat. Sed erat revera magnus valde, qui lapidem revolverat; nihil enim prohibet, quominus dictum illud: • Erat magnus valde,» sic etiam intelligamus. › • Εt introeuntes in monumentum, viderunt juvenem sedentem in dextris coopertum stola candi lə, el obstupuerunt. Sublatum lapidem vivificantis sepulcri mulieres con picata, illud haud cunctanter subiere; spectaculo vero magis ancipiti objecto obstupuerunt: quippe cum juvenis candidatus in dextra parte sit visus, qui insolita figura illas ad stuporem adduxit. Est enim stupor ** Matth. 11, 64. ex ὅτι ἀποκεκύλισται ὁ λίθος· ἡ διὰ γὰρ τοῦ ἀναβλέψασαι, τὴν διὰ τοῦ νεύματος τῶν ὀφθαλμῶν ἐπίδει ξιν διεσήμανεν. Επισημαίνεται δὲ καὶ τοῦ λίθου τὸ μέγεθος ἐν τῷ εἰπεῖν· ι Ην γὰρ μέγας σφόδρα, ο καὶ δεικνὺς ὡς οὐ τυμβωρύχοι καὶ φῶρες τὸν λίθον ἐκύλισαν, κλέψαι πειρωμένοι τὸν νεκρόν, κατὰ τοὺς συκοφάντας ἀρχιερεῖς, οἱ ἔλεγον τῷ Πιλάτῳ· «Με πως ἐλθόντες οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ νυκτό, κλέψωσιν αὐτόν.» Ιστέον δὲ ὡς ὁ τάφος ἐκεῖνος σπήλαιον ἦν χειροποίητον, οὗ τῇ θύρᾳ ὁ Ἰωσὴν πολυχει ρίᾳ τὸν μέγαν ἐκεῖνον λίθον κυλίσας ἐπέθηκεν, ὡς ἂν μηδὲ ὑπὸ πολλῶν δύνασθαι ῥᾳδίως ἀπομοχλεύε σθαι. "Ην δὲ καὶ σεσημασμένος ταῖς τῶν σφραγί δων βολαῖς· ἀλλ᾽ ἦν ἀληθῶς μέγας σφόδρα ὁ τὸν λίθον κεκυλικώς· κωλύσει γὰρ οὐδὲν τό· Εν μέσ γας σφόδρα, ο καὶ οὕτω νοεῖν. • Καὶ εἰσελθοῦσαι εἰς τὸ μνημεῖον, εἶδον νεανίσκον καθήμενον ἐν τοῖς δεξιοῖς, περιβεβλημένον στολήν λευκὴν, καὶ ἐξεθαμβήθησαν.» Τῆς ζωηφόρου σορού μετηρμένον τὸν λίθον ἰδόντα τὰ γύναια, εἴσω εὐθὺς παρεισδύονται· θεάματι δὲ ἀπορωτέρω περιτυχούσαι ἐξεθαμβήθησαν, νεανίου λευχείμονος ὀφθέντος αὐταῖς ἐν τοῖς δεξιοῖς, καὶ τῇ ἐξαισίᾳ μορφῇ καταπλήξαν τος. Εστι δὲ θάμβος φόβος ἐξ ἀσυνήθους θέας για Francisci Scorsi notæ. Gregorius et hic Theophanes de accessu B. Virginis ad sepulcrum autumant, aliquam fidei inopiam ei attribuere censendi sunt, sed ex amore id etiam ab ea factum putare. Et sane Theophanes noster de plenissima B. Virginis fide recte loquitur hom. 31 infra. nos habemus, maler Joseph. Ἰωσῆ Jose proprie præsertim Maldonati et Cornelil qui egregie scrihic appellatur) nominatam Deiparam esse, nec aliam pserunt in Evang. quos legi. Neque vero quod credidimus. Qua vero ratione sic appelletur, explicat ipse eodem loco, sed nec admittenda et caute legenda illa explicatio, quæ nititur ea opinione, in qua multi ex Græcis antiquis fuere, quod Joseph habuerit filios ex altera conjuge, antequam Virginem Mariam duceret. Qua de re diximus ad hom. 24, not. 55. Nam lec opinio ex communi nostrorum theologorum sensu jam est antiquata, et hæc est fides Ecclesiæ, inquit Petrus Damiani Epist. eodem loco citata. Sed et illud probabile non est, quod idem Nyssenus, et ei adhærens Theophanes hic dicunt sanctissimam Virginem ad sepulcrum cum mulieribus aliis fuisse profectam cum aromatibus; aliæ id faciebant ex amore in Christi corpus etiam exanime, quia nihil de resurrectione cogitabant; adeoque id pietatis opus, quod poterant, in illud conferebant. At Deipara Virgo ab eo abstinebat ex fide certissima eum die tertia revicturum. Hoc judicium, hic sensus recentiorum theologorum est; ac Conjectu ipso oculorum. Et bæc explicatio a Greg. Nysseno desumpta. Cum enim, inquit ille oral. cit. de Resurr., Salome merito dubitaret, ut que omnino ad sepulcrum non accessisset, atque hæc ad comites suos diceret (Quis revolves lapidem ab ostio monumenti? ) illa lucentes, prout superius dictum est, cum sustulissent oculos; aspectu ipso responsum dederunt, etenim lapis revolutus in conspectu apparebat. Hæc ille. Et quidem ex eo quod putat aliam fuisse profectionem Maria Salome, de qua S. Marcus atque illam primam aliarum mulierum, de qua S. Matthæus. Vide not. 84.

HOMILIA XXIX. νόμενος. Τὸ μὲν οὖν ἐν τοῖς δεξιοῖς ὀφθῆναι τὸν inusitato visu timor exortus. Quod vero in dextra apparuerit angelus, dextræ, hoc est prosperæ, vei gest symbolum, et indicium fuit. Sic enim et Gabriel Præcursoris ortum Zachariæ 222 nuntiaturus in dextra parte altaris apparet: stolæ vero candor splendorem claræ resurrectionis ostendit; juvenilis figura angelorum speciem eodem semper modo vigenter Semper enim divina velut in juventute vigent, senectutis expertia et usquequaque felicia. Qui dicit illis: «Nolite expavescere; Jesum quæritis Nazarenum crucifixum. Principio quidem pavorem sedat, et incussam formidinem eximit deinde tanquam conscius, quaἄγγελον, σημαντικὸν ἦν τοῦ δεξιοῦ πράγματος καὶ μηνύματος. Οὕτω γὰρ καὶ τῷ Ζαχαρίᾳ ὁ Γαβριήλ τὴν Προδρόμου γέννησιν εὐαγγελιζόμενος ἐν τοῖς δεξιοῖς τοῦ θυσιαστηρίου ὀπτάνεται· τὸ δὲ λευκὸν τῆς στολῆς δηλωτικὸν ἦν τῆς λαμπρᾶς καὶ φωτοφανοῦς ἀναστάσεως· τὸ μέντοι τῆς μορφῆς νεάζον, ἐδήλου τὴν τῶν ἀγγέλων μορφὴν ἀεὶ καὶ ὡσαύτως ἀκμάζουσαν. Νεάζει γὰρ ἀεὶ τὰ θεῖα, τὴν ἀγήρω μοίραν λαχόντα καὶ πανευδαίμονα. Ο δὲ λέγει αὐτ ταῖ;· ι Μὴ ἐκθαμβεῖσθε· Ἰησοῦν ζητεῖτε τὸν Ναζαρηνὸν τὸν ἐσταυρωμένον.» Πρῶτα μὲν κατευνάζει τὸ δέος, τῆς ἐγγινομένης πτοίας ἀπαλλάττων αὐτάς· εἶτα ὡς συνειδὼς καὶ τὴν αἰτίαν λέγει, δι' causa venissent, eam ellert: c Jesum quæritis Naἣν ἐληλύθεισα,· ε Ἰησοῦν ζητεῖτε τὸν Ναζαρηνὸν zarenum crucifxum. τὸν ἐσταυρωμένον.» › Quid vero est, quod sublimes, quique Deum. decerent intellectus omittens, per quos Verbi divinitas indicari posset, humilibus bisce utitur verbis Fortasse ut mulierum cogitationem arguat. Νeque enim ad illum liquido, ut ad Deum mentem appulerant: alioqui enim non tanquam að mortuum aromatibus condiendum venissent. Tale ᾿Αλλὰ τίνος ἕνεκεν ἀφεὶς τὰ ὑψηλὰ καὶ θεοπρεπῆ νοήματα, δι' ὧν ἡ τοῦ Λόγου θεότης μηνύεται, τοῖς ταπεινοῖς τούτοις ἐχρήσατο βήμασι; Τάχα που τὴν τῶν γυναικῶν ἐλέγχων διάνοιαν· οὐ γὰρ ὡς Θεῷ προσεῖχον αὐτῷ καθαρῶς. Η γὰρ ἂν, οὐχ ὡς νεκρὸν ἂν ἦλθον ἀρωματίζουσαι. Ο γοῦν λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· "Ον ὑμεῖς ψιλόν οὕτω νομίζετε ἄνθρωπον, τῷ φαινομένῳ προσέχοντες, Ἰησοῦν τὸν ἐκ Ναζαρέτ, igitur quiddam est, quod dicit: Quem vos ita τὸν σωτηρικὴν δεδεγμένον ἀνασχολώπησιν, οὗτος ἀνέστη· οὐ γάρ ἐστιν οὕτως ὥσπερ νομίζετε. Τὸ γὰρ ὧδε καὶ ἀντὶ τοῦ οὕτως ἐκληπτέον, ἵν᾽ ᾖ· Οὐκ ἔστι μετά θνητῶν οὕτως, ὡς οἴεσθε. "Ην γὰρ ἀπαν ταχοῦ τόπον οὐκ εἰδὼς ὡς Θεὸς, καὶ πάντα πληρῶν. nudum hominem existimatis, ad visibilem formam animum duntaxat advertentes, Jesum, inquam, ex Nazareth qui salutare crucis supplicium suscepit, hic surrexit; nec enim est ita, ut vos existimatis. Adverbium enim ὧδε etiam pro οὕτως, id mortuos, ut vos arbitramini. Erat enim ut Deus Ἐπειδὴ δὲ ταύτας με μυσταγώγηκε τὸ τῆς ἀναστά- est, ita, accipiendum: ut sensus sit: Non est inter σεως, ἤδη καὶ τοῖς ἀποστόλοις ἐπεπόμφει, ἀποστό λους αὐτές, κομιζούσας τὸ χαρμοσύνης Εὐαγγέλιον· • Υπάγετε, εἴπατε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, καὶ τῷ Πέτρῳ.» Διατί δὲ εἰπών «Είπατε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ,» προσέθηκε, ι καὶ τῷ Πέτρῳ;, Ἐπειδὴ ὁ ἀῤῥαγὴς ἐκεῖνος στύλος ὑποκραδανθεὶς τὸν Δεσπό την ηρνήσατο, συνεὶς δὲ τὸ πτῶμα, ἔκλαυσε πικρῶς. Ὑπὸ μὲν τοιούτου συνειδότος ἔτι κατεμαστίζετο, καὶ ἦν ἀλύων καὶ μεστὸν φροντίδων ἔχων τὸν νοῦν, ἀγνοῶν εἰ τῆς ἐκ τοῦ Θεοῦ συγχωρήσεως ἔτυχε καὶ τάχα οὐδὲ τοῖς ἀποστόλοις ἠξίου ἑαυτὸν συναρίθμιον· διὰ τοῦτο τοῖς μαθηταῖς εἰπὼν, επιφέρει καὶ τὴν κλῆσιν ὁ ἄγγελος· ὡς ἂν γνῷ Πέτρος ἐκ χυθέντων αὐτοῦ δακρύων τὴν ὄνησιν, δι' ὧν χοροῦ τῶν μαθητῶν οὐκ ἐξέπεσεν. Ἵνα δὲ καὶ τὸ τῆς ὀπτασίας ἀληθὲς εἶναι πιστευθῇ, καὶ ἡ ἀνάστα σις τοῦ Κυρίου βεβαιωθῇ, εὐαγγελίσασθαι αὐταῖς προτρέπει μήνυμα, δ τοῖς μαθηταῖς μόνοις ἐτύγχανε γνώριμον. Φησὶ γὰρ, ο ῞Οτι προάγει ὑμᾶς εἰς τὴν Γαλιλαίαν. Ἐκεῖ αὐτὸν ὄψεσθε, καθὼς εἶπεν ὑμῖν.» 'Ην γὰρ πρὸ τοῦ πάθους ἐπαγγειλάμενος αὐτοῖς ὁ Σωτήρ, ἐν τῇ Γαλιλαία ὀφθήσεσθαι μετὰ τὴν ἀνάστα» 54 Matth. xxix, 32. τῶν τοῦ ubique, locum nesciens, et omnia complens. Ubi igitur de resurrectione eas edocuit, ad apostolos nisit ut apostolorum apud illos partes agerent, et bonum plenumque lætitiæ nuntium ferrent: Ite, dicite discipulis ejus et Petro. › Sed quam ob causam cum discipulis nuntiari rem jubeat, addit, «et Petro?, Quoniam scilicet solida illa infractaque columna concussa Dominum negarat, lap. sumque suum sentiens amare fleverat, ejusque mali conscientia etiamdum torquebatur, et mœrore adhuc curisque mens fluctuabat, anceps an esset veniam a Deo consecutus: et forsan nondum se in discipulorum numerum aggregabat: ideo cum discipulos appellasset angelus, proprium nomen adjecit, ut nimirum Petrus fructum lacrymarum agnosceret, quarum gratia a discipu. lorum choro non exciderat. Porro ut et visionis veritas suaderetur, et Domini resurrectio confirmaretur, signum solis notum discipulis jussit 223 illis afferri. Ail enim: «Quia præcedet vos in Galilæam; ibi eum videbitis, sicut dixit vobis ". Francisci Scorsi notæ. Eodem semper modo vigentem. Ita ex Dionysio Areopag. cap. 5 Cœlestis Hierarch. Cornelius a Lapide: Angelus apparuit specie juvenis, quia juventus significul angelorum vigorem, decorem, el robur juge et perennans, quo fi ut nunquam lassescant, et deficiant, aut senescant, etc. Ad apostolos misit, etc. Mulieribus pro apostolis usus est ad apostolos, honorans genus, quod ex serpentis seductione infame factum fuerat, et quia mulier viro facta est causa mœroris, nunc mulieres fiunt viris ministræ gaudii. Euthymius, a quo non, abludit Noster, etiam infra hom. 31, not. 2.

Promiserat enim Dorninus aute passionem, fore σιν. Ἐκεῖνό γε μὴν ζητήσεως ἄξιον, πῶς ὁ μὲν »t in Galilæa post resurrectionem videretur. Illud vero in quæstionem adduci merito potest, quare divinus Lucas dicat 68 molieres omnia renuntiasse discipulis: et ipse hic evangelista Magdalenan redeuntem nuntiasse his qui cum eo fuerant, lugentibus et flentibus; hoc autem loco dicat: • Fugerunt de monumento, et nemini quidquam dixerunt; timebant enim. Quoniam primas mulierum visiones, quas Matthæus, et Joannes, et Lucas enarrant, cum audissent discipuli non crediderunt, unde et Dominus recumbentibus ipsis undecim apparens exprobravit incredulitatem eorum; ideo timentes mulieres, ne iterum discipuli, ut antea, increduli viderentur, revelationem lacent: θεηγόρος Λουκᾶς ἀπαγγείλαί φησι τὰς γυναῖκες πάντα τοῖς μαθηταῖς· καὶ αὐτὸς δὲ οὗτος ὁ εὐαγγε λιστὴς τὴν Μαγδαληνήν εἶπε πορευθείσαν ἀπαγγείλα: τοῖς μετ' αὐτοῦ γενομένοις πενθοῦσι καὶ κλαίουσιν· ἐνταῦθα δέ φησιν·. Ἔφυγον ἀπὸ τοῦ μνημείου. καὶ οὐδενὶ οὐδὲν εἶπον, ἐφοβοῦντο γάρ.» Επειδή τὰς πρώτας οπτασίας τῶν γυναικῶν, ἃς 5 Ματθαίος ἱστόρησε, καὶ Ἰωάννης, καὶ ὁ Λουκᾶς, ἀκούσαντες οἱ μαθηταί, οὐκ ἐπίστευσαν· διὸ καὶ ὁ Κύριος, ἐμφαν: σθεὶς αὐτοῖς ἀνακειμένοις τοῖς ἔνδεκα, ὠνείδισε τον ἀπιστίαν αὐτῶν· διὰ τοῦτο δεδοικυῖαι, μὴ πάλιν ἀπιστοῦντες ὀφθεῖεν οἱ μαθηταὶ, καθώς πρότερον, σιγῶσι τὴν ἀποκάλυψιν· ἐφοβοῦντο γὰρ μὴ μείζονος αὐτοῖς κατακρίσεως γένοιντο πρόξενοι, εἰ περὶ τὰ verebantur enim ne majoris damnationis ipsis " εναργῶς καὶ πολλάκις ὀφθέντα δυσπίστως ἔχουσι. occasionem darent, si ad credendum tam evidenter ac tam sæpe visa obdurarent. Ταύτας τὰς θεοφόρους καὶ μακαρίας γυναίκα: ζηλώσωμεν καὶ ἡμεῖς· καὶ ὁ μὲν σπουδαῖος ἔστω περὶ τὸ πρακτικὴν τὴν Μαγδαληνὴν Μαρίαν μιμού μενος· καὶ καθὼς ἐκείνη δι' ὅλης νυκτὸς ἐφιλοχώς - ρει τῷ μνήματι, πολυπραγμονούσα τοῦ Κυρίου την ἔγερσιν, οὕτω διὰ παντὸς τοῦ βίου ζητείτω τὴν τοῦ ἐν αὐτῷ θανόντος λόγου ἀνάστασιν. Ὁ δὲ κατὰ τὴν Ἰακώβου Μαρίαν περὶ τὸ θεωρητικὸν ὁραπλούσιο τὸν νοῦν, καὶ αὐτὸς διὰ πάσης τῆς ζωῆς περὶ τὰς θείας εννοίας ενασχολούμενος, καὶ διὰ τῆς ἀληθοῖς γνώσεως γεννῶν ἐν ἑαυτῷ λόγον, καὶ καρπούμενος Ilas religiosas ac beatas mulieres et nos imitemur; et alius quidem Mariam Magdalenain imitatus studeat actioni; et sicut illa per totam noctem frequentabat sepulcrum, ac de Domini resurrectione inquirenda erat sollicita, ita per totam vitam quærat resurrectionem Verbi, postquam in se ipso fuerit mortuum. Alius vero instar Mariæ Jacobi ad contemplationem mentem aperiat, idemque per omnem vitam circa divinarum rerum cognitiones occupetur, et per veram cognitionem Verbum in se ipso progignat, et cognationem illam cunt Deo, quæ per gratiam est, acquirat. • Mater enim et τὴν πρὸς Θεὸν κατὰ χάριν συγγένειαν. ο Μήτηρ fratres mei sunt, inquit Dominus, «qui fecerint voluntatem meam • Si quis vero primis tenporibus ætatis in inquirendo honesto bono oscitanter se habere visus, et negligentiæ somno fuerit impeditis, Salomem imitetur: et oriente sole, loc est divina sibi luce affulgente, torporem excutiat, seque iis adjungat, qui in boni studio sibi anteverterunt. Salome vero nomine suo, quodl pacifcam sonat, animam bonam, et passionum victricem, et quantum fieri potest, pacatam signat. Has ergo imitando, verbi cognitionem prompto studio diligenterque quæramus, orto jam sole, ubi primum scilicet princeps animi pars illustrata, et 224 ignorantia, quasi nox, fuerit ab ipsa depulsa. Si hoc modo quaesierimus, primum quidem duri. tiem cordis nostri quasi lapidem sublatum aspiciemus: qua sublata apparebit nobis angelus, conscientiæ scilicet motus quidam, qui resurrexisse in nobis pártem animæ ratione præditam nuntiabit. Aliis etiam in bone persequendo magistri efficiamur, quotquot in divinis rebus audiendis dociles erunt. Qui vero divinam doctrinam ut nugas babent, corum nemini quidquam dicamus. Neque enim iucredulis divina mysteria fas est evulgare, 46 Luc. xxιν, 9. of Matth. xis, 50. γὰρ καὶ ἀδελφοί μου, φησὶν ὁ Σωτὴρ, οἱ ποιοῦντες τὸ θέλημά μου.» Εἰ δέ τις περὶ τὰς πρώτας ηλι κίας τοῦ σώματος άθυμος ὠφθὴ περὶ τὴν τοῦ και λοῦ ζήτησιν, τῷ ὕπνῳ τῆς ῥαθυμίας ἐμπεδηθείς, μιμείσθω τὴν Σαλώμην· καὶ ἀνατείλαντος τοῦ ἡλίου, τουτέστιν, ἐπιλάμψαντος αὐτῷ τοῦ θείου φωτός, ἀποτιναξάτω τὴν ῥᾳθυμίαν, καὶ μιγνύτω ἑαυτὸν τοῖς τὸ ἀγαθὸν ἤδη προμελετήσασι. Σαλώμη δὲ εἰρηνικὴ ἑρμηνεύεται, δηλοῖ δὲ τὴν ἀγαθὴν ψυχὴν τὴν νικήσασαν τὰ πάθη, καὶ εἰρηνεύουσαν κατὰ δύναμιν. Ταύτας δὴ μιμησάμενοι περὶ τῆς γνώσεως τοῦ λόγου, μετὰ πολλῆς προθυμίας ζητήσωμεν, ἀνατεί λαντος τοῦ ἡλίου, φωτισθέντος δηλαδὴ τοῦ ἐν ἡμῖν ἡγεμονικοῦ, καὶ ὡς νυκτὸς διασκεδασθείσης τῆς ἀγνοίας τῶν λογισμῶν. Εἰ οὕτω ζητήσομεν, πρῶτον μὲν ἐψόμεθα, ὡς λίθον, ἀρθεῖσαν τῆς ἡμετέρας καρδίας τὴν πώρωσιν. Ταύτης δὲ ἀρθείσης, φανήσεται ἡμῖν ὁ ἄγγελος, ἡ κατὰ συνείδησιν κίνησις, κηρύτα τουσα τοῦ ἐν ἡμῖν θανόντος λογιστικοῦ μέρους τῆς ψυχῆς τὴν ἀνάστασιν. Γενώμεθα καὶ τοῖς ἄλλοις διδάσκαλοι τοῦ καλοῦ, ὅσοις ἡ ἀκοὴ πειθήνιος περὶ τὴν τῶν θείων ἀκρόασιν· τοῖς δὲ λῆρον τὴν θείαν δια δασκαλίαν νομίζουσι, μηδενί μηδὲν εἴπωμεν. Οὐ θέμις γὰρ τοῖς ἀπίστοις ἀνακαλύπτειν τὰ θεῖα μυ Francisci Scorsi nota. Per totam noctem. Sic illud Matthæi, vespere f ablati, plures ex Patribus interpretantur, ut totam s utilicet Sabbati noctem; kos citatos legi apud Maldonatum in cap. xxvii. vers. 1. Salome vero nomine. Vile ad hoin 24, ποι. 49.

€13 HOMILIA XXVIII. σάρκα ἀνέλαβε τὸ δοξάζεσθαι χρήζουσαν, καὶ οὐχ regnandi jus iunatum haberet, a Patre tanen, ut ἑτέρου τινὸς, ἀλλ' αὐτοῦ γέγονε σὰρξ, εἰκότως Ιδιοποιεῖται τὰ εἰς αὐτὴν, ἢ περὶ αὐτὴν γινόμενα, καὶ ὡς ἄνθρωπο; μὴ ἔχων, δέχεται παρὰ τοῦ Πατρός, ἅπερ ἔχει φυσικῶς· Πάντα ὑπέταξας ὑπὸ κάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ ο ἐκ προσώπου δὲ τοῦ Πατρὸς, οὕτω φησὶ πρὸς Χριστόν· «Αίτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη την κληρονομίαν σου, καὶ · τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς.» Ἑνὸς γὰρ ἔθνους τοῦ Ἰσραὴλ παροιστρήσαντος, καὶ διὰ τοῦτο ἀποβληθέντος, πάντα τὰ ἔθνη δέδοται τῷ Χριστῷ πιστεύσαντα εἰς αὐτόν. Ἐπεὶ δὲ προσδοκία ἐθνῶν, καὶ ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ήλπισε, καὶ ἀντὶ μιᾶς γῆς τῶν Ἰουδαίων τὰ τῆς γῆς πληρώματα ἐκληρώσατο, ἐπιτάττε: τοῖς μαθηταῖς·. Πορευθέντες μαθητεύ σατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος.» Καὶ πρὸ μὲν τοῦ πάθους ἀπεῖργεν αὐτοὺς εἰς ὁδὸν ἐθνῶν ἀπελθεῖν, εἰς μόνα δὲ πορεύεσ σθαι τὰ πρόβατα τοῦ οἴκου Ἰσραήλ· νῦν δὲ πάνε των ἐθνῶν τὴν προστασίαν ἐνεχείρισεν αὐτοῖς· • Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτί ζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος.» Νῦν οὐκ ἐν τύποις καὶ συμβόλοις δείκνυται τὸ τῆς Τριάδος μυστήριον, ἀλλὰ φανερῶς πᾶσι διαλευκαίνεται. Η μὲν γὰρ σκιώδης Γραφή, αμυδρῶς περὶ ταύτης ἐδίδαξεν. Αριδηλότερον δὲ ὁ Κύριος μνημονεύει περὶ αὐτοῦ καὶ τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Πνεύματος. Εδείχθη δὲ καὶ ἐν Ἰορδάνῃ, τοῦ Κυρίου διὰ τοῦ βαπτίσματος τὴν ἡμῶν φύσιν καθαίροντος. Ὁ μὲν γὰρ Υιός ἐβαπτίζετο· ὁ δὲ Πατὴρ ἐπεμαρτύρει τὸν χειραπτούμενον· τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, περιστερᾶς ἐν εἴδει καθίπτατο. Καὶ ἐν ὄρει δὲ τῷ Θαβώρ τὸ τοῖς Τριάδος διάφορον τῶν ὑποστάσεων ἐγνωρίσατο, πλην οὐ τηλαυγῶς ἡ τῆς οὐσίας ταυτότης, καὶ ὁμοτιμία ἐδείκνυτο. Νῦν δὲ γνωριμωτέραν τὴν Ισοτιμίαν καθίστησιν εἰπών· ο Βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος.» Ἀλλὰ ἐπειδὴ περὶ τοῦ βαπτίσματος ἡμῖν ὁ λόγος, ἀναγκαῖον εἰπεῖν διατί ἀπονενόηται τοῦ 10 Psal. viii, 8. 10 Psal. 11, 8. 30 Gen. L1, 10. homo, constitutus est Rex. Quoniam vero carnem eam assumpserat, que indigebat, ut gloria amceretur; nec vero caro cujusdam alterius, sed ejus ipsius, facta erat, merito sibi vindicat quæ in ipsam carnem co'lata, et ad ipsam attinebant, et quæ non habebat ut homo accipit a Patre ea quæ naturaliter habebat, Omnia subjecisti sub pedibus ejus 28. › Ex persona autem Patris ita Christum ailo - quitur: • Pustula a me, et dabo tibi gentes hæreditatem tuam, et possessionem tuam terminos terræ. › Postquam enim una gens Israelitica forore concita in ipsum est, atque adeo ab ipso rejecta, omnes gentes datæ sunt Christo, quæ ipsi fideles essent. Quoniam autem erat exspectatio gentium, et in ipsum gentes sperabant ", et pro una 217 Judææ terra plenitudinem gentium, ut hæreditatem obtinuit, præcepit discipulis: e Euntes doccte omnes gentes baptizantes cos in nomine Patris, el Filii, et Spiritus sancti. 31, Ει quidema ante passionem vetuit eos, quominus in viam gentium irent, ac solum adl oves domus isr.el eos jussit accedere 3. Nunc vero omnium gentium curam illis concredidit: ‹ Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti.» Jam non in figuris, et symbolis Trinitatis mysterium nunc indicatur, sed manifeste omnibus declaratur. Vetus enim illa Scriptura umbris involuta de ea obscure docuit. Clarins autem Dominus de se, et Patre, et Spiritu mentionem fecit. In Jordine etiam, cum Dominus per baptismum naturam nostram lustravit, id mysterium indicatum est. Filius enim baptizatus est, Pater vero ei manu coulacto testimonium tulit; Spiritus autem sanctus in columbæ specie devolavit. Et in monte etiam Thabor hypostaseon in Trinitate differentia significata est: non tamen perspicue cssentiæ identitas, et æqualis omnium dignitas declarata: nunc vero eam æqualitatem notiorem reddit cum dicit: ⚫ Baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Sed quoniam de baptismo nobis est sermo, neces31 Matth. xvi, 19. ss Matth. x 15. Francisci Scorsi notæ. Merilo sibi vindical. Hæc recte dicta sunt, nis χειραχτούμενον quæ non vacat occulto quodam recteque explicantur de proprietatibus utriusque naturæ communicatis ratione persone. Sibi eniin, hoc est, eidem personæ, ait Theophan., attribuit quæ erant humanæ naturæ; data potestas, et regnum et tamen eadem ut propria, et naturaliter habebat ratione naturæ divinæ. Greg. Nyss. oral. 2,in Resurr. eamdem doctrinam iisdem verbis conplexus est: 'Εδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς. γὰρ εἶχε φυσικώς, ὡς Θεός, ταῦτα λέγει λαμβάνειν ὡς γενόμενος ἄνθρωπος οἰκονομικῶς. • Βαια est mihi poleslas omnis in calo, et in terra.» Nam quæ naturaliter habebat ut Deus, hæc dicitur accipere tanquam homo certo consilio factus. Et Suarius noster, p. 3, ubi agit de Christi dominio, hunc locum explicat de potestate excellentiæ Christi, qua bomo erat ratione unionis hypostaticæ communicata. Manu contacto. Expresi totam vim conipietatis sensu; nam per eam vocem exprimit, et Christi humilitatem, et Joannis Baptistæ dignitatem; quod Christi corpus manu sua attingere meruerit. Quod sane multi Patres etiam apertius. S. Proclus oratione ubi de baptismo Christi loquitur: Tangere, inquit, S. Joannes capitis verticem meruit, innuens ritum in baptismo à S. Joanne servatum caput Domini tangendo. S. Cyprianus serm. de baptismo Christi: Supponit itaque cervicem sanctam manibus hominis humilitas Redemptoris. S. Chrysost. hom. in S. Theophania, quæ mcipit, Η πηγὴ τῶν εὐαγγελίων διδαγμάτων, sub finem: Ηψατο μὲν τῆς τοῦ Δεσπότου κεφαλής τρέμων τῇ χειρὶ, καὶ χαίρων τῇ ψυχῇ, καὶ ἐβάπο τισεν τὸν Κύριον ἡ τῶν Ἰησοῦν Χριστόν· Teligit quidem manu Domini caput tremens et animo gaudens, et baptismo lavil Dominum nostrum Jesum Christum.

63% stinctionis nota, novo initio subjungendum: e prima ο Αναστὰς ὁ Ἰησοῦς, ο εἶτα ὑποστίξαντες αὖθις ἐπSabbati apparuit primo Maria Magdalene.» Neque enim de resurrectionis hora loquitur, sed eam explicat horam, qua Magdalenæ aromata ferenti visus est, eam nimirum apparitionem innuens, quam tonitrui filius conscripsit apertius, cum scilicet Magdalena Dominum videns, esse eum horti custodem existimavit. Quod igitur Joannes latius est persecutus, hee Marcus cursim obiterque significavit. Jam non modo hic evangelista, sed sanctus eriam Lucas dixit Magdalenam septem prius habuisse dæmonia, quæ Dominus ab illa olim ejecerit “. Ne quis vero existimet septem dæmonibus Mariam fuisse detentam, verum sicuti charismata Spiritus saneti septem spiritus eodem, quo ipse, nomine appellantur, prout cos magnus connumeravit Isaias: • Spiritus sapientiæ et intellectus, spiritus consilii, spiritus fortitudinis, et scientia, et pietatis, et lim noris Domini 50 '; › ita operationes dæmonum contraria ratione damones vocantur: acedia, avaritia, superbia, invidia, mendacium, intemperantia, et unaquæque passionum cum earum genitore synonyma est. Qui igitur hujusmodi perturbationibus detinetur, a dæmonibus occupatur. Non est igitur Improbabile Mariam etiam hanc Magdalenam septem quibusdam passionibus mancipatam, a quibus[postea, Christi effecta discipula, liberata sit. Sed enim ea quæ antea a passionibus veluti a dæmonibus possidebatur, tantum postea gratiæ obtinuit, ut apostolorum apostola feret; et cum esset femina, c naturam virili spiritu superavit. Discipulis enim deltescentibus,´ Judæorum metu, illa ad vitate sepulcrum ire et redire non 226 destitit, et Dor mini corpus quærere, et ferventi desiderio lacrymari. Unde etiam consecuta est, ut optato aspectu prima frueretur, et dulcem illam vocem audiret, et resurrectionis evangelistria feret. Sed enim apostolorum eœtum tanta hebetudo mentis incesserat, ut omnia falsa reputarent, quæ a Maria dicebantur: «Illi enim, inquit, audientes quia viveret, et visus esset ab ea, non crediderunt. Post bæc duobus ex his ambulantibus ostensus est in alia, effigie euntibus in villam.» Observa hujus evangelistæ in narrando studium ενεγκείν, ο πρωί πρώτῃ Σαββάτων ἐφάνη πρῶτον Μαρίᾳ τῇ Μαγδαληνῇ·, οὐ γὰρ τὴν ὥραν λέγει τῆς ἀναστάσεως, ἀλλὰ καθ᾽ ἦν ἑωράθη τῇ ἀρωματοφόρω Μαγδαληνῇ, ὑποδηλῶν τὴν ἐμφάνειαν, ἣν ἀριδηλό τερον ὁ τῆς βροντῆς υἱὸς συνεγράψατο· ὅτι τὸν Κύριον ἡ Μαρία θεασαμένη τὸν κηπουρὸν ὑπετόπα σεν. Οπερ οὖν ὁ Ἰωάννης πλατύτερον ἀφηγήσατο, τοῦτο Μάρκος ἐπιτροχάδην ἐδήλωσεν. Οὐ μόνον δὲ ὁ εὐαγγελιστὴς οὗτος, ἀλλὰ καὶ ὁ θεῖος Λουκᾶς τὴν Μαγδαληνὴν εἶπε προεσχηκέναι ἑπτὰ δαιμόνια, ποτε ἐξ αὐτῆς ἐκβαλεῖν λέγει τὸν Κύριον. Ἀλλὰ μή τις οιήσεται δαίμονας ἔχειν τὴν Μαρίαν ἑπτὰ, ἀλλ' ὥσπερ τὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος χαρίσματα συνωνύ μως ἑπτὰ πνεύματα λέγεται, καθὼς ὁ μέγας Ησαΐας ἠρίθμησε· «Πνεῦμα σοφίας καὶ συνέσεως, πνεῦμα βουλῆς, πνεῦμα ἰσχύος καὶ γνώσεως, καὶ εὐσεβείας, καὶ φόβου Θεοῦ·, οὕτως ἀντιθέτως απ τῶν δαιμόνων ἐνέργειας δαίμονες λέγονται· ἡ ἀκηδία, ἡ φειδωλία, ἡ ἀπείθεια, ὁ φθόνος, τὸ ψεῦδος, ἡ ἀπληστία, καὶ τῶν παθῶν ἕκαστον τοῦ γεγεννηκότος ἐστὶ συνώνυμον. Ο γοῦν κεκρατημένος ἐν τούτοις τοῖς πάθεσιν ὑπὸ δαιμόνων ἐνίσχεται. Οὐδὲν οὖν ἀπεικὸς καὶ τὴν Μαρίαν ταύτην Μαγδαληνὴν ἑπτά τισιν δεδουλῶσθαι πάθεσιν, ὧν λελύτρωτο ὕστερον γεγονυῖα τοῦ Σωτῆρος μαθήτρια. 'Αλλ' ή καθάπερ ὑπὸ δαιμόνων τῶν παθῶν ἐνισχυμένη πρότερον, του αὐτῆς ἀπήλαυσε τῆς χάριτος ὕστερον, ὡς γενέσθαι τοῖς ἀποστόλοις ἀπόστολον, καὶ θῆλυ οὖσα, τὴν φύσιν παρῆλθεν ἀνδρείῳ φρονήματι. Τῶν γὰρ μαθητῶν κρυπτομένων διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων, οὐ διέλεςπεν αὕτη τὸν ζωηφόρον τάφον περινοστοῦσα, καὶ τὸ Δεσποτικὸν σῶμα ζητοῦσα, καὶ ζέοντι πόθῳ δα κρύουσα. Διὸ καὶ πρώτη τῆς ποθουμένης ἔτυχε θέας, καὶ τῆς γλυκείας ηκοντίσθη φωνῆς, καὶ τῆς ἀναστά σεω; ἐγεγόνει εὐαγγελίστρια. Αλλ᾽ ἦν ἄρα τοσαύτῃ νωθείᾳ κεκρατημένος τῶν ἀποστόλων ὁ σύλλογος, ὡς ψευδή λογίσασθαι πάντα τὰ παρὰ τῆς Μαρίας λεγόμενα· «Ἐκεῖνοι γάρ, φησὶν, ἀκούσαντες ὅτι ζῇ, καὶ ἐθεάθη ὑπ' αὐτῆς, ἠπίστησαν. Ἔπειτα δυσὶν ἐξ αὐτῶν περιπατοῦσιν ἐφανερώθη ἐν ἑτέρα μορφῇ, πορευομένοις εἰς ἀγρόν.» Ορα τοῦ παρόντος εὐαγγελιστοῦ τὸ περὶ τὴν brevitatis, vel potius sancti Spiritus gratiam læc ἀφήγησιν φιλοσύντομον· μᾶλλον δὲ τὴν οὕτω ταῦτα * Luc. xll, 2. 50 [sa, x1, 2. Francisci Scorsi nota. Septem dæmonibus. Unam eamdemque Mariam Magdalenam fuisse, de qua quatuor evangelista scripserint, communior est et certior scriptorum sententia; quod autem a Marco dicitur ab ea ejecta septem fuisse dæmonia, de septem vitiis interpretatur hic Noster, quæ eadem interpretatio est Theophylacti in hunc locum, idemque innuit Beda in Catena, et ita sentitetiam Cornelius noster. Vi le porro quæ diximus hom. 17, not. 000. Apostolorum apostola. Insolens in lingua Lama hire nominis declinatio ut ab apostolus, apostola lecteretur: sed quid mirum, cum et nomen ipsum apostolus a Graecis in Latinam eccles asticam fluxerit linguam. Potuissem sane cam declinationem declinare, si hoc modo vertissem, vel potius circumlocutus essein, quod auctor dicit ὡς γενέσθαι τοῖς ἀποστόλοις ἀπόστολος, et quidem felicius, cum utriusque generis sit apud Græcos nomen ἀπόστολος quod in Latina lingua non contingit; potuissem, inquam, sic: ut apud apostolos apostoli partes ageret; sed cum viderem nostros scriptores id sibi religioni non vertere, nohti esse tam religiosus, ut hoc non auderem, quod Cornelius noster, qui ita loqui ausus in Joan. cap. xx: En Magdalena hic a Christo fit apostolorum apostola et evangelista. Unde ipsa post resurrectionem Christi a Judæis pulsa in exsilium, et Massiliam appulsa ibidem incolarum fuit apostola.

HOMILIA XXX. tionis tractu narravit, nimirum qua ratione Dominus Cleople in Emmaus euuti se ostenderit, hoc Marcus, breviore compendio usus, uno verbo absolvit. Sciendum vero est euin poppñs, hoc est formæ vocabulo abusum cum dixit ostensum esse ¿y ėtipą Hop, in alia forma, jussa sapientia mundi longe valere; µopphy, formam enim proprie dicunt eam esse, quæ ex essentialibus differentiis conflata est, et in specie constituta, quam externa philosophia propriissime looç speciem vocat. Atqui hoc loco evangelista differentiam illam quæ in individuis ex proprietatibus ac lineamentis exsistit, appellavit formam, juxta quam idem in iisdem manens videntibus alter, ac esset apparuit, ut Magdalenæ quidem οικονομοῦσαν χάριν τοῦ Πνεύματος. "Α γὰρ ὁ θεῖος ita disponentem. Quæ enim D. Lucas longiore oraΛουκᾶς παρεκβατικώτερον εἶπεν, ὅπως εἰς Ἐμμαούς ὁ Σωτὴρ ἀμφὶ Κλεόπαν ἐπεφανέρωτο, τοῦτο Μάρκος βραχυλογήσας ἑνὶ λόγῳ παρέστησεν. Ιστέον δὲ ὅτι κατεχρήσατο τῷ τῆς μορφῆς ὀνόματι εἰπὼν, ὅτι ἐφανερώθη ἐν ἑτέρα μορφῇ, τῇ τοῦ κόσμου σοφία μακρὰν χαίρειν εἰπών· μορφὴν γὰρ κυρίως εἶναί φασιν τὴν ὑπὸ τῶν οὐσιωδῶν διαφορών μορφωθεῖσαν καὶ εἰδοποιηθεῖσαν, ἣν ἡ ἔξωθεν φιλοσοφία εἶδος ἐκά λεσεν εἰδικώτατον. Ενταῦθά γε μὴν ὁ εὐαγγελιστής τὴν ἐν τοῖς ἀτόμοις διαφορὰν τῶν χαρακτηριστικῶν Ιδιωμάτων εἶπε μορφὴν, καθ᾿ ἣν ὁ αὐτὸς μένων ἐν ¿ τοῖς αὐτοῖς, ἑτεροῖος τοῖς ὁρῶσιν ἐφαίνετο· ὡς μὲν κηπουρὸς τῇ Μαγδαληνῇ, τοῖς δὲ περὶ Κλεόπαν, ὡς εἷς τῶν παροικούντων ἐν Ἱερουσαλήμ, τοῖς γε μὴν ἕνδεκα ἐν Γαλιλαία θεοειδέστερος. Εκείνό γε μὴν horti cultor, Cleophæ vero unus ex advenis HieroFrancisci Scorsi notæ. 197) Formæ vocabulo abusum. Hæc animadversio Theophanis in hunc locum Marci, cap. ult. consistit in textu Græco ipsius Marci, qui sic habet, 'Eçaνερώθη ἐν ἑτέρα μορφή, quem noster interpres vertit, Visus est in alia effigie. Itaque in Latino nulla est ambiguitas. At cum vox poppt in Graeca lingua dupliciter significet et externam figuram, et formam specificam, ut dialectici loquuntur, inde est hæc}óµwvogla. Theophanes igitur ea per catachresim usum sanctum Marcum hic autumat, cum magis proprie popen significet illud secundum quod et propriissime. inquit, dicunt eldog. Itaque erunt nobis hec vocabula enucleatins explicanda ut quam valeat hæc auctoris animadversio possit intelligi; et sane si primam originem, et notionern vocis utriusque spectes, ad formam potius essentialem, ut sic loquar, signandam proprie vox popóń imposita videbitur. Μορφή enim ex Etymo magno dicitur a μείρομαι partior; unde μορη et pleonasmo τοῦ φ μορφή pars nimirum quod forma, seu species pars sit generis. Etiam rhetorici Latine appellant partes, et formas generi subjectas, quas philosophi, species. At vero εἶδος ab είδω video, externam speciem oculis objectam magis videtur exprimiere. Hæc de etymo. Quod vero usum spectal auctorum, in sacris quidem litteris vox popph˝plerumque in ea propria significatione accipitur, quam explicavimus, cui et Phavorinus astipulatur his verbis: Moppy xvρίως ἡ οὐσία ἐπὶ τῶν ὁσίων Πατέρων ἐλήφθη, ὡς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, ὅ ἐστιν, ἐν τῇ ουσία γινωσκόμε vos. Hoc est, Mopoh proprie apud SS. Patres pro es. sentia accipitur, ut cum in forma, popo, Dei esset, koc est in essentia Dei. Ita Phavorinus. Et quidem en loco D. Pauli ad Philipp. 1, quem innuit Phavor. per vocem popphy essentiam, et naturam omnes Patres, et interpretes intelligunt; et ex eo argumentum certuin contra Arianos suinunt, nec solum ex vi nominis, sed ex ipsa consecutione verborum patens. Eodem enim D. Paulus vocabulo atitur, cum de forma Dei loquitur, atque cum de hominis, seu servi forma; ergo recta ratio postulat, ut vel utrobique naturam substantiamve significet, vel neutrubi. Quod si fieret, Christo tum natura et essentia Dei, tum hominis negaretur. Ita hunc locum explanans Justinianus noster ratiocinatur: quin et adjungit semperin sacris Litteris hoc nomen µoppis pro essentia et natura sumi; quod tamen tam universe dictum repugnantem habet hunc locum 1. Marci, quem si advertisset Justinianus, fortasse on illud asseruisset. Apud enim Marcum popo effigiem, et externamn corporis conformationem omnino significat, ut noster etiam vertit interpres. Cemseo igitur in his acceptionibus nominum. fidendum usquequaque non esse, sed quid quisque locus postulet expendendum, ut in illo D. Pauli jam fecimus. Nam profecto tum vox popor tum eldo: utrumque in lingua Græca, et vel apud ipsum Aristotelem usum significandi habet in prædicamento qualitatis; sic loquitur: Τέταρτον δὲ γένος ποιότητος σχημά τε, καὶ ἡ περὶ ἑκάστου μορφή· Quartum qualitatis genus figura, et quæ circa singulos est forma. At vero in Η Physic. text. 31: Η μὲν γὰρ ὑπομέ νουσα συναιτία τῇ μορφῇ τῶν γινομένων ἐστίν· 1ία enim permanens (de materia loquitur) eorum quie funt una cum forma causa est, perinde ac mater; et paulo post eodem textu quam poppy appellarat εἶδος vocat. Καί τοι οὔτε αὐτὸ ἑαυτοῦ οἷόντε ἐφίεσθαι to ɛlôn;· Ac neque se ipsam expetere potest forma quandoquidem non egeat. Et multis aliis locis eodem 1 bro idem videre est popphy et eido; pro eodem sumi. Etym. aperte Είδος σημαίνει τρία την μορ φήν, ἢ τὸν τῆς ὄψεως χαρακτήρα, καὶ τὸ σχῆμα, καὶ τὸ ἀπὸ γένους διαιρούμενον, ἵππος, ἐλαία. Hoc est, Elboç tria siguificat, idem quod uopohy, vel aspectus characterem et figuram sive habitum oris. el quod a genere distinctum, ut equus, oliva. Et infra idem aliis verbis: Σημαίνει καὶ τὸ ὑπὸ τοῦ γένους κατηγο ρούμενον παρὰ τοῖς φιλοσόφοις, significat et quod sub genere prædicatur apud philosophos; ex quo vides ados etiam significare speciem seu essentiam specificam; et quidem quod pertinet ad hanc ultimam significationem nominis eldos, idem Theophanes fatetur, cum tamen Justinianus idem per ɛlòng externain speciem significari dicat: eaque voce usum Lucam cap. x, cum de Transfiguratione Christi, ἐγένετο εἶδος ἕτερον. Sed utrumque posse significare ex relatis locis et ex Phavorino itidem discimus, qui in voce el sie tradit: Eldus χρώμα, ὄψις, πρόσωπον, ἢ αἱ μορφαὶ καὶ τὰ διαιρού - μενα ἀπὸ τοῦ γένους, ήγουν αἱ διάφοροι φύσεις τῶν πραγμάτων, οἷον άλλο είδος ἀνθρώπου καὶ &lono. Hoc est, Elòng est color, aspectus, persona, vel forma poppai, et quæ sub genere dividuntur, veluti differentes naturæ rerum, ut alia species eidos hominis, et alia equi. Vides igitur utramque vocem et εἶδος ει μορφή valere, adeoque ut dixi non nimis his minutiis significationum nitendum. Neque vero Theophani nostro concesserim hic per catach resim usum voce pó D. Marcum, cum possit ex usu etiam ea vox externam effigiem significare, sed si advertis, loquitur Theophanes ex sensu eorum qui contendunt poppy magis proprie essentiam, ac præsertim in Scriptura significare, quod ex ipso etymo ostendi initio. Adeoque si quis, inquit, ita argutari velit, Marcum eo per catachresim abusum responderim; neque nimium banc humanæ sapientiæ argutia³, seu distinctiones curasse.

solymx, atque etiam undecim in Galllæa augustior διαφωνίας έμφασιν ζητήσεως ἄξιον, ὅτι ὁ μὲν Λουvisu. Illnd vero quod dissensionis speciem habet, dignum est, quod disceptetur: quod Lucas quidem eos reversos ex Emmaus invenisse ait congregatos ondecim et reliquos, dicentes: «Quia surrexit Dominus, et apparuit Simoni σε;» hic vero manifeste narrat eos neque Magdalenæ, nec cateris habuisse fidem. Quæ igitur apparentis discordiæ conciliatio? age, rem accurate perscrutemur. Non quod resurrexisset, sed quod Magdalenæ et Cleophæ visus esset, non credidere discipuli. Hoc autem et ipse met evangelista significavit, cum ait, quod iis qui viderant eum jam redivivum, non crediderunt **. Cum enim perfecti nondum essent, nec Spiritus gratiam recepissent, praeter rationem et incredibile existimabant factum, ut Petro, ac Joanni, cæterisque se videndum non 227 dederit, Magdalena vero aliisque minoribus discipulis apparuisset. Ubi vero venit Petrus, et spectacula illa sepulcri renuntiavit, ut nimirum lintéamina sola vidisset, tune gane cum κας ὑποστρέψαι φησὶν αὐτοὺς ἐκ τῆς Ἐμμαούς, καὶ εὑρεῖν συνηθροισμένους τοὺς ἕνδεκα, καὶ τοὺς λοιποὺς λέγοντας, ο Ως ηγέρθη ὁ Κύριος, καὶ ὤφθη Σίμωνι· › οὗτος δὲ διαρρήδην βου, ὡς οὔτε τῇ Μαγδα ληνῇ, οὔτε ἐκείνοις ἐπίστευσαν. Τίς οὖν δοκούσης διαφωνίας επίλυσις; φέρε, σκοπήσωμεν. Οὐχ ὅτι ἐγήγερται διηπίστουν οἱ μαθηταὶ, ἀλλ' ὅτι τῇ Μαγδαληνῇ καὶ τοῖς περὶ Κλεόπαν ἐπεφανέρωτο. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς ἐπεσημήνατο, ὅτι τοῖς θεασαμένοις αὐτὸν ἐγηγερμένον ἐκ νεκρῶν οὐκ ἐπίστευσαν. Ατελεῖς γὰρ ὄντες ἔτι, καὶ μήπω δεδεγμένοι τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος, παράλογον ἡγοῦντο καὶ ἄπι στον, Πέτρῳ μὲν καὶ Ἰωάννῃ, καὶ τοῖς ἄλλοις μὴ ὀφθῆναι αὐτὸν, πεφανερῶσθαι δὲ τῇ Μαγδαληνῇ καὶ τοῖς ἐλάττοσι μαθηταῖς. Ὡς δὲ Πέτρος ἧκεν ἀπαγ γέλλων τὰ ἐν τῷ τάφῳ θεάματα, ὅπως ἑώρακε τὰ φθόνια μένα, τότε δὴ τῇ τοῦ Πέτρου μαρτυρία μὴ ἔχοντες ἀπιστεῖν, ἔλεγον, ὅτι «Ηγέρθη ὁ Κύριος ὄντως.» nihil haberent causæ, quamobrem testimonio Petri non crederent, dicebant: • Quodl surrexit Dominus verė. › • Novissime recumbentibus illis undecim apparuit, et exprobravit incredulitatem eorum et duritiam cordis, quia his qui viderant eum resurrexisse non crediderunt. › Consona narrat hic iis, quæ divus Lucas habet ". Hic enim postquam Cleopham cum socio rediisse, et cætera quæ ad illam pertinent apparitionem, dixisset, inquit:. Dum autem hæc loquuntur, stetit Jesus in medio eorum.» Sedl is G quidem apostolorum terrorem et demonstrationem vulnerum, quæ in manibus ac pedibus facta erant, et quomodo coram ipsis mel obsoniumque coniederit, explicatius enarrat; hic vero multa præcidens, dle missione apostolorum ad prædicandum et Christi in cœlum reversione verba facit. Quod autem de discipulis dicit quod recubuerint, apertam continet reprehensionem. Segnitie detinebantur, et quasi desperatione conciderant, cum præsertim mulieres unguenta ferentes per totam noctein libenter in sepulcro versarentur. Et dixit eis: • Euntes in mundum universum prædicate Evangelium omni creature *,» Non committit illis hoc loco muneris apostolici partem, neque gentes a Samaritanis ac filiis Israel discernit, ut dixerat prius: ‹ In viam gentium ne abieritis; et in eivitatem Samaritanorum ne intraveritis st,, sed quoniam mundi victor exstiterat, el universæ terræ possessionem acceperat, juxta illud in Psalmo decantatum ex persona Patris: «Dabo tibi gentes hæreditatem tuam, et possessionem tuam terminos terra ",» in orbem universum deinceps Evangelium proferre mandat. Ac ne eorum qui docendi erant, incredulitatem praetenderent, salutem ex fide, et damnationem ex infidelitate consecuturam præmuntiat. «Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit; qui vero non crediderit ne baptizatus » Luc. xxiv, 34. ss Ibid. 15. ss Luc. Σιν, 36. • Ὕστερον δὲ ἀνακειμένοις αὐτοῖς τοῖς ἕνδεκα ἐφανερώθη, καὶ ὠνείδισε τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν καὶ σκληροκαρδίαν, ὅτι τοῖς θεασαμένοις αὐτὸν ἐγηγερ μένον οὐκ ἐπίστευσαν.» Συνῳδὲ ἐνταῦθα λαλεῖ τῷ θείῳ Λουκᾷ καὶ αὐτὸς γὰρ μετὰ τὸ ἐλθεῖν τοὺς περὶ Κλεόπαν, καὶ τὰ τῆς ἐμφανείας εἰπεῖν, οὕτω φησί • Ταῦτα δὲ αὐτῶν λαλούντων, αὐτὸς ὁ Ἰησοῦς ἔστη ἐν μέσῳ αὐτῶν. • Αλλ' ἐκεῖνος μὲν ἐξεταστικώτε ρον ἀφηγήσατο τὴν τῶν ἀποστόλων πτοίαν, τὴν ἐπ!- δειξιν τῶν ἐν χερσὶ καὶ ποσὶν ὠτειλῶν, ὅπως ἐνώπιον αὐτῶν κατεδηδόκει τὸ μέλι καὶ τὸ ὀψάριον. Οὗτος δὲ τὰ πολλὰ συντεμών, τὴν εἰς τὸ κήρυγμα λέγει ἀποστολὴν, καὶ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀναφοίτησιν. Τὸ μέντοι περὶ τῶν μαθητῶν εἰπεῖν, ὡς κατέκειντο, κατηγορίαν ἐμφαίνει σαφῆ· ἦσαν γὰρ νωθείᾳ ἐνια σχυμένοι, καὶ οἷον αναπεπτωκότες ἐξ ἀπογνώσεως, καὶ ταῦτα τῶν ἀλαβαστροφόρων γυναικῶν δι' ὅλης νυκτὸς ἐμφιλοχωρουσῶν ἐν τῷ μνήματι. Καὶ εἶπεν αὐτοῖς· «Πορευθέντες εἰς τὸν κόσμον ἅπαντα, κηρύξατε τὸ Εὐαγγέλιον πάσῃ τῇ κτίσει· ν οὐκ ἐγχει ρίζει τούτοις ἀποστολὴν μερικὴν, οὐδὲ διαστέλλει τοὺς ἐθνικοὺς καὶ Σαμαρείτας ἀπὸ τῶν ἐξ Ισραήλ, ὡς πρότερον ἔλεγεν·. Εἰς ὅλην ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε, καὶ εἰ; πόλιν Σαμαρειτῶν μὴ εἰσέλθητε, ο ἀλλ᾽ ἐπειδὴ νικητής ὤφθη τοῦ κόσμου, καὶ τὴν κατάσχε σιν εἰλήρει πάσης τῆς γῆς, κατὰ τὸ ὑμνούμενον ἐν Ψαλμοῖς, ὡς ἐκ τοῦ Πατρός· «Δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς, πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ λοιπόν προτρέπει εὐαγγελίσασθαι. Καὶ ὡς ἂν μὴ προβάλλοιντο τὸ τῶν διδασκομένων ἀνήκουν, προαναφωνεῖ τὴν ἐκ τοῦ πιστεῦσαι σωτηρίαν, καὶ τὴν ἐκ τῆς ἀπειθείας κατάκρισιν. «Ο πιστεύσας καὶ βαπτισθεὶς σωθήσε ται· ὁ δὲ ἀπιστήσας καὶ μὴ βαπτισθεὶς κατακρι θήσεται.» Οὐ μέχρι τοῦ πιστεῦσαι τὸν λόγον ἔπηss Marc. xvi, 15. ss Matth. x, 5. ss Psal

HOMILIA XXX. σεν, αλλά προσέθηκε καὶ τὸ βάπτισμα. Τοῦτο γὰρ Λ fu. rit, condemnabitur. Non in credendo sermonen ἐπισφράγισμα τῷ πιστεύσαντι καὶ κάθαρσις τῶν προεσφαλμένων, καὶ ἁγιασμὸς τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος. 'Αλλ' ἐντεῦθεν πάλιν ὁ τῶν ψυχῶν λυ μεὼν, καὶ τῶν ζιζανίων σπορεὺς τὸν καρπὸν τῆς αὐτοῦ πονηρίας ἐνέσπειρε, σπεύδων λυμῆναι τὰς ἀρούμας τῶν ἀρετῶν. Φασὶ γὰρ οἱ τοῦ ψεύδους συν ήγοροι, ὡς περιττὴ τῶν ἀρετῶν ἡ ἐπίπονος ἄσκησις, ἀρκούσης εἰς σωτηρίαν μόνης τῆς πίστεως. Ἐνταῦθα γὰρ, φασίν, οὐκ εἶπεν, Ο τὰ καλὰ ἔργα ποιήσας, ἀλλὰ, «Ο πιστεύσας καὶ βαπτισθεὶς σωθήσεται, ο Εἶτα, ὦ ψευδοδιδάσκαλοι, φαίην ἂν πρὸς αὐτοὺς, Ματθαίῳ δὲ οὐ προσέχετε λέγοντι, ὡς ἐνετείλατο αὐτοῖς μαθητεῦσαι ο πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζειν τε αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ διδάσκειν αὐτοῦ; τηρεῖν πάντα ὅσα ἐνετειλάμην ὑμῖν;» Ἐκεῖνο δὲ πῶς παρατρέχετε; ι Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι· Κύριε, Κύριε, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου.» Τουτέστιν· Οὐ πᾶς ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ σωθήσεται, ἀλλ' ὁ βεβαιῶν τὴν πίστιν ταῖς πράξεσι. Πῶς γὰρ ἂν εἴη πιστὸς ὁ τῆς πίστεως ἐναντία διαπραττόμενος; ο • Σημεῖα δὲ τοῖς πιστεύσασι ταῦτα παρακολουθήσ σει.» *Ην γὰρ ἀναγκαῖον διὰ τῶν πολλῶν δυσπειθὲς ἡ τῶν σημείων ἐνέργεια. Τοῖς γὰρ οὐχ ἑτοίμως ἔχουσιν εἰς τὴν παραδοχὴν τῆς διδασκαλίας, δεῖ καὶ θαυ μάτων τερατουργίας· καλοῦνται γὰρ οὕτω μόλις πρὸς τὴν ἀλήθειαν. «Ἐν τῷ ὀνόματί μου δαιμόνια ἐκβαλοῦσιν.» Ως ἂν μὴ τὸ τῶν σημείων χάρισμα ἡγήσαιντο ἴδιον, καὶ διὰ τοῦτο ἐπαρθῶσι πρὸς οἴησιν, προστίθησι τό· Ἐν τῷ ὀνόματί μου.» Οὐ γὰρ ἐκ τῆς ὑμετέρας ενεργείας, φησί, ταῦτα γενήσεται, ἀλλ᾽ ἐν τῷ ὀνόματί μου, τοῦ τὴν δύναμιν ὑμῖν παρο έχοντος. • Δαιμόνια εκβαλοῦσι, γλώσσαις λαλήσουσι καιναῖς. Ὁ Ἐνήργηται μὲν τοῖς ἁγίοις πλειστάκις ταῦτα τὰ θαύματα, καὶ κηρύττουσι τὰ περὶ αὐτῶν διηγήματα. Ενεργεῖται δὲ καὶ ταῦτα νοητῶς μέχρι τῆς σήμερον. Καὶ δαιμόνων μὲν πάθη τῇ τοῦ Χριστοῦ χάριτι ἀπελαύνονται, ἀσέβεια, καὶ φθόνος, καὶ ἀκου λασία, καὶ τὰ τούτοι; ἑπόμενα, ἃ τὸν λογισμὸν τοῦ ἀνθρώπου τοῦ εὐθέως ἐξίστησιν. Οἱ δὲ πρότερον εἰς Χριστὸν ἐνυβρίζοντες, νῦν πεπιστευκότες, καὶ γνόντες τοῦ μυστηρίου τὴν δύναμιν, καιναῖς λαλήσουσ. γλώσσαις, τριαδικοῖς ὕμνοις τε σφῶν ἁγιάζονται στο 67 Matth. xxi, 18-20. finivit, sed adjunxit de baptismo. Hic enim et cre dentibus est consignatio et idem expiatio peccatorum quæ ante commissa sunt, 228 el animæ corporisque sanctificatio est. Sed hine rur sus occasione sumpta corruptor animarum ae zizaniorum sator improbitatis suæ fructum inseruit, virtutum segeti officere studens. Dicunt enim, qui mendacio patrocinantur, supervacuam esse laboriosam virtutum exercitationem, cum ad salutem files sola sufficiat. Hic quippe non dicitur, inquiunt, qui bona opera fecerit; sed. • Qui crediderit, et baptizatus fuerit, salvus erit. › Itane, o pseudomagistri, dicerem illis, ad Matthæum dicentem non a tvertistis animum, quod præcepit eis ut doccrent ‹ oinnes gentes, et baptizarent eos in nomine Patris, ct Filii, et Spiritus sancti, et docerent eos servare omnia quæcunque mandavi vobis 7? Illud vero quomodo præteriistis? «Non omnis, qui dicit mihi: Domine, Domine, intrabit in regnum cœlorum), sed qui fecerit voluntatem Patris mei. Hoc est: Non omnis, qui in me crediderit, salutem consequetur, sed qui fidem operibus confirmarit: quomodo enim Adelis dicetur, qui opera fidei contraria gessorit? • Sigua autem eos, qui crediderint, hac sequentur. › Erat nimirum necessaria propter eam, quæ populis inerat credendi difficultatem, miraculorum effectio. Qui enim ad doctrinam admittendam prompti non sunt, iis sunt adbibendla miracula; t'ahuntur enim tandem hoc modo ad veritatem. ‹ In nomine meo dæmonia ejicient. › Ne miraculoruin efficiendorum gratiam sibi tribuerent, atquo adeo ad superbiam efferrentur, addidit: «In nomine meo. › Neque enim vestra virtute, inquit, hæc fient, sed nomine meo vim vobis impertiente, ‹ Dæmonia ejicient, lingnis loquentur novis. › llæc sane miracula plerumque operati sunt sancti, et his plenæ sunt eorum historiæ: sed etiam nunc isthæc spiritualiter funt. Εt passiones quidem dænionum opera concitatæ gratia Christi expelluntur, impietas, invidia, intemperantia, quæque his consentanea sunt, quæ hominis mentem a recto statu dejiciunt. Qui vero in Christum antea contumeliosi erant, nunc credentes, et virtutem coelestis mysterii cognoscentes linguis loquuntur novis, et triadicis bymis ora sua sanctificant. Serpentes etiam Francisci Scorsi notæ. Εt credentibus consignatio. Επισφράγισμα nomen ab trisopaliw, quod est obsignare, seu sigillo claudere, et munire; atque ita notandus hic locus ubi baptismus sigillum dicitur imprimere, quod idem est ac character, adversus Lutherum, ejusque gregarios, qui negant aliquod sacramentum characterem imprimere, ut nostri theologi loquuntur, qua de re egimus copiosius hom, 21, not. 95. Sed hinc rursus. Et hic locus, ubi hic Paler acriter invehitur contra eos qui virtutum opera supervacañea, fidemque solam satis superque ad salutem consequendam esse dicunt, adversus eosdem est notandus, nostri sæculi novatores ac psendomagistros, ut hic Pater eos vocal, qui simis lem doctrinam ex cathedra pestilentiæe disseminarant. El triadicis hymnis. Τριαδικούς ύμνους. Triadicos rymnos vocant Græci eos, qui continent laudem S. Trinitatis. In singulis enim odis cujasque canonis dno postremi versus semper finiuntur cum laude S. Trinitatis, et B. Virginis; et quidem postremo proximus notatur litterat, et hic appellatur τριαδικός, postremus vero littera f, et hie Θεοτόκον dicitur: sic ctiam iuscriptos legas

tollunt, cum omnem pravam cogitationem a cordibus ματα. Αἴρουσι δὲ καὶ ὄφεις, πάντα λογισμὸν πονηρὸν fugant. Et si mortiferum quid biberint, non eis 110cebit; super ægros manus imponent, et 229 bene habebunt. Per manus virtutemn signavit eam, quæ in exercitatione consistit; quæ quidem media doetrina ægris animis admota valetudinem illis affert. Adverte etiam quod, quoniam hæc dupliciter oportet accipere, et quoad ea quæ apparent exterius, et quoad ea quæ solum intelliguntur, ideo in quinque membra miraculorum: effectio dispertita est: ‹ Dæmonia ejicient, linguis loquentur novis, serpentes tollent, et si mortiferum quid biberint, non eis nocebit, super agros manus imponent, et bene habebunt, quippe cum et ad sensum facultatibus quinque pollentem, et ad quinque itidem animi vires spiritualiter operatio eorum accommodata sil. ἀπὸ τῶν καρδιῶν φυγαδεύοντες. Κἂν θανάσιμόν τι πίωσιν, οὐ μὴ αὐτοὺς βλάψῃ· ἐπὶ ἀῤῥώστου; χεῖρας ἐπιθήσουσι, καὶ καλῶς ἔξουσι. Τὴν πρακτικὴν ἀρε τὴν ἐσήμανε διὰ τῶν χειρῶν, ἥτις ἐπιτεθεῖσα διὰ τῆς διδασκαλίας ταῖς ἀρρωστούσαις ψυχαῖς, παρασκευάζει ταύτας ἔχειν καλῶς. Σκόπει δὲ, ὡς ἐπειδὴ διπλῶς ταῦτα ἐκλαμβάνεσθαι χρή, κατά τε τὸ φαινόμενον καὶ νοούμενον, διὰ τοῦτο πανταχή διῄρησε τὴν τῶν θαυμάτων ἐνέργειαν· «Δαιμόνια εκβαλοῦσι, γλώσσαις λαλήσουσι καιναῖς, ὄφεις ἀροῦσι, κἂν θανάσιμόν τι πίωσιν, οὐ μὴ αὐτοὺς βλάψῃ· ἐπὶ ἀρρώστους χεῖρας ἐπιθήσουσι, καὶ καλῶς ἔξουσιν, ο ὡς ἐνεργουμένων αὐτῶν καὶ κατὰ τὴν πενταδικὴν αἴσθησιν, καὶ κατὰ τὰς πέντε δυνάμεις τῆς ψυχῆς νοητῶς. Et Dominus quide:n Jesus postquam locutus est eis, assumptus est in cœlum, et sedit a dextris Dei. Ilic rursus et locum unde assumptus est, el modum quo id factum est, prætermisit, quæ sane divinus Lucas expressius enarravit. Cum vero audis eum in dextera Dei consedisse, sedem aliquam corporeain ne concipias, et ad cogitationes Deo dignas animum erige. Dicitur sane de Deo et status, et sessio. Etenim propheta ille pecoris custos Dominum in adamantino muro stantem vidit”, et divinus Stephanus Spiritu sancto plenus vidit gloriam Dei, et Filium stantem a dextris ". Marcus vero diviniloquus, et magnus Paulus, et ante hos propheta David sedisse Christum ait in dextera Dei. Nam David dixit, Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis; set Paulus: • Sedel ad dexteram Majestatis in excelsis: et hoc itidem loco evangelista cum his concinit. At non uti corporeis in rebus, sic et de excellente illa natura statum et sessionem cogitare fas est: neque enim vel eum statum, qui erecto poplite, neque eam sessionem, quæ positis fit coxendicibus, pium est reputare. Sed per statum quidem stabilitatem in omni bono, per sessionem vero divinum numen in omni itidem bono immobiliter collocatum, et stabiJem in eo firmitatem obtinere sentiamus. • Ο μὲν οὖν Κύριος μετὰ τὸ λαλῆσαι αὐτοῖς ἀνε λήφθη εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ.» Πάλιν ἐνταῦθα καὶ τὸν τόπον ὅθεν ἀνελήφθη, καὶ τὸν τρόπον ὅπως, σεσίγηκεν, ἃ δὴ Λουκᾶς ὁ θεῖος ἀριδηλότατα σε σαφήνικεν. Ακούων δὲ ὡς ἐκτω θισεν ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ, ἔκστηθι τὴν σωματικὴν καθέδραν ὑπονοεῖν, καὶ τῷ λογισμῷ μετάβηθι προς ἐννοίας θεοπρεπείς· λέγεται μὲν γὰρ καὶ στάσις καὶ καθέδρα ἐπὶ Θεοῦ. Ὁ μὲν γὰρ αἰπόλος προφήτης ἑστῶτα τὸν Θεὸν εἶδεν ἐπὶ τείχους ἀδαμαντίνου· καὶ ὁ θεσπέσιος Στέφανος, πλήρης Πνεύματος ἁγίου γενόμενος, εἶδε δόξαν Θεοῦ, καὶ τὸν Υἱὸν ἑστῶτα ἐκ δεξιῶν τοῦ Θεοῦ. Ὁ θεηγόρος δὲ Μάρκος, καὶ ὁ μέγα; Παῦλος, καὶ πρό γε τούτων ὁ προφήτης Δαβὶδ κεκαθῆσθαί φασι τὸν Χριστὸν ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ. "Ο τε γὰρ Δαβίδ φησιν • Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου Κάθου ἐκ δεξιῶν μου·; καὶ ὁ ᾿Απόστολος· ε Ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τοῦ θρόνου τῆς μεγαλοσύνης τοῦ Θεοῦ, κἀνταῦθα ὁ εὐαγγελιστής συνωδά τούτοις φθέγγε ται. Αλλ' οὐχ ὥσπερ ἐπὶ τῶν σωμάτων, οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ὑπερεχούσης φύσεως τὴν στάσιν καὶ τὴν καθέδραν εὐαγὲς εἴη λογίζεσθαι· οὔτε γὰρ τὴν ἐπ' ἀγκύλης στάσιν, οὔτε τὴν ἐπ' ισχίων καθέδραν παρ ραληψόμεθα· ἀλλὰ διὰ μὲν τῆς στάσεως τὸ ἐν παντί ἀγαθῷ στάσιμον, διὰ δὲ τῆς καθέδρας, τὸ ἀμετα πτώτως εγκαθιδρύσθαι θεῖον ἐν παντὶ ἀγαθῷ, καὶ σταθηρὰν ἔχειν τὴν ἐν τῷ καλῷ μονιμότητα. Illi autem profecti prædicaverunt ubique, Domino cooperante, et sermonem confirmante sequentibus signis. Quanquam non statim post ascensionem ad prædicandum discipuli profecti sunt, sed postquam per igneas linguas Spiritus gratiam accepissent, cum induti virtute 230 ex alto, alius alio gentium per omnem terram dispersi * Act. 1, 11. 59 Amos vil, 7. 60 Act. vill, 53. • Οἱ δὲ ἐξελθόντες ἐκήρυξαν πανταχοῦ, τοῦ Κυρίου συνεργοῦντος, καὶ τὸν λόγον βεβαιοῦντος διὰ τῶν ἐπακολουθούντων σημείων.» Εἰ μὲν οὐκ εὐθὺς μετὰ τὴν ἀνάληψιν ἐξῆλθον οἱ μαθηταὶ πρὸς τὸ κήρυγμα, ἀλλὰ μετὰ τὸ δέξασθαι τὴν διὰ τῶν πυρίνων γλωσ σῶν χάριν τοῦ Πνεύματος, ὅτε τὴν ἐξ ὕψους περι ζωσάμενοι δύναμιν, ἄλλος ἀλλαγῆ τῶν κατὰ τὴν οι Psal. cix, 1. Hebr. 1, 3. Francisci Scorsi nota. hymnos apud S. Damascenum Græce et Latine impressos in edit. Billii quorum alii τριαδικοί, alii Θεοτόκια. Sed per statum quidem. Disputat de hac re Nyssenus etiam longius orat. in S. Stephanmın trotomart.: ex quo bæc cadem fere sunt, quæ Noster. Nam sive qui stare, sive qui sedere numen divinum dicant, nihil quod ad sententiam attinet, diversitate verborum inter se differunt. Illi quidem firmiter stare, hi vero immobiliter constitutum, et in bono fundatum esse, atque adeo ejus immutabilitatem per eas locutiones significant.

HOMILIA XXXI. omni terrarum orbe exterminarunt; nobis vero facilem ad cœleste regnuin munierunt viam: cujus nos utinam omnes compotes efficiamur gratia Domini nostri Jesu Christi, quocum Patri et Spiritui vivificanti gloria est nunc, et in sæcula sæculorum. Amen οἰκουμένην ἐθνῶν διεσπάρησαν, πανταχόθεν τὸν διά- undique diabolum vi doctrina removerunt, et ex δύλον διὰ τῆς διδασκαλίας απείργοντες, καὶ πάσης αὐτὸν τῆς οἰκουμένης ὑπερορίζοντες, ἡμῖν δὲ τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν παρασκευάζοντες εὐεπίβατον· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν χάριτι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ δόξα, καὶ τῷ ζωοποιῷ Πνεύματι, νῦν καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. HOMILIA XXXI. In quartum Matutinum. Quoniam de Christi resurrectione vitam præbente nobis oratio hodierna debet institui, age jam juxta Isaiæ verba videamus mulieres a spectaculo venientes, et quæcunque viderint prædicantes. Εἰς τὸ τέταρτον Εωθινόν. Ἐπειδὴ περὶ τῆς ζωοπαρόχου Χριστοῦ ἀναστάσεως ὁ λόγος ἡμῶν θιασεύειν βούλεται σήμερον, δεῦτε, καὶ ἴδωμεν κατὰ τὸν Ησαΐου λόγου, γυναῖκας ἀπὸ θέας ἐρχομένας, καὶ κηρυττούσας ὅσα τεθέαν ται. Αὗται δέ εἰσιν αἱ περὶ τὴν Μαγδαληνὴν Μαρίαν llæ vero sunt Magdalena ejusque comites unguenta μυροκομίστριαι. Οπηνίκα τοῦ φθόνου τῶν μισοθέων Ἰουδαίων λωφήσαντος, καὶ τοῦ φθονουμένου σωματ τικῶς ἐν τῷ τάφῳ σαββατίσαντος, ὃς δὴ θεϊκῇ ἐξου σἰς τὸν ᾄδην σκυλεύσας ἐγήγερτο. • Τῇ μιᾷ τῶν Σαββάτων όρθρου βαθέως ἔρχονται ἐπὶ τὸ μνημεῖον φέρουσαι ἃ ἡτοίμασαν ἀρώματα. Αλλη δὲ αὕτη ἐπιστασία τῶν ἱερῶν γυναικῶν διαφέρουσα ἐκείνων, περὶ ὧν ὁ Ματθαῖος, καὶ Μάρκος, καὶ Ἰωάννης συνέγραψαν, ὡς ἐκ τοῦ καιροῦ καὶ τοῦ προσώπου τεκμαίρεσθαι. Ιωάννης μὲν γὰρ μόνην φησὶ τὴν Μαγδαληνὴν ἐλθεῖν ἐπὶ τὸ μνῆμα πρωΐ, οὐ μύρα κομίζουσαν, ἀλλὰ βουλομένην, ὡς ἔοικε, τῇ θέα τοῦ τάφου κουφίσαι τῆς συμφορᾶς τὸ βάρος. Οὕτω καὶ ὁ Ματθαῖος τὴν αὐτὴν Μαγδαληνήν, καὶ τὴν Ἰακώβου Μαρίαν, ὀψὲ Σαββάτων ἄγων ἐπὶ τὸ μνῆμα τῷ λόγῳ, οὐκ ἀρώματα κομίζειν εἶπεν αὐτὰς, ἀλλ' ἐπὶ τὸ θεωρῆσαι τὸν τάφον ἐλθεῖν. Κουφίζεται γὰρ ἡ ψυχὴ τοῦ ἐπιβρίθοντος τῆς λύπης βάρους, ὅταν τοῦ ποθουμένου τὸν ἔσχατον σημαντῆρα τὸν τάφον ὁρᾷ, συνεκκενουμένης τῇ θέᾳ τῆς ἀθυμίας, καὶ ὡς νέφους αχλύς συναποθλιβομένης τοῖς δάχρυσι. Μάρκος δὲ καὶ Λουκᾶς ἀρωματοφοροῦντα κομίζουσι τῇ σορῷ τὰ γύναια· καὶ ὁ μὲν τὴν Σαλώ μην, ὁ δὲ τὴν Ἰωάνναν ταῖς Μαρίαις συναριθμεῖ. Πρὸς τούτοις δὲ Ματθαῖος μὲν καὶ Μάρκος ἕνα ὀφθῆ ναι αὐταῖς ἔφασαν τὸν ἄγγελον· Ἰωάννης δὲ καὶ Λουκᾶς δύο εἰρήκασιν. Ο δὴ καὶ ζητήσεως ἄξιον, διὰ τί ταῖς μὲν εἰς ἐπεφαίνετο, ταῖς δὲ δύο πτάportantes. Postquam impiorum Judaeorum conquiesset invidia, et ille, cui invidebatur, in sepulcro corpore requiescens Sabbatum egisset, qui quidem potestate divina direptis inferorum spoliis suscitatus est *. • Una Sabbatorum valde diluculo veniunt ad monumentum portantes, quæ paraverant, aromata. Alia hæc į sanctarum mulierum sedulitas est, atque ab illis diversa, de quibus Matthæus, et Marcus, et Joannes conscripserunt, quantum ex tempore et ex persona conjici potest. Nam Joannes quidem solam venisse Magdalenam inquit ad monumentum mane, non unguenta portantem, sed, ut verisimile est, cupientem aspectu sepulcri gravem animi ægritudinem allevare. Ita et Matthæus, eamdem Magdalenam et Mariam Jacobi vespere Sabbati ad sepulcrum sermone deducens, non eas aromata tulisse dicit, sed venisse videre sepulcrum. Levatur enim mororis pondere oppressus animus, cum tumulum uti postremuin amati vestigium videt, cum eo aspectu animi aegritudo denatur, et lacrymis quasi nebulæ caligo dissolvatur. Marcus vero et Lucas mulieres aromala ferentes ad sepulcrum sistunt; et ille quidem Salomem, hic vero Joannam Mariis adnumerat. Ad hæc Matthæus quidem et Marcus unum illis visum 231 memorant angelum; Joannes vero et Lucas duos. Quod sane diguumn est quod exquiramus: quid est, quod illis quidem unus apparuit, his vero duo? Illis quidem quod arbitrarentur Dominum adhuc in sepulcro esse et in mortuorum numero putarent, unus visus est angelus, qui resurrectionem doceret; illis vero incertis animi, et sublatum Domini corpus existimantibus duo astiterunt angeli, ut essent indicio, non potuisse furto Domini corpus auferri ab ejusmodi custodibus asservatum. Ita Mariæ Magdalenæ, quæ discipulis dixerat: Tulerunt Dominum de monumento ",» duo candidati visi sunt, qui eam ab illa opinione deducerent, et nunc etiam quoνοντο. Ταῖς μὲν οὖν οἱομέναις εἶναι μὲν ἐν τῷ τάφῳ τὸν Κύριον, ἔτι δὲ καὶ μετὰ νεκρῶν λογιζομέναις αὐτὸν, εἰς ἄγγελος ἐπεφαίνετο μηνυτής τῆς ἐγέρ σεως. Ταῖς γε μὴν διαπορούσαις, καὶ νομιζούσαις ὑπὸ τοῦ κλαπῆναι τὸ Δεσποτικὸν σῶμα, δυὰς ἀγγέ λων ἐφίστατο δεικνῦσα, ὡς ἀδύνατον κλαπῆναι τὸν ὑπὸ τοιούτων φυλάκων φρουρούμενον. Οὕτω τῇ Μαρίᾳ τῇ Μαγδαληνὴ τοῖς μαθηταῖς εἰπούσῃ, ὅτι • Πραν τὸν Κύριον ἐκ τοῦ μνημείου, ο δύο λευχειμονοῦντες ὡράθησαν, τῆς τοιαύτης αὐτὴν ὑπονοίας ●ª Isa. xxvII, 11. "Luc. xxiv, 1 seqq. "Joan. x, 2. Francisci Scorsi notæ. Alia hac sanctarum mulierum. Patres qui diversas mulierum profectiones ad sepulcrum fuisse censent, in qua sententia Noster bic est, retuli hom. 29, not. 8i, quam vide.

HOMILIA XXVIII. σάρκα ἀνέλαβε τὸ δοξάζεσθαι χρήζουσαν, καὶ οὐχ regnandi jus innatum haberet, a Patre tanen, ut homo, constitulus est Rex. Quoniam vero carnem eam assumpserat, quæ indigebat, ut gloria afficeretur; nec vero caro cujusdam alterius, sed ejus ipsius, facta erat, merito sibi vindicat quæ in ipsam carnem co'lata, et ad ipsam attinebant, et quæ non habebat ut homo accipit a Patre ea que naturaliter habebat, Omnia subjecisti sub pedibus ejus 38 › Ex persona autem Patris ita Christum allo - quitur: «Postula a me, et dabo tibi gentes hæreditatem tuam, et possessionem tuam terminos terræ”. › Postquam enim una gens Israelitica furore concita in ipsum est, atque adeo ab ipso rejecta, omnes gentes datæ sunt Christo, quæ ipsi fideles essent. Quoniam autem erat exspectatio gentium, et in ipsum gentes sperabant 20, et pro una 217 Judææ terra plenitudinem gentium, ut hæreditatem obtinuit, præcepit discipulis: Euntes docete omnes gentes baptizantes cos in nomine Patris, el Filii, et Spiritus sancti. 31 • Εt quidem ante passionem vetuit eos, quominus in viam gentium irent, ac solum ad oves domus Israel eos jussit accedere 3. Nunc vero omnium gentium curam illis concredidit: ἑτέρου τινὸς, ἀλλ' αὐτοῦ γέγονε σάρξ, εἰκότως ἰδιοποιεῖται τὰ εἰς αὐτήν, ἢ περὶ αὐτὴν γινόμενα, καὶ ὡς ἄνθρωπο; μὴ ἔχων, δέχεται παρὰ τοῦ Πατρός, ἅπερ έχει φυσικῶς· Πάντα ὑπέταξας ὑπὸ κάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ ν ἐκ προσώπου δὲ τοῦ Πατρός, οὕτω φησὶ πρὸς Χριστόν· «Αίτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη την κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς.» Ἑνὸς γὰρ Εθνους τοῦ Ἰσραὴλ παροιστρήσαντος, καὶ διὰ τοῦτο ἀποβληθέντος, πάντα τὰ ἔθνη δέδοται τῷ Χριστῷ πιστεύσαντα εἰς αὐτόν. Ἐπεὶ δὲ προσδοκία ἐθνῶν, καὶ ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ἤλπισε, καὶ ἀντὶ μιᾶς γῆς τῶν Ἰουδαίων τὰ τῆς γῆς πληρώματα ἐκληρώσατο, ἐπιτάττε: τοῖς μαθηταῖς·. Πορευθέντες μαθητεύ σατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. ο Καὶ πρὸ μὲν τοῦ πάθους ἀπεῖργεν αὐτοὺς εἰς ὁδὸν ἐθνῶν ἀπελθεῖν, εἰς μόνα δὲ πορεύε σθαι τὰ πρόβατα τοῦ οἴκου Ἰσραήλ· νῦν δὲ πάνε των ἐθνῶν τὴν προστασίαν ένεχείρισεν αὐτοῖς· • Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτί ζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος.» Νῦν οὐκ ἐν τύποις καὶ συμβόλοις δείκνυται τὸ τῆς Τριάδος μυστήριον, ἀλλὰ φανερῶς πᾶσι διαλευκαίνεται. Η μὲν γὰρ σκιώδης Γραφή, αμυδρῶς περὶ ταύτης ἐδίδαξεν. Αριδηλότερον δὲ ὁ Κύριος μνημονεύει περὶ αὐτοῦ καὶ τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Πνεύματος. Εδείχθη δὲ καὶ ἐν Ἰορδάνῃ, τοῦ Κυρίου διὰ τοῦ βαπτίσματος – Patre, et Spiritu mentionem fecit. In Jordi ne etiam, τὴν ἡμῶν φύσιν καθαίροντος. Ὁ μὲν γὰρ Υιός ἐβαπτίζετο· ὁ δὲ Πατὴρ ἐπεμαρτύρει τον χειρα πτούμενον· τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, περιστερᾶς ἐν είδει καθίπτατο. Καὶ ἐν ὄρει δὲ τῷ Θαβώρ τὸ τοῖς Τριάδος διάφορον τῶν ὑποστάσεων εγνωρίσατο, πλην οὐ τηλαυγῶς ἡ τῆς οὐσίας ταυτότης, καὶ ὁμοτιμία ἐδείκνυτο. Νῦν δὲ γνωριμωτέραν τὴν ἰσοτιμίαν καθίστησιν εἰπών· ο Βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος.» Αλλὰ ἐπειδὴ περὶ τοῦ βαπτίσματος ἡμῖν ὁ λόγος, ἀναγκαῖον εἰπεῖν διατί ἀπονενόηται τοῦ Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. › Jam non in figuris, et symbolis Trinitatis mysterium nunc indicatur, sed manifeste omnibus declaratur. Vetus enim illa Scriptura umbris involuta de ea obscure docuit. Clarius autem Dominus de se, et cum Dominus per baptismum naturam nostram lustravit, id mysterium indicatum est. Filius enimu baptizatus est, Pater vero ei manu coulacto testimonium tulit; Spiritus autem sanctus in coJumbæ specie devolavit. Et in monte etiam Thabor hypostaseum in Trinitate differentia significata est: non tamen perspicue essentiæ identitas, et æqualis omnium dignitas declarata: nunc vero eam æqualitatem notiorem reddit cum dicit: «Baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus suncti. Sed quoniam de baptismo nobis est sérnio 31 Matth. XVIII, 19. ss Matth. x 15. Francisci Scorsi notæ. 28 Psal. VIII, 8. 10 Psal. 11, 8. 30 Gen. LI, 10. necesMerilo sibi vindical. Hæc recte dicta sunt, nis χειρακτούμενον quæ non vacat occulto quodam recteque explicantur de proprietatibus utriusque naturæ communicatis ratione persone. Sibi eniin, hoc est, eidem persona, ait Theophan., attribuit quæ erant bumanae natura; data potestas, eo regnum et tamen eadem ut propria, et naturaliter habebat ratione naturæ divina. Greg. Nyss. Oral. 2,in Resurr. eamdem doctrinam iisdem verbis complexus est: 'Εδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς. γὰρ εἶχε φυσικῶς, ὡς Θεός, ταῦτα λέγε: λαμβάνειν ὡς γενόμενος ἄνθρωπος οἰκονομικῶς. • Θαία est mihi poleslas omnis in culo, et in terra.» Nam quæ naturaliter habebat ut Deus, hæc dicitur accipere tanquam homo certo consilio factus. Et Suarius noster, p. 3. ubi agit de Christi dominio, hunc locum explicat de potestate excellentiæ Christi, qua homo erat ratione unionis bypostaticæ communicata. Manu contacto. Expressi totam vim uomi pietatis sensu; nam per eam vocem exprimit, et Christi humilitatem, et Joannis Baptistæ dignitatem; quod Christi corpus manu sua attingere meruerit. Quod sane multi Patres etiam apertius. S. Proclus oratione ubi de baptismo Christi_loquitur: Tangere, inquit, S. Joannes capilis verticem meruit, innuens ritum in baptismo a S. Joanne servatum caput Domini tangendo. S. Cyprianus serm. de baptismo Christi: Supponit itaque cer vicem sanctam manibus hominis humilitas Redemptoris. S. Chrysost. hom. in S. Theophania, que mcipit, "Η πηγὴ τῶν εὐαγγελίων διδαγμάτων, sub Ginem: Ηψατο μὲν τῆς τοῦ Δεσπότου κεφαλής τρέμων τῇ χειρὶ, καὶ χαίρων τῇ ψυχῇ, καὶ ἐβάπο τίσεν τὸν Κύριον ἡ τῶν Ἰησοῦν Χριστόν· Teligit quidem manu Domini caput tremens et animo gaudens, et baptismo lavit Dominum nostrum Jesum Christum.

€13 HOMILIA XXVIII. σάρκα ἀνέλαβε τὸ δοξάζεσθαι χρήζουσαν, καὶ οὐχ regnandi jus iunatum haberet, a Patre tanen, ut ἑτέρου τινὸς, ἀλλ' αὐτοῦ γέγονε σὰρξ, εἰκότως Ιδιοποιεῖται τὰ εἰς αὐτὴν, ἢ περὶ αὐτὴν γινόμενα, καὶ ὡς ἄνθρωπο; μὴ ἔχων, δέχεται παρὰ τοῦ Πατρός, ἅπερ ἔχει φυσικῶς· Πάντα ὑπέταξας ὑπὸ κάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ ο ἐκ προσώπου δὲ τοῦ Πατρὸς, οὕτω φησὶ πρὸς Χριστόν· «Αίτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη την κληρονομίαν σου, καὶ · τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς.» Ἑνὸς γὰρ ἔθνους τοῦ Ἰσραὴλ παροιστρήσαντος, καὶ διὰ τοῦτο ἀποβληθέντος, πάντα τὰ ἔθνη δέδοται τῷ Χριστῷ πιστεύσαντα εἰς αὐτόν. Ἐπεὶ δὲ προσδοκία ἐθνῶν, καὶ ἐπ' αὐτῷ ἔθνη ήλπισε, καὶ ἀντὶ μιᾶς γῆς τῶν Ἰουδαίων τὰ τῆς γῆς πληρώματα ἐκληρώσατο, ἐπιτάττε: τοῖς μαθηταῖς·. Πορευθέντες μαθητεύ σατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος.» Καὶ πρὸ μὲν τοῦ πάθους ἀπεῖργεν αὐτοὺς εἰς ὁδὸν ἐθνῶν ἀπελθεῖν, εἰς μόνα δὲ πορεύεσ σθαι τὰ πρόβατα τοῦ οἴκου Ἰσραήλ· νῦν δὲ πάνε των ἐθνῶν τὴν προστασίαν ἐνεχείρισεν αὐτοῖς· • Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτί ζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος.» Νῦν οὐκ ἐν τύποις καὶ συμβόλοις δείκνυται τὸ τῆς Τριάδος μυστήριον, ἀλλὰ φανερῶς πᾶσι διαλευκαίνεται. Η μὲν γὰρ σκιώδης Γραφή, αμυδρῶς περὶ ταύτης ἐδίδαξεν. Αριδηλότερον δὲ ὁ Κύριος μνημονεύει περὶ αὐτοῦ καὶ τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Πνεύματος. Εδείχθη δὲ καὶ ἐν Ἰορδάνῃ, τοῦ Κυρίου διὰ τοῦ βαπτίσματος τὴν ἡμῶν φύσιν καθαίροντος. Ὁ μὲν γὰρ Υιός ἐβαπτίζετο· ὁ δὲ Πατὴρ ἐπεμαρτύρει τὸν χειραπτούμενον· τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, περιστερᾶς ἐν εἴδει καθίπτατο. Καὶ ἐν ὄρει δὲ τῷ Θαβώρ τὸ τοῖς Τριάδος διάφορον τῶν ὑποστάσεων ἐγνωρίσατο, πλην οὐ τηλαυγῶς ἡ τῆς οὐσίας ταυτότης, καὶ ὁμοτιμία ἐδείκνυτο. Νῦν δὲ γνωριμωτέραν τὴν Ισοτιμίαν καθίστησιν εἰπών· ο Βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος.» Ἀλλὰ ἐπειδὴ περὶ τοῦ βαπτίσματος ἡμῖν ὁ λόγος, ἀναγκαῖον εἰπεῖν διατί ἀπονενόηται τοῦ 10 Psal. viii, 8. 10 Psal. 11, 8. 30 Gen. L1, 10. homo, constitutus est Rex. Quoniam vero carnem eam assumpserat, que indigebat, ut gloria amceretur; nec vero caro cujusdam alterius, sed ejus ipsius, facta erat, merito sibi vindicat quæ in ipsam carnem co'lata, et ad ipsam attinebant, et quæ non habebat ut homo accipit a Patre ea quæ naturaliter habebat, Omnia subjecisti sub pedibus ejus 28. › Ex persona autem Patris ita Christum ailo - quitur: • Pustula a me, et dabo tibi gentes hæreditatem tuam, et possessionem tuam terminos terræ. › Postquam enim una gens Israelitica forore concita in ipsum est, atque adeo ab ipso rejecta, omnes gentes datæ sunt Christo, quæ ipsi fideles essent. Quoniam autem erat exspectatio gentium, et in ipsum gentes sperabant ", et pro una 217 Judææ terra plenitudinem gentium, ut hæreditatem obtinuit, præcepit discipulis: e Euntes doccte omnes gentes baptizantes cos in nomine Patris, el Filii, et Spiritus sancti. 31, Ει quidema ante passionem vetuit eos, quominus in viam gentium irent, ac solum adl oves domus isr.el eos jussit accedere 3. Nunc vero omnium gentium curam illis concredidit: ‹ Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti.» Jam non in figuris, et symbolis Trinitatis mysterium nunc indicatur, sed manifeste omnibus declaratur. Vetus enim illa Scriptura umbris involuta de ea obscure docuit. Clarins autem Dominus de se, et Patre, et Spiritu mentionem fecit. In Jordine etiam, cum Dominus per baptismum naturam nostram lustravit, id mysterium indicatum est. Filius enim baptizatus est, Pater vero ei manu coulacto testimonium tulit; Spiritus autem sanctus in columbæ specie devolavit. Et in monte etiam Thabor hypostaseon in Trinitate differentia significata est: non tamen perspicue cssentiæ identitas, et æqualis omnium dignitas declarata: nunc vero eam æqualitatem notiorem reddit cum dicit: ⚫ Baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Sed quoniam de baptismo nobis est sermo, neces31 Matth. xvi, 19. ss Matth. x 15. Francisci Scorsi notæ. Merilo sibi vindical. Hæc recte dicta sunt, nis χειραχτούμενον quæ non vacat occulto quodam recteque explicantur de proprietatibus utriusque naturæ communicatis ratione persone. Sibi eniin, hoc est, eidem personæ, ait Theophan., attribuit quæ erant humanæ naturæ; data potestas, et regnum et tamen eadem ut propria, et naturaliter habebat ratione naturæ divinæ. Greg. Nyss. oral. 2,in Resurr. eamdem doctrinam iisdem verbis conplexus est: 'Εδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς. γὰρ εἶχε φυσικώς, ὡς Θεός, ταῦτα λέγει λαμβάνειν ὡς γενόμενος ἄνθρωπος οἰκονομικῶς. • Βαια est mihi poleslas omnis in calo, et in terra.» Nam quæ naturaliter habebat ut Deus, hæc dicitur accipere tanquam homo certo consilio factus. Et Suarius noster, p. 3, ubi agit de Christi dominio, hunc locum explicat de potestate excellentiæ Christi, qua bomo erat ratione unionis hypostaticæ communicata. Manu contacto. Expresi totam vim conipietatis sensu; nam per eam vocem exprimit, et Christi humilitatem, et Joannis Baptistæ dignitatem; quod Christi corpus manu sua attingere meruerit. Quod sane multi Patres etiam apertius. S. Proclus oratione ubi de baptismo Christi loquitur: Tangere, inquit, S. Joannes capitis verticem meruit, innuens ritum in baptismo à S. Joanne servatum caput Domini tangendo. S. Cyprianus serm. de baptismo Christi: Supponit itaque cervicem sanctam manibus hominis humilitas Redemptoris. S. Chrysost. hom. in S. Theophania, quæ mcipit, Η πηγὴ τῶν εὐαγγελίων διδαγμάτων, sub finem: Ηψατο μὲν τῆς τοῦ Δεσπότου κεφαλής τρέμων τῇ χειρὶ, καὶ χαίρων τῇ ψυχῇ, καὶ ἐβάπο τισεν τὸν Κύριον ἡ τῶν Ἰησοῦν Χριστόν· Teligit quidem manu Domini caput tremens et animo gaudens, et baptismo lavil Dominum nostrum Jesum Christum.

Et visa sunt ante illos quasi deliramenta verba isla: et non crediderunt illis. • Tantopere, ut videtur, erant animo consternati discipuli, ut nugas censerent piarum mulierum argumenta. Invidiæ scilicet eos passio stimulabat, quod posthabiti mulieribus essent. ‹ Petrus autem surgens cucurrit ad monumentum, et procumbens vidit linteanina sola posita, et abiit secum mirans quod factum fuerat. > Petri cursuna et linteaminum inspectionem latius Theologi historia enarravit ". Certe enim, cuin Maria renuntiasset sublatum esse Dominum a monumento, Petrus et Joannes propere accurrerunt, et ex linteaminibus et sudario conjecturam de resurrectione ceperunt. Miratur autem Petrus quod factum fuerat, quippe qui scierat linteamina aloe et myrrha cum Domini corpore fuisse conglutinata, ut difficilis earum distractio redderetur. Quod si alio in loco de hoc a me dictum est, ne miremini; quæ enim bona sunt, non exhibent sæpius repetita molestiam; et alioqui ea in vestris mentibus hærere cupio indelebilia. Imitemur et nos religiosas hasce mulieres; æmulemur et bonam illam Joannam cujus nomen columbam interpretatur; aversemur Chusam maritum, sensum scilicet carnis, et nos in disciplinam Christi tradamus, famulantes ei ex naturalibus animæ nostræ facultatibus: morum simplicitate columbæ similes simus, ut columbæ ejus quæ devolavit in Jordanem, fulgoribus illustremur in Christo Jesu Domino nostro quem decet omnis gloria nunc et semper et in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA XXXII. In quintum Matutinum, ‹ Petrus surgens cucurrit ad monumentum, et procumbens vidit linteamina sola posita, et abiit secum mirans quod factum fuerat. Et ecce duo ex illis ibant ipso die in castellum, quod erat in spatio stadiorum sexaginta ab Jerusalem nomine Emmaus 8., Vivifica Christi resurrectio continuo electis discipulis indicata est, sed prius quidem ejus 234 spectaculi consciæ factae sunt discipole alabastrilera. Post bas vero discipulo67 Joan. xx, 3. σε Luc. Σχιν, 12 seqq. «Καὶ ἐφάνησαν ἐνώπιον αὐτῶν ὡσεὶ λῆρος τὰ ῥήματα αὐτῶν, καὶ ἠπίστουν αὐταῖ:.» Ὡς ἔοικεν, ὑπὸ τοσαύτης οἱ μαθηταὶ ἀθυμίας κατεβαπτίζοντο, ὡς φλήναφον λογίσασθαι τῶν θεοφιλῶν γυναικών τὰ μηνύματα. Ζηλότυπον γὰρ αὐτοὺς πάθος ὑπέ κνιζεν, ὅτι γυναικῶν γεγόνασι δεύτεροι. • Ο δὲ Πέτρος ἀναστὰς ἔδραμεν ἐπὶ τὸ μνημεῖον, καὶ πε ρακύψας βλέπει τὰ ὀθόνια κείμενα μόνα, καὶ ἀπῆλθε τα πρὸς ἑαυτὸν θαυμάζων τὸ γεγονός.» Εἰς τὸν τάφον τοῦ Πέτρου δρόμον καὶ τῶν ὀθονίων τὴν θέαν ἡ θεολογική συγγραφὴ πλατύτερον ἀφηγήσατο. Ομως τῆς Μαρίας ἀπαγγειλάσης, ὅτι ἦραν τὸν Κύριον ἐκ τοῦ μνημείου, Πέτρος καὶ Ἰωάννης σπουδῇ παραγίνονται, καὶ διὰ τῶν ἐθενίων καὶ τοῦ σου δαρίου τὴν ἀνάστασιν ἐτεκμήραντο. Θαυμάζει δὲ & Πέτρος τὸ γεγονὸς, ἅτε εἰδὼς, ὡς ἀλόῃ καὶ σμύρνῃ τὰ ὀθόνια ἐγκεκολλημένα τῷ δεσποτικῷ ἦσαν σώματι, καὶ ἦν δυσχερής ή τούτων ἀπόστασις Εἰ δὲ καὶ ἀλλαχοῦ περὶ τούτων μοι λέλεκται, μὴ θαυ μάζητε τὰ γὰρ καλὰ οὐκ ἀνιᾷ πολλάκις λεγόμενα, Καὶ ἄλλως δὲ βούλομαι μένειν αὐτὰ ταῖς μνείας ὑμῶν ἀνεξάλειπτα. Μιμησώμεθα καὶ ἡμεῖς τὰς Θεοφιλεῖς ταύτας γυναῖκας· ζηλώσωμεν τὴν καλὴν Ἰωάνναν, ἥτις περιστερὰ ἑρμηνεύεται· ἀποστέρξω· μεν τὸν σύνοικον Κουζῶ, ὅς ἐστι τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς, καὶ μαθητευθῶμεν τῷ Χριστῷ, διακονοῦν τες αὐτῷ ἐκ τῶν ἐνόντων ἡμῖν φυσικῶν δυνάμεων • γενώμεθα περιστεραί, τῇ τῶν τρόπων ἀκεραιότητι, ἵνα τὰς ἐλλάμψεις δεξώμεθα τῆς ἐν Ἰορδάνῃ κατα πτάσης περιστερᾶς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα νῦν, καὶ ἀεὶ, καὶ εἰ; τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Εἰς τὸ πέμπτον Εωθινόν. • Ο Πέτρος ἀναστὰς ἔδραμεν ἐπὶ τὸ μνημεῖον, και παρακύψας βλέπει τὰ οθόνια κείμενα μένα, καὶ ἀπῆλθε πρὸς ἑαυτὸν θαυμάζων τὸ γεγονός. Καὶ ἰδοὺ δύο ἐξ αὐτῶν ἦσαν πορευόμενοι ἐν αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ εἰς κώμην ἀπέχουσαν σταδίους ἑξήκοντα ἀπὸ Ἱερουσαλήμ, ᾗ ὄνομα Εμμαούς.» "Η ζωηφό ρος τοῦ Κυρίου ανάστασις οὐκ αὐτόθεν δέδεικται τοῖς προκρίτοις τῶν μαθητῶν, ἀλλὰ πρότερον μὲν τῆς θέας ταύτης ἠξιώθησαν αἱ ἀλαβαστροφόροι. Francisci Scorsi nota. cæteraque quæ de ejus certamine cum belluis, a quibus fuerit divinitus liberata, recensentur, multis Patrum auctoritatibus comprobantur, quas vide apud ipsum. Ex eo igitur quod Pauli fuerit sectatrix S. Thecla et apostolica dicatur femina, et ίσαπόστολος et concionasse, fuisse etiam S. Paulo prædicandi ministram Theophanes hic saltem popularem opinionem sequens dicit, quod non inconvenienter, nec indebite factitatum ab eo, ut jam ex Baronio diximus, existimandum est. et Thecla, ut ait S. Hieronymus, et tota baptizati carceris sibi conciliarit, ut Paulum posset invisere, Leonis fabula continentur, apocrypha sint, qua: Tertullianus, et ipse Hieronymus, et Gelasius papa, ut nullius auctoritatis rejecerunt; non omnia tamen, quæ de S. Thecla scripta reperiuntur, eadem opera adnumeranda inter apocrypha ac rejicienda esse monet Baronius eodem loco; sed secernenda esse a certis ambigua, a veris falsa: Si quis enim ea investiget, inquit ille, quæ tum apud Græcos, tum apud Latinos de S. Thecla martyrio exstant, nihil in eis prorsus, vel docendi munere, aut baptizandi ministerio a Thecla indebite usurpato et injuste vindicato, vel etiam de baptizati Leonis fabula usquam inveniet. Quod autem ea S. Pauli prædicatione ad fidem adducta fuerit, quodque sponte primario adolescenti nuntium remiserit, quod gemmas, et mundum muliefrem dissiparit, coactaque ex illis pecunia custodes Aloe et myrrha. Egit de hac re auctor hom. de Lazaro redivivo, quæ est ordine 15, et præteren locus erit dicendi infra hom. 23, ubi vide quæ adnolanda censuimus. Post has vero. Atqui S. Petro apparueral Christus, antequam duobus discipulis peregrinis

HOMILIA XXX. tionis tractu narravit, nimirum qua ratione Dominus Cleople in Emmaus euuti se ostenderit, hoc Marcus, breviore compendio usus, uno verbo absolvit. Sciendum vero est euin poppñs, hoc est formæ vocabulo abusum cum dixit ostensum esse ¿y ėtipą Hop, in alia forma, jussa sapientia mundi longe valere; µopphy, formam enim proprie dicunt eam esse, quæ ex essentialibus differentiis conflata est, et in specie constituta, quam externa philosophia propriissime looç speciem vocat. Atqui hoc loco evangelista differentiam illam quæ in individuis ex proprietatibus ac lineamentis exsistit, appellavit formam, juxta quam idem in iisdem manens videntibus alter, ac esset apparuit, ut Magdalenæ quidem οικονομοῦσαν χάριν τοῦ Πνεύματος. "Α γὰρ ὁ θεῖος ita disponentem. Quæ enim D. Lucas longiore oraΛουκᾶς παρεκβατικώτερον εἶπεν, ὅπως εἰς Ἐμμαούς ὁ Σωτὴρ ἀμφὶ Κλεόπαν ἐπεφανέρωτο, τοῦτο Μάρκος βραχυλογήσας ἑνὶ λόγῳ παρέστησεν. Ιστέον δὲ ὅτι κατεχρήσατο τῷ τῆς μορφῆς ὀνόματι εἰπὼν, ὅτι ἐφανερώθη ἐν ἑτέρα μορφῇ, τῇ τοῦ κόσμου σοφία μακρὰν χαίρειν εἰπών· μορφὴν γὰρ κυρίως εἶναί φασιν τὴν ὑπὸ τῶν οὐσιωδῶν διαφορών μορφωθεῖσαν καὶ εἰδοποιηθεῖσαν, ἣν ἡ ἔξωθεν φιλοσοφία εἶδος ἐκά λεσεν εἰδικώτατον. Ενταῦθά γε μὴν ὁ εὐαγγελιστής τὴν ἐν τοῖς ἀτόμοις διαφορὰν τῶν χαρακτηριστικῶν Ιδιωμάτων εἶπε μορφὴν, καθ᾿ ἣν ὁ αὐτὸς μένων ἐν ¿ τοῖς αὐτοῖς, ἑτεροῖος τοῖς ὁρῶσιν ἐφαίνετο· ὡς μὲν κηπουρὸς τῇ Μαγδαληνῇ, τοῖς δὲ περὶ Κλεόπαν, ὡς εἷς τῶν παροικούντων ἐν Ἱερουσαλήμ, τοῖς γε μὴν ἕνδεκα ἐν Γαλιλαία θεοειδέστερος. Εκείνό γε μὴν horti cultor, Cleophæ vero unus ex advenis HieroFrancisci Scorsi notæ. 197) Formæ vocabulo abusum. Hæc animadversio Theophanis in hunc locum Marci, cap. ult. consistit in textu Græco ipsius Marci, qui sic habet, 'Eçaνερώθη ἐν ἑτέρα μορφή, quem noster interpres vertit, Visus est in alia effigie. Itaque in Latino nulla est ambiguitas. At cum vox poppt in Graeca lingua dupliciter significet et externam figuram, et formam specificam, ut dialectici loquuntur, inde est hæc}óµwvogla. Theophanes igitur ea per catachresim usum sanctum Marcum hic autumat, cum magis proprie popen significet illud secundum quod et propriissime. inquit, dicunt eldog. Itaque erunt nobis hec vocabula enucleatins explicanda ut quam valeat hæc auctoris animadversio possit intelligi; et sane si primam originem, et notionern vocis utriusque spectes, ad formam potius essentialem, ut sic loquar, signandam proprie vox popóń imposita videbitur. Μορφή enim ex Etymo magno dicitur a μείρομαι partior; unde μορη et pleonasmo τοῦ φ μορφή pars nimirum quod forma, seu species pars sit generis. Etiam rhetorici Latine appellant partes, et formas generi subjectas, quas philosophi, species. At vero εἶδος ab είδω video, externam speciem oculis objectam magis videtur exprimiere. Hæc de etymo. Quod vero usum spectal auctorum, in sacris quidem litteris vox popph˝plerumque in ea propria significatione accipitur, quam explicavimus, cui et Phavorinus astipulatur his verbis: Moppy xvρίως ἡ οὐσία ἐπὶ τῶν ὁσίων Πατέρων ἐλήφθη, ὡς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, ὅ ἐστιν, ἐν τῇ ουσία γινωσκόμε vos. Hoc est, Mopoh proprie apud SS. Patres pro es. sentia accipitur, ut cum in forma, popo, Dei esset, koc est in essentia Dei. Ita Phavorinus. Et quidem en loco D. Pauli ad Philipp. 1, quem innuit Phavor. per vocem popphy essentiam, et naturam omnes Patres, et interpretes intelligunt; et ex eo argumentum certuin contra Arianos suinunt, nec solum ex vi nominis, sed ex ipsa consecutione verborum patens. Eodem enim D. Paulus vocabulo atitur, cum de forma Dei loquitur, atque cum de hominis, seu servi forma; ergo recta ratio postulat, ut vel utrobique naturam substantiamve significet, vel neutrubi. Quod si fieret, Christo tum natura et essentia Dei, tum hominis negaretur. Ita hunc locum explanans Justinianus noster ratiocinatur: quin et adjungit semperin sacris Litteris hoc nomen µoppis pro essentia et natura sumi; quod tamen tam universe dictum repugnantem habet hunc locum 1. Marci, quem si advertisset Justinianus, fortasse on illud asseruisset. Apud enim Marcum popo effigiem, et externamn corporis conformationem omnino significat, ut noster etiam vertit interpres. Cemseo igitur in his acceptionibus nominum. fidendum usquequaque non esse, sed quid quisque locus postulet expendendum, ut in illo D. Pauli jam fecimus. Nam profecto tum vox popor tum eldo: utrumque in lingua Græca, et vel apud ipsum Aristotelem usum significandi habet in prædicamento qualitatis; sic loquitur: Τέταρτον δὲ γένος ποιότητος σχημά τε, καὶ ἡ περὶ ἑκάστου μορφή· Quartum qualitatis genus figura, et quæ circa singulos est forma. At vero in Η Physic. text. 31: Η μὲν γὰρ ὑπομέ νουσα συναιτία τῇ μορφῇ τῶν γινομένων ἐστίν· 1ία enim permanens (de materia loquitur) eorum quie funt una cum forma causa est, perinde ac mater; et paulo post eodem textu quam poppy appellarat εἶδος vocat. Καί τοι οὔτε αὐτὸ ἑαυτοῦ οἷόντε ἐφίεσθαι to ɛlôn;· Ac neque se ipsam expetere potest forma quandoquidem non egeat. Et multis aliis locis eodem 1 bro idem videre est popphy et eido; pro eodem sumi. Etym. aperte Είδος σημαίνει τρία την μορ φήν, ἢ τὸν τῆς ὄψεως χαρακτήρα, καὶ τὸ σχῆμα, καὶ τὸ ἀπὸ γένους διαιρούμενον, ἵππος, ἐλαία. Hoc est, Elboç tria siguificat, idem quod uopohy, vel aspectus characterem et figuram sive habitum oris. el quod a genere distinctum, ut equus, oliva. Et infra idem aliis verbis: Σημαίνει καὶ τὸ ὑπὸ τοῦ γένους κατηγο ρούμενον παρὰ τοῖς φιλοσόφοις, significat et quod sub genere prædicatur apud philosophos; ex quo vides ados etiam significare speciem seu essentiam specificam; et quidem quod pertinet ad hanc ultimam significationem nominis eldos, idem Theophanes fatetur, cum tamen Justinianus idem per ɛlòng externain speciem significari dicat: eaque voce usum Lucam cap. x, cum de Transfiguratione Christi, ἐγένετο εἶδος ἕτερον. Sed utrumque posse significare ex relatis locis et ex Phavorino itidem discimus, qui in voce el sie tradit: Eldus χρώμα, ὄψις, πρόσωπον, ἢ αἱ μορφαὶ καὶ τὰ διαιρού - μενα ἀπὸ τοῦ γένους, ήγουν αἱ διάφοροι φύσεις τῶν πραγμάτων, οἷον άλλο είδος ἀνθρώπου καὶ &lono. Hoc est, Elòng est color, aspectus, persona, vel forma poppai, et quæ sub genere dividuntur, veluti differentes naturæ rerum, ut alia species eidos hominis, et alia equi. Vides igitur utramque vocem et εἶδος ει μορφή valere, adeoque ut dixi non nimis his minutiis significationum nitendum. Neque vero Theophani nostro concesserim hic per catach resim usum voce pó D. Marcum, cum possit ex usu etiam ea vox externam effigiem significare, sed si advertis, loquitur Theophanes ex sensu eorum qui contendunt poppy magis proprie essentiam, ac præsertim in Scriptura significare, quod ex ipso etymo ostendi initio. Adeoque si quis, inquit, ita argutari velit, Marcum eo per catachresim abusum responderim; neque nimium banc humanæ sapientiæ argutia³, seu distinctiones curasse.

solymx, atque etiam undecim in Galllæa augustior διαφωνίας έμφασιν ζητήσεως ἄξιον, ὅτι ὁ μὲν Λουvisu. Illnd vero quod dissensionis speciem habet, dignum est, quod disceptetur: quod Lucas quidem eos reversos ex Emmaus invenisse ait congregatos ondecim et reliquos, dicentes: «Quia surrexit Dominus, et apparuit Simoni σε;» hic vero manifeste narrat eos neque Magdalenæ, nec cateris habuisse fidem. Quæ igitur apparentis discordiæ conciliatio? age, rem accurate perscrutemur. Non quod resurrexisset, sed quod Magdalenæ et Cleophæ visus esset, non credidere discipuli. Hoc autem et ipse met evangelista significavit, cum ait, quod iis qui viderant eum jam redivivum, non crediderunt **. Cum enim perfecti nondum essent, nec Spiritus gratiam recepissent, praeter rationem et incredibile existimabant factum, ut Petro, ac Joanni, cæterisque se videndum non 227 dederit, Magdalena vero aliisque minoribus discipulis apparuisset. Ubi vero venit Petrus, et spectacula illa sepulcri renuntiavit, ut nimirum lintéamina sola vidisset, tune gane cum κας ὑποστρέψαι φησὶν αὐτοὺς ἐκ τῆς Ἐμμαούς, καὶ εὑρεῖν συνηθροισμένους τοὺς ἕνδεκα, καὶ τοὺς λοιποὺς λέγοντας, ο Ως ηγέρθη ὁ Κύριος, καὶ ὤφθη Σίμωνι· › οὗτος δὲ διαρρήδην βου, ὡς οὔτε τῇ Μαγδα ληνῇ, οὔτε ἐκείνοις ἐπίστευσαν. Τίς οὖν δοκούσης διαφωνίας επίλυσις; φέρε, σκοπήσωμεν. Οὐχ ὅτι ἐγήγερται διηπίστουν οἱ μαθηταὶ, ἀλλ' ὅτι τῇ Μαγδαληνῇ καὶ τοῖς περὶ Κλεόπαν ἐπεφανέρωτο. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς ἐπεσημήνατο, ὅτι τοῖς θεασαμένοις αὐτὸν ἐγηγερμένον ἐκ νεκρῶν οὐκ ἐπίστευσαν. Ατελεῖς γὰρ ὄντες ἔτι, καὶ μήπω δεδεγμένοι τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος, παράλογον ἡγοῦντο καὶ ἄπι στον, Πέτρῳ μὲν καὶ Ἰωάννῃ, καὶ τοῖς ἄλλοις μὴ ὀφθῆναι αὐτὸν, πεφανερῶσθαι δὲ τῇ Μαγδαληνῇ καὶ τοῖς ἐλάττοσι μαθηταῖς. Ὡς δὲ Πέτρος ἧκεν ἀπαγ γέλλων τὰ ἐν τῷ τάφῳ θεάματα, ὅπως ἑώρακε τὰ φθόνια μένα, τότε δὴ τῇ τοῦ Πέτρου μαρτυρία μὴ ἔχοντες ἀπιστεῖν, ἔλεγον, ὅτι «Ηγέρθη ὁ Κύριος ὄντως.» nihil haberent causæ, quamobrem testimonio Petri non crederent, dicebant: • Quodl surrexit Dominus verė. › • Novissime recumbentibus illis undecim apparuit, et exprobravit incredulitatem eorum et duritiam cordis, quia his qui viderant eum resurrexisse non crediderunt. › Consona narrat hic iis, quæ divus Lucas habet ". Hic enim postquam Cleopham cum socio rediisse, et cætera quæ ad illam pertinent apparitionem, dixisset, inquit:. Dum autem hæc loquuntur, stetit Jesus in medio eorum.» Sedl is G quidem apostolorum terrorem et demonstrationem vulnerum, quæ in manibus ac pedibus facta erant, et quomodo coram ipsis mel obsoniumque coniederit, explicatius enarrat; hic vero multa præcidens, dle missione apostolorum ad prædicandum et Christi in cœlum reversione verba facit. Quod autem de discipulis dicit quod recubuerint, apertam continet reprehensionem. Segnitie detinebantur, et quasi desperatione conciderant, cum præsertim mulieres unguenta ferentes per totam noctein libenter in sepulcro versarentur. Et dixit eis: • Euntes in mundum universum prædicate Evangelium omni creature *,» Non committit illis hoc loco muneris apostolici partem, neque gentes a Samaritanis ac filiis Israel discernit, ut dixerat prius: ‹ In viam gentium ne abieritis; et in eivitatem Samaritanorum ne intraveritis st,, sed quoniam mundi victor exstiterat, el universæ terræ possessionem acceperat, juxta illud in Psalmo decantatum ex persona Patris: «Dabo tibi gentes hæreditatem tuam, et possessionem tuam terminos terra ",» in orbem universum deinceps Evangelium proferre mandat. Ac ne eorum qui docendi erant, incredulitatem praetenderent, salutem ex fide, et damnationem ex infidelitate consecuturam præmuntiat. «Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit; qui vero non crediderit ne baptizatus » Luc. xxiv, 34. ss Ibid. 15. ss Luc. Σιν, 36. • Ὕστερον δὲ ἀνακειμένοις αὐτοῖς τοῖς ἕνδεκα ἐφανερώθη, καὶ ὠνείδισε τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν καὶ σκληροκαρδίαν, ὅτι τοῖς θεασαμένοις αὐτὸν ἐγηγερ μένον οὐκ ἐπίστευσαν.» Συνῳδὲ ἐνταῦθα λαλεῖ τῷ θείῳ Λουκᾷ καὶ αὐτὸς γὰρ μετὰ τὸ ἐλθεῖν τοὺς περὶ Κλεόπαν, καὶ τὰ τῆς ἐμφανείας εἰπεῖν, οὕτω φησί • Ταῦτα δὲ αὐτῶν λαλούντων, αὐτὸς ὁ Ἰησοῦς ἔστη ἐν μέσῳ αὐτῶν. • Αλλ' ἐκεῖνος μὲν ἐξεταστικώτε ρον ἀφηγήσατο τὴν τῶν ἀποστόλων πτοίαν, τὴν ἐπ!- δειξιν τῶν ἐν χερσὶ καὶ ποσὶν ὠτειλῶν, ὅπως ἐνώπιον αὐτῶν κατεδηδόκει τὸ μέλι καὶ τὸ ὀψάριον. Οὗτος δὲ τὰ πολλὰ συντεμών, τὴν εἰς τὸ κήρυγμα λέγει ἀποστολὴν, καὶ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀναφοίτησιν. Τὸ μέντοι περὶ τῶν μαθητῶν εἰπεῖν, ὡς κατέκειντο, κατηγορίαν ἐμφαίνει σαφῆ· ἦσαν γὰρ νωθείᾳ ἐνια σχυμένοι, καὶ οἷον αναπεπτωκότες ἐξ ἀπογνώσεως, καὶ ταῦτα τῶν ἀλαβαστροφόρων γυναικῶν δι' ὅλης νυκτὸς ἐμφιλοχωρουσῶν ἐν τῷ μνήματι. Καὶ εἶπεν αὐτοῖς· «Πορευθέντες εἰς τὸν κόσμον ἅπαντα, κηρύξατε τὸ Εὐαγγέλιον πάσῃ τῇ κτίσει· ν οὐκ ἐγχει ρίζει τούτοις ἀποστολὴν μερικὴν, οὐδὲ διαστέλλει τοὺς ἐθνικοὺς καὶ Σαμαρείτας ἀπὸ τῶν ἐξ Ισραήλ, ὡς πρότερον ἔλεγεν·. Εἰς ὅλην ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε, καὶ εἰ; πόλιν Σαμαρειτῶν μὴ εἰσέλθητε, ο ἀλλ᾽ ἐπειδὴ νικητής ὤφθη τοῦ κόσμου, καὶ τὴν κατάσχε σιν εἰλήρει πάσης τῆς γῆς, κατὰ τὸ ὑμνούμενον ἐν Ψαλμοῖς, ὡς ἐκ τοῦ Πατρός· «Δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς, πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ λοιπόν προτρέπει εὐαγγελίσασθαι. Καὶ ὡς ἂν μὴ προβάλλοιντο τὸ τῶν διδασκομένων ἀνήκουν, προαναφωνεῖ τὴν ἐκ τοῦ πιστεῦσαι σωτηρίαν, καὶ τὴν ἐκ τῆς ἀπειθείας κατάκρισιν. «Ο πιστεύσας καὶ βαπτισθεὶς σωθήσε ται· ὁ δὲ ἀπιστήσας καὶ μὴ βαπτισθεὶς κατακρι θήσεται.» Οὐ μέχρι τοῦ πιστεῦσαι τὸν λόγον ἔπηss Marc. xvi, 15. ss Matth. x, 5. ss Psal

HOMILIA XXX. σεν, αλλά προσέθηκε καὶ τὸ βάπτισμα. Τοῦτο γὰρ Λ fu. rit, condemnabitur. Non in credendo sermonen ἐπισφράγισμα τῷ πιστεύσαντι καὶ κάθαρσις τῶν προεσφαλμένων, καὶ ἁγιασμὸς τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος. 'Αλλ' ἐντεῦθεν πάλιν ὁ τῶν ψυχῶν λυ μεὼν, καὶ τῶν ζιζανίων σπορεὺς τὸν καρπὸν τῆς αὐτοῦ πονηρίας ἐνέσπειρε, σπεύδων λυμῆναι τὰς ἀρούμας τῶν ἀρετῶν. Φασὶ γὰρ οἱ τοῦ ψεύδους συν ήγοροι, ὡς περιττὴ τῶν ἀρετῶν ἡ ἐπίπονος ἄσκησις, ἀρκούσης εἰς σωτηρίαν μόνης τῆς πίστεως. Ἐνταῦθα γὰρ, φασίν, οὐκ εἶπεν, Ο τὰ καλὰ ἔργα ποιήσας, ἀλλὰ, «Ο πιστεύσας καὶ βαπτισθεὶς σωθήσεται, ο Εἶτα, ὦ ψευδοδιδάσκαλοι, φαίην ἂν πρὸς αὐτοὺς, Ματθαίῳ δὲ οὐ προσέχετε λέγοντι, ὡς ἐνετείλατο αὐτοῖς μαθητεῦσαι ο πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζειν τε αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ διδάσκειν αὐτοῦ; τηρεῖν πάντα ὅσα ἐνετειλάμην ὑμῖν;» Ἐκεῖνο δὲ πῶς παρατρέχετε; ι Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι· Κύριε, Κύριε, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου.» Τουτέστιν· Οὐ πᾶς ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ σωθήσεται, ἀλλ' ὁ βεβαιῶν τὴν πίστιν ταῖς πράξεσι. Πῶς γὰρ ἂν εἴη πιστὸς ὁ τῆς πίστεως ἐναντία διαπραττόμενος; ο • Σημεῖα δὲ τοῖς πιστεύσασι ταῦτα παρακολουθήσ σει.» *Ην γὰρ ἀναγκαῖον διὰ τῶν πολλῶν δυσπειθὲς ἡ τῶν σημείων ἐνέργεια. Τοῖς γὰρ οὐχ ἑτοίμως ἔχουσιν εἰς τὴν παραδοχὴν τῆς διδασκαλίας, δεῖ καὶ θαυ μάτων τερατουργίας· καλοῦνται γὰρ οὕτω μόλις πρὸς τὴν ἀλήθειαν. «Ἐν τῷ ὀνόματί μου δαιμόνια ἐκβαλοῦσιν.» Ως ἂν μὴ τὸ τῶν σημείων χάρισμα ἡγήσαιντο ἴδιον, καὶ διὰ τοῦτο ἐπαρθῶσι πρὸς οἴησιν, προστίθησι τό· Ἐν τῷ ὀνόματί μου.» Οὐ γὰρ ἐκ τῆς ὑμετέρας ενεργείας, φησί, ταῦτα γενήσεται, ἀλλ᾽ ἐν τῷ ὀνόματί μου, τοῦ τὴν δύναμιν ὑμῖν παρο έχοντος. • Δαιμόνια εκβαλοῦσι, γλώσσαις λαλήσουσι καιναῖς. Ὁ Ἐνήργηται μὲν τοῖς ἁγίοις πλειστάκις ταῦτα τὰ θαύματα, καὶ κηρύττουσι τὰ περὶ αὐτῶν διηγήματα. Ενεργεῖται δὲ καὶ ταῦτα νοητῶς μέχρι τῆς σήμερον. Καὶ δαιμόνων μὲν πάθη τῇ τοῦ Χριστοῦ χάριτι ἀπελαύνονται, ἀσέβεια, καὶ φθόνος, καὶ ἀκου λασία, καὶ τὰ τούτοι; ἑπόμενα, ἃ τὸν λογισμὸν τοῦ ἀνθρώπου τοῦ εὐθέως ἐξίστησιν. Οἱ δὲ πρότερον εἰς Χριστὸν ἐνυβρίζοντες, νῦν πεπιστευκότες, καὶ γνόντες τοῦ μυστηρίου τὴν δύναμιν, καιναῖς λαλήσουσ. γλώσσαις, τριαδικοῖς ὕμνοις τε σφῶν ἁγιάζονται στο 67 Matth. xxi, 18-20. finivit, sed adjunxit de baptismo. Hic enim et cre dentibus est consignatio et idem expiatio peccatorum quæ ante commissa sunt, 228 el animæ corporisque sanctificatio est. Sed hine rur sus occasione sumpta corruptor animarum ae zizaniorum sator improbitatis suæ fructum inseruit, virtutum segeti officere studens. Dicunt enim, qui mendacio patrocinantur, supervacuam esse laboriosam virtutum exercitationem, cum ad salutem files sola sufficiat. Hic quippe non dicitur, inquiunt, qui bona opera fecerit; sed. • Qui crediderit, et baptizatus fuerit, salvus erit. › Itane, o pseudomagistri, dicerem illis, ad Matthæum dicentem non a tvertistis animum, quod præcepit eis ut doccrent ‹ oinnes gentes, et baptizarent eos in nomine Patris, ct Filii, et Spiritus sancti, et docerent eos servare omnia quæcunque mandavi vobis 7? Illud vero quomodo præteriistis? «Non omnis, qui dicit mihi: Domine, Domine, intrabit in regnum cœlorum), sed qui fecerit voluntatem Patris mei. Hoc est: Non omnis, qui in me crediderit, salutem consequetur, sed qui fidem operibus confirmarit: quomodo enim Adelis dicetur, qui opera fidei contraria gessorit? • Sigua autem eos, qui crediderint, hac sequentur. › Erat nimirum necessaria propter eam, quæ populis inerat credendi difficultatem, miraculorum effectio. Qui enim ad doctrinam admittendam prompti non sunt, iis sunt adbibendla miracula; t'ahuntur enim tandem hoc modo ad veritatem. ‹ In nomine meo dæmonia ejicient. › Ne miraculoruin efficiendorum gratiam sibi tribuerent, atquo adeo ad superbiam efferrentur, addidit: «In nomine meo. › Neque enim vestra virtute, inquit, hæc fient, sed nomine meo vim vobis impertiente, ‹ Dæmonia ejicient, lingnis loquentur novis. › llæc sane miracula plerumque operati sunt sancti, et his plenæ sunt eorum historiæ: sed etiam nunc isthæc spiritualiter funt. Εt passiones quidem dænionum opera concitatæ gratia Christi expelluntur, impietas, invidia, intemperantia, quæque his consentanea sunt, quæ hominis mentem a recto statu dejiciunt. Qui vero in Christum antea contumeliosi erant, nunc credentes, et virtutem coelestis mysterii cognoscentes linguis loquuntur novis, et triadicis bymis ora sua sanctificant. Serpentes etiam Francisci Scorsi notæ. Εt credentibus consignatio. Επισφράγισμα nomen ab trisopaliw, quod est obsignare, seu sigillo claudere, et munire; atque ita notandus hic locus ubi baptismus sigillum dicitur imprimere, quod idem est ac character, adversus Lutherum, ejusque gregarios, qui negant aliquod sacramentum characterem imprimere, ut nostri theologi loquuntur, qua de re egimus copiosius hom, 21, not. 95. Sed hinc rursus. Et hic locus, ubi hic Paler acriter invehitur contra eos qui virtutum opera supervacañea, fidemque solam satis superque ad salutem consequendam esse dicunt, adversus eosdem est notandus, nostri sæculi novatores ac psendomagistros, ut hic Pater eos vocal, qui simis lem doctrinam ex cathedra pestilentiæe disseminarant. El triadicis hymnis. Τριαδικούς ύμνους. Triadicos rymnos vocant Græci eos, qui continent laudem S. Trinitatis. In singulis enim odis cujasque canonis dno postremi versus semper finiuntur cum laude S. Trinitatis, et B. Virginis; et quidem postremo proximus notatur litterat, et hic appellatur τριαδικός, postremus vero littera f, et hie Θεοτόκον dicitur: sic ctiam iuscriptos legas

Et visa sunt ante illos quasi deliramenta verba isla: et non crediderunt illis. • Tantopere, ut videtur, erant animo consternati discipuli, ut nugas censerent piarum mulierum argumenta. Invidiæ scilicet eos passio stimulabat, quod posthabiti mulieribus essent. ‹ Petrus autem surgens cucurrit ad monumentum, et procumbens vidit linteanina sola posita, et abiit secum mirans quod factum fuerat. > Petri cursuna et linteaminum inspectionem latius Theologi historia enarravit ". Certe enim, cuin Maria renuntiasset sublatum esse Dominum a monumento, Petrus et Joannes propere accurrerunt, et ex linteaminibus et sudario conjecturam de resurrectione ceperunt. Miratur autem Petrus quod factum fuerat, quippe qui scierat linteamina aloe et myrrha cum Domini corpore fuisse conglutinata, ut difficilis earum distractio redderetur. Quod si alio in loco de hoc a me dictum est, ne miremini; quæ enim bona sunt, non exhibent sæpius repetita molestiam; et alioqui ea in vestris mentibus hærere cupio indelebilia. Imitemur et nos religiosas hasce mulieres; æmulemur et bonam illam Joannam cujus nomen columbam interpretatur; aversemur Chusam maritum, sensum scilicet carnis, et nos in disciplinam Christi tradamus, famulantes ei ex naturalibus animæ nostræ facultatibus: morum simplicitate columbæ similes simus, ut columbæ ejus quæ devolavit in Jordanem, fulgoribus illustremur in Christo Jesu Domino nostro quem decet omnis gloria nunc et semper et in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA XXXII. In quintum Matutinum, ‹ Petrus surgens cucurrit ad monumentum, et procumbens vidit linteamina sola posita, et abiit secum mirans quod factum fuerat. Et ecce duo ex illis ibant ipso die in castellum, quod erat in spatio stadiorum sexaginta ab Jerusalem nomine Emmaus 8., Vivifica Christi resurrectio continuo electis discipulis indicata est, sed prius quidem ejus 234 spectaculi consciæ factae sunt discipole alabastrilera. Post bas vero discipulo67 Joan. xx, 3. σε Luc. Σχιν, 12 seqq. «Καὶ ἐφάνησαν ἐνώπιον αὐτῶν ὡσεὶ λῆρος τὰ ῥήματα αὐτῶν, καὶ ἠπίστουν αὐταῖ:.» Ὡς ἔοικεν, ὑπὸ τοσαύτης οἱ μαθηταὶ ἀθυμίας κατεβαπτίζοντο, ὡς φλήναφον λογίσασθαι τῶν θεοφιλῶν γυναικών τὰ μηνύματα. Ζηλότυπον γὰρ αὐτοὺς πάθος ὑπέ κνιζεν, ὅτι γυναικῶν γεγόνασι δεύτεροι. • Ο δὲ Πέτρος ἀναστὰς ἔδραμεν ἐπὶ τὸ μνημεῖον, καὶ πε ρακύψας βλέπει τὰ ὀθόνια κείμενα μόνα, καὶ ἀπῆλθε τα πρὸς ἑαυτὸν θαυμάζων τὸ γεγονός.» Εἰς τὸν τάφον τοῦ Πέτρου δρόμον καὶ τῶν ὀθονίων τὴν θέαν ἡ θεολογική συγγραφὴ πλατύτερον ἀφηγήσατο. Ομως τῆς Μαρίας ἀπαγγειλάσης, ὅτι ἦραν τὸν Κύριον ἐκ τοῦ μνημείου, Πέτρος καὶ Ἰωάννης σπουδῇ παραγίνονται, καὶ διὰ τῶν ἐθενίων καὶ τοῦ σου δαρίου τὴν ἀνάστασιν ἐτεκμήραντο. Θαυμάζει δὲ & Πέτρος τὸ γεγονὸς, ἅτε εἰδὼς, ὡς ἀλόῃ καὶ σμύρνῃ τὰ ὀθόνια ἐγκεκολλημένα τῷ δεσποτικῷ ἦσαν σώματι, καὶ ἦν δυσχερής ή τούτων ἀπόστασις Εἰ δὲ καὶ ἀλλαχοῦ περὶ τούτων μοι λέλεκται, μὴ θαυ μάζητε τὰ γὰρ καλὰ οὐκ ἀνιᾷ πολλάκις λεγόμενα, Καὶ ἄλλως δὲ βούλομαι μένειν αὐτὰ ταῖς μνείας ὑμῶν ἀνεξάλειπτα. Μιμησώμεθα καὶ ἡμεῖς τὰς Θεοφιλεῖς ταύτας γυναῖκας· ζηλώσωμεν τὴν καλὴν Ἰωάνναν, ἥτις περιστερὰ ἑρμηνεύεται· ἀποστέρξω· μεν τὸν σύνοικον Κουζῶ, ὅς ἐστι τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς, καὶ μαθητευθῶμεν τῷ Χριστῷ, διακονοῦν τες αὐτῷ ἐκ τῶν ἐνόντων ἡμῖν φυσικῶν δυνάμεων • γενώμεθα περιστεραί, τῇ τῶν τρόπων ἀκεραιότητι, ἵνα τὰς ἐλλάμψεις δεξώμεθα τῆς ἐν Ἰορδάνῃ κατα πτάσης περιστερᾶς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα νῦν, καὶ ἀεὶ, καὶ εἰ; τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Εἰς τὸ πέμπτον Εωθινόν. • Ο Πέτρος ἀναστὰς ἔδραμεν ἐπὶ τὸ μνημεῖον, και παρακύψας βλέπει τὰ οθόνια κείμενα μένα, καὶ ἀπῆλθε πρὸς ἑαυτὸν θαυμάζων τὸ γεγονός. Καὶ ἰδοὺ δύο ἐξ αὐτῶν ἦσαν πορευόμενοι ἐν αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ εἰς κώμην ἀπέχουσαν σταδίους ἑξήκοντα ἀπὸ Ἱερουσαλήμ, ᾗ ὄνομα Εμμαούς.» "Η ζωηφό ρος τοῦ Κυρίου ανάστασις οὐκ αὐτόθεν δέδεικται τοῖς προκρίτοις τῶν μαθητῶν, ἀλλὰ πρότερον μὲν τῆς θέας ταύτης ἠξιώθησαν αἱ ἀλαβαστροφόροι. Francisci Scorsi nota. cæteraque quæ de ejus certamine cum belluis, a quibus fuerit divinitus liberata, recensentur, multis Patrum auctoritatibus comprobantur, quas vide apud ipsum. Ex eo igitur quod Pauli fuerit sectatrix S. Thecla et apostolica dicatur femina, et ίσαπόστολος et concionasse, fuisse etiam S. Paulo prædicandi ministram Theophanes hic saltem popularem opinionem sequens dicit, quod non inconvenienter, nec indebite factitatum ab eo, ut jam ex Baronio diximus, existimandum est. et Thecla, ut ait S. Hieronymus, et tota baptizati carceris sibi conciliarit, ut Paulum posset invisere, Leonis fabula continentur, apocrypha sint, qua: Tertullianus, et ipse Hieronymus, et Gelasius papa, ut nullius auctoritatis rejecerunt; non omnia tamen, quæ de S. Thecla scripta reperiuntur, eadem opera adnumeranda inter apocrypha ac rejicienda esse monet Baronius eodem loco; sed secernenda esse a certis ambigua, a veris falsa: Si quis enim ea investiget, inquit ille, quæ tum apud Græcos, tum apud Latinos de S. Thecla martyrio exstant, nihil in eis prorsus, vel docendi munere, aut baptizandi ministerio a Thecla indebite usurpato et injuste vindicato, vel etiam de baptizati Leonis fabula usquam inveniet. Quod autem ea S. Pauli prædicatione ad fidem adducta fuerit, quodque sponte primario adolescenti nuntium remiserit, quod gemmas, et mundum muliefrem dissiparit, coactaque ex illis pecunia custodes Aloe et myrrha. Egit de hac re auctor hom. de Lazaro redivivo, quæ est ordine 15, et præteren locus erit dicendi infra hom. 23, ubi vide quæ adnolanda censuimus. Post has vero. Atqui S. Petro apparueral Christus, antequam duobus discipulis peregrinis

HOMILIA XXXII. * Αλλά προφθάνει τὴν αὐτῶν ταχύτητα Χριστός, καὶ rum festinationem Dominus antevertit, et Simoni τῷ Σίμωνι ἐμφανίζεται, τῷ τοῦ μείζονος τῶν μαθητῶν ἀξιώματι τοὺς ἄλλους πιστούμενος. Ἐπειδὴ γὰρ λῆρον ἡγήσαντο τὰ τῶν γυναικῶν εὐαγγέλια, τῷ Πέτρῳ ἀνακαλύπτεται. Εἰ δὲ καὶ ὅτι, καὶ ὅπη, καὶ ὅπως ὤφθη τῷ Σίμωνι, οἱ εὐαγγελισταί σεσιγήκασιν, ἀλλὰ πιστοῦται τὴν ὀπτασίαν καὶ ἡ τοῦ μεγάλου Παύλου φωνή λέγουσα· «Οτι Χριστός ἀπέθανεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, καὶ ὅτι ἐτάφη, καὶ ἐγήγερται τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ, καὶ ὅτι ὤφθη Κηφᾷ.» Τοιγαροῦν καὶ ἡμεῖς, ὦ φιλόθεον άθροισμα, τὴν ξυνωρίδα ταύτην τῶν μαθητῶν μιμησώμεθα • καὶ καταλείψαντες τὴν Ἱερουσαλήμ ἐκείνην τὴν προφητοκτόνον μὲν πρότερον, Χριστοκτόνον δὲ ὕστερον, ἣν καὶ αὐτὸς ταλανίζει ὁ Χριστός, ὡς τῶν 1 προφητῶν φονεύτριαν, καὶ τῶν ἀποστόλων λιθοβολί στρίαν· εἴη δ' οὖν αὐτὴ ἡ κακία τῆς ἀρετῆς ἡ ἀντίθετος, ἡ ἀνασταυρώσασα τῆς ἀληθείας τὸν Κύριον, τοὺς δὲ προφητικοὺς καὶ ἀποστολικούς λόγους ἀπολακτίζουσα, ταύτην ἀποφυγόντες, σπεύ σωμεν τὴν κώμην καταλαβεῖν Ἐμμαούς, τὴν προ κτικὴν ἀρετὴν τὴν ἀπέχουσαν σταδίους ἑξήκοντα, δηλοῦντος τοῦ ἀριθμοῦ τὴν δεκαπλουμένην ἐξάδα τῶν ἐντολῶν, δι' ὧν τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν κληρονομούσιν οἱ δίκαιοι. Δεκαπλουμένη γὰρ δι' εργασίας ή πρακτικὴ ἀρετή, πληθύνεται εἰς ἑξήκοντα, καθὼς ἐν τῇ τοῦ σπόρου παραβολῇ μεμαθήκαμεν. Ταύτην δὴ ὡς ἑξήκοντα στάδια διανύσαντες, ὀψόμεθα τὸν Κύριον, οἷον συμβαδίζοντα ἡμῖν νοερῶς καὶ διαλεγόμενον. Τῷ γὰρ μετιόντι τὴν ἀρετὴν συμπαραθέει ὁ Λόγος, διανιστῶν τὸ νωθρὸν, καὶ τὴν ἰδίαν παρέχων ροπήν, ἧς ἄνευ κατορθοῦται τῶν θεαρέστων ἔργων οὐδέν. Συμβιβάζει δὲ ὁ Λόγος πρότερον μὲν Ισχνῶς θεωρούμενος, ὕστερον δὲ τηλαυγέστερον φανερούμενος. Α' γὰρ τῶν ἐναρέτων ψυχαὶ ὅσον καθαίρονται, τοσοῦτον καὶ τὸν Θεὸν γινώσκουσιν. Αποκαλύπτεται δὲ μᾶλλον αὐτοῖς ἐν τῇ κλάσει τοῦ ἄρτου, ἐν τῇ μεταλήψει δηλαδὴ τῶν φρικτῶν μυστη ρίων. Εἰ δ᾽ ἅμα φανερούται τοῖς μαθηταῖς, καὶ εὐθὺς ἄφαντος γίνεται, μὴ θαυμάσης· τοιοῦτον γὰρ τὸ θεῖον κάλλος· ὁμοῦ καταλάμπει τῶν κεκαθαρμένων τὸν νοῦν, καὶ ὡς ἀστραπὴ ταχὺ ὑποχωρεῖ γινόμενον ἄληπτον, ὡς καὶ πόθον ἐμποιεῖν τῇ και ταλήψει, καὶ πρὸς τὸ μεῖζον ἐφέλκειν τὴν ἐρῶσαν ψυχήν. Ανεῖτε καὶ πρὸς τὰς θείας αναβάσεις ἀνά γεσθαι, καὶ γλίχεσθαι διακαῶς τὸν ὅλον ἡμερον, τὴν ἄΐδιον ἔφεσιν, τὴν ἑνιαίαν φύσιν, τὴν μακαρίαν Θεότητα· ᾗ πρέπει τιμή, καὶ πᾶσα δόξα, καὶ ὕμνησις, καὶ μεγαλοπρέπεια, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 731 Cor. xv, se videndum præbet, ut auctoritate ejus qui major inter discipulos erat, fidem faceret cæteris. Quoiam enim mulieres bene nuntiantes nugari existimaverant, apparuit Petro. Quod si quando, et quomodo Simoni sit visus, evangelistæ reticuerunt, attamen hanc apparitionem confirmat magni vox Pauli dicentis: Quoniam Christus mortuus est pro peccatis nostris, et quia sepultus est, et qu'a surrexit tertia die, et quia visus est Cepha " El nos igitur, o Dei anantium coetus, hoc discipulorum par initemur, et derelicta illa Jerusalem quæ prophetas primumn, deinde Christum occidit, quam et ipse Christus prædicat infelicem, quod prophetas interenerit, et apostolos lapillarit, adeoque per hanc vitium significari potest, virtuti con - trarium, quodque Dominum veritatis cruci suxit, prophetarum vero apostolorumque sermonibus reluctatur, ab hac, inquam, profugientes ad castellum Emmaus pervenire studeamus, practicam dico virtutem stadia sexaginta distantem. Quo numero senarium præceptorum decies multiplicatom ostenditur, 238 per quæ justi regni Dei hæredlitate: adeunt. Etenim virtus practica per actiones decies multiplicata adaugetur ad sexaginta, sicuti in sementis parabola didicimus. Hujus igitur veluti stadiorum sexaginta cursu confecto videbimus Dominum nobiscum una spiritualiter ambulantem et disserentem. Virtutem enim persequenti Verbum accurrit, tarditatem excitans, et suum præbens impulsum, sine quo nullum opus quod Deo placeat, eflici recte potest. Comitatur porro nos Verbum prius quidem tenuiter visum, post vero etiam clarius apparens. Animae quippe eorum qui virtuti student, quanto purgantur magis, eo Deum magis agnoscunt. Sed manifestius eis in fractione panis aperitur, hoc est, in tremendi communione mysterit Quod si simul ac discipulis se ostendit, continuo etiam ab ejus oculis se subducit, ne admirere: talis enim est divina pulchritudo. Simul atque mentibus puris elucet, protinus etiam, ut fulgur abscedit, cum comprehendi non possit, ita ut intelligentiæ injiciat desiderium, et ad impensius studium amanten pertrahat animam: ut all sanclas ascensiones evehatur, et ardenter concupiscat eum totum videre, dulcedinem, quæ satiare non potest, totum suaven desiderium æternum, singularem naturam, beatam divinitatem, cui debetur honor, et ominis gloria, et laus, et veneratin, nu:.c et semper et in sæcula sæculorum. Amen. Francisci Scorsi nola. In tremend. communione mysterii. Christum in fractione panis consecrasse Eucharistiam censent plurimi Patres relati a Cornelio, qui idem sentit. Aperte S. Augustin, serm. 140, de tempore: Ubi ♥cluit Dominus agnosci in fractione panis: securi sumus, panem frangimus, et Dominum agnoscimus, noluit agnosci, nisi ibi propter nos, qui non eum risuri eramus in carne, et tamen manducaturi ejus carneis.

In sextum Matutinum. Horailia eadem, quæ est in salutarem Ascensionem. (Homil. xxxıx). HOMILIA XXXIII. In septimum Matutinum. Quando naturæ nostræ insidias detestabilis inimicus ab initio machinatus est, serpente usus ut instrumento, cum prius in mulieris ingenium ut simplicius sese insinuasset, per ipsam etiam virum devicit. Huic igitur cladi ut contraria ratione Dominus mederetur, ubi e sepulcro redivivus evasit, mulieribus prius se videndum 239 præbuit, ut quæ a principio fuerat lapsus causa, eadem esset nuntia restitutionis. Apparet igitur Mariæ Magdalena, et per hanc apparitionem eam magnamn facit. Magdalena quippe interpretatur magnißcala, eoque ipso nomine ostenditur, quo magnificentiæ pervenerit, cum ad apostolos apostoli munus obiverit. Sed qualis inter discipulos Thomas fuit anceps animi, et juxta boc Didymus dictus, talis et inter mulieres unguentiferas Magdalene. Etsi enim fortasse aliarum discipularum visą est ardentissima, non tamen simpliciter dicis factisque eredebat, sed evidentia quærebat argumenta, exquisitius res perscrutans, et una cum aliis ad vivifcum sepulcrum accurrens, et apud ipsum sola studio̟se permanens. Et vespere quidem Sabbati #pa cum alia Maria illuc profecta, non modo angelico aspectu colloquioque dignata est, sed et faciem ejus, quem desideraverat, vidit, et amabiles tenuit pedes, et vocem suavem audivit. Valde diluculo profectas illuc mulieres comitata est, et fterum mane festinal, et sol monumentum ipso resurrectionis die frequentat. Sed ipsam lectionem Evangelii conmemorare melius est” ● Una sabbatorum Maria Magdalene venit mane, eum adbuc tenebræ essent, ad monumentum. ο Signare quidem vult noctis ac diei confnium, quod σκιόφως dicitur Veruntamen per ea quæ 80- * Joan. XX, 1 seqq. & Εἰς τὸ ἔκτον Ἑωθινόν. Ομιλία ἡ αὐτὴ εἰς τὴν σωτήριον 'Ανάληψιν. ΟΜΙΛΙΑ ΔΙ Εἰς τὸ ἕβδομον Εωθινόν. Οτε τὴν κατὰ τῆς ἡμετέρας φύσεως ἀρχῆθεν ἐπιβουλὴν ὁ παλαμναῖος ἐχθρὸς ἐμελέτησεν, ὡς ὀργάνῳ τῷ ὄφει χρησάμενος, πρότερον τὸ τῆς για ναικὸς ἦθος εἰσούς, ὡς ἁπλούστερον, δι' αὐτῆς καὶ τὸν ἄνδρα κατεστρατήγησεν. Ταύτην οὖν τὴν ἧτταν διὰ τῶν ἐναντίων ὁ Δεσπότης ιώμενος, ἀναστὰς τοῦ τάφου, ταῖς γυναιξὶ πρῶτος ἐπτάνεται, ὡς ἂν ἡ ἀπ' ἀρχῆς γενομένη αἰτία τοῦ πτώματος, ἡ αὐτὴ πάλιν ἔσται τῆς ἐπανορθώσεως ἄγγελος. Φαίνεται τοίνυν Μαρίᾳ τῇ Μαγδαληνῇ, διὰ τῆς ἐμφανείας μεγαλύ νων αὐτήν· Μαγδαληνή, γὰρ μεγαλυνομένη ερμηνεύεται προδηλούσης τῆς κλήσεως τὸ μεγαλεῖον, εἰς ὃ ἐπεφθάνει, γεγονυία τοῖς ἀποστόλοις ἀπόστολος. 'Αλλ' ὅπερ ἦν ἐν τοῖς μαθηταῖς ὁ Θωμᾶς, ἀμφιτά λαντος τὴν διάνοιαν, καὶ κατὰ τοῦτο λεγόμενος Δίδυμος, τοῦτο δὲ ἐν ταῖς μυροφόροις ἡ Μαγδαληνὴ Μαρία ἐτύγχανεν. Εἰ γὰρ καὶ τάχα μάλιστα θερμοτέρα τῶν ἄλλων μαθητριών καταφαίνεται, ἀλλ᾽ οὐχ ἁπλῶς τοῖς λεγομένοις καὶ γινομένοις ἐπίστευεν, ἀλλ' έναργεῖς ἐζήτει τὰς ἀποδείξεις, ἐξεταστικώτερον πολυπραγμονοῦσα τὰ πράγματα, καὶ ταῖς ἄλλαις εἰς τὸν ζωηφόρον τάφον συντρέχουσα, καὶ καθ' ἑαυτὴν ἐμφιλοχωρούσα τῷ μνήματι. Καὶ ὀψὲ μὲν Σαββάτου μετὰ τῆς ἄλλης Μαρίας ἐληλυθυία, οὐ μόνον τῆς ἀγγελικῆς ὀπτασίας καὶ ὁμιλίας ἠξίωτο, ἀλλὰ καὶ τοῦ ποθουμένου εἶδε τὸ πρόσωπον, καὶ τοὺς ὡραίους πόδας ἐκράτησε, καὶ τῆς γλυκείας ἠκουτίσθη φωνῆς. Όρθρου βαθέως ταῖς ἀπελθούσαις αὖθις συνείπετο· καὶ πάλιν ἐπιταχύνει πρωΐ, καὶ μόνη πρὸς τὸν τάφον φοιτᾷ κατ' αὐτὴν τὴν ἡμέραν τῆς ἀναστάσεως. Βέλτιον δὲ αὐτῆς ἐπιμνησθῆναι τῆς λέξεως. • Τῇ μιᾷ τῶν Σαββάτων Μαρία ἡ Μαγδα ληνὴ ἔρχεται πρωί, σκοτίας ἔτι οὔσης, εἰς τὸ μνημεῖον.» Βούλεται μὲν δηλῶσαι τὸ τῆς νυκτὸς καὶ ἡμέρας μεταίχμιον, ὁ σκιόφως ὠνόμασται. Πλην Francisci Scorsi nota Ut quæ a principio. Vide supra hom. 31 not. 4 Eamdem mysticam rationem tangit Nyssen. orat. 1, de Resurrect. Magdalena quippe. verbo, τα magnum esse, quod in conjug. Piel est magnificare; unde et vox 7 turris, a qua nomen Magdalenæ, quæ castelli Bethaniæ erat domina. Didymus. Non esse hoc cognomen Thoma, sed nominis interpretamentum omnes norunt, qui linguas norunt, quanquam id Nonnus Panopolita in Metaphrasi sancti Joannis videatur dicere, Εισαίων δὲ διώνυμος ἔννεπε Θωμᾶς· Αudiens autem dixit Thomas binomius. Et itidem alibi. Pagninus in interpretatione nominatus duas ejus nominis notationes affert: Thomas est geminus, sive gemellus; id est ecdem partu editas. Den enim sunt gemelli, quasi conjunctis corporibus; aut idem quod abyssus, sive vorago, quæ Hebr. D. Quod autem Thomæ nec ulius alius ex apostolis nomen sit interpretatus S. Joannes, aliquam ejus excellentiam Graci interpretes signari volunt. Et quidem quod ad Joannis xx, ubi idl interpretatur (fecerat enim id etiam cap. xt), recte Cornelius primam etymologiam, sive etiam secundam convenire illi dicit, quod geminus, varius, anceps, in credenda Christi resurrectionę fuerit. Hanc innuit noster hoc loco, cum ait: Αμφιταλαν τος τὴν διάνοιαν. Εt infra, Οὐχ ἁπλῶς τοῖς λεγομέ νοις καὶ γινομένοις ἐπίστευσεν. Idemque Theophyl., nostro posterior: Merito, inquit, meminit interpretationis ejus nominis, ut ostendat nobis, quod dubi、 talor quidam sit, et id vitii a principio habuerit, ut nomen indicat. Quod σκιόφως dici'ur. Ηujus vocis neminem alium auctorem habeo, quam ipsum hunc λογοδαίδαλον Theophanem: quod autem sit ejus etymon ex ipsa compositione patet: σκιά, umbra est φῶς, lux. Signat igitur illud tempus matutinum, quo aer sublustris est, et lux maligua, ut loquitur Virg., cre-

HOMILIA XXXIM: Verumtamen magnus ille Joannes cum his quæ secundum historiam facta sunt, theologicos sensus, nt consuevit, admiscens subfatum lapidem ait; videtur enim non de sensibili lapide simpliciter Inqui: ille enim οὐκ ἤρθη, lioc est, non elevatus διὰ τῶν ἱστορικῶς γινομένων πρὸς θεωρίαν τὸν & cundum Iristoriam gesta sunt, ad contemplationem νοῦν διανίστησιν. Η οὖν πρωΐα, ἐπειδὴ ἀνατεταλιώς erigit menten. Erat igitur mane, quod e sepulcru ἦν ὡς ἐξ. ἀνατολῆς τοῦ τάφου τῆς δικαιοσύνης ὁ Sol justitiæ velut ex- oriente se extulerat: tenebræ Ήλιος· σκοτία δὲ, ὅτι τοῖς ἀνθρώποις ἡγνοεῖτο ὅτι τὸ véro quod hominibus adhuc resurrectionis θαῦμα τῆς ἀναστάσεως. Οὐ λέγει δὲ ὅτι βλέπει τὸν mysteriam ignorabatur. Non vero dicit vidisse revoλίθον ἀποκυλισθέντα, καίτοι οὕτως οἱ τρεῖς εὐαγγεlutum lapidem; atqui id tres evangelistae narrarumi! λισταὶ ἀφηγήσαντο. Αλλ' ὁ μέγας Ἰωάννης τοῖς ἱστορικῶς γενομένοις τὰς θεολογικὰς ἐννοίας συνήθως μιγνύς, ἀρθῆναι τὸν λίθον φησί· δοκεῖ γὰρ οὐ περὶ τοῦ αἰσθητοῦ λίθου λέγειν ἁπλῶς· ἐκεῖνος γὰρ οὐκ ἤρθη ἐκ τοῦ μνημείου, ἀλλὰ τῆς θύρας μικρὸν ἀποθεν ἐκεκύλιστο· ἀλλὰ τοῦ ἀκρογωνιαίου λίθου Χρι στοῦ. Υπηγάγετο δέ με προς ταύτην τὴν ἔννοιαν ὁ αὐτὸς οὗτος εὐαγγελιστὴς, νῦν μὲν εἰπών· «Βλέπει τὸν λίθον ἡρμένον ἐκ τοῦ μνημείου, παριστῶν δὲ λέγουσαν τὴν Μαγδαληνὴν· ο Ηρᾶν τὸν Κύριον ἐκ τοῦ μνημείου,» καὶ διὰ τοῦ ἑπομένου ῥητοῦ έφερε μηνεύων τὸ προηγούμενον. Γέγονεν γὰρ ὡς ἀληθῶς ὁ Ἐμμανουὴλ πέτρα σκανδάλου, καὶ λίθος προσκόμματος. Οὗτός ἐστιν ὁ λίθος ἐν ἀπεδοκίμασαν οἱ Γραμματεῖς καὶ τῶν Ἰουδαίων οἱ ἔξαρχοι, οἱ τὰ τοῦ νόμου δῆθεν οικονομοῦντες ἐντάλματα. ᾿Αλλὰ γέγονεν εἰς κεφαλὴν γωνίας, τους δύο λαοὺς εἰς ἑαυτὸν ἀρε μοσάμενος. Καὶ τάχα πρὸς τοῦτον τὸν λίθον τὸ ἡγεμονικὸν ἐρείσας Ἰακώβ, καὶ ὑπνώσας ἀπὸ τῶν αἰσθητῶν ἐν φαντασίᾳ τῆς νοητής γέγονε κλίμακος. Τοῦτον τὸν λίθον εἰκόνιζεν ή πέτρα ἡ τῷ λαῷ βλύζουσα δαψιλῶς τὸν ποτόν· οὕτως εἰπόντος τοῦ Παύλου, ὡς «Επινον ἐκ πνευματικῆς ἀκολουθού της πέτρας· ἡ δὲ πέτρα ἦν ὁ Χριστός. Οὗτος ἦν δ λιως ὁ τμηθεὶς ἄνευ χειρὸς, καὶ συντρίψας τὰ τῶν δει μόνον βδελύγματα, κατὰ τὴν τοῦ Δανιήλ προς αγόρευσιν. • Τρέχει οὖν, καὶ ἔρχεται πρὸς Σίμωνα Πέτρον, καὶ πρὸς τὸν ἄλλον μαθητήν, δν ηγάπα ὁ Ἰησοῦς.» Τί δήποτε; Οὐχὶ καὶ τοῖς λοιποῖς ἀποστόλοις, ἀλλὰ Πέτρῳ καὶ Ἰωάννῃ μόνοις ταῦτα μεμήνυκεν; Ἐπειδὴ οἱ μὲν ἄλλοι κατοῤῥωδηκότες τὴν τῶν · Ἰουδαίων λύτταν ἐκρύπτοντο· Πέτρος δὲ καὶ Ιωάννης ἀδεέστερον ἀνεστρέφοντο. Ὁ μὲν ὡς ἤδη πιστευθεὶς ἐκ τοῦ ἐνόρκως ἀρνήσασθαι, ὁ δὲ γνωστός ῶν τῷ ἀρχιερεῖ κατ' οὐδὲν ἐδεδίττετο. Τούτοις οὖν ἀλύουσι, καὶ πεφροντισμένοις περιτυχοῦσά φησιν· • Πραν τὸν Κύριον ἐκ τοῦ μνημείου.» Πετο γὰρ ἐκ γυναικείας ἀσθενείας, ὡς ἔοικεν, ὑπὸ τοῦ μετα κουφισθῆναι τὸν Κύριον. Αλλ' οἱ μαθηταὶ ὄντες εδραιοτέρου φρονήματος, καὶ τὰ ὄντα ὑποτοπάσαν 7* 1 Petr. 11, 7. ** Matth. xxi, 42. a monumento, sed ab ostio non tam longe fuerat revolutus: sed de angulari lapide Christo. Adduxit me vero ut ita intelligerem ipse hic evangelista. qui cum hoc loco dixisset: «Videt lapidem sublatum a monumento, ipsam deinde Magdalenam Ιοquentem facit: Tulerunt 240 Dominum de monumento, perinde ac sequenti dicto præcedens Interpretetur. Factus enim revera est ille Emmanuel petra scandalf, et lapis offensionis ". Hic lapis est, quem reprobarunt Scribæ et principes Judæorum,. qui nimirum legis præcepta ædideabant ". Sed factus est in anguli caput, duos populos in se ipso connectens. Et fortassis etiam hoc lapide Jacol, principem anima partem fulciens, et sopitus, abalienatusque a rebus sensui objectis, intelligibilem illani scalam per speciem vidit *. Hunc lapidem petra ill: adumbravit, ex qua populo potus abunde manavit, ita dicente Paulo, quod • Dibebant de spirituali consequente eos petra: petra autem erat Christus ".» Hic lapis fuit, qui nulla manus opera excisuis abominationes dæmonium contrivit, juxta Danielis praedictionem ". • Currit ergo, et venit ad Simonem Petrum et ad alium discipulum quem diligebat Jesus. › Quid ita tandem? Non cæteris etiam discipulis, sed solis. Petro ac Joannt hæc iudicavit? Quoniam alii quidem Judæorum rabiem formidantes se absconderant, Petrus vero et Joannes confidentius versabantur: ille quidem quod jam fidem nactus erat ex eo quot cum juramento negaverat; hic vero eo quod Poniifici molus erat, nihil verebatur. Hoc igitur 1:00 rentes et sollicitos cum offendisset, ait: ‹ Tulerunt Dominum de monumento. › Existimabat enim ex muliebri imbecillitate, ut videtur, a quopiam Pominuin avectum inde fuisse: discipuli vero firmiore sensu cum essent, suspicantes id, quod res 12. 17 1 Cor. 1v, 4. 18 Dan. f, 45. 16 Gen. xxvii, Francisci Scorsi notæ. pusculum communi appellatione dixeris; cum crepera lux, id est dubia (hoc enim est crepusculi etymon) inter umbram noctis, et lucem exorientis, vel orcidentis solis. Tenebræ vero. Eamdem sententiam mystice elicuit sanctus Petrus Chrysol. serm. de Pascha: Resurgente Christo fidelibus lucescit vesper. Dies fidelibus tenebrescit: discipulis nox mutatur in diem. Judæis dies vertitur, et mulatur in noclem, elc. Simpliciter loqui. "Απλώς, uno modo, vel uno sensu: supponit enim sensum litteralem seu nistoricum, quod ipse auctor praemonuit, et a voce ἠρμέvov et ἦραν, quibus usus S. Joannes, quæ et tollere, sive elevare in altum, et submovere significat sive Latinum tollo; sensum extrahit alimm mysticum more suo. Vide de voce ἁπλῶς hom. 12, n. 18. quopiam. In MSS. habetur ἀπὸ τοῦ nullo sensu, sed in margine Gallic bene emendatum ἀπό του, ut sit του encliticum pro τινός Altice, ea forma qua iidem Attici dicunt et τῳ, si cui.

HOMILIA XXXIM: Verumtamen magnus ille Joannes cum his quæ secundum historiam facta sunt, theologicos sensus, nt consuevit, admiscens subfatum lapidem ait; videtur enim non de sensibili lapide simpliciter Inqui: ille enim οὐκ ἤρθη, lioc est, non elevatus διὰ τῶν ἱστορικῶς γινομένων πρὸς θεωρίαν τὸν & cundum Iristoriam gesta sunt, ad contemplationem νοῦν διανίστησιν. Η οὖν πρωΐα, ἐπειδὴ ἀνατεταλιώς erigit menten. Erat igitur mane, quod e sepulcru ἦν ὡς ἐξ. ἀνατολῆς τοῦ τάφου τῆς δικαιοσύνης ὁ Sol justitiæ velut ex- oriente se extulerat: tenebræ Ήλιος· σκοτία δὲ, ὅτι τοῖς ἀνθρώποις ἡγνοεῖτο ὅτι τὸ véro quod hominibus adhuc resurrectionis θαῦμα τῆς ἀναστάσεως. Οὐ λέγει δὲ ὅτι βλέπει τὸν mysteriam ignorabatur. Non vero dicit vidisse revoλίθον ἀποκυλισθέντα, καίτοι οὕτως οἱ τρεῖς εὐαγγεlutum lapidem; atqui id tres evangelistae narrarumi! λισταὶ ἀφηγήσαντο. Αλλ' ὁ μέγας Ἰωάννης τοῖς ἱστορικῶς γενομένοις τὰς θεολογικὰς ἐννοίας συνήθως μιγνύς, ἀρθῆναι τὸν λίθον φησί· δοκεῖ γὰρ οὐ περὶ τοῦ αἰσθητοῦ λίθου λέγειν ἁπλῶς· ἐκεῖνος γὰρ οὐκ ἤρθη ἐκ τοῦ μνημείου, ἀλλὰ τῆς θύρας μικρὸν ἀποθεν ἐκεκύλιστο· ἀλλὰ τοῦ ἀκρογωνιαίου λίθου Χρι στοῦ. Υπηγάγετο δέ με προς ταύτην τὴν ἔννοιαν ὁ αὐτὸς οὗτος εὐαγγελιστὴς, νῦν μὲν εἰπών· «Βλέπει τὸν λίθον ἡρμένον ἐκ τοῦ μνημείου, παριστῶν δὲ λέγουσαν τὴν Μαγδαληνὴν· ο Ηρᾶν τὸν Κύριον ἐκ τοῦ μνημείου,» καὶ διὰ τοῦ ἑπομένου ῥητοῦ έφερε μηνεύων τὸ προηγούμενον. Γέγονεν γὰρ ὡς ἀληθῶς ὁ Ἐμμανουὴλ πέτρα σκανδάλου, καὶ λίθος προσκόμματος. Οὗτός ἐστιν ὁ λίθος ἐν ἀπεδοκίμασαν οἱ Γραμματεῖς καὶ τῶν Ἰουδαίων οἱ ἔξαρχοι, οἱ τὰ τοῦ νόμου δῆθεν οικονομοῦντες ἐντάλματα. ᾿Αλλὰ γέγονεν εἰς κεφαλὴν γωνίας, τους δύο λαοὺς εἰς ἑαυτὸν ἀρε μοσάμενος. Καὶ τάχα πρὸς τοῦτον τὸν λίθον τὸ ἡγεμονικὸν ἐρείσας Ἰακώβ, καὶ ὑπνώσας ἀπὸ τῶν αἰσθητῶν ἐν φαντασίᾳ τῆς νοητής γέγονε κλίμακος. Τοῦτον τὸν λίθον εἰκόνιζεν ή πέτρα ἡ τῷ λαῷ βλύζουσα δαψιλῶς τὸν ποτόν· οὕτως εἰπόντος τοῦ Παύλου, ὡς «Επινον ἐκ πνευματικῆς ἀκολουθού της πέτρας· ἡ δὲ πέτρα ἦν ὁ Χριστός. Οὗτος ἦν δ λιως ὁ τμηθεὶς ἄνευ χειρὸς, καὶ συντρίψας τὰ τῶν δει μόνον βδελύγματα, κατὰ τὴν τοῦ Δανιήλ προς αγόρευσιν. • Τρέχει οὖν, καὶ ἔρχεται πρὸς Σίμωνα Πέτρον, καὶ πρὸς τὸν ἄλλον μαθητήν, δν ηγάπα ὁ Ἰησοῦς.» Τί δήποτε; Οὐχὶ καὶ τοῖς λοιποῖς ἀποστόλοις, ἀλλὰ Πέτρῳ καὶ Ἰωάννῃ μόνοις ταῦτα μεμήνυκεν; Ἐπειδὴ οἱ μὲν ἄλλοι κατοῤῥωδηκότες τὴν τῶν · Ἰουδαίων λύτταν ἐκρύπτοντο· Πέτρος δὲ καὶ Ιωάννης ἀδεέστερον ἀνεστρέφοντο. Ὁ μὲν ὡς ἤδη πιστευθεὶς ἐκ τοῦ ἐνόρκως ἀρνήσασθαι, ὁ δὲ γνωστός ῶν τῷ ἀρχιερεῖ κατ' οὐδὲν ἐδεδίττετο. Τούτοις οὖν ἀλύουσι, καὶ πεφροντισμένοις περιτυχοῦσά φησιν· • Πραν τὸν Κύριον ἐκ τοῦ μνημείου.» Πετο γὰρ ἐκ γυναικείας ἀσθενείας, ὡς ἔοικεν, ὑπὸ τοῦ μετα κουφισθῆναι τὸν Κύριον. Αλλ' οἱ μαθηταὶ ὄντες εδραιοτέρου φρονήματος, καὶ τὰ ὄντα ὑποτοπάσαν 7* 1 Petr. 11, 7. ** Matth. xxi, 42. a monumento, sed ab ostio non tam longe fuerat revolutus: sed de angulari lapide Christo. Adduxit me vero ut ita intelligerem ipse hic evangelista. qui cum hoc loco dixisset: «Videt lapidem sublatum a monumento, ipsam deinde Magdalenam Ιοquentem facit: Tulerunt 240 Dominum de monumento, perinde ac sequenti dicto præcedens Interpretetur. Factus enim revera est ille Emmanuel petra scandalf, et lapis offensionis ". Hic lapis est, quem reprobarunt Scribæ et principes Judæorum,. qui nimirum legis præcepta ædideabant ". Sed factus est in anguli caput, duos populos in se ipso connectens. Et fortassis etiam hoc lapide Jacol, principem anima partem fulciens, et sopitus, abalienatusque a rebus sensui objectis, intelligibilem illani scalam per speciem vidit *. Hunc lapidem petra ill: adumbravit, ex qua populo potus abunde manavit, ita dicente Paulo, quod • Dibebant de spirituali consequente eos petra: petra autem erat Christus ".» Hic lapis fuit, qui nulla manus opera excisuis abominationes dæmonium contrivit, juxta Danielis praedictionem ". • Currit ergo, et venit ad Simonem Petrum et ad alium discipulum quem diligebat Jesus. › Quid ita tandem? Non cæteris etiam discipulis, sed solis. Petro ac Joannt hæc iudicavit? Quoniam alii quidem Judæorum rabiem formidantes se absconderant, Petrus vero et Joannes confidentius versabantur: ille quidem quod jam fidem nactus erat ex eo quot cum juramento negaverat; hic vero eo quod Poniifici molus erat, nihil verebatur. Hoc igitur 1:00 rentes et sollicitos cum offendisset, ait: ‹ Tulerunt Dominum de monumento. › Existimabat enim ex muliebri imbecillitate, ut videtur, a quopiam Pominuin avectum inde fuisse: discipuli vero firmiore sensu cum essent, suspicantes id, quod res 12. 17 1 Cor. 1v, 4. 18 Dan. f, 45. 16 Gen. xxvii, Francisci Scorsi notæ. pusculum communi appellatione dixeris; cum crepera lux, id est dubia (hoc enim est crepusculi etymon) inter umbram noctis, et lucem exorientis, vel orcidentis solis. Tenebræ vero. Eamdem sententiam mystice elicuit sanctus Petrus Chrysol. serm. de Pascha: Resurgente Christo fidelibus lucescit vesper. Dies fidelibus tenebrescit: discipulis nox mutatur in diem. Judæis dies vertitur, et mulatur in noclem, elc. Simpliciter loqui. "Απλώς, uno modo, vel uno sensu: supponit enim sensum litteralem seu nistoricum, quod ipse auctor praemonuit, et a voce ἠρμέvov et ἦραν, quibus usus S. Joannes, quæ et tollere, sive elevare in altum, et submovere significat sive Latinum tollo; sensum extrahit alimm mysticum more suo. Vide de voce ἁπλῶς hom. 12, n. 18. quopiam. In MSS. habetur ἀπὸ τοῦ nullo sensu, sed in margine Gallic bene emendatum ἀπό του, ut sit του encliticum pro τινός Altice, ea forma qua iidem Attici dicunt et τῳ, si cui.

HOMILIA XXXII. μαθήτριαι· μετὰ δὲ ταύτας οἱ τῶν μαθητῶν μα- rum discipuli, ex quorum numero hi duo erant θηταί, ὧν ἦσαν καὶ οἱ δύο οὗτοι οἱ πρὸς τὴν κώμην Ἐμμαούς πορευόμενοι κατ' αὐτὴν τὴν ἡμέραν, καθ᾽ ἦν τὸ μέγα τῆς ἀναστάσεως ενηργήθη μυστή ριον. Τοῦ μὲν ἑνὸς ὁ εὐαγγελιστὴς τὴν κλήσιν εἰπὼν, παρασιωπήσας δὲ θάτερον, στοχαστικώς λογίζεσθαι τὸ ὄνομα τοὺς πολλοὺς παρεσκεύασεν. Αμέλει τοι καὶ οἱ μέν φασι τὸν Κανανίτην είναι Ναθαναήλ, οἱ δὲ Σίμωνα, οἱ δὲ ἕτεροι ἕτερον. Δοκεῖ δὲ μᾶλλον ὁ τούτων συγ γραφεὺς εἶναι Λουκᾶς, διὸ καὶ ὑπὸ εὐλαβείας τὴν κλήσιν παρεσιώπησε. Καὶ ὡς ἂν μὴ καὶ ἡμεῖς δόξαιμεν ἀπεοικότα μαντεύεσθαι, αξιόχρεων ἐνταῦθα παρ άγωμεν μάρτυρα Συμεώνην τὸν τὰς μεταφράσεις εξ μάλα συνθέμενον. Απόχρη οὖν οὗτος ἐν τῷ εἰς τὸν ἱερὸν Λουκᾶν ὑπομνήματι τοῦτο ποιούμενος. Οὗτοι μὲν οὖν ἐβάδιζον τὴν εὐθὺ Ἐμμαούς. Ησαν δὲ ἀλύοντες ἐπὶ τῷ συμβάντι περὶ τὸν Κύριον, καὶ μεστοὶ φροντισμάτων, καὶ ὥσπερ τῇ λύπῃ καταμεθύοντες. Φιλεῖ δ' ἐν τοῖς τοιούτοις καταλεαίνειν τὴν τῆς λύπης τραχύτητα ἡ τῶν πεπραγμένων διήγησις συνεκκενουμένης ὥσπερ, δ δὴ καὶ αὐτοὶ ἐδοιποροῦντες ἐποίουν, τὰ συμβάντα τῇ μνήμῃ ἀνανεούμενοι, καὶ τῇ περὶ αὐτῶν ὁμιλίᾳ τὰ τῆς ἀνίας ἐπελαφρύνοντες. • Καὶ αὐτοὶ γὰρ, φησὶν, ὡμίλου περὶ πάντων τῶν συμβεβηκότων τούτων. Αλλ' δ παρών πανταχοῦ συνῆν καὶ αὐτοῖς ἀφανῶς, τῶν ἐκ μικροψυχίας λόγων ἐπακροώμενος. Εἶτα μέντοι καὶ ἀνακαλύπτει αὐτοῖς ἑαυτὸν, τὴν ἀορασίαν ἀποδυτάμενος. Οὐ μὴν καὶ ὅστις ἦν ἐγνωρίζετο, ἀλλ᾽ οἷά τις qui eo ipso die, quo admirabile resurrectionis mysterium perfectum est, ad castellum Emmaus iter habebant. Quorum unius tantum evangelista indicato nomine, alterius prætermisso, multis occasionem prebuit de eo conjecturas opinandi: nimirum alii Chananæum illum Nathanaelem, alii Simonem alii alium ccusent. Videtur vero potius idem ille fuisse, qui scripsit hæc Lucas unde et modestiæ gratia nomen subticuit. Ac ne nos etiam sine probabili causa divinare velle videamur, fide dignum testem ad hanc rem producimus Symeonem illum qui Metaphrases præclare composuit. Satis igitur sit hic, qui in historia sancti Lucæ ita existimavit. Ergo bi quidem Emmaus versus recta pergebant. Erant autem de Domini casu afflicto anxioque animo, et pleni curarum, et ineerore propemodum ebrii. Solet autem in hujuscemodi rebus doloris πsperitatem eventorum commemoratio dolere et exhaurire: quod et hi viatores agebant, ea quae contigerant memoria repetentes, et mutua allocutione molestiam animi lenientes. • Et ipsi, inquit, loquebantur ad invicem de his omnibus, quæ ac ciderant. Sed qui ubique praesens est etiam illis occulto modo aderat, et sermones ab animo pusillo profectos exaudiebat. Postea vero seipsum illis ostendit, invisibilitate deposita Nec vero quis esset agnoscebatur, sed quasi viator quidam Francisci Scorsi notæ. Feregrinum ipse referens obvium videndumque se Garet; bi enim reversi, ut scribit S. Lucas, inves nerunt congregatos undecim, et eos qui cum ipsis erant, dicentes: Quod surrexit Dominus vere et ap. paruit Simoni. Egit de hac ostensione Theophanes infra hac eadem homilia explicans relatum versiculum; sed ibi nesciri dicit quomodo, aut quando se ostenderit Christus Petro, ideo hic absolute ait, postquam se mulieribus videndum obtulisset, duobus his apparuisse discipulorum discipulis. Alii Chananaum, etc. Ita S. Epiphanius in Panario, ad hæresim 13. Alii Simonem. Ila Origenes iuitio Comment. in Joan. quamvis apud ipsum scriptum Simeonem, hou Simonem, ut apud nostrum; quod etiam advertit Curnel. a Lapidle. Alii alium. S. Ambrosius censet fuisse Amaon a loco ita dictum, ut videtur, quasi incola et civis fuerit Emmans quo tendebat. Qui scripsit hæc Lucas. It: S. Gregor. præfat. in Job. cap. 2, Dorotheus, Metaphrastes, quemn Noster hic laudat opinionis suæ testem; cujus in Vita S. Lucæ hæc verba sunt: Cum Cleopha enim ad agrum (ita et noster infra tòv ¿ypóv) Emmaus proficiscenti astans post resurrectionem Dominus (ο horrore plenumn illum accessum!) tarditatem et cordis eorum incredulitatem improperat. Sic etiam opinatur Nicephorus Callist. lib. 1, cap. 54, et Theophylactus in hunc locum, qui duo posteriores Theophane nostro. Symeonem illum. Vide notan prosimam, ræterea Prooem. ubi de Symeonis hujus ævo. Sed qui ubique praseus est. Erat Christus abique præsens, ut Deus, et quia per scientiam vel beatam, vel etiam infusam cogitationes cordis omnium videbat, easque præsentes habebat. Invisibilitate deposita. Eleganter hic scriptor PATROL. GR. CXXXII. Gracus τὴν ἀορασίαν ἀποδυσάμενος, quod ut verbis eadem vi præditis exprimerem, procudi signatuma præsente nota nomen invisibilitatis, usus auctoritate, seu potius licentia quam eruditi, et præsertim Græcorum scriptorum interpretes mihi, credo, dabunt, quam etiam nos in re simili libenter concedimus, atque hoc ad vocabulum insolens excusandum. Quod vero ad rem attinet, recte hic Pater thy ἀορασίαν deposuisse vel exuisse dicit; est enim in potestate corporis gloria et dotibus eam comitanlibus præditi et ornati videri, vel non videri arbitratu suo, quod pluribus adnotavimus ex S. Thoma, et aliis supra not. 75, ad hom. 28. Notant autein hunc Evangelii locum Maldonatus et Cornelius etiam contra Calvinum, et alios ejusdem farinæ atque nequitia, qui ne cogantur concedere posse Christum in sanctissimo Eucharistiae sacramento esse, quamvis oculis non videatur, negant posse corpus suum invisibile facere, naturam corporis esse dicentes, ut videatur. Atqui ipsi soli sapiunt in insipientia sua, cum omnes auctores non bæretici, quod ait S. Lucas: Et ipse Jesus appropinquans ibat cum illis, ita intelligant, non accessisse Christum paulatim discipulos citatiore consecutum gradu, sed subito unoque momento quasi cum illis pariter ambulantem apparuisse. Dicit autem eum appropinquasse, quia ita apparuit, quasi pone eos secutus, assecutus fuisset. Itaque cum nihil viderent, nihil sentirent, nihil cogitarent discipuli de Christo præsente, statim eum secum ambulantem viderunt. Ita Joan. Maldonat. Atque hoc est quod ait noster, Εἶτα μέντοι καὶ ἀνακαλύπτει αὐτοῖς ἑαυτὸν τὴν ἀορασίαν ἀποδυσάμενος. Modos autem, quibus id fiat a corpore glorioso, vel visum intuentium, vel medium immutando, vel species retinendo, explicant theologi et Cornelius in hunc locum.

dem habere externam philosophiam, sed amicum μὲν εἶναι τῇ φιλοσοφίᾳ τῇ θύραθεν, φίλον δὲ τῷ esse verbo veritatis. Alia etiam ratione per hos discipulos indicantur actionis contemplationisque proprietates. Etenim Petrus quidem negavit, JoanDes vero mansit immotus. Homo enim activa «leditus vitæ est, cum a recto labatur, vel propter corporis infirmitatem, vel forte etiam propter superbiam mentis: et quidem ter Dominuta negat, vel eum sermone contemnens, vel ira victus, vel inhonesta aliqua cupiditate subactus. Ad quæ gallus cantans, pervigil scilicet conscientiæ custodia, eum excitat, ut sentiat quæ perperam facta sunt. Qui vero post actionem contemplationis luce illustratur in anima, et divinæ doctrinæ filius, sienti filios tonitrui efficitur 8º, nunquam avertetur a recto Sed Evangelii verba iterum resumamus. • El cum se inclinasset, viiit lintearina posita, non tamen introivit 8¹. › 242 Præcucurrit sane Joannes velocior pedibus; non tamen quæ intra sepulcrum spectanda erant contemplatus est. Pone vero consequens Petrus, anbelansque pervenit; et in sepulcri adyla introgressus, quæ inibi erant mysteria, videt; post hunc vero etiam Joannes ingreditur. Ita et in Tiberiadis stagno prior quidem agnovit Dominum, et Petro indicavit: sed Petrus, euin enatasset, prior Dominum convenit " ἀληθεί λόγῳ τῆς πίστεως. Καὶ ἄλλως δὲ διὰ τούτων τῶν μαθητῶν καὶ τῆς πράξεως καὶ τῆς θεωρίας ιδιότητες δείκνυνται. Ο μὲν γὰρ Πέτρος ηρνήσατο, Ιωάννης δὲ ἀκλόνητος ἔμεινεν. Ο μὲν γὰρ προκτικὸς ἀνὴρ ἐστιν, ὅτε ἀπολισθαίνει τοῦ εἰκότης, ή δι' ἀσθένειαν σώματος, ἢ διὰ λογισμῶν ἴσως χαυνότη τα· καὶ τρὶς ἀρνεῖται τὸν Κύριον, ἢ κατὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἀθετήσας, ἢ θυμῷ είξας, ἢ ἐπιθυμίᾳ τινὶ ἀπρεπεῖ δουλαγωγηθείς. Ἐφ᾽ οἷς ὁ ἀλέκτωρ φωνή - σας, ὅς ἐστι τοῦ συνειδότος ὁ ἄγρυπνος φύλαξ, εἰς αίσθησιν αὐτὸν διεγείρει, ὧν ἐπλημμέλησεν. Ὁ δὲ μετὰ τὴν πρᾶξιν τῷ φωτὶ τῆς θεωρίας καταυγα σθεὶς τὴν ψυχὴν, καὶ υἱὸς θεολογίας, ὡς ὁ τῆς βροντής υἱὸς γεγονώς, οὐδέποτε τοῦ εὐθέος παρα Η τραπήσεται. Ἀλλὰ τὴν εὐαγγελικὴν λέξιν αὖθις ἐπαναλάβωμεν. • Καὶ παρακύψας βλέπει τὰ ὀθόνια κείμενα, οὐ μέντοι εἰσῆλθεν.» Προέδραμε μὲν ὁ Ἰωάννης κραιπνοτέροις ποσί, οὐ μέντοι τῶν ἔνδον θεαμάτων γίνεται θεωρός. Οπισθουραγῶν δὲ Πέτρος ἀσθμαίνων κατέλαβε καὶ εἴσω γενόμενος τῶν ἀδύτων τοῦ μνήματος, ὁρᾷ τὰ κἀκεῖθι μυστήρια. Μετὰ τοῦτον δὲ καὶ 'Ιωάννης εἰσέρχεται. Οὕτω κάν τῇ Τιβεριάδος λίμνῃ πρῶτος μὲν ἐπέγνω τὸν Κύριον, καὶ τῷ Πέτρῳ μεμήνυκεν Πέτρῳ μεμήνυκεν· ἀλλὰ Πέτρος διανηξάμενος, πρῶτος τῷ Δεσπότῃ ἐνέτυχεν. • Venit ergo Simon Petrus sequens eum, et introivit in monumentum, et vidit linteamina posita, et sudarium, quod fuerat super caput ejus, non cum linteaminibus positum, sed separatim involaCur in unum locum. Linteaminum spectaculumn evidens erat resurrectionis indicium Quoniam enim myrrha et aloe conglutinata fuerant lintea cum Domini corpore (vim scilicet illa habent adhærescendi, ac difficile distrahuntur), divinæ solius erat virtutis ea facile secernere a corpore. Nam si fures insidiatoresque nocturni corpus furati essent, wen tantum habuissent otii, ut possent prius nudare cadaver, cum præsertim myrrha conditam esset atque concretum, et custodia illud asservaret, et tam ingens saxian monumentum obstrueret. Quod si sepulcrorum effossores, vel grassatores tale facinus ausi essent, omisso corpore rapuissent ea maxime quæ in sepulcro erant. Ea vero relinquere tam decenter composita, et à cæteris linteis sudarium sejungere, idque involutum certo in loco seponere, quis arbitretur eorum fuisse negotium, qui mortua corpora rapere consuessent? Quæ sane omnia reputantes discipuli crediderunt. so Mare.!!!, 17. 81 Joan. xx, 5. *ª Joan. xx1, 7, 8. • Έρχεται ούν Σίμων Πέτρος ἀκολουθῶν αὐτῷ, καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὸ μνημεῖον, καὶ θεωρεῖ τὰ ὀθόντα κείμενα, καὶ τὸ σουδάριον, ὃ ἦν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ, οὐ μετὰ τῶν ὀθονίων κείμενον, ἀλλὰ χωρὶς ἐντετυλιγμένον εἰς ἕνα τόπον. ο Ἡ τῶν ὀθονίων θέα ἐναργής ἦν τῆς ἀναστάσεως ένδειξις. Επειδή γὰρ σμύρνῃ καὶ ἀλόῃ ἐγκεκολλημένα ἦσαν τῷ Δεσποτικῷ σώματι τὰ ὀθόνια [κολλητικὰ δὲ ταῦτα καὶ δυσαπόστατα], θείας δυνάμεως μόνης ἦν τὸ τοιοῦτον ῥᾳδίως αὐτὰ τοῦ σώματος ἐξελεῖν. Εἰ γὰρ φῶρες καὶ νυκτολόχοι τὸ σῶμα ἐσύλησαν, οὐ τοσαύτην εἶχον σχολὴν, ὡς ἀπογυμνοῦν πρότερον τὸν νεκρὸν, καὶ ταῦτα ἐσμυρνισμένου τοῦ σώματος, καὶ τῆς κουστωδίας φρουρούσης, καὶ τοῦ λίθου τοσούτου επικειμένου τῷ μνήματι. Εἰ δὲ τυμβωρύχοι, ἢ λα ποδύται τὸ τοιοῦτον εἰργάσαντο τόλμημα, μεταθέντες pἂν τὸ σῶμα, ἥρπασαν μάλιστα τὰ ἐντάφια. Τὸ δὲ οὕτω κατὰ κόσμον ἐᾶσαι αὐτὰ, διελεῖν τε ἀπὸ τῶν λοιπῶν τὸ σουδάριον, καὶ ἐντετυλιγμένον ἐν ἑνὶ θεῖναι τόπῳ, τις ἂν νεκροσύλων ἔργον ἡγήσαιτο; "Α δὴ πάντα οἱ μαθηταὶ λογισάμενοι ἐπίστευσαν. Francisci Scorsi notæ. Nunquam avertetur a reclo. Per auxisin oratoriam dictum intellige, nimirum, ut plurimum usuvenit, ut qui contemplationi intentum animum gerit, difficilius multo labatur in peccatum, quam qui distraetus solum in agendo: ejus enim sunt procliviores lapsus. Evidens erat resurrectionis indicium. Τola haec ratiocinatio desumpta est e Gregorio Nysseno, o al. 2, De Resurr. eademque Chrysostomi est, ' cujus hæc verba de inventis linteaminibus seorsim positis Signum hoc resurrectionis erat; non cxim si transtulissent corpus, nudassent, nec si essent furali, de hoc fuissent solliciti, ut sudarium involverent, et seorsim ponerent: ideo Joannes præmisit sepultum cum myrrha, quæ conglutinal corpori linteamina, ut ne decipereris a dicentibus furto sublatum quis enim fur circa rem superfluam tantum laboraret?

HOMILIA XXXIII. Αλλ' ἐνταῦθά τινες περιέργῳ διανοίᾳ καὶ τολμη - ρα γλώττῃ πολλὰ μυθοπλαστοῦσι ψευδολογήματα, πεπλασμένας αιτίας ἀποδόντες, ὅτου χάριν οὐ μετὰ τῶν ὀθονίων ἔκειτο τὸ σουδάριον. Καὶ οἱ μέν φασιν, ὅτι δῶρον ἑταιρίδος τινός· οἱ δὲ, ὅτι παρὰ τῶν Ἰουδαίων ἐδόθη τῆς τοῦ θανάτου ἀποφάσεως σύμβο λον. Ην γάρ, φασὶν, ἀνάξιον μετὰ τῶν ὀθονίων τετάχθαι τῶν βεβήλων τὸ δώρημα. Ταῦτα οὖν ἡγητέον γραῶν κατασαπεισῶν μυθικά ληρωδήματα, καὶ φαύλης διανοίας ἀτελῆ ἀμβλοθρύδια. Καὶ βέλτιον μὲν ἴσως ταῦτα παραδραμεῖν ἀμνημόνευτα. Αλλ' ἵνα μὴ τῶν ἁπλουστέρων ἡ ἀκοὴ τοῖς τοιούτοις ληρήμασιν ὑποκλέπτοιτο, δεῖν ἔγνων ἐλέγξαι τὸ μυθῶδες αὐτῶν. Πρὸς μέντοι τοὺς πολυπραγμονοῦν τας διὰ τί τῶν ὀθονίων ἀποκεκριμένον ἦν τὸ σουδάριν, φαμὲν ὡς αὐτὴ ἡ τοῦ πράγματος ἀκολουθία οὕτω κεῖσθαι τὸ σουδάριον παρεσκεύασεν. Ἐπειδὴ γὰρ ἡ μὲν Δεσποτικὴ κεφαλὴ τούτῳ ἐμπεριείληπτο, τὸ δὲ λοιπὸν ἅπαν σῶμα τοῖς ἐθονίοις ἐνείλικτο, ἀναστάντος τοῦ Κυρίου καὶ ὑπεκστάντος τῶν ὀθονίων, συνέβη έκαστον διαμεῖναι ᾗ τόπου ἦν. Τοσοῦτ τον οὖν ἐκεκύλιστο τῶν λοιπῶν τὸ σουδάριον, ὅσον τὴν κεφαλὴν τοῦ λοιποῦ σώματος διίστησιν ὁ αὐχήν. Διὸ καὶ ἐντετυλιγμένον ἦν οὕτω, καθὼς ἦν ἐν τῇ ἀχράντῳ καὶ θείᾳ κορυφῇ. 'Αλλ' αὕτη μὲν ἡ ἁπλουστέρα λύσις, ἀκόλουθος τοῦ ζητήματος. Εἰ δὲ πρὸς τὰ ἐνδότερον βούλει χωρήσαι, καὶ κατοπτεῦσαι τὰ μυστικώτερα, εὕροις ἀξιόχρεων. χειραγωγὸν τὸν Νυσσαία Γρηγόριον, τῷ ἰδίῳ λόγῳ χειραγωγοῦντά σε πρὸς τὰ ὑψηλότερα. Τί γοῦν ἐκ τῶν ἐκείνου λόγων μανθάνομεν; Κεφαλὴν μὲν νοεῖν τὴν τοῦ λόγου θεότητα, καὶ σῶμα λοιπὸν τὴν ἀνθρωπότητα. Ακολούθως οὖν οθόνια μὲν οἱ περὶ τῆς οικονομίας λόγοι, οἱ παντὶ βουλομένῳ ἐρευνητικοί καὶ ἡπλωμένοι τυγχάνουσι. Τὸ τῆς κεφαλῆς δὲ σουδάριον τοὺς ἀποκεκρυμμένους καὶ ὑπὲρ νόησιν λόγους τῆς θεολογίας αινίττεται· οἱ τετυλιγμένοι ὀφείλουσιν διαμένειν διὰ παντὸς, ὡς ἄῤῥητοι καὶ ἀνέκφραστοι. Τοῦτό τοι καὶ Μωϋσέα ἐπὶ τοῦ Sedenim hoc loco quidam curiosæ mentis homi¯. nes et audacis linguæ multas fabulas mendaciaque confingunt, causasque commentitias reddunt, quare sudarium cum linteaminibus positum simul non fuerit. Et alii quidem donum scorti cujusdam fuisse, alii vero a Judæis datum ut signum esset sententiæ latæ de morte. Atqui indignum dicunt futurum fuisse, si cum sindone profanorum ‘dona conjungerentur. Hæc igitur anicularum putrescentium nugæ et pravæ mentis abortus existimanda suut. Et satius fortasse fuerat hæc prætermittere, nec commemorare. Sel ne simpliciorum aures fabellis hujuscemodi capiantur, fabulosa eorum dicta redarguenda judicavi. 243 Ad eos igitur qui tenentur studio intelligendi, quid cansæ fuerit, cur a sindone sudarium fuerit separlaun, dicimus rei gestæ rationem et ordinem ita postulasse, ut sudarium ita jaceret. Quoniam enim Domini caput eo circumvolutum fuerat, linteaminibus vero reliquum omne corpus implicitum, resurgente Domino atque a linteaminibus exsiliente, contigit unumquodque codem loci ubi fuerat remanere. Tantum igitur aberal a cateris sularium involutum, quanto intervallo cervix a reliquo corpore disterminat caput. Quamobrem etiam ita involutum erat, sicuti in illo immaculatolac divino fuerat capite. Atque hæc quidem simplicior magisque congruens solutio quæstionis. Si vero ad interiora pervadere studes, et magis mystica contemplari, invenies dignum fide ducem Gregorium Nyssenum, qui te suamet oratione ad altiora manuducat. Quid igitur ex ejus discimus verbis? ¡Per caput quidem Verbi divinitatem intelligi, per corpus vero reliquum, humanitatem. Αιque adeo consequens est, ut linteamina sint rationes illæ de dispensatione consilioque divino, quæ ab omnibus volentibus indagari possunt et explicari. Capitis vero sudarium occultior illa, et quæ supra intelligentiam est, de divinitate doctrina; quæ saue involuta semper oportet ut maneat, utpote arcana, quæque explicari non potest verbis. Francisci Scorsi notæ. Dignum fde ducem. Gregorium. Elogia Gregorii Nysseni, quem noster studiose laudat, et assectatur, habes hom. 16, not 00, quod pertinet ad hunc locum; sic ille, circa separationem linteaminum mystice philosophatur orat. 2, De Resurr. (regeram enim huc ejus doctrinam, quæ eadem est ac Theophanis, et alter ab altero explicatur): δὲ ή καὶ μυστήριον παρεδήλου θεοπρεπές, ὡς ἡ κεφαλή, τῆς θεότητος τάξιν ἐπέχουσα κατὰ τὸν ἡ κεφαλὴ τοῦ Χριστοῦ ὁ Θεὸς, καὶ οἱ περὶ αὐτῆς λόγοι μένουσι, καὶ μετὰ τὴν ἐνανθρώπησιν οἱονεὶ εἰλημα μένοι, καὶ ἀδιάλυτοι κἂν τὰ κάτω τὰ περὶ τὴν ἔνσαρκον οἰκονομίαν, καὶ τὴν ἐπὶ γῆς μετὰ ἀνθρώπων ἀναστροφὴν ὧν τύπος ἦν τὰ ὀθόνια κατὰ τὸ δυνατὸν ἡμῖν διαλέλυταί τε καὶ ἐψηλάφηται. Hoc est ex Laurentii Sifanii interpretatione: Simul autem etiam mysterium a divina majestate hand alienum inauebat: nimirum.quod caput deitatis locum obti nens (juxta illud, ‹ caput Christi Deus») et qui de co exstant sermones, manent circa carnis humanæ assumptionem quasi involuti, atque indissolubiles, etiamsi inferiora, quæ circa dispositionem, et administrationem, quam in carne peregit, et circa eam, quam cum hominibus in terra conversationem habuit (quarum rerum figura linteamina erant) acciderunt, quantum ejus fieri potuit, a nobis dissoluta atque contrectata sint. Ita Sifanius, qui videtur legisse κατὰ τὴν ἐνανθρώπησιν, cum verterit circa carnis assumptionem. Alioqui vertendum erat etiam post assumptionem carnis humanæ; ita enim præpositio μετά et sensus etiam Gregorii requirit, vult siquidem rationes de Christi divinitate etiam post assum. ptan humanitatem manere involutas; ut quæ comprebendi humana mente non possint; at vero ea quæ a Christo opera et miracula gesta sunt. Passio etiam et mors aliaque hujusmodi ad humanam naturam pertinentia facilius cognosci, quæ D. Paulos 1 Cor. iii, lac appellat, illa vero superiora escam: tanquam parvulis in Christo lac vobis dedi, non escam. Ex quorum verborum intellectu ratiocinatur etiam infra Theophanes hom. 36, ubi de apparitione facta in mari Tiberiadis. Vide notas ibi.

Hoc etiam a Moyse in typico agno immolari solito τυπικοῦ ἀμνου, τοῦ κατὰ τὸ Πάσχα θυομένου, συμin Pascha lege sancitum animadvertimus ". Jabet cuim manducari carnes, et ex ossibus quidquid mandi potest; ossa vero non comminui, nec attingi interiora vult. Quo sane docemur ænigmate de incarnati Verbi consilio, ac {de divinitate quantum a nobis capi liceat esse indagandum: quæ vero neque speculari neque comprehendere possumus, ea a nobis non attingenda, sed relinquenda potius veluti involuta in thesauris ejus, qui cuneta scrutatur et cognoscit Spiritus, qui cum Patre et Filio simul adoratur et glorificatur, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. 244 HOMILIA XXXIV. In octavum Matutinum. ‹ Maria stabat ad monumentum foris plorans; cam ergo fleret inclinavit se, et prospexit in monumentum, et vidit duos angelos in albis 8., Cum paulo ante discipulorum coryphæus et dilectus discipulus ad sepulcrum vivificum concurrissent, et linteaminibus visis, cepissent resurrectionis argimentum, christifera Magdalena subsistit, 84 Joan. xx, il seqq. 63 Exod. x11, 46 seqq. et βολικῶς ὁρῶμεν νομοθετήσαντα. Κελεύει γὰρ τὰς μὲν σάρκας περιεσθίειν, καὶ τῶν ὀστέων ὅσον ἐδώδιμον, μὴ μέντοι συντρίβειν τὰ ὀστᾶ, μηδ' ἅπτε σθαι τῶν ἐντός· διδάσκοντος τοῦ αἰνίγματος, τους μὲν τῆς οἰκονομίας λόγους, καὶ τοὺς περὶ θεότητος, ὅσον ἡμῖν ἐφικτὸν ἐρευνᾶν, τῶν δὲ δυσθεωρήτων καὶ ἀκαταλήπτων μὴ ἅπτεσθαι, ἀλλ᾽ οἷον ἐντετυλιγμένα ἐᾶν ἐν τοῖς θησαυροῖς τοῦ ταῦτα ἐρευνῶντος καὶ γινώσκοντος Πνεύματος, τοῦ σὺν Πατρὶ καὶ Υἱῷ συμπροσκυνουμένου, καὶ δοξαζομένου, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. Εἰς τὸ ὄγδοον Εωθινόν. • Μαρία ειστήκει πρὸς τὸ μνημεῖον, κλαίουσα ἔξω. Ὡς οὖν ἔκλαιε παρέκυψεν εἰς τὸ μνημεῖον, καὶ θεωρεῖ δύο ἀγγέλους ἐν λευκοῖς.» "Αρτι τοῦ κορυ φαίου τῶν φοιτητῶν, καὶ τοῦ ἠγαπημένου τῶν μαθητῶν πρὸς τὴν ζωηφόρον δεδραμηκότων σορόν, καὶ τὴν τῶν ὀθενίων θέαν τεκμήριον εἰληφότων τῆς ἀναστάσεως, ή χριστοφόρος Μαγδαληνὴ ἔμεινεν Francisci Scorsi notæ. Christifera Magdalena. Bɛopópov appellat S. Mariam Magdalenam eo sensu quo sanctos viros Græci scriptores, et Patres Osoyópov;, hoc est ad verbum, quo multi utuntur, deiferos: alii vero divinos, Deo plenos, interpretantur; ut plane eosdem θεοφόρους appellari censeant, quos θείους, et somealous iidem Græci. Ita S. Ignatius Martyr ad primigenios Christianos scribens Oslous AɛOTEσίους, Μακάριοι οὖν ἐστε ὑμεῖς, ὦ θεοφόροι. Beali igitur estis vos, o Deiferi. Et S. Polycarpus dictus est a Suida ὁ θεοφόρος Πολύκαρπος, Deifer Polycarpus, et S. Paphnutius Oɛocópos in Menol. Græcorum, in quo passim multos eo nomine insignitos Jegas. Ipse vero S. Ignatius Martyr ab eodem Suida 0ɛopópos dictus; a S. Maximo Oslos, qui et alios eodem nomine, ut æqui ponderis affecit. Sed quod pertinet ad S. Ignatium, ei non ut epitheton, sed ut agnomen attributum fuisse ɛopopov ostendit Petrus Alloix Soc. nostræ in ejus Vita, seu potius in Adnot. ad Vitam a se conscriptam. Ostendit autem ex eo quod ipse in plerisque inscribendis epistolis se so popov vocat, nunquam id facturus, quæ ejus modestia, et demissio erat animi“, nisi cognomen quo communiter ab omnibus nominare--D tur, et non epithetum laudis honorificum fuisset; inditum autem id cognominis idem censet, ex quo Christus eum manibus in hac vita suis contrectarit; tanquam ex eo in Ignatii corpore, non solum in intimis medullis ille Deus bomo resideret. Fuisse antem S. Ignatium puerum eum, quem Christus suscepit, et de quo dixit: Nisi efficiamini sicut parvulus iste, etc., probat multis conjecturis, qua: legi apud ipsuın possunt, qui et pluribus explicat, quo sensu dicantur cæteri SS. Patres Ocopopol, a cujus explicatione nostra non discrepat. Dicti enim sunt quia animæ sanctorum sedes sunt Dei, eumque non anima sua solum, sed etiam corpore portant, in qua crucis mortificationem circumiferunt, justa illud S. Pauli ad I Corinth. cap. vi: Glorificale et portate Deum in corpore vestro. Ad quem locum L. Thom., Ut equus, ait, portal dominum et sessorem, et ad ejus voluntatem movetur, ita corpus Dei voluntati et obsequio mancipatur. Ita D. Thomas, cui etiam consonat illud David Psal. Lxx11: Ut jumentum factus sum apud te, et ego semper tecum. Ita enim sancti viri Deo, quicum conjunctissime vivunt, et cujus ad nutum omnia sua moderantur, dicere vere possunt. Sed ut ab humilioribus ad sublimiora exempla traducamur, eo itidem modo sancti homines appellantur Osopopor, quo S. Dionysius ordinem angelorum, qui Throni appellantur ɛopópovę vocat, in quem locum ita S. Maximus ejus scholiastes: Οτι καὶ τὸ τῶν ἁγίων θρόνων τάγμα θεοφόρων εἶπεν Διονύσις ὡς φέρον ἐπαναπαυόμενον νοητῶς Toy Baby Adverte eum etiam (Dionysium) sanciorum thronorum ordinem Deiferum dixisse, tanquam ferentem Deum modo intelligibili superquiescentem. Ita S. Maximus. Redeo ad S. Magdalenam, quam non minori jure ac S. Ignatium alii, ex contaciu Christi vocare potuit noster Χριστοφόρον. Quæ ex quo ejus pedes tetigit, et ab illo contacta in fronte fuit, Christum non solum animo, sed etiam corpore portavit suo, maximeque in impressis digitorum Christi notis in fronte, ut traditur. Neque id vocabulum a nostro primum novatum, sed ab antiquissinis Patribus acceptum. S. Cyrillus Hierosolym. Cath. myslag. VI, eos qui recens sunt baptizati Χριστοφόρους vocat qui corpus et sanguinem Christi in Eucharistia suscipiunt: Outw yap, inquit, καὶ Χριστοφόροι γινόμεθα, τοῦ σώματος αὐτοῦ καὶ τοῦ αἵματος εἰς τὰ ἡμέτερα ἀναδιδομένου μέλη, Sic Christiphori (malim Christiferi) erimus, hoc est Christum ferentes, cum ejus corpus et sanguinem in membra nostra receperimus. Et ibidem: Ov:w κατὰ τὸν μακάριον Πέτρον θείας κοινωνοί φύσεως Yevóμeba. Ita, ut beatus Petrus dicit, divinæ consortes naturæ efficimur. Ita Cyrillus. Atque eadem et communi cum cæteris sanctis ratione et sila propria, quam prætuli merito atque optimo jure S. Magdalena X protopopo; dicta a Theophane. Verti autem id vocabulum Christiferum. Quidni enim hoc bene Latine usurparem, vocem que novam componerem potius quam Christophorum dicere. ad similitudinem multorum, quibus poetæ Latini recte utuntur, flammifera letifera, vitifera, etc.

HOMILIA XXXIV. ἐμφιλοχωρούσα τῷ μνήματι, καὶ περιενίστει ἀλύουσα, & circa illud libenter immorata perlustrabat omnnia καὶ λιβάδας δακρύων ἐνστάζουσα, τῇ ἐπιμόνῳ προσο εδρία υψηλότερόν τι καραδοκοῦσα μαθεῖν. ὡς δὲ παραθαρρύνατα ἑαυτὴν, εἴσω τοῦ Θεοδόχου παρέκυψε μνήματος, ἀγγελικὴ ὀπτασία ἐπιπίπτει εὐθύς. Δύο γὰρ αὐτῇ λευχειμονοῦντες ἐφάνησαν ἄγγελοι ἐν αὐτῷ τῷ τόπῳ ἔνθα τὸ θεῖον ἔκειτο σῶμα τοῦ Ἰησ σοῦ. Καὶ ἐπειδὴ τὸ σουδάριον τῶν λοιπῶν ἐκεχώριστο, άτερος μὲν ἐμφανίζων πρὸς τὴν κεφαλὴν καὶ τηρῶν τὸ σουδάριον, ἄτερος δὲ πρὸς τοῖς ποσὶ, φρουμῶν τὰ ὀθόνια. Τοῦτο δὲ ἦν ἄρα σύμβολον τῶν ἐπὶ Χριστοῦ δύο φύσεων· εἰκόνιζε γὰρ ἡ μὲν κεφαλή τὴν θεότητα, οἱ δὲ πόδες τὸ πρόσλημμα. Επεί γοῦν κατατεθεῖσα ἡ τοῦ Λόγου σὰρξ ἐν τῷ μνήματι τῶν τῆς θεότητος αὐχημάτων ὑπῆρχεν αχώριστος, τοῦ Δεσπότου τὸν τόπον οἷα παστάδα περιεφρούρουν οἱ ἄγγελοι, δεικνύντες τῇ μυροφόρῳ, ὅτι μὴ ψιλή σὰρξ ἐν τῷ τάφῳ ἐτέθαπτο, ὑποστῆναι δυναμένη κλοπήν. Καί μοι τοῦ πράγματος ἀγάσθητι τὸ παράδοξον· πῶς Πέτρῳ μὲν καὶ Ἰωάννῃ κατ' αὐτὴν τὴν ὥραν προεφιστᾶσι μόνα ὡράθησαν τὰ ἐθόνια, ὡς ἐδόκει, παρ' οὐδενὸς φυλαττόμενα; Οἱ γὰρ ἱεροὶ νόε;, καίτοι παρόντες, ἦσαν ἀθέατοι· τῇ δὲ γυναικὶ γέγονε τὰ τῆς ὀπτασίας αντίστροφα. Τὰ γὰρ οθόνια ὑπεκρύβησαν, οἱ δὲ ἄγγελοι ὤφθησαν. Διατί; Ότι τοῖς μὲν μαθηταῖς μείζονος οὖσι φρονήματος ἱκανὴ πρὸς πληροφορίαν ἦν τῶν ἐθονίων ἡ θέα· τῆς δὲ γυναικὸς τὴν ἀσθένειαν μόλις ἂν ἔπεισεν ὄψις ἀγγελική, καὶ αὐτὴ τοῦ Ἰησοῦ ἡ ἐμφάνεια. Ἴσως δὲ καὶ οἱ μαθηταὶ, εἰ τὴν προσεδρίαν τῆς γυναικός ἐμιμήσαντο, τῆς ἴσης ἂν ἀποκαλύψεως ἔτυχον. salis. 245 Fortasse vero etiam discipuli si mulicris perseverantiam imitati fuissent, ejusdem etiam participes visionis fuissent. mærens et lacrymis manans, constantique perseverantia dum sublimius aliquid cognosceret, opperiebatur. Ubi vero sibi ipsi animos addens in monumentum illud divinitatis hospitium introspexit, in angelorum conspectum subito incidit. Duo enim illi candidati visi sunt angeli eodem in loco, ubi positum fuerat corpus Jesu. Et quoniam sudarium a caeteris linteaminibus sejunctum erat, alter quidem ad caput visus sudarium servans, alter ad pedes custodiens linteamina. Hoc vero fortasse duarum in Christo naturarum symbolum erat; nam caput quidem divinitatem, pedes vero assumptam significabant carnem. Quoniam igitur in monumento deposita Verbi caro a gloria divinitatis sejuncta non exsistebat, ad Donini locum, veluti ad thalamu excubabant angeli; ut nimirum mulieri unguentiferæ indicarent, non nudam carnem in eo tumulo fuisse sepultam, ita ut rapientis violentiae subjaceret. Et vero illud in hoc facto admirandum considera: qui enim Petro ac Joanni, qui eadem ipsa hora ad sepulcrum adfuerant, sola lintea visa sunt, a nemine, ut videbatur, asservata? Sanctæ scilicet mentes quamvis præsentes erant, oculis tamen nou objiciebantur: at vero mulieri visionis ratio omnis est commutata. Illi enim linteamina quidem invisa, angeli vero visi fuerunt. Quid hoc? Nimirum quod discipulis utpote sapientioribus satis ad certam ple namque resurrectionis fidem fáciendam erat spectasse linteamina; infirmitati vero mulieris vix angelorum višio, et ipsa Jesu apparitio ad suadendum Maria igitur angelorum specie stupefacta, et inopimato illo spectaculo, horrore ac tremore occupata stabat. Αt vero angeli, ut eam ab illa anxietate liberarent, sciscitantur veluti cupidi cognoscendi de causa lacrymarum: ut aspectu simul ac sermone ab ea illam opinione deducerent, quod illinc esset furto sublatus Dominus. «Mulier, quid ploras? Quid reris obnoxium furto fuisse eum, qui ab hujusmodi excubitoribus custoditur? vides angelos unum ad caput, ad pedes alterum considentes, et sublatum thesaurum existimas? Quis vero tam impudens mortuorum raptor, et tumulorum effossor, Η μὲν οὖν Μαρία, ἐκπλαγεῖσα τῇ μορφῇ τῶν ἀγ γέλων καὶ αὖος γεγονυία, τῷ παραδόξῳ θεάματι ὑπότρομος ἵστατο· οἱ δὲ ἄγγελοι, λύοντες αὐτὴν τῆς ἀγωνίας, φιλοπευστοῦσι δῆθεν τὴν τῶν δακρύων αἰτίαν μαθεῖν, διὰ τῆς ἐμφανείας καὶ τῆς φωνῆς ἀπάγοντες αὐτὴν τοῦ οἴεσθαι κλαπῆναι τὸν Κύριον. • Γύναι, τί κλαίεις;» Τί νομίζεις κλοπὴν ὑποστήκαι τὴν ὑπὸ τοιούτων φυλάκων φρουρούμενον; Θρᾷς ἀγγέλους ἐφεζομένους, ἕνα πρὸς τῇ κεφαλῇ, καὶ ἕνα πρὸς τοῖς ποσὶ, καὶ συληθῆναι νομίζεις τὸν θησαυρόν; Καὶ τίς οὗτος νεκροσύλης ἀναιδής, ἢ τυμβωρύχος θρασύς, ὡς βασιλέα κλέψαι παρατάξει ἀγγελικῇ φυλαττόμενον; Ἀλλ᾽ ἦν ἄρα ἡ Μαγδαληνή ut regen raperet angelorum acie communitum? τοσοῦτον ἠλίθιος, ὡς μηδέν τι τῶν ὄντων ἐκ τούτου καταστοχάσασθαι· ἔτι γὰρ τῆς αὐτῆς ὑπολήψεως είχετο, καί φησι • Ηραν τὸν Κύριόν μου, καὶ οὐκ οἶδα ποῦ ἔθηκαν αὐτόν. ο Ο πρότερον εἶπε Πέτρῳ καὶ Ἰωάννῃ, τοῦτο καὶ τοῖς ἀγγέλοις λαλεῖ. Αλλ', ὢ τῆς καλῆς καρτερίας! ὢ τῆς ἐπαινετῆς πολυπραγμοσύνης! οὐ παρεῖδεν αὐτὴν ὁ ποθούμενος· οὐκ Francisci Jam vero si quid ex profanis fontibus ad hanc rem haurien.lum, et ipsi dicebant amicos suos ferre in neulis, in se sic locutus Q. Cicero in epist. ad T'ronem: Te, ut dixi, fero in oculis. Μ. Cicero ad ipsum Quinctum, Balbum in oculis fero, et Ter., etc., Tulerunt, Sed erat utique tam hebes Magdalena, ut nihil ejus quod res erat, ex hoc caperet argumenti. In sua enim opinione etiamnum persistebat, et inquit, Dominum meum, et nescio ubi posuerunt eum. › Quod antea Petro ac Joanni, idem nunc angelis dicit. Verum, ο præclaram constantiam, ο laudabilem curiositatem! non eam neglexit is qui Scorsi nota. Eunuch. Rex te ergo in oculis? Orat. pro Planc. de iis qui amari volunt, dixit M. Tullius idem, habitare in uculis eorum, quos in amorem sui trahere volunt.

erat in desiderio; nec permisit in incredulitatis ἀφῆκε τῇ ἀπιστία βυθίζεσθαι ὁ ζητούμενος· ἀλλὰ imo demergi is qui erat in quæstione, sed fervidum τὸν ζέοντα πόθον ἰδὼν, αὐτομάτως ἐφίσταται. • Στραφείσα γὰρ ὀπίσω, βλέπει τὸν Ἰησοῦν ἑστῶτα, καὶ οὐκ ᾔδει ὅτι Ἰησοῦς ἐστι.» Τί δὲ τὸ πεῖσαν απο τὴν καταλείψαι τὴν μετ' ἀγγέλων διάλεξιν, καὶ ὑποστρέψαι εἰς τὰ ὀπίσω; Ἐκ τῆς τῶν ἀγγέλων ὄψεως καὶ τοῦ σχήματος ᾔσθετό τινος ἐπισκιάσαν το; αὐτῇ τὸ μετάφρενον. Επιστάντος γὰρ τοῦ Κυ ρίου, οἱ ἄγγελοι εὐθὺ; τῆς καθέδρας ἀνέθορον, τῇ μεταβολῇ τῆς ὄψεως τὸν ἐπιστάντα δηλώσαντες. "Ο δὴ Μαρία θεασαμένη τὴν ὄψιν ὑπέστρεψεν· οὐ μὴν ἐπέγνω, τίς ἦν ὁ πυθόμενος· «Γύναι, τί κλαίεις; τίνα ζητείς;» Τῆς τε ἡμέρας διαυγαζούσης, καὶ τῆς ὄψεως τῇ βοῇ τῶν δακρύων ἀμβλυνομένης, μᾶλλον δὲ τῆς θείας δυνάμεως τοῦτο οικονομία, . Γύναι, τί κλαίεις; τίνα ζητεῖς;· ἐπιπλήττοντός ἐστι τὸ ῥῆμα, καὶ τὴν ἀπιστίαν κατονειδίζοντος - ἔοικε γὰρ τοῦτο λαλεῖν· Μετὰ τῆς ἄλλης Μαρίας θεασαμένη με, καὶ τοὺς πίδας κρατήσασα, ἔτι μένεις ἀμφίβολο;; Αλλ' οὔτε τῆς ἐπιπλήξεως ᾔσθετο, οὔτε αὐτὸν ἐπέγνω τὸν λέγοντα οίησ θεῖσα δὲ τὸν τοῦ ἐκεῖσε κήπου εἶναι μελεδωνὸν, λέγει αὐτῷ·. Εἰ σὺ ἐξαστασας αὐτὸν, εἰπό μοι που ἔθηκας αὐτὸν, καγώ αὐτὸν ἀρῶ.» Καλῶς αὐτὸν κηπουρὸν ὑπετόπασεν· νέος γὰρ ἦν Αδάμ, τὸν πρῶτον κηπουρὸν καὶ φύλακα, τὸν τῆς Ἐδὲμ κήπου ὅλον ἀναδεξάμενος· καὶ ἐν κήπῳ παν ραδοθείς, καὶ ἐν κήπῳ κατατεθεὶς, ἵνα τὸν κῆπον τοῦ παραδείσου τῷ Ἀδὰμ αὖθις χαρίσηται. • Εἰ σὺ ἐβάστασας αὐτὸν, εἰπέ μοι, ποῦ ἔθηκας αὐτόν.» Τ μετέθηκας, φησί, τὸν νεκρόν; βδελυττόμενος ἴσως, καὶ μὴ θέλων ἐν τῷ κήπῳ σου κεῖσθαι αὐτὸν, καὶ ὀλιγώρως καὶ ἀκηδῶ; ἔῤῥιψας άταφον; είπέ μοι, ποῦ τοῦτον μετέθηκας, ἵνα αὐτὴ τὸ εὐάγκαλον τοῦτο φορτίον βαστάσασα, μετακομίσω ἔνθα δὴ βούλομαι. Τί οὖν ὁ Σωτήρ; Τοσαύτῃ νωθείς ενισχυμένην ὁρῶν, καὶ μηδένα λογισμὸν τῆς ἀναστάσεως ἔχουσαν, διὰ μόνης τῆς κλήσεως επανάγει αὐτὴν εἰς συναίσθησιν. • Μαρία· ο στραφεῖσα ἐπέγνω τὴν γλυκεῖαν φωνὴν, καὶ ἐκ περιχαρίας μάλα πολλῆς ἀπεκρίθη· «Διδάσκαλε· ἐπιγνοῦσα τὸ σύνηθες πρόσρημα, καὶ ἅμα ὥρμησε τῶν ἀχράντων αὐτοῦ λαβέσθαι ποδῶν· ἀλλὰ τῆς ἐγχειρήσεως είργεται, καὶ ἀκούει· «Μή μου άπτου.» Μὴ προσεγγίσης, desiderium videns ultro illi adest. ‹ Conversa enim retro, videt Jesum stantem: et non sciebat quia Jesus est. Quid vero illam adduxit, ut initum cum angelis colloquium intercideret, et retrorsum sese converteret? Ex ipso aspectu habituque angelorum quemdam sibi dorso imminentem sensit. Accedente enim Domino angeli statim assurrexerunt, indicantes aspectus mutatione, quis advenisset. Quo sane viso Maria et ipsa convertit obtutum, nec vero agnovit, quis esset, qui eam interrogabat: • Mulier, quid ploras? quem quæris?, Vel nimio diei splendore, vel duentibus affatin lacrymis obtusa oculorum acie; seu potius factum id est divinæ potentia dispositione. «Mulier, quid ploras? quem quæris?, reprehendentis verba sunt, et incredulitatem exprobrantis: sic enim visus est dicere: Cum me una cum alia Maria videris et pedes fueris amplexata, etiam nunc in ambiguo versaris? Sed neque reprehensionem sensit, nec ipsum loquentem agnovit; existimans vero illius horti esse 246 curatorem, ait illi: «Si tu sustulisti eum, dicito mihi, ubi posuisti eum, et ego eum lollaun. ο Bene ipsum reputavit horti cultorem: novus quippe erat Adam, qui primum illum horti cultoren, atque custodem illius, inquam, horti Eden totum in se receperal: et in horto traditus et in horto sepultus fuerat, ut nimirum paradisi hortum iterum Adamo largiretur. Si tu sustulisti eum, dicito mihi, ubi posuisti eum. › Quid mortuum, inquit, hinc transtulisti? an abhorrens ipsum, nec in tuo illum horto jacere facile passus, per contemptum et incuriam eum abjecisti insepultum? dic mihi quo eum transposuisti, ut onus hoc, quod facile complecti ulnis; et gestare potero, quo voluero ipsa reportem. Quid igitur Salvator? Tanta eam mentis tarditate teneri, nec quidquam de resurrectione cogitare videns, sola compellatione eam excitat ad bene sentiendum. ‹ Maria, › conversa suavem illam vocem agnovit, et omnibus cumulata laetitiis respondit, Magister.» Cum primum consuetam agnovit salutationem, continuo immaculatos illos pedes tenere festinavit, sed ab illo conatu prohibetur, et audit: • Noli nie φησί, μηδὲ ἅψασθαι πειραθῇς· οὐ γὰρ ἔτι σαρκὸς tangere, Ne appropinques, inquit, neque me langere allentes; non enim etiam nunc carnis ἐπιφέρω παχύτητα, ὡς ἀφαῖς ὑποκεῖσθαι ταῖς σαῖς. Κἂν τρόπῳ συγκαταβάσεως πρό μικροῦ τοὺς ἐμοὺς Francisci Scorsi nota. Cum me una cuin alia Maria videris. Ita distinguit hæc visa Theophanes, non sine aliorum veterum Patrum auctoritate; de quibus vide dicta hom. 129, not. 2, 5, ut censeat Mariam Magdalenam una cum altera Maria vespere Sabbati primo exisse, jisque redeuntibus Christum oblatum in via. De qua visione Matth. cap. ult. Deinde venisse mane, ut ait Joan. cap. xx, et tunc ad monumentum, secundo visum ab ea Christum redivivuin, atque ita procedit sententia hujus loci, quo objurgatam his verbis a Christo Magdalenam dicit: Cum me una cum alia Maria videris, etc. Verum probabi lius videtur, quod censent alii Magdalenam una com cæteris mulieribus venisse primum ad monumentum, et invento vacuo sepulcro, visisque angelis rediisse pontiatum discipulis quæ viderant et audierant: deinde cum Petro et Juanne cas reversas secundo ad monumentum, et cum visis modo linteaminibus regressæ aliæ cum discipulis essent, restitisse Magdalenam, ut narrat Joannes, vidisse primam omnium Christum, et concitato grada assecutam cæteras in via tardius incedentes, et secundo una cum cæteris vidisse Christum et Arete ab illo accepisse, et cætera, uti narrat Mauhæus, Atque hæc brevis summa hujus historiae quam pleuius persequuntur interpretes, quos vide.

HOMILIA XXXII. * Αλλά προφθάνει τὴν αὐτῶν ταχύτητα Χριστός, καὶ rum festinationem Dominus antevertit, et Simoni τῷ Σίμωνι ἐμφανίζεται, τῷ τοῦ μείζονος τῶν μαθητῶν ἀξιώματι τοὺς ἄλλους πιστούμενος. Ἐπειδὴ γὰρ λῆρον ἡγήσαντο τὰ τῶν γυναικῶν εὐαγγέλια, τῷ Πέτρῳ ἀνακαλύπτεται. Εἰ δὲ καὶ ὅτι, καὶ ὅπη, καὶ ὅπως ὤφθη τῷ Σίμωνι, οἱ εὐαγγελισταί σεσιγήκασιν, ἀλλὰ πιστοῦται τὴν ὀπτασίαν καὶ ἡ τοῦ μεγάλου Παύλου φωνή λέγουσα· «Οτι Χριστός ἀπέθανεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, καὶ ὅτι ἐτάφη, καὶ ἐγήγερται τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ, καὶ ὅτι ὤφθη Κηφᾷ.» Τοιγαροῦν καὶ ἡμεῖς, ὦ φιλόθεον άθροισμα, τὴν ξυνωρίδα ταύτην τῶν μαθητῶν μιμησώμεθα • καὶ καταλείψαντες τὴν Ἱερουσαλήμ ἐκείνην τὴν προφητοκτόνον μὲν πρότερον, Χριστοκτόνον δὲ ὕστερον, ἣν καὶ αὐτὸς ταλανίζει ὁ Χριστός, ὡς τῶν 1 προφητῶν φονεύτριαν, καὶ τῶν ἀποστόλων λιθοβολί στρίαν· εἴη δ' οὖν αὐτὴ ἡ κακία τῆς ἀρετῆς ἡ ἀντίθετος, ἡ ἀνασταυρώσασα τῆς ἀληθείας τὸν Κύριον, τοὺς δὲ προφητικοὺς καὶ ἀποστολικούς λόγους ἀπολακτίζουσα, ταύτην ἀποφυγόντες, σπεύ σωμεν τὴν κώμην καταλαβεῖν Ἐμμαούς, τὴν προ κτικὴν ἀρετὴν τὴν ἀπέχουσαν σταδίους ἑξήκοντα, δηλοῦντος τοῦ ἀριθμοῦ τὴν δεκαπλουμένην ἐξάδα τῶν ἐντολῶν, δι' ὧν τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν κληρονομούσιν οἱ δίκαιοι. Δεκαπλουμένη γὰρ δι' εργασίας ή πρακτικὴ ἀρετή, πληθύνεται εἰς ἑξήκοντα, καθὼς ἐν τῇ τοῦ σπόρου παραβολῇ μεμαθήκαμεν. Ταύτην δὴ ὡς ἑξήκοντα στάδια διανύσαντες, ὀψόμεθα τὸν Κύριον, οἷον συμβαδίζοντα ἡμῖν νοερῶς καὶ διαλεγόμενον. Τῷ γὰρ μετιόντι τὴν ἀρετὴν συμπαραθέει ὁ Λόγος, διανιστῶν τὸ νωθρὸν, καὶ τὴν ἰδίαν παρέχων ροπήν, ἧς ἄνευ κατορθοῦται τῶν θεαρέστων ἔργων οὐδέν. Συμβιβάζει δὲ ὁ Λόγος πρότερον μὲν Ισχνῶς θεωρούμενος, ὕστερον δὲ τηλαυγέστερον φανερούμενος. Α' γὰρ τῶν ἐναρέτων ψυχαὶ ὅσον καθαίρονται, τοσοῦτον καὶ τὸν Θεὸν γινώσκουσιν. Αποκαλύπτεται δὲ μᾶλλον αὐτοῖς ἐν τῇ κλάσει τοῦ ἄρτου, ἐν τῇ μεταλήψει δηλαδὴ τῶν φρικτῶν μυστη ρίων. Εἰ δ᾽ ἅμα φανερούται τοῖς μαθηταῖς, καὶ εὐθὺς ἄφαντος γίνεται, μὴ θαυμάσης· τοιοῦτον γὰρ τὸ θεῖον κάλλος· ὁμοῦ καταλάμπει τῶν κεκαθαρμένων τὸν νοῦν, καὶ ὡς ἀστραπὴ ταχὺ ὑποχωρεῖ γινόμενον ἄληπτον, ὡς καὶ πόθον ἐμποιεῖν τῇ και ταλήψει, καὶ πρὸς τὸ μεῖζον ἐφέλκειν τὴν ἐρῶσαν ψυχήν. Ανεῖτε καὶ πρὸς τὰς θείας αναβάσεις ἀνά γεσθαι, καὶ γλίχεσθαι διακαῶς τὸν ὅλον ἡμερον, τὴν ἄΐδιον ἔφεσιν, τὴν ἑνιαίαν φύσιν, τὴν μακαρίαν Θεότητα· ᾗ πρέπει τιμή, καὶ πᾶσα δόξα, καὶ ὕμνησις, καὶ μεγαλοπρέπεια, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 731 Cor. xv, se videndum præbet, ut auctoritate ejus qui major inter discipulos erat, fidem faceret cæteris. Quoiam enim mulieres bene nuntiantes nugari existimaverant, apparuit Petro. Quod si quando, et quomodo Simoni sit visus, evangelistæ reticuerunt, attamen hanc apparitionem confirmat magni vox Pauli dicentis: Quoniam Christus mortuus est pro peccatis nostris, et quia sepultus est, et qu'a surrexit tertia die, et quia visus est Cepha " El nos igitur, o Dei anantium coetus, hoc discipulorum par initemur, et derelicta illa Jerusalem quæ prophetas primumn, deinde Christum occidit, quam et ipse Christus prædicat infelicem, quod prophetas interenerit, et apostolos lapillarit, adeoque per hanc vitium significari potest, virtuti con - trarium, quodque Dominum veritatis cruci suxit, prophetarum vero apostolorumque sermonibus reluctatur, ab hac, inquam, profugientes ad castellum Emmaus pervenire studeamus, practicam dico virtutem stadia sexaginta distantem. Quo numero senarium præceptorum decies multiplicatom ostenditur, 238 per quæ justi regni Dei hæredlitate: adeunt. Etenim virtus practica per actiones decies multiplicata adaugetur ad sexaginta, sicuti in sementis parabola didicimus. Hujus igitur veluti stadiorum sexaginta cursu confecto videbimus Dominum nobiscum una spiritualiter ambulantem et disserentem. Virtutem enim persequenti Verbum accurrit, tarditatem excitans, et suum præbens impulsum, sine quo nullum opus quod Deo placeat, eflici recte potest. Comitatur porro nos Verbum prius quidem tenuiter visum, post vero etiam clarius apparens. Animae quippe eorum qui virtuti student, quanto purgantur magis, eo Deum magis agnoscunt. Sed manifestius eis in fractione panis aperitur, hoc est, in tremendi communione mysterit Quod si simul ac discipulis se ostendit, continuo etiam ab ejus oculis se subducit, ne admirere: talis enim est divina pulchritudo. Simul atque mentibus puris elucet, protinus etiam, ut fulgur abscedit, cum comprehendi non possit, ita ut intelligentiæ injiciat desiderium, et ad impensius studium amanten pertrahat animam: ut all sanclas ascensiones evehatur, et ardenter concupiscat eum totum videre, dulcedinem, quæ satiare non potest, totum suaven desiderium æternum, singularem naturam, beatam divinitatem, cui debetur honor, et ominis gloria, et laus, et veneratin, nu:.c et semper et in sæcula sæculorum. Amen. Francisci Scorsi nola. In tremend. communione mysterii. Christum in fractione panis consecrasse Eucharistiam censent plurimi Patres relati a Cornelio, qui idem sentit. Aperte S. Augustin, serm. 140, de tempore: Ubi ♥cluit Dominus agnosci in fractione panis: securi sumus, panem frangimus, et Dominum agnoscimus, noluit agnosci, nisi ibi propter nos, qui non eum risuri eramus in carne, et tamen manducaturi ejus carneis.

(80 τισθεῖσα, καὶ χερσὶ κατασχοῦσα, ἔτι μένεις ἀδέβαιος, καὶ ὡς νεκρὸν νοστοῦσα ζητεῖς, ο μή μου ἅπτου, ο τοσαύτης ἀπιστίας περικειμένη αχλύν. "Η τάχα τό, «Μή μου ἅπτου, ο καὶ νοητὴν δηλοί ἐπαφήν· ἐβούλετο γὰρ ἐρευνῆσαι πως ᾠκονόμητο τῆς ἀναστάσεως τὸ μυστήριον. Αποσπεύδει γούν αὐτὴν τοιούτων ερωτημάτων ἐφάπτεσθαι, καί φησι· Μὴ πολυπραγμόνει τὰ ὑπὲρ σὲ, οὔπω γὰρ ἐφικές σθαι δύνασαι μυσταγωγίας τοιαύτης· ἐπειδὴ ο Ούπω ἀναβέβηκα πρὸς τὸν Πατέρα μου, ο ὥστε πρὸς ὑψηλα τέρας θεωρίας ἐκλῦσαι ὑμᾶς διὰ τῆς τοῦ Παρακλή του ἀποστολῆς. Καὶ τάχα πρὸς τοῦτο εφέρετο 8 πρό τερον ἔλεγεν· «Οταν ὑψωθῶ, πάντας ἑλκύσω πρὸς ἐμαυτόν· ο ὕψωσιν λέγων τὴν πρὸς τὸν Πατέρα ἀνάβασιν. Ἐγὼ μὲν οὖν, φησί, ἀναβαίνω πρὸς τὸν Πατέρα, συνεσόμενος αὐτῷ, καὶ μετὰ τοῦ σώματος. Σὺ δὲ ἄπιθι, καὶ εὐαγγελίζου τοῖς μαθηταῖς τὴν ἀνάληψιν· ο Αναβαίνω πρὸς τὸν Πατέρα μου, καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου, καὶ Θεὸν ὑμῶν.: Δεῖ δὲ μὴ σκανδαλίζεσθαι τοὺς τῶν θείων Γραφῶν ἐπιστήμονας, εἴ τι τῶν ἀνθρωποπρεπῶν διὰ τὴν οἰκονομίαν λέγει Χριστός. Θεὸν μὲν γὰρ τὸν Πατέρα εκάλεσεν, ὡς τὴν κτιστὴν φύσιν ἀναλαβών· τὸν αὐτὸν δὲ Πα τέρα ὠνόμασεν, ὡς τῆς αὐτῆς ὢν οὐσίας καὶ φύσεως. Εστι μὲν οὖν ἐκείνου, κατὰ τὴν θεϊκὴν οὐσίαν, φύσει Πατήρ, ἡμῶν δὲ χάριτι Πατήρ δι' αὐτοῦ Οἴῳ δὲ τρόπῳ φαμὲν γενέσθαι τὸν Χριστὸν μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἀνθρωπίναις ἀφαῖς οὐ ληπτόν, ἀνιχνεύ σωμεν, ὡς ἂν δυνηθῶμεν μετὰ Παύλου εἰπεῖν· • Εἰ καὶ ἐγνώκαμεν κατὰ σάρκα Χριστόν, ἀλλὰ νῦν οὐκ ἔτι γινώσκομεν· › τῆς τοῦ προπάτορος παρα βάσεως τὸ πάχος τὸ τῆς σαρκὸς προξενησάσης ἡμῖν, ὅπερ ἡ θεολογία δερματίνους χιτῶνας ἐκάλεσεν, ὁ ἐλθὼν ἐπὶ τὸ τὴν φύσιν επανορθώσασθαι, γέγονε μὲν ὅπερ ἦν ὁ Ἀδὰμ μετὰ τὴν παράβασιν· παθών δὲ καὶ ἀναστὰς, μετεστοιχείωσε τὴν φύσιν εἰς περ vbis accommodare volens, mneos pedes una cum Ἐπεὶ οὖν καὶ ὀφθαλμοῖς ἰδοῦσα, καὶ φωνῆς ἀκου· alia Maria tenueris, sed illud dispensatione quadam, et ad confirmandam resurrectionem est 3 factum. Quoniam igitur cum oculis videris, et audieris auribus, et manibus tractaveris, adhuc incerta es, et quasi mortuum reversa quæris, ne me tangas, tanto incredulitatis caligine circumfusa; vel fortassis illud: «Noli me tangere» spia; ritualem significat tactum; volebat enim iuvestigare qua ratione resurrectionis mysterium esset dispositum. Igitur eam ab hujusmodi quæstionibus attingendis retrahit, atque ait: Ne igitur quæ supra te sunt curiosius nunc inquiras. Nondum enim hujusmodi mysterii doctrinam capere potes; quoržaš ‹ Nondum ascendi ad Patrem meum, ut ad altiores contemplationes misso Spiritu sancto vos trabam. Et fortasse etiam huc spectabat, quod ante dixerat: Cum exaltatus fuero, omnia traham ad me ipsum exaltationem vocans ascensiorem ad Patrem. 247 Ego igitur, inquit, ascendo ad Patrem meum, etiam cum corpore cum illo futurus. Tu vero abi, et hanc ascensionem discipulis nuntia: Ascendo ad Patrem meum et Patrem vestrum, Deum meum et Deum vestrum.» Non oportet vero olendi eos, qui sacras Litteras sciunt, si quidquid quod homini conveniat, propter assumptam huma¨ nitatem loquatur. Deuni enim suum vocavit Patrem, ut qui naturam creatam assumpserat: eumdem vero nominavit Patrem, ut qui ejusdem erat essentiæ el naturæ. Est igitur ejus, secundum divinam essentiam, naturaliter Pater; noster vero per ipsum secundum gratiam. Quo vero modo dicamus Christum post resurrectionem non potuisse percipi humano contactu investigemus, ut dicere cum Paulo possiinus: ‹ Et si novimus secundum carnem Christum sed nunc jum non novimus "., Cum primi parentis transgressio crassitiem carnis nobis induxerit quam scrino ss Joan. xl, 32. ** II Cor. v, 16. Francisci Scorsi nota. necessitate naturæ, et alioqui habet dotem subtilitalis: unde fit ut, si velit, possit resistere lactui, neque per qualitates elementares illud immutare, Et ideo si noluerit, non poterit palpari. Deinde potest si velit sua quantitate resistere alteri corpori non utendo dote subtilitatis, nec se peneirando cum eo, neque illi cedendo; et tamen nihil efficere in aliud corpus, neque per suas qualitates tactiles illud immutando, aut speciem intentionalem inprimendo, quia hæc actio, ut dixi, est libera corpori glorioso, et non est necessario conjuncta cum priore resistentia; atque hoc modo potest corpus gloriosum resistere, et non palpari ad eum modum quo id posset contingere in corpore cœlesti. Potest cutem corpus gloriosum suo etiam arbitrio resietere lactui, immutando illud per qualitates sensibiles, atque hoc modo potest palpuri. Est ergo ul ita dicam, corpus gloriosum palpabile voluntarie et libere, non ex necessitate. Muc ex Saario exscripsi, ut animadverteres quam θεολογικῶς που ster paucis verbis idem expresserit, cum dicit: Ού γὰρ ἔτι σαρκὸς ἐπιτέρω παχύτητα ὡς ἀγαῖς ὑποκεῖσθαι ταῖς σαῖς· Non enim eiam nunc carnis crassiitem profero, quaque contaciui tuo subjaceal. Et idipsum paulo infra cum ait: Per disvensationem fuctum, ut a mulieribus aliis tangeretur. Nimirum quia ita voluit ad confirmandum resurrectionis mysterium. Incredulitatis. Tres explicandi modos, quos affert hic auctor circa illa verba: Noli me tangere, quæ multimodis ab interpretibus et Patribus declarantur, primum ob subtilitatem corporis gloriosi, secundum ob mulieris incredulitatem, tertiun de spiritali tactu, afferunt etiam S. Justinus Martyr quæst. ad orthodox. 48, et S. Cyrillus, hb. aut in Joan.; S. Chrysost. lou. de S. Joanne Baptista; S. Ambros. serm. 58; et in Psal. XLV, et lib. Comm. in Luc. x; S. Hieronym. quast. 5, Hebidiam; S. August. epist. 58; S. Gregor. Nyss. orat. 2, de Resurrect. citati a Maldonato m Joan. cap. xx. Non potuisse percipi. Ex necessitate scilicet ut in corpore adhuc mortali usuvenit, quod posito contactu alterius corporis necessario sensu percipitur, ut explicatum est not. proxima 4 et 5. Et si novimus secundum carnem Christum. Sensu jam explicato paulo supra ποι. 42. Crassitiem nobis induxerit. Eam, quæ dicta est supra not. 42, et præsertim ad hon.. 34, not. 59.

€61 HOMILIA XXXIM: διὰ τῶν ἱστορικῶς γινομένων πρὸς θεωρίαν τον cundum Iristorian gesta sunt, ad contemplationem νοῦν διανίστησιν. Η οὖν πρωΐα, ἐπειδὴ ἀνατεταλκὼς ἦν ὡς ἐξ. ἀνατολῆς τοῦ τάφου τῆς δικαιοσύνης δ "Ήλιος· σκοτία δὲ, ὅτι τοῖς ἀνθρώποις ἡγνοεῖτο ἔτι τὸ θαῦμα τῆς ἀναστάσεως. Οὐ λέγει δὲ ὅτι βλέπει τὸν λίθον ἀποκυλισθέντα, καίτοι οὕτως οἱ τρεῖς εὐαγγελισταὶ ἀφηγήσαντο. Αλλ' ὁ μέγας Ἰωάννης τοῖς ἱστορικῶς γενομένοις τὰς θεολογικὰς ἐννοίας συνήθως μιγνύς, ἀρθῆναι τὸν λίθον φησί· δοκεῖ γὰρ οὐ περὶ τοῦ αἰσθητοῦ λίθου λέγειν ἁπλῶς· ἐκεῖνος γὰρ οὐκ ἤρθη ἐκ τοῦ μνημείου, ἀλλὰ τῆς θύρας μικρὸν ἀπό θεν ἐκεκύλιστο· ἀλλὰ τοῦ ἀκρογωνιαίου λίθου Χρισ στοῦ. Υπηγάγετο δέ με προς ταύτην τὴν ἔννοιαν ὁ αὐτὸς οὗτος εὐαγγελιστὴς, νῦν μὲν εἰπών· «Βλέπει τὸν λίθον ἠρμένον ἐκ τοῦ μνημείου ο παριστῶν δὲ λέγουσαν τὴν Μαγδαληνήν· ο Ηρᾶν τὸν Κύριον ἐκ τοῦ μνημείου,» καὶ διὰ τοῦ ἑπομένου ῥητοῦ ἐφερμηνεύων τὸ προηγούμενον. Γέγονεν γὰρ ὡς ἀληθῶς ὁ Ἐμμανουὴλ πέτρα σκανδάλου, καὶ λίθος προσκόμματος. Οὗτός ἐστιν ὁ λίθος ἂν ἀπεδοκίμασαν οἱ Γραμματεῖς καὶ τῶν Ἰουδαίων οἱ ἔξαρχοι, οἱ τὰ τοῦ νόμου δῆθεν οικονομοῦντες ἐντάλματα. ᾿Αλλὰ γέγονεν εἰς κεφαλὴν γωνίας, τους δύο λαούς εἰς ἑαυτὸν ἄρο μοσάμενος. Καὶ τάχα πρὸς τοῦτον τὸν λίθον τὸ ἡγεμονικὸν ἐρείσας Ἰακώβ, καὶ ὑπνώσας ἀπὸ τῶν αἰσθητῶν ἐν φαντασίᾳ τῆς νοητῆς γέγονε κλίμακος. Τοῦτον τὸν λίθον εἰκόνιζεν ἡ πέτρα ἡ τῷ λαῷ βλύζουσα δαψιλῶς τὸν ποτόν· οὕτως εἰπόντος τοῦ Παύλου, ὡς «Επινον ἐκ πνευματικῆς ἀκολουθού σης πέτρας· ἡ δὲ πέτρα ἦν ὁ Χριστός. Οὗτος ἦν & λίας ὁ τμηθεὶς ἄνευ χειρός, καὶ συντρίψας τὰ τῶν δαιμόνων βδελύγματα, κατὰ τὴν τοῦ Δανιήλ προς αγόρευσιν. • Τρέχει οὖν, καὶ ἔρχεται προς Σίμωνα Πέτρον, καὶ πρὸς τὸν ἄλλον μαθητήν, ὃν ἠγάπα ὁ Ἰησοῦς κ Τί δήποτε; Οὐχὶ καὶ τοῖς λοιποῖς ἀποστόλοις, ἀλλὰ Πέτρῳ καὶ Ἰωάννῃ μόνοις ταῦτα μεμήνυκεν; Ἐπειδὴ οἱ μὲν ἄλλοι καταρρωδηκότες τὴν τῶν · Ἰουδαίων λύτταν ἐκρύπτοντο Πέτρος δὲ καὶ Ιωάννης ἀδεέστερον ἀνεστρέφοντο. Ὁ μὲν ὡς ἤδη · πιστευθεὶς ἐκ τοῦ ἐνόρκως ἀρνήσασθαι, ὁ δὲ γνωστὸς ῶν τῷ ἀρχιερεῖ κατ᾽ οὐδὲν ἐδεδίττετο. Τούτοις οὖν ἀλύουσι, καὶ πεφροντισμένοις περιτυχοῦσά φησιν· • Ηραν τὸν Κύριον ἐκ τοῦ μνημείου.» Πετο γὰρ ἐκ γυναικείας ἀσθενείας, ὡς ἔοικεν, ὑπὸ τοῦ μετα. κουφισθῆναι τὸν Κύριον. Αλλ' οἱ μαθηταὶ ὄντες Εδραιοτέρου φρονήματος, καὶ τὰ ὄντα ὑποτοπάσαν- ** I Petr. 11, 7. vs Matth. xxi, 42. 16 Gen. xxvi, erigit menten. Erat igitur mane, quod e sepulcro Sol justitiæ velut ex- oriente se extulerat: tenebræ vero quod hominibus adhuc resurrectionis mysterium ignorabatur. Non vero dicit vidisse revolutum lapidem; atqui id tres evangelista narrarum!! Verumtamen magnus ille Joannes cum his quæ secundum historiam facta sunt, theologicos sensus, nt consuevit, admiscens subfatum lapidem ait; videtur enim non de sensibili lapide simpliciter Inqui: ille enim οὐκ ἤρθη, hoc est, non elevatus a monumento, sed ab ostio non tam longe fuerat revolutus: sed de angulari lapide Christo. Adduxit me vero ut ita intelligerem ipse hic evangelista. qui cum hoc loco dixisset: «Videt lapidem sublatum a monumento, ipsam deinde Magdalenam loquentem facit: • Tulerunt 240 Dominum de monumento, perinde ac sequenti dicto præcedens Interpretetur. Factus enim revera est ille Emmanuel petra scandali, et lapis offensionis '. Hic lapis est, quem reprobarunt Scribæ et principes Judæorum,. qui nimirum legis præcepta difeabant 75. Sedl faetus est in anguli caput, duos populos in se ipso connectens. Et fortassis etiam hoc lapide Jacob, principem anima partem fulciens, et sopitus, abalienatusque a rebus sensui objectis, intelligibilem illani scalam per speciem vidit 7. Hunc lapidem petra illa adumbravit, ex qua populo potus abunde manavit, Ita dicente Paulo, quod • Bibebant de spirituali consequente eos petra: petra autem erat Christus".» Hic lapis fuit, qui nulla manus opera excists abominationes dæmonium contrivit, juxta Danielis predictionem 70. › • Currit ergo, et venit ad Simonem Petrum et ad alium discipulum quem diligebat Jesus. › Quid ita tandem? Non cateris etiam discipulis, sed solis. Petro ac Joanni hæc indicavit? Quoniam alii quidem Judæorum rabiem formidantes se absconderant.. Petrus vero et Joanues confidentius versabantur: ille quidem quod jam fdem nactus erat ex eo quot cum juramento negaverat; hic vero eo quod Pontifici notus erat, nihil verebatur. Hoc igitur mœrentes et sollicitos cum offendisset, ait: Tule unt Dominum de monumento. Existimabat enim ex muliebri imbecillitate, ut videtur, a quopiam Pominum avectum inde fuisse: discipuli vero firmiore sensu cum essen!, suspicantes id, quod res 12. 17 | Cor. 1v, 4. 78 Dan. f, 45. Francisci Scorsi notæ. pusculum communi appellatione dixeris; cum crepera lux, id est dubia (hoc enim est crepusculi etymon) inter umbram noctis, et lucem exorientis, vel occidentis solis. Tenebra vero. Eamdem sententiam mystire clicuit sanctus Petrus Chrysol. serm. de Pascha: Resurgente Christo fidelibus Incescit vesper. Dies fidelibus tenebrescit: discipulis nox mutatur in diem. Judais dies vertitur, et mutatur in noclem, elc. Simpliciter loqui. "Andos, uno modo, vel uno sensu: supponit enim sensum litteralem seu nistoricum, quod ipse auctor præmonuit, et a voce hpµćvov et ἦραν, quibus usus S. Joannes, quæ et tollere, sive elevare in alium, et submovere significat sive Latinum tollo; sensum extrahit alium mysticum more suo. Vide de voce ἁπλῶς hom. 12, n. 18. quopiam. In MSS. habetur ἀπὸ τοῦ nullo sensu, sed in margine Gallic bene emendatum ἀπό του, ut sit του encliticum pro τινός Alice, ea forma qua iidem Attici dicunt et τῳ, si cui.

st γῆν ἔτι κεκρύφθαι τῆς δικαιοσύνης τὸν Ἥλιον. Ερχεται οὖν, καὶ εἴσεισιν ἀλκῇ θεϊκῇ κεκλεισμένων τῶν θυρῶν, σημεῖον τοῦτο τιθεὶς, μηκέτι τὴν αὐτοῦ φύσιν κατὰ σάρκα νοεῖν, τῶν θεϊκῶν αὐχημάτων του λεώτερον μετασχοῦσαν τῇ ἀφθαρσία. Δείκνυσι δ' ὅτι καὶ τρόπῳ τοιούτῳ τῆς παρθενικής νηδύος ἐξέθορε, καὶ τοῦ ἐνσεσημασμένου λίθου τοῦ μνήματος ἐξελή - λυθεν. Οὔτε γὰρ τὰς παρθενικάς κλεῖς ἐλυμήνατο γεννηθείς, οὔτε τὰς σφραγίδας τοῦ τάφου ἐξαναστάς, οὔτε τὰς θύρας ἀνέφξε· τοῖς ἀποστόλοις ἐφθείς. • Ἐχάρησαν οὖν οἱ μαθηταὶ, ἰδόντες τὸν Κύριον.» Τάχα ἦν ἡ χαρά, ἣν πρὸ τοῦ πάθους εἶπεν αὐτοῖ;, ὡ; • Πάλιν ὄψεσθέ με, καὶ χαρήσεται ὑμῶν ἡ καρ δία. • Έχαρησαν οὖν ἀναστάντα τεθεακότες αὐτὸν, καὶ τὴν ἐπαγγελίαν πληρώσαντα· καὶ ὥσπερ τῆς νυκτὸς ζοφώδες σκεδάννυται ἡλίου ἀνίσχοντος, οὕτως ἡ γλυκεῖα τοῦ Κυρίου ἐμφάνεια τὸ τῆς λύπης νέφος περιῇρε τῶν μαθητῶν. Εἰ δὲ καὶ Λουκᾶς ταύτην ἀφηγούμενος τὴν ἐμφάνειαν, τεταράχθαι αὐτούς φησιν, καὶ δόξαι πνεῦμα ὁρᾶν, αὐτὸς δέ φησιν, ὅτι ἐχάν ρησαν, οὐ χρὴ τοῦτο διαφωνίαν λογίζεσθαι. Εἰκός γὰρ πρότερον μὲν διαταραχθῆναι σφᾶς ὁρῶντας εἴσω παρεισδύντα κεκλεισμένων τῶν θυρῶν· χαρῆναι δὲ ὕστερον ἐπιγνόντα; αὐτὸν ἐκ τῆς προῤῥήσεως καὶ τῆς τῶν μελῶν ἐπιδείξεως. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ διττὴν εἰρήνην αὐτοῖς ἐπιφωνεί, πρὸ τῆς τῶν ὠτειλῶν ἐπιδείξεως, καὶ μετὰ τὴν ἐπίδειξιν, ἵνα καὶ τῆς διττῆς ἀγωνίας ἀπαλλάξῃ αὐτούς· τοῦτε τῶν Ἰουδαίων φή σου, καὶ τοῦ οἴεσθαι πνεῦμα θεωρεῖν, ἐπισημαίνοι δ' ἂν καὶ ἕτερον ἡ διπλὴ τῆς εἰρήνης φωνή. Οὐ γὰρ μόνα τὰ ἐπὶ γῆς, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐν οὐρανοῖ; εἰρηνοποίησεν ὁ Χριστός. Καὶ τοῦτο ἡ ἀποστολικὴ γλῶττα διατρανοί· «Ειρηνοποιήσας διὰ τοῦ αἵματος τοῦ Υἱ αὐτοῦ τὰ ἐν οὐρανῷ καὶ τὰ ἐν τῇ γῇ. ν vero sensu vesper discipulis erat; erant enim men- τῆς λύπης ἐξορωμένοι τὸν λογισμόν, φοντο γὰρ ὑπὸ les eorum mæroris offuscatæ caligine, quippe cum adhuc sub terra Solem justitiæ absconditum es-e existimarent. Venit igitur et divina usus virtute, jamuis clausis ingreditur, ut hoc ipsum iudicio faceret, ne secundum carnem de ejus natura intelligerent, quæ perfectius particeps esset gloriæ, divimitatis jam incorruptione donata. Ostendit etiam eodem modo se de utero exsiliisse virgineo et ex obsignato monumenti lapide esse progressum. Neque enim virginea claustra, cum nasceretur, neque cum revivisceret, sepuleri sigilla violavit; neque aperuit januas cum discipulis appareret: • Garisi sunt ergo discipuli, viso Domino.» fluc illud fortasse gaudium fuit, de quo ante Passionem dixerat illis, quod, «lteram me videbitis, et fan. gandebit cor vestrum 88. › Gavisi sunt igitur cum eum redivivum, et promissa præstantem viderent: et siculi emergente sole, noctis tenebræ dissipatur, sie jucundus Domini ille conspectus mœroris nebulas ab animis discipulorum exemit. Quod si Lucas hanc apparitionem narrans ait eos fuisse conturlatos, et spiritum sibi videre visos ®, hic autem garisos dicit, non hoc inter se discrepare existimandum est. Credi enim par est eos fuisse conturbatos cum primum januis clausis eum se insinuasse vidissent, postea vero gavisos, ubi eum ex salutatione, et plagarum ostensione agnovissent. Ideo euim etiam duplicem illis nuntiat pacem, et antequam vulnera ostenderet, et iis ostensis, ut et daplăci eos arxietate liberaret, et ejus quæ Judæorum ex metu, et ejus quæ ex illa opinione profecta erat, quod spiritum viderent. Significare etiam aliud quiddam posset duplex nuntius pacis. Non solum enim ea quæ in terris, sed etiam quæ in cœlis sunt, conciliavit Christus. Atque hoc Apostoli sermo declarat, cum ait: c Pacificans per sangui. nem 249 Filii sui, quæ in cœlis, et quæ in terra sun:”. Et cum hæc dixisset, ostendit eis manus et latus.» Ostendit a clavis facta foramina, etiam tuin in membris apparentia, ut ex ipsis cicatricibus edocerentur non aliud revixisse corpus, sed idem quod passum erat. Manus ostendit, quibus prius thixerat Adam; et lapsum postea refecerat. Latus ostendit, ex qua Eva ex latere efformata vitam accepit liberata per sanguinem, et expiata per aquamı. Ostendit eis manus et latus, ut mystice de perfectione eos institueret: virtutem eam, quæ in exercitatione posita est, per manus; fidem vero per latus ostendens, ex quo duplicis baptismnatis typus manavit. • Εt cum hoc dixisset, insulavit, et dixit eis: Accipite Spiritum sanctum. Per insufflationem naturam reformat, antiquum illud charisma imperss Joan. Xll, 37. * Luc. xxiv, 37. • Καὶ τοῦτο εἰπὼν, ἔδειξεν αὐτοῖς τὰς χεῖρας καὶ τὴν πλευράν.» Δείκνυσι τὰς ἐκ τῶν ἤλων ἀντιτορή σεις ἔτι φαινομένας τοῖς μέλεσιν, ὡς ἂν ἐκ τῶν ὠτειλῶν διδαχθῶσιν, ὅτι μὴ ἄλλο σῶμα ἐγήγερται, ἀλλ᾽ αὐτὸ τὸ παθόν· δείκνυσι τὰς χεῖρας, δι' ὧν πρό τερον ἔπλασε τὸν Ἀδάμ, καὶ πεσόντα πάλιν ἀνέπλασε. Δείκνυσι τὴν πλευρὰν, ἐξ ἧς ἡ ἐκ πλευρά; πλασθεῖσα Εὖα εὕρατο τὴν ζωὴν ἐλευθερωθεῖσα διὰ τοῦ αἵματος, καὶ καθαρθεῖσα διὰ τοῦ ὕδατος. Δείχνυσιν αὐτοῖς τὰς χεῖρας καὶ τὴν πλευρὰν, τὴν τελειτητα μυστικῶς διδάσκων αὐτούς· τὴν μὲν πρακτι κὴν ἀρετὴν διὰ τῶν χειρῶν, τὴν δὲ πίστιν ἐκ τῆς πλευρᾶς, ἐξ ἧς ὁ τοῦ δισσοῦ βαπτίσματος τύπος ἀνέβλυσε. • Καὶ τοῦτο εἰπὼν, ενεφύσησεν αὐτοῖς, καὶ λέγει Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον.» Διὰ τοῦ ἐμφυσήματος ανα στοιχειοῖ τὴν φύσιν, μεταδιδου; αὐτῇ τοῦ ἀρχαίου so Culuss. 1, Francisci Scorsi notæ. De utero exsiliisse virgineo. Ita S. Chrysostomi hom. de Thoræ incredulitate, et S. August. in Iraci. 121 in Joan. IX, et cateri.

་ HOMILIA XXXV. χαρίσματος, οὗ διὰ τῆς παρακοῆς ἀπεστέρητο. Πα- tieus quo privata per inobedientiam fuera. ραγαγών γὰρ ἀρχῆθεν τὸν ἄνθρωπον, τῇ μεταδόσει τοῦ Πνεύματος αὐτὸν κατεκάλλυνεν, ἐμφυσήσας εἰς αὐτὸν πνοὴν ζωῆς, ὅπερ ἦν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ή μετάδοσις. Ταύτης οὖν ἀμβλυθείσης ὑπὸ τῆς ἁμαρ τίας, πάλιν αὐτὴν διὰ τοῦ ἐμφυσήματος νεουργεί, καθάπερ ἀπὸ πηγῆς τοῦ ἰδίου πληρώματος ἐμπλήσας · τοὺς μαθητάς, καὶ δεκτικωτέρους αὐτοὺς ποιήσεις πάντων τῶν χαρισμάτων τοῦ Πνεύματος, ὧν ἔμελλον ὑπιδοχεῖ; γενέσθαι τῇ ἑορτῇ τῆς Πεντηκοστῆς. Εν γὰρ μόνον ἔν γε τῷ τέως διὰ τοῦ ἐμφυσήματος δέδωκεν εἶδος χαρίσματος, τὸ ἀφιέναι ἁμαρτίας. «Καθώ ὡς ἀπέσταλκέ με ὁ Πατήρ, κἀγὼ πέμπω ὑμᾶς.» Οὐ κατὰ τὴν ἀξίαν ἴσην εἶναί φησι, τὴν ἀποστολήν. Ὁ μὲν γὰρ Πατὴρ, ὡς ὁμοούσιον καὶ ὁμότιμον πέ πομφε τὸν Υἱόν· ὁ Χριστὸς δὲ τοὺς ἀποστόλους, ὡς δούλους πέμπει καὶ μαθητάς. Αλλ' δ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Καθὼς ἐμὲ ἀπέσταλκεν ὁ Πατὴρ ἐπ' εὐεργεσία τῆς τῶν ἀνθρώπων φύσεως, οὕτω κἀγὼ πέμπω ὑμᾶς τὴν σωτηρίαν τοῖς ἀνθρώποις εὐαγγελίσασθαι. Τούτοις οὖν αὐτοὺς πιστωτάμενος, παραχρῆμα γέγονεν ἀφανής, δειχνύς κἀντεῦθεν τὴν εἰ; τὸ ὑψηλότερον τοῦ σώματος μετακόσμησιν. δ Θωμᾶς δὲ εἷς τῶν δώδεκα, ὁ λεγόμενος Δίδυμος, οὐκ ἦν μετ' αὐτῶν, ὅτε ἦλθεν ὁ Κύριος.» Εκ θείας οικονομίας ἦν τοῦ Θωμᾶ ἡ ἀπόλειψις· ἵνα διὰ τῆς ἐξε ταπτικωτέρας Ερεύνης, ἐκδηλότερον ἀνακαλυφθῇ τῆς ἀναστάσεως τὸ μυστήριον. Σκόπει δὲ πῶς καὶ τὴν κλῆσιν εἶχε τοῦ τρόπου κατάλληλον. Θωμᾶς γάρ, ἄβυσσος καὶ δίδυμος ἑρμηνεύεται, ἤτοι διστακτι κ'ς· ἔμελλε γὰρ διστάσαι περὶ τὴν ἄβυσσον τῆς ἀναστάσεως. Cum enim a principio hominem produxisset, communione Spiritus ipsum ornavit, ac pulchrum effecit, inspirans in eum spiraculum vitae, quod erat Spiritus sancti communicatio. Cum hæc igitur fuisset per peccatum | deformata, eam de integro per insufflationem instaurat, veluti a fonte plenitudinis suæ discipulos implens; et magis eos idoneos reddens ad Spiritus illa charismata, quæ in festo Pentecostes die accepturi erant. ‹Unam enim interim solam charismatis speciem per insulatiotionem impertiit, remittendi peccata • Sicut misit me Pater, et ego mitto vos. › Non secundum dignitatem æqualem esse missionem dicit. Paler enim, ut consubstantialem et honore æqualemı Filium misit; Christus vero uti servos, et discipulos mittit apostolos. Hoc autem per hæc verba significat: Sicuti me Pater ad humanæ naturæ beneficium misit, sic et ego vos mitto, ut salutem hominibus prædicetis. Ilis igitur ubi eos in fide confirmavit, statim ab oculis eorum evanuit, ut hinc etiam ostenderet, ad altiorem statum corpus suum fuisse renovatum. ‹ Thomas autem unus ex duodecim, qui dicitur Didymus, non erat cum eis quando venit Jesus. › Divina dispensatione factum est, ut Thomas abesset, ut eo subtilius inquirente, Resurrectionis mysterium fieret manifestius. Considera vero etiam, ut nomen moribus respondens habuerit. Thomas enim abyssum et Didymum, sive 250 ambiguume sonat; ambiguus quippe de Resurrectionis abysso futurus erat. Francisci Scorsi notæ. Antiquum illud charisma impertiens. Ita nonnulli Patres accipiunt illud Gen.: Et inspiravit in fuciem ejus spiraculum vitæ. S. Cyrillus Alex. in Joan. lib. xit, cap. 56: Deus enim Pater per proprium verbum de limo terræ, ut scribitur, hominem formavit, anima decorurit, et sui spiritus participatione munivit: • Insufflavit enim in faciem ejus spiraculum vitæ. › Verum quoniam in mortem, ez inobedientia cecidit, et priscum decus homo amisit, formavit ipsum rursus Deus Pater; et in novam reduxit vitam, per Filium suum. S. Cyprian. Epist. ad Pomp. fratrem: Porro autem non per manus impositionem quis nascitur, quando accipit Spiritum sunclum, sed in baptismo, ut Spiritum jam natus accipiat, sicut in primo homine Adam factum est. Ante enim Deus eum plasmavit, et tunc insufflavit in faciem ejus flatum vitæ; nec enim potest accipi spiritus, nisi prius fuerit, qui accipiat. S. Basilius lib. De Spiritu sancto, cap. 16: Dominus enim qui renovabat hominem, eique reddebat gratiam, quam ex afflatu Dei acceptam amiserat, inspiravit in faciem discipulorum, quibus ait: Accipite Spiritum sanclum, etc. Idem S. Ambros. a Basilio acceplum, uti notat Cornelius, citatus ejusdem Basilii locus a P. Francisco Arias, tract. vi De Imitatione Christi, cap. 1, ex psal. xlviii, sed non ibi de gratia S. Spiritus, seu supernaturali, sed de naturali, hoc est Dei similitudine accepta loqui videtur. Locum quem jam paraveram, ne longius in hac Nota excurram, ascribere omitto. Verum S. Angust. lib. xin De Civit. cap. 24, in alia omnia abit; refellit enim toto eo capite eos qui putant idem factum in prima inspiratione, quod in sccunda; ac primam inspirationem vitæ animalis intelligendum plurimus probat ex illo I Cor. xv, • 45: Factus est primus Adam in animam riventem, novissimus Adam in Spiritum vivificantem; et cæteris quæ sequuntur. Unde non sine causa admiror cum Maldonato in hunc Joannis locum a S. Philastrio episcopo Brixiensi inter hæreses poni eam explicationem quæ spiraculum vitæ pro anima accipiat; contendit enim Spiritum sanctum ibi intelligendum. Sed melius S. Epiphanius De haresibus scripsit, inquit Bellarminus anno 380 quam Philastrius; quare videtur omnino probabilior sententia S. Augustini, quam etiam Cornelius idem noster in cap. in Gen. solam admittit, licet in Comment. in Evang. ultimo scriptis censeat de utroque spiritu posse locum illum Genes. explicari, et de naturali et de supernaturali: utrumque scilicet inspiravit Deus, animam enim gratia sancti Spiritus ornatam creavit, idque propter auctoritatem Patrum, quos retuli, quosque secutus est noster, mibi maxime probatur. Remittendi peccata. Ita S. Chrysost. et alter itidem aurei sermonis Pater Chrysol., Theophyl., Euthym. et Rupertus. Et longius Cornelius noster hunc locum urget adversus hæreticos, ex coque probat institutionem, et præceptum sacramenti poenitentiæ, quen vide. Thomas enim abyssum. Utramque notationem nominis to Thoma, hic complectitur Theophanes eamque nos simul ostendimus ex fonte Hebraico ad hom. 33, not. 27.

• Dicebant ergo ei alii discipuli: Vidimus Do· minum. Ille autem dixit eis: Nisi videro in manibus ejus figuram clavorum. •Ñon de resurrectione dubitare videtur sed solum velle subtilius investigare, an idem surrexerit corpus. Si enim de resurrectione fuisset incredulus, dixisset potius: Nisi ipsum videro Dominum, non credam. Nunc vero latus, et manus contrectare cum postulet, de corpore eum ambigere manifestum est. Quoniam enim a discipulis acceperat, eum januis clausis ingressum in eam venire opinionem potuit jam deposuisse corpus, et spiritum remansisse: quod et aliis contigit discipulis, qui existimarunt spiritum se videre. Quod enim corpus carne constans spirituale resurrexerit, nemo negat. Quo eni: parto • Ελεγον οὖν αὐτῷ οἱ ἄλλοι μαθηταί· Εωράκα μεν τὸν Κύριον. 'Ο δὲ εἶπεν αὐτοῖς· "Αν μὴ ἴδων ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ τὸν τύπον τῶν ἤλων.» Δοκεῖ μὴ τὴν ἀνάστασιν ἀπιστεῖν, ἀλλὰ πολυπραγμονεῖν, εἰ αὐτὸ τὸ σῶμα ἐγήγερται. Εἰ γὰρ πίστει τὴν ἔγερσιν, εἶπεν ἂν μᾶλλον, Ἐὰν μὴ δ, αὐτὸν τὸν Κύριον, οὐ μὴ πιστεύσω. Νῦν δὲ τὴν πλευρὰν καὶ τὰς χεῖ ρας ψηλαφήσαι ζητῶν, δηλός ἐστι περὶ τοῦ σώματος διχόνους. Ἐπειδὴ γὰρ ἡκούτιστο πρὸς τῶν μαθητῶν, ὅτι κεκλεισμένων εἰσῆλθε τῶν θυρῶν, ᾠήθη, ὡς ἀπέθετο τὸ σῶμα, καὶ μεμένηκε πνεῦμα. Τοῦτό τοι καὶ οἱ ἄλλοι πεπόνθασι μαθηταί, δόξαντες πνεῦμα ὁρᾶν. Ὅτι μὲν γὰρ τὸ σῶμα τὸ σαρκικὴν, ἀνέστη πνευμα τικόν, οὐδεὶς ἀντερεῖ· πῶς γὰρ κεκλεισμέναι θύραι σῶμα ὀγκηρὸν ὑπεδέχοντο; Οὐ μὴν εἰς ἀθλίαν μετεjanus clause molem corporis excepissent? Verum- βλήθη, οὐδ᾽ εἰς φύσιν θεότητος, ἀλλ' αὐτὸ τὸ πεπον θὸς σῶμα μετεκοσμήθη δυνάμει θεότητος εἰς λεπτό. τητα πνεύματος. Μένει γε μήν σῶμα θείᾳ δόξη μετηγλαϊσμένον. Καὶ οὕτω γινώσκομεν άπαρχον μὲν, οὐκ ἀσώματον δέ. tamen non in rem materiæ expertem, neque in naturam deitatis transmutatum est, sed ipsum, quod passum fuerat corpus divinitatis potentia renovatum, et subtilitate spiritus ornatum est: manet vero corpus divina refulgens gloria. Atque ita cognoscimus illum carnis quidem, non corporis tamen expertem • Et nisi mittam manum meam in latus ejus, non credam. Non in Thomæ incredulitatem modo mentem intendus, sed firmitatem ejus, studiumque quærendi considera. Quoniam enim futurum erat, ut publice, et audacter resurrectionem Domini praedicaret, et cum Joanne clamaret: Quod audivimus, quod vidimus, et manus nostræ contrectaverunt: a conveniens fuit, ut ita diligenter in- • Καὶ βάλλω τὴν χεῖρά μου εἰς τὴν πλευρὰν αὐ τοῦ, οὐ μὴ πιστεύσω.» Μὴ πρὸς τὴν ἀπιστίαν τοῦ Θωμᾶ μόνον ἐπερείσῃς τὸν νοῦν, ἀλλ' ὅρα τὸ ἕδραῖον τοῦ μαθητοῦ, καὶ ζητητικόν. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλε κηρύττειν παρρησίᾳ τοῦ Κυρίου τὴν ἀνάστασιν, καὶ βοῆσαι μετὰ Ἰωάννου • Ο ἀκηκόαμεν, δ έθεασά μεθα, καὶ αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν· ἡ εἰκότως πολυπραγμονεῖ, διὰ τῆς περιέργου ερεύνης, καὶ τοὺς vestigaret, et per curiosam lname inquisitionem etiam G άλλους πιστούμενος. Εἰ γὰρ καὶ μόνος Θωμᾶς ἀπι alios confirmaret. Et si enim solus Thomas incredulus fuisse dicitur, tamen etiam reliqui eo viso vacillaverunt. Matthæus siquidem dicit: ‹ Aliqui vero dubitaverunt”; › Lucas vero, quod ‹ existimabant spiritum se videre "; omnes igitur ex Thomæ contactu confirmantur. Et post dies octo erant intus discipuli, Η Thomas cum eis. Venit Jesus, januis clausis, et stetit in medio. › Convenit iterum illos eodem modo; et quippe qui intelligibiliter praesens fuerat, cum illa infidelitatis verba Thomas effuderat, permittit ei facultatem, ut quantum libet contactu satietur lufer digitum tumu huc, et vide manus meas, et affer manum 251 tuam, et mitte in latus meum.» Age vero, inquit, ο Didymne, tange Ialus, lange manus, infer digitum, et eo illato crede. Ex his etiam verbis plagarum magnitudinem indicat: manuum scilicet foramina usque adeo clavis dilatata fuerant, ut digitum intra se capere pos- • 1 Joan. 1, 1. ss Matth. ΧΧΥΙΙ, 17. στῆσαι λέγεται, ἀλλὰ καὶ οἱ λοιποὶ τῇ θέᾳ ὑπεκρα δάνθησαν. Ματθαῖος μὲν γάρ φησιν· «Οἱ δὲ ἐδίστα σαν.» Λουκᾶς δὲ, ὅτι «Εδόκουν Πνεῦμα θεωρεῖν.» Βεβαιοῦνται γοῦν ἅπαντες ἐκ τῆς τοῦ Θωμᾶ ψηλαφήσεως. • Καὶ μεθ᾿ ἡμέρας ὀκτὼ ἦσαν ἔσω οἱ μαθηταὶ, καὶ Θωμᾶ; μετ' αὐτῶν. Ἔρχεται ὁ Ἰησοῦς, τῶν θυ ρῶν κεκλεισμένων, καὶ ἔστη εἰς τὸ μέσον. «Ε;- ίσταται πάλιν ὁμοιοτρόπως αὐτοῖς, καὶ ἅτε συνών ντερῶς, ὅτε τῆς ἀπιστίας λόγους ἐξέχεεν ἡ Θωμάς, προτρέπει μετ' ἐξουσίας ἐμφορεῖσθαι τῆς ψηλαφή σεω;· ι Φέρε τὸν δάκτυλόν σου ὧδε, καὶ ἴδε τας χεῖο ράς μου, καὶ φέρε τὴν χεῖρά σου, καὶ βάλε εἰς τὴν πλευράν μου.» "Αγε, φησὶν, ὦ Δίδυμε, ἅψαι πλευρᾶ, θίγε χειρῶν, βάλε δάκτυλον, βαλὼν πίστευσον. Εμφαίνεται δὲ ἐκ τούτων τὸ μέγεθος τῶν πληγῶν· αἱ μὲν γὰρ τῶν χειρῶν τρήσεις τοσοῦτον ἐκ τῶν ἤνων ηὐρύνοντο, ὡς δύνασθαι τὸν δάκτυλον εἴσω χωρεῖν· Francisci Scorsi notæ. Non de Resurrectione dubitare videtur. Similiter S. August. sert. De tempore 158: Vox, inquit, ista, inquirentis est, non negantis. Dum hoc dicit, doceri voluit, confirmari desideravit. Ει S. Ambros. lib. x in Luc. cap. xxiv: Quomodo ergo Thomas, cum adhuc non crederet, tetigit tamen Christum? sed ille non de Resurrectione Domini, sed de Resurrectionis videtur qualitate dubitasse. Cyrillus itidem, aliique Thomæ verba in hanc alinmve similem sensum torquent. Sed verius est ipsum non credidisse simpliciter; unde a Christo reprehenditur: Noli esse incredulus, se: fidelis. Carnis quidem, non corporis tamen expertem. Eo modo quo explicuimus supra hom. 34, not. 41, qu um recole.

HOMILIA XXXV. ἡ δὲ τῆς πλευρᾶς ἀντιτόρησις, ὅλην χεῖρα εἰσδυομέ- sent, lateris etiam hiatus totam manum intro νην ἐδέχετο. missam excipere. • Καὶ ἀπεκρίθη Θωμᾶς, καὶ εἶπεν· Ο Κύριός μου, καὶ ὁ Θεός μου.» " θείας χάριτος, ἧς ὁ Θωμᾶς ἐκ τῆς ἐπαφῆς ἐκείνης ἀπήλαυσε. Περιδιφήσας γὰρ τοὺς μώλωπας, θεολογίας ήντλησε δόγματα· καὶ πρῶτος αὐτὸν κηρύττει θεολόγῳ φωνῇ, καὶ διττόν τῶν ἐν αὐτῷ φύσεων μηνύων τρανότατα. • Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· "Οτι εώρακάς με, πεπί στευκας· μακάριοι οἱ μὴ ἰδόντες, καὶ πιστεύσαντες.» Τί οὖν; Οἱ ἀπόστολοι, καὶ ὅσοι τότε τὸν Χριστὸν ἰδόν τες ἐπίστευσαν, τοῦ μακαρισμοῦ ἡλλοτρίωντα:; Καὶ πῶς αὐτοῖς ἔλεγεν· ι Ὑμῶν δὲ μακάριοι οἱ ὀφθαλμοί, ὅτι πολλοὶ προφῆται ἐπεθύμησαν ἰδεῖν ὁ ὑμεῖς βλέπετε;, οὔμενουν· ἀλλ' ὁ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· Ἐπειδὴ αὐτῇ ὄψει πεπληροφόρησαι, ἔξελθε τὸ λαβ πὴν εἰς τὸ κήρυγμα, καὶ ἅπερ εώρακας, κήρυξον· μακάριοι γὰρ ἔσονται οἱ μὴ ἰδόντες, καὶ πιστεύσοντες διὰ τοῦ κηρύγματος. Εκείνό γε μὴν ὁ λόγος μὴ παραπεύσῃ ἐάσας αζήτητον, διὰ τί οὐκ εὐθὺς καὶ μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἢ τέσσαρας, ἀλλὰ μεθ' ἡμέρας ὀκτὼ πληροφορεῖ τὸν Θωμᾶν. Ἐπειδὴ ἐβούλετο τῷ πράγματι μυστικών παραπλέξαι εἰκόνισμα. Ο γάρ τοι Θωμᾶς ἦν τοῦ τῶν Ἰουδαίων εἰκὼν ἀπίστου λαοῦ· ἡ δὲ τῆς Σιὼν οἰκία ὅπου ἦσαν οἱ ἀπόστολοι ἐπηλυ γάσαντες ἑαυτούς, τὸν κόσμον τοῦτον ἠνίττετο εἰς ὄν παραγέγονεν ὁ Χριστὸς ἡσυχῆ κεκλεισμένας διελθὼν της παρθενικάς πύλας τῆς ἀμολύν του νεάνιδος. 'Η δὲ τῶν ἡμερῶν ὀγδοάς, σημαίνει τὴν ὀγδ ὴν ἐκείνην τὴν μέλλουσαν, κατ' ἣν ἐλεύσεται πάλιν, καὶ στήσεται μέσον τῶν ἐκλεκτῶν. Καὶ ὄψονται Ἰουδαῖοι, εἰς ἐν ἐξεκέντησαν, καὶ πιστεύσουσιν ἄκοντες. Καὶ ἡμεῖς οὖν εἰ διὰ φόβον τῶν ἐνοχλούντων παθῶν ἐν τῷ ὕψει τῶν θείων θεωρημάτων, ὡς ἐν ὑπερῴῳ γενοίμεθα, καὶ τὰς αἰσθήσεις ὡς θύρας κεκλεισμένας διατηροίημεν, ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ἀγνώστως ἡμῖν ἐπιστήσεται, και στήσεται μέσον τῶν δυνάμεων τῆς ψυχῆς, καὶ τὴν εἰρήνην παρέξει, καὶ διὰ τῆς δωρεᾶς τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὑποδείξει ἡμῖν τῶν ἀχράντων αὐτοῦ μυστηρίων τὰ σύμβολα, καὶ χαρᾶς πνευματικῆς, καὶ πίστεως ἐμπλήσει ἡμᾶς, καὶ ἀῤῥήτων καταξιώστι ἀγαθῶν, νῦν, καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. * Luc. x, ss Zachar. xii, 10. • Respondit Thomas, et dixit: Dominus mens, et Deus meus. › O divinam gratiam, quam ex confactu illo Thomas accept! Dum enim cicatrices inquireret, inde divinæ doctrinæ dogmata hausit. Ac primus ipsum voce theologa prælicat et duas in ipso exsistentes naturas declarat apertissime. • Ait illi Jesus: Quia vidisti me, Thoma, credidisti; beati qui non viderunt, et crediderunt. 9 Quid igitur? an apostoli, et quotquot per id tempus eo viso crediderunt, ab hac beatitudine removentur? et quo pacto dicebat ipsis: «Vestri, vero beati oculi, quoniam multi prophetæ voluerunt videre, quæ vos videtis”? & Nequaquam. Sed hoc est, quod ait: Quoniam tu ipso oculorum testimonio certitudinem fidei es assecutus, quodl reliquum est, proficiscere ad prædicandem, et quod vidisti, profer in publicus. Beati enim erunt, qui non viderint, et per prædicationem credent. Sed illud oratio nostra quærere non prætermittat, quamobrem non statim, et post tres, quatuorve dies, seul post octo Thomam in fide confirmet? Quoniam voluit in facto ipso mysticam etiam figuram innectere. Thomas enim fuit infidelis populi Judæorum imago, domus vero Sion, ubi erant apostoli occulentes se ipsos, mundum hune ænigmate quodam significabat, in quem Dominus advenit tacite per virgineas portas clausas immaculate puella pertransiens. Octavus vero dierum numerus, octavam ¡Ham futuram significat diem, in qua ver niet iterum, et stabil in medio electorum: et videbunt Judæi, in quem transfixerunt”; et inviti credent. Si igitur et nos passionum conturbantium metu ia divinæ contemplationis altitudinem tanquam in cœnaculum refugerimus, et sensus quasi portas custodierimus clausos, Dei Verbum incognitum nobis assistet, et stabit in medio pɔtentiarum animæ, et pacem præbebit, et per donum sancti Spiritus ostendet nobis purissimorum suorum mysteriorum symbola, et gaudio 252 spirituali, fideque nos implebit, et arcanorum bonorum dignos efficiet, nunc et semper, et in. sæcula sæculorum. Amen. Francisci Scorsi nota Ac primus ipsum voce theologa prædicat. Quod S. Thomas duobus dixit verbis: Dominus meus et Deus meus, longa et ornatissima paraphrasi dilatát_eloquentissimus Chrysost. serm. De infidelitale{Thoma. Ex qua haec delibanda profero: Ἐπιγι νωσκω ἐν σοὶ τὸ ἐξ ἐμοῦ γνωρίζω ἐν σοὶ τὴν ἐκ τοῦ Πατρὸς ἀνέκφραστον Θεότητα, ἕνα σε Θεὸν, καὶ Κύριον ὁμολογώ. "Αλλο καὶ ἄλλο ὄντα τὸν ἕνα σε μεμάθηκα, οὐκ ἄλλον καὶ ἄλλον ἐπίσταμαι· οὐ διαιρῶ σε τὸν ἀδιαίρετον, οὐ χωρίζω σε τὸν ἀχώριστον, οὐ τέμνω σε τὸν ἀμέριστον· καὶ ὁ βλέπω, καὶ 8 κρατῶ, καὶ ὁ νοῶ διὰ μιᾶς ἐξαγορεύω φωνῆς· Ο. Κύριός μου, καὶ ὁ Θεός μου. Agnosco in te, quod habes ex meo, cognosco in te ineffabilem, quam hubes a Patre divinitatem; unum te Deum, et Duminum confiteor; aliud, et aliud esse te dedici, non alium, et alium scio; non te divido, qui indiDisus es; non te separo, qui separari non potes.; non te scindo, qui scindi non potes; et quod video, quod teneo, quod intelligo per unam id vocem exprimo: Dominus meus, et Deus meus. Ilee Chrysost. Ex quo vides quam profunda theologia in illis Thomae pauculis verbis contineatur, ut merito noster dicere potuerit ejus theologam vocem, ab coque primo Christum, duasque in illo naturas prædicatas esse; primum autem dixit post Resurrectionem: nam S. Petrus idem aue confessus fuerat Matth. xvi: Tu es Christus Filius Dei vivi, quod noster itidem luculenter explicat, et tractat hom. 55, infra de SS. apostolis.

HOMILIA XXXVI. In decimum matutinum. OMIAIA AG'. Εἰς τὸ δέκατον εωθινόν. A. Tiberiadis stagnum cum sanctis discipulis Ἐπὶ τὴν Τιβεριάδος λίμνην σήμερον καὶ ἡμεῖς nos etiam hodie sermone accedamus. Petrus siτῷ λόγῳ τοῖς ἱεροῖς μαθηταῖς συμβαδίσωμεν. Ο γὰρ quidem ille coryphæus omni abjecta spe cum Do- κορυφαίος Πέτρος τῷ συνέσεσθαι τῷ διδασκάλῳ, και mino, ut ante, versandi, consuetum repetit institu- Οὼς πρότερον, παντάπασιν ἀπογνούς, ἐπαναλαμβάtum, consiliumque suum cum Didymo Thoma, et νει τὸ σύνηθες ἐπιτήδευμα, καὶ τῷ Διδύμῳ Θωμά, Zebedæi filiis, et duobus aliis ex discipulis commu- καὶ τοῖς Ζεβεδαίου παισὶν, ἄλλοις τε δυσὶν τῶν συμmicat, et ait: c Vado piscari.", Illi vero charitatis φοιτητῶν ἀνακοινοῦται τὸ βούλευμα, καί φησιν· vinculo colligati, et discipulorum præcipui disci- «Ὑπάγω ἀλιεύειν. Οἱ δὲ τῷ τῆς ἀγάπης συνδέσμῳ dium non sustinentes (satis enim mceroris Magistri συνδούμενοι, καὶ τῷ χωρισμῷ τοῦ προκρίτου μὴ privatio illis attulerat) voluntati assequuntur, στέγοντες (ἱκανῶς γὰρ αὐτοὺς ἐλύπει τοῦ Διδασκά et, Venimus,, dicunt, e et nos tecum.» Quare λου ή στέρησις) εφέπονται τῷ βουλεύματι, και φα autem et cæteri discipuli non sunt consecuti? σιν· 'Ερχόμεθα καὶ ἡμεῖς σύν σοι.» Διὰ τί δὲ καὶ Nam ad piscandum alii non satis erant idonei. οἱ λοιποὶ μαθηταὶ οὐκ ἠκολούθησαν; Ότι τοι οὐκ Matthæus siquidem publicanus erat, et mariti- ἐπιτηδείως εἶχον εἰς τὸ ἁλιεύειν οἱ ἕτεροι. Ματθαῖος morum laborum omnino rudis, reliqui vero me- μὲν γὰρ τελώνης ἦν, καὶ τῶν θαλασσίων πόνων παν diterranei, nec maritima loca incolebant; ideo τάπασιν ἀδαής· οἱ λοιποὶ δὲ ἠπειρῶται, καὶ οὐκ solum Petrum comitantur soli piscandi artis periti. ἀγχίαλον λαχόντες τὴν οἴκησιν· διὰ τοῦτο μόνοι τῷ Navigium enim, et remi et retia, et quæ hoc in- Πέτρῳ ἐφέπονται οἱ τῆς ἁλιευτικῆς τέχνης εἰδήμου strumento capiuntur non satis congruunt iis qui μονες. Πλοῖον γὰρ, καὶ κῶται, καὶ δίχτυα, καὶ τὰ mediterranea habent, sed quibus in mari exerci- διὰ τούτων θηρώμενα, πρέπει ἂν οὐκ ἠπειρώταις tatio, et victus quærendi ratio in venatione mari- ἀνδράσι μᾶλλον, ἀλλ᾽ οἷς ἂν εἴη τὸ ἐπιτήδευμα, καὶ tima posita est. Considera etiam omnes fuisse Ga- ὁ τοῦ βίου σκοπός θάλασσα, καὶ τὰ ἐν αὐτῇ. Ορα læos finitimum, conterminumnque Tiberiadis sta- δὲ ὅτι καὶ Γαλιλαῖοι πάντες ἐτύγχανον, ὅμορον ἔχον gnuin habentes. Unde duo illi qui non nominantur, τες τὴν λίμνην Τιβεριάδος, καὶ ἀγχιτέρμονα. Ενθεν Andreas et Philippus mea quidem sententia, τοι καὶ οἱ δύο ἀνώνυμοι μαθηταί, ὡς ἐγ᾽ ᾧμαι, erant, cum ipsi itidem Galilæi, et ex Bethsaida Ανδρέας ὑπῆρχον καὶ Φίλιππος, Γαλιλαίοι δότες essent. Quorum alter 'quidem fratrem suum Pe- καὶ αὐτοὶ, καὶ Βηθσαϊδίται. Ον ὁ μὲν τῷ ὁμαίμονε trum, Philippus vero Nathanaelem amicum veterem Πέτρῳ ἐφείπετο, Φίλιππος δὲ τῷ ἀρχῆθεν φίλῳ Ναcomitabatur. Caterum retia, et navigium, et susce- θαναήλ. Τα γοῦν ἐντεῦθεν δίκτυα καὶ πλοῖον, καὶ δι' ptus per totam noctem labor frustra fuerunt: «Illa ὅλης τῆς νυκτὸς κόπος ανήνυτος. «Ἐν ἐκείνῃ γάρ, enim nocte, inquit, nihil prendiderunt; › mane φησὶ, τῇ νυκτὶ ἐπίασαν οὐδέν.» Πρωίας δὲ γενομέ autem facto, cum scilicet justitiæ Sol e sepulcro νης, ὅτε τῆς δικαιοσύνης ὁ Ἥλιος, ὡς ἐξ ἀνατολῆς, tanquam ab oriente se efferens altulerat diem, τοῦ τάφου ἀνατείλας πρωΐαν εἰργάσατο, ἦλθεν ὁ venit suavis ille, Dator ille lucis, et accedens non γλυκὺς, ἐφάνη ὁ πάροχος τοῦ φωτὸς, καὶ ἐλθὼν οὐκ ingreditur mare, nec pedes super undas incedit; εἴσεισιν εἰς τὴν θάλασσαν, οὐδὲ πεζεύει κατὰ κυquod miraculum ante Passionem effecerat, cum ejus μάτων, ὃ πρὸ τοῦ πάθους ἐθαυματούργησεν, ἀποχερ plantis aque superficies 253 instar terra constrata σωθείσης τῇ βάσει τῆς ἐμφανείας τοῦ ὕδατος, καὶ videretur, et secura duritie divina vestigia sufful - διὰ τῆς ἀσφαλοῦς ἀντιτυπίας τὸ θεῖον ἴχνος ἐπερειciret, sed eo ubi venit, stelit in littore, hoc forδούσης. Αλλ' ἐλθὼν ἔστη εἰς τὸν αἰγιαλόν, τάχα tasse ut ostenderet, assumptam carnem per resur- τοῦτο δεικνύς, ὡς ἀποθανατισθὲν ἤδη τὸ πρόσλημα rectionem jam immortalitate donatam ex bujus μα διὰ τῆς ἀναστάσεως, ἔξω τῆς βιωτικῆς θαλάσσης vila mari evasisse, nec amplius infirmitatibus car-· ἐγένετο, οὐκέτι ταῖς τῆς σαρκὸς ἀσθενείαις, ὡς nis velut undis obnoxiam, sed in incorruptionis κύμασι συνεχόμενον, ἀλλ' ἐν τῷ αἰγιαλῷ τῆς ἄφθαρ littore constitutamn. • Dixit ergo eis Jesus: Pueri, numquid pulmentarium habetis?, Simpliciter quidem eos interrogare videtur, sed oblique tamen imperfectionem eorum, et pusillum inconstantemque animum exprobrat: «Pueri, numquid pudmentarium habe * Joan. XXI, 3 seqq. – σίας ἱστάμενον. • Λέγει οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Παιδία, μήτι προσφάγιον έχετε; ο ᾿Απλοϊκῶς μὲν τῷ γε δοκεῖν ποιεῖ τὴν ἐρώτησιν, καθάπτεται γε μὴν πλαγίως τὸ ἀτελὲς αὐτῶν ὀνειδίζων, καὶ ἀβέβαιον, καὶ νηπιοπρεπές. «Παιδία, μήτι προσφάγιον ἔχετε; › Ορα Francisci Scorsi nota. Andreas et Philippus. Probabilis sane conjectura, in quam etiam Maldonaties noster inductus ex eo quod Bethsaidæ fuerint Andreas, et Philippus, et locus ubi tūne hi discipuli ad piscandum profecti erant Bethsaida: ibi enim piscatoriam exercebant. Favet etiam etymum Bethsaida Na Domus venationis, nimirum piscatoria, sic enim Euthymius: Domum piscationis, vertit, hoc est ubi venari solebant pisces, sicque vocain est patria Petri et Andreæ; erant enim ibi multi piscafores.

HOMILIA XXXVI. In decimum matutinum. OMIAIA AG'. Εἰς τὸ δέκατον εωθινόν. A. Tiberiadis stagnum cum sanctis discipulis Ἐπὶ τὴν Τιβεριάδος λίμνην σήμερον καὶ ἡμεῖς nos etiam hodie sermone accedamus. Petrus siτῷ λόγῳ τοῖς ἱεροῖς μαθηταῖς συμβαδίσωμεν. Ο γὰρ quidem ille coryphæus omni abjecta spe cum Do- κορυφαίος Πέτρος τῷ συνέσεσθαι τῷ διδασκάλῳ, και mino, ut ante, versandi, consuetum repetit institu- Οὼς πρότερον, παντάπασιν ἀπογνούς, ἐπαναλαμβάtum, consiliumque suum cum Didymo Thoma, et νει τὸ σύνηθες ἐπιτήδευμα, καὶ τῷ Διδύμῳ Θωμά, Zebedæi filiis, et duobus aliis ex discipulis commu- καὶ τοῖς Ζεβεδαίου παισὶν, ἄλλοις τε δυσὶν τῶν συμmicat, et ait: c Vado piscari.", Illi vero charitatis φοιτητῶν ἀνακοινοῦται τὸ βούλευμα, καί φησιν· vinculo colligati, et discipulorum præcipui disci- «Ὑπάγω ἀλιεύειν. Οἱ δὲ τῷ τῆς ἀγάπης συνδέσμῳ dium non sustinentes (satis enim mceroris Magistri συνδούμενοι, καὶ τῷ χωρισμῷ τοῦ προκρίτου μὴ privatio illis attulerat) voluntati assequuntur, στέγοντες (ἱκανῶς γὰρ αὐτοὺς ἐλύπει τοῦ Διδασκά et, Venimus,, dicunt, e et nos tecum.» Quare λου ή στέρησις) εφέπονται τῷ βουλεύματι, και φα autem et cæteri discipuli non sunt consecuti? σιν· 'Ερχόμεθα καὶ ἡμεῖς σύν σοι.» Διὰ τί δὲ καὶ Nam ad piscandum alii non satis erant idonei. οἱ λοιποὶ μαθηταὶ οὐκ ἠκολούθησαν; Ότι τοι οὐκ Matthæus siquidem publicanus erat, et mariti- ἐπιτηδείως εἶχον εἰς τὸ ἁλιεύειν οἱ ἕτεροι. Ματθαῖος morum laborum omnino rudis, reliqui vero me- μὲν γὰρ τελώνης ἦν, καὶ τῶν θαλασσίων πόνων παν diterranei, nec maritima loca incolebant; ideo τάπασιν ἀδαής· οἱ λοιποὶ δὲ ἠπειρῶται, καὶ οὐκ solum Petrum comitantur soli piscandi artis periti. ἀγχίαλον λαχόντες τὴν οἴκησιν· διὰ τοῦτο μόνοι τῷ Navigium enim, et remi et retia, et quæ hoc in- Πέτρῳ ἐφέπονται οἱ τῆς ἁλιευτικῆς τέχνης εἰδήμου strumento capiuntur non satis congruunt iis qui μονες. Πλοῖον γὰρ, καὶ κῶται, καὶ δίχτυα, καὶ τὰ mediterranea habent, sed quibus in mari exerci- διὰ τούτων θηρώμενα, πρέπει ἂν οὐκ ἠπειρώταις tatio, et victus quærendi ratio in venatione mari- ἀνδράσι μᾶλλον, ἀλλ᾽ οἷς ἂν εἴη τὸ ἐπιτήδευμα, καὶ tima posita est. Considera etiam omnes fuisse Ga- ὁ τοῦ βίου σκοπός θάλασσα, καὶ τὰ ἐν αὐτῇ. Ορα læos finitimum, conterminumnque Tiberiadis sta- δὲ ὅτι καὶ Γαλιλαῖοι πάντες ἐτύγχανον, ὅμορον ἔχον gnuin habentes. Unde duo illi qui non nominantur, τες τὴν λίμνην Τιβεριάδος, καὶ ἀγχιτέρμονα. Ενθεν Andreas et Philippus mea quidem sententia, τοι καὶ οἱ δύο ἀνώνυμοι μαθηταί, ὡς ἐγ᾽ ᾧμαι, erant, cum ipsi itidem Galilæi, et ex Bethsaida Ανδρέας ὑπῆρχον καὶ Φίλιππος, Γαλιλαίοι δότες essent. Quorum alter 'quidem fratrem suum Pe- καὶ αὐτοὶ, καὶ Βηθσαϊδίται. Ον ὁ μὲν τῷ ὁμαίμονε trum, Philippus vero Nathanaelem amicum veterem Πέτρῳ ἐφείπετο, Φίλιππος δὲ τῷ ἀρχῆθεν φίλῳ Ναcomitabatur. Caterum retia, et navigium, et susce- θαναήλ. Τα γοῦν ἐντεῦθεν δίκτυα καὶ πλοῖον, καὶ δι' ptus per totam noctem labor frustra fuerunt: «Illa ὅλης τῆς νυκτὸς κόπος ανήνυτος. «Ἐν ἐκείνῃ γάρ, enim nocte, inquit, nihil prendiderunt; › mane φησὶ, τῇ νυκτὶ ἐπίασαν οὐδέν.» Πρωίας δὲ γενομέ autem facto, cum scilicet justitiæ Sol e sepulcro νης, ὅτε τῆς δικαιοσύνης ὁ Ἥλιος, ὡς ἐξ ἀνατολῆς, tanquam ab oriente se efferens altulerat diem, τοῦ τάφου ἀνατείλας πρωΐαν εἰργάσατο, ἦλθεν ὁ venit suavis ille, Dator ille lucis, et accedens non γλυκὺς, ἐφάνη ὁ πάροχος τοῦ φωτὸς, καὶ ἐλθὼν οὐκ ingreditur mare, nec pedes super undas incedit; εἴσεισιν εἰς τὴν θάλασσαν, οὐδὲ πεζεύει κατὰ κυquod miraculum ante Passionem effecerat, cum ejus μάτων, ὃ πρὸ τοῦ πάθους ἐθαυματούργησεν, ἀποχερ plantis aque superficies 253 instar terra constrata σωθείσης τῇ βάσει τῆς ἐμφανείας τοῦ ὕδατος, καὶ videretur, et secura duritie divina vestigia sufful - διὰ τῆς ἀσφαλοῦς ἀντιτυπίας τὸ θεῖον ἴχνος ἐπερειciret, sed eo ubi venit, stelit in littore, hoc forδούσης. Αλλ' ἐλθὼν ἔστη εἰς τὸν αἰγιαλόν, τάχα tasse ut ostenderet, assumptam carnem per resur- τοῦτο δεικνύς, ὡς ἀποθανατισθὲν ἤδη τὸ πρόσλημα rectionem jam immortalitate donatam ex bujus μα διὰ τῆς ἀναστάσεως, ἔξω τῆς βιωτικῆς θαλάσσης vila mari evasisse, nec amplius infirmitatibus car-· ἐγένετο, οὐκέτι ταῖς τῆς σαρκὸς ἀσθενείαις, ὡς nis velut undis obnoxiam, sed in incorruptionis κύμασι συνεχόμενον, ἀλλ' ἐν τῷ αἰγιαλῷ τῆς ἄφθαρ littore constitutamn. • Dixit ergo eis Jesus: Pueri, numquid pulmentarium habetis?, Simpliciter quidem eos interrogare videtur, sed oblique tamen imperfectionem eorum, et pusillum inconstantemque animum exprobrat: «Pueri, numquid pudmentarium habe * Joan. XXI, 3 seqq. – σίας ἱστάμενον. • Λέγει οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Παιδία, μήτι προσφάγιον έχετε; ο ᾿Απλοϊκῶς μὲν τῷ γε δοκεῖν ποιεῖ τὴν ἐρώτησιν, καθάπτεται γε μὴν πλαγίως τὸ ἀτελὲς αὐτῶν ὀνειδίζων, καὶ ἀβέβαιον, καὶ νηπιοπρεπές. «Παιδία, μήτι προσφάγιον ἔχετε; › Ορα Francisci Scorsi nota. Andreas et Philippus. Probabilis sane conjectura, in quam etiam Maldonaties noster inductus ex eo quod Bethsaidæ fuerint Andreas, et Philippus, et locus ubi tūne hi discipuli ad piscandum profecti erant Bethsaida: ibi enim piscatoriam exercebant. Favet etiam etymum Bethsaida Na Domus venationis, nimirum piscatoria, sic enim Euthymius: Domum piscationis, vertit, hoc est ubi venari solebant pisces, sicque vocain est patria Petri et Andreæ; erant enim ibi multi piscafores.

HOMILIA XXXVI. In decimum matutinum. OMIAIA AG'. Εἰς τὸ δέκατον εωθινόν. A. Tiberiadis stagnum cum sanctis discipulis Ἐπὶ τὴν Τιβεριάδος λίμνην σήμερον καὶ ἡμεῖς nos etiam hodie sermone accedamus. Petrus siτῷ λόγῳ τοῖς ἱεροῖς μαθηταῖς συμβαδίσωμεν. Ο γὰρ quidem ille coryphæus omni abjecta spe cum Do- κορυφαίος Πέτρος τῷ συνέσεσθαι τῷ διδασκάλῳ, και mino, ut ante, versandi, consuetum repetit institu- Οὼς πρότερον, παντάπασιν ἀπογνούς, ἐπαναλαμβάtum, consiliumque suum cum Didymo Thoma, et νει τὸ σύνηθες ἐπιτήδευμα, καὶ τῷ Διδύμῳ Θωμά, Zebedæi filiis, et duobus aliis ex discipulis commu- καὶ τοῖς Ζεβεδαίου παισὶν, ἄλλοις τε δυσὶν τῶν συμmicat, et ait: c Vado piscari.", Illi vero charitatis φοιτητῶν ἀνακοινοῦται τὸ βούλευμα, καί φησιν· vinculo colligati, et discipulorum præcipui disci- «Ὑπάγω ἀλιεύειν. Οἱ δὲ τῷ τῆς ἀγάπης συνδέσμῳ dium non sustinentes (satis enim mceroris Magistri συνδούμενοι, καὶ τῷ χωρισμῷ τοῦ προκρίτου μὴ privatio illis attulerat) voluntati assequuntur, στέγοντες (ἱκανῶς γὰρ αὐτοὺς ἐλύπει τοῦ Διδασκά et, Venimus,, dicunt, e et nos tecum.» Quare λου ή στέρησις) εφέπονται τῷ βουλεύματι, και φα autem et cæteri discipuli non sunt consecuti? σιν· 'Ερχόμεθα καὶ ἡμεῖς σύν σοι.» Διὰ τί δὲ καὶ Nam ad piscandum alii non satis erant idonei. οἱ λοιποὶ μαθηταὶ οὐκ ἠκολούθησαν; Ότι τοι οὐκ Matthæus siquidem publicanus erat, et mariti- ἐπιτηδείως εἶχον εἰς τὸ ἁλιεύειν οἱ ἕτεροι. Ματθαῖος morum laborum omnino rudis, reliqui vero me- μὲν γὰρ τελώνης ἦν, καὶ τῶν θαλασσίων πόνων παν diterranei, nec maritima loca incolebant; ideo τάπασιν ἀδαής· οἱ λοιποὶ δὲ ἠπειρῶται, καὶ οὐκ solum Petrum comitantur soli piscandi artis periti. ἀγχίαλον λαχόντες τὴν οἴκησιν· διὰ τοῦτο μόνοι τῷ Navigium enim, et remi et retia, et quæ hoc in- Πέτρῳ ἐφέπονται οἱ τῆς ἁλιευτικῆς τέχνης εἰδήμου strumento capiuntur non satis congruunt iis qui μονες. Πλοῖον γὰρ, καὶ κῶται, καὶ δίχτυα, καὶ τὰ mediterranea habent, sed quibus in mari exerci- διὰ τούτων θηρώμενα, πρέπει ἂν οὐκ ἠπειρώταις tatio, et victus quærendi ratio in venatione mari- ἀνδράσι μᾶλλον, ἀλλ᾽ οἷς ἂν εἴη τὸ ἐπιτήδευμα, καὶ tima posita est. Considera etiam omnes fuisse Ga- ὁ τοῦ βίου σκοπός θάλασσα, καὶ τὰ ἐν αὐτῇ. Ορα læos finitimum, conterminumnque Tiberiadis sta- δὲ ὅτι καὶ Γαλιλαῖοι πάντες ἐτύγχανον, ὅμορον ἔχον gnuin habentes. Unde duo illi qui non nominantur, τες τὴν λίμνην Τιβεριάδος, καὶ ἀγχιτέρμονα. Ενθεν Andreas et Philippus mea quidem sententia, τοι καὶ οἱ δύο ἀνώνυμοι μαθηταί, ὡς ἐγ᾽ ᾧμαι, erant, cum ipsi itidem Galilæi, et ex Bethsaida Ανδρέας ὑπῆρχον καὶ Φίλιππος, Γαλιλαίοι δότες essent. Quorum alter 'quidem fratrem suum Pe- καὶ αὐτοὶ, καὶ Βηθσαϊδίται. Ον ὁ μὲν τῷ ὁμαίμονε trum, Philippus vero Nathanaelem amicum veterem Πέτρῳ ἐφείπετο, Φίλιππος δὲ τῷ ἀρχῆθεν φίλῳ Ναcomitabatur. Caterum retia, et navigium, et susce- θαναήλ. Τα γοῦν ἐντεῦθεν δίκτυα καὶ πλοῖον, καὶ δι' ptus per totam noctem labor frustra fuerunt: «Illa ὅλης τῆς νυκτὸς κόπος ανήνυτος. «Ἐν ἐκείνῃ γάρ, enim nocte, inquit, nihil prendiderunt; › mane φησὶ, τῇ νυκτὶ ἐπίασαν οὐδέν.» Πρωίας δὲ γενομέ autem facto, cum scilicet justitiæ Sol e sepulcro νης, ὅτε τῆς δικαιοσύνης ὁ Ἥλιος, ὡς ἐξ ἀνατολῆς, tanquam ab oriente se efferens altulerat diem, τοῦ τάφου ἀνατείλας πρωΐαν εἰργάσατο, ἦλθεν ὁ venit suavis ille, Dator ille lucis, et accedens non γλυκὺς, ἐφάνη ὁ πάροχος τοῦ φωτὸς, καὶ ἐλθὼν οὐκ ingreditur mare, nec pedes super undas incedit; εἴσεισιν εἰς τὴν θάλασσαν, οὐδὲ πεζεύει κατὰ κυquod miraculum ante Passionem effecerat, cum ejus μάτων, ὃ πρὸ τοῦ πάθους ἐθαυματούργησεν, ἀποχερ plantis aque superficies 253 instar terra constrata σωθείσης τῇ βάσει τῆς ἐμφανείας τοῦ ὕδατος, καὶ videretur, et secura duritie divina vestigia sufful - διὰ τῆς ἀσφαλοῦς ἀντιτυπίας τὸ θεῖον ἴχνος ἐπερειciret, sed eo ubi venit, stelit in littore, hoc forδούσης. Αλλ' ἐλθὼν ἔστη εἰς τὸν αἰγιαλόν, τάχα tasse ut ostenderet, assumptam carnem per resur- τοῦτο δεικνύς, ὡς ἀποθανατισθὲν ἤδη τὸ πρόσλημα rectionem jam immortalitate donatam ex bujus μα διὰ τῆς ἀναστάσεως, ἔξω τῆς βιωτικῆς θαλάσσης vila mari evasisse, nec amplius infirmitatibus car-· ἐγένετο, οὐκέτι ταῖς τῆς σαρκὸς ἀσθενείαις, ὡς nis velut undis obnoxiam, sed in incorruptionis κύμασι συνεχόμενον, ἀλλ' ἐν τῷ αἰγιαλῷ τῆς ἄφθαρ littore constitutamn. • Dixit ergo eis Jesus: Pueri, numquid pulmentarium habetis?, Simpliciter quidem eos interrogare videtur, sed oblique tamen imperfectionem eorum, et pusillum inconstantemque animum exprobrat: «Pueri, numquid pudmentarium habe * Joan. XXI, 3 seqq. – σίας ἱστάμενον. • Λέγει οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Παιδία, μήτι προσφάγιον έχετε; ο ᾿Απλοϊκῶς μὲν τῷ γε δοκεῖν ποιεῖ τὴν ἐρώτησιν, καθάπτεται γε μὴν πλαγίως τὸ ἀτελὲς αὐτῶν ὀνειδίζων, καὶ ἀβέβαιον, καὶ νηπιοπρεπές. «Παιδία, μήτι προσφάγιον ἔχετε; › Ορα Francisci Scorsi nota. Andreas et Philippus. Probabilis sane conjectura, in quam etiam Maldonaties noster inductus ex eo quod Bethsaidæ fuerint Andreas, et Philippus, et locus ubi tūne hi discipuli ad piscandum profecti erant Bethsaida: ibi enim piscatoriam exercebant. Favet etiam etymum Bethsaida Na Domus venationis, nimirum piscatoria, sic enim Euthymius: Domum piscationis, vertit, hoc est ubi venari solebant pisces, sicque vocain est patria Petri et Andreæ; erant enim ibi multi piscafores.

HOMILIA XXXVI. πως κεκαλυμμένως ἐπιπλήττει, παιδία καλῶν, tis?, Vide quam recte reprehendat, cum pueros ἐπειδὴ παιδικῷ στοιχοῦντες φρονήματι, οὕτω τῆς Δεσποτικῆς διδασκαλίας ἐπιλαθόμενοι, ἐπὶ τὸ σύν ηθες ἐπαλινόστησαν ἐπιτήδευμα. Τί γάρ, φησίν, ἀπώνασθε τῆς ματαίας σπουδῆς; Μὴ γὰρ ἐκερδή - σατέ τι ματαιοπονήσαντες δι' ὅλης νυκτός; Τί οὖν οἱ μαθηταί; Ομολογοῦσι τὸ ἀληθὲς, καὶ τὸ ἔχειν τι ἀγρευθὲν ἀπαναίνονται. Αναμνησα: οὖν τὴν Πέτρον βουλόμενος, ὡς αὐτός εἴη ὁ ἀπαρχῆς τῆς μαθήσεω:, εἰς τὸ πλοῖον αὐτοῦ εἰσελθὼν, καὶ κει λεύτας ἐπαναγαγεῖν ἐκ τῆς γῆς, καὶ χαλάσαι τὸ δίκτυον, καὶ συλλαβεῖν πλῆθος ἰχθύων πολύ· ἐπισ τάττει βάλλειν ἐπὶ τὰ δεξιὰ μέρη του πλοίου το δίκτυον· οὐχ ὅτι ἐπέγνων τίς ἦν ὁ ἐπιτάττων αὐτοῖς, ἀλλ᾽ ὅτι θεία τις δύναμις τοῖς τοῦ Σωτῆρος λόγοις ἐφείπετο ἔρωτα, καὶ πειθὼ ταῖς ἀγαθαῖς ἐντιθεῖσα ψυχαῖς. • Εβαλλον οὖν εἰς τὰ δεξιὰ μέρη, καὶ οὐκέτι αὐτὸ ἑλκῦσαι ἴσχυσαν ἀπὸ τοῦ πλήθους τῶν Ιχθύων.» Ὢ τοῦ θαύματος καὶ τῆς ἀπείρου δυνάμεως τοῦ κελεύσαντος! οἱ δι' ὅλης τῆς νυκτὸς κοι πιάσαντες, καὶ μηδὲν τὸ παράπαν ἀγρεύσαντες, οὐδ᾽ ἑλκῦσαι τὸ δίκτυον ἐκ τοῦ πλήθους τῶν ἀγρευ θέντων ἐξίσχυον. Τοῦτο τὸ μέλλον ᾐνίττετο, καὶ τὰ ἐσόμενα προεικόνιζε· θάλασσα μὲν γὰρ ὁ βίος οὗτός ἐστιν, ὁ τοῖς ἀλλεπαλλήλοις πειρασμοίς κυματούμενος· νὺξ δὲ, καθ' ἣν ἄπρακτοι γεγόνασιν ἀγρεύοντες, ὁ πρὸ τῆς ἐπιδημίας τοῦ Σωτῆρος καιρός, καθ' ήν πολλὰ κοπιάσας τῶν προφητῶν ἡ κατάλογος, καὶ τὸν τῆς διδασκαλίας λίνον χαλῶν, οὐδένα εἶχαν πειθόμενον. Ηδη δὲ τῆς πρωΐας ἐνστάσης, ὅτε ἡμῖν ἐπεφάνη ὡς ἐξ ἀνατολῆς τάτου ἀνίσχων τῆς δικαιοσύνης ὁ Ηλιος, τὸ εὐαγγελικὸν δίκτυον οἱ μαθηταὶ ὑφαπλώσαντες, τὴν οἰκουμένην πᾶσαν ἐσαγήνευσαν, ἣν ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀγρευθέντων ἰχθύων αἰνίττεται, εἰς τρία καὶ πεντήκοντα, καὶ ἑκατὸν κορυφούμενος. Ο γὰρ ἑκατὸν ἀριθμὸς, καὶ τετράγωνος ὤν, καὶ πληρέστατος, ὡς τῆς δεκάδος εἰς αὐτὴν κυκλουμένης, τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν τὸ ἐκ τεσσάρων τῆς οἰκουμένης περάτων πεπιστευκός προϋπέφαινε. Τὰ δὲ πεντήκοντα, τοὺς ἐκ περιτομής πιστεύσαντας προεικόνιζεν, ὡς τὴν φυλακὴν τὴν θείαν Δεκάδος τῶν ἐντολῶν αἰσθητῶς ἐκλαμβάνοντας. Δεκαπλουμένη γὰρ ἡ πεντάς, ἢ πενταπλουμένη ἀνάπαλιν ἡ δεκὰς γεννᾷ τὸν πεντήκοντα, σημαίνοντα τὴν πεντάδα τῶν αἰσθήσεων, καὶ τὴν δεκάδα τῶν ἐντολῶν. Τὰ τρία δὲ, τὴν εἰς την Τριάδα πίστιν δηλοί, ήτις ενοποιήσασα τὰ διεστῶτα, εἰς μίαν Ἐκκλησίαν πάντας συνήγαγεν. Ὅτι δὲ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀγρευθέντων ἰχθύων τὸν ὅλον τῆς Ἐκκλησίας πληθυσμὸν προεμήνυε, καὶ ἐκ τῆς κατὰ τὴν Ρεβέκκαν ἱστορίας ἔστι μαθεῖν, vocet, quoniam puerili quodam sensu ducti usque adeo doctrinæ Bomini obliti fuerant, ut consuetum studium et exercitationem repeterent. Quid enim, inquit, ex vano hoc studio profecistis? An aliquid lucri ex irrito noctis totius labore fecistis? Quid igitur discipuli? fd quod res erat, fatentur; et aliquid esse se expiscatos negant. Igitur ut in memoriam Petro revocaret, esse se illum eumdem, qui jam ab initio, cum discipulos elegisset, in ejus naviculam esset ingressus, et terra reducere, et in capturam retia laxare jussisset, atque ita cerisse eos piscium multitudinem copiosam, præcepit mittere in dexteram navigii rete; non quod, quis esset, qui id præciperet cognovissent, sed quod divina quædam in Domini sermone vis iuerat, qu amorem simul et persuasionem bonis animis injiciebat: • Miserunt ergo in dexteram navigii, nes jam valebant illud trahere præ multitudine piscium. › O miraculum, o jubentis infinita potentia! qui cum tota nocte se fatigassent, nihil omnino piscando ceperant, ne trahere quidem rete præ captorum piscium multitudine valebant. Hoc ænigmate præsignificatum est, quod venturo tempore futurum erat. Mare enim hæc vita aliis post alias tentationum fluctibus agitata; nox vero, in qua piscatores irritam operam contulerunt, tempus Salvatoris adventum præcedens, in qua cum nultum laborasset prophetarum succedentium series, et doctrina retia demisisset, fidelem habuere neminem Matutino sed enim tempore adveniente, cum e tumulo velut ex oriente justitiae Sol exortus nobis apparuit, discipuli rete evangelicum explicantes, oinnem terram sagena pertraxerunt, quam 254 sane captorum piscium numerus, quasi quodam symbolo insinuat, ad triom et quinquaginta supra centum summam redactus. Centenarius enim numerus cum et tetragonus et plenissimus sit utpote quem decas in se ipsam circam voluta conficiat, gentium plenitudinem ex quatuer terræ totius finibus ad fidem adductam præmonstravit. Quinquagenarius vero eos qui ex circumci-. sione crediderunt, præfiguravit, qui præceptorum Decalogi custodiam a Deo commissam sensibili modo acceperunt. Quinque cnim decies multipli cati, el rursum decem quinquies, quinquaginta gignunt, qui numerus quinos sensus, et dena præcepta significat. Ternarius vero fidem in Trinitatem ostendit, quæ sane dissita in unum cogens, in unam omnes Ecclesiam congregavit. Quod vero hic captorum piscium numerus multitudinem EcclesiaFrancisci Scorsi notæ. Fidelem habuere neminem. Quamvis enim, inquit Theophylactus in hunc locum, ex quo eamdem elixit ipse allegoriam, ac mirum ni a nostro, cujus ass. apud se habuerit, desumptam, euumn posterius s ripserit, ut ex Procem. v, disput. constat.: (uamvis igitur, unam gentem Israeliticam conclusisse in sagena videbantur, tamen quia et hæc subinde ad idololatriam redibat, nihil forte apprehendeTXIII. Cum et tetragenus, et plenissimus sit. Qua ratione centenarius numerus tetragonus dicatur ratiocinatione colliges ex hom. 24, not. 000, ubi de numero senario egimus; par enim est in hac constituenda figura ratio centenarii, et in hunc cadit eadem definitio, quam ex Euclidis, I. vi, ibi posui.. mus.

præsignarit, licet etiam a Rebecca historia discere, & εἰ μήπω δόξω περιεργότερος. Ὑποσταλεὶς γὰρ nisi tamen in hoc subtilior et curiosior, quam par est, investigando videar. Missus enim ab Abrahamo famulus, ut filio suo uxorem desponsaret, Rebeccam ad aquam offendit; atque ibi illam pignore dato paciscitur; et a puteo nuptiæ sumpsere principium. Rebecca igitur Ecclesiam figuravit per laptismum Christo conjunctam. Elementa ergo nomen Rebeccæ componentia, si ad calculos revocentur, tres supra centum et quinquaginta conficient, quot captos pisces fuisse comperimus. Ita piscatus apostolorum multitudinem Ecclesiæ prænolavit. ‹ Dixit ergo discipulus ille, quem diligebat Jesus, Petro Dominus est. › Conveniebat sane Petrum in cognitionem facti venire, cum domi haberet exemplum. Etenim antequam discipulus esset, simile ὑπὸ ᾽Αβραὰμ ὁ οἰκέτης, ὥστε τῷ Ἰσαὰκ γυναῖκα μνηστεύσασθαι, εὑρίσκει την Ρεβέκκαν ἐπὶ τοῦ ὕδατος· κἀκεῖθεν αὐτὴν ἀῤῥακωνίζεται, καὶ τῆς μνηστείας ἀρχὴν ὁ γάμος λαμβάνει ἐπὶ τοῦ φρέατος. Η γοῦν Ρεβέκκα τὴν Ἐκκλησίαν εἰκόνιζε, συναφθεῖσαν Χριστῷ διὰ τοῦ βαπτίσματος. Τῶν γοῦν στοιχείων τῆς Ρεβέκκας ὀνόματος εἰς ψήφους μεταλαμβανομένων, τρεῖς καὶ πεντήκοντα, καὶ ἑκατὸν μονάδες συναχθήσονται, ὅσους καὶ τοὺς ἀγρευθέντας ἰχθύς εὑρίσκομεν. Οὕτω τῶν ἀποστό λων ἡ ἄγρα τὸν πληθυσμὸν τῆς Ἐκκλησίας προήγε γειλε. • Λέγει οὖν ὁ μαθητής ἐκεῖνος, ἂν ἠγάπα ὁ Ἰης σους, τῷ Πέτρῳ· Ο Κύριος ἐστιν. • Ἐχρὴν μὲν τὸν Πέτρον πρότερον ἐν αἰσθήσει γενέσθαι τοῦ πράγματος, οίκοθεν ἔχοντα τὸ παράδειγμα. Καὶ Francisci Scorsi notæ. Elementa ergo, etc. Hæc æqualium supputatio rumerorum Græce topov dicitur, per quam ex Numero, quem litteræ singulæ inter se computate conficiunt, aliquid mysticum eamdem habens numerorum summam, eruitur. Et quidem antiquissiוחןןןן esse id apud Græcos anagrammatis, seu ænigmatis genus, et ad ea præcipue animi sensa explicanda, a quibus arceri vulgus maxime studebant, quæque ipsi ánóþ¿ŋta appellare consueverunt, docent Sibyllina carmina, quibus augustissimumi Jesu nomen est multo ante consignatum, ut refertur in lib. 1 Siby!l. orac. his versibus: Τέσσαρα φωνήεντα φέρει τὰ δ' ἄφωνα δυ᾿ αὐτῷ Δισσῶν ἀγγέλων ἀριθμὸν δ' ὅλον ἐξονομήνω. Ὀκτὼ γὰρ μονάδας τόσσας δεκάδας ἐπὶ τούτοις Ἠδ' ἑκατοντάδας ὀκτῶ, ἀπιστοκόροις ἀνθρώποις Οὔνομα δηλώσεις σύ δ' ἐνὶ φρεσὶ σῇσι νόησον, Αθανατεῖο Θεοῦ Χριστὸν παῖδ' ὑψίστοιο. Vocales quattuor autem Fert, non vocalesque duas binum geniorum. Sed quæ sit numeri totius summa docebo. Namque octo monadas, totidem decadas super ista. Atque hecatontadas octo infidis significabit Humanis nomen: tu vero mente tenein, Æterni natum Christum, summique Parentis. Summa igitur est 888, quæ ex Græcis elementis nominis 'Incoù; conficitur, ut in hoc schemate demonstratur. ! valet sex. Quod autem probabilius ex hoc numero nomen eruatur, vel an sciri possit hoc tempore, vide “in - terpretes ejus loci Viegam, Riberam, Cornelium Hostros. Atque hec de nostris mysteriis. Egyptil etiam, quod scribit Heliod. Hist. Æthiop. lib. ix, Nilum suum, solem, et annum esse ipsmin tum propter vicissitudines annuas, quas inundationibus efficit, tum propter numerorum calculos fabulabantur. Neños siquidem continet tercentum quinque, et sexaginta, totidem, quot annus unitates. Sel redeo a profanis ad sacra. Hic igitur Pater mysterium aliquod ex numeris elicit bis: semel hac homilia, et iterum hom. 45. Hic enim in numero piscium centum quinquaginta trium figuram Ecclesiæ electorum conjicit, quæ etiam figura in Rebecca præcessit, cujus nominis 'Pɛ6éxxa litteræ lsdynpot sunt, ut hic patet: 'RUBUKKA К Qui omnes numeri simul sumpti conficiunt 152. In illa vero altera homilia confert nomen Oɛdę cum nomine ¿yald;, quoruin eadem est numerorum summa, ut ostendal quam proprium Dei sit, esse bonum, in illud Matth. c. xIx: Nemo bonus nisi solus Deus. Ea autem summa sic constat: quorum ratio colligit 888. Cæterum duo illa bemuistichia secundum primi carminis, τὰ δ' ἄφωνα δυ αὐτῷ, et primum secundi, δισσῶν ἀγγέλων reposui hic ex lectione, et emendatione eorum interpretis Sebastiani Castilionis, a quo aliæ etiam aliorum Jectiones, castigationesque adnotantur, quem vide si libuerit, nec enim est nostri negotii; itidemque illud de nomine Dei, quod simili numerorum ænigmate involutum canitur ab eadem Sibylla eodem lib. 1, an àpsɛvɩxòy quod minimum valet, an Oɛd; σωτήρ, an ἀνέκφωνος, an διάσφορος disputatum ab eodem. Jam vero ut hoc numeri 888 mysterio Jesu Christi nomen in Sibyllinis carminibus est abstru8 mm, ita et nomen Antichristi Joannes Evang. designat Apocalyp. cap. vii, sub numero 666: Qui habet intellectum, computet numerum bestia: numerus enim homiris est, et numerus ejus sexcenti sexaginta MOMO ALACOW г Cujus summa 284. Cujus summa itidem 284. Addo corollarii loco eleganter in hoc iso how bis quoque lusisse antiquarum litterarum, in primisque Græcarum peritissimum virum, ac patriæ suæ ornamentum D. Marianom Valguarnera Panormitanum, in duorum Pontificum Romanorum inaugu - ratione, Clementis VIII et Urbani itidem VIII, et utriusque augustissimam dignitatem jam inde in nomine ominatam ostendit; nam in altero 17πόλυτος Αλδοβρανδίνος eamdem continet summam numerorum ac Κλήμης ὁ ὄγδοος ὁ ἱερεὺς μέγας imirum 1832, in altero Μιπρήϊος ὁ Βαρβαρίνος Φλωρεντίνος, eamdem ac Ουρβανὸς ὄγδοος ἀρχιερεύς 8 péyiotos, nimirum 3730, quod supputanti patebit, mihi enim longiori esse non licet.

HOMILIA XXXII. * Αλλά προφθάνει τὴν αὐτῶν ταχύτητα Χριστός, καὶ rum festinationem Dominus antevertit, et Simoni τῷ Σίμωνι ἐμφανίζεται, τῷ τοῦ μείζονος τῶν μαθητῶν ἀξιώματι τοὺς ἄλλους πιστούμενος. Ἐπειδὴ γὰρ λῆρον ἡγήσαντο τὰ τῶν γυναικῶν εὐαγγέλια, τῷ Πέτρῳ ἀνακαλύπτεται. Εἰ δὲ καὶ ὅτι, καὶ ὅπη, καὶ ὅπως ὤφθη τῷ Σίμωνι, οἱ εὐαγγελισταί σεσιγήκασιν, ἀλλὰ πιστοῦται τὴν ὀπτασίαν καὶ ἡ τοῦ μεγάλου Παύλου φωνή λέγουσα· «Οτι Χριστός ἀπέθανεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, καὶ ὅτι ἐτάφη, καὶ ἐγήγερται τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ, καὶ ὅτι ὤφθη Κηφᾷ.» Τοιγαροῦν καὶ ἡμεῖς, ὦ φιλόθεον άθροισμα, τὴν ξυνωρίδα ταύτην τῶν μαθητῶν μιμησώμεθα • καὶ καταλείψαντες τὴν Ἱερουσαλήμ ἐκείνην τὴν προφητοκτόνον μὲν πρότερον, Χριστοκτόνον δὲ ὕστερον, ἣν καὶ αὐτὸς ταλανίζει ὁ Χριστός, ὡς τῶν 1 προφητῶν φονεύτριαν, καὶ τῶν ἀποστόλων λιθοβολί στρίαν· εἴη δ' οὖν αὐτὴ ἡ κακία τῆς ἀρετῆς ἡ ἀντίθετος, ἡ ἀνασταυρώσασα τῆς ἀληθείας τὸν Κύριον, τοὺς δὲ προφητικοὺς καὶ ἀποστολικούς λόγους ἀπολακτίζουσα, ταύτην ἀποφυγόντες, σπεύ σωμεν τὴν κώμην καταλαβεῖν Ἐμμαούς, τὴν προ κτικὴν ἀρετὴν τὴν ἀπέχουσαν σταδίους ἑξήκοντα, δηλοῦντος τοῦ ἀριθμοῦ τὴν δεκαπλουμένην ἐξάδα τῶν ἐντολῶν, δι' ὧν τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν κληρονομούσιν οἱ δίκαιοι. Δεκαπλουμένη γὰρ δι' εργασίας ή πρακτικὴ ἀρετή, πληθύνεται εἰς ἑξήκοντα, καθὼς ἐν τῇ τοῦ σπόρου παραβολῇ μεμαθήκαμεν. Ταύτην δὴ ὡς ἑξήκοντα στάδια διανύσαντες, ὀψόμεθα τὸν Κύριον, οἷον συμβαδίζοντα ἡμῖν νοερῶς καὶ διαλεγόμενον. Τῷ γὰρ μετιόντι τὴν ἀρετὴν συμπαραθέει ὁ Λόγος, διανιστῶν τὸ νωθρὸν, καὶ τὴν ἰδίαν παρέχων ροπήν, ἧς ἄνευ κατορθοῦται τῶν θεαρέστων ἔργων οὐδέν. Συμβιβάζει δὲ ὁ Λόγος πρότερον μὲν Ισχνῶς θεωρούμενος, ὕστερον δὲ τηλαυγέστερον φανερούμενος. Α' γὰρ τῶν ἐναρέτων ψυχαὶ ὅσον καθαίρονται, τοσοῦτον καὶ τὸν Θεὸν γινώσκουσιν. Αποκαλύπτεται δὲ μᾶλλον αὐτοῖς ἐν τῇ κλάσει τοῦ ἄρτου, ἐν τῇ μεταλήψει δηλαδὴ τῶν φρικτῶν μυστη ρίων. Εἰ δ᾽ ἅμα φανερούται τοῖς μαθηταῖς, καὶ εὐθὺς ἄφαντος γίνεται, μὴ θαυμάσης· τοιοῦτον γὰρ τὸ θεῖον κάλλος· ὁμοῦ καταλάμπει τῶν κεκαθαρμένων τὸν νοῦν, καὶ ὡς ἀστραπὴ ταχὺ ὑποχωρεῖ γινόμενον ἄληπτον, ὡς καὶ πόθον ἐμποιεῖν τῇ και ταλήψει, καὶ πρὸς τὸ μεῖζον ἐφέλκειν τὴν ἐρῶσαν ψυχήν. Ανεῖτε καὶ πρὸς τὰς θείας αναβάσεις ἀνά γεσθαι, καὶ γλίχεσθαι διακαῶς τὸν ὅλον ἡμερον, τὴν ἄΐδιον ἔφεσιν, τὴν ἑνιαίαν φύσιν, τὴν μακαρίαν Θεότητα· ᾗ πρέπει τιμή, καὶ πᾶσα δόξα, καὶ ὕμνησις, καὶ μεγαλοπρέπεια, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 731 Cor. xv, se videndum præbet, ut auctoritate ejus qui major inter discipulos erat, fidem faceret cæteris. Quoiam enim mulieres bene nuntiantes nugari existimaverant, apparuit Petro. Quod si quando, et quomodo Simoni sit visus, evangelistæ reticuerunt, attamen hanc apparitionem confirmat magni vox Pauli dicentis: Quoniam Christus mortuus est pro peccatis nostris, et quia sepultus est, et qu'a surrexit tertia die, et quia visus est Cepha " El nos igitur, o Dei anantium coetus, hoc discipulorum par initemur, et derelicta illa Jerusalem quæ prophetas primumn, deinde Christum occidit, quam et ipse Christus prædicat infelicem, quod prophetas interenerit, et apostolos lapillarit, adeoque per hanc vitium significari potest, virtuti con - trarium, quodque Dominum veritatis cruci suxit, prophetarum vero apostolorumque sermonibus reluctatur, ab hac, inquam, profugientes ad castellum Emmaus pervenire studeamus, practicam dico virtutem stadia sexaginta distantem. Quo numero senarium præceptorum decies multiplicatom ostenditur, 238 per quæ justi regni Dei hæredlitate: adeunt. Etenim virtus practica per actiones decies multiplicata adaugetur ad sexaginta, sicuti in sementis parabola didicimus. Hujus igitur veluti stadiorum sexaginta cursu confecto videbimus Dominum nobiscum una spiritualiter ambulantem et disserentem. Virtutem enim persequenti Verbum accurrit, tarditatem excitans, et suum præbens impulsum, sine quo nullum opus quod Deo placeat, eflici recte potest. Comitatur porro nos Verbum prius quidem tenuiter visum, post vero etiam clarius apparens. Animae quippe eorum qui virtuti student, quanto purgantur magis, eo Deum magis agnoscunt. Sed manifestius eis in fractione panis aperitur, hoc est, in tremendi communione mysterit Quod si simul ac discipulis se ostendit, continuo etiam ab ejus oculis se subducit, ne admirere: talis enim est divina pulchritudo. Simul atque mentibus puris elucet, protinus etiam, ut fulgur abscedit, cum comprehendi non possit, ita ut intelligentiæ injiciat desiderium, et ad impensius studium amanten pertrahat animam: ut all sanclas ascensiones evehatur, et ardenter concupiscat eum totum videre, dulcedinem, quæ satiare non potest, totum suaven desiderium æternum, singularem naturam, beatam divinitatem, cui debetur honor, et ominis gloria, et laus, et veneratin, nu:.c et semper et in sæcula sæculorum. Amen. Francisci Scorsi nola. In tremend. communione mysterii. Christum in fractione panis consecrasse Eucharistiam censent plurimi Patres relati a Cornelio, qui idem sentit. Aperte S. Augustin, serm. 140, de tempore: Ubi ♥cluit Dominus agnosci in fractione panis: securi sumus, panem frangimus, et Dominum agnoscimus, noluit agnosci, nisi ibi propter nos, qui non eum risuri eramus in carne, et tamen manducaturi ejus carneis.

(80 τισθεῖσα, καὶ χερσὶ κατασχοῦσα, ἔτι μένεις ἀδέβαιος, καὶ ὡς νεκρὸν νοστοῦσα ζητεῖς, ο μή μου ἅπτου, ο τοσαύτης ἀπιστίας περικειμένη αχλύν. "Η τάχα τό, «Μή μου ἅπτου, ο καὶ νοητὴν δηλοί ἐπαφήν· ἐβούλετο γὰρ ἐρευνῆσαι πως ᾠκονόμητο τῆς ἀναστάσεως τὸ μυστήριον. Αποσπεύδει γούν αὐτὴν τοιούτων ερωτημάτων ἐφάπτεσθαι, καί φησι· Μὴ πολυπραγμόνει τὰ ὑπὲρ σὲ, οὔπω γὰρ ἐφικές σθαι δύνασαι μυσταγωγίας τοιαύτης· ἐπειδὴ ο Ούπω ἀναβέβηκα πρὸς τὸν Πατέρα μου, ο ὥστε πρὸς ὑψηλα τέρας θεωρίας ἐκλῦσαι ὑμᾶς διὰ τῆς τοῦ Παρακλή του ἀποστολῆς. Καὶ τάχα πρὸς τοῦτο εφέρετο 8 πρό τερον ἔλεγεν· «Οταν ὑψωθῶ, πάντας ἑλκύσω πρὸς ἐμαυτόν· ο ὕψωσιν λέγων τὴν πρὸς τὸν Πατέρα ἀνάβασιν. Ἐγὼ μὲν οὖν, φησί, ἀναβαίνω πρὸς τὸν Πατέρα, συνεσόμενος αὐτῷ, καὶ μετὰ τοῦ σώματος. Σὺ δὲ ἄπιθι, καὶ εὐαγγελίζου τοῖς μαθηταῖς τὴν ἀνάληψιν· ο Αναβαίνω πρὸς τὸν Πατέρα μου, καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου, καὶ Θεὸν ὑμῶν.: Δεῖ δὲ μὴ σκανδαλίζεσθαι τοὺς τῶν θείων Γραφῶν ἐπιστήμονας, εἴ τι τῶν ἀνθρωποπρεπῶν διὰ τὴν οἰκονομίαν λέγει Χριστός. Θεὸν μὲν γὰρ τὸν Πατέρα εκάλεσεν, ὡς τὴν κτιστὴν φύσιν ἀναλαβών· τὸν αὐτὸν δὲ Πα τέρα ὠνόμασεν, ὡς τῆς αὐτῆς ὢν οὐσίας καὶ φύσεως. Εστι μὲν οὖν ἐκείνου, κατὰ τὴν θεϊκὴν οὐσίαν, φύσει Πατήρ, ἡμῶν δὲ χάριτι Πατήρ δι' αὐτοῦ Οἴῳ δὲ τρόπῳ φαμὲν γενέσθαι τὸν Χριστὸν μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἀνθρωπίναις ἀφαῖς οὐ ληπτόν, ἀνιχνεύ σωμεν, ὡς ἂν δυνηθῶμεν μετὰ Παύλου εἰπεῖν· • Εἰ καὶ ἐγνώκαμεν κατὰ σάρκα Χριστόν, ἀλλὰ νῦν οὐκ ἔτι γινώσκομεν· › τῆς τοῦ προπάτορος παρα βάσεως τὸ πάχος τὸ τῆς σαρκὸς προξενησάσης ἡμῖν, ὅπερ ἡ θεολογία δερματίνους χιτῶνας ἐκάλεσεν, ὁ ἐλθὼν ἐπὶ τὸ τὴν φύσιν επανορθώσασθαι, γέγονε μὲν ὅπερ ἦν ὁ Ἀδὰμ μετὰ τὴν παράβασιν· παθών δὲ καὶ ἀναστὰς, μετεστοιχείωσε τὴν φύσιν εἰς περ vbis accommodare volens, mneos pedes una cum Ἐπεὶ οὖν καὶ ὀφθαλμοῖς ἰδοῦσα, καὶ φωνῆς ἀκου· alia Maria tenueris, sed illud dispensatione quadam, et ad confirmandam resurrectionem est 3 factum. Quoniam igitur cum oculis videris, et audieris auribus, et manibus tractaveris, adhuc incerta es, et quasi mortuum reversa quæris, ne me tangas, tanto incredulitatis caligine circumfusa; vel fortassis illud: «Noli me tangere» spia; ritualem significat tactum; volebat enim iuvestigare qua ratione resurrectionis mysterium esset dispositum. Igitur eam ab hujusmodi quæstionibus attingendis retrahit, atque ait: Ne igitur quæ supra te sunt curiosius nunc inquiras. Nondum enim hujusmodi mysterii doctrinam capere potes; quoržaš ‹ Nondum ascendi ad Patrem meum, ut ad altiores contemplationes misso Spiritu sancto vos trabam. Et fortasse etiam huc spectabat, quod ante dixerat: Cum exaltatus fuero, omnia traham ad me ipsum exaltationem vocans ascensiorem ad Patrem. 247 Ego igitur, inquit, ascendo ad Patrem meum, etiam cum corpore cum illo futurus. Tu vero abi, et hanc ascensionem discipulis nuntia: Ascendo ad Patrem meum et Patrem vestrum, Deum meum et Deum vestrum.» Non oportet vero olendi eos, qui sacras Litteras sciunt, si quidquid quod homini conveniat, propter assumptam huma¨ nitatem loquatur. Deuni enim suum vocavit Patrem, ut qui naturam creatam assumpserat: eumdem vero nominavit Patrem, ut qui ejusdem erat essentiæ el naturæ. Est igitur ejus, secundum divinam essentiam, naturaliter Pater; noster vero per ipsum secundum gratiam. Quo vero modo dicamus Christum post resurrectionem non potuisse percipi humano contactu investigemus, ut dicere cum Paulo possiinus: ‹ Et si novimus secundum carnem Christum sed nunc jum non novimus "., Cum primi parentis transgressio crassitiem carnis nobis induxerit quam scrino ss Joan. xl, 32. ** II Cor. v, 16. Francisci Scorsi nota. necessitate naturæ, et alioqui habet dotem subtilitalis: unde fit ut, si velit, possit resistere lactui, neque per qualitates elementares illud immutare, Et ideo si noluerit, non poterit palpari. Deinde potest si velit sua quantitate resistere alteri corpori non utendo dote subtilitatis, nec se peneirando cum eo, neque illi cedendo; et tamen nihil efficere in aliud corpus, neque per suas qualitates tactiles illud immutando, aut speciem intentionalem inprimendo, quia hæc actio, ut dixi, est libera corpori glorioso, et non est necessario conjuncta cum priore resistentia; atque hoc modo potest corpus gloriosum resistere, et non palpari ad eum modum quo id posset contingere in corpore cœlesti. Potest cutem corpus gloriosum suo etiam arbitrio resietere lactui, immutando illud per qualitates sensibiles, atque hoc modo potest palpuri. Est ergo ul ita dicam, corpus gloriosum palpabile voluntarie et libere, non ex necessitate. Muc ex Saario exscripsi, ut animadverteres quam θεολογικῶς που ster paucis verbis idem expresserit, cum dicit: Ού γὰρ ἔτι σαρκὸς ἐπιτέρω παχύτητα ὡς ἀγαῖς ὑποκεῖσθαι ταῖς σαῖς· Non enim eiam nunc carnis crassiitem profero, quaque contaciui tuo subjaceal. Et idipsum paulo infra cum ait: Per disvensationem fuctum, ut a mulieribus aliis tangeretur. Nimirum quia ita voluit ad confirmandum resurrectionis mysterium. Incredulitatis. Tres explicandi modos, quos affert hic auctor circa illa verba: Noli me tangere, quæ multimodis ab interpretibus et Patribus declarantur, primum ob subtilitatem corporis gloriosi, secundum ob mulieris incredulitatem, tertiun de spiritali tactu, afferunt etiam S. Justinus Martyr quæst. ad orthodox. 48, et S. Cyrillus, hb. aut in Joan.; S. Chrysost. lou. de S. Joanne Baptista; S. Ambros. serm. 58; et in Psal. XLV, et lib. Comm. in Luc. x; S. Hieronym. quast. 5, Hebidiam; S. August. epist. 58; S. Gregor. Nyss. orat. 2, de Resurrect. citati a Maldonato m Joan. cap. xx. Non potuisse percipi. Ex necessitate scilicet ut in corpore adhuc mortali usuvenit, quod posito contactu alterius corporis necessario sensu percipitur, ut explicatum est not. proxima 4 et 5. Et si novimus secundum carnem Christum. Sensu jam explicato paulo supra ποι. 42. Crassitiem nobis induxerit. Eam, quæ dicta est supra not. 42, et præsertim ad hon.. 34, not. 59.

HOMILIA XXXVI. μάτων μεταχωρήσαι εἰς φύσιν θεότητος· ἀλλ' ἔστι tingat corpori de terra sumpto, et quidquidl etiam μὲν θεῖον, ἐπειδὴ Θεοῦ σῶμά ἐστιν· οὐ μὴν τὴν φύσιν creatum est fieri itidem non potest, ut in naturam μετέβαλεν. Ἰχθύος δὲ τρόπον ἐν τῇ τοῦ βίου θαλάσση divinitatis transeat. Sed divinum est, quoniam Dei ἐπολιτεύσατο τῆς ἀλμυρᾶς ἁμαρτίας διαμεῖναν corpus est; naturam vero non mutavit; atque ἀμέτοχον. Εν καιρῷ δὲ τοῦ πάθους δεχόμενος instar piscis in hujus vitæ mari versabatur τα μύρια εἴδη τῶν ὕβρεων, ἄφωνος ἦν, οὐκ ἐρίζων, salsugine, peccati manens immunis. Passionis vero οὐδ᾽ ἀντιλέγων, οὐδ᾽ ἀμυνόμενος, οὐδὲ ἀνείς. Ετο:- tempore cum sexcenta opprobriorum genera acμος ἄρτος, ὃν οὔτε ἄροσις, οὔτε σπορὰ ἐγεώργησε· cepisset, instar piscis, mutus fuit, non contendens, μένῳ δὲ παρήχθη τῷ τοῦ τάξαντος νεύματι. Αὐτὸν neque redarguens, neque ulciscens, neque remitἐκεῖνον ἐδήλου τὸν οὐράνιον ἄρτον, τὸν ἄνωθεν μὲν tens. Paratus pauis, quem neque aratio, nec se κατελθόντα, ἐν τῇ γῇ δὲ γενόμενον, ἂν ἡ ἀσπόρως mentis elaboravit, sed solo imperantis nutu proκαὶ ἀνήροτος τῆς Παρθένου νηδὺς ἀγεώργητος ἐβλά- ductus. Illum ipsum cœlestem panem significavit, στησεν. Οὕτω μὲν οὖν αὐτὸν ἐκεῖνον τὰ παραχθέντα qui descendit quidem e caelo, in terra vero exstitit, εἰκόνιζον. Καθ' ἕτερον δὲ λόγον· ἐπειδὴ ἐξαγαγεῖν quem Virginis uterus nulla aratione, vel satu subαὐτοὺς ἐβούλετο πρὸς τὸ κήρυγμα, τὰ τῆς διδασκα- actus quasi germen emisit. Sic igitur illum ipsum, λίας αὐτοῖς δείκνυσι σύμβολα. Ο γὰρ εὐαγγελικός " quæ præparata ab eo fuerant, significabant. Sed λόγος, τοῖς μὲν γίνεται πῦρ φησὶ γὰρ ὁ Κύριος • Πῦρ ἦλθον βάλλειν ἐπὶ τῆς γῆς·, τοῖς δὲ ἄρτος, τοῖς δὲ ἰχθὺς, τῷ πολυειδεῖ τῆς ποιότητος κατὰ τὰς τῶν δεχομένων ἐπιτηδειότητας, συνεξαλλάσσων τὴν δύναμιν· ὡς μὲν οὖν πῦρ τὰς ἁμαρτίας ἀποτεφροί, ὡς ἄρτος τρέφει τὰς τῶν δεχομένων ψυχάς· ὡς δὲ ὀψάριον, τοῖς ἁπαλοῖς ἔτι δίδοται καὶ μήπω φθάσασι πρὸς τὸ τέλειον, ὡς διδάσκει ὁ καλὸς ἑστιάτωρ Παῦλος ὁ θεῖος ἀπόστολος, ὁ τοῖς τελειοτέροις μὲν στερεώτερον, καὶ κρεώδη βρῶσιν τὸν λόγον ποιῶν. Λάχανα θὲ τοῖς ἀσθενεστέροις, καὶ γάλα τοῖς νηπιά ζουσι. secundum aliam rationem, quoniam eos ad prædicandum missurus erat, quilusdam symbolis rationem doctrinæ demonstrat. Evangelicus enim sermo aliis quidem ignis efficitur; ait quippe Dominus: c Ignem veui mittere in terram; aliis vero panis, aliis piscis, multiplici qualitatis genere vim suam immutans, et ad eorum qui eum accipiuut aptitudinem, et captumn accommodans. Igitur ut ignis peccata consumit, ut panis auimas accipientium nutrit, ut pulmentarium teneris etiamnum datur, qui nondum perfectionem assecuti sunt, sicuti docet præclarus ille convivator, et divines ”. apostolus Paulus, qui perfectioribus quidem solidius et ex carne confectum ministrat alimentum 99, olera vero infirmioribus, et lac infantibus Πῶς οὖν, φαίη τις, παρασκευάσας τοῖς μαθηταῖς Qua vero causa, dixerit quispiam, is qui mystiτὸ μυστικὸν τοῦτο ἄριστον, οὐ παρήγαγεν αὐτοῖς cum hoc prandium discipulis apparavit, non etiam καὶ ποτόν; κατὰ μὲν τὸ τῆς ἱστορίας σωματικών proposuit potum? Sane, juxta magis apertam ra τερον, ὅτι παρῆν αὐτοῖς ἡ λίμνη, ποιὸν ἄφθονον tionem ab historia ductain, 257 id eo factum est, τοῖς βουλομένοις παρέχουσα. "Ην οὖν περιττῆς quod prasto illis stagnum, quod potum petentibus φιλοτιμίας ἐν τοῖς μὴ ἀναγκαίοις θαυματουργεῖν. abunde suppeditaret. Miraculum vero, ubi necessiΚαὶ γὰρ οἱ ἐν τῇ ἐρήμῳ δαψιλῶς εὐωχηθέντες tas non id postulat, moliri, ambitionis majoris, πεντακισχίλιοι, καὶ αὖθις τετρακισχίλιοι, άρτοις quam par est, esse videtur. Nam et illa quinque μὲν καὶ ἰχθύσιν ἐτράφησαν, οὐ μὴν καὶ ποτὸν αὐτοῖς hominum millia quæ in solitudine affatim παραχθῆναι ιστόρηται. Διδάσκει δὲ καὶ νοητῶς ὁ satiata sunt', et alia rursus quatuor millia panibus, λόγος, ὡς ἐπειδὴ βρῶσις ή πρακτικὴ λέγεται ἀρετή, piscibusque sunt alta *; non vero potum illis datum διὰ τὸ σκληρὸν καὶ δυσκατεργαστότερον, πόσις δὲ narratur. Doctrina vero etiam et spiritualis hic ἡ θεωρία καὶ ἡ ἄπταιστος γνώσις, ἐνταῦθα μὲν ratio inest quod quoniam virtus in exercitatione κατορθοῦται ἡμῖν ἡ διὰ τῶν ἔργων τροφή, ἐν δὲ τῷ posita dicitur cibus, quod dura sit, et difficulter μέλλοντι δίδοται τὸ πόμα τῆς γνώσεως. Λαβούσης exerceatur, theoria vero, et inoffensa scientia γὰρ πέρας ἐνταῦθα τῆς πρακτικῆς, ἡ θεωρητική " polus; in hac profecto vila præstatur nobis per μόνη ἐπὶ τοῦ μέλλοντος πολιτεύεται, ἡνίκα πίνειν opera cibus; in futura vero cognitionis poculum Hebr. xv, 13. 1 Joan. vi, 10. • Marc. viii, 9. Francisci Scorsi notæ. * Luc. xn, 49. 58 1 Cor. 111, 2. Alque instar piscis. Haec duo symbola piscis et panis, quæ noster latius aliquanto explicat, S. Augustinus brevius, et elegantius complexus est tract. cxxm: Piscis assus, ail, est Christus passus: ipse est panis, qui de cœlo descendit. Idem Beda ex codem S. Augustino sumptum. Idem et anonymus is: Cat. Graen. Et divinus Paulus. Ad duos D. Pauli locos hic Theophanes respicit, alterum 1 Cor. c. ut: Γάλα · ὑμᾶς ἐπότισα, καὶ οὐ βρῶμα· Lac vobis potum dedi, non escam; et alterum ad Hebræos, Καὶ γεγόνατε χρείαν ἔχοντες γάλακτος, καὶ οὐ στερεᾶ; τροφῆς· Ει facti estis, quibus lacte opus sit, non 80lido cibo. Quibus locis tria ponit Apostolus nomina: γάλα, βρώμα, στερεάν τροφήν, quæ Theophanes lic explicat, et distinguit ordine: ut γάλα couveniat infantibus, βρῶμα, pro quo ipse λάχανα, hoc est olera posuit, proficientibus, et adhuc iubecillioribus; στερεά τροφή, quam ipse etiam χρεώδη, appellat, hoc est ex carbe confectum alimentum, perfectis.

datur. Practica enim vita hic desinente, sola con- μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Σωτὴρ ἐπηγγείλατο τὸ τῆς ἀκηράτου templativa in futuro degit, et dominatur, quando silicet fore promisit Dominus, ut nobiscum bibat poculum meræ, sinceræque doctrinæ, cum revelabit sanctis clarius, quæ nunc ipsis ostendit obscurius. Contingat vero etiam nobis, ut divinis illis perfruamur dapibus in Christo Deo nostro, cui gloria et potentia cum Patre principii exper:e, et vivificante Spiritu nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA XXXVII. In undecimum matutinum. In illo tempore Manifestavit se Jesus discipulis suis, cum surrexisset a mortuis, et ait Simoni Petro: διδασκαλίας ποτήριον, ὅτε ἀποκαλύψει τοῖς ἁγίοις τρανότερον, ἃ νῦν αὐτοῖς ἔδειξεν ἀμυδρότερον. Γένοιτο δὲ καὶ ἡμᾶς τῆς θείας ἐκείνης ἀπολαῦσαι τροφῆς, ἐν αὐτῷ Χριστῷ τῷ Θεῷ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος σὺν τῷ ἀνάρχω Πατρί, καὶ τῷ ζω ποιῷ Πνεύματι, νῦν, καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΑΖ. Εἰς τὸ ἐνδέκατον ἑωθινόν. Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ, «Εφανέρωσεν ἑαυτὸν ὁ Ἰησ σους τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, ἐγερθεὶς ἐκ νεκρῶν, Simon Joannis, diligis me plus his *?, Cum ad mare καὶ λέγει τῷ Σίμωνι Πέτρῳ· Σίμων Ἰωνᾶ, ἀγαπᾷς Tiberiadis piscantibus discipulis apparuisset Domimus, et mystica illis ostendisset symbola, piscatum, panem, prunas, piscem, et una cum ipsis prandisset, qui esset, ignotus, reliquum jam erat, ut discipulo per negationem lapso mederetur, adeoque, qui contrariis curare contraria noverat, per trinam confessionem trinum discipuli peccatum corrigit: et qui omnia scierat, antequam nascerentur, ignorantiam videlicet obtendit, et ait: c Simon Joannis, diligis me? Sciebat quidem Petrum in amore esse ferventem, etsi meliore quadam providentia (67') in tempore Passionis offenderat; sed quoniam ipse etiam Petrus conscientiæ stimulis pungebatur, et apul 258 discipulos ea quæ de ipso erat, existimatio inobscurata fuerat, ostendit Salvator, se illum ipsum G Ecclesiæ fundamentum, et rationabilium ovium pastorem, et discipulorum suorum principem propo- • Joan. xxi, 14, 15 seqq. με πλεῖον τούτων;» Καὶ τοῖς μαθηταῖς ὀφθεὶς δ Κύριος ἐν τῇ λίμνῃ Τιβεριάδος ἀγρεύουσι, μυστικά τε σύμβολα ὑποδείξας αὐτοῖς, τὴν ἄγραν, τὸν ἄρτον, τὴν ἀνθρακιάν, τὸν ἰχθὺν, καὶ μετ᾿ αὐτῶν ἠριστηκὼς ἀγνωσθεὶς ὅστις εἴη, ἤδη λοιπὸν καὶ τὸν κορι φαῖον τῶν μαθητῶν ἀλθαίνειν τοῦ τῆς ἀρνήσεως πτώματος· καὶ ὁ διὰ τῶν ἐναντίων τὰ ἐναντία θεραπεύειν εἰδὼς, διὰ τῆς τρίτης ὁμολογίας, τοῦ μαθητοῦ τὸ τρίτον ἐπανορθοῦται ἁμάρτημα. Καὶ ὁ πάντα εἰδὼς πρὶν γενέσεως, ἄγνοιαν δῆθεν προβάλ λεται, καί φησι· ε Σίμων Ἰωνᾶ, ἀγαπᾷς με; "Ηδει μὲν ὡς ὁ Πέτρος διάπυρος ὢν ἐραστής, καν προμηθείᾳ κρείττονι παρεσφάλη ἐν τῷ τοῦ πάθους καιρῷ· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς ὁ Πέτρος ταῖς τοῦ συνειδότος αἰκίσι κατεμαστίζετο, καὶ τοῖς μαθηταῖς ἡ περὶ αὐτοῦ ὑπόληψις ἐτεθόλωτο, δείκνυσιν ὁ Σωτὴρ ὡς θεμέλιον τῆς Ἐκκλησίας, καὶ ποιμένα Francisci Scorsi nota. Meliore quadam providentia. Permittente scilicet pro sua providentia Deo, et ex ejus lapsu multa deinde bona eliciente eo modo, quo de S. Cregorio Magno, hon. 26 in Evang: Egit namque aero modo superna clementia, ut discipulus ille dubilans, dum in magistro suo vulnera palparet carnis, in nobis vulnera sanaret infidelitatis. Plus enim nobis Thomæ infidelitas ad fidem, quam fides credentium discipulorum proficit, etc. Et S. Augustinus de communi humani generis labe: Melius judicavit de malis bona facere, quam mala nulla esse permittere. Principem. Ita verti vocem κρηπίδα, qua utitur hic auctor; sed sensum ac metaphoram expressi potius, quam proprietatem vocis; hæc enim basim, calceum, fundamentum, principium significat. In Gloss. Escur. κρηπίδα, interpretatur θεμέλιον. Sed cum fundamentum paulo ante posuissem, et ex aliis significantibus nulla commode posset relate ad discipulos traduci Latine, sensum reddidi. Nec tamen multum etiam ab ejus significatu discessi: nam principium discipulorum potuissem vertere, ac principem, ad usum ipsum loquendi magis convenire putavi. Observa vero quot, et quam gravibus verbis, quot etiam locis varie in his homiliis principatum S. Petri, atque adeo ejus successorum quos aperte noruinat hom. 55, De SS. apostolis, hic Pater contestetur. Quid vero gravius, et magnificentius verbis sequentibus, quibus Petrum dicit κορυφαῖον ἀποστολικῆς ἀξίας καὶ τάξεως, C.O. coryphæum, seu principem apostolicæ dignitatis, et ordinis? adversus nostri temporis novatores, qui primatum S. Petri ferre non possunt, et Graecos schismaticos, qui primam sedem Romanam agnoscere nolunt, qui profecto suos Patres et Græcos suos adversantes habent, et increpantes errorem suum, et αυθάδειαν, quibus illi parere noluit. Nam præter hunc Theophanem Cerameum, qui ubicunque de S. Petro incidit mentio, semper de eo, ut de principe praeclare ut dixi, et magnifice loquitur, et πρόκριτον, πρώτον, κορυφαῖον, κρηπίδα τῶν μαθητῶν καὶ ἀποστόλων, θεμέλιον τῆς Ἐκκλη σίας appellat, consonant etiam alii Patres. S. Proclus episc. Constant, eodem verissimo sensu προστάτην, καὶ κορυφαῖον, S. Petrum nominat, quod animadvertit ejus interpres et commentator Vincentius Richardus in orat. 8, ostenditque nomen προστάτης, non esse inane nomen, seu dignitatis tantum, non jurisdictionis, ut inquiunt; quia προστάτης regit ordinem suum eique imperat. Jam S. Chrysost. καθηγητὴν τῶν ἀποστόλων vocat, et S. Isidorus Pelus. lib. 1. epist, 142, τοῦ θυάσου τῶν μαθητῶν κορυφαίον. Εt lib. u, epist. 93: Καθὼς ὁ Πέτρος ὁ κορυφαῖος τοῦ χορού ἐν ταῖς ἑαυτοῦ Πράξεσι σαφῶς ἀπεφήνατο. S. Cyrillus Hierosol ca:cch. 1: Πέτρος ὁ κορυφαιό τατος, καὶ προστάτης τῶν ἀποστόλων, et concil. Nican. 11, καθὰ Πέτρος ὁ πρωτάρχης τῆς ἀποστολι κῆς ὀμηγύρεως. Εt aliis sexcentis hujusmodi mcis possunt obrui et convinci hujusmodi hæreseos enaces.

HOMILIA XXXVII. τῶν λογικῶν προβάτων, καὶ κρηπῖδα τῶν μαθητῶν nere. Tria igitur praestanda per hæc verba disponit αὐτοῦ, αὐτὸν ἐκεῖνον προβάλλεται. Τρία οὖν διὰ τούτων οἰκονομεῖ. ᾿Αγιάζει τοῦ Πέτρου διὰ τῆς ὁμολογίας τὴν γλῶτταν, ἣν ἡ ἄρνησις ἔχρανεν, ἀνακαθαίρων αὐτὴν τοῦ ἐγκλήματος· βεβαῖοι τοὺς λοιποὺς τῶν μαθητῶν, ὡς οὐκ ἐξέπεσεν ὁ κορυφαῖος τῆς ἀποστολικῆς ἀξίας καὶ τάξεως· πληρο το ἐπάγγελμα, ὅπερ αὐτῷ ἐπηγγείλατο ο Δώσω σου τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν· καὶ ὃ ἐὰν • Σίμων Ἰωνᾶ, ἀγαπᾶς με;ν Ἐπειδὴ ἐν τοῖς συντακτηρίοις λόγοις, πολλὰ περὶ ἀγάπης αὐτοῖς ἐνα ετείλατο, ὅτι τῆς τελείας τοῦτό ἐστι γνώρισμα, τὸ θεῖναι τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ὑπὲρ τῶν φίλων αὐτοῦ, ἵπερ Χριστὸς μὲν ἐπλήρωσεν, ὁ Πέτρος δὲ ὑποτρέσας, ἠρνήσατο, διὰ τοῦτο εὐφυῶς τοῦ Πέτρου οἷον κατειρωνεύεται· ὡς τὸ τῆς ἀγάπης ἴδιον μὴ φυλάξαντος. Διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν· ι Ηλεῖον τούτων, ο πλαγίω; πως ἀναμιμνήσκει αὐτὸν τῆς θρασείας ἐκείνης φωνής, ὴν κατὰ τὸν τοῦ πάθους καιρὸν ἐκαυχήσατο· Καν τινες σκανδαλισθήσονται, ἀλλ᾽ ἐγὼ τὴν ψυχήν μου ὑπὲρ σοῦ θήσω. ο 'Αρα οὖν, φησί, θαρσεῖς καὶ νῦν ἐγκαυχήσασθαι, ὡς • Πλεῖον τῶν ἄλλων ἀγαπᾷς με;» Τί οὖν ὁ Πέτρος; Οὔτ᾽ ἀναίνεται ἀγαπᾷν, οὔτε θρασέως ὁμολογεῖ, ἀλλὰ τῇ φύσει μετρεῖ τὴν ἀπόκρισιν, καί φησι·. Ναί, Κύριε, σὺ οἶδας, ὅτι φιλῶ σε.» Οὕτως ἐξ ὧν ἔπαθεν, ἔμαθεν· οὕτως αὐτὸν ἡ ἧττα πεποίηκε δόκιμον, ὥστε μὴ παντὶ τῇ τῆς ψυχῆς προθυμίᾳ θαῤῥεῖν, ἀλλ' εὐλαβεῖσθαι τῆς φύσεως τὴν ἀσθένειαν·. Τὸ γὰρ πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής.» Μάρτυρα δὲ τοῦ λόγου ὅτι φιλεῖ αὐτὸν ἐκεῖνον παρίστησι· «Κύριε, σὺ οἶδας ὅτι φιλῶ σε. ο Ἔσιχε δέ πως ἀσυνάρτητος ἡ τοῦ Πέτρου ἀπόκρισις πρὸς τὴν τοῦ Κυρίου ἐρώτησιν. Ο μὲν ἤρετο· «Σίμων Ἰωνᾶ, ἀγαπᾷς με; › 'Ο δὲ οὐ λέγει, Σὺ οἶδας, ὡς ἀγαπῶ σε, ἀλλ', Οτι φιλῶ σε.» Επειδή φιλίας καὶ ἀγάπης διαφορὰν ᾔδει πολλήν. Ἡ μὲν γὰρ ἀρχὴ τίς ἐστι καὶ ὁδός· ἡ δὲ, περιεκτικὴ τῶν καλῶν. Ἀλλ᾿ ὡς σαφέστερον ἢ τὸ λεγόμενον, τεχνικώτερον τοῦ λόγου ἀψώμεθα. Lingnam Petri, quam negatio contaminarat, per confessionem sanctificat, atque a crimine purgąt; cateris discipulis fidem affirmat de suo statu non decidisse coryphæum illum apostolicæ dignitatis et ordinis; factamilli promissionem implet: Dabo tibi claves regui calorum: et quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in cœlis *. δήσῃς ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένον ἐν τῷ οὐραν • Simon Joanus, diligis me?, Quoniam in eo ser mone, quo postrema mandata delerat, multa de charitate ipsis præceperat, quod videlicet hinc perfecta esse cognosceretur, si quisquam pro amicis suis animam poneret, quod sane praestiterat Christus, Petrus vero pavore victus negaverat: ideo dexteritate quadam usus Petrum veluti ridet, ut qui, quod erat charitatis proprium, non servarǝt. Cum vero etiam ait: Plus his, latenter illi in memoriam insinuat vocem illam confidentiæ plenam qua sub ipsum Passionis tempus gloriatus fuerat: «Et si alii scandalizati fuerint, ego tamen animam meam pono pro tes. An igitur, inquit, etiam nunc, quod plus his me diligas, gloriari audes? Quid igitur retrus? Neque diligere se negat, neque fatetur audacter; sed naturæ imbecillitati accommodatam responsionem affert et ait:. Etian, Domine, tu scis quia amo te.» Ita ex his, quæ passus fuerat, didicit: ita illum experientem clades sua reddiderat, non esse scilicet cuicunque animi propensioni, fervorique confidendum, sed infirmitatem naturæ timendam: ‹ Spiritus enim promptus est, caro autem infirma. > Testem vero illuin ipsum facit amoris in eum sui: «Domine, tu scis quia amo te.» Sed interrogationi Domini, non videtur Petri responsio quodammodo convenire. Ille quidem quæsierat: Simon Joannis, diligis me?» Hic autem non dicit: Tu scis quia diligo te, sed, Quia amo te. › Multum quippe inter amorem, dilectionemque interesse sciebat. Ille enim principium et via quædam est * Math. xxvi, 41. * Matth. χνι, 19. 8 Matth. xxvi, 33; Joan. xIII, 37. Francisci Scorsi nola. non esse multa producit testimonia veteris lustrumenti, ubi nomen dilectionis et charitatis positum est pro amore. Ac demum concludit, quamvis charitatis nomen sit gravissimum, ut etiam Deo sæpe tribuatur, et dilectionis itidem, qua jubemur diligere proximos, nec salis recte de pecunia, vel volupiats amore, charitatem quis dixerit, tamen piaculum, nec multum interesse, si quis Deum amare se dicat, et Deum ipsunt vocet amorem suum. Sanctus autem Augustin. lib. xiv De Civil. cap. 7, multis ex locis ostendit tam amare, quam diligere in bonam partem, et in malam accipi, nec ullum inter ea discrimen facit, quin etiam ex hoc ipso Inter amorem dilectionemque. Auctor hic honestiore vocabulo, dilectionem seu charitatem apsubtiliter inter φιλίαν καὶ ἀγάπην, discriminat, pellasse. Sic ille. Ad quam sententiam firmandain quæ nos discriminis etiam causa Latine vertimus amorem et dilectionem: nec sine auctoritate sacra· rum Litterarum et profanarum, ut jam ostendam. Sed vero, si harum dictionum φιλίας et αγάπης vis, et usus inter scriptores Græcos disquiratur, vix distinctio dignoscetur, sed potius utrumque αδιαφόρως usurpatum; quin etiam nomen ἀγάπης, quod hic pro perfectissimo amore vult accipi Ceraniens, lenius aliquando esse, quam φιλία animadverti potest ex Arist. lib. vuli Moral. cap. 3, ubi e:iam verbo ἀγαπῶσι de levioribus amicis utitur. Quod autem pertinet ad usum sacrarum Litterarum, notat Origen. hom. 1 in Cant., quæ aliter Prologus in ea, inscribitur, magis usitata esse dilectionis, et charitatis nomina ea de causa, quam ipse affer! his verbis: Videtur autem mihi divina Scriptura, votens cavere, ne lapsus aliquis legentibus sub amoris nomine nasceretur, pro infirmioribus quibusque eum qui apud sapientes sæculi cuvido, seu amor dicitur, loco Ille enim principium, etc.Dicit την φιλίαν esse viam et principium ad τὴν ἀγάπην, quod que pacto interpretandum sit ex ipsius distinctione, quam de triplici amicitiæ genere tradit, intelligetur notis 71 et 72.

hæc vero, quæ omnia bona comprehendit. Sedenim ut planius quod dico intelligatur, subtilius rem disquiramus. Amicitiam tribus 259 mollis conciliari dicunt. Nam vel voluptas illam vel utilitatis alicujus occasio, vel virtutis similitudo conjungit. Sed quæ ex uno ex his duobus modis exsistit amicitia fluxa est, et instabilis; sive enim utilitatem, sive soluplatem, deficere contingat, ex tinguitur etiam, et perit amicitia. Unde vel temporis progressus vel loci distantia, vel negotiorum dissimilitudo corrumpit amicitiam. Ea vero quam copulavit virtus, his rerum casibus non exstinguitur; quin etiam magis vel temporis processu, vel corporum disjunctione firmatur, et claritas factis paulatim incrementis evadit.. Τὴν φιλίαν κατὰ τρεῖς τρόπους συνεστάναι φασίν. Η γὰρ ἡδονὴ ταύτην συνίστησιν, ἢ χρείας τινός πρόφασις, ἢ ἀρετῆς ἐξομοίωσις. Αλλ' ἡ ἐξ ἑνὸς τούτοιν τοῖν δυοῖν τρόποιν είληφυῖα τὴν σύστασιν, ἀπαγής ἐστι, καὶ ἀβέβαιος. Εἰ γὰρ παυσθῆναι συμβῇ τὸ τῆς χρείας, καὶ τὸ τῆς ἡδονῆς, συναπέστη καὶ ἡ φιλία καὶ ᾤχετο. Ενθεν τοι καὶ χρόνου παρά στασις, καὶ τόπου διάστασις, καὶ πραγμάτων αλο λοίωσις τὸ φίλτρον ἐμάρανεν. 'Η δὲ κατ' ἀρετὴν συνεστηκυία φιλία, τοιαύταις οὐ σβέννυται περιστά σεσι· μᾶλλον μὲν οὖν καὶ τῇ χρονική παριππεύσει, καὶ τῇ σωματικῇ διαστάσει παγιώτερον καθίσταται, ἀγάπη γενομένη ταῖς κατὰ μικρὸν ἐπιδόσεσιν. Francisci Scorsi nota. ne Majoragius doctissimus et optimus ejus explicato in illum locum Part.: Charitas ea est, quæ etiam alio nomine pielas dicitur; amor vero minus, quam charitas, sed eam tamen etium proxime subsequitur. Isidorus_etium lib. Orig. vult, cap. 11 Charitas Grace, Latine dilectio interpretatur; et paucis in terjectis Omnis autem dilectio carnalis non dilectio, sed magis amor dici solet. Dilectionis autem nomen tantum in melioribus rebus dici solet. Aique hæc quantum ad differentiam, et usum vocabulorum attinet, dicta sint. Nam quoad rem ipsam significatam in sequentibus notis. Amicitiam tribus modis. Ita Aristoteles, viII Ethic. cap. 3, ubi de his amicitiæ formis disserit, etc., S. Thomas 11, partis n, quæst. 27, art. 5, earum mentionem facit, et est communis, imo vulgata doctrina moralis philosophiæ. loco Joan. xxi, ubi Christus S. Petrum interrogat lib. xi; ex T. Lirio, lib. i et aliis. Εt Antonius primo Diligis? post Amas me? colligit idem significari. Hæc prenotata volui, ut ne quis tum religiose, et subtiliter hæc observanda vocabula putet, quam Hoster hic Theophanes censet, quanquam ipsius observatio non omnino rejicienda, sed pia existimanda. Nam profecto in Novo Testamento, ac præsertim in iis locis, unde suam distinctionem elicit hic auctor, nomen ἀγάπη et verbum ἀγαπᾶν vertitur semper ab veteri interprete nostro charitas, vel dilectio, et charitatem habere, vel diligere; women vero φιλία εἰ φιλεῖν, amor, et amare; locos omnes, quos ego examinavi, hic rescribere omitto, longior sim; et sane observanti constare res poterit. Et quidem illud prius gravius, et perfectius, et ho nestius quiddam significare, hoc secundum levius, et vulgarius docet etiam Gregorius De Valentia tom. iii, disp. 5, quæst: Charitas, inquit, apud Latina lingua scriptores generatim significat amorem honestum in eos qui et per se amantur gratuito, e el vicissim redamari possunt. Ex lib. M. Tull. De amicitia apparet hoc vocabulo Latine significari non modo amorem actualem, qui momento evanescit, sed etiam habitualem qui consistentiam quamdam durabilem habet. Hunc enim in primis vult Cicero cum inter parentes ait charitatem sine detestabili scelere eximi non posse. In eadem significatione usurpatur hoc vocabulum in Scriptura passim a vulyato interprete, et in omnibus tum Veteris, tum Novi Testamenti locis (quos ipse Valentia refert, ego omitto) pro hoc vocabulo in Greco est nomen ἀγάπη, quod significat dilectionem illam charitatis, atque hoc modo hoc vocabulum charitatis usurpatur a theologis et ecclesiasticis scriptoribus passim. Tertullianus in Apolog, contra gentes, cap. 39, ubi de mysterio Eucharistie videtur loqui: Cœna nostra de nomine virtutem suam ostendit, vocatur enim ἀγάπη, id quod dilectio apud Græcos est. Hæc ex Gregorio de Valentia adduxi ut intelligeres posse etiam pie observari hoc discrimen inter charitatem, seu dilectionem, et amorem, et recte me vertisse nomen ἀγάπης charitalem seu dilectionem, φιλίας amorem; idemque in verbis ἀγαπᾶν et φιλεῖν observasse. Possem etiam id quod ait Valentia ad ejus et Theophanis nostri distinctionem, tum etiam nostram versionem approbandam, multa alia testimonia ex Latinis probatisque scriptoribus adducere, ni ea res longius, quam necesse sit, me distraheret; satis erit luculentum illud ex Part. oratoriis. Nam aut charitate, inquit, moventur homines, ut deorum, ut patria, ut parentum; aut amore, ut fraIrum, ut conjugum, ut liberorum, ut familiarium. Sic Cicero, hoc loco discriminat. Idemque colligitur en Epist. lib. 1 Ad Lentulum; et ex Dialog. de Amicilia, cx Trebonio ad ipsum Ciceronem, Εpist. [am. Et charitas, factis paulatim incrementis evadil. Charitatis, Græce ἀγάπης, nomine bic intel ligenda honesta, perfectaque amicitia, quæ in virtutis ratione fundata, et orta ab initio, longa deinde consuetudine confirmatur. Hæc vero distinctio inter φιλίαν εἰ ἀγάπην, desunpla mihi siue dubio videtur ex eodem Arist. lib. Ethic. 1x, cap. 5, mutatis tamen vocabulis. Nam quod Philosophus de benevolentia ad amicitiam comparata Græce apl τῆς εὐνοίας πρὸς τὴν φιλίαν docet itidem hic Pater die amicitia adl charitateu περὶ τῆς φιλίας πρὸς τὴν ἀγά πην. Nam haec circa nomina est distinctio. iii igitur Aristoteles 'Η δὲ εὔνοια φιλία μὲν ἔοικεν, οὐ μὴν ἐστί γε φιλία. Γίνεται γὰρ εὔνοια καὶ πρὸς ἁγνῶτας, καὶ λαν βάνουσα· φιλία δὲ οὔ. Καὶ πρότερον δὴ ταῦτ' εἴρηται. Αλλ' οὐδὲ φίλησίς ἐστιν. Οὐ γὰρ ἔχει διάταξιν, οὐδὲ ὄρεξιν· τῇ φιλήσει δὲ ταῦτα ἀπακολουθεῖ. Καὶ ἡ μὲν φίλησις μετὰ συνηθείας· ἡ δὲ εὔνοια καὶ ἐκ προσπαίου, οἷον καὶ περὶ τοὺς ἀγωνιστὰς συμβαίνει. Εὔνοι γὰρ αὐτοῖς γίνονται, καὶ συνθέλουσι. Συμπ πράξειεν δ' ἂν οὐδέν. "Οπερ γὰρ εἴπομεν προσπαίως εὔνοι γίνονται, καὶ ἐπιπολαίως στέργουσι. Εοικε δὴ ἀρχὴ φιλίας εἶναι, ὥσπερ τοῦ ἐρᾷν ἢ διὰ τῆς ὄψεως ἡδονὴ· μὴ γὰρ προησθεὶς τῇ ἰδέα οὐδεὶς ἐρᾷ, ὁ δὲ χαίρων τῇ εἴδει οὐδὲν μᾶλλον ἐρᾷ, ἀλλ' ὅταν καὶ απόντα ποθεῖ, καὶ τῆς παρουσίας ἐπιθυμεῖ. Οὕτω δὲ καὶ φίλους οὐχ οἷόν τε εἶναι μὴ εὔνους γενομέν νου;. Οἱ δὲ εὔνοι οὐδὲν μᾶλλον φιλοῦσι. Βούλονται γὰρ μόνον τἀγαθὰ οἷς εἰσιν εὔνοι, συμπράξαιεν δὲ οὐδὲν ἂν, οὐδ᾽ ὀχληθεῖεν ὑπὲρ αὐτῶν. Διὸ μεταφέρων φαίη τις ἂν αὐτὴν ἀργὴν εἶναι φιλίαν. Χρονιζομένην δὲ καὶ εἰς συνήθειαν ἀφικνουμένην γενέσθαι φιλίαν, οὐ διὰ τὸ χρήσιμον, οὐδὲ τὴν διὰ τὸ ἡδύ. Οὐδὲ γὰρ ἡ εὔνοια ἐπὶ τούτοις γίνεται. Hoc est ex il terpretatione Bernardi Febriani: Jam vero benevolentia est quidem similis amicitiæ: amicitia tamen non est, quippe cum benevolentia erga ignotos quoque,

HOMILIA XXXVI. πώς κεκαλυμμένως ἐπιπλήττει, παιδία καλῶν, tis?, Vide quam recte reprehendat, cum pueros ἐπειδὴ παιδικῷ στοιχούντες φρονήματι, οὕτω τῆς Δεσποτικῆς διδασκαλίας ἐπιλαθόμενοι, ἐπὶ τὸ σύν ηθες ἐπαλινόστησαν ἐπιτήδευμα. Τί γάρ, φησίν, ἀπώνασθε τῆς ματαίας σπουδῆς; Μὴ γὰρ ἐκερδήσατέ τι ματαιοπονήσαντες δι' ὅλης νυκτός; Τί οὖν οἱ μαθηταί; Ὁμολογοῦσι τὸ ἀληθὲς, καὶ τὸ ἔχειν τι ἀγρευθὲν ἀπαναίνονται. Αναμνήσαι οὖν τὸν Πέτρον βουλόμενος, ὡς αὐτός εἴη ὁ ἀπαρχῆς τῆς μαθήσεω:, εἰς τὸ πλοῖον αὐτοῦ εἰσελθὼν, καὶ κει λεύτας επαναγαγεῖν ἐκ τῆς γῆς, καὶ χαλάσαι τὸ δίκτυον, καὶ συλλαβεῖν πλῆθος ἰχθύων πολύ· ἐπισ τάττει βάλλειν ἐπὶ τὰ δεξιὰ μέρη του πλοίου το δίκτυον· οὐχ ὅτι ἐπέγνων τίς ἦν ὁ ἐπιτάττων αὐτοῖς, ἀλλ᾽ ὅτι θεία τις δύναμις τοῖς τοῦ Σωτῆρος λόγοις ἐφείπετο ἔρωτα, καὶ πειθὼ ταῖς ἀγαθαῖς ἐντιθεῖσα ψυχαῖς. • Εβαλλον οὖν εἰς τὰ δεξιὰ μέρη, καὶ οὐκέτι αὐτὸ ἑλκῦσαι ἴσχυσαν ἀπὸ τοῦ πλήθους τῶν ἰχθύων.» Ὢ τοῦ θαύματος καὶ τῆς ἀπείρου δυνάμεως τοῦ κελεύσαντος! ο! δι' ὅλης τῆς νυκτὸς κοι πιάπαντες, καὶ μηδὲν τὸ παράπαν ἀγρεύσαντες, οὐδ᾽ ἑλκῦσαι τὸ δίκτυον ἐκ τοῦ πλήθους τῶν ἀγρευθέντων ἐξίσχυον. Τοῦτο τὸ μέλλον ᾐνίττετο, καὶ τὰ ἐσόμενα προεικόνιζε· θάλασσα μὲν γὰρ ὁ βίος οὗτός ἐστιν, ὁ τοῖς ἀλλεπαλλήλοις πειρασμοῖς κυματούμενος· νὺς δὲ, καθ᾿ ἣν ἄπρακτοι γεγόνασιν ἀγρεύοντες, ὁ πρὸ τῆς ἐπιδημίας τοῦ Σωτῆρος καιρός, καθ' ήν πολλὰ κοπιάσας τῶν προφητῶν ἡ κατάλογος, καὶ τὸν τῆς διδασκαλίας λἶνον χαλῶν; οὐδένα εἶχαν πειθόμενον. Ηδη δὲ τῆς πρωΐας c ἐνστάσης, ὅτε ἡμῖν ἐπεφάνη ὡς ἐξ ἀνατολῆς τάφου ἀνίσχων τῆς δικαιοσύνης ὁ Ἥλιος, τὸ εὐαγγελικὸν Είκτυον οἱ μαθηταὶ ὑφαπλώσαντες, τὴν οἰκουμένην πᾶται ἐσαγήνευσαν, ἣν ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀγρευθέντων ἰχθύων αινίττεται, εἰς τρία καὶ πεντήκοντα, καὶ ἑκατὸν κορυφούμενος. Ο γὰρ ἑκατὸν ἀριθμὸς, καὶ τετράγωνος ὤν, καὶ πληρέστατος, ὡς τῆς δεκάδος εἰς αὐτὴν κυκλουμένης, τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν τὸ ἐκ τεσσάρων τῆς οἰκουμένης περάτων πεπιστευκὸς προϋπέφαινε. Τὰ δὲ πεντήκοντα, τοὺς ἐκ περιτομής πιστεύσαντας προεικόνιζεν, ὡς τὴν φυλακὴν τὴν θείαν Δεκάδος τῶν ἐντολῶν αἰσθητῶς ἐκλαμβάνοντας. Δεκαπλουμένη γὰρ ἡ πεντάς, ἢ πενταπλουμένη ἀνάπαλιν ἡ δεκάς γεννᾷ τὸν πεντήκοντα, σημαίνοντα τὴν πεντάδα τῶν αἰσθήσεων, καὶ τὴν δεκάδα τῶν ἐντολῶν. Τὰ τρία δὲ, τὴν εἰς τὴν Τριάδα πίστιν δηλοί, ήτις ενοποιήσασα τὰ διεστῶτα, εἰς μίαν Ἐκκλησίαν πάντας συνήγαγεν. Οτι δὲ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀγρευθέντων ἰχθύων τὸν ὅλον τῆς Ἐκκλησίας πληθυσμόν προεμήνυε, καὶ ἐκ τῆς κατὰ τὴν Ρεβέκκαν ἱστορίας ἔστι μαθεῖν, vocet, quoniam puerili quodam sensu ducti usque adeo doctrinæ Bomini obliti fuerant, ut consuetum studium et exercitationem repeterent. Quid enim, inquit, ex vano hoe studio profecistis? An aliquid lucri ex irrito noctis totius labore fecistis? Quid igitur discipuli? tu quod res erat, fatentur; et ali quid esse se expiscatos negant. Igitur ut in memoriam Petro revocaret, esse se illum eumdem, qui jam ab initio, cum discipulos elegisset, in ejus naviculam esset ingressus, et terra reducere, et in capturam retia laxare jussisset, atque ita cepisse eos piscium multitudinem copiosam, præcepit mittere in dexteram navigii rete; non quod, quis esset, qui id præciperet cognovissent, sed quod divina quædam in Domini sermone vis iuerat, quæ amorem simul et persuasionem bonis animis injiciebat Miserunt ergo in dexteram navigii, noç jam valebant illud trahere præ multitudine piscium.» O miraculum, o jubentis infinita potentia! qui cum tola nocte se fatigassent, nihil omniao piscandlo ceperant, ne trahere quidem rete præ captorum piscium multitudine valebant. Hoc ænigmate præsignificatum est, quod venturo tempore futurum erat. Mare enim hæc vita aliis post alias tentationum fluctibus agitata; nox vero, in qua piscatores irritam operam contulerunt, tempus Salvatoris adventum præcedens, in qua cum multum laborasset prophetarum succedentium series, et doctrinæ retia demisisset, fidelem habuere neninem Matutino sed enim tempore adveniente, cum e tumulo velut ex oriente justitiae Sol exortus nobis apparuit, discipuli rete evangelicum explicantes, omnem terram sagena pertraxerunt, quam 254 sane captorum piscium numerus, quasi quodam symbolo insinuat, ad triom et quinquaginta supra centum summam redactus. Centenarius enim numerus cum et tetragonus et plenissimus sit utpote quem decas in se ipsam circumvoluta conficiat, gentium plenitudinem ex quatuor terræ totius finibus ad fidem adductam præmon¬ stravit. Quinquagenarius vero eos qui ex circumei-. sione crediderunt, præfiguravit, qui præceptorum Decalogi custodiam a Deo commissam sensibili modo acceperunt. Quinque cuim decies multipl cati, et rursum decem quinquies, quinquaginta gigmunt, qui numerus quinos sensus, et dena præcepta significat. Termarine vero fidem in Trinitatem ostendit, quæ sane dissita in unum cogens, in unamomnes Ecclesiam congregavit. Quod vero hic captorum piscium numerus multitudinem Ecclesia Francisci Scorsi notæ. Fidelem habuere neminem. Quamvis enim, inquit Theophylactus in hunc locum, ex quo eamdem elixit ipse allegoriam, ac mirum ni a nostro, cujus niss. apud se habuerit, desumptam, eum posterius s ripserit, ut ex Procem. v, disput. constat.: (^uamvis igitur, unam gentem Israeliticam conclusisse in sagena videbantur, tamen quia et hæc subinde ad idololatriam redibat, nikil forte apprehenderunt. Cum et tetragonus, et plenissimus sit. Qua ratione centenarius numerus tetragonus dicatur ratiocinatione colliges ex hom. 24, not. 000, ubi de numero senario egimus; par enim est in hac constiLuenda figura ratio centenarii, et in hunc cadit eadem definitio, quam ex Euclidis, I. vii, ibi posui. mus.

προσεμαρτύρησεν. Εμεμαθήκει γὰρ ὡς τοῦτό ἐστιν ἀγάπη, ἵνα τις θῇ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ὑπὲρ τῶν φίλων αὐτοῦ· ἅτε οὖν αὐτὸς μὴ κατορθωκώς τοῦτο ὑποστέλλεται. Αλλ' ὁ Κύριος τῆς εἰς αὐτὸν φιλίας ταῦτα ἀπήτησε, τὴν τῶν λογικῶν θρεμμάτων κα μήν· ι Βόσκε τὰ ἀρνία μου·, δεικνύς, ὡς ὁ παρ' αὐτῷ τῆς οἰκονομίας σκοπὸς ἡ σωτηρία τῶν ἀνθρώ πων ἐστί. Καὶ πάλιν ἐκ δευτέρου τὴν αὐτὴν πεῦσιν ἐπαγαγὼν τὴν αὐτὴν ἀπόκρισιν δέχεται. «Κύριε, σὺ οἶδας, ὅτι φιλῶ σε.» Εἶτα πάλιν αὐτῷ τὴν νομὴν ἀνατίθησιν, οὐκ ἀρνίων, ἀλλὰ προβάτων. Ἐν ἐνίοις δὲ τῶν παλαιῶν ἀντιγράφων, οὕτω γέγραπται· • Ποίμαινε τὰ προβάτιά μου· ι Καὶ δοκεῖ μᾶλλον ἀκολουθότερον. Εἰπὼν γὰρ πρότερον αρνία, δεύτερον εἶπε προβάτια, τελευταῖον δὲ πρόβατα κατὰ τὴν τῶν σωζωμένων τάξιν καὶ προκοπήν· καὶ ἄρνας μὲν καλῶν, τοὺς ἀτελεῖς περὶ τὴν πίστιν, καὶ εἰσαγωγ:- κούς, καὶ δεομένους γάλακτος, ἅτε μὴ δυναμένους δέξασθαι τὴν στερεὰν τῆς διδασκαλίας τροφήν πρό βατα δὲ, τοὺς ἰσχύοντας μυεῖσθαι τοῦ μυστηρίου τὰ τελεώτερα· οὕτω γὰρ καὶ ὁ μέγας Παῦλος τὴν προ κοπήν τῶν μαθητευομένων διῄρηκε· τοὺς μὲν τρέ φων γάλακτι· τοῖς δὲ ἀρτοποιῶν τῶν λόγων τοῦ Πνεύματος· τοῖς δὲ ὡς κρέα παρατιθεὶς τῶν δου γμάτων τὰ ἰσχυρότερα· ὅσοι δύνανται δηλαδὴ τοῖς κριτικοῖς ὁδοῦσι τῶν λογισμῶν αὐτοὺς κατεργάζε σθαι. Καὶ τάχα καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ἀγαθὴ γῆ καρποφορήσασα τὰ ἑκατὸν, καὶ ἑξήκοντα, καὶ τριάκοντα, τῆς τρίτης ταύτης διακρίσεως σύμβολον ἦν δηλοῦσα τὰ ἀρνία, καὶ τὰ προβάτια, καὶ τὰ πρόβατα. fateri, quod eum claritate prosequeretur, quod γῆσαι, ὡς ἀγαπῴη, τὸ ἧττον, ἑαυτῷ τὴν φιλίαν ninus erat, amicitiam sibi tribuit, eamque testatus est. Jam enim intellexerat in hoc esse charitatem, ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Quia igitur hoc ipse non perfecerat, ideo se demittit. Sed Dominus ab amore illius erga se hoc postulavit, ut pecus suum ratione præditum pasceret: Pasce agnos meos, ostendeus nimirum dispensationis consilii sui finetu fuisse salutem hominum. Et rursus eamdem secundo interrogationem adjiciens eamdem responsionem refert: • Domine, tu scis, quia amo te. › Tum iteram curam illi committit pascendorum non agnorum, sed ovium In quibus.. dam vero vetustis exemplaribus ita scriptum est: • Pasce oviculas meas; et congruentius hoc videtur. Cum enim agnos primo nominasset, oviculas deinde, tum oves appellavit: prout ordo progressus eorum postulat, qui salutem consecuturi sunt. Nam agnos vocavit eos qui in fide sunt imperfecti et in eam introducuntur, ut, et adhuc lactis indigent utpote qui solidum doctrinæ alimentum accipere nequaquàm possunt. Oves vero dixit eos qui tantum halent virium, ut instrui, et edoceri de perfectioribus mysteriis queant; sic enim etiam magnus ille Paulus alumnorum profectus distribuit "? alios quidem lacte nutriens, aliis vero spiritualia verba in panem formans, aliis demum difficiliora dogmata, ut carnes apponens, its scilicet qui dentibus dijudicandi peritis subigere, et concoquere ea valeant. Ει 260 fortasse etiam in Evangelio bona terra, quæ centesimum, et sexagesimum, et tricesimum fructum affert, triplicis hujusce differentiæ symbolum est, el aguos, et oviculas, ovesque significat. Dicit ei, tertio: c Simon Joannis, amas ne? Commutavit hanc tertiam interrogationem; neque cuim e Diligis me,» dixit, neque • Plus, ο addidit; sel esto, inquit; quoniam non diligere te, sed amare co:fiteris, hoc amicitiæ fac argumentum: e Pasce oves meas.» — «Contristatus est Petrus, quia di1 1 Cor. 111, 2. • Λέγει αὐτῷ τὸ τρίτον· Σίμων Ιωνά, φιλεῖς με;» Παρήλλαξε την τρίτην ερώτησιν· οὔτε γὰρ • Αγαπης με» εἶπεν, οὔτε «Πλέον» προσέθηκεν, ἀλλ' εἶεν, φησί· ἐπειδὴ οὐχ ὁμολογεῖς ἀγαπῶν, ἀλλὰ φιλεῖν· καὶ οὕτω τὴν φιλίαν ἐπίδειξαι· ι Ποίμαινε τὰ πρόβατά μου. — Ἐλυπήθη ὁ Πέτρος, ὅτι εἶπεν Francisci Scorsi nola. φιλίαν, quam dicit esse ἀρχὴν εἰ κρηπίδα τῆς ἀγάπης, et per incrementa ad ἀγάπην accrescere. Simile quiddam de alia theologica virtute, fide nimirum tradit Clemens Alex. lib. v Strom. ex iis verbis Apost, ad Rom. 1: c Justitia autem Dei in Videtur ergo, ipso revelatur ex fide in fidem. › inquit, Apostolus duplicem fidem annuntiare, vel potius unam, quæ augmentum suscipit, et perfectionem. Nam communis quidem fides subjicitur tanquam fundamentum: iis quidem certe qui cupiebant curari, ut qui fideliter moverentur, dicebat: ‹ Fides tuate salvum fecit; › quæ autem cximie superædi. ficatur, fideli consummatur et rursus perficitur per eam, qui accedit ex doctrina et ratione per agendi mandata quales erant apostoli de quibus dictum est, fidem monies transmovere, et arbores transplantare. Unde cum sensissent magnitudinem potestatis, rogabant, ut adderetur eis fides, quæ ut granum sinapis morderet utiliter animam, et in ipsa adeo cresceret, ut in ipsa requiescerent de rebus sublimibus rationes.. lec Clemens. Ex quibus par sensus intelligi potest de una eademque virtute charitate, quæ cum adhuc communis est, et quasi fundamentum, φιλία dicitur ab hoc Patre, perfecta autem et excellens ἀγάπη, ut hactenus explanatum est. Lege itidem Franc. Suarium loco citato, ubi de tribus charitatis gradibus, quorum primo nomen φιλίας accommo dari potest ex hujus Patris distinctione. Non agnorum, sed orium. Hanc notam conficiet Cornelius noster qui in hunc locum ita scribit: 4 Pasce agnos meos;; sic habet etiam Arabi cus (ut Latinus nimirum noster). Verum Græcus, et Syrus codex pro agnos, habent πρόβατα, id est oves. Sed valde verisimile est nostrum cum Arabico legisse προβάτια inserto iola, id cst oviculas, quales sunt agni: horum enim præcipue habenda est cuTR a pastoribus. Hæc Cornel. cujus conjecturam de inserto iota vides confirmari ab hoc Nostro, qui id in quibusdam exemplaribus scriptum reperiri expresse testatur. Qui in fide sunt imperfecti. Iluc facit doctrina Clemn. Alexan. de duplici statu fidei, quam retuli paulo supra nota 72, extrema. Magnus ille Paulus. Similia habet supra hom. xxxvi, ubi vide notam 67.

HOMILIA XXXVII. αὐτῷ τὸ τρίτον, ο Φιλεῖς με;» Τὸ πεῖσαν τὸν Πέ- xit ei tertio: Amas me?. Quod Petrum ad tristitia.g τρον λυπηθῆναι, ἡ ἐκ τρίτου ἄρνησις ἦν, καὶ τὸ παρηλλαγμένον τῆς ἐρωτήσεως. Διὰ γὰρ τοῦ ἐρωτηθῆναι, εἰς ἀνάμνησιν τῆς τρίτης ἦλθεν ἀρνήσεως. Διὰ δὲ τοῦ πρῶτον μὲν καὶ δεύτερον ἑτασθῆναι εἰ ἀγαπῴη, τὸ τρίτον δὲ εἰ φιλοίη, ὅπερ τῆς ἀγάπης ἔλαττον ἦν, ἐλυπήθη· θορυβηθεὶς μὲν μή πως αὐτὸς οἴεται φιλεῖν, καιροῦ δὲ καὶ πραγμάτων περίστασις ἐλέγξει τοῦτον, ὡς οὐ φιλεῖ. Ανατίθησιν οὖν ἅπαντα αὐτῷ τῷ εἰδότι τα κρύφια, καί φησι· «Κύριε, σὺ πάντα οἶδας, σὺ γινώσκεις ὅτι φιλῶ σε.» Σύ, φησίν, ὦ Δέσποτα, επίσης τῷ παρωχηκότι τὸ μέλλον ἐπίστασαι, σὺ οὐκ ἀγνοεῖς τῆς διανοίας τὸ πρόθυμον· ἀλλ᾽ οἶδας, ὡς ὅσον εἰς ἰσχὺν ἧκεν ἐμὴν τῆς σῆς φιλίας εξήρτημαι· εἰ δ᾽ ἔτι πάλιν καὶ σύμφυτος ἀσθένεια περικραδανθῇ, καὶ τοῦτό σοι μόνῳ γνωστόν. • Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς·, Αμήν, ἀμὴν λέγω σοι, ὅτε ἧς νεώτερος, ἐζώννυες σεαυτὸν, καὶ περιεπάτεις ὅπου ἤθελες· ὅταν δὲ γηράσῃς, ἐκτενεῖς τὰς χεῖράς σου, καὶ ἄλλος σε ζώσει.» Ανακτᾶται τῆς λύπης καὶ πτείας τὸν μαθητὴν, καὶ προαναφωνεῖ αὐτῷ τὸν σταυρὸν, καὶ προλέγει τὸν θάνατον. “Ο γὰρ εἶπε, τοιοῦτόν ἐστι· Μὴ φόβου καὶ θορύβου πλησθής, δεδιὼς μὴ ἄρα φανῆς οὐ φιλῶν. Εἰς τοσοῦτον γὰρ ἡ εἰς ἐμέ σου ἀγάπη ἐκταθήσεται, ὡς κοινωνῆσαί μοι τοῦ πάθους, καὶ τὰς χεῖρας ἐκτεῖναι, καὶ ἀνασκολοπισθῆναι σταυρῷ. • "Οτε ἧς νεώτερος, ἐζώννυες σε αυτόν, καὶ περιεπάτεις ὅπου ἤθελες· ἔστιν ἐκ τούτων τεκμήρασθαι, ὡς οὔτε νέος ἦν καθ᾿ ἡλικίαν τότε ὁ Πέτρος, οὔτε γεγηρακώς, ἀλλ᾽ ὑπηνήτης, καὶ περὶ τὸ τῆς ἤδης μεσαίτατον. Αλλ' ἡμῖν γε τοῖς κεχηνόσι μᾶλλον πρὸς τὸ τοῦ λόγου πνευματικώτε ρον ἐροῦμεν τὸ μυστικώτερον. Νεώτερον αὐτὸν εἶναι λέγει, ὅτε τὴν κατὰ νόμον ἕξη ζωὴν, ἐν τοῖς νομικοῖς ἡ βάσκων παρατηρήμασι. Τότε γὰρ ἐζώννυεν αὐτὸν τὴν ζώνην τῶν ἐντολῶν γῆρας δὲ καλεῖ τὴν Εὐαγγελικήν τελειότητα, καθ' ἣν πλήρης καλῶν ἡμερῶν ὁ Πέτρος γενόμενος, αὐτ τῆς μὲν τῆς πρακτικῆς ἀρετῆς τὰς χεῖρας ἐξέτεινεν, ἄλλος δὲ αὐτὸν ἔζωσεν, ὁ Παράκλητος δηλαδή, τῇ τῶν χαρισμάτων δυνάμει περιζώσας αὐτοῦ τὴν ὀσφὺν τῆς ψυχῆς, ὥστε τὸν τῆς ἀποστολῆς δρόμον δραμείν εὐσταλῶς, καὶ τέλος ἐκτεῖναι τὰς χεῖρας, καὶ ὑπὸ ἄλλων τὸ ζῶσμα τὸ ἐν τῷ σταυρῷ καταδέξασθαι. Οτι γὰρ τὸν διὰ σταυροῦ ᾐνίξατο θάνατον, ἐν ᾧ γενόμενος ὁ Πέτρος ἐδόξασε τὸν Θεὸν, κοινωνὸς αὐτῷ τοῦ πάθους γενόμενος, σαφῶς ἡμῖν ὁ εὐαγγελιστής ἑρμηνεύει τὸ αἴνιγμα·. Τοῦτο γὰρ εἶπε, φησί, ση μαίνων ποίῳ θανάτῳ δοξάσει τὸν Θεόν.» Οὕτω γὰρ τοῦ εὐαγγελιστοῦ τὸ ῥητὸν ἑρμηνεύσαντος, θρασὺ adduxit, trina negatio et variaia interrogatio fuit; per interrogationem quippe in negationis memoria: revocatus est. Quod vero primo et secundo loco, utrum diligeret, tertio vero, utrum amaret, quod est dilectione minus subtilius ab eo quaesitum est, eum mærore affecit; eoque conturbatus est, ne aliqua ratione ipse amare putaretur, temporis vero rerumque circumstantes casus arguerent, eum a diligendo deficere. Permittit igitur illi omnia, qui occulta permovit, et ait: c Domine, tu omnia nosti, tu scis quia amo te.» Tu, inquit, Domine, quæ futura sunt æque scis ac præterita, tu promptitudinem animi non ignoras, sed vero etiam nosti quod, quantum meæ vires tulerunt, tui amore devinctus fui. Quod si iterum innata infirmitas mea concutienda ac labefactanda sit, tibi etiam id notum est. • Ait illi Jesus: Amen, amen dico tibi, cum esses junior, cingebas te et ambulabas ubi volebas; cum autem senueris, extendes manus tuas, et alius einget te. mærore ac metu discipulum revocal, et crucem illi mortemque prænuntiat. Quod ẹnim dixit, tale est: Ne timore ac formidine implearis, metuens ne aliquando minus amans videaris. Eo enim tua in me charitas excrescet, ut Passiouis meæ socius et particeps sis futurus, et manus extensarus, ut cruci configantur. ‹ Cum esses junior, cingebas te, et ambulabas ubi volebas. Ex his verbis conjicere licet, neque tunc adolescentem ætate Petrum fuisse, nec senem, sed barbam emisisse jam, et mediam ad ætatem provectum. Sed enim vobis certe, qui ad magis spirituales sensus maxime inhlatis, reconditum quiddam et magis mysticum proferam. Juniorem eum 261 fuisse dicit, tunc cum vitæ rationem ex legis præscripto instituerat, adeoque in observationibus legalibus juvenescebat. Tunc enim præceptorum se zona cingebat. Senectutem vero perfectionem evangelicam vocat, juxta quam Petrus bonorum jam plenus dierum, ipse quidem ad practicæ virtutis exercitationem quasi manus porrexit, alius vero illum cinxit, Paracletus nimirum lum - bos ejus charismatum virtute succingens, ut apostolatus cursum currere expedite posset, et ad extremum manus extendere, et ab aliis vincula, quibus in cruce deligaretur, accipere. Quod enim mors per crucem subeunda his verbis significata sit, in quam sublatus Petrus gloria Deum auxit, passionem cum illo communem habens, aperte nobis interpretatur evangeli - sta, quod involucro illo verborum continebatur; alloc enim dixit, ait, significans, qua morte clasificaturus Francisci Scorsi nom. Quod est dilectione minus. Vide not. 72, in qua a nobis explicata est mens auctoris circa hæc nomina φιλία καὶ ἀγάπη, quæ sane explicatio apparet liquido ex his verbis, ubi ait φιλεϊν eS minus toŭ àyamặv, quod de eadem charitate minore ac majore, imperfecta perfectaque accipiendum. Temporis vero, etc. Ita Leontius Chrys. et PATROL. GR. CXXXII. Theophil. apud Cornelium: Contristatus est, ins quinnt, Petrus quia ex ter iterata interrogatione sibt videbatur Christo de amore suspectus, aut cerle limebat, ne sibi contingeret, quod in Passione, et sicut tum negavit, sic et aliquando non amaret Christum.

esset Deum. Atqui hoc modo evangelista explicante νομίζω και τολμηρὸν, ἄλλην αὐτῷ διαπλάσαι ὑπό quod dictum est, audax et temerarium censeo alium illi sensum affingere. At enim cum sancti homines sitiant potius pro Christo nortem oppetere, quo pacto Dominus dicit, Petrum invitum fore crucifigendum? Estendes manus tuas, et alius cinget le, et ducet quo tu non vis. • llic sane et voluntatis promptitudinem, et carnis infirmitatem notavit. Quod enim sponte manus exteusurum dixit, libenti animo illum mortem adire significavit; quod uten, «Ducel, quo tu non vis, carnis timoremn ostendit. Quoniam enim præter naturæ propensionem mors intravit in mundum, ideo eam illa refugit: quanquam sancti viri fervore fidei affectum naturæ proculcent. ● Et cum hoc dixisset, dicit ei: Sequere me. › Postquam negationis lapsum confessione reparavit, et pastor primus est constitutus, et de iis quæ passurus erat, edoctus, ne se omni ex parte perfectam esse existimaret, insinuat illi iterum vocem illam incipientibus congruentem, ‹ Sequere me. ▸ Hoc enim jam inde a principio ei dixerat, cum in disciplinam illum suam vocavit. Ne, inquit, existiules esse perfectus: uunc enim, ut cum maxime, sequi te convenit, et post pastorum Principem per imitationem incedere. Sequelam porro dixit cam, quæ per crucem futura erat, consummationem. θεσιν. Ἀλλὰ πῶς, τῶν ἁγίων δεδιψηκότων μᾶλλον ἀποθανεῖν ὑπὲρ τοῦ Χριστοῦ, ἄκοντα τὸν Πέτρου ἐσταυρῶσθα: λέγει ὁ Κύριος; «Εκτενεῖς τὰς χεῖράς σου, καὶ ἄλλος σε ζώσει, καὶ οἴσῃ ὅπου οὐ θέλεις. Ἐνταῦθα, καὶ τῆς γνώμης τὸ πρόθυμον ἔδειξε, καὶ τῆς σαρκὸς τὴν ἀσθένειαν. Διὰ γὰρ ἐκοντὶ τὰς χεῖρας ἐκτεῖναι, τὸ ἐπὶ τὸν θάνατον αὐτόμολον δείκνυται· διὰ δὲ τοῦ • Οἴπῃ ὅπου οὐ θέλεις, ο καὶ ἡ τῆς σαρ κὸς δειλία δεδήλωται. Ἐπειδὴ γὰρ παρὰ φύσιν εἰσἦλθεν εἰς τὸν κόσμον ὁ θάνατος, τούτου ἕνεκα ἡ φύσ σις αὐτὸν ἀπαναίνεται, κἂν οἱ ἅγιοι ζεούσῃ τῇ πίστει τὴν φύσιν καταβιβάζωσι, • Καὶ τοῦτο εἰπὼν, λέγει αὐτῷ· Ακολούθει μοι.» Ἐπειδὴ τὰ τῆς ἀρνήσεως πτῶμα διὰ τῆς ὁμολογία; ἀπεσκευάσατο, καὶ ποιμενάρχης ἐκεχειροτόνητο, καὶ αὐτὰ δὴ ἐμε μυσταγωγητο, & ἔμελλεν πείσεσθαι, ὡς ἂν μὴ τέλειον ἑαυτὸν ἐν πᾶσιν ἡγήσαιτο, ἐπι· φωνεῖ αὐτὸν πάλιν τὴν εἰσαγωγικὴν ἐκείνην φυλ νὴν, «Ακολούθει μοι.» Τοῦτο γὰρ εἶπεν αὐτῷ ἀρ χῆθεν, ὅτε εἰς τὴν μαθητείαν εκάλεσεν. Μή γάρ, φησὶν, οἰηθῇς τέλειος εἶναι· νῦν γάρ σε δεῖ μᾶλλον ἀκολουθεῖν, καὶ κατόπιν τοῦ πρώτου ποιμένος βαδίζειν διὰ μιμήσεως. Ακολούθησιν δὲ τὴν διά σταυροῦ εἶπε τελείωσιν. Στραφεὶς δὲ ὁ Πέτρος, βλέπει τὸν μαθητήν, εν ἠγάπα ὁ Ἰησοῦς, ἀκολουθοῦντα· ὃς καὶ ἀνέπεσεν ἐν τῷ δείπνῳ ἐπὶ τὸ στῆθος αὐτοῦ, καὶ εἶπε· Κύ ρ:ε, τίς ἐστιν ὁ παραδιδούς σε; τοῦτον ἰδὼν ὁ Πέ τρος λέγει τῷ Ἰησοῦ· Κύριε, οὗτος δὲ τί; ο Ορα τῶν μαθητῶν τὴν ἀγαπητικὴν εἰς ἀλλήλους διάθεσιν, Τὰ περὶ αὐτοῦ γὰρ ὁ Πέτρος μεμαθηκώς, φιλοπευστεῖ καὶ περὶ τοῦ συμφοιτητοῦ. Ἐβούλετο γὰρ κοινωνὸν αὐτῷ τοῦ μαρτυρίου λαβεῖν, ἵνα ἕξει και τῶν μελλόντων ἀγαθῶν κοινωνόν. Αλλ' ὁ Κύριος τὸ περίεργον ἐκκόπτων, καὶ παιδεύων τὰ ἑαυτοῦ σκοπεῖν, καὶ μὴ τὰ τῶν πέλας πολυπραγμονεῖν· ι Εάν αὐτὸν θέλω μένειν, φησίν, ἕως ἔρχομαι, τί πρὸς σέ; ν Ο λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· Ἐὰν θέλω αὐτὸν μένειν ἐν Ἱερουσαλήμ, ἕως ἐλθὼν κελεύσω καὶ αὐτὸν ἐξελθεῖν εἰς τὸ κήρυγμα, τί τοῦτο πρὸς σέ; Ἑβούλετο • Conversus Petrus 262 vidit illam discipulum, quem diligebat Jesus sequentem; qui et recubuit in cana supra pectus ejus, et dixit: Domine, quis est, qui tradet te? Hunc cum vidisset Petrus, dixit Jesu: Domine, hic autem quid?, Adverte qua alius erga alium affecti erant discipuli charitate. Ubi enim Petrus quæ ad se pertinebant audisset, de discipulo etiam studiose percontatur, cupiebat siquidem eu socium habere martyrii, ut in futurorum bonorum societatem itidem veniret. Sed Dominus, quod erat curiosius præcidens ut doceret eum res suas considerare, de rebus vero proximi non esse nimis sollicitum indagatorem: • Si eum, inquit, volo manere donec veniam, quid ad te?» Quibus verbis hoc significatur: Si eum Hierosolymæ manere volo donec veniens ipsum etiam ad prædicandum exire jubeam, quid hoc ad te? Volebat γὰρ ἐν Ἱερουσαλὴμ τέως μένειν τὸν Ἰωάννην, enim tantisper Hierosolymis considere Joannem, ut qui curam susceperat purissimæ Matris, Passionis tempore illi commissam. Aliqui vero per Francisci Si eum lierosolyma manere volo. S. Chrysostomum sequi videtur in interpretatione verboruin eorum quæ difficultatem et varietatem explicandi expositoribus pepererunt: Si eum volo manere donec veniam, quid ad te? (Si non sic reddidi, quia ita Græca lectio requirit. Itaque Græci omnes legunt ἐὰν θέλω αὐτὸν μένειν, etc. de qua varietate longiusculam disputationem orditur Cornel. noster, Mall. et alii, easque conciliaut, quas lege si vis.) Chrysost. igitur sic exponit: Si eum volo hic (Hierosolymæ vel in Judæa) manere, et non mitti tecum in totum orbem terrarum ad docendas omnes genἀναδεξάμενον τὴν φροντίδα τῆς πανάγνου Μητρός, ἦν αὐτῷ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους παρέθετο. Τινὲς δὲ τὸ τῆς ζωῆς ἐπιτεταμένον τοῦ μαθητοῦ Scorsi nota. tes, donec paulo post redeam, et millam eum, quid ad te? Ita et Theoph. Chrysostomi assectator, eodemque modo D. Thom, et Ribera a Cornelio relati. Carteras explicandi vias lege apud interpretes. Satis hoc ad affirmandam nostri auctoris explicationem. Aliqui vero, etc. Citantur in hanc explicationen Leontius et Theodorus Mopsuest. apud Maldon, qui o donec veniam de secundo Christi adventu accipiunt, sed hyperbolen esse putant, qua nihil aliud significetur, quam Joannem diutissime esse victurum, sicut nos vulgo cum aliquid

HOMILIA XXXVI. μάτων μεταχωρήσαι εἰς φύσιν θεότητος· ἀλλ' ἔστι tingat corpori de terra sumpto, et quidquidl etiam μὲν θεῖον, ἐπειδὴ Θεοῦ σῶμά ἐστιν· οὐ μὴν τὴν φύσιν creatum est fieri itidem non potest, ut in naturam μετέβαλεν. Ἰχθύος δὲ τρόπον ἐν τῇ τοῦ βίου θαλάσση divinitatis transeat. Sed divinum est, quoniam Dei ἐπολιτεύσατο τῆς ἀλμυρᾶς ἁμαρτίας διαμεῖναν corpus est; naturam vero non mutavit; atque ἀμέτοχον. Εν καιρῷ δὲ τοῦ πάθους δεχόμενος instar piscis in hujus vitæ mari versabatur τα μύρια εἴδη τῶν ὕβρεων, ἄφωνος ἦν, οὐκ ἐρίζων, salsugine, peccati manens immunis. Passionis vero οὐδ᾽ ἀντιλέγων, οὐδ᾽ ἀμυνόμενος, οὐδὲ ἀνείς. Ετο:- tempore cum sexcenta opprobriorum genera acμος ἄρτος, ὃν οὔτε ἄροσις, οὔτε σπορὰ ἐγεώργησε· cepisset, instar piscis, mutus fuit, non contendens, μένῳ δὲ παρήχθη τῷ τοῦ τάξαντος νεύματι. Αὐτὸν neque redarguens, neque ulciscens, neque remitἐκεῖνον ἐδήλου τὸν οὐράνιον ἄρτον, τὸν ἄνωθεν μὲν tens. Paratus pauis, quem neque aratio, nec se κατελθόντα, ἐν τῇ γῇ δὲ γενόμενον, ἂν ἡ ἀσπόρως mentis elaboravit, sed solo imperantis nutu proκαὶ ἀνήροτος τῆς Παρθένου νηδὺς ἀγεώργητος ἐβλά- ductus. Illum ipsum cœlestem panem significavit, στησεν. Οὕτω μὲν οὖν αὐτὸν ἐκεῖνον τὰ παραχθέντα qui descendit quidem e caelo, in terra vero exstitit, εἰκόνιζον. Καθ' ἕτερον δὲ λόγον· ἐπειδὴ ἐξαγαγεῖν quem Virginis uterus nulla aratione, vel satu subαὐτοὺς ἐβούλετο πρὸς τὸ κήρυγμα, τὰ τῆς διδασκα- actus quasi germen emisit. Sic igitur illum ipsum, λίας αὐτοῖς δείκνυσι σύμβολα. Ο γὰρ εὐαγγελικός " quæ præparata ab eo fuerant, significabant. Sed λόγος, τοῖς μὲν γίνεται πῦρ φησὶ γὰρ ὁ Κύριος • Πῦρ ἦλθον βάλλειν ἐπὶ τῆς γῆς·, τοῖς δὲ ἄρτος, τοῖς δὲ ἰχθὺς, τῷ πολυειδεῖ τῆς ποιότητος κατὰ τὰς τῶν δεχομένων ἐπιτηδειότητας, συνεξαλλάσσων τὴν δύναμιν· ὡς μὲν οὖν πῦρ τὰς ἁμαρτίας ἀποτεφροί, ὡς ἄρτος τρέφει τὰς τῶν δεχομένων ψυχάς· ὡς δὲ ὀψάριον, τοῖς ἁπαλοῖς ἔτι δίδοται καὶ μήπω φθάσασι πρὸς τὸ τέλειον, ὡς διδάσκει ὁ καλὸς ἑστιάτωρ Παῦλος ὁ θεῖος ἀπόστολος, ὁ τοῖς τελειοτέροις μὲν στερεώτερον, καὶ κρεώδη βρῶσιν τὸν λόγον ποιῶν. Λάχανα θὲ τοῖς ἀσθενεστέροις, καὶ γάλα τοῖς νηπιά ζουσι. secundum aliam rationem, quoniam eos ad prædicandum missurus erat, quilusdam symbolis rationem doctrinæ demonstrat. Evangelicus enim sermo aliis quidem ignis efficitur; ait quippe Dominus: c Ignem veui mittere in terram; aliis vero panis, aliis piscis, multiplici qualitatis genere vim suam immutans, et ad eorum qui eum accipiuut aptitudinem, et captumn accommodans. Igitur ut ignis peccata consumit, ut panis auimas accipientium nutrit, ut pulmentarium teneris etiamnum datur, qui nondum perfectionem assecuti sunt, sicuti docet præclarus ille convivator, et divines ”. apostolus Paulus, qui perfectioribus quidem solidius et ex carne confectum ministrat alimentum 99, olera vero infirmioribus, et lac infantibus Πῶς οὖν, φαίη τις, παρασκευάσας τοῖς μαθηταῖς Qua vero causa, dixerit quispiam, is qui mystiτὸ μυστικὸν τοῦτο ἄριστον, οὐ παρήγαγεν αὐτοῖς cum hoc prandium discipulis apparavit, non etiam καὶ ποτόν; κατὰ μὲν τὸ τῆς ἱστορίας σωματικών proposuit potum? Sane, juxta magis apertam ra τερον, ὅτι παρῆν αὐτοῖς ἡ λίμνη, ποιὸν ἄφθονον tionem ab historia ductain, 257 id eo factum est, τοῖς βουλομένοις παρέχουσα. "Ην οὖν περιττῆς quod prasto illis stagnum, quod potum petentibus φιλοτιμίας ἐν τοῖς μὴ ἀναγκαίοις θαυματουργεῖν. abunde suppeditaret. Miraculum vero, ubi necessiΚαὶ γὰρ οἱ ἐν τῇ ἐρήμῳ δαψιλῶς εὐωχηθέντες tas non id postulat, moliri, ambitionis majoris, πεντακισχίλιοι, καὶ αὖθις τετρακισχίλιοι, άρτοις quam par est, esse videtur. Nam et illa quinque μὲν καὶ ἰχθύσιν ἐτράφησαν, οὐ μὴν καὶ ποτὸν αὐτοῖς hominum millia quæ in solitudine affatim παραχθῆναι ιστόρηται. Διδάσκει δὲ καὶ νοητῶς ὁ satiata sunt', et alia rursus quatuor millia panibus, λόγος, ὡς ἐπειδὴ βρῶσις ή πρακτικὴ λέγεται ἀρετή, piscibusque sunt alta *; non vero potum illis datum διὰ τὸ σκληρὸν καὶ δυσκατεργαστότερον, πόσις δὲ narratur. Doctrina vero etiam et spiritualis hic ἡ θεωρία καὶ ἡ ἄπταιστος γνώσις, ἐνταῦθα μὲν ratio inest quod quoniam virtus in exercitatione κατορθοῦται ἡμῖν ἡ διὰ τῶν ἔργων τροφή, ἐν δὲ τῷ posita dicitur cibus, quod dura sit, et difficulter μέλλοντι δίδοται τὸ πόμα τῆς γνώσεως. Λαβούσης exerceatur, theoria vero, et inoffensa scientia γὰρ πέρας ἐνταῦθα τῆς πρακτικῆς, ἡ θεωρητική " polus; in hac profecto vila præstatur nobis per μόνη ἐπὶ τοῦ μέλλοντος πολιτεύεται, ἡνίκα πίνειν opera cibus; in futura vero cognitionis poculum Hebr. xv, 13. 1 Joan. vi, 10. • Marc. viii, 9. Francisci Scorsi notæ. * Luc. xn, 49. 58 1 Cor. 111, 2. Alque instar piscis. Haec duo symbola piscis et panis, quæ noster latius aliquanto explicat, S. Augustinus brevius, et elegantius complexus est tract. cxxm: Piscis assus, ail, est Christus passus: ipse est panis, qui de cœlo descendit. Idem Beda ex codem S. Augustino sumptum. Idem et anonymus is: Cat. Graen. Et divinus Paulus. Ad duos D. Pauli locos hic Theophanes respicit, alterum 1 Cor. c. ut: Γάλα · ὑμᾶς ἐπότισα, καὶ οὐ βρῶμα· Lac vobis potum dedi, non escam; et alterum ad Hebræos, Καὶ γεγόνατε χρείαν ἔχοντες γάλακτος, καὶ οὐ στερεᾶ; τροφῆς· Ει facti estis, quibus lacte opus sit, non 80lido cibo. Quibus locis tria ponit Apostolus nomina: γάλα, βρώμα, στερεάν τροφήν, quæ Theophanes lic explicat, et distinguit ordine: ut γάλα couveniat infantibus, βρῶμα, pro quo ipse λάχανα, hoc est olera posuit, proficientibus, et adhuc iubecillioribus; στερεά τροφή, quam ipse etiam χρεώδη, appellat, hoc est ex carbe confectum alimentum, perfectis.

μυστήριον, τὰ κατ' αὐτούς Εὐαγγέλια συνεγράψαντ καὶ γοῦν ὁ θεῖος Λουκᾶς ἐν προοιμίοις οὕτω λαλεῖ· • Καθώς παρέδωκαν ἡμῖν οἱ ἀπ' ἀρχῆς αὐτόπται καὶ ὑπηρέται τοῦ Λόγου γενόμενοι. ο Ιωάννης δὲ δ μέγας οὐ παρ' ἄλλων ἠκουτίσθη, ἃ δὴ συντέταχεν, ἀλλ' ἐξ ἀρχῆς κατηκολουθηκώς τῷ Χριστῷ, ὁ αὐτὸς οἰκείοις ὀφθαλμοῖς ἐθεάσατο, ταῦτα συνεγράψατο. ᾿Αληθής οὖν εἰκότως ή μαρτυρία, τοῦ τὰ πράγματα αὐτοπτήσαντος· ο Ἔτι δὲ καὶ ἄλλα πολλὰ ἴσα ἐποίησεν ὁ Ἰησοῦς, ἅ τινα ἐὰν γράφηται καθ' εν, οὐδὲ αὐτὸν εἶμαι τὸν κόσμον χωρήσαι τὰ γραφό μενα βιβλία. Αμήν.» erat. Praeterea etiam, quoniam Marcus et Lucas kᾶς ὑπὸ τῶν ἐγκρίτων μαθητῶν διδαχθέντες τὸ ab electis discipulis de mysterio edocti sua conscripserant Evangelia. Etenim divinus ille Lucas sie in Prooemio loquitur: • Sicuti tradiderunt nobis, qui ab initio ipsi viderunt, et ministri fuerunt sermonis ®.» Magnus vero Joannes non ab aliis quæ conscripsit audivit, sed cum ab initio Dominum secntus esset, quæ suis ipsis oculis perspexerat, hæc scriptis prodidit; verum utique merito habendum est tęstimonium ejus, qui oculatus est testis: ● Sunt autem et alia multa quæ fecit Jesus, quæ si scribantur per singula, neque ipsum arbitror muncum capere posse eos qui scribendi sunt libros, ɔ Et bujus etiam dicti hyperbole ridicula videtur el incredib lis insipientibus, et scuris, et cavillatoribus, et qui sensibus solis mancipati sunt. Non enim sciunt consuetum esse divinæ Scripturæ per hyperbolem res explicare. Nam et civitates Chananæorum usque ad cœlum exstructas 9, et promissionis terrain melle et lacte manantem 1º, et patriarcharum semen, ut stellas cali et arenam maris, multiplicandum dicit ". Quin etiam David fluctus usque ad cœlos ascendere, et descendere usque ad abyssum ait ". Et vero in illis quidem mera kyperbole est; hoc autem loco ubi Arbitror additnın est, laxavit hyperbolem. Præterea vero nobis, qui spiritalia spiritualiter intelligere novimus, sublimior hujusce dicti sententia videtur. Non enim de iis loquitur solum, quæ fecit Jesus factus homo: sed quoniam idem mundi totius, tum ejus qui sub intelligentiam, tum ejus qui sub sensum Cadit, fabricator est, horum vero omnium rationes arcanæ et inexplicabiles sunt, quidquid de ipsis 264 dicendum suppetit, mens creata capere fortasse non potest. Quis enim uniuscujusque rei causam comprehendere valeat, et quot, et propter quid, cum neque quæ scripta sunt, capiat? neque enim quod parvum est, capit infelix et intemperans, et in cor insipiens sapientia non intrabit ¹ª. Nobis vero capiu faciles sint de virtute sermones, et principem animi nostri partem illustrent, et ab hujusze mu di cœno extractos ad pietatis opera traducant, gratia ejus, quæ super omne lumen est Trinitatis, cui convenit gloria in sæcula saculorum. Amen. HOMILIA XXXVIII. De Samaritana. Omisso proœmio Salvatorem hodie in Galilæam Ilierosolyma proficiscentem, et salutem Samaritanæ obiter ferentem intelligentia consequamur. Opus equidem ejus proprium erat salus Israelitici populi, ad quem venerat. Atpropter eorum incredulitatem egressus venit in Samariam, et hoc ipso significavit ex Hierosolyma in omnes gentes Evangelium disseminan: dum. In Galilæam itaque Dominus iter intenderat; • Act. 1, 1, Ο Καὶ ταύτης τῆς λέξεως τὸ ὑπερβολικόν, φορτι κὲν ἔδοξε καὶ ἀπίθανον τοῖς ἀσυνέτοις καὶ βωμολό χοις, καὶ σκώπταις, καὶ μέναις δουλεύουσι ταῖς αἰσθήσεσιν. Οὐκ ἴσασι γὰρ ὡς εἴθισται τῇ θείᾳ Γρατῇ μεθ' ὑπερβολὴς σαφηνίζειν τὰ πράγματα. Τέ; τε γὰρ πόλεις τῶν Χαναναίων τετειχίσθαι λέγει ἕως τῶν οὐρανῶν· καὶ μέλι και γάλα βλύζειν της κληρονομίας τὴν γῆν· καὶ τὸ πατριαρχικών σπέρμα πληθυνθῆναι, ὡς τὰ ἄστρα τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τῆς θαλάσσης τὴν ψάμμον. Καὶ μέντοι καὶ Δαβὶδ ἀνακαι νειν λέγει τὰ κύματα ἕως τῶν οὐρανῶν, καὶ καταβαίνειν ἕως τῆς ἀθύσσου. Καίτοι ἐν ἐκείνοις μὲν ἄκρα τός ἐστιν ἡ ὑπερβολή· ἐνταῦθα δὲ διὰ τοῦ εἰπεῖν, Οἶμαι, τὸ ὑπερβάλλον τῆς λέξεως ἐχάλασεν. Αλλως τι ἡμῖν τοῖς μαθοῦσι πνευματικῶς νοεῖν τὰ τοῦ Πνεύματος ὑψηλότερον δοκεῖ καὶ τούτου τοῦ ῥης τοῦ ἡ διάνοια. Οὐ γὰρ μόνα λέγει ἃ ἐποίησεν ὁ Ἰησ σοῦς, γενόμενος ἄνθρωπος, ἀλλ' ἐπειδὴ αὐτός ἐστιν ὁ δημιουργήσας πάντα τὸν κόσμον, τὸν νοητόν, καὶ τὸν ὑπὸ τὴν αἴσθησιν, οἱ δὲ τούτων λόγοι ἄρξη του καὶ ἀνέκφραστοι, τὸν περὶ αὐτῶν λόγον ἡ κτίσις ἄρα χωρῆσαι οὐ δύναται. Τίς γὰρ ἂν ἐξισχύσει τὴν ἑκάστου αἰτίαν καταλαβεῖν, καὶ πόσα, καὶ διὰ τί, ὅπου μηδὲ τὰ γραφέντα εχώρησεν; οὔτε γὰρ τὴν ἀκτημοσύνην χωρεῖ ὁ δειλὸς καὶ ἀκόλαστος, καὶ εἰς ἀσυνέτου δὲ καρδίαν σοφία οὐκ εἰσελεύσεται. 'Αλλ' ἡμῖν γε χωρητοὶ γένοιντο τῶν ἀρετῶν οἱ λόγοι καταυγάζοντες ἡμῶν τὸ ἡγεμονικόν, καὶ τῆς τοῦ κόσμου Ιλύος μεθιστῶντες ἡμᾶς πρὸς ἔργα θεοπεΓείας μετακομίζοντες, χάριτι τῆς ὑπερφωτου Τριάδος, ᾗ πρέπει δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Εἰς τὴν Σαμαρείτιδα. Ως ἀπροοιμιάστως τῷ Σωτῆρι σήμερον νοητῶς ἐφεψώμεθα ἐξ Ιερουσαλήμ εἰς τὴν Γαλιλαίαν ἀπαίροντι, καὶ ὁδοῦ πάρεργον ποιουμένῳ τὴν σωτηρίαν τῆς Σαμαρείτιδος. Εργον μὲν γὰρ ἦν αὐτῷ ἡ σωτη ρία τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, πρὸς οὓς καὶ ἐλήλυθεν ἀλλὰ διὰ τὴν ἐκείνων ἀπείθειαν ἐξελθὼν ἔρχεται εἰ; Σαμάρειαν, σημεῖον τοῦτο τιθεὶς, ὡς ἐξ Ἱερουσα λὴμ διασπαρήσεται εἰς πάντα τὰ ἔθνη τὸ Εὐαγγέ • Deut. 15, 1. 1º Deut. vi, 3. 11 Gen. xxi, 17. 13 Psal. cvi, 26. 13 Sap. 1, 4. Francisci Scorsi no!. Super omne lumen. Τῆς ὑπερφωτου Τριάδος. Circa hoc vocabulum vide hom. 5, not. ult.

HOMILIA XXXVIII. neluit nullum ex illo transitu lucrum facere: vel potius, si verum reputare convenit, non fuit fortuita cum Domino Samaritanæ congressio. Sed qu omnia ad utilitatem nostram disponit, providens futuram Samaritanæ salutem, eam ingressus est viam. Rectior enim et facilior via per Jericho ducebat in Galilæam. Quin ex hoc etiam perspicuum est, illum per Samariam eo consilio iter habuisse, quod cadem hora ad fontem accessit, qua mulierem petitum aquam ilhe venturam sciebat. Unde vero Samaritæ originem habeant, et quid hoc nomine significetur, et qua causa judicaverint montem, qui apud se esset ad adorandum et colendum Deum sibi esse constitutum, quidve eos impuros Judæi λιον. Τὴν μὲν οὖν ὁρμὴν εἰς τὴν Γαλιλαίαν ἐποιεῖτο seul quonian per Samariam transire opus erat, ὁ Κύριος· ἐπειδὴ δὲ διὰ τῆς Σαμαρείας ἔδει διέρ χεσθαι, οὐκ ἀκερδὴ ποιεῖται τὴν πάροδον· μᾶλλον δὲ εἰ χρὴ τ' ἀληθὲς σκοπεῖν, οὐκ ἐκ ταυτομάτου γίνεται τῆς Σαμαρείτιδος ἡ πρὸς τὸν Σωτῆρα διά λεξις. 'Αλλ' ὁ πάντα συμφερόντως οἰκονομῶν, προς ειδὼς τὴν ἐσομένην σωτηρίαν τοῖς Σαμαρείταις, διὰ ταύτης ἴησι τῆς ὁδοῦ. "Ην γὰρ μᾶλλον εὐστιχώτες ρον διὰ τῆς Ιεριχώ πρὸς τὴν Γαλιλαίαν εὐθυδρο μεῖν. Οτι δὲ τοῦτ' ἐβούλετο αὐτῷ ἡ ἐκ τῆς Σαμά ρειας διέλευσις, εὔδηλον. Κατ' αὐτὴν γὰρ ἧκε τὴν ὥραν ἐν τῇ πηγῇ, καθ᾽ ἣν ᾔδει τὴν γυναῖκα ήκειν ἀντλήσουσαν. Πόθεν δὲ οἱ Σαμαρεῖται, καὶ τί τὸ ἐκ τῆς κλήσεως σημαινόμενον, καὶ ὅτου χάριν ἡγοῦντο τὸ περὶ σφίσι τὸ ὄρος προσκυνητόν τε καὶ σεβά σμιον, καὶ διὰ τί τούτους οἱ Ἰουδαῖοι κεχραμμένους judicarint, ex sacris Litteris orationem intexcus ἐνόμιζον, ἐκ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων ὑφάνας τὸν cursim exponam. λόγον ἐπιτροχάδην ποιήσομαι τὴν ἀφήγησιν. Τοῦτο δρος πάλαι μὲν, πρὸ τοῦ ἐπιβῆναι τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας τὸν ἅγιον Αβραάμ, ἐκτήσατο ΖαμВ Hunc sane montem antiquitus antequam sanctus Abraham in terram promissionis adveniret, ZamFrancisci Scorsi note. Rectior et facilior via. Duplicis viæ, qua commeari poterat ex Galilara in Judæam et ex hac rursus in illam, mentionem facit hic idem auctor hon. 15, bis verbis: Ιετο μὲν ὁ Σωτὴρ ἐκ τῆς Γαλιλαίας εἰς Ἱερουσαλήμ, δυνάμενος καὶ ἀπ᾿ ἄλλης Ιέναι ἐδοῦ· καὶ γὰρ ἐκ Σαμαρείας ῥᾴδιον ἐλθεῖν εἰς Ἱερου - σαλήμ, ὅμως οἰκονομικῶς, etc.: Revertebatur sane Dominus Hierosolymam ex Galilæa; et cum posset aliam inire viam (ex Samaria enim facilis erat rediBus Hierosolymam), certo tamen consilio, etc. Hæc sed ubi per Jerichuntem, quam alluit Jordanes, cœptum iter secus ipsum flumen, ut dixi, recta in Galilææ fines, et mare Tiberiadis perveniri poterat. Ad quod Theophanes respiciens, usus fortassis est verbis εὐστιχώτερον, et εὐθυδρομεῖν. Nam στίχο sunt ordines et versus. Unde factum nomen eŭstlxos, quasi per ordinem ipsum et versuim pergere,· quem in re nostra dabat ipsa fluminis ripa, et EÚOVSpousiv est recta percurrere, quod patet ex etymo. Ilec mihi dicenda sunt visa ad hæc auctoris loca ita explicanda, ut neque inter se, neque veritati dissiibi, et ita revera est. Cum enim Samaria inier Ga- dere judicentur. Neque enim temere, nec leviter et Ii'æm et Judaram intersita sit, per cam facilis est via ad extremos commigrandi fines. Quod chorographiam Adrichomi Delphi, et Abrahami Ortelii, aliorumque cosmographorum spectanti vel oculis ipsis intueri licet. Altera via erat per regionem Peræam trans Jordanem positam secus ipsum flunien euntibus, ac flectentibus per Jerichuntem. Per banc Christus ex Galilæa flierosolymam ascendit ad festum Scenopegiorum, non manifeste, sed quasi in occulto, ut habet Joannes, cap. 7, quod tradit etiam Cornelius a Lapide, et duplicem viam a nobis descriptam commemorat: Unde, inquit, videtur Christus non recto itinere per Samariam, sed transito Jordane per Peræam profectus, juxta Jerichuntem dimissis populi turbis eum assectantibus. Ita Cornelius. Ex his autem videri forsan poterit Theophanes noster contraria, et cum re, et secum pugnantia dicere, cum bom. illa 15, dixerit pádov ev x Σxμαρείας εἰς Ἱερουσαλήμ, hic autem μᾶλλον εἰστι χώτερον διὰ τῆς Ἱεριχώ πρὸς τὴν Γαλιλαίαν εὐθυ Spousiv. Sed si verba perpendantur, et ratio utriusque itineris consideretur, conciliari hæc dicta poterunt; primo enim solum ait pastov, hoc est facile fuisse Christo si voluisset, ubi primum fines Galilææ esset egressus, et in Samariam ingressus, ex ea (ἐκ τῆς Σαμαρείας enim ait, non διὰ τῆς Σauapsias) ex ea, inquain, pergere recta Hierosolymam; nam sine dubio et recta et facilis est via, ut jam ex cosmographorum et Cornelii testimonio ostendi. Sed cum ex Jud.ea in Galilææ fines eundum erat, qui per Samariam iniisset iter, antequam in Galilæam pedem inferret, occurrebaut montes, qui aliquanto difficilius, et fortassis etiam longius præbebant iter vel si evitare quis eos voluisset, deflectendum ad lævam Phoeniciam versus, et mare, et per campum magnum Esdrelon, qui cum oppido Esdrelon cognominis est, pertranseundum. Atqui hi montes ct circuitus per alteram viam nulli sunt, ex lapsu memoriæ locutum hoc loco Theoph. credere par est; neque fides illi omnino abroganda, qui, ut ipse de se testatur, hom. de Passione eas regiones pedibus oculisque perlustravit; adeoque ut oculatus testis, non ut auribus hæc asserat. Antequam S. Abrahamus. Locus hic in Græcis exemplaribus meo judicio corruptus'et maneus legitur. Sic enim habet ut edidi, τοῦτο τὸ ὄρος πάλαι μὲν πρὸ τοῦ ἐπιβῆναι τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας τὸν ἅγιον ᾿Αβραὰμ ἐκτήσατο Ζαμβρη. Quid vero sibi vult hune montem a Zambre emptum antequam S. Abraham in terram promissionis adveniret, cum id, cap. xvi, II Reg., ab Amri factum fuisse scribatur? Ab Abra - hami vero temporibus usque ad Amri regis aliquot sæcula intercurrerunt. Deli negotium amicis Roma nt hunc locum cum exemplari Vaticano conferrent; neque enim ejus exemplum, ut multorum aliorumi exscriptum apud me habeo; rescriptumque est convenire scripturain præterquam in una præpositione; cum apud me έπιβῆναι, illic ἀναβῆναι legatur, que parum interest, nec ad rem nostram facit. Itaque cum diu et sepe hunc discussissem nodum, censui duobus locis scripturam esse vitiatam; et primum quidem aliquas deficere voces post πάλαι μὲν, « saltem unam, ut aliquis verus sensus utcunque efficiatur; nimirum &xto, vel @xsito, atque ita restituatur. Hic sane mons antiquitus quidem habitabatur, antequam S. Abrahamus in terram promissionis accederet; deinde pro Zapбon scribendum exTŕGATO ¿' “Aµápŋ, emit autem Amri; hic enim verus fuit emplor montis, non Zambri, qui ab Amri obsessus fuit, et ad mortem adactus, ut ex illo III Reg. constat. Non fuit autem difficile a librario negligente et illam vocem, vel alias præteriri, et hic pro Exensato δ' 'Αμερή scribi ἐκτήσατο Ζαμβρή «x & et apostrem pha formata littera § quæ erat 6'. Quod autein ante Abrahami ovum mous ille fuerit habitatus (nc gra.

bre emit a 265 Semer Chinano: cumque illum βρή, παρὰ τοῦ Χαναναίου Σεμήρ, καὶ οἰκοδομήσας ædificasset, montem quidem Somor, a Semer deducto nomine, civitatem vero Samariam appellavit. Cum igitur post David et Salomonem divisum esset regnum, qui in Samaria regnabant, cum in idolorum cultum præcipitassent tu:n ipsi, tum eorum subditi, partim prædise, partim caelis materia fuere Challis et Samariæ regio a Baligloniis habitata fuit. Rex enim Assyriorum ea potitus, cum videret terram opinam et amplain, scatentem aquis, et fructuum fruguinque feracissimam, indigenas illinc transferens Chaldæos colonos eo deduxit. At illi quod erat Dei permissu factum vanis diis, quos ipsi colebant, ascribentes, Hebræorum Dei impotentiam condemnabant et deridlebant, et impudenter in divinum Numen contumelius deblaterabant. Igitur ut tenderet Deus, se gentem suam defendere potuisse, sed propter ipsius impietatem captivam esse permisisse, leonum vim in ipsos immittit, qui barbaros alium post alium devorabant. Cum igi'ur multi interirent, nec esset tolerabile malum, id suo regi renuntiarunt; isque e vestigio, accitis captivis sacerdotibus Hebræorum, causam percontains est, quamobrem a belluis ita impeterentur. Illi vero: Deus loci hujus, inquiunt, o rex, æmulator est et præpotens maxime, nec videre sustinet locum suum externorum deorum sacrificiis contaminari; sed, si me audis, incolarum ritus in religionem ipsorum commuta. Paret Assyαὐτὸ, τοῦτο μὲν Σομόρ ἀπὸ τοῦ Σεμὴρ παρωνύμω; ὠνόμασε, τὴν δὲ πόλιν Σαμάρειαν. Μετὰ τοίνυν Δα. Εἰς καὶ Σολομῶνα διαιρεθέντων τῶν σκήπτρων, οἱ ἐν Σαμαρείᾳ βεβασιλευκότες, εἰδωλικοῖς ὑποπεσόν. τες σεβάσμασιν αὐτοί τε καὶ οἱ ὑπήκοοι, Χαλδαϊκῆς αἰχμαλωσίας καὶ μαχαίρας ἔργον ἐγένοντο, καὶ ἡ χώρα Σαμάρεια ὑπὸ Βαβυλωνίων κατώκιστο. Ο γάρ βασιλεύς Ασσυρίων ἐγκρατής τῶν τόπων γενόμε νος, καὶ τὴν χώραν ἰδὼν ἀμφιλαφῆ τε καὶ εὔδοτον, υδασί τε κατάῤῥυτον, καὶ καρπῶν ἁπάντων καὶ γενημάτων πολυφορώτατον, τοὺς ἐγχωρίους μετα ναστήσας, ἐν αὐτῇ Χαλδαίους κατώκησεν. 'Αλ οὗτοι τὴν ἐκ Θεοῦ γενομένην παραχώρησιν τοῖς σεβομένοις σφίσι κιβδήλοις θεοῖς ἐπιγράφοντες, ἀσθένειαν τοῦ Θεοῦ τῶν Εβραίων κατεψηφίζοντο, καὶ κατεμωκῶντο ἀναιδῶς εἰς τὸ θεῖον ὑβρίζοντες. Δεικνὺς οὖν ὁ Θεὸς, ὡς οἷός τε ἦν ἐπαμῦναι τῷ ἔθνει, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀσέβειαν αὐτῶν τὴν ἅλωσιν συνεχώρησεν, ὁρμὴν λεόντων κατ' αὐτῶν ἐπαφίησιν, οἱ δὴ ἀλλεπάλληλον ἐποιοῦντο τὴν βαρβάρων φθη ράν· ἐλέθρου δὲ γενομένου πολλοῦ, καὶ ἀφορήτου τυγχάνοντος τοῦ κακοῦ, ἔκδηλα ποιοῦσι τῷ σφῶν βασιλεῖ· καὶ δς αὐτίκα τοὺς ὑπ᾽ αἰχμαλωσίᾳ τῶν Ἑβραίων ἱερεῖς μετακαλεσάμενος, ήρετο τὴν αἰτίαν τῆς τῶν θηρίων καταδρομής. Οἱ δέ· Ὁ τοῦ τόπου Θεός, ἔφασαν, ὦ βασιλεῦ, ζηλωτής τέ ἐστι καὶ ὅτι μάλιστα παναλκὴς, καὶ οὐκ ἀνέχεται βλέπειν των ίδιον τόπον θυσίαις θεῶν ὀθνείων καταχραινόμενον· rius rex, nec quidquam cunctatus, Esdram sacer- ἀλλ' εἴ τι πείθῃ, τῶν ἐνοικούντων θρησκείαν εἰς τὸ dotem divinarum rerum scientissimum, bonis moribus et incomparabili virtute præditum, mittit Francisci εκείνου σέβας μετάστησον. Πείθεται ὁ ᾿Ασσύριος, καὶ μηδὲν ὑπερθέμενος, Εσδρα ἱερέα, τὰ θεῖα στ Scorsi notæ. tuita nostra conjectura yideatur) colligitur ex Josepho, lib. 1, cap. 7, qui Samaræos a Samero decimo Chanaan filio nomen habuisse, sed eorum sicuti et sex aliorum populorum nibil præter nomen in Scripturis superesse scribit: porro Samerum urbem ibi condidisse, quæ ab Hebræis cum aliis excisa sit, cjusque excidii causam affert, quam lege apud ipsum. Liem existimat Salianus noster, tom. I, ad annum mundi 1121: Sed mansit, inquit, inglorius ille mons sæculis aliquot, donec Amri pater Achab cum duobus talentis emit, ibique civitatem ædificavit, quam a Domino montis Somer appellavit, quæ deinceps regni Israelitarum caput fuit. Idem censet et Toletus, in Joan., cap. v, et S. Epiphanius, l.b. 1 Pan., p. 1. Chaldæis. Tres hic nominal populos auctor, a quibus capti Israelitæ, et Samaria culta, Chaldæos, Babylonios, Assyrios; sed ne confusio iis qui parum in geographicis instituti sunt oriatur, sic discriminantur hæ regiones, ut una latior aliam includat. Assyriæ regnum late olim patebat, quod 35 reges, ut a Justino et Diodoro proditum est, a Nino initio ducto, usque ad Sardanapalum tenuerunt; sed mancipia voluptatum potius, quam hominum domini. Ejus pars erat Babylonia quae postea fuit in singularem descripla provinciam; atque hujus illustris sima regio Chaldæa, cujus caput urbs clarissima Babylon a Semiramide in sedem regni Assyrii condita, cujus muri præ admirabili latitudine unum ex septem orbis miraculis habiti sunt. Plura vide apud geographos. Quod autem pertinet ad chronologos quo tempore hoc gestum refertur in illo Regum III, anno nimirum Ezechie regis Judæ 7, mundi 3315, Babylonios in Assyriorum potestate fuisse, satis ex eodem loco colligitur, ubi dicitur Salmanasar pro arbitrio evocare Babylonios, et in remotam deducere regionem; atque hinc captivos adducere in Mediam et Persidem utique sibi subjectas, adeoque falli, qui jam ab Osiæ temporibus Assyriorum inperium defecisse crediderunt, eisque Babylonios Medosque successisse. H:Pc ex Jacobo Saliauo, tom. 1V. Annal. Vet. Teslam. Esdram sacerdotem. Magnum hic ὕστερον πρότερον quod vix ὁμηρικῶς ferri posset, ne dum ῥητορικῶς, ac multo minus Ιστορικῶς. Quem enin Esdrain missum dicit hic auctor ab rege Assyriorum in Samariam? Duos sane hoc nomme legimus viros: alterum, lib. IV Esdra, cap. uir, cujus ibi refertur visio et querela de suorum Judæorum rebus adversis, quem anno captivitatis Judaicæ 30 exstitisse comperimus ex Annal. eccles. Jacobi Saliani. Alterum scriptorem canonicum duorum priorum libroruin qui ipsiusmet nomine inscribuntur, qui sane priore illo Esdra multo posterior; quin imo nec natus quidem, cum illa visio oblata. Ortus enim est Esdra hic scriba in lege doctissimus et sanctissimous post solutam captivitatem anno 40, mundi 3556. Cepitque forere sub Artaxerxe, quem Μακρόχειρα Graeci, Latini dixere Longimanum anno soluiæ captivit. 70, ab eoque Hierosolymam missus, ut ex eodem Saliano constat. Qui igitur hoc tempus convenire potest cum tempore capte a rege Assyriorum Samariæ, quæ contigit anno 3314, Oseæ regis 9 et ultimo, et misse in Samariam novæ coloniæ, quæ primo captivitatis Israeliticæ anno contigit? Lapsus est igitur hic auctor in re chronologica, nec quo pacto eum excusem reperio. Cæterum sacerdos ille

HOMILIA XXXVIII. φὸν, τὴν τρόπον χρηστὸν, τὴν ἀρετὴν ἀπαράμιλλον, in Samariam, ut Hebræorum ritibus ejus incolis πέμπει πρὸς τὴν Σαμάρειαν, τὸ τῶν Ἑβραίων σέβας τοὺς ἐκεῖσε μυσταγωγήσαντα. "Ο δὴ ἐνωτισθέντες οἱ μιερεῖς τῶν ἐκ τεσσάρων ἐθνῶν, καὶ δείσαντες μὴ συντριβεῖεν ὑπὸ Εσδρα τῶν θεῶν αὐτῶν τὰ βδελύγματα, ἐν μυχῷ τοῦ ὄρους ταῦτα κεκρύφασι, πείσαντες τοὺς Σαμαρείτας, ἐν ᾧ ἂν τις διάγοι τόπῳ, τῷ ὄρει προσανέχειν καὶ προσκυνεῖν, καὶ θεοκλυτεῖν, ὡς τοῦ Θεοῦ δῆθεν τὴν οἴκησιν ἐν τῷ ὄρει ἔχοντος· ἀμέλει ταῖς τοῦ Εσδρα εἰσηγήσεσι τὸ πάτριον σέβας ἐξομωσάμενοι, τὰ τῶν Ἑβραίων προείλοντο, οὐ μέντοι κατά πάντα Ιουδαίσαντες, ἀλλὰ μόνην δεξάμενοι τὴν Πεντάτευχον, καὶ τὰ λοιπὰ διαπτύσαντες, ἐξ ἡμισείας γεγόνασιν εὐσεβεῖς. Και γοῦν φησι περὶ αὐτῶν ἡ Γραφή· «Έμειναν ποιοῦντες τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ, καὶ προσκυνοῦντες τὰ εἴδωλα,» τὴν τοῦ ὄρους ὑποδηλοῦσα προσκύνησιν. Διὰ τοῦτο γοῦν ἀπεχθῶς εἶχον πρὸς αὐτοὺς οἱ ἐξ Ισραήλ, ὡς βδςλυκτοὺς μυσαττόμενοι. 'Αλλ' ὁ πᾶσαν τὴν ἀνθρωπίτην φύσιν διὰ τῆς ἀπαρχῆς τοῦ φυράματος περιθέμενος ἐν ᾗ παντὸς ἔθνους τὸ μέρος ἦν Ἰουδαίου, Σαμαρείτου, καὶ Ἕλληνος, οὐκ ἀπηνήνατο καὶ τού τοις μεταδοῦναι τῆς χάριτος· καὶ πρῶτον μὲν τὴν γυναῖκα ζωγρεῖ, ἀπ' αὐτοῦ τοῦ γένους ἀρξάμενος, ἀφ' οὗπερ ἀρχῆθεν τὸ κακὸν ἐπεκώμασεν. initiaret. Quod cum rescissent homines ex quatuor consociati gentibus qui inibi erant, et vererentur ne Esdras deorum suorum abominanda simulacra demoliretur, ea in montis recessibus occultarunt, suadentes habitantibus Samariam ut in quo quisque degeret loco, in montem intenderent animum, et adorarent, et Deum invocarent, perinde quasi in eo monte Dominus habitaret. Itaque cum Esdræ præceptionibus instructi patrium abjurassent ritum, Hebræorum religionem susceperunt, non tamen judaizantes 266 omnino, sed Pentateucho solum recepto et reliqua respuentes, cultum Dei dimidiatum tenebant. Ait enim de ipsis Scriptura: ‹ Manserunt in lege Dei, et adorabant idola st:» aderatio nen eam insinuans, quæ ab ipsis in monte fiebat. Ideo igitur ipsis infensi erant Israelitæ, et ut exsecrandos detestabantur. Sed qui naturam omnem humanam, in ea massa quam uti primitias assumpsit, sibi circumdedit, in qua ut generis totius partes incrant Judæi, Samaritæ et Græci, iis etiam gratiam impertire suam non recusavit. Et primum quidem captivam mulierem ducit ex o scilicet sexu initium sumens, unde ab initio petulanter grassatum fuerat omne malum. Venit igitur in civitatem Samariæ quæ vocabatur Sichar. Quantum sane patebat circum regionis, et a monte, et a custodiis illuc missis, Samaria appellabatur. Chaldæi quippe custodes • Ερχεται οὖν εἰς πόλιν τῆς Σαμαρείας λεγομέντον Συχάρ. Οσα μὲν ἡ περίχωρος ἀπό τε τοῦ ὄρους, καὶ τῶν ἐκεῖ σταλέντων φυλακῶν, ἐκαλεῖτο Σαμά ρεια. Χαλδαίοι γὰρ Σαμαρείτας καλοῦσι τοὺς φύσ λακας. Πόλεις δὲ ἦσαν τῆς Σαμαρείας διάφοροι, ὧν Samparitas vocant. Varia porro per Samariam ** IV Reg. xvi, 41. Francisci Scorsi notæ. qui ab rege Assyrio missus est in Samariam ad novos inquilinos de lege Dei instituendos, in sacris Litteris nullo nomine appellatur, sed eum ex Israelitico populo, ac Samaritano, non vero de tribu Levitica, quæ Hierosolymis erat, fuisse, adeoque assuetum potius idolis in montibus immolare, quam Deo vero; quanquam quod sciret legem, ritumque veri Dei colendi llebræis omnibus traditum de eo docere potuisset Samaritas, Jacobus Salianus, et Gaspar Sanchez, in cap. xvm Reg. 1V tradunt. Sed Pentateucho solum recepto. Posterioribus temporibus, inquit idem Salianus, leguntur Samia - ritæ recepisse quinque libros Mosæ, et circumcisionem, aliaque nonnulla, qua Samaritani sacerdotes non ignorabant. In ea massa. Διὰ τὴν ἀπαρχὴν τοῦ φυρά. ματος. lla singularem illam naturam humanama Verbo assumptam vocant Patres Græci, nempe primitias totius humanæ massæ, quippe quam primam obtulerit Deo, et in coelum intulerit. Ita S. Greg. Thaum. serm. in S. Theophania, ac de Christi baptism.: Μὴ γὰρ ἐπειδὴ διὰ τὴν ἐμὴν σωτηρίαν περιβέβλησαι τὴν ἐμὴν ἀπαρχὴν, οὐκ ἐπίσταμαι σε τὸν περιβαλλόμενον τὸ φῶς ὡς ἱμάτιον; Hoc est ex interpretatione Gerardi Vossii: An quia ob meam salutem meas indutus es primitias, ignorem te indui lumine sicut vestimento? Eodem modo locutus S. Athanas. Orat. in Ascens. bis; et S. Chrysost. eadem verba habet ac noster, serm. 5, De Ascens. ex iis quæ edidit idem Vossius adl opera S. Gregor. Thaumaturg. Quandoquidem hodie primitias nostræ massa, id est carnem nostram in cœlum Christus sustulit. Sed et idle Theophanes se ipsum illustret qui hom. 29, De Ascens. Σήμερον τῆς ἀσωμάτων ἀξίας ὑπερήρθη τὸ βρότειον φύραμα. Hodie mortalis massa supra angelorum est evecta dignitatem. Mulierem captivam ducit. Usus est hoc loco Theophanes voce ζωγρεί eorum propria, qui in pugna vitam ab hoste jam victore deprecabantur; ejus frequens apud Homerum usus, Iliad, ζ: ζώγρει Ατρέος υἱὲ, hoc est Ζῶντα άγε, ζῶντά με φύ λαττε. Εtymon ductum a venatoribus, qui feras capiunt vivas παρὰ τὸ ζῶ, νίνο, et άγρα renatio. Ita Etymol. mag. et llesychius. Heliodl. Hist. Εthiop., lib. 15: Εγνωσαν φείδεσθα: καὶ ζωγρεία λαβόντες ἄγειν. Statuerunt illis parcere, et captivos abducere. Et eodem lil. De charulia, καὶ πρώτην ὥσπερ ἄγραν τῶν μὲν κτημάτων τοῦ σατράπου τὸ τιμιώτατον: Et ita primam quasi prædam ex possessionibus satrupa ndduxerunt. Unde ab initio. Simile quidpiam in hon. de Resurr. cum de sanctis mulieribus, quæ primæ nuntium de Christo redivivo acceperunt. Vide not. ad hom. 29. Custodes Samaritas. Supra dixit et montew, et oppidum in eo conditum appellationem traxisse a Somero montis domino a quo et illum quidem Somer, hoe Samariam appellatum. Hoc loco de universa Samariæ regione (utrumque enim Samaria indigitatur, et urbs et regio) loquitur, cum ait cam ex duplici origine sic vocatai, et a monte et a custodiis. Sumptum id videri potest ex S. Epiphanio lib. 1 Pan. L. p. ubi latius de Samaritis, ex quo loco hace panca describo: Atque hoc modo

civitates erant, quarum næc erat una sic appellata, αὕτη μία ἦν οὕτω καλουμένη Συχάρ, 8 ερμηνεύεται Sichar quod umbraculum possis interpretari: ipso, ut opinor, vocabulo assignificante gratia: saneti Spiritus ipsi obumbrantem. ‹ Juxta prædium, quod dedit Jacob Joseph filo suo.» Difficile forte, videbitur hoc dictum tis qui librum Geneseos non attente legerant. Conabor autem historiam huc spectantem, quantum potero, brevissime expedire. Postquam Pharao regni sui procurationem Josepho permisit 's, cum in Agypiam cum tota domo commigrasset Jacol, ac jam vergeret in occasum vitær, et filiis suis postrema mandata daret et res ordinaret, hune locum exsortem Josepho delit Cum enim ad futura prospicienda acuta esset acie mentis praeditus, prophetico intuitu novit reversionem nepotum suorum in Pala:stinam, quodque iterum ab Hebræis terra illa possidenda foret, et propagandis a se tribubus dividenda. Si vero etiam hoc providit, fontem eum, qui juxta prædium erat, salutis occasionem; futurum, sanctificantis baptismi symbolum, eaque de causa ejus hæredem instituit sanctissimum filiorum, nec quod asseram habeo, neque quo. negem: temperantia enim et puritate opus est iis qui baptismate perficiendi sunt. Unde etiam Dominus reprehendit Samaritanam quod consuetudinem cum viris multis habuerit, impuris maribus 267 aquam e puteo casti hominis hauriens. • Erat autem ibi fons Jacol, Jesus ergo ftigatus ex itinere sedebat sic supra fontem; hora erat quasi sexta.» Considera diligentiam brevitatemque verborum, quam paucis Domini continentiam et frugalitatem, et sapiente dignam contemptionem rerum sub oculos posuit. Quod enim fatigatum eum dixit,. pedestre iter et incessus incitationem ostendit; quod vero sedisse sic ait, sui neglectum indicat, et 18 Gen. iv, 22. Francisci comigit, ut ex diversis causis Samaritæ sint appellati ex Somer, et Somero; seu Sumero (le quo supra not. 84) ex custodia terræ, ex custodia doctrina et legis. Sic Epiphan.; alia lege apud ipsum; quæ firmare etiam possent conjecturam nostram de vera lectione positam illa not. 84. Demum et apud Hebræos, non solum, ut hic noster ait, apud Chald.eos, quorum lingua ab Hebraica germinavit, et eam matricem agnoscit, now custodire significat unde vox Samaria. Ex ea sumpsit_argumentum Gregor. Magn. hom. 18 in Evang.: Quia enim Samaritanus interpretatur custos, et ipse veraciter custos est etc., respondere noluit Dominus, Samaritanus non sum. Sichar. Et Sichar, vel Sychar; quod Græce reperi scriptum cum et Sichen eadem urbs Samarie, quin et Salern teste D. Hieronymo, De locis Hehr.: Sichem, inquit, et Salem quae Latine et Grace Sicima rocata, est civitas Jacob, nunc deserta est. Εt paulo post: Seul et filius Emmer appellabatur Sichen, a quo et locus nomen accenit. Marc tempore Alexandri Mgni facta est caput Samariæ regionis, cum antea Samaria urbs regia faerit, ut dictum est supra not. 91 ab Amri constitute, dictaque est Neapolis, teste Josepho lib. x1 Antiquit., cap. 8. Jam quod ad etymon pertinet a 20 quo1 est legere, et operire, unde ab umbraσκιασμός, προσημαινούσης, οίμαι, τῆς κλήσεως τὴν ἐπισκιάσασαν αὐτῇ χάριν τοῦ Πνεύματος. • Πλησίον τῆς χώρας, ἦν ἔδωκεν Ἰακὼβ Ἰωσὴφ τῷ υἱῷ αὐτοῦ.» Δυσχερὴς μὲν ὁ λόγος ἴσως ἔσται τοῖς μὴ ἐπεσκεμμένως ἀνεγνωκόσι τὴν βίβλον τῆς γενέσεως. Πειράσομαι δὲ καὶ τὴν πρὸς τοῦτο βλέπουσαν ἱστορίαν, ὡς ἂν οἷός τε ὦ, συνεσταλμένως προσαφηγήσασθαι. Ότε τὸν Ἰωσὴφ κατέστησε Φαραὼ τῆς αὐτοῦ βασιλείας μελεδωνιν, μετελθὼν 12κὡς εἰς Αἴγυπτον πανοικὶ, καὶ περὶ αὐτὰς γενόμε νος τῆς ζωῆς τὰς δυσμάς, καὶ τοῖς υἱοῖς ἐπισκήπτων τὰ τελευταῖα καὶ συντακτήρια, τοῦτο τὸ χωρίον δέδωκε τῷ Ἰωσὴφ κατεξαίρετον. Οξυδορκήσας γὰρ τὸ μέλλον προφητικῶς, ἔγνω τὴν τῶν ἐγγόνων εἰς Παλαιστίνην ὑποστροφὴν, καὶ ὡς κατασχεθήσε ται αὖθις ὑπὸ τῶν Εβραίων ἡ γῆ, καὶ νεμεθήσεται ταῖς ἐξ ἐκείνων φυλαῖς. Εἰ δὲ καὶ τοῦτο προέγνω, ὡς ἡ πλησίον τοῦ χωρίου πηγὴ γενήσεται σωτηρίας λαβὴ, καὶ τοῦ τελειωτικοῦ βαπτίσματος σύμβολον, καὶ διὰ τοῦτο τῷ σωφρονεστάτῳ τῶν παίδων τὸ χωμἷον ἐκλήρωσεν, οὐκ ἔχω λέγειν, οὔτε μὴν ἀπιστεῖν. Χρεία γὰρ τοῖς βαπτιζομένοις σωφροσύνης καὶ καθαρότητος. Ενθεν τοι καὶ ὁ Κύριος τὴν Σαμαρεί τιν τῆς πολυγαμίας ἐξήλεγχε, κεχραμμέναις χερσί τοῦ φρέατος ἐξαντλοῦσαν τοῦ σώφρονος. *Ην δὲ ἐκεῖ πηγὴ τοῦ Ἰακώβ. Ὁ γοῦν Ἰησοῦς κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας ἐκαθέζετο οὕτως ἐπὶ τῇ πηγῇ· ὥρα ἦν ὡσεὶ ἕκτη.» Σκόπει τῶν λέξεων τὸ ἠκριβωμένον καὶ σύντομον, πῶς ἐν ὀλίγοις παρέστησε τὸ ἐγκρατὲς τοῦ Κυρίου, καὶ λιτὸν, καὶ φιλί σοφον. Διὰ μὲν γὰρ τοῦ, «κεκοπιακώς, ο ἡ πεζοπ ρία δείκνυται, καὶ τὸ τοῦ βαδίσματος σύντονον· διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν· Ἐκαθέζετο οὕτως, ο τὸ ἀκηδέστως Scorsi nom. culum, seu potius a 700 obstruere, et occludere, si a - deducas, quod est habitare, tabernaculum significabit; atque in idem ferme recidet. Cum in Egyptum. Μετελθὼν Ἰακὼν εἰς Αἴγυπτον πανοικί, deerat in cod. P. et saue necessarium ad integrum sensum; suppleta sunt ex Gall. Postrema mandata daret. Τα τελευταῖα καὶ συντακτήρια: de hujusce postremi vocabuli siguificatu plüscula attulimus non contemnenda antiquitatis studiosis supra ad hom. 6, not. 14, quibus adde vocem εξιτήριον, eodem sensu usurpatana Gregor. preslyt. in Vita S. Gregor. Nazianz. Τὰ Εξιτήρια τῷ λαῷ προσφθεγξάμενος, extremum plebi allocutus; confirmat item nostram versionem, et explicationem ibi positam locus Proper. Eleg. 1, lib. m, ubi de Pareto in naufragio moriente: Flens tamen extremis dedit mandata querelis. Ad quem locum Joan. Passeralius; mandare vero, et mandata dare solent morientes ut discedentes a nobis. Lrsortem Josepho dedit. Juxta illud Gen. xxxvIII, ‹ Do tibi partem unam extra fratres tuos, quam tuli de manu Amorrhæi in gladio et arcu meo: ɔ de quo vide interpretes in illum locum, et hunc Joan. cap. vii.

HOMILIA XXXVIII. ἑαυτὸν ἐφιδρύσαι κατακλιθέντα εἰς γῆν, καὶ τὸ πρὸς inclinatum humi se composuisse, nec seden stuκαθέδραν ἀνεπιτήδευτον· ἡ μέντοι τῆς ὥρας ὑποση μείωσις τὸ περὶ τὴν τροφὴν παρέστησεν ἐγκρατές. Ἕως γὰρ αὐτὸ τὸ τῆς ἡμέρας μεσαίτατον ἄπιτος ἦν, καὶ ταῦτα πεζοπορῶν, καὶ ἡλίῳ θερμόμενος. Πλήν καὶ ἄλλο τι βούλεται υποσημαίνειν τῆς ὥρας ἡ δή λωσις· καθ᾽ ἦν γὰρ ὥραν ἡ Ενα ἐπεπώκει τὸ τῆς παρακοῆς δηλητήριον, κατ' αὐτὴν ἡ τῆς Εὔας ἀπό γονος εἰλήφει τὸ τῆς ἁμαρτίας λυτήριον. • Έρχεται γυνὴ ἐκ τῆς Σαμαρείας ἀντλῆσαι ὕδωρ.» "Αθρει δὴ πῶς τὰ παλαιὰ τοῖς νέοις συμφθέγγεται, τύποι τῶν τύπων δεικνύμενα. Καὶ γὰρ καὶ ἡ πρὸς τὸν Ἰσαὰκ τῆς Ρεβέκκας συνάφεια, Στις τὴν Ἐκκλησίαν εἰκόνιζε, τὴν ἀρχὴν εἴληφεν ἐν τῷ φρέατι· κἀνταῦθα καὶ ἡ τῶν Σαμαρειτῶν σω τηρία διὰ τῆς γυναικὸς ἐκ τοῦ φρέατος πρόεισιν. ᾿Αλλ' ἐκεῖ μὲν οἰκέτης ἦν ὁ προμνήστωρ· ἐνταῦθα δὲ αὐτὸς ὁ νυμφίος διὰ τῆς Σαμαρείτιδος ταύτης τὴν ὅλην φύσιν ἀρραβωνίζεται τῷ βαπτίσματι. • Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· Δός μοι ὕδωρ πιεῖν. Οι γὰρ μαθηταὶ αὐτοῦ ἀπεληλύθασιν εἰς τὴν πόλιν, ἵνα τροφὰς ἀγοράσωσιν.» Ὢ τῆς ἀνεκφράστου τοῦ Θεοῦ Λόγου συγκαταβάσεως! Ο πᾶσαν τὴν κτίσιν περιφέρων μόνῳ τῷ νεύματι, περὶ οὗ ἡ προφητική ἐκφαντορία φησίν· Ο Θεὸς ὁ προαιώνιος οὐ πεινάσει, οὐδὲ κοπιάσει, ο οὗτος ὁδοιπορεῖ, καὶ κοπιά, καὶ ἀνέχεται πείνης καὶ δίψης, καὶ παρὰ γυναικός ὕδωρ αἰτεῖ. "Ωσπερ γὰρ συνεσθίειν τελώναις οὐ παρητήσατο, οὕτως οὐδὲ πόρνη διαλέγεσθαι ἀπηνήνατο κατὰ τοὺς ἀρίστους τῶν ἰατρῶν, οἱ συνεχῶς Επισκεπτόμενοι τοὺς πυρέττοντας, ἥκιστα τῆς νόσου μεταλαμβάνουσι. Δείκνυσι δὲ καὶ ἐκ τῆς πρώτης εὐθὺς διαλέξεως ὡς τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν διψᾷ, καὶ τοῦτο ζητεί παρ' ἡμῶν. Περισπουδάστως δὲ καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς ἐπιφέρει τὴν ἀποδημίαν τῶν μαθητῶν. Εἰ γὰρ παρῆσαν αὐτοὶ, καὶ τὸ ὕδωρ ἂν ἐζήτησαν. Αλλ' ὁ τὸ ἐσόμενον προειδὼς, πάντας ἀποστεί λας, μόνος μόνῃ συγκαταβατικῶς διαλέγεται. • Λέγει αὐτῷ ἡ γυνὴ ἡ Σαμαρείτις· Πῶς σὺ Ἰουδαῖος ὧν παρ' ἐμοῦ πιεῖν ζητεῖς, οὔσης γυναικὸς Σαμαρείτιδος;» Εκστηθι τῆς δυνάμεως τὴν ἐνέρ γειαν· ἐξ αὐτῆς γὰρ τῆς πρώτης τωνῆς ἐλλαμφθεῖσα τὸν νοῦν ἡ γυνή, τῆς φύσεως κρείττω φρονεῖ, καὶ ζητεῖ τι τῶν ἀγνοουμένων μαθεῖν· οὔτε γὰρ δέδωκε diose quæsisse. Horæ autem notatio abstinentiam cibi significat. Nam usque ad ipsam partem diei mediam nullum sumpserat cibum, maxime cum pedes et sole ardente iter faceret. Verum et aliud quiddam insinuat hæc horæ notatio; qua enim hora ebiberat Eva inobedientiæ venenum, eadem hæc Evæ progenies peccati expiationem accepit. ⚫ Venit mulier de Samaria haurire aquam. › Considera ut novis vetera concinant, ac ſigura una ab alia illustretur. Etenim et Rebeccæ cum Isaac inita conjunctio, quæ Ecclesiam figuravit, a puteo initium cepit; et hic Samaritanorum salus e puteo per mulierem incepta est. Sed ibi famulus matrimonii conciliator fuit; hic vero sponsus ipse universam naturam per hanc Samaritanam quasi quodam arrhabone ad baptismum sibi despondet. • Dixit ei Jesus: Da mihi bibere. Discipuli enim ejus abierant iu civitatem, ut cibos emerent.. Ο divini Verbi ineffabilem demissionem! Qui res creatas omnes solo nutu gubernat, de quo arcanarum rerum interpres ait: Deus æternus non esuriet nec laborabit 16, hic iter facit et laborat, et tolerat famem et sitim, et a muliere aquam petit. Nam proinde, ut cibum cum publicanis capere non est dedignatus, ita neque a colloquio meretricis abhorruit, itidem ut præstantissimi medicorum solent, qui cum febrientes frequenter invisant, minime tamen morbo inficiuntur. Statim autem prima oratione prodit, nostram se sitire salutem, eamque a nobis postulat. Consulto etiam evangelista discipulorum abitum subdidit; si enim ipsi adfuissent, sane etiam aquam petiissent. Sed, qui futuri præscius erat, omnes dimisit; atque ita per summam demissionem solus solam alloquitur. • Dicit ei mulier illa Samaritana: Quomodo 268 tu, Judæus cum sis, bibere a me poscis, quæ sum mulier Samaritana? > Admirare occultam vim divinæ potentiæ: prima enim ipsius voce illuminata mulieris mens, meliores quam natura ferret cogitationes suscipit, et aliquid eorum quae ignorabat quærit addiscere; nam neque potum præbuit, πιεῖν, οὔτε οὖν ἀπηνῄνατο, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῆς ὁμιλίας nec sane recusavit; sed a sermone et habitu καὶ τοῦ σχήματος Ἰουδαῖον αὐτὸν εἶναι εἰκάσασα, πολυπραγμονεί μαθεῖν, πῶς οὐ τηρεῖ τὴν Ἰουδαϊκὴν παρατήρησιν. Αλλ' ὁ Κύριος ἀφεὶς λῦσαι τὴν ἀπο ρίαν, ἐκφαντικῶς τε εἰπεῖν, ὡς Οὐχ ὑπόκειμαι νόμῳ. νομοδίτης ὢν καὶ Θεός· τοῦτο μὲν οὐ λαλεῖ, πλαγίως δέ πως καὶ ἡρέμα πρὸς τὰς ὑψηλὰς ἐννοίας ἐμβιβάζει αὐτήν, καί φησιν·. Εἰ ᾔδεις τὴν δωρεάν 1 Isa. XL, 28. Judæum illum esse conjiciens, studiose percontatur quare Judaicam consuetudinem non observet. Sed Dominus solvere quæstionem, et aperte dicere omittens, non subditum esse se legi, cum legis essel auctor et Deus, de hoc sane non loquitur, sed per insinuationem ac sensim ad altiores eatn cogitationes attollit, et ait: Si scires douum Dei, Francisci Scorsi notæ. Hic iter facil. Et hæc deerant in P. οὗτος Οδοιπορεί etc. usque καὶ δίψης que ex Gall. Sed a sermone et habitu. Cum Samaritani essent colonia Assyriorum, ut notatum est supra anot. 85, credibile est et habitum, et sermonem habuisse diversa, sicut diversam habebant religionein; ‹ nam et Galilæi, cum ejusdem gentis et religionis essent, linguae tamen aliquo discernebantur iudicio. Unde Judæi Petro, Matth. xxvi: Vere tu ex illis es, nam et loquela tua manifestum te facit. Ita etiam Chrysosl., Theophyl., Euthym., et probat Maldonatus noster.

THEOPHANIS CEKAMEI et quis est qui dicit tibi, Da mili bibere; tu forsi- τοῦ Θεοῦ, καὶ τίς ἐστιν ὁ λέγων σοι Δός μοι πιεῖν, tan petisses ab eo, et dedisset tibi aquam vivam. › Si scires, inquit, Deum esse qui colloquitur tecuin, et crederes, quibus donis probos homines remuneretur; tu sane, arrepta occasione, petiisses aquam salutis, hoc est, gratiam saucti Spiritus vere vivam. Sanctus quippe Spiritus aqua viva appellari solet; etenim publice docens sic de Spiritu locutus est: • Qui credit in me, flumina de ventre ejus fluent ".» Aquæ porro sanctus Spiritus assinlatur, ut qui purus est et maxime recreat eos qui ipsum accipiunt. Et sicuti eadem aqua variis discernitur qualitatibus, ita Spiritus ad varias operationes distribui fidelibus solet. Viva vero dicitur utpote fluens, et mobilis et animam reddens facile mobilem. . Dicit ei mulier: Domine, neque in quo haurias habes, et puteus altus est: unde ergo habes aquam vivam? Adhuc humi repebat mulieris mens, nec dum ad dictorum altitudinem elevabatur. Putabat enim de aqua ipsum loqui ejusmodi, quæ manaret perenniter, nec unquam deficeret, nec iis simili, quæ lacuius, puteis, stagnisque continentur. Verumtamen habent etiam hæc verba reconditumn quemdam sensum repertum ab iis qui profunda Spiritus patefaciunt. Puteus enim est divina Seriptura, scientia scatens ut aqua: cujus putei profumditas sunt plena mysteriis synıbola, situla ipsarum meditatio atque cognitio eruditione comparata. Sicuti enim cadus, minimam extrahens aquæ partem, maximam relinquit inexhaustam, ita et hujus scientiae studium, partem cognition's 269 alliscenti præbens, mysteriis penitus ac perfecte non instruit. Hanc igitur doctrinam exercitatione quesitam non habuit Dominus, ut qui ipsa per se sapientia esset, nec parta litterarum studio sapientia 17 Juan. v11, 38. σὺ ἂν ᾔτησας αὐτὸν, καὶ ἔδωκέ σοι ὕδωρ ζῶν.» Εἰ ᾔδεις, φησὶν, ὅτι Θεός ἐστιν ὁ διαλεγόμενος μετά σοῦ, ἐπέπεισο δὲ καὶ οἶαις δωρεαῖς οὗτος ἀμείβεται τοὺς εὐγνώμονας, σὺ ἂν τὸν καιρὸν ὑφαρπάσατε τὸ τῆς σωτηρίας ὕδωρ ἐζήτησας τὴν ζῶσαν, ὡς ἀληθῶς, χάριν τοῦ Πνεύματος. Υδωρ γὰρ ζῶν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον καλεῖν εἴωθε· καὶ γὰρ καὶ κοινῇ διδάσκων, οὕτω περὶ τοῦ Πνεύματος ἔλεγεν·. Ο πιστεύων εἰς ἐμὲ, ποταμοὶ ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ῥεύσουσιν.» Υδατι δὲ ἀπείκασται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὡς καθαμὸν, καὶ πολλὴν παραψυχήν παρέχων τοῖς ὑποδεχημένοις αὐτό. Καὶ ὥσπερ τὸ αὐτὸ ὕδωρ μερίζεται εἰς διαφόρους ποιότητας, οὕτω τὸ Πνεῦμα εἰ; διαφόρους ενεργείας ἐν τοῖς πιστοῖς διανέμεσθαι εἴωθε. Ζῶν δὲ λέγεται οἷον ἀναβλύζον, καὶ κινούμε νον, καὶ οἷον ευκίνητον τὴν ψυχὴν ἐργαζόμενου. • Λέγει αὐτῷ ἡ γυνή Κύριε, άντλημα οὐκ ἔχεις, καὶ τὸ φρέαρ ἐστὶ βαθύ· πόθεν οὖν ἔχεις τὸ ὕδωρ τὸ ζῶν; › Ετι χαμαιπετὴς ἦν τῆς γυναικὸς ἡ διάνοια, οὔπω κουφισθεῖσα πρὸς τὸ τοῦ λόγου μετέωρον. Πετο γὰρ ὕδωρ αὐτὸν λέγειν αεννάως ἐκβλύζον, καὶ μένον ἀείῤῥυτον, οὐχ οἷα τὰ τῶν λάκκων, καὶ φρεά των, καὶ στάσιμα. Πλὴν ἀλλ' ἔχει τινὰ κεκρυμμέ νην ὁ λόγος διάνοιαν, ἐξευρημένην τοῖς ἀνακαλύπτουσι τὰ βάθη τοῦ Πνεύματος. Φρέαρ γάρ ἐστιν ἡ θεία Γραφή, ὡς ὕδωρ, τὴν γνῶσιν πηγάζουσα· βά θος δὲ τοῦτο τοῦ φρέατος τὰ μυστηριώδη αινί γματα. "Αντλημα δὲ ἡ γραμμάτων μελέτη και μέσ θησις· ὡς γὰρ ὁ κάδος μέρος τοῦ ὕδατος ἀνιμώμε νος ἐλάχιστον, τὸ πολὺ κατέλιπεν ἀνεξάντλητον, οὕτως ἡ διὰ γνώσεως μάθησις, μερικὴν γνῶσιν παρα ἔχουσα τῷ μανθάνοντα, ἀτελῆ ποιεῖται τὴν μύησιν, Ταύτην οὖν τὴν ἐκ μελέτης μάθησιν οὐκ ἔχει 5 Κύ ριος, αυτοσοφία ὑπάρχων, καὶ τῆς διὰ γραμμάτων σοφίας καὶ μαθήσεως οὐ δεόμενος. Καὶ γοῦν ἔλεγον οἱ Ἰουδαῖοι· ι Πῶς οὗτος οἶδε γράμματα μη με μα Francisci Scorsi nota. Ft mobilis. Ita verti τὸ κινούμενον • videtur enim hoc a Theophane dictum, juxta illud, quod est Sap. cap. vit, ubi dicitur: Spiritus intelligentiæ sanctus, mobilis, elc. Grace ibi habetur εὐκίνητον, quod quanquam παθητικώς, significet, ut et m0bile, nimirum id quod moveri potest, vel facile noveri, tamen etiam ενεργητικῶς, significare po. test, ut advertit Lorinus in cap. illud Sap. vi, id quod movere se ipsum potest, et se ad agendum, aliave movendum facile applicare; et ita eo loco potissimum accipiendum videtur, et apud nostrum τὸ κινούμενον. Subjungit enim οἷον εὐκίνητον τὴν ψυχὴν ἐργαζόμενον, est quippe quod animam reddat facile mobilem, qua sane adjunctione et έπεξηγήσει explicat Theophanes et illud Sap. cap. v, spiritus dicatur mobilis: nimirum hic dicitur a theologis esse donoruni Spiritus sancti effectus animam facile mobilem ad ejus recipiendos impulsus, utque facile spiritu Dei agatur, secundum illud ad Rom. vult: Quicunque Spiritu Dei aguntur, ii sunt filii Dei. Porro idem spiritus stabilis dicitur eodem Sapientiæ loco, quod attributum priori non adversatur est; est enim is, qui, ut ait Boet., Stabilisque manens dat cuncta moveri. Gregorius Nazianzenus orat. de Spiritu sancto vocat τὸ Πνεῦμα ἀναφές, αὐτοκίνητον, ἀεικίνητον, forma et tactu carens, se ipsum movens, et sempiternum motum habens: ita vertit Jacobus Billius qui tò αὐτοκίνητον interpretatur per activam vim, quam supra dixi habere τὸ εὐνίκητον. Sed S. Gregor. Magnus, hom. 5 in Ezech. eadem vi activa accipit mobile, ubi utrumque attributum explicans, stabilem ait esse Spiritum, quia per naturam omnia continet; mobilem, quia ubique etiam nescientibus occurrit. Repertum ab iis. Innuit fortasse S. Masimum martyrem, cujus est hæc mystica commentatio cent. 11 ceron. cap. 29: Puleus Jacob est Scriptura aqua vero est scientia Scriptura; profunditas vero obscure dictorum Scriptura interpretatu difficilis positio: at situla est, quæ per litteras divini verbi habetur disciplina, quam Dominus non habebat, cum sit per se Verbum, qui præbet credentibus, non eam, quæ discendo et exercitatione comparatur, scientiam, sed confert dignis e spiritali gratia perpetuo fluentem. et quæ nunquam desinit, sapientiam. Hæc S. Μaxim. addiique pluscula eodem cap. omnino consona cum his, quæ Theophanes hic μυστικῶς alert. Quod autem dicit S. Maxim. cum sit per se Verbum, Noster dixit αὐτο· σοφίας de quo vocabulo et similibus apud Gracos Patres atque scriptores habes hom. 5, not. 50.

HOMILIA XXXVIU. θηκώς;» Διὰ τοῦτο ἡ Σαμαρείτί; φησιν· Αντλη- et institutione indigeret. Unde Judaei dicebant: μα οὐκ ἔχεις. ο • Μὴ σὺ μείζων τοῦ πατρὸς ἡμῶν Ἰακώβ, &ς ἔδωκεν ἡμῖν τὸ φρέαρ τοῦτο, καὶ αὐτὸς ἐξ αὐτοῦ Επιε, καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ, καὶ τὰ θρέμματα αὐτοῦ;» Ἐπειδὴ ἐπίσημον ἦν τὸ γένος τοῦ Ἰακὼς, διὰ τοῦτο καίπερ Σαμαρείτις οὖσα Ισραηλιτικὴν ἑαυτῇ εἰσοικίζε: εὐγένειαν, καὶ πατέρα τὸν Ἰακὼβ ἐπιγράφεται, καὶ κατὰ βραχὺ πρὸς ἔννοιαν τοῦ νοήματος ἐμβιβά ζεται. Καὶ θαυμάζει μὲν τὴν ὑπόσχεσιν, τὴν γνώ μην δὲ ταλαντεύεται· ὁ γὰρ λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· Εἰ ἔστι σοι τοιοῦτον ποτὸν τοσοῦτον παρηλλαγμένον τούτου τοῦ ὕδατος, ἔοικας μείζων τις εἶναι τοῦ Ἰακώδ. Ἐκεῖνος γάρ, καίπερ οὕτω τυγχάνων περίφη μος, οὐκ ἔσχε βελτίονα ταύτης πηγήν· ἀλλ᾽ αὐτὸς καὶ οἱ ἐξ αὐτοῦ, καὶ τὰ θρέμματα αὐτοῦ, τούτῳ ἐχρῶντο τῷ ὕδατι. Κατὰ δὲ τὸν τῆς ἀναγωγῆς λόγον, φρέαρ μὲν ἡ θεία νεοῖτο Γραφή· Ἰακὼν δὲ ὁ θεω ρητικός νοῦς· υἱοὶ δὲ Ἰακὼβ ἐκ τοῦ φρέατος πίνοντες, τὸ τῆς ψυχῆς θεωρητικὸν τῇ γνώσει ἐπαρδευόμενον· θρέμματα δὲ, αἱ ἐκ τοῦ θυμοῦ καὶ τῆς ἐπι θυμίας ὁρμαι, ὅταν ἡμῖν εἰς ἀρετὴν χρησιμεύωσι. Καλὸν κτῆνος ὁ θυμὸς ὅταν τῷ λογισμῷ ὑποζύγιον γένηται. Τοιοῦτον κτῆνος καὶ ἡ ἐπιθυμία νωτοφο μούσα, καὶ ἄνω φέρουσα τὴν ψυχὴν, ὅταν ἐπὶ τὸ ὕψος ἀνάστηται. • Απεκρίθη Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτῇ· Πᾶς ὁ πίσ νων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου διψᾷ πάλιν· ὃς δ᾽ ἂν τίῃ • Quomodo hic litteras scit, cum non didicerit 18! Ideo Samaritana dixit: ‹ Situlam non habes. › • Numquid tu major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis puteum, et ipse ex eo bibit, et filii ejus, et pecora ejus? › Quoniam nobile erat genus Jacob, ideo quamvis esset Samaritana Israeliticam tamen sibi vindicat nobilitatem, et patrem sibi Jacob ascribit, et pedetentim ad sensum intelligenti attollitur. Nam promissionem quidem admiratur, sed tamen adhuc in sententia anceps est; sic enim videtur dicere: Si potum talem habes, tamque diversum ab aqua hac nostra, videris Jacob esse præstantior. Ille enim cum homo tam insignis esset, fontem non habuit isto meliorem: sed ipse, et filii ejus, et pecora ejus hac aqua usi sunt. Sed secundum anagogicam rationem per puteum quidem divina Scriptura intelligi posset; per Jacob vero, mens contemplationi dedita; per filios autem Jacob ex hoc puteo bibentes, quæcunque vis animæ contemplationis particeps, quæ cognitione irrigatur: porro per pecora, irascibilis et concupiscibilis motus, quando ad virtutis opera usui nobis sunt. Bonum scilicet jumentum irascibilis, cum rationi subjugatur; tale etiam concupiscibilis quasi tergo vehens, et efferens animam, cum in altitudinem contemplationis erigitur. ‹Respondit Jesus, et dixit ei: Omnis, qui biberit ex aqua hac, sitiet iterum: sed qui biberit ex aqua ἐκ τοῦ ὕδατος, οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, γενήσεται ἐν αὐτῷ c quam ego dabo ei, fet in eo fons aquæ salientis in πηγή ὕδατος άλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον.» Την ὑπεροχήν δεικνύει ἐκ τῆς συγκρίσεως, και φησι· Ταυτὶ μὲν τὸ ὕδωρ τοῦ φρέατος, εἴ τις πίνει διψῶν, πρὸς καιρὸν εὑρίσκει τῆς δίψης ἄκος, εἶτ᾽ αὖθις διψῇ· τὸ δὲ πνευματικὸν ποτὸν ἀΐδιον ἔχει τὴν τῆς δίψης ἀπαλλαγήν. Εοικε δὲ μυστικῶς καὶ τὸν σκιώδη νόμον ἐμφαίνειν, ὅσον ἠλάττωται τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος. Ο μὲν γὰρ ἐδεῖτο μελέτης δι ηνεκούς, καὶ γεγραμμένων συνεχούς αναγνώσεως, ὡς δίψαν, τὴν λήθην διωθούσης τῆς ἀναμνήσεως - Πνεῦμα δὲ σοφίας ἐμπλῆσαν ψυχὴν θείας γνώσεως, πολυπληθῆ καὶ γόνιμον αὐτὴν ἀπεργάζεται πηγὴν ναμάτων ζωηρῶν ἐκβλύζειν παρασκευάζον αὐτήν. Έδειξε τοῦτο καὶ ἡ τῶν ταλάντων παραβολή, τὰ πέντε καὶ τὰ δύο πληθύνασα, σημαίνοντος τοῦ λόγου τῶν πνευματικών χαρισμάτων την αύξησιν. • Λέγει πρὸς αὐτὸν ἡ γυνή Κύριε, δός μοι τὸ ** Joan. v11, 15. * Matth. xxv, 14 seqq. vitam æternam. › Præstantiam aquæ ex contentione demonstrat, et ait: Ex hujus putei aqua si quis sitiens sumit, ad aliquod tempus siti medebitur, postea vero sitiet iterum. Sed potio spiritualis vim habet in omne tempus a siti liberandi. Videtur vero mystice unibratilem legem innuere, quanto scilicet gratia Spiritus inferior illa fuerit. Illa enim meditatione indigebat assidua, et eorum quæ scripta erant lectione continua, ut quasi sitim expelleret memoriæ oblivionem: at vero Spiritus sapientiæ, animam divinarum rerum cognitione complens, 270 abundantein eain maxime fecundamque reddit, atque ita comparat, ut fons vitalium considerationum evadat. Quod itidem talentorum parabola planum fecit, quinque et duo talenta multiplicans"; qua locutione spiritualium charismatum significatur augmentum. • Dicit ad eum mulier: Domine, da mibi hanc Francisci Scorsi nola. Quamvis esset Samaritana. De Samaritanis ita Josephus, lib. I, cap. 7: Oι πρὸς τὴν μεταβολὴν καὶ συγγένειαν, ὅταν μὲν εὖ πράττοντας βλέπουσι τοὺς Ἰουδαίους συγγενεῖς ἀποκαλοῦσι, ὡς ἐξ Ιωσήπου φύντες, καὶ τὴν ἀρχὴν ἐκεῖθεν τῆς πρὸς αὐτοὺς ἔχον ες οικειότητος. Ὅταν δὲ πταίσοντας εἴδωσι οὐδαμόθεν αὐτοῖς προσήκειν λέγουσι. Qui pro præsenti tempore mutabiles, quoties feliciter Juddos degere vident, cognatos se eorum anpellant, utpote a Josepho oriundos, et hac ratione sanguine illi conjunctos; quando vero in rebus adversis eos aspiciunt, nihil ad se pertinere aiunt. Ita Joseph. Genebrardus vero relatus a Saliano, loro supra citato ait, novos Samaritas suscepisse circumcisionem per sacerdotes Israel ex captivitate revocatos, libros item legis Mos; hæc enim merito intelliguntur ritus, et legitima Dei terræ, IV Reg. cap. xvi. Atque haec probat ilior est ratio, cur se Israelitas se esse jactarint.

aquam, ut non sitiam, neque veniam huc haurire.» ὕδωρ τοῦτο, ἵνα μὴ διψώ, μηδὲ ἔρχωμαι ἐνθάδε ἀνα Nondum sensum dictorum attingit; adhuc circa sensilem aquam cogitatione detinetur, et credit quidem talem aquæ inesse virtutem, non tamen adhue ad spiritualem potionem erigit mentem, sed eo studet illam accipere, ne iterum haustum veniat. • Dicit ei Jesus: Vide, voca virum tuum. Scicrat sane non esse illam legitimo viro conjunetam; non Lamen eam aperte vult redarguere, quod illi grave futurum erat: sed cum sermonem injicit, unde res per seipsa se prodat; nam cum illa dixisset non habere se virum, leniter propheticum illud sequebafur: «Bene dixisti, Quia non habeo virum, quinque enim viros habuisti, et nunc, quem habes, non est tuus vir.» Illa quidem præ pudore concubitum occultum eclare conabatur; hic vero station operta retegit, et præsentem virum eodem numero ponit, atque illos, qui jam ante cum illa turpiter consueverant: quod sane leviter facit, et ita ut exprobrare rei turpitudinem velle non videatur. Non enim dixit Quinque adulteros, vel amatores, vel tori violatores habuisti, sed viros dicens, sensim multitudinem maritorum, et facti indignitatem coarguit. Neque enim prioribus conjugibus usa legitime fuerat. Comiter igitur reprehendit polygamiam, eamque in memoriam redigit, et oblique objicit, quod illorum inhonesta consuetudine fuerit implicata. Verumtamen etiam Samaritanorum morem ea oratione τλεῖν.» Οὔπω τῶν λεγομένων ἐφάπτεται, ἔτι πρὸς αἰσθητὸν ὕδωρ ἀπασχολεῖ τὴν διάνοιαν, καὶ πιστεύει μὲν, ὡς τοιαύτην ἔχει τὸ ὕδωρ ἰσχὺν, οὐ μὴν πρὸς τὸ νοητόν πόμα τὸν νοῦν ἀνυψοί, ἀλλ᾽ αἰτεῖ τοῦτο λαβεῖν, ὡς ἂν μὴ ἔρχηται ἀντλεῖν. «Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· Ὕπαγε, φώνησόν σου τὸν ἄνδρα.» Ηδει μὲν, ὡς οὐκ ἦν αὐτῆς κατὰ νόμον ἀνὴρ, ἀλλὰ παραι τεῖται τὸ φανερῶς ἐλέγχειν, ὡς φορτικόν, ἐμβιβάζει δὲ τὸν λόγον εἰς τὸ καθαυτό γενέσθαι τὸ πρᾶγμα κατάδηλον. Εἰπούσης γὰρ αὐτῆς· «Οὐκ ἔχω ἄνδρα, ο ἀβαρῶς τὸ τῆς προφητείας ἐπηκολούθησε· «Καλώς εἶπας, ὅτι Οὐκ ἔχω ἄνδρα· πέντε γὰρ ἔσχες, καὶ νῦν ὅν ἔχεις, οὐκ ἔστι σου ἀνήρ.» Ἡ μὲν εὐλαβου μένη κρύπτειν ἐπειρᾶτο τὸν λαθραῖον ὁμόλεκτρον, ὁ δὲ ἀνακαλύπτει τὰ κεκρυμμένα εὐθὺς, καὶ καταλέγει καὶ αὐτὸν διὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀσέμνως πάλαι κοινωνησάντων αὐτῇ, ἐλαφρώς μέντοι, καὶ ὥστε μὴ δοκεῖν κατονειδίζειν τοῦ πράγματος τὸ αἰσχρόν. Οὐ γὰρ εἶπε· Πέντε μοιχοὺς ἔσχες, ἢ ἐραστὰς, ἢ τοῦ λέχους ὑβριστάς, ἀλλ᾽ ἄνδρας εἰπὼν, λεληθότως τὴν πολυγαμίαν ἐλέγχει, καὶ τὸ τοῦ πράγματος ἄτεμνον· οὐ γὰρ τοῖς προτέροις γαμέταις νομίμως ἐχρήσατο. Ἐν ἤθει οὖν ποιεῖται τῆς πολυγαμίας τὴν μέμψιν, διανιστῶν αὐτὴν εἰς ἀνάμνησιν, καὶ πλα γίως κατονειδίζων, ὡς κἀκείνοις τοῖς πέντε δυσκλεῶς συνεπλέκετο· πλὴν ὅτι καὶ τὸ ἔθος τῶν Σαμαρειτών ἔοικε τῷ λόγῳ δηλοῦν· οἱ καθάπερ ἄνδρας πέντε λαβόντες τὴν τοῦ Μωϋσέως Πεντάτευχον, ἔμελλον ὡς έκτον τὸν τοῦ Εὐαγγελίου νόμον εἰσδέξασθαι. ὃν οὐδέπω ἦταν εἰσοικισάμενοι διὰ πίστεως. Διὰ τοῦτό φησιν· «Ον ἔχεις νῦν συλλαλοῦντά σοι, οὐκ ἔστι σου ἀνήρ, ἐπειδὴ οὔπω πεπίστευκας εἰς αὐτόν. Ἐπεὶ δὲ ἡ Σαμαρείτις τὴν ὅλην τῶν ἀνθρώπων φύσιν ὑπέγραφε, νοοῖντο ἂν πέντε ἄνδρες καὶ οἱ δοθέντες αὐτῇ ἀνέκαθεν πέντε νόμοι παρὰ τοῦ Πλάσαντος" ὁ ἐν παραδείσῳ, ὁ μετὰ τὴν παρακοὴν, ὁ τῷ Νές δοθεὶς μετὰ τὸν κατακλυσμὸν, καὶ τέταρτος ὁ τῆς περιτομῆς, πέμπτος δὲ ὁ γραπτός. ᾿Αλλὰ τούτους ἀποβαλοῦσα, τῷ τῆς ἀσεβείας νόμῳ, ὡς μοιχῷ συ εφθείρετο. Ο δὴ καὶ τῶν προφητῶν αἱ φωναί προπικῶς στηλιτεύουσιν. Ο μὲν γὰρ Ἱερεμίας· «Όψις πόρνης, φησὶν, ἐγένετό σοι.» Ὠσηὲ δέ· «Περιέθετο, λέγων, τὰ ἱμάτια αὐτῆς, καὶ ἐπορεύετο ὀπίσω τῶν visus est iudicare: qui cum Moysis quinque libros veluti quinque recepissent viros, futurum erat, ut veluti sextum, Evangelii legem acciperent: in quam porro nondum erant introducti per fidem. Ideo dicit, Quem habes nunc colloquentem tecum, non est tuus vir, quia in illum nondum credidisti. Quoniam vero hæc Samaritana universum adumbrat humanum genus; per quinque viros intelligi possent quinque leges ei a Conditore suo initio traditæ: prima quæ 271 in paraliso; altera quæ post inobedientiam; tertia quæ Noe post diluvium data est; quarta circumcisionis; quinta denique scripta. Quas abjiciens humana natura cum impietatis lege quasi cum adultero corrupta est. Quod sane prophetarum voces figurate infamia notarunt. Jeremias enim: ‹ Facies, inquit, tua facta est meretricis 20., Osee vero: «Circumdabat sibi vestimenta sua, εραστῶν αὐτῆς.» Ο δὲ Ναούμ· «Πόρνη, φησί, so Jerem.!!!, Francisci Scorsi notæ. Cum Moysis quinque libros. Vide quæ super hoc attigimus not. proxima: celerum hanc ailegorian innuit etiam D. Augustin. in Joan. tract. 1: Multi, ail, intellexerunt non quidem absurde, nec usquequaque improbabiliter in quinque viris mulieris hujus quinque libros Moysis; utebantur enim eis Samaritani, el sub eadem lege erant; nam inde illis et circumcisio ineral. Sed quoniam angustat nos, quod sequitur: < Et nunc quem habes, non est tuus vir; videtur mihi facilius non posse ac.. cipere quinque viros priores animæ quam quinque sensus corporis. Ita S. Augustinus: sed quod illi angustuin videtur de sexto viro, id ad eanidem allegoriam traducit hic noster, cum sextum virum legem cvangelicam facial, quæ non erat ipsius, quia eam nondum acceperat, et eam tamen habeLat, cum Christum presentem haberet, ad quem nondum esset introducta per fidem. Osee vero. Locus integer Ose ita habetur ex LXX: Καὶ περιέθετο τὰ ἑνώτια αὐτῆς καὶ τὰ καθόρμια (in Bibl. Regiis scriptum est καθορμεία) αὐτῆς, καὶ ἐπορεύετο ὀπίσω τῶν ἐραστῶν αὐτῆς Et circumdabat sibi inaures suas el monilia sua; et ibat post amatores suos. Nostra Vulg. ornabatur inaure sua, et monili suo. Ex hoc loco delibat pauca Theophanes, ut vides, eumque concidit. Sed vero pro ενώτια legit ιμάτια, que lectio in iis, quæ ego viderim hactenus Græcis Bibliis, nunc non exstat.

HOMILIA XXXVIII. καλὴ, καὶ ἐπίχαρις, ἡ πωλοῦσα ἔθνη ἐν τῇ πορνείᾳ et ilat post amatores suos "., Naum etiam: αὐτῆς.» Ο νόμος τοίνυν τῆς ἀσεβείας οὐκ ἦν τῆς φύσεως τῶν ἀνθρώπων ἀνήρ· ἔμελλε γὰρ νυμφευ θῆναι Χριστῷ, ᾧ νυμφοστολεῖ ταύτην Παῦλος, οὕτως εἰπών· «Ἡρμοσάμην ὑμᾶς ἐνὶ ἀνδρὶ παρθένον ἁγνὴν παραστῆσαι Χριστῷ.» Αλλὰ τὰ τῆς ἱστορίας αὖθις ἐπαναλάβωμεν. Λέγει αὐτῷ ἡ γυνή Κύριε, θεωρῶ, ὅτι προφή της εἴ σύ. ο 'Ακούσασα οὕτω σαφῶς ἀνακαλυφθέντα τὰ ἐν παραβύστω πραχθέντα, καὶ ὅσα τὴν πόλιν ἐλάνθανεν, οὔθ᾽ ὑπεστάλη ερυθριάσασα, οὔτ᾽ ἀπρε πές τι καὶ ἐταμὸν ἀνεφθέγξατο· ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ προσ φήτην αὐτὸν ὁμολογεῖν ἔοικε τῷ λόγῳ συγκατατίθε σθαι, ἀπεοικότα δὲ ποιεῖν τῷ ἔθνει αὐτῆς. Οἱ γὰρ Σαμαρείται προφήτας οὐ παρεδέξαντο. Εἶτα καὶ περὶ δογμάτων ζητεῖ, ὥσπερ ὠδίνουσα τὸ ζήτημα πρότεμου. • Οι πατέρες ἡμῶν ἐν τῷ ὄρει τούτῳ προσεκύνη σαν, καὶ ὑμεῖς λέγετε, ὅτι ἐν Ἱεροσολύμοις ἐστὶν ὁ τόπος ὅπου δεῖ προσκυνεῖν. ὁ Ἰουδαῖοι μὲν τὰς προφητικὰς φωνὰς σωματικῶς ἐκδεχόμενοι ᾤοντο ἐν μέναις Ιεροσολύμοις δεῖν προσκυνεῖν τὸν Θεόν. Σαμα ρεῖται δὲ ἐν ὄρει τοῦ Γαριζῖν, ἐν ᾧ τὰ εἴδωλα ἐκεκρύφατο, ὡς ἐν τοῖς ἔμπροσθεν είπομεν. Ταύτην οὖν τὴν ζήτησιν ὡς ἀμφίβολον ἡ γυνὴ τῷ Δεσπότῃ προϊ σκεται. Τί οὖν ὁ Σωτήρ; • Πίστευσόν μοι, γύναι, ὅτι ἔρχεται ὥρα, ὅτε οὔτε ἐν τῷ ὄρει τούτῳ, οὔτε ἐν Ἱεροσολύμοις προςκυνήσετε τῷ Πατρί.» Ωραν τὴν ἑαυτοῦ ἐπιδημίαν λέγει, καθ' ἣν οἱ ἀληθινοὶ προσκυνηταὶ οὐκ ἐν ἀφω ρισμένῳ τόπῳ, ἀλλὰ πανταχόθεν προτοίσουσι τὴν προσκύνησιν τῷ πανταχού παρόντι Θεῷ. • Ὑμεῖς προσκυνεῖτε ἢ οὐκ οἴδατε, ἡμεῖς προσ κυνοῦμεν δ οἴδαμεν.» Θορυβήσει δὲ ἴσως τινὰς τῶν ἀκροατῶν ἡ ἐπὶ Χριστοῦ λεγομένη προσκύνησις, ἐπειδὴ ἑαυτὸν τοῖς προσκυνοῦσι συναριθμεῖ. Εστι δὲ οὐ κάματος τοῖς εὐσεβεῖν βουλομένοις, καὶ θεοπρεπῶς τὰς τοιαύτας φωνὰς ἐκλαμβάνεσθαι. Προσκυνεῖν μὲν λέγει, ὡς τὴν προσκυνοῦσαν φύσιν ἀναλαθών, καὶ οἰκειούμενος τὸ ἡμέτερον προσκυνεῖσθαι δὲ πάλιν ὁ αὐτὸς ὡς Θεός. Πλὴν οὐ διαιρετέον προσο κυνούμενον καὶ λέγοντα προσκυνεῖν, εἰς ἄνθρωπον 21 Osee 11, 13. 13 Nuam. 11, 4. 23 1 Cor. XI, 2. • Meretrix speciosa et grata, quæ vendit gentes in fornicatione sua ".» Lex igitur impietatis non erat vir humanæ naturæ, sed Christo nuptura erat, cui Paulus cam adornat ut sponsam sic dicens: • Despondi enim vos uni viro virginem castam exhibere Christo ". › Sed historicam narrationem iterum resumamus. • Dicit ei mulier: Domine, video quia propheta es tu.» Ubi audiit ea quæ ipsa in occulto patraral, quæ latuerant civitatem, in lucem tam aperte prolata, nec præ pudore dissimulavit neque indecorum quidpiam petulanter respondit; sed prophetam illum confessa, ejus orationi consentire visa est, et secus facere, quam gens sua consuevissel. Samaritani siquidem prophetas non receperunt Post hæc de dogmatis eum interrogat, quasi hane quæstionem jam ante animo parturiret. • Patres nostri in monte hoc adoraverunt, et vos dicitis, quia flierosolymis est locus, ubi adorare oportet.» Judai sane propheticas voces corporaliter accipientes, solum Hierosolymis adorari Deum convenire existimabant. Samaritani vero in monte Garizin ubi abscondita idola fuerant, ut supra memoravimus. Hanc igitur quæstionem ut dubiam proponit Domino mulier. Quid vero Salvator? • Mulier, crede mihi, quia venit hora, quando neque in monte hoc, neque in Hierosolymis adorabitis Patrem. Horam vocat adventum suum, in quo veri adoratores non in aliquo definito loce, sed ubique adorabunt Deum omnibus locis præsen!em. • Vos adoratis, quod nescitis; nos adoramus, quod scimus.» Turbabit fortasse quempiam auditorum quod a Christo de adoratione dictum est, quando se ipsum inter adoratores connumerat. Sed nihil negotii facessit hoc iis qui pios esse se volunt et de Deo sentire, uti decet, has voces 272 accipere. Adorare quidem se dicit, ut qui naturam quæ adorare posset assumpserat, adeoque tribuens sibi quod nostrum est: adorari vero rursus idem dicitur ut Deus. Verumtamen non dividere oportet Francisci Scorsi notæ. interpretibus Toletus in Joan. Sanchez qui cjus rei rationem affert maxime idoneam. Consule ipsum. Naum etiam. In duobus exemplaribus, quibus etc. Ita etiam Origenes, Ambrosius, et ex nuperis usus sum in hac hom. Pan. et Gall. scriptum reperi 'Αβδιού, sed in margine emendatum locum, et Naum repositum, quod est verum, atque hac correctione fretus et ipse edidi Ναούμ. Etiam ex hoc loco correxi τὸ ἀπόλουσα, quod mendosum est, et reposui πωλοῦσα, ut habent LXX etiam in bibl. Regiis; sed facilis fuit librarii error. Adornat ut sponsam. Νυμφοστολεῖ. Vide de hac voce, quæ notavimus ad hom. xit, not. 21. Prophetas non receperunt. Sed solum quinque libros Mosæ, ut adnotatum est supra not. 000, 000 quibus adde S. Epiphanium, tom. 1, lib. Pan.: Differunt, inquit, hi (Samaritani) a Judæis, primum quod non data est ipsis prophetarum post Mosen Scriptura, sed solum quinque libri Mosa dati semini Isruel in exitu profectionis ab Ægypto, 1η monte Garisim. Causa, ob quam Sana - ritani assueverant in monte Garizim adorare Deum, affertur hæc a Theophane, quod ibi abscondita idola, de quibus sermo est illo IV Reg. cap. xvi, quod supra adnotavimus, in qua S. Epiphanium sequi videtur hic Pater, qui lib, 1, tom. I, id innuit. Lege ipsum. Sed verior causa religiouis illius loci apud Samaritas' est ea quæ traditur a Josepho lib. x1 Antiquit. cap. 8, a Baronio tɔm. 1, Maldonato, Cornelio in bunc locum, a templo scilicet ibi a Senaballato, suasu Manassæ generi sui ædificato, quæ satius est, ut suis locis apud citatos auctores legantur a studiosis harum rerum, nobis satis attigisse.

cum qui adoratur, et qui adorare se dicit, seorsim καὶ Θεὸν ἰδικῶς κατὰ τὴν Νεστορίου δυστέβειαν· εἰς In hominem et Denis, juxta Nestorii impietatem. Unus est enim hypostasi duabus naturis manentibus impermistis. Ut vero Judæorum genti honorem daret Salvator, adjecit: Quia Salus ex Judæis est. › Vere enim et Dei cognitio, et recessus ab impietate a Judæis initium habuere. Occultiore vero sensu salutem appellavit seipsum, nomine in id ipsum ferente. Hoc enim significat nomen Jesu salus enim Christus ex Judæis secundum carnem est natus. Spiritus est Deus, et eos qui adorant ipsum, in spiritu et veritate oportet adorare. Duo illa, quæ perfciunt animam, actionem co:templationemque insinuavit; per spiritum quidem practicam virtutem significans: • Spiritus enim, ait ille, concupiscit adversus carnem, et caro adversus spiritum *.» Per id vero quod dixit, • in veritate, verum dogmatum intellectum. Per actionem igitur et contemplationem vera elicitur adoratio. Vel quoniam umbratilis littera legis occidit, spiritus autem vivificat *, litterae spiritum, et umbræ opposuit veritatem. Non igitur fidelibus nobis, ut Judæis et Samaritanis, loco circumscribitur adoratio, sed spiritu fit. Spiritus enim Deus, nec in eum circumscriptio loci cadit: «Et qui adorant, eum in spiritu oportet adorare.» γάρ ἐστι τῇ ὑποστάσει, μενουσῶν ἀφύρτων τῶν δύο φύσεων. Τιμῶν δὲ τὰ τῶν Ἰουδαίων ὁ Σωτὴρ ἐπήγα γεν, ὅτι «Η σωτηρία ἐκ τῶν Ἰουδαίων ἐστίν. ο ᾿Αληθῶς γὰρ ὅτι καὶ ἡ περὶ τοῦ Θεοῦ γνῶσις, καὶ ἡ τῆς εὐσεβείας φυγὴ παρὰ Ἰουδαίων εὔματο τὴν ἀρ χήν. Κρυφιωδέστερον δὲ σωτηρίαν φερωνύμως έαν τὸν ὠνόμασε· τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸν Ἰησοῦς· ἡ σωτηρία γὰρ ὁ Χριστὸς ἐκ τῶν Ἰουδαίων κατά σάρκα γεγένηται. ο Πνεῦμα ὁ Θεὸς, καὶ τοὺς προσκυνοῦν τας αὐτὸν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν.» Τα δύο τελειωτικὰ τῆς ψυχῆς, πρᾶξιν καὶ θεωρίαν ᾐνίξατο· διὰ μὲν τοῦ πνεύματος δηλώσας τὸ πρακτι κόν· «Τὸ πνεῦμα γὰρ, φησὶν, ἐπιθυμεῖ κατὰ τῆ; σαρκὸς, καὶ ἡ σὰρξ κατὰ τοῦ πνεύματος, ο διὰ δὲ τοῦ,· ἐν ἀληθείᾳ, τὴν τῶν δογμάτων ἀψευδή κατανόησιν. Διὰ πράξεων οὖν καὶ ἀληθείας ἡ ἀλη θῆς προσκύνησις γίνεται. "Η. ἐπειδὴ τὸ σκιῶδες γράμμα τοῦ νόμου ἀποκτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεῖ, ἀντέθηκε τὸ πνεῦμα τῷ γράμματι, καὶ τῇ σκιᾷ τὴν ἀλήθειαν. Οὐ τοπικὴ γοῦν ἡ προσκύνησις ἡμῖν τοῖς πιστοῖς, ὡς τοῖς Ἰουδαίοις καὶ Σαμαρεία ταις, ἀλλὰ πνευματική. Πνεῦμα γὰρ ὁ Θεὸς, οὐκ ἔχων τὸ περιγράφεσθαι· ι Καὶ οἱ προσκυνοῦντες αὐτὸν, πνευματικῶς ὀφείλουσι προσκυνεῖν.» • Λέγει αὐτῷ ἡ γυνή· Οἶδα ὅτι Μεσσίας ἔρχεται ὁ λεγόμενος Χριστός.. Ἐπίστησον ὅτι καὶ οἱ Σαμα ρεῖται τὴν παρουσίαν Χριστοῦ ἐξεδέχοντο, Μωσέως ■ Dicit ei mulier: Scio quia Messías venit, qui dicitur Christus. Scias etiam a Samaritanis adventum Christi fuisse exspectatuin, qui a Mose acceperant: e Prophetam suscitabit vobis Dominus ἀκούσαντες, ὅτι ο Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος › de fratribus vestris sicut me 2. › Infert igitur hune de eo sermonem mulier, cupiens fortasse cognoscere tempus adventus ejus: et ubi audivit, quia ‹ Ego sum, non amplius curiose quærit; et quia crediderat, et quia discipulorum interventu repressa est. Sed aqua et fune neglectis, in civitatem abit prædicans Christum. Discipuli porro admirati sunt Salvatoris demissionem et humilitatem, quod colloquium mulieris non recusaret. Scientes vero nihil ab eo sine consilio ac dispositione Deo 273 conveniente geri, non curiose sermonis rationem iuquirunt, sed quæ emerant apponentes, ut comederet rogabant. Sed ipse Samaritanorum obedientiam providens, et eorum fidem cibum sibi proprium et convenientem existimans: «Ego, inquit, cibum babeo manducare, quem vos nescitis. › Cum vero dicti novitate admirarentur discipuli, et dubitarent num alicunde cibus ei aliquis per miraculum esset allatus, cujusmodi Danieli Habbacum, et Eliæ aves attulerant”, declarat ænigma: ‹ Meus cibus est, ut faciam voluntatem ejus qui misit me.› Ita dapes et delicias suas promptam fidem eorum qui sts Galat. v, 17. 58 11 Cor. 111, 6. ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑμῶν ὡς ἐμέ.» Εἰσβάλλει γοῦν καὶ τὸν περὶ τούτων λόγον ἡ γυνή, βουλομένη τὸν χρόνον ἴσως τῆς αὐτοῦ παρουσίας μαθεῖν· καὶ ἀκούσασα, ὡς. Ἐγώ εἰμι, ν οὐκ ἔτι πολυπραγμονεῖ· τὸ μένο τοι πιστεύσασα, τὸ δὲ συσταλεῖσα τῇ ἐνδημίᾳ τῶν μαθητῶν. Ἀλλ᾿ ἀμελήσασα καὶ ὕδατος, καὶ ἱμονίας, ἄπεισι πρὸς τὴν πόλιν κηρύττουσα. Οἱ μέντοι μα θηταί τεθαυμάκασι τὸ συγκαταβατικὸν τοῦ Σωτῆρος καὶ ἄτυφον, ὅτι γυναικὶ διαλέγεσθαι οὐκ ἠνήνατε. Αλλ' εἰδότες ὅτι οὐδέν τι ποιεῖ ἄνευ οικονομίας θεοπρεποῦς, οὐ πολυπραγμονοῦσι τὸν τρόπον τῆς διαλέξεως, ἀλλὰ τὰ ἑωνημένα παραθέντες, ἠξίουν φαγεῖν. 'Αλλ' αὐτὸς τὸ τῶν Σαμαρειτών προβλέπων εὐήνιον, καὶ βρῶμα ἴδιον καὶ αὐτῷ πρέπον ἡγούμενος τὴν ἐκείνων εὐπείθειαν· «Εγώ, φησί, βρώ σιν ἔχω φαγεῖν, ἣν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε.» Τῶν δὲ ξενι ζομένων τῷ λόγῳ, καὶ ἀπορούντων μή ποθεν αὐτῷ τις παραδόξως εκομίσθη τροφή, ὥσπερ ἦν ἐκόμισε τῷ Δανιὴλ ᾿Αββακούμ, καὶ τῷ Ηλίᾳ τὰ ὄρνεα, 12φηνίζει τὸ αἴνιγμα· «Εμὸν βρῶμά ἐστιν, ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με.» Οὕτως ἐποιεῖτο καὶ τροφὴν καὶ τρυφὴν τῶν μυσταγωγουμένων τὸ σύ 16 Deul. xvi, 15. * Dan, xiv, 32; IH Reg. xvII, 6. Francisci Scorsi notas. Nomen Jesu. Radix bujus usquequaque venerabilis uominia est yy' salvavit unde fit nomen Itidem yw salus. Idem verbum in conjugat. Niphil yw salvum fecit, atque hinc est nomen Y?W? Nec enim scribi debet yw ut per contem - quod nomen ptum Judæi scribunt, neque salutem, non salvatorem significat, sed uti scripsi mus in quod semper LXX interpretes verterunt Ἰησοῦς, unde est Latinum Jesus. Lege Bellar. Inst, linguæ Hebr. in exercit. ad psal, xxxiv.

προσεμαρτύρησεν. Εμεμαθήκει γὰρ ὡς τοῦτό ἐστιν ἀγάπη, ἵνα τις θῇ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ὑπὲρ τῶν φίλων αὐτοῦ· ἅτε οὖν αὐτὸς μὴ κατορθωκώς τοῦτο ὑποστέλλεται. Αλλ' ὁ Κύριος τῆς εἰς αὐτὸν φιλίας ταῦτα ἀπήτησε, τὴν τῶν λογικῶν θρεμμάτων κα μήν· ι Βόσκε τὰ ἀρνία μου·, δεικνύς, ὡς ὁ παρ' αὐτῷ τῆς οἰκονομίας σκοπὸς ἡ σωτηρία τῶν ἀνθρώ πων ἐστί. Καὶ πάλιν ἐκ δευτέρου τὴν αὐτὴν πεῦσιν ἐπαγαγὼν τὴν αὐτὴν ἀπόκρισιν δέχεται. «Κύριε, σὺ οἶδας, ὅτι φιλῶ σε.» Εἶτα πάλιν αὐτῷ τὴν νομὴν ἀνατίθησιν, οὐκ ἀρνίων, ἀλλὰ προβάτων. Ἐν ἐνίοις δὲ τῶν παλαιῶν ἀντιγράφων, οὕτω γέγραπται· • Ποίμαινε τὰ προβάτιά μου· ι Καὶ δοκεῖ μᾶλλον ἀκολουθότερον. Εἰπὼν γὰρ πρότερον αρνία, δεύτερον εἶπε προβάτια, τελευταῖον δὲ πρόβατα κατὰ τὴν τῶν σωζωμένων τάξιν καὶ προκοπήν· καὶ ἄρνας μὲν καλῶν, τοὺς ἀτελεῖς περὶ τὴν πίστιν, καὶ εἰσαγωγ:- κούς, καὶ δεομένους γάλακτος, ἅτε μὴ δυναμένους δέξασθαι τὴν στερεὰν τῆς διδασκαλίας τροφήν πρό βατα δὲ, τοὺς ἰσχύοντας μυεῖσθαι τοῦ μυστηρίου τὰ τελεώτερα· οὕτω γὰρ καὶ ὁ μέγας Παῦλος τὴν προ κοπήν τῶν μαθητευομένων διῄρηκε· τοὺς μὲν τρέ φων γάλακτι· τοῖς δὲ ἀρτοποιῶν τῶν λόγων τοῦ Πνεύματος· τοῖς δὲ ὡς κρέα παρατιθεὶς τῶν δου γμάτων τὰ ἰσχυρότερα· ὅσοι δύνανται δηλαδὴ τοῖς κριτικοῖς ὁδοῦσι τῶν λογισμῶν αὐτοὺς κατεργάζε σθαι. Καὶ τάχα καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ἀγαθὴ γῆ καρποφορήσασα τὰ ἑκατὸν, καὶ ἑξήκοντα, καὶ τριάκοντα, τῆς τρίτης ταύτης διακρίσεως σύμβολον ἦν δηλοῦσα τὰ ἀρνία, καὶ τὰ προβάτια, καὶ τὰ πρόβατα. fateri, quod eum claritate prosequeretur, quod γῆσαι, ὡς ἀγαπῴη, τὸ ἧττον, ἑαυτῷ τὴν φιλίαν ninus erat, amicitiam sibi tribuit, eamque testatus est. Jam enim intellexerat in hoc esse charitatem, ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Quia igitur hoc ipse non perfecerat, ideo se demittit. Sed Dominus ab amore illius erga se hoc postulavit, ut pecus suum ratione præditum pasceret: Pasce agnos meos, ostendeus nimirum dispensationis consilii sui finetu fuisse salutem hominum. Et rursus eamdem secundo interrogationem adjiciens eamdem responsionem refert: • Domine, tu scis, quia amo te. › Tum iteram curam illi committit pascendorum non agnorum, sed ovium In quibus.. dam vero vetustis exemplaribus ita scriptum est: • Pasce oviculas meas; et congruentius hoc videtur. Cum enim agnos primo nominasset, oviculas deinde, tum oves appellavit: prout ordo progressus eorum postulat, qui salutem consecuturi sunt. Nam agnos vocavit eos qui in fide sunt imperfecti et in eam introducuntur, ut, et adhuc lactis indigent utpote qui solidum doctrinæ alimentum accipere nequaquàm possunt. Oves vero dixit eos qui tantum halent virium, ut instrui, et edoceri de perfectioribus mysteriis queant; sic enim etiam magnus ille Paulus alumnorum profectus distribuit "? alios quidem lacte nutriens, aliis vero spiritualia verba in panem formans, aliis demum difficiliora dogmata, ut carnes apponens, its scilicet qui dentibus dijudicandi peritis subigere, et concoquere ea valeant. Ει 260 fortasse etiam in Evangelio bona terra, quæ centesimum, et sexagesimum, et tricesimum fructum affert, triplicis hujusce differentiæ symbolum est, el aguos, et oviculas, ovesque significat. Dicit ei, tertio: c Simon Joannis, amas ne? Commutavit hanc tertiam interrogationem; neque cuim e Diligis me,» dixit, neque • Plus, ο addidit; sel esto, inquit; quoniam non diligere te, sed amare co:fiteris, hoc amicitiæ fac argumentum: e Pasce oves meas.» — «Contristatus est Petrus, quia di1 1 Cor. 111, 2. • Λέγει αὐτῷ τὸ τρίτον· Σίμων Ιωνά, φιλεῖς με;» Παρήλλαξε την τρίτην ερώτησιν· οὔτε γὰρ • Αγαπης με» εἶπεν, οὔτε «Πλέον» προσέθηκεν, ἀλλ' εἶεν, φησί· ἐπειδὴ οὐχ ὁμολογεῖς ἀγαπῶν, ἀλλὰ φιλεῖν· καὶ οὕτω τὴν φιλίαν ἐπίδειξαι· ι Ποίμαινε τὰ πρόβατά μου. — Ἐλυπήθη ὁ Πέτρος, ὅτι εἶπεν Francisci Scorsi nola. φιλίαν, quam dicit esse ἀρχὴν εἰ κρηπίδα τῆς ἀγάπης, et per incrementa ad ἀγάπην accrescere. Simile quiddam de alia theologica virtute, fide nimirum tradit Clemens Alex. lib. v Strom. ex iis verbis Apost, ad Rom. 1: c Justitia autem Dei in Videtur ergo, ipso revelatur ex fide in fidem. › inquit, Apostolus duplicem fidem annuntiare, vel potius unam, quæ augmentum suscipit, et perfectionem. Nam communis quidem fides subjicitur tanquam fundamentum: iis quidem certe qui cupiebant curari, ut qui fideliter moverentur, dicebat: ‹ Fides tuate salvum fecit; › quæ autem cximie superædi. ficatur, fideli consummatur et rursus perficitur per eam, qui accedit ex doctrina et ratione per agendi mandata quales erant apostoli de quibus dictum est, fidem monies transmovere, et arbores transplantare. Unde cum sensissent magnitudinem potestatis, rogabant, ut adderetur eis fides, quæ ut granum sinapis morderet utiliter animam, et in ipsa adeo cresceret, ut in ipsa requiescerent de rebus sublimibus rationes.. lec Clemens. Ex quibus par sensus intelligi potest de una eademque virtute charitate, quæ cum adhuc communis est, et quasi fundamentum, φιλία dicitur ab hoc Patre, perfecta autem et excellens ἀγάπη, ut hactenus explanatum est. Lege itidem Franc. Suarium loco citato, ubi de tribus charitatis gradibus, quorum primo nomen φιλίας accommo dari potest ex hujus Patris distinctione. Non agnorum, sed orium. Hanc notam conficiet Cornelius noster qui in hunc locum ita scribit: 4 Pasce agnos meos;; sic habet etiam Arabi cus (ut Latinus nimirum noster). Verum Græcus, et Syrus codex pro agnos, habent πρόβατα, id est oves. Sed valde verisimile est nostrum cum Arabico legisse προβάτια inserto iola, id cst oviculas, quales sunt agni: horum enim præcipue habenda est cuTR a pastoribus. Hæc Cornel. cujus conjecturam de inserto iota vides confirmari ab hoc Nostro, qui id in quibusdam exemplaribus scriptum reperiri expresse testatur. Qui in fide sunt imperfecti. Iluc facit doctrina Clemn. Alexan. de duplici statu fidei, quam retuli paulo supra nota 72, extrema. Magnus ille Paulus. Similia habet supra hom. xxxvi, ubi vide notam 67.

et continenter lacrymarum aquam haurire, uude ἡμῶν Ἰακώβ, καὶ οἱ ἐξ αὐτοῦ τικτόμενοι εὐσεβεῖς recreatur Jacob, hoc est, mens nostra, et ab ipso genitæ piæ cogitationes, et pecora ejus, concupiscibilis, dico, et irascibilis. Si hanc aquam ex oculis hauserimus, assistet nobis spiritualiter Verbum salutem sitiens nostram, et imbres in nos deducet spiritualium donorum: quoniam ipsi convenit omnis honor et gloria, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA XXXIX. In salutarem Ascensionem. Clara sane et insignis hodierna celebritas, atque adeo ipsam festorum summam dicendi continet argumentum. Hæc enim est mysterioruin Christi coronis; hæc salutis nostræ perfectio hodie; humana natura supra cœlestes sphæras in throno est collocata; hodie naturæ rationalis vetus inimicitia dirempta est, et angelorum hominumque facta conjunctio. Hollie massa illa, quæ de mortali sumpta est natura, supra corporis expertium mentium sublata dignitatem, divinæque facta est particeps dignitatis. Hodie virtutes intellectuales exsultant et obstupescunt terram cœlo conciliatam videntes, ac præ stupore miraculi sciscitantur ea 275 quæ vaticinatus est Isaias. Verum evangelica verba in medium proferentes, sensum in eis latentem pro virili parte investigemus”. • Surgens Jesus ex mortuis stetit in medio discipulorum suorum.» Quærere operæ pretium est, quare steterit Verbum in medio discipulorum. Ο Quandoquidem illis institutionem gentium commissurus erat: hæc autem in dogmatum subtili - tate et præceptorum observatione continetur, consistens in medio quasi quodam symbolo ostendit, quod ambo hæc in medio cernantur, et cultus circa Deum, et practica virius. Doctrina enim nostra de Deo in medio sita est inter Judaicam quæ in unam personain coarctat monarchiam, et ethnicam deorum multitudinem statuentem; ipsæ vero virtutes mediocritates sunt excessus 98 Luc. xxiv, 50 seqq. λογισμοὶ καὶ τὰ κτήνη αὐτοῦ, ἐπιθυμία, φημί, καὶ θυμός. Αν τοῦτο τὸ ὕδωρ ἐξαντλῶμεν τῶν ὀφθα μῶν, ἐπιστήσεται νοητῶς ὁ Λόγος τὴν ἡμῶν σωτη ρίαν διψῶν, καὶ τοὺς ὄμβρους ἡμῖν χορηγήσει τῶν πνευματικῶν δωρεῶν, ὅτι αὐτῷ πρέπει πᾶσα τιμή, καὶ δόξα, νῦν, καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰών νων. Αμήν. Εἰς τὴν σωτήριον 'Ανάληψιν. Λαμπρὰ τῷ ὄντι καὶ περιφανὴς ἡ παρούσα παν ήγυρις, αὐτὸ δὴ τῶν ἑορτῶν τὸ κεφάλαιον ὑπόθεσιν ἔχουσα· αὕτη γὰρ ἡ τῶν μυστηρίων τοῦ Χριστοῦ κορωνίς· αὕτη τῆς σωτηρίας ἡμῶν ἡ τελείωσις· σήμερον ἡ φύσις τῶν ἀνθρώπων εἰς τὸν ὑπερουρά νιον θῶκον ἐνίδρυται· σήμερον ἡ ἀνέκαθεν ἔχθρα τῆς λογικῆς φύσεως διαλέλυται, καὶ ἀγγέλων καὶ ἀνθρώ πων γέγονεν ἔνωσις· σήμερον τῆς ἀσωμάτων ἀξίας ὑπερήρθη τὸ βρότειον φύραμα, καὶ θεϊκῆς ἀξίας γέα γονε μέτοχον· σήμερον αἱ νοεραὶ δυνάμεις ἑορτά ζουσι, μετ' ἐκπλήξεως οὐρανῷ συνημμένην ὁρῶστι τὴν γῆν, καὶ τεθηκυῖαι τῷ θαύματι ζητοῦσι μαθεῖν ἅπερ Ησαΐας προεχρησμώδησεν. ᾿Αλλὰ τὰς εὐαγ γελικὰς ῥήσεις εἰς μέσον προθέμενοι, τὸν ἐν αὐταῖς νοῦν ὡς δυνατὸν ἀνιχνεύσωμεν. • ᾿Αναστὰς ὁ Ἰησοῦς ἐκ νεκρῶν ἔστη ἐν μέσῳ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ. • Προσήκει ζητῆσαι διατί μέσον ὁ Λόγος ἔστη τῶν μαθητῶν. Ἐπειδὴ τὴν εἰς τὰ ἔθνη διδασκαλίαν ἔμελλεν ἐγχειρίζειν αὐτοῖς, ἥτις ἐστὶν ἡ τῶν δογμάτων ἀκρίβεια, καὶ ἡ τῶν ἐντολῶν φυλακή, δείκνυσι συμβολικῶς διὰ τῆς ἐν μέσῳ στάσεως, ὡς ἀμφότερα ἐν μεσότητι δείκνυνται, ἥ τε περὶ τὸ θεῖον εὐσέβεια, καὶ ἡ πρακτικὴ ἀρετή. Ἡ μὲν γὰρ καθ' ἡμᾶς θεολογία μέσον ἐστὶ στενῆς μοναρχίας μονοπροσώπου Ἰουδαϊκῆς, καὶ πολυθείας Ελληνικής, καὶ αὗται δὲ αἱ ἀρεταὶ μεσότητές εἰσι, τὰς ὑπερβολάς καὶ τὰς ἐλλείψεις ἐκκλίνουσαι· εἰ δὲ καὶ τῶν μαθητῶν ἀνακειμένων, ὡς ὁ Μάρκος φησὶν, ὁ Ἰησοῦς Francisci Scorsi notæ. ἔχομεν μόνην Porro cum mediocritatem dico, terilatem dico, quæ sola nobis ad intuendum.proposita esse debet. De diversis erioribus circa doctrinam fidei agit pluribus idem Gregor. hac eadem orat. 29, et prima, quæ est apologetica, 39 quæ est prima de theologia, a quibus paucula hac Theophanes excerpsit. Massa. llen auctor hom. antecedente indi- εἴπω, τὴν ἀλήθειαν λέγω, περὶ ἦν βλέπειν καλῶς viduam Christi naturam vocat ἀπαρχὴν τοῦ φοράματος, quod nimirum prima sit ablaia Patri, et in ccelum illata. S. Ailianas. Orat. itidem De Ascens. sub ipsius initium: Νῦν μοι μεγαφρονεῖν ἀληθῶς κατὰ τῆς διαβολικῆς τυραννίδος ἐπέρχεται, ὅταν εἴδω σήμερον τοῦ ἐμοῦ γένους τὴν ἀπαρχὴν ἐν οὐρανοῖς βασιλεύοντα· Νunc mihi revera licet adversus diuboli tyrannidem gloriari, cum hodie videam generis mei primitias in cœlo regnantes. Theophanes etiam Nicanus epist. 3, ex tribus editis per Consalvum Ponce, non semel naturam Christi huumanam tży ἀπαρχὴν τοῦ φυράματος, massa primitias, iisdem ommino verbis ac noster bic Theophanes Cerameus appellat. Et his plura vide ad not. 88 cilatæ lomlia, ibique aliorum SS. Patrum consimilia dicta, nam alter ab altero locus illuminatur. In medio sita. Greg. Nazian. hanc theologicam veritatem appellat mediocritatem orat. 29 quæ est De dogmate et constit. episcop. Μεσότητα δὲ ὅταν Mediocritales sunt. Ipsis plane Aristotelis verbis loquitur, qui cap. 9: "Οτι μὲν οὖν ἡ ἀρετὴ ἡ ἠθικὴ μεσότης, καὶ πῶς, καὶ ὅτι μεσότης δύο κακών, τῆς μὲν καθ' ὑπερβολὴν, τῆς δὲ κατ' ἔλλειψιν, καὶ ὅτι τοιαύτη ἐστὶ διὰ τὸ στοχαστικὴ τοῦ μέσου εἶναι τοῦ ἐν τοῖς πάθεσιν, καὶ πράξεσι ἱκανῶς εἴρηται· Moralem igitur virtutem mediocritatem esse, alque id quomodo, mediocritatemque esse duorum vitiorum, quorum alterum per excessum, alterum per, defectum sit, nec non ejusmodi rem esse propterea quod medți conjectrix sit, quod in affectibus actionibusque exsistil salis dictum est. Have ex Arist. Dogma autem

HOMILIA XXXVIII. ἑαυτὸν ἐφιδρύσαι κατακλιθέντα εἰς γῆν, καὶ τὸ πρὸς inclinatum humi se composuisse, nec seden stuκαθέδραν ἀνεπιτήδευτον· ἡ μέντοι τῆς ὥρας ὑποση μείωσις τὸ περὶ τὴν τροφὴν παρέστησεν ἐγκρατές. Ἕως γὰρ αὐτὸ τὸ τῆς ἡμέρας μεσαίτατον ἄπιτος ἦν, καὶ ταῦτα πεζοπορῶν, καὶ ἡλίῳ θερμόμενος. Πλήν καὶ ἄλλο τι βούλεται υποσημαίνειν τῆς ὥρας ἡ δή λωσις· καθ᾽ ἦν γὰρ ὥραν ἡ Ενα ἐπεπώκει τὸ τῆς παρακοῆς δηλητήριον, κατ' αὐτὴν ἡ τῆς Εὔας ἀπό γονος εἰλήφει τὸ τῆς ἁμαρτίας λυτήριον. • Έρχεται γυνὴ ἐκ τῆς Σαμαρείας ἀντλῆσαι ὕδωρ.» "Αθρει δὴ πῶς τὰ παλαιὰ τοῖς νέοις συμφθέγγεται, τύποι τῶν τύπων δεικνύμενα. Καὶ γὰρ καὶ ἡ πρὸς τὸν Ἰσαὰκ τῆς Ρεβέκκας συνάφεια, Στις τὴν Ἐκκλησίαν εἰκόνιζε, τὴν ἀρχὴν εἴληφεν ἐν τῷ φρέατι· κἀνταῦθα καὶ ἡ τῶν Σαμαρειτῶν σω τηρία διὰ τῆς γυναικὸς ἐκ τοῦ φρέατος πρόεισιν. ᾿Αλλ' ἐκεῖ μὲν οἰκέτης ἦν ὁ προμνήστωρ· ἐνταῦθα δὲ αὐτὸς ὁ νυμφίος διὰ τῆς Σαμαρείτιδος ταύτης τὴν ὅλην φύσιν ἀρραβωνίζεται τῷ βαπτίσματι. • Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· Δός μοι ὕδωρ πιεῖν. Οι γὰρ μαθηταὶ αὐτοῦ ἀπεληλύθασιν εἰς τὴν πόλιν, ἵνα τροφὰς ἀγοράσωσιν.» Ὢ τῆς ἀνεκφράστου τοῦ Θεοῦ Λόγου συγκαταβάσεως! Ο πᾶσαν τὴν κτίσιν περιφέρων μόνῳ τῷ νεύματι, περὶ οὗ ἡ προφητική ἐκφαντορία φησίν· Ο Θεὸς ὁ προαιώνιος οὐ πεινάσει, οὐδὲ κοπιάσει, ο οὗτος ὁδοιπορεῖ, καὶ κοπιά, καὶ ἀνέχεται πείνης καὶ δίψης, καὶ παρὰ γυναικός ὕδωρ αἰτεῖ. "Ωσπερ γὰρ συνεσθίειν τελώναις οὐ παρητήσατο, οὕτως οὐδὲ πόρνη διαλέγεσθαι ἀπηνήνατο κατὰ τοὺς ἀρίστους τῶν ἰατρῶν, οἱ συνεχῶς Επισκεπτόμενοι τοὺς πυρέττοντας, ἥκιστα τῆς νόσου μεταλαμβάνουσι. Δείκνυσι δὲ καὶ ἐκ τῆς πρώτης εὐθὺς διαλέξεως ὡς τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν διψᾷ, καὶ τοῦτο ζητεί παρ' ἡμῶν. Περισπουδάστως δὲ καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς ἐπιφέρει τὴν ἀποδημίαν τῶν μαθητῶν. Εἰ γὰρ παρῆσαν αὐτοὶ, καὶ τὸ ὕδωρ ἂν ἐζήτησαν. Αλλ' ὁ τὸ ἐσόμενον προειδὼς, πάντας ἀποστεί λας, μόνος μόνῃ συγκαταβατικῶς διαλέγεται. • Λέγει αὐτῷ ἡ γυνὴ ἡ Σαμαρείτις· Πῶς σὺ Ἰουδαῖος ὧν παρ' ἐμοῦ πιεῖν ζητεῖς, οὔσης γυναικὸς Σαμαρείτιδος;» Εκστηθι τῆς δυνάμεως τὴν ἐνέρ γειαν· ἐξ αὐτῆς γὰρ τῆς πρώτης τωνῆς ἐλλαμφθεῖσα τὸν νοῦν ἡ γυνή, τῆς φύσεως κρείττω φρονεῖ, καὶ ζητεῖ τι τῶν ἀγνοουμένων μαθεῖν· οὔτε γὰρ δέδωκε diose quæsisse. Horæ autem notatio abstinentiam cibi significat. Nam usque ad ipsam partem diei mediam nullum sumpserat cibum, maxime cum pedes et sole ardente iter faceret. Verum et aliud quiddam insinuat hæc horæ notatio; qua enim hora ebiberat Eva inobedientiæ venenum, eadem hæc Evæ progenies peccati expiationem accepit. ⚫ Venit mulier de Samaria haurire aquam. › Considera ut novis vetera concinant, ac ſigura una ab alia illustretur. Etenim et Rebeccæ cum Isaac inita conjunctio, quæ Ecclesiam figuravit, a puteo initium cepit; et hic Samaritanorum salus e puteo per mulierem incepta est. Sed ibi famulus matrimonii conciliator fuit; hic vero sponsus ipse universam naturam per hanc Samaritanam quasi quodam arrhabone ad baptismum sibi despondet. • Dixit ei Jesus: Da mihi bibere. Discipuli enim ejus abierant iu civitatem, ut cibos emerent.. Ο divini Verbi ineffabilem demissionem! Qui res creatas omnes solo nutu gubernat, de quo arcanarum rerum interpres ait: Deus æternus non esuriet nec laborabit 16, hic iter facit et laborat, et tolerat famem et sitim, et a muliere aquam petit. Nam proinde, ut cibum cum publicanis capere non est dedignatus, ita neque a colloquio meretricis abhorruit, itidem ut præstantissimi medicorum solent, qui cum febrientes frequenter invisant, minime tamen morbo inficiuntur. Statim autem prima oratione prodit, nostram se sitire salutem, eamque a nobis postulat. Consulto etiam evangelista discipulorum abitum subdidit; si enim ipsi adfuissent, sane etiam aquam petiissent. Sed, qui futuri præscius erat, omnes dimisit; atque ita per summam demissionem solus solam alloquitur. • Dicit ei mulier illa Samaritana: Quomodo 268 tu, Judæus cum sis, bibere a me poscis, quæ sum mulier Samaritana? > Admirare occultam vim divinæ potentiæ: prima enim ipsius voce illuminata mulieris mens, meliores quam natura ferret cogitationes suscipit, et aliquid eorum quae ignorabat quærit addiscere; nam neque potum præbuit, πιεῖν, οὔτε οὖν ἀπηνῄνατο, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῆς ὁμιλίας nec sane recusavit; sed a sermone et habitu καὶ τοῦ σχήματος Ἰουδαῖον αὐτὸν εἶναι εἰκάσασα, πολυπραγμονεί μαθεῖν, πῶς οὐ τηρεῖ τὴν Ἰουδαϊκὴν παρατήρησιν. Αλλ' ὁ Κύριος ἀφεὶς λῦσαι τὴν ἀπο ρίαν, ἐκφαντικῶς τε εἰπεῖν, ὡς Οὐχ ὑπόκειμαι νόμῳ. νομοδίτης ὢν καὶ Θεός· τοῦτο μὲν οὐ λαλεῖ, πλαγίως δέ πως καὶ ἡρέμα πρὸς τὰς ὑψηλὰς ἐννοίας ἐμβιβάζει αὐτήν, καί φησιν·. Εἰ ᾔδεις τὴν δωρεάν 1 Isa. XL, 28. Judæum illum esse conjiciens, studiose percontatur quare Judaicam consuetudinem non observet. Sed Dominus solvere quæstionem, et aperte dicere omittens, non subditum esse se legi, cum legis essel auctor et Deus, de hoc sane non loquitur, sed per insinuationem ac sensim ad altiores eatn cogitationes attollit, et ait: Si scires douum Dei, Francisci Scorsi notæ. Hic iter facil. Et hæc deerant in P. οὗτος Οδοιπορεί etc. usque καὶ δίψης que ex Gall. Sed a sermone et habitu. Cum Samaritani essent colonia Assyriorum, ut notatum est supra anot. 85, credibile est et habitum, et sermonem habuisse diversa, sicut diversam habebant religionein; ‹ nam et Galilæi, cum ejusdem gentis et religionis essent, linguae tamen aliquo discernebantur iudicio. Unde Judæi Petro, Matth. xxvi: Vere tu ex illis es, nam et loquela tua manifestum te facit. Ita etiam Chrysosl., Theophyl., Euthym., et probat Maldonatus noster.

pra gaudio, dixit: Habetis hic aliquid, quod man- θαυμαζόντων, εἶπεν αὐτοῖς· Εχετέ τι βρώσιμον ἐν. ducetur?» Quoniam videbat adhuc incredulos esse discipulos, et velut in trutina suspensos teneri: quæ enim maximum afferunt gaudium non lam cito creduntur manifestius ipsos sumendo cibo confirmat, et melle, et piscis parte comedendis. Ne vero turbetur mens auditorum, quod corpus a corruptione liberum, et non indiguum alimenti audiant, cibum capere: nec quærat, quid factum sit eo cibo qui sumptus fuit: de his enim dubitant, qui mysterium resurrectionis oppugnant. Sicut enim per dispensationem exhibuit plagas a clavis et lancea factas, quamvis in corpore illo muro, et subtili, et divino carnis crassitiem non simul ferret, ita etiam non nostræ comestionis in modum alimentum sumit, in qua quod sumitur, Transmutatur, et partim additur corpori, partim excernitur, partim evanescit in flatus; sed veluti igneus solis radius subjectum consumit humorem, nihil ex illo in propriam naturam appomens ita evenit cibo illi a Salvatore sumpto; nitairum uti incandens ferrum distillans cera dissolvitur, sic divino illo igue consumptus est. Jam vero consilera ciborum speciem clarum symbolum incar.ationis, partem piscis assi, et mellis favum. Piscis quidem quoniam homo factus et in học vitæ nostræ mari versatus, peccati salsuginem non degustavit, qua ratione piscis marinæ salsuginis expers manet. Assi vero, quoniam caro igni divinitatis unita nihil molle, vel fluxum ex hujus vitæ infirmitate tulit: et quidem ductus ad Passionem, et sexcenta contumeliarum genera excipiens nore piscis 277 obmutuit, non contendens, neque clamans, neque aperiens es suum juxta propheticam Isaia vocem ". Quid vero signavit apum favus? Quoniam fel gustavit, cum cruci eudisus est, opposita scilicet amaritudine delectabilem sanans gustum primi parentis: postea ubi omnia quae natura nostra causa, disposita erant implevit, quod reliquum erat illustrationis et dulcedinis nos participes efficit, quorin manifesta fuere symbola mel, et favus ad ** Isa. xxiv, 1. θάδε; Ἐπειδὴ ἀπιστοῦντας ἔτι ἑώρα τους φοιτη τὰς, καὶ ὡς ἐν τρυτάνῃ ταλαντευομένους τὸν νοῦν, τὰ γὰρ ὑπερβαλλόντως περιχαρῆ ἔκνον ἐμποιοῦσι πιστεύεσθαι, ἐκδηλότερον αὐτοὺς διὰ τῆς βρώσεως βεβαιοί, κατεδηδοκὼς τὸ μέλι καὶ τὸ τοῦ ἰχθύος τεμάχιον. Μὴ ταραττέσθω δὲ ἡ τῶν ἀκουόντων διάνοια, εἰ τὸ ἀφθαρτισθέν σῶμα, καὶ γεγονός βρω μάτων ἀνενδεὶς μεταλαμβάνει τροφῆς· μηδὲ ζητεί τω, τί γέγονε τὸ μεταληφθέν· ταῦτα γὰρ ἀποροῦσιν οἱ ἐναντιούμενοι τῷ μυστηρίῳ τῆς ἀναστάσεως. "Ωσπερ γὰρ ὑπέδειξεν οἰκονομικῶς τὰς ἐκ τῶν ἤλων καὶ τῆς λόγχης πληγάς, καίτοι σαρκὸς ταχύτητα μή ἐπιφερόμενος ἐν τῷ καθαρῷ ἐκείνῳ λεπτῷ καὶ θεο€: δεῖ σώματι, οὕτω δὴ καὶ μεταλαμβάνει τροφῆς, οὐ καθ᾽ ὁμοιότητα τῆς ἡμετέρας βρώσεως τοῦ μεταληφθέντος ἀλλοιωθέντος εἰς προσθήκην, ἢ ἔκκρισιν, ή διάπνευσιν, ἀλλ' ὥσπερ ἡ πυρσολαμπὴς τοῦ ἡλίου ἀκτὶς τὴν ὑποκειμένην νοτίδα ἐκδαπανᾷ, μηδὲν ἐξ αὐτῆς εἰς τὴν οἰκείαν φύσιν λαμβάνουσα, οὕτω γέα γονε τῷ Σωτῆρι τῆς βρώσεως ἡ μετάληψις τῷ θεϊκῷ δαπανηθεῖτα πυρί, ὡς ἂν ἐν πεπυρακτωμένῳ σιδήρῳ κηρὸς ἐνστάξας διαλυθῇ. "Ορα δὲ καὶ τὸ εἶδος τῆς βρώσεως ἐναργὲς τῆς οἰκονομίας τεκμήριον, ἰχθύος ὀπτοῦ μέρος, καὶ ἀπὸ μελισσίου κηρίου. Ιχθύος μέν, ὅτιπερ ἀνθρωπήσας, καὶ ἐν τῇ θαλάσσῃ τοῦ καθ' ἡμᾶς βίου γενόμενος τῆς ἁλμυρᾶς ἁμαρτίας ἔμεινεν ἄγευστος, ὃν τρόπον ὁ ἰχθὺς τῆς θαλαττίας ἅλμης τηρεῖται ἀμέτοχος· ὀπτοῦ δὲ, ὅτι τῷ πυρὶ τῆς θεί τητος ἐνωθεῖσα ἡ σὰρξ, οὐδέν τι χαῖνον, καὶ ὑδερῶν δες τοῦ πλαδαροῦ τοῦδε βίου ἐφέρετο. Καὶ μὴν πρὸς τὸ πάθος ἑλκόμενο;, καὶ τὰ μύρια τῶν ὕβρεων εἴδη δεχόμενος, ιχθύος τρόπον ἄφωνος ἦν οὐκ ἐρίζων, οὐδὲ κραυγάζων, οὐδὲ ἀνοίγων τὸ στόμα αὐτοῦ, κατὰ τὴν προφητικὴν Ησαίου φωνήν. Τί δὲ τὸ κηρίον ἐδήλου τῶν μελισσῶν; Ἐπειδὴ χολῆς ἐγεύσατο, ὅτε τῷ σταυρῷ προσεπήγνυτο τὴν εὐήδονον τοῦ προπά τορος ἀλθαίνων γεῦσιν διὰ τῆς ἐναντίας πικρότητος, τὴν ὑπὲρ τῆς φύσεως ἡμῶν οἰκονομίαν πᾶσαν περ πληρωκώς, λοιπὸν μεταδίδωσιν ἡμῖν φωτισμοῦ καὶ γλυκύτητος, ὧν ἐναργή σύμβολα τὸ μέλι, καὶ τὸ κηρίον βρῶμα τῷ Κυρίῳ γενόμενα· πάντως δὲ οὐ Francisci Scorsi nota. Non tam cito creduntur. Vide quæ attulimus ad hanc sententiam, hom. xvmni, not. 12. Carnis crassitiem. Hunc locum confer el expende cum aliis ejusmodi ad hom. xxxiv, DOL. 41, qui sane et illos illustrat, et ab aliis invicem illustratur. Addes his pauca ex Theophyl. in c. Luca xxiv Tale oportet intelligere Domini corpus pust Resurrectionem· spirituale, et subtile, et alienum ab omni crassitudine, neque cibi, neque alterius cujusquam indigens, quamvis ad confirmationem illorum comederit; quod enim comedit non secundum naturam comedit, sed secundum dispensationem ad docendum quod illud ipsum corpus, quod Hassum est, resurrerit. Sed veluti igneus solis radius, etc. S. Augustinus eadem similitudine utitur ad idem explicandum: Aliter absorbet aquam terra siliens, aliter solis sadius: illa indigentia; iste potentia. Piscis quidem, etc. Idem homil. xxxvt ad quam vide not. 66. Quæ disposita erant. Vide quae longe disse ruinus de voce οικονομίας ad hom. v, not. 98. Illustrationis. Qua ratione τὸ κηρίον τῶν μελισσών, farus ab apibus confectus, symbolum ilδια strationis? φωτισμού vocabulo, quod nos illustr lionem vertinus, intelligi baptismum brand antige, quod pluribus ostendi ad hom. 21, ποι ex quibus habes vocatum itidem festum Epiphaniæ seu baptismi dem τῶν ἁγίων Φώτων, Sanciorum luminum, quod νεοφωτίστοις baptismo lustratis cerci accensi gestandi darentur in manns. Unde et ritu Romanæ Ecclesiæ etiam ad sacrum fontem cereus accenditur. Ex hoc itaque ritu ait Theophanes favum melJis symbolum fuisse baptismatis: ex lavo enim fit cera et cereus; alludit ad nomen Græcum τὸ κηρίον, quod utrumque significat, et savum el cereum.

HOMILIA XXXIX. χρὴ ἀμφιβάλλειν, ὅτι καὶ οἶνον ἐπεπώκει φαγών. manducandum Domino data. Omnino vero duliΕἰ γὰρ καὶ ἐνταῦθα σεσίγηται, ἀλλὰ δῆλόν ἐστιν ἐξ ὧν φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ὅτι καὶ ο Συνεφάγομεν αὐτῷ, και συνεπίομεν, ν οὐ πρὸ τοῦ πάθους μόνον, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν. Η πῶς ἔμελλε τὴν πρὸ τοῦ πάθους ἐπαγγελίαν πιστώσασθαι, ἣν ἐν τῷ τῶν μυστηρίων εἶπε καιρῷ· ο 'Απάρτι οὐ μὴ πιῶ ἐκ τοῦ γεννήματος τῆς ἀμπέλου, ἕως αὐτὸ πιῷ καινὸν ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ; ο βασιλείαν μὲν ὠνομακώς τὴν ἀνάστασιν, καθ᾽ ἦν ἔλεγεν· • Εδόθη μοι πάσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς· ο καινὸν δὲ, ὅτι παράδοξος ἦν ὡς ἀληθῶς ὁ τρόπος τῆς μεταλήψεως. • Data est mihi omnis potestas in caelo, et in terra 38 ptionis modus. tare non licet, quin vinum etiam sumpserit postquam comedit. Quamvis enim id hoc loco reliceatur, tamen planum est ex his, quæ dicit Apostolus, quod, ‹ Manducavimus, et bibimus cum illo ",. non ante Passionem modo, sed etiam pos: Resurrectionem: alioquin enim, quo pacto præstitisset, quod paulo ante promiserat, quam pateretur, atque in ipso mysteriorum tempore dixerat: ‹ Amodo non bibam ex hoc genimine vitis, donec illud bibam novum in regno Dei "?, Regnum scilicet Resurrectionem appellans, de quo dixit: ; › Novum vero, quod admirabilis sane fuit sumIlis po.tquam discipulos in fide confirmavit et traditam prius doctrinam in memoriam revocavit, divinoque nutu, et suavitate sermonis að intelligendas Scripturas eorum mentem aperuit, præcepitque, ut llierosolymis permanerent, et futurum aðventum sancti Spiritus exspectarent, quam virtutem ex alto vocavit; ducit eos in montem Olivarum, quem signavit Evangelista dicens, Eduxit eos foras in Bethaniam, › a vicino loco hunc montem designans. Decebat euim, hoc monte reversionem Salvatoris in cœlum fieri, quoniam, uti ab antiquis Patribus traditum nobis est, in hoc etiam monte suprema mundi die cum corpore veniet. Ilujus. enim ipsius loci summus quidem mons Olivarum, imus vero mons Luctus convallis vocatur, utroque vocabulo, ut ego arbitror, significante justos quidem requietis æternæ misericordiam obtenturos, peccatores vero fetum illum omnis consolationis expertem. Verum in hoc monte futu· ram esse salutarem Domini Ascensionem divinitus afilati Zachariae vaticinatione pradictum est: 278 • Ecce dies Domini venit, et stabunt pedes ejus super montem Olivarum, qui est contra Jerusalem. In hunc igitur montem discipulos ducit, et elevat manus, quas nostra causa elevavit in cruce et benedictionem illis impertit ut Dominus, et ut postremam, et quæ multorum vim præceptorim haberet atque ita mirandum in modum elevatur in coelum; non igneo curru, ut Thesbiles ille sublatus s, sed lucida exceptus nube. Sic eni idem Evangelista in Actorum libro ait, quod Viden· tibus illis elevatus est; et nubes suscepit eum ab oculis corum *., Erat autem hæc nubes Spiritus Τούτοις τοὺς μαθητάς πιστωτάμενος, καὶ τῶν προτέρων διδαχῶν ἀναμνήσας αὐτούς, καὶ νεύματι θείῳ, καὶ λόγων ἡδύτητι διανοίξας αὐτῶν τὸν νοῦν, τοῦ συνιέναι τὰς Γραφὰς, ἐντειλάμενός τε προσμέ νειν ἐν Ἱερουσαλήμ, καὶ καραδοκεῖν τὴν ἑπομένην τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἔλευσιν, ἣν ἐξ ὕψους ἐκάλεσε δύναμιν, ἀνάγει αὐτοὺς εἰς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν, ὅπερ ἐσήμανεν ὁ εὐαγγελιστὴς εἰπών· ο Εξήγαγε δὲ αὐτοὺς ἕως εἰς Βηθανίαν·, ἀπὸ τοῦ πλησιά ζοντος τόπου, τὸ ὄρος τοῦτο δεδηλωκώς. Έδει γάρ, ἔδει ἐν τούτῳ τῷ ὄρει γενέσθαι τοῦ Σωτῆρος τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀναφοίτησιν. Ἐπειδὴ, ὡς πατρικὴ πρὸς ἡμᾶς ἄνωθεν ἀφίκται παράδοσις, ἐν τούτῳ πάλιν ἥξει ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ μετὰ τοῦ σώματος. Τοῦ γὰρ αὐτοῦ τόπου ἡ μὲν ἀκρώρεια καλείται ὄρος τῶν Ἐλαιῶν, ἡ δὲ ὑπώρεια Κλαυθμῶνος κοιλὰς, δηλούσης, οἶμαι, ἀμφοτέρας κλήσεως, ὡς οἱ μὲν δίκαιοι λή ψονται τὸν τῆς ἀναπαύσεως ἔλεον, οἱ δὲ ἁμαρτωλοί τὸν κλαυθμὸν ἐκεῖνον τὸν ἀπαράκλητον· 'Αλλ' ὁ τοῦ θεσπεσίου Ζαχαρίου χρησμὸς ἐν τούτῳ τῷ ὄρει θε σπιῳδεῖ τὴν σωτήριον γενέσθαι ἀνάληψιν. Ἰδοὺ ἡμέρα έρχεται Κυρίου, καὶ στήσονται οἱ πόδες αὐτοῦ ἐπὶ τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν κατέναντι Ιερουσαλήμ. ο Έν τῷ ὄρει οὖν τούτῳ ἀνάγει τοὺς μαθητάς, καὶ τὰς χεῖρας αἴρει, ἃς δι' ἡμᾶς ᾖσεν ἐν τῷ σταυρῷ, καὶ τὴν Δεσποτικὴν εὐλογίαν αὐτοῖς δίδωσιν, οἱονεὶ τετ λευταίαν, καὶ συντακτήριον· καὶ οὕτω παραδόξως εἰς οὐρανοὺς ἀναφέρεται, οὐ πυρίνῳ ἄρματι, ὡς ὁ Θεσβίτης ἀρθεὶς, ἀλλὰ φωτεινῇ νεφέλῃ ληφθείς. Οὕτω γάρ φησιν ὁ αὐτὸς εὐαγγελιστὴς ἐν τῷ βιβλίῳ τῶν Πράξεων, ὡς «Βλεπόντων αὐτῶν ἐπήρθη, καὶ νεφέλη ὑπέλαβεν αὐτὸν ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν αὐτῶν.» Ην δὲ ἡ νεφέλη τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· αἰσθητὴν 31 Act. x, 41. ** Act. 1, 9. « r ss Matth. XXVI, 19. ** Matth. xxvi, 18. s Zachar. Σιν, 4. 30, 1V R. g. 11, 11. Francisci Scorsi notæ. Vinum etiam sumpserit. Illa Christi verba: Non bibum amodo de hoc genimine vitis donec bibam illud vobiscum novum in Regno Dei. De hoe tempore Resurrectionis cum manducavit, et bibit cumi discipulis intelligit Chrysost., quem sequitur noster, et secuti sunt posteriores Euthym, et Theophyl. quibus et plerique recentiores interpretes adhæserunt, inter quos Maldonatus noster probabile putat, Christum aliquando licet non semper cum apostolis vescentem vinum bibisse, atque hoc sentit hic auctor. vicino loco. Propinqua est menti Oliveto Bethania mille ferme passus ab eo distans. Est enim mions interjectus inter” Hierosolymam, et Bethaniam, quæ ab illa stadiis quindecim, hoc est duo circiter passuum millia disjuncta est. Quod ex Chorographia Christiani Adrichomii Delphi patet. Et que multorum vim praceptorum iuberel. El.i circumscribenda vox συντακτήριον fuit, ες α recole quæ disceptavimus ad homi, vi, not. 11.

aquam, ut non sitiam, neque veniam huc haurire.» ὕδωρ τοῦτο, ἵνα μὴ διψώ, μηδὲ ἔρχωμαι ἐνθάδε ἀνα Nondum sensum dictorum attingit; adhuc circa sensilem aquam cogitatione detinetur, et credit quidem talem aquæ inesse virtutem, non tamen adhue ad spiritualem potionem erigit mentem, sed eo studet illam accipere, ne iterum haustum veniat. • Dicit ei Jesus: Vide, voca virum tuum. Scicrat sane non esse illam legitimo viro conjunetam; non Lamen eam aperte vult redarguere, quod illi grave futurum erat: sed cum sermonem injicit, unde res per seipsa se prodat; nam cum illa dixisset non habere se virum, leniter propheticum illud sequebafur: «Bene dixisti, Quia non habeo virum, quinque enim viros habuisti, et nunc, quem habes, non est tuus vir.» Illa quidem præ pudore concubitum occultum eclare conabatur; hic vero station operta retegit, et præsentem virum eodem numero ponit, atque illos, qui jam ante cum illa turpiter consueverant: quod sane leviter facit, et ita ut exprobrare rei turpitudinem velle non videatur. Non enim dixit Quinque adulteros, vel amatores, vel tori violatores habuisti, sed viros dicens, sensim multitudinem maritorum, et facti indignitatem coarguit. Neque enim prioribus conjugibus usa legitime fuerat. Comiter igitur reprehendit polygamiam, eamque in memoriam redigit, et oblique objicit, quod illorum inhonesta consuetudine fuerit implicata. Verumtamen etiam Samaritanorum morem ea oratione τλεῖν.» Οὔπω τῶν λεγομένων ἐφάπτεται, ἔτι πρὸς αἰσθητὸν ὕδωρ ἀπασχολεῖ τὴν διάνοιαν, καὶ πιστεύει μὲν, ὡς τοιαύτην ἔχει τὸ ὕδωρ ἰσχὺν, οὐ μὴν πρὸς τὸ νοητόν πόμα τὸν νοῦν ἀνυψοί, ἀλλ᾽ αἰτεῖ τοῦτο λαβεῖν, ὡς ἂν μὴ ἔρχηται ἀντλεῖν. «Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· Ὕπαγε, φώνησόν σου τὸν ἄνδρα.» Ηδει μὲν, ὡς οὐκ ἦν αὐτῆς κατὰ νόμον ἀνὴρ, ἀλλὰ παραι τεῖται τὸ φανερῶς ἐλέγχειν, ὡς φορτικόν, ἐμβιβάζει δὲ τὸν λόγον εἰς τὸ καθαυτό γενέσθαι τὸ πρᾶγμα κατάδηλον. Εἰπούσης γὰρ αὐτῆς· «Οὐκ ἔχω ἄνδρα, ο ἀβαρῶς τὸ τῆς προφητείας ἐπηκολούθησε· «Καλώς εἶπας, ὅτι Οὐκ ἔχω ἄνδρα· πέντε γὰρ ἔσχες, καὶ νῦν ὅν ἔχεις, οὐκ ἔστι σου ἀνήρ.» Ἡ μὲν εὐλαβου μένη κρύπτειν ἐπειρᾶτο τὸν λαθραῖον ὁμόλεκτρον, ὁ δὲ ἀνακαλύπτει τὰ κεκρυμμένα εὐθὺς, καὶ καταλέγει καὶ αὐτὸν διὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀσέμνως πάλαι κοινωνησάντων αὐτῇ, ἐλαφρώς μέντοι, καὶ ὥστε μὴ δοκεῖν κατονειδίζειν τοῦ πράγματος τὸ αἰσχρόν. Οὐ γὰρ εἶπε· Πέντε μοιχοὺς ἔσχες, ἢ ἐραστὰς, ἢ τοῦ λέχους ὑβριστάς, ἀλλ᾽ ἄνδρας εἰπὼν, λεληθότως τὴν πολυγαμίαν ἐλέγχει, καὶ τὸ τοῦ πράγματος ἄτεμνον· οὐ γὰρ τοῖς προτέροις γαμέταις νομίμως ἐχρήσατο. Ἐν ἤθει οὖν ποιεῖται τῆς πολυγαμίας τὴν μέμψιν, διανιστῶν αὐτὴν εἰς ἀνάμνησιν, καὶ πλα γίως κατονειδίζων, ὡς κἀκείνοις τοῖς πέντε δυσκλεῶς συνεπλέκετο· πλὴν ὅτι καὶ τὸ ἔθος τῶν Σαμαρειτών ἔοικε τῷ λόγῳ δηλοῦν· οἱ καθάπερ ἄνδρας πέντε λαβόντες τὴν τοῦ Μωϋσέως Πεντάτευχον, ἔμελλον ὡς έκτον τὸν τοῦ Εὐαγγελίου νόμον εἰσδέξασθαι. ὃν οὐδέπω ἦταν εἰσοικισάμενοι διὰ πίστεως. Διὰ τοῦτό φησιν· «Ον ἔχεις νῦν συλλαλοῦντά σοι, οὐκ ἔστι σου ἀνήρ, ἐπειδὴ οὔπω πεπίστευκας εἰς αὐτόν. Ἐπεὶ δὲ ἡ Σαμαρείτις τὴν ὅλην τῶν ἀνθρώπων φύσιν ὑπέγραφε, νοοῖντο ἂν πέντε ἄνδρες καὶ οἱ δοθέντες αὐτῇ ἀνέκαθεν πέντε νόμοι παρὰ τοῦ Πλάσαντος" ὁ ἐν παραδείσῳ, ὁ μετὰ τὴν παρακοὴν, ὁ τῷ Νές δοθεὶς μετὰ τὸν κατακλυσμὸν, καὶ τέταρτος ὁ τῆς περιτομῆς, πέμπτος δὲ ὁ γραπτός. ᾿Αλλὰ τούτους ἀποβαλοῦσα, τῷ τῆς ἀσεβείας νόμῳ, ὡς μοιχῷ συ εφθείρετο. Ο δὴ καὶ τῶν προφητῶν αἱ φωναί προπικῶς στηλιτεύουσιν. Ο μὲν γὰρ Ἱερεμίας· «Όψις πόρνης, φησὶν, ἐγένετό σοι.» Ὠσηὲ δέ· «Περιέθετο, λέγων, τὰ ἱμάτια αὐτῆς, καὶ ἐπορεύετο ὀπίσω τῶν visus est iudicare: qui cum Moysis quinque libros veluti quinque recepissent viros, futurum erat, ut veluti sextum, Evangelii legem acciperent: in quam porro nondum erant introducti per fidem. Ideo dicit, Quem habes nunc colloquentem tecum, non est tuus vir, quia in illum nondum credidisti. Quoniam vero hæc Samaritana universum adumbrat humanum genus; per quinque viros intelligi possent quinque leges ei a Conditore suo initio traditæ: prima quæ 271 in paraliso; altera quæ post inobedientiam; tertia quæ Noe post diluvium data est; quarta circumcisionis; quinta denique scripta. Quas abjiciens humana natura cum impietatis lege quasi cum adultero corrupta est. Quod sane prophetarum voces figurate infamia notarunt. Jeremias enim: ‹ Facies, inquit, tua facta est meretricis 20., Osee vero: «Circumdabat sibi vestimenta sua, εραστῶν αὐτῆς.» Ο δὲ Ναούμ· «Πόρνη, φησί, so Jerem.!!!, Francisci Scorsi notæ. Cum Moysis quinque libros. Vide quæ super hoc attigimus not. proxima: celerum hanc ailegorian innuit etiam D. Augustin. in Joan. tract. 1: Multi, ail, intellexerunt non quidem absurde, nec usquequaque improbabiliter in quinque viris mulieris hujus quinque libros Moysis; utebantur enim eis Samaritani, el sub eadem lege erant; nam inde illis et circumcisio ineral. Sed quoniam angustat nos, quod sequitur: < Et nunc quem habes, non est tuus vir; videtur mihi facilius non posse ac.. cipere quinque viros priores animæ quam quinque sensus corporis. Ita S. Augustinus: sed quod illi angustuin videtur de sexto viro, id ad eanidem allegoriam traducit hic noster, cum sextum virum legem cvangelicam facial, quæ non erat ipsius, quia eam nondum acceperat, et eam tamen habeLat, cum Christum presentem haberet, ad quem nondum esset introducta per fidem. Osee vero. Locus integer Ose ita habetur ex LXX: Καὶ περιέθετο τὰ ἑνώτια αὐτῆς καὶ τὰ καθόρμια (in Bibl. Regiis scriptum est καθορμεία) αὐτῆς, καὶ ἐπορεύετο ὀπίσω τῶν ἐραστῶν αὐτῆς Et circumdabat sibi inaures suas el monilia sua; et ibat post amatores suos. Nostra Vulg. ornabatur inaure sua, et monili suo. Ex hoc loco delibat pauca Theophanes, ut vides, eumque concidit. Sed vero pro ενώτια legit ιμάτια, que lectio in iis, quæ ego viderim hactenus Græcis Bibliis, nunc non exstat.

HOMILIA XXXVIII. καλὴ, καὶ ἐπίχαρις, ἡ πωλοῦσα ἔθνη ἐν τῇ πορνείᾳ et ilat post amatores suos "., Naum etiam: αὐτῆς.» Ο νόμος τοίνυν τῆς ἀσεβείας οὐκ ἦν τῆς φύσεως τῶν ἀνθρώπων ἀνήρ· ἔμελλε γὰρ νυμφευ θῆναι Χριστῷ, ᾧ νυμφοστολεῖ ταύτην Παῦλος, οὕτως εἰπών· «Ἡρμοσάμην ὑμᾶς ἐνὶ ἀνδρὶ παρθένον ἁγνὴν παραστῆσαι Χριστῷ.» Αλλὰ τὰ τῆς ἱστορίας αὖθις ἐπαναλάβωμεν. Λέγει αὐτῷ ἡ γυνή Κύριε, θεωρῶ, ὅτι προφή της εἴ σύ. ο 'Ακούσασα οὕτω σαφῶς ἀνακαλυφθέντα τὰ ἐν παραβύστω πραχθέντα, καὶ ὅσα τὴν πόλιν ἐλάνθανεν, οὔθ᾽ ὑπεστάλη ερυθριάσασα, οὔτ᾽ ἀπρε πές τι καὶ ἐταμὸν ἀνεφθέγξατο· ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ προσ φήτην αὐτὸν ὁμολογεῖν ἔοικε τῷ λόγῳ συγκατατίθε σθαι, ἀπεοικότα δὲ ποιεῖν τῷ ἔθνει αὐτῆς. Οἱ γὰρ Σαμαρείται προφήτας οὐ παρεδέξαντο. Εἶτα καὶ περὶ δογμάτων ζητεῖ, ὥσπερ ὠδίνουσα τὸ ζήτημα πρότεμου. • Οι πατέρες ἡμῶν ἐν τῷ ὄρει τούτῳ προσεκύνη σαν, καὶ ὑμεῖς λέγετε, ὅτι ἐν Ἱεροσολύμοις ἐστὶν ὁ τόπος ὅπου δεῖ προσκυνεῖν. ὁ Ἰουδαῖοι μὲν τὰς προφητικὰς φωνὰς σωματικῶς ἐκδεχόμενοι ᾤοντο ἐν μέναις Ιεροσολύμοις δεῖν προσκυνεῖν τὸν Θεόν. Σαμα ρεῖται δὲ ἐν ὄρει τοῦ Γαριζῖν, ἐν ᾧ τὰ εἴδωλα ἐκεκρύφατο, ὡς ἐν τοῖς ἔμπροσθεν είπομεν. Ταύτην οὖν τὴν ζήτησιν ὡς ἀμφίβολον ἡ γυνὴ τῷ Δεσπότῃ προϊ σκεται. Τί οὖν ὁ Σωτήρ; • Πίστευσόν μοι, γύναι, ὅτι ἔρχεται ὥρα, ὅτε οὔτε ἐν τῷ ὄρει τούτῳ, οὔτε ἐν Ἱεροσολύμοις προςκυνήσετε τῷ Πατρί.» Ωραν τὴν ἑαυτοῦ ἐπιδημίαν λέγει, καθ' ἣν οἱ ἀληθινοὶ προσκυνηταὶ οὐκ ἐν ἀφω ρισμένῳ τόπῳ, ἀλλὰ πανταχόθεν προτοίσουσι τὴν προσκύνησιν τῷ πανταχού παρόντι Θεῷ. • Ὑμεῖς προσκυνεῖτε ἢ οὐκ οἴδατε, ἡμεῖς προσ κυνοῦμεν δ οἴδαμεν.» Θορυβήσει δὲ ἴσως τινὰς τῶν ἀκροατῶν ἡ ἐπὶ Χριστοῦ λεγομένη προσκύνησις, ἐπειδὴ ἑαυτὸν τοῖς προσκυνοῦσι συναριθμεῖ. Εστι δὲ οὐ κάματος τοῖς εὐσεβεῖν βουλομένοις, καὶ θεοπρεπῶς τὰς τοιαύτας φωνὰς ἐκλαμβάνεσθαι. Προσκυνεῖν μὲν λέγει, ὡς τὴν προσκυνοῦσαν φύσιν ἀναλαθών, καὶ οἰκειούμενος τὸ ἡμέτερον προσκυνεῖσθαι δὲ πάλιν ὁ αὐτὸς ὡς Θεός. Πλὴν οὐ διαιρετέον προσο κυνούμενον καὶ λέγοντα προσκυνεῖν, εἰς ἄνθρωπον 21 Osee 11, 13. 13 Nuam. 11, 4. 23 1 Cor. XI, 2. • Meretrix speciosa et grata, quæ vendit gentes in fornicatione sua ".» Lex igitur impietatis non erat vir humanæ naturæ, sed Christo nuptura erat, cui Paulus cam adornat ut sponsam sic dicens: • Despondi enim vos uni viro virginem castam exhibere Christo ". › Sed historicam narrationem iterum resumamus. • Dicit ei mulier: Domine, video quia propheta es tu.» Ubi audiit ea quæ ipsa in occulto patraral, quæ latuerant civitatem, in lucem tam aperte prolata, nec præ pudore dissimulavit neque indecorum quidpiam petulanter respondit; sed prophetam illum confessa, ejus orationi consentire visa est, et secus facere, quam gens sua consuevissel. Samaritani siquidem prophetas non receperunt Post hæc de dogmatis eum interrogat, quasi hane quæstionem jam ante animo parturiret. • Patres nostri in monte hoc adoraverunt, et vos dicitis, quia flierosolymis est locus, ubi adorare oportet.» Judai sane propheticas voces corporaliter accipientes, solum Hierosolymis adorari Deum convenire existimabant. Samaritani vero in monte Garizin ubi abscondita idola fuerant, ut supra memoravimus. Hanc igitur quæstionem ut dubiam proponit Domino mulier. Quid vero Salvator? • Mulier, crede mihi, quia venit hora, quando neque in monte hoc, neque in Hierosolymis adorabitis Patrem. Horam vocat adventum suum, in quo veri adoratores non in aliquo definito loce, sed ubique adorabunt Deum omnibus locis præsen!em. • Vos adoratis, quod nescitis; nos adoramus, quod scimus.» Turbabit fortasse quempiam auditorum quod a Christo de adoratione dictum est, quando se ipsum inter adoratores connumerat. Sed nihil negotii facessit hoc iis qui pios esse se volunt et de Deo sentire, uti decet, has voces 272 accipere. Adorare quidem se dicit, ut qui naturam quæ adorare posset assumpserat, adeoque tribuens sibi quod nostrum est: adorari vero rursus idem dicitur ut Deus. Verumtamen non dividere oportet Francisci Scorsi notæ. interpretibus Toletus in Joan. Sanchez qui cjus rei rationem affert maxime idoneam. Consule ipsum. Naum etiam. In duobus exemplaribus, quibus etc. Ita etiam Origenes, Ambrosius, et ex nuperis usus sum in hac hom. Pan. et Gall. scriptum reperi 'Αβδιού, sed in margine emendatum locum, et Naum repositum, quod est verum, atque hac correctione fretus et ipse edidi Ναούμ. Etiam ex hoc loco correxi τὸ ἀπόλουσα, quod mendosum est, et reposui πωλοῦσα, ut habent LXX etiam in bibl. Regiis; sed facilis fuit librarii error. Adornat ut sponsam. Νυμφοστολεῖ. Vide de hac voce, quæ notavimus ad hom. xit, not. 21. Prophetas non receperunt. Sed solum quinque libros Mosæ, ut adnotatum est supra not. 000, 000 quibus adde S. Epiphanium, tom. 1, lib. Pan.: Differunt, inquit, hi (Samaritani) a Judæis, primum quod non data est ipsis prophetarum post Mosen Scriptura, sed solum quinque libri Mosa dati semini Isruel in exitu profectionis ab Ægypto, 1η monte Garisim. Causa, ob quam Sana - ritani assueverant in monte Garizim adorare Deum, affertur hæc a Theophane, quod ibi abscondita idola, de quibus sermo est illo IV Reg. cap. xvi, quod supra adnotavimus, in qua S. Epiphanium sequi videtur hic Pater, qui lib, 1, tom. I, id innuit. Lege ipsum. Sed verior causa religiouis illius loci apud Samaritas' est ea quæ traditur a Josepho lib. x1 Antiquit. cap. 8, a Baronio tɔm. 1, Maldonato, Cornelio in bunc locum, a templo scilicet ibi a Senaballato, suasu Manassæ generi sui ædificato, quæ satius est, ut suis locis apud citatos auctores legantur a studiosis harum rerum, nobis satis attigisse.

cum qui adoratur, et qui adorare se dicit, seorsim καὶ Θεὸν ἰδικῶς κατὰ τὴν Νεστορίου δυστέβειαν· εἰς In hominem et Denis, juxta Nestorii impietatem. Unus est enim hypostasi duabus naturis manentibus impermistis. Ut vero Judæorum genti honorem daret Salvator, adjecit: Quia Salus ex Judæis est. › Vere enim et Dei cognitio, et recessus ab impietate a Judæis initium habuere. Occultiore vero sensu salutem appellavit seipsum, nomine in id ipsum ferente. Hoc enim significat nomen Jesu salus enim Christus ex Judæis secundum carnem est natus. Spiritus est Deus, et eos qui adorant ipsum, in spiritu et veritate oportet adorare. Duo illa, quæ perfciunt animam, actionem co:templationemque insinuavit; per spiritum quidem practicam virtutem significans: • Spiritus enim, ait ille, concupiscit adversus carnem, et caro adversus spiritum *.» Per id vero quod dixit, • in veritate, verum dogmatum intellectum. Per actionem igitur et contemplationem vera elicitur adoratio. Vel quoniam umbratilis littera legis occidit, spiritus autem vivificat *, litterae spiritum, et umbræ opposuit veritatem. Non igitur fidelibus nobis, ut Judæis et Samaritanis, loco circumscribitur adoratio, sed spiritu fit. Spiritus enim Deus, nec in eum circumscriptio loci cadit: «Et qui adorant, eum in spiritu oportet adorare.» γάρ ἐστι τῇ ὑποστάσει, μενουσῶν ἀφύρτων τῶν δύο φύσεων. Τιμῶν δὲ τὰ τῶν Ἰουδαίων ὁ Σωτὴρ ἐπήγα γεν, ὅτι «Η σωτηρία ἐκ τῶν Ἰουδαίων ἐστίν. ο ᾿Αληθῶς γὰρ ὅτι καὶ ἡ περὶ τοῦ Θεοῦ γνῶσις, καὶ ἡ τῆς εὐσεβείας φυγὴ παρὰ Ἰουδαίων εὔματο τὴν ἀρ χήν. Κρυφιωδέστερον δὲ σωτηρίαν φερωνύμως έαν τὸν ὠνόμασε· τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸν Ἰησοῦς· ἡ σωτηρία γὰρ ὁ Χριστὸς ἐκ τῶν Ἰουδαίων κατά σάρκα γεγένηται. ο Πνεῦμα ὁ Θεὸς, καὶ τοὺς προσκυνοῦν τας αὐτὸν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν.» Τα δύο τελειωτικὰ τῆς ψυχῆς, πρᾶξιν καὶ θεωρίαν ᾐνίξατο· διὰ μὲν τοῦ πνεύματος δηλώσας τὸ πρακτι κόν· «Τὸ πνεῦμα γὰρ, φησὶν, ἐπιθυμεῖ κατὰ τῆ; σαρκὸς, καὶ ἡ σὰρξ κατὰ τοῦ πνεύματος, ο διὰ δὲ τοῦ,· ἐν ἀληθείᾳ, τὴν τῶν δογμάτων ἀψευδή κατανόησιν. Διὰ πράξεων οὖν καὶ ἀληθείας ἡ ἀλη θῆς προσκύνησις γίνεται. "Η. ἐπειδὴ τὸ σκιῶδες γράμμα τοῦ νόμου ἀποκτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεῖ, ἀντέθηκε τὸ πνεῦμα τῷ γράμματι, καὶ τῇ σκιᾷ τὴν ἀλήθειαν. Οὐ τοπικὴ γοῦν ἡ προσκύνησις ἡμῖν τοῖς πιστοῖς, ὡς τοῖς Ἰουδαίοις καὶ Σαμαρεία ταις, ἀλλὰ πνευματική. Πνεῦμα γὰρ ὁ Θεὸς, οὐκ ἔχων τὸ περιγράφεσθαι· ι Καὶ οἱ προσκυνοῦντες αὐτὸν, πνευματικῶς ὀφείλουσι προσκυνεῖν.» • Λέγει αὐτῷ ἡ γυνή· Οἶδα ὅτι Μεσσίας ἔρχεται ὁ λεγόμενος Χριστός.. Ἐπίστησον ὅτι καὶ οἱ Σαμα ρεῖται τὴν παρουσίαν Χριστοῦ ἐξεδέχοντο, Μωσέως ■ Dicit ei mulier: Scio quia Messías venit, qui dicitur Christus. Scias etiam a Samaritanis adventum Christi fuisse exspectatuin, qui a Mose acceperant: e Prophetam suscitabit vobis Dominus ἀκούσαντες, ὅτι ο Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος › de fratribus vestris sicut me 2. › Infert igitur hune de eo sermonem mulier, cupiens fortasse cognoscere tempus adventus ejus: et ubi audivit, quia ‹ Ego sum, non amplius curiose quærit; et quia crediderat, et quia discipulorum interventu repressa est. Sed aqua et fune neglectis, in civitatem abit prædicans Christum. Discipuli porro admirati sunt Salvatoris demissionem et humilitatem, quod colloquium mulieris non recusaret. Scientes vero nihil ab eo sine consilio ac dispositione Deo 273 conveniente geri, non curiose sermonis rationem iuquirunt, sed quæ emerant apponentes, ut comederet rogabant. Sed ipse Samaritanorum obedientiam providens, et eorum fidem cibum sibi proprium et convenientem existimans: «Ego, inquit, cibum babeo manducare, quem vos nescitis. › Cum vero dicti novitate admirarentur discipuli, et dubitarent num alicunde cibus ei aliquis per miraculum esset allatus, cujusmodi Danieli Habbacum, et Eliæ aves attulerant”, declarat ænigma: ‹ Meus cibus est, ut faciam voluntatem ejus qui misit me.› Ita dapes et delicias suas promptam fidem eorum qui sts Galat. v, 17. 58 11 Cor. 111, 6. ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑμῶν ὡς ἐμέ.» Εἰσβάλλει γοῦν καὶ τὸν περὶ τούτων λόγον ἡ γυνή, βουλομένη τὸν χρόνον ἴσως τῆς αὐτοῦ παρουσίας μαθεῖν· καὶ ἀκούσασα, ὡς. Ἐγώ εἰμι, ν οὐκ ἔτι πολυπραγμονεῖ· τὸ μένο τοι πιστεύσασα, τὸ δὲ συσταλεῖσα τῇ ἐνδημίᾳ τῶν μαθητῶν. Ἀλλ᾿ ἀμελήσασα καὶ ὕδατος, καὶ ἱμονίας, ἄπεισι πρὸς τὴν πόλιν κηρύττουσα. Οἱ μέντοι μα θηταί τεθαυμάκασι τὸ συγκαταβατικὸν τοῦ Σωτῆρος καὶ ἄτυφον, ὅτι γυναικὶ διαλέγεσθαι οὐκ ἠνήνατε. Αλλ' εἰδότες ὅτι οὐδέν τι ποιεῖ ἄνευ οικονομίας θεοπρεποῦς, οὐ πολυπραγμονοῦσι τὸν τρόπον τῆς διαλέξεως, ἀλλὰ τὰ ἑωνημένα παραθέντες, ἠξίουν φαγεῖν. 'Αλλ' αὐτὸς τὸ τῶν Σαμαρειτών προβλέπων εὐήνιον, καὶ βρῶμα ἴδιον καὶ αὐτῷ πρέπον ἡγούμενος τὴν ἐκείνων εὐπείθειαν· «Εγώ, φησί, βρώ σιν ἔχω φαγεῖν, ἣν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε.» Τῶν δὲ ξενι ζομένων τῷ λόγῳ, καὶ ἀπορούντων μή ποθεν αὐτῷ τις παραδόξως εκομίσθη τροφή, ὥσπερ ἦν ἐκόμισε τῷ Δανιὴλ ᾿Αββακούμ, καὶ τῷ Ηλίᾳ τὰ ὄρνεα, 12φηνίζει τὸ αἴνιγμα· «Εμὸν βρῶμά ἐστιν, ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με.» Οὕτως ἐποιεῖτο καὶ τροφὴν καὶ τρυφὴν τῶν μυσταγωγουμένων τὸ σύ 16 Deul. xvi, 15. * Dan, xiv, 32; IH Reg. xvII, 6. Francisci Scorsi notas. Nomen Jesu. Radix bujus usquequaque venerabilis uominia est yy' salvavit unde fit nomen Itidem yw salus. Idem verbum in conjugat. Niphil yw salvum fecit, atque hinc est nomen Y?W? Nec enim scribi debet yw ut per contem - quod nomen ptum Judæi scribunt, neque salutem, non salvatorem significat, sed uti scripsi mus in quod semper LXX interpretes verterunt Ἰησοῦς, unde est Latinum Jesus. Lege Bellar. Inst, linguæ Hebr. in exercit. ad psal, xxxiv.

HOMILIA XXXIX. κρῶν παλιγγενεσίαν, καθ᾿ ἣν ὁ πρωτότοκος γενόμε- regeneratio facta est, per quam qui primogenitus νος πάσης κτίσεως καὶ πρωτότοκος τῶν νεκρῶν ἐχρημάτισεν. Ἐν μὲν οὖν τῇ πρώτῃ γεννήσει μετά τεσσαράκοντα ἡμέρας ἀνήγαγεν αὐτὸν, ὡς πρωτότόκον, ἐν τῷ ἱερῷ παραστῆσαι ἐνώπιον Κυρίου, καὶ δοῦναι θυσίαν κατὰ τὸ τοῦ νόμου παράγγελμα· ἐν δὲ τῇ δευτέρα γεννήσει τῇ ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος ἀνήχθη ὑπὸ τοῦ Πνεύματος εἰς τὴν ἔρημον, καὶ ἐν ὅλαῖς τεσσαράκοντα ἡμέραις πάντα νικήσας πειρασμὸν, καὶ ἰσχυρότερος φανείς τοῦ πειράζοντος, Έρξατο κηρύττειν τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Ἀκολού θως οὖν καὶ μετὰ τὴν τρίτην γέννησιν, φημὶ δὴ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, μετὰ τεσσαράκοντα ἡμέρας, εἰς τὸ ὑπερουράνιον ἀνάγεται ἱερὸν, παριστῶν τὴν φύσιν ἡμῶν ἐν ἑαυτῷ καθαρὰν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ἅτε νικήσας τὸν κοσμοκράτορα, καὶ ὑπεράνω πάσης ἀρχῆς, καὶ ἐξουσίας γενόμενος. erat omnis creaturæ ", mortuorum etiam primogemitus dictus est ". In prima igitur generatione post quadraginta dies duxit eum, ut primogenitum, Mater in teraplum, ut sisteret eum coram Domino, et daret hostiam juxta legis præscriptum ". In secunda 279 vero generatione, quæ per baptismum est facta, ductus fuit a Spiritu in desertum, et tolos quadraginta dies ibi degens, cum tentationes vicisset omnes, et fortiorem se tentatore demonstrasset, cœpit prædicare regnum Dei. Congruenter igitur etiam post tertiam nativitatem, resurrectionem ex mortuis dico, peractis quadraginta diebus in cœleste templum, supra omnes cœlestes orbes attollitur, naturam nostram in ipso exsistentem. ac sanctam Deo et Patri adduceus; et qui a principe hujus mundi victoriam reportarat, constituitur supra omnem principatum, ac potestatem. Verum nec illud indictum præterire par est, non solum undecim discipulos Ascensionis Christi fuisse spectatores, sed ipsam quoque Dominam usquequaque immaculatam, et multos ex septuaginta discipulis interfuisse, in quibus erat et Nathanael Chananæus. Alioqui enim quomodo promissionem sili factam vidisset impletam? quando cui: enm de Christo Philippus docuit, et intra sagenam evangelicam conclusit, dixit illi Salvator: 4 Amodo videbitis cœlum apertum et angelos Dei ascendentes, et descendentes, supra Filium hominis “, Quod sane dictum ejus in cœlum reditum aperie Πλὴν οὐδ᾽ ἐκεῖνο προσήκει παραδραμεῖν ἀμνημήνευτον, ὡς οὐ μόνον οἱ ἔνδεκα μαθηταὶ τῆς ᾿Αναλήψεως γεγόνασι θεαταί, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ συμπαρῆν ἡ π. νυπέραγνο; Δέσποινα, καὶ πολλοὶ τῶν ἑβδομής κωντ 4 μαθητῶν, ἐν οἷς ἦν καὶ ὁ Χανανίτης Ναθα ναίλ· ἢ πῶς ἔμελλεν ἰδεῖν τῆς πρὸς αὐτὸν ἐπαγγε λίας τὸ πλήρωμα; Ὅτε γὰρ τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ ἐμυσταγώγει τοῦτον ὁ Φίλιππος, καὶ εἴσω των εὐαγγελικῶν δικτύων ἐσαγηνεύσατο, εἰρήκει προς αὐτὸν ὁ Σωτήρ· • Απάρτι ὄψεσθε τοὺς οὐρανοὺς ἀνεῳγότας, καὶ τοὺς ἀγγέλους τοῦ Θεοῦ ἀναβαίνοντας, καὶ καταβαίνοντας ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. Τοῦτο δὲ φανερῶς προϋπέφαινε τὴν εἰς οὐρανοὺς " prasignavit, in quo angelorum alii ascenderu: t αὐτοῦ ἀναφοίτησιν, καθ᾽ ἦν οἱ μὲν τῶν ἀγγέλων ἀνέβαινον ταῖς ἀνωτέραις δυνάμεσι τὰς οὐρανίους πύλας αἴρειν ἐγκελευόμενοι, οἱ δὲ κατέβαινον τοὺς μαθητὰς διαβεβαιούμενοι, ώς, «Οὗτος ὁ ἀναληφθεὶς ἀφ᾽ ὑμῶν εἰς τὸν οὐρανὸν, ὁ αὐτὸς ἐλεύσεται πάλιν ἐπὶ τῆς γῆς μετὰ σώματος, ο τὴν ἐσχάτην αὐτοῦ παρουσίαν σημαίνοντες. ᾿Αλλὰ τίνος χάριν οἱ ἄγγελοι ταῖς ὑψηλοτέραις τάξεσιν αἴρειν τὰς πύλας πα28 Coloss. 1, 15. ³ I Cor. 1♥,21; Apoc. 1, 5. præcipientes superioribus virtutibus, ut tollerent cœli portas; alii vero descenderunt, ut discipulos facerent certos quod hic, ‹ Qui assumptus est a vobis in cœlum, idem cum corpore veniet rursus in terram 43:» supremum scilicet illum signifcantes adventum. Sed qua de causa altioribus ordinibus angeli mandent, ut portas tollant, Theologi esplanavit oratio Quoniam enim Passione Dominus ** Luc. 11, 22. 1 Joan, 1, 51.» Act. 1, 11. Francisci Scorsi nola. ipsius vocat, quatenus suo baptismo formam nostri baptismi, nostræque nativitatis exhibuit; cum autem ipse sanctificatione non indigeret, sanctitatein quamdam impertivit aquæ, et gratiam, qua nos posset regenerare. Sed non prætermittendus magister utriusque Theophani Gregor. Nazianz. qui idem fere, quod Noster orat. 40 in sanctum baptism.: Τριστὴν γέννησιν ἡμῖν οἶδεν ὁ λόγος, τὴν ἐκ σωμάτων, τὴν ἐκ βαπτίσματος, καὶ τὴν ἐξ ἀναστάσεως. Triplex nativitatis genus agnoscit Scriptura: primum ex corporibus, alterum ex baptismo, tertium ex Resurrectione. Quibus breviter explicatis adjungit: Ταύτας δὲ τὰς γεννήσεις ἁπάσας παρ' ἑαυτοῦ τιμήσας ὁ ἐμὸς Χριστὸς φαίνεται, τὴν μὲν τῷ ἐμφυσήματι τῷ πρώτῳ καὶ ζωτικῷ, τὴν δὲ σαρκώσει καὶ τῷ βαπτίσματι ὅπερ αὐτὸς ἐβαπτίσατο, τὴν δὲ τῇ ἀναστάσει, ἧς αὐτὸς ἀπήρξατο, etc. Has porro cunctas nativitates honore a Christo meo affectas fuisse constat primam per primam illam, et vitalem insufflatiouem, secundam per incarnationem et baptimum, quo ipse baptizatus est; tertiam denique per Resurr. quam ipse auspicatus est. Hæc Gregorius, ex quibus omnibus plane explicata, et illustrata est Theophanis nostri sententia. Lege Cornelium nostruın, qui censet, a Christo fuisse in Jordane designatum baptismum, ejusque indicatam materiam, aquam scilicet, non vero institutum, ut aliqui censent, el præterea explicat, quod dicti Patres aiunt fuisse sanctificatas aquas, non per physicam qualitatem, sed moralem quatenus designatæ sunt ex intentione, et exemplo Christi ad sanctificandos homines. Lege ipsum. Promissionem sibi factam. Verba illa Joan., cap. 1, Nathanaeli a Christo dicta: Videbitis calum apertum, et angelos Dei ascendentes et descendentes, ad Ascensionein Christi referunt S. Joan. Chrysost. et ejus sectator Euthymius, cum quibus consentit hic noster, ut vides hoc loco; multas alias ejus loci interpretationes leges apud interpret., præcipue vero Cornelium nostrum. Theologi explanavit oratio. Gregor. Nuzian-

magis exaltatus est, ita dicente Apostolo: e Pro- ρακελεύονται, θεολογική φωνή διεσάφησεν. Ἐπειδὴ pter quod et Deus exaltavit illum "; et ipso etiam discipulis prædicante: ‹ Data est mihi omnis potestas in caelo, et in terra 4;, ideo ad ipsum excipiendum cœli etiam postulat portas attolli. Sed qui excipiebant angeli videntes eum cum corpore revertentem, et Passionis signa præ se ferentem interrogant: «Quis est hic Rex gloriæ veniens de Edone; et vestimenta ejus ex Bosorss?, hoc est, Quis e terris adveniens, et carnis integumentum firens? Edom enim hic est ambitus terra Bosor vero carnem interpreteris. Quibus re280 spontent: «Dominus fortis, et potens, Dominus potens in bello *,» qni cum diabolo, humanæ naturæ causa, concertavit. \ γὰρ ἐκ τοῦ πάθους γέγονεν ὁ Σωτὴρ ὑψηλότερος, οὕτως εἰπόντος τοῦ ᾿Αποστόλου·· Διὸ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε· ν καὶ αὐτοῦ δὴ κεκραγότος τοῖς μαθηταῖς· • Εδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς· ἡ διὰ τοῦτο καὶ τὰς πύλας ὑψηλοτέρας ἀπαιτεῖ γενέσθαι εἰς τὸ αὐτὸν ὑποδέξασθαι. 'Αλ' οἱ ὑποδεχόμενοι ἄγγελοι βλέποντες αὐτὸν μετὰ σώ ματος ἀνιόντα, καὶ τὰ τοῦ πάθους ἐμφαίνοντα σύμ βολα φιλοπευστοῦσι·. Τίς οὗτος ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης ὁ παραγενόμενος ἐξ Εδώμ, καὶ τὰ ἱμάτια αὐτοῦ ἐκ Βοσόρ;» Τουτέστι· Τίς ὁ ἀπὸ τῶν γη. νων παραγενόμενος, καὶ σαρκὸς φέρων πρόβλημα; Εδώμ γὰρ ὁ περίγειος κόσμος οὗτός ἐστι· Βοσέρ δὲ σαρκὸς ἑρμηνεύεται. Πρὸς οὓς ἀποκρίνονται • Κύριος κραταιός, καὶ δυνατός, Κύριος δυνατὸς ἐν πολέμῳ, ο ὅς πρὸς τὸν διάβολον, ὑπὲρ τῆς τῶν ἀνΕρώπων φύσεως ἐπολέμησε. Quid igitur dixerit quispiam. An ignorabant virtutes intellectuales Christum remigraturum in cœJum? et qui hoc rationi consentaneum, Isaiam quidem, et Zachariam, et ante ipsos Davidem eam et providisse, et prædixisse; purissimas vero mentes fuisse Ascensionis ignaras? Si igitur scierant, quomodo percontantur, quis veniat ex Eulom? Dicimus igitur illos scivisse quidem consummatis Redemptionis operibus ad cœlestem hæreditatem Do. minum reversurum; et propter cœli fores, ut illum exciperent, consedisse; alioqui quid aliud innuit evangelica illa parabola, quæ nos jubet: «Similes esse hominibus exspectantibus Dominum suum, quando revertatur a nuptiis "?, Apertissime enim angelos adumbravit ad portas culi sedentes, et Dominum exspectantes reversurum e terra, postquam Ecclesiamı sibi per mysticas nuptias copuJasset. Futuræ igitur Ascensionis angeli non erant nescii; an vero cum corpore reversurus esset, hoc illis dubium erat. Animadvertentes igitur tam excellentis mysterii magnitudinem, et Dominum eo indutum habitu, et conspersum sanguine vestimentum contemplantes, dubitant quis hic. De re igitur penitus edocti duplici responsione ipsum interrogant Dominum: «Quare rubra sunt vestimenta Τί οὖν; φαίη τις· οὐκ ᾔδεισαν αἱ νεραὶ δυνάμεις τὴν τοῦ Σωτῆρος εἰς οὐρανοὺς ἀναφοίτησιν; καὶ πῶς οὐ παράλογον, Ησαΐαν μὲν, καὶ Ζαχαρίαν, καὶ πρὸ αὐτῶν τὸν Δαβίδ, καὶ προϊδεῖν ταύτην, καὶ προειπεῖν, τοὺς δὲ καθαρωτάτους νέας ἀγνώτας εἶναι τῆς ᾿Αναλήψεως; Εἰ οὖν ἔδεισαν, πῶς φιλο πευστοῦσι μαθεῖν τίς ὁ παραγενόμενος ἐξ Εδώμ; Φαμὲν οὖν ὡς ᾔδεισαν μὲν, ὡς μέλλει πρὸς τὴν ὑπερουράνιον λῆξιν μετὰ τὴν οἰκονομίαν ἐπανελθεῖν, καὶ ταῖς οὐρανίαις πύλαις παρεκάθηντο ἐκδεχόμεν ναι· ἢ τί ἕτερον ἐμφαίνει ἡ εὐαγγελικὴ ἐκείνη παρ ραβολή, ή «Βούλεται ὁμοιοῦσθαι ἡμᾶς ἀνθρώποις ἐκδεχομένοις, πότε ὁ Κύριος αὐτῶν ἀναλύσει ἐκ τοῦ γάμου;» Αριδηλότατα γὰρ τοὺς ἀγγέλου, ηνίξατο ἐφεζομένους ταῖς οὐρανίαις πύλαις, καὶ τὸν Κύριον ἐκδεχομένους πότε τῆς γῆς ὑπονοστήσει διὰ τοῦ μυσ στικοῦ γάμου τὴν Ἐκκλησίαν ἑαυτῷ ἁρμοσάμενος. Τῆς μὲν οὖν ἐσομένης ᾿Αναλήψεως οὐκ ἀδαεῖς ἦσαν οἱ ἄγγελοι· τὸ δ' εἴπερ μετὰ σώματος ἀνέλθοι, τοῦτο αὐτοῖς διηπόρητο· τὸ γοῦν ὑπερφυὲς τοῦ μυ στηρίου κατανοοῦντες, καὶ τὸν Δεσπότην ἐν τοιούτῳ βλέποντες σχήματι, αἵματι πεφυρμένον τὸ ἄμφιον, διαποροῦσι τίς οὗτος. Βεβαιωθεῖσαι δὲ τῇ διπλή ἀποκρίσει αὐτὸν ἐκεῖνον ἐρωτῶσι τὸν Κύριον· • "Ινα τί σου ερυθρὰ τὰ ἱμάτια, καὶ τὰ ἐνδύματά +3 Philipp. 11, 9. * Matth. xxvIII, 18. ** Isa. LXIII, 1. 4 Psal. xxii. 7. 47 Luc. x11, 36. Francisci Scorsi notæ. radice was rulescere. Bozor vero carnem. nomine 721 quod carnem significat. Nostra editio habet de Bosra; al ipse cum LXX senioribus legit Ex Booóp de Bosor. Vide interpretes Isaiæ. Angelos adumbravit. Sequitur allegoricam interpretationem Gregor. Nyssen., de qua etiam mentio hom. 13. zenum citat, cujus hæc sunt in oral. 42. quae est significat, et quidem a colare rufo; oritur enim De Resurr.: Κἂν εἰς οὐρανὸν ἀνίῃ, συνάνελθε, γενοῦ μετὰ τῶν παραπεμπόντων ἀγγέλων, ἢ τῶν δεχομένων· ἀρθῆναι ταῖς πύλαις διακελευσαι καὶ ὑψηλο τέραις γενέσθαι, ἵν᾽ ἐκ τοῦ παθεῖν ὑψηλότερον δέξωνται· Si in cœlos ascendat, simul ascende; comitantibus, vel excipientibus angelis te adjunge; portis, ut aitollantur, et sublimiores fant, impera, quo Christum a passione sublimiorem accipiant. Ita Gregor. Nazianz. qui brevis est et profundus in sententiis. Docet Christum per Passionem exaltaum, excelsiorem cœlis factum, adeoque angelos imperare, ut porla coli attollantur: quem postrem mum mysticum sane sensum ita arripuit Noster, ut eum dilataret, et circuniloqueretur. Edom enim est ambitus ierra. Videtur Thephanes vocem Edom ducere ab as que terram Ipsum interrogant Dominum. Allegorice vel potius anagogice communiter Patres hunc Isaiæ locum accipiunt de triumpho Christi ascendentis in coelum, ut hic sit quasi dialogus angelorum interrogantium, et Christi respondentis, cur ita triumphans devictis Satana, morte, idololatria, et peccato ascendlat. It: S. Hieronymus, Cyrill., Haymus. Et S. Dionysius, cap. 7 De calesti hierarchia, pulat

HOMILIA XXXIX. Purpureo scilicet colore tincta fuerat Domini caro sanguinis emanantis ex latere, et Passione ipsa fuerat decorata: ideo subjungit sancta illa corporis expertium multitudo, quod e Hic formosus in stola σου, ὡς ἀπὸ πατητοῦ ληνοῦ;» ἐπεφοίνικτο γὰρ ή tua, et indumenta tua sicut de calcato torcularis? Δεσποτικὴ σὰρξ τῷ ἐκ τῆς πλευρᾶς βλύσαντι αἷματι, καὶ τῷ πάθει ἐκεκαλλώπιστο· διὸ ἐπάγει τῷ λόγῳ ἡ τῶν ἀσωμάτων ἁγία πληθύς, ὅτι «Οὗτος ὡραῖος ἐν στολῇ αὐτοῦ.» Στολὴ δὲ καὶ ἄμφιον ή άνθρωπο της ἐστίν. ᾿Αλλὰ πῶς ἐν τῷ ἀφθάρτῳ σώματι ᾑμαγμένος ἑωρᾶτο χιτών; Οἰκονομία ἦν τὸ ὁρώμε νον. Ωσπερ γὰρ τὰς τρήσεις τῶν ἤλων ὑπεδείκνυ τοῖς μαθηταῖς, καὶ τὸν ἰχθὺν κατεδηδόκει μή δεό-. μενος βρώσεως, οὕτω δὴ καὶ τοῖς ἀγγέλοις τὴν περὶ τὸν ἄνθρωπον ἐνδεικνύμενος ἀγαθότητα, ἑωρᾶτο τούτῳ τῷ σχήματι. Τοῦτο τὸ χρῶμα τῆς θείας σαρκὸς προορῶν Ἰακὼβ προηγόρευσε. Πλυνεῖ ἐν οἴνῳ τὴν στολὴν αὐτοῦ, καὶ ἐν αἵματι σταφυλῆς τὴν περ ριβολὴν αὐτοῦ. ο Ἀλλὰ τί πρὸς τὴν τῶν ἀγγέλων πεῦσιν αὐτὸς ἀποκρίνεται; «Ληνὸν ἐπάτησα μονώτατος, καὶ τῶν ἐθνῶν οὐκ ἔστιν ἀνὴρ μετ᾿ ἐμοῦ·, ληνὸν λέγων τὴν τῶν δαιμόνων παράταξιν, καὶ τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀπείθειαν, «ἧς ἡ σταφυλή πλήρης χολῆς, καὶ βότρυς πικρίας ὁ οἶνος αὐτῆς.» Ταύτην πατήσας μονώτατος διὰ τοῦ σταυροῦ, καὶ ὡς ἐξ είνου νέου την σάρκα τῷ αἵματι κεχρωκώς, νικηφόρος πρὸς τὸν Πατρικὸν θρόνον ἄνειμι. Ταῦτα μυσταγωγηθέντες οἱ ἄγγελοι τὰς πύλας τῶν οὐρα νῖν ἀνεπέτασαν τὴν ἔπαρσιν τούτων ἐπιταχύνοντες· τοιγαροῦν καὶ ἡμεῖς τὸν θεῖον Ησαΐαν δεξάμενοι σύμβουλον, «Δεῦτε, ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος τοῦ Κύρίου, ο νοητῶς ἐφεπόμενοι τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ, κατὰ τὸν Ψαλμὸν, καὶ ἐπὶ τὰ ὑψηλὰ ἐπιβιβῶντι τὴν φύσιν ἡμῶν, ὥς φησιν 'A5βακούμ· γινώμεθα μετὰ τῶν παραπεμπόντων, καὶ ὑποδεχομένων ἀγγέλων κατὰ τὴν τοῦ Θεολόγου Γρηγορίου παραίνεσιν. Εἶεν δ᾽ ἂν οἱ μὲν παραπέμ ποντες οἱ περὶ προνοίας λόγοι, ὅσοι τὰ περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Κυρίου διδάσκουσιν· οἱ δεχόμε νο: δὲ οἱ περὶ θεολογίας ὅσοι περὶ τῆς προαιωνίου καὶ ἀνεκφράστου διατρανοῦσι γεννήσεως, καὶ τῆς πρὸς τὴν Πατέρα ὁμοουσιότητος. Η δ' ἀπὸ γῆς εἰς οὐρα τοὺς ἀνάβασις, ἡ ἀπὸ τῆς οἰκονομίας εἰς τὴν θεολογίαν ἀνάτασις· εἰ δὲ βούλει, ἡ ἀπὸ τῆς πρακτικῆς εἰς θεωρίαν ἀνύψωσις. Ὅσοι γοῦν διὰ πνευματικῆς γνώσεως τοὺς περὶ Προνοίας κατὰ τὸ δυνατὸν περαιώ σαντες λόγους ἀπὸ τούτων εἰς τοὺς περὶ θεολογίαν ἀνάγονται, οὗτοι ταῖς κατὰ μέρος ἀναβάσεσι τὰς τοῦ νούς πύλας ὑψηλοτέρας ποιοῦσι πρὸς ὑποδοχὴν τοῦ Θεανθρώπου Λόγου ἀπὸ τῶν σωματικῶν εἰς τὰ τῆς Θεότητος, ὥσπερ ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανοὺς ἀναθρώσκον· τες, καὶ εἰς θεωρίαν ἀπὸ τῆς πράξεως μεταβαίνοντες τῷ ἀνατατικῶς ἕλκοντι θείῳ λόγῳ συνανυψού μενοι καὶ τῷ Θεῷ ἀῤῥήτως ἐνούμενοι· ᾧ πρέπει 48 [sa. LXIII, 2.» Gen. xlix, 11. 60 Isa. LXIII, 2. *¹ Deut. xxx11, 32. ss Habac. 11, 20. sua. Stola nimirum et vestimentum humanitas est. At quomodo in corpore incorruptibili tunica perfusa sanguine videbatur? Per dispensationem factum est, ut ita videretur. Sicuti enim clavorum foramina discipulis ostendit, et piscem comedit. cum cibo non indigeret, ita et angelis, ut benigniLatem erga homines demonstraret, eo liabitu vidlebatur. Hunc divinæ carnis colorem providens Jacob prænuntiavit: «Lavabit in vino stolam suam, et in sanguine uvae amictum suum.. Sed quid angelorum interrogationi ipse respondit? «Torcular calcavi solus, et de gentibus non est vir mecum:» torcular 281 appellans drmonum aciem, infidelitatemque Judæorum cujus uva fellis plena,et botrus amaritudinis vinum ejus”¹. › Blanc cum solus in cruce calcassem, et veluti novo viuo carnem sanguine colorassem, victor ad Patris thronum ascendo. Ilis de rebus angeli instructi cœli portas expanderunt, et attollere festinarunt. Et nos igitur divini Isaiæ accepto consilio, «Venite, ascendanius in montem Domini", et eum, qui ascendit super nubes cœli juxta Psalmum s', quique, juxta Habacum ", naturam nostram super excelsa deduxit, spiritualiter consequamur. Associemur cum angelis tum iis, qui honoris ergo deduxerunt, tum qui excepere Dominum, juxta Gregorii Theologi monitum Erunt autem velut præmissi angeli, de providentia sermones, qui de Domini Incarnatione nos instruunt: at velut excipientes illi, qui de theologia, quotquot scilicet æternam illam, et ineffabilem generationem explicant, et eum Patri esse consubstantialem docent. Porro a terris in cœlum ascensus erit mentis progressio ab iis quæ ad humanitatis susceptæ consilium, ad ea quæ divinitatem attingunt, vel, si placet, ad contemplationem e practica virtute provectio. Quicunque igitur spirituali intellectu doctri nam de divina Providentia quantum in nobis situm est, perfecte assecuti, ab hac traducuntur ad altiores de Dco sermones, hi sane quibusdam veluti ascensionibus gradatim portas mentis magis attollunt ad excipiendum Verbum Deum hominem, ab his quæ sunt humanitatis, ad ea quae sunt divinitatis veluti a terra transilientes in cœlum, et ab his quæ practicam continent virtutem ad contemplationem evecti. Simulque cum divino ss [sa. II, 3. sa Psal. culi, 3. Francisci Scorsi notæ. hanc vocem: Quis est iste, qui ascendit? etc., esse interrogationem angelorum inferiorum cupientium de tam miro Christi triumpho, et ascensu a superioribus edoceri; iidemque fere veteres Patres docent idem hic ab Isaia dici, quod a Psalte psal. xxIII: Autollite portas, principes, vestras; et eleramini, porta alernales, quam explicationem persequitur S. August. serm. 188 De tempore, et brevius Gregor. Naz. oral. 42 que est de Resurr. quem etiam noster infra innuit. Gregorii Theologi monitum. Locum retuli supra not. 51.

pra gaudio, dixit: Habetis hic aliquid, quod man- θαυμαζόντων, εἶπεν αὐτοῖς· Εχετέ τι βρώσιμον ἐν. ducetur?» Quoniam videbat adhuc incredulos esse discipulos, et velut in trutina suspensos teneri: quæ enim maximum afferunt gaudium non lam cito creduntur manifestius ipsos sumendo cibo confirmat, et melle, et piscis parte comedendis. Ne vero turbetur mens auditorum, quod corpus a corruptione liberum, et non indiguum alimenti audiant, cibum capere: nec quærat, quid factum sit eo cibo qui sumptus fuit: de his enim dubitant, qui mysterium resurrectionis oppugnant. Sicut enim per dispensationem exhibuit plagas a clavis et lancea factas, quamvis in corpore illo muro, et subtili, et divino carnis crassitiem non simul ferret, ita etiam non nostræ comestionis in modum alimentum sumit, in qua quod sumitur, Transmutatur, et partim additur corpori, partim excernitur, partim evanescit in flatus; sed veluti igneus solis radius subjectum consumit humorem, nihil ex illo in propriam naturam appomens ita evenit cibo illi a Salvatore sumpto; nitairum uti incandens ferrum distillans cera dissolvitur, sic divino illo igue consumptus est. Jam vero consilera ciborum speciem clarum symbolum incar.ationis, partem piscis assi, et mellis favum. Piscis quidem quoniam homo factus et in học vitæ nostræ mari versatus, peccati salsuginem non degustavit, qua ratione piscis marinæ salsuginis expers manet. Assi vero, quoniam caro igni divinitatis unita nihil molle, vel fluxum ex hujus vitæ infirmitate tulit: et quidem ductus ad Passionem, et sexcenta contumeliarum genera excipiens nore piscis 277 obmutuit, non contendens, neque clamans, neque aperiens es suum juxta propheticam Isaia vocem ". Quid vero signavit apum favus? Quoniam fel gustavit, cum cruci eudisus est, opposita scilicet amaritudine delectabilem sanans gustum primi parentis: postea ubi omnia quae natura nostra causa, disposita erant implevit, quod reliquum erat illustrationis et dulcedinis nos participes efficit, quorin manifesta fuere symbola mel, et favus ad ** Isa. xxiv, 1. θάδε; Ἐπειδὴ ἀπιστοῦντας ἔτι ἑώρα τους φοιτη τὰς, καὶ ὡς ἐν τρυτάνῃ ταλαντευομένους τὸν νοῦν, τὰ γὰρ ὑπερβαλλόντως περιχαρῆ ἔκνον ἐμποιοῦσι πιστεύεσθαι, ἐκδηλότερον αὐτοὺς διὰ τῆς βρώσεως βεβαιοί, κατεδηδοκὼς τὸ μέλι καὶ τὸ τοῦ ἰχθύος τεμάχιον. Μὴ ταραττέσθω δὲ ἡ τῶν ἀκουόντων διάνοια, εἰ τὸ ἀφθαρτισθέν σῶμα, καὶ γεγονός βρω μάτων ἀνενδεὶς μεταλαμβάνει τροφῆς· μηδὲ ζητεί τω, τί γέγονε τὸ μεταληφθέν· ταῦτα γὰρ ἀποροῦσιν οἱ ἐναντιούμενοι τῷ μυστηρίῳ τῆς ἀναστάσεως. "Ωσπερ γὰρ ὑπέδειξεν οἰκονομικῶς τὰς ἐκ τῶν ἤλων καὶ τῆς λόγχης πληγάς, καίτοι σαρκὸς ταχύτητα μή ἐπιφερόμενος ἐν τῷ καθαρῷ ἐκείνῳ λεπτῷ καὶ θεο€: δεῖ σώματι, οὕτω δὴ καὶ μεταλαμβάνει τροφῆς, οὐ καθ᾽ ὁμοιότητα τῆς ἡμετέρας βρώσεως τοῦ μεταληφθέντος ἀλλοιωθέντος εἰς προσθήκην, ἢ ἔκκρισιν, ή διάπνευσιν, ἀλλ' ὥσπερ ἡ πυρσολαμπὴς τοῦ ἡλίου ἀκτὶς τὴν ὑποκειμένην νοτίδα ἐκδαπανᾷ, μηδὲν ἐξ αὐτῆς εἰς τὴν οἰκείαν φύσιν λαμβάνουσα, οὕτω γέα γονε τῷ Σωτῆρι τῆς βρώσεως ἡ μετάληψις τῷ θεϊκῷ δαπανηθεῖτα πυρί, ὡς ἂν ἐν πεπυρακτωμένῳ σιδήρῳ κηρὸς ἐνστάξας διαλυθῇ. "Ορα δὲ καὶ τὸ εἶδος τῆς βρώσεως ἐναργὲς τῆς οἰκονομίας τεκμήριον, ἰχθύος ὀπτοῦ μέρος, καὶ ἀπὸ μελισσίου κηρίου. Ιχθύος μέν, ὅτιπερ ἀνθρωπήσας, καὶ ἐν τῇ θαλάσσῃ τοῦ καθ' ἡμᾶς βίου γενόμενος τῆς ἁλμυρᾶς ἁμαρτίας ἔμεινεν ἄγευστος, ὃν τρόπον ὁ ἰχθὺς τῆς θαλαττίας ἅλμης τηρεῖται ἀμέτοχος· ὀπτοῦ δὲ, ὅτι τῷ πυρὶ τῆς θεί τητος ἐνωθεῖσα ἡ σὰρξ, οὐδέν τι χαῖνον, καὶ ὑδερῶν δες τοῦ πλαδαροῦ τοῦδε βίου ἐφέρετο. Καὶ μὴν πρὸς τὸ πάθος ἑλκόμενο;, καὶ τὰ μύρια τῶν ὕβρεων εἴδη δεχόμενος, ιχθύος τρόπον ἄφωνος ἦν οὐκ ἐρίζων, οὐδὲ κραυγάζων, οὐδὲ ἀνοίγων τὸ στόμα αὐτοῦ, κατὰ τὴν προφητικὴν Ησαίου φωνήν. Τί δὲ τὸ κηρίον ἐδήλου τῶν μελισσῶν; Ἐπειδὴ χολῆς ἐγεύσατο, ὅτε τῷ σταυρῷ προσεπήγνυτο τὴν εὐήδονον τοῦ προπά τορος ἀλθαίνων γεῦσιν διὰ τῆς ἐναντίας πικρότητος, τὴν ὑπὲρ τῆς φύσεως ἡμῶν οἰκονομίαν πᾶσαν περ πληρωκώς, λοιπὸν μεταδίδωσιν ἡμῖν φωτισμοῦ καὶ γλυκύτητος, ὧν ἐναργή σύμβολα τὸ μέλι, καὶ τὸ κηρίον βρῶμα τῷ Κυρίῳ γενόμενα· πάντως δὲ οὐ Francisci Scorsi nota. Non tam cito creduntur. Vide quæ attulimus ad hanc sententiam, hom. xvmni, not. 12. Carnis crassitiem. Hunc locum confer el expende cum aliis ejusmodi ad hom. xxxiv, DOL. 41, qui sane et illos illustrat, et ab aliis invicem illustratur. Addes his pauca ex Theophyl. in c. Luca xxiv Tale oportet intelligere Domini corpus pust Resurrectionem· spirituale, et subtile, et alienum ab omni crassitudine, neque cibi, neque alterius cujusquam indigens, quamvis ad confirmationem illorum comederit; quod enim comedit non secundum naturam comedit, sed secundum dispensationem ad docendum quod illud ipsum corpus, quod Hassum est, resurrerit. Sed veluti igneus solis radius, etc. S. Augustinus eadem similitudine utitur ad idem explicandum: Aliter absorbet aquam terra siliens, aliter solis sadius: illa indigentia; iste potentia. Piscis quidem, etc. Idem homil. xxxvt ad quam vide not. 66. Quæ disposita erant. Vide quae longe disse ruinus de voce οικονομίας ad hom. v, not. 98. Illustrationis. Qua ratione τὸ κηρίον τῶν μελισσών, farus ab apibus confectus, symbolum ilδια strationis? φωτισμού vocabulo, quod nos illustr lionem vertinus, intelligi baptismum brand antige, quod pluribus ostendi ad hom. 21, ποι ex quibus habes vocatum itidem festum Epiphaniæ seu baptismi dem τῶν ἁγίων Φώτων, Sanciorum luminum, quod νεοφωτίστοις baptismo lustratis cerci accensi gestandi darentur in manns. Unde et ritu Romanæ Ecclesiæ etiam ad sacrum fontem cereus accenditur. Ex hoc itaque ritu ait Theophanes favum melJis symbolum fuisse baptismatis: ex lavo enim fit cera et cereus; alludit ad nomen Græcum τὸ κηρίον, quod utrumque significat, et savum el cereum.

HOMILIA XXXIX. χρὴ ἀμφιβάλλειν, ὅτι καὶ οἶνον ἐπεπώκει φαγών. manducandum Domino data. Omnino vero duliΕἰ γὰρ καὶ ἐνταῦθα σεσίγηται, ἀλλὰ δῆλόν ἐστιν ἐξ ὧν φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ὅτι καὶ ο Συνεφάγομεν αὐτῷ, και συνεπίομεν, ν οὐ πρὸ τοῦ πάθους μόνον, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν. Η πῶς ἔμελλε τὴν πρὸ τοῦ πάθους ἐπαγγελίαν πιστώσασθαι, ἣν ἐν τῷ τῶν μυστηρίων εἶπε καιρῷ· ο 'Απάρτι οὐ μὴ πιῶ ἐκ τοῦ γεννήματος τῆς ἀμπέλου, ἕως αὐτὸ πιῷ καινὸν ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ; ο βασιλείαν μὲν ὠνομακώς τὴν ἀνάστασιν, καθ᾽ ἦν ἔλεγεν· • Εδόθη μοι πάσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς· ο καινὸν δὲ, ὅτι παράδοξος ἦν ὡς ἀληθῶς ὁ τρόπος τῆς μεταλήψεως. • Data est mihi omnis potestas in caelo, et in terra 38 ptionis modus. tare non licet, quin vinum etiam sumpserit postquam comedit. Quamvis enim id hoc loco reliceatur, tamen planum est ex his, quæ dicit Apostolus, quod, ‹ Manducavimus, et bibimus cum illo ",. non ante Passionem modo, sed etiam pos: Resurrectionem: alioquin enim, quo pacto præstitisset, quod paulo ante promiserat, quam pateretur, atque in ipso mysteriorum tempore dixerat: ‹ Amodo non bibam ex hoc genimine vitis, donec illud bibam novum in regno Dei "?, Regnum scilicet Resurrectionem appellans, de quo dixit: ; › Novum vero, quod admirabilis sane fuit sumIlis po.tquam discipulos in fide confirmavit et traditam prius doctrinam in memoriam revocavit, divinoque nutu, et suavitate sermonis að intelligendas Scripturas eorum mentem aperuit, præcepitque, ut llierosolymis permanerent, et futurum aðventum sancti Spiritus exspectarent, quam virtutem ex alto vocavit; ducit eos in montem Olivarum, quem signavit Evangelista dicens, Eduxit eos foras in Bethaniam, › a vicino loco hunc montem designans. Decebat euim, hoc monte reversionem Salvatoris in cœlum fieri, quoniam, uti ab antiquis Patribus traditum nobis est, in hoc etiam monte suprema mundi die cum corpore veniet. Ilujus. enim ipsius loci summus quidem mons Olivarum, imus vero mons Luctus convallis vocatur, utroque vocabulo, ut ego arbitror, significante justos quidem requietis æternæ misericordiam obtenturos, peccatores vero fetum illum omnis consolationis expertem. Verum in hoc monte futu· ram esse salutarem Domini Ascensionem divinitus afilati Zachariae vaticinatione pradictum est: 278 • Ecce dies Domini venit, et stabunt pedes ejus super montem Olivarum, qui est contra Jerusalem. In hunc igitur montem discipulos ducit, et elevat manus, quas nostra causa elevavit in cruce et benedictionem illis impertit ut Dominus, et ut postremam, et quæ multorum vim præceptorim haberet atque ita mirandum in modum elevatur in coelum; non igneo curru, ut Thesbiles ille sublatus s, sed lucida exceptus nube. Sic eni idem Evangelista in Actorum libro ait, quod Viden· tibus illis elevatus est; et nubes suscepit eum ab oculis corum *., Erat autem hæc nubes Spiritus Τούτοις τοὺς μαθητάς πιστωτάμενος, καὶ τῶν προτέρων διδαχῶν ἀναμνήσας αὐτούς, καὶ νεύματι θείῳ, καὶ λόγων ἡδύτητι διανοίξας αὐτῶν τὸν νοῦν, τοῦ συνιέναι τὰς Γραφὰς, ἐντειλάμενός τε προσμέ νειν ἐν Ἱερουσαλήμ, καὶ καραδοκεῖν τὴν ἑπομένην τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἔλευσιν, ἣν ἐξ ὕψους ἐκάλεσε δύναμιν, ἀνάγει αὐτοὺς εἰς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν, ὅπερ ἐσήμανεν ὁ εὐαγγελιστὴς εἰπών· ο Εξήγαγε δὲ αὐτοὺς ἕως εἰς Βηθανίαν·, ἀπὸ τοῦ πλησιά ζοντος τόπου, τὸ ὄρος τοῦτο δεδηλωκώς. Έδει γάρ, ἔδει ἐν τούτῳ τῷ ὄρει γενέσθαι τοῦ Σωτῆρος τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀναφοίτησιν. Ἐπειδὴ, ὡς πατρικὴ πρὸς ἡμᾶς ἄνωθεν ἀφίκται παράδοσις, ἐν τούτῳ πάλιν ἥξει ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ μετὰ τοῦ σώματος. Τοῦ γὰρ αὐτοῦ τόπου ἡ μὲν ἀκρώρεια καλείται ὄρος τῶν Ἐλαιῶν, ἡ δὲ ὑπώρεια Κλαυθμῶνος κοιλὰς, δηλούσης, οἶμαι, ἀμφοτέρας κλήσεως, ὡς οἱ μὲν δίκαιοι λή ψονται τὸν τῆς ἀναπαύσεως ἔλεον, οἱ δὲ ἁμαρτωλοί τὸν κλαυθμὸν ἐκεῖνον τὸν ἀπαράκλητον· 'Αλλ' ὁ τοῦ θεσπεσίου Ζαχαρίου χρησμὸς ἐν τούτῳ τῷ ὄρει θε σπιῳδεῖ τὴν σωτήριον γενέσθαι ἀνάληψιν. Ἰδοὺ ἡμέρα έρχεται Κυρίου, καὶ στήσονται οἱ πόδες αὐτοῦ ἐπὶ τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν κατέναντι Ιερουσαλήμ. ο Έν τῷ ὄρει οὖν τούτῳ ἀνάγει τοὺς μαθητάς, καὶ τὰς χεῖρας αἴρει, ἃς δι' ἡμᾶς ᾖσεν ἐν τῷ σταυρῷ, καὶ τὴν Δεσποτικὴν εὐλογίαν αὐτοῖς δίδωσιν, οἱονεὶ τετ λευταίαν, καὶ συντακτήριον· καὶ οὕτω παραδόξως εἰς οὐρανοὺς ἀναφέρεται, οὐ πυρίνῳ ἄρματι, ὡς ὁ Θεσβίτης ἀρθεὶς, ἀλλὰ φωτεινῇ νεφέλῃ ληφθείς. Οὕτω γάρ φησιν ὁ αὐτὸς εὐαγγελιστὴς ἐν τῷ βιβλίῳ τῶν Πράξεων, ὡς «Βλεπόντων αὐτῶν ἐπήρθη, καὶ νεφέλη ὑπέλαβεν αὐτὸν ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν αὐτῶν.» Ην δὲ ἡ νεφέλη τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· αἰσθητὴν 31 Act. x, 41. ** Act. 1, 9. « r ss Matth. XXVI, 19. ** Matth. xxvi, 18. s Zachar. Σιν, 4. 30, 1V R. g. 11, 11. Francisci Scorsi notæ. Vinum etiam sumpserit. Illa Christi verba: Non bibum amodo de hoc genimine vitis donec bibam illud vobiscum novum in Regno Dei. De hoe tempore Resurrectionis cum manducavit, et bibit cumi discipulis intelligit Chrysost., quem sequitur noster, et secuti sunt posteriores Euthym, et Theophyl. quibus et plerique recentiores interpretes adhæserunt, inter quos Maldonatus noster probabile putat, Christum aliquando licet non semper cum apostolis vescentem vinum bibisse, atque hoc sentit hic auctor. vicino loco. Propinqua est menti Oliveto Bethania mille ferme passus ab eo distans. Est enim mions interjectus inter” Hierosolymam, et Bethaniam, quæ ab illa stadiis quindecim, hoc est duo circiter passuum millia disjuncta est. Quod ex Chorographia Christiani Adrichomii Delphi patet. Et que multorum vim praceptorum iuberel. El.i circumscribenda vox συντακτήριον fuit, ες α recole quæ disceptavimus ad homi, vi, not. 11.

THEOPHANIS CERAMEJ Unus Deus in Patre, et Filio, et Spiritu sancto; una divinitas sine principio, simplex, supersub. stantialis partium ac divisionis expers eadem Εἷς Θεὸς ἐν Πατρὶ, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι, μία θεότης αναρχος, ἁπλῆ, ὑπερούσιος, ἀμερής, ¿dialpeto;, † auth μovás, xal ǹ aŭth xatà rà; Francisci Scorsi notæ. cumque Græcarum didici, qui aliqua confert testimonia. Plato in Phædro: Oxouv toy pélλovta þrτορκὴν τέχνην μετιέναι πρῶτον μὲν δεῖ ταῦτα ὁδῷ διηρῆσθαι. Igitur qui tradere artem rhetoricam aggreditur, oportet hac via, et arte dividere. Sic vertit Budæus, quod idem, ac distinguere. Theophrastus in tertio Περὶ ἀμπελουργίας, loquens ὑπὲρ ἧς καὶ πειρώνται γε διαιρεῖν τοῖς γένεσι ποιούμενοι, καὶ ταῖς ὥραις τὸν ἀφορισμόν. De qua quidem conati sunt differentias constituere, et discrimina notare, quod est distinguere. Et infra idem Budæus Atalptors, inquit, discriminatio differentiarumque adnotatio earumque rerum, quæ ad rem constituendam pertinent, et referunt. Cum igitur tò diaipeiabai hane significandi vim habeat, cur ea non utamur in explicando mysterio personarum divinarum in quibus distinctio locum habet, non divisio, aut distractio, aut separatio? Scio alios cum verbo dividere usi sunt in interpretando διαιρεῖσθαι atque ita divisionem tribuunt divinis personis, id ipsum intellexisse quod nos distinguendi verbo sentimus; sed illud tamen contendo, in re tam exquisita exquisitius, et accuratius esse loquendam. Itaque in edicto Constantini imperatoris, in VI synodo, act. 18, ubi dicitur: Movà yàp w; ἀληθῶς ἡ Τριὰς ἑνιζομένη Θεότητι, καὶ Τριάς, ὡς ἀληθῶς, ἡ μονὰς διαιρουμένη ταῖς ἰσότησι, καὶ οὐ μεριζομένη τῇ ἀϊδιότητι· que sic reddit interpres: Unitas quippe vere est Trinitas quia unitas est Deitate, et Trinitas vere est unitas divisa proprietatibus, el non dispertita æternitate; to divisa sine dubio sumitur pro distincta; sed tutius et ȧxplбestépus Partium ac aivisionis expers. Græca sunt åµɛρής, ἀδιαίρετος. In quibus adverto τὸ ἀδιαίρετος hoc loco esse idem quod &μeph; additum ad majorem explicationem. His iisdem omnino vocabulis usus de divina natura Gregor. Nazianz. ad Evagrium sermonem habens, orat. 44: Eldévai dè à×6λουθον ἡμᾶς τοὺς τῆς ἀληθείας ἐπιγνώμονας, ὡς ἀδιαίρετός ἐστι, καὶ μονοειδὴς ἡ θεία τε καὶ ἀμε ρὴς τοῦ Κρείττονος οὐσία. Sciendum est deinceps nobis qui veritatem agnoscimus quod divina, et simplex Dei essentia individua uniusque modi est. Et ita tota illa orat. in qua ostendit nullam sectionem, et divisionem reperiri in essentia divina từ dotalpetov ulitur pro indiviso el to dialpears pro divisione. Hoc mihi fuit observandum hoc loco, et admonendum hoc verbum diaipśw, et inde deducta, vel cum particula privativa, vel sine illa, non semper eodem modo interpretanda in SS. Patribus. Aliquando enim non pro sectione, et divisione in partes, sed pro sola distinctione pouitur, quod est diligenter animadvertendum. Nam Damascenus, lib. De fide Orthod., cap. 8, ita locutus: Mlav βασιλείαν ἐν τρισὶ τελείαις ὑποστάσεσι γνωριζομέ τὴν ἀσυγχύτως ἐνουμέναις, καὶ ἀδιαστάτως διαι ρουμέναις (8 καὶ παράδοξον) εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα. Quæ quidem Jacobus Billius ita vertit Credimus in unum Deum, etc., unam essentiam, unam divinitatem, unum imperium in tribus perfectis personis citra permistionem, el confusionem unitis et sine distinctione divisis (id quod mirum est), in Patrem et Filium, et Spiritum san. ctum Ita, inquam, vertit, sed haud scio an satis subtiliter, et theologice; neque vero satis mihi cet exactius reddidissem o dialpovμevy distincta probatur Fabri Stapulensis interpretatio, qui verit indivise discretum, qui etiam in eo peccat, quod discretum ad regnum retulit, cum to dialpouμεvais cum personis concordet. Potius ergo vertissem illa postrema verba καὶ ἀδιαστάτως διαιρουμέναις, et indivise distinctis. Nam personis divinis de quibus loquitur illis vocabulis Damascenus distinctió sane convenit, et hoc vocabulum usitatum est in scholis, divisio vero nequaquam. Nusquam enim recte dicitur ad theologicam mussiin: Personæ divinæ dividuntur inter se, sed distinguuntur; adeoque Damascenus illis verbis, et divisionem negat cum àdiaotátwę dicit, et concedit distinctionem _cum ait διαιρουμέναις. Atque in hac utraque significatione sæpe ponitur verbum Staipéw, el ab eo deduclum ad verbum &diaperwę, cum sermo est de hoc mysterio Trinitatis. Nam in confessione fidei quam professus est Tarasius, patriarcha Constant., relata in v synodo approbata, act. 6, ita habetur: Μίαν ἀρχὴν ὁμολογῶ), μίαν θεότητα, καὶ κυριότητα, μίαν βασιλείαν, καὶ δύναμιν, καὶ ἐξουσίαν ἐν τρισ ν ὑποστάσεσι ἀδιαιρέτως διαιρουμένην, καὶ ἡνωμέ vais dizipetus. Qua: ibi ita sunt Latine reddita: Unam (confiteor) dominationem, unam deitatem, unam potestatem, unum imperium, et potentiam quæ personis dividitur, indivise, et substantia copulatur divise. Ita, inquam, sunt in toto illa postrema verba sibi opposita que tamen Beodoɣixwripw; ita interpretarer Quæ personis distinguitur indivise, et substantia copulatur distincte, idque ob rationem supra allatam ex usu loquendi Theologorum. Et hanc animadversionem velim adhibitam utcumque in synodis generalibus hæc confessio fidei vel sermo De Trinitate, ejusque personarum distinctione continetur; semper enim, quod viderim, th diaspoúμεVOV divisum vertitur, quæ cum sit ipsins significatio communis, tamen distinctionem significare potest, ut ex Budão optimo observatore locutionum, voproprietatibus. Ita enim est: proprietates distinguunt personas, non dividunt, aut separant ab invicem. Sed maxima difficultas est in intelligendo el explicando illo loco S. Damasceni, lib. 1, cap. 11. ubi sic loquitur: Κατὰ πάντα ἓν εἰσιν ὁ Πατήρ, καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, πλὴν τῆς ἀγεννησίας, καὶ τῆς γεννήσεως καὶ τῆς ἐκπορεύσεως ἐπίνιοα δὲ τὸ διῃρημένον. Quæ vertit Billius: Unum idemque omnino sunt et Pater, et Filius, et Spiritus sanctus, nisi quod Pater genitus non est, Filius gnitus est, Spiritus sanctus processit, quod in en distin clum est cogitatione sola distinguitur. Et Faber Stapulensis ultima verba: Ratione autem, et intelligentia hoc distinctum; ubi utrique distinguendi verbo sunt usi. Quid autem sibi vult Damascenus cum distinctionem rationis ponit in personis divinis, Jodocus Clicthoveus commentator Damasceni ita explicat, quasi dicat auctor Illud quod reipsa unum est in S. Trinitate, nempe nature ratione est distinctum: Nam ipsum, inquit, cum singularibus cujusque persone sumptum proprietatibus peculiariter singulis accommodatur, ut si intelligatur id unum cum personali proprietate Patris, ad primam contrahitur personam; si cum singularitate Filii ad secundum; si cum Spiritus sancti singulari modo subsistendi intelligitur, attribuitur tertiæ. Ita Clicthoveus, qui videtur ponere distinctionem rationis inter naturam et proprietates. Sanctus autem Thomas, in 1, dist. 2, art. 4, et dist. 25, quæst. unica, art. 44, ita explicat, ut rationem idem velit esse, ac relationem; sed enivola non est relatio, quæ dicitur, sed intelligentia, ut recte Suarius noster, lib. 1, cap. 24, tom. 1, in part. 1, qui subdit ad Damasceni locum explicandum: Non tamen dicit Damascenus per solam intelligentiam distingui personas; sed per processiones el reali proprietate. Differentiam autem inter personas creatas et divinas in hoc ponit, quod distinctio personarum

HOMILIA XL. ὑποστάσεις ὅλη Τριάς, ὅλη ἡ Θεότης τελεία τελείως et unitas, et Trinitas; eadem secundum esseἐν ἑκάστῃ τῶν ὑποστάσεων, καὶ ἑκάστη ὑπόστασις τελεία τελείως ἐν ὅλῃ Θεότητι. Ἡ αὐτὴ Θεὸς εἶς, καὶ ὑποστάσεις τρεῖς, Πατὴρ, Υἱὸς, καὶ ἅγιον Πνεῦμα. Ὁ μὲν Πατήρ άναρχος καὶ ἀγέννητος γεννήτωρ μὲν τοῦ Υἱοῦ, προβολεὺς δὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Τῶν δ᾽ ἐκ τοῦ Πατρὸς τὸ μὲν γέννημα, tiam tota unitas, et eadem secundum hypostasim tota Trinitas. Tota Divinitas perfecta perfecte est in unaquaque persona; et unaquæque persona perfecta in tota Divinitate perfecte; eadem unus Deus, et personæ tres, Pater, Filius, et Spiritus sanctus; Pater quidem principio carens et Francisci Scorsi notæ. in creaturis est cum exclusione omnis identitatis; unde fit, ut et loco et tempore personæ separari possint atque adeo ut earum distinctio possit (ut ita dicam) oculis videri; personæ autem divinæ ita distinguuntur, ut alias unum sint, et inseparabiles, et ideo dicit earum distinctionem sola intelligentia percipi. Ita Suarius et recte com legat in Latina Damasceni versione: Quod in illa distinctum est, ratione distinguitur. Quod si tò diņpruśvov explicelur divisum et separatum, omnis fortasse tolletur difficultas in loco Damasceni ipsumque ab omni rationis distinctione liberabimus. Et sane mihi ita videtur explicandum τὸ διῃρημένον, ut significet divisionem et separationem localem, quod ex antecedentibus, et subsequentibus in ejus ratione constare posse videtur. Agit enim eo capite Damascenus de distinctione rei et rationis, et docet diverso modo se habere has distinctiones in creatis personis atque in divinis. Nam ibi quidquid est commune reipsa divisum est in plura individua, sola autem ratione unum est: 'H εè xotvorns (have sunt ipsa auctoris verba, ἡ καὶ συνάφεια, καὶ τὸ ἓν λόγῳ, καὶ ἐπινοίᾳ θεωρεῖται· Communitas auem et naturæ affinitas ratione et intelligentia consideratur. At vero individua seu personæ a se invicem realiter distincta, et separata sunt. Ovde yàp al únoστάσεις ἐν ἀλλήλαις εἰσὶν, ἰδίᾳ δὲ ἑκάστη, καὶ ἀνὰ μέρος, ήγουν καθ᾿ ἑαυτὴν κεχώρισται πλεῖστα τὰ διαιροῦντα αὐτὴν ἐκ τῆς ἑτέρας ἔχουσα· καὶ @ γὰρ καὶ τόπῳ διεστήκασι, καὶ χρόνῳ διαφέρουσι, etc. Neque enim personæ in se invicem sunt, sed seorsim unaquæque et individue; igitur per se ipsæ separatæ, plurima habentes, quæ unam ab alia dirimat, nam et loco distinguuntur et tempore. Et cœteras differentias individuales persequitur, post quras iterum subdit: Πλέον δὲ πάντων τῷ μὴ ἐν ἀλλήλαις ἀλλὰ κεχωρισμένως εἶναι, ὅθεν καὶ δύο, καὶ τρεῖς ἄνθρωποι λέγονται, καὶ πολλοί. Μaxime autem omnium differunt, quod non in se invicem, sed seorsim exsistunt, unde et duo et tres homines dicuntur, et multi. Vides igitur ut de tali distinctione personarum creatarum loquatur, quæ etiam fit cum separatione locali unius ab alia. At vero in sancta Trinitate, inquit, contrario modo se res habet. Nam hic quod unum et commune est re consideratur: Ἐπὶ δὲ τῆς ἁγίας Τριάδος τὸ ἀνάπαλιν. Ἐκεῖ γὰρ τὸ μὲν κοινὸν καὶ ἐν πράγματι Oswpɛizal dia te to suvaldiov, etc. At in sancta Trinitate diverso modo; ibi enim quod commune el nnum est re, consideratur tum propter communem æternitatem, etc. Persequitur divina attributa uni naturæ communia: ex quibus cum ostendisset naturam esse re unam, unumque et idem omnes personas exceptis proprietatibus, subdit to d½ dinρημένον ἐπινοία διήρηται, δc est, Quod autem in ea divisum est, ratione et intelligentia divisum; perinde ac si diceret: Nulla est alia distinctio in personis, nisi penes proprietates quas modo dixerat innascibilitatis geniti, et spirati. Cæterum nulla divisio et separatio, seu distractio localis in ipsis, nisi ratione nostra, seu modo nostro intelligendi concipitur, sunt enim in se ipsis invicem: quæ est altera pars contrarietatis ad creatas personas, quæ i:a sunt distinctæ, ut sint etiam ab invicem disjunesse. Non igitur ultimis illis verbis, in quibus est tota diflicultas, infert Damascenus personas esse ratione distinctas, cum satis superque et sitpra hoc capite et superioribus earum realem distinctionem per proprietates, et processiones assignasset, sed hoc ait: Quod est contrarium in divinis personis, et creaturis, nihil in illis est divisum et separatum, nisi per nostram intelligentiam, seu modum imperfectum concipiendi quæ sane mea expositio, quod sit vera et ipsius auctoris ex consequentibus dilucide apparet: subdit enim: Οὔτε γὰρ τοπικὴν διάστασιν, ὡς ἐφ' ἡμῶν δυνάμεθα ἐπὶ τῆς ἀπεριγράπτου λέγειν Θεότητος. Ἐν ἀλλήλαις γὰρ αἱ ὑποστάσεις εἰσὶν, οὐχ ὥστε συγχεῖσθαι, ἀλλ᾿ ὥστε ἔχεσθαι, κατὰ τὸν τοῦ Κυρίου λόγον, «Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί, φήσαντος. Non enim localem distinctionem, sicut in nobis possumus in incircumscripta assignare Deitate. Nam immanentes, et in se invicem persona exsistunt, non quod confundantur, sed quod in se hæreant juxta sermonem Domini dicentis; ‹ Ego in Patre, et Pater in me est. Hic mihi videtur germanus sensus illius loci S. Damascen., qui a nobis sit explicatus per occasionem verbi diavosi50at, quod cum et dividere, et distinguere significet, ut supra est comprobatum, debet diversimode, prout quique locus sanctorum Patrum, maxime ubi sermo est De Trinitate reddi Latine et accommodari. Pater quidem principio carens. Paulo supra cum de divina natura loqueretur, vocavit e m eodem attributo &vapxov, quod de principio temporis intelligendum; nunc cum &vpxov personam Patris vocet, significat eum non habere principium sui esse; est enim avapjos ingenitus, et habet propriam notionem suam ȧyevvηolay quam dixeris innuscibilitatem, quæ voces sæpe iterantur in hujus mysterii doctrina a Damasceno, lib. 1 De fide. Sed ad illustrandum Theophanem locus est luculentus Gregorii Nazianz., qui duplicem &vápyov significatum, cumi in divinis ponitur, distinguit optime, et unum quidem Patri proprium, alterum illi, et Filio, et Spiritui sancto communem docet. Nam si ǎvapyo; sumatur pro eo quod est sine principio originis, nec ab alio accipit esse suum, ǎvapxos solum Pater; at Filius et Spiritus sanctus, quamvis coæterni guvatδιον, altamen αναρχοι dici eo sensu non possunt; at vero si to ǎvapzov negel principium temporis, unde incipiat quidpiam esse, avapxot etiam Filius et Spiritus sancis. Hæc est summa doctrinæ Theologi, oral. 35, quæ est de theolog. in, prima de Filio. Incipit vero ab illis verbis: Ilws ouv οὐ σύναρχα, εἰ συναΐδια; Ὅτι ἐκεῖθεν, εἰ καὶ μὴ μετ' ἐκεῖνον. Τὸ μὲν γὰρ ἄναρχον, καὶ ἀΐδιον· τὸ δὲ ἀΐδιον οὐ πάντως ἄναρχον ἕως ἂν εἰς ἀρχὴν ἀναφέρεται τὸν Πάν τερα. Οὐκ ἄναρχα οὖν τῷ αἰτίῳ, καὶ ἄναρχά πως τῷ χρόνῳ. Οὐ γὰρ ὑπὸ χρόνον τὰ ἐξ ὧν ὁ χρόνος. Quid ergo, inquies, si Filius et Spiritus sanctus Patri coæterni sunt, quid afferri potest, quin principii quoque quemadmodum et ille sint expertes? Quia ab ipso sunt, licet non post ipsum Quod enim principio caret æternum quoque test. Quod autem æternum. non protinus quoque principio vacat, quandiu ad Patrem velut ad principium, et originem refertur. Ergo illi quantum ad causani, principio minime carent; quantum autem ad tempus, principii expertes sunt; nec enim tempori subsuni ea, ex quibus tempus originem sumpsit. Hæc Nazianz.; quibus mthil

briele: «Spiritus sanctus superveniet in te ",» ita επελεύσεται ἐπί σε· ν οὕτω καὶ μετὰ τοῦ Πνεύμα της ἄνεισ: συμπαρομαρτούντος αὐτῷ, καὶ συνόντος οὐσιωδῶς. et Spiritu comitante ascendit, utpote qui seinper ipsum comitetur et cum eo substantialiter sit. Sed qua de causa non ascendit in cœlum simul ac a mortuis resurrexit, sed hoc distulit usque ad quadragesimum diem? Quod scilicet si ita factum essel, phantasia quædam, et illusio videri Resurrectio potuisset; siquidem reviviscens abiisset simul atque visus esset: ac simile quid fuisset objectis per somnium gaudiis, quæ solum apparent, ac statim evolant, et evanescentia dormientium mentem decipiunt. Ideo multos moratus dies, et variis apparitionibus discipulis confirmatis, cum Resurrectionis miraculum tam certum ostendisset, ut contradici nequiret, tandem sublatus in coelum est. Si vero ad subtiliores intellectus exercitatam mentem habetis, et pura luce illustrata potest altiora pertingere, figuram vobis etiam quadraginta dierum explicabo: quid causa fuerit, cur post hoc spatiun peregerit ascensionem. Tres Christi in terris nativitates novimus: primam quidem ex matre purissima; secundam, quæ in Jordane per aquam tertiam quæ ex mortuis * Luc. 1, 35. Francisci ᾿Αλλὰ τίνος ένεκεν οὐκ εὐθὺς ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν ἀνῆλθεν εἰς οὐρανούς, ἀλλὰ μεθ' ἡμέρας τοῦτο ποιεί τεσσαράκοντα; Οτιπερ εἰ τοῦτο γένονεν, ἔδοξεν ἂν φαντασία τις, καὶ φενακισμὸς ἡ ἀνάστασις, εἰ ἀναστὰς ὁμοῦ τε ὤφθη, καὶ ᾤχετο. Τοῦτο γὰρ κατ' οὐ δεν διέφερε τῶν ἐν ὀνείροις τερπνῶν, & μόνον ὀφθέντα, εὐθὺς ἀπέπτη καὶ λέλυται, τὴν τοῦ ῥέγχοντας λογια σμὸν ἀπατήσαντα· διὰ τοῦτο ἐφ᾽ ἱκαναῖς ἐπιμείνας ἡμέραις, καὶ ταῖς διαφόροις ἐμφανείαις βεβαιώσας τοὺς μαθητάς, καὶ ἀνανατίῤῥητον δείξας τὸ θαῦμα τῆς ἀναστάσεως, οὕτως εἰς οὐρανοὺς ἀνεφέρετο. Εἰ δ' εγγεγύμνασται ὑμῶν πρὸς λεπτοτέρας ἐννοίας ὁ νοῦς, καὶ καθαρῷ φωτὶ δύναται, καὶ τῶν ἰσχνοτέρων ἐφάπτεσθαι, ἐρῶ πρὸς ὑμᾶς καὶ τὸν τρόπον τῶν τεσσαράκοντα ἡμερῶν, διὰ τί μετὰ τοσαύτας τὴν ἀνάληψιν ἐποιήσατο. Τρεῖς ἴσμεν τὰς ἐπὶ γῆς γεννήσεις Χριστοῦ πρώτ την μὲν τὴν ἐκ τῆς πανάγνου Μητρός· δευτέραν δὲ τὴν ἐν Ἰορδάνῃ διὰ τοῦ ὕδατος· τρίτην τὴν ἐκ νε Scorsi notae. cohæret hic auctor, et cuin eodem moao de nubibus illis duabus dicat eas fuisse Spiritum sanctum, hoc est symbolum Spiritus sancti, atque de hac, qua de agimus, quæ suscepit eum redeuntem in cœlum, et tamen eas sensiles fuisse neget eo intellectu quem diximus, ita etiam de hac est intelligendus, eam fuisse nubem lucidam, non tamen fortuitam, et naturali modo concretam, cujusmodi sunt quæ in aere videntur, sed peculiari opera ac ministerio effectam, eamque quæ esset hujus rationis. symbolum, et typum fuisse Spiritus sancti, ut jam paulo superius explicatum est. Sed consignet tandem banc notam S. Ambrosius, qui ut noster Spiritus sanctus, ita ille Patris symbolum fuisse eam nubein vult, serm. 60, edit. Rom. relatus a Lorino in c. 1 Act. Ait enim nubem splendidam fuisse, ut eam, de qua vox Patris audita est in monte, et per eam intelligi Patrem ipsum, qui occursu quodam pietatis ascendentem Filium gremio molliore complexus sit. Sanctus eliam Maximus hom. 3, de Pentec: idem habet, ut videatur ab Ambrosio sumpsisse: Illa est nubes, quæ ascendentem suscepit Christum, quæ et testimonium Christo etiam in monte perhibuit, de qua ait Evangelista Vox in nube audita est dicens, Hic est Filius meus dilectus.» Non igitur nubes suscepit Christum, sed Deus Pater recepit Filium, et occursu quodam pietatis ascendentem illum gremio molliore complectitur. Semper ipsum comitetur. Συμπαρομαρτούντος αὐτῷ. Ita locutus Gregor. Nazianz. et Joan. Damascen. quos retulimus supra not. proxima. Quæ in Jordane per aquam. Baptismum Christi nativitatem ejus seu generationem appellat, quod figura fuerit nostræ per aquam baptismi regenerationis, quod plerique Patres docent. In primis vero Gregor. Nazianz. oral. 38: Μικρὸν δὲ οὖν ὕστερον ὄψει καὶ καθαιρόμενον Ἰησοῦν ἐν τῷ Ἰορδάνῃ τὴν ἐμὴν κάθαρσιν, μᾶλλον δὲ ἀγνίζοντα τῇ καθάρ σει τὰ ὕδατα. Οὐ γὰρ δὴ αὐτὸς ἐδεῖτο καθάρσεως, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου· Ac paulo post el Jesum purgatione mea in Jordane purgari videbis, sel potius aquas purgatione sua purificare; neque enim inse purgatione opus habebat, qui peccata mundi tollit. Theophanes ipse noster, hoin. 28: Εδείχθη δὲ καὶ ἐν Ἰορδάνῃ τοῦ Κυρίου διὰ τοῦ βαπτίσματος τὴν ἐμὴν φύσιν καθαίροντος· Μanifestatum est eliam in Jordane cum Dominus per baptismum naturam nostram purgaret. Theophanes vero Nicænus alius a nostro, lavacrum baptismatis cum utero Virginis, Mariæ et Christi generationem secundum carnem, cum ea, quæ fit in nobis per gratiam in baptisine, regeneratione, eleganter et pie comparat, per eamque nos fieri fratres Christi his verbis docet, quæ quia non fomnibus obvia, et singularem continent doctrinam, quamvis longiuscula, transcribam: Ενήσει τῷ ὕδατι, καὶ αὐτὸς δι' ἑαυτοῦ πρῶτος εἰσελθὼν, καὶ βαπτισάμενος ἐν ἑαυτῷ· πρῶτον μὲν ἵνα, καθὼς ἔφην, τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου· δεύτερον δὲ ἵνα τοὺς διὰ βαπτίσματος ἀναγεννωμένους εἰς ἀδελφότητα πρότο οι το πρωτότοκος ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς γενόμενος, διὰ τὸ ταυτὸν ἀμηγέπη τοῦ πρώτου τῆς ὑπερφυούς ἐκείνου κατὰ σάρκα γεννήσεως. lloc est, interprete Consalvo Ponce: Et primus ipse per sese ingressus est, et baptizatus in illa, cum ui, quemadmodum diri, reformativam gratiam illi largiatur (neque enim indigebat expurgatione, qui tollit peccatum mundi), tum vero ut per baptismum renatos ad fraternitatem convocet, primogenitus ipse (propter eumdem quodammodo supernaturalis ejus secundum carnem regenerationis modum) in multis fratribus effectus. Εt paulo infra: Πηγὴν γὰρ ἀναδείξας καὶ ταύτην Et σωτηρίου κατά τον Ησαΐαν δίχα σαρκικῆς συνα φείας, καὶ νόμων τῆς φύσεως ἀναγεννἂν ὑπερφυώς δυναμένην πάντας τοὺς προσερχομένους Χριστῷ μετὰ πίστεω;, καὶ υἱοὺς μὲν Θεοῦ, ἀδελφοὺς δὲ Χριστοῦ κατὰ χάριν διὰ τὸ ταυτόν πως, ὡς εἴρηται, τῆς γεννήσεως ἀπεργαζομένην. Per Isaiam enim ostendit hunc salutis fontem sine carnali copula el naturæ legibus mirabiliter regenerare valentem eos omnes, qui ad Christum cum fide accedunt, et facientem quidem filios Dei, fratres vero Christi secundum gratiam propter quamdam, ut dictum est, identitatem nativitatis. Ita Theoph. Nican. atque eodem ferme sensu noster hic Christi baptismum nativitatem

HOMILIA XXXIX. κρῶν παλιγγενεσίαν, καθ᾿ ἣν ὁ πρωτότοκος γενόμε- regeneratio facta est, per quam qui primogenitus νος πάσης κτίσεως καὶ πρωτότοκος τῶν νεκρῶν ἐχρημάτισεν. Ἐν μὲν οὖν τῇ πρώτῃ γεννήσει μετά τεσσαράκοντα ἡμέρας ἀνήγαγεν αὐτὸν, ὡς πρωτότόκον, ἐν τῷ ἱερῷ παραστῆσαι ἐνώπιον Κυρίου, καὶ δοῦναι θυσίαν κατὰ τὸ τοῦ νόμου παράγγελμα· ἐν δὲ τῇ δευτέρα γεννήσει τῇ ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος ἀνήχθη ὑπὸ τοῦ Πνεύματος εἰς τὴν ἔρημον, καὶ ἐν ὅλαῖς τεσσαράκοντα ἡμέραις πάντα νικήσας πειρασμὸν, καὶ ἰσχυρότερος φανείς τοῦ πειράζοντος, Έρξατο κηρύττειν τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Ἀκολού θως οὖν καὶ μετὰ τὴν τρίτην γέννησιν, φημὶ δὴ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, μετὰ τεσσαράκοντα ἡμέρας, εἰς τὸ ὑπερουράνιον ἀνάγεται ἱερὸν, παριστῶν τὴν φύσιν ἡμῶν ἐν ἑαυτῷ καθαρὰν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ἅτε νικήσας τὸν κοσμοκράτορα, καὶ ὑπεράνω πάσης ἀρχῆς, καὶ ἐξουσίας γενόμενος. erat omnis creaturæ ", mortuorum etiam primogemitus dictus est ". In prima igitur generatione post quadraginta dies duxit eum, ut primogenitum, Mater in teraplum, ut sisteret eum coram Domino, et daret hostiam juxta legis præscriptum ". In secunda 279 vero generatione, quæ per baptismum est facta, ductus fuit a Spiritu in desertum, et tolos quadraginta dies ibi degens, cum tentationes vicisset omnes, et fortiorem se tentatore demonstrasset, cœpit prædicare regnum Dei. Congruenter igitur etiam post tertiam nativitatem, resurrectionem ex mortuis dico, peractis quadraginta diebus in cœleste templum, supra omnes cœlestes orbes attollitur, naturam nostram in ipso exsistentem. ac sanctam Deo et Patri adduceus; et qui a principe hujus mundi victoriam reportarat, constituitur supra omnem principatum, ac potestatem. Verum nec illud indictum præterire par est, non solum undecim discipulos Ascensionis Christi fuisse spectatores, sed ipsam quoque Dominam usquequaque immaculatam, et multos ex septuaginta discipulis interfuisse, in quibus erat et Nathanael Chananæus. Alioqui enim quomodo promissionem sili factam vidisset impletam? quando cui: enm de Christo Philippus docuit, et intra sagenam evangelicam conclusit, dixit illi Salvator: 4 Amodo videbitis cœlum apertum et angelos Dei ascendentes, et descendentes, supra Filium hominis “, Quod sane dictum ejus in cœlum reditum aperie Πλὴν οὐδ᾽ ἐκεῖνο προσήκει παραδραμεῖν ἀμνημήνευτον, ὡς οὐ μόνον οἱ ἔνδεκα μαθηταὶ τῆς ᾿Αναλήψεως γεγόνασι θεαταί, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ συμπαρῆν ἡ π. νυπέραγνο; Δέσποινα, καὶ πολλοὶ τῶν ἑβδομής κωντ 4 μαθητῶν, ἐν οἷς ἦν καὶ ὁ Χανανίτης Ναθα ναίλ· ἢ πῶς ἔμελλεν ἰδεῖν τῆς πρὸς αὐτὸν ἐπαγγε λίας τὸ πλήρωμα; Ὅτε γὰρ τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ ἐμυσταγώγει τοῦτον ὁ Φίλιππος, καὶ εἴσω των εὐαγγελικῶν δικτύων ἐσαγηνεύσατο, εἰρήκει προς αὐτὸν ὁ Σωτήρ· • Απάρτι ὄψεσθε τοὺς οὐρανοὺς ἀνεῳγότας, καὶ τοὺς ἀγγέλους τοῦ Θεοῦ ἀναβαίνοντας, καὶ καταβαίνοντας ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. Τοῦτο δὲ φανερῶς προϋπέφαινε τὴν εἰς οὐρανοὺς " prasignavit, in quo angelorum alii ascenderu: t αὐτοῦ ἀναφοίτησιν, καθ᾽ ἦν οἱ μὲν τῶν ἀγγέλων ἀνέβαινον ταῖς ἀνωτέραις δυνάμεσι τὰς οὐρανίους πύλας αἴρειν ἐγκελευόμενοι, οἱ δὲ κατέβαινον τοὺς μαθητὰς διαβεβαιούμενοι, ώς, «Οὗτος ὁ ἀναληφθεὶς ἀφ᾽ ὑμῶν εἰς τὸν οὐρανὸν, ὁ αὐτὸς ἐλεύσεται πάλιν ἐπὶ τῆς γῆς μετὰ σώματος, ο τὴν ἐσχάτην αὐτοῦ παρουσίαν σημαίνοντες. ᾿Αλλὰ τίνος χάριν οἱ ἄγγελοι ταῖς ὑψηλοτέραις τάξεσιν αἴρειν τὰς πύλας πα28 Coloss. 1, 15. ³ I Cor. 1♥,21; Apoc. 1, 5. præcipientes superioribus virtutibus, ut tollerent cœli portas; alii vero descenderunt, ut discipulos facerent certos quod hic, ‹ Qui assumptus est a vobis in cœlum, idem cum corpore veniet rursus in terram 43:» supremum scilicet illum signifcantes adventum. Sed qua de causa altioribus ordinibus angeli mandent, ut portas tollant, Theologi esplanavit oratio Quoniam enim Passione Dominus ** Luc. 11, 22. 1 Joan, 1, 51.» Act. 1, 11. Francisci Scorsi nola. ipsius vocat, quatenus suo baptismo formam nostri baptismi, nostræque nativitatis exhibuit; cum autem ipse sanctificatione non indigeret, sanctitatein quamdam impertivit aquæ, et gratiam, qua nos posset regenerare. Sed non prætermittendus magister utriusque Theophani Gregor. Nazianz. qui idem fere, quod Noster orat. 40 in sanctum baptism.: Τριστὴν γέννησιν ἡμῖν οἶδεν ὁ λόγος, τὴν ἐκ σωμάτων, τὴν ἐκ βαπτίσματος, καὶ τὴν ἐξ ἀναστάσεως. Triplex nativitatis genus agnoscit Scriptura: primum ex corporibus, alterum ex baptismo, tertium ex Resurrectione. Quibus breviter explicatis adjungit: Ταύτας δὲ τὰς γεννήσεις ἁπάσας παρ' ἑαυτοῦ τιμήσας ὁ ἐμὸς Χριστὸς φαίνεται, τὴν μὲν τῷ ἐμφυσήματι τῷ πρώτῳ καὶ ζωτικῷ, τὴν δὲ σαρκώσει καὶ τῷ βαπτίσματι ὅπερ αὐτὸς ἐβαπτίσατο, τὴν δὲ τῇ ἀναστάσει, ἧς αὐτὸς ἀπήρξατο, etc. Has porro cunctas nativitates honore a Christo meo affectas fuisse constat primam per primam illam, et vitalem insufflatiouem, secundam per incarnationem et baptimum, quo ipse baptizatus est; tertiam denique per Resurr. quam ipse auspicatus est. Hæc Gregorius, ex quibus omnibus plane explicata, et illustrata est Theophanis nostri sententia. Lege Cornelium nostruın, qui censet, a Christo fuisse in Jordane designatum baptismum, ejusque indicatam materiam, aquam scilicet, non vero institutum, ut aliqui censent, el præterea explicat, quod dicti Patres aiunt fuisse sanctificatas aquas, non per physicam qualitatem, sed moralem quatenus designatæ sunt ex intentione, et exemplo Christi ad sanctificandos homines. Lege ipsum. Promissionem sibi factam. Verba illa Joan., cap. 1, Nathanaeli a Christo dicta: Videbitis calum apertum, et angelos Dei ascendentes et descendentes, ad Ascensionein Christi referunt S. Joan. Chrysost. et ejus sectator Euthymius, cum quibus consentit hic noster, ut vides hoc loco; multas alias ejus loci interpretationes leges apud interpret., præcipue vero Cornelium nostrum. Theologi explanavit oratio. Gregor. Nuzian-

magis exaltatus est, ita dicente Apostolo: e Pro- ρακελεύονται, θεολογική φωνή διεσάφησεν. Ἐπειδὴ pter quod et Deus exaltavit illum "; et ipso etiam discipulis prædicante: ‹ Data est mihi omnis potestas in caelo, et in terra 4;, ideo ad ipsum excipiendum cœli etiam postulat portas attolli. Sed qui excipiebant angeli videntes eum cum corpore revertentem, et Passionis signa præ se ferentem interrogant: «Quis est hic Rex gloriæ veniens de Edone; et vestimenta ejus ex Bosorss?, hoc est, Quis e terris adveniens, et carnis integumentum firens? Edom enim hic est ambitus terra Bosor vero carnem interpreteris. Quibus re280 spontent: «Dominus fortis, et potens, Dominus potens in bello *,» qni cum diabolo, humanæ naturæ causa, concertavit. \ γὰρ ἐκ τοῦ πάθους γέγονεν ὁ Σωτὴρ ὑψηλότερος, οὕτως εἰπόντος τοῦ ᾿Αποστόλου·· Διὸ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε· ν καὶ αὐτοῦ δὴ κεκραγότος τοῖς μαθηταῖς· • Εδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς· ἡ διὰ τοῦτο καὶ τὰς πύλας ὑψηλοτέρας ἀπαιτεῖ γενέσθαι εἰς τὸ αὐτὸν ὑποδέξασθαι. 'Αλ' οἱ ὑποδεχόμενοι ἄγγελοι βλέποντες αὐτὸν μετὰ σώ ματος ἀνιόντα, καὶ τὰ τοῦ πάθους ἐμφαίνοντα σύμ βολα φιλοπευστοῦσι·. Τίς οὗτος ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης ὁ παραγενόμενος ἐξ Εδώμ, καὶ τὰ ἱμάτια αὐτοῦ ἐκ Βοσόρ;» Τουτέστι· Τίς ὁ ἀπὸ τῶν γη. νων παραγενόμενος, καὶ σαρκὸς φέρων πρόβλημα; Εδώμ γὰρ ὁ περίγειος κόσμος οὗτός ἐστι· Βοσέρ δὲ σαρκὸς ἑρμηνεύεται. Πρὸς οὓς ἀποκρίνονται • Κύριος κραταιός, καὶ δυνατός, Κύριος δυνατὸς ἐν πολέμῳ, ο ὅς πρὸς τὸν διάβολον, ὑπὲρ τῆς τῶν ἀνΕρώπων φύσεως ἐπολέμησε. Quid igitur dixerit quispiam. An ignorabant virtutes intellectuales Christum remigraturum in cœJum? et qui hoc rationi consentaneum, Isaiam quidem, et Zachariam, et ante ipsos Davidem eam et providisse, et prædixisse; purissimas vero mentes fuisse Ascensionis ignaras? Si igitur scierant, quomodo percontantur, quis veniat ex Eulom? Dicimus igitur illos scivisse quidem consummatis Redemptionis operibus ad cœlestem hæreditatem Do. minum reversurum; et propter cœli fores, ut illum exciperent, consedisse; alioqui quid aliud innuit evangelica illa parabola, quæ nos jubet: «Similes esse hominibus exspectantibus Dominum suum, quando revertatur a nuptiis "?, Apertissime enim angelos adumbravit ad portas culi sedentes, et Dominum exspectantes reversurum e terra, postquam Ecclesiamı sibi per mysticas nuptias copuJasset. Futuræ igitur Ascensionis angeli non erant nescii; an vero cum corpore reversurus esset, hoc illis dubium erat. Animadvertentes igitur tam excellentis mysterii magnitudinem, et Dominum eo indutum habitu, et conspersum sanguine vestimentum contemplantes, dubitant quis hic. De re igitur penitus edocti duplici responsione ipsum interrogant Dominum: «Quare rubra sunt vestimenta Τί οὖν; φαίη τις· οὐκ ᾔδεισαν αἱ νεραὶ δυνάμεις τὴν τοῦ Σωτῆρος εἰς οὐρανοὺς ἀναφοίτησιν; καὶ πῶς οὐ παράλογον, Ησαΐαν μὲν, καὶ Ζαχαρίαν, καὶ πρὸ αὐτῶν τὸν Δαβίδ, καὶ προϊδεῖν ταύτην, καὶ προειπεῖν, τοὺς δὲ καθαρωτάτους νέας ἀγνώτας εἶναι τῆς ᾿Αναλήψεως; Εἰ οὖν ἔδεισαν, πῶς φιλο πευστοῦσι μαθεῖν τίς ὁ παραγενόμενος ἐξ Εδώμ; Φαμὲν οὖν ὡς ᾔδεισαν μὲν, ὡς μέλλει πρὸς τὴν ὑπερουράνιον λῆξιν μετὰ τὴν οἰκονομίαν ἐπανελθεῖν, καὶ ταῖς οὐρανίαις πύλαις παρεκάθηντο ἐκδεχόμεν ναι· ἢ τί ἕτερον ἐμφαίνει ἡ εὐαγγελικὴ ἐκείνη παρ ραβολή, ή «Βούλεται ὁμοιοῦσθαι ἡμᾶς ἀνθρώποις ἐκδεχομένοις, πότε ὁ Κύριος αὐτῶν ἀναλύσει ἐκ τοῦ γάμου;» Αριδηλότατα γὰρ τοὺς ἀγγέλου, ηνίξατο ἐφεζομένους ταῖς οὐρανίαις πύλαις, καὶ τὸν Κύριον ἐκδεχομένους πότε τῆς γῆς ὑπονοστήσει διὰ τοῦ μυσ στικοῦ γάμου τὴν Ἐκκλησίαν ἑαυτῷ ἁρμοσάμενος. Τῆς μὲν οὖν ἐσομένης ᾿Αναλήψεως οὐκ ἀδαεῖς ἦσαν οἱ ἄγγελοι· τὸ δ' εἴπερ μετὰ σώματος ἀνέλθοι, τοῦτο αὐτοῖς διηπόρητο· τὸ γοῦν ὑπερφυὲς τοῦ μυ στηρίου κατανοοῦντες, καὶ τὸν Δεσπότην ἐν τοιούτῳ βλέποντες σχήματι, αἵματι πεφυρμένον τὸ ἄμφιον, διαποροῦσι τίς οὗτος. Βεβαιωθεῖσαι δὲ τῇ διπλή ἀποκρίσει αὐτὸν ἐκεῖνον ἐρωτῶσι τὸν Κύριον· • "Ινα τί σου ερυθρὰ τὰ ἱμάτια, καὶ τὰ ἐνδύματά +3 Philipp. 11, 9. * Matth. xxvIII, 18. ** Isa. LXIII, 1. 4 Psal. xxii. 7. 47 Luc. x11, 36. Francisci Scorsi notæ. radice was rulescere. Bozor vero carnem. nomine 721 quod carnem significat. Nostra editio habet de Bosra; al ipse cum LXX senioribus legit Ex Booóp de Bosor. Vide interpretes Isaiæ. Angelos adumbravit. Sequitur allegoricam interpretationem Gregor. Nyssen., de qua etiam mentio hom. 13. zenum citat, cujus hæc sunt in oral. 42. quae est significat, et quidem a colare rufo; oritur enim De Resurr.: Κἂν εἰς οὐρανὸν ἀνίῃ, συνάνελθε, γενοῦ μετὰ τῶν παραπεμπόντων ἀγγέλων, ἢ τῶν δεχομένων· ἀρθῆναι ταῖς πύλαις διακελευσαι καὶ ὑψηλο τέραις γενέσθαι, ἵν᾽ ἐκ τοῦ παθεῖν ὑψηλότερον δέξωνται· Si in cœlos ascendat, simul ascende; comitantibus, vel excipientibus angelis te adjunge; portis, ut aitollantur, et sublimiores fant, impera, quo Christum a passione sublimiorem accipiant. Ita Gregor. Nazianz. qui brevis est et profundus in sententiis. Docet Christum per Passionem exaltaum, excelsiorem cœlis factum, adeoque angelos imperare, ut porla coli attollantur: quem postrem mum mysticum sane sensum ita arripuit Noster, ut eum dilataret, et circuniloqueretur. Edom enim est ambitus ierra. Videtur Thephanes vocem Edom ducere ab as que terram Ipsum interrogant Dominum. Allegorice vel potius anagogice communiter Patres hunc Isaiæ locum accipiunt de triumpho Christi ascendentis in coelum, ut hic sit quasi dialogus angelorum interrogantium, et Christi respondentis, cur ita triumphans devictis Satana, morte, idololatria, et peccato ascendlat. It: S. Hieronymus, Cyrill., Haymus. Et S. Dionysius, cap. 7 De calesti hierarchia, pulat

HOMILIA XXXIX. Purpureo scilicet colore tincta fuerat Domini caro sanguinis emanantis ex latere, et Passione ipsa fuerat decorata: ideo subjungit sancta illa corporis expertium multitudo, quod e Hic formosus in stola σου, ὡς ἀπὸ πατητοῦ ληνοῦ;» ἐπεφοίνικτο γὰρ ή tua, et indumenta tua sicut de calcato torcularis? Δεσποτικὴ σὰρξ τῷ ἐκ τῆς πλευρᾶς βλύσαντι αἷματι, καὶ τῷ πάθει ἐκεκαλλώπιστο· διὸ ἐπάγει τῷ λόγῳ ἡ τῶν ἀσωμάτων ἁγία πληθύς, ὅτι «Οὗτος ὡραῖος ἐν στολῇ αὐτοῦ.» Στολὴ δὲ καὶ ἄμφιον ή άνθρωπο της ἐστίν. ᾿Αλλὰ πῶς ἐν τῷ ἀφθάρτῳ σώματι ᾑμαγμένος ἑωρᾶτο χιτών; Οἰκονομία ἦν τὸ ὁρώμε νον. Ωσπερ γὰρ τὰς τρήσεις τῶν ἤλων ὑπεδείκνυ τοῖς μαθηταῖς, καὶ τὸν ἰχθὺν κατεδηδόκει μή δεό-. μενος βρώσεως, οὕτω δὴ καὶ τοῖς ἀγγέλοις τὴν περὶ τὸν ἄνθρωπον ἐνδεικνύμενος ἀγαθότητα, ἑωρᾶτο τούτῳ τῷ σχήματι. Τοῦτο τὸ χρῶμα τῆς θείας σαρκὸς προορῶν Ἰακὼβ προηγόρευσε. Πλυνεῖ ἐν οἴνῳ τὴν στολὴν αὐτοῦ, καὶ ἐν αἵματι σταφυλῆς τὴν περ ριβολὴν αὐτοῦ. ο Ἀλλὰ τί πρὸς τὴν τῶν ἀγγέλων πεῦσιν αὐτὸς ἀποκρίνεται; «Ληνὸν ἐπάτησα μονώτατος, καὶ τῶν ἐθνῶν οὐκ ἔστιν ἀνὴρ μετ᾿ ἐμοῦ·, ληνὸν λέγων τὴν τῶν δαιμόνων παράταξιν, καὶ τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀπείθειαν, «ἧς ἡ σταφυλή πλήρης χολῆς, καὶ βότρυς πικρίας ὁ οἶνος αὐτῆς.» Ταύτην πατήσας μονώτατος διὰ τοῦ σταυροῦ, καὶ ὡς ἐξ είνου νέου την σάρκα τῷ αἵματι κεχρωκώς, νικηφόρος πρὸς τὸν Πατρικὸν θρόνον ἄνειμι. Ταῦτα μυσταγωγηθέντες οἱ ἄγγελοι τὰς πύλας τῶν οὐρα νῖν ἀνεπέτασαν τὴν ἔπαρσιν τούτων ἐπιταχύνοντες· τοιγαροῦν καὶ ἡμεῖς τὸν θεῖον Ησαΐαν δεξάμενοι σύμβουλον, «Δεῦτε, ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος τοῦ Κύρίου, ο νοητῶς ἐφεπόμενοι τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ, κατὰ τὸν Ψαλμὸν, καὶ ἐπὶ τὰ ὑψηλὰ ἐπιβιβῶντι τὴν φύσιν ἡμῶν, ὥς φησιν 'A5βακούμ· γινώμεθα μετὰ τῶν παραπεμπόντων, καὶ ὑποδεχομένων ἀγγέλων κατὰ τὴν τοῦ Θεολόγου Γρηγορίου παραίνεσιν. Εἶεν δ᾽ ἂν οἱ μὲν παραπέμ ποντες οἱ περὶ προνοίας λόγοι, ὅσοι τὰ περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Κυρίου διδάσκουσιν· οἱ δεχόμε νο: δὲ οἱ περὶ θεολογίας ὅσοι περὶ τῆς προαιωνίου καὶ ἀνεκφράστου διατρανοῦσι γεννήσεως, καὶ τῆς πρὸς τὴν Πατέρα ὁμοουσιότητος. Η δ' ἀπὸ γῆς εἰς οὐρα τοὺς ἀνάβασις, ἡ ἀπὸ τῆς οἰκονομίας εἰς τὴν θεολογίαν ἀνάτασις· εἰ δὲ βούλει, ἡ ἀπὸ τῆς πρακτικῆς εἰς θεωρίαν ἀνύψωσις. Ὅσοι γοῦν διὰ πνευματικῆς γνώσεως τοὺς περὶ Προνοίας κατὰ τὸ δυνατὸν περαιώ σαντες λόγους ἀπὸ τούτων εἰς τοὺς περὶ θεολογίαν ἀνάγονται, οὗτοι ταῖς κατὰ μέρος ἀναβάσεσι τὰς τοῦ νούς πύλας ὑψηλοτέρας ποιοῦσι πρὸς ὑποδοχὴν τοῦ Θεανθρώπου Λόγου ἀπὸ τῶν σωματικῶν εἰς τὰ τῆς Θεότητος, ὥσπερ ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανοὺς ἀναθρώσκον· τες, καὶ εἰς θεωρίαν ἀπὸ τῆς πράξεως μεταβαίνοντες τῷ ἀνατατικῶς ἕλκοντι θείῳ λόγῳ συνανυψού μενοι καὶ τῷ Θεῷ ἀῤῥήτως ἐνούμενοι· ᾧ πρέπει 48 [sa. LXIII, 2.» Gen. xlix, 11. 60 Isa. LXIII, 2. *¹ Deut. xxx11, 32. ss Habac. 11, 20. sua. Stola nimirum et vestimentum humanitas est. At quomodo in corpore incorruptibili tunica perfusa sanguine videbatur? Per dispensationem factum est, ut ita videretur. Sicuti enim clavorum foramina discipulis ostendit, et piscem comedit. cum cibo non indigeret, ita et angelis, ut benigniLatem erga homines demonstraret, eo liabitu vidlebatur. Hunc divinæ carnis colorem providens Jacob prænuntiavit: «Lavabit in vino stolam suam, et in sanguine uvae amictum suum.. Sed quid angelorum interrogationi ipse respondit? «Torcular calcavi solus, et de gentibus non est vir mecum:» torcular 281 appellans drmonum aciem, infidelitatemque Judæorum cujus uva fellis plena,et botrus amaritudinis vinum ejus”¹. › Blanc cum solus in cruce calcassem, et veluti novo viuo carnem sanguine colorassem, victor ad Patris thronum ascendo. Ilis de rebus angeli instructi cœli portas expanderunt, et attollere festinarunt. Et nos igitur divini Isaiæ accepto consilio, «Venite, ascendanius in montem Domini", et eum, qui ascendit super nubes cœli juxta Psalmum s', quique, juxta Habacum ", naturam nostram super excelsa deduxit, spiritualiter consequamur. Associemur cum angelis tum iis, qui honoris ergo deduxerunt, tum qui excepere Dominum, juxta Gregorii Theologi monitum Erunt autem velut præmissi angeli, de providentia sermones, qui de Domini Incarnatione nos instruunt: at velut excipientes illi, qui de theologia, quotquot scilicet æternam illam, et ineffabilem generationem explicant, et eum Patri esse consubstantialem docent. Porro a terris in cœlum ascensus erit mentis progressio ab iis quæ ad humanitatis susceptæ consilium, ad ea quæ divinitatem attingunt, vel, si placet, ad contemplationem e practica virtute provectio. Quicunque igitur spirituali intellectu doctri nam de divina Providentia quantum in nobis situm est, perfecte assecuti, ab hac traducuntur ad altiores de Dco sermones, hi sane quibusdam veluti ascensionibus gradatim portas mentis magis attollunt ad excipiendum Verbum Deum hominem, ab his quæ sunt humanitatis, ad ea quae sunt divinitatis veluti a terra transilientes in cœlum, et ab his quæ practicam continent virtutem ad contemplationem evecti. Simulque cum divino ss [sa. II, 3. sa Psal. culi, 3. Francisci Scorsi notæ. hanc vocem: Quis est iste, qui ascendit? etc., esse interrogationem angelorum inferiorum cupientium de tam miro Christi triumpho, et ascensu a superioribus edoceri; iidemque fere veteres Patres docent idem hic ab Isaia dici, quod a Psalte psal. xxIII: Autollite portas, principes, vestras; et eleramini, porta alernales, quam explicationem persequitur S. August. serm. 188 De tempore, et brevius Gregor. Naz. oral. 42 que est de Resurr. quem etiam noster infra innuit. Gregorii Theologi monitum. Locum retuli supra not. 51.

retur Deum, nisi Spiritus sanctus, qui illum a su- ἐξῆραν τῆς Χαλδαϊκῆς δυσειδαιμονία; αὐτόν; Εἶτα perstitione Chaldaica excmit: postea secuta est ὁ διὰ τοῦ νόμου συσσεισμός, ὃς διέσεισε καὶ ἑτάconcussio, tempore legis que sane non modo ραξεν οὐ μόνον Αἴγυπτον τῇ δεκαπλήγῳ μάστιγι, Ægyptum decem plagarum flagello, sed et solituἀλλὰ καὶ ἔρημον καὶ ἔθνη πολλά. dinem, et gentes multas concussit, et conturbavit. Quod vero per Spiritum sanctum a Moyse facta sint opera, intelliges, si animum advertes ad nubem quæ dux itineris fuit Israel. Per eam enim figurabatur Spiritus sanctus cum Paulus divinitus Joquens ita dicat: Figura erat mare quidem aquæ, nubes vero Spiritus 6. Sed et petra, ex qua populo manavit affatim potus, non sane spiritualiter dicta esset a Paulo, nisi ea quidem Dominum Jesum, aqua vero ex ipsa profluens sanctum Spiritum indicasset: Bibebant enim, inquit, de spirituali consequente eos petra, petra autem erat Christus.. Quod autem aqua Spiritus figura fuerit, edocuit nos hodie Dominus in Evangelio: ‹ Qui credit in me, 286 flumina de ventre ejus fluent aquæ viva 68;, quod sane interpretans discipulus ille tonitrui filius: e lloe dixit, inquit, de Spiritu, quem accepturi erant credentes in eum > Et sane a spiritu qui erat in Moyse auferens Deus apposuit septuaginta viris, et iis qui remanserant in castris Elde et Medæ prophetantibus 70; postremo etiam Nabidi, et Josue in locum Moysis subrogato ". Quid vero post hæc divinum oraculum? • Post concussionem ignis; hic est Spiritus qui loquebatur in prophetis, et mentem eorum fovebat et inflammabat. Quod sane intelligens calamitosissimus prophetarum dicebal ex persona Dei: • Nonne verba mea sicut ignis? dicit Dominus. — Post ignem vero, inquit, vox ut aure lenuis, et ibi Dominus '.. Vide jam ut impleta sit prophetia, considerans auram illam, quæ discipulis in cœnaculum venit. In præcedentibus enim omnibus indiciis: «Non in spiritu Dominus, inquit, neque in concussione, neque in igne: > at ‹ in voce ut auræ tenuis, › addidit, ‹ Et ibi Dominus. › In patriarchis enim, et in lege, et in prophetis gratia Spiritus quodammodo erat exilior: quæ vero discipulis postremo tempore data est, perficiendi vim habuit. Et sicut in mundi Creatione Moyses ait, primum quidem animam vegetantem inditam esse plantis, deinde sentientem animalibus rationis expertibus, ad extremum vero perfectam et ratione præditam homini vim vegetandi et sentiendi una cum ratiocinandi facultate continentem: ita et gratia Spiritus tenuior quidem in patriarchis, in lege vero et prophetis validior, illustrior vero, el ut Theclogi verbo utar veluti essentialiter in 66 I Cor. x, 2, 6. σε Ibidl. 4. "Jerem. 23, 29. 68 Juan vil, 58 “Οτι δὲ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐνήργει Μωϋσῆς, καταμάθοις προσχών τῇ ὁδηγούσῃ νεφέλῃ τὸν Ισραήλ. "Ην γὰρ αὕτη τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὕτως εἰπόντος τοῦ θεηγόρου Παύλου· Τύπος ἦν ἡ θάλασσα τοῦ ὕδατος, ἡ δὲ νεφέλη τοῦ Πνεύματος. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ πέτρα ἐξ ἧς ἐπέρξει τῷ λαῷ δαψιλῶς τὸ ποτόν, οὐκ ἂν ὑπὸ τοῦ Παύλου ἐκλήθη πνευματική, εἰ μὴ αὐτὴ μὲν ἐδήλου τὸν Κύριον Ἰησοῦν, τὸ δ' ἐξ αὐτῆς ὕδωρ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. ι Επινον γὰρ, φησίν, ἐκ πνευματικῆς ἀκολουθούσης πέτρας· ἡ δὲ πέτρα ἦν ὁ Χριστός.» "Οτι δὲ τὸ ὕδωρ τὸ Πνεῦμα εἰκόνιζεν, ἐμυσταγώγησεν ἡμᾶς σήμερον ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ὁ Κύριος «Ο πιστεύων εἰς ἐμὲ ποταμοὶ ῥεύσου σιν ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ὕδατος ζῶντος· ο ὅπερ έρμηνεύων ὁ βροντογενής μαθητής, ο Τοῦτο, φησίν, εἶπε περὶ τοῦ Πνεύματος, ὁ ἔμελλε δοῦναι τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν.» Καὶ μὴν καὶ ἀπὸ τοῦ πνεύματος τοῦ ἐν τῷ Μωϋσεῖ ἀφελὼν ὁ Θεὸς ἐπέθετο τοῖς ἑβδομήκοντα καὶ τοῖς καταλειφθεῖσιν ἐν τῇ παρεμβολῇ ᾿Αλδάδ καὶ Μοδαδ προφητεύουσιν· ὕστε ρον δὲ καὶ τῷ Ναβίδῃ καὶ διαδόχῳ τοῦ Μωϋσέως Ἰησοῦ. ᾿Αλλὰ τί μετὰ ταῦτά φησιν ὁ χρησμό;; • Μετὰ δὲ τὸν συσσεισμὸν πῦρ· ι αὐτὸ Πνεῦμα ἐν τοῖς προφήταις λαλοῦν, καὶ περιθάλπον, καὶ διαθερμαῖνον αὐτῶν τὸ ἡγεμονικόν. Ὅπερ εἰδὼς ὁ τῶν προφητῶν πολυσυμφορώτατος ἔλεγεν ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ· «Οὐχ ὡς πῦρ οἱ λόγοι μου; λέγει Κύριο;.ν • Μετὰ δὲ τὸ πῦρ, φησί, φωνὴ ὡς αύρας λεπτῆς, καὶ ἐκεῖ Κύριος.» "Αθρει δὴ τῆς προφητείας τὸ πλήρωμα, κατανοήσας τὴν αὖραν τὴν εἰς τὸ ὑπερῷον καταπτᾶσαν τοῖς μαθηταῖς. Ἐν μὲν οὖν ταῖς προς ηγησαμέναις ἐμφανείαις φησίν· Οὐκ ἐν τῷ πνεύ ματι Κύριος, καὶ οὐκ ἐν τῷ συσσεισμῷ, καὶ οὐκ ἐν τῷ πυρί, ἐν δὲ τῇ φωνῇ ν τῇ «ὡς αὔρας λεπτής, ο ἐπήγαγε, ο Καὶ ἐκεῖ Κύριος.· Ἐν μὲν γὰρ τοῖς πατριάρχαις, καὶ τῷ νόμῳ, καὶ τοῖς προφήταις ἁμυδροτέρα πως ἦν ἡ χάρις τοῦ Πνεύματος· ἡ δὲ δοθεῖσα τοῖς μαθηταῖς ἐν τῷ λοίσθῳ καιρῷ τελει τική. Καὶ ὥσπερ ἐν τῇ τοῦ κόσμου Γενέσει φησὶν ὁ Μωϋσῆς, ὅτι πρότερον μὲν ἡ φυτικὴ ψυχὴ κατεβλήθη ἐν τοῖς φυτοῖς, εἶτα ἐν τοῖς ἀλόγοις ἡ αἰσθητική, τελευταία δ' ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, ἡ τελεία καὶ λογική σὺν τῷ λόγῳ, καὶ τὴν φυτικὴν, καὶ τὴν αἰσθητικήν δύναμιν ἔχουσα· οὕτως ἡ τοῦ Πνεύματος χάρις ἀμυδροτέρα μὲν ἐν τοῖς πατριάρχαις, ἰσχυροτέρα δὲ 69 Ibid. 59. 7ο Num. I, 17. 71 Num), xxvi, 18. Francisci Scorsi nota. Figurabatur Spiritus sanctus. De hac figura copiosius disseramus hom, anteced. quae est 59 de Ascens. not. 27, quam consule. Figura erat mare, etc. Vide eamdem notam. (α) Ut Theologi verbo star. Cum ait hic noster θελ λογικῶς εἰπεῖν, non est interpretandus Ut theologice vel theologico modo loquar, ut fortasse quivis non abs re commentari possit, sed hoc loquendi modo Gre gor. Theologi verba citat quem κατ' εξοχήν Theologum appellatum satis constat, quod et supra notavi

HOMILIA XL. montcs evertens, adversarias scilicet potestates, de quibus dixit Dominus:. Dicetis huic monti, Tollere, et tolletur 7, ostendens lunaticum illud demonium ut vero commotio universam terram Evangelica prædicatione conturbans et agitans.. quod et labacum divinitus cecinit: e Superduxisti in mare equos tuos, conturbantes aquas multas; › ut ignis vero ignitæ linguæ " modo apparuerunt. Quod vero etiam, ut vox auro tenuis, s interpretatione non indiget apud eos qui ad historiam mentem adjecerint: • Factus est enim, inquit, sonus, tanquam advenientis spiritus vehementis 78: 1 vox autem, et sonus idem sunt. Ambo enim sunt 287 aeris iliisio. Aura itidem ct spiritus idem sunt. Dicitur porro aura sancti Spiritus gratia, ut quæ ▸ ἐν τῷ νόμῳ καὶ τοῖς προφήταις, τηλαυγέστερον δε apostolis effulsit. Et sane ut spiritus vehemens καὶ οἷον οὐσιωδῶς, θεολογικῶς εἰπεῖν, ἐν τοῖς ἀπιστόλοις ἐξέλαμψεν. Ως μὲν Πνεῦμα κραταιὸν ἐξαῖρον ὄρη, τὰς ἀντικειμένας δυνάμεις, περὶ ὧν εἶπεν ὁ Κύριος· «Ερεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ· "Αρθητι, και ἀρθήσεται, ο δεικνὺς τὸ σεληναῖον ἐκεῖνο δαιμόνιον ὡς δὲ συσσεισμός συνταράσσων καὶ κυκῶν πᾶσαν τὴν οἰκουμένην τῷ τοῦ Εὐαγγελίου κηρύγματι, ὅ δὴ καὶ ᾿Αββακούμ προεθέσπισεν εἰπών· Ἐπεβίδασας εἰς θάλασσαν τοὺς ἵππους του ταράσσοντας ὕδατα πολλά, ὡς δὲ πῦρ γλῶσσαι ὤφθησαν ἄρτι πυροειδεῖ.. Τὸ δέ, 1 φωνή, ώς αὔρας λεπτής ο οὐδ᾽ ἐξηγήσεως, οίμαι, δεῖται τοῖς τῇ ἱστορία προσέχου σιν. «Εγένετο γάρ, φησίν, ἦχος καθάπερ φερομέ της πνοῆς βιαίας.» Φωνὴ γοῦν καὶ ἦχος ταὐτόν ἐστι· πλῆξις γὰρ ἀέρος ἀμφότερα. Αύρα δὲ καὶ πνοὴ ὁμοίως ταὐτόν. Λέγεται δὲ αὔρα ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάρις, ὡς ἀναψύχουσα τοὺς ἑκτακέντας τῷ φλογμῷ καὶ τῷ καύσωνι τῆς ἁμαρτίας, ὧν πρόξενος ὁ ἐναντίος γέγονεν ἥλιος, ὁ τῇ νύμφῃ τοῦ Ασματος προξενήσας τὴν μελανότητα, περὶ οὗ φησὶν ἡ ᾠδή • • Ἡμέρας ὁ ἥλιος οὐ συγκαύσει σε·, λεπτὴ δὲ αὔρα διὰ τὸ καθαρόν, καὶ θεῖον, καὶ ὕλης ἀμέτοχον. Επάγει γοῦν ὁ χρησμός· «Καὶ ἐκεῖ Κύ ριος, ο ὡς χάριν παρέχων τελειωτικήν, καὶ ὁλόκλη ρον, καὶ ἵνα δείξῃ τὸ Πνεῦμα καὶ Κύριον καὶ Θεόν. 1. ἦχος οὖν καὶ φωνή, μυσταγωγεῖ τοὺς πιστεύοντας· ὡς δὲ πῦρ, καταφλέγει τῶν φωτιζομένων τὰς ἀκάνε θας, ἃς ἐβλάστησεν ἡ παράβασις· τοῖ το γὰρ τὸ πῦρ ἦλθε βαλεῖν ὁ Σωτὴρ ἐπὶ τῆς γῆς· ὡς δὲ πιοὴ ἀναψύχει δροσίζουσα τοὺς μετέχοντας· βιαία δὲ, ὡς. τῇ καθ᾿ ἡμῶν βίᾳ τῶν δαιμόνων ἀντιπαλαίουσα. Και τάχα περὶ τῆς βιαίας ταύτης πνοῆς φησὶν ὁ Δαβίδ • Ἐν πνεύματι βιαίω συντρίψεις πλοία Θαρσείς.» Αὐτῇ γὰρ συντρίβει πλοῖα τὰ τοὺς φυγάδας πλωΐζοντα. Φεύγων γάρ τις προφήτης ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ ἐζήτει πλοῖον εἰς Θαρσείς ναυτιλλόμενον. Ὡς λεπτή δὲ αὔρα λεπτοποιεῖ τὸ πάχος τῆς ἁμαρτίας νεοποιοῦσα τὸν ἀναγεννώμενον, καὶ πρὸς τὴν ἀρχῆθεν μετά γουσα αιθιότητα. το Matth. xvu, 19. 7 Habac. 111, 15. το Ael. 11, 2. 19 Psal. Lvit, 3. recreet eos qui flamma æstuque peccati contabuerant; quorum same effector est contrarius sol, qui et nymphæ Cantici nigrorem induxit 76, de qua etiam psalmus dicit: ‹ Per diem sol non uret te 77, Aura vero tenuis appellatur, eo quod pura sit et divina, et a materia omnino sejuncta. Addidit vero vaticinium, Et ibi Dominus, › nimirum ut gratiam præbens perfectivam, et integram, et ut ostenderet Spiritum et Dominum et Deum esse. Ut sonus igitur et vox, de mysteriis fideles instituit; ut ignis vero, spinas exurit quas transgressio germinavit: hunc enim ignem venit in terram mittere Dominus”” *; ut vero spiritus, refrigerat et irrorat eos qui ipsum excipiunt; vehemens autem, ut qui violentise dæmonum adversus nos exortæ resistat. Et fortasse de hoc spirita vehemente loquitur David: ‹ In spiritu vehementi conteres naves Thaisis 78., Hic enim conterit naves, quæ fugitivos vehunt. Fugiens enim propheta quidam a conspectu Domini quærebat navem, quæ navigaret in Tharsis. Qua vero tenuis aura est, attenuat peccati crassitiem, novum hominem reddens eum qui regeneratur, et ad pristinam felicitatem reducens. 75 Cavit. 1, 6. 77 Psal. cxx, 6. 77* Luc. xii, 49. Francisci Scorsi nola. ferri, sed ipsum etiam substantialiter dari jux'a illud Apostoli Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis `(Rom. v, 5), ut optime disserit cardinalis Bellarmihus, in u Geneseos, Controv. de Christe, cap. 22, et Didacus Ruiz. e societate Jesu, tom. 1, disput. 75: ita venire dicitur, et adesse nobis substantialiter, quod Gregor. dixit οὐσιωδῶς, itemque Noster, quam rationem et ipsemet Gregor. explicare videtur, cum ipse dicti sui rationem adnectens ait: Nam cum Filius corpoream nobiscum consuetudinem habuisset (omitto Græca, ne sim longior), Spiritum quoque corporeo modo cerni conveniebat, et cum Christus ad ɛe reversus esset, eum ad nos descendere, et quidem iza ut et tanquam Dominus veniret, et tanquam Deo nequaquam oppositus mitteretur. Ita Gregor. nota 27. Est autem locus Theologi oratione quadra- sanctum, est non solum ejus charismata in nos congesima quarta quæ est de Pentec., ubi cum dixisset Spiritus saneti vim trifariam, tribusque temporibus, prout eorum captus ferebat, discipulis fuisse commi nicatam, antequam Christus pateretur, quod in miraculis patrandis apparuit; post Resurrectionem, quod in insufllatione; ac demum post Ascensionem per linguas igneas; adjungit: ᾿Αλλὰ τὸ μὲν πρῶτον αμυδρως, τὸ δὲ δεύτερον εκτοπώτερον, τὸ δὲ νῦν τελεώτερον, οὐκ ἔτι ἐνεργία παρών, ὡς πρότερον, οὐσιωδῶς δὲ, ὡς ἂν εἴποι τις συγγινόμενόν τε καὶ συμπολιτευόμενον. Verum primum quidem obscure; secundo expressius; nunc vero perfectius, utpote qui non tum jam operatione sola prasens sit, ut prius, sed essentiali, ut sic loquar, modo adsit simulque versetur. Ita Gregor., quod sane ita ab ipso, et ex ejus auctoritate a Theophane dictum interpretor, quod post Ascensionem Christi venisse dicitur, et descendisse Spiritus sanctus, quod in veteri lege non ita expresse legitur. Sicuti autem mitti Spiritum Lunaticum ilind demonium. Coineret sibi m ea explicatione quam tradidi llom. xxmi, ad quam vide not. 50.

> Ubi enim artificis omnium nutu producta est, et substitit humana natura, statim quadam ad ipsum Spiritum habitudine decorata est: ⚫ Insufflavit enim, inquit in faciem ejus flatum vitæ 19 qui est Spiritus sanctus. Nec enim aliter fieri poterat, ut homo sanctificaretur, et Dei esset amicus, misi per saucti Spiritus participationem. Sed primam quidem illam gratiam hebetavit, atque confudit turbo peccati. At vero unigenitus Dei Filius homo factus, et naturam inveniens illo bono, quod a principio acceperat, jam orbatam, rursus in illud eam redintegravit ac reformavit, immittens discipulis velut a suae plenitudinis fonte Spiritum sanctum, et per illos eum ad nos derivans. Quod enim in nobis divinam similitudinem efficit, ut cloquens Cyrillus ait, est omnino sanctificatio, hoc est, participatio Filii in Spiritu sancto per quem renovaniur ad eam, quæ nobis ab initio indita est, imaginem Creatoris. Sed, o Paraclete Deus, Patri ac Filio consubstantialis, ejusdemque dignitatis, et honoris! o Lux per te ipsum splendens ex Patris 288 luce procedens, et in Christo, qui lux est, maneus, et per eum ad nos frequenter adveniens! adsis et nobis servis this mystico modo, absume incentiva, et foculos passionum; serva nostram hanc civitatem in tuo nomine gloriantem; imple tua gratia pastorem, et gregem; altere robur nobis infestum invisibilium inimicorum, tela eorum ignita retunde, fac ut aulaces eorum impetus superemus; sis piissimo imperatori nostro propugnator contra impios Agar filios, ejus imperium in pace et tranquillitate conserva; populum hic hodie congregatum pecca- ·trum reatu liberum præsta, patres ac fratres nostros, qui cum pietate hanc vitam cum alia commutarunt, perpetuo gaudio dignos effice; te enim decet omnis honor, et gloria, una cum Patre experte principii, et consubstantiali Filio, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA XLI. Dominica Omnium sanctorum Anni tempus ad ipsum jam nos perducit veris 7 Gen. 11, 7. Ἐπειδὴ γὰρ τῷ νεύματι τοῦ τεχνουργοῦντο; παρήχθη πρὸς ὕπαρξιν ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, αὐτίκα τῇ πρὸς αὐτὸ Πνεῦμα σχέσει κατεκαλλύνετο· Ενεφύσησε γὰρ εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς, ὁ ὅπερ ἐστὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οὐκ ἄλλως γὰρ ἦν ἐν ἁγιασμῷ εἶναι τὸν ἄνθρωπον, καὶ τῇ πρὸς Θεὸν οἰκειότητι, εἰ μὴ τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος μετουσία κατεκαλλύνετο. ᾿Αλλὰ τὴν μὲν πρώτην ἐκείνην χάν ριν ἡ τῆς ἁμαρτίας θολότης ἀπήμβλυνε καὶ συνἔχειν· ὁ δὲ τοῦ Θεοῦ μονογενής Παῖς ἄνθρωπος γεγονώς, καὶ τοῦ ἐν ἀρχαῖς ἀγαθοῦ τὴν φύσιν ἐρή μην εὑρών, πάλιν αὐτὴν εἰς ἐκεῖνο μεταστοιχείωσε καθάπερ ἀπὸ πηγῆς τοῦ ἰδίου πληρώματος ἐνιεὶς τοῖς μαθηταῖς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ δι' ἐκείνων ἡμῖν αὐτὸ χορηγῶν. Τὸ γὰρ τὸν θεῖον ἡμῖν ποιοῦν ἐξεικονισμόν, ὡς ὁ πολύς φησι Κύριλλος, εἴη δήπου πάντως ὁ ἁγιασμός, τουτέστιν ἡ ἐν Πνεύματι μέθεξις τοῦ Υἱοῦ, δι' οὗ καινουργούμεθα πρὸς τὸ ἀπαρχῆς ἀναστοιχειούμενοι εἰς εἰκόνα τοῦ Κτίσαντος. 'Αλλ', ὦ παράκλητε Θεέ, Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ὁμοούσιε, καὶ σύνθρονε, καὶ ὁμότιμε! ὦ φῶς αὐτολαμπὲς ἐκ φωτός προϊον τοῦ Πατρὸς, καὶ μένον ἐν φωτὶ τῷ Χριστῷ, καὶ φοιτῶν εἰς ἡμᾶς δι' αὐτοῦ, πάρεσο καὶ ἡμῖν τοῖ; δούλοις σου μυστικῶς, ἀποτέφρωσον τὰ φρυγανώδη τῶν παθῶν ὑπεκκαύματα· διατήρησον ταύτην ἡμῶν τὴν πόλιν τὴν ἐν τῷ σῷ καυχωμένην ὀνόματι, ἔμπλησον τῆς σῆς χάριτος καὶ ποιμένα και ποίμνιον, θραῦσον τὴν καθ᾿ ἡμῶν ἰσχὺν τῶν ἀοράτων ἐχθρῶν, ἀμβλυνον αὐτῶν τὰ πεπυρωμένα βέλη, τῶν προσβολῶν τῆς αὐτῶν θρασύτητος δεῖξον ἡμᾶς νικητάς· τῷ εὐσεβεῖ ἡμῶν βασιλεῖ σύμμαχος γενοῦ κατὰ τῶν ἀθέων τῆς ᾿Αγαρ υἱῶν· τήρησον αὐτοῦ τὸ κράτος ἐν εἰρήνῃ καὶ γαληνότητι· τὸν ἀθροισθέντα σήμερον ἐνταῦθα λαὸν τῆς τῶν ἁμαρτιῶν ἐνοχῆς δεῖξον ἐλεύθερον· τοὺς ἐν εὐσεβείᾳ τὴν ἐνταῦθα ζωὴν μεταλλάξαντας πατέρας καὶ ἀδελφοὺς ἡμῶν χαρᾶς ἀλήκτου ἀξίωσον· ὅτι τοι πρέπει πᾶσα τιμή, καὶ δόξα, σὺν τῷ ἀνάρχῳ Πατρὶ, καὶ τῷ ὁμοουσίῳ Υἱῷ, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΜΑ'. Κυριακῇ τῶν ἁγίων πάντων. Ὁ μὲν καιρὸς πρὸς αὐτὸ τὸ τοῦ ἔαρος ἡμᾶς ἄγει Francisci Scorsi notæ. Insuflavit enim, inquit, etc. Qui Patres illum pore, in quod fere semper incidit hie dies. Injus locum Gen. 1, Inspiravit in faciem ejus spiraculum ritæ, accipiant de Spiritu sancto communicato primo parenti simul cum ortu suo, ac præsertim ex S. Cyrillo copiose explicuimus ad hom. xxxv, not. 51, quam relege. Ut eloquens Cyrillus. Vide eamdem not. 51 adl hom. 35. Piissimo imperatori nostro. De quo impera. tore hic serino sit, et itidem de Agarenis, sen Saracenis ejus tempore Siciliam occupantibus, diximus abunde in Procem. 11, § 4, quod, si luhet, adi. Omnium Sanctorun. Dies dominica proxima post Dominicam Pentecostes dicata est Græcis memoriæ omnium sanctorum quod in titulo hujus hom. legitur, et in Evangel stario Græcorum, et ex ipso exordio satis aflirmatur in quo de verno temdiei mentionem facit Balsamon apud Gretserium, lib. ut Comm. in Codin. De offic., cap. 2: Monachi, inquit, qui suarum fundationum constitutionibus coguntur amplius jejunare, scilicet a festo Omnium SS. et a mensis Novembris 14, vel inviti cogentur sequi statuta suarum fundationum, etc. Ad qua addit Gretser.: Quod dicit de festo Omnium SS. id referendum est ad jejunium ante festum omnium Apostolorum,quod Gracicelebrant ultimo die Junii, cujus principium erat festum Omnium SS. quod Græci celebrant prima Dominica post Pentecostem; cum autem Pentecoste sit festum mobile, necessario etiam festum Omnium SS. est festum mobile apud Græcos nunc in Maio, nunc in Junio occurrens. Vide Typicum Saba

IIOMILIA XLI. ἀκροτελεύτιον. "Οτε γὰρ ὁ ἥλιος θερμοτέρας ἡμῖν extremnum. Quando erim sol ferventiora nobis τὰς τῶν ἀκτίνων βολὰς ὑπαφίησι, καὶ τῶν ἀνθέων τὰ κάλλη τὸν μαρασμὸν ὑπεμφαίνουσιν, ἤδη δὲ καὶ τὰ ἡδύπνια ἄνθη παρέρχεται· ἀλλὰ διαδέχεται τὸ τούτων κάλλος ἡ τῶν κρίνων εὐπρέπεια· δοκεῖ δέ μοι τῶν εὐαγγελικῶν ἀναγνωσμάτων ἡ τάξις τῷ καιρῷ συναρμόζεσθαι εἱρμῷ τινι, καὶ ἀκολουθίᾳ τοῖς και ρεῖς τὴν διδασκαλίαν συνείρουσα· ἀμέλει τὰς θεολογικὰς τοῦ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγελίου φωνάς, οἷά τινα πνευματικά ρόδα τρυγήσαντες, ἐπὶ τὰς κρινωνιας τοῦ μεγάλου Ματθαίου σήμερον μεταβαίνομεν τὰ καθαρώτατα κρίνα τῶν χριστολέκτων ρημάτων hortantis quasi purissima lilia colligamus no. δρεψόμενοι εἰς τὴν ὁμολογίαν αὐτοῦ τοὺς ἀθλητές διεγείροντα. radiorum spicula immittit, Dorum incipit pulchritudo marcescere, ac jam suaveolentes præteriere fores; sed eorum venustatem excipit liliorum decor. Ac videtur sane mihi evangelicarum lectionum ordo tempori satis accommodatus, et apta quadam serie et consecutione temporibus doctrinam adnectere. Nimirum cum Evangelii Joannis de divinitate loquentis verba quasi spirituales decerpserimus rosas, hodie ad D. Matthæi lilieta progredimur ul verba Christi ad confessionem sui athletas suos • Dixit Dominus: Quicunque confitebitur me • Εἶπεν ὁ Κύριος· "Οστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω αὐτὸν καγώ coram hominibns, coufitebor et ego eum coram 11ᾶς ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός, μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς.» Καὶ βασιλεὺς πρὸς βάρβαρον ἔθνος καὶ παλαμναῖον παρ ραταττόμενος, καὶ στρατιωτικὴν ἀθροίζει κατάλογον, καὶ ὅπως χρὴ πολεμεῖν ὑποτίθεται, καὶ τὰς δωρεάς ἐπαγγέλλεται· οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς ὁ τοῦ Θεοῦ Υϊδς, ὁ βασιλεὺς ἁπάσης τῆς κτίσεως, καταβαλεῖν ἐπειγό μενος τὴν καθ' ἡμῶν τυραννίδα τοῦ δαίμονος, καὶ πρὸς τὴν νοητὴν ἀλείφων παράταξιν, καὶ διδάσκων, ὅπως χρὴ τοῖς ἐναντίοις συμπλέκεσθαι, τοῖς ὅπλοις τῆς ὁμολογίας περιφράττει το στράτευμα ὅστις ὁμολογήσει, λέγων, ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω αὐτὸν κἀγώ.» Οὐκ ἀρκοῦμαι, φησί, τῇ κατὰ διάνοιαν πίστει, ἀλλὰ βούλομαι συμφωνεῖν τοῖς λόγοις τῇ τῆς ψυχῆς ἐλευθερία. Ο Κοβάλων γὰρ καὶ φενάχων ἀνδρῶν ἕτερα μὲν κρύ - πτειν ἐν ταῖς φρεσὶ, τἀναντία δὲ τῇ γλώττῃ λαλεῖν. Τῶν δὲ τῆς ἐλευθερίας ἀρχομένων γνώρισμα τὸ ταῤῥησιάζεσθαι τὴν ἀλήθειαν. • Οστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων.» Οὐ δέχομαι δειλούς στρατιώτα; τὴν εἰς ἐμὲ πίστιν ψευδομένους τοῖς ῥήμασιν· ὅσοι ποθοῦσι τῶν ἐμῶν γερῶν μετασχεῖν, λαμπραῖς ὁμολογίαις τὴν δεσποτείαν τὴν ἑαυ τῶν κηρυττέτωσαν, ἵν' οὕτως ἀνδρεῖον ἐνδειξάμενοι τῆς ὁμολογίας τὸ φρόνημα, λαμπρᾶς καὶ τῆς ἁμει 6ῆς ἐπιτύχοιεν. Τίς δὲ αὕτη; • Ομολογήσω αὐτὸν κἀγὼ ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρα νοῖς. ᾿Αλλὰ μὴ παραδράμωμεν τὴν ἐν τῷ ῥητῷ φιλοσο 80 Matth. x, 32 segg. Patre meo, qui in cœlis est. › Rex quidem adversus barbaram gentem et consceleratam comparans bellum cogit ct conscribit exercitum, et rationem pugnandi proponit, et donaria pollicetur; ita etiam Christus Dei Filius Rex universi tyrannidem diaboli nobis infestam delere maturans, et quasi ad spirituale certamen ungens 289 et instruens quomodo manum cum hoste conserere oporteat, confessionis armis suas copias munit, dicens: «Omnis quicunque confitebitur me coram hominibus, confitebor et ego eum. › Non sat, inquit, habeo mentis fidem, sed animi libertati consona etiam verba vote. Loquacium enim et impostorum hominum est, alia clausa in: pectore, alia in lingua habere prompta. Eorum vero, qui liberi esse cœperunt, velut insigne quoddam est veritatem libere profiteri. ‹ Quicunque confitebitur me coram hominibus. Non probo meticulosos milites, fidemque quam mihi servare debent, verbis prodentes; quotquot meorum præ miorum compotes fieri cupiunt, illustri confessione Dominum prædicent suum, ut ita cum magnanimos in me confitendo spiritus ostenderint, præclaram etiam remunerationem obtineant. Quæ vero lac? ⚫ Confitebor et ego eum corain Patre meo, qui in calis est. Sed ne prætereamus latentem in hoc dicto doFrancisci Scorsi nota. Evangelii Joannis. Quæ pertinent ad hanc μναστὰς vocabant; unde et γυμνασιάρχης, qui toti ἀκολουθίαν Εvangeliorum dicta sunt ab ipso auctore hom. que est ordine quinta, et ibi aliquid forasse: adnotavimus. Ungens. Sanctos supra in exordii fine athletas vocaverat; nunc cum ungendi verbo utitur, alludere videtur ad morem quo athletæ luctaturi prius ungebantur: unde ἀλεῖπται vocati, qui ad id ministerii addicti erant, a quibus M. Tullius similitudinem petiit, Εpist. fam., lib. 1: Sed vellem non solum salutis meæ, quemadmodum medici, sed etiam ut aliptæ virium et coloris rationem habere voluissent. Ex quo loco colligas quod et notavit Paulus Manutius, hoc nomen attributum omnibus, qui exercitationibus gymnicis athletarum præerant, quos yvgymnasio præfectus erat; ad hos etiam athletarum unctio pertinebat; atque adeo a parte muneris tanquam a præcipua ἀλεῖπται nominati. Atque ha ampla significatio convenit relato Ciceronis loco: alipte enim proprie sumpti virium quidem non tamen coloris habere rationem ungendo poterant: polerant vero γυμνασταὶ præscripta ratione victus, et exercitationum corporis. Utitur etiam eo vocabulo Aristot., lib. η Moral. Commode porro hac allusione usus est noster in re et pugna spirituali; quandoquidem gratia sancti Spiritus unctio dicitur 1 Joan., c. 11: Sed vos unctionem habetis a Sancto. Et itidem infra.

pra gaudio, dixit: Habetis hic aliquid, quod man- θαυμαζόντων, εἶπεν αὐτοῖς· Εχετέ τι βρώσιμον ἐν. ducetur?» Quoniam videbat adhuc incredulos esse discipulos, et velut in trutina suspensos teneri: quæ enim maximum afferunt gaudium non lam cito creduntur manifestius ipsos sumendo cibo confirmat, et melle, et piscis parte comedendis. Ne vero turbetur mens auditorum, quod corpus a corruptione liberum, et non indiguum alimenti audiant, cibum capere: nec quærat, quid factum sit eo cibo qui sumptus fuit: de his enim dubitant, qui mysterium resurrectionis oppugnant. Sicut enim per dispensationem exhibuit plagas a clavis et lancea factas, quamvis in corpore illo muro, et subtili, et divino carnis crassitiem non simul ferret, ita etiam non nostræ comestionis in modum alimentum sumit, in qua quod sumitur, Transmutatur, et partim additur corpori, partim excernitur, partim evanescit in flatus; sed veluti igneus solis radius subjectum consumit humorem, nihil ex illo in propriam naturam appomens ita evenit cibo illi a Salvatore sumpto; nitairum uti incandens ferrum distillans cera dissolvitur, sic divino illo igue consumptus est. Jam vero consilera ciborum speciem clarum symbolum incar.ationis, partem piscis assi, et mellis favum. Piscis quidem quoniam homo factus et in học vitæ nostræ mari versatus, peccati salsuginem non degustavit, qua ratione piscis marinæ salsuginis expers manet. Assi vero, quoniam caro igni divinitatis unita nihil molle, vel fluxum ex hujus vitæ infirmitate tulit: et quidem ductus ad Passionem, et sexcenta contumeliarum genera excipiens nore piscis 277 obmutuit, non contendens, neque clamans, neque aperiens es suum juxta propheticam Isaia vocem ". Quid vero signavit apum favus? Quoniam fel gustavit, cum cruci eudisus est, opposita scilicet amaritudine delectabilem sanans gustum primi parentis: postea ubi omnia quae natura nostra causa, disposita erant implevit, quod reliquum erat illustrationis et dulcedinis nos participes efficit, quorin manifesta fuere symbola mel, et favus ad ** Isa. xxiv, 1. θάδε; Ἐπειδὴ ἀπιστοῦντας ἔτι ἑώρα τους φοιτη τὰς, καὶ ὡς ἐν τρυτάνῃ ταλαντευομένους τὸν νοῦν, τὰ γὰρ ὑπερβαλλόντως περιχαρῆ ἔκνον ἐμποιοῦσι πιστεύεσθαι, ἐκδηλότερον αὐτοὺς διὰ τῆς βρώσεως βεβαιοί, κατεδηδοκὼς τὸ μέλι καὶ τὸ τοῦ ἰχθύος τεμάχιον. Μὴ ταραττέσθω δὲ ἡ τῶν ἀκουόντων διάνοια, εἰ τὸ ἀφθαρτισθέν σῶμα, καὶ γεγονός βρω μάτων ἀνενδεὶς μεταλαμβάνει τροφῆς· μηδὲ ζητεί τω, τί γέγονε τὸ μεταληφθέν· ταῦτα γὰρ ἀποροῦσιν οἱ ἐναντιούμενοι τῷ μυστηρίῳ τῆς ἀναστάσεως. "Ωσπερ γὰρ ὑπέδειξεν οἰκονομικῶς τὰς ἐκ τῶν ἤλων καὶ τῆς λόγχης πληγάς, καίτοι σαρκὸς ταχύτητα μή ἐπιφερόμενος ἐν τῷ καθαρῷ ἐκείνῳ λεπτῷ καὶ θεο€: δεῖ σώματι, οὕτω δὴ καὶ μεταλαμβάνει τροφῆς, οὐ καθ᾽ ὁμοιότητα τῆς ἡμετέρας βρώσεως τοῦ μεταληφθέντος ἀλλοιωθέντος εἰς προσθήκην, ἢ ἔκκρισιν, ή διάπνευσιν, ἀλλ' ὥσπερ ἡ πυρσολαμπὴς τοῦ ἡλίου ἀκτὶς τὴν ὑποκειμένην νοτίδα ἐκδαπανᾷ, μηδὲν ἐξ αὐτῆς εἰς τὴν οἰκείαν φύσιν λαμβάνουσα, οὕτω γέα γονε τῷ Σωτῆρι τῆς βρώσεως ἡ μετάληψις τῷ θεϊκῷ δαπανηθεῖτα πυρί, ὡς ἂν ἐν πεπυρακτωμένῳ σιδήρῳ κηρὸς ἐνστάξας διαλυθῇ. "Ορα δὲ καὶ τὸ εἶδος τῆς βρώσεως ἐναργὲς τῆς οἰκονομίας τεκμήριον, ἰχθύος ὀπτοῦ μέρος, καὶ ἀπὸ μελισσίου κηρίου. Ιχθύος μέν, ὅτιπερ ἀνθρωπήσας, καὶ ἐν τῇ θαλάσσῃ τοῦ καθ' ἡμᾶς βίου γενόμενος τῆς ἁλμυρᾶς ἁμαρτίας ἔμεινεν ἄγευστος, ὃν τρόπον ὁ ἰχθὺς τῆς θαλαττίας ἅλμης τηρεῖται ἀμέτοχος· ὀπτοῦ δὲ, ὅτι τῷ πυρὶ τῆς θεί τητος ἐνωθεῖσα ἡ σὰρξ, οὐδέν τι χαῖνον, καὶ ὑδερῶν δες τοῦ πλαδαροῦ τοῦδε βίου ἐφέρετο. Καὶ μὴν πρὸς τὸ πάθος ἑλκόμενο;, καὶ τὰ μύρια τῶν ὕβρεων εἴδη δεχόμενος, ιχθύος τρόπον ἄφωνος ἦν οὐκ ἐρίζων, οὐδὲ κραυγάζων, οὐδὲ ἀνοίγων τὸ στόμα αὐτοῦ, κατὰ τὴν προφητικὴν Ησαίου φωνήν. Τί δὲ τὸ κηρίον ἐδήλου τῶν μελισσῶν; Ἐπειδὴ χολῆς ἐγεύσατο, ὅτε τῷ σταυρῷ προσεπήγνυτο τὴν εὐήδονον τοῦ προπά τορος ἀλθαίνων γεῦσιν διὰ τῆς ἐναντίας πικρότητος, τὴν ὑπὲρ τῆς φύσεως ἡμῶν οἰκονομίαν πᾶσαν περ πληρωκώς, λοιπὸν μεταδίδωσιν ἡμῖν φωτισμοῦ καὶ γλυκύτητος, ὧν ἐναργή σύμβολα τὸ μέλι, καὶ τὸ κηρίον βρῶμα τῷ Κυρίῳ γενόμενα· πάντως δὲ οὐ Francisci Scorsi nota. Non tam cito creduntur. Vide quæ attulimus ad hanc sententiam, hom. xvmni, not. 12. Carnis crassitiem. Hunc locum confer el expende cum aliis ejusmodi ad hom. xxxiv, DOL. 41, qui sane et illos illustrat, et ab aliis invicem illustratur. Addes his pauca ex Theophyl. in c. Luca xxiv Tale oportet intelligere Domini corpus pust Resurrectionem· spirituale, et subtile, et alienum ab omni crassitudine, neque cibi, neque alterius cujusquam indigens, quamvis ad confirmationem illorum comederit; quod enim comedit non secundum naturam comedit, sed secundum dispensationem ad docendum quod illud ipsum corpus, quod Hassum est, resurrerit. Sed veluti igneus solis radius, etc. S. Augustinus eadem similitudine utitur ad idem explicandum: Aliter absorbet aquam terra siliens, aliter solis sadius: illa indigentia; iste potentia. Piscis quidem, etc. Idem homil. xxxvt ad quam vide not. 66. Quæ disposita erant. Vide quae longe disse ruinus de voce οικονομίας ad hom. v, not. 98. Illustrationis. Qua ratione τὸ κηρίον τῶν μελισσών, farus ab apibus confectus, symbolum ilδια strationis? φωτισμού vocabulo, quod nos illustr lionem vertinus, intelligi baptismum brand antige, quod pluribus ostendi ad hom. 21, ποι ex quibus habes vocatum itidem festum Epiphaniæ seu baptismi dem τῶν ἁγίων Φώτων, Sanciorum luminum, quod νεοφωτίστοις baptismo lustratis cerci accensi gestandi darentur in manns. Unde et ritu Romanæ Ecclesiæ etiam ad sacrum fontem cereus accenditur. Ex hoc itaque ritu ait Theophanes favum melJis symbolum fuisse baptismatis: ex lavo enim fit cera et cereus; alludit ad nomen Græcum τὸ κηρίον, quod utrumque significat, et savum el cereum.

> Ubi enim artificis omnium nutu producta est, et substitit humana natura, statim quadam ad ipsum Spiritum habitudine decorata est: ⚫ Insufflavit enim, inquit in faciem ejus flatum vitæ 19 qui est Spiritus sanctus. Nec enim aliter fieri poterat, ut homo sanctificaretur, et Dei esset amicus, misi per saucti Spiritus participationem. Sed primam quidem illam gratiam hebetavit, atque confudit turbo peccati. At vero unigenitus Dei Filius homo factus, et naturam inveniens illo bono, quod a principio acceperat, jam orbatam, rursus in illud eam redintegravit ac reformavit, immittens discipulis velut a suae plenitudinis fonte Spiritum sanctum, et per illos eum ad nos derivans. Quod enim in nobis divinam similitudinem efficit, ut cloquens Cyrillus ait, est omnino sanctificatio, hoc est, participatio Filii in Spiritu sancto per quem renovaniur ad eam, quæ nobis ab initio indita est, imaginem Creatoris. Sed, o Paraclete Deus, Patri ac Filio consubstantialis, ejusdemque dignitatis, et honoris! o Lux per te ipsum splendens ex Patris 288 luce procedens, et in Christo, qui lux est, maneus, et per eum ad nos frequenter adveniens! adsis et nobis servis this mystico modo, absume incentiva, et foculos passionum; serva nostram hanc civitatem in tuo nomine gloriantem; imple tua gratia pastorem, et gregem; altere robur nobis infestum invisibilium inimicorum, tela eorum ignita retunde, fac ut aulaces eorum impetus superemus; sis piissimo imperatori nostro propugnator contra impios Agar filios, ejus imperium in pace et tranquillitate conserva; populum hic hodie congregatum pecca- ·trum reatu liberum præsta, patres ac fratres nostros, qui cum pietate hanc vitam cum alia commutarunt, perpetuo gaudio dignos effice; te enim decet omnis honor, et gloria, una cum Patre experte principii, et consubstantiali Filio, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA XLI. Dominica Omnium sanctorum Anni tempus ad ipsum jam nos perducit veris 7 Gen. 11, 7. Ἐπειδὴ γὰρ τῷ νεύματι τοῦ τεχνουργοῦντο; παρήχθη πρὸς ὕπαρξιν ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, αὐτίκα τῇ πρὸς αὐτὸ Πνεῦμα σχέσει κατεκαλλύνετο· Ενεφύσησε γὰρ εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς, ὁ ὅπερ ἐστὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οὐκ ἄλλως γὰρ ἦν ἐν ἁγιασμῷ εἶναι τὸν ἄνθρωπον, καὶ τῇ πρὸς Θεὸν οἰκειότητι, εἰ μὴ τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος μετουσία κατεκαλλύνετο. ᾿Αλλὰ τὴν μὲν πρώτην ἐκείνην χάν ριν ἡ τῆς ἁμαρτίας θολότης ἀπήμβλυνε καὶ συνἔχειν· ὁ δὲ τοῦ Θεοῦ μονογενής Παῖς ἄνθρωπος γεγονώς, καὶ τοῦ ἐν ἀρχαῖς ἀγαθοῦ τὴν φύσιν ἐρή μην εὑρών, πάλιν αὐτὴν εἰς ἐκεῖνο μεταστοιχείωσε καθάπερ ἀπὸ πηγῆς τοῦ ἰδίου πληρώματος ἐνιεὶς τοῖς μαθηταῖς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ δι' ἐκείνων ἡμῖν αὐτὸ χορηγῶν. Τὸ γὰρ τὸν θεῖον ἡμῖν ποιοῦν ἐξεικονισμόν, ὡς ὁ πολύς φησι Κύριλλος, εἴη δήπου πάντως ὁ ἁγιασμός, τουτέστιν ἡ ἐν Πνεύματι μέθεξις τοῦ Υἱοῦ, δι' οὗ καινουργούμεθα πρὸς τὸ ἀπαρχῆς ἀναστοιχειούμενοι εἰς εἰκόνα τοῦ Κτίσαντος. 'Αλλ', ὦ παράκλητε Θεέ, Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ὁμοούσιε, καὶ σύνθρονε, καὶ ὁμότιμε! ὦ φῶς αὐτολαμπὲς ἐκ φωτός προϊον τοῦ Πατρὸς, καὶ μένον ἐν φωτὶ τῷ Χριστῷ, καὶ φοιτῶν εἰς ἡμᾶς δι' αὐτοῦ, πάρεσο καὶ ἡμῖν τοῖ; δούλοις σου μυστικῶς, ἀποτέφρωσον τὰ φρυγανώδη τῶν παθῶν ὑπεκκαύματα· διατήρησον ταύτην ἡμῶν τὴν πόλιν τὴν ἐν τῷ σῷ καυχωμένην ὀνόματι, ἔμπλησον τῆς σῆς χάριτος καὶ ποιμένα και ποίμνιον, θραῦσον τὴν καθ᾿ ἡμῶν ἰσχὺν τῶν ἀοράτων ἐχθρῶν, ἀμβλυνον αὐτῶν τὰ πεπυρωμένα βέλη, τῶν προσβολῶν τῆς αὐτῶν θρασύτητος δεῖξον ἡμᾶς νικητάς· τῷ εὐσεβεῖ ἡμῶν βασιλεῖ σύμμαχος γενοῦ κατὰ τῶν ἀθέων τῆς ᾿Αγαρ υἱῶν· τήρησον αὐτοῦ τὸ κράτος ἐν εἰρήνῃ καὶ γαληνότητι· τὸν ἀθροισθέντα σήμερον ἐνταῦθα λαὸν τῆς τῶν ἁμαρτιῶν ἐνοχῆς δεῖξον ἐλεύθερον· τοὺς ἐν εὐσεβείᾳ τὴν ἐνταῦθα ζωὴν μεταλλάξαντας πατέρας καὶ ἀδελφοὺς ἡμῶν χαρᾶς ἀλήκτου ἀξίωσον· ὅτι τοι πρέπει πᾶσα τιμή, καὶ δόξα, σὺν τῷ ἀνάρχῳ Πατρὶ, καὶ τῷ ὁμοουσίῳ Υἱῷ, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΜΑ'. Κυριακῇ τῶν ἁγίων πάντων. Ὁ μὲν καιρὸς πρὸς αὐτὸ τὸ τοῦ ἔαρος ἡμᾶς ἄγει Francisci Scorsi notæ. Insuflavit enim, inquit, etc. Qui Patres illum pore, in quod fere semper incidit hie dies. Injus locum Gen. 1, Inspiravit in faciem ejus spiraculum ritæ, accipiant de Spiritu sancto communicato primo parenti simul cum ortu suo, ac præsertim ex S. Cyrillo copiose explicuimus ad hom. xxxv, not. 51, quam relege. Ut eloquens Cyrillus. Vide eamdem not. 51 adl hom. 35. Piissimo imperatori nostro. De quo impera. tore hic serino sit, et itidem de Agarenis, sen Saracenis ejus tempore Siciliam occupantibus, diximus abunde in Procem. 11, § 4, quod, si luhet, adi. Omnium Sanctorun. Dies dominica proxima post Dominicam Pentecostes dicata est Græcis memoriæ omnium sanctorum quod in titulo hujus hom. legitur, et in Evangel stario Græcorum, et ex ipso exordio satis aflirmatur in quo de verno temdiei mentionem facit Balsamon apud Gretserium, lib. ut Comm. in Codin. De offic., cap. 2: Monachi, inquit, qui suarum fundationum constitutionibus coguntur amplius jejunare, scilicet a festo Omnium SS. et a mensis Novembris 14, vel inviti cogentur sequi statuta suarum fundationum, etc. Ad qua addit Gretser.: Quod dicit de festo Omnium SS. id referendum est ad jejunium ante festum omnium Apostolorum,quod Gracicelebrant ultimo die Junii, cujus principium erat festum Omnium SS. quod Græci celebrant prima Dominica post Pentecostem; cum autem Pentecoste sit festum mobile, necessario etiam festum Omnium SS. est festum mobile apud Græcos nunc in Maio, nunc in Junio occurrens. Vide Typicum Saba

micilio loqui, propterea quod adæque in rebus om- οὐρανοῦ καθάπερ τι κεχωρισμένον ἐκδιαίτημα τοῦ nibus Deus est, et per omnes res creatas eodem modo pervadit. Atque hoc manifeste psalmi prophetia declarat: • Si ascendero in cœlum, tu illic es; si descendero in infernum, ades: si sumpsero penmas meas diluculo, et habitavero ad extremum maris, illie tenebit me dextera tua 9. Scire igitur oportet, non esse coeli habitationem Deo per excellentiam separatain a cæteris; sed quoniam superna illa sedes pura est ab omni malitia, intima vero haec, et lutulenta vita passionum eftetricium malorum operum plena, ideo quoties cœli mentionem facit, beatam illam vitam ¡omni passione vacuam atque ab omni malo puram intelligit. ‹ Qui amat patrem, et matrem plusquam me, non est me dignus.» Non prohibet amorem erga parentes Dominus: qui enim hoc, cum jam inde in veteri lege statim post charitatem in Deum, præcipiat amorem in genitores? Sed quoniam tatura tyrannicum quiddam et violentum habet, ne charitatem Deo debitam præ affectu parentum negligeremus, hac dixit: Parentes saue diligere uecessarium est, cum et hoc in rationis expertibus animantibus doceat ipsa natura: verumtamen corum amor amori in Deum non est præponendus. Adverte vero quo pacto non dixerit: Qui Patrem, aut matrem charitate, sed qui amore prosequitur. Charitas enim perfecta cum sit, difficulter ab hominibus vulgo recte exerceri potest: at vero amor facile et recte exhiberi. Hac voce audita Thecla matrem Theocliam pro Christo 292 odio habens Paulum secuta est; et Barbara Dei illecta desiderio patris gladio cæsa. Quoniam vero soli lillere inhærere non convenit (auguste enim, nee satis doctæ mentis hoc est), ad altiorem sensum traducenda oratio. *³ Psal. cxxxviii, 8, 9. Θεοῦ λέγειν τὸ Εὐαγγέλιον, διότι κατὰ τὸ ἴσον ἐν πᾶσι τὸ θεῖόν ἐστι, καὶ διὰ πάσης ὡσαύτως διήκει τῆς κτίσεως. Καὶ τοῦτο σαφῶς ἡ ψαλμική προφη τεία παρίστησιν· Ἐὰν ἀγαθῶ εἰς τὸν οὐρανὸν, σὺ ἐκεῖ εἶ· ἐὰν καταβῶ εἰς τὸν ᾅδην, πάρει· ἐὰν ἀναλάβοιμ: τὰς πτέρυγάς μου κατ᾿ ὄρθρον, καὶ κατασκηνώσω εἰς τὰ ἔσχατα τῆς θαλάσσης, κἀκεῖ με και θέξει ἡ δεξιά σου.» Ἔστι τοίνυν μαθεῖν, ὡς οὐκ ἀφώρισται τῷ Θεῷ κατ' ἐξαίρετον ἡ οὐράνιος οἴκησις· ἀλλ' ἐπειδὴ καθαρεύει κακίας ἁπάσης ἡ ἄνωθεν ληξις, ἡ δὲ κάτω καὶ ὑλωδεστέρα ζωή πεπλήρωται τῶν κατὰ κακίαν ενεργουμένων παθῶν, διὰ τοῦτο, ὁπηνίκα τοῦ οὐρανοῦ μνήμην ποιεῖται, τὴν ἀπαθὴ ζωὴν νοεῖν δίδωσι, καὶ παντὸς κακοῦ καθαρεύουσαν. • Ο φιλῶν πατέρα ἢ μητέρα ὑπὲρ ἐμὲ οὐκ ἔστι μου ἄξιος.» Οὐ τὴν πρὸς τοὺς τεκόντας φιλίαν ἀπείργει ὁ Κύριος· πῶς γὰρ ὁ καὶ ἐν τῇ παλαιᾷ νομοθετ σίᾳ μετὰ τὴν εἰς Θεὸν ἀγάπην τὴν εἰς τοὺς τεκόν τας στοργὴν τάξας εὐθύς; 'Αλλ' ἐπειδὴ τυραννικὸν ἡ φύσις, καὶ βίαιον, ἵνα μὴ τῇ πρὸς τοὺς φύντας διαθέσει τῆς πρὸς αὐτὸν ἀγάπης καταφρονήσωμεν, ταῦτά φησι· Φιλεῖν μὲν γὰρ τοὺς τεκόντας ἐπάναγκες, τοῦτο διδασκούσης καν τοῖς ἀλόγοις τῆς φύο σεω;· οὐ μὴν τὴν εἰς αὐτοὺς στοργήν τῆς πρὸς Θεὸν τιθέναι ἐπίπροσθεν. Ορα δὲ πῶς οὐκ εἶπεν· Ο ἀγαπῶν πατέρα ἢ μητέρα, ἀλλ' «Ο φιλῶν.» Η γὰρ ἀγάπη τελεία οὖσα δυσχερής ἐστι τοῖς πολλοῖς εἰς κατόρθωσιν· ἡ δὲ φιλία ῥᾳδία καὶ εὐκατόρθωτος. Ταύτης τῆς φωνῆς ἀκούσασα Θέκλα τὴν μητέρα Θεοκλείαν διὰ Χριστὸν ἀποστέρξασα τῷ Παύλῳ κατηχολούθησε, και Βαρβάρα ξίφει τέμνεται πατρικῷ τῷ πόθῳ θελχθεῖσα τῷ θεϊκῷ. Ἐπειδὴ οὐ χρὴ μένῳ προσανέχειν τῷ γράμματι (μικροπρεπές γὰρ τοῦτο καὶ ἀμαθέστατον), πρὸς ὑψηλότερον νοῦν ἀνακτέον τὸν λόγον. Francisci Scorsi nola. sermo auctoris dirigitur, videri possit, cum cαJum audiunt esse Dei sedem. Cæterum propria qua - dam ratione cœlum ut domum attribui Deo, in quo ab argolis et sauctis videtur, et collaudatur, non exclulit hoc dicto; nam in plerisque aliis harum homiliarum id asserit locis. Non esse cœli habitationem. Κεχωρισμένην, scilicet separatam ab aliis sensu jam proxime explicato n. viii, in nota superiori. In rationis expertibus animantibus. Seneca cap. 29: Fera fatus suos diligunt, quorum conciLatus est amor, et fere rabidus. Plin. de lemma: Cum pro cntulis feta dimicat, oculorum aciem traditur defigere in terram, ne venabula expavescat. Oppianus in Venat, ex versione Joan. Bodini: Jam vero natos insano lynces amore flevereunt; lorrusque leo, pantheraque sutra, Et pardi virides, tigrisque voluțilis usque. Plura leges apud alios: est enim locus communis de animantium amore. Charitate, sed qui amore. Discrimen hie auctor agnoscit inter ἀγάπην εἰ φιλίαν. Qure mως νερό timus quam potuimus accomodate ad Graeca, charitatem, et amorem. Quale autem sit discrimen non solum inter ipsas voces, sed inter res significatas, expicat an tor plenius hom, 57, ad quam vide not, nostrum, ubi copiosius de hoc discrimine. Atque ex hoc loco maxime confirmatur vostra explicatio ibi posita; nam hic ἀγάπην claritatem D. vult esse perfectum quemdam et gravem affectum, sive habitum amoris, φιλίαν vero amorem, vel amicitiam inchoatam, et vulgarem, quæque in plerisque facile reperiatur. " Thecla. Εt de hae sancta inter mulieres protomartyre disseruimus ad hom. 51, not. 7, obi adnotavimus ex Baronio in not. ad. Martyrol. non omnia, quæ dicuntur de S. Thecla esse censenda apocrypha; quorum primum est, quola S. Pauli pre.licatione conversa ad Christum fuerit; ejus matris nomen, quod hic Theophanes affert, haben tur in Menais Grecorum, Septemb. 24: Αὕτη γέ γονεν ἐκ πόλεως Ικονίου μητρὸς Θεοκλείας. Hae ex civitate Iconis, et matre Theoclia nata est. El paulo infr.: Περιφρονήσατα δὲ πυρὸς ἐν ᾧ ἐβλήθη, καὶ μητρὸς, καὶ μνηστήρας τῷ Παύλω ηκολού Orce. Contemptis autem igne in quem conjectu fuit, et matre, et sponso, Paulum secui est. Soli littera inharere. Posito literali sensu tanquam fundamento omnis recta doctrinæ, quæ

Pater eorum, qui desideriis carnis magis dediti sunt, mundus hic est; et eorumdem mater est sensus, qui cum mundo consuetudinem habet, eique, cognatione quadam conjunctus est. Nec mundum igitur, nec vitam hanc sensibilem supra Deum diligere contingat, sed studere potius par est electione voluntatis ab hac cognatione recedere et aggregari cum illis, c Qui non ex sanguinibus neque ex voluntate carnis, neque et voluntate viri, sed ex Deo nati sunt”; › quibus Dominus dixit: Vos de hoc mundo non estis ", non quod ex mitindo non essent, sed quod mundum tanquam patrem carnalem fugientes, vero Patri se astrinxerunt: ‹ Et qui auat filium aut filiam plus quam me, non est me dignus. › Quoniam parentum amor in filios vehementior videtur esse, quam filiorum in parentes: hoc enim et lex ostendit, quæ filiis quidem præcipit ut honorem habeant genitoribus, non vero ge nitoribus ut amore filios prosequantur, quippe cum hanc ineluctabilem necessitatein imposuerit illis ipsa natura; ideo a faciliore initium sumens, ad id quod difficilius videtur, gradum facit. Sed vero neque hoc loco dixit, Qui charitate, sed, Qui amore filium filiamque prosequitur. Affectus eniva Gliorum, amor quidam est, non charitas: si HOMILIA Πατὴρ τῶν σαρκωδεστέρων ὁ κόσμος οὗτός ἐστι· μήτηρ δὲ τούτων ἡ αἴσθησις, σύνοικος οὖσα τοῦ κό σμου, καὶ συγγενής. Οὔτε οὖν τὸν κόσμον, οὔτε τὴν αἰσθητὴν ταύτην ζωὴν ὑπὲρ τὸν Θεὸν στέργειν ἐνδέχοιντο ἂν, ἀλλὰ σπεύδειν τῇ προαιρέσει τῆς τού των συγγενείας ἀποφοιτᾷν, καὶ μετ' ἐκείνων τετάχα:, ι Ο? οὐκ ἐξ αἱμάτων, οὐδὲ ἐκ θελήματος σαρκός, οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρὸς, ἀλλ' ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν,» οἷς ὁ Κύριος λέγει· «Ὑμεῖς οὐκ ἐστὲ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου· ν οὐχ ὅτι οὐκ ἦταν ἐκ τοῦ κόσμου, · ἀλλ' ὅτι, τὸν κόσμον τὸν σαρκικών πατέρα φυγόντες, τῷ ἀληθινῷ Πατρὶ ᾠκειώθησαν. ι Καὶ ὁ φιλῶν υἱὸν ἢ θυγατέρα ὑπὲρ ἐμὲ οὐκ ἔστι μου ἄξιος.» Ἐπειδὴ ἡ πρὸς τοὺς παῖδας τῶν φύντων στοργή βιαιοτέρα δικεῖ τῶν παίδων πρὸς τοὺς γεννήσαντας· τοῦτο γὰρ καὶ ὁ νόμος δείκνυσι, τιμᾶν μὲν τοῖς τέκνοις τοὺς γονεῖς ἐντελλόμενος, τοῖς δὲ γεγεννηκόσιν οὐκ ἐπιτάττων τὰ τέκνα φιλεῖν, ὡς τὴν ἄφυκτον ταύτην ἀνάγκην αὐτοῖς ἐπιτιθείσης τῆς φύσεως. Διὰ τοῦτο ἀπὸ ῥᾳδιωτέρου ἀρξάμενος μέτεισι λοιπὸν εἰς τὸ δο κοῦν δυσχερέστερον. Πλὴν οὐδ᾽ ἐνταῦθα εἶπεν. Ὁ ἀγαπῶν υἱὸν ἢ θυγατέρα, ἀλλ', «Ο φιλῶν· ἡ ὁ γὰρ τῶν τέκνων πόθος φιλία, οὐκ ἀγάπη ἐστίν. Εἰ γὰρ ἦν ἀγάπη, δυσαπόσπαστος ἦν, καὶ λυθῆναι ἀδύνατος - • Η γὰρ ἀγάπη οὐδέποτε ἐκπίπτει, ο φησὶν ὁ Ἀπό 93 Joan. 1, 13. » Joan. xv, 9. Francisci Scorsi notæ. ex sacris Scripturis accipitur, ad sensus mysticos eas transferre convenit, quod ab omnibus SS. Patribus, tum Græcis, tum Latinis factitatum videmus, id faciendum hoc loco Theophanes etiam praecepit cum ait: Οὐ χρὴ μόνῳ προσανέχειν τῷ Yoάuuat. Non soli litteræ convenit mentem advertere. Attendendus est sane primum litteralis sensus, deinde elevanda mens ad mysticos, seu allegoricos, sen anagogicos: hæ enim sunt partes mysticæ doctrinæ, de quibus lege præsertim Alfonsum Salmeronem soc. nostra, tom. 1 in Evang., qui prolegomena continet; vide et a nobis plura adnotata infra ad hom. 14. not. 24. Ineluctabilem necessitatem. S. Cyrillus in Oseau vocal ἄμαχον φιλοστοργίαν; agens enim de malis, quæ in Hierosolym, obsidione inflicta sunt, ... καὶ φιλοστοργίας, ἱπηι, ἀμάχου ῥαθυμεῖν αὐτὰς ἀναγκάζοντος τοῦ λιμοῦ, "t eliam amorem in - lios alioqui inexpugnabilem præ fame contempserint. est, et impedire quominus, vel Dei mandata, vel etiam consilia sequamur: atque eatenus divellendos et abjiciendus, ut a sanctis viris et martyribus perfectum videmus. At vero ille, qui juxta rationis præscriptum est, et honestus, quique Dei non repugnat obsequio, retinendus, nec unquam eximendus, quod ex duplici Evangeliorum loco intelligitur: Qui amat filios aut filias plus quam me-nor est me dignus; et qui umat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus (Matth. x, 37): cum tamen in Decalogo præcipiatur amari et coli parentes. Atque hujuscemodi amorem honesti'n gravissing nomine charitatem appellat etiam Cicero, De amicitia, ubi duos amores comparans, quos distinximus, sic ait: Quod quidem quale´sit etiam in bestiis quibusdam animadverti potest; qua ex se natos ita amant ad quoddam tempus, et ab cis ita amantur, ut facile eorum appareat sensus, quod in homine multo est evidentius; primum er ea charitate, quæ est inter natos et parentes, qua dirimi, nisi detestabili scelere non potest. Hare Cicero, ex quo vides amorem vocari bestiarum in fetus suos, quem quidem charitatem nemo recte appellarit, atque hoc niodo distinguit pihlav el áɣánŋy hic auctor. Quod porro subdit ex Apostolo, ad 1 Cor. x: Charitos nunquam excidit, potest itidem accommodari ad eam charitatem modo explicatam talis enim ea est ut nunquam, quantum est ex natura sua, amitti vel eximi jure debeat: sic enim etiam hunc Apostoli locum explicat sanctus Augustinus, lib. De natura et gratia, cap. 14, et omnes communiter intellectum de charitate supernaturali: talem nimirum eam esse, ut quantum est ex natura sua nunquam excidat, licet in hac vita possit ex voluntatis libertate rejici, cum tamen spes et fides ex natura sua abolendæ sint in altera vita: unde consequenter ait Theophanes de charitate illa honesta, que eximi recte nou potest, non esse præceptum a Domino, ut evellatur, sed potius amorem illum priorem immode. Amor quidam est, non charitas. Vide quæ diximus superiore not. 70, ad hanc hom., et not. 3, hom. 37, quibus addenda adhuc pauca ad præ. sentem locum explicandum. Comparat enim hic Theophanes affectum vehementem parentum in filios cum charitate, atque illum çillay vocat, hanc áȧyánŋy. At per hæc nomina,” ut copiosius ostendimus hom, illa citata, intelligit hic auctor aliquid in amore, vel amicitia imperfectius, quod clay, et perfectum in eodem genere, quod áyázŋy nominat. Amor igitur parentum in liberos potest duplici ratione considerari: vel qua est naturalis quedam propensio in liberos a natura profecta, quæ etiam in animantibus rationis expertibus inest, vel qua est etiam a ratione prescriptus et ordinatus: primus ille per hunc auctorem çûíz amor, hic ȧyánŋ charitas dicitur, σαν δυσαπόσπαστος καὶ λυθῆναι ἀδύνατος, qu scilicet distrahi ac dissolvi non possit. Amor enim m'is potest vehementius ferri, quam par

retur Deum, nisi Spiritus sanctus, qui illum: su- ἐξῆραν τῆς Χαλδαϊκῆς δυσειδαιμονία; αὐτόν; Εἶτα perstitione Chaldaica exemit: postea secuta est ὁ διὰ τοῦ νόμου συσσεισμός, ὃς διέσεισε καὶ ἐτάconcussio, tempore legis: que sane non modo ραξεν οὐ μόνον Αἴγυπτον τῇ δεκαπλήγω μάστιγε, Ægyptum decem plagarum flagello, sed et solitu- ἀλλὰ καὶ ἔρημον καὶ ἔθνη πολλά. dinem, et gentes multas concussit, et conturlavit. Quod vero per Spiritum sanctum a Moyse facta sint opera, intelliges, si animum advertes ad nubem quæ dux itineris fuit Israel. Per eam enim figurabatur Spiritus sanctus cum Paulus divinitus Joquens ita dicat: Figura erat mare quidem aquæ, nubes vero Spiritus ". Sed et petra, ex qua populo manavit affatim potus, non sane spiritualiter dicta esset a Paulo, nisi ea quidem Dominum Jesum, aqua vero ex ipsa profluens sanctum Spiritum indicasset: • Bibebant enim, inquit, de spirituali consequente eos petra, petra autem erat Christus "., Quod autem aqua Spiritus figura fuerit, edocuit nos hodie Dominus in Evangelio: «Qui credit in me, 286 Alumina de ventre ejus fluent aquæ viva: 68;, quod sane interpretans discipulus ille tonitrui filius: e lloc dixit, inquit, de Spiritu, quem accepturi erant credentes in eum 69. Et sane a spiritu qui erat in Moyse auferens Deus apposuit septuaginta viris, et iis qui remanserant in castris Eldæ et Medæ prophetantibus; postremo etiam Nabidi, et Josue in locum Moysis subrogato '. Quid vero post læc divinum oraculum?. Post concussionem ignis; hic est Spiritus qui loquebatur in prophetis, et mentem eorum fovebat et inflammabat. Quod sane intelligens calamitosissimus prophetarum dicebat ex persona Dei: • Nonuc verba men sicut ignis? dicit Dominus. — Post ignem vero, inquit, vox ut aure tenuis, et ibi Dominus 1. Vide jam ut impleta sit prophetia, considerans auram illam, quæ discipulis in cœnaculum venit. In præcedentibus enim omnibus indiciis: • Non in spiritu Dominus, inquit, neque in concussione, neque in igne: s at c in voce ut auræ tenuis,» addidit, ‹ Et ibi Dominus. › In patriarchis enim, et in lege, et in prophetis gratia Spiritus quodammodo erat exilior: quæ vero discipulis postremo tempore data est, perficiendi vim habuit. Εt sicut in muudi Creatione Moyses ait, primum quidem animam vegetantem inditam Οτι δὲ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ενήργει Μωϋσῆς, καταμάθοις προσχών τῇ ὁδηγούσῃ νεφέλῃ τὸν Ισραήλ. Ην γὰρ αὕτη τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὕτως εἰπόντος τοῦ θεηγόρου Παύλου Τύπος ἦν ἡ θάλασσα τοῦ ὕδατος, ἡ δὲ νεφέλη τοῦ Πνεύματος. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ πέτρα ἐξ ἧς ἐπέῤῥει τῷ λαῷ δαψιλῶς τὸ ποτόν, οὐκ ἂν ὑπὸ τοῦ Παύλου ἐκλήθη πνευματική, εἰ μὴ αὐτὴ μὲν ἐδήλου τὸν Κύριον Ἰησοῦν, τὸ δ' ἐξ αὐτῆς ὕδωρ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. • Επινον γάρ, φησίν, ἐκ πνευματικῆς ἀκολουθούσης πέτρας· ἡ δὲ πέτρα ἦν ὁ Χριστός.» "Οτι δὲ τὸ ὕδωρ τὸ Πνεῦμα εἰκόνιζεν, ἐμυσταγώγησεν ἡμᾶς σήμερον ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ὁ Κύριος· ι Ο πιστεύων εἰς ἐμὲ ποταμοὶ ῥεύσου σιν ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ὕδατος ζῶντος· ο ὅπερ ερμηνεύων ὁ βροντογενής μαθητής, ο Τοῦτο, φησὶν, εἶπε περὶ τοῦ Πνεύματος, ὁ ἔμελλε δοῦναι τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν. ο Καὶ μὴν καὶ ἀπὸ τοῦ πνεύματος τοῦ ἐν τῷ Μωϋσεῖ ἀφελὼν ὁ Θεὸς ἐπέθετο τοῖς ἑβδομήκοντα καὶ τοῖς καταλειφθεῖσιν ἐν τῇ παρεμβολή Αλδαδ καὶ Μοδαδ προφητεύουσιν· ὕστε ρον δὲ καὶ τῷ Ναβίδῃ καὶ διαδόχῳ τοῦ Μωϋσέως Ἰησοῦ. ᾿Αλλὰ τί μετὰ ταῦτά φησιν ὁ χρησμό;; • Μετὰ δὲ τὸν συσσεισμὸν πῦρ· αὐτὸ Πνεῦμα ἐν τοῖς προφήταις λαλοῦν, καὶ περιθάλπον, καὶ διαθερμαῖνον αὐτῶν τὸ ἡγεμονικόν. Ὅπερ εἰδὼς ὁ τῶν προφητῶν πολυσυμφορώτατος ἔλεγεν ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ· Οὐχ ὡς πῦρ οἱ λόγοι μου; λέγει Κύριος. — «Μετὰ δὲ τὸ πῦρ, φησί, φωνὴ ὡς αύρας λεπτής, καὶ ἐκεῖ Κύριος, ο Αβρει δὴ τῆς προφητείας τὸ πλήρωμα, κατανοήσας τὴν αὖραν τὴν εἰς τὸ ὑπερῷον καταπτᾶσαν τοῖς μαθηταῖς. Ἐν μὲν οὖν ταῖς προς ηγησαμέναις ἐμφανείαις φησίν· «Οὐκ ἐν τῷ πνεύ ματι Κύριος, καὶ οὐκ ἐν τῷ συσσεισμῷ, καὶ οὐκ ἐν τῷ πυρί· ο ἐν δὲ τῇ φωνῇ ν τῇ «ὡς αὔρας λεπτής, ο ἐπήγαγε, ο Καὶ ἐκεῖ Κύριος.» Εν μὲν γὰρ τοῖς πατριάρχαις, καὶ τῷ νόμῳ, καὶ τοῖς προφήταις άμυδροτέρα πως ἦν ἡ χάρις τοῦ Πνεύματος· ἡ δὲ δοθεῖσα τοῖς μαθηταῖς ἐν τῷ λοίσθῳ καιρῷ τελευ ° esse plantis, deinde sentientem animalibus rationis τική. Καὶ ὥσπερ ἐν τῇ τοῦ κόσμου Γενέσει φησὶν ὁ expertibus, ad extremum vero perfectam et ratione præditam homini vim vegetandi et sentiendi una cum ratiocinandi facultate continentem: ita et gratia Spiritus tenuior quidem in patriarchis, in lege vero et prophetis validior, illustrior vero, et ut Theologi verbo ular veluti essentialiter in 60 1 Cor. Χ, 2, 6. "Jerem. 23, 29. 67 Ibid. 4. Μωϋσῆς, ὅτι πρότερον μὲν ἡ φυτική ψυχή κατεβλήθη ἐν τοῖς φυτοῖς, εἶτα ἐν τοῖς ἀλόγοις ἡ αἰσθητική, τελευταία δ' ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, ἡ τελεία καὶ λογική σὺν τῷ λόγῳ, καὶ τὴν φυτικὴν, καὶ τὴν αἰσθητικήν δύναμιν ἔχουσα· οὕτως ἡ τοῦ Πνεύματος χάρις ἀμυδροτέρα μὲν ἐν τοῖς πατριάρχαις, ἰσχυροτέρα δὲ το Num. 1, 74 Num. XXVII, 18. cs Joan vil, 58 69 Ibid. 59. Francisci Scorsi notæ. Figurabatur Spiritus sanctus. De hac figura copiosius disseramus hom. anteced. que est 39 de Ascens. not. 27, quam consule. Figura erat mare, ete. Vide eadem notam. (α) Ut Theologi verbo star. Cum ait hic noster θεα17. λογικῶς εἰπεῖν, non est interpretandus Ut theologica vel theologico modo loquar, ut fortasse quivis non abs re commentari possit, sed hoc loquendi modo Gree gor. Theologi verba citat quem κατ' εξοχή, Theologum appellatum satis constat, quod et supra notavi

HOMILIA XLI. των τὰ δημόσια. Αλλως τε οὐ χρημάτων μόνον lium exactoribus illi imminebant. Praeterea etiam ἀφέντες οἱ μαθηταὶ, ἀλλὰ καὶ σαρκὸς ἡδονάς, καὶ συγγενείας σωματικάς, καὶ συνήθεις ἑταιρείας, καὶ βίου ἔθη, καὶ ὅτα μαχόμενά ἐστι πρὸς τὴν τοῦ Εὐαγγελίου ἀκρίβειαν. Οὕτω γοῦν Ἰάκωβος καὶ Ίσ άννης ἀκούσαντες, ο 'Ακολουθεῖτέ μοι, ν οὐ τὸ πλοῖον μόνον, καὶ ἃ κατήρτιζον δίκτυα, ἀλλὰ καὶ τὸν πα τέρα Ζεβεδαίον καταλελοίπασι. Παῦλος δὲ πρὸς τοῖς ἄλλοις πᾶσι καὶ αὐτὰ τὰ τοῦ νόμου παραγγέλματα, οἷς ἀρχῆθεν συνέζησε, διὰ Χριστὸν ἡγήσατο σκύ Γαία. • Ο δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· Ὑμεῖς οἱ ἀκολου θήσαντές μοι ἐν τῇ παλιγγενεσία, ὅταν καθίσῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, καθίσεσθε καὶ ὑμεῖς ἐπὶ δώδεκα θρόνους κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ.» Ἐπειδὴ κοινῇ πᾶσι τοῖς μαθηταῖς διελέγετο, συνὴν δὲ τούτοις καὶ ὁ κλε πτίστατος μαθητής, διὰ τοῦτο οὐκ εἶπεν ι Οἱ ἀκο λουθοῦντές μοι,» ἀλλ᾽ Οἱ ἀκολουθήσαντές μοι, οἱ τὸ ἀκολουθεῖν μέχρι τέλους τηρήσαντες. Ηδει γάρ, ᾔδει, ὡς ὁ Ἰούδας μικρὸν ὅσον ἀφεὶς τὸ ἀκολουθεῖν τὴν ἐναντίαν τραπήσεται, καὶ δι' ὧν φανερῶς ποιή σει σημανεῖ τῆς ψυχῆς τὴν ἐναντιότητα. Ως γὰρ φιλῆσαι ἠθέλησε τοῦ διδασκάλου τὸ πρόσωπον, τὸ ἀκολουθεῖν ἀπηνήνατο. Ο γὰρ τὸ πρόσωπον φιλῶν οὐκ ἀκολουθεῖ, ἀλλ' ἀντιπρόσωπον ἵσταται. Ο γοῦν πεποίηκεν αἰσθητῶς, τοῦτο πέπονθε νοητῶς, ἀντὶ τοῦ ἀκολουθεῖν τῷ διδασκάλῳ διὰ μιμήσεως έναν τιωθείς διὰ τῆς φαυλότητος. Διὸ καὶ τῆς διπλῆς ζωῆς ἀποστερήθη ἀγχόνῃ ἀποφθαρείς, καὶ εἰκότως· • Οὐδεὶς γὰρ ὄψεται τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ, καὶ ζήσεται, ο καθὼς τῷ Μωϋσεῖ κεχρημάτισται· τους ἐστιν, Οὐδεὶς ἐναντιωθείς τῷ Θεῷ τὴν ἀληθῆ ζήσει ζωήν, ἀλλ' ὁ κατά Μοῦ ἐα τα οπίσθια βλέπων, ήγουν ἀκολουθῶν. Ὑμεῖς οὖν, φησίν, οἱ ἀκολουθήσαντές μοι, ο καὶ τὴν ἐμὴν πολιτείαν, ὡς ἐφικτόν μιμησάμενοι, τοῦτο τὸ γέρας κομίσεσθε ἐν τῇ κοινῇ ἀναστάσει, ἣν παλιγγενεσίαν εκάλεσεν, ὡς αὖθις ἀναγεννώσαν ἡμᾶς, καὶ εἰς τὸ ἀρχαῖον μετάγουσαν, ὁπηνίκα ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου καθίσῃ οὐκ ἐν εὐτε λεία και σχήματι ταπεινῷ, καθὼς ὁρᾶταὶ νῦν, ἀλλ᾽ ἐν ἀπροσίτῳ δόξῃ καὶ θεϊκῇ, καθιεῖσθε καὶ ὑμεῖς ἐν ἰσαρίθμοις θρόνοις τὰς Ἰσραηλιτικές φυλάς κρίνοντες. Ταυτὶ δὲ τὰ ῥητὰ διπλὴν ὠδίνει τὴν ζήτησιν μίαν μὲν, εἰ ἐν τῇ δευτέρα παρουσίᾳ Χριστοῦ καθ. ἱεταί τις ἕτερος μετ' αὐτοῦ· ἑτέραν δὲ, πῶς τῆς κρίσεως δοθείσης τῷ Υἱῷ παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐν τοῖς ἀποστόλοις τὸ κρίνειν μετατεθήσεται;. Ο γάρ Ιατὴρ κρίνει η ένα, φησὶν ὁ Σωτὴρ, ἀλλὰ τὴν κρίσιν 55 91 atth. 1V, non pecunias modo discipuli repudiarunt, sed etiam carnis voluptates et cognationes, et amicorum consuetudines, et vite suae mores, et quotquot summa perfectioni evangelicae repugnabant. Sic qμίγμα Jacobus et Joannes, ubi audierunt vocem illam, • Sequimini me 26,» non navim modo, et quæ refciebant retia, sed et patrem Zebedæum deseruerunt. Paulus vero praeter alia omnia, ipsas etiam legis observationes, quibus a principio, ac per totam deinceps assueveral vitam, propter Christum arbitratus est stercora 97. ‹ Jesus autem dixit illis:Vos qui secuti estis me in regeneratione, cum sederit Filius hominis in sede majestatis suæ, sedebitis et vos super sedes dnodecim judicantes duodecim tribus Israel.» Quoniam cum omnibus discipulis communiter sermonem habebat, eratque cum illis una furacissimus ille discipulus, ideo non dixit οἱ ἀκολουθοῦντέ; με, qui se quimini me, sed of axolous qui in me sequendo 294 perseveraveritis Sciebat enim, profecto sciebat futurum ut Judas paulo post a sequendo desisteret, et contrariam iniret viam, et per id quod palam gesturus erat, aversum animum suum significaret. Qua enim Magistri faciem osculari voluit, sequi recusavit. Qui enim osculum ori fert, non pone sequitur, sed contra faciem adstat. Quod igitur opere ipso sensibus patente patravit, hoe etiam intus in animo fecisse intelligitur, nimirum ut per iniquitatem adversarius Domino evaserit, qui per imitationem illum sequi debebat. Unde et laqueo peremptus duplicem vitam amisit, et merito quidem suo: e Nemo enim faciem Dei videbit, et vivet, › juxta oraculum Moysi datum 98, hoc est, Nemo qui contra Deum adstat, veram vivet vitam, sed qui juxta Moysem posteriora videt, hoc est sequitur Vos igitur, inquit, qui secuti eritis me, ɔ et vitæ meæ rationem, quantum consequi pro facultate poteritis, imitati, præmium feretis in omnium hominum resurrectione, quam regenerationem appellat, utpote quæ nos denuo gignat, et in antiquum restituat statum, quando sederit Filius hominis, non in vulgari et humili hoc habitu, in quo nunc apparet, sed in majestate inaccessa atque divina, sedebitis et vos Israeliticas tribus duodecim judicantes in totidem thronis. Duplicem porro hæc verba dubitationem pariunt: alteram quidem, utrum in secundo adventu Christi sit sessurus cum illo quispiam; alteram vero, quomodo cum judicium a Patre datum sit 22. 97 Philipp. 111, 8. 98 Exo!. ΧΧΧ!!!, Francisci Scorsi notæ. Qui in me sequendo perseveraveritis. Hujus sententiae vis elicitur ab auctore a Græco οἱ ἀκολου θήσαντες quod tempus est αόριστον et pro praeterito sæpe sumitur: adeoque a nostro interprete redditur est, Qui secuti estis me; sed reddit accommodate potest, Qui seculi fueritis me, quod nos majoris explicationis gratia liximus Qui in me sequendo perseveraveritis. Ilic etiam advertendum est partem hujus Evangelii, quod Theophanes exponit per hane Dominicam esse desumptum ex cap. xix, S. Matthaei, nec colerere cum superioribus, quae sunt apud ipsum Matth. cap. x, sed Græci Evangelii lectiones quibus in liturgiis utuntur ex variis quandoque figmentis componunt.

αὐτῶν τῶν εὐαγγελικῶν, ὡς οὐδεὶς καθιεῖται ἐν τῇ κρίσει μετὰ τοῦ Χριστοῦ. Καὶ τοῦτο ἐν τῷ κατὰ τὴν κρίσιν δέδεικται διηγήματι. • Αφοριεῖ γὰρ, φησίν, ἀπ' ἀλλήλων, καὶ στήσει τὰ μὲν πρόβατα ἐκ δεξιῶν, τὰ δὲ ἐρίφια ἐξ εὐωνύμων.» Τίς δὲ ἀκούων τὸ • στήσει αὐτά, ο καθέδραν ὑπονοήσειεν; ἀλλ' οἱ θρόνοι, καὶ ἡ ἐν τούτοις ἐνίδρυσις, ἣν τοῖς φοιτη ταῖς ἐπαγγέλλεται, ὑπερβαλλούσης τιμῆς ἐστι σύμ. βολον. Ἐκ τῶν παρ' ἡμῖν γὰρ τιμίων εἴωθεν ἡ Γραφὴ τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς καὶ τὰ μέλλοντα παριστάν. Τὸ δὲ «Κρίνοντες, οὐ δηλοῖ τὸ Δικάσαντες, ἀλλ' ο!νε! Κατακρίνοντες. "Ανθρωποι γὰρ τυγχάνοντες καὶ αὐτοῦ, εἰς τοσαύτην ἐπεφθάκεισαν δόξαν του φωτὸς ὀπαδοί χρηματίσαντες· ἐκεῖνοι δὲ μύσαντες ἑκοντὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς ψυχῆς, οὐκ ἠβουλήθησαν τοῦ νοητοῦ 'Ηλίου τὰς ἀκτῖνας εἰσδέξασθαι. Τέτρι πται δὲ ἐν τῇ τῆς Γραφῆς συνηθείᾳ κρίσιν λέγεσθαι τὴν κατάκρισιν, ὡς τό· «Μη κρίνετε, ἵνα μὴ χρόν θῆτε·, καί· «Εἰ αὐτοὺς ἐκρίνομεν, οὐκ ἂν ἐκρινόμεθα·, καί· < Εν ᾧ κρίματι κρίνετε, κριθήσεσθε. Κἀκεῖσε γὰρ τὴν ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐνέφηνε κατάκρισιν ἐκ τοῦ κατακρίνειν τὸν ἁμαρτάνωντα. Filio, in apostolos transferenda sit judicandi po- πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ. Φαμὲν οὖν στοχαζόμενοι ἐξ testas. Dicimus igitur ex ipsa Evangelii doctrina id coſligentes, neminem in judicio cum Christo sessurum. Atque hoc in ipsa narratione eorum quæ judicii tempore facienda sunt, ostenditur: c Sepa rabit enim, inquit, al invicem, et statuet oves quidem a dextris, hædos autem a sinistris ". Quis vero cum statuendas audiat oves, sedem mente concipiat? sed sedes el sessio promissa discipulis præcellentem quendam honorem symbolice signant. Per ea scilicet, quæ apud nos honorifica sunt, consuevit divina Scriptura quæ supra nos, quaeque futura sunt, representare. Quod vero judi caturos ait, non significat eos laturos esse sententiam sed quasi condemnaturos. Etenim ipsi cum etiam homines essent, eo gloriæ pervenerunt, ut lucis 295 consortes appellarentur: illi vero oculos animi sponte claudentes intelligibilis Solis radios excipere noluerunt. Familiare porro Scripturæ est, judicium pro condemnatione ponere, ut: ‹ Nolite judicare, ut non judicemini» et: c Si nos ipsos dijudicaremus, non utique judicaremur, et: ‹ In quo judicio judicaveritis, judicabimini *. › Is enim in locis ostenditur condemnandos a Deo, qui condemnaverint peccatorem. • Καὶ ὅς τις ἀφῆκεν οἰκίας, ἢ ἀδελφοὺς, ἢ ἀδελφάς, ἢ πατέρα, ἢ μητέρα, ἢ γυναῖκα, ἢ τέκνα, ἀγρὸν ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός μου, ἑκατονταπλασίονα λήψεται, καὶ ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσει. ο Σκόπει μοι τῆς εὐαγγελικής διδασκαλίας τὴν τάξιν, καὶ θαύμασον. Ωσπερ γὰρ διὰ κλίμακος ἡμᾶς χειρανωγεῖ ἀπὸ τῶν χθαμαλωτέρων εἰς τὸ ὕψος ἀνάγουσα· μᾶλλον δὲ καθάπερ οἱ τὰ τακτικὰ ἐκπαιδεύοντε; πρῶτον μὲν ὁπλίζεσθαι τοὺς νέους διδάσκουσιν εὐζώνως, ἔπειτα φέρεσθαι πρὸς τὴν κίνησιν τῶν ὅπλων εὐρύθμως, τινάσσοντες τὴν αἰχμήν λίαν εύν στρόφως, καὶ κατὰ σκοπὸν βάλλειν εὐστόχως· καὶ τέλος τῇ τῶν ἐπάθλων ἐπιθυμίᾳ καὶ αὐτῆς ἀλογῆσαι ‹ Et quicunque reliquerit domum, aut fratres, aut sorores, aut patrem, aut matrem, ant uxorem, aut filios, aut agrum propter nomen meum, centuplum accipiet, et vitam æternam possidebit. › Considera mihi, et admirare ordinem doctrinæ evangelicæ. Quasi enim per scalam nos manuducens ab inferioribus evehit ad superiora; seu potins, ut qui rei militaris præcepta tradunt, prius quidem succingi aptarique sibi arma, tirones docent: deinde in iis tractandis concinne moveri, dextere agiliterque vibrare cuspidem, et scopum site ferire: ac postremo præniorum cupiditate illectos vitam etiam ipsam parvipendere, et gene3. 1 Matth. ve 1 1. 11 Cor. ss1, 51. 8 Matth. vit, Francisci Scorsi nota. » Matth. xxv, ' Sedes et sessio, elc. Habet hoc idem hic Pater hom. 24, aut quam lege quod notavimus. Laturos esse sententiam. Explicatio allata ab hoc Patre ad propositam ab ipso quæstionem, an ia supremo judicio omnes simul cum Christo sancti sint judicaturi, melius intelligitur ex distinctione Graecorum verborum κρίνειν εἰ κατακρίνειν, ήτα nos utcunque reddidimus judicare, et condemnare; ac primum quidem signat exercere judicium, seu ferre sententiam; secundum suffragari sententiæ lalm, seu illam approbare: primum ait esse Chri sti tanquam legitimi et supremi Judicis: secundum sanctorum, qui comparatione sui alios dignos esse eternos supplicio existimabunt, adeoque juste damnatos a Christo, quandoquidem eadem esset omnium conditio, eademque in omnibus potestas et libertas ad obediendum divinæ legi, ea sancti homines bene, improbi male usi fuerint: ila Suarez, tom. II, in part. u1I, S. Thom. cujus hæc verba rem omnem expediunt: Munus judicandi non attribuitur sanctis cum eu proprietate, qua Christo. Judicare enim (atque hoc est δικάσαι, CHMI σε κρίνειν api neophanem) proprie dicit actum jurisdictionis, el superioris potestatis; hæc autem jurisdictio quæ ad ultimum judicium animarum soli Christo communicata est. Proprium ergo judicium, ut actum jurisdictionis significat, soli Christo convenit, neque ulli sanctorum communicatur. Attri•‹ buitur ergo sanctis hoc judicium solum secundum quamdam participationem alicujus honoris, rel actionis ad judicium pertinentis. Ac primo valde improprie, ac metaphorice solum comparatione quadam, qua justi dicuntur judicare peccatores, quia suis factis et vita ostendunt illos esse pœna dignos, quia similia operari potuerunt, et neglexerunt. El in hunc fere modum exponunt loca Scripturæ multi Patres: Hieronym. et clarius Chrysost. hom. 46, in Matth.; Auctor imperfecti, hom. 33 in Matth.; Theophyl. Matth. xix; Euthym. cap. 40 in Matth.; Theod. I ad Cor. vi. Nec dissentit August. lib. 5 De civit. Atque his suffragatur noster hic Pater, duos alios modos, quibus attribuitur judicandi munus, et quidem magis proprie, leges apud ipsun eodem loco, et Cornelius, et Jausenium.

HOMILIA XLI. τῆς ζωῆς, καὶ γενναίῳ ὁρμήματι χωρῆσαι πρὸς τὸν roso impetu hostem invadere: ita etiam Salvator ἀντίπαλον· οὕτω καὶ ὁ Σωτὴρ πρότερον μὲν ἔμπρο. σθεν τῶν ἀνθρώπων ὁμολογίαν ἀπῄτησεν, εἶτα τῆς τῶν τεκόντων καὶ τῶν τέκνων σταργῆς τὴν εἰς αὐτὸν φιλίαν προυργιαίτερον τίθεσθαι· ἐντεῦθεν ἀνάγει τὸν ἀκροατὴν πρὸς τὸ τελειότερον, τὸ πάντα τὰ τῇδε καταπτύσαι, καὶ ἀκολουθῆσαι αὐτῷ χωρή σαντα προθύμως πρὸς τὸν ἐπονείδιστον θάνατον. Τούτοις δ' ἐγείρων τῶν ἀκουόντων τὸ φρόνημα εύο αγγελίζεται τὴν ἀντίδοσιν, ἑκατονταπλασίωνα λήψεσθαι λέγων τὸν δι' αὐτὸν παρωσάμενον τὴν παροῦσαν κτῆσίν τε καὶ συγγένειαν. ᾿Αλλ' ἐνταῦθα πάλιν ἡ βδελυρά τοῦ Ἰουλιανοῦ γλῶττα, ὡσεὶ ξυρὸν ἠκονημένον, ψαλμικῶς εἰπεῖν, τέθηκται, τὰ συνήθη τῆς ἑαυτῆς αθυροστομίας ὅπλα κινήσασα· διαγελᾷ τὸ ῥῆμα, καὶ κωμῳδεῖ τὴ ἐπάγε γελμα, καί· Εἰ τοῦτο, φησίν, ἀληθὲς, οἱ πιστεύσαν τες τῷ Ἰησοῦ, καὶ τὰς σφῶν συνοικούσας παρωσάμενοι, δι' αὐτὸν, ἑκατὸν ἀντὶ μιᾶς ἄρα λήψαιντο. Ἐχρὴν μὲν οὖν ἴσως ὡς κυνὸς ὑλακὴν παραδραμεῖν τὸ ληρώδημα. Αλλ' ἵνα μὴ τοὺς ἀφελεστέρους παρασύρῃ τὸ σόφισμα, φαμέν, ὡς οὐ τῶν αὐτῶν εἰδῶν ἀντίδοσιν ἐπαγγέλλεται, οὐδὲ γυναῖκας καὶ ἀγροὺς εἶπεν ἀντιπαρέξειν αὐτοῖς, ἀλλ᾽ ἀντὶ τῶν δεόντων τὰ μένοντα, ἀντὶ τῶν αἰσθητῶν τὰ νοούμενα, τὰ ὑπὲρ ὀφθαλμὸν, καὶ ἀκοὴν, καὶ διάνοιαν. Άλλως τε καν τῷ παρόντι βίῳ τοῖς ἀποστόλοις πολλαὶ τῶν εὐσεβῶν γυναικῶν διηκόνησαν, περὶ ἐνδυμάτων αὐτῶν, καὶ τῶν ἄλλων ἀναγκαίων κηδ μεναι. Μίαν δὲ οἰκίαν ὁ Πέτρος ἀφεὶς ἐν τῇ Βηθσαϊδᾷ πολλῶν ἑτέρων οἰκιῶν γέγονε κάτοικος· ἐν γῇ μὲν ἔτι περιπολῶν, καὶ κηρύττων τὸ Εὐαγγέλιον ὑπὸ τῶν πιστῶν ξενιζόμενος, νῦν δὲ ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἱκουμένην ναοὺς ἔχων τῳ ἐκείνου κεκλημένους ὀνόματι. Καλὸν δὲ κἀκεῖνο ὑποσημήνασθαι, ὡς ὀκτώ εἰσι τὰ πρόσωπα, καὶ πράγματα ὧν ἀποφοιτᾷν κελευόμεθα· οἰκίαι, ἀδελφοὶ, ἀδελφαί, πατήρ, μή της, γυνή, τέκνα, καὶ ἀγροί. Ἀντὶ τούτων οὖν τῶν εἰς ὀκτὼ διαιρουμένων ἀντιπαρέχειν ὁ Κύριος ἐπηγ γείλατο κατὰ τὴν ὀγδόην τὴν μέλλουσαν τὰ ἑστῶτα, καὶ μένοντα, ὧν δηλωτικὸς ἡ ὀγδοος ἀριθμὸς κύδος ῶν, ὡς φασι, πρῶτος, καὶ τοῦ πρώτου τετραγώνου διπλάσιος, καὶ σημαίνων τὸ μόνιμον, καὶ δυσκίνητον prius quidem, ut ipsum coram hominibus confiteremur, deinde nt parentum, et filiorum affecta ipsius amicitiam praestabiliorem julicaremus, requisivit: tum ad perfectiora auditorem promovet, hoc est ad omnia præsentis vitæ bona despicienda, et ad sequendum ipsum, ac probrosam etiam mortem prompto animo subeundam. Atque ad hoc erigens audientium spiritus, remunerationem prædicit, centuplum scilicet accepturum eum, qui ejus causa præsentium bonorum possessionem cognationemque dimiserit. Verum hic rursus detestabilis Juliani lingua, veluti novacula acuta, ut illud Psalmi usurpen, acuitur, et consueta arma suæ dicacitatis intentat. Deridet hoc dictum, taxatque comico more promissionem, et: Si hoc verum est, inquit, igitur qui Jesu crediderint, et uxores suas ejus causa repudiarint, pro una centum habere possunt. Sed fortasse satius fuerat irrisionem hanc quasi canis præterire latratum. Sed ne eo sophismate simpliciores in errorem trahantur, dicimus non esse ex rcbus ejusdem speciei remunerationem, neque uxores, aut agros se redditurum esse Dominum dixisse, sed 296 stabilia pro fluxis, intelligibilia pro sen❤ sibilibus, eaque quæ oculorum et auditus, et mentis captum excedunt. Præterea vero etiam in præsenti vita multæ piarum mulierum apostolis famulatæ sunt, et ipsius etiam vestimenti, et aliorum ad vitam necessariorum subsidia procurarunt. Una Pe trus in Bethsaida domo relicta, multas alias ad habitandum habuit. Et quidem dum versaretur in terris, et Evangelium prædicaret, a fidelibus hospitio exreptus est; nunc vero etiam per omnem terrarum orbem multa habens templa suo nomini dedicata. Sed et illud insinuare non injucundum erit personas et res, a quibus jubemur excedere, octonario numero contineri, domum, fratres, sorores, patrem, matrem, uxorem, filios, agros. Pro his igitur in hoc numero distributis in futura illa octava, stabilia ac permanentia redditurum se Dominus pollicetur, quæ sane signat ipse numerus octonarius, qui primus est cubus ut aiunt, et primi tetragoni Francisci Scorsi notæ. versum a nobis in superioribus. Detestabilis Juliani. Non exstant quatuor videre est multis in hisce sermonibus, et animadlibri, quos Julianus Apostata adversus Evangelia in ipsa Persica expeditione scripsit, sed felici sane interitu abolita sunt; de quo egi hom. 5, not. 2. Sed apud Baronium tom. IV, ad ann. 362, exstat ipsius Juliani scomma in evangelicam paupertatem. Cum enim Edessenos Christianos ob delictum commissum multandos pecunia statuisset, quod ipsis, inquit, a lege admirabili (sic ironice Evangelium appellat) imperulum est, quo facilius in regnum colorum veniant, nos ad id hominibus opem tulimus, eorumque pecunias omnes ab Edessenorum Ecclesia tolii jussimus, ut militi dividandur, et facultates, ut nostris privatis attribuantur; quo illi pauperes facti sapiant; neque regno calesti, quod nunc etiam sperant, priveniur. Hæc Juliani dicacitas, hi mordaces sales, et alii hujusmodi adversus quos noster sapienter et pie linguam et stylum suum exacuit, ut Qui primus est cubus. Octonarium numerum esse cubum, et esse primum ostenditur ex xıx definitione, lib. v Euclidis ubi definitur cubus, Kubos ὁ ἰσάκις ἴσος Ισάκις ἢ ὑπὸ τριῶν ἴσων ἀριθμῶν περιεχόμενος· Qui est @qualiter æqualis æqualiter, vel qui sub tribus æqualibus numeris continetur, hoc est explicatore Christophoro Clavio, cujus unitates in longum, latum atque profundum dispositæ cubum geometricum referunt, ita ut omnes ejus dimensiones, nimirum longitudo, latitudo, et aliitudo, sive profunditas, aquales sint, vel qui ex multiplicatione mutua trium æqualium numerorum inter se produc citur. Ita porro se habet octonarius, qui sub æqualibus numeris 2, 2, et 2 continetur; hi enimi dispositi in longum, latum, et profundum, geometricamm referunt cubum, cujus longitudo, latitudo, prolun

duplum, atque ita uturorum præmiorem stabili- τῶν αἰωνίων ἀμοιβῶν. Μὴ οὖν ἀχθεσθῶμεν, αγαπη tatem immobilitatemque significans. Hac igiter tam suavi promissione suffulti, ne gravate feramus, charissimi, si hujusce mundi delectationibus Christi causa privemur, centuplum et vitam aeternam recepturos nos sperantes, gratia magni Dei et Patris, ´et Filii ejus unigeniti, et Salvatoris nostri Jesu Christi, et ipsius adorandi Spiritus, increatæ et incomprehensibilis Trinitatis, cui debetur gloria et imperium in sæcula sa culorum. Amen. HOMILIA XLII. In illa verba: • Lucarna corporis est oculus.» Gratus debitor, etiamsi nulia ei exhibeatur a creditore molestia, tamen a conscientia stimula - tus de debito cogitat, solutionemque maturat, Ego igitur etiam debitum soluturus venio, cujus solvendi jam præteriit dies. Quamobrem evangelicæ lucernæ lumine illustratis animis doctrinam Domini audiamus. • Dixit Dominus parabolam hanc: Lucerna corporis est oculus *. Ab iis quæ sub sensum cadunt, ad ea quæ intelligentia 297 comprehenduntur nos Salvator attollens, sapienter omnino parvis et aspectabilibus sublimiora inserit, ut, siquidem difficile videatur in primo se offerente sensu, per speculationem pervadens mens in sententiæ penetralia introducatur. Quod hic etiam reperire est: nam cum de statuanimæ conveniente disserere vellet, ab exemplo corporis sumpsit exordium: e Lucerna corporis est oculus. Per translationem oculum lucernam appellat: nam et natura ipsa in superiori corporis parte tanquam super candelabrum oculos collocavit, et ita instituit, ut essent corpori duces viæ, et illud recte gubernarent. Praeterea oculus sensuun sortitus est principatum nam alii sensuum, et tempore et loco indigent, ut sua objecta percipiant; oculus vero momento temporis res aspectabiles apprehendit. Verumtamen non agit de fabricatione oculi, qui videtur in corpore, sequens enim dictum prohibet, quominus videndi instrumentum intelligamus; ait enim: Si oculus tuus fuerit simplex.» Quomodo vero τοί, διὰ τὸν Χριστὸν τῶν τοῦ κόσμου ἡδέων ἀποστε ρούμενοι ταύτῃ τῇ γλυκείᾳ ἐπαγγελίᾳ ἐπερειδόμενον, καὶ προσδοκώντες ἑκατονταπλασίονα λήψεσθαι, καὶ ζωὴν αἰώνιον χάριτι τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ τοῦ μονογενοῦς αὐτοῦ Υἱοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ προσκυνητοῦ αὐτοῦ Πνεύματος, τῆς ἀκτίστου καὶ ἀχωρίστου Τριάδος, ᾗ πρέπει δόξα καὶ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας, Ἀμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΜΒ". Εἰς τὸ, «Λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμός. Καὶ χρεωφειλέτης εὐχάριστος, καν μηδεμίαν ὑπὸ τοῦ δανειστοῦ φέρῃ τὴν ὄχλησιν, ὅμως ὑπὸ τοῦ συνειδότος νυττόμενος μελετᾷ τὸ χρέος, καὶ σπεύδει πρὸς τὴν ἀπόλφησιν. Ηκω τοίνυν κἀγὼ χρέος, καὶ ἀποδώσων ὑμῖν ὑπερήμερον. Διὰ δὴ τῷ φωτὶ τοῦ εὐαγγελικοῦ λύχνου τὰς ψυχὰς αὐγασθέντες τῆς Δεσποτικῆς διδασκαλίας ἀκούσωμεν. • Εἶπεν ὁ Κύριος τὴν παραβολὴν ταύτην· Ὁ λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμός.» ᾿Απὸ τῶν αἰσθητῶν ἡμᾶς ὁ Σωτὴρ ἀνάγων εἰς τὰ νοούμενα, πανσόφως τοῖς μικροῖς καὶ φαινομένοις έγκατασπείρει τὰ ὑψηλότερα, ἵν' εἴ τι δυσχερές δοκεῖ κατά την πρόχειρον ἔννοιαν, ὁ νοῦς ἐμβατεύων διὰ θεωρίας εἰσαχθῇ πρὸς τὸ τοῦ νοήματος ἄδυτον· ὅπερ ἐστι κἀνταῦθα εὑρεῖν· βουλόμενος γὰρ εἰπεῖν περὶ τῆς πρεπούσης τῇ ψυχῇ καταστάσεως, ἀπὸ τοῦ σωματι κοῦ παραδείγματος ἄρχεται· ι ῾Ο λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμός.» Λύχνον τροπικῶς ὀνομάσ ζει τὸν ὀφθαλμόν. Οὕτω γὰρ καὶ ἡ φύσις, ἄνω τοῦ σώματος, ὡς ἐπὶ λυχνίαν ἐρείσασα τοὺς ὀφθαλμούς, δι' αὐτῶν ὁδηγεῖσθαι τὸ σῶμα, καὶ διοικεῖσθαι και λῶς παρεσκεύασε. Καὶ τὸ τῶν αἰσθήσεων εἶναι κύρος ὁ ὀφθαλμὸς ἐκληρώσατο· αἱ μὲν γὰρ ἄλλαι τῶν αἰσθήσεων καὶ χρόνου καὶ τόπου δέονται πρὸς τὴν τοῦ αἰσθητοῦ κατάληψιν ὀφθαλμὸς δὲ ἀχρόνως τῶν ὁρατῶν ἐπιδράττεται. Πλὴν οὐ περὶ κατασκευής ὀφθαλμοῦ αἰσθητοῦ ἢ σωματικοῦ διαλέγεται· ἡ γὰρ ἐπομένη ῥῆσις οὐκ ἐπιτρέπει νοεῖν ἡμᾶς τὸ τῆς ὄψεως αἰσθητήριον φησί γάρ • Εἰ ὁ ὀφθαλμός σου ἁπλοῦς ᾖ. Ποῦ δὲ ἁρμόσει • Matth. VI, 22 seqq. Francisci Scorsi notæ. octonarius numerus, intelliges ex iis quæ dixi de tetragono ad hom. 24, not. 73. ditas sit ipse binarins numerus; sive etiam, quia ex Porro autem quod etiam sit duplex tetragonum, eorum multiplicatione mutua procreatur; cum ex 2 in 2 fiat numerus 4, et 4 in 2 gignatur numerus 8, qui est cubus, et quidem primus, cum nullus ante ipsum have rationem habeat; quod autem, ejus unitates disponi ita possint, ut dictum est, ex hac figura perspicuum erit. Oculus sensuum principatum sortitus es, Concinit Philo, lib. De specialibus legibus: Sirul in corpore principatum natura dedit capiti, ita inter cæteros sensus imperium penes oculos esse voluit. Græca ejus sunt: Ὥσπερ τὴν σώματος ἡγεμονίαν ἡ φύσις ἀνῆψε κεφαλῇ, οὕτω καὶ τῶν αἰσθήσεων τὸ κράτος ἀνέδωκεν ὀφθαλμοῖς. Unde infert: ideo hos quoque in sublimi collocavit, ut principes; et quidem variis modis honoratos, sed præcipue loco tam insigni et conspicuo. Vide ipsum, si studes, versus finem.cus libri.

HOMILIA XLII. ἐπὶ τοῦ ὀφθαλμοῦ ἁπλοῦν; Π γὰρ ἐκ τῆς ἀνατομῆς conveniet simplicitas oculo? Experientia enim, πεῖρα πολυσύνθετον αὐτὸν κατενόησεν· οὐ μόνον οἷς et quæ ex membrorum incisione sumpta est, deprehendit eum ex multis partibus esse compositum, non solum quatenus corpus ex elementis conflatum est; verum etiam in illo oculo varia quædam, cu multiplex compositio reperitur. Aiunt enim quatuor in illo inesse membranas, corneam, uveam, pringeniam, et reticulatam: quin et ipsa humerum, qui oculum constituunt differentia, aliam compositionem ostendit. Est enim vitreus crystallinus, et aquens, Verum hæc philosophis, qui de natura disputant excutienda relinquamus; nos vero quod obscurum videtur, pro virili parte explanemus. Sciendum igitur est hortari Dominum non ut oculi structura, sed ut operatio simplex sit. Visus enim creatus est ad res aspectabiles percipiendas, ut videntes res conditas, virtutem Electoris divinis honoribus afficiamus: Nam invisibilis ejus virtus per ea quæ facta sunt, conspicitur,» ut ait Apostolus³, ut corpus visu illustratum actiones naurae congruentes sine impedimento possit obire. Hanc igitur naturalem actionem exercens oculus, simplex esse dicitur, compositam extrinsecus malitam procul a se depellens. Postea vero quam ab 298 eo, quod decebat, exciderit, et rationis fre kum tanquam pullus effrenis abjecerit, tum vero instrumentum, quod adjumento nobis est datum, fit improbe libidinis administer, mali admistione natur.lem simplicitatem amittens. Et fortasse cum hac simplicitate conditus fuerat generis nostri princeps, cum cos in paradiso mualos fuisse dicit Mosis theologia 6 : simplicitate autem mudos, πι alia inquit theologia At nbi improbi dæmon s consilio, et aversione a bono contrariae vision:s factus est particeps, tune, c Aperi sunt oculi corum',» non ut melius viderent, sed ut intelligerent se esse nudos, et erubescerent. Nam quæ τὸ σῶμα ἐκ τῶν στοιχείων συγκέκραται, ἀλλὰ περὶ αὐτὸν ποικίλη τις εὑρίσκεται σύνθεσις· φασὶ γὰρ αὐτὸν χιτῶνας ἔχειν τέσσαρας· τὸν κερατοειδῆ, τὸν ῥαγοειδή τὸν ἀρχοειδή, καὶ τὸν ἀμφιγλιστροειδή. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ διαφορὰ τῶν ὑγρῶν ἄλλην δείκνυσι σύνθε σιν, τὰ ὑαλοειδές, τὸ κρυσταλλώδες, τὸ ὑδατῶδες. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν τοῖς φυσικοῖς φιλοσόφοις ἐξετάζειν παραχωρήσωμεν· ἡμεῖς δὲ τὸ δοκοῦν ἀσαφές, ὡς δυνατὸν σαφηνίσωμεν. Εἰδέναι τοίνυν προσήκει, ὡς οὐ τὴν διάπλασιν τοῦ ὀφθαλμοῦ, ἀλλὰ τὴν ἐνέργειαν ἁπλῆν εἶναι παρακελεύει· ἔκτιστα: μὲν γὰρ ἡ ὅρασις διὰ τὴν τῶν ὁρατῶν κατανόησιν, ὡς, ὁρῶντες τὴν κτίσιν, Δημιουργού την δύναμιν εκθειάζωμεν. ι Η γὰρ αὐτ ρατος αὐτοῦ δύναμις τοῖς ποιήμασι καθορᾶται,» ὥς φησιν ὁ Ἀπόστολος, ἵνα διὰ τῆς ὄψεως ἅπαν τὸ σῶμα φωταγωγούμενον πρὸς τὰς κατὰ φύσιν ἐνεργείας εἴη ἀπαρεμπόδιστον. Ταύτην οὖν κατὰ φύσιν ἐνέργειαν ὁ ὀφθαλμὸς ἐνεργῶν ἁπλοῦς εἶναι λέγεται, τὴν ἔξωθεν συντεθεῖσαν κακίαν ἀποδιοπομπούμενος. Ἐπειδὰν δὲ κατολισθήσῃ τοῦ πρέποντος, καὶ τὸν τοῦ λόγου χαλινὸν ἀποπτύσῃ καθάπερ πῶλος δυσήνιος, τότε δή τὸ πρὸς βοήθειαν δοθὲν ἡμῖν ὄργανον φαύλης ἐπι θυμίας γίνεται πρόξενον τῇ τοῦ κακοῦ ἐπιμιξίᾳ τὴν κατὰ φύσιν ἀποβάλλον ἁπλότητα. Καὶ τάχα μετά τοιαύτης ἁπλότητος ἔκτισται ὁ ἀρχηγὸς τοῦ γένους ἡμῶν, οὕτως εἰπούσης Μωϋσέως θεολογίας, ὡς ἦταν ἐν τῷ παραδείσῳ γυμνοί· γυμνοὶ δὲ τῇ ἁπλό τητι, ὡς ἄλλη θεολογία φησίν. "Οτε δὲ τῇ τοῦ πονη ροῦ συμβουλῇ, καὶ τῇ τοῦ καλοῦ παρατροπή μετέ. & σχε τῆς ἐναντίας δράσεως, τότε ο ήνοίχθησαν αὐτῶν εἰ ἐφθαλμοί, ο οὐκ εἰς τὸ κρεῖττον θεωρεῖν, ἀλλ᾽ εἰς τι γυμνοὺς ἑαυτοὺς ἰδεῖν, καὶ αἰσχύνεσθαι. Η γύρ ὕστερον ἐπεισελθοῦσα τοῦ κακοῦ γνώσις τὴν προϋπάρχουσα ἁπλότητα ἤμβλυνε, καθάπερ τὸ φῶς ὑπὸ τοῦ σκότους τὴν χάριν τῆς οὐσίας ἀπόλλυσιν. postea subiit mali cognitio, priorem simplicitatem hebetavit, quemadmodum lumen succedentibus tenebris naturalem decorem amittit. * Rom. 1, 20. * Gen. 11, 23. 1 Gen. 1, 7. Francisci Scorsi notæ. Quatuor in illo, etc. Quinque numerantur a Latine cum aliquot nonnullis reddidit. Nec lamen physicis in lib. De anima communiter, ac præsertim edidit. Et sane facile id fuit suspicați, cum supra Η Conimbr. Χιτών αραχνοειδής, ἀμφιβληστροειδής, λαγοειδής, κερατοειδής, επιπεφυκώς. Theophanes hanc ulumam præteriit, quæ ab illis dicitur Latine innata, nisi forte eadem sit, quæ a nostro appellatur ἀρχοειδής quod nos vertimus primigeniam, ut νυχ sonat. Sed non multum intererat ad sententiam Theophanis omnes ad unum ab eo numerari; quod erat anatomistæ, non oratoris. De harum tunicarum structura et etymologia consule allatos a Conimbr. et alios auctores, nos enim ca res longius traberet. Est enim vireus. De humoribus respondet numerus is, qui a cæteris physicis ponitur zpostahλοειδής, υαλοειδής, υδατώδης, crystallinus, vineus, aquens. Et res est manifesta. Vide auctores supra Cit. not. 85. Lt alia inquit theologia. Per aliam theologiam, noa minuit alium sacræ Scripturæ locum, quod video noa neminem existimasse: qui hauc homiliam citatus Scriptura locus his verhus fussel: οὕτως εἰπούτης Μωσέως θεολογίας, cum ita Morge theologi dicat; sed non alium Scripturae, ut dixi, locum, ser Gregorii Theologi refert, quo sape uatur hic concionator, vel suppresso nomine, vel expresso, vel per antonomasian theologiæ vel Theologi signato cognomento. Hic igitur gratiam orationi quæsivit Sacer orator ab duplici taeologne voce, quae primo loco posita sacram Mosæ doctrinam, secundo Theologi ipsius dietum designat, quod est orat. 58, Paneg. de Nativit., ubi de Adamo verba faciens, Γυμνόν, inquit, eum creavit Deus, τῇ ἁπλότητι, καὶ ζωῇ τη ἀτέχνῳ καὶ δίχα παντὸς ἐπικαλύμματος, καὶ προ βλήμματος· τοιοῦτον γὰρ ἔπρεπεν εἶναι τὸν ἀπ' ἀρχῆς. Hoc est ex Bill.: Nudum quan.um ad simplicitatem et vitam, erte et fuco carentem, atque omnis in eguments et munimenti expertem. Talem enim eum esse conveniebat, qui a principio creatus esset.

• Si oculus tuus fuerit simplex, totum corpus tuum lucidum erit.. Et merito: nam si oculi tui recta vident juxta dictum Sapientis totum corpus ea quæ naturæ est congrua, operatione illustratur³. Hanc simplicitatem habebat beati Davidis oculus. Idcirco cum Deo loquens dicebat: • Domine, non est exaltatum cor meum, neque clati suut oculi miei.» Ει quoniam elatione visus ei carebat, et in solo bono occupatus, totum corpus ejus lucidum erat in nulla re offendens. Nam auditus quidem in excipiendis divinis rebus erat intentus; ait enim: • Audiam quid loquatur in me Dominus Deus 1º. > Gustatus vero pro omni alia dulcedine, quae homines animi perturbationibus obnoxios permulcere solet, divinis sermonibus delectabatur: Quan dulcia faucibus meis eloquia tua! super mel ori neo ".» Manus vero tollebat ad Deum: Elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum 12.» Pedes non oblique, et indecore movelantur, sed fiducia in Deum suffulti erant; ideo dicebat: • Pes meus stetit in directo 18;» et: ‹ Statuisti super petram pedes meos, et direxisti gressus meos",» Omnia divini Vatis membra per oculi simplicitatem in divino timore inhærebant. • Si autem oculus tuus fuerit nequam, totum corpus toum tenebrosum erit. › Ordine procedere oratio non videtur. Nam verbis illis: c Si oculus tuus fuerit simplex, subjungendum videbatur, Si autem oculus tuus fuerit compositus; simplici enim compositum opponitur. Sed me 299 putaremus vocem illam, simplex, de oculi structura dictam fuisse, sed de naturali operatione, ut oratio quoque nostra demonstravit, propterea subdit: «Si autem oculus tuus fuerit nequam, ut per id quod consequitur, ratiocinando intelligas id quod præcedit; quia nequitiæ bonitas potius opponitur. Atque hoc est, quod per simplicitatem significatur. δύς • Ἐὰν ὁ ὀφθαλμός του ἁπλοῦ; ᾖ, ὅλον τὸ σῶμά σου φωτεινὸν ἔσται. Καὶ μάλα εἰκότως· εἰ γὰρ οἱ ὀφθαλμοί σου λεία βλέπουσι, κατά τον εἰπόντα σοφὸν, πᾶν τὸ σῶμα τῇ κατὰ φύσιν ενεργείᾳ καταφωτίζε ται. Ταύτην εἶχε τὴν ἁπλότητα ὁ τοῦ μακαρίου Δαβὶδ ὀφθαλμός· διὸ καὶ ἔλεγε πρὸς τὸν Θεόν • Κύριε, οὐχ ὑψώθη ἡ καρδία μου, οὐδὲ ἐμετεωρί. σθησαν οἱ ὀφθαλμοί μου.» Καὶ ἐπειδὴ ἀμετεώριστον εἶχε τὴν ὅρασιν πρὸς μόνον ἀπησχολημένην τὸ ἀγαθόν, ἅπαν αὐτοῦ τὸ σῶμα φωτεινὸν τὸ προσκόπτον ἐν μηδενί· ἡ μὲν γὰρ ἀκοὴ ἀπησχόλητο πρὸς τὴν θείαν ἐνώτισιν· ο 'Ακούσομαι γάρ, φησί, τί λαλήσει ἐν ἐμοὶ Κύριος ὁ Θεός.» Ἡ δὲ γεῦσις, ἀντ᾿ ἄλλη; γλυκύτητος ήδυνούσης τοὺς ἐμπαθεῖς, τοῖς λόγοις τοῦ Θεοῦ ἐφηδύνετο· ι Ως γλυκέα τῷ λάρυγγί μου ο τὰ λόγιά σου! ὑπὲρ μέλι τῷ στόματί μου. Τὰς χεῖρας εἶχεν ἐπαιρομένας εἰς Θεόν· Επαρσις τῶν χειρῶν μου θυσία ἑσπερινή.» Οἱ πόδες οὐ σκολιῶς ἐκινοῦντο, καὶ ἀπρεπῶς, ἀλλ' ἐνηρεισμένοι πρὸς τὴν εἰς Θεὸν ἦσαν πεποίθησιν· διὸ ἔλεγεν· ι Ο πους μου ἔστη ἐν εὐθύτητι·, καί· «Εστησας ἐπὶ πέτραν τοὺς πόδας μου, καὶ κατεύθυνας τὰ διαβήματά μου. Πάντα τὰ τοῦ θείου Προφήτου μέλη τῇ τοῦ ὀφθαλμού ἁπλότητι πρὸς τὸν θεῖον φόβον ἐνίσχοντο. • Ἐὰν δὲ ὁ ὀφθαλμός σου πονηρὸς ᾖ, ὅλον τὸ σῶμά σου σκοτεινὸν ἔσται.» Δοκεῖ μὴ κατὰ τάξιν ὁ λόγος προέρχεσθαι. Πρὸς γὰρ τό· Ἐὰν ὁ ὀρ θαλμός σου ἁπλοῦς ᾖ, ν ἐχρῆν ἐπενεγκεῖν· Ἐὰν ὁ ὀφθαλμός σου σύνθετος ᾖ τῷ γὰρ ἁπλῷ τὸ σύνθε τον ἀντίκειται. Αλλ' ἵνα μὴ περὶ τῆς τοῦ ὀφθαλμοῦ κατασκευῆς εἰρῆσθαι νοήσωμεν τὸ ἁπλοῦν, ἀλλὰ περὶ τῆς κατὰ φύσιν ἐνεργείας, ὡς καὶ ὁ λόγος ἀπέδειξε· διὰ τοῦτο ἐπιφέρει· «Ἐὰν δὲ ὁ ἐφθαλ μός σου πονηρὸς ᾖ·, ἵνα διὰ τοῦ ἑπομένου νοήσεις τὸ προηγούμενον, συλλογισάμενος ὅτι τῷ πονηρῷ τὸ ἀγαθὸν μᾶλλον ἀντίκειται· καὶ τοῦτό ἐστι τὸ διά τῆς ἁπλότητας σημαινόμενον. • Si autem oculus tuus fuerit nequam, totum corpus tuum tenebrosum erit; › nam oculus nequam et elatus, omittens contueri ea quorum factus est causa, passionum incitamenta circumspicit. Quamobrem totum corpus velut in tenebris ambulat, oculis cæcutientibus errans. Curiosum hunc aspeclum Dominus coercens præcepit: Non concupisces uxorem proximi tui, et universa quæ illius sunt 15. ο Postea vero curiose mulierem intueri, adulterium esse dixit, radicen passionis spinarum feracen evellens ex qua nimirum terra a principio spinas nobis produxit, pravus enim ille plantæ conspectus malam nobis escain emisit. Quoniam vero, ut optimi quique flores pulchris extrinsecus foliis involvuntur, ita sacre Scripturæ sensus 8 Prov. iv, 25. • Psal. cxxx, 1. 10 Psal. LXXXIV, 16 Psal. xxxix, 3. 18 Exod. 20, 17; Dent. v, 21. • Ἐὰν δὲ ὁ ὀφθαλμός του πονηρὸ; ᾖ, ὅλον τὸ σῶμα σου σκοτεινὸν ἔσται • ὁ γὰρ πονηρὸς ὀφθαλμὸς καὶ μετέωρος, ἀφεὶς ἐκεῖνα περισκοπεῖν, ὧν ἕνεκα γέ γονε, περιαθρεῖ τὰ τῶν παθῶν ὑπεκκαύματα. Δ:ὸ καὶ ἅπαν τὸ σῶμα ὡς ἐν σκότει πορεύεται, τῇ τῶν ὀμμάτων ἀμβλυωπία περιπλανώμενον. Ταύτην τὴν περίεργον θέαν αναστέλλων ὁ Θεὸς ἐνετείλατο· < Οὐκ ἐπιθυμήσεις τὴν γυναῖκα τοῦ πλησίον σου, οὐδὲ ὅσα ὑπάρχει αὐτῷ.» Υστερον δὲ καὶ μοιχείαν ὠνόμασε τὸ περιέργως γυναῖκα ἰδεῖν, τὴν ἀκανθη φόρον ῥίζαν τοῦ πάθους ἐκσπῶν, ἐξ ἧς ἡμῖν ἀρχῆθεν ἡ γῆ τὰς ἀκάνθας εβλάστησε· ἡ γὰρ πονηρὰ τοῦ φυτοῦ θέα τὴν κακὴν ἡμῖν ἐβλάστησε βρῶσιν. Ἐπειδὴ, ὥσπερ τῶν ἀνθέων τὰ κάλλιστα ωραίοις ἔξωθεν φύλλοις περιχλαινίζεται, οὕτω τὰ τῆς ἁγίας 11 Psal. cxviii, 103. 11 Psal, cxL, 2. 13 Psal. xv, Francisci Scorsi nota. gressus tuos. Juxta dictum Sapientis. Proverbiorum est dierum cap. iv. LXX: Οἱ ὀφθαλμοί σου ὀρθὰ βλεπέ τωσαν· τὰ δὲ βλεφαρά σου νευέτω δίκαια. Αt nostra: Oculi tui recta videant, et palpebræ tuæ præcedant Evellens. In Exempl. Panorm. scribentis vitio pro εκσπῶν, quod est in Vatic., exaratum erat ἐκστῶν.

duplum, atque ita uturorum præmiorem stabili- τῶν αἰωνίων ἀμοιβῶν. Μὴ οὖν ἀχθεσθῶμεν, αγαπη tatem immobilitatemque significans. Hac igiter tam suavi promissione suffulti, ne gravate feramus, charissimi, si hujusce mundi delectationibus Christi causa privemur, centuplum et vitam aeternam recepturos nos sperantes, gratia magni Dei et Patris, ´et Filii ejus unigeniti, et Salvatoris nostri Jesu Christi, et ipsius adorandi Spiritus, increatæ et incomprehensibilis Trinitatis, cui debetur gloria et imperium in sæcula sa culorum. Amen. HOMILIA XLII. In illa verba: • Lucarna corporis est oculus.» Gratus debitor, etiamsi nulia ei exhibeatur a creditore molestia, tamen a conscientia stimula - tus de debito cogitat, solutionemque maturat, Ego igitur etiam debitum soluturus venio, cujus solvendi jam præteriit dies. Quamobrem evangelicæ lucernæ lumine illustratis animis doctrinam Domini audiamus. • Dixit Dominus parabolam hanc: Lucerna corporis est oculus *. Ab iis quæ sub sensum cadunt, ad ea quæ intelligentia 297 comprehenduntur nos Salvator attollens, sapienter omnino parvis et aspectabilibus sublimiora inserit, ut, siquidem difficile videatur in primo se offerente sensu, per speculationem pervadens mens in sententiæ penetralia introducatur. Quod hic etiam reperire est: nam cum de statuanimæ conveniente disserere vellet, ab exemplo corporis sumpsit exordium: e Lucerna corporis est oculus. Per translationem oculum lucernam appellat: nam et natura ipsa in superiori corporis parte tanquam super candelabrum oculos collocavit, et ita instituit, ut essent corpori duces viæ, et illud recte gubernarent. Praeterea oculus sensuun sortitus est principatum nam alii sensuum, et tempore et loco indigent, ut sua objecta percipiant; oculus vero momento temporis res aspectabiles apprehendit. Verumtamen non agit de fabricatione oculi, qui videtur in corpore, sequens enim dictum prohibet, quominus videndi instrumentum intelligamus; ait enim: Si oculus tuus fuerit simplex.» Quomodo vero τοί, διὰ τὸν Χριστὸν τῶν τοῦ κόσμου ἡδέων ἀποστε ρούμενοι ταύτῃ τῇ γλυκείᾳ ἐπαγγελίᾳ ἐπερειδόμενον, καὶ προσδοκώντες ἑκατονταπλασίονα λήψεσθαι, καὶ ζωὴν αἰώνιον χάριτι τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ τοῦ μονογενοῦς αὐτοῦ Υἱοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ προσκυνητοῦ αὐτοῦ Πνεύματος, τῆς ἀκτίστου καὶ ἀχωρίστου Τριάδος, ᾗ πρέπει δόξα καὶ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας, Ἀμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΜΒ". Εἰς τὸ, «Λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμός. Καὶ χρεωφειλέτης εὐχάριστος, καν μηδεμίαν ὑπὸ τοῦ δανειστοῦ φέρῃ τὴν ὄχλησιν, ὅμως ὑπὸ τοῦ συνειδότος νυττόμενος μελετᾷ τὸ χρέος, καὶ σπεύδει πρὸς τὴν ἀπόλφησιν. Ηκω τοίνυν κἀγὼ χρέος, καὶ ἀποδώσων ὑμῖν ὑπερήμερον. Διὰ δὴ τῷ φωτὶ τοῦ εὐαγγελικοῦ λύχνου τὰς ψυχὰς αὐγασθέντες τῆς Δεσποτικῆς διδασκαλίας ἀκούσωμεν. • Εἶπεν ὁ Κύριος τὴν παραβολὴν ταύτην· Ὁ λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμός.» ᾿Απὸ τῶν αἰσθητῶν ἡμᾶς ὁ Σωτὴρ ἀνάγων εἰς τὰ νοούμενα, πανσόφως τοῖς μικροῖς καὶ φαινομένοις έγκατασπείρει τὰ ὑψηλότερα, ἵν' εἴ τι δυσχερές δοκεῖ κατά την πρόχειρον ἔννοιαν, ὁ νοῦς ἐμβατεύων διὰ θεωρίας εἰσαχθῇ πρὸς τὸ τοῦ νοήματος ἄδυτον· ὅπερ ἐστι κἀνταῦθα εὑρεῖν· βουλόμενος γὰρ εἰπεῖν περὶ τῆς πρεπούσης τῇ ψυχῇ καταστάσεως, ἀπὸ τοῦ σωματι κοῦ παραδείγματος ἄρχεται· ι ῾Ο λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμός.» Λύχνον τροπικῶς ὀνομάσ ζει τὸν ὀφθαλμόν. Οὕτω γὰρ καὶ ἡ φύσις, ἄνω τοῦ σώματος, ὡς ἐπὶ λυχνίαν ἐρείσασα τοὺς ὀφθαλμούς, δι' αὐτῶν ὁδηγεῖσθαι τὸ σῶμα, καὶ διοικεῖσθαι και λῶς παρεσκεύασε. Καὶ τὸ τῶν αἰσθήσεων εἶναι κύρος ὁ ὀφθαλμὸς ἐκληρώσατο· αἱ μὲν γὰρ ἄλλαι τῶν αἰσθήσεων καὶ χρόνου καὶ τόπου δέονται πρὸς τὴν τοῦ αἰσθητοῦ κατάληψιν ὀφθαλμὸς δὲ ἀχρόνως τῶν ὁρατῶν ἐπιδράττεται. Πλὴν οὐ περὶ κατασκευής ὀφθαλμοῦ αἰσθητοῦ ἢ σωματικοῦ διαλέγεται· ἡ γὰρ ἐπομένη ῥῆσις οὐκ ἐπιτρέπει νοεῖν ἡμᾶς τὸ τῆς ὄψεως αἰσθητήριον φησί γάρ • Εἰ ὁ ὀφθαλμός σου ἁπλοῦς ᾖ. Ποῦ δὲ ἁρμόσει • Matth. VI, 22 seqq. Francisci Scorsi notæ. octonarius numerus, intelliges ex iis quæ dixi de tetragono ad hom. 24, not. 73. ditas sit ipse binarins numerus; sive etiam, quia ex Porro autem quod etiam sit duplex tetragonum, eorum multiplicatione mutua procreatur; cum ex 2 in 2 fiat numerus 4, et 4 in 2 gignatur numerus 8, qui est cubus, et quidem primus, cum nullus ante ipsum have rationem habeat; quod autem, ejus unitates disponi ita possint, ut dictum est, ex hac figura perspicuum erit. Oculus sensuum principatum sortitus es, Concinit Philo, lib. De specialibus legibus: Sirul in corpore principatum natura dedit capiti, ita inter cæteros sensus imperium penes oculos esse voluit. Græca ejus sunt: Ὥσπερ τὴν σώματος ἡγεμονίαν ἡ φύσις ἀνῆψε κεφαλῇ, οὕτω καὶ τῶν αἰσθήσεων τὸ κράτος ἀνέδωκεν ὀφθαλμοῖς. Unde infert: ideo hos quoque in sublimi collocavit, ut principes; et quidem variis modis honoratos, sed præcipue loco tam insigni et conspicuo. Vide ipsum, si studes, versus finem.cus libri.

quo ferantur ad rabidas voluptates ''. Ita si meus fuerit nequam, totus homo tenebrosus erit, naturam mentitus operibus. ‹ Si ergo lumen quod in te est, tenebræ sunt, ipsæ tenebræ quantæ erunt? › Si, inquit, mens quæ tibi ad illustrandum animum data est, a passionibus obscurata fuerit, quanta erit obscuratio sensus passionum caruis, quæ 10011cupiscit adversus spiritum 20? Et quoniam sacræ Scripturæ declaratio considerationum est ferax, ita τισμὸν τῆς ψυχῆς ὑπὸ τῶν παθῶν σκοτισθῇ, πόση ἂν εἴη ἡ σκότωσις τοῦ φρονήματος τῶν παθῶν τῆς σαρκός, κ τῆς ἐπιθυμούσης κατὰ τοῦ πνεύματος;» Ἐπεὶ δὲ πολυθεώρητος τῆς ἁγίας Γραφῆς ἡ ἐξήγη σις, οὕτω τοῦ ἁγίου Πνεύματος οἰκονομήσαντος ἐν μια βήσει πολλὰ νοήματα περιέχεσθαι, μὴ κατοκνήσ σωμεν καὶ καθ᾿ ἕτερον τρόπον ἑρμηνεῦσαι τοῦ ῥητοῦ τὴν διάνοιαν, τὴν λέξιν αὖθις ἀναλαβόμενοι. disponente Spiritu sancto, ut in una dictione multa · sensa contineantur, ne nos pigeat etiam alio modo superiorum verborum sententiam interpretari, di- ·ctione iterum repetita. • Lucerna corporis est oculus.» Oculus noster est lex spiritus, quæ tanquain lucerna ad lumen cognitionis animum ducit. Quod vero me in banc deducit sententiam, est testimonium prophetæ, qui sic ait: • Lucerna pedibus mcis lex tua, et lumen semitis meis ".. Nam cum in peccatum natura corruisset, non prætermisit Deus quin casum corrigeret nostrum, sed ad uniuscujusque animæ auxilium legem dedit: contra vero corruptorem generis humani qui ex æquo opposita lege carnis, obsistit, quæ militat adversus spiritum. Inter alramque autem constituta libera facultas arbitrii nostri ac voluntatis, altera lege alteri adversante, quam voluerit aliam alteri superiorem reddit, impellente lege spiritus ad bona virtutis, quæ in spe 301 parata sunt iis qui recte gesserunt; lege vero carnis terrenis voluptatibus fatuos mancipante. Itaque dum lex spiritus simplex manet, animum totum illustrat ad probas actiones eum inclinans. De hac Jucerna dicit apostolorum princeps: Habemus Armiorem propheticum sermonem, cui benefacitis altendentes quasi lucerna lucenti in caliginoso loco". Verum si placet, hos prætergressi sensus tanquam sancta, pervadamus in Sancta sanctorum, „ 19 Jerem. v, 8. ** Galat. v, 17. st Psal. cxvi, 105. • Ο λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμός.» Ο ὀφθαλμὸς ὁ ἡμέτερος ὁ νόμος τοῦ πνεύματος, οἷς λύχνος πρὸς τὸ φῶς τῆς γνώσεως ὁδηγῶν τὴν ψυ χήν. Τὸ δέ με πρὸς τὴν διάνοιαν ταύτην ἄγον προς φητική μαρτυρία ἐστὶν οὕτω λέγουσα· ο Λύχνος τοῖς ποσί μου ὁ νόμος σου, καὶ φῶς ταῖς τρίδας μου.» Πεσούσης γὰρ εἰς ἁμαρτίαν τῆς φύσεως, οὐ παρεἶδεν ὁ Θεὸς τὴν πτῶσιν ἡμῶν ἀδιόρθωτου, ἀλλὰ νόμον ἔδωκεν εἰς συμμαχίαν τῇ ἑκάστου ψυχῇ· ἐκ δὲ τοὐναντίου τὸν φθορέα τῆς ἀνθρωπότητος ἀντιμηχανᾶσθαι τὸ ἴσον διὰ τοῦ νόμου τῆς σαρκὸς αντιστρατευομένου κατὰ τοῦ πνεύματος. Μέσον δὲ ἀμφοῖν ἑστῶσα ἡ αὐτεξούσιος ἡμῶν δύναμις και προαίρεσις, ἑκατέρου νόμου ὑπεναντίως πρὸς τὸν ἕτερον ἔχοντος, ὃν ἂν βούληται ποιεῖ κατὰ τοῦ ἄλ λου ἐπικρατέστερον τοῦ πνευματικοῦ νόμου εἰς τὰ τῆς ἀρετῆς ἄγοντος ἀγαθὰ, ὅσα τοῖς κατορθώσασι δι' ἐλπίδος ἀπόκεινται· τοῦ δὲ σαρκικοῦ πρὸς τὰς ὑλώ· δεις ἡδονὰς τοὺς ἀνοήτους ἀνδραποδίζοντος. ᾿Απλούς τοίνυν διαμένων ὁ νόμος τοῦ πνεύματος, ὅλην φωτί δ ζει τὴν ψυχὴν πρὸς τὴν ἀγαθὴν ἄγων ἐνέργειαν. Περὶ τούτου τοῦ λύχνου φησὶν ὁ τῶν ἀποστόλων πρόκριτος· «Εχομεν βεβαιότερον τὸν προφητικόν λόγον, ᾧ καλῶς ποιεῖτε προσέχοντες, ὡς λύχνα φαίνοντι ἐν αὐχμηρῷ τόπῳ.» ᾿Αλλ' εἰ δοκεῖ, ταῦτα τὰ νοήματα προβάντες ὡς ἅγια, εἰς τὰ τῶν ἁγίων Αγια εἰσέλθωμεν, αἰχμα s 11 Petr. 1, 19. Francisci Scorsi notæ. propheta appellat θηλυμανείς, quibus voluptarios homines comparari ait. Ea comparatione usus etiam M. Tullius in Pisonem, cum eum ut nequissimum Epicureum arguit, qui auditis solum ejus dogmatis primis verbis: Admissarius, inquit, iste simul atque audivit a philosopho voluptatem tantopere laudari, nihil expiscatus est, sic suos sensus voluptarios omnes incitavit, sic ad illius hanc orationem adhinniit, ut non magistrum virtutis, sed auctorem libidinis a se illum inventum arbitraretur. Etiam Dio Chrysost. eadem proverbialiter usus, oral. 32, ad Alexandriπος: Δέδοικα δὲ κἀγὼ τὸν ἱππικὸν ἔρωτα τῆς πόλ λεως, μή τι δυσχερὲς ὑμῖν καὶ ξένον ἐνέγκῃ τῷ χρόνῳ· Metuo et ego equinum hujus civitatis amorem, ne quid difficile vobis et peregrinum afferal procedente tempore. Plura colligit Nicolaus Abramus in forentissimuts Commentariis in tom. Ill, oral. Cicer., et Lacerda in ut Georg. ad illud: Scilicet ante omnes furor est insignis equarum. Porro de libidine equorum auctores omnes rei rustice. Palladius Martio: Admissarii generosi equabus admittendi sunt. Lege itidem Virg. Georgic, lib. 111; Arist. De llist. anim. Oppian, I. Κυνηγετικών, et alios. Contra vero corruptorem. Verbum έδωκεν, dedit, utrumque connectit nomen νόμον, καὶ φθορέα τῆς ἀνθρωπότητος, legem, et corruptorem humana naturæ, sed duplici seusu quen continere id verbun δίδωμι constat ex variis locis auctorum, vel ex Thesauro et Lexico. Primus sensus est dandi, alter permittendi et concedendi. Igitur conjunctum id verbum τῷ νόμῳ, legi a Deo late, vel natural, vel scriptæ, in primo significatu est accipiendum: at conjunctum τῷ φθορεῖ in secundo. Non dedit enim Deus homini diabolum tentatorem, quasi qui preciperet, sed qui perit:eret eum tentare, et corrumpere humanum genus. Quo sensu dixit ad Salamam, cap. 1, lib. Job: Ecce universa qua habet in manu tua sunt, hoc est potentiæ, vel potestati Lue trado. Sic explicat D. Thom. lect. 2, et addit: Considerandum etiam est, quod Dominus non præcepil Satanæ, ut Job offenderet, sed solum ei potestatem dedit, quia potestas nocendi inest cuilibet malo ex se ipso: sed potestas non est nisi a Deo. Vide ipsum auctorem, infra hom. 44, ubi hanc suam sententiaru planius explicat; et notam ibi nostram.

HOMILIA XLII. νωτίσαντες τὸ νόημα εἰς Χριστὸν, κατὰ τὴν τοῦ ᾿Απο- in captivitatem redigentes sensum in obsequiim Christi, ut hortatur Apostolus ". Lucerna enin nobis et oculus ipse est Christus. Nam lucernam Græci λύχνον, lychnum appellant, quod solvat tenebras quis autem alius caliginem peccati discussit, ac cognitionis lumen hominibus largitus est, nisi is qui dixit: ‹ Ego sum lux mundi 25?» Ipse enim vere est lux, quæ illuminat omnem hominem venientem in mundum 25 virtutum Quomodo vero hic simul sit oculus et lucerna nosta, planius oratio demonstrabit. Caput plenitudinis Ecclesiæ est ipse Christus; ita enim ait magnus apostolus Paulus: Nos vero • corpus ipsius. ", et • Membra de membro 98. • Præslantissimum autem sentiendi instrumentum in capite oculus est. Qua igitur ratione est caput, ea etiamn oculus est, a quo totum corpus Ecclesiæ illu. stratur. Porro autem valde assimilatur Incarnationi Verbi lucerna. Nam, cum Verbum natura sit Deus, et per dispensationem caro factum sit, uti lumen secundum substantiam incircumscripte testæ carnis quasi lucernæ media anima, ut per ellychnium ignis unitum apparuit tenebras ignorantiæ discussurus; et certe Dominus sic ait: • Nemo lucernam accendens operit eam vase *;, id est, Nemo Verbum in se ipso per fidem possidens tanquam lucernam menti prælucentem terrena illud cogitatione contegit; ita ut lumen hujusce lucernæ otiosum videatur, non suapte natura, sed στόλου παραίνεσιν. Λύχνος γὰρ ἡμῶν καὶ ὀφθαλμὸς αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός. Λύχνος γὰρ ἐτυμολογεῖται παρὰ τὸ λύειν τὸ νύχος, ἤγουν τὸ σκότος. Τίς δέ ἐστιν ἕτερος ὁ τῆς ἁμαρτίας λύσας τὴν ζόφωσιν, καὶ τὸ φῶς τῆς γνώσεως χαρισάμενος, ἀλλ' ἢ αὐ τὸς ὁ εἰπών· «Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου;» Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὡς ἀληθῶς τὸ φῶς, ὁ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον τῶν ἀρετῶν. Πῶς δὲ οὗτος ὀφθαλμός ἐστι καὶ λύχνος ἡμέτερος, ὁ λόγος δείξει σαφέστερον. Κεφαλὴ τοῦ τῆς Ἐκκλησίας πληρώματος αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός οὕτω γὰρ ὁ μέγας Παυλός φησιν· «Ημεῖς δὲ σῶμα αὐτοῦ, καὶ μέλη ἐκ μέρους, κεφαλῆς δὲ τὸ κράτιστον αἰσθητήριον ὁ ὀφθαλμός. Ωσπερ οὖν κεφαλή ἐστιν, οὕτω ἄρα καὶ ὀφθαλμός, ὑφ' οὗ τὸ πᾶν σῶμα τῆς Ἐκκλησίας φωτίζεται. Λίαν δὲ παρεμφερής δ λύχνος τῆς τοῦ Λόγου σαρκώσεως. Κατὰ φύσιν γάμ Θεὸς ὑπάρχων, καὶ σὰρξ κατ' οίκονομίαν γενόμενος, οἷα δὴ φῶς κατ' οὐσίαν ἀπεριγράπτως τῷ τῆς σαρ κὸς ὀστράκῳ καθάπερ λύχνῳ διὰ μέσης ψυχῆς ὡς διὰ θρυαλλίδος τὸ πῦρ ἑνωθέν, τοῦ σκότους τῆς ἀγνοίας ὤφθη λυτήριον. Καὶ γοῦν καὶ ὁ Κύριος οὕτω φησίν· «Οὐδεὶς ἅψας λύχνον καλύπτει αὐτὸν σκεύει· ν τουτέστιν, Οὐδεὶς ἐν ἑαυτῷ τὸν Λόγον κτησάμενος διὰ πίστεως, οἷα λύχνον δαδουχοῦντα τὸν νοῦν, καλύπτει αὐτὸν τῷ χοικῷ φρονήματι, ὡς ἀνενέργητον τοῦ τοιούτου λύχνου τὸ φῶς φαίνεσθαι· οὐ τῇ αὐτοῦ φύσει, ἀλλὰ τῇ ῥαθυμίᾳ τοῦ ἔχοντος. Τοῦτον τὸν λύχνον, φημὶ δὴ τὸν Κύριον, ὁ τοῦ προ- ejus, qui illud continet negligentia. Lucernam φήτου Ζαχαρίου προβλεπτικὸς ὀφθαλμὸς ὡς λαμ πάδιον ἐθεάσατο· Εώρα γάρ, φησί, καὶ ἰδοὺ λυχνία χρυσή, καὶ λαμπάδιον ἐπάνω αὐτῆς· ἡ διὰ μὲν τῆς λυχνίας τὴν Ἐκκλησίαν δηλῶν, διὰ δὲ τοῦ λαμπαδίου τὸν σαρκωθέντα δηλῶν Θεόν. Οὕτω γὰρ καὶ διὰ Ἡσαΐου φησὶν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ • Έξελεύσεται ὡς φῶς ἡ δικαιοσύνη μου, τὸ δὲ σωτήριόν μου ὡς λαμπάς καυθήσεται.» Ἐπεὶ δὲ ἡ φύσις ἡμῶν τῶν ἐναντίων ἐστὶ δεκτική, ἐὰν μὲν ἔχωμεν ἐν ἑαυτοῖς τὸν Θεὸν Λόγον, ὡς λύχνον δαδουχοῦντα τὸ ἐν ἡμῖν νοερόν, φωτιζόμεθα· εἰ δὲ ῥᾳθύμως βιοῦντες τὴν ἐναντίαν, καὶ ζοφώδη δύναμιν εἰσδε ξώμεθα, τῇ ἐπιμιξίᾳ τοῦ ἄρχοντος τοῦ σκότους καὶ ἡμεῖς μελαινόμεθα, «ὡς σκηνώματα Κηδάρ, κατὰ τὴν ἐν τῷ Ασματι νύμφην γινόμενοι, ἔχοντες τὸ αἶσχος ἐπείσακτον. 'Αλλ᾽ ὁρῶ τὸν βέλτιστον ἐκεῖνον διάκονον ὕπνῳ βαρούμενον· ἐφ᾽ ἱκανὰς γὰρ ὥρας ἐπιτηρήσας εἶ δον ὡς κάτοχον κραδαινόμενον, καὶ τὸ βλέμμα χαϋ81 hanc, Dominum, inquam, perspicax vatis Zachariæ oculus vidit tanquam lampadem; ait enim: ⚫ Vidi et ecce candelabrum aureum, et lampas super illud 30., Per candelabrum Ecclesiam signans, per lampadem vero incarnatum Deum. Sic enim etiam per Isaiam Deus et Pater loquitur: • Egredietur ut lumen justitia mea, et Salutare 302 meum sicut lampas ardebit.. Quoniam vero contrariorum receptrix est natura nostra, siquiden in nobis habebimus Deum Verbum, qui quasi lucerna menti nostræ præluceat, illuminabimur sin vero ignaviæ dediti, contrariam ac tenebricosam vim admittemus, nos quoque principis tenebrarum consuetudine nigrescemus, th tabernacula Cedar ": › quemadmodnm sponsa illa, de qua in Cantico mentio habetur, adventitiam fœditatem habentes. Sed video optimum illum diaconum somno gravatum; nam cum diu illum observassein viltitubantem quasi comitiali morbo correptum, rei 10 Ephes. iv, 15, 1* 1 Cor. 311, 23 II Cor. x, 5. st Joan. vill, 12. 25 Joan. I, 9. s9 Luc vin, 16. 30 Zachar. iv, 4. 31 Isa. Lx11, 2. es Cant. I, 5. Francisci Scorsi nola. Nam ucernam. Εtym. mag. Λύχνος λέγεται παρὰ τὸ λύειν τὸ νύχος, τοῦτ' ἔστι τὸ σκότος. lisdemque verbis dicit καὶ ἑτυμολογεῖ Pater hic sermonis sui bene doctus. In mundum virtutum. Hoc est in laboriosam virtutum exercitationem, que in hoc mundo seu 27 Ephes. v, 30. vita versatur, quo loquendi modo usus est S Maximus martyr, ut monuimus supra hom. 25, et copiosius explanabimus cum ipso Theophane ad hom. 61, ubi et ipse enucleatius id docet, et nos in notis

mum missam aciem oculorum, corpus indigum fulci- vou, καὶ τὸ σῶμα στηριγμάτων ἐπιδεόμενον, καὶ mentis, et animam veluti avolantem, vivente adbuc etiam corpore; alterum vero cubitum sopore solutum, et vix summis digitis attingentem genas. Sed heus tu quid agis, intempestiva dormitatione prægravatus? Quid te audiendi sermonis tempore dedecoras a somno subactus? Atqui si insanam muliere saltantem videres, aut libidinosum scortum obscenas cantilenas cantans, vigilantein auditum aspectumque teneres. Nunc vero cum divinas voces interpretamur, plumbea tibi acediæ massa palpebras opprimit; expergiscere excussa pigritia. Annon in Actis apostolorum audivisti, quomodo Troade, docente Paulo, adolescens quidam nomine Eutychus, cum obdormisset, lapsus per fenestram e tertio coenaculo, mortuus est as? Quae historia sane te docet, eum qui ad doctrinam divini verbi aninon diligenter attendit, per fenestram dejeclum de tertio cœnaculo spirituali decidere. Per fenestran vero intelligitur sensus; ita enim appellati sunt sensus a Jeremia, cum dixit: ‹ Mors ascendit per fenestras vestras "., Tres vero con - tignationes sunt opinio, mens et intelligentia. Qui enim concionis tempore stertit, tanquam a terrenis ligatus imaginibus, a præcipuis animi facultatibus excidit: qui autem ab iis excidit, non est numerandus in vivis. Somnus enim frater est mortis ut externi quoque sentiunt. Quamobrem oro, ut vigilanti et attento animo concionem audiatis, ut nec vos damnemini tanquam nullum referentes fructum; neque nos videamur lac Seripturæ purissimum in terram frustra emulgere, aut ad surdos habere sermonem. Auditionem 303 vero actione obsignate: «Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, ut ait Apostolus, sed factores s.» Et Dominus: • Beali, inquit, qui audiunt verbum Dei, et custodiunt illud ".. Sic facientes, et divinum præceptum tanquam lucernam habentes, quæ vitam nostram illuminet, nunquam de recta via deflectemus, neque obliquas faciemus vitæ conversiones, *sed recta procedemus ad beatam vitam in Christo Jesu Domino nostro, cui gloria et imperium in sæcula. Amen. HOMILIA XLMI. In reliqua ejus dicti: ‹ Lucerna corporis est oculus s. s Mendici et gregarii pauperes, qui domos circumeunt, et quæ alendæ vitæ sint satis, comparant 33 Act. xx, 9. 3. Jerem. 15, 21. 35 Rom. 11, 13. τὴν ψυχὴν ὥσπερ ἀφιπταμένην, καὶ ζῶντος ἔτι τοῦ σώματος· θάτερον δὲ πῆχυν τῷ ὕπνῳ λυόμενον, καὶ μόλις ἄκροις δακτύλοις τῆς παρειᾶς ἐπιψαύοντα. ᾿Αλλὰ γὰρ καὶ τί πάσχεις, ὦ οὗτος, ἀκαίρῳ νυσταγ μῷ βαρυνόμενος; Τί δὲ σαυτὸν αἰσχύνεις ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἀκροάσεως ὕπνῳ δουλαγωγούμενος; Εἰ δὲ καὶ ποδοστρόφον μαινάδα ὀρχουμένην ἑώρας, ή κασσωρίδα μαχλῶσαν ἀσελγείας ᾄδουσαν ῥήματα, ἄγρυπνον ἂν ἐτήρεις καὶ ὄψιν καὶ ἀκοήν. Νῦν δὲ τῶν θείων ἑρμηνευομένων φωνῶν ἡ τῆς ἀκηδίας σου μολυβδὶς ἐπιβαρύνει τα βλέφαρα. Εγρεο, την βα θυμίαν ἐκτιναξάμενος· ἢ οὐκ ἀκήκοας ἐν ταῖς Πράτ ξεσιν, ὡς ἐν τῇ Τρωάδι τοῦ Παύλου διδάσκοντος, νεανίας τις Εύτυχος νυστάξας, καὶ διὰ θυρίδος ἀπὸ τοῦ τριστέγου πεσὼν ἀπέθανε; τοῦτο τῆς ἱστορία; διδασκούσης σε, ὡς ὁ μὴ νηφόντως προσέχων τῇ τῶν θείων λογίων διδασκαλίᾳ καταπίπτει τοῦ νοουμένου τριστέγου, διὰ τῆς θυρίδος καταβαλλόμενος· νοεῖται δὲ θυρὶς μὲν ἡ αἴσθησις· οὕτω γὰρ Ιερεμία; τὰς αἰσθήσεις ὠνόμασεν ᾿Ανέξη, λέγων, θάνατ διὰ τῶν θυρίδων αὐτῶν· ο τριστέγη δὲ δόξα, καὶ νοῦς, καὶ διάνοια. Ὁ γὰρ ἐν καιρῷ διδασκαλίας ῥέγχων, ὡς ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν φαντασιῶν πεδούμενος, καταπίπτει τῶν τῆς ψυχῆς κυριωτέρων δυνάμεων· ὁ δὲ τούτων ἐκπίπτων ἐν τοῖς ζῶσιν οὐκ ἔστιν· ὕπνο γὰρ θανάτου κασίγνητος, ὡς δοκεῖ καὶ τοῖς ἔξωθεν. Διδ, παρακαλῶ, ἐγρηγόρως καὶ νηφόντως τῇ διδα σκαλία προσέχωμεν, ἵνα μὴ καὶ ὑμεῖς κατακριθῆτε ὡς ἄκαρποι, καὶ ἡμεῖς φανῶμεν τὸ καθαρώτατον τῆς Γραφῆς γάλα εἰς γῆν ματαίως ἀμέλγοντες, ἢ κω· φοῖς τὸ τοῦ λόγου διαλεγόμενοι. Τὴν δὲ ἀκρόασιν τῇ πράξει ἐπισφραγίσατε· Οὐ γὰρ οἱ ἀκροαταί τοῦ νόμου δίκαιοι παρὰ τῷ Θεῷ, ὥς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ἀλλ' οἱ ποιηταί.» Καὶ ὁ Κύριος, ο Μακάριοι, φησίν, οἱ ἀκούοντες τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, καὶ φυλάσσοντες αὐτόν.» Οὕτω ποιοῦντες, καὶ τὴν θείαν ἐντολὴν ὡς λύχνον ἔχοντες φωτίζουσαν τὸν βίον ἡμῶν, οὐκ ἄν ποτε σκολιοδρομήσομεν, οὐδὲ καμπύλας ποιήσομεν τοῦ βίου τὰς τροπάς, ἀλλ᾽ εὐθυδρομήσομεν πρὸς τὴν μακαρίαν ζωὴν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΜΓ'. Εἰς τὰ ἐπίλοιπα τοῦ· 'Ο λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμός.» Οἱ ἁγύρται καὶ ἀγελαῖοι πένητες τὰς οἰκίας περινοστοῦντε;, καὶ τὰ ζωαρκὴ ἐκ προσαιτήσεως πολι 36 Luc. 11, 28. 37 Matth. 11, 22. Francisci Scorsi notæ. Somnus enim fra'er est mort's Externi philosophi seu poetæ qui et ipsi per fabulas philosophati sunt, somnum appellavere germanum mortis, cujus appellationis atque sententiæ eorum sunt plena poemata, ex quibus hæc delibasse sit satis. Senee. iu Hercul. furenti, Tuque o domitor, somne, laborum, Pars humanæ melior vitæ, Frater duræ ianguide mortis. Et Virgil. Æneid. vi: Et consanguineus lethi sopor. Et Orpheus in hymno somnum alloquens: Αὐτοκασίγνητος γὰρ ἔφης λήθης θανάτου τε. Germanus tu es oblivionis el mortis. Plura lege apud Martinum Delrio et Ludov. Lacerdam in Senec. et Virg. qui hac pluribus. |

HOMILIA XLIII. ζόμενοι, εἴ που τύχωσι τραπέζης πολυτελούς όψοις sibi, stipe cogenda, sicubi lautam mensam, δ ἐστιβασμένης, καὶ πληθούσης καρυκευμάτων, καὶ πολλὰ ἐχούσης ἐδώδιμα, τὰς σφῶν γαστέρας ἀφθό νως κορέσαντες, ἐγκολποῦνται τῆς τραπέζης τὰ λείψανα, τὴν εἰς αὔριον τροφὴν ἐκ τούτων ταμιευόμενοι. Ἐπεὶ οὖν καὶ ἡμᾶς χθὲς ὁ εὐαγγελικός λύ χνος τῷ ποικίλῳ τῶν νοημάτων εστιάσας ἐφόρεσεν, ὡς μὴ ἐξισχῦσαι καὶ τῶν ἑξῆς λόγων εφάψασθαι, φέρε τῆς χθεσινῆς τραπέζης τὰ λείψανα προθῶμεν σήμερον πρὸς ἑστίασιν· ἱκανὰ γὰρ ταῦτα τῆς τραπέζης τὰ ψιχίδια τὰς φιλοθέους κορέσαι ψυχάς. σιν exstructain cupediis, et condimentis abundantem, et refertam eduliis nacti fuerint, postquam abunde ventrem explerint, mensæ reliquias in sinum conjiciunt, in posterum diem pabulum sibi recondeules. Quando igitur et nos quoque evangelica lucerna convivio acceptos hesterno die sensuum varietate satiavit, adeo ut verba sequendi attingere nequiverimus, age hestern mensa reliquias ad epulum hodie proferamus'; sufficiunt enim hæc illius mensæ fragmenta ad animas Dei amantes explendas”. ‹ Nemo potest duobus dominis servire.› Atqui ut unus duobus serviat nequaquam ex iis est, quæ fieri nequeunt. Videmus enim multos communes famulos. Verum non de duobus, quorum una et • Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν.» Και μὴν οὐκ ἀδύνατον ἕνα δουλεύειν ουσί· κοινοὺς γὰρ οἰκέτας ὁρῶμεν πολλούς. Αλλ' οὐ περὶ τῶν ἑνὶ στοιχούντων θελήματι ἐκληπτέον τὴν παροῦσαν ἀπόφα εἰ γὰρ εἶεν δύο τὰ αὐτὰ ἐπιτάττοντες, καὶ eadem sit voluntas, hæc sententia debet intelμηδὲν ἀλλήλοις ἐναντιούμενοι, οὐ δύο τότε νομίζον. και κύριοι· ἀλλ᾽ οἱ τὰ ἀντικείμενα ἐπιτάττοντες, οἷς ἀμήχανον ὑποτάσσεσθαι τἀναντία διαπραττομένοις. Τοῦτο δὲ συμβολικῶς ἐπιτάττονται καὶ τὰ παλαιὰ διατάγματα. Καὶ πῆ μὲν τὸν ἀμπελῶνα σπεί ρειν οὐκ ἐπιτρέπονται, πῆ δὲ ἱμάτιον ὑφασμένον ἐκ δυοῖν μὴ ἀμπέχεσθαι, καὶ διὰ τούτων νομοθετοῦντα τὸν τῆς ψυχῆς ἀμπελῶνα τὴν ἀπὸ τῆς πίστεως γεωρ γούμενον καὶ τὸν βότρυν καρποφοροῦντα τὸν νοητόν, οὗ τὸ αἷμα ποτὸν σωτήριον τοῖς πιστεύουσι γίνεται, τοῦτον μὴ κατασπείρειν τοῖς ἐναντίοις σπέρμασιν, οἷς ὁ ἐχθρὸς τὸν ἐσπαρμένον σῖτον ἐνόθευσεν, ὡς ἐν τῇ τῶν ζιζανίων παραβολῇ μεμαθήκαμεν, οὔτε δι πλοῦν ἱμάτιον ἐνδιδύσκεται! ἐξ ἐναντίων δογμάτων συνυφαινόμενον. Πρὸς γὰρ τῷ ἀπρεπεῖ, καὶ ἀνάρμοστον. «Τίς (γάρ) κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος; ν ligi: si enim essent duo, qui eadem præciperent et nihil inter se dissiderent, tum non duo censerentur domini. Sed qui pugnantia jubent, quibus fieri nullo modo potest, ut pareas, cum eorum effecta contraria sint. Hoc autem allegorice prisca illa præcepta præscribunt. Nam alibi quidem vineam seri non permittunt " alibi vero prohibent vestimentum ex duobus contextum induere, alque his sanciunt, ne vinea animæ per fidem exculta, et spiritualem proferens 304 racemum, cujus sanguis potus est credentibus salutaris, seminibus contrațiis seratur, quibus inimicus triticum satum adulteravit, ut didicimus in parabola zizaniorum “; neu quis vestitu duplici induatur, nimirum qni ex contrariis dogmatibus contextus sit. Nam præterquam quod indecorum est, minime etiam convenit. Nam, «Que societas luci ad tenebras 43?, • Ergo nemo potest duobus dominis servire: aut enim unum odio habebit, et alterum diliget; aut unum sustinebit, et alterum contemnet. Quoniam snbsequens oratio declarat apertius quinam sint hi duo domini, Deum videlicet et mammonam dicens, intelligere oportet quod odio habere et sustinere, ad maminonam, amare vero et conte· mnere refertur ad Deum. Flagitiosi enim et improbi Deum non oderunt, scd contemnunt; neque diligunt mammonam, sed sustinent; mammonaut autem divitias appellavit. Contra vero justi dili- • Οὐδεὶς οὖν δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν· ἢ γὰρ τὸν ἕνα μισήσει, καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει· ἡ τοῦ ἑνὸς ἀνθέξεται, καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει. Ἐπειδὴ παρακατιὼν ὁ λόγος λευκότερον σαφηνίζει τίνες οἱ δύο κύριοι, τὸν Θεὸν εἰπὼν, καὶ τὸν μαμμωνᾶ, προσήκει νοεῖν ὡς τὸ μισήσει, καὶ τὸ ἀνθέξεται, ἐπὶ τοῦ μαμμωνα τέταχε τὸ δὲ, ἀγαπή σει, καὶ καταφρονήσει, ἐπὶ τοῦ Θεοῦ. Οἱ γὰρ βδελυροὶ καὶ φαυλόεργο: οὐ μισοῦτι Θεὸν, ἀλλὰ καταφρονοῦσι· καὶ οὐκ ἀγαπῶσι τὸν μαμμωνᾶν, ἀλλ' ἀντέχονται. Μαμμωνἂν δὲ τὸν πλοῦτον ἐκάλεσεν. Οἱ δὲ δίκαιοι τούμπαλιν ἀγαπῶσι τὸν Θεὸν, καὶ gunt Deum, et divitias detestantur. Propterea μυσάττονται τὸ πλουτεῖν· διὰ τοῦτο τὸ μέν· ι Η τὸν ἕνα μισήσει, καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει, ν ἐπὶ τῶν ἀγαθῶν τέτακται· τὸ δὲ, ι Η τοῦ ἑνὸς ἀνθέξεται, καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει, ἡ ἐπὶ τῶν φαύ λων. «Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν· Μὴ μεριμνᾶτε τῇ ψυχῇ ὑμῶν τί φάγητε, καὶ τί πίητε, μηδὲ τῷ σώ ματι ὑμῶν τί ἐνδύσησθε.. Καὶ μὴν οὐχ ἡ ψυχή ἐσθίει καὶ πίνει, ἀλλὰ τὸ σῶμα. Αλλ' ἐπειδὴ τὸ σῶμα τρεφόμενον συνέχει καὶ τὴν ψυχήν· μὴ τρε2, 4 seqq. 3 Levit. xix, 19. as Matth, VI, verba hæc: Aut unum odio habebit et alterum diliget,» de bonis; illa vero: c Aut unum sustine. bit, et alterum contemnet, › de improbis dicta sunt. ‹ Ideo dico vobis, ne solliciti sitis animæ vestræ, quid manducetis, aut quid bibatis, neque corpori vestro quid induamini.» Atqui nec edit, nec bibit anima, seul corpus. Verum quia corpus, quod alitur, animam etiam continet; corpori enim subtracto alimento, et animam etiam disjungi vel separari ** Deut. xx11, 9, 11. * Matth. xi, 25. 43 1 Cor. 1. 6. Francisci Scorsi notæ. Cujus sanguis. Sanguis vocatur vinum expressum ex uva per tropum in Cant. Deut. usitatum: Et sanguinem uvæ biberet meracissimum (Deut. xKAI, 14). ltidemque hom. 4, quæ est 9 de Cruce.

necesse est; videtur vero etiam anima magis oble- φομένου γὰρ τοῦ σώματος ἀνάγκη καὶ τὴν ψυχὴν etari, quam corpus, quod nutritur et vestitur; διαζεύγνυσθαι· δοκεῖ δὲ καὶ συνήδεσθαι ἡ ψυχή propterea dicit: ‹ Animæ vestræ quid mandu- μᾶλλον τρεφομένου, ἢ ἐνδυομένου· διὰ τοῦτό φησι· • Τῇ ψυχῇ ὑμῶν τί φάγητε. cetis. › • Respicite volatilia coli, quoniam non seruul, neque metunt: et Pater vester cœlestis pascit illa. › Ut corrigeret timidos qui Deo non confidunt, seque inani labore conficiunt, ab avium minimis sumpsit exemplum, ut quod natura passeres habent, hoc nos voluntate habeamus. Nam cui viles passerculi cura sunt, is quantæ, dic mihi, cure propriam habebit imaginem? Quique ob eam totum mundum tibi produxit, quo pacto tuæ indigebit opis, ut ea quæ necessaria sunt, tibi suppeditet? quam tandem adhibent diligentiam animantes rationis expertes, ut vitæ alimenta parent? quænam sunt passerum arva? quæ horrea corvorum? Vis audire undenam 305 victus ministretur illis? Audi psalmum: • Qui dat jumentis escam ipsorum, et pullis corvorum invocantibus cum 43 • Dicimus autem volucres Deo curæ esse, quippe cum det illis cognitionem, unde sibi cibum quærant. Videtur etiam Dominus per hæc nobis in memoriam revocare rationem vitæ quam generis nostri principes olim in paradiso agebant, omni cura liberam et omnis varietatis expertem. Venustiore vero sensu volatilia cœli intelligi possunt ii qui per vitæ integritatem, mentem habent in cœlo defixam, et virtutis sublevantur alis; qui neque seminant in carne, neque metunt corruptionem. • Qui enim seminat in carne, inquit Apostolus, de carne metet corruptio- - Neque congregant in horrea, › ubi ærugo et tinea generantur, et ubi fures et grassatores effodiunt, quos Pater coelestis pane cœlesti nutrit, hoc est verbo oris sui. ‹ Quis enim vestrum potest adjicere ad staturam snam cubitum unum?» Considera evangelicæ sapientiæ amplitudinem, quanta brevi sententia comprehenderit. His enim verbis coercet eos qui per cupiditates se ad inauia efundunt; et intempestivam sollicitudinem prohibet: et fortassis hoc vult significare Mosis legislatoris ænigma: • Qui ambulat super manus, immundus est, et qui multos habet pedes immundus *., Per primum quidem obscure innuit eum qui in propriis manibus spem vitæ collocatam habet; multos vero pedes eum habere dixit, qui res persequitur corporis, et in supervacaneis rebus sese macerat. Utrumque igitur appellavit immundum, et merito. Natura enim quaerit panem et vestimentum, quæ suppleant id quod corpori deest, quod et Jacob precabatur dicens: • Si respexerit Deus patris mei, et dederit mihi panem et vestimentum. Ita etiam admoget nos in oratione Salvator, ne plus de terrenis rebus petamus, quam ut panem quotidianum • Εμβλέψατε εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, ὅτι οὐ σπείρουσιν, οὐδὲ θερίζουσιν, καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος τρέφει αὐτά.» Παιδεύων τοὺς ὀλιγοψύχους ἀπιστοῦντας, καὶ μόχθοις εἰκαίοις ἑαυτοὺς κατατρύχοντας, τὰ ἐλάττονα τῶν πετεινῶν εἴληφεν εἰς · παράδειγμα, ἵν᾿ ὅπερ ἔχει τὰ στρουθία ἐκ φύσεως, ταῦτα ἡμεῖς σχῶμεν ἐκ προαιρέσεως. Ο γὰρ εὐτε λῶν στρουθίων κηδόμενος, πόσην ἂν εἴποις τῆς ἰδίας εἰκόνος φροντίδα ποιήσηται, ὑπὲρ ἧς κόσμον ὅλον σοι παρασχών, πῶς ἔσται σῆς ἐνεργείας ἐπιδεής, ὥστε τὰ τῆς χρείας σοι παρασχεῖν; ποίαν εἰσφέρειν σπουδὴ ἡ τῶν ἀλόγων φύσις ποριζομένη τὰ τῆς ζωῆς; Ποίαι τῶν στρουθίων ἄρουραι; Ποίαι τῶν κοράκων ἀποθῆκαι; Βούλει μαθεῖν [ὅθεν] αὐτοῖς ἡ τοῦ ζῆν χορηγία; Ακουσον τοῦ ψαλμοῦ· Διδόντι τοῖς κτήνεσι τροφήν, καὶ τοῖς νεοσσοῖς τῶν κοράκων τοῖς ἐπικαλουμένοις αὐτόν.» Φαμὲν δὲ τὸν Θεὸν κήδεσθαι τῶν πτηνῶν, ὡς παρασχόντα τούτοις γνώ σιν, ὅθεν μαστεύσαιεν την τροφήν. Εοικε δὲ διὰ τούτων ἀναμιμνήσκειν ἡμᾶς τῆς ἐν παραδείσῳ διαγωγῆς, ἐν ᾗ τὴν ἀκήδεστον ζωὴν καὶ ἀποίκιλον εἶχον οἱ ἀρχηγοί τοῦ γένους ἡμῶν. Κομψότερον δ' ἐννοεῖντο ἂν τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ οἱ διὰ καθα ρότητα βίου εἰς οὐρανὸν τὸ φρόνημα ἔχοντες, καὶ τοῖς τῆς ἀρετῆς πτεροῖς κουφιζόμενοι· οἱ οὔτε σπείρουσιν εἰς τὴν σάρκα, οὔτε θερίζουσι φθοράν • Ο γὰρ σπείρων, φησίν, εἰς τὴν σάρκα ἐκ τῆς σαρκός θερίσει φθοράν· — ούτε συνάγουσιν εἰς ἀποθήκας, ὅπου σὴς καὶ βρῶσις ἐντίκτεται, καὶ ὅπου κλέπται καὶ λῃσταὶ διορύσσουσιν, οὓς ὁ Πατήρ ὁ οὐράνιος τῷ οὐρανίῳ διατρέφει ἄρτῳ, τῷ ῥήματι δηλονότι τοῦ στόματος αὐτοῦ. • Τίς γὰρ ἐξ ὑμῶν δύναται προσθεῖναι ἐπὶ τὴν ἡλικίαν αὐτοῦ πήχυν ἕνα;» Σκόπει τῆς εὐαγγελι κῆς σοφίας τὸ πλάτος, ὅσα ἡ βραχεία φωνή περιέλα βεν. Απείργει γὰρ διὰ τούτων τοὺς ταῖς ἐπιθυμίαις διαχεομένους ἐπὶ τὰ μάταια, καὶ κωλύει τὴν ἄκα:- ρον μέριμναν, καὶ τάχα τοῦτο βούλεται δηλοῦν τοῦ νομοθέτου Μωσέως τὸ αἴνιγμα· «"υς πορεύεται ἐπὶ χειρῶν, ἀκάθαρτος, καὶ ὃς πολυπληθεῖ ποσίν, ἀκάθαρτος. Διὰ μὲν τοῦ πρώτου ᾐνίξατο τὸν ἐν ταῖς ἰδίαις χερσὶν ἔχοντα τὴν ἐλπίδα τοῦ ζῇν· πολυπληθεῖν δὲ εἶπε ποσὶ τὸν πέριξ τῶν σωματικών περιερχόμενον, καὶ κατατρύχοντα ἑαυτὸν ἐν τοῖς περιττοῖς. Ἀμφοτέρους οὖν ἀκαθάρτους ἐκάλεσε, καὶ εἰκότως· ἡ γὰρ φύ σις ἄρτον ζητεῖ καὶ ἱμάτιον ἀναπληροῦντα τὸ ἐνδέον τοῦ σώματος, ὃ καὶ Ἰακὼβ ἐπηύχετο λέγων· «Ἐὰν ἐπι βλέψῃ ὁ Θεὸς τοῦ πατρός μου, καὶ δῴη μοι ἄρτον, καὶ ἱμάτιον. Οὕτω καὶ ἐν τῇ προσευχῇ παραινεῖ ὁ Σω τὴρ μὴ πλέον εὔχεσθαι τῶν τοῦ κόσμου, ἢ τὸν ἐπιούσιον ἄρτον λαβεῖν· οὐ τρυφὴν, καὶ τὴν ποικί λην τῶν μαγείρων χλιδήν, οὐδ᾽ εὐανθεῖς ἁλουργίδας. • Psal. CILVI, 9. * Galat. vi, 8. * Levit. x1, 27, 42. 66 Gen. ΧΧν!, 20. Francisci Scorsi nota. Ponem quotidianum. Voceu ἐπιούσιον, quam hic habet poster ita vertit auctor Gloss. Escur. τὸν

HOMILIA XLIII. καὶ κοίτην χρυσόπαστον· ταῦτα γὰρ τῆς τῶν ζιζα- accipiamus 47; non luxum, non varias coquoruma νίων ἐπισπορᾶς. Ποίαις όψαρτυτικαῖς μαγγανείαις ὁ μέγας Ηλίας ετρέφετο, ἐν ὄρεσι διαιτώμενος; Οὐχ βοτάναις καὶ ὕδατι; "Η ποίας ἐνδυμάτων ποικιλίας ἐνεδιδύσκετο; Οὐχ ἡ ἐξ αἰγείων κωδίων μηλωτή τιμιωτέρα βασιλικῆς ἁλουργίδος ὑπῆρχεν αὐτῷ, δι' ἧς καὶ τὰ Ἰορδάνια ῥεῖθρα διέτεμεν; Ὁ δὲ νέος Ηλίας Ἰωάννης ὁ μέγας ἐν γεννητοίς γυναικῶν οὐ μελαγρίοις καὶ ἀκρίσι τρεφόμενος, καὶ θριξὶ καμήλων σκεπόμενος αἰδέσιμος ἦν καὶ περίφημος; iHe magnus inter natos mulierum, cum melle relur “, nonne venerandus, et celebris erat? delicias, non purpuras nitescentes, non inauratum lectum; sunt enim hæc ex zizaniis quæ superseminavit inimicus. Quibusnam coquorum artificiis instructis eduliis nutriebatur magnus Elias ", cum ageret vitam in montibus? Nonne herbis et aqua › Vel qua vestimentorum varietate operiebatur? Non - ne ex capriuis 306 pellibus melote confecta, regali purpura pretiosior illi erat, qua etiam Jordanis duenta divisit? Novus vero Elias Joannes, inquam, agresti et locustis victitaret, et pilis camelorum tege- • Καὶ περὶ ἐνδυμάτων τί μεριμνᾶτε; Καταμάθετε τὰ κρίνα τοῦ ἀγροῦ, πῶς αὐξάνει, καὶ οὐ κοπιᾷ, οὐδὲ νήθει· λέγω δὲ ὑμῖν ὅτι οὐδὲ Σολομῶν ἐν πάσῃ τῇ δόξῃ αὐτοῦ περιεβάλλετο ὡς ἐν τού των.» Ὥσπερ παραινῶν μὴ τροφῆς μεριμναν, εἰλήφει τὰ πετεινὰ εἰς ὑπόδειγμα, οὕτω καὶ περὶ ἐνδύματος ἐκ τῶν ταχὺ μαραινομένων ποιεῖται τὴν ἔνδειξιν, μονονουχί λέγων· Τί περιεργάζῃ τὸ ἔνδυμα, ἐπινοῶν τῆς πορφύρας τὸ ἁλουργὸς, καὶ τὸ τῆς βύσσου λαμπρὸν, καὶ διὰ τοῦ κόκκου ἐρύθρημα; Και πάντα περιεργάσῃ, οὐδὲ τῷ εὐτελεῖ κρίνῳ τοῦ er Luc. x1, 3, IV Reg. 11, 8. * Matth. 111, 4. • Et de vestimentis quid solliciti estis? Considerate lilia agri, quomodo crescunt, non laborant neque nent; dico autem vobis, quod nec Salomon in omni gloria sua coopertus est sicut unum ex istis. › Quemadmodum monens nos, ne essemus de cibo solliciti, volucres adhibuerat in exemplum, ita de vestimento loquens ex iis quæ cito flaccescunt, argumentum facit, modo non dicens: Quid vestimentum curiose conquiris? quid purpureum conchyli colorem splendorem byssi et cocci ruborem elaboras? Etiamsi omnia studio dedito perFrancisci Scorsi notæ. ἐπὶ τῇ οὐσίᾳ ἡμῶν ἁρμόζοντα· qui ad substantiam nostram sit satis. Et congruit cum Suida qui ἐπιούσιον explicat ἐπὶ τὴν ἡμῶν οὐσίαν καὶ τροφὴν ἐπαρχοῦντα. Sed ego verti, ut a vetere auctore Vulgatæ nostræ editionis vertitur; neque ulla visa est cansa, cur ab ea recepta interpretatione dissiderem; idipsum enim significat hic Pater, quod illis verbis Christi docentis orare significatur. Cæterum illa difficultas hujus verbi, quod a duplici trahi potest origine, nimirum al οὐσία, quod substantiam. sive essentiam valet, ex qua S. Hieronymus τὸ ἐπιού στον vertit, supersubstantialem, et alii consubstantialem, quasi sit idem ac ὁμοούσιον, vel a participio Ιοῦσα quod est ab έπειμι εἰ ἐπιέναι, et advenire, el instare significat, unde ἐπιούσιον il: derivatur, sicuti ἐπιοῦσα, cum dicitur a Gracis scriptoribus ἐπιοῦσα ἡμέρα adveniens instat dies, adeoque επιούσιος ἄρτος idem sit, ac quotidianus, hodiernus, quem petimus pro adveniente die, et instante prandio, vel caua, quod nihi magis probatur, et quo defenditur nostra versio; hæc, inquam, difficultas non est propria hujus loci, sed illius cap. v Matth. ad quam magis expediendam videndi interpretes Mallonatus, Cornelius et alii. Ex caprinis pellibus, etc. In cod. Panorm. scriptum est Οὐχὶ ἐξ αἰγείων καὶ κωδίων μηλωτή τιμιωτέρα, tanquam essent duo distincta caprina pellis et coria; sed error deprehenditur ex recta scriptura Val. c. quam edidimus Οὐχ ἡ ἐξ αἰγείων κωδίων μηλωτή, leque enim vel duplex erat Elia vestis, vel ex duabus contexta materiis. Melote porro quanquam ex sua origine vestem ex ovilla pelle signet, μῆλον enim est ovis, tamen etiam de quacunque accipitur. Unde etiam de caprina accepit Cassianus, lib. 1, cap. 8: Ultimus est habitus earum pellis caprina, quæ melote vel pera appellatur, et baculus, qua gestant ad imitationem eorum, qui professionis hujus pra figuravere lineas in Veteri Testamento. De quibus Apostolus: ‹ Circuierunt in meloris; in pellibus caprinis, egenies, angustiuli (Hebr. τι, 37,), etc. Διφθέραν eliam eam appellatam apud Sozomenum, lib. 111, cap. 13, notat Lacerda Advers. sacr. c. 16, apud quem plura leges. Purpureum conchylii colorem. Ita interpretatus sum hæc Græca τῆς πορφυρᾶς τὸ ἁλουργές, Πα eadem verba inepte geminarem, si verbum verbo. reddidissem, purpureum purpuræ colorem; et sane in Græcanicis vocibus talis inest differentia, ut recte in illa lingua explicari possit: nam ἁλουργές idem quidem est ac πορφυρούν, hoc est, purpureum; sel πορφυρά, et πορφύρα quiddam differunt, pri mum enim purpurea adjective; at πορφύρα sigui ficat conchylium marinum, ex cujus sanguine purpureus color inficitur, quem signavit bic auctor. cum πορφύρας dixit τὸ ἀλουργές. Porro autem quod τὸ ἁλουργὲς sit color infectus ex coucha marina, quæ purpura vocatur, patet ex ipsa origine nominis-; est enim ἁλουργές dictum παρὰ τὸ ἁλὸς καὶ ἔργον, quod maris sit opus. De purpura vero hac habe ex Plinio, cap. 36, lib. ix: Cum vita succum emittit, et ideo vivas capere oportet; hinc purpureus color dicitur, qui nigricantis rosæ spendore sublucet, cæterorum omnium gratissimus, et lingendis vestibus maxime expelitus. Subtilius discrimen inter Toppuρίδα, φοινικίδα, et αλουργίδα affert ex Adriauer Junio, Joan. Lacerda, in Georg., ubi αλουργές quo de agimus vult esse glaucinum, id est, rentem cæruleum colorem, qualis est maris, et hue trabit originationem ἀπὸ τοῦ ἁλός. Sed quod a nobis dictum est, firmatur ab usu Plutarchi, qui frequenter αλουργίδα pro purpura sunit; et a Budæo ghi inter αλουργὲς εἰ πορφυροῦν hoc solum vult interesse, quod primum sit color.purpureus quidem, sed splendore dilutior; secundus absolute purpureus, utrumque vero ἀπὸ φοινικοῦς differre, quod hic sit rutilus, qualis est primus in arcu cœlesti: de quo nus etiam horn. 17, not. 45, ubi de coccinea Christi purpurea. Demum poster Theophanes infra άλουςγίδα appellat βασιλικήν, hoc est regiam; regibus autem purpurea proprie convenit trabea, non cærulea. Afirmo hoc rursus ex Eutropio qui lib. 15, ait: Πρότερον δὲ διαφέρον τῆς βασιλικῆς περιβολῆς ἀπὸ τῆς ἁλουργίδος ἦν μόνης: Prius enim imperii insigne in chlamydi purpurea erat. refeEt cocci ruborem. Quid sit coccus, et gui