quisieris, tamen ne vulgari quidem agri lilio simi- ἀγροῦ ἀφομοιώσαι δυνήσῃ τὸ ἔνδυμα· οὐδὲ γὰρ lem poteris parare vestitum; nec enim magnus Σολομῶν ὁ πολὺς τοῦτο κατώρθωσεν. Εἰ γοῦν τὸ Salomon hoc effecit. Si ergo id quod magna cura et labore quasisti, ne herbain quidem cito marce-~.. scentem æquare potest, cur non rebus facile parabilibus corporis necessitudinem exples? Porro per lilium significat animam nihil possidentem, et a sollicitudinibus liberam, quam exornat quidem a terrenis abscessus splendor vero castimoniæ candidam, pietas et religio reddit odoratam. Lilium enin multum se e terra tollens calani in modum florem e fastigio profert. Hujusmodi sunt animæ quæ supra res terrenas se levarunt. Et quemadmodum lilium ea gratia est admirabile quod pulchritudine et fragrautia præditum sit, ita animæ perfectio in his duobus videlicet in custodiendis sincere fidei dogmatis servandisque mandatis, est. Fortassis ad hujusmodi animam pertinet encomium illud,quod in Cantico habetur: ‹ Sicut lilium inter spinas, sic amica mea inter filias 50., Pura nam. que anima inter spinas vitæ hujus exorta rebus omnibus antecellit. Recte etiam addidit ne Salonionem quidem ut unum e liliis opertum fuisse. Is enim cum sapientiæ laude claruisset, ad eam integritatem castimoniæ non adjunxit. ‹ Si autem fenum agri, quod hodie est et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit Quem- admodum per lilium virtute præditos obscure significavit, ita per fenum innuit eos qui 307 animi perturbationibus subjecti sunt, et digna perpetrani igne sempiterno, quem clibani nomine appellavit. Alia vero ratione animam lilium vocavit, corpus vero fenum agri. Corpus namque, quod juventutis vere quasi herba virescit, in ipsa senectutis æstate in sepulcri clibano ponitur. Quod vero corpus nostrum feno sit simile, Isaias etiam aperte declaravit, cum dixit: «Omnis caro fenum 1, Videtur vero mihi et Isaias, et exemplum Evangelii per ſeni similitudinem naturæ miseriam attollere potius quam abjicere, quandoquidem omnino pejor sit fœno; fenum namque nihil habet a natura injucundum; at corpus nostrum fatoris et molestiæ est officina, cum omne id quod sumit in corruptionem et excrementa convertat. Propterea 50 Cant. 11, 2. 81 Isa. XL, 6. περιέργως σοι καὶ μετὰ πόνου κτηθὲν οὐδὲ τῇ μα- · ραινομένῃ πόᾳ ὡμοίωται, τί μὴ τοῖς εὐπορίστοις ἀναπληροῖς τὴν τοῦ σώματος ἔνδειαν; Ὑποδηλοί δὲ διὰ τοῦ κρίνου καὶ τὴν ἀκτήμονα ψυχὴν, καὶ ἀμέριμνον, ἣν κοσμεῖ μὲν ἡ τῆς ὕλης ἀπόστασις, λευκαίνει δὲ ἡ τῆς σωφροσύνης μαρμαρυγή, εύωδιάζει δὲ ἡ εὐσέβεια. Τὸ μὲν γὰρ κρίνον ἐπὶ πολὺ τῆς γῆς ἀρθὲν καλαμοειδῶς τὸ ἄνθος ἐκ τῆς κορυ φῆς ἀναδίδωσι. Τοιαῦται δὲ αἱ τῶν γηίνων ὑπεραρο θεῖσαι ψυχα!. Καὶ ὥσπερ τὸ κρίνον ἐν τούτῳ θαυμάζεται, ἐν τῷ φέρειν κάλλος καὶ εὔπνοιαν, οὕτως ἡ ψυχὴ ἐν τοῖς δυσὶ τούτοις ἔχει τὸ τέλειον, ἔν τε τῇ τῶν δογμάτων ἀψευδεῖ φυλακῇ καὶ τῇ τηρήσει των ἐντολῶν. Καὶ τάχα τῆς τοιαύτης ἐστὶ ψυχῆς ὁ ἐν τῷ "Ασματι ἔπαινος· «Ως κρίνον ἐν μέσῳ ἀκανθῶν, οὕτως ἡ ἀδελφή μου ἐν μέσῳ τῶν θυγατέρων. Η γὰρ καθαρὰ ψυχή, ἐν μέσῳ φυομένη τῶν βιωτι κῶν ἀκανθῶν, πάντων ὑπερανίσταται. Καλῶς δὲ προσέθηκε τό, «Οὐδὲ Σολομῶν ὡς ἐν τῶν κρίνων περιεβάλλετο, καὶ αὐτὸς γὰρ ὁ ἐν σοφίᾳ γεγονώς περιβόητος, τὸ καθαρὸν τῆς σωφροσύνης οὐκ ἐπεκτήσατο. • Εἰ δὲ τὸν χόρτον τοῦ ἀγροῦ, σήμερον δντα καὶ αὔριον εἰς κλίβανον βαλλόμενον, ὁ Θεὸς οὕτως ἀμφιέννυσι.» "Ωσπερ διὰ τοῦ κρίνου τοὺς ἐναρέτου; ᾐνί - ξατο, οὕτω διὰ τοῦ χόρτου (α) καὶ ἄξια γεωργοῦντας τοῦ αἰωνίου πυρός, ὅπερ ὠνόμασε κλίβανον. Καθ' ἕτερον δὲ λόγον τὴν μὲν ψυχὴν κρίνον ἐκάλεσε, τὸ δὲ σῶμα χόρτον τοῦ ἀγροῦ· τὸ γὰρ δὴ σῶμα, το θηλὸς ὡς χλόη ἐν τῷ τῆς νεότητος ἔαρι, ἐν τῷ θέρει τοῦ γήρως εἰς τὸν τοῦ τάφου τίθεται κλίβανον. "Οτι γὰρ τὸ ἡμέτερον σῶμα χόρτῳ παρείκασται, ἐδήλωσε καὶ Ησαΐας εἰπών·. Πᾶσα σὰρξ χόρτος.» Δοκεί δέ μοι καὶ Ησαΐας, καὶ τὸ τοῦ Εὐαγγελίου ὑπόδειγμα διὰ τῆς εἰκόνος τοῦ χόρτου σεμνύνειν μᾶλλον, οὐκ εὐτελίζειν τὴν τῆς φύσεως ἀθλιότητα, ἐπεὶ κατὰ πολὺ τοῦ χόρτου χείρων ἐστίν· ὁ μὲν γὰρ χόρτος οὐδεμίαν ἀηδίαν ἔχει ἐκ φύσεως, τὸ δὲ ἡμέτερον σῶμα ὀσμῆς καὶ ἀηδίας ἐστὶν ἐργαστήριον, ἅπαν τὸ ληφθὲν εἰς διαφθορὰν μετάγον καὶ ἀχρειοῦν. Διὰ τοῦτο καὶ Δαβὶδ οὐ χόρτον εἶπε τὸν ἄνθρωπον, ἀλλ' Francisci Scorsi notæ. ficiente capitis oneri. proprie ex eo color conficiatur attigimus ad hom. cubitorum trium, languido semper collo, et non suf27, ποι. 30, quam vide, et auctores, qui de tis tusius, ibi relatos. Quæ autem ibi adnotantur de coccineo colore, confirmantur ex hoc loco, ubi Theophanes dat cocos, τὸ ἐρύθημα ruborem. Λ terrenis abscessus. lla reddidi et edidi ex lect. cod. 5, ubi habetur ἀπόστασις, abscessus, cum in Panor. ὑπόστασις quod signat substantiam et ad hunc locum nihil pertinet, ut ex applicata similitudine auctoris apparet, qui ait, filium sese e terra sustollere, adeoque animo nihil in terra possidenti, et a terrenis elevato erectoque recte assimilatur, Lilium enim, etc. Plin. lib. xxi, cap. 4, de lilio: Nec ulli florum excelsitas major, interdum Deus sic restit. Ὁ Θεὸς οὕτως ἀμφιέννυσι deerat in Panorm. sicut superiora etiam duo alia fragmenta; nam post illa verba: Quantæ dic miki curæ propriam habebit imaginem, sequuntur hæve, Ὑπὲρ ἧς κόσμον ὅλον, etc., usque ad παρασχεῖν, quæ restituimus, et vertimus ut legis, et ubi de S. Joanne Baptista sermo est et ad illa verba: Et loculis viciitaret, sequitur: Καὶ θριξὶ καμήλων σκεπόμενος· Εt camelorum pilis legeretur, qu omnia ex Vat. coll. recuperavi, ut videas nihil a me prætermissum diligentiæ in his homiliis quam integre possem, edendis. (α) Hic lapsu typographico omissa sunt quaedam in elitione Patris Scorsi, ut ex ejus interpretatione patet. Epit.

HOMILIA XLIV. ὡσεὶ χόρτον. «Ανθρωπος γάρ, φησίν, ὡσεὶ χόρτος David hominem non dixit lenum, sed sicut fenum; αἱ ἡμέρα: αὐτοῦ. › Πῶς οὖν οὐκ ἐρυθριῶμεν ἡμεῖς οὐδὲ συστελλόμεθα, πρὸς τὴν ἑαυτῶν ἀφορῶντες φύ σιν, ἀλλὰ πλήρεις υπερηφανίας γινόμεθα, εξογκούμενοι δίκην πομφόλυγος; καὶ ὁ μὲν γαυριᾷ τῇ νεό - τητι, καὶ πρὸς τὸ ἄνθος τῆς ἡλικίας ὁρῶν τῇ ὥρᾳ ἐγκαλλωπίζεται· ὁ δὲ τῷ πλούτῳ θαῤῥεῖ· ἄλλος τῷ γένει βρενθύεται, καὶ τὴν ὀφρὺν κατὰ τῶν δυσγε νῶν ἀνασπᾷ, ἀγνοῶν ὡς ἀληθὴς εὐγένεια οὐκ ἐξ αἵματος, ἀλλ᾽ ἐξ ἀρετῆς οἶδε χαρακτηρίζεσθαι. "Η γὰρ σαρκική αὕτη συγγενής ἐστι τοῦ χάρτου, ἥτις καὶ ταχέως μαραινομένη χωρεῖ πρὸς τὸ οὐδέν. Ταῦτα σκοποῦντες, ἀγαπητοὶ, μάθωμεν ταπεινοφρονεῖν, πρὸς τὸ τέλος ἀφορῶντες τῆς ὠχυμέρου ζωῆς ταύ της, ἵνα μὴ ὡς χόρτος παραδοθῶμεν τῷ κλιβάνω τοῦ ἀσβέστου πυρός, οὗ γένοιτο ῥυσθῆναι πάντας ἡμᾶς, καὶ τυχεῖν τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΜΔ'. Περὶ τοῦ ἑκατοντάρχου. Αντιστρατεύει τοῖς ἀγαθοῖς ἔργοις ὁ πονηρὸς, ζητῶν ἀεὶ τοῖς καλλίστοις λυμαίνεσθαι. Διὸ δὴ καὶ σήμερον τὴν ἐπίδικον φιλονεικίαν ἐγείρας ἡμῖν ἔσπευδε συγχέαι τὴν σύναξιν, καὶ τὸν τῆς διδασκαλίας λόγον ὑποτεμεῖν, ὅλον ὑποδὺς τὸν ἀτάσθαλον ἐκεῖνον ἄνδρα καὶ μιξοβάρβαρον. Ἀλλ᾽ ὑμεῖς οὐκ ἀδπεῖς φανέντες τῶν ἐκείνου πανουργιῶν, καὶ μάλα νουνεχῶς τὴν ἐπίνοιαν αὐτοῦ παρακρούσασθε, πρὸς τὴν ἐκκλησίαν ὁρμήσαντες, καὶ καθ᾿ ἑαυτὸν δαιμονἂν ἀφέντες τὸν ἀκαιροβόαν ἐκεῖνον καὶ φλύαρον, τῷ διδασκαλικῷ λόγῳ ἐνετρίψατε. ait enim: • Homo sicut fenam dies cjus v. Quomodo igitur non erubescimus, neque demittimus animos naturam nostram respicientes, sed pleni superbia sumus, et instar bullæ tumemus? Et alius quidem insolenter se jactat propter juventutem, et florem ætatis videns de pulchritudir e gloriatur; alius vero fortunis condidit; alius superbe ob generis claritatem infatur, atque adversus cos qui ignobili nati sunt loco supercilium cortrabit, ignorans veram germanamque nobilitatem non ex sanguine, sed ex virtute solere consignari. Hæc enim, quæ ex carne deducitur, feno cognata est, quippe quæ marcescit celeriter et in nihilum redit. Hae considerantes, clarissimi, discamus demissos animos gerere, ad finem hujus brevis vitæ spectantes, ut ne tanquam fenum tradamur in clibanum ignis illius qui nulla vi potest exstingui, ex quo nobis liberari contingat et consequi sempiterna bona in Christo Jesu Domino nostro, cui gloria et imperium in sæcula sæculorum. Amen. 308 HOMILIA XLIV. De centurione. Adversatur bonis operibus improbus ille veterator, semperque studet pulcherrimis quibusque rebus officere. Quapropter etiam hodie concitata nobis judiciaria controversia perturbare concionem et hortatorium sermonem interrumpere conatus est; cum stolidum ac semibarbarum illum hominem totum penitus invasisset. Vos vero non ignari malarum ejus artium visi estis, et valde prudenter ejus neglecto molimine ad ecclesiam studiose properastis: et rabulam illum et importunæloquacitatis hominem secum ipso sinentes furias agitare, sermoni animum appulistis. In illo tempore, ‹ Cum introisset Jesus Capharnaum, accessit ad eum centurio ³ª., Cum jam Dominus miraculis Judæam implesset, eoque magis in stultorum animis, qui juxta Isaiæ vocem ‹ ponunt tenebras lucem, et dulce in amarum contra se invidiam inflammasset, quod reliquum erat, miraculorum gratiam gentibus impertitur, sinul ut ostendat ad mundi totius se advenisse Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ, «Εἰσελθόντι τῷ Ἰησοῦ εἰς Καπερναούμ, προσῆλθεν αὐτῷ ἑκατόνταρχος. ο Ἐπειδὴ τὴν Ἰουδαίαν πληρῶν τῶν θαυμάτων ὁ Κύ ριος ἐξῆπτε μᾶλλον τὸν κατ' αὐτοῦ φθόνον ἐν ταῖς τῶν ἀγραμμάτων ψυχαῖς, τῶν τιθεμένων τὸ φῶς σκότος, καὶ τὸ γλυκὺ πικρόν, ο κατὰ τὴν τοῦ Ησαίου φωνήν, μεταδίδωσι λοιπὸν τῆς τῶν θαυμά των χάριτος καὶ τοῖς ἔθνεσιν· ὁμοῦ μὲν δεικνύων, ὡς ἐπὶ σωτηρίᾳ τοῦ κόσμου παντὸς παρεγένετο, salutem, simul etiam, ut per gentium fidem inὁμοῦ δὲ καὶ τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀπιστίαν διὰ τῆς credulitatem Judæorum evidentius arguat. Parasa Psal. cu, 15. as Matth. viii, 5 seqq. 84 Isa. v, 20. Francisci Scorsi notæ. Veram germanamque nobilitatem, etc. Hanc nobilitatem quæ in virtute sit posia, philosophi ethnici etiam agnovere. M. Tullius ad Hirt.: Cum nobilitas, inquit, nihil aliud sit, quam cognita virtus, quis in eo, quem veterascentem videat ad gloriam generis antiquitatem desideret? Et ad Appium, lib. 11: Tu si aliter existimas, nihil erraveris, si paulo diligentius (ut quid sit εὐγένεια, quid sit nobilitas, intelligas) Athenodorus Sandionis filius, quid de his rebus dicat, altenderis. Et Juvenalis: Tota licet veteres exornent undique cerœ Atria, nobilitas sola est atque unica virtus. Adversatur bonis operibus. Exordium sumptum ex re nota; nimirum ex oblata episcopo judiciaria lite, per occasionem furiosi cujusdam. hominis concitata, qua impedimento fuerat, quomimus conventus in ecclesiam populi fieret; de qua nihil nobis plura dicere, et bariolari non licet, cum ipse rem ab omnibus eo temporis articulo cognitam non explanet; licet sane ex hoc colligere studium ardens pastoris in populo Christiana doctrina instituendo. Sed de hoc copiosius in Procemiis Isag.

tiores enim propensioresque ad credendum Christo τῶν ἐθνῶν πίστεως ἐλέγχων ἀριδηλότατα· ἑτοιμότερα sunt gentes. Vide enim uti ex diametro Judorum. γάρ πώς εἰσι τὰ ἔθνη, καὶ νενευκότα πολὺ πρὸς τὸ contumacia, et gentium promptitudo distent. Illi nempe vel contumeliis insectati sunt Christum; at Syrophonissa gentilis cum esset, indignam gratia se vocavit, et uti in catulorum numero recenseretur, et particeps fieret micarum ex Judæorum mensa cadentium obsecravit, quam tamen illi repudiabant. Et hic itidem centurio indignum omnino se judicat, qui Dominum sub tectum recipiat suum. Quapropter et illi incredulitatis suæ præmia receperunt; et hi gratiam lucrati sunt, justificati per fidem. Sed enim narrationem rursus ab initio repelamus. πιστεῦσαι Χριστῷ. Ορα γὰρ τὸ κατὰ διάμετρον ἄνισον τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀπειθείας, καὶ τῆς τῶν ἐθνῶν ἑτοιμότητος. Οἱ μὲν γὰρ καὶ μεθ' ύβρεων αὐτὸν ἀπεδίωκον· ἡ ἐξ ἐθνῶν δὲ Συροφοινίκισσα ἀναξίαν ἐκάλει ἑαυτὴν τῆς χάριτος, καὶ ἐν μοίρα κυναρίων παρεκάλει τετάχθαι καὶ μετασχεῖν ψιχίων ἐκ τῆς τραπέζης τῶν Ἰουδαίων, ἧς ἐκεῖνοι παντε λῶς ἀπηνῄναντο. Καὶ οὗτος δὲ ὁ ἑκατόνταρχος παντελῶς ἑαυτὸν κρίνει ἀνάξιον τοῦ ὑπὸ τὴν στέ γὴν αὐτοῦ τὸν Κύριον ὑποδέξασθαι. Διὰ τοῦτο κατ κεῖνοι τῆς ἀπιστίας δρέψαντο τὰ ἐπίχειρα, καὶ οὖτοι τῆς χάριτος ἀπώναντο, δικαιωθέντες ἐκ πίστεως. ᾿Αλλὰ τοῦ διηγήματος αὖθις τὴν ἀρχὴν ἀπολάσωμεν. Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ, «Εἰσελθόντι τῷ Ἰησοῦ εἰς Καρ περναούμ, προσῆλθεν αὐτῷ ἑκατόνταρχος παρακαλῶν αὐτὸν, καὶ λέγων.» ῾Ο μὲν θεηγόρος Λουκᾶς, τουτὶ τὸ παράδοξον ἀφηγούμενος, οὐκ αὐτοπροσώ πως ἐλθεῖν λέγει τὸν ἑκατόνταρχον, καὶ ποιῆσαι τὴν αἴτησιν, ἀλλὰ πρεσβυτέρους τῶν Ἰουδαίων ἐπαπι στεῖλαι ἀντιβολήσοντας περὶ τούτου τὸν Κύριον, Αλλ' οὐδεμίαν διαφωνίαν δείκνυσι τοῦτο τοῖς εὐγνωμόνως προσέχουσι. Καὶ γὰρ καὶ οἱ ὑπὸ τούτου ἀποστελλόμενοι εἰς πρόσωπον τοῦ ἀποστείλαντος πάρεισι, καὶ μηδεμία λαβὴ τοῖς φιλοψόγοις ἐντεῦθεν φανῇ, ὅτι ὁ μὲν αὐτόν φησι τὸν ἑκακόνταρχον προσ ελθεῖν, Λουκᾶς δὲ ἄλλους γενέσθαι ὑπουργοὺς τῆς αἰτήσεως. Τὸ γὰρ τοῖς εὐαγγελισταίς σπουδαζόμεν νον τοῦτο ἦν, τὸ φιλαληθῶς τὸ θαῦμα εἰπεῖν, οὐκ ἀκριβολογεῖσθαι περὶ τῶν προηγησαμένων τῷ θαύ ματι. Οὐδὲν δὲ τὸ κωλύον νοεῖν, καὶ συμβῆναι ἀμε φότερα. "Πετο γὰρ ὑπ᾽ εὐλαβείας ὁ ἑκατόνταρχος ὡς, ἐθνικοῦ τυγχάνοντος αὐτοῦ καὶ ἀλλογενούς, παρακούσεται τὴν αἴτησιν ὁ Χριστός. Εγνω οὖν ἰδίᾳ πρεσβεύσασθαι πρότερον. ὡς δὲ ἤκουσε τῆς ἐπαγγελίας τὸ πρόθυμον, θαρσήσας ἴεται καὶ αὐτός. Ηδη μὲν οὖν τῆς ἀναστάσεως προοιμίων ἀπάρχεται ὁ Σωτὴρ, καὶ μέλη, καὶ μέρη κεκακωμένα πρότερον ἰάσατο. Ἐπειδὴ δὲ τῶν ἀνθρώπων ἡ φύσις εἰς ἄῤῥεν καὶ θῆλυ μεμέρισται, ἀμφοτέρῳ τῷ γένει τὴν εὐερο γεσίαν χαρίζεται. Αμφω μὲν γὰρ καὶ ἀνὴρ καὶ γυνὴ τῆς ἐντολῆς ἐκπεπτώκατον, ἄμφω δὲ καὶ τῆς In illo tempore, ‹ Cum introisset Jesus Capharnaum, accessit ad eum centurio rogans eum, et dicens. › Sane divinus Lucas hoc miraculum narrans non ipsius centurionis venisse personam, et 309 per se petiisse dicit, sed Judzorum seniores rogatum de hac re Dominum allegasse. Sed nulla hic dissensio inesse videbitur iis qui sincero animo hoc reputant. Nam qui missi ab iilo sunt, personam mittentis gerunt et pro illo adsunt: nec ulla cavillandi cupidis hinc ausa præbetur, quod hic quidem ipsum venisse centurionem dicit, Lucas vero alios fuisse petitionis administros: hoc enim curæ erat evangelistis, miraculi veritatem studiose narrare; de iis vero quæ miraculum præcessissent, non nimis subtiliter sunt persecuti. Nihil vero prohibet, quominus utrumque contigisse intelligamus. Existimabat enim centurio ob reverentiam Christi fore, ut is sua postulata rejiceret, quippe cum gentilis esset et alienigena. Decrevit igitur prius seorsim legatos millere; ut vero promissi facilitatem audivit, et ipse confirmato animo accessit. Jam igitur Resurrectionis præludia Salvator inceptat, et membra partesque male affectas principio curat. Et quoniam in marem et feminam hominis natura divisa est, utrique generi beneficentiam large impertitur. Ambo siquidem, et vir et mulier a præcepto desciverunt, ambo vero etiam benignitatem sunt consecuti. Et sanat quidem eum, cujus erant nervi remnissi, elfcompago corporis dissoluta "; sed εὐεργεσίας τετύχατον. Καὶ θεραπεύει τὸν παρειμέν inclinatam mulierem et vergentem in terram sine cura non prætermittit *: multos a daemonum agitatione liberavit **, sed et Çhananææ filiolain vexatam a dæmonibus sanitati restituit "; Zacchæum ex injustis operibus in exigendis vectigalibus patratis eripuit, sed et lascivientem meretricem ex fœtore νον τὰ νεῦρα, καὶ λελυμένον τὰς ἁρμονίας τοῦ σώ ματος· ἀλλ' οὐδὲ τὴν νενευκυίαν εἰς γῆν καὶ συγ κύπτουσαν ἀφῆκεν ἀνήκεστον. Τοῦ κορυβαντιᾶν ἐκ δαιμόνων πλείστους ἀπέσπασεν· ἀλλὰ καὶ τὸ τῆς Χαναναίας θυγάτριον ὑπὸ δαιμόνων ὀχλούμενον έθεράπευσε· τὸν Ζακχαῖον τῶν ἐκ τοῦ τελωνεῖν ἀδικιῶν * Matth. xv, 26. "Matth. ix, 1 seqa. 57 Luc. XIII, 11. 88 Luc. vul, 27. ss Matth. xv, 29. Luc. xis, 2. Francisci Scorsi nota. Personam mittentis gerunt. Hæc prima ratio conciliandi Matthæum et Lucam, qui in narrando centurionis miraculo differre videntur, est S. Augustin., Bedæ, Leontii apud nostrum Joan. Mal. donat., qui eam sequitur. Altera quam etiam secundo loco adjungit hic Pater est S. Chrysost., Theophyl. et Euth. Vide præterea, quæ adnotavimus loin. 24, ubi eodem modo conciliatur locus Matth. de petitione facta a duobus filiis Zebedai, quam alius ab ipsis, alius a matre propositam scribit.

HOMILIA XLIV. Dominum ad convivium vocat, sed et hunc Martha in domum suam recepit"; sanat centurionis filium, cumque a morbo vendicat 6ª, sed et increpans febri Simonis socrum vehementer renti, tam firmæ restituit valetudini, ut ad ministrandum ea vires haberet, quae mortem jam exspectabat imminentem. Videbis etiam illum et demortuum viduæ filium, et Jairi puellam ad vitam revocare 6. Ει quidem sequebatur illum sacer discipulorum cœtus, sed et ministrabant mulieres, nuntiæ resurrectionis institutæ. Vides communis Domini et effictoris utriusque sexus communiter etiam præstitam utrique beneficentiam? 310 Quoniam enim eo impudentiæ aliqui processerunt, ut nulierem non esse proprie hominem dicerent, sed hominis partem, utpote ex viri latere fictam; refrenat per hæc Dominus maledicorum linguas, et effrenatos eorum impetus coercet, ostendens virtutem ac vitium æque in viri ac mulieris arbitrio ac potestate posita esse. Sed hæc obiter dicta sunt; jam sacra ipsa verba resuἠλευθέρωσεν· ἀλλὰ καὶ τὴν μαχλῶσαν πόρνην τῆς sordibusque peccati purgavit "; Sinion Pharismus δυσώδους ἁμαρτίας εκάθηρε. Σίμων ὁ Φαρισαῖος καλεῖ τὸν Κύριον εἰς ἑστίασιν· ἀλλὰ καὶ Μάρθα τουτον εἰς τὸν οἶκον αὐτῆς ὑπεδέξατο. Αλθαίνει τὸν τοῦ ἑκατοντάρχου παῖδα ἀπαλλάξας αὐτὸν τοῦ νοσή ματος· ἀλλὰ καὶ τῷ πυρετῷ ἐπιτιμήσας σφοδρώς τὴν πενθερὰν Σίμωνος φλέγοντι, τοσαύτην ἐποίησε τοῦ κακοῦ τὴν ἀπαλλαγὴν, ὡς πρὸς τὸ διακονεῖν ἐπιῤῥῶσαι τὴν ἤδη προσδοκωμένην τεθνήξασθαι. Ὄψει δὲ αὐτὸν ἀνιστῶντα μὲν τεθνηκότα καὶ τὸν τῆς χήρας υἱὸν, ἀλλὰ καὶ τὸ Ἰαείρου θυγάτριον. Καὶ μαθητῶν αὐτῷ ἐφείπετο θίασος, ἀλλὰ καὶ μα θήτριαι διηκόνησαν, ἀπόστολοι γεγονυίαι τῆς ἀναστάσεως. Ορᾷς τοῦ κοινοῦ Δεσπότου καὶ πλάστου καὶ τὰς εὐεργεσίας κοινάς; Ἐπειδὴ γὰρ ἀπηρυθρίασαν ἐς τοσοῦτόν τινες, ὡς μὴ κυρίως ἄνθρωπον τὴν γυναῖκα εἰπεῖν, ἀλλὰ μέρος ἀνθρώπου ὡς πλασθεῖ σαν ἐκ τῆς πλευρᾶς τοῦ ἀνδρὸς, επιστομίζει διὰ τούτων τὰς τῶν κατηγόρων γλωσσῶν ἀχαλινώτους ὁρμᾶς, δεικνὺς ὡς ἀρετῆς καὶ κακίας ἐπίσης αυτοκρατορεῖ καὶ ἀνὴρ καὶ γυνή. ᾿Αλλὰ ταῦτα εἴρηται κατὰ πάροδον· αὐτὰ δὲ τὰ ἱερὰ ἐπαναλάβωμεν λόγια. «Κύριε, ὁ παῖς μου βέβληται ἐν τῇ οἰκίᾳ παραλυτικός, δεινῶ; βασανιζόμενος.» ῎Αθρει δή πως ἐν αὐταῖς ἦν τοῦ θανάτου δυσμαῖς· ἐβέβλητο γὰρ ἐν τῇ οἰκίᾳ, ὡς μηδὲ δύνασθαι αὐτὸν ἀγαγεῖν πρὸς τὸν Κύριον. Εκφαντικώτερον δὲ ὁ Λουκᾶς τοῦτο δηλοί, προσθεὶς, ὡς ἔμελλε τελευτᾷν. Τινες δέ φασιν, ὡς διὰ τοῦτο οὐδὲ προσήγαγον αὐτὸν φέροντες ἐν τῷ σκίμποδι, ὡς ἂν μὴ τελευτήσῃ φερόμενος, προσδόκιμος ὢν ἤδη τεθνήξασθαι· ἐμοὶ δὲ δοκεῖ, ὡς οὐ διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν αὐτὸν οὐκ ἐκόμισαν, ἀλλ᾽ ἐπέπειστο ὁ ἑκατόνταρχος, ὡς δύναται καὶ ἀπόντα θεραπεῦσαι τὸν Κύριον. Καὶ τοῦτο φανερὸν ἐξ ὧν ἔλεγεν· Εἰπὲ λόγον, καὶ ἰαθήσεται ὁ παῖς μου.» • Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Ἐγὼ ἐλθὼν θεραπεύσω αὐτόν.» Διὰ τί οὕτω ῥᾳδίως ὑπήκουσε, καὶ τὴν θε ραπείαν εὐθὺς ἐπήγαγε, καίτοι οὐκ εἰωθὼς ἐν ἄλ λοις τοῦτο ποιεῖν; Τῷ τε γὰρ πατρὶ περὶ τοῦ σε ληνιαζομένου παιδὸς γονυπετοῦντι, καὶ ζητοῦντι τὴν θεραπείαν τοῦ πάσχοντος ἐπιπλήττει πρότερον, γενεὰν ἄπιστον καὶ διεστραμμένην εἰπών. Καὶ τῇ Χαναναία περιπαθῶς ἀντιβολούσῃ περὶ τῆς θυγατρός· «Οὐκ ἔξεστιν, εἶπε, λαβεῖν τὸν ἄρτον ἀπὸ τῶν τέκνων, καὶ δοῦναι τοῖς κυναρίοις.» Ἐν δὲ τῷ παρόντι ὁμοῦ τε ἤκουσεν, ὅτι «Ο παῖς μου βέβληται ἐν τῇ οἰκίᾳ παραλυτικός, ο καὶ πρὸς τὴν θεραπείαν ἐπείγεται. Διὰ τί; Ἐπειδὴ ὁ τὰς καρδίας ἐρευνῶν καὶ μέχρις ἐννοιῶν ψυχῆς ἐξικνούμενος, ᾔδει τοῦ ἑκατοντάρχου τὴν πίστιν ὁπόση τις ἦν. Τὴν χάριν οὖν πρὸς τὴν πίστιν μετρεῖ, καὶ τὴν ἴασιν ὑπισχνείται 61 Joan. IV, 7 seqq. Luc. vII, 36; x, 39-43. vi, 11 seqq.; vu, 49 seqq. mamus. • Domine, puer meus jacet in domo paralyticus, et male torquetur. Adverte quod ad ipsum mortis vergebat occasum. Jacebat enim in domo tam male affectus, ut ad Dominum adduci non posset. Expressius autem hoc Lucas ostendit adjungens, quod erat moriturus ". Aliqui porro dicunt, ea de causa in grabato non fuisse deportatum, ne scilicet inter ferendum vitam finiret, cum tam esset morti vicinus. Mihi vero non ea causa non adductus fuisse videtur, sed quod confideret centurio absentem etiam a Domino posse sanari. Quod ex ipsis ejus verbis perspicuum fit: Dic verbo, et sanabitur puer meus. › • In • Dicit ei Jesus: Ego veniam, et curabo eum. Quare tain facile exaudit, et tai subito valetudinem confert, cum in aliis non ita facere consuesset? Etenim lunatici filii parentem ad genua procidentem, et male affecti valetudinem obsecrantem increpat prius, generationem incredulam et perversai vocans “. Et Chananææ magno cum affectu pro flia supplicanti: e Non est, inquit, bonum sumere panem filiorum, et dare canibus ". praesenti vero sinul ac audiit, quod e Puer meus jacet in domo paralyticus, valetudinem adferre maturavit. Quamobrem? Quia nimiruın qui corda scrutatur, et pervadit animi sensus, cognoverat quanta centurionis fides esset. Gratiam igitur fide metitur, et curationem subito pollicetur: ut ita etiam gentilis hominis fervens pietas Judais se68 Matth. vi, 13. es Luc. * Luc. iv, 38, 39. 66 Luc. vu, 2. * Luc. 1, 41. 68 Matth. XII, 26. Francisci Quod puer meus. Abruptus hic sensus in C. Panorm. deficientibus post βέβληται bis ἐν τῇ οἰκία Scorsi notæ. παραλυτικὸς, καὶ πρὸς τὴν θεραπείαν ἐπείγεται, quæ legi in Gall.

quentibus ostenderetur. Statim enim ac Salvatorem γοργῶς, ὡς ἂν ἡ διάπυρος εὐλάβεια τοῦ ἐθνικοῦ viam ingressum vidit, timore perculsus ac consternatus erat, quod domum suam esset excepturus Deum, get ait: • Domine, non sum dignus, ut intres sub tectum meum, sed dic verbo, et sanabitur puer m³us. Nam et ego homo sum sub potestate constitutus habens sub me milites, et dico huic: Vade, et vadit, et alii: Veni, et venit, et servo meo, 311 Fac hoc, et facit.» Quod ait, tale est: Si ego, qui sub Csare mereo, et ejus jussis obtempero, solo tamen dicto militibus impero mihi subjectis, ita ut nemo resistere, simul ac procul amandatus est, neque non accedere vocatus audeat, quomodo qui sub potestate non es, sed propria ac dominatrice deitatis virtute pollens omnia nutu moves, non imperare possis, si velis, et statim puer sanabitur jussu tuo? Quod vero non ad assentationem verba consarcinaret, neque illiberali quadam adulatione vellet imponere, testimonium perhibuit illi Salvator, cum fidem ejus totius Israelis fide firmiorem esse dixit, ac statim adjunxit: «Sicut credidisti, fiat tibi. › Scierat porro illas esse sacras primitias gentium per Evangelium vocatarum: et per hunc centurionem providens Salvator eas quæ ad se venturæ τοῖς ἑπομένοις Ἰουδαίοις δειχθῇ. Ομοῦ γὰρ εἶδε τὸν Σωτῆρα τὴν πορείαν ὁρμήσαντα, καὶ περιδεής γενόμενος, κατέπτηχὼς ἦν οἶκο: Θεὸν ὑποδέξασθαι, καί φησι· · Κύριε, οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς, ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλθῃς, ἀλλ᾽ εἰπὲ λόγον, καὶ ἰαθήσεται ὁ παῖς μου. Καὶ γὰρ ἐγὼ ἄνθρωπος εἰμι ὑπ᾽ ἐξουσίαν ἔχων ἐμαυτοῦ στρατιώτας, καὶ λέγω τούτῳ· Πορεύου, καὶ πορεύεται· καὶ ἄλλῳ· Ἔρχου, καὶ ἔρχεται, καὶ τῷ δούλῳ μου· Ποίησον τοῦτο, καὶ ποιεῖ. ν Ο λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· Εἰ ἐγώ, τῷ Καίσαρι στρατευ μενος, καὶ τοῖς ἐκείνου εἴχων προστάγμασιν, ὅμως τοὺς ὑπ' ἐμὲ στρατιώτας ὑποτάσσω μόνῳ τῷ ῥήματι, ὡς μήτε τὸν ἀποδιοπομπούμενον μεῖναι θαμ ῥεῖν, μήτε τὸν καλούμενον οὐχὶ προσελθεῖν, πῶς ὁ μὴ ὑπ' ἐξουσίαν τελῶν, ἀλλ' αὐθεντικῇ δυνάμει θεότητος πάντα φέρων τῷ νεύματι, οὐκ ἂν ἐπιτάξης βουλόμενος, καὶ ὁ παῖς ῥωσθείη τῷ ἐπιτάγματι; ῞Οτι δὲ οὐ θωπευτικῶς ὁ λόγος αὐτῷ ἐκεκάττυτο, οὐδὲ τῆς κολακείας ἀνελευθερίᾳ ἐκεκιβδήλωτο, ἐμεμαρτυρήκει αὐτῷ ὁ Σωτὴρ, παντὸς τοῦ Ἰσραήλ τὴν αὐτοῦ πίστιν βεβαιοτέραν τιθεὶς, καὶ ἅμα προσθείς· «Ὡς ἐπίστευσας, γενηθήτω σοι.» "Ηδει δὲ τὰ πρωτόλεια τῆς διὰ τοῦ Εὐαγγελίου κλήσεως τῶν ἐθνῶν διὰ τοῦδε τοῦ ἑκατοντάρχου προορῶν ὁ essent, prædicit, quod erat futurum: quod e Multi Σωτήρ προσαγόμενα, προλέγει τὸ μέλλον, ὅτι ab oriente et occidente venient, et recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob in regno caelorum. Quoniam euim tantam in Israel non invenit Gdem, quod reliquum erat, a terrarum finibus advocat gentes et ingratus quidem populus ab ejus familiaritate sejunctus est; ascitæ vero sunt gentes ex fide justificatæ. Id enim etiam in causa est, cur cum Abrahamo recubituras gentes dicit, quod nimirum illius patriarchæ fidem æmulati essent. Qui vero filii vocabantur, ex gente Judaeorum dico, ejicientur in tenebras exteriores; ibi erit fletus et stridor dentium 69. › Ejicientur, inquit, ex regno, repellentur ex sacerdotio, et a sacris ipsis locis, et legalibus sacrificiis quibus consueti erant: ignorantiæ vero tenebras pro divina luce, et ejulatum poenitentiæ pro gaudio ex Dei conjunctione profecto commutabunt; et incassum dentibus animæ frendent divinas epulas esurientes. Porro tenebrarum exteriorum nomine futura peccatorum pœna signatur, quoniam futurum est, ut duplex ignis operatio tunc dividatur, et justis quidem lux pura et expers qualitatis ustivæ reddatur, improbis vero quidquid urendi vim habet et luce cassum est, tribuatur. Atque hæ quidem tenebræ exteriores dicuntur, vel interiores: etenim et hic velut in * Matth. vi, 12. • Πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ήξουσι, καὶ ἀνακλιθήσονται μετὰ Ἀβραὰμ, καὶ Ἰσαάκ, καὶ Ἰακὼβ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν.» Ἐπειδὴ γὰρ οὐ τοσαύτην εὗρε πίστιν ἐν τῷ Ἰσραήλ, προσκαλεί ται λοιπὸν τὰ ἔθνη ἀπὸ τῶν περάτων τῆς γῆς, καὶ ὁ μὲν ἀγνώμων λαὸς ἀποπεφοίτηκε τῆς πρὸς αὐτὸν οἰκειότητος, ἀντεισῆκται δὲ τὰ ἔθνη δικαιωθέντα ἐκ πίστεως. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ μετὰ ᾿Αβραὰμ λέγει ἀνακλιθήσεσθαι αὐτούς, ὡς τὴν τοῦ πατριάρχου πίν στον ζηλώσαντας. Οἱ δὲ κληθέντες υἱοὶ, οἱ ἐξ Ιουδαίων φημί, «ἐκβληθήσονται εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον· ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων. Εκβληθήσονται, φησί, τῆς βασιλείας, ἐξωσθήσονται δὲ καὶ τῆς ἱερωσύνης, καὶ αὐτῶν δὴ τῶν ἱερῶν τό πων, καὶ τῶν ἐξ ἔθους νομικῶν θυσιῶν· ἀνταλλά ξονται δὲ καὶ τὸ τῆς ἀγνοίας σκότος ἀντὶ τοῦ θείου φωτὸς, καὶ τὸν ἐκ μεταμελείας κλαυθμὸν ἀντὶ τῆς μετὰ Θεοῦ χαρμονῆς. Εἰς κενόν τε τοὺς τῆς ψυχῆς βρύξουσιν ἐδόντας, λιμώττοντες θείας τροφῆς. Δέσ γεται δὲ ἡ μέλλουσα τῶν ἁμαρτωλῶν τιμωρία σκότος ἐξώτερον, ἐπειδὴ μέλλει τοῦ πυρὸς ἡ διττὴ ἐνέργεια τότε διαιρεθήσεσθαι, καὶ τοῖς μὲν δικαίοις καθαρόν ἀποδοθῆναι τὸ φῶς, καὶ ἀμέτοχον ποιότητος καυστι κῆς, τοῖς δὲ φαύλοις διανεμηθῆναι τὸ καυστικόν καὶ ἄμοιρον τοῦ φωτίζοντος. Τοῦτο γοῦν τὸ σκότος Francisci Scorsi notæ. Duplex ignis operatio. Ex hoc loco satis aperte colligitur ignem quo torquentur inferi esse materialem ex sententia hujus Patris; illa enim distinctio duplicis operationis ignis non potest nisi igni sensili et materiali convenire. Quod nos pluribus ΖΑΓΟ disputavimus ad hom. 8, quæ est de divite et Lanot. 16, ubi et D. Basilii et aliorum Patrum auctoritates contulimus, qui eodem modo de học igne locuti, unde eorum etiam verus sensus elicitur.

HOMILIA XLIII. ζόμενοι, εἴ που τύχωσι τραπέζης πολυτελούς όψοις sibi, stipe cogenda, sicubi lautam mensam, δ ἐστιβασμένης, καὶ πληθούσης καρυκευμάτων, καὶ πολλὰ ἐχούσης ἐδώδιμα, τὰς σφῶν γαστέρας ἀφθό νως κορέσαντες, ἐγκολποῦνται τῆς τραπέζης τὰ λείψανα, τὴν εἰς αὔριον τροφὴν ἐκ τούτων ταμιευόμενοι. Ἐπεὶ οὖν καὶ ἡμᾶς χθὲς ὁ εὐαγγελικός λύ χνος τῷ ποικίλῳ τῶν νοημάτων εστιάσας ἐφόρεσεν, ὡς μὴ ἐξισχῦσαι καὶ τῶν ἑξῆς λόγων εφάψασθαι, φέρε τῆς χθεσινῆς τραπέζης τὰ λείψανα προθῶμεν σήμερον πρὸς ἑστίασιν· ἱκανὰ γὰρ ταῦτα τῆς τραπέζης τὰ ψιχίδια τὰς φιλοθέους κορέσαι ψυχάς. σιν exstructain cupediis, et condimentis abundantem, et refertam eduliis nacti fuerint, postquam abunde ventrem explerint, mensæ reliquias in sinum conjiciunt, in posterum diem pabulum sibi recondeules. Quando igitur et nos quoque evangelica lucerna convivio acceptos hesterno die sensuum varietate satiavit, adeo ut verba sequendi attingere nequiverimus, age hestern mensa reliquias ad epulum hodie proferamus'; sufficiunt enim hæc illius mensæ fragmenta ad animas Dei amantes explendas”. ‹ Nemo potest duobus dominis servire.› Atqui ut unus duobus serviat nequaquam ex iis est, quæ fieri nequeunt. Videmus enim multos communes famulos. Verum non de duobus, quorum una et • Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν.» Και μὴν οὐκ ἀδύνατον ἕνα δουλεύειν ουσί· κοινοὺς γὰρ οἰκέτας ὁρῶμεν πολλούς. Αλλ' οὐ περὶ τῶν ἑνὶ στοιχούντων θελήματι ἐκληπτέον τὴν παροῦσαν ἀπόφα εἰ γὰρ εἶεν δύο τὰ αὐτὰ ἐπιτάττοντες, καὶ eadem sit voluntas, hæc sententia debet intelμηδὲν ἀλλήλοις ἐναντιούμενοι, οὐ δύο τότε νομίζον. και κύριοι· ἀλλ᾽ οἱ τὰ ἀντικείμενα ἐπιτάττοντες, οἷς ἀμήχανον ὑποτάσσεσθαι τἀναντία διαπραττομένοις. Τοῦτο δὲ συμβολικῶς ἐπιτάττονται καὶ τὰ παλαιὰ διατάγματα. Καὶ πῆ μὲν τὸν ἀμπελῶνα σπεί ρειν οὐκ ἐπιτρέπονται, πῆ δὲ ἱμάτιον ὑφασμένον ἐκ δυοῖν μὴ ἀμπέχεσθαι, καὶ διὰ τούτων νομοθετοῦντα τὸν τῆς ψυχῆς ἀμπελῶνα τὴν ἀπὸ τῆς πίστεως γεωρ γούμενον καὶ τὸν βότρυν καρποφοροῦντα τὸν νοητόν, οὗ τὸ αἷμα ποτὸν σωτήριον τοῖς πιστεύουσι γίνεται, τοῦτον μὴ κατασπείρειν τοῖς ἐναντίοις σπέρμασιν, οἷς ὁ ἐχθρὸς τὸν ἐσπαρμένον σῖτον ἐνόθευσεν, ὡς ἐν τῇ τῶν ζιζανίων παραβολῇ μεμαθήκαμεν, οὔτε δι πλοῦν ἱμάτιον ἐνδιδύσκεται! ἐξ ἐναντίων δογμάτων συνυφαινόμενον. Πρὸς γὰρ τῷ ἀπρεπεῖ, καὶ ἀνάρμοστον. «Τίς (γάρ) κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος; ν ligi: si enim essent duo, qui eadem præciperent et nihil inter se dissiderent, tum non duo censerentur domini. Sed qui pugnantia jubent, quibus fieri nullo modo potest, ut pareas, cum eorum effecta contraria sint. Hoc autem allegorice prisca illa præcepta præscribunt. Nam alibi quidem vineam seri non permittunt " alibi vero prohibent vestimentum ex duobus contextum induere, alque his sanciunt, ne vinea animæ per fidem exculta, et spiritualem proferens 304 racemum, cujus sanguis potus est credentibus salutaris, seminibus contrațiis seratur, quibus inimicus triticum satum adulteravit, ut didicimus in parabola zizaniorum “; neu quis vestitu duplici induatur, nimirum qni ex contrariis dogmatibus contextus sit. Nam præterquam quod indecorum est, minime etiam convenit. Nam, «Que societas luci ad tenebras 43?, • Ergo nemo potest duobus dominis servire: aut enim unum odio habebit, et alterum diliget; aut unum sustinebit, et alterum contemnet. Quoniam snbsequens oratio declarat apertius quinam sint hi duo domini, Deum videlicet et mammonam dicens, intelligere oportet quod odio habere et sustinere, ad maminonam, amare vero et conte· mnere refertur ad Deum. Flagitiosi enim et improbi Deum non oderunt, scd contemnunt; neque diligunt mammonam, sed sustinent; mammonaut autem divitias appellavit. Contra vero justi dili- • Οὐδεὶς οὖν δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν· ἢ γὰρ τὸν ἕνα μισήσει, καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει· ἡ τοῦ ἑνὸς ἀνθέξεται, καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει. Ἐπειδὴ παρακατιὼν ὁ λόγος λευκότερον σαφηνίζει τίνες οἱ δύο κύριοι, τὸν Θεὸν εἰπὼν, καὶ τὸν μαμμωνᾶ, προσήκει νοεῖν ὡς τὸ μισήσει, καὶ τὸ ἀνθέξεται, ἐπὶ τοῦ μαμμωνα τέταχε τὸ δὲ, ἀγαπή σει, καὶ καταφρονήσει, ἐπὶ τοῦ Θεοῦ. Οἱ γὰρ βδελυροὶ καὶ φαυλόεργο: οὐ μισοῦτι Θεὸν, ἀλλὰ καταφρονοῦσι· καὶ οὐκ ἀγαπῶσι τὸν μαμμωνᾶν, ἀλλ' ἀντέχονται. Μαμμωνἂν δὲ τὸν πλοῦτον ἐκάλεσεν. Οἱ δὲ δίκαιοι τούμπαλιν ἀγαπῶσι τὸν Θεὸν, καὶ gunt Deum, et divitias detestantur. Propterea μυσάττονται τὸ πλουτεῖν· διὰ τοῦτο τὸ μέν· ι Η τὸν ἕνα μισήσει, καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει, ν ἐπὶ τῶν ἀγαθῶν τέτακται· τὸ δὲ, ι Η τοῦ ἑνὸς ἀνθέξεται, καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει, ἡ ἐπὶ τῶν φαύ λων. «Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν· Μὴ μεριμνᾶτε τῇ ψυχῇ ὑμῶν τί φάγητε, καὶ τί πίητε, μηδὲ τῷ σώ ματι ὑμῶν τί ἐνδύσησθε.. Καὶ μὴν οὐχ ἡ ψυχή ἐσθίει καὶ πίνει, ἀλλὰ τὸ σῶμα. Αλλ' ἐπειδὴ τὸ σῶμα τρεφόμενον συνέχει καὶ τὴν ψυχήν· μὴ τρε2, 4 seqq. 3 Levit. xix, 19. as Matth, VI, verba hæc: Aut unum odio habebit et alterum diliget,» de bonis; illa vero: c Aut unum sustine. bit, et alterum contemnet, › de improbis dicta sunt. ‹ Ideo dico vobis, ne solliciti sitis animæ vestræ, quid manducetis, aut quid bibatis, neque corpori vestro quid induamini.» Atqui nec edit, nec bibit anima, seul corpus. Verum quia corpus, quod alitur, animam etiam continet; corpori enim subtracto alimento, et animam etiam disjungi vel separari ** Deut. xx11, 9, 11. * Matth. xi, 25. 43 1 Cor. 1. 6. Francisci Scorsi notæ. Cujus sanguis. Sanguis vocatur vinum expressum ex uva per tropum in Cant. Deut. usitatum: Et sanguinem uvæ biberet meracissimum (Deut. xKAI, 14). ltidemque hom. 4, quæ est 9 de Cruce.

ducatur. Cum hoc igitur ita se habeat, si quis hunc γενομένης, τὴν ἀρετὴν ἀντεισάγεσθαι. Τούτου δὲ centurionem studeat æmulari, dicet huic, Vade, et οὕτως ἔχοντος, εἴπερ τις ἐθέλει τὸν ἑκατόνταρχον valit. Qualis hic? De quo nimirum discipulis Do- - τοῦτον ζηλοῦν, ἐρεῖ τούτῳ· Πορεύθητι,καὶ πορεύεται, minus dixit: «Dicelis huic monti, Tollere, et tolle- Ποίῳ τούτῳ; Περὶ οὗ τοῖς μαθηταῖς εἶπεν ὁ Κύριος· tur ",» signans lunaticum illud damonium lloc • Ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ· "Αρθητι, καὶ ἀρθήσεται,» vero discedente, advocabit non eumdem sane, sed δεικνὺς τὸ σεληναῖον ἐκεῖνο δαιμόνιον. Τούτου δὲ eum qui sibi acceptus ac dilectus est. Exterminato ὑποχωρήσαντος προσκαλέσει οὐ τὸν αὐτὸν, ἀλλὰ τὸν enim vitii defensore, succedit justitiæ propugnator, καταθύμιον. ᾿Αποδιωχθέντος γὰρ τοῦ τῆς κακίας indutus thoracem justitia, et galea salutis et gla- συμμάχου, ἀντεισέρχεται ὁ τῆς δικαιοσύνης ὁπλίτης, dio Spiritus armatus. Tunc vero corpus, quod ser- ἐνδεδυμένος τὸν θώρακα τῆς δικαιοσύνης, καὶ τὴν vitio 313 factum est, mentem, ut dominam timebit περικεφαλαίαν τοῦ σωτηρίου, καὶ τοῦ Πνεύματος suam, et debitum præstabit famulatum, ut non τὴν μάχαιραν. Καὶ τότε φοβεῖται τὸν κύριον αὐτοῦ amplius carnis affectus spiritui adversetur. Fieri τὸν νοῦν ὁ δοῦλος τὸ σῶμα, καὶ τὴν πρέπουσαν quippe non potest, ut contrario milite præsente ὑπηρεσίαν ποιεῖ, ὡς μηκέτι τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς corpus obediat moderamini rationis. Quare et nos, ἀνταίρειν τῷ πνεύματι. 'Αδύνατον γὰρ τοῦ ἐναντίον fratres, dum centuriones sumus, hoc est multos στρατιώτου παρόντος ὑπείκειν τὸ σῶμα τῷ σώφρονι malitia præcedimus, et Casari, hoc est diabolo mun- λογισμῷ. Διὸ δὴ καὶ ἡμεῖς, ἀδελφοί, ἕως ἑσμὲν έκαdi principi, mancipati, siquidem laudabilem timorem τόνταρχοι, τουτέστιν εἰς κακίαν πολλοὺς ὑπερβάλ adepti sumus, cum reverentia cœlestis doctrinæ λοντες, καὶ δουλεύομεν Καίσαρι τῷ κοσμοκράτορι gratiam suscipiamus, ut qui digni non simus qui διαβόλω, κἂν τὴν ἐπαινουμένην δειλίαν κτησώμεθα, eam accipiamus. Si vero tales evaserimus, ut pos- αἰδεσθῶμεν τὴν χάριν τῆς θεολογίας ὑποδέξασθαι, simus cogitationes a malis passionibus ortas ejicere, ὡς οὐχ ἱκανοὶ ταύτην λαβεῖν· εἰ δὲ τοιοῦτοι γενοί· et earum loco virtutes in animum intromittere, et μεθα, ὡς δύνασθαι τοὺς μὲν ἐμπαθεῖς λογισμοὺς corpus ad eam quæ secundum Deum est, vivendi ἀποπέμπειν, τὰς δ' ἀρετὰς ἀντεισάγειν ἐν τῇ ψυχῇ, rationem subigere, tunc etiam nostrum unusquisκαὶ τὸ σῶμα τῇ κατὰ Θεὸν πολιτείᾳ δουλαγωγεῖν, que poterit audacter dicere: Habeo sub me milites, τότε καὶ ἡμῶν ἕκαστος δύναται θαῤῥούντως εἰπεῖν, et dico ei qui malus est, Vade, et vadit; et ei, qui Ἔχω ὑπ' ἐμαυτὸν στρατιώτας, καὶ λέγῳ τῷ πονηρῷ· bonus, Veni, et venit; et corpori miso, Elice virΠορεύθητι, καὶ πορεύεται· καὶ τῷ ἀγαθῷ· Ἔρχου, tutis opus, et facit in Christo Jesu Domino noκαὶ ἔρχεται· καὶ τῷ σώματί μου· Ποίησον τὴν τῆς stro, cui gloria et imperium in sæcula sæculorum. ἀρετῆς ἐργασίαν, καὶ ποιεῖ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶν νας τῶν αἰώνων. Αμήν. Amen. HOMILIA XLV. De divite interrogante Dominum. Quod in unguentis e rosa et aliorum suaveolentium florum compositione conditis accidere solet, ut si turturibus seu columbis admoveantur robustiores eas efficiant, vultures autem carnivori eorum contactu statim labefactentur, eo quod, tetro odori corruptionique eorum natura assueta, quod bene olet aversantur ac fugiunt: simile quiddam sermoni nostro contingit, qui communiter ad omnes effusus, non idem in omnibus operatur: sed quotquot vel turturum continentiam, vel columbarum simplicitatem habent, ii suavi doctrinæ odore nutriuntur, et animæ percipiunt utili71 Matth. xvii, 19. ΟΜΙΛΙΑ ΜΕ Περὶ τοῦ ἐρωτήσαντος πλουσίου τὸν Ἰησοῦ». Οἷόν τι συμβαίνειν είωθε περὶ τὰ μύρα τὰ ἐκ τῶν ῥόδων γινόμενα, καὶ τῆς τῶν ἡδυπνόων ανθέων συνθέσεως· ταῦτα γὰρ εἰ μὲν τρυγόσιν ἢ περιστερείς προτεθῇ, ρωμαλεωτέρας αὐτὰς ἀπεργάζεται, οἱ δὲ νεκροβόροι γῦπες τῇ προσψαύσει τοῦ μύρου εὐθὺς διαφθείρονται· πρὸς γὰρ τὸ δυσῶδες καὶ διεφθορὸς ἡ φύσις αὐτῶν οἰκείως ἔχουσα μυσάττεται τὸ εὐῶ δες, καὶ ἀποστρέφεται· τοιοῦτόν τι καὶ περὶ τὸν διδασκαλικὸν λόγον γίνεται, ἐς κοινῇ πᾶσι προχεόμεν νος οὐ ταὐτὸν ἐν πᾶσιν ἐργάζεται· ἀλλ᾽ ὅσοι μὲν τὴν τῶν τρυγόνων ἔχουσι σωφροσύνην, ἢ τῶν περὶ στερῶν τὴν ἀκεραιότητα, οὗτοι τῇ εὐωδίᾳ τῆς δι Francisci Scorsi notæ. Signans lunaticum illud dæmonium. Alludit ad illud Matth. cap. xiit: Dicelis huic monti, Tollere, et tolletur, quod mystico sensu de dæmone potest intelligi. Lege quæ diximus hom. 23, not. 36. Turturibus seu columbis. Mos fuit veteribus columbas odoribus perfundere, eo nimirum, quod iis gaudent; hinc illa Anacr. ad columbam: Ερασμίη πέλεια, Πόθεν, πόθεν πέτασαι, Πόθεν μύρων τοσούτων Επ᾽ ἡέρος θέουσα Πνέεις τε καὶ ψεκάζεις; Amabilis columba, Unde, undle pergis, aut quo? Tot unde nunc odores luc advolans per auras Spirasque depluisque? Vultures autem. Non modo labefactari,!! hic noster, sed etiam interimi vultures unguentis e rosa confectis delibutos tradit Eustathius Antioch. in Comment. in Hexaem. quem in lucem edidit Leo Allatius: Φασὶ δὲ, inquit, τὸν γύπα τὰ ρόδινα μυρα χρισθέντα ἀποθνήσκειν.

HOMILIA XLV. δασκαλίας τρεφόμενοι τὴν ψυχικὴν τρυγῶσιν ὠφέ- tatem: quotquot vero suam ipsorum naturam inλειαν· ὅσοι δὲ τῇ δυσώδει τοῦ φθόνου τὴν ἑαυτῶν vidiæ graveolentia corruperunt, hi vulturum ac φύσιν διέφθειραν, οὗτοι καθάπερ γύπες, ἢ κάνθα ροι ἀποστρέφονται τὸ τῆς διδασκαλίας θυμίαμα. ᾿Αλλὰ πρὸς τί βλέπων ἐχρησάμην τῷ παραδείγματι; Επειδήπερ ἡ χθὲς ἡμῖν γενομένη κοινῇ πρὸς πάντας ἐπίπληξις τοῖς μὲν εὐαισθήτοις καὶ σώφροσι γέγονεν ἐπανόρθωσις· οἷς δὲ διεφθορὸς ἦν τὸ ἦθος καὶ ἀδιόρθωτον, οὗτοι οὐχ ὅπως οὐκ ἐβελτιώθησαν, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἀναίδειαν ἐξέκλιναν μείζονα. Αλλ' ἐκείνων μὲν τὴν νόσον δριμυτέροις φαρμάκοις σὺν Θεῷ ἀκεσόμεθα, καὶ στυπτικωτέροις ἐπιτιμίαις τὸ ἀπηλγηκὸς αὐτῶν εἰς συναίσθησιν ἄξομεν. Ὑμεῖς δὲ ὅσοι νήφοντι λογισμῷ τὸ λῷον ἐπιλεξάμενοι πρὸς τὴν σύναξιν δεδραμήκατε, τῶν εὐαγγελικῶν λόγων ἀκούσατε. Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ, • "Ανθρωπός τις προσῆλθε τῷ Ἰησοῦ γονυπετῶν αὐτὸν, καὶ λέγων· Διδάσκαλε ἀγαθέ, τί ποιήσας ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσω;» Ο παρών ἄνθρωπος, κρυψίνους ὑπάρχων ἀνὴρ, καὶ τὰς ὑφάλους πέτρας μιμούμενος, οὐκ ἀγαθῇ γνώμη προσέρχεται φιλοπευστῶν, ἀλλ᾽ οἰόμενος ἐλέγξαι τὸν Κύριον, ὡς τἀναντία τῷ νόμῳ πραττόμενον. Πρόσεισι γοῦν ὑποκριτικῷ σχήματι, λόγῳ θωπευτικῷ αἱμύλα κωτίλλων, καὶ φενακίσαι πειρώμενος τὸν ἀλάθητον. «Διδάσκαλε ἀγαθέ.» Ορᾷς τὸ τῆς ὑποκρίσεως δηλητήριον τῷ τῆς κολακείας μέλιτι κεραννύμενον. Καὶ τάχα τοῦτο ἦν ὁ Δαβίδ ἔψαλλεν ἐν ψαλμοῖς ἐκ προσώπου Χριστοῦ • • Ἐμοὶ μὲν εἰς ρηνικὰ ἐλάλουν, καὶ ἐπ' ὀργὴν δόλους διελογίζοντο.» 'Αλλ' ήμβροται τῆς ἐλπίδος, καὶ συνελήφθη ἐν τῇ παγίδι, ἣν ἔκρυψεν. Ο γὰρ ἄχρι καὶ μυελῶν ἐμ βατεύων ψυχῆς, ἐπιγνοὺς τὸ ὕπουλον αὐτοῦ τῆς διανοίας, καὶ ὕφαλον·. Τί με λέγεις, φησὶν, ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἷς ὁ Θεός. • Αλλ' ἐνταῦθα πάλιν ἐπιφύονται οἱ τοῦ πονηροῦ μαθηταί, οἱ τῶν θείων λόγων τεμαχισται, οἱ τῶν ῥημάτων θηρευταί, οἱ τῆς ἀληθοῦς γνώσεως ὑβρισταί, οἱ τὸν μονογενῆ τοῦ Θεοῦ Υἱὸν τῶν τῆς φυσικῆς ἀγαθότητος πατρι κῶν θώκων ταῖς αὐτῶν ἀθυροστομίαις ἐπιχειροῦντες δίπτειν, φάσκοντες· Αὐτὸς ὁ Ἰησοῦς ἀπείπατο εξ scarabeorum more aversantur thymiama doctrinæ. Quorsum vero hoc spectat exemplum, quo usus sum? Quia scilicet quæ hesterno die a nobis castigatio omnibus promiscue facta est, prudentibus 314 quidem recteque sentientibus correctioni fuit; quorum vero depravati sunt mores, ac difficile corrigi possunt, ii in majorem etiam impudentiam devenere, nedum evasere meliores. Verum nos eorum morbo acrioribus medicamentis Deo juvante, medebimur, et reprehensionibus magis austeris eorundem stuporem, ut sentire aliquando valeant, excitabimus. Vos vero qui saniore consilio, good melius est, eligentes ad synaxim concurristis evangelicum sermonem audite rs. In illo tempore: ‹ Homo quidam accessit ad Jesum genuflectens ante eum, et dicens: Magister bone, quid faciens vitam æternam possidebo? › Homo iste versutus ac simulator cum esset, sasa sub aquis latentia imitatus, non sincero animo ad interrogandum accedit, sed sperans fore ut Domi nuin deprehendat quasi contraria legi præcipientem. Accedit ergo simulato oris habitu, blando et ad assentationem composito sermone garriens, decipere tentans eum, quem nihil fallit: e Magister ac bone. Vides simulationis venenum adulationis melle temperatum; et fortassis hoc est, quod David in Psalmis cecinit in persona Christi: ‹ Mihi quidem pacifica loquebantur, et in ira dolos cogitabant.» Verum ille spe sua aberravit, et captus est in laqueo quem abscondit. Qui vero usque ad imas medullas pervadit hominum mentes, cogitationem hominis teclam insidiosamque dispiciens: 4 Quid me, inquit, vocas bonum? nemo bonus nisi solus Deus.', Sed hic rursus diaboli discipuli exsistunt, qui divina verba dilacerare solent, venatores vocum, sed veræ intelligentiæ osores; qui unigenitum Dei Filium a paterna naturalis bonitatis sede importuna sua loquacitate deturbare conantur, ac dicunt: Jesus ipse Deum se esse negavit, cum repehenderit 18 Psal, XXXIV, 20. ” Matth. xvix, 16 seqq., Marc. x, 17 seqq.; Luc. xviii, 16 seqq. Francisci Scorsi nota. prostratus in terram veniam postulabit, dones orationum solemnitas consummetur. Acrioribus medicamentis. Hinc aperte colligis Cunctisque in synaxi fratribus congregatis tandiu hujus auctorem homiliæ, et episcopum esse, et censoren populi sui severum; a quo enim hæc comminationis plena verba jactari in populum possent, nisi ab habente auctoritatem et zelum gregis sui? Vide Procean. Isag. III, § 9. Ad synaxim concurristis. Ita verti, quod Graeca vox σύναξις latinitatis jure donata ad usum jam ecclesiasticum traducta sit; potuissem nomine puro puto Latino, colleciam, conventum, congregalionem reddere; læc enim σύναξις valet a verbo συν άγω, id absolute sape apud sacros scriptores significat plebem rei sacræ causa in ecclesiam cogere, et interdum etiam ad communionem admittere; quod notavit Billius, lib. 11 Observ. sacr. Inde celebritatem seu frequentiam populi ad sumendam Eucharistiam recte synaxim absolute dixeris. Monachorum quoque conventus ad orandum, sive ad celebranda mysteria synaxis dicta, Gussian., lib. iv, cap. 16: Homo isle versulus. Videtur existimare Theophanes hunc divitem de quo Matth. cap. τιΣ. agit, quodque hic explicatur, eumdem esse, atque illum legis peritum, de quo Lucas cap. xvm, qui accessit ad Jesum tentans eum; adeoque dicit eodem duplici animo vafroque adiisse Dominum; in qua opinione est cliam S. Hieron., S. Ambros, in cap. XVIII Lucæ; et Cyrill. Alexand. lib. 1 Thes., et Epiphan. in Ancorato. Verum etiam contraria opinio est Basilii, Chrysost. et Euthym., multisque conjecturis Maldonatus noster ostendit hunc divitem non tentandi Christi, sed dicendi causa accessisse, sed hoc dijudicare non est hujus loci ad quem satis fuit indicare auctores, cum quibus consentit hic Noster, ut aliorum consensu ejus quoque opinio fulciretur.

cum, qui ipsum appellaverat bonum: 4 Quid enim ναι Θεός, ἐπιτιμῶν τῷ εἰπόντι αὐτὸν ἀγαθόν· ι Τί me vocas, inquit, bonum? nemo bonus nisi solus Deus.» Est vero putida istorum oratio, et foelitatem suam continuo prodit. Oportebat enim ipsos intelligere si modo liberi essent invidia, non ideo hoc dicere, quod bonum esse se neget. Qui enim hoc fieri possit, cum et hominem et arborem bona appellet? • Bonus homo profert de thesauro suo nova et vetera 7;jet: cNon potest arbor bon: fructus malos facere; non igitur negat 315 esso se bonum, sed simulationem hominis reprehendit, et vulpinam retegit pellem, qua tectus interrogationem proposuerat, perinde ac si dicat: Quomodo me vocas bonum, quem nudum hominem arbitraris? Quomodo me vocas bonum, quem verbis tuis venisti deceptum? Quomodo adularis ei quem Moysi " contrarium putas? Quid non ex adverso pugnaturus aggrederis? quid adulationem, ut insidias struis? > με λέγεις, φησὶν, ἀγαθόν; οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἰς ὁ Θεός.» Εστι δὲ ὁ λόγος αὐτῶν σαθρὸς κομιδή, καὶ τὸ ἀκαλλὲς ἐμφαίνων ἐν ἑαυτῷ. Ἐχρὴν γὰρ συνιδεῖν, εἴπερ ἦσαν βασκανίας ἐκτὸς, ὡς οὐκ ἀπὸ αναινόμενος τὸ ἀγαθὸς εἶναι ταῦτά φησι· πῶς γὰρ, ὁ καὶ ἄνθρωπον καὶ δένδρον εἰπὼν ἀγαθόν; • Ο ἀγαθὸς ἄνθρωπος ἐκβάλλει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά, καί· «Οὐ δύναται δένδρον ἀγα θὸν καρπὸν σαθρὸν ποιῆσαι.» Οὐκ οὖν ἀπαρνεῖται τὸ ἀγαθὸς εἶναι, ἀλλ᾽ ἐλέγχει τοῦ ἀνδρὸς τὴν ὑπό κρισιν, καὶ τὴν ἀλωπεκὴν ἐκκαλύπτει, μεθ᾿ ἧς τὴν ἐρώτησιν ἐπεποίητο, μονονουχὶ λέγων· Πῶς ἀγαπ θὲν ὀνομάζεις, ὃν νομίζεις ψιλόν ἄνθρωπον; Πῶς ἀγαθὸν καλεῖς, ἂν ἧκες φενακίσαι τοῖς ρήμασι; Πῶς δὲ κολακεύεις, δν εἰκάζεις τοῦ Μωϋσέως ἀντίθεον; Τί μὴ φανερῶς ἥκεις πολεμήσων, ἀλλ' ὡς λόχον τὴν θωπείαν ἱστᾷς; «Οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἰς ὁ Θεός. «Εἰ οὖν ἀγαθόν με ὁμολογεῖς, πίστευε εἶναί με καὶ Θεόν. Εἰ ψιλὸν ὀνομάζεις ἄνθρωπον, ἀπατη θῆναι με τοῖς σοῖς λόγοις δυνάμενον, μηδ' ἀγαθὸν κατονόμαζε. Πρὸς τοῦτο ἀφορῶν εἶπεν ὁ Κύριος, • Οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἷς ὁ Θεός.» Αλλ' ἕτερον ἀνακαλύπτει πάλιν θεώρημα. Εἰ γὰρ μόνος ἀγαθὸς ὁ Θεὸς, πῶς φησιν ἡ Γραφὴ ἀγαθὸν καὶ σοφὸν παῖδα τὸν Σαμουήλ; καὶ ς ὁ ἀγαθὸς Σαουλ υἱὸς Κῖς.» Ελκανα δὲ βαρυθυμοῦσαν τὴν ὁμόζυγον Ανναν τῇ ἀπαιδίᾳ παραμυθούμενος. • Οὐκ ἀγαθός σοι, φησὶν, ὑπὲρ δέκα τέκνα ἐγώ;» Καὶ ὁ ψαλμός· «ΑγάGuvo», Κύριε, λέγει, τοῖς ἀγαθοῖς, καὶ τοῖς εὐθέσι τῇ καρδίᾳ.» Αλλὰ τὸ Εὐαγγέλιον τὴν κυρίως ἀγα θότητα λέγει ἥτις μόνη σύνεστι Θεῷ. Οσα γάρ ἄλλα πέφυκεν ἀγαθά, χάριτι μετέσχε τῆς ἀγαθό τητος, ὥσπερ δὴ καὶ ἁγιωσύνης, καὶ δικαιοσύνης, καὶ ὁσιότητος, καὶ τῶν ἄλλων ἀγαθῶν, ὧν μετέλαδεν ἕκαστον τῶν ὄντων, καθ᾽ ὅσον ἡ τοῦ δεχομέν νου φύσις ἐχώρει. «Οὐδεὶς οὖν ἀγαθὸς εἰ μὴ εἷς ὁ Θεός.» Εἰ δὲ δεῖ καὶ οἷον ἡδυσμά τι προσθεῖναι τῷ λόγῳ διὰ τοὺς τοιούτοις προσέχοντας, κοινωνία τις πρόσεστι τοῖν ὀνομάτοιν ἀμφοῖν τοῦ τε Θεοῦ καὶ τοῦ ἀγαθοῦ. Εἰ γάρ τις τὰς τῶν στοιχείων ἀριθμή σει μονάδας, ἴσας ἐν ἀμφοτέροις εὑρήσει σαφῶς εἰς τέσσαρας, καὶ ὀγδοήκοντα, καὶ διακοσίας ποσουμέν 16 Psal. cxxi, *5* | Reg. 1, 8. Nemo bonus nisi solus Deus:) si igitur me bonum vocas, Deum etiam esse me credas: si me purum hominem æstimas, quique decipi tuis verbis possim, noli appellare bonum. lluc igitur speclans Dominus dixit: Nemo bonus nisi solus Deus. Sed aliud etiam subjicit contemplandum. Etenim si solus Deus bonus est, quomodo 'vocat Scriptura bonum et sapientem Samuelem puerum, et bonus Saul filius Cis 75,, Elcana vero conjugem suam Annam, quod liberis carcret mœrentem alloquens: «Nonne bonus ego sum tibi super decem filios 7?» et psalmus: e Benefac, Domine, bonis, et rectis corde,» Verum Evangelium de ea loquitur bonitate, quæ per se bonitas est, quæ in solo inest Deo. Quotquot enim res aliæ bonæ sunt, gratia participes sunt bonitatis, sicut et san. ctitatis, et justitiæ, et aliorum bonorum quorum partem accepit unumquodque eorum quæ sunt, quantum cujusque recipientis natura capiebat, ‹ Nemo igitur bonus nisi solus Deus. Quod si sermoni veluti condimentum quoddam licet aspergere propter eos qui talibus delectantur, communio quædam est utriusque vocis Θεός Deus, et ἀγαθό; bonus; si quis enim elementorum numeret unitates pares utrobique reperiet, ducentas scilicet To Matth. xi, 35. 74° Mauh. vii, 18. 7 1 Reg. 11, 26. Francisci Scorsi notæ. contrarium Deo, et Moysi, et tua, interrogatione conaris me in quopiam errore deprehendere; ergo nullo sensu, quod ad animum tumm pertinet, tua appellatio vera est, labiis tenus hoc me titulo colionestas, cor autem tuum longe est a me. Hæc est explicatio Theophan, qui satis plane ostendit Chri sti responsionein fuisse ad duplicis adolescentis mentem directa, cuumn ait: Πρὸς τοῦτ' ἀφορῶν εἶπεν ὁ Κύριος, Οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἷς ὁ Θεός· luc igitur spectans Dominus dixit: «Nemo bonus, nisi solus Deus. Perinde ac si dicat. Explicatio horum ver- p diugis, et tecto ingenio loqueris; putas enim me borum Quid me vocas bonum? Nemo bonus nisi solus Deus, allata hic a Theophane consentanea est ejus opinioni, de qua supra not. 74 quod ille dives adolescens simulato animo et tentandi causa ad Christum accesserit; hoc enim posito ita explicat illam Christi responsionem, quasi ad hominem quoddam argumentum illatum ad ejus simulationem redarguendam quod hac paraphrasi planius fiat. Quomodo me vocas bonum, ait Christus, ex mente Theophan., quem nudum hominem arbitraris? Vel enim eo sensu me vocas bonuin, quo Deus dicitur bonus, qui natura, et ut loquitur S.Dionysius αὐτούγαθος est per se bonus: atque huc pacto simulate loqueris, non enim me Deum existimas. Vel me vocas bonum ea bonitate quæ convenit homini a Deo nimirum impertita, et hoc etiam sensu verba Elementorum numeret unitates. De hujus calculationis quam ισόψηφον Græci dicunt, antiquitate et usu diximus supra ad hom. 36, not 59, quam recole; ibi enim et hoc quoque ἰσόψηφον expo suimus.

HOMILIA XLV. νας ἑκάστου ὀνόματος. ᾿Αλλὰ τοῦτο μὲν ἴσως πε- quatuor, et octoginta in unoquoque nomine. Sel ριεργότερον. Φέρε δὴ καὶ τὴν ἑξῆς λέξιν σκοπή - σωμεν. hoc fortasse curiosius, et extra rem videri possit. Age ergo sequentia consideremus. «Dicit ei Jesus: Mandata nosti? Non adulterabis, non occides, non furtum facies, non dices falsum testimonium. Ille quidem opinabatur quamdam aliam se accepturum doctrinam, ut haberet, quid contra illum argueret: at Salvator quamvis alia ratione posset ejus insidias declinare, Moſis legem proponit. Illud etiam considerare par est, qua causa non omnia mandata recenseat, sed prioribus omissis posteriora solum commemorarit. llinc enim 316 Mosis Decalogum incipit: Diliges Dominum Deum tuum, et proximum sicut te ipsum'';, deinde diis alienis tribui cultum vetat: < Non erunt, ait, tibi alii dii;» tum diem Sabbati præcipit observare. Sed Salvator his præteritis ad posteriora progreditur. Quid ita? Quoniam cum Judæis agebat, supervacuum duxit dicere: ‹ Diliges Dominum Deum tuum; › el: • Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Τὰς ἐντολὰς οἶδας; Μή μοιχεύσῃς, μὴ φονεύτῃς, μὴ κλέψης, μὴ ψευδομαρτυρήσῃς.» Ο μὲν ᾤετο ἄλλην τινὰ διδασκαλίαν ἀκοῦσαι, ὡς ἂν ἔχῃ κατηγορεῖν· ὁ δὲ Σωτήρ, καίπερ δυνάμενος ὅμως ἐκκλίνων αὐτοῦ τὰς λαβής, τὴν τοῦ Μωϋσέως προτίθησι χρήσιν. Χρὴ μέντοι κἀκεῖνο σκοπεῖν, πῶς οὐ πάσας λέγει τὰς ἐντολὰς, ἀλλὰ τὰς πρώτας παραδραμὼν τῶν ἑξῆς ἐμνημόνευσεν. "Αρχε ται μὲν γὰρ ἡ τοῦ νόμου Δεκάλογος. Αγαπήσεις Κύριον τόν Θεόν σου, καὶ τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν.. Εφεξῆς ἀποτρέπει σέβας απονέμειν ὀθνείαις θεοῖς. • Οὐκ ἔσονται γὰρ, φησί, θεοὶ ἕτεροι.» Εἶτα φυλάττειν τὴν ἡμέραν τοῦ Σαββάτου νομοθετεί. Αλλ' ὁ Σωτὴρ, ταῦτα μεθεὶς πρὸς τὰ τελευταῖα χωρεί. Διὰ τί; Ἐπειδὴ πρὸς Ἰουδαίους διαλεγόμενος περιτο τὸν ἡγήσατο εἰπεῖν· ο 'Αγαπήσεις Κύριον τὸν Θεὸν,ο καί· ι Οὐκ ἔσονταί σοι θεοὶ ἕτεροι.» Τοῦτο γὰρ ἦν δῆθεν πεφυλαγμένον αὐτῷ· τὸ δέ • Φύλαττε τὴν ἡμέραν τοῦ Σαββάτου, ο παρατρέχει, ὡς ἀκερδές. Καταλέγει δ' ἐκεῖνα ὑφ᾽ ὧν ἡ φύσις τῶν ἀνθρώπων ἡττᾶσθαι πέφυκεν, ὡς ἐπὶ πολύ. Μάλα δὲ ἁρμοδίως τὴν μοιχείαν τῷ φόνῳ συνήψεν ἡ ἐντολή. Ωσπερ γὰρ ὁ ἀποκτιννύς, τὴν ψυχὴν χωρίζει τοῦ σώματος, οὕτως οἱ γάμων ἀλλοτρίων δηλήμονες, καὶ διαῤῥῆκται τῆς ἁρμοστίας τοῦ βίου τῆς πρὸς τὸν ἄνδρα συναφείας χωρίζουσι τῆς γυναικὸς τὴν διάθεσιν, καὶ οἷς ἤνωσεν ὁ Θεὸς εἰς σάρκα μίαν, τούτους ή μάγαιρα τῆς μοιχείας τέμνει διχάσασα. • Μὴ κλέψῃς, με ψευδομαρτυρήσῃς.» Δεινὸν μὲν καὶ τὸ συλἂν τὰ ἀλλότρια, πάνδεινον δὲ καὶ τὸ ψευδομαρτυρίαν συνθεῖναι κατά τινος, καὶ συκοφάντην ὀφθῆναι, καὶ τοῦ ἀρχαίου μιμητήν. Η γὰρ συκοφαντία άνδρα ταπεινοῖ, ὥς τις ἔφη σοφός. Οὐ μακρὰν τοῦ φονέως ὁ συκοφάντης ἐστί. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Δαβὶδ τῆς τῶν ἀνθρώπων συκοφαντίας λυτρωθῆναι ἐπεύχεται. Εφεξῆς δὲ τίθησι τὴν εἰς τοὺς τεκόντας τιμήν • Τίμα τὸν πατέρα σου, καὶ τὴν μητέρα σου.» Οὐκ εἶπεν, Αγάπα, ἀλλὰ, Τίμα· Διὰ τί; Ἐπειδὴ τὴν πρὸς τοὺς φύντας στοργὴν ἡ φύσις αὐτὴ οὕτω τέθεικε ῥαγδαίαν καὶ ἰσχυρὰν, ὡς καὶ ἐν τοῖς ἀλόγοι; 8. 79 Psal. CXVII, 121. 17 Deut. vi, 5. 78 Eccle. 7, Non erunt tibi dii alieni. › Hoc enim ab eo videlicet observabatur: illud vero: ‹ Diem Sabbati custodi,» praetermittit tanquam inutile Sed enim illa recenset, a quibus hominum natura superari solet ut plurimum. Valde porro consequens fuit, ut homicidio fornicationem lex adjungeret: sicuti enim qui alium perimit animam disjungit a corpore, sic qui violant toros alienos, et vile humanæ concordiam dirimunt, mulieris affectum a viri conjunctione sejungunt: et quos conjunxit Deus in carnem unam, hos gladius adulterii dividit in duo distractos: • Non furaberis, non falsum testimonium dices; › grave quidem est furari reni alienaın, gravissimum vero falsum testimonium in alterum concinnare, adeoque antiqui serpentis imitatoren fieri. Calumnia quippe virum dejicit, et alligit 7, ut quidam sapiens dixit Nec multum distat ab homicida calumniator, ideo etiam David ab hominum calumniis orat, ut liberetur”. Deinceps vero honorem in parentes apponit: • Honora patrem tuum, et matrem tuam.. Non dixit: Dilige, sed Homora Quamobrem? Quoniam e amorem in genitores tam vehementem, ac fortem inseruit ipsa natura, ut in animantibus rationis Francisci Scorsi notæ. Tanquam inutile. Jam inde cum Christus novam legem promulgaret, aboleri etiam Judaica Sabbati observatio mcipiebat; atque ideo, ait Theophanes, prætermisit Christus ex Decalogo Sabbati sanctificationení tanquam inutilem. Præterea etiam erat inutilis eo modo, quo a Judæis fiebat nimis superstitiose, et cultu solum externo. Vide quæ diximus ad hom. 12. Ut homicidio fornicationem. In collectione canonum apud Leonel. De jure Græco-Lat. legi canonem vi Basilii, quo eodem loco habet hom. cidas el adulteros: Φονεῖς inquit καὶ μοιχοί κατά τὴν αὐτὸν ἐπιτιμάσθωσαν τύπον· Homicida, et adulteri ad eamdem formam puntuntor; id quo confirmaret piam Theophanis sententiam huc breviter placuit afferre. PATROL. GR. CXXXII. Ut quidam sapiens dixit. Ecclesiastem innuit qui cap. vu: Η συκοφαντία περιφέρει σοφόν, καὶ ἀπολλύει τὴν καρδίαν εὐγενείας αὐτοῦ. Noster interpres Calumnia conturbat sapientem, et perdil robur ill us. Cujus loci sensum modo, non verba ipsa integra Theophan. retuli. Sed honora. Consuevit hic auctor superioribus sermonibus distinguere τὸ ἀγαπᾶν εἰ ἀγάπην diligere et dilectionem, η φιλεῖν εἰ φιλίᾳ ab amarc et amicilia, hoc enim imperfectum quid, et vulgare, et naturale, illud perfecium, et gravius ut copiosius disputavimus ad homiliam 37, not., et homiliam 41, not. que recole. Sed enim hic τὸ ἀγαπαν ριο στέργειν stu φιλεῖν videtur accipere: non semiper eodem tenore verba usurpantur, seḍ pro lolo et re variantur.

expertibus vis ejus appareat. Cultus itaque doctrina δρᾶσθαι τὸ ταύτης βίαιον· τὸ μέντοι σέβας πέφυκε erat, et lege sanciendus. Quid igitur ad hæc respondit, qui se legem observare censebat? llæc omnia observavi a juventute mea.» Videns igitur eum Salvator in legis præceptis exercitatum ad evangelicam perfectionem suo sermone manuducit: ostendens legi cohærere Evangelium, et habere inter se dogmata propium quitatem. Præcepto enim non adulterandi præceptum non concupiscendi, et præcepto non occidendi, præceptum non irascendi affine est. Oblique porro, ac ingeniose animum hominis divitiarum amantem ostendit. Omittens enim quodvis aliud, proponit id quod maxime ipsum angere 317 potuisset: Vende omnia, quæ habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in cœlo; et veni, sequere me. › Hic vero serpens ille, qui ab initio Deum carumniatus est apud hominem, rursus per impiam et abominandam Juliani linguam horrendum sibilat. Hic enim vanum Christi consilium ostendere volens hypothetico paralogismo sic argutatur: Si omnes, inquit, hoc sequentes consilium, elegerint vendere, et dividere pauperibus pecunias suas, quisnain erit, qui eas eniat, vendentibus omnibus juxta propositam bypothesim? Audistis delirium Sophistæ iniquitatis. Age ergo mendacis dentes angulari veritatis lapide confringamus. Nisi enim esset Deus Jesus, qui bona omnia vendere hortatur, locum fortasse haberet Sophiste argumentatio. Quoniam vero Deus est, quem nihil futurorum latet, manifestum est illum scivisse non omnes capturos hoc verbum, nec ad hujusmodi perfectionem plerosque perventuros: nec tamen idcirco salutis iter impediendum. Εx Christianis enimn documentis, atque mandatis alia quidem ut præcepta proposita sunt, alia vero ut obsequia voluntaria. Nam et recte credere, et diligere proximum, et parcere inimicis, nec furari, nec adulterare, et quotquot alia legis præceptis continentur, servari necessario debent: hac enim si transgredimur, condemnamur. Virginitas autem, et cælibatus, et paupertas, el vita solitaria, et alteram maxillam præbere percutienti, et tollenti tunicam libenter etiam pallium dare, et liberaliter in pauperes bona erogare, haec si quis hæc laciat, ad perfectionem ducunt eum, qui facit: si vero quispiam horum aliquid minime præstet, cælerum necessaria mandata servet et dogmata, non erit extra numerum salvandorum. Propterea de mandatis cum loquitur, non dicit: Si vis, non furaberis, non occides; quando quidem hæc necessario servari debent; de iis vero cum agit, quæ ex arbitrio rationis electa donorum obtinent rationem: Si vis, inquit, perfectus esse, vende quæ Francisci Abominanaam Juliani linguam. De hoc quod habui dicere jam supra ad hom. 5, not. 2, et hom. 41, not. 80, dixi. Donorum obtinent rationem. Hunc locum ex duobus codd. restitui, cum uterque lapsus in menδιδακτικὸν, καὶ νομοθεσίας δεόμενον. Τί οὖν πρὸς ταῦτα ὁ ἑαυτὸν οιόμενος νομοςλακεῖν; «Ταῦτα, φησίν, ἐφυλαξάμην ἐκ νεότητό; μου.» Εγγυμνασθέντα γοῦν αὐτὸν ἰδὼν ὁ Σωτὴρ ταῖς νομικαῖς ἐντολαῖς χειραγωγεῖ διὰ τοῦ λόγου πρὸς τὴν εὐαγγελικήν τελειότητα, δεικνύς, ὡς ἐξέρχεται τοῦ νόμου τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ γειτνιῶσιν ἀλλήλοις τὰ δόγματα· τῷ «Μή μοιχεύσῃς, ο τὸ «Μὴ ἐπιθυμήσης, καὶ τῷ «Μὴ φονεῦσαι,, τὸ «Μη ὀργίζεσθαι.» Πλαγίως δέ πως καὶ εὐφυῶς ἀπο γυμνοί τῆς γνώμης αὐτοῦ τὸ φιλόπλουτον. Μεθείς γὰρ ἄλλο τι εἰπεῖν ὁ μάλιστα τοῦτον ἐλύπει προβάλ λεται ο Πώλησον πάντα τὰ ὑπάρχοντά σου, καὶ δὲς πτωχοῖς, καὶ ἕξεις θησαυρὸν ἐν οὐρανοῖ;, καὶ δεῦρο, ἀκολούθει μοι.» Ενταῦθα ὁ ἐξ ἀρχῆς διαβάλλων τὸν Θεὸν πρὸς τὸν ἄνθρωπον ὄφις, πάλιν διὰ τῆς μιαρᾶς καὶ κατεστυγμένης γλώττης τοῦ Ἰουλιανοῦ βίωσυρόν ἀπεσύρισεν. Οὗτος γὰρ βουλόμενος εἰκαῖον δεῖξαι τοῦ Χριστοῦ τὸ παράγγελμα, ὑποθετικῷ παραλογισμῷ οὕτω κατασοφίζεται. Εἰ πάντες, φησίν, ἄνθρωποι τῷ παραγγέλματι τούτῳ πειθόμενοι τὰ ὑπάρχοντα σφίσιν ᾑροῦντο πωλεῖν, καὶ διανέμειν πτωχοίς, τίς ἦν ἄρα ὁ ταῦτα ὠνούμενος πάντων ἀπεμπωλούντων κατὰ τὴν προτεθεῖσαν ὑπόθεσιν. Ἠκούσατε τοῦ σου φοῦ τῆς κακίας τὸ παραλήρημα· φέρε δή, τοὺς ὁδόντας τοῦ ψεύδους τῷ ἀκρογωνιαίῳ τῆς ἀληθείας συνθλάσωμεν. Εἰ μὲν γὰρ οὐκ ἦν Θεὸς ὁ προτρέπων πωλεῖν τὰ ὑπάρχοντα Ἰησοῦς, εἶχεν ἂν ἴσως χώραν ἡ τοῦ σοφίσματος ἔκθεσις. Ἐπεὶ δὲ Θεὸς ἦν, ὃν λέληθε τῶν ἐσομένων οὐδὲν, εὔδηλον ὡς ᾔδει, ὅτι οὐ πάντες τὸν λόγον χωρήσουσιν, οὐδὲ τῆς τελειότητος ταύτης οἱ πλείους ἐφέξονται· οὐ μὴν διὰ τοῦτο ἡ τῆς σωτηρίας ὁδὸς κωλυθήσεται· τῶν γὰρ Χριστιανικῶν δογμάτων, καὶ ἐντολῶν τὰ μὲν κατ' ἐντολὴν πράττεται, τὰ δὲ καθ ἐκούσιον εἰσφοράν. Τὸ μὲν γὰρ πιστεύειν ὀρθῶς, καὶ ἀγαπᾶν τὸν πλησίον, καὶ μὴ μνησικακεῖν τοῖς ἐχθροῖς, μήτε κλέπτειν, μή μοιχεύειν, καὶ ὅσα αἱ νομικαὶ περιέχουσιν ἐντολαί ὀφείλουσιν ἐξ ἀνάγκης φυλάττεσθαι· παραβαίνοντες γὰρ ταῦτα κρινόμεθα. Παρθενία μέντοι, καὶ ἀγαμία, καὶ ἀκτημοσύνη, καὶ ἀναχώρησις, καὶ θατέραν παρειάν παρέχειν τῷ παίοντι, καὶ τῷ ἀφαιρουμένῳ τὴν χιτῶνα προθύμως προσαποδύεσθαι τὸ ἱμάτιον, καὶ μεγαλοψύχως διασκιδναν τὰ προσόντα τοῖς πένησι, ταῦτα εἰ μὲν φυλάττοιτο, ἄγει τὸν κατορ θοῦντα πρὸς τελειότητα· εἰ δὲ τούτων μέν τις έλα λειπής εἴη, τῶν δ' ἀναγκαίων ἐντολῶν καὶ δογμά των τηρητής, οὐκ ἔξω τῶν σωζομένων ἐστί· διὰ τοῦτο ἐπὶ μὲν τῶν ἄλλων οὐκ εἶπεν· Εἰ θέλεις, μὴ κλέψῃς, μὴ φονεύσῃς, ἐπειδὴ ἀναγκαίως τηρεῖν ταῦτα ὤφειλεν. Εἰς δὲ τὰ κατὰ προαίρεσιν λόγον δώρων Scorsi notæ. dum esset. Nam in Panorm. erat: Εἰς δὲ τὸν κατά προαίρεσιν λόγον δῶρον ἐπέχοντα, Ε! θέλεις, φησίν, etc., in Vatic., autem Εἰς τὰ λόγον δῶρον ἀπέχο τ In priore igitur articulum by in th mutay', ex Vatic.; in secundo δῶρον in δώρων ex Panorm

HOMILIA XLIV. Dominum ad convivium vocat, sed et hunc Martha in domum suam recepit"; sanat centurionis filium, cumque a morbo vendicat 6ª, sed et increpans febri Simonis socrum vehementer renti, tam firmæ restituit valetudini, ut ad ministrandum ea vires haberet, quae mortem jam exspectabat imminentem. Videbis etiam illum et demortuum viduæ filium, et Jairi puellam ad vitam revocare 6. Ει quidem sequebatur illum sacer discipulorum cœtus, sed et ministrabant mulieres, nuntiæ resurrectionis institutæ. Vides communis Domini et effictoris utriusque sexus communiter etiam præstitam utrique beneficentiam? 310 Quoniam enim eo impudentiæ aliqui processerunt, ut nulierem non esse proprie hominem dicerent, sed hominis partem, utpote ex viri latere fictam; refrenat per hæc Dominus maledicorum linguas, et effrenatos eorum impetus coercet, ostendens virtutem ac vitium æque in viri ac mulieris arbitrio ac potestate posita esse. Sed hæc obiter dicta sunt; jam sacra ipsa verba resuἠλευθέρωσεν· ἀλλὰ καὶ τὴν μαχλῶσαν πόρνην τῆς sordibusque peccati purgavit "; Sinion Pharismus δυσώδους ἁμαρτίας εκάθηρε. Σίμων ὁ Φαρισαῖος καλεῖ τὸν Κύριον εἰς ἑστίασιν· ἀλλὰ καὶ Μάρθα τουτον εἰς τὸν οἶκον αὐτῆς ὑπεδέξατο. Αλθαίνει τὸν τοῦ ἑκατοντάρχου παῖδα ἀπαλλάξας αὐτὸν τοῦ νοσή ματος· ἀλλὰ καὶ τῷ πυρετῷ ἐπιτιμήσας σφοδρώς τὴν πενθερὰν Σίμωνος φλέγοντι, τοσαύτην ἐποίησε τοῦ κακοῦ τὴν ἀπαλλαγὴν, ὡς πρὸς τὸ διακονεῖν ἐπιῤῥῶσαι τὴν ἤδη προσδοκωμένην τεθνήξασθαι. Ὄψει δὲ αὐτὸν ἀνιστῶντα μὲν τεθνηκότα καὶ τὸν τῆς χήρας υἱὸν, ἀλλὰ καὶ τὸ Ἰαείρου θυγάτριον. Καὶ μαθητῶν αὐτῷ ἐφείπετο θίασος, ἀλλὰ καὶ μα θήτριαι διηκόνησαν, ἀπόστολοι γεγονυίαι τῆς ἀναστάσεως. Ορᾷς τοῦ κοινοῦ Δεσπότου καὶ πλάστου καὶ τὰς εὐεργεσίας κοινάς; Ἐπειδὴ γὰρ ἀπηρυθρίασαν ἐς τοσοῦτόν τινες, ὡς μὴ κυρίως ἄνθρωπον τὴν γυναῖκα εἰπεῖν, ἀλλὰ μέρος ἀνθρώπου ὡς πλασθεῖ σαν ἐκ τῆς πλευρᾶς τοῦ ἀνδρὸς, επιστομίζει διὰ τούτων τὰς τῶν κατηγόρων γλωσσῶν ἀχαλινώτους ὁρμᾶς, δεικνὺς ὡς ἀρετῆς καὶ κακίας ἐπίσης αυτοκρατορεῖ καὶ ἀνὴρ καὶ γυνή. ᾿Αλλὰ ταῦτα εἴρηται κατὰ πάροδον· αὐτὰ δὲ τὰ ἱερὰ ἐπαναλάβωμεν λόγια. «Κύριε, ὁ παῖς μου βέβληται ἐν τῇ οἰκίᾳ παραλυτικός, δεινῶ; βασανιζόμενος.» ῎Αθρει δή πως ἐν αὐταῖς ἦν τοῦ θανάτου δυσμαῖς· ἐβέβλητο γὰρ ἐν τῇ οἰκίᾳ, ὡς μηδὲ δύνασθαι αὐτὸν ἀγαγεῖν πρὸς τὸν Κύριον. Εκφαντικώτερον δὲ ὁ Λουκᾶς τοῦτο δηλοί, προσθεὶς, ὡς ἔμελλε τελευτᾷν. Τινες δέ φασιν, ὡς διὰ τοῦτο οὐδὲ προσήγαγον αὐτὸν φέροντες ἐν τῷ σκίμποδι, ὡς ἂν μὴ τελευτήσῃ φερόμενος, προσδόκιμος ὢν ἤδη τεθνήξασθαι· ἐμοὶ δὲ δοκεῖ, ὡς οὐ διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν αὐτὸν οὐκ ἐκόμισαν, ἀλλ᾽ ἐπέπειστο ὁ ἑκατόνταρχος, ὡς δύναται καὶ ἀπόντα θεραπεῦσαι τὸν Κύριον. Καὶ τοῦτο φανερὸν ἐξ ὧν ἔλεγεν· Εἰπὲ λόγον, καὶ ἰαθήσεται ὁ παῖς μου.» • Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Ἐγὼ ἐλθὼν θεραπεύσω αὐτόν.» Διὰ τί οὕτω ῥᾳδίως ὑπήκουσε, καὶ τὴν θε ραπείαν εὐθὺς ἐπήγαγε, καίτοι οὐκ εἰωθὼς ἐν ἄλ λοις τοῦτο ποιεῖν; Τῷ τε γὰρ πατρὶ περὶ τοῦ σε ληνιαζομένου παιδὸς γονυπετοῦντι, καὶ ζητοῦντι τὴν θεραπείαν τοῦ πάσχοντος ἐπιπλήττει πρότερον, γενεὰν ἄπιστον καὶ διεστραμμένην εἰπών. Καὶ τῇ Χαναναία περιπαθῶς ἀντιβολούσῃ περὶ τῆς θυγατρός· «Οὐκ ἔξεστιν, εἶπε, λαβεῖν τὸν ἄρτον ἀπὸ τῶν τέκνων, καὶ δοῦναι τοῖς κυναρίοις.» Ἐν δὲ τῷ παρόντι ὁμοῦ τε ἤκουσεν, ὅτι «Ο παῖς μου βέβληται ἐν τῇ οἰκίᾳ παραλυτικός, ο καὶ πρὸς τὴν θεραπείαν ἐπείγεται. Διὰ τί; Ἐπειδὴ ὁ τὰς καρδίας ἐρευνῶν καὶ μέχρις ἐννοιῶν ψυχῆς ἐξικνούμενος, ᾔδει τοῦ ἑκατοντάρχου τὴν πίστιν ὁπόση τις ἦν. Τὴν χάριν οὖν πρὸς τὴν πίστιν μετρεῖ, καὶ τὴν ἴασιν ὑπισχνείται 61 Joan. IV, 7 seqq. Luc. vII, 36; x, 39-43. vi, 11 seqq.; vu, 49 seqq. mamus. • Domine, puer meus jacet in domo paralyticus, et male torquetur. Adverte quod ad ipsum mortis vergebat occasum. Jacebat enim in domo tam male affectus, ut ad Dominum adduci non posset. Expressius autem hoc Lucas ostendit adjungens, quod erat moriturus ". Aliqui porro dicunt, ea de causa in grabato non fuisse deportatum, ne scilicet inter ferendum vitam finiret, cum tam esset morti vicinus. Mihi vero non ea causa non adductus fuisse videtur, sed quod confideret centurio absentem etiam a Domino posse sanari. Quod ex ipsis ejus verbis perspicuum fit: Dic verbo, et sanabitur puer meus. › • In • Dicit ei Jesus: Ego veniam, et curabo eum. Quare tain facile exaudit, et tai subito valetudinem confert, cum in aliis non ita facere consuesset? Etenim lunatici filii parentem ad genua procidentem, et male affecti valetudinem obsecrantem increpat prius, generationem incredulam et perversai vocans “. Et Chananææ magno cum affectu pro flia supplicanti: e Non est, inquit, bonum sumere panem filiorum, et dare canibus ". praesenti vero sinul ac audiit, quod e Puer meus jacet in domo paralyticus, valetudinem adferre maturavit. Quamobrem? Quia nimiruın qui corda scrutatur, et pervadit animi sensus, cognoverat quanta centurionis fides esset. Gratiam igitur fide metitur, et curationem subito pollicetur: ut ita etiam gentilis hominis fervens pietas Judais se68 Matth. vi, 13. es Luc. * Luc. iv, 38, 39. 66 Luc. vu, 2. * Luc. 1, 41. 68 Matth. XII, 26. Francisci Quod puer meus. Abruptus hic sensus in C. Panorm. deficientibus post βέβληται bis ἐν τῇ οἰκία Scorsi notæ. παραλυτικὸς, καὶ πρὸς τὴν θεραπείαν ἐπείγεται, quæ legi in Gall.

rationis expertium est alimentum; qui vero ad id τεῖται τὴν ἀλόγων τροφήν· ὁ δ᾽ ἀνιὼν πρὸς τὸ τοῦ quod in sermone magis est spirituale transcendit, cœlesti pane nutritur: ne hoc loco camelum eum qui sensibus subjacet, capiamus; si enim de animali locutus fuisset, non facilius dixisset, quod prorsus fieri nequit. Magis enim consentaneum fuisset dicere: Sicuti est impossibile camelum per foramen acus transire. Nunc vero vox facilius profundius aliquid subjicit considerandum. Neque igitur camelum animal intelligere oportet, navis rudentem, ut quidam interpretum censuerunt. Quid ergo est quod accipimus? Camelum animal dicunt injuriæ memoriam indelebilem retinere adversus eum qui gravius ipsum percusserit, et per onnem vitam suam tempus opportunum observare, quo nec possit eum qui injuria affecit ulcieci. Ut igitur 319 Scripturæ mos est ex proprietate naturali animantium nomina iis qui perturbationibus obnoxii sunt, imponere: et canem quidem eum qui impudens est; equum, qui libidini indulget; lupum, qui rapax, vulpem eum qui dolose agit, appellare: ita et injuriæ tenacem camelo assimilat. Quæ enim natura insunt in animantibus, ea si homo imitetur, passio nes funt. Acus vero recte sermonem Domini significabit, qui dissuta connectit, et in unum redigit, et ex diversis virtutibus quasi uno vestimento animas ornat, uno charitatis filo consutis. Hujus scilicet acus foramen est illa augusta et arcta porta, de qua Salvator dixit quod ‹ Angusta est porta, quæ ducit ad vitam 80. Ait ergo facilius esse hominem tenacem injuriæ per vitæ perfectionem intrare, quam divitem. Quid ita? Quoniam omnis illa malitia cum invisa persona, vel res remota fuerit, solvitur; et, incentivo sublato, passio quodammodo exstinguitur: atque ita a vindictæ studio liber homo virtutem capessere, et ad perfectionem pervenire potest. At vero divitiarum cupiditate no Mall, sy!, 14. λόγου πνευματικώτερον, οὐρανίῳ ἄρτῳ ἐκτρέφεται " μηδ' ἐνταῦθα τὴν κάμηλον αἰσθητῶς ὑπολάβωμεν. Εἰ γὰρ περὶ τοῦ ζώου ἦν ὁ λόγος αὐτῷ, οὐκ ἂν τὸ πάντως ἀδύνατον ἐκάλεσεν εὐκοπώτερον. "ν γὰρ ἀκολουθότερον μᾶλλον εἰπεῖν, ὥσπερ ἀδύνατον κάτ μηλον διά τρυμαλιάς ραφίδος διελθεῖν. Νῦν δὲ ἡ τοῦ εὐκοπωτέρου λέξις βαθύτερόν τι νοεῖν ὑποτίθησιν. Οὔτ᾽ οὖν τὴν κάμηλον προσήκει νοεῖν, οὔτε τὸν τῆς νηὸς κάλων, ὥς τινες τῶν ἑρμηνευτών ᾠήθησαν. Τί οὖν ἐστιν ὁ κατελάβομεν; Φασὶ τὸ ζῶον τὴν κάμη ον ἀνεξάλειπτον τηρεῖν μνησικακίαν κατὰ τοῦ ἰσχυρῶς αὐτὴν πλήξαντος, καὶ παρ' ὅλην αὐτῆς τὴν ζωὴν καιροσκοπεῖν, ὅπως ἀμύνοιτο τὸν λυπήσαντα. Ωςπερ οὖν συνήθεια τῇ Γραφῇ ὀνομάζειν τοὺς ἐμπαθείς ἀπὸ τῆς φυσικῆς τῶν ἀλόγων ιδιότητος, κύνα μὲν τὸν ἀναιδῆ, ἵππον δὲ τὸν θηλυμανῆ, καὶ λύκον τὴν ἅρπαγα, καὶ τὸν δολερὸν τοῦ ἤθους ἀλώπεκα, οὕτω καὶ τὸν μνησίκακον τῇ καμήλῳ ἀφομοιοί. Τὰ γὰρ τῶν ζώων πάθη τοῖς μὲν ἀλόγοις φύσις ἐστὶ, τῷ δὲ ἀνθρώπῳ ζηλούμενα πάθη γίνεται. Ραφὶς δὲ νοοίτ' ἂν ἀκολούθως ὁ διδασκαλικός λόγος ὁ τὰ διεστώτα συνάπτων, καὶ ἐνοποιῶν, καὶ ἐκ διαφόρων ἀρετῶν ὡς ἑνὶ ἀμφίῳ κοσμῶν τὴν ψυχὴν, ἅτε τῷ τῆς ἀγάπης σπαρτίῳ εἰς ἓν συνάπτων αὐτάς. Ταύτης τῆς ῥαφία δος τρυμαλιὰ ἡ στενή, καὶ τεθλιμμένη πύλη, περὶ ἧς φησὶν ὁ Σωτὴρ ὅτι «Στενή ή πύλη ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωήν.» Φησὶν οὖν, ὡς εὐκοπώτερον τὸν μνησίκακον ἄνθρωπον διὰ τῆς τελειότητος εἰσελθεῖν, ἢ τὸν πλούσιον. Διὰ τί; Ἐπειδὴ πᾶσα κακία τη παρελεύσει τοῦ φθονουμένου προσώπου, ἢ πράγματ τος διαλύεται, καὶ οἷον σβέννυται τὸ πάθος λυθέντος τοῦ ὑπεκκαύματος, καὶ οὕτως ἀπαλλαγείς τῆς μνησ σικακίας ὁ ἄνθρωπος δύναιτ' ἂν ἐπιλαβέσθαι τῆς ἀρετῆς, καὶ καταστῆσαι πρὸς τελειότητα. Τὸ δὲ φιλοπλουτεῖν, καὶ ἀεὶ διακαῶς ἔχειν περὶ τὰ χρήσ ματα, λίαν κακὸν, καὶ μόλις τῷ θανάτῳ λυόμενον· Francisci Scorsi nctæ. dæis Philo vir disertissimus, qui quoniam Christum non habebat, ut inquit Augustinus, lib. Contra Faustum, quo referret, qua diceret, et ostium non invenit, varžs est actus erroribus: ex nostris vero Origenes, qui ingenium suum facit Ecclesiæ sacramenia; et nonnulli etiam ex nostris qui litteralem sensum apprehendere non valentes, aut ut levem, el parum utilem contemnentes, in allegorias et spiritunles intelligentius spatiantur, verus quidem illas, sed parum Scripturis, quas interpretantur, congruentes. Hæc ex Salmerone, quæ quidem ideo huc adduxi, quia sunt perutilia, et admoment scriptores et oratores sacros, qua via sit incedendum in explicandis sacris Litteris, media scilicet eaque regia. Et sane hanc viam innuit noster Theophanes, cum art: Quoniam Deus est, qua loquitur nobis, qui scruturi Scripturas jubet, nec in id solum mentem intendere, quod apparet, sed in altiores pervadere sensus, elc. Quibus mentem aperit suam esse quidem incumbendum ad litteræ intellectum, sed præterea faciendum gradum ex ca ad altiores et spirituales sensus. Quanquam, ut verum fatear, sensus hic mysticus de camelo, quod injuriæ meworem significet, detortus mihi videtur, et certe ab Evangelii contextu abruptus, in quo Christus solam difficultatem divitis in acquirendo regno cœlesti sumpta a cameli similitudine (sive animal, sive ſunis nanticus per illum signetur, ut utrique enim æque difficile per loramen acus transire) voluit ob oculos ponere, nihil autem de alio vitio cum avaritia comparato, neque vero ipse hunc germanum sensum non attigit supra, neque utrumque cameli sıgnificatum ignoravit, vel intactum omisit, sed tamen ad mores instruendos, quod unum spectat hic auctor in sermonibus his ad populum, et sane popularibus, pium etiam sensum excogitavit, qui ex bona mente atque etiam ingeniosa accipiendus. Cæ.erum de sensu spiritali Scripturæ universæ vide etiam Pererium, lib. xxn, qui multa eleganter dieta ab Eucherio colligit ad hanc rem. Acus vero sermonem Domini. Pulchra et belle explicata tropologia non multa diffèrtilla auctors imperf., apud Chrysost. homilia 33: Αστις est filius Dei, cujus prima pars subtilis est secundium dιτικήtatem, alia vero grossior, secundum incarnationem ejus. Tota autem recta est, et nullam defexionen, etc. Vitle apud ipsum.

HOMILIA XLVI. μένῳ γὰρ τῷ βίῳ τούτῳ συναποτίθεται. Καὶ ὥσπερ teneri, et ardenter eas concupiscere valde malum ὁ τοῦ οἴνου κόρος τοῖς μεθύουσι γίνεται δίψης ἐπίτασις περιτηγανούσης αὐτοὺς τῆς αἰνοφλυγίας, καὶ ἀναφλεγούσης ἐπὶ πλεῖον τὴν ὄρεξιν, οὕτως οἱ φιλοχρήματοι, κἂν ὡς Κροῖσος πλουτεῖεν, κἂν ὡς ποταμὲς Πακτωλός, ἄπειρον αὐτοῖς ἐπιῤῥέῃ χρυσὸν, οὐ κορέννυνται. "Οθεν δοκεῖ μοι καὶ ὁ παρ' Έλλησι μύθος τοῖς φιλοπλούτοις ἐλέγχειν τὴν νόσον, ἐν τῷ κατὰ τὸν Μίδαν εἰκονικῷ διηγήματι, ὃς ἕνα κόρον τῆς ἐνούσης αὐτῷ φιλοχρηματίας εὗρε, τὸ δύνασθαι δι' εὐχῆς πᾶν, οὗ ἅψαιτο, μεταβάλλεσθαι εἰς χρυσόν. Οι γενομένου δικαίαν εὗρεν ἀμοιβὴν τῆς ἁπλήστου εὐχῆς. Πάντων γὰρ χρυσουμένων, ὧν ἤπτετο, λιμῷ, καὶ δίψει ἐνδίκως ἀπώλετο, διδάσκοντος τοῦ μύθου, καθάπερ ἐγὼ εἶμαι, ὡς οἱ τῶν χρημάτων ἐρασταί τῇ ἐπιθυμίᾳ ἐναποθνήσκουσιν, ἀλλοτρίοις τὸν πλοῦ τον καταλιμπάνοντες. Εὐλόγως οὖν ὁ Κύριος ἐναπεφήνατο, μή δύνασθαι πλούσιον εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Φύγωμεν οὖν, ἀδελφοί, τῆς ἐπαράτου φιλοκερδίας τὴν ὄρεξιν, τὴν ἀκερδὴ τῆς ψυχῆς τηκεδόνα, τῆς καρδίας τὸν σῆτα, τὸν ἐκμυ ζω τα ταύτην ταῖς οἰκείαις φροντίσι, καὶ δαπανώντα. Παιδαγωγήσωμεν ἑαυτοὺς τοῖς ἀναγκαίοις ἀρκεῖ σθαι· τὸ δὲ περιττὶν ὡς ἐπισφαλὲς ἀποτείεσθαι. Εἰ δέ τινι προσγέγονε πλοῦτος ἀνεύθυνος, ἢ ἐκ προγό νων, ἢ ἀναμαρτήτου ἐπιτηδεύματος, θησαυριζέτω τοῦτον δι' ἐλεημοσύνης ἐν οὐρανοῖς, ἔνθα ἡμῶν τὸ πολίτευμα· ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. est, et quod vix ipsa morte solvatur; solum enim cum hac vita deponitur. Et quomodo ebriosis satietas vini incrementum est sitis, quando quidem ipsa vinolentia cos semper incendit, ac magis magisque vini cupiditatem inflatnmnat; sic avari, et cupidi, quamvis ut Crœsus ditescant, quamvis ut Pactolus fluvius, infinitum illis affluat aurum, nunquam exsatiantur. Quare videtur mihi Græcorum fabula ficta illa narratione de Mida, avaritiæ morbum apte indicare: qui unum satiandæ insitæ sibi avaritiæ nactus est modum, si posset ex voto suo in aurum convertere quidquid attingeret. Quo facto justam reperit insatiabilis desiderii sui ponam. Cum enim omnia quæ tangebat, aurum evaderent, ſame et siti merito interiit. Qua fabula docemur, ut ego existimo, divitiarum amatores immori in ipsa aviditate sua, et congestas opes relinquere alienis, Jure igitur Christus pronuntiat non posse divites introire in regnum Dei. Fugiamus itaque, fratres, detestabilem lucri cupiditatem, damnosam animæ tabem, et cordis vermem, qui curis a se genitis illud corrodit, atque absummit. 320 Condocefaciamus nos ipsos necessariis contentos vivere, et quod superfuum est, uti rem periculos:m abjicere. Quod si cuipiam opes sine vitio obvenerint, vel ex parentibus traditæ, vel inculpato aliquo negotio partæ, has per eleemosynam quasi thesaurum in cœlo congerat, ubi est conversatio nostra in Christo Jesu Domino nostro, cui gloria in sacula seculorum. Amen. INCIPIUNT HOMILIE IN EVANGELIA RECITATA FESTIS SANCTORUM DIEBUS: Quas a Dominicalibus sejungere commodius visum est, etsi in MSS. inter earum ordinem consecrantur. 'OMIAIA MG'. Περὶ τῆς ἐπιτιμήσεως τῶν ὑδάτων. — Ελέχθη τῇ ἑορτῇ τοῦ ἁγίου μεγαλομάρτυρος Δημητρίου. Δίττης προφάσεως σήμερον συνέλευσιν ἄγομεν. Προστίθησι γὰρ ἡ χάρις τοῦ Πνεύματος τῇ ἐκκλησίᾳ HOMILIA XLVI. De objurgatione aquarunt Dicta est in festo magni martyris Demetrii 321 Duabus de causis conventum agimus hodiernum. Duplex enim Spiritus sancti gratia poculum apFrancisci Scorsi nota. De objurgatione aquarum. Ita inscribitur hac hom. in codd. utrisque: Περὶ τῆς ἐπιτιμήσεως τῶν ὑδάτων explicatur quippe in ea miraculum, quod S. Matth. cap. vult, narrat, cum Christus επετίμησε τοῖς ἀνέμοις, καὶ τῇ θαλάσσῃ. increpavit, vel objurgavit, quæ vis in Hebræo verbo continetur, ut adnotat Cornelius noster, ventis et mari. Unde factum lemma jam præenolat!!). Magni martyris Demetrii. Μεγαλομάρτυρ S. Demetrius omnium Græcorum tabulis appellatur, cujus est in orientali Ecclesia magna celebritas, et quidem 26 Octob., cum Latinum Martyrologium de eo 6 ejusdem mensis die agat. Vide Baron. tom. If, anno 503 et in Notis dieta die. Ex Menologio Græcorum non omnibus obvio, eo inquam, quod ex Bibliotheca card. Sirleti crulum, et ex ejus!em

xác ponit Ecclesiae, antiqui linoris memoriam Demetrii κρατήρα διπλοῦν, τῇ πανηγύρει τοῦ μάρτυρος Δημ martyris celebritate temperans, ut simul gaudeamus dien festum agilantes, et recordatione terroris, quem terræmolus injecit coerceamur, neque dissolutum sit gaudium, neque timor cum desperatione salutis. Ergo quando matutinis horis athleticam martyris consummationem ex monumentis accepimus et causam commemorationis terræmotus ex historiis audivimus age verba Evangelii ** disquiramus. In illo tempore, Ascendente Jesu in naviculam, secuti sunt eum discipuli ejus.» Cum multa terris miracula Salvator edidisset, et divinam quæ in ipso inerat discipulis potentiam ostendisset, ne eos illa cogitatio conturbaret, quod in terra duntaxat res mirandas posset efficere, quod reliquum erat, ingreditur cum illis naviculam, et per maris trajicit vias miraculo demonstrans aperte, Quoniam ipsius est mare, et ipse fecit illud, ut cecinit Psalmus. 322 Cum enim secunda navigatione »terentur,.et placidus eos ventuz impelleret, et flamine a puppi aspirante, navis cursum tencret snum, et admodum feliciter secaret humidas vias, ipse Salvator foris navis incumbens dormiebat quidem corpore, sed oculo illo suo pervigili, et ommia collustrante, videbat pelagus ventorum flatibus agitatum. Et ecce motus magnus factus est in mari. › Absurdum quidem videtur factum fuisse motum μητρίου μνήμην παλαιοῦ φόβου κεράσασα, ὡς ἂν ὁμοῦ τε χαίρωμεν ἑορτάζοντες, καὶ τῇ ἀναμνήσει τῆς τοῦ σεισμοῦ ἀπειλῆς συστελλώμεθα. Καὶ μήτε τὸ χαῖρον ἔκλυτον εἴη, μήτε ὁ φόβος σωτηρίας ανέλπιστος. Ἐπεὶ οὖν κατὰ τὰς ὀρθρινὰς ὥρας, καὶ τοῦ μάρτυρος τὴν ἀθλητικὴν τελείωσιν ἐκ τῶν ὑπομνη μάτων ἐμάθομεν, καὶ τὴν πρόφασιν τῆς τοῦ σεισμοῦ μνήμης ἐκ τῶν ἱστοριῶν ἡνωτίσμεθα, φέρε δὴ καὶ τὰς εὐαγγελικὰς φωνὰς ἐξετάσωμεν Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ, «Εἰσελθόντι τῷ Ἰησοῦ εἰς πλοῖον, ἠκολούθησαν αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ. Πολλὰ κατὰ γῆν ὁ Σωτὴρ ἐργασάμενος θαύματα, καὶ τοῖς μαθηταῖς τὴν ἐνοῦσαν θείαν ἰσχὺν ἐνδειξάὡς ἂν μὴ τοῖς λογισμοῖς ἐκταράττωνται, ὡς ἐν τῇ γῇ μόνῃ αὐτοῦ δυναμένου θαυματουργεῖν, εἴσεισι λοιπὸν καὶ εἰς ἄκατον μετ' αὐτῶν, καὶ διαπερᾷ τῆς θαλάσσης τὴν κέλευθον δεικνὺς ἀριδήλω; διὰ τοῦ θαύματος, «῞Οτι αὐτοῦ ἐστὶν ἡ θάλασσα, καὶ αὐτὸς ἐποίησεν αὐτὴν,» ὡς ἔμνησεν ὁ ψαλμός. Εὐθέτου δὲ ὄντος τοῦ πλοῦ, καὶ οὔρου φιλίου ἐπεί γοντος, καὶ πνεόντος κατά πρύμναν τοῦ πνεύματος. καὶ τῆς νηὸς θεούσης, καὶ τεμνούσης εὖ μάλα τὴν ὑγροστιθητόν, αὐτὸς ὁ Σωτὴρ ἐπερείσας τῷ καταστρώματα ἑαυτὸν σωματικῶς μὲν ἐκάθευδε, παντεφόρῳ δὲ καὶ ἀκοιμήτῳ ὄμματι ἑώρα τὸ πέλαγος τοῖς πνεύμασιν ὀρινόμενον. • Καὶ ἰδοὺ σεισμὸς μέγας ἐγένετο ἐν τῇ θαλάσσῃ. Δοκεῖ μὲν ἀπίθανον μέσον θαλάσσης γενέσθαι σει * Matth. vii, 23 seqq. 8 Psal. XCIV, 5. Francisci Scorsi notæ. interpretatione in lucem edidit, et notis illustravit magnum martyrem, thaumaturgum et myrobletam Henricus Canisius Noviomagus, hæc habe: Commemoratio magni martyris Demetri cognomento Myroblatæ. Hic fuit sub Diocletiano et Maximiano imper. ex urbe Thessalonica, qui jugulatus animam emisit. Hæc Menol. Porro dictus est Myrobleta, Mupobletns. hic S. Demetrius, ex miraculo, quod ex ejus sepulcro tanquam ex fonte unguentuin emanet saluberrimum; qua causa magnus ad ejus monumentum Thessalonicæ concursus Orientalium. De quo idem Baronius loco relato. De hoc sancto martyre multa variaque scripturus apparat Laurentius Coccus ex civitate Suase in Gallis Senon., qui etiam Discsitionem monumentorum typis expressam edidit, et in omnes fere Europæ provincias transmisit, nt ex omnibus bibliothecis major rerum ab eo gestarum, et miraculorum notitia perferretur. Earum etiam aliquot ad ine misit, atque ego symboJam dedi meam; ac præsertim mentionem ejus in hac homilia ab nostro Cerameo factam, quam ipse, ut non ab alio acceptain, magui se fecisse rescripsit; a'que ut mutuum mecum faceret cxscribendum diligenter curavit Glossarium ad omres has Theophanis homilias servatum in monast. S. Laurentii Escurial., ut vocant. Agit enim nunc Madriti Laurentius, atque ad me illud magna cuni eura transmisit. Nec præteribo ad coronidem hujus notæ alia elogia, quibus hic sanctus martyr insignitur ab eodem Laurentio in sua illa Disquisitione jam impressa, quæ sane elogia a multis monumentis quæ versat, et quidem fide dignis eruerit. S. Demetrium igitur Thessalonicensein Græciæ proconsul., Macedoniæ, Thessaliæ, Achaiæ, utriusque Epiri Fræsulem, et Creta apostolum vocat. Quem terræmotus injecit. Contigit hic terræmotus sub Leone Isaurico Iconomacho, anno ejus imper. 25, Christi 711, ipso S. Demetrii die 26 Octobr., quo die S. Demetrium Græci annua celebritate colunt, ut jam not. 28 proxima, cujus terræmotus quanta vis fuerit per duodecim menses, quibus duravit, vide narratum apud Baron, an. 740, ex Theoph. Hist. Jam ex hac historiæ veritate manifeste deprehenditur crratum in cod. Panormi, qui scriptum exhibet Μεγαλομάρτυρος Γεωργίου, pro Anuntplou. Præterquam quod etiam animadverti poterat ex Gall. ubi recte habetur: Toù Anuntplov. Ejus igitur terræmotus memoria annis 8 11gulis recoli solemniter consueta, ut ex Menologio Græcorum Basilii imper. jussu collecto constat, quod sic habet: Vicesimo quinto Leonis Isaurīci principatus anno Indict. nunæ vicesima sexta Octobr. die in S. Demetrii commemoratione factus est ingens et terribilis terræmotus Constantinop. et OINNIES domus et Ecclesia conciderunt; multisque ruinis oppressi sunt; unde tam terribilis terræmolus memoriam recolentes supplicamus, ut nos a sua justa liberet ira contra nos excitata. Ex monumentis accepimus. Ex Menolog scilicet ubi preces ad Matut. et lectio martyrii S. Demetrii continetur. Ex historiis audivimus. Narrat ejus martyrium inter cæteros Theophan. Hist. Alius a nostro apud Baronium loco sup. relato, not. 28. Absurdum quidem videtur. Hæc ab auctore proposita dubitatio circa ea verba S. Matth.: Kat ἰδοὺ σεισμὸς μέγας εγένετο, originem et locum label

HOMILIA XLVI. σμόν· εἰ γὰρ καὶ τὸ γενέσθαι δοίη μὲν, ἀλλ᾽ ἔστι in medio mari; nam quamvis factum fuisse detur, τοῖς πλέουσιν ἀνεπαίσθητος τῆς τοῦ πλοίου κινή σεως τοῦ σεισμοῦ κρυπτούσης τὴν δίνησιν. Ακρι βέστερον οὖν οἱ ἄλλοι φασὶν εὐαγγελισταί, ὅτι κατέβη λαῖλαψ ἀνέμου. 'Αλλ' ἐπειδὴ ὅπερ ἐν τῇ γῇ σεισμός, τοῦτο ἐν τῇ θαλάσσῃ καταιγίδες, καὶ λαίλαπες, κατΕχρήσατο τῇ λέξει ὁ θεῖος Ματθαῖος, δηλώσας διὰ τοῦ ὁμοίου τὸ ὅμοιον. Λέγεται δὲ λαῖλαψ βίαιος άνεμος, και (άπερ τις χερμὰς ἐμπίπτων εἰς θάλασσαν, οὐκ ἐπευθείας, ἀλλὰ δίκην στροφάλιγγος ὑποκλύζων τῷ βάρει τα κύματα, ὥστε τὸ ὕδωρ βριθόμενον διὰ τῆς ἐμ πτώσεως, ἐπὶ τὸ ἄνω εἰς ἀφρὸν παραπτύεσθαι, δ δὲ καὶ τότε συμβέβηκεν· ἐκ καθαρᾶς γὰρ αιθρίας ἀχλὺς τὸν ἀέρα ἐζόφωσε, καὶ ὁ αἰθὴρ ἐγεγόνει συν νέφελος. Δεινὸς δὲ λαῖλαψ ἐπεισπεσὼν τὴν ναῦν περιέτρεπεν, ὡς μικροῦ δεῖν γενέσθαι αὐτὴν ὑποβρύχιον. Καὶ οὐ δήπου φαμέν, ὡς αὐτὸς ἐποίησε τὸν τάραχον τῆς θαλάσσης θροῆσαι θέλων τοὺς μαθητάς, ἀλλ' ὁ μὲν κλύδων φυσικῇ ἀκολουθία τῶν πνευμάτων διεγειρομένων ἐγένετο· αὐτὸς δὲ, καίπερ κωλῦσαι δυνάμενος, όμως παρεχώρει τοῖς στοιχείοις τὰ συνήθη ποιεῖν, εἰς μείζονα πίστιν ἐμβιβάζων τοὺς μαθητάς. • Αὐτὸς δὲ ἐκάθευδεν.» Ἐπειδὴ προᾔδει τὸν μέλο λεντα ἔσεσθαι κλύδωνα, δίδωσιν ἐν τῷ ὑπνῶσαι τοῖς ἀνέμοις ἄδειαν δαδύξαι τὴν θάλατταν. Εἰ γὰρ ἐγρηγορὼς ἦν, ἢ οὐκ ἐγένετο τῶν πνευμάτων ἡ ἐπανά στασις, ἢ γενομένης κατεύνασεν ἂν τὸν τάραχον ἐξ ἀρχῆς, ἢ μὴ τοῦτο ποιήσας ἀδυνατεῖν αὐτοῖς ἔδοξε. Τάχα δὲ οὐδ᾽ αὐτοὶ πρὸς ἱκεσίαν ἐτράποντο, ἐγρηγορότος αὐτοῦ· νῦν δὲ τῇ τοῦ ὕπνου προφάσει ταῦτα ἐπηκολούθησε. Παφλάζοντος ουν τοῦ πνεύ ματος, καὶ κυκωμένου τοῦ κύματος, καὶ ὑπηχοῦντος τοῦ ρεύματος, καὶ τοῦ ἀφροῦ περιζέοντος, παυσαμένης τε τῆς εἰρεσίας, καὶ ὑπάντλου γεγονότος τοῦ 8ª Luc. viii, 28. illum tamen navigantes sentire non potuerunt, cum ipsa navis agitatio impetum motus occultet. Explicatius ergo alii evangelista dicunt, descen disse procellam venti ". Sed quia quod in terra est motus, hoc in mari sunt procellæ, et turbines, divus Matthæus vocabulo abusus est, simile declarans ex simili. Procella vero sive turbo ventus dicitur vehemens tanquam lapis quidam cadens in mare, non quidem recta, sed vorticis in modum turbans sno pondere fluctus, ita ut aqua en in. cumbente pressa sursum in spuniam collecta extrudatur. Quod tunc quoque contigit; nam e puro, ac sereno coelo diffusa caligo aerem obtenebravit, et nubibus obduxit; terribilis porro ille turbo incidens navigium evertit, ut parum abfuerit, quin deprimeretur. Nec vero dicimus ab ipso maris tempestatem fuisse excitatam eo consilio, ut discipulos terreret, sed naturali rerum ordine ventis excitis ea coorla est: ipse vero, clsi eam impedire poe tuerit, tamen pro consuetudine agere sinebat elementa, ut discipulos ad majorem fidem inducerel. • Ipse vero dormiebat. › Quoniam futuram præviderat tempestatem capiendo somno, ventis potestatem maris perturbandi permisit. Si enimn vigilasset, vel nulla ventorum orta seditio fuisset, vel ortam a principio sedavisset, vel si id non ſecisset, virium imbecillitati id assignassent. Et forsan ipso vigilante, ne ad supplicationem quidem conversi fuissent: nunc vero occasione somni hærc consecuta sunt. Turbante igitur vento, cum miscerentur undæ, fluctusque resonarent, et æstuaret spuma, ac cessante remigum opera, navigium aquis esset oppletum (sic enim ait sanctus Marcus: Francisci Scorsi nota. ex communi, vulgataque significatione Græcanici nominis σεισμός, quod ipsorum dialecto de terramotu plerumque usurpatur. Nam Aristot. De mundo, ubi causas terræmotus explicat, sic concludit: Και ἀπειργάσατο πάθος τοῦτο, ὃ καλεῖν εἰώθαμεν σεισ µóv· Ex quo fit naturæ perturbatio, quam vocare consuevimus terræmotum. Idque etiam advertitur in Thesaur. Henricus Steph. σεισμόν plerumque de p concussione terra dici etiam sine adjectione τῆς γῆς, ut apud Thucyd. σεισμοῦ γενομένου, et apud Athenæum, lib. τιι, σεισμών γενομένων. Igitur ex hae vulgari significatione vocis σεισμοῦ quæ dubitationem parere apud populum potuisset, apud quem sermonem habet hic Pater, occupat eam proponere liæ verbis: Δοκεῖ μὲν ἀπίθανον μέσον θάλασσης γενέσθαι σεισμόν. Videtur incredibile in medio mari contigisse motum, hoc est terræmotum, ut innuit νος σεισμός. Sed ipse facile et congruenter ex aliis locis Lucæ vini et Marc. iv, eam expedit ab his verbis Sed quia, quod terræ est motus, hoc in mari sunt procellæ, etc. Quæ vide apud ipsum, nihil emm amplius addendum ad eum exponendum. Procella sive turbo. Τὸ λαῖλαψ sic definit Arist. De mundo: Λαῖλαψ δὲ καὶ στρόβιλος πνεῦμα βίαιον, καὶ εἰλούμενον κάτωθεν ἄνω· Vories et luibo violentus est ventus, et qui inferne sursum versus repente convolvitur. Idem ibidem, καταιγίδα (quam vocem habet noster paulo supra) his verbis explicat quil sit: Τῶν γε μὴν βιαίων πνευμάτων καταιγίς μέν ἐστι πνεῦμα ἄνωθεν τύπτον ἐξαίφνης • Cælerunt e genere violentorum flatuum, καταιγίς est falus ingruens superne repenteque verberans. Etym, magn. eodem modo elsi non iisdem verbis describit λαίλαψ. cum utrisque consentit in descriptionem τοῦ λαίλαπος Nosler. καταιγίδα vero Etym. idem παρὰ τὸ αἰγὶς deducit. Αἰγίς autem hoc est Agis armatura Jovis a Vulcano fabricata, ut est in fabulis non ånd tñs alyd; a capra nimirum Amalthæa, ut communiter fabulatores asserunt, dirta est: Ἀλλ᾿ ἀπὸ τοῦ ἀΐσσω, τὸ ὁρμῶ, καὶ τὰς συστροφὰς τῶν ἀνέμων ποιεῖν ἐν τῷ κινεῖσθαι· Sed ex eo quod ventorum turbines efficiat motu suo; unde inquit, καταιγίδες οἱ ἄνεμοι. Που παρ' ἔργον aduotatum volui, quia non obvium et scitum, ut mihi videtur, etymon, quod confirmatur ex illo Virg. Eneid. vult: Arcades ipsum. Credunt se vidisse Jovem; cum sæpe nigrantem Egida conculeret dextra, nimbosque cieret. Ει Silii lib. x1: Ægida commovcal nimvos, nammasque vomentem

• Fluctus mittebat in navim, ita ut impleretur σκάφους· οὕτω γὰρ ὁ ἱερὸς Μάρκος φησίν, ὡς «Τα navis ns» ), discipuli 323 rebus suis plane diflisi, vitamque desperantes (5%), metu perterriti, trementes, et horrore confusi, Dominum e somno excitabant, dicentes: Domine, salva nos, perimus 8. Atqui oportebat eos considerare, etiam corpore dormiente, divina se virtute posse ab illo servari; ed enim erant utique imperfecti, et pueri sensibus, c Domine, salva nos, perinus.» Vide in verbis quamdam ex diffidentia, et fide complexionem Hæc enim, • Domine, salva nos, convenientem fidem ostendunt; at illud, Perimus,, maguam discipulorum tiniditatem, et ignaviam arguit. Nam quod se omnino periclitari præsente Christo suspicabantur, manifestam diffidentiain indicabat, quam sane redarguens Dominus: Quid timidi, inquit, estis modicæ fidei?» Ita cum consternationem animorum sedasset, mare et ventos objurgat. Sed cum objurgationem audis boc loco, subtiliore intellectu ad id, quod dicitur, mentem intende. Neque enim objurgat elementa: absurdum enim est et plane puerile existimare res inanimas, et sensus omnis expertes increpari; sed dæmones desertores objurgat, qui elementorum opera, Deo permittente, incommoda nobis importare consueverunt. Hos simul ac objurgavit, undas continuo sedat, placat ventos, fluctus sopit, et procellam in secundam, ac ferentem auram vertit. Tuin confestim mare compressis fluctibus redditaque tranquillitate conquiescit. Hoc ingens miraculum per- c spicacibus prævidens oculis David manifestissime præsignavit in psalmo centesimo sexto, comnotionem procella, seditionem undarum, aposto. Jorum consternationem, latas ad Dominum preces, spirituum objurgationem sedationemque tempestatis. Id quod liquidius constabit, si verba ipsa commemoratimus. Ac de tempestate quidem sic ail: κύματα ἐπέβαλεν εἰς τὸ πλοῖον, ὥστε γεμίζεσθαι αὐτό· ἀπογνόντες τελείως οἱ μαθηταὶ, καὶ τὴν σφῶν ζωὴν ἀπελπίσαντες, καὶ περιδεεῖς γεγονότες παλλόμενοι, καὶ πεφρικότες ἀφύπνουν τὸν Κύριον, φάμενοι· «Κύριε, σῶσον ἡμᾶς, ἀπολλύμεθα, ο Καίτοι ἐχρῆν αὐτοῖς συνιδεῖν, ὅτι καὶ καθεύδων σωματικῶς, διέσωζεν αὐτοὺς θεϊκῶς, ἀλλ᾽ ἦσαν ἀτελεῖς ἄρα, καὶ ταῖς φρεσὶ νηπιάζοντες. «Κύριε, σῶσον ἡμᾶς, ἀπολλύμεθα. ο Ορα ῥημάτων συμπλοκὴν ἐξ ἀπιστίας καὶ πίστεως. Τὸ μὲν γάρ, «Κύριε, σῶσον ἡμᾶς, ο ἐμφαίνει πίστιν ἁρμόδιον τὸ δὲ, ο Απολλύμεθα, ο πολλὴν κατηγορεί μικρο ψυχίαν, καὶ ὀλιγωρίαν τῶν μαθητῶν. Τὸ γὰρ ὅλως ὑποπτεύειν κινδύνῳ περιπεσεῖσθαι συνόντος αὐτοῖς τοῦ Χριστοῦ, ἀπιστίαν ἐνέφηνε προφανῆ, ὁ δὲ ἐλέγο χει ὁ Κύριος· «Τί δειλοί, φησίν, ἐστὲ, ὀλιγόπιστοι; Οὕτω κατευνάσας τὸν τῆς ψυχῆς αὐτῶν τάραχον, τῇ θαλάσσῃ, καὶ τοῖς ἀνέμοις ἐπιτιμᾷ. Αλλ' ἐπιτί μησιν ἀκούων ἐνταῦθα, ισχνότερον τὸν νοῦν ἐπέρεισον τῷ ῥητῷ· οὐ γὰρ τοῖς στοιχείοις ἐπιτιμά ἄτοπον γάρ, καὶ κομιδή νηπιοπρεπὲς τὸ νομίζειν ἐπιτιμᾶσθαι τὰ ἄψυχα, καὶ ἀναίσθητα, καὶ μὴ ἐπαίειν δυνάμενα, ἀλλὰ ταῖς ἀποστατικαῖς δυνάμεσιν ἐπιτιμᾷ ειωθυίαις διὰ τῶν στοιχείων τοῦ Θεοῦ ευγ χωρήσει, κακώσεις ἐπιφέρειν ἡμῖν. Ταύταις ἐπιτιμήσας παραχρῆμα πραΰνει τὰ κύματα, κοιμίζει τὰ πνεύματα, κατευνάζει τὰ ρεύματα, καὶ ὁ λαῖλαψ εἰς πνεῦμα μετεβλήθη εὔφορόν τε, καὶ πρύμνιον, καὶ γαληνιάζει εὐθὺς ἐκ τῶν κυμάτων καταστορεθεῖσα δι' ἡσυχίας ἡ θάλασσα. Τοῦτο τὸ παράδοξον θαῦμα προβλεπτικοῖς ὄμμασι προϊδὼν ὁ Δαβὶδ σαφέστατα προεδήλωσεν ἐν τῷ ἑκατοστῷ ἔκτῳ ψαλμῷ, τοῦ λαίλαπος τὴν ἐπίσφρησιν, τῶν κυμάτων τὴν ἐπανάστασιν, τῶν ἀποστόλων τὴν πτόησιν, τὴν πρὸς τὸν Κύριον ἀντιβόλησιν, τῶν πνευμάτων τὴν ἐπιτίμησιν, τοῦ κλύδωνος τὴν κατεύνασιν. Σαφέστερον δ' ἂν • Stetit spiritus procellæ, et exaltati sunt γένοιτο εἰ καὶ αὐτῶν ἐπιμνησθῶμεν τῶν λέξεων. As Mare. IV, 37. 81 Cor. XIV, 20. Francisci Scorsi notæ. Vitamque desperanies. Καὶ τὴν σφῶν ζωὴν ἀνελπίσαντες reposui ex Gall. qua si minus necessaria, uberiorem tamen orationem efficiunt, ut cætera quæ hic congerit sacer orator. Absurdum enim est, etc. lloc videtur mihi Theophanes adversus eos dicere, qui putarent fortasse elementa esse anima, et sensu prardita. Quod etiam innuit sanctus Hieronymus, in cap. hoc Matth. Ex hoc loco intelligimus, quod omnes creaturæ sentiant Creatorem; quas enim increpavit, et quibus imperavit, sentiunt imperantem non errore hæreti. •corum, qui omnia putant animantia, sed majestate Conditoris, quæ apud nos insensibilia, illi sensibilia sunt. lta Hieronymus. Ex quo intelligendus Theophanes noster, cum ait absurdum, et ridiculumı esse censere elementa increpari: nimirum si quis existimet naturaliter tanquam res animatas increpationis esse capaces. Cæterum ipse alio etiam reprehensionem detorquet, ad dæmones nimirum, qui el mentorum opera, Dei permissu, incommoda nobis importare consueverunt. Cui consonat Maldomali nostri explicatio hisce verbis allata: Loquitur Christus ventis, tempestati, et morbis, aliisque similius rebus verinde, atque si malis sviri.ibus loqueretur; neque enim res naturales, sed rationales increpamus, ut Matth. cap. xvi, et Luc. 19 et 1x. Ideo ut opinor quia morbi et tempestates sæpe per malos spiritus immittuntur, ut ait David, immissiones per Dangelos malos. In hac vero periodo hæc: Καὶ τὰ μὴ ἐπαίειν δυνάμενον, absunt in cod. Panorm., et quidem parva jactura, cum sine his constaret sensus, perire tamen nolui, cum his uberior oratio fieret, et sunt haec plerumque oratori εξεφηγήσεις et expo litiones. Restitui igitur ex S. ms. David manifestissime præsignavit. ld notat eliam S. Chrysost. in Catena aurea: Unde quod de Patre dictum est: ‹ Dixit, et stetit spiritus procellæ, › hoc Christi opere implevit; solo enim verbo, et præcepto mare sedaril, el refrenarii. Et card. Bellar. in lunc eumidem Psal. versiculum: Laudatur hic Deus ob liberationem periclitantium in mari. Hujus miseriæ non occurrit exemplum in Scripturis ante tempora Davidis; sed post illa tempora habemus exemplum, in lib. Jone, cap. 1, et in Evang. Matth. cap. vii. Igitur ex sensu Bellarm, cecinit hæc David in hoc Psalm., quem Noster de hoc miraculo explicat, non quasi narrans aliquid quod esset gestum, sed prædicens quod erat eventurum.

HOMILIA XLVII. Περὶ μὲν τοῦ κλύδωνος οὕτω φησίν· ε Εστη πνεῦμα καταιγίδος, καὶ ὑψώθη τὰ κύματα τῆς θα λάσσης, ἀναβαίνοντα ἕως τῶν οὐρανῶν, καὶ καταβα!- νοντα ἕως τῆς ἀβύσσου.» Περὶ δὲ τῆς ποίας τῶν μαθητῶν· Εταράχθησαν, ἐσαλεύθησαν, ὡς ὁ μεθύων, τρόμος ἐπελάβετο αὐτούς.» Μετὰ ταῦτα ἐπάγει, «Εκέκραξαν προς Κύριον ἐν τῷ θλίβεσθαι αὐτούς.» Εἶτα τὸ τέλος τοῦ θαύματος, καὶ τὴν Ἰησοῦ γλυκείαν φωνήν, δι' ἧς μετεβλήθη εἰς γαλή νην ἡ θάλασσα δεξαμένη τὴν ἐπιτίμησιν· «Καὶ ἐπέταξε τῇ καταιγίδι, καὶ ἔστη εἰς αὔραν, καὶ ἐσί γησε τὰ κύματα αὐτῆς.» Ορᾷς ὅπως ἀριδήλως ή ψαλμική φόρμιγξ προήγγειλεν. fluctus maris, ascendentes usque ad cœlos, et descendentes usque ad abyssos **., De pavore autem discipulorum: c Turbati sunt, et moti sunt sicut ebrius, tremor apprehendit cos 80., Post hæc subjungit: «Clamaverunt ad Dominum, cum tribularentur 87., Demum exitum miraculi, et suavem Jesu vocem, qua mare suscepta objurgatione tranquillatum est: «Et imperavit procella, et stetit in auram et siluerunt fluctus 324 ejus 88. Vides quam aperte Psaltæ cithara hoc miraculum prænautia vil. ' Ο συνιέντες οἱ μαθηταὶ θαυμάζοντες ἔλεγον· «Ποτα Quod cum intellexissent discipuli, admirantes πός ἐστιν οὗτος, ὅτι καὶ οἱ ἄνεμοι, καὶ ἡ θάλασσα ὑπα- dicebant: ‹ Qualis est hic, quia venti et mare κούουσιν αὐτῷ; ν οὐκ ἐρωτηματικῶς, ἀλλ' ἀποφαντι- obediunt ei?, non interrogando seul afirmando κῶς λέγοντες. Ως μέγας ἀληθῶς ἐστιν οὗτος, ὁ τοσαύτ dicentes: Quam magnus revera est hic, qui tanta την περιβεβλημένος ἰσχύν, καὶ μετάγων τὰ στοιχεῖα virtute circumseptus est, qui verbo et nulu, quo ὅπη βούλεται λόγῳ καὶ νεύματι! Τὸ μὲν οὖν καθ᾿ vult elementa traducit. Atque hunc exitum habuit ἱστορίαν θαῦμα πέρας ἔσχε τοιοῦτον. Ἐπεὶ δὲ θάλασσά miraculum secundum historiam. Quoniam vero ἔστι καὶ ὁ παρὼν βίος, ἡ ὑδατώδης ζωή, ἢ πᾶσι vita præsens est mare, quæ omnibus tenta¹ionum τῶν πειρασμῶν ἀνέμοις ταρασσομένη, καὶ τοῖς ἀλ ventis agitatur instar aquaruın, et crebris calamiλεπαλλήλοις πάθεσι κυμαινομένη· ἡμεῖς δέ ἐσμεν, tatibus perturbatur, nos vero sumus, qui nobis ipsis οἱ σφίσιν ἑαυτοῖς προξενοῦντες τὸν κλύδωνα, καὶ tempestatem excitamus, in malitia demersi, et in βύθιοι ἐν τῇ κακία γενόμενοι, καὶ ἐμπίπτοντες εἰς perniciosa animæ naufragia incidentes, sanctos τὰ πονηρὰ τῆς ψυχῆς πολλάκις ναυάγια, μιμησώ- discipulos imitemur; et dormientem patientia Dom minum precibus, et poenitentia excitemus, et proμεθα τοὺς ἱεροὺς μαθητάς, καὶ καθεύδοντα τῇ μας κροθυμίᾳ τὸν Κύριον διὰ μετανοίας, καὶ προσευχής pitium nobis reddamus, ut increpet immundos ἀφυπνώσωμεν, καὶ ἱλεωσώμεθα. ἵνα ἐπιτιμήσῃ spiritus, et dicat improbitati: Tace, olmutesce; τοῖς ἀκαθάρτοις πνεύμασι, καὶ ἐρεῖ τῇ κακίᾳ· et statuet procellam in auram, id est, in gratiamı • Σιώπα, πεφίμωσο· καὶ στήσει τὴν καταιγίδα εἰς Spiritus sancti, qua mentem nostram ad virtutis αὔραν, εἰς τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάριν τῆς διὰ τῶν cursum per spiritualia vela dirigat, et in cœlesti νοητῶν ἱστίων πρὸς τὸν τῆς ἀρετῆς πλοῦν τὸν νοῦν κατα portu constituat animam nostram: quem tenere ευθύνουσαν, καὶ τῷ θείῳ λιμένι τὴν ψυχὴν καθορμί nobis contingat in gloria Domini nostri Jesu Christi, ζουσαν, ἐν ᾧ γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν ἐν τῇ cujus gratia et imperium manet in sacula saeculoδόξῃ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, οὗ ἡ χάρις καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. OMIAIA MZ'. Εἰς τὴν ἀποστολὴν τῶν δώδεκα μαθητών. Εὐκάλει μὲν ἡμᾶς, ὦ φιλέορτοι, σήμερον ἡ τῶν ᾿Αναργύρων ἱερωτάτη δυὰς πνευματικῶς ἑορτάσαι τὴν τούτων πανήγυριν. "Ης γὰρ αὐτοὶ μετέσχον χάριτος ἐκ Θεοῦ, ταύτης καὶ ἡμῖν ἀναργύρως μέσ 65 Psal. ci, 25, 26. 86 Ibid. 27. 87 Ibid. 28. rum. Amen. HOMILIA XLVII. De missione duodecim discipulorum. Invitat nos hodierna luce, o festorum studiosi cultores, sanctissimum par Anargyrorum ut. eorum solemne religiose celebremus. Quam enim ipsi a Deo gratiam sunt consecuti, hanc nobis gra80 lbid. 29. Francisci Scorsi notæ. Non_interrogando. Sic accipit hæc verba num; fuit autem viris admirandis impositum hoc Origenes in Catena aurea: Non autem interrogantes dicunt, «Qualis est isle, o sed asserentes, quia isle, est talis, cui venti et mare obediunt; qualis ergo est is!e, id est. quantus, quam fortis, quam magnus? Jubet omni creature, et non supergreditur jussionem ejus; soli homines resistunt; et ideo in judicio damnabuntur. Sanctissimum par Anargyrorum. Cosmnam et Damianum intelligit; quod puto omnes etiam intelligere, modo eorum historias legerint. Cum enim medicam artem gratis, et nullo pretio, sen argento acceplo exercita verint, hoc nomen Ανάργυρο: a Græcis scriptoribus sunt adepti. Simeon Metaphr.. Ex quo factum est (nimirum abstinentia pecuniæ) ut si quis eos non ipsisĮ nominibus, sed Anargyros, hoc est Pecunia vacuos, dixerit, significet Cosmam, et Damianomen, eo quod reipsa eis veritas suffragaretur. In orat, encomiast. Nicetæ apud Surium hæc Epigraphe,` sive Elogium exstat: Sanctorum, et effectorum rerum admirabilium Cosme et Damiani, qui dicuntur Anargyri. Idem et Baronius in Not. ad Martyrol. et in Eucholog. Grec. Verum ex Liturgia S. Chrysotomi, plures alii id habent commune nomeu: quorum iamen principes Cosmas et Damianus: Τῶν ἁγίων καὶ ἱαματικῶν ἀναργύρων Κοσμᾶ καὶ Δαμιανοῦ, Κυρίου, καὶ Ἰωάννου, Παντελεήμονος, καὶ Ἑρμολάου, Σαμψών, καὶ Διομήδους, Θαλασσίου, καὶ Τρύ φωνος, καὶ τῶν λοιπῶν. Asceterium illis commune consecravit Michael Paphlago ante urbis muros. De quo Zonaras et Cedrenus apud Meursium Gloss. Græco-Barbar. dies festus omnium, communis cele bratur Kal. Julii, ut ex Constit. Manuelis Comneni

tis et sine argento communicantes, et genus omne ταδιδόντες, καὶ παντοίων νόσων ἐλατῆρες τυγχάmorborum expellentes, hoc a nobis recipiunt grati animi oflicium, ut ad eorum memorias frequenter conveniamus, et pie sancteque gaudeamus. Cum igitur donorum cœlestium, quæ ipsis donata sunt, participes simus, et firmam quidem corporum valetudinem, animæ vero salutem percipiamus, lecta modo Evangelii vérba audire debemus **. In illo tempore, ‹ Convocatis Jesus duodecim discipulis suis, dedit eis potestatem spirituum immundorum, ut ejicerent eos, et curarent omnein languorem 325 et omnem infirmitatem. › Maturans jam Ogygiam dæmonis tyrannidem S.ılvator evertere, ut ad ejus eversionem quodammodo præluderet, discipulis potestatem fecit, ut quasi verberones quosdam procul abigerent dæmo mes, et inala ab ipsis in homines illata nullo labore curarent. Quoniam vero vox spiritus, diversa significat: Spiritus enim Deus, et spiritus hominum animæ, et quæ animæ præest mens; et ipse etiam agitabilis aer spiritus dicitur; et apostaticæ virtutes hoc etiam nactæ sunt commune nomen; vocum ambiguitatem distinguens Evangelium sic ait: Dedit eis potestatem contra immundos spiritus. Soli enim spiritus nequanı hanc immunditiam contraxerunt, et ejus contrahendæ hominibus sunt auetores. Cum enim naturæ suæ principatuin obtinuissent, et liberæ voluntatis impulsione de se deliberassent, ab eo quod est, exciderunt inclimanies in id quod non est. Et nunc alius quidem aerius læmon est, alius terrestris, alius infernus. Quandoquidem igitur honore ab initio impertito spoliati sunt, contra homines, utpote Dei imagine insignitos, rabie quadam incitati, bellum adversus nos suscepere hostes simul, et ultores facti generis nostri. Qua enim nos ad malefacta impellunt, et per ea sejungunt a Deo, hostes sunt; qua vero iis, ut tortoribus utitur Deus ad nos vel multandos, vel probandos vel corrigendos, jure appellantur ultores. Ideo qui in carne venit in mundum ut ejiceret inimicum et ultorem, ut cecinit David", præcipit primo discipulis ut eji ciant dæmones, deinde morbos ut curent, ostendens, ss Matth. x, seqq. so Psal. viii, 3. νοντες, ταύτην παρ' ἡμῶν δέχονται τὴν ἀντίχαριν, τὸ ταῖς αὐτῶν μνείαις πανηγυρίζειν, καὶ πνευμα τικῶς ἐπειδὴ φραίνεσθαι. Απολαύοντες τοίνυν τῶν θείων αὐτῶν δωρεῶν, καὶ σωμάτων μὲν ῥῶσιν, ψυ χῆς δὲ σωτηρίαν καρπούμενοι τῆς εὐαγγελικῆς φωνῆς τῆς νῦν ἀναγνωσθείσης ἀκούσωμεν. Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ, ο Προσκαλεσάμενος ὁ Ἰησοῦς τοὺς δώδεκα μαθητὰς αὐτοῦ, ἔδωκεν αὐτοῖς ἑξουσίαν κατὰ πνευμάτων ἀκαθάρτων, ὥστε ἐκβάλλειν αὐτὰ, καὶ θεραπεύειν πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μα λακίαν.» Ηδη τοῦ Σωτῆρος καταβαλεῖν ἐπειγομέ νου τὴν Ωγύγιον τυραννίδα τοῦ δαίμονος, οίονε! προοίμια τῆς αὐτοῦ δεικνύς καταλύσεως, έξουσίαν δίδωσι τοῖς μαθηταῖς, ὡς μαστιγίας τινὰς ἀπελαύνειν τοὺς δαίμονας, καὶ θεραπεύειν ἀμοχθητὶ τὰς ἐξ αὐτῶν γενομένας, τοῖς ἀνθρώποις κακότητας. Επει δὲ ὁμώνυμός ἐστι τοῦ πνεύματος ἡ φωνή· πνεῦμα γὰρ ὁ Θεὸς, καὶ πνεύματα αἱ τῶν ἀνθρώπων ψυχαί, καὶ ὁ τῇ ψυχῇ ἔποχος νοῦς, καὶ αὐτὸς δὴ ὁ κινούμε νος ἀὴρ πνεῦμα λέγεται, αἵ τε ἀποστατικαὶ δυνά μεις τοῦ ὀνόματος τούτου μετείληχον· διαστέλλον τὴν ὁμωνυμίαν τὸ Εὐαγγέλιον οὕτω φησί· 'Εδωκεν αὐτ τοῖς ἐξουσίαν κατὰ πνευμάτων ἀκαθάρτων. Μόνα γὰρ τῆς πονηρίας τὰ πνεύματα τὴν ἀκαθαρσίαν δέδε χαται, καὶ τοῖς ἀνθρώποις ταύτης πρόξενα γίνεται· ἀρχὴν γὰρ εἰληφότας τῆς ἰδίας ὑπάρξεως, καὶ ῥοπῇ διοικούμενα προαιρέσεως τοῦ ὄντος ἀπώλισθον και θέντα πρὸς τὸ μὴ ὅν· καὶ νῦν ὁ μέν τις αιθέριος δαίμων ἐστὶν, ὁ δὲ περίγειος, καὶ ἕτερος ὑποχθόν νιος. "Ατε οὖν γυμνωθέντες τῆς ἀρχῆθεν δοθείσης τιμῆς, κατὰ τῶν ἀνθρώπων, ὡς εἰκόνι θείᾳ τετίμη μένων, ἐλύττησαν, καὶ τὸν καθ' ἡμῶν ἀνεδέξαντο πόλεμον, ἐχθροὶ καὶ ἐκδικηταί γεγονότες τοῦ γένους ἡμῶν. Οἷς μὲν γὰρ ἡμᾶς πρὸς τὰ φαῦλα συνωθοῦσι τῶν πράξεων, δι' αὐτῶν ἡμᾶς ἀφιστῶντες ἐκ τοῦ Θεοῦ, ἐχθροί εἰσιν· οἷς δὲ ὡς μάστιξιν αὐτοῖς χρῆται θεὸς πρὸς ἡμετέραν τιμωρίαν ἢ δοκιμὴν, ἢ ἐπανόρθωσιν λέγοιντ' ἂν εἰκότως ἐκδικηταί. Διὰ τοῦτο ὁ διὰ σαρκὸς ἐληλυθὼς εἰς τὸν κόσμον τοῦ καταλεῦσαι ἐχθρὸν καὶ ἐκδικητήν, ὡς ψάλλει Δαβίδ, Francisci Scorsi notæ. de feriis: Η α' τοῦ Ἰουλίου ὅτι ἐν αὐτῇ τῶν barum principe, cujus filius Cadmus filiarum causa ἁγίων καὶ θαυματουργῶν ᾿Αναργύρων τὴν μνήμην τελοῦμεν· Prima dies Julii, quod in ea sanctorum admirabilium rerum effectorum, gratis medentium memoriam peragimus. In editione Latina apposita addictum exstat, Cosmæ et Damiani: sed est glossema ejus, qui alios multos sanctos Anargyros esse ignorabat: et frustra hic additur, cum supra preres serit eorum mentio: 'Η α' τοῦ Νοεμβρίου διὰ τὸ τοὺς θαυματουργοὺς καὶ ᾿Αναργύρους Κοσμᾶς καὶ Δαμιανὸν ἑορτάζομεν· Primus Novembris quo miraculorum effectores gratis medentes Cosmam et Da. mianum celebramus. Ogygiam tyrannidem. Antiquissimam signific cat; sed ego in vertendo retinui vocem Græcam Ogygiam, quia proverbium illud sapit: Ωγύγια κακά. Oyygia mala, quæ tum antiqua, tum gravissima intelliguntur. Quod est deductum ab Ogyge primo Th variis exercitus erumnis. Et hine proverbium trahunt, qui Ogygia mala pro gravissimis dicta accipiunt. Qui vero Ogygia vetera dicunt, ex eo dicunt quod Ögyges antiquissimus fuerit Athenis rex. Elym. mg.: Ωγύγος ἀρχαῖος βασιλεὺς ᾿Αθηναίων, ἀφ' οὗ καὶ ἀγύγιαι πύλαι ἐν Θήβαις, καὶ πᾶν τὸ ἀρχαῖον Ωγύγιόν φασι, διὰ τὸ φολὺ αὐτὸν γενέσθαι ἀρχαιό τατον· Ogygus antiquissimus Athenarum rex aqua et Ogygia porta Theburum, et quidquid antiquum Ogygium dicunt, quod ille fuerit antiquissimus. Heliod. in Ethiop. lib. x: Τοσοῦτός τι τὸ μέγεθος, καὶ οὕτως Ωγύγιος ἄνθρωπος· Τακa proceritate, et prisca i:la statura homo. Loquitur de Meroebo Æthiope. Vide præterea Suidam et Steph. Cæterum utraque significatio recte convenit in tyrannidem diaboli; quæ et antiquissima, et gravissima, humanum genus oppressit.

HOMILIA XLVII. πρότερον κελεύει τοὺς μαθητὰς ἀπελαύνειν τοὺς δαί- ut ego arbitror, a damonibus plurimum proficisci μονας, εἶτα παρέχειν τῶν νοσημάτων τὴν ἴασιν, ἐμφαίνων, ὡς ἐγὼ οἶμαι, ὅτι τὰ τοῖς ἀνθρώποις ἐπισυμβαίνοντα πάθη ὡς ἐπίπαν ἐκ δαιμόνων εἰσί - διὰ τοῦτο ἐκβάλλειν κελεύει τὸν τῆς νόσου αἴτιον δαίμονα, εἶτα τὴν θεραπείαν ἐπάγειν τῷ ἀῤῥωστήματι. Οτι δὲ ταῦτα δαιμονικῆς ἔργον ἐπιφορᾶς πρὸς δοκιμὴν καὶ μάστιγα επαγόμενα, ῥᾴδιον συνιδεῖν. Η τε γὰρ καμπύλως εἰς γῆν κεκυφυία γυνή, ὡς ὁ εὐαγγελιστής φησι, πνεύματι ἀσθενείας κατεί χετο· καὶ ὁ ὑποβατταρίζων ἐκεῖνος μαγίλαλός τε, quæ hominibus eveniunt mala. Ea cansa expelli prius jubet daemonem, morborum causam, deindecuram adhiberi morbo. Quod vero hæc dæmonum impressione fiant, ad probationen, vel flagellum inficta, facile erit cognoscere. Quæ enim erat in terram incurvata mulier. ut ait evangelista, infirmitatis spiritu tenebatur"; et ille qui mutus erat et surdus, et impedita atque hæsitante lingua, nihil articulate loquebatur, dæmonis violentia sensus detrimenta patiebatur”. «Cum exisset enin, inquit, danonium, locutus est mutus. καὶ κωφὸς ὁ παραφθεγγόμενος άσημα ἐπηρείᾳ δαιμονικῇ παρακεκομμένην εἶχε τὴν αἴ σθησιν. «Εξελ θόντος γάρ, φησί, τοῦ δαιμονίου ἐλάλησεν ὁ κωφός.» Διὰ τί ὁ εὐαγγελιστὴς τὰ τῶν ἀποστόλων στ μειοῦται ὀνόματα ἀναγκαῖον εἰπεῖν. Ἐπεφύησαν τινες ψευδαπόστολοι κατάλληλον τῆς αὐτῶν εὐσεβείας τὴν διδασκαλίαν ποιούμενοι, καὶ τῷ τροφίμῳ τῆς ἀληθείας σίτῳ τὰ τοῦ ψεύδους ζιζάνια σπείραντες. "Ο τε γὰρ Μάνης τὰς βεβήλους κατέχων βίβλους περιιών τε τὴν Περσίδα, ἑαυτὸν ᾿Απόστολον ἐκάλει. Σίμων τε καὶ Δοσίθεος ήτην μὲν ἄμφω Σαμαρείται, ὠνομαζέτην δὲ σφώ, ὁ μὲν μεγάλην δύναμιν τοῦ Θεοῦ, ὁ δὲ τὸν ὑπὸ Μωσέως προκηρυττόμενον. Καὶ μὴν καὶ Βασιλίδης, καὶ ἄλλοι πολλοὶ τὸ ἀποστολικὸν ἑαυτοῖς ἀξίωμα περιέθηκαν. ᾿Απὸ τούτων οὖν δια στέλλων, ὡς ἀπὸ νόθων τοὺς εὐγενεῖς μαθητας ἑκάστου τὴν κλήσιν ἐσημειώσατο, κἂν ἡ ἀναγνωσθεῖσα σήμερον περικοπή ταύτας παρέδραμε. Τού τους τοὺς δώδεκα ἀπέστειλε παραγγείλας αὐτοῖς, λέγων· «Εἰς ὁδὸν ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε, καὶ εἰς πόλιν Σαμαρειτῶν μὴ εἰσέλθητε.» Quid autem sit, quod evangelista 326 nomina apostolorum recenseat, dicere necessum est. Exorti erant falsi quidam apostoli, qui impietati suæ congruentem commenti doctrinam super veritatis triticum ad nutriendum idoneum, zizania disseminabant. Nam et Manes profanos habens libros, et Persidem circumeundo se appellabat apostolum; et Simon et Dositheus Samaritani erant ambo, et seipsos vocabant, hic quidem maguain Dei virtutem ille vero eum qui a Moyse fuerat pranuntiatus: et Basilides itiden, et alii multi apostolicam sibi dignitatem arrogabant. Ab his igitur tanquam a nothis germanos discipulos, ut discerneret, uniuscujusque signavit nomen: quamvis quæ hodie lecta est pars Evangelii, id prætermiserit. Hos duodecim misit præcipiens eis, et dicens: ‹ In viain gentium ne abieritis, et in civitatem Samaritanorum ne intraveritis. › Διὰ τί δώδεκα μαθητὰς ἐξελέξατο πρότερον; Quid est quod duodecim discipulos principio Ιστορικῶς μὲν κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν δώδεκα υἱῶν elegit? Si historiam quidem spectamus, ut numero τοῦ Ἰσραήλ, ἐξ ὧν αἱ τῶν Ἑβραίων φυλαί, 8 δὴ duodecim filiorumn Israel responderent, ex quibus προεχρησμώδησεν ή κινύρα Δαβίδ·. ᾿Αντὶ τῶν Hebræorum tribus propagatæ sunt: quod et cithara πατέρων σου, λέγουσα, ἐγεννήθησαν οἱ υἱοί σου· κατα- David ante cecinerat: ‹ Pro patribus tuis nati sunt στήσεις αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. tibi filii; constitues eos principes super omnem terΠατέρας τοὺς πατριάρχας φησί, κατὰ σάρκα γε ranı 98., Patres vocat patriarchas, utpote qui γονότας πατέρας Χριστοῦ· υἱοὺς δὲ τοὺς ἱερούς Christi secundum carnem fuerant patres; filios ὀπαδούς· οὕτω γὰρ αὐτοὺς ὠνόμασε καὶ ἐν ἄλλῳ vero sanctos ejus asseclas, sic enim et in alio psalψαλμῷ· «Ενέγκατε τῷ Κυρίῳ, υἱοὶ Θεοῦ.» Κατά nio eos appellat: • Alferte Domnino, Gilii Dei, Si τὸν ὑψηλότερον λόγον, ἐπειδὴ διὰ τοῦ ἀποστολικοῦ vero rationem perscrutemur altiorem, quoniam per κηρύγματος ἀνακαίνισις γέγονε τοῦ κόσμου τοῦ apostolorum prædicationem mundi hujus tempori, ὑπὸ χρόνον ὄντος, καὶ αἴσθησιν. Ἑπταδικὸς γὰρ ὁ sensibusque subjecti renovatio facta est Septeχρόνος ἐστὶ, πενταδικὴ δὲ ἡ αἴσθησις, ἃ δὴ συντιθέ- narium autem est tempus sensus vero qui 91 Luc. xur, 11. * Luc. XI, 4. • Psal. sLiv, 17. 91 XVIII, 1. Francisci Scorsi notæ. dæmonibus plurimum, etc. Vide dicta ab auctore hom. 12 et 21; et notas ibidem nostras. Nam et Manes. Hic hæresiarcha exortus est sub Aureliano imper., anno Christi 278, ex Chronol. Bellarm. Simon el Dositheus. Simon primus hæresiarcha, qui existimavit donum Dei pecunia obtineri, ut habetur Act. vIII. De aliis ejus hæresibus 2zunt S. Irenaeus, lib. 1. cap. 10; S. Epiphan., lib. u, De hæres., et Baron. tom. J; Bellarm. Chron. p. It. Dosileus vero fuit ex Samaritanis hæret, qui ab ipso Dosithei dicti; de eo historiam narrat S. Epiphan. lib. 1 De hares. Magnam Dei virtutem. Docuit Simon Magus mundum non esse a Deo creatum, se vero esse Denm, qui in Samaria apparuit, ut Patrem, in Judæa ut filium, in gentibus ut Spiritum sanctum. (Bellarm.) Mose fuerat prænuntiatus. S. Epiphanius, hæres. 21 Dicebat Simon seipsum esse magnam virtutem Dei, el ex supernis descendisse; Patrem vero dicebat se esse apud Samaritas; apud Judæos vero se Filium esse dicebat. Et Basilides. Fuit hic unus ex discipulis Simonis, de quo S. Irenæus, lib. 1, cap. 21 et 22. Septenarium autem tempus. Vide hoc expo situm ad hom. 4, not. et hom. 40, not. -

narius, quorum uterque numerus si componatur, μενα δυοκαίδεκα γίνεται. Εἰκότως οἱ τοῦ κηρύγματ duodenarium efficit, merito prædicationis coryphæi totidem numerati sunt. Que alia præterea causa hujus numeri subest? Nimirum quia omnis eorum doctrina, theologicam, naturalem, moralemque complectitur. Hæ vero duodenarii numeri circuitu continentur. Trina enim theologia propter mysterium Trinitatis; quinaria vero naturalis propter elementa, et formam in specie constituentem; quaternaria vero moralis propter generales virtutes, quæ sane in unum coacta duodecim efficiunt. Qua porro de causa, qui ad mundi totius salutem venit, qui omnem humanam naturam per massæ, 327 id est, carnis suæ primitias sibi circumdedit, in qua uti partes totius humanæ gentis Judæi, Samaritæ, Græcique continebantur, intra solos Judææ tines prædicationem circumscribit dicens: ‹ In viam gentium ne abieritis? › Fortasse quia Judæis primum oportebat Evangelium prædicari. Ipsis enim a principio promissa data fuerant, et ex ipsis secundum carnem natus est Christus. Ubi vero in ipsum hi debacchati sunt, quærentes animam ejus mortis laqueis circumducere, uti viles et Deo invisi rejecti, et a Dei familiaritate sejuncti sunt; in gentes vero salutis opera collata est. Præterea ctiam non prolibet Dominus, quominus discipuli gentibus Evangelium promulgent. Quomodo enim id vetet, qui omnium communis est conditor, et omnium curam gerit, qui dixit: «Docete omnes τος κορυφαίοι τοσοῦτον ἐτύγχανον. Ετι καὶ διὰ τί ἐτύγχανον δώδεκα; Επειδή ἡ πᾶσα τούτων διδασκαλία θεολογικῆς, καὶ φυσικῆς, καὶ ἠθικῆς φιλοσοφίας ἦν περιεκτική. Ταῦτα δὲ τῷ δωδεκάτῳ ἀριθμῷ περιέχεται. Τριαδικὴ γὰρ ἡ θεολογία διὰ τὸ τῆς Τριάδος μυστήριον, πενταδικὴ δὲ ἡ φυσική διά τὰ στοιχεῖα, καὶ τὸ εἶδος τὸ ταῦτα εἰδοποιοῦν, τετραδικὴ δὲ ἡ ἠθικὴ διὰ τὰς γενικὰς ἀρετὰς, ἅπερ ἐνούμενα γίνονται δώδεκα. ᾿Αλλὰ τίνος Ενε κεν ὁ ἐπὶ σωτηρίᾳ παντὸς τοῦ κόσμου παραγενόμενος, ε πᾶσαν τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν διὰ τῆς ἀπαρχῆς τοῦ φυράματος περιθέμενος, ἐν ᾗ παντὸς ἦν ἔθνους τὸ μέρος Ἰουδαίου, καὶ Σαμαρεία του, καὶ Ἕλληνος, εἰς μόνους Ἰουδαίους περιορίζει τὸ κήρυγμα λέγων· «Εἰς ὁδὸν ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε;ι Τάχα ὅτι τοῖς Ἰουδαίοις ἔδει πρότερον κηρυχθῆναι τὸ Εὐαγγέλιον. Πρὸς αὐτοὺς γὰρ αἱ ἀνέκαθεν ἐπαγγελία:, καὶ ἐξ αὐτῶν τὸ κατὰ σάρκα Χριστός. Αλλ' ἐπειδὴ οὗτοι ἐπεπαρῳνήκεισαν εἰς αὐτὸν, ζητήσαν τες αὐτοῦ τὴν ψυχήν, τοῖς τοῦ θανάτου βρόχοις περιβαλεῖν, γεγόνασιν ἀπόβλητοι, καὶ θεοστυγεῖς, καὶ τῆς πρὸς θεὸν ἐξέπεσον οικειότητος, ενηργήθη δὲ ἡ σωτηρία τοῖς ἔθνεσιν. "Αλλως τε οὐκ ἀπείργει τοὺς μαθητὰς κηρύττειν τοῖς ἔθνεσι· πῶς γὰρ ὁ κοινός πλάστης καὶ κηδεμὼν ὁ εἰπών· ι Μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη; ν ὁ καὶ πόρνῃ διαλεχθείς Σαμαρεί τιδι, καὶ αὐτοῖς δὴ Σαμαρείταις ἐπιμείνας ἐπὶ ἡμέ ραις δυσίν; ὁ τὸν ἑκατόνταρχον, καὶ τὴν Συροφοινί- genies "?, Qui et cum meretrice Samaritana collo- c κισσαν, έθνικοὺς ὄντας, καὶ δεομένους οὐκ ἀπωσάμενος. Οὐκ οὖν κωλύει μαθητεῦσαι τὰ ἔθνη, ἀλλὰ τὴν ἐκείνων στείβειν ὁδὸν, καὶ τὰς αὐτῶν πράξεις πληροῦν. Ορα δὲ ὅπως ἐπὶ μὲν τῶν ἐθνῶν τέθεικε τὴν ὁδόν· «Εἰς ὁδὸν ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε·, ἐπειδὴ τὰ ἔθνη πάντα τῆς τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν πολιτείας ἔξω διήγοντο ἀναστρεφόμενοι περὶ τὴν πλατεῖαν ὁδὸν, καὶ εὐρύχωρον, ἣν περιπατῆσαι τοὺς μαθητὰς ἀπείργει ὁ Κύριος λέγων· Εἰς ἐδὸν ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε.» Καὶ ἐν ταύτῃ τῇ ὁδῷ τὸν μὴ ἐνιδρυνθέντα διὰ τῆς στάσεως, μακαρίζει Δαβίδ· • Μακάριος, ὃς ἐν ὁδῷ ἁμαρτωλῶν οὐκ ἔστη. Ταύτην τὴν ὁδὸν ἐκκλίνειν παρεγγυᾷ, καὶ προιένα: διὰ τῆς εὐθείας ὁδοῦ· οὐκ ἀγνοεῖς δ', οἶμαι, τὴν ὁδὸν, δι' ἧς οἱ μαθηταὶ κελεύονται εὐδρομεῖν, μαθὼν παρὰ cutus est, et apud ipsos Samaritanos mansit duos dies? qui centurionem ", et Syrophœnissam gentiles, et indignos sui non repulit? Non igitur docere gentes, sed corum ingredi viam, et opera fcere prohibet. Observa autcm quomodo de gentibus loquens viam dixerit: «In viam gentium ne abieritis: › quoniam gentes omnes extra vivendi viam a lege, et prophetis monstṛatam errabant, evagantes circa illam latam ac spatiosam, quam deambulare discipulos vetat Dominus dicens: In viam gentium ne abieritis.» In hac vero, qui non consisit, ac pernanet, eum beatum prædicat David: ‹ Beatus qui in via peccatorum non stetit "., Ab hac via deflectere, per rectam vero procedere Dominus jubet; nec vero eam, opinor, ignoras viam, τοῦ εἰπόντος· «Εγώ εἰμι ἡ ὁδός. • Ἐπὶ μέντοι per quam bene currere discipuli jubentur, cum cognoveris ab eo qui dixit: «Ego sum via 1. Cum vero de Samaritanis loquitur, non viæ, sed civitatis vocabulo utitur dicens:. Et in civitatem Samaritanorum, ne intraveritis. › Etenim ex Mosaica lege ad Judæorum accedebant mores et hanc reliτῶν Σαμαρειτῶν οὐχ ὁδὸν, ἀλλὰ πόλιν φησίν, οὕτως εἰπών· ι Καὶ εἰς πόλιν Σαμαρειτῶν μὴ εἰσέλθητε.. Ησαν γὰρ ἐκ τῶν Μωσαϊκῶν νόμων τοῖς Ἰουδαϊκοῖς ἔθεσι πλησιάσαντες, καὶ οἷα πόλιν οἰκήσαντες τὴν εὐσέβειαν. Επειδὴ δὲ ἐξ ἡμισείας ἐτύγχανον εὐσε δεῖς· ἔτι γὰρ τῷ ὄρει προσεκύνουν, ἐν ᾧ τὰ εἴδωλα Matth. viii, 6. ss Matth. xv, 22. " Psal. 1, 1. : Joan. Francisci Scorsi nota ** Matth. xxvmı, 19. * Joan. iv, 1, 40. 97 Per primitias massa. Adalidi explicandi causa id est, carnis suæ, quod in Græco non est expressum, ul sensus auctoris facilius, et primo mentis obtulu acciperetur. Eodem modo locutos multos Patres legi: Greg. Thaumat., Chrysost. Athanas., ques adduxi ad hom. 38, not. Vide etiam hom. 39, not. Ad Judrorum accedebant mores. Instituti enim fuerant a sacerdote Israelita, qui ex captivis ad instruendos novos Samariæ colonos illuc a Sal-

HOMILIA XLVII: ! κεκρύφατο· καὶ γοῦν φησι περὶ αὐτῶν ἡ Γραφή • gionem veluti civitatem quamdam colebant. Quoniam • Έμειναν ποιοῦντες τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ, καὶ προσκυνοῦντες τοῖς εἰδώλοις· νοοῖτο ἂν πόλις Σαμα ρειτῶν ἡ ἐξ ἡμισείας εὐσέβεια, ἧς ἐπιθῆναι τοὺς μαθητὰς ἀπότομον ποιεῖται ὁ Κύριο.. Πορεύεσθε δὲ μᾶλλον πρὸς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οίκου Ἰσραήλ· η πρόβατα καλεῖ τὸν Ἰσραηλιτικὸν λαὸν διά τε τὸ καθαρὸν, καὶ τὸ εἴσω τῆς νομικῆς αὐλῆς κλείεσθαι, καὶ σημειοῦσθαι τῷ τῆς περιτομής σημείῳ, καὶ τοῖς τῶν προφητῶν περιθάλπεσθαι λόγοις, ὡς ἐκ τῶν ἐρίων θρέμματα, πλείστῃ ὅσῃ, καὶ ἀμφιλαφεῖ καταπιαίνεσθαι τῇ τῶν θείων λογίων νομῇ· καὶ ὁ ψαλμὸς δὲ οὕτω φησίν·. Ωδήγησας, ὡς πρόβατα τὸν λαόν σου· ο καὶ Ἰεζεκιήλ δὲ προς βάτοις εἰκάζει τοὺς ἐξ Ἰσραήλ, ἐν οἷς τῶν ἱερέων καθάπτεται φάσκων· «Τάδε λέγει Κύριος· Οὐχὶ τὰ πρόβατά μου βόσκουσιν οἱ ποιμένες· διὰ τοῦτο Ιδού ἐκζητήσω τὰ πρόβατά μου ἐκ τῶν χειρῶν αὐτῶν. Ταῦτα δὴ οὖν τὰ πρόβατα κατὰ πολλὴν ἐρημίαν τῶν ποιμαινόντων ὀρειάλωτα, καὶ ἀπολωλότα γεγόνασιν ἔξω τῆς τῶν ἐντολῶν μάνδρας περιπλανώμενα, ἕως • Ο ποιμὴν ὁ καλὸς, ὁ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ δοὺς ὑπὲρ τῶν προβάτων, ο πρὸς τὰς ζωηφόρους τοῦ Εὐαγγελίου νομὰς ταῦτα συνήγαγε. Οὐκ εἶπε δὲ ὅτι Πορεύθητε, ὥραν ἐπιθεὶς τῷ βαπτίσματι, ἀλλὰ Πορεύεσθε· διὰ τῆς παρατατικῆς σημασίας τὴν ἀεικίνητον πορείαν δηλοί ἅτε τοῦ εὐαγγελικοῦ λόγου μέχρι παντὸς ἐπεκτεινομένου τε, καὶ προκόπτοντος, καὶ στάσιν τῆς πορείας οὐκ ἔχοντος. • Πορευόμενοι δὲ κηρύσσετε λέγοντες "Ήγγικεν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν.» Βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἡ διὰ πίστεώς ἐστι χάρις τῶν ἀνεφίκτων τοῦ νόμου παρατηρημάτων ἐλευθεροῦσα τὸν ἄνθρωπον, καὶ τῇ πνευματική υιοθεσία πολίτην ποιοῦσα τῶν οὐρανῶν. Βασιλεία δὲ μᾶλλον οὐρανῶν αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς, ὁ διὰ σαρκὸς ἐγγίσας ἡμῖν τοῖς μακρὰν αὐτοῦ γενομέ νοις διὰ φαυλότητα. ι Ασθενοῦντας θεραπεύετε, λεπροὺς καθαρίζετε, δαιμόνια εκβάλλετε. Διὰ τί ἀπὸ τῶν ἀσθενούντων διέστειλε τοὺς λεπρούς; "Αρα γὰρ vero non omni ex parte pietatem servabant, adhuc enim in monte adorabant, in quo occulebantur idola; de ipsis enim Scriptura dicit: ‹ Manserunt in lege Dei, et nihilominus idola adoraverant. Per civitatem Samaritanorum hic dimidiatus cultus posset intelligi, per quemn 328 incedere, brevi usus compendio Dominus vetat: • Sed potius ile ad oves, quæ perierunt domus Israel; oves vocat Israeliticum populum, co quod veluti mundum ani mal, et intra caulas Mosaica legis conclusus, et circumcisionis stigmate signatus esset, et prophetarum sermonibus identidem uti pecora velleribus foverentur, et plurimo, et abunde suppetente verbi Dei pa - bulo saginarentur: dequo etiam Psales sic ait: «De duxisti sicut oves populuin tuum ª. › Et vero Ezechiel ovibus comparat Israeliticam sobolem, quo loco sacerdotes perstringit, dicens: «Hæc dicit Dominus: Non amplius oves meas pascunt pastores. Ideo ecce exquiram oves meas de manibus eorum *. › llæ igitur oves pastorum inopia, ac vitio desertæ per montes palabundæ, ac perditæ extra præceptorum septa oberrabanı, donec, «Bonus pastor, qui animam suam dat pro ovibus suis*, › eas ad vitalia Evangelii pasena reduxit. Non dixit vero, Ibītis quasi tempus unum baptismati statuens; sed lie, per significationem extensi vain perpetuum iter ostendens, quippe cum eval: - gelicus sermo in universum orbem sit proferendus, et ita progressurus, ut nunquam a suo cursu desistat. • Euntes autem prædicate dicentes, quia Appropinquavit regnum calorum.» Regnum calorum gratia est, quæ per fidem datur, a legis observationibus, quæ servari non possunt hominem liberans, eumque spirituali adoptione in cœli civem adoplans seu potius regnum cœlorum est ipse Christus, qui per carnem nobis appropinquavit per peccatum ab illo longe semotis. Infirmos curate, leprosos mundate, dæmones ejicite. › Quid est, quod ab infirmis leprosos sejunxit? num enim inIV Reg. xvi, 41. • Psal. xvi, 21. * Ezech. xxxiv, 11. * Joan. x, 11. Francisci Scorsi notæ. manasare missus fuerat, ut habetur IV Reg. cap. XVI et ab hoc auctore latius est expositum hom. de Samarit, quæ est 38 ordine: ad quam vide Holas. Per civitatem Samaritanorum. Quid est religionem tanquam civitatem colere, quod supra dixit, et qui civitatis appellatione dimidiatus ille cultus recte possit intelligi? Inconcinna videbitur fortasse similitudo, nisi ad similitudinem vocum animus advertatur, quæ in Latino idiomate vix exsistit. Ea est inter πόλιν quæ civitas, et πολιτείαν quæ inter vivendi rationem non humanam modo, sed etiam sacram et secundum Deum. Unde D. Basilius. Epist. ad Gregor.: οἱ βίοι τῶν μακαρίων ἀνδρῶν οἷον εἰκόνες τινὲς ἔμψυχοι τῆς κατὰ Θεὸν πολιτείας πρόκεινται· Beatorum hominum viæ tanquam simulacra quædam animata proposita sunt vitæ ad normam divinam institute. Ita vertit Buzeus. Ει Ο. Paulus, ad Pulipp. ut: Ήμών γαρ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει• Nostra autem conversatio in cœlis est. Adeoque non inepte thy πολιτείαν seu πολίτευμα Samaritarum, hoc est conversationem eorum, seu vivendi rationem et cultumn πόλιν civitatem hic auctor appellat. Porro etiam civitas Latine non domos, et mœnia, sed ipsam rempublicam vietumque communem populi significat, quod vulgo notum est. Non dixit vero, Ibitis. Ita reddidi quod ita videatur exigere sensus auctoris. Observat enim verbi modum, et tempus, ut ex sequentibus patet. Unde suspicor legendum πορευθήσετε, et facilis fuit lapsus unius syllabæ intermediæ. Non tamen volui scripturam mutare, sed notare suspicionem, præsertim quia hic locus destitutus est cod. S. auxilio: non quod eo caream, sed quod in eo multa desunt, nimirum ab illis verius ἡμέραις δυσιν, usque fere ad praesentem locuin, ἅτε τοῦ εὐαγγελικοῦ λόγου. Per significationem extensivam. Quid sibi velit have extensiva significatio, satis exposuimus ad hom. Xi, not. 87, quam consule.

firmorum nomine morbus etiam lepræ non contine- οὐκ ἐν τῷ ἀσθενοῦντας εἰπεῖν, καὶ τῶν λεπρῶν ἡ tur? Verum quia immundus reputabatur in lege omnis leprosus, immunditiæ vero particeps erat quisquis leprosum langebat, ita dicente lege: Qui- « cunque leprosum attigerit, immundas erit, ɔ ne ab his discipuli, ut ab immundis, cum rogarentur accedere, abhorrerent, ut ille Eliæ discipulus, qui nec oculis quidem propter legis prascriptumn Syriæ principem cernere sustinuit b: ideo de leprosis etiam seorsim præcipitur. Non enim erant amplius sub lege discipuli jam ad gratiæ lucem traducti. Com vero duplici 329 nos ex parte constemus, anima, inquam, et corpore, duplex etiam miraculorum genus a discipulis perficiebatur. Non enim corporis solum infirma detenti valetudine et lepræ vibicibus quasi squamis obtecti sed etiamn passionibus & oppressi et infidelitate ægrotantes, et detestabilis peccati maculis inusti ab apostolis curati sunt. Dæmonia etiam, et quæ ab ipsis importata sunt mala collata, gratis et sine argento operante gratia depulsa sunt. Precemur igitur et nos discipulos Christi, et miraculorum effectores Anargyros, in quorum honorem præsens celebris conventus est habitus, ut abigant, quæ in nobis mala sunt, effrenatam iram, invidiam adversus proximum, superbiam, existimationem sui, utique animæ lcpra peccatorum af= fectæ notas perpurgent; ut alacriter virtutum viam ingrediamur insistentes, quam proxime fieri potest, vestigiis Domini, ac Salvatoris nostri Jesu Christi, quem decet omnis gloria, honor, et veneratio una cum Patre, et Spiritu sancto nunc, el semper, et in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA XLVIII. Dicta De missione septuaginta discipulorum est in festo principis militiæ S. Michaelis. Quæ oculis subjecta sunt prata florum proferentia venustatem aspectantium sensus oblectant: et visus quidem multiplici colorum specie distractus, atque pellectus; olfactus vero odoris suavitate percepta duplicem nobis suppeditant voluptatem. Sed enim spirituale doctrinæ evangelica • IV Reg. v, 9. νόσος συνεξηκούετο; 'Αλλ' ἐπειδὴ ἀκάθαρτος ἦν τῷ νόμῳ ἅπας λεπρός, ἐκοινώνει δὲ τῆς ἀκαθαρσία: καὶ λεπροῦ ἐφαψάμενος, οὕτως εἰπόντος τοῦ νόμου, ὅτι «Πᾶς ὁ ἀψάμενος λεπροῦ, ἀκάθαρτος ἔσται, ο ἵνα μὴ ὡς ἀκαθάρτοις ἀποστρέφωνται τούτους οἱ μαθηταί, ἐπιθιγγάνειν αὐτοῖς παραιτούμενοι κατὰ τὸν Ηλιοῦ φοιτητήν, ὃς οὐδὲ ὀφθαλμοῖς ἰδεῖν τὸν ἄρ χοντα Συρίας ἠνέσχετο διὰ τὸ τοῦ νόμου παράγο γελμα· διὰ τοῦτο καὶ περὶ τῶν λεπρῶν ἰδίως ἐντέλο λετα:. Οὐ γὰρ ἦσαν ὑπὸ νόμον ἔτι οἱ μαθηταὶ προσ μετελθόντες ἤδη πρὸς τὸ τῆς χάριτος φῶς. Διπλών δὲ ὄντων ἡμῶν, ἐκ ψυχῆς λέγω καὶ σώματος, διπλή καὶ ἡ τῶν θαυμάτων ἐνέργεια ετελεῖτο τοῖς μαθη· ταῖς. Οὐ μόνον γὰρ οἱ ἐν ἀσθενείᾳ ἐνισχημένοι των ματικῇ καὶ λέπρας ὑπωπίοις οἱονεὶ φιλιδούμενοι, ἀλλὰ καὶ οἱ ψυχικοῖς κρατούμενοι πάθεσιν, ἀπιστία νοτοῦντε;, καὶ στιγματίαι ὑπὸ τῆς βδελυρᾶς ἀμαρ τίας γενόμενοι ὑπὸ τῶν ἀποστόλων θεραπεύοντο, καὶ δαίμονες δὲ καὶ ἐκ τούτων πάθη ἐφυγαδεύοντο ἀναργύρως ενεργούσης τῆς χάριτος. Δεηθών μεν οὖν καὶ ἡμεῖς τῶν τοῦ Χριστοῦ μαθητών, καὶ τῶν θαυματουργῶν ᾿Αναργύρων, ὧν ἡ παρούσα πανήγυρις, ἀπελάσαι τὰ ἐν ἡμῖν πάθη, τὸν ἄτακτον θυμὸν, τὸν κατὰ τοῦ πέλας φθόνον, τὴν ὑπερηφανία», τὴν οίησιν, καὶ τῆς λεπρωθείσης ἐκ τῶν ἁμαρτιῶν ψυχῆς καταρθῆναι τὸ στίγμα, ἵνα προθύμως βαδί ζωμεν τὴν τῶν ἀρετῶν ἀτραπὸν ἀκολουθοῦντες, ὡς ἐφικτόν, τοῖς ἴχνεσι τοῦ Δεσπότου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. ΟΜΙΛΙΑ ΜΗ. Εἰς τὴν ἀποστολὴν τῶν ἑβδομήκοντα μαθητών. – Ελέχθη ἐν τῇ ἑορτῇ τοῦ Ἀρχιστρατηγού. Οἱ μὲν αἰσθητοὶ λειμῶνες τῶν ποικίλων ἀνθέων τὴν εὐπρέπειαν φέροντες τὰς τῶν ὁρώντων αἰσθή σεις ἡδύνουσι, καὶ ἡ ὄψι; πρὸς τὸ πολυειδὲς τῶν χρωμάτων μεριζομένη, καὶ ἡ ὄσφρησις τὸ εὐώδες λαμβάνουσα διπλῆς ἀπολαύειν παρασκευάζει τρο φῆς. Ὁ δὲ πνευματικὸς τῆς εὐαγγελικής διδασκαFrancisci Scorsi nota. cta, cum sanguis veluti exsugitur, et sub pellem trahitur, et apparet sub oculis: iude enim υπώπια quasi ὑπὸ τοῦ ἀπός. Vide Lex. et Ειym. Septuaginta discipulorum. lla in omnibus exemplar. scripιum habeo έβδομήκοντα; que scriplura consonat cum ea, quæ est in Græco textu S. Luca cap. s, et S. Ambrosius et Hieronymus etiam ita legunt. Verum quod pertinet ad evangelicam lectionem, cum Romanis Bibliis est le gendum septuaginta duv; tot enim fuerunt præcise, ut asserit Cornelius noster: et Maldonatus longins disputat, quos vide. Hic Noster secutus est Græcam suam lectionem. Quasi squamis oblecti. In exemplari utroque bices ex percussione, et contusione sanguinis effescriptum erat φωλυδούμενοι sed perperam: nihil enim ad rem illa vox. Quare non tam ego banc scripturam castigavi: quam secutus sum castigationem adhibitam ad oram cod. Gall. qui ut monni præsertim in Proœm. collatus fuit cum aliis mss. quæ Parisiis asservantur. Φολιδούμενοι itaque le gendum, ut edidi. Verbum autem est factum ánd τοῦ φολές, seu φολίς, quod nomen squaman signi Get proprie reptiliumn, nam aquatilium est λεπίς. Etym. mag.: Φολίδες οἱ λεπίδες τοῦ ὄφεως. Inde φολ δωτός, squamnatus. Atque hæc significatio recle ad lepram translata, siquidem hæc maculis infciens cutem quasi squamatam, et notatam reddit. Leque hanc solum vocem, sed et aliam adhibuit non absimilem bic orator. Ait enim: Λεπρὰς ὑπως πίοις οἱονεὶ φολιδούμενοι, Lepre vibicibus qua έ squamis obtecti. 'Yñónia porro sunt livores, et viEl visu quidem multiplici, etc. Similis sententia M. Tullius de oral. 3: Oculis colliguntnr pene innumerabiles voluptates, quæ ita capiunt, ut unum sensum dissimili genere delecient.

HOMILIA XLVIII. λίας λειμὼν τῶν χριστολέκτων ῥημάτων βρύων τοῖς pratum verborum Christi floribus abundans deleciaἄνθεσι πολλαπλασίονα παρέχει τὴν ἡδύτητα. Καὶ τῶν μὲν ἀνθέων τὰ κάλλιστα ὁμοῦ τε ήνθησε, καὶ μικρὸν φανέντα μαραίνεται. Τὸ δὲ τῆς ἁγίας Γρα φῆς κάλλος διαπαντός τηρεῖται ἀλώβητον. Ἐπεὶ οὖν καὶ ἡμᾶς ἐνταῦθα συνήθροισεν ὁ τῶν νοερῶν δυνάμεως Αρχιστράτηγος τὴν τούτου πανηγυρίσοντας σύναξιν, φέρε τῷ λειμῶνι τῷ εὐαγγελικῷ προσεγ γίσαντες τὰ πνευματικά ρόδα τρυγήσωμεν. tionem multis partibus majorem affert. Et sane pulcherrimi quique Norum sinul floruere, et patiInlum apparuere, marcescunt; at sanctæ Scripturæ pulchritudo usquequaque viget illæsa. Quoniam igitur intellectualium virtutum princeps ad ejus festum celebrandum nos huc hodie congregavit: age jam ac evangelicum 330 accedamus pratum, ex eoque decerpamus spirituales rosas'. » • Dixit Jesus discipulis suis: Qui vos audit, me audit; et qui vos spernit, me spernit. Principio quidem duodecim discipulos Salvator elegit, quibus ad prædicandum missis præcepit, ne in viam gentium irent, nec in civitates Samaritanorum intrarent. Ubi vero prolatari sermo doctrinæ, et credentium multitudo cœpta adaugeri, et juxta Domini parabulam nessis quidem credentium multiplicata, operarii vero duodecim tantum erant, allegit insuper alios septuaginta, et duodecim quidem legit juxta numerum duodecim filiorum Jacob, unde deductæ Hebræorum tribus, quod et præcinuit David cytharœdus: Pro patribus tuis nati sunt tibi flii: constitues eos principes super omnem terram'; › patres patriarchas appellans, qui Christi secundum carnem progenitores fuere, tilios sanctos asseclas Christi; sic enim et in alio psalmo ces vocavit: «Afferte Dominio, filii Dei ''; sed vocationem septuaginta Testamenti Veteris quædam • Εἶπεν ὁ Κύριος τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς· Ο ἀκούων ὑμῶν, ἐμοῦ ἀκούει, καὶ ὁ ἀθετῶν ὑμᾶς, ἐμὲ ἀθετεῖ. › Πρότερον μὲν δώδεκα φοιτητές δ Σωτὴρ ἐξελέξατο, οὓς καὶ ἀποστέλλων πρὸς τὸ κή ρυγμα ἐνετείλατο, μήτε εἰς ὁδὸν ἐθνῶν ἀπελθεῖν, ὦ μήτε εἰς πόλιν Σαμαρειτῶν εἰσελθεῖν. Ἐπεὶ δὲ ὁ διδασκαλικὸς ἐπλατύνετο λόγος, καὶ οἱ πιστεύοντες ἐπληθύνοντο, καὶ κατὰ τὴν Δεσποτικήν παραβολήν τὸ μὲν θέρος τῶν πιστούντων ὑπῆρχε πολύ, οἱ δὲ γεωργοί δυοκαίδεκα μόνοι ἐτύγχανον, ἐκλέγεται δὴ καὶ λοιποὺς ἑβδομήκοντα, καὶ τοὺς μὲν δώδεκα κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν δώδεκα υἱῶν Ἰακώβ, ἐξ ὧν αἱ τῶν Εβραίων φυλαί, 8 δὴ προεχρησμώδησεν ή κινύρα Δαβίδ· ο Αντὶ τῶν πατέρων σου ἐγεννήθησαν οἱ υἱοί σου· καταστήσεις αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶ σαν τὴν γῆν· ο πατέρας λέγων τοὺς πατριάρχας γεγονότας τὸ κατὰ σάρκα πατέρας Χριστοῦ, υἱούς δὲ τοὺς ἱεροὺς ὀπαδοὺς τοῦ Χριστοῦ. Οὕτω γὰρ αὐτοὺς ὠνόμασε καὶ ἐν ἄλλῳ ψαλμῷ· Ενέγκατε τῷ Κυρίῳ, υἱοὶ Θεοῦ· ἡ τὴν δὲ κλήσιν τῶν ἑβδομήκοντα historia figuravit Præcepit enim Dominus ἄλλη τις ἱστορία ηνίξατο παλαιά. Ἐνετείλατο γὰρ ὁ Θεὸς πάλαι τῷ θεόπτῃ Μωσεῖ ἐκλέξασθαι ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ ἄνδρας ἑβδομήκοντα, καὶ κατέβη Κύριος ἐν νεφέλῃ, καὶ ἀφείλετο ἀπὸ τοῦ τνεύματος τοῦ ἐν τῷ Μωσεί, καὶ ἔθετο ἐν τοῖς ἑβδομήκοντα, καὶ οὗτοι τῷ νομοθέτη, συναντελαμβάνοντο. Τοῦτο τὸ μέλλον προεζωγράφει, καὶ οἱ ἐβδομήκοντα ἐκεῖνοι ἄνδρες τῶν ἰσαρίθμων τούτων μα θητῶν ἦσαν προτύπωσις. ᾿Αλλὰ καὶ ὅτε διὰ τῆς ἐρήμου ἤγοντο τοῦ Ἰσραὴλ οἱ ἀπόγονοι τῇ ἐδηγούσῃ νεφέλῃ ἑπόμενο: καταλαμβάνουσι τόπον ὕδατι που τίμῳ κατάῤῥυτον, δυοκαίδεκα πηγῶν ἀφθόνῳ περι25. Moysi contemplatori Dei, ut ex senioribus populi viros septuaginta seligeret: et descendit in nube Dominus, et abstulit de spiritu, qui erat in Moyse, et tradidit illis septuaginta, atque ita cum legislatore hi cooptati sunt ". Hoc sane factum futuri adumbratio fuit, et septuaginta quidem illi parem horum discipulorum numerum præsignavere. Quin etiam quando nepotes Israelis per desertum nubis ductu pergebant, locum cepere aqua ad potum idonea scalentem: duodecim scilicet fontiam abundante aqua irrigatum, et palmis excelsis septuaginta opacatum **. Duodecim igitur fontes duodecim 10 Psal. xxvIII, 1. 11 Num. xi, 16, 24, * Luc. x, 16 seqq. * Matth. x, δ. • Psal. XLIV, 17. Exod. xv, 27; Num. xxxix, 9. Francisci Scorsi nota. deest in codl. Vat. ex quo ad me transcriptum exemplar amicorum opera pervenit, et quidem omissum in hac homilia tanquam alibi ab auctore dictum, quod ostendunt hæc verba quæ sunt in illo Val.: Καὶ διὰ τί μὲν τοὺς δώδεκα ἐν ἄλλοις ἡμῖν προεξήτασται· Ει qua quidem causa duodecim illos elegerit, in aliis a me discussum est. Sed cum hæc homilia desit inter eas quas adhuc nancisci potuerim, et tamen cam causam, seu mysterium viderem in cod. Gall. explicatamn, nolui id prætermittere tanquam auctoris propriam. Intellectualium virtutum princeps. Satis hic ad verba psal.: Ενέγκατε τῷ Κυρίῳ, υἱοὶ Θεοῦ. habui vocem ἀρχιστράτηγος, princeps reddere, non addito militice nomine, qua praecesserat τῶν Μηερῶν δυνάμεων; quæ quod militia coelestis sit cuivis patet. Itidemque patet cuivis Græce scienti quid sonet άρχιστράτηγος, nimirum princeps militiæ vel exercitus. Solum hic afferam ex interioribus litteris quiddam ad cultum S. Michaelis apud Græcos insignem faciens. Ex flamulis quatuor, quæ præferebantur imperatori Constantino ex palatio egredienti primum erat, archistrategus, dictum a D. Michaelis imagine, quæ in illo flamulo erat expressa et afficta. Ita archangelus Michael toti Camulo nomen dabat ut archistrategus appellaretur. Ex Codin. Curop. de ollic. curie Constantinop. Vide et Gretser. ad eum. Et duodecim quidem. Integrum fragmentum ab bis verbis notauis: Καὶ τοὺς μὲν δώδεκα, usque Quædam historia figuravit. Hanc figuram, et sequentem ex palmis septuaginta et duodecini fontibus, quibus adumbrati septuaginta discipuli, recenset cum aliis multis Cornelius noster in cap. Luca s.

discipulos primo c'ectos præfigurabant: palma vero & κλυζόμενον ὕδατι, καὶ ἑβδομήκοντα φοίνιξιν ύψηλα alios præter duodecimn septuaginta ascitos. Sicut enim duodecim illi fontes palmas septuaginta irrigabant, sic etiam septuaginta discipuli a duodecim præelectis prædicationis mysterio initiati, missionis suæ fructum attulere. Et quidem magnus hic Lucas Evangelium suum exorsus ita testatur: e Sicut tradiderunt qui ab initio ipsi viderunt, et ministri fuerunt sermonis ".. Ad hos igitur septuaginta sermonem hunc Dominus confert: • Qui vos audit, me audit, et qui 331 vos spernit, me spernit. › καὶ ὑπηρέται τοῦ λόγου γενόμενοι. Πρὸς τούτους ρει ὁ Κύριος· «Ο ἀκούων ὑμῶν ἐμοῦ ἀκούει, καὶ ὁ ἀθετῶν ὑμᾶς ἐμὲ ἀθετεῖ. Quoniam discipulis difficile videbatur mysterii prædicandi munus ad quod mittebantur, propter incredulitatem, et pervicaciam hominum, confirmat eos his verbis: «Qui vos audit, me audit. › Non odendi vos, inquit, oportet, si a multis predicationis sermo non recipiatur; nam vestri contemptio in me, qui vos misi, magistrum redundat. Quud si in me, et in Patrem utique meum, qui misit. Ita ut hic sermo syllogismi vim habeat ex positis propositionibus hoc colligens: • Qui vos speruit, speruit eum, qui misit me.. Se ipsum vero admodum sapienter, ut medium terminum interposuit, quo manifeste demonstraret, se mediatorem inter Deum, et homines esse constitutum: et quidem qu: consubstantialis est nobis, tribuit sibi, κόμοις συσκιαζόμενον. Δἱ μὲν οὖν δώδεκα πηγαί τοὺς δώδεκα προκρίτους μαθητάς προεικόνιζον, οι δὲ φοίνικες τοὺς ἔξωθεν τῶν δεκαδύο ἐπιχειροτοντ θέντας ὕστερον ἑβδομήκοντα. Ωσπερ γὰρ αἱ δώδεκα ἐκεῖναι πηγαὶ τοὺς ἑβδομήκοντα φοίνικας ήρδευον, οὕτως οἱ ἑβδομήκοντα μαθηταί μυσταγωγηθέντες ὑπὸ τῶν ἐγκρίτων δυοκαίδεκα τὸ μυστήριον τὸν τῆς ἀποστολῆς καρπὸν ἐνεδείξαντο. Καὶ γοῦν ὁ μέγας οὗτος Λουκᾶς τοῦ Εὐαγγελίου ἀρχόμενος οὕτω φησί· • Καθώς παρέδωκαν ἡμῖν οἱ ἐξ ἀρχῆς αὐτόπται, οὖν τοὺς ἑβδομήκοντα τους παρόντας λόγους συνεί 18 Luc. 15, 1. Επειδή δυσχερὴς ἐδόκει τοῖς μαθηταῖς ἡ προς τὸ κήρυγμα τοῦ μυστηρίου ἀποστολὴ διὰ τὸ τῶν ἀνθρώπων ἀπειθὲς, καὶ ἀνήκοον, παραθαρρύνει τουτοισὶ τοῖς λόγοις αὐτούς·ι ῾Ο ἀκούων ὑμῶν, ἐμοῦ ἀκούει.» Οὐ χρὴ, φησί, δυσχεραίνειν ὑμᾶς εἰ πολλοὶ τοῦ κηρύγματος τὸν λόγον οὐ παραδέξονται ἡ γὰρ πρὸς ὑμᾶς καταφρόνησις πρὸς ἐμὲ τὸν διδάσκαλον ἀναφέρεται τὸν ὑμᾶς ἀποστέλλοντα. Εἰ δὲ πρὸς ἐμὲ, πάντως δήπου καὶ πρὸς τὸν ἀποστείλαντα, ὡς εἶναι τὸν λόγον συλλογισμὸν ἐκ τῶν τεθέντων προτάσεων τοῦτο συνάγοντα· Ὁ ὑμᾶς ἀθετῶν, ἀθετεῖ τὸν ἀποστείλαντά με.» Σοφώτατα δὲ μέσον ὅρον τέθεικεν ἑαυτὸν, δεικνὺς ἀριδήλως, ὡς μεσίτη; Θεοῦ, καὶ ἀνθρώπων ἐγένετο· καὶ διὰ μὲν τὸ ἡμῖν ὁμοούσιον τὰ τῶν μαθητῶν οἰκειούμενος, διὰ δὲ τὸ Francisci Scorsi notæ. Et quidem magnus hic Lucas. In septuaginta lium confusionem in personas inducentem, et condiscipulorum ordine S. Lucam hic rescenset, quod itidem significavit supra ho.. 32. Sant in eadem opinione multi alii etiam melioris notæ Patres. Vide notas ad eam bomiliam. Consubstantialis. Frequenter ut omnes Gra ci, et Latini Patres orthodoxi utitur Theophanes voce ὁμοούσιος quae consubstantialis valet. De qua multa possen huc transferre, quæ sane a SS. Patribus contra hæreticos disputantur, ut a Gregor. Nazianz., præsertim orat. de fide, quam Rullinus est interpretatus, et Augustin., hom. 4 in Joan. et a S. Ambros., lib. 111 De fide, et a Joanne Damascen. passim. Est etiam ea in usu S. Gregorio Thaumat, in duodecim Anathem. Unde colligas eam esse antiquiorem cone. Nicæno, ut etiam Gerardus Vossius adnotavit. Fuit tamen ab ipso concibo celebrata, vel potius tanquam gladius ab ipsorum adversariorum manu arrepta, quo ipsos illi θεοφόροι Paires adversarios jugularunt. Hoc tanquam reconditum quiddam adjeci, quod S. Ambros., lib. in De fide, cap. ult. tradidit his verbis: Quid est aliud cur Homousion Patri Filium nolunt dici, nisi quia nolunt eum Filium Dei confiter? sicut auctor ipsorum Eusebius Nicomediensis Epist. sua prodidit dicens: Si verum Dei Filium, et mcreatum dicimus, lomousion cuu Pare incipimus confiteri. Hac cum tecta essel Epistola in conc. Nicano, hoc verbum in tractulu posuerunt Paires quod viderunt adversariis esse formidini, ut tanquam evaginato ab ipsis gladio ipsorum nefanda caput hæresis amputaretur. Hec ex S. Ambrosio. Est igitur hæc vos postea magno omnium orthodoxorum consensu, conatuque adversus Arianos defensa, ut quæ fidem de SS. Trinitate declaret. Per hanc enim contra Sabeltra Arium naturæ et essentiæ diversitatem impie proftentem Filius Patri ὁμοούσιος Græce, consubstantialis Latine dicitur. Vide Bellarm. in Controv. Atque hæc de voce ὁμοούσιος quam rem tanti momenti maxime declaret, quod pertinet ad Filii naturam atque substantiam dicta sint. Cæterum concilii Chalcedonensis quod ex œcumenicis quartum exstat, Patres ferme 600 hanc etiam vocem® Christo attribuerunt ratione humanæ naturæ, quam Verbum assumpsit; ut eamdem speciem esse alfirmarent, quam nos habemus, adversus impios Dioscoridem et Eutychetem, qui confusam eam et in divinam mutatain blaterabant. Sic igitur Patres deliniverunt, sess. 5, sub finem: Επόμενοι τοίνυν τοῖς ἁγίοις Πατράσιν ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν ὁμολογεῖν Υἱὸν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν συμφώνω; ἅπαντες ἐκδιδάσκομεν τέλειον τὸν αὐτὸν ἐν θεότητι, καὶ τέλειον τὸν αὐτὸν ἐν ἀνθρωπότητι, Θεὸν ἀλη θὼς καὶ ἄνθρωπον ἀληθῶς, τὸν αὐτὸν ἐκ ψυχῆς λογικῆς καὶ σώματος ὁμοούσιον τὸν αὐτὸν τῷ Πατρὶ κατὰ τὴν θεότητα καὶ τὴν αὐτὸν ὁμοούσιον ἡμῖν κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, καὶ πάντα όμοιον ἡμῖν χωρὶς ἁμαρτίας, etc. Sequeules igilur SS. Paires unum eumdemque Filium confiteri et Dominum nostrum Jesum Christum consonanter omnes docemus, eumdem perfectum in Deitute, et exmdem perfectum in humanitate, Deum verum et hominem verum, eumdem ex anima rationali, et corpore; consubstantialem Patri secundum Deitatem, consubstantialem nobis eumdem secundum humanitatem, per omnia nobis similem ab»que peccato, etc. Ita synod. Chalced. At cæteræ deinceps eodem usæ sunt vocabulo ad idem dogma fidei conformandum. Notabo concilia alia auctoresque quos legi; nec altimet ipsa referre verba, cum eadem fere in omnibus

HOMILIA XLVIII. qui misit ne, Paternam substantiam per omnia similem sibi esse declarat, cum scilicet dicit contumeliam sibi illatam in Patrem referri. Sed age, jam consideremus, qua causa si quid in prædicalione Evangelii recte processerit, in se ipsum recurrere dicat, contemptum vero in se ipsum, ac Palrem redire: «Qui vos, inquit, audit, me audit, et qui vos speruit, me spernit; et per me, eum, qui misit me, › scilicet ut ostendat magnam con. templores subituros esse damnationem; et simul, ut eorum animos confirmet, eo quod non sit facile passurus Pater ita se contemptui haberi, sed potius prædicationis laborem sit illis allevaturus. Hanc discipulorum ad prædicandum Evangelium expedi- • Τὸν ἀποστείλαντά με, δεικνὺς τῆς Πατρικῆς οὐσίας quæ ad discipulos attinent, qua vero addit:. Eum, τὸ ἀπαράλλακτον, λέγων τὴν ἑαυτοῦ ὕβριν τῷ Πατρί ἀναφέρεσθαι. Αλλά φέρε διασκοπήσωμεν, πῶς τὸ μὲν κατόρθωμα τὸ ἐκ τοῦ κηρύγματος εἰς αὐτὸν ἀνατρέχειν φησί, τὴν δὲ ἀθέτησιν εἰς αὐτὸν, καὶ τὸν Πατέρα διέρχεσθαι. ι Ο γὰρ ἀκούων ὑμῶν ἐμοῦ ἀκούει· ὁ δὲ ἀθετῶν ὑμᾶς ἀθετεῖ ἐμὲ καὶ δι' ἐμοῦ τὸν ἀποστείλαντά με, ο μεγάλην δεικνὺς τῆς ἀθετήσεως τὴν κατάκρισιν, καὶ ἅμα ὑποστηρίζων αὐτοὺς, ὡς οὐκ ἀνέξεται ὁ Πατήρ οὕτω καταφρονούμενος, ἀλλ᾽ εὐμαρίσει πάντως τὸ κήρυγμα. Ταύτην τὴν εἰς τὸ κήρυγμα τῶν μαθητῶν ἀποστολὴν προαναφωνῶν ὁ Μιχαίας· ο Εσται τὸ ὑπόλειμμα, εἶπε, τοῦ Ἰακὼβ μέσον λαῶν πολλῶν ὡς δρόσος παρά Κυρίου πίπτουσα, καὶ ὡς ἄρνες ἐπ' ἄγρωστιν.» tionem prædicens Michæas: ‹ Erunt, inquit, reliquiæ Jacob in medio populorum multorum, quasi ros a Domino cadens, et quasi agni super gramen “. «Υπέστρεψαν οἱ ἑβδομήκοντα μετὰ χαρᾶς λέγων. τες· Κύριε, καὶ τὰ δαιμόνια ὑποτάσσεται ἡμῖν. ο Ἐπειδὴ σημείων ὤφθησαν ἀποτελεσταί, καὶ πνευμάτων ἀκαθάρτων φυγαδευταὶ τοῦ κηρύγματος γεγονότες ἐκπληρωταί, ὑπονοστοῦσιν οἱ μαθηταί, καὶ τῷ Διδασκάλῳ φασί: «Κύριε, καὶ τὰ δαιμόνια ὑποτάττονται ἡμῖν.» Οὐ μόνον τ' ἄλλα τῶν σημείων ἐνεργεῖται ἡμῖν, ἀλλ᾽ ὅ πάντων μεῖζον, καὶ τὰ δαιμένια ἡμῖν ὑποτέτακται τῷ ὀνόματί σου φυγαδευόμενα. Ἵνα γὰρ μή τις νομίσῃ, ὅτι μόνην τὴν κατὰ τῶν δαιμόνων ἐνήργουν πτόησιν, τὸν καὶ προσέθηκε· σύνδεσμον· «Κύριε, καὶ τὰ δαιμόνια ὑποτάσ σονται. Εἶποι δ' ἄν τις ἴσως καὶ εἰ τότε τὴν χάριν τῶν θαυμάτων εἰλήφασιν οἱ ἀπόστολοι, περιττὴ ἦν ἡ μετὰ τὴν ἀνάστασιν δοθεῖσα τοῦ ἐμφυσήματος, καὶ τῶν πυρίνων γλωσσῶν. Φαμὲν οὖν, ὡς οὐκ ἦν αὕτη ἡ δωρεὰ τῶν χαρισμάτων τοῦ Πνεύματος. Καὶ τοῦτο διατρανοί λέγων ὁ μεγαλόφωνος υἱὸς τῆς βροντῆς· Mich. v, 8. ‹ Reversi sunt septuaginta cum gaudio dicentes: Domine, etiam dæmonia subjiciuntur nobis.» Postquam miraculorum effectores et immundorum spirituum expulsores spectati fuerant, et prædicationis munere perfuncti discipuli redeunt, et Magistro dicunt: • Domine, etiam demonia subjiciuntur nobis; › non modo alia a nobis edita signa sunt, sed quod omnium maximum est, etiam dæmonia subjecta sunt nobis nominis tui virtute fugata. Ne quis enim opinaretur solum terrorem incussum ab eis fuisse dæmonibus, conjunctio etiam adjecta: «Domine, etiam dæmonia subjiciun - tur 332 nobis. Dixerit autem fortasse quispiam illud, si tune miraculorum gratiam acceperunt apostoli, super. vacaneum ſuit donum illud Spirítus sancti post resurrectionem eis per insulationem, et per igneas linguas impertitum. Dicimus igitur non fuisse lioc donum ex Spiritus sancti charisFrancisci Scorsi nola. ·locis sint, atque ea que retulimus ex synodo Chalced. exstat locutio haec. Itaque in synodo 5, act. 5, in Confessione Pauli episc. Apamæorum el Justiniani imper. quam etiam refert Facundus episc. Ermianens. provincia Africanæ lib. j, c. 1, pro defensione trium capit., nuper editus a Jacobo Sirmundo soc. Jesu ex apographo Vatic. in qua Epistol: etiam anathema dicitur, si quis ὁμοού στον Patri secundum divinitatem, et ὁμοούσιον nobis secundum humanitatem Christum non confitetur. Et synodus 6, quæ toacta contra Monothelitas, act. 8, in Epist. synod., et act. 10, in confess. Gulei: et act. 11, in tpist. itidem synodi Sophronii archiep. Hierosol.. approbata ab eadem synodo act. 13, et in Exposit. fidei Constant. Hermanopoli, apud Leont. lib. I, initio tom. X! Biblioth, novissima; et in synodo Florentino, sess, 6, ubi refertur, quid a synodo 4 contra Eutychetem fuerit definitum, quod supra retulimus. Eamdem verita - tem ex negatione contrarii asserentes SS. Patres eadem usi sunt voce, carnem scilicet Christi esse ὁμοούσιον divinitati negantes. Gregor. Thaumat. in duodecim Anath.: Εἴ τις λέγει σάρκα τοῦ Χριστοῦ ὁμοούσιον τῆς θεότητος ἀνάθεμα· Si quis dixerit carnem Christi esse consubstantialem divinitatis, anathema; et S. Maximus martyr: Naturarum PATROL GR. CXXXII. diversitatem asserimus, nec carnem Verbo natura consubstantialem esse censemus. Ex Latinis Patribus eodem fere modo locuti videntur S. Leo, qui serm. 10 de Pass., Ipse est caro, qui Verbum, et sicut unius cum Patre substantiæ, ita unius cum matre naturæ; et Beda, qui lib. iv, cap. 39 in Luc., Christum esse matri suæ consubstantialem asserit. Atque ex hoc usitato et catholico loquendi modo in re dogmatica noster hic Theophanes est locutus, qui et sæpe in aliis homiliis τὸ ὁμοού στον ponit cum de Verbo Patri consubstantiali, et hic et hom. 25, de Lazaro suscitato, idem τὸ ὁμοούσιον cum de humana natura Christi eadem specie ac nostra. ' Miraculorum effectores, etc. Desunt hic nonnulla in cod. Vat., quæ reposui ex Gall. qui fere seper pleniores habet sententias, quæ in aliis could. fortasse librarii oscitantia aut fraude concisæ sunt. H♬ c autem, quæ desunt, concinnitatem etiam continent oratori sacro non indecoram petitam a similiter cadentibus et désinentibus nominibus ἀποτελεσταί, φυγαδευταί, et calera quæ Græco in contex: legis, nam in Latino servari eadem in omnibus non potuit. Non fuisse hoc donum. Distinguit hic auctor inter eam potestatem et gratiam efficiendi miracula

matis. Atque hoc ille tonitrui filius sublimi præ - • Ούπω ἦν Πνεῦμα ἅγιον πρὶν δοξασθῆναι τὸν 1η dilus eloquio declarat: «Nondum erat Spiritus datus, quia Jesus nondum erat glorificatus 18, Discipuli igitur, ante salutiferam Passionem in Domini potestate miracula pntrabant. Namn, si accuratius rem exquiras, animadvertes, Dominum sermone progrediente dixisse: Ecce dedi vobis potestatem calcandi supra serpentes et scorpiones. › Non dixit: Dedi vobis Spiritum sanctum; sic autem post resurrectionem dixit: «Accipite Spiritum sanctum 1.» Quin etiam eamdem duodecim discipulis videtur dedisse potestatem. Convocatis enim duodecim discipulis suis: • Dedit illis potestatein spirituum immundorum 17.» Antequam igitur Duminus per crucem secundum humanam naturam glorificatus esset, ex potestate sibi tradita discipuli – miracola operabantur, non sane semper et in omnes, sed ubi et quando volebat is qui dederat potestatem. Quod sane manifestum ex eo fit, quod lunaticum puerum curare non potuerunt 18. Dices autem fordasse: Quare non a principio Spiritus sancti gratiam illis impertiit? Quod nimirum imperfecti cum essent, non satis adhuc idonei ad hoc charisma accipiendum erant. Alioquin etiam decebat prius per Passionem et Resurrectionem Christi humanam expiari naturam, et tunc veluti divinas divitias, præberi Spiritum sanctum hominibus. Sed resumamus sermonem, et Evangelii seriem persequamur. σοῦν.» Οἱ γοῦν μαθηταὶ πρὸ τοῦ σωτηρίου Πάθους Δεσποτικῇ ἐξουσίᾳ ἐνήργουν τὰ θαύματα. Περιδια φήσας γὰρ ἀκριβῶς ὄψει τοῦ λόγου προϊόντος επόντα τὸν Κύριον·. Ἰδοὺ δίδωμι ὑμῖν ἐξουσίαν πατεῖν ἐπάνω ὄψεων καὶ σκορπίων.» Οὕτω γὰρ ὕστερον μετὰ τὴν ἀνάστασιν εἶπε· «Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον.» ᾿Αλλὰ καὶ τοῖς δυοκαίδεκα μαθηταῖς τὴν αὐτὴν ἐξουσίαν ὁρᾶται διδούς. Προσκαλεσάμενος γὰρ τοὺς δώδεκα μαθητὰς αὐτοῦ, «Εδωκεν αὐτοῖ; ἐξουσίαν κατὰ πνευμάτων ἀκαθάρτων, πρὸ γοῦν τοῦ διὰ σταυροῦ δοξασθῆναι τὸν Κύριον κατὰ τὸ ἀνθρώ πινον διὰ τῆς δοθείσης αὐτοῖς ἐξουσίας ἐθαυματούρ γουν οἱ μαθηταὶ οὐκ ἀεὶ, οὐδ᾽ εἰς ἅπαντας, ἀλλ' ἤνικα, καὶ ὅπου ὁ δοὺς τὴν ἐξουσίαν ἐβούλετο, Δῆλον δέ· καὶ γὰρ τὸν σεληνιαζόμενον παῖδα θεραπεῦσαι οὐκ ἴσχυσαν. Ἐρεῖς δὲ ἴσως, Καὶ διὰ τί μὴ παρεῖχεν αὐτοῖς ἐξ ἀρχῆς τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος δωρεάν; "Οτι ἀτελεῖς ὄντες ἔτι ἀνεπίδεκτοι ἦσαν τοιούτου χαρίσματος. "Αλλως τε πρότερον ἔδει διὰ τοῦ Πάθους τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἀναστάσεως καθαρθής ναι τὴν φύσιν ἡμῶν, καὶ τότε, ὡς θεῖον πλοῦτον, παρασχεθῆναι τοῖς ἀνθρώποις τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ἀλλ᾿ ἐπαναλάβωμεν τὸν λόγον τῆς ἀκολουθίας ἐχόμενοι. ‹ Dixit autem illis: Videbam Satanam tanquam Sulgur de caelo cadentem.» Hæc Domini responsio non videtur discipulorum sermoni cohærere: sed enim congruit menti, qua fuerant illi locuti. Quoniam enim daemonibus ejectis magnum quiddam de se conceperant, quippe qui jam in mundi principem dominarentur, ut eos ab hujusmodi existima- • Εἶπε δὲ αὐτοῖς· Εθεώρουν τὸν Σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα· δοκεῖ πως ἀσυνάρτητος πρὸς τὸν τῶν ἀποστόλων λόγον ἡ τοῦ Κυρίου ἀπόκρισις, πλὴν ἀλλὰ συμβιβάζεται προς τὴν διάνοιαν, ἀφ᾿ ἧς ἐκεῖνοι τοὺς λόγους ἐφθέγξαντο. Ἐπειδὴ γὰρ δαίμονας ἀπελάσαντες μέγα τι περί ἑαυτῶν ἐφαντάσθησαν, ὡς κρατήσαντες ἤδη τοῦ 13 Joan. vii, 40. 16 Joan. xx, 21. 17 Matth. x, 1. 10 Marc. 1x, 17. Erancisci Scorsi notæ. ∙impertitam apostolis a Christo ante mortem, et eain quæ collata in eos fuit post Resurrectionem, quam vocat unum ex charismatis Spiritus sancti: priorem Illam potestatem vocal, eamque a Christo conces -sam pro eo tempore quo illos mittebat adhuc mortalem agens vitam, adeoque limitatam; posteriorem fuisse pleniorem, ut quandocunque vellent miracula operarentur. S. Gregor. Nazianz. discriminat inter -hæc dona Spiritus sancti, alio atque alio tempore apostolis concessa; ait enim: Spiritus sanctus in Christi discipulis tim suam exercuit trifariam, tribusque temporibus, prout ipsorum captus ferebal, nempe antequam Christus per Passionem glorificatus essel; postquam per Resurrectionem glorificatas ¡uit, ac denique post ejus in cœlum ascensum. Hoc autem perspicue ostendit tum prima illa morborum, spirituumque depulsio, quæ scilicet non absque Spiritus numine fiebat; tum illa post confectum salutis nostrae negotium insufflatio, quæ divinioris procul dubio inspirationis specimen habebat; tum postremo præsens hæc ignearum linguarum divisio, quam solemni festo celebramus. Verum primo quidem obscure, secundo expressius, nunc vero perfectius. Hactenus Gregor. ex cujus doctrina interpretandus est hic, cum potestatem miraculorum diversam fuisse dicit ab charismate Spiritus sancti. Non enim negat eam on fuisse donum Spiritus sancti. Qui enim, cum dicat Apostolus: Divisiones gratiarum sunt, idem. autem Spiritus? (f Cor. XII, 4). Sed intelligit bon fuisse ex plenitudine illa gratiarum, post Resurrectionem Christi large copiòseque effusa; sed solam partem aliquam acceptam pro tempore ejus gratiæ. Eloquio. Cod. Vatic. hic habet, ὁ Βοανέργης εὐαγγελιστής· meus ex Gallia transmissus 6 μεγα λόφωνος υἱὸς τῆς βροντῆς. Εt saue τὸ μεγαλόφωνον ad vim ac sublime dicendi genus hic pertinet, non ad vocis contentionem. Ita Gregor. Nazianz. ad Basilium scribens: Αὐτὸς ταῦτα τραγωδήσεις ύψη λότερον ἐκ τῶν οἰκείων παθῶν ἔχων τὸ μεγαλόφωνο. Quæ Billius ita intellexit et vertit: Quæ tu scilicel sublimius exaggerabis, propriis nempe calamitatibus orationis magnitudinem tibi suppeditantibus. El ad eumdem alia: Οὐδὲ γὰρ ἄλλος τις ἀξίως ἐθαύμασεν, ἢ θαυμάσεται, ὅτι μὴ σύ, καὶ ἡ σὴ μεγαλοφωνία. Eodem Interpr.: Neque enim alius quisquam satis digne te laudavit, aut laudaturus est præter le, tuumque in dicendo sublimitatem. Et in eadem Εpist.: Ο τῆς οἰκουμένης ὀφθαλμός, η μεγάλη φωνή καὶ σάλπιγξ, τὸ τῶν λόγων βασίλειον: Τι orbis lumen, magna vox, et tuba docrine regia. lla S. Juan. evany. Theophanes noster tribuit τὸ μεγαλόφωνον potiore jure alludeus ad nomen tonitrui, atque ad sublimem de divinitate Christi doctrinam, quam in Evangelio suo tradit.

HOMILIA XLVIII. κοσμοκράτορος, ἀπάγων αὐτοὺς τῆς τοιαύτης οιή- tione deduceret, in lane propemodum sententiam σεων, ταῦτά φησι, μονονουχί λέγων· Οὐ χρὴ θαυμά ζειν εἰ πεφρίκασιν ὑμᾶς τὰ δαιμόνια· ὁ γὰρ τούτων ἄρχων ἀσθενήσας ἐκπέπτωκε, καὶ μικρὸν ὅσον ἔξω παντάπασιν ἐκβληθήσεται. Τοῦτο δὲ λέγει ἵνα μὴ τὴν τῶν σημείων ἰσχὺν, καὶ τὴν τῶν δαιμόνων ἐκβολὴν κενοδοξίας ἔχωσι λαβήν. Στηρίζει οὖν τούτους τῷ παραδείγματι λέγων· "Ην ποτε καὶ ὁ Σατανᾶς ἐν ὄψει λαμπρότητος, ἀλλ' ὑπερηφανευσάμενος καταβέβληται.. Εθεώρουν τὸν Σατανᾶν, ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα.» Λίαν προσηκόντως ἐχρήσατο τῷ τῆς ἀστραπῆς παραδείγματι. Γίνεται γὰρ ἀστραπὴ, ὡς ἱστόρησαν οἱ πρὸς τὴν φυσικήν γνῶσιν σφᾶς αὐτοὺς ἀσχολήσαντες, ὅταν εἰληθὲν ξηρὸν πνεῦμα ἐν νέφει παχεῖ τε καὶ νοτερῷ βιαίως διαῤῥήξῃ τὰ συνεχῆ τοῦ νέφους πιλήματα βρόμον, καὶ πάταγον ἀπεργασάμενον, ὥσπερ ἐν ὕδατι σφο δρῶς ἐλαυνόμενον· ὁ δὲ βροντή ονομάζεται· ἡ δὲ τοῦ νέφους Εκρηξις τοῦ πνεύματος ἐκ τῆς προστρίψεως πυρωθέντος καὶ λάμψαντος ἀστραπὴ λέγεται, ἥτις δὲ τάχεως σβέννυται χωροῦσα πρὸς τὸ μηδέν. Οὕτω δὴ καὶ τὸ πονηρότερον πνεῦμα ἐν τῷ τῆς ὑπερηφανίας νέφει ἀνειληθέν, ὡς ἐκ βροντῆς τῆς ἰδίας οιήσεως ἄφατον δυσφημίας ἀπεδούπησε πάτα-. γον· «Καταλήψομαι, λέγων, τὴν οἰκουμένην, ὡς νοσσιάν, καὶ θήσω τὸν θρόνον μου ἐπάνω τῶν ἄστρων, καὶ ἔσομαι ὅμοιος τῷ Ὑψίστῳ.» Διὸ καὶ ὡς ἀστραπὴ λάμψας ἐν τῇ πρώτῃ λαμπρότητι πρὸς τὴν κακίαν αύτομολήσας ἠφάνισται χωρήσας εἰς τὸ μηδὲν, ὅπερ ἡ κακία ἐστίν. Οθεν καί φησι πρὸς αὐτὸν διὰ Ἰεζεκιήλ ὁ Θεός·. Υψώθη ή καρδία σου ἐπὶ τῷ κάλλει σου, διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἁμαρτιῶν σου ἐπὶ τῆς γῆς ἔῤῥιψά σε. Λέγει δέ που καὶ Αἰδιοῦ πρὸς αὐτόν·· Ἐὰν μετεωρισθῇς ὡς ἀετὸς, καὶ ἀναμέσον τῶν ἄστρων θῇς νοσσιάν σου, ἐκεῖθεν κατάξω σε, λέγει Κύριος.» • Εθεώρουν τὴν Σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα.» Οὐχ ὅτι δὲ ἐν οὐρανῷ ἦν, ταῦτά φησιν, ἀλλὰ τὸ ὕψος δεικνὺς ἐξ οὗ καταπέπτωκεν. Ἐν πολλοῖς γὰρ ἡ Γραφὴ τὸ ὑπερβάλλον ὕψος καλεῖ οὐρανόν. Περὶ μὲν γὰρ τῶν πόλεων τῶν Χαναναίων φησί· Πόλεις τετειχισμέναι έως οὐρανῶν. Περὶ δὲ τῆς Καπερναούμ εἶπεν ὁ Κύριος· «Οὐα! σοι, Και locutus est: Non mirari oportet si vos dæmones perhorrescunt; horum enim princeps jam debilitatus 333 excidit, et jamjam foras ejicietur omnnino. Hoc autem dicit, ne virtutem miraculorum expulsionemque dæmonum inanis gloriæ occasionem haberent. Confirmat igitur eos hoc exemplo dicens: Fuit etiam Satanas olim in excellentiæ suæ fastigio; sed inde in superbiam cum esset elatus, deturbatus est: «Videbam Satanam tanquam fulgur de cœlo cadentem.» Aptissime sane similitudine fulguris usus est. Efficitur enim fulgur, ut prodiderunt ii qui se naturalium rerum pervestig.- tioni tradiderunt, cum siccus halitus in crassa et humida nuhe coactus magno impetu cohærentia, et constipata ejus spissamenta disrumpit, strepitum et fragorem edens, veluti quod in aqua vehementer agitatur. Hoc autem tonitru appellatur; nubis vero discissia, inflammato jam ipsa attritione spiritu, et coruscante, dicitur fulgur, quod quidem subito exstinguitur, et in nibilum redit. Sic sane nequissimus spiritus in elationis nube volutatus veluti quodam propriæ existimationis tonitru nefand.c illius et impiæ strepitu vocis increpuit: «Apprebendam orbem terræ totum quasi nidum, et ponam thronum meum super astra, et ero similis Allissimo 1. ο Ita in illo primo fulgore suo fulguris ". instar elucens in peccatum voluntarie ruens evanuit redactus in nibilum, quod profecto malitia est. Unde et ad ipsum per Ezechielem loquitur Dominus: Elatum est cor tuum in decore two: propter multitudinem peccatorum tuorum in terram dejeci te”. › Dicit etiam alicubi Abdias ad ipsum: ‹ Si exaltatus fueris ut aquila, et si inter media sidera ponas nidum tuum, inde te detraham, dicit Dominus s. • Videbam Satanam tanquam fulgur de cœlo cadentem › Non vero quod in cœlo fuerit, sed uti altitudinem demonstret, unde deciderat, ita loquitur. Multis enim locis summam quamdain celsitudinem cœli nomine Scriptura significat. Nam et de civitatibus Chananæorum loquens, usque ad coelum eductas ait s et de Capharnaum Domluus * Abdiæ, ss Deut. IX, Francisci Scorsi notæ. " Isa. x, 44; xiv, 13, 14. 30 Ezech. xxvin, 17. Fuit etiam Satanas. Hunc locum de primo quem ut Deus jam tum vidisse se ait, mentionem Luciferi casu accipiunt multi ex Patribus relati apud Cornelium nostrum, qui eat explicationem litteralem et potiorem putat. Sed de secundo ejusdem casu, nempe de amissione potestatis, et cultus, quem occupaverat, et obtinuerat ante adventum Christi, intelligunt Gregor. Nazianz. oral. 4 De Theol.; Basil. in hom. quod Deus non sit auctor malorum; Cyrillus, apud D. Thomam, eamque probant Euthym. et Theophyl. Hanc mysticam et symbolicam idem Cornelius putat, nec tamen rejicit; sed eam amplectitur Maldonat. Attoli hanc varietatem opinionum, ut scires utramque explicationem honis auctoribus tum antiquis tum recentioribus fultam. Sed priori subscribit hic Pater eamdemque quam alii rationem affert, cur hand de Satanæ casu intulerit Christus, nimirum quoniam elati lætitia discipuli videbantur, exemplum illis Luciferi proponit, qui cum eo gloriæ processisset ob superbiam cecidit, allusinque volunt ad illud Isaiæ: Quomodo cecidisti, Lucifer? Non mihi sunt prætereunda verba Gregor. Magni cap. 24 Moral. quæ hanc notam obsignent: Mire Dominus, ut in discipulorum cordibus elationem premeret, indicium ruinæ retulit, quod ipse magister elationis accepit, ut in auctore superbiæ discerent quid de elationis vitio formidarent. Cæterum quod ad varietatem codd. attinet hæc sententia Theophanis in exemplari Vatic. endem est, sed in verbis variat a Gall. Quia vero uberior et plenior visa lectio Gall., eam edidi, neque res cst magni momenti. '

discipulos primo c'ectos præfigurabant: palma vero & κλυζόμενον ὕδατι, καὶ ἑβδομήκοντα φοίνιξιν ύψηλα alios præter duodecimn septuaginta ascitos. Sicut enim duodecim illi fontes palmas septuaginta irrigabant, sic etiam septuaginta discipuli a duodecim præelectis prædicationis mysterio initiati, missionis suæ fructum attulere. Et quidem magnus hic Lucas Evangelium suum exorsus ita testatur: e Sicut tradiderunt qui ab initio ipsi viderunt, et ministri fuerunt sermonis ".. Ad hos igitur septuaginta sermonem hunc Dominus confert: • Qui vos audit, me audit, et qui 331 vos spernit, me spernit. › καὶ ὑπηρέται τοῦ λόγου γενόμενοι. Πρὸς τούτους ρει ὁ Κύριος· «Ο ἀκούων ὑμῶν ἐμοῦ ἀκούει, καὶ ὁ ἀθετῶν ὑμᾶς ἐμὲ ἀθετεῖ. Quoniam discipulis difficile videbatur mysterii prædicandi munus ad quod mittebantur, propter incredulitatem, et pervicaciam hominum, confirmat eos his verbis: «Qui vos audit, me audit. › Non odendi vos, inquit, oportet, si a multis predicationis sermo non recipiatur; nam vestri contemptio in me, qui vos misi, magistrum redundat. Quud si in me, et in Patrem utique meum, qui misit. Ita ut hic sermo syllogismi vim habeat ex positis propositionibus hoc colligens: • Qui vos speruit, speruit eum, qui misit me.. Se ipsum vero admodum sapienter, ut medium terminum interposuit, quo manifeste demonstraret, se mediatorem inter Deum, et homines esse constitutum: et quidem qu: consubstantialis est nobis, tribuit sibi, κόμοις συσκιαζόμενον. Δἱ μὲν οὖν δώδεκα πηγαί τοὺς δώδεκα προκρίτους μαθητάς προεικόνιζον, οι δὲ φοίνικες τοὺς ἔξωθεν τῶν δεκαδύο ἐπιχειροτοντ θέντας ὕστερον ἑβδομήκοντα. Ωσπερ γὰρ αἱ δώδεκα ἐκεῖναι πηγαὶ τοὺς ἑβδομήκοντα φοίνικας ήρδευον, οὕτως οἱ ἑβδομήκοντα μαθηταί μυσταγωγηθέντες ὑπὸ τῶν ἐγκρίτων δυοκαίδεκα τὸ μυστήριον τὸν τῆς ἀποστολῆς καρπὸν ἐνεδείξαντο. Καὶ γοῦν ὁ μέγας οὗτος Λουκᾶς τοῦ Εὐαγγελίου ἀρχόμενος οὕτω φησί· • Καθώς παρέδωκαν ἡμῖν οἱ ἐξ ἀρχῆς αὐτόπται, οὖν τοὺς ἑβδομήκοντα τους παρόντας λόγους συνεί 18 Luc. 15, 1. Επειδή δυσχερὴς ἐδόκει τοῖς μαθηταῖς ἡ προς τὸ κήρυγμα τοῦ μυστηρίου ἀποστολὴ διὰ τὸ τῶν ἀνθρώπων ἀπειθὲς, καὶ ἀνήκοον, παραθαρρύνει τουτοισὶ τοῖς λόγοις αὐτούς·ι ῾Ο ἀκούων ὑμῶν, ἐμοῦ ἀκούει.» Οὐ χρὴ, φησί, δυσχεραίνειν ὑμᾶς εἰ πολλοὶ τοῦ κηρύγματος τὸν λόγον οὐ παραδέξονται ἡ γὰρ πρὸς ὑμᾶς καταφρόνησις πρὸς ἐμὲ τὸν διδάσκαλον ἀναφέρεται τὸν ὑμᾶς ἀποστέλλοντα. Εἰ δὲ πρὸς ἐμὲ, πάντως δήπου καὶ πρὸς τὸν ἀποστείλαντα, ὡς εἶναι τὸν λόγον συλλογισμὸν ἐκ τῶν τεθέντων προτάσεων τοῦτο συνάγοντα· Ὁ ὑμᾶς ἀθετῶν, ἀθετεῖ τὸν ἀποστείλαντά με.» Σοφώτατα δὲ μέσον ὅρον τέθεικεν ἑαυτὸν, δεικνὺς ἀριδήλως, ὡς μεσίτη; Θεοῦ, καὶ ἀνθρώπων ἐγένετο· καὶ διὰ μὲν τὸ ἡμῖν ὁμοούσιον τὰ τῶν μαθητῶν οἰκειούμενος, διὰ δὲ τὸ Francisci Scorsi notæ. Et quidem magnus hic Lucas. In septuaginta lium confusionem in personas inducentem, et condiscipulorum ordine S. Lucam hic rescenset, quod itidem significavit supra ho.. 32. Sant in eadem opinione multi alii etiam melioris notæ Patres. Vide notas ad eam bomiliam. Consubstantialis. Frequenter ut omnes Gra ci, et Latini Patres orthodoxi utitur Theophanes voce ὁμοούσιος quae consubstantialis valet. De qua multa possen huc transferre, quæ sane a SS. Patribus contra hæreticos disputantur, ut a Gregor. Nazianz., præsertim orat. de fide, quam Rullinus est interpretatus, et Augustin., hom. 4 in Joan. et a S. Ambros., lib. 111 De fide, et a Joanne Damascen. passim. Est etiam ea in usu S. Gregorio Thaumat, in duodecim Anathem. Unde colligas eam esse antiquiorem cone. Nicæno, ut etiam Gerardus Vossius adnotavit. Fuit tamen ab ipso concibo celebrata, vel potius tanquam gladius ab ipsorum adversariorum manu arrepta, quo ipsos illi θεοφόροι Paires adversarios jugularunt. Hoc tanquam reconditum quiddam adjeci, quod S. Ambros., lib. in De fide, cap. ult. tradidit his verbis: Quid est aliud cur Homousion Patri Filium nolunt dici, nisi quia nolunt eum Filium Dei confiter? sicut auctor ipsorum Eusebius Nicomediensis Epist. sua prodidit dicens: Si verum Dei Filium, et mcreatum dicimus, lomousion cuu Pare incipimus confiteri. Hac cum tecta essel Epistola in conc. Nicano, hoc verbum in tractulu posuerunt Paires quod viderunt adversariis esse formidini, ut tanquam evaginato ab ipsis gladio ipsorum nefanda caput hæresis amputaretur. Hec ex S. Ambrosio. Est igitur hæc vos postea magno omnium orthodoxorum consensu, conatuque adversus Arianos defensa, ut quæ fidem de SS. Trinitate declaret. Per hanc enim contra Sabeltra Arium naturæ et essentiæ diversitatem impie proftentem Filius Patri ὁμοούσιος Græce, consubstantialis Latine dicitur. Vide Bellarm. in Controv. Atque hæc de voce ὁμοούσιος quam rem tanti momenti maxime declaret, quod pertinet ad Filii naturam atque substantiam dicta sint. Cæterum concilii Chalcedonensis quod ex œcumenicis quartum exstat, Patres ferme 600 hanc etiam vocem® Christo attribuerunt ratione humanæ naturæ, quam Verbum assumpsit; ut eamdem speciem esse alfirmarent, quam nos habemus, adversus impios Dioscoridem et Eutychetem, qui confusam eam et in divinam mutatain blaterabant. Sic igitur Patres deliniverunt, sess. 5, sub finem: Επόμενοι τοίνυν τοῖς ἁγίοις Πατράσιν ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν ὁμολογεῖν Υἱὸν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν συμφώνω; ἅπαντες ἐκδιδάσκομεν τέλειον τὸν αὐτὸν ἐν θεότητι, καὶ τέλειον τὸν αὐτὸν ἐν ἀνθρωπότητι, Θεὸν ἀλη θὼς καὶ ἄνθρωπον ἀληθῶς, τὸν αὐτὸν ἐκ ψυχῆς λογικῆς καὶ σώματος ὁμοούσιον τὸν αὐτὸν τῷ Πατρὶ κατὰ τὴν θεότητα καὶ τὴν αὐτὸν ὁμοούσιον ἡμῖν κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, καὶ πάντα όμοιον ἡμῖν χωρὶς ἁμαρτίας, etc. Sequeules igilur SS. Paires unum eumdemque Filium confiteri et Dominum nostrum Jesum Christum consonanter omnes docemus, eumdem perfectum in Deitute, et exmdem perfectum in humanitate, Deum verum et hominem verum, eumdem ex anima rationali, et corpore; consubstantialem Patri secundum Deitatem, consubstantialem nobis eumdem secundum humanitatem, per omnia nobis similem ab»que peccato, etc. Ita synod. Chalced. At cæteræ deinceps eodem usæ sunt vocabulo ad idem dogma fidei conformandum. Notabo concilia alia auctoresque quos legi; nec altimet ipsa referre verba, cum eadem fere in omnibus

HOMILIA XLVII: ! κεκρύφατο· καὶ γοῦν φησι περὶ αὐτῶν ἡ Γραφή • gionem veluti civitatem quamdam colebant. Quoniam • Έμειναν ποιοῦντες τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ, καὶ προσκυνοῦντες τοῖς εἰδώλοις· νοοῖτο ἂν πόλις Σαμα ρειτῶν ἡ ἐξ ἡμισείας εὐσέβεια, ἧς ἐπιθῆναι τοὺς μαθητὰς ἀπότομον ποιεῖται ὁ Κύριο.. Πορεύεσθε δὲ μᾶλλον πρὸς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οίκου Ἰσραήλ· η πρόβατα καλεῖ τὸν Ἰσραηλιτικὸν λαὸν διά τε τὸ καθαρὸν, καὶ τὸ εἴσω τῆς νομικῆς αὐλῆς κλείεσθαι, καὶ σημειοῦσθαι τῷ τῆς περιτομής σημείῳ, καὶ τοῖς τῶν προφητῶν περιθάλπεσθαι λόγοις, ὡς ἐκ τῶν ἐρίων θρέμματα, πλείστῃ ὅσῃ, καὶ ἀμφιλαφεῖ καταπιαίνεσθαι τῇ τῶν θείων λογίων νομῇ· καὶ ὁ ψαλμὸς δὲ οὕτω φησίν·. Ωδήγησας, ὡς πρόβατα τὸν λαόν σου· ο καὶ Ἰεζεκιήλ δὲ προς βάτοις εἰκάζει τοὺς ἐξ Ἰσραήλ, ἐν οἷς τῶν ἱερέων καθάπτεται φάσκων· «Τάδε λέγει Κύριος· Οὐχὶ τὰ πρόβατά μου βόσκουσιν οἱ ποιμένες· διὰ τοῦτο Ιδού ἐκζητήσω τὰ πρόβατά μου ἐκ τῶν χειρῶν αὐτῶν. Ταῦτα δὴ οὖν τὰ πρόβατα κατὰ πολλὴν ἐρημίαν τῶν ποιμαινόντων ὀρειάλωτα, καὶ ἀπολωλότα γεγόνασιν ἔξω τῆς τῶν ἐντολῶν μάνδρας περιπλανώμενα, ἕως • Ο ποιμὴν ὁ καλὸς, ὁ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ δοὺς ὑπὲρ τῶν προβάτων, ο πρὸς τὰς ζωηφόρους τοῦ Εὐαγγελίου νομὰς ταῦτα συνήγαγε. Οὐκ εἶπε δὲ ὅτι Πορεύθητε, ὥραν ἐπιθεὶς τῷ βαπτίσματι, ἀλλὰ Πορεύεσθε· διὰ τῆς παρατατικῆς σημασίας τὴν ἀεικίνητον πορείαν δηλοί ἅτε τοῦ εὐαγγελικοῦ λόγου μέχρι παντὸς ἐπεκτεινομένου τε, καὶ προκόπτοντος, καὶ στάσιν τῆς πορείας οὐκ ἔχοντος. • Πορευόμενοι δὲ κηρύσσετε λέγοντες "Ήγγικεν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν.» Βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἡ διὰ πίστεώς ἐστι χάρις τῶν ἀνεφίκτων τοῦ νόμου παρατηρημάτων ἐλευθεροῦσα τὸν ἄνθρωπον, καὶ τῇ πνευματική υιοθεσία πολίτην ποιοῦσα τῶν οὐρανῶν. Βασιλεία δὲ μᾶλλον οὐρανῶν αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς, ὁ διὰ σαρκὸς ἐγγίσας ἡμῖν τοῖς μακρὰν αὐτοῦ γενομέ νοις διὰ φαυλότητα. ι Ασθενοῦντας θεραπεύετε, λεπροὺς καθαρίζετε, δαιμόνια εκβάλλετε. Διὰ τί ἀπὸ τῶν ἀσθενούντων διέστειλε τοὺς λεπρούς; "Αρα γὰρ vero non omni ex parte pietatem servabant, adhuc enim in monte adorabant, in quo occulebantur idola; de ipsis enim Scriptura dicit: ‹ Manserunt in lege Dei, et nihilominus idola adoraverant. Per civitatem Samaritanorum hic dimidiatus cultus posset intelligi, per quemn 328 incedere, brevi usus compendio Dominus vetat: • Sed potius ile ad oves, quæ perierunt domus Israel; oves vocat Israeliticum populum, co quod veluti mundum ani mal, et intra caulas Mosaica legis conclusus, et circumcisionis stigmate signatus esset, et prophetarum sermonibus identidem uti pecora velleribus foverentur, et plurimo, et abunde suppetente verbi Dei pa - bulo saginarentur: dequo etiam Psales sic ait: «De duxisti sicut oves populuin tuum ª. › Et vero Ezechiel ovibus comparat Israeliticam sobolem, quo loco sacerdotes perstringit, dicens: «Hæc dicit Dominus: Non amplius oves meas pascunt pastores. Ideo ecce exquiram oves meas de manibus eorum *. › llæ igitur oves pastorum inopia, ac vitio desertæ per montes palabundæ, ac perditæ extra præceptorum septa oberrabanı, donec, «Bonus pastor, qui animam suam dat pro ovibus suis*, › eas ad vitalia Evangelii pasena reduxit. Non dixit vero, Ibītis quasi tempus unum baptismati statuens; sed lie, per significationem extensi vain perpetuum iter ostendens, quippe cum eval: - gelicus sermo in universum orbem sit proferendus, et ita progressurus, ut nunquam a suo cursu desistat. • Euntes autem prædicate dicentes, quia Appropinquavit regnum calorum.» Regnum calorum gratia est, quæ per fidem datur, a legis observationibus, quæ servari non possunt hominem liberans, eumque spirituali adoptione in cœli civem adoplans seu potius regnum cœlorum est ipse Christus, qui per carnem nobis appropinquavit per peccatum ab illo longe semotis. Infirmos curate, leprosos mundate, dæmones ejicite. › Quid est, quod ab infirmis leprosos sejunxit? num enim inIV Reg. xvi, 41. • Psal. xvi, 21. * Ezech. xxxiv, 11. * Joan. x, 11. Francisci Scorsi notæ. manasare missus fuerat, ut habetur IV Reg. cap. XVI et ab hoc auctore latius est expositum hom. de Samarit, quæ est 38 ordine: ad quam vide Holas. Per civitatem Samaritanorum. Quid est religionem tanquam civitatem colere, quod supra dixit, et qui civitatis appellatione dimidiatus ille cultus recte possit intelligi? Inconcinna videbitur fortasse similitudo, nisi ad similitudinem vocum animus advertatur, quæ in Latino idiomate vix exsistit. Ea est inter πόλιν quæ civitas, et πολιτείαν quæ inter vivendi rationem non humanam modo, sed etiam sacram et secundum Deum. Unde D. Basilius. Epist. ad Gregor.: οἱ βίοι τῶν μακαρίων ἀνδρῶν οἷον εἰκόνες τινὲς ἔμψυχοι τῆς κατὰ Θεὸν πολιτείας πρόκεινται· Beatorum hominum viæ tanquam simulacra quædam animata proposita sunt vitæ ad normam divinam institute. Ita vertit Buzeus. Ει Ο. Paulus, ad Pulipp. ut: Ήμών γαρ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει• Nostra autem conversatio in cœlis est. Adeoque non inepte thy πολιτείαν seu πολίτευμα Samaritarum, hoc est conversationem eorum, seu vivendi rationem et cultumn πόλιν civitatem hic auctor appellat. Porro etiam civitas Latine non domos, et mœnia, sed ipsam rempublicam vietumque communem populi significat, quod vulgo notum est. Non dixit vero, Ibitis. Ita reddidi quod ita videatur exigere sensus auctoris. Observat enim verbi modum, et tempus, ut ex sequentibus patet. Unde suspicor legendum πορευθήσετε, et facilis fuit lapsus unius syllabæ intermediæ. Non tamen volui scripturam mutare, sed notare suspicionem, præsertim quia hic locus destitutus est cod. S. auxilio: non quod eo caream, sed quod in eo multa desunt, nimirum ab illis verius ἡμέραις δυσιν, usque fere ad praesentem locuin, ἅτε τοῦ εὐαγγελικοῦ λόγου. Per significationem extensivam. Quid sibi velit have extensiva significatio, satis exposuimus ad hom. Xi, not. 87, quam consule.

discipulos primo c'ectos præfigurabant: palma vero & κλυζόμενον ὕδατι, καὶ ἑβδομήκοντα φοίνιξιν ύψηλα alios præter duodecimn septuaginta ascitos. Sicut enim duodecim illi fontes palmas septuaginta irrigabant, sic etiam septuaginta discipuli a duodecim præelectis prædicationis mysterio initiati, missionis suæ fructum attulere. Et quidem magnus hic Lucas Evangelium suum exorsus ita testatur: e Sicut tradiderunt qui ab initio ipsi viderunt, et ministri fuerunt sermonis ".. Ad hos igitur septuaginta sermonem hunc Dominus confert: • Qui vos audit, me audit, et qui 331 vos spernit, me spernit. › καὶ ὑπηρέται τοῦ λόγου γενόμενοι. Πρὸς τούτους ρει ὁ Κύριος· «Ο ἀκούων ὑμῶν ἐμοῦ ἀκούει, καὶ ὁ ἀθετῶν ὑμᾶς ἐμὲ ἀθετεῖ. Quoniam discipulis difficile videbatur mysterii prædicandi munus ad quod mittebantur, propter incredulitatem, et pervicaciam hominum, confirmat eos his verbis: «Qui vos audit, me audit. › Non odendi vos, inquit, oportet, si a multis predicationis sermo non recipiatur; nam vestri contemptio in me, qui vos misi, magistrum redundat. Quud si in me, et in Patrem utique meum, qui misit. Ita ut hic sermo syllogismi vim habeat ex positis propositionibus hoc colligens: • Qui vos speruit, speruit eum, qui misit me.. Se ipsum vero admodum sapienter, ut medium terminum interposuit, quo manifeste demonstraret, se mediatorem inter Deum, et homines esse constitutum: et quidem qu: consubstantialis est nobis, tribuit sibi, κόμοις συσκιαζόμενον. Δἱ μὲν οὖν δώδεκα πηγαί τοὺς δώδεκα προκρίτους μαθητάς προεικόνιζον, οι δὲ φοίνικες τοὺς ἔξωθεν τῶν δεκαδύο ἐπιχειροτοντ θέντας ὕστερον ἑβδομήκοντα. Ωσπερ γὰρ αἱ δώδεκα ἐκεῖναι πηγαὶ τοὺς ἑβδομήκοντα φοίνικας ήρδευον, οὕτως οἱ ἑβδομήκοντα μαθηταί μυσταγωγηθέντες ὑπὸ τῶν ἐγκρίτων δυοκαίδεκα τὸ μυστήριον τὸν τῆς ἀποστολῆς καρπὸν ἐνεδείξαντο. Καὶ γοῦν ὁ μέγας οὗτος Λουκᾶς τοῦ Εὐαγγελίου ἀρχόμενος οὕτω φησί· • Καθώς παρέδωκαν ἡμῖν οἱ ἐξ ἀρχῆς αὐτόπται, οὖν τοὺς ἑβδομήκοντα τους παρόντας λόγους συνεί 18 Luc. 15, 1. Επειδή δυσχερὴς ἐδόκει τοῖς μαθηταῖς ἡ προς τὸ κήρυγμα τοῦ μυστηρίου ἀποστολὴ διὰ τὸ τῶν ἀνθρώπων ἀπειθὲς, καὶ ἀνήκοον, παραθαρρύνει τουτοισὶ τοῖς λόγοις αὐτούς·ι ῾Ο ἀκούων ὑμῶν, ἐμοῦ ἀκούει.» Οὐ χρὴ, φησί, δυσχεραίνειν ὑμᾶς εἰ πολλοὶ τοῦ κηρύγματος τὸν λόγον οὐ παραδέξονται ἡ γὰρ πρὸς ὑμᾶς καταφρόνησις πρὸς ἐμὲ τὸν διδάσκαλον ἀναφέρεται τὸν ὑμᾶς ἀποστέλλοντα. Εἰ δὲ πρὸς ἐμὲ, πάντως δήπου καὶ πρὸς τὸν ἀποστείλαντα, ὡς εἶναι τὸν λόγον συλλογισμὸν ἐκ τῶν τεθέντων προτάσεων τοῦτο συνάγοντα· Ὁ ὑμᾶς ἀθετῶν, ἀθετεῖ τὸν ἀποστείλαντά με.» Σοφώτατα δὲ μέσον ὅρον τέθεικεν ἑαυτὸν, δεικνὺς ἀριδήλως, ὡς μεσίτη; Θεοῦ, καὶ ἀνθρώπων ἐγένετο· καὶ διὰ μὲν τὸ ἡμῖν ὁμοούσιον τὰ τῶν μαθητῶν οἰκειούμενος, διὰ δὲ τὸ Francisci Scorsi notæ. Et quidem magnus hic Lucas. In septuaginta lium confusionem in personas inducentem, et condiscipulorum ordine S. Lucam hic rescenset, quod itidem significavit supra ho.. 32. Sant in eadem opinione multi alii etiam melioris notæ Patres. Vide notas ad eam bomiliam. Consubstantialis. Frequenter ut omnes Gra ci, et Latini Patres orthodoxi utitur Theophanes voce ὁμοούσιος quae consubstantialis valet. De qua multa possen huc transferre, quæ sane a SS. Patribus contra hæreticos disputantur, ut a Gregor. Nazianz., præsertim orat. de fide, quam Rullinus est interpretatus, et Augustin., hom. 4 in Joan. et a S. Ambros., lib. 111 De fide, et a Joanne Damascen. passim. Est etiam ea in usu S. Gregorio Thaumat, in duodecim Anathem. Unde colligas eam esse antiquiorem cone. Nicæno, ut etiam Gerardus Vossius adnotavit. Fuit tamen ab ipso concibo celebrata, vel potius tanquam gladius ab ipsorum adversariorum manu arrepta, quo ipsos illi θεοφόροι Paires adversarios jugularunt. Hoc tanquam reconditum quiddam adjeci, quod S. Ambros., lib. in De fide, cap. ult. tradidit his verbis: Quid est aliud cur Homousion Patri Filium nolunt dici, nisi quia nolunt eum Filium Dei confiter? sicut auctor ipsorum Eusebius Nicomediensis Epist. sua prodidit dicens: Si verum Dei Filium, et mcreatum dicimus, lomousion cuu Pare incipimus confiteri. Hac cum tecta essel Epistola in conc. Nicano, hoc verbum in tractulu posuerunt Paires quod viderunt adversariis esse formidini, ut tanquam evaginato ab ipsis gladio ipsorum nefanda caput hæresis amputaretur. Hec ex S. Ambrosio. Est igitur hæc vos postea magno omnium orthodoxorum consensu, conatuque adversus Arianos defensa, ut quæ fidem de SS. Trinitate declaret. Per hanc enim contra Sabeltra Arium naturæ et essentiæ diversitatem impie proftentem Filius Patri ὁμοούσιος Græce, consubstantialis Latine dicitur. Vide Bellarm. in Controv. Atque hæc de voce ὁμοούσιος quam rem tanti momenti maxime declaret, quod pertinet ad Filii naturam atque substantiam dicta sint. Cæterum concilii Chalcedonensis quod ex œcumenicis quartum exstat, Patres ferme 600 hanc etiam vocem® Christo attribuerunt ratione humanæ naturæ, quam Verbum assumpsit; ut eamdem speciem esse alfirmarent, quam nos habemus, adversus impios Dioscoridem et Eutychetem, qui confusam eam et in divinam mutatain blaterabant. Sic igitur Patres deliniverunt, sess. 5, sub finem: Επόμενοι τοίνυν τοῖς ἁγίοις Πατράσιν ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν ὁμολογεῖν Υἱὸν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν συμφώνω; ἅπαντες ἐκδιδάσκομεν τέλειον τὸν αὐτὸν ἐν θεότητι, καὶ τέλειον τὸν αὐτὸν ἐν ἀνθρωπότητι, Θεὸν ἀλη θὼς καὶ ἄνθρωπον ἀληθῶς, τὸν αὐτὸν ἐκ ψυχῆς λογικῆς καὶ σώματος ὁμοούσιον τὸν αὐτὸν τῷ Πατρὶ κατὰ τὴν θεότητα καὶ τὴν αὐτὸν ὁμοούσιον ἡμῖν κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, καὶ πάντα όμοιον ἡμῖν χωρὶς ἁμαρτίας, etc. Sequeules igilur SS. Paires unum eumdemque Filium confiteri et Dominum nostrum Jesum Christum consonanter omnes docemus, eumdem perfectum in Deitute, et exmdem perfectum in humanitate, Deum verum et hominem verum, eumdem ex anima rationali, et corpore; consubstantialem Patri secundum Deitatem, consubstantialem nobis eumdem secundum humanitatem, per omnia nobis similem ab»que peccato, etc. Ita synod. Chalced. At cæteræ deinceps eodem usæ sunt vocabulo ad idem dogma fidei conformandum. Notabo concilia alia auctoresque quos legi; nec altimet ipsa referre verba, cum eadem fere in omnibus

8°5 HOMILIA XLIX. μὴ ἀσυντελὴς δίξω τῇ πανηγύρει παντάπασι, καὶ ἀνόνητος, φέρε τῇ τοῦ ἀποστόλου πρεσβείᾳ τεθαρρη κώς, τὰς ἀναγνωσθείσας σήμερον τοῦ Εὐαγγελίου φωνὰς ταῖς φιλοθέοις ὑμῶν ἀκοαῖς ἐξηγήσομαι. tain præfero, ne videar tamen huic celebritati inutilis exstitisse et omnino infructuosus, age jam apostolo deprecatore confsus lecta hodie Evangelii verba vobis piis auditoribus explanabo *. In illo tempore Voluit Jesus exire in Galilæam▾ et invenit Philippum, et ait illi, Sequere me. › Cum vitam in terris ageret Salvator, et ad salutem nostram, quæ erant disposita negotiaretur, discipulorum vero, qui dispensationis divinæ mysterium erant 337 promulgaturi cœtum cogere consentaneum esset, primum omnium discipulum illum admirabilem Philippum vocavit. Eisi enim Andreas jam ab initio discipulus esse cœperat, ipse tamen cum audisset a Joanne de Christo, quod essel Agnus Dei, a semetipso invitatus accessit. Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ «Ηθέλησεν ὁ Ἰησοῦς ἐξελθεῖν εἰς τὴν Γαλιλαίαν, καὶ εὑρίσκει Φίλιππον, καὶ λέγει αὐτῷ· Ακολούθει μοι.» Ηνίκα τὰς ἐπὶ τῆς γῆς διατριβὰς ὁ Σωτὴρ ἐπεποίητο, τὴν εἰς ἡμᾶς οἰκονο μίαν πραγματευόμενος, ἔδει δὲ καὶ μαθητῶν ἀθροί και χορὸν ὀφειλόντων κηρύξαι τὸ τῆς οἰκονομίας μυστήριον, καλεῖται πρῶτος εἰς μαθητείαν ὁ θαυ μάσιος Φίλιππος. Εἰ γὰρ καὶ ᾿Ανδρέας ἀρχῆθεν ἐμαθητεύσατο, ἀλλ᾽ ἐκεῖνος αὐτοκλητί παρεγένετο ἀκούσας εἰρηκότος Ιωάννου περὶ Χριστοῦ, ὡς αὐτὸς εἴη ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ. Τὸν δὲ ἱερώτατον Φίλιππον, β Sanctissimum vero Philippum veluti præclarum οἷόν τι κάλλιστον εὕρημα, καὶ ποθούμενον εὑρηκώς ὁ Χριστὸς ὁ Σωτὴρ ἡμῶν· τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ, • Εὑρίσκει Φίλιππον,» λέγει αὐτῷ· Ακολούθει μει.» Ο γὰρ δὴ Φίλιππος, καὶ πάλαι συνήθης ν τῷ Χριστῷ ἀνατραφέντι ἐν Γαλιλαίᾳ, ὡς διδάσκει τὸ Εὐαγγέλιον. Εμελλε δ' ἄρα ὑποδοχείς γενέσθαι τῆς λαμπάδος τοῦ Πνεύματος, καὶ τῆς κλήσεως φέρειν τὴν πράξιν κατάλληλον. Ἑρμηνεύεται γὰρ στόμα λαμπάδος ὁ Φίλιππος. Ην δὲ ὁ Φίλιππος ἀπὸ Βηθσαϊδα ἐκ τῆς κώμης Ανδρέου καὶ Πέτρου. Τὸ τὴν κώμην εἰπεῖν ἐξ ἧς ὥρμητο, ὡς εἴη Βεθσαϊδα, ἐπιμνησθῆναι δὲ καὶ Πέτρου, καὶ Ἀνδρέου διττὸν ὠδίνει σκοπόν. Ινα τε δείξῃς ὡς τὰ ἐξουθενημένα τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεὸς, καὶ ὅτι ἐβεβαιοῦτο διὰ τῶν ἔργων τῆς κώμης G τὸ ὄνομα • Βηθσαϊδὰ γὰρ οἶκος θηρευτῶν ἑρμηνεύεται τῇ Ἑλλάδι φωνῇ. Ἐκ ταύτης οὖν προσκα λεῖται τοὺς θηρευτὰς τῶν ἀνθρωπίνων ψυχῶν, Πέτρον, καὶ ᾿Ανδρέαν, καὶ Φίλιππον, καὶ τοὺς Ζεβεδαίου υἱοὺς, οἷς ἔλεγε • Δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων.» Τί οὖν ὁ Φίλιππος; ἅμα τῷ κληθῆναι ἐλλαμφθεὶς, τὴν διάνοιαν ἔγνω τίς ὁ καλῶν. Διάπυρος δὲ φίλος ὢν τοῦ Ναθαναήλ, καὶ σὺν αὐτῷ ἐρευνῶν τὰ τῷ νόμῳ, καὶ τοῖς προφή ταις λαληθέντα περὶ Χριστοῦ, δεινὸν ἡγεῖται, εἰ μὴ καὶ τῷ φίλῳ τὸν εὑρεθέντα κοινωνήσαιτο θησαυρόν. » Joan. 1, 43 seqq. lucrum et exoptatum cum Salvator noster Christus invenisset, hoc enim innuitur per hæc verba, c Invenit Philippum,, ait illi, e Sequere me. › Philippus porro jam pridem notus fuerat Christo, qui in Galilæa, ut docet Evangelium, educatus fuit “. Debuerat igitur jam recepisse Spiritus sancti fulgorem et facta ferre nomini congruen· tia. Philippum enim os lampadis interpretari quis posset. ‹ Erat autem Philippus a Bethsaida civitate Andreæ et Petri.» Quod civitas ex qua ortus erat, nimirum Bethsaida indicetur, quodque mentio Andreæ et Petri inseratur, duplicem parit intellectum. Nam et ex boc ostenditur Deum contemptibilia mundi elegisse, et uti civitatis nomen comprobaretur operibus. Bethsaida quippe venatorum domus Graeca lingua vertitur. Ex hac igitur humanorum animorum convocat venatores Petrum et Andream et Philippum. et alios Zebedai, quibus dixit: «Venite post me, faciamı vos fieri piscatores hominum *. › Quid igitur Philippus? Simul vocatus est, et mente illustratus, et vocantem cognovit. Et cum ardens ejus in Nathanaelem studium esset, et una cum illo, quæ a lege, et prophetis de Christo dicta erant pervestigare consuesset, defuturum se officio existimavit, nisi cum illo de invento thesauro communicaret. Igitur amico 3º Matth. 11, 23. ss Matth. 1, 18. Francisci Scorsi notæ. Patre illi, quæ scripserunt, sumere potuerint, si jam editum legere potuissent. Admirabilem. Deest ὁ θαυμάσος in uno cod., sed non abest a stylo Græcorum Patrum, qui his epithetis sanctos ac præsertim apostolos insignire solent: reposui igitur ex Gall. Primum omnium. Hanc notam conficiet Cor- ralis retuli, quibus ita congruit noster ut ab hoe nelius noster vel potius Toletus, ex quo ipse eam se desumpsisse fatetur, ut nihil mihi verendum sit ab utroque mutuari; sic itaque Cornelius cui sane multum debemus ob varietatem doctrinæ in explicandis sacris libris, ac præsertim Evangeliis, postremo eins opere. Sic igitur ille in hunc locum Joan.: Philippo hoc decus, et hæc laus debetur, quod/primus omnium a Christo dicente: Sequere me, exterius rocatus sit, et interius mentem ejus impellente Spiritu sancto vocationi huic obediens illico Christum secutus sit, quia ipse studiosus erat legis Mosaicæ, et de adventu Christi sollicitus. Petrus autem et Andreas prins vocati sunt per internam inspirationem, non exterius per externam vocem Christi, sed audita voce Joan. Baptistæ Magistri sui dicentis: 4 Ecce agnus Dei, s ab eo non vocali, el aporte sua Jesum adeunt. llæc ex auctoribus memoVeluti praclarum lucrum. Sic mihi visum est vertere τὸ εὕρημα, sensum et auctoris verb: sequentia respicienti; et quia ineptum fortasse futurum fuisset tanquam præclarum inventum invenisset; εύρημα vero idem quod Έρμαιον lucruin esse, vel ex lexicographis disces. In hoc sensu videtur; S. Proclus usus voce ευρηκέναι. Ubi de S. Andrea, orat. 20: Διὰ τοῦτο σήμερον ὁ ᾿Ανδρέας καθάπερ θησαυρὸν φωτός εὑρηκὼς τὸν κοινὸν Δι σπότην, etc. Ideo Andreas hodie tanquam thesaurum quemdam lucis communem Dominum cum inventsset,"

σοφίας προέκρινεν, οὐδὲ γνώσεως ἄγνοιαν, ὡς οἱ πονηροὶ τῆς ἀληθείας κατήγοροι τὸ ῥητὸν ἐξελά βοντο, ἀλλὰ τῆς ἀλαζονείας τὴν ταπείνωσιν προετί μησε. Νηπιάσωμεν οὖν καὶ ἡμεῖς, ὦ ἀδελφοὶ, τὴν κατὰ Θεὸν νηπιότητα· μιμησώμεθα τῶν παίδων τὸ ἀνεξίκακον. ι Ἐὰν γὰρ μὴ γένησθε, φησὶν ὁ Σωτὴρ ὡς τὰ παιδία ταῦτα, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασι λείαν τοῦ Θεοῦ. Οὐκ ἐπιτάττει πρὸς τὴν παιδικὴν ἡλικίαν ἀντιστραφήναι· τοῦτο γὰρ τῶν ἀμηχάνων ἐστίν. ἀλλὰ πρὸς τὸ τοῦ βρέφους ἀκέραιον τὸ ἑαυτοῦ ἦθος ρυθμήσασθαι. Δεικνὺς δὲ τὰ παιδία οὐκ εἶπεν, Τούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ, Τῶν τοιούτων. Αν οὖν καὶ ἡμεῖς τῇ ἁπλότητι νηπιάσωμεν, τελεσθήσεται καὶ ἐν ἡμῖν ἡ τοῦ Θεοῦ εὐδοκία, καὶ δοθήσεται ὡς κλῆρος ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἧς ἐπιβαίημεν ἅπαντες ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύ ματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. • Super quem euim, respiciam Dominus, per pro- ἐπὶ τὸν πραῦν, καὶ ἤσυχον.» Οὐκ οὖν ἀφροσυνὴν phetam inquit, nisi super humilem et quietum et trementem sermones meos "?, Non igitur stultitiam sapientiæ et scientia inscitiam anteposuit, ut improbi quidam veritatis adversarii hoc dictum accipiunt, sed humilitatem superbiæ prætulit. Effi. ciamur igitur et nos parvuli, fratres, et eam quæ secundum Deum est infantiam præ nobis feramus; puerorum in perferenda injuria patientiam imitemur: «Nisi enim efficiamini sicut parvuli, ait Salvator, non intrabilis in regnum Dei 3.., Nou præcipit, ut in puerilem convertamur ætatem, hoc enim fieri nullo modo potest, sed uti ad infantis simplicitatem mores mostros conformemus. Nanı, cum ostenderet parvulos, non dixit: Horum est, sed, Talium est regnum calorum:» Si igitur et nos morum simplicitate parvulos nos præbuerimus, in nobis etiam divina voluntatis beneplacitum perficietur, et velut hæreditas dabitur regnuin cœJorum, quo utinam perveniamus 336 omnes in Christo Jesu Domino nostro, cui gloria cum Patre, et saneto Spiritu in sæcula sæculorum. Amen. ‹ HOMILIA XLIX. In illa verba: Voluit Jesus exire in Galilaam.» - Legitur in festo S. Philippi. Non modo cum in terris corpore versarentur Salvatoris nostri discipuli, prædicationis everriculo traxerunt homines sub sole degentes, sed etiam mune translati in cœlum nobis adsunt spiritu, unaque conveniunt, et quamvis taciti prædicant, et sua in templa invisibili modo advenientes, et ad festa celebranda studiosos eorum congregantes, charismata manifeste ipsis impertiunt. Ego igitur cum sacram magni Philippi ædem conferta populi multitudine oppleri videam, gratiam a Deo sanctis datam obtupesco, nec facile pati possum hanc celebritatem silentio præteriri. Ad hunc igitur diem festum honestandum aliud alius contribuamus. Et hic quidem totius moclis vigiliam, et gratiarumn actionis cantica: ille vero spiritum contritum, et congruentes preces; alius penitentiam peccatorum; alius in pauperes misericordiam (adest enim hic, nt videtis pauperum multitudo), ac demum aliud alius conferamus; atque iuers nemo, et vacuus videatur. Equidem ego cuperem ad hortandum vitam ante quam verba proponere; hic enim esset aptior docendi modus, si verbis vita concineret; sed quoniam vitam omnibus peccatorum iaculis nota- * 182. LXVI, 2. » Matth. xvIII, 3. ΟΜΙΛΙΑ ΜΘ'. Εἰς τὸ, ο Ηθέλησεν ὁ Ἰησοῦς ἐξελθεῖν εἰς τὴν Γαλιλαίαν. 1 – 'Αναγινώσκεται ἐν τῇ ἑορτῇ τοῦ ἁγίου Φιλίππου. Οὐ μόνον περιπολοῦντες σωματικῶς ἐν τῇ γῇ τοῦ Σωτῆρος οἱ μαθηταὶ τὴν ὑφήλιον ἐσαγήνευται τῷ κηρύγματι, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ μεταστάντες εἰς οὐρανοὺς σύνεισιν ἡμῖν νοητῶς, καὶ συναγελάζονται, καὶ σι· γῶντες κηρύττουσι, καὶ τοῖς σφῶν τεμένεσιν ἀφανῶς ἐνδημοῦντες, καὶ πρὸς τὰς αὐτῶν πανηγύρεις τοὺς φιλεόρτους ἀγείροντες ἐναργῶς αὐτοῖς τῶν χαρισμά των μεταδιδόασιν. Ἐγὼ τοίνυν ὁρῶν τὸν ἱερὸν τοῦ μεγάλου Φιλίππου σηκὸν τῇ τοῦ λαοῦ πληθύν στενά χωρούμενον, τὴν ὑπὸ Θεοῦ δοθεῖσαν χάριν τοῖς ἁγίοις ἐκπλήττομαι, καὶ σιγῇ παρελθεῖν τὴν πανήγυριν οὐκ ἀνέχομαι. Αλλος μὲν οὖν ἄλλο τι τῇ ἑορτῇ τοῦ ἀποστόλου συνεισενέγκωμεν· ὁ μὲν γὰρ ἀγρυπνίαν πάννυχον, καὶ χαριστηρίους ᾠδάς· ὁ δὲ πνεῦμα συντετριμμένον καὶ δέησιν πρέπουσαν· ἄλλος τὴν τῶν ἑπταισμένων μετάνοιαν· ἕτερος τὸν πρὸς τοὺς πένητας Έλεον (πάρεστι γάρ, ὡς ὁρᾶτε, πενομένων ἐνταῦθα πληθὺς) καὶ ἄλλος ἄλλο τι προσενέγκωμεν καὶ κενὸς ὀφθήτω μηδείς. Ἐγὼ δὲ ἐβουλόμην μὲν τὸν βίον πρὸ τῶν λόγων τιθέναι διδάσκαλον· ἦν γὰρ ἂν οὕτω τὰ τῆς διδασκαλίας ἁρμόδια τοῦ βίου, τοῖ; λόγοις συμφθεγγομένου· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ τὸν βίον ἐπισ φέρω πάσης κηλίδος ἁμαρτημάτων ἀνάπλεων, ἵνα Francisci Sco: si notæ. εὐδοκίας cujus interpretationem auctor adnectit his verbis ἡ οἰκονομία καὶ θέλησις, qua ego verti dispositionem, voluntatemque; si autem vertissem, beneplacitum, quod vult proprie εὐδοκία, et deinde voluntatem et dispositionein adjunxissem, idem ineple dixissem. Quod vero pertinet ad vocem εὐδοκία, ea in sacris Litteris frequenter usurpatur, et quidem fere semper Deo attribnitor, ejusque beneplacitum, ut hoc ular verbo, bonum voluntatem, gratiam, benevolentiam erga homines signat; quod adnotarunt Maldonatus et Cornelius societ, nostræ. Confirmo hoc totum ex Εtym. magn. in voce εὐδοκία ubi ait: Παρὰ τὸ εὐδοκοῦν δὲ εὐδοκία, ἡ ἀρίστη καὶ καλλίστη τοῦ Θεοῦ ἐκούσιος θέλησις· ὅθεν καὶ εὐδοκία Κυρίου παρὰ τὸ εὖ καὶ καλῶς δοκεῖν αὐτῷ· Ab εὐδοκῶ oritur εὐδοκία estque oplina, et pulcherrima Dei spontanea voluntas. Unde et esdoxia beneplacitum Domini, ex eo quod bene recteque ipsi videatur. Harc Etym. que consonant cum ea vi hujus vocis, qua LXX sæpe úsi sunt, et vetus Evangeliorum interpres.

HOMILIA XLIX. μὴ ἀσυντελὴς δόξω τῇ πανηγύρει παντάπασι, καὶ tam præfero, ne videar tamen liuic celebritati ἀνόνητος, φέρε τῇ τοῦ ἀποστόλου πρεσβεία τεθαρρη χώς, τὰς ἀναγνωσθείσας σήμερον τοῦ Εὐαγγελίου φωνὰς ταῖς φιλοθέοις ὑμῶν ἀκοαῖς ἐξηγήσομαι. inutilis exstitisse et omnino infructuosus, age jam apostolo deprecatore confisus lecta hodie Evangelii verba vobis piis auditoribus explanabo *** In illo tempore Voluit Jesus exire in Galilæam et invenit Philippum, et ait illi, Sequere me.» Cum vitam in terris ageret Salvator, et ad salutem nostram, quæ erant disposita negotiaretur, discipulorum vero, qui dispensationis divinæ mysterium erant 337 promulgaturi caelum cogere consentaneum esset, primum omnium discipulum illun admirabilem Philippum vocavit. Eisi enim Andreas jam ab initio discipulus esse cœperat, ipse tamen cum audisset a Joanne de Christo, quod esset Agnus Dei, a semetipso invitatus accessit. Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ. Ηθέλησεν ὁ Ἰησοῦς ἐξελθεῖν εἰς τὴν Γαλιλαίαν, καὶ εὑρίσκει Φίλιππον, καὶ λέγει αὐτῷ· Ακολούθει μοι.» Ηνίκα τὰς ἐπὶ τῆς γῆς διατριβὰς ὁ Σωτὴρ ἐπεποίητο, τὴν εἰς ἡμᾶς οἰκονομίαν πραγματευόμενος, ἔδει δὲ καὶ μαθητῶν ἀθροίκαι χορὸν ὀφειλόντων κηρύξαι τὸ τῆς οἰκονομίας μυστήριον, καλεῖται πρῶτος εἰς μαθητείαν ὁ θαυ μάσιος Φίλιππος. Εἰ γὰρ καὶ ᾿Ανδρέας ἀρχῆθεν ἐμαθητεύσατο, ἀλλ᾽ ἐκεῖνος αὐτοκλητὶ παρεγένετο ἀκούσας εἰρηκότος Ιωάννου περὶ Χριστοῦ, ὡς αὐτὸς εἴη ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ. Τὸν δὲ ἱερώτατον Φίλιππον, β Sanctissimum vero Philippum veluti præclaruu οἷόν τι κάλλιστον εὕρημα, καὶ ποθούμενον ευρηκὼς ὁ Χριστὸς ὁ Σωτὴρ ἡμῶν· τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ, • Εὑρίσκει Φίλιππον,» λέγει αὐτῷ· Ἀκολούθει μαι.» Ο γὰρ δὴ Φίλιππος, καὶ πάλαι συνήθης ἦν τῷ Χριστῷ ἀνατραφέντι ἐν Γαλιλαίᾳ, ὡς διδάσκει τὸ Εὐαγγέλιον. Εμελλε δ' ἄρα ὑποδοχείς γενέσθαι τῆς λαμπάδος τοῦ Πνεύματος, καὶ τῆς κλήσεως φέρειν τὴν πράξιν κατάλληλον. Ἑρμηνεύεται γὰρ στόμα λαμπάδος ὁ Φίλιππος. ἂν δὲ ὁ Φίλιππος ἀπὸ Βηθσαϊδα ἐκ τῆς κώμης Ανδρέου καὶ Πέτρου. Τὸ τὴν κώμην εἰπεῖν ἐξ ἧς ὤρμητο, ὡς εἴη Βεθσαϊδα, ἐπιμνησθῆναι δὲ καὶ Πέτρου, καὶ ᾿Ανδρέου διττὸν ὠδίνει σκοπόν. Ινα τε δείξῃς ὡς τὰ ἐξουθενημένα τοῦ κόσμου ἐξελέξατο δ Θεὸς, καὶ ὅτι ἐβεβαιοῦτο διὰ τῶν ἔργων τῆς κώμης τὸ ὄνομα • Βηθσαϊδὰ γὰρ οἶκος θηρευτῶν ἑρμη νεύεται τῇ Ἑλλάδι φωνῇ. Ἐκ ταύτης οὖν προσκαλεῖται τοὺς θηρευτὰς τῶν ἀνθρωπίνων ψυχών, Πέτ τρον, καὶ ᾿Ανδρέαν, καὶ Φίλιππον, καὶ τοὺς Ζεβεδαίου υἱοὺς, οἷς ἔλεγε • Δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων.» Τί οὖν ὁ Φίλιππος; ἅμα τῷ κληθῆναι ἐλλαμφθεὶς, τὴν διάνοιαν ἔγνω τίς ὁ καλῶν. Διάπυρος δὲ φίλος ὢν τοῦ Ναθαναὴλ, καὶ σὺν αὐτῷ ἐρευνῶν τὰ τῷ νόμῳ, καὶ τοῖς προφήτ ταις λαληθέντα περὶ Χριστοῦ, δεινὸν ἡγεῖται, εἰ μὴ καὶ τῷ φίλῳ τὸν εὐρεθέντα κοινωνήσαιτο θησαυρόν. Joan. 1, 43 seqq. G lucrum et exoptatum cum Salvator noster Christus invenisset, hoc enim innuitur per hæc verba, c Invenit Philippum, ait illi, e Sequere me. Philippus porro jam pridem notus fuerat Christo, qui in Galilæa, ut docet Evangelium, educatus fuit. Debuerat igitur jam recepisse Spiritus sancti fulgorem et facta ferre nomini congruen· tia. Philippum enim ios lampadis interpretari quis posset. ‹ Erat autem Philippus a Bethsaida civitate Andreæ et Petri. Quod civitas ex qua ortus erat, nimirum Bethsaida indicetur, quodque mentio Andreæ et Petri inseratur, duplicem parit intellectum. Nam et ex hoc ostenditur Deum contemptibilia mundi elegisse, et uti civitatis nomen comprobaretur operibus. Bethsaida quippe venatorum domus Græca lingua vertitur. Ex hac igitur humanorum animorum convocat venatores Petrum et Andream et Philippum et filios Zebedæi, quibus dixit: «Venite post me, faciam vos fieri piscatores hominum “. › Quid igitur Philippus? Simul vocatus est, et mente illustratus, et vocantem cognovit. Et cum ardens ejus in Nathanaelem studium esset, et una cum illo, quæ a lege, el prophetis de Christo dicta erant pervestigare consuesset, defuturum se officio existimavit, nisi cum illo de invento thesauro communicaret. Igitur amico ss Matth. 11, 23. ss Matth. 1V, 16. Francisci Scorsi notæ. Patre illi, quæ scripserunt, sumere potuerint, si jam editum legere potuissent. Admirabilem. Deest ὁ θαυμάσος in uno cod., sed non abest a stylo Græcorum Patrum, qui his epithetis sanctos ac præsertim apostolos insignire solent: reposui igitur ex Gall. Primum omnium. Hanc notam conficiet Cor- ralis retuli, quibus ita congruit noster ut ab hoe nelius noster vel potius Toletus, ex quo ipse eam se desumpsisse fatetur, ut nihil mihi verendum sit ab utroque mutuari; sic itaque Cornelius cui sane multum debemos ob varietatem doctrinæ in explicandis sacris libris, ac presertim Evangeliis, postremo eius opere. Sic igitur ille in hunc locum Joan.: Philippo hoc decus, et hæc laus debetur, quod primus omnium a Christo dicente: ‹ Sequere me, exterius rocalus sil, el interius mentem ejus impellente Spiritu sancto vocationi huic obediens illico Christum secutus sit, quia ipse studiosus erat legis Mosaicæ, et de adventu Christi sollicitus. Petrus autem et Andreas prins vocati sunt per internam inspirationem, non exterius per externam vocem Christi, sed antita voce Joan. Baptiste Magistri sui dicentis: 4 Ecce agnus Dei, s ab eo non vocali, et aporte sua Jesum adeunt, Ilæc ex auctoribus memoVeluti pr@clarum lucrum. Sic mihi visum est vertere τὸ εὕρημα, sensum et auctoris verb: sequentia respicienti; et quia ineptum fortasse futurum fuisset tanquam præclarum inventum invenisset; εὕρημα vero idem quod Έρμαιον lucrum esse, vel ex lexicographis disces. In hoc sensu videtur; S. Proclus usus voce εύρηκέναι. Ubi de S. Andrea, oral. 20: Διὰ τοῦτο σήμερον ὁ ᾿Ανδρέας καθάπερ θησαυρὸν φωτὸς εὐρηκὼς τὸν κοινὸν Δε σπότην, ele. Ideo Andreas hodie tanquam thesaurum quemdam lucis communem Dominum cum inventsset."

• Super quem enim, respiciam Dominus, per pro- ἐπὶ τὸν πραΰν, καὶ ἤσυχον.» Οὐκ οὖν ἀφροσυνὴν phetam inquit, nisi super humilem et quietum et trementem sermones nicos 30?, Non igitur stultitiam sapientiæ et scientiæ inscitiam anteposuit, ut improbi quidam veritatis adversarii hoc dictum accipiunt, sed humilitatem superbiæ prætulit. Emciamur igitur et nos parvuli, fratres, et eam quæ - secundum Deum est infantiam præ nobis feramus; puerorum in perferenda injuria patientiam imitemur: «Nisi enim efficiamini sicut parvuli, ait Salvator, non intrabitis in regnum Dei *. › Non præcipit, ut in puerilem convertamur ætatem, hoc enim fieri nullo modo potest, sed uti ad infantis simplicitatem mores nostros conformemus. Nanı, cum ostenderet parvulos, non dixit: Horum est, sed, ‹ Talium est regnum cœ!orum • Si igitur et uos morum simplicitate parvulos nos præbuerimus, in nobis etiam divina voluntatis beneplacitum perficietur, et velut hæreditas dabitur regnum cœJorum, quo utinam perveniamus 336 omnes in et sancto Spiritu in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA XLIX. σοφίας προέκρινεν, οὐδὲ γνώσεως ἄγνοιαν, ὡς οἱ πονηροὶ τῆς ἀληθείας κατήγοροι τὸ ῥητὸν ἐξελά βοντο, ἀλλὰ τῆς ἀλαζονείας τὴν ταπείνωσιν προετίμησε. Νηπιάσωμεν οὖν καὶ ἡμεῖς, ὦ ἀδελφοί, τὴν κατὰ Θεὸν νηπιότητα· μιμησώμεθα τῶν παίδων τὸ ἀνεξίκακον. ι Ἐὰν γὰρ μὴ γένησθε, φησὶν ὁ Σωτὴρ ὡς τὰ παιδία ταῦτα, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Οὐκ ἐπιτάττει πρὸς τὴν παιδικὴν ἡλικίαν ἀντιστραφῆναι· τοῦτο γὰρ τῶν ἀμηχάνων ἐστίν. ἀλλὰ πρὸς τὸ τοῦ βρέφους ἀκέραιον τὸ ἑαυτοῦ ἦθος ῥυθμήσασθαι. Δεικνὺς δὲ τὰ παιδία οὐκ εἶπεν, Τούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ, Τῶν τοιούτων. Αν οὖν καὶ ἡμεῖς τῇ ἁπλότητι νηπιάσωμεν, τελεσθήσεται καὶ ἐν ἡμῖν ἡ τοῦ Θεοῦ εὐδοκία, καὶ δοθήσεται ὡς κλῆρος ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἧς ἐπιβαίημεν ἅπαντες ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύ ματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Christo Jesu Domino nostro, cui gloria cum Patre, In illa verba: ‹ Voluit Jesus exire in Galilæam. › Legitur in festo S. Philippi. Non modo cum in terris corpore versarentur Salvatoris nostri discipuli, prædicationis everriculo traxerunt homines sub sole degentes, sed etiam mune translati in cœlum nobis adsunt spiritu, unaque conveniunt, et quamvis taciti prædicant, et sua in templa invisibili modo advenientes, et ad festa celebranda studiosos eorum congregantes, charismata manifeste ipsis impertiunt. Ego igitur cum sacram magni Philippi ædem conferta populi multitudine oppleri videam, gratiam a Deo sanctis dalam obtupesco, nec facile pati possum hanc celebritatem silentio præteriri. Ad hunc igitur diem festum honestandum aliud alius contribuamus. Et hic quidem totius noctis vigiliam, et gratiarum actionis cantica: ille vero spiritum contritum, et congruentes preces; alius pœnitentiam peccatorum; alius in pauperes misericordiam (adest enim hic, ut videtis pauperum multitudo), ac demum aliud alius conferamus; atque iuers nemo, et vacuus videatur. Equidem ego cuperem ad hortandum vitam ante quam verba proponere; hic enim esset aptior docendi modus, si verbis vita concineret; sed '; quoniam vitam omnibus peccatorum maculis nota- • Isa. Lxv, 2. * Matth. xviii, 3. p ΟΜΙΛΙΑ ΜΘ'. Εἰς τὸ, ο Ἠθέλησεν ὁ Ἰησοῦς ἐξελθεῖν εἰς τὴν Γαλιλαίαν. ) — Αναγινώσκεται ἐν τῇ ἑορτῇ τοῦ ἁγίου Φιλίππου. Οὐ μόνον περιπολοῦντες σωματικῶς ἐν τῇ γῇ τοῦ Σωτῆρος οἱ μαθηταὶ τὴν ὑφήλιον ἐσαγήνευται τῷ κηρύγματι, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ μεταστάντες εἰς οὐρανοὺς σύνεισιν ἡμῖν νοητῶς, καὶ συναγελάζονται, καὶ σι· γῶντες κηρύττουσι, καὶ τοῖς σφῶν τεμένεσιν ἀφανῶς ἐνδημοῦντες, καὶ πρὸς τὰς αὐτῶν πανηγύρεις τους φιλεόρτους ἀγείροντες ἐναργῶς αὐτοῖς τῶν χαρισμά των μεταδιδόασιν. Ἐγὼ τοίνυν ὁρῶν τὸν ἱερὸν τοῦ μεγάλου Φιλίππου σηκὸν τῇ τοῦ λαοῦ πληθύϊ στενο χωρούμενον, τὴν ὑπὸ Θεοῦ δοθεῖσαν χάριν τοῖς ἁγίοις ἐκπλήττομαι, καὶ σιγῇ παρελθεῖν τὴν πανήγυριν οὐκ ἀνέχομαι. Αλλος μὲν οὖν ἄλλο τι τῇ ἑορτῇ τοῦ ἀποστόλου συνεισενέγκωμεν· ὁ μὲν γὰρ ἀγρυπνίαν πάννυχον, καὶ χαριστηρίους ᾠδάς· ὁ δὲ πνεῦμα συντετριμμένον καὶ δέησιν πρέπουσαν· ἄλλος τὴν τῶν ἑπταισμένων μετάνοιαν· ἕτερος τὸν πρὸς τοὺς πένητας ἔλεον (πάρεστι γάρ, ὡς ὁρᾶτε, πενομένων ἐνταῦθα πληθὺς) καὶ ἄλλος ἄλλο τι προσενέγκωμεν καὶ κενὸς ὀφθήτω μηδείς. Ἐγὼ δὲ ἐβουλόμην μὲν τὸν βίον πρὸ τῶν λόγων τιθέναι διδάσκαλον· ἦν γὰρ ἂν οὕτω τὰ τῆς διδασκαλίας ἁρμόδια τοῦ βίου, τοῖς λόγοις συμφθεγγομένου· ἀλλ' ἐπειδὴ τὸν βίον ἐπιφέρω πάσης κηλίδος ἁμαρτημάτων ἀνάπλεων, ἵνα Francisci Sco: si notæ. drinde εὐδοκίας cujus interpretationem auctor adnectit his verbis ἡ οἰκονομία καὶ θέλησις, quæ ego verti dispu sitionem, voluntatemque; si autem vertissem, beneplacitum, quod vult proprie εὐδοκία, et voluntatem et dispositionem adjunxissem, idem inepte dixissem. Quod vero pertinet ad vocem εὐδοκία, ea in sacris Litteris frequenter usurpatur, et quidem fere semper Deo attribuitur, ejusque beneplacitum, ut hoc utar verbo, bonam voluntatem, gratiam, benevolentiam erga homines signat; quod adnotarunt Maldonatus et Cornelius societ, nostræ. Confirmo hoc totum ex Εtym. magu. in voce εὐδοκία ubi ait: Παρὰ τὸ εὐδοκοῦν δὲ εὐδοκία, ἡ ἀρίστη καὶ καλλίστη - τοῦ Θεοῦ ἑκούσιος θέλησις· ὅθεν καὶ εὐδοκία Κυρίου παρὰ τὸ εὖ καὶ καλῶς δοκεῖν αὐτῷ· Ab εὐδοκῶ oritur εὐδοκία estque optima, et pulcherrima Dei spontanea voluntas. Unde et sidoxia beneplacitum Domini, ex eo quod bene recteque ipsi videatur. Harc Etym. quæ consonant cum ea vi hujus vocis, qua LXX sæpe usi sunt, et vetus Evangeliorum interpres.

8°5 HOMILIA XLIX. μὴ ἀσυντελὴς δόξω τῇ πανηγύρει παντάπασι, καὶ tam præfero, ne videar tamen huic celebritati ἀνόνητος, φέρε τῇ τοῦ ἀποστόλου πρεσβείᾳ τεθαρρη χώς, τὰς ἀναγνωσθείσας σήμερον τοῦ Εὐαγγελίου φωνὰς ταῖς φιλοθέοις ὑμῶν ἀκοαῖς ἐξηγήσομαι. inutilis exstitisse et omnino infructuosus, age jam apostolo deprecatore confisus lecta hodie Evangelii verba vobis piis auditoribus explanabo In illo tempore Voluit Jesus exire in Galilæam et invenit Philippum, et ait illi, Sequere me.» Cum vitam in terris ageret Salvator, et ad salutem nostram, quæ erant disposita negotiaretur, discipulorum vero, qui dispensationis divinæ mysterium erant 337 promulgaturi colum cogere consentaneum esset, primum omnium discipulum illumı admirabilem Philippum vocavit. Eisi enim Andreas jam ab initio discipulus esse cœperat, ipse tamen cum audisset a Joanne de Christo, quod esset Agnus Dei, a semetipso invitatus accessit. Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ «Ηθέλησεν ὁ Ἰησοῦς ἐξελθεῖν εἰς τὴν Γαλιλαίαν, καὶ εὑρίσκει Φίλιππον, καὶ λέγει αὐτῷ· Ακολούθει μοι.» Ηνίκα τὰς ἐπὶ τῆς γῆς διατριβὰς ὁ Σωτὴρ ἐπεποίητο, τὴν εἰς ἡμᾶς οἰκονο μίαν πραγματευόμενος, ἔδει δὲ καὶ μαθητῶν ἀθροί και χορὸν ὀφειλόντων κηρύξαι τὸ τῆς οἰκονομίας μυστήριον, καλεῖται πρῶτος εἰς μαθητείαν ὁ θαυ μάσιος Φίλιππος. Εἰ γὰρ καὶ ᾿Ανδρέας ἀρχῆθεν ἐμαθητεύσατο, ἀλλ᾽ ἐκεῖνος αὐτοκλητὶ παρεγένετο ἀκούσας ειρηκότος Ιωάννου περὶ Χριστοῦ, ὡς αὐτὸς εἴη ὁ ᾿Αμνὸς τοῦ Θεοῦ. Τὸν δὲ ἱερώτατον Φίλιππον, β Sanctissimum vero Philippum veluti præclarum οἷόν τι κάλλιστον εὕρημα, καὶ ποθούμενον εὑρηκὼς ὁ Χριστὸς ὁ Σωτὴρ ἡμῶν· τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ, • Εὑρίσκει Φίλιππον,» λέγει αὐτῷ·. Ακολούθει μαι.» Ο γὰρ δὴ Φίλιππος, καὶ πάλαι συνήθης ἦν τῷ Χριστῷ ἀνατραφέντι ἐν Γαλιλαίᾳ, ὡς διδάσκει τὸ Εὐαγγέλιον. Εμελλε δ' ἄρα ὑποδοχεὺς γενέσθαι τῆς λαμπάδος τοῦ Πνεύματος, καὶ τῆς κλήσεως φέρειν τὴν πράξιν κατάλληλον. Ερμηνεύεται γὰρ στόμα λαμπάδος ὁ Φίλιππος. Ην δὲ ὁ Φίλιππος ἀπὸ Βηθσαϊδα ἐκ τῆς κώμης Ανδρέου καὶ Πέτρου. Τὸ τὴν κώμην εἰπεῖν ἐξ ἧς ὤρμητο, ὡς εἴη Βεθσαϊδα, ἐπιμνησθῆναι δὲ καὶ Πέτρου, καὶ ᾿Ανδρέου διττὸν ὠδίνει σκοπόν. Ινα τε δείξῃς ὡς τὰ ἐξουθενημένα τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεὸς, καὶ ὅτι ἐβεβαιοῦτο διὰ τῶν ἔργων τῆς κώμης τὸ ὄνομα • Βηθσαϊδὰ γὰρ οἶκος θηρευτῶν ἑρμηνεύεται τῇ Ἑλλάδι φωνῇ. Ἐκ ταύτης οὖν προσκαλεῖται τοὺς θηρευτὰς τῶν ἀνθρωπίνων ψυχῶν, Πέτρον, καὶ ᾿Ανδρέαν, καὶ Φίλιππον, καὶ τοὺς Ζεβεδαίου υἱοὺς, οἷς ἔλεγε • Δεῦτε ὀπίσω μου, και ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων.» Τί οὖν ὁ Φίλιππος; ἅμα τῷ κληθῆναι ἐλλαμφθεὶς, τὴν διάνοιαν ἔγνω τίς ὁ καλῶν. Διάπυρος δὲ φίλος ὢν τοῦ Ναθαναήλ, καὶ σὺν αὐτῷ ἐρευνῶν τὰ τῷ νόμῳ, καὶ τοῖς προφήτ ταις λαληθέντα περὶ Χριστοῦ, δεινὸν ἡγεῖται, εἰ μὴ καὶ τῷ φίλῳ τὸν εὑρεθέντα κοινωνήσαιτο θησαυρόν. 89 Joan. 1, 43 seqq. G lucrum et exoptatum cumn Salvator noster Christus invenisset, hoc enim innuitur per hæc verba, c Invenit Philippum, ait illi, e Sequere me. Philippus porro jam pridem notus fuerat Christo, qui in Galilaea, ut docet Evangelium, educatus fuit ". Debuerat igitur jam recepisse Spiritus sancti fulgorem et facta ferre nomini congruen· tia. Philippum enim ios lampadis interpretari quis posset. ‹ Erat autem Philippus a Bethsaida civitate Andreæ el Petri.. Quod civitas ex qua orius erat, nimirum Bethsaida indicetur, quodque mentio Andreæ et Petri inseratur, duplicem parit intellectum. Nam et ex hoc ostenditur Deum contemptibilia mundi elegisse, et uti civitatis nomen comprobaretur operibus. Bethsaida quippe venatorum domus Græca lingua vertitur. Ex hac igitur humanorum animoruni convocat venatores Petrum et Andream et Philippum et filios Zebedæi, quibus dixit: «Venite post me, faciami vos fieri piscatores hominum *.» Quid igitur Philippus? Simul vocatus est, et mente illustratus, et vocantem cognovit. Et cum ardens ejus in Nathanaelem studium esset, et una cum illo, quæ a lege, et prophetis de Christo dicta erant pervestigare consuesset, defuturum se officio existimavit, nisi cum illo de invento thesauro communicaret. Igitur amico ss Matth. 11, 23.» Matth. IV, 16. Francisci Scorsi notæ. Patre illi, quæ scripserunt, sumere potuerint, si jam editum legere potuissent. Admirabilem. Deest ὁ θαυμάσος in uno cod., sed non abest a stylo Græcorum Patrum, qui his epithetis sanctos ac præsertim apostolos insignire solent: reposui igitur ex Gall. Primum omnium. Hanc notam conficiet Cor- ratis retuli, quibus ita congruit noster ut ab hoe nelius noster vel potius Toletus, ex quo ipse eam se desumpsisse fatetur, ut nihil mihi verendum sit ab utroque mutuari; sic itaque Cornelius cui sane multum debemus ob varietatem doctrinæ in explicandis sacris libris, ac præsertim Evangeliis, postremo eins opere. Sic igitur ille in hunc locum Joan.: Philippo hoc decus, et hæc laus debetur, quod primus omnium a Christo dicente: Sequere me, exterius rocatus sit, et interius mentem ejus impellente Spiritu sancto vocationi huic obediens illico Christum secutus sit, quia ipse studiosus erat legis Mosaica, et de adventu Christi sollicitus. Petrus autem et Andreas prins vocati sunt per internam inspirationem, non exterius per externam vocem Christi, sed audita voce Jean. Baptistæ Magistri sui dicentis: 4 Ecce agnus Dei, s ab eo non vocali, et aponte sua Jesum adeunt. llæc ex auctoribus memoVeluli praclarum lucrum. Sic nihi visum est vertere τὸ εὔρημα, sensum et auctoris verb: sequentia respicienti; et quia ineptum fortasse futurum fuisset tanquam præclarum inventum invenisset; εύρημα vero idem quod Έρμαιον lucruin esse, vel ex lexicographis disces. In hoc sensu videtur; S. Proclus usus voce ευρηκέναι. Ubi de S. Andrea, oral. 20: Διὰ τοῦτο σήμερον ὁ ᾿Ανδρέας καθάπερ θησαυρὸν φωτός εὑρηκὼς τὸν κοινὸν Δε σπότην, etc. Ideo Andreas hodie tanquam thesaurum quemdam lucis communem Dominum cum inventsset."

convento, magno delibutus gaudio, ejus quod quære- Εντυχών οὖν τῷ ἑταίρῳ μάλα περιχαρῶς τοῦ ζη bant, index efficitur. Invenit, inquit, Philippus Nathanaelem, et ait illi Quem scripsit Moyses in lege, et prophet's, invenimus Jesum filium Joseph a Nazareth, › modo mon in hanc sententiam exclamans: Non opus est nobis amplius, chare Nathanael, mentem intendere litteræ, re comperta. Invenimus scilicet eum, qui diu multumque nobis in quæstione fuit. Adverte vero quomodo Philippus, quamvis grandia loqui videatur, non tamen Judaicam omnem crassitiem excusserit. Qua enim Filium Joseph Dominum vocat, arguitur 338 profecto mysterium nondum liquido cognovisse. Cognovit vero postmodum non fuisse Joseph ipsi patrem secundum carnem, quando dicere Magistro non dubitavit: «Ostende nobis Patrem ".¸> • Dicit ei Nathanael: Nazareth potest aliquid boni esse? dicit ei Philippus: Veni et vide.» Quid igitur Nathanael? Cum planissime de mysterio Salvatoris ex divinis Litteris esset instructus, nosset fore, ut a Bethleem primo exoriretur Dominus, Nazaræus vero ex commoratione in Nazareth facta vocaretur, haud cunctanter Philippi verbis assensit, nimirum magnum quid, et optimum fore, quod exspectaretura Nazareth ostendendum.Illa enim: ‹ Nazareth potest aliquid boni esse, › non sunt per dubitationem dicta ut quidam opinantur. Ineplum enim esset eo sensu accipere verba Na- ** Joan. xvII, 8. ac τουμένου γίνεται μηνυτής. • Εὑρίσκει γάρ, φησί, Φίλιππος τὸν Ναθαναήλ, καὶ λέγει αὐτῷ· Ον ἔγραψε Μωσῆς ἐν τῷ νόμῳ, καὶ οἱ προφῆται, εύρήκαμεν Ἰησοῦν τὸν υἱὸν Ἰωσήφ τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ.. Μονονουχί ἐκεκράγει, Οὐ χρεία ἡμῖν ἔτι, φίλε Ναθαναήλ, προσέχειν τῷ γράμματι, ἐντυχοῦσι τῷ πράγματι. Ευρήκαμεν γάρ ἐκεῖνον περὶ οὗ τὴν πολλὴν ζήτησιν ἐποιούμεθα. Ορα δὲ ὡς, καίτοι μεγάλα δοχῶν λέγειν ὁ Φίλιππος, ὅμως οὐ πάντη τῆς Ἰουδαϊκῆς παχύτητος ἀπολέλυται. Οις γὰρ υἱὸν Ἰωσὴφ ὀνομάζει τὸν Κύριον δῆλός ἐστι µw xabaрw; vous a popov. 'EREYE YE μήπω καθαρῶς ἐπιγνοὺς τὸ μυστήριον. Ἐπέγνω γε μὴν ὕστερον, ὡς οὐκ ἦν αὐτῷ κατὰ σάρκα πατὴρ, ὅτε καὶ θαῤῥεῖ τῷ διδασκάλῳ εἰπεῖν· «Δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα σου. • Λέγει αὐτῷ Ναθαναήλ· Ἐκ Ναζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι; Λέγει αὐτῷ Φίλιππος - Ερχου καὶ ἴδε. ο Τί οὖν ὁ Ναθαναήλ; Ατε μετ' ἀκριβείας κατηχηθεὶς ἐκ τῶν θείων Γραφῶν τὸ τοῦ Σωτῆρος μυστήριον, καὶ εἰδὼς, ὡς ἐκ Βηθλεὲμ μὲν ἡ πρώτη γενήσεται θεοφανεία, διὰ δὲ τὴν ἐκ Ναζαρέτ διαγωγήν, Ναζω ραῖος κληθήσεται, τοῖς τοῦ Φιλίππου λόγοις προχεί ρως συνωμολόγησεν, ὅτι μέγα δή τι, καὶ κάλλιστον ἔσται τὸ ἐκ τῆς Ναζαρέτ ἀναδειχθήσεσθαι προσδοκώ μενον. Τὸ γάρ ι Ἐκ Ναζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι, ο οὐκ ἀπορητικώς είρηται, ὡς τινες οἴονται. Francisci Scorsi notæ. Philippus os lampadis. Non possum diff- utroque Testamento ad præsentem expositionem teri hanc notationem valde esse detortam, et longius quam licet ab Hebraica regione deductam cum vox in Græcia nata sit, et ab ea translata ad Hebræos. Φίλιππος enim ἀπὸ τοῦ φιλεῖν ἵππους, ab amore, seu studio equorum, quod laudi datum est non mediocri illis priscis heroibus, quin et diis a fabulatoribus Græcis, ut Palladi a Callimachio εἰς λουτρὰ τῆς Παλλάδος. Ab hoc igitur nomor adscitum; sed si quis condonare id etymon velit Theophani, pie illud ad sensum suum, et laudem apostoli trahenti, non omnino sine ulla probabili ratione dictum existimare possit: 15 enim us el 75 fax seu lampas, unde Philippi nomen ipse concinnat. Betsaida quippe venatorum domus. S. Hieronymus et etymologiam confirmabit simul, et sensum auctoris, quæ ex ignobilitate oppidi dedueit Christum voluisse ostendere a se ignobilia, et contemptibilia mundi electa fuisse. Sic itaque Hieron. lib. 1x, in cap. xvi Ezech.: Viculus PeIri, et Andreæ (idemque Philippi) hoc appellatur vocabulo. Betsaida enim lingua nostra appellatur domus venatorum. Lege præterea Onoinaograph. Ballistr. qui disputat de duplici voce el lectione, Bethesda et Betsaida. Non sunt per dubitationem dicta. Affirmative verba illa: Nazareth potest aliquid boni esse, legit et asserit accipienda Theophanes, quomodo etiam legisse Rupertum, Augustinum, Bedain, nullum vero ex Græcis Patribus, adnotat Maldonatus noster. Sed ecce hic, quem nove in lucem damus, Græcus Pater Latinis illis consentit, quem Maldonatus, si antea editus esset, habere potuisset, quem in eam sententiam afferret. Itaque et in học quem ita exponit, et in cæteris testinioniis ab astruendam Græcam voculam & accipit pro quiddam, vel pro particula Emitatix intensiva ost, ut Latini aliquando quam, eodemque modo idem auctor hom. 46, quæ est de sedata maris tempestate verba illa: Qualis est hic quia venti et mare obediunt ei, non interrogative, sed affirmative sumit hoc modo: Quam magnus hic est qui tantis viribus pollet, et transfert elementa quo vult. Atque ut singulos expendam locos adductos ab auctore, primus ille psal. legitur quidem etiam in edit. Græca LXX cum interrogatione; attamen non deest, qui legat, vel explicet: Valde multiplicati sunt, ut Vatablus, quæ lectio in idem recidit, ac si dicas cum nostro Quam maxime multiplicati sunt inimici mei! Neque vero si ita explices, repugnat sensus cum nostra Vulgata lectione, et ea etiam quæ est LXX. Quod enim per figuram admirationis, vel interrogationis dicitur, quod ad rem et sensum pertinet, non est aliud ab eo, quod sine hujusmodi figura solum affirmando pronuntiatur: ut illa ex Cant. sunt ex cap. 1, ubi nos habemus: Pulchre sunt genæ tuæ sicut turturis, LXX habent: Ti wpaiώθησαν αἱ σιαγόνες σου· et versio Latina sext.: Quam speciosa facta sunt genæ tuæ sicut turturis! Neque ulla in edit. est interrogationis nota, ut videatur illud Græcum pro particula intensiva ownino sumptum. Cap. vero iv, ubi nos legimus: Quam pulchræ sunt mammæ tuæ, soror mea sponsa? cum apposita admirationis nota, LXX: Tl ¿xaλliwθησαν οἱ μαστοί σου, nulla addita nota etiam in Bibliis regiis correctissimis. Unde idem sensus colligitur, qui affertur a nostro, qui sane ita in suis Bibliis legit. Demum locus ille S. Matthæi cap. VII: Quam angusta porta el arcla via est! Græece dicitur: Τί στενή πύλη, και τεθλιμμένη ἡ

convento, magno delibutus gaudio, ejus quod quære- Εντυχών οὖν τῷ ἑταίρῳ μάλα περιχαρῶς τοῦ ζη bant, index efficitur. Invenit, inquit, Philippus Nathanaelem, et ait illi Quem scripsit Moyses in lege, et prophet's, invenimus Jesum filium Joseph a Nazareth, › modo mon in hanc sententiam exclamans: Non opus est nobis amplius, chare Nathanael, mentem intendere litteræ, re comperta. Invenimus scilicet eum, qui diu multumque nobis in quæstione fuit. Adverte vero quomodo Philippus, quamvis grandia loqui videatur, non tamen Judaicam omnem crassitiem excusserit. Qua enim Filium Joseph Dominum vocat, arguitur 338 profecto mysterium nondum liquido cognovisse. Cognovit vero postmodum non fuisse Joseph ipsi patrem secundum carnem, quando dicere Magistro non dubitavit: «Ostende nobis Patrem ".¸> • Dicit ei Nathanael: Nazareth potest aliquid boni esse? dicit ei Philippus: Veni et vide.» Quid igitur Nathanael? Cum planissime de mysterio Salvatoris ex divinis Litteris esset instructus, nosset fore, ut a Bethleem primo exoriretur Dominus, Nazaræus vero ex commoratione in Nazareth facta vocaretur, haud cunctanter Philippi verbis assensit, nimirum magnum quid, et optimum fore, quod exspectaretura Nazareth ostendendum.Illa enim: ‹ Nazareth potest aliquid boni esse, › non sunt per dubitationem dicta ut quidam opinantur. Ineplum enim esset eo sensu accipere verba Na- ** Joan. xvII, 8. ac τουμένου γίνεται μηνυτής. • Εὑρίσκει γάρ, φησί, Φίλιππος τὸν Ναθαναήλ, καὶ λέγει αὐτῷ· Ον ἔγραψε Μωσῆς ἐν τῷ νόμῳ, καὶ οἱ προφῆται, εύρήκαμεν Ἰησοῦν τὸν υἱὸν Ἰωσήφ τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ.. Μονονουχί ἐκεκράγει, Οὐ χρεία ἡμῖν ἔτι, φίλε Ναθαναήλ, προσέχειν τῷ γράμματι, ἐντυχοῦσι τῷ πράγματι. Ευρήκαμεν γάρ ἐκεῖνον περὶ οὗ τὴν πολλὴν ζήτησιν ἐποιούμεθα. Ορα δὲ ὡς, καίτοι μεγάλα δοχῶν λέγειν ὁ Φίλιππος, ὅμως οὐ πάντη τῆς Ἰουδαϊκῆς παχύτητος ἀπολέλυται. Οις γὰρ υἱὸν Ἰωσὴφ ὀνομάζει τὸν Κύριον δῆλός ἐστι µw xabaрw; vous a popov. 'EREYE YE μήπω καθαρῶς ἐπιγνοὺς τὸ μυστήριον. Ἐπέγνω γε μὴν ὕστερον, ὡς οὐκ ἦν αὐτῷ κατὰ σάρκα πατὴρ, ὅτε καὶ θαῤῥεῖ τῷ διδασκάλῳ εἰπεῖν· «Δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα σου. • Λέγει αὐτῷ Ναθαναήλ· Ἐκ Ναζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι; Λέγει αὐτῷ Φίλιππος - Ερχου καὶ ἴδε. ο Τί οὖν ὁ Ναθαναήλ; Ατε μετ' ἀκριβείας κατηχηθεὶς ἐκ τῶν θείων Γραφῶν τὸ τοῦ Σωτῆρος μυστήριον, καὶ εἰδὼς, ὡς ἐκ Βηθλεὲμ μὲν ἡ πρώτη γενήσεται θεοφανεία, διὰ δὲ τὴν ἐκ Ναζαρέτ διαγωγήν, Ναζω ραῖος κληθήσεται, τοῖς τοῦ Φιλίππου λόγοις προχεί ρως συνωμολόγησεν, ὅτι μέγα δή τι, καὶ κάλλιστον ἔσται τὸ ἐκ τῆς Ναζαρέτ ἀναδειχθήσεσθαι προσδοκώ μενον. Τὸ γάρ ι Ἐκ Ναζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι, ο οὐκ ἀπορητικώς είρηται, ὡς τινες οἴονται. Francisci Scorsi notæ. Philippus os lampadis. Non possum diff- utroque Testamento ad præsentem expositionem teri hanc notationem valde esse detortam, et longius quam licet ab Hebraica regione deductam cum vox in Græcia nata sit, et ab ea translata ad Hebræos. Φίλιππος enim ἀπὸ τοῦ φιλεῖν ἵππους, ab amore, seu studio equorum, quod laudi datum est non mediocri illis priscis heroibus, quin et diis a fabulatoribus Græcis, ut Palladi a Callimachio εἰς λουτρὰ τῆς Παλλάδος. Ab hoc igitur nomor adscitum; sed si quis condonare id etymon velit Theophani, pie illud ad sensum suum, et laudem apostoli trahenti, non omnino sine ulla probabili ratione dictum existimare possit: 15 enim us el 75 fax seu lampas, unde Philippi nomen ipse concinnat. Betsaida quippe venatorum domus. S. Hieronymus et etymologiam confirmabit simul, et sensum auctoris, quæ ex ignobilitate oppidi dedueit Christum voluisse ostendere a se ignobilia, et contemptibilia mundi electa fuisse. Sic itaque Hieron. lib. 1x, in cap. xvi Ezech.: Viculus PeIri, et Andreæ (idemque Philippi) hoc appellatur vocabulo. Betsaida enim lingua nostra appellatur domus venatorum. Lege præterea Onoinaograph. Ballistr. qui disputat de duplici voce el lectione, Bethesda et Betsaida. Non sunt per dubitationem dicta. Affirmative verba illa: Nazareth potest aliquid boni esse, legit et asserit accipienda Theophanes, quomodo etiam legisse Rupertum, Augustinum, Bedain, nullum vero ex Græcis Patribus, adnotat Maldonatus noster. Sed ecce hic, quem nove in lucem damus, Græcus Pater Latinis illis consentit, quem Maldonatus, si antea editus esset, habere potuisset, quem in eam sententiam afferret. Itaque et in học quem ita exponit, et in cæteris testinioniis ab astruendam Græcam voculam & accipit pro quiddam, vel pro particula Emitatix intensiva ost, ut Latini aliquando quam, eodemque modo idem auctor hom. 46, quæ est de sedata maris tempestate verba illa: Qualis est hic quia venti et mare obediunt ei, non interrogative, sed affirmative sumit hoc modo: Quam magnus hic est qui tantis viribus pollet, et transfert elementa quo vult. Atque ut singulos expendam locos adductos ab auctore, primus ille psal. legitur quidem etiam in edit. Græca LXX cum interrogatione; attamen non deest, qui legat, vel explicet: Valde multiplicati sunt, ut Vatablus, quæ lectio in idem recidit, ac si dicas cum nostro Quam maxime multiplicati sunt inimici mei! Neque vero si ita explices, repugnat sensus cum nostra Vulgata lectione, et ea etiam quæ est LXX. Quod enim per figuram admirationis, vel interrogationis dicitur, quod ad rem et sensum pertinet, non est aliud ab eo, quod sine hujusmodi figura solum affirmando pronuntiatur: ut illa ex Cant. sunt ex cap. 1, ubi nos habemus: Pulchre sunt genæ tuæ sicut turturis, LXX habent: Ti wpaiώθησαν αἱ σιαγόνες σου· et versio Latina sext.: Quam speciosa facta sunt genæ tuæ sicut turturis! Neque ulla in edit. est interrogationis nota, ut videatur illud Græcum pro particula intensiva ownino sumptum. Cap. vero iv, ubi nos legimus: Quam pulchræ sunt mammæ tuæ, soror mea sponsa? cum apposita admirationis nota, LXX: Tl ¿xaλliwθησαν οἱ μαστοί σου, nulla addita nota etiam in Bibliis regiis correctissimis. Unde idem sensus colligitur, qui affertur a nostro, qui sane ita in suis Bibliis legit. Demum locus ille S. Matthæi cap. VII: Quam angusta porta el arcla via est! Græece dicitur: Τί στενή πύλη, και τεθλιμμένη ἡ

8°5 HOMILIA XLIX. μὴ ἀσυντελὴς δόξω τῇ πανηγύρει παντάπασι, καὶ tam præfero, ne videar tamen huic celebritati ἀνόνητος, φέρε τῇ τοῦ ἀποστόλου πρεσβείᾳ τεθαρρη χώς, τὰς ἀναγνωσθείσας σήμερον τοῦ Εὐαγγελίου φωνὰς ταῖς φιλοθέοις ὑμῶν ἀκοαῖς ἐξηγήσομαι. inutilis exstitisse et omnino infructuosus, age jam apostolo deprecatore confisus lecta hodie Evangelii verba vobis piis auditoribus explanabo In illo tempore Voluit Jesus exire in Galilæam et invenit Philippum, et ait illi, Sequere me.» Cum vitam in terris ageret Salvator, et ad salutem nostram, quæ erant disposita negotiaretur, discipulorum vero, qui dispensationis divinæ mysterium erant 337 promulgaturi colum cogere consentaneum esset, primum omnium discipulum illumı admirabilem Philippum vocavit. Eisi enim Andreas jam ab initio discipulus esse cœperat, ipse tamen cum audisset a Joanne de Christo, quod esset Agnus Dei, a semetipso invitatus accessit. Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ «Ηθέλησεν ὁ Ἰησοῦς ἐξελθεῖν εἰς τὴν Γαλιλαίαν, καὶ εὑρίσκει Φίλιππον, καὶ λέγει αὐτῷ· Ακολούθει μοι.» Ηνίκα τὰς ἐπὶ τῆς γῆς διατριβὰς ὁ Σωτὴρ ἐπεποίητο, τὴν εἰς ἡμᾶς οἰκονο μίαν πραγματευόμενος, ἔδει δὲ καὶ μαθητῶν ἀθροί και χορὸν ὀφειλόντων κηρύξαι τὸ τῆς οἰκονομίας μυστήριον, καλεῖται πρῶτος εἰς μαθητείαν ὁ θαυ μάσιος Φίλιππος. Εἰ γὰρ καὶ ᾿Ανδρέας ἀρχῆθεν ἐμαθητεύσατο, ἀλλ᾽ ἐκεῖνος αὐτοκλητὶ παρεγένετο ἀκούσας ειρηκότος Ιωάννου περὶ Χριστοῦ, ὡς αὐτὸς εἴη ὁ ᾿Αμνὸς τοῦ Θεοῦ. Τὸν δὲ ἱερώτατον Φίλιππον, β Sanctissimum vero Philippum veluti præclarum οἷόν τι κάλλιστον εὕρημα, καὶ ποθούμενον εὑρηκὼς ὁ Χριστὸς ὁ Σωτὴρ ἡμῶν· τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ, • Εὑρίσκει Φίλιππον,» λέγει αὐτῷ·. Ακολούθει μαι.» Ο γὰρ δὴ Φίλιππος, καὶ πάλαι συνήθης ἦν τῷ Χριστῷ ἀνατραφέντι ἐν Γαλιλαίᾳ, ὡς διδάσκει τὸ Εὐαγγέλιον. Εμελλε δ' ἄρα ὑποδοχεὺς γενέσθαι τῆς λαμπάδος τοῦ Πνεύματος, καὶ τῆς κλήσεως φέρειν τὴν πράξιν κατάλληλον. Ερμηνεύεται γὰρ στόμα λαμπάδος ὁ Φίλιππος. Ην δὲ ὁ Φίλιππος ἀπὸ Βηθσαϊδα ἐκ τῆς κώμης Ανδρέου καὶ Πέτρου. Τὸ τὴν κώμην εἰπεῖν ἐξ ἧς ὤρμητο, ὡς εἴη Βεθσαϊδα, ἐπιμνησθῆναι δὲ καὶ Πέτρου, καὶ ᾿Ανδρέου διττὸν ὠδίνει σκοπόν. Ινα τε δείξῃς ὡς τὰ ἐξουθενημένα τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεὸς, καὶ ὅτι ἐβεβαιοῦτο διὰ τῶν ἔργων τῆς κώμης τὸ ὄνομα • Βηθσαϊδὰ γὰρ οἶκος θηρευτῶν ἑρμηνεύεται τῇ Ἑλλάδι φωνῇ. Ἐκ ταύτης οὖν προσκαλεῖται τοὺς θηρευτὰς τῶν ἀνθρωπίνων ψυχῶν, Πέτρον, καὶ ᾿Ανδρέαν, καὶ Φίλιππον, καὶ τοὺς Ζεβεδαίου υἱοὺς, οἷς ἔλεγε • Δεῦτε ὀπίσω μου, και ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων.» Τί οὖν ὁ Φίλιππος; ἅμα τῷ κληθῆναι ἐλλαμφθεὶς, τὴν διάνοιαν ἔγνω τίς ὁ καλῶν. Διάπυρος δὲ φίλος ὢν τοῦ Ναθαναήλ, καὶ σὺν αὐτῷ ἐρευνῶν τὰ τῷ νόμῳ, καὶ τοῖς προφήτ ταις λαληθέντα περὶ Χριστοῦ, δεινὸν ἡγεῖται, εἰ μὴ καὶ τῷ φίλῳ τὸν εὑρεθέντα κοινωνήσαιτο θησαυρόν. 89 Joan. 1, 43 seqq. G lucrum et exoptatum cumn Salvator noster Christus invenisset, hoc enim innuitur per hæc verba, c Invenit Philippum, ait illi, e Sequere me. Philippus porro jam pridem notus fuerat Christo, qui in Galilaea, ut docet Evangelium, educatus fuit ". Debuerat igitur jam recepisse Spiritus sancti fulgorem et facta ferre nomini congruen· tia. Philippum enim ios lampadis interpretari quis posset. ‹ Erat autem Philippus a Bethsaida civitate Andreæ el Petri.. Quod civitas ex qua orius erat, nimirum Bethsaida indicetur, quodque mentio Andreæ et Petri inseratur, duplicem parit intellectum. Nam et ex hoc ostenditur Deum contemptibilia mundi elegisse, et uti civitatis nomen comprobaretur operibus. Bethsaida quippe venatorum domus Græca lingua vertitur. Ex hac igitur humanorum animoruni convocat venatores Petrum et Andream et Philippum et filios Zebedæi, quibus dixit: «Venite post me, faciami vos fieri piscatores hominum *.» Quid igitur Philippus? Simul vocatus est, et mente illustratus, et vocantem cognovit. Et cum ardens ejus in Nathanaelem studium esset, et una cum illo, quæ a lege, et prophetis de Christo dicta erant pervestigare consuesset, defuturum se officio existimavit, nisi cum illo de invento thesauro communicaret. Igitur amico ss Matth. 11, 23.» Matth. IV, 16. Francisci Scorsi notæ. Patre illi, quæ scripserunt, sumere potuerint, si jam editum legere potuissent. Admirabilem. Deest ὁ θαυμάσος in uno cod., sed non abest a stylo Græcorum Patrum, qui his epithetis sanctos ac præsertim apostolos insignire solent: reposui igitur ex Gall. Primum omnium. Hanc notam conficiet Cor- ratis retuli, quibus ita congruit noster ut ab hoe nelius noster vel potius Toletus, ex quo ipse eam se desumpsisse fatetur, ut nihil mihi verendum sit ab utroque mutuari; sic itaque Cornelius cui sane multum debemus ob varietatem doctrinæ in explicandis sacris libris, ac præsertim Evangeliis, postremo eins opere. Sic igitur ille in hunc locum Joan.: Philippo hoc decus, et hæc laus debetur, quod primus omnium a Christo dicente: Sequere me, exterius rocatus sit, et interius mentem ejus impellente Spiritu sancto vocationi huic obediens illico Christum secutus sit, quia ipse studiosus erat legis Mosaica, et de adventu Christi sollicitus. Petrus autem et Andreas prins vocati sunt per internam inspirationem, non exterius per externam vocem Christi, sed audita voce Jean. Baptistæ Magistri sui dicentis: 4 Ecce agnus Dei, s ab eo non vocali, et aponte sua Jesum adeunt. llæc ex auctoribus memoVeluli praclarum lucrum. Sic nihi visum est vertere τὸ εὔρημα, sensum et auctoris verb: sequentia respicienti; et quia ineptum fortasse futurum fuisset tanquam præclarum inventum invenisset; εύρημα vero idem quod Έρμαιον lucruin esse, vel ex lexicographis disces. In hoc sensu videtur; S. Proclus usus voce ευρηκέναι. Ubi de S. Andrea, oral. 20: Διὰ τοῦτο σήμερον ὁ ᾿Ανδρέας καθάπερ θησαυρὸν φωτός εὑρηκὼς τὸν κοινὸν Δε σπότην, etc. Ideo Andreas hodie tanquam thesaurum quemdam lucis communem Dominum cum inventsset."

• Super quem enim, respiciam Dominus, per pro- ἐπὶ τὸν πραΰν, καὶ ἤσυχον.» Οὐκ οὖν ἀφροσυνὴν phetam inquit, nisi super humilem et quietum et trementem sermones nicos 30?, Non igitur stultitiam sapientiæ et scientiæ inscitiam anteposuit, ut improbi quidam veritatis adversarii hoc dictum accipiunt, sed humilitatem superbiæ prætulit. Emciamur igitur et nos parvuli, fratres, et eam quæ - secundum Deum est infantiam præ nobis feramus; puerorum in perferenda injuria patientiam imitemur: «Nisi enim efficiamini sicut parvuli, ait Salvator, non intrabitis in regnum Dei *. › Non præcipit, ut in puerilem convertamur ætatem, hoc enim fieri nullo modo potest, sed uti ad infantis simplicitatem mores nostros conformemus. Nanı, cum ostenderet parvulos, non dixit: Horum est, sed, ‹ Talium est regnum cœ!orum • Si igitur et uos morum simplicitate parvulos nos præbuerimus, in nobis etiam divina voluntatis beneplacitum perficietur, et velut hæreditas dabitur regnum cœJorum, quo utinam perveniamus 336 omnes in et sancto Spiritu in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA XLIX. σοφίας προέκρινεν, οὐδὲ γνώσεως ἄγνοιαν, ὡς οἱ πονηροὶ τῆς ἀληθείας κατήγοροι τὸ ῥητὸν ἐξελά βοντο, ἀλλὰ τῆς ἀλαζονείας τὴν ταπείνωσιν προετίμησε. Νηπιάσωμεν οὖν καὶ ἡμεῖς, ὦ ἀδελφοί, τὴν κατὰ Θεὸν νηπιότητα· μιμησώμεθα τῶν παίδων τὸ ἀνεξίκακον. ι Ἐὰν γὰρ μὴ γένησθε, φησὶν ὁ Σωτὴρ ὡς τὰ παιδία ταῦτα, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Οὐκ ἐπιτάττει πρὸς τὴν παιδικὴν ἡλικίαν ἀντιστραφῆναι· τοῦτο γὰρ τῶν ἀμηχάνων ἐστίν. ἀλλὰ πρὸς τὸ τοῦ βρέφους ἀκέραιον τὸ ἑαυτοῦ ἦθος ῥυθμήσασθαι. Δεικνὺς δὲ τὰ παιδία οὐκ εἶπεν, Τούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ, Τῶν τοιούτων. Αν οὖν καὶ ἡμεῖς τῇ ἁπλότητι νηπιάσωμεν, τελεσθήσεται καὶ ἐν ἡμῖν ἡ τοῦ Θεοῦ εὐδοκία, καὶ δοθήσεται ὡς κλῆρος ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἧς ἐπιβαίημεν ἅπαντες ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύ ματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Christo Jesu Domino nostro, cui gloria cum Patre, In illa verba: ‹ Voluit Jesus exire in Galilæam. › Legitur in festo S. Philippi. Non modo cum in terris corpore versarentur Salvatoris nostri discipuli, prædicationis everriculo traxerunt homines sub sole degentes, sed etiam mune translati in cœlum nobis adsunt spiritu, unaque conveniunt, et quamvis taciti prædicant, et sua in templa invisibili modo advenientes, et ad festa celebranda studiosos eorum congregantes, charismata manifeste ipsis impertiunt. Ego igitur cum sacram magni Philippi ædem conferta populi multitudine oppleri videam, gratiam a Deo sanctis dalam obtupesco, nec facile pati possum hanc celebritatem silentio præteriri. Ad hunc igitur diem festum honestandum aliud alius contribuamus. Et hic quidem totius noctis vigiliam, et gratiarum actionis cantica: ille vero spiritum contritum, et congruentes preces; alius pœnitentiam peccatorum; alius in pauperes misericordiam (adest enim hic, ut videtis pauperum multitudo), ac demum aliud alius conferamus; atque iuers nemo, et vacuus videatur. Equidem ego cuperem ad hortandum vitam ante quam verba proponere; hic enim esset aptior docendi modus, si verbis vita concineret; sed '; quoniam vitam omnibus peccatorum maculis nota- • Isa. Lxv, 2. * Matth. xviii, 3. p ΟΜΙΛΙΑ ΜΘ'. Εἰς τὸ, ο Ἠθέλησεν ὁ Ἰησοῦς ἐξελθεῖν εἰς τὴν Γαλιλαίαν. ) — Αναγινώσκεται ἐν τῇ ἑορτῇ τοῦ ἁγίου Φιλίππου. Οὐ μόνον περιπολοῦντες σωματικῶς ἐν τῇ γῇ τοῦ Σωτῆρος οἱ μαθηταὶ τὴν ὑφήλιον ἐσαγήνευται τῷ κηρύγματι, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ μεταστάντες εἰς οὐρανοὺς σύνεισιν ἡμῖν νοητῶς, καὶ συναγελάζονται, καὶ σι· γῶντες κηρύττουσι, καὶ τοῖς σφῶν τεμένεσιν ἀφανῶς ἐνδημοῦντες, καὶ πρὸς τὰς αὐτῶν πανηγύρεις τους φιλεόρτους ἀγείροντες ἐναργῶς αὐτοῖς τῶν χαρισμά των μεταδιδόασιν. Ἐγὼ τοίνυν ὁρῶν τὸν ἱερὸν τοῦ μεγάλου Φιλίππου σηκὸν τῇ τοῦ λαοῦ πληθύϊ στενο χωρούμενον, τὴν ὑπὸ Θεοῦ δοθεῖσαν χάριν τοῖς ἁγίοις ἐκπλήττομαι, καὶ σιγῇ παρελθεῖν τὴν πανήγυριν οὐκ ἀνέχομαι. Αλλος μὲν οὖν ἄλλο τι τῇ ἑορτῇ τοῦ ἀποστόλου συνεισενέγκωμεν· ὁ μὲν γὰρ ἀγρυπνίαν πάννυχον, καὶ χαριστηρίους ᾠδάς· ὁ δὲ πνεῦμα συντετριμμένον καὶ δέησιν πρέπουσαν· ἄλλος τὴν τῶν ἑπταισμένων μετάνοιαν· ἕτερος τὸν πρὸς τοὺς πένητας ἔλεον (πάρεστι γάρ, ὡς ὁρᾶτε, πενομένων ἐνταῦθα πληθὺς) καὶ ἄλλος ἄλλο τι προσενέγκωμεν καὶ κενὸς ὀφθήτω μηδείς. Ἐγὼ δὲ ἐβουλόμην μὲν τὸν βίον πρὸ τῶν λόγων τιθέναι διδάσκαλον· ἦν γὰρ ἂν οὕτω τὰ τῆς διδασκαλίας ἁρμόδια τοῦ βίου, τοῖς λόγοις συμφθεγγομένου· ἀλλ' ἐπειδὴ τὸν βίον ἐπιφέρω πάσης κηλίδος ἁμαρτημάτων ἀνάπλεων, ἵνα Francisci Sco: si notæ. drinde εὐδοκίας cujus interpretationem auctor adnectit his verbis ἡ οἰκονομία καὶ θέλησις, quæ ego verti dispu sitionem, voluntatemque; si autem vertissem, beneplacitum, quod vult proprie εὐδοκία, et voluntatem et dispositionem adjunxissem, idem inepte dixissem. Quod vero pertinet ad vocem εὐδοκία, ea in sacris Litteris frequenter usurpatur, et quidem fere semper Deo attribuitur, ejusque beneplacitum, ut hoc utar verbo, bonam voluntatem, gratiam, benevolentiam erga homines signat; quod adnotarunt Maldonatus et Cornelius societ, nostræ. Confirmo hoc totum ex Εtym. magu. in voce εὐδοκία ubi ait: Παρὰ τὸ εὐδοκοῦν δὲ εὐδοκία, ἡ ἀρίστη καὶ καλλίστη - τοῦ Θεοῦ ἑκούσιος θέλησις· ὅθεν καὶ εὐδοκία Κυρίου παρὰ τὸ εὖ καὶ καλῶς δοκεῖν αὐτῷ· Ab εὐδοκῶ oritur εὐδοκία estque optima, et pulcherrima Dei spontanea voluntas. Unde et sidoxia beneplacitum Domini, ex eo quod bene recteque ipsi videatur. Harc Etym. quæ consonant cum ea vi hujus vocis, qua LXX sæpe usi sunt, et vetus Evangeliorum interpres.

HOMILIA XLIX. μὴ ἀσυντελὴς δόξω τῇ πανηγύρει παντάπασι, καὶ tam præfero, ne videar tamen liuic celebritati ἀνόνητος, φέρε τῇ τοῦ ἀποστόλου πρεσβεία τεθαρρη χώς, τὰς ἀναγνωσθείσας σήμερον τοῦ Εὐαγγελίου φωνὰς ταῖς φιλοθέοις ὑμῶν ἀκοαῖς ἐξηγήσομαι. inutilis exstitisse et omnino infructuosus, age jam apostolo deprecatore confisus lecta hodie Evangelii verba vobis piis auditoribus explanabo *** In illo tempore Voluit Jesus exire in Galilæam et invenit Philippum, et ait illi, Sequere me.» Cum vitam in terris ageret Salvator, et ad salutem nostram, quæ erant disposita negotiaretur, discipulorum vero, qui dispensationis divinæ mysterium erant 337 promulgaturi caelum cogere consentaneum esset, primum omnium discipulum illun admirabilem Philippum vocavit. Eisi enim Andreas jam ab initio discipulus esse cœperat, ipse tamen cum audisset a Joanne de Christo, quod esset Agnus Dei, a semetipso invitatus accessit. Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ. Ηθέλησεν ὁ Ἰησοῦς ἐξελθεῖν εἰς τὴν Γαλιλαίαν, καὶ εὑρίσκει Φίλιππον, καὶ λέγει αὐτῷ· Ακολούθει μοι.» Ηνίκα τὰς ἐπὶ τῆς γῆς διατριβὰς ὁ Σωτὴρ ἐπεποίητο, τὴν εἰς ἡμᾶς οἰκονομίαν πραγματευόμενος, ἔδει δὲ καὶ μαθητῶν ἀθροίκαι χορὸν ὀφειλόντων κηρύξαι τὸ τῆς οἰκονομίας μυστήριον, καλεῖται πρῶτος εἰς μαθητείαν ὁ θαυ μάσιος Φίλιππος. Εἰ γὰρ καὶ ᾿Ανδρέας ἀρχῆθεν ἐμαθητεύσατο, ἀλλ᾽ ἐκεῖνος αὐτοκλητὶ παρεγένετο ἀκούσας εἰρηκότος Ιωάννου περὶ Χριστοῦ, ὡς αὐτὸς εἴη ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ. Τὸν δὲ ἱερώτατον Φίλιππον, β Sanctissimum vero Philippum veluti præclaruu οἷόν τι κάλλιστον εὕρημα, καὶ ποθούμενον ευρηκὼς ὁ Χριστὸς ὁ Σωτὴρ ἡμῶν· τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ, • Εὑρίσκει Φίλιππον,» λέγει αὐτῷ· Ἀκολούθει μαι.» Ο γὰρ δὴ Φίλιππος, καὶ πάλαι συνήθης ἦν τῷ Χριστῷ ἀνατραφέντι ἐν Γαλιλαίᾳ, ὡς διδάσκει τὸ Εὐαγγέλιον. Εμελλε δ' ἄρα ὑποδοχείς γενέσθαι τῆς λαμπάδος τοῦ Πνεύματος, καὶ τῆς κλήσεως φέρειν τὴν πράξιν κατάλληλον. Ἑρμηνεύεται γὰρ στόμα λαμπάδος ὁ Φίλιππος. ἂν δὲ ὁ Φίλιππος ἀπὸ Βηθσαϊδα ἐκ τῆς κώμης Ανδρέου καὶ Πέτρου. Τὸ τὴν κώμην εἰπεῖν ἐξ ἧς ὤρμητο, ὡς εἴη Βεθσαϊδα, ἐπιμνησθῆναι δὲ καὶ Πέτρου, καὶ ᾿Ανδρέου διττὸν ὠδίνει σκοπόν. Ινα τε δείξῃς ὡς τὰ ἐξουθενημένα τοῦ κόσμου ἐξελέξατο δ Θεὸς, καὶ ὅτι ἐβεβαιοῦτο διὰ τῶν ἔργων τῆς κώμης τὸ ὄνομα • Βηθσαϊδὰ γὰρ οἶκος θηρευτῶν ἑρμη νεύεται τῇ Ἑλλάδι φωνῇ. Ἐκ ταύτης οὖν προσκαλεῖται τοὺς θηρευτὰς τῶν ἀνθρωπίνων ψυχών, Πέτ τρον, καὶ ᾿Ανδρέαν, καὶ Φίλιππον, καὶ τοὺς Ζεβεδαίου υἱοὺς, οἷς ἔλεγε • Δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων.» Τί οὖν ὁ Φίλιππος; ἅμα τῷ κληθῆναι ἐλλαμφθεὶς, τὴν διάνοιαν ἔγνω τίς ὁ καλῶν. Διάπυρος δὲ φίλος ὢν τοῦ Ναθαναὴλ, καὶ σὺν αὐτῷ ἐρευνῶν τὰ τῷ νόμῳ, καὶ τοῖς προφήτ ταις λαληθέντα περὶ Χριστοῦ, δεινὸν ἡγεῖται, εἰ μὴ καὶ τῷ φίλῳ τὸν εὐρεθέντα κοινωνήσαιτο θησαυρόν. Joan. 1, 43 seqq. G lucrum et exoptatum cum Salvator noster Christus invenisset, hoc enim innuitur per hæc verba, c Invenit Philippum, ait illi, e Sequere me. Philippus porro jam pridem notus fuerat Christo, qui in Galilæa, ut docet Evangelium, educatus fuit. Debuerat igitur jam recepisse Spiritus sancti fulgorem et facta ferre nomini congruen· tia. Philippum enim ios lampadis interpretari quis posset. ‹ Erat autem Philippus a Bethsaida civitate Andreæ et Petri. Quod civitas ex qua ortus erat, nimirum Bethsaida indicetur, quodque mentio Andreæ et Petri inseratur, duplicem parit intellectum. Nam et ex hoc ostenditur Deum contemptibilia mundi elegisse, et uti civitatis nomen comprobaretur operibus. Bethsaida quippe venatorum domus Græca lingua vertitur. Ex hac igitur humanorum animorum convocat venatores Petrum et Andream et Philippum et filios Zebedæi, quibus dixit: «Venite post me, faciam vos fieri piscatores hominum “. › Quid igitur Philippus? Simul vocatus est, et mente illustratus, et vocantem cognovit. Et cum ardens ejus in Nathanaelem studium esset, et una cum illo, quæ a lege, el prophetis de Christo dicta erant pervestigare consuesset, defuturum se officio existimavit, nisi cum illo de invento thesauro communicaret. Igitur amico ss Matth. 11, 23. ss Matth. 1V, 16. Francisci Scorsi notæ. Patre illi, quæ scripserunt, sumere potuerint, si jam editum legere potuissent. Admirabilem. Deest ὁ θαυμάσος in uno cod., sed non abest a stylo Græcorum Patrum, qui his epithetis sanctos ac præsertim apostolos insignire solent: reposui igitur ex Gall. Primum omnium. Hanc notam conficiet Cor- ralis retuli, quibus ita congruit noster ut ab hoe nelius noster vel potius Toletus, ex quo ipse eam se desumpsisse fatetur, ut nihil mihi verendum sit ab utroque mutuari; sic itaque Cornelius cui sane multum debemos ob varietatem doctrinæ in explicandis sacris libris, ac presertim Evangeliis, postremo eius opere. Sic igitur ille in hunc locum Joan.: Philippo hoc decus, et hæc laus debetur, quod primus omnium a Christo dicente: ‹ Sequere me, exterius rocalus sil, el interius mentem ejus impellente Spiritu sancto vocationi huic obediens illico Christum secutus sit, quia ipse studiosus erat legis Mosaicæ, et de adventu Christi sollicitus. Petrus autem et Andreas prins vocati sunt per internam inspirationem, non exterius per externam vocem Christi, sed antita voce Joan. Baptiste Magistri sui dicentis: 4 Ecce agnus Dei, s ab eo non vocali, et aporte sua Jesum adeunt, Ilæc ex auctoribus memoVeluti pr@clarum lucrum. Sic mihi visum est vertere τὸ εὕρημα, sensum et auctoris verb: sequentia respicienti; et quia ineptum fortasse futurum fuisset tanquam præclarum inventum invenisset; εὕρημα vero idem quod Έρμαιον lucrum esse, vel ex lexicographis disces. In hoc sensu videtur; S. Proclus usus voce εύρηκέναι. Ubi de S. Andrea, oral. 20: Διὰ τοῦτο σήμερον ὁ ᾿Ανδρέας καθάπερ θησαυρὸν φωτὸς εὐρηκὼς τὸν κοινὸν Δε σπότην, ele. Ideo Andreas hodie tanquam thesaurum quemdam lucis communem Dominum cum inventsset."

HOMILIA XLIX. visurum Nathanaelem pollicetur. Verum quoniamı fide creditum est angelos in cœlo, vel supra cœlum esse, atque inde ut administratorios spiritus ad ministeria divina demitti ", consentaneum fuerat fortasse magis descensionem ascensioni præponere. Quomodo enim ascendant, qui non descenderunt? Intende ad hæc mentem, atque ad subtiliores sensus assurge, percipe in his verbis dogma recondi-' tum. Multa enim hic quærenda: Quid sibi velit cœlestes aperiri portas; et quando, et quomodo illæ hominibus fuerint obserate? Et quare Dominus, simul ac carnem assumpsit, eas non reseravit? τῆς κλίμακος ἐκείνης ἐγένετο, ἀφ᾿ ἧς ἀνέβαινον per somnum contemplatus est, hoc vigilantem καὶ κατέβαινον οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ. Ο γοῦν ἐκεῖνος ἐνυπνιασθεὶς ἐθεάσατο, τοῦτο τὸν Ναθαναὴλ ὕπαρ ἰδεῖν ἐπαγγέλλεται. Αλλ' ἐπεὶ πεπίστευται τοὺς ἀγγέλους ἐν οὐρανοῖς, ἢ ὑπὲρ τοὺς οὐρανοὺς εἶναι, κἀκεῖθεν πρὸς τοῦ Θεοῦ λειτουργίας, ὡς λειτουργικά πνεύματα καταπέ, δυθαι, ἦν ἂν ἴσως ἀκολουθότε ρον, τὴν κατάβασιν προτάξα: τῆς ἀναβάσεως. Πῶς γὰρ οἱ μὴ καταβάντες ἀναβαίνοιεν; Επίστησον ἐνταῦθα τὸν λογισμόν· ἄνιθι πρὸς ἐννοίας ισχνάς, γνῶθι τὸ δόγμα τὸ κεκρυμμένον ἐν τῷ ῥήματι· ένα ταῦθα γὰρ πολλὰ τὰ ζητούμενα, τίς ἄρα τῶν οὐ ρανίων πυλῶν διάνοιξις, καὶ πότε, καὶ πῶς τοῖς ἀνθρώποις ἐκλείσθησαν, καὶ διὰ τί ὁ Σωτὴρ ἐνανθρωπήσας οὐκ εὐθὺς ἐνήργησε τὴν τού των διάνοιξιν. Φαμὲν οὖν, ὡς ἀνεῴχθαι λέγει τοὺς οὐρανοὺς διὰ τὴν ἀνεμπόδιστον τῶν ἀνθρώπων πρὸς Θεὸν ἄνοδον, ἣν Χριστὸς ἡμῖν ἐχαρίσατο, εἰς οὐρανοὺς ἀνυψώσας τὸ ἡμέτερον φύραμα. Η γὰρ τῆς ἁμαρτίας παρείσ δυσις οἷον φραγμός τε καὶ μεσότειχον μεταξύ xal Θεοῦ, καὶ ἀνθρώπων ἐγένετο. Ο δὴ περιήρεν ὁ Κύριος ὁδὸς ἡμῖν χρηματίσας τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀναβάσεως, εὐθὺς μὲν διὰ τῆς ἑνώσεως θεώσας τὸ πρόσλημμα, παρασχὼν δὲ τὴν ἀθανασίαν διὰ τῆς ᾿Αναστάσεως, διὰ δὲ τῆς ἀναλήψεως τῆς τελείας πρὸς τὸν Πατέρα καταλλαγῆς ἀξιώσας ἡμᾶς ἣν ἐκάλεσε διάνοιξιν οὐρανῶν· διὰ δὲ τοῦ προτάξαι τὴν ἀνά βασιν τῶν ἀγγέλων τῆς καταβάσεως ἔδειξεν, ώς οὐ πάσαις ταῖς ἀγγελικαῖς δυνάμεσιν ἔγνωστο τὸ τῆς οἰκονομίας μυστήριον, ἀλλὰ μόνοις τοῖς πρὸς τοῦτε ὑπηρετήσασιν. Οἱ δὴ καὶ ἐν τῇ ἀναλήψει ανιόντι αὐτῷ συνανέβαινον τὰς οὐρανίους πύλας αἴρειν κελεύοντες· οἷς δὲ ἀπερινόητον ἦν τὸ μυστήριον, οὗτοι καταβαίνοντες, ο Τίς οὗτος ὁ Βασιλεὺς τῆς δέξης, ο ἐπυνθάνοντο. Υψηλοτέρῳ δὲ τρόπῳ ἀναβαίνουσιν οἱ ἄγγελοι ταῖς ἄνω θεωρίαις καταστρα πτόμενοι πρὸς τὸ ὕψος τῆς θείας περιωπῆς τῆς τριαδικῆς ἑνώσεως καὶ μιᾶς ἀρχῆς· ἀνθυποφέρονται δὲ καταβαίνοντες πρὸς τὸ βάθος τῆς ἀῤῥήτου τοῦ λόγου σαρκώσεως, ἵνα τῇ ὑποστάσει τὸν αὐτὸν ὁρῶντες μετὰ τὴν ἕνωσιν. Μανθάνεις γὰρ ἐντεῦθεν, ὡς οὐδὲ ἄγγελοι δύνανται καταλαβεῖν τῆς θείας φύσ σεως τὸ μυστήριον, ἀλλὰ καὶ οὗτοι ἀναβαίνουσι μὲν οἷα νόες ὑψηλότερον τῆς ἀνθρωπίνης ἀσθενείας και ταλαμβάνοντες, καταβαίνουσι δὲ καὶ αὐτοὶ πρὸς τὸν ἀκατάληπτον φθάσαι μὴ ἐξισχύοντες. Ταῦτα μὲν ἡμᾶς τὸ ἱερὸν ἐμυσταγώγησεν Εὐαγγέλιον. * Hebr. 1, 14. • Psal. xxill, 10. p Asserimus igitur cœlum dici apertum, eo quod expeditus sit hominibus ascensus ad Deum, quod sane nobis gratia Christi datum est cum carnis nostræ massam elevavit in coelum. Insinuatio quippe peccati veluti sepem et medium quemdam parietem opposuerat inter Deum, et hominem. Quem 341 sane amovit Dominus, viamque se præbuit nobis ascendendi in cœlum, statim quidem ac assumplam carnem per unionem deifcavit; sed immortalitatem per Resurrectionem, perfectamque cum Patre reconciliationem per Ascensionem nobis impertiit; quam sane apertionem cœli vocavit. Quod vero angelorum descensui prænisit Ascensionem, ostendit non omnibus angelicis virtutibus divinæ dispensationis mysterium notum fuisse, sed iis solum, qui ad hoc subservierunt. Qui profecto in Ascensione simul cum ipso in cœlum revertente ascendebant, coelestes portas tolli jubentes; quibus vero mysterium erat ignotum, hi same descendentes interrogabant: • Quis est iste Rex gloriae? Altiore vero sensu ascendunt angeli supernis contemplationibus illustrali ad diving celsitudinis apicem hoc est singularitatis in Triuitate, uniusque principii. Subjiciuntur vero descendentes ad profundum ineffabilis Verbi Incarnationis mysterium, cum illum ipsum post conjunctionem unum hypostasi vident. Discis etiam hinc, neque angelos divinæ nature mysterium posse comprehendere, sed hos utpote puras mentes altius sane quam humana imbecillitas possit, ascendere: descendere vero etiam ipsos, cum ad incomprehensibilem pervenire non valeant. Ac de his quidem nos sacrum Evangelium edocet. Francisci Scorsi nota. 81) Carnis nostra massam. Ila locutus hic Pater hom. 38 et 39, ad quas vide nolas 88 et 14. 82) Per unionem deificavit. Θεώσας ait Græcus, quo vero sensu vide ad hom. 36, not. 65. Non omnibus angelicis virtutibus. De hac re longius disserit idem hic Pater, hom. 39, quæ est de Ascensione, ad quam vide not. 35. Ad diving celsitudinis apicem. Grace est Πρὸς τὸ ὕψος τῆς θείας περιωπής. Εt sane nomen περιωπή proprie speculam, et locum editisssimum unde circumspici in omnes plagas, et longe capt prospectus possit, significat: sed explicavi metaphoram, cuin verti apicem; poluissem enim speculam, si verbi sonum voluissem exprimere. Simili metaphora in re dispari usus Theophanes Nicænus, epist. 3, ubi loquitur de dignitate sacerdotis: Elç τοιαύτην περιωπὴν, καὶ δόξαν ἀνείκαστον· Ad tale cacumen, et incomparabilem gloriam. Ita vertis Corsal. Ponce.

τεθεσπισμένα καλῶς. Καὶ μάλα γε εἰκότως ποιῶν καὶ ἄξια τῆς αὐτοῦ ἀρετῆς. Οὐ γὰρ κάλαμος ἦν ὑπὸ ἀνέμου σαλευόμενος, ὡς ὁ ὑπ' αὐτοῦ κηρυχθείς τούτῳ ἀντεμαρτύρησεν· ἀλλὰ, Δαβιδικῶς εἰπεῖν, στήσας ἐν τῇ πέτρᾳ τῆς μαρτυρίας τὰς τῆς ψυχῆς βάσεις, ἀκλόνητος ἔμεινεν. "Οτι δὲ ἡ στάσις τὴν ἐν τῷ πράγματι δηλοῖ μονιμότητα, ο ψαλμωδός μαρτυρεῖ· ο "Ωμοσα, λέγων, καὶ ἔστησα, τοῦ τυ λάξασθαι τὸν νόμον σου.» Οὕτως ὁρᾷ τὸν Θεὸν ὁ προφήτης 'Αμώς, ἑστῶτα ἐπὶ τείχους ἀδαμαντίνου. Διὰ μὲν τῆς στάσεως, δηλώσας τὸ μόνιμον· διὰ δὲ τοῦ ἀδάμαντος, σημαίνων τὸ ἰσχυρὸν, καὶ ἀνένδοτον. Τοιουτοτρόπως ὁ πρῶτος τῆς μαρτυρικής φάλαγγος Στέφανος εἶδε τὸν Ἰησοῦν ἑστῶτα ἐκ δεξιῶν τοῦ Θεοῦ. «Εἰστήκει ὁ Ἰωάννης, καὶ ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ δύο.» ᾿Αλλὰ τὸ μὲν τῆς στάσεως Ιωάννου δηλωτικόν, ἐν ὀλίγοις δεδήλωται. Τὸ δὲ δύο εἶναι μετ' αὐτοῦ μαθητὰς τί ποτέ ἐστι, ζητεῖν ἀναγκαῖον, Γέγονε μὲν γὰρ ταυτὶ καὶ ἱστορικῶς, ἀλλ᾽ ἦσαν τα γενόμενα τῶν νοουμένων ἐνδάλματα· καὶ ὁ γε ἀστεῖός τε καὶ φιλόκαλος περιαιρήτας του δου τὴν ἔξωθεν κάλυκα, τὸ ἔνδον κάλλος τρυγά. ut qui in aliam sententiam non transiret, et quæ μὴ μεταπίπτων εἰς ἑτέρας εννοίας, μηδ' ἀλλοιῶν τὰ præclare prædicta fuerant, non mutaret. In quo sane, ut maxime congruebat, utque dignum erat sua virtute, se gessit. Neque enim arundo erat vento agitata, uti de illo vicissim testatus est, qui nunc prædicatur ab ipso, sed ut Davidis verbis utar, animæ plantas in petra confessionis statuens permansit immobilis ". Quod autem states constantiam in agendo significet Psalmorum cantor ostendit: c Juravi, ait, et statui custodire legem tuam *.» Sic Dominum Amos propheta vidit stantem in adamantino muro, per statum stabilitatem indicans, per adamantem fortitudinem constantiamque significans. Ad hunc etiam modum Stephanus phalangis martyrum 344 antesignanus Dominum vidit stantem a dextris Dei. • Stabat Joannes, et ex discipulis ejus duo ".» Jam quid per statum Joannis significatum sit, ut breviter potuit, explicatum est. Quærendum vero nHAC videtur, quid tandem sibi velit, quod cum eo duo discipuli fuerint. Hæc enim juxta historiam sane sunt facta, sed facta erant rerum intelligibilium simulacra. Et sane qui elegans, et pulchritudinis amans est, eximens exteriorem rosæ folliculum; quod intus est pulchri, decerpit. Quid igitur discipulorum binarium indicabat? ut ego quidem opinor, typus erat synagogæ et Ecclesiæ ex gentibus congregatæ. Neminem enim vestrum arbitror ignorare, quod magnus ille Joannes medius exstiterit legis et gratiæ. Stabat igitur inter duos discipulos medius, ut in medio duorum populorum, veteris quidem jam deficientis, novi vero jam incipientis, post baptismum enim prædicare Jesus instituit. Et huc quidem spectasse mihi videtur evangelista, cum alterius ex discipulis nomen omisit. Andream enin nominans de altero tacuit; utpote cum legalis cultus per illum figuratus conticuisset et abrogatus esset. Andreas vero qui interpretatione nominis sui præstantem fortitudinem notat, typum Ecclesiæ gerit. Quæ enim praestantior virtus esse potest, quam sit illa, qua suscepto Evangelio pollet Ecclesia, quæ tam vəlide communita est, ut portæ inferi adversus eam prævalere non possint. Sed ea quæ sequuntur, audiamus: c Ει respiciens Jesum ambulantem dicit: Ecce agnus Dei.» Considera mibi lic, charissiine, quam multa in dicto tain brevi recondita, nobisque ad intelligendum subjecta sint, et uti speΤί οὖν ἐδήλου τῶν μαθητῶν ἡ δυάς; Τῆς συναγωγῆς, καὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας, ὡς ἐγᾦμαι, τύπον ἐνέφηνεν. Οἶμαι γὰρ ἀγνοεῖν μηδένα ὑμῶν, ὡς Ἰωάννης ὁ μέγας γέγονε μεσίτης να μου, καὶ χάριτος. Ιστατο οὖν ἐν μέσῳ δυοῖν μα θηταῖν, ὡς ἐν μέσῳ δύο λαών. Τοῦ μὲν ἤδη λήξαν τος τοῦ παλαιοῦ δηλαδή, ἀρχομένου δὲ ἄρτι τοῦ νέου μετὰ γὰρ τὸ βάπτισμα, ήρξατο κηρύσσειν ὁ Ἰησοῦς. Καί μοι δοκεῖ πρὸς τοῦτο ἀποσκοποῦντα τὸν εὐαγ γελιστήν, θατέρου τοῖν μαθηταῖν τὴν κλῆσιν παρα δραμείν. Τὸν γὰρ Ανδρέαν ώνομαχώς, τὸν ἕτερον σεσιώπηκεν, ὡς τῆς ὑπ' αὐτοῦ τυπουμένης τοῦ να μου λατρείας, σιωπηθείσης τε, καὶ καταργηθεί σης. 'Ανδρέας δέ, ἐπειδὴ δύναμις εὐπρεπής ερμη νεύεται, τύπον φέρει τῆς Ἐκκλησίας. Τις γὰρ ἂν εὐπρεπεστέρα δύναμις γένοιτο, τῆς τὸ εὐαγγελικών δεξαμένης κήρυγμα, καὶ οὕτως ἀνδρείως δυναμωθείσης, ὡς πύλαι ᾅδου, μὴ κατισχύσει αὐτῆς. Αλλά καὶ τῶν ἑξῆς ἀκούσωμεν· «Καὶ ἐμβλέψας τῷ [ Ἰησοῦ περιπατοῦντι, λέγει· Ἴδε ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ.» Σκόπει δή μοι, ἀγαπητέ, πῶς ἐν ῥήματα οὕτω βραχεῖ πολὺς ἐγκρύπτεται νοημάτων σκοπές· πῶς συνάδει ἡ ἱστορία τῇ θεωρία. Εἰπὼν γὰρ ως sa Psal. xxxΙΣ, 3. * Psal. cxvili, 106. 38 Act. 1, 55. Francisci Scorsi notæ. Per statuum stabilitatem. Vide dicta ad hom. 50; ubi eandem rem auctor. Sed facta erant, etc. Disce ex hoc loco ita sensus allegoricos et tropologicos ab hoc Patre ex Evang. et Veteris Testamenti locis afferri, ut bistoricum seu litteralem sensum omnino supponat, quod hic diserte profitetur idemque ubi non exprimit, est intelligendum, quod et ab omnibus itidem Patribus Græcis æque ac Latinis factitatum: si quis legerit D. Gregor. similia huic dicto Theophanis inveniet plurima: atque hic locus confirmat dicta a nobis in eamdemn rein, hom. 45, not. 25. Andreas vero, etc. Etymon Græcum bujus nominis perspicuum est. 'Ανδρεία enim fortitudo, οι ἀνδρεῖος fortis ἀπὸ τοῦ ἀνδρός. Nam viri propria fortitudo; et Latinis etiamn nomen vir a vi, seu viribus deductum,

HOMILIA L. • Εἱστήκει ὁ Ἰωάννης ηρέμα, πῶς ἐνταῦθα τὴν culationi nostrae historia consonet Cum enim στάσιν ἡρμήνευσε. Τὸ γὰρ εἰπεῖν, ο Ἴδε ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ,» Ενδειξίς ἐστιν, ὡς ἀκλινῶς ἔστηκεν εἰς τὰ δόξαντα πρότερον. Οὗτος γὰρ αίρει τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, βαπτίζων ἐν πνεύματι, καὶ πυρί. Αλλ' ἐμφιλοχωρήσωμεν φιλοπονώτερον τῷ νοήματι. Και θάπερ γὰρ ἀπὸ λειμῶνος πολυανθοῦς, οὐ θέλει τα χέως ἡ ὄψις ἀφίστασθαι, οὕτως ἐγὼ τὸν εὐαγγελικὸν λειμῶνα περιαθρῶν, ἐνδιατρίβειν τούτοις ποθῶ. Οὐδὲ γὰρ τὸ ἐμβλέψας τῷ Ἰησοῦ, βαθυτέρας θεωρίας ἀπήλλακται. Εἰ γὰρ περὶ σωματικῆς θέας ἡμῖν διελέγετο, εἶπεν ἂν μᾶλλον ἐμβλέψας τὸν Ἰησοῦν. Νῦν δὲ τῇ δοτική σημασία χρησάμενος νοητὴν ἐδήλωσεν ὅρασιν, ἵνα μηδ' ἐν τούτῳ τῶν προφητι κῶν ἀπολειφθῇ ἐκφαντοριῶν· τοιαῦται γὰρ καὶ τῶν βλεπόντων προφητῶν αἱ δράσεις ἐτύγχανον. Εμβλέψας οὖν τῷ ἐν τῷ σώματι τοῦ Ἰησοῦ, ἀφύρτως, καὶ ἀσυγχύτως, καὶ ἀχωρίστως ἑνωθέντι Λόγῳ Θεοῦ, καὶ τὸν ἵνα τῇ ὑποστάσει κατανοήσας τῇ φύσει δι πλοῦν, τὴν θεολογικὴν ἀφῆκε φωνὴν, τὸ ἑκάστης φύσεως θεσπιωδήσας κατάλληλον • • Ιδε ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου.» Ορᾷς τοῦ ἑνὸς Χριστοῦ τὸ τῶν δύο φύσεων σύνθετον; Ἀμνὸν εἰπὼν τοῦ Θεοῦ ἐμφαίνει τὸ πρόσλημμα· τὸν ἄκακον ὄντως ἀμνὸν, τὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἀχθέντα εἰς θάνατον. Ινα δὲ μὴ ψιλόν ἄνθρωπον νομίσης τουτονὶ τὸν ἀμνὸν, προστίθησι μάλα γοργῶς, «Ο αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου· › τοῦτο γὰρ τῷ προτέρῳ συνήψεν ὅπερ ἐστὶ δηλωτικὸν τῆς θεότητος. Ανάγει δὲ δι' ἀμφοτέρων εἰς τὴν τοῦ Ἡσαΐου προφητείαν τὸν ἐπαΐειν δυνάμενον μονονουχί κεκραγώς Οὗτός ἐστι περὶ οἱ Ησαΐας φησὶν, ο Ως πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ χείροντος αὐτόν. Αὐτὸς τὰς ἀνομίας ἡμῶν ἐβάστασε, καὶ τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν.» clamans: Hic est de quo Isaias dicit: Ut ovis ad se. Ipse iniquitates nostras portavit, et livore ejus Αλλά με παρέδραμεν ἀνεξέταστον, πῶς τὸν μὲν Ἰωάννην ἐστᾶναί φησι, περιπατεῖν δὲ τὸν Ἰησοῦν. • Ειστήκει γάρ, φησὶν, ὁ Ἰωάννης, καὶ ἐμβλέψας τῷ Ἰησοῦ περιπατοῦντι.» 'Αρα γὰρ οὐ δοκεῖ τοῦτο καὶ ὑμῖν ἄξιον ἐξετάσεως; Φέρε δὴ καθάπερ ἀφυής θεριστής, τὸ παροραθεν καλαμήσομαι. Η τοῦ Ἰωάννου στάσις, ἐδήλου μεν, ὡς ἔφην, καὶ τῆς προφητείας se Isa. Lill, dixisset, quod e Stabat Joannes, quid per statum › significaret, hic tacite quodammodo interpretatur. Hoc enim ipsum quod dicit: c Ecce agnus Dei, indicio est ipsum in priore sententia firmiter stare. Hic siquidem tollit peccata mundi, qui in Spiritu et igni baptizat. Sed enim in hoc sensu accuratius expendendo libenter immoreniur. Sicuti enim a prato florum varietate, et copia referto non patitur subito obtutus averti, sic ego campum evangelicum circumspectaus, in his diutius immorari volo. Neque enim quod ait 345 ἐμβλέψας Ἰησοῦ, hoc est, respiciens in Jesu, profundiore consideratione vacat. Si enim corporeum nobis significasset aspectum, dixisset potius εμβλέψας τῷ Ἰησοῦ, hoc est, Respiciens Jesum; nunc autem signifcatione dativi usus, spiritualem indicavit intuitum, ut neque hic propheticarum revelationum expers fuerit. Hujusmodi enim videntium prophetarum visiones erant. Cum igitur conjectus esset ejus obtutus in Jesu corpus, quod sine commistione siue confusione, sine divisione Dei verbo erat unitum, et unum in hypostasi intelligeret eum, qui natura duplex erat, vocem illam divina doctrina plenamn emisit, qua quid esset unicuique natura conveniens, divino oraculo cecinit: Ecce agnus Dei, qui tollit peccatum mundi. › Vides in uno Christo duarum naturarum compositionem. Cum dicit agnum Dei, assumptam bumanitatem ostendit, agnum revera innocentem pro nobis ductum ad mortem. Ne vero purum hominem hunc agnum existimares, protinus addidit: «Qui tollit peccatum mundi; › hoc enim, quod est divinitatis indicium, priori connexuit. Per utrumque vero dictum ad Isaiæ prophetiam mentem ejus traducit, qui audire possit, modo non occisionem ductus est, et ut agnus coram tondente sanati sumus 6. Sed illud me non discussum præteriit, qua cansa Joannem quidem stetisse, Jesum vero dixerit ambulasse: Stabat enim ait Joannes, et respiciens Jesum ambulantem.» An hoc vobis dignum non videtur quod expendamus? Age jam tanquam ineplus messor, demetam quod praetermissum est. Joannis status prophetiæ firmitatem indicabat, ut Francisci Scorsi notæ. Quod speculationi nostræ historia consonat. Ita hoc loco traduxi vocem θεωρίαν: sed et aliis alibi verbis eamdem rem, θεωρία quippe παρά θεωρεῖν, contemplari, speculari, unde sensumn mysticum, sive tropologicum θεωρία» appellat hic noster plusculis locis; itemque alii Patres. Apud D. Hieronymum observavi allegorias sacræ Scripturæ swρίας vocari. Ita etiam animadversiones et observationes ipsas θεωρίας appellari notat Lacerda, in Adversar. sacris, ex Blesensi, cap. 73. Sed hac aperta sunt Græce scienti; fuerunt tamen breviter a me significanda, ut omnibus fieret satis. Neque enim quod ait, etc. Hæc Theophanis θεωρία admodum pia ex verbis Graecis exsistit Joan. 1: καὶ ἐμβλέψας τῷ Ἰησοῦ. Quæ noster interp. simpliciter vertit: Εt respiciens Jesum. Ex quibus Latinis nullus Theophanis sensus est. Itaque in versione Latina apposui etiam Græca cum interpretatione Latina illis consentanea; ut lector Græci sermonis ignarus statim vim, et mentem auctoris deprehenderet. Quod sine commistione. Satis theologice, et plane scholastice loquitur hic Pater, ut sæpe alias in hisce sermonibus, de ineffabili mysterio unionis divini Verbi cum humana natura; et quidemn bic ἀφύρτως, καὶ ἀσυγχύτω;, καὶ ἀχωρίστως eam factamn unionem dicit, quorum duo postrema nomina sunt ex conc. Chalced. act. 6. Locum vide relatum supra hom, 48, not. 00.

Ο dixi: imago vero etiam erat cessationis, et finis τὸ πάγιον, ἔφερε δὲ καὶ τύπον τῆς νομικῆς παύλας legis. Ambulatio vero Jesu prædicationis evangelica figurabat motum: quæ ab ipsius baptismo sumpsit initium. Sic enim etiam secundum historiam post baptismum vidit Joannes ambulantem Jesum inducit vero me in hunc intellectum Ba- ptista ipsius oraculum, dixerat enim prophetico spiritu de Christo: «Qui habet sponsam, sponsus est: amicus autem sponsi, qui stat et audit eum: et illum oportet crescere, me autem minui. st Incrementum scilicet Evangelii, et legis 346 diminutionem indicans. Et audierunt eum duo discipuli loquentem, et secuti sunt eum. Ubi igitur, inquit, audierunt ambo discipuli, secuti sunt Jesum. Quod si discipulus non nominatus, qui in Aguram littera accepius est, sequitur cum Andrea, nihil tibi negotii facessat multi enim ex veteri cultu jugum Evangelii subierunt, et postquam plenitudo gentium intraverit, ▸ ul Apostolus loquitur se, reliquiæ Israelis salva fient. Et nos igitur dilectissimi per contemplationem, actionemque Christum tam bonum Dominum consequamur, vitæ ejus, quam in terris tenuit, rationem quantum in nobis situm est, imitantes. Peccata nostra per eleemosynam deleamus: pauperibus viscera misericordia aperiamus. Interrogemus et nos Dominum sicuti magnus Andreas: • Domine ubi habitas?» Sciemus enim eum in ejus corde habitare qui misericors est, et benignus, qui adversus proximum non fovet invidiam, qui furtis, et injustis operibus non ditescit, qui acceptæ injuriæ memoriam non servat in animo, qui offendentem fortiter tolerat: in ejusmodi anima manet Deus. Permaneamus in præceptis Christi, sicuti duo discipuli mansere apud ipsum, fortassis enim et nobis undecima hora est; sicuti enim hæc extremum diei est, sic unusquisque nostrum appropinquat ad finem. Mors quippe nobis semper tendit insidias, et ex levi quavis, et fortuita occasione Ο nos aggreditur. Quis igitur hic optimus dispensator, et animæ suæ procurator, qui fluxis hujusce vitæ bonis per eleemosynain erogatis beatam mercetur vitam, antequam per mortem frequens conventus hic dirimatur. Andreæ primo vocati virilem fortitudinem imitemur. Scitis enim omnes, quot magnus lic Sinope prius, postea Patris pertulerit, el quo pacto agrestes illi homines bestiarum more in eum insilientes apostolicum corpus dentibus lacerarint. In Achaia vero Evangelium prædicans non recusavit, quominus ad exemplum Domini sui ageretur in crucem: sed magistri vestigiis insistens, quem ab initio secutus fuerat, per mortem sf Joan. ult, 19. σε Rom. 1x, καὶ στάσεως. Ἡ δὲ τοῦ Ἰησοῦ περιπάτησις τὴν τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος κίνησιν ἀρξαμένην ἀπ' αὐτοῦ τοῦ βαπτίσματος. Οὕτως γὰρ ἱστορικῶς ὁ Ιωάννης μετὰ τὸ βάπτισμα περιπατοῦντα εἶδε τὸν Κύριον. Πείθει δέ με τῇδε νοεῖν τὸ τοῦ Βαπτιστοῦ θεσπιώδημα. Εἰρήκει γάρ που προφητεύων περὶ Χρισ στοῦ· «'Ο ἔχων τὴν νύμφην, νυμφίος ἐστίν· ὁ δὲ φίλος τοῦ νυμφίου, ὁ ἑστηκώς, καὶ ἀκούων αὐτοῦ· καὶ ἐκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι· τὴν εὐαγγελικήν αύξησιν, καὶ τὴν τοῦ νόμου δηλώσας ἐλάττωσιν. > • Ηκουσαν δὲ αὐτοῦ οἱ δύο μαθηταὶ λαλοῦντος, καὶ ἠκολούθησαν αὐτῷ.» Ὡς οὖν ἀμφοτέρω, φησὶν, Ακουσάτην τώ μαθητά, ἠκολουθήκατον τῷ Ἰησοῦ. Εἰ δὲ καὶ ὁ ἀνώνυμος μαθητής, ὁ τοῦ γράμματος εἰς τύπον ληφθείς, μετ᾿ ᾿Ανδρέου ἀκολουθεῖ, μηδέν τι θορυβηθῇς. Πολλοὶ γὰρ ἐκ τῆς λατρείας τῆς παλαιᾶς υπήχθησαν τῷ τοῦ Εὐαγγελίου ζυγῷ καὶ εἰσελθόντος του πληρώματος τῶν ἐθνῶν, ὥς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, τὸ κατάλειμμα τοῦ Ἰσραὴλ σωθήσεται. Ακολουθήσωμεν καὶ ἡμεῖς, ἀγαπητοὶ, τῷ ἀγαθῷ Δεσπότῃ Χριστῷ διὰ θεωρίας καὶ πράξεως τὴν ἐπὶ γῆς αὐτοῦ πολιτείαν, ὡς δυνατὸν ἀνθρώπῳ μιμού μενοι. Απαλείψωμεν τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν δι' ἐλεη μοσύνης, ἀνοίξωμεν σπλάγχνα οικτιρμῶν τοῖς πενωμένοις. Ερωτήσωμεν καὶ ἡμεῖς τὸν Κύριον, ὡς ὁ μέγας Ανδρέας· ο Διδάσκαλε, που μένεις, ο Εἰσό μεθα γὰρ, ὡς ἐν τῇ καρδίᾳ μένει τοῦ ἐλεήμονος, τοῦ συμπαθούς, τοῦ μὴ τρέφοντος ἑαυτῷ φθόνον κατὰ τοῦ γείτονος, τοῦ μὴ πλουτοῦντος ἐξ ἁρπαγῆς, καὶ ἀδικίας· τοῦ μὴ μνησικακίαν ἐν τῇ ψυχῇ περιφέ ροντος, τοῦ μακροθυμοῦντος ἐπὶ τῷ πταίοντι. Ἐν τοιαύτῃ ψυχῇ μένει Θεός. Μείνωμεν ἐν ταῖς ἐντολαῖς τοῦ Χριστοῦ, ὡς οἱ δύο μαθηταὶ παρ' αὐτῷ; ἴσως γὰρ καὶ ἡμῖν ἐνδεκάτη ὥρα ἐστίν. Ὡς γάρ αὕτη τῆς ἡμέρας ἐστὶ τὸ ἀκροτελεύτιον, οὕτω καὶ ἡμῶν ἕκαστος πλησίον τοῦ τέλους ἐστίν. Ενεδρεύει γὰρ ἡμῶν ὁ θάνατος εἰς ἀεὶ, ἐκ μικρᾶς καὶ τῆς τυ χούσης ἀφορμῆς ἐπερχόμενος. Τίς οὖν οὗτος ἄριστος οἰκονόμος, καὶ τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς φροντιστής, ὡς τῶν ἐνταῦθα φθειρομένων δι' ἐλεημοσύνης ἀντεξω νήσασθαι τὴν μακαρίαν ζωὴν, πρὸ τοῦ λυθῆναι διὰ θανάτου τὴν ἐνταῦθα πανήγυριν; Ζηλώσωμεν τὴν τοῦ πρωτοκλήτου Ανδρέου ἀνδρικὴν καρτερίαν. Ιστε γὰρ πάντες ἀκούσαντες, ὅσα ὁ μέγας οὗτος ἐν Σινώπῃ πρότερον, καὶ ἐν Πάτραις ὑπέμεινεν ὕστερον· καὶ ὅπως οἱ ἄγριοι ἐκεῖνοι ἄνθρωποι θη ριοπρεπῶς κατ' αὐτοῦ ἐπιθρώσκοντες, καὶ αὐτῶν δὴ τῶν ἀποστολικῶν σαρκῶν τοῖς ὁδοῦσιν ἐφήπτοντο. Ἐν ᾿Αχαΐᾳ δὲ κηρύττων τὸ Εὐαγγέλιον οὐκ ἀπηγήνατο τὴν ἀνασκολοπησιν διὰ τὴν πρὸς τὸν Δεσπότην Francisci Scorsi notæ. Sinope. Sinope oppidum Ponti, unde nomen acceperit, docebunt te fabulatores cosmographi et Eiya. mag., neque ad rem præsentem pertinet. Solum hic ad documentum virtutis eruendum ex ipso nonine noster hic deducit, Παρὰ τὸ σίνεσθαι toù; wñaç, Ab eo quod oculos lædai, quæ notatio propria est vocis σίνηπι que ita dicta, ut medici dicunt, quod oculis officiat.

HOMILIA LI. prohibet, quominùs ipsum pro virili parte consectemur. Dum in hac vita veluti Sinope versamur, quæ quidem 347 nostrarum animarum lædit obtutum: vere enim, ut læsis oculis mentis, heu! in tenebris ambulamus: et instar animalium in pi· strino laborantium velatis oculs molam hujusce vitæ circumagimus. Fortiter igitur nos hic geramus, cum teutationum morsibus laceramur, et dentibus mordemus invidiæ. Quod si Ægeas ille, qui sub intellectum cadit, adversarius nostræ salutis nos invadat, ad mortem usque laudabili repugnantia ei obsistamus. In oleæ arbore confixus magnus apostolus fuit, et nos misericordiæ plantæ semper virenti implicemur, carnes nostras clavis continentiæ configentes, futurum illud tribunal semper cogitatione versantes, ipsamque meditationem, mortem nobis ipsam etficiamus: ut cum conscientia pura, et luminosa anima divinissimæ Trinitatis, et unius naturæ fulgores possimus excipere, quæ supremam animi partem ad veram ipsius cognitionem assequendam illuminet: ipsi enim convenit omnis honor et gloria in sperula. Amen. ὁμοίωσιν· ἀλλὰ τῷ διδασκάλῳ ἑπόμενος ᾧ ἀρχῆθεν in cruce obitam ad ipsum pervenit. Quid igitur ἐπηκολούθησε, διὰ τοῦ σταυρικοῦ θανάτου πρὸς αὐτ τὴν ἀνεφοίτησε. Τί οὖν ἀπείργει ὡς δυνατὸν τούτῳ ἐφέπεσθαι, ἕως ἐν τῇ Σινώπῃ τῷδε τῷ βίῳ ἐσμὲν, τῷ σινοῦτι τοὺς ὦπας τῶν ἡμετέρων ψυχῶν; ἀλη θῶς γὰρ ὡς τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς διανοίας βεβλαμ μένοι ἐν σκότει, φεῦ! διαπορευόμεθα· καθ᾽ ὁμοιό. τητα τῶν ἐν τῷ μυλῶνι προσταλαιπωρούντων ζώων, κεκαλυμμένοις ὄμμασι τὴν τοῦ βίου μύλην περιε λαύνοντες. Ανδρισώμεθα οὖν ἐνταῦθα τοῖς δήγμασι τῶν πειρασμῶν σπαρασσόμενοι, καὶ τοῖς ὁδοῦσι τοῦ φθόνου δακνόμενοι. Κἂν προσβάλλῃ ὁ νοητός Αιγεά της, ὁ τῆς ὑμετέρας σωτηρίας ἐχθρὸς, μέχρι θανά του ἀντιστῶμεν τὴν ἐπαινουμένην ἀντίστασιν. Προσ επάγη ἐν δένδρῳ ἐλαίας ὁ μέγας ἀπόστολος, προσ πλακῶμεν ἡμεῖς τῷ ἀειθαλεῖ τῆς ἐλεημοσύνης φυτῷ, τοῖς ἤλοις τῆς ἐγκρατείας τὰς σάρκας ἡμῶν καθ ηλώσαντες, τὸ μέλλον κρητήριον διὰ παντὸς τοῖς λογισμοῖς ἀναστρέφοντες, καὶ τὸν θάνατον μελέτην ποιούμενοι, ἵνα μετὰ καθαροῦ συνειδότος και φωτοφανοῦς ψυχῆς τὰς ἐλάμψεις τῆς ὑπερθέου Τριάδος καὶ ἐνιαίας φύσεως δεξαίμεθα, περιλαμπούσης ἡμῶν τὸ ἡγεμονικὸν, εἰς τὴν ἀληθῆ ταύτης ἐπίγνω σιν, ὅτι αὐτῇ πρέπει πᾶσα δόξα, καὶ τιμή, εἰς τοὺς αἰῶνας. ᾿Αμήν, ΟΜΙΛΙΑ. ΝΑ. Εἰς τοὺς μακαρισμούς. Ἐλέχθη ἐν τῇ μνή. μῃ τοῦ ὁσίου Πατρὸς ἡμῶν Νικολάου Οτε πρὸς τὴν ἑαυτοῦ θείαν αὐλὴν ὁ Δεσπότης ἐκά HOMILIA LI. In beatitudines. Dicta est in memoria sancti Patris nostri Nicolai. Cum proprias oves Dominus ad caulas suas λει τὰ ἴδια πρόβατα, ἐπηγγείλατο παρέξειν αὐτοῖς, divinas advocabal, præstiturum se illis promisit, ἵνα ζωὴν ἔχωσι, καὶ περισσὸν ἔχωσι. Τί τοῦτο, λέγων; Κληρονόμους αὐτοῦ; γενέσθαι τῆς ἀϊδίου ζωής, καὶ περισσότερον ἔχειν μετὰ τὴν ἐνθένδεν μετάστασιν· τὴν παρὰ πάντων τιμήν ταύτας, οἶμαι, τὰς πανηγύρεις προλέγων, ᾶς τοὺς ἁγίους τιμῶντες πανηγυρίζομεν. Οἷς γὰρ ἐκεῖνοι τῆς πρὸς Θεὸν παρῥησίας ἀπήλαυσαν, καὶ ἡμῖν τῶν αὐτῶν μεταδιδόασιν, ἑορταῖς καὶ πανηγύρεσι τούτους γεραίρομεν. ᾿Αλλὰ πάντες μὲν οἱ ἅγιοι ἀνὰ μέρος τοῦ παρ' ἀνο θρώπων έτυχον σεβασμοῦ, ἢ ἐν τοῖς τόποις ἐν οἷς τῷ Θεῷ εὐηρέστησαν τιμώμενοι μάλιστα, ἢ ἐν οἷς ὁ θησαυρὸς τῶν ἱερῶν αὐτῶν λειψάνων ἀπόκειται, ἢ καὶ ἐφ' οἷς τὰς τῶν θαυμάτων ἐνεδείξαντο χάριτας· ὁ μέντοι θαυματουργὸς καὶ μέγας Νικόλαος, ὅσον πάντας τοὺς ἁγίους ταῖς δωρεαῖς τῶν θαυμάτων υπερηκόντισε, τοσοῦτον αὐτῷ παρὰ πάντων καὶ τὰ Francisci In oleæ arbore. Hæc opinio accepta est ex Commentariolo S. Hippolity mart. ubi hæc leguntur de S. Andrea: Crucifixus est Patris, in Achaia, ad arborem oliva reclus. Hoc notat card. Baron. in Notis ad Martyrol. additque illud Comment. exstare MS. in Bibliotheca Card. Sirletti, quae hodie dicitur esse ducis Altemps. Id quod etiam videtur seculus S. Petrus Chrysology. serm. de S. Andrea, in quo hæc sub finem: Petrus namque crucem, arborem conscendit Andreas, quasi significare velit ipsum arbori fuisse affixum, et illic subiisse supplicium crucis. Sed thaumaturgus hic. Hoc epitheton sive PATROL. GR. CXXXII. ut vitam haberent, et abundantius haberent. Quid hoc dicto significare voluit? Hæredes eos æternæ vitæ futuros, et ubi ab hac vita excessissent. ab omnibus honore celebrandos. llas opinor celebritates prædicens, quas ad sanctorum honores agitamus. Cum enian liberam cum Deo colloquendi - fiduciam habeant, et sua inde charismata nobis communicent, festis eos diebus conventibusque populi frequentibus honoramus. Sed omnes quidem sancti pro sua quisque parte venerationem ab hominibus nacti sunt. Nam sive in locis iis, in quibus Deo servientes maxime placuerunt, maximus iis honor habetur, sive ubi sacrarum ejus reliquiarum 348 repositus est thesaurus, sive ubi miraculorum gratiam potissimum ostenderunt. Sed thaumaturgus hic et magnus Nicolans, Scorsi nota. elogium additum primo omnium a Græcis Patribus S. Gregorio Neocaesarea episcopo, qui jam omnium ore Thauma/urgus, hoc est mirabiliumn effector ἀπὸ τοῦ θαύματος καὶ ἔργου appelletur. Sed et aliis, qui simili deinceps miraculorum dono pollentes sancti homines fuere id communicatum. Ita S. Nicolaum Thaumnaturguin hic appellat; et simili, idenique valente elogio Theodor. Balsam, in Nomos can. Photii, tit. vu, C. 1: Ἐν θαυμασι περιώνυμος, και μυροβλήτης, miraculis insignis, et unguentorum fragrantia scalens. Ubi observa eliam μυροβλή την dictum quod S. Demetrio martyri etiam vel proprie adjunctum dixnnus supr. ad hom. 46,

νου χάριτος άμοιρος, οὕτως οὐδὲ τῶν αὐτοῦ πανηγύρεων οὐδεὶς οὐδαμῶς ἀπολέλειπται. Οὐ γὰρ ἐν μόνοις τοῖς πιστοῖς ἐνεργεῖ τὰ παράδοξα, ἀλλ' ἐξ ἀφθόνου χάριτος καὶ μέχρι τῶν ἔξω τοῦ μυστηρίου τὰς δωρεάς ὑφαπλοῖ. Καὶ τοῦτο ὑπ᾽ ἄλλων πλείστων πεπληροφόρημαι, καὶ πείρα μεμάθηκα. Πλέοντι γάρ μοί ποτε περὶ δύσιν Πληϊάδων τὸν Σικελική, πορθμόν, ὃς μεταξύ Ρηγίου καὶ Σικελίας ῥευματωδώς καταφέρεται, καὶ τοῦ καιροῦ ταραχώδους ὄντος και μὴ ἔχοντος εὔπλοιαν, ἐξαίφνης θύελλα τις σφοδρά καὶ καταιγὶς ἐπεισφρήσασα φοβερὸν ἐπείλει τ κίνδυνον. Αχλύ; τὸν οὐρανὸν ὑποβέβηκε, καὶ πάντα ἦν πανταχόθεν συννέφελα, καὶ πρὸς ἀλλήλου; οἱ ἄ ε μοι ταρασσόμενοι περιεκύκων τὸ πέλαγος. Ο δ μᾶλλον ἐποίει τὸ δέος, καὶ τοὺς λογισμούς πάντω ὑπέθραττε, τοῦτ᾽ ἦν τὸ πρὸς ἐκεῖνο τὸ μέρος ὑπὸ τοῦ ρεύματος τὴν ἄκατον φέρεσθαι ὅπουπερ ἡ Χάρυβδις περὶ ἑαυτὴν ἀνειλουμένη δίκην στροφάλιγ γος σχίζεται τῇ βίᾳ τοῦ πνεύματος, αυτανάρα τί προστυχόντα πλοία καταβροχθίζουσα. Πάντων εν ἡμῶν τὸ θεῖον Ιλεουμένων σὺν δάκρυσι, συμπλέ τις Ισμαηλίτης ἀνὴρ οὐδὲν ἐπὶ στόματος εἶχεν, ἀλλ᾽ ἢ τὸν μέγαν Νικόλαον, προστιθεὶς καὶ τὸν τοῦ ἀκρωτηρίου τόπον, ἐν ᾧ τὸ ἱερὸν τοῦ ἁγίου τέμενος ἐδεδόμητο· οὐ πάντως τοῦτο ποιῶν, εἰ μὴ τῶν τοῦ ἁγίου θαυμάτων καλῶς ἐπεπεί ρατο. Οὕτως ἐράσμιος ἐστι καὶ τοῖς ἀπίστοις βαρβάροις ὁ ἅγιος. Ἐπεὶ γοῦν καὶ ἡμᾶς ἡ τούτου θεία χάρις ἐνταῦθα συνήθροισε, φέρε δὴ τῇ πανδαισία τῶν εὐαγγελικῶν λόγων και τατρυφήσωμεν. quanto sanctis omnibus miraculorum dono præ- τῆς τιμῆς ἐπλεόνασε. Καὶ ὥσπερ τόπος οὐδεὶς ἐκείν celluit, tanto illi av omnibus honor amplior exbibetur. Et sicuti nullus est locus expers gratiarum ejus, ita nullus omnino ab ejus celebritate est alienus. Neque enim inter fideles solos miracula operatur, sed ex abundantia gratiæ ad eos usque, qui extra mysterium Christi sunt, sua munera extendit. Atque hujus rei et ab aliis plurimis wibi fides haud dubia facta est, et ipse etiam cepi experimentum. Cum enim navigarem aliquando circa Pleiadum occasum per Siculum fretum, quod inter Rhegium et Siciliam Duminis instar decurrit, essetque turbulenta, et adversa navigationi tempestas, cooria de repente procella, turboque violentus magnum periculum intentabat. Caligo enim subiit cœlum, et omnia nubibus undique obducta erant, ventique sibi contrarii configentes pelagus permiscebant. Illud autem erat maxime formidandum, omniumque turbabat animos, quod in eam partem navigium a maris fluxu rapiebatur, ubi Charybdis in se ipsa instar vorticis circumacta vi ventorum abrumpitur, et incurrentia in ipsam navigia cum hominibus simul absorbet. Cum igitur omnes nos Deum propitium lacrymis faceremus, Ismaelita quidam, qui una navigabat, nihil aliud quam magnum Nicolaum habebat in ore, addens etiam, et signans illum promontorii locum, ubi sacrum huic sancto templum conditum erat: quod sane nunquam omnino ſecisset, nisi sancti hujus miracula optime esset expertus. Adeo Barbaris etiam infidelibus bic sanclus amabilis est. Quoniam igitur et nos divino ejus beneficio hic congregali sumus, age jan lauto sermonis evangelici convivio oblectemur. In illo tempore Secuta sunt Jesum turbæ multæ ab omni Galilæa et Decapoli, et de llierosolymis, et Judaa, et de trans Jordanem.» Cum jam DomiΤῷ καιρῷ ἐκείνῳ • Ἠκολούθησαν τῷ Ἰησοῦ ἔχει πολλοὶ ἀπὸ πάσης τῆς Γαλιλαίας, καὶ Δεκαπόλεως, καὶ Ἱεροσολύμων, καὶ Ἰουδαίας, καὶ πέραν τοῦ Francisci Scorsi nota. not. 28 SS. etiam Cosnias et Danian. θαυματούρα γοι dicti apud eum Theol. Bals. et Metaphrasten, quod supra etiam vidimus ad hom. 47, not. 38, et aliis ejusdem notæ id videas alibi additum. Circa Pleiadum occasum. Ortum æque et occasum Pleiadum pluvias et tempestates excitare cuivis mediocriter erudito notúm ex poetis Horat, iv Carm. Indomitas prope qualis undas, Exercet Auster Pleiadum choro Scindente.nubes. He dicte a Latinis Vergiliæ, quod vere oriantur et a Græcis Πλειάδες ἀπὸ τοῦ πλεῖν, quod tum sit tempestivas navigandi; ab Hesiodo 'Ατλαγενείς, et Atlantiades a Virgilio et aliis, ut quæ Atlantis filiæ, et in sidera translatæ fuisse sint creditæ. Earum occasus cosmicus statuitur circa vigesimum oclavum diem Octobris; ut hinc tempus, seu men. sem, quo Theophanes hic navigaverit in Mamertino freto conjicias, vide plura si vis apud Plinium, et Natal. Comit., et Pelavium in Οὐρανολογία. Quod inter Rhegium et Siciliam. Cum bac loca designet auditoribus suis Theophanes, non possum mihi persuadere hanc homiliam ab eo Tauromenii dictam; quid enim notius Tauromenitanis quam Mamertinum fretum, a quo pene ipsi alluuntur: cum triginta non amplius milliaria dissitum Messana sit Tauromenium. Rhegium autem cujus hic mentio, habeant in conspectu, ipsi vero in Sicilia: quid igitur ea descriptione finium, inter quos fretum Siculum interfluit, Siculis Tauromenitanis opus! quare in remotioribus regionibus, et extra Siciliam hæc narratio locum habet. Sed de hac conjectura amplius dictum in Isag. Procem. 11, § 8. Charybdis. Cui poetarum ca non dicta, cui non decantata? Descriptionem ejus fabulosam petes ab Homero Odyss. xii, et Virg. Aneid. ut, et Apol Ionio, Argon. iv, satis sit hic illud ex fragm. Sallie stii ascribere, quod Tauromenitanos attingit: Charibdis quæ forte illata navigia sorbens gurgitibus occultis millia sexaginta ad Tauromenitana littora trahit. Ita Sallustius, qui videtur ponere duplo m jorem distantiam quam quæ supra a me et a Cluverio ex Itinerariis tradita, quamque ego ipse dunensus qui illac iter feci; sed vel falsus est Sallustius, at absentes in his locorum intervallis scriptores solent, vel cum Tauromenitana littora dicit ea etiam, quæ ultra Tanromenium Catanamı versus porriguntur, intelligit. Quoniam igitur et nos. Ἐπεὶ οὖν καὶ ἡμᾶς, etc. Hinc incipit periodus in codl. Gall. usque ad illa φέρε δή. Quae sententia haud scio an ex industria contractior sit in c. Vat. his solam verbis: Τούτου σήμερον τὴν πανήγυριν ἑορτά ζοντες τῇ παιδαισία, etc., quæ sunt itidem in Gall.

HOMILIA LI. prohibet, quominùs ipsum pro virili parte consectemur. Dum in hac vita veluti Sinope versamur, quæ quidem 347 nostrarum animarum lædit obtutum: vere enim, ut læsis oculis mentis, heu! in tenebris ambulamus: et instar animalium in pi· strino laborantium velatis oculs molam hujusce vitæ circumagimus. Fortiter igitur nos hic geramus, cum teutationum morsibus laceramur, et dentibus mordemus invidiæ. Quod si Ægeas ille, qui sub intellectum cadit, adversarius nostræ salutis nos invadat, ad mortem usque laudabili repugnantia ei obsistamus. In oleæ arbore confixus magnus apostolus fuit, et nos misericordiæ plantæ semper virenti implicemur, carnes nostras clavis continentiæ configentes, futurum illud tribunal semper cogitatione versantes, ipsamque meditationem, mortem nobis ipsam etficiamus: ut cum conscientia pura, et luminosa anima divinissimæ Trinitatis, et unius naturæ fulgores possimus excipere, quæ supremam animi partem ad veram ipsius cognitionem assequendam illuminet: ipsi enim convenit omnis honor et gloria in sperula. Amen. ὁμοίωσιν· ἀλλὰ τῷ διδασκάλῳ ἑπόμενος ᾧ ἀρχῆθεν in cruce obitam ad ipsum pervenit. Quid igitur ἐπηκολούθησε, διὰ τοῦ σταυρικοῦ θανάτου πρὸς αὐτ τὴν ἀνεφοίτησε. Τί οὖν ἀπείργει ὡς δυνατὸν τούτῳ ἐφέπεσθαι, ἕως ἐν τῇ Σινώπῃ τῷδε τῷ βίῳ ἐσμὲν, τῷ σινοῦτι τοὺς ὦπας τῶν ἡμετέρων ψυχῶν; ἀλη θῶς γὰρ ὡς τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς διανοίας βεβλαμ μένοι ἐν σκότει, φεῦ! διαπορευόμεθα· καθ᾽ ὁμοιό. τητα τῶν ἐν τῷ μυλῶνι προσταλαιπωρούντων ζώων, κεκαλυμμένοις ὄμμασι τὴν τοῦ βίου μύλην περιε λαύνοντες. Ανδρισώμεθα οὖν ἐνταῦθα τοῖς δήγμασι τῶν πειρασμῶν σπαρασσόμενοι, καὶ τοῖς ὁδοῦσι τοῦ φθόνου δακνόμενοι. Κἂν προσβάλλῃ ὁ νοητός Αιγεά της, ὁ τῆς ὑμετέρας σωτηρίας ἐχθρὸς, μέχρι θανά του ἀντιστῶμεν τὴν ἐπαινουμένην ἀντίστασιν. Προσ επάγη ἐν δένδρῳ ἐλαίας ὁ μέγας ἀπόστολος, προσ πλακῶμεν ἡμεῖς τῷ ἀειθαλεῖ τῆς ἐλεημοσύνης φυτῷ, τοῖς ἤλοις τῆς ἐγκρατείας τὰς σάρκας ἡμῶν καθ ηλώσαντες, τὸ μέλλον κρητήριον διὰ παντὸς τοῖς λογισμοῖς ἀναστρέφοντες, καὶ τὸν θάνατον μελέτην ποιούμενοι, ἵνα μετὰ καθαροῦ συνειδότος και φωτοφανοῦς ψυχῆς τὰς ἐλάμψεις τῆς ὑπερθέου Τριάδος καὶ ἐνιαίας φύσεως δεξαίμεθα, περιλαμπούσης ἡμῶν τὸ ἡγεμονικὸν, εἰς τὴν ἀληθῆ ταύτης ἐπίγνω σιν, ὅτι αὐτῇ πρέπει πᾶσα δόξα, καὶ τιμή, εἰς τοὺς αἰῶνας. ᾿Αμήν, ΟΜΙΛΙΑ. ΝΑ. Εἰς τοὺς μακαρισμούς. Ἐλέχθη ἐν τῇ μνή. μῃ τοῦ ὁσίου Πατρὸς ἡμῶν Νικολάου Οτε πρὸς τὴν ἑαυτοῦ θείαν αὐλὴν ὁ Δεσπότης ἐκά HOMILIA LI. In beatitudines. Dicta est in memoria sancti Patris nostri Nicolai. Cum proprias oves Dominus ad caulas suas λει τὰ ἴδια πρόβατα, ἐπηγγείλατο παρέξειν αὐτοῖς, divinas advocabal, præstiturum se illis promisit, ἵνα ζωὴν ἔχωσι, καὶ περισσὸν ἔχωσι. Τί τοῦτο, λέγων; Κληρονόμους αὐτοῦ; γενέσθαι τῆς ἀϊδίου ζωής, καὶ περισσότερον ἔχειν μετὰ τὴν ἐνθένδεν μετάστασιν· τὴν παρὰ πάντων τιμήν ταύτας, οἶμαι, τὰς πανηγύρεις προλέγων, ᾶς τοὺς ἁγίους τιμῶντες πανηγυρίζομεν. Οἷς γὰρ ἐκεῖνοι τῆς πρὸς Θεὸν παρῥησίας ἀπήλαυσαν, καὶ ἡμῖν τῶν αὐτῶν μεταδιδόασιν, ἑορταῖς καὶ πανηγύρεσι τούτους γεραίρομεν. ᾿Αλλὰ πάντες μὲν οἱ ἅγιοι ἀνὰ μέρος τοῦ παρ' ἀνο θρώπων έτυχον σεβασμοῦ, ἢ ἐν τοῖς τόποις ἐν οἷς τῷ Θεῷ εὐηρέστησαν τιμώμενοι μάλιστα, ἢ ἐν οἷς ὁ θησαυρὸς τῶν ἱερῶν αὐτῶν λειψάνων ἀπόκειται, ἢ καὶ ἐφ' οἷς τὰς τῶν θαυμάτων ἐνεδείξαντο χάριτας· ὁ μέντοι θαυματουργὸς καὶ μέγας Νικόλαος, ὅσον πάντας τοὺς ἁγίους ταῖς δωρεαῖς τῶν θαυμάτων υπερηκόντισε, τοσοῦτον αὐτῷ παρὰ πάντων καὶ τὰ Francisci In oleæ arbore. Hæc opinio accepta est ex Commentariolo S. Hippolity mart. ubi hæc leguntur de S. Andrea: Crucifixus est Patris, in Achaia, ad arborem oliva reclus. Hoc notat card. Baron. in Notis ad Martyrol. additque illud Comment. exstare MS. in Bibliotheca Card. Sirletti, quae hodie dicitur esse ducis Altemps. Id quod etiam videtur seculus S. Petrus Chrysology. serm. de S. Andrea, in quo hæc sub finem: Petrus namque crucem, arborem conscendit Andreas, quasi significare velit ipsum arbori fuisse affixum, et illic subiisse supplicium crucis. Sed thaumaturgus hic. Hoc epitheton sive PATROL. GR. CXXXII. ut vitam haberent, et abundantius haberent. Quid hoc dicto significare voluit? Hæredes eos æternæ vitæ futuros, et ubi ab hac vita excessissent. ab omnibus honore celebrandos. llas opinor celebritates prædicens, quas ad sanctorum honores agitamus. Cum enian liberam cum Deo colloquendi - fiduciam habeant, et sua inde charismata nobis communicent, festis eos diebus conventibusque populi frequentibus honoramus. Sed omnes quidem sancti pro sua quisque parte venerationem ab hominibus nacti sunt. Nam sive in locis iis, in quibus Deo servientes maxime placuerunt, maximus iis honor habetur, sive ubi sacrarum ejus reliquiarum 348 repositus est thesaurus, sive ubi miraculorum gratiam potissimum ostenderunt. Sed thaumaturgus hic et magnus Nicolans, Scorsi nota. elogium additum primo omnium a Græcis Patribus S. Gregorio Neocaesarea episcopo, qui jam omnium ore Thauma/urgus, hoc est mirabiliumn effector ἀπὸ τοῦ θαύματος καὶ ἔργου appelletur. Sed et aliis, qui simili deinceps miraculorum dono pollentes sancti homines fuere id communicatum. Ita S. Nicolaum Thaumnaturguin hic appellat; et simili, idenique valente elogio Theodor. Balsam, in Nomos can. Photii, tit. vu, C. 1: Ἐν θαυμασι περιώνυμος, και μυροβλήτης, miraculis insignis, et unguentorum fragrantia scalens. Ubi observa eliam μυροβλή την dictum quod S. Demetrio martyri etiam vel proprie adjunctum dixnnus supr. ad hom. 46,

sed maxime concordant. Nam planum etiam no- τιοῦνται δὲ ἀλλήλοις, ἀλλὰ καὶ σφόδρα συνάδουσιν. nem videre licet, cum nimirum e terra in altitu- Επει μὲν γὰρ καὶ ὄρος ἰδεῖν πεδινὸν, ἐπειδὰν ὕψος dinem assurgens non tamen abruptus et præceps μὲν ἔχει, καὶ ἀπὸ τῆς γῆς διανάστημα, οὐ μὴν est, ita ut lubricus ac periculosus sit ascendenti- ὀχθῶδές ἐστι, καὶ ἀπόκρημνον, ὡς ἀκροσφαλεῖς bus, sed potius consistendi in eo securitatem præ- ποιεῖσθαι τῶν ἐπιβαινόντων τὰς στάσεις, ἀλλ' beat, qua supinus. De simili monte vox illa est ἀσφάλειαν παρέχει τοῖς ἱσταμένοις διὰ τὴν ὑπτισ Isaiæ prophetarum eximii: ‹ Super montem cam- τητα. Περὶ τοῦ τοιούτου φησὶν ὅρους ή προφήτικω pestrem levate signum “。 › Igitur ut a terra in al- τάτη του Ησαίου φωνή·. Επ' ὅρους πεδινού tum elevatus mons a Matthæo appellatur; 350 ἄρατε σημεῖον.» Διὰ μὲν οὖν τὸ ἀπὸ γῆς εἰς ὕψος campestris vero propter planitiem in eo exsisten- ἀνέχειν ὄρος ὑπὸ τοῦ Ματθαίου ὠνόμασται· διὰ tem a Luca. Est autem similis ad virtutem ascenδὲ τὴν ἐνοῦσαν τῷ ὄρει ὑπτιότητα τόπον πεδινών Sus: arduus quidem et sublimis, ut qui supra ter- φησὶν ὁ Λουκᾶς. Εστι δὲ τοιαύτη τῆς ἀρετῆς ἡ renas passiones attollatur; stabilis vero ac lulus ἀνάβασις· ὑψηλὴ μὲν καὶ μετέωρος, ἅτε τῶν χαι ascendenti. μαιζήλων παθῶν ὑπεραίρουσα, βεβαία δὲ τῷ ἀνα6εβηκότι καὶ ἀσφαλής. Οὐκοῦν δεῦτε καὶ ἡμεῖς τὰ τῶν αἰσθητῶν ἀφέντις χαμαίζηλα, εἰς τὸ ὑψηλὸν τῆς θεωρίας, καὶ πεδια νὸν ὄρος ἀνέλθωμεν· μὴ μετὰ τῶν ἀκολουθησάντων ὄχλων ἐναπομείνωμεν κάτω πρὸς τὴν ὑπώρειαν, ἰλιγγιάσαντες τῆς ἀναβάσεως τὸ ἐπίπονον, ἀλλ' ἐνισχύο σωμεν ἑαυτοὺς, καὶ τοῖς μαθηταῖς παρεψώμεθα, ἵνα τὸν Κύριον κατοψώμεθα, ὡς ἐκ περιωπῆς δεικνῦντα τὰ τοῖς κάτω κειμένοις ἀθέατα, ἀγῶνάς το προστι θέντα, καὶ δεικνῦντα τὰ ἔπαθλα, καὶ τοὺς ἀθλητές μακαρίζοντα. 'Αγώνες μὲν οὖν προτίθενται ἡ πτω χεία τοῦ πνεύματος, τὸ πένθος, ἡ πραότης, ἡ τῆς δικαιοσύνης πείνα, τὸ ἔλεος, ἡ τῆς ψυχῆς καθαρό της, ἡ εἰρήνη, τὸ παρὰ τῶν ἐχθρῶν διωχθῆναι ἔπαθλα δὲ τίνα; Η βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἡ παρ ράκλησις, ὁ τῆς ἄνω γῆς κλῆρος, ἡ τῶν ἀγαθῶν πλησμονή, ὁ παρὰ τοῦ Θεοῦ ἔλεος, τὸ τὸν Θεὸν αὐτ τοπτῆσαι, ἡ πρὸς αὐτὸν οἰκείωσις καὶ συγγένεια, καὶ ἡ μετ' αὐτοῦ αἰωνία συνοίκησις. Τὰ μὲν οὖν ἆθλα τοιαῦτα πρόσθεσιν ἔχοντα τὴν μακαριότητα· δεῖ δὲ ἡμᾶς κατ᾽ ἔπος τὴν τούτων ποιήσασθαι διασάφησιν. Μακάριοι οι πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν.» Τὸ μὲν βάθος τῆς ἱερᾶς ταύτης διδασκαλίας μόνος τῶν πάντων ἐπέγνω κάλλιστά τε καὶ ὑψηλότατα ὁ κατὰ τὸν μέγαν Μω σὴν εἰς τὸν γνόφον τῆς θεολογίας εἰσδὺς, ὁ Νυστ σαεὺς καὶ μέγας Γρηγόριος, ἐν ὁμιλίαις ὀκτὼ τὸ ταύτης κάλλος ἐξηγησάμενος· καὶ ἐξέσται τῷ βου λομένῳ τὰ τῆς πανσόφου ἐκείνης βίβλου ἀρύσασθαι νάματα, καὶ μέθην μεθυσθῆναι τὴν σώφρονα· ἡμεῖς Age ergo et nos ea quæ sunt sensuum infima terræque inhærentia valere jubeamus; atque ad altum simul, et planum contemplationis montem ascendainus, ne cum turbis, quæ secutæ fuerant Dominum, in ima montis crepidine, ascendendi labore deterriti remaneamus; sed nobismetipsis auimes faciamus, discipulosque consectemur, ut Dominum videre possimus ostendentem tanquam e specula ea quæ humi strati videre nou possunt: et certamina proponentem, et præmia ostentantem, et beatos prædicantem athletas. Ea vero, circa quæ certamina versari oportet, sunt paupertas ´ spiritus, luctus, mansuetudo, justitiæ esuries misericordia, cordis puritas, pax, et inimicorum oppugnatio. Præmia vero quæ? Regnum cœlorum, consolatio, supernæ terræ posses· sio, bonorum salielas, misericordia a Deo consequenda, Dei visio, necessitudo, atque cognatio cum ipso, et cum eodem æterna commoratio. Igitur præmia quæ beatitudinem continent højusmodi sunt. Ea vero a nobis sigillatim explicari par est: 4.Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum cœlorum.» Profunditatem hujus doctrinæ unus ex omnibus optime altissimeque ille cognovit, qui instar magni illius Mosæ in theologiæ caliginem ingressus Nyssenus, ac magnus Gregorius homiliis octo quidquid in hoc dicto boni pulchrique continetur, explanavit; et licebit cuicunque libuerit ex illo libro omni sapientia redundante fummina haurire, et suua ac temperante δὲ τῆς ἀναιμάκτου θυσίας κατεπειγούσης ἡμᾶς εἰς ebrietate se ingurgitare. Nos vero, quos ad perfciendum incruentum sacrificium convenit properare, hujusce doctrinæ summam quam brevissimam mentis oculis subjiciemus. οι Isa. xii, 4. τὴν αὐτῆς τελευτήν, εὐσύνοπτον ὅτι μάλιστα τὴν διδασκαλίαν ποιησώμεθα. Francisci Scorsi notæ. tropologicum sensum historiam traducit. Jam vero campestrem, seu planum montem vocal hoster hic eum quem clivum Latini proprie dicunt; est enim clivus non abruptus et directus, sed molliter acclivis, proclivisque aptus ad ascensum et descensum ille omnino quem describit Virgil, eclog. ix. Certe equidem audieram, qua se subducere colles Incipiunt, mollique jugum demittere clivo. Plinius, lib. VI, Epist.: Sensim clivo fallente consurgit. Mameus noster, lib. xv list. vocal clemenies montium ascensus ac descensus, et alii aliter, quos aggerat Lacerda in Virgil. Atque hunc profecto paucis verbis commode noster describit, ut legis, ad quem illustrandum, hæc testimonia produxi. Tunquam e specula. De voce, περιωπής vide adnotata ad hom. 48, ubi metaphorice accipitur ab hoc auctore; hic vero proprie. Justitia esuries. Desunt aliquæ ex virtutibus seu beatitudinibus in ms. Vat., nimirum & tis δικαιοσύνης πείνα, τὸ ἔλεος, ἡ τῆς ψυχῆς καθα ρότης, quae releci ex Gall. pleniore. Homiliis octo. Exstant he Gregorii Nyssen. homilia L. 1. Operum ejus Graece et latine. Ad perficiendum incruentum sacrificium, etc.

HOMILIA II. Μακαριότης τοίνυν ἐστὶν, ἡ πρὸς τὸν Θεὸν οἰκείωσις καὶ ἐμοίωσις. Τὸ γὰρ ἀληθῶς καὶ κυρίως μακάριον ἡ θεία φύσις ἐστίν οὕτω γὰρ καὶ ὁ μέγας Παύλος ὠνόμασε τὸν Θεόν·. Ο μακάριος καὶ μόνος δυνάστης. • Πτωχοὶ δὲ τῷ πνεύματι οὐχ οἱ χρημάτων στερούμενοι· ἔστι γὰρ ἰδεῖν πολλοὺς πενομένους μὲν τῇ περιουσίᾳ, πλουτοῦντας δὲ τῇ ἐπιθυμίᾳ· ἀλλὰ πτωχούς νοητέον τῷ πνεύματι τοὺς πάντων τῶν ἐν κακίᾳ νοουμένων εκουσίως πτωχεύσαντας, καὶ μηδέν τι τῶν διαβολικῶν κειμη λίων ἐν τῇ ψυχῇ ταμιεύσαντας. Ο μέντοι μέγας Βασίλειος πτωχοὺς λέγει τῷ πνεύματι τοὺς διὰ τὴν τοῦ Κυρίου διδασκαλίαν εκουσίως πτωχεύσαντας, καὶ πωλήσαντας τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῖς, καὶ τούτῳ ἀκολουθήσαντας. Εἰ δέ τις καὶ τὴν ὅπως συμβᾶσαν αὐτῷ πτωχείαν πρὸς τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ κυβερνήσει, ὥσπερ ὁ Λάζαρος, οὐδὲ αὐτὸς τοῦ μακαρισμοῦ ἡλλοτρίωται. Τάχα δὲ πτωχείαν ὁ λόγος καὶ τὴν Εκούσιον ονομάζει ταπείνωσιν, ης ὑπόδειγμα γέγο νεν ὁ ταῦτα διδάσκων Θεός. Δι' ἡμᾶς γὰρ ἐπτώχευσε πλούσιος ὤν, ἵν᾿ ἡμεῖς τῇ ἐκείνου πτωχείᾳ πλουτήσωμεν. Τοῦτο οὖν τὸ κατόρθωμα, ὡς έναντίον τῆς διαβολικῆς ὑπερηφανίας καὶ τῆς Δεσποτι κῆς πολιτείας, μακαρίζει ὁ Κύριος ἀκόλουθον ἆθλον διδοὺς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Προτέραν οὖν βαθμίδα τῆς τῶν μακαρισμῶν κλίμακος ὑποθείς τὴν ταπείνωσιν, ἐφεξῆς τὸ ἐπαινετὸν πένθος τίθησι • Μακάριοι οι πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται.» Μακαριστὸν πένθος ἐστὶν ἐπὶ πλημμελήμασι καὶ ἁμαρτίαις γινόμενον, δι᾿ οὗ τῆς συμπαθείας ή παράκλησις γίνεται. 'Αλλ' ή παρατατική σημασία, καὶ ἄλλο πένθος νοεῖν ἡμᾶς δίδωσιν. Οὐ γὰρ, εἶπε, μακάριοι οἱ πενθήσαντες, ἀλλ' οἱ πενθοῦντες, οἱ ἀεὶ μεμνημένοι τῆς δόξης, ἧς ἐκπεπτώκαμεν, καὶ πῶς εἰς τοῦτο τὸ τοῦ κλαυθμῶνος χωρίον ἐλεεινῶς ἐξωρί σθημεν. Οὗτοι άπαυστον τὸ πένθος ποιούμενοι, ἀξιοῦνται τῆς ἐκεῖ παρακλήσεως. ο Μακάριοι οι πραεῖς, ὅτι αὐτοὶ, κληρονομήσουσι τὴν γῆν.» Τάχα τις προσχὼν εἰς τὸ τῆς λέξεως ἐπιπόλαιον, ἴσως ἐρεῖ· Πῶς ἐν ἀναβάσεων τάξει τεθέντων μακαρισμῶν, πρῶτον ἔπαθλον δίδοται ἡ βασιλεία τῶν οὐσ ρανῶν, καὶ ἡ ἐκ Θεοῦ παράκλησις, εἶτα ή κληρονο μία τῆς γῆς; ἦν γὰρ ἀκολουθέτερον τοῦ οὐρανοῦ προτετάχθαι τὴν γῆν. ᾿Αλλ᾽ ἐννοεῖν προσήκει, ὡς περὶ τῆς τῶν ζώντων γῆς ὁ εὐαγγελικός διαλέγεται λόγος, ἐκείνης τῆς γῆς τῆς ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν, de terra viventium loqui, de illa, inquam, terra Beatitudo igitur est ad Deum quam maxime accedere eique assimilari. Divina enim natura est quod vere et proprie beatum est; sic enim etiam magnus Paulus Deum vocavit: ‹ Qui beatus, et solus potens "., Pauperes autem spiritu non ii sunt qui pecunia carent, multos quippe videre est pecuniis pauperes, sed desiderio 351 divites. Verum pauperes spiritu intelligendi sunt, qui omnibus, quæ sub malitiæ intellectum cadunt, voluntarie sese privant, et nihil ex diaboli thesauris repositum in anima servant. At vero magnus Basilius pauperes spiritu dicit eos qui propter Domini consilium voluntariam amplexati sunt paupertatem; et venditis bonis suis ipsum secuti sunt. Si quis vero eam quoque paupertatem, in quam quovis casu redactus sit, ad Dei referat et accommodet voluntatem, ut Lazarus ille, neque ipse a he.titudine alienum est. Fortasse vero patr pertatem appellat hic sermo voluntariam humilitatem, cujus exemplar nobis factus est, ipse horum doctor Deus. Nostra enim causa pauper factus est, cum dives esset, ut nos ejus paupertate ditaremur ªª Hoc igitur præclarum opus, utpote diaboli superbiæ et politico oppositum dominatui, beatum prædicat Dominus, congruum illi præmium reddens cœlorum regnum. Humilitate igitur tanquam primo beatitudinum gradu supposita laudabilem luctum deinceps apponit: «Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur.» Beatitudine dignus censetur luctus ob delicta atque peccata susceptus, unde consolatio commiserationis exsistit. Sedenim extensiva significatio aliud etiam luctus genus innuit intelligendum. Non enim beati qui luxerunt, inquit, sed qui lugent, qui nimirum gloriæ a qua excidimus semper sunt memores, et quo pacto in hunc luctus locum miserabiliter exterminati sumus. 'Hi igitur nunquam a luctu cessantes alterius vitæ consolatione dignantur Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram: › Dixerit fortasse quispiam primo se offerentem verborum sensum tantummodo spectans: qua de causa cum beatitudines, ut gradus quidam ascendendi dispositi nobis sint, primum præmium regnum cœlorum, et divina consolatio datur, postea hæreditas terræ? consequentius enim fuerat terram coelo præponi. Verum oportet intelligere Evangelium ο ** I Tim.v, 15. 31 Cor. VIII, 9. Francisci Scorsi notæ. Hinc conjice inter ipsa missæ solemnia abc episcopo sermones hosce dictos de Mose; quod in ejus Vita a nobis collecta observavimus, Prooem. Isa. 111, § 10. Magnus Basilius. Habet hanc doctrinam quam refert hic Theophanes in Regulis brevior., interrog. 205 his verbis ex Latina versione, nam Græci textus mihi inopia est in hoc collegio: Hi sunt mendici spiritu, qui non aliam ob causam ad mendicitatem devenerunt, quam ob doctrinam Domini, qui dixit: «Vade et vende omnia, quæ habes, el da pauperibus. › Si vero quis oblatam sibi etiam quomodocunque mendicitatem susceperit, et eam ad Des voluntatem moderatus sit, ut Lazarus, neque hic a beatitudine illa excluditur. Eamdem doctrinam pluribus tradit idem Basilius, in psal. XXXVI, a qua referenda superseleo. Vide et infra, n. 17, ubi de varia lect. hujus loci. Extensiva significatio. Quæ hæc sit, et in quem sensum dicta ab hoc Patre diximus hom. xi, not. 87. Quæ vero ibi diximus, huc etiam pertinent, et quæ hic dicit idem auctor ea magis explicant et confirmant.

• Πιστεύω τοῦ ἰδεῖν τὰ ἀγαθὰ τοῦ Κυρίου ἐν γῇ ζώντων.» Οὐ ταύτην γὰρ λέγει τὴν τὰ θνητὰ φύουσαν, καὶ εἰς ἑαυτὴν τὰ ἐξ αὐτῆς ἀναλύουσαν, ἀλλ' ἐκείνην, ἧς οὐκ ἐπέβη ὁ θάνατος, τὴν τριβόλων και ἀκανθῶν ἄγονον. Εκείνην κληρονομήσειν τὴν δια καιον καὶ ὁ ψαλμῳδὸς ἐπηγγείλατο, ο Καὶ ὑψώσει σε, λέγων, τοῦ κατακληρονομῆσαι γῆν.» Οὐκ ἂν εἶπε τὸ, Υψώσει σε, εἰ περὶ τῆς ἐν ποσὶν ἔλεγε γῆς. Πῶς γὰρ ταύτην εἰς κληρονομίαν τοῖς ἁγίοις χαρίζεται; ἀφ᾽ ἧς • Αρπαγησόμεθα ἐν νεφέλαις κ κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, καὶ. Σὺν Κυρίῳ ἐσόμεθα;» Τὴν νοουμένην οὖν ἐκείνην γῆν κληρονομοῦσιν οἱ τὴν πραότητα τοῦ Κυρίου μιμούμενοι. • Μάθετε quæ supra coelestes orbes est constituta, cujus ἧς ἐν φαντασίᾳ γενόμενος ὁ μέγας Δαβίδ ἔλεγε· objecta sibi specie magnus David dicebat: Credo videre bona Domini in terra viventium "., Non enim hanc terram dicit, quæ moritura gignit, quæque 352 in se ipsam resolvit ea quæ ab ipsa sunt orta, sed eam ad quam mors non ascendit, quæque sterilis est, et expers tribulorum atque spinarum. Illam sane hæreditatem consequendam a justo Fsaltes promisit dicens: «Et exaltabit te ut hæreditate capias terram 65.» Nunquam enim exaltabit, dixisset, si de terra quau pedibus calcamus loculus esset. Quomodo enim hanc sanctis ut hereditariam largitur a qua, juxta Apostolum, • Abripiemur in nubibus, et cum Domino erimus?, lutelligibi. lem ergo terram illam hæreditate obtinebunt, qui – γάρ, φησίν, ἀπ' ἐμοῦ, ὅτι πρᾶός εἰμι, καὶ ταπεινὸς Domini mansuetudinem fuerint imitati: ‹ Discite τῇ καρδίᾳ.» Οἱ ἐν τῷ καιρῷ τῆς ὀργῆς πόθῳ θείῳ enim, inquit, a me, quia mitis sum et humilis τοῦ πάθους περιγενόμενοι, καὶ ἀόργητοι διαμένον· icorde 67. • Illi, inquam, qui cum occasio incidit τες πρὸς τοὺς εἰς αὐτοὺς ἁμαρτάνοντας. rascendi divino amore passionem superantes, nulla adversus eos qui ipsos offenderunt iracundia commoti tolerant. • Beati qui suriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur. › Esurientes el sitientes cos appellat, qui virtutis inexplebili cupiditate tenentur: justitiæ quippe nomine universum virtutis comprehendit genus, ex parte totum ostendens; seu potius, quia ipsemet Curistus justitia et sanctificatio est et ipse panis de cœlo delapsus, et aqua viva. Beati sunt, qui ipsum ardenter esuriunt et sitiunt, ut possint cum Davide dicere: ‹ Sitivit anima mea post te ". Quod igitur bujusce famis præmium erit? Eo potiri scilicet, quod fuerat concupitum, et rursus dicere cum David: ‹ Ego vero in justitia apparelo conspectui tuo; saliabor cum apparuerit gloria tua vo. • Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiain consequentur. Primo se oferens hujus dicti sensus misericordiam in pauperes indicare videtur. Quoniam vero bonum opus non in facultate et electione consistit, neque hujus mercedis expertes sunt qui, quamvis non possint, volunt tamen necessaria suppeditare indigentibus, licet etiam spiritualiter misereri, cum quis vel doctrinam vel consolationem verbo impertitur. ‹ Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. Quotquot scilicet animo per actionem contemplationemque purgato tum recta certaque circa Deum fide, tum morali philosophia exerciti in se ipsis Deum inhabitantem vident. Verum ex sancti Basilii sententia mundus corde dicitur, • Psal. xxvi. 15. * Psal. xxxvii, 54. • Psal. LXII, 2. 7º Psal. xvi, 15. • Μακάριοι οι πεινῶντες καὶ διψώντες τὴν δι καιοσύνην, ὅτι αὐτοὶ χορτασθήσονται.» Πεινώντας καὶ διψώντας λέγει τοὺς ἀκορέστως ἔχοντας περί τὴν ἐπιθυμίαν τῆς ἀρετῆς. Διὰ γὰρ τῆς δικαιοσύνης, πᾶσαν ἀρετὴν περιέλαβεν ἐκ τοῦ μέρους δηλώσας τὸ πᾶν. Μᾶλλον δὲ ἐπειδὴ αὐτός ἐστιν ἡ δικαιοσύνη καὶ ὁ ἁγιασμὸς ὁ Χριστὸς, καὶ ὁ αὐτὸς ὁ ἐξ οὐρανοῦ ἄρτος, καὶ τὸ ὕδωρ τὸ ζῶν· μακάριοι οἱ διακαώς ἐκεῖνον πεινῶντες καὶ διψῶντες, ὡς δύνασθαι λέγειν μετὰ τοῦ Δαβίδ, «Εδίψησεν ἡ ψυχή μου ὀπί σω σου.» Τί οὖν τῆς τοιαύτης πείνης τὸ γέρας; Τοῦ τυχεῖν τοῦ ἐφετοῦ, καὶ μετὰ τοῦ Δαβὶδ αὖθις εἰπεῖν· Ἐγὼ δὲ ἐν δικαιοσύνῃ ὀφθήσομαι τῷ προσ ώπῳ σου χορτασθήσομαι ἐν τῷ ὀφθῆναι μοι τὴν δόξαν σου. • Μακάριοι οἱ ἐλεήμονες, ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθήσονται. Η μὲν πρόχειρος ἔννοια τοῦ ῥητοῦ τὴν εἰς τοὺς πέν νητας φιλοστοργίαν ἐνδείκνυται· ἐπεὶ δὲ οὐκ ἐν τῷ δύνασθαι, ἀλλ' ἐν τῇ προαιρέσει τὸ ἀγαθόν, οὐδὲ οἱ βουλόμενοι μὲν τοῖς χρήζουσιν ἐπαρχεῖν, μὴ δυνάμε νοι δὲ, μένουσιν ἔξω τῆς καλῆς ἀντιδόσεως. Ἔστι δὲ ψυχικῶς ἐλεεῖν, λόγῳ καὶ διδασκαλίας μεταδιδόντα, καὶ παρακλήσεως. • Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ἔψονται. ο Οσοι δηλαδὴ πράξει καὶ θεωρία ἑαυτοὺς ἐκκαθάραντες διὰ τῆς περὶ τὸν ὄντα θεὸν ἀψευδοῦς ὑπολήψεως, καὶ τῆς ἠθικῆς φιλοσοφίας, ἐν ἑαυτοῖς ὁρῶσιν ἐνοικοῦντα τὸν Κύριον. Κατὰ δὲ τὸν ἐν ἁγίοις Βασίλειον καθαρός ἐστι τῇ καρδίᾳ ὁ μὴ of Matth. xr, 29. es 1 Cor. 1, 50. • | Thess. 18, Francisci Scorsi nota. Ex S. Basilii sententia. Exstat have itidem in regulis brevioribus, quas pauloɔ supra memoravimus interrog. 108: Qui se ipsum non reprehendit, qucd Dei mandatum non spreverit, aut plane exsecutus non si! aut neglexerit, is mundus est. Porro in Vat. τρ sunt hæc duo ελλείψει, ἢ ἀμελείᾳ quæ cun repe rissem in Gall. et ex collato! Basil. loco videre esse genuina auctoris interjeri. Cur enim unam modo transgrediende Dei legis rationem, et ON omnes referret; sugra etiam ubi alium Basilii locum

HOMILIA LII. λαμβανόμενος ἑαυτοῦ ἐπὶ ἀθετήσει, ἢ ἐλλείψει, 7 qui transgressionem vel praetermissionem vel ἀμελείᾳ Θεοῦ ἐντολῆς. 353 negligentiam legis divinæ in se ipso non deprehendit. • Μακάριοι οἱ εἰρηνοποιοί, ὅτι αὐτοὶ υἱοὶ Θεοῦ κληθήσονται.» Εἶεν μὲν εἰρηνοποιοὶ καὶ οἱ τοὺς ἐχθραίνοντας δι' ἐπιεικείας φιλοποιούμενοι· εἶεν δὲ καὶ οἱ τὸν θυμὸν, καὶ οἱ τὴν ἐπιθυμίαν ἀγριαινόμε νοι, ἐξημεροῦντες δι' ἀρετῆς, κατὰ τὸ, ο Εἰρηνεύετε ἑαυτοῖς, τῷ Κυρίῳ λεχθέν· ο εἰρηνοποιοὶ δὲ καὶ οἱ διὰ τοῦ διδασκαλικοῦ λόγου τους δι' ἀσέβειαν, ἢ φαῦλον βίον ἐχθροὺς γενομένους Θεῷ εἰς τὸ εὐθὲς μεταφέροντες καὶ φίλους ποιοῦντες αὐτῷ· διὸ καὶ ὡς μιμηταὶ Θεοῦ τοῦ εἰρηνοποιήσαντος διὰ τοῦ ἰδίου αἵματος τὰ ἡμέτερα εἰσάγονται εἰς τὴν ἐκείνου συγγένειαν. • Μακάριοι οἱ δεδιωγμένοι ἕνεκεν δικαιοσύνης, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Ὁ μὲν λόγος τὸν κατὰ τῶν μαρτύρων ὑποτίθησι διωγμόν· δν ἕνεκεν δικαιοσύνης, φημὶ δὴ τοῦ Χριστοῦ, ἐδιών χθησαν. Δικαιοσύνη γὰρ Θεοῦ, καὶ Πατρὸς, τίς ἂν εἴη πλὴν ὅτι Χριστός; Οὕτω γὰρ αὐτὸν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἀποκαλεῖ λέγων· Ἐγγίζει ταχὺ ἡ δικαιοσύνη μου, καὶ τὸ ἔλεός μου ἀποκαλυφθῆναι. ο Μα κάριοι οὖν ἕνεκεν αὐτοῦ ὑπὸ τῶν ἀσεβῶν διωκόμενοι καὶ ὀνειδιζόμενοι. Πλὴν ἀλλὰ καὶ τοῦ κοσμικοῦ θορύβου ἑαυτοὺς ἐκδιώξαντες, καὶ τὸν χρηστὸν τοῦ Κυρίου ζυγὸν προελόμενοι, καὶ ὅσοι παρὰ τῶν ἐπηρεαζόντων διώκονται, ὑβριζόμενοι, λοιδορούμενος, τῶν ἰδίων στερούμενοι, καὶ πάντα διὰ τὴν ὄντως δικαιοσύνην εὐχαρίστως δεχόμενοι, οὗτοι πάντες ἐν ἀπολαύσει γίνονται τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν· ἧς γένοιτο κατατρυφῆσαι πάντας ἡμᾶς πρεσβείαις τοῦ μεγάλου Πατρός, καὶ θαυματουργοῦ Νικολάου, καὶ πάντων τῶν ἁγίων τῶν εὐαρεστησάντων Θεῷ, ᾧ πρέπει τιμή πᾶσα καὶ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ. ΝΒ. Εἰς τὰ ἅγια νήπια. Ἐπὶ τὴν ἱερὰν Βηθλεὲμ ἄγει σήμερον ἡμᾶς ἡ θεσπεσία τῶν Εὐαγγελίων φωνή. Διδ, καθάπερ εἰς θεῖον ἱερὸν εἰσδύναι μέλλοντες, ἁγιοπρεπεί νήψει τὸν νοῦν ἕκαστος ἡμῶν ἐκκαθάραντες, δεῦτε τῷ λόγῳ πρὸς τὴν πόλιν ἐπειχθῶμεν Δαβίδ· καὶ τοὺς μὲν Πέρσας οἴκαδε παραπέμψωμεν, ὡς ἀπαρχὴν τῆς ἐθνικῆς μοίρας ήδη προσαχθέντας Χριστῷ. Τούτους γὰρ τῆς κατὰ τοῦ διαβόλου πάλης ειλήφει πρωτόλεια. Οὗτοι μὲν οὖν εἰς Περσίδα δι᾿ ἄλλης ὁδοῦ ἀγγέλου βουλῇ βαδιζέτωσαν, τὴν καλὴν ἐμπορείαν ἐμπορευ σάμενοι· ἀντὶ χρυσοῦ, καὶ λιβάνου, καὶ σμύρνης, τὴν τοῦ Θεοῦ κεκερδακότες ἐπίγνωσιν· Ἰωσὴφ δὲ 7ª Isa. Li, 5; xvi, 1. p ‹ Beati pacifici, quoniam ipsi filii Dei vocabuntur.› Pacifici intelligi possunt, vel qui inimicos ex æquo bonoque conciliant; intelligi etiam possunt, qui circa irascibilen vel concupiscibilem efferati se ipsos mansuefaciunt, juxta illud a Domino dictum: ‹ Pacem habete in vobis ipsis. Pacifici quoque sunt, qui eos qui per impietatem et pravam vivendi rationem inimici, sunt Deo, hortationis verbo in rectam deducunt viam, et in amicitiam ejus resti. tuunt. Unde veluti imitatores Dei, qui per sanguinem suum nostra pacificavit, in ipsius Dei cognationem adoptantur. Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam, quoniam ipsorum est regnum coelorum. › Hoc dicto persecutionem martyrum significat, quam ipsi propter justitiam, propter Christum dico, patiuntur. Justitia enim Dei et Patris, quis alius quam Christus sit? Sic enim ipsum Deus et Pater appellat: • Appropinquat statim justitia mea; et misericordia mea, ut reveletur ". Beati igitur qui insectationis ipsius causa ab impiis sustinent. Ve. rumtamen qui ab hoc mundi tumultu quasi se ipsos persequentes excedunt, et Christi jugum præoptant, et quotquot a calumniatoribus contumeliis et injuriis affecti sunt, et bonis propriis spoliati, et omnia propter veram justitiam cum gratiarum actione suscipiunt, bi omnes caelorum regno fruentur: quo utinam nobis potiri contingat precibus magni Patris, ac thaumaturgi Nicolai, et omnium sanctorum, qui Deo placuerunt; cui debetur oumis gloria in sæcula. Amen. HOMILIA LII. In sanctos Innocentes. Ad sacram hodie Bethleem divina Evangelii voce deducimur. Idcirco tanquam in sanctum aliquod ingressuri templum ea quæ sanctos deceat, munditie mentem unusquisque suam purificantes agite jam in civitatem David sermone ipso approperemus, et Persas quidem dimittamus domum, qui quasi primitiae haereditatis 354 ex gentibus acquisite, oblati sunt Christo. Hos enim veluti ex pugna cum diabolo decertata prima retulit spolia. Ili igitur per aliamı viam angeli monitu regrediantur in Persidem, postquam optimam fecere mercaturam; et auro, thure et myrrha permutatis Dei notitiam lucrati sunt· Francisci Scorsi nota. citat desunt in Val, ὥσπερ ὁ Λάζαρος, quod et in i:lo Basilii textu et in exemp. Gall. exaratum exstal. 1 ilemque pro ὁπωσοῦν συμβᾶσαν, quae est germana Basilii locutio et bene relata a Theophane prout loquitur in Gall. depravata erat in Vat. his verbis, Όπως τὴ ποτοῦν συμβάσαν. Demium supra etiam suff cla sunt quaedam, ex eodem Gall. ab illis verbis καὶ τῆς Δεσποτικῆς πολιτείας usque ad βασιλείαν τῶν οὐρα νῶν, quae ita pracisa sunt, ut si quis ea non legat ut alio cod. vix in suspicionem venire defectus possit. Attamen in Gall. reperta censui esse resarcienda, utpote ad sensus plenitudinem pertinentia.

ex a tera parte Joseph justus 1. fantem illum, qui ὁ δίκαιος, λαβὼν τὸ προαιώνιον βρέφος σὺν τῇ Παρο itidem est ante sæcula com Virgine Matre profugiat in Ægyptum, ut sint omnia nova ac plena stupore. Mater Virgo, Puellus sine patre, Deus fasciis obvoJutus, spelunca æmula cœli, præsepe Seraphim assimilatum, stella recens orta, Rex pauper: atque his omnibus addatur, et quid tandem addetur? Deus hominis insidias fugiens. An non poterat terræ inperare, ut hiatu diducta Herodem illum insidiatorem intra se absorberet, vel igne e cœlo accersito, ut olim Sodoma, nefarium illum redigere in cineres? Verum hæc innovare prodigia non erat insolitum divinæ potentiæ. At vero eum, qui Deus sit, hominum insidias fugere magnum revera est et insuetum. Sicut enim admirabile et præter opinionem esse videtur, quempiam, qui sit homo, Dei patrare niracula, sic sane celsitudo est divinæ naturæ ad homines usque se demittere. Et alioqui quo pacto potuisset postmodum legem illam ponere: • Si persecuti vos fuerint in ista civitate, fugite in aliam 7. Ita sane humanitatis assumptæ dispensatio ab bumilitate et patientia exorta, in patientia finem habuit. Ut enim hic tenduntur insidiæ, ad mortem quæritur, et fugit, et nullus est ultioni locus, sic et in vitæ fine ligna, et faces, et gladii, et flagella, et contumeliæ, et irrisiones insunt et ad extremum crus; ultio vero quæ? • Paler, ne statuas illis hoc peccatum, non enim sciunt quid faciunt 78. ' R At vero qui gentium diabolicam sapientiam profitentur, et splendido verborum lenocinio deceptionem exornant, omittunt sane tantam divini verbi cum stupore admirari exinanitionem, sed ad vituperationes armantur, et fugam Domini, ut infanticidii causam exagitant, perperam, ac magno cum suo periculo atque pernicie, et animarum suarum interitu ratiocinantes. Æquius enim erat Herodis rabiem, et levitatem, audaciamque mentis ejus accusare, qui 355 cum natum esse Infantem, c et vidimnus stellam ejus 7 › accepisset a Magis, ra quanta esset ejus qui natus fuerat potentia reputavit, quod in coelo que fiunt suo arbitratu disponeret, talesque non visas antea stellas de novo produceret instar facis noctu micantes, et interdiu solis splendoribus non oppressas; neque se fieri θένῳ Μητρ. φευγέτω εἰς Αἴγυπτον, ἵνα ἔτονται πάντα καινὰ καὶ φρίκης ανάμεστα. Μήτηρ παρθέν νος. Παιδίον ἀπάτωρ, Θεὸς σπαργανούμενος, σπή λαιον οὐρανῷ παρισούμενον, φάτνη ὁμοιουμένη τοῖς Σεραφίμ, ἀστὴρ νεοφανής, πένης βασιλεύς· τούτοις παρατεθείσθω, καὶ τὸ προστεθέν; Θες φεύγων ἀνθρώπων ἐπιβουλήν. Μὴ οὐκ ἠδύνατο ἐπιτάξαι τῇ γῇ, ὡς ἂν χάσματι διασχοῦσα, ἔνδον ἐγε κολπώσηται Ηρώδην τὸν ἐπίβουλον, ἢ οὐρανίω πυρὶ ἀποτεφρῶσαι τὸν ἀλητήριον, ὡς πάλαι τὰ Σύ δωμα; 'Αλλὰ τὸ μὲν ταῦτα καινοτομῆσαι οὐ ξένου ἦν τῆς θείας δυνάμεω;· τὸ μέντοι Θεὸν ὄντα ἀνθρώπων φεύγειν ἐπιβουλὴν μέγα ὡς ἀληθῶς, καὶ ἐξαίσιον. Ωσπερ γὰρ παράδοξον δοκεῖ ἄνθρωπον ὄντα τινὰ τεράστια θεία θαυματουργεῖν, οὕτως ὕψος ἐστὶ τῆς θείας φύσεως ή μέχρι τῶν ἀνθρώ πων κατάβασις. "Η πῶς ἔμελλε νομοθετεῖν ὕστερον, • Ἐὰν διώκωσιν ὑμᾶς ἐκ τῆσδε τῆς πόλεως, φεύγετε εἰς τὴν ἄλλην.» Οὕτως ἡ τῆς ἐνανθρωπή σεως οικονομία ἀπὸ ταπεινώσεως και μακροθυ μίας ἀρξαμένη, εἰς μακροθυμίαν κατέληξεν. Ως γὰρ ἐνταῦθα ἐπιβουλή, καὶ ζήτησις, καὶ φυγή, καὶ ἄμυνα οὐδαμοῦ, οὕτως ἐν τῷ τέλει ξύλα, καὶ δᾷδε;, καὶ ξίφη, καὶ μάστιγες, καὶ ὕβρεις, καὶ εἰρωνείας, καὶ τελευταίον σταυρός· ἡ δὲ ἄμυνα τίς; «Πάτερ μὴ στήσῃς αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν ταύτην· οὐ γὰρ οἴδασι τι ποιοῦσιν.» Αλλ' οἱ τὴν Ἑλληνικὴν καὶ δαιμονιώδη σοφίαν εξησκηκότες, καὶ τῇ λαμπροτάτῃ τῶν λόγων πειθαῖ τὴν ἀπάτην κατακαλλύνοντες, ἀφέντες μετὰ φρίκης θαυμάζειν τὴν τοσαύτην τοῦ Θεοῦ λόγου κένωσιν, πρὸς κατηγορίας ὡπλίσθησαν διαβάλλοντες τὴν τοῦ Κυρίου φυγήν, ὡς πρόξενον τῆς τῶν νηπίων σφα γῆς, κακῶς συλλογιζόμενοι, καὶ λίαν ἐπικινδύνως καὶ σφαλερῶς, καὶ ἐπ' ὀλέθρῳ τῶν οἰκείων ψυχῶν. Ἐχρῆν γὰρ μάλιστα τῆς Ἡρώδου λύσσης κατηγορεῖν, καὶ τῆς ἐκείνου κούφης καὶ παντέλμου φρενός. *Ος ἀκούσας παρὰ τῶν Μάγων, ὡς βασιλεὺς ἐγενο νήθη, καὶ εἴδωμεν αὐτοῦ τὸν ἀστέρα,» οὐκ εἰς νοῦν ἔβαλε τοῦ γεννηθέντος τὴν δύναμιν, ὅτι τὰ κατ' οὐρανὸν, ὡς βούλεται διατίθεται, καὶ τοιούτου; ἀστέρας καινοτομεῖ, ἐν νυκτὶ δαδουχοῦντας, καὶ ἐν ἡμέρᾳ μὴ κρυπτομένους τοῖς ἡλιακοῖς σελαγίσμασιν, adversarium Dei perhorruit. Quod si mendacium οὐδὲ κατωῤῥώδησε Θεοῦ γενέσθαι ἀντίπαλος. Εἰ δὲ τοὺς Πέρσας ψευδοεπεῖν ὑπετόπασε, καὶ τοιοῦτον τὸν γεννηθέντα ἐνόμισεν, ὡς δύνασθαι ὑπ' ἐκείνου τεθνήξεσθαι, εἰς τί τὸ ἀπηνὲς ἐκεῖνο ἐξηνέχθη ἐπίσ ταγμα ἀνηλεῶς θερίσαι τῶν νηπίων τὴν ἄρουραν; Τι δὲ καὶ φιλοπευστεῖ παρὰ τῶν ἱερέων μαθεῖν, ποῦ ὁ Χριστὸς γεννᾶται; Εἰ γὰρ ἐκεῖνος ἐστιν ὁ τεχθεὶς, ὁ ὑπὸ τῶν προφητῶν κηρυχθείς, κρείττων ἔσται πάσης ἀνθρωπίνης ἐπιβουλῆς. Εἶέν φησι· καὶ διὰ τί μὴ ἀπεῖρξε Χριστὸς τὸ τοῦ Ἡρώδου ἐγχεί ρημα, ἀκυρώσας αὐτοῦ τὴν κατὰ τῶν νηπίων βουPersas afinxisse suspicatus est; natumque puerum ejusmodi esse existimavit, qui ab illo mori posset, quorsum edictum tam immite protulit, ut infantium seges tam crudeliter demeteretur? quorsum vero etiam a sacerdotibus studiose sciscitatur, ubi Christus nasceretur? Si enim ille natus erat, qui a prophetis fuerat nuntiatus, major omnino omnibus humanis iusidiis erat futurus. Sunto hæc, inquiunt; sed cur susceptum ab Herode facinus non prohibuit Christus, irritas ejus non fecit paratas adversus "Matth. x, 23. 73 Luc. xxi, 31. 7 Matth. 1, 2. Francisci Scorsi notæ. 15) Irritas ejus, et, ἀκυρώσας αὐτοῦ τὴν κατὰ τῶν νηπίων βουλήν deest in Panori., sed ex Gall. reposui quamvis deessent nulla sententiæ jactura. Verum inserta acriorem facin£t.

HOMILIA LII. λαμβανόμενος ἑαυτοῦ ἐπὶ ἀθετήσει, ἢ ἐλλείψει, 7 qui transgressionem vel praetermissionem vel ἀμελείᾳ Θεοῦ ἐντολῆς. 353 negligentiam legis divinæ in se ipso non deprehendit. • Μακάριοι οἱ εἰρηνοποιοί, ὅτι αὐτοὶ υἱοὶ Θεοῦ κληθήσονται.» Εἶεν μὲν εἰρηνοποιοὶ καὶ οἱ τοὺς ἐχθραίνοντας δι' ἐπιεικείας φιλοποιούμενοι· εἶεν δὲ καὶ οἱ τὸν θυμὸν, καὶ οἱ τὴν ἐπιθυμίαν ἀγριαινόμε νοι, ἐξημεροῦντες δι' ἀρετῆς, κατὰ τὸ, ο Εἰρηνεύετε ἑαυτοῖς, τῷ Κυρίῳ λεχθέν· ο εἰρηνοποιοὶ δὲ καὶ οἱ διὰ τοῦ διδασκαλικοῦ λόγου τους δι' ἀσέβειαν, ἢ φαῦλον βίον ἐχθροὺς γενομένους Θεῷ εἰς τὸ εὐθὲς μεταφέροντες καὶ φίλους ποιοῦντες αὐτῷ· διὸ καὶ ὡς μιμηταὶ Θεοῦ τοῦ εἰρηνοποιήσαντος διὰ τοῦ ἰδίου αἵματος τὰ ἡμέτερα εἰσάγονται εἰς τὴν ἐκείνου συγγένειαν. • Μακάριοι οἱ δεδιωγμένοι ἕνεκεν δικαιοσύνης, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Ὁ μὲν λόγος τὸν κατὰ τῶν μαρτύρων ὑποτίθησι διωγμόν· δν ἕνεκεν δικαιοσύνης, φημὶ δὴ τοῦ Χριστοῦ, ἐδιών χθησαν. Δικαιοσύνη γὰρ Θεοῦ, καὶ Πατρὸς, τίς ἂν εἴη πλὴν ὅτι Χριστός; Οὕτω γὰρ αὐτὸν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἀποκαλεῖ λέγων· Ἐγγίζει ταχὺ ἡ δικαιοσύνη μου, καὶ τὸ ἔλεός μου ἀποκαλυφθῆναι. ο Μα κάριοι οὖν ἕνεκεν αὐτοῦ ὑπὸ τῶν ἀσεβῶν διωκόμενοι καὶ ὀνειδιζόμενοι. Πλὴν ἀλλὰ καὶ τοῦ κοσμικοῦ θορύβου ἑαυτοὺς ἐκδιώξαντες, καὶ τὸν χρηστὸν τοῦ Κυρίου ζυγὸν προελόμενοι, καὶ ὅσοι παρὰ τῶν ἐπηρεαζόντων διώκονται, ὑβριζόμενοι, λοιδορούμενος, τῶν ἰδίων στερούμενοι, καὶ πάντα διὰ τὴν ὄντως δικαιοσύνην εὐχαρίστως δεχόμενοι, οὗτοι πάντες ἐν ἀπολαύσει γίνονται τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν· ἧς γένοιτο κατατρυφῆσαι πάντας ἡμᾶς πρεσβείαις τοῦ μεγάλου Πατρός, καὶ θαυματουργοῦ Νικολάου, καὶ πάντων τῶν ἁγίων τῶν εὐαρεστησάντων Θεῷ, ᾧ πρέπει τιμή πᾶσα καὶ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. ΟΜΙΛΙΑ. ΝΒ. Εἰς τὰ ἅγια νήπια. Ἐπὶ τὴν ἱερὰν Βηθλεὲμ ἄγει σήμερον ἡμᾶς ἡ θεσπεσία τῶν Εὐαγγελίων φωνή. Διδ, καθάπερ εἰς θεῖον ἱερὸν εἰσδύναι μέλλοντες, ἁγιοπρεπεί νήψει τὸν νοῦν ἕκαστος ἡμῶν ἐκκαθάραντες, δεῦτε τῷ λόγῳ πρὸς τὴν πόλιν ἐπειχθῶμεν Δαβίδ· καὶ τοὺς μὲν Πέρσας οἴκαδε παραπέμψωμεν, ὡς ἀπαρχὴν τῆς ἐθνικῆς μοίρας ήδη προσαχθέντας Χριστῷ. Τούτους γὰρ τῆς κατὰ τοῦ διαβόλου πάλης ειλήφει πρωτόλεια. Οὗτοι μὲν οὖν εἰς Περσίδα δι᾿ ἄλλης ὁδοῦ ἀγγέλου βουλῇ βαδιζέτωσαν, τὴν καλὴν ἐμπορείαν ἐμπορευ σάμενοι· ἀντὶ χρυσοῦ, καὶ λιβάνου, καὶ σμύρνης, τὴν τοῦ Θεοῦ κεκερδακότες ἐπίγνωσιν· Ἰωσὴφ δὲ 7ª Isa. Li, 5; xvi, 1. p ‹ Beati pacifici, quoniam ipsi filii Dei vocabuntur.› Pacifici intelligi possunt, vel qui inimicos ex æquo bonoque conciliant; intelligi etiam possunt, qui circa irascibilen vel concupiscibilem efferati se ipsos mansuefaciunt, juxta illud a Domino dictum: ‹ Pacem habete in vobis ipsis. Pacifici quoque sunt, qui eos qui per impietatem et pravam vivendi rationem inimici, sunt Deo, hortationis verbo in rectam deducunt viam, et in amicitiam ejus resti. tuunt. Unde veluti imitatores Dei, qui per sanguinem suum nostra pacificavit, in ipsius Dei cognationem adoptantur. Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam, quoniam ipsorum est regnum coelorum. › Hoc dicto persecutionem martyrum significat, quam ipsi propter justitiam, propter Christum dico, patiuntur. Justitia enim Dei et Patris, quis alius quam Christus sit? Sic enim ipsum Deus et Pater appellat: • Appropinquat statim justitia mea; et misericordia mea, ut reveletur ". Beati igitur qui insectationis ipsius causa ab impiis sustinent. Ve. rumtamen qui ab hoc mundi tumultu quasi se ipsos persequentes excedunt, et Christi jugum præoptant, et quotquot a calumniatoribus contumeliis et injuriis affecti sunt, et bonis propriis spoliati, et omnia propter veram justitiam cum gratiarum actione suscipiunt, bi omnes caelorum regno fruentur: quo utinam nobis potiri contingat precibus magni Patris, ac thaumaturgi Nicolai, et omnium sanctorum, qui Deo placuerunt; cui debetur oumis gloria in sæcula. Amen. HOMILIA LII. In sanctos Innocentes. Ad sacram hodie Bethleem divina Evangelii voce deducimur. Idcirco tanquam in sanctum aliquod ingressuri templum ea quæ sanctos deceat, munditie mentem unusquisque suam purificantes agite jam in civitatem David sermone ipso approperemus, et Persas quidem dimittamus domum, qui quasi primitiae haereditatis 354 ex gentibus acquisite, oblati sunt Christo. Hos enim veluti ex pugna cum diabolo decertata prima retulit spolia. Ili igitur per aliamı viam angeli monitu regrediantur in Persidem, postquam optimam fecere mercaturam; et auro, thure et myrrha permutatis Dei notitiam lucrati sunt· Francisci Scorsi nota. citat desunt in Val, ὥσπερ ὁ Λάζαρος, quod et in i:lo Basilii textu et in exemp. Gall. exaratum exstal. 1 ilemque pro ὁπωσοῦν συμβᾶσαν, quae est germana Basilii locutio et bene relata a Theophane prout loquitur in Gall. depravata erat in Vat. his verbis, Όπως τὴ ποτοῦν συμβάσαν. Demium supra etiam suff cla sunt quaedam, ex eodem Gall. ab illis verbis καὶ τῆς Δεσποτικῆς πολιτείας usque ad βασιλείαν τῶν οὐρα νῶν, quae ita pracisa sunt, ut si quis ea non legat ut alio cod. vix in suspicionem venire defectus possit. Attamen in Gall. reperta censui esse resarcienda, utpote ad sensus plenitudinem pertinentia.

ξίφει τὴν κεφαλὴν· φθεγγομένου δι' ἄρα τοῦδε τὸ κάρα κατεμίχθη τῇ κόνει· ἀγάγει γάρ με ὁ λόγος τὰ τῆς ποιήσεως φθέγξασθαι, πᾶσαν ἡλικίαν τὸ πάθος τότε κατέλαβε, καὶ τραγῳδίας Εριννὺς τῇ Βηθλεὲμ ἐπεκώμαζε, τοῖς οἴκοθεν αὐτὴν πολέμοις μαστίζουσα. Καὶ πρεσβύτης μὲν ἐδυσχέραινε τὸν μακρόν χρόνον καταιτιώμενος, ὡς πάθεσιν αὐτὸν τοῖς παροῦσι τέτηρηκότα, καὶ τὸν θάνατον ώς βραδύναντα κατεμέμα φετο, ἡ δὲ μήτηρ, ὅτι καὶ γέγονε μήτηρ ὠδύρετο ἐμακαρίζοντο δὲ παρθένοι, καὶ στείραι, καὶ θηλυτό κοι, καὶ ἄγονοι. Τάχα δὲ καὶ ταῖς τοιαύταις κοινὸν ἦν τὸ τῆς συμφορᾶς, ἐξ ἑταιρείας, ἢ αίματος, ἢ τρέ που ανακοινούμενον. Εἶδον ἐγὼ τοῦτο τὸ πάθος χρώ ματι γεγραμμένον ἐν πίνακι, καὶ πρὸς οἶκτον ἐκινή θην, καὶ δάκρυα. Ἐγέγραπτο γὰρ ὁ μὲν τύραννος ἐκεῖνος Ἡρώδης ἐφ' ὑψηλοῦ τινος θρόνου σοβαρῶ; ἐφεζόμενος, δριμύ τε καὶ θηριώδες ὁρῶν κεχηνότι τῷ βλέμματι. Ορθὸν δὲ στήσας ἐν κολεῷ τὸ ξίφος τὴν λαιὰν ἐπ' αὐτῷ διανέπαυε, τὴν δεξιὰν προτείνων, ἐπιτάττειν ἐῴκει τοῖς στρατιώταις, ἀνηλεῶς θερίσαι τῶν νηπίων τὴν ἄρουραν. Οἱ δὲ θηριοπρεπῶς ἐπιθρώσκοντες, ἀνηλεῶς τὰ δείλαια κατεμέλιζον. Εγραψεν ὁ ζωγράφος καὶ τὰς ἀθλίας μητέρας οἰκτρὸν συνεστώσας θρήνον, καὶ τοῖς αἵμασι κιρνώσας τὰ δάκρυα. Καὶ ἡ μὲν ἔτιλλε τὰς κόμας, ἡ δὲ ταῖς ὄνυξι τὰς παι ρειάς περιέδρυψεν. "Αλλη διέῤῥησσε τὸν πέπλον, καὶ τὰ στέρνα παραγυμνοῦσα τὸν μαστὸν ὑπεδείκνυ και ταλειφθέντα τοῦ θηλάζοντος ἔρημον. Ἑτέρα δὲ τοῦ κατακοπέντας παιδίου τὰ διεσπαρμένα μέλη συνέλεγε. Καὶ ἄλλη νεοσφαγὲς τοῖς γόνασι κρατοῦσα τὸ νήπιον, πικρῶς ἀλοφύρετο. Καὶ ἐπειδὴ μὴ εἶχεν ὁ τεχνίτης φωνὴν ἐνθεῖναι τοῖς χρώμασιν, ἐσήμανε τοὺς θρήνους τοῖς γράμμασιν. Εδόκει γὰρ ἐπιτραγῳδεῖν ὧδε ποι τὸ γύναιον. "Ω παιδίον δυστυχὲς ἀθλιωτέρας μητρός, ἐλάνθανες ἄρα ξίφει καὶ θανάτῳ ἀώρῳ τικτόμενον! Ω τῆς μάτην γονίμου γαστρός! ὢ ζηλωτῆς εὐτεχνίας ἐπ' ὀλίγον μὲν εὐφρανάσης, ἐπὶ πλέον δὲ ἀνιούσης τὴν δειλαίαν ἐμέ! ὦ μελῶν ἁπαλῶν, καὶ γλώττης ψελλιζούσης ἡδύ, νῦν δὲ φεῦ σιγησάσης ἐσχάτην πιο γήν! ὢ δεξιᾶς ἀδίκου ξιφήρους, ὅτι μὴ πρὸ σοῦ, παι δίον, τὴν τεκοῦσαν ἀπέκτεινεν! Εγρεο σπλάγχνον ἐμὸν, ἀποτίναξον τὸν βαρὺν τοῦτον ὕπνον, ὃν σοι ὁ ἀπηνής στρατηλάτης ἐνέθηκεν. Ὑφαπλώθητε ταῖς spectaculum erat videre alium accurrentem ad ma- Ἀλλὰ στρατιώτης, ἐξάπινα εἰσδραμὼν, ἀφηρεῖτο τῳ trem, et balbutiente voce eam identidem invocantem: sed miles derepente irruens abscindebat gla.lio caput, quod utique etiam dum loqueretur, pulvere miscebatur. Et sane eo me ducit oratio ut poetica illa dicam, Omnem ætalem calamitas ea lempestate comprehenderat, et Erynnis quædam, qualis excitari in tragoediis solet, Bethleen circumcursabat, et intestinis eam bellis versabat et flagellabat. Et senior sane ægre ferebat, quod ad cam durassel ætatem, atque ad eas servatus esset ærumnas, et mortem incusabat ut tardam; mater vero hoc ipsum conquerebatur, quod esset; mater felices dicebantur virgines et steriles et quæ feminas peperissent, et quæ liberos omnino non genuissent. Et has etiam - calamitas illa fortasse langebat, et vel amicitia, vel sanguinis, vel morum conjunctione communis erat. Vidi ego hanc cædem coloribus depictam in tabula, et ad misericordiam lacrymasque commotus sum. Expressus enim illic erat ille tyrannus Herodes in alto quodam solio superbe considens, acri ac ferino oculorum conjectu et inhiante vultu. Erectum vero ex vagina gladium sinistra quiete retinebat; dexterain vero protendens militibus imperare videbatur, ut sine misericordia iufantiumn 357 demeterent segetem. Illi vero belluarum more insilientes, miseros pueros diriter contrucidabant. Describebat etiam pictor infelices matres miserabiliter complorantes, et sanguine lacrymas confundentes. Et alia quidem dilacerabat comas, alia dilaniabat unguibus genas, altera discindebat peplum, et nudato pectore mammam lactente ostendebat orbatam; alia vero concisi pueruli membra colligebat, et alia infantem recens occisum super genúa tenens amare plorabat: et quanquam non poterat artifex indere coloribus vocem, lineamentis tamen ipsis lamenta signabat. Videbatur enim mulier hoc fere modo flebiliter lamentari: O infelix puer infelicioris matris, ignorabas igitur, te gladio atque acerbæ morti progignit o uterus frustra fecundus! o scilicet invidenda fecunditas, quæ gaulii paululum, molestiæ misera mihi plurimum attulisti! o tenera membra, et lingua dulce bulbutiens: nunc vero heu in perpetuum obmutescens! o dextera iniqua, quæ gladio armata, quæ non ante matrem quam te, puelle, interemit! ἀγκάλαις τῆς σῆς ἀθλίας μητρός. Ἐπιλαβοῦ τοῦ Expergiscere, fili, viscera mea, excute profundum hunc somnum quem tibi immitis satelles immisit; conjice te in ulnas miseræ genetricis; prehende mammam olim tibi cupitam; suaviter matri, ac de more subride. Sed non id permittit imperium crudele tyranni. Hæc loqui verisimile erat, et forsan πρίν σοι ποθουμένου μαζοῦ. Ἐπίδειξον τὸ γλυκὺ καὶ σύνηθες ἐκεῖνο μειδίαμα. Αλλ' οὐκ ἀφῆκε τὸ ἀπηνές τοῦ τυράννου ἐπίταγμα. Τοιαῦτα λέγειν ἐῴκει, καὶ συνεῖρεν ἴσως τὰ τῆς Νιόβης, καὶ τῆς ᾿Αλκίστεως. Μάτην ἄρα σε τέκνον ἐθρεψάμην, μάτην ἐμόχθουν, καὶ κατεξάνθην πόνοις. Ζηλῶ δ' ἀγάμους γυναῖκα, Francisci Scorsi notæ. Omnem αtatem. Hic poetico ritu loqui se velle Theophanes ait. Nullum tamen innuit certum poetæ locum, ex quo tragicos illos modos ad rem suam transduxerit; neque vero ego similem illum hactenus reperi, unde ex ingenio suo pauca illa componit. Infra quidem Alcestidem et Nioben appe'lɔt, de quibus dicemus suo loco. Lineamentis tamen. Qui non videat precisa fuisse hue ἐσήμανε τοὺς θρήνους τοῖς γράμμασι quandoquidem praecesseral καὶ ἐπειδὴ μὴ εἶχεν ὁ τεχνίτης φωνὴν ἐνθεῖναι. Igitur ea lucratus sum ex altero codice, semperque in eo firmavi opinionem meam etiam illa, quæ videntur omitti potuisse non fuisse ab auctore, sed a scriptore omissa.

HOMILIA LII. λήν; 'Αντερήσομαί σε τὸν οὕτω θρασυσταμοῦν- infantes insidias? Seil ego contra quæram ex te, qui ατ κἀγὼ, καὶ τοῖς τοῦ Θεοῦ κρίμασιν ἀντεμβαίνοντα. Τί δὲ τοῖς νηπίοις βέλτιον ἦν; Οὕτως Φόρως μαρτυρικῷ αἵματι τελειωθέντας, τὰς πολυ παθεῖς τοῦ βίου κῆρας φυγεῖν, καὶ τῆς ἐκεῖθεν κατατρυφῆσαι μακαριότητος, ἢ ζήσαντας τὴν ἐπίσ πονον ταύτην ζωήν, τῆς πατρικῆς ἀπειθείας και νωνῆσαι, καὶ τὴν ἀσεβῆ καὶ τολμηρὰν ἐκείνην κατά τοῦ Κυρίου ῥῆξαι φωνήν, Αρον, ἆρον, σταύρωσον αὐτόν· ἐν πείρα τε γενέσθαι τῶν ὑστέρων κακῶν, καὶ δυσοίστων τῆς αἰχμαλωσίας συμφορῶν, ὁπηνίκα πολιορκούμενοι, καὶ λιμαγχονούμενοι, καὶ σαρχῶν ἀνθρωπίνων έγεύσαντο, ἀλῶντες δὲ ἀνηλεῶς κατα εκόπησαν; "Αρ' οὖν οὐ μέγα κέρδος τοῖς ἱεροῖς νηπίοις ὁ ἄδικος γέγονε θάνατος; *Ην μὲν καὶ ἄλλας αἰτίας προσθῆναι τῆς των νησ πίων σφαγῆς, ἀλλ' ἐνηχεῖ μου τὰς τοῦ νοὸς ἀκοὰς ὁ τότε γενόμενος θόρυβος, καὶ τὸ κατὰ τῶν παίδων ἀπηνέστατον πρόσταγμα, καὶ ἡ ἀκουτισθεῖσα φωνή ἐν Ῥαμᾷ, καὶ τὸ Οὐαὶ, καὶ ὁ θρήνος τῆς Ραχήλ ἐκεῖ τὸν λόγον ὑφέλκεται. ᾿Αλλὰ ποῖος ἂν ἐφίκοιτο λόγος, πρὸς τοσούτου πάθους ἀφήγησιν; Τίς ἀξίως ἐκτρα» γῳδήσεις της συμφορᾶς ἐκείνης τὸ μέγεθος; ὢ θέας ἀπευκτῆς! ὢ γνόφου δεινοῦ κατασχόντος τότε τὴν Βηθλεέμ! ὢ γυναικῶν ολολυγής, οἰμωγῆς τε παί δων ἁρπαζομένων εἰς ὄλεθρον! Εθρήνουν πατέρες, προσέπιπτον τοῖς στρατιώταις, ἱκέτευον, καὶ μήτηρ περιεκέχυτο παῖδα, πατὴρ δὲ ἀνεκαλεῖτο γονήν. Ωρμα γυνὴ πρὸς φυγὴν φόρτον τοῖς ὤμοις τὸ παιδίον ἐπάγουσα, ἀλλ᾽ ἦν τῶν ὑπηρετῶν ὁ δρόμος ὀξύ τερος. Αλλήλοις δὲ συνεκρούοντο, καὶ φωναί συμε μιγεῖς ἀνηγείροντο. Ἠπείλουν οἱ στρατιῶται δεινόν τι καὶ δρακοντῶδες ηγριωμένοις δεδορκότες τοῖς ὅμμασιν. Ολόλυξον μητέρες αίμασι πεφυρμέναι, καὶ δάκρυσιν· ὠλοφύροντο νήπια ἐλεεινῶς συγκοπτό μενα. Τὰ γὰρ ξίφη, ὡς ἔτυχεν, ἐπ' αὐτὰ φερόμενα ἀθλίως ἠκρωτηρίαζε. Καὶ τὸ μὲν χειρῶν ἀπεστέ ρητο, τὸ δὲ τὰ πόδε συντριβὲν ἐξ ἡμισείας ἀπώλετο. Αλλο τε κατεάγη τὴν κεφαλὴν, τοῦ σώματος τὰ νέρθερα περισπώμενον, τὸ δὲ ὅλον ἐτέμνετο, ὡς ὁ θυμὸς ἐδίδου αὐτοματίζων ἑκάστου τὸν θάνατον. "Ω πόσοι παῖδες, μέσον τμηθέντες, ἡμίθνητοι με μενήκασι, μηδὲ τελευτὴν ὀξυτέραν κερδαίνοντες, ἀλλὰ καταβραχὺ δαπανώμενοι! Πῶς παρέθεε τῇ μητρὶ, καὶ ψελλιζούσῃ φωνῇ τὴν τεκοῦσαν ἀνεκαλεῖτο! tam audacter loqueris et judicia divina pervadis; Quid vero melius infantibus evenire poterat? tam præpropere martyrii sanguine consummatos, tot et tam ærumnosa fata vitæ hujus effugere, et illius alterius beatitudine perfrui; an laboriosam hanc vitam viventes paternæ infidelitatis esse participes, et impiam illam ac temerariam contra Dominum vocem abrumpere, Tolle, tolle, crucifige eum 74; › et mala quæ hinc ventura erant, et intolerabiles servitutis experiri calamitates, quando scilicet obsidione pressi, et in famis angores redacti cum carnes humanas gustarunt tumn capti, et immisericorditer concisi fuerunt? An igitur sanctis infantibus injusta mors in magno lucro deputanda non est? Possem etiam et alias infantium cædis causas adjongere: sed tumultus eo tempore exortus personat aures meas, et crudelissimum contra infantes imperium datum; et vox illa in Rama audita, et Væ, et lamentatio Rachelis illuc orationem trahit. Qui sermo tantæ calamitati explicandæ par esse queat? quis illius cladis magnitudinem pro dignitate tragico ritu deploret? o spectaculum exceran - dum! o alra caligo, quæ tunc Bethleem occupavit! o mulierum ululatus, o fletus puerorum, qui abripiebantur ad mortem! Plorabant genitores, ad militum pedes accidebant, 356 supplicabant; et mater quidem amplexu pueruni occultabat, pater vero prolem appellabat suam. In fugam proripiebat se mulier humeris gestans onus infantis, sed erat pernicior satellitum cursus. Alter cum altero collidebatur et voces confusæ tollebantur, acerbe effereque milites comminabantur torvo intuentes obtutu, complorabant matres sanguine simul lacrymisque conspersæ ejulabant infantes miserabiliter cæsi. Etenim gladii in illos, ut casus ferebat, intenti, summos artus miserabiliter amputabant; et hic quidem trunca manu: ille vero succisis pedibus jam dimidia sui parte mortuus erat. Alius dissecto capite inferioris corporis membra trabebat, alter vero integer cædebatur, et uniuscujusque generis mortis arbitra libido militum erat. Ο quot pueri media parte cæsi semimortui relinquebantur, ut neque hoc ex corum crudelitate lucrari possent, ut mori liceret, sed paulatim absumebantur. Quals 18 Joan. XIX, 15. 78 Matth. 11, 18; Jerem. xxxi, 15. Francisci Scorsi nota. fuerant. In fugam se proripiebat. Hoc fragmentum deest in uno cod. δρμα usque ad επάγουσα non sine detrimento et sensus et venustatis. Qui enimi possunt sequentia intelligi: 'Αλλ' ἦν τῶν ὑπηρετῶν ὁ δρόμος οξύτερος. Illud ergo cuique legenti omnino desiderari videbitur. Carnes humanas gustarunt. Hoc notum et collegi varias lectiones quæ suis locis notand:e proditum a Josepho, lib. vii, De bello Jud., cap. viii, et a Baronio ipsum referente anno Christi 62. Deest vero in cod. P. του λιμαγχονούμενοι, quæ videtur magis cohærere cuin sequentibus in hac nota relatis, Και σαρχῶν ἀνθρωπίνων ἐγεύσαντο. Itaque restitui illum ex altero cod. et post εγεύσαντο. Desunt itidem in Panorm. 'Αλῶντες δὲ ἀνηλεῶς κατεκό πησαν. Quæ rem magis augent et sunt ex genio auctoris. ltaque reddidi ex Gall.; et itidem infra illud ἀλλ' οὐκ ἀφῆκε τὸ ἀπηνὲς τοῦ τυράννου ἐπίσ ταγμα, ex eodem cod. atque has in hunc locum Inferioris corporis. Τοῦ σώματος τὰ νέρτερα περισπώμενον, ex cod. Gall. quæ in codice. Panorin. omissa fuerant, et quidem dolo non facile deprehenso; stat quippe sine illis sententia.

συμβουλεύει ἡ ἱστορία, ὅταν ἐν ἡμῖν Χριστός νηπιάζῃ, τουτέστιν ὅταν τὸν λόγον τῆς ἀρετῆς ἀτελή φέρωμεν ἐν ἡμῖν, ζῇ δὲ καὶ βασιλεύῃ ὁ Ἡρώδης τη φρόνημα τῆς σαρκός· Ηρώδης γὰρ παθητὴ καὶ δερματίνη σὰρξ ἑρμηνεύεται, δι' οὗ τὸ χοῖκὸν εἶχε νίζεται φρόνημα, τὸ ἀποκτεῖνον τὰ ἄῤῥενα νήπια, τοὺς ἀνδρώδεις φημὶ τῆς ἀρετῆς λογισμούς, καὶ ζητοῦν ἀποκτεῖναι καὶ τὸν ἐν ἡμῖν λόγον τῆς ἀρετῆς τότε δὴ τότε φευκτέον εἰς Αἴγυπτον, τουτέστιν εἰς πρακτικὴν κακοπάθειαν. Ἐν αὐτῇ γὰρ γενόμεναι ἀκυρώσομεν τῆς σαρκὸς τὰ βουλεύματα. Οπηνίκα δὲ τοῦ συνειδότος σκώληξιν ἐκδαπανηθῇ τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς, καὶ νεκρωθῶσι τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, μεταβαίνειν τηνικαῦτα ὡς ἐξ Αἰγύπτου εἰς Ἱερουσα capit; in perfeciis vero perfectus videtur. Monet προκόψασιν, ἐν δὲ τοῖς τελείοις φαίνεται τέλειος historia quod dum in nobis Christus est infans, hoc est, dum imperfectum virtutis verbum in nobis gerimus, vivit vero, et regnat Herodes spiritus scilicet carnis; Herodes enim carnem passionibus obnoxiam, et pelliceani etymo suo signal per quem sane terrenus adumbratur affectus, qui viriles de virtute cogitationes veluti mares occidit infantes; quin etiam virtutis verbum in nobis natum perimere conatur; tunc sane tunc refugiendum est in Ægyptum, hoc est, ad laboriosam virtutis exercitationem. Lu ipsa quippe versantes irritas faciemus carnis appetitiones. Ubi vero conscientiæ vernibus absumptus fuerit carnis affectus, et mortificata fuerint membra quæ sunt super terram, tunc sane redire velut ex Ægypto llierosolymam con- λήμ, ἐκ τῆς πρακτικῆς κακοπαθείας εἰς θεωρίαν venit, hoc est, mentein ad contemplationem a laboriosa virtutum praxi traducere. Mortificatis enim passionibus animi non est cur amplius in practicæ studio immoremur. Ac non potius contemplationem assequi maturemus, cujus actio fundamentum est. Et sane quadrimi omnino ad contemplationem ex actione tanquam ex Ægypto transferimur Hierosolymam, ubi nimirum quatuor principalium virtutum, quæ veluti fontes et genitrices sunt aliarum, officia recte perfecerimus: per quæ sane mens bene, quoad mores pertinet, instructa attollitur, quantum capere potest ad 359 cognitiorem superessentialis et beatissima Trinitatis, in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA LIII. et In Annuntiationem sanctissimæ Dei Genitricis. Ho ie Ecclesia mystica sibi prælucente face ilJustratur, primum festorum omnium celebritatem agens. Hode medius inimicitia paries solvi 80, cœlum mystice cum terra conciliari cœptum est. Ho lie tristem illam primæ parentis increpationem angelica s lutatio vertit in gaudium, et vetus severitas, ac moestitia discussa est. Hodie Seraphicis thronis Virgo Maria succedit, ineffabili modo portans eum, qui in illorum curru gestatur. Hodie rubi illius mysterium impletum ostenditur, cum arido naturæ virgulto divinitatis ignis implicitus est *¹. Hoc igitur festum cum omnium coronis exsistat, mysteria multa complectitur. Nos vero temporis angustiis pressi breves ex Evangelio quæstiones in medium proponentes vobis, qui Dei amantes estis, auditoribus explanabimus "*. ‹ In diebus illis concepit Elizabeth Zachariæ nxor *º Ephes. 11, 14. st Exod. 111, 2. μετακομίζειν τὸν νοῦν. ᾿Απονεκρωθέντων χὰρ τῶν παθῶν, ἠλίθιον ἐμβραδύνειν τῇ πρακτικῇ, καὶ μὴ σπεύδειν ἐπιδράξασθαι τῆς θεωρίας, ἧς ἡ πράξις ἐπίβασις. Τετραετεῖς δὲ πάντως τὴν τῆς θεωρίας Ἱερουσαλὴμ ὡς ἐξ Αἰγύπτου τῆς πρακτικῆς ἀναγέ μεθα· ἀμέμπτως δηλονότι κατορθωκότες τὰς τέςσαρας γενικάς, ἀρετὰς, ἃ δὲ πηγαὶ τῶν ἄλλων καὶ οἷον μητέρες τυγχάνουσι· καὶ δι' ὧν ὁ νοῦς ἡθικῶς παιδαγωγηθεὶς ἀνάγεται πρὸς τὴν ὡς ἐφικτὸν κατανόησιν τῆς ὑπερουσίου καὶ μακαρίου Τρίαδος, ᾗ πρέπει τιμὴ πᾶσα, καὶ ὕμνησις, καὶ μεγαλοπρέπεια εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. cui onuis honor, et lus, et magnificentia convenit ΟΜΙΛΙΑ ΝΓ'. Εἰς τὸν εὐαγγελισμὸν τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου. Σήμερον ἡ Ἐκκλησία δαδουχεῖται μυστικῶς, καὶ πυρσεύεται την πρώτην τῶν ἑορτῶν πανήγυριν ἄγουσα. Σήμερον ἀρχὴν λαμβάνει τῆς ἔχθρας τὸ μεσότειχον λύεσθαι, καὶ τῇ γῇ μυστικῶς συνάπτεσθαι τὰ οὐράνια. Σήμερον τὴν τῆς προμήτορος λυπηράν ἐπιτίμησιν ἀρχαγγελικὸς ἀσπασμός μετήμειψεν εἰς χαράν, καὶ ἡ παλαιὰ σκυθρωπότης ἠφάνισται. Σήμερον τοὺς Σεραφικούς θρόνους ή Παρθένος Μαριάμ διαδέχεται, ἀῤῥήτως βαστάζουσα τὴν ἐν αὐτοῖς ἐπι χούμενον. Σήμερον τὸ τῆς βάτου μυστήριον πληρούν μενον δείκνυται, τῇ φρυγανώδει φύσει προςπλακλέντος τοῦ πυρὸς τῆς θεότητος. Ἡ μὲν οὖν ἑορτή κορωνίς οὖσα πασῶν τῶν ἑορτῶν πολλὰ περιέχει μυστήρια. Ἡμεῖς δὲ διὰ τὸ κατεπείγον τῆς ὥρας, βραχέα τῶν εὐαγγελικῶν ζητημάτων εἰς μέσον προσ θέμενοι, ταῖς φιλοθέοις ὑμῶν ἀκοαῖς ἐπεξεγησό μεθα. • Ἐν ταῖς ἡμέραις εκείναις συνέλαβεν ή Ελιο 83 Luc. 1, 24 seqq. Francisci Scorsi nota. Et pelliceam etymo suo signat. De hoc etymo disseruimus, nota al supra cit. ad hon. 27. Hic addo ex Petro Blesensi locum relatum a Lacerda nostro in Advers. sacr. cap 89, qui sermn. 26: Nunc scio vere, quia misit Dominus angelum suum eripuit me de manu Herodis, id est, pellicii, id est, corporis, pellicius cnim a pelle dicitur. Not. 41 et relata adduxi locum S. Maximni όμόφωνον, ut ville res quam congruant inter se in his piis sensibus Patres. Superessentialis. De hoc vocabulo et modis loquendi SS. Patrum Græcorum dixi ad bon. 3, not. 50, et hom. 40, not. 45.

ξίφει τὴν κεφαλὴν· φθεγγομένου δι' ἄρα τοῦδε τὸ κάρα κατεμίχθη τῇ κόνει· ἀγάγει γάρ με ὁ λόγος τὰ τῆς ποιήσεως φθέγξασθαι, πᾶσαν ἡλικίαν τὸ πάθος τότε κατέλαβε, καὶ τραγῳδίας Εριννὺς τῇ Βηθλεὲμ ἐπεκώμαζε, τοῖς οἴκοθεν αὐτὴν πολέμοις μαστίζουσα. Καὶ πρεσβύτης μὲν ἐδυσχέραινε τὸν μακρόν χρόνον καταιτιώμενος, ὡς πάθεσιν αὐτὸν τοῖς παροῦσι τέτηρηκότα, καὶ τὸν θάνατον ώς βραδύναντα κατεμέμα φετο, ἡ δὲ μήτηρ, ὅτι καὶ γέγονε μήτηρ ὠδύρετο ἐμακαρίζοντο δὲ παρθένοι, καὶ στείραι, καὶ θηλυτό κοι, καὶ ἄγονοι. Τάχα δὲ καὶ ταῖς τοιαύταις κοινὸν ἦν τὸ τῆς συμφορᾶς, ἐξ ἑταιρείας, ἢ αίματος, ἢ τρέ που ανακοινούμενον. Εἶδον ἐγὼ τοῦτο τὸ πάθος χρώ ματι γεγραμμένον ἐν πίνακι, καὶ πρὸς οἶκτον ἐκινή θην, καὶ δάκρυα. Ἐγέγραπτο γὰρ ὁ μὲν τύραννος ἐκεῖνος Ἡρώδης ἐφ' ὑψηλοῦ τινος θρόνου σοβαρῶ; ἐφεζόμενος, δριμύ τε καὶ θηριώδες ὁρῶν κεχηνότι τῷ βλέμματι. Ορθὸν δὲ στήσας ἐν κολεῷ τὸ ξίφος τὴν λαιὰν ἐπ' αὐτῷ διανέπαυε, τὴν δεξιὰν προτείνων, ἐπιτάττειν ἐῴκει τοῖς στρατιώταις, ἀνηλεῶς θερίσαι τῶν νηπίων τὴν ἄρουραν. Οἱ δὲ θηριοπρεπῶς ἐπιθρώσκοντες, ἀνηλεῶς τὰ δείλαια κατεμέλιζον. Εγραψεν ὁ ζωγράφος καὶ τὰς ἀθλίας μητέρας οἰκτρὸν συνεστώσας θρήνον, καὶ τοῖς αἵμασι κιρνώσας τὰ δάκρυα. Καὶ ἡ μὲν ἔτιλλε τὰς κόμας, ἡ δὲ ταῖς ὄνυξι τὰς παι ρειάς περιέδρυψεν. "Αλλη διέῤῥησσε τὸν πέπλον, καὶ τὰ στέρνα παραγυμνοῦσα τὸν μαστὸν ὑπεδείκνυ και ταλειφθέντα τοῦ θηλάζοντος ἔρημον. Ἑτέρα δὲ τοῦ κατακοπέντας παιδίου τὰ διεσπαρμένα μέλη συνέλεγε. Καὶ ἄλλη νεοσφαγὲς τοῖς γόνασι κρατοῦσα τὸ νήπιον, πικρῶς ἀλοφύρετο. Καὶ ἐπειδὴ μὴ εἶχεν ὁ τεχνίτης φωνὴν ἐνθεῖναι τοῖς χρώμασιν, ἐσήμανε τοὺς θρήνους τοῖς γράμμασιν. Εδόκει γὰρ ἐπιτραγῳδεῖν ὧδε ποι τὸ γύναιον. "Ω παιδίον δυστυχὲς ἀθλιωτέρας μητρός, ἐλάνθανες ἄρα ξίφει καὶ θανάτῳ ἀώρῳ τικτόμενον! Ω τῆς μάτην γονίμου γαστρός! ὢ ζηλωτῆς εὐτεχνίας ἐπ' ὀλίγον μὲν εὐφρανάσης, ἐπὶ πλέον δὲ ἀνιούσης τὴν δειλαίαν ἐμέ! ὦ μελῶν ἁπαλῶν, καὶ γλώττης ψελλιζούσης ἡδύ, νῦν δὲ φεῦ σιγησάσης ἐσχάτην πιο γήν! ὢ δεξιᾶς ἀδίκου ξιφήρους, ὅτι μὴ πρὸ σοῦ, παι δίον, τὴν τεκοῦσαν ἀπέκτεινεν! Εγρεο σπλάγχνον ἐμὸν, ἀποτίναξον τὸν βαρὺν τοῦτον ὕπνον, ὃν σοι ὁ ἀπηνής στρατηλάτης ἐνέθηκεν. Ὑφαπλώθητε ταῖς spectaculum erat videre alium accurrentem ad ma- Ἀλλὰ στρατιώτης, ἐξάπινα εἰσδραμὼν, ἀφηρεῖτο τῳ trem, et balbutiente voce eam identidem invocantem: sed miles derepente irruens abscindebat gla.lio caput, quod utique etiam dum loqueretur, pulvere miscebatur. Et sane eo me ducit oratio ut poetica illa dicam, Omnem ætalem calamitas ea lempestate comprehenderat, et Erynnis quædam, qualis excitari in tragoediis solet, Bethleen circumcursabat, et intestinis eam bellis versabat et flagellabat. Et senior sane ægre ferebat, quod ad cam durassel ætatem, atque ad eas servatus esset ærumnas, et mortem incusabat ut tardam; mater vero hoc ipsum conquerebatur, quod esset; mater felices dicebantur virgines et steriles et quæ feminas peperissent, et quæ liberos omnino non genuissent. Et has etiam - calamitas illa fortasse langebat, et vel amicitia, vel sanguinis, vel morum conjunctione communis erat. Vidi ego hanc cædem coloribus depictam in tabula, et ad misericordiam lacrymasque commotus sum. Expressus enim illic erat ille tyrannus Herodes in alto quodam solio superbe considens, acri ac ferino oculorum conjectu et inhiante vultu. Erectum vero ex vagina gladium sinistra quiete retinebat; dexterain vero protendens militibus imperare videbatur, ut sine misericordia iufantiumn 357 demeterent segetem. Illi vero belluarum more insilientes, miseros pueros diriter contrucidabant. Describebat etiam pictor infelices matres miserabiliter complorantes, et sanguine lacrymas confundentes. Et alia quidem dilacerabat comas, alia dilaniabat unguibus genas, altera discindebat peplum, et nudato pectore mammam lactente ostendebat orbatam; alia vero concisi pueruli membra colligebat, et alia infantem recens occisum super genúa tenens amare plorabat: et quanquam non poterat artifex indere coloribus vocem, lineamentis tamen ipsis lamenta signabat. Videbatur enim mulier hoc fere modo flebiliter lamentari: O infelix puer infelicioris matris, ignorabas igitur, te gladio atque acerbæ morti progignit o uterus frustra fecundus! o scilicet invidenda fecunditas, quæ gaulii paululum, molestiæ misera mihi plurimum attulisti! o tenera membra, et lingua dulce bulbutiens: nunc vero heu in perpetuum obmutescens! o dextera iniqua, quæ gladio armata, quæ non ante matrem quam te, puelle, interemit! ἀγκάλαις τῆς σῆς ἀθλίας μητρός. Ἐπιλαβοῦ τοῦ Expergiscere, fili, viscera mea, excute profundum hunc somnum quem tibi immitis satelles immisit; conjice te in ulnas miseræ genetricis; prehende mammam olim tibi cupitam; suaviter matri, ac de more subride. Sed non id permittit imperium crudele tyranni. Hæc loqui verisimile erat, et forsan πρίν σοι ποθουμένου μαζοῦ. Ἐπίδειξον τὸ γλυκὺ καὶ σύνηθες ἐκεῖνο μειδίαμα. Αλλ' οὐκ ἀφῆκε τὸ ἀπηνές τοῦ τυράννου ἐπίταγμα. Τοιαῦτα λέγειν ἐῴκει, καὶ συνεῖρεν ἴσως τὰ τῆς Νιόβης, καὶ τῆς ᾿Αλκίστεως. Μάτην ἄρα σε τέκνον ἐθρεψάμην, μάτην ἐμόχθουν, καὶ κατεξάνθην πόνοις. Ζηλῶ δ' ἀγάμους γυναῖκα, Francisci Scorsi notæ. Omnem αtatem. Hic poetico ritu loqui se velle Theophanes ait. Nullum tamen innuit certum poetæ locum, ex quo tragicos illos modos ad rem suam transduxerit; neque vero ego similem illum hactenus reperi, unde ex ingenio suo pauca illa componit. Infra quidem Alcestidem et Nioben appe'lɔt, de quibus dicemus suo loco. Lineamentis tamen. Qui non videat precisa fuisse hue ἐσήμανε τοὺς θρήνους τοῖς γράμμασι quandoquidem praecesseral καὶ ἐπειδὴ μὴ εἶχεν ὁ τεχνίτης φωνὴν ἐνθεῖναι. Igitur ea lucratus sum ex altero codice, semperque in eo firmavi opinionem meam etiam illa, quæ videntur omitti potuisse non fuisse ab auctore, sed a scriptore omissa.

συμβουλεύει ἡ ἱστορία, ὅταν ἐν ἡμῖν Χριστός νηπιάζῃ, τουτέστιν ὅταν τὸν λόγον τῆς ἀρετῆς ἀτελή φέρωμεν ἐν ἡμῖν, ζῇ δὲ καὶ βασιλεύῃ ὁ Ἡρώδης τη φρόνημα τῆς σαρκός· Ηρώδης γὰρ παθητὴ καὶ δερματίνη σὰρξ ἑρμηνεύεται, δι' οὗ τὸ χοῖκὸν εἶχε νίζεται φρόνημα, τὸ ἀποκτεῖνον τὰ ἄῤῥενα νήπια, τοὺς ἀνδρώδεις φημὶ τῆς ἀρετῆς λογισμούς, καὶ ζητοῦν ἀποκτεῖναι καὶ τὸν ἐν ἡμῖν λόγον τῆς ἀρετῆς τότε δὴ τότε φευκτέον εἰς Αἴγυπτον, τουτέστιν εἰς πρακτικὴν κακοπάθειαν. Ἐν αὐτῇ γὰρ γενόμεναι ἀκυρώσομεν τῆς σαρκὸς τὰ βουλεύματα. Οπηνίκα δὲ τοῦ συνειδότος σκώληξιν ἐκδαπανηθῇ τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς, καὶ νεκρωθῶσι τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, μεταβαίνειν τηνικαῦτα ὡς ἐξ Αἰγύπτου εἰς Ἱερουσα capit; in perfeciis vero perfectus videtur. Monet προκόψασιν, ἐν δὲ τοῖς τελείοις φαίνεται τέλειος historia quod dum in nobis Christus est infans, hoc est, dum imperfectum virtutis verbum in nobis gerimus, vivit vero, et regnat Herodes spiritus scilicet carnis; Herodes enim carnem passionibus obnoxiam, et pelliceani etymo suo signal per quem sane terrenus adumbratur affectus, qui viriles de virtute cogitationes veluti mares occidit infantes; quin etiam virtutis verbum in nobis natum perimere conatur; tunc sane tunc refugiendum est in Ægyptum, hoc est, ad laboriosam virtutis exercitationem. Lu ipsa quippe versantes irritas faciemus carnis appetitiones. Ubi vero conscientiæ vernibus absumptus fuerit carnis affectus, et mortificata fuerint membra quæ sunt super terram, tunc sane redire velut ex Ægypto llierosolymam con- λήμ, ἐκ τῆς πρακτικῆς κακοπαθείας εἰς θεωρίαν venit, hoc est, mentein ad contemplationem a laboriosa virtutum praxi traducere. Mortificatis enim passionibus animi non est cur amplius in practicæ studio immoremur. Ac non potius contemplationem assequi maturemus, cujus actio fundamentum est. Et sane quadrimi omnino ad contemplationem ex actione tanquam ex Ægypto transferimur Hierosolymam, ubi nimirum quatuor principalium virtutum, quæ veluti fontes et genitrices sunt aliarum, officia recte perfecerimus: per quæ sane mens bene, quoad mores pertinet, instructa attollitur, quantum capere potest ad 359 cognitiorem superessentialis et beatissima Trinitatis, in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA LIII. et In Annuntiationem sanctissimæ Dei Genitricis. Ho ie Ecclesia mystica sibi prælucente face ilJustratur, primum festorum omnium celebritatem agens. Hode medius inimicitia paries solvi 80, cœlum mystice cum terra conciliari cœptum est. Ho lie tristem illam primæ parentis increpationem angelica s lutatio vertit in gaudium, et vetus severitas, ac moestitia discussa est. Hodie Seraphicis thronis Virgo Maria succedit, ineffabili modo portans eum, qui in illorum curru gestatur. Hodie rubi illius mysterium impletum ostenditur, cum arido naturæ virgulto divinitatis ignis implicitus est *¹. Hoc igitur festum cum omnium coronis exsistat, mysteria multa complectitur. Nos vero temporis angustiis pressi breves ex Evangelio quæstiones in medium proponentes vobis, qui Dei amantes estis, auditoribus explanabimus "*. ‹ In diebus illis concepit Elizabeth Zachariæ nxor *º Ephes. 11, 14. st Exod. 111, 2. μετακομίζειν τὸν νοῦν. ᾿Απονεκρωθέντων χὰρ τῶν παθῶν, ἠλίθιον ἐμβραδύνειν τῇ πρακτικῇ, καὶ μὴ σπεύδειν ἐπιδράξασθαι τῆς θεωρίας, ἧς ἡ πράξις ἐπίβασις. Τετραετεῖς δὲ πάντως τὴν τῆς θεωρίας Ἱερουσαλὴμ ὡς ἐξ Αἰγύπτου τῆς πρακτικῆς ἀναγέ μεθα· ἀμέμπτως δηλονότι κατορθωκότες τὰς τέςσαρας γενικάς, ἀρετὰς, ἃ δὲ πηγαὶ τῶν ἄλλων καὶ οἷον μητέρες τυγχάνουσι· καὶ δι' ὧν ὁ νοῦς ἡθικῶς παιδαγωγηθεὶς ἀνάγεται πρὸς τὴν ὡς ἐφικτὸν κατανόησιν τῆς ὑπερουσίου καὶ μακαρίου Τρίαδος, ᾗ πρέπει τιμὴ πᾶσα, καὶ ὕμνησις, καὶ μεγαλοπρέπεια εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. cui onuis honor, et lus, et magnificentia convenit ΟΜΙΛΙΑ ΝΓ'. Εἰς τὸν εὐαγγελισμὸν τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου. Σήμερον ἡ Ἐκκλησία δαδουχεῖται μυστικῶς, καὶ πυρσεύεται την πρώτην τῶν ἑορτῶν πανήγυριν ἄγουσα. Σήμερον ἀρχὴν λαμβάνει τῆς ἔχθρας τὸ μεσότειχον λύεσθαι, καὶ τῇ γῇ μυστικῶς συνάπτεσθαι τὰ οὐράνια. Σήμερον τὴν τῆς προμήτορος λυπηράν ἐπιτίμησιν ἀρχαγγελικὸς ἀσπασμός μετήμειψεν εἰς χαράν, καὶ ἡ παλαιὰ σκυθρωπότης ἠφάνισται. Σήμερον τοὺς Σεραφικούς θρόνους ή Παρθένος Μαριάμ διαδέχεται, ἀῤῥήτως βαστάζουσα τὴν ἐν αὐτοῖς ἐπι χούμενον. Σήμερον τὸ τῆς βάτου μυστήριον πληρούν μενον δείκνυται, τῇ φρυγανώδει φύσει προςπλακλέντος τοῦ πυρὸς τῆς θεότητος. Ἡ μὲν οὖν ἑορτή κορωνίς οὖσα πασῶν τῶν ἑορτῶν πολλὰ περιέχει μυστήρια. Ἡμεῖς δὲ διὰ τὸ κατεπείγον τῆς ὥρας, βραχέα τῶν εὐαγγελικῶν ζητημάτων εἰς μέσον προσ θέμενοι, ταῖς φιλοθέοις ὑμῶν ἀκοαῖς ἐπεξεγησό μεθα. • Ἐν ταῖς ἡμέραις εκείναις συνέλαβεν ή Ελιο 83 Luc. 1, 24 seqq. Francisci Scorsi nota. Et pelliceam etymo suo signat. De hoc etymo disseruimus, nota al supra cit. ad hon. 27. Hic addo ex Petro Blesensi locum relatum a Lacerda nostro in Advers. sacr. cap 89, qui sermn. 26: Nunc scio vere, quia misit Dominus angelum suum eripuit me de manu Herodis, id est, pellicii, id est, corporis, pellicius cnim a pelle dicitur. Not. 41 et relata adduxi locum S. Maximni όμόφωνον, ut ville res quam congruant inter se in his piis sensibus Patres. Superessentialis. De hoc vocabulo et modis loquendi SS. Patrum Græcorum dixi ad bon. 3, not. 50, et hom. 40, not. 45.

HOMILIA LIII. ὄντα, ὡς ἐκ τῶν ἰδίων μερῶν συμπληρούμενον, τὴν Deum, et perfectum æque hominem exsistenten; ἀναφορὰν ἔχειν εἰς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, Θεὸν τέλειον ὄντα, καὶ τέλειον ἄνθρωπον. Καὶ ὥσπερ οὗτος ὁ ἀριθμὸς εἰς τὰ ἴδια μέρη ἀναλυόμενος, συντεθέντων αὖθις τῶν μερῶν, εἰς ἑαυτὸν πάλιν ἀποκαθίσταται οὕτως ὁ τοῦ Θεοῦ μονογενής Υιός, κενωθείς, καὶ δού του μορφὴν λαβὼν, καὶ οἱονεὶ σμικρυνθεὶς εἰς τὴν ἑαυτοῦ τελειότηται καὶ ἀξίαν, πάλιν ἀνεπληρώθη, οὐδέποτε τοῦ τέλειος είναι ζημιωθείς. Ὁ δὲ ἡμέτερος λόγος νεανιεύεται, καὶ τοῦτο ζη τεί. Τῆς ἀρχαγγελικῆς τάξεως πρῶτον ἴσμεν τὸν Μιχαὴλ, ὡς ἡ τοῦ Δανιὴλ ἡμᾶς προφητεία μυσταγωγεῖ, οὗτος δὲ καὶ τοῦ Ἰουδαϊκοῦ λαοῦ τὴν φυλακήν ἐπεπίστευτο, τὰ ἱερὰ λόγια καὶ τοῦτό φασι· πῶς οὖν οὐκ αὐτὸς μᾶλλον ὑπουργὸς τοῦ μυστηρίου γίνεται, ἀλλ' ὁ Γαβριὴλ τὴν Παρθένον μυσταγωγεῖ; Επειδή κατὰ τὴν πρώτην γένεσιν δευτέρα παρήχθη τοῦ ἀνδρὸς ἡ γυνή, διὰ τοῦτο τῶν ἀρχαγγέλων ὁ δεύτε ρος πρὸς τὸ δεύτερον γένος, ὡς εἰκὸς, ἀποστέλλεται, δευτέραν τοῦ κόσμου μηνύων διάστασιν. Καὶ ἐπειδὴ τὸ τοῦ Γαβριὴλ ὄνομα δύναμις Θεοῦ ἑρμηνεύεται, ἔμελλε δὲ σαρκοῦσθαι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὅς ἐστι Θεοῦ σοφία καὶ δύναμις· εἰκότως οὗτος εὐαγγελίζεται τὸ μυστήριον. Διὰ τί δὲ μὴ πρὸς τὸν μνηστήρα Ἰωσὴν, ἀλλὰ πρὸς τὴν Παρθένον ὁ ἄγγελος πέμπεται; Επε!, ὅτι ᾔδει, οὐδὲν κοινὸν τῷ Ἰωσὴν πρὸς τὴν τοῦ Κυρίου γέννησιν, κἂν ὅτι μάλιστα φύλαξ τῆς Παρο θένου καὶ κηδεστής ἐχρημάτισεν. ᾿Αλλ' ἐπειδὴ ἀρ χῆθεν διὰ γυναικὸς γέγονεν ἡ τῆς ἁμαρτίας πα ρείσδυσις, διὰ τοῦ αὐτοῦ γένους ἐνεργεῖται ἡ τῆς δικαιοσύνης εἰσέλευσις. Ἐπεὶ δὲ ἡμᾶς ὁ σοφὸς ἐδί - δαξε Μάξιμος καὶ ἐκ τῶν στοιχείων τῶν ὀνομάτων Ex τε τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν πρὸς ὑψηλοτέρας ἐννοίας ἀνάγεσθαι, ἑπτὰ δὲ στοιχεῖα τὴν κλῆσιν ἀναπληροῦσι τοῦ Γαβριήλ, ἐμφαίνει τὸ ὄνομα, ὡς ὁ ὑπὸ Γαβριήλ ευαγγελιζόμενος τεχθῆναι Χριστὸς ἐπὶ σωτηρία ήκει τοῦ κόσμου παντός, τοῦ μετρουμένου ὑπὸ τῆς ἑβδοματικής ταύτης κινήσεως, καὶ περατουμένου ἐν αἰῶσιν ἑπτά. Εἰ δὲ μὴ περίεργος δόξει τοῖς πολλοῖς ἡ ἐξέτασις, οὐδὲ τῶν τοῦ ὀνόματος μονάδων ὁ ἀριθμὸς Έξω πέπτωκε θεωρίας τῆς μυστικῆς. Καὶ ἐκ τούτου γὰρ τὴν πρόνοιαν τῆς ἁγίας Γραφῆς μηνυομένην εὑρήσομεν. Τὰ γὰρ τέσσαρα καὶ πεντήκοντα πρὸς τοῖς ἑκατὸν, ἅπερ ἐκ τῆς τοῦ Γαβριὴλ συνάγεται κλήσεως, δηλοῖ τὸν εὐαγγελιζόμενον τέλειον Θεὸν, καὶ τέλειον ἄνθρωπον. Η γάρ τοι δεκὰς τελεία οὖσα, ὡς περιεκτικὴ παντὸς ἀριθμοῦ, εἰς ἑαυτὴν πολυπλασιαζομένη τὴν ἑκατοντάδα ποιεῖ, ἥτις δηλωτική ἐστι τῆς παντελείας θεότητος. Ἡ δὲ πενταδικὴ δε κὰς τῆς τελείας τοῦ ἀνθρώπου ψυχῆς ἐστι σύμβολον, ἐχούσης μὲν τὴν ἐκ τοῦ νοὸς τελειότητα, ενεργούσης • Philipp. 11, 8. 87 Dan. x, 13, 21. 88 I Cor. 1, 24. et sicuti numerus hic ubi in suas proprias resolutus est partes, compositis rursus illis, in seipsum de integro redit atque consistit; sic unigenitus Dei Filius cum se exinanisset et formam servi sum - psisset, et veluti imminuisset in suam ipsius perfectionem dignitatemque, rursus completus est, nullum unquam passus perfectionis detrimentum. Verum hic oratio nostra juvenescit, et audet etiam illud inquirere. Cum archangelorum ordinis principem sciamus esse Michaelem, uti Danielis prophetia nos docet, eidemque, ut sacra testantur Eloquia er, Judaici populi permissa custodia sit, qua ratione non ipse potius mysterii minister exstitit, sed Gabriel de arcanis Virginem edocet? Quoniam in prima mundi creatione secunda post virum seducta mulier est, ideo secundus archangelorum ad secundum sexum, ut par est mittitur, qui secundam nuntiet mundi conditionem. Et quoniam Gabrielis nomen Dei fortitudinem interpretamur, et futurum jam erat, ut carnem sumeret Dei Filius, qui est Dei virtus ac sapientia 88, congruenter sane ille mysterii nuntius est. Quid vero est, quod non ad sponsum Joseph, sed ad Virginem mittitur augelus? Quoniam nihil commune, quod jan sciebat, in Domini generatione Joseph habebat, quantumvis custos et sponsus Virginis appellaretur. Sed quoniam a principio per mulierem peccatum se insinuavit, ideo justitia per idem genus ingreditur. Quoniam vero nos sapiens ille Maximus docuit, ut ab elementis nominum eorumque numero ad intelligenda altiora erigeremur; nomen vero Gabrielis septem elementa conficiuat, declarat utique ipsum nomen, 362 qui nasciturus à Gabriele nuntiatur, Christum venire in salutem mundi totius,septenario scilicćt temporis motu dimensi, et septem sæculis definiti. Quod si minime curiosa multis inquisitio videatur, nec numerus ipsę unitatum ex quibus constat nomen, a niystica consideratione scjunctus est; ex hoc enim ipso sancta Scripturæ providentiam indicari comperiemus. Etenim quatuor et quinquaginta supra centum, quæ a Gabrielis nomine summa deducitur, ostendunt eum, qui nuntiatur perfectum Deum esse, et hominem juxta perfectum. Decas enim perfecta cum sit, ut quæ omnem numerum comprehendat, in se ipsam multiplicata numerum efficit centenarium, qui sane divinitatem omnibus numeris perfectam ostendit. Quinquies autem repetita decas perfectæ hominis animæ symbolum est, quæ a mente quidem perfectionem habeat, per sensus vero ope relur. Quatuor vero, quæ superant corpus, quatuor Francisci Scorsi notæ. Gabrielis nomen. Ita etiam S. Gregorius Magnus, et est res manifesta ex etym. 23 enim fortitudo el N Deus, inde 581711. Maximus. De hoc diximus hom. 4, not. 9. Locum autem in operibus quæ exstant hujus Patris, non memini adhuc legere. Seplenario scilicet. Vide etiam de hoc ad hom. 1, not. 11 et ad hom. 40, not. 2.

ex clementis constitutum ostendunt. Numerus igitur δὲ διὰ τῶν αἰσθήσεων. Τί γε μὴν τέσσαρα το τε nominis conceptionem indicat ejus, qui nuntiatur, uti scilicet Verbi divinitas omnem perfectionem excedens per animum intelligentia ac sensu praditam ineffabili modo unita sit corport. His itaque recte disceptatis, ipsa jam salutationis verba videamus. τράστοιχον σῶμα ἐμφαίνουσι. Δείκνυσι τοίνυν ὁ ἀριθμὸς τοῦ ὀνόματος τοῦ εὐαγγελιζομένου την σύλληψιν, ὡς ἡ ὑπερτελεία τοῦ λόγου θεότης διὰ μέσης νοερᾶς καὶ αἰσθητικῆς ψυχῆς ἀῤῥήτως ἡνώθη τῷ σώματι. Τούτων οὕτω διευκριθέντων ἡμῖν, ἴδωμεν καὶ αὐτὰ τοῦ εὐαγγελισμοῦ τὰ φήματα. • Χαίρε, κεχαριτωμένη· ὁ Κύριος μετὰ σοῦ, κ Απεναντίας τῇ πρὸς τὴν Εὔαν φωνῇ ὁ πρὸς τὴν Παρθένον γίνεται λόγος. Απ' ἐκείνης μὲν γὰρ αἱ λύπαι τῆς ὠδῖνος ἡγήσαντο, ἐνταῦθα δὲ χαρὰ τὸν τόκον μεμαίευται. "Απονος γὰρ τῆς Παρθένου γέγονεν ἡ ὠδίς. Διὰ τί; ἐπειδὴ πᾶσα ἡδονὴ συνημμένον ἔχει τὸν πόνον· ἔνθα δὲ ἡδονὴ τοῦ τόκου οὐ καθη ‹ Ave, gratia plena, Dominus tecum. › Quod ad Virginem dicitur, oppositum est ei quod dictuni est Evæ. Illa enim voce dolores partum præcessuræ denuntiantur; hic vero gaudium partui obstreticatur, Immunis quippe doloribus Virginis partus. Quamobrem? Quoniam omnis voluptas dolorem habet adjunctum hic vero partum voluptas non anteivit, nec igitur dolor est consecutus. Iloc vero Isaia γήσατο, οὐδὲ ὁ πόνος ἐπηκολούθησε. Τοῦτο δὲ καὶ ἡ præcinuerat etiam prophetia: • Antequam veniat, Labor parturiginum effugit, et peperit mascuum 89. προφητεία Ησαίου προεχρησμώδησε· «Πρὶν ἐλθεῖν τὸν πόνον τῶν ὠδίνων αὐτῆς ἐξέφυγε, καὶ ἔτεκε ἄρσεν.» • Ecce concipies in utero. Videsis dicendi subtilita- • Ἰδοὺ συλλήψῃ ἐν γαστρί.. Ὅρα τῆς λέξεως τὴν ἀκρίσ tem. Non dixit: Ecce paries filium, ne ansam arri- βειαν. Οὐκ εἶπεν Ἰδοὺ γεννήσεις υἱὸν, ἵνα μὴ λαβὴν perent ii qui veritati post oblatrarunt, et ausi sunt σχῶσιν οἱ κατὰ τῆς ἀληθείας λυττήσαντες ὕστερον, καὶ dicere Verbum e ca-lo deduxisse carnem. Præmuτολμήσαντες εἰπεῖν ὡς ὁ λόγος ἐξ οὐρανοῦ τὴν σάρκα nit igitur dicens ‹ Concipies in utero, › ostendens κατήγαγε. Προασφαλίζεται γοῦν εἰπών· 4 Συλλήψῃ ἐν ex ipsius Virginis utero nostram assumpsisse natuγαστρί, ο δεικνὺς ὡς ἐξ αὐτῆς τῆς παρθενικῆς νηδύος ran. Oportebat enim sane, oportebat, ut eamdem τὴν ἡμετέραν φύσιν ἀνέλαβεν. Εδει γὰρ ἔδει αὐτὴν ipsam substantiam indueret, quam venerat repara- ἐκείνην τὴν οὐσίαν ἐνδύσασθαι, ἣν ἧκε διορθωσάμε turus. Et quoniam 363 non in manufactis templis νος. Καὶ ἐπειδὴ οὐκ ἐν χειροποιήτοις ναοῖς ὁ Θεὸς babitat Deus, ut ait propheta ", sacratissimum ipse κατοικεῖ, ὡς ὁ προφήτης φησὶν, αὐτὸς ἑαυτῷ τὸν sibi templum exædificavit ex purissimis incontainiΟ πανίερον ναὸν ἐδομήσατο ἐκ τῶν πανάγνων αἱμάτων nate puellae sanguinibus, ut, ex Danielis oraculo τῆς ἀμολύντου νεάνιδος, ἵνα, κατὰ τὴν τοῦ Δανιὴλ angularis ille lapis nulla manus opera excisus; ab umπροαγόρευσιν, ὁ ἀκρογωνιαῖος λίθος τμηθεὶς ἄνευ broso monte ut ait Habacum ", dæmonuin χειρὸς ἀπὸ τοῦ κατασκίου όρους, η φησιν Αύδαidola demoliretur. Cæterum consentaneum erat, κούμ, τὰ τῶν δαιμόνων ἀφανίσῃ βδελύγματα. ut is qui nascebatur, conveniens quoque assumptæ ᾿Ακόλουθον δ᾽ ἦν ἄρα τὸν τεχθέντα φέρειν καὶ τὴν humanitatis consilio nomen feiret; et qui ad mundi κλῆσιν τῆς οἰκονομίας κατάλληλον, καὶ τὸν ἐπὶ σω veniebat salutem, nominari Jesum, quo nomine nun- τηρίᾳ τοῦ κόσμου παραγενόμενον Ἰησοῦν ὀνομασ tiatur salus: Vocabis enim, ait, nomen ejus Jesum. σθῆναι, δι' οὗ ἡ σωτηρία τοῦ μηνύεται, ο Καλέσεις Hic erit magnus, et Filius Altissimi vocabitur. › γὰρ, φησί, τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν. Οὗτος ἔσται Hæc apte ad humanam conditionem dicta sunt. Per μέγας, καὶ Υἱὸς Υψίστου κληθήσεται.» Ταῦτα ea vero, quæ deinceps sequentur, divina ei ora- κατὰ τὸ ἀνθρώπινον εἴρηται διὰ δὲ τῶν ἑξῆς cula in memoriam revocat. Sat enim sciebat ἀναμιμνήσκει αὐτὴν τῶν θείων χρησμών. ΕπέVirgo jurasse Dominum Davidi fore, ut de πειστο γὰρ ἡ Παρθένο;, ὡς ὤμοσε Κύριος τῷ Δαδιδ fructu ventris ejus poneret super sedem ipsius", ἐκ καρποῦ τῆς κοιλίας αὐτοῦ θήσειν ἐπὶ τὸν θρόνον • Act. XIX, 25. 91 Dan. 11, 45. ss [abac. 111, 3. ” Il Reg. vii, 12; Psal. cxxxi, Francisci Scorsi nola. 69 [sa. LXVI, 7. Antequam venial labor, etc. Locum Isaiæ cap. Lxvi, traduximus ex Græco LXX, prout refert hic Pater, quod in his homiliis factitare compulsi sumus, cum non respondeat ad verbum nostra Vulgata versio. Jam vero eumdem prophetæ locuin ad partum Virginis referunt S. Dainascen. lib. v De fide, cap. 15, et S. Gregor. Nyssæn. orat. 1, de Resur. Verba Damasceni sunt: Cujus enim voluptas non præcessit, neque pariendi dolor subsecutus est, secundum prophetam dicentem: (Isa. XLVI, 7). «Priusquam dolorem partus senserit, peperit; et tutsus priusquam adveniret tempus dolorum partus, effugit, et peperit masculum.» Ouisi Græca Damascen. ut et verba Nyssan. ne longior esse, ubi res non pluribus indiget. Vide etiam Cornelium nostrum qui hunc locum etiam ad Interam partui Virginis aptari posse existimat, Ab umbroso monte. Habac. cap. iii, ubi nos habemus: Lt Sanctus de nonte Pharan. LXX interp. verterunt: Et Sanctus de monte umbroso et condenso: καὶ ὁ ἅγιος ἐξ ὅρους κατασκίου, δασέος quam translationein usurpat Ecclesia in Parasceve Passionis. Beatissimam Mariam per hunc montemn signatam volunt Euthymius et Theophyl. apud Ri beram, quia et sublimior est omni cre.tura; et divina virtute obumbrata. Ita et noster, qui illos duos præcessit, ut disputavimus in Proœm. in, § 4.

HOMILIA LIII. ὄντα, ὡς ἐκ τῶν ἰδίων μερῶν συμπληρούμενον, τὴν Deum, et perfectum æque hominem exsistenten; ἀναφορὰν ἔχειν εἰς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, Θεὸν τέλειον ὄντα, καὶ τέλειον ἄνθρωπον. Καὶ ὥσπερ οὗτος ὁ ἀριθμὸς εἰς τὰ ἴδια μέρη ἀναλυόμενος, συντεθέντων αὖθις τῶν μερῶν, εἰς ἑαυτὸν πάλιν ἀποκαθίσταται οὕτως ὁ τοῦ Θεοῦ μονογενής Υιός, κενωθείς, καὶ δού του μορφὴν λαβὼν, καὶ οἱονεὶ σμικρυνθεὶς εἰς τὴν ἑαυτοῦ τελειότηται καὶ ἀξίαν, πάλιν ἀνεπληρώθη, οὐδέποτε τοῦ τέλειος είναι ζημιωθείς. Ὁ δὲ ἡμέτερος λόγος νεανιεύεται, καὶ τοῦτο ζη τεί. Τῆς ἀρχαγγελικῆς τάξεως πρῶτον ἴσμεν τὸν Μιχαὴλ, ὡς ἡ τοῦ Δανιὴλ ἡμᾶς προφητεία μυσταγωγεῖ, οὗτος δὲ καὶ τοῦ Ἰουδαϊκοῦ λαοῦ τὴν φυλακήν ἐπεπίστευτο, τὰ ἱερὰ λόγια καὶ τοῦτό φασι· πῶς οὖν οὐκ αὐτὸς μᾶλλον ὑπουργὸς τοῦ μυστηρίου γίνεται, ἀλλ' ὁ Γαβριὴλ τὴν Παρθένον μυσταγωγεῖ; Επειδή κατὰ τὴν πρώτην γένεσιν δευτέρα παρήχθη τοῦ ἀνδρὸς ἡ γυνή, διὰ τοῦτο τῶν ἀρχαγγέλων ὁ δεύτε ρος πρὸς τὸ δεύτερον γένος, ὡς εἰκὸς, ἀποστέλλεται, δευτέραν τοῦ κόσμου μηνύων διάστασιν. Καὶ ἐπειδὴ τὸ τοῦ Γαβριὴλ ὄνομα δύναμις Θεοῦ ἑρμηνεύεται, ἔμελλε δὲ σαρκοῦσθαι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὅς ἐστι Θεοῦ σοφία καὶ δύναμις· εἰκότως οὗτος εὐαγγελίζεται τὸ μυστήριον. Διὰ τί δὲ μὴ πρὸς τὸν μνηστήρα Ἰωσὴν, ἀλλὰ πρὸς τὴν Παρθένον ὁ ἄγγελος πέμπεται; Επε!, ὅτι ᾔδει, οὐδὲν κοινὸν τῷ Ἰωσὴν πρὸς τὴν τοῦ Κυρίου γέννησιν, κἂν ὅτι μάλιστα φύλαξ τῆς Παρο θένου καὶ κηδεστής ἐχρημάτισεν. ᾿Αλλ' ἐπειδὴ ἀρ χῆθεν διὰ γυναικὸς γέγονεν ἡ τῆς ἁμαρτίας πα ρείσδυσις, διὰ τοῦ αὐτοῦ γένους ἐνεργεῖται ἡ τῆς δικαιοσύνης εἰσέλευσις. Ἐπεὶ δὲ ἡμᾶς ὁ σοφὸς ἐδί - δαξε Μάξιμος καὶ ἐκ τῶν στοιχείων τῶν ὀνομάτων Ex τε τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν πρὸς ὑψηλοτέρας ἐννοίας ἀνάγεσθαι, ἑπτὰ δὲ στοιχεῖα τὴν κλῆσιν ἀναπληροῦσι τοῦ Γαβριήλ, ἐμφαίνει τὸ ὄνομα, ὡς ὁ ὑπὸ Γαβριήλ ευαγγελιζόμενος τεχθῆναι Χριστὸς ἐπὶ σωτηρία ήκει τοῦ κόσμου παντός, τοῦ μετρουμένου ὑπὸ τῆς ἑβδοματικής ταύτης κινήσεως, καὶ περατουμένου ἐν αἰῶσιν ἑπτά. Εἰ δὲ μὴ περίεργος δόξει τοῖς πολλοῖς ἡ ἐξέτασις, οὐδὲ τῶν τοῦ ὀνόματος μονάδων ὁ ἀριθμὸς Έξω πέπτωκε θεωρίας τῆς μυστικῆς. Καὶ ἐκ τούτου γὰρ τὴν πρόνοιαν τῆς ἁγίας Γραφῆς μηνυομένην εὑρήσομεν. Τὰ γὰρ τέσσαρα καὶ πεντήκοντα πρὸς τοῖς ἑκατὸν, ἅπερ ἐκ τῆς τοῦ Γαβριὴλ συνάγεται κλήσεως, δηλοῖ τὸν εὐαγγελιζόμενον τέλειον Θεὸν, καὶ τέλειον ἄνθρωπον. Η γάρ τοι δεκὰς τελεία οὖσα, ὡς περιεκτικὴ παντὸς ἀριθμοῦ, εἰς ἑαυτὴν πολυπλασιαζομένη τὴν ἑκατοντάδα ποιεῖ, ἥτις δηλωτική ἐστι τῆς παντελείας θεότητος. Ἡ δὲ πενταδικὴ δε κὰς τῆς τελείας τοῦ ἀνθρώπου ψυχῆς ἐστι σύμβολον, ἐχούσης μὲν τὴν ἐκ τοῦ νοὸς τελειότητα, ενεργούσης • Philipp. 11, 8. 87 Dan. x, 13, 21. 88 I Cor. 1, 24. et sicuti numerus hic ubi in suas proprias resolutus est partes, compositis rursus illis, in seipsum de integro redit atque consistit; sic unigenitus Dei Filius cum se exinanisset et formam servi sum - psisset, et veluti imminuisset in suam ipsius perfectionem dignitatemque, rursus completus est, nullum unquam passus perfectionis detrimentum. Verum hic oratio nostra juvenescit, et audet etiam illud inquirere. Cum archangelorum ordinis principem sciamus esse Michaelem, uti Danielis prophetia nos docet, eidemque, ut sacra testantur Eloquia er, Judaici populi permissa custodia sit, qua ratione non ipse potius mysterii minister exstitit, sed Gabriel de arcanis Virginem edocet? Quoniam in prima mundi creatione secunda post virum seducta mulier est, ideo secundus archangelorum ad secundum sexum, ut par est mittitur, qui secundam nuntiet mundi conditionem. Et quoniam Gabrielis nomen Dei fortitudinem interpretamur, et futurum jam erat, ut carnem sumeret Dei Filius, qui est Dei virtus ac sapientia 88, congruenter sane ille mysterii nuntius est. Quid vero est, quod non ad sponsum Joseph, sed ad Virginem mittitur augelus? Quoniam nihil commune, quod jan sciebat, in Domini generatione Joseph habebat, quantumvis custos et sponsus Virginis appellaretur. Sed quoniam a principio per mulierem peccatum se insinuavit, ideo justitia per idem genus ingreditur. Quoniam vero nos sapiens ille Maximus docuit, ut ab elementis nominum eorumque numero ad intelligenda altiora erigeremur; nomen vero Gabrielis septem elementa conficiuat, declarat utique ipsum nomen, 362 qui nasciturus à Gabriele nuntiatur, Christum venire in salutem mundi totius,septenario scilicćt temporis motu dimensi, et septem sæculis definiti. Quod si minime curiosa multis inquisitio videatur, nec numerus ipsę unitatum ex quibus constat nomen, a niystica consideratione scjunctus est; ex hoc enim ipso sancta Scripturæ providentiam indicari comperiemus. Etenim quatuor et quinquaginta supra centum, quæ a Gabrielis nomine summa deducitur, ostendunt eum, qui nuntiatur perfectum Deum esse, et hominem juxta perfectum. Decas enim perfecta cum sit, ut quæ omnem numerum comprehendat, in se ipsam multiplicata numerum efficit centenarium, qui sane divinitatem omnibus numeris perfectam ostendit. Quinquies autem repetita decas perfectæ hominis animæ symbolum est, quæ a mente quidem perfectionem habeat, per sensus vero ope relur. Quatuor vero, quæ superant corpus, quatuor Francisci Scorsi notæ. Gabrielis nomen. Ita etiam S. Gregorius Magnus, et est res manifesta ex etym. 23 enim fortitudo el N Deus, inde 581711. Maximus. De hoc diximus hom. 4, not. 9. Locum autem in operibus quæ exstant hujus Patris, non memini adhuc legere. Seplenario scilicet. Vide etiam de hoc ad hom. 1, not. 11 et ad hom. 40, not. 2.

ἀφθαρσία. Καὶ ἀσυνδύαστος μὲν ἡ κυοφορία, ἀμό λυντος δὲ ἡ ὠδῖς· Ἐπισκιάσει σοι» δὲ εἶπεν, ἀντὶ τοῦ, περιβαλεῖ, περιχαρακώσει, περικυκλώσει σε Spiritus illustratio fax nuptialis; Lorus vacuilas ματος ἔλλαμψις· κλίνη δὲ ἡ ἀπάθεια, καὶ γάμος ή passionis, et conjugium exstitit incorruptio. Et sicuti conceptio conjunctionis expers, sic immunis a sordibus exstitit partus: Obumbrabit enim, tibi › dixit, pro eo quod est circumplectetur, circummuniet circumdabit te. Ut autem ab iis quæ apparerent angelus Virgini faceret fidem, Elisabeth etiam uterum ferre nun, tiavit: «Et ecce, ait, Elisabeth cognata tua, et ipsa concepit filium in senectute sua, et hic mensis sextus est illi, quæ vocatur sterilis.» Quæret hie aliquis unde illis hæc orta cognatio? Virgo enim erat ex domo et familia David, hoc est de tribu Judæ; Elisabeth vero ex Levitico genere: qua igitur ratione cognatam eam Virginis vocat? videre igitur oportet quomodo Levitica tribus cum regia conjuncta sit. Ex tribu enim Juda oriturus erat Christus, qui et Rex, et sacerdotum erat antistes. Quomodo autem haec illis contracta cognatio? age jam ex iis quæ tradita a Patribus nobis sunt, contexamus narrationem. Mathan Bethleemites, itemque sacerdos tres omnino filias suscepit: Mariam, et Annam, et Soben. Sobæ igitur filia erat Elisabeth: Annæ vero Virgo purissima. Ex duabus igitur sororibus natæ erant Virgo et Elisabeth. Quid vero causæ fuit cur Zacharias fidem angelo non habens pœnam e vesti - igo suscepit mutus effectus: Virgo vero, et sἰ dixerit: «Quomodo fiet istud,» non punitur, sed de modo docetur? Quia scilicet Zacharias Abrabi Πείθων δὲ τὴν Παρθένον καὶ ἀπὸ τῶν φαινομένων ὁ ἄγγελος, τῆς Ἐλισάβετ τὴν κυοφορίαν ἐμήνυσε. • Καὶ ἰδοὺ, φησίν, Ελισάβετ ἡ συγγενής σου, καὶ αὐτὴ συνειληφυῖα υἱὸν ἐν γήρει, καὶ οὗτος μὴν ἔκτος αὐτῇ τῇ καλουμένῃ στείρα.» Ζητήσει τι, ἐνταῦθα, πόθεν ἦν αὐτῆς ἡ συγγένεια; Ἡ μὲν γὰρ Παρθένος ἐξ οἴκου καὶ πατριᾶς Δαβίδ, ήγουν ἐκ τῆς Ἰούδα φυλῆς· Ἐλισάβετ δὲ τοῦ Λευϊτικοῦ γένους κατά γετο. Πῶς οὖν αὐτὴν συγγενῆ τῆς Παρθένου καλεί; Προσήκει οὖν εἰδέναι, ὡς ἀναμέμικτο ή Λευϊτική φυλὴ τῇ βασιλική. Εμελλε γὰρ ἐκ τῆς Ἰούδα φυ λῆς ἀνατεῖλαι Χριστός, ὃς ἦν καὶ βασιλεὺς, καὶ ἀρ χιερεύς. Πόθεν δὲ αὐταῖς ἡ συγγένεια; Φέρε είπωμεν ἐκ τῶν πατρικῶν παραδόσεων ὑφάναντες τὸ διήγημα. Ματθαν ὁ Βηθλεεμίτης, καὶ ἱερεὺς, θυγατέρας ¿yévvnoe tpeic· thy Mxplav, xal thv"Avvav, xal thy Σωδήν· τῆς μὲν οὖν Σωβῆς θυγάτηρ ἦν ἡ Ἐλισάβετ, τῆς δὲ ῎Αννης ἡ ὑπέραγνος Δέσποινα. Δυαῖν οὖν ἀδελφαῖν ἥστην ἡ Ἐλισάβετ, καὶ ἡ Παρθένος. Πῶς δὲ ὁ μὲν Ζαχαρίας ἀπιστήσας τῷ ἀγγέλῳ κατὰ πόδας εἰλήφει τὸ τῆς κωφεύσεως ἐπιτίμιον· ἡ δὲ Παρ. θένος εἰποῦσα, «Πῶς ἔσται μοι τοῦτο, ν οὐκ ἐπι· τιμᾶται, ἀλλὰ τὸν τρόπον διδάσκεται; Ότι τοι ὁ μὲν Francisci Scorsi notæ. Circummuniet. Ita verti to nepixpx primum enim quod pertinet ad vim verbi deducitur 2 χάραξ quod nomen ἀρσενικῶς sumptum σημαίνει, inquit Etymol. mag., τὸ στρατόπεδον ἢ τεισχίσκιόν τινα, καὶ περίφραγμα, και χαράκωμα; huc est, masculino genere significat vallum, vel munitionem quamdam et sepimentum. Itidemque explicat Ammianus. Quod vero ad rem, metaphorice accipiendum, et loc calera verba περιβαλεί, περικυ x).woɛt oɛ, quibus hic Pater circumloquitur verbum illud Evang. ¿nioxiɖoɛt oɛ, obumbrabit te, quod itidem metaphorice sumitur, et per similitudinem a Patribus et interpretibus. Et quidem plures similitudines et modos explicandæ metaphoræ appositos adducit Maldonatus noster; sed copiosius Cornelius qui postremum scripsit. Noster hic cum Tepixapaxwoɛt dicit, videtur intelligere munimentum, seu protectionem, et defensionem Spiritus Sancti, qua effecit ut, nullo concupiscentiæ calore, ac solum ex purissima charitate Virgo conciperet Christum, qua ratione exponunt obumbrationem S. Ambros., Beda, S. Gregor., S. August., pluribus locis, quos omnes leges citatos apud Cornelium, de quo paulo supra memini, vel si mavis nɛpiбadɛi 03, καὶ περικυκλώσει, καὶ περιχαρακώσει, idem valent ac contegel te et undique circumdabit virtus Spiritus suncli et tota totam apprehendet: ad eum modum quo avis obumbrat pullos suos, ut ait itidem Theopbyl. in hoc caput Lucæ, totosque alis complectitur SUIS. Mathan Bethleemites itemque sacerdos. H.rec genealogia qua cognatio ostenditur inter B. Virginem et Elisabeth intercedens desumpta est ex S. Hippolyto episc. Portuensi et martyre: ex quo itidem descripsit Niceph. lib. 11, c. 3, qui eam His refert verbis: quæ quoniam confirmant dieta Theoph. nostri libet ascribere: Tres fuere sorores Bethleemiticæ filiæ Mathan sacerdotis. et Mariæ conjugis ejus sub Cleopatra et Casoparis Versæ regno anie Herodis Antipatri filii regnum primæ Mariæ, secundæ Sobe, tertice Annæ nomen erat. Nupsit prima in Bethleem, Maria, et peperit Salomem; nupsit quoque secunda in Bethleem, Sobe, et genuit Elisabeth; nupsit postrema et tertia Anna in terra Galilæa, et protulit Mariam Dei Genitricem, ex que nobis natus est Christus. Hæc Hippolytus, ex quo apparet S. Virginem Mariam, et Elisabeth exstitisse consobrinas ex duabus sororibus Anna et Sobe genitas cui concordat noster bic et ex scriptoribus neotericis Baron. et Cornel. noster, qui et locuva S. Hippolyti Mart. licet imminutum refert, sed ipse totam hanc genealogiam ex multis compitatam luculenter et scripto, et tabula ipsa sub oculis exposuit in comment. in cap. in Lucæ. Dubitatio solum superest, quam tangit hic noster, quo pacto poluerit ea cognatio intercedere inter Mariam, et Elisa - betham, cum prima ex regia Judæ stirpe deduceret genus; altera ex Levitico sacerdotali, quain sat habuit solvisse, si solum Mathan parentem Anuæ et Soba sacerdotem fuisse asserere', quod et asseruit S. Hippolytus; sed eam rem copiosius pertraclat Baronius et ex multis auctoritatibus confirmat S. Elisabeth vere ex sacerdotali descendisse progenie, atque admisceri solitam stirpem regiam cum genere sacerdotali, adeoque Christum ex utroque genere fuisse prognatum: quamvis enim lex a Deo fuerit lata de tribubus non miscendis, tamen id privilegio quodam sacerdotali, huic tribui fuisse dicit concessum, ut cum regia nuptias posset inire. Quod ipse et multis exemplis et ex Philone longius ostendit, quæ vide apud ipsum: nobis in re longa liceat esse brevibus cum nostro Theoph.

HOMILIA LIV. adeo oportebat ut id respiciens de bono nuntio nequaquam ambigeret. At vero virginem parere cum inusitatum revera erat, tum a natura longe alienum. Præterea Virgo non ut incredula angelo illa respondit, sed rei supra naturam positae cognoscenda studiosa. De mysterio igitur, ejusque ratione edocta cum esset, audissetque: • Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi, felicem nuntium grata accipit totamque se Dei suhjicit voluntari: et c Ecce, inquit, ancilla Domini, fiat mihi secundum verbum tuum.» Et continuo verbum angeli perductumn ad opus est, et venter habuit Deum, et Dei parenti lex nuptiarum erat ignota. Simul igitur ac concepit Conditorem suum, abiit in moutana cum festinatione, gratiam, et miΖαχαρίας τὴν ᾿Αβραὰμ καὶ τὴν Σάρξαν εἶχε παρά- liani et Saræ exemplum habebat, atque 365 δειγμα· πρὸς οὓς ἐχρῆν ἐπιδόντα, μὴ ἀπιστῆσαι τῷ εὐαγγελίῳ. Τὸ δὲ παρθένον τεκεῖν, παράδοξον ὄντως ἦν, καὶ ξένον τῆς φύσεως. "Αλλως τε οὐκ ἀπιστοῦσα ἡ Παρθένος ταῦτά φησι πρὸς τὸν ἄγγε λον, ἀλλὰ τὸ ὑπερφυὲς τοῦ πράγματος ζητοῦσα μαθεῖν. Μυσταγωγηθεῖσα δὲ τὴν τρόπον, καὶ ἀκού σασα • Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύο ναμις Ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι, δέχεται ὡς εὐγν μων τὴν εὐαγγελισμὸν, καὶ ὅλην ἑαυτὴν ἀνατίθησι τῷ θελήματι τοῦ Θεοῦ, καί φησιν·. Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου, γένοιτό μοι κατὰ τὸ ῥῆμά σου.» Καὶ εὐθὺς ὁ τοῦ ἀγγέλου λόγος ἔργον ἐγένετο, καὶ γαστήρ εἶχε Θεὸν, καὶ γάμου νόμος ἠγνοεῖτο τῇ Θεομήτορι, Συλλαβοῦσα δὲ τὸν ἴδιον Πλάστην, ἵεται μετά στουδῆς εἰς τὴν ὀρεινὴν κοινωνῆσαι τῇ Ἐλισάβετ τῆς χαρᾶς καὶ τοῦ θαύματος. Αλλ' ὁ Εωσφόρος προ φήτης ἐν τῇ στειρωτικῇ νηδύϊ φερόμενος, καὶ πρὶν βλέψαι τὸν ἥλιον, ἐπέγνω τῆς δικαιοσύνης τὸν Ἥλιον, ὡς ἐν νεφέλῃ κούφῃ τῇ παρθενικῇ γαστρὶ βασταζή. μενον, καὶ τὸν Δεσπότην μηνύει σιγῶν. Λόγον γὰρ οὔπω φέρων, ὅπερ εἶχεν ἀπέδωκε σκίρτημα, καὶ τῇ μητρὶ τὴν πρὸς τὴν Παρθένον εὐφημίαν παρείχετο, προσκυνῶν τὸν κυοφορούμενον Κύριον, ᾧ πρέπει τιμὴ πᾶσα, καὶ δόξα, καὶ ὕμνωσις, σὺν τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν, αἰώνων. Αμήν. Εἰς τὸ, «Πάντα μοι παρεδόθη ὑπὸ τοῦ Πατρός.» Ελέχθη δὲ ἐν τῇ πανηγύρει τοῦ ἁγίου Ονουφρίου. Επεστί μοι θαυμάσαι τὴν τῆς ἀρετῆς ἰδιότητα. Ο ταύτην γὰρ μετιὼν ὅσον κρύπτεσθαι σπουδάζει, κηρύττεται. Καὶ οἱ μὲν ταύτης ἐργάται ἐν ἐρήμοις καὶ ὄρεσι, καὶ χηραμοῖς κατεκρύπτοντο, αὐτὴ δὲ τὴν φήμην ὁπλίζουσα, καὶ Στέντορος δίκην κατα Εροντῶσα τὰς ἀκοὰς, εἰς πᾶσαν τὴν γῆν αὐτοὺς διευφήμησε. Σαφὴς τῶν λεγομένων ἀπόδειξις ὁ μέσ γας Ονούφριος, οὗ τὴν ἱερὰν ἑορτὴν πανηγυρίζομεν σήμερον. Οὗτος γὰρ ἐξ ἔτι παίδων τῶν ἀνθρώπων ὑπεριδών, καὶ τὴν κοσμικήν τύρβην ἀφεὶς, πασάν τε βιωτικὴν φλυαρίαν, ὡς κόνιν ἀποσεισάμενος; καθάπερ εἰς λιμένα, καταφεύγει τὴν ἔρημον. Καὶ πρὸς τὰ ταύτης χωρήσας ἐνδότερα, ἅτε τὴν ἄνθρω πίνην δόξαν ἐκκλίνων, καὶ σπεύδων δι᾿ ἀρετῆς Θεῷ μὲν οἰκειωθῆναι, τοὺς δὲ ἀνθρώπους λαθεῖν, τὰ μὲν κατώρθωκε, καὶ εἰς πέρας ηγάγετο ἀῤῥήτως ανα κραθεὶς τῷ Θεῷ· τὸ δέ τοι λαθεῖν, καί τοι πολλὰ Francisci Et cavernis. Ἐν χηραμοῖς, nomen rarum a Phocylide usurpatum, πέτρης κοίλης κατὰ χηραμὲν, in cava peira secessu; ejus etiam meminit Suidas in Μυωξίᾳ. Instar Stentoris. Adagio ludit, quo Stentore clamosior dicitur, qui voce et claniore pollet. Sumplum id a fabula Stentoris, cui comparat Homer., Hliad. ε', Junonis clamorem. Στέντορι εἰσαμένη μεγαλήτορι χαλκειόφωνα, *Ος τόσον αυδήσας χ᾽ ὅσον ἄλλοι πεντήκοντα. Stentoris in speciem validi, cui ferrea vox, qui raculum communicatura cum Elisabeth. Verum Lucifer ille propheta, qui in utero sterili gestabatur, priusquam solem aspiceret, justitia Solem agnosit in utero virgineo veluti in levi nube portatum, et Dominum tacitus indicat. Cum enim adhuc non ha - beret loquendi facultatem, quod habuit, saltum profecto reddidit, matrique suæ benedicendi Virgini materiam et argumentum præbuit, Doninum in utero delatum adorans, cui omnis honor et laudatio debetur, cum Patre, et Spiritu sancto, in saecula sæculorum. Amen. In illa verba, Paire meo. phrii. IIOMILIA LIV. . Omnia mihi tradita sunt Dicta est in panegyri S. OnuVirtutis quædam proprietas admiranda mihi se offert: qui enim illam persequitur, quo studiosius abscondere conatur, co proditur magis. Et quidem aliqui ex ejus cultoribus in desertis locis, et montibus el cavernis se abdidere: illa vero famuæ ministerio instar Stentoris per aures intonans, in omines orbis regiones eos celebravit. Evidens meis dictis argumentumn facit magnus Onuphrius, 366 cujus hodie festum sacrumque colimus diem. Hic enim jam inde a pueritia humana despiciens, et missas faciens mundi turbas, et omnes hujusce vitæ ineptias ac nugas quasi pulverem a se excutiens, in solitudinem tanquam in portum refugit, atque in interiores ejus recessus pervasit: quippe qui et humanam opinionem effugere, et cum Deo familiariter virtutum exercitatione versari, et homines latere studieret. Quorum illa quidlem recte gessit, et Scorsi nola. Quinquaginta alios æquat clamore sonoque. Et Juvenalis satyr. xii. Tu miscr exclamas, ut Stentora cincere possis. Usus eo Theodl. Balsamnon. Ep. de Incensis lib. vit, Juris Graecolat. ᾿Αλλὰ μεμβράναι ἱστορικῶν καὶ συγγραφαὶ τακτικῶν ἀνατορικῶν κεκράξονται κατὰ Στέντορα Saltem membrana librorum historicorum et ordinationum aulicarum monumento Stentoris in morem hæc proclamant. Simili adagio dicitur ferrea vox ab eodcmn fortasse llomeri loco derivata. Vide Parciniograph.

HOMILIA II. Μακαριότης τοίνυν ἐστὶν, ἡ πρὸς τὸν Θεὸν οἰκείωσις καὶ ἐμοίωσις. Τὸ γὰρ ἀληθῶς καὶ κυρίως μακάριον ἡ θεία φύσις ἐστίν οὕτω γὰρ καὶ ὁ μέγας Παύλος ὠνόμασε τὸν Θεόν·. Ο μακάριος καὶ μόνος δυνάστης. • Πτωχοὶ δὲ τῷ πνεύματι οὐχ οἱ χρημάτων στερούμενοι· ἔστι γὰρ ἰδεῖν πολλοὺς πενομένους μὲν τῇ περιουσίᾳ, πλουτοῦντας δὲ τῇ ἐπιθυμίᾳ· ἀλλὰ πτωχούς νοητέον τῷ πνεύματι τοὺς πάντων τῶν ἐν κακίᾳ νοουμένων εκουσίως πτωχεύσαντας, καὶ μηδέν τι τῶν διαβολικῶν κειμη λίων ἐν τῇ ψυχῇ ταμιεύσαντας. Ο μέντοι μέγας Βασίλειος πτωχοὺς λέγει τῷ πνεύματι τοὺς διὰ τὴν τοῦ Κυρίου διδασκαλίαν εκουσίως πτωχεύσαντας, καὶ πωλήσαντας τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῖς, καὶ τούτῳ ἀκολουθήσαντας. Εἰ δέ τις καὶ τὴν ὅπως συμβᾶσαν αὐτῷ πτωχείαν πρὸς τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ κυβερνήσει, ὥσπερ ὁ Λάζαρος, οὐδὲ αὐτὸς τοῦ μακαρισμοῦ ἡλλοτρίωται. Τάχα δὲ πτωχείαν ὁ λόγος καὶ τὴν Εκούσιον ονομάζει ταπείνωσιν, ης ὑπόδειγμα γέγο νεν ὁ ταῦτα διδάσκων Θεός. Δι' ἡμᾶς γὰρ ἐπτώχευσε πλούσιος ὤν, ἵν᾿ ἡμεῖς τῇ ἐκείνου πτωχείᾳ πλουτήσωμεν. Τοῦτο οὖν τὸ κατόρθωμα, ὡς έναντίον τῆς διαβολικῆς ὑπερηφανίας καὶ τῆς Δεσποτι κῆς πολιτείας, μακαρίζει ὁ Κύριος ἀκόλουθον ἆθλον διδοὺς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Προτέραν οὖν βαθμίδα τῆς τῶν μακαρισμῶν κλίμακος ὑποθείς τὴν ταπείνωσιν, ἐφεξῆς τὸ ἐπαινετὸν πένθος τίθησι • Μακάριοι οι πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται.» Μακαριστὸν πένθος ἐστὶν ἐπὶ πλημμελήμασι καὶ ἁμαρτίαις γινόμενον, δι᾿ οὗ τῆς συμπαθείας ή παράκλησις γίνεται. 'Αλλ' ή παρατατική σημασία, καὶ ἄλλο πένθος νοεῖν ἡμᾶς δίδωσιν. Οὐ γὰρ, εἶπε, μακάριοι οἱ πενθήσαντες, ἀλλ' οἱ πενθοῦντες, οἱ ἀεὶ μεμνημένοι τῆς δόξης, ἧς ἐκπεπτώκαμεν, καὶ πῶς εἰς τοῦτο τὸ τοῦ κλαυθμῶνος χωρίον ἐλεεινῶς ἐξωρί σθημεν. Οὗτοι άπαυστον τὸ πένθος ποιούμενοι, ἀξιοῦνται τῆς ἐκεῖ παρακλήσεως. ο Μακάριοι οι πραεῖς, ὅτι αὐτοὶ, κληρονομήσουσι τὴν γῆν.» Τάχα τις προσχὼν εἰς τὸ τῆς λέξεως ἐπιπόλαιον, ἴσως ἐρεῖ· Πῶς ἐν ἀναβάσεων τάξει τεθέντων μακαρισμῶν, πρῶτον ἔπαθλον δίδοται ἡ βασιλεία τῶν οὐσ ρανῶν, καὶ ἡ ἐκ Θεοῦ παράκλησις, εἶτα ή κληρονο μία τῆς γῆς; ἦν γὰρ ἀκολουθέτερον τοῦ οὐρανοῦ προτετάχθαι τὴν γῆν. ᾿Αλλ᾽ ἐννοεῖν προσήκει, ὡς περὶ τῆς τῶν ζώντων γῆς ὁ εὐαγγελικός διαλέγεται λόγος, ἐκείνης τῆς γῆς τῆς ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν, de terra viventium loqui, de illa, inquam, terra Beatitudo igitur est ad Deum quam maxime accedere eique assimilari. Divina enim natura est quod vere et proprie beatum est; sic enim etiam magnus Paulus Deum vocavit: ‹ Qui beatus, et solus potens "., Pauperes autem spiritu non ii sunt qui pecunia carent, multos quippe videre est pecuniis pauperes, sed desiderio 351 divites. Verum pauperes spiritu intelligendi sunt, qui omnibus, quæ sub malitiæ intellectum cadunt, voluntarie sese privant, et nihil ex diaboli thesauris repositum in anima servant. At vero magnus Basilius pauperes spiritu dicit eos qui propter Domini consilium voluntariam amplexati sunt paupertatem; et venditis bonis suis ipsum secuti sunt. Si quis vero eam quoque paupertatem, in quam quovis casu redactus sit, ad Dei referat et accommodet voluntatem, ut Lazarus ille, neque ipse a he.titudine alienum est. Fortasse vero patr pertatem appellat hic sermo voluntariam humilitatem, cujus exemplar nobis factus est, ipse horum doctor Deus. Nostra enim causa pauper factus est, cum dives esset, ut nos ejus paupertate ditaremur ªª Hoc igitur præclarum opus, utpote diaboli superbiæ et politico oppositum dominatui, beatum prædicat Dominus, congruum illi præmium reddens cœlorum regnum. Humilitate igitur tanquam primo beatitudinum gradu supposita laudabilem luctum deinceps apponit: «Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur.» Beatitudine dignus censetur luctus ob delicta atque peccata susceptus, unde consolatio commiserationis exsistit. Sedenim extensiva significatio aliud etiam luctus genus innuit intelligendum. Non enim beati qui luxerunt, inquit, sed qui lugent, qui nimirum gloriæ a qua excidimus semper sunt memores, et quo pacto in hunc luctus locum miserabiliter exterminati sumus. 'Hi igitur nunquam a luctu cessantes alterius vitæ consolatione dignantur Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram: › Dixerit fortasse quispiam primo se offerentem verborum sensum tantummodo spectans: qua de causa cum beatitudines, ut gradus quidam ascendendi dispositi nobis sint, primum præmium regnum cœlorum, et divina consolatio datur, postea hæreditas terræ? consequentius enim fuerat terram coelo præponi. Verum oportet intelligere Evangelium ο ** I Tim.v, 15. 31 Cor. VIII, 9. Francisci Scorsi notæ. Hinc conjice inter ipsa missæ solemnia abc episcopo sermones hosce dictos de Mose; quod in ejus Vita a nobis collecta observavimus, Prooem. Isa. 111, § 10. Magnus Basilius. Habet hanc doctrinam quam refert hic Theophanes in Regulis brevior., interrog. 205 his verbis ex Latina versione, nam Græci textus mihi inopia est in hoc collegio: Hi sunt mendici spiritu, qui non aliam ob causam ad mendicitatem devenerunt, quam ob doctrinam Domini, qui dixit: «Vade et vende omnia, quæ habes, el da pauperibus. › Si vero quis oblatam sibi etiam quomodocunque mendicitatem susceperit, et eam ad Des voluntatem moderatus sit, ut Lazarus, neque hic a beatitudine illa excluditur. Eamdem doctrinam pluribus tradit idem Basilius, in psal. XXXVI, a qua referenda superseleo. Vide et infra, n. 17, ubi de varia lect. hujus loci. Extensiva significatio. Quæ hæc sit, et in quem sensum dicta ab hoc Patre diximus hom. xi, not. 87. Quæ vero ibi diximus, huc etiam pertinent, et quæ hic dicit idem auctor ea magis explicant et confirmant.

HOMILIA LIV ἀντίθεον, τῷ πατρικῷ βουλήματι ἐξηρτῆσθαι λέγει paterna voluntate sua dicit esse conuera, nec quidτὰ ἑαυτοῦ, καὶ οὐδὲν ἔξωθεν λαλεῖν τῆς τοῦ Πατρὸς quam extra Patris præceptum loqui. Rursus autem, ἐντολῆς. Ἐπεὶ δὲ τοῦτο πάλιν δουλικὴν ὑπόκλισιν ἐδίδου φαντάζεσθαι, ἀνατρέχει μάλα γοργῶς πρὸς τὸ τῆς οὐσίας ὁμότιμον, καί φησιν· ὁ Οὐδεὶς ἐπιγινώσκει τὸν Υἱόν, εἰ μὴ ὁ Πατήρ·, οὐ γὰρ ψιλός ἐστιν ἄνθρωπος, ὡς παρ' ἀνθρώπων γινώ σκεσθαι. Εἴποι δέ τις ἴσως τῷ ῥητῷ ἀνθιστάμενος· Καὶ μὴν ἐπέγνωσαν τὸν Κύριον οἱ τῷ μυστηρίῳ πιστεύ σαντες, καὶ πρό γε τούτων οἱ θεῖοι ἀπόστολοι. Και ταιτιᾶται γοῦν τὸν ἱερὸν Φίλιππον ὁ Σωτὴρ, ὡς μήπω εγνωκότα αὐτόν. «Τοσοῦτον γάρ, φησί, χρόνον μεθ᾽ ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε; Πῶς δὲ καὶ ὁ κορυφαῖος Πέτρος ἐθεολόγει τοῦτον Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, εἰ μὴ ἐπέγνω αὐτόν;» Καὶ τί λέγω τοὺς μαθητάς; Καὶ ὁ τῶν δαιμόνων ἀκάθαρτος λεγεών· ι Οίδαμέν σε, φωνεῖ, τίς εἶ ὁ ἅγιος τοῦ Θεοῦ.. Πῶς οὖν οὐδεὶς ἐπιγινώσκει τὸν Υἱὸν,εἰ μὴ ὁ Πατήρ; Τὴν ἀκριβῆ καὶ οὐσιώδη γνῶσιν ὁ Λόγος δηλοί, δν μόνον γινώσκει αὐτὴ ἡ Τριάς. Οσοι γὰρ ἔγνων Θεὸν, οὐ τὸ τί ἐστιν ἔγνων, ἀλλ' ὅτι ἐστίν. ῎Αφραστος γὰρ ἡ θεία φύσις, καὶ ἄγνωστος, πᾶσαν ἀνθρωπίνην κατάληψιν ὑπερβαίνουσα, ὑφ' ἑαυτῆς δὲ μόνης γινωσκομένη. Επιγινώσκει οὖν ὁ Υἱὸς τὸν Πατέρα ὡς ὁμοούσιος, καὶ τὸν Υἱὸν ὁ Πατήρ, ὡς φύσει κατ' ουσίαν Πατήρ. Καὶ αὐτὸ δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐντός ἐστι ταύτης τῆς γνώσεως. Αὐτὸ γάρ ἐστι τὸ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ ἐρευνῶν. Καὶ μὲν καὶ οἱ ἅγιοι Πατέρες διὰ τοῦ Πνεύματος τὴν τοῦ & Υἱοῦ γνῶσιν ἐδέξαντο· καὶ διὰ τοῦ Υἱοῦ τὸν Πατέρα ἐγνώρισαν. Ἐν τούτοις γὰρ ἡ δεῖξις ἔοικεν ἀλλεπάλληλος. • Δεῦτε πρός με, πάντες οι κοπιῶντες, καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς.» Ὁ μὲν σκιώ.' της νόμος, καὶ παλαιός μόνους καλεῖ τοὺς ἐξ Ισραήλ. Ο δὲ Σωτὴρ κοινὴν ποιεῖται τὴν κλῆσιν εἰς ἅπαν τας· εἴσω τῶν εὐαγγελικῶν πτερύγων Ιουδαίους τε καὶ τοὺς ἐξ ἐθνῶν εἰσκαλούμενος, πάντας δολο λέας εἰς μίαν συναθροίζων αὐλήν. Κοπιῶντας μὲν γὰρ εἶπε τοὺς Ἰουδαίους, πεφορτισμένους δέ γε τοὺς Έλληνας. Οἱ μὲν γὰρ Ἰουδαῖοι ματαιοπονούντες περὶ τὰ εἰκαῖα τοῦ νόμου παρατηρήματα, εἰς τὸν πυθμένα τῆς νομικῆς κατάρας κατώλισθον • Ελληνες δὲ τὸ ἀχθεινὸν τῆς ἀσεβείας φορτίον επωμισάμενοι, καὶ πᾶν εἶδος ἀσεβείας ἐπιτηδεύοντες, διέζων βίον κτηνοπρεπῆ· δ δὴ καὶ Δαβὶδ ἐπιστυγνάζων, οἷον ἀποκλαιόμενος ἔλεγεν·. "Ανθρωπος ἐν τιμῇ ὧν οὐ συνῆκε παρασυνεβλήθη τοις κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, * Joan. xiv, 9. * Luc. v, 34. 1 Cor. 1, 10. Francisci Petrus ille coryphæus. Quotiescunque S. Petrum nominat hic Pater, nominat autem sæpissime, semper elogium primatus adjungit: Hic coryphæum, alibi πρῶτον primum discipulorum, alibi κρηπίδα ει θεμέλιον τῆς Ἐκκλησίας basim et fundamentum Ecclesia, alibi aliter. Quod adverto ad confringendam contumaciam hæreticorum et quoniam illud servilis quædam demissio videri poterat, recurrit ocissime ad æqualitatem essentiæ, et ail: c Nemo novit Filium nisi Pater, s non enim purus est homo, ut ab hominibus cognosci queat. Dixerit vero fortasse quispiam his dictis objiciens: Sane qui mysterium postea crediderunt, et ante hos divini apostoli Dominum cognoverunt; reprebendit enim sanctum Philippum Dominus, quod eum nondum cognovisset; ait enim: «Tauto te:- pore vobiscum sum, et non cognovistis me'? ▸ Όπο νero pacto Petrus ille coryphaus eum Filium Dei vivi divinitus loquens confessus est, si non cognovit? quid vero discipulos dico? Etiam impura demonum legio clamat: c Scimus quia es sanctus Dei': › quo pacto igitur nemo novit Filium, nisi Pater? De perfectissima et essentiali cognitione hic loquitur Verbum, quod Trinitas duntaxat ipsa cognoscit. Quotquot enim Deum norunt, non quid est, sed quod est norunt. Neque enim explicari divina natura, neque cognosci potest, omnemque Lumanam comprehensionem excedit: solum vero a se ipsa cognoscitur. Cognoscit igitur Patrem Filius, utpote consubstantialis, et Filium Pater, utpote ejus secundum essentiam naturaliter Pater. Et ipse etiam Spiritus sanctus non est extra hanc cognitionem. Ipse enim est qui profunda Dei scru tatur: Et sane sancti Patres per Spiritum sanctum cognitionem accepere Filii; et per Filium in Patris venere cognitionem. In his enim mutua uniuscujusque per alium videtur manifestatio fieri. ‹ Venite ad me, omnes qui laboratis et oneratiestis, et ego reficiam vos.» Velus lex, et umbratilis solos Israel lilios vocat. Salvator vero adounes communiter vocationem extendit, et tum Judæos, tum gentiles advocat, ut sub alis Evangelii congregentur; omnesque confertos unam cogit in. caulam. Laborantes quippe Judæos dixit; oneratos. vero gentiles. Judæi enim circa vanas legis observaliones frustra laborantes in profundum maledicti a lege inflicti delapsi sunt; gentiles autem gravissimo impietatis 368 onere suscepto, et omne fagitii genus exercentes, pecudumn ritu vivebant. Quo sane David tristitia affectus quasi lens dicebat: < Hamo cum in honore esset, non intellexit;. comparatus est jumentis insipientibus, et similis ` factus est illis '.. lgitur utrique vocantur, ut ad * Psal. XLVIII, 13. Scorsi no!8: Græcorum hujus temporis, quibus hic primatus invisus, et temere et casu dicunt contigisse, ut ab evangelistis omnibus recenseretur semper primo loco Petrus, temerarii ipsi, et omnia depravata suo judicio aestimantes. Vide plura dicta. ad han 37, not. 2.

THEOPIJANIS CERAMEI veritatis cognitionem accedant, et collum Domini καὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς.» Εἰσκαλούνται γοῦν ἄμφω jugo submittant; ut evangelica doctrina veluti habenis acti ad intelligentiam adducantur, et ad virtutis viam divinis Eloquiis dirigantur. Et alteros quidem a labore atque alictatione inutili revocat; alteris vero, ut, excusso peccatorum pondere, propere se recipiant ad quietem. Quod enim peccatum grave sit pondus, fide dignus est testis Zacharias sacer interpres, qui iniquitatem in plumbi talento Insidentem vidit ". Quod vero etiam gravi ponderi comparetur negare fas esse non arbitror, cuin David dicat quod, ‹ Iniquitates meæ supergressæ sunt caput meum, et sicut onus grave gravatæ sunt super me;, leve autem negotium, et quod sursum elevet, virtus, ut his verbis testatus est Isaias: e Quinam isti ut nubes volant, et quasi columbæ?» Sed Dominus Jesus uos sub peccato oppressos *** qui igitur vocantem credendo in honore habuerunt, non sine emolumento participes requietis evangelicæ facti sunt, ut quæ, divertit ab oneribus dorsum eorum, › juxta illud in psalmo decantatum ®. At vero laborantes, et prægravati remanserunt infidelitatis rabie suam ipsius probre mentem afficientes, et canum instar in corporis delectationes proni. Et de his sane sapientia, quæ loquitur in Psalmis, dixit: • Obscureniur oculi eorum ne videant, el dorsum corum semper incurva. › Quonianı vero quidam labor est bonus; quo David laborasse se dicit: • Laboravi in gemitu Meo; › et Paulus bonum certamen aggressus scripsit: • Abundantius omnibus laboravi 1;» est etiam aliquod onus laudabile, virtutum scilicet sarcina, quam qui habet, non gravatur onere, sed letatur: @rtassis etiam hoc: Venite ad mne, ounnes qui laboratis et onerati estis, dicendum est justis, cum Dou:inus largietur his regnum. Hic enim Euntes ibant, et fiebant mittentes semina sua ¹; › hoc siquidem est laborare. Cum autem: ⚫ Venientes venient cum exsultatione portantes. manipulos 369 suos ",» hoc est pondus, quo laborarunt ipsi, afferentes: c Jugum enim meum suave, et onus meum leve. › • Zichar. v, 7 seqq. " πρὸς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν, καὶ τὸν αὐχένα ὑπενεγκεῖν τοῖς τοῦ Κυρίου ζυγοῖς, ὡς ἂν τῷ εὐαγ γελικῷ λόγῳ ἡνιοχούμενοι, ἀνακομισθεῖεν πρὸς σύνεσιν, καὶ τοῖς θείοις θεσπίσμασι πρὸς ἀρετὴν ἀπευθύνοιντο. Καὶ τοὺς μὲν κατακοπιᾷν ἀπείργει, καὶ τληπαθεῖν ἀκερδῶς, τοὺς δὲ ἀποτινάξαι τὸ τῶν ἁμαρτιῶν φορτίον, καὶ ταχυστιβῆται πρὸς τὴν ἀνάπαυσιν. Οτι γὰρ βαρύ φορτίον ἡ ἁμαρτία, ἀξι χρεος μάρτυς Ζαχαρίας ὁ ἱερὸς ὑποφοίτης, ἰδὼν τὴν κακίαν ἐπὶ ταλάντου μολίβδου καθεζομένην. Οτι δὲ καὶ βαρεῖ φορτίῳ παρείκασται, οὐκ οἶμαι δεῖν ἀνο τιλέγειν, τοῦ Δαβὶδ εἰρηκότος, ὅτι ι δὲ ἀνομίαι μου ὑπερῆραν τὴν κεφαλήν μου, ὡσεὶ φορτίον βαρύ ἐβαρύνθησαν ἐπ' ἐμέ·, κοῦφον δὲ καὶ ἀνωφερὲς χρῆμα ἡ ἀρετή, ὡς Ἡσαΐας μεμαρτύρηκε φάμενος οὕτωσί· ο Τίνες οὗτοι ὡς νεφέλαι πέτανται, καὶ ὡσεὶ περιστεραί;» 'Αλλ' ὅ γε Κύριος Ἰησοῦς τοὺς ὑπὸ ἁμαρτιῶν κατηχθισμένους.... οἱ μὲν οὖν τῇ πίστει τὸν κεκληκότα τιμήσαντες, οὐ μὲν ἀκερδώς τὴν εὐαγγελικὴν ἀνάπαυσιν εὐμοιρήσαντο, «ἥτις ἀπέστησεν ἀπὸ ἄρσεων τὸν νῶτον αὐτῶν,» κατὰ τὸ ὑμνούμενον ἐν ψαλμοίς. Μεμενήκασι δὲ κάμνοντες, καὶ πεπιεσμένοι οἱ τῇ λύττῃ τῆς ἀπειθείας τὸν σφέτερον ὀνειδίζοντες νοῦν, καὶ κεκυφότες ἐν τοῖς σαρκικοῖς κυνηδόν. Καὶ περὶ τῶνδε ἡ ψαλμική σοφία φησί· ο Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν, καὶ τὸν νῶτον αὐτῶν διαπαντός σύγκαψον.» Ἐπεὶ δέ ἐστι καὶ πόνος ἀγαθὸς, ἂν ὁ Δαβὶδ Ο κοπιᾷν λέγεται· «Εκοπίασα ἐν τῷ στεναγμῷ μου, καὶ Παῦλος τὸν καλὸν ἀγῶνα μετιών ἔγραψεν, ὅτι • Περισσότερον πάντων εκοπίασα, ο ἔστι δὲ καὶ φορτίον ἐπαινετόν, ἡ τῶν ἀρετῶν συλλογή, ἣν ὁ ἔχων οὐκ ἀχθοφορεῖ, ἀλλ᾽ εὐφραίνεται· τάχα που τὸν • Δεῦτε πρός με, πάντε; οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, ο πρὸς τοὺς δικαίους εἰρῆσθαι μέλλει, ὅταν τούτοις τὴν βασιλείαν χαρίσηται. Ενταῦθα μὲν γὰρ, «Πορευόμενοι ἐπορεύοντο,καὶ ἔκλαιον βάλλοντες τὰ σπέρματα αὐτῶν· ἡ τοῦτο γὰρ κοπιᾷν· ὅτε δὲ • Ερχόμενοι ήξουσιν ἐν ἀγαλλιάσει αίροντες τὰ δράγματα αὐτῶν, ο τὸ πονηθὲν αὐτοῖς φορτίον ἐπιφερόμενοι, ὅτι «Ο ζυγός μου χρηστὸς, καὶ τὸ φορτίον μου ἐλαφρόν ἐστιν.» 6. 34 11 Tim. 1, 7. 43 1 Cor. xv, 10. 13 Psal. cxxν, Psal.xxxvi, 4. 1 Isa. LF, * Psaꞌ. âxxx, 7. *Psal. £xviii, 24. ** Psal. n, 6. 18 Ibid, Francisci Scorsi notae. Sub peccati jugo oppressos. Hic ms. liber. mutilatum. Nam post illa verba καὶ ὡσεὶ φορτίον Panorm. lacunam habet, quam nec explet neque complanat, sed transilit ille itidem ms. qui Parisiis ad me transmissus a P. Jacobo Sirmundo, ex quo multa sæpe fragmenta lucratus sum. In primo igitur haec scripta sunt ita. 'Αλλ' ὅγε Κύριος Ἰησοῦς τοὺς ὑπὸ ἁμαρτιῶν κατηχθισμένους, deinde interjecto spatio οἱ μὲν οὖν τῇ πίστει τό τι ἀκερδῶς τὴν εὐαγγελικὴν ἀνάπαυσιν εὐμοιρήσαντες. Eadenique fere scriptura alterius, præterquam quod nullum intercipitur spatium, perinde quasi nihil d'esset, et securus sententiæ scriptor vulnus non sanavit, sed occuluit, seu potius exulceravit, addita etiam μου! ἀκερδώς νoce πόνον. Pelivi ex Vat. cod. medicinam, si quam nancisci possem, quæ luxatum hoc membrum restitueret, sed cum codicem comperi, multo pejus habere, et graviore vulnere esse βαρὺ ἐβαρύνθησαν ἐπ' ἐμέ, reliqua desiderantur, eodemque malo laborat cod. Paris. regius, et is qui servatur in Coll. Paris. soc. Jesu quæ Biblioth. fuit card. Joysæ. Nulla igitur mibi videtur nec Æsculapii, quidem quod aiunt, manu medicabile vulnus. Reliqui hiatum potius, quam aliquid adul· terinum de meo affingerem. In verbis quæ lacunam sequuntur illæ particula τό τι, quæ nullum sensum commodum efficiunt, emendatæ sunt ad oram libri ms. Panoru. et in οὐ μὲν mutatæ, quam emendationem ut rectam recepi et edidi, vocem πόνον ms. Gall. quæ inutilem laborem et molestiam crearet, turbareique sensum, omisi. Hæc visa sunt de hoc loco, nisi si quis meliora aderat: vel emeudatiorem codicem et pleniorem.

HOMILIA LIV. παπορήσει δέ τις ἴσως, καὶ πῶς ἐστι χρηστὸς ὁ τοῦ Κυρίου ζυγός, αὐτοῦ κεκραγότος, ὅτι ο Στενή καὶ τεθλιμμένη τῆς ἀρετῆς ἡ ὁδός;» Πῶς δὲ καὶ τὴ φορτίον ἐλαφρόν ἐστιν, εἰ ο Διὰ μυρίων θλίψεων δεῖ ἡμᾶς εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ; Σαφὴς μὲν ἴσως τοῖς ἐπεσκεμμένοις τῆς ἀμφιβολίας ἡ ἐξήγησις· εἰρήσεται δὲ δι᾽ ὀλίγου καὶ πρὸς ὑμᾶς. Στενὴ μὲν καὶ τεθλιμμένη ἡ τῆς ζωῆς ὁδὸς δοκεῖ τοῖς ἀγυμνάστως ἔχουσι πρὸς τὴν τοῦ καλοῦ κατα νόησιν. Ραδία δὲ καὶ χρηστή, καὶ εὐπρόσιτος τοῖς ἐν ἔξει γενομένοις τοῦ ἀγαθοῦ. "Ωσπερ γὰρ ἀδάμα· στις δάμαλις δυσφόρητον μὲν ἡγήσεται τοῦ ζυγοῦ τὴν ἐπίθεσιν, ἔστ' ἂν ᾖ ἀπειρόζυγος, καὶ οὐκ ἂν ῥᾳδίως τὴν ζεύγλην εἰσδέξοιτο· ἐθισθεῖσα δὲ ἀπόνως ταύτην εἰσδύεται· οὕτως ὁ τοῦ Κυρίου ζυγὸς χρηστὸς ὢν κατὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, τραχὺς δὲ τοῖς εἰσαγομένοις δοκεῖ. Τοιαύτη γὰρ τῆς ἀρετῆς ἡ φύ σις, καὶ τοῦτο και τις τῶν θύραθεν σοφῶν δι' ἐμμέν τρου καλλιστείας ἐδήλωσεν. Οὐδὲν γὰρ ἐμποδὼν καὶ παρὰ τῶν ἐχθρῶν χρήσιμόν τι λαβεῖν. Λέγει γοῦν τῆς ἀρετῆς τὸν οἶμον μακρὸν εἶναι, καὶ ὄρθριον, καὶ τραχὺν τὰ πρῶτα δοκεῖν τῷ βαδίζοντι· ἐπὰν δ' εἰς ἄκρον ἥκηται, ὁμαλὸν ὁρᾶσθαι καὶ ῥᾴδιον. Χρηστὸς οὖν ὁ τοῦ Κυρίου ζυγὸς, καὶ διὰ τὴν εὐκο λίαν τῶν ἐντολῶν. Τί γὰρ εὐκοπώτερον τοῦ ‹ Mħ κρίνετε, καὶ ἄφετε, καὶ ἀφεθήσεται· καὶ ὅσα ἂν θέ λήτε, ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς ὁμοίως;» Διὰ τοῦτό φησιν ἡ θεολόγος βροντή· «Αἱ ἐντολαὶ αὐτοῦ βαρεῖαι οὐκ εἰσίν. ο Ελαφρὸν δὲ καὶ τὸ φορτίον αὐτοῦ διὰ τῶν ἁμαρτιῶν τὴν συγχώρησιν, ἣν ὁ παλαιὸς νόμος παρασχεῖν οὐκ ἠδύνατο - Χριστὸς δὲ ταύτην ἡμῖν δίδωσιν εὐχερῶς. • Καὶ γὰρ χίλια ἔτη ἐν ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ ὡς ἡμέρα ἡ ἐχθὲς, ο ἢ νυκτὸς φυλακὴ τῷ ἁμαρτήσαντι καὶ μετ ss Matth. vn, 14. 16 Act. xiv, 22. 17 Matth. vii, 1. 21 Psal. Lxxsis, 4. Dubitaverit vero quispiam, quomodo suave est jugum Christi, ipso clamante, quod «arcia et angusta ¹, sit virtutis via? quo autem modo enna levo, si per sexcentas • tribulationes oportet nos introire in regnum Dei 16?» Aperta sane iis qui animum adverterint dubitationis explicatio; sed quantum in nobis est absolvetur brevi. Arcta sane via virtutis et angusta objicitur iis qui nondum se in boni judicio et cognitione exercneruin. Facilis autem, et suavis, et accessu pervia iis qui jam habitum virtutis acquisierunt. Sicut enim vitula nondum edomita, cum jugum sibi sentit imponi, grave ad ferendum judicat, donec experi mento condocefiat, nec in illud collum libenter immittit; ubi vero assuefacta fuerit, nullo negetin subit: sic etlam jugum Christi cum sit suapte natura suave, asperum videtur incipientibus esse. Talis scilicet virtutis est ratio, quod etiam quidam externorum sapientum eleganti carmine signi ficavit. Nihil enim officit si quid utile etiam ab inimicis decerpamus. Ait igitur virtutis quidem viam longam et arduam esse, asperamque principio ingredientibus videri: ubi vero ad culmen perven tum sit, planam facilemque se ostendere. Suave igitur Christi jugum etiam propter præceptorum facilitatem. Quid enim facilius hoc: • Nolite judicare';; et: • Dimittite, et dimittemini 18;set: ‹ Quæcunque vultis, ut faciant vobis homines, et voS facite illis ";» ideo ait illud theologia tonitru: • Praecepta ejus gravia non sunt ",» leve vero etiam onus ejus propter remissionem peccatorum, quam lex antiqua dare non poterat; hanc vero nobis facile Christus impertit. Etenim: «Mille anni in oculis ejus, tanquam dies lesterna 31 Luc.vi, 38. 19 Matth. vil, 12. 201 Joan. V, Francisci Scorsi notæ. Quidam externorum, etc. Hesiodi sine dubio promulgatos ut puto versiculos innuit. Τῆς δ' ἀρετῆς ἱδρῶτα θεοὶ προπάροιθεν ἔθηκαν Αθάνατοι, μακρὸς δὲ, καὶ ὄρθιος οἶμος ἐπ' [αὐτὴν Καὶ τρηχὺς τὸ πρῶτον· ἐπὴν δ᾽ εἰς ἄκρον [ίκηται Ρηϊδιὴδ' ἔπειτα πέλει χαλεπή περ ἐοῦτα. Quos ego sic ludens verti: Sudorem æterni dii præmisere decore Virtuti, longa ire via est, alque ardua ad ipsam Asperaque ascensu primo: sed culmina post- [quam Pervades, jam plana patet prius invia virtus. Affert ex his M. Tull. Epist. fam. lib. vi, ad Leplam. primum versum et secundi Hemistichion. Simile quiddam ex Simonide poeta lyrico refert Clem. Αlex. lib. iv Stromat.: Fertur, inquit, virius habitare in rupibus aditu difficilibus. Nihil enim officit. Clemens Alex. in Ethnic. poematis quasdam velut in nocte stellas_emicare dixit lib. i Stromat., et S. Augustinus De doctr. Christ. lib. 1: Si qua philosophi dixerunt fidei nost;æ accommoda, non solum formidanda non sunt, sed ab iis tanquam ab injustis possessoribus in nostrum usum vindicanda. Ambrosius, in cap. xu prioris ad Cor., si tamen is auctor est ejus commentarii: Omnis veritas a quocunque dicatur, a Spiritu sanctu est. De hoc praeterea argum. luculenter agunt D. Hieronym. Epist. ad magnum urbis Romae orat. et D. Basilius hom. ad adolescentes, De utilitate capienda ex gentilium libris. Mille anni. Locus hic in C. P. mendo non caret, quod tollendum est si legatur ἢ νυκτός φυλακή, pro ἦν ἐκτὸς φυλακής ut ibi male scriptum adjuvat einendationem meam G. S. qui tamen non est onnino emendatus; habet enim φυλακή pro φυλακῆς quod est in P. G., sed ex ή νυκτός φυλακή quodl rectum censeo factum esse vitio properantis manus ἣν ἐκτός. Εt eodem vitio scriptum φυλακῆς pro φυλακή neminem arbitror non videre. Jam vero tropologicum sensum versiculi hujus ex psal. LXXXIX, quem ad sententiam suam pie accommodat hie Pater. Leges etiam apud Gregor. Nyssen. tract. priore in psal. cap. vit, cujus hic verba solum ex Latina interpretatione Jacobi Gretserii soc. nostræ dabo: Græca præcido quia multa: id quod sequitur alterum dogma complectitur: Quoniam mi le anni in oculis tuis, Domine, tanquam dies hesterna, quæ præteriit, et quæ pro nihilo habentur, eorum anni erunt? • Quid igitur dogmanis nobis hic insi - nuatur? Ei videlicet, qui mulata relificatione ad rectam vivendi rationem revertitur, licet vita infinitis.

HOMILIA II. Μακαριότης τοίνυν ἐστὶν, ἡ πρὸς τὸν Θεὸν οἰκείωσις καὶ ἐμοίωσις. Τὸ γὰρ ἀληθῶς καὶ κυρίως μακάριον ἡ θεία φύσις ἐστίν οὕτω γὰρ καὶ ὁ μέγας Παύλος ὠνόμασε τὸν Θεόν·. Ο μακάριος καὶ μόνος δυνάστης. • Πτωχοὶ δὲ τῷ πνεύματι οὐχ οἱ χρημάτων στερούμενοι· ἔστι γὰρ ἰδεῖν πολλοὺς πενομένους μὲν τῇ περιουσίᾳ, πλουτοῦντας δὲ τῇ ἐπιθυμίᾳ· ἀλλὰ πτωχούς νοητέον τῷ πνεύματι τοὺς πάντων τῶν ἐν κακίᾳ νοουμένων εκουσίως πτωχεύσαντας, καὶ μηδέν τι τῶν διαβολικῶν κειμη λίων ἐν τῇ ψυχῇ ταμιεύσαντας. Ο μέντοι μέγας Βασίλειος πτωχοὺς λέγει τῷ πνεύματι τοὺς διὰ τὴν τοῦ Κυρίου διδασκαλίαν εκουσίως πτωχεύσαντας, καὶ πωλήσαντας τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῖς, καὶ τούτῳ ἀκολουθήσαντας. Εἰ δέ τις καὶ τὴν ὅπως συμβᾶσαν αὐτῷ πτωχείαν πρὸς τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ κυβερνήσει, ὥσπερ ὁ Λάζαρος, οὐδὲ αὐτὸς τοῦ μακαρισμοῦ ἡλλοτρίωται. Τάχα δὲ πτωχείαν ὁ λόγος καὶ τὴν Εκούσιον ονομάζει ταπείνωσιν, ης ὑπόδειγμα γέγο νεν ὁ ταῦτα διδάσκων Θεός. Δι' ἡμᾶς γὰρ ἐπτώχευσε πλούσιος ὤν, ἵν᾿ ἡμεῖς τῇ ἐκείνου πτωχείᾳ πλουτήσωμεν. Τοῦτο οὖν τὸ κατόρθωμα, ὡς έναντίον τῆς διαβολικῆς ὑπερηφανίας καὶ τῆς Δεσποτι κῆς πολιτείας, μακαρίζει ὁ Κύριος ἀκόλουθον ἆθλον διδοὺς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Προτέραν οὖν βαθμίδα τῆς τῶν μακαρισμῶν κλίμακος ὑποθείς τὴν ταπείνωσιν, ἐφεξῆς τὸ ἐπαινετὸν πένθος τίθησι • Μακάριοι οι πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται.» Μακαριστὸν πένθος ἐστὶν ἐπὶ πλημμελήμασι καὶ ἁμαρτίαις γινόμενον, δι᾿ οὗ τῆς συμπαθείας ή παράκλησις γίνεται. 'Αλλ' ή παρατατική σημασία, καὶ ἄλλο πένθος νοεῖν ἡμᾶς δίδωσιν. Οὐ γὰρ, εἶπε, μακάριοι οἱ πενθήσαντες, ἀλλ' οἱ πενθοῦντες, οἱ ἀεὶ μεμνημένοι τῆς δόξης, ἧς ἐκπεπτώκαμεν, καὶ πῶς εἰς τοῦτο τὸ τοῦ κλαυθμῶνος χωρίον ἐλεεινῶς ἐξωρί σθημεν. Οὗτοι άπαυστον τὸ πένθος ποιούμενοι, ἀξιοῦνται τῆς ἐκεῖ παρακλήσεως. ο Μακάριοι οι πραεῖς, ὅτι αὐτοὶ, κληρονομήσουσι τὴν γῆν.» Τάχα τις προσχὼν εἰς τὸ τῆς λέξεως ἐπιπόλαιον, ἴσως ἐρεῖ· Πῶς ἐν ἀναβάσεων τάξει τεθέντων μακαρισμῶν, πρῶτον ἔπαθλον δίδοται ἡ βασιλεία τῶν οὐσ ρανῶν, καὶ ἡ ἐκ Θεοῦ παράκλησις, εἶτα ή κληρονο μία τῆς γῆς; ἦν γὰρ ἀκολουθέτερον τοῦ οὐρανοῦ προτετάχθαι τὴν γῆν. ᾿Αλλ᾽ ἐννοεῖν προσήκει, ὡς περὶ τῆς τῶν ζώντων γῆς ὁ εὐαγγελικός διαλέγεται λόγος, ἐκείνης τῆς γῆς τῆς ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν, de terra viventium loqui, de illa, inquam, terra Beatitudo igitur est ad Deum quam maxime accedere eique assimilari. Divina enim natura est quod vere et proprie beatum est; sic enim etiam magnus Paulus Deum vocavit: ‹ Qui beatus, et solus potens "., Pauperes autem spiritu non ii sunt qui pecunia carent, multos quippe videre est pecuniis pauperes, sed desiderio 351 divites. Verum pauperes spiritu intelligendi sunt, qui omnibus, quæ sub malitiæ intellectum cadunt, voluntarie sese privant, et nihil ex diaboli thesauris repositum in anima servant. At vero magnus Basilius pauperes spiritu dicit eos qui propter Domini consilium voluntariam amplexati sunt paupertatem; et venditis bonis suis ipsum secuti sunt. Si quis vero eam quoque paupertatem, in quam quovis casu redactus sit, ad Dei referat et accommodet voluntatem, ut Lazarus ille, neque ipse a he.titudine alienum est. Fortasse vero patr pertatem appellat hic sermo voluntariam humilitatem, cujus exemplar nobis factus est, ipse horum doctor Deus. Nostra enim causa pauper factus est, cum dives esset, ut nos ejus paupertate ditaremur ªª Hoc igitur præclarum opus, utpote diaboli superbiæ et politico oppositum dominatui, beatum prædicat Dominus, congruum illi præmium reddens cœlorum regnum. Humilitate igitur tanquam primo beatitudinum gradu supposita laudabilem luctum deinceps apponit: «Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur.» Beatitudine dignus censetur luctus ob delicta atque peccata susceptus, unde consolatio commiserationis exsistit. Sedenim extensiva significatio aliud etiam luctus genus innuit intelligendum. Non enim beati qui luxerunt, inquit, sed qui lugent, qui nimirum gloriæ a qua excidimus semper sunt memores, et quo pacto in hunc luctus locum miserabiliter exterminati sumus. 'Hi igitur nunquam a luctu cessantes alterius vitæ consolatione dignantur Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram: › Dixerit fortasse quispiam primo se offerentem verborum sensum tantummodo spectans: qua de causa cum beatitudines, ut gradus quidam ascendendi dispositi nobis sint, primum præmium regnum cœlorum, et divina consolatio datur, postea hæreditas terræ? consequentius enim fuerat terram coelo præponi. Verum oportet intelligere Evangelium ο ** I Tim.v, 15. 31 Cor. VIII, 9. Francisci Scorsi notæ. Hinc conjice inter ipsa missæ solemnia abc episcopo sermones hosce dictos de Mose; quod in ejus Vita a nobis collecta observavimus, Prooem. Isa. 111, § 10. Magnus Basilius. Habet hanc doctrinam quam refert hic Theophanes in Regulis brevior., interrog. 205 his verbis ex Latina versione, nam Græci textus mihi inopia est in hoc collegio: Hi sunt mendici spiritu, qui non aliam ob causam ad mendicitatem devenerunt, quam ob doctrinam Domini, qui dixit: «Vade et vende omnia, quæ habes, el da pauperibus. › Si vero quis oblatam sibi etiam quomodocunque mendicitatem susceperit, et eam ad Des voluntatem moderatus sit, ut Lazarus, neque hic a beatitudine illa excluditur. Eamdem doctrinam pluribus tradit idem Basilius, in psal. XXXVI, a qua referenda superseleo. Vide et infra, n. 17, ubi de varia lect. hujus loci. Extensiva significatio. Quæ hæc sit, et in quem sensum dicta ab hoc Patre diximus hom. xi, not. 87. Quæ vero ibi diximus, huc etiam pertinent, et quæ hic dicit idem auctor ea magis explicant et confirmant.

HOMILIA LIV ἀντίθεον, τῷ πατρικῷ βουλήματι ἐξηρτῆσθαι λέγει paterna voluntate sua dicit esse conuera, nec quidτὰ ἑαυτοῦ, καὶ οὐδὲν ἔξωθεν λαλεῖν τῆς τοῦ Πατρὸς quam extra Patris præceptum loqui. Rursus autem, ἐντολῆς. Ἐπεὶ δὲ τοῦτο πάλιν δουλικὴν ὑπόκλισιν ἐδίδου φαντάζεσθαι, ἀνατρέχει μάλα γοργῶς πρὸς τὸ τῆς οὐσίας ὁμότιμον, καί φησιν· ὁ Οὐδεὶς ἐπιγινώσκει τὸν Υἱόν, εἰ μὴ ὁ Πατήρ·, οὐ γὰρ ψιλός ἐστιν ἄνθρωπος, ὡς παρ' ἀνθρώπων γινώ σκεσθαι. Εἴποι δέ τις ἴσως τῷ ῥητῷ ἀνθιστάμενος· Καὶ μὴν ἐπέγνωσαν τὸν Κύριον οἱ τῷ μυστηρίῳ πιστεύ σαντες, καὶ πρό γε τούτων οἱ θεῖοι ἀπόστολοι. Και ταιτιᾶται γοῦν τὸν ἱερὸν Φίλιππον ὁ Σωτὴρ, ὡς μήπω εγνωκότα αὐτόν. «Τοσοῦτον γάρ, φησί, χρόνον μεθ᾽ ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε; Πῶς δὲ καὶ ὁ κορυφαῖος Πέτρος ἐθεολόγει τοῦτον Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, εἰ μὴ ἐπέγνω αὐτόν;» Καὶ τί λέγω τοὺς μαθητάς; Καὶ ὁ τῶν δαιμόνων ἀκάθαρτος λεγεών· ι Οίδαμέν σε, φωνεῖ, τίς εἶ ὁ ἅγιος τοῦ Θεοῦ.. Πῶς οὖν οὐδεὶς ἐπιγινώσκει τὸν Υἱὸν,εἰ μὴ ὁ Πατήρ; Τὴν ἀκριβῆ καὶ οὐσιώδη γνῶσιν ὁ Λόγος δηλοί, δν μόνον γινώσκει αὐτὴ ἡ Τριάς. Οσοι γὰρ ἔγνων Θεὸν, οὐ τὸ τί ἐστιν ἔγνων, ἀλλ' ὅτι ἐστίν. ῎Αφραστος γὰρ ἡ θεία φύσις, καὶ ἄγνωστος, πᾶσαν ἀνθρωπίνην κατάληψιν ὑπερβαίνουσα, ὑφ' ἑαυτῆς δὲ μόνης γινωσκομένη. Επιγινώσκει οὖν ὁ Υἱὸς τὸν Πατέρα ὡς ὁμοούσιος, καὶ τὸν Υἱὸν ὁ Πατήρ, ὡς φύσει κατ' ουσίαν Πατήρ. Καὶ αὐτὸ δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐντός ἐστι ταύτης τῆς γνώσεως. Αὐτὸ γάρ ἐστι τὸ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ ἐρευνῶν. Καὶ μὲν καὶ οἱ ἅγιοι Πατέρες διὰ τοῦ Πνεύματος τὴν τοῦ & Υἱοῦ γνῶσιν ἐδέξαντο· καὶ διὰ τοῦ Υἱοῦ τὸν Πατέρα ἐγνώρισαν. Ἐν τούτοις γὰρ ἡ δεῖξις ἔοικεν ἀλλεπάλληλος. • Δεῦτε πρός με, πάντες οι κοπιῶντες, καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς.» Ὁ μὲν σκιώ.' της νόμος, καὶ παλαιός μόνους καλεῖ τοὺς ἐξ Ισραήλ. Ο δὲ Σωτὴρ κοινὴν ποιεῖται τὴν κλῆσιν εἰς ἅπαν τας· εἴσω τῶν εὐαγγελικῶν πτερύγων Ιουδαίους τε καὶ τοὺς ἐξ ἐθνῶν εἰσκαλούμενος, πάντας δολο λέας εἰς μίαν συναθροίζων αὐλήν. Κοπιῶντας μὲν γὰρ εἶπε τοὺς Ἰουδαίους, πεφορτισμένους δέ γε τοὺς Έλληνας. Οἱ μὲν γὰρ Ἰουδαῖοι ματαιοπονούντες περὶ τὰ εἰκαῖα τοῦ νόμου παρατηρήματα, εἰς τὸν πυθμένα τῆς νομικῆς κατάρας κατώλισθον • Ελληνες δὲ τὸ ἀχθεινὸν τῆς ἀσεβείας φορτίον επωμισάμενοι, καὶ πᾶν εἶδος ἀσεβείας ἐπιτηδεύοντες, διέζων βίον κτηνοπρεπῆ· δ δὴ καὶ Δαβὶδ ἐπιστυγνάζων, οἷον ἀποκλαιόμενος ἔλεγεν·. "Ανθρωπος ἐν τιμῇ ὧν οὐ συνῆκε παρασυνεβλήθη τοις κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, * Joan. xiv, 9. * Luc. v, 34. 1 Cor. 1, 10. Francisci Petrus ille coryphæus. Quotiescunque S. Petrum nominat hic Pater, nominat autem sæpissime, semper elogium primatus adjungit: Hic coryphæum, alibi πρῶτον primum discipulorum, alibi κρηπίδα ει θεμέλιον τῆς Ἐκκλησίας basim et fundamentum Ecclesia, alibi aliter. Quod adverto ad confringendam contumaciam hæreticorum et quoniam illud servilis quædam demissio videri poterat, recurrit ocissime ad æqualitatem essentiæ, et ail: c Nemo novit Filium nisi Pater, s non enim purus est homo, ut ab hominibus cognosci queat. Dixerit vero fortasse quispiam his dictis objiciens: Sane qui mysterium postea crediderunt, et ante hos divini apostoli Dominum cognoverunt; reprebendit enim sanctum Philippum Dominus, quod eum nondum cognovisset; ait enim: «Tauto te:- pore vobiscum sum, et non cognovistis me'? ▸ Όπο νero pacto Petrus ille coryphaus eum Filium Dei vivi divinitus loquens confessus est, si non cognovit? quid vero discipulos dico? Etiam impura demonum legio clamat: c Scimus quia es sanctus Dei': › quo pacto igitur nemo novit Filium, nisi Pater? De perfectissima et essentiali cognitione hic loquitur Verbum, quod Trinitas duntaxat ipsa cognoscit. Quotquot enim Deum norunt, non quid est, sed quod est norunt. Neque enim explicari divina natura, neque cognosci potest, omnemque Lumanam comprehensionem excedit: solum vero a se ipsa cognoscitur. Cognoscit igitur Patrem Filius, utpote consubstantialis, et Filium Pater, utpote ejus secundum essentiam naturaliter Pater. Et ipse etiam Spiritus sanctus non est extra hanc cognitionem. Ipse enim est qui profunda Dei scru tatur: Et sane sancti Patres per Spiritum sanctum cognitionem accepere Filii; et per Filium in Patris venere cognitionem. In his enim mutua uniuscujusque per alium videtur manifestatio fieri. ‹ Venite ad me, omnes qui laboratis et oneratiestis, et ego reficiam vos.» Velus lex, et umbratilis solos Israel lilios vocat. Salvator vero adounes communiter vocationem extendit, et tum Judæos, tum gentiles advocat, ut sub alis Evangelii congregentur; omnesque confertos unam cogit in. caulam. Laborantes quippe Judæos dixit; oneratos. vero gentiles. Judæi enim circa vanas legis observaliones frustra laborantes in profundum maledicti a lege inflicti delapsi sunt; gentiles autem gravissimo impietatis 368 onere suscepto, et omne fagitii genus exercentes, pecudumn ritu vivebant. Quo sane David tristitia affectus quasi lens dicebat: < Hamo cum in honore esset, non intellexit;. comparatus est jumentis insipientibus, et similis ` factus est illis '.. lgitur utrique vocantur, ut ad * Psal. XLVIII, 13. Scorsi no!8: Græcorum hujus temporis, quibus hic primatus invisus, et temere et casu dicunt contigisse, ut ab evangelistis omnibus recenseretur semper primo loco Petrus, temerarii ipsi, et omnia depravata suo judicio aestimantes. Vide plura dicta. ad han 37, not. 2.

dat. Divina sed cnim mensa auri argentique splen- ται, οἷς τὴν μὲν ύλην νήματα παρέσχε σερών, συν υφασθέντα χρυσῷ, καὶ διαφόροις βαφαῖς. Τὴν δ' ἐρα γασίαν οἱ Φοίνικες θαυμαστῇ τινι καὶ περιέργω τέχνῃ ποικίλαντες· πυκνοὶ δὲ λαμπτῆρες πρὸς ἐπυ τοὺς, ὡς εἰπεῖν, ἁμιλλώμενοι τὸν ναὸν δαδουχούσι τῇ ἀκοιμήτῳ λυχνοκαΐν, ἴσα ταῖς ἡμέραις τὰς νύο κτας φωτίζοντες. Τῶν δ' ἐκ χρυσοῦ καὶ ἀργύρου σκευῶν, ὅσα πρὸς ὑπηρεσίαν τῆς ἱερᾶς τελετῆς, εἰς ἂν τὸ πλῆθος, ἢ τὸ κάλλος ἐξείποι λόγο;; 'Αλλ' ὁ καιρός κατεπείγει μεθέλκων τὸν λόγον εἰς τὴν τῶν θείων Ευαγγελίων ἐξήγησιν. Τὰ γοῦν κατὰ μέρος ἐν τῇ τῶν ἐγκαινίων ἑορτῇ ταμιεύσαντες, τῶν ἱερῶν λογίων ἀκούσωμεν. dore fulgurans spectatorem attonitum tenet. Cætera vero quæ in co visuntur, silentio bonorentur. Templum totam divinos canentibus hymnos velat antra leniter sonum reddit in se ipsam ob resistentiam voce redeunte. Aulæorum magna multitudo suspensa, quibus materiem quidem serica præbuere lla versicolore circumtexta sublegmine: opus vero admirabili quadam et exquisita arte elaboravere Phœnices crebræ faces contendentes, ut ita dicam, inter se nunquam sopitis ignibus templum illuminant, et noctes æque ac dies claras efficiunt. Vasorum ex argento auroque factorum vel multitudinem vel pulchritudinem ad sacræ rei ministerium quæ possit oratio percensere? Sed tempus propere labitur, sermonemque nostrum ad Evangelia divina explicanda trabit. Itaque quæ etiamnum supersunt dicenda singulatim reserventur ad festum Encæniorum diem; ac nos interim sacra audiamus eloquia”. In illo tempore: «Venit Jesus in partes Cæsareæ Philippi. et interrogabat discipulos suos.. Quærendum nobis est, quidl Dominum, ut hæc a discipulis sciscitaretur, adduxerit, et quomodo, qui omnia videt, quem uihil omnium, quæ sunt, latet, qui ad cogitationes usque pervadit, interrogat, quem ipsum esse homines dicant. Etenim omnino existimare ipsum id ignorasse extremæ impietatis plena res est. Cum vero sciens interroget, admonet ut profundius aliud intelligamus. Illa autem 372 ratio in promptu est, facileque intelligitur, ut per linguam divinamque Petri doctrinam discipulos reliquos confirmaret, quos verisimile est cogitationibus suis alios alio latos fuisse, cum viderent Salvatorem divinis humana miscere. Sed si rationem magis reconditam afferre velimus, quoniam providebat futuram quod sane ipse æque intuetur ac præsens, ut multi veritati tanquam rabidi canes oblatrarent recla dogmata pervertentes, per interrogationem suam, responsionemque discipulorum præmunit ** Matth. xvi, 13 seqq. Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ • Ελθὼν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὰ μέρη Καισαρείας τῆς Φιλίππου, ἠρώτα τους μαθητές αὐτοῦ. Προσήκει ζητῆσαι ἡμᾶς, τί τὸ παρασκευάσαν τὸν Κύριον ταῦτα φιλοπευστεῖν, καὶ πῶς ὁ πάντα εἰδὼς, ὃν λέληθε τῶν πάντων οὐδὲν, ὁ ἐμβατεύων ἄχρι καὶ αὐτῶν ἐννοιῶν, ἐρωτᾷ τίνα αὐτὸν οἱ ἄν θρωποι λέγουσι. Τὸ γὰρ ὅλως οἴεσθα: ἀγνοεῖν αὐτόν, δυσσεβείας ἐσχάτης μεμέστωται. Τὸ δὲ εἰδότα ἐπερωτάν, ἄλλο τι βαθύτερον νοεῖν ὑποτίθησιν. Καὶ τὸ μὲν πρόχειρον, ἵνα διὰ τῆς τοῦ Πέτρου γλώττης καὶ θεολογίας ἐπιστηρίξῃ τοὺς λοιπούς μαθητές, οὓς εἰκὸς ἦν ἄλλη πη ἄλλως ταῖς ὑπονοίαις ἐκφέρε σθαι, βλέποντας τὸν Σωτῆρα τὰ ἀνθρώπινα τοῖς θεοπρεπέσι μιγνύοντα. Μυστικωτέρῳ δὲ λόγῳ, ἐπειδὴ προᾔδει τὸ μέλλον, ὁ ἐπίσης τῷ ἐνεστῶτι τοῦτο ὁρῶν, ὅτι πολλοὶ κατὰ τῆς ἀληθείας ἐπιλυτ τήσουσι, τὰ ὀρθὰ διαστρέφοντες δόγματα, προασφαλίζεται τοὺς πιστοὺς διὰ τῆς πεύσεως, καὶ τῆς τοῦ μαθητοῦ ὑποκρίσεως, τὸ διττὸν τῶν ἐν αὐτῷ φύσεων ἐνδεικνύμενος, ὡς ἐν τοῖς ἑπομένοις βηθήσεται. Francisci Scorsi nota. Velut antra leniter, etc. Echus videtur esse descriptio. Non tamen existimo Echonis ibi fuisse proprie reflexam vocem; hoc enim impedimento potius voci concionatorum fuisset; sed ita concaineratum templum ut vox non dissiparetur, el evaesceret, sed potius ex repercussione major et clarior elliceretur, prout de vasis æreis quæ in theatro disponebantur M. Vitruvius refert, lib. 19, cap. 5, quæ et ηχεία echea Græce nominabantur, de quibus sic scribit: Ita hac ratiocinatione vox ab scena uti ab centro profusa se circumagens, tactuque feriens singulorum vasorum cava excitaverit auctam claritatem, el concentu convenientem sibi consonantiam. Simile igitur ηχεῖον echeum potius quam ipsam xw echonem, ibi fuisse censuerim. Serica præbuere fila. De serico longa quæslio, et sane erudita agitatur a Joanne de Lacerda Georg. ut in illud: Velleraque in foliis depectant tenuia Seris. An sericum censendum ex filis, seu lanugine arborum apud Seras Asiæ populos confectum, alque contextum; an vero ex bombycis evisceratione, vel quod idem est, an sericum a bombycino filo penitus diferat, nobis esset hoc περιεργότερον, quam ut institutum nostrum exigat, et ad ostentationem arreptum argumentum: auctores et rationes ntriosque opinionis leges apud ipsum. Ad rem nostram quiddam interest innuere tempus, quo serici artificium in Europa, ac præsertim in Græcia cœptum; id habes ex Zouaræ lib. 111 Ann.: Justiniani temporibus tela Serica a Romanis texi cœpit; quæ prius Persicis mercatoribus tantum afferebatur, cum ignorarent, quomodo fieret, neque scirent fila esse ver. mium. Hæc Zonaras. Ex Procopio vero habetur, duos monachos magnis affertos muneribus a Justiniano et promissis in posterum allectos docuisse Byzantii artem, qua Seres ex vermibus sericum ducerent; unde et ars propagata in Græcos et Romanos fuit. Idem afirmat in Epist. Ilist. Tursellinus noster, qui monachos ex India profectos Byzantium scribit, additque ex ingenio argutam sententiam: Præclarum inventum nisi materia luxus monachos haberet auctores. Phænices. Phrygii? horum enim inventum depingere acu telas unde Phrygiones hujus artifices operis, et ipsum opus Phrygianum quod cuivis notumu arbitror: De Phoenicibus adhuc hærco.

HOMILIA LV Διὰ τί δὲ οὐκ ἐν Ἱερουσαλήμ, ἀλλ᾽ εἰς τὰ μέρη & fideles, indicans conjunctionem duarum in se natuΚαισαρείας τοῦτο ποιεῖ; Τάχα που τὸν φθόνον ἐκε κλίνων τῶν Ἰουδαίων, καὶ τὸ δόγμα ἐκείνων τὸ δυσσεβές. Δόγμα γὰρ ἔθεντο, ἵνα ὅστις ὁμολογήση αὐτὸν Χριστὸν, ἀποσυνάγωγος γένηται. Εξάγει οὖν τοὺς μαθητὰς τοῦ περιδεοῦς τόπου μακράν, ὡς ἂν πτοίας καὶ δειλίας ἀπαλλαγέντες τὴν ἑαυτῶν γνώμὴν ἀπαρακαλύπτως ἐμφήνωσιν. Οὐ μάτην δὲ τοῦ τόπου ὁ εὐαγγελιστής εμνημόνευσεν οὕτως εἰπών • Ελθὼν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὰ μέρη Καισαρείας τῆς Φιλίππου. ο 'Αλλ' ἐπειδὴ ἔστη καὶ ἄλλη Καισάρεια, ἡ λεγομένη τοῦ Στράτωνος, ἵνα μή τις πλάνη ἐκ τῆς ὁμωνυμίας γένηται τοῖς ἀκροαταῖς ἀναγκαίως τὴν ὁμωνυμίαν διέστειλε. rarum, ut infra dicetur. Quare autem non Hierosolymæ hoc præstat, sed in partibus Cæsarea? Forsan ut Judæorum devitet invidiam et impium illud decretum; decreverant enim ut, si quis ipsum confiteretur, extra Synagogam fieret". loco igitur formidoloso educit longe discipulos, ut metu omni ac formidine soluti, aperte sententiam suam efferrent. Neque vero sine causa loci mentionem fecit evangelista, his verbis: «Veniens Jesus in partes Cæsareæ Philippi. › Nam quoniam est etiam alia Caesarea Stratonis dicta, ne quis ex ambiguitate nominum auditoribus error obreperet, eam distinctione tollere necessarium visum est. • Quem uue dicunt homines esse Filium hominis? Νon dixit: Quem me dicunt homines esse Filium Dei? ut elationis verba vitaret; sed me, dixit, hominem factum, in habitu servi apparentem. Neque vero de Pharisæis et Scribis inquirit: Quem me dicunt Scribæ, et principes populi? sciebat enim quantus illis offusus esset invidiæ fumus; sed de populo versutie ac malitia vacuo. Unde discipuli cum plane scirent differentes de eo populi opiniones, responderunt: • Alii Joannen Baptistam, alii vero Eliam aut unum ex prophetis. › Quid autem populum in eas de Christo opiniones induxerat? An ignorabant Eliam quidem flaminato curru veluti correptum in coelum et igneorum equorum quadriga subvectum? Joannem vero per occasionem adulterii Herodis et lascivæ puellæ perniciter saltantis occisum? Jeremiam vero lapidibus exseclum atque consummatum? sed quoniam Moyses quidem de resurrectione nihil in lege dixerat; primus vero David de resurrectione locutus 373, non tamen aperte mysterium explicarat; prophetæ vero sparsim et per ænigmata resurrectionem significarant, ideo diversis errantibus opinionibus suspensis tenebantur. Etenim in hac vita præsente resurrectionem hominum peragendam existimabant. Et fortassis in hac erat opinione Herodes tetrarcba, qui, Domini auditis miraculis, Joannem Baptistam resurrexisse censebat; unde dicebat: ‹ Quem ego decollavi Joannem ipse surrexit a mortuis s.» Ex hac igitur causæ specie alii Joannem, alii Jeremiam, alii Eliam Dominum esse suspicabantur. Jam enim obtinuerat fama venturum rursus in terras Eliam. Cum igitur Dominum castigatorem esse viderent, magnaque cum libertate Pharisæos Scribasque redarguentem, Eliam illum esse animo suo fingebant, Alii vero sapientiam ab ipso ejus ingenio non ab ulla disciplina profectam reputantes obstupescebant; • Τίνα με λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου; › Οὐκ εἶπεν, Τίνα με λέγουσιν οἱ ἄνω 13 θρωποι εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ; ἐκκλίνων τοῦ κόμπου τὰ ῥήματα, ἀλλ᾿ ἐμὲ, φησί, τὸν γενόμενον ἄνθρωπον, τὸν ἐν σχήματι δούλου φαινόμενον. Οὐδὲ περὶ Φαρισαίων καὶ Γραμματέων φιλοπευ στεῖ· Τίνα με λέγουσιν οἱ Γραμματεῖς καὶ εἰ Εξαρχοι τοῦ λαοῦ; ᾔδει γὰρ τὸν ἐν αὐτοῖς τοῦ φθόνου καπνὸν, ἴσως ὑποτυφόμενος ἦν· ἀλλὰ περὶ τοῦ ἁπλάστου καὶ ἀκάκου λαοῦ. Οθεν οἱ μαθηταὶ τὴν διάφορον τῶν ἀνθρώπων περὶ αὐτοῦ δόξαν σαφῶς ἐπιστάμενοι ἀποκρίνονται·. Οἱ μὲν Ἰωάννην τὸν Βαπτιστήν, ἄλλοι δὲ Ηλίαν, ἢ ἕνα τῶν προφητῶν.» Τί οὖν τὸ πεῖσαν τοὺς ὄχλους περὶ Χριστοῦ τοιάδε ὑπονοεῖν; Μὴ γὰρ οὐκ ᾔδεισαν, ὅτι Ηλίαν μὲν ὡς εἰς οὐρανοὺς ἀνηρείψατο ἡ τῶν φλογερῶν ἁρμάτων ἐπίβασις, καὶ ἡ τέθριππος τῶν πυρίνων ἵππων ἐπί ζευξις; Ἰωάννην δὲ ἐπεφονεύει ἡ τῆς Ἡρώδου μοιχείας ὑπόθεσις καὶ τῆς ποδοστρόφου μαχλάδος ή όρχησις; Ἱερεμίας δὲ λίθοις ἀποκτανθεὶς ἐτελείωτο; 'Αλλ' ἐπειδὴ Μωϋσῆς μὲν περὶ τῆς ἀναστά σεως οὐδέν τι ἀνακεκαλυμμένως ἐνομοθέτησε· πρῶτος δὲ Δαβὶδ εἰπὼν περὶ ἀναστάσεως, οὐ της λαυγῶς ἔδειξε τὸ μυστήριον· οἱ προφῆται δὲ σπου ράδην ἐνέφηναν αἰνιγματωδῶς τὴν ἀνάστασιν, διὰ τοῦτο διαφόροις δόξαις καὶ πλανωμέναις ταλαν τεύοντο. Ποντο γὰρ ἐν τῷ παρόντι βίῳ ἐνεργεῖσθαι τὴν τῶν νεκρῶν ἀναβίωσιν. Καὶ τάχα ταύτης ἦν τῆς δόξης καὶ ὁ τετράρχης Ηρώδης, ὃς ἐνωτισθεὶς· τοῦ Κυρίου τὰ θαύματα, ᾤετο ἀναβεβιωκέναι Ιωάννην τὸν Βαπτιστήν. Διὸ καὶ ἔλεγεν • Ον ἐγὼ ἀπεκεφάλισα Ἰωάννην, αὐτὸς ἐγήγερται ἐκ νεκρῶν. Ἐκ ταύτης οὖν τῆς προφάσεως, οἱ μὲν Ἰωάννην αὐτὸν εἶναι εἰκαζον, οἱ δὲ Ἱερεμίαν, καὶ ἄλλοι Ηλίαν. Φήμη γὰρ ἐπεκράτει, ὡς ἥξει πάλιν Ἠλίας ἐπὶ τῆς γῆς. Ἐλεγκτικὸν οὖν ὁρῶντες τὸν Κύριον, ἐπιστομίζοντα μετὰ παῤῥησίας τους Φαρισαίους ss Joan. 1x, 27.» [V Reg. 11, 12. * Marc. vi, 16. Francisci Scorsi nota. Alia Casareu Stratonis. Joseph. lib.: De bello Judaico, cap. 16, et lib. xv Antiquit. cap. 13, et llieronym. hoc loco. Correptum in cœlum. Ornat et auget hoc loco sacer orator verbo poetico orationem, dum raptom Eliæ in cœlum ritu plane poetico explicat, eo usus Hom. Odyss. ζ'. Vide Eustathium. Deductum est a verbo ἀνερείπτειν. Εtym. mag. ἐστὶν ἄρα ἡ γῇ ἐκ τούτου γίνεται ἐρέπτω τὸ εἰς γῆν καταβάλλω, καὶ ἀνερέπτω, καὶ πλεονασμῷ τοῦ ἀνερείπτε:. Unde ανηρείψαντο οἱ θεοὶ ἀπὸ τῆς γῆς ἀνήρπασαν.

alque idcirco dicebant: • Quomodo hic litteras καὶ Γραμματεῖς, Ηλίαν αὐτὸν ὑπετόπαζον. Αλλοι δὲ scit, cum non didicerit *?, Ea de causa Jeremian ipsum appellabant. Jeremias enim etiamnum puer ad prophetiam evectus est. Igitur cum multorum de se opinionem audisset, quasi eas improbans, ut quæ non attingerent veritatem, clementer rursus interrogavit: • Vos autem quem me esse dicitis?. Esto, inquit, multitudinis existimatio in tam multas distracta partes, et inconstans sit; vos autem qui de me tam longum cepistis experimentum, quam ex operibus concepistis opinionem? Hic cæteri discipuli hærebant: alii quod fortassis etiamnum ancipites essent; alii vero verentes ne temerarii viderentur. Petrus autem discipulorum apex communis lingua condiscipulorum exsistit et supra omnia sensilia mente sublatus, aera transvolavit, supergressus est æthera, infra se astra reliquit, supremam etiam prætervectus est sphæram, et cum sejunctis a materia mentibus immistus, et igneos Seraphim Quvios transcendens, et a Patre de clarissima generatione Unigeniti edoctus theologicam illam extulit vocen: Tu es Christus Filius Dei vivi; ο Non carnis profecto, aut sanguinis revelatio, sed cœlestis Patris. Considera enim quanta in uno dicto abscondita sit divinæ doctrinæ profunditas. Salvator enim interrogarat: ‹ Quem me dicunt homines esse Filium 374 hominis?, humanam naturam appositione Filii hominis, indicans. Petrus autem, eumdem et Filium hominis, et Filium Dei esse cognoscens, unam personam in duabus naturis inconfuse et impermiste compositam, ad naturam Deñatis mente prosiliit. ⚫ Tu es Christus Filius Dei vivi.» Quanto hoc verbum pudore confundit Nestorium adoratorem hominis, et impuram illam ac blasphemam et subsannatricem linguam, acutum illum adversus pietatem gladium, unum Christum in duos filios discindentem? quomodo etiam Armeniorum hæresis dentes infringit: quomodo Acephalorum hære- ** Joan. v11, 45. τὸ αὐτοφυὲς τῆς σοφίας κατανοοῦντες ἄνευ μαθήσεως εξεπλήττοντο· καὶ γοῦν ἔλεγον· «Πῶς οὗτος οἶδε γράμματα μὴ μεμαθηκώς; ο Διὸ Ἱερεμίαν αὐτὸν ὠνόμαζον. Ἱερεμίας γὰρ εἰς προφητείαν ἀνήχθη παῖς ὢν κομιδῆ. Τὴν περὶ αὐτοῦ τοίνυν τῶν πολύ λῶν δόξαν ἀκηκοώς, καὶ οἷον ἀποδοκιμάζων, ὡς οὐδεμιᾶς τούτων ἐπαφωμένης τῆς ἀληθείας, εν εξικάκως αὖθις ἐπερωτᾷ. • Ὑμεῖς δὲ τίνα με λέγετε είναι;» Είεν, φησίν, ἡ μὲν ὑπόληψις τῶν πολλῶν οὕτω πολυσχεδής ἐστι καὶ ἀβέβαιος. Ὑμεῖς δὲ οἱ περὶ ἐμοῦ πεῖραν είλη φότες οὕτω μακράν, τίνα κατάληψιν ἐκ τῶν πρα γμάτων ἐλάβετε; Οἱ μὲν οὖν ἄλλοι μαθηταὶ πρὸς τὴν ἀπόκρισιν ιλιγγίασαν· οἱ μὲν τὸν λογισμὸν ἴσως ταλαντευόμενοι, οἱ δὲ ὀφθῆναι προπετεῖς εὐλαβούμενοι. Πέτρος δὲ, ἡ ἀκρότης τῶν μαθητῶν, κοινή τῶν συμφοιτητῶν γίνεται γλῶσσα καὶ τῷ λογισμό τῶν αἰσθητῶν πάντων ὑπεραρθείς, διέπτη τὸν ἀέρα, παρῆλθε τὸν αἰθέρα, κάτω λέλοιπε τοὺς ἀστέρας, ὑπεράνω γέγονε τῆς ἀνάστρου σφαίρας· καὶ μετὰ τῶν ἀθλων γενόμενος, καὶ τοὺς πυρίνους τῶν Σερα φὶμ ὑπερβὰς ποταμούς, καὶ μυηθεὶς παρὰ τοῦ Πατρὸς τοῦ Μονογενοῦς τὴν εὐγένειαν, τὴν θεολο γικὴν ἐκείνην ἀφῆκε φωνήν· «Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος.» Οντως οὐ σαρκὸς καὶ αἵματος, ἀλλ' οὐρανίου Πατρὸς ἀποκάλυψις. Σκόπει γὰρ ὅσον ἐν ἑνὶ ῥήματι κέκρυπται θεολογίας βυθός. Ο μὲν γὰρ Σωτὴρ ἐπύθετο· Τίνα με λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου;» διὰ τῆς προσθήκης τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν δηλῶν. Ὁ δὲ Πέτρος τὸν αὐτὸν εἰδὼς καὶ Υἱὸν ἀνθρώπου, καὶ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, μίαν ὑπόστασιν ἐν δυοῖν συντεθεῖσαν ἀφύρτως φύσεων, πρὸς τὴν τῆς θεότητος φύσιν ἀνέθερα. • Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος. Ὅσον τὸ ῥῆμα τοῦτο καταισχύνει τὸν ἀνθρωπολάτρην Νεστόριον, τὴν μιαρὰν γλῶτταν καὶ βλάσφη μον, καὶ φαυλίστριαν, τὴν ὀξείαν κατὰ τῆς εὐσεβείας μάχαιραν, τὴν τὴν ἕνα Χριστὸν εἰς δύο υἱοὺς τιμο μαχίσασαν! Οπως δὲ καὶ τοὺς ὀδόντας συνθλάττει τῆς τῶν ᾿Αρμενίων αἱρέσεως· ὡς πολυκέφαλον Francisci Scorsi notæ. 66) Jeremias enim etiamnum puer, etc.. De Jere- Romanæ Ecclesiæ a D. Petro deductum non recimia S. Hieronym. ex veteribus Patribus, ex neotericis interpretibus Cornel. noster, aliisque consentiunt cum coepisse prophetare ætatis suæ anno Xiv vel xv, Josiæ regis xin. Vide eorum supputationem. Discipulorum apes. Mirum quam variis nominibus, vel propriis vel decore translatis primatum S. Petri hic Pater asserat, extollat et exornet. llic τὴν ἀκρότητα τῶν μαθητῶν αpicem seu culmen discipulorum: alibi πρόκριτον pralatum; alibi xo ρυφαῖον principem, alibi πρῶτον primum, alibi κρηπῖδα basim, alibi θεμέλιον fundamentum, alibi aliter, quod adversus novatores, qui hujus primatus vocem oderunt, et Græcos hujus sæculi schismaticos, animadversum velim qui primatum et piunt; cujus tamen hic Pater, et alii veteres item Græci orthodoxi sunt assertores et prædicatores. Vide plura in eamdem rein adnotata ad hom. 37, not. 68 et 54, not. 49, et infra etiam tola bac horn. et nota ad eam 75. Armeniorum hæresis. Hi secuti sunt Euthychianorum errores, qui duas ante unionem naturas Christi exstitisse dicebant, deinde unitas, post unionem vero in unam eos naturam fuisse confusas; adeo ut divinitas ea passa sit, quæ humanitatis fuere et contra. Unde eos Monophysitas, Theopaschitas appellaverunt Græci Patres.Lege Bellarin., De script.; Niceph. lib. xviii, cap. 55; Niconem, De erroribus Armeniorum; et Theoriani Disputationem, tom. 111 et 1V Biblioth. SS. Patrum.

HOMILIA LV. mentum venustissimum hoc concionatorum templum “quod fundamenti instar, ac munimenti in palatio ædificavit maximum atque pulcherrimum, quod et insolito quodam ornatu magnificum, et splendore conspicuum, et auro fulgentissimam, lapillis clarissimum, et picturis quasi foribus amanissimum. Quod cum sæpius viderit quispiam et semel atque iterum fuerit contemplatus, ut novum, ac nunc primum visum admiratur et obstupeseil, errabundos oculos huc illucque circumferens. Tectum enim hujusmodi est, ut nec ejus aspectu satiari quis possit; et cum videntibus, tum etiam audientibus miraculo sit variis calathiscis politissima arte cælatis distinctum ac decoratum, et undicunque auro coruscans æmulatur cœlum, cum puro ac sereno aere astrorum choro collucet. Columnæ vero arcus optime suffulcientes in eam altitudinem tectum erigunt, ut machinas omnes artemque superare videatur. Jam templi sanctissimum pavimentum 371 marmoris segmentis quasi floribus ubique decoratum, prato verno tempore efflorescenti plane simillimum est, hoc excepto quod flores ibi deflorescunt, et submutantur; hoc autem pratum nunquam marcescit, et perpetuum viget florem in se servans immortalem. Nihil in parietibus non marmore vario convestitum; superiora vero lapillis aureis operta sunt, qua tamen a venerandarum imaginum choro non occuτὸν τερπνότατον τοῦτον τῶν κηρύκων ναόν, ὃν και hoc addidit anieri vere imperatorii, et magni arguθάπερ κρηπίδα καὶ ἀσφάλειαν ἐν τοῖς ἀνακτόροις ἐδείματο, μέγιστόν τε καὶ κάλλιστον, καὶ κάλλει καινοτέρῳ διαπρεπέστατον, καὶ φωτὶ φαιδρότατον, καὶ χρυσῷ διαυγέστατον, καὶ ψηφίσι στιλπνότατον, καὶ γραφαῖς ἀνθηρότατον. Ον τις ἰδὼν πολλάκις, καὶ πάλιν ἰδὼν, ὡς νῦν αὐτῷ πρῶτον φανέντα θαυ μάζει, καὶ τέθηκε πανταχοῦ τῇ θέᾳ πλανώμενος. Ο μὲν γὰρ ὄροφος απληστός ἐστι θέᾳ, καὶ θαῦμα ἰδεῖν καὶ ἀκοῦσαι. Γλυφαῖς τισι λεπτοτέραις εἰς και λαθίσκων σχῆμα ποικιλλομέναις ὡραῖζόμενος, καὶ πανταχόθεν τῷ χρυσῷ περιαστράπτων, μιμεῖται τὸν οὐρανὸν, ὅτε καθαρᾷ αἰθρίᾳ τῷ τῶν ἀστέρων χορῷ περιλάμπεται. Κίονες δὲ κάλλιστα τὰς ἄντυγας ὑπερείδουσαι, εἰς ἀμήχανον ὕψος τὸν ὄροφον αίρουσι. Τοῦ δὲ ναοῦ τὸ ἁγιώτατον δάπεδον ἀτεχνῶς ἐαρινῷ " λειμῶνι παρείκαστα: ποικίλῃ μαρμάρων ψηφίδι, ὡς ἄνθεσι, καθωραϊζόμενον. Πλην παρ᾽ ὅσον τὰ μὲν ἄνθη μαραίνεται, καὶ ἀλλάττεται, ὁ δὲ λειμὼν οὗτος ἀμάραντος ἐστι, καὶ ἀΐδιος, τηρῶν ἐφ' ἑαυτῷ τὸ ἄνθος ἀθάνατον. Πᾶς δὲ τοῖχος ποικιλίᾳ μαρμάρων περικαλύπτεται. Τὰ δὲ τούτων ἀνωτέρω χρυσή λύπτει ψηφὶς, ὅσα μὴ συνείληφεν ὁ τῶν σεπτῶν εἰ κόνων χορός. Τὸ δὲ τῆς ἀῤῥήτου τελετῆς χωρίον, μαρμάρων θώραξ, τοῖς ἱερεῦσι περικλείει τὸν χῶρον· ἐφ᾽ ὧν ἔστιν ἐπαναπαύεσθαί τε καὶ μετὰ ἀσφα λείας ἑστάναι, καὶ τέρπειν τῇ θέα τὴν ὄψιν. Κώ λυμα δὲ τοῦτο τῶν, εἴτις προπετής καὶ ἀνίερος εἴσω τῶν ἀδύτων ὑπερβῆναι φιλονικεί. Η δὲ θεία τράπεζα, ταῖς ἐξ ἀργύρου καὶ χρυσοῦ μαρμαρυγαίς ἀπαστράπτουσα, καταπλήττει τὸν θεατήν. Τὰ δὲ λοιπὰ ταύτης τιμάσθω σιγῇ. 'Ο δὲ ναὸς ἅπας τοῖς ᾄδουσι τοὺς θείους ὕμνους, ὥσπερ τὰ ἄντρα ηρέμα συναπηχεῖ, τῆς φωνῆς ἐπανιούσης πρὸς ἑαυτὴν κατὰ τὸν ἀντίτυπον. Παραπετασμάτων δὲ πλῆθος ἠώρη – pantur. Locus ille, in quo arcanum peragitur sacri ſficium marmoreo thorace septum, et circumscriplum est sacerdotibus, ubi et requiescere, et tuto consistere, et aspectum spectaculo licet oblectare. Idque claustrum etiam ab accessu prohibet, si quis temerarius ac profanus adyta penetrare contenFrancisci Scorsi nota. Concionatorum templum. Ubi nimirum conciones sacræ in palatio ad imper. et aulicos haberentur quod et hodie factitatur in palatio proregis Sicilia in edle D. Petri ibidem condita. Lapillis. Eos intelligo, ex quibus musivum opus conficitur, quorum alii auro illiti, alii versicolores ad varias figuras exprimendas inter se mira arte compinguntur et conseruntur. Tria itaque quæ in musivo (musaico vulgo dicimus) lapillo, seu tota musiva structura continentur, expressit Theophanes, cum templum dicit: Καὶ χρυσῷ διαυγέστατον, καὶ ψηφίσι στιλπνότατον, καὶ γραφαῖς ἀνθήρατατον, Auro splendidissimum, lapillis clarissimum, et picturis florentissimum. Hujusmodi porro templa musivi operis Græcorum more facta videmus Panormi duo, alterum in palatio proregis S. Petro apostolo dicatum, quod rex Rogerius erexit; et sane simile huic quod in Constant. palatio ædifcatum bie auctor describit; nam ad illam ideam alias aliis in locis a regibus etiam North. exædificalas esse sacras ædes conjicio: alterum in arca prætorii a Georgio Antiocheno Rogerii primum comitis deinde etiam ejusdem regis Admirato exstructum, quod hodie Marturanam vocamus. In monte vero regali amplissimum item ac magnificentissimum visitur a Wilelino II Siciliæ rege a fundamentis excitatum et exædificatum, ac D. Mariæ Virgini consecratum, Cœnobio etiam monachorum S. Benedicti auctum et locupletatum, quod sane cum videas, hoc ipsum a Theophane bac oratione ornatum, arbitreris. Certe illi non cedit vel artificio, vel sumptu, vel magnitudine. De bis agit Thomas Farell. lib. vin dec. primæ. Marmoreis segmentis. Ex quibus opus segmentatum, seu vermiculatum dictum, quale describit Lucilius, ex eo similitudinem elegantissimam trabens, et in Albutium ludens, quod refert M. Tullius, De oral. lib. 111: Quam lepide lexeis composiæ, ut lesserulæ omnes, Arte pavimento atque emblemate vermiculato. Ad id etiam Quint. respiciens lib. 1x: Tesseralas, inquit, ut ait Lucilius, struet et vermiculate lexeis committet. Sed principium secundi versiculi apud Plinium legitur lib. xxxvi, Arte pavimentum; utrobique falso. Legendum, Endo pavimento ἀρχαϊκώς, ut in plerisque legitur libris. Ad rem: de hoc opere, ut intelligam potius Theophanem, quam de tessellato pavimento, suadet similitudo forum: unde conjicere licet id pavimentum calculis ψηφίσε versicoloribus fuisse picturatum, adeoque non tessellis, sed segíentis minutissimis vermiculatum. De tessellato vero pavimento lege Vitruvium, I. vil, cap. 1. apud quem differre videbis pavimenta ex tesseris, et sectilibus ad amussim compactis inter se. Suetonius de Tessellato meminit in Julio Cæs. Cap. 46.

patris fecerit, eumque flium Jonæ appellarit? in νευσεν, υἱὸν αὐτὸν εἰπὼν Ἰωνᾶ; Μονονουχὶ τοῦτο hunc propemodum sensum loquitur. Sicuti tu naturaliter filius es Jonæ patris tui, sic ego naturaliter, secundum essentiam sum Dei, et Patris Filius. Seu potius hoc dicit, quoniam non a carne et sanguine profectam revelationem dixerat, sed a Patre suo, atque hæc revelatio per Spiritum sanctum facta fuerat, ideo illum Spiritus Filium vocat. Jonas enim columbam sonat Consuetum porro est in divina Scriptura sancti virtutem columbæ appellatione signare ", cujus pennas sibi dari 375 David etiam ille propheta cupiebat. c Beatus es, Simon Bar-Jona, quia caro et sanguis non revelavit tibi:» his verbis tale quiddam significat: Non in carne et sanguine hærens banc de me revetaLionen accepisti, sed e sensibilibus prorsus abstra. etus de his theologiæ mysteriis initiatus es. Sic et Paulus, qui se raptum usque ad tertium cœlum, et arcana verba audisse dicit, non ea inquisitione, quæ sensuum ministerio fit ad intelligibilia contemplanda opus habuit, quod scilicet ipse suomet sermone significavit: «Sive in corpore, sive extra corpus, nescio 28. • Εt ego dico tibi, Quia tu es Petrus, et super banc petram ædificabo Ecclesiam meam., Tu, inquit, qui petra es petra fles fidei Verbi, et constituendæ Ecclesiæ fundamentum, et 'spiritualis ædificii primus aditus. In hac enim confessione, qua me hominem eumdem et Deum esse confessus es, in hac, inquam, stabilietur Ecclesiæ fundamentum. Hae enim basi supposita, reliqua etiam dognata tuto superstruentur. ‹ Et portæ inferi non prævalebunt adversus eam. Portæ inferi, quæ contra Ecclesiam prævalere non potuerunt, tyranni intelligantur, et hæresum principes: qui portæ inferi figurate dicuntur, utpote qui ad inferorum retia pertrahant sectatores suos, qui profecto incassum multa conati, et equorum instar adversus Ecclesiam infrementes nil nisi quidquam alterius nocumenti illi intulerunt, quod illustriorem effecere. ‹ Et tibi dabo claves regni cœlorum. › Non ait do tibi nunc, sed dabo; tempus scilicet illud post resurrectionem futurum prædiceus, quando et sancti Spiritus gratiam illi impertitus est, et potestatem ligandi atque solvendi permisit", et rationalibus ovibus pastorem præfecit. Verum quæ claves hæ, quarum portarum claviger constituitur Petrus? s Psal. Liv, 7. 28 II Cor. x11, 3. 29 Joan. xx, 23. φησιν· Ωσπερ αὐτὸς υἱὸς εἶ φύσει τοῦ σοῦ πατρὸς Ἰωνᾶ, οὕτω κἀγὼ φύσει καὶ κατ' ουσίαν Υἱός είμι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Μᾶλλον δὲ, ἐπειδὴ τὴν ἀποκάλυψιν οὐκ ἀπὸ σαρκὸς εἶπε γεγενήσθαι καὶ αἱ ματος, ἀλλ' ἐκ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ τοῦ ἐν οὐρανοῖς, αὕτη δὲ ἡ ἀποκάλυψις διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος γέγονε, διὰ τοῦτο Υἱὸν αὐτὸν ὀνομάζει τοῦ Πνεύματ τος. Ἰωνᾶς γὰρ περιστερὰ ἑρμηνεύεται. Σύνηθες δὲ τῇ Γραφῇ τούτῳ τῷ ὀνόματι τῆς περιστερᾶς, καλεῖν τὴν τοῦ Πνεύματος δύναμιν, ἧς τὰς πτέρυγας γενέσθαι αὐτῷ καὶ Δαβὶδ ὁ προφήτης ἐπεπόθησεν. • Μακάριος εἶ σὺ, Σίμων Βὰρ Ἰωνᾶ, ὅτι σάρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψέ σοι. ν "Ο λέγει τοιοῦτόν ἐστιν· Οὐκ ἐν σαρκί, φησί, μένων καὶ αἵματι ἐδέξω την περὶ ἐμοῦ ἀποκάλυψιν· ἀλλ' ἔξω τῶν αἰσθητῶν πάντη γενόμενος, τὰ τῆς θεολογίας μεμυσταγωγ σαι. Οὕτως καὶ Παῦλος ἀρθῆναι εἰπὼν ἕως τρίτου οὐρανοῦ, καὶ ῥημάτων ἀῤῥήτων γενέσθαι ἀκροατής, οὐ σωματικῆς ἀκριβείας ἐδεήθη ἐν τῇ θεωρία τῶν νοητῶν· τοῦτο γὰρ καὶ αὐτὸς τῷ ἰδίῳ λόγῳ ἐπεσημήνατο 4 Εἴτε ἐν σώματι, εἴτε ἐκτὸς τοῦ σώματος οὐκ οἶδα. ο • Κἀγὼ δέ σοι λέγω ὅτι σὺ εἶ Πέτρος, και επί ταύτῃ τῇ πέτρα οικοδομήσω μου τὴν Ἐκκλησίαν.» Σύ, φησί, Πέτρος ων, πέτρα γεννήσῃ τῆς κατὰ λόγον πίστεως, καὶ τῆς ἑδραζομένης Εκκλησίας θεμέλιος, καὶ πρώτη τῆς πνευματικῆς οἰκοδομῆς ἀφορ μή. Ἐπὶ τῇ ὁμολογία γὰρ ταύτῃ, ᾗ ὁμολόγησης, τὸν αὐτὸν εἶναί με Υἱὸν Θεοῦ, καὶ Υἱὸν ἀνθρώπου, ἐπὶ ταύτῃ τῆς Ἐκκλησίας ὁ θεμέλιος στήσεται. Τοιαύτης γὰρ τῆς κρηπίδος τεθείσης, καὶ τὰ λοιπὰ δόγματα ἀσφαλῶς οἰκοδομηθήσεται. • Καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς. Πί λαι δὲ ᾅδου τῆς Ἐκκλησίας μὴ κατισχύουσαι, εἶεν ἂν οἱ ταύτην διώκοντες τύραννοι, καὶ οἱ τῶν αἱρέ σεων ἔξαρχοι, πύλαι ᾅδου τροπικῶς ὀνομασθέντες, ὡς τοὺς πειθομένους αὐτοῖς εἰς ᾅδου καθέλκονται πέταυρον· οἱ δὴ πολλὰ μογήσαντες, καὶ κατὰ τῆς Εκκλησίας ἱππηδὸν φρυαξάμενοι, οὐδοτιοῦν ταύτην παρέβλαψαν, ἢ ὅτι λαμπροτέραν εἰργάσαντο. • Καὶ δώσω σοι τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν.» Οὐκ εἶπε, Δίδωμί σοι νῦν, ἀλλὰ, Δώρων σοι, τὸν μετὰ τὴν ἀνάστασιν προλέγων καιρὸν, καθ' ὃν αὐτῷ καὶ τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος δέν δωκε, καὶ τὴν ἐξουσίαν τοῦ δεσμεῖν καὶ λύειν, καὶ τῶν λογικῶν προβάτων ἀγελάρχην ἐχειροτόνησ:ν. ᾿Αλλὰ τίνες αἱ κλεῖδες, θυρῶν δὲ ποίων κλειδούχος Francisci Scorsi nota. Jonas enim columbam sonat. Tην columba, my filius. Vide S. Hieronymum, in eamdem Εtymol. ἀλληγορίζοντα. Petra es, etc. Hunc Theophanis nostri locum, ut luculentum testimonium catholicæ veritatis, ex qua Petrus caput Ecclesiæ, et fidei fundamentum asseritur contra Magdeburgenses Centuriatores, iisdem omnino verbis protulit inter aliorum veterum Patrum dicta, quos itidem citat Franciscus Turrian. soc. nostræ, de quo plura in Proœm. II, quod relege. Porro in hac explicatione et veritate consentiunt omnes Patres tam Græci, quam Latini quos receuset etiam Maldon. arguit etiam hic locus Græcos ipsos schismaticos, qui primatum Ecclesia Romanæ, et successorum Petri nolunt agnoscere, De quo pluribus supra in hac hom., not. 67, el hom, 37, μοι. 68, οι 54, ποι, 49.

HOMILIA LV. & Πέτρος καθίσταται; Θύρα μὲν αὐτός ἐστιν ὁ Χρι- Porta bee Christus est ipse qui dixit: «Ερο στὸς, ὁ εἰπών·. Ἐγώ εἰμι ἡ θύρα·, κλεῖς δὲ ταύτης τῆς θύρας ἡ πίστις, ἣν ἐγχειρίζει τῷ και ρυφαίῳ ὁ Κύριος· καὶ τάχα τούτῳ τῷ κλείθρῳ ἡ ᾀσματίζουσα νύμφη διήνοιγε, ποθοῦσα τὸν καλὸν ἀδελφιδοῦν ὑπεδέξασθαι, ταύτη τοι καὶ ἔλεγεν· • Επί θύραις τοῦ κλείθρου ἤνοιξα ἐγὼ τῷ ἀδελ φιδῷ μου.» Δίδωσιν οὖν Πέτρῳ καὶ τοῖς κατ' ἐκεῖ. νον τὰς κλεῖς, ὡς ἂν μὲν τοῖς αἱρετικοῖς ἄβατος ή θύρα εἴη τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας, καὶ ἄδυτος τοῖς δὲ πιστοῖς εὐεπίβατος, ὡς βεβαιοῦσθαι τὴν τοῦ Κυρίου ἀπόφασιν. «Εἴ τις οὐ γεννηθῇ δι' ὕδατος, καὶ Πνεύματος, οὐ μὴ εἰσέλθη εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.» Οἱ μὲν οὖν ἐναντίοι τῆς πίστεως καὶ πολέμιοι πύλαι ᾅδου ἐκλήθησαν, ὁ δὲ Δεσπότης Εμμανουήλ, θύρα καὶ πύλη τῆς βασιλείας τῶν οὐ ρανῶν. Διὸ καὶ προτροπάδην πᾶσι βοᾷ·. Δι᾿ ἐμοῦ ἐάν τις εἰσέλθοι, σωθήσεται, ο καὶ, ο Εἰσέλθετε διὰ τῆς στενῆς πύλης, ο τὰς πλατείας καὶ εἰς ᾅδου φερού σας ἐκκλίναντες. sum ostium “; › ejus vero clavis est fides, quam Dominus discipulorum coryphæo committit. Et fortassis hoc pessulum aperuit cantrix sponsa di lectum suam pulchrum excipere cupiens, uɩque verba hujusmodi dicebat: ‹ Pessulum ostii aperui ego dilecto meo, › Dat igitur Petro, et successoribus ejus claves, ut hæreticis quidem impervia et impenetrabilis sit janua regni cœlestis: fidelibus vero ad eam pateat aditus; atque ita illa Domini 376 sententia firma permaneat? Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum cœlorum ". › Igitur adversarii et hostes fidei portæ inferi appellati sunt. Dominus autem Emmanuel, ostium et porta regni coelorum; uude adhortando omnes clamat: Per me si quis introierit, salvabitur 82 > et intrate per angustam portam”; › latas illas quæque ad inferos ducunt, declinantes. ᾿Αλλ' οἱ τῆς Ἑλληνικῆς ἀπάτης τὴν τρύγα έρ ῥοφηκότες, καὶ κατὰ τῆς ὑγιοῦς ἡμῶν πίστεως πολλὰς δυσφημίας, ὥς τινα βόρβορον έρευξάμενοι, πρὸς τοῖς ἄλλοις ληρήμασι καὶ τοῦτο εἰπεῖν ἐθρασύνθησαν, πῶς ὁ Πέτρος ἀξιωθεὶς τοιούτου μακα ρισμοῦ, καὶ μαρτυρηθεὶς ὑπὸ Ἰησοῦ ἐκ τοῦ Πατρὸς δεδέχθαι τὴν ἀποκάλυψιν, καὶ τὰς κλεῖς εἰληφώς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, κατὰ τὸν τοῦ Πάθους καιρὸν τρίτον ἠρνήσατο τὸν διδάσκαλον, φαύλης παι δίσκης τοῦτον μορμολυξάσης, ως βρεφύλλιον; Ταῦτά φασιν οἱ τῇ ἀληθείᾳ μαχόμενοι· ἀλλ' ἡμεῖς ὡς βέλη νηπίων τὰς τοιαύτας πληγὰς τῶν ἐναντίων ἡγούμενοι, οὕτω ταύτας ἀποκρουόμεθα. Φαμὲν γὰρ, ὡς οἰκονομία ἦν ἐκ Θεοῦ παραχώρησις τῆς τοῦ Πέτρου ἀρνήσεως. Ἐπειδὴ γὰρ ὑπὲρ τοὺς ἄλλου; συμ φοιτητὰς ἐκαυχήσατο συναποθανεῖν τῷ μυσταγωγῷ, οὐ πάνυ περισκεψάμενος τῆς σαρκὸς τὴν ἀσθένειαν· καίτοι τοῦ Κυρίου διαβεβαιοῦντος, ὡς πάντες σκανδαλισθήσεσθε· διὰ τοῦτο ἔδει καὶ αὐτὸν ἐλεγχθῆναι ὡς ἄνθρωπος ἦν, δειλίᾳ σαρκικῇ ὑποκεί. μενος, καὶ τοῦ Κυρίου δειχθῆναι τὸν λόγον ἐπαληθεύοντα, καὶ τὴν ἄρνησιν προμηνύσαντα. Τοῦτο πέπονθε καὶ Δαβὶδ ὁ προφήτης καὶ βασιλεύς. Τῆς πρεπούσης γὰρ ἐκστὰς καταστάσεως, τὴν ὑπερή. φανον ἐκείνην ἀφῆκε φωνήν, «Οὐ μὴ σαλευθῶ εἰς protegente virtute destitutus paulisper esset, τὸν αἰῶνα. ο Διὰ μικρὸν ἐγκαταλειφθεὶς fœda voluptate subactus præter adulterii flagitium Verum qui Græcorum errores instar freis absorbuere, et contra sanam stram fidem multas blasphemnias, quasi canum eructant; cateris deliramentis hoc etiam ausi sunt addere, quomodo Petrus eo dignitatis evectus, ut et Jesu voce beatus prædicaretur, et ejusdem testimonio a Patre revelationem habuisse diceretur, et claves regni cœlestis acciperet, Passionis ten pore ter negavit magistrumn suum, quasi puellulos levis cujusdam ancillutæ larva perterrefactus? Hæc dicunt, qui veritatem oppugnant. Nos vero hos adversariorum ictus, quasi infantium tela reputantes, sic ea depellimus. Dicimus enim Dei dispensatione negationem Petri permissam. Quoniam enim super cæteros discipulos se gloriatione efferebat, commoriturum se cum Domino jactans, carnis imbecillitatem non bene dispiciens; cum præsertim scandalum passuros omnnes Dominus affirmasset; ideo oportebat ostendi, ipsum quoque hominem esse humano timori subjectum, et Dominum vera dicere, qui negationem ante prædixerat. Hoc etiam David prophetæ et regi contigit. Cum enim de statu mentis conveniente excessisset, superbam illam vocem emisit: c Non movebor in æternum ". Ideo cum a divina ipsum τοῦτο • Joan. x, 9. ss Joan. III, 5. ss Joan. x, 9. ss Mauth. vi, 13. Francisci Scorsi nota. Porta hac Christus est. Pauca admodum fragment: deesse in ms. Vat. comperi ex aliis mss. quæ habui. ac praesertim ex Patribus de quibus supr. not. 54. Igitur hæc θύρα μὲν αὐτός ἐστιν, ibi omissa, et quidem vitio properantis librarii quis non videt? supra eliam φήμη γὰρ ἐπικρατεῖ ὡς ἥξει πάλιν Ηλίας ἐπὶ τῆς γῆς, quæ subjecta ratio ab auctore sensum illius complet; prætermissa vero fuerat in Vat. eodem vitio. Et successoribus ejus. Quid hoc illustrius, et clarius ad seriem Romanorum pontificum S. Petro a Psal. XXΙΣ, succedentium, eorumque auctoritatem affirmandam quibus cum dalas claves hic Pater asserat δίδωσιν οὖν Πέτρῳ, καὶ τοῖς κατ᾽ ἐκεῖνον τὰς κλεῖ;· Dat igitur Petro, et successoribus ejus claves, absque dubio eos esse caput totius Ecclesiæ fatetur et docet; quid ad hæc aggerere, vel obgannire possunt Græculi hujusce temporis schismatici? quid hæretici cæteri novatores; adversus quos satis multa multi scriptores suc. Bellar. Controv. de Pont. Roman.; Franc. Turr. loco supra citato Maldon. in hunc locum.

ausus est etiam homicidium perpetrare. Praeterea ὑπὸ τῆς αὐτὸν σκεπούσης θείας δυνάμεως, καινῆς quoniam Petrus ovibus ratione præditis præficiendus erat, et solvendi ligandique potestatem accepturus, ne in peccantes vehemens et implacabilis esset, et duriter atque immisericorditer pœnas inligeret meliore providentia atque consilio permittitur cadere, ut ex se ipso disceret erga delinquentes esse longanimem; et quam ipse beniguitatem ac veniam obtinuisset, eam clementer aliis inspertiret. Nisi enim provisa, 377 ac disposita negatio Petri fuisset, nunquam sane tot ante sæculis divinus David eam prænuntiasset ex persona Christi dicens: «Et qui laudabant me, adversus me jurabant ". > Nam idem ille, qui eum in præsenti laudat, et Filium Dei vivi confitetur, juravit postea eumdem non nosse. ῥυπαρᾶς ἥττων ἐγένετο τὸ τῆς μοιχεία; ἄγος καὶ τὴν τοῦ φόνου τόλμαν διαπραξάμενος. "Αλλως τε, καὶ ἐπειδὴ οὗτος ἔμελλε τῶν λογικῶν προβάτων τὴν προστασίαν εἰσδέξασθαι, καὶ τοῦ δεσμεῖν καὶ λύειν τὴν ἐξουσίαν λαβεῖν, ἵνα μὴ βαρύς τις ἢ καὶ ἀσύγ γνωστος τοῖς ἁμαρτάνουσιν, ἀποτόμως καὶ ἀσυμπαθῶς ἐπάγων τὰ ἐπιτίμια, προμηθεία κρείττονι παραχωρεῖται πεσεῖν, ὡς ἂν ἐξ ἑαυτοῦ παιδευθῇ τοῖς πταίουσιν εἶναι μακρόθυμος, ἀνεξικάκως καὶ τοῖς ἄλλοις μεταδιδούς, ἧς αὐτὸς εἰλήφει χρηστότητός τε καὶ συγχωρήσεως. Εἰ γὰρ μὴ ἦν οἰκονομία τοῦ Πέτρου ἡ ἄρνησις, οὐκ ἂν πρὸ τοσούτων γενεῶν ὁ θεσπέσιος Δαβὶδ τοῦτο προεμήνυσε λέγων ἐν προσο ώπου Χριστοῦ· ι Καὶ οἱ ἐπαινοῦντές με κατ᾿ ἐμοῦ ὤμνυον.» Ο γὰρ νῦν ἐπαινέσας αὐτὸν, καὶ Υἱὸν Θεοῦ τοῦ ζῶντος ώμολογηκώς, ώμνυε τότε μὴ εἰδέ ναι αὐτόν. ' Εἰ δὲ δεῖ και μυστικωτέρων λόγων ἐφάψασθαι, αἴνιγμα ἦν τὸ διὰ τῆς ἀρνήσεως Πέτρου δηλούμε νον. Μέχρι μὲν γὰρ τῷ πρὸς τὸν Διδάσκαλον ἔρωτι ὁ Πέτρος διεθερμαίνετο, ἀνδρείᾳ ἐστόμωτο, καὶ οὐ κατεπτόει τοῦτον κουστωδία, καὶ σπείρα, καὶ χιλίαρο χος, καὶ ξίφη, καὶ δᾄδες, καὶ κορύναι, καὶ φάσγανα, Οτε δὲ προσήγγισε τῇ πυρᾷ, ἣν ἀνῆψαν οἱ στρατ τιῶται τοῦ Καίσαρος, τότε δὴ τότε φαύλης παιδίσκης ἐγένετο παίγνιον. Εως ἂν οὖν καὶ ἡμᾶς δια θερμαίνῃ ὁ πρὸς Θεὸν ἔρως, καὶ ἡ μνήμη τοῦ αἰω· νίου πυρός, οὐ πτοούμεθα τὰ ξίφη, καὶ τὰς δάδας Quod si rationem magis reconditam licet attingere, aliquod in hac negatione Petri velut involutuin ænigmate significatur. Usquedum enim Petrus erga Magistrum amore fervebat, ita fortitudine munitus erat, ut neque custodia, neque cohors, neque tribunus, neque gladii, neque tædæ, neque virgæ, nec enses illum perterrefecerint. Postea vero quam ad pyrain a Cæsaris militibus accensam accessit, tunc sane tunc imbecillis ancillæ ludibrium factum est. Et nos igitur dum Christi amore, et ignis æterni meditatione flagraverimus, nec tela, nec faces tentationum, nec dænonum cohortem, c τῶν πειρασμῶν, οὐδὲ τὴν τῶν δαιμόνων σπεῖραν, nec tribunum illum principem tenebrarum pertimescemus: si vero ad voluptatum prunas, quas milites principes hujusce mundi succendunt, appropinquaverimus, non multum habebit negotii inimicus noster, ut nos abducat a Deo. Quævis enim parva ac tenuis ancilla ad violanda pacta cum Deo inīta nos inducet. Hujusmodi ignem adversus magnum illum Davidem dæmones inflammarunt. Simul enim ac Bethsabee pulchritudinem aspexit, oblitus est Dei ". Quod enim voluptatum incitamenta igni consimilia sint, admonet Salomon: ne nudis pedibus carbonem attingamus, neque reponamus ignem in sinu; pedes enim et sinum adustio consequetur. Vis igni divino effervescere? mortis, el tremendi judicii meditatio sit vita tua; atque in hujusmodi meditatione exardescet ignis ". Quid igitur ab hoc coryphæi facto velut ænigmate discimus! devitare voluptatum ignem, et nos ipsos a mass Psal. Cl, 9. ** II Reg. x1, 3. "Prov. vi, 27, 28. καὶ τὸν ζοφώδη χιλίαρχον· εἰ δὲ προσεγγίσαιμεν τῶν ἡδονῶν τῇ πυρκαϊᾷ, ἣν ὑφάπτουσιν οἱ στρατιῶν ται τοῦ κοσμοκράτορος, οὐ πολὺς ἔσται κάματος τῷ ἐχθρῷ ἀποστῆσαι ἡμᾶς τοῦ Θεοῦ. Καὶ μικρὰ γάρ τις καὶ φαύλη παιδίσκη παρασκευάσει τὰς πρὸς Θεὸν συνθήκας ἀρνήσασθαι. Τοιοῦτον πῦρ ἀνῆψαν οἱ δαίμονες κατὰ τοῦ μεγάλου Δαβίδ· ὁμοῦ τε γὰρ εἶδε τὸ κάλλος Βηρσαβεέ, καὶ τοῦ Θεοῦ ἐπελάθετο, Ὅτι γὰρ τὰ τῶν ἡδονῶν ὑπεκκαύματα τῷ πυρί άφωμοίωται, παραινεῖ Σολομών· μὴ ἐπιψαύειν δ θρακος γυμνῷ τῷ ποδί· μήτε πῦρ τῷ κόλπῳ ἐνα ποτίθεσθαι· ἐπακολουθήσει γὰρ ἡ καῦσις, καὶ τῷ κόλπῳ καὶ τῷ ποδί. Βούλει θερμανθῆναι θείῳ πυρί; Μελέτη σοι διὰ βίου ἔστω ὁ θάνατος, καὶ τὸ φοβερὸν λογοθέσιον, καὶ ἐν τῇ τοιαύτῃ μελέτῃ σου έκαν θήσεται πῦρ. Τί οὖν τῷ τοῦ κορυφαίου αινίγματα παιδευόμεθα; Τὸ πῦρ ἐκκλίνειν τῶν ἡδονῶν, καὶ πόῤῥω διατηρεῖν ἑαυτοὺς τοῦ κακοῦ γειτονήματα. 38 Psal. xxxviii, 4. Francisci Scorsi nota. Panas infligeret. Επιτίμια habet Græcus apposite sunt enim proprie ecclesiastica multa, quarum rationem et formam leges synod. vii œcum. act. 2, ubi ejus vocabuli usus. Quod adnotavit etiam Baronius an. 869, referens synodi ipsius act. Non nego apud veteres scriptores et jam pro multa judiciaria usurpari. Dio, iib. Liv, et lib. xxxvi, initio eo usus. Meliore providentia. Vide supra ad hom. 37, not. 67. Nudis pedibus. Ex Prov. cap. vi, seusum non verba desumit, quæ alio ordine sunt collocau; sic enim habent: Αποθήσει τις πῦρ ἐν κόλπῳ, τὰ δὲ ἱμάτια οὐ κατακλύσει, ή περιπατήσει τις ἐπ' ἄνθρα. κῶν πυρὸς, τοὺς δὲ πόδας οὐ κατακαύσει; οὕτως ὁ εἰσελθὼν εἰς γυναῖκα ὑπανδρον· Numquid potest homo abscondere ignem in sinu suo, al restimenta illius non ardeant? aut ambulare super prunas, non comburantur plantæ ejus, sic qui ingreditur ad mulierem proximi sui.

HOMILIA LVI. ' > Εἰ δέ τινι συμβῇ τοῦτο γενέσθαι ποτέ, καὶ τοῦ πυ- lorum vicinia procul abjungere. Quod si cui forte ρός μετασχεῖν, ἢ τοῦ καπνοῦ τῆς συγκαταθέσεως, ὁτραλέως ἀποπηδῆσαι, καὶ θᾶττον ἔξω γενέσθαι τοῦ πτώματος, τῷ τοῦ μεγάλου Πέτρου ἑπόμενον παραδείγματι, δς μετὰ τὴν ἄρνησιν ἐξελθὼν, ἔξω τοῦ πτώματος δηλαδή έκλαυσε πικρῶς, καὶ οὕτω τὴν ἧτταν ἀνεκαλέσατο. Τοσοῦτον ἰσχύει τὸ τῆς μετα νείας θεόσδοτον φάρμακον. Ταῦτ᾽ οὖν εἰδότες, ἀγα πητοί, τὴν μετάνοιαν ἀσπασώμεθα, ἐλεημοσύνῃ καὶ δάκρυσι τὰ ἐσφαλμένα ἡμῖν ἐκκαθαίροντες· ἀδιαλείπτως εὐχόμενοι ἐν πολλαῖς ἐτῶν περιόδοις τὸ κράτος διαφυλάττεσθαι τοῦ εὐσεβοῦς βασιλέως ἡμῶν· 8; εὐσεβείς τοὺς ἀρχῆς ἰθύνων τοὺς οἴακας, καὶ λόγοις κοσμῶν τὸ διάδημα, καὶ χρηστότητι τρόπων κοσμούμενος, ἐξ ἀρετῆς γνήσιον ἔχει τὸν ἔπαινον. Τούτῳ τὰ σκῆπτρα διατηρήσοι ἐν εἰρήνῃ καὶ γαληνότητι, ὁ δοὺς αὐτῷ τὸ κράτος Χριστὸς, ὁ σὺν Πατρὶ, καὶ Πνεύματι δοξαζόμενος, καὶ ὑμνούμενος νῦν, καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. OMIAIA NG'. Ελέχθη ἐν τῇ ἑορτῇ τοῦ ἁγίου Προκοπίου. - Εἰς το·. Ταῦτα ἐντέλλομαι ὑμῖν.» Καὶ κιθαρῳδὸς ἀνὴρ πολλάκις τὰς ἀγυιάς διερχόμενος, καὶ ὁμηγύρει νεολαίας ἐντυχών κατὰ πάροδον, τὰς χορδὰς εὐθὺς ἐπιτείνει, καὶ τὸ πλῆκτρον ἐπιθεὶς, μέλος ἀναβάλλεται σύντονον. Ἐπεὶ οὖν καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν ἱερὰν ταύτην πανήγυριν ἐκ παρόδου συνήλθομεν, τῇ τῆς ἑορτῆς λαμπρότητι τὴν τῆς διδασκαλίας προσθήκην εἰσάξομεν. "Αλογον γὰρ τοὺς μὲν περὶ τὰς σωματικὰς ἐμπορείας επτοημένους, πρὸς ἐκείνα; ἐνασχολεῖσθαι, ὡς ἂν μὴ παρέλθοιεν τὴν πανήγυριν ἀπραγμάτευτοι, ἡμᾶς δὲ τοὺς ἐμπιστευθέντας τῆς διδασκαλίας τὸ τάλαντον, μὴ καταλαβεῖν αὐτὸ τοῖς καλοῖς ὑμῶν τραπεζίταις, ὡς ἂν διὰ τῆς τῶν ἐντολῶν ἐργασίας, πολυπλασιάσητε τὸ κάτω καταβαλλόμενον, καὶ ταῦτα πολυπληθούς οὔσης τῆς συνεκχεύσεως, καὶ πάντων κεχηνότων πρὸς τὴν ἀκρόασιν. Αὐτῶν οὖν τῶν ἀναγνωθησομένων θεολεκτῶν ῥημάτων ἀκούσωμεν. • Εἶπεν ὁ Κύριος τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς· Ταῦτα ἐντέλλομαι ὑμῖν, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους.» Τὴν ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων οἰκονομίαν πληρῶν ὁ Σωτὴρ, καὶ ἤδη πρὸς τὸ κεφάλαιον αὐτῆς ἱέμενος, ὅπερ ἦν ὁ s Matth. XXVII, 57. 60 Joan. xv, 12 seqq. contingat hoc aliquando, ut hujus ignis particeps dat, et consensus fumo involvatur, inde quam citissime exsilire, et Petri exemplo ab illa statim ruina revocari, qui postquam peccavit, exivit, ab illo scilicet lapsu recessit, et, ‹ flevit amare 31 damnuinque ita compensavit. Tantum valet pœnitentiæ remedium Dei benclicio datum. Hæc igitur scientes, 378 dilectissimi, poenitentiam amplectamur, eleemosyma, et lacrymis peccata nostra expiemus; nec unquam desistamus illud a Deo precari,ut per multos annorum circuitus pio imperatori nostro conservet potentiam, qui dum per pietatem clavum imperii dirigit, et cum morum probitate ornatus ipse sit, tum etiam diadema doctrinis exornet, verum ingenuamque laudem obtinet a virtute profectam. Huic, inquam, in pace, et tranquillitate sceptrum conservet ille qui dedit imperium Christus, qui cum Patre, et Spiritu glorificatur, et celebratur nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. HOMILIA LVI. Dicta est in festo S. Procopii(82). Hæc mando vobis. › · In illa verba: Sæpenumero cytharœdus etiam quispia n per compita obambulans, et frequenten juvenum obiter coronam offendens chorda se vestigio intendit, et admoto plectro, contentaque voce occipit cantionem. Cum igitur et nos ad sacram hanc ce'ebritatem per transitum convenerimus, ad diei festi splendorem sermonis hujus corollarium adjiciemus. Absurdum enim est eos qui fusarum opum mercaturae student, ita iis attentos esse, ut frequentem mercatum nullum prætereant, in quo non negotientur. Nos vero quibus doctrinæ tradendæ talentum commissum est, non illud apud vos optimos trapezitas in lucro ponere, ut per exercitium præceptorum depositum multiplicetur: cum præsertim frequentissimus conventus hic sit, et omnes audiendi avidissimi. Ipsa igitur prælecta verba divinu audiamus: • Dixit Jesus discipulis suis: Hæc mando vobis, ut diligatis invicem.» Cum ea, quæ humana salutis causa disposita erant, Salvator implesset, et jam ad imponendam iis summam, crucem scilicet, Francisci Scorsi notæ. Basilium, qui eum coronatum voluit a S. Ignatio patriarcha in sedem Constantinopolitanam restituto anno Christi 870 Theophaniæ solemni die testatur, qui interfuit Anastasius Biblioth. et ex eo Baron. eodem anno. Sed de his plura in Procem. Isag. 11. Diadema doctrinis. Ex hoc epilogo duo sumi vero tenuisse per aliquot annos cum ipso Leone argumenta possunt: primum quod initio monui, banc homiliam habitam Constantinopoli; præsente enim imperatore, cui bene precatur, quem laudat a morum probitate, a doctrina, habita esse videtur, atque is Constantinopoli residebat. Alterum tempore Basilii Macedonis, qui conditor templi S. Petri, ut ostendi etiam ex Joanne Curopalata, et quidem una cum filio Leone qui Sapientis cognomen obtinuit, imperantis; huic enim maxime conveniunt laudes doctrinæ et eloquentiæ. Fuit enim juris et totius philosophiæ scientissimus, quod testantur ejus opera, quæ numerata leges apud Leonclavium de jure Græco Rom. in Chronolog. præmissa operi ex Marquedo; et apud Baronium et alios. Imperium PATROL. GR. CXXXII. S. Procopii. Ejus idem festum celebrant Græci vit Idus Jul.; atque ex solemnioribus fuisse quique observarentur, colligitur ex Balsam. in Photii Nomoc. tit. vu: 'Η η', ὅτι τὸν μεγαλομάρτυρα Προκόπιον ἑορτάζομεν. Οclava dies (Julii feriata est) quod in ea magnum martyrem Procopium celebramus. De eo vide. etiamn Men. et Baron. in Notis ad Martyrol, et ejus certamina apud Surium ex Metaphraste relata tom. 1V, dicta die. .Digitized by

et mortem accederet, discipulis mysterii ministris σταυρός, καὶ ὁ θάνατος, τοὺς ὑπηρέτας τοῦ μυστη scorsim abductis extrema disponit et ultimo dat sermone mandata. Tum enim, quæ ad Patrem attinent, et ad naturalem ab ipso sui generationem: 379 tum quæ ad cognatum Spiritum quod processionem quidem habet à Patre ab ρίου, καὶ μαθητὰς ἰδίᾳ παραλαβὼν διατίθεται τού τοῖς τὰ τελευταῖα, καὶ οἱονεὶ συντακτήρια. Τάτε τοῦ Πατρὸς ἀνακαλύψας αὐτοῖς ὑψηλότερον, καὶ τὴν αὐτοῦ πρὸς αὐτὸν γνησιότητα καὶ τὴν τοῦ συγγε νοῦς αὐτοῦ Πνεύματος, εἰς τὴν ἐκπόρευσιν μὲν ἔχει Francisci Scorsi notæ. Extrema disponit. De voce outfipio, que hoc loco ponitur diximus ad hom. 6, not. It. Ad cognatum Spiritum. Vocat hoc loco Spiritum sanctum hic Pater ouyyevň, cognatum, quo vocabulo reddit eam vocem Billius, in Gregor. Nazianz. cujus locum jam conferemus, nimirum quod ab codem Patre, principioque sit productus, a quo et Filius; utitur co epitheto S. Gregor. Nazianz., ut jam dixi, orat. de Nativ. quæ est ordine 38: Οψει και καθαιρόμενον Ἰησοῦν ἐν τῷ Ἰορδάνῃ τὴν uh xá0apsiv, etc. Paucisque interjectis: Kal und τοῦ συγγενοῦς Πνεύματος μαρτυρούμενον· Εt Jesum videbis in Jordane purgatione mea purgari et cognati Spiritus testimonio celebrari. Et S. Sophronius archiep. Hierosol. in Epist. synod. reritata in synod. vi, act. 11, et approbata ab eadem synodo act. 13, in qua Epistola confessio fidei continetur: Πνεῦμα τούτοις παρέχει πανάγιον ὡς συγγενές αὐτῷ, καὶ ὁμόφυλον • Spiritum sanctum eis impertit tanquam cognatum sibi, atque connaturalem. Et in cadem Epist.: Τριάδα confitetur ὁμύουσιον, καὶ ὁμότιμον, καὶ ὁμόθρονον, συμφυᾶ, καὶ συγγενῆ· Trinitatem consubstantialem, cohonorandamque, et coassessorem, connaturalem, atque cognatum. Ita ibi vertit interpres ejus synod. S. Maximus in serm. ascetico de Incarn. Verbi Diabolus autem, qui sub exordium hominem decepit, ac ideo mortis nactus est potentiam, cum vidisset ipsum in baptismate testimonium a Patre accepisse, et sanctum Spiritum sibi cognatum, tanquam hominem de cælo suscepisse. Ita ejus interpres. Græca autem S. Maximi non exstant, quæ viderim, Quod processionem quidem habet a Patre, etc. Innuit hoc loco Græcus bic Pater Græcorum sui temporis errorein de processione Spiritus sancti, diu multumque exagitatum inter Græcos et Latinos, ac demum in concilio Florentino damnatum. Ita qui post definitionem concilii hoc modo loqueretur, neque adderet ex Filio, hæresis esset suspectus; sed cum hic Pater quadringentos fere ante Florent. conc. annos scripserit, et quidem post exortum errorem qui a Photio psendópatriarcha disseminari primum cœpit circa annum 860, tempore Nicolai pape 1, qui Magnus est dictus, sed antequam aperto schismate Græci a Latinis deficerent, quod cœpit ab anno 1054, sub imper. Constantino X, cognomento Iconomacho, el Michaele patriarcha Constant. Romæ sedente Leone 1X, quod et cardin. Bellarm. et Didacus Ruiz societ. testantur locis infra citandis; hic igitur Theophanes inter hæc tempora interjectus, cum eo modo loquatur ut dicat Spiritum sanctum habere processionem a Patre, ab utroque vero, ut æqualem mitti, et infra, cum ita loquentem Christum inducit: Spiritus quidem meus est, quia ego veritas sum, sed substantiam habet a Patre, caute quidem legendum propter illas particulas adversativas, quibus videtur errorem rejicere, non tamen schismaticus, et multominus hæreticus est dicendus; non secundum quia dogma non erat adhuc declaratum, ac definitum; et sane aliqua propositio, quæ post definitionem concilii est erronea, vel hæretica, talis non est censenda pro tempore præcedente ipsam definitionem, ut docet Suarez noster, b. De angelis, cap. 3. Neque vero dicendum est primum; noster emm hic non modo non disputat contra opimonem Latinorum, quod Theophylactus, qui itidem scripsit post Photium, facit in cap. i Joan.; unde merito ut schismaticus a Bellarmino notatur in opere Descript. Eccles.; sed nullum habet verbum exclusivum, vel negativum express:e processionis Spiritus sancti a Filio. Loquitur autem eo modo quo Græci illius temporis ante concilium Florent. et sane codem modo atque Euthymius, qui tamen nusquam a Bellarm. schismaticus appellatur. Sic autem loquitur Euthym. in cap. Joan. xv: Vide autem, quod mittit eum quidem et Filtus tanquam ejusdem cum Paire honoris, verum id a Patre, puta procedentem. Procedit itaque a Patre tanquam de ejus substantia, idco etiam omnia quæ Patris sunt novit, sicut et Filius. Et profecto verissima estejusdem eminentissimi scriptoris doctrina tradita in hac ipsa materia, lib. 1 De Christo, controv. 22 gener., cap. 28, ubi sic habet: Est autem animadver.endum, non semper fuisse necessarium non credere non esse a Filio Sp.ritum sanctum; nam antequam orire:ur et definiretur quæstio, satis erat credere Spiritum sanctum a Paire procedere, in quod includebatur etiam, quod procederet a Filio; nec erat opus quærere, an a Filio procederet, nec ne; non cnim tenemur omnia scire, sed tamen tenemur nunquam positive as›erere errores. Ita Bellarm, ex quo contendo non esse ullo modo schismaticum nostrum hune dicendum, cùm eo modo a Græcis usurpato loquatur, et positive non asseral errorem. Sed quid ego longius excusationemi hujus auctoris peto, cum in ipso decreto Eugenii IV, post concilium facto, Græci exensentur, et uniti fuisse cum Latinis dicantur, quamvis asserentes Spiritum sanctum a Patre procedere: Οἱ μὲν Γραικοί διισχυρίσαντο, ὅτι τοῦθ' ὅπερ λέγουσι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τοῦ Πατρὸς έχο πορεύεσθαι οὐ ταύτῃ τῇ διανοίᾳ προφέρουσι, ὥστε αὐτοὺς τὸν Υἱὸν ἀποκλείειν, ἀλλ' ἐπειδήπερ αὐτοῖς ἐδόκει, φασί, τοῖς Λατίνοις διαβεβαιοῦσθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, ὡς ἀπὸ δύο ἀρχῶν, καὶ δύο πνεύσεων εκπορεύεσθαι· διὰ τοῦτο ἐφυλάξαντο λέγειν, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκπορεύεσθα: ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ· Græci quidem asseruerunt, quod id, quod dicunt Spiritum sanctum ex Patre procedere, non hac mente proferunt, ut excludant Finum, sed quia eis videbatur, ut aiunt, Latinos asserere Spiritum sanctum ex Patre, et Filio procedere, tanquam ex duobus principiis, et duabus spirationibus, ideo abstinuerunt a dicendo quod Spiritus sanctus a Putre procedat, et Filio. Ita Eugenius IV. Eamdem excusationem, sive explicationem affert Gregor. Protosyncellus in Apologia pro concilio Florent. adversus Epist. Marci Ephesini, ex qua hac paucula habe• Τὸ γὰρ ἐκ τοῦ Πατρὸς οὐ τὸ μόνον δηλοί, διότι ὁ Πατέρα λέγων καὶ Υἱὸν συν vosi. Modus enim dicendi ex Patre non significat ex sulo; nam qui Patrem dicit, simul quoque Filium intelligit, etc. Quod confirmat ex Patribus Græcis mulis, quos lege apud ipsum; quin ab eodem Gregor. orthodoxi appellantur ipsi Græci, qui hoc Bodo loquebantur; nimirum ut exponitur in notis ad eamdem Apologiam additis in eodem tom. Concil. Quia Græci, quod u Latinis duo credi ponerent principia, suspectam habebant unionem illorum; non quod Filium excluderent a principio Spiritus sancti, ut videre licet in definit, concilii Florent. (eadem est atque decretum a nobis supra allatum) quodque parati essent ab Ecclesia corrigi. Ita eo loco. El profecto in horum numero habendum

HOMILIA LV. & Πέτρος καθίσταται; Θύρα μὲν αὐτός ἐστιν ὁ Χρι- Porta haec Christus est ipse qui diait: e Ego στὸς, ὁ εἰπών· Ἐγώ εἰμι ἡ θύρα· ο κλεῖς δὲ ταύτης τῆς θύρας ἡ πίστις, ἣν ἐγχειρίζει τῷ και ρυφαίῳ ὁ Κύριος· καὶ τάχα τούτῳ τῷ κλείθρῳ ἡ ἀσματίζουσα νύμφη διήνοιγε, ποθοῦσα τὸν καλὸν ἀδελφιδοῦν ὑποδέξασθαι, ταύτη τοι καὶ ἔλεγεν· • Ἐπὶ θύραις τοῦ κλείθρου ἤνοιξα ἐγὼ τῷ ἀδελ φιδῷ μου.» Δίδωσιν οὖν Πέτρῳ καὶ τοῖς κατ' ἐκεῖ. νον τὰς κλεῖς, ὡς ἂν μὲν τοῖς αἱρετικοῖς ἄβατος ἡ Ούρα εἴη τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας, καὶ ἄδυτος τοῖς δὲ πιστοῖς εὐεπίβατος, ὡς βεβαιοῦσθαι τὴν τοῦ Κυρίου ἀπόφασιν. 4 Εἴ τις οὐ γεννηθῇ δι' ύδατος, καὶ Πνεύματος, οὐ μὴ εἰσέλθη εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.» Οἱ μὲν οὖν ἐναντίοι τῆς πίστεως καὶ πολέμιοι πύλαι ᾅδου ἐκλήθησαν, ὁ δὲ Δεσπότης Εμμανουήλ, θύρα καὶ πύλη τῆς βασιλείας τῶν οὐ ρανῶν. Διὸ καὶ προτροπάδην πᾶσι βοᾷ·. Δι' ἐμοῦ ἐάν τις εἰσέλθοι, σωθήσεται, ο καὶ, ο Εἰσέλθετε διὰ τῆς στενῆς πύλης, ο τὰς πλατείας καὶ εἰς ᾅδου φερού σας ἐκκλίναντες. sum ostium *; › ejus vero clavis est fides, quam Dominus discipulorum coryphæo committit. Et fortassis hoc pessulum aperuit cantrix sponsa dilectum suam pulchrum excipere cupiens, alque verba hujusmodi dicebat: Pessulum ostii aperui ego dilecto meo,» Ðat igitur Petro, et successoribus ejus claves, ut hæreticis quidem impervia et impenetrabilis sit janua regni coelestis: fidelibus vero ad eam pateat aditus; atque ita illa Domini 376 sententia firma permaneat? • Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum cœlorum ".› Igitúr adversarii et hostes fidei portæ inferi appellati sunt. Dominus autem Emmanuel, ostium et porta regni cœlorum; unde adhortando omnes clamat: Per me si quis introierit, salvabitur ";» et: • Intrate per angustam portam "; › latas illas quæque ad inferos ducunt, declinantes. ' Αλλ' οἱ τῆς Ἑλληνικῆς ἀπάτης τὴν τρύγα έξω ῥοφηκότες, καὶ κατὰ τῆς ὑγιοῦς ἡμῶν πίστεως πολλὰς δυσφημίας, ὥς τινα βόρβορον ἐρευξάμενοι, πρὸς τοῖς ἄλλοις ληρήμασι καὶ τοῦτο εἰπεῖν ἐθρασύνθησαν, πῶς ὁ Πέτρος ἀξιωθείς τοιούτου μακα ρισμοῦ, καὶ μαρτυρηθεὶς ὑπὸ Ἰησοῦ ἐκ τοῦ Πατρὸς δεδέχθαι τὴν ἀποκάλυψιν, καὶ τὰς κλεῖς εἰληφώς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, κατὰ τὸν τοῦ Πάθους καιρὸν τρίτον ηρνήσατο τὸν διδάσκαλον, φαύλης παιδίσκης τοῦτον μορμολυξάσης, ως βρεφύλλιον; Ταῦτά φασιν οἱ τῇ ἀληθείᾳ μαχόμενοι· ἀλλ᾽ ἡμεῖς ὡς βέλη νηπίων τὰς τοιαύτας πληγὰς τῶν ἐναντίων ἡγού μενοι, οὕτω ταύτας ἀποκρουόμεθα. Φαμὲν γὰρ, ὡς οἰκονομία ἦν ἐκ Θεοῦ παραχώρησις τῆς τοῦ Πέτρου ἀρνήσεως. Ἐπειδὴ γὰρ ὑπὲρ τοὺς ἄλλους συμφοιτητὰς ἐκαυχήσατο συναποθανεῖν τῷ μυσταγωγῷ, οὐ πάνυ περισκεψάμενος τῆς σαρκὸς τὴν ἀσθένειαν· καίτοι τοῦ Κυρίου διαβεβαιοῦντος, ὡς πάντες σκανδαλισθήσεσθε· διὰ τοῦτο ἔδει καὶ αὐτὸν ἐλεγχθῆναι ὡς ἄνθρωπος ἦν, δειλίᾳ σαρκικῇ ὑποκεί μενος, καὶ τοῦ Κυρίου δειχθῆναι τὸν λόγον ἐπαληθεύοντα, καὶ τὴν ἄρνησιν προμηνύσαντα. Τοῦτο πέπονθε καὶ Δαβὶδ ὁ προφήτης καὶ βασιλεύς. Τῆς πρεπούσης γὰρ ἐκστὰς καταστάσεως, τὴν ὑπερήφανον ἐκείνην ἀφῆκε φωνήν, «Οὐ μὴ σαλευθῶ εἰς protegente virtute destitutus paulisper esset, 2 τὸν αἰῶνα.» Διὰ τοῦτο μικρὸν ἐγκαταλειφθείς Verum qui Græcorum errores instar fæcis absorbuere, et contra sanam stram fidem multas blasphemnias, quasi canum eructant; cæteris deliramentis hoc etiam ausi sunt addere, quomodo Petrus eo dignitatis evectus, ut et Jesu voce beatus prædicaretur, et ejusdem testimonio a Patre revelationem habuisse diceretur, et claves regni cœlestis acciperet, Passionis tempore ter negavit magistrum suum, quasi puellulas levis cujusdam ancillulæ larva perterrefactus? Hæc dicunt, qui veritatem oppugnant. Nos vero hos adversariorum ictus, quasi infantium tela reputantes, sic ea depellimus. Dicimus enim Dei dispensatione negationem Petri permissam. Quoniam enim super cæteros discipulos se gloriatione efferebat, commoriturum se cum Domino jactans, carnis imbecillitatem non bene dispiciens; cum præsertim scandalum passuros omnes Dominus affirmasset; ideo oportebat ostendi, ipsum quoque hominem esse humano timori subjectum, et Dominum vera dicere, qui negationem ante prædixerat. Hoc etiam David prophetæ et regi contigit. Cum enim de statu mentis conveniente excessisset, superbam illam vocem emisit: < Non movebor in æternum ". Ideo cum a divina ipsum 1œda voluptate subactus præter adulterii flagitium ss Matth. vn, 13. Francisci Scorsi nota. 30 Joan. x, 9. ³¹ Joan. 111, 5. * Joan. x, 9. Porta hac Christus est. Pauca admodum fragmenta deesse in ms. Vat, comperi ex aliis mss. quae habui, ac praesertim ex Patribus de quibus supr. not. 54. Igitur hæc θύρα μὲν αὐτός ἐστιν, ibi omissa, et quidem vitio properantis librarii quis non videt? supra eliam φήμη γὰρ ἐπικρατεῖ ὡς ἥξει πάλιν Ηλίας ἐπὶ τῆς γῆς, quæ subjecta ratio ab auctore sensum illius complet; prætermissa vero fuerat in Val. eodem vitio. El successoribus ejus. Quid hoc illustrius, et clarius ad seriem Romanorum pontificum S. Petro • Psal. XXIX, succedentium, eorumque auctoritatem affirmandam quibus cum datas claves lic Pater asserat δίδωσιν οὖν Πέτρῳ, καὶ τοῖς κατ᾽ ἐκεῖνον τὰς κλεῖς· Dat igitur Peiro, et successoribus ejus claves, absque dubio eos esse caput totius Ecclesiæ fatetur´et docet; quid ad hæc aggerere, vel obgannire possunt Græculi hujusce temporis schismatici? quid hæretici cæteri novatores; adversus quos satis multa multi scriptores suc. Bellar. Conirou. de Pont. Roman.; Franc. Turr. loco supra citato Maldon. in hunc locum.

et mortem accederet, discipulis mysterii ministris σταυρός, καὶ ὁ θάνατος, τοὺς ὑπηρέτας τοῦ μυστη scorsim abductis extrema disponit et ultimo dat sermone mandata. Tum enim, quæ ad Patrem attinent, et ad naturalem ab ipso sui generationem: 379 tum quæ ad cognatum Spiritum quod processionem quidem habet à Patre ab ρίου, καὶ μαθητὰς ἰδίᾳ παραλαβὼν διατίθεται τού τοῖς τὰ τελευταῖα, καὶ οἱονεὶ συντακτήρια. Τάτε τοῦ Πατρὸς ἀνακαλύψας αὐτοῖς ὑψηλότερον, καὶ τὴν αὐτοῦ πρὸς αὐτὸν γνησιότητα καὶ τὴν τοῦ συγγε νοῦς αὐτοῦ Πνεύματος, εἰς τὴν ἐκπόρευσιν μὲν ἔχει Francisci Scorsi notæ. Extrema disponit. De voce outfipio, que hoc loco ponitur diximus ad hom. 6, not. It. Ad cognatum Spiritum. Vocat hoc loco Spiritum sanctum hic Pater ouyyevň, cognatum, quo vocabulo reddit eam vocem Billius, in Gregor. Nazianz. cujus locum jam conferemus, nimirum quod ab codem Patre, principioque sit productus, a quo et Filius; utitur co epitheto S. Gregor. Nazianz., ut jam dixi, orat. de Nativ. quæ est ordine 38: Οψει και καθαιρόμενον Ἰησοῦν ἐν τῷ Ἰορδάνῃ τὴν uh xá0apsiv, etc. Paucisque interjectis: Kal und τοῦ συγγενοῦς Πνεύματος μαρτυρούμενον· Εt Jesum videbis in Jordane purgatione mea purgari et cognati Spiritus testimonio celebrari. Et S. Sophronius archiep. Hierosol. in Epist. synod. reritata in synod. vi, act. 11, et approbata ab eadem synodo act. 13, in qua Epistola confessio fidei continetur: Πνεῦμα τούτοις παρέχει πανάγιον ὡς συγγενές αὐτῷ, καὶ ὁμόφυλον • Spiritum sanctum eis impertit tanquam cognatum sibi, atque connaturalem. Et in cadem Epist.: Τριάδα confitetur ὁμύουσιον, καὶ ὁμότιμον, καὶ ὁμόθρονον, συμφυᾶ, καὶ συγγενῆ· Trinitatem consubstantialem, cohonorandamque, et coassessorem, connaturalem, atque cognatum. Ita ibi vertit interpres ejus synod. S. Maximus in serm. ascetico de Incarn. Verbi Diabolus autem, qui sub exordium hominem decepit, ac ideo mortis nactus est potentiam, cum vidisset ipsum in baptismate testimonium a Patre accepisse, et sanctum Spiritum sibi cognatum, tanquam hominem de cælo suscepisse. Ita ejus interpres. Græca autem S. Maximi non exstant, quæ viderim, Quod processionem quidem habet a Patre, etc. Innuit hoc loco Græcus bic Pater Græcorum sui temporis errorein de processione Spiritus sancti, diu multumque exagitatum inter Græcos et Latinos, ac demum in concilio Florentino damnatum. Ita qui post definitionem concilii hoc modo loqueretur, neque adderet ex Filio, hæresis esset suspectus; sed cum hic Pater quadringentos fere ante Florent. conc. annos scripserit, et quidem post exortum errorem qui a Photio psendópatriarcha disseminari primum cœpit circa annum 860, tempore Nicolai pape 1, qui Magnus est dictus, sed antequam aperto schismate Græci a Latinis deficerent, quod cœpit ab anno 1054, sub imper. Constantino X, cognomento Iconomacho, el Michaele patriarcha Constant. Romæ sedente Leone 1X, quod et cardin. Bellarm. et Didacus Ruiz societ. testantur locis infra citandis; hic igitur Theophanes inter hæc tempora interjectus, cum eo modo loquatur ut dicat Spiritum sanctum habere processionem a Patre, ab utroque vero, ut æqualem mitti, et infra, cum ita loquentem Christum inducit: Spiritus quidem meus est, quia ego veritas sum, sed substantiam habet a Patre, caute quidem legendum propter illas particulas adversativas, quibus videtur errorem rejicere, non tamen schismaticus, et multominus hæreticus est dicendus; non secundum quia dogma non erat adhuc declaratum, ac definitum; et sane aliqua propositio, quæ post definitionem concilii est erronea, vel hæretica, talis non est censenda pro tempore præcedente ipsam definitionem, ut docet Suarez noster, b. De angelis, cap. 3. Neque vero dicendum est primum; noster emm hic non modo non disputat contra opimonem Latinorum, quod Theophylactus, qui itidem scripsit post Photium, facit in cap. i Joan.; unde merito ut schismaticus a Bellarmino notatur in opere Descript. Eccles.; sed nullum habet verbum exclusivum, vel negativum express:e processionis Spiritus sancti a Filio. Loquitur autem eo modo quo Græci illius temporis ante concilium Florent. et sane codem modo atque Euthymius, qui tamen nusquam a Bellarm. schismaticus appellatur. Sic autem loquitur Euthym. in cap. Joan. xv: Vide autem, quod mittit eum quidem et Filtus tanquam ejusdem cum Paire honoris, verum id a Patre, puta procedentem. Procedit itaque a Patre tanquam de ejus substantia, idco etiam omnia quæ Patris sunt novit, sicut et Filius. Et profecto verissima estejusdem eminentissimi scriptoris doctrina tradita in hac ipsa materia, lib. 1 De Christo, controv. 22 gener., cap. 28, ubi sic habet: Est autem animadver.endum, non semper fuisse necessarium non credere non esse a Filio Sp.ritum sanctum; nam antequam orire:ur et definiretur quæstio, satis erat credere Spiritum sanctum a Paire procedere, in quod includebatur etiam, quod procederet a Filio; nec erat opus quærere, an a Filio procederet, nec ne; non cnim tenemur omnia scire, sed tamen tenemur nunquam positive as›erere errores. Ita Bellarm, ex quo contendo non esse ullo modo schismaticum nostrum hune dicendum, cùm eo modo a Græcis usurpato loquatur, et positive non asseral errorem. Sed quid ego longius excusationemi hujus auctoris peto, cum in ipso decreto Eugenii IV, post concilium facto, Græci exensentur, et uniti fuisse cum Latinis dicantur, quamvis asserentes Spiritum sanctum a Patre procedere: Οἱ μὲν Γραικοί διισχυρίσαντο, ὅτι τοῦθ' ὅπερ λέγουσι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τοῦ Πατρὸς έχο πορεύεσθαι οὐ ταύτῃ τῇ διανοίᾳ προφέρουσι, ὥστε αὐτοὺς τὸν Υἱὸν ἀποκλείειν, ἀλλ' ἐπειδήπερ αὐτοῖς ἐδόκει, φασί, τοῖς Λατίνοις διαβεβαιοῦσθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, ὡς ἀπὸ δύο ἀρχῶν, καὶ δύο πνεύσεων εκπορεύεσθαι· διὰ τοῦτο ἐφυλάξαντο λέγειν, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκπορεύεσθα: ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ· Græci quidem asseruerunt, quod id, quod dicunt Spiritum sanctum ex Patre procedere, non hac mente proferunt, ut excludant Finum, sed quia eis videbatur, ut aiunt, Latinos asserere Spiritum sanctum ex Patre, et Filio procedere, tanquam ex duobus principiis, et duabus spirationibus, ideo abstinuerunt a dicendo quod Spiritus sanctus a Putre procedat, et Filio. Ita Eugenius IV. Eamdem excusationem, sive explicationem affert Gregor. Protosyncellus in Apologia pro concilio Florent. adversus Epist. Marci Ephesini, ex qua hac paucula habe• Τὸ γὰρ ἐκ τοῦ Πατρὸς οὐ τὸ μόνον δηλοί, διότι ὁ Πατέρα λέγων καὶ Υἱὸν συν vosi. Modus enim dicendi ex Patre non significat ex sulo; nam qui Patrem dicit, simul quoque Filium intelligit, etc. Quod confirmat ex Patribus Græcis mulis, quos lege apud ipsum; quin ab eodem Gregor. orthodoxi appellantur ipsi Græci, qui hoc Bodo loquebantur; nimirum ut exponitur in notis ad eamdem Apologiam additis in eodem tom. Concil. Quia Græci, quod u Latinis duo credi ponerent principia, suspectam habebant unionem illorum; non quod Filium excluderent a principio Spiritus sancti, ut videre licet in definit, concilii Florent. (eadem est atque decretum a nobis supra allatum) quodque parati essent ab Ecclesia corrigi. Ita eo loco. El profecto in horum numero habendum

HOMILIA LVI. ἀγάπην ἐντολὴν καίνην εἴρηκε, δευτέραν αὐτὴν τά- piam discendi cupidus merito exquirat, qua ratione ξαντος μετὰ τὴν εἰς Θεὸν ἀγάπην εὐθύς. Επών mutuam charitatem 'novum dixerit esse præccγάρο ο Αγαπήσεις Κύριον τόν Θεόν σου, ο ἐπάγει ptum, cum jam illud post dilectionein in Deum seγοργῶς· ι Καὶ τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν. ο Φαμέν cundo statim loco statuisset. Ubi enim dixisset: οὖν, ὡς ὁ μὲν νόμος στοιχειωτικὸς ὢν καὶ μὴ ἔχων • Diliges Dominum Deum tuum, subjicit statim: τὸ τελειοῦν, μέχρι τούτου τὸ τῆς ἀγάπης κάλλιστον ‹ Et proximum tuum sicut te ipsum “. › Dicimus χρῆμα νομοθετεῖ, εἰς ὅσον τις ἑαυτὸν ἀγαπᾷ· ὁ δὲ igitur, quod cum lex esset elementaria, nec perΣωτὴρ ἑαυτὸν ὑπόδειγμα τίθησι. Φησὶ γὰρ, ο ἵνα ficiendi vim contineret, charitatem rem præstanἀγαπᾶτε ἀλλήλους, καθώς ἐγὼ ἠγάπησα ὑμᾶς κ tissimam eatenus lege præcepit, quatenus quis se Πῶς δὲ οὗτος ἠγάπησεν ἡμᾶς; Ἐχθροὺς ὄντας, καὶ ipsum diligeret; Salvator vero semetipsum λειποτάκτας, καὶ αὐτομόλους ἑαυτοὺς τῷ τυράννῳ proponit exemplum; ait enim:. Ut diligatis invi-. ἀπεμπολήσαντας, δέδωκε τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, καὶ cem, sicut ego dilexi vos t. Quo vero modo nos τέθηκε τὸ μέγα ὄντως αἷμα, καὶ περιβόητον, καὶ dilexit? Cum inimici, et desertores ordinis τοῦ τυράννου ἐξείλατο. Καὶ γοῦν ἔλεγεν αὐτοῖς essemus, nosque ipsos sponte tyranno vendidisse- • Μείζονα ταύτης τῆς ἀγάπης οὐδεὶς ἔχει, ἵνα τις mus, animam suam tradidit, et sanguinem ilτὴν ψυχὴν αὐτοῦ θῇ ὑπὲρ τῶν φίλων αὐτοῦ.» Ἐπεὶ Blun nobilissimum, magnique revera preti οὖν ὁ μὲν νόμος, ὡς ἑαυτὸν ἀγαπᾶν τὸν πλησίον in sacrifcium obtulit, atque ita nos a tyranno liπαρακελεύεται, καὶ θανατοῦν, εἰκότως ὠνόμασεν beravit, et ideo dixit illis: • Majorem lac charitaαὐτὴν καινὴν ἐντολήν. «Εἰ ὁ κόσμος ὑμᾶς μισεῖ, tem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis γινώσκετε ὅτι ἐμὲ πρῶτον ὑμῶν μεμίσηκεν.» pro amicis suis ". Quoniam igitur lex quidem Επειδή παραπλέκειν ἐβούλετο τῷ λόγῳ καὶ ὅσα οι proximum, ut se ipsum, diligere unicuique præciμαθηταὶ πείσεσθαι ἔμελλον, τὰς ἐπιβουλὰς, τὰς pit, Evangelium vero etiam mortem oppetere, θλίψεις, τὸ μέσος, τὸν διωγμόν. Ην γὰρ ἐπάναγκες jure ipsum novum præceptum vocat: Si mundus ταῦτα προειδέναι αὐτούς, ὡς ἂν ταῖς Δεσποτικαῖς vos odit, scitote, quia me priorem vobis odio ha¨ προῤῥήσεσιν επερειδόμενοι, ἀκράδαντοι μένειεν buit. Quoniam adnectere sermoni volebat quot et τοῖς πειρασμοῖς, καὶ πάσχοντες κουφότερον φέροιεν quanta essent passuri discipuli, insidias, aflictaτῆς προγνώσεως τοῦ παθεῖν τὴν ἐκ τοῦ φόβου δει tiones, odium, insectationes; necesse siquidem λίαν ἐπαμβλυνούτης. Διὰ τοῦτο τὰ ἑαυτοῦ αὐτοῖς erat ab illis hæc ante esse provisa, ut Domini præπαρατίθησιν. Οἶδε γὰρ ἐρεθίζειν πρὸς μίμησιν τὸ dictione suffulti in ipsis tentationibus firmi permaτῶν κρειττόνων ὑπόδειγμα. Φησὶν οὖν, ὅτι οὐ χρὴ, nerent, et inter patiendum levius ea ferrent, quippe λυπεῖσθαι, εἰ τοσούτοις ἀνιαροῖς προσπαλαίσητε. Ει cum præscientia patiendi retundat ignaviam ex tiγὰρ ἐμοῦ τοῦ Δεσπότου οὐκ ἐφείσαντο, ποίαν εἰς more profectam: idcirco etiam quæ sibi erant ὑμᾶς φειδὼ ἐπιδείξονται; Εἰ τοσαῦτα πρὸς τὸν δι- eventura, sub oculos illis 380 ponit. Solet enim δάσκαλον ἐπεπαρνήκεισαν, τί οὐκ ἂν πρὸς τοὺς ad imitationem incitare majorum exemplum. Ait μαθητές διαπράξαιντο; Ἐπειδὴ γὰρ ὑμᾶς ἐκ τῶν igitur: Non convenit înœrore vos affici, si cum πονηρῶν συναγήγερκα, ἀκολούθως ὑμᾶς οἱ πονηροί tot molestiis conflictabimini. Si enim mihi Domino μεμισήκασιν. Αλλ' ἐνταῦθα γενομένῳ, κάλλιστόν τι non pepercerunt, quam erga vos misericordiam μοι δοκεῖ διελεῖν τοῦ κόσμου τὰ σημαινόμενα. Ομώ- ostendent? si tantopere debacchati sunt in magiνυμον γάρ τι ἡ κόσμος φωνή, πολλαχώς λαμβανόμε strum, quæ in discipulos non perpetrabunt, quoνον· αὐτῆς δὴ πρότερον επιμνησθῶμεν τῆς λέξεως. niam enim vos ex malorum numero exemptos congregavi, consequenter improbi vos oderunt. Sed enim optimum factu mihi videtur hoc loco, si omnia, quæ significantur κόσμου vocabulo distinguam. Cum enim ambigua sit hæc vox κόσμος, multifariam acclpitur. Sed prius lectionis ipsius reminiscamur: ** Matth. xx11, 37. ** Joan, xiv, 35. 63 ts Joan. xv, 13. Francisci Scorsi nota. Salvator vero. Ο δὲ Σωτὴρ ἑαυτὸν ὑπό δειγμα τίθησι. Hæc refecta ex G. c., quæ deerant in Panorm. Esse vero necessaria nemo non videt; sequitur enim: Φησί γάρ "Ινα ἀγαπᾶτε. Et desertores ordinis. Λειποτάκται quid proprie, et unde vocabuli hujus origo, egimus ad liom. 7, not. 33. Et sanguinem illum. Vide locum insignem Gregor. Nazianz. quem etiam tractavit noster adl hom. 24, not. 55. Evangelium vero, etc. In utroque codice, quo usus smin in hac homilia traducenda, desunt absque dubio paucula verba ad sensum auctoris integrum omnino necessaria, sic enim utrobique scriptum est: Ἐπεὶ οὖν ὁ μὲν νόμος ὡς ἑαυτὸν ἀγαπᾶν τὸν πλησίον παρακελεύεται, καὶ θανατῶν εικότως, etc: Quoniam igitur leæ quidem proximum ut seipsum diligere precipit, et more jure, etc.; ex quibus ita positis, quis non videt mancum, et abruptum esse sensum auctoris? qui cum evangelicam legem opponat antiquæ, aliquid tribuat necesse est alteri, quod aliera non habebat, adeoque novum charitatis præceptum esse videatur quod ille probandum proposuit. Quod igitur deesse videtur in Latina versione, expressi additis his duobus vocíbus inter Παρακελεύεται οι θανατον Evangelium vero etiam mortem oppetere; Grære fuisset addendum Εὐαγγέλιον δὲ καὶ θανατᾷν, sed malui asterisco notare defectum, quam aliquid ad Græcum textum assuere, qui ex Latino jam satis explicatur.

9$0 • Εἰ ἐκ τοῦ κόσμου ἦτε, ὁ κόσμος ἂν τὸ ἴδιον ἐφίλει· ὅτι δὲ ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ ἐστὲ, ἀλλ᾽ ἐγὼ ἐξελεξάμην ὑμᾶς ἐκ τοῦ κόσμου, διὰ τοῦτου μισεί ὑμᾶς ὁ κόσμος.» Κόσμος λέγεται τὸ ἐξ οὐρα και καὶ γῆς, καὶ τῶν ἐν μέσῳ σύστημά τε καὶ σύγκριμα, καθ᾽ ὅ δημιουργὸν τοῦ κόσμου φαμὲν τὸν Θεόν. Κόσμος καὶ ἡ τοῦ κάλλους ἁρμονία, καὶ διακόσμησις κατὰ τὸ ὑμνούμενον ἐν τῇ ᾠδῇ Μανασσῇ· Ο ποιή. σας τὸν οὐρανὸν, καὶ τὴν γῆν, σὺν παντὶ τῷ κόσμῳ αὐτῶν.» Κόσμος καὶ ἡ τοῦ λαοῦ πληθύς· καὶ γοῦν ἔλεγον οἱ θεοστυγεῖς ἀρχιερεῖς περὶ τοῦ Χριστοῦ· • Ιδε ὁ κόσμος ἀπῆλθεν ὀπίσω αὐτοῦ. ὁ Ἔστι δ' ὅτε καὶ ἡ κοσμική κακία, καὶ ἡ δελεάζουσα ἡδονή. καὶ ἡ πρὸς τὴν ὕλην ἀνάφυρσις, καθ᾽ ὅ τοὺς ἐν αὐτ τοῖς βιοῦντας, κοσμικοὺς ὀνομάζομεν. Λέγοιτο δ᾽ ἂν ποτε κόσμος, καὶ ἡ ἐξ ἐναντίου τούτων ἐπίπονος ἐργασία τῶν ἀρετῶν, ἣν ὁ Κύριος δι' ἑαυτοῦ τε λεώτερον ἔδειξεν. Ελεγε γοῦν τοῖς μαθηταῖς· • Ἐξῆλθον παρὰ τοῦ Πατρὸς, καὶ ἐλήλυθα εἰς τὸν κόσμον· πάλιν ἀφίημι τὸν κόσμον, καὶ πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα, ο τουτέστι κενώσας ἐμαυτὸν τῆς ἀμόχθου θεότητος, ἦλθον εἰς τὸν ἐπίπονον κόσμον, τῆς ἐναρέτου πολιτείας, ὁδὸς ὑμῖν γενέσθαι τῆς εἰς αὐτὴν εἰσελεύσεως· νῦν δ' ἄπειμι ταύτην ἀφείς· καὶ τάχα τοῦτ᾽ ἦν, ὅπερ ἡ Μάρθα εἶπεν αὐτῷ· «Σύ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ὁ εἰς τὸν κόσμον ἐλθών, ο τὸν κόσμον ἐμφαίνουσα τῶν ἀρετῶν. Δο εἶ δὲ καὶ τοῖς μαθηταῖς ὁ Σωτὴρ περὶ τοιούτου κόσμου λαλεῖν. ὁ Ἐν τῷ κόσμῳ θλίψιν ἔξετε· › τεθλιμμένη γὰρ, καὶ στενὴ ἡ τῆς ἀρετῆς ὀδός. Οὕτω γοῦν τῆς ὁμωνυμίας διαιρεθείσης, προσήκει νοεῖν ὡς ὁ Σωτὴρ ἐνταῦθα κόσμον ἐκάλεσε τὴν κοσμικήν τύρβην, καὶ κακίαν, καὶ τοὺς ταύτην ἐνησκημένους φαύλους, καὶ πονηρούς. «Εἰ ἐκ τοῦ κόσμου ἦτε, ὁ κόσμος ἂν τὸ Si de mundo essetis, mundus quod suum erat diligeret: quia de mundo non estis, sed ego vos elegi de mundo, ideo mundus vos odit. • Mundus dicitur quod ex colo, terraque, et bis quæ in medio sunt interjecta, constitutum atque compactum est: juxta quam significationem Deum mundi fabricatorem vocamus. Κόσμος etiam pulchritudo ex partium proportione consurgens, et quidam ornatus, pro ut in Manassa cantico decantatum est illud: «Qui fecisti cœlum et terrain, cum omni ornatu eorum. Mundus etiam dicitur populi multitudo; unde invisi Deo pontifices de Christo dicebant: Ecce mundus tolus post eum abit “. › Est etiam quando et “mundi malitia, `et voluptatis illecebra, et ipsa rerum in materia concretarum colluvio mundus dicatur, unde mundanos appellamus eos qui his dediti vitam agunt. Κόσμος etiam dici aliquando posset aliquid his dictis oppositum, laboriosa scilicet virtutum exercitatio, quam Dominus in seipso perfectissime osten - dit; dixit enim discipulis: ‹ Exivi a Patre, et veni in mundum iterum relinquo mundum, et vado ad Patrem “;» hoc est, exinaniens me ipsum divinitate laboris experte, veni in hunc mundum, laboriosam videlicet vitæ per virtutem actæ rationem, ut viam voluis præirem, per quam ingrediremini ad illam: nunc vero eam relinquens discedo. Et fortassis hoc erat quod ipsi Martha dicebat: ‹ Tu es Christus Filius Dei, qui in hunc mundum venisti **, › mundum scilicet virtutum insinuans. Videtur vere etiam de hoe mundo discipulis Salvator locutus: c In mundo pressuram habebitis; s arcta enim est et angusta virtutis via ". 381 Hoc igitur modo ambiguitate distincta, et explicata intel49 Joar, x11, 19. 48 Jone. XVI, 20. 46 Joan, x1, 28. *7 Joan. xvi, 33. 48 Matth. vi, 12. Fracisci Scorsi nota. Mundus dicitur. Omnes significatus quos in Græca voce κόσμος inesse tradit hic auctor, convenire possunt etiam voci Latina respondenti, mundus. dempta postrema. Primam omnes sciunt, qui Latine sciunt. Cic. De nat. deor. lib. 11: Principio ipse mundus deorum hominumque causa factus est, quæcunque in eo sunt, et parata ad fructum hominum, et inventa sunt. Missos facio poetas qui ea voce sæpius, et obvii sunt pueris. Plinius de utraque, cap. 4, lib. u Hist. nat.: Quem κόσμον Græci nomine ornamenti appellaverunt, eum el nos a perfecta, absolutaque elegantia, mundum. Ita Plinius; ex quo vides, qua ratione mundus appelletur machina universi. Secunda significatio TOU κόσμου, qua pulchritudinem, ornatumve signal, allucet in voce Latina mundus cumi mundus muliebris, satis Latine pro ornatu usurpatur. Liv. lib. 1 De bello Maced.: Non aurum modo iis, sed postre mo quoque vestem, mundumque omnem muliebrem ademit. Accius: Cum virginali mundo clam pater. Atque hæ duæ significationes apud veteres latini - tatis auctores sunt in usu, reliquæ duæ postremæ apud ecclesiasticos. Nam quæ in mundo versantur, el potius ad ethesim, quam ad physicam spectantia continentur. SS. Patres Graeci τὸν κόσμον, Latini mundum dicuut; ejusque in sacris Litteris no: infrequens usus exempla sunt obvia. Quartam denique significationem huic penultimæ contrariam, qua non voluptates et commoda hujus vitæ mundi nomine significantur, sed labores potius, et molestie in virtutum exercitatione susceptæ apud Latinos Patres nondum reperi. Occurrit vero legenti mihi S. Maximni Centurias; nam OEcon. cent. iv, cap. 70, ita distinguit hanc significationem ex illo loco Joan. 1: Erai lux vera, quæ illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Certe non omnis homo qui venit in hunc mundum illuminatur a verbo; plures enim manent non illuminati, et lumine cognitionis carentes; sed omnis procul dubio homo, qui propria voluntate motus pergit in verum mundum virtutum. Omnis enim, qui a nativitate spontanea pulsus in veritate venit in hujus generis mundum, a verbo sane illuminatur, accipiens habitum virtutis immotum, et cognitionis veræ scientiam peccato immunem. Ita S. Maximus ex versione Joannis Pici. Nam Græca nondum exstiterunt. Hic igitur S. Maximus vocem κόσμον, quam sine dubio posuit eo loco, ut ex Latino mundus, et tota sententia planum est, in tertio significatu ex dictis primum accepit, quatenus signat homines in mundo contentos; at vero secundo loco in postremo quatenus eos qui in hac vita, virtutis ergo se exercent et anacerant. Atque ex hac nota multos alios harum homiliarum locos percipies, quorum explanationem ad hanc remisi.

HOMILIA LVI. ἴδιον ἐφίλει.» "Ορα πῶς αὐτοῖς λεληθότως πλέκει η ligendus est Salvator hoc loco vocasse mundum, τὸν ἔπαινον. Ἐπειδὴ γὰρ ἔδει παραμυθήσασθαι διὰ τὰ μέλλοντα τούτοις συμβήσεσθαι, μέρος δὲ κράτιστον παραμυθίας ὁ ἔπαινος, τὸν λόγον κίρνησιν ἐξ ἀμφοῖν. Ο γοῦν λέγει, τοῦτό ἐστι σαφὴς ἔνδειξις τῆς ὑμῶν ἀρετῆς τὸ μισεῖσθαι ὑπὸ τῶν μισούντων αὐτήν. Εἰ γὰρ φιλεῖ ἔπεσθαι τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον, εὔδηλον, ὡς καὶ ὑμᾶς ἠγάπησαν οἱ λέκτορες τῶν κακῶν, εἴπερ ἦτε τῆς αὐτῶν φαυλότητος μιμηταί. Νῦν δ' οὕτως ἀπεναντίως ἔχοντες πρὸς αὐτοὺς, ἀκολούθως μισήσουσι. Καὶ τὴν ἑξῆς δὲ ῥῆσιν τοῖς τῶν ἐπαίνων ἄνθεσι κατεποίκιλεν· ἐν γὰρ τῷ εἰπεῖν· • Ἐγὼ ἐξελεξάμην ὑμᾶς ἐκ τοῦ κόσμου,» τὴν πρὸς τοὺς ἄλλους ὑπεροχὴν αὐτοῖς ὑπηνίξατο. Ο γὰρ ἐκλεγόμενος, τὸ κρεῖττον εκλέγεται· δῆλον οὖν ὡς εὐφυεστέρους, καὶ δεκτικοὺς τῶν καλῶν τῶν ἄλλων πάντων ὑμᾶς προετίμησα. Καὶ ἀποξύσας πᾶσαν κοσμικὴν πονηρίαν, μετήγαγον πρὸς τὴν ἐπαινουμένην ἀλλοίωσιν· διὰ τοῦτο μισοῦσιν ὑμᾶς οἱ κοι σμική συμπεφυρμένοι θολότητι. mundanas turbas, ac vitia, et in iis versantes homines nequam et improbos. Si de mundo essetis, mundus quol suum erat, diligeret. Adverte quomodo illorum laudem sensim attexat. Quoniam enim illis propter eventura mala consolationem adhiberi oportebat, ad consolandum autem laudatio valet, utrumque suo sermone complectitur. Hoc igitur est, quod dicit. Vestræ virtutis perspicuum est argumentum ab iis qui eam oderunt, odio vos haberi. Si enim simile simili copulari amat, amore vos profecto prosequerentur ii qui male agunt, si vos ipsos imitaremini, idque sequitur evidenter; nunc vero oppositum fit, ut quoniam contrario modo affecta estis, vos odio persequantur. Sequentem item orationem foribus laudum aspergit; dicendo siquidem: c Ego vos clegi de mundo,» quod aliis insi præcellant, latenter insinuavit. Nam qui eligit, præstantius eligit; manifestum est igitur vos meliore naturæ habitu præditos, et ad bonum capienomni mundi pravitate a vobis abstersa, ad laudabioderunt, qui sunt mundana fæce commisti. dum aptiores aliis a me fuisse præpositos: et lem traduxi, et commutavi statum; ideoque vos • Μνημονεύετε τοῦ λόγου, οὗ ἐγὼ εἶπον ὑμῖν· Οὐκ ἔστι δοῦλος μείζων τοῦ κυρίου αὐτοῦ.» Εἰ ἐγώ, φησί, Κύριος ὧν οὐκ ἠνηνάμην ὑπὲρ δούλων, καὶ παρὰ δούλων τοσαῦτα παθεῖν, οὐ χρὴ ἀνιᾶσθαι δε· σποτικῶν κοινωνοῦντας παθῶν. Καὶ γὰρ καὶ δοῦλος ἔστ᾽ ἂν ᾖ δοῦλος, οὐκ ἔσται μείζονα αὐτοῦ τοῦ δε σπότου ἔχων τιμήν. Εἰ οὖν ἐμὲ ἐδίωξαν ζητοῦντες τὴν ψυχὴν τοῖς τοῦ θανάτου βρόχοι; περιβαλεῖν, ἑπομένως καὶ ὑμεῖς ὑπ' αὐτῶν διωχθήσεσθε. Κάν οὖν κηρυττόντων ὑμῶν τὰ συμφέροντα, βύσωσι τὰς ἀκοὰς μὴ πειθόμενοι, ἐννοήσατε, ὡς οὐδὲ τὸν ἐμὸν λόγον ετήρησαν. • ᾿Αλλὰ ταῦτα πάντα ποιήσουσιν ὑμῖν διὰ τὸ όνομά μου, ὅτι οὐκ οἴδασι τὸν πέμψαντά με.» Οὐ μέχρις ἐμοῦ, φησί, τούτοις ἡ ἄγνοια, ἀλλὰ δὴ καὶ αὐτὸν ἀγνοοῦσι τὸν Πατέρα, ὑφ' οὗ ἀπεστάλην, ὡς ὁμοούσιος. Τὸ δὲ «Διὰ τὸ ὄνομά μου» προσέθηκεν, ἐπειδὴ σχετικὸν τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς πρὸς τὸν Υἱόν. Οὔτε γὰρ Πατὴρ ἄνευ Υἱοῦ, οὔτε Υἱὸς ἄνευ Πατρός. Ἐπεὶ οὖν ἀγνοοῦσι, φησί, τὸ ὄνομά μου, ὅτι Υιός εἰμι, οὐδὲ τὸν πέμψαντά με Πατέρα ἴσασιν. • Εἰ μὴ ἦλθον, καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον. «Οὐδεμία, φησί, τοῖς Ἰουδαίοις λέλειπται πρόφασις· πάντα γὰρ εὐηγγελισάμην αὐτοῖς τὰ ὀνήσιμα καὶ σωτηρίας εχόμενα, ὥστε περιῄρηται αυτ τοῖς πᾶσα λαβή. Ἐπεὶ δὲ ἡ τοῦ Σωτῆρος διδασκαλία πάντων ἐξῄρητο, ὁ γὰρ ἔργοις ἐπλήρωσε, ταῦτα λόγοις ἐδίδαξε, διὰ τοῦτό φησιν·. Εἰ τὰ ἔργα μὴ ἐποίησα ἐν αὐτοῖς, ἃ οὐδεὶς ἄλλος πεποίηκεν, ἁμαρ τίαν οὐκ εἶχον.» Τίνα δὲ τὰ ἔργα; Νεκροὶ ἐγειρό μενοι, τυφλοὶ ὀμματούμενοι, παράλυτοι αρμοζόμε νοι, δαίμονες έλαυνόμενοι, κύματα πεζευόμενα, ποικίλα πάθη φυγαδευόμενα. Τοιούτων οὖν ἔργων Ιουδαίοι γενόμενοι θεαταί, ποίαν εὕρωσιν ἀπολογίας ὁδόν; ‹ Mementote sermonis quem ego dixi vobis: Non est servus major domino suo. › Si ego, inquit, cum essen Dominus non recusavi, quominus et a servis et pro servis tot ac tanta perpeterer, non moleste ferre convenit servos, si Domini mala sint sibi communia. Etenim servum, quoad servus sit, majore quam Dominus honore haberi non licebit. Si igitur me persecuti sunt quærentes animam meam mortis excipere laqueis, consequenter etiam et vos insectabuntur. Et si igitur vobis utilia prædicantibus obstruent aures suas, neque credent, reputate, nec meum ab ipsis acceptum fuisse sermonem. Sed hæc omnia facient vobis propter nomen nieum, › quia nesciunt eum, qui misit me Non in me, inquit, eorum liuitur ignorantia, sed et Ptrem ipsum ignorant, a quo ego ut consubstantialis missus sum. Illud autem:. Propter nomen meum, ideo addidit, quod Patris nomen habitudinem habet ad Filium. Neque enim sine Filio Pater, neque 382 sine Patre Filius: Quoniam igitur, inquit, ignorant nomen meum, quod Filius sum, Dneque Patrem, qui me misit, norunt. • Si non venissem, et locutus fuissein eis, peccatum non haberent.» Nullus, inquit, Judais relictus est excusandi locus. Omnia enim, quæ utilia, quæque conducerent ad salutem, illis enuntiavi, ita ut omnis illis ansa præcisa sit. Quoniam vero Salvatoris doctrina cæteris omnibus hoc præcelluit, quod ea quæ verbis docuit, factis implevit, ideo subdit: Si opera non fecissem in eis, quæ nemo alius fecit, peccatum non haberent. › Quæ vero opera? Mortui suscitati, cæci illuminati, leprosi mundati, paralytici consolidati, fugati damones, calcati fluctus, varia morborum genera depulsa. Cum igitur talium operum spectatores fuerint ipsi Judaei, quam excusationis reperient viam

€83 • Sed ut impleatur sermo, qui in lege eoruin scriptus est, quia Odio habuerunt me gratis.» Legem vocat ipsa etiam prophetarum vaticinia, utpote legem sequentia. Ostendit igitur illorum odium etiam a prophetis provisum, prædictumque fuisse et finem nactam esse prophetiam. 98! • Αλλ' ίνα πληρωθῇ ὁ λόγος ὁ γεγραμμένος ἐν τῷ νόμῳ αὐτῶν, ὅτι Εμίσησάν με δωρεάν.» Νόμον όνο μάζει καὶ αὐτὰ τὰ προφητικά, ὡς τῷ νόμῳ ἑπόμε να. Δείκνυσιν οὖν, ὅτι καὶ τὸ πρὸς αὐτὸν μίσος προεἶδεν ὁ προφητικός λόγος, καὶ προκατήγγειλε, καὶ ἡ προφητεία πέρας ἐδέξατο. • Οταν δὲ ἔλθῃ ὁ Παράκλητος, ὃν ἐγὼ πέμψω ὑμῖν τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, δ παρὰ τοῦ Πατρός ἐκπορεύεται, ἐκεῖνος μαρτυρήσει περὶ ἐμοῦ. › Παράκλητος λέγεται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὡς παρακα λῶν διὰ τῆς δωρεᾶς τῶν χαρισμάτων τὰς ὑποδεχού μένας ψυχάς. Εμφαίνων δὲ τὸ πρὸς τὸν Πατέρα ὁμότιμον, ποτὲ μέν φησιν·. Ἐγὼ παρακαλέσω τὸν Πατέρα, καὶ ἄλλον Παράκλητον πέμψει ὑμῖν· ν νῦν δὲ, «"Οταν ἔλθῃ ὁ Παράκλητος, ἐν ἐγὼ πέμψω • Cum vero venerit Paracletus, quem ego nittam vobis a Patre, Spiritum veritatis, qui a Patre procedit, ipse testimonium perhibebit de me.» Paracletus dicitur Spiritus sanctus, utpote qui per charismatum dona animas, quæ ipsa recipiunt, consoletur. Ut vero æqualem se cum Patre habere. honorem ostendat, aliquando quidem dicit:. Ego rogabo Patrem, et alium Paracletum mittet vobis ';» nunc vero: Cum venerit Paracletus, quem ego mittam vobis.» Postea ne quis suspica- ὑμῖν.» Εἶτα ἵνα μή τις ὑποτοπάσῃ δουλικὴν τοῦ retur hanc missionem esse servilem, sermonem traducit ad explicandum substantiæ modum, et ait: Spiritum veritatis, qui a Patre procedit. Quanquam enim, inquit, meus est Spiritus; ego enim veritas sum: sed a Patre substantiam habet Ex uno siquidem fonte essentiæ Patris Spiritus et Filius; sedenim diverso modo. Filius enim lumen de lumine resplenduit per generationem; Spiritus vero sanctus lumen quidem ipsum etiam ex lumine, sed per processionem. Sicut igitur radii solis habitudinem ad invicem indiscretam habentes usque ad nos luminis donum transmittunt, neque a solis circulo separati, neque a se invicem 383 divisi: sic et Filius, et Spiritus – ἀποτεμνόμεναι, οὕτως ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ sanctus geminus radius Patris a Patre procedit et illi unitus est, et ad nos usque ministrat veritatis lucem. Etenim indivisa est præstantiorum natura. 69 Joan. XIV, 16. Πνεύματος τὴν ἀποστολὴν, ἀνάγει τὸν λόγον εἰς τὴν τῆς ὑπάρξεως τρόπον, καί φησι·. Τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, δ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται.» ΕΙ καὶ ἐμόν ἐστι τὸ Πνεῦμα, φησὶν, ἐγὼ γὰρ ἡ ἀλήθεια, ἀλλ' ἐκ τοῦ Πατρὸς ἔσχε τὴν ὕπαρξιν. Ἐκ μιᾶς γὰρ πηγῆς τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας τὸ Πνεῦμα καὶ ὁ Υἱὸς. παρηλλαγμένῳ γε μὴν τῷ τρόπῳ· ὁ μὲν γὰρ διές φῶς ἐκ φωτὸς ἐξέλαμψε γεννητῶς· τὸ δὲ ἅγιον Πνεῦμα, φῶς μὲν ἐκ φωτὸς καὶ αὐτὸ, οὐ μὴν γεννητῶς, ἀλλ' ἐκπορευτώς. Ωσπερ οὖν αἱ τοῦ ἡλίου ἀκτίνες τὴν πρὸς ἀλλήλας σχέσιν ἀμέριστον έχουν σαι, μέχρις ἡμῶν τὴν χάριν τοῦ φωτὸς ἀποστέλλου σιν, οὔτε τοῦ κύκλου χωριζόμεναι, οὔτε ἀλλήλων ἅγιον, ἡ δίδυμος ἀκτὶς τοῦ Πατρὸς, ἐκ τοῦ Πατρὸς προέρχεται, καὶ τούτῳ συνήνωται, καὶ μέχρις ἡμῶν διακονεῖ τῆς ἀληθείας τὸ φῶς. ᾿Αμερής γάρ ἐστι τῶν κρειττόνων ἡ φύσις. Francisci Scorsi nota. Sed a Patre substantiam habet. llic locus, itidem ut alius in hac homilia superior caute legendus; innuit enim errorem Græcorum de processione Spiritus sancti, et quo vero sensu sit interpretanilus, jam explicui longius not. 4, ad illum locum hujus hom. Fonte esseniiæ. Patres alios Græcos qui lac fontis metaphora usi, et Patrem appellavere fontem totius divinitatis in Filio et Spiritu sancto, retuli supra not. 3, cui consimile ad eandem rem vocacontra Græcorum errores, cap. 32. Sicut igitur radii solis. Similitudo ad verbum fere desumpta a Gregor. Nazianz., orat. 45, quæ est ad Evagrium monachum, de divin., versus finem, ubi "Ωσπερ γὰρ αἱ τοῦ φωτὸς ἀκτῖνες ἀμέσ ριστον ἔχουσαι κατὰ φύσιν τὴν πρὸς ἄλληλα σχέσιν οὔτε τοῦ φωτὸς χωρίζονται, οὔτε ἀλλήλων ἀποτέμνονται, καὶ μέχρις ἡμῶν τὴν χάριν τοῦ φω τὰς ἀποστέλλουσι, τὸν αὐτὸν τρόπον, καὶ ὁ Σωτὴρ ὁ ἡμέτερος, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἡ δίδυμος του bulum rudis, quæ illi, conjungitur. Τia sanctus Ο Πατρὸς ἀκτὶς μέχρις ἡμῶν διακονεῖται τῆς ἀλη Dionysius cap. 11, De divinis nom., Albau. oral. contra Gregor. Sabell., ubi Patrem vocal radicem, et fontem Spiritus sancti; S. Busilius, Contra Sabell. lum. 58: Pater radix, et fons Filii, et Spiritus sancti; S. Dainasc. lib. i De fdle, cap. 11 et 15: Pa'er est fons el causa Filii, et Spiritus sancti. Atque hæ loquendi rationes, quæ solum signifi - cant Patrem esse primum principium, a quo omnes personæ divinæ originem et processum habent, non excludunt Filium, quin ipse quoque sit unum cum Patre principium Spiritus sancti, qui ea de causa dici ur fons de fonte a S. Athanasio, quem refert Didacus Ruitz, tom. I, disp. 67, art. 2, quem vide; ubi has appellationes posse etiam hodie a Theologo usurpari sine scrupulo docet; jam enim usus conciliorum et Patrum, et scholasticorum explicuit catholicum earum propositionum sensum. Alia itidem refert dicta Patrum S. Thomas. Ousc. θείας τὸ φῶς, καὶ τῷ Πατρὶ συνήνυται. Ut enim lucis radii mutuam relationem natura individuam habentes, nec a luce disjunguntur, nec a se invicem discinduntur, lucisque beneficium ad nos usque trajiciunt: eodem modo Salvator quoque noster el Spiritus sanctus geminus ille Patris radius simul et ad nos usque veritatis lucem ministrant, et Patri unili sunt. Ita ex Billii versione similiter S. Damascenus: "Ωσπερ ἐκ τοῦ ἡλίου μὲν ἥτε ἀκτὶς, καὶ ἡ ἔλλαμψις (αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ πηγὴ τῆς ἀκτί νος καὶ τῆς ἐλλάμψεως), διὰ δὲ τῆς ἀκτῖνος ἡ ἔλλαμψις ἡμῖν μεταδίδοται, καὶ αὐτή ἐστιν ἡ φωτίζουσα ἡμᾶς, καὶ μετεχομένη ὑφ' ἡμῶν • Quemadmodum autem ex sole radius, el splendor (ipse enim fons est et radii et splendoris) ac per radium nobis splendor tribuitur, et ipse est, qui illuminat nos, et participatur a nobis. Vide eumdem Gregor. Nazian. orat. 48 de fide.

HOMILIA LV. & Πέτρος καθίσταται; Θύρα μὲν αὐτός ἐστιν ὁ Χρι- Porta bee Christus est ipse qui dixit: «Ερο στὸς, ὁ εἰπών·. Ἐγώ εἰμι ἡ θύρα·, κλεῖς δὲ ταύτης τῆς θύρας ἡ πίστις, ἣν ἐγχειρίζει τῷ και ρυφαίῳ ὁ Κύριος· καὶ τάχα τούτῳ τῷ κλείθρῳ ἡ ᾀσματίζουσα νύμφη διήνοιγε, ποθοῦσα τὸν καλὸν ἀδελφιδοῦν ὑπεδέξασθαι, ταύτη τοι καὶ ἔλεγεν· • Επί θύραις τοῦ κλείθρου ἤνοιξα ἐγὼ τῷ ἀδελ φιδῷ μου.» Δίδωσιν οὖν Πέτρῳ καὶ τοῖς κατ' ἐκεῖ. νον τὰς κλεῖς, ὡς ἂν μὲν τοῖς αἱρετικοῖς ἄβατος ή θύρα εἴη τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας, καὶ ἄδυτος τοῖς δὲ πιστοῖς εὐεπίβατος, ὡς βεβαιοῦσθαι τὴν τοῦ Κυρίου ἀπόφασιν. «Εἴ τις οὐ γεννηθῇ δι' ὕδατος, καὶ Πνεύματος, οὐ μὴ εἰσέλθη εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.» Οἱ μὲν οὖν ἐναντίοι τῆς πίστεως καὶ πολέμιοι πύλαι ᾅδου ἐκλήθησαν, ὁ δὲ Δεσπότης Εμμανουήλ, θύρα καὶ πύλη τῆς βασιλείας τῶν οὐ ρανῶν. Διὸ καὶ προτροπάδην πᾶσι βοᾷ·. Δι᾿ ἐμοῦ ἐάν τις εἰσέλθοι, σωθήσεται, ο καὶ, ο Εἰσέλθετε διὰ τῆς στενῆς πύλης, ο τὰς πλατείας καὶ εἰς ᾅδου φερού σας ἐκκλίναντες. sum ostium “; › ejus vero clavis est fides, quam Dominus discipulorum coryphæo committit. Et fortassis hoc pessulum aperuit cantrix sponsa di lectum suam pulchrum excipere cupiens, uɩque verba hujusmodi dicebat: ‹ Pessulum ostii aperui ego dilecto meo, › Dat igitur Petro, et successoribus ejus claves, ut hæreticis quidem impervia et impenetrabilis sit janua regni cœlestis: fidelibus vero ad eam pateat aditus; atque ita illa Domini 376 sententia firma permaneat? Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum cœlorum ". › Igitur adversarii et hostes fidei portæ inferi appellati sunt. Dominus autem Emmanuel, ostium et porta regni coelorum; uude adhortando omnes clamat: Per me si quis introierit, salvabitur 82 > et intrate per angustam portam”; › latas illas quæque ad inferos ducunt, declinantes. ᾿Αλλ' οἱ τῆς Ἑλληνικῆς ἀπάτης τὴν τρύγα έρ ῥοφηκότες, καὶ κατὰ τῆς ὑγιοῦς ἡμῶν πίστεως πολλὰς δυσφημίας, ὥς τινα βόρβορον έρευξάμενοι, πρὸς τοῖς ἄλλοις ληρήμασι καὶ τοῦτο εἰπεῖν ἐθρασύνθησαν, πῶς ὁ Πέτρος ἀξιωθεὶς τοιούτου μακα ρισμοῦ, καὶ μαρτυρηθεὶς ὑπὸ Ἰησοῦ ἐκ τοῦ Πατρὸς δεδέχθαι τὴν ἀποκάλυψιν, καὶ τὰς κλεῖς εἰληφώς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, κατὰ τὸν τοῦ Πάθους καιρὸν τρίτον ἠρνήσατο τὸν διδάσκαλον, φαύλης παι δίσκης τοῦτον μορμολυξάσης, ως βρεφύλλιον; Ταῦτά φασιν οἱ τῇ ἀληθείᾳ μαχόμενοι· ἀλλ' ἡμεῖς ὡς βέλη νηπίων τὰς τοιαύτας πληγὰς τῶν ἐναντίων ἡγούμενοι, οὕτω ταύτας ἀποκρουόμεθα. Φαμὲν γὰρ, ὡς οἰκονομία ἦν ἐκ Θεοῦ παραχώρησις τῆς τοῦ Πέτρου ἀρνήσεως. Ἐπειδὴ γὰρ ὑπὲρ τοὺς ἄλλου; συμ φοιτητὰς ἐκαυχήσατο συναποθανεῖν τῷ μυσταγωγῷ, οὐ πάνυ περισκεψάμενος τῆς σαρκὸς τὴν ἀσθένειαν· καίτοι τοῦ Κυρίου διαβεβαιοῦντος, ὡς πάντες σκανδαλισθήσεσθε· διὰ τοῦτο ἔδει καὶ αὐτὸν ἐλεγχθῆναι ὡς ἄνθρωπος ἦν, δειλίᾳ σαρκικῇ ὑποκεί. μενος, καὶ τοῦ Κυρίου δειχθῆναι τὸν λόγον ἐπαληθεύοντα, καὶ τὴν ἄρνησιν προμηνύσαντα. Τοῦτο πέπονθε καὶ Δαβὶδ ὁ προφήτης καὶ βασιλεύς. Τῆς πρεπούσης γὰρ ἐκστὰς καταστάσεως, τὴν ὑπερή. φανον ἐκείνην ἀφῆκε φωνήν, «Οὐ μὴ σαλευθῶ εἰς protegente virtute destitutus paulisper esset, τὸν αἰῶνα. ο Διὰ μικρὸν ἐγκαταλειφθεὶς fœda voluptate subactus præter adulterii flagitium Verum qui Græcorum errores instar freis absorbuere, et contra sanam stram fidem multas blasphemnias, quasi canum eructant; cateris deliramentis hoc etiam ausi sunt addere, quomodo Petrus eo dignitatis evectus, ut et Jesu voce beatus prædicaretur, et ejusdem testimonio a Patre revelationem habuisse diceretur, et claves regni cœlestis acciperet, Passionis ten pore ter negavit magistrumn suum, quasi puellulos levis cujusdam ancillutæ larva perterrefactus? Hæc dicunt, qui veritatem oppugnant. Nos vero hos adversariorum ictus, quasi infantium tela reputantes, sic ea depellimus. Dicimus enim Dei dispensatione negationem Petri permissam. Quoniam enim super cæteros discipulos se gloriatione efferebat, commoriturum se cum Domino jactans, carnis imbecillitatem non bene dispiciens; cum præsertim scandalum passuros omnnes Dominus affirmasset; ideo oportebat ostendi, ipsum quoque hominem esse humano timori subjectum, et Dominum vera dicere, qui negationem ante prædixerat. Hoc etiam David prophetæ et regi contigit. Cum enim de statu mentis conveniente excessisset, superbam illam vocem emisit: c Non movebor in æternum ". Ideo cum a divina ipsum τοῦτο • Joan. x, 9. ss Joan. III, 5. ss Joan. x, 9. ss Mauth. vi, 13. Francisci Scorsi nota. Porta hac Christus est. Pauca admodum fragment: deesse in ms. Vat. comperi ex aliis mss. quæ habui. ac praesertim ex Patribus de quibus supr. not. 54. Igitur hæc θύρα μὲν αὐτός ἐστιν, ibi omissa, et quidem vitio properantis librarii quis non videt? supra eliam φήμη γὰρ ἐπικρατεῖ ὡς ἥξει πάλιν Ηλίας ἐπὶ τῆς γῆς, quæ subjecta ratio ab auctore sensum illius complet; prætermissa vero fuerat in Vat. eodem vitio. Et successoribus ejus. Quid hoc illustrius, et clarius ad seriem Romanorum pontificum S. Petro a Psal. XXΙΣ, succedentium, eorumque auctoritatem affirmandam quibus cum dalas claves hic Pater asserat δίδωσιν οὖν Πέτρῳ, καὶ τοῖς κατ᾽ ἐκεῖνον τὰς κλεῖ;· Dat igitur Petro, et successoribus ejus claves, absque dubio eos esse caput totius Ecclesiæ fatetur et docet; quid ad hæc aggerere, vel obgannire possunt Græculi hujusce temporis schismatici? quid hæretici cæteri novatores; adversus quos satis multa multi scriptores suc. Bellar. Controv. de Pont. Roman.; Franc. Turr. loco supra citato Maldon. in hunc locum.

terribilis oblata divinitus species est, quæ illum ad τον ζωγρεῖ. Στελλομένῳ γὰρ τὴν εἰς Αἴγυπτον το Dei cognitionem vocavit. Crucis quippe signum omnem splendorem excedens vidit, et divina quadam voce Procopius appellatus est, profectum in vera religione signante vocabulo. Igitur in Ægyptum instituto itinere omisso regreditur, et quod sibi apparuerat Crucis signum ex pretiosa materia affabrefacit, atque omnem pietatis partem amplectitur. Sed cum a propria matre delatus esset, sub præside Lucio comprehenditur, et cum multa cruciamenta subiisset, atque in his ad fortitudinem magis ipsis flagellis roboratus esset, inter ipsa tormenta animam Domino reddidit; et nunc inter angelorum choros exsultat, et præmia celaminum accipit. Quotquot igitur et martyrum, et virtutum studiosi sumus, hujus fortitudinem martyris æmulemur; tolerantiam imitemur, et vitam nostram cam ratione vivendi, quam athleta tenuit, conformari studeamus. Et nos enim etiam patriam habemus. Jerusalem illam intelligibilem, paradisum illum deliciarum, ex quo miserabiliter ejecti fuimus. Pater vero noster exstitit Dei præceptum, spiritualis illa lex vere Christophorus, quæ Christi in se præcepta ferebat. Sensus vero illecebra genitris nostra quæ uos quodammodo genuit et nutrivit. Hunc igi. tur ab initio secuti sensilibus rebus impliciti sumus, easque inateriæ affixas, ut idola in honore, ac pretio habentes, et per hae cum mundi principe familiaritate conjuncti, et inhonestum honorem et fluxam inde gloriam velut hæreditate consecuti et in improbitate velut in Egyptum contendentes persecutores, hostesque virtutis exstitimus. Sed quæ in mundo Dei manifestatio facta est 385 per Unigeniti incarnationem ad pictatem nos ab hujusmo i errore deduxit, et per fidem a perversa via retraxit. Et quamvis sensus concupiscentia,· mater nobis adversaria, negotium facessat, et apud Satanæ ministros criminetur, et tentationes alias super alias excitet, quas λύκος, id est, lupus ille sub intelligentim cadens, quasi λούκιος lucius admovet nobis. Si quidem corona donari cupimus, generose obsistemus, ut in virtute proficientes tanquam Procopii siβερὰ γέγονε θεοφάνεια καλοῦσα τοῦτον πρὸς τὴν θείαν ἐπίγνωσιν, καὶ τοῦ σταυροῦ τὸ σημεῖον ὑπὲρ πᾶσαν αἴγλην ὀπτάνεται, καὶ Προκόπιος ὑπὸ τῆς θείας φωνῆς ὀνομάζεται, τὴν εἰς τὴν εὐσέβειαν προκοπὴν σημαινούσης τῆς κλήσεως. Αφείς ον τὴν εἰς Αἴγυπτον φέρουσαν, παλιμπόρευτος ετα:, καὶ τὸ φανὲν τοῦ σταυροῦ σημεῖον ἐκ τῆς τιμιωτέρας ὕλης ποιεῖ, καὶ ὅλην ἐγκολπίζεται τὴν εὐσέβειαν. Διαβληθεὶς δὲ παρὰ τῆς ἰδίας μητρός, ὑπὸ τοῦ ἡγε μόνος Λουκίου συλλαμβάνεται· καὶ πολλαῖς βασά νοις προσωμιληκώς, καὶ ταύταις πρὸς ἀνδρείαν ἐπὶ πλέον μάστιξι στομωθείς, ἐν αὐταῖς ταῖς βασάνοις τῷ Δεσπότῃ παρέθετο τὴν ψυχὴν, καὶ νῦν ἀγγέλων χορείαις ἀγάλλεται, τῶν ἄθλων τὰς ἀντιδόσεις δεχόμενος. Οσοι γοῦν φιλομάρτυρες, καὶ φιλάρετοι, ζηλώ σωμεν τοῦ μάρτυρος τὴν ἀνδρείαν· μιμησώμεθα τούτου τὴν καρτερίαν· παρεμφερή δείξωμεν τὴν ἑαυτῶν βίον τῇ πολιτείᾳ τοῦ ἀθλητοῦ. Καὶ ἡμεῖς γὰρ πατρίδος ἐσμὲν τῆς νοητῆς Ἱερουσαλήμ τοῦ παραδείσου τῆς τρυφῆς, ἐξ ἧς ἐλεεινῶς ἀπῳκίσθη μεν. Πατὴρ δὲ ἡμῶν γέγονεν ἡ τοῦ Θεοῦ ἐντολή, ὁ πνευματικὸς νόμος, ὁ ἀληθῶς Χριστοφόρος, ο φέρων ἐν ἑαυτῷ τοῦ Χριστοῦ τὰ ἐντάλματα. Μήτηρ δὲ ἡμῶν ἡ αἴσθησις ἐξ αὐτῆς γενέσεως ἡμᾶς, οἷον τε κοῦσα, καὶ τιθηνήσασα. Ταύτῃ γοῦν ἀρχῆθεν ἀκου λουθήσαντες τοῖς αἰσθητοῖς συνεφύρθημεν, ὡς εἴδωλα τὴν ὕλην τιμήσαντες, καὶ διὰ ταύτης οἰκειω θέντες τῷ κοσμοκράτορι, ἄτιμον τιμὴν καὶ δόξαν ἐπίκαιρον κληρωσάμενοι, καὶ ὡς εἰς Αἴγυπτον πρὸς τὴν κακίαν στελλόμενοι, διῶνται τῆς ἀρετῆς, καὶ πολέμιοι χρηματίσαντες. Αλλ' ἡ γενομένη ἐν τῷ κόσμῳ ἐμφάνεια τοῦ Θεοῦ διὰ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Μονογενούς, μετήγαγεν ἡμᾶς τῆς τοιαύτης πλάνης πρὸς τὴν εὐσέβειαν, καὶ ἀπέστρεψε τῆς που νηρᾶς ὁδοῦ διὰ πίστεως, κἂν ἡ πολεμία μήτηρ ή αἴτησις ἐνοχλεῖ διαβάλλουσα ἡμᾶς πρὸς τοὺς ὑπηρ έτας τοῦ Σατανᾶ, καὶ πειρασμούς ἡμῖν ἀλλεπαλλή λους ἐγείρουσα, οὓς ἡμῖν προξενεῖ ὁ νοητός λύκος, ὡς λούκιος. Εἰ γοῦν στεφανῖται γενέσθαι βουλόμεθα, ἀντιστῶμεν γενναίως, ἵνα κατ' ἀρετὴν προκόπτον τες γενοίμεθα δι' ἔργων προκόποι. Οὕτω γὰρ προαιρέσει ἀθλήσαντες, καὶ τὴν ἐνοχλούσαν ἡμῖν αξ Francisci Scorsi nota. Crucis quippe signum. Ilane rem fusius enar rat Metaphr. loco citato supra. Porro hoc miracuJum et Ostentum crucis S. Procopio oblatum, lectumn est in vi synodo OEeum. Nic. 1, ad defensionem SS. imaginum, de quo etiamm Baron. in Nous ad Martyr. Profectum in vera religione, etc. Procopius Προκόπιος Grace παρὰ τὸ προκόπτω proficio. Undle προκοπαί promotiones Etym. mag. Sensus vero. In Græco idiomate belle procedit allegoria, qua αἴσθησις vox femina mater dicitur mostra; Latine vero scilicet sensus dicatur mater, non ita decet. Itaque verti vocem αἴσθησιν sensus illecebram, ut mentem auctoris, quae ex Lola allegoria satis aperitur, et aliquam prvportionem vocum inter sensum et fratrem exprimerem. et venustatem Inhonestum honorem. Vin Graecarum vocum άτιμον τιμὴν quibus usus aucior, haud scio an sim assecutus per Latinas inhonestum honorem; iis certe abundant Græci, Attici potissimum, quibus apponentes ad nonen a suum στερη τικὸν mulla breviter enuntiant, sed gravida sensus. ut illud Εχθρῶν ἄτωρα δῶρα, Inimicorum dua non dona, id est, suspecta, noxia; et: Τάφος άταγος. Quam visus est exprimere Cicero in Miloniana, cum illam insepultam sepulturam dixit; ad quem ritum Catullus, de Nuptiis Pelei et Thet.: Cum talia Cretam Funera Cecropiæ non funera purtarentur. Omitto alia Gracorum sexcenta, laem usus, et lusus cum part. ούς. S. Βasil. Έρωτας δυσέρωτας, dist, pravos et effrenatos amores. Alia ali.

HOMILIA LVI. ἴδιον ἐφίλει.» "Ορα πῶς αὐτοῖς λεληθότως πλέκει η ligendus est Salvator hoc loco vocasse mundum, τὸν ἔπαινον. Ἐπειδὴ γὰρ ἔδει παραμυθήσασθαι διὰ τὰ μέλλοντα τούτοις συμβήσεσθαι, μέρος δὲ κράτιστον παραμυθίας ὁ ἔπαινος, τὸν λόγον κίρνησιν ἐξ ἀμφοῖν. Ο γοῦν λέγει, τοῦτό ἐστι σαφὴς ἔνδειξις τῆς ὑμῶν ἀρετῆς τὸ μισεῖσθαι ὑπὸ τῶν μισούντων αὐτήν. Εἰ γὰρ φιλεῖ ἔπεσθαι τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον, εὔδηλον, ὡς καὶ ὑμᾶς ἠγάπησαν οἱ λέκτορες τῶν κακῶν, εἴπερ ἦτε τῆς αὐτῶν φαυλότητος μιμηταί. Νῦν δ' οὕτως ἀπεναντίως ἔχοντες πρὸς αὐτοὺς, ἀκολούθως μισήσουσι. Καὶ τὴν ἑξῆς δὲ ῥῆσιν τοῖς τῶν ἐπαίνων ἄνθεσι κατεποίκιλεν· ἐν γὰρ τῷ εἰπεῖν· • Ἐγὼ ἐξελεξάμην ὑμᾶς ἐκ τοῦ κόσμου,» τὴν πρὸς τοὺς ἄλλους ὑπεροχὴν αὐτοῖς ὑπηνίξατο. Ο γὰρ ἐκλεγόμενος, τὸ κρεῖττον εκλέγεται· δῆλον οὖν ὡς εὐφυεστέρους, καὶ δεκτικοὺς τῶν καλῶν τῶν ἄλλων πάντων ὑμᾶς προετίμησα. Καὶ ἀποξύσας πᾶσαν κοσμικὴν πονηρίαν, μετήγαγον πρὸς τὴν ἐπαινουμένην ἀλλοίωσιν· διὰ τοῦτο μισοῦσιν ὑμᾶς οἱ κοι σμική συμπεφυρμένοι θολότητι. mundanas turbas, ac vitia, et in iis versantes homines nequam et improbos. Si de mundo essetis, mundus quol suum erat, diligeret. Adverte quomodo illorum laudem sensim attexat. Quoniam enim illis propter eventura mala consolationem adhiberi oportebat, ad consolandum autem laudatio valet, utrumque suo sermone complectitur. Hoc igitur est, quod dicit. Vestræ virtutis perspicuum est argumentum ab iis qui eam oderunt, odio vos haberi. Si enim simile simili copulari amat, amore vos profecto prosequerentur ii qui male agunt, si vos ipsos imitaremini, idque sequitur evidenter; nunc vero oppositum fit, ut quoniam contrario modo affecta estis, vos odio persequantur. Sequentem item orationem foribus laudum aspergit; dicendo siquidem: c Ego vos clegi de mundo,» quod aliis insi præcellant, latenter insinuavit. Nam qui eligit, præstantius eligit; manifestum est igitur vos meliore naturæ habitu præditos, et ad bonum capienomni mundi pravitate a vobis abstersa, ad laudabioderunt, qui sunt mundana fæce commisti. dum aptiores aliis a me fuisse præpositos: et lem traduxi, et commutavi statum; ideoque vos • Μνημονεύετε τοῦ λόγου, οὗ ἐγὼ εἶπον ὑμῖν· Οὐκ ἔστι δοῦλος μείζων τοῦ κυρίου αὐτοῦ.» Εἰ ἐγώ, φησί, Κύριος ὧν οὐκ ἠνηνάμην ὑπὲρ δούλων, καὶ παρὰ δούλων τοσαῦτα παθεῖν, οὐ χρὴ ἀνιᾶσθαι δε· σποτικῶν κοινωνοῦντας παθῶν. Καὶ γὰρ καὶ δοῦλος ἔστ᾽ ἂν ᾖ δοῦλος, οὐκ ἔσται μείζονα αὐτοῦ τοῦ δε σπότου ἔχων τιμήν. Εἰ οὖν ἐμὲ ἐδίωξαν ζητοῦντες τὴν ψυχὴν τοῖς τοῦ θανάτου βρόχοι; περιβαλεῖν, ἑπομένως καὶ ὑμεῖς ὑπ' αὐτῶν διωχθήσεσθε. Κάν οὖν κηρυττόντων ὑμῶν τὰ συμφέροντα, βύσωσι τὰς ἀκοὰς μὴ πειθόμενοι, ἐννοήσατε, ὡς οὐδὲ τὸν ἐμὸν λόγον ετήρησαν. • ᾿Αλλὰ ταῦτα πάντα ποιήσουσιν ὑμῖν διὰ τὸ όνομά μου, ὅτι οὐκ οἴδασι τὸν πέμψαντά με.» Οὐ μέχρις ἐμοῦ, φησί, τούτοις ἡ ἄγνοια, ἀλλὰ δὴ καὶ αὐτὸν ἀγνοοῦσι τὸν Πατέρα, ὑφ' οὗ ἀπεστάλην, ὡς ὁμοούσιος. Τὸ δὲ «Διὰ τὸ ὄνομά μου» προσέθηκεν, ἐπειδὴ σχετικὸν τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς πρὸς τὸν Υἱόν. Οὔτε γὰρ Πατὴρ ἄνευ Υἱοῦ, οὔτε Υἱὸς ἄνευ Πατρός. Ἐπεὶ οὖν ἀγνοοῦσι, φησί, τὸ ὄνομά μου, ὅτι Υιός εἰμι, οὐδὲ τὸν πέμψαντά με Πατέρα ἴσασιν. • Εἰ μὴ ἦλθον, καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον. «Οὐδεμία, φησί, τοῖς Ἰουδαίοις λέλειπται πρόφασις· πάντα γὰρ εὐηγγελισάμην αὐτοῖς τὰ ὀνήσιμα καὶ σωτηρίας εχόμενα, ὥστε περιῄρηται αυτ τοῖς πᾶσα λαβή. Ἐπεὶ δὲ ἡ τοῦ Σωτῆρος διδασκαλία πάντων ἐξῄρητο, ὁ γὰρ ἔργοις ἐπλήρωσε, ταῦτα λόγοις ἐδίδαξε, διὰ τοῦτό φησιν·. Εἰ τὰ ἔργα μὴ ἐποίησα ἐν αὐτοῖς, ἃ οὐδεὶς ἄλλος πεποίηκεν, ἁμαρ τίαν οὐκ εἶχον.» Τίνα δὲ τὰ ἔργα; Νεκροὶ ἐγειρό μενοι, τυφλοὶ ὀμματούμενοι, παράλυτοι αρμοζόμε νοι, δαίμονες έλαυνόμενοι, κύματα πεζευόμενα, ποικίλα πάθη φυγαδευόμενα. Τοιούτων οὖν ἔργων Ιουδαίοι γενόμενοι θεαταί, ποίαν εὕρωσιν ἀπολογίας ὁδόν; ‹ Mementote sermonis quem ego dixi vobis: Non est servus major domino suo. › Si ego, inquit, cum essen Dominus non recusavi, quominus et a servis et pro servis tot ac tanta perpeterer, non moleste ferre convenit servos, si Domini mala sint sibi communia. Etenim servum, quoad servus sit, majore quam Dominus honore haberi non licebit. Si igitur me persecuti sunt quærentes animam meam mortis excipere laqueis, consequenter etiam et vos insectabuntur. Et si igitur vobis utilia prædicantibus obstruent aures suas, neque credent, reputate, nec meum ab ipsis acceptum fuisse sermonem. Sed hæc omnia facient vobis propter nomen nieum, › quia nesciunt eum, qui misit me Non in me, inquit, eorum liuitur ignorantia, sed et Ptrem ipsum ignorant, a quo ego ut consubstantialis missus sum. Illud autem:. Propter nomen meum, ideo addidit, quod Patris nomen habitudinem habet ad Filium. Neque enim sine Filio Pater, neque 382 sine Patre Filius: Quoniam igitur, inquit, ignorant nomen meum, quod Filius sum, Dneque Patrem, qui me misit, norunt. • Si non venissem, et locutus fuissein eis, peccatum non haberent.» Nullus, inquit, Judais relictus est excusandi locus. Omnia enim, quæ utilia, quæque conducerent ad salutem, illis enuntiavi, ita ut omnis illis ansa præcisa sit. Quoniam vero Salvatoris doctrina cæteris omnibus hoc præcelluit, quod ea quæ verbis docuit, factis implevit, ideo subdit: Si opera non fecissem in eis, quæ nemo alius fecit, peccatum non haberent. › Quæ vero opera? Mortui suscitati, cæci illuminati, leprosi mundati, paralytici consolidati, fugati damones, calcati fluctus, varia morborum genera depulsa. Cum igitur talium operum spectatores fuerint ipsi Judaei, quam excusationis reperient viam

ζωή, καὶ ἄρτος, καὶ μάργαρος, ἀναλόγως τοῖς εἰς αὐτὸν πεπιστευκόσι πάντα γενόμενος, καὶ πρὸς τὴν ἑκάστου ἐπιτηδειότητα μεταμειβόμενος. Νῦν οὖν τροπικωτέρῳ τῷ λόγῳ θύραν εκάλεσεν ἑαυτὸν, ἃ ἧς πρὸς τὴν ζωὴν οἱ πιστεύσαντες εἰσαγόμεθα δηλονότι δι' αὐτοῦ εἰς αὐτόν· «Εγώ εἰμι ἡ θύρα, ο Ωσπερ γὰρ ἡ θύρα ἀρχὴ τῆς εἰς τὴν οἰκίαν εἰσίδου ἐστὶν, οὕτω καὶ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν Ἰησοῦς θύρα γέγο νεν ἡμῖν τῆς εἰς τὴν ἀρετὴν εἰσελεύσεως, πρῶτος πᾶσαν κατορθωκὼς ἀρετήν. Καὶ μὴν καὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως ἀρχὴ, καὶ πρωτότοκος πεφυκώς, θύμα τῆς ἀφθαρσίας ἡμῖν ἐχρημάτισε, καὶ τὴν ὑπὲρ ἡμῶν οἰκονομίαν πεπληρωκώς, καὶ εἰς οὐρανούς ἀναπεφοιτηκώς, καὶ τοῖς πατρικοῖς θώκοις κεκαθηκώς, ὁδὸς ἡμῖν γέγονε, καὶ θύρα τῆς ἀναβάσεως. Ἡ θύρα δὲ αὕτη καὶ στενή πύλη ἐν ἄλλοις ὠνόμασται, περὶ ἧς φησιν ὁ Σωτήρ·. Εἰσέλθετε διὰ τῆς στενής πύλης.» Καὶ στενὴ μὲν ἡ πύλη τοῖς εἰσαγομένοις γίνεται, οἷς ἔτι ἀγύμναστός ἐστιν ἡ ψυχὴ πρὸς τὴν τοῦ καλοῦ κατανόησιν. Θύρα δὲ ἀναπεταμένη τοῖς ἐν ἔξει γεγονόσι τῆς ἀρετῆς· καὶ νῦν μὲν τοῖς βουλομένοις πᾶσιν ἀνέφκται· ἐν δὲ τῇ μελ λούσῃ ζωῇ τοῖς ἀνετοίμως ἔχουσι κλείεται, καθώς ἐν τῇ παρθένων παραβολῇ μεμαθήκαμεν. ᾿Αλλ' ἐπὶ μὲν τῶν αἰσθητῶν ἄλλη μὲν ἡ θύρα, ἕτερος δὲ ὁ ποιμὴν· ἐνταῦθα δὲ, ὁ αὐτὸς ἡμῖν ἀμφότερα γίνεται εἰσιοῦσι μὲν θύρα, ἐξιοῦσι δέ γε ποιμήν· καὶ μὴ θαυμάσῃς εἰ ὁ αὐτὸς ἀμφότερα γίνεται. Καὶ Πέτρο γὰρ ἐγχειρίσας ταύτης τῆς θύρας τὰς κλεῖς, τὸν αὐτὸν καὶ κλειδοῦλον, καὶ ποιμένα χειροτονεῖ· • Βόσκε, λέγων, τὰ ἀρνία μου. et funs, et aqua "s, et vinum ", et vitis ", et pe- 4 καὶ οἶνος, καὶ ἄμπελος, καὶ πέτρα, καὶ λίθος, καὶ tr: 56, et lapis ", et vita ", et panis so, et margarita omnibus qui in ipsum credunt factus omnia proportione quadam, et ad cujusque rationem, utilitatemque se vertens. Nunc igitur magis etiam figurate se ostium nominat per quod ad vitam nos, qui credimus introducimur. Et quoniam ipse vita est, introducimur per ipsum ad ipsum: e Ego sum ostium.» Sicuti enim ostium primus in domum est aditus, ita Salvator noster Jesus Christus janua nobis est factus, per quam in virtutem ingrederemur, cum primus ipse consummarit omnem virtutis perfectionein. Quin etiam cum ita natus sit ille, ut esset initium resurrectionis ex mortuis, et primo genitus mortuorum ", janua etiam immortalitatis constitutus est nobis. Comnque omnia perfecisset, quæ nostra causa disposita fuerant, et revertisset in cœlum et in Patris solio consedisset, et via nobis, et janua nostræ ascensionis est factus. Hæc vero eadem janua angusta porta alibi appellatur, de qua Salvator ait: «Intrate per angustam portam "; › nam et angusta porta incipientibus est, qui non adhuc in meditatione virtutis exercitati sunt; ostium vero amplum, ac patens iis qui ejus habitum jam compararunt: et nunc quidem omnibus volentibus panditur, in futura vero vita iis qui imparati fuerint, clauditur, uti ex virginum parabola jam didicimus. Quoniam vero in rebus sensu perceptis aliud ostium, aliud pastor est, hic certe idem nobis utriusque vicem gerit introeuntibus quidem ostium, Pastor vero est exeuntibus. Nec vero mirere, si idem utrumque sit. Nam etiam cum Petro hujusce januæ credidit claves, eumdem et ores neas;» et: Pasce agnos meos “'., clavigerum, et pastorem instituit: Pasce, inquit. «Per me si quis introierit, salvabitur, et jure quidem optimno. Si enim ipse regni caelorum est ostium, salvabitur utique, qui per ipsum ingreditur. Qui vero præterierit ostium, et veluti fur, et latro stabuli parietes transilierit, a custodibus ovium deprehendetur in furto, et pœnam nocturni insidiatoris Iuet. Dicet vero fortasse quispiam subdubitans: Si bonum est per hoc ostium introire, et in beatum hoc ovile intromitti, ergo exire 387 periculosum erit: quibus enim in rebus introitus bonus est, non itidem exitus bonus est. Hoc vero in loco, quae invicem sunt opposita bona esse indicantur: Ingredietur enim, inquit, et egredietur; et pascua inveniet. Quid igitur per hoc aliud, quan interminatus in virtute profectus ostenditur? intrat quidem in virtutem se * Joan. iv, 14; Joan. vii, 38; Isai. XII, ss Joan. χιν, 6. 37 Ephes. 11, 20. 13. 6s Joan. xxi, 15, 16. Juan. vi, 55. • Δι᾿ ἐμοῦ ἐάν τις εἰσέλθῃ, σωθήσεται· ο καὶ μάλα εἰκότως. Εἰ γὰρ αὐτός ἐστιν ἡ θύρα τῆς βασ σιλείας τῶν οὐρανῶν, ὁ δι' αὐτῆς εἰσιών πάντως σου θήσεται. Ο δὲ τὴν θύραν ἀφεὶς, καὶ οἷα κλέπτης, καὶ λωποδύτης τὸ τῆς αὐλῆς θριγκίον ὑπερπηδῶν, ὑπὸ τῶν τῆς αὐλῆς φυλάκων ληστεύων αλίσκεται, καὶ κινδυνεύει νυκτιλοχῶν. Φαίη δέ τις ἐπαπορῶν, καὶ εἰ καλόν ἐστι τὸ διὰ τῆς θύρας ταύτης εἰσελθεῖν, καὶ εἴσω γενέσθαι τῆς μακαρίας αὐλῆς· ἄρα τὸ ἐξελθεῖν ἐπικίνδυνον· ἐν οἷς γὰρ ἡ εἰσέλευσις ἀγαθὸν, ἡ ἐξέλευσις οὐκ ἀγαθόν· ἐνταῦθα δὲ τὰ ἀλλήλοις αν τικείμενα δείκνυνται ἀγαθά. «Εἰσελεύσεται γὰρ, φησί, καὶ ἐξελεύσεται, καὶ νομὴν εὑρήσει.» Τί ούν διὰ τούτων ἐμφαίνει ἄλλο, ἢ τῆς κατ' ἀρετὴν προ κοπῆς τὸ ἀόριστον; Εἴσεισι μὲν γὰρ πρὸς ἀρετὴν ἡ ss Joan. xv, 1. 58 1 Cor. x, Apoc. 1,5. es Matth. VIL, s Zachar. ΙΧ, 6ο Matth. xii, 36. Francisci Scorsi notæ. Nazian., orat. 36, quæ est quarta De theolog., sccunda de Filio, et copiosius etiam orat. 49 de fde, ex interpretatione Rufini presb. Aquileiens., et easdem babes apud S. August. tract. 80 in Joan. Interminatus in virtute, etc. Mystico sensu et sane vero, et perutili explicat ea verba Ingiedie:ur et egredie:ur, nimirum de egressu ab eo gradu et statu virtutis, quem anima acquisierit et in" gressus ad ulteriorem alium juxta illud D. Panti ad Philipp. c. m: Quæ retro sunt obliviscens, ad en vero quæ sunt priora extendens meipsum, ad destinatum persequor, et bravium superna rocationis. Relege etiam quae diximus ad hom. 10, not. 79, et hom. 55.