PG 132Theophanes Kerameus et al.
Homilies on the Sunday Gospels and the Feasts of the Entire Year
Printed pages · scan text
vision-corrected · Migne scan
Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.

Homily IHomilia Prima

col. 109–110page 1 of 367
PG 132:109Πανορ μῆθεν ὁδοιπορίας, ὁρμηθείσης ὁδοιπορίας. τὸ Πανορ Πανορμῆθεν ἐπιῤῥηματικῶς Πλέοντι γάρ μοί ποτε περὶ δύσιν Πληϊά ἕων τὸν Σικελικὸν πορθμόν, ὅς μεταξὺ τοῦ 'Ρηγίου καὶ Σικελίας ῥευματωδῶς καταφέρεται τῷ μετεώρῳ τῆς Ἱερουσαλὴμ ἀνῳκοδόμητο εὐκραεξ ἀέρι πανταχόθεν χεόμενος, ὡς καὶ ἡμεῖς αὐταῖς ὄψεσι ἱστορήκαμεν. 'Αλλ' ἐπείπερ ἡμᾶς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ μητρόθεο, Δέσποινα εἰς ἓν αὖθις συνήγαγε, καὶ προσκυνῆσαι ηξίωσε τὸ ἀχειροποίητον αὐτῆς ἀπεικόνισμα, καὶ δείκνυσι πατέρα ἐπὶ τέκνοις ἐπευφραινόμενον· φέρε τὰς τῆς ἀπουσίας ῥυτίδας ἀποβαλόντες καὶ συνή θους διδασκαλίας αψόμεθα.
col. 111–112page 2 of 367

trium et virum bonum quoddam diferat, et a'iz alīts propriæ virtutes sint, in uka laxen persona eas copulāri summa sát laus. Ac primum qui'em instəntia illa quotidiana et sollicitado omolum Ec c'esiarum, quam inter suas angores Paulus, com molis gento.a doctor, annemerat; zelus et ardor, quo, cum sean falizaretur quispiam, urebatur; amor in suos, quos £licies appellauat, gaudlinm enn lese procederent, quos eosiem gaudium et corớta:n gnam vorabat; dolor cum a recta veritatis el úķi via oberrabant; severitas et acrimonia in reprehen den-io, unde epistoke ejus graves et severæ; per s-entiones denique quas complures commemoral; ea, inquam, erga unicam suam Ecclesiam in Theo phane fuisse non obscuris indiciis intelligantur. Instantia enim et assiduitas subministrɔndi dīviņi verbi, cogendique ad synaxim populi sui, apparel ex proœmio hom. De centurione (bomil. XLV), ubi bonis operibus diabolum moras et impedimenta objicere ait, quod oblata judiciali controversia, quo tempore sermo habendus esset, jam prope ejus ademisset opportunitatem: de quo se sollicitam fuisse ostendit, atque rem expedisse, ne verbo di vino deesset. Et eadem homilia sub finem excusat, qnod aliquid in explicando superiore texta præter miserit, eo quod mentis attentio rerum ecclesiasti carum sollicitudine sibi impediretur: et homilia De sancto Pancratio (homil. Lv11), ubi quamvis ex itinere fessus esset ac fractus, ne tamen sermoni deesset, infirmitati corporis vim se facere velle eamque nutquam tantum valere, ut opera charitatis impediat, oportere. Præclara sunt etiam ad id osten dendum illa quæ dicit hom. De Passione (homil. xxvn). Cum enim esset populus nocturnis vigiliis et officiis defatigatus, ne molestas et gravis addendo tɔm longo sermone videretur, his se verbis excusat Verum ignoscite mihi, quia vestro satiari profecta non possum, el quo plus lucri faciatis, studium mentis infendite. Nɛc postremum illud sit pastoralis sollici tudinis argumentum, quod cum infirmus esset cor pore el senex, non tamen ab officio concion…ndi desisteret. Et si igitur, inquit, in hom. De sanctis imaginibus, corporis imbecillitas non permit'ut, quantum satis est, sermonis officio defungi, modica tamen dicere non pigebit; ne si omnino sileamus, mæstitia afficiamus eos qui convenerunt. Et homilia in tertium Matutinum (homil. xxx), ita se morbo laborasse significat, ut coactus sit laborem dicendi intermittere, ad quem tamen rediens sic ait: At vero mentis nostræ torrens humoris expers et exsicca tus præterito sane tempore diu conticuit, laboranti corpori morem gerens, nunc vero evangelicarum consi derationum fonte irrigatus, earum explicationem effundere properat. Sed nihil magis hoc studium docendi populi et charitatem in eum declarat, quam proœmiam homiliæ in dæmoniacum habentem legio nem (bomil. 1x). Sic enim incipit: Cohibet mihi linquam adversa corporis valetudo, sed eamdem solrit desiderium perfectionis Ecclesiæ; dolores silere co guzi, amor szedet ul lequer; et miki quidem morbi consolatio est rob scum con'erve sermones. Talis est sincera charitis; quæ extrinsecus accidunt, conlem mil; id vero quot emitur in xens, delectatur. Verum quando ad saz etstem obsequi desiderio non licet, et cena kptar. In bomnia. De parabila derem mil liam takuterem l. 1. Bertam seuio ætatern innuit, dicens: la sene et ego restrum in rebus d viais progressun conjicis, chari auditores, quod me ad lab.res corporis minus apizm e.sque delreclan tem prɛap um enimi restri stud um excitat ad do cendum. Jim vero zeiam et ardorem animi, ne scandalizarentur, et errores circa veram fidei Evan geliique doctrinam haurirent, ostendit homilia De muliere curza (homil. x11), ubi ſucis inertibus et consumentibus apam labores, deinde earum adventu congressuque fugientibus comparat improbos bomi nes et seditiosos in Ecclesia. Tales sun!, inquit, comedones rap'oresque in Ecclesia; discessionem no stram observant: inte impetu facio damna ecclesia sticis rebus important; al vero linguæ nostræ aciem perlimescentes, coacta factiosorum wanu per insidias nos op‡ugnare conantur; modo in aula Coiṛkæ con cilium facientes, modo in Precursoris oratorio con stituentes improbum conciliabulum, et ex baptisterio insidiarum receptaculum facientes. Cujus rei causa? Ut expellatur Isaac et Ismael introducatur. Sed illi quidem fugiunt, ut videtis, cum custodias animadver tunt, et imbecilliores ex oribus avertenles, aures ad ser monem aspidis instar occludunt. Nos vero, o cleri mei cœlus,eorum impetum declinantes, elc. Exscripsi totum hunc locum, quia continet illustria exen:pla tum zeli de quo diximus, ne averterentur a recta via oves, tum ejus in objurgando scrimoniæ, tum etiam insi diarum et persecutionis, quæ initio proposuinus. Quid enim est conari, ut expellatur Isaac et Ismael introducatur, nisi bonum et legitimum episcopum et pastorem de sua Ecclesia extrudere, et perve sum illegitimumque intrudere? quid ex hoc nisi pietas et z-lus boni pastoris colligitur, unde odium sibi apud impios ac facinorosos conflabat? Omnes enim, inquit Apostolus, qui volunt pie vivere, perse cutionem patientur. Et in alio exemplari legitur, Ut Jacob expellatur et. Esau introducatur; quod idem significat, electum scilicet a Deo pastorem et repro bum exclusum. Ex hujus itidem homiliæ fine co gnoscitur zelus in vitiis reprehendendis, cum acriter invehitur contra perjuros. Quousque tandem, inquit, ad contentiones, et rixas, et perjuria incumbemus? Me quidem horror et tremor inradit considerantem quam crebra in tribunalibus juramenta fiant, etc. Idem habetur ex hom. xxm: Aliqui, inquit, objur gationibus puncti hortationes fugiunt, quasi frenetici medicos; et ex hom. XLV, De divite interrogante Dominum, idem colligitur zelus et vis in objurgan dis improbis. Cum enim eos vulturibus et scarabæis similes fecisset, qui aversantur sanæ doctrinæ odo res, sicuti columbis ac turturibus bonos qui bono odore gaudent et vires sumant, ita subjungit: QuoT

col. 115–116page 4 of 367
PG 132:115ή μακαρία ταπείνωσις,
col. 113–114page 3 of 367
PG 132:113ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟΝ, 11. Περὶ τῆς ποιητικῆς τὴν διάνοιαν, τὴν προαίρεσιν ὁποῖα τις ἐν οἷς οὐκ ἔστι δῆλον ἢ προ αιρεῖται, ἢ φεύγει ὁ λέγων. Διόπερ οὐκ ἔχουσιν ἦθος ; Διάνοιαν: Έν οἷς ἀποδεικνύουσί τι ὡς ἔστιν, ἢ ὡς οὐκ ἔστιν, ἣ καθόλου τι ἀποφαίνονται
col. 119–120page 5 of 367
PG 132:119άπροοιμιάστως εἰ ἰσόκωλα, οι όμοιοτέλευτα, όμοιόπτωτα,
col. 121–122page 6 of 367
PG 132:121Θεοφάνους τοῦ Κεραμέως ὁμιλίαι εἰς Εὐαγγέλια τῶν Κυριακῶν, Γρηγορίου ἐπισκόπου τῆς Σικελίας ὁμιλίαι ἀπὸ τοῦ ἀρχιτελώνου,: Ομιλίαι τοῦ ὅλου Λεξικὸν τῶν ὁμιλιῶν τοῦ ἐπίκλην Κεραμέως, ἀρχιεπισκόπου Ταυρομε νείας τῆς Σικελίας, ὁμιλίαι αἱ κυριακαὶ τοῦ ὅλου χρόνου;: Τοῦ μακαριωτάτου, σοφωτάτου τε καὶ ῥητορικωτάτου κυρίου Γρηγορίου ἀρχιεπισκόπου Ταυρομενείας τῆς Σικελίας, τοῦ ἐπίκλην
col. 123–124page 7 of 367
PG 132:123τὰ εὐαγγέλια Κυριακά, καὶ ἑορτές τοῦ ὅλου ἐνιαυ εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς Ἰνδίκτου, εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς Ἰνδίκτου, ἤτοι τοῦ νέου
col. 125–126page 8 of 367
PG 132:125ἐκ τοῦ Εὐαγγελιστηρίου, Επειδήπερ ἀρχὴν εἰλήφει σήμερον Ιστέον ὅτι ἕως ὧδε πλη ροῦται τὸ μηνολόγιον ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου ἀρχόμενον οἱονεὶ καὶ τὸ τέλος τοῦ Αὐγούστου τελειούμενον. εἰς τὴν Ινδικτον, ἤτοι ἀρχὴν τοῦ νέου έτους, ἀκολουθία
col. 127–128page 9 of 367
PG 132:127Καθώς θέλετε ἵνα ποιῶσιν ἡμῖν, εἰς τὸν γενόμενον αὐχμὸν προηγμένα εἰ ἀποπροηγμένα,
col. 129–130page 10 of 367

non modo Græcis, numerosam placuisse orationem videam, quod ea nescio quo majore impetu et vi numeris contorta quasi telum amento contorqueatur, numeris etiam alligavi periodos; cæterum a nomi nibus verbisque ecclesiasticis, et quæ jam Latii jure non a veteribus comitiis, sed ab Ecclesia Ro mana donata sunt, non abhorrerem; quanquam est etiam quando illa circumscribam ut hoc posse me facere, non censere tamen oportere perpetuo, existimarer. Etenim circumscriptio ut interdum non commoda solum, sed etiam necessaria videtnr; sic iterata sæpius, et dignitatem amittit et satieta tem parit: puerile mihi visum, quod baptizare dicunt, et baptismum uno ore Latini cum Græcis, sacro fonte lustrare, et lustralis aqua anxie semper pertinaciterque dicere; quod de similibus multis, spiritualis, senxibilis, passiones, et aliis id genus dictum hoc uno exemplo intelligatur. Demum cum tria illa præstare debeat bonus interpres, religio nem, fdem, indolem: religionem in verbis, fidem in sententiis, indolem in dignitate, majestate affe ctuque dicendi; primam, quatenus cum sermione Latino et Christiano conveniret, exhibuisse me fa teor; secundam religiosissime sancteque servasse; tertiam etiam assequi pro ingenio meo studuisse; et omnino omne punctum ferre, et illud interpretis officium facere pro virili parte esse conatum; non ut ipse disertus apparerem, ut S. Hieronymus lo quitur epist. 133, sed eum, qui lecturus sit, intelli gere ut facerem, quomodo ipse intellexit qui scripsit. Notis suis præmissa, quas ex voluminis calce revocatas textui subjerimus. Tametsi, defunctus satis officio interpretis videri poteram, salisque magnum capere fructum operæ meæ, si Theophanem Cerameum ex Græco in Latinum sermonem fideliter perspicueque converterem; tamen cum ab ipso operis suscepti principio animus inclinarit, ut de meo etiam notas sive explanationes ad interpretatio nem adjungerem, nunquam mihi imperare potui, ut interpretis munere, el nomine contentus essem. Quod animi studium mei, ut rectum mihi esse, eique adeo obsequendum videretur, suaserunt. Primum ipsa mss. codicum conditio notas postulare aliquas visa est. Quæ cum plerisque veterum monumentorum editoribus negotium semper exhibuerit, tum mihi haud minimum facessivit; qui exemplaria nactus sum non usque qunque emendata, nec integra, sed deformata multis passim in loci, nec verbis solum, sed etiam sensibus luxata, ac mutilata; quæ cum essent a me duorum, triumve, nonnunquam quatuor exemplorum adhibita consultatione, et ope sanala, perpurgata mendis, et in nitorem, integritatemque restituta suam, earum cas tigationum lectionumque variarum reddendam a me rationem in notis, meumque ap'riendum judicium existimari; ut non solum qua fide et diligentia has homilias legendas proponerem omnibus compertum esset, sed etiam suum cuique relinquerem, veluri datis labellis, de iis arbitrium. Nec vero ancipitum locorum modo, quæ Scripturæ variantes parerent, sed et meæ interpretationis afferendam non raro rationem putari, cum eam Gracanica vocis ambiguitas, vel obscuritas, dubiam faceret, adeoque ejus enucleandam vim et originem, ut quare hac potius, quam alia Latina voce sententiaque reddiderim, planum esset. Atque hæ causæ mihi fortasse cum cæteris interpretibus fuere communes, cur in notis hæc agerem. Illæ vero intrinsecus petitæ, quod in his sermonibus multa sunt perspersa ab omnigenum doctrinarum penu deprompta condimenta; allu siones, allitterationes, schemata alia, adagia, fabulæ, historiæ, numerorum mysticæ rationes, quæ et si mohutotopaç viros minime forsan laterent, cum tamen omnibus, quos etiam lectores hujus operis essem habi turus, nola esse non crederem, ne ea lector non degustata præteriret, vel non intellecta parvipenderet, his adnotationibus providendum duxi, ex quibus retrusarum rerum intellectus posset hauriri. Multæ præteren insunt explicationes vel Evangeliorum, quæ hic episcopus idem, et ecclesiastes de veteri more pro concione explanabat, vel aliorum locorum utriusque Testamenti, quæ ad rem suam inducit, sive in Græco textu LXX interpretum, ipsorumque evangelisturum vim et venustatem obtinentes suam, sive etiam ex se singulares, et admirabiles, eoque fortasse duriusculæ et minus cuiquam probabiles, quas meis hisce notis, seu commenta tionibus excutiendo, et expediendo emollire, et aliorum Patrum et interpretum, seu veterum seu recentiorum. si qui essent dµ¿órçoi, consensu firmare, æquum censui; ne gratis quidpiam, ac temere dictum ab hoc au clore crederetur, vel ambiguum adhuc in legentium animis non insideret. Dicta vero superiorum Patrum, utriusque præsertim Gregorii, Nazianzeni, Nyssenique et sancti Maximi martyris, quibus familiarius utitur, et nonunquam quidem longiore orationis tractu Theophanes refert, sæpius vero breviter, cl vel expresso auctoris nomine, vel suppresso, vel eleganti antonomasia circumscripto significat, ea ubi exstarent designatis ipsis locis indicare necessum habui, et ubi res postularet etiam transcribere in notas, ut et certa testantis fides, et quibus verbis ab utroque ea essent prolata constaret. Quod si quæ ex his locis insignem aliquam doctrinam, quæstionemque theologicam continerent non tam in nostro Theophane, quam in ipsis ſontibus, a quibus essent hausta, obscuritatem, difficultatemquc ex se crearent, in iis etiam copiosius, subtiliusque disce plandis distineri consilium fuit, atque ita utrique auctori lumen afferre ac de eadem fidelia dúo tolyov; àdel perv. Quod eo impensius feci, et elaboravi, si quæ doctrina ad fidei dogmata attineret; quorum sane cum hic Cerameus sil et egregius doctor, el acerrimus propugnator, eorum certe, quæ in Ecclesia, vel suo vel su perioribus sæculis sancita, ac definita jam fuerant; ne vero iis de quibus inter_Græcos, Latinosque diu mul tumque disceptatum fuit; et tandem in concilio Florentino post aliquot, quam Theophanes scripseri', sæcula decretum, ac definitum, ne iis, inquam, dissentire Græcus hic scriptor quod alicubi uno alterove verbo no

col. 111–112page 2 of 367

gunt, amor suadet ut loquar; et mihi quidem morbi consolatio est vobiscum conferre sermones. Talis est sincera charitas; quæ extrinsecus accidunt, contem nit; id vero quod amatur in'uens, delectatur. Verum quando ad satietatem obsequi desiderio non licet, et cætera legantur. In homilia De parabola derem mil lium talentorum (homil. 11) affectam senio ætatem innuit, dicens: Ita sane et ego restrum in rebus divinis progressum conjicio, chari auditores, quod me ad labores corporis minus aptum eosque detreclan tem promp:um animi vestri studium excitat ad do cendum. Jam vero zelum et ardorem animi, ne scandalizarentur, et errores circa veram fidei Evan geliique doctrinam haurirent, ostendit homilia De muliere curva (homil. x), ubi fucis inertibus et consumentibus apum labores, deinde earum adventu congressuque fugientibus comparat improbos homi nes et seditiosos in Ecclesia. Tales sunt, inquit, comedones raptoresque in Ecclesia; discessionem no stram observant: inde impetu facto damna ecclesia sticis rebus important; at vero linguæ nostræ aciem pertimescentes, coacta factiosorum manu per insidias nos oppugnare conantur; modo in aula Caiphæ con cilium facientes, modo in Præcursoris oratorio con stituentes improbum conciliabulum, et ex baptisterio insidiarum receptaculum facientes. Cujus rei causa? Ut expellatur Isaac et Ismael introducatur. Sed illi quidem fugiunt, ut videtis, cum custodias animadver tunt, et imbecilliores ex ovibus avertentes, aures ad ser monem aspidis instar occludunt. Nos vero, o cleri mei cœtus, eorum impetum declinantes, etc. Exscripsi totum hunc locum, quia continet illustria exempla tum zeli de quo diximus, ne averterentur a recta via oves, tum ejus in objurgando acrimoniæ, tum etiam insi diarum et persecutionis, quæ initio proposuinius. Quid enim est conari, ut expellatur Isaac et Ismael introducatur, nisi bonum et legitimum episcopum et pastorem de sua Ecclesia extrudere, et perves sum illegitimumque intrudere? quid ex hoc nisi pietas et zelus boni pastoris colligitur, unde odium sibi apud impios ac facinorosos conflabat? Omnes enim, inquit Apostolus, qui volunt pie vivere, perse cutionem patientur. Et in alio exemplari legitur, Ut Jacob expellatur et Esau introducatur; quod idem significat, electum scilicet a Deo pastorem et repro bun exclusum. Ex hujus itidem homiliæ fine co guoscitur zelus in vitiis reprehendendis, cum acriter invehitur contra perjuros. Quousque tandem, inquit, ad contentiones, et rixas, el perjuria incumbemus? Me quidem horror el tremor invadit consideran em quam crebra in tribunalibus juramenta fiant, etc. Idem habetur ex hom. xx: Aliqui, inquit, objur gationibus puncti hortationes fugiunt, quasi frenetici medicos; et ex hom. xLv, De divite interrogante Dominum, idem colligitur zelus et vis in objurgan dis improbis. Cum enim eos vulturibus et scarabæis similes fecisset, qui aversantur sanæ doctrinæ odv res, sicuti columbis ac turturibus bonos qui bono odore gaudent et vires sumont, ita subjungit: Quot fiticum et virum bonum quoddamn differat, et aliæ alius propriæ virtutes sint, in una tamen persona eas copulari summa sit laus. Ac primum quidem instantia illa quotidiana et sollicitudo omnium Ec clesiarum, quam inter suos angores Paulus, com munis gentium doctor, annumerat; zelus et ardor, quo, cum scandalizaretur quispiam, urebatur; amor in suos, quos filiolos appellabat; gaudium cum bene procederent, quos eosdem gaudium et coronam suam vocabat; dolor cum a recta veritatis et fidei via oberrabant; severitas et acrimonia in reprehen dendo, unde epistolæ ejus graves' et severæ; per secutiones denique quas complures commemorat; ea, inquam, erga unicam suam Ecclesiam in Theo phane fuisse non obscuris indiciis intelliguntur. Instantia enim et assiduitas subministrandi divini verbi, cogendique ad synaxim populi sui, apparet ex proœmio hom. De centurione (homil. XLV), ubi bonis operibus diabolum moras et impedimenta objicere ait, quod oblata judiciali controversia, quo tempore sermo habendus esset, jam prope ejus ademisset opportunitatem: de quo se sollicitum fuisse ostendit, atque rem expedisse, ne verbo di vino deesset. Et eadem homilia sub finem excusat, quod aliquid in explicando superiore textu præter miserit, eo quod mentis attentio rerum ecclesiasti carum sollicitudine sibi impediretur: et homilia De sancto Pancratio (homil. LV11), ubi quamvis ex itinere fessus esset ac fractus, ne tamen sermoni deesset, infirmitati corporis vim se facere velle eamque nuuquam tantum valere, ut opera charitatis impediat, oportere. Præclara sunt etiam ad id osten dendum illa quæ dicit hom. De Passione (homil. xxvII). Cum enim esset populus nocturnis vigiliis et officiis defatigatus, ne molestus et gravis addendo tai longo sermone videretur, his se verbis excusat Verum ignoscite mihi, quia vestro satiari profectu non possum, et quo plus lucri faciatis, studium mentis intendite. Núc postremum illud sit pastoralis sollici tudinis argumentum, quod cum infirmus esset cor-. pore et senex, non tamen ab officio concionandi desisteret. Et si igitur, inquit, in hom. De sanctis imaginibus, corporis imbecillitas non permittat, quantum satis est, sermonis officio defungi, modica tamen dicere non pigebit; ne si omnino sileamus, mæstitia afficiamus eos qui convenerunt. Et homilia in tertium Matutinum (homil. xxx), ita se morbo laborasse significat, ut coactus sit laborem dicendi intermittere, ad quem tamen rediens sic ait: At vero mentis nostræ torrens humoris expers et exsicca tus præterito sane tempore diu conticuit, laboranti corpori morem gerens, nunc vero evangelicarum consi derationum fonte irrigatus, earum explicationem effundere properat. Sed nihil magis hoc studium docendi populi et charitatem in eum declarat, quam procmiam homiliæ in dæmoniacum habentem legio nem (homil. 1×). Sic enim incipit: Cohibet mihi linguam adversa corporis valetudo, sed eamdem solvit aesiderium perfectionis Ecclesiæ; dolores silere co

col. 115–116page 4 of 367
PG 132:115ή μακαρία ταπείνωσις,

Homily IIHomilia II

col. 117–118page 11 of 367
PG 132:117ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟΝ, 11. Περὶ τῆς ποιητικῆς την διάνοιαν, τὴν προαίρεσιν ὁποῖα τις ἐν οἷς οὐκ ἔστι δῆλον ἢ προ αιρεῖται, ἡ φεύγει ὁ λέγων. Διόπερ οὐκ ἔχουσιν ἦθος ὡς ἔστιν, ἢ ὡς οὐκ ἔστιν, ἢ καθόλου τι ἀποφαί
col. 119–120page 5 of 367
PG 132:119εἰ ἰσόκωλα, εἰ ὁμοιοτέλευτα, ὁμοιόπτωτα, άπροοιμιάστως
col. 121–122page 6 of 367
PG 132:121Κεραμέως ὁμιλίαι εἰς Εὐαγγέλια τῶν Κυριακῶν, καὶ εἰς τινὰς ἑορτάς. Γρηγορίου ἐπισκόπου τῆς Σικελίας ὁμιλίαι ἀπὸ τοῦ ἀρχιτελώνου,: Ὁμιλίαι τοῦ ὅλου Λεξικὸν τῶν ὁμιλιῶν τοῦ ἐπίκλην Κεραμέως, ἀρχιεπισκόπου Ταυρομε νείας τῆς Σικελίας, ὁμιλίαι αἱ κυριακαὶ τοῦ ὅλου χρόνου;: Τοῦ μακαριωτάτου, σοφωτάτου τε καὶ ῥητορικωτάτου κυρίου Γρηγορίου ἀρχιεπισκόπου Ταυρομενείας τῆς Σικελίας, τοῦ ἐπίκλην
col. 123–124page 7 of 367
PG 132:123εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς Ἰνδίκτου, εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς Ἰνδίκτου, ἤτοι τοῦ νέου τὰ εὐαγγέλια Κυριακά, καὶ ἑορτὰς τοῦ ὅλου ἐνιαυ
col. 125–126page 8 of 367
PG 132:125ἐκ τοῦ Εὐαγγελισαρίου, Ἐπειδήπερ ἀρχὴν εἰλήφει σήμερον Ιστέον ὅτι ἕως ὧδε πλη ροῦται τὸ μηνολόγιον ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου ἀρχόμενον οἱονεὶ καὶ τὸ τέλος τοῦ Αὐγούστου τελειούμενον. εἰς τὴν Ινδικτον, ἤτοι ἀρχὴν τοῦ νέου έτους, ἀκολουθία
col. 127–128page 9 of 367
PG 132:127Καθώς θέλετε ἵνα ποιῶσιν ἡμῖν, εἰς τὸν γενόμενον αὐχμόν προηγμένα εἰ ἀποπροηγμένα,

Homily IIIHomilia III

col. 129–130page 10 of 367

non modo Græcis, numerosam placuisse orationem videam, quod ea nescio quo majore impetu et vi numeris contorta quasi telum amento contorqueatur, numeris etiam alligavi periodos; cæterum a nomi nibus verbisque ecclesiasticis, et quæ jam Latii jure non a veteribus comitiis, sed ab Ecclesia Ro mana donata sunt, non abhorrerem; quanquam est etiam quando illa circumscribam ut hoc posse me facere, non censere tamen oportere perpetuo, existimarer. Etenim circumscriptio ut interdum non commoda solum, sed etiam necessaria viðetnr; sic iterata sæpius, et dignitatem amittit et satieta tem parit: puerile mihi visum, quod baptizare dicunt, et baptismum uno ore Latini cum Græcis, sacro fonte lustrare, el lustralis aqua auxie semper pertinaciterque dicere; qnod de similibus multis, spiritualis, sensibilis, passiones, et aliis id genus dictum hoc uno exemplo intelligatur. Demum cum tria illa præstare debeat bonus interpres, religio nem, fidem, indolem: religionem in verbis, fidem in sententiis, indolem in dignitate, majestate affe ctuque dicendi; primam, quatenus cum sermone Latino et Christiano conveniret, exhibuisse me fa teor; secundam religiosissime sancteque servasse; tertiam etiam assequi pro ingenio meo studuisse; et omnino omne punctum ferre, et illud interpretis officium facere pro virili parte esse conatum; non ut ipse disertus apparerem, ut S. Hieronymus lo quitur epist. 133, sed eum, qui lecturus sit, intelli gere ut facerem, quomodo ipse intellexit qui scripsit. Notis suis præmissa, quas ex voluminis calce revocatas textui subjerimus. Tamelsi, defunctus satis officio interpretis videri poteram, satisque magnum capere fructum operæ meæ, si Theophanem Cerameum ex Græco in Latinum sermonem fideliter perspicueque converterem; tamen cum ab ipso operis suscepti principio animus inclinarit, ut de meo etiam notas sive explanationes ad interpretatio nem adjungerem. nunquam mihi imperare potui, ut interpretis munere, et nomine contentus essem. Quod animi studium mei, ut rectum mihi esse, eique adeo obsequendum videretur, suaserunt. Primum ipsa “mss. codicum conditio notas postulare aliquas visa est. Quæ cum plerisque veterum monumentorum editoribus negotium semper exhibuerit, tum mihi haud minimum facessivit; qui exemplaria nactus sum non usque quoque emendata, nec integra, sed deformata multis passim in loci, nec verbis solum, sed etiam sensibus luzata, ac mutilata; quæ cum essent a me duorum, triumve, nonnunquam quatuor exemplorum adhibita consultatione, et ope sanata, perpurgata mendis, et in nitorem, integritatemque restituta suam, earum cas tigationum lectionumque variarum reddendam a me rationem in notis, meumque ap·riendum judicium existimavi; ut non solum qua fide et diligentia has homilias legendas proponerem omnibus compertum esset, sed etiam suum cuique relinquerem, velu:i datis tabellis, de iis arbitrium. Nec vero ancip tum locorum modo, quæ Scripturæ variantes parerent, sed et meæ interpretationis afferendam non raro rationem putari, cum eam Gracanica vocis ambiguilas, vel obscuritas, dubiam faceret, adeoque ejus enucleandam vim et originem, ut quare hac potius, quam alia Latina voce sententiaque reddiderim, planum esset. Atque hæ causæ mihi fortasse cum cæteris interpretibus fuere communes, cur in notis hæc agerem. Illæ vero intrinsecus petitæ, quod in his sermonibus multa sunt perspersa ab omnigenum doctrinarum penu deprompta condimenta; allu siones, allitterationes, schemata alia, adagia, fabulæ, historiæ, numerorum mystica rationes, quæ et si modułotopaç viros minime forsan laterent, cum tamen omnibus, quos etiam lectores hujus operis essem habi turus, nola esse non crederem, ne ea lector non degustata præteriret, vel non intellecta parvipenderet, his adnotationibus providendum duxi, ex quibus retrusarum rerum intellectus posset hauriri. Multæ præterea insunt explicationes vel Evangeliorum, quæ hic episcopus idem, et ecclesiastes de veteri more pro concione explanabat, vel aliorum locorum utriusque Testamenti, quæ ad rem suam inducit, sive in Græco textu LXX interpretum, ipsorumque evangelistarum vim et venustatem obtinentes suam, sive etiam ex se singulares, et admirabiles, eoque fortasse duriusculæ et minus cuiquam probabiles, quas meis hisce nolis, seu commenta tionibus excutiendo, et expediendo emollire, et aliorum Patrum et interpretum, seu veterum seu recentiorum, si qui essent öµ¿rço, consensu firmare, æquum censui; ne gratis quidpiam, ac temere dictum ab hoc au core crederetur, vel ambiguum adhuc in legentium animis non insideret. Dicta rero superiorum Patrum, uirinsque præsertim Gregorii, Nazianzeni, Nyssenique et sancti Maximi martyris, quibus familiarius utitur, el nonunquam quidem longiore orationis tractu Theophanes refert, sapius vero breviter, et vel expresso auctoris nomine, vel suppresso, vel eleganti antonomasia circumscripto significat, ea ubi exstarent designatis ipsis locis indicare necessum habui, et ubi res postularet etiam transcribere in notas, ut el certa testanțis fides, et quibus verbis ab utroque ea essent prolata constaret. Quod si quæ ex his locis insignem aliquam doctrinam, quæstionemque theologicam continerent non tam in nostro Theophane, quam in ipsis fontibus, a quibus essent hausta, obscuritatem, difficultatemquc ex se crearent, in iis etiam copiosius, subtiliusque disce plandis distineri consilium fuit, atque ita utrique auctori lumen afferre ac de eadem fidelia dúo tolxov; àdɛl Getv. Quod eo impensius feci, et eluboravi, si quæ doctrina ad fidei dogmata altineret; quorum sane cum hic Cerameus sit et egregius doctor, et acerrimus propugnator, eorum certe, quæ in Ecclesia, vel suo vel su perioribus saculis sancita, ac definita jam fuerant; ne vero iis de quibus inter_Græcos, Latinosque diu mul iumque disceptatum fuit; et tandem in concilio Florentino post aliquot, quam Theophanes scripseri', sæcula decretum, ac definitum, ne iis, inquam, dissentire Græcus hic scriptor quod alicubi uno alterove verbo non

col. 131–132page 12 of 367
PG 132:131φιλολογίας, καὶ ψιλοπονίας.
col. 133–134page 13 of 367
PG 132:133τῶν κυριακῶν.
col. 135–136page 14 of 367
Homilia Prima
PG 132:135ΤΟΥ ΣΟΦΩΤΑΤΟΥ ΚΑΙ ΡΗΤΟΡΙΚΩΤΑΤΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΠΙΚΛΗΝ ΚΕΡΑΜΕΩΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΤΑΥΡΟΜΕΝΙΟΥ ΤΗΣ ΣΙΚΕΛΙΑΣ ΟΜΙΛΙΑΙ ΕΙΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΚΥΡΙΑΚΑ, ΚΑΙ ΕΟΡΤΑΣ ΤΟΥ ΟΛΟΥ ΕΝΙΑΥΤΟΥ. ΟΜΙΛΙΑ Δ΄. Εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ᾿Ινδίκτου, ήτοι του νέου ἔτους. Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς ὁ καταξιώσας ἡμας διαδραμεῖν την κυκλικήν τοῦ χρόνου περίοδον, καὶ πρὸς τὴν ὁμιλίαι, λόγοι, ὁμιλία οι δι δασκαλία, διδασκαλίαν. ὁμιλία, ὁμιλίαν λόγον Ενεστι δὲ συνιδεῖν, ὡς εἰ καὶ Λόγοι ἔχει τὴν ἐπιγραφὴν τὸ βιβλίον [οὕτω γὰρ εὗρον ἐν οἷς ἀνέ γνων], ἀλλὰ μᾶλλον ἐοίκασιν ὁμιλίαις τά τε ἄλλα, καὶ ὅτι ἐν πολλοῖς πολλάκις ὡς παρόντας, καὶ ὁρῶν τοὺς ἀκροατὰς οὕτω περὶ αὐτοὺς ἀποτείνεται, καὶ ἐρωτᾷ, καὶ ἀποκρίνεται, καὶ ὑπισχνείται. δυναμένου μὲν καὶ ἄλλως ἔχοντος τοῦ λόγου καὶ οὐ καθ' ὁμιλίαν τὰ τοιαῦτα σχηματίζειν, καὶ ἐνδείκνυσθα οὐ μὴν ἀλλὰ συνεχῶς, καὶ ἐπιμόνως τοῦτο ποιεῖν, καὶ οὐχὶ σὺν οἰκονομία τινὶ παρίστησιν ὁμιλίας αὐτ τὰς εἶναι. Ὁμίλει δὲ ταύτας τῷ πλήθει ὡς ἔστι μαθεῖν ἐξ αὐτῶν

Homily IVHomilia IV

col. 137–138page 15 of 367
PG 132:137γος, αὖθις τοῦ δρόμου τοῦ βιωτικού καταρχόμεθα, τὸν αὐτὸν κύκλον, διὰ πάσης τῆς ζωῆς ἡμῶν ἀνελίτ. τοντες, ἕως ἂν ὁ ἄπειρος ἡμᾶς ἐκεῖνος αἰὼν διαδέ ζηται, ὁ διαστήματι χρόνου, καὶ ἡλίου φορᾷ μὴ μετ τρούμενος. Η μὲν οὖν παροῦσα ἡμέρα [προκείσθω γὰρ τῷ λόγῳ οἷον ἥδισμα τοῖς φιλοκάλοις ὑμῖν] κατὰ μὲν τὸ ἱστορικῶς, καὶ γενόμενον, καὶ τελούμενον, ἀρχὴ τῆς χρονικῆς ὑπάρχει ἀνακυκλήσεως, Ινδικτα α'. τῆς Ἰνδίκτου, ἤτοι του νέου ἔτους. Ιστέον οὖν ὅτι τὴν Ἰνδικτιῶνα ἑορτάζει ἡ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησία ἀπὸ τῶν ἀρχαίων παραλαβοῦσα διὰ τὸ νομίζεσθαι παρὰ Ρωμαίοις ἀρχὴν εἶναι τοῦ ἔτους ἀπὸ ταύτης τῆς Ἰν δικτιῶνος. Ινδικτιών γὰρ λέγεται παρὰ Ρωμαίοις ὁ ὁρισμό. Καὶ προσέτι διὰ τὸ κατ' αὐτὴν τὴν ἡμέραν εἰσελθεῖν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν εἰς τὴν Συναγωγὴν τῶν Ἰουδαίων, καὶ ἀποδοθέντος αὐτῷ βιβλίου ὅπερ ἦν Ησαίου τοῦ προφήτου αναπτύξαντά εὑρεῖν τὸν τόπον, οὗ ἦν γεγραμμένον • Πνεῦμα Κυ Εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς Ἰνδίκτου, καὶ εἰς τὸν ἅγιον Εἰς τὴν καινήν Κυριακήν, καὶ εἰς τὸ ἔαρ, καὶ εἰς τὴν μάρτυρα Μάμαντα. Τη ἐξ αὐτῶν τούτων. ρι εὐθὺς γ' ἀπὸ βαλβίδος περὶ τῆς ἀρχῆς ἀποδείξω. ἱστορικῶς γενόμενον καὶ τελούμενον, τὸ τελούμενον. τὸ ταῦτα μὲν οἷον σῶμα ἔστω τῷ λόγῳ τῆς ἑορτῆς
col. 139–140page 16 of 367
PG 132:1392: λεγομένη τῇ Ρωμαίων φωνῇ· οὕτω γὰρ ἐκεῖνοι τὸν ὁρισμὸν ὀνομάζουσιν. Εβραίοις μὲν γὰρ ἀρχὴ τοῦ χρόνου νενόμισται ὁ Νισσᾶν παρ' αὐτοῖς οὕτως ἀνο μαζόμενος, ἀρχὴ τυγχάνων τῆς ἐαρινῆς ισημερίας, καὶ τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως, ὡς δηλοῖ τῶν βοτανῶν, καὶ θάμνων, καὶ δένδρων ἡ βλάστησις. Ρωμαί εις δὲ πάλαι μὲν ὁ Ἰανουάριος ἦν τοῦ ἔτους ἀρχή. Αρ' οὗ δὲ ὁ Αύγουστος Καίσαρ καὶ τὸν ᾿Αντώνιον ἐτροπώσατο κατὰ τὸν Σεπτέμβριον μήνα, περιφανή ποιῆσαι Ο τελετῶν μετ᾽ Ἰουδαίων τὸ Πάσχα καθαι ἑστάναι τῶν τελουμένων, καὶ λιθαζόντων. Τα μικρά μυστήρια τοῦ ᾿Ανθεστηριῶνος ἐτελοῦντο. Τα δὲ μεγάλα τοῦ Βοηδρομιώνος, μυστηρίων ἐπιτέλεσις, τελείωσις. Οὕτω γὰρ αὐτοὶ τὸν ὁρισμὸν δικτιὼν γὰρ λέγεται παρὰ Ρωμαίοις ὁ ὁρισμός. Ιη. βασίλισα τῶν ὡρῶν τῇ βασιλίδι τῶν ἡμερῶν πομπο εύει, καὶ δωροφορεί παρ' ἑαυτῆς πάν ο τι κάλλιστον ἡλίου αἱ τέσσαρες τροπαί συνίστανται· καὶ πρώτη μὲν ἡ ἐαρινὴ· ἐν αὐτῇ γὰρ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὰ σύμ παντα. Και δηλοῖ τὸ μέχρι τοῦ νῦν ἐν αὐτῇ τῶν ἀνθέων τὴν βλάστησιν γίνεσθαι.
col. 141–142page 17 of 367
PG 132:141την νίκην βουλόμενος μεταμείβει τὸ Ῥωμαϊκόν ἔθος και χαρίζεται τῷ μηνὶ τὰ πρεσβεία, καθάπερ Ρωμαῖοι ἀπὸ τῆς νέας Ινδικτιών γὰρ λέγεται παρὰ Ρωμαίοις Ινδικτιών; τὸ νομίζεσθαι, παρὰ Ρωμαίοις ἀρχὴν εἶναι τοῦ ἔτους ἀπὸ ταύτης τῆς Ἰνδικτιῶνος. Τῷ ευξ' ἔτει τοῦ κόσμου δεύτερον ἐχρημάτισεν Αὐγούστου Καίσαρος πλήρες,
col. 143–144page 18 of 367
PG 132:143πρωτέλεια. Ο τοίνυν ἀγαθὸς Δεσπότης ἡμῶν διὰ σαρκὸς ἐπιφανείς ἡμῖν, καὶ πρὸς μίαν αὐλὴν συν καὶ ἀρχὴ τοῦ γ' ἐν ᾧ καὶ ἡ Ἰνδίκτος ὑπὸ αὐτοῦ ἤτοι ἐπινέμησις ἐθεσπίσθη ὡς μαρτυρεῖ ὁ Μακάριος Μάξιμος ἐν τῷ περὶ τοῦ Πάσχα 5460 ἐκ τῶν πατρίων Κων βολὰς ἐκ τῆς βίβλου τοῦ χρονικοῦ περὶ τῶν πατρίων τῆς Κωνσταντινουπόλεως υίας υἱὸς Αὐγούστῳ μηνὶ ὑπάτευε καὶ ἐτίμησεν αὐτ τὸν Σεξτιλίας τὸ πρότερον λεγόμενον) ὠνόμασεν " Αὔγουστον· ἐν αὐτῷ δὲ καὶ ἐτελεύτησε τῇ ιὖν τοῦ μηνός· τῷ δὲ Σεπτεμβρίῳ ἐγεννήθη εἰς τὰς κγ'. Καὶ τῇ δευτέρᾳ Σεπτεμβρίου Ἀντώνιον ἐνίκησεν, καὶ Έρξατο της μοναρχίας, καὶ ἐτίμησεν αὐτὸν ἀρχὴν Ἰνδίκτου τιμήσας αὐτὸν, καὶ ἀρχὴν χρόνου ὅθεν Σεπτέμβριος τέτακται. τοῦ ἀκρωτηρίου τοῦ καλουμένου Ακτίου, καὶ τὰς καλουμένας Ινδικτιῶνας καλεῖ, γράφει Ἡσύχιος ὁ Πλύστριος· Ινδικτιὼν τοῦτ᾽ ἐστι Ἰνακτίῳ ἡ περὶ τὸ ᾿Ακτιν νίκη. Διὰ τοῦτο ἄρχεται μὲν Ινδικτιὼν ἀπὸ πρώτης, καὶ καταλήγει μέχρις τήν τε ἡμέραν ἐν ᾗ Αλεξάνδρεια κάνω ἀ αθήν τε εἶναι, καὶ εἰς τὰ ἔπειτα ἔτη ἀρχὴν τῆς ἀπαριθμήσεως αὐτῶν νομίζεσθαι. Ποι Καὶ πάλιν ἀποστρέφει, καὶ ἄρχεται ἀπὸ πρώ της διὰ τὸ τὸν Ἀντώνιον συνάρχοντα γενέσθαι Αὐγούστῳ τῷ Καίσαρι μέχρι ιε' χρόνου· μετὰ δὲ,
col. 115–116page 4 of 367
PG 132:115αγείρων Ἰουδαίους, καὶ Ῥωμαίους, καὶ Ἕλληνας, ἁγιάσαι τὴν ἡμέραν ταύτην βουλόμενος, κατ' αὐτὴν εἰς Ναζαρέτ παραγίνεται, εἴσεισιν ἐν τῇ συναγωγὴ, ὡς ὁ γλαφυρός Λουκᾶς ἱστορεῖ, καὶ βιβλίον ἀνὰ χεῖρας λαβὼν τὰ περὶ αὐτοῦ τῷ προφήτῃ τεθεσπισμένα ὑπανεγίνωσκεν. Ἐντεῦθεν εὐλογηθεῖσαν τὴν ἡμέραν ἀπὸ Θεοῦ ἑορτάζειν αὐτὴν ἡ Ἐκκλησία παρέλαβεν. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν οἷον σῶμα ἔστω τῷ λόγῳ τῆς ἑορτῆς, κατὰ τὸν ἱερὸν φάναι Μάξιμον. Φέρε οὖν καὶ ταῖς ἔνδοθεν θεωρίαις το τον ψυχώσω μεν. Πιο: Τοιαύτη τις ἡ ναυμαχία αὐτῶν τῇ δευτέρα τοῦ Σεπτεμβρίου ἐγένετο τοῦτο δὲ οὐκ ἄλλως εἶπον (οὐδὲ γὰρ εἴωθα αὐτὴν εἰπεῖν) ὅτι τότε πρῶτον ὁ Καίσαρ τὸ κράτος πᾶν μόνος ἔσχεν· ὥστε καὶ τὴν ἐπαρίθμησιν τῆς μοναρχίας αὐτοῦ ἀπ' ἐκείνης ἡμέτ ρας ἀκριβοῦσθαι.
col. 147–148page 19 of 367
PG 132:147Ο μὲν οὗτος, ὁ κατὰ μὲν Ελληνας Γορπιαίος, κατὰ δὲ τοὺς Αἰγυπτίους Θωθ, κατὰ δὲ τοὺς Εβραίους Εὐάλ, καθ᾿ ἡμᾶς δὲ Ῥωμαϊκῇ γλώττη Σεπτέμβριος, εἰκόνα φέρει καὶ τύπον παλαιᾶς τε καὶ νέας, καὶ τῆς παροδικής ταύτης ζωῆς, καὶ τῆς ἐν τῷ μέλλοντι καταστάσεως. Καὶ τοῦτο δι' αἰνίγματος δεικνὺς δ Θεός, τὰς τρεῖς ἑορτάς, τῶν σαλπίγγων, καὶ τοῦ ἱλασμοῦ, καὶ τῶν σκηνοπηγίων, ἐν τούτῳ τῷ μηνὶ γενέσθαι προσέταξεν, οὕτω φάμενος τῷ Μωσεί. Τῇ πεντεκαιδεκάτῃ τοῦ μηνός τοῦ ἑβδόμου, ἑορτὴ σκηνῶν τῷ Κυρίῳ· καὶ προσάξετε ολοκαυτώματα, καὶ θυσίας ἑπτὰ ἡμέρας.» "Εβδομος δὲ μὴν ἀπὸ τοῦ Νισσᾶν οὗτός ἐστιν ὁ Εὐάλ. Καὶ μὴν καὶ σαλπίζειν τὸν Σεπτέμβριον κατὰ τοὺς Μακεδόνας. Αι Γορπιαίον, τοῦ Γορπιαίου μηνὸς ἱσταμένου δευτέρᾳ καὶ αἱ Ίνδικτοὶ δὲ χρη ματίζειν ἤρξατο ἀπὸ τῆς πρώτης του Γορπιαίου Μήνες Αἰγυπτίων, Πρῶτος Θωθ ἐδάη δρεπάνην ἐπὶ βότρυν ἐγείρειν.
col. 149–150page 20 of 367
PG 132:149τούτοις προσέταξε, καὶ τὴν πρώτην, καὶ τὴν ἑβδ μὴν ἡμέραν ἔχειν κλητήν, καὶ ἀνάπαυσιν. Κελεύει δὲ ἡ νομοθεσία, καὶ κάλλυντρα φοινίκων λαβεῖν, καὶ κλάδους ξύλου δασεῖς, καὶ ἐτέας, καὶ ἄγνου, καὶ οὕτω τῇ ἑορτῇ ἐπευφραίνεσθαι. Η μὲν οὖν τῶν σαλπίγγων ἑορτὴ νόμου, καὶ προφητῶν, καὶ τῆς ἐξ αὐτῶν κηρυττομένης γνώσεως τύπος ἐστίν. Ὁ δὲ Βλασμὸς σύμβολον τῆς τοῦ Θεοῦ καταλλαγῆς πρὸς τὸν ἄνθρωπον. Τὸν γὰρ ὑποδύντα τὴν κατακριθεῖσαν φύσιν, ἱλασμὸν ἔθετο ὁ Θεὸς, ὡς ὁ Παῦλός φησιν· ἡ δὲ τῶν Σκηνοπηγίων τὸν τριπόθητον ἡμῖν τῆς ἀνα στάσεως σημαίνει καιρόν, καλῶς κατὰ τὸν Ἑβδομον μῆνα ἐκτελούμενον. Μετὰ γὰρ τὴν ἑβδομαδικὴν τοῦ χρόνου περίοδον ελπίζεται ἡ ἀνάστασις, ἐν ᾗ σκηνο ποιηθήσεται διὰ τῆς ἀφθαρσίας ὁ ἄνθρωπος, τῆς ὥρισεν κατὰ τοῦτον ἐξ Αἰγύπτου τους Εβραίους προαγαγών· οὗτος δὲ αὐτῷ καὶ πρὸς ἁπάσας τὰς εἰς τὸ θεῖον τιμὰς εἶχεν· ἐπὶ μέντοι γε ἀνὰς καὶ πρᾶσιν. καὶ τὴν ἄλλην διοίκησιν τὸν πρῶτον κόσμον Καὶ λήψετε ἑαυτοῖς τῇ ἡμέρᾳ τῇ πρώτη καρπὸν ξύλου ὡραῖον, καλλύντρας φαινία κων καὶ κλάδους ξύλου δασεῖς, καὶ ἱτέας, καὶ ἄγνου 42: Έντεῦθεν ἄρσις τῆς ζύμης ἑπταήμερος. Οὗτος γὰρ μυστικώτατος ἀριθμῶν, καὶ τῷ κόσμω τούτῳ σύστοιχος τῆς παλαιᾶς, καὶ ὀξώδους ἡμερῶν ἀριθμὸς τὴν παροδικόν σοι τοῦτον χρόνον ἐνδείκνυται τὸν δι' ἑβδομάδων ἀνακυκλούμενον. τὸν Σολομῶντα τὸν εἰς ἑαυτὸν ἑβδομαδικῶς ἀνακυκλούμενον τῆς κάτω λήξεως αἰῶνα ἐμφαίνειν ἐπίσ
col. 151–152page 21 of 367
PG 132:151ἀθανάτου ψυχῆς ἐνωθείσης τῷ διαῤῥεύσαντι σώματι, ὡς τὰ φυλλοῤῥοοῦντα τῶν φυτων μετὰ τῶν ἀειθαλῶν, οἱ ἑορτάζοντες ἀνεμίγνυον· οἶμαι γὰρ ἔγωγε πρὸς τοῦτο βλέπειν καὶ τοῦ σαλπίζειν ἡ κέλευσις. Ἐν γὰρ τῇ ἐσχάτη ἡμέρᾳ σαλπίσει, φησὶ, καὶ οἱ νεκροὶ ἀναστήσονται. ο Φαίη δ' ἄν τις ἴσως ἐπαπορῶν· καὶ ὅτου χάριν οὗτος ὁ μὴν προςκρίθη τοσαύτας φέρειν εἰκόνας; ὅτι τοι καὶ μάλα πρεπωδέστατος οὗτος πρὸς τὸ εἰκό νισμα· οὐ μόνον ὅτι ἕβδομός ἐστιν ἀπὸ τοῦ Νιστάν, ὡς ὁ λόγος ἀπέδειξεν, ἀλλ' ὅτι καὶ φθίσις ἐστὶ τῶν κατὰ τὸ ἔαρ βλαστησάντων καρπῶν. Νοεῖς δὲ πάντ τως, ὅτι καὶ ἡ προσδοκωμένη ζωὴ λῆξίς ἐστι τῶν ἐν γενέσει, καὶ φθορα βλαστησάντων κατὰ τὴν κτίσεως γένεσιν. Πρὸς τούτοις δὲ, ὅτι καὶ τὴν ζωδιακὴν σφαίραν διιππεύων ὁ ἥλιος κατὰ τὸν μῆνα τοῦτον εἰς τὸ δωδέκατον μόριον γίνεται, δ ζυγὸν ὀνομάζουσι (18 σημαίνοντος τάχα τοῦ πράγματος, τὸ κατὰ τὴν Ισόῤῥοπον ἐκείνην τοῦ Θεοῦ κρίσιν, τῆς ἀνταποδόσεως δίκαιον. "Ωσπερ δὲ ὁ αὐτὸς οὗτος μήν, καθ' Εβραίους μέν ἐστιν ἔβδομος· πρῶτος δὲ καθ' ἡμᾶς ὁ αὐτὸς ὢν ἀμφότερα· οὕτω δὴ καὶ φθίσις ἐστὶ τῶν καρπῶν, καὶ ἀρχὴ τοῦ τριγητοῦ. Τοῦτο νοούντων ἡμῶν, ὡς καὶ ὁ ἕβδομος οὗτος αἰὼν τέλος μέν ἐστι, καὶ κατάστασις γενέσεως καὶ φθορᾶς· ἀρχὴ δὲ τοῦ νοητοῦ τρυγητοῦ. Διαδέχεται δὲ ἡμᾶς ἡ μέλλουσα εκείνη ληνός· καὶ ὥσπερ ἐνταῦθα, εἰ μὲν εὐγενής, καὶ ὡραῖος ὁ βότρυς ἐντεθῇ ταῖς ληνοῖς, ἡδὺς καὶ σταται. τὸ λήξεως Λέγονται μὲν οὖν ἑπτὰ αἰῶνες τοῦ κόσμου τούτου· ἤγουν ἀπὸ τῆς οὐρανοῦ καὶ κόσμου κτίσεως μέχρι τῆς κοινῆς τῶν ἀνθρώπων συντελείας τε καὶ ἀναστάσεως. Ογδοος δὲ αἰὼν ὁ μέλλων,
col. 153–154page 22 of 367
PG 132:153ἀνθοσμίας τῶν βοτρύων ὁ οἶνος ἀποῤῥυήσεται, τῇ παριππεύσει τοῦ χρόνου συνεπιδιδοὺς εἰς κάλλος, καὶ εὔπνοιαν. Εἰ δὲ ἐκ σεσηπότων, ἢ ἐμφανιζόντων ὁ οἶνος ἀποθλιβῇ, ἐκτροπίας εὐθὺς, καὶ ἄποτος γίνε ται, μεταβαλὼν εἰς δυσωδίαν τινά, ἢ ἐξώδη ποιή τητα, ή διά τινος ἑτέρας φθορᾶς εἰς σκωλήκων γένε σιν ἀλλοιούμενος. Οὕτως ἐν τῇ παλιγγενεσία τῶν ἔργων ἡμῶν δίκην βοτρύων τῷ δοκιμαστικῷ πυρὶ τεθέντων, ὡς ἐν ληνῷ, κατάδηλος ἡ γεωργία ἑκά στου γίνεται. Οράτε ὅσα ἡ δοκοῦσα μικρὰ ἑορτή περιέχει μυ στήρια· καὶ ὅπως ὁ μὴν οὐκ ἀθεεὶ παρὰ Ρωμαίοις ὠνομάσθη Σεπτέμβριος· οὐ μόνον ὅτι ἕβδομός ἐστι σέπτεμ γὰρ παρὰ Ρωμαίοις ὁ ἕβδομος ἀριθμός ἀλλ' ὅτι καὶ σεπτός ἐστι, καὶ σεβάσμιος. "Αθρει δὲ όπως κατὰ τὴν ἡμέραν ταύτην, ἥτις ἐστὶν ἀρχὴ, καὶ στέφανος τοῦ ἐνιαυτοῦ, πολλῶν ἁγίων συνέστη παν ήγυρις συναφηγούντων ἡμῖν εἰς κατ᾿ ἀρετὴν τοῦ χρόνου περαίωσιν. Ἐν ταύτῃ γὰρ μνήμην άγομεν τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐν τῇ Συναγωγῇ ἀναγνώσεως, καὶ τῆς ἱερᾶς εἰκόνος τῆς Θεομήτορος, καὶ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ, καὶ τῶν ἐν Ἐφέσῳ ἀναιμωτί μαρτύρων ἑπτά καὶ τῶν Παρθένων τεσσαράκοντα γυναικῶν, καλλίστης τε, καὶ Εὐόδου, καὶ Ἑρμογένους τῶν ἐκ φύ σεως, καὶ πίστεως ἀδελφῶν. ᾿Αλλὰ καὶ Συμεὼν ὁ έβδομον σεπτός, αὐτῶν· καὶ τῶν ἁγίων μαρτύρων Καλλίστης, Εὐδο xΑΙΣ σεπτός, αχειροποίητον, Εἰς τὴν πρώτην· ἀρχὴ τῆς ἰνδίκτου, ἤτοι τοῦ νέου έτους. Καὶ μνήμη τοῦ ὁσίου Πατρὸς ἡμῶν Συμεὼν τοῦ Στυλίτου καὶ ἡ σύναξις τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τῶν μιασηνῶν, καὶ τοῦ ἁγίου μάρτυρος Αειθαλᾶ, καὶ τῶν ἁγίων μαρτύρων με γυναικῶν, καὶ ᾿Αμμοῦ διακόνου καὶ διδασκάλου δου, καὶ Ἑρμογένους τῶν αὐταδέλφων, καὶ μνήμη τοῦ δικαίου Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ. τῶν ἁγίων ἑπτὰ παίδων τῶν ἐν Ἐφέσῳ, καὶ τῆς ἁγίας ὁσιομάρτυρος Εὐδοκίας. τῶν ἁγίων ἑπτὰ παίδων τῶν ἐν Ἐφέσῳ,
col. 155–156page 23 of 367
PG 132:155τοῦ χρόνου τὴν ἀρχὴν ἁγιάζουσιν. Ο μὲν Σωτήρ ἡμῶν Ἰησοῦς «εὐλογεῖ τὸν στέφανον τοῦ ἐνιαυτοῦ,ο ἡ διὰ τῆς σεπτῆς εἰκόνος τιμωμένη πάναγνος δέ σποινα, μεσίτης πρὸς Θεὸν ἡμῶν γίνεται. Ο τοῦ Ναυῆ Ἰησοῦς, κατ᾽ ἴχνος ἀκολουθεῖν διδάσκει τῷ ἀληθινῷ Ἰησοῦ, εἰ τὰ τείχη τῆς ἁμαρτίας μετ' ἐπεί ξεως καταβάλοιμεν, ὡς αὐτὸς τὰ Ἱεριχούντια, οἱ ἑπτὰ παῖδες τὸν δι᾽ ἑβδομάδος ἀριθμούμενον χρόνον καθαγιάζουσι, δεικνύντες τῆς ἀναστάσεως τὸ μυστήριον, ἧς αὐτοὶ μακρὸν ὑπνώσαντες χρόνον ἀνέστησαν· ὁ πάμμεγας Συμεὼν, τὸν ἑαυτοῦ στύλον ὑπο δεικνύς, ἀπὸ τῶν γηίνων ἡμᾶς δι' ἀρετῆς κελεύει κουφίζεσθαι, καὶ τὰ ἄνω φρονεῖν. Καλλίστην, Εὔοδον, καὶ Ἑρμογένην ήκιστα διαιρήσομεν. Οὐ γὰρ διεῖλεν αὐτοὺς φύσις, καὶ γνώμη, καὶ σύμπνοια, και ταυτό της ἀθλήσεως. Καὶ οὗτοι δὴ κάλλιστα ἡμᾶς εὐοδώσουσι τὴν πρὸς Θεὸν ἁρμονίαν τηροῦντες, οὗ γένος ἐσμέν,» κατὰ τὸν εἰπόντα σοφόν. 4 κιονίτης δαδουχεῖ τὴν πανήγυριν. "Απαντες οὗτοι Ηκουσας τοῦ Εὐαγγελιστοῦ Λουκᾶ λέγοντας σε μερον, ὡς ἧκε Χριστὸς εἰς τὴν αὐτοῦ πατρίδα ζαρέθ, καὶ ἀνέγνω• • Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμέ. ν Ἐλθὲ καὶ αὐτὸς πρὸς τὴν σὴν πατρίδα τὴν νοητήν Ναζαρέθ, ὅπερ καθαρότης ἑρμηνεύεται τῇ ἑλλάδι φωνῇ. Ἐλθὲ πρὸς τὴν τοῦ βίου καθαρότητα. Αὕτη καὶ πατρὶς, καὶ κόσμος ὡς ἀληθῶς τῆς ψυχῆς. Αν εἰς ταύτην ἔλθῃς, πνεῦμα Κυρίου ἐπὶ σέ· γενέσθω σοι ἡ τοῦ χρόνου ἀρχή, καθαρωτέρου βίου ἀρχή. Εδούλευες μέχρι νῦν ἁμαρτίᾳ τινί; τῷ τοῦ ἐνιαυτοῦ τέλει λαβέτω καὶ αὕτη τὸ τέλος. Αρχή σοι πολιτείας εὐαρέτου γενέσθω τὰ ἴνδικτα. Ζηλώσωμεν τῶν ἁγίων τὰς πράξεις, τῶν τε ἄλλων, καὶ αὐτοῦ τοῦ θείου καὶ ἱεροῦ Συμεών, οὗ τὸν βίον πάντες ἀκούοντες έθαυμάζομεν. Αλλ᾿ οὐ χάριν τοῦ θαυμάζεσθαι μένον τοῦ γὰρ καὶ γένος εσμέν ρότητα καθα

Homily VHomilia V

col. 157–158page 24 of 367
PG 132:157Ι. αἱ βίοι τῶν ἁγίων ἐγράφησαν, ἀλλ᾿ ὥστε θαυμάζον- & τε, καὶ μιμηταὶ αὐτῶν γίνεσθαι. Πῶς οὖν ἐρεῖ τις δυνατὸν ἐκεῖνον ζηλῶσαι τὸν ὑπὲρ φύσιν ἀσκήσαντα; ἐγώ σοι διὰ βραχέων ἐνδείξομαι, τὴν ἱστορίαν πρό τερον ἐπιτροχάδην διαδραμών. Οὗτος ὁ μέγα; ἐξέτι παίδων ποιμὴν προβάτων γε νόμενος, οὐ τοῖς χοίροις συνδιαιτώμενος κατὰ τὸν ἄτακτον ἐκεῖνον νέον τὸν ἀποστάντα τῆς πατρικῆς οὐσίας, καὶ συβώτην γενόμενον· οὐδὲ βουκολῶν ἡμιόνους κατὰ τὸν Ἰδουμαῖον Δωήκ, οὔτε μὴν πως λοδαμνεῖν παιδευόμενος, ἀλλ᾽ ἀγέλῃ προβάτων ἐπι στατῶν κατὰ Μωτέα, καὶ Ἰακώβ, καὶ Δαβίδ, καὶ Αμώς. Ἐπειδὴ τῆς ἐκκλησίας εἴσω γένοιτο, καὶ τῶν Εὐαγγελικῶν ἀκούσοι φωνῶν, γέροντος αὐτῷ τινος παραινέσαντος, πάντων ἀλογήσας βιωτικῶν, 1 ἀντὶ θρεμμάτων ἡγεμονεύειν λογικῇ ποίμνῃ συν αγελάζεται. Καὶ πρότερον μὲν σχοινίῳ τραχεῖ τὴν ἐσὺν περισφίγγεται. Εἶτα γνωσθείς, εἰς φρέαρ ἑαυτὸν καθεὶς, ὑπόγειος γίνεται. Κἀκεῖθεν ἀνελκυσ σθείς, τὴν κιονίτην βίον πρῶτος πάντων ἐκλέγεται ταῖς κατὰ μικρὸν ἐπιδόσεσιν ἐπαύξων τοῦ στύλου τὴν ἄνοδον. Πρώτον μὲν εἰς ἐξ πήχεις ὑψώσας αὐτὸν, εἶτα μεγαλύνων τὸν αὐτὸν ἄχρι πηχῶν τριάκοντα ἕξ. Οὕτω μετέωρος ἀρθεὶς, καὶ πολλῶν σημείων γενό μενος αυτουργός, δαίμονάς τε φυγαδεύσας, καὶ Βαρ βάρων ἡμερώσας ἦθος ἀτίθασσον, καὶ πολλοὺς πρὸς Θεὸν ἐπιστρέψας, πρὸς τὰς ἀϊδίους μετέστη μονὰς τῆς αὐτοῦ πολιτείας, οἷα στήλην τὸν στύλον καταλιπὼν. Παιδεύει τοίνυν ἡμᾶς ὁ ἱερὸς Συμεὼν τῷ καθ' ἑαυτὸν ὑποδείγματι, ἕως ἂν παῖδές ἐσμεν, καὶ ἀτε ΤΩΝ Ὁ νέμων τὰς ἡμιόνους Σαούλ, χιν, στύλον στήλην Στύλοι στήλη η ἑλληνίζων; στήλαι Καὶ σοφῶν ἑστᾶσιν ἐπὶ τοῖς τάφοις στῆλαι, τὰ ὀνόματα, καὶ τὸν δῆμον ἑκάστου λέγουσαι. οι Στηλιτευτικοί λόγοι, οἷα στύλην τὸν στύλον καταλιπών στήλην.
col. 159–160page 25 of 367
PG 132:159λεῖς τὴν πνευματικὴν ἡλικίαν, μὴ καταμιγνύειν ἑαυτοὺς ἀνθρώποις χειρώδεσιν, ἢ τῷ βορβόρω χτί. ρουσι τῆς ἀκολασίας, ἢ τὴν ἁμαρτίαν καθάπερ τους ἀγόνους ἡμιόνους ποιμαίνουσιν. Η γὰρ κακία οὐκ ἐκ Θεοῦ τὸν πληθυσμὸν ἔσχεν, ὡς οὐδὲ ἐξ ἀλλήλων ἐστὶν ἡ τοῦ γένους τῶν ἡμιόνων διαδοχή. Οὐδὲ συν αναφύρεσθαι ἡμᾶς τοῖς θηλυμανέσιν, ὡς ἵπποις, ἀλλὰ τούτων ἁπάντων ἀποφοιτῶντες ἐν ἐμοφρονοῦσί τε καὶ ὁμογνωμονοῦσι, τοῖς παρ' ἡμῶν ποιμαινομένοις συζήσωμεν. Πάντων τῶν ἐν ἡμῖν λογισμῶν προβάτων δίκην τῷ βουλήματι τοῦ ἐπιστατοῦντος λόγου ποιμαινομένων, καὶ οὕτως ἐν πραότητι ζῶσιν ἡμῖν, ἐπιλάμψει ἐν ταῖς ψυχαῖς τοῦ Εὐαγγελίου τὸ κήρυγμα διὰ τῶν προσηκόντων τῇ ἀρετῇ διδασκόμενον, καὶ πρὸς τὸν τελειότερον τῆς ἀρετῆς βίον διεγεῖρον ἡμᾶς· ὥστε μακρὰν γενέσθαι τῶν κοσμικῶν παθῶν, καὶ τὴν στενὴν καὶ τεθλιμμένην βαδί ζειν ὁδὸν, περιεζωσμένους τῷ τραχεῖ, καὶ κατεσκλη κάτι βίῳ τῆς ἐγκρατείας τὰς ἐκ τῶν νεκρῶν ἀλόγους πυρώσεις τῷ σώφρονι λογισμῷ, ὡς ἐν σχοινίῳ σισ φίγγοντας. Οταν οὖν τοῦτο κατορθωθείη ἡμῖν, καὶ ὑπὸ πάντων γνωσθείημεν, καὶ ὡς ἐνάρετοι θαυμα ζοίμεθα, τῷ λάκκῳ τῆς ταπεινοφροσύνης ἐμβάλλω μεν ἑαυτούς. Τὸν μέγαν τοῦτον μιμούμενοι φύγω μεν τὸ κενὸν τοῦτο, καὶ κοῦφον δοξάριον. «Ο γὰρ ταπεινῶν ἑαυτὸν ὑψωθήσεται, ο ὡς ἡ θεία λέγει πυκτίς. Ἐκεῖνος οὐκ εἰς τὰ τοῦ στύλου ἤρθη μετέωρα, εἰ μὴ πρότερον ἐν τῷ ξηρῷ λάκκῳ καθῆκεν ἑαυτὸν, τὸν πολλῆς δυσωδίας ἀνάπλεων, καὶ ἡμεῖς οὐκ ἂν πρὸς ὕψος ἀρετῆς ἀναχθείημεν, εἰ μὴ τὴν ταπείνωσιν ἀσπατώμεθα. Εἰ δὲ καὶ κρυπτόμενοι τῇ ταπεινοφροσύνῃ μὴ λάθοιμεν [ ἀληθῶς γὰρ ὡς ἀρετὴ ὅσον κρύπτεσθαι σπουδάζει, κηρύττεται ] καὶ ἀναι ρήσονται ἡμᾶς ἐκ τοῦ λάκκου. Τουτέστι φανερώ σουσιν ἡμᾶς οἱ τὴν ἀρετὴν θαυμάζοντες, ἐπιπονών τερον ἀσπασώμεθα βίον, ταῖς κατὰ μικρὸν προσθήκαις εἰς τὸν στύλον τῶν ἀρετῶν ἀναγόμενοι. πρότερον μὲν ἐξαπήχει τῆς ἀναβάσεως φθάσαντες ὕψει, τὰς ἐξ ἐντολὰς δηλαδή, ὡς κρηπίδα θέντες τῆς ἀνα βάσεως, δι' ὧν κληρονομούσι τὴν τῶν οὐρανῶν βασι λείαν οἱ δίκαιοι. Ὁ γὰρ ἐπὶ θρόνου δόξης κεκαθηκώς βασιλεύς, τοῖς ἐπὶ δεξιῶν αὐτοῦ τὴν ἀμοιβὴν τῶν τηρηθέντων αὐτοῖς ἐξ ἐντολῶν, τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν χαρίζεται. Οταν οὖν σωματικώς θρέψω μεν διὰ τῶν πενήτων τὸν Κύριον πεινώντα, καὶ δι ψῶντα ποτίσωμεν, καὶ ξενοδοχήσωμεν, καὶ ἐνδύσω μεν, καὶ ἐπισκεψώμεθα ἀσθενείᾳ, ἣ δεσμοῖς συνεχόμενον, τότε τῷ ἐξαπήχει στύλῳ βεβήκαμεν. Εἰ δὲ καθάπερ μνᾶν, ἢ τάλαντον πολυπλασιάσοιμεν τὰς ἀρετὰς διὰ τῆς ἐργασίας πληθύνοντες, τότε ὁ τῶν ἀρετῶν ἡμῖν κύκλος ἀποτελεῖται, εἰς ἑαυτὴν πολυ Ὡς ἡ θεία λέγει πυκτίς. πυκτή κι πυκτί;, πύκτης, πυκτίς βίβλος.
col. 161–162page 26 of 367
PG 132:161πλασιασθείσης τῆς ἐξάδος τῶν ἐντολῶν, ὡς γενέσθαι τὰ ἐξ τριάκοντα ἔξ· κἀκεῖσε γὰρ, οἶμαι, εἰ κατὰ τὴν ἱστορίαν ὁ τοῦ μεγάλου Συμεων στύλος, μέχρι τοσού του ἀνύψωτο, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ὁ ἀριθμὸς οὗτος καὶ κύκλος ἐστί, καὶ τρίγωνος, καὶ τετράγωνος, καὶ τῆς ἀρετῆς τοῦ ἀνδρὸς ἐσήμαινε τέλειον, ὅπως τε πάγιος ἦν πρὸς τὴν εἰς τὴν τριάδα εὐσέβειαν, καὶ ὅπως τῷ κύκλῳ τῶν ἀρετῶν ἐστεφάνωτο. Αν οὖν τοιαύταις χρητά μενοι ἀναβάσεσι πρὸς τὸ ὕψος τουτὶ ἀναδράμωμεν, καὶ τοὺς ἐπιβούλους τῆς ἡμῶν σωτηρίας φυγαδεύσωμεν δαίμονας, καὶ ὡς βαρβάρους τὰ ἐνοχλοῦντα ἡμῖν πάθη πραΰνωμεν, καὶ σφίσιν αὐτοῖς, καὶ πολ λοῖς ἄλλοις σωτῆρες ἐσόμεθα, καὶ τῶν ἀκηράτων, καὶ αἰωνίων ἀγαθῶν ἀπολαύσομεν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς αἰῶνας. 'Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Β'. Περὶ τῆς παραβολῆς τῶν μυρίων ταλάντων. Οι παιδοτρίβα:, καὶ τῶν νέων διδάσκαλοι, τότε πρὸς ἐπίδοσιν τῶν μαθημάτων ἴεσθαι τεκμαίρονται τὰ μειράκια, ὅταν ἑκόντα πρὸς τὸ διδασκαλεῖον θα μίζωσι, μήτε τὴν ἀπειλὴν τῶν μυσταγωγών, μήτε τὰς μάστιγας τῶν παιδαγωγῶν ἀναμένοντα, ἀλλ' ἐδελεχῇ, καὶ μετ' ἐπείξεως ποιοῦντα τὴν τῶν μαθη μάτων ἀνάληψιν. Οὕτως ἐγὼ τὴν κατὰ Θεὸν ὑμῶν προκοπήν τεκμαίρομαι, φίλον ἀκροατήριον, ὅτι με καὶ ἀπειρηκότα πολλάκις πρὸς τοὺς πόνους τοῦ σώ ματος, διανιστῇ πρὸς τὴν διδασκαλίαν τὸ ὑμέτερον πρόθυμον. Φέρε οὖν τῆς ἀναγνωσθείσης σήμερον θείας παραβολῆς τῶν προπυλαίων ἐπιτυγχάνειν ἀρ ξώμεθα. Πρόκειται γὰρ ἡμῖν εἰς ἐξήγησιν ἡ τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας εναργεστάτη ἀπόδειξις· καὶ προτίθησιν ἡμῖν ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία διδασκαλίας κρα τῆρα τῷ οἴνῳ τῆς θεωρίας, τὸ τῆς παραβολῆς ὕδωρ κεράσασα ἵνα μήτε μόνῳ τῷ πλάσματι προσέχοντες οὐδέν τι κερδάνωμεν, μήτε γυμνῇ τῇ θεωρία, ὡς ἀκράτῳ οἴκῳ τὸν νοῦν μεθυσκώμεθα· ἀλλὰ τίς ὁ τῆς παραβολής λόγος, ἀκούσωμεν. Εἶπεν ὁ Κύριος τὴν παραβολὴν ταύτην·. Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅς ἠθέ λησε συνἆραι λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ. ὁ Ζη τητέον ἡμῖν τί δήποτε βουλόμενος ὁ Σωτὴρ οὐκ ἀπαρεκάλυπτον τίθησι τῆς διδασκαλίας τὸ βούλημα, ἀλλὰ παραβολικῶς τὰ πολλὰ διαλέγεται. Προσήκει τοίνυν νοεῖν, ὡς τοῖς ἱεροῖς φοιτηταίς φανερῶς δια λέγεται σπανίως τῷ παραβολικῷ εἴδει χρώμενος. Ἐπεὶ δὲ καὶ σκαιοί τινες συνηγείροντο, ἥκιστα μὲν 6. πρὸς τὴν διδασκαλίαν, Ρ. πρὸς τὸ διδασκαλεῖον. ή διδασκαλία.
col. 163–164page 27 of 367
Homilia II
PG 132:163ὠφεληθησόμενοι, τῶν δὲ λεγομένων ἐπιληψόμενοι ἐκ πολλῆς ἄγαν ἀποπληξίας ειωθότες φιλολογείν, παν σόφως τῆς διδασκαλίας τὸ βούλημα εἰς τὸ τῆς παρα βολῆς κρύπτει περίβλημα, ὅπως οἱ μὲν ἐχέφρονες διὰ τοῦ φαινομένου χειραγωγούμενοι, εἰσαχθῶσι πρὸς τὰ νοούμενα, οἱ δὲ φθονεροί, καὶ βαρύζηλοι, βλέποντες οὐ βλέψωσι, καὶ ἀκούοντες οὐ συνήσωσι περὶ τούτων γὰρ ὁ Ἡσαΐας ταῦτα θεσπιῳδεῖ. Καθ' ἕτερον δὲ λόγον, ἐπειδὴ πρὸς εἰσαγωγικοὺς ἐποιεῖτο τοὺς λόγους, καὶ παχεῖς τὴν διάνοιαν, τούτοις δὲ μᾶλλον ἁρμόδιον ἡ ἐν εἴδει διηγήματος ἐσχηματισμένη διδασκαλία, ὥσπερ οι μύθοι τοῖς μειρακίοις ἁρμόδιοι, διὰ τοῦτο ἐν παραβολαῖς αὐτοῖς διαλέγεται, μάλα γλυκέως τοῦτο ποιῶν. Καὶ γὰρ τῶν ἀν θέων τὰ κάλλιστα ὡραίοις ἔξωθεν φύλλοις περιχλαινίζεται. "Αλλως τε καὶ προσεκτικωτέρους ἡμᾶς διὰ τούτων ποιεῖ πρὸς τὴν τῶν Γραφῶν κατανόησιν προτρεπόμενος μὴ πάντῃ προσέχειν τῷ γράμματι, ἀλλὰ καὶ τὰ τῆς παλαιᾶς αἰνίγματα είς πνευματικά μετάγει νοήματα. Τάχα δὲ καὶ προφητείαν ἀποκληροῖ ψαλμική φόρμιγγι ἀσθεῖσαν περὶ αὐτοῦ ἐν ἑβδο μηκοστῷ ἑβδόμῳ ψαλμῷ· ο 'Ανοίξω ἐν παραβολαῖς τὸ στόμα μου· φθέγξομαι προβλήματα ἀπ' ἀρχῆς.» Προτρέπεται δέ που καὶ Σολομών νοεῖν «Παραβολήν, καὶ σκοτεινὸν λόγον, φήσεις τε σοφῶν, καὶ αἰνί γματα. Τούτων οὕτω διακριθέντων ἡμῖν, φέρε πάλιν τῆς λέξεω; ἐπιμνησθησόμεθα. • Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅς ἠθέλησε συνᾶραι λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ. Ἀρξαμένου δὲ αὐτοῦ συναίρειν.» Η τῆς παραβολῆς ταύτης ἀρχὴ τὰς ἐπὶ Χριστοῦ δύο φύσεις εμφαίνει κρυφιωδέστερον. Βασιλεία γὰρ οὐρανῶν, καὶ ἄνθρωπος βασιλεὺς αὐτός ἐστιν ὁ ταῦτα λαλῶν Ἰησοῦς· ὃς βασιλεὺς ὧν τῶν οὐρανῶν, καὶ ὡς Θεὸς πρὸ πάντων αἰώνων ἔμφυτο ἔχων τὸ βασιλεύειν, ὡς ἄνθρωπος χρίεται παρὰ τοῦ Πατρὸς βασιλεὺς, καὶ ὁμοιοῦται ἡμῖν τρόπῳ συγκαταβάσεως, καὶ συναίρει λόγον μετὰ τῶν δούλων ὁ Δεσπότης, καὶ δικαιολογεῖται, καὶ κρίνεται μεθ' ἡμῶν· οὐκ αὐθεντικῇ ἐξουσίᾳ ποιῶν τὸ δοκοῦν, ἀλλὰ φιλάνθρωπος ων, καὶ δίκαιος, ἀμφότερα δείκνυσι Ἐπεὶ δὲ ὥσπερ τῶν ἀνθέων τὰ κάλλιστα ὡραίοις ἔξωθεν φύλλοις περιχλαινίζονται, οὕτω τὰ τῆς ἁγίας Γραφῆς νοήματα περιπετάσμασι κρύπτεται φέρε. ὡραίοις έξωθεν φύλλοις, αι εἰκαίοις εἰκαίοις. ὡραίοις μεν εικαίοις εικαίοις, εὐμόρφοις, ἢ κενοῖς, τὸ είκατον τὸ εὔμορφον, τὸ κενὸν τὴν μάταιον. εἱκαῖον ἀνωφελές, μάταιον, ἀργὸν, μωρόν. εἰκαῖος, μάταιος, ἀργός, ἀνωφελής. παρὰ τὸ εἰκῇ εικαίοις ἔξωθεν φύλλοις περιχλαι νίζεσθαι, πιο ωραίοις εἰκαίοις,
col. 165–166page 28 of 367
PG 132:165τὴν μὲν φιλανθρωπίαν ἐν τῷ παρόντι καιρῳ δεικνύμενος, τὸ δὲ δίκαιον ἐν τῷ μέλλοντι. Αρξαμένου δὲ αὐτοῦ συναίρειν, προσήχθη αὐτῷ δοῦλος ὀφειλέτης μυρίων ταλάντων.» Τάχα πᾶσα ἡ τῶν ἀνθρώπων φύσις τοσούτου χρέους ἐστὶν ὑπόδια χος. Πολλῶν γὰρ ἀπολαύοντες ἐκ Θεοῦ εὐεργεσιῶν, ἀντέκτισίν τινα ὀφείλομεν τὴν τῶν ἐντολῶν φυλα κήν. ῾Ο τοίνυν ὀλιγώρως περὶ ταύτας διατεθεὶς, καὶ μηδὲν ἐργασάμενος, οὗτός ἐστι μυρίων ταλάντων υπόχρεως. Διὰ γὰρ τοῦ ἀριθμοῦ τούτου, καὶ στα Ομοῦ ὑπογράφει τῷ λόγῳ τὸν ἐν πάσῃ κακίᾳ ὑπόδικον. Ἐπειδὴ γὰρ πᾶς ἀριθμὸς ἢ διωρισμένος ἐστὶν, ἢ συνεχής, μεθ᾽ ὑπερβολῆς ἀμφότερα τίθησιν. Οὐ γάρ ἐστιν ἀριθμὸς οὔτε κατὰ τὸ διωρισμένον ύπερ Επίνων τὰ μυρία, οὔτε κατὰ τὸ συνεχὲς ὑπερβαίνων τὸ τάλαντον. Πάνυ δὲ ἁρμοδίως τὴν ἁμαρτίαν τῷ σταθμῷ τοῦ ταλάντου ἐδήλωσε. Καὶ γὰρ ἡ κακία, ὡς φησί τις τῶν προφητῶν, βαρύ τί ἐστι καὶ κατω φερές, ἐπὶ τάλαντον μολίβδου καθεζομένη. Αθρει δὴ φοβερὸν λογοθέσιον. Ο μὲν βασιλεὺς κάθηται φοβερός, καὶ τῶν οἰκονομηθέντων παρ' ἑκάστου τὴν γνῶσιν ἐπιζητεῖ. Ὁ δὲ κατάχρεος δοῦλος εἱστήκει Ο κατεπτηχώς· μὴ ἔχοντος δὲ τοσαύτην ἐκτίσαι όφει λήν, παραθῆναι προστάττει ὁ βασιλεὺς αὐτὸν, καὶ τὴν ὁμόζυγον, καὶ τὰ φίλτατα. Ἐνταῦθα καλῶς ἔχειν μοι δοκεῖ τὴν διάνοιαν ταύτην μὴ παραδραμεῖν ἀθεώρητον· δικεῖ γὰρ ὁ λόγος τῆς θεοπρεποῦς ἐνα νοίας ἀνοίκειος. Αδικεῖ ὁ οἰκέτης, καὶ ἀντὶ τούτου πιπράσκονται τὰ ἀρτιγενῆ τούτου νήπια, οἷς διὰ τὸ τῆς ἡλικίας ἀτελὲς, οὐδεμία τίς ἐστι καλοῦ τε καὶ μὴ τοιούτου διάκρισις. Καὶ τὰ μὴ ἁμαρτήσαντα τοῦ πατρικού χρέους εκτιννύουσι δίκην· ποῦ τὸ δί-? 'Ανέκτισίν τινα ἀνέκτησιν, ανταπόδοσιν. ἀνέκτησιν, η μύριοι, μύριοι. μυστικόν
col. 213–214page 29 of 367
Homilia IIIHomilia IV
PG 132:213καιον; ποῦ τὸ εὐσεβέ;; ποῦ τὸ ὅσιον, ποῦ Ἰεζεκιήλ ὁ βοῶν, ὅτι ο Ψυχὴ ἁμαρτάνουσα αὐτὴ ἀποθανεῖται, καὶ οὐ λήψεται τὴν τοῦ πατρὸς ἁμαρτίαν ὁ ἐξ ἐκεί νου γενόμενο;; ο Στοχαζώμεθα τοίνυν, ὡς διὰ τοῦ των δόγμα τῶν ὑψηλοτέρων διδάσκει τὸ Εὐαγγέλιον. Βδελυρὸν γὰρ βίον μετιόντων τινῶν, καὶ κατεστυγημένων Θεῷ ἐπάγονται οἷά τινες μάστιγες νόσοι τῶν φιλτάτων, καὶ θάνατοι, οὐκ ἀπρονοήτως, οὐδὲ μὴν ἀκρ:τί· ἀλλ' ἐπειδὴ ἔμελλον καὶ παῖδες ζηλῶσαι τὴν τῶν πατέρων φαυλότητα, αὐτοί τε διὰ νόσων, ἢ θανάτων τῆς κακίας ἀναχαιτίζονται, καὶ ἡ τῶν τεκόντων σκληρότης καταμαλάσσεται. Πλὴν ἀλλὰ τὸ κελεῦσαι πανοικὶ τὸν οἰκέτην πραθήναι φόβητρον ἦν ἕλκον τὸν ὑπόχρεων εἰς δάκρυα, καὶ παράκλησιν· εἰ γὰρ διενοήθη πιπρᾶσαι αὐτὸν, καὶ ἀπέδοτο ἂν, ἀλλ᾽ οὐ βούλεται τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ἀλλὰ ζητεῖ τὴν ἐπιστροφὴν, καὶ ἐκδέχεται την μετάνοιαν. Καὶ τείνει μὲν τὸ τόξον τῆς ἀπειλῆς, ἐπέχει δὲ τὸ βέλος τῆς τιμωρίας τοῖ; μὴ ἀνήκεστα πταίουσι· πιπράσκει δὲ τὸν ἀπεγνωσμένον, καὶ ἀδιόρθωτον· ἡ γάρτοι λεγομένη τοῦ οἰκέτου μετὰ τῶν αὐτοῦ ἀπεμπώλησες τῶν πολλῶν ἀγαθῶν σημαίνει τὴν στέρησιν, καὶ τὴν ἀπὸ Θεοῦ ἀλλοτρίωσιν. Πεσών οὖν ὁ δοῦλος προσεκύνει αὐτῷ λέγων Μακροθύμησον ἐπ' ἐμοὶ, καὶ πάντα σοι ἀποδώσω. ο Τί οὖν ὁ οἰκέτης; Αντὶ τῆς τῶν χρημάτων ἐκτίσεως τὴν ἱκετηρίαν προβάλλεται μακροθυμῆσαι τὸν δεν σπότην ἀντιβολῶν. Ὁ δὲ ὁμοῦ τε οἶδε τὸν οἰκέτην προσπίπτοντα, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῖς δάκρυσι τέγγοντα, καὶ τὴν ἵλεων φύσιν ἐνδείκνυται. Οὐχ ὅσον ὁ ὑπόχρεως ἐζήτησε παρασχών, ἀλλ' ὅσον ἐχώρει τὸ ἐκείνου φιλάνθρωπον. "Απαν γὰρ τὸ χρέος τῷ ὑπευ θύνῳ χαρίζεται, αυτός τε δεικνὺς τῆς οἰκείας φιλ ανθρωπίας τὸ ἄπειρον πέλαγος· καὶ τὸν οἰκέτην διδάσκων, δι' ὧν συνεχωρήθη τοῖς πταίουσι συγχωρεῖν· τοιοῦτον ἔχομεν ἀγαθὸν Δεσπότην· οὕτως αυτ τὸν ἐπικλᾷν οἶδεν ἱκετηρία, καὶ δάκρυον· οὕτω τῷ μετανοοῦντι φιλότιμος γίνεται, ὡς τῇ δωρεᾷ ὑπερ βαίνειν τὴν αἴτησιν. Ο Μανασσῆς τοσούτοις πεφορτ τισμένος ἐγκλήμασι, μόλις περισταθείς ἄνεσιν μόνην ᾔτησεν ἐκ Θεοῦ. ῎Ανες μοι, Κύριε, λέγων, ἄνες μοι καὶ συγχώρησιν εἰλήφει, καὶ τῶν ἐχθρῶν ἐῤῥύσθη, καὶ τῆς βασιλείας αὖθις γέγονεν ἐγκρατής. Ὁ δὲ φορολόγος ἐκεῖνος τελώνης ἱλασμὸν αἰτήσας, δικαιοσύνης ἐπέτυχεν· ὁ νυκτιλόχος λῃστὴς ἀνασκολοπισθεὶς, καὶ ἤδη πνέων τὰ ἔσχατα, μνήμην μόνην ζη τήσας, ὅλον ειλήφει παράδεισον. Καὶ νεανίς πατρικῆς ἑστίας ἀποσκιρτήσαντι, καὶ πρὸς τὸν χοιρώδη βίον αυτομολήσαντι ἐν μέρει μισθωτῶν ἀξιοῦντι του τάχθαι, χαρίζεται την πρώτην εὐγένειαν, καὶ ὁ παρών οἰκέτης μακροθυμίαν μόνην ᾐτήκει, καὶ
col. 215–216page 30 of 367
PG 132:215παντὸς τοῦ χρέους δέχεται τὴν συγχώρησιν. Ορᾷς οἰκτιρμων άπειρον πέλαγος· τις οὕτω νωθέστατος, καὶ πέρα τοῦ δέοντος, ὡς μὴ πρὸς τοιοῦτον Δεσπό την δραμείν κραιπνοῖς, ὁ λέγεται, τοῖς ποσὶ,κἂν μυ ρίαις κηλίσιν ἁμαρτιῶν καταστίζοιτο, κἂν πολλοῖς ταλάντοις ἁμαρτιῶν βαρύνοιτο; Θαρσείτε, ὅσοι κατ' ἐμὲ ῥάθυμον ζωὴν ἑβιώσατε. Μόνον μὴ τὸν ἀχάριστον τοῦτον δραπέτην ζηλώσωμεν, ὅς τυχών τοσού του χρέους ἀφέσεως ἐν ἰδίαις ἀφραδίαις τὴν χάριν ἀπώλεσεν. Εξελθὼν ὁ δοῦλος ἐκεῖνος εὗρεν ἕνα τῶν συν δούλων αὐτοῦ, ὃς ὤφειλεν αὐτῷ ἑκατὸν δηνάρια καὶ κρατήσας αὐτὸν ἔπνιγε λέγων· Απόδος μοι εἴ τι ὀφείλεις.» Δέον παρασχεῖν τῷ ὁμεδούλῳ μερικῆς χάριτος, ἧς ἐκεῖνος εἰς κόρον ἀπήλαυσε, δέον εὐγνώμονα γενέσθαι πρὸς τὸν ὁμόδουλον, ἢ ὁμότυχον· ὁ δὲ, κατὰ τὸ λεγόμενον, ἅμ᾽ ἡλέηται, καὶ τέθνηκεν ἡ χάρις· κατ' αὐτὴν γὰρ τὴν ὥραν ὁ δείλαιος τὸν αὐτ τὸν ἦγχεν ὑπόχρεων οὐδεμίαν ἄνεσιν παρεχόμενος, καίτοι καὶ ὁ σύνδουλος τοῖς αὐτοῖς ἐχρήσατο λόγοις, οἷς αὐτὸς πρὸς τὸν βασιλέα ἐχρήσατο· ἀλλ᾿ οὗ τῆς ἴσης ἐκείνῳ τετύχηκε χάριτος, ἐπειδὴ οὐχ ὁμοίων ἀμφότεροι δανειστῶν. Καλῶς δὲ ὁ λόγος προσέθηκε καὶ τὸ Ἐξελθὼν, ἐμφαίνων, ὡς ἐξῆλθεν ἀπὸ δικαίου καὶ πρέποντος. Ιδόντες δὲ οἱ σύνδουλο: αὐτοῦ τὰ γενόμενα ἐλυπήθησαν, καὶ ἐλθόντες διεσάφησαν τῷ κυρίῳ αὐτῶν τα γενόμενα.» Μυσάττονται τοῦτον τῆς ἀγριότητος οι μισοπόνηροι σύνδουλοι. Αγγέλους δὲ τούτους προσήκει νοεῖν συνδούλους κατὰ τὸν τῆς δημιουργίας λόγον ὑπάρχοντα;, καὶ τῶν πράξεων ἡμῶν τηρητά;. Ὥσπερ δὲ χαρὰ γίνεται ἐν τῷ οὐρανῷ ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρ τωλῷ μετανοοῦντι, οὕτως ἐκ τοῦ ἐναντίου λυπεῖσθαι λέγεται σφόδρα τὰ καθαρώτατα πνεύματα ἐφ' ἡμῖν ἁμαρτάνουσι. Καὶ δὴ καὶ τῷ δεσπότῃ τὴν τοῦ ἀμνήμονος ὠμότητα με μηνύκασιν, οὐχ ὡς ἀγνοοῦντι, ἀλλὰ δικαίαν ἐπιδεικνύμενοι ἀγανάκτησιν κατὰ τοῦ με τηρήσαντος πρὸς τὸν ὁμόφυλον τὸ φιλάλληλον. Τότε προσκαλεσάμενος αὐτὸν ὁ κύριος αὐτοῦ λέγει αὐτῷ· Δούλε πονηρέ, πᾶσαν τὴν ὀφειλὴν ἐκείνην ἀφῆκά σοι, ἐπεὶ παρεκάλεσάς με· οὐκ ἔδει καὶ σὲ ἐλεῆσαι τὸν σύνδουλόν σου ὡς κάγώ σε ηλέησα; ο Σκόπει μοι ἐνταῦθα τοῦ βασιλέως φιλανθρωπίας δι καιοσύνην ισόρροπον. Καὶ ταύτην οὐκ ἀκριτῖ, ἀλλ᾽ ἀγαγὼν ἐπὶ βήματος τὸν μαστιγίαν, καὶ τοῦτον ἐλέγξας, καὶ ἀναπολόγητον δεδειχὼς, καὶ δικαιωθείς ἐν τοῖς λόγοις αὐτοῦ, καὶ νικήσας ἐν τῷ κρίνεσθαι, ᾗ φησιν ο Δαβίδ, ἐπιφέρει τὴν δικαίαν ἀπόφασιν. κραιπνοίσι πόδεσσι. χ. Πηλείδης δ' ἐπόρουσε ποτὶ κραιπνοίσι πε ποιθώς, κραιπνοίσι μετασπών. Αμ' ηλέηται, ἅμα τέθνηκεν ἡ χάρις. κατὰ τὸ λεγόμενον.
col. 171–172page 31 of 367
PG 132:171νις, δίκαιος δὲ μᾶλλον κριτής, καὶ τὰ τοῦ ἑκάστου πταίσματα ταλαντεύων ὀρθῶς, ἀπογυμνῶν τὴν και κίαν, παρατίθησι τὰ ἐγκλήματα, καὶ κρίνεται μεθ' ἡμῶν. Οὕτω καὶ μετὰ Ἰουδαίων δικαιολογεῖται, καὶ κρίνεται, ποτὲ μὲν διὰ Ἰσαΐου εἰπών· «Καὶ νῦν, οἱ ἐνοικοῦντες Ἱερουσαλήμ, καὶ ἄνθρωπος τοῦ Ἰούδα, κρίνετε ἐν ἐμοὶ, καὶ ἀναμέσον τοῦ ἀμπελῶνός μου· ο ποτὲ δὲ διὰ Μιχαίου· ο Λαός μου, τί ἐποίησά σοι, ἢ τί ἐλύπησά σε, ἢ τί παρηνώχληση;» Αλλ' ὅ γε φρονῶν ὀρθῶς ψάλλει μετὰ τοῦ Δαβίδ· «Μὴ εἰσέλθῃς εἰς κρίσιν μετὰ τοῦ δούλου σου.» Περιέσται γὰρ πάντως ὁ πάντα εἰδώς· καὶ καυχήσεται οὐδεὶς ἔχων τὴν καρδίαν ἁγνήν. ᾿Αλλὰ τίς ἡ τοῦ δεσπότου πρὸς τὸν οἰκέτην δικαιολογία, ἀκούσωμεν· «Δούλε πονηρέ, πᾶσαν τὴν ὀφειλὴν ἐκείνην ἀφῆκά σοι, ἐπεὶ παρεκάλεσας με. › Οϊδὲν προσενήνοχας τοῦ χρέους ἀντ ἄξιον, ἀλλ' ἢ τὴν παράκλησιν, καὶ τοσαύτης φιλανθρωπίας ἀπήλαυσας. Οὐκ ἔχει καὶ σὲ αὐθεντικήν εὐσπλαγχνίαν μιμήσασθαι; μᾶλλον δὲ ποία ἰσότης οὕτω παρηλλαγμένου καὶ προσώπου, καὶ πράγμα το;; ὁ μὲν γὰρ δεσπότης, ὁ δέ σοι τὸν αὐτὸν τῆς δουλείας ἔλκων ζυγόν· καὶ σὺ μὲν μυρίων ταλάντων ὑπόχρεως, τῷ δὲ ἡ ἐφειλή δεκαδική δηναρίων δεκάς. Ἐπεὶ οὖν τοιοῦτος περὶ τὸν ὁμόδουλον γέγονας, ἔσο καὶ τοῖς σοῖς νόμοις ὑπόδικος. Ἵνα γὰρ μή τις εἶναι νομίζοιτο σκληρός, ή γαρύμη Καὶ παραδίδωσιν αὐτὸν τοῖς βασανισταῖς, ἕως ἂν ἀποδῷ πᾶν τὸ ὀφειλόμενον.» Βασανισταὶ δ᾽ οἱ ἐπὶ τὸ κολάζειν τεταγμένοι ἀσυμπαθεῖς ἄγγελοι· τὸ μέντοι, «ἕως ἀποδῷ πᾶν τὸ ὀφειλόμενον, ο οὐ χρο νικὴν σημασίαν δηλοῖ κατὰ τὴν μυθώδη Ωριγένους ἀποκατάστασιν, ἀλλὰ τὸ ἀόριστον καὶ ἀτελεύτητον τῆς κολάσεως. Ἐπειδὴ γὰρ ἀμήχανον πᾶν τὸ ὀφει λόμενον ἀποτίσαι τὸν κολαζόμενον, ἀνάγκη τοῦτον ἀϊδίως κολάζεσθαι. Φοβηθῶμεν, ἀγαπητοί, τὸ ὑπό δειγμα· γενώμεθα τοῖς εἰς ἡμᾶς ἁμαρτάνουσιν ὁμο δούλοις φιλάνθρωποι, ἵν' οὕτως εἰς ἑαυτοὺς ἐπισπασώμεθα του δεσπότου τὴν ἔλεον. Αληθῶς γὰρ δηνάρια εἰσιν εὐτελῆ τε καὶ μέτρια, τὰ τῶν ἀδελφῶν Εἴ τις λέγει, ἢ ἔχει πρόσκαιρον εἶναι τὴν τῶν δαιμόνων, καὶ ἀσεβῶν ἀνθρώπων κόλασιν καὶ τέλος κατά τινα χρόνον αὐτὴν ἕξειν, ἤγουν ἀποκατάστασιν γενέσθαι δαιμόνων, ἢ ἀσεβῶν ἀνθρώπων, ἀνάθεμα έστω. Καὶ τοῦτο τῇ οἰκείᾳ προστιθέασι πλάνῃ, ὅτι πάντων ἀσεβῶν ἀνθρώπων, καὶ πρός γε δαιμόνων ἡ κόλασις πέρας ἔχει, καὶ ἀποκατασταθήσονται ἀσεβεῖς τε καὶ δαίμονες εἰς τὴν προτέραν αὐτῶν τάξιν. ὀρθόδοξον τέλος εἶναι κολάσεως θέλοντας, Περὶ ἀρχῶν ταῦτα οὐκ οὔσης δευτέρας ἀναγεννήσεως, οὐδὲ ἀνα πλάσεως, οὐδὲ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀποκαταστάσεως.

Homily VIHomilia VI

col. 173–174page 32 of 367
PG 132:173εἰς ἡμᾶς ἁμαρτήματα, προς μυριάδας ταλάντων, ᾶς ἡμεῖς εἰς Θεὸν ἁμαρτάνομεν, συγκρινόμενα. Ζη μία πάντως ἐστὶν ἡ ὕβρις, ἡ γενομένη παρά τινο;, ἡ καὶ εἰς σωματικὸν θάνατον ἴσως ἐπιβουλή, καὶ ὅσα δοκεῖ τὴν αἴσθησιν ἀνιᾷν· οὐ γὰρ εἰς ψυχὴν παραβλάπτειν ἄνθρωπος ἄνθρωπον δύναται· εἶτά σαι αὐτίκα περιζέει τὸ περικάρδιον αἷμα, καὶ πρὸς δρεξιν διεγείρει ἀντιλυπήσεως, καὶ οὐ βλέπεις πρὸς ἑαυτὸν, οἷος σὺ πρὸς τὸν Δεσπότην γέγονας τὸν πλά σαντα, καὶ παραγαγόντα διὰ γενέσεως, καὶ δίντα οὐρανὸν, καὶ ἀστέρας, καὶ ἥλιον, καὶ σελήνην, καὶ γῆν εἰς ἀπόλαυσιν, καὶ τῶν τῆς γῆς πάντων βασι νέα ποιήσαντα. Οὐχ ὑπὸ μάρτυρι Θεῷ πανταχοῦ παρόντι, καὶ πάντα ἐφορῶντι πράττεις, καὶ λέγεις, καὶ λογίζῃ τὰ μὴ προσήκοντα; μετὰ ποίου συνειδότος τοῦτον αἰτήσεις συγχώρησιν, ἢ τὸν ὑπόχρεων ἄγχων, ἢ τὸν οἰκέτην μαστίζων ολιγωρήσαντα, ή ἀμυνόμενος τὸν ὑβρίσαντα, ἢ λυπήσαντα; ε " γὰρ μέτρῳ μετρήσομεν, ἀντιμετρηθήσεται ἡμῖν, ο κατὰ τὴν ἀψευδὴ τοῦ Κυρίου φωνήν. Ω; ἂν οὖν πεπαι ῥησιασμένῳ συνειδότι δυνηθείημεν παρὰ Θεοῦ αἰτεῖσθαι τὴν ἔλεον, συμπαθεῖς τοῖς ὁμογενέσι γενώμεθα. οὕτω γὰρ καὶ τῶν πρὸς Θεὸν ἡμαρτημένων τὴν συγχώρησιν λάβοιμεν, καὶ τῆς βασιλείας τῶν οὐρα νῶν κληρονόμοι γενώμεθα ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυ ρίν ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. ΟΜΙΛΙΑ Γ΄. Κυριακῇ πρὸ τῆς ὑψώσεως τοῦ τιμίου καὶ ζωο ποιοῦ σταυροῦ. Φέρε σήμερον, ὦ θεοφιλέστατον άθροισμα, τῆς ζωηφόρου σταυροῦ ἀνυψώσεως τὰ προεόρτια ἑορτάσωμεν. Ενηχεῖ γάρ μου τὰς ἀκοὰς ἡ τῶν εὐαγγελίων θεσπεσία φωνή, τὸ σταυρικὸν προσαναφωνούσα μυστήριον, δι' ὧν τὸν κρεμασθέντα χαλκότυπον ὄφιν ὑποδειγμάτισε. Καὶ γίνεται μοι τὰ ἀναγνώσματα προμηνύματα, καὶ τῆς τοῦ σταυροῦ προσκυνήσεως προκηρύγματα. Τοιγαροῦν καθάπερ τινὰ προπομ ιδ'. Η παγκόσμιος ὕψωσις τοῦ τιμίου καὶ ζωοποιοῦ Σταυροῦ. προεόρτιον τοῦ τιμίου καὶ ζωοποιοῦ Σταυροῦ. στιχήριον ἰδιόμελο», ει κανών ἀπόδοσις τῆς ἑορτῆς και Σεπτέμβ. ἐν ταύτῃ τῇ ἡμέρᾳ ἀποδίδοται ἡ ἑορτὴ τοῦ ζωοποιοῦ Σταυρού. Κυριακὴ πρὸ τῆς ὑψώσεως. Εἶπεν ὁ Κύριος· Οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανόν, Τὰ προεόρτια ἑορτάζομεν, που προεόρτια
col. 175–176page 33 of 367
PG 132:175γελικὰς ἐκφαντορίας περιαθρήσωμεν. Εἶπεν ὁ Κύ ριος· «Οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ.» Προσήκει εξετάζειν πρότερον, τί τὸ παρασκευάσαν τὸν Κύριον ταῦτα εἰπεῖν. Η γὰρ παροῦσα περικοπὴ τῆς εὐαγγελικῆς ἀναγνώσεως μόνον ἐπιμνησθεῖσα τῶν συντεινόντων πρὸς τὸν τῆς ἡμέρας σκοπόν, τὸ προλαβόν σεσιώπηκεν. ὑπηνίκα τοίνυν ἀφίκετο πρὸς τὸν Κύριον ἐκεῖνος ὁ νυκτερινός μαθητή; (νοεῖς δὲ πάντως τὸν Φαρισαῖον Νικόδημος) τοῦ Σωτῆρος διδάσκοντος τὴν ἄνωθεν γέννησιν, ἐκεῖ νος, ἔτι Ἰουδαϊκῆς μετέχων παχύτητος, πρὸς τὸν ἐν μήτρα κόλπον τοῖς λογισμοῖς κατεσύρετο σαρκικὴν φανταζόμενος γέννησιν. Τῷ γὰρ ὑψηλῷ τοῦ δόγμα πὴν τοῦ βασιλικού σκήπτρου ποιούμενοι τὰς εὐαγ τος οὐ πάνυ πειθόμενον ἰδὼν ὁ Σωτήρ· Οὐδείς, Τι φησὶν, ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς, ο ώσανεί λέγων· Σὺ μέν, Νικόδημε, οὐρανίου μυσταγωγίας ἀπαράδεκτος εἶ, ἀνω θρωπίνην μαρτυρίαν τῶν λεγομένων ἴσως ζητῶν ἀλλ᾿ ο Οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, ο ὥστε ταῦτα μυηθῆναι αὐτὸν, ο εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, ο καὶ δογματίζων τἀκεῖθι τρανῶς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ.» Καίτοι φαίη τις ἄν· Οὔπω πρὸς οὐρανοὺς ἀναφοιτήσας ἦν μετὰ τοῦ προσλήμματος ὅτε ταῦτα ἐφθέγγετο, ὅπου καὶ μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν ἀπείργων ἐπιθιγγάνειν αὐτῷ τὴν θεοφόρον Μαγδαληνὴν, καὶ πέμπων αὐτὴν τοῖς ἀποστόλοις ἀπόστολον, οὕτω φησίν· «Οὔπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν Πατέρα μου.» Πῶς οὖν ἐνταῦθά φησί, μηδενὰ ἀναβ ηκέναι εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ἐκεῖνον αὐτὸν τὸν ἐν τῇ γῇ οὐρανόθεν φοιτήσαντα; Δόγμα ἐνταῦθα ἐμφαίνει τῆς ἀῤῥήτου πρὸς ἡμᾶς τοῦ Θεοῦ Λόγου ἑνώσεως, ὅπως τῶν δύο φύσεων ἀφύρτως ἑνωθεισῶν εἰς μίαν ὑπόστασιν, θατέρα θατέρας μετείληφεν, ὡς κοινολογεῖσθαι τὰ τῶν φύσεων ἰδιώματα. Οταν οὖν ἀκούῃς Οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς, ι τὴν τοῦ Λόγου θεότητα νόησον διὰ τοῦτο γὰρ ἐπήγαγε μάλα γοργῶς, ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ·, εἴηθες γὰρ περὶ τῆς σαρκὸς τῇδε νοεῖν, ὡς ἐν οὐρανῷ τε ἦν, καὶ τῷ Νικοδήμῳ ἐφθέγγετο, τριχῇ φυσικῶς ἐχούσης διάστασιν, καὶ τὴν ἐν τόπῳ τῆς ὁλικῶς οὔσης ἐν τῷ παντὶ καὶ ὑπὲρ τὸ πᾶν, οὕτως ἔχειν πιστεύειν ἀραρότως θεοσεβές. Τὸ μέντοι πρὸς τὴν μυροφόρον ῥηθέν. Οὔπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν Πατέρα μου, ο την σωματικὴν ἐδήλου ανά Εκσιν. Έφεξῆς οὖν προλέγει τὰ περὶ τοῦ πάθους καὶ τοῦ σταυροῦ. • Ὥσπερ, φησί, Μωϋσῆς ὕψωσε τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὕτως ὑψωθῆναι δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου.» Σαφὴς μὲν τοῖς πολλοῖς, ὡς οἶμαι, η περιγραφήν. Τὸ δὲ ὑπὲρ τῆς ὑπεραρχίου θεότητος ο ὁ τῆς ἱστορίας λόγος, ἀλλ' ὡς ἂν εὐληπτοτέρα ἡμῖν
col. 177–178page 34 of 367
PG 132:177γένοιτο η θεωρία, συντεμών, ὡς ἂν οἷός τε ὦ, δι' ὀλίγων ταύτην ἐπιδραμοῦμαι. Οτε διὰ τῆς ἐρήμου ὑπὸ Μωυσέως ὁ Ἰσραηλιτικὸς λαὸς ἤγετο, ἐπειδὴ αὐτοῖς ἡ ἀνδραπώδης ἡδονή τὴν ἐπιθυμίαν τῆς γαστριμαργίας ἐπήγειρε, καὶ τὸν Αἰγύπτιον κόρον ὠνειροπώλουν, κατὰ τοὺς ἀτακτοῦντας τῶν νέων, σφοδροτέραις παιδαγωγοῦνται ταῖς μάστιξιν, όφεων αὐτοῖς κατὰ τὴν παρεμβολὴν ἐφερψάντων, καὶ θανατηφόρον τὸν ἐμβαλόντων τοῖς ἀμυ χθεῖσι τῷ δήγματι. 'Αλλεπαλλήλου δὲ γενομένης ἐκ τῶν θηρίων τῆς πτώσεως, θείᾳ συμβουλῇ παρορμηθεὶς ὁ Μωϋσῆς χαλκοῦν ἐν ὁμοιώματι όφεως χέας, τὴν δύναμιν τῶν ἀληθινῶν ὄφεων ἤμβλυνεν. Επί τινος γὰρ ὕψους ἀπαιωρήσας τὸν χαλκοῦν ὄφιν, ὡς ὑπὸ πάντων ὁρᾶσθαι, ἔστησε τῷ λαῷ τὴν ἐκ τῶν θηρίων φθοράν. Ο γὰρ πρὸς τὴν εἰκόνα βλέπων τοῦ ὄψεως, οὐδὲν ἐδεδοίκει τὸ τοῦ ἀληθινοῦ ὄφεως δῆγμα, ἐξ ἀντιπαθείας τινὸς ἀποῤῥήτου τῆς ὄψεως τὸν τὸν ἀμβλυνούσης. Οτι δὲ ὁ χαλκόχυτος ὄφις τύπος ἦν αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ, διαρρήδην κηρύττει τὸ εὐαγγέλιον· μὴ ταραττέτω δὲ τοὺς φιλοχρίστους τὸ τῷ ἀπεμφαίνοντι ζώῳ τὸν τοῦ μυστηρίου λόγον ἁρμόζεσθαι. Εἰ γὰρ ἡ τῆς ἁμαρτίας πατὴρ ὄφις ὠνομάσθη ὑπὸ τῆς ἁγίας Γραφῆς, καὶ τὸ ἐκ τοῦ ὅρεως γεννηθὲν, ἡ ἁμαρτία, φημί, πάντως ὄφις ἐστὶ, τοῦ γεγεννηκότος οὖσα συνώνυμος. ᾿Αλλὰ μὴν δι' ἡμᾶς ἁμαρ τίαν γενέσθαι τὸν Κύριον μαρτυρεῖ ὁ ᾿Απόστολος, ἐπειδὴ τὴν ἁμαρτικὴν ἡμῶν φύσιν ἀνέλαβε. «Τὸν γὰρ ἁμαρτίαν, φησί, μή ποιήσαντα ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρτίαν ἐποίησεν.» Ανὰ λόγον ἄρα προσαρμόζεται τῷ Κυρίῳ τὸ αἴνιγμα. Ἐπειδὴ γὰρ οἱ πονηροί ὄρεις τῷ γένει παντὶ προσερπύσαντες ταῖς τῆς ἁμαρτίας ἀμυχαῖς τὴν φύσιν ἡμῶν ἐθανάτωσαν, τού του χάριν ὑποδύεται τὸ τοῦ ὄψεως ὁμοίωμα ὁ Θεὸς ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας, ο ὥς φησιν ὁ Παῦλος, γενόμενος, καὶ οὕτως ἐλευθεροῦται τῆς ἁμαρτία; ὁ ἄνθρωπος διὰ τοῦ ὑπελθόντος τὸ τῆς ἁμαρτίας εἶδος, καὶ γενομένου καθ' ἡμᾶς πρὸς τὸν ὅριν αὐτομολήσαντας· δι᾿ οὗ ὁ μὲν θάνατος, ὁ ἐκ τῶν δηγμάτων κωλύεται, αὐτοὶ δὲ οἱ ὄφεις ἀφαν! ζονται τῷ διὰ σταυροῦ πάθει. Καὶ κατήργηται μὲν τὴν ἡδονὴν ἀνδραπώδη τὴν ἀκολασίαν, Οὐ κακῶς δὲ ἔοικε μετηνέχθαι· κ κολᾶσθαι γὰρ δεῖ τὸ τῶν αἰσχρῶν ὀρεγόμενον καὶ πολλὴν αὐξησιν ἔχον. Τοιοῦτοι δὲ μάλιστα ἡ ἐπιθυμία, καὶ ὁ παῖς· κατ᾽ ἐπιθυμίαν γὰρ ζῶσι καὶ τὰ παιδία, καὶ μάλιστα ἐν τούτοις τοῦ ἡδέος ὄρεξις. (ακολασία) νέων ἀτάκτων
col. 179–180page 35 of 367
PG 132:179μὴν τὰ δήγματα πέπαυται. Η γὰρ ἐγκειμένη τῇ σαρκὶ κατὰ τοῦ πνεύματος ἐπιθυμία εἰς τὸ παντελὲς οὐκ ἀπόλωλε. Καὶ γὰρ καὶ ἐν τοῖς ἐναρέτοις πολλάκι; ἐνεργεῖται τῆς ἐπιθυμίας τὰ δήγματα. ᾿Αλλ' δ πρὸς τὸν ἐπὶ ξύλου ὑψωθέντα βλέπων ἀπωθεῖται τὸ πάθος, οἷόν τινι φαρμάκῳ τῷ φόβῳ τοῦ Θεοῦ τὸν ἱὸν διαχέας. Τὸ δὲ πρὸς τὸν σταυρὸν βλέπειν, τοῦτο ἔστι τὸ πάντα τὸν ἑαυτοῦ βίον, ὡς νεκρὸν τῷ κόσμῳ, καὶ ἐσταυρωμένον ποιῆσαι πρὸς πᾶσαν ἁμαρτίαν ἀκίνητον μένοντα, καθηλοῦντα τῷ θείῳ φόβῳ τὰς ἰδίας σάρκας, κατὰ τὸν Ψαλμῳδόν. Πλος δ' ἂν εἴη σαρκῶν καθεκτικὸς ἡ ἐγκράτεια. ὁ ἐκ τῶν ὄρ ων θάνατος, ὅπερ ἐστὶν ἡ ἀσέβεια, οὐ Τὸ δὲ σύμβολον εἶναι τοῦ κατὰ τὸν σταυρὸν μυ στηρίου τὸν ὅριν, καὶ ἄλλη τις ἱστορία παρέδειξεν. Αποστελλόμενος γὰρ ὑπὸ Θεοῦ ὁ Μωϋσῆς ἐξαγαγεῖν τὸν Ἰσραὴλ Αἰγυπτίοις θητεύοντα, φησὶ πρὸς τὸν Θεόν· ο Ἐὰν οὐ πιστεύσωσί μοι, μηδὲ εἰσακούσωσι τῆς φωνῆς μου, τί ἐρῶ πρὸς αὐτού;; ν εἶπε δὲ αὐτῷ ὁ Θεός· «Τί τοῦτό ἐστι τὸ ἐν τῇ χειρί σου; ε ὁ δὲ εἶπε· «Ράβδος.» Καὶ εἶπε· ο Ρίψον αὐτὴν ἐπὶ τὴν γῆν. Καὶ ἔῤῥιψεν αὐτὴν, καὶ ἐγένετο ὄφις. Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς τὸν Μωϋσῆν· Εκτεινον τὴν χεῖρά σου, καὶ ἐπιλαβοῦ τῆς κέρκου. Καὶ ἐγένετο βάθος ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. • Ορα δὴ ἐνταῦθα τὸν ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ἀληθῶς Υἱὸν, οἷόν τινα ῥάβδον ὄντα τοῦ Πατρός· βασιλείας δὲ καὶ δυνάμεως σημεῖον ἡ ῥά βδος. Καὶ γοῦν φησιν ὁ Δαβίδ·ι Ράβδος εὐθύτητος ἡ ῥάβδος τῆς βασιλείας σου.» 'Αλλ' ὅτε έβριψεν αὐτὴν διὰ τῆς ἐνανθρωπήσεως, καὶ γηΐνῳ περιθέ βληκε σώματι, τότε ἐν ὁμοιώματι τῶν πονηρῶν ἡμῶν γέγονε. Πονηρίας γὰρ σημεῖον ὁ ὄφις. Καὶ ὥσπερ ἡ ῥάβδος τοῦ Μωϋσέως θηριωθεῖσα τὰς γοη τικὰς ῥάβδους τῶν Αἰγυπτίων μάγων κατέφαγεν, εἶτα πάλιν ἀναληφθεῖσα γέγονεν ὅπερ ἦν πρότερον, οὕτω καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ῥάβδος, τουτέστιν ὁ Υἱός, δι᾿ οὗ κατάρχει τῶν ὅλων, εἰ καὶ γέγονεν ὁμοιώσει τῇ καθ᾿ ἡμᾶς, ἐφ᾽ ᾧ τοὺς νοητούς ὄφεις εξαφανίσαι, ἵνα μηκέτι ὦσι θεοὶ τῶν ἐθνῶν τὰ δαιμόνια, ἀλλ᾽ οὖν ἀποπεράνας τὴν οἰκονομίαν, ἀναπεφοίτηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ γέγονε πάλιν, ὡς ἐν χειρὶ τοῦ Πατρὸς ῥάβδος εὐθύτητος καὶ βασιλείας, ἐν δεξιᾷ τοῦ γεγεννηκότος κεκαθικώς, καὶ μετὰ σαρ κός. "Αλλως καὶ κατ᾽ ἄλλον δὲ τρόπον ὁ ὄφις τὸν Σω τῆρα εἰκόνιζεν. Ἐπειδὴ ὥσπερ ἐκεῖνος ἐδόκει μὲν ὄφις εἶναι, ὄφις δὲ τῇ ἀληθείᾳ οὐκ ἦν, οὕτω καὶ ὁ Κύριος ἁμαρτίαν μὲν οὐκ ἐποίησεν· οὐ γὰρ ἦν θέμις τὴν φύσει ἀγαθὸν τοῦ κακοῦ πεῖραν λαβεῖν. Εδόκει μέντοι τοῖς φαύλοις ἁμαρτωλός· καὶ γοῦν ἔλεγον τῷ ἰαθέντι τυφλῷ· Δὸς δόξαν τῷ Θεῷ· ὁ ἄνθρωπος οὗτος ἁμαρτωλός ἐστιν.» ᾿Αλλὰ καὶ φάγον καὶ οἰνοπότην αὐτὸν ἀθυροστομοῦντες ὠνόμασαν. Καὶ ἄλλως δὲ τῷ ὄφει περείκασται ὁ Σωτήρ· ὁ γὰρ ὄφις οὐ μόνον ἔχει θανατηφόρον τὸν, ἀλλὰ καὶ φάρμακον δ ἀναιρετικὸν τοῦ θανατηφόρου τοῦ· ὁ παῖδες ἰατρῶν
col. 131–132page 12 of 367
PG 132:131ἐκ τῶν σαρχῶν τῶν ἔφεων κατασκευάζουσιν ἀντι φάρμακον. Οὕτως ἐκ τῆς θνητῆς φύσεως τοῦ 'Αδάμ τὸ ἴδιον σῶμα ὁ τοῦ Θεοῦ συνεστήσατο Λόγος ἀναιρετικὸν τοῦ θανάτου γενέμενον. Ο μέντοι Θεολόγος Γρηγόριος οὐχ ὡς τύπον Κυρίου τὸν ὄφιν ληφθῆναί φησιν, ἀλλ' ὡς ἀντίτυπον, εἰπὼν οὕτωσίν ῾Ο δὲ χαλκοῦς ὄφις κρεμᾶται μὲν κατὰ τῶν δακνόν των όφεων, οὐχ ὡς τύπος δὲ τοῦ ὑπὲρ ἡμῶν πα θόντος, ἀλλ᾽ ὡς ἀντίτυπος. Ἐπειδὴ μὲν ὁ χαλκοῦς δ ὄψις ἐκεῖνος τῶν ἐμοειδῶν ὄφεων ἀμβλύνων τὸν τὸν τοὺς ἀλλοτριοειδεῖς ἀνθρώπους ἔσωζεν· ὁ δὲ Σωτήρ ἡμῶν ἐν σταυρῷ ὑψωθεὶς, τῶν μὲν ἀλλοτρίων δαι μόνων τὴν ἰσχὺν κατέρρηξε, τοὺς δὲ οἰκείους καὶ ὁμοειδεῖς ἀνθρώπους ἔσωσεν, εἰκότως αὐτὸν ὁ Πατήρ εἰληφθαί φησιν ὡς ἀντίτυπον. Κατὰ δὲ τὸν σοφώ τατον Μάξιμον, ὁ κρεμασθεὶς ὄφις τοῦ θανάτου ἦν σύμβολον, οὗ πρόξενο; ὁ ὄφις ἐγένετο· τὸ δὲ σημεῖον ἐφ᾽ ᾧπερ ἀνύψωτο, εἰκόνιζε τὸν σταυρόν· ἡ θέα δὲ τῶν δακνομένων ή ομολογία τῶν πιστευόντων ἐστίν. Ο τοίνυν ὁμολογῶν θεοπρεπῶς τὸν θάνατον τοῦ Χριστοῦ, ἔχει ζωὴν αἰώνιον. Οὕτως ὑψωθῆναι δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου.» Τὰ ὑψωθῆναι δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, διττὸν ὠδί νει τὸν νοῦν· τήν τε εἰς ὕψος ἀνασκολόπισιν, Αν δι' ἡμᾶς κατεδέξατο· καὶ γὰρ ἔδει, ἁγιασθείσης τῆς τῆς ὑπὸ τῶν ἀχράντων αὐτοῦ ποδῶν διὰ βαδίσματος, καὶ τῆς θαλάσσης διὰ τῆς ἐπὶ τῶν κυμάτων πεζεύ σεως, ἁγιασθῆναι καὶ τὸν ἀέρα διὰ τῆς ἐν σταυρῷ ἀνυψώσεως· δηλοῖ δὲ καὶ τὴν δόξαν, ἣν ἐδοξάσθη διὰ τοῦ σταυροῦ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον. Ἐν ᾧ γὰρ ἔδοξε κατακριθῆναι, ἐν αὐτῷ κατακρίνει τὸν κοσμοκράτορα, κρείττων ὀφθεὶς τῶν παθῶν ὑφ᾽ ὧν ὁ ἄνα θρωπος ἐκεκράτητο· τάδ᾽ ἦσαν λύπη καὶ ἡδονή. ἂν τὴν μὲν ἡδονὴν ἐν τῷ ὄρει νενίκηκε, μήτε τοὺς λίθους ἀρτοποιήσας, μήτε ἐν ταῖς ἄλλαις συμβουλίαις πεισθεὶς τῷ πειράζοντι· λύπης δὲ κρείττων ὤφθη μᾶλλον κατὰ τὸν τοῦ πάθους καιρόν, τοῦ ἀν τιπάλου κατ' αὐτοῦ πάντας ἐκπολεμώσαντος. Προ δότης ὁ μαθητής, φυγάδες οἱ μαθηταὶ, ἐξαρνος ὁ Πέτρος, μάχαιρα, καὶ δᾷδες, καὶ φάσγανα, σιαγόνες βαπιζόμεναι, πρόσωπον ἐμπτυόμενον, νῶτος πληγαίς ἐκδιδόμενος, μάρτυρες ψευδείς, κριτήριον ἀσεβές, ἀπόφασις ἀπηνής, στρατιῶται κατατρυφῶντες τῆς σκυθρωποῦ ἀποφάσεως ἐν χλευασμοῖς, καὶ εἰρωνίαις, καὶ ὕδρεσι, ταῖς ἐκ καλάμου πληγαίς, ἦλοι, καὶ χολὴ, καὶ ὄξος, καὶ τελευταῖον σταυρός. Τίς οὖν κατὰ τῶν ταῦτα ποιούντων ἡ ἄμυνα; • Πάτερ, συγχώρησον αὐτοῖς, οὐ γὰρ εἴδασι τι ποιοῦσιν.» Οὕτω καὶ τὴν λύπην μακροθυμίᾳ νικήσας κατα στρατηγεῖ τὸν ἀντίπαλον, τῆς κατ' αὐτοῦ νίκης τὸν τρόπον οδοποιήσας ἡμῖν Τῇ γὰρ τῶν ἡδονῶν ἀποχῇ, καὶ τῇ πρὸς τοὺς λυποῦντας πραύτητι, καὶ μακρο ἡ
col. 183–184page 36 of 367
PG 132:183θυμίᾳ, μιμηταί τοῦ Δεσπότου γινόμεθα, καὶ τῆς ἐκ τοῦ πονηροῦ νίκης ἔπαθλον κομιζόμεθα τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν· ἧς γένοιτο πάντα; ἐπιτυχεῖν χάριτι τῆς ὑπερφώτου Τριάδος, ᾗ πρέπει πᾶσα δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Δ'. Εἰς τὴν Ὕψωσιν τοῦ τιμίου καὶ ζωοποιοῦ Σταυροῦ. “Ορῶ σήμερον τοῦ μεγάλου τοῦδε ναοῦ τὸν σεβά σμιον ὄροφον τὴν οὐράνιον μιμούμενον ἄντυγα· ὡς δὲ λειμῶνα πολυανθῆ τὸ ἁγιώτατον δάπεδον, τῇ ποικιλίᾳ ὡραῖζόμενον τῆς τοῦ λαοῦ συνελεύσεως, ὡς δὲ ψεκαζούσας νεφέλας τὸν τοῦ ἱεροῦ κλήρου κατάλογον, καὶ μέσον δορυφοροῦντα τὴν ζωηφόρον ΓΩ σταυρὸν, τὸ τῆς ζωῆς ξύλον, τὸ βασιλικόν σκήπτρον, τῶν δαιμόνων τὸν ἀναιρέτην, τῆς ἁμαρτίας τὸν και θαιρέτην, τῆς πάντων σωτηρίας τὸν αἴτιον, οὗ τὴν σεβάσμιον ὕψωσιν πανηγυρίζοντες ἥκομεν, ἥτις δὴ σύμβολόν ἐστιν ἐναργὲς τῆς ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανοὺς τῶν ἀνθρώπων διὰ σταυροῦ ἀνελκύσεως· καὶ ἐπειδὴ ἡ πρώτη τοῦ σταυροῦ στάσις ἐν Γολγοθῇ ἄτιμο; ἐδόκει τοῖς ὑβρισταῖς, ἡ νῦν γινομένη ἀνύψωσις τῆς μελλούσης ἐστὶ δόξης προτύπωσις, καθ᾽ ἣν ὁ σταυ ρὸς ὁραθήσεται ὑπ' ἀγγέλων δορυφορούμενος. «Τότε γὰρ φανήσεται τὸ σημεῖον τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, ο ὡς προαναφωνεῖ τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον. Τοίνυν ύψος και σταυρός χερσὶ τῶν οἰκονόμων τῆς χάριτος, τῷ τετραμερεί κόσμῳ διδοὺς τὸν ἁγιασμόν. Ἐπειδὴ γὰρ ἡ πάντων τῶν ὄντων ὕπαρξις ἢ ἄνω, ἢ κάτω Τῆς ὑπερφωτου Τριάδος, ἐπί θετον Αὐτὴν δὲ μᾶλλον περιέχουσαν τὰ σύμπαντα, καὶ συνέχουσαν, καὶ προέχουσαν ἀχράντως ταῖς ὅλαις ουσίαις ὑπερβατεύουσαν, καὶ πάντων ἐπέκεινα, καὶ πάσης οὐσίας ἐξῃρημένην καὶ ὑπερούσιον, καὶ ὑπὲρ τὰ ὄνταού σαν, ὑπέρθεον, ὑπεράγαθον, ὑπερπλήρη, τὰς ὅλας ἀρχὰς, καὶ τάξεις ἀφορίζουσαν, καὶ πάσης ἀρχῆς, καὶ τάξεως υπεριδρυμένην, ὑπερουσίαν, Γλυκυτάτη δὲ καὶ ἐξ ἀμφοῖν συνάφεια οἷον ἡ ὑπερούσιος οὐσία, ἡ ὑπέρθεος θεότης, ἡ ὑπεράρχες ἀρχὴ, καὶ τὰ τοιαῦ τα. Εἰσὶ δέ τινα καταφατικώς ἐπὶ Θεοῦ λεγόμενα δύναμιν. Υπεροχικῆς ἀποφάσεως ἔχοντα, οἷον σκότος, οὐχ ὅτι σκότος ἐστὶν ὁ Θεὸς, ἀλλ' ὅτι οὐκ ἔστι φῶς, ἀλλ' ὑπὲρ τὸ φῶς. ὑπερτελῆ οι προτέλειον υπερφύαλον ὑπέρφωτος τριάς υπερβολήν ὑπέρο αγνον εἰ πανυπέραγνον, ὑπεράμωμον, ὑπερευλο γημένην, ὑπεραγίαν. Ερβέθη δὲ ἐν τῷ ἀμβῶνι τῆς ἐπισκοπῆς
col. 185–186page 37 of 367
PG 132:185νοεῖται, ἢ πρὸς κατὰ τὸ πλάγιον πέρατα· αὕτη γὰρ ἡ ἡ τῶν ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων διαίρεσις· διὰ τοῦτο σταυρὸς ἀνυψούμενος ταῖς ἀπὸ τοῦ μέσου τέταρσι προβολαῖς, πᾶσαν τὴν κτίσιν περιλαβὼν τῆς ἰδίας δόξης πληροί. Αμέλει προει ευῖα ἡ ὑπεράρχιος φύσις τὸ διὰ σταυροῦ μέλλον είν κονομεῖσθαι μυστήριον ἐν τοῖς ὡρισμένοις καιροίς, πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως, ἀποστολικῶς εἰπεῖν, τὴν τούτου δύναμιν προεσήμανε τοῖς ὁπωσοῦν δυνα μένοις χειραγωγηθῆναι διὰ τῶν φαινομένων πρὸς τὰ νοούμενα. Τοιγαροῦν ἐν τῇ τοῦ κόσμου γενέσει φυτεύσας παράδεισον κατ' ἀνατολὰς ὁ Θεὸς, ὡς διδάσκει τὰ λόγια, τὸ ξύλον τῆς ζωῆς εἰς τὸ τῆς Ἐδὲμ φυτεύσει μεσαίτατον, οἱονεὶ προαναφωνῶν πᾶσιν ἄνωθεν, η ὡς ἐν μέσῳ τῆς γῆς φυτευθήσεται ὁ ζωηφόρος σταυρός, τὸν τῆς ζωῆς παροχέα ἐν ἑαυτῷ φέρων ἐκκρεμαννύμενον. Καὶ τί βουλόμενος Μωυσῆς, οὐ φυτόν, ἢ δένδρον ὠνόμασεν τοῦτο, ἀλλὰ ξύλον ζωῆς; ξύλον γὰρ μετὰ τὴν τομὴν εἴωθε λέγεσθαι· ἀλλὰ διὰ φανέρωται, ἢ ὅτι ὥσπερ τὰ τέσσαρα ἄκρα του σταυ ροῦ διὰ τοῦ μέσου κέντρου κρατοῦνται καὶ συσφίγγονται, οὕτως διὰ τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως τότε ύψος, καὶ τὸ βάθος, μηκές τε καὶ πλάτος, ἤτοι πατα δρατή τε καὶ ἀόρατος κτίσις συνέχεται Ἐν τῇ τῆς ὑψώσεως τοῦ σταυροῦ ἑορτῇ γίνεται διὰ ξύλων ἀναβάθρα ἐν τῇ τρικλίνῳ, ἣν καὶ ἐνδύνουσι βλατίῳ κοκκίνη. Ο πατριάρχης οὖν ἐλθὼν ἐπ' αὐτῆς, εἰ ἄρα εύρ σκεται, ἤ τις τῶν πατριαρχῶν ἐὰν ἐνδημῶν ᾖ, τὴν τοῦ σταυροῦ ποιεῖ ὕψωσιν. Ἐὰν δὲ τούτων οὐδεὶς εὑρίσκηται, ὁ πρωτοπαπάς. Δύναμις δὲ Θεοῦ ἐστιν ὁ λόγος τοῦ σταυροῦ, ἢ ὅτι τὸ δυνατὸν τοῦ Θεοῦ, ήτοι ἡ κατά του θανάτου νίκη δι' αὐτοῦ ἡμῖν πε ύπερ άρχιος Τοῦτον τὸν τίμιον σταυρὸν προετύπωσε τὸ ξύλον τῆς ζωῆς τὸ ἐν τῷ Παραδείσῳ ὑπὸ Θεοῦ πεφυτευμένον. Ἐπειδὴ γὰρ διὰ ξύλον ὁ θάνατος, ἔδει διὰ ξύλου δωρηθῆναι τὴν ζωὴν, καὶ τὴν ἀνάστασιν.
col. 187–188page 38 of 367
PG 132:187τῆς τοῦ ξύλου φωνῆς τὸ μέλλον πείθει νοεῖν. Τοῦ δὲ προπάτορος ολισθήσαντος, καὶ τοῦ τυράννου ὑπερισχύσαντος, καὶ παντὸς τοῦ γένους πρὸς τὴν κακίαν ὁρμήσαντος, καὶ τοῦ Θεοῦ τὴν ἁμαρτίαν διὰ τοῦ ὕδατος κατακλύσαντος, τὸ περιλειφθὲν τῆς φύσεως λείψανον Νώε συμπανοικὶ διὰ ξύλου το πικῶς διασώζεται· τὸ μὲν οὖν ὕδωρ τύπος ἦν τοῦ κατακλύσαντος τὴν ἁμαρτίαν βαπτίσματος. '11 δὲ κιβωτὸς τοῦ ξύλου τοῦ σταυροῦ, δι' οὗ σεσώσμεθα οἱ πιστεύσαντες. Ἡ δὲ διὰ τοῦ τῆς ἐλαίας κάρφους μηνύσασα περιστερὰ τῆς ὀργῆς τὴν κατάπαυσιν, τὴν διὰ τοῦ πνεύματος προέφαινεν. ᾽Αβραὰμ δὲ ὁ μέγας τὴν φρικτὴν ἐκείνην θυσίαν ἀνενεγκεῖν κε λευσθείς, καὶ ὁλοκαυτῶσαι τὸν Ἰσαὰκ, τὸν υἱὸν τὸν μονογενῆ, τὸν ἀγαπητὸν προφητικώτατα προϊδών, ὡς τύπος ἦν ἡ θυσία Ἰσαὰκ τῆς σφαγῆς Ἰησοῦ, τὰ τῆς ὁλοκαρπώσεως ξύλα βαστάζειν προτρέπει τὸν τυθησόμενον, λίαν ἀκολούθως τοῦτο ποιῶν. Καὶ Ἰησοῦς γὰρ εἰς τὴν ὑπὲρ ἡμῶν θυσίαν ἀγόμενος, ἐξῆλθε βαστάζων τὸν σταυρὸν αὐτοῦ. Ταύτῃ τοι καὶ Ούεται μὲν ὁ κριός, φύεται δὲ Ἰσαάκ, καὶ μετὰ τρεῖς ἡμέρας Σάῤῥᾳ τῇ μητρὶ ἀποδίδοται· προ φανῶς δεικνυούσης τῆς ἱστορίας, ὡς ἡ μὲν τοῦ Κυ ρίου σάρξ, ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, κατὰ τὴν Ἠσαΐαν, καὶ τέθυται· ἡ δὲ θεάτης ἔξω τοῦ πά θους ἐγένετο· καὶ μετὰ τρεῖς ἡμέρας τῇ Μητρὶ Παρθένῳ ἀναστὰς πεφανέρωται. Ἰακὼς δὲ ὁ ἱερὸς τῆς πατρικῆς ἑστίας κεχωρηκώς, καὶ τῷ Λάσᾳ δε δουλευκώς, καὶ μισθὸν οὐ κεκομικώς, οὕτω τῷ Λάβα σοφίζεται· ἐκλεπιδώσας σποράδην τρεῖς Έρπηκας τῇ δεξαμενῇ ένα πέθετο, ἐν ᾗ πίνειν εἰώθει τὰ θρέμματα. Τὸ δὲ ἐντεῦθεν, ὁ μὲν πολύθεος Λάδας πένης ἐγένετο, Ἰακὼβ δὲ πλούσιος καὶ που λύαρνος. Μετὰ γὰρ τὸν τριημερῆ σταυρὸν καὶ τὸ βάπτισμα, πᾶσαν ἦρε Χριστὸς τὴν ἀγέλην τοῦ Σα τανᾶ μίαν αὐλὴν ποιησάμενος. Ἀλλὰ καὶ εἰς Χαῤῥάν ἐλθόντι τῷ Ἰακώβ, καὶ μετὰ τὰς ἡλίου δυσμάς λίθω τὴν κεφαλὴν προσερείσαντι, καὶ ὑπνώσαντι, κλί Ξύλον τὸν νοῦν, Ξύλον Τωβίτ. εὐστόχως Ξύλον δὲ μετὰ τὴν τομὴν ὀνομάζεται. Ξύλον γὰρ μετὰ τὴν τοῦ μὴν εἴωθε λέγειν. εἶδε κλίμακα. Τὸ ξύλον ξυστά. Πρωτότυπον δὲ τοῦ ξυστοῦ τὸ ξύειν, ἀφ' οὗ καὶ τὸ ξύλον, καὶ ἡ ξυσμή. Τοῦ δὲ τοιούτου ἔχεται ἡ παροιμία, τὸ ξύειν τὴν ἀντιξύοντα. ξυσμή ξύειν τὸν ἀντιξύοντα, ξύλον Νῶς δὲ ἦν πανοικί συμ πανοικί. άλληγορίζει

Homily VIIHomilia VII

col. 189–190page 39 of 367
PG 132:189μακά οἱ φανῆναι τὰ λόγια φάσκουσιν ἀπὸ γῆς μέχρι τῶν οὐρανίων ἀντύγων διήκουσαν, ἐπεστηρίχθαι δὲ ἐν αὐτῇ τὸν Θεόν. Πάλιν οὖν σοι τὸν νοῦν ἀνάγε: ἡ ἱστορία εἰς θεωρίαν. Τὸ γὰρ ὑπνῶσαι τὸν Ἰακὼβ ἐδήλου τὸ ἔξω γενέσθαι τῶν αἰσθητῶν, μύσαντα δὲ τὰ τοῦ σώματος αἰσθητήρια, καὶ τὸ ἡγεμονικόν, 8 διὰ τῆς κεφαλῆς ὑπηνίξατο πρὸς τὸν λίθον ἐρεί σαντα. Νοεῖς δὲ πάντως τὸν λίθον τὸν ἀποδοκιμασθέντα παρὰ τῶν οἰκοδομούντων τὰ τοῦ νόμου, καὶ πρὸς γωνίας ἁρμογὴν τῶν δύο λαῶν χρηματίσαντα. Τούτῳ προσερείσας ὁ πατριάρχης τὸν νοῦν, εἶδε κλίμακα προσημαίνουσαν τὸν σταυρὸν, τὸν γενόμενον ἡμῖν κλίμακα τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀναβάσεως· διὰ τοῦτο καὶ δύναι λέγει τὸν ἥλιον· ἔδυ γὰρ ἐν σταυρῷ διὰ θανάτου τῆς δικαιοσύνης ὁ ἥλιος, στηριγμὸν καὶ δύνα μιν αὐτῷ χαρισάμενος. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ ἄκρον τῆς ῥάβδου Ἰωσὴφ προσκυνήσας ὁ Ἰακώβ, τὴν διὰ σταυροῦ τῆς βασιλείας γενησομένην ἰσχὺν προεσήμανεν ἐπευλογῶν καὶ τοὺς υἱωνούς, καὶ τω χείρε τεθεικώς ἐναλλάξ, τοῦ σταυρικοῦ σημείου τὴν εὐλογίαν ὑπὸ έγραψε. Ξυλίνη δὲ κιβωτὸς πάντως καὶ τὸν Μωϋσῆν, ὡς ἐξ ἄλλου κατακλυσμού διεσώσατο, ὃς δὴ κατ' ἀρετὴν μέγας γενόμενος, καὶ τὴν προστασίαν ἐγ χειρισθεὶς τοῦ λαοῦ, τῷ σταυρικῷ τύπῳ τὰ τέρατα καὶ σημεῖα εἰργάζετο, ποτὲ μὲν τὴν ῥάβδον μετα μείβων εἰς δράκοντα, ὡς ἐμφαίνειν τὸν μὲν σταυρὸν διὰ τῆς ῥάβδου, διὰ τοῦ ὄψεως τὸν ἐν αὐτῷ κρεμασθέντα ἐν ὁμοιώματι όφεως· ποτὲ δὲ τῇ μὲν χειρῶν σταυροτύπῳ ἐκτάσει παύλαν διδοὺς τῶν πληγῶν, αἷς ἐμάστιζεν Αἴγυπτον. Οὐκ ἦν γὰρ ἄλλως τὴν δυσ ἤδη τῶν βατράχων ἐξαλειφθῆναι φθοράν, ἢ τὸ σκό προσκυνήσας τὸ ἄκρον τοῦ ῥάβδου, ἐνηλλαγμέναις ταῖς χερσὶ τοὺς υἱοὺς Ἰωσὴφ εὐλογήσας, καὶ τὸ σημεῖον τοῦ σταυροῦ διαγράφει σαφέστατα. εὐλογῶν δὲ καὶ τοὺς υἱούς. τοῦ Ἰωσήφ, υιωνούς καὶ τὰ χεῖρε τεθνηκὼς ἐναλλάξας, καὶ τὰ χεί σε τεθεικὼς ἐναλλάξ. εναλλάξ τὰς χεῖρας εὐλόγησεν αὐτούς. η Αλλ' ἔσθ' ὅτε τοῦ Μωϋσέως καὶ ὑπὲρ τούτων τὰς χεῖρας ἐκτείναντος ἀφανισμὸς τῶν βατράχων γίνε ται. Ο δὲ καὶ νῦν ἔστι γνώναι γινόμενον. Οἱ γὰρ τὴν ἔκτασιν τῶν χειρῶν τοῦ νομοθέτου κατανοήσαν. τος [συνήσεις δὲ πάντως ὅτι σοι λέγει τὸ αἴνιγμα] ὥστε νοῆσαι διὰ μὲν τοῦ νομοθέτου τὸν ἀληθινὸν νομοθέτην· διὰ δὲ τῆς τῶν χειρῶν ἐκτάσεως τὸν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ τὰς χεῖρας ἐκτείνοντα. Οἱ τοίνυν πρὸς ὀλίγον τοῖς ῥυπαροῖς τούτοις καὶ βατραχώδεσι λογισμοῖς συζῶντες εἰ πρὸς τὸν ὑπὲρ ἡμῶν τὰς χεῖρας ἐκτείνοντα ἴδοιεν, ἀπαλλάσσονται τῆς πονηρᾶς αὐτῶν συνοικήσεως νεκρωθέντος τοῦ πάθους, καὶ ἐπολέσαντος.
col. 191–192page 40 of 367
PG 132:191τος λυθῆναι τὸ ψηλαφητὸν, εἰ μὴ Μωϋσῆς τὰς χεῖρας ἐπέτασεν. "Ωσπερ ἀμέλει οὐκ ἂν ἡ δυσώδης ἁμαρτία ἐξήλειπτο, καὶ τὸ τῆς ἀσεβείας σκότος ἐλέλυτο, εἰ μὴ ὁ νομοδότης Χριστὸς ἐν σταυρῷ τὰς χεῖρας ἐφήπλωσεν. ᾿Αλλὰ καὶ τῷ αἵματι τοῦ ἀμνοῦ κελεύσας Μωϋσῆς τὴν φλιὰν καὶ τοὺς ἑκατέρωθεν χρίσαι σταθμούς, ὡς ἂν ἐκφυγεῖν δυνηθεῖεν τὸν ὀλοθρεύοντα, τὸν τριμερή προεχάραττε τῷ αίματι χρισθέντα τοῦ ὑπὲρ ἡμῶν τυθέντος Αμνοῦ, δι' οὗ τὸν ὀλοθρεύοντα ἐκπεφεύγομεν. Τί δὲ ἡ κατὰ τὴν τῆς Ἐρυθράς θαλάσσης περαίωσιν, διὰ τῆς ῥάβδου διπλὴ τοῦ ὕδα της κράτησις, ἐπ᾿ εὐθείας μὲν γενομένη ἐν τῇ διαι ρέσει τοῦ κύματος, ἐγκαρσίως δὲ ἐν τῇ ἀποκαταστάσει τοῦ ὕδατος; οὐ καθαρῶς ἐδήλου τὸν σταυρὸν, καὶ τὸ βάπτισμα, δι' ὧν Ἰσραηλίτης λαός διασώζεται, ἡ δὲ τῆς ἁμαρτίας Αιγυπτιακὴ στρατιὰ ὑποβρύχιος γίνεται; Καὶ μὴν καὶ τὸ ἐμβληθὲν ξύλον ὑπὸ Μωυ σέως ἐν τῇ Μεριά, καὶ γλυκάναν τὸ ἄποτον, ὁ σταυ ρὸς ἦν, δι' οὗ γέγονεν ὁ νόμος, κατὰ τὸν ἱερώτατον Κύριλλον, πότιμος καὶ γλυκύς· «Το γράμμα γὰρ ἀποκτείνει, ο φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, πικρὸν ὄν, εἰ μὴ πρὸς τὴν γλυκύτητα τοῦ πνεύματος μεταβάλλοιτο. Καὶ ὁ ἀλλόφυλος δὲ ᾿Αμαλήκ κατετροποῦτο τὸν Ισ ραὴλ, εἰ μὴ σταυρικῶς ἑαυτὸν ὁ Μωυσῆς ἐσχημάτισε. Καὶ ὁ νοητὸς Αμαλήκ μέχρι τότε τῆς ἡμῶν κατα εδυνάστευς φύσεως, ἕως ὁ Δεσπότης τὰς παλάμας ἐν σταυρῷ διεπέτασεν. Ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ βλαστήσασα ράβδος τοῦ 'Ααρών τὸν ἅγιον ἐδήλου σταυρόν βλαστήσαντα τὴν σωτηρίαν ἡμῶν. Τὸν Φινεὲς δὲ ἀκούοντες μιᾷ τῆς λόγχης πληγῇ τὴν Μαδιανίτιν 12: Ράβδος Μωσαϊκή σταυροτύπως τὴν θάλασσαν πλήξασα, καὶ σύσασα μὲν τὸν Ἰσραήλ, Φαραὼ δὲ βυθίσασα. Χριστὲ ἄναξ, ὃς ἀγναῖς ποτ' ἀειρόμενος παλάμησι Σταυροτύπως Μωσῆος ἐπ᾽ οὔρεός σου θεράποντος Εκλίνας Αμαλὴν ὁλον σθένος.
col. 193–194page 41 of 367
PG 132:193τῳ ἀσελγοῦντι Εβραίῳ συνεκκεντήσαντα, τον σταυ ρὸν ὑπογραφόμενον βλέπομεν. Η γὰρ λόγχη ξύλον ἐστὶ καθωπλισμένον σιδήρῳ, δι' ὧν μετὰ τῶν ἤλων ὁ σταυρὸς εἰκονίζεται, ὅς τὴν κακίαν μετὰ τοῦ αὐτῆς εὑρετοῦ συνεφάνισεν. Εἰ δὲ τῷ Ἰσραηλίτῃ ὁ διάβολος είκασται, θαυμαζέτω μηδείς· κἀκεῖνος γὰρ ἔ κτισται μὲν νοῦς ὁρῶν τὸν Θεὸν, ἀλλὰ τῆς ἀγγελικής παρεμβολῆς ἀποσκιρτήσας ἑκὼν τῇ πρὸς κακίαν ροπῇ αὐτομαχία ἐγένετο. Ἐκεῖνο δὲ πῶς παρέλθει μὲν ἀμνημόνευτον ἐμφαῖνον καθαρῶς τὸ μυστήριον, τὸν βότρυν λέγω, καὶ τὸ ξύλον, ἐν ᾧ ἀπῃώρητο; Οτε γὰρ ἐπεπόμφει Μωϋσῆς κατασκόπους θεασαμένους τῆς ἐπαγγελίας τὴν γῆν, συνεκπέμπει και τὸν παῖδα Ναυῆ Ἰησοῦν, τῆς κατασκοπῆς ἀφηγούμενον. Ως δ' ὑπέστρεψεν Ἰησοῦς ἀγαθὰς ἀγγελίας μηνύων περὶ τῆς γῆς ἐκείνης, δείγμα τοῦ λόγου ἐποιεῖτο τὸν ἐπανόφορος βότρυν, ὃν ἐκόμιζεν. Νοεῖς εἰς ὅ τι βλέπει τὸ αἴνιγμα· βότρυς γὰρ ἐπὶ ξύλου κρεμάμενος, τίς ἄλλος ἐστὶ παρὰ τὸν ἐπ' ἐσχάτων 42: Αμαληκ καταπολεμηθήσεται, οὐχ ὅπλοις μόνον, ἀλλὰ καὶ πολεμίαις χερσὶ δικαίων εὐχὴν ὁμοῦ τυπούσαις, καὶ σταυροῦ τρόπαιον τὸ ἀήττον. Ο ῥάβδος τῷ ᾿Ααρών τὸ τῆς ἱεραρχίας χρηματίζει· Εἰ ομόψηφον. νικία ἐγένετο. αὐτομαχία Τῆς παρεμβολῆς ἀγγελικῆς ἀποσκιρτήσας. εἰ ὑπερβολήν αυτομαχία τῆς πρὸς κακίαν ῥοπῇ αὐτοκακία. αὐτομαχία, [ αὐτοκακία αὐξητικῶς·:10 το αγαθός Αὐτόφως, αὐταγαθότητα, αὐτοζωήν, αὐτοουσίαν ώς μή παρ' ἑτέρου τὸ εἶναι ἐχούσας, ἤτοι τῶν ὅσα ἔστιν, αὐτάν θρωπον αὐτὸ λέγουσιν οἱ φιλόσοφοι τὸ κυρίως λεγόμενον, καὶ τὴν ἰδίαν διὰ τὸ αὐτὸ ἐδήλουν, αὐτάν θρωπος λέγοντες, καὶ αὐτοδοξάζον τὸ κυρίως, καὶ μᾶλλον δοξάζον. αὐτομα χίαν, αὐτοκακίαν Διὰ τοῦτο γίνεται ἡ ἀληθινή σοφία ἐν τῇ μεγαλόφρονι ταύτῃ καρδία τῆς γῆς, ἵνα ἐξαφανίσῃ ἐξ αὐτῆς τὸν μέγαν ἐν κακίᾳ νοῦν Ἰησοῦν δὲ πάντως ἀκούων περὶ τῆς γῆς ἐκείνη; μηνύοντα, καὶ βότρυν ξύλων ἀπαιρού μενον, νοεῖς πρὸς ὅ τι κἀκεῖνος βλέπων ἀσφαλῆς ταῖς ἐλπίσιν ἦν. Βότρυς γὰρ ἐπὶ ξύλου κρεμάμενος τί; ἄλλος ἐστὶ παρὰ τὸν ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν ἐπὶ τοῦ ξύλου κρεμασθέντα βότρυν, οὗ τὸ αἷμα ποτὸν τοῖς πιστεύουσι γίνεται σωτήριον· τοῦτο τοῦ Μω σέως προειπόντος ἡμῖν διὰ αἰνίγματος, ὅτι αἷμα σταφυλῆς εἶπεν οἷον, δι' οὗ τὸ σωτήριον πάθος καταμηνύεται.
col. 195–196page 42 of 367
PG 132:195τῶν ἡμερῶν ἐπὶ τοῦ ξύλου κρεμασθέντα Χριστόν, οὗ τὸ αἷμα ποτὸν τοῖς πιστεύουσιν σωτήριον γίνεται; Τοῦτο Μωϋσέως προειπόντος ἡμῖν δι' αἰνίγματος, ὅτι αἷμα σταφυλῆς ἔπινον δι' οὗ τὸ σωτήριον πάθος προμηνύεται. Ως δὲ τοῦτον ἐδήλου καὶ ὁ ἐπὶ στύ που κρεμασθείς ὅρις χαλκοῦς, ὁ τῆς τῶν ἰσβόλων δηγμάτων φθορᾶς καταλύτης, ἐμάθομεν παρὰ τῆς ὑψηλῆς τοῦ Εὐαγγελίου φωνῆς. "Ωσπερ γάρ, φησί, Μωϋσῆς ὕψωσε τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὕτως ύψωσ θῆναι δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ Γα Επωνῖται, οὓς ὁ Ναυίδης Ἰησοῦς κατέστησε ξυλοφά ρους τῆς θείας σκηνῆς, τὴν ἐθνικὴν μοίραν εἰκόνι τον προσχωροῦσαν τῷ ἀληθεῖ κληροδότῃ τῶν θείων ἐπαγγελιῶν Ἰησοῦ, ὑφ' οὗ σωζόμενοι ξυλοφορεί ἐδιδάχθησαν, τουτέστι τὸν περὶ τοῦ σταυροῦ σωτή ριον λόγον τοῖς ὤμοις περιφέρειν τῶν ἀρετῶν, καὶ τῇ σκηνῇ τῆς πίστεως χορηγεῖν. Περιτὼν δὲ τὰς γραφικὰς ἱστορίας, καὶ ἀπὸ τῶν σωματικῶν ἀναθρώσκων εἰς τὰ πνευματικά, καὶ μετάγων τὸ γράμμα ἐπὶ τὸ νόημα, εὑρήσεις, ὡς καὶ γυναῖκες τοῦ σταυροῦ τὴν ἰσχὺν συμβολικῶς ἐνεδείξαντο. Ητε γὰρ ἀλλόφυλος Θάμαρ τοῖς δυσὶν ἀδελφοῖς συνοικήσασα, καὶ ἄγονος μείνασα, ἐπινοία τὸν πενθερὸν ἐσοφίσατο, τοῦ Ἰσραηλιτικού σπέρ ματος τὴν εὐγένειαν κλέψασα, καὶ σχοῦσα τὸν κη δεστὺν ἐραστὴν, λαμβάνει τὴν ῥάβδον ἐνέχυρον, καὶ ταύτην ἔσχεν ὕστερον τοῦ θανάτου λυτήριον. Εἰ μὴ γὰρ τὴν τοῦ Ἰούδα ῥάβδον ὑπέδειξεν, οὐκ ἂν τῆς σφαγῆς ἀπελύετο. Ἡ μὲν οὖν Θάμαρ τὴν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαν εἰκόνιζεν, ἥτις ὡς δυσὶ φαύλοις ἀδελφοῖς, ἀθείᾳ καὶ πολυθεία, πρότερον συνοικήσασα, ἐπεὶ μηδένα καρπὸν εὐσεβείας ἐκίσσησεν, ἁρπάζει τον ἐκ τοῦ Ἰούδα καρπόν, φημὶ δὴ τὸν ἐκ τῆς Ἰούδα φυλῆς ἀνατείλαντα Κύριον, καὶ ὡς ῥάβδον δέχεται τὸν σταυρὸν, δι' οὗ τοῦ ψυχικοῦ θανάτου λελύτρωται. Ἡ δὲ θαυμαστὴ ἐν τοῖς κριταῖς Ιαὴλ σκόλοπι τὸν πολέμιον Σισάρα προσπατταλεύσασα, προδιετύπου τὴν διὰ σταυροῦ τοῦ διαβόλου κατάλυσιν. Καὶ ὁ τῶν κροφητῶν ζηλωτής Ἠλιοῦ πρὸς γυναίκα χήραν ἐν Σιδωνίᾳ σταλείς διατρέφεσθαι, ὁρᾷ τὴν ξενοδόχον ἔξω τῆς πύλης τοῦ ἄστεως. Ἡ δὲ ἐνόρκως ἐβεβαιοῦτο αὐτὸν, ὡς οὐκ ἔστι παρ' αὐτῇ, ἀλλ' ὅσον δρὰξ ἀλφίτων, καὶ βραχύ τι ἔλαιον εἰς τὴν λήκυθον. Καὶ ἰδοὺ, φησί, συλλέγω δύο ξυλάρια, ἵν' ἐσθιάσω
col. 243–244page 43 of 367
Homilia VI
PG 132:243ἐμαυτὴν καὶ τοὺς παῖδας μου, καὶ φαγόντες ἀπο θανούμεθα· πάλιν ἡ χήρα τὴν ἄνανδρον Εκκλησίαν εἰκόνιζεν άρμοσθείσαν Χριστῷ μετὰ τὸ ἀποβαλεῖν τὸν διάβολον, ᾧ παρανόμως συνώκησε, τόγε μὴν ἄλευρον τὴν δεσποτικὴν σάρκα, δι' ἧς ἐκτρεφόμεθα. Τὸ ἔλαιον δὲ τοῦ ἱεροῦ χρίσματος σύμβολον· τὰ δὲ δύο ξυ λάμια των δύο ξύλων, ἐξ ὧν ἡ τοῦ σταυροῦ γέγονε σύνο θεσι;, τό τε ἄνωθεν ἐπ᾽ εὐθεία; σταθὲν, καὶ τὸ ἐγκαρσίως αὐτῷ ἑνωθέν. Καλῶς δὲ ἡ ἱστορία φησὶν, ὡς ἔξω ἦν τῆς πύλης τῆς πόλεως. Εξω γὰρ τῆς Ἱερουσαλήμ τὸν Δεσπότην ἐσταύρωσαν. Ελισσαῖος δὲ ὁ τοῦ Ἠλιοῦ φοιτητής πεσόντα τὸν πέλεκυν εἰς τὰς Ἰορδάνου ῥάς, καὶ τῷ βυθῷ ἐποκείλαντα, ξύλον ἐπιθεὶς ἀνειλ κύτατο, τὴν ἐκ τοῦ βυθοῦ τῆς ἀσεβείας τῶν ἐθνῶν προδιατυπῶν ἀνάληψιν διὰ τοῦ σταυροῦ γενομένην καὶ τοῦ βαπτίσματος. ᾿Αλλὰ μικροῦ διέφυγεν ἡμᾶς ἡ ἱστορία Δαβὶδ τοῦ κατὰ τὸν σταυρὸν μυστηρίου ἐναργής ούσα προτύπωσις, ἣν παραδραμεῖν ἥκιστα θεμιτόν. Κορυβαντιώντά ποτε τὴν Σαούλ τῇ ἐκ δαι μένων παραφορᾷ, θεραπεύει Δαβιδ ἤδη πρὸς βασι λείαν χρισθείς, τῷ τῆς κιθάρας ὀργάνῳ τῶν πνευματικῶν ἐνεργήσας τὴν πτόησιν· ὁ δὲ τύραννος παυ σάμενος δαιμονᾷν, παρεστῶσαν αὐτῷ τὴν λόγχην εὑρὼν τῷ εὐεργέτῃ αὐτῷ, ἐπαφίησιν ἰθύνας κατ' αὐτοῦ τὴν αἰχμήν. Τοῦ Δαβὶδ κατὰ θείαν συμμαχίαν τῆς βολῆς ἑαυτὸν ὑπεκτήσαντος, ὁ τοῖχος ἀντὶ τοῦ Δαβίδ δέχεται τὴν πληγὴν, ὃς ἐκδραμὼν τῶν βασι λείων ἐν τῷ ἰδίῳ οἴκῳ ἐγένετο. Διὰ μὲν οὖν τοῦ Δα δὶδ ὁ ἐκ τοῦ Δαβίδ προμηνύεται· ὁ δὲ χρισθεὶς τὸν Χριστὴν διασημαίνει. Η κιθάρα δὲ τὸ ἀνθρώπινον @ ἔργανον διὰ τῆς ἐκ ταύτης ᾠδῆς τὸν διὰ τοῦ σαρκω (έντο; λόγον σημαίνουσα, οὗ ἔργον ἀφανίσαι τοῦ κόσμου τὴν ἐκ δαιμόνων παραφοράν. 'Αλλ' ὁ τῶν Ἰουδαίων λαὸς ἦν ὁ Σαούλ ὑπαινίττεται πατάσσει την εὐεργέτην τῷ δόρατι· τὸ δὲ δόρυ ξύλον ἐστὶ πάντως καὶ σίδηρος, δι' ὧν τὰ τοῦ Πάθους ὄργανα δείκνυνται· ἀλλὰ δέχεται ὁ τ.ῖχος ἀντ᾽ ἐκείνου τὸ δόρυ. Τοἶχον δὲ νοῦμεν τὴν γηΐνην οἰκοδομὴν, δι' ἧς τὸ σώμα καταμανθάνομεν. Ο δὲ Δαβὶδ ἐκεῖνος ὁ Χρι στὸς καὶ βασιλεὺς ἔξω τοῦ Πάθους ἐστίν. Η γάρ Θεότης ἐν τῷ σταυρῷ καὶ τοῖς ἥλοις οὐ πήγνυται. ᾿Αλλὰ τῶν μὲν ἱστορικῶς τὴν τοῦ σταυροῦ χάριν μηνυσάντων, καὶ τὸ μυστήριον, ὡς ἐκ πελάγου; κοτύλην λαβόντες ἀρκεσθησόμεθα. Φέρε καὶ τῶν προφητικοῖς λόγοις χρησμῳδηθέντων ὀλίγ᾽ ἅττα Πατάσσει αὐτὸν τῷ δόρατι· τὸ δὲ δόρυ ξύλον ἐστὶ σιδήρῳ καθωπλισμένον. Αλλά δέ χεται ἀντ᾽ ἐκείνου ἡ τοῖχος τὸ δόρυ· τοῖχον δὲ νοοῦ μεν τὴν γηίνην οἰκοδομὴν, δι' ἧς τὸ σῶμα καταμανθάνομεν, περὶ δ τὸ ξύλον βλέπομεν τοῦ σταυροῦ, καὶ τὸ σίδηρον. ῾Ο δὲ Δαυίδ, ἐκεῖνος ὁ χριστός τε καὶ βασιλεύς, ἔξω τοῦ πάθους ἐστί. Η γὰρ θεότης ἐν τῷ σταυρῷ, καὶ τοῖς ἥλοις οὐ πήγνυται.
col. 245–246page 44 of 367
PG 132:245περιληψώμεθα. Τὸ γὰρ πάντα περιλαβεῖν τῶν ἀμη χάνων ἐστί. ο γησαν ἔθνη ἐν φθορᾷ, ᾗ ἐποίησαν.» Τί τοῦτο λέγων; Μωϋσῆς τοίνυν οὐ πράγμασι μόνον τὸν σταυρὸν προϋπέγραψεν, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ προθεσπίσματι. 0 ψεσθε γάρ, φησί, τὴν ζωὴν ὑμῶν ἐπὶ ξύλον κρεμαμένην. Δαβὶδ δὲ τῆς ψαλμικῆς φόρμιγγος ἀπαρξ μενος, τὴν περὶ σταυροῦ προφητείαν ἐκτίθησιν. Ο γὰρ εἶπε ξύλον ἐμπεφυτεῦσθαι μὲν παρὰ τὰς τῶν ὑδάτων βοάς, φέρειν δὲ τὸν καρπὸν ἐν τῷ καιρῷ, τόγε μήν φύλλον ἔχειν ἀειθαλές, αὐτός ἐστιν ὁ σταυρός· οὐ γὰρ ἂν ξύλον πεφυτευμένον ὠνόμασεν. Ως γὰρ καὶ πρώην μοι λέλεκται, τὸ ξύλον μετὰ τὴν τομὴν ὀνομάζεται. Τοῦτο δὴ οὖν ἐφυτεύθη παρά τὰς διεξόδους τοῦ ἐκ τῆς θείας πλευρᾶς ρεύσαντος ὕδατος. Έφερε δὲ τὸν Χριστὸν ὡς ὡραῖον καρπὸν ἐν τῷ προωρισμένῳ καιρῷ. Τὸ φύλλον δὲ ἐνικώς τὴν ἰσχὺν τοῦ σταυροῦ παρεδήλωσεν, ἥτις οὐκ ἀπορ ῥυήσεται, οὐδὲ ἐπιλείψει σκιάζουσα τοὺς πιστοὺς τοῦ ἐκ δαιμόνων φλογμοῦ, ὡς μὴ τὸν καρπὸν ἡμῶν ξηρανθῆναι τῷ καύσωνι, καθὼς περὶ τοῦ πεσόντος σπόρου ἐπὶ τὴν πέτραν ἐμάθομεν, ἀλλ᾽ οἷον σκια δίῳ, κατὰ τὸν Ησαΐαν εἰπεῖν, σκέπεσθαι τῷ ξύλῳ τῷ τοῦ σταυροῦ, τῇ αὐτοῦ δυνάμει κατασβεννυμένου τοῦ καύσωνος. Προμηνύει δὲ καὶ τὴν ἡμῶν διὰ σταυ ροῦ σωτηρίαν, καὶ τὴν ἐκ δαιμόνων ἀπώλειαν, ποτέ μὲν εἰπών· «Ο δὲ θεὸς ἡμῶν πρὸ αἰώνων εἰργάσατο σωτηρίαν ἐν μέσῳ τῆς γῆς·, ποτὲ δέ· ι Ἐνεπά Ἐν τῷ σταυρῷ ἐμπαγέντες οἱ δαίμονες, ἐν ᾧ δια φθεῖραι τὸν Κύριον ᾤοντο, ἐξώλεις ἀπώλοντο. Ἀλλά καὶ τό· «Ανέβη εἰς ύψος, ήχμαλώτευσεν αἰχμαλωσίαν, ν ἡ ἐν τῷ σταυρῷ νοεῖται ἀνάβασις, καὶ ἡ τῶν αἰχμαλώτων ἀνάκλησις. Τί δὲ καὶ τὸ, ο Ἐσημείωθη ἐφ' ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου; ν οὐ τὸν στα ρόν σημαίνει δι᾿ οὗ σημειούμεθα; καὶ τοῦτο δὲ τὸ σχῆμα ὑπέγραψε τοῦ σταυροῦ· λέγει γάρ· Ἐὰν ἀναβῷ εἰς τὸν οὐρανὸν, σὺ ἐκεῖ εἶ· ἐὰν καταβὼ εἰς τὸν ᾅδην, πάρει· ἐὰν ἀναλάβοιμι τὰς πτέρυγάς μου κατ' ὄρθρον, καὶ κατασκηνώσω εἰς τὰ ἔσχατα τῆς θαλάσσης, καὶ γὰρ ἐκεῖ ἡ χείρ σου ὁδηγήσει οι λασσαν ἀντλεῖν, κοτύλην ἥμισυ
col. 201–202page 45 of 367
PG 132:201με. ν Διὰ μὲν τοῦ ἀναβῆναι τὸ ἀπὸ τοῦ μέσου ἄνω τοῦ σταυροῦ σημαίνων· διὰ δὲ τοῦ καταθῆναι, τὸ ἀπὸ τοῦ μέσου κάτω διήκον· διὰ δὲ τῶν ἐσχάτων τῆς θαλάσσης, τὰ ἐκ πλαγίου παρατεινόμενα μετά τὴν συμβολὴν ἑκατέρωθεν· Καὶ ἡ τοῦ Σολομῶντος σοφία περὶ τῆς ἀληθοῦς εἰποῦσα σοφίας, ὡς ξύλον ζωῆς ἐστιν, αὐτὸν ἐδήλωσε τὸν σταυρόν. Τοῦτον καὶ Ησαΐας αινιττόμενος ἔλεγεν·ι ᾿Αρεῖ σημεῖον εἰς τὰ ἔθνη,» καὶ τοῦ σημείου ἑρμηνεύων τὴν δυναμιν, Συνάξει, φησί, τοὺς ἀπωσμένους Ἰσραὴλ ἐκ τῶν τεσσάρων πτερύγων τῆς γῆς, ο τάς τέσσαρας προ βολὰς τοῦ σταυροῦ αἰνιττόμενος. ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὰ τῶν ξύλων τὰ εἴδη ἐξ ὧν ἡ τοῦ σταυροῦ γέγινε σύν θεσις, καὶ τὴν ἐν αὐτῷ δόξαν Μονογενοῦς προεσήμανεν. Ἐν κυπαρίσσῳ λέγων, καὶ πεύκῃ, καὶ κέ δρῳ ἅμα δοξάσω τὸν τόπον τὸν ἅγιόν μου. Ἱερεμίας δὲ ὁ τῶν προφητῶν ἐμπαθέστατος υπογράφει τοὺς χριστοκτόνους προτροπάδην κελεύοντας ἑαυτούς Δεῦτε καὶ ἐμβάλωμεν ξύλον εἰς τὸν ἄρτον αὐτοῦ; τὸν σταυρὸν μὲν διὰ τοῦ ξύλου, διὰ δὲ τοῦ ἄρτου τὴν σωτήριον σάρκα δηλοῖ. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ ἄρ τος, ὁ ἐκ τῶν οὐρανῶν καταβάς. Ζαχαρίας δὲ τοῦ σωτηρίου πάθους ἐν φαντασίᾳ γενόμενος, καὶ βλέ πειν αὐτὸν ἐναργώς οἰόμενος τὸν Σωτῆρα τῷ σταυ ρῶ προσπηγνύμενον, οὕτω φιλοπευστεί· «Τί απ πληγαὶ αὗται, αἱ ἀναμέσον τῶν χειρῶν σου;» Καὶ τῆς πεύσεως δέχεται τὴν ἀπόκρισιν, ἃς ἐπλήγην ἐν τῷ οἴκῳ ἀγαπητοῦ. Ἐπεὶ γοῦν ἐν τῷ νόμῳ, καὶ τοῖς προφήταις τὸ κατὰ τὸν σταυρὸν θεωρείται μυ στήριον, εἰκότως λέγει τὸ Εὐαγγέλιον, ὅτι ἐκ τοῦ νόμου ἰῶτα καὶ ἡ κεραία οὐ παρέρχεται, ἀλλ' ἔστιν οὐρανοῦ, καὶ γῆς σταθερώτερον· σημαίνων διὰ τῶν εἰρημένων τὴν ἐκ τοῦ πλαγίου γραμμήν, καὶ τὴν κάθετον, δι' ὧν τὸ σχῆμα τοῦ σταυροῦ καταγράφεται. Εδει γάρ, ἔδει μή μόνον δι' ἀκοῆς τὴν φύσιν χειραγωγεῖσθαι πρὸς τὴν τῆς θεότητος κατανόησιν, ἀλλὰ καὶ τὴν ὄψιν γενέσθαι τῶν ὑψηλοτέρων νοημάτ των διδάσκαλον, ἵνα τοῖς διορατικωτέροις Θεολόγος γένηται ὁ σταυρὸς, ὡς ἐμφαίνων πᾶσαν τὴν κτίσιν ιμαι ἐν κυπαρίσσῳ, καὶ πεύκῃ καὶ κέδρῳ ἅμα δοξά σαι τὸν τόπον τὸν ἅγιόν μου.
col. 203–204page 46 of 367
PG 132:203τῷ σχήματι. "Οθεν καὶ ὁ μέγας Απόστολος όρμη θεὶς ἐπεύχεται μυσταγωγηθῆναι τὸν ἐν Ἐφέσῳ λαόν, τί τὸ βάθος, καὶ ὕψος, καὶ μῆκος, καὶ πλάτος, ἑκάστην τοῦ σταυροῦ προβολὴν ἰδίῳ σημάνας ἐνα ματι. Αλλ', ὦ τρισόλβιον ξύλον, τῆς παλαιᾶς κατάρας λυτήριον. "Ω θείε σταυρὲ καὶ μακάριε, ὡς γὰρ ἐμε ψύχω σοι διαλέγομαι! ὦ σκήπτρον οὐράνιον βασι λέων ὅπλον ἄμαχον, ἱερέων εὐπρέπεια, Χριστιανῶν κράτος, νηπίων φύλαξ, σωφροσύνη νεότητος, βακτη μία γήρως, καὶ κόσμου ἀσφάλεια· κράτυνον τῇ ἰσχύτ σου τοὺς πιστοὺς ἡμῶν βασιλεῖς· ἐνίσχυσον αὐτοὺς κατὰ τῶν ἀθέων Ισμαηλιτῶν τὴν σὴν ἀθετούντων προσκύνησιν· ἡμᾶς δὲ τοὺς ἐν τῇ θείᾳ σου ἀνυψώσει συναθροισθέντας, την σήμερον, τῇ θείᾳ σου προσ ψαύσει ἁγίασον, καὶ διατήρησον ἀσινεῖς ἐκ τῆς τοῦ ἀντιπάλου ἐπιβουλῆς καὶ ποιμένα καὶ ποίμνιον, λατρεύοντας τῷ ἐν σοὶ ἑκουσίως παγέντι Χριστῷ τῷ ἀληθινῷ Θεῷ ἡμῶν, τῷ σὺν Πατρὶ καὶ Πνεύματι δοξαμένῳ, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Ε'. Ἐκ τοῦ κατὰ Λουκᾶν Κυριακῇ πρώτῃ εἰς τό Εστὼς ὁ Ἰησοῦς παρὰ τὴν λίμνην Γενησαρέτ, εἶδε δύο πλοῖα, ν καὶ τὰ λοιπά. Ἐπειδήπερ ἀρχὴν εἰλήφει σήμερον ὑπαναγινώ σκεσθαι τῇ Ἐκκλησίᾳ τὸ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγέλιον μεγίστας, κατὰ βαρβάρων δοίη, καὶ τρόπαια, καὶ πολλὰ ἔτη, πολυχρόνιον, Αδιαλείπτως εὔχομαι ἐν πολλαῖς ἐτῶν περιόδοις τὸ κράτος διαφυλάττεσθαι τοῦ εὐσεβοῦς βασιλέως ἡμῶν. εὐχόμενον ἐν βαθεῖ γήρᾳ τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν τῆς ἐπὶ γῆς ἀνταλλάξεσθαι συνελεύσεως πολλὰ ήτη πολυχρόνιον Τὴν ἴσην δὲ ὑμῖν πλουσίαν ἄγω παρά κλησιν, ἵνα ἐκτενῇ ποιεῖσθε, καὶ ἅπαυστον τὴν πρὸς Θεὸν ἱκετησίαν, καὶ δέησιν ὑπὲρ τῶν φιλοχρίστων καὶ γαληνοτάτων ἡμῶν βασιλέων τῶν θεόθεν τῆς βασιλείας λαχόντων τοὺς οἵακας, ὅπως αὐτοῖς ὁ Θεὸς ἐτῶν μὲν πληθύν πολλὴν προσχαρίσηται, νίκας τε παίδων παισὶ αὐτοὺς στεφανώσειε, καὶ εἰρήνῃ θεϊκή, χαρακώσειε, καὶ σκήπτρα μάλιστα δὲ Σαρακηνῶν ὀφρὺν καταβράττοντα. ομα Εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίου, ήγουν κυριακῇ μετὰ τὴν Ὕψωσιν Ἐκ τοῦ κατὰ Λουκᾶν Κυριακῇ πρώτῃ • Επ Μετὰ τὴν Ὕψωσιν τοῦ τιμίου σταυρού. ἐξ Εὐαγγελισαρίου,

Homily VIIIHomilia VIII

col. 205–206page 47 of 367
PG 132:205(οὕτω γὰρ ἄνωθεν οἱ Πατέρες ἐπενοήσαντο, ὡς ἐκ φωνεῖσθαι μὲν τὸ κατὰ Ἰωάννην ἀπ' αὐτῆς τῆς λαμπρᾶς ἀναστάσεως, μέχρι τῆς ἑορτῆς, καθ᾿ ἣν ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἑορτάζεται κάθοδος· ὁ δὲ θεῖος Ματθαῖος ξυνέγραψεν ἐκεῖθεν ἀρξάμενον τῷ τέλει τοῦ ἐνιαυτοῦ συγκαταλήγειν· τὸ δ' ἐντεῦθεν μυστ αγωγεῖσθαι τὴν Ἐκκλησίαν ὑπὸ τοῦ μεγάλου Λουκά, μεθέντος τῶν νηστειῶν τοῦ καιροῦ Μάρκῳ τῷ θεοκήρυκι), φέρε ζητήσωμεν, τί ἐστιν Εὐαγγέλιον, καὶ τίσιν ἀναλογοῦσι τὰ τέσσαρα Εὐαγγέλια, καὶ διατί εἰσι τέσσαρα. Εστιν οὖν Εὐαγγέλιον τοῦ ἐξ ἀναστάσεως βίου προδιατύπωσις δι' ἐναρέτου πολι τείας πρὸς τὴν μέλλουσαν ζωήν καταρτίζον ἡμᾶς. Εἴπωμεν δὲ καὶ τίσιν ἀναλογοῦσιν, ἑπόμενοι τῷ λόγῳ Μαξίμου τοῦ τὰ θεῖα σοφοῦ. Ἐπειδὴ πρὸς ἀνθρώπους δέδοται ἡ τῶν εὐαγγελίων ἁγία τύπωσις, μικρὸς δὲ κόσμος ὁ ἄνθρωπος "Οπερ ἐστὶν ὁ αἰθήρ, ήγουν τὸ πύριον στοι χεῖον, ἐν τῷ κατ' αἴσθησιν κόσμῳ, τοῦτο ἐν τῷ κόσμῳ τῆς διανοίας ἐστιν ἡ φρόνησις, ὡς ἕξις φωτιστική, καὶ τῶν ἐφ' ἑκάστου τῶν ὄντων ἰδίως πνευματικών λόγων ὑποδεκτική ἀποδεκτικὴ, τὴν ἐν ὅλοις ἀπλανώς αἰτίαν δι' αὐτῶν ἐκφαίνουσα, καὶ τῆς κατὰ ψυχὴν περὶ τὸ θεῖον ἐφέσεως ἑλκτική· καὶ ὅπερ ἐν τῷ αἰσθητῷ κόσμῳ ἐστὶν ὁ ἀὴρ, τοῦτο ἐν τῷ κατά διάνοιαν κόσμῳ ἐστὶν ἡ ἀνδρεία, ὡς ἕξις κινη τικὴ καὶ τῆς ἐμφύτου κατὰ πνεύμα ζωῆς συνεκτική τε ἅμα καὶ δραστική, καὶ τῆς κατὰ ψυχὴν περὶ τὸ θεῖον ἀεικινησίας τονωτική· καὶ ὅπερ ἐν τῷ αἰσθητῷ κόσμῳ ἐστὶ τὸ ὕδωρ, τοῦτο ἐν τῷ τῆς διανοίας κόσμο ἐστὶν ἡ σωφροσύνη, ἕξιν ὑπάρχουσα τῆς ἐν πνεύματι ζωτικῆς γονιμότητος ποιητική, καὶ τῆς ἀειβλύπτου κατὰ τὴν ἔφεσιν περὶ τὸ θεῖον ἐρωτικῆς θέλξεως γεννητική· καὶ ὅπερ ἐν τῷ αἰσθητῷ κόσμῳ ἐστὶν ἡ γῆ, τοῦτο ἐν τῷ τῆς διανοίας κόσμῳ ἐστὶν ἡ δικαιοσύνη, ἕξις ὑπάρχουσα κατ' είδος γεννητική πάντων τῶν ἐν τοῖς οὖσι λόγων, καὶ τῆς ἐν πνεύματι κατὰ τὸ ἴσον ἑκάστῳ ζωτικῆς διαδόσεως ἀπονεμητική· καὶ τῆς οἰκείας ἐν τῷ καλῷ κατὰ τὴν θέσιν βάσεως ἀμετάθετος μετάθετος], ἵδρυσις. Λέγεται παρὰ τῶν σοφῶν μικρός τις εἶναι κόσμος ὁ ἄνθρωπος ταῦτα περιέχων ἐν αὐτῷ τὰ στοιχεῖα οἷς τὸ πᾶν συμπεπλήρωται 'Αδάμ (α)
col. 207–208page 48 of 367
PG 132:207παρά τε τῶν θύραθεν, καὶ τῶν παρ' ἡμῶν ὡμολόγηται, ὡς ἔχων τάτε τοῦ αἰσθητοῦ κόσμου, καὶ τοῦ νοητοῦ, ἀκολούθως τὰ Εὐαγγέλια οὐχ ὑπερβέβηκε τὸν τέταρτον ἀριθμόν. Τέσσαρα μένουσι τὰ στοιχεῖα τὰ συμπληροῦντα τόνδε κόσμον τὴν αἰσθητόν· τέσο σαρες δὲ αἱ γενικαὶ ἀρεταὶ αἱ κοσμοῦσαι τὸ ἐν ἡμῖν νοερόν. Καὶ ὅπερ ὁ αἰθὴρ ἐν τῷ κόσμῳ τῷ αἰσθητῷ, τοῦτο ἐν τῷ κόσμῳ τῆς διανοίας ἡ φρόνησις, ἕξις φωτιστικὴ, καὶ ἡ τῶν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν ὄντων πνευ ματικῶν λόγων ὑποδεικτική· αἰθέρος οὖν, καὶ φρο νήσεως μυστικὸν λόγον ἐπέχει τὸ κατὰ Ἰωάννην ἱερὸν Εὐαγγέλιον, ὡς πάντων ἀνώτατον, καὶ ἁπλῆν μυστικῶς τὴν περὶ Θεοῦ πίστιν εἰσάγον, καὶ ἐν νοιαν. Καὶ ὅπερ ὁ ἀὴρ, τοῦτο ἀνδρεία, ὡς ἕξις κινητική, καὶ τῆς ἐμφύτου κατὰ πνεῦμα ζωῆς συν εκτική. 'Αέρος οὖν, καὶ ἀνδρείας τὸ κατὰ Λουκᾶν, ὡς περιοδικώτερον, καὶ πλείοσιν ἱστορία:ς κοσμούμενον. Καὶ ὅπερ ἐν τοῖς αἰσθητοῖς τὸ ὕδωρ, τοῦτο ἐν ἀρεταῖς ἡ σωφροσύνη, ἕξις τῆς ἐν πνεύματι γονιμότητος ποιητική. Υδατος δὲ καὶ σωφροσύνης λέ γον ἐπέχει τὸ κατά Μάρκον Εὐαγγέλιον, ὡς ἀπὸ τὸ α' ανατολὴν, ἄρκτον, μ' μεσημε Οἷόν τινα κόσμον δεύτερον ἐν μικρῷ μέγαν ἐπὶ τῆς γῆς ἴστησιν ἄν Πνευματικῶν λόγων ἐπιδεικτικήν Τῶν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν ὄντων πνευμα οἷς ἐστιν ἀλκὴ, καὶ καλὸν τὸ ἀποθανεῖν. κατ' ἀξίαν, καὶ ὡς ἂν 8 πάσχει, καὶ πράττει ὁ ἀνδρεῖος. σθένος Εμβαλε θυμός ἕξιν κινητικήν, Ρ. Καὶ τῆς ἐμφάτου κατὰ πνεῦμα ζωής συνεκτική,
col. 209–210page 49 of 367
PG 132:209τοῦ βαπτίσματος Ιωάννου, καὶ τῆς κηρυττομένης ἀπ' αὐτοῦ μετανοίας ἀρχόμενον, καθ᾽ ἣν ἡ σωφροσύνη συνέστηκε. Καὶ ὅπερ ἡ γῆ, τοῦτο ἡ δικαιοσύνη, ἕξις τῆς ἐν τῷ καλῷ βάσεως ἀμετακίνητος, καὶ ἀμετάθετος ίδρυσις. Γῆς οὖν καὶ δικαιοσύνης το κατὰ Ματθαῖον, ὡς φυσικώτερον τὸν λόγον ποιού μειον. Τούτων οὕτω σαφηνισθέντων ἡμῖν, ἄγε δὴ καὶ τῶν ἀναγνωσθέντων λόγων ἁψώμεθα. Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ, «Εστὼς ὁ ᾿Ιησοῦς παρὰ τὴν λίμνην Γενησαρέτ εἶδε δύο πλοία ἑστῶτα παρὰ τὴν λίμνην.» ᾿Απὸ τῆς Γαλιλαίας ἤρξατο συναγείρειν τοὺς μαθητάς· ἐκεῖθεν γὰρ ἄγεται Πέτρον, καὶ ᾿Ανα δρέαν, καὶ Φίλιππον, καὶ τοὺς Ζεβεδαίου υἱούς. Τάχα μὲν τὴν θρεψαμένην τιμῶν, τάχα δὲ καὶ ση μεῖον τοῦτο τιθεὶς, ὡς ἐκ τῆς ἀστάτου ταύτης ζωής, καὶ κατακυλιστῆς τῶν πραγμάτων φθορᾶς τοὺς ἀποστόλους συνέλεξεν. Γαλιλαία γὰρ κατακυλιστή ἑρμηνεύεται. Καὶ μὴν καὶ τὸ ἐν τῇ λίμνῃ τούτους ἰδεῖν, κἀκεῖθεν ζωγρῆσαι αὐτοὺς, εἰς ταύτην φέρει τὴν ἔννοιαν, τὴν ρέουσαν τοῦ βίου, και ταραχώδη ζήλην του λόγου σημαίνοντος. Ορᾷ οὖν δύο πλοιά για παρὰ τὴν λίμνην ἑστῶτα. Οἱ γὰρ ἑκατέρων τῶν πλοίων προϊστάμενοι ἁλιεῖς δι' ὅλης τῆς νυκτός και Ποταμοίο ῥέεθρα Ωκεανοῦ, ὥσπερ γένεσις πάντεσσι τέτυκται
col. 211–212page 50 of 367
PG 132:211πιάσαντες, ὡς οὐδὲν ἤγρευσαν, ἀφέντες τὰ πλοῖα ἡσύχαζον πλύνοντες τὰ δίκτυα, ὡς μηδὲν ἁλιεύσαντα. Ἔρχεται οὖν ὁ Δεσπότης, καὶ ο Εἴπεισιν ἐν τῷ πλοίῳ τοῦ Σίμωνος, καὶ ἠρώτησεν αὐτὸν ἐπαναγαγεῖν ὀλίγον, καὶ καθίσας ἐδίδασκεν ἐκ τοῦ πλοίου τοὺς ὄχλους.» Τί βουλόμενος ἀπὸ τοῦ πλοίου αὐτοῖς διαλέγεται; Επειδὴ πολὺ πλῆθος ἦν ἡ συνέλευσις ὡς ἂν μὴ κύκλῳ περιθεόντων τῶν ὄχλων, ἀνήκοος ἡ διδασκαλία γένηται τοῖς πολλοῖς, εἰς τὸ πλοιάριον εἰσελθὼν κατὰ πρόσωπον ἵστησιν ἅπαντας. Παυσάμενος δὲ τοῦ λαλεῖν, εἰς βάθος επανάγειν κελεύει τοὺς περὶ Σίμωνα, καὶ χαλάσαι πρὸς ἄγραν τὸ δίκτυον. Οἱ δὲ, «Δι' ὅλης, φασί, νυκτὸς κοπιάσαντες, οὐδὲν ἐλάβομεν, ἐπὶ δὲ τῷ ῥήματί σου χαρ λάσωμεν τὸ δίκτυον· καὶ τοῦτο ποιήσαντες συνέκλεισαν πλῆθος ιχθύων πολύ. Τοῦτο μὲν οὖν τὸ τῆς ἱστορίας παράδοξον. Ἡμεῖς δὲ τὸ γραφικὸν διάραντες καταπέτασμα τῇ θεωρία τὸν νοῦν προσερείσωμεν. Προτρέπει γὰρ καὶ ἡμᾶς ὁ λόγος επαναγαγεῖν τὴν ἱστορίαν ἐπὶ τὸ βάθος τῶν νοημάτων, καὶ χαλάσαι τοῦ λόγου τὸ δίκτυον εἰς ἄγραν τῆς θεωρίας. Τί οὖν ἀγρεύει τὸ ἀσθενές ἡμῶν δίκτυον; Λίμνη Γενησαρέτ ἡ ταραχώδης τῶν ἀνθρώπων ἐστὶ βιοτή, τὸ προάστειον τοῦ ἄρχοντος τοῦ κόσμου τούτου. Γενησαρέτ γὰρ κῆπος ἀρχόντων ἑρμηνεύεται· ἐπειδὴ οἱ τοῦ κόσμου κατάρξαντες δαίμονες, ὡς ἴδιον κτῆμα τοῦτον ἑαυτοῖς ᾠκειώσαντο. Ἐν ταύτῃ οὖν τῇ βιωτικῇ λίμνῃ τὰ δύο πλοία ἦσαν διανηχόμενα, ὁ ἐξ ἐθνῶν λαὸς, καὶ ὁ ἐξ Ἰουδαίων. Προΐστατο δὲ τοῖς μὲν ἐξ ἐθνῶν ὁ νόμος ὁ φυσικός, τοῖς δὲ ἐξ Ἰσραὴλ ὁ γραπτός. 'Αλλ' ἀμφότεροι παραβάντες ἑκάτερον, καὶ μηδὲν κατορθώσαντες, ἀπρακτεῖν τοὺς νόμους παρεσκευάσαντο. Καὶ οἱ μὲν νομοθέται ἀπέπλυναν τὰ δίκτυα, ὡς μηδὲν ἀγροῦσαι ισχύσαντα. Ενετείλατο γὰρ τοῖς μαθηταῖς καὶ ἡ Σωτὴρ ἀποτινάξαι τὸν κονιορτὸν ἐκ τῶν ποδῶν τῆς μὴ δεξαμένης τὸ κήρυγμα πόλεως. Τὸ δὲ, ο Δι' όλης νυκτὸς κοπιάσαντες οὐδὲν ἐλάβομεν,» οὕτω νοητέον. Νυξ ἦν ἀγνείας Θεοῦ παρ᾽ ὅλον τὸν πρὸ τῆς οἰκονομίας καιρὸν, καθ᾽ ἂν οἱ προφῆται πολλὰ κοπιάσαντες Ρ. ὁ ἐξ ἐθνῶν ὁ νό μος ὁ φυσικός. ὁ ἐξ ἐθνῶν λαὸς, καὶ ὁ ἐξ Ἰουδαίων προΐστατο μὲν τοῖς ἐξ ἐθνῶν ὁ νόμος ὁ φυσικός. οικονομία. ενανθρώπησιν ἐνσάρκωσιν, σάρκωσιν, οἰκονομίαν ἀντὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Χρι στοῦ, λύχνον ἅπτειν ἐν μεσημβρίᾳ νομίαν θεουργίαν, οικονομίαν
col. 213–214page 29 of 367
PG 132:213οὐδένα ἔπειθον εἰσελθεῖν εἴσω τῶν δικτύων τῆς τοῦ Θεοῦ ἐπιγνώσεως. Οτι δὲ νύξ ἦν πρὸ τῆς παρουσίας Χριστοῦ, ὁ Παῦλος βοᾷ· Η νὺξ προέκοψεν, ἡ δὲ ἡμέρα ἤγγικεν.» Οπηνίκα οὖν ὁ τῆς δικαιοσύ τῆς ἀνασχὼν ἥλιος πρωΐαν εἰργάσατο, τότε δή, τότε τὸ ἀποστολικὸν χαλασθὲν δίκτυον, τὸ Εὐαγγελικὸν λέγω κήρυγμα, την λογικήν άγραν, συνήγαγεν. ᾿Αλλὰ πῶς οἱ ἐν τῷ ἑτέρῳ πλοίῳ συνελάβοντο, ὥστε μὴ διασχισθῆναι τὸ δίκτυον; ο Διεῤῥήγνυτο γάρ, φησί, τὸ δίκτυον; ν ὥστε μὴ δύνασθαι ἀνα γαγεῖν αὐτό, ο καὶ κατένευσαν τοῖς μετόχοις τοῖς ἐν τῷ ἑτέρῳ πλοίῳ τοῦ ἐλθόντας συλλαβέσθαι αὐτοῖς.» Τί οὖν τοῦτο αινίττεται; Πολλοὶ διαῤῥῆξαι τὸ εὐαγ γελικὸν ἐπεχείρησαν δίκτυον, οἷος ἦν ὁ δυσσεβέστα τοῦ ᾿Αρειος, ὁ διαῤῥήξας τὸν χιτῶνα τοῦ μονογενοῦς, κατὰ τὴν γενομένην τῷ ᾿Αλεξανδρείας προέδρῳ ἐμφάνειαν· () τολμήσας ἀναίδην διελεῖν αὐτὸν τῆς πατρικῆς οὐσίας, καὶ συναριθμῆσαι τοῖς κτίσμασιν. Οἷος μετ' ἐκεῖνον Ευνάμιος γέγονε, Μακεδόνιός τε καὶ ᾿Απολλινάριος, καὶ ὁ λοιπὸς τῶν αἱρεσιαρχών κατάλογος, ὑφ' ὧν διαῤῥήγνυσθαι τὸ τῆς διδασκαλίας δίκτυον ἐκινδύνευεν. ᾿Αλλ' ήκασιν ἀρωγοὶ οἱ ἐκ τοῦ ἑτέρου πλοίου, οἱ ἐκ τῶν ἐθνῶν δηλαδή, οἱ τοὺς λήρους τῶν αἱρετικῶν, καὶ τὰς αὐτῶν πιθανολογίας σοφία λόγων ἐλέγξαντες. Ὁποῖος ἦν ὁ πολὺς Διπ νύσιος, ὁ σοφὸς Ἱερόθεος, Ἰουστῖνος καὶ Κλήμης, κατ' ἐξοχὴν
col. 215–216page 30 of 367
PG 132:215καὶ οἱ κατ' ἐκείνους ἐκλάμψαντες, οι συναντελάβοντο τοῦ κηρύγματος, καὶ τὴν Ἐκκλησίαν ἐπλήρωσαν. Αλλ' εἰ δοκεῖ τὸν τῆς ἱστορίας λόγον αὖθις ἐπαναλάβωμεν. Ἰδὼν δὲ Σίμων Πέτρος, προσέπεσε τοῖς γόνα σιν Ἰησοῦ λέγων· Έξελθε ἀπ᾿ ἐμοῦ, ὅτι ἀνὴρ ἁμαρτωλός είμι, Κύριε.» Θάμβος γὰρ περιέσχεν αὐτόν. ῾Ο μὲν δὴ Πέτρος τὴν τοσαύτην άγραν των ἰχθύων ἰδὼν, περιδεής γεγονώς, ὑπὸ πολλῆς εὐλα. βείας ἐξελθεῖν ἀντιβολεῖ τοῦ πλοίου τὸν Κύριον. ᾿Αντακούει δέ· «Μὴ φοβοῦ, ἀπὸ τοῦ νῦν ἀνθρώπου; ἔσῃ ζωγρῶν.» Αλλ' ἐνταῦθα γενόμενος τὸ Ἑλληνικὸν ἐντεθύμημαι παραλήρημα. Οἱ γὰρ κατὰ τῆς Εκκλησίας λυττήσαντες, καὶ διαῤῥῆξαι τὸ ἱερὸν τοῦτο δίκτυον ἐπιχειρήσαντες, πρὸς ταῖς ἄλλαις δυσφημίαις, ἂς ἐκ τῆς δυσώδους αὐτῶν ψυχῆς ἀπηρεύξαντο, καὶ τοῦτο προσέθηκαν. Εἰ ζωγρεῖν, φασὶν, οἱ μαθηταὶ τοὺς ἀνθρώπους καθ᾽ ὁμοιότητα τῶν ἰχθύων τετάχαται, ὥσπερ ἐνταῦθα, «Εσῃ ζω γρῶν, καὶ ἀλλαχοῦ • Δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων,» οἱ δὲ ἁλιεῖς ἐκ τῆς ζωῆς τοὺς ἰχθύας εἰς θάνατον ἄγουσι· ζωὴ μὲν γὰρ τοῖς ἐνύδροις τὸ ὕδωρ, θάνατος δὲ ὁ ἀὴρ, ὥσπερ τοῖς χερσαίοις τὸ ἔμπαλιν· εἰ δὴ τοῦτό ἐστιν ἀληθές, οἱ μαθηταὶ ἄρα τοῦ Ἰησοῦ τοὺς ἀνθρώπους ἀγρεύοντες διὰ τοῦ κηρύγματος, τῇ ἀπωλείᾳ, καὶ τῷ θα νάτῳ, ὡς τοὺς ἰχθύας, παραδιδόασι. Ταῦτα μέν φησιν ἡ τοῦ παραβάτου Ἰουλιανοῦ γλῶττα ἡ μιαρά, καὶ προπετὴς, καὶ φαυλίστρια, οὗ ἱὸς ἀσπίδων ὑπὸ τὰ χείλη, καὶ οἱ ὀδόντες ὅπλα καὶ βέλη, ὥς φησιν ὁ Ψαλμός. Ἔστι κομιδῇ κυνῶν λυττόντων ὑλακὴ τὰ τοιαῦτα σοφίσματα, καὶ ὅρεων ιοβόλων τὰ τοιαῦτα τοῦ ἀναχρονισμού στηλιτευτικάς, ἀποσπασμάτια;
col. 217–218page 51 of 367
PG 132:217συρίσματα παραλογισμοῖς ἀβελτέροις τὴν ἀλήθειαν τεμαχίζοντα. Έχρὴν γὰρ συνιδεῖν τὸν ἐπὶ τῇ δια λεκτική βρενθυόμενον, ὡς τὰ ἀγαθὰ ἔστιν ὅτε ἐν ὁμοίοις τῶν φαύλων τύποις καὶ ὀνόμασι τάττεται, οὐ μὴν τὸν ὅμοιον τρόπον τῆς πράξεως ἀναδέχεται. Ο τε γὰρ ἀλλοτρίας κοίτης «λοπεὺς, καὶ ὁ συνών νομίμοις κηδεύμασιν, ἄμφω τὴν αὐτὴν ὁμιλίαν έρω γάζετον, οὐ μὴν ἡ κατὰ νόμους συνοίκησις, ὥσπερ ἡ τῆς μοιχείας ὑπεύθυνος. Κτείνει δὲ καὶ ὁ λωποδύτης ὁδίτην, καὶ ὁ δικαστὴς τὸν λῃστὴν, καὶ φόνον ἑκατέρω πεπράχατον· ἀλλ' ὅσον ὁ θάτερος ἄδικος, τοσοῦτον ὁ τοῦ δικαστοῦ δικαιοσύνης ἐξέχεται. Οὕτω γοῦν καὶ τὸ, «Ανθρώπους ἔση ζωγρῶν,» καὶ τὸ, Ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων, μέχρι μὲν τῆς ἁλίας, κοινωνεῖ τοῦ ὀνόματος, μετὰ δὲ τὴν ἁλίαν διαλλάττει τῷ πράγματι. Τῶν μὲν γὰρ νεπόδων ἡ ἄγρα εἰς θάνατον τελευτᾷ, ἀνθρώπων δὲ εἰς ζωήν. Εἰ δὲ βούλει, μηδὲ παραλλάξωμεν τὸ ὑπόδειγμα, ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐν τῇ τῶν ἰχθύων ἁλίᾳ θνήσκει μὲν τὸ ψάριον ἐκεῖνο τὸ ἄλογον, τρέφεται δὲ δι' αὐτοῦ ἢ λογικὴ φύσις τῶν ἀνθρώπων· οὕτως ἡ εὐαγγελική ἄγρα θνήσκειν νομοθετεῖ τὰς ἐν ἡμῖν ἀλόγους ὁρμᾶς, ζωογονεῖσθαι δὲ τὸν λόγον τῇ νεκρώσει του γηίνου φρονήματος. ῾Ως ἐνεργεῖσθαι κατ' ἄμφω, καὶ θάνατον, καὶ ζωήν. Καὶ τάχα τοῦτό ἐστιν τὸ ἐν τῷ Δευτερονομίῳ ῥηθὲν ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ. Ἐγὼ ἀποκτενῶ καὶ ζωοποιήσω ν ἀποκτενῶ τὸ παλαιὸν τῆς ἁμαρτίας κατάλυμα, καὶ ζωογονήσω τὸ νέον τῆς εὐσεβείας ἄγαλμα. Αλλά και τις προφῆτις γυνή Εβραία. Κύριος, φησί, θανατοί, καὶ ζωογονεί.» Γένοιτο δὲ καὶ ἡμᾶς ἀποκτεῖναι τὸν ἐν ἡμῖν νόμον τῆς σαρκὸς, τὸν ἀντιστρατευόμενον τῷ νόμῳ τοῦ πνεύματος, καὶ ζωογονεῖσθαι τῇ κατὰ Θεὸν πολι τείᾳ τὰς ἡμετέρας ψυχὰς ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ, ᾧ πρέ πει πᾶσα δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Γ. Περὶ τοῦ υἱοῦ τῆς χήρας. Αλλην ὑπόθεσιν ώρμημένος προοίμιον τοῦ λόγου ποιήσασθαι, ἐξετράπην πρὸς ἄλλο τὸν νοῦν, ὦ θεο σύλλεκτε θίασε! Επιβαλών γὰρ τὸν ὀφθαλμὸν πρὸς τὸν εὐώνυμον τῆς Ἐκκλησίας χορὸν, καὶ κενὸν ἰδὼν τὸν τύπον τοῦ ἀδελφοῦ ἡμῶν, ὃν πρό μικροῦ τὸ τοῦ θανάτου ἐξεθέρισε δρέπανον, ἐλυγγίασα δακρύων πλησθείς. Εἰμὶ γὰρ οὐκ ἀνδρεῖος ἀνταγωνίσασθαι πρὸς τὴν διὰ θανάτου τῶν φίλων διάζευξιν· ἀλλ' ἀτεχνῶς ἀφιλόσοφος, καὶ ἐλέγχει με αὐτίκα και τοῦτ' ἔξω τῆς καθ' ἡμᾶς φιλοσοφίας, (α) [ 90: Ὁμιλία περὶ τοῦ υἱοῦ τῆς χήρας. Ἐλέχθη ἐν τῇ μεγάλη μονῇ τοῦ Σωτῆρος ἀκροτηρίου ἀποθα τος τοῦ πρώτου Ψάλτου. να
col. 219–220page 52 of 367
PG 132:219Ει ταῤῥέον τὸ δάκρυον. Καὶ ἀναστρέφεται τὰ σπλάγχνα, το καὶ ἡ καρδία σπαράσσεται λογιζομένου τῆς ζωῆς ἡμῶν τὸ ὠκύμορον. Αρα γὰρ οὐ σκιᾶς ἀδρανέστερα τὰ ἡμέτερα; Οὐκ ἀφίσταται καθάπερ ἀπατηλοί τινες ὄνειροι; Ποῦ τὸ εἶδος ἐκεῖνο τὸ ἱεροπρεπές; ποῦ τῆς ἡλικίας τὸ εὔστατον; τοῦ τῶν ὀφθαλμῶν ἡ λαμπρότης μετρία μαρμαίρουσα τῇ γλαυκότητα; ποῦ τῆς ῥινὸς τὸ ἡρέμα γρυπὸν καὶ βασιλικὴν κατὰ Πλάτωνα; ποῦ ἡ εὐπρεπής πολιὰ, καὶ τὸ γλυκὺ τῆς ὁμιλίας καὶ χαρίεν; Τί μὴ λέγω τὸ μεῖζον; ποῦ ἡ ποικίλη τῆς ψαλμῳδίας ἐμμέλεια; τίνα γὰρ οὐκ ἔθελγεν ἐν τοῖς ψαλμικοῖς ἄσμασι καταμιγνύων τὰς χάριτας; "Αρ' οὐ ταῦτα πάντα παρῆλθεν, ὡς ἐνύπνιον ἐξεγειρομένου, καὶ ἀπέσβη, καὶ ᾤχετο; Αλλ' ἐκείνῳ μὲν παράσχοι Θεὸς τὰς αἰωνίους σκηνάς, καὶ τὴν ὀφειλομένην τοῖς δικαίοις ἀνάπαυσιν· ἡμεῖς δὲ τῆς συνήθους διδασκαλίας ἁψώμεθα. Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ • Επορεύετο ὁ Ἰησους εἰς πόλιν καλουμένην Ναΐν.» Επειδήπερ ἡμῖν εἰς διδασκαλίαν πρόκειται σήμερον, ἡ τοῦ ἐν τῇ πόλει Ναῖν, ἀναβεβιωκότος νεανίου ὑπόθεσις (ταύτην γὰρ ὁ ἱερὸς Λουκᾶς ἀφηγήσατο), φέρε, θεοσύλλεκτον ἄθροισμα, ζητήσωμεν πρότερον, τί βούλεται τῷ Σωτῆρι τῶν νεκρῶν ἡ ἀνάστασις. Εἰ γὰρ πεπίστευται ὡς ὁ θάνατος ἀπὸ τῶν φθαρτῶν καὶ γηίνων πρὸς ἀπαθῆ ζωὴν μετάγει τὸν ἄνθρωπον (φιλανθρωπίᾳ γὰρ γέγονεν ἡ τοῦ θανάτου τιμωρία κατὰ τὴν Θεολόγου φωνὴν, τὴν προσαφθεῖσαν τῇ ψυχῇ τῶν ἀλόγων φύσιν ἀποκαθαίρουσα), τίς ἄρα εὐεργεσία τὸν ἅπαξ λυθέντα τῆς ἐπιπόνου ταύτης ζωῆς αὖθις ἐπαγάγειν πρὸς ταύτην τὴν πολυπαθή βιοτήν; φαμὲν φυσική ἐθική, ἄσκησιν εἰ ἀσκητικήν Φιλοσοφία ἐστὶν ἠθῶν κατόρθωσις, μετὰ δόξη, τῆς περὶ τοῦ ὄντος γνώσεως ἀληθείας. Η οὐχ οὕτω ποιεῖται πρὸς τοὺς καλούς, ὁ μὲν ὅτι, σιμὸς κληθεὶς ἐπίχαρις ἐπαν εθήσεται ὑφ' ἡμῶν, τοῦ δὲ τὸ γρυπόν βασιλικόν φατε εἶναι "Αν οὕτως ἔχωμεν, ὦ μήτερ, οὔτε τῇ ζωῇ μέγα φρονήσομεν, οὔτε τῷ θανάτω λίαν ἀνιασόμεθα. Τί τοίνυν δεινὸν πεπόνθαμεν, εἰ πρὸς τὴν ἀληθινὴν ζωὴν ἐνθένδε μεταβεβήκαμεν, ει τροφῶν· ἢ ἰλίγγων, καὶ κόρων, καὶ τῆς αἰσχρᾶς φορολογίας ἀπηλλαγμένοι μετὰ τῶν ἑστάτων, καὶ οὐ ρείν των εσόμεθα φῶτα μικρά φῶς τὸ μέγα περιχορεύοντες. Κερδαίνει μέντοι κἀνταῦθα τὸν θάνατον, καὶ τὸ δια κοπῆναι τὴν ἁμαρτίαν, ἵνα μὴ ἀθάνατον ᾗ τὸ και κὸν καὶ γίνεται φιλανθρωπία ἡ τιμωρία. Οὕτω γὰρ πείθομαι κολάζειν τὸν Θεόν τῶν ἀλόγων φύσιν τῇ ψυχῇ προσαναφθεῖσαν ἀποκαθαίρουσα,
col. 221–222page 53 of 367
PG 132:221τοίνυν πατρικαῖς ἀκολουθοῦντες φωναῖς, ὡς μὲν κονομία τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἦν, ἔργοις πιστώσασθαι τὴν ἀνάστασιν, ἵνα μὴ διὰ λόγων μόνων, ἀλλὰ καὶ δι' ἔργων ἐπιδειχθῇ. Ἐπεὶ δὲ μέγα καὶ ὑπὲρ πίστιν ἦν τὸ θαῦμα τῆς ἀναστάσεως, διὰ τῶν κατωτέρων ἀρξάμενος ᾑρέμα πως, τὴν πίστιν τῶν ἀνθρώπων προσερεθίζει τοῖς μείζοσι, καθάπερ οἱ τῶν μειρακίων διδάσκαλοι καταλλήλως τοὺς διδα σκομένους ἀνάγοντες, τέως μὲν ἁπλᾶ τὰ στοιχεῖα διδάσκουσι· προεθισθέντα δὲ τὰς συλλαβὰς ἐκπαιδεύουσι, καὶ οὕτω ἐπὶ τὰς λέξεις, καὶ τοὺς λόγους ἀνάγουσιν. Οὕτω καὶ ὁ Κύριος πρότερον μὲν τὰς νόσους θεραπεύει, καὶ φυγαδεύει δαιμόνια, εἶτα τὴν [ασιν δίδωσι τοῖς βεβλαμμένοις τὰ αἰσθητήρια· μετά ταῦτα τὴν ὑγείαν χαρίζεται τοῖς διὰ νόσων ἀπεγνωσμένων τῷ θανάτῳ γειτνιάσασιν, ὡς τῇ τοῦ Πέτρου πενθερᾷ, καὶ τῷ τοῦ ἑκατοντάρχου παιδί. Οὕτω προοδοποιήσας τῆς ἀναστάσεως τὸ μυστήριον διὰ τοῦ παρόντος θαύματος ἀνακαλύπτει τοῦτο τρανώτερον. 'Ην τις πόλις κατὰ τὴν Ἰουδαίαν Ναῖν· παῖς ἦν ἐν αὐτῇ μονογενής χήρᾳ τινί· μαινοίμην γὰρ ἄντι κρυς εἰ τὰς ἐν τούτῳ φωνὰς τοῦ Νυσσαέως ἀμεί ψαιμι. Ην οὖν ὁ παῖς οὐκ ἔτι τοιοῦτος, οἷος ἐν μει ραχίοις εἶναι, ἀλλ᾽ ἤδη ἐκ παίδων εἰς ἄνδρα τελῶν. Νεανίαν αὐτὸν ὀνομάζει τὸ Εὐαγγέλιον, πολλὰ δι' ὀλίγων διηγεῖται ἡ ἱστορία. Θρήνος αντικρὺς ἐστι, τὸ διήγημα. Χήρα, φησίν, ἡ τοῦ τεθνηκότος μήτηρ ὁ παῖς οὐκ ἔτι τοιοῦτος,: Τί τοίνυν
col. 223–224page 54 of 367
PG 132:223γο; τὸ πάθος ἐξετραγώδησε. Τί γάρ ἐστι τὸ λεγό μενον; Οὐκ ἦν αὐτῆς παιδοποιΐας ἐλπὶς τὴν ἐπὶ τῷ ἐκλείποντι συμφοράν θεραπεύουσα· χήρα γὰρ ἡ γυνή· οὐκ εἶχε πρὸς ἕτερον ἀντὶ τοῦ κατοιχουμένου βλέπειν· μονογενής γὰρ ὁ τόκος. Οσον δὲ τὸ ἐπὶ τούτου κακὸν, ῥᾴδιον συνιδεῖν τῷ μὴ ἀποξενομένῳ τῆς φύσεως. Μόνον ἐν ὠδῖσιν ἐκεῖνον ἐγνώρισε, μό νον ταῖς θηλαῖς τοῦτον ἐτιθηνίσατο, μόνο; αὐτῇ φαι δρὰν ἐποίει τὴν τράπεζαν, μόνος ἦν τῆς κατὰ τὸν οἶκον φαιδρότητος ἡ ὑπόθεσις, παίζων, σπουδάζων, ἀσκούμενος, φαιδρυνόμενος ἐν προόδοις, ἐν παλαίστραις, ἐν συλλόγοις νεότητος. Πᾶν ὅτι μητρὸς ὀφε θαλμοῖς γλυκύ τε, καὶ τίμιον, μόνος ἐκεῖνος ἦν. Ηδη τοῦ γάμου τὴν ὥραν ἄγων, ὁ τοῦ γένους δρο πηξ, ὁ τῆς διαδοχῆς κλάδος, ἡ βακτηρία τοῦ γήρως. ᾿Αλλὰ καὶ τῆς ἡλικίας προσθήκη ἄλλος θρήνος. Ο γὰρ νεανίαν εἰπὼν, τὸ ἄνθος εἶπε τῆς μαρανθείσης ὥρας. "Αρτι τοῖς ἰούλοις ὑποχλοάζοντα, οὔπω τοῦ πώγωνος διὰ βάθους ὑποπιμπλάμενον, ἔτι το κάλο λει τῶν παρειῶν ἀποστίβοντα. Ἐράσμιος ἦν, καὶ ποθούμενος πᾶσιν ὁ παῖς. Αἱ παρθένοι ἐπηύχοντο τοιούτου νυμφίου γενέσθαι ὑμόζυγες· αἱ ὑπὸ ζυγὸν, τοιούτους ἔχειν υἱούς. Οἱ γέροντες τῷ νεανίᾳ προσο εἶχον, ὡς οἰκείῳ παιδί. Η δὲ χήρα μήτηρ έχαιρε θαμινὰ περιπλεκομένη τῷ υἱῷ, καὶ φιλοῦσα τῷ ἐπὶ τοῦ χείλους ἄνθος καὶ τῆς παρειᾶς τὸ ἐρύθημα, καὶ τοὺς βοστρύχους ποτὲ μὲν ἀναπλέκουσα, ποτὲ δὲ ἀν εἶσα ταῖς αὔραις περισοβολεῖν. Τάχα που ἡ ἀθλία, καὶ νύμφην ἀγαγεῖν ἐφαντάζετο τῷ καλῷ νεανίᾳ, καὶ τὰς παρθένους περιεσκόπει ἐκλεγομένη τὴν κρείττονα, καὶ τὸν στέφανον ὀνειροπόλει, καὶ τὴν παστάδα, καὶ τὸν ὑμέναιον. Ήπου, καὶ ὅρκος ἦν αὐτῇ ἐν τοῖς τῶν λόγων ἀμφιβόλοις ὁ παῖς, οὕτως ὀναίμην τοῦ μονογενούς μου υἱοῦ, οὕτω τὸν ἐκείνου φιλήσαιμι στέφανον, οὕτω παίδων ἐκείνου γενοίμην τροφός, οὕτω ταῖς τοῦ υἱοῦ χερσὶν ἡδέως ἐναποψύξαιμι. Αλλ' ἡ μὲν μήτηρ οὕτως ἀνέπνει μόνον με νονουχὶ τὸν παῖδα, τὸ γλυκὺ αὐτῇ παραμύθιον. Ὁ δὲ φόνος ῥαγδαῖος ἐπιπεσών, ἐπισκόπτει τὰς χρηστοτέρας ἐλπίδας ἀναρπάσας αὐτὸν τῆς ζωῆς ἐν αὐτῇ τῇ νεότητι. Βαρύ δέ τι καὶ τραγικόν πάθος τῇ μητρὶ συνηνέχθη. Τίνα γὰρ ψυχὴν ἐσχηκέναι νομίζετε τὴν δειλαίαν ἐκείνην μητέρα, εἰ τέως είχε ψυχήν, ὁρῶ ὁρᾷς τὸ βάρος της συμφορᾶς; πῶς ἐν ὀλίγοις ὁ λό σαν ψυχορραγοῦντα τὸν φίλτατον, καὶ τὰ ἔσχατα πνέοντα, καὶ μόλις ἐπισκήπτοντα τῇ μητρὶ τὰ τε λευταῖα, καὶ συντακτήρια; Πῶς παραστήσω τῷ λόγῳ ὅπως ὁ μὲν νέος τῷ σφοδρῷ πυρετῷ κατὰ βρα χὺ ἐμαραίνετο, ἡ δὲ μήτηρ παρίστατο περιδεής, καὶ ἀκολουθία τοῦ στεφανώματος, συντακτήριον,

Homily IXHomilia IX

col. 225–226page 55 of 367
PG 132:225ὑπότρομος, ἀπηνθρακωμένη τὰ σπλάγχνα, πεφρι γμένη τὰ χείλη, κεκαρμένη την κόμην, γυμνὴ τὰ στέρνα, ἀπαρακάλυπτος τὴν κεφαλὴν, ἐλπίδι, καὶ φόβῳ μεριζομένη, ενατενίζουσα τῷ παιδὶ ἀσκαρδα μύκτῳ καὶ κεχηνότι τῷ βλέμματι, καὶ ὥσπερ αὐτῷ συνεκπνέουσα, ἕως κατὰ βραχὺ ὑποῤῥεούσης αὐτοῦ τῆς τοῦ σώματος ἕξεως, καὶ τῶν φυσικῶν τόνων ἐλαττουμένων, καὶ ταπανουμένου τοῦ πνεύματος δ παῖς ἐναπέψυξε; Πῶς εἶδε; πῶς ὑπέμεινε; πῶς οὐ συναπῆλθε τῷ τελευτήσαντι; Ἐμὲ γοῦν τοσοῦτον ἐπτέρωσεν ἡ ἀνάμνησις, ὡς δοκεῖν παρεῖναι τῷ τό πῳ, καὶ ὁρᾷν τὰ τοῦ δράματος. Η μὲν οὖν πόλις Ναΐν πᾶσα συνέῤῥει ἐπὶ τῇ εἰσκομιδῇ τοῦ νέου, καὶ θροὺς ἐγεγόνει πολύς, καὶ θρῆνος ἦν συμμιγής, ἀνδρῶν οιμωγή γυναικῶν ὀλολυγή, παρθένων κωκυ της, παίδων κλαυθμυρισμός, πάντα δακρύων ἀνά μεστα. Ο δὲ νέκυς ἔκειτο ἐκταθεὶς ἐπὶ τοῦ σκίμποδος ύπτιος, οἷα πεύκη τις ὑψίκομος, ἢ κυπάρισσος ἦν ἀνέμων διέπεισε προσβολή, καὶ αὐταῖς ῥίζαις τακτήριον λόγον, ἀποτακτήριον, συντακτήριον εἰρηνικός ποι κτήριον λόγον συγχαιρετικόν, συντάκτω συντάκτης συντα Σύνταγμα, σύγγραμμα, ἢ ἐκ λόγων τάγμα συντακτήριον. συντακτήριον Και ὅτι τινὰς ἐξ αὐτῶν ἐν δεξιοῖς ἴδωσι καταταχθέντας μέρεσι ἀποχωριζόμενοι θρηνοῦσι τὸ συντακτή
col. 227–228page 56 of 367
PG 132:227παρ ἐξήπλωσεν. Ελεεινὸν θέαμα, καὶ δακρύων ὑπόθεσις ἄρτι μὲν τὸ τῆς παρειάς ῥόδον μεταβαλὼν εἰς ὠχρότητα, δεικνὺς δὲ καὶ οὕτω τοῦ κάλλους τὰ λείψανα. 'Η δὲ ἀθλία μήτηρ οἷς ἐποίει, καὶ οἷς ἐφθέγγετο, πλέον τῶν εἰς αὐτὴν βλεπόντων ἐπεσπᾶτο τὰ δάκρυα. Ὥσπερ τις ὄρνις πορθουμένους ὁρῶσα τοὺς νεοσσούς όφεως προτερπύσαντος, περιπτᾶται τὴν καλιὰν περιτρύζουσα, καὶ ἀμύνειν οὐκ ἔχουσα. Καὶ τάχα τὰ τοῦ Μιχαίου ἐν αὐτῇ ἐπεπλήρωντο· Κόψεται καὶ θρηνήσει, περιπατήσει ἀνυπόδητος, καὶ γυμνή ‹ 35 ποιήσεται καπετὸν ὡς δρακόντων, καὶ πένθος ὡς θυγατέρων Σειρήνων. Γενομένη γὰρ ὑπὸ τοῦ πάν θους παράφορος, καὶ οἷον ἐκβax ευθεῖσα τῷ παρ' ἐλ πίδι κακῷ περιενίστει τὰς ἀγυιάς, κατέξαινε τὰς πολιάς, ἐσπάρασσε τὰς παρειάς, λίθοις παίουσα, και στέρνα, καὶ κεφαλὴν, μαστοὺς ὑπεδείκνυ τοὺς θρέψαντας, καὶ πρὸς τὸ πλῆθος ἀνθυποστρέφουσα ἤ που, φησίν, τοὺς τοῦ υἱοῦ μου γάμους ἰδεῖν, ὦ όντες, συνεληλύθατε, καὶ χορεύσοντες ἥκατε τὸν ὑμέναιον, καὶ τῆς χαρᾶς μοι κοινωνῆσαι προεθυμήθητε: Χάρις μὲν τῆς προθυμίας ὑμῖν· ἀλλ' ὁ νυμ φίος καθεύδει τὸν γάμον ἀπανανόμενος. Ταῦτα ἔλεγε, καὶ τοῖς ὄνυξι τάς παρειάς περιδρύφουσα, αἱμάτων ὁμοῦ, καὶ δακρύων ἀπέσταζε πίδακα, καὶ περιστείχουσα τοῦ κειμένου τὸν κράββατον, ὡς ζῶντι τῷ νεκρῷ διελέγετο. Τίνα ταύτην, υἱέ μου,, τίνα ταύτην βαδίζεις ὁδὸν τὴν μακράν τε καὶ ἀν επίστροφον; τίς ἡ τοσαύτη ταχυτής περὶ τὴν ἀνά λυσιν; Ελάνθανον ἄρα φανταζομένη σοι, τέκνον, οὐ θάλαμον, ἀλλὰ θάνατον, καὶ λαμπάδα ὑφάται οὐ γαμήλιον, οίμοι, ἀλλ' ἐπιτάφιον. Μάτην ὠνειροπόλουν στεφάνους, καὶ νύμφην, καὶ παιδίον ὡς τάχος ἰδεῖν· ἡ δὲ γενέσθαι πενθερά προσδοκήσασα, οὐδὲ μήτηρ κατονομάζομαι. Οίμοι! οἴμοι! ὅτι τὸν σὸν θάνατον εἶδον ἐγώ, ἥτις ὤφελον ἐν ταῖς σαῖς ἐναποψύξαι χερσί, καὶ ταῖς σαῖς ἐπικηδείαις τιμηθῆνα προόδοις. "Ως μακάριαι γυναῖκες, ὅσαις τελευτώσαις περιίστανται παῖδες. Ινα τί μέχρι ταύτης ἐτηρή θην τῆς θέας; Πότε μοι ἐπανήξεις, ὦ σπλάγχνον ἐμόν; τότε σε πάλιν επόψομαι; Ταῦτα λεγούσης πᾶσα μήτηρ ἐθρήνει, καὶ οἱ πατέρες ὠδύροντο. Ως ? δὲ τῆς πύλης τῆς πόλεως ἔξω ἐγένοντο, τοῦ πλήθους ἐπιφερομένου τῇ ἐκφορᾷ, μακρόθεν ἰδοῦσα τοὺς τὸν τάφον ὀρύττοντας, ἐμμονὴς ἐπὶ τὸν κράββατον ἴε ται· καὶ περιχυθεῖσα τῷ πτώματι, καὶ μέλεσι μέλη το Παρονομασία φανταζομένη σοι τέκνον οὐ θάλαμον, ἀλλὰ θάνατον, καὶ λαμπάδα ὑράψαι οὐ γαμήλιον, οἴμοι, ἀλλ' ἐπιτάφιον. θάνατον οὐ γαμήλιον, ἀλλ᾽ ἐπιτάφιον ἐπιθάνατιον Ού γαμήλιον, οίμοι, ἀλλ' ἐπιθάνατιόν τε καὶ ἐπιτάφιον,
col. 229–230page 57 of 367
PG 132:229τοῖς τοῦ παιδὸς τὰ ἑαυτῆς συναρμόσασα, ἀπρὶξ εί χετο καὶ γοεροῖς κατησπάζετο θρήνοις· τοιοῦτός σοι λέγουσα, τέκνον, θάλαμος ἑτοιμάζεται, τοιαύτη σοι πιστὰς καλλωπίζεται; Εγρεο, φίλτατε, καὶ γηραιά μητρὶ ἐπάκουσον. Αποτίναξον τὸν βαρὺν τοῦτον ὕπνον, τὸν ἀώρως ἐπενεχθέντα σοι. Οίκτειρον μητρὸς πολιὰν, καὶ σπλάγχνα φρυγόμενα. Οἴμοι! σιωπής, καὶ τὸ γλυκὺ στόμα κατέσχε σιγή, καὶ ζόφος περι κέχυται ταῖς λαμπάσι τῶν ὀφθαλμῶν; Καὶ σὺ μὲν ὑπὸ λίθον οἰκήσεις τραχύν, καὶ σκότος βαθύ, ἐγὼ δὲ βλέψω τὸν ἥλιον; Ούμενουν, οὐκ ἔστιν εἰκός. Πρὸς τῷ σῷ τάφῳ πήξομαι τὴν καλύβην, καὶ τάχα μοι φανήσῃ, καὶ λαλοῦντος ἀκούσομαι, μᾶλλον δὲ συν ταφήσομαί σοι, ποθούμενε, καὶ τοῖς σοῖς νεαροῖς ἐστέοις, σάρκες γηραιαὶ συντακήσονται. Οὕτως ἐπετραγώδει μὴ ἐπισπεῦσαι συγχωροῦσα τοῦ νεκροῦ τὴν κηδείαν, ἀλλ' ἐμφορεῖσθαι τοῦ πάθους ζη τοῦτα ἐπὶ πλεῖστον αὐτῷ τοὺς ὀδυρμούς παρατεί Αλλ' ἐπείπερ ὁρῶ τοὺς ὑμῶν ὀφθαλμοὺς ἐκ συμ παθοῦς διανοίας τεγγομένους τοῖς δάκρυσι, καμοὶ δὲ τῇ μνήμῃ τῆς φωνῆς ὁ τόνος εκκόπτεται, φέρε τὰ δάκρυα τῶν ὀφθαλμῶν ἀπομάξαντες ἐπὶ τὸ τῆς Ιστορίας μετέλθωμεν χαριέστατον. Ἡ μὲν οὖν τοῦ νέου ψυχή τούτου, τὸν τοῦ ᾅδου χῶρον διήρχετο, τὸν σκοτεινὸν ἐκεῖνον καὶ ἀμειδῆ, καὶ γῆν περιεπόλει, ἧς οἱ μοχλοὶ κάτοχοι αἰώνιοι, ὡς εἶπε τῶν προφη τῶν ὁ φυγάς. Ιετο δὲ ὁ Σωτὴρ ἐκ τῆς Καπερναούμ, ἄρτι τὸν τοῦ ἑκατοντάρχου παῖδι τεθεραπευκώς, ἐν δυσμαῖς τοῦ βίου γενόμενον. Ιετο δὲ πεζῇ βαδί ζων, ὡς ἔθος αὐτῷ, καὶ βάδην τὴν ὁδοιπορίαν ποιούσ μενος, ἅμα μὲν διδάσκων ἡμᾶς μὴ ἐνυβρίζειν τὸ σεμνὸν τῆς καταστάσεως ἀτάκτῳ βαδίσματι, ἅμα δὲ καὶ θαῤῥῶν, ὡς εἰ καὶ τάφῳ κατακρύψαιεν τὸν νεκρὸν, ἀναστήσει τοῦτον ὥσπερ τὸν Λάζαρον· καὶ ἰδὼν τὴν χήραν οὕτως ἡμίγυμνον, αἵματι φυρωμέ νην καὶ δάκρυσιν, ἐσπλαγχνίσθη ὁ φύσει φιλάνθρω ο Κατέβην εἰς γῆν, ἧς οἱ μοχλοὶ αὐτῆς κάτοχοι αἰώνιον ἀτάκτῳ βαδίσματι
col. 231–232page 58 of 367
PG 132:231πως ἐκ τῆς ἐνούσης αὐτῷ περὶ τὸν ἄνθρωπον αγρό Ο θότητος, καὶ φωνὴν ἀφίησι τῇ γυναικὶ ὄντως θείας χάριτος ἔμπλεων· «Μή κλαίε·, ὦ θεία φωνή του σοῦτον ἄχθος λύπης κουφίσασα! εἰ γάρ τις ἕτερος μὴ κλαίειν αὐτῇ ἐπετέλλετο, ἆρα οὐκ ἂν ἀπέπτυσε τὴν νουθέτησιν, καὶ ὡς ἐχθρὸν τὸν νουθετοῦντα παρο ηγκωνίσατο; ἀκμάζουσα γὰρ λύπη, παραμυθητικών λόγων ἐστὶν ἀνεπίδεκτος, ὥσπερ τὰ τῶν ῥευματικῶν νοσημάτων κακοηθέστερα, επαυξάνεται μᾶλλον πριν πεπανθῆναι θεραπευόμενα. Εἶπε γὰρ ἴσως δριμύ τι ἀπιδοῦσα, καὶ βλοσυρόν· ὦ τῆς ἀκαιρίας ἄνθρωπε! ὁρᾷς οἷον κάλλος ὁ θάνατος πρὸς ὥρας ἐμάρανεν, καὶ ὅτι ἄπειμι τῇ γῇ κατακρύπτουσα τὸ ἐμὸν φῶς, τῆς ζωῆς μου τὴν ἄγκυραν, καὶ ὡς ἐπὶ μετρίῳ τινὶ πάθει φιλοσοφεῖν ἐπιτάττεις, καὶ, Μὴ κλαῖε, λαλεῖς. Ως έοικεν ἐξ ἀδάμαντος ἢ σιδήρου τὰ σπλάγχνα ο κεχάλκευσαι. Αλλ' οὐδέν τι πέπονθεν ἡ γυνή. Όμο δὲ ἤκουσε, «Μή κλαῖε,» καὶ σε σίγηκε. Διατί; Ότι σὺν τῷ Δεσποτικῷ λόγῳ, καὶ γλυκεῖα τις παραψυχή ἐνέσταξεν ἐν τῇ ταύτης ψυχῇ, πρὸς ἀγαθὴν ἐλπίδα τὸν νοῦν αὐτῆς διεγείρουσα. Εστη οὖν πρὸς τὸ μέλο λον οὖσα μετέωρος. ᾿Αλλὰ τί μὴ θᾶττον ἐπάγω τὸ γλυκὺ τῆς διηγήσεως, καὶ παράδοξον; Έρχεται τοίνυν ὁ τῆς ζωῆς Χορηγός, ἅπτεται τῆς σοροῦ θεία χειρί· οἱ δὲ βαστάζοντες ἔστησαν. Ποντο γάρ ἴσως ἐθέλειν αὐτὸν ἀσπάσασθαι τὸν νεκρόν. Ο δὲ δεσποτικῇ φωνῇ καλεῖ τὴν νεκρόν· Νεανία, σοὶ λέγω, ἐγέρθητι.» Καὶ αὐτίκα, ὦ τοῦ θαύματος ὁ μὲν ᾅδης ἐλέλυτο, ἡ δὲ ψυχὴ ἐκ τῶν νεκάδων ἀν έσθορε, καὶ ὁ νεκρὸς ἀνεκάθισε, καὶ τοῦ κραββάτου ἐφήλλατο, καὶ γίνεται πάντα καινὰ, καὶ παράδοξα. Ο καρωνίας τάφος ἔμεινε κενοτάφιον· οἱ ὀρύττοντες τὸ πτύον ρίψαντες, καὶ τὴν δίκελλαν, πρὸς τὸ παρά ἀλλ' οὐδὲν τοιοῦτον, πρὶν πεπανθῆναι θεραπευόμενα, προσω ποπεία εἶπε γὰρ ἴσως δρίμυαι ἀπισ δοῦσα καὶ βλοσυρόν, ὦ τῆς ἀκαιρίας ἄνθρωπε, ει ἀλλόκοτα ει παθητική ΠΟΥ καλλωπίζεται ἀντιθέτοις τὸ χαρωνίας τάφον τῷ κενοταφίῳ ὁ τάφος χαρωνίας κενο ταφιος. Τὰ χαρώνια Ετι δὲ σοφὸν οὐδὲν θαυμάζειν τῶν δοκούντων παραδόξων οἷον χαρώνια, καὶ ἀμπότιδας, καὶ πηγὰς θερμῶν, χαρώνια χαρώνιον, Χάρωνος, θύρα, μία τοῦ νομοφυλακίου θύρα, δι' ἧς οἱ κατάδικοι τὴν ἐπὶ θάνατον ἐξ. άγονται Ὁ δὲ Χάρων το ξύμβολον δίδωσι· ἀντὶ τοῦ μέλλεις ἀποθανεῖν, χαρωνεία, Χάρων ὁ θάνατος τὰ χαρώνια
col. 233–234page 59 of 367
PG 132:233δέξον ἔτρεχον, τὰ δάκρυα εἰς χαρὰν καὶ θαῦμα μετ ήγοντο. Τους συνελθόντας δέος εἶχε μετ᾿ ἐκπλήξεως, καί τινες, οἶμαι, τῶν κουφοτέρων τοὺς ἑαυ τῶν ἀπέματτον οφθαλμούς, ὡς ἐν ὀνείρῳ ταῦτα βλέπειν οἰόμενοι. Ἡ δὲ μακαρία μήτηρ ἐκείνη, καὶ τοῖς ποσὶ τοῦ Δεσπότου καλινδουμένη, καὶ θατέρα χειρὶ τῷ παιδὶ περιπλεκομένη επίστει κατέχουσα, καὶ διὰ πάντων μετήμειπτο τὸ πένθος εἰς ἀγαλλίασιν. Καὶ ἵνα συνέχω τὸ πᾶν, εἶδεν ὁ ἥλιος τότε τὸ Δαβιδικὸν ἐκεῖνο πληρούμενον, μητέρα ἐπὶ τέκνῳ εὐφραινομένην, καὶ τὸν τῆς ζωῆς Δοτῆρα, καὶ Θεὸν ἡμῶν Ἰησοῦν δοξαζόμενον. Ἡ μὲν οὖν παράδοξος αυτη θαυματουργία ὧδε κατέληξε, πλεῖστα τὰς ἡμετέρας ψυχὰς ὠφελήσασα, καὶ μᾶλλον ὅσοι και τανυγέντες, συμπαθείας ἐστάξατε δάκρυον, ὅπερ καθαρτικὴν εἶναι τῶν ψυχικῶν ῥύπων πιστεύομεν. Οὐκ ἄμουσον δὲ ἴσως μεταβαλεῖν τὴν ἱστορίαν εἰς ἠθικὴν θεωρίαν· οὕτω γὰρ ἀμφοτέρωθεν τὴν ὠφέ λειαν καρπωσόμεθα. Εκαστος ἑαυτὸν ἐννοησάτω τῆς χήρας υἱόν, καταστάσεως δηλαδή χηρευούσης δικαίου φρονήματος εἰς τὸν τῆς ἀπραξίας τάφον ἐλεεινῶς ἐκφερόμενον ὑπὸ τῶν φιλορυπάρων δαιμόνων, καὶ τῶν τὴν ψυχὴν κακῶς βασταζόντων παθῶν τῆς σαρκός. Τίς οὖν γένοιτο σωτηρίας λαβή; Τὸ ἐκ μετανοίας ἐκ τῶν ὀμμάτων δάκρυον, δ στάζοντες κρουνηδὴν ἐπευξώμεθα ἵν᾿ ὁ Δεσπότης ἅψηται τῆς σοροῦ νοητῇ ἐπαφῇ. Σορὸς δὲ τὸ πολυπαθές ἐστι σῶμα, τὸ βαρύ, καὶ βρίθον ἐφόλκιον· καὶ οὕτως οἱ βαστάζοντες στήσονται, καὶ τοῦ δρόμου τῆς νεκροφόρου κακίας παυθήσονται. Αὐτῶν δ' ἐμποδισθέντων τῆς πρὸς τὸ χεῖρον ὁρμῆς ὁ νοῦς ἀναστήσεται, καὶ ὡς μητρὶ ἀποδοθήσεται τῇ ἄνω Ἱερουσαλήμ. Κάτ κεῖνο δὲ δεῖ μὴ παρελθεῖν ἀνεπίσκεπτον, ὃ γέγονε μὲν ἱστορικῶς, ἐδήλου δέ τι πνευματικόν. Ο μὲν γὰρ Θεσβίτης προφήτης, καὶ ὁ τούτου γεγονώς φοι-. τητὴς παῖδας ἀτελεῖς τεθνηκότας ἀνέστησαν, ὁ μὲν τὸν τῆς Σαραφθίας, ὁ δὲ τὸν Σουμανίτιδος. Ὁ δὲ Δεσπότης και Κύριος Ἰησοῦς οὔτε τοὺς ἐν νηπιώδει ἡλικίᾳ, οὔτε τοὺς χρόνῳ καταγηράσαντας ἐξήγειρε τόν τε γὰρ τῆς χήρας υἱὸν νεανίαν ὀνομάζει τὸ Εὐαγ γέλιον, καὶ ἡ θυγάτηρ Ἰαείρου νεανι; ἦν δωδε τὸν Χαρωνείας τάφον στηλιτευτικῇ σμόν, κόσμου κάθαρσιν, ἁμαρτίας κατα κλυ
col. 235–236page 60 of 367
PG 132:235καετής. Τί οὖν ἐκ τούτων ὑψηλότερον διδασκόμεθα; Ως ὁ προφητικὸς λόγος πρὸς ἀτελεῖς ἦν, καὶ εἰς αγωγικοὺς τὴν κατὰ νόμον ζῶντας νηπιώδη ζωή, οὓς ἐζωοποίει θνήσκοντας τῇ παραβάσει τῶν νομι κῶν ἐντολῶν. Ὁ δὲ Χριστὸς τὴν τελειωτικὴν διὰ τοῦ Εὐαγγελίου παρέχων ζωήν, τῆς τελείας ἐφάπτε τα: ψυχῆς, ζωὴν νοερὰν αὐτῇ παρεχόμενος, ἥτις διαβᾶσα τὴν νηπιώδη κατάστασιν, καὶ διὰ τῆς πνευ ματικῆς ἡλικίας ἀκμάσασα, οὐκ ἐπαλαιώθη τῇ ευ τίδι τῆς ἁμαρτίας καταγήραςασα. Καὶ τοῦτο αἱ ἰτ τεται λέγον τὸ Ασμα το Σολομώντειον· ι Διὰ τοῦ ο νεάνιδες Αγάπησάν σε.» Εἴπερ οὖν καὶ ἡμῶν ἡ ψυχή νεάζει, μήτε ὑπὸ νεότητος ἀναισθητοῦσα καὶ νηπιάζουσα, μήτε ὑπὸ γήρως ἀδρανοῦσα πρὸς τὴν τοῦ καλοῦ κατανόησιν, εφάψεται αὐτῆς ὁ διδασκαλικὸς λόγος, καὶ ἀναστήσει τοῦ σκίμποδος τῆς ἀμερα τίας, καὶ μετασχεῖν παρασκευάσει τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν, ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν χάριτι τοῦ ζωογονοῦντος ἡμᾶς Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σω τῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα καὶ τιμὴ σὺν τῷ ἀνάρχῳ Πατρὶ καὶ τῷ ζωοποιῷ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Ζ'. Περὶ τῆς παραβολῆς τοῦ σπόρου. Οἱ τὰς μακρὰς ἀποδημίας κατ' ἐμπορίαν πλούτου στελλόμενοι, ἐπειδὰν τῆς ὁδοῦ βουληθῶσιν ἐφάψι σθαι, εὐχὴν ποιοῦνται τῆς ὁδοιπορίας προοίμιον, & Θεὸν αὐτοῖς γενέσθαι καθηγεμόνα καὶ συνοδοιπόρον αιτούμενοι. Ἐπεὶ οὖν καὶ ἡμεῖς κατ' ἐμπορίαν τοῦ δεσποτικοῦ πλούτου τε καὶ πνευματικοῦ, τῆς ὁδοῦ τῶν εὐαγγελικῶν ἐξηγήσεων εφαπτόμεθα, δεηθῶμεν ἐπιχορηγηθῆναι πᾶσι τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος, ἡμῶν μὲν διατρανοῦσαν τὴν γλῶτταν, καὶ τὸν λόγον εὐθύνουσαι, ὑμῶν δὲ τὰς ἀκοὰς διεγείρουσαν εν μέλα πρὸς τὴν ἀκρόασιν, ἵν᾿ ἀπέλθωμεν ἐντεῦθεν τοῦ πνευ *** ματικοῦ σπόρου καρπωσάμενοι τὸ γεώργιον, ἐκεί νου τοῦ σπόρου, περὶ οὗ σήμερον ἡ εὐαγγελική παρα βολὴ διηγήσασα οὕτω λέγει Εἶπεν ὁ Κύριος τὴν παραβολήν ταύτην· Ἐξήλ θεν ὁ σπείρων τοῦ σπεῖραι τὸν σπόρον αὐτοῦ.» Την προορισθεῖσαν ἐκ Θεοῦ ἀνέκαθεν βούλησιν, καὶ τὴν μέχρι τῆς ἡμετέρας ἐσχατιᾶς τοῦ Θεοῦ Λόγου κέ νωσιν, καὶ τὴν πρὸς τὸν ἄνθρωπον ἄρρητον ἔνωσιν ἡ μεγάλη τοῦ Εὐαγγελίου φωνὴ ὀνομάζει ἐξέλευσιν ο οὕτω γὰρ καὶ ἐν ἄλλοις φησίν· ο Εἰδὼς ὁ Ἰησοῦς ὅτι πάντα δέδωκεν αὐτῷ ὁ Πατήρ εἰς τὰς χεῖρας, καὶ ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐξῆλθε, καὶ πρὸς τὸν Θεὸν ὑπάγει.» ὑπὸ νεότητος ἀναισθη τοῦσα, καὶ νηπιάζουσα, Και Φιλάνθρω που διαφερόντως ὅτι τῆς καθ' ἡμᾶς πρὸς ἀλήθειαν ὁλικῶς ἐν μιᾷ τῶν αὐτῆς ὑποστάσεων έκοι νώνησεν ἀνακαλουμένην πρὸς ἑαυτὴν, καὶ ἀνατιθεῖσα τὴν ἀνθρωπίνην ἐσχατιάν. συντακτήριον

Homily XHomilia X

col. 237–238page 61 of 367
PG 132:237ἐν δὲ τοῖς πρὸς τοὺς μαθητάς συντακτηρίοις λό τας, φησὶν ὁ Σωτήρ·. Ἐγὼ ἀπὸ Θεοῦ ἐξῆλθον ἐξῆλθον παρὰ τοῦ Πατρὸς, καὶ πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα.» Εντυγχάνων δὲ τῷ Πατρὶ ὡς ὁμοτίμω εἰρήκει περὶ τῶν φοιτητῶν, «Καὶ αὐτοὶ ἔγνωσαν ὅτι παρὰ σοῦ ἐξῆλθον.» Καὶ νῦν δὲ περὶ ἑαυτοῦ τὴν παρα βολὴν συντιθεὶς, ο Ἐξῆλθε, φησίν, ὁ σπείρων τοῦ σπεῖραι τὸν σπόρον αὐτοῦ.. Ο θεηγόρος δὲ Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Εβραίους Επιστολῇ τὴν κατὰ σάρκα Χριστοῦ παρουσίαν, εἰσέλευσιν ονομάζει φάμενος εύτωσί· «Όταν δὲ πάλιν εἰσάγῃ τὸν Πρωτότοκον.» Αρ᾽ οὖν ἐναντιοῦνται ἀλλήλαις αἱ θεῖαι φωναί; καὶ εἷς ἂν εἰς τοῦτο προαχθείη χυδαιότητος λογισμῶν νῆσαι, ἡ φράσαι τὸν ᾿Απόστολον ἐναντία φάσκειν τῆς εὐαγγελικῆς ἀποφάσεως; Αλλ᾿ ὥσπερ ἐν τῇ μυστικῶς ὁραθείσῃ τῷ Ἰακώβ ποτε κλίμακι, οἱ αὐτοὶ ἄγγελοι ἀνέβαινον καὶ κατέβαινον, ἑνὸς τοῦ ὑποκειμένου τυγχάνοντος, οὕτως ὁ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Παίς κατ' άλλο καὶ ἄλλο σημαινόμενον λέγοιτ' ἂν εἰσελθεῖν τε καὶ ἐξελθεῖν τοῖς ἐκδεχομένοις τὰς θείας ἐκφαντορίας θεοπρεπώς. "Οταν γὰρ παρα τραπῇ ἡ τοῦ ἀνθρώπου φύσις, διώλισθεν, ἔξω γέγονε τοῦ Θεοῦ. Ἐξῆλθεν οὖν καὶ αὐτὸς ὡς ὁ πρέσβυς, ἵν' εἰσάγῃ ἡμᾶς, ἐξ οὗ κακῶς ἐκπεπτώκαμεν. Ὁ δὲ θεῖος Απόστολος τὴν εἰς τὴν κληρονομίαν εἴσοδον λέγων, καθ᾿ ἣν τῶν ἐθνῶν κληρονόμος εἰσήνεκται, ὡς προέφησεν ὁ θεῖος χρησμός·. Αίτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δόσω σοι ἔθνη την κληρονομίαν σου, καὶ την κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς, πρὸ γὰρ τῆς οἰκονομίας οὐδὲν ἦν Θεῷ καὶ τῇ κτίσει κοινόν εἰς γὰρ κοινωνία πρὸς τὴν αἰσθητὴν κτίσιν τῷ πιν Εξάῳ, καὶ ἀκτίστῳ, καὶ ἀναφεῖ; κοινωνήσας δὲ ἡμῖν διὰ τοῦ προσλήμματος, εἰσαχθῆναι πρὸς τὴν κτίσιν παρὰ τῆς ἀποστολικῆς φαίνεται ρήσεως, το εἰς τοῦτο πραχθείη χυδαιότητα λογισμῶν; Εἰς τοῦτο προαχθείη χυδαιότη θας. Ενὸς τοῦ ὑποκειμένου τυγχάνοντος ἐκφαντορία, ἐκφάντορες, ἐκφαντορικοὶ ὑποφητικαὶ τάξεις, έκφαντο χιν δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκφαντορικὴ τοῦ κρυφίου τῆς Θεότητος δύναμις. νομία, ποι..
col. 239–240page 62 of 367
PG 132:239Ἐξῆλθεν ὁ σπείρων·, εἰ λέγοιτο τοίνυν ἐπὶ Θεοῦ ἐξέλευσις, διαρρίψωμεν πᾶσαν ὑποψίαν τοπικῆς μετ ταβάσεως· ἐπικρατείτω δὲ λογισμὸς τῇ τοῦ Θεοῦ φύσει προσάπτων τὰ πρεπωδέστερα. Οὐ γὰρ τόπῳ ἐξῆλθεν, ἀλλὰ σχέσει γέγονε πλησίον ἡμῶν γενόμενος ἄνθρωπος· Θεὸς γὰρ ὑπάρχων, καὶ βροτωθείς, δο καὶ πως ὑπομεῖναι κίνησιν, καί τοι τόπον οὐκ εἰδὼς, ἀλλ' ἐρηρεισμένος ἐν τῇ ἰδίᾳ φύσει. Τοῦτο δὴ καὶ Μιχαίας προεχρησμώδησεν· ὁ Ἰδού Κύριος, λέγων, ἐκπορεύεται ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ. Ἐξῆλθεν ὁ σπείρων τοῦ σπεῖραι τὸν σπόρον απο τοῦ.» Τί μὲν ὁ σπόρος, αὐτὸς προϊὼν ἐδήλωσεν, ὡς ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἐστι, τὸ εὐαγγελικὸν πάντως χρε ρυγμα. Σπυροὺς δὲ τοῦ ἀγαθοῦ τούτου σπέρματος αὐτὸς ὁ ταῦτα λαλῶν Ἰησοῦς· αὐτός ἐστιν ὁ παντὸς ἀγαθοῦ σπορεὺς, καὶ παρ᾽ αὐτοῦ πᾶσα καρποφορία πνευματική. Γῆ δὲ καὶ γεώργιον αὐτοῦ, αἱ τῶν ἀν θρώπον ψυχαί· εἶπε δὲ τὸν σπόρον αὐτοῦ, ἐπειδὴ οὐχ ὑπό τινος ἄλλου τὸν λόγον δανείζεται, λόγος ὢν αὐτὸς τοῦ Θεοῦ ἐνυπόστατος. Πῶς δὲ οὐ προηγείται τοῦ σπόρου ἡ νέωσις; Οἱ γὰρ τῇ γεωργία προσκείμενοι, πρότερον τὴν γῆν τῇ ἀρέσει νεώσαντες, οὕτω καὶ τὰ σπέρματα καταβάλλουσιν. ᾿Αλλὰ προσήκει νῦν εἰδέναι, ὡς κἀνταῦθα οἱ προφῆται τῷ τοῦ νόμου ἀρότρῳ τὰς ψυχὰς τῶν ἀνθρώπων νεώσαντες διά τῶν ἐντολῶν, δεκτικωτέρας αὐτὰς τοῦ εὐαγγελικοῦ σπόρου ἐποίησαν. ᾿Αλλ' ὁ ἐπ᾿ εὐεργεσίᾳ παντὸς τοῦ κόσμου παραγενόμενος, ὁ τὰς ἡλιακὰς θάλψεις ἐπίσ της δικαίοις καὶ φαύλοις διδοὺς καὶ ταῖς νεφέλαις ἐπιτάττων ὑετίζειν ἐπὶ πονηρούς τε καὶ ἀγαθούς, οὗτος καὶ τὸν τῆς διδασκαλίας λόγον ἐπίσης πᾶσιν ἐφήπλωσεν, ἀδιακρίτως διασκεδαννὺς τὰ καταβαλλόμενα, ἵν' ᾗ τοῦ ἑλομένου καρποφορεῖν οὐχ ἧττον ἀγαθὸν, ἢ τοῦ παρασχόντο; τὰ σπέρματα. Καὶ ὁ ἔπεσε παρὰ τὴν ὁδὸν καὶ κατεπατήθη, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατέφαγε. › Καὶ οἱ τὸν μέγαν δεῖπνον ἐκεῖνον παραιτησάμενοι, τρεῖς δήπου ἐτύγχανον· ὁ τὰ ζεύγη τῶν βοῶν ὠνησάμενος, καὶ ὁ τὸν ἀγρὸν ἡγορακώς, καὶ ὁ τὴν γυναῖκα γεγαμηκὼς. Κανταῦθα δὲ τριχῆ δέδοται ὁ σπόρος, ὁ εἰς ἀνεπιτήδειον γῆν ἐμπεσών, καὶ τὰς ἐλπίδας ἀμαλ δύνων τοῦ σπείραντος, ὁ παρὰ τῇ στιβουμένῃ ὁδῷ, καὶ ὁ ἐν τῇ πέτρᾳ τῇ καταξήρῳ, καὶ κραναῇ, καὶ ὁ ὑπὸ τῶν ἀκανθῶν συμπνιγείς. Τί οὖν ἐκ τῶν παρα βολῶν ἐκμανθάνομεν; "Οτι τρεῖς εἰσι οἱ τὸν εὐαγγελικὸν σπόρον δεξάμενοι, καὶ μὴ τελεσφορήσαντες. Οἱ τῇ τοῦ κόσμου σοφίᾳ, καὶ ταῖς Ελληνικαῖς τερ Ορείαις ἀκολουθήσαντες, καὶ οἱ τῷ σκιώδει νόμῳ βροτωθείς. Τῷ αὐτεξουσίῳ τιμήσας ἵν᾽ ἢ τοῦ ἑλομένου, τὸ ἀγαθὸν οὐχ ἧττον ἢ τοῦ παρασχόντος τὰ σπέρματα
col. 241–242page 63 of 367
PG 132:241ἐναπομείναντες, καὶ τὰ ἔθνη τα καθάπερ ἐν ἀκάν θαις ταῖς ἡδυναῖς συμπνιγόμενα. Οἱ μὲν οὖν πρῶτον σφᾶς αὐτοὺς ὁδὸν ἀπωλείας κατασκευάσαντες, ο τε τὴν τοῦ νόμου αύλακα μὴ δοξάμενοι, οὗτοι τοῦ μυ στηρίου τὸν λόγον ἀκούσαντες, ἀνακαγχάζουσι τὸ στόμα ῥηγνύμενοι. Εὐθὺς γὰρ οἱ πονηροί λογισμοί καθάπερ τινά πτερωτὰ καταπτάμενα, καὶ ὡς ἀπ! θανον τὸν λόγον δεικνύοντες, τὸν νοητὸν σπόρον ἐκ τῆς ψυχῆς σκεδαννύουσιν. Εἰ δὲ καὶ τὰ ἐναέρια πνεύματα πετεινὰ οὐρανοῦ εἰρῆσθαι νοήσωμεν, ὑφ' ἐν τὸ εὐγενὲς ἐφανίζεται σπέρμα, οὐκ ἐκπέσοιμεν σκοποῦ τοῦ προσήκοντος. Τάχα δὲ εἰπὼν, παρὰ τὴν εδων καὶ ἄλλο τι εμφαίνει κρυφιωδέστερον. Εἰ γὰρ περὶ ὁδοῦ ἁπλῶς ἔλεγεν, εἶπεν ἄν· ι “Ο μὲν ἔπεσεν ἐν τῇ ὁδῷ, ν ἢ ἐπὶ τὸν ὁδὸν, καθὼς ἐν τοῖς ἑπομένοις φησίν, «ἕτερον ἔπεσεν ἐπὶ τὴν πέτραν, καὶ ἕτερον ἐν μέσῳ τῶν ἀκανθῶν, καὶ ἕτερον εἰς τὴν γῆν τὴν ἀγαθήν.» Ἐνταῦθα δὲ παρὰ τὴν ὁδὸν εἰπὼν, δέδωκε μᾶλλον νοεῖν ὑψηλότερόν τι καὶ θεωρητικώτερον. Υπηγάγετο δέ μοι πρὸς ταύτην τὴν ἔννοιαν, καὶ τοὺς τρεῖς εὐαγγελιστὰς ὁμοφώνως εἰπεῖν, ο παρὰ τὴν ὁλόν.» Ἐπεὶ οὖν μεμαθήκαμεν, ὡς ὁδός ἐστιν ὁ Χριστὸς ὁ εἰπών· «Εγώ εἰμι ἡ ὁδός,» νοεῖν προσήκει, ὡς τὸ σπειρόμενον ἔξω τῆς ὁδοῦ ταύτης ὑπὸ τῶν δαιμόνων ὡς πετεινῶν διαρπάζεται. «Καὶ ἕτερον ἔπεσεν ἐπὶ τὴν πέτραν, καὶ φυὲν ἐξηράνθη διὰ τὸ μὴ ἔχειν ικμάδα. • Σκόπει οὖν τῶν δεχομένων τὸν εὐαγγελικόν λόγον τὸ διάφορον. Οι μὲν γὰρ πρῶτοι, οἱ τῇ λεωφόρῳ οἴμῳ παρομοιούμεν κι, οὐδ᾽ ὅλως τὸν σπόρον ἐδέξαντο. Ομοῦ τε γὰρ ἔσπαρτο καὶ ἀπὸ τῶν πετεινῶν ἀφυλάκτως διήρπαστο. Οὕτω γὰρ ἦταν ἀπιστίς ἐνεσχημένοι, ὡς μηδ' ὅπως τὸ κήρυγμα παραδέξασθαι, ὁδὸς ὄντες σκληρά καὶ ἀνήρατος. Διὸς καὶ τοῖς μαθηταῖς ὁ Σωτὴρ ἐνα ελατο, εἰς τοιαύτην τῶν ἐθνῶν μὴ βαδίζειν ὁδόν. Οὗτοι δὲ οὓς πετρώδεις ὠνόμασε, πίστεως μὲν ἦσαν οὐκ ἄμοιροι, άλλως δὲ ἀσθενεῖς, καὶ ἐξίτηλοι. Ἐκεί τους δὲ ὁ λόγος αινίττεται, ὅσοι τὸ μὲν εὐαγγελικὸν παραδέξαντο κήρυγμα, καὶ τελεσφορείν δι' ἔργων ἀπήρξαντο πειρασμοῦ δέ τινος ἐπισυμβάντος, ἢ θλίψεως, λειποτάκται γεγόνασι, και ριψάσπιδες. Ως γὰρ ἐν τῇ πετρώδει γῇ σπόρος διὰ μὲν τὸν ἄνωθεν ἐπιπολάζοντα χοῦν, τέως ῥιζωθεὶς ἄρουρα γέγονεν, ἡλίου δὲ εἰσβάλλοντος θερμότερον, καὶ κάτωθεν μὴ ἀναλόγου ἱκμάδος ἀντιμαχούσης, αὐαίνεται· οὕτως αἰ μὴ πρὸς βάθος διαπυροῦ πίστεως τὸν λόγον δεξά μένει, ἀτελεσφόρητοι μένουσιν. Εὐθέως γὰρ ἐλέγο χονται τοῦ ἐναντίου ηλίου σφοδρότερον ἐπαφήσαντος. Νοεῖς δὲ πάντως τις οὗτος ὁ ἥλιος, ὁ τοῖς πνευματι καὶ βλαστήμασι λυμαινόμενος, μαθὼν ἐκ τῆς ᾠδῆς λειποτάκται, και ῥιψάσπιδες λειποτάκται λει ποτακτείν τι λειποταξία Ο ριψάσπιδες
col. 243–244page 43 of 367
PG 132:243τῶν ἀναβάσεων· Ημέρας ὁ ἥλιος οὐ συγκαύσει σε·, καὶ ἐκ τῆς νύμφης του Ασματος· «Μὴ βλέ ψητέ με, ὅτι μεμελανωμένη εἰμὶ, ὅτι παρέβλεψε με ὁ ἥλιος.» Οὕτως ὁ τἀναντία τοῦ δικαιοσύνης Ηλίου διαπραττόμενος ἄμοιρος μὲν τοῦ φωτίζειν ἐστίν, ἥκιστα δὲ οἶδε ζωογονεῖν, μελαίνει δὲ καὶ ξηραίνει τῆς ἁμαρτίας ἐπάγων τὸν καύσωνα. Διὰ τοῦτο Ησαΐας ὁ μέγας σκιαδίοις ἐπικαλύπτει τὰς τῶν πιο στῶν κεφαλὰς ἀποκρουομένας τοῦ τοιούτου ἡλίου τὴν μελανοῦσαν πυράκτωσιν. Αλλο δὲ ἔπεσεν ἐπὶ τὰς ἀκάνθας, καὶ συμφυεῖσαι αἱ ἄκανθα: ἀπέπνιξαν αὐτό.» Τάχα τοιαύτας ἀκάνθας ἐβλάστησεν ἡ γῆ, μετὰ τὴν τοῦ πρωτόπλαστον παράβασιν, ἀποφηναμένης τῆς θείας φωνῆς Ακάνθας καὶ τριβόλους ἀνατελεῖ σοι ἡ γῆ.» κεῖσε γὰρ γῆν μὲν τὴν σάρκα Ἀδὰμ ὠνόμασεν ἡ Γραφὴ πολλῶν ἀκανθῶν περισπαρεῖσαν ταῖς ἀμυ χαῖς, ἃς ἡμῖν προεξένησεν, οἴμοι, ὁ τὰ νόθα τοῖς τροφίμοις ἐπισπείρας ζιζάνια, καθὼς ἑτέρα παρα βολή διεσάφησε. Κἀκεῖσε γὰρ ἔσπειρε τὸ καλὸν σπέρ μα ὁ οἰκοδεσπότης· καθεύδοντας δὲ τοὺς ἀνθρώπους δ ὁ ἐχθρὸς ἐπιφυλάξας, ἐνέσπειρε τῷ τροφίμῳ τὸ ἄχρηστον, αὐτῷ τῷ σίτῳ κατὰ τὸ μέσον ἐνθεὶς τὸ ζιζάνιον, ὅπερ ἐνταῦθα ἀκάνθας ἐκάλεσεν. ἐξέχονται γὰρ ἀλλήλαις αἱ θεῖαι φωναὶ, καὶ ταῖς αὐταῖς ἐννοίαις συνείρονται, κἂν τοῖς ρήμασι διαλλάσσωσιν. Εἶεν δ᾽ ἂν καὶ ἄκανθαι αἱ τὸν νοητὸν σπόρον συμ πνίγουσαι ὁ ἀπὸ τοῦ θυμοῦ καὶ τῆς ἐπιθυμίας τις κτόμενος μυριοπληθὺς τῶν κακῶν συρφετός, φρον τίδες, μέριμναι, λύπαι, ἐπιθυμίαι, πένθη, συμφορᾷ!, καὶ τὰ ἐκ τούτων πολύτροπα πάθη, δι' ὧν αἱ ἀγαθαὶ πράξεις, κἂν ἄρξωνται φύεσθαι ἐν τῇ ψυχῇ, ἀτελεσφόρητοι μένουσι, καὶ εἰ; ὕψος προκοπῆς οὐ προβαίνουσι. Καὶ ἕτερον ἔπεσεν ἐπὶ τὴν γῆν τὴν ἀγαθὴν, καὶ φυὲν ἐποίησε καρπὸν ἑκατονταπλασίονα. ο Ορᾷς τὸν αὐτὸν σπόρον ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ σκιδνάμενον γεωρ γοῦ, καὶ μὴ τὴν αὐτὴν καρποφορίαν ἐπιδεικνύοντα; Τί οὖν; παρὰ τὴν αἰτίαν ταῦτα τοῦ γεωργοῦ; καὶ τὶς ἂν εἰς τοῦτο προήκει σκαιότητος λογισμῶν, ὡς τοιαύτην φλυαρίαν ἑαυτῷ παραδέξασθαι; ᾿Αλλ' ὡσε περ τὸ αὐτὸ ὕδωρ ἐν ἑνὶ χειμῶνι χεόμενον, διαφόρους ἰδέας τῶν φυομένων τρέφει· καὶ ἡ μὲν ὑπονοτίζουσα τὸ καθ᾽ ἕκαστον δύναμις μία ἐστὶν, ἡ δὲ τῶν δεχομένων ἰδιότης εἰς διαφόρους τὸ ὑγρὸν μεταβάλο λει ποιότητας· τὸ γὰρ αὐτὸ ὕδωρ ἐν μὲν τῇ ἀψίνθῳ πικραίνεται, εἰς φθοροποιὸν δὲ χυμὲν ἐν τῷ κυάμῳ μεθίσταται, καὶ ἐρυθραίνεται μὲν ἐν τῷ ῥόδῳ, ἐν δὲ τῷ κρίνῳ λευκαίνεται, καὶ τὸ μὲν ἐνθερμαίνεται, τὸ Ως τοιαύτης φλυαρίαν ἑαυτῷ παραδέξασθαι, τερθρείαν, φλυαρία, εἰς φθοροποιὸν δὲ χυμὸν ἐν τῷ κυάμῳ μεθίσταται ἀντίθετα. φυσική κυάμων ἀπέχεσθαι

Homily XIHomilia XI

col. 245–246page 44 of 367
PG 132:245δὲ καταψύχεται, καὶ πάνθ' ὅσα κατὰ τὴν γῆν ἔστιν ἰδεῖν, ἐκ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ἐκμάδος ἀναβλαστά νοντα εἰς τοσαύτας διαφοράς διακρίνεται πρὸς τὴν τῶν δεχομένων φύσιν μεταποιουμένου τοῦ ὕδατος οὕτως ὁ αὐτὸς τοῦ Θεοῦ λόγος ἐν ταῖς τῶν ἀνθρώπων ψυχαῖς οἷόν τι σπέρμα καταβαλλόμενος, πρὸς τὴν τῶν δεχομένων ἕξιν προέκοψεν, ἢ καρποφορήσας, ή μείνας ἀτελεσφόρητος. Ἐπεὶ δὲ ὁ ἱερὸς Ματθαῖος καὶ τὴν καρποφορίαν τῆς ἀγαθῆς γῆς ἀκριβέστερον ἔγραψεν, ὡς προῆκεν εἰς ἑκατὸν, καὶ ἑξήκοντα, καὶ τριάκοντα, προσήκει ζητεῖν, τίς ή τρίτη της γεωρ γίας διαφορά. "Οσοι μὲν οὖν τοὺς ἀθλητικούς διελ θόντες ἀγῶνας ἐν τῇ τῶν κολάσεων χωνείᾳ χρυσίου δίκην ἐδοκιμάσθησαν, ἢ παρὰ τοῦ τυράννου τοῦτο παθόντες, καθάπερ οἱ καλλίνικος μάρτυρες, ἢ πειρασμοὶ; διαφόροις παραδοθέντες ἐκ τοῦ Θεοῦ τῷ ἐχθρῷ καὶ ἐκδικητῇ, ὡς ἂν ὀφθεῖεν δόκιμοι, ὡς ὁ Ἰὼβ πολύαθλος· ἢ σφᾶς αὐτῶν ψυχὰς, ψαλμικῶς εἰπεῖν, ο ὡς ἀράχνην ἐκτήξαντες,» καὶ τῷ φόβῳ τοῦ Θεοῦ τὴν σάρκα διὰ παντὸς καθηλώσαντες, ἢ τῷ Θεῷ, ἀμέμπτως ἱερατεύσαντες, καὶ τῇ ἁγιαστικῇ σωφροσύνη ἐλλαμπρυνόμενοι, οὗτοι δὴ πάντες τὸ πρῶτον καὶ ἀγαθὸν γεώργιον τὰ ἑκατὸν ἐγεώργησαν. Ο γὰρ ἑκατοστὸς ἀριθμὸς ἔχων τὴν τελείαν δεκάδα πολυπλασιαζομένην εἰς ἑαυτὴν παντέλειος γίνεται τὸ τῆς ἀρετῆς δηλῶν τελειότατον. Οσοι δὲ τὰς μὲν εὐμα ράντους ἡδονὰς ἀπεστράφησαν, ἥττους γε μην ὤφθης σαν τῶν ἀκροτάτων, οὗτοι καρποφορῆσαι λέγοντα τὰ ἑξήκοντα, ὡς τὴν ἑξάδα τῶν θείων ἐντολῶν δεκαπλασιάσαντες, καὶ τηρηταὶ τούτων ὀφθέντες κατά – σε τὸ φαινόμενον καὶ νοούμενον. Οἱ δὲ γάμῳ προστ ομιλήσαντες, καὶ κοσμικοῖς ἀναφυρθέντες πράγματ σιν, εναρέτου γε μὴν ἐργασίας οὐκ ἀμελήσαντες, ὡς τὴν ἐξάδα αἰσθητῶς τῶν ἐντολῶν τετηρηκότες, ἐγεώργησαν τὰ τριάκοντα. Ο γὰρ τριακοστής ἀριθμὸς πεντάκις ἔχων τὰ ἐξ, διὰ μὲν τῆς πεντάδος δεικνύει τὴν αἴσθησιν, διὰ δὲ τῆς ἑξάδος τὰς ἐντο λάς, δι' ὧν κληρονόμοι τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας οἱ δίκαιοι γίνονται, καθὼς ὁ ἐπὶ θρόνου κριτής ταύ τας ἠρίθμησεν. Ο γοῦν τὸν πεινώντα θρέψας, καὶ τῷ διψῶντι παρέξας ποτὸν, καὶ περιβαλὼν τὸν γυ μνὸν, καὶ ὑπὸ στέγην ἀγαγὼν τὸν ξενιτεύοντα, καὶ τῷ ἀσθενεῖ καὶ τῷ ἐν εἰρκτῇ τὴν προσήκουσαν ἐπί σκεψιν ἐνδειξάμενος, εἰ μὲν κατὰ τὸ φαινόμενον αἰσθητῶς ταῦτα ποιεῖ, λέγεται γεωργῶν τὰ τριά κοντα· εἰ δὲ πρὸς τῷ φαινομένῳ καὶ πνευματικῶς αὐτὰ κατορθώσεις, τρέφων τῷ τῆς ἀγάπης ἄρτῳ, καὶ τῷ λόγῳ τῆς διδασκαλίας ποτίζων τὸν ἐνδεῆ, περιστέλλων δὲ ἠθικῇ εὐσχημοσύνῃ τὸν γυμνὸν ἀρε λατρεύ σαντες Ιερα τεύσαντες
col. 247–248page 64 of 367
PG 132:247τῶν, καὶ τὸν ἀποξενωθέντα τῆς ἄνω πατρίδος ἐπάγων πρὸς τὴν θείαν συγγένειαν, τὸν δὲ ἀσθενοῦντα τῇ πίστει προσλαμβανόμενος, καὶ τὸν κατάκλειστον ἐν ἁμαρτίαις ἐπισκεπτόμενος, τότε λέγεται γεωργεῖν τὰ ἑξήκοντα. ᾿Αγάσθητι οὖν τοῦ γεωργοῦ Δεσπότου τὴν γεωργίαν τε καὶ φιλανθρωπίαν, καὶ καταπλάγηθι, πῶς οὐ τῷ αὐτῷ μέτρῳ ἅπαντας ἀπαιτεῖ, ἀλλὰ καὶ τὸν πολλὰ καρποφορήσαντα στεφανοῖ, καὶ τὸν ὀλίγα οὐκ ἀποστρέφεται. Διαλευκαίνει δὲ τοῦτο τρανώτερον ἐν τῇ τῶν ἐργατῶν θεολέκτῳ παραβολή, καὶ τῷ πρώτῳ καὶ τῷ ἐσχάτῳ παρασχὼν τοῦ μια σθοῦ τὸ δηνάριον. Επηρώτων δὲ αὐτὸν οἱ μαθηταί, τίς εἴη ἡ παι ραβολή αύτη.» Φιλοστόργως ἔχοντες πρὸς τὸ πλῆθος οἱ μαθηταὶ, καὶ ὁρῶντες τὴν τῶν λεχθέντων ἀσά φειαν, φιλοπευστοῦσι τὰ λαληθέντα μαθεῖν, ὡς ἂν καὶ οἱ ὄχλοι μάθωσι τὴν αὐτῶν διασάφησιν. Τί οὖν ὁ Σωτήρ; ο Υμῖν δέδοται γνῶναι τὰ μυστήρια τοῦ Θεοῦ, τοῖς δὲ λοιποῖς ἐν παραβολαῖς.» Εἰπών, Δέδοται, ο δείκνυσιν ὅτι δωρεὰ τὸ πρᾶγμά ἔστινἀλλὰ ταύτην τὴν θείαν δόσιν οὐ πάντες δύνανται λα βεῖν. Οἱ μὲν γὰρ τῇ πίστει ἔτι νηπιάζουσιν· οἱ δὲ παχύτερα φέρουσι τὰ τῆς ψυχῆς αἰσθητήρια, οὐκ ἐπιτηδείως ἔχοντες πρὸς τὴν τῶν μυστικωτέρων ἀκρόασιν, οἷς καθάπερ νηπίοις ὁ παραβολικὸς ἁρμό σει λόγος. Ὑμεῖς δὲ, φησὶν, οἱ σπουδῇ μάλα καλλίστη ἀξίους ἑαυτοὺς τῶν ὑψηλοτέρων ποιήσαντες, δύνασθε ἂν μαθεῖν καὶ τὰ μυστικώτερα. Επάγει δὲ τὸ προφητικὸν ἐκεῖνο ῥητόν· ε Ινα βλέποντες μὴ βλέπωσι, καὶ ἀκούοντες μὴ συνιῶσι.» Δοθείσης γὰρ αὐτοῖς δυνάμεως ἐκ Θεοῦ εἰς τὸ δύνασθαι τὰ λῷστα ἐκλέξασθαι, διὰ τὸ παχυνθῆναι αὐτῶν τὰς διανοίας τοῖς φαύλοις ἐπιτηδεύμασιν ἀκούοντες αἰσθητῶς, οὐ συνιοῦσι δὲ νοητῶς, καὶ ὁρῶντες τοῖς σωματικοῖς ὀφθαλμοῖς τοὺς τῆς ψυχῆς ἐπιμύωσι. Τὸ δὲ, ἵνα, ἐνταῦθα οὐκ αιτιολογικῶς εἴρηται, ἀλλ' ἐκ τῆς ἐκε βάσεως. Οὐ γὰρ διὰ τοῦτο ἐν παραβολαῖς ἐλάλει, ἵνα μήτε βλέπωσι, μήτε ἀκούωσιν, ἀλλ᾽ ὅτι οὕτως ἀπέβη γενέσθαι διὰ τὴν ἐκείνων κακόνοιαν. Ωσπερ ἂν εἴ τις τὸν τὰς ὄψεις βεβλαμμένον, καὶ ἀμβλυώτ τοντα, καὶ πλέον τοῦ πάθους ἐπιστάμενον ἐρεῖς, ὅτι διὰ τοῦτο ἐνητένισε πρὸς τὰ ἡλιακά σελαγίσματα, ἵνα πλείονα τὴν κάκωσιν δέξηται. Εἶτα διδάσκων μὴ ἁπλῶς τὰ λεγόμενα δέξασθαι, ἀλλὰ δι' αὐτῶν εἰς ισχνοτέρας ἐννοίας ἀνάγεσθαι, ἐπάγει· ι Ο έχων ὦτα ἀκούειν, ἀκουέτω, ν τουτέστιν, ὁ εἰδὼς πνευ ματικῶς τὰ ὑψηλότερα συλλογίζεσθαι, καὶ ἀποθρῴσκειν ἀπὸ τῶν φαινομένων πρὸς τὰ παραβολικῶς λεγόμενα. Οὐ γὰρ ἀρκεῖ πρὸς τὸ σωθῆναι γυμνή τῶν παραινέσεων ἡ ἀκρόασις, μὴ ἔχουσα ὁπαδὰ τὰ ἔργα τῆς ἀκροάσεως. Ταῦτ᾽ οὖν εἰδότες, ἀδελφοί, μὴ τοῖς λόγοις τῆς διδασκαλίας ἁπλῶς καὶ εἰκῇ τὰς
col. 249–250page 65 of 367
PG 132:249ἀκὰς πεταννύωμεν, ὥστε τὸν μὲν λόγον εἰσδέχεσθαι, μηδὲν δὲ καρποφορεῖν ἐκ τῆς ἀκροάσεως· ένα μὴ ὡς ἄκαρπο; γῆ καὶ πεπατημένη ὁδὸς λογισθείη μεν· μηδὲ τελεσφορεῖν τὸ ἀγαθὸν ἀπαρξάμενοι ἐπεισπεσούσης προσβολής πειρασμῶν παρὰ τοῦ βασκαίνοντος τὰ τῆς προκοπῆς ἡμῶν, καὶ ὡς ἄνικμος πέο τρα τὴν νοητὴν τῆς ἀρετῆς ξηράνωμεν ἄρουραν, μηδὲ ταῖς ἀκαίροις μερίμναις ενασχολούμενοι, ταῖς ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἐξόδου μηδὲν ὠφελούσαις ἡμᾶς, ὡς ἐν ἀκάνθαις τὸ χρηστὸν γεώργιον ἀποπνίξωμεν, ἀλλὰ τὴν ἀγαθὴν γῆν μιμησώμεθα δι᾽ ἐπιμελείας, καὶ σπουδῆς κατάλληλον τοῦ γεωργοῦντος ἡμῶν Δεσπότ του ποιοῦντες καρπὸν ἐπάξιον τῆς μακαρίας ἀποθή της ἐκείνης τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι δοξαζομένου, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ ΟΜΙΛΙΑ Η'. Περὶ τοῦ πλουσίου καὶ Λαζάρου. Πάλιν ἡ τοῦ Θεοῦ ἐνυπόστατος σοφία καὶ δύναμις, ἢ μὴ κινουμένη του πρωτοτύπου σφραγὶς, τὸ ἀπαύ γασμα τοῦ Πατρός, ἡ ἀπαράλλακτος ἐκείνου εἰκὼν, ὁ τοῦ Θεοῦ Πατρὸς ὁμοούσιος Παῖς, ὁ Δεσπότης ἡμῶν Ἰησοῦς, μυστικῆς ἡμῖν διδασκαλίας προστίθησι κύλικα. Ἀρετῆς γὰρ καὶ κακίας ποιούμενος σύγ κρισιν, ἄσπλαγχνον τρυφὴν καὶ πενίαν καρτερικὴν παράλληλα τίθησι, περάνας τὸν λόγον ἐν οἷς τὰ τῶν ἀμφοτέρων κατέληξεν. "Αγε δὴ τῶν χρηστολέκτων αὐτοῦ ῥημάτων ἀκούσωμεν. Εἶπεν ὁ Κύριος " Ανθρωπός τις ἦν πλούσιος, καὶ ἐνεδιδύσκετο πορφύραν καὶ βύσσου, εὐφραινόμενος καθ' ἡμέραν λαμπρῶς.» Παρατηρήσας πᾶσαν τὴν ἁγίαν Γραφήν, ἥκιστα χρωμένην εὕροις αὐτὴν ἐν ἀγαθοῖς τῷ πλου σίου ὀνόματι, ἀλλ' ἐπὶ τῶν φαύλων ὡς μάλιστα τουτί ἐπίθετον τίθεται. Δίκαιον μὲν γὰρ πολυκτήμονα καὶ πληθυνθέντα ἐν ἀνδραπόδοις καὶ κτήνεσι μεμα θήκαμεν, ὥσπερ τὸν ᾿Αβραὰμ, καὶ Ἰακώβ, καὶ Ἰὼ, ὧν τῶν οἰκοπέδων, καὶ τῶν κτηνῶν ἡ Γραφὴ ποιεῖ καὶ τὴν ἀπαρίθμησιν, πλουσίους γε μὴν αὐτοὺς οὐκ ἐκάλεσεν. Εἰ δὲ καὶ τὸν ᾿Αριμαθαῖον ἐκεῖνον ὁ Ματ Ο ῖος ἐκάλεσε πλούσιον, οὐ διὰ χρημάτων δαψίλειαν, ἀλλ' ὅτι τὸν πολύτιμον μαργαρίτην διὰ παῤῥησίας καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ σὺν Πατρὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. πλούσιος, ὡς τὰ μάλιστα, τοῦ πλουσίου "Ην δὲ Η πηγή τῆς ζωῆς, καὶ ἀθανασίας, τὸ ἐκμαγεῖον τοῦ ἀρχετύπου κάλλους, ἡ μὴ κινουμένη σφραγὶς, ἡ ἀπαράλλακτος εἰκὼν, ὁ τοῦ Πατρὸς λόγος, καὶ ὅρος. ἀπαράλλα εἰκόνα ἀπαράλλακτον, Τολμήσας εἰσῆλθε πρὸς Πιλᾶτον.
col. 251–252page 66 of 367
Homilia VIII
PG 132:251ὠνήσατο. Ἐπὶ δέ γε τῶν φαύλων, οἷόν τε γνώρισμα τῆς αὐτῶν κακίας, τοῦ πλουσίου τὴν κλῆσιν τίθησιν. Οτε γὰρ Ψαλμογράφος σφόδρα τοῦτο κατηγορεί παραινών τῷ δικαίῳ μὴ δεδίττεσθαι·. Μὴ φοβοῦ ὅταν πλουτήσῃ άνθρωπος. Καί Πλοῦτος ἐὰν ῥέῃ, μὴ προστίθε, σθε καρδίαν. Οἵ τε πλούσιοι επτώχευσαν ο τοῦ κατ' ἀρετὴν πλούτου, ο καὶ ἐπείνασαν τῆς ζωῆς τὸν ἄρτον οὐκ ἔχοντες. Καί· ι Οτι ἐπήλπισεν ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ πλούτου. Καὶ ὁ Σωτὴρ περί τινος δια λεγόμενος ἄφρονος· Ανθρώπου τινὸς πλουσίου, φησίν, εὐφόρησεν ἡ χώρα. Αποφαίνεται δὲ καὶ δύσκολον τὸν πλούσιον εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Καὶ περὶ τῆς αἰωνίου ζωῆς ἐρωτής σαντα, καὶ πωλῆσαι προσταχθέντα πάντα τὰ ὑπάρ χοντα, καὶ δοῦναι πτωχοῖς, καὶ λυπηθέντα τῷ " βήματι, διὰ τοῦτο λελυπῆσθαι λέγει τὸ Εὐαγγέλιον, ἦν γὰρ πλούσιος σφόδρα. Αμέλει καὶ ἐργωδέστερον εἶναι λέγει πλούσιον τῆς οὐρανίου βασιλείας τυχεῖν, τοῦ κάμηλον διὰ τρυπημαλιᾶς ραφίδος εἰσ. ελθεῖν. Καί ποτε πλουσίοις διαλεγόμενος· ι Οὐαὶ ὑμῖν τοῖς πλουσίοις, φησὶν, ὅτι ἀπέχετε την πρά κλησιν ὑμῶν.» Λέγει δέ που καὶ Ησαΐας· ι 'Ατι μασθήσεται ἡ δόξα Μωαβ ἐν παντὶ πλούτῳ αὐτοῦ. Προοίμιον τοίνυν τῆς τοῦ ἀνδρὸς σκαιότητος προς τάττει τὸ πλούσιον. Ωσπερ γὰρ τὸν μακάριον Ἰώβ, καίτοι τυγχάνοντα πολυκτεανώτατον οὐκ ἐκάλεσε πλούσιον ἡ Γραφὴ ἀλλ᾽ οἷον οριζομένη τὴν αὐτοῦ ἀρετὴν, δίκαιον αὐτὸν ὀνομάζει, καὶ ἄμεμπτον, καὶ θεοσεβή, ἀπεχόμενον ἀπὸ παντὸς κακοῦ καὶ πονη ροῦ, ὁποῖον εἶναι δεῖ τὴν ἀληθῶς ἄνθρωπον ὑπο γράφουσα· οὕτω καὶ τὸν φαῦλον ἀντὶ πάσης αὐτοῦ τῆς κακίας ὁρίζεται πλούσιον, καὶ μάλα εἰκότως. Εἰ γὰρ μακάριοι οι πτωχοί, κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου φω νὴν, ἄθλιοι δηλονότι οἱ πλούσιοι. Πλὴν πλοῦτος, καὶ πενία οὐκ ἐν χρήμασιν, ἀλλ' ἐν προαιρέσει γνωρίζεται. Καὶ ἐνεδιδύσκετο πορφύραν και βύσσον.» Τὸ τῶν ἐνδυμάτων διάφορον σημαίνει μὲν καὶ τὸ τῆς βλακείας περιττόν, καὶ ἀνόνητον, ὅπερ εἴωθεν έφευ ρίσκειν τρυφῶσα ψυχὴ, καὶ ποικίλαις βρενθυομένη βαφαῖς. Δηλοῖ δὲ καὶ τὸ τοῦ τρόπου ποικίλον καὶ ἀνελεύθερον. Τὰ μὲν γὰρ παλαιὰ διατάγματα οὐκ ἐπιτρέπουσιν ἱμάτιον ἐκ δυοῖν ὑφασμένον ἀμπέχει σθαι, τὴν τοῦ τρόπου διπλόην αποτρεπόμενα. Οὗτος ὅτι τὸν τίμιον μαργαρίτην διὰ παῤῥησίας ὠνήσατο, παρρησίας, τῷ τολμήσας ανελεύθερον,
col. 253–254page 67 of 367
PG 132:253δὲ πρὸς τῇ Σαρδαναπάλῳ τρυφή, ᾗ ὁημέραι προσ έκειτο, οἷόν τι περίβλημα εἶχε τὸ ἀνελεύθερον, και τοι ἀνδρὶ μὲν πένητι συγγνωστὸν ἴσως τουτὶ τὸ κακόν· πλούτω δὲ βρίθοντι τὸ κρυψίνουν εἶναι αἴσχος ἀπαίσιον. ι Καὶ ἐνεδιδύσκετο πορφύραν καὶ βύσσον.» Τοὺς κώμοις καὶ μέθαις προσέχοντας ἀνάγκη πᾶσα ἐπιθυμίας καὶ θυμοῦ ἥττονας γίνε σθαι. Ο δὴ κατ᾽ ἄμφω δείκνυσι τὸ τῶν ἐνδυμάτων διάφορον. Καὶ διὰ μὲν τῆς πορφύρας την ζέσιν περικαρδίου αίματος ἐδήλωσεν, ὅ δὴ θυμὸν ὁρίζουσιν οἱ περὶ τὰ τοιαῦτα δεινοί, διὰ δὲ τῆς βύσσου τὸ λεῖον τῆς ἡδονῆς. Η ἐπειδὴ προσέχων ἦν τρυφή καὶ χλιδῇ, περὶ τὴν λιχνείαν ἐπτοημένος τῶν τὴν ὑπερῴαν εὐφραινόντων, καὶ τὸν λαιμόν· ταῦτα δὲ αὐξητικά αἷματός τε, καὶ πιμελῆς, ἐδήλωσε διὰ τῆς βύσσου καὶ τῆς πορφύρας ἀμφότερα. Πτωχὸς δέ τις ονόματι Λάζαρος, ὃς ἐβέβλητο πρὸς τὸν πυλῶνα αὐτοῦ ἡλκωμένος.» Τί δήποτε οὐδ᾽ ἐν μιᾷ τῶν παραβολῶν ὄνομα κύριον τεθεικώς, ἐνταῦθα Λάζαρον καλεῖ τὸν πτωχόν; Ἐπειδὴ ἦν τις πτωχὸς καὶ ἀγύρτης ἐν Ἱερουσαλὴμ τῷ τότε καιρῷ ἐκ προσαιτήσεως τὴν ἐφήμερον μαντεύων τροφήν, ὀνομαζόμενος Λάζαρος, ἀφ᾽ οὗ λαβόμενος ἀφορμῆς ὁ Σωτὴρ τὴν παροῦσαν παραβολὴν συν τάττει τῷ ἱστορικῶς γενομένων, δραματικόν συμπλέ ξα; διήγημα. Τάχα δὲ καὶ πᾶς πτωχὸς ἅτε βοηθείας ὑπὸ τῶν ἐχόντων δεόμενος Λαζαρός ἐστι· τὸ γὰρ 6 ομα τοῦτο προσβοηθούμενος ἑρμηνεύεται. «"Ος ἐβέβλητο πρὸς τὸν πυλῶνα αὐτοῦ ἡλκωμένος.» Και τοῦτο μείζων κατάκρισις τῆς βδελυρᾶς τοῦ πλουσίου ψυχῆς, τὸ καθ' ἑκάστην ὁρᾶν ἐν τῷ πυλῶνι βεβλημένον τὸν πένητα τροφῆς καὶ σκεπάσματος ἐνδεῆ, τῶν ἐκ τῆς πολυχλιωδούς τραπέζης ψιχίων μετα σχεῖν ὀρεγόμενον. Τὸ δὲ καὶ ἡλκωμένον εἶναι ἄλλης συμφοράς μείζονος πρόσθεσις. Τί γάρ ἐστι τὸ λε γόμινον; Οὐκ ἦν αὐτῷ δύναμις θύραν ἐκ θύρας Εται Αφ' οὗ λαβόμενος ἀφορμῆς ὁ Σωτὴρ συντάττει τῷ ἱστορικῶς γενομένῳ δραματικὸν συμπλήξας διήγημα. Εκ τῆς πολυχλιώδους τραπέζης ψιχίων μετασχεῖν ὀρεγόμενος. πολυχλιώδους πολυτροφούς, πολλυλιδούς πολυχλιώδους χλίδη νοίκρίας, πολύ ψιχίων ψηχίων η.
col. 255–256page 68 of 367
PG 132:255ἀμείβειν, καὶ τὰ ἀναγκαῖα πορίζεσθαι. Ασθένει γάρ, οὐδ᾽ εἴσω πυλώνων τις αὐτὸν ὑπεδέχετο· Αλκωτο γάρ. Ιστε δὲ πάντως ὅπως φορτικόν τι καὶ δύσης στον ηλκωμένων καὶ μυδώντων σώματα ἐφάπτεσθαι. Τούτων γὰρ καὶ ἀπερείδειν τὴν ὀφθαλμών εἰώθασιν οἱ πολλοὶ, καὶ βλοσυρόν τι καὶ ἀτενὲς ἐνοραν. Πανταχόθεν οὖν τῇ ἀπορία συνείχετο, δα πανώσης ὥσπερ ὅλην αὐτοῦ τὴν φροντίδα τῆς ἀγοητεύτου πενίας. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ κύνες ερχόμενοι ἀπέλειχον τὰ ἔλκη αὐτοῦ.» Ως πολὺ τοῦ λογικοῦ οἱ κύνες ἦσαν φιλανθρωπότεροι, καὶ τοῦ δῆθεν καθαροῦ οἱ ἀκάθαρτοι! Ο μὲν γὰρ οὐδὲ ψιχίων μετεδίδου τῷ πένητι, οἱ δὲ παρηγόρουν τὰ τραύματα τῇ σφῶν γλώττη σαίνοντες τὰ ὑπώπια. Τάχα δὲ τοιοῦτον καὶ νῦν ἐν ταῖς πολλοῖς ἔστιν ἰδεῖν. Ημῶν γὰρ πολλάκις παραβλεπόντων τοὺς πένητας, οἱ ἔξωθεν τοῦ μυστηρίου τῆς πίστεως, οὓς κύνας ἐκάλεσε διὰ τὸ ἀκάθαρτον, ἐπι μελείας ἀξιοῦσι φυσικῷ νόμῳ πειθόμενοι. Εγένετο δὲ ἀποθανεῖν τὸν πτωχὸν, καὶ ἀπο ενεχθῆναι αὐτὸν ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς τὸν κόλπον τοῦ ᾿Αβραάμ. ο Ὁ μὲν οὖν τῆς ὑπομονῆς ἀθλητὴς, ἐν δυσμαῖς τοῦ βίου γενομενος, τῆς ἐντεῦθεν μετα ἐστη ζωῆς εἰς τοὺς ᾿Αβραμιαίους κόλπους ἀχθείς. Αὕτη τῆς ὑπομονῆς ἡ ἀντίδοσις, οὗτος ὁ τῆς κακο παθείας καρπός, οὗτος τῆς ἐπαινουμένης πτωχείας ὁ στέφανος, τὸ γενέσθαι τοῦ πατριάρχου ἐγκόλπιον. ᾿Αλλὰ μή τις τῶν συνειλεγμένων οὕτως ᾖ παχὺς την διάνοιαν, ὡς σωματικῶς τὸν τοῦ Ἀβραὰμ κόλ που φαντάζεσθαι, καὶ τοὺς δικαίους ἐν τούτῳ ἑδρά ζεσθαι, ὥσπερ ἐν τοῖς κόλποις τῶν τιθηνῶν τὰ βρεφύλλια· ἀπόπληκτον γὰρ κομιδῇ τὸ τῇδε νοεί, Καὶ βλοσυρόν τι, καὶ ἀτενὲς ἐνορᾷ». Ρ. σαίνοντες Ληαίνοντες τὰ ὑπώπια (νοι λεαίνοντες τὰ ὑπώπια. σαίνοντες λεαίνουσι, καὶ σαίνουσι, θεωρίαν Εὐγενέστεροι οἱ κύνες τοῦ πλουσίου, ἀγαθώτεροι τῆς ἐκείνου ἀπανθρωπίας, ἐκείνου μηδέ ποτε ψεκάδα ἐλέου δροσίσαντος τῷ πένητι, οι κύνες τὴν ἀκμὴν τῶν ὁδόντων τῇ φιλανθρωπίᾳ πραΰνοντες ἀπαλῇ τῇ γλώσση, αὐτὸν ἐθεράπευον· ὅπως πᾶσαν ῥυπαρίαν καὶ πάντα ἰχῶρα τῶν τραυμάτων αὐτοῦ ἀποσμήχοντες, καὶ τὰ ἄγρια ἕλκη τῇ λειότητι τῆς γλώττης τιθασσεύοντες, καὶ πόνους τῶν τραυμάτων ἐπέκλε πτον Καὶ τοὺς δικαίους ἐν τούτῳ ἑδράζεσθαι, ὥσπερ ἐν τοῖς κόλποις τῶν τιθηνων τὰ βρεφύλλια Ως σωματ τικῶς τὸν τοῦ ᾽Αβραὰμ κόλπον τοῖς κόλποις τῶν τιθηνῶν τὰ βρεφύλλια

Homily XIIHomilia XII

col. 257–258page 69 of 367
PG 132:257ἀλλὰ τὴν ἀγαθὴν κατάστασιν τῆς ψυχῆς, ἐν ᾗ τους δικαίους ἀναπαύει ὁ Λόγος, κόλπον 'Αβραμιαῖον ὠνόμασε. Πρώτος γὰρ οὗτος ὁ πατριάρχης διὰ πί στεως τῆς ἐλπιζομένης εὐκληρίας μετὰ τὴν πολλὴν κακοπάθειαν ἔτυχε. Τὴν γοῦν τῶν ἀμετρήτων ἀγα θῶν ἔνδειξιν τῷ τοῦ κόλπου διασημαίνει ὀνόματι, ᾧ πάντες δι' ἀρετῆς τὸν παρόντα διαπλέοντες βίον, ὅταν ἐντεῦθεν ἀπάρωσιν, ὡς ἐν ἀκλύστῳ λιμένι τὰς ψυχὰς ἐνορμίζονται. Γένοιτο δ᾽ ἂν ἡμῖν ἀκόλουθον κἀκεῖνο ἐπαπορῆσαι, ἐπειδὴ οὐδὲν τῶν ἀπροαιρέτων ὑπάρχει μακαριστὸν, πῶς ὁ Λάζαρος ἀκουσίως πε νόμενος τῆς μακαρίας ἔτυχεν ἀπολαύσεως; Ούτε γὰρ ἂν καὶ πάντες οἱ πενόμενοι τῶν ἴσων αὐτῷ τεύ ξονται ἀμοιβῶν. Φαμὲν οὖν, ὡς ἐπαινουμένη μὲν ἔστιν ἔνδεια ἡ ἑκούσιος, ἣν μακαρίζει ὁ Κύριος πλὴν ἀλλ' ὁ ἐχέφρων λογισμὸς δύναιτ' ἂν μεταγαγεῖν εἰς ἀρετὴν καὶ τὸ ἀκούσιον ἀγαθὸν, τὴν ἑκούσιον ὑπομονὴν τῷ συμβάντι ἀκουσίῳ συγκερασάμενος. Πολλοὶ μὲν γὰρ πτωχοὶ τῇ περιουσίᾳ, πλεονεκτικώς τατοι δὲ τῇ προαιρέσει τυγχάνουσιν, οἷς οὐδεὶς ἔπεστι τῆς ἐνδείας μισθός· καὶ πόθεν ἂν, φησί, γνώριμος γένοιτο ἡ τοῦ Λαζάρου προαίρεσις; οὐδὲν γὰρ περὶ τούτων ὁ λόγος ἡμῖν ἐσήμανε· καὶ μὴν ἐξ αὐτῶν τῶν Εὐαγγελικῶν ῥημάτων τοῦτο ῥᾴδιον συνεδεῖν. Ελκεσι γὰρ καὶ γυμνητείᾳ, καὶ λιμῷ τε τρυχωμένο;, καὶ τοῦ πλουσίου τὴν τροφὴν ὁσημέραι ἐρῶν, οὔτε τῆς βύσσου καὶ τῆς πορφύρας ἐν ἐπιθυμία ἐγένετο, οὔτε περὶ τὴν ποικιλίαν τῶν ἐδεσμάτων ἐπεθύμει δοῦναι τὸ ἀναγκαῖον τῆς φύσεως όφλημα. ᾿Απέθανε δὲ καὶ ὁ πλούσιος, καὶ ἐτάφη.» Ἄχετο καὶ διόλωλεν ὁ λαμπρός τε καὶ ἁβροδίαιτος, ὁ ἐν βύσσῳ καὶ πορφύρᾳ ὡραῖζόμενος, ὁ ἐσθίων ἐρίφους ἐκ ποιμνίων, καὶ μοσχάρια ἐκ μέσου βου κολίων γαλαθηνά. Ταῦτα δὲ τὰ προφητικά· 4 Ο πίνων τὸν διϋλισμένον οἶνον, καὶ τὰ πρῶτα μύρα χριόμενος. ο Σκόπει δὲ, ὡς ἐπὶ μὲν τοῦ πένητος, οὐκ ἐμνήσθη ταφῆς, ἐπὶ δὲ τοῦ πλουσίου καὶ ταύτην συντέταχεν, ἀκολούθως τοῦτο ποιῶν. Τὸ μὲν γὰρ Λάζαρον εἰκὸς ἀκηδέστως ῥιφῆναι που άταφον. Τις γὰρ ἂν προσηκούσης οσίας ηξίωσε, τὸν μηδὲ ψιχίων ἄξιον νομιζόμενον; Τῷ πλουσίῳ πολλοὶ μὲν οἱ ἐπὶ τῇ ἐκφορᾷ προπομπεύοντες, πολλαὶ δὲ θρηνῳδοὶ τὰς αἰμωγὰς ἐπιτείνουσαι· λάρναξ δὲ τὸν νεκρὸν ἐπι κρύπτουσα, καὶ ἡ κηδεία λαμπρά, καὶ τὸ τοῦ Δαβὶδ ἐκπληρούμενων • Οἱ τάφοι αὐτῶν οἰκίαι αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα. Καὶ ἐν τῷ ᾅδῃ ἐπάρας τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ ὑπάρχων ἐν βασάνοις, ὁρᾷ τὸν Ἀβραὰμ ἀπὸ μακρόθεν, καὶ Λάζαρον ἐν τοῖς κόλποις ᾿Αβραάμ, καὶ φαίνεται λιχνευσάμενος, ἀλλ' ἐκ τῶν ψιχίων μόνον
col. 259–260page 70 of 367
PG 132:259φωνήσας εἶπε Πάτερ ᾿Αβραὰμ, ἐλέησόν με, καὶ πέμψον Λάζαρον ἵνα βάψῃ τὸ ἄκρον τοῦ δακτύλου ὕδατος, καὶ καταψύξῃ μου την γλώτταν, ὅτι ὀδυνῶμαι ἐν τῇ φλογὶ ταύτῃ.» Ενταῦθα τῷ λόγῳ γενό μενος, ὥσπερ ἀπό τινος σκοπιᾶς ὑψηλῆς πολὺν ὁρῶ δογμάτων βυθόν, πρὸς ἐν διανήξασθαι τέθηπα, δεδοικὼς μὴ τῷ τῶν νοημάτων ἀπεράντῳ ἡ ἑδρανής ἡμῶν διάνοια ὑποβρύχιος γένηται. Ταῦτα δέ φημι πρὸς ἐκεῖνο βλέπων, τίς οὗτος ὁ θρυλλούμενος ᾅδης, παρά τε τῆς θείας Γραφῆς, καὶ τῶν ἔξωθεν· πως δὲ ὑπῆρχεν ἐν βασάνοις ὁ πλούσιος πρὸ τῆς κοινῆς ἀναστάσεως· τίς δὲ ἡ τοῦ ὕδατος σταγὼν ἧς ἐπιδεής ὀδυνώμενος γίνεται· ποίους δὲ ὀφθαλμοὺς ἐπαίζει ἐν τῷ ᾅδῃ ὁ πλούσιος, ἢ ποίαν γλῶσσαν καταψυ χθῆναι διὰ τῆς ἐπιστάξεως τῆς σταγόνος ἐπεθύμει, τῶν τῆς σαρκὸς αὐτοῦ μελῶν φθειρομένων ἐν τῷ τάφῳ· πῶς δὲ τῆς φλογὸς ἐπῃσθάνετο τὸ ἀσώμα τον· πῶς δὲ, φησὶν ὁ ᾿Αβραάμ, ὅτι ο Απέλαβες τὰ ἀγαθά σου ἐν τῇ ζωῇ σου, καὶ Λάζαρος ὁμοίως τὰ κακὰ,» ὥσπερ χρεωστουμένων ἡμῖν ἀγαθῶν καὶ κακῶν· καὶ τί τὴ χάσμα ἐκεῖνο τὸ διεῖργον τὸ ἀγα θὰν ἐκ τοῦ χείρονος, καὶ κωλύειν ἰσχύον τὴν τοῦ ἀσωμάτων διάβασιν. Ταῦτα ἐστι πρὸς ἃ βλέπων ὁ νοῦς Γλυγγια, καὶ τῆς ἰδίας νωθείας καταψηφίζεται. Ομως τῷ κυβερνήτῃ Θεῷ τὸ τοῦ ἡμετέρου λόγου πηδάλιον ἐγχειρίσαντες, καὶ συνεργούς τὰς ὑμετέρας λαμβάνοντες εὐχὰς, του πελάγους κατατολμήσωμεν. Φαμὲν οὖν ἐπακολουθοῦντες τῇ δόξῃ τῶν ταῦτα προεξετασάντων Πατέρων, ὡς σωματικώτερον μὲν ὁ Σωτὴρ ἐκτίθεται τὸ διήγημα, πολλὰς δὲ ἐγχα-α σπείρει δογμάτων ὑψηλῶν ἀφορμάς τοῖς προτέχου σιν ἐξεταστικώτερον. Αδης μὲν λέγεται ἡ ἐκ τοῦ αύξησιν συνεκδοχικώς, νι
col. 261–262page 71 of 367
PG 132:261ὁρωμένου πρὸς τὸ ἀειδὲς, καὶ ἀθέατον κατάστασις τῆς ψυχῆς. Οὐδὲν νὰρ ἄλλο οἱ παρά τε τῶν ἔξωθεν, Ἡ μὲν οὖν τοῦ νέου ψυχή τούτου τὸν τοῦ ᾅδου χῶρον διήρχετο τὸν σκοτεινὴν ἐκεῖνον, καὶ ἀμειδὴ καὶ γῆν περιεπόλει, ἧς οἱ μοχλοί κάτοχοι, αἰώνιοι, ὡς εἶπε τῶν προφητῶν ὁ φυγάς. χῶρον σκοτεινὸν, καὶ γῆν, Ηδεσαν γὰρ, ὡς οὓς ἐκ τῶν ἄλλων Επήλασε δαίμονας εἰς τὴν ἄσυσσον τῷ παναλκει λόγω βερά κολαστήρια τὸ πῦρ τὸ παφλάζον. γεται δὲ ἡ μέλλουσα τῶν ἁμαρτωλῶν τιμωρία σκέ τις ἐξώτερον· ἐπειδὴ μέλλει τοῦ πυρὸς ἡ διττὰ ἐνέργεια τότε διαιρεθήσεσθαι, καὶ τοῖς μὲν δικαίοις καθαρὸν ἀποδοθῆναι τὸ φῶς, καὶ ἀμέτοχον ποιότη της καυστικής, τοῖς δὲ φαύλοις διανεμηθῆναι τὸ καύ στικὸν καὶ ἄμοιρον τοῦ φωτίζοντος
col. 263–264page 72 of 367
PG 132:263ᾧ τὴν ψυχὴν γίνεσθαι λέγουσιν ἀπολυθεῖσαν τοῦ Ποῦ ἐκεῖνο τὸ πολυθρύλλη τον τοῦ ᾅδου ὄνομα; πολὺ μὲν ἐν τῇ συνηθείᾳ τοῦ βίου, πολὺ δὲ ἐν ταῖς συγγραφαῖς ταῖς τε ἔξωθεν, καὶ ταῖς ἡμετέραις περιφερόμενον, εἰς ὃ πάντες εἴονται καθάπερ δοχεῖον ἔνθεν δὲ τὰς ψυχὰς μετανέ στασθαι. Οὐ γὰρ ἂν τὰ στοιχεῖα τὴν δὴν λέγοις. Δήλος εἴ, φησὶν, μὴ λίαν προσεσχηκώς τῷ λόγω. Τὴν γὰρ ἐκ τοῦ ὁρωμένου πρὸς τὸ ἀειδές μετάστασιν τῆς ψυχῆς εἰποῦσα οὐδὲν ᾤμην ἀπολελοιπέναι εἰς τὸ περὶ τοῦ ᾅδου ζητούμενον· οὐδὲ ἄλλο τί μοι δοκεῖ παρά τε τῶν ἔξωθεν, καὶ παρὰ τῆς θείας Γραφῆς τὸ ὄνομα τοῦτο διασημαίνειν, ἐν ᾧ τὰς ψυ χὰς γίνεσθαι λέγουσι, τὴν εἰς τὸ ἀειδὲς, καὶ ἀφανές μετέχουσι. Καὶ πῶς εἶπον, τὴν ἀγαθὴν τῆς ψυχῆς κατά στασιν,
col. 265–266page 73 of 367
PG 132:265σώματος. Διὰ δὲ τῶν ἑξῆς μέγα τι δόγμα έοικεν ΟΙ ὑποδεικνύειν τὸ Εὐαγγέλιον· προειπών γὰρ πρὸς τὸν πλούσιον ὁ πατριάρχης, Απέλαβες τὰ ἀγαθά σου ἐν τῇ ζωῇ σου, καὶ Λάζαρος τῶν κακῶν μετ ουσίαν, ι εἶτα ἐπαγαγών περὶ τοῦ διατειχίζοντος, › χάσματος, τοῦτο ἔοικεν ὑπογράφειν τῷ λόγῳ. Επειδή τῆς μονοειδοῦς καὶ μακαρίας ζωῆς τῆς ἐν μόνῳ τῷ (54') καλῷ θεωρουμένης ἀπολισθήσας ὁ ἄνθρωπος τοῦ συνθέτου ξύλου ἐνεφορήθη, καὶ θάνατος τῇ λαιμαργίᾳ ἐπηκολούθησε, καὶ διπλῆ γέγονεν ἡμῶν ἡ ζωή, τε ὠκύμορος αὕτη, καὶ ἀΐδιος, ἀκολούθως ὀφεί λομεν μετασχείν τοῦ λυποῦντος ἐν μέρει, καὶ εὐφραίνοντος. Οσοι μὲν οὖν διακριτικῷ τε καὶ σώ φρονι λογισμῷ τὴν ἑαυτῶν ζωὴν διεξάγουσιν, ἐν τῷ βραχεῖ τούτῳ βίῳ τὸ τῆς ἀρετῆς ἐπίπονον ἐκλεξάμενος, τῷ ἐφεξῆς αἰῶνι τὸ ἀγαθὸν ταμιεύονται. δὲ τὸ ἡδὺ κατὰ τὴν ἐπίκηρον ταύτην ζωὴν ἑλόμενοι, καὶ μετανοίᾳ τὴν ἀβουλίαν μὴ θεραπεύσαντες, ἄβατον ἑαυτοῖς μετὰ ταῦτα τὴν τῶν ἀγαθῶν μετοι σίαν ἐργάζονται, καθάπερ τι βάραθρον ἀχανές τε, καὶ ἀπαρόδευτον ἑαυτοῖς διαῤῥήξαντες. Τοῦτό ἐστι τὸ χάσμα, ὅπερ οὐχὶ γῆς διασχούσης γίνεται, ἀλλ᾽ ἡ παρὰ τὸν βίον κρίσις πρὸς τὰς ἐναντίας προαιρέσεις διασχισθεῖσα ποιεῖ. Διὰ τοῦτο δεόμενος ὁ πλού σιος μικράς ρανίδος ἐλέους τυχεῖν, οὐκ εἰσακούεται οὐχ ὅτι ζημίαν ἔφερεν ἡ μία σταγὼν τῇ μεγάλῃ τοῦ παραδείσου πηγῇ, ἀλλ' ὅτι ἡ τῆς ἀρετῆς ῥανὶς, ἀμίκτως ἔχει πρὸς τὴν τῆς κακίας ῥοπήν· Τίς γὰρ κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος; • Οὕτω νοητέον: « καὶ τὴν διασμήχουσαν φλόγα τὸν πλούσιον. Η γὰρ?, στέρησις τῶν ἀγαθῶν ὧν κατατρυφῶσιν οἱ δίκαιοι χάσμα του χάσματος Τοῖς δὲ λοιποῖς ἡ τῶν φαι νομένων αὐτοῖς ἀγαθῶν στέρησις φλόξ γίνεται τὴν ψυχὴν διασμήχουσα, ρανίδος τινὸς ἐκ τοῦ πελάγους τῶν τοὺς ὁσίους περικλυζομένων ἀγαθῶν εἰς παρα μυθίαν προσδεομένη, καὶ οὐ τυγχάνουσα.
col. 267–268page 74 of 367
PG 132:267τοῖς ἁμαρτωλοῖς φαινομένη φλόξ γίνεται τὴν ψυχὴν ὑποτύφουσα, φανίδας τινὸς ἐκ τοῦ πελάγους τῶν τους δικαίους περικλυζόντων ἀγαθῶν δεομένην, καὶ οὐ τυγχάνουσαν. Οφθαλμῶν δὲ καὶ γλώττης μνη σθεὶς καὶ δακτύλου, ἐπειδὴ μέλλει ἡ ψυχὴ τοῖς καθώ ήκουσι χρόνοις τὸ ἴδιον σῶμα λαβεῖν (ἐπιγινώσκειν δὲ καὶ νῦν ἑκάστην ψυχὴν τὸ ἴδιον σῶμα λέγεται, ἂν εἴη τὴν τοῦ διηγήματος κατασκευὴν κατὰ τὸ προχείρως νοούμενον ἐφαρμόσαι τῇ ἀληθείᾳ, εἰ μή τις μεταλαβὼν τὸ καθ᾿ ἕκαστον εἰς νοητὴν θεωρίαν.
col. 269–270page 75 of 367
PG 132:269ἂν εἰς τὰ στοιχεῖα, ἐξ ὧν συνέστηκε λέλυται), τὸ δυνάμει μὲν ὄν, ἐνεργείᾳ δὲ γενησόμενον προστ εδήλωσε. Λείπεται οὖν ἡμᾶς ἐκεῖνο ζητήσαντας μα θεῖν, πῶς ὁ ἐν τῇ τοιαύτῃ σμηχόμενος συμφορά, φροντίδα ποιεῖται τῶν ὑπὸ γῆς κατὰ γένος προσ ηκόντων αὐτῷ· φησὶ γὰρ πρὸς τὸν πατριάρχην Ερωτῶ σε, Πάτερ, ἵνα πέμψης αὐτὸν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ πατρός μου· ἔχω γὰρ πέντε ἀδελφούς, όπως διαμαρτύρηται αὐτοῖς, ἵνα μὴ καὶ αὐτοὶ ἔλ θωσιν εἰς τὸν τόπον τῆς βασάνου. ο Καὶ ᾿Αβραὰμ εἰπόντος, ὡς ἀρκεῖ τούτοις ἡ ἐκ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν χειραγωγία· Εχουσι γάρ, φησί, Μω σέα καὶ τοὺς προφήτας.» Ετι προσελ:πάρει πει θανωτέραν γενήσεσθαι αὐτοῖς λέγων, τὴν τοῦ νεκροῦ ἀναβίωσιν. Τί οὖν ἐν τούτοις δόγμα μανθάνομεν; Ἐπειδὴ ὁ μὲν Λάζαρος, ὡς ἐν λιμένι καθορμισθείς ἄσχολος ἦν πρὸς οὐδὲν τῶν ἐν τῇ γῇ ὅλως ἐπιστρεφόμενος· τίνος γὰρ ἂν καὶ ἐμνήσθη μηδενὸς ἀπολαύσας τῶν κατὰ τὸν βίον ἡδέων; Ο δὲ πλούσιος τῇ τρυφῇ ἐναποθανὼν ἔτι καθάπερ τινὶ κόλλῃ τῇ σαρ κίνῃ ζωῇ, καὶ μετὰ θάνατον ἴσχετο· ἔτι γὰρ αὐτῷ διὰ φροντίδος ἦν ἡ ἡδυπάθεια τῆς σαρκὸς, καὶ τοῦ αίματος. Δι' ὧν γὰρ τῶν καθ' αἷμα προσωκειωμένων ἐμνήσθη, δῆλος ἦν μήπω τῆς σαρκίνης ἀπολυθεὶς προσπαθείας. Διὰ τοῦτο γάρ φησι καὶ πέντε εἶναι τοὺς κοινωνοῦντας αὐτῷ τοῦ γένους ως διαιρουμένης πενταχῆ τῆς αἰσθήσεως. Δείκνυσι τοίνυν διὰ πάντων ὁ Κύριος, ὡς εἴ τις ὅλως δι᾿ ὅλου ἀποσαρκωθείη τῇ διανοίᾳ πᾶσαν ψυχῆς κίνησιν, καὶ ἐνέρ γειαν ἐν τοῖς θελήμασι τῆς σαρκὸς ἀσχολῶν, ὁ τοιοῦτος οὐδὲ τῆς σαρκὸς ἔξω διὰ θανάτου γενόμενος, τῶν κατ' αὐτὴν παθημάτων χωρίζεται, ἀλλ' ὡς ἐξῷ τινι τῇ τῆς ἡδυπαθείας συνηθεία ενίσχεται. Διὰ τούτων οὖν παιδευθέντες, ἀγαπητοί, σπουδάσωμεν διὰ τῆς κατ' ἀρετὴν ζωῆς χωρίζεσθαί πως, καὶ ἀπο λύεσθαι τῆς πρὸς τὰ γήϊνα σχέσεως, ἵνα μετὰ θάνα τον μὴ φέρωμεν τὰ λείψανα τῆς σαρκώδους ζωῆς, σά τι να γλυώδη πηλὸν καὶ ἐχέκολλον· ἀλλὰ καθά περ τινὸς δεσμού περιῤῥαγέντος τοῦ σώματος, κού φος, καὶ ἄνετος τῇ ψυχῇ ὁ πρὸς τὸ ἀγαθὸν γένηται δρόμος, οὐδὲ μιᾶς αὐτὴν σαρκίνης ἀχθηδόνος πρὸς ἑαυτὴν ὑφελκούσης, καὶ οὕτως ἔσται διὰ παντὸς δεῖν ὅτι μάλιστα τοὺς ἐν σαρκὶ βιοτεύοντας διὰ τῆς δυνάμει μὲν ὄν, ἐνεργείᾳ δὲ γενησόμενον.; 'Εκ τούτων δὲ τῶν διηγημάτων οιόμεθα τοῦτο δογματίζειν τὸν Κύριον, τὸ κατ' ἀρετὴν ζωῆς χωρίζεσθαι πως, καὶ ἀπολύεσθαι τῆς πρὸς αὐτὴν σχέσεως, ἵνα μετὰ τὸν θάνατον μή πάλιν ἄλλου θανάτου διώμεθα τὰ λείψανα τῆς σαρκώδους κόλλης αποκαθαίροντος.
col. 271–272page 76 of 367
Homilia IX
PG 132:271συνημμένη τῷ ἀγαθῷ Θεῷ, ᾧ πρέπει δόξα, καὶ αἴνεσις εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Θ'. Εἰς τό· Ἐλθέντι τῷ Ἰησοῦ εἰς τὴν χώραν τῶν Γαδαρηνῶν ὑπήντησεν αὐτῷ ἀνήρ τις ἐκ τῆς πόλεως, ὃς εἶχε δαιμόνια ἐκ χρόνων ἱκανῶν.» Ἐνέχει μου τὴν γλῶτταν ἡ νόσος τοῦ σώματος, λύει δὲ ταύτην ὁ πόθος τοῦ τῆς Ἐκκλησίας πληρώματος. Οι πόνοι σιγᾶν ἀναγκάζουσι, τὸ φίλτρον λα λεῖν ἀναπείθει με, καί μοι παρηγορία τῆς νόσου ἡ πρὸς ἡμᾶς ὁμιλία καθίσταται. Τοιοῦτον ἡ ἀκραιφνής ἀγάπη· τῶν μὲν ἔξωθεν προσπιπτόντων ὑπερφρονεῖ, πρὸς δὲ τὸ φιλούμενον ἀφορῶσα ἡδύνεται. Αλλ' ἐπειδὴ οὐκ ἔστιν εἰς κόρον τῷ πόθῳ χαρίσασθαι, καὶ τοσούτοις μεθ' ὑμῶν ἐντρυφῆσαι λόγοις, ὅσον ἡ προθυμία βούλεται, καν ὀλίγα τινὰ φθεγξώμεθα, καὶ τῇ νόσῳ, καὶ τῇ ἀγάπῃ χαριζόμενοι τὴν μὲν τῇ μακρηγορίᾳ μὴ καταξαίνοντες, τὴν δὲ μα κροτέρα σιγῇ μὴ ἀμβλύνοντες. Εστω δὲ τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμιλίας λαβὴ σήμερον ἡ ἀναγνωσθεῖσα τοῦ Εὐαγγελίου φωνή. Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἐλθόντι τῷ Ἰησοῦ εἰς τὴν χώραν τῶν Γαδαρηνῶν, ὑπήντησεν αὐτῷ ἀνήρ τις ἐκ τῆς πόλεως, δς εἶχε δαιμόνια ἐκ χρόνων ἱκανῶν.» Καὶ Μάρκος ὁ θεῖος, καὶ Ματθαῖος συνεγραψάτην ἄμφω τὸ θαῦμα τουτί, ἀλλήλοις δὲ διαπεφωνήματον, ὡς δοκεῖ. Συνηδέτην δὲ πάντη Μάρκος τε καὶ Λουκᾶς. Ματθαῖος μὲν ἐν Γεργεσηνοῖς τὸ θαῦμα τοῦτο γεν νέσθαι, καὶ δύο τοὺς κορυβαντιώντάς φησι. Μάρκος καὶ Λουκᾶς ἐν Γαδαρηνεῖς, ἕνα δὲ τῶν ὑπὸ δαιμόνων παράφορον. Αλλ' ἡ δοκοῦσα διαφωνία θορυβησάτω μηδὲν τὸν ἀκροατήν. “Ητε γὰρ χώρα τῶν Γεργεσηνῶν, καὶ ἡ τῶν Γαδαρηνῶν ἡ αὐτή ἐστιν, ὡς ἀπὸ Περὶ τοῦ ἔχοντος τὴν λεγεώνα, τῶν Γεργεσηνῶν, των Γαδαρηνών αἱ
col. 273–274page 77 of 367
PG 132:273τοῦ διὰ τούτων σημαινομένου μανθάνομεν. Αμφό τερα γὰρ οἶκον προαστείων σημαίνουσι, μεταμειο μένης τῆς Ἑβραῖδος εἰς τὴν Ἑλλάδα φωνήν. Τὸ δὲ δύο τοὺς δαιμονῶντας εἰπεῖν τὸν Ματθαῖον, ἕνα δὲ τοὺς λοιποὺς, έναντιοφωνίαν οὐδεμίαν ἐνδείκνυται. Ὁ μὲν γὰρ ὑποστάσεις τῶν πεπονθότων ηκρίβωσεν, οἱ δὲ τὸ ταὐτὸν τῆς φύσεως συναγαγόντες εἰς ἕν, περὶ τὴν τοῦ ἀριθμοῦ ἀκρίβειαν οὐκ ἐφρόντισαν. Οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ἰαθέντων τυφλῶν ἐν τῇ Ἱεριχῷ 3 μὲν Ματθαῖος δύο λέγει τοὺς ἀλαούς, ἕνα δὲ δ Μάρκος, καὶ ὁ Λουκᾶς. Καὶ καινὸν οὐδὲν, οὐδὲ ἄπο ρου. Καὶ γὰρ καὶ ὁ κοινὸς τῆς ἐλευθερίας λόγος τοιαύτην πολλάκις ἔχει συνήθειαν ἐνικῷ ἀριθμῷ πλῆθος σημαίνεσθαι. Φαμὲν γὰρ, ὡς ἦλθεν ὁ Θεὸς σῶσαι τὸν ἄνθρωπον, καὶ τὸ ἀπολωλὸς ἐζήτησε πρόβατον, διὰ τῆς ἐνικῆς σημασίας τὴν ὅλην φύσιν τῶν ἀνθρώπων σημαίνοντες. Εἶχε μὲν οὖν ὁ ἄθλιος ἄνθρωπος ἐφ' ἱκανοῖς ἔτεσι τὰ δαιμόνια, καὶ ἱμάτιον οὐκ ἐνεδιδύσκετο, καὶ ἐν οἰκίᾳ οὐκ ἔμενεν, ἀλλ' ἐν τοῖς μνημείοις. Αθρει δὲ πότη τοῦ κακοῦ ἦν ἡ ἐπίτασις. Ἤρκει μὲν γὰρ δαιμόνιον ἓν κατατρέχειν τὸν δείλαιον, τὸ δὲ καὶ πολλὰ κατοικεῖν, ἐν αὐτῷ καθάπερ ἐν σίμβλῳ τὰ σμήνη τῶν μελισσών, ποίαν οὐχ ὑπερβέβηκε συμφοράν; τὸ δὲ καὶ λεγεῶνα είν πεῖν, ἄλλην προσθήκην κακοῦ· λεγεών γὰρ ἡ ἐπί λεκτος λέγεται στρατιά· δηλοῖ δὲ τοὺς ἀπηνεστέρους δαίμονας, καὶ κομιδῇ πονηρούς. Περιστροβοῦντες οὖν ἤλαυνον τὸν ἄθλιον ἄνθρωπον ἀπὸ τῆς πόλεως εἰς τὰς ἐρήμους, καὶ εἰς τὰ χαρώνεια γυμνοῦντες τῆς ἀμπεχώνης τὰ δεσμὰ διαῤῥήσσοντες, ὡς ὀργάνοις χρώμενοι ταῖς ἐκείνου κατ᾽ ἐκείνου χερσίν. ᾿Αλλὰ τί δὴ περισκοποῦντες οἱ δαίμονες εἰς τὰ μνημεῖα τοὺς ἀνθρώπους ἐλαύνουσιν, ἀναγκαῖον ἰδεῖν. Οἱ τῇ σου φίᾳ τῆς πλάνης, καὶ ταῖς ἐξ αὐτῆς φλυαρίαις ὥσπερ καρηβαρήσαντες, οὐδὲ τοῦτο εἰπεῖν κατωῤῥώδησαν, δαίμων "Ω Φοῖ "Απολλων, καὶ Θεοὶ, καὶ δαίμονες. τῶν μέσων τὸ δαίμονες
col. 275–276page 78 of 367
PG 132:275ὡς αἱ τῶν κατοιχομένων ψυχαὶ δαίμονες γίνονται. Ταύτην οὖν τὴν δυσσεβῆ δόξαν βεβαιοῦν οἱ δαίμονες σπεύδοντες, τοὺς ἀπ' αὐτῶν κορυβαντιῶντας εἰς τὰ χαρώνεια συνελαύνουσιν. Ἰδὼν δὲ τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἀνακράξας φωνῇ μετ γάλῃ εἶπε· Τί ἐμοὶ καὶ σοί, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίσ στον; μή με βασανίσῃς.» "Αξιον ἀπορῆσαι, πόθεν τοῖς δαίμοσιν ἡ πρόγνωσις προσεγένετο· οὐ γὰρ πιο στευτέον ἔχειν αὐτοὺς ταύτην οἴκοθεν τῆς θείας δόξης ἀποῤῥαγέντας, καὶ σκότος ἀντὶ φωτός χρηματίσαντας. Η πάντως κατ' οίκονομίαν τινὰ σοφή», καὶ εὐμήχανον, ὡς ἂν καὶ ἐκ τῆς τῶν ἐχθρῶν μαρτ τυρίας τὸ μεγαλεῖον τῆς τοῦ Θεοῦ δόξης ὀρθῇ· θεία γάρ τις ἀοράτως τους μαστιγίας ἐδάμαζε δύναμις, ἡ καὶ ταῦτα λέγειν καταναγκάζουσα. Καὶ παρεκάλουν αὐτὸν, ἵνα μὴ ἐπιτάξῃ αὐτοῖς εἰς τὴν ἄβυσσον ἀπελθεῖν·, ᾔδειαν, γὰρ, ὡς, οὓς ἐκ τῶν ἄλλων ἀπήλασε δαίμονας, εἰς τὴν ἄβυσσον τῷ παναλκεῖ λόγῳ παρέπεμψεν. Ὡς οὖν ἑτέρων ἤδη προαποσταλέντων τὸ πρᾶγμα καταπεφρίκασι καὶ τὴν ἡτοιμασμένην αὐτοῖς βάσανον ἄκοντες ἐμανο τεύσαντο, κἀκείνης προκρίνουσι τὴν εἰς τοὺς χοί ρους εἰσέλευσιν. Ην γὰρ ἐκεῖ, φησί, ἀγέλη βοσκομένων χοίρων, καὶ παρεκάλουν αὐτὸν ἵνα ἐπιτρέψῃ αὐτοῖς εἰς ἐκεί νους εἰσελθεῖν· καὶ ἐπέτρεψεν αὐτοῖς.» Επάξιον τῆς αὐτῶν οὐσίας ἐζήτησαν οἰκητήριον· ὡς γὰρ δυσώδεις ὄντες τὸ χαῖρον τῇ δυσωδίᾳ ζῶον ἠγάπησαν. Επισημήνασθαι οὖν κἀκεῖνο εἶναί που χρήσιμον ὡς οὐδὲ ζώων ἀλόγων κατεξουσιάζειν ἐστὶ τούτοις ἀπὸ τοῦ κορύττειν

Homily XIIIHomilia XIII

col. 277–278page 79 of 367
PG 132:277ἀλκὴ, μὴ τῆς θείας ψήφου ἐπινευούσης. Αλλ' οἱ τῇ ματαία σοφίᾳ κατασαπέντες, καὶ καθ᾿ ἡμῶν τὰς ἑαυτῶν γλώσσας ὡς μάχαιραν θίξαντες, καὶ ταῖς ἑαυτῶν εὐγλωττίαις συνηγοροῦντες τῷ ψεύδει, καὶ. τὴν ἀπάτην κατακαλλύνοντες, ἀνατρέψαι τὸ θαῦμα τοῦτο ἐπιχειρήσαντες, εἰς ἄτοπον τὸ τῆς ἱστορίας ἐμβαλεῖν ἐπειράθησαν. Φασί γάρ· Πῶς ὁ Ἰησοῦς τῶν δαιμόνων ἐχθρῶν ὄντων ἐπλήρου τὴν ἀντιβόλη σιν ἐπιτρέψας αὐτοῖς τὴν εἰς τοὺς χοίρους εἰσέλευσιν; ποὺ δὲ καὶ συῶν ἀγέλη κατὰ τὴν Ἰουδαίαν ἐγένετο τοῦ Μωσαϊκού νόμου μηδὲ ἐπιθιγγάνειν χειρὶ χοίρων, ὡς ἀκαθάρτων κελεύοντος; Κἂν δῶ μεν φέρειν τὴν Παλαιστίνην συβώσια, εἰς ἀντιπαράστασιν τὸ τῆς ἐνστάσεως μεταφέροντες, πῶς οὐκ ἦν ἄδικον τοὺς δεσπότας τῶν χείρων τῶν ἰδίων στερίσκεσθαι; Ἔστι τὰ τῆς ἀπορίας κομιδῇ γέλωτος άξια. Ταύτη τοι καὶ μάλα εὐφρόνως ἡμεῖς τὴν συκο φαντίαν ἀποκρουόμενοι τοῦτό φαμεν· ὡς εἰ μὴ ἐπέτρεψεν εἰς τοὺς χοίρους εἰσδύναι τοὺς δαίμονας, ἄδηλον ἦν τοῖς πολλοῖς ὅπη μετέστησαν, καὶ τοῖς κατηγόροις τῆς ἀληθείας λέγειν ἐδέδοτο, ὡς οὐκ εἰς τὴν ἄβυσσιν ᾤχοντο, ἀλλ᾽ ἴσως εἰς ἕτερον ἄνθρωπον, καὶ οὐδεμία τοῦ θαύματος ὄνησις. Καὶ ὥσπερ ἂν εἴ τις λωποδύτης ἐκ λόχου τινὸς διωχθεὶς ἄπεισιν, ἐν ἑτέρῳ λόγῳ τὰ τῆς λῃστείας ἐπιδειξάμενος. Δηλο ποιεῖ γοῦν ἐκ τούτων, ὡς οὐχ οἷοί εἰσιν ἀντιστῆναι τῷ ἐπιτάγματι. Οτι δὲ ἐν Ἰουδαίᾳ ἦσαν ἀγέλαι συῶν, δῆλον ἐκ τοῦ πᾶσαν εἶναι τὴν Παλαιστίνην Ῥωμαίοις ὑπόφορον. Τοῖν γὰρ Ηρώδοιν ἀμφοῖν τῷ τε υἱῷ, καὶ τῷ υἱωνῷ ᾿Αντιπάτρου τοῦ Ἕλληνος τῆς Ενστασις ἀντιπαράστασις Ἡ μὲν γὰρ ἔνστασις βίαιόν τί ἐστι. Φήσει γὰρ μὴ ἐξεῖναι. Ἡ δὲ ἀντιπαράστασις παρασκευάζει, ὅτι εἰ καὶ ἔξεστιν, ἀλλ' οὐχ οὕτως, οὐδὲ ἐπὶ τούτοις. Ενστασις αἱ ἀντιπαράστασις ἀντιπαράστασις. ῥήτωρ ῥητορικώτατος ἔνστασιν ἀντιπαράστασιν ἀντιπαράστασιν παράστασιν συνέχον ἐκ παρέργου, ἀντιπαράστασις
col. 279–280page 80 of 367
PG 132:279Ἰουδαίας τὴν ἀρχὴν ὁ Καῖσαρ ενεχείρησε, καὶ τὴν Ελληνα Πιλάτον ἡγεμόνα, καὶ δικαστὴν ἐξαπέστειλεν. ᾿Ακόλουθον τοίνυν νοεῖν, ὡς ἦσαν Ρωμαϊκού στρατοῦ τὰ συβώσια, ἥκιστα στοιχούντων ἔθεσιν Ἰουδαϊκοῖς. Ἀλλ᾿ οὐδὲ τοὺς δεσπότας τῶν χοίρων ἠδίκησε· τὴν δὲ ἀδικίαν ἐχόλασεν, ἔργῳ διδάξας μὴ καταχραίνειν τὴν Ἰουδαίαν ζώοις μιαροίς, οἷς καὶ τὸ ἐφάψασθαι ὁ νόμος ἀπείπατο. Τιμῇ γὰρ τέως τα παλαιὰ, ἵνα μὴ δόξῃ τοῦ Μωϋσέως ἀντίθετο;. Εξελθόντα δὲ τὰ δαιμόνια ἀπὸ τοῦ ἀνθρώπου, εἰσῆλθον εἰς τοὺς χοίρους, καὶ ὥρμησεν ἡ ἀγέλη κατὰ τοῦ κρημνοῦ εἰς τὴν λίμνην, καὶ ἀπεπνίγη. Ἡ μὲν οὖν ἀγέλη ἐξοιστρηθεῖσα, καὶ κατὰ τοῦ χρησ μνοῦ κυβιστήσατα, γέγονεν ὑποβρύχιος· οἱ δὲ συν βῶται ᾤχοντο πρὸς τὴν πόλιν, αὐτάγγελοι τοῦ δρά ματος γενησόμενοι. Ἡμεῖς δὲ ἀποχρώντως τὰ τῆς Ιστορίας ἀφηγησάμενοι, τῶν αὐτῆς ἀδύτων εἴσω γενώμεθα. Υπογράφει οὖν ἡ τῆς ἱστορίας ἀφήγησις τὴν τοῦ πρωτοπλάστου παράβασιν, καὶ τὴν εἰς τὴν ἁμαρτίαν κατάπτωσιν, καὶ τὴν τῶν δαιμόνων μετὰ τῆς κακίας ἐξάλειψιν. Την συμβουλήν γὰρ ἐκεῖνος ἐνα ασμενίσας τοῦ δαίμονος, ἀπελαύνεται μὲν, ὡς οὗτος ὁ δαιμονῶν τῆς μακαρίας πόλεως τῆς Ἐδὲμ, έχε δύεται δὲ τῆς ἀφθαρσίας τὸ ἄμφιον, καὶ ἦν ἐν μνή μασι κατοικών, θνητὸς δηλονότι γενόμενος. Διέρρηξε δὲ καὶ τὰς πέδας τῶν ἁλύσεων ἀλογῶν, τὸν γὰρ τοῦ Θεοῦ νόμον, καὶ τὰς δοθείσας ἐντολὰς κατὰ διαφόρους καιροὺς εἰς σωφρονισμὸν τῆς φύσεως, ὡς μὴ ἐφάλλοιτο πρὸς ἀτάκτους ὁρμᾶς διαῤῥήσσων ὁ ἄν θρωπος πρὸς τὰς ἐρήμους τῆς ἀσεβείας ἀλᾶται, ἵνα περ ἦσαν αἱ χοιρώδεις νομαί. Αλλ' ᾤκτειρε τὸ ἐξ ἀμελείας πτῶμα ἐξ ἐμφύτου γαληνότητος ή πανάγαθος φύσις, τὴν ἐπὶ τὸ χεῖρον μεταβολὴν τῆς λογικῆς φύσεως ἐλεήσασα, καὶ τὴν ἡμετέραν ὑποδύσα πτω χείαν, ηφάνισε τὴν ἐκ τῶν δαιμόνων παραφοράν, ἵνα μηκέτι νομίζωνται θεοὶ τὰ δαιμόνια. Καὶ ἡ μὲν δυσώδης ἁμαρτία, ἧς σύμβολον οἱ τῳ βορβόρῳ χαίο ροντες χοίροι μετὰ τῶν δημιουργῶν αὐτῆς δαιμόνων ἀποπνίγεται τῷ ὕδατι τοῦ βαπτίσματος. Η δ' ὑπ' αὐτῶν ἐκβακχευθεῖσα φύσις σωφρονοῦσα τὴν πρώτην ἀπολαμβάνει καθαρῶς δλβιότητα. Αλλά τί πρὸς τὰ κοινὰ βαδίζω τῆς φύσεως; Δεῦρο δὴ ἕκασ στος ἡμῶν, ὅσοι καθάπερ ὑπὸ δαιμόνων τῶν παθῶν τυραννούμεθα εἰς ἑαυτοὺς τὴν ἱστορίαν ἐπισπασώμεθα. ᾿Αληθῶς γὰρ λεγεῶνι δαιμόνων συνέχεται δ πλήθει ἁμαρτιῶν βαρυνόμενος· ἀμέλει καὶ ὑπὸ τῆς συνηθείας τῶν φαύλων πράξεων ἐλαυνόμενος τῆς μὲν τῶν ἀρετῶν ἐξάγεται πόλεως, υπερπηδή δὲ τὴν οἰκίαν ἡμῶν, τὴν Ἐκκλησίαν φημὶ, καὶ καθάπερ δεσμοὺς ἀποτίθεται τὰς τοῦ Θεοῦ ἐντολές τῶν τῆς σωφροσύνης ἀμφύων ἀποδυόμενος, και για μνός, οἴμοι, πράξεων ἀγαθῶν ἀσχημόνως ἐφάλλεται, τῇ ἀπραξίᾳ τῶν ἐναρέτων ἔργων, ὡς ἐν μνήματι κατοικῶν, νεκρὸς τῆς κατὰ Θεὸν πολιτείας γενόμε
col. 281–282page 81 of 367
PG 132:281νος. Ὅτι δὲ τὰ πάθη ἐκβακχεύει τὸν ἄνθρωπον, και ποιεῖ αὐτὸν μαίνεσθαι, ἐννόησον τοὺς ὑπὸ φθόνου τηκομένους, τοὺς τῶν ἀλλοτρίων δεμνίων δριμεῖς, καὶ λυσσώδεις ἔρωτας. Τὸ δὲ τῆς ὀργῆς πάθος, καὶ ἡ τῶν θυμουμένων ἀσχημοσύνη, ἀτεχνῶς τῶν δαι μονώντων οὐκ ἀπολείπεται. Εἶδον ἐγώ ποτε θυμούμενον ἄνθρωπον πέρα τοῦ δέοντος, καὶ τὴν φύσιν ἡμῶν ἐταλάνισα. Οφθαλμοὶ μὲν γὰρ ὑπὲρ τὴν τῶν βλεφάρων περιγραφὴν ἐξωθοῦντο, ὕφαιμόν τι, καὶδρα κοντώδες δεδορκότες πρὸς τὸν λυπήσαντα· ἄσθματι δὲ πυκνῷ τὰ σπλάγχνα συνείχετο· διοιδοῦσαι δὲ ὁρῶντο τοῦ αὐχένος αἱ φλέβες, καὶ ἡ γλῶσσα δεινῶς ἐπαχύνετο, καὶ ἡ φωνὴ στενουμένης τῆς ἁρτίας ὀξύνετο, καὶ τὰ χείλη τῇ ὑποσπορᾷ τῆς χολῆς ἐπήγνυτο πελιδνούμενα, ὡς μηδὲ τὸν ἐν τῷ στόματι σύελον περικρατεῖν δύνασθαι, ἀλλὰ τὸν ἀφρὸν συν εκβάλλειν ταῖς ὕβρεσι. Χεῖρες δὲ καὶ πόδες ἄστατοι, καὶ βρασμὸς ὅλος τοῦ σώματος. Αρα οὐ κοινὰ ταῦτα τῶν δαιμονώντων καὶ τῶν θυμουμένων; Δεηθῶμεν οὖν τῷ πάντα δυναμένῳ Θεῷ ἀπαλλάξαι ἡμᾶς, ὡς ἀπὸ δαιμόνων τουτωνὶ τῶν παθῶν, καὶ ἀξιῶσαι ἡμᾶς τῶν τοῖς δικαίοις ἐπηγγελμένων ἀγαθῶν, ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰών νων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ Γ'. Περὶ τῆς θυγατρὸς τοῦ ἀρχισυναγώγου, καὶ περὶ τῆς αἱμορροούσης. Διπλῆν ἡμῖν σήμερον ἀφηγήσατο θαυμάτων διή γησιν τὸ ἱερὸν Εὐαγγέλιον· μᾶλλον δὲ κατὰ πολὺ τῶν προγεγονότων ὑπὸ Χριστοῦ τεραστίων τοῦτο παραδοξότερον, ὅσον τοῦ μογιλάλον θεραπευθῆναι, ἢ παρειμένον, ἢ ἀλαόν, ἢ παράφορον, τὸ ἐκ νεκρῶν ἀναβιώναι θαυμασιώτερον. Νῦν δὲ πρώτως τῶν νε χρῶν θαυματουργεῖ τὴν ἀνάστασιν τῆς Ἰαείρου θυ γατρὸς ἀπαρξάμενος, ταύτην τὴν παρθένον λαμβάνει πρωτόλειον, καὶ τὸν ᾅδην αἰχμαλωτίζειν ἀρξά μενος, μάλα γε ἀκολούθως τοῦτο ποιῶν· ἐπειδὴ καὶ ἀκέφαλος καὶ τὸν ᾄδην αἰχμαλωτίζειν ἀρξάμενος,
col. 233–234page 59 of 367
PG 132:233ἡ τοῦ θανάτου παρείσδυσις ἐκ τῆς παρθένου Εύας ἐγένετο. ᾿Αλλὰ τὴν ἱερὰν δέλτον αναπτύξαντες, αὐτῶν τῶν ῥημάτων ἀκούσωμεν. Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἄνθρωπός τις προσῆλθε τῷ Ἰησοῦ, ὀνόματι Ιάειρος, καὶ αὐτὸς ἄρχων της Συναγωγῆς, καὶ πεσὼν παρὰ τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ, παρεκάλει αὐτὸν εἰσελθεῖν εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ, ὅτι › θυγάτριον μονογενές τῷ αὐτῷ, ὡς ἐτῶν δώδεκα, καὶ αὕτη ἀπέθνησκεν. Επεστί μοι θαυμάσαι ἀρχο μένῳ τῆς ἐξηγήσεως, ὅσον ἀρχῆθεν οἱ ἐξ ἐθνῶν πεπιστευκότες τοὺς Ἰουδαίους ὑπερηκόντισαν. Ὁ μὲν γὰρ ἑκατόνταρχος ἐκεῖνος οὕτως ἐτεθαῤῥήκει πιστεύο σας, ὡς καὶ ἀπὼν ὁ Σωτὴρ οὐκ ἀδυνατεῖ τὸν ἀσθε νοῦντα παῖδα τῷ λόγῳ ἰάσασθαι· διὸ καὶ ἔλεγεν Εἰπὲ λόγῳ, καὶ ἰαθήσεται ὁ παῖς μου. Ὁ δὲ παρὼν Συναγωγῆς ἄρχων Ιάειρος εἴσω τῆς οἰκίας εἰσελθεῖν τὸν δεσπότην παρακαλεῖ, οἰόμενος μὴ ἄλλως δύνασθαι τῇ παιδὶ τὴν θεραπείαν ἐπαγαγεῖν. Ην γὰρ τῷ Ἰαείρῳ θυγάτριον μάλα καλόν, τὸ τῆς παρθενίας ἄνθος ἄχραντον φέρουσα, ὡς ἐν κάλυκι τηρούμενον άθικτον. Πολλὰ ἐν ὀλίγοις ὁ εὐαγγελιστής, περιέλαβε θρήνον ὑφάνας τῷ διηγήματι· μονογενή, φησίν, ὑπῆρχεν ἡ παῖς. Ορᾶς τὸ βάρος τῆς συμ φορᾶς, ὡς ἐν ὀλίγοις ὁ λόγος τὸ πάθος ἐξετραγῴδησε; τί γὰρ ἐν τούτοις ἐδήλωσεν; Οὐκ ἦν ἐκείνης θανούσης εἰς ἕτερον τοὺς γονεῖς ἀπιδεῖν παιδίον, καὶ στῆσαι τὸ δάκρυον· μονογενής γὰρ ὁ τόπος· ἀλλὰ καὶ τὸ δωδεκαετῆ τὴν παῖδα εἰπεῖν, αὐτὸ τὸ τῆς ἡλικίας ; ἐμφαίνει τὸ χαριέστατον· ὅτε τὸν ὑμέναιον αἱ κόσ ραι φαντάζονται· καὶ νυμφίον ὡραῖον, καὶ παστάδα γαμήλιον, πολλαὶ δὲ καὶ περὶ κάλλους ερίζουσαι τῇ φυσικῇ ὥρᾳ καὶ κομμωτικά τινα προστιθέασιν, ὡς ἂν τοῖς ὁρῶσιν ὀφθῶσι καλαί. Τάχα που καὶ μνη στῆρες ἐφοίτων πολλοὶ, καὶ ἅμιλλα ἦν τούτοις οὐκ ἀγεννής, τίς ἂν προκριθεὶς γένοιτο τῆς παρθένου ἀνήρ· καὶ προμήτρια αμοιβαδόν εἰσιοῦσαι, καὶ άλλη ἄλλον νυμφίον ἐπὶ μέγα ἐξαίρουσα τὸ κῆδος ἔσπευδεν. ᾿Αλλὰ τὰς ἐπὶ τῇ κόρῃ ἐλπίδας ἡ νόσος διαδέχεται ἀπειλοῦσα τὸν μετ' ὀλίγον ἔσεσθαι θάνα τον. Ἴεται οὖν δ᾽ πατὴρ τὰ σπλάγχνα τῷ πάθει φρυγόμενος, καὶ ζεούσῃ καρδίᾳ προσάγων τῷ Σωτ τῆρι τὴν δέησιν. Δέχεται τὴν ἱκεσίαν ὁ ἐπὶ σω τηρίαν τοῦ κόσμου παραγενόμενος. Εργῳ γε μὴν τοῦ ἀρχισυναγώγου τὴν ἀπιστίαν ἐπανορθούμενος δίδωσι σχολὴν ἑαυτῷ κατὰ τὴν ὁδὸν τῆς αἱμορροού Ο σης τὴν ἴασιν, ὡς ἂν ἐπ᾽ ἀδείας τοῦ θανάτου τῆς κόρης κατακρατήσαντος, γένηται τὸ θαῦμα παρα δοξότερον. Ἐν δὲ τῷ ὑπάγειν αὐτὸν, οἱ ὄχλοι συνέθλιβον αὐτόν· καὶ γυνὴ οὖσα ἐν ῥύσει αἵματος ἀπὸ ἐτῶν δώδεκα, ἥτις ἰατροῖς προσαναλώσασα ὅλον τὸν βίον, οὐκ ἴσχυεν ἀπ᾽ οὐδενὸς θεραπευθήναι. ο Σκόπει δὲ ὅσος ὄχλος παρείπετο, ὡς καὶ θλίβειν αὐτὸν στενουμένων τῶν ἀγυιῶν. Ἐν οἷς ἦν καὶ γύναιον αἵματος ἀμέτρου κεκακωμένον φορᾷ, ἢ τὰ προσόντα τοῖς ἰατροῖς ἀναλώσασα, καὶ κέρδος εὑραμένη μηδέν

Homily XIVHomilia XIV

col. 285–286page 82 of 367
Homilia X
PG 132:285ἦν γὰρ τὸ πάθος ἀνθρωπίνοις ἐπινοίαις ἀνήκεστον. Απηρεικυία πρὸς πάντα βουλὴν βουλεύεται συνε τήν, πρὸς τὸν ἄμισθον ἰατρὸν ὑτραλέως δραμεῖν, ὡς ἀδρὸν μάλα μισθὸν τὴν πίστιν κομίζουσα. Ἔλεγε γὰρ, ὡς ἄλλος φησὶ εὐαγγελιστής, ὅτι, «Κἂν τῶν ἱμπτίων αὐτοῦ μόνον ἅψωμαι, σωθήσομαι.» ᾿Αλλὰ τίνος χάριν οὐ πρόσεισι φανερῶς, ὡς ἡ Χαναναία καὶ ἡ συγκύπτουσα; Επίσημος ἦν αὕτη καὶ γνώ ριμος τοῖς πᾶσιν, ἦν δὲ τῷ νόμῳ ἀκάθαρτος ἡ κατα εχομένη αἱμάτων ῥοῇ, καὶ οὐκ ἦν αὐτοῦ θεμιτὸν ἐπιθιγγάνειν τινὸς ἱεροῦ. Φησὶ γὰρ ὁ νόμος· «Γυνή ἐὰν δέῃ φύσει αίματος ἡμέρας πλείους, πᾶσαι αἱ ἡμέραι φύσεως ἀκαθαρσίας, πᾶς ὁ ἁπτόμενος αὐτ τῆς, ἀκάθαρτος ἔσται.» Δεδοικυία τοίνυν ποδῶν ἀχράντων ἐφάψασθαι, καὶ ἅμα κρύπτειν ἐθέλουσα, το Η σωφρονοῦσαι γυναῖκες ἀνακαλύπτειν αἰσχύνονται, κλέπτειν τὴν σωτηρίαν ἐπινοεῖ. Ο Καὶ προσελθοῦσα όπισθεν ἥψατο τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ, καὶ παραχρῆμα ἔστη ἡ ῥύσις τοῦ αἵματος αὐτῆς. Ὢ τοῦ θαύματος! καινόν τι τοῦτο θαυματουργίας εἶδος ὁ Δεσπότης ἐνδείκνυται, μήτε τῆς νοσούσης ἀψάμενος, μήτε λόγῳ θεραπεύσας τὴν κάκωσιν, ἀλλὰ τῇ πίστει ἐπιμετρήσας τὸ Έλεος· προσῆλθε μετά πίστεως, καὶ τῆς ἐλπίδος οὐχ ἡμαρτεν. ὡς καλὸν ἡ πίστις ἰσχύει, παρασκευάζουσα ἐν ἡμῖν τὴν θεόδοτον χάριν· τὸ δὲ διψυχεῖν ἐπιζήμιον. Εἰ γὰρ καὶ ἱερὸν ἦν τοῦ ἀχράντου χιτῶνος τὸ ἱερώτατον κράσπεδον, ὡς Θεοῦ σαρκὸς ἐφ απτόμενον, ἀλλ' ἡ τῆς γυναικὸς πίστις πρόξενος τῆς χάριτος γέγονεν. Ηψαντο γὰρ τῶν ἱματίων οἱ στρα τιῶται κατὰ τὸν τοῦ πάθους καιρὸν τὸν ἰουδαϊσμὸν αὐτ τῶν κληροποιούμενοι, ἀλλ' οὐκ ὀνήσιμος ἡ πρόσαψις γέγονεν. Εξεταστικώτερον δὲ ὁ ἱερὸς Μάρκος ἐπ εξηγησάμενος τὸ διήγημα· «Ἔγνω, φησί, τῷ σώματι, ὅτι ἰάθη ἀπὸ τῆς μάστιγος.» Τί τοῦτο δηλῶν; Ως αἱ τοῦ σώματος κακώσεις, οἷά τινες μάστιγες, ὡς ἐπίπαν ἐπάγονται ταῖς ἀτακτούσαις ψυχαῖς. Οτι δὲ ταῦτα ἀληθῆ, ὁ λόγος δείξει ἀμογητί· τῷ τε γὰρ θεραπευθέντι ἐν τῇ πενταρίθμῳ τοῦ Σολομῶντος στοᾷ, οὕτω φησὶν ὁ Χριστός· «Ιδε ὑγιής γέγονας, μηκέτι ἁμάρτανε, ἵνα μή τι χεῖρον εἰς σὲ γένηται.» Καὶ τοῖς χεχραμμένῳ συνειδότι δεχομένοις τὰ ἅγια, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος· Διὰ τοῦτο ἐν ὑμῖν πολλοί ἀσθενεῖς, καὶ ἄῤῥωστοι, καὶ κοιμῶνται ἱκανοί.» Καὶ εἶπεν Ἰησοῦς· Τίς μου ἥψατο; 'ἀρνουμένων δὲ πάντων, εἶπεν ὁ Πέτρος, καὶ οἱ σὺν αὐτῷ Επιστάτα, οἱ ὄχλοι συνέχουσί σε, καὶ ἀποθλίβουσι, καὶ λέγεις· Τίς μου ήψατο;, Οὐκ ἔλαβε τὸν καρ δίας καὶ νεφροὺς ἐμβατεύοντα ἡ τῆς γυναικὸς ἐπαι νουμένη κλοπή, οὔτε μὴν καλύπτει ταύτην σιγῇ. ὡς ἀνδρῶν μάλα μισθὸν τὴν πίων κομίζουσα, ανδρο! ἀνδρῶν τὸ μάλα τῷ ἀδρὸν τῷ ἀνδρῶν.
col. 287–288page 83 of 367
PG 132:287Πῶς οὖν ἄλλους μὲν θεραπεύων ἐχεμυθεῖν ἀπέστελλε, καὶ ἥκιστα λέγειν τινὶ, ἐνταῦθα δὲ καὶ θριαμβεύει τὸ γεγονός; Λίαν προσηκόντως τοῦτο ποιεῖ· ὁμοῦ τε γὰρ δείκνυσι τῇ γυναικὶ ὡς οὐκ ἔλαβε τὸν τὴν βασιν παρεχόμενον, καὶ ἅμα τοῖς ἑπομένοις φανεροί τῆς πίστεως αὐτῆς τὸ διάπυρον. Αλλά μοι σκόπει τὸ τῶν μαθητῶν ἀτελές. Ο μὲν γὰρ ἤρετο; Τίς ὁ προσεγγίσας, καὶ ἀψάμενός μου τῇ πίστει; οἱ δὲ τὴν κατ' αἴσθησιν ἀφὴν ὑπετόπαζον. Τί δέ ἐστι τό Ἔγνων τὴν δύναμιν ἐξελθοῦσαν ἀπ᾿ ἐμοῦ; μήτις ἐλάττωσις ἐν τοῖς θεραπευομένοις ἐγένετο σκιδναμένης αὐτοῦ τῆς δυνάμεως; Απαγε! ὥσπερ γὰρ ἀπὸ μιᾶς λαμπάδος, κἂν μυρίας ἄλλας ὑφάψῃς, αυτή τε μένει ὁλόκληρος, καὶ πάσαις τοῦ φωτισμοῦ μετα δίδωσιν· οὕτως ἡ τοῦ Θεοῦ ἀκάματος δύναμις πᾶσι χορηγοῦσα τῶν ἰαμάτων τὴν χάριν, ὁλόκληρος ἦν, Εἰ δὲ βούλει, ὥσπερ αἱ ἐπιστῆμαι τοῖς διδασκομένοις μεταδιδόμεναι παρὰ τοῖς διδασκάλοις ὁλό κληροι μένουσιν, οὕτως ἡ τοῦ Θεοῦ χάρις μεριζομένη τοῖς δεχομένοις, οὐδ᾽ ἡντιναοῦν ὑφίσταται μείωσιν. Ἰδοῦσα δὲ ἡ γυνή, ὅτι οὐκ ἔλαθε, τρέμουσα ἦλθε, καὶ προσπεσοῦσα αὐτῷ, δι᾿ ἣν αἰτίαν ἥψατο αὐτοῦ, ἀπήγγειλεν ἐνώπιον παντὸς τοῦ λαοῦ, καὶ ὡς ἰάθη παραχρῆμα.: Η μὲν οὖν, φησί, γυνὴ δειλιώσα, καὶ τρέμουσα, μή πως οὐκ εἰς καλὸν ἡ κλοπὴ αὕτη γέγονε, προσπεσοῦσα ὁμολογεῖ τὸ ἀπόῤῥητον· ὁ δὲ καὶ τὴν πίστιν αὐτῆς ἐπαινεῖ, καὶ θυγατέρα καλεί οἰκειωθεῖσαν διὰ τῆς πίστεως. Ὡς μακαρία μὲν ἡ ἀοίδιμος αύτη γυνὴ, καὶ τῆς ὑγείας ἀμοχθὶ ἀπολαύσασα, καὶ εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ εἰσαχθεῖσα συγγένειαν, ὡς θυγάτηρ κληθεῖσα τοῦ Ἰησοῦ. Μακαρία δὲ καὶ ἡ κατ' ἐκείνην ψυχή, ἡ ὄπισθεν ἑπομένη τῷ Ἰησοῦ, καὶ ἀπτομένη του κρασπέδου αὐτοῦ, διδάσκοντος διὰ τῆς ἱστορίας τοῦ Πνεύματος, ὡς ὅσον τις ὀπίσω βαδίσει Χριστοῦ διὰ τῆς, ὡς ἐφικτὸν ἀνθρώπῳ, μια μήσεως, καὶ δι' ἀρετῆς προσεγγίσει Θεῷ, ἔτι τοῦ κρασπέδου μόνον ἐφήψατο, διὰ τὸ ἄπειρον τῆς ἀρε τῆς καὶ ἀόριστον. Ἔτι αὐτοῦ λαλοῦντος, ἔρχεται τις παρὰ τοῦ ἀρχισυναγώγου λέγων αὐτῷ, ὅτι τέθνηκεν ἡ θυγάτηρ σου, μὴ σκύλλε τὸν διδάσκαλον.» Τοσαύτης γεγονυίας κατὰ τὴν ὁδοιπορίαν τριβῆς, ὁ θάνατος ὑπερο ισχύει τῆς μείρακος, καὶ ὑπαγγέλλεται τῷ πατρὶ τῆς παιδὸς μὴ παρασχεῖν τῷ διδασκάλῳ κόπον ἀνό νητον· ᾤοντο γὰρ μέχρι τότε εἶναι τὴν ἰσχὺν αὐτοῦ ἐνεργὸν, ἕως ἡ ψυχὴ τῷ σώματι σύνεστι. Ταυτὶ καὶ
col. 299–300page 84 of 367
Homilia XI
PG 132:299Μάρθα φρονεῖν ἐξ ὧν φθέγγεται, φαίνεται· «Κύριε, εἰ ἧς ὧδε, οὐκ ἂν ἀπέθανέ μου ὁ ἀδελφός.» Οὕτω δυσχερὲς ἐδόκει τὸ ἀναβιῶναι νεκρόν. Τί οὖν πρὸς αὐτὸν ὁ Σωτήρ; «Μὴ φοβοῦ· μόνον πίστευε, καὶ σωθήσεται.» Τάχα τοῦ προγεγονότος σημείου ὑπο μιμνήσκει αὐτὸν, ὡς πίστει μόνον κατορθωθέντος. Ἡ μὲν οὖν νεάνις ἐτεθνήκει, οἱ δὲ περὶ τὴν οἰκίαν, ἔκλαιον, ὡς εἰκὸς, καὶ ἐκόπτοντο, καὶ θροῦς ἦν συμμιγὴς, συνδρομή συγγενών, κωκυτός οἱκετῶν, ὁλο λυγμός γυναικῶν, οίμωγὴ ἀνδρῶν, πάντα θρήνων, καὶ δακρύων ἀνάμεστα. Διὰ τί δὲ τοὺς ἄλλους ἐκβα λὼν τῆς οἰκίας, μόνους εἰσάγει τοὺς γονεῖς τῆς παι δς, καὶ τοὺς τρεῖς μαθητάς; Ινα μή τις νομίσῃ τῷ θορύβῳ τῶν κοπτομένων γενέσθαι κάτοχον αὐτὴν, οὐ μὴν καὶ ἀποθανεῖν. Τοὺς θορυβοῦντας οὖν ἐμβαλών, μάρτυρας μόνους εἰσάγει τοῦ θαύματος, πρὸς μὲν τοὺς μαθητάς, τὴν κορωνίδα τῶν φοιτητών, πρὸς δὲ τὸ πλῆθος, τοὺς οἰκειοτάτους της μείρακος. . Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπε· Μή κλαίετε· οὐ γὰρ ἀπέθανεν, ἀλλὰ καθεύδει. Καὶ κατεγέλων αὐτοῦ εἰδότες, ὅτι ἀπέθανε τὴν μετ' ὀλίγον ἀνάστασιν αὐτῆς ἐπι στάμενος, Υπνώττει, φησίν, οὐκ ἀπέθανεν· ἅμα δεικνύς, ὡς ὕπνος ἐστὶν ὁ παρ᾽ ἡμῶν θρυλλούμενος θάνατος. Απτεται οὖν τῆς χειρὸς τῆς παιδὸς, καὶ λόγῳ δεσποτικῷ καθάπερ ἐξ ὕπνου διανίστησι πάλιν εἰς τὴν ζωὴν τὸ κοράσιον. Απτεται δὲ τῆς παιδός, δειχνύς, ὡς ἡ θεία καὶ ἄχραντο; αὐτοῦ σὰρξ ἐξ αὐτῆς δημιουργηθεῖσα ἐνώσεως τῶν τῆς θεότητος αὐχημάτων μετέλαβε, ζωῆς γεγονυία παρεκτική. Τὰ μὲν οὖν τῆς ἱστορίας ὧδε τετέλεσται, φέρε δὴ καὶ ς τὰ τούτων δηλούμενα κατοπτεύσωμεν. Ἡ τῆς ἱστο ρίας τῆς διπλῆς ταύτης ἀφήγησις, τῆς Συναγωγής ἦν, καὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν ᾿Εκκλησίας προτύπωσις. Προ ηγουμένως μὲν γὰρ εἰς τὴν θυγατέρα τοῦ ἀρχισυναγώγου ἦλθεν ὁ Κύριος, ενηργήθη δὲ κατὰ πάροδον τῆς αἱμορροούσης ἡ ἴασις, δεικνύντος οἶμαι, τοῦ πράγματος, ὅτι κυρίως μὲν, οὐχὶ τοῖς ἔθνεσιν ὑπο εδήμησεν, ἀλλὰ τῷ Ἰσραὴλ, ὡς ἐκεῖνός φησιν· «Οὐκ ἀπεστάλην, εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβατα, τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραήλ· τοῦ δὲ Ἰσραὴλ ἀπιστήσαντος, ἡ σω τηρία τοῖς ἔθνεσι γίνεται ἀκολουθήσασι τῷ κηρύ γματι, καὶ τῆς εὐαγγελικῆς φωνῆς, καὶ διδασκαλίας ἀψαμένοις, ὡς ἱματίων δεσποτικῶν· καὶ οὕτω στά σις γέγονε τῆς ῥοώδους ἁμαρτίας, καὶ φοινικῆς, τῆς κ' αἱμάτων χύσεως παρασκευαζούσης τοὺς ἀνθρώ τους λατρεύειν τοῖς δαίμοσι. Κἀκεῖνο δὲ δήπου τῇ θεωρίᾳ ἀκόλουθον, τὸ πάντα καταναλῶσαι τοῖς ἰα τροῖς, καὶ μηδὲν ὠφεληθῆναι τὴν πάσχουσαν. Ἐπειδὴ καὶ τῇ νόσῳ τῆς ἀσεβείας κεκρατημένη τῶν ἀνθρώ των ή φύσις, πᾶσαν τὴν ἐνοῦσαν αὐτῇ φυσικῶς δύνα μὲν ἐν τοῖς τοῦ κόσμου σοφοῖς ἀναλώσασα, ἥκιστα τῆς δεισιδαιμονίας ἀπήλλαχτο. Ἴσον δὲ καὶ τὸν χρόν
col. 291–292page 85 of 367
PG 132:291νον ὁρῶν τε τῆς τοῦ κορασίου ζωῆς, καὶ τῆς νόσο τῆς γυναικὸς, εἰς ἐνιαυτούς μετρούμενον δύο καὶ δέκα, οὐ ξενιζόμεθα πρὸς τὸ ἀκόλουθον βλέποντες. Καθ' ὅσον γὰρ χρόνον ἡ συναγωγὴ ἔξη, ἡ τῶν ἐθνῶν Εκκλησία τῇ νόσῳ τῆς ἁμαρτίας συνείχετο· ἐκείν νης πεπαρωνηκυίας πρὸς τὸν Ἐμμανουὴλ, καὶ ἀπο θανούσης τῇ ἀπιστίᾳ, αὕτη τοῦ νοσήματος λέλυται. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ τῶν ἐτῶν ἀριθμὸς τῶν περὶ αἰσθήσεως ἐστι, καὶ χρόνου δηλωτικός, ἐν οἷς κατεκράτει τῆς φύσεως τῆς ἀσεβείας τὸ νόσημα· ἑβδομαδικὸς γὰρ ὁ χρόνος, πενταδικὴ δὲ ἡ αἴσθησις· εἰ δὲ καὶ μετὰ τῆς ἀκαθάρτου τὴν θεραπείαν ἡ τεθνηκυῖα ἐγείρεται, οὐδὲ τοῦτο τῇ θεωρίᾳ τῶν ἐξητασμένων ἐστὶν ἀνακόλουθον· ι Καὶ τὸ κατάλειμμα σωθήσεται, ο κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, «εἰσελθόντος τοῦ πληρώματος τῶν ἐθνῶν.» ᾿Αλλὰ τί πρὸς κλῆσιν ἐθνῶν, καὶ Ἰσραηλιτικὸν βαδίζω κατάλειμμα; καὶ τὰ ἔξω περι σκοπῶν, ἐμαυτὸν οὐχ ὁρῶ τῷ διηγήματι ζωγραφούσ μενον; Δεῦρο δὴ, ὡς ἐν κατόπτρῳ, τῇ ἱστορίᾳ ένα τενίσωμεν, ἵνα εύρωμεν ἕκαστος τὴν τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς ἀθλιότητα· ἡ αὐτὴ γὰρ ψυχή, καὶ αἱμορρους, καὶ κόρη ἐστίν. Ὡς μὲν αἱμόρρους, ὅτι τὴν δοθεῖσαν αὐτῇ δύναμιν εἰς γένεσιν λόγων εὐσεβῶν, καὶ πράξεων ἀγαθῶν εἰς τὴν ῥοώδη τῶν παθῶν ὕλην κακῶς ὑποσύρασα, καὶ ἄγονον ἀρετῆς ποιήσασα, καὶ ἐξίτηλον μόνην τὴν τῆς ἁμαρτίας ἀκαθαρσίαν ἐκυν φόρησε· κόρη δὲ ἡ αὐτὴ ψυχὴ διὰ τὴν παρθενίαν, καὶ καθαρότητα, καὶ τὴν πρὸς τὸ ἀκήρατον ἀγαθὸν ὁμοιότητα, τελεία οὖσα πρὸς τὸν ἄχραντον γάμον, καὶ τὴν τοῦ νοητοῦ νυμφίου συνάφειαν. Αὕτη τῇ πρὸς κακίαν παρατροπῇ κλινήρης ἐγεγόνει ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ σώματος τῇ τῶν ἁμαρτωλῶν ἀῤῥωστία πυρέττουσα· κατακρατήσαντος δὲ τοῦ κακοῦ, τῆς κατ' ἀρετὴν ζωῆς ἀπεστέρηται. Τίς οὖν ἐστι σωτη ρίας ἐλπίς; Θρηνείτω ὁ νοῦς, ὡς ὁ τῆς κόρης παο τήρ· συναλγείτω ἡ αἴσθησις οἷα σύνοικος τοῦ νοὸς, ἵνα ὁ τῶν ψυχῶν ἰατρὸς ἀναστήσῃ ταύτην τοῦ πτώ ματος, καὶ χαρήσονται ἐπὶ τούτῳ αἱ οὐράνιαι στρατ τιαί. ο Χαρὰ γὰρ γίνεται ἐν οὐρανῷ ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρτ τωλῷ μετανοοῦντι, καὶ ἐπιστρέφοντι εἰς Θεόν· ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΙΔ'. Περὶ τοῦ ἐρωτήσαντος τὸν Κύριον νομικοῦ, καὶ περὶ τοῦ ἐμπεσόντος εἰς τοὺς λῃστάς. Οὐ τοσοῦτον αἰχμώδης γῆ, καὶ κραναῆ, καὶ κατά ξηρος τῶν οὐρανίων όμβρων εφίεται, ὁπόσον ἐγλιχόμην αὐτὸς τὰς ὑμετέρας όψεις ἰδεῖν, θεοφιλέστατε σύλλογε. 'Ηνίκα γοῦν παρήμην ἐνταυθοί μεθ' ὑμῶν, οὐ τοσοῦτον ᾔσθανόμην τοῦ πόθου. Τὸ γὰρ πρόχειρον, καὶ βλεπόμενον ἀργὸν εἰς ἐπιθυμίαν· ὁπηνίκα δὲ κεχώρισμαι ἀφ' ὑμῶν, ἔγνων τὸν πόθον τὸν βίαιον τύραννον, ὡς ἐγγὺς ἀληθείας εἶναι τὸ τοῖς ἔξω λε ο
col. 293–294page 86 of 367
PG 132:293γόμενον, γηράσκειν τοὺς ποθοῦντας τῷ χωρισμῷ. 'Αλλ' ἐπείπερ ἡμᾶς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ μητρό θεος Δέσποινα εἰς ἐν αὖθις συνήγαγε, καὶ προσκυνῆ και ηξίωσε τὸ ἀχειρότευκτον αὐτῆς ἀπεικόνισμα, καὶ δείκνυσι πατέρα ἐπὶ τέκνοις ἐπευφραινόμενον, φέρε τὰς τῆς ἀπουσίας ῥυτίδας ἀποβαλόντες τῆς συνήθους διδασκαλίας ἀψώμεθα. Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ νομικός τις προσῆλθε τῷ Ἰησ σοῦ πειράζων αὐτὸν, καὶ λέγων· Διδάσκαλε, τί ποιή σας ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσω;» Πετο μὲν ὁ φέρ ναξ οὑτοσὶ νομικὸς τῇ πεπλασμένῃ πεύσῃ ὑπεροπεῦ και τον Κύριον νομίζων, καινήν τινα διδασκαλίαν παρ' αὐτοῦ μυηθῆναι τοῦ νόμου ἀντίθετον, ὡς ἂν λαβῆς εὐλόγου δραξάμενος κινήσῃ γλώσσα κατήγο μον. Διὰ καὶ πρόσεισι σχήματι, καὶ λόγῳ σεμνῷ, γνώμῃ δὲ διαστρόφῳ, καὶ οὐκ ὀρθῇ ἐγκυκλίως δια λεγόμενος, καὶ προφητικῶς εἰπεῖν, τροχιὰν ὁδὸν πορευόμενος· ἡμβροτε μὲν τοῦ ἐγχειρήματος, και συνελήφθη ἐν τῇ παγίδι, ᾗ ἔκρυψεν. Ο γὰρ δρασσόμενος τοὺς σοφοὺς ἐν τῇ πανουργίᾳ αὐτῶν, καὶ τοῦ τὴν δὴ ταῖς ἐντολαῖς ἐν αἷς ἐπόμπαζεν, ἁλίσκει σου φῶς. Ο μὲν γὰρ ἤρετο· ο Διδάσκαλε, τί ποιήσας κληρονομήσω τὴν αἰώνιον ζωήν. ο Ο δὲ δείκνυσιν αὐτὸν καίτοι Γραμματέα ὄντα μὴ ἐπίστασθαι τοῦ νόμου τὸ βούλημα. Οι; γὰρ ὅστις ἦν ὁ πλησίον ἡγνόε:, τῆς ἀκριβοῦς τοῦ νόμου παιδεία; ἐνδεῶς ἔχων δεί κνυται. Τρία οὖν ὁ εἷς τῆς Τριάδος ἐνταυθοί κατορθοῖ, ἐκφεύγει τοῦ πειράζοντος τάς λαβὰς, ἀποκενεῖ τοῦ Γραμματέως τὸ ἐκ τῆς οἰήσεως φύσημα, δεικνύς – αὐτὸν τῆς μαθήσεως τῶν ἐντολῶν ἐνδεᾶ, ὑπισπείρει λεληθότως ἐν τῇ παραβολῇ τὸ τῆς οἰκονομίας με στήριον. Ως ἂν δὲ ὁ λόγος ἡμῖν εὐληπτότερος ἔσται κατ' ἔπος ἀνιχνεύσωμεν τὰ ῥητά. Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Ἐν τῷ νόμῳ τί γέγρα τ:α:; πῶς ἀναγινώσκεις;» Εθος τῷ Σωτῆρι διὰ τῆς ἀντερωτήσεως πείθειν ὡς τὰ πολλὰ τοὺς πειράζοντας. Τοῦτο ποιεῖ τοῖς τὸ ἀμφίκρημνον ἐρωτήσασι πρόβλημα, εἰ ἔξεστι δοῦναι κήνσον Καίσαρι, καὶ τοῖς μεθ' ὁμοίας γνώμης εἰποῦσιν αὐτῷ· ὁ Ἐν ποία Ηλυθες, ὦ φίλε κοῦρε, τρίτῃ σὺν νυκτὶ ἐν τοῖ Ηλυθες· οἱ δὲ ποθοῦντες ἐν ἤματι γηράσκουσιν. ᾿Αλλὰ καὶ τούτων με τῶν τριῶν ἡμερῶν ἴσθι συντρίψας· εἴπερ ἀληθῆ φησιν ὁ Σικελιώτης ποιητὴς ἐν ἤματι φάσκων τους ποθοῦντας γηράσκειν· εἰ δὲ ταῦτά ἐστιν ὥσπερ οὖν ἐστι τὸ γῆρας ἡμῖν ἐτριπλασίασας. αντιθέσει
col. 295–296page 87 of 367
PG 132:295σας αὐτούς· ἀλλὰ τίς ἡ τριττή αὕτη διαίρεσις τῆς νομικῆς ἐντολῆς; λέγει γάρ· ι 'Αγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου, ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου, καὶ ἐξ ὅλης τῆς ἰσχύος σου, καὶ ἐξ ὅλης τῆς διανοίας σου. Τάχα τὴν ὅλην τοῦ ἀνθρώπου σύστασιν ὁ λόγος ἐδίδαξεν. Ἐν τοῖς τρισὶ γὰρ τούτοις ὁρᾶται ἡ τελεία ψυχή. Καὶ τοῦτο ἐφαντάσθη καὶ ἔξωθεν φιλοσοφία, οὐ μὴν τηλαυγώς κατενόησεν. Οἷς γὰρ πρότερον τῶν φυτῶν λέγει τὴν βλάστησιν, εἶτα τῶν ἀλόγων ζώων τὴν γένεσιν, καὶ μετὰ ταῦτα τὴν τοῦ ἀνθρώπου παρα γωγὴν, τὴν ἐν τρισὶ διαφοραῖς τῆς ζωτικῆς ψυχῆς δύναμιν φιλοσοφεῖ. Τῶν γὰρ ζώντων σωμάτων τὰ μὲν αἰσθήσεως ἀμοιρεῖ, τὰ δὲ αἰσθήσεως οἰκονομούμενα τοῦ λόγου ἐστέρηται· ἡ δὲ τελεία ἐν σώματι ζωὴ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ ἐστὶ, καὶ τρεφομένη ὡς τὰ φυτά, καὶ ὡς τ᾿ ἄλλα τῶν ζώων αἰσθανομένη, καὶ λόγου μετέχουσα· καθὼς καὶ παρὰ τοῦ ᾿Αποστόλου ταυτί μεμαθήκαμεν, ἐν οἷς τοῖς Ἐφεσίοις τὴν ὁλο τελῆ χάριν ἐπεύχεται φυλαχθῆναι τοῦ σώματος, καὶ τῆς ψυχῆς, καὶ τοῦ πνεύματος. Καὶ ἐνταῦθα οὖν ἡ ἐντολὴ τὴν αὐτὴν ἑρμηνεύει διαφοράν· τὴν μὲν σω ματικωτέραν κατάστασιν καρδίαν εἰποῦσα, ἰσχὺν δὲ τὴν αἴσθησιν, διάνοιαν δὲ τὴν ὑψηλοτέραν φύσιν καὶ νοεράν. Ταύτης δὲ τῆς ἱερᾶς ἐντολῆς ἀκόλουθος, ή πρὸς τὸν πλησίον ἀγάπη. Ο γὰρ τὸν Θεὸν ἀγαπῶν πάντως δήπου καὶ τὴν αὐτοῦ ἀγαπήσει εἰκόνα τὸν ἄνθρωπον. Ο δὲ ἀγαπῶν τὴν εἰκόνα, κατὰ πολὺ τὸ πρωτότυπον. Πῶς δὲ τὸν πλησίον δεῖ ἀγαπᾷν; Η μὲν ἐντολή, «Οὕτω, φησὶν, ὡς ἑαυτόν.» "Ηγε μὴν εὐαγγελικὴ φωνὴ ἐν τούτῳ τὴν τελείαν ἀγάπην ὁρί ζεται, ἐν τῷ ι τὴν ψυχὴν αὐτοῦ θεῖναι ὑπὲρ τῶν φίλων αὐτοῦ.» Τί οὖν πρὸς τὸν Γραμματέα ὁ Κύ ριος; Τοῦτο ποίει, καὶ ζήσῃ· διὰ τῆς παρατατικῆς σημασίας τὴν ἀδιόριστον ἔκτασιν τῆς εἰς Θεὸν, καὶ τὸν πλησίον ἀγάπης δηλῶν. Ὁ μὲν οὖν ἐξ ἀμβλυτέ εξουσία ταῦτα ποιεῖς; διὰ τῆς ἀντερωτήσεως φιμών ΧΙΙ, μετεμψύχωσιν Αὐτὸς δὲ ὁ Θεὸς τῆς εἰρήνης ἁγιάσαι ὑμᾶς ὁμοτλεῖς, καὶ ὁλό κληρον ὑμῶν τὸ πνεῦμα, καὶ ἡ ψυχή, καὶ τὸ σῶμα ἀμέμπτως ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τηρηθείη. μνημονικὸν ἁμάρτημα. διὰ τῆς παρατατικῆς σημασίας. Παράτασις παρατατικόν, α. Πολλὰς δ' ιφθίμους ψυχὰς δίδι προΐαψεν Ηρώων αὐτοὺς δὲ ἑλώρια τεύχε κύνεσσι. Ἐπὶ μὲν ψυχῶν ἀπελεύσεως τὸ προΐαψεν, εἶπεν, τὸ ταχὺ τοῦ θανάτου ἐμφαίνων. Ἐπὶ δὲ τοῦ σπαραγμοῦ τῶν κειμένων, τεύχεν, εἶπεν, ὡς τοῦ πράγματος παράτασίν τινα ἔχοντος.

Homily XVHomilia XV

col. 297–298page 88 of 367
PG 132:297ρας διανοίας ἐκεῖνον είναι πλησίον ᾤετο τὸν διὰ τῶν αὐτῶν ἐπιτηδευμάτων αὐτῷ πλησιάζοντα. Καντεῦθεν βουλόμενος ἑαυτὸν δικαιούν, «Τίς ἐστί μου πλη σίον; ο φιλοπευστεί, τάχα κομπολογών, Τίς οὕτω νομοφύλαξ ὧδε, καὶ τῶν ἐντολῶν τηρητής ὡς ἐγώ, ἵνα πλησίον μου γένηται; Ὁ δὲ Κύριος ἀφεὶς ἐλέγ γειν αὐτὸν φανερῶν, ὡς ἁγνῶτα τοῦ νόμου, εὐφυῶς ὑποπλήττει, καὶ κατονειδίζει πλαγίως, καὶ δείκνυσι διὰ τῆς παραβολῆς, ὡς ἐκεῖνό; ἐστι πλησίον ὁ τοῦ ἐλέους δεόμενος, μονονουχί λέγων· Σὺ μὲν ὑψηλὴν ἐγοῦν ἀναστῶν ἐφ᾽ οἷς δοκεῖς τὸν νόμον τηρεῖν, μό ναι ἡ γῆ πλησίον τὸν δι' ἀρετῆς ἀγχοῦ σοι γενόμενον· ἐγὼ δὲ θεὸς ὢν ἀληθὴς τότον οὕτω μακρυνθέντα δι' ἁμαρτίας τὸν ἄνθρωπον, ἐπειδὴ ἐλέους εἶδον ἐπιδεόμενον, πλησίον ἐγενόμην, καὶ τὸν τραυ ματίαν διέσωσα. 'Αλλ' οὗτος μὲν ὁ νοῦς δι' ὧν την παραβολήν συντεθειμένα: δοκεῖ· πλὴν καὶ αὐτῶν τῶν ῥημάτων ἀκούσωμεν Ανθρωπός τις κατέβαινεν ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ εἰς Ἱεριχώ, καὶ λῃσταῖς περιέπεσεν, οὗ καὶ ἐκδύσαντες αὐτὸν, καὶ πληγὰς ἐπιθέντες ἀπῆλθον ἐάσαντες αὐτ τὴν ἡμεθανη τυγχάνοντα. ο 'Αβρει πῶς ἐναργώς ὁ λόγος ὑπεζωγράφησε τὴν πτῶσιν, ἣν δὴ πεπόνθα μεν ἀπὸ τῆς ἄνω Ἱερουσαλὴμ εἰς τὴν χθαμαλὴν καὶ κοίλην γῆν ὀλισθήσαντες. Περιχὼ γὰρ χθαμαλὴ, καὶ κατάβασις ἑρμηνεύεται· εἰς ἣν καταβὰς τοῦ ἡμετέρου γένους ὁ ἀρχηγὸς, καὶ τὴν στολὴν τῆς ἀφθαρσίας διὰ παρακοῆς ἐκδυθείς, καὶ πολλὰς δεξά μενος τὰς ἐκ δαιμόνων πληγάς, στιγματίας όλος ἐγένετο. Βούλει μαθεῖν τὰς ἐπενεχθείσας ἡμῖν πλη γὰς μετὰ τὴν παράβασιν; ἐννόησον τὸ οὐτιδανὸν τῆς φύσεως, ᾗ συγκεκλήρωται, ὅθεν τε ἄρχεται, καὶ εἰς ὅ τι φέρεται τέλος· τὸ τῆς ζωῆς βραχὺ καὶ ὠκύμορον, τὸν συνεζευγμένον τῇ σαρκὶ ῥύπον, τὸ τῆς φύσεως πενιχρόν, τὰς λύπας, τὰ πάθη, τάς συμφο (85, τὰς πολυτρόπους τῶν νοσημάτων ἰδέας, τὰς μύτ μίας των παθημάτων κῆρα;, τὰς ἐκ τοῦ θυμοῦ καὶ τῆς ἐπιθυμίας πηγαζούσας κακίας, τὴν ὀργήν, τὸν φθόνον, τὸ μίσος, τὸ καθ' ὑπερηφανίαν πάθος, τὸν ἀκόλαστον λογισμόν, τὴν τῆς πλεονεξίας τυραννίδα. Ἐν τούτοις τοῖς τραύμασι γεγονώς ὁ δείλαιος ἄνω θρωπος, ημιθανής καταλέλειπται. Πάνυ δὲ προσφυές τὸ ῥῆμα τῷ πράγματι· ἐπειδὴ γὰρ τὸ μὲν βαρύ προΐαψεν, τεῦχεν παρα τατικώς έκτεταμένως
col. 299–300page 84 of 367
PG 132:299τοῦτο καὶ βρίθον ἐφόλκιον τὴν σάρκινον θύλακον, ἐν παρήλθε ἀντιπαρῆλθε, ὡς δερμάτινον χιτῶνα μετὰ τὴν πτῶσιν ἐνεδυσάμεθα, τοῦτον πάλιν διὰ θανάτου ἀποτιθέμεθα, καὶ τὸ μὲν φθείρεται, όλκῇ τινι φυσικῇ ἑκάστου στοιχείου τα λινδρομούντος εἰς τὸ ἴδιον, ἡ δὲ ψυχὴ τηρεῖται ἀθά νατος, (πῶς γὰρ ἂν καὶ διαλυθείη τὸ ἁπλοῦν, καὶ ἀμερὲς, καὶ ἀσύνθετον;) ὡς ἐξ ἡμισείας ἀποθνήσκων ὁ ἄνθρωπος ήμιθανῆ καταλελείφθαι λέγεται. Κατὰ συγκυρίαν ἱερεύς τις κατέβαινεν ἐν τῇ ἐδῷ ἐκείνῃ, καὶ ἰδὼν αὐτὸν ἀντιπαρῆλθεν· ὁμοίως καὶ Λευΐτη; γενόμενος κατὰ τὸν τόπον, καὶ ἰδὼν αὐτὸν, ἀντιπαρῆλθεν.. Ὁ μὲν οὖν τοῖς λωποδύταις περιπεσών, οὕτω διατεθεὶς ἔκειτο τραυματίας ἐν τῇ δεῷ, καθ᾿ ἣν συνέβη, φησίν, ἱερέα διέρχετα., &ς ακηδέστως τὸν κεκακωμένον παραδραμὼν ἀντιπαρῆλθε. ᾿Αλλὰ καὶ Λευίτης ἐν τῷ τόπῳ, γενόμενος τὴν ἴσην ἀναλγησίαν τῷ ἱερεῖ περὶ τὸν πονήρως ἔχοντα ἐνεδείξατο. Νοεῖς δὲ, οἶμαι, διὰ μὲν τῆς ὁδοῦ τὴν παροδικήν ταύτην ζωήν· διὰ δὲ τοῦ ἱερέως τὸν νόμον, τὸν τὴν ἱεροσύνην κοσμήσαντα· διὰ δὲ τοῦ Λευίτου τῶν προφητῶν τὴν ὁμήγυριν, οι μικρά, ἢ οὐδὲν τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων ὀνήσαντες ᾤχοντο. Σκόπει δὲ καὶ τοῦ ῥήματος τὴν ἀκρίβειαν· οὐ γὰρ εἶπεν· Εἰδὼν αὐτὸν παρῆλθεν, ἀλλ', ο Αντιπαρῆλθε.. Τί διὰ τοῦτο δηλῶν; ῾Ως ἐπειδὴ παρῆλθε τὸν νόμον ὁ ἄνθρωπος μὴ τηρήσας αὐτὸν ὑγιῶς, ἀντιπαρῆλθεν ὁ νόμος αὐτὸν, καταλιπὼν ἀβοήθητον. Καὶ τοῦ τό ἐστιν 5 φησιν ὁ Θεὸς διὰ Ὀσηέ·· Ἐπελάθου νόμου Θεοῦ σου, ἐπιλαθοῦμαί σου κἀγώ. ο Σαμαρίτης δέ τις ὁδεύων ἦλθε κατ᾿ αὐτὸν, καὶ ἰδὼν αὐτὸν ἐσπλαγχνίσθη. Ερχεται οὖν ὁ Δεσπότης τοῦ πάσχοντος, ᾤκτειρε τὴν φύσιν, ἧς ὑπῆρχε πα τήρ, συνήλγησεν οἷς οἶδε τρόποις ἀλγεῖν οὐκ ἔχουσα πάθος ἡ πανάγαθος φύσις, καὶ γίνεται, ὅπερ ὁ πά σχων, χωρὶς τῶν τῆς ἁμαρτίας πληγῶν, καὶ καλεῖται Σαμαρείτης, ήγουν φυλάξας έκατέρας φύσεως τὰ γνωρίσματα· μείνας ὅπερ ἦν, καὶ γενόμενος ὅπερ οὐκ ἦν. Καὶ προσελθὼν κατέδησε τὰ τραύματα αὐτοῦ, ἐπιχέων ἔλαιον καὶ οἶνον.» Δεσμεί τῆς ἀσεβείας τὴν πληγήν, ἐπιθεὶς τὸν τῆς εὐσεβείας δεσμόν. Καθαίρει τῆς ἀκολασίας τὸ ἕλκος, τὸν στυπτικὸν τῆς σωφροσύνης ἐπιστάξας οἶνον. ᾿Αποσμήχει τῆς πλεονεξίας τὴν ὄρεξιν, τῆς ἐλεημοσύνης ἐκχέας τὸ ἔλαιον. Οὕτω διὰ τῶν ἐντολῶν συσφίγγει τὰ τραύματα, καὶ διὰ τῆς διδασκαλίας ἐπιστύφει τὴν πονηρίαν, καὶ λεαίνει τὸν μικρόψυχον τῇ τῶν μελλόντων ἐλπίδι· στυπτικός παρῆλθεν. ἀντιπαρῆλθε παρῆλθε, ἀντιπαρῆλθε
col. 301–302page 89 of 367
PG 132:301μὲν γὰρ ὁ οἶνος, ἱλαρὸν δὲ τὸ ἔλαιον· καὶ τῆς διδασκαλίας ὅσον μὲν ἐλεγκτικὸν καὶ ἐπιτιμητικόν, τῷ οἴκῳ ἀναλογεῖ· ὅσον δὲ παρακλητικὸν, τῷ ἐλαίῳ ὡμοίωται· ἢ τάχα ἐπειδὴ αἱ πρὸς κακίαν ὁρμαι, ὡς ἐκ δύο τινῶν πηγῶν θυμοῦ καὶ ἐπιθυμίας, διᾴττουσι, τὸ μὲν τοῦ θυμοῦ φλεγμαῖνον μαλάσσει τῇ τοῦ ἐλαίου λειότητι, τὸ δὲ τῆς ἐπιθυμίας ἐκλελυμένον ὑποστύφει τῇ τοῦ οἴνου αυστηρότητι. Επιβιβάσας δὲ αὐτὸν ἐπὶ τὸ ἴδιον κτῆνος, ἤγαγεν αὐτὸν εἰς πανδοχεῖον.» Τὴν ἑαυτοῦ σάρκα ἴδιον κτήνος ὠνόμασε· πᾶσαν γὰρ τὴν φύσιν ἀνέλαβε διὰ τοῦ προσλήμματος, καὶ αὐτὸς τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ἑβάσταζε, προφητικῶς εἰπεῖν, ο καὶ τὰς νόσ σους ιάσατο.» Καὶ ἀπὸ τῆς πλατείας καὶ εὐρυχώρου μεταστήσας ὁδοῦ, εἰς τὸ πανδοχεῖον ἤγαγε τὴν ᾿Εκ κλησίαν φημί, καὶ διὰ πάσης τῆς ὑπὲρ ἡμῶν οίκο νομίας τὴν εἰς τὸν οὐρανὸν ἐπιμέλειαν ἐνδειξάμενος. Ἐπὶ τὴν αύριον, φησίν, ἐξελθὼν δίδωσι τῷ πανδοχεί δύο δηνάρια, καὶ εἶπεν αὐτῷ· ἐπιμελήθητι αὐτοῦ, καὶ ὅτι ἂν προσδαπανήσῃς, ἐγὼ ἐν τῷ Επανέρχεσθα! με ἀποδώσω σοι.» Τίς οὖν ἡ ἐπαύ ριον; Ο καιρός, ὅς μετὰ χάριν ἀνέτειλεν, ἄλλην ἡμέραν ποιοῦσα, τὸ φῶς τῆς γνώσεως ἔχουσαν. Η ἐπαύριον, ήγουν μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν αὐτοῦ ἀνα βίωσιν· ἀφ' οὗ καθάπερ ήλιος, δύνας ἐν τῷ τάφῳ, ὡς ἐξ ἀνατολῆς αὖθις ἐξέθορε. • Εξελθὼν ο τοίνυνἐπὶ τὴν αὔριον.» Πόθεν ἐξελθών; ᾿Απὸ τῆς τοῦ θανάτου φθορᾶς· δέδωκε τοῖς μαθηταῖς, καὶ πᾶσι τοῖς κήρυξι τοῦ μυστηρίου, τὰς δύο διαθήκας, ὡς ο δύο δηνάρια, μίαν ἐχούσας τὴν τῆς Τρίαδος ἐπιγραφὴν, ὥσπερ ἀμέλει καὶ τὰ δηνάρια μίαν έφερε τὴν εἰκόνα *. Κἂν ἐτύγχανε τὴν πάροδον τῶν νομικῶν ἐντολῶν, καθ᾿ ἣν ἡ τοῦ Εὐαγγελίου τὴν δύο τῷ ἀριθμῷ. Λέγει οὖν τοῖς διδασκάλοις ἐπιμελεῖσθαι τοῦ ποιμνίου μάλα νηφόντως, καὶ εἶτ᾽ ἂν προσδα πανήσαιεν οἰκοθεν ἀνακαλύπτοντες τῆς Γραφῆς τὰ αἰνίγματα, καὶ τὰ τῆς διδασκαλίας ἐπαύξοντες, ἐν τῷ ἐπανελθεῖν αὐτὸν κατὰ τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα, ήτα αὔριον ἐξελθών
col. 303–304page 90 of 367
Homilia XII
PG 132:303Έκαστος τὸν ἴδιον μισθὸν λήψεται. Μακάριος μὲν οὖν ὁ διδάσκαλος, ὃς ἐπαυξήσει τὰ τῆς διδασκαλίας δηνάρια, οίκοθεν προσδαπανήσα; λόγον ὀρθὸν, καὶ βίον τῷ λόγῳ ἀκόλουθον. “Αθλιοι δὲ οἱ κατ᾽ ἐμέ πάντες καὶ δείλαιοι ἑνηχοῦντες εἰς ἀέρα διὰ κεντς ὡς χαλκὸς ἠχῶν, ἢ περὶκτυποῦν τύμπανον ἐξ ἡμι σείας τὸ καλὸν κατορθοῦντες, καὶ μένοντες ἐλλειπείς τοῦ βελτίονος. Ἡ μὲν οὖν παραβολὴ τὴν τῶν ἀν θρώπων ἔκπτωσιν, καὶ τὸ εἰς ἡμᾶς τοῦ Θεοῦ ἔλεος ἐπεδείξατο. Υπογράφει δὲ τάχα καμὲ καὶ τοὺς ἴσως ἐμοὶ τῆς σφῶν σωτηρίας ολιγωρήσαντας. Ἐγὼ γάρ εἰμι ὁ καθάπερ ἐξ Ἱερουσαλὴμ τῆς τῶν ἀρετῶν πόλεως ἐξοστρακισθεὶς, καὶ πρὸς τὴν τῆς ἁμαρτίας Ιεριχώ αὐτομόλως ὑποσυρείς, καὶ ἐν τῇ λεωφόρῳ τῆς ζωῆς, ὡς λωποδύταις ὑποπεσὼν τοῖς ἐμαυτοῦ πονηροῖ; λογισμοῖς, ὑφ' ὧν γυμνωσθείς, οἴμοι, τῆς ευσχήμονος βιωτῆς πράξεων εναρέτων ὡράθην γυμνός, πολλὰς ἁμαρτιῶν ἐπιφερόμενος σμώδιγγας. Ημιθανὴς δὲ γέγονα καὶ ἡμίτομος, μόνην τὴν ἐλπί δε ζῶσαν περιφερόμενος. Ἱερεὺς δὲ καὶ Λευΐτης ἀντιπαρῆλθε με· καὶ ὁ φυσικὸς γὰρ νόμος, καὶ ὁ γραπτὸς ἐξ ἐμῆς ἀπειθείας ἀσυντελεῖς ἐγεγόνεισαν. ᾿Αλλὰ πάρεσο, Σωτερ αὐτὸς, τὴν καλὴν συζυγίαν, τὸ ἔλαιον καὶ τὸν οἶνον συμπαθῶς ἐπιστάζων μοι, μα κροθύμως ἐλέγχων, καὶ μετ᾿ ἐλέους παιδεύων με, μαστίσων τοῖς πειρασμοῖς διὰ τὴν ἀπείθειαν, ἐλεῶν τῇ μακροθυμίᾳ διὰ τὴν ἀσθένειαν, εἰσάγαγέ με εἰς τὸ τῶν ἀρετῶν πανδοχεῖον. Εντειλον τῷ φυλάττοντί με ἁγίῳ ἀγγέλῳ ἐπιμεληθῆναι τῆς σωτηρίας μου, καὶ ὡς δύο δηνάρια χορηγῆσαί μοι τὴν εἰς σὲ καὶ τὸν πλησίον ἀγάπην. Σὺ γὰρ ὁ τὰς ἀσθενείας ἡμῶν θεραπεύσας, καὶ τὰ τραύματα τοῖς σοῖς τραύμασιν Ιασάμενος, ὁ σὺν Πατρὶ καὶ Πνεύματι δοξαζόμενος, ᾧ πρέπει πᾶσα τιμὴ εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΙΒ'. Περὶ τῆς ἐχούσης πνεῦμα ἀσθενείας. Οἱ κηφήνες εἶδος ἐστι μελλισσῶν ἀργόν τε καὶ ἄχρηστον. Οὗτοι γοῦν ὁπηνίκα τὰς μελίσσας θεά σαιντο τῶν σίμβλων ἀφιπταμένα;, καὶ πρὸς λειμῶνας χωρούσας, καὶ δρεπομένας τῶν ἀνθέων τὸ λεπτίν, καὶ χνοῶδες τῆς ἐν τῇ μέσῳ κόμης ἐκτιναχθὲν, ἐξ οὗ κηροπλαστοῦσι τοῦ μέλιτος τὴν γλυκύτητα, τηνι καῦτα οἱ κηφήνες οὗτοι ληστρικώς, μᾶλλον δὲ δίκην κλεπτῶν εἰσπηδήσαντες, καὶ πρὸς τὰ σίμβλα χω ρήσαντες τῶν μελιττῶν τὴν γεωργίαν ἁρπαλέως τεί κηφήνας ἀργούς νωθρού; εἰ ἀκέντρου; ἄμυναν ἐλθεῖν οὐ δύνασθαι, καὶ πρὸς λειμώνας χωρούσας; Οἱ δ᾽ ἔντοσθε μένοντες ἐπὶ ῥεφέας κατὰ σίμβλους Αλλότριον κάματον σφετέρην εἰς γαστέρ' ἀμῶνται.
col. 305–306page 91 of 367
PG 132:305κατέδουσιν· ὅτε δὲ τὰς μελίσσας ὑπονοστούσας αίσθοιντο, φεύγουσιν ἀμεταστρεπτί, εἰς ἄμυναν ἐλθεῖν οὐ δυνάμενοι. Τοιοῦτοι τῆς Ἐκκλησίας οἱ λυμαντήρες, καὶ τῶν αὐτῆς πραγμάτων οἱ ἄρπαγες ἐπιτηροῦσι τὴν ἡμῶν ὑποχώρησιν, εἶτα εἰσπηδῶντες, τοῖς μὲν ἐκκλησιαστικοῖς λυμαίνονται πράγμασιν ἡμῶν δὲ τὴν κατὰ στόμα παράταξιν δεδιττόμενοι, λόγοις καὶ ἐνέδραις καταστρατηγεῖν ἡμᾶς δοκιμά ζούσε, ποτὲ μὲν τὴν αὐλὴν Καϊάφα ποιοῦντες συνέ δριον, ποτὲ δὲ εἰς τὸ τοῦ Προδρόμου ευκτήριον συνιστάντες δεινὸν βουλευτήριον, καὶ ποιοῦντες τὸ βαπτιστήριον ἐπιβουλευτήριον. Ινα τί γένηται; ἵνα ἐξωθῇ μὲν ὁ Ἰσαάκ, ἀντεισαχθῇ δὲ ὁ Ἰσμαήλ. 'Αλλ' ἐκεῖνοι μὲν φεύγουσιν, ὡς ὁρᾶτε, τὰς ἀκρω ρείας ἐπιτηροῦντες, καὶ τὰ τῶν προβάτων ἐφέλο κοντες ἀσθενέστερα, βύοντες ὡσεὶ ἀσπὶς τὰ ὦτα, πρὸς τὴν παραίνεσιν. Ἡμεῖς δὲ, ὦ κλῆρος ἐμὸς, τὰς αὐτῶν ὁρμᾶς ἐκκλίνοντες φέρε πάλιν τῶν ἱερῶν τοῦ Εὐαγγελίου λόγων ἀκούσωμεν Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἦν διδάσκων ὁ Ἰησοῦς ἐν μια τῶν συναγωγῶν, ἐν τοῖς Σάββασι, καὶ ἰδοὺ γυνή πνεῦμα ἔχουσα ἀσθενείας ἔτη δέκα καὶ ὀκτὼ, καὶ τῆς Ἐκκλησίας λυμαντήρες, καὶ τῶν αὐτῆς πραγμάτων ἁρπαγές του λόγου, ὥσπερ αἱ φαῦλαι τῶν γυναικῶν τὰ τοῦ Προδρόμου εὐκτή βαπτιστήριον ἐπιβουλευτήριον Ινα τί γένηται; ἵνα ἐξωθῇ μὲν ὁ Ἰσαάκ, ἀντεισαχθῇ δὲ Ἰσμαήλ ὁ Ἰακώβ, εἰσαχθῇ δὲ ὁ Ησαύ. χως.
col. 307–308page 92 of 367
PG 132:307ἦν συγκύπτουσα. Είθιστο τῷ Σωτῆρι ἐν τοῖς Σάβ Ει βασι μάλιστα τὰ πολλὰ τῶν θεοσημείων ἐπιτελεῖν, καὶ τὸ μελιχρὸν τῆς διδασκαλίας νάμα προχέειν ἐν ταῖς συναγωγαῖς· ἐν ταύταις γὰρ μᾶλλον ὁ λαὸς συναγειρόμενος ἦν. Αμέλει, καὶ τὸν ἔχοντα τὴν ξη ρὰν χεῖρα, καὶ τὸν ἐν τῇ στοᾷ τοῦ Σολομῶντος παρά λυτον, καὶ τὸν ἐκ γενετῆς τυφλὸν, καὶ ταυτηνὶ τὴν συγκύπτουσαν ἐν τῷ Σαββάτῳ ἰάσατο· ἔργῳ μὲν ἑρμηνεύων τοῦ Σαββάτου τὴν κλήσιν, παρείχε ταῖς νόσοις σαββατισμὸν, καὶ κατάπαυσιν τοῖς ὑπ' αὐτῶν οχλουμένοις διδοὺς, καὶ τὰς μὲν ψυχὰς τῇ ἀριπρεπεῖ διδασκαλίᾳ φωννύς, τὰ δὲ σώματα τῶν ἐνοχλούντων ἀπαλλάττων παθῶν. Δείκνυσί γε μὴν καὶ τοὺς τοῦ νόμου ἐξηγητὰς Φαρισαίους καὶ Γραμματεῖς ἀσυνέτως τηροῦντας τὴν τοῦ Σαββάτου ἀκρίβειαν. Εἴσῃ δὲ τοῦτο σαφέστερον, ἐρείσας τὸν νοῦν εἰς τὸ τῆς ἀνα γνώσεως ταύτης ἀκροτελεύτιον, ἐν ᾧ πρὸς τὸν ἀρχι συνάγωγον ὁ Σωτὴρ διελέξατο. Νῦν δὲ τὸν λόγον ἀναλάβωμεν ἄνωθεν· «Καὶ ἰδοὺ γυνὴ ἦν πνεῦμα έχουσα ἀσθενείας. Ποῦ εἰσιν οἱ τῆς ἐκ δαιμόνων παραφορᾶς περιόδους σελήνης, καὶ ζέσιν, καὶ ύπερ όπτησιν αἵματος, καὶ ὕλης πλεονασμὸν αἰτιώμενοι, καὶ διὰ τοῦτο τὸν τῆς ἀληθείας λόγον κατασπαράσ σοντες; Ἰδοὺ γὰρ καὶ τὸ κεκυφέναι τὸ γύναιον, καὶ νενευκέναι πρὸς γῆν, ὡς ἐκ δαιμονικῆς ἐνεργείας συμβάν, πνεῦμα ἀσθενείας ὀνομάζει τὸ Εὐαγγέλιον. Ο γὰρ μέγας εὐαγγελιστής οὗτος Λουκᾶς, ἅτε ταῖς Ιατρικαῖς βίβλοις ὠμιληκώς, καὶ τὴν τῶν φυσικῶν δόξαν οὐκ ἀγνοῶν, ἐπανορθοῦται τὴν ἐκείνων ὑπόλης ψιν, ὡς ἂν μὴ ἔχοιεν αἰτιᾶσθαι νευρῶν νάρκωσιν, καὶ σπονδύλων διάλυσιν, καὶ ὅσα φυσιολογεῖν εἴθισται τοῖς μὴ πλέον τῶν ἐν αἰσθήσει προσέχουσι. Ταῦτα δὲ λέγω οὐκ ἀναιρῶν τὴν αἰτίαν τῆς φύσεως. Καὶ γὰρ ἡ φύσις ἁμαρτάνει ὡς τὰ πολλά· ἢ πόθεν οι περιττοί τινες ἐπιγίνονται δάκτυλοι, ἢ μελῶν ἔλλειψις, ἢ πήρωσις ὀφθαλμῶν ἐξ αὐτῆς τῆς γεννήσεως; Διὸ καὶ πατέρας τῆς τικτομένων ἀσθενείας πολλάκις αἰτιατέον, μέθῃ καὶ ἀκολασίᾳ ποιοῦντες ἐξίτηλα τὰ σπειρόμενα. Ἐντεῦθεν καὶ Μωϋσῆς τὸν τοῦ λελωβημένου πατέρα κατέλευσεν, ὅτι δι' ἀκρα σίαν τῆς γυναικὸς τὸν καθαρισμὸν οὐκ ἀνέμεινε. Πλὴν ὅτι καὶ ταῦτα οὐκ ἔξω τῆς πάντα εὐθυνούσης προνοίας ἐκπέπτωκε, μέλλουσαν ἔσεσθαι κακίαν κω λυούσης πολλάκις διὰ πηρώσεως. Οὐ γὰρ μόνον ἐν τοῖς σωματικοῖς, ἀλλὰ κάν ταῖς ψυχαῖς τὰ ἐναντία τῶν ἐναντίων ἰάματα. Οἷς δὲ μὴ μέλλουσα κακία προσαναστέλλεται, ἄλλο: καυτῆρες ἐπάγονται, ἢ

Homily XVIHomilia XVI

col. 309–310page 93 of 367
PG 132:309επαχθήσονται. ι Καὶ ἰδοὺ γυνὴ ἔχουσα πνεῦμα ἀσθε-. νείας ἔτη δέκα καὶ ὀκτώ.» Ορα τοῦ κακοῦ τὴν ἐπίτασιν, ἐννόησον δὲ καὶ τῆς ἀσθενείας τὸ μέγε θος, ἐν πόσοις ἐτῶν περιόδοις εἰς γῆν ἡ ἀθλία κέ κυφε κτηνηδόν, μήτε πρὸς τὰ οὐράνια κάλλη ἐνατενίζειν ισχύουσα, μήτε τὰς ὄψεις τῶν συναντώντων περιαθρείν δυναμένη, ἀλλὰ μηνοειδώς καμπομένη δίκην στοάς, τοῦ δαίμονος οἷά τινος μολυβδίνου βά ρους βρίθοντος, καὶ τὸν νῶτον συγκύπτοντος. ἵεται τοίνυν ἐπὶ τὴν ἴασιν αὐτόμολος ὁ Σωτὴρ, ἐκ τῆς ἐνούσης αὐτῷ ἐμφύτου πρὸς τὸν ἄνθρωπον γαληνός τητος, ἐλεήσας τὴν φύσιν παιζομένην οὕτως ὑπὸ τοῦ δαίμονος, καὶ φωνὴν ἐπαφίησι τῆς νόσου λυτήριον Γύναι, ἀπολέλυσαι τῆς ἀσθενείας σου.» Καὶ τῷ λόγω προστίθησι τὴν ἀφήν· «Ἐπέθηκε γὰρ, φησίν, ἐπ' αὐτῇ τὰς χεῖρας, καὶ παραχρῆμα ἀνωρθώθη. Αθρει δὴ τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος τὸ κατάλληλον φάρμακον. Ἐπειδὴ γὰρ, τῆς ψυχῆς ἁμαρτησάσης, ἐδόθη τῷ Σατανᾷ τὸ σῶμα πρὸς κόλασιν, διὰ μὲν τοῦ λόγου ἀπολύει τὴν ψυχὴν τῆς τῶν ἁμαρτιῶν ἐνοχῆς, διὰ δὲ τῆς θείας ἀφῆς ἀνορθοῖ τὸ σῶμα τῆς εἰς γήν κατανεύσεως. Αποκριθεὶς δὲ ὁ ἀρχισυνάγωγος, ἀγανακτῶν ὅτι τῷ Σαββάτῳ ἐθεράπευσεν ὁ Ἰησοῦς, ἔλεγε τῷ ὄχλῳ Εξ ἡμέραι εἰσὶν, ἐν οἷς δεῖ ἐργάζεσθαι· ἐν ταύταις οὖν ἐρχόμενοι θεραπεύεσθε, καὶ μὴ τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Σαββάτου.» Ως χαλεπὸν πάθος ο φθόνος, την ψυχήν ὑποτήκων τοῦ τρέφοντος, καὶ λαθεῖν μὴ δυνάμενος, κἂν πρὸς ὀλίγον ὑποκριτικῷ προσωπείῳ καλύπτοντο, ὡς πῦρ ἐν ἀχύροις καλυπτόμενον δριμὺν μὲν τέως καπνὸν ἀναδίδωσιν, εἰ δέ τινος τύχοι διὰ πνοῆς, τότε αναρριπίζει τὴν φλόγα εἰς τοὺμφανές· τοιοῦτόν τι συνέβη καὶ περὶ τὴν ἀπόπληκτον τοῦτον ἀρχισυνάγωγον δς, τοῦ Κυρίου διδάσκοντος, ὤδινε μὲν ἐν ἀποῤῥήτοις τὸν φθόνον, κατεῖχε δὲ μόλις μηδεμίαν εὑρίσκων λαβήν. Τὸ δὲ παράδοξον θαῦμα τεθεακώς, επῤῥήσσει τὴν ἐνδομυχοῦσαν κακίαν, καὶ εἰς φῶς προσάγει τοῦ φθόνου τὸ ἀμβλωθρίδιον. Αφεὶς γὰρ θαυμάζειν, τὴν τοῦ νόμου παράβασιν δῆθεν προβάλω λεται, οὐ τὸ Σάββατον μᾶλλον τιμῶν, ἡ τοῖς θερα πενομένοις ἐπιφθονῶν. ᾿Αλλ' ἀνεπικούρητον ἀεὶ τὸ ψεῦδος ἀφ' ἑαυτοῦ, ῥᾷστα παρὰ τῶν σωφρόνων δεν ελεγχόμενον. Ο μὲν γὰρ δὲ δυσφορηκὼς ἀναισχυντεῖ προφανῶς, καὶ τῷ θαύματι ἀντεξάγει τῆς ἑαυτοῦ καυτήρες, άλλοι ἀλλ' οἱ καυτήρες. ὑποτύφων, υπο τήκων, εἰ τὸ ὑποτήκων Ο φθόνος ἐστὶ κάκιστον· ἔχει δέ τι καλὸν ἐν αὐτῷ Τήκει γὰρ φθονερῶν ὄμματα, καὶ καρδίην.
col. 311–312page 94 of 367
PG 132:311βασκανίας τὴν ἔνδειξιν, διαλέληθε δὲ καθ᾿ ἑαυτοῦ κι νήσας τὸν ἔλεγχον. Τί γὰρ πρὸς αὐτὸν ὁ Σωτήρ; Υποκριτά, ἕκαστος ὑμῶν ἐν τῷ Σαββάτῳ οὐ λύει τὸν βοῦν αὐτοῦ καὶ τὸν ὄνον ἀπὸ τῆς φάτνης, καὶ ἀπαγαγὼν ποτίζει; ο Δείκνυσι μὲν οὖν αὐτὸν οἷον λελυττηκότα τῷ φθόνῳ· ἀνακαλύπτει δὲ διαλευκαίνων τοῦ νόμου τὸ βούλημα, καὶ πείθων πρὸς τὸ πνεῦμα χειραγωγεῖσθαι ὑπὸ τοῦ γράμματος. ᾿Απείπατο μὲν γὰρ ὁ νόμος τῷ Σαββάτῳ χειρονεκτεῖν, ἥκιστα δὲ κωλύει εὐεργετεῖν, ἀλλὰ δὴ καὶ αὐτὴ τῶν πράξεων ή σχολή νοουμένων ἦν φυλακή. Οτι δὲ ταυτὶ ἀληθῆ, ὁ λόγος δείξει ἀμογητί. Επιτάττει ὁ νόμος ἐν Σαβ βάτῳ μὴ αίρειν βάσταγμα, καὶ πῦρ μὴ καίειν, καὶ ἀπὸ τοῦ τόπου αὐτοῦ μὴ ἐξέρχεσθαι. Ο τοίνυν ἐκε λαμβάνων ταῦτα σωματικῶς τῇ τοῦ νόμου κατάρτ ὑπόδικος γίνεται. Τὸ γὰρ μὴ κινεῖσθαι ἀπὸ τοῦ τόπου ἀμήχανον· καὶ πᾶν τὸ ἐπαιρόμενον βάσταγμά ἐστι, κἂν ἄρτος ᾖ, καν ἱμάτιον. Αλλ' ὁ νόμος διὰ τοῦ σαββατισμοῦ τὴν ἐν τῷ κακῷ ἀπραξίαν νομοθετεί. Καὶ μήτε τῷ βάρει τῆς ἁμαρτίας καταφορτίζεσθαι, τοῦτο γάρ ἐστι τὸ μὴ αἴρειν βάσταγμα· μήτε τῆς ἐν Θεῷ μονῆς ἀφίστασθαι, ὅπερ ἐστὶ τὸ μὴ ἀπὸ τοῦ τόπου αὐτοῦ ἐξέρχεσθαι· μήτε τοῦ θυμοῦ καὶ τῆς φαύλης ἐπιθυμίας ἀναφλέγειν τὸ πῦρ. Ἀλλὰ καὶ τὸ καταλευσθῆναι τὸν κατὰ τὸ Σάββατον φρυγανιζόμενον, οὕτω προσήκει νοεῖν, ὡς δεῖ τοὺς ἀναιρετικούς καὶ τῷ θαύματι ἀντεξάγει τῆς ἑαυτοῦ βασκανίας τὴν ἔνδειξιν, τῷ θαύματι τὴν ἔνδειξιν τῷ θαύματι τὴν ἔδειξιν, διαλέληθε δὲ καθ᾿ ἑαυτοῦ κινήσας τὸν ἔλεγχον ὀρθῶς καὶ πεφροντισμένως
col. 313–314page 95 of 367
PG 132:313τῆς κακίας λογισμούς σφενδοναν κατά του συλλέγοντος τῆς ἁμαρτίας τὰ φρύγανα. ἅπερ ὁ ᾿Απόστολος ξύλα, καὶ χόρτον, καὶ καλάμην ὠνόμασεν. Οἱ δὲ Ἰουδαῖοι οὐκ ὀρθῶς, οὐδὲ πεφροντισμένως, ἀλλὰ σω ματικῶς σαββατίζοντες, καὶ διὰ τῆς ἀπραξίας τι μῶντες τὸ Σάββατον, τῇ κτίσει λατρεύουσιν, ὡς τούς γε σωματικῶς σαββατίζοντας προφητική ταλα νίζει φωνή, ο Ούαι, λέγουσα, οἱ ἐφαπτόμενοι Σαβ άτων ψευδῶν!. Ο γὰρ τοίνυν νόμος καὶ τοῖς Σάβ κατι διδάσκει μηδὲ τὸν βοῦν, ἢ τὸν ὄνον παριδείν στημέλητον, ἀλλὰ καὶ ψυχὰς οἰκτείρειν κτηνῶν, ὡς τὸ λόγιον· πλὴν ἀλλ᾽ ἐπειδὴ περὶ βοῶν οὐ μέλει τῷ Θεῷ, ὡς Παύλῳ δοκεῖ τῷ ἀκριβεῖ τοῦ νόμου ἐξηγητῇ, Οἱ ἐρχόμενοι εἰς ἡμέραν κακὴν, οἱ παίζοντας καὶ εφαπτόμενοι Σχοβάτων ψευδών "Αλλως τε (χρῆναι γὰρ ὑπολαμβάνω καὶ τῶν ἀναγκαιοτέρων ἐπὶ τούτοις εἰπεῖν) ψευδή σάββατα τα παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις· ἐπεὶ ἐστι σκιὰ μὲν ὁ νόμος, καὶ τύπος κατὰ τὸ ἀληθὲς, καὶ τὰ διὰ Μωσέως. Ο δὲ τύπος οὐκ ἀλήθεια, μόρφωσιν δὲ μᾶλλον τῆς ἀλη θείας εἰσφέρει. Τοιγάρτοι καὶ Παῦλος • Εβραίοις ἐπιστέλλει, και φησιν περὶ τῶν ἀρχαιοτέρων· ἄρα ἀπολείπεται ὁ Σαββατισμὸς τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ. Οὐ γὰρ κατέπαυσεν ἐκείνους ὁ Ἰησοῦς, οὔτε μὲν εἰσω εληλάκασιν εἰς κατάπαυσιν τοῦ Θεοῦ. Σαββατίζομεν δὲ πνευματικῶς ἡμεῖς ἐν Χριστῷ, καταλύοντες, καὶ ἀποφοιτῶντες μὲν ἁμαρτίας, καταλήγοντες δε παντὸς φθαρτοῦ καὶ γηΐνου πράγματος Οἰκτείρει, δίκαιος ψυχὰς κτηνῶν αὐτοῦ
col. 315–316page 96 of 367
PG 132:315Ἑβραίων, καὶ τοὺς ἐξ ἐθνῶν ἐκδουλεύοντας, οὓς κατά τινα χρόνων εβδομαδικὴν περίοδον ἐκέλευσεν ἡ νομο θεσία ἐλευθεροῦν, ὡς ἡ τοῦ Δευτερονομίου βίβλος διέξεισι. Τὸν μὲν οὖν Ἑβραῖον, βοῦν ὀνομάζει, ὡς καθαρόν· ἔνῳ δὲ ἀφομοιο? τὸν ἐθνικὸν, ὡς ἀκάθαρ τον, οὓς προσήκει ἐν τοῖς ὁρισμένοις σαββατισμοίς λύειν ἀπὸ τοῦ δεσμοῦ τῆς δουλικής φάτνης, καὶ τὸ τόμα τῆς ἐλευθερίας χαρίζεσθαι. Αἰτίαν δὲ τῆς νότ σου τῆς γυναικὸς λέγει τὸν Σατανᾶν. Ταύτην γάρ, φησί, θυγατέρα αὖσαν 'Αβραάμ, οὐκ ἔδει λυθῆναι ἀπὸ τοῦ δεσμοῦ τούτου τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Σαββάτου. Ἐν τῷ δεικτικῶς εἰπεῖν τούτου, δακτύλῳ δείκνυσι τρόπον τινὰ τὸν πεδήσαντα δαίμονα, ὥσπερ τοῖς μαθ θηταῖς ἐδείκνυ τὸ σεληναῖον ἐκεῖνο δαιμόνιον, λέγων Ερεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ· "Αρθητι καὶ βλήθητι εἰς τὴν θάλασσαν.» Τὸ δὲ, τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Σαββάτου, ἐν τῇ ἐμῇ ἐνανθρωπήσει, φησί, καθ᾿ ἣν ἥκω σαββατισμὸν τῶν παθῶν ἐργασόμενος. βοῦν καὶ ὄνον λυόμενον προσήκει νοείν τοὺς ἐξ η ο Ταύτα λέγοντος αὐτοῦ, κατᾔσχυνοντο πάντες εἰ ἀντικείμενοι, ο φανερῶς οἱ Φαρισαῖοι, και γραμματεῖς κατῃσχύνοντο ἐλεγχόμενοι, κατῃσχύνοντο δὲ μᾶλ λον οἱ ἀντικείμενοι δαίμονες δεδιότες τὴν μικρὸν ὅσον ἐσομένην σφίσιν ἀπώλειαν. Αλλ' αὕτη μὲν ἡ σωματικώτερα τοῦ λόγου διήγησις χρὴ δὲ πάντως καὶ τὸ ὠφέλιμον αὐτῆς ἐπιγνῶναι διὰ τῆς ἐν πνεύματι θεω ρίας. Ἡ μὲν οὖν Συναγωγή τύπος ἦν, ὡς ἀληθῶς, της ὅλης συναγωγῆς, εἰς ἣν ἐπεδήμησε ὁ κατὰ σάρκα Χρισ στός. Τὸ δὲ Σάββατον τοῦ τῆς κακίας σαββατισμοῦ, ἐν ἐνανθρωπήσας εἰργάσατο. Ο δὲ ἀρχισυνάγωγος τους ἱερεῖς καὶ Γραμματεῖς καὶ Φαρισαίους ὑπέγραψε, τοὺς κατὰ Χριστοῦ, καὶ τῶν ἐκείνου θαυμάτων λυττής σαντας, καὶ ὡς βεβηλοῦντο; τὸ σάββατον, καὶ καταλύ
col. 317–318page 97 of 367
PG 132:317εντος τὸν νόμον τοῦτον κατηγορήσαντας. Ἡ δὲ κατὰ πάροδον γενομένη τῆς συγχυπτούσης θεραπεία τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας τὴν σωτηρίαν εἰκόνιζεν ἀνορθωθεί. τῆς ἐκ τῆς πρὸς τὰ εἴδωλα καταπτώσεως. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ τῆς ἀσθενείας χρόνος ἀριδήλως δείκνυσι, περὶ ἃ ἡσθέ νει τὰ ἔθνη πρὸ τῆς παρουσίας Χριστοῦ, Ο γὰρ ὀκτὼ καὶ δέκατος ἀριθμὸς, πράξεως καὶ θεωρίας ἐστὶ σύμβολον· ἡ μὲν γὰρ δεκὰς τὰς ἐντολὰς σημαίνει τὰς πρακτικά;· ἡ δὲ ὀγδοὰς τῆς πανσόφου θεολογίας ἐστὶν εἰκών. Αμφοτέρωθεν οὖν τὰ ἔθνη ἐχώνευε κατὰ μὲν τὸ σέβας, ἀθεῖαν καὶ πολυθείαν νοσήσαντα κατὰ δὲ τὴν πρᾶξιν, τἀναντία τῆς ἐπαινουμένης δε κάδος διαπραττόμενα. Καὶ οὕτω κεκυφέτα ἦσαν ἐν τῇ γῇ χοιρηδόν ὕλῃ ἐμπεπαρμένα χαμαιζήλων κακῶν, καὶ πρὸς τὸ κτηνώδες καὶ ταπεινὸν ἐπικύπτοντα. Ἀλλ᾽ ἦλθε Θεὸς οἰκείοις σπλάγχνοις ἐπικαμφθεὶς, & καὶ γενόμενος ἄνθρωπος, καὶ μείνας Θεός, λύει τα ἔθνη τῶν τῆς ἀσεβείας δεσμῶν, καὶ ἀνορθοῖ πρὸς τὴν θείαν ἐπίγνωσιν. Καὶ τοῦτο ἡ πνευματοκιθάρα προΰ ψαλλεν ο Κύριος ἀνορθοί κατερραγμένους Κύριος λύει πεπεδημένους.» Τῷ δὲ λόγῳ καὶ ἀφῇ θεραπευθῆναι τὴν πάσχουσαν, δηλωτικὸν ἦν τῶν ἐπὶ Χριστοῦ δύο φύσεων. Εἰ δὲ καὶ βασκαίνει τῇ θεραπευθείσῃ ὁ ἀρχισυνάγωγος, καὶ τοῦτο τῇ θεωρίᾳ ἀκόλουθον. Οι γὰρ Ἰουδαῖοι τῶν ἐκ Θεοῦ δοθέντων τοῖς ἔθνεσιν τὴν ἀφθονίαν τῶν ἀγαθῶν ὁρῶντες βασκαίνουσι, καὶ τοῦτο προλέγει διὰ Μωσέως ὁ Θεός· «Αὐτοὶ παρεζήλωσάν με ἐπ᾽ οὐ θεῷ, κἀγὼ παραζηλώσω αὐτοὺς ἐπὶ ἔθνει ἀσυνέτῳ.» 'Ανανήψωμεν οὖν καὶ ἡμεῖς τῆς πρὸς τὰ γήινα καταπτώσεως. Επάρωμεν εἰς οὐρανοὺς τὸν τῆς ψυχῆς ὀφθαλμόν, γενώμεθα ἐν αἰ σθήσει τοῦ πρέποντος· ἀποσεισώμεθα τὴν ἀχλὺν τὴν ἐπισκοτοῦσαν ἡμῶν τὸ ἡγεμονικόν· ἕως πότε πρὸς ἔρεις, καὶ μάχας, καὶ ψευδορκίας σχολάσομεν; Εμὲ γοῦν φρίκη καὶ δέος αἱρεῖ διὰ τοὺς συνεχεῖς ὅρκους τοὺς γενομένους εἰς τὰ κριτήρια· καὶ ὅπως πρόκειται τὸ πάσης αἰδοὺς ἄξιον Εὐαγγέλιον ἐν τῇ τῶν λοιμῶν καθέδρα περιφρονούμενον· τὸ μὲν γὰρ παραινεῖ μὴ ὀμνύειν ὅλως, οἱ δὲ ἁρπαγες σύνεργον αὐτὸ τῆς πλεονεξίας λαμβάνουσιν· οὕτω καὶ τῶν ἀπίστων ἀμφοτέραις οὖν ιγνύαις, ; ἀμφοτέραις οὖν ταῖς ἐγνύαις τὰ ἔθνη ἐχώλευσε ἅπαντα ὀκτώ Τῶν ἐκ Θεοῦ δοθέντων τοῖς ἔθνεσι. μὲν παραινεῖ πλεονεξίας λαμβάνουσι,
col. 319–320page 98 of 367
PG 132:319ἐθνῶν εἰσιν ἀθλιώτεροι. Κλεινίας τις, Ἕλλην ἀνὴρ, προέκρινε ζημίαν ὑποστῆναι ταλάντων τριῶν, ἡ ὁμόσαι. Καὶ δέδωκε τῷ κατηγόρῳ τάλαντα. καὶ οὐκ ὅμοσε· καὶ ταῦτα μὴ μέλλων ἐπιορκεῖν. Αρα οὖν οὐκ ἐμὲν καὶ τῶν Ἑλλήνων αὐτῶν ἀθλιώτεροι; Οπηνίκα τις ἀντίδικος ὧν ἐνορκῶται σε βούλεται, καί σοι τίθησιν ἔμπροσθεν τὴν σεβασμίαν τῶν Εὐαγ γελίων πυκτίδα, ἀφεὶς ὀμνύειν, ἀνάπτυξον ταύτην, ἀνάγνωθι τί ἡ Δεσπότης διακελεύεται· «Εγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, μὴ ὁμόσαι ὅλως, μήτε ἐν τῷ οὐρανῷ, ὅτι θρόνο; ἐστὶ τοῦ Θεοῦ, μήτε ἐν Ἱεροσολύμοις, ὅτι πόλις ἐστὶ τοῦ μεγάλου βασιλέως, μήτε ἐν τῇ κεφα λῇ σου ὁμόσῃς, ὅτι οὐ δύνασαι μία τρίχα λευκὴν, ἢ μέλαιναν ποιῆσαι·, φρίξον τὸ ῥῆμα, φοβήθητι τὸ παράγγελμα. Εἴσιθι πρὸς τὸν ἀκριβῆ τοῦ Εὐαγγελίου σκοπόν. Οὐ γὰρ ἁπλῶς ποιεῖται τὸν οὐρανὸν ἀπό μωτον· οὐδὲ ταύτην λέγει τὴν Ἱερουσαλήμ, Αν πολλὰ πολλάκις στρατόπεδα Περσῶν, καὶ Μήδων, καὶ Ῥωμαίων ἐδῄωσαν, ἀλλ' οὐρανὸν μὲν τὸν νοερὶν αὐτοῦ τὸν Χερουβικὸν θρόνον καλεῖ, Ἱερουσαλήμ δὲ τὴν ἄνω τοῦ Θεοῦ μητρόπολιν, περὶ ἧς δεδοξασμένα ἐλαλήθη, ὡς ὁ Προφήτης φησί. Κεφαλὴν δὲ, ἦν ὀμνύειν ἀπείπατο, οὐκ ἄλλην πάντως προσήκει νοεῖν, ἢ τὴν πάντων ἡμῶν κεφαλὴν τὸν ταῦτα νομοθετούντα Χριστόν. Ταύτης γὰρ τῆς κεφαλῆς αἱ τρίχες οὔτε μελαίνονται ούτε λευκαίνονται. Αναλλοίωτος γὰρ ἡ θεία φύσις, μήτε μελαινομένη μήτε γηράσκουσα. Εστω δὲ ὑμῖν λόγος, φησί, τό, Ναί, ναὶ, καὶ τὸ, Οὔ, οὔ.» 'Αλλ' οὐ πιστεύει μοι, φησὶν, ὁ ἀντιμαχόμενος μοι, βεβαιουμένῳ τοῦτον διὰ μόνου τοῦ Ναί ἀλλ' ἐννόησον ὅσον τὸ παραβῆναι τὴν ἐντολήν, καν πάντα προῇς τὰ χρήματα, ἑκατονταπλασίονα ἀπο Οὐ γὰρ ἁπλῶς ποιεῖται τὸν οὐρανὸν ἀπώμοτον οὐχ ἁπλῶς παρο εκβάσεως Ὁ ἀντιμαχόμενός μοι, ἀπολαύσῃς
col. 321–322page 99 of 367
PG 132:321λαύσῃς. ᾿Αλλὰ μηδὲ τοῦτο ἐννοήσῃς ἁπλῶς, ἀλλὰ ἡ ἴσθι, ὡς διὰ τοῦ διπλοῦ τούτου ναί, ἡ ὀρθὴ πίστις ἡμῶν, καὶ ὁ βίο; ἐνδείκνυται. "Αν γὰρ ἡ πίστις τοῖς δόγμασιν ἐν εἰλικρινείᾳ φυλάττοιτο, πάσης δὲ ἀδι κίας καὶ βδελυρίας καθαρεύει ὁ βίος ἡμῶν, τότε κατ ορθοῦται ἡμῖν τὸ εὐαγγελικόν, Ναὶ, ναὶ, καὶ οὕτως ἐπαινεθήσεται ὁ ὀμνύων ἐν αὐτῷ. Αν οὕτω παιδαγωγήσωμεν ἑαυτοὺς τῷ τῆς ἀληθείας ἄλατι τὸν λό γον ἀρτύοντες, οὐ δεησώμεθα ὅρκου πρὸς τὸ πιστεύεσθαι, ἀλλὰ καὶ ὁ βίος ἡμῶν τοῖς λόγοις συμφθέγο γοιτο, καὶ ὁ Δεσπότης ἡμῶν καὶ Κύριος δι' ἡμᾶς δοξασθήσεται, ὅτι αὐτῷ πρέπει πᾶσα τιμή, καὶ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΙΓ'. Περὶ τῆς παραβολῆς τοῦ δείπνου. Μυστικὸν ἡμῖν δεῖπνον ἡ θεόλεκτος τοῦ εὐαγγελίου φωνή προτίθησι σήμερον οὐ σωματικῆς τροφῆς αἴτιον, ἀλλὰ ψυχικῆς ἀπολαύσεως πρόξενον Εαυτούς οὖν, ἀγαπητοί, πρὸς τὴν ἑστίασιν ἑτοιμάσωμεν κατα έδοντες ἁρπαλέως τὰ νοήματα, ὡς ἐδέσματα· ἵν' ἀπέλθωμεν ἕκαστος κορεσθέντες τῆς οὐρανίου τρο φῆς, τῆς μὴ βαρυνούσης κόρῳ τὸ σῶμα, ἀλλ᾽ ἐλα φρυνούσης τοῦ νοῦ τὸ πτερὸν πρὸς τὴν ἄνω φοράν, καὶ ἀπὸ τῶν γηίνων, καὶ χαμερπῶν ἀναγούσης πρὸς τὰ οὐράνια. Μὴ τοὺς τὸν δεῖπνον παραιτησαμένους ἄφρον: λογισμῷ μιμησώμεθα, ἐπίσκεψιν ἀγρῶν, καὶ γεηπονίαν, καὶ γάμον τῆς δεσποτικῆς κλήσεως προ τιμήσαντες, ἀλλ᾽ ἄξιοι τοῦ ἑστιάτορος δαιτυμόνες γενώμεθα, καθαρὰν τὴν διάνοιαν ἐν τῇ ἀκροάσει τῶν παραβολικῶν λόγων φέροντες, οὓς δὴ ταῖς θεοφιλέσιν ὑμῶν ἀκοαῖς ἐπεξηγησώμεθα. Εἶπεν ὁ Κύριος τήν παραβολὴν ταύτην· Αν θρωπός τις εποίησε δείπνον μέγαν, καὶ ἐκάλεσε πολ λούς.» Τῆς παρούσης παραβολῆς ὁ μέγας Ματθαίος ἐπιμνησθεὶς οὐ δεῖπνον, ἀλλὰ γάμον φησίν, οὕτως ΧΙΙΙ. αε
col. 323–324page 100 of 367
Homilia XIII
PG 132:323εἰπών·. Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅστις ἐποίησε γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ.» Δισταζέτω δὲ μηδὲν ἐντεῦθεν ὁ τῶν ἀκροατῶν λο γισμός, εἰ μή τινες είεν φιλοκέρτομοι και μεμψίμοιροι. Οὐ γὰρ ἀλλήλοιν τὰ Εὐαγγελιστά διαπεφων νήκατον, κἂν τοῦτο δοκῇ, ἀλλὰ καὶ σφόδρα συνάδε τον. Τὸν αὐτὸν γὰρ καὶ γάμον καὶ δεῖπνον ὀνομάζει τὸ Εὐαγγέλιον, ἀμφοτέρων δηλούντων τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Μονογενοῦς τὸ μυστήριον, ἐπειδὴ πρὸς τὴν τοῦ νοητοῦ γάμου συνάφειαν τὴν Ἐκκλησίαν ἠγάγετο, ἣν Σολομὼν ἐν τοῖς Ασμασι, καὶ Δαβὶδ ἐν Ψαλμοῖς νυμφοστολοῦσι τοῖς λόγοις. Ὁ μὲν προτρέπων τὴν νύμφην ἐπιλαθέσθαι τοῦ προτέρου λαοῦ, καὶ τοῦ ψευδωνύμου πατρίς, καὶ τῷ βασιλεῖ, καὶ νυμφίῳ ἐξέρχεσθαι·. "Ακουσον γάρ, φησί, θύγα τερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου, καὶ ἐπιλάβου τοῦ λαοῦ σου, καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου, καὶ ἐπισ θυμήσει ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου. • Επιλαθομένη γὰρ ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησία τοῦ τῆς ἀσεβείας λαοῦ, καὶ τοῦ νόθου πατρὸς, τοῦ διαβόλου φημί, έκλινε τὸ οἷς εἰς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Χριστοῦ. Ἡ δ' ἐν τῷ Ασματι νύμφη πρὸς τὸν νοητὸν τοῦτον γάμον και λοῦσα τὰς πιστευσάσας ψυχάς· «Ἐξέλθετε, φησί, καὶ ἴδετε, θυγατέρες Ιερουσαλήμ, ἐν τῷ βασιλεῖ Σολομῶντι, καὶ ἐν τῷ στεφάνῳ, ᾧ ἐστεφάνωσεν αὐτ τὸν ἡ μήτηρ αὐτοῦ ἐν ἡμέρᾳ νυμφεύσεω; αὐτοῦ, κ διὰ μὲν τοῦ Σολομῶντος τὸν ἐκ τοῦ Σολομῶντος μηνύουσα, διὰ δὲ τῆς μητρὸς τὴν ὄντων αἰτίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός· ὃς ἐπειδὴ κατὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν οὔτ᾽ ἄῤῥεν οὔτε θῆλύ ἐστι, λέγοιτ᾽ ἂν εἰκότως καὶ Πατὴρ, καὶ Μήτηρ φύσει μὲν τοῦ Υἱοῦ, χάριτ δὲ καὶ ἡμῶν. Τοῦτον τὸν γάμον αινιττόμενος ὁ Σωτ τὴρ, προτρέπει τὰς ὀσφύας ἔχειν ἡμᾶς διεζωσμένας, καὶ τοὺς λύχνους καιομένους, καὶ ὁμοίους εἶναι ἀν Ορώποις ἐκδεχομένοις πότε ὁ Κύριος αὐτῶν ἀναλύσει ἐκ τοῦ γάμου. Διὰ τούτων γὰρ βούλεται ἡμᾶς ἐζωσμένην ἔχειν τὴν ὀσφὺν τῇ ζώνῃ τῆς σωφροσύνης, καιομένου τοῦ λύχνου τοῦ συνειδότος τὴν ἡμέτερον βίον φωτίζοντος· ἐμοιοῦσθαί τε τοῖς ἁγίοις ἀγ γέλοις, οἳ ταῖς οὐρανίαις ἐφεζόμενοι πύλαις, ἀπεκδέ χοντο τὴν τοῦ Κυρίου ἀπὸ γῆς ἀναφοίτησιν, πότε ὑπονοστήσει διὰ τοῦ βαπτίσματος ἡμᾶς ἀρμοσάμενος, νυμφοστόλοι Το νυμφοστολῆσαι νύμφην κοσμήσαι, νυμφοστοληθεῖσα Εγώ τούτου γάμου συναρμοστής, ἐγὼ νυμφοστόλος, νυμφοστόλος, νυμφαγωγός εἰ νυμφευτής παράνυμφος

Homily XVIIHomilia XVII

col. 325–326page 101 of 367
PG 132:325καὶ εἰς τὸν οὐράνιον νυμφῶνα εἰσοικισάμενος. Τούτῳ φονευταῖς παρεδίδοτο. Δεῖπνος οὖν εἰκότως ἡ ἐν τῷ γάμῳ Παῦλος ὁ νυμφαγωγὸς συνάπτων τοὺς μαθητὰς ἔλεγεν· ο Ηρμοσάμην ὑμᾶς ἑνὶ ἀνδρὶ παρθένον ἁγνὴν παραστῆσαι τῷ Χριστῷ, ο Νυμφίον δὲ τὸν Δεσπότην Χριστὸν καὶ Ἰωάννης ὁ μέγας κή ρυξ ὠνόμασεν· «Ο ἔχων γάρ, φησί, τὴν νύμφην νυμφίος ἐστὶν, ὁ δὲ φίλος τοῦ νυμφίου χαρα χαίρει ἀκούων τὴν φωνὴν τοῦ νυμφίου.» Ορᾷς ὡς ὁ γάμο; ἐστὶν ἡ πρὸς ἡμᾶς τοῦ Θεοῦ λόγου οικονομία, καὶ ἄῤῥητος κένωσις; Γάμος δὲ λέγεται διὰ τὸν πρὸς ἡμᾶς τοῦ Θεοῦ πόθον, καὶ διὰ τὴν ἁρμονίαν καὶ συνάφειαν. Δείπνος δὲ ὁ αὐτὸς, ὅτι ἐπὶ τέλει τῶν αἰώνων ἐγένετο, ὥσπερ ὁ δεῖπνος ἐπὶ τέλει τῆς ἡμέ μας προτίθεται· «Ὅτε γὰρ ἦλθε τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ.» Εν ἑσπέρᾳ δὲ καὶ τὸν μυστικὸν δεῖ πον ἑτοιμάσας ὁ Κύριος, ἐδίδου εἰς βρῶσιν ἑαυτὸν τοῖς μαθηταῖς. Καὶ τοῦτο Μωϋσῆς αἰνιττόμενος ἐν ἐσπέρᾳ, καὶ ὑπὸ λύχνοις ἐσθίειν τὸ Πάσχα προσέταξεν. Ἐν ἑσπέρᾳ γὰρ καὶ ὁ ὑπὲρ ἡμῶν τυθεὶς τοῖς Χριστῷ κλῆσις ὠνόμασται. Καὶ ἀπέστειλε τὸν δοῦλον αὐτοῦ τῇ ὥρᾳ τοῦ δεί πνου εἰπεῖν τοῖς κεκλημένοις ἔρχεσθαι, ὅτι ἤδη ο ἕτοιμά ἐστι πάντα.» Αὐτὸν ἐκεῖνον ἀπέστειλε τὸν Πρωτότοκον καὶ Μονογενῆ· ἀλλὰ δοῦλον ἀκούων μη δέν τι πάθῃς μικρόψυχον γραώδη σκηπτόμενος δεί ματα, ἐκδεδιὼς μὴ ἄρα τι πάθῃ ἡ θεία φύσις ἐκ τοῦ δοῦλον κληθῆναι τὸν καθ᾿ ἡμᾶς ἑαυτὸν σχηματί σαντα, καὶ ἐν τῇ τοῦ δούλου μορφῇ τὴν αἰσχύνην τὴν ἡμετέραν περιβαλλόμενον. Δεδούλευε γὰρ ἀληθῶς ἵνα ἐλευθερώσῃ τοὺς ἑαυτοὺς τῷ τυράννῳ καταδουλώσαντας. Οὕτως οὖν ἅπαντας εἰς τὸν νοη τὸν τοῦτον δεῖπνον καλεῖ, καὶ βοᾷ κατασαλπίζων τὰς ἀκοάς· ο Δεῦτε πρός με, πάντες οι κοπιῶντες, καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς. Ετοιμα δὲ εἶναι πάντα φησίν· ἐξήπλωται δὲ πᾶσιν ἑτοίμως τὸ κήρυγμα ἑτοιμάζον τοῖς κεκλημένοις ἁμαρτιῶν ἀπόθεσιν, Πνεύματος ἁγίου μέθεξιν, υἱοθεσίας λαμο πρότητα, οὐρανῶν βασιλείας ἀπόλαυσιν. 'Αλλ' οἱ τῇ ἀπάτῃ ἐνισχυμένοι καθάπερ ἐξῷ, σφᾶς αὐτοὺς ἀπο στεροῦντες τῆς τῶν ἀγαθῶν μετοχῆς ἀπηνῄναντο την τοῦ θείου δείπνου ἀπόλαυσιν. Ηρξαντο γάρ, φησίν, ἀπὸ μιᾶς παραιτεῖσθαι πάντες. ῾Ο πρώτος εἶπεν· ἀγρὸν ἡγόρασα, καὶ ἔχω ἀνάγκην ἐξελθεῖν, καὶ ἰδεῖν αὐτὸν, ἐρωτῶ σε, ἔχε με παρητημένον. Καὶ ἕτερος εἶπε· Ζεύγη βοῶν ἡγόρασα πέντε, καὶ πορεύομαι δοκιμάσαι αὐτὰ, ἐρωτῶ σε, ἔχει με παρητημένον. Καὶ ἕτερος εἶπε· Γυναίκα ἔγημα, καὶ οὐ δύναμαι ἐλθεῖν. «Τρεῖς εἰσιν οἱ τὸν γάμον παραιτησάμενοι· ὁ τὸν ἀγρὸν ἡγορακώς, καὶ ὁ τὰ ζεύγη τῶν βοῶν ὠνησάμενος, καὶ ὁ τῇ γυναικὶ συζευχθείς.
col. 327–328page 102 of 367
PG 132:327τῶν παραιτησαμένων τὸ εὐαγγελικόν κήρυγμα. Ελληνες, Ἰουδαῖοι, καὶ τὰ ἄνομα Εθνη. Οι τε γὰρ τῇ ματαία σοφία προσκείμενοι Ελληνες ἐν τῇ κατανοήσει τοῦ κόσμου σφᾶς αὐτοὺς ἀσχολήσαντες, τὴν ἀληθῆ σοφίαν οὐ παρεδέξαντο λογισμοῖς ἀν θρωπίνοις τὸ πᾶν ἐπιτρέψαντες. ᾿Αγρὸν τὸν κό σμον τροπικῶς ἡ Γραφὴ πολλάκις ὠνόμασε, καὶ τοῦτο σεσαφήνικεν ὁ Σωτὴρ ἐν τῇ τῶν ζιζανίων παραβολῇ, ἀγρὸν τὸν κόσμον εἰπών. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ ἀγρὸς ὁ ἔχων κεκρυμμένον τὸν θησαυρὸν ὁ κόσμος ἐστίν, ἐν ᾧ καὶ ὁρκίζει τὰς θυγατέρας Ιερουσαλήμ ή νύμφη του Ασματος· «Ωρκισα ὑμᾶς, θυγατέρα; Ἱερουσαλήμ, ἐν ταῖς δυνάμεσι, καὶ ἐν ταῖς ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ.» Ἡ γοῦν Ἑλληνικὴ σοφία ἐν τῇ φυσική " κατανοήσει τούτου τοῦ ἀγροῦ πᾶσαν αὐτῆς τὴν ἰσχὺν ἐκκενώσασα, ἀπείπατο τὸ σωτήριον κήρυγμα. Ἰου δαῖοι δὲ καθάπερ ζεύγη πέντε δεξάμενοι τὴν τοῦ Κυρίου δεκάλογον αἰσθητῶς τε ταύτην ἐκλαμβανόμενοι, καὶ σωματικὰς τὰς ἐντολὰς φυλάττειν πειρώμενοι τῆς ἐν Χριστῷ ἐξέπεσον χάριτος. Ζεύγεσι δὲ εἴκασε τὴν δεκάλογον, ἐπειδὴ ἐξέρχονται ἀλλήλων αἱ ἐντολαὶ οἱονεὶ συνεζευγμένοι τυγχάνουσαι. Τὸ γάρ Αγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου, καὶ τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν,» δύο μέν εἰσιν ἐντολαί, εἰς δὲ ὁ τῆς ἀμφοτέρας ἀγάπης ζυγός. Οὕτω καὶ τό· Μὴ κλέ ψης. Μη μοιχεύσῃς,» ἀλλήλοις μὲν διενηνόχατον, συνδεῖ δ' ἄμφω εἷς δεσμός, ἡ ἐγκράτεια • κλέπτης γὰρ καὶ ὁ συλῶν τὰ ἀλλότρια, καὶ ὁ ἀλλοτρίοις ἐπίδου Δίδωσιν οὖν διὰ τούτων νοεῖν, ὅτι τρεῖς τάξεις εισι λεύων κηδεύμασιν· καὶ τὰ μὲν ὑποκείμενα δύο. Τὸ δὲ ἐνεργὸν, ἢ ἀπεῖργον ἁπλοῦν. Ορᾷς ὅπως παν σόφως ζεύγη τὰς ἐντολὰς κατὰ συζυγίαν εκάλεσε. Βουσὶ καὶ ταύτας ἀφομοιοῖ, ἅτε ἱερὰς οὖσας καὶ συμβολική καλυπτομένας ταχύτητι. Καθαρὸν γὰρ ζῶον καὶ γεηπόνον ἀμβλυτέραν ἔχον τὴν αἴσθησιν. Οἱ οὖν Ἰουδαῖοι τούτων φύλακες είναι δοκοῦντες τὴν τοῦ Χριστοῦ ζυγὸν παρῃτήσαντο. Χρὴ δὲ κἀκεῖνο δήπου σκοπεῖν· οὐ γὰρ εἶπε, Ζεύγη βοών ηγόρασα πέντε, καὶ πορεύομαι αροτριάσαι, ἀλλὰ, «πορεύομαι δοκιμάσαι αὐτά.» Τί οὖν τοῦτό ἐστιν; ἐπειδὴ μόνον δοκιμασταί εἰσιν οἱ Ἰουδαῖοι τῶν ἐντολῶν, εγκράτεια τούτων εγκράτειαν ἄσκει πάντων, ἀφ᾽ ὧν κρατεῖσθαι τὴν ψυχὴν αἰσχρόν. εγκράτειαν άσχει κέρ δους, αλληγορίζει τὸ ὑποκείμε Καὶ τὰ μὲν ὑποκείμενα δύο, τὸ δὲ ἐνεργὸν, καὶ ἀπειργὸν ἁπλοῦν,
col. 329–330page 103 of 367
PG 132:329ὐχὶ τηρηταί, καν ὅτι μάλιστα οίωνται νομοφυλακεῖν. Αἰσθητῶς γὰρ τοῖς τοῦ νόμου προσέχοντες παραγγέλμασιν εἰκότως, λέγονται μόνον ἀποπειρᾶσθαι, ἀλλ᾽ οὐκ ἐργάζεσθαι. Ο δὲ τὴν γυναῖκα γήμας ᾐνίττετο τὰ δεδουλωμένα ἔθνη ταῖς ἡδοναἶ;, καὶ κεχηνότα ἐν αὐταῖς ἀκρατῶς. Οποίους ὁρῶμεν τους ομόρους ἡμῖν ἀπογόνους τοῦ Ἰσμαήλ, οι δή θαμνώς ἄλλας ἀντ᾽ ἄλλων γυναῖκας ἀμείβονται, καθάπερ εἰς ὀχείαν γεγονότες δίκην τετραπόδων, καὶ γαστρί, καὶ τοῖς μετὰ γαστέρα πάθεσιν ὑποκύπτοντες, καὶ χύδην ταῖς ἡδοναῖς καλινδούμενοι, πρὸς τὸ εὐαγγελικὸν κήρυγμα μύουσι τὰ τοῦ νοὸς αἰσθητήρια. Ηρκέσθη δὲ ὁ λόγος διὰ τῆς γυναικὸς τὸ ποικίλον ὀφθῆναι τῶν ἡδονῶν. ᾿Αθρει δὲ σοφίαν ἄφαντον κεκρυμμένην τοῖς δήμασιν, ἣν εἰ παρέλθοιμεν, γένοιτ' ἂν ἡμῖν οὐκ ἀζήμιον. Ὁ μὲν γὰρ τὸν ἀγρὸν ἡγορακώς, καὶ τὰ ζεύγη ἑωνηκώς, ἀμφότεροι μετὰ παρακλήσεως πεποιήκατον τὴν παραίτησιν· ο Ερωτῶ σε, γάρ, φη σιν, ἔχε με παρητημένον· ὁ δὲ τὴν γυναῖκα γής μας, ἀδυνατεῖν ἔφη πρὸς τὸ δεῖπνον ἐλθεῖν· φησί γάρι Γυναίκα ἔγημα, καὶ οὐ δύναμαι ἐλθεῖν.» Οι γὰρ τῇ τοῦ κόσμου σοφίᾳ προσέχοντες, δύναιντ' ἂν καὶ τὸν Εὐαγγελικὸν λόγον δέξασθαι· ἥ τε γὰρ φυ σικὴ καὶ ἠθικὴ τῶν Ἑλλήνων φιλοσοφία ὁδηγὸς μᾶλ. τον τῆς εἰς Χριστὸν γένοιτο πίστεως, καὶ οἱ ἐξ Ἰου δαίων τότε μάλιστα ἔσονται τῶν νομικῶν ἐντολῶν τηρηταί, ὅταν γένωνται τοῦ Χριστοῦ μαθηταί. γνόντες γὰρ τὸν ὑπὸ τοῦ νόμου, καὶ τῶν προφητῶν κη ρυττόμενον, διδαχθήσονται μετὰ τῶν ζεύγεων άρη τριᾷν τὴν τῆς πίστεως αὔλακα· νῦν γὰρ δοκιμάζουσι μόνον, ὡς λέλεκται. Ο δὲ ταῖς ἡδυναῖς ἀσυνέτως δουλαγωγούμενος οὐ δύναται δέξασθαι τῆς ἐγκρατείας καὶ σωφροσύνης τὸ Εὐαγγέλιον. Εἰς γὰρ ἀσύ να τον ψυχήν, σοφία οὐκ εἰσελεύσεται. Καὶ οἱ τοῦ κηρύγματος μαργαρίται τοῖς χοιρώδεσιν ἀνθρώποις το δίδονται. Διὰ τοῦτο οὗτοι μὲν αἰτιασθῆναι παρα καλοῦσιν· ὁ δὲ εἰδὼς ἀδύνατον Θεῷ δουλεύειν, καὶ ἡδοναίς, ο Οὐ δύναμαι, εἶπεν, ἐλθεῖν.» 'Ο γὰρ δεῖ πνος δέχεται, καὶ τὸν κτώμενον τὸν ἀγρὸν, καὶ τὴν Αγορακότα το ζεύγη, οὐ μὴν τὸν μὴ ἐνδεδυμένον τῆς ἀφθαρσίας τὸ ἔνδυμα· οὕτω μὲν οὖν δέδεικται, ὡς ἐν τοῖς τρισὶ τούτοις τόποις ἀποπίπτουσιν οἱ μή παραδεξάμενοι τὴν τοῦ Κυρίου ἐνανθρώπησιν· τοι γαροῦν καὶ τὰ ἑξῆς ἐξετάσωμεν. Τότε ὀργισθεὶς ὁ οἰκοδεσπότης εἶπε τῷ δούλῳ αὐτοῦ· Έξελθε εἰς τὰς πλατείας, καὶ ύμας τῆς πόλ λεως, καὶ τοὺς πτωχούς, καὶ ἀναπήρους, καὶ χωλού;, καὶ τυφλοὺς εἰσάγαγε ὧδε.» Πλατείας ἀκούων, καὶ βύμας εὐθὺς, ὡς ἐγὼ οἶμαι, νενόηκας την πλατείαν τῆς ἀπωλεία, λεν, καὶ εὐρύχωρον, περὶ ἦν ἀλῶνται οι πτωχοί πάσης ἀρετῆς, οἱ τῇ ἐνδείᾳ τοῦ ἐπουρανίου άρτου λιμώττοντες, καὶ οἱ πεπηρωμένοι τὰ τῆς ψυχῆς αἰσθητήρια, καὶ πρὸς τὴν τῆς ἀρετῆς πορείαν εἰσαγωγικών.
col. 331–332page 104 of 367
Homilia XIV
PG 132:331χωλεύοντες, καὶ οἱ τῷ φραγμῷ τῆς ἁμαρτίας περι ειργόμενοι. Τούτους ἅπαντας ὁ εὐαγγελικός λόγος διὰ πίστεως τοῦ μυστικοῦ δείπνου μετασχεῖν παρ εσκεύασεν. ᾿Αλλὰ τῆς ἡμετέρας φύσεως τιμηθείσης αὐτεξουσιότητι, καὶ τὴν πρὸς ἀρετὴν, ἡ κακίαν ὁρμὴν ἐχούσης ἀδέσποτον, πῶς ἀναγκάζειν τοὺς κεκλημένους παρεγγυά; Φησί γάρ - Εξελθε εἰς τὰς ὁδοὺς καὶ φραγμούς, καὶ ἀνάγκασον εἰσελθεῖν, ἵνα γεμισθῇ ὁ οἶκός μου. Ανάγκην ἐνταῦθα οὐ τὴν βίαν προσήκει νοεῖν, ἀλλὰ τὴν πολλαῖς πολλάκις γινομένην πρόξενον σωτηρίας περίστασιν. Πολλοὶ γὰρ πειρασμοῖς περιπεσόντες, δι' αὐτῶν ἐν αἰσθήσει γεγόνασι τοῦ βελτίονος, καὶ σωτηρίας αὐτοῖς ὁ ἀκούσιος πει ρασμὸς γέγονεν αἴτιος. Γένοιτο δὲ καὶ ἡμᾶς τοῦ μέλ λοντος ἐκείνου δείπνου κατατρυφῆσαι ἐκτυπώτερόν τε, καὶ τελειότερον, όπηνίκα Θεὸς ἐν μέσῳ θεῶν τὴν μακαρίαν ἀπόλαυσιν τοῖς ἀξίοις χαρίζεται, ἦτις οὐκ ἄλλη τίς ἐστιν, ἀλλ᾽ ἡ τῆς ἁγίας, καὶ ζωαρχικῆς Τριάδος ἀληθὴς κατανόησις, ᾗ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμή, καὶ προσκύνησις νῦν, καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. (πο ΟΜΙΛΙΑ ΙΔ'. Κυριακῇ πρὸ τῆς Χριστοῦ γεννήσεως. Εἰς τό Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ Υἱοῦ Δαβίδ. Τοῦ μὲν αἰσθητοῦ ἡλίου τοῦ ὁρίζοντος ὑπερτέλε λοντος, αἱ ἀστραῖαι ἀγλαΐαι καλύπτονται τοῖς μείζοσι στενοχωρούμεναι σελαγίσματι· τοῦ δὲ Ἡλίου τῆς δικαιοσύνης, ὡς ἐξ ἀνατολῆς τῆς Παρθενικής νηδύος ἀνίσχοντος, ὁ τῶν πατέρων κατάλογος, ὥσπερ ἀστέρων χορός, προλάμπει νοηταῖς μαρμαρυγαῖς φρυκτω ρούμενος. Ἐπεὶ οὖν ὁ ἱερὸς Ματθαῖος τοῦ κατ᾿ αὐτὸν Εὐαγγελίου ἀρχόμενος σήμερον, ὡς ἐν ὄρμῳ τινὶ τούτους ἠρίθμησε· φέρε τὸν τῆς γενεαλογίας σκοπὸν ἐξετάσωμεν. Πρῶτος μὲν γὰρ οὗτος τῶν ἄλ λων εὐαγγελιστῶν μετὰ ὀκταετή χρόνον τῆς τοῦ περίστασις, τὸ συμβάν, πειρασμούς, περι στάσεις, Πᾶσαν χαρὰν ἡγής σασθε, ἀδελφοί μου, ὅταν πειρασμοῖς περιπέσητε ποικίλοις. πειρασμοί, περιστάσεις, πρόξενοι, καὶ περὶ Θάμαρ, εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς Θάμαρ, εἰ Φρυκτωρείν φρυκτωρεῖσθαι φρυκτός ει φρυκτώριον περιφραστικώς
col. 333–334page 105 of 367
PG 132:333Χριστοῦ ἀναλήψεως, Εβραϊστὶ τὸ Εὐαγγέλιον συν εγράψατο τοῖς ἐξ Ἰουδαίων πιστεύσασ: πνευματοκινήτως τοῦτο ποιῶν. Ἐπειδὴ γὰρ ἡ πᾶσα τοῦ Εὐαγ γελίου περιοχή τοῦτο ἡμῖν ὑποτίθησι πρὸς τὴν ἐγάλην βλέπειν τὴν μέλλουσαν ἐκείνην κατάστασιν, εἰκότως ὄγδοον ὁ ᾿Απόστολος διελθὼν χρόνον, ἀφ' οὗ τὰς θείας ἐλλάμψεις ἐν τῇ Σιὼν ὑπεδέξατο, οὕτω τῆς συγγραφῆς ἐθάρρησεν ἅψασθαι. Διὸ καὶ πρὸς Ἰουδαίους γράφων τὸ σύνηθες αὐτοῖς, καὶ τετριμμένον ἔθος τιμᾷ ἀπὸ γενεαλογίας ἀρχόμενος. Καὶ Μωϋσῆς τὰ περὶ κτίσεως κόσμου, καὶ πλάσεως ἀν θρώπου θεολογῶν· «Βίβλος γενέσεως οὐρανοῦ καὶ γῆς,» καὶ «Βίβλος γενέσεως ἀνθρώπου» φησί. Καὶ οὗτος οὖν ὁ εὐαγγελιστής γενεῶν ποιούμενος ἀπὸ αρίθμησιν, όνομάζει τὸ βιβλίον, «Βίβλος γενέσεως, ο ὡς ἄν τις εἶποι Βίβλος γενεαλογίας. Οτου δὲ χάριν ἀπὸ ᾽Αβραὰμ ήρξατο, βραχυλογήσας ἐρῶ γέγονεν Αβραὰμ ἀρχὴ τῶν δύο λαῶν· πιστεύσας μὲν ἐν ἀκροβυστεία, μείνας δὲ πιστὸς καὶ μετὰ τὴν περι τομήν. ᾿Αλλὰ καὶ τοὺς θείους χρησμούς αὐτὸς ἐδέ δεκτο τῆς κλήσεως τῶν ἐθνῶν, καὶ τῆς τοῦ Λόγου σαρκώσεως. «Ἐν γὰρ τῷ σπέρματί σου, ο φησί πρὸς αὐτὸν ὁ Θεὸς, ο ευλογηθήσονται πάντα τὰ ἔθνη. Διὰ τί δὲ τὸν Δαβὶδ τοῦ ᾽Αβραὰμ ἔταξε πρότερον; *Ην γὰρ ἀκολουθέστερον ἴσως εἰπεῖν, ο Βίβλος γε νέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ Υἱοῦ 'Αβραάμ, υἱοῦ Δαβίδ. Στην μὲν ἄμφω προφῆται, καὶ θεοπάτορες· βασι λεὺς δὲ κατεξαίρετον ὁ Δαβίδ· προτιμᾷ τὸ χρίσμα, καὶ τὸ ἀξίωμα. Ἀῤῥένων δὲ τὴν γενεαλογίαν ποιεῖ Μωσαϊκῷ ἔθει κἂν τούτῳ στοιχῶν· ἐπειδὴ γὰρ παρακολούθημα τοῦ ἀνδρὸς ἡ γυνή, κεφαλὴ δὲ αὐτῆς ὁ ἀνὴρ, τοῦ κρείττονος οὖν ποιεῖ τὸν κατάλογον. Φιλοπευστήσει δέ τις ἐπαπορῶν, πῶς τὴν μὲν ἁγίαν Σάββαν, καὶ τὴν 'Ρεβέκκαν παρέδραμεν ήκιστα μνημονεύσας αὐτῶν, ἀλλ᾽ οὐδὲ τῆς Λείας, ἢ τῆς; Ραχήλ, ή τινος ἄλλης ἐπιδόξου γυναικός· τεσσάρων δὲ μόνων ἐμνημόνευσε γυναικών, δύο μὲν ἐθνικῶν δύο δ' ἐχουσῶν τὸν βίον ὑπεύθυνον. Μιγνύει γὰρ τῷ καταλόγῳ τὴν ἐθνικὴν Θάμαρ, καὶ τὴν πόρνην Ῥιχά, ἥτις καὶ Ῥαἀβ διωνύμως ἐκέκλητο, καὶ τὴν Μωαβίτιδα Ρούθ, καὶ τὴν σύνοικον Ουρίου Βηρσαβεέ. Τίς δὲ οὐκ οἶὸς τῶν ἐντυγχανόντων ταῖς ἱεραῖς Βί βλοις, ὡς ἡ Θάμαρ μὲν καὶ ἡ Ρουθ ἐκ τῶν έθνι κῶν εἰσήχθησαν εἰς τὴν Ἰουδαϊκὴν φυλήν; Ραάβ καστωρὶς ἦν, καὶ μαχλῶσα ἐν Ιεριχώ παρὰ τῇ πύλη τῆς πόλεως ἔχουσα τῆς ἀσελγείας τὸ ἐρο γαστήριον τοῖς βουλομένοις πιπράσκουσα ἑαυτήν. **? Βηρσαβεὲ δὲ ἦν μὲν ἀνδρὸς ἀρίστου γυνή, ἀλλὰ γέ γονε Δαβίδ τῶν αὐτῆς γάμων κλοπεὺς, καὶ τοῦ Οὐ Πνευματικῶς τοῦτο ποιῶν, ἀλλ᾽ οὐδὲ τῆς Λείας ἢ τῆς Ῥαχήλ, ἢ τῆς ἄλλης ἐπιδόξου γυναικός διωνυμία μια
col. 335–336page 106 of 367
PG 132:335ρίου σφαγεύς, καὶ γονῆς ἀθεμίτου σπορεὺς ὁ προφή της, οἴμοι, καὶ βασιλεύς. Τῶν μὲν οὖν ἐθνικῶν γυα ναικῶν ἐποιήσατο μνήμην, ἐπειδὴ τὸ γεννηθὲν ἡμῖν παιδίον, καὶ δοθὲν ὁ Ἐμμανουὴλ οὐ μόνον τοὺς ἐξ Ἰσραὴλ, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐξ ἐθνῶν εἴσω τῆς ἰδίας αὐτ λῆς εἰσῳκίσατο. Ονομάζει δὲ καὶ τὰς βίον σχούσας ἐπίμωμον, ἵνα φρίξῃς τὴν τοῦ Δεσπότου ταπείνωσιν, ὅτι καὶ ἀπὸ μαχλάδων, καὶ μοιχαλίδων γενεαλογεῖσθαι καταδέχεται διὰ σέ. Συστέλλει δέ σοι καὶ ἀπὸ τούτων τὸ φύσημα, ἵν', εἴπερ εὐπατρίδης τυγχάνεις, καὶ εὐγενὴς τὸν ἀνδριάντα, καὶ τὸν πη δὲν τὸν τοῦ σώματος, μὴ μεγάλην ἐφρὺν κατὰ τῶν δυσγενούς λαχόντων γενέσεως ἀνασπᾶς, ὁρῶν τὸν Δε σπότην ἐκ τοιούτων γενεαλογούμενον. Τάχα δὲ καὶ Θάμαρ, καὶ Ρούθ, καὶ ἡ συζυγία ταῖν ἄλλαιν δυοῖν τῶν μελλόντων ἦσαν εἰκόνες, καὶ προμηνύματα τὴν γὰρ ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίαν ἁριδήλως εἰκόνιζον καὶ ὅπως, φέρε, δὴ διατρανίσωμεν ἐκ τῶν αἰσθητῶν εἰς τὰς περὶ τούτων ἐννοίας χειραγωγούμενοι. Αλλά πρότερον συντεμὼν τῷ λόγῳ, ὡς ἂν οἷός τε ᾧ, τὴν πρώτην ἱστορίαν δι᾿ ὀλίγων ἐπιδραμοῦμαι. Εἶτα τη δι' αὐτῆς σαφηνίσω δηλούμενον· ἔσται γὰρ τοῖς μὲν ἀγνοοῦσι διδασκαλία, τοῖς δὲ εἰδόσιν ὑπόμνησις. Αρτι τοῦ σώφρονος Ἰωσὴφ ἀπὸ συγγόνων ἀπεμ πωληθέντος, καὶ ἀπαχθέντος εἰς Αἴγυπτον, ἄγεται ἑαυτῷ Ἰούδας γύναιον ἐκ τῶν Χαναναίων· Σα ταύτης τὸ ὄνομα· ἐξ ἧς υἱοὶ αὐτῷ τίχτονται τρεῖς, ὁ Ηρ, δ᾽ Αῦνᾶν καὶ ὁ Σ λώμ. Τῷ δὴ πρώτῳ υἱῷ δί δωσι ό πατὴρ γυναῖκα τὴν Θάμαρ, καὶ αὐτὴν οὖσαν ἐκ τῶν ἀλλοφύλων, καλήν τε οὖσαν τὴν ὥραν, καὶ κάλλει πασῶν διαφέρουσαν κατ' αὐτήν. Αλλ' ὁ λα βὼν αὐτὴν Ηρ πονηρὸς ὀφθεὶς εἰς Θεὸν, τελευτᾷ τὸν βίον ἅπαις, ἄωρος, τοῦ κάλλους τῆς κόρης μικρὸν ἀπονάμενος. Κατὰ δέ τι ἔθος τότε κρατοῦν, εἰσάγεται πρὸς τὰ λέκτρα τῆς μείρακος ᾿Ανἂν ὁ τοῦ τε λευτήσαντος δεύτερος ἀναστῆσαι σπέρμα τῷ ἀδελφῷ. *Ος δὴ λογισάμενος, ὡς εἰ τέκοι θάμαρ ἐκ τῶν ὠδί ᾿Απὸ μαχλάδων καὶ μοιχαλίδων, ἀπὸ ἑταιρίδων καὶ μοιχαλίδων, μαχλάς μοιχαλίς Ρ. Τὴν ἀνδριάντα, καὶ τὸν πηλὸν τὸν τοῦ σώματος. καὶ τὸν πηλὸν τὸν τοῦ σώματος, Έσται γὰρ τοῖς μὲν ἀγνοοῦσι διδασκαλία, τοῖς δὲ εἰδόσι ὑπόμνησις. 'Ηρ, καὶ 'Αῦνᾶν. Εἰκῶς ᾿Αῦνἂν ὁ τοῦ τελευτήσαντος δεύτερος ἀναστῆσαι σπέρ μα, Κατά δέ τι ἔθος τότε κρατοῦν εἰσάγεται πρὸς τὰ λέκτρα του μείρακος 'Αῦναν ὁ τοῦ τελευτήσαντος,
col. 337–338page 107 of 367
PG 132:337νων τὸ κάλλος αὐτῆς μαρανθήσεται, καὶ τοῦ προτέ μου ἀνδρὸς τὸ τεχθὲν λογισθήσεται, βουλὴν σκέπτεται πονηράν. ᾿Αλλὰ πῶς σεμνολογήσω τὸ ἄπεμνον; Πλὴν ὅτι καὶ ἡ ἁγία Γραφὴ οὐκ ἐπαισχύνεται τοῦτο εἰπεῖν, ὡς τὰ μὲν τῆς ἡδονῆς ἀπετέλει ὁ βδελυρὸς, οὐ μὴν δὲ παρείχε ταῖς αύλαξι της μήτρας ἐκεῖνο, δι' οὗ ἐνεργεῖται ἡ σύλληψις. Μυσάττεται οὖν τοῦτον ἡ μισοπόνηρος δίκη, καὶ τελευτᾷ καὶ αὐτός. Οὕτως ἡ Θάμαρ ύποπεσοῦσα χηρεία δια πλῇ καὶ ὡς ἐν ὀνείροις τοῖς γάμοις πελάσασα, καὶ ἀνδρὸς, καὶ παιδὸς ἀμοιρήσασα, εἰς τὸν τρίτον παῖδα Σηλώμ ὄντα μειράκιον μικρὸν κομιδῇ τὸν ὀφθαλμὸν ἐναπήρειδε, καραδοκοῦτα τοῦτον λαβεῖν, οὐχ ἡδο τῆς ἐρῶσα, ἀλλ' ἐκ τοῦ ᾿Αβραμιαίου σπέρματος γλιχομένη τεκεῖν. Ἀλλ᾿ ὁ Ἰούδας ὑποτοπάσας, ὅπερ οὐκ ἦν, ἐξ αἰτίας τῆς Θάμαρ ἀύρως οὕτως τοὺς παῖδας ἀποθανεῖν, καὶ δείσας μὴ καὶ τὸν τρίτον ζη μιωθῇ, ἔγνω ψευδέσιν ἐπαγγελίαις τὴν Θάμαρ Παραγκωνίσασθαι, καὶ τέως ἀνελθεῖν αὐτὴν ἐπέτρεψεν ἐν τῇ κώμῃ, ἐν ᾗ κατῴκουν οι φύντες αὐτήν, καὶ ἀπο κλαίεσθαι τὴν χηρείαν, ἕως ὁ Σηλώμ ἀνδρυνθῇ. Εγένετο ταῦτα· καὶ ἡ μὲν μελανειμονοῦσα οἴκοι ἐπένθει, καὶ ὁ χρόνος παρετάθη, καὶ Σηλώμ ἡνδρύνθη, καὶ ὁ γάμος ἦν οὐδαμοῦ. Ἔγνω οὖν ἡ Θάμαρ φενα κισθεῖσα, καὶ βουλὴν βουλεύεται πονηρία πρέπουσαν γυναικός, κατὰ τοὺς δεινούς τὰ πολεμικά, οἳ τὴν κατὰ στόμα παράταξιν τῶν πλεονεκτούντων κατὰ τὴν δύο ναμιν δυσανταγώνιστον ὁρῶντες, λόχοις καὶ ἐνέδραις καταστρατηγοῦσι τὸ ἀντικείμενον· οὕτως ἡ Θάμαρ ἔγνω τοῦ ἀντιπατῆσαι τὸν ἀπατήσαντα, καὶ τοῦ τε χνάσματος οὐ διήμαρτε, καὶ ὅπως, ἤδη λεχθήσεται. Ἐτεθνήκει Σάββα ἡ τοῦ Ἰούδα γυνή. Καιρὸς ἦν τῆς τῶν προβάτων κουρᾶς, ἔδει δὲ τὸν Ἰούδαν δι' ἐκείνης τῆς χώμης διελθεῖν εἰς τὰ ποίμνια. Τοῦτο Θάμαρ ὡς ᾔσθετο, ἀπεδύσατο τὰ πενθικά, ἐνεδύσατο τὰ νυμφικά, ἐπλάσατο ἤθη ἑταιρικά, μετή μοιψεν ἑαυ τὴν εἰς τὰ πορνικά, προσέθηκε κάλλη κομμωτικά, καὶ ἐπὶ τῆς λεωφόρου καθίσασα, έκαραδόκει τοῦ πεν θεροῦ τὴν διέλευσιν. "Ηδη δὲ κλινούσης ἡμέρα; ἴεται Ἰούδας, καὶ μετ' αὐτοῦ οἰκέτης ποιμήν. Είρας δ ποιμὴν ἐκαλεῖτο, εἴτι ὑμῖν καὶ τούτου τοῦ ὀνόματος μέλει. Ὡς οὖν ἡ Θάμαρ εἶδεν αὐτοὺς πλησιάσαντας, του δράματος ἄρχεται, τοσαῦτα πλαττομένη, ὅσα αἱ δι' ἀκολασίας ὑπερβολὴν ἀποξύσασαι τοῦ προσώπου πᾶσαν αἰδὼ, νεύμασι καὶ καγχάσμασι, καὶ λυγίσμασι τὸν κηδεστὴν εἰς πόθον ὑφανάπτουσα. ᾿Ανα καλύπτουσα μὲν ἐπ' ὀλίγον τὸ θέριστρον, ὅσον τὸ κάλλος ἐνδείξασθαι, εἶτα κρύπτουσα την μορφήν ἐμοῦ τε λανθάνουσα τίς εἴη, καὶ ὑποκνίζουσα τῶν Θάμαρ ἐκ τῶν ὠδίνων τὸ κάλλος αὐτῆς μαρανθήσεται. Καὶ ὡς ἐν ὀνείροις τοῖς γάμοις τελέσασα, καὶ οὐδὲ παιδὸς εὐμοιρήσασα,; τοῖς γάμοις τελέσασα, καὶ ἀνδρὸς, καὶ παιδες ἀμοιρήσασα, τῇ συντάξει τοῖς γάμοις τελέσατα, τους γάμους τελέσασα καὶ βουλὴν βουλεύεται, Καὶ βουλὴν σκέπτεται. ἐπλάσατο ἤθη ἑταιρικά. Ρ. εἴ τι ὑμῖν καὶ τούτου τοῦ ὀνόματος μέλει.
col. 339–340page 108 of 367
PG 132:339ὁρώντων τὸν ἔρωτα. Αλλ' ἵνα μὴ ἐμβραδύνω τουτοισ ο τοῖς λόγοις, ἐπιτέμνω τὸν λόγον. ᾿Αλίσκεται οὖν τῷ κάλλει ὁ βέλτιστος Ιούδας, καὶ νομίσας μίαν εἶναι τῶν τὰς ἡδονὰς πωλουσῶν χρῆται τῷ οἰκέτῃ προα γωγῷ, καὶ μηνύει ὑποδέξασθαι αὐτὸν ἐν τῇ νυκτὶ επαγγειλάμενος αὐτῇ πέμψειν ἔριφον. Η δὲ ἁρπά ζει τὸ ῥῆμα περιχαρῶς. Ἐπεὶ δὲ ἡ νὺξ αὐτοὺς ἐκο νώσατο, καὶ εἴσω δύκτιων ή θάμαρ είχε το θήρευμα κολακείαις αὐτὸν ὑποχαυνώσασα, καὶ αὖθις τοῖς ἀκκισμοῖς ἀναφλέξασα ἐνέχωρα ζητεῖ τῆς τοῦ ἐρίφου ἀποστολῆς τὴν ῥάβδον, καὶ τὸν ὁρμίσκον, καὶ δακτύλιον. Ο δὲ τοῖς ἱμέροις αὐτῆς γεγονώς ὅλως ἐξίτηλος ἀποζώννυται τὴν ζώνην, εὐθὺς ῥίπτει τὴν ῥάβδον, γοργῶς δίδωσι πρὸς τούτοις καὶ τὸν δακτύλιον, καὶ τὸ ἐντεῦθεν τὰ νυκτὸς ἔργα σιγήσομαι τοσοῦτον εἰπὼν, ὡς ἀμφοτέρων αἱ κλήσεις διήμειψαν τὰς ἀρχὰς, καὶ γέγονεν ἡ Θάμαρ δάμαρ, καὶ ὁ κηδεστής εραστής. Ορθρου δὲ γενομένου ἀναθρώσκει τῆς εὐνῆς ὁ Ἰούδας, καὶ κλέπτει φυγῇ τὴν σι γήν, ἵνα τὸ πραχθὲν τῷ σκότει διαλάθῃ. Έγνω οὖν ἡ Θάμαρ κυοφορήσασα την καταβολήν. Ημέ ρας δὲ σκιδναμένης ᾤχετο οἴκαδε, ὡς ἄθλια νίκης φέρουσα τὰ ἐνέχυρα. Καιρὸς οὐ παρῆλθε συχνές, καὶ ὠγκοῦτο αὐτῆς ἡ γαστήρ καὶ ἤλεγχε το γεγο νὸς ἡ νηδύς, καὶ διαβάλλεται πρὸς Ἰούδαν, ὡς εἴη ἄρα πεπορνευκυία· ἐπιψηφίζεται οὖν θάνατον κατ' αὐτῆς. Ἡ δὲ ἀγομένη πρὸς τὴν σφαγὴν, τὰ ἐνέχυρα πέμπει τῷ Ἰούδᾳ τῷ κηδεστῇ, ὡς ἂν ἐξ αὐτῶν ὁ πεπορνευκώς μετ' αὐτῆς γνωρισθῇ. Ὁ δὲ τῇ θέα καταπλαγείς ἔγνω δικαίως φενακισθεὶς καὶ γίνεται μετάμελος δικαστής· «Δεδικαίωται γάρ, φησί, θά μαρ, ἐγὼ δὲ κατακέκριμαι μὴ δοὺς αὐτῇ τὸν υἱόν μου Σιλώμ. ο Καὶ οὕτως ἡ Θάμαρ ἐκ μιᾶς ὠδῖνος τὸν Φαρὲ; τίκτει, καὶ τὸν Ζαρᾶ. θέριστρον παρὰ τὸ θέρος χείμαστρον παρὰ τὸν χειμῶνα θέριστρον θερινὸν ἱμάτ τιόν έστι, οι χείμαστρον χειμερινόν. 'Αλλ' ἵνα μὴ ἐμβραδύνω τούτοισι τοῖς λόγοις, ἐπιτέμνω τὸν λόγον. Ενέχυρα ζητεῖ τῆς ἐρίφου ἀποστολῆς τὴν ῥάβδον, καὶ τὸν ἁρμίσκον, ἤτοι δακτύλιον, καὶ ζώνην. Ενέχυρα τοῦ ἐρίφου ζητεῖ τὴν ράβδον, καὶ τὸν ὁρμίσκον καὶ τὸν δακτύλιον. σκος εἰ δακτύλιον ζώνη "Ητοι δακτύλιον, καὶ την ζώνην, ὁρμίσκον, ζώνην ὁρμίσκος Ορμίσκον περιτραχήλιοι κόσμοι γυναικείοι, ἢ μανιάκης, ή περιδέραια, η πλοιο), ἢ δακτύλιοι· Ορμίσκοι, ὁρμίσκον ζώνην Στρεπτόν σου, δέλξις,
col. 341–342page 109 of 367
PG 132:341Φανερὸν μὲν οὖν, ὡς τὴν ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίαν εἰ κόνιζεν. Τὰ γὰρ ἔθνη τὰ μὲν ἀθεΐαν, τὰ δὲ πολὺς θείαν νοσήσαντα, καὶ τὸ σπέρμα τῆς πίστεως, καὶ τῆς κατ' αὐτὴν δικαιοσύνης εἰς τὴν γῆν τῆς πλάνης, καὶ τῶν παθῶν ἐκχέαντα ἔμεινεν ἀνήροτα. Ἐπεὶ μηδένα καρπὸν ἐξ αὐτῶν ἡ Ἐκκλησία ἐκίσσησεν, αρπάζει τὴν ἐκ τοῦ Ἰούδα καρπόν· νοεῖς δὲ πάντως τὸν ἐκ τῆς Ιούδα φυλῆς ἀνατείλαντα Κύριον. Ακούοντες δὲ, ὡς Ἰούδας εἰς τὰ πρόβατα πορευόμενος τῇ Θάμαρ κατὰ πάροδον ἐκοινώνησεν, οὐ ξενιζώμεθα· ἐντεῦθεν γὰρ μᾶλλον συναίρεται τὸ ἀκόλουθον· καὶ γὰρ ἡ ἐξ Ἰούδα Χριστὸς προηγουμένως μὲν εἰς τὰ πρόβατα ἀπεστάλη οίκου Ισραήλ, ὡς ἐκεῖνός φησιν, ένηρα γήθη δὲ κατὰ πάροδον ἡ σωτηρία τοῖς ἔθνεσιν. Ορᾶς πῶς ἡ θεωρία τῇ ἱστορίᾳ συμφθέγγεται; Λαμβάνει οὖν ἡ Ἐκκλησία, ὡς μὲν δακτύλιον τὸν ἀῤῥαβῶνα τῆς πίστεως, καὶ τῆς συγκεχωσμένης εἰκόνος τὴν ἐπανάληψιν, ἣν δηλοῖ ἡ ἐν τῇ σφενδόνῃ γλυφὴ, καὶ τὴν ζώνην τὴν περιζωννύουσαν αὐτὴν τὴν δύναμιν τοῦ Εὐαγ γελίου τῆς χάριτος, καὶ τὴν ῥάβδον, φημὶ δὴ τὸν σταυ ρίν, δι' οὗ ἐν τῇ στάσει τῆς πίστεως στηριζόμεθα, καὶ τοὺς ὑλακτῶντας ἡμᾶς κύνας ἐκτρεπόμεθα καὶ τίκτει δύο παῖδας ἐν μιᾷ τῆς ψυχῆς νηδύϊ τὴν ὀρθὴν πίστιν, καὶ τὴν τῶν ἀγαθῶν ἔργων συνείδησιν. Εἰ δὲ δεῖ μεταβαλεῖν τὴν ἱστορίαν, καὶ εἰς ἠθικὴν θεωρίαν, τοῦτο σαφῶς διδασκόμεθα, ὡς ἡ ὡραία Θάμαρ ἐκείνη, ἐπειδὴ Πικρασμὸς ἑρμηνεύεται, σημαίνει τὴν ἡδονὴν τὴν ὡραίαν εἰς ὅρασιν, καὶ ἡδεῖαν εἰς βρῶσιν, πικρὰν δὲ τὴν ὕστερον ἀνάδοσιν ἔχουσαν, μέλι γὰρ ἀποστάζει ἀπὸ τῶν τῆς κακίας χειλέων εἰς πικρίαν καταλήγον χολῆς. Αὕτη γοῦν ἡ ἡδονὴ εἰσποιουμένη πρότερον τὸ ἐν ἡμῖν ἐπιθυμητικὴν καὶ θυμοειδές, τὰ ὑπ' ἐξουσίᾳ τοῦ λογικοῦ, καὶ ὥσπερ συνοικοῦσα τούτοις, ὥσπερ τῷ Πρ ἡ Θά μαρ, καὶ τῷ ᾿Αῦνᾶν θανατοῖ, καὶ θάπτει ταῦτα εἰς ἀλογίαν μετάγουσα. Εἶτα κατ' αὐτοῦ τοῦ νοὸς στρα τεύεται, καὶ ὑποσαίνουσα τῷ νόθῳ κάλλει χρῆται τῷ οἰκέτῃ, ὡς μαστροπῷ. Εἴη δ' ἂν τοῦ νοὸς οἰκέτης ἡ αἴ σθησις, δι' ἧς τῇ ἁμαρτίᾳ συμπλέκεται, προδοὺς πρό τερον τὴν ῥάβδον, καὶ τὴν ζώνην, καὶ τὸν δακτύλιον, ἅπερ παρ' ἡμῶν κακία ζητεῖ· δουλαγωγεῖ γὰρ ἡμᾶς, ὡς βούλεται, τούτων γυμνώσασα. Η μὲν οὖν ζώνη ἐπειδὴ συσφίγγει τὴν ὀσφύν, καὶ ἀναστέλλει διαῤῥέοντα τὸν χιτῶνα ἐπὶ τὴν ἐξὺν, σημαίνει δὲ τὸ σώφρονα λο γισμόν, δι' οὗ ἦτε ἀπολαυστικὴ τοῦ βίου χαυνίτης συστέλλεται, καὶ ἡ μὴ πρέπουσα τῶν νεφρών συ σφίγγεται πύρωσις. Τοῦτον τὸν σώφρονα λογισμόν ἀφαιροῦσα ἡ ἡδονὴ, τὸ τοῦ νοὸς ἀνδρῶδες εξίτηλον ἀπεργάζεται, ὥστε προδοῦναι καὶ τὴν τοῦ συνειδότος ελευθερίαν, ἣν αινίττεται ὁ δακτύλιος, καὶ ἀπολέ π. σφενδόνη
col. 343–344page 110 of 367
Homilia XV
PG 132:343σαι τὸ κατ' εἰκόνα, ὃ δηλοῦται διὰ τῆς ἐν τῇ σφενδόνῃ γλυφῆς. Ἡ δὲ ἀμυντικὴ τῶν κυνῶν ῥάβδος, ὁ τῆς ἐλπίδος λόγος ἐστί, δι᾿ οὗ τὸ κάμνον τῆς ψυ χῆς ἐπερείδομεν, καὶ τὸ ὑλακτοῦν πάθος τῆς ἀπο γνώσεως ἀμυνόμεθα. "Οτι δὲ ἡ ῥάβδος τὴν ἀγαθὴν ἐλπίδα δηλοί, μαρτυρεῖ ὁ τῆς ἀσκητικῆς Κλίμακος συγγραφεὺς οὕτως εἰπών· Ο πεσὼν συντρίβεται καὶ μετ' ἐπαινουμένης ἀναιδείας προσεύχεται βάσει ἐλπίδος υποστηριζόμενος, καὶ ταύτῃ διώκων τὸν κύνα τῆς ἀπογνώσεως ἐξορίζει. Οταν οὖν καὶ ταύτης ἡμᾶς τῆς ῥάβδου ἡ ἁμαρτία στερήσει, εὐχειρώτους έχει πρὸς ὅ τι βούλεται. Ταῦτ᾽ οὖν μαθόντες, ἀγαπητοί, προσέχωμεν ἑαυτοῖς· ἐγράφη γὰρ ταῦτα εἰς νουθεσίαν ἡμῶν. Φύγωμεν τὴν δελεάζουσαν ἡδονὴν, ἐκκλ νωμεν αὐτῆς τὰς ἀρχὰς, παρεισδύεται γὰρ ἀπὸ τῶν τῆς ψυχῆς θυρίδων ἀπροόπτως εἰσδύουσα, μὴ συληθῶμεν τὴν ζώνην τὴν ἁγιαστικὴν σωφροσύνην, μηδὲ τὸ κατ᾿ εἰκόνα προσδώσωμεν, ὡς δακτύλιον. Εἰ δέ τινι τούτων ζημιωθῆναι συνέβη, τὴν ῥάβδον τῆς ἐλπίδος μὴ ἀποσπάτῃ ἀφ' ἡμῶν ἡ ἀπόγνωσις. Οὕτω τὴν ἁγίαν τοῦ Χριστοῦ γέννησιν καθαροὶ ὑπο ψόμεθα, καὶ μετὰ ἀγγέλων δοξάσομεν, καὶ μετὰ ποι μένων αἰνέσομεν, ὡς χρυσὸν τὴν πίστιν προσάγοντες, ὡς δὲ λίβανον τὰς πράξεις, ὡς δὲ σμύρναν τὴν τοῦ σώματος νέκρωσιν καὶ τῆς μυστικής τραπέζης κατατρυφήσομεν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ σὺν Πατρὶ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι προσκυνουμένῳ, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΙΕ'. Περὶ τοῦ ἀρχιτελώνου Ζακχαίου. Τῆς μυστικῆς ἐκείνης καὶ θείας κλίμακος, ἣν ὁ Θεὸς ὑπέδειξε τῷ πατριάρχῃ καθ᾽ ὁδὸν ἀφυπνώσαντι, ἡ μὲν πρώτη βαθμὶς ἀπὸ γῆς ἀνῆγε τὸν ἀνιόντα μικρόν· αἱ δὲ καθ᾿ ἑξῆς κατ᾽ ὀλίγον κουφίζουσαι, πρὸς τὸ ἀνώτατον ἦγὸν καὶ τέλειον, ἐν ᾧ ὁ Θεὸς υπεστήρικτο. "Αγγελοι δὲ ἀνέβαινον, καὶ κατέβα νον χειραγωγο! τῶν ἀναγομένων γενόμενοι. Τί δὲ βουλόμενος ἐχρησάμην τῷ τῆς πατριαρχικής κλί μακος παραδείγματι; περιηχεῖ μου τὰ ὦτα εὐαγγελικὴ φωνή κἀκ τῶν ἀναγνωσμάτων ἐγγίζειν τεκμαίρομαι τὸν τῆς μετανοίας καιρὸν, καὶ τῶν νηστειῶν ἡ παρακοιμώμενος τῆς σφενδόνης παρακοιμώμενος τῆς σφενδόνης σφενδόνην Κλίμακα Τῆς Ἀσκη τικῆς Κλίμακος συγγραφέα, Απόθου τὸν κύνα τὸν ἐν τῷ βαθυτάτῳ προσερχόμενον, καὶ τὸν Θεὸν ἄσπλαγχνον καὶ ἀσυμ παθῆ ὑποβάλλοντα υία· Η: αὐτῶν θηρίων αμυντική βακτηρία ὁ τῆς ἐλπίδος λόγος ἐστὶ, ᾧ καὶ τὸ κάμνον τῆς ψυχῆς ὑπερείδομεν, καὶ τὸ ὑλακτοῦν ἀμυνόμεθα
col. 315–316page 96 of 367
PG 132:315ἡμῖν ἡ εὐαγγελική κλίμαξ οἷον βαθμίδα πρώτην, ἀρίστην τε ὑψώσεως εἴσοδον τὴν μετάνοιαν, διὰ τῆς τοῦ Ζακχαίου Ιστορίας διδάσκουσα ἡμᾶς ὅσον ἰσχύει ἡ τῶν ἡμαρτημένων μετάγνωσις. Οὐ γὰρ διηγεῖται περὶ ἀνθρώπου ἁπλῶς ἁμαρτήσαντος, ἀλλὰ τελώνην ἡμῖν ὑποτίθεται τὸ πάντων ἁμαρτημάτων ἀκρότατον. Βδελυρόν γάρ τι χρῆμα τὸ τελωνεῖν, καὶ τῶν μάλιστα κατεστυγημένων τῷ παναγάθῳ Θεῷ. Διὰ τοῦτο ἔτε βούλεται ὁ Σωτὴρ μεθ' ὑπερβολῆς κατηγορῆσαί τινος, τοῦτο τὸ ὄνομα τίθησι ποτέ μέν· ι Εστω σοι ὥσπερ ὁ ἐθνικὸς, καὶ ὁ τελώνης· ο ποτὲ δέ· ι Οἱ τελῶναι προάγουσιν ὑμᾶς εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ της μεγάλης τεσσαρακο ἀποσίτων ἀπόκρεω ἀποκρεω Τελώνης Διαβέβλητο παρά τοῖς παλαιοῖς τὸ τοῦ Τελώνου ὄνομα· τελώνης ἀλλοτρίων πραγμάτων μεριδης, πεπαῤῥητιασμένων ἡ βία, ἀνεπιτίμητος ἁρπαγή, ἀναίσχυντος πλεονεξία, πραγματεία λόγον οὐκ ἔχουσα, ἀναιδὴς ἐμπορία
col. 347–348page 111 of 367
PG 132:347Θεοῦ.» Αλλοτε ονειδίζων τοὺς δανείζοντας ἐπ' ἐλε πίδ: τοῦ κομίσασθαι δάνειον· Οὐχὶ καὶ οἱ τελῶναι τὸ αὐτὸ ποιοῦσιν;» Ο γὰρ τελώνην εἰπὼν, ἐν ?» ταὐτῷ παραλαμβάνει, καὶ πλεονέκτην, καὶ ἄδικον, καὶ ἅρπαγα, καὶ φιλάργυρον· ταυτὸν δὲ εἰπεῖν, ὅτι καὶ τοῖς εἰδώλοις λατρεύοντα· ὁ μὲν γὰρ Παῦλος εἰδωλολατρείαν τὴν φιλαργυρίαν ἐκάλεσε· καὶ οὐδὲ τελώνην ἁπλῶς, ἀλλ᾿ ἀρχιτελώνην ὁ εὐαγγελιστής τὸν Ζακχαῖον ὠνομακὼς τὴν ἐπίτασιν τοῦ κακοῦ παρ εδήλωσεν. Οὕτω γὰρ ἡ συνήθεια τοῦ ἐν εἴδει τινὶ κακίας, ἢ ἀρετῆς εἰς ἄκρον ἐλάσαντος, τὴν τῆς ἀρχῆς προσηγορίαν προστίθησι τῷ ἐπιτηδεύματι, ὥσπερ ἀρχιλῃστὴν, ἢ ἀρχιμάγειρον, ἢ ἀρχιτέκτονα. Εἰ γοῦν ὁ τελώνης νῦν εἰς τοσοῦτον ἀσκήσας, καὶ τὴν ἀκλεῆ, καὶ ἀκάθαρτον πολιτείαν οὕτως ἐπιτη ΠΟ δεύσας, ὡς καὶ τοῖς ἄλλοις τοῦ κακοῦ γενέσθαι δι δάσκαλος, μετανοίᾳ τὸν Κύριον ιλεώσατο, τίς οὐ προσδράμοι μετ' ἐπείξεως πάσης πρὸς τὸ τῆς μετα νοίας Θεόδοτον φάρμακον. Αλλ', εἰ δοκεῖ, ἄνωθεν την διήγησιν ἀναλάβωμεν. «Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ διέρχετα ὁ Ἰησοῦς τὴν Ἱεριχώ, καὶ ἰδοὺ ἀνὴρ καλούμενος ὀνόματι Ζακχαῖος, καὶ αὐτὸς ἦν ἀρχιτελώνης, καὶ οὗτος ἦν πλούσιος, καὶ ἐζήτει ἰδεῖν τὸν Κύριον.» Ιετο μὲν ὁ Σωτὴρ ἐκ τῆς Γαλιλαίας εἰς Ἱερουσαλὴμ, δυνάμενος καὶ ἀπ᾿ ἄλλης ἰέναι ὁδοῦ, καὶ γὰρ ἐκ Σαμαρείας ῥᾴδιον ἐλθεῖν εἰς Ἱερουσαλήμ· ὅμως οἰκονομικῶς διὰ τῆς Ἱεριγὼ εἰσπορεύεται. Κατά μὲν τὸ πᾶσι φαινόμενον, ἵνα καὶ τὸν Βαρτιμαῖον τῆς ἀβλεψίας ἰάσηται, καὶ τὸν ἀρχιτελώνην Ζαχα χαῖον εἰς μετάνοιαν ἐπισπάσηται· κατὰ δὲ μυστικώτερον λόγον, ἐπείπερ ἔφθη προειπών παραδο λικῶς περὶ τοῦ ᾿Αδαμ, ὡς κατιὼν ἐξ Ἱερουσαλὴμ εἰς Ἱεριχώ λῃσταῖς περιέπεσε, καὶ τὴν στολὴν ἀφηρέθη, κτὶ τραυματίας ἐγένετο, ἔδει δὲ διὰ τῶν ἐναντίων γενέσθαι τοῦ πληγέντος τὴν ἴασιν. (Τὰ γὰρ ἐναντία τῶν ἐναντίων εἰσὶν ἰάματα.) Διὰ τοῦτο ἄνεισιν ὁ Σωτὴρ ἀντιστρόφως ἐξ Ἱεριχώ πρὸς τὴν Ἱερουσαλήμ, ἀνάγων δι᾿ ἑαυτοῦ τὸν τραυματίαν, ἔθεν ἐκπέπτωκεν· Ιεριχώ γὰρ κατάβασις έρ μηνεύεται, δηλοῖ δὲ τὴν καταφορὰν, εἰς ἣν ὀλισθῆσαν κατέπεσε τὸ ἀνθρώπινον. ᾿Αλλὰ τὴν ἱστορικὴν ἀκολουθίαν επανελάβωμεν. ο Διήρχετο, φησίν, ὁ Ἰησοῦς. • Τὸ δὲ τοῦ λαοῦ πλῆθος τὸ μὲν προεπόμε πευε, τὸ δὲ παρείπετο τῷ τῆς διδασκαλίας ὑφελκόμενον πείσματι. Ην γὰρ θεία χάρις, καὶ ἄῤῥητος τοῖς τοῦ Σωτῆρος λόγοις συντρέχουσα, καὶ τὰς τῶν Αρχιληστής. Καταβαλών γὰρ Εζεκίαν, τὴν ἀρχιληστήν, τὸν προσεχῆ τῆς Συρίας κατατρέχοντα σὺν μεγάλῳ στίφει, τοῦτον κατασχών κτείνει καὶ πολλοὺς τῶν σὺν αὐτῷ λη στῶν. λῄσταρχος, ει λῃστάρχης ἔφθη προειπών. έφην προειπών. ἀντιστρόφως

Homily XVIIIHomilia XVIII

col. 349–350page 112 of 367
PG 132:349ἀκουόντων ψυχὰς καταθέλγουσα. Οὕτω καὶ γέγραπται, ότι ο Πάντες ἐθαύμαζον ἐπὶ τοῖς λόγοις τῆς χάριτος τοῖς ἐκπορευομένοις ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ. Ὑφ᾿ ἧς καὶ Ζακχαῖος ἀλοὺς παραγκωνίζεται τὸ τελώνιον· καὶ ἐπειδὴ μικρὸς ἦν τὴν ἡλικίαν (καὶ τοῦτο γὰρ ὁ λόγος ἐδήλωσεν) άνεισιν εἰς τὴν συκομοραίαν, ἐκεῖθεν τὸν Κύριον κατοψόμενος. "Ω πόσα δι' ὀλίγων ἡ ἱστορία τοῖς φιλομαθέσιν ἐνδείκνυται. ὅσοις οὐ παρέργως οἱ θεῖοι λόγοι αναγινώσκονται 1 Τοιγάρτοι τὰ τῆς ἱστορίας μαθόντες πρὸς θεωρίαν χωρήσωμεν οἷον περιελόντες τὸ ἔξωθεν έλυτρον, καὶ τὴν κεκρυμμένην φιλοσοφίαν ἀνακαλύπτοντες. Διὰ τί μικρὸς τὴν ἡλικίαν ὁ Ζακχαίος είναι ιστόρηται; Πῶς δὲ καὶ τὸν Ἰησοῦν ἰδεῖν οὐκ ἠδύνατο ἑστὼς ἐν τῇ γῇ; καὶ διὰ τί μὴ ἐν ἄλλῳ φυτῷ, ἀλλ᾽ εἰς συκομοραίαν ἀνέρχεται; Καὶ τὴν μὲν ὑψηλοτέραν ἀναγωγὴν εἰδεῖεν ἂν οἱ καθαροὶ τὴν ψυχήν, οἱ δι᾿ ὅλον ἀρετῆς τηλαυγώς τῷ θείῳ Πνεύματι καταλάμπον τις· ἡμεῖς δὲ οἱ ἐνισχημένοι τῇ ἰλύϊ τῶν ἁμαρτιῶν, περὶ τὰ μέσα τῶν νοημάτων χωρήσωμεν. Μικρὸς ἦν τὴν ἡλικίαν ὁ Ζακχαῖος, ὄντως μικρὸς ὁ περὶ τὰ μικρὰ καὶ οὐτιδανὰ καλινδούμενος, ὁ μὴ φθάσας ἐν τῇ τῶν ἀρετῶν τελειότητι, ὁ τὴν πνευματικὴν ἡλι κ!αν σμικρύνων τοῖς πάθεσι. Πῶς οὖν δυνατὸν ἦν τὴν ἀτελῆ ψυχὴν ἐν τῇ κατ' ἀρετὴν πολιτεία θεὸν ἰδεῖν τὸν παντέλειον; διὰ τοῦτο κάτω ὢν ὁ Ζακχαῖος ἐν γῇ οὐχ ἑώρα τὸν Ἰησοῦν ἐπιπροσθούσης τῆς ἁμαρτίας, ἕως τῶν γηίνων ἐπήρθη, καὶ ὑπέρτερος τῆς συνο μοραίας ἐγένετο. Νοεῖς δὲ πάντως τίς ἡ συκομοραία διὰ τοῦ συνθέτου ὀνόματος, τὸ σύνθετον ἐκεῖνο φυτόν, τὸ τὴν πτῶσιν προξενῆσαν ἡμῖν. Ὡς γὰρ ἐκεῖνο γνωστὸν ἦν καλοῦ καὶ πονηροῦ, ἐδήλου δὲ τὴν ἁμαρτίαν δοκοῦσαν μὲν καλὴν κατὰ τὴν ἡμαρμένην τοῦ καλοῦ κρίσιν, πονηρὰν δὲ οὖσαν τῇ ἀληθείᾳ οὕτω δὲ καὶ τὸ φυτὸν ἡ συκομοραία δοκεῖ μὲν εἶναι συκῆ, οὐ μὴν τῇ ἀληθείᾳ ἐστὶ συκή. Ἕως οὖν κά τωθεν ἄν τις τῆς συκομοραίας ᾖ, ήγουν τῆς ἁμαρ Ρ. τοῖς τοῦ Σωτῆρος λόγοις συντρέχουσα τοῖς ἐκπορευομένοις ἐκ τοῦ στόματος, Καὶ τὰς τῶν ἀκουόντων ψυχὰς καθέλκουσα. Οὕτω καὶ γέγραπται ὅτι πάντες ἐθαύμασαν ἐπὶ τοῖς λόγοις τῆς χάριτος τοῖς ἐκπορευομένοις, συκομοραίαν συκόμωρον, συκομωραίαν να συχο μωρέαν συκάμηνον συκομωραία Ρ. οἱ δι᾿ ὄλβον τῆς ἀρετῆς ἀτηλαυγώς τῷ θείῳ πνεύματι καταλάμποντες. συκόμωρον ἀπὸ τῆς συκῆς, καὶ μώρου. διὰ τὸ ἄτοπον τῆς γεύσεως, μωρον συχόμωρα τοῖς μωροῖς συκαῖς,
col. 351–352page 113 of 367
PG 132:351τίας, οὐ δύναται ἰδεῖν τὸν Θεόν· εἰ δὲ τῆς ἁμαρτίας ὑπεραρθῇ, καὶ κρείττων ταύτης ὀφθῇ, ὁρᾷ τὸν φω τοδότην Ἰησοῦν, τὴν ὄντως σωτηρίαν ἐκφωνοῦσαν αὐτῷ· «Σήμερον σωτηρία τῷ οἴκῳ σου.» μακαρία ταπείνωσις, ἡ ἐναντία τῆς δαιμονιώδους Αναβλέψας γάρ, φησίν, ὁ Ἰησοῦς εἶδεν αὐτὸν, καὶ εἶπε· Ζακχαῖε, σπεύσας κατάβηθι· σήμερον γὰρ ἐν τῷ οἴκῳ σου δεῖ με μεῖναι.» Ο μαχαρίας φωνῆς, ἦς ὁ Ζακχαῖος ὑπήκουσεν! "Ω θεϊκῆς φιλανθρωπίας φθασάσης τῇ ταχύτητι τοῦ τελώνου τὴν πίστιν! ῾Ομοῦ γὰρ εἶδεν αὐτὸν μικρὸν τῶν γηίνων ὑπεραρθέντα, καὶ προσκαλεῖται τὸν ἀπολωλότα, καὶ μεταδίδωσι θάρσους τῷ ἀπαρρησιάστῳ· οὕτω καὶ τῷ ἀσώτῳ ποιεῖ. Ὁμοῦ τε εἶδε τὸν χοιρώδη βίον ἀποσεισάμενον, καὶ πρὸς τὴν πατρικὴν ἑστίαν παρ λινδρομήσαντα, καὶ μακρόθεν δραμὼν περιεπλάκη φιλήσας τὸν τράχηλον. Τοιοῦτος ὁ ἡμέτερος Δεσπότ της· καν μυρίαις κηλίσι κατεστιγμένοι εσμέν, καν βορβορώδης ἐστὶν ὁ βίος ἡμῶν, εἰ προθυμίαν μόνην ἐπιδειξαίμεθα, και δάκρυον μεταγνώσεως ἐπιστάξαι μεν, εὐθὺς ἐναγκαλίζεται, τὴν ἵλεω φύσιν ἐνδείκνυται, πάντων τῶν προτέρων ἐπιλανθάνεται. Αλλ' ἐπαντέον ὅθεν ἐξέβημεν. ο Ζακχαίε, σπεύσας κατά βηθι.» Νῦν ὄντως Ζακχαίος γέγονας· νῦν τῇ κλή σει κατάλληλον ἐπέδειξας τὴν ἐνέργειαν. Ζακχαίος γὰρ νικητὴς ἑρμηνεύεται· νῦν οὖν νικητής τῶν παθῶν ἐχρημάτισας. Ζακχαῖς, σπεύσας κατάβηθι. Διὰ τί καὶ τὴν σπουδὴν προστίθησιν; Ἵνα μάθῃς, ὡς οὐ χρὴ ῥᾳθύμως καὶ ἀμελῶς μετιέναι τὴν ἀρε τὴν, ἀλλὰ μετὰ προθύμου σπουδῆς. Ἐπειδὴ παρο δική ἐστιν ἡμῶν ἡ ζωὴ, καὶ χρὴ σπεύδειν ἡμᾶς εἰς τὸ ἀγαθὸν, ἔστ᾽ ἂν περιβεβλήμεθα τὸ σάρκινον τοῦτο περισκήνιον. Ἀλλὰ δοκεῖ πως τὸ ῥητὸν ἐναντίον πρὸς τὸν ἀποδοθέντα σκοπόν. Εἰ γὰρ καλὴ τοῦ Ζακχαίου ἡ πρὸς τὴν συκομοραίαν ἀνάβασις (ὑπερήρθη γὰρ τῶν γηίνων, καὶ ἄνω τῆς ἁμαρτίας ἐγένετο), πῶς κατελθεῖν ἐγκελεύεται· ο Ζακχαίε, σπεύσας κατάβηθι;» Πῶς τὸν καλῶς ἀνελθόντα ἐπισπεύδει πρὸς τὴν κατάβασιν; Ἱστορικῶς μὲν ἀπὸ τοῦ φυτού ὁ Σωτὴρ κατελθεῖν κελεύει· ἀναγωγικῶς δὲ διδάσκει ἡμᾶς, ὡς ἀρχὴ μετανοίας τῷ ἁμαρτήσαντι οὐκ ἄλλη τις ἁρμόδιο; εἴη, ὡς ἡ κατάβασις. Αὕτη δέ ἐστιν ἡ επάρσεως. ο Ζακχαῖε, σπεύσας κατάβηθι, βούλει μετανοῆσαι; ὑποβάθραν τῆς μετανοίας, καὶ ἄσειστον κρηπίδα θὲς τὴν ταπείνωσιν· κατάβηθι ἵνα ὑψωθῇς τοῖς πτεροῖς τῶν ἀρετῶν ἀνυψούμενος. ᾿Αλλὰ τίς ἡ τοῦ ἀρχιτελώνου ἐπαγγελία ἀκούσωμεν, μετὰ τὸ τὸν Κύριον ὑποδέξασθαι οἴκοι. δοκεῖ μὲν εἶναι συχῆ, οὐ μὴν τῇ ἀληθείᾳ ἐστι συκή. Πετ,
col. 353–354page 114 of 367
PG 132:353Ἰδοὺ τὰ ἡμίση τῶν ὑπαρχόντων μοι, Κύριε, δί δωμι τοῖς πτωχοίς.» Ως καλὴ τοῦ τελώνου ἡ τῆς μετανοίας ὑποβάθρα· διὰ τῆς πρὸς τοὺς πένητας εὐποιίας εὐστείβητον ἑαυτῷ κατασκευάζει τὴν τῆς σωτηρίας εδόν· ο Ἰδοὺ τὰ ἡμίση τῶν ὑπαρχόντων μοι, Κύριε, δίδωμι τοῖς πτωχοίς. • Εμεμαθήκει ὅτι ἐν οὐδενὶ, ὡς ἐλέῳ Θεὸς θεραπεύεται, καὶ ἔλεον, οὐχὶ θυσίαν ζητεί. Εμεμυσταγωγητο ὑπὸ τοῦ Δα νιήλ Τὰς ἁμαρτίας σου ἐν ἐλεημοσύναις ἐξαλείψεις, καὶ τὰς ἀνομίας σου ἐν οἰκτιρμοίς πενήτων· ο διὰ τοῦτο δοῦναι τὰ ἡμίση τῶν ὑπαρχόντων αὐτοῦ τοῖς πένησιν ἐπηγγείλατο· τάγε μὴν ἐκ πλεονεξίας αὐτῷ πορισθέντα ἐκ τοῦ τετραπλοῦν ἀποτίσειν ὑπέσχετο. Εἴ τινος γάρ, φησίν, ἐσυκοφάντησα, ἀποδίδωμι τετραπλούν.» Τιμᾷ τοῦ νόμου τὸ πρόσταγμα. Ο γὰρ θεσπέσιος Μωϋσῆς ταύτην ἐνομοθέτησε τῷ ἄρ παγι τὴν ἀπόσισιν, καὶ τοῦτο καταμάθοις τοῖς ἱεροῖς αὐτοῦ νόμοις προσεσχηκώς. Ἐπεὶ οὖν ὑπέσχετο τὰ ἡμίση τῶν ἑνόντων δοῦναι πτωχοίς, ᾔδει δὲ μάλα σαφῶς, ὡς τὰ ἐξ ἀδικίας· Θεὸς οὐ προσίεται, εἰ μὴ πρότερον λυθείεν αἱ κατὰ τῶν ἀδικηθέντων πλεονεξίαι, εὐγνωμόνως τοῦτο ποιεῖν ἐπαγγέλλεται. Φρε ναβλαβείας γὰρ ἐσχάτης, καὶ ἥκιστα τῷ καθαρῷ ἀρέσκον Θεῷ ἐκ τῆς ἐπαράτου φιλοκερδείας, καὶ ἁρπαγῆς ἐλεημοσύνην ποιεῖν, καὶ οἴεσθαι τοῦτο 08 ραπεύειν Θεόν. Ταῦτ᾽ οὖν μυσταγωγηθέντες, ἀγαπητοὶ, τὸν Ζακχαίον τουτονὶ μιμησώμεθα· μηδὲ τελώ του μετανοίας ἀπολειφθείημεν· ἐσμὲν γὰρ, ὡς ἀλη θῶς, καὶ ἡμεῖς, ἐν Ἱεριχῷ ἐν τῇ καταβάσει τοῦ κόσ σμου τούτου, εἰς ὃν ἀπεῤῥίφημεν, καὶ διέρχεται ὁ Σωτὴς καθ' ἑκάστην διὰ τῶν εὐαγγελικῶν διδασκαλιῶν εὐαγγελιζόμενος. Καταλείψωμεν τὸ γήϊνον φρό νημα, ὑπεράνω της συκομοραίας, ήγουν τῆς ἁμαρ τίας γενώμεθα. Οὐκ ἔνι γὰρ ἄλλως ἰδεῖν τὸν Χρι στὸν, εἰ μὴ τὴν ἐπισκοτοῦσαν ἡμᾶς τῆς ἁμαρτίας ὑπερβῶμεν σκιάν. Δῶμεν καὶ ἡμεῖς τὰ ἡμίση των ὑπαρχόντων τοῖς πτωχοίς. Κοινωνούς τῆς σῆς περι ουσίας λάδι τοὺς πένητας. Αποφόρτισαι τὰ πολλὰ τῆς νηός, ἵνα πλέῃς κουφότερον, ὁ Θεολόγο; παραινεῖ Γρηγόριος. Ισως ἐχθροὶ κληρονομήσουσι τὰ κτηθέντα σοι· τί μὴ προαρπάσας δίδως αὐτὰ τῷ Θεῷ; Εἰπὲ δὲ μετὰ τοῦ Ζακχαίου· 4 Ἰδοὺ τὰ ἡμίση τῶν ὑπαρ χόντων μοι δίδωμι τοῖς πτωχοίς, ο Αλλὰ λόγισαι τὰς τὰς πράξεις, καὶ ὅσαι μὲν φαύλαι, καὶ πονηραί, δοθήτωσαν τοῖς δαίμοσι τοῖς πτωχοίς παντὸς ἀγαθοῦ, καὶ ἀνθ᾿ ἑνὸς ἀδικήματος ἀπότισαι τετραπλούν. ᾿Αντὶ τῆς μιᾶς ψυχῆς, ἦν τοῖς τῆς σαρκὸς θελήμασιν ὑπείκων ἐπλεονέκτησας, ἀπότισαι τετραπλοῦν τὸ τετράστοιχον σῶμα τοῖς εἰς μετάνοιαν πόνοις διδούς, ἵνα τῆς εὐκταίας ἐκείνης, καὶ μακαρίας ἀκούσῃς σε Τ! οὐχ άρ πάζων πρότερον δίδως Θεῷ; Τί μὴ προαρπάτα; δίδως αὐτῷ τῷ Θεῷ;
col. 355–356page 115 of 367
Homilia XVI
PG 132:355φωνῆς· Ἐν τῷ οἴκῳ σου δεί με μεῖναι. Αληθῶς γὰρ ἡ τοῦ μετανοοῦντος ψυχή, καὶ ἐπιστρέφοντος εἰς Θεὸν, καὶ διὰ μετανοίας τὴν οἰκίαν σαροῦντος τῆς συνειδήσεως οἶκος γίνεται τοῦ Θεοῦ. κεκαθαρμένοις γὰρ οὔσιν ἐνοικῆσαι ἐν ἡμῖν, καὶ ἐμπεριπατῆσαι ὁ ἀψευδής Θεὸς ἐπαγγέλλεται· ᾧ πρέπει πᾶσα αἴνεσις καὶ μεγαλοπρέπεια εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. ΟΜΙΛΙΑ 14. Περὶ τοῦ Τελώνου καὶ Φαρισαίου. Πάλιν ἡ εὐαγγελικὴ φωνὴ πρὸς τὴν πατρικὴν ἡμᾶς ἀνάγουσα κλίμακα, τὴν δευτέραν βαθμίδα προτίθησι τῇ γὰρ παρελθούση Κυριακῇ ὑπανοίξασα ἡμῖν τὴν τῆς μετανοίας ὁδὸν διὰ τῆς τοῦ Ζακχαίου Ιστορίας, καὶ ἠρέμα ἐμφήνασα τὸ τῆς ταπεινοφροσύνης παράγγελμα ἐκ τοῦ εἰπεῖν· ι Σπεύσας κατάβηθι, ο σήμερον διαλευκαίνει τοῦτο λαμπρότερον, καὶ δεί κνυσιν ἀριδηλότερον τὸ ἐκ ταύτης κατόρθωμα, καὶ τὸ ἐκ τῆς κενοδοξίας ολίσθημα, καὶ ὅσον τῆς μὲν τὸ δικαίωμα, τῆς δὲ τὸ ἐλάττωμα· ἐπειδὴ δὲ τὸ μὲν τελωνεῖν ἔσχατόν ἐστι κομιδῇ πάντων τῶν κακῶν, ἅτε περιεκτικὸν ἁρπαγῆς, καὶ πλεονεξίας, καὶ φιλο αργυρίας τυγχάνον, ἣν ὁ ᾿Απόστολος εἰδωλολατρείαν ἐκάλεσε, τὸ δὲ τῶν Φαρισαίων καύχημα πάντων ένο μίζετο κρεῖττον, ὡς τοῦ νόμου τηροῦν τὴν ἀκρίβειαν, καὶ παντὸς καθαροῦν μολύσματος (Φαρισαῖος γὰρ καθαρὸς ἑρμηνεύεται), διὰ τοῦτο τὸ ἔσχατον ἐν ἀδι κίαις, καὶ τέλειον δῆθεν ἀρετῆς ὁ Σωτὴρ ἐν τῇ πιο ραβολῇ παρεντίθησιν. Ο δε γὰρ ἐρεθίζειν πρὸς μέσ μησιν τὸ ἐκ τῶν κρειττόνων παράδειγμα. ᾿Αλλὰ βέλ τιον ἄνωθεν λαβόντες τὴν παραβολὴν ταῖς φιλοθέοις ὑμῶν ἐπεξηγησόμεθα ἀκοαῖς. ®: • Εἶπεν ὁ Κύριος τὴν παραβολὴν ταύτην ἄνθρωποι δύο ἀνέβησαν εἰς τὸ ἱερὸν προσεύξασθαι· ὁ εἷς Φαρισαίος, καὶ ὁ ἕτερος Τελώνης.» Τί μὲν οὖν ἐστι παραβολή, καὶ διατί ὁ Σωτὴρ ἐν παραβολαῖς τὰ πολλὰ διελέγετο, ἐν ἄλλοις ἡμῖν προεξήτασται. Νῦν δὲ καὶ τοῦτο ἐπισημήνασθαι χρή, ὡς ὁπόταν ἐν ταῖς παραβολαῖς ἐθέλῃ θεολογεῖν, καὶ περὶ τῆς ἐνιαία; καὶ θείας φύσεως διαλέγεσθαι, τότε δὴ ἕνα ὑποτίθεται ἄνθρωπον, ὡς τό· ι Ανθρωπός τις εποίησε ɔ ‹ δεῖπνον μέγαν, καί· ο αμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν ;, η οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ.» ᾿Αλλὰ καὶ ὁπηνίκα με την τὴν κακίαν διαβάλλειν ἐθέλῃ, ἢ τὴν ἀρετὴν ἐπαινεῖν, χρῆται τῷ ἐνικῷ ἀριθμῷ, ὡς ἐπὶ τοῦ πλουσίου, οὗ ἡ χώρα εὐφόρησε, καὶ τοῦ τῆς ἀδικίας κριτοῦ. Ἐπὶ δὲ τῆς ἀρετῆς, τοῦ ἐμπόρου ἐκείνου τοῦ ἀντὶ πάντων τὸν πολύτιμον μαργαρίτην κτησαμένου, καὶ τοῦ ἀγαθοῦ ἀνθρώπου, τοῦ ἐκβάλλοντος ἐκ τοῦ
col. 357–358page 116 of 367
PG 132:357θησαυροῦ τῆς καρδίας καινὰ καὶ παλαιά. Οπηνίκα. δὲ σύγκρισιν ἀρετῆς, καὶ κακίας ἐθέλει ποιήσασθαι, δύο ἀνθρώπους ἐναντιογνωμονοῦντας παρίστησιν, ὡς τὸν πλούσιον, καὶ τὸν Λάζαρον, καὶ δύο υἱοὺς, τοὺς ὑπὸ πατρὸς κελευσθέντας εἰς τὸν ἀγρὸν ἀπελθεῖν, καὶ τὰς δύο τὰς ἐν τῷ μύλωνι, ὧν τῆς μιᾶς παρα λαμβανομένης, ἡ ἑτέρα ἀφίεται. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ δύο υἱοὶ, ὧν ὁ μὲν ἔμεινε σὺν τῷ Πατρὶ, ὁ δὲ συβώτης ἐγένετο), ἀρετῆς, καὶ κακίας ἦσαν ὑπόδειγμα. Κανταῦθα γοῦν παράλληλα τιθεὶς, οἴησιν καὶ τα πεί νωσιν, καὶ Φαρισαῖον καὶ τελώνην παρέλαβεν. Ανθρωποι δύο ἀνέβησαν εἰς τὸ ἱερὸν προσεύξασθαι·, ἐκ τοῦ εἰπεῖν, Ἀνέβησαν, φαίνεται ὅτι μετεωρότερος ἦν τῆς πόλεως ὁ ναός. Στοαὶ γὰρ κάτ τωθεν ἐκ τῶν κρηπίδων, καὶ ἀψίδες ἀμοιβαδὸν τὸν ναὸν ἐπερείδουσαι εἰς τὸ ὕψος αὐτὸν μετεώριζον. Εξω θεν δὲ λίθιναι βαθμίδες ἐκ τῶν χθαμαλωτέρων ἄχρι τῶν πυλῶν τοῦ ναοῦ διηγείροντο· ὡς παντὶ βουλομένῳ εἰσελθεῖν ἐν τῷ ἱερῷ, εὑρίσκειν ἀνωφερῆ τὴν εἰσέλευσιν· διὰ τοῦτό φησιν· «Ανθρωποι δύο ἀνέ βησαν· ο καλὴ μὲν οὖν καὶ ἡ καθ᾽ ἱστορίαν σαφήνεια τοῦ τόπου τὴν θέσιν ἐφερμηνεύουσα· ἀλλὰ τῷ γε φιλομαθεῖ οὐκ ἀρκετὴ τῆς ἱστορίας ἡ μάθησις, ἀλλὰ βατεύων εἰς θεωρίαν ὁ νοῦς τῷ τῆς ἀναγωγῆς φωτι ἑλλαμπρύνεται. Τί οὖν ἐστι τὸ νοούμενον ἐκ τοῦ, Ανθρωποι δύο ἀνέβησαν εἰς τὸ ἱερὸν προσεύξασθαι; › Εδήλωσε τῆς προσευχῆς τὴν ἰσχύν, ἀπὸ τοῦ φάναι, 'Ανέβησαν. Ἐπὶ καλῷ μὲν ἀμφοτέρων ἡ πρὸς τὸ ἱερὸν ἀνάβασις· προσευχῆς γὰρ χάριν ἀναβεβή. κατον. Ἡ δὲ προσευχὴ γῆθεν ἀνάγει πρὸς αιθέρα τὸν προσευχόμενον, καὶ τοῖς ἀγγέλοις ἑνοῖ τὸν ἄν θρωπον, ἐπιθιγγάνειν τε παρασκευάζει τοῖς άλλοις τὴν ἔνυλον. Εἶτα δι' αὐτῶν ὁ νοῦς φωτιζόμενος χειρ αγωγεῖται, ὡς ἐφικτόν, πρὸς τὴν τοῦ Θεοῦ κατα νόησιν. Εἴ τις ὑμῶν φιλοπόνως ἀνέγνω τὴν 'Ασκητι άνθρωπο: δύο ανέβησαν, καλὴ μὲν οὖν καὶ ἡ καθ' ἱστο ρία», εἰς τὸ ἱερὸν προσεύξασθαι τὸ νοουμένοις νοεραῖς οὐσίαις, λεγομένοις μεσομένοις γίνε σθαι ἐν τοῖς μεσομένοις ἢ νοουμένοις, 38: Τι γὰρ ὑψηλότερον ἀγαθὸν τοῦ τῷ Κυ Περὶ τῆς ἱερᾶς, καὶ μητρὸς τῶν ἀρετῶν τῆς μακαρίας προσευχής, Αρχὴ μὲν προσευχῆς προσβολαὶ μονολογίστως διωκέμεναι ἐκ προοιμίων αὐτῶν, μεσότης τὸ ἐν τοῖς λεγομένοις, ή νοουμένοις μόνοις εἶναι τὴν διάνοιαν, τὰ δὲ ταύτης τέλειον ἁρπαγὴ πρὸς Κύριον.
col. 359–360page 117 of 367
PG 132:359νος τὸ μέσον ἐν μέσοις γέγονε, καὶ οὕτω πεφωτίσθαι λέγει τὸν ἐπιτεταμένως διψῶντα νοῦν τὸν θεοε δέστατον. Μέσην γὰρ λέγει τὴν προσευχήν· ἐν μέσ σοις δὲ, τοῖς ἀγγέλοις δηλονότι, γενέσθαι φησίν· οὗται γὰρ μέσοι Θεοῦ, καὶ ἀνθρώπων εἰσίν. Ἐπεὶ οὖν ἡ προσευχὴ ταύτην εἴληφε τὴν ἰσχύν, ὡς μέχρι; ἀγο γέλων, καὶ αὐτοῦ δὴ τοῦ Θεοῦ ἀνάγειν τὸν προσευχόμενον, εἰκότως φησίν, ἀνέβησαν εἰς τὸ ἱερόν· κἂν οὐ καλῶς τῇ τῆς προσευχῆς ἀνόδῳ ὁ Φαρισαίος ἐχρήσατο, ὥσπερ ὁ διὰ κλίμακος ἀνιών, καὶ βλε σθήσας ἀτάκτῳ ποδί, καὶ εἰς χάος καταπεσών. Ανθρωποι δύο ἀνέβησαν εἰς τὸ ἱερὸν προσεύξει σθαι.» "Αξιον ζητῆσαι τίς ἡ διαφορὰ εὐχῆς, καὶ τὴν κλίμακα, οὐκ ἀγνοεῖ τὸ λεγόμενον, μαθὼν παρά τοῦ πνευματοφόρου ἀνδρὸς ἐκείνου, πως μετερχόμεν εὐχήν προσευχήν προσευχῆς. Εὐχὴ μὲν οὖν ἐστιν, ὡς ἡ τῆς Ἐκκλησ σίας Σειρὴν ὁ Νυσσαοὺς ἔφη Γρηγόριος, ἐπαγγελία τινὸς τῶν κατ' εὐσέβειαν ἀφιερουμένων Θεῷ, ὡς τ Τὰς εὐχάς μου ἀποδώσω σοι, ἃς διέστειλε τὰ χείλη μου· ν καὶ τό·. Εὔξασθε, καὶ ἀπόδοτε. ο Ενεστιν ἀκοῦσαι καὶ φυγάδος προφήτου λέγοντος προς Θεόν ρίῳ προσκολλᾶσθαι, καὶ ἐν τῇ πρὸς αὐτὸν ἑνώσει ἀπ διαλείπτως προσκαρτερεῖν; Ὁ γὰρ φύλαξ ἡμῶν τότε ὑπάρχει ὁ συμπροσ ευχόμενος ἡμῖν. Αγγέλων ἔργον, 7: Μακάριος μὲν ὁ μοναχὸς ὁ τοῖς τῆς ψυχῆς ὄμμασι ταῖς νοεραῖς δυνάμεσι ενατενίζειν δυνάμενος. Οπως δὲ ἐκεῖσε τοῖς ἀΰλοις ὁ ἔνυλος συνθέων ἐστὶ λέξω μάλα σαφῶς. Μαρὰ τοῦ πνευματοφόρου ἀνδρὸς ἐκείνου πῶς μετερχόμενος τὸ μέσον ἐν μέσοις γέγονε. Οταν προσεύχησθε φησιν. Οὐκ είπε "Οταν ευχησθε, ἀλλ' "Οταν προσευχησθε. Τίς δὲ τῶν ὀνομάτων τούτων κατὰ τὸ σημαινομενόν ἐστι διαφορά. Οτι εὐχὴ μέν ἐστι ἐπαγγελία τινὸς τῶν κατ' εὐσέβειαν ἀφιερουμένων. Προσευχὴ δὲ αἴτησις ἀγαθῶν μετὰ ἱκετηρίας προσαγομένων τῷ Θεῷ. "Οταν εὔχησθε, Ὅταν προσεύχησθε, εὐχὴ, προσευχή Αδελφὸς αὐτοῦ οὐχ ἧττον τῷ ἀξιώματι, ἡ τῇ σοφίᾳ.
col. 361–362page 118 of 367
PG 132:361Οσα ηὐξάμην ἀποδώσω σοι· ν καὶ περὶ Ιεφθάε θύσαντος τὴν παῖδα, φησὶν ἡ Γραφή, ὡς ἐτέλεσε τὴν εὐχὴν αὐτοῦ. ᾿Αλλὰ τί πρὸς ἀλλήλους ἀπειδόντες ὑμεῖς συνεστείλατε τὰς ἀφρῦς; Οἶμαι, τὴν ἱστορίαν ἐοίκατε ἀγνοεῖν· ἀλλ᾽ εἰ καὶ πάρεργος ἡ ἀφήγησις πρὸς τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν, ὅμως ἐπιτεμὼν τῷ λόγῳ τὰ πλείονα ἐπιτροχάδην ταύτην ὑμῖν διηγήσομαι. Πεφθάς ἦν Γαλααδίτης ἀνὴρ, ἀποτεχθεὶς μὲν ἐξ Εταιρίδος μητρός, εὐσεβὴς δὲ καὶ πολὺς τὴν ἰσχύν. Οὗτος κριτής κατέστη παντὸς τοῦ λαοῦ· κατετροποῦτο δὲ τότε τὸν Ἰσραὴλ Αμμὼν ὁ ἀλλόφυλος· καὶ τὰ μὲν τῶν Ἑβραίων ἦν ἐν στενῷ κομιδῇ· ὁ δὲ ἀλ λόφυλος ήρετο τῇ νίκῃ, καὶ ὑπέροφρυς ἦν. Ὁ γοῦν Ιεφθάε στρατὸν συναγείρας ἁδρὸν καταστρατηγεῖ τὸν ἀντίπαλον· ἀλλὰ πρὸς τὴν παράταξιν ἐξιών εύ χὴν ηύξατο τῷ Θεῷ, οὐ πάνυ τὸν λόγον περισκεψάμενος, ὡς, εἰ γένοιτο τῶν ἐχθρῶν ἐγκρατής, ἐν τῷ ὑπονοστῆσαι ἀπὸ τοῦ πολέμου τὸν πρότερον ἐξελ θόντα τῆς οἰκίας, καὶ συναντήσαντα ὁλοκαυτώσαι τῷ τῆς νίκης αἰτίῳ Θεῷ. Ἡττᾶται οὖν ὁ Ἀμμών, κρατ τεῖ ὁ Ἰσραὴλ, καὶ τοὺς ἀλλοφύλους διοδεύσας ληΐζεται, καὶ ὁ στρατηγὸς ἐπάνεισι τῇ νίκῃ καὶ τοῖς λαφύροις, ὡς εἰκὸς, λαμπρυνόμενος. Καὶ ἡ πόλις εὐαγγελισθεῖσα τὸ τρόπαιον διεχείτο πᾶσα πρὸς ἀπαν τὴν, μετὰ χορῶν, καὶ τυμπάνων τὸν στρατηγὸν ἐκε δειάζουσα. Τὸ δ' ἐντεῦθεν ἔχει τι σκυθρωπὸν ἡ δι ήγησις. θυγάτριον ἦν τῷ Ἰεφθάε μονογενές, καὶ μάλα καλόν, ἤδη τοῦ γάμου τὴν ὥραν ἔχον. Επ' αὐτῇ δὲ μόνῃ ὁ πατὴρ τὰς ἐλπίδας ἐσάλευε, διάδοχον τοῦ γένους, καὶ κληρονόμον ταύτην ἕξειν ἡγούμενος τάχα που καὶ εἰς τὸ ἱερὸν προσφοιτῶν ἀπὸ τῆς παι ὃς ἀπήρχετο τῶν εὐχῶν. Αὕτη τοῦ φῦντος εὐαγγελισθεῖσα τὰ τρόπαια, καὶ χαρᾶς ὑποπλησθεῖσα, ἐξαν ίσταται μάλα γοργῶς, καὶ νυμφικῶς ἑαυτὴν κοσμή σατα, ἔξεισι τοῦ θαλάμου, πάντων τοὺς ὀφθαλμοὺς τῷ κάλλει ἐπισπωμένη πρὸς ἑαυτήν. Επιταχύνασα οὖν τὴν πορείαν πρώτη τῷ πατρὶ δυστυχῶς ἀπαντᾶ, καὶ περιβαλοῦσα τὸν αὐχένα μετ᾿ αἰδοῦς, καὶ πόθου θερμοῦ κατησπάζετο χαριστηρίους ἀφιεῖσα φωνάς. Πρὸς ταῦτα ὁ Ιεφθάε ἀνύμωξε, και, Οίμοι, θύγατερ, εἶπεν, ὅτι σε καταθύσειν ηὐξάμην Θεῷ. Εἰ δὲ, ἄκουσον εὐγενούς παρθένου φωνῆς· ἀλλ' ἐνταῦθα σκόπει μοι εὐγενές φρόνημα παρθένου καλῆς. Μι πρὸν ἐπιστυγνάσασα τῷ παραλόγῳ τῆς ἀκοῆς ἀνέλα δεν ἑαυτὴν, καὶ πᾶσαν δειλίαν ἐξ ἑαυτῆς ἐκβάλλουσα, ὅλη του πατρικοῦ θελήματος γίνεται. Αγχουσα δὲ τὰ δάκρυα τῶν ὀφθαλμῶν ἐπιγενόμενα, οἷα δέ τις εἰπρινὴ ἀηδών αίλινον μυρομένη ᾠδὴν, ηρέμα πως ἔφασκε τῷ πατρὶ· Πάτερ, εἰ ἐν ἐμοὶ ἤνοιξας τὸ
col. 343–344page 110 of 367
PG 132:343σαι τὸ κατ' εἰκόνα, ο δηλούται διὰ τῆς ἐν τῇ σφεν δάνῃ γλυφῆς. Ἡ δὲ ἀμυντική τῶν κυνῶν ῥάβδος, ὁ τῆς ἐλπίδος λόγος ἐστί, δι' οὗ τὸ κάμνον τῆς ψυ χῆς ἐπερείδομεν, καὶ τὸ ὑλακτοῦν πάθος τῆς ἀπο γνώσεως αμυνόμεθα. "Οτι δὲ ἡ ῥάβδος τὴν ἀγαθὴν ἐλπίδα θηλοί, μαρτυρεῖ ὁ τῆς ἀσκητικῆς Κλίμακος συγγραφεύς οὕτως εἰπών· Ο πεσὼν συντρίβεται καὶ μετ' ἐπαινουμένης ἀναιδείας προσεύχεται ράβδω ἐλπίδος ὑποστηριζόμενος, καὶ ταύτῃ διώκων τὸν κύνα τῆς ἀπογνώσεως ἐξορίζει. Όταν οὖν καὶ ταύτης ἡμᾶς τῆς ῥάβδου ἡ ἁμαρτία στερήσῃ, εὐχειρώτους ἔχει πρὸς ὅ τι βούλεται. Ταῦτ᾽ οὖν μαθόντες, ἀγαπητοί, προσέχωμεν ἑαυτοῖς· ἐγράφη γὰρ ταῦτα εἰς νουθεσίαν ἡμῶν. Φύγωμεν την δελεάζουσαν ἡδονὴν, ἐκκλίνωμεν αὐτῆς τὰς ἀρχὰς, παρεισδύεται γὰρ ἀπὸ τῶν τῆς ψυχῆς θυρίδων ἀπροόπτως εἰσδύουσα, μὴ συληθῶμεν τὴν ζώνην τὴν ἁγιαστικὴν σωφροσύνην, μηδὲ τὸ κατ᾿ εἰκόνα προσδώσωμεν, ὡς δακτύλιον. Εἰ δέ τινι τούτων ζημιωθῆναι συνέβη, τὴν ῥάβδον τῆς ἐλπίδος μὴ ἀποσπάσῃ ἀφ' ἡμῶν ἡ ἀπόγνωσις. Οὕτω τὴν ἁγίαν τοῦ Χριστοῦ γέννησιν καθαροὶ ὑπο ψόμεθα, καὶ μετὰ ἀγγέλων δοξάσομεν, καὶ μετὰ ποι μένων αἰνέσυμεν, ὡς χρυσὸν τὴν πίστιν προσάγοντες, ὡς δὲ λίβανον τὰς πράξεις, ὡς δὲ σμύρναν την τοῦ σώματος νέκρωσιν καὶ τῆς μυστικής τραπέζης κατατρυφήσομεν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ σὺν Πατρὶ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι προσκυνουμένῳ, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνον. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΙΕ'. Περὶ τοῦ ἀρχιτελώνου Ζακχαίου. Τῆς μυστικῆς ἐκείνης καὶ θείας κλίμακος, ἣν & Θεὸς ὑπέδειξε τῷ πατριάρχῃ καθ᾽ ὁδὸν ἀφυπνώσαντι, ἡ μὲν πρώτη βαθμὶς ἀπὸ γῆς ἀνῆγε τὸν ἁνιόντα μικρόν· αἱ δὲ καθ᾿ ἑξῆς κατ' ὀλίγον κουφίζουσαι, πρὸς τὸ ἀνώτατον ἦγὸν καὶ τέλειον, ἐν ᾧ ὁ Θεὸς ὑπεστήρικτο. "Αγγελοι δὲ ἀνέβαινον, καὶ κατέβα τον χειραγωγο! τῶν ἀναγομένων γενόμενοι. Τί δὲ βουλόμενος ἐχρησάμην τῷ τῆς πατριαρχικής κλί μακος παραδείγματι; περιηχεῖ μου τὰ ὦτα εὐαγγελικὴ φωνὴ κἀκ τῶν ἀναγνωσμάτων ἐγγίζειν τεκμαίρομαι τὸν τῆς μετανοίας καιρόν, καὶ τῶν νηστειῶν ἡ παρακοιμώμενος τῆς σφενδόνης παρακοιμώμενος τῆς σφενδόνης σφενδόνην Κλίμακα Τῆς Ἀικη τικῆς Κλίμακος συγγραφέα, Απόθου τὸν κύνα τὸν ἐν τῷ βαθυτάτῳ προσερχόμενον, καὶ τὸν Θεὸν ἄσπλαγχνον καὶ ἀσυμ παθὴ ὑποβάλλοντα "Ηι' αὐτῶν θηρίων αμυντική βακτηρία ὁ τῆς ἐλπίδος λόγος ἐστι, ᾧ καὶ τὸ κάμνον τῆς ψυχῆς ὑπερείδομεν, καὶ τὸ ὑλακτοῦν ἀμυνόμεθα

Homily XIXHomilia XIX

col. 365–366page 119 of 367
PG 132:365Ανιόντων γὰρ αὐτῶν, ὁ μὲν τελώνης πεφορτισμένος ἦν κακῶν, ἐπιφερόμενος φορυτόν· ὁ δὲ Φαρισαῖος Εμπλέως ἦν τῆς τῶν ἐντολῶν φυλακῆς· ἀμφότεροι δὲ ἀπεφορτίσαντο ἐν τῷ ἱερῷ· καὶ ὁ δοκῶν ὑπερ βαίνειν ἐν ἀρετῇ, ὤφθη λοίσθιος. Αθρει δὴ ἐνταῦθα ταπεινώσεως μὲν τὸ ἀνώτατον ὕψωμα, τῆς ἐπάρσεως δὲ τὴν βαθεῖαν καταβολήν. Καί μοι δοκεῖ ὁ μέγας Δαβὶδ ἐν ψαλμικοῖς ὕμνοις τοὺς ὑπερόφρυδας, καὶ ὑψαύχενας παρεικάζειν τοῖς κύμασιν, ἐν οἷς φησιν Αναβαίνουσιν ἕως τῶν οὐρανῶν, καὶ καταβαίνουσιν ἕως τῆς ἀβύσσου.» Ποῦ γὰρ εὕροι τις ἕως τῶν οὐρανῶν ἀναβαίνοντα κύματα, εἰ κατὰ τὴν πρόχειρον ἔννοιαν λάβοιμεν τὸ ῥητόν; Ἀλλὰ τοὺς ἐξ οιή σεως ἀξίους τῶν οὐρανῶν ἑαυτοὺς κρίνοντας, καὶ δίκην κυμάτων ἐπαιρομένους ὁ λόγος ᾐνίξατο. Ο Φαρισαίος σταθεὶς πρὸς ἑαυτὸν ταῦτα προσ εύχετο.· Ὁ μὲν οὖν ἀλαζὼν Φαρισαῖος καὶ ὑπερ Ο ήφανος, ἅτε παιδαγωγήσας ἑαυτὸν δῆθεν ταῖς νομι καῖς ἐντολαῖς, ἵετο πλησίον τῶν τοῦ ναοῦ ἀδύτων, τὰς τῆς οἰήσεως ἐκπέμπων φωνάς, οὐ πρὸς Θεὸν, ἀλλὰ πρὸς ἑαυτὸν προσευχόμενος. Τοῦτο γὰρ ἔδειξεν εἰπὼν ὁ Σωτὴρ, ὅτι ο Πρὸς ἑαυτὸν ταῦτα προσηύχετο.» Οὐ γὰρ ἦν θέμις τὴν ἀκάθαρτον προσευχήν εἰς Θεὸν ἀνελθεῖν· ὅτι δὲ ἀκάθαρτος, ἔδειξεν ἡ Γραφή λέγουσα· ο 'Ακάθαρτος παρὰ Κυρίῳ πᾶς υψηλοκάρδιος.» Ἴδωμεν δὲ καὶ αὐτὰ τοῦ κόμπου τὰ ῥήματα. τ «Ο Θεός, εὐχαριστῶ σοι, ὅτι οὐκ εἰμὶ ὥσπερ οἱ λοιποὶ τῶν ἀνθρώπων, άρπαγες, ἄδικοι, μοιχοί, ἢ καὶ ὡς οὗτος ὁ τελώνης.» Μέν', ὦ ταλαίπωρε, ἀτρέ μας σοῖς ἐν δεμνίοις, φαίη τις τῶν ἔξωθεν πρὸς αὐτ τόν· οὐ σαφῶς γὰρ ὁρᾷς ἅπερ βλέπειν δοκεῖς. Πῶς γὰρ οὐκ εἶ ὥσπερ οἱ λοιποὶ τῶν ἀνθρώπων; Οὐκ ἐκ τοῦ αὐτοῦ ἐπλάσθης χοὸς κατὰ τὴν κοινὴν τῶν ἀν θρώπων γέννησιν; Οὐχ ὁ αὐτὸς τῆς συλλήψεως ῥύπος τῷ βίῳ σε τούτῳ παρήγαγε; Πῶς οὖν φής, «Οτι οὐκ εἰμὶ ὥσπερ οἱ λοιποὶ τῶν ἀνθρώπων;» Αλλ' εἴποι τις ἴσως έπαπορῶν· Καὶ μὴν οὐδὲ ψευδηγορῶν ἔλεγεν, ὅτι νηστεύει δις τοῦ Σαββάτου, καὶ ἀποδε κατεῖ πάντα ὅσα κτᾶται. Τί οὖν ἡμάρτανε χάριν ὁμολογῶν τῷ Θεῷ, ὅτιπερ ἦν νομοφυλακῶν; Ορῶ το τοὺς ὑπερόφρυ δας. άφρον Μέν', ὦ ταλαίπωρ', ἀτρέμα σοι ἐν δεμνίοις.
col. 367–368page 120 of 367
PG 132:367μεν δὲ καὶ τὸν πολύτλων εκείνον Ἰὼβ ἐν τῇ πρὸς Η τοὺς βασιλεῖς διαλέξει, ὅτι πολλὰ καυχησάμενος οὐ κατακρίνεται, οὗτος δὲ ὑπευθύνεται. Ἐπειδὴ ὁ μὲν ἅγιος καὶ δίκαιος Ιώβ, τὰ εὐκλεὴ καὶ Θεῷ ἁνδάνοντα κατορθῶν, οὐδέποτε φαίνεται καυχησάμενος, ἀλλ' ἔκρυπτε τὰ οἰκεῖα πλεονεκτήματα· ἐπειδὴ δὲ οἱ δοκοῦντες φίλοι ὠνείδιζον ἐχθροπρεπῶς, καὶ κατο ηγόρουν ἀσυμπαθῶς κάλαμον συντετριμμένον κατ εαγνύντες, καὶ ἡμιθνήτα τοῖς λόγοις αἰκίζοντες, τότε λοιπὸν ἀποδύεται τὰ ἐγκλήματα μάλα γενναίως, καὶ τὴν ἄκαιρον αὐτῶν ἐλέγχει καταφορὰν, ὥστε, εἴ τις αἰτία τῆς καυχήσεως, ἔνοχοι μᾶλλον οἱ μὴ δείνα τως κατηγορήσαντες. Ο Φαρισαῖος δὲ, μηδενὸς ἐρε θίζοντος, ἀπηυθαδιάζετο, πάντων ἑαυτὸν προτιθείς, οὐδ᾽ ἐπιγινώσκων, τί κατὰ φύσιν ἐτύγχανεν ὤν. Εἰ γὰρ ἐγνώκει, ὅτι ἄνθρωπος ἦν, πάντως ἂν ᾔδει καὶ τὴν τῆς φύσεως ἀθλιότητα, ὡς ἀδύνατον ἄνθρωπον ἀπὸ ῥύπου καθαρεύειν, κἂν μία ἡμέρα ἡ ἡ ζωὴ αὐτοῦ, ὡς διδάσκει τὰ Λόγια. Τίς γὰρ οὕτως ὑψηλός καὶ μεγαλοφυής τῷ φρονήματι, ὡς κατά τε διάνοιαν καὶ πρᾶξιν ἔξω γενέσθαι παντάπασι τοῦ κατὰ κακίαν μολύσματος; Ο δὲ μᾶλλον αὐτὸν ἐβαράθρωσε τοῦτ' ἦν, τὸ καὶ τὸν τελώνην εἰπεῖν δεικτικῶς· ι Η καὶ ὡς οὗτος ὁ τελώνης.» Πάσης γὰρ τῆς οἰκουμένης ὑπερκουφίσας ἑαυτὸν τῷ πτερῷ τῆς οἰήσεως, καὶ τὸν τελώνην προστίθησιν. Ο δὲ τελώνης μακρόθεν ἑστὼς, οὐκ ἤθελεν οὐδὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς εἰς τὸν οὐρανὸν ἐπάραι.» Ορα τὴν τοῦ τελώνου ταπείνωσιν· μακράν που ἔστη, μὴ θαρ ῥήσα; προσεγγίσαι πρὸς τὰ θεῖα ἀνάκτορα· κατωρρώδει γὰρ κεχραμμένοις πατῆσαι ποσὶ τὸ τοῦ ναοῦ ἁγιώτατον δάπεδον, ἄξιον οὐκ ἔκρινεν ἑαυτόν· ηὐλαβεῖτο δὲ καὶ πρὸς τὸν οὐρανὸν ἀπιδεῖν, ὡς τὸν ἐν οὐρανοῖς παραπικράνας Θεόν· ἐπειδὴ ἐμεμαθήκει ἐκ τοῦ Ἰώβ, ὅτι Κύριος συγκεκυφότας ὀφθαλμούς σώσει· διὰ τοῦτο πρὸς γῆν νενευκὼς ἦν, ὡς ἐμφαίνεσθαι τὸ ταπεινὸν αὐτοῦ, καὶ ἐκ τοῦ σχήματος, καὶ τοῦ τόπου, καὶ τῆς αἰτήσεως. Ὑποδηλοῖ δέ τι καὶ ἄλλο τὸ ο μακρόθεν ἑστώς·, πόῤῥω γὰρ ἔστη τῆς ἐπιβλαβοῦς τοῦ Φαρισαίου οιήσεως, τὴν ἐναντίαν ἐκείνου βαδίσας ὁδόν. Ο μὲν ἐξώγκου ἑαυτὸν τοῖς λόγοις δίκην πομφόλυγος, ὁ δὲ συνεστέλλετο ὑπὸ τοῦ συνειδότος πληττόμενος· καὶ συντριβεὶς ὑπὸ τῆς μεν δὲ καὶ πολύτλαν ἐκεῖνον Ἰὼβ ἐν τῇ πρὸς τοὺς βασιλεῖς διαλέξει, ὅτι πολλὰ καυχησάμενος οὐ κατα κρίνεται, ουτος δὲ ὑπευθύνεται. Ἐπειδὴ ὁ μὲν ἅγιος τὸ βασιλεύς Τίς γὰρ καθαρὸς ἔσται ἀπὸ ῥύπου; Αλλ' οὐδεὶς ἐὰν καὶ μία ἡμέρα ο βίος αὐτοῦ ἐπὶ γῆν.
col. 369–370page 121 of 367
PG 132:369ἁμαρτίας τῇ ράβδῳ τῆς ἐλπίδος επερειδόμενος προσ εύχετο μετ' ἐπαινουμένης ἀναιδείας, πατρική τις εἶπε φωνή. Εστη οὖν τηλόθι δακρυχέων, καὶ στή θεα χερσὶ πατάσσων, ὡς ἡ θεολογική μουσά φησι. Διὰ τί δὲ μὴ τὴν κεφαλὴν ἔτυπτεν, ἢ τὰ γόνατα, ἡ ἄλλο μέρος τοῦ σώματος, ἀλλὰ τὸ στῆθος. ἐπάτασσεν; 4 Ετυπτε γὰρ, φησίν, εἰς τὸ στῆθος αὐτοῦ λέγων Ο Θεός, ιλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ.· Ἐπειδὴ ἐκ τῆς καρδίας οἱ λογισμοί, οι πρὸς πλεονεξίαν αὐτὸν διεγείροντες, καὶ ταῖς χερσὶ πρὸς τὰ πονηρὰ λήμματα χρώμενος. Η δὲ τοπικὴ τῆς καρδίας θέσις ἐν τῷ στήθει ἐστὶν, εἰκότως τύπτει τὸ πονηρὸν ἐργαστήριον αὐταῖς ταῖς χερσὶν, αἷς πρὸς πλεονεξίαν ἐχρή σατο. Ο Θεός, ιλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ.» Οὐ δικαιωθῆναι ζητεί, ᾔδει γὰρ ἑαυτὸν ἀνάξιον τοῦτο λαβεῖν, ἀλλ᾽ ἵλεων αὐτῷ γενέσθαι παρακαλεῖ τὸν Θεόν· καὶ τὸ ἐντεῦθεν τὸ πρᾶγμα ἀνέστραπτο. Ο μὲν γὰρ Φαρισαῖος οἷα δένδρον κομῶν τῷ καρπῷ, τῆς τῶν ἐντολῶν φυλακῆς, ἐξαίφνης ὡς ὑπὸ ῥαγδαίου πνεύματος, τῷ τῆς κενοδοξίας ἀνέμῳ ἐκτιναχθεὶς ὡράθη γυμνός, ὡς τερέβινθος ἀποβεβληκυία τὰ φύλλα, τὸ τοῦ Ἡσαΐου εἰπεῖν. Ο δὲ πεφορτισμένος τῆς φιλαργυρίας τὸν μόλιβδον, ἑνὶ λόγῳ νουνεχεί καὶ σχήματι ταπεινῷ τὸ βάρος τῶν κακῶν ἀποτίθετ ται. Ἰλιγγιώ λογιζόμενος, πῶς ὁ δείλαιος Φαρισαῖος φέρων τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, καθάπερ ολκάδα μυρίων πλήθουσαν ἀγωγίμων, εἰς τὸν λιμένα αὐτοῦ ἱεροῦ πεφθακώς, καὶ τῶν τοῦ νοὸς πηδαλίων ἡμεληκώς, αθλίως ὤφθη νεναυαγηκώς· διὰ τί; ε Οτι πᾶς ὁ ὑψῶν ἑαυτὸν ταπεινωθήσεται, καὶ ὁ ταπεινῶν ἑαυ τὸν ὑψωθήσεται.» Δοκεῖ μοι ἐνταῦθα υπογραφήν τινα ποιεῖσθαι ὁ Κύριος τῆς οἰήσεως καὶ τῆς τα πεινώσεως· καὶ τάχα τις ἐκ τούτων ὁρμώμενος ἄνοδον ἐπὶ τὰ κάτω τὴν κενοδοξίαν ὁρίσαιτο. Τοῦτο γὰρ καὶ ἱστορία παλαιὰ συμβολικῶς ὑπηνίξατο. Αβειρών γὰρ καὶ Δαθὰν ὑπὲρ τοὺς ἄλλους πάντας ἑαυτοὺς ἄραντες ἀλαζονικῶς, καὶ τῆς ἱεροσύνης στᾶς ἀξίους κρίναντες ιταμῶς, τῆς γῆς διασχούσης κατέδυσαν ἐν τῷ χάσματι, καὶ ὑψωθέντες τῇ διανοία ἐταπεινώθησαν. Πρὸς ταῦτα σκοποῦντες, ἀγαπητοί, μετριάζειν ἐκπαιδευθῶμεν, καὶ μὴ ἀλόγως ἐπαίρεσθαι· μὴ δ' εἴπερ ἡμῖν τι τῶν δεξιῶν κεκατώρθωται, διὰ τοῦτο ὑπερφέρειν τῶν ἄλλων νομίζωμεν. ᾿Αλλὰ κατορθοῦντες ψάλλειν διδαχθῶμεν μετὰ τοῦ Δαβίδ· «Μὴ ἡμῖν, Κύριε, μὴ ἡμῖν, ἀλλ' ἐν σοὶ δὸς ἡμῖν ἐγκαυχᾶσθαι, ο Μαρά σου γὰρ ε ὁ ἔπαινος ἡμῶν ἐν ἐκκλησίᾳ μεγάλῃ,» τοῦ μέλλοντος δηλαδή αἰῶνος. ᾿Αληθῶς γὰρι Καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει, ο ἀλλ' ο Εν τῇ ταπεινώσει εμνήσθη ἡμῶν ὁ Κύριος.» Ἀστεῖον δὲ κἀκεῖνο προσειρῆσθαι καὶ χαρίεν, ὡς οἱ γεωργοί, τοὺς μὲν κάτω νενευκότας τῶν ἀσταχύων καὶ βρίθοντας πολὺν τὸν καρπὸν φέρειν τεκμαίρονται τοὺς δὲ ὀρθίους καὶ ἀνεμώδεις, αλαζόνας καὶ κενοὺς ὀνομάζουσι. Καὶ τῶν ἀνθρώπων οἱ μὲν
col. 371–372page 122 of 367
Homilia XVII
PG 132:371καὶ φρονήσεως· οἱ δὲ ταπεινὸν ἔχοντες φρόνημα πολὺν τὸν καρπὸν τῆς φρονήσεως ἐπιφέρονται. Καὶ τὰ μὲν ἄλλα τῶν παθῶν εὕροι τις ὄντα κτηνοπρεπή τε καὶ ἄλογα· δι' ὧν ἡ τῶν ἀνθρώπων φύσις παρα συνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, καὶ ὠμοιώθη αὐτοῖς. Η γὰρ ἁρπάζει τις ὡσεὶ λέων, ἢ θυμοῦται ὡς ταῦρος, ἢ θηλυμανεί ὥσπερ ἵππος, ἢ μνησικακεῖ ὡς ἡ κάμηλος, ἢ τῇ κόπρῳ τῶν ἡδονῶν καλινδείται ὡς κάνθαρος. Τὸ δὲ τῆς ὑπερηφανίας πάθος τῷ διαβόλῳ ὡμοίωται. Ἐκεῖνος γὰρ δι' ἐπάρσεως και ταβέβληται. "Ωστε εἰ ἐξ ἀγγέλων δαίμονας ἡ ὑπερηφανία ἐποίησεν, ἀκολούθως ἡ ταπείνωσις καὶ ἐκ δαιμόνων δύναται ἀγγέλους ποιεῖν. Καὶ εἰ ἐκείνη δαιμονιώδης, αὕτη ὡς ἀληθῶς χριστομίμητος κατ' ἴχνος ἐφομαρτοῦσα τοῦ μέχρι θανάτου ταπεινώσαντος ἑαυτόν. Ο ταῦτα τοίνυν σκοπῶν κεκαθαρμένῳ τῷ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῷ, καὶ τῇ ταπεινοφροσύνῃ καλῶς παιδαγωγήσας ἑαυτὸν, καὶ τῷ καταλόγῳ τῶν λοιπῶν ἀρετῶν ῥᾷον ἐν ἔξει γενήσεται· καὶ ὡς ὁ τελώνης εἰς τὸ τῆς ταπεινώσεως ἀνελθὼν ἱερὸν κατέλθῃ δεν δικαιωμένος, τῷ φαρισαϊκῶς μεγαλαυχοῦντι τὸ παρ λαιὸν λέγων ῥητόν· Δεῦρ' ἀνάβηθι κάτω, νῦν γὰρ ἄνω κατέβης. • Ἐπὶ τὸν πραῦν γὰρ καὶ ἥσυχον ἐπιβλέπει Θεός· ο ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ὑπερήφανοι καὶ ὑψαύχενες, άμοιροι πάσης ἀρετῆς η ΟΜΙΛΙΑ ΙΖ'. Περὶ τοῦ ἀσώτου υἱοῦ. Έφθασεν ἡ εὐαγγελική φιλοσοφία ἀπὸ τῶν κάτω καὶ μερικῶν ἀνάγουσα ἡμᾶς εἰς τὰ καθόλου καὶ τελεώτερα· ὑποθεῖσα γὰρ πρότερον τὴν τοῦ Ζακχαίου μετάνοιαν, καὶ τὴν τοῦ τελώνου ταπείνωσιν, νῦν καθόλου τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως υπογράφει τὴν άθλιότητα, ἣν ἀρχῆθεν ὑπέστη, νεωτερικαῖς ὁρμαῖς τῆς τοῦ Θεοῦ ἐντολῆς δραπετεύσασα, καὶ πρὸς τὸν χοιρώδη βίον αὐτομολήσασα, ὅπως τε ἡ τοῦ Θεοῦ και Πατρὸς φθάσασα γαληνότης μακρόθεν διὰ τῆς τοῦ Υἱοῦ καὶ Λόγου σαρκώσεως ένηγκαλίσατο ταύ την, καὶ πρὸς τὴν πρώτην εὐγένειαν ἐπανήγαγεν. Αὐτῆς οὖν τῆς θεολέκτου παραβολῆς ἀκοῇ καὶ δια νοίᾳ νηφούσῃ ἀκούσωμεν. Εἶπεν ὁ Κύριος τὴν παραβολὴν ταύτην· ᾿Αν θρωπός τις εἶχε δύο υἱούς.» Ο μὲν πάνσοφος καὶ θεῖος Χρυσόστομος τὰ τῆς παρούσης παραβολής ἐπεξεργασάμενος, τοὺς δύο τούτους υἱοὺς τοὺς δια καίους εἶναι λέγει καὶ τοὺς ἁμαρτωλούς· τοὺς μὲν ἀραρότως μείναντας ἐν ταῖς ἐντολαῖς τοῦ Θεοῦ, τοὺς δὲ πρὸς τὸν αἰσχρὸν καὶ ἀκλεὴ βίον Ο μὲν πάνσοφος καὶ θεῖος Χρυσόστομος. Ε.: Ο μεν πάνσοφος καὶ μέγας Χρυσόστ. Α. Ο μὲν οὖν χρυσοῦς τὴν γλώτταν καὶ τὴν ψυχὴν Ἰωάννης ὁ πάνσοφος. μανο
col. 363–364page 123 of 367
PG 132:363αυτομολήσαντας. Ἡμεῖς δὲ καὶ τὴν του Πατρός ἐξήγησιν, ὡς εἰκός, σεβανόμεθα, καὶ Πατράσιν άλο λοις στοιχεῖν οὐκ ἀπαναινόμεθα. Η γὰρ πολύτροπος τοῦ Θεοῦ σοφία ηυδόκησε ποικιλοτρόπως νιεῖσθα τῆς Γραφῆς τὰ μυστήρια. Φαμὲν οὖν, ὡς διὰ τοῦ παρόντος νέου πάσης τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τὴν ἐκ Θεοῦ ἀπόπτωσιν ἔδειξε, καὶ τὴν αὖθις ἀνάκλησιν τῷ παραβολικῷ ταύτην κρύψας παραπετάσματι, Ο δὴ καὶ ἐν ταῖς πρὸ ταύτης παραβολαῖς ὁ Σωτὴρ ἐσχημάτισε, ποτὲ μὲν δραχμὴν εἰπὼν τῇ κόπρῳ συγχωσθεῖσαν τῶν ἡδονῶν, ἧς ἀποταρωθείσης ἡ ταύτης εὕρεσις γέγονε· ποτὲ δὲ πρόβατον ἱερᾶς ἑκατοντάδος ἀποφοιτῆσαν, καὶ γεγονὸς ὀρειάλωτον, καὶ ζητηθὲν ὑπὸ τοῦ καλοῦ ποιμένος, καὶ εὑρεθέν. Αλλοτε ὑπογράφει τὸν ἄνθρωπον τῆς ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἀποφοιτήσαντα, καὶ λωποδύταις περιπεσόντα, καὶ τὴν στολὴν ἀφαιρεθέντα, καὶ τραυματίαν γενό μενον, καὶ ὑπὸ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν οὐδ᾽ ὁτιοῦν ὠφεληθέντα (οὐ γὰρ αἷμα ταύρων και τρά των σώζειν ἡδύνατο), ἀλλ' ὑπὸ μόνον θεραπευθέντα Χριστοῦ· καὶ διὰ τῆς νῦν ῥηθείσης παραβολῆς τὰ αὐτὰ ὑποτίθησιν ο "Ανθρωπός τις είχε δύο υιούς.» Άνθρωπος ὁ Θεὸς κατὰ τὸν ἀποδοθέντα ἡμῖν σχο τὸν ἐν ἑτέρᾳ παραβολῇ· δύο δὲ κατὰ χάριν υἱοὶ τοῦ Θεοῦ πᾶσα ἡ λογικὴ κτίσις, τῶν νοητῶν καὶ αἰσθη τῶν· ἡ μὲν προγενεστέρα κατά την γένεσιν πρῶτον γὰρ ἐννοεῖ τὰς ἀγγελικὰς τάξεις, παραγαγὼν ταύτας διὰ ἐννοήματος· ἡ δὲ τῶν ἀνθρώπων ύστερον παραχθεῖσα μετὰ τὴν τῶν αἰσθητῶν δια Χρὴ δὲ καὶ τοῦτο γινώσκειν, ὅτι δοκεῖ τισιν διὰ τῆς τῶν υἱῶν δυάδος, τούς τε ἁγίους ἀγγέλους σημαίνεσθαι, καὶ ἡμᾶς ὄντας ἐπὶ τῆς γῆς Πρῶτον γὰρ ἐννοεῖ τὰς ἀγγελικὰς τάξεις καὶ οὐρανίους, ἡ δὲ τῶν ἀνθρώπων, Προ τον γὰρ ἐννοεῖ τὰς ἀγγελικές τάξεις, παραγαγών αὐτὸς διὰ ἐννοήματος. Τινές μὲν οὖν φασιν, ὅτι πρὸ πάσης κτίσεως ὡς δ Θεολόγος λέγει Γρηγόριος· πρῶτον μὲν ἐννοεῖ τὰς ἀγγελικές δυνάμεις καὶ οὐρανίους, καὶ τὸ ἐννόημα ἔργον ἦν.
col. 355–356page 115 of 367
PG 132:355φωνῆς· Ἐν τῷ οἴκῳ σου δεῖ με μεῖναι. ᾿Αληθῶς γὰρ ἡ τοῦ μετανοοῦντος ψυχή, καὶ ἐπιστρέφοντος εἰς Θεὸν, καὶ διὰ μετανοίας τὴν οἰκίαν σαροῦντος τῆς συνειδήσεως οἶκος γίνεται τοῦ Θεοῦ. Κεκαθαρ . μένοις γάρ οὖσιν ἐνοικῆσαι ἐν ἡμῖν, καὶ ἐμπεριπατῆσαι ὁ ἀψευδής Θεὸς ἐπαγγέλλεται· ᾧ πρέπει πᾶσα αἴνεσις καὶ μεγαλοπρέπεια εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Περὶ τοῦ Τελώνου καὶ Φαρισαίου. Πάλιν ἡ εὐαγγελική φωνὴ πρὸς τὴν πατρικὴν ἡμᾶς ἀνάγουσα κλίμακα, τὴν δευτέραν βαθμίδα προτίθησι τῇ γὰρ παρελθούσῃ Κυριακῇ ὑπανοίξασα ἡμῖν τὴν τῆς μετανοίας ὁδὸν διὰ τῆς τοῦ Ζακχαίου Ιστορίας. καὶ ἠρέμα ἐμφήνασα τὸ τῆς ταπεινοφροσύνης παράγγελμα ἐκ τοῦ εἰπεῖν· «Σπεύσας κατάβηθι, σήμερον διαλευκαίνει τοῦτο λαμπρότερον, καὶ δεί κνυσιν ἀριδηλότερον τὸ ἐκ ταύτης κατόρθωμα, καὶ τὸ ἐκ τῆς κενοδοξίας ολίσθημα, καὶ ὅσον τῆς μὲν τὸ δικαίωμα, τῆς δὲ τὸ ἐλάττωμα· ἐπειδὴ δὲ τὸ μὲν τελωνεῖν ἔσχατόν ἐστι κομιδῇ πάντων τῶν κακῶν, ἅτε περιεκτικὸν ἁρπαγῆς, καὶ πλεονεξίας, καὶ φιλ αργυρίας τυγχάνον, ἦν ὁ ᾿Απόστολος εἰδωλολατρείαν ἐκάλεσε, τὸ δὲ τῶν Φαρισαίων καύχημα πάντων ένα μίζετο κρεῖττον, ὡς τοῦ νόμου τηροῦν τὴν ἀκρίβειαν, καὶ παντὸς καθαροῦν μολύσματος (Φαρισαῖος γὰρ καθαρὸς ἑρμηνεύεται), διὰ τοῦτο τὸ ἔσχατον ἐν ἀδι κίαις, καὶ τέλειον δῆθεν ἀρετῆς ὁ Σωτὴρ ἐν τῇ 71 ραβολή παρεντίθησιν. Ο δε γὰρ ἐρεθίζειν πρὸς μί μησιν τὸ ἐκ τῶν κρειττόνων παράδειγμα. ᾿Αλλὰ βέλ. τιον ἄνωθεν λαβόντες τὴν παραβολὴν ταῖς φιλοθέοις ὑμῶν ἐπεξηγησόμεθα ἀκοαῖς. Εἶπεν ὁ Κύριος την παραβολὴν ταύτην ἄνθρωποι δύο ἀνέβησαν εἰς τὸ ἱερὸν προσεύξασθαι· ὁ εἷς Φαρισαίος, καὶ ὁ ἕτερος Τελώνης.» Τί μὲν οὖν ἐστι παραβολή, καὶ διατί ὁ Σωτὴρ ἐν παραβολαῖς τὰ πολλὰ διελέγετο, ἐν ἄλλοις ἡμῖν προεξήτασται. Νῦν δὲ καὶ τοῦτο ἐπισημήνασθαι χρὴν ὡς ὁπόταν ἐν ταῖς παραβολαῖς ἐθέλῃ θεολογεῖν, καὶ περὶ τῆς ἐνιαίας καὶ θείας φύσεως διαλέγεσθαι, τότε δὴ ἕνα ὑποτίθεται ἄνθρωπον, ὡς τό· ο "Ανθρωπός τις εποίησε δεῖπνον μέγαν, καί· ο Ωμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ.» ᾿Αλλὰ καὶ ὁπηνίκα μό την τὴν κακίαν διαβάλλειν εθέλῃ, ἢ τὴν ἀρετὴν ἐπαινεῖν, χρῆται τῷ ἐνικῷ ἀριθμῷ, ὡς ἐπὶ τοῦ πλουσίου, οὗ ἡ χώρα ευφόρησε, καὶ τοῦ τῆς ἀδικίας κριτοῦ. Ἐπὶ δὲ τῆς ἀρετῆς, τοῦ ἐμπόρου ἐκείνου τοῦ ἀντὶ πάντων τὸν πολύτιμον μαργαρίτην κτησαμένου, καὶ τοῦ ἀγαθοῦ ἀνθρώπου, τοῦ ἐκβάλλοντος ἐκ τοῦ
col. 377–378page 124 of 367
PG 132:377Ἠλιού, κἂν Πέτρος των μαθητῶν ἡ κρηπίς; Τις οὕτως ὑψηλὸς καὶ μεγαλοφυής τῷ φρονήματι, ὡς κατά τε αἴσθησιν καὶ διάνοιαν ἔξω γενέσθαι τοῦ κατά κακίαν μολύσματος; Τις καυχήσεται, κατὰ τὴν παροιμίαν, ἁγίαν ἔχειν καρδίαν; Τίς καθαρὸς ἀπὸ τύπου, ὡς μαρτύρεται Ἰώβ; Οὐκ ἴσασι λέγειν σε δίκαιος· ς Οὐδέ ποτέ σου ἐντολὴν παρέβην.» 'Αλλο ὁ μὲν Ἀβραάμ· ι Ἐγὼ δέ εἰμι γῆ καὶ σποδός.» Ὁ δὲ Δαβίδ • Αἱ ἀνομίας μου ὑπερῆραν τὴν κε φαλήν μου.» Ισαΐας • Ο τάλας ἐγώ, ὅτι ἀκάθαρ τα χείλη έχω.» Οἱ περὶ τὸν ᾿Αζαρίαν ἅγιοι παίδες Οὐδὲ συνετηρήσαμεν, οὐδὲ ἐποιήσαμεν καθώς ἐνετείλω ἡμῖν.» Ιωάννης δὲ ὁ παρθένος καὶ Θεο λόγος, ὁ τοσοῦτος τὴν καθαρότητα καὶ τὴν λοιπήν ἀρετὴν, διαρρήδην οὕτω βοᾷ·. "Αν εἴπωμεν, ὅτι ἁμαρτίαν οὐκ ἔχομεν, ἑαυτοὺς ἀπατῶμεν, καὶ ἀλή θεια ἐν ἡμῖν οὐκ ἔστιν· ο Ὅτι δὲ καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ ταῦτα λέγει, καὶ οὐ ταπεινοφρονῶν μόνον, ἀλλ᾽ ἀληθεύων, ἔδειξεν ἡ ἐν Καρθαγένη ἁγία σύνοδος, ἀνα θέματι ὑποβαλοῦσα τοὺς μὴ οὕτως ἐκλαμβανομένους τὰς τῶν ἁγίων φωνάς, ἀλλ' οίομένους ἐκ μόνης τα πεινοφροσύνης ταῦτα λαλεῖν. Ἀλλ᾿ ἡ φωνὴ αὕτη, Τίς γὰρ οὕτως Ισχυρὸς καὶ ἀνένδοτος, ὥστε κατά τε αίσθησιν καὶ διάνοιαν φυλαχθῆναι ἀῤῥύπωτος. ἀκολουθίαν Οἱ περὶ τὸν ᾿Αβαρίαν, Αζαρίαν οι συνεστήσαμεν. συνετηρήσαμεν. Οἱ δὲ τρεῖς ἱεροὶ παῖδες, οὐδὲ συν ετηρήσαμεν ὅ τι ἐνετείλω ἡμῖν. Δανιήλ δὲ ὁ πολὺς ήμαρτο ἐν ταῖς ἀδικιαῖς ὑμῶν, Οτι οὐ μόνον ταπεινή, ἀλλὰ καὶ ἀληθινὴ ἡ φωνὴ τῶν ἁγίων ἐστὶν αὕτη· Ἐὰν εἴπομεν, ὅτι ἁμαρ τίαν οὐκ ἔχομεν, ἑαυτοὺς πλανώμεν.» Ομοίως ηρε σεν ἵνα ὅπερ εἶπεν ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ ἀπόστολος Ἐὰν εἴπομεν, ὅτι ἁμαρτίαν οὐκ ἔχομεν ἑαυτοὺς πλανῶμεν, καὶ ἀλήθεια ἐν ἡμῖν οὐκ ἔστιν. ο ὁστισδήποτε οὕτως παραληπτέον νομίσῃ, ὡς εἰπεῖν διὰ ταπεινοφροσύνης μὴ ὀφείλειν λέγεσθαι ἡμᾶς μὴ ἔχειν ἁμάρτημα, οὐχ ὅτι ἀληθῶς οὕτως ἐστὶν, ἀνάθεμα
col. 379–380page 125 of 367
PG 132:379Οὐδέποτε ἐντολήν σου παρήλθον, ο τῆς ἀγγελική ΤΟΥ τάξεως μόνον ἁρμόδιος, ἥτις τετήρηται πρὸς τὸ κακὸν ἀνεπίμικτος. Τί δ' ἂν εἴποιεν καὶ περὶ τῆ; πρώτης στολής, ἣν διὰ τῶν δούλων ὁ πατὴρ τὸν νέον ἀνέδυσε, τὸ βάπτισμα καθαρῶς εἰκονίζουσαν; ἆρ' οὐ δίκαοι καὶ ἁμαρτωλοὶ ταύτην περιχλαινίο ζονται; 'Αλλ' ἐν τῷ τῆς παραβολῆς λόγῳ μόνος αὐτ τὴν ὁ νεώτερος ἐνδιδύσκεται, ὡς τοῦ πρεσβυτέρου μηδέποτε γυμνωθέντος αὐτῆς. Τοῦτο δὲ περὶ τοῦ δακτυλίου, καὶ περὶ τῶν ὑποδημάτων νοήσωμεν. Καὶ μὴν καὶ ὁ ὑπὲρ ἡμῶν ἀχθεὶς εἰς θυσίαν μόσχος οὐχ ὑπὲρ ἁμαρτωλῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ δικαίων τέθυται, λύτρον γεγονώς πάσης τῆς φύσεως. Πώς οὖν ὁ δίκαιοις ὑπὲρ τοῦ μόσχου τῆς σφαγῆς ἐδυσχέραινεν, ὑφ' οὗ καὶ αὐτὸς ἐλελύτρωτο; Πῶς δὲ καὶ πρὸς αὐτόν φησιν ὁ Πατήρ· «Σὺ πάντοτε μετ' ἐμοῦ εἶ; › Οὐ γὰρ πάντοτε μετὰ Θεοῦ ἦσαν οἱ δίκαιοι. Εἰ γὰρ, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ἐν τῷ 'Αδάμ πάντες ἀποθνήσκομεν, καὶ πάντες ἐν Χριστῷ ἐζωοποιήθημεν, πάντες οὖν οἱ κοινωνοῦντες της φύσεως τῆς ᾿Αδάμ, καὶ τῆς ἐκείνου πτώσεως έκοι νώνησαν, καὶ τῆς διὰ Χριστοῦ ἀπολυτρώσεως. Οὐκ οὖν πάντοτε μετὰ Θεοῦ ἦσαν οἱ δίκαιοι, ἀλλ᾽ αἱ νοεραὶ τῶν ἀγγέλων οὐσίαι, αἱ μηδέποτε διακριθεῖσαι Θεοῦ· ὑπὲρ ὧν οὐδὲ ἔρ:φος ἐθύθη ποτέ. Ὑπὲρ γὰρ τῶν ἀγγέλων οὐδὲ ἁμαρτωλὸς εἰς θάνα τον δέδοτα:· ὑπὲρ δὲ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας αὐτὸς ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱός τέθυται. 'Αλλὰ πολὺ τῆς εὐθείας ἀπεπλανήθημεν. Φέρε οὖν τὸν λόγον ὥστ περ ἵππον ἔξω τῆς νύσσης ἀφηνιάσαντα ήνιοστρο φήσωμεν. Ανθρωπός τις εἶχε δύο υἱούς· καὶ εἶπεν αὐτῷ ὁ νεώτερος - Πάτερ, δός μοι τὸ ἐπιβάλλον μέρος τῆς οὐσίας.» Επειδή, φησὶν, αὐτεξούσιος ἔκτισμαι, οὐ θέλω δουλεύειν ἀνάγκῃ· παραχώρησον χρήσασθαί με τῷ κλήρῳ, ὡς βούλομαι· ἡ πῶς ἂν φανείην αὐτοδέσποτος, εντολαῖς καὶ νόμοις δουλαγωγούμενος; Καὶ διεῖλεν αὐτοῖς τὸν βίον, ο τοῖς ἀσωμάτοις ἀπένειμε τὸν οὐράνιον χῶρον, τοῖς ἀνθρώποις δὲ τὸν περίγειου. Δύο γὰρ ταῦτα στοιχεῖα ἐν τῇ τῶν ὄντων κτίσει πρὸς διαγωγήν τῆς λογικῆς φύσεως, οὐρανός, καὶ ἡ γῆ. Τόπος τῶν διὰ σαρκὸς τὴν ζωὴν ειληχό των ἡ γῆ· ὁ δὲ οὐράνιος τῶν ἀσωμάτων ἐστὶν, ἐν ᾧ πανίεροι νέες περιπολοῦντες γειτονοῦσι τῇ πανευδαίμονι καὶ θείᾳ μακαριότητι. Ο τοίνυν ἄνθρωπος οἷα νεώτερος παῖς, ὡς κλῆρον τὸν αἰσθητὸν τοῦτον κόσμον καὶ τὸν παράδεισον εἰς δίαιταν εἰληρώς, στοι χείον Στοιχεῖον οὖσαν ἕτερον των τεσσάρων, ἀκήρατόν τε καὶ Θεῖον

Homily XXHomilia XX

col. 381–382page 126 of 367
PG 132:381έπαιζε λελυμένος, καὶ παρήγετο ταῖς ἐπιθυμίαις, καὶ ὑπέπιπτεν ἡδονῇ, καὶ τῆς δοθείσης ἁγίας ἐντο λῆς χωρισθείς, ἀπώλεσε τῆς σωφροσύνης τὸν πλοῦ τον, ἐστερήσατο τοῦ ἀργυρίου τῆς γνώσεως, ἐσυλήθη τῶν ἀρετῶν τὴν περιουσίαν, καὶ οὕτω μακρὰν ἐγε γίνει Θεοῦ πολλῷ τινι καὶ ἀπείρῳ μεταξύ διαστήματι. Τῇ γὰρ μετοχῇ τοῦ χείρονος καὶ τῇ πρὸς τὴν κακίαν ἐγγύτητι πόρξω γινόμεθα τοῦ Θεοῦ· μακρύ. νεται της δικαιοσύνης ὁ τὴν ἀδικίαν ἐγκολποισά μενος· πόρρω γίνεται τῆς σω ροσύνης ὁ τῷ εὐπῳ τῶν ἡδονῶν μολυνόμενος· ἐξοστρακίζεται της φρο νήσεως ὁ τῇ τῶν παθῶν ἀχθηδόνι καταχωννύμενος ἀποσκορακίζεται τῆς ἀνδρείας ὁ ὑποκύπτων τοῖς τάθεσιν. Οὕτως ἀπεδήμησεν εἰς χώραν μακρὰν ὁ ὑπὸ τῶν ἁμαρτιῶν ἀνδραποδισθείς, πάσας τὰς τῆς ψυχῆς δυνάμεις καὶ τὰς αἰσθήσεις του σώματος ἀναλώσας ἐν ταῖς ἡδοναῖς τῆς σαρκός. «Α' γὰρ ἁμαρ τίαι ὑμῶν, φησὶν ὁ Θεός, διιστῶσιν ἀναμέσον ἐμοῦ καὶ ὑμῶν.» Δαπανήσαντος δὲ αὐτοῦ πάντα, ο ἐγένετο λιμός Ισχυρὸς κατὰ τὴν χώραν ἐκείνην, καὶ αὐτὸς ἤρξατο ὑστερεῖσθαι.» Οὐκ ἀπαρχῆς γέγονε λιμός, ἀλλ' ὅταν ὁ νέος τὴν οὐσίαν ἅπασαν κατεπάτησεν. Η γὰρ παντελὴς τῶν ἀρετῶν στέρησις λιμὸς ἰσχυρὸς γίν νεται τῇ ψυχῇ, ὑφ' οὗ καταξηρανθεῖσα, ὡς ὑπό τινος αὐχμοῦ, παντὸς ὄμβρου δικαιοσύνης λιμώττει. Καὶ γὰρ, ᾗ φησιν ὁ θεῖος Μάξιμος, λιμός ἐστιν ὡς ἀλη θῶς ἡ ἔκλειψις, καὶ σπάνις τῶν κατ' αὐτὴν τὴν πεῖ ραν ἐγνωσμένων ἀγαθῶν, καὶ ἀπορία τῶν τῆς ψυχῆς πνευματικών βρωμάτων. Οὕτως ἐλίμωττε μακρόθεν ο ἐρῶν ὁ Ἀδὰμ τὴν Ἐδὲμ, καὶ δι' αὐτοῦ πᾶσα ἡ φύσις ἡμῶν λιμώττουσα θητεύειν τοῖς δαίμοσιν ᾑρετίσατο λιμώξασα δὲ πρὸς ἀπόγνωσιν τρέπεται. Τί γὰρ ὁ τῆς παραβολῆς λόγος φησί; Καὶ πορευθεὶς ἐκολλήθη ἑνὶ τῶν πολιτῶν τῆς χώρας ἐκείνης, καὶ ἔπεμψεν αὐτὸν εἰς τοὺς ἀγροὺς αὐτοῦ βόσκειν χοίρους.» Ορᾶς τὸ κακὸν μείζονε κακῷ οἷον θεραπευόμενον; Εχρήν γὰρ, του λιο μου γενομένου, εἰς συναίσθησιν εὐθὺς τῆς προτέρας ἀφθονίας ἐλθεῖν, καὶ σπεῦσαι πρὸς τὴν εὐδαίο μονα ἐστίασιν ἐπανελθεῖν. Ὁ δὲ ἐπίσης ἀτάκτῳ πώλῳ τὰ δεσμὰ διαῤῥήξας ἐπὶ τὰ χείρω προέκοπτε. Πορευθεὶς γὰρ ἐκολλήθη ἑνὶ τῶν πολιτῶν τῆς χώρας ἐκείνης.» Ενταῦθα ἔοικέ τι τῶν κεκρυμμένων ἀνακαλύπτειν ὁ Κύριος, ὅπερ κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον τοιοῦτόν ἐστιν· (τοῦ κόσμου ἄρχων διάβολος ὑπερηφανευσάμενος, καὶ καταβληθεὶς ἅμα ταῖς ὑπ' αὐτὸν ἀποστατικαῖς δυνάμεσι, τῆς πολυσχιδοῦς ἁμαρτίας τὰ εἴδη ἑκάστῳ δαίμονι ἀπεκλήρωσε, καὶ ὥσπερ ἐπὶ τῶν τοῦ ἁγίου Πνεύματος χαρισμά των πολλάς τις εὖροι διαφοράς πνεῦμα γὰρ σοφίας, πνεύμα δυνάμεως, υιοθεσίας τε καὶ ἁγιασμοῦ, καὶ
col. 383–384page 127 of 367
PG 132:383Λ συνέσεως, καὶ ὅσα ὁ μέγα; Ἡσαΐας Αρίθμησεν, οὕτως οἱ τοῦ Θεοῦ ἀντίπαλοι τοῖς ἐναντίοις τετάχα. ται, ὡς ἄλλον μὲν εἶναι τὸν δαίμονα τοῦ θυμοῦ, ὅλο λον δὲ τῆς φιλοδοξίας, ἕτερον τῆς φιλαργυρίας, καὶ ἄλλον τοῦ φθόνου, καὶ ἄλλον ἄλλου, τοῦ μίσους τῆς ἀκολασίας, τῆς ὕβρεως, τῆς ἀκηδίας, καὶ τῶν παθῶν ἕκαστον ἐφευρετὴν ἴδιον κέκτηκε, καὶ τοῖς ἀνθρώποις σύμβουλον πονηρόν, ὡς πολίτας λέγε σθαι τῶν παθῶν τοὺς τούτων δημιουργούς. Όταν οὖν ἀκούσῃς, ὡς ἀποσκιρτήσας ἐκεῖνος ὁ νέος ἑνὶ ἐκολλήθη τῶν πολιτῶν, τοῦτο δηλοῦσθαι κατάμαθε, ὡς ἑνὶ τῶν δαιμονιωδῶν παθῶν λάτρης καὶ ὑποχε! ριος γέγονεν. Εἰ δὲ καὶ τὴν πόλιν ζητεῖς μαθεῖν, ἧς πολιοῦχος ἦν ὁ μισθωσάμενος τὸν νέον συοδωτεῖν, διδάξει σε ὁ ψαλμὸς τὴν πόλιν λέγων ἐκείνην τὴν ἐκ τῶν πονηρῶν ἐπιτηδευμάτων συνῳκισμένην. Εἶδον ἀνομίαν ἐν τῇ πόλει καὶ ἀντιλογίαν, καὶ ἀνομία καὶ κόπος ἐν μέσῳ αὐτῆς, καὶ ἀδικία, καὶ τόχος, καὶ δόλος ἐν ταῖς πλατείαις αὐτῆς. Ὁ γοῦν τὴν τοιαύτην πόλιν οἰκῶν ἔπεμψεν αὐτὸν εἰς τὸν ἀγρὸν αὐτοῦ βόσκειν χοίρους. Τάχα διὰ τῶν χοί ρων τὸ τῆς βδελυρᾶς καὶ λυσσώδους ἀκολασίας πάν ος ηνίξατο, ᾧ χοιρηδὸν ἐγκαλινδοῦνται οἱ τῷ μιαρῷ πειθόμενοι δαίμονι. Αγροὺς δὲ νοήσεις τοῦ βδελυροῦ τούτου δαίμονος τοὺς φιλοτάρχους, καὶ φιληδόνους. Άριστα δὲ τὸ τῆς ἀκολασίας πάθος τοῖς χοί ροις παρείκασεν· ἡ γὰρ ἡδονὴ καθάπερ κιρκαίῳ κρατ τῆρι τὸν ἑαυτοῦ κυκεώνα κεράσασα, καὶ τὸν τῶν ἀφρόνων νοῦν πρὸς τὴν χοιρώδη ζωὴν μεταμείνουσα, λάτρας ἑαυτῆς τίθησι· καὶ ὥσπερ οἱ τῶν συῶν ὀφ θαλμοὶ εἰς τὸ κάτω παρὰ τῆς φύσεως εστραμμένοι τῶν οὐρανίων θαυμάτων ἀπείρως ἔχουσιν, οὕτως ἡ πρὸς τὰ πάθη κατασπασθεῖσα ψυχὴ πρὸς τὸ νοητόν κάλλος ἀναισθητεῖ. Πολλῶν δὲ ὄντων παθῶν, ἃ τοὺς λογισμοὺς τῶν ἀνθρώπων καταγωνίζεται, οὐδεμίαν καθ᾿ ἡμῶν ἰσχὺν ἕτερον πάθος ἔχει, ὡς πρὸς τὴν νόσον τῆς ἡδονῆς ἐξισάζεσθαι. Βοσκήματα γὰρ ἀλη θῶς τοὺς ἀνθρώπους ποιεῖ τῇ ἀτιμίᾳ δίκην συῶν ἐκπομπεύοντας, ὡς ἀεὶ ἐπιθυμεῖν κορέννυσθαι τοῦ μιάσματος. Ἐπεθύμει γάρ, φησί, γεμίσαι τὴν κοιλίαν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν κερατίων, ὧν ἤσθιον οἱ χοῖροι, καὶ οὐδεὶς ἐδίδου αὐτῷ.» Ὁ μὲν οὖν νεώτερος κατὰ τὴν γέο νεσιν καὶ τὴν φρόνησιν τοσοῦτον ἀπώνατο ἐκ τοῦ συβώτης γενέσθαι, ὅσον ἄγχεσθαι τοῦ λιμοῦ, καὶ ἱμείρεσθαι τῆς χοιρώδους ἐμπλησθῆναι τροφῆς. Τοιαῦτα τῶν ἐραστῶν τῆς κακίας τὰ ἔπαθλα· τοιού τοις δώροις δεξιοῦται ἡ ἡδονὴ τοὺς ἑπομένους αὐτῇ
col. 385–386page 128 of 367
PG 132:385τοιαῦται πεφύκασιν αἱ τῶν δαιμόνων τιμαί. Τῷ μὲν γὰρ σωφρονοῦντι, καὶ λογισμῷ γενναίῳ τῶν παθῶν κατευμεγεθοῦντι, ῥαγδαῖον ἐπιφέρουσι πόλεμον, πανταχόθεν περιιστῶντες τὰ θέλγητρα, μέλιτι τὸ δηλητήριον παραρτύοντες, καὶ χρυσαῖς φιάλαις χιρο νῶντες τὸν θάνατον. Ἐπειδὰν δὲ εἴσω παγίδος συν σχῶσι τὸ θήραμα, καὶ τὴν ψυχὴν ἐν ἕξει τοῦ κακοῦ δουλαγωγήσωσι, τότε δὴ τότε δυσχερῆ ποιοῦσι τῶν κακῶν, τὴν ἀπόλαυσιν, ὡς ἂν διακαῶς ἔχοιεν πρὸς αὐτάς, τῷ τῆς ἐπιθυμίας οἴστρῳ νυττόμενοι· κατὰ τὰς δεινὰς τῶν ἑταιρίδων, αἱ μέχρι τότε τους νέους ἀγρεύουσι νεύμασι, καὶ λυγίσματι, καὶ καγχάσμασι, καὶ συνθήμασιν, ἕως ἂν ἄψωσι τῆς ἐπιθυμίας τὸ πυρ. Εἶτα μεταβάλλουσαι ἀκκίζονται, τοὺς ἐραστὰς ὑποκνίζουσαι. Διὰ τί δὲ τῶν κερατίων μόνον, καὶ οὐκ ἄλλου καρποῦ ἐμνημόνευσε; Τάχα τὴν ἐγχώριον συνήθειαν τῶν κατὰ Φοινίκην συντροφιῶν ἡ λέξις ἐδήλωσεν. Ως γὰρ παρ' ἡμῖν ἐκ τῶν βαλάνων οἱ χοῖροι, οὕτως παρ' αὐτοῖς ἐκ τῶν κερατίων ἐκτρέφονται. Πλὴν ὅτι καὶ παραφερὴς ὁ καρπὸς οὗτος τῇ βος λυρᾷ ἡδονῇ. Τὰ μὲν γὰρ λοιπὰ καρποφόρα φυτά ἐν τοῖς νεοβλάστοις τῶν κλάδων καὶ τοῖς ἀκρέμοσι βλαστάνει τὸ ἄνθος καὶ τὸν καρπόν· τουτὶ δὲ τὸ δένδρον ἐν αὐτῷ τῷ πρέμνῳ τοῦ καρποῦ ποιεῖται τὴν βλάστησιν, μικρὰν μὲν γλυκύτητα φέρουσαν, πολύ δὲ τὸ ἀχυρῶδες καὶ ἄτροφον ἔχουσαν. Σαφής δε πάντως ἢ πρὸς τὴν ἀκόλαστον ἡδονὴν τούτων ὁμοίωσις, τοῦ Ἀποστόλου εἰπόντος, ὡς «Πᾶσα ἁμαρτία ἐκτὸς τοῦ σώματός ἐστιν, ὁ δὲ πορνεύων εἰς τὸ ἴδιον σῶμα ἁμαρτάνει.» Οἱ γὰρ πρὸς τὴν λυσσώδη μίξιν ερεθισμοὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ σώματος πᾶν τὸ γόνιμον τοῦ αἵματος καὶ μυελῶδες ἐξοίσουσι καὶ οὕτως ὁ τοῦ δένδρου τῆς ἁμαρτίας καρπὸς ἐκ ἀκκίζονται ἀκκίζεσθαι ἀκκιζόμεθα ἀκκίζεσθαι κερατωνίαν κεράτια κεράτια καὶ τοῖς ἀκρέμοσι, ἀκρέμων Δένδρου τὸ μὲν λέγεται ρίζα· τὸ δὲ ἐξ αὐτοῦ στέλεχος, τὸ δὲ τεμνόμενον ἐκ τούτου εἰς πλείονα ἀκρέμονες. ἀπὸ τοῦ κλάζειν, χερωνίαν)
col. 367–368page 120 of 367
PG 132:367μεν δὲ καὶ τὸν πολύτλαν εκείνον Ἰὼβ ἐν τῇ πρὸς β ε'. μεν δὲ καὶ πολύτλαν ἐκεῖνον Ἰὼβ ἐν τῇ πρὸς τοὺς βασιλεῖς διαλέξει, ὅτι πολλὰ καυχησάμενος οὐ κατα κρίνεται, ουτος δὲ ὑπευθύνεται. Ἐπειδὴ ὁ μὲν ἅγιος τὸ βασιλεύς Ει τοὺς βασιλεῖς διαλέξει, ὅτι πολλὰ καυχησάμενος οὐ κατακρίνεται, οὗτος δὲ ὑπευθύνεται. Ἐπειδὴ ὁ μὲν ἅγιος καὶ δίκαιος Ἰώβ, τὰ εὐκλεῖ καὶ Θεῷ ἁνδάνοντα κατορθῶν, οὐδέποτε φαίνεται καυχησάμενος, ἀλλ' ἔκρυπτε τὰ οἰκεῖα πλεονεκτήματα· ἐπειδὴ δὲ οἱ δοκοῦντες φίλοι ὠνείδιζον ἐχθροπρεπῶς, καὶ κατα ηγόρουν ἀσυμπαθῶς κάλαμον συντετριμμένον κατά εαγνύντες, καὶ ἡμιθνήτα τοῖς λόγοις αἰκίζοντες, τότε λοιπὸν ἀποδύεται τὰ ἐγκλήματα μάλα γενναίως, καὶ τὴν ἄκαιρον αὐτῶν ἐλέγχει καταφορὰν, ὥστε, εἴ τις αἰτία τῆς καυχήσεως, ἔνοχοι μᾶλλον οἱ μὴ δείνα τως κατηγορήσαντες. Ο Φαρισαῖος δὲ, μηδενὸς ἐρευ θίζοντος, ἀπηυθαδιάζετο, πάντων ἑαυτὸν προτιθείς, οὐδ᾽ ἐπιγινώσκων, τί κατὰ φύσιν ἐτύγχανεν ὤν. Εἰ γὰρ ἐγνώκει, ὅτι ἄνθρωπος ἦν, πάντως ἂν ᾔδει καὶ τὴν τῆς φύσεως ἀθλιότητα, ὡς ἀδύνατον ἄνθρωπον ἀπὸ ῥύπου καθαρεύειν, κἂν μία ἡμέρα ᾗ ἡ ζωὴ αὐτοῦ, ὡς διδάσκει τὰ Λόγια. Τίς γὰρ οὕτως ὑψηλός καὶ μεγαλοφυής τῷ φρονήματι, ὡς κατά τε διάνοιαν καὶ πρᾶξιν ἔξω γενέσθαι παντάπασι τοῦ κατὰ κακίαν μολύσματος; Ο δὲ μᾶλλον αὐτὸν ἐβαράθρωσε τοῦτ' ἦν, τὸ καὶ τὸν τελώνην εἰπεῖν δεικτικῶς· «Η καὶ ὡς οὗτος ὁ τελώνης.» Πάσης γὰρ τῆς οἰκουμένης ὑπερκουφίσας ἑαυτὸν τῷ πτερῷ τῆς οἰήσεως, καὶ τὸν τελώνην προστίθησιν. Ο δὲ τελώνης μακρόθεν ἑστὼς, οὐκ ἤθελεν οὐδὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς εἰς τὸν οὐρανὸν ἐπάραι.» Ορα τὴν τοῦ τελώνου ταπείνωσιν· μακράν που ἔστη, μὴ θα ρ φήσας προσεγγίσαι πρὸς τὰ θεῖα ἀνάκτορα· κατωρρώδει γὰρ κεχραμμένοις πατῆσαι ποσὶ τὸ τοῦ ναοῦ άγιώτατον δάπεδον, ἄξιον οὐκ ἔκρινεν ἑαυτόν· ηὐλαβεῖτο δὲ καὶ πρὸς τὸν οὐρανὸν ἀπιδεῖν, ὡς τὸν ἐν οὐρανοῖς παραπικράνας Θεόν· ἐπειδὴ ἐμεμαθήκει ἐκ τοῦ Ἰώβ, ὅτι Κύριος συγκεκυφότας ὀφθαλμούς σώσει· διὰ τοῦτο πρὸς γῆν νενευκὼς ἦν, ὡς ἐμφαίνεσθαι τὸ ταπεινὸν αὐτοῦ, καὶ ἐκ τοῦ σχήματος, καὶ τοῦ τόπου, καὶ τῆς αἰτήσεως. Ὑποδηλοί δέ τι καὶ ἄλλο τὸ ‹ μακρόθεν ἑστώς·, πόῤῥω γὰρ ἔστη τῆς ἐπιβλαβοῦς τοῦ Φαρισαίου οιήσεως, τὴν ἐναντίαν ἐκείνου βαδίσας ὁδόν. Ο μὲν ἐξώγκου ἑαυτὸν τοῖς λόγοις δίκην πομφόλυγος, ὁ δὲ συνεστέλλετο ὑπὸ τοῦ συνειδότος πληττόμενος· καὶ συντριβεὶς ὑπὸ τῆς Τίς γὰρ καθαρὸς ἔσται ἀπὸ ῥύπου; Αλλ' οὐδεὶς ἐὰν καὶ μία ἡμέρα ο βίος αὐτοῦ ἐπὶ γῆν.
col. 389–390page 129 of 367
PG 132:389τοχή των οὐρανίων ἀγαθῶν· ἡ γὰρ οὐρανῶν βασι λεία τῷ ἀνθρώπῳ ἡτοίμασται· οὕτως εἰπόντος τοῦ ἐπὶ θρόνου δόξης κριτοῦ· «Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ἡμῖν βασιλείαν,· ν ἅτε οὖν πεπεισμένος, ὡς κλῆρος αὐτοῦ ἦν ὁ οὐρανός, δν καταλιπὼν ἐπλημμέλησεν, εἰ; τὸν οὐρανὸν ἁμαρτῆσαί φησιν. Εἶπε δὲ ὁ πατὴρ πρὸς τοὺς δούλους αὐτοῦ· Ἐξ ενέγκατε τὴν στολὴν τὴν πρώτην, καὶ ἐνδύσατε αυ τὸν, καὶ δότε δακτύλιον εἰς τὴν χεῖρα αὐτοῦ, καὶ ὑποδήματα εἰς τοὺς πόδας αὐτοῦ.» Δοῦλοι οἱ τοῦ μυστηρίου τῆς χάριτος κήρυκες καὶ διάκονοι, οἱ διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος τὴν στολὴν ἀμφιεννύντες, οὐκ ἄλλην, ἀλλὰ τὴν πρώτην, ἧς διὰ παρακοῆς ἐγυμνώθη ὁ ἄνθρωπος, ἅμα τῇ γεύσει γυμνὸν ἑαυτὸν θεασάμενος. Καὶ περὶ τὴν χεῖρα τίθησι τὸν δακτύλιον, ἐλευθερῶν αὐτὸν τῆς δουλείας τοῦ τῆς ἁμαρ τίας πολίτου, καὶ διὰ τῆς ἐν τῇ σφενδόνῃ γλυφῆς τὴν ἐπανάληψιν τῆς εἰκόνος δηλῶν, ἣν ὑπέκρυψε τῇ κόπρῳ, τῇ τῆς σαρκός φημι ρυπαρία. Ασφαλίζεται δὲ καὶ τοὺς πόδας τοῖς ὑποδήμασιν, ὡς ἂν μὴ γυ μνῇ τῇ πτέρνῃ τῇ κεφαλῇ τοῦ ὄφεως πάλιν ἁλώσιμος γένηται. Εἶεν δ' ἂν ὑποδήματα ὁ τῆς εὐαγγελικῆς πολιτείας ἐγκρατής, καὶ κατεσκληκώς βίος, δ θραύων δι' ἑαυτοῦ καὶ περικλῶν τὰς τῆς ἀκάνθης ἀκμάς, καὶ κωλύων ἐξ ἀφανοῦς καὶ λεπτῆς ἀρχῆς τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ ψυχῇ παρεισδύεσθαι. Καὶ θύει τὸν μόσχον τὸν σιτευτόν, ο τὸν ἄσπι λον ὄντως καὶ καθαρὸν, ἂν ἡ ἄμωμος ἔτεκε δάμα λες, τὸν μόσχον τὸν πρᾶον καὶ ἡμερον, τὸν τοὺς κτείναντας αὐτὸν ταύρους καὶ κύνας μὴ κερατί σαντα· τοῦτο εἰς θυσίαν δίδωσιν ὁ πατήρ· ι Τοστ οὗτον γὰρ ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ δοῦναι λύτρον ἀντὶ πολ λῶν.» Καὶ ἤρξαντο εὐφραίνεσθαι.» Αὕτη ἦν ἡ εὐφρο σύντι, ἣν ἀλλαχοῦ δεῖπνον καὶ γάμον ονομάζει τὸ Εὐαγγέλιον. Γέγονε γὰρ, ὡς ἀληθῶν, τῷ Θεῷ ἡ τῶν ἀνθρώπων σωτηρία εὐφροσύνης ὑπόθεσις· καὶ γὰρ ἐνενέκρωτο τῇ ἁμαρτίᾳ ἡ φύσις ἡμῶν, ἀνεζωώθη δὲ τῷ Χριστῷ. Ο υἱός μου γαρ, φησίν, οὗτος νεκρὸς ἦν, καὶ ἀνέζησε, καὶ ἀπολωλὼς ἦν, καὶ εὑρέθη.» Τοῦτ' άρι δήλως ὑπέδειξε κἂν ἐν τῇ παραβολῇ τοῦ ἐμπεσόντος εἰς τοὺς λῃστάς. Καὶ αὐτὸν γὰρ ἐκ τῶν πληγῶν ἡμι Ονα τα γενόμενον ἀνεζώωσε. Τὸ δέ· «Απολωλώς καὶ εὑρέθη, ο συνάδει τῇ παραβολῇ τοῦ ἀπολωλότος προβάτου, καὶ τῆς ἀπολλυμένης δραχμής, ἣν εὑροῦσα ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία χαίρει και γέγηθε. Διὰ δὲ τοῦ Ει
col. 391–392page 130 of 367
PG 132:391δεικτικῶς εἰπεῖν, ο Οὗτος υἱός μου, ο έδειξεν, ὡς ὁ ἕτερος υἱὸς οὔτε νενέκρωτο πώποτε, οὔτε ἀπαν λετο. "Ην δὲ ὁ υἱὸς αὐτοῦ ὁ πρεσβύτερος ἐν ἀγρῷ, καὶ ὡς ἐρχόμενος ἤγγισε τῇ οἰκίᾳ, ήκουσε συμφωνίας καὶ χορῶν, καὶ ὠργίσθη, καὶ οὐκ ἤθελεν εἰσελθεῖν.» Αγρὸν ἡ Γραφὴ πολλαχοῦ τὸν κόσμον καλεῖ, ἐν ᾧ καὶ τὰς θυγατέρας Ἱερουσαλήμ ἡ ἐν τῷ Ασματι Νύμφη ὁρκίζουσα ἔλεγεν· ι Ωρκισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ἱερουσαλήμ, ἐν ταῖς δυνάμεσι, καὶ ἐν ταῖς ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ· καὶ τῷ Νυμφίῳ διαλεγομένη, φησίν· ὁ Ἐλθε, ἀδελφιδέ μου, ἐξέλθωμεν εἰς ἀγρόν, ο ᾿Αλλὰ καὶ ἡ μεγάλη τοῦ Εὐαγγελίου φωνὴ τροπικώς ἀγρὸν τὸν κόσμον ἐκάλεσεν. Ὁπηνίκα γὰρ ὁ Σωτὴρ τοῖς μαθηταῖς τὴν παραβολὴν τῶν ζιζανίων ἐσαφήνιζεν, ἀγρὸν τὸν κόσμον ἡρμήνευσε· καὶ μὴν καὶ ἀγρὸς ὁ κόσμος οὗτός ἐστιν, ὁ ἔχων τὰς δύο άλφα θούσας, ὧν ἡ μία παραλαμβάνεται, καὶ ἡ ἄλλη ἀφίεται· καὶ ὁ ἀγρὸς δὲ, ἂν ἡγορακέναι φησίν δ τοῦ μεγάλου δείπνου τὴν κλῆσιν παραιτησάμενος, εἰς ταύτην φέρει τὴν ἔννοιαν. Ἐπεὶ γοῦν οἱ ἄγγελοι ε λειτουργικά εἰσι πνεύματα», ὥς φησιν ὁ Ἀπόστολος, εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα», καὶ οἱ μὲν αὐτῶν τῶν ἐθνῶν προεστήκασιν, οἱ δὲ ἐνὶ ἑκάστῳ τῶν ἀνθρώπων εἰσὶ παρεπόμενοι, ἀκόλουθον ἄρα οὕτω νοεῖσθαι, ὡς ἧκεν ἐξ ἀγροῦ ὁ πρεσβύτερος ἀδελφὸς, δς ἦλθεν ἀπὸ τῶν προνοουμένων ἐθνῶν, ἀπὸ τῶν κατὰ μέρος ἀνθρώπων, ἀπὸ τῶν τοῦ ἀγροῦ, ἤγουν τοῦ τῇδε βίου προνοιῶν τε καὶ διοικήσεων· ἐν τῷ κόσμῳ δὲ ἀπο στέλλονται. Εικότως οὖν λέγει ἐξ ἀγροῦ ἐληλυθέναι τὸν πρεσβύτερον ἀδελφόν. Τὸ μέντοι 4 ὠργίσθη, καὶ οὐκ ἤθελεν εἰσελθεῖν, ν μὴ τὸν ἐκ βασκανίας θυμὸν ἐμφαίνειν νοήσωμεν· μηδὲ πρὸς τοῦτο κατολισθήσωμεν ἐνδείας φρενῶν, ἀλλὰ τὴν μετὰ θαύματος ἔκπληξιν ἐμφαίνειν νοήσωμεν. Καὶ γὰρ ἐξέστησαν αἱ τῶν ἀγγέλων δυνάμεις, κατανοοῦσαι τὴν τοῦ Θεοῦ περὶ τὸν ἄνθρωπον ἀγαθότητα. Διά τοι τοῦτο καὶ ἡ τῆς παραβολῆς δραματουργία λόγον ἐμφαίνει έμφαντορικὸν τῆς τοιαύτης ἐκπλήξεως. Ἔχω δὲ δι εξιέναι καὶ ἕτερόν τι ἀπόρθητον, δι' οὗ λέγεται όρ γισθῆναι ὁ πρεσβύτερος ἀδελφὸς, καὶ εἰπεῖν τῷ πατρί Ἰδού τοσαῦτα ἔτη δουλεύω σοι, καὶ οὐδέποτε έντολήν σου παρέβην, καὶ ἐμοὶ οὐδέποτε ἔδωκας Εν κόσμῳ δὲ ἀποστέλλονται. Εἰκότως οὖν λέγει ἐξ ἀγροῦ ἐληλυθέναι τὸν πρεσβύτερον ἀδελφόν. εμψαντορικόν. Ναι. ἐμφαντικὸν. κατάλληλον
col. 383–384page 127 of 367
PG 132:383ἔριφον, ἵνα μετὰ τῶν φίλων μου εὐφρανθῶ. Οτε δὲ ὁ υἱός σου οὗτος, ὁ καταφαγών σου τὸν βίον μετά πορνῶν, ἦλθε, καὶ ἔθυσας αὐτῷ τὸν μόσχον τὸν σι τευτόν.» Διά τούτων γὰρ καὶ τῶν ἑξῆς ἐμφαίνει ὁ Κύριος, ὡς παραβάντος τὴν ἐντολὴν τοῦ πρωτ πλάστου 'Αδάμ, ἀνίσχιστο τῆς γῆς ὁ οὐρανὸς, καὶ ἐκπολεμώμενοι ἦσαν πρὸς τοὺς ἀνθρώπους οἱ Ἀγγελο: ὁρῶντες τὸν Δεσπότην ὑπ' αὐτῶν ὑβριζόμενον ἀφ' οὗ δὲ ὁ τοῦ Πατρὸ ὄρος καὶ Λόγος τὸν ἐχθρὸν αὐτοῖς καὶ μισούμενον ἀνέλαβεν ἄνθρωπον, καὶ εἰ; οὐρανοὺς ἀνήγαγε, τὴν τοιαύτην ἔχθραν διέλυσε. Καὶ τοῦτο ἡ ἀποστολική θεηγορία σαφῶς παρίστησι λέγουσα· ο Εἰρηνοποιήσας διὰ τοῦ αἵματος τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ τὰ ἐν οὐρανῷ καὶ τὰ ἐπὶ γῆς. Ὁ Ὥστε το, χαρὰ γίνεσθαι ἐν οὐρανῷ ἐπὶ τοῖς μετανοοῦσιν ἁμαρτωλοῖς, μετὰ τὴν τοῦ Κυρίου γέγονεν ἐνανθρώπησιν, καὶ μεταξὺ ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων εἰρηνα ποίησιν. Ὅταν οὖν ἀκούσῃς, ὡς ὠργίσθη ὁ προ σβύτερος ἀδελφὸς, καὶ εἶπε τῷ πατρὶ ἅττα δὴ καὶ ἐφθέγξατο, τὴν κατὰ τῶν ἀνθρώπων προτέραν τῶν ἀγγέλων ἀπέχθειαν νόησον· ὅταν δὲ πάλιν τὸν πα τέρα τοῖς λόγοις αὐτὸν τιθασσεύοντα, καὶ πρὸς τὸν ἀδελφὸν εὐμενῶς ἔχειν παρασκευάζοντα, την λύσιν τῆς ἔχθρας ἐμφαίνεσθαι. Ἀλλὰ τὸ ῥητὸν αὖθις ἐπ αναλάβωμεν, ο Ἰδού τοσαῦτα ἔτη δουλεύω σοι, καὶ οὐδέποτε ἐντολήν σου παρῆλθον.» Παρρησίας καὶ ἀληθείας έμπλεως ἡ φωνή. Ἐν γὰρ τοσούτοις αἰῶσι λατρεύουσα τῷ Θεῷ ἡ νοερά τῶν ἀγγέλων φύσις οὐδέποτε παρῆλθε Θεοῦ ἐντολὴν, καίτοι τῆς φύσεως δεχομένης τὴν εἰς τὸ χεῖρον τροπήν, ὡς ἐκ τοῦ πε σάντος εωσφόρου μανθάνομεν. ι Καὶ οὐδέποτέ μοι ἔδωκας ἔριφον.» Ερίφους τοὺς ἁμαρτωλοὺς ὀνομάζει τὸ Εὐαγγέλιον. Φησὶν οὖν ὡς οὐδέποτέ τινα τῶν Ὁ τοῦ Πατρὸς ὄρος καὶ Λόγος. Η μή κινουμένη σφραγίς, ἡ ἀπαράλλακτος εἰκὼν, ὁ τοῦ Πατρὸς Λόγος καὶ ὄρος. Πατρὸς ὄρον Τάχα δ' ἂν εἴποι τις, ὅτι καὶ ὡς ὄρος πρὸς τὸ ὁριζόμενον ἐπειδὴ καὶ τοῦτο λέγεται ὄρος Λόγος. Ο γάρ νε νηκώς, φησί, τὸν Υἱόν, τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ Ἑωρακώς, γενόηκε τὸν Πατέρα. Καὶ σύντομος ἀπόδειξις, καὶ βαδία τῆς τοῦ Πατρὸς φύσεως ὁ υἱός. Γέννημα γὰρ ἅπαν τοῦ γεννηκότος σιωπῶν λόγος. Λόγος Πατρὸς ὄρος και Λόγον ὄρος
col. 389–390page 129 of 367
PG 132:389άπεβῶν ἀνθρώπων καὶ βδελυρῶν, οἶ; ἀπηχθόμην ἐγώ, εἰς ἐλεύρον δέδωκας χάριν ἐμὴν· ὑπὲρ δὲ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας αὐτὸν τέθηκας τὸν Μον γενή. Τί οὖν ὁ κοινὸς Πατὴρ καὶ Δημιουργός Τέκνον, σὺ πάντοτε μετ᾿ ἐμοῦ εἶ, καὶ πάντα τὰ ἐμὰ τά ἐστιν. Εὐφρανθῆναι δὲ καὶ χαρῆναι ἔδει, ὅτι ὁ ἀδελφός σου οὗτος νεκρὸς ἦν, καὶ ἀπέζησε, καὶ ἀπολωλὼς ἦν, καὶ εὑρέθη.» Ορᾷς όπως εἰρηνα ποιεῖ, καὶ λύει τὸ τῆς ἔχθρας μεσότοιχον, εἰς ἐν συνάπτων, ἅπερ ἡ πρώτη ἔχθρα διέσχισεν; “Ο γεν αὐτοῖς ἔργοις ἐπλήρωσε, τοῦτο διὰ τῶν λόγων της παραβολῆς ἐσχημάτισεν· ἐν ταὐτῷ δηλοποιῆσαι καὶ τὴν πάλαι τῶν ἀγγέλων πρὸς ἀνθρώπους ἀπέχθεια», καὶ τὴν ὕστερον γενομένην καταλλαγὴν διὰ τοῦ ἑνώ σαντος τῷ ἰδίῳ αἵματι τοῖς οὐρανίοις τὰ ἐπίγεια Χριστοῦ τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ ἡμῶν, τοῦ σὺν Πατρό καὶ ἁγίῳ Πνεύματι δοξαζομένου νῦν, καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΙΗ'. Εἰς τό • "Οταν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ, ν καὶ τὰ λοιπά. Οἷόν τι πάσχουσιν οἱ ἀπό τινος ὑψηλὴς ἀκρωρείας εἰς ἀχανές τι κατακύπτοντες πέλαγος, τοιοῦτον νῦν ἐπεπόνθειν ἐγὼ Ιλιγγιάσας ἐν ταῖς ἀναγνωσθείσαις τοῦ Κυρίου φωναῖς, καὶ γεγονὼς ὅλος μετάρσιος, καθάπερ ἀπό τινος σκοπιᾶς ἀνατείνας τὸν νοῦν εἰς ἐκεῖνο τὸ φοβερὸν λογοθέσιον. Καί πως τὴν γῆν τοῦ κλαυθμῶνος φαντάζομαι, καὶ τὴν ἀπ' αἰῶνος τῶν ἀνθρώπων πληθύν, καὶ τὴν φρικτὴν αὐτοῦ διανέμησιν, την στάσιν τὴν ἐν τοῖς δεξιοῖς, τὴν ἐν τοῖς σκα:οῖς ἀποκλήρωσιν, τὰς μυριάδας τῶν ἀγγελικῶν παρατάξεων, τὸν φοβερὸν βασιλέα, καὶ τὸν πρὸς τὴν κρίσιν ἀδέκαστον, οἷον ἐν ζυγῷ μέσον ἀμφοῖν ἐφεζόμενον, καὶ ἰσοῤῥόπῳ πλάστιγγι τὰς πράξεις ἡμῶν ταλαντεύοντα· τῶν ἀμοιβῶν τὰς ἐναντιότητας· ἔνθεν τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, τὴν μακαρίαν Ἐδὲμ, τὴν τῶν πραέων γῆν, τὰς τῶν δικαίων μονάς· ἐκεῖθεν τὰ φοβερά κολαστήρια, τὸ πῦρ τὸ παφλάζον, τὸ ἐξώτερον σκότος, τὸν τῶν ὀδόντων βρυγμόν, τὸν ἄφθιτον τῆς συνειδήσεως σκώληκα, τὸν ἀεὶ μυζῶντα τὴν ψυχὴν δι' αἰσχύνης, καὶ τῇ μνήμῃ τῶν κακῶς βεβιωμένων τὰς ἀλγηδόνας ἀνακαινίζοντα. Ταῦτα τῷ νοῖ λογιζόμενος ιλιγγιῶ καὶ κραδαίνομαι. Αριδήλως γὰρ ἡμῖν πάντα τὸ Εὐαγγέλιον ἐξεικό νισεν. 'Αλλ' ἀναπτύξωμεν τὸν λόγον ἀναλαβόμενοι. Εἶπεν ὁ Κύριος· Ὅταν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ, καὶ πάντες οἱ ἄγγελοι μετ' αὐτοῦ, τότε καθίσει ἐπὶ θρόνου.» Ἐπειδὴ ἡ πρώτη παρουσία Χριστοῦ εὐτελὴς ἐδόκει κατὰ τὸ φαινόμενον· τέκτονος γὰρ ἐνομίζετο παῖς, καὶ βίον διήνυε πένητα, ὡς ἡ πεζοπορία ἐδήλου, καὶ οἱ κρίθινοι ἄρτος, καὶ τὸ μὴ ἔχειν που τὴν κεφαλὴν κλίναι

Homily XXIHomilia XXI

col. 397–398page 131 of 367
Homilia XVIII
PG 132:397διὰ τοῦτό φησιν, οὐχ ὁμοίαν ἔσεσθαι τὴν δευτέραν ἐκείνην καὶ μέλλουσαν, ἀλλ᾽ ἐπίδοξον ὄντως καὶ φοβεράν· οὐδ᾽ ἄλλον τὸν τότε μετὰ δόξης έλευσής μενον, ἀλλ' αὐτὸν τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, τὸν νῦν ἐν εὐτελεῖ φαινόμενον σχήματι· ἀμφοτέρας δὲ τῆς θείας παρουσίας Χριστοῦ οἱ θεῖοι χρησμοί προ ηγόρευσαν. Περὶ μὲν γὰρ τῆς πρώτης ὁ Ησαΐας φη σίν • «Είδομεν αὐτὸν, καὶ οὔτε εἶδος, οὔτε κάλλος εξο χεν· ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον· καί, «Ἰδοὺ ὁ παῖς μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησεν η ψυχή μου, ούχ ἐρίσει οὐδὲ κραυγάσει ἐν ταῖς πλατείαις· ο περί δὲ τῆς ἐσχάτης ἐκείνης ὁ τῶν ἐπιθυμιῶν ἀνὴρ οὕτω φησίν· «Εἶδον ὡς Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχό μενον διὰ νεφελῶν. Ἡ δὲ τοῦ Εὐαγγελίου φωνή, Ὡς ἀστραπὴ, φησίν, ἐκβαίνει ἀπὸ ἀνατολῶν, καὶ φαίνεται εἰς δυσμάς, οὕτως ἔσται ἡ παρουσία του Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου.» Καὶ Παῦλος δὲ ὁ μέγας τὸ ἔνδοξον αὐτῆς ἐμφαίνων, ο Εν κελεύσματι, φησί, Θεοῦ, καὶ ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου ἐξ οὐρανοῦ καταβήσεται.» Ηξει γοῦν, ἥξει οὐ μεθ᾽ ὁμοίας λιτότητας, ἀλλὰ μυριοπληθεῖ τάξει ἀγγέλων δορυφορούμενος, καὶ καθιεῖται ἐπὶ τῶν αὐτῷ καὶ μόνῳ πρεπωδεστά των θρόνων, ἐξ ὧν ῥεῖθρα φλογώδη ποταμηδὲν προχεόμενα δέους ἀπλέτου καὶ ταράχου πάντα πληροί. Η δὲ τῶν ἀνθρώπων ἀνέκαθεν γεγονυία φύσις ἐν ταὐτῷ συναγείρεται τῇ τῶν προσδοκωμένων εκβάσει κραδαινομένων, ὡς καὶ αὐτῶν δὴ τῶν ἐναρέτως βιωσάντων ἀπιστεῖν τῷ ἀδήλῳ τοῦ μέλο λοντος. Ει φόβου καὶ δέους τάρβους. ποτα μηδέν ποτά μια φλογώδη ποτάμια, συναγείρει " μ. συναγείρεται εἰ τῶν οὐρανῶν βιο τῶν ἀνθρώπων ἀπιστεῖν, οι στερητικόν α Καὶ θατέρᾳ χειρὶ τῷ παιδὶ περιπλεκομένη, ἀπίστει κατέχουσα· Ει ἀπιστείν παθητικά. ἀπίστει, Διὰ τὴν ὑπερβολὴν τοῦ θαύματος τρόπον τινὰ πάλιν ἀπιστεῖ ἡ Μάρθα. τὸ ἀπιστεῖν,
col. 399–400page 132 of 367
PG 132:399Καὶ ἀφοριεῖ αὐτοὺς ἀπ' ἀλλήλων, ὥσπερ ὁ ποιμὴν ἀφορίζει τὰ πρόβατα ἀπὸ τῶν ἐρίφων. Τι βουλόμενος τοῦτο ποιεῖ; Φόβου, οἶμαι, καὶ δέους ἀπαλλάσσων τοὺς ἐκλεκτούς, καὶ ἅμα τροοιμιάζων τὴν μέλλουσαν δίξαν, ἢ ἀτιμίαν διὰ τῆς στάσεως. Προβάτοις δὲ τους δικαίους άτομοιοῖ διὰ τὸ πρᾶον καὶ ἡμερον, καὶ διὰ τὸ τῶν ἐρίων γεννητικὸν, ἐξ ὧν οὐκ αὐτὰ μόνα, ἀλλὰ καὶ οἱ ἄνθρωποι περιθάλπον ται· καὶ μὴν καὶ γάλα βλύζουσι τρόφιμον. Τοῦ δὲ γάλακτος ἡ φύσις, ὡς ἅπαντες ἴσασιν, ἡδεῖα μὲν τῇ γεύσει καὶ θρεπτική, λευκὴ δὲ τῷ εἴδει και καθαρά, μόνη τῶν ὑγρῶν ἁπάντων εἰδῶν μὴ δει κνύουσα των εἰς αὐτὴν βλεπόντων σκιὰς καὶ ἰνδάλματα, ὅπερ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὑγρῶν πέφυκε γίνεσθαι νέμεται δὲ τὰ πρόβατα οὐκ ἐν βουνοῖς καὶ βαράθροις, ὥσπερ οἱ ἔριφοι, ἀλλ' ἐν πεδινοῖς τόποις καὶ ὁμα λοῖς, καθαρᾷ τα τρεφόμενα. Σαφή; δὲ πάντως ἡ πρὸς τοὺς δικαίους τούτοις ὁμοίωσις. Καὶ τούτων γὰρ καρπὸς μὲν τῆς ἐλεημοσύνης τὸ ἔριον, ἐξ οὐπερ οἱ γυμνητεύοντες ἐνδιδύσκονται· γάλα δὲ ὁ ἀληθὲς λόγος τῆς πίστεως, ὁ μηδὲν ἔχων ἐν ἑαυτῷ σκου δες καὶ ἀνυπόστατον, ὅπερ ἐκ τοῦ μαζοῦ τῆς καρ δίας ἐκβλύζουσιν. Καὶ γὰρ τοπικὴ τῶν μαζῶν θέσις, ἐξ ὧν τοῦ γάλακτος αἱ ῥοαὶ, ἐν τῇ καρδίᾳ ἐστὶν, ἐξ ἧς ἀναβλύζει τὸ τῆς διδασκαλίας γάλα, τὸ γλυκύ τε καὶ τρόφιμον, τὸ λευκόν τε καὶ καθαρὸν, καὶ ψεύ δους παντὸς ἀνεπίμικτον. Ἔριφος δὲ ἄλλεται μὲν ἐν τοῖς κρημνοῖς, ἀναθρώσκει δὲ κἂν τοῖς φυτοίς, λυμαινόμενος τοῖς ἀκρέμοσι, καὶ σίνων τὸ ἄνθος καὶ τῶν βλαστῶν τὴν εὐπρέπειαν, οὔτε δὲ γάλα βλύζει, οὔτε φέρει χρήσιμον ἔριον. Τοιοῦτοι δέ εἰσιν οὗτοι οἱ τῇ τῆς κακίας ἀταξί, σφᾶς αὐτοὺς ἐριφώσαντες, καὶ ἀλλόμενοι ἐπὶ τῶν κρημνῶν τῆς ἁμαρτίας έρι φηδόν, ἀλλοτρίων δὲ γάμων καὶ πραγμάτων ὄντες δηλήμονες, ἄγονοι δὲ καὶ ἄκαρποι τῶν τῆς ἀρετῆς ἐρίων καὶ τοῦ γαλακτοειδοῦς λόγου τῆς εὐσετείας, καὶ διὰ τοῦτο ἐν τοῖς σκαιοῖς ἐλαυνόμενοι. Τοιαύτης οὖν γεγενημένης τῆς διακρίσεως πᾶσα ἡ ἀνθρωπίνη φύσις μετέωρος ἵσταται, τῇ ἐφ' ἑκατέρᾳ τῶν προσδοκωμένων ἐκβάσει κραδαινομένη, ὡς καὶ αὐτῶν τὴ τῶν ἀγαθῇ συνειδήσει συνεχηκότων ἀπιστεῖν τῷ ἀδήλῳ τοῦ μέλλοντος, ἕως ὁ βασιλεὺς τὴν γλυκεῖαν ἐρεῖ τοῖς δικαίοις φωνήν Ως καὶ τὴν (φύσιν) αὐτῶν δὴ τῶν ἐνα ρέτως βιωσάντων ἀπιστεῖν τῷ ἀδήλῳ τοῦ μέλλοντος, ἀκολουθίᾳ τῷ ἀδήλῳ τοῦ μέλλοντος. ἐν τῇ καρδίᾳ ἐστὶν, ἐξ ἧς ἀναβλύζει,
col. 401–402page 133 of 367
PG 132:401Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολής κόσμου.» Σκόπει πως διὰ πάντων χαρο πκεῖ τοὺς ἐκ δεξιῶν· ἀπὸ τῆς διακρίσεως, ἀπὸ τοῦ τύπου τῆς στάσεως, ἀπὸ τῆς προῤῥήσεως. Ινα γάρ αὐτῶν ἀποξύσῃ τὸ δέος, καὶ ἀπώσῃ τὴν τάραχον, πρῶτον αὐτοῖς διαλέγεται τὸ σύνηθες πρόσρημα ἐπειπών • Δεῦτε ο τοῦτο γὰρ αὐτοῖς ἐπεφωνήκει κἐν τῷὸς τῷ βίῳ· «Δεῦτε πρός με, πάντες οι κοι τῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς. Αλλ' ἐνταῦθα πλάτος θεωρημάτων διανοιγόμενον καθορῶν, ἀπορῶ, τί πρῶτον, τί δευτέρον, τί δ' ἔπειτα τῷ λόγῳ διαχρήσομαι. Πῶς γὰρ πολλών οὐτῶν μονῶν παρὰ τῷ Πατρὶ κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου φωνὴν, μόνην τὴν βασιλείαν τοῖς δικαίοις πᾶσι χαρίζεται; Πῶς δὲ καὶ ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν μικα ρισμῶν τοῖς πτωχοίς τῷ πνεύματι καὶ τοῖς δεδιωγμένοις ἕνεκεν δικαιοσύνης τὴν βασιλείαν ἔπαθλον δίδωσιν, οὕτως εἰπών· ο Μακάριοι οι πτωχοί τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν.» Ἐνταῦθα δὲ τὸ αὐτὸ γέρας παρέχει, οὐ τοῖς πτω χοῖς τῷ πνεύματι, καὶ τοῖς δεδιωγμένοις, ἀλλὰ τοῖς κτησαμένοις τὸ μεταδοτικὸν, καὶ συμπαθές, καὶ φιλάλληλον. Καίτοι τί συμφωνίαν ἔχει τὸ πτωχεῦσαι, καὶ τὸ διωχθῆναι, κατά γε τὸ τῆς διανοίας πρόχειρον, πρὸς τὰ τῆς ἀγαπητικῆς συμπαθείας ἀποτελέσματα; Ὁ μὲν γὰρ ἐλεήμων συμφορῶν ἠθνείων υπάρχει θεραπευτής, ὁ δὲ πτωχεύων καὶ δωκόμενος τοῦ ἐλεοῦντος προσδέεται· ἀλλὰ τὸ πέρας τῆς δωρεᾶς ἐπὶ πάντων ἴσον ἐστίν· ὁμοίως γὰρ εἰς τὴν βασιλείαν ἄγει τό τε πτωχεῦσαι τῷ πνεύματι, καὶ τὸ διωχθῆναι, καὶ τὸ συμπαθές ἐπιδείξασθαι πρὸς τὸν ὁμόφυλον. Τί οὖν πρὸς ταῦτά κ ημεν; Ὅτι αἱ ἐντολαὶ ἀλλήλων ἐξέχονται, πρὸς ένα σκοπὸν συννενευκυίαι, καὶ οἷον συμπνέουσαι καὶ καθάπερ ἐν ὅρμῳ μαργάρων, ἢ ἀλύσει χρυσῇ, έλαστος μάργαρος, ἢ κρίκος ἐξέχεται τοῦ ἐφεξῆς εἰς εἰς ἔργου συμπλήρωσιν, οὕτως αἱ ἀρεταὶ ἀλλήλων εἰπὶ συνδετικαὶ καὶ οἷον ἀκόλουθοι. Ο τοίνυν θρέψας τὴν πένητα, καὶ περιβαλὼν τὸν γυμνὸν, καὶ ὑπὸ στέγην τὸν ὁδίτην δεξιωσάμενος, καὶ τῷ ἀσθενοῦντι καὶ τῷ κατακλείστῳ τὴν ἐνδεχομένην θεραπείαν παρασχών, πᾶσαν περιέλαβεν ἀρετὴν, τὴν πραότητα, τὴν μακροθυμίαν, τὴν πτωχείαν τοῦ πνεύματος, καὶ εἴ τι ἕτερον ἐν τοῖς ἐφ' ἡμῶν ἐνεργουμένοις μακαριστόν. Εἰ γὰρ πάντων τῶν κατὰ τὸν βίον ἐπιτηδευμάτων ἡ ἀγάπη κράτιστον εἶναι ἀνωμολόγηται, ἐπίτασις δὲ ἀγάπης ἔλεος, περιληπτική β. εἰκόνι, Εἰ δὲ δεῖ Παύλῳ καὶ αὐτῷ Χριστῷ πειθόμενον πρώτην τῶν ἐντολῶν, καὶ μεγίστην, ὡς κεφάλαιον νόμου και προφητῶν τὴν ἀγάπη,
col. 383–384page 127 of 367
PG 132:383Λ συνέσεως, καὶ ὅσα ὁ μέγα; Ησαΐας Αρίθμησεν, οὕτως οἱ τοῦ Θεοῦ ἀντίπαλοι τοῖς ἐναντίοις τετάχα. ται, ὡς ἄλλον μὲν εἶναι τὴν δαίμονα τοῦ θυμοῦ, ἄλο λον δὲ τῆς φιλοδοξίας, ἕτερον τῆς φιλαργυρίας, καὶ ἄλλον τοῦ φθόνου, καὶ ἄλλον ἄλλου, τοῦ μίσους τῆς ἀκολασίας, τῆς ὕβρεως, τῆς ἀκηδίας, καὶ τῶν παθῶν ἕκαστον ἐφευρετὴν ἴδιον κέκτηκε, καὶ τοῖς ἀνθρώποις σύμβουλον πονηρόν, ὡς πολίτας λέγε σθαι τῶν παθῶν τοὺς τούτων δημιουργούς. Όταν οὖν ἀκούσῃς, ὡς ἀποσκιρτήσας ἐκεῖνος ὁ νέος ἑνὶ ἐκολλήθη τῶν πολιτῶν, τοῦτο δηλοῦσθαι κατάμαθε, ὡς ἑνὶ τῶν δαιμονιωδῶν παθῶν λάτρης καὶ ὑποχείριος γέγονεν. Εἰ δὲ καὶ τὴν πόλιν ζητεῖς μαθεῖν, ἧς πολιοῦχος ἦν ὁ μισθωσάμενος τὸν νέον συοβωτεῖν, διδάξει σε 6 ψαλμὸς τὴν πόλιν λέγων ἐκείνην τὴν ἐκ τῶν πονηρῶν ἐπιτηδευμάτων συνῳκισμένην. Εἶδον ἀνομίαν ἐν τῇ πόλει καὶ ἀντιλογίαν, καὶ ἀνομία καὶ κόπος ἐν μέσῳ αὐτῆς, καὶ ἀδικία, καὶ τόκος, καὶ δόλος ἐν ταῖς πλατείαις αὐτῆς.» Ο γοῦν τὴν τοιαύτην πόλιν οἰκῶν ἔπεμψεν αὐτὸν εἰς τὸν ἀγρὸν αὐτοῦ βόσκειν χοίρους. Τάχα διὰ τῶν χοί ρων τὸ τῆς βδελυρᾶς καὶ λυσσώδους ἀκολασίας πά ος ηνίξατο, ᾧ χοιρηδὸν ἐγκαλινδοῦνται οἱ τῷ μιαρῷ πειθόμενοι δαίμονι. 'Αγροὺς δὲ νοήσεις τοῦ βδελυ μοῦ τούτου δαίμονος τοὺς φιλοσάρχους, καὶ φιληδόνους. Άριστα δὲ τὸ τῆς ἀκολασίας πάθος τοῖς χοί ροις παρείκασεν· ἡ γὰρ ἡδονὴ καθάπερ κιρκαίῳ κρα τῆρι τὸν ἑαυτοῦ κυκεώνα κεράσασα, καὶ τὸν τῶν ἀφρόνων νοῦν πρὸς τὴν χοιρώδη ζωὴν μεταμείνουσα, λάτρας ἑαυτῆς τίθησι· καὶ ὥσπερ οἱ τῶν συῶν ὀφ θαλμοὶ εἰς τὸ κάτω παρὰ τῆς φύσεως ἑστραμμένοι τῶν οὐρανίων θαυμάτων ἀπείρως ἔχουσιν, οὕτως ἡ πρὸς τὰ πάθη κατασπασθείσα ψυχὴ πρὸς τὸ νοητόν κάλλος ἀναισθητεῖ. Πολλῶν δὲ ὄντων παθῶν, ἃ τοὺς λογισμοὺς τῶν ἀνθρώπων καταγωνίζεται, οὐδεμίαν καθ' ἡμῶν ἰσχὺν ἕτερον πάθος ἔχει, ὡς πρὸς τὴν νόσον τῆς ἡδονῆς ἐξισάζεσθαι. Βοσκήματα γὰρ ἀλη θῶς τοὺς ἀνθρώπους ποιεῖ τῇ ἀτιμίᾳ δίκην συῶν ἐκπομπεύοντας, ὡς ἀεὶ ἐπιθυμεῖν κορέννυσθαι τοῦ μιάσματος. Ἐπεθύμει γάρ, φησί, γεμίσαι τὴν κοιλίαν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν κερατίων, ὧν ἤσθιον οἱ χοῖροι, καὶ οὐδεὶς ἐδίδου αὐτῷ.» Ὁ μὲν οὖν νεώτερος κατὰ τὴν γέν νεσιν καὶ τὴν φρόνησιν τοσοῦτον ἀπώνατο ἐκ τοῦ συβώτης γενέσθαι, ὅσον ἄγχεσθαι τοῦ λιμοῦ, καὶ μείρεσθαι τῆς χοιρώδους ἐμπλησθῆναι τροφής. Τοιαῦτα τῶν ἐραστῶν τῆς κακίας τὰ ἔπαθλα· τοιού τοις δώροις δεξιοῦται ἡ ἡδονὴ τοὺς ἑπομένους αὐτῇ
col. 385–386page 128 of 367
PG 132:385τοιαῦται πεφύκασιν αἱ τῶν δαιμόνων τιμαί. Τῷ μὲν γὰρ σωφρονοῦντι, καὶ λογισμῷ γενναίῳ τῶν παθῶν κατευμεγεθοῦντι, ῥαγδαῖον ἐπιφέρουσι πόλεμον, πανταχόθεν περιιστῶντες τὰ θέλγητρα, μέλιτι τὸ δηλητήριον παραρτύοντες, καὶ χρυσαῖς φιάλαις χιρ νῶντες τὸν θάνατον. Επειδὰν δὲ εἴσω παγίδος συ σχῶσι τὸ θήραμα, καὶ τὴν ψυχὴν ἐν ἕξει τοῦ κακοῦ δουλαγωγήσωσι, τότε δὴ τότε δυσχερῆ ποιοῦσι τῶν κακῶν, τὴν ἀπόλαυσιν, ὡς ἂν διακαῶς ἔχοιεν πρὸς αὐτὰς, τῷ τῆς ἐπιθυμίας οίστρω νυττόμενοι κατά τὰς δεινὰς τῶν ἑταιρίδων, αἳ μέχρι τότε τους νέους ἀγρεύουσι νεύμασι, καὶ λυγίσματι, καὶ καγχάσμασι, καὶ συνθήμασιν, ἕως ἂν ἄψωσι τῆς ἐπιθυμίας τὸ πυρ. Εἶτα μεταβάλλουσαι ἀκκίζονται, τοὺς ἐραστὰς ὑποκνίζουσαι. Διὰ τί δὲ τῶν κερατίων μόνον, καὶ οὐκ ἄλλου καρποῦ ἐμνημόνευσε; Τάχα τὴν ἐγχώριον 5 συνήθειαν τῶν κατὰ Φοινίκην συντροφιῶν ἡ λέξις ἐδήλωσεν. ὡς γὰρ παρ' ἡμῖν ἐκ τῶν βαλάνων οἱ χοῖροι, οὕτως παρ᾽ αὐτοῖς ἐκ τῶν κερατίων ἐκτρέφονται. Πλὴν ὅτι καὶ παραφερὴς ὁ καρπὸς οὗτος τῇ βδελυρᾷ ἡδονῇ. Τὰ μὲν γὰρ λοιπά καρποφόρα φυτά ἐν τοῖς νεοβλάστοις τῶν κλάδων καὶ τοῖς ἀκρέμοσι βλαστάνει τὸ ἄνθος καὶ τὸν καρπόν· τουτὶ δὲ τὸ δένδρον ἐν αὐτῷ τῷ πρέμνῳ τοῦ καρποῦ ποιεῖται τὴν βλάστησιν, μικρὰν μὲν γλυκύτητα φέρουσαν, πολύ δὲ τὸ ἀχυρῶδες καὶ ἄτροφον ἔχουσαν. Σαφής δὲ πάντως ἡ πρὸς τὴν ἀκόλαστον ἡδονὴν τούτων ὁμοίωσις, τοῦ Ἀποστόλου εἰπόντος, ὡς «Πᾶσα ἁμαρτία ἐκτὸς τοῦ σώματός ἐστιν, ὁ δὲ πορνεύων εἰς τὸ ἴδιον σῶμα ἁμαρτάνει. Οἱ γὰρ πρὸς τὴν λυσσώδη μίξιν ερεθισμοὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ σώματος πᾶν τὸ γόνιμον τοῦ αἵματος καὶ μυελῶδες ἐξοίσουσι καὶ οὕτως ὁ τοῦ δένδρου τῆς ἁμαρτίας καρπὸς ἐκ ἀκκίζονται ἀκκίζεσθαι ἀκκιζόμεθα ἀκκίζεσθαι κερατωνίαν κεράτια κεράτια καὶ τοῖς ἀκρές μοσι, ἀκρέμων Δένδρου τὸ μὲν λέγεται ρίζα· τὸ δὲ ἐξ αὐτοῦ στέλεχος, τὸ δὲ τεμνόμενον ἐκ τούτου εἰς πλείονα ἀκρέμονες.? κλάδος ἀπὸ τοῦ κλάζειν, κερωνίαν)
col. 387–388page 134 of 367
PG 132:387πρέμνου τινὸς βλαστάνει τοῦ σώματος, μικρὰν μὲν ἔχων τὴν ἡδονὴν, πολὺ δὲ τὸ τούτου ἀχυρῶδες, τὸ ἐν τῷ πυρὶ τῷ ἀσβέστῳ ταμιευόμενον. Εἰς ἑαυτὸν δὲ ἐλθὼν εἶπε· Πόσοι μίσθιοι τοῦ παν τρός μου περιστεύονται ἄρτων; ἐγὼ δὲ λιμῷ ἀπέλα λυμαι.. Ο μὲν οὖν ἦν ἐν τούτοις, ἐν οἷς εἶναι εἰς κ'ς τὸν χοίροις συνδιαιτώμενον· ἀντὶ τῆς ἀφθάρτου και μακαρίας στολῆς, ἐνδεδυμένος διεῤῥωγίτα καὶ ῥακώδη, ἅπερ ὁ μέθυσος καὶ πορνοκόπος, καθώς ἡ παροιμία φησί, περιβάλλεται· ἀντὶ δὲ τῆς ἀφθό νου τραπέζης οὐδὲ τῆς χειρώδους τροφῆς χορεινύ μενος. Μόλις δὲ τῆς μέθης ἀπένηψε, μόλις ἐν αἰτ σβήσει γέγονεν οἷου κακοῦ ἦν δοῦλος, μόλις ἐπέ γνω οἷον ἀνθ᾽ οἷου βίον ἠλλάξατο· ἀνελογίσατο την ἐκ τῆς ἑστίας τῆς πατρικῆς ἀναχώρησιν, τὴν πρὸς τὴν δυσώδη βίον τῶν χοίρων οἰκείωσιν, τὴν τοῦ τιμίου πλούτου διαφοράν, τὴν ἔνδειαν ἣν συνῆν, καὶ μελετῇ τῆς μεταμελείας τὰ ῥήματα. Προσηκόντως δὲ εἶπεν, «εἰς ἑαυτὸν ἐπανελθών, ο οὐ γὰρ ἦν εἰς ἑαυτὸν, ἀλλ᾽ εἰς τὴν ἁμαρτίαν ἐκκεχηνώς, ὡς εἶνα δῆλον ἔξω ἑαυτοῦ τὸν ἁμαρτάνοντα γίνεσθαι, καὶ εξεστηκότα, ὡς τοὺς οἰνόφλυγας. Εἰς ἑαυτὸν τοίνυν ἐπανελθών, καὶ βύθιον στενάξας καὶ γοερόν ο Π σοι μίσθιοι τοῦ πατρός μου, φησί, περισσεύονται ἄρτων; ἐγὼ δὲ λιμῷ ἀπόλλυμαι· ἐλεεινῶς ἀπεφθέγξατο. Καλὴ ἡ τῆς μετανοίας ἀρχὴ τὸ γνῶναι τίνες τε ἦμεν πρότερον, καὶ ὅ τι γεγόναμεν. Ὁ μὲν οὖν εμμελετήσας ἅττα δὴ πρὸς τὸν πατέρα εἰπεῖν παλιμπόρευτος ἴετο. Καὶ ἀναστὰς ἦλθε πρὸς τὸν πατέρα αὐτοῦ.» Πόθεν ἀναστά;; Ἀπὸ τοῦ πτώματος δηλαδή, τῆς ἐν τῷ κακῷ καθέδρας· ἦλθε δὲ τῇ προαιρέσει, τῇ μετ τανοίς, τῇ τοῦ βίου ἐπανορθώσει, τῇ φυγῇ τῆς ἁμαρτίας, τῇ ἀποτροπῇ τῶν ἡδονῶν. Τί οὖν ὁ φιλέ στοργος Θεὸς καὶ Πατήρ; Ὁμοῦ τε εἶδε τὸν παῖδα τῆς θητείας ἑαυτὸν τοῦ βδελυροῦ πολίτου εκστής σαντα, καὶ πρὸς τὴν πατρικὴν ἑστίαν παλινδρομήσαντα, καὶ οὐκ ἀπώσατο τὸν δραπέτην, οὐκ ἀπε πέμψατο τὸν φυγάδα· καὶ λειποπάτριδα, οὐκ ἐβδε λύξατο τὸν τῆς συώδους δυσοσμίας ἀπόζοντα, ἀλλὰ πρὸς ὑπάντησιν ἔδραμε προφθάνει γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπία τὴν ἡμετέραν διάνοιαν· καὶ δραμὼν, καὶ ἀπρὶς ἐναγκαλισάμενος κατεφίλει τον τράχηλον. Ορᾶς πῶς φανερῶς ὑπογράφει τὸ τῆς οἰκονομίας μυστήριον, καὶ τὴν περὶ τὸν ἄνθρωπον τοῦ Θεοῦ ἀγα θέτητα, μακρὰν αὐτοῦ γενομένου, διὰ τῆς τῶν πα θῶν γειτνιότητος, κενώσας ἑαυτὸν, καὶ δραμὼν ἐκ τῶν οὐρανίων ἀψίδων εναγκαλίσατο, καὶ φιλεῖ, οὐκ ἄλλο μέλος, ἀλλὰ τὸν τράχηλον, τὸν ἀποβαλόντα τῆς ἐν παραδείσῳ πρώτης ἐντολῆς τὴν ζεύγλην, καὶ ὡς δάμαλιν παροιστρήσαντα πρὸς τὴν συμβουλίαν τοῦ δράκοντος. Διὰ δὲ τοῦ φιλήματος τίθησι τῷ τραχήλῳ τὸν ζυγὸν τῶν εὐαγγελικῶν ἐντολῶν. Εἶπε δὲ αὐτῷ ὁ υἱός Πάτερ, ήμαρτον εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ἐνώπιόν σου, καὶ οὐκέτι εἰμὶ ἄξιος κληθῆναι υἱός σου.» Τί νος ἕνεκεν εἰς τὸν οὐρανὸν ἁμαρτῆσαί φησιν; Ηδει ὡς πατρὶς ἦν αὐτῷ τῶν οὐρανῶν ἡ ἀπόλαυσις· ἐπ άπειστο ὡς εἰ μὴ παρέβη τὴν ἐντολὴν, ἣν ἂν ἐν μέσ
col. 389–390page 129 of 367
PG 132:389τοχή των οὐρανίων ἀγαθῶν· ἡ γὰρ οὐρανῶν βασι λεία τῷ ἀνθρώπῳ ἡτοίμασται· οὕτως εἰπόντος τοῦ ἐπὶ θρόνου δόξης κριτοῦ· «Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ἡμῖν βασιλείαν, ο ἅτε οὖν πεπεισμένος, ὡς κλῆρος αὐτοῦ ἦν ὁ οὐρανός, ὃν καταλιπών ἐπλημμέλησεν, ό εἰ; τὸν οὐρανὸν ἁμαρτῆσαί φησιν. Εἶπε δὲ ὁ πατὴρ πρὸς τοὺς δούλους αὐτοῦ· Ἐξ ενέγκατε την στολὴν τὴν πρώτην, καὶ ἐνδύσατε αύ τὸν, καὶ δότε δακτύλιον εἰς τὴν χεῖρα αὐτοῦ, καὶ ὑποδήματα εἰς τοὺς πόδας αὐτοῦ.» Δοῦλοι οἱ τοῦ μυστηρίου τῆς χάριτος κήρυκες καὶ διάκονοι, οἱ διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος τὴν στολὴν ἀμφιεννύντες, οὐκ ἄλλην, ἀλλὰ τὴν πρώτην, ἧς διὰ παρακοῆς ἐγυμνώθη ὁ ἄνθρωπος, ἅμα τῇ γεύσει γυμνὸν ἑαυτὸν θεασάμενος. Καὶ περὶ τὴν χεῖρα τίθησι τὸν δακτύλιον, ἐλευθερῶν αὐτὸν τῆς δουλείας τοῦ τῆς ἁμαρτ τίας πολίτου, καὶ διὰ τῆς ἐν τῇ σφενδόνη γλυφῆς τὴν ἐπανάληψιν τῆς εἰκόνος δηλῶν, ἣν ὑπέκρυψε τῇ κόπρῳ, τῇ τῆς σαρκός φημι ρυπαρία. Ασφαλίζεται δὲ καὶ τοὺς πόδας τοῖς ὑποδήμασιν, ὡς ἂν μὴ γυ μνῇ τῇ πτέρνῃ τῇ κεφαλῇ τοῦ ὄφεως πάλιν ἁλώσιμος γένηται. Εἶεν δ' ἂν ὑποδήματα ὁ τῆς εὐαγγελικῆς πολιτείας ἐγκρατής, καὶ κατεσκληκώς βίος, ὁ θραύων δι' ἑαυτοῦ καὶ περικλῶν τὰς τῆς ἀκάνθης ἀκμάς, καὶ κωλύων ἐξ ἀφανοῦς καὶ λεπτῆς ἀρχῆς τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ ψυχῇ παρεισδύεσθαι. Καὶ θύει τὸν μόσχον τὸν σιτευτόν, ο τὸν ἄσπι λον ὄντως καὶ καθαρόν, ἂν ἡ ἄμωμος ἔτεκε δάμα λις, τὸν μόσχον τὸν πρᾶον καὶ ἡμερον, τὸν τοὺς κτείναντας αὐτὸν ταύρους καὶ κύνας μὴ κερατί σαντα· τοῦτο εἰς θυσίαν δίδωσιν ὁ πατήρ·. Τοσο οὗτον γὰρ ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενή δοῦναι λύτρον ἀντὶ πολ λῶν. Καὶ ἤρξαντο εύφραίνεσθαι.. Αὕτη ἦν ἡ εὐφροσύνη, ἣν ἀλλαχοῦ δεῖπνον καὶ γάμον ὀνομάζει τὸ Εὐαγγέλιον. Γέγονε γὰρ, ὡς ἀληθῶς, τῷ Θεῷ ἡ τῶν ἀνθρώπων σωτηρία εὐφροσύνης ὑπόθεσις· καὶ γὰρ ἐνενέκρωτο τῇ ἁμαρτίᾳ ἡ φύσις ἡμῶν, ἀνεζωώθη δὲ τῷ Χριστῷ. Ει ο Ο υἱός μου γαρ, φησίν, οὗτος νεκρὸς ἦν, καὶ ἀνέζησε, καὶ ἀπολωλὼς ἦν, καὶ εὑρέθη.» Τοῦτ' άρι δήλως ὑπέδειξε κἂν ἐν τῇ παραβολῇ τοῦ ἐμπεσόντος εἰς τοὺς λῃστάς. Καὶ αὐτὸν γὰρ ἐκ τῶν πληγῶν ἡμι θνητα γενόμενον ἀνεζώωσε. Τὸ δέ· «Απολωλώς καὶ εὑρέθη, ο συνάδει τῇ παραβολῇ τοῦ ἀπολωλότος προβάτου, καὶ τῆς ἀπολλυμένης δραχμής, ἣν εὑροῦσα ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία χαίρει και γέγηθε. Διὰ δὲ τοῦ ΣΕΤ, χιν,
col. 391–392page 130 of 367
PG 132:391δεικτικῶς εἰπεῖν, ο Οὗτος υἱός μου, ο έδειξεν, ὡς ὁ ἕτερος υἱὸς οὔτε νενέκρωτο πώποτε, οὔτε ἀσχ λετο. < *Ην δὲ ὁ υἱὸς αὐτοῦ ὁ πρεσβύτερος ἐν ἀγρῷ, καὶ ὡς ἐρχόμενος ήγγισε τῇ οἰκίᾳ, ήκουσε συμφωνίας καὶ χορῶν, καὶ ὠργίσθη, καὶ οὐκ ἤθελεν εἰσελθεῖν. ο Αγρὸν ἡ Γραφὴ πολλαχοῦ τὸν κόσμον καλεῖ, ἐν ᾧ καὶ τὰς θυγατέρας Ἱερουσαλήμ ἡ ἐν τῷ ᾿Ασματι Νύμφη ὀρχίζουσα ἔλεγεν· «Ωρκισα ὑμᾶς, θυγατέρες Ἱερουσαλήμ, ἐν ταῖς δυνάμεσι, καὶ ἐν ταῖς ἰσχύσεσι τοῦ ἀγροῦ· ἡ καὶ τῷ Νυμφίῳ διαλεγομένη, φησίν· ὁ Ἐλθε, ἀδελφιδέ μου, ἐξέλθωμεν εἰς ἀγρόν.» ᾿Αλλὰ καὶ ἡ μεγάλη τοῦ Εὐαγγελίου φωνὴ τροπικώς ἀγρὸν τὸν κόσμον ἐκάλεσεν. Οπηνίκα γὰρ ὁ Σωτήρ τοῖς μαθηταῖς τὴν παραβολὴν τῶν ζιζανίων ἐσαφή γιζεν, ἀγρὸν τὸν κόσμον ἡρμήνευσε· καὶ μὴν καὶ ἀγρὸς ὁ κόσμος οὗτός ἐστιν, ὁ ἔχων τὰς δύο ἀληθούσας, ὧν ἡ μία παραλαμβάνεται, καὶ ἡ ἄλλη ἀφίεται· καὶ ὁ ἀγρὸς δὲ, ὃν ἡγορακέναι φησὶν ὁ τοῦ μεγάλου δείπνου τὴν κλῆσιν παραιτησάμενος, εἰς ταύτην φέρει τὴν ἔννοιαν. Ἐπεὶ γοῦν οἱ ἄγγελοι «λειτουργικά εἰσι πνεύματα», ὥς φησιν ὁ Ἀπόστολος, «εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα», καὶ οἱ μὲν αὐτῶν τῶν ἐθνῶν προεστήκασιν, οἱ δὲ ἐνὶ ἑκάστῳ τῶν ἀνθρώπων εἰσὶ παρεπόμενοι, ἀκόλουθον ἄρα οὕτω νοεῖσθαι, ὡς ἧκεν ἐξ ἀγροῦ ὁ πρεσβύτερος ἀδελφὸς, δς ἦλθεν ἀπὸ τῶν προνοουμένων ἐθνῶν, ἀπὸ τῶν κατὰ μέρος ἀνθρώπων, ἀπὸ τῶν τοῦ ἀγροῦ, ἤγουν τοῦ τῇδε βίου προνοιῶν τε καὶ διοικήσεων· ἐν τῷ κόσμῳ δὲ ἀπο στέλλονται. Εἰκότως οὖν λέγει ἐξ ἀγροῦ ἐληλυθέναι τὸν πρεσβύτερον ἀδελφόν. Τὸ μέντοι 4 ὠργίσθη, καὶ οὐκ ἤθελεν εἰσελθεῖν, ο μὴ τὸν ἐκ βασκανίας θυμὸν ἐμφαίνειν νοήσωμεν· μηδὲ πρὸς τοῦτο κατολισθήσωμεν ενδείας φρενῶν, ἀλλὰ τὴν μετὰ θαύματος ἔκπληξιν ἐμφαίνειν νοήσωμεν. Καὶ γὰρ ἐξέστησαν αἱ τῶν ἀγγέλων δυνάμεις, κατανοοῦσαι τὴν τοῦ Θεοῦ περὶ τὸν ἄνθρωπον ἀγαθότητα. Διά τοι τοῦτο καὶ ἡ τῆς παραβολῆς δραματουργία λόγον ἐμφαίνει ἐμφαντορικὸν τῆς τοιαύτης ἐκπλήξεως. Ἔχω δὲ δι εξιέναι καὶ ἕτερόν τι ἀπόρρητον, δι' οὗ λέγεται όρο γισθῆναι ὁ πρεσβύτερος ἀδελφὸς, καὶ εἰπεῖν τῷ πατρί «Ιδού τοσαῦτα ἔτη δουλεύω σοι, καὶ οὐδέποτε ἐντολήν σου παρέβην, καὶ ἐμοὶ οὐδέποτε ἔδωκας Εν κόσμῳ δὲ ἀποστέλλονται. Εἰκότως οὖν λέγει ἐξ ἀγροῦ ἐληλυθέναι τὸν πρεσβύτερον ἀδελφόν. έμψαντορικόν. ἐμφαντικὸν. κατάλληλον

Homily XXIIHomilia XXII

col. 383–384page 127 of 367
PG 132:383ἔρέφον, ἵνα μετὰ τῶν φίλων μου εὐφρανθῶ. "Οτε δὲ ὁ υἱός σου οὗτος, ὁ καταφαγών σου τὸν βίον μετά πορνῶν, ἦλθε, καὶ ἔθυσας αὐτῷ τὸν μόσχον τὸν σι τευτόν.» Διά τούτων γὰρ καὶ τῶν ἑξῆς ἐμφαίνει ὁ › Κύριος, ὡς παραβάντος τὴν ἐντολὴν τοῦ πρωτ πλάστου Αδάμ, ἀνίσχιστο τῆς γῆς ὁ οὐρανὸς, καὶ ἐκπολεμώμενοι ἦσαν πρὸς τοὺς ἀνθρώπους οἱ ἄγ γελοι ὁρῶντες τὸν Δεσπότην ὑπ' αὐτῶν ὑὅριζόμενον ἀφ' οὗ δὲ ὁ τοῦ Πατρὸ ὄρος καὶ Λόγος τὸν ἐχθρὸν αὐτοῖς καὶ μισούμενον ἀνέλαβεν ἄνθρωπον, καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀνήγαγε, τὴν τοιαύτην ἔχθραν διέλυσε. Καὶ τοῦτο ἡ ἀποστολική θεηγορία σαφῶς παρίστησι λέγουσα· ο Ειρηνοποιήσας διὰ τοῦ αἵματος τοῦ Υἱοῦ ‹ αὐτοῦ τὰ ἐν οὐρανῷ καὶ τὰ ἐπὶ γῆς. Ὁ Ὥστε το, “. › χαρά γίνεσθαι ἐν οὐρανῷ ἐπὶ τοῖς μετανοοῦσιν ἁμαρτωλοῖς, μετὰ τὴν τοῦ Κυρίου γέγονεν ἐνανθρώπησιν, καὶ μεταξὺ ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων εἰρην ποίησιν. Οταν οὖν ἀκούσῃς, ὡς ὠργίσθη ὁ προ σβύτερος ἀδελφὸς, καὶ εἶπε τῷ πατρὶ ἅττα δὴ καὶ ἐφθέγξατο, τὴν κατὰ τῶν ἀνθρώπων προτέραν τῶν ἀγγέλων ἀπέχθειαν νόησον· ὅταν δὲ πάλιν τὸν πα τέρα τοῖς λόγοις αὐτὸν τιθασσεύοντα, καὶ πρὸς τὸν ἀδελφὸν εὐμενῶς ἔχειν παρασκευάζοντα, τὴν λύσιν τῆς ἔχθρας ἐμφαίνεσθαι. ᾿Αλλὰ τὸ ῥητὸν αὖθις ἐπ αναλάβωμεν, «Ἰδού τοσαῦτα ἔτη δουλεύω σαι, καὶ οὐδέποτε ἐντολήν σου παρῆλθον.» Παῤῥησίας καὶ ἀληθείας έμπλεως ή φωνή. Ἐν γὰρ τοσούτοις αἰῶσ λατρεύοντα τῷ Θεῷ ἡ νοερὰ τῶν ἀγγέλων φύσις οὐδέποτε παρῆλθε Θεοῦ ἐντολήν, καίτοι τῆς φύσεως δεχομένης τὴν εἰς τὸ χεῖρον τροπήν, ὡς ἐκ τοῦ πε σόντος εωσφόρου μανθάνομεν. Καὶ οὐδέποτέ μοι ἔδωκας ἔρεφον.» Ερίφους τοὺς ἁμαρτωλοὺς ὀνομάζει τὸ Εὐαγγέλιον. Φησὶν οὖν ὡς οὐδέποτέ τινα τῶν Ὁ τοῦ Πατρὸς δρος καὶ Λόγος. Η μή κινουμένη σφραγὶς, ἡ ἀπαράλλα ατος εἰκὼν, ὁ τοῦ Πατρὸς Λόγος καὶ ὄρος. Πατρὸς ὄρον Τάχα δ' ἂν εἴποι τις, ὅτι καὶ ὡς ὄρος πρὸς τὸ ὁριζόμενον ἐπειδὴ καὶ τοῦτο λέγεται ὄρος Λόγος. Ο γάρ ν νοτικώς, φησί, τὸν Υἱόν, τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ Ἑωρακώς, κενόηκε τὸν Πατέρα. Καὶ σύντομος ἀπόδειξις, καὶ βαδία τῆς τοῦ Πατρὸς φύσεως ὁ υἱός. Γέννημα γὰρ ἅπαν τοῦ γεννηκότος σιωπῶν λόγος. Λόγος Πατρὸς ὄρος και Λόγον
col. 389–390page 129 of 367
PG 132:389ἢ ἀσεβῶν ἀνθρώπων καὶ βδελυρών, οἷς ἀπηχθόμην ἐγώ, εἰς ἔλεύρον δέδωκα; χάριν ἐμὴν· ὑπὲρ δὲ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας αὐτὸν τέθυκας τὸν Μουσ γενή. Τί οὖν ὁ κοινὸς Πατὴρ καὶ Δημιουργός Τέκνον, σὺ πάντοτε μετ᾿ ἐμοῦ εἶ, καὶ πάντα τὰ ἐμὰ τά ἐστιν. Εὐφρανθῆναι δὲ καὶ χαρῆναι ἔδει, ὅτι ὁ ἀδελφός σου οὗτος νεκρὸς ἦν, καὶ ἀπέζησε, καὶ ἀπολωλὼς ἦν, καὶ εὑρέθη.» Ορᾷς όπως εἰρηνοποιεῖ, καὶ λύει τὸ τῆς ἔχθρας μεσότοιχον, εἰς ἕν συνάπτων, ἅπερ ἡ πρώτη ἔχθρα διέσχισεν; "Ο γεν αὐτοῖς ἔργοις ἐπλήρωσε, τοῦτο διὰ τῶν λόγων της παραβολῆς ἐσχημάτισεν· ἐν ταὐτῷ δηλοποιησα καὶ τὴν πάλαι τῶν ἀγγέλων πρὸς ἀνθρώπους ἀπέχθεια», καὶ τὴν ὕστερον γενομένην καταλλαγὴν διὰ τοῦ ἑνώ σαντος τῷ ἰδίῳ αἵματι τοῖς οὐρανίοις τὰ ἐπίγεια Χριστοῦ τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ ἡμῶν, τοῦ σὺν Πατρί καὶ ἁγίῳ Πνεύματι δοξαζομένου νῦν, καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΙΗ'. Εἰς τό·. Οταν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ, ν καὶ τὰ λοιπά. Οἷόν τι πάσχουσιν οἱ ἀπό τινος ὑψηλής ακρωρείας εἰς ἀχανές τι κατακύπτοντες πέλαγος, τοιοῦτον νῦν ἐπεπόνθειν ἐγὼ ἐλιγγιάσας ἐν ταῖς ἀναγνωσθείσαις τοῦ Κυρίου φωναῖς, καὶ γεγονώς ὅλος μετάρσιος. καθάπερ ἀπό τινος σκοπιᾶς ἀνατείνας τὸν νοῦν εἰς ἐκεῖνο τὸ φοβερὸν λογοθέσιον. Καί πως τὴν γῆν τοῦ κλαυθμῶνος φαντάζομαι, καὶ τὴν ἀπ' αἰῶνος τῶν ἀνθρώπων πληθύν, καὶ τὴν φρικτὴν αὐτοῦ διανέμησιν, τὴν στάσιν τὴν ἐν τοῖς δεξιοῖς, τὴν ἐν τοῖς σκα:οῖς ἀποκλήρωσιν, τὰς μυριάδας τῶν ἀγγελικῶν παρατάξεων, τὸν φοβερὸν βασιλέα, καὶ τὸν πρὸς τὴν κρίσιν ἀδέκαστον, οἷον ἐν ζυγῷ μέσον ἀμφοῖν ἐφεζόμενον, καὶ ἰσοῤῥόπῳ πλάστιγγι τὰς πράξεις ἡμῶν ταλαντεύοντα· τῶν ἀμοιβῶν τὰς ἐναντιότητας· ἔνθεν τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, τὴν μακαρίαν Ἐδὲμ, τὴν τῶν πραέων γῆν, τὰς τῶν δικαίων μονάς· ἐκεῖθεν τὰ φοβερά κολαστήρια, τὸ πῦρ τὸ παφλάζον, τὸ ἐξώτερον σκότος, τὸν τῶν ὀδόντων βρυγμόν, τὸν ἄφθιτον τῆς συνειδήσεως σκώληκα, τὸν ἀεὶ μυζῶντα τὴν ψυχὴν δι' αἰσχύνης, καὶ τῇ μνήμῃ τῶν κακῶς βεβιωμένων τὰς ἀλγηδόνας ἀνακαινίζοντα. Ταύτα τῷ νοι λογιζόμενος ιλιγγιῶ καὶ κραδαίνομαι. Αριδήλως γὰρ ἡμῖν πάντα τὸ Εὐαγγέλιον ἐξεικός νισεν. 'Αλλ' ἀναπτύξωμεν τὸν λόγον ἀναλαβόμενοι. Εἶπεν ὁ Κύριος· Όταν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ, καὶ πάντες οἱ ἄγγελοι μετ' αὐτοῦ, τότε καθίσει ἐπὶ θρόνου.» Ἐπειδὴ ἡ πρώτη παρουσία Χριστοῦ εὐτελῆς ἐδόκει κατὰ τὸ φαινόμενον· τέκτονος γὰρ ἐνομίζετο παῖς, καὶ βίον διήνυε πένητα, ὡς ἡ πεζοπορία ἐδήλου, καὶ οἱ κρίθινος ἄρτος, καὶ τὸ μὴ ἔχειν που την κεφαλήν κλίναι
col. 397–398page 131 of 367
PG 132:397διὰ τοῦτό φησιν, οὐχ ὁμοίαν ἔσεσθαι τὴν δευτέραν ἐκείνην καὶ μέλλουσαν, ἀλλ' ἐπίδοξον ὄντως καὶ φοβεράν· οὐδ᾽ ἄλλον τὸν τότε μετὰ δόξης ἐλευσόμενον, ἀλλ' αὐτὸν τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, τὸν νῦν ἐν εὐτελεῖ φαινόμενον σχήματι· ἀμφοτέρας δὲ τὰς θείας παρουσίας Χριστοῦ οἱ θεῖοι χρησμοί προ ηγόρευσαν. Περὶ μὲν γὰρ τῆς πρώτης ὁ Ησαΐας φη σίν· «Εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὔτε εἶδος, οὔτε κάλλος εξο χεν· ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον· καί, «Ἰδοὺ ὁ παῖς μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησεν ἡ ψυχή μου, ούκ ἐρίσει οὐδὲ κραυγάσει ἐν ταῖς πλατείαις· ο περί δὲ τῆς ἐσχάτης ἐκείνης ὁ τῶν ἐπιθυμιῶν ἀνὴρ οὕτω φησίν· ο Εἶδον ὡς Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχό μενον διὰ νεφελῶν. Ἡ δὲ τοῦ Εὐαγγελίου φωνή, Ως ἀστραπὴ, φησίν, ἐκβαίνει ἀπὸ ἀνατολῶν, καὶ φαίνεται εἰς δυσμάς, οὕτως ἔσται ἡ παρουσία τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου.» Καὶ Παῦλος δὲ ὁ μέγας τὸ ἔνδοξον αὐτῆς ἐμφαίνων, ο Εν κελεύσματι, φησί, Θεοῦ, καὶ ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου ἐξ οὐρανοῦ καταβήσεται.» Ηξει γοῦν, ἥξει οὐ μεθ' ὁμοίας λιτότητος, ἀλλὰ μυριοπληθεῖ τάξει ἀγγέλων δορυφορούμενος, καὶ καθιεῖται ἐπὶ τῶν αὐτῷ καὶ μόνῳ πρεπωδεστά των θρόνων, ἐξ ὧν ῥεῖθρα φλογώδη ποταμηδύν προχεόμενα δέους ἀπλέτου καὶ ταράχου πάντα πληροί. Η δὲ τῶν ἀνθρώπων ἀνέκαθεν γεγονυία φύσις ἐν ταὐτῷ συναγείρεται τῇ τῶν προσδοκωμένων εκβάσει κραδαινομένων, ὡς καὶ αὐτῶν δὴ τῶν ἐναρέτως βιωσάντων ἀπιστεῖν τῷ ἀδήλῳ τοῦ μέλο λοντος. Ει Οι χχιν, φόβου καὶ δέους τάρβους. ποτα μηδίν ποτά μια φλογώδη ποτάμια, συναγείρει συναγείρεται εἰ τῶν οὐρανῶν μὲν τῶν ἀνθρώπων ἀπιστεῖν, μπαν, οι στερητικόν α ποπ Καὶ θατέρᾳ χειρὶ τῷ παιδὶ περιπλεκομένη, ἀπίστει κατέχουσα· Ει ἀπιστεῖν παθητικά. ἀπίστει, Διὰ τὴν ὑπερβολὴν τοῦ θαύματος τρόπον τινὰ πάλιν ἀπιστεῖ ἡ Μάρθα. τὸ ἀπιστεῖν,
col. 399–400page 132 of 367
PG 132:399ο Καὶ ἀφορεῖ αὐτοὺς ἀπ' ἀλλήλων, ὥσπερ ὁ ποιμὴν ἀφορίζει τὰ πρόβατα ἀπὸ τῶν ἐρίφων. Τι βουλόμενος τοῦτο ποιεῖ; φόβον, οἶμαι, καὶ δέους ἀπαλλάσσων τοὺς ἐκλεκτούς, καὶ ἅμα τροοιμιάζων τὴν μέλλουσαν δύξαν, ἢ ἀτιμίαν διὰ τῆς στάσεως. Προβάτοις δὲ τους δικαίους αφομοιοῖ διὰ τὸ πρᾶον καὶ ἡμερον, καὶ διὰ τὸ τῶν ἐρίων γεννητικὸν, ἐξ ὧν οὐκ αὐτὰ μόνα, ἀλλὰ καὶ οἱ ἄνθρωποι περιθάλπον ται· καὶ μὴν καὶ γάλα βλύζουσι τρόφιμον. Τοῦ δὲ γάλακτος ἡ φύσις, ὡς ἅπαντες ἴσασιν, ἡδεῖα μὲν τῇ γεύσει καὶ θρεπτική, λευκή δὲ τῷ εἴδει και καθαρά, μόνη τῶν ὑγρῶν ἁπάντων εἰδῶν μὴ δε κνύουσα των εἰς αὐτὴν βλεπόντων σκιὰς καὶ ἰνδάλματα, ὅπερ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὑγρῶν πέφυκε γίνεσθαι νέμεται δὲ τὰ πρόβατα οὐκ ἐν βουνοῖς καὶ βαράθροις, ὥσπερ οἱ ἔρεφοι, ἀλλ' ἐν πεδινοῖς τόποις καὶ ἐμα λοῖς, καθαρᾷ τα τρεφόμενα. Σαφή; δὲ πάντως ἡ πρὸς τοὺς δικαίους τούτοις ὁμοίωσις. Καὶ τούτων γὰρ καρπὸς μὲν τῆς ἐλεημοσύνης τὸ ἔριον, ἐξ οὐπερ οἱ γυμνητεύοντες ἐνδιδύσκονται· γάλα δὲ ὁ ἀληθὲς λόγος τῆς πίστεως, ὁ μηδὲν ἔχων ἐν ἑαυτῷ σκ:α δες καὶ ἀνυπόστατον, ὅπερ ἐκ τοῦ μαζοῦ τῆς καρ δίας ἐκβλύζουσιν. Καὶ γὰρ τοπικὴ τῶν μαζῶν θέσις, ἐξ ὧν τοῦ γάλακτος αἱ ῥοαὶ, ἐν τῇ καρδίᾳ ἐστὶν, ἐξ ἧς ἀναβλύζει τὸ τῆς διδασκαλίας γάλα, τὸ γλυκύ τε καὶ τρόφιμον, τὸ λευκόν τε καὶ καθαρὸν, καὶ ψεύ δους παντὸς ἀνεπίμικτον. Εριφος δὲ ἄλλεται μὲν ἐν τοῖς κρημνοῖς, ἀναθρώσκει δὲ καὶ τοῖς φυτοῖς, λυμαινόμενος τοῖς ἀκρέμασι, καὶ σίνων τὸ ἄνθος καὶ τῶν βλαστῶν τὴν εὐπρέπειαν, οὔτε δὲ γάλα βλύζει, οὔτε φέρει χρήσιμον ἔριον. Τοιοῦτοι δέ εἰσιν οὗτοι οἱ τῇ τῆς κακίας ἀταξίᾳ σφᾶς αὐτοὺς ἐριφώσαντες, καὶ ἀλλόμενοι ἐπὶ τῶν κρημνῶν τῆς ἁμαρτίας έρι φηδόν, ἀλλοτρίων δὲ γάμων καὶ πραγμάτων ἔντες δηλήμονες, ἄγονοι δὲ καὶ ἄκαρποι τῶν τῆς ἀρετῆς ἐρίων καὶ τοῦ γαλακτοειδοῦς λόγου τῆς εὐσεβείας, καὶ διὰ τοῦτο ἐν τοῖς σκαιοῖς ἐλαυνόμενοι. Τοιαύτης οὖν γεγενημένης τῆς διακρίσεως πᾶσα ἡ ἀνθρωπί η φύσις μετέωρος ἵσταται, τῇ ἐφ' ἑκατέρᾳ τῶν προσδοκωμένων ἐκβάσει κραδαινομένη, ὡς καὶ αὐτῶν τὴ τῶν ἀγαθῇ συνειδήσει συνεζηκότων ἀπιστεῖν τῷ ἀδέλῳ τοῦ μέλλοντος, ἕως ὁ βασιλεὺς τὴν γλυκεῖαν ἐρεῖ τοῖς δικαίοις φωνήν Ως καὶ τὴν (φύσιν) αὐτῶν δὴ τῶν ένα ρέτως βιωσάντων ἀπιστεῖν τῷ ἀδήλῳ τοῦ μέλλοντος, ἀκολουθίᾳ τῷ ἀδήλῳ τοῦ μέλλοντος. ἐν τῇ καρδίᾳ ἐστὶν, ἐξ ἧς ἀναβλύζει,
col. 401–402page 133 of 367
PG 132:401Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολής κόσμου.» Σκόπει πως διὰ πάντων χαροποιεῖ τοὺς ἐκ δεξιῶν· ἀπὸ τῆς διακρίσεως, ἀπὸ τοῦ τόπου τῆς στάσεως, ἀπὸ τῆς προρρήσεως. "Ινα γὰρ αὐτῶν ἀποξύσῃ τὸ δέος, καὶ ἀπώσῃ τὴν τάραχον, πρῶτον αὐτοῖς διαλέγεται τὸ σύνηθες πρόσρημα ἐπειπών· ι Δεῦτε·, τοῦτο γὰρ αὐτοῖς ἐπεφωνήσει καὶ τῷδε τῷ βίῳ· «Δεῦτε πρός με, πάντες οἱ κοι πῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς. Αλλ' ἐνταῦθα πλάτος θεωρημάτων διανοιγόμενον καθορῶν, ἀπορῶ, τί πρῶτον, τί δευτέρον, τί δ' ἔπειτα τῷ λόγῳ διαχρήσομαι. Πῶς γὰρ πολλών οὐτῶν μονῶν παρὰ τῷ Πατρὶ, κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου φωνὴν, μόνην τὴν βασιλείαν τοῖς δικαίοις πᾶσι χαρίζεται; Πῶς δὲ καὶ ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν μακα ρισμῶν τοῖς πτωχοίς τῷ πνεύματι καὶ τοῖς δεδιωγμένοις ἕνεκεν δικαιοσύνης τὴν βασιλείαν ἔπαθλον δίδωσιν, οὕτως εἰπών· ο Μακάριοι οι πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν.» Ἐνταῦθα δὲ τὸ αὐτὸ γέρας παρέχει, οὐ τοῖς πτω χοῖς τῷ πνεύματι, καὶ τοῖς δεδιωγμένοις, ἀλλὰ τοῖς κτησαμένοις τὸ μεταδοτικὸν, καὶ συμπαθές, καὶ φιλάλληλον. Καίτοι τί συμφωνίαν ἔχει τὸ πτωχεί σαι, καὶ τὸ διωχθήναι, κατά γε τὸ τῆς διανοίας πρόχειρον, πρὸς τὰ τῆς ἀγαπητικῆς συμπαθείας ἀποτελέσματα; Ὁ μὲν γὰρ ἐλεήμων συμφορῶν ἠθνείων ὑπάρχει θεραπευτής, ὁ δὲ πτωχεύων καὶ διωκόμενος τοῦ ἐλεοῦντος προσδέεται· ἀλλὰ τὸ πέρας της δωρεᾶς ἐπὶ πάντων ἴσον ἐστίν· ὁμοίως α γὰρ εἰς τὴν βασιλείαν ἄγει τό τε πτωχεύσαι τῷ πνεύματι, καὶ τὸ διωχθῆναι, καὶ τὸ συμπαθές ἐπιδείξασθαι πρὸς τὸν ὁμόφυλον. Τί οὖν πρὸς ταῦτά ἡ ἔμεν; Ὅτι αἱ ἐντολα! ἀλλήλων ἐξέχονται, πρὸς ένα σκοπὴν συννενευκυίαι, καὶ οἷον συμπνέουσαι καὶ καθάπερ ἐν ὅρμῳ μαργάρων, ἢ ἀλύσει χρυσῇ, Έραστος μάργαρος, ἢ κρίκος εξέχεται τοῦ ἐφεξῆς εἰς εἰς ἔργου συμπλήρωσιν, οὕτως αἱ ἀρεταὶ ἀλλήλων εἰπὶ συνδετικαὶ καὶ οἷον ἀκόλουθοι. "Ο τοίνυν θρέψας τὴν πένητα, καὶ περιβαλὼν τὸν γυμνὸν, καὶ ὑπὸ στέγην τὸν ὀδίτην δεξιωσάμενος, καὶ τῷ ἀσθενοῦντι καὶ τῷ κατακλείστῳ τὴν ἐνδεχομένην θεραπείαν παρασχών, πᾶσαν περιέλαβεν ἀρετὴν, την πραότητα, τὴν μακροθυμίαν, τὴν πτωχείαν τοῦ πνεύματος, καὶ εἴ τι ἕτερον ἐν τοῖς ἐφ' ἡμῶν ἐνεργουμένοις μακαριστόν. Εἰ γὰρ πάντων τῶν κατὰ τὸν βίον ἐπιτηδευμάτων ἡ ἀγάπη κράτιστον είναι ἀνωμολόγηται, ἐπίτασις δὲ ἀγάπης ἔλεος, περιληπτική εἰκόνι, Εἰ δὲ δεῖ Παύλῳ καὶ αὐτῷ Χριστῷ πειθόμενος πρώτην τῶν ἐντολῶν, καὶ μεγίστην, ὡς κεφάλαιον νόμου και προφητῶν τὴν ἀγάπη,
col. 403–404page 135 of 367
PG 132:403ἄρ᾽ ἁπάσης ἀρετῆς ἡ ἐλεημοσύνη ἐστὶν, ἐπίτασις οὖσα τῆς ἀγαπητικής διαθέσεως. Διὰ τοῦτο τοὺς δικαίους εἰς τὴν βασιλείαν καλῶν, καὶ τὴν εὐποιίαν τούτοις προσμαρτυρῶν, καὶ τὴν ἄλλην ἅπασαν ἀρετὴν κατωρθωκότας ἐδήλωσεν. Οὕτω τοι προσήκει νοεῖν, καὶ διὰ τὸ τοῦ ἑνὸς ἐπάθλου τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν πᾶσαν δηλοῦσθαι τὴν τοῖς δικαίοις ὀφειλομένην τιμήν. Ἐπειδὴ γὰρ τῶν κατὰ τὸν βίον κρείττων πάντων ἡ βασιλεία δοκεῖ, ἐκ τοῦ παρ' ἡμῖν τιμιωτέρου ποιεῖται τὴν δήλωσιν. Οὐδὲ γὰρ ἔστιν εὑρεῖν λόγον κατάλληλον ἐναργώς παραστῆσαι δυνάμενον τῶν ἀῤῥήτων ἀγαθῶν ἐκείνων τὸ μέγεθος. Πῶς γὰρ παρασταίη λόγος τὰ ὑπὲρ αἴσθησιν, καὶ ὀφθαλμοῖς μὲν ἀθέατα, ὡτὶ δὲ ἀνήκοα, ἀνθρωπίνοις δὲ λογισμοῖς ἀνεπίβατα; 'Αλλ', ὡς ἔφην, τὸ δοκοῦν κρεῖττον εἰς δήλωσιν τοῦ λόγου παρέλαβε, διὰ τῆς βασιλείας πᾶσαν ἐμφήνας νοουμένην ἀπόλαυσιν. Ἡ αὐτὴ γὰρ ἐστι καὶ βασιλεία οὐρανῶν, καὶ παρα δείσου τρυφή, καὶ αἰωνία σκηνή, καὶ μονὴ παρὰ τῷ Πατρὶ, καὶ κόλπος Αβραάμ, καὶ χώρα ζώντων, καὶ γῆ πραέων, καὶ ἀναπαύσεως ὕδωρ, καὶ ἄνω Ἱερουσαλὴμ, καὶ βραβεῖον κλήσεως, καὶ χαρίτων στέφανος, καὶ ἐπὶ τραπέζης εὐφροσύνη, καὶ Θεοῦ συνεδρία. Ταῦτα δὲ πάντα τοῖς ἁγίοις ὁ Κύριος γίνεται, καὶ ὥσπερ ἐνταῦθα γέγονεν ἡμῖν ὁ αὐτὸς, καὶ ἰατρὸς, καὶ ποιμὴν, καὶ ἄρτος, καὶ οἶνος, καὶ ἄμπελος, καὶ ὁδὸς, καὶ θύρα, καὶ πέτρα, καὶ ὕδωρ, καὶ πηγή. καὶ ὅσα ἄλλα περὶ αὐτοῦ λέγεται, οὕτως ἐν τῷ μέλλοντι ὁ αὐτὸς τοῖς ἀξίοις πᾶσα εὐφροσύνη καθ ίσταται. Ἐπειδὴ καὶ τῶν ἁγίων ὑπόθεσις ὁ αὐτὸς ἐνταῦθα προέκειτο·· Ἐφ' ὅσον γάρ, φησίν, ἐποί ήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἀδελφῶν μου τῶν ἐλαχίστων, ἐμοὶ ἐποιήσατε·, οὕτω καὶ ἄθλον ἀρετῆς καὶ γέρας αὐτὸς δίδωσιν ἑαυτὸν, εἰπών· «Δεῦτε, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν, ο ότι, ἐστὶν ὁ ταῦτα λέγων Χριστός. Επείνασα γάρ, καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν· ἐδίψησα, καὶ ἐποτίσατέ με· ξένος ἤμην, καὶ συνηγάγετέ με· γυμνός, καὶ περιεβάλλετέ με· ἠσθένησα. ὑπολαμβάνειν, ταύτης τὸ κράτιστον εὑρίσκω φιλο πτωχίαν, καὶ τὴν περὶ τὸ συγγενὸς εὐσπλαγχνίαν τε καὶ συμπάθειαν. Οὐδενὶ γὰρ οὕτω τῶν πάντων ὡς ἐλέῳ Θεός θεραπεύεται. Ελεημοσύνης δὲ τῆς βασιλικωτάτης τῶν ἀρετῶν, καὶ φιλοξενίας οὐκ ἐμέλησε τούτῳ; το βασιλικώτατον

Homily XXIIIHomilia XXIII

col. 401–402page 133 of 367
PG 132:401κι ἐπισκέψασθέ με· ἐν φυλακῇ ήμην, και ήλθετε πως με.» Καταμάθωμεν τίς ἐξ ἀρχῆς τῆς ἐντολῆς ταύτης διαίρεσις, καὶ πῶς οὐκ εἰς πλέον ἢ ἔλαττον τῆς φιλαλληλίας ὁ τρόπος διώρισται· τάχα γὰρ τὸ τέλειον τῆς ἀρετῆς ἐντεῦθεν μανθάνομεν. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ ἀπὸ τῶν μονάδων τῶν ἓξ προϊὼν ἀριθμὸς, ἐκ των ιδίων μερῶν συντιθέμενος, ὡς μήτε τὸ ἐλλείπειν ἐν ἑαυτῶ, μήτε πλεονάζειν (εἰς γὰρ ἑαυτοῦ μέρη ἀναλυόμενος, φημὶ δὲ εἰς τρὶς δύο, καὶ δὶς τρεῖς, καὶ ἑξάκις ἓν ἐξ αὐτῶν πάλιν συνίσταται, συνε τιθεμένων τῶν τριῶν, καὶ τοῖν δυοῖν, καὶ τοῦ ἑνὸς) 116 τέλειός ἐστι· τέλειον γὰρ πᾶν ἐξ ἀνάγκης ἐστι τὸ μήτε πλεονάζον ἑαυτοῦ πώποτε, μήτε τινὸς ἑτέρου προσδεόμενον εἰς συμπλήρωσιν· τῶν δὲ ἄλλων ἀριθμῶν, οἱ μέν εἰσιν ὑπερτέλειοι, ὡς ὁ δωδέκατος, οὗ τὰ μέρη συντιθέμενα ὑπερεκπίπτει τὰ δώδεκα οἱ δέ εἰσιν ἀτέλειοι, ὡς ὀκτώ, οὗ τὰ μέρη συντιθέντα προσδεῖται μονάδος εἰς τὸ γενέσθαι ὀκτώ ὁ τοίνυν ἐξ ἀριθμὸς τέλειος ὑπάρχων, ὡς δέδεικται, εἰκότως τὸ τῆς ἐντολῆς περιέλαβε τέλειον. Έχει δὲ ἡ ἀριθμὸς οὗτος καὶ τὴν τριχῆ διάστασιν, μήκος, καὶ βάθος, καὶ πλάτος, ὡς ἐκ τριγώνων συγκείμενος ἐκ τούτων δὲ πάντων τὸ σῶμα. Ὅθεν καὶ ἡ τοῦ κόσμου ‹ κτίσις τὴν τῆς ἐξάδος ἁρμονίαν οὐκ ἔφευγεν. Εν γὰρ ἐξ ἡμέραις ὁ Δημιουργὸς πᾶν τὸ φαινόμενον ἐτεκτήνατο· ἐν πέντε μὲν πᾶσαν τὴν αἰσθητὴν φύ σιν, καὶ ἄλογον, πενταδικὴν αὐτὴν ὑπάρχουσαν· τῇ δὲ ἕκτῃ ἡμέρᾳ διαπλάσας τὸν ἄνθρωπον τὸν ἐφ στῶτα τούτων, καὶ βασιλεύοντα, τὸ κατὰ τῶν αἰσθήσεων αὐτοκρατὲς νομοθετῶν ἀρχῆθεν τῷ νῷ, ὡς ἂν δι' αὐτῶν τὴν διὰ τῶν ἐξ ἐντολῶν πρακτικήν φιλια
ή σοφίαν κατωρθωκώς, πρὸς ήταν ασμένην αὐτῷ β σιλείαν ἐπανασταίη. Καὶ τοῦτο ἡνίττετο Μωϋσῆς ἐν Ει τοῖς παλαιοῖς διατάγμασιν, Εβραίον παῖδα λέγων ἓξ ἔτη δουλεύσαντα πρὸς τὴν ἑαυτοῦ συγγένειαν ἐπανάγεσθαι ἐλεύθερον· ὑποδηλοῖ γὰρ τὸν νοῦν καὶ λῶς δεδουλευκότα τῇ τηρήσει τῆς ἐξάδος τῶν ἐντο λῶν, ἐλεύθερον γενέσθαι τῶν παθῶν, καὶ χαίροντα βαδίζειν πρὸς τὴν μακαρίαν πατρίδα, καὶ τὴν νοου μένην συγγένειαν. Ἐπειδὴ δὲ διπλοὺς ὁ ἄνθρωπος, το δρώμενος, καὶ ὁ ἔσωθεν, ὡς Παύλῳ καὶ τῇ ἀλτ θείᾳ δοκεῖ, διπλή πάντως καὶ ἡ τῶν ἐντολῶν ἔσται τήρησις. Οὐ γὰρ μέχρι τῶν φαινομένων στήσεται ὁ τῷ τῆς ἀγάπης φωτί φρυκτωρούμενος, οὐδὲ μόνον τὸν πεινῶντα θρέψει σωματικῶς, ἀλλὰ καὶ ἐνδοτέρω χωρήσει τοῦ φαινομένου, καὶ τῆς ψυχικής κακοπο θείας ἰατρείαν ἐπινοήσει τὴν πρέπουσαν, καὶ και τασκηνώσει μὲν ἐν τόπῳ χλόης, καὶ ἐπὶ ὕδατος ἀναπαύσεως τὸν πεινώντα οὐ λιμὴν ἄρτου, οὐδὲ δίψαν ὕδατος, ἀλλὰ λιμὸν τοῦ ἀκοῦσαι λόγον Κυρίου, και φυγάδα τῆς ἄνω πατρίδος, καὶ ξένον δι' ἔργων φαύλων γενόμενον ἐπὶ τὴν ἰδίαν ἑστίαν χωρήσει ταῖς ἀγαθαῖς εἰσηγήσεσι, καὶ ἄλλον ἀπογυμνωθέντα τῆς πατρικῆς οὐσίας, ὥσπερ τὸν ἄσωτον, καὶ τὴν στολὴν ἐκδυθέντα τῆς σώφρονος βιοτής, διὰ τῆς διδασκαλίας τὴν ἐνάρετον ἀμφιάσει στολὴν, καὶ τῷ καθειργμένῳ ἐν τῷ τῆς ἀγνοίας ζόφω τὸ φῶς ὑποδείξει τῆς γνώ σεως, τὸν δὲ ἀσθενοῦντα τῇ πίστει προσλήψεται, κατὰ τὴν τοῦ Ἀποστόλου παραίνεσιν. Οὕτω ποιήσας πλεονάσει ἐντολὰς, καὶ εἰς πλῆθος ἐπαυξήσει τὰς Εξ. Καί μοι δοκεῖ τοῦτο φιλοσοφεῖν τὸ "Ασματὸ μυστι μὲν ἐν τῷ λέγειν·. Εξήκοντα εἰσι βασιλίσσαι, ο ὡς δεκαπλουμένων διὰ τῆς ἐργασίας τῶν ἐξ ἐντολῶν, καὶ γινομένων ἑξήκοντα, αἱ δὴ καὶ βασίλισσαι εἰκό τως κατονομάζονται, ὡς εἰς τὴν κληρονομίαν τῆς βασιλείας εἰσάγουσαι. Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἑτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ και ταβολής κόσμου ο Διὰ τούτων προσήκει λογίσασθαι, ὡς ἡ μὲν βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἀνέκαθεν τοῖς ἀνθρώποις ήτοίμαστοι, τὸ δὲ πῦρ τὸ αἰώνιον, οὐ τοῖς ἀνθρώ τοῖς, ἀλλὰ τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀναποστάταις αὐτοῦ ἀλλ᾽ οἱ ταῖς ἀκίσι τῆς ἁμαρτίας ἀμυχθέντες, καὶ μετανοίᾳ τὴν ἀβουλίαν μὴ διορθώσαντες, τῆς ἑτοιμασθείσης αὐτοῖς βασιλείας ἀλλοτριούμενοι, τῷ αἰωνίῳ πυρὶ ἔκδοτοι γίνονται, ἀκούσαντες Πορεύεσθε ἀπ' ἐμοῦ, οἱ κατηραμένοι, εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέ λοις αὐτοῦ.» Σκόπει δὲ ὅπως ἐπὶ μὲν τῶν δικαίων Εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, ο φησί, τοὺς δὲ ἐν τοῖς σκαιοῖς κατηραμένους ἀκωλύτως ὠνόμασεν, οὐχ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς, ἀλλ᾽ ὑπὸ τῶν ἰδίων ἔργων τὴν
col. 399–400page 132 of 367
PG 132:399ἄραν εἰς ἑαυτοὺς ἐπισπασαμένους. Καλὸν δὲ μηδὲ ἐκεῖνο παραδραμεῖν ἀνεξέταστον, πῶς τοῖς μὲν δι καίοις διαλεγόμενος ἀδελφοὺς ὀνομάζει τους πέντ τας • Ἐφ' ὅσον ἐποιήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἀδελφῶν μου τῶν ἐλαχίστων, ἐμοὶ ἐποιήσατε·· τοὺς δὲ ἁμαρτωλοὺς τῆς ἀσυμπαθείας ἐλέγχων, οὐκ ἀδελφούς τοὺς ἐνδεεῖς, ἀλλ' ἐλαχίστους μόνον ἐκάλεσεν Ἐφ' ὅσον οὐκ ἐποιήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἐλαχίστων, οὐδὲ ἐμοὶ ἐποιήσατε. ο Τάχα πρὸς τὴν ἑκάστου τού των ὑπόνοιαν τὸν λόγον συνύφανεν. Οἱ μὲν γὰρ δίκαιοι κατὰ τὸν τῇδε βίον ὡς ἀδελφοῖς Χριστοῦ προτεῖχον τοῖς πένησιν, οἱ δὲ φαῦλοι ὡς ἐλαχίστους καὶ ἀθλίους ἀπεστρέφοντο. Ὑποδηλοί δέ τι ὁ λόγος καὶ ἕτερον· τῶν πενομένων οἱ μὲν καρτερικῶς μάλα καὶ τληπαθῶς στέγοντες τὰ ἐκ τῆς ἐνδείας κακά, ὡς ὁ διηλκωμένος ἐκεῖνος Λάζαρος, οὐ δυσφήμους ἀφέντες φωνὰς ἐφ᾽ οἷς ἔπασχον· οὗτοι τὴν ἐν τοῖς δεξιοῖς λαχόντες, εἰκότως καὶ ἀδελφοὶ Χριστοῦ κέ κληνται. Οἱ δὲ πρὸς τῇ σωματικῇ πενίᾳ, καὶ τοῦ κατ᾿ ἀρετὴν πλούτου πτωχοῦντες, οὗτοι ἐν τοῖς λαιοῖς ἐλαυνόμενοι, τῆς τοῦ Χριστοῦ συγγενείας ἀπεξενώθησαν. Εκατέρωθεν οὖν πάντων τῶν εὖ πεποιθότων πρὸς ἀμφοτέρους τῷ δεικτικῷ χρῆται λόγῳ, οἱονεὶ δακτύλῳ γνωρίζων τὸν ὑποκείμενον, καὶ ἀδελφούς μὲν καλῶν τοὺς ἐν τοῖς δεξιοῖς πένητας, τοὺς δ' ἐν τοῖς εὐωνύμοις τῆς κλήσεως ταύτης ἀποστερῶν. Καὶ ἀπελεύσονται οὗτοι εἰς κόλασιν αἰώνιον, οἱ δὲ δίκαιοι εἰς ζωὴν αἰώνιον.» "Ωσπερ ἐπὶ τῶν δικαίων βασιλεία μὲν ἦν τὸ διδόμενον ἔπαθλον, πολλὰ δὲ διὰ τοῦ ὀνόματος τῆς βασιλείας εμπεριεί. ληπται, οὕτω διὰ τοῦ αἰωνίου πυρὸς πᾶσαν κολά σεως ἰδέαν ἀνέφηνε, τὸ πῦρ, τὸ σκότος, τὸν σκώληκα, τὸν βρυγμὸν τῶν ὀδόντων, την τάρταρον, τὴν γέενναν. Ἡ γὰρ θεία ἀπόφασις καταλλήλως τῶν Αμαρτημένων ἐμπεσοῦσα, τοῖς μὲν οἷον άνθραξ, τοῖς δὲ οἷον σκώληξ, τοῖς δὲ οἷον γέεννα γίνεται, σαν έως αὐτοὺς κατεσθίουσα, καὶ μήτε φθειρομένη, μήτε μὲν διαφθείρουσα, διὰ τὸ γενέσθαι τὴν φύσιν φθορᾶς ἀνεπίδεκτον. Ἀλλὰ τίς ἐν αἰσθήσει γένηται τῆς ἐσχάτης ἐκείνης καὶ φρικτῆς ἀποφάσεως; τίς παραστήσει λόγος τὸν πικρὸν ἐκεῖνον χωρισμόν, καὶ τὸν ἀνόνητον τοῦ συνειδότος τῶν ἁμαρτωλῶν μετάμελον; "Οπως μὲν ἑαυτοὺς γυμνοὺς καὶ τε τραχηλισμένους ὁρῶσι, τὰς ἁμαρτίας εγκεκολαμμέν νας έχοντας οἷά τινα γράμματα, καὶ ὅσα ἐνταῦθα ἐν νυκτί, καὶ ζόφῳ ἐνεργεῖτο φαῦλα, πάντα τότε εἰς τοὐμφανὲς ἐπιδείκνυνται; Οπως δὲ τοὺς δικαίους ὁρῶντες ἐν τῇ ἀνεκλαλήτῳ λαμπρότητι, τῆς ἀβουλίας ἑαυτοὺς καταμέμφονται; Τίς τὸν κλαυθμὸν ἐκεῖνον πάντα τότε εἰς τοὺμφανὲς ὁρῶντες, ἐν τῇ ἀνεκλαλήτῳ λαμ πρότητι, τὸ ὁρῶντες πάντα τότε Πάντα τότε εἰς τοὺμφανὲς ἐπιδείκνυται. Όπως δὲ τοὺς δικαίους ὁρῶντες ἐν τῇ ἀνεκλαλήτω λαμπρότητι. ὅπως δὲ ἑαυτοὺς γυμνούς.
col. 405–406page 136 of 367
PG 132:405εκτραγῳδήσει τὸν ἀπαράκλητον, καὶ οἷς ἔκαστος ρίας Τριάδος, τῆς ἐν Πατρὶ, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ἐλεεινολογεῖται φωνάς; Φεῖς τῆς ὀδυνηρᾶς ἀποφάσεως! ὢ τῆς κακίστης ταύτης ἀνταλλαγῆς! Διὰ τὴν πρόσκαιρον ἀπόλαυσιν τοῦ Θεοῦ ἠλλοτρίωμαι· διὰ τὰς τῆς σαρκὸς ἡδονὰς τῷ αἰωνίῳ πυρὶ παραδίδομαι· διὰ σωματικήν τρυφήν τροφή γίνομαι τῆς ἀσβέστου φλογός. Δικαία ή κρίσις τοῦ Θεοῦ· οὐκ Άνοιξα σπλάγχνα τῷ πένητι, οὐδὲ Θεὸς τοῖς ἐμοῖς. θρήνοις κάμπτεται. Οὐκ ἠλέησα τὸν δεόμενον, οὐδ' αὐτὸς εὑρίσκω τὸν ἐλεοῦντά με. Σκληρὸς ὡράθηνπρὸς τοὺς εἰς ἐμὲ ἁμαρτήσαντας, ἐσκλήρυνα κατ' ἐμαυτοῦ τὴν τοῦ Θεοῦ ἀγαθότητα. Οὕτως ἀκερδή καὶ ἀνόνητα ὀδυρόμενοι, καὶ ἀπὸ ἀγγέλων ἀποτή μων ἐλαυνόμενοι ταῖς ἀτελευτήτοις κολάσεσι παρα δίδονται. Εκείνην, ἀγαπητοί, τὴν ἡμέραν εἰς νοῦν ἀνελίττοντες, καὶ τὴν φρικώδη ἀπόφασιν ἐνθυμούμενοι, σπουδάσωμεν διὰ τῆς εἰς τοὺς πένητας εὐ ποιίας πληρωταί γενέσθαι τῆς ἱερᾶς ἑξάδος τῶν ἐνα τολῶν, καὶ τυχεῖν τῆς ἐκ δεξιῶν στάσεως, καὶ τῆς εὐκταίας εκείνης φωνῆς· «Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν» χάριτι τῆς ζωαρχικής και μακα Πνεύματι γνωριζομένης καὶ δοξαζομένης, νῦν, καὶ ΟΜΙΛΙΑ. ΙΘ'. Εἰς τὸ «Ἐὰν ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτώματα αὐτῶν,» καὶ τὰ λοιπά. Οἱ ἐν τοῖς ἱππικοῖς ἄθλοις ἀγωνιζόμενοι, ἐπειδὰν αὐτοῖς δοθῇ τοῦ δρόμου τὸ σήμαντρον, διασχισθείσης τῆς ὕσπληγγος, θαμινὰ τοὺς ἵππους μαστίζοντες πρὸς τὴν νύσσαν ἐλαύνουσι, συχνοῖς φερόμενοι καὶ κούφοις τοῖς ἁλμασιν· οὐ μὴν μέχρι τῆς νύσσης δ πόνος αὐτοῖς, ἀλλὰ τελέσαι καὶ ἑπτάκυκλον δρόμον ἐπείγονται· οὗτος γὰρ δείκνυσι τὸν νικήσαντα. Ημᾶς δὲ σήμερον ἡ τῆς μετανοίας βαλὶς εἰς αὐτ τὴν ἤγαγε τὴν τῆς νύσσης ἀρχήν. "Ην δὲ ἡμῖν τοῦ δρόμου τῆς μετανοίας ἡ πρώτη βαθμὸς, ἡ τοῦ ἀρε χιτελώνου Ζακχαίου ὑπόθεσις· δ: καλλίστη μάλα σπουδῇ εὐσεβῶς ἐσκόρπισεν, ἅπερ ἀπεβῶς ἐτελώνησεν. Εἶτα ἡ τοῦ τελώνου καὶ Φαρισαίου παρα βολή, ἡ τὴν ἰσχὺν ἡμῖν τῆς χριστομιμητοῦ ταπεινώσεως ὑποδείξασα. Μετὰ ταῦτα ὁ νέος ἐκεῖνος, ὁ κακῶς μὲν αὐτομολήσας πρὸς τὴν χοιρώδη ζωήν, Οὐ πλέον δὲ τῶν ἑπτὰ κύκλων, οὓς σπάτια οἱονεὶ στάδια, καὶ μίσσους ἀντὶ τοῦ ἄθλους περὶ τὴν πυραμίδα ἣν νῦν ὅβελον καλοῦσι διαπλη κτίζοντο οἱ ἀγωνισταί, διὰ τὸ τοσούτους εἶναι πλα νητῶν πόλους.
col. 413–414page 137 of 367
Homilia XIX
PG 132:413ΧΙΧ. καλῶς δὲ πρὸς τὴν πατρικὴν ἑστίαν ἐπανελθών Στα τὸ μέγα καὶ φρικτὸν λογοθέσιον· διὰ τούτων Τον προγυμνασθέντες, καὶ τὴν ἰσχὺν μαθόντες τῆς ρετῆς πρὸς τὴν νύσσαν, τὴν πρώτην ἑβδομάδα τῶν ηστειῶν κατηντήσαμεν· τὴν ἑβδόμην ἑβδομάδα, καθάπερ δρόμον κυκλικὸν ἐντεῦθεν δραμεῖν ἐπειγό εθα. ᾿Αλλ' ἐν μὲν τοῖς ἱππικοῖς ἀγωνίσμασι δυσ χερές πάντας τοὺς ἁμιλλωμένους νικάν, μόνου τοῦ προκαταλαβόντος τὸν στέφανον αἴροντος· ὁ δὲ ἡμέτε τὰς ἀγωνοθέτης πᾶσι τοῖς βουλομένοις ἐπίσης μετα άξωσι κατ' ἐξουσίαν ἐμφορεῖσθαι τῆς νίκης· καὶ τίθησι μὲν ἑκάστῳ καθάπερ τέθριππον ἅρμα τὸ ῶμα τουτὶ τὸ τετράστοιχον, ἐφίστασθαι κελεύει τὸν λογισμὸν ὥσπερ ἡνίοχον· ἀντὶ δὲ μάστιγος τὴν συνείδησιν ἑκάστου ἐπὶ τοῖς πλημμεληθεῖσιν αἰκίζουσάν, ὡς δὲ χαλινὸν, τὴν ἐγκράτειαν προομαλίζει δὲ καὶ τὸ στάδιον διὰ τὸ τῆς ἐντολῆς ῥᾴδιον, εὐστίβη τον παρασκευάζων τοῦ διφρηλάτου τὸν δρόμον ἀλλὰ τίς ἡ τῆς ἀρετῆς εὐκολία, κατανοήσωμεν. Εἶπεν ὁ Κύριος· Ἐὰν ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτώματα αὐτῶν, ἀφήσει καὶ ὑμῖν ὁ Πατήρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος ".» Τίς ἄρα τοσοῦτον ὑψηλὸς τὴν άνοιαν, ὡς ἐφικέσθαι πρὸς τὸ μέγεθος τοῦ παρόν της νοήματος; Τοῦτο γὰρ τῶν ἀρετῶν τὸ ἀκρότα …, τοῦτο τῶν ἀγαθῶν τὸ κεφάλαιον θειοί σε, τοῦτο ῥῆμα ἀπαίρει τῶν γηίνων, καὶ ὁμοιωθῆναι τὴν ἰκόνα τῷ πρωτοτύπῳ ποιεῖ. ι Ἐὰν ἀφῆτε τοῖς ἀν θρώποις τὰ παραπτώματα, ἀφήσει καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος τὰ παραπτώματα.» Τὸ μὲν ἀφιέ και ἁμαρτίας μένῳ πρόσεστι Θεῷ· γέγραπται γάρο «Οὐδεὶς δύναται ἀφιέναι ἁμαρτίας, εἰ μὴ εἷς ὁ Θεός.» Νῦν δὲ διὰ τοῦ παρόντος ῥητοῦ μεταδίδωσι καὶ τοῖς βροτοῖς τοῦ χαρίσματος, ὡς τοιαύτην τρόποντινὰ τὸν λόγον φέρειν τὴν ἔννοιαν· Σὺ τῆς ἀφέ σεως τῆς ἁμαρτίας σου καθέστηκας κύριος· ἔξεστί σαι βουλομένῳ δι' ὀλίγων καρπώσασθαι τὴν τῶν παραπτωμάτων συγχώρησιν. Οὐ ζητῶ, φησί, τὰ ὑπὲρ φύσιν, οὐκ ἀπαιτῶ τὰ ὑπὲρ ἰσχὺν, οὐκ ἀναγκάζω τὴν Σκυθικὴν ὑπερβῆναι χιόνα, ἢ τὰ Καυκάσια διελ Πᾶσιν ἐπίσης δίδωσι κατ' ἐξουσίαν, τινῆς. 'Αναγινώσκεται Κυριακῇ τῆς ἀποκρέω. της τυροφάγου τῆς τυρινῆς ἀπόκρεω, Τοῦτο τῶν ἀγαθῶν τὸ κεφάλαιον. Θειοῖ σε τούτο τὸ ῥῆμα.· κῶλον ἀπαίρει τῶν γηίνων. 11 Την Σκυθικὴν ὑπερβῆναι χώ ραν. Ρ. χιόνα Ὁ δὲ ἡμέτερος ἀγωνοθέτης πᾶσι τοῖς βουλομένοις ἐπίσης μεταδίδωσι κατ' ἐξουσίαν ἐμφο είσθαι τῆς νίκης. Η τὴν διακεκαυμένην ὑπερ πηδῆσαι ζώνην, γήν, χώραν.
col. 415–416page 138 of 367
PG 132:415θεῖν ὄρη, καὶ τὴν διακεκαυμένην ὑπερπηδήσαι, κ τὰ πέραν ὠκεανοῦ πελάγη πλοΐζεσθαι, ἅπερ τῶν ἀμηχάνων ἐστί· μικρὸν τὸ ἐπίταγμα· «Ἐὰν ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τα παραπτώματα, ἀφήσει καὶ ὑμῖν ὁ Πατήρ, ο Αφες, και ἀφεθήσῃ· λύσων τὸν πέλας τοῦ πρὸς σὲ παροινήματος, καὶ λυθήσῃ τοῦ πρὸς Θεόν παραπτώματος. Καὶ ὥσπερ ἡμεῖς κελευόμεθα μιμεῖσθαι Χριστὸν, ἀκολουθεῖν αὐτῷ διὰ τῆς εὐαγ γενικῆς φωνῆς προτρεπόμενοι, οὕτω συγκαταβάσεως τρόπῳ καὶ αὐτὸς μιμεῖται τὰ ἡμέτερα, τοιοῦτος γενόμενος εἰς ἡμᾶς, οἵους ἡμεῖς εἰς τοὺς πέλας ἑπυ τοὺς ἐνδεικνύομεν. Καὶ τοῦτο παραβολικώς ή Κύ βιος, καὶ ἐν ἄλλοις ὑπέδειξε βασιλέα τινὰ παραστή. σας φοβερῶς προκαθήμενον, ᾧ χρεωφειλέτης προς αχθείς, ὀφείλων μύρια τάλαντα, ικετεύσας δὲ τὸν βα σιλέα, καὶ ὁλοκλήρου τυχών συγχωρήσεως, ἐπειδὴ πρὸς τὸν ὁμόδουλον ἀπηνὲς ὡράθη, ἐπὶ μετρίῳ ἐφλή ματι, πρὸς ὀργὴν τὴν τοῦ βασιλέως φιλανθρωπίαν ἐκίνησεν, ὡς παραδοῦναι τὴν ἀχάριστον οἰκέ την τοῖς βασανισταῖς, ἀναλόγως του χρέους τιμωρη θησόμενον. Κἀκεῖσε γὰρ αὐτὸ τοῦτο προαναφωνεῖται παραβολικῶς· «Ἐὰν ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παρα πτώματα αὐτῶν, ἀφήσει καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐρα νιος· ἐὰν δὲ μὴ ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτώματα αὐτῶν, μηδὲ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ἀφήσει τὰ παρα πτώματα ὑμῶν ο 'Αλλ' ίδωμεν καὶ τὸ ἐφεξῆς τούτων φητών. Οταν δὲ νηστεύητε, μὴ ποιῆτε ὥσπερ οἱ ὑπου κριταί σκυθρωποί· ἀφανίζουσι γὰρ τὰ πρόσωπα αὐτῶν, ὅπως φανῶσι τοῖς ἀνθρώποις νηστεύοντες.» Ενταῦθα τῶν ἱερέων, καὶ Φαρισαίων, καὶ Γρα ματέων καθάπτεται· τούτους γὰρ καὶ ἀλλαχοῦ εἶπεν ὑποκριτάς· «Οὐαὶ, λέγων, ὑμῖν, Γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί.» Οὗτοι γὰρ τὴν κενὴν δόξαν ἐκτόπως νοήσαντες. καὶ τὴν ἄλλην μὲν δικαιοσύνην ἐν ἤθει πεπλασμένῳ μετήρχοντο, μάλιστα δὲ ἐν τῷ νηστεύειν σκυθρωπότητα πολλὴν ἐπεδείκνυντο, φενακίζοντες τοὺς ὁρῶντας διὰ τοῦ ἔξωθεν σχήματος, καὶ τῆς ἐπιπλάστου τῶν προσώπων ὠχρότητος. Τοι ούτους πολλοὺς εὕροι τις καὶ τοῦ Χριστιανικού πολι τεύματος, οἳ τὸν τῆς οἰήσεως διατρέφοντες τύφον, τὸ δοκεῖν εἶναι δίκαιοι τοῦ εἶναι προκρίνουσι· καίτοι καὶ ἡ ἔξωθεν φιλοσοφία πάντων φησὶν ἀδικώτατον τὸν μὴ ὄντα δοκεῖν. Διὸ καλῶς εἴρηται, ὡς οἱ τὸν ἐν ὑπο κρίσει ἐπιτηδεύοντες βίον, ἀφανίζουσι τὰ πρόσωπα αὐτῶν. Πρόσωπον δὲ τῆς ψυχῆς, αἱ ἀρεταὶ εἰδοποιούς σαι τὴν ἀληθῶς ἄνθρωπον, τὸν πρᾶον, τὴν ἀνεξίκακον, τὸν θεοσεβῆ, τὸν φιλάλληλον, τὸν ἀνδρεῖον, τὸν δίκαιον, Εχθρός γάρ μοι κεῖνος ὁμῶς ἀϊδιο πυλῃσιν "Ος γ᾽ ἕτερον μὲν κεύθει ἑνὶ φρεσὶν, ἄλλο δὲ εἶπει.

Homily XXIVHomilia XXIV

col. 417–418page 139 of 367
PG 132:417καὶ τὸν ἄμεμπτον· καὶ τ᾿ ἄλλα δι' ὧν ἡ τοῦ Θεοῦ εἰκὼν χαρακτηρίζεται. Ὁ γοῦν ἀντὶ τούτων ἐπιτηδεύων τὴν ὑπόκρισιν, ἀφανίζει τοῦ προσώπου τα χαρακτηριστικά ἰδιώματα. Καλῶς δὲ προσέθηκε καὶ τό·. Οπως φανῶσι τοῖς ἀνθρώποις νηστεύοντες. - ι "Ανθρωπος γὰρ εἰς πρόσωπον, Θεὸς δὲ εἰς καρδίαν ὁρᾷ,» κατὰ τὴν Γραφήν. Αμὴν γὰρ λέγω ὑμῖν, ὅτι ἀπέχουσι τὸν μισθὸν αὐ τῶν. Ὁ γὰρ ἀρετὴν μετιών, καὶ δόξαν ἀνθρωπίνην ἐφ' οἷς πράττει ζητῶν, λαβὼν δὲ ἐζήτει μισθὸν, ἐκπέ πτωκε τοῦ ὄντος μισθοῦ, εἰς τὸ δοξασθῆναι ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων ἄτιμος γενόμενος παρὰ Θεῷ, οὐ τὴν ἀρετὴν διώχων, ἀλλὰ τὴν ὑπ' αὐτῆς δόξαν θηρώμενος, φαντασίᾳ τῶν ἐνταῦθα μισθῶν καὶ δόξης ἐπικαίρου τὸ καλὸν μετερχόμενος. Διὰ τοῦτο καὶ Ἡσαΐας τῶν τοιούτων καθαπτόμενος· ἀτιμασθήσεται, εἶπεν, ἡ δόξα Μωα ἐν τρισὶν ἔτεσι μισθω τοῦ.» Ο γὰρ ἐπὶ μισθῷ πραττόμενος ἀρετὴν, ὅσον αὐτῷ τῆς ἐνταῦθα ὑπολήψεως περιήν, τοσοῦτον ἀπολήψεται τὸν τῆς αἰσχύνης καρπὸν, μετὰ τὸ ἀπο καλυφθῆναι ἡμῶν τὰ κρυπτά. «Σὺ δὲ νηστεύων ἄλειψα! σου τὴν κεφαλὴν, καὶ τὸ πρόσωπόν σου νίψαι.» Διά τούτων ἐδήλωσε μὲν καὶ τὸ χαρωπὸν καὶ ἱλαρὸν ὁρᾶσθαι τὸν νηστεύοντα, ὡς μηδὲ νηστεύειν τοῖς ἀνθρώποις δοκεῖν. Πλὴν ὅτι καὶ διὰ τῆς κεφαλῆς καὶ τοῦ προσώπου καὶ ἄλλο ἡμῖν νοεῖν ὑποτίθεται. Ἐπειδὴ γὰρ κεφαλὴ ἡμῶν ὁ Χρι τός, ὡς τὸ Εὐαγγέλιον ἐν ἄλλοις ᾐνίξατο, καὶ ὁ ᾿Από στολος ἀπεφήνατο, νομοθετεῖ τὸ αἴνιγμα διὰ τοῦ τῆς εὐποιίας ἐλαίου, ἵλεων ἑαυτοῖς παρασκευάζειν τὴν πάντων ἡμῶν κεφαλήν· ἐν οὐδενὶ γὰρ ἄλλῳ ὡς ἐλέῳ Θεός θεραπεύεται. "Οτι γὰρ διὰ τοῦ ἐλαίου δηλοῦτα ὁ πρὸς τοὺς πένητας ἔλεος, ἐν τῇ τῶν δέκα παρθένων παρακολῇ μεμαθήκαμεν, ἐν ᾗ τὰς ἐλαιοθρέπτους λαμπάδας αἰτίας εἶπε γενέσθαι τῆς εἰς τὸν θάλαμον εἰσελεύσεως. Διὰ δὲ τῆς τοῦ προσώπου νίψεως καθαίρειν τὰς αἰσθήσεις τοῦ ψυχικοῦ ῥύπου παρα κελεύεται, αἷς ὁ νοῦς χρῆται πρὸς ὑπουργίαν τῶν εἰς τὸ δοξασθῆναι ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, καὶ Ο Απόστολος ἀπεφήνατο, παρασκευάζειν, μας απεφήνατο. Νομοθετεῖ τὸ αἴνιγμα διὰ τοῦ τῆς εὐποιίας ἐλέου, ἵλεων ἑαυτοῖς παρασκευάζειν, Διὰ δὲ τῆς τοῦ προσο ώ του νίψεως καθαίρειν τὰς αἰσθήσεις του ψυχικοῦ ῥύ που παρακελεύεται, αἷς ὁ νοῦς χρήται πρὸς ὑπουργίαν τῶν πράξεων, καὶ τὴν κατὰ τὸ κρυπτόν, ψυχικός ρύπος Γενειο με ψυχικόν ἁμάρτημα. ψυχικὴν ἁμαρτημα, ψυχικών ψυχικα ψυχικὸν ἁμάρτημα τε ψυχικός ρύπος, για ψυχικόν ρύπου
col. 419–420page 140 of 367
PG 132:419πράξεων, καὶ τὴν κατὰ τὸ κρυπτὸν τῆς ψυχῆς δηλοί νοουμένην διάθεσιν, ἐν ᾗ τῶν ἀρετῶν οἱ χαρακτήρες ὑπάρχουσι. Τοῦτο δὴ τὸ πρόσωπον δεῖ φαιδρύνειν τῇ τῶν καλῶν ἐργασίᾳ ἀποσμήχοντας τῷ τῆς και θαρότητος ὕδατι, καὶ τῷ ἐκ τῶν ὀφθαλμῶν ἡμῶν βλύζονται. Μή θησαυρίζετε ὑμῖν θησαυροὺς ἐπὶ τῆς γῆς, ὅπου σῆς καὶ βρῶσις ἀφανίζει, καὶ ὅπου κλέπται διορύσσουσι καὶ κλέπτουσιν. Ἐνδείκνυται διὰ τού των, ὡς οὐ χρὴ μεριμνᾷν περὶ τῶν περόντων, καὶ θησαυρίζειν ἐπὶ τῆς γῆς. Παροδικὴ γὰρ καὶ ἐφήμερος ἡμῶν ἡ ζωὴ, καὶ ἴδιον ἑκάστῳ τὸ παρὸν μόνον ἐστίν· ἡ δὲ τοῦ μέλλοντος ἐλπὶς ἐν ἀδήλῳ κεῖται. Τί γοῦν ἐνταῦθα θησαυρίζεις, ἀδήλου σοι τοῦ τέλους ὑπάρχοντος; Τί κακοπαθεῖς περὶ ὧν ἀμφίβολος ἡ ἀπόλαυσις; Οὐκ οἶδας τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα. Τί παρασκευάζεις πολλῶν χρόνων τρι φὰς καὶ ἐνδύματα, καὶ τῆς γῆς κάτω ρίπτει; τὸν μαμωνᾶν, καὶ οὐ δέδοικας μὴ τὰ τοῦ ἄφρενο; ἐκείνου πλουσίου διαπραττόμενος, καὶ τῆς αὐτῆς ἀκούσῃς φωνῆς· «Αφρων, ταύτῃ τῇ νυκτὶ ἀπαι τοῦσι τὴν ψυχήν σου ἀπὸ σοῦ, ἃ δὲ ἡτοίμασας τίνι ἔσται;» Τί γὰρ ἐκεῖνος ἀπώνατο ἐπευρύνας της ἀποθήκας, καὶ πολλὴν ἑαυτῷ ταμιουλκήσας ἀπόλαυσιν, ἐν μιᾷ δὲ νυκτὶ ἀναρπασθεὶς, ὡς αἰχμάλωτος; Τί δὲ ὁ πλούσιος, ὁ βύσσῳ, καὶ πορφύρᾳ, καὶ τρυφή βρενθυόμενος, καὶ τούτων τὸ πῦρ ἀμειψάμενος; Πάροικος εἶ καὶ παρεπίδημος· ἄλλη σου ἡ πατρίς πρὸς ἐκείνην τὸν πλοῦτον μετάστειλον· ὁδίτης εξ πρὸς ἣν ἐπείγῃ πόλιν παρασκευάσθητι οὐδεὶς βα δίζων ὁδὸν, ἣν πάλιν νοστῆσαι ἀδύνατον, οἰκίας ἐγείρει, καὶ κάτω ρίπτει χρυσόν· πᾶν τὸ ἐνταῦθα ταμιευόμενον, αὐτή τε ὑπὸ σητῶν διαφθείρεται, και τῷ ταμιεύοντι τὸν ἀτελεύτητον σκώληκα προξενεί. Τίς οὐκ οἶδε τῆς παλαιᾶς ἱστορίας τὸ αἴνιγμα προς ταύτην ἀριδήλως φέρειν τὴν ἔννοιαν τοὺς μὴ παρο τῷ τῆς καθαρότητος ὕδατι εἰ τῷ τῆς σωφροσύνης. καθαρότητος οὖν ἐνταῦθα θησαυρίζεις περὶ ὧν ἀμφίβολος ἀπό λαυσις.; Τί γοῦν ἐνταῦθα θησαυρίζεις ἀδήλου σοι τοῦ τέλους ὑπάρχοντος; τί κακοπαθεῖς περὶ ὧν, Σχνι, ν. 1: Οὐ γὰρ οἶδας τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα. Οὐ γὰρ οἴδαμεν τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα Τὸ σήμερον μέλει μοι Τὸ δ' αὔριον τίς οἶδε; σχήματα. ἄλλο: σοι πατρίς. Πρὸς ἣν ὑπάγεις πόλιν παρασκευάσθητι. Πρὸς ἐκείνην τον πλοῦτον μετάστειλον. 'υδίτης εξ, πρὸς ἣν ὑπάγῃ,
col. 421–422page 141 of 367
PG 132:421ΧΙΧ. έργως ἀναγινώσκοντας; Ὕοντος γὰρ τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ ἐρήμῳ τὸ μάννα τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ, τὸ πρὸς ἡμέραν ἕκαστο, κομιζόμενος, οὐδεὶς εἰς τὴν ἐφεξῆς ἀπετίθετο. Τῷ δὲ δόλῳ τινὶ πρὸς τὴν ὑστεραίαν ἐξ αὐτοῦ ταμιεύοντι, ἄχρηστον ἦν εἰς τροφὴν τὸ ἀπό θετον, εἰς γένεσιν σκωλήκων μεταποιούμενον· ἐν μόνῃ δὲ τῇ παρασκευῇ διὰ τὴν τοῦ Σαββάτου ἀπρα ξίαν τὸ ταμιευθὲν ἔμεινεν ἀδιάφθορον, ὡς κατ' οὐδὲν τοῦ προσφάτου δοκεῖν ἑωλότερον. Βοᾷ τοίνυνδιὰ τούτων τοῖς πλεονέκταις ἡ ἱστορία, ὅτι πᾶν τὸ ἔξω τῆς χρείας ὑπὸ πλεονεξίας περιεχόμενον, ἐν τῇ ἐφεξῆς ἡμέρα, τουτέστιν ἐν τῇ προσδοκωμένη ζωῇ, σκώληξ τῷ ταμιεύοντι γίνεται. Νοεῖ; δὲ πάντως διὰ τούτου τοῦ σκώληκος τὸν ἀκοίμητον σκώληκα τὸν διὰ τῆς πλεονεξίας ζωογονούμενον· τὸ δὲ ἐν μόνῳ τῷ Σαββάτῳ διαρκεῖν τὸ ἀπόθετον μηδεμίαν παρασχόν φθοράν ἔοικε συμβουλεύειν σοι, ὅτι τότε χρηστέον τῇ πλεονεκτικῇ προαιρέσει, ὅταν τὸ συν αγόμενων διαφθοράν οὐ προσίεται· τότε καθιστάμε ναν χρήσιμον, ὅταν δηλονότι παρελθόντες τὴν τοῦ βίου τούτου παρασκευὴν, ἐν τῇ τοῦ μέλλοντος βίου ἀπραξία γενώμεθα. Ο γάρ βίος οὗτος παρασκευή ἐστι πρὸς τὸν ἐκεῖθεν σαββατισμὸν, ἐν ᾧ τὰ τῆς ζωῆς ἐκείνης ἐφόδια ἑαυτοῖς εὐτρεπίζομεν. Ἐκεῖσε γὰρ γενόμενοι, ἐν ἀπραξί, πάσῃ τῶν κατὰ τὸν τῇ δε βίον σπουδαζομένων διάγοντες, τῶν νῦν ἡμῖν κατα βεβλημένων σπερμάτων τοὺς καρποὺς κομιζόμεθα ἀφθάρτους μὲν, εἰ δι' ἐλεημοσύνης ἐκεῖ θησαυρίσο μεν διὰ τῆς τῶν πενήτων χειρὸς τὸν πλοῦτον εἰς τὰς αἰωνίους μονας παραπέμποντες, ὅπου σῆς καὶ βρῶσις οὐκ ἔσται, καὶ λωποδύτης, ἢ τοιχωρύκτη οὐ παρεισδύεται· φθαρτικοὺς δὲ ὅταν τῆς ἀγαθῆς ταύτης εμπορίας μείνωμεν ἀπραγμάτευτοι. Οὕτω μὲν οὖν τῇ παλαιά ἱστορίᾳ συνεδὰ τὸ Εὐαγγέλιον φθέγγεται, ἐπειδὴ οὐ μόνον τὸν διὰ χρημάτων πλοῦτον, ἀλλὰ καὶ τὸν δι' ἀρετῆς, ἡ κακίας ἑαυτοῖ; θησαυρίζομεν. Καὶ κατ' ἄλλον τρόπον ἐκληπτέον τὸ 4.ομα - πρότερον οὖν τὴν λέξιν ἐπαναλάβωμεν. Μή θησαυρίζετε ἐπὶ τῆς γῆς, ὅπου σης και βρῶσις ἀφανίζει, καὶ ὅπου κλέπται διορύσσουσι καὶ κλέπτουσι· θησαυρίζετε δὲ ὑμῖν θησαυροὺς ἐν οὐρανοῖς.» Γῆ μὲν ἡ σάρξ τοῦ ἀνθρώπου ἐστὶν, ὡς ὁ σοφὸς εἶπε Μάξιμος, ἡ τὰς τῆς κατάρας ἀκάνθας Ὡς κατ᾽ οὐδὲν τοῦ προσφάτου νεαρώτερον. ἑωλότερον πρὸς τὴν ἕω λειπόμενον. ἕωλος & χθεσινός. Παρὰ τὴν ἐω τὴν ἡμέραν γίνεται ἕωλος. έωλος, τοῖς πλεονέκταις, διὰ τὴν τοῦ Σαββάτου, ἀπραξίαν τὸ ταμιευθὲν ἔμεινεν ἀδιάφθορον, ὡς κατ' οὐδὲν τοῦ προσφάτου δοκεῖν ἑωλότερο. ὀρθογραφία Τότε καθιστάμε τον χρήσιμον
col. 423–424page 142 of 367
PG 132:423ὑλομανήσατα· πλοῦτος δὲ θησαυριζόμενο;, τὰ ἐκά β στον ἔργα, ἅπερ εἰ μὲν εἶεν θεοφιλή καὶ ἀνδάγοντα τῷ Θεῷ, ἐν οὐρανοῖς θησαυρίζονται. Εἰ δὲ κατά εστιγμένα καὶ βδελυρά, ἐν τῇ γῇ τῆς σαρκὸς κατ ορύττεται. Ο γὰρ σπείρων εἰς τὸ πνεῦμα, φησίν ὁ ᾿Απόστολος. ἐκ τοῦ πνεύματος θερίσει ζωὴν αἰών ὁ δὲ σπείρων εἰς τὴν σάρκα, ἐκ τῆς σαρκὸς θερίσει φθοράν.» Σὴς δὲ, καὶ βρῶσις, καὶ κλέπτης ἐστὶν, ὁ ἐπὶ λύμῃ τῶν ἡμετέρων ψυχών πολυειδώς τὴν ἑαυτοῦ κακίαν κατὰ τῆς ζωῆς ἡμῶν ἐνεργῶν, δς ταῖς τῶν ἀνθρώπων διανοίαις στὸς τρόπον τικτόμενο, ἀχρεῖον τὸ μέρος, εἰς ὅπερ ἂν ἐμφυῇ διὰ τῆς βρωτικῆς καὶ ἀφανιστικῆς δυνάμεως μεθές πων, διαφθείρει τα παρακείμενα. Εἰ δὲ τὰ ἐντὸς ἀσφαλῶς ἔχει, τότε τὴν κλεπτικὴν πανουργίαν ἐνδείκνυται, ἐπιβουλεύων διὰ τῶν ἔξωθεν περιστάσεων. Η γὰρ δι' ἡδονῆς τὸν θησαυρὸν τῆς καρδίας τοιχων ρύχησεν, ἢ δι᾽ ἑτέρου πάθους κενὸν τῆς ἀρετῆς τὸ τῆς ψυχῆς δοχεῖον ἐποίησεν, θυμῷ, ἢ λύπη, ἢ ἄλλῳ τινὶ τοιούτῳ πάθει τὸν λογισμὸν ὑποκλέψας. Ἐν μέντοι τῇ ἄνω ζωῇ, οὔτε σῆτά φησιν ὁ Κύριος οὔτε βρῶσιν ἐγγίνεσθαι, καὶ τοῦ κλέπτον δὲ τὴν ἐπιβο. λὴν ἀπρακτεῖν. Διὸ μᾶλλον ἐκεῖ μεταστρεπτέον τὴν ἐμπορίαν, ἐν ᾗ καὶ τὸ θησαυρισθὲν ἄτυλόν τε καὶ ἀμείωτον ἐς ἀεὶ παραμένει, καὶ σπερμάτων δίκην πολλαπλάσιον, ὡς οὔτε μόνην τὴν παραθήκην τοῖς προδεδωκόσιν ἀντιχαρίζεσθαι, ἀλλὰ κατὰ πολὺ μεγαλύνεσθαι τὴν ἀντίδοσιν. Δῶμεν οὖν, ἀγαπητοί, κατὰ τὴν αὐτοῦ δύναμιν ἔκαστος τοῖς ἄνωθεν θη σαυροίς συνεισφέροντες, καὶ ἀναμένοντες κατὰ τὴν Δεσποτικὴν ἐπαγγελίαν, μεγάλα τῶν μικρῶν ἀντ αλλάξασθαι, οὐράνια τῶν γηίνων, καὶ ἀΐδια των ὠκυμόρων ἀμείβοντες· περὶ ὧν ἡ θεόπνευστος δι δάσκει Γραφή, ὅτι • Ούτε ὀφθαλμὸς εἶδεν, ούτε οἷς ἤκουσεν, οὔτε ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου ἀνέβη, & ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν.» αν ἐν ἀπολαύσει πάντες γενοίμεθα χάριτι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ἀχρεῖοι τὸ μέρος εἰς ὅπερ ἂν έμφυξ, καὶ ἀφανιστ. οι μεθέρπων, Διὰ γὰρ ἡδονῆς τὸν τῆς καρδίας τοίχον διώρυξεν, ἢ δι᾽ ἑτέρου πάθους τὸν τῆς ἀρετῆς θησαυρὸν ἐκ τοῦ τῆς ψυχῆς δοχείου ἐσύλησιν· ἐν μέντοι τῇ ἄνω ζωῇ, Ασύλωτον καὶ ἀμείωτον ἀμείωτον Καὶ σπερμάτων δίκην πολλαπλασίονα εργάζεται την αὔξησιν, καὶ σπερμάτων δίκην πολλὰ πλασίων ὄντα μόνην τὴν παραθήκην τοῖς προσδεδωκόσιν ἀν τιχαρίζεσθαι, ἀλλὰ πολὺ μεγαλύνεσθαι τὴν ἀντίδοσιν. πολλὰ πλασίον πολλαπλάσιον όντα ούτε, ἀντιχαρίζεσθαι ει μεγαλύνεσθαι.
col. 425–426page 143 of 367
PG 132:425ΟΜΙΛΙΑ Κ'. Τῇ Κυριακῇ τῆς Ὀρθοδοξίας, περὶ τῶν ἁγίων εἰκόνων. Λαμπρὰ ἑορτὴ, καὶ πανήγυρις ἐπέστη σήμερον τοῖς φιλεόρτοις ὑμῖν, τῆς τῶν σεβασμίων εἰκόνων προσκυνήσεως τὰ ἐγκαίνια. Διὸ πᾶσα ἡ πληθὺς τοῦ Χριστωνύμου λαοῦ ἐνταῦθα συνελήλυθε πνευματικῆς εὐφροσύνης ἐπαπολαύουσα. Κἂν γοῦν οὐ συγχωρεῖ τοῦ σώματος ἡ ἀσθένεια ἱκανῶς τὰ τῆς διδασκαλίας ἀφοσιώσασθαι, τὸ γοῦν μετρίως εἰπεῖν μὴ ὀκνήσω μεν, ἵνα μὴ τοὺς συνειλεγμένους τῇ τελείᾳ σιγῇ ἀνιάσωμεν. Εσται δὲ ὁ λόγος διηγηματικός, σαφη νίζων ἐν ἀπλῷ καὶ ἀκατασκευάστῳ διηγήματι, ἐκ ποίας λαβῆς ἡ τῆς ἑορτῆς ταύτης συνέστη ἀρχή. καὶ πρώτῃ τῶν Νηστειῶν ἡ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία ἑορτάζειν παρέβαλε τὴν Ὀρθοδοξίαν. ήτοι τὴν ἀνα στήλωσιν τῶν σεπτῶν καὶ ἁγίων εἰκόνων γενομένην παρὰ Μιχαὴλ βασιλέως, καὶ Θεοδώρας τῆς τούτου μητρὸς, καὶ μακαρίας βασιλίδος, καὶ τοῦ ἁγίου Μεθοδίου πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως. μετὰ τῶν ἁγίων τοῦ σταυροῦ ξύλων, καὶ τῶν τὴν τοῦ τυροφάγου ει Πρὸς τούτοις ἐπειδὴ ἐν τῷ καιρῷ γεγόναμεν τῶν ἱερῶν νηστειῶν, δράμω μεν πάντες πρὸς τὴν ἐξομολόγησιν Οὕτω διέλθοιμεν ἀπροσκόπτως τὸν τῆς νηστείας καιρὸν, καὶ οὕτως ἀξιωθείημεν τὴν ζωηφόρον ἀνάστασιν ἰδεῖν τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, Τῇ Κυριακῇ τῆς Συνάξεως Ὀρθοδοξίας περί τῶν ἁγίων καὶ σεβασμίων εἰκόνων ἀκέφαλον, καὶ ἀτέ λειον Διατάξις της πρώτης Κυριακῆς τῶν ἁγίων νηστειῶν, ἤτοι τῆς Ορδοθοξίας κυριακῇ τῆς Ὀρθοδοξίας.
col. 433–434page 144 of 367
Homilia XX
PG 132:433Ἐπειδὴ διὰ τῆς ἀῤῥήτου τοῦ Θεοῦ Λόγου ἐνανθρωπήσεως καὶ τοῦ ἀποστολικοῦ κηρύγματος ἡ τῶν εἰδώλων κατηργήθη προσκύνησις, μὴ φέρων τὴν ἧτταν ὁ τῆς Ἐκκλησίας ἀρχῆθεν πολέμιος, ἐξήγειρε κατ' αὐτῆς τοὺς ἐξάρχους τῶν αἱρέσεων τὰ ὀρθὰ τῆς πίστεως διαστρέφοντας δόγματα. Ἀλλὰ καὶ τούτων ὑπὸ τῶν θεοφόρων Πατέρων διαφόροις συνόδας ὑποβληθέντων τῷ ἀναθέματι, ἄλλο τῇ Ἐκκλησίᾳ ὁ παλαμναῖος ἐχθρὸς ἐπισπείρει ζιζάνιον· ἐν σχήματι δῆθεν εὐλαβείας ὑποθεὶς εἰδωλολατρείαν νομίζεσθαι τὴν τῶν ἁγίων εἰκόνων προσκύνησιν. Ευρίσκει οὖν ἐπὶ τοῦτο ἐπιτήδειον ὄργανον τὸν Ἰσαύρον Λέοντα, δς Ιδιώτης ἦν πρότερον, και μάγοις Εβραίοις έντυ χών ποτε κατὰ πάροδον, διδάσκεται παρ' αὐτῶν, ὡς ἐγκρατὴς ἔσται τῆς βασιλείας Ρωμαίων, εἰ ὅρκοις αὐτὸν ἐμπεδώσῃ ἀφανίσαι τὰ τῶν σεπτῶν εἰκόνων Ιδρύματα. Ο δή πεποιηκὼς καὶ μετ᾿ οὐ πολὺ τοῦ θρόνου τῆς βασιλείας ὁ τύραννος ἐπιβὰς, καὶ ὥσπερ δεδιὼς μὴ ψευδορκήσας ἁμαρτάνων ὀφθῇ, ἐπισπεύδει γοργῶς τὴν ὑπόσχεσιν, καὶ πόλεμον ἐγείρει κατὰ τῆς Ἐκκλησίας τὸν χαλεπώτατον, ὑπερορίσας μὲν τὸν ἐν Πατριάρχαις ἁγιώτατον Γερμανὸν τῷ ἀσεβεῖ δόγματι μὴ πεισθέντα· ἀποξέει δὲ πάντα τὰ ἐν τοῖς θείοις ναοῖς ἱερὰ ἐκτυπώματα· καὶ ἀντ᾽ ἐκείνων, ζώων ἀλόγων καὶ κνωδάλων τύπους κελεύσας ἐγ γράφεσθαι. Τούτου δὲ τὴν μιαρὰν ψυχὴν διαβρή ξαντος, διάδοχος τῆς βασιλείας καὶ τῆς ἀσεβείας ὁ ; υἱὸς αὐτοῦ Κωνσταντῖνος ὁ Κοπρώνυμος γίνεται ὡς ἄν τις εὐστόχως εἴποι, ὄφις ἐκ δράκοντος. Καὶ οὗτος δὲ ἐπὶ πλεῖστον κρατύνας τὴν αἵρεσιν, ᾤχετο πρὸς τὰ ἐκεῖθεν δικαιωτήρια, Λέοντα τὸν υἱὸν κληρο κακοῦ κόρακος κακὸν ὠν
col. 441–442page 145 of 367
PG 132:441νόμον καταλιπὼν τῶν σκήπτρων καὶ τῆς αἱρέσεως δ; τὴν πατροπάππου ζηλώσας ἀσέβειαν, ἔσπευδε πρὸς αὐτὴν ὀφθῆναι θερμότερος. Κωνσταντίνου δὲ καὶ Εἰρήνης διαδεξαμένων τὸ κράτος, πάλιν ἡ Ἐκ κλησία τὸν ἴδιον κόσμον τῶν σεπτῶν εἰκόνων ἀνέ λαβε, καὶ ἡ ἀσέβεια ἐκδιώκεται, οἰκουμενικῇ συνόδῳ Πατέρων ὑποβληθεῖσα ἀναθέματι. Ολίγοι δέ τινες ὑπελείφθησαν, ὅσοι καθάπερ τινὰ δευσοποιὸν βαφήν ἐν ταῖς ψυχαῖς τὴν ἀσέβειαν ἔκρυπτον. Τρεις παρ ἦλθον βασιλεῖς μετὰ τὴν ὀρθόδοξον Εἰρήνην - Νικη φόρος, Σταυράκιος, καὶ ὁ Ραγκαβὲ Μιχαήλ, και πάλιν ἀρχὴν λαμβάνει τὰ τῆς αἱρέσεως, ἔμελλε δὲ ἄρα θηριώνυμος πάλιν ἀνανεώσασθαι τὴν ἀσέβειαν τοῦ προτέρου ὁμώνυμος· καὶ δὴ τυραννεῖ Λέων ὁ Αρμένιος, καὶ ἀναξίως τὴν ἁλουργίδα τὴν βασιλικήν περιτίθεται. ᾿Απατηθεὶς δὲ ὑπό τινος ψευδαβία ἐν οἰκίσκῳ κεκλεισμένου, καὶ σκότῳ τῆς πλά νης τρόπον νυκτερίδος ἐμβιοτεύοντος, καὶ τὰ τῶν εἰκονομάχων θρησκεύοντος, ὡς εἰ μὴ παντελῶς ἀφανίσῃ τὰς ἱερὰς στηλογραφίας, θᾶττον μετὰ τῆς βασιλείας ἀπολέσει καὶ τὴν ζωήν, πείθεται τῇ ἀσεβεῖ συμβουλῇ, καὶ τὴν κατευνασθεῖ. σαν φλόγα τῆς αἱρέσεως ἀνεῤῥίπισε. Καὶ τὸν μὲν ἱερώτατον πατριάρχην Νικηφόρον ὑπερορία καταδικάζει ἀραρότως τῇ εὐσεβείᾳ ἐμμένοντα, καὶ κυδοιμῶν πλείστων τὴν Ἐκκλησίαν ἐμπίπλησιν. Ογδόῳ δὲ τῆς τυραννίδος ἔτει ἀναιρεῖται ὑπὸ Μι χαὴλ τοῦ Τραυλού εἴσω τῶν ἀδύτων τοῦ θείου Δευσοποιὸν βαφήν. Την βαφὴν οὐκ ἀνιέντα τῆς τυραννίδος ἐν πολλῷ χρόνῳ δευσοποιὸν οὖσαν καὶ
col. 451–452page 146 of 367
Homilia XXI
PG 132:451ήκμαζεν. Ο γὰρ δὴ Μιχαὴλ τὴν φαύλην νίκην τῶν πρὸ αὐτοῦ νικῆσαι φιλονεικών, θερμότερος γίνεται. Τελευτᾷ δὲ καὶ αὐτὸς, τὴν ἀσέβειαν καὶ τὴν θρη σκείαν τῷ υἱῷ Θεοφίλῳ καταλιπών. ᾿Αλλὰ καὶ οὗ τος, εἰ καὶ τοῦ δικαίου εἴπερ τις ἄλλος ἀντείχετο, ἀλλὰ καὶ τῆς πατρικῆς ἀσεβείας διάπυρος ἦν ἐραστής. Ηγάγετο οὖν γυναῖκα θεοφιλῆ· αὕτη δὲ ἦν Θεοδώρα ἡ τῷ ὄντι ἀοίδιμος· ἦτις ἐκοινώνει τῷ βα σιλεῖ, νόμῳ τῆς φύσεως, οὐ μὴν μετείχε τῆς αἱρέ σεως, ἀλλ᾽ ὑπεκρίνετο μὲν διὰ τὴν τοῦ κρατοῦντος ἀπήνειαν, ἐν κιβωτίῳ δέ τινι θείας εἰκόνας ἐγκρύπτουσα, λάθρα θεραπεύουσα κατησπάζετο. Καί ποτε γενέσθαι τι συνέβη τοιοῦτον· λεγέσθω γὰρ οἷον ήδυσμα. Ετρέφετό τις ἐν τοῖς βασιλείοις παραπαίων ναοῦ· καὶ ὁ μὲν τύραννος ᾤχετο, ἡ δὲ ἀσέβεια ἀνὴρ, αἰσχρὸς τὴν μορφὴν καὶ ἀειδὴς, οἷον τὸν θερ στην παρίστησιν Ὅμηρος, ἀκαι οδός ων, καὶ ὑποβατταρίζων τῇ γλώττῃ, καὶ παρακεκομμένα φθεγγόμενος. Τρέφουσι δὲ τοὺς τοιούτους αἱ βασιλε καὶ αὐλαὶ, ὡς τὰ μάλιστα λύπης παραψυχὴν καὶ πότοις ἥδυσμα. Βένδερον, οἶμαι, τοῦτον ὠνόμαζον, εἴπερ ὑμῖν μέλει καὶ τοῦ ὀνόματος. Οὗτος εξωθὼς ἐν τοῖς βασιλικοῖς θαλάμοις ἀφυλάκτως εἰσέρχεσθαι, εἴσεισι κατὰ τὸ λεληθὸς ἐν μιᾷ, καὶ καταλαμβάνει τὴν Αὐγούστας Θεοδώραν ἱερὰς εἰκόνας κρατοῦσαν ἐν ταῖς χερσὶ, καὶ μετ' αἰδοῦ; καὶ πίθου θερμού κατασπαζομένην αὐτάς. Ατενίσας οὖν καὶ ὁ μολοβρὸς ἐκεῖνος τοῖς ἱεροῖς ἐκτυπώμασιν, ἤρετο τὴν βασιλίδα, τί ἂν εἴη, & ταῖς χερσὶ κρατοῦσα φιλοίτο Ἡ δὲ ἁπλοϊκῶς οὕτω καὶ παιδικῶς - Ταῦτά εἰσι τὰ καλά μου παιδία, φησίν. "Εξεισιν εὐθὺς τοῦ θαλάμου ὁ ειδεχθής, καὶ ἀπαγγέλλει ταῦτα τῷ βασιλεῖ· καὶ τραῦλος Τελευτᾷ δὲ καὶ αὐτὸς, τὴν ἀσέβειαν, καὶ τὴν θρησκείαν καὶ τὴν βασιλείαν, τοῦ δ β.
col. 433–434page 144 of 367
PG 132:433*ς αὐτίκα ὑποτοπασας ὅπερ ἦν· καὶ γὰρ προενείχετο υπολήψει, ὡς ἡ μακαρία σέβοιτο τὰς θείας μορφάς ἐμβριμησάμενος βαρύ τι καὶ θυμικόν, ἀναθρώσκει του θρόνου, καὶ εἴσεισι πρὸς αὐτήν· καὶ ἐντυχών τοῦ θαλάμου ὑπεξιούσῃ αὐτῇ. ὕβρεσι πλύνει πολλαῖς, ἀσεβεστάτην ἀποκαλῶν, καὶ εἰδώλων θεράπαιναν, ἡ τῷ ὄντι ἀσεβὴς καὶ παράνομος. Αλλά μοι σκόπει τὸ συνετὸν τῆς μακαρίας, καὶ πρὸς τὴν ἀπόκρισιν ἔτοι μον. Φησὶ γὰρ πρὸς αὐτόν, γοργῶς ἅμα καὶ συνεχ τῶς· 'Ακαίρως ὀργίζῃ καὶ μάτην, ὦ βασιλεῦ· τῷ γὰρ κατόπτρω συνήθως ἔτυχεν ἀτενίζουσα, καὶ τὸ τῆς κεφαλῆς κρήδεμνον δεσμοῦσα εύσχημονέστερον. Τῷ γοῦν ἐσόπτρῳ ἐνατενίσας καὶ οὗτος ὁ βδελυρός, εἰκόνων τύπους ᾤετο καθορᾷν. Οὕτως ἡ μακαρία τὴν τοῦ βασιλέως ὑπόνοιαν ἀπεκρούσατο. Ἀλλὰ καὶ Θεόφιλος δυσεντερία ληφθείς, τῆς ἐνταῦθα μετέστη ζωής. Διαδέχεται δὲ τὴν βασιλείαν ὁ υἱὸς αὐτοῦ Μι χαήλ, ἔχων τὴν μητέρα Θεοδώραν συμβασιλεύουσαν. Ητις δὴ συναγείρει Πατέρων θεολήπτων χορὸν, ὑφ' ὧν τῶν μὲν εἰκονομάχων ἡ αἵρεσις καταβάλλεται καὶ ἀναθέματι ὑποβάλλεται· ἡ δὲ Ἐκκλησία τοὺς ἱερούς τύπους οἷά τινα κόσμον ἀποσυληθεῖσα πρό τερον, ὥστε δοκεῖν αὐτὴν ἀποδύρεσθαι, καὶ τοὺς τῶν προφητῶν στεναγμούς κινεῖν εἰς συμπάθειαν. Εδό καὶ γὰρ ἡ τοῦ βασιλέως νύμφη τὰ τῆς ἐν τῷ Ασματι νύμφης οδυνηρῶς ἀποκλαίεσθαι·. Επάταξαν με, ἐτραυμάτισάν με, ἦραν τὸ θέριστρον μου ἀπ' ἐμοῦ οἱ φυλάσσοντες τὴν πόλιν·, βασιλεῖς καὶ ἀρχιερεῖς, οἱ ὀφείλοντες εἶναι τῆς πίστεως φύλακες. κει τὰ παιδία. Καὶ ταῦτα ἀγαπῶ πολλά, ἀγροικῶς, ἁπλοϊκῶς οὕτω καὶ παιδικῶς, φρονίμως ἅμα καὶ συνετῶς φρονίμως γοργώς, γοργώς, συνετῶς, φρονία μως συνετῶ; ταυτολογία. β. Ἡ δὲ βασιλὺς τὰ και λά μου ἔφησεν ἀγροικῶς νινία, καὶ ἀγαπῶ ταῦτα πολλά. καλά μου Αντὶ τοῦ νινία νινιατός ἀνόητος γινιατός νόμος παιδαριώδης, παιδία
col. 435–436page 147 of 367
PG 132:435Οὕτω γοῦν ἔχουσα ἡ Ἐκκλησία πάλιν εἰς τὴν προτέραν δόξαν ἀποκαθίσταται. Ταύτην οὖν τὴν πανήγυριν ἑορτάζομεν σήμερον, τοὺς μὲν ἐξάρχους τῆς ἀσεβείας καὶ ὁπαδοὺς ἀποτρεπόμενοι καὶ ἀναθεματίζοντες, τὰ δὲ σεπτὰ εἰκονίσματα τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν, καὶ τῆς αὐτὸν τεκούσης Παρθέ του Μητρός, καὶ πάντων τῶν ἁγίων σχετικῶς το μῶντες καὶ ἀσπαζόμενοι, οὐχ ὡς θεοῖς αὐτοῖς προς ανέχοντες. οὐδὲ ταῖς χρωματουργηθείσαις εἰκόσι λα λατρευτικῶς οι σχετικώς Καὶ κατ' ἔπος ἰδόντες τὰ πρόσωπα τῶν μαρτύρων τῶν ἐκχυσάντων τὸ αἷμα ὑπὲρ Χριστοῦ ἐζωγράφησαν. Καὶ θεωρήσαντες λαι πὸν ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ οἱ ἄνθρωποι ἀφέντες τὰς προσκυνήσεις του διαβόλου ταύτας προσεκύνησαν οὐ λατρευτικῶς, ἀλλὰ σχετικῶς. Ἐπὶ μὲν τοῦ Χριστοῦ λατρευτική προσκύνησις καὶ φυσική. Ἐπὶ δὲ τῆς εἰκόνος τοῦ Χριστοῦ σχετική ή προσκύνησις καὶ ταις ἀσπασμὸν καὶ τιμητικὴν προσκύνησιν ἀπινέ μειν, οὐ μὴν τὴν κατὰ πίστιν ἡμῶν ἀληθινὴν λατρείαν, ἢ πρέπει μόνῃ τῇ θείᾳ φύσει. Τῆς εἰκόνος τιμὴ ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαβαίνει. Καὶ ὁ προσκυνῶν τὴν εἰκόνα προσκυνεῖ ἐν αὐτῇ τοῦ ἐγγραφομένου τὴν ὑπόστασιν. οὐ μὴν ἀληθινὴν λατρείαν ἀπονέμομεν, ἀληθινὴν λατρείαν,
col. 437–438page 148 of 367
PG 132:437τρεύοντες, ἀλλὰ τὴν εἰς ἐκείνας τιμήν, ὡς ὁ μέγα, & εἶπ: Βασίλειος, ἐπὶ τὸ πρωτότυπον ἀναφέροντες· καὶ οὕτω διὰ τῆς αἰσθήσεως πρὸς εὐσέβειαν μειζόνως χειραγωγούμεθα. Ὁρῶμεν γὰρ ἐν τοῖς ἱεροῖς ἐκτυπώμασι τὸν Δεσπότην ἡμῶν καὶ Θεὸν ἐκ Παρθένου παραδόξως τικτόμενον, ὑπὸ Μάγων δορυφορούμενον, πρεσβυτικαῖς ὠλίναις τοῦ Συμεών βασταζόμενον, γυμνὸν ἐν τοῖς ποταμίοις δεύμασι, προφητικῇ δεξιᾷ χειραπτούμενον, ἐνεργοῦντα παράδοξα θαύματα βή ματι μόνῳ καὶ ὁρμῇ τοῦ θελήματος, τὴν τῶν τε θνηκότων αὖθις ἀνάλυσιν, τὸν κατὰ τῶν δαιμόνων φόβον, τὴν διὰ θαλάσσης πορείαν, ὑποχερσούμενον τῇ βάσει τοῦ ὕδατος, τὰς ἐν ἐρήμῳ δαψιλεῖς ἑστιάσεις, τοῦ προδότου τὴν τόλμαν, τὸ ἀσεβὲς ἐκεῖνο κριτή. ριον, τὴν σταύρωσιν, τὴν ταφὴν, τὴν ἀνάστασιν, τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀναφοίτησιν· καὶ ταῦτα ὁρῶντες ἐντετυπωμένα τοῖς χρώμασιν, ἐνεργῶς αὐτὰ βλέπειν οιόμεθα. Ο δε γὰρ ἡ Γραφὴ παριστῶν ὡς ἐν ὄψει τὰ πράγματα. Ἀλλὰ καὶ ἡ τῶν εἰκόνων τιμὴ ἄνωθεν ἡμῖν ἀρχῆθεν νενομοθέτηται. Επέταξε γὰρ ὁ Θεὸς πάλαι Οἶδεν ἡ ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ· ἡμεῖς αὐτοὶ εἰσερχόμενοι εἰς τὴν ἐκκλησίαν, καὶ θεωροῦντες τὰς ἱστορίας τῶν θαυματουργιῶν τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς ἁγίας αὐτοῦ Μητρὸς ἐχούσης εἰς τὰς ἀγκάλας τὸν Κύριον, καὶ Θεὸν ἡμῶν γαλουχούντα, καὶ τοὺς ἀγγέλους κύκλῳ ἱσταμένους, καὶ βοῶντας τὸν τρισάγιον ὕμνον, οὐ χωρίς κατανύξεως ἐξερχόμεθα. Καὶ τὶς γὰρ οὐ κατανύσσεται καὶ κλαίει, ὁμοίως καὶ τοὺς βαπτιστήρας, ἄνωθεν, καὶ
col. 439–440page 149 of 367
PG 132:439τῷ θεόπτῃ Μωσεί δύο Χερουβὶμ ἀναστηλῶσαι ἄνω θεν τῆς σκηνῆς, καὶ αὐτὸς ὁ Δεσπότης ἐν σινδόνι τὸ ἴδιον εἶδος ἀχειροτεύκτως μορφώσας, Αὐγάρῳ τῷ τῆς Αἰδέσσης τοπάρχῃ ἐξέπεμψεν. Οὐκ ἂν τοῦτο ἐποίησεν, εἰ μὴ σέβεσθαι τὰς εἰκόνας ἐβούλετο. Καὶ ἡ θεραπευθεῖσα ὑπὸ τοῦ Κυρίου αἱμόρρους ή Αἰδεσσηνή, αμειβομένη τὸν εὐεργέτην τῆς χάριτος, ἀνδριάντα ἐν ὁμοιώματι τοῦ Σωτῆρος ἀναστηλώσατο. Ης τὴν πίστιν ἀποδεξάμενος ὁ Σωτὴρ, εὐδόκησε βοτάνην ἐκφύεσθαι ἐκ τῶν τοῦ ἀνδριάντος ποδῶν, πάσης ἀλγηδόνος αλεξητήριον. Καὶ μὲν καὶ Λουκᾶς ὁ γλαφυρὸς εὐαγγελιστὴς τὴν εἰκόνα τῆς Θεομήτορος χηρῷ καὶ χρώμασιν εζωγράφησεν, ἐν ταῖς ἱεραῖς ὠλέναις ἀγκαλιζομένην τὸν Κύριον, ἥτις ἐν τῇ μεγαλοπόλει νῦν διασώζεται. Πᾶσα οὖν εἰκὼν ἐν ἄνωθεν, ἐξ ἄνωθεν, καὶ ἐξ ἀρχῆς παραδεδομένα εἰς ζωὴν ἀνα ἀχειροποιήτους ἀχειροτεύκτους πλάστης μεγαλοπόλει πρὸς τὸν τῆς Θεοτόκου ναὸν τὸν τῶν Οδηγῶν κεκλημένον.
col. 441–442page 145 of 367
PG 132:441ΧΧ. ὀνόματι Κυρίου, ἢ ἀγγέλων, ἢ ἀποστόλων, ἢ προ φητῶν, ἢ μαρτύρων, ἢ δικαίων γινομένη, ἁγία ἐστί. Τοὺς γὰρ ὑπὸ Χριστοῦ θεοπρεπῶς διαλάμ φαντας παντοίαις γεραίρειν προσήκει τιμαίς. Ἐν ταύτῃ τῇ ἑδραιοτάτῃ πίστει καὶ ἀψευδεῖ ἐπιμένοντες, ἀδελφοὶ, ἐκκαθάρωμεν ἕκαστος παντὸς πάθους τὴν ἰδίαν συνείδησιν, εἰλικρινῇ τὴν εἰς ἀλλήλους ἀγάπην φυλάττοντες. Τῆς ἐλεημοσύνης μὴ ἐπιλαθώμεθα· ποιήσωμεν κοινωνὸν τὸν Κύριον, εἰς ἅπερ ἡμῖν ἐχαρίσατο. Εμπλήσωμεν τὰς τῶν πενήτων γαστέρας, ἵνα μὴ λιμωξώμεθα ὕστερον, ὡς ὁ πλούσιος, μηδὲ ῥανίδος φιλανθρωπίας τυγχάνοντες. Πρὸς τούτοις, ἐπειδὴ ἐν τῷ καιρῷ γεγόναμεν τῶν ἱερῶν νηστειῶν, δράμωμεν πάντες πρὸς τὴν ἐξομολόγησιν, μηδεὶς παρέλθῃ ἀνεξαγόρευτος. Τις γὰρ ὠφέλεια τὸ μὲν ἔλκος τῆς ἁμαρτίας κρύπτειν ἀπὸ τοῦ ἰατροῦ, ἔξωθεν δὲ τιθέναι τῆς νηστείας τὸ Εμπλαστρον; Εἰπὲ πρῶτον τὰς ἁμαρτίας σου ἵνα δικαιωθῇς, ὁ προφήτης σοι έγκελεύεται· ἐπίδειξον τὰ τραῦμα τῷ ψυχικῷ ἱατρῷ· ἔντρεψον διὰ τῆς ἐξαγορεύσεως τὸν λῃστὴν καὶ κλέπτην τῶν ἡμετέρων ψυχῶν. Οπόταν γὰρ ἡμᾶς ἴδῃ τὰς πράξεις αὐτοῦ τὰς βδελυράς, καὶ τὰς ἐνθυμήσεις τὰς πονηρὰς ἐκε πομπεύοντας, ἧττον προσβάλλει, καὶ ἀσθενέστερος γίνεται. Ὥστε ὅς τὴν ἁμαρτίαν ἐκφαυλίζει αιδούς μενος, τρέψει τὸν ὄριν, καὶ ἐταμώτερον ποιεῖ τὸν ἐπ' ἐμφαλοῦ καθήμενον δράκοντα, ὡς εἶπεν ὁ Ἰώβ. Καθάπερ δὲ ἡ ἔλαφος φυσικῇ δυνάμει τοὺς ὄφεις ἐκ τῶν ψυχῶν τῆς γῆς ἀνέλκουσα θανατοί, οὕτως ἡ ἐξομολόγησις τὰ κρυπτὰ τῆς καρδίας ἀνακαλύπτουσα πάθη, ἀφανισμῷ παραδίδωσι. Πάθος γὰρ ἅπαν τὸ ὀξέως γινωσκόμενον εὐβοήθητον· τὸ δὲ εὐλαβούμενον, ἀθεράπευτον· τὸ δὲ χρόνῳ παραπεμπόμενον, ἐγγὺς ἀνίατον. Τί οὖν φεύγεις τὴν ἰατρείαν, ὥσπερ τοὺς ἰατροὺς οἱ ἐνισχημένοι φρενίτιδι; Τί φοβῇ τὴν ἐξομολόγησιν, ὥσπερ τὸ ὕδωρ δεδοίκασιν οἱ λυσσώδηκτοι; Πρόσελθε θαρρούντως· μὴ αἰσχυνθῇς τὸν ἱερέα· καὶ αὐτὸς γὰρ σῶμα περίκειται, καὶ τῶν αὐτῶν σοι μετέχει παθῶν. Ἂν ἐξαγορεύσῃς τὰ Επταισμένα σει, εὐθὺς ἀπαλείφεται τῶν ἁμαρτιῶν τὸ χειρόγραφον, κουφίζεται τοῦ βρίθοντος βάρους ἡ ψυχή, καθαίρεται τοῦ ἐπιπροσθοῦντος νέφους δ νοῦς, ἐλευθεροῦται τῶν ἐλέγχων τὸ συνειδός, τότε καὶ ἡ νηστεία καθαρά, καὶ ἡ ἐλεημοσύνη εὐπρόσδεκτος. Οὕτω διέλθοιμεν ἀπροσκόπτως τὸν τῆς νηστείας καιρὸν, καὶ οὕτως ἀξιωθείημεν τὴν ζωη φόρον ἀνάστασιν ἰδεῖν τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις σὺν τῷ ἀνάρχῳ αὐτοῦ Πατρὶ, καὶ τῷ ἐκπορευτῷ αὐτοῦ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. τεσσαρακοστῆς οι μετανοίας
col. 443–444page 150 of 367
PG 132:443ΟΜΙΛΙΑ ΚΑ'. Περὶ τοῦ ἐν Καπερναούμ παραλυτικού. Ἐπειγόμενος τῆς συνήθους διδασκαλίας ἐφά ψασθαι, ἀνακόπτομαι τὴν φωνὴν, θυμοῦ καὶ λύπης ἐν μεταιχμίῳ γενόμενος. Ταὐτὸ γὰρ πάσχω ἀνδρὶ γεωργῷ πολλοὺς μὲν ἱδρῶτας καταβαλλομένῳ τῇ γῇ, ἐν δὲ τῷ καιρῷ τοῦ θέρους ὀλίγους δρεπομένῳ τοὺς στάχυας. Καθεκάστην γὰρ συνέλευσιν διαλεγόμενος, οὐδεμίαν ὁρῶ προσγινομένην ὠφέλειαν. Ποσάκι; ἐκοπίασα κράζων, ἐγενόμην ὑπέρασθμος, ἱδρῶτι φαινόμενος, παραινῶν τὰς δίκας παραγκωνίζεσθαι ἐν τῷ καιρῷ τῆς συνάξεως, καὶ πρὸς τὴν διδασκαλίαν ἀθροίζεσθαι; Ποσάκις ὑπεθέμην τῶν ἔρχων φυγήν; ᾿Αλλὰ λῆρος ὑμῖν ἡ νουθεσία δοκεῖ, καὶ λόγων κρότος διακενής. Καὶ ὁ δείλαιος τὰ πάντα ἐγὼ εἰς ὕδωρ ἔοικα σπείρειν, ἢ πέτραν ικμάδα μὴ ἔχου σαν νυττόμενοι γάρ τινες ὑπὸ τῶν ὀνειδισμῶν φεύγουσι την διδασκαλίαν, ὥσπερ τοὺς Ιατρούς οἱ παράφρονες. Ἔστι δὲ καὶ τοῦτο τῶν ἐμῶν ἁμπλα χημάτων καρπός· εἰ γὰρ μακάριοι οἱ λέγοντες εἰς Στα ἀκουόντων, ἄθλιοι δηλονότι οἱ λέγοντες πρὸς ὦτα μὴ ἐπαίοντα. Πλὴν ἐγὼ μὲν τὴν ἐκ τοῦ σιγαν κατάκρισιν δεδοικώς, οὐ κατοκνήσω καταβάλλειν τὸ τοῦ λόγου ἀργύριον, ἵνα μὴ ταὐτὸ πάθω τῷ τὸ τάλαντον κατακρύψαντι. Φοβοῦμαι δὲ μὴ μείζονος ὑμῖν ἁμαρτίας ὑπόθεσις ή διδασκαλία γενήσεται, Εἰ γὰρ μὴ ἦλθον, φησὶ, καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον.» Ταῦτά φημι τῷ πρὸς ὑμᾶς φίλτρῳ νυττόμενος, τῆς ὠφελείας ὑμῶν διακαώς εμειρόμενος, καὶ ὅ φησιν ὁ θεῖος Ιερεμίας, στὰ αἰσθητήρια σπαρασσόμενος.» Γίνεσθε οὖν ἐν αἰσθήσει τοῦ πρέποντος, καὶ εἴ τι μέχρι τοῦ νῦν τοῦ συμ φέροντος διημάρτετε, μετανοίᾳ τὴν ἀβουλίαν ἐπαν ορθώσατε, ὡς ἂν καὶ ἡμεῖς πρὸς τὴν διδασκαλίαν προθυμότεροι γενώμεθα. Φέρε δὴ πάλιν ἀναπτύξων μεν τὰ σήμερον ἀναγνωσθέντα θεόλεκτα βήματα. Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ. Εἰσῆλθεν ὁ Ἰησοῦς εἰς Κα περναούμ, καὶ ἠκούσθη ὅτι εἰς οἶκόν ἐστι, καὶ εὐθέως συνήχθησαν πολλοί, ὥστε μηκέτι χωρεῖν μηδὲ τὰ πρὸς τὴν θύραν.» 'Αφ' ούπερ ἐν Γεργε σηνοῖς προβαίνων ὁ Κύριος, τοὺς κορυβαντιώντας Ιάσατο τοὺς ἐλαυνομένους ὑπὸ τῶν δαιμόνων, καὶ κατοικοῦντας εἰς τὰ χαρώνεια, ἥ τε τῶν χοίρων ἀγέλη ἐξοιστρηθεῖσα, καὶ κατὰ κρημνοῦ κυβιστή σασα, ἐν τῇ λίμνῃ γέγονεν ὑποβρύχιος, οἱ ἀστικοὶ παρὰ τῶν συοφορβῶν μαθόντες τὸ γεγονός, παρακα Καθ' ἑκάστην γὰρ ὁρῶ μὴ προσγενομένην ὠφέλειαν. Καθ' ἑκάστην γὰρ συνέλευσιν διαλεγόμενος οὐδεμίαν ὁρῶ προσγινομέ την ὠφέλειαν. αθροίζεσθαι ἐπείγεσθαι; Ποσάκις ὑπεθέμην; ὥσπερ τοὺς Ιατροὺς οἱ παράφρονες, αλλήλους, εἰς τὰ Χαρώνεια.

Homily XXVHomilia XXV

col. 445–446page 151 of 367
PG 132:445λοῦσι τὸν Κύριον εἴχειν ἐκ τῶν ὁρίων αὐτῶν, οφᾶς & αὐτοὺς, ὡς ἐγὼ οἶμαι, ἀναξίους κρίνοντες τῆς ἐκείνου ὑποδοχῆς. Ὁ δὲ ἀναθρώσκει τῆς ἠπείρου, καὶ εἴσε:σιν εἰς ἀκάτιον, καὶ διαπεράσας τὴν ὑγροκέλευθον, ἧκεν εἰς τὴν Καπερναούμ. Ταύτην δὲ Ματθαῖος πόλιν εἶπε τοῦ Ἰησοῦ· οὐ γὰρ περὶ τὴν κλῆσιν ἀκριβολογοῦνται οἱ μαθηταὶ, προς μόνην ἐπειγόμενοι τοῦ θαύματος τὴν ἀφήγησιν. Ως δὲ ᾔσθετο ὁ λαὸς τοῦ Σωτῆρος τὴν ἔλευσιν, συναγείρονται παμπληθεί, καὶ πυκάζονται μέχρι τῶν προπυλαίων αὐτῶν βοτρυδόν ἐφεζόμενοι· εἷλκε γὰρ αὐτοὺς καὶ συῤῥέειν ἀνέπειθε τὰ ποικίλα τῶν παθῶν ἀῤῥω στήματα, ἀφῇ μόνῃ καὶ λόγῳ θεραπευόμενα, καὶ τῆς διδασκαλίας ἡ χάρις οἷά τις εὐωδία μύρου πάντας ἐπισπωμένη, ὅσοις τὰς ἀκοὰς ὁ φθόνος οὐκ ἔδυεν· συνήρχοντο δὲ πολλοὶ φθονεροί τε καὶ βα ρυμήνιδες, ἥκιστα μὲν ὠφεληθησόμενοι, ῥινηλατοῦντες δὲ δίκην κυνῶν τὰ λεγόμενα καὶ πρατ τόμενα, καὶ ζητοῦντες ἐπιλαβέσθαι, καὶ σκώψαι, καὶ ἐπιμέμψασθαι· ὅτι δὲ τοῦτ᾽ ἦν ἀτρεκές, προ λαβοῦσα ἡ ἱστορία δείκνυσι σαφῶς. Οἱ γὰρ εἰ τόντες ὡς βλασφημίαν λαλεῖ, ἁμαρτιῶν ἄφεσιν διδούς, ἐξ αὐτῶν ἀριδήλως ἐτύγχανον. Καὶ ἔρχονται πρὸς αὐτὸν παραλυτικόν φέροντες αερόμενον ὑπὸ τεσσάρων, καὶ μὴ δυνάμενοι προσεγγίσαι διὰ τὸν ὄχλον, ἀπεστέγασαν τὴν οἰκίαν ὅπου ἦν, καὶ ὀρύξαντες χαλῶσι τὸν κράββατον.» Ηλθον, φησί, τὸν παραλελυμένον βαστάζοντες· καὶ ἐπεὶ μὴ οἷοί τε ἦσαν διὰ τῆς θύρας την κλίνην εἰσαγαγεῖν, καθῆκαν αὐτὴν ἐκ τοῦ δώματος. Επίστευον γὰρ, ὡς εἰ μόνον ὄψεται τοῦτον, ἐπιδείξει τὸ σύνηθες ἔλεος· καὶ τῆς ἐλπίδος οὐχ ἥμαρτον. Τί οὖν ὁ Σωτήρ; ὁ Ἰδὼν, φησί, τὴν πίστιν αὐτῶν, λέγει τῷ παραλυτικῷ· Τέκνον, ἀφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου.» Πρὸς γὰρ τὴν πίστιν τῶν βασταζόντων ἀπέ βλεπε· τῇ τε αἱμορροούσῃ φησίν· • Η πίστις σου σέσωκέ σε ο καὶ πύθεται τὸν τυφλόν «Πι στεύεις ότι δύναμαι τοῦτο ποιῆσαι;» καὶ ἄλλῳ λέγει·. Ὡς ἐπίστευσας γεννηθήτω σοι.» Πῶς οὖν ἐνταῦθα οὐ πρὸς τὴν πίστιν τοῦ παρακειμένου, ἀλλὰ πρὸς τὴν τῶν βασταζόντων ἀπέβλεψεν; καὶ μὴν ἐν τοῖς ἄλλοις πρὸς τὴν τῶν νοσούντων πίστιν ἀπέβλεπεν. Αλλ' ἐνταῦθα προσήκει νοεῖν, ὡς ὁπηνίκα σώα; ὁρᾷ τὰς φρένας τοῦ πάσχοντος, τότε τὴν ἐκείνου πίστιν ζητεῖ· ὁπηνίκα δὲ τοσαύτη τις ἦν ἡ τοῦ κακοῦ ἐπείσφρησις, ὡς ἐπισκοτισθῆναι τὸν Εί Οπη νίκα δὲ τοσαύτη ἦν ἡ τοῦ κακοῦ ἐπείσφρησις; Ὡς όπηνίκα σώας ὁρᾶ τὰς φρένας τοῦ πάσχοντος τότε τὴν ἐκείνων,
col. 447–448page 152 of 367
PG 132:447νοῦν, τότε εἰς τὴν τῶν προσαγόντων πίστιν ὁρᾷ, ὡς ἐν τῇ τῆς Χαναναίας νεάνιδι, καὶ τῷ τοῦ Ἰαείρου μείρακι, καὶ τῷ τοῦ ἑκατοντάρχου παιδί, καὶ τούτῳ τῷ παραλυτικῷ. Καὶ καινὸν οὐδὲν, οὐδὲ ἄπιστον, εἰ δι' ἑτέρων πίστιν ἕτεροι θεραπεύονται, ἐπεὶ καὶ τὰ βαπτιζόμενα νήπια διὰ τὴν τῶν προσαγόντων πίστιν τὸν φωτισμὸν τοῦ Πνεύματος δέχονται. Φαίη τις· Καὶ μὴν οὐ τὴν τῶν ἁμαρτιῶν ἄφεσιν εκε ζητήσων ὁ πάρετος, ἀλλὰ τῶν διαλελυμένων άρθρων καὶ νεύρων τὴν τόνωσιν· πῶς οὖν ἄλλο ζητοῦντι, ἄλλο χαρίζεται; Λίαν ἀκολούθως τοῦτο ποιεῖ· λύει γὰρ πρῶτον τῆς νόσου τὸ αἴτιον, ὅπερ ἦν μεῖζον κακὸν, εἶτα ἐπιφέρει τὴν ἴασιν, ὥσπερ ἄριστος Ιατρὸς πρότερον ίστησι τοῦ ρεύματος τὴν φθοράν, καὶ τότε καθαίρει τοῦ τραύματος τὰ ὑπόπυα. Οτι γὰρ ἐν πολλοῖς ἁμαρτιῶν καρπὸς τὰ νοσήματα, ἀτρικὲς δν, ἀπέφηνε διαφόρως ὁ Κύριος· τῷ μὲν ἐν τῇ τοῦ Σολο μῶντος πενταρίθμῳ στον παραλυτικῷ προσαναφωνῶν τὸ βαπτίζεσθαι.: Ἐπεὶ καὶ βαπτιζόμενα νήπια διὰ τὴν τῶν προσαγόντων πίσ στιν τὸν φωτισμὸν τοῦ Πνεύματος δέχονται. φωτίζεσθαι, σφραγίζεσθαι, κα ; Αδύνατον γάρ, τοὺς ἅπαξ φωτισθέντας γευσομένους τε τῆς δωρεᾶς τῆς ἐπου ἅγια φῶτα. τὰ προεόρτια τῶν τὸ ἄρχων τῶν φώς εἰς τὰ ἅγια φῶτα. νεοφώτιστοι ἴστησι τοῦ ρεύματος τὰ ὑπώπια. πρότερον μὲν ἔστησι τὴν φθοράν, καὶ τότε καθαιρεῖ τοῦ ρεύματος τὰ ὑπώπια.
col. 419–420page 140 of 367
PG 132:419Ιδε ὑγιὴς γέγονας, μηκέτι ἁμάρτανε, ἵνα μὴ χεῖρον εἰς σὲ γένηται· καὶ τὸν παρόντα ἰώμενος πάρετον, αὐτὸ τοῦτο ἐνδείκνυται. Καὶ ὁ μέγας Απόστολος καθαπτόμενος τῶν οὐκ εὐαγῶς τῇ μυσ στικῇ τραπέζῃ προσερχομένων· «Διὰ τοῦτο, φησί, πολλοὶ ἐν ὑμῖν ἄῤῥωστοι, καὶ κοιμῶνται ἱκανοί. Καὶ μὴν ὁρῶμεν, φησίν, ἀρτιγενή βρέφη, τυφλά πολλάκι;, ἢ παρακεκομμένα τὴν αἴσθησιν τῆς μη τρικῆς νηδύος ἀπολισθαίνοντα. Τί οὖν ἥμαρτε τὸ μήπω τεχθέν; Αλλ' ὁ τῆς Προνοίας δίκαιος ὀφθαλμὸς οὐ τὸ παρὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ μέλλον ὁρᾷ· καὶ τῷ μὲν ἀκολάστοις ὀφθαλμοῖς μέλλοντι παγιδεύειν ψυχές, προαπήμβλυνε τὰς ὄψεις πρὸ αὐτῆς τῆς γεννήσεως· καὶ ὁ τυφλὸς γεννηθείς, εἰ δίκαιος γένοιτο, καὶ τοῦ μυθευομένου Λυγκέως ὀξυοπέστερος γίνεται. Τὸν δὲ πρὸς ἡδονὲς ὀξὺν καὶ κατάφορον, θλίψει, καὶ πενίᾳ, ἢ μελῶν παρέσει πολλάκις ἀνα έστειλε, καθάπερ ὑπὸ μανδραγόρας κοιμήσας τὴν ἄτακτον ὄρεξιν, οἷον εἴ τις πρὸς φόνον γενόμενος έτοιμος, ἀναινομένης αὐτῷ τῆς δεξιᾶς, ἡσυχίαν Αγά πησε. Τί οὖν, φησίν, οὐ πᾶσι τοῖς ἁμαρτάνουσιν οὗτος ὁ τῆς δικαιοσύνης ζυγὸς ταλαντεύεται, ἀλλὰ πολλοὶ μὲν ἀλλοτρίων γάμων κλοπεῖς, πολλοὶ δὲ λωποδύται, καὶ τοιχορύκται, καὶ τυμβωρύχοι, πολλοί δὲ τοκισταὶ, καὶ φαῦλοι, καὶ ῥυποκόνδυλοι, αἰσχρῶν λημμάτων ἡττόμενοι, διαμένουσιν εύρωστοῦντες, καὶ ἀναροῦ παντὸς ἄγευστοι; Αλλ' οὐκ ἀεὶ ἡ μέλλουσα κακία νόσῳ προαναστέλλεται, ἵνα μὴ κωλυθῇ τὸ δοθὲν ἡμῖν ἀρχῆθεν αὐτοκρατὲς καὶ ἀδέσποτον. Εἰ μὲν γὰρ ἦν ὁ θάνατος ἀπαλλαγὴ τοῦ παντὸς, ἄδικον ἔδοξεν ἄν, εἴ τις πονηρὸς ὢν, ἐν δυναστείᾳ, καὶ πλούτῳ, καὶ τρυφῇ τὸν βίον κατέλυσεν. Ἐπεὶ δὲ ἀθάνατος ἡ ψυχὴ, οὐδὲ εἰς ᾅδου μεταχωρήσασα την δίκην διέφυγεν, ἀλλ' ἐκεῖ μάλιστα τῆς τιμωρίας αἰσθήσεται, ὡς ἐν τῷ κατὰ τὸν πλούσιον διηγήματι μεμαθήκαμεν· ὥστε ἔρμαιον ἂν εἴη τοῖς κακοέργοις ἐνταῦθα νοσεῖν, μᾶλλον δὲ καὶ πένεσθαι, ἢ τοῖς ἐν ᾅδου δικαστηρίοις δίδοσθαι. Πῶς οὖν, φησί, καὶ δίκαιοι πολλάκις νόσοις, καὶ πειρασμοῖς, καὶ πενίᾳ, καὶ τοῖς ἄλλοις κακοῖς προσπελάζουσιν; ᾿Αλλὰ πε νέα, ὦ οὗτος, καὶ νόσοι, καὶ θάνατος, οὔτ᾽ αἰσχρά, ούτε κακά, τοῖς εὖ φρονοῦσι λογίζονται· Χριστιανοί; δὲ καὶ μεγίστη αἰσχύνη τὸ ταῦτα ἡγεῖσθαι κακά, ὅπου καὶ ἡ ἔξω παιδεία φυλακὴν φιλοσοφίας ταῦτα μᾶλλον ὠνόμασε. Φασὶ γὰρ καὶ Πλάτωνα νοσῶδές τι χωρίον τῆς ᾿Αττικής, τὴν ᾿Ακαδημίαν ἐξεπίτηδες ἀλλάξασθαι, ἀμβλύνοντα τὴν εὐεξίαν τοῦ σώματος xνι, Οὐ φανεῖται πολλὴν πάνυ μανδραγόραν ἐκ πεπωκώς, Όπου γε καθάπερ ὑπὸ μανδραγόρας καθεύδεις. ὅτι μόνον ἀγαθὸν τὸ καλόν.
col. 451–452page 146 of 367
PG 132:451μον ἢ διεπράξατο ὡς ὁ Δαβίδ, ή διενοήθη ὡς ὁ Ἰώβ, Καὶ ἡμεῖς μὲν, ἐάν τι πάθωμεν, θαυμάζομεν άγνο οῦντες τὸ αἴτιον· ὁ δὲ τῶν ἡμετέρων εξεταστής, δι λέληθε τῶν πάντων οὐδὲν, ὁρῶν τοῦ δικαίου μικρόν τι μέρος λελωβημένον τῷ τῶν πειρασμῶν φαρμάχῳ τοῦτο ἰάσατο, ὡς ἂν καθαρῶς ἀπολαύοι τῶν ἐκεῖθεν καλῶν. Προσήκει δὲ καὶ τὰ πολλὰ τούτων, σώματος συντυχίαν, καὶ φύσεως σφάλμα λογίζεσθαι, καὶ ὕλη; πλεονεξίαν, ἢ ἔλειψιν. Ὁ μὲν γὰρ ἐκ γένους ἐπισύν ρει τὴν καχεξίαν τοῦ σώματος, μέθῃ καὶ ἀκολασία τῶν τεκόντων εἰς παιδοποιίαν συνελθόντων· ἐντεῦθεν γὰρ καὶ τὰ πολλὰ τέρατα καὶ νοσήματα τίκτεται. Ο δὲ διαίτης ἀταξίᾳ, καὶ μέθῃ καὶ ἀκρασία, ἐξίτηλον τὸ σῶμα εἰργάσατο· πλὴν οὐκ ἐμπόδιον πρὸς ἀρετῆς κτῆσιν ταῦτα γεγόνασιν. Οἱ μὲν γὰρ τούτων εἰς ἄκρον φιλοσοφίας ἀνέβησαν, δι' εὐχαριστίας καὶ ὑπομονῆς τοὺς ᾿Αβραμιαίους κληρωσάμενος κόλπους ὥσπερ ὁ Λάζαρος. Οἱ δέ γε κακοὶ τὴν προαίρεσιν οὐ τοῦτο πράττουσιν ὅσον ἐθέλουσι, καὶ γίνεται τούτοις ἡ τοῦ σώματος βλάβη ψυχῆς φυλα κή. Ορᾷς ὅποι φέρων ἡμᾶς ὁ λόγος, ἔξω τῆς ἀκο λουθίας ἀπήγαγεν; Ἐπαναλάβωμεν οὖν αὖθις τὴν προ τέραν διάνοιαν. ἄλλο τε καὶ ὁ δίκαιος ἐνίοτε ὤλισθε, καί τι παράνο Τέκνον, ἀφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτία: σου. Ησαν δέ τινες τῶν Γραμματέων ἐκεῖ καθήμενοι, καὶ διαλογι Επαινώ, τῶν ἀπὸ τῆς Στοᾶς τὸ νεανικόν τε καὶ μεγαλόνουν. Οἱ μηδὲν κω λύειν φασὶ πρὸς εὐδαιμονίαν τὰ ἔξωθεν, ἀλλ' εἶναι τὸν σπουδαῖον μακάριον, κἂν ὁ Φαλάριδος ταῦρος ἔχῃ καιόμενον. Αι Μηδέ ποτ' οὐλομένην πενίην θυμοφθόρον ἀνδρὶ Τέτλαθ᾽ ὀνειδίζων μακάτων δόσιν αἰὲν ἐόντων. Διὸ δὴ καὶ Πλάτωνα φασι τὴν ἐκ σώματος βλάβην προειδόμενον τὸ νοσῶδες χωρίον της Ατ τικῆς τὴν ᾿Ακαδημίαν καταλαβεῖν ἐξεπίτηδες, ἵνα τὴν ἄγαν εὐπάθειαν τοῦ σώματος, οἷον ἀμπέλου τὴν εἰς τὰ περιττά φοράν, ἐπικόπτῃ. Ει Τρίτον ή νοσοκομία, καὶ τὸ τοῦ σώματος ἀσθενὲς, ἐπειδὴ καὶ τοῦτο οὐ μικρὸν εἰς φιλοσοφίαν εἶναι δοκεῖ Πλάτωνι. Σώματος συν τυχίαν δυστυχίαν Καὶ ὕλης πλεονεξίαν, Τοῦ σώματος μέθη. ὕλης πλεονεξίαν, ή έλλειψιν. Ὁ μὲν γὰρ ἐκ γένους επισύρει τὴν καχεξίαν, ( οὐ τοῦτο πράττουσιν ὅσον ἐθέλουσι. Καὶ γίνεται τούτοις ἡ τοῦ σώματος βλάβη ψυχῆς φυλακή.
col. 453–454page 153 of 367
PG 132:453ζόμενοι ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν, Τί οὗτος λαλεί βλασ φημίας; Τίς δύναται ἀφιέναι ἁμαρτίας, εἰ μὴ εἶ; ὁ Θεός;» Ορα τους κηφήνας· οὕτω γὰρ τους Γραμματεῖς ἐκείνους προσήκει καλεῖν. εἰσπηδῶσι τῷ ῥήματι, μὴ προσέχοντες τῷ πράγματι· καὶ τὸν ἔνδοθεν ὑποτυφώμενον ἐρεύγονται μῶμον, μά ταια ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν διαλογιζόμενοι· ἀλλ' ὁ Κύριος εἰς τοὺμφανὲς ἄγει τὰς ἐννοίας τῆς καρδίας αὐτῶν, ἐλέγχων τους διαλογισμοὺς αὐτῶν, καὶ ἅπερ ἐν τῷ κρυπτῷ τῆς διανοίας ἐλάνθανε, παρὰ τοῦ βλέποντος τὰς ἐνθυμήσεις, ἐλέγετο· Μὴ γὰρ ὁ φυτεύσας τὸ οἷς οὐχὶ ἀκούει, ἢ ὁ πλάσας τὸν ὀφθαλ μὲν οὐχὶ κατανοεῖ;» Αὐτὸς δὲ ἦν πάντως περὶ οὗ ταῦτα εἶπε Δαβίδ, διὰ τῆς τῶν χειρῶν ἐπαφῆς Εμφυτεύων τρόπον τινὰ τὰς τῶν κωφῶν ἀκοὰς, δι᾽ ὧν καὶ ὀφθαλμοὶ ἐπλάσσοντο διὰ τοῦ πτύσματος καὶ τῆς γῆς πηλουργούμενοι. Καὶ εὐθέως ἐπιγνοὺς ὁ Ἰησοῦς τῷ πνεύματι εἶπεν αὐτοῖς· Τί διαλογίζεσθε ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν; Τί γάρ ἐστιν εὐκολώτερον, εἰπεῖν τῷ παρα λυτικῷ· 'Αφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου, ἢ εἰπεῖν Εγειρε, καὶ ἄρον τὴν κράββατον, καὶ περιπάτει; ο Τῆς τῶν Γραμματέων ἀμαθείας κατειρωνεύεται, καὶ τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας τὴν ἀποπληξίαν καθίστησιν εναργῆ, τὸ εἰς νοῦν ἔσω, καὶ καρδιῶν διαλευκαίνων σαφῶς τὸ μὲν γὰρ εἰπεῖν, φησί, τοῦ πρᾶξαι πέφυκεν εὐκολώτερον· ἐπεὶ δὲ ἄδηλον ὑμῖν εἰ τῷ λόγῳ καὶ ἡ τῶν ἁμαρτιῶν ἄφεσις ἠκολούθησεν, ἐκ τῶν ἀναμφιβόλων πιστώσομαι τὸ ἀμφίβολον. Τρία δὲ κατὰ ταὐτὸν ἐνεργεῖ ἀφίησι τὰς ἁμαρτίας τοῦ πάσχοντος, ἐλέγχει τῶν Γραμματέων τους δια λογισμούς, ἀνίστησι τὸν παράλυτον. Ινα δὲ εἰδῆτε ὅτι ἐξουσίαν έχει ὁ Υἱὸς τοῦ ἀν θρώπου ἐπὶ τῆς γῆς ἀφιέναι ἁμαρτίας.» Ενδείκνυ κα: διὰ τούτων τὸ ἀδιαίρετον τῶν ἐν αὐτῷ φύσεων μετὰ τὴν ἕνωσιν, καὶ ὅτι τῶν θείων πλεονεκτημά των μετέδωκε τῇ προσληφθείσῃ σαρκὶ, καὶ ἦν ἔσχεν ἐξουσίαν ἐν οὐρανῷ, ταύτην καὶ ἐπὶ γῆς ἔχει· τὸ γὰρ Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου γενέσθαι κατ' οὐδὲν τῇ δυνάμει τῇ θεϊκῇ ἐλυμήνατο. Λέγει τῷ παραλυτικῷ· Σοὶ λέγω, ἔγειρε, καὶ ἆρον τὸν κράββατόν σου, καὶ ὑπαγε εἰς τὸν οἶκόν σου. Καὶ ἠγέρθη εὐθέως, καὶ ἄρας τὸν κράββατον, ἐξῆλθεν ἐναντίον πάντων. • Συσφίγγει τοίνυν ὁ λό γος τὴν πάρεσιν, ρώννυσι τῶν ἄρθρων τὴν ἔκλυσιν, δίδωσι τοῖς νεύροις τὴν τάνωσιν, καὶ ὁ πρὶν ἐκλελυ μένο; καὶ κείμενος, ὥσπερ πλοῖον ἀγόμφωτον, ἀνά βορί τε τοῦ σκίμποδος, καὶ τροχαλῶς ἐβάδιζε, και φοις φερόμενος ἄλμασι, δοξάζων τὸν θέμενον ἄμω μὲν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ καταρτισάμενον τοὺς πόδα; αὐτοῦ ὡσεὶ ἐλάφου. Ταῦτα δὴ τὰ προφητικά, καὶ τάχα τοῦτο προβλέπων ἐθέσπισεν ὁ θεῖος χρησμός Τότε ἀλεῖται ὡς ἔλαφος ὁ χωλός. ᾿Αλλὰ τὸ θαῦμα Ελέγχων τους δια λογισμοὺς αὐτῶν, Τὰ εἰς νοῦν ἔσω, καὶ καρδιῶν διαλευκαίνων σαφῶς.
col. 455–456page 154 of 367
PG 132:455τοῦτο τοιαύτην λαβὼν τὴν περαίωσιν, οὐκ ἐπιτρέπει καὶ ἡμᾶς τῆς διδασκαλίας δοῦναι τελείωσιν, ἀλλ' ὡς προπυλαίοις τοῖς λελεγμένοις χρήσασθαι προς τὴν τῶν νοημάτων εἰσέλευσιν. Εἰ δέ τοι τοιούτοις τα προπύλαια καλλωπίζεται, τίνα ἂν εἶεν τὰ ἔντον ἀνάκτορα; οἷς ἐπιβῆναι σὺν Θεῷ πειρασόμεθα. Η κώμη αὕτη ἐν ᾗ τὸ ῥηθὲν σημεῖον ἐγένετο, κατά μὲν τὸν Ματθαῖον πόλις τοῦ Ἰησοῦ, κατὰ δὲ τὸν θεῖον Μάρκον, Καπερναούμ, τὴν περίγειον λήξιν εἰς κόνιζεν, ἥτις πόλις μὲν λέγεται τοῦ Ἰησοῦ, ὡς τῆς φύσεως ἡμῶν κοινωνήσαντος, καὶ χωρὶς ἁμαρτίας συμμετασχόντες ἡμῖν τοῦ αὐτοῦ πολιτεύματος. Η αὐτὴ δὲ Καπερναούμ καὶ κώμη παρακλήσεως ἑρμηνεύεται τῇ Ἑλλάδι φωνῇ, ἢ ἐδέξατο τὸν εἰς παράκλησιν ἡμῶν εἰσεληλυθότα Χριστὸν, περὶ οὗ φησιν ὁ υἱὸς τῆς βροντῆς· «Εχομεν παράκλητον πρὸς τὸν Πατέρα Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν δίκαιον.» Ηχε τοίνυν ἐνταῦθα ὁ Κύριος τῷ σώματι ὡς πλοίῳ χρησάμενος· ἧκε δὲ πάντως ἐπὶ σωτηρίᾳ τῆς παρειμένης τῶν ἀνθρώπων φύσεως, ἥτις ἦν ἐν ὑγείᾳ ποτὲ νοητῇ, οἷον τῶν νεύρων τῶν τῆς ψυχῆς ἐπ' ἀρετῆς κινημάτων ὑγιῶς καὶ κατὰ φύσιν ἐχόντων. Ἐπεὶ δὲ, τοῦ ἐπιθυμητικοῦ τῶν ἄλλων κρατήσαντος, τῆς λαιμαργίας ενεφορήθη, καὶ τῆς ὑγείας ἐξέπεσε, τὸ νοσῶδες τοῦτο χωρίον καὶ ἐπιθανάτιον ἐκληρώσατο, φροντίδων φορυτὸν ἑαυτῇ συναγείρουσα, δι' ὧν κλινήρης ἐγένετο, παρεθεῖσα τὰ μέλη τῆς κατ᾿ ἀρετὴν ἐργασίας. Ἐν δὲ τῷ τῆς ἀπραξίας ἐβέβλητο σκίμποδι, ὑπὸ τεσσάρων αἰρομένη, τῶν συστατικῶν δηλαδή στοιχείων τῆς φύσεως. Ἦλθεν οὖν ὁ πανάγαθος Δεσπότης εἰς ἰδίαν πόλιν τὴν γῆν. Οὐ γὰρ ἐν ἀλλοτρίῳ γέγονε κόσμῳ, ἀλλ' ὃν αὐτὸς συνεστήσατο. ι Καὶ εἰς τὰ ἴδια ἦλθεν, ὡς φησιν Ἰωάννης, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐκ ἐδέξαντο. Ήλθε κηρύξαι, κατὰ τὸν Ἡσαΐαν, αἰχμαλώτοις ἁμαρτιῶν ἄφεσιν, καὶ ἰάσασθαι τους συντετριμμέν νους τά τε σωματικὰ μέλη καὶ τὰ ψυχικά (συνάδει γὰρ ἡ ἱστορία τῇ προφητείᾳ)· καὶ διὰ τῆς τῶν ἁμαρτιῶν ἀφέσεως καὶ τῆς τῶν νοσημάτων καθάρσεως πείθων τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων ἀναστῆναι τοῦ πτώματος, καὶ βαδίζειν ἐξέως εἰς τὸν οἶκον αὐτῆς τὸν παράδεισον ἐξ οὗπερ ἐκπέπτωκεν. Οὕτω μὲν τὴν σωτηρίαν ἡ ἱστορία τῆς ὅλης τῶν ἀνθρώπων αινίττεται φύσεως. Κωλύει δὲ οὐδὲν καὶ εἰς ἑαυτοὺς ταύτην μεταγαγεῖν. Παράλυτος γάρ ἐστιν ἕκαστος ἡμῶν τῇ τῶν ἐντολῶν ἀπραξίᾳ τὸν νοῦν παρεθείς, καὶ ἐπὶ τοῦ τῆς ἀναισθησίας κείμενος σκίμποδον, Η κατὰ μὲν τὸν Ματθαῖον, καὶ Μάρκον Καπερναούμ τὸν Ματθαῖον πόλις τοῦ Ἰησοῦ, κατὰ δὲ τὸν θεῖον Μάρκον Καπερναούμ. Καπερναούμ Καὶ τῆς τῶν νοση μάτων καθάρσεως
col. 457–458page 155 of 367
PG 132:457ἅτε τὰ ὀστὰ συντριβεὶς τοὺς σώφρονας λογισμούς. Αλλ' εἴπερ ὑπὸ τεσσάρων ἀρθῇ, τοῦ τε στοιχειακού φόβου, καὶ τῆς εἰς τὸ καλὸν προθυμίας, καὶ ἐλπίδος καὶ πίστεως, καὶ ἔλθοι ἐνώπιον τοῦ Χριστοῦ· ἔστι γὰρ καὶ νῦν ὡς ἐν Καπερναούμ τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἥτις ὡς ἀληθῶς υἶκός ἐστι παρακλήσεως, καὶ πόλις Χριστοῦ· τότε ἀκούσεται Τέκνον Θεοῦ, καὶ λήψεται τῶν ἡμαρτημένων τὴν ἄφεσιν, καὶ τῆς ψυχικής νόσου τὴν ἴασιν. Εἰ τε ὡς πρότερον ή στέγη ἀρθῇ, τουτέστιν ὁ νοῦς τῶν γηίνων ἐκκαθαρθῇ, καὶ ὁ ἀσθενῶν χαλασθῇ, ήγουν χριστομιμήτως ταπεινωθῇ, ἄλλως γὰρ ἀδύνατον ἐλθεῖν πρὸς τὸν Ἰησοῦν. Εἴη δ' ἂν στέγη αἱρομένη ἡ πρὸς τὴν τοῦ δέοντος κατα νόησιν ἐπιπροσθοῦσα, καὶ τὸν νοῦν ἐπιθολοῦσα ἀπόγνωσις. Ταύτης γὰρ ἀρθείσης, καὶ τῆς ἐλπίδος ἡμῶν εἰς Θεόν χαλασθείσης, καὶ τὸν κράββατον ἄροιμεν, καὶ εἰς τὸν οἶκον ἡμῶν πορευθείημεν. Κράββατος δὲ τῆς ψυχῆς τὸ σῶμα ἡμῶν ἐστιν, δ δὴ ἐν τῇ ἀναστάσει ἀφθαρτισθεν μετὰ τῆς ψυχῆς, εἰς οὐρανοὺς ἁρπαγήσεται. Οὗτος γὰρ οἶκος ἡμέτε μος, ἐξ οὗ κακῶς ἀπεῤῥίφημον, καὶ οὗ λαβέσθαι σπεύσωμεν διὰ τῆς ἐργασίας τῶν τεσσάρων γενικών ἀρετῶν· καὶ τὸ σῶμα βαστάζοντες, καὶ ἀπὸ τῆς τῶν γηΐνων προσπαθείας αίροντες τὴν ψυχὴν πρὸς ἔφεσιν τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΚΒ'. Εἰς τὸ, ο "Οστις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτόν.» Ελέχθη Κυριακῇ τῆς Σταυροπροσκυνήσεως. Νῦν ἡμῖν ὁ τῆς ἐγκρατείας καιρὸς ἔφθασεν εἰς αὐτὸ τὸ μεσαίτατον, καὶ τὴν σπουδὴν τῆς ἁμίλλης ἄνωθεν ἡμῖν ἐπιτείνουσιν ἄγγελοι, καὶ Χριστὸς ἀγωνοθετῶν ἐπισκοπεῖ τοῦ δρόμου τὸν δίαυλον, καὶ προτείνει τὰ στέφη τοῖς ἀθληταῖς, οὐχ ὁμοίως τοῖς ἀγωνιζομένοις εἰς τὰ Ὀλύμπια. Ἐκεῖσε γάρ, ἐνὶ τῷ νικήσαντι μόνον δίδοται τῆς νίκης ὁ στέφανος, ένα ταῦθα πᾶσιν ἀντιμετρείται κατὰ τὸ εἰκὸς ἡ ἀντίδο Ὑπεραρθῇ, Ταύτης γὰρ ἀρθείσης, και πορευθείημεν. Ο δὴ ἐν τῇ ἀναστάσει ἀφθαρτισθέν μετὰ τῆς ψυχῆς ει Οὗτος γὰρ τῆς ἐργασίας τῶν τεσσάρων ἀκολουθία. Αναγινώσκεται ἐν μεσονη στίμῳ, την Σταυ ροπροσκύνησιν, Κυριακῇ τρίτῃ τῶν ἁγίων Νηστειῶν τὴν προσκύνησιν ἑορτάζομεν τοῦ τιμίου καὶ ζωοποιοῦ σταυρού. τὸ δίαυλον. διαυ λοδρόμος διαυλο δρομεῖν. καφές
col. 459–460page 156 of 367
Homilia XXII
PG 132:459σις. Πάντες οὖν στεφανίται γενώμεθα· πάντες νική σωμεν τὴν καλὴν νίκην καὶ ἀνεπίφθονον· ὁ μὲν ἐγε κρατείᾳ ἐπιτεταμένῃ ὑπερβαλλέτω τὸν ἕτερον, λε πιῇ διαίτῃ καταπνίγων τὸν ὄγκον τοῦ σώματος· ὁ δὲ νικᾶν ἐπειγέσθω τῷ ἀφθόνως τοῖς πένησιν ἐπαρ κεῖν, καὶ τῷ τῆς ἐλεημοσύνης ἐλαίῳ φαιδρύνεσθαι ἕτερος μακροθυμείτω ἐπὶ τοῖς πταίουσιν, ἵλεων αὐτῷ τὸν Δεσπότην ἀπεργαζόμενος. Πάντες, ο ὡς ἐν ἡμέρᾳ εὐσχημόνως ο περιπατήσωμεν, κατὰ τὴν ᾿Αποστολικὴν φωνήν. Νῦν ἀνατολὴ γέγονε ταῖς ἡμε τέραις ψυχαῖς, τῆς νυκτὸς ἡμᾶς τῶν παθῶν ἀποστήσασα.Νῦν ὁ νοῦς διὰ τῆς νηστείας αὐγαζόμενος τηλαυγῶς ἐνατενίζειν τῷ νοητῷ φωτὶ δύναται, ἐπε ἔχων μὲν τὰς ὁρμὰς τῆς σαρκὸς, δεχόμενος δὲ τοῦ πνεύματος τὰς αὐγάς· τὸ πῦρ σβεννύων τῶν ἡδο νῶν, τὸ πῦρ ἀνάπτων τῶν ἀρετῶν. Πάντων ἡμῖν ἀγαθῶν ἡ νηστεία καθέστηκε πρόξενος. "Αγε δὴ οὖν ταύτῃ ἐπερειδόμενοι, τοῦ Σωτῆρος ἀκούσωμεν αὐτοῦ προτροπάδην πάντας κελεύοντος. Εἶπεν ὁ Κύριος· Όστις θέλει ὀπίσω μου ἀκο λουθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν, καὶ ἀράτω τὸν σταυ ρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθείτω μοι.» Εξ Σωτήρος ἡμῶν Ἰησοῦ τοῖς ἱεροῖς μαθηταῖς τὰ περὶ τοῦ σταυ μοῦ καὶ πάθους προεκφωνήσαντος, ὁ κορυφαῖος τῶν μαθητῶν ἔτι τῶν ἀποῤῥητοτέρων αμύητος ὤν, διά τὸν πρὸς τὸν διδάσκαλον πάθον, τὸ παθεῖν τοῦτον ἀπηύχετο· ο Ιλεώ; σοι, φάμενος, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο. ο Ὃν τῆς προπετείας ἐπιτιμήσας ὁ Κύριος, πρὸς τὸ πλῆθος τῶν ἑπομένων ἐπιστραφείς, ταύτην ἀφίησι τὴν φωνήν. Όστις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτόν·, Πρὸς τὸν Πέτρον, οἶμαι, τὸ πλέον ἀποτείνων τὸν λόγον ταῦτά φησι, μονονουχὶλέγων ώς· Οὐ μόνον ἐγὼ πρὸς τὸ παθεῖν ἐπείγομαι, ἀλλὰ καὶ πάντας βούλομαι τὸν αὐτὸν ἑλέσθαι μοι θάνατον· ο "Οστις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν.» Ούκ ἀφαιρῶ, φησί, τὸ αὐτεξούσιον, καὶ ἀδέσποτον, οὐδὲ βιάζομαι τινα πρὸς τὴν ἀκολούθησιν. Ἐπὶ ζωὴν καὶ γέρα καλῶ, καὶ βασιλείαν ἀσάλευτον. Ὅστις θέσ λει -κατατρυφῆσαι δωρεῶν ἀκηράτων, ἀκολουθείτω μοι· ἀπαρνησάσθω ἑαυτόν. ᾿Αλλὰ πῶς ἄν τις ταυ τὸν ἀπαρνήσαιτο, υποδείγματι σαφηνίσομεν· ὥσπερ ἂν εἴ τις προσφιλέστατον ἔχων τινὰ, περιστάσεως ἐμπεσούσης τινὸς, τὴν ἐς αὐτὸν φιλίαν ἀποστέρξη παντάπασιν, ὥστε καν συρόμενον ἴδοι, καν κατά κόρρης τυπτόμενον, κἂν μεληδὲν τὰς σάρκας κοπτό ΣΠΙ, μενόν τε καὶ τεμνόμενον, κάν τροχοῖς, καὶ ἀρθρεμβόλοις ξαινόμενον, οὐκ ἐπικλᾶται πρὸς ἔλεον ἔδε τὴν πρὸς αὐτὸν σχέσιν ἀπαρνησάμενος, οὕτως ἔκαν κόβρη γνάθον, κατὰ κόρης πατάξαι, ἀρθρέμβολα ἀπὸ τῶν ἄρθρων, οι ἐμβάλλω,
col. 481–482page 157 of 367
Homilia XXIII
PG 132:481στον ἡμῶν βούλεται, τὸ ἴδιον ἡμῶν σῶμα ἀρνήσασθαι. Τί δέ ἐστι τὸ ἀκολουθῆσαι Χριστῷ, καὶ πῶ; ἄν τις τοῦτο κατορθώσαι δυνήσεται; Εἰ γὰρ κατά τὴν πρόχειρον ἔννοιαν ἐκλάδοιμεν τὸ ῥητὸν, σωματικὴν νοήσαντες ἀκολούθησιν, ἀμήχανος αὕτη πάντως καὶ ἄπορος, τοῦ Κυρίου τὰ νῦν ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ αὐτῷ πρεπωδεστάτοις θρόνοις ἐφεζομένου. ᾿Αλλὰ μὲν ὁρῶμεν αὐτὸν πᾶσι σχεδὸν τοῖς πρὸς αὐτὸν πε φοιτηκόσι, ταύτην ποιούμενον τὴν παραίνεσιν, καὶ ἀκολουθεῖν αὐτῷ προτρεπόμενον. Αρτι γὰρ μαθη τὰς συναγείρων τῇ διδασκαλίᾳ τοῦ μυστηρίου ὕστε ρον ὑπουργήσαντας, κατόπιν αὐτῷ τούτοις βαδίζειν διακελεύεται· καὶ πρώτῳ μὲν μετὰ Πέτρον Φιλίππω τῷ ἀπὸ Βηθσαϊδα ἐντυχών, ταύτην ἀφίησι τὴν φυλ νήν· ο 'Ακολούθει μοι. ο Πέτρος δὲ ὁ κορυφαῖος ἐμυεῖτο μὲν τὰ περὶ Χριστοῦ ὑπὸ ᾿Ανδρέου πρότερον ἀκολουθήσαντος· ἔτι δὲ ἐκάθητο παρὰ τὴν ἡϊόνα μετὰ τοῦ ὁμπίμονος, ἄμφω δὲ συνεῤῥαπτέ την πα λαιῶν δικτύων διερρωγότων τεμάχια, οἷς ἐπιστᾶς ὁ Σωτήρ· «Δεῦτε, λέγει, ὀπίσω μου, νὅπερ τοῦτό ἐστι, τὸ • Ἀκολουθεῖτέ μοι.» Ἰδὼν δὲ τοὺς Ζεβεδαίου υἱοὺς ι καταβαίνοντας ἐν πλοίῳ, ο Δαβιδικῶς εἰ πεῖν, ποιοῦντας ἐργασίαν ἐν ὕδασι πολλοῖς, λέγει αὐτοῖς· «Ακολουθεῖτέ μοι.» Φορολογοῦντα δὲ τε λύνην τινὰ, καὶ πολλὴν ἑδραιότητα κεκτημένον ἐν τῷ τόκῳ· τοῦτο γὰρ αινίττεται τὸ περὶ Ματθαίου εἰπεῖν, ὡς ἐκάθητο ἐπὶ τὸ τελώνιον, δι' αὐτῆς τῆς φωνῆς, τῆς πονηρᾶς καθέδρας ἐξανίστησιν εἰπών Ακολούθει μοι· ν καὶ τῷ περὶ τῆς αἰωνίου ζωῆς ἐρωτήσαντι· ι Πώλησον, φησί, τὰ ὑπάρχοντά σο:, καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι, ο ὡς εἰς τοῦτο φερούσης τῆς τῶν νομικῶν ἐντολῶν φυλακῆς. Καὶ περὶ τῶν αἱρουμένων τούτῳ διακονεῖν, οὕτω φησίν·. Ο θέλων ἐμοὶ διακονεῖν, ἐμοὶ ἀκολουθείτω· ἀλλὰ καὶ τὸ τοῦ κόσμου φῶς ἑαυτὸν ὠνομακώς, ὅπερ ἦν, επάγει τῷ λόγω γοργώς· «Ο ἀκολουθῶν ἐμοὶ, οὐ μὴ περιπατήσει ἐν τῇ σκοτία.» Καὶ νῦν δὲ, τὸ αὐτὸ πᾶσι φωνεῖ· «Εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν, καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκα λουθείτω μοι. Τῆς μὲν οὖν κατά νόμον πολιτείας τελειωτικών τὸ ἀκολουθῆσαι Χριστῷ. Τῷ γὰρ εἰπόντι, ὡς πά σας τὰς νομικὰς ἐντολὰς ἐφυλαξάμην ἐκ νεότητός μου, τοῦτο ἐλλείπειν φησὶν, ὁ Σωτήρ· τὰ τὰ προστ όντα πωλῆσαι, καὶ ὥσπερ ἐπ' ἀγορᾶς ἀντικαταλλάξασθαι τῷ ἀκολουθῆσαι Χριστῷ·. Εἰ γὰρ θέλεις, φησί, τέλειος γενέσθαι, πώλησόν σου πάντα τὰ ὑπάρ χοντα, καὶ δὺς πτωχοῖς, καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι. Τέλειος ὡς πρὸς τὸ τοῦ νόμου ἀτελὲς δηλαδή. Τοῖς γὰρ αἱρουμένοις εὐαγγελικῶς πολιτεύεσθαι, εισαγω σε τοῖς ἀρθρεμβόλοις ξτινόμενον κἂν τροχοῖς, καὶ ἀρθρεμβόλοις ξαινόμενον περιστάσεως ἐ πεσούσης τινός,
col. 463–464page 158 of 367
PG 132:463γικόν ἐστι τὸ ἐκείνῳ ἀκολουθεῖν. Ἐπεὶ δὲ ἀκατά. το ληπτόν τι χρῆμα ἡ ἀρετὴ, καὶ ἀόριστον, μηδαμῶς ἐπιδεχόμενον στάσιν· ἡ γὰρ στάσις τῆς ἀρετῆς, ὡς ὁ θεῖος φησι Μάξιμο, κακίας ἐστὶν ἀρχή· ὅσον δέ τις ἐπεκτείνεται διὰ τῆς θεωρίας, καὶ πράξεων; ἐπαιρόμενος, μικρὰ τὰ κατορθώματα όρα, συγκρίσ νων αὐτὰ πρὸς τὰ ὑπερκείμενα. Διὰ τοῦτο προστ ήκει νοεῖν, ὡς τὸ ἀκολουθῆσαι Χριστῷ, καὶ τοῖς εἰσαγωγικοῖς ἐφαρμόζει, καὶ τοῖς εἰς τὸ τέλειον φθάσασι τῆς ἀνθρωπίνης δυνάμεως. "Αμφω δέ με πρὸς ταύτην ἤγαγε τὴν ἔννοιαν Μωτῆς ἡ ἀκρότης των προφητῶν, καὶ Πέτρος ὁ κορυφαῖος τῶν μαθητῶν ἠκουσάτην γὰρ ἄμφω ταυτησὶ τῆς φωνῆς, καὶ μετὰ τὴν εἰς δυνατὸν προκοπήν· καὶ Μωϋσῆς μὲν ὁ ὑψη ς, ὁ ἐξ αὐτῆς τῆς γεννήσεως ἀστεῖος φανεὶς, καὶ μόνος τὸν παιδοκτόνον νόμον τοῦ τυράννου φυγών, ὁ τὴν βασιλικὴν δόξαν ἀποσεισάμενος, καὶ τεσσαράκοντα ἔτεσι δι' ἡσυχίας τῇ θεωρίᾳ τῶν ὄντων ἀπὸ ασχολήσας τὸν νοῦν, τῷ φωτὶ ἐκ τῆς βάτου καταυγασθεὶς, καὶ τῆς ψυχῆς τὴν βάσιν ἐκλύσας τῆς δερματίνης περιβολῆς, ὁ τὸν Φαραὼ πανστρατὶ ταῖς ἀλλεπαλλήλοις ἐκτρίψας πληγαῖς, τὸν δὲ Ἰσραὴλ ἐλευ θερώσας διὰ τοῦ φωτὸς καὶ τοῦ ὕδατος, ὁ τῆς Μερ ρᾶς τὸ ὕδωρ γλυκάνας τῷ ξύλῳ, καὶ τὴν πέτραν εἰς πηγὴν ἀμειψάμενος, ὁ ἐν τῷ θείῳ γνόφῳ εἰσούς, καὶ μυηθεὶς ἐν αὐτῷ τὰ ἀποῤῥητα, ὁ τὰς θεοτεύκτους πλάκας δεξάμενος, καὶ συντριβείσας πάλιν ἀναχα ράξας, ὁ τῆς ἐμφανισθείσης αὐτῷ θείας δυνάμεως ἐπὶ τοῦ προσώπου φέρων τὰ σύμβολα, ὁ χάσματι καὶ πυρὶ τοὺς ἐπαναστάντας τῇ ἱεροσύνῃ καταδικάσας, καὶ τὸν ἄξιον ἱερέα διὰ τῆς ῥάβδου γνωρίσας, οὗτος ὁ τοσαῦτα κατορθωκώς, καὶ ὅσα ὁ λόγος διὰ τὸ πλῆθος παρῆκε, μετὰ τὸ ὑψωθῆναι τοσοῦτον δι' ἀρετῆς, καὶ μετάρσιος ἀρθῆναι τῷ θείῳ πτερῷ δοκήσας ἤδη περακέναι πρὸς τελειότητα, ὡς ἄρτι τῆς κατ' ἀρετὴν ἀψάμενος ἀτραποῦ, ἀκούει παρά Θεοῦ “'Ακολούθει μοι.» Οἷς γὰρ αὐτῷ τὰ ὀπίσθια δείξειν ὑπέσχετο, ἀκολουθεῖν πάντως προτρέπεται ὁ γὰρ ἀκολουθῶν τὰ ὀπίσθια βλέπει του βαδίζοντος καὶ ὁ τοῦ Θεοῦ τὸ πρόσωπον ἐλπίσας ἰδεῖν, καὶ εἰ πών· «Δεῖξόν μοι τὴν ὄψιν σου, ο μόλις ἠξιώθη Οι ΣΙΣΙν,
col. 465–466page 159 of 367
PG 132:465ἰδεῖν αὐτοῦ τὰ ὀπίσθια· διδάσκοντος διὰ τούτων τοῦ λόγου, ὡς ἐπιθυμῶν ἰδεῖν τὸν Θεὸν, ἐν τῷ ἀεὶ αὐτῷ ἀκολουθεῖν, ὁρᾷ τὸν ποθούμενον. Ο δὲ κορυφαῖος τῆς ἱερᾶς λογάδος τῶν μαθητῶν, ἀκολουθήσας ἀρχῆθεν τῷ Δεσπότῃ, καὶ θεατής τῶν ἐκείνου θαυμάτων γενόμενος, καὶ τοῦ θαυματουργεῖν ἐξουσίαν λαβών, ἰδὼν δὲ καὶ τὴν φρικτὴν μετ ταμόρφωσιν αὐτοψει, καὶ τῆς πατρικῆς μαρτυρίας ἀκηκαὺς, καὶ τοὺς πυρίνους τῶν νοερών δυνάμεων ποταμοὺς τῷ λογισμῷ ὑπερβάς, καὶ μυηθεὶς ἐκ τοῦ Πατρὸς τοῦ Υἱοῦ τὴν εὐγένειαν, καὶ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος αὐτὸν μεμαρτυρηκώς, ἐπειδὴ τοῦ Κυρίου ἤκουσε τὰ τοῦ Πάθους προλέγοντος, μικρὸν παρασφαλεῖς, καὶ μὴ καλῶς τὸν λόγον περισκεψάμενος, άντε φθέγξατο· «Ιλεώς σοι, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο, ο ἀκούει αὖθις τό· ο Υπαγε ὀπίσω μου·· τουτέστιν, Ακολούθει μοι. Ἐν δὲ τῷ καιρῷ τοῦ Πάθους τὸν πρὸς διδάσκαλον ἐνδειξάμενος διάπυρον Έρωτα, πάντων γὰρ ὑποτρεσάντων τῶν μαθητῶν τὰ ξίφη, καὶ τὰς δᾄδας, καὶ τὴν σπεῖραν, καὶ τὸν χιλίαρχον, καὶ χρη σαμένων φυγῇ, αὐτὸς πρὸς ἄμυναν ᾤχετο άπληστος ἐκκόπτων τὰ φαῦλα τῶν Ἰουδαίων ὦτα, τὰ τῆς Χρι στοῦ διδασκαλίας ἀνήκοα. Οὗτος οὐδ᾽ ἐν τῷ φόβῳ, καὶ τῷ θορύβῳ τῆς φωνῆς ἐπελάληστο, ἧς ἤκουσενἀπ' ἀρχῆς· «Ακολούθει μοι.» Τοιγάρτοι ήχοι λούθει ἰδεῖν τὸ τέλος. Καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἰδὼν τὸν Κύριον, καὶ οἰηθεὶς ἄρτι τὰ γέρα λαβεῖν, καὶ τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, μετὰ τὸ ἐγ χειρισθῆναι τὴν τῶν προβάτων νομήν, πάλιν εἰσ αγωγικὴν ἀκούει φωνήν·. Ἐὰν θέλω μένειν αὐτὸν ἕως ἔρχομαι, τί πρός σε; σὺ ἀκολούθει μοι.» Ορᾷς, ὡς καὶ τοῖς ἤδη τελειωθεῖσι κατὰ Μωσέα καὶ Πέτρον, τὸ τοιοῦτον ἁρμόζει παράγγελμα; καὶ ὅπως μετὰ τοσαύτας αναβάσεις μόλις ἀξιοῦταί τις τοῦ τοιούτου χαρίσματος; Ταῦτα μυηθεὶς Μωσῆς, νενομοθέτηκεν ὀπίσω Κυρίου τοῦ Θεοῦ πορεύεσθαι τὸν λαόν. Οπερ ἀκούσας ὁ Δαβίδ, φησὶ πρὸς τὸν Θεόν· «Εκκολήθη ή ψυχή μου ὀπίσω σου καὶ ἡ ἐν τῷ ᾿Ασματι ἀκήρατος νύμφη οὕτω φησίν Αδελφιδούς μοι παρῆλθεν, ἡ ψυχή μου ἐξῆλθεν ἐν λόγῳ αὐτοῦ·· οὐ γάρ ἐστι σωτηρίας ἐλπὶς εἰ μή τις ἀκολουθεῖν παιδευθῇ. • Ἐν γὰρ τοῖς μεταφρέ οι σωρός, τὸ ὕστερον πρόσ τερον,
col. 467–468page 160 of 367
PG 132:467ἐστὶν τὸ ὄπισθεν εἶναι Θεοῦ· ἐν γὰρ τοῖς ὀπισθίοις ἐστὶ τὸ μετάφρενον· ὅπερ, οἶμαι, μαθοῦσα ἡ αἱμόρ μους ἐκείνη γυνή, ἀκολουθήσασα Χριστῷ, καὶ στατι ὄπισθεν, τοῦ κρασπέδου ἐφήψατο· οὐκ ἂν ἴσως το χοῦσα τῆς σωτηρίας, εἰ μὴ ἀκολουθεῖν τῷ Κυρίῳ μεμάθηκε. Τὸ δὲ ἀκολουθεῖν, τοῦτό ἐστι, τὸ κατὰ πάντα τὴν ἐκείνου κατὰ ἄνθρωπον πολιτείαν μιμεῖσθαι, ἣν ἐπολιτεύσατο γενόμενος ἄνθρωπος· καὶ πρῶτον μὲν τὸ λιτὸν, τὸ ἀπέριττον, τὸ πρᾶου, τὸ ἀνεξίκακον, τὸ φιλάνθρωπον, τὸ πεπαῤῥησιασμένον, τὸ δίκαιον, καὶ τέλος τὸ ἐλέσθαι τὸν ἐκείνου ἐπὶ ονείδιστον θάνατον· τουτέστι τό ο Αράτω τὸν σταυ ρὸν αὐτοῦ καὶ ἀκολουθείτω μοι. Ὃς γὰρ θέλει τὴν ψυχὴν αὐτοῦ σῶσαι, ἀπολέσει αὐτήν.» Ἐπειδὴ βαρύ, καὶ φορτικὸν ἐδόκει τὸ ἑκουσίως ἀποθανεῖν, παρα μυθούμενος τὸν ἀκροατήν, τὸ κέρδος λέγει τὸ δι' αὐτοῦ προξενούμενον, ὅπερ ἐστὶν ἡ τῆς ψυχῆς σω τηρία. Ὅστις οὖν διὰ τοῦ προσκαίρου θανάτου, καὶ τῆς ἐνταῦθα κακοπαθείας ἀπολέσει τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, οὗτος ἐν τῷ μέλλοντι σώσει. Σκόπει δὲ τῆς λέξεως τὴν ἀκρίβειαν· ἐπειδὴ γὰρ πολλοὶ λῃστεύοντες, καὶ νυκτιλοχοῦντες, ἐφ᾽ οἷς ἁμαρτάνουσιν ἁλισκόμενοι, ταῖς βασάνοις ἐναποθνήσκουσι, προασφαλίζεται τὸν λόγον εἰπών· ι Ος δ᾽ ἂν ἀπολέσῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, ἕνεκεν ἐμοῦ καὶ τοῦ Εὐαγγελίου, οὗτος σώσει αὐτήν. ο "Οσοι γε θνήξαντες δι' οἰκείαν φαυλότητα, οὐχ ἕν εκεν αὐτοῦ, οὐδ᾽ ἑκοντὶ τὸν θάνατον δέχονται. Ίνα δὲ μή τις εἴπῃ, Καὶ μὴν ὁ μὴ βουλόμενος τεθνάναι ὑπὲρ Χριστοῦ, κέρδος εὑρίσκει τέως τὴν ἐνταῦθα ζωήν, προσυπαντῷ τῷ λόγῳ καὶ τὸ σαθρὸν λύει τῆς ἀντιθέσεως. μονονουχί λέγων· Τί φής ὡς ἐκέρδησε τὴν ζωήν, ἂν φυσικῶς ἀποθήσεται; καν γὰρ ὅλον τὸν κόσμον κερδῆσαί τις δυνηθῇ, ὅπερ ἀμήχανον, οὐδὲ τοῦτο τῇ ζημίᾳ τῆς ψυχῆς ἱσοστάσιον· ἐκ μέντοι τοῦ εἰπεῖν· «Η τί δώσει ἄνθρωπος ἀντάλλαγμα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, ἡ ἐπιστομίζεται ἡ παρὰ τοῦ ἐπωνύμου τῆς ὀργῆς Ωριγένους πεπλασμένη ἀποκατάστασις. Βοᾷ δὲ διὰ τούτων ἀριδήλως ὁ Κύ ριος, ὡς οὐκ ἔστι δοῦναι κόλασιν χρονικὴν, καὶ διὰ ταύτην τῆς ψυχῆς σωτηρίαν λαβεῖν, ἀλλὰ καὶ τὸ τὴν ψυχὴν ζημιωθῆναι τὴν ἀΐδιον τῆς ψυχῆς ζημίαν δηλοῖ, καὶ τὸ ἀπέραντον τῆς κολάσεως· ο Ὃς γὰρ ἐπαισχυνθῇ με, καὶ τοὺς ἐμοὺς λόγους ἐν τῇ γενε ταύτη τῇ μοιχαλίδι καὶ ἁμαρτωλῷ, καὶ ὁ Υἱός τοῦ ἀνθρώπου ἐπαισχυνθήσεται αὐτὸν, ὅταν ἔλθῃ ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ. ὁ Ἴσον τοῦτό ἐστι τῷ Οστις δὲ ἀρνήσεταί με, ἀρνήσομαι κἀγὼ αὐτόν· ο ἐπειδὴ γὰρ διπλή τίς ἐστιν ἡ φύσις ἡμῶν, ἐκ ψυχῆςλέγω καὶ σώματος, διπλὴν παρ' ἡμῶν καὶ τὴν ὁμου λογίαν ἐπιζητεῖ, ἵνα διπλοῦς ᾗ καὶ ὁ ἁγιασμός. › ***: νας αὐτοῦ ἐπισκιάσει σοι, ο φησὶν ὁ ψαλμός, ὅπερ διάνοιαν, τρόπον, ἦθος, ἀπὸ τοῦ ὄρους, καὶ γένους ἀπὸ τῆς ὀργῆς, ῥητορικῶς
col. 469–470page 161 of 367
PG 132:469Οστις οὖν ἐπαισχυνθῇ με, φησίν, ὁμολογῆσαι Θεὸν διὰ τὴν ταπείνωσιν, ἣν ἐμαυτὸν ἐταπείνωσα, καὶ όνειδος ηγήσαιτο κηρύττειν ἐσταυρωμένον Θεόν, οὐδ᾽ αὐτὸς ὁμολογήσεται ὑπ' ἐμοῦ. Διὰ τούτων δὲ προ αναφωνεῖ τῶν μαρτύρων τὸ στάδιον, καὶ τὴν ἐμολο γίαν, καὶ τὸν ὑπὲρ αὐτοῦ θάνατον. Μοιχαλίδα δὲ γενεὰν καὶ ἁμαρτωλόν, τοὺς ἀπίστους ὠνόμασεν οὕτω γὰρ αὐτῶν καὶ ὁ προφητικός λόγος καθάπτεται, ὡς ἐξεπόρνευσαν τοῖς γλυπτοῖς, καὶ ἐμοιχῶντο ἐν τῷ ξύλῳ· ἐπιπλήττει δὲ αὐτοὺς καὶ ἡ προφητεία Μιχαίου λέγουσα·. Εκ μισθωμάτων πορνείας συν ἤγαγε, καὶ ἐκ μισθωμάτων πορνείας ἀνέστρεψε. Τῶν τοιούτων τοίνυν ἐνώπιον ὁμολογῆσαι τὸν ἐσταυρωμένον οὐκ ἐπαισχυνθέντες οι μάρτυρες, τῶν στε φάνων ἐπέτυχον. Διὰ τοῦτο ἔχαιρε Πέτρος ἐπὶ κεφα λῆς ἀνασκολοπιζόμενος, καὶ Στέφανος ἐν κύκλῳ λιθολευστούμενος, καὶ ᾿Ανδρέας, καὶ Σίμων, και Φίλιππος σταυρῷ τελειούμενος, καὶ Θωμᾶς λογχευόμενος, καὶ Παῦλος ξίφει τεμνόμενος, καὶ οἱ μετ αὐτοὺς ἀθληταὶ τὰς πολυτρόπους κολάσεις δεχόμενοι. Καὶ ἔλεγεν αὐτοῖς Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι εἰσί τινες τῶν ὧδε ἑστηκότων, οἵτινες οὐ μὴ γεύσωνται θανάτου, ἕως ἂν ἴδωσι τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ ἐληλυθυῖαν ἐν δυ νάμει.» Ἐπειδὴ εἶπεν ἄνωθεν, ὅτι «Καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἐπαισχυνθήσεται αὐτὸν, ὅταν ἔλθῃ ἐν τῇ δόξῃ Πατρὸς αὐτοῦ, ο άδηλος δὲ αὕτη ἦν, καὶ ἀμφίβολος ἐπαγγέλλεται τῆς δόξης ἐκείνης δεῖξαι αὐτοῖς τὰ προοίμια, προαναφωνῶν ἐντεῦθεν την μεταμόρφωσιν, ἥτις ἦν προμήνυμα, καὶ εἰκὼν τῆς φρικτῆς, καὶ δευτέρας ἐκλάμψεως, ἐν ᾗ μετὰ τοῦ Θεοῦ ἐκλάμψουσιν οἱ δίκαιοι ἐν τῇ τῶν οὐρανῶν βασιλείᾳ τῆς ἀϊδίου δόξης πληρούμενοι. Σκόπει δέ μοι τοῦ λόγου τὸ ἀκριβές. Οὐ γὰρ εἶπεν ἁπλῶς· Εἰσί τινες τῶν ὧδε, ἀλλὰ προσέθηκε τὸ «Εστηκότων. ο Δια τί; Οτι συνῆν αὐτοῖς Ἰούδας ὁ χριστοκάπηλος, ὃς οὐχ ἵστατο τῇ πίστει τὰς τῆς ψυχῆς βάσεις ἐπερειδόμενος, ἀλλὰ τῇ διανοίᾳ κατέπιπτε τῷ τῆς κακίας βάρει καταφερόμενος. ᾿Απὸ τούτου γοῦν διαστέλλων τοὺς ἕνδεκα, τοὺς ἐν τῇ πέτρᾳ τῆς τοῦ Χριστοῦ ἀγά της, τοὺς ἑαυτῶν πόδας στήσαντας·. Εἰσι, φησί, τινὲς τῶν ὧδε ἑστηκότων, οἵτινες οὐ μή γεύσονται θανάτου, πρὶν ἂν ἴδωσι τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ·, ἧς καὶ ἡμεῖς πάντες ἐν ἀπολαύσει γενοίμεθα, ένα δυναμούμενοι τῇ δυνάμει καὶ χάριτι τοῦ ζωοποιοῦ σταυροῦ, εἰς τὸ ἀπροσκόπτως διελθεῖν τῆς ἱερᾶς νηστείας τὸν πλοῦν, καὶ πρὸς τὸν λιμένα φθάσαι τῆς τοῦ Χριστοῦ ἀναστάσεως, διὰ τῆς ἑκουσίου και κοπαθείας τῷ Χριστῷ συσταυρούμενοι καὶ ἀκολουθοῦντες αὐτῷ σαφῶς ἡμῖν τὴν ὁδὸν τῆς ἀρετῆς ὑπο δείξαντι, καὶ τῆς μελλούσης δόξης αὐτῷ κοινωνήσ σαντες, καὶ τῶν ἀῤῥήτων ἐκείνων ἀγαθῶν τῶν ὑπὲρ ὄψιν, καὶ ἀκοὴν, καὶ διάνοιαν, ὅπερ ἐστὶ τὸ μετὰ Θεοῦ εἶναι· ᾧ πρέπει τιμή, καὶ δόξα, εἰς τοὺς αἰῶν νας τῶν αἰώνων. Αμήν. ο
col. 471–472page 162 of 367
PG 132:471ΠΙΑΣ χιν, ΟΜΙΛΙΑ ΚΓ'. Εἰς τό "Ανθρωπός τις προσῆλθε τῷ Ἰησοῦ γονυπετῶν αὐτὸν, καὶ λέγων· Κύριε, ἐλέησόν μου τὸν υἱὸν, ὅτι σεληνιάζεται. Οτρύνει μὲν ἵππον ἀγέρωχον πεδιάς Απλωμένη καὶ τεταμένη πρὸς μήκιστον, καὶ ἱππότης μυοπά ζων, καὶ τοὺς χαλινοὺς ἀνεῖς, κροαίνειν κατὰ πεδίον πῶλον ἀφίησι. Διεγείρει δὲ πρὸς κατήχησιν τὸν διδά σκαλον καὶ τοῦ λαοῦ τεταγμένη ἀκρόασις. Οσον γὰρ ἡ ἀκοὴ ἐπιτείνεται, τοσοῦτον ἡ γλῶσσα του διδά σκοντος ἐπιθήγεται. Τοῦτο καμὲ διεγείρει, καὶ προ θυμότερον δείκνυσιν, ὅτι ιεταμένοις ὠσὶ, καὶ διεγηγερμένη διανοία πρὸς τὴν διδασκαλίαν κεχήνατε, οἷά τις λιπαρὰ βῶλος καὶ εὔγειος εἰσδεχομένη τὰ καταβαλόμενα σπέρματα. Εντεῦθεν καὶ χρησταῖς ἐλπίσιν ἐκτρέφομαι, ὡς ἡ γεωργία προσοίσει την καρποφορίαν τῆς θεϊκῆς ἀποθήκης ἐπάξιον. Φέρε οὖν καὶ αὖθις τὰς τῆς Καινῆς Διαθήκης ἀναπτύξαντες πλάκας, τὸ ἱερὸν φημι Εὐαγγέλιον, τῆς συν ήθους διδασκαλίας ανώμεθα. Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ, ο "Ανθρωπός τις προσῆλθε τῷ Ἰησοῦ γονυπετῶν, καὶ λέγων αὐτῷ· Κύριε, ἐλέη σόν μου τὸν υἱὸν, ὅτι σεληνιάζεται.» Αρχόμενος τῶν θεοσημείων ὁ Κύριος, ὡς ἄριστος ιατρός, έχε δ καθαίρει πρότερον τῆς κακίας τὸ αἴτιον, τὴν διωκτικὴν κατὰ τῶν δαιμόνων ἐπάγων μάστιγα, καὶ ἀπ ράτῳ δυνάμει αὐτοὺς μὲν ἀπελαύνων ἐξουσίᾳ δεσποτικῇ, τοὺς δ᾽ ὑπ' αὐτῶν κορυβαντιώντας ιώμενος, καθὼς περὶ τῶν ἐν ἐργεσινοῖς δαιμονώντων ἐμάθο. μεν· ὑφ' ὧν ἐλαθέντων, ἡ τῶν συῶν ἀγέλη ἐξοιστρη θεῖσα γέγονεν ὑποβρύχιος. Αλλ' ἐκεῖ μὲν ὁ Σωτὴρ σπλάγχνοις οἰκείοις ἐπικαμπτόμενος ήκεν αὐθόρμητος· τοῦ δὲ σεληνιαζομένου τούτου παιδὶς, περί οὗ ἡ εὐαγγελικὴ φωνὴ διείλεκται σήμερον, ὁ γεννήσας αὐτὸν πατὴρ, υπομιμνήσκει τὸν Κύριον, νοτῶν μὲν ἀπιστίαν, ὡς ἔοικε. Τοῦτο γὰρ δίδωσιν ἐννοεῖν, τὸ μὴ δυνηθῆναι τοὺς μαθητάς κατὰ τοῦ δαίμονος ενεργῆσαι τὴν πτόησιν, καὶ τὸ παρὰ τοῦ Κυρίου ῥηθὲν πρὸς αὐτόν· «Η γενεὰ ἄπιστε καὶ διεστραμμένη! ο 'Αλλ', εἰ δοκεῖ, πάλιν τὴν λέξιν ἐπαναλά Εωμεν. «Κύριε, ελέησόν μου τὸν υἱὸν ὅτι σεληνιάζεται, καὶ κακῶς πάσχει· πολλάκις γὰρ πίπτει εἰς τὸ πῦρ, καὶ εἰς τὸ ὕδωρ, καὶ προσήνεγκα αὐτὸν τοῖς μαθη ταῖς σου, καὶ οὐκ ἠδυνήθησαν αὐτὸν θεραπεῦσαι. Καλὴ μὲν ἡ μάλα πρεπωδεστάτη κατά γε τὸ φαινόμενον ἡ προσέλευσις· καὶ γὰρ προσπίπτει γονυπε τῶν, καὶ Κύριον αὐτὸν καλεῖ, καὶ τοῦ ἐλέους τυχεῖν Εἰς πεδίον τὸν ἵππον, Τον αὐτὸν τρόπον εὐφυής ψυχή, προαπανεῶσα τοῖς λεγομένοις ὑφ᾽ αὐτῆς μᾶλλον, ἢ τῶν διδασκάλων ὠφελεῖται, καὶ λαβομένη τινὸς ἐπιστημονικῆς ἀρχῆς, κατά τὴν παροιμίαν, ἵππος εἰς πεδίον όρμα. Τους κορυβαντώντας,
col. 473–474page 163 of 367
PG 132:473ἐπιδέεται· ἀλλ' ὁ τὰ κεκρυμμένα εἰδὼς, καὶ τοῖς τῆς καρδίας εμβατεύων κρυπτοῖς, οὐ πρὸς τὸν ἔξω θεν ἀπεῖδεν σχηματισμὸν, ἀλλ' ἀνακαλύπτει τὸ ἔν δοθεν δύσπιστον· ᾔδει γὰρ, ὡς σχήματι μὲν ἤχει σεμνῷ, καὶ λόγος αὐτῷ ἐγκεκαλυπτο εὐπρεπής, σχολιᾷ δὲ γνώμῃ καὶ οὐκ ὀρθῇ καμπύλως ἀντιβολεί. Διὰ τοῦτό φησιν· «"Ω γενεὰ ἄπιστε καὶ διεστραμμένη!, μονονουχί λέγων· Τί μέμψιν προσάγεις τοῖς μαθηταῖς, καὶ οὐ σαυτὸν αἰτιᾶ διχονοούση ψυχή προσερχόμενος; Οἱ γὰρ μαθηταὶ πολλοὺς ἀπήλασαν δαίμονας τῶν προσελθόντων αὐτοῖς μετὰ πίστεως. Οὐ γὰρ ἂν ἔλεγον· «Κύριε, καὶ τὰ δαιμόνια ἡμῖν ὑποτάσσεται ἐν τῷ ὀνόματί σου;» Οὐ μεμάθηκας, ὡς πίστις ἅπαντα κατορθοί; Πίστει ὁ ἑκατόνταρχος τοῦ παιδὸς εἰλήφει τὴν ἴασιν· πίστει ἡ θαυμαστή αἱμόρρους εἰργάσατο τὴν ἐπαινουμένην κλοπήν. " Πίστις ἀπήλασε τὸν ἐνοχλοῦντα δαίμονα τὸ τῆς Χαναναίας θυγάτριον. Πῶς οὖν αὐτὸς διψυχῶν ἀδυναμίαν ἐπιτάττεις τοῖς μαθηταῖς; «Ο γενεὰ ἄπιστε καὶ διεστραμμένη!, Αλλ' ἐπειδὴ οὐ πρὸς μόνον τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ πρὸς πᾶσαν τὴν κατ' αὐτὸν γε νεὰν τὸ τῆς ἀπιστίας καὶ διαστροφῆς ἐπιτίθησιν ἔγκλημα, ἐξεταστέον καὶ κατ' ἄλλον τρόπον τοῦ ῥη τοῦ τὴν διάνοιαν. ᾿Αλλὰ πρὸ τούτου διαλαβεῖν τὴν τῶν πολλῶν δόξαν διορθωσώμεθα. Οἱ μὲν τῷ φαινομένῳ προσέχοντες, καὶ μύοντες τὰ τῆς ψυχῆς αἰσθητήρια, οὐ δαιμόνων ἐπήρειαν, ἀλλὰ χυμῶν περιττότητα, τῶν δαιμονόντων τὸ πάθος ορίζονται, ὅταν ἡ τῆς μελαίνης χολῆς ἐπικράτεια κατά τινας περι όδους διὰ τῆς ἀναθυμιάσεως ἐπιθολώσῃ τοῦ ἐγκέφαλον τὰς μήνιγγας· δηλοῖ δὲ τοῦτο, ὅ τε βρασμώδης αλόνος ὅλου τοῦ σώματος, καὶ ἡ τῶν ἄρθρων περί ψυξιν. Ταῦτα μὲν οἱ τοῖς φυσικῶς μόνοις προσέχοντες· οἱ δὲ ὕλης μέν τινα ἐπικράτειαν ἐπὶ τῶν δαι μονώντων, οὐδ᾽ ἐτιοῦν παραβλάπτειν φασίν, ἀλλ' ἀμέσως ούτωσὶ τοὺς δαίμονας παραφέρειν τὸν νοῦν τοῦ πάσχοντος, καὶ τὰς φρένας ἐπιθολοῦν, καὶ ἄγειν ὅπη καὶ ὅπως τὸ κινοῦν ἀκάθαρτον πνεῦμα βούλεται. Τοιαῦτα γοῦν ἀμφότεροι λέγοντες, τῆς ὀρθῆς καὶ πρεπούσης διαμαρτάνουσι κρίσεως. Οἱ μὲν γάρ εἰσιν ἀσεβεῖς, οἱ δὲ ἀμαθεῖς. Ἡ δὲ ἀλήθεια μέσον ἱσταμένη τούτων τῶν ἐκ διαμέτρου κακῶν τὴν ὑπέρ πτωσιν, καὶ τὴν ἔλλειψιν διαπέφυγεν. Οὔτε γὰρ ὕλη χωρὶς ἐνεργείας δαιμονικῆς τὴν τοιαύτην παραφορὰν ἀπεργάζεται, οὔτε ὁ δαίμων ἀμέσως οὕτω δ ενοχλεί. 'Αλλ' ἡνίκα παραδίδοται τοῖς ἀρρήτοις κρι μασιν ὁ ἄνθρωπος τῷ ἐχθρῷ, καὶ ἐκδικητῇ, τότε τὴν ἐπικρατοῦσαν ὕλην τὰ μάλιστα σκοπήσας αὐτὸς, ταύτῃ κέχρηται, οἱονεὶ ῥάβδῳ, καὶ μάστιγι πρὸς τὴν Καὶ λόγο; αὐτῷ ἐγκεκάλυπτο εὐπρεπής. Διψυχῶν, διψῶν. ᾿Αλλὰ μέτως ούτωσί, τὸ ἀλλὰ μέσως ἀλλ' ἀμέσως.
κάκωσιν. "Οτι γὰρ μάστιγες αὗται σωφρονίζουσαι τὸ ἀτακτοῦν τῆς ψυχῆς, καταμάθοις ἀπονητὶ προσ ἔχων τοῖς εὐαγγελικοῖς καὶ ἀποστολικοῖς ῥήμασι. Τὸ μὲν γὰρ ἱερὸν Εὐαγγέλιον τῆς αἱμοβούσης τὸ θαῦμα ἡμῖν ἀφηγούμενον· «Εγνω, φησίν, ὅτι ἰάθη ἀπὸ τῆς μάστιγος.» (δὲ Ἀπόστολος περί τῶν ἀναξίως τῶν μυστηρίων ἐπιθιγγανόντων, φησί Διὰ τοῦτο ἐν ὑμῖν πολλοὶ ἄῤῥωστοι, καὶ κοιμώνται ἱκανοί.» ᾿Αλλὰ τῆς εὐθείας ἀπεπλανήθημεν, διορ θῶσαι βουλόμενοι τῶν ἀμαθῶν τὴν ὑπόνοιαν. "Αγε δή, τὸν λόγον καθάπερ ἵππον ἀφηνιάσαντα εὐφυῶς ἡνιοστροφήσωμεν, τὸ ῥητὸν ἐπαναλαβόμενοι «Ο γενεὰ ἄπιστε καὶ διεστραμμένη, ἕως πότε ἔσο μαι μεθ᾽ ὑμῶν; Ἕως πότε ανέξομαι ὑμῶν; Φέρετέ μοι αὐτὸν ὧδε.» Είθισται τοῖς μιαροῖς πνεύμασι κατά τινας σεληναίας τροπὰς τὴν παραφορὰν ἐπάγειν τοῖς πάσχουσιν. Ἵνα τί γένηται; Ινα τὸ καλῶς δημιουργηθέν σημεῖον ἐπ᾿ εὐεργεσίαν τῆς κτίσεως, ἡ σελήνη, φημί, βλάβης αἴτιον νομισθῇ. Κἐντεῦθεν βλασφημεῖται ὁ κτίστης ὡς κακῶν ὑπάρχων δη μιουργός. Τοῦτο πανούργως νοήσαντες δόξαν ένα έσπειραν, ὡς ἡ σελήνη ταῖς ἰδίαις αυξήσεσιν, ἢ μειώσεσι τὴν τοιαύτην σκότωσιν ἀπεργάζεται· ὅθεν σεληνιαζομένους εκάλουν τους πάσχοντας. Ταύτη γοῦν τῇ διεστραμμένῃ δόξῃ στοιχῶν καὶ οὗτος ὁ ἄνθρωπος, ἀφεὶς εἰπεῖν ὅπερ ἦν·. Ελέησόν μου τὸν υἱόν, ο ὅτι σκοτώσει δαιμονική παραφέρεται, φησίν, ο Ότι σεληνιάζεται.» Τοῦτο γοῦν ἐλέγχων δ Κύριος «"Ω γενεά, φησὶν, ἄπιστε καὶ διεστραμμένη 1, Οὐκ ἂν τὸ διεστραμμένη προσέθηκεν, εἰ μὴ τὴν τοῦ δόγματος ἑώρα διαστροφήν. Οὕτω στηλιτεύσας πρότερον τὴν ἀσέβειαν, ἐπιφέρει τὴν ἴασιν, παράλογον ἡγησάμενος διὰ τὴν πατρικὴν ἀπιστίαν, τὸν παῖδα μὴ τῆς κοινῆς σωτηρίας ἀπύνασθαι. Τὸ μὲν οὖν δαιμόνιον ἀοράτως φλεγόμενον ᾤχετο ἀμετ ταστρεπτί· ὁ δὲ παῖς θείας γαλήνης ἀπήλαυσε. Τότε προσελθόντες οἱ μαθηταὶ ἅτε τῆς αὐτοῦ σοῦ φίας ὑπάρχοντες φοιτηταί, καὶ τῆς ἀληθείας ἐκζη τηταὶ, καὶ τοῦ ὄντος ἐρευνηταί, καὶ ζητοῦσε μαθεῖν τί τὸ κωλύσαν αὐτοὺς, μὴ φυγαδεῦσαι τὸν δαίμονα ᾤοντο γὰρ μήπως εἰσί τινα πνεύματα πονηρὰ μὴ κατεπτηχότα τὴν ἐκείνων ἰσχύν. Τί οὖν ὁ Σωτήρ; Οἱ Ισόκωλα τε τῆς αὐτοῦ σοφίας με ἐρευνηταὶ.
Page scan enlarged

Notebook

Full View