ORATIO CONTRA ARMENIOS. γονε, καὶ οὐκ ἔχει ὁ Χριστὸς ἐν αὐτῷ σώαν τὴν divinitatis demulatam aiunt, nec Christum, humaἡμετέραν φύσιν· οὐ σῶμα ἡμῖν ὁμοούσιον, οὐ σάρκα καὶ ὀστᾶ· οὐ κεφαλήν· οὐ χεῖρας καὶ πόδας· οὐ σχῆμα ἀνθρώπου· ἀλλὰ γέγονεν ἁπλοῦς καὶ ἀσύν θετος, ὥσπερ ἦν καὶ πρὸ τῆς σαρκώσεως. Καὶ ὥσπερ σταγὼν μέλιτος ἢ ὅξους συνανακραθέν, καὶ καταποντισθὲν ἐν πελάγει τῆς θαλάσσης, οὐκέτι ὁρᾶται, οὔτε ὑφίσταται· οὕτως φασὶ καὶ τὸ σῶμα ἐκεῖνο ἐν ᾧ δ Χριστὸς ανέλαβε, συνανακραθὲν καὶ καταποντισθὲν ἐν πελάγει τῆς θεότητος, οὐκέτι ὁρᾶται ἐν Χριστῷ, οὔτε σῶον ἐν αὐτῷ ὑφίσταται, οὔτε σώζει τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, οὔτε φυλάττει τὴν ἑαυτοῦ ἰδιό τητα· καὶ διὰ τοῦτό φασιν, οὐκ εἰσιν ἐν Χριστῷ δύο φύσεις, θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος· ἀλλὰ μία φύσις ὅλη τῆς θεότητος. Οθεν καὶ τὰς παραδόσεις τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας, καὶ τῶν μυστηρίων τοῦ Χριστοῦ, κατὰ τὴν μίαν φύσιν, ἣν ἐν Χριστῷ βλασ φημοῦσι, πάσας μεταστρέψαντες, παραπλήσιον ταύτας ἑκαινοτόμησαν· καὶ τὴν κοινωνίαν δὲ τῶν μυστηρίων, ήγουν τὴν θυσίαν τοῦ ἄρτου, τῆς σαρκὸς τοῦ Χριστοῦ, οὐ σῶμα Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ λέγουσιν, ὡς αὐτὸς ὁ Χριστὸς εἴρηκεν· ἀλλὰ θεότητα. Καὶ ταύταις ταῖς μυθολογίαις καὶ βλασφημίαις ὑπερειδόμενοι· μᾶλλον δὲ καλαμίνην ῥάβδον ἑαυτοῖς ὑποστήσαντες, τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, ἦν τὰ τέσσαρα Εὐαγγέλια δεικνύουσι, καὶ πάντες οἱ ἀπόστολοι μετὰ τῶν θεοφόρων Πατέρων κηρύττουσιν, οὗτοι παντελῶς ἀρνοῦνται καὶ ἀνατρέ τουσιν. nam naturam in ipso servare incolumem: non corpus ejusdem nobiscum substantiæ, non carnem ac ossa, non caput, non manus ac pedes, non hominis figuram, sed factum simplicem, ac expertem compositionis, quomodo habebat ante incarnationem. Atque ut mellis aut aceti gulia, maris pelago commista, atque in eo niersa, non amplius oculis conspicua est, autve consistit: ita, inquiunt, et quod Christus assumpsit corpus, confusum ac mersum deitatis pelago, haud deinceps in ipso cernitur, aut consistit incolume; nec servat naturain suam, aut proprietatem retinet: atque adeo, inquiunt, non due sunt in Christo naturae deitatis ac humanitatis, sed una duntaxat, tota deitatis. Quare etiam Ecclesiæ catholic: traditiones, ac Christi sacramentorum, pro unius illius naturæ ratione, quam blasphemant in Christo, mutantes, similiter novas moliti sunt; ac sacramentorum communionem, id esl, panis sacrificium, qui est Christi caro, haudquaquam Christi Dei corpus appellant, uti Christus ipse dixit, sed deitatem: iisque fabulis ac blasphem miis nixi, quin potius ceu arundineum baculum sibi adhibentes, unigeniti Filii Dei incarnationem, quam quaterna Evangelia ostendunt, omnesque apostoli cum deiferis Patribus prædicant, ii penitus negant atque evertunt. III. Quocirca nos, non tanquam corrigere veliinus, ita scribimus; nam nec angeli emendare pussiut. Qui enim nec ipsi Christo Dei Filio incarnato, ejusque evangelistis ac apostolis credunt, unique nec ulli alii terreno doctori, auive coelesti angelo credentes, fidem sint habituri, ac eis morem gesturi: sed ut eorum impietatem ac in Christum hostiles animos, ex ipso Christo, ac Evangelio, ejusque apostolis coarguentes, quos illi de orthodoxorum castris in errorem impellere non cessant, ab eorum impietate liberemus. Cum enim nec Christo de se loquenti credant, nec evangelistis ac apostolis obsequantur, qui eum nobis similem iucarnatum prædicant; nec sanctis ac deiferis Patribus acquiescant, qui iis consone, perfectum Deum Γ΄. Οθεν ἡμεῖς, οὐχὶ διορθώσασθαι αὐτοὺς βουλόμενοι ταῦτα γράφομεν· διορθώσασθαι γὰρ αὐτοὺς ἀδύνατον καὶ τοῖς ἀγγέλοις. Οἱ γὰρ αὐτῷ τῷ Χριστῷ τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ τῷ σεσαρκωμένῳ Θεῷ, καὶ τοῖς εὐαγγελισταῖς καὶ ἀποστόλοις αὐτοῦ μὴ πειθόμεναι, μήτε πιστεύοντες, τίνι ἑτέρῳ ἁγίῳ διδασκάλῳ ἐπιγείῳ, ἢ ἐπουρανίῳ ἀγγέλῳ πιστεύσουσιν ἢ πεισθήσονται; Αλλ᾿ ἵνα ἀσέβειαν καὶ χριστομαχίαν αὐτῶν, ἐξ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοῦ Εὐαγγελίου, καὶ τῶν αὐτοῦ ἀποστόλων ἐλέγξαντες, τοὺς ἐκ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως ὑπ' αὐτῶν διὰ παντὸς πλανωμένους ἐκ τῆς αὐτῶν ἀσεβείας ἐλευθερώσωμεν. Εἰ γὰρ οὔτε τῷ Χριστῷ πιστεύουσι περὶ ἑαυτοῦ λέγοντι, οὔτε τοῖς εὐαγγελισταῖς καὶ ἀποστόλοις πείθονται, τοῖς αὐτὸν σεσαρκωμένον καθ᾿ ἡμᾶς κηρύττουσιν, οὔτε τοῖς ἁγίοις καὶ θεοφόροις Πατράσιν ἀρέσκονται, ac perfectum hominem, in duabus perfectis naturis τοῖς συμφώνως τέλειον Θεὸν, καὶ τέλειον ἄνθρωπον, ἐν δύο τελείαις φύσεσι τὸν Χριστὸν ὁμολογοῦσιν οὔτε δὲ ταῖς ἰδίαις ἑαυτῶν πανηγυρικαῖς βίβλοις πιστεύουσι, δύο φύσεις, καὶ δύο ἐνεργείας ἐπὶ Χριστοῦ διδασκούσαις, καθὼς μυριάκις ἐπεδείξαμεν αὐτοῖς ἐκ τῶν ἰδίων αὐτῶν βιβλίων, καὶ τῇ ᾿Αρμε νίων διαλέκτῳ γεγραμμένων, πῶς οὐκ εἰσὶ προφανῶς χριστομάχοι, καὶ Μανιχαίοι, μίαν φύσιν καὶ μίαν Ενέργειαν ἐν Χριστῷ βλασφημοῦντες τὴν σάρκωσιν; Εἰ γὰρ, ἄλλα μὲν ὁ Χριστὸς διδάσκει περὶ αὐ τοῦ, καὶ οἱ εὐαγγελισταί, καὶ οἱ ἀπόστολοι, καὶ οἱ ἅγιοι Πατέρες· οὗτοι δὲ ἕτερα ἐναντία τοῦ Χριστοῦ Lege 8 Χριστός. Deest μετά. Christumn confitentur: ac nec propriis eorum festivis libris habeant fidem, quibus duas naturas, ac duas operationes in. Christo docentur, uti ex iisdem ipsis libris lingua Armenica scriptis, millies illis probavimus; quomodo non perspicue Christi hostes sunt ac Manichæi, qui unam naturam unamque operationem in Christo post incarnationem blasphemnent? Siquidem enim, Christus quidem ipse alia de seipso, ac evangelista ac apostoli, sanctique Patres docent; hi autem alia, Christo, et evangelistis ac apostolis contraria loquuntur ac prædicant, quæ neque Christus, neque evangelistæ, Polius, omnium manibus tritis.

ISAACI ARMENIÆ CATHOLICI neque apostoli dixerunt; quid aliud ostendunt, quam καὶ τῶν εὐαγγελιστῶν καὶ ἀποστόλων λέγουσι και se liquido Christum negare, ac Evangelium, factosque apostolorum hostes, ac sanctorum Patrum? κηρύττουσι, ἅπερ οὔτε ὁ Χριστός, οὔτε οἱ εὐαγγελι σταὶ καὶ οἱ ἀπόστολοι εἰρήκασι· τί ἕτερον δεικνύου σιν, ἢ ὅτι προφανῶς ἀρνηταὶ τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ Εὐαγγελίου, ἐχθροὶ δὲ τῶν ἀποστόλων, καὶ τῶν ἁγίων πολέμιοι γεγόνασιν; IV. Dicant itaque nobis pessimi hæretici Armenii, tenebrosi ili circa lumen, erga sapientiam insolentes, pro quibus Christus gratis incarnatus est, ingrata creata, mali figmenta: unde, aut quibus ex evangelistis ac apostolis, vel deiferis Patribus, inventam hanc negationem, ut Christus, neque carnem habeat, neque ossa, neque humanam naturam, neque voluntatem, neque operationem, prædicent: nec solam simplicem, ac omni cudam compositione deitatem, unamque naturam ac operationem, uti etiam ante incarnationem, in Christo prædicantes, horreant? li enimvero impietatum redargutionem timentes, simulate respondent: Ita vero, Christum Deum ac hominem dicimus. Ad quos dicendum: Bene de vobis scripsit magnus ille Gregorius Theologus: «Non invenio simplicem Armeniorum nationem; sed valde tectam ac dolosam. lloc est, non rectos ac apertos, sed valle malignos ac occultos. Siquidem enim in Christo, neque carnem ac ossa confitenuiui, neque hominis naturam, neque operationem, nec servi formam, nec corpus passibile, ac mortale, obnoxiumque corruptioni, ac ejusdem nobiscum substantiæ; sed naturam unam, totam deitatem, simplicem, ac expertem compositionis: qui vos Deum ac hominem simulate, ad auditores decipiendos, Christum dicere non pudet? Quis quantusve homo Christus, qui nec carnem, ncc ossa, nec servi habeat formam; nec naturam hominis, nec voluntatem, nec operationem, nec caput, nec manus, nec pedes? Quod si omnia hæc Christum habere fatemini, atque id veritate, non apparentia, quomodo non perspicue duas habet naturas, divinam atque humanam, ut etiam duo nomina, Dei nimirum ac hominis obtinet? Quapropter liquet, cum non duas naturas in Christo fateamini, Deum vos ac hominem Christum dicere per simulationem, ut auditores decipiatis. V. Siquidem ergo Christi caro demutata est in deitatis naturam, ac ejusdem cum deitate substantiæ effecta est, estque una deitas Patris, ac carnis Christi, sicut hæretici docent, ac idcirco una est in Christo natura, tota deitas; utique Christi quoque caro omni tempore ac loco erat a Patre inseparabilis, uti et Christi deitas. Siquidem ergo Christi caro, natura deitatis effecta est, quomodo Passionis tempore ejus caro non erat in cœlis inseparabilis a Patre, inque inferno cum ejus anima, atque cum latrone in paradiso, nullo utriusque loci defectu ac inseparabilis exsistens, uti et deitas fuit? sed ejus corpus in sepulcro mortuum jacebat, ac inanime, immotumque, ac circumscriptum, tametsi Christi deitas ab eo inseparabilis erat. Dum enim hæretici Armenii probare possint, sanctissimum Christi Dei Greg. orat. 20. Δ΄. Εἰπάτωσαν οὖν ἡμῖν οἱ παμπόνηροι αἱρετικο Αρμένιοι· οἱ σκοτεινοὶ περὶ τὸ φῶς· οἱ περὶ τὴν σοφίαν ἀπαίδευτοι· ὑπὲρ ὧν Χριστὸς δωρεὰν ἐσαρκώθη τὰ ἀχάριστα κτίσματα· τὰ τοῦ πονηροῦ πλάσματα· πόθεν, ἢ ἐκ ποίων εὐαγγελιστῶν καὶ ἀποστόλων, ἢ θεοφόρων Πατέρων ταύτην εὑρόντες τὴν ἄρνησιν, μήτε σάρκα καὶ ὀστᾶ, μήτε φύσιν ἀνω θρωπίνην, μήτε θέλησιν, μήτε ενέργειαν ἔχειν τὸν Χριστὸν κηρύττουσ:· θεότητα δὲ μόνην ἁπλῆν καὶ ἀσύνθετον, καὶ μίαν φύσιν καὶ ἐνέργειαν, ὡς καὶ πρὸ τῆς σαρκώσεως ἐν Χριστῷ κηρύττοντες, οὐ φρίττου σιν; Οἱ δὲ τὸν ἔλεγχον τῶν ἀσεβειῶν ὑφορώμενοι, ἐν ὑποκρίσει ἀποκρίνονται· Ναί, φασὶν, Θεὸν καὶ ἄνθρωπον λέγομεν τὸν Χριστόν. Πρὸς οὓς ῥητέον· ὅτι καλῶς ἔγραψε περὶ ὑμῶν ὁ μέγας Γρηγόριος ὁ Θεολόγος· «Οὐχ ἁπλοῦν γένος εὑρίσκω τῶν ᾿Αρμε νίων· ἀλλὰ λίαν κρυπτόν τε καὶ ὕφαλον· τουτέστιν, οὐκ ὀρθοὺς καὶ φανερούς, ἀλλὰ καὶ σφόδρα ποντ ροὺς καὶ κρυφίους. Εἰ γὰρ μήτε σάρκα καὶ ὀστᾶ ἐν Χριστῷ ὁμολογεῖτε· μήτε φύσιν ἀνθρώπου, μήτε ἐνέργειαν, μήτε δούλου μορφήν, μήτε σῶμα παθη τὸν, καὶ θνητὸν, καὶ φθαρτόν, καὶ ἡμῖν ὁμοούσιον· ἀλλὰ μίαν φύσιν, ὅλην θεότητα, ἁπλῆν καὶ ἀσύνθεσ του πῶς Θεὸν καὶ ἄνθρωπον ἐν ὑποκρίσει πρὸς ἀπάτην τῶν ἀκουόντων λέγοντες, οὐκ αἰσχύνεσθε; Ποταπὸς ἄνθρωπος ἐστιν ὁ Χριστὸς, μὴ ἔγων σάρκα καὶ ὀστᾶ καὶ μορφὴν δούλου, καὶ φύσιν ἀνθρώπου, καὶ θέλησιν, καὶ ἐνέργειαν, καὶ κεφαλὴν, καὶ χεῖρας, καὶ πόδας; Εἰ δὲ ταῦτα πάντα ὁμολογεῖτε ἔχειν τὸν Χριστὸν ἐν ἀληθείᾳ, καὶ οὐ δοκήσει· πῶς οὐκ ἔχει προφανῶς δύο φύσεις ὁ Χριστός· θεότητα καὶ ἀνθρωπότητα, ὥσπερ ἔχει δύο ὀνόματα, Θεοῦ καὶ ἀνθρώπου; "Οθεν πρόδηλον ὅτι δύο φύσεις ἐν Χριστῷ μὴ ὁμολογοῦντες, Θεὸν καὶ ἄνθρωπον τὸν Χριστὸν ἐν ὑποκρίσει πρὸς ἀπάτην τῶν ἀκουόντων λέγετε. Ε΄. Εἰ οὖν σὰρξ τοῦ Χριστοῦ εἰς φύσιν θεότητος ετάθη, καὶ ὁμοούσιος τῇ θεότητι γέγονε, καὶ μία θεότης ἐστὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τῆς σαρκὸς τοῦ Χριστοῦ, ὡς οἱ αἱρετικοὶ δογματίζουσι, καὶ διὰ τοῦτο μία φύσις ἐν Χριστῷ ὅλη θεότης - πρόδηλον ὅτι καὶ ἡ σὰρξ τοῦ Χριστοῦ, ἐν παντὶ καιρῷ καὶ χρόνῳ καὶ τόπῳ, τοῦ Πατρὸς ἀχώριστος ἦν, ὥσπερ ἡ τοῦ Χριστοῦ θεότης. Εἰ γοῦν ἡ σάρξ τοῦ Χριστοῦ φύσει θεότη τος γέγονε· πῶς ἐν τῷ καιρῷ τοῦ πάθους ἐν οὐ ρανοῖς οὐκ ἦν ἡ σὰρξ αὐτοῦ τοῦ Πατρὸς ἀχώριστος, καὶ ἐν τῷ ᾅδῃ μετὰ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, καὶ ἐν τῷ παραδείσῳ μετὰ τοῦ λῃστοῦ, ἐν ἀμφοτέροις ἀνελλι πὴς καὶ ἀχώριστος, ὥσπερ καὶ ἡ θεότης υπάρχουσα· ἀλλ' ἐν τῷ τάφῳ ἔκειτο νεκρὸν ἄψυχον καὶ ἀκίνητον τὸ σῶμα αὐτοῦ, καὶ περιγραπτὸν, εἰ καὶ ἀχώριστος ἦν ἐξ αὐτοῦ ἡ τοῦ Χριστοῦ, θεότης; Ἐὰν γὰρ ἀπο

ORATIO I CONTRA ARMENIOS. δεῖξαι, δυνήσονται οἱ αἱρετικοὶ 'Αρμένιοι, τὸ πανάγιον corpus tempore passionis, inseparabiliter Deo ac Patri una cum deitate consedisse, atque in sepulcro, inque inferno cum anima ac cum latrone in paradiso, nullo ubique defectu, ac inseparabile individueque, uti et deitas erat, fuisse: plane liquet, ejus quoque carnem, natura deitatis factam esse. Sin autem illud sepulcro mortunm jacebat, et inanime atque immotum; ac neque in cœlis Deo ac Patri indivulso nexu conjunctum considebat, neque in inferno cun anima, nec cum latrone in paradiso erat, sed duntaxat circumscriptum in sepulcro jacebat quomodo isti mendacium ac hæreticorum Christique hostium notam effugerint? σῶμα Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἐν τῷ καιρῷ τοῦ πάθους ἐν οὐρανοῖς ἀχωρίστως τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συγκαθεζόμενον μετὰ τῆς θεότητος, καὶ ἐν τῷ τάφῳ, καὶ ἐν τῷ ᾅδῃ μετὰ τῆς ψυχῆς, καὶ ἐν τῷ παραδείσῳ μετὰ τοῦ λῃστοῦ, πανταχοῦ ἀνελλιπῆ, καὶ ἀχώριστον καὶ ἀδιαίρετον, ὥσπερ καὶ τῇ θεότητι αὐτοῦ· εὔδηλον ὅτι καὶ ἡ σαρξ αὐτοῦ φύσει θεότητος γέγονε. Εἰ δὲ ἐν τῷ τάφῳ ἔκειτο νεκρὸν, καὶ ἄψυχον, καὶ ἀκί νητον, καὶ οὔτε ἐν οὐρανοῖς τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ἀχώ ριστον συνεκαθέζετο, οὔτε ἐν τῷ ᾅδῃ μετὰ ψυχῆς ἦν, οὔτε ἐν παραδείσῳ μετὰ τοῦ λῃστοῦ· ἀλλ' ἐν τῷ τάφῳ μόνῳ περιγραπτὸν κατέκειτο· πῶς οὐκ εἰσὶν οὗτοι ψεῦνται καὶ αἱρετικοὶ καὶ χριστομάχοι; ς'. Εἰ οὖν σὰρξ τοῦ Χριστοῦ θεότητος γέγονε, πῶς αὐτὸς ὁ Κύριος ἐπὶ σταυροῦ ἔλεγε· Θεέ μου, Θεέ μου, ἵνα τί με εγκατέλιπες; Ἐὰν γὰρ ἡ σὰρξ τοῦ Χριστοῦ θεότητος ἦν, καὶ ἐν οὐρανοῖς τοῦ Πα τρὸς ἀχώριστος, καὶ μία θεότης ἦν τοῦ Πατρὸς καὶ τῆς σαρκὸς τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἡ σὰρξ αὐτοῦ θεότητος ἦν τοῦ Πατρὸς ἀχώριστος· πῶς ἡ μία καὶ ἀδιαίρετος θεότης διαιρεθεῖσα ἑαυτὴν ἐγκατέλειπεν; Ζ'. ᾿Αλλὰ τί φασι πρὸς ταῦτα οἱ ἀγνώμονες; Οτι ταῦτα τὰ ῥήματα ταπεινὰ ὁ Χριστὸς διὰ τὸν διά βολον ἔλεγεν, ἵνα μὴ φεύγῃ ἐξ αὐτοῦ. Ὢ τῆς ἀτόπου καὶ ἀναισχύντου ἀποκρίσεως αὐτῶν! Προφανῶς γὰρ τὸν Χριστὸν ὑποκριτὴν κηρύττουσιν· ἄλλα μὲν ἔχειν ἐν τῇ καρδίᾳ, ἕτερα δὲ διὰ τῆς γλώττης φθέγγεσθαι. "Ωσπερ γὰρ αὐτοί, μεστοὶ ὑποκρίσεω; καὶ δολιότητος ὑπάρχοντες, τοιούτως καὶ τὸν Χριστὸν ὀνομάσαι οὐκ ἐφοβήθησαν οἱ παράνομοι. Θεὸς οὖν παντοδύναμος ὧν ὁ Χριστὸς, ὁ πανταχοῦ παρών· ποῦ ἀδύνατο ὁ διάβολος ἐξ αὐτοῦ φυγεῖν; Ὡς γὰρ ἐκ πάντων, οὕτω καὶ ἐκ τούτων, οἱ ἀσεβεῖς ἐλέγχονται, μηδὲν ἐκ τῆς διδασκαλίας τῶν ἁγίων μήτε φρονεῖν, μήτε διδάσκειν· ἀλλ' ἐξ ἑαυτῶν μύθους ψευδείς ἀναπλάττειν, ἵνα δυνηθῶσι μόνον τὴν σάρκα τοῦ Χριστοῦ ἀρνήσασθαι. Αὐτὰ γὰρ τὰ ταπεινὰ ῥήματα, καθὼς πάντες οἱ ἅγιοι καὶ θεοφόροι Πατέρες, εὐφώνως ἐξ ἁγίου Πνεύματος ερμηνεύονται, ὁ Χριστὸς πρὸς βεβαίωσιν καὶ πίστωσιν τῆς ἑαυτοῦ σαρκός, καὶ ἀνθρωπίνης φύσεως, ἔλεγε καὶ ἐνήργει, καὶ οὐ καθ᾽ ὑπόκρισιν διὰ τὸν διάβολον. Ἐπεὶ πῶς ἔλεγε πρότερον· Λάζαρος ἀπέθανε, καὶ χαίρω δι' ὑμᾶς ἵνα πιστεύσητε, ὅτι οὐκ ἤμην ἐκεῖ; VI. Siquidem ergo caro Christi facta est deitatis, quomodo Dominus ipse in cruce dixit: Deus meus, Deus meus, ut quid dereliquisti me'? Siquidem enim Christi caro deitatis erat, atque in cœlis a Patre indivulsa exsistebat. unaque erat deitas Patris ac carnis Christi, ejusque caro a Patris deitate inseparabilis erat: quomodo una ac individua deitas, ipsa se divisa derelinquit? VII. Enimvero, quid ad hæc improbi illi? Aiunt nimirum, Christum verba hæc humil a locutum esse propter diabolum, ut ne ab ipso effugeret. Ο absonam ac impudentem hominum responsionem! Perspicue enim Christum simulatorem prædicant, ut alia quidem haberet in corde, alia autem lingua eloqueretur. Quemadmodum enim, qui simulatione ac dolositate pleni exsistant, nec Christum sic appellare nequam bomines veriti sunt. Siquidem ergo Christus, qui omnipotens esset, omni loco erat, quonam ab eo diabolus fugere potuit? Ut enim ex omnibus aliis, sic quoque ex his arguuntur impii, nibil sapere aut docere ex sanctorum doctrina: sed ex propriis falsas fabulas comminisci, ut tantum Christi carnem negare possint. Siquidem verba hæc humilia, uti omnes sancti ac deiferi Patres concinne a Spiritu sancto interpretantur, eo Christus et loquebatur et agebat, quo carnem suam ac humanam naturam astrueret; non ut per simulationem diabolum falleret. Alioqui, quomodo prius dicebat: Lazarus mortuus est, et gaudeo propler vos, ut credatis, quia non eram ibi *? VIII. Siquidem ergo Christi quoque caro, natura deitatis erat, nullo ubique defectu, ac inseparabilis, incircumscriptaque, Christi quoque caro a Patre inseparabilis erat, quemadmodum et deitas ejus; sicut ipse Dominus de sua ait deitate: Ego et Pater unum sumus ', et iterum: Ego in Palre, et Pater in me est': quomodo post resurrectionem ait Mariæ: Noli me tangere; nondum enim ascendi ad Patrem meum'? ac iterum ait ipse apostolis postquam resurrexisset: Palpate et videte, quia spiritus carnem el ossa non habet, sicut me videtis habere®? • Luc. XXIV, ▪ Joan. xx, 17. * Joan. xiv, 10. * Joan. x, 30. Η΄. Εἰ οὖν καὶ ἡ σὰρξ αὐτοῦ φύσει θεότητος ἦν, πανταχοῦ ἀνελλιπής καὶ ἀχώριστος καὶ ἀπερίγρα πτος, (θεότης) ἦν καὶ ἡ σὰρξ τοῦ Χριστοῦ τοῦ Πα τρὸς ἀχώριστος, ὥσπερ καὶ ἡ θεότης αὐτοῦ, καθὼς αὐτὸς ὁ Κύριος λέγει περὶ τῆς ἑαυτοῦ θεότητος " Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἂν ἐσμεν· καὶ πάλιν· Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ Πατὴρ ἐν ἐμοί· πῶς λέγει μετά τὴν ἀνάστασιν τῇ Μαρίᾳ· Μή μου ἅπτου· οὔπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν Πατέρα μου; καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς τοῖς ἀποστόλοις μετὰ τὴν ἀνάστασιν λέγει· Ψηλαφήσατε καὶ εἴδετε, ὅτι πνεῦμα σάρκα καὶ 3 Joan. xi, 1 Matth. 'Η θεότης PATROL, GR. (XXXII. Greg. orat. 20

$1163 ISAACI ARMENIÆ CATHOLICI Siquidem enim ejus quoque caro facta deitatis erat, ὀστέα οὐκ ἔχει καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτε ἔχοντα; Ἐὰν palam est non fuisse carnem, sed spiritum sine -materia, ac ignem consumentem, quemadmodum Dominus docet, dicens, Spiritus est Deus '. Dicendo auters apostolis, carnem se ac ossa habere, atque in primis postquam resurrexisset, ejus eos negantes carnem, ac Christi hostes, ostendit. 1X. Cum ergo sanctissimum Christi corpus nec æternum sit, nec Patri coæternum, aut pariter sem - - piternum, nec increatum, nec tale ut nequeat videri oculis, nec circumscribi, neque palpari, nec aspe clari, nec fgurari, nec sit spiritus, qui column ac terram impleat, uti deitas: nec sit simplex, nec vacans compositione, neque angelis ac hominibus inaspectabile, neque ignis consumens: quomodo natura deitas est, uti Acephali nugantur? Quemadmodum enim Verbum caro factum est immutabiliter, nihil ejus in carnem demutata deitate: quin post etiam incarnationem absque ulla mutatione Deus perseveravit: sic quoque ejus caro immutabiHiter nulloque amisso deificata, haudquaquam excidit a natura sua ac proprietate, aut in naturam -deitatis conversa est. Ac idcirco Christum, Deum ac hominem in duabus naturis et operationibus ac voluntatibus, ejus omnes sancti confitentur atque prædicant. Quod si ejus caro in naturam deitatis fuit mutata, perspicuum est, non posse Christum dici perfectum hominem, ac ejusdem nobiscum substantia. γὰρ καὶ ἡ σὰρξ αὐτοῦ θεότητος γέγονε, εύδηλον ὅτι οὐκ ἦν σὰρξ, ἀλλὰ πνεῦμα ἄῦλον καὶ πῦρ κατανα λίσκον, καθὼς ὁ Κύριος διδάσκει λέγων· Πνε μα ὁ Θεός. Εἰπὼν δὲ τοῖς ἀποστόλοις, σάρκα ἔχειν καὶ ὀστᾶ, καὶ μάλιστα μετὰ τὴν ἀνάστασιν, δείκνυσι τούτους ἀρνητὰς τῆς ἑαυτοῦ σαρκὸς καὶ χριστομά χους. Θ΄. Εἰ οὖν τὸ πανάγιον σῶμα Χριστού, ούτε ἄναρχόν ἐστιν, οὔτε συνάναρχον τῷ Πατρὶ, οὔτε συναΐδιον, οὔτε ἄκτιστον, οὔτε αἰώνιον, οὔτε ἀόρατον, οὔτε ἀπερίγραπτον, οὔτε ἀψηλάφητον, οὔτε ἀθέατον, οὔτε ἀσχημάτιστον, οὔτε πνεῦμα τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν πληροῦν, ἀλλ᾽ ἡ θεότης· οὔτε ἀπλοῦν, οὔτε ἀσύν θετον, οὔτε ἀθέατον ἀγγέλοις καὶ ἀνθρώποις, οὔτε πῦρ καταναλίσκον· πῶς φύσει θεότης ἐστὶν, ὡς οἱ ᾿Ακέφαλοι φλυαροῦσιν; Ωσπερ γὰρ Λόγος σάρξ ἐγένετο ἀτρέπτων, οὐ μεταβαλὼν τὴν ἑαυτοῦ θεότητα εἰς σάρκα· ἀλλὰ Θεὸς ἀτρέπτως διέμεινε καὶ μετὰ σάρκωσιν· οὕτω καὶ ἡ σὰρξ αὐτοῦ θεωθεῖσα ἀτρέ πτως καὶ ἀμεταβλήτως, τῆς ἰδίας φύσεως καὶ ἰδι τητος οὐκ ἐτράπη, οὔτε εἰς φύσιν θεότητος μεταβέβληται. Καὶ διὰ τοῦτο, Θεὸν καὶ ἄνθρωπον τὸν Χριστὸν ἐν δύο φύσεσι καὶ ἐνεργείαις καὶ θελήμασι, πάντες οἱ ἅγιοι αὐτοῦ ὁμολογοῦσι καὶ κηρύττουσιν. Εἰ δὲ σὰρξ αὐτοῦ εἰς φύσιν θεότητος μετετράπη, πρόδηλον, ὅτι ὁ Χριστὸς τέλειος άνθρωπος καὶ ὁμοούσιος ἡμῖν οὐ δύναται λέγεσθαι. X. Cum de sua quidem deitate Dominus dicat: Ι. Περὶ μὲν τῆς αὐτοῦ θεότητος λέγει· Ἐγὼ καὶ Ego et Pater unum sumus, de carne autem sua diὁ Πατὴρ ἐν ἔσμεν. Περὶ δὲ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ φη- -cat: Pater meus, major me est ³, Dei autem hostes σιν Ο Πατήρ μου μείζων μου ἐστι· καὶ οὗτοι Armenii hi, in scelesta, ac exsecranda, blasphemaδὲ οἱ θεομάχοι ᾿Αρμένιοι, ἐν τῇ μικρᾷ καὶ βδελυκτή que eorum synodo, quam fecerunt, in Deo odibili καὶ βλασφήμῳ αὐτῶν συνόδῳ, τῇ γενομένῃ ἐν τῇ -eorum loco, quem Tiben Armenice vocant, in hunc θεοστυγεῖ αὐτῶν χώρᾳ, τῇ καλουμένῃ 'Αρμενιστί modum per contentionem sanxerint: • Si quis Τιβὴν, ἀριστικῶς ἐπιγράφοντες λέγουσιν· «Εί τις Christi carnem, æqualem Patri deitatem non dixeοὐ λέγει τὴν σάρκα τοῦ Χριστοῦ ἴσον τῷ Πατρὶ rit, anathema sit;» qui non palam Dei hostes θεότητα, ἀνάθεμα ἔστω·!, πῶς οὐκ εἰσὶ προφανώς sint, ac a tota alieni christianitate, qui aperte θεομάχοι καὶ ἀχριστίανοι, τὸν Χριστὸν προςανώς Christum ac ejus discipulos anathematizent? Videte ἀναθεματίζοντες, καὶ τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ; Ὁράτε ilaque, Armenii, daemonum currus, in quantum im- οὖν, ὦ Αρμένιοι, ἅρματα τῶν δαιμόνων, εἰς ὅσην pietatem ac impudenţiam prolapsi sitis, ut nedum ἀσέβειαν καὶ ἀναισχυντίαν πεπτώκατε, ὡς οὐ μόνον sanctam synodum Chalcedonensein τὴν ἐν Χαλκηδόνι ἁγίαν σύνοδον, καὶ σὺν αὐτῇ τοὺς sanctos omnes malediceretis, verum et ipsum Deum ἁγίους ἅπαντας βλασφημεῖν, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν τὸν incarnatum impie, Judorum more, anathemate .damnaretis. ' ac cum ea XI. Cum igitur Christus suam astruens incarnationem Judæis dicat: Quid me quæritis interficere, hominem qui veritatem vobis loculus sum'? magnus vero Paulus Timotheo scribens, dicat: Homo Christus Jesus, qui tradidit semetipsum pro nobis 10; ac rursus: Per hominem mors, et per hominem resurrectio ex mortuis ": hi autem dicant, non esse Christum hominem, sed duntaxat Deum, nihil abundantius in sua hypostasi habentem, quam habeat Pater; quomodo prorsus Christiani possunt appel- • Joan. vit, 20. * Joan. 1v, 24. • Joan xiv, 28. σεσαρκωμένον Θεὸν ἀσεβῶς ἀναθεματίζειν ὡς οἱ Ἰουδαῖο.. ΙΑ'. Εἰ οὖν ὁ Χριστὸς τὴν ἑαυτοῦ σάρκωσιν βε βαιῶν ἔλεγε τοῖς Ἰουδαίοις· Τί με ζητεῖτε ἀποκτεῖναι, ἄνθρωπον ὃς τὴν ἀλήθειαν ὑμῖν λελάληκα; καὶ Παῦλος δὲ ὁ μέγας ἀπόστολος γράφων Τιμοθέω ἔλεγεν· ἔλεγεν· Ανθρωπος Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ δοὺς ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν· καὶ πάλιν, ὅτι Δι' ἄνθρωπον ὁ θάνατος, καὶ δι' ἄνθρωπον ἀνάστασις ἐκ νεκρῶν· οὗτοι δὲ λέγουσιν, ὅτι οὐκ ἔστιν άνθρωπος ὁ Χρι στὸς, ἀλλὰ Θεὸς μόνον· οὐδὲν περισσὸν ἔχων ἐν τῇ ἰδίᾳ ὑποστάσει παρὰ τὸν Πατέρα· πῶς ὅλως Χρι 1º Galat. H, 20. 11 1 Cor. xv, 21.

ORATIO I CONTRA ARMENIOS. στιανοὶ καλεῖσθαι δύνανται, καὶ οὐ μᾶλλον διαβολι- lari, ac non magis diabolici? Dicendo itaque Joanκοί; Βἰπὼν τοίνυν ὁ Θεολόγος Ιωάννης, ὅτι Ο Λόγος σὰρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν· πῶς οὐκ εἶπεν ὅτι τὴν σάρκα Λόγον πεποίηκε, καὶ εἰς θεότητος φύσιν μετέβαλε; Καὶ Παῦλος δὲ, Τιμοθέῳ γράφων περὶ πίστεως, καὶ λέγων· Ομολογουμε. νως μέγα ἐστὶ τὸ τῆς εὐσεβείας μυστήριον· Θεὸς ἐφανερώθη ἐν σαρκί· πῶς οὐκ εἶπεν ὅτι καὶ τὴν σάρκα θεότητα πεποίηκε; Μετὰ τριακόσια δεκαοκτώ ἔτη τῆς τοῦ Χριστοῦ ἐνανθρωπήσεως, οι τριακόσιοι δεκαοκτώ ἅγιοι Πατέρες ἐν Νικαία συνελθόντες, καὶ τὸν σύμβολον τῆς πίστεως γράψαντες, πῶς δεῖ τοὺς Χριστιανοὺς πιστεύειν καὶ ὁμολογεῖν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ εἰπόντες περὶ τοῦ Χριστοῦ, ὅτι κατελθόντα ἐκ τῶν οὐρανῶν, καὶ σαρκωθέντα, καὶ ἐνανθρωπή σαντα, καὶ σταυρωθέντα, καὶ ταφέντα, καὶ ἀναστάντα, καὶ ἀνελθόντα εἰς τοὺς οὐρανούς, καὶ καθεζόμενον ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρός· εἰ οὖν τὴν σάρκα εἰς φύσιν τραπεῖσαν θεότητος ἐγίνωσκον, πῶς οὐ προσέθηκαν ἐν τῇ πίστει, μετὰ τὴ εἰπεῖν ὅτι Ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς καθήμενον, ὅτι καὶ τὴν σάρκα θεότητα σαρκὸς τοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ δι' ἄρνησιν τοῦ σώματος ΙΒ'. Ἐγαντία τοίνυν τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῶν ἀποστόλων καὶ τῶν θεοφόρων Πατέρων διδάσκοντες, ἀλλοτριοῦνται τοῦ Χριστοῦ, κληρονομοῦνται δὲ τὸ ἀνάθεμα, καθώς φησιν ὁ ἅγιος Παῦλος ὁ μέγας ἀπό στολος· Εἴ τις γὰρ εὐαγγελίζεται ὑμᾶς παρ' δ ἐλάβετε, ἀνάθεμα ἔστω. Οὐκοῦν τὴν σάρκα του Χριστοῦ εἰς φύσιν θεότητος τραπῆναι, καὶ ὁμοούσιον θεότητι γεγενῆσθαι, μήτε τοῦ Χριστοῦ εἰπόντος, & dixerit, nec evangelista conscripserint, nec a μήτε τῶν εὐαγγελιστῶν συγγραψάντων, μήτε τῶν ἀποστόλων διδαξάντων, μήτε τῶν τιη' ἁγίων Πατέρων ἐν τῇ πίστει προτεθέντων ἢ μνημονευσάντων· ἀνάθεμα ἔστωσαν οὗτοι οἱ χριστομάχοι αἱρετικοί Αρμένιοι, εὐαγγελιζόμενοι καὶ κηρύττοντες, παρ' δ παρ' ἐκείνων παρέλαβον· καὶ ἀπολεῖ αὐτοὺς Κύριος λαλοῦντας τὸ ψεῦδος, καθὼς καὶ ὁ μέγας Αθανάσιος ὁ ᾿Αλεξανδρείας, ἐλέγχων αὐτοὺς γράφει οὕτως· • Ποῖος άδης ηρεύξατο τὴν φωνὴν τὴν λέγουσαν, ὁμοούσιον εἶναι τὸ σῶμα, καὶ τὸν Θεὸν Λόγον; ο Ομοίως καὶ ὁ ἅγιος Κύριλλος ή Αλεξανδρείας προς Σούκενσεν ἐπίσκοπον γράφει οὕτως· «Εννοοῦντες τοίνυν τῆς ἐνανθρωπήσεως τρόπον, ὁρῶμεν ὅτι δύο φύσεις συνῆλθον ἀλλήλοις καθ' ἔνωσιν ἀδιάσπαστον, p se indissolubili unione convenisse naturas, citra ἀχωρίστως ἀτρέπτως. Ἡ γὰρ σάρξ, σάρξ ἐστι, καὶ οὐ θεότης, εἰ καὶ λέγεται Θεοῦ σάρξ· ὁμοίως δὲ καὶ ὁ Λόγος Θεός ἐστι, καὶ οὐ σάρξ, εἰ καὶ ἰδίαν ἐποιήσατο τὴν σάρκα οἰκονομικῶς. Οὐδὲν δὲ τέως οἱ ἀσεβεῖς, ἢ τὴν σάρκωσιν Χριστοῦ ἀρνεῖσθαι βουλόμενοι, ταῦτα βλασφημοῦσι καὶ μυθολογοῦσι. nes Theologus: Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, quomodo non item dixit, fecisse carnem Verbum, ac in deitatis naturam convertisse? Ac cum Paulus Timotheo scribens de fide dicat: Manifeste magnum est pietatis sacramentum: Deus manifesius in carne 18, quidni dixit, carnem fecisse deitatem? Post trecentos deinceps decem et octo annos a Christi incarnatione, trecenti decem et octo sancti Patres Nicæam convenientes, ac fidei symbolum scribentes, ut debeant Christiani credere ac confiteri Dei Filium; ac cum dixissent de Christo, descendisse de colis, incarnatum esse, factum hominem, crucifixum, sepultum, resurrexisse, ascendisse in cœlos, atque ad Patris dexteram sedere: siquidem noverant carnem in deitatis naturam conversam, quidui fidei addiderunt post ea verba: Sedet ad dexteram Patris, nunc quoque carnem fecisse deitatem, uti impii isti confingunt, non ut Christi honorent carnem, sed ut ejus corpus inficientur? ποιήσαντα· ὡς οὗτοι οἱ ἀσεβεῖς, οὐ διὰ τιμὴν τῆς αὐτοῦ, τοιαῦτα μυθολογοῦσιν; Περὶ τοῦ εὐαγγελισμού. Οτι δὲ οἱ ᾿Αρμένιοι προφανῶς ἀρνοῦνται τὴν 18 Joan. 1, 14. 381 Tim. 111, 16. 16 Galat. 1, 9. Edit. ἀσυγχύτως. Edit. Cyrill. γέγονε. Athan. est apud. Ambr. lib. De Incarn. sίλο XII. Cum itaque aliena a Christo, ac apostolis deiferisque Patribus doceant, alienia Christo const1tuuntur, ac anathema sortiuntur, uti magnus illo apostolus Paulus ait: Si quis vobis evangelizaverit, prater id quod accepistis, anathema sit 1. Proinde, cum Christi carnem in deitatis naturam conversam, ac deitatis factam consubstantialem, nec Christus stoli docuerint, nec trecenti decem et octo sancti Patres in exponenda de proposuerint, aut rei ejus mentionem fecerint, anathema sint Dei hostes ac hæretici hi Armenii, qui evangelizent ae praedicent, præter id quod ab illis acceperunt; perdetque illos Deus, ut qui loquantur mendacium, quemadinodum etiam magnus ille Athanasius Alexandrinus arguens illos in hæc verba scribit: «Quisnam infernus eam vocem evoinuit, qua dicitur, ejusdem esse substantiæ corpus, ac Deum Verbum (9)? › Simili quoque ratione Cyrillus Alexandrinus ita scribit ad Sucensum episcopum: «Considerantes igitur modum humanationis, intelligimus duas inter confusionem atque mutationem ullam. Caro enim caro est, et non divinitas, etiamsi Dei caro facta est: itemque Verbum Deus est, et non caro, quamvis dispensatoria ratione propriam sibi fecerit carnem › Id enim unum interim impii animo constitutum habentes, ut Christi negent incarnationem, omnia hæc blasphemant et commini· scuntur. CAPUT II. De Annuntiatione. Quod autem Armenii Christi palam incarnatio cram. cap. 6. Cyrill. epist. 1, ad Suc.

$1167 ISAACI ARMENIE CATHOLICI nem negent, ex eo liquet. Cum enim Evangelium & Χριστοῦ σάρκωσιν, δῆλον ἐντεῦθεν. Τοῦ Εὐαγγελίου dicat, sexto deinceps mense a conceptione Elisa - beth, missum esse archangelum Gabrielem ad Mariam Virginem, qui Dominicam ei conceptionem nuntiaret: hi potius lætam ejusmodi ae horrendam solemnitatem, primamque mundi salutem, ac Dei Genitricis gaudium, more Judæorum negant; ac velat·luctum suscipientes, nulla prorsus ratione festive colunt, aut celebrari ulla memoria habent, evangelistis ac apostolis adversantes Hebræorum instar; ut quae illi sancti Spiritus allatu conscripserunt, ipsi non recipiant. 11. Enimvero quid scelesti respondent? Haudqua- `quam Dominica annuntiatio Martio mense contigit, eaque ratione non celebramus ipsam. O multai hominum impudentiam! Mendaces ac seductores san- *ctos omnes faciunt. Unde porro contigisse liquet Martio mense Dei Genitricis annuntiationem? Sane sic rem habere, ut Deipara Martio mense conceperit testis est Eusebius Pamphili, vir studiosus ac scientissimus, ecclesiastica historiæ scriptor, inter Patres antiquissimus, uyus e trecentis illis decem et octo sanctis Patribus Nicænæ synodi, Patram eloquentissimus ac doctissimus: Athanasius quoque ille magnus Alexandrinus, ac sanctus Joannes Chrysostomus, omnesque deiferi Patres, qui dicunt sanctam Deiparam vicesima quinta Martii fausta nuntia Gabrielis ore accepisse, qua ipsi ra· tione, ac decessores a sanctis apostolis traditum *ceepissent: eo quod, inquiunt, illa die Adam fuerat a Deo a principio conditus: quæ est primo edita ejusden mensis dies, quem Hebræi appellant Nsan, ac nostris dicitur Martius. ‹ Ea enim die, inquiunt Eusebius ac sanctus Athanasius, conditus fuit Adam, eademque Dei Filius ac Verbum in Vire ginis utero habitavit, ac demum in ea, prima Do- -minica, contigit Pascha, Christique resurrectio ex -mortuis. + λέγοντος, ὅτι τῷ ἔκτῳ μηνὶ ἀπὸ τῆς συλλήψεως Ελισάβετ, ἀπεστάλη ὁ ἀρχάγγελος Γαβριὴλ πρὸς τὴν Παρθένον Μαρίαν, εὐαγγελιζόμενος αὐτῇ τὴν το Κυρίου σύλληψιν· οὗτοι τὴν τοιαύτην φαιδρὰν καὶ φρικτὴν ἑορτὴν, καὶ πρώτην τοῦ κόσμου σωτηρίαν, καὶ τῆς Θεοτόκου χαρὰν, ἀρνοῦνται μᾶλλον ὥσπερ Ἰουδαῖοι, καθάπερ πένθος αὐτὴν δεχόμενοι, οὐδα μῶς οὐδ᾽ ὅλως αὐτὴν ἑορτάζουσιν ἢ μνημονεύουσι, τοῖς εὐαγγελισταῖς καὶ ἀποστόλοις, ὥσπερ Ἑβραῖος διαμαχόμενοι· ἵνα ἅπερ ἐκεῖνοι ἐξ ἁγίου Πνεύμα τος συνεγράψαντο, οὗτοι οὐ παραδέχωνται. Β'. ᾿Αλλὰ τί φασιν οἱ βδελυκτοί; Οὐκ ἐν τῷ Μαρτίν μηνὶ ὁ εὐαγγελισμὸς γέγονε, καὶ διὰ τοῦτο οὐχ ἑορ τάζομεν αὐτόν. Ὢ τῆς πολλῆς αὐτῶν ἀναισχυντίας. Ψεύστας καὶ πλάνους ποιοῦσι πάντας τοὺς ἁγίους. Οτι δὲ Μαρτίῳ μηνὶ ὁ εὐαγγελισμὸς τῆς Θεοτόκου γέγονε, πόθεν δῆλον; "Οτι κατά Μάρτιον μῆνα συν έλαβεν ἡ Θεοτόκος, μάρτυς Ευσέβιος ὁ Παμφίλιος φιλομαθὴς καὶ πολυΐστωρ, ὁ τῆς ἐκκλησιαστικῆς Ιστορίας συγγραφεύς, ὁ ἀρχαιότερος τῶν ἁγίων Πατέρων, εἷς ἂν τῶν τιη' ἁγίων Πατέρων τῆς ἐν Νικα α πρώτης συνόδου, ὁ πάντων τῶν Πατέρων λογιώτε ρος καὶ πολυμαθέστερος. Καὶ ᾿Αθανάσιος ὁ μέγας Αλεξανδρείας, καὶ ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, καὶ πάντες οἱ θεοφόροι Πατέρες, τῇ κε' τοῦ Μαρτίου μηνὸς λέγοντες εὐαγγελισθῆναι τὴν Θεοτόκον ἐκ τοῦ Γαβριήλ, καθὼς αὐτοὶ, καὶ οἱ πρὸ αὐτῶν, ἐκ τῶν ἁγίων ἀποστόλων παρέλαβον· διὰ τὸ ἐκείνην τὴν ἡμέραν, φασί, τὸν Ἀδὰμ ὑπὸ Θεοῦ πλασθῆναι ἐξ ἀρχῆς· ἥτις ἐστὶ πρωτόκτιστος ἡμέρα τοῦ αὐτοῦ μηνός, παρ' Εβραίοις λεγομένου Νισάν, ὃς ἐστι παρ' ἡμῖν Μάρτιος. • Ἐν αὐτῇ γὰρ τῇ ἡμέρᾳ τ σὶν ὁ Εὐσέβιος, καὶ ὁ ἅγιος Αθανάσιος, τὸν ᾿Αδάμ πλασθῆναι· καὶ ἐν αὐτῇ, τῇ γαστρὶ τῆς Παρθένου ἐνοικῆσαι τὸν τοῦ Θεοῦ Υἱὸν καὶ Λόγον· καὶ ἐν αὐτῇ γεγονέναι τῇ πρώτη Κυριακῇ Πάσχα, καὶ τὸν Χριστὸν ἐγερθῆναι ἐκ νεκρῶν. III. Sin autem etiam universi sancti mentiuntur, "nec annuntiatio facta est mense Martio: par erat, -ut ne illi omnino negarent, ac silentio traderent, · sed celebrarent vel Aprili, vel Maio, vel alio mense, quo sic perspicuum esset, non quia negent, sed - quia inense Martio negent, idcirco non eam ce lebrare. Enimvero ita quoque babentes, nihil minus impii sunt, qui sanctis ac a Deo amatos Patres, mendaces ac seductores existiment, eorumque divinitus inspiratam doctrinam, falsam reputent, alque ea, quas ipsi fabulas comminiscuntur, Grmiores habeant. Quamobrem palam hæretici ac impii-inveniuntur, qui sanotis Patribus non credant, juxta quod ait divina Scriptura: Impius enim est, qui honorabilium faciem non reveretur 1. Nunc autein, cum nec Martio, nec Aprii, nec alio mense festum hoc celebrent, nec juxta Evangelium sexto deinceps mense a conceptione Elizabeth recolant; Η Sap. 11, 10. Confer Combef. in nota ad hunc locum Γ. Εἰ δὲ καὶ πάντες οἱ ἅγιοι ψεύδονται, καὶ οὐ Μαρτίῳ μηνὶ ὁ εὐαγγελισμὸς γέγονεν· ἔδει αὐτοὺς μὴ παντελῶς αὐτὸν ἀρνεῖσθαι, καὶ σιγῇ παραδοῦναι, ἀλλ᾽ ἑορτάζειν αὐτὸν ἡ Ἀπριλλίῳ, ἢ Μαΐῳ, ἢ ἑτέρῳ μηνί, ἵνα οὕτως ἐδείκνυτο, ὅτι οὐκ ἀρνούμενοι ταύ την Μαρτίω μηνί, διὰ τοῦτο οὐχ ἑορτάζουσιν. ᾿Αλλὰ καὶ οὕτω ποιοῦντες, οὐδὲν ἧττον ἀσεβοῦσι, τοὺς ἁγίους καὶ θεοφόρους Πατέρας ψεύστας καὶ πλάνους ἔχοντες, καὶ τὰς θεοπνεύστους αὐτῶν διδασκαλίας ψευδεῖς λο γιζόμενοι, καὶ τὰς ἑαυτῶν μυθολογίας βεβαιοτέρας τῆς διδασκαλίας τῶν ἁγίων ἔχοντες. "Οθεν καὶ προφανῶς αἱρετικοὶ καὶ ἀσεβεῖς εὑρίσκονται, τοῖς ἁγίοις Πατράσι μὴ πειθόμενοι, κατὰ τὴν θείαν Γραφὴν τὴν λέγουσαν· Ασεβὴς γάρ ἐστιν, ὃς οὐκ ᾔδέσθη πρόσ ωπον ἐντίμων. Νῦν δὲ, μήτε Μαρτίῳ, μήτε Απριλλίω, μήτε ἐν ἑτέρῳ μηνὶ ταύτην ἑορτάζοντας, μήτε κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἀπὸ τῆς συλλήψεις Ελι σάβετ, ἔκτῳ μηνὶ τὸν εὐαγγελισμὸν ποιοῦντες, πρό-

ORATIO I CONTRA ARMENIOS. 1170δηλοί εἰσιν ὅτι Εὐαγγελισμὸν τῆς Θεοτόκου, μεθ' οὗ palam est, negare eos Deipare Annuntiationem, as καὶ τὴν γέννησιν τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὴν σάρκωσιν· καὶ διὰ τοῦτο μίαν φύσιν ἐν αὐτῷ βλασφημοῦσιν. Εἰ γὰρ ψεύδονται μὲν οἱ ἅγιοι Πατέρες, τὸν εὐαγ γελισμὸν Μαρτίῳ λέγοντες γεγενῆσθαι, ἔδει αὐτοὺς ἀκριβολογῆσαι καὶ εὑρεῖν, πότε μὲν συνέλαβεν Ελισάβετ ἡ γυνή Ζαχαρίου, καὶ ποίῳ μην!· καὶ ἐξ ἐκείνου ἀριθμῆσαι μῆνας ἓξ, καὶ τὸν εὐαγγελι σμὸν τῆς Θεοτόκου ἑορτάσαι, καθὼς τὸ Εὐαγγέλιον παρακελεύεται. η Περὶ τῆς Χριστοῦ Γεννήσεως. Εἶτα πάλιν ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, ἀριθμῆσαι μήνας θ', οὕτω ἑορτάζειν αὐτοὺς τὴν τοῦ Χριστοῦ Γέννησιν. Νῦν δὲ μετὰ τὴν σύλληψιν Ελισάβετ μνημονευόντων αὐτῶν, μήτε τῷ ἔκτῳ μηνὶ ἀπὸ τῆς” συλλήψεως τὸν Εὐαγγελισμὸν τῆς Θεοτόκου ἑορταζόντων, μήτε μετὰ μῆνας θ' τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, τὴν τοῦ Χριστοῦ Γέννησιν πανηγυριζόντων, ἢ ἐκτελούν των τὴν παγκόσμιον καὶ μεγάλην καὶ θαυμαστὴν ἑορτὴν καὶ πανένδοξον· μᾶλλον δὲ, σκυθρωπαζόντων αὐτῶν καὶ θλιβομένων ἐν αὐτῇ τῇ ἁγίᾳ καὶ φαιδρᾷ ἑορτῇ, ὡς οἱ Ἰουδαῖοι, ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ τῇ ε' ἑσπέρᾳ τοῦ Ἰανουαρίου μηνός, οὐχ ἑορτάζοντες ἄπαγε· φανταστικῶς καὶ ἀμυδρῶς μνημονεύοντες τοῦ τε εὐαγγελισμοῦ, καὶ τῆς Γεννήσεως, καὶ τοῦ βαπτισμοῦ, πρὸς ἀπάτην τῶν ἀκουόντων· ἐλέγ χονται προφανῶς ἐν δοκήσει καὶ φαντασία κηρύτω τοντες ἑκατέραν ἑορτὴν, καὶ οὐκ ἐν ἀληθείᾳ τὸν Χριστὸν σαρκωθῆναι κηρύττοντες· ἐξ ὧν καὶ ἀρνηταὶ μὲν τοῦ Εὐαγγελίου προδήλως εὑρίσκονται, καὶ ἐχθροὶ τῆς τοῦ Θεοῦ σαρκώσεως, καὶ τῶν ἁγίων Πατέρων πολέμιοι. Καὶ ταῦτα μὲν πρὸς ἀπόδειξιν, ὅτι ἐν φαντασίᾳ τὸν Χριστὸν σαρκωθῆναι λέγουσι, καὶ διὰ τοῦτο μίαν φύσιν ἐν αὐτῷ βλασφημεῖν οὐκ αἰσχύνονται. Περὶ τῶν δύο φύσεων τοῦ Χριστοῦ. Α΄. Εἰ γὰρ ἐν ἀληθείᾳ Θεὸς καὶ ἄνθρωπος ἐστιν ὁ Χριστὸς, ὁμοούσιος τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ κατὰ τὴν θεότητα· καὶ ὁμοούσιος άνθρωπος κατὰ τὸ σῶμα· πῶς οὐκ ἔχει δύο φύσεις προφανῶς ἐν τῇ μιᾷ αὐτοῦ ὑποστάσει; Ἐὰν γὰρ οἱ ἄνθρωποι ἡμεῖς ὁμοούσιοι ἐσμεν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ φύσιν θεότητος ἔχοντες, καὶ ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ὁμοούσιος ἡμῖν ὑπάρχει· καὶ τοῦτο ἀποδεῖξαι οἱ ἀσεβεῖς αἱρετικοὶ δυνήσονται, καλῶς ἄρα μίαν φύσιν ἐν Χριστῷ κηρύττοντες, ὡς ὁμοουσίων ὄντων ἡμῶν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ θεότητος φύσιν ἐχόντων ἡμῶν· καὶ τοῦ Πατρὸς ὁμοουσίου υπάρχοντος. Εἰ δὲ τοῦτο ἀσεβές ἐστι λέγειν, ἢ ἐννοεῖν, διὰ τοῦ εἶναι τὸν Θεὸν ἀθέατον, ἀόρατον, ἀσχημάτιστον, ἁπλοῦν, καὶ ἀθάνατον, καὶ ἀπερίγραπτον, καὶ ἀχώρητον, καὶ ἀκατάληπτον· ἔχει δὲ καὶ ὁ Χριστὸς ταῦτα πάντα κατὰ τὴν οὐσίαν τῆς ἑαυτοῦ θεότητος, ὡς Θεὸς ἀληθὴς, καὶ Πατρί ὁμοούσιος· ἔστι δὲ πάλιν καὶ ἐν ἀληθείᾳ ἄνθρωπος, Μήτε. cum ea, Christi Nativitatem ac Incarnationem; et idcirco unam in illo naturam blasphemnare. Ut enim Patres mendacio fallant, qui mense Martio astruant contigisse Annuntiationem, debuerant ipsi accura - tius quærere ac invenire, quandonam tandem Elisabeth Zachariæ uxor concepisset, ac quonam mense, atque ab eo deinceps menses senos dinumerare, sicque Dei Genitricis Annuntiationem, juxta. quod Evangelium jubet, celebrare. CAPUT III. De Christi Nativitate. 1. Tum rursus ab Annuntiatione, numeratis novent mensibus, celebranda erat Christi Nativitas. Nunc autem, cum neque meminerint conceptionis Elisabetl, nec sexto mense ab ejus conceptione celebrent Dei Genitricis Annuntiationem, nec post novem menses ab Annuntiatione Christi Nativitatem festam agant, aut mundi totius, magnamque ac mirabilem, planeque illustrem solemnitatem colant: quin potius Judzorum more, masti ac tristes sancta ipsa ac læta festivitate, in ictu oculi, die 5 Januarii vesperascente, non festive quidem celebrent, absil! sed velut specie tenus ac obscure, cum Annuntiationem, tum Nativitatem ac Baptismum recolant, quo ita auditores decipiant: plane arguuntur, apparentia tantum ac inani specie utramque jactare celebritatem, non veritate Christum incarnatum prædicare. Hincque palam Evangelium negantes inveniuntur, ac Dei Incarnationis. hostes, sanctorumque Patrum placitis adversantes. Et hæc quidem, quo eos inani Christum specie incarnatum dicere probemus, ac idcirco non pudore unam in ipso naturam blasphemare. CAPUT IV. De duabus Christi naturis. 1. Siquidem enim Christus vere Deus est ac home, ejusdem cum Deo ac Patre substantiæ qnod spectat ad deitatem, ac ejusdem substantiæ cum hominibus, quod special ad corpus: qui non duas liquido naturas babeat in una sua liypostasi? Ut enim nos homines ejusden cum Deo ac Patre substantia simus, deitalis naturam habentes; Deus quoque ac Pater ejusdem nobiscum substantive exsistit: idque impii hæretici demonstrare possint, qui belle unam in Christo naturam prædicent; lanquam nos, ejusdem cum Deo ac Patre substantiæ simus, ac habeamus deitatis naturain; Deusque ac Pater ejusdem nobiscum exsistat substantiæ. Sin autem impium hoc dictu est, aut cogitatu, propterea quia Deus inaspectabilis sit, invisibilis, figura vacans, simplex, immortalis, incircumscriptus, qui capi non possit ac comprehendi: cumque vero Christus universa bæc habeat pro suæ deitatis substanForte ανθρώπους.

ISAACI ARMENIÆ CATHOLICI στὸς, καὶ χοϊκός, καὶ θνητὸς, καὶ παθητὸς, καὶ περιγραπτός· πῶς ἄρα οὐκ ἔχει δύο φύσεις προ φανῶς, Θεοῦ καὶ ἀνθρώπου; Ἐὰν γὰρ καὶ οἱ αἱρετι κοὶ ᾿Αρμένιοι ταῦτα πάντα λέγουσιν εἶναι ἐν Χριστῷ, καὶ ὁμολογοῦσιν αὐτὸν Θεὸν καὶ ἄνθρωπον, ὁμοούσιον Θεῷ καὶ ὁμοούσιον τοῖς ἀνθρώποις, οὐράνιον καὶ ἐπίσ γειον· κτιστὸν καὶ ἄκτιστον· θνητὸν καὶ ἀθάνατον· παθητὸν καὶ ἀπαθῆ· ὁρατὴν καὶ ἀόρατον· ἀπάτορα καὶ ἀμήτορα· περιγραπτὸν καὶ ἀπερίγραπτον· ἐὰν γὰρ, ὡς εἶπον, ἐν ἀληθείᾳ ταῦτα πάντα ἐν Χριστῷ κηρύττουσι, πρόδηλον ὅτι δύο φύσεις, καὶ αὐτοὶ ἐν αὐτῷ λέγουσι, κἂν μὴ θέλωσι. Ταῦτα γὰρ πάντα δύο φύσεων εἰσιν ἰδιώματα. Εἰ δὲ δύο φύσεις ἐπὶ Χριστοῦ ἀρνοῦνται λέγειν, προφανῶς ἐν φαντασία αὐτὸν φανῆναι λέγουσιν ὡς ἄνθρωπον, καὶ οὐκ ἀλη θεία σαρκωθῆναι. Ἐπεὶ εἰ μὴ ἦν τοῦτο, πῶς δύο ὀνόματα Θεὸν καὶ ἄνθρωπον ἐπὶ Χριστοῦ λέγοντες, φύσιν, τουτέστι τὴν ἀλήθειαν τοῦ ἑνὸς ὀνόματος ἀρε νοῦνται οἱ ματαιόφρονες; "Οθεν πρόδηλον, ὅτι τὸ ὄνομα μόνον τῆς ἀνθρωπότητος λέγουσιν, ἵνα μὴ ὡς Μανιχαῖοι ἐλεγχθῶσι· τὸ δὲ πρᾶγμα τοῦ ὀνόματος. τὴν φύσιν καὶ τὴν ἀλήθειαν ἀρνοῦνται· καὶ διὰ τοῦτο, καὶ τὸν Εὐαγγελισμὸν, καὶ τὴν Γέννησιν αὐτοῦ οὐδαμῶς ἑορτάζουσιν. tia, ut qui Deus verus ac Patri sit consubstantia- καὶ ὁμοούσιος ἡμῖν κατὰ τὸ σῶμα, ὁρατὸς καὶ κτι tis: sitque rursum vere etiam homo, ejusdem nobiscum substantia, quod spectat ad corpus, visibilis, creatus, terrenus, mortalis, passibilis, cire cumscriptus; qui non utique duas palam naturas Dei ac hominis habeat? Modo enim hæretici Armenii omnia hæc in Christo admittant, Deumque illum ac hominem confiteantur, Deo ac Patri consubstantialem, ejusdemque nihilominus cum hominibus substantiæ, cœlestem ac terrenum, creatum ac increatum, mortalem ac immortalem; passibilem ac impassibilem; oculis subjectumn ae non subjectum; sine patre ac sine matre; circumscriptum ae incircumscriptum; dummodo, inquam, hæc illi omnia in Christo veritate prædicent, liquido et ipsi duas in eo naturas, velint nolint, aflirmant. Hæc quippe universa, propria sunt duplicis naturæ. Siquidem vero duas in Christo naturas detrectant dicere, palam asserunt spectro tenus hominis specie apparuisse, non vere incarnatum esse. Nam alioqui, cum duo nomina in Christo, Deum et hominem dicant insani ratione, naturan, hoc est, alterins nominum veritatem, negant. Quamobrem comperta res est, nudum nomen humanitatis dicere, ut ne arguantur tanquam Manichæi: rein autem nominis, nempe naturam ac veritatem, negare: ac ideo nec Annunciationem Dominicam, nec ejus Nativitatem prorsu; celebrare. CAPUT V. De Christi sudoribus. Pervestigemus vero, quas illi reliquas omnes blasphemias ac inficiationes, adversus Christum ac Evangelium, apostolosque ac sanctos Patres confinxerunt. Cum Christus snæ mortis tempore orans, ac sudorem tanquam gullas sanguinis defluens, suæ carnis naturam astruat; Christoque adversantes Armenii hi, ejus ex Evangelio sudores obliterarint, qui non palam Dei adversarii sint? Nisi enim revera eo tale facinus præsumpserunt, quia veram Christi incarnationem inficiari velJent, ostendant nobis impii homines, quamobrem Christi ita sudores expunxerint? aut quomodo sapientiores Christo et evangelistis ac apostolis effecti, tale quid perpetrare ausi sint? Siquidem enim vere Deum confitentur, quomodo non Dei hostes veritate exsistunt, cum quæ ille præstat ac loquitur, ipsi approbare ac recipere nolint? Siquidem enim Christus more hominis operatur, quo suæ carnis naturam astruxerit: qui omnia inficiantur atque evertunt, qui omnino Christiani, ac non magis Christi adversarii sint? CAPUT VI. · De pane, vino, et aqua. }. Ad hæc rursus, cum Christus accipiens panem, dansque discipulis suis dixerit: Accipite, comedile: hoc est corpus meum 17; ac similiter cum acci. ¹³ Luc. xxiii, 44. 17 Matth. xxvi, 26. Περὶ τῶν ιδρώτων τοῦ Χριστοῦ. Α'. Ερευνήσωμεν καὶ τὰς πάσας αὐτῶν βλασφη μίας καὶ ἀρνήσεις, δς κατὰ Χριστοῦ καὶ τοῦ Εὐαγ γελίου, καὶ τῶν ἀποστόλων, καὶ τῶν ἁγίων Πατέρων ἐπλάσαντο. Ἐν τῷ καιρῷ τοῦ Πάθους τοῦ Χριστοῦ προσευχομένου, καὶ ἱδρῶτας ὡσεὶ θρόμβους αίματος ξεύσαντος, καὶ τὴν φύσιν τῆς σαρκὸς αὐτοῦ βεβαιοῦντος, οὗτοι οἱ χριστομάχοι Αρμένιοι, τους ἱδρῶτας αὐτοῦ ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου ἀπαλείψαντες, πῶς οὐκ εἰσὶ προφανῶς θεομάχοι; Εἰ γὰρ μὴ ἐστιν ἀληθὲς, ὅτι τὴν ἀλήθειαν Χριστοῦ σαρκώσεως ἀρνεῖ· σθαι θελήσαντες, τοῦτο ποιῆσαι τολμηρῶς οὐκ ἔφ βήθησαν· δειξάτωσαν ἡμῖν οἱ ἀσεβεῖς τὴν αἰτίαν τῆς τῶν ἱδρώτων Χριστοῦ ἀπαλειφῆς· ἡ πῶς φρο νιμώτεροι τοῦ Χριστοῦ γενόμενοι, καὶ τῶν εὐαγγε λιστῶν καὶ ἀποστόλων, τοῦτο πρᾶξαι ἐτόλμησαν. Ἐὰν γὰρ Θεὸν ἀληθῶς ὁμολογοῦσι, πῶς ἀληθῶς οὐκ εἰσὶ θεομάχοι, ὅτι ἅπερ ἐκεῖνος ποιεῖ καὶ φθέγγεται, οὗτοι ἀρεσθῆναι οὐ καταδέχονται; Εἰ μὲν γὰρ ὁ Χριστὸς ἐνεργεῖ ἀνθρωπίνως, τὴν φύσιν τῆς σαρκὸς αὐτοῦ πιστώσασθαι βουλόμενος· ἅπερ ἐκεῖνος ἐνεργεῖ καὶ φθέγγεται ἀνθρωπίνως πάντα ἀρνοῦντες καὶ ἀνατρέποντες, πῶς ὅλως Χριστιανοί εἰσι, καὶ οὐ μᾶλλον χριστομάχοι; Περὶ τοῦ ἄρτου, καὶ τοῦ οἶνου, καὶ τοῦ ὕδατος. Α΄. Εἶτα πάλιν τοῦ Χριστοῦ λαβόντος ἄρτον, καὶ δόντος τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, καὶ εἰπόντος· Λάβετε, φάγετε· τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου· ὡσαύτως καὶ

ORATIO I CONTRA ARMENIOS. ΠΕ τὸ ποτήριον μετὰ τὸ δειπνῆσαι, λαβόντος καὶ δόντος & piens calicem, postquam cœnassel dansque disciτοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, καὶ εἰπόντος· Πίετε ἐξ αὐτοῦ pulis suis dixerit: Bibile ex eo omnes: hic est sanπάντες· τοῦτό μου εἶ τὸ αἷμα μόνον, guis meus $8; nec id solum, ac siluerit, ut dicuntκαὶ ἐσίγησε· καθὼς οὗτοι οἱ αἱρετικοὶ λέγουσι, καὶ isti hæretici, decipiuntque eos, qui apud illos idioπλανῶσι τοὺς πρὸς αὐτοὺς λεγομένους ἰδιώτας· ἀλλὰ, tæ appellantur, sed: Hic est sanguis meus, qui pro Τοῦτό ἐστι τὸ αἷμά μου, τὸ ὑπὲρ ὑμῶν ἐκχυνόμε vobis effundetur in remissionem peccatorum ", quæτον εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν· ἐρωτάσθωσαν οὖν οἱ ratur itaque ab Acephalis, ubinam Christi sanguis Ακέφαλοι, ποῦ τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ ἐκκέχυται, καὶ effusus fuerit, ac quo loco? Plane responsuri sunt: ἐν ποίῳ τόπῳ; Πάντως ἐροῦσιν, ὅτι ἐν τῷ σταυρῷ. In cruce. Qua ergo ratione in cruce profluxerunt Οὐκοῦν καθὼς ἐν τῷ σταυρῷ ἐξεχύθη ἐκ τῆς ἁγίας sanguis et aqua e sacro ejus latere, eadem nos in πλευρᾶς αὐτοῦ τὸ αἷμα καὶ τὸ ὕδωρ· οὕτω καὶ ἡμεῖς, communione sacramentorum ejus, evangelica et ἐν τῇ κοινωνίᾳ τῶν μυστηρίων οὐτοῦ, εὐαγγελικῶς apostolica traditione, aquam ac vinum miscentes, καὶ ἀποστολικῶς, ὕδωρ καλοἶνον μιγνύντες, μεταλαμ- percipimus, ac ejus incarnationis mysterium perβάνομεν, τέλειον ἐκτελοῦντες τὸ μυστήριον τῆς αὐτ fectum celebramus, quemadmodum exponit Gregoτοῦ σαρκώσεως, καθὼς ὁ Θεολόγος Γρηγόριος έρ- rius Theologus, dicens: «Sanguis et aqua ex latere μηνεύει λέγων· «Αἷμα καὶ ὕδωρ τῆς πλευρᾶς χεό fuentia: alterum homiuis, alterum humana comi-s μενον· τὸ μὲν ἀνθρώπου· τὸ δὲ ὑπὲρ ἄνθρωπον.» tione majoris In sanguine ergo et aqua Dei ac Οὐκοῦν εἰς τὸ αἷμα καὶ τὸ ὕδωρ Θεοῦ καὶ ἀνα hominis virtutes sunt ac exhibitiones: cumque θρώπου εἰσὶν ἐνέργειαι καὶ ἀποδείξεις. Καὶ ἡμεῖ;, ipsi vino commiscemus aquam, Dei ac hominis ὕδωρ τῷ οίνῳ μιγνύντες, Θεοῦ καὶ ἀνθρώπου ἐκτε mysterium celebramus. Ex quo ulterius probatumnλοῦμεν μυστήριον· ἐξ ὧν πάλιν ἀποδέδεικται, ὅτι manet, eos qui non mittant aquam in vinum caliοὗτοι ὕδωρ μὴ βάλλοντες ἐν τῷ οίνῳ τοῦ ποτηρίου cis Missæ, Christum incarnatum minime conßteri; τῆς λειτουργίας, τὸν Χριστὸν σαρκωθέντα οὐχ όμο- sed unius duntaxat natura, deitatis scilicet, celeλογοῦσι, ἀλλὰ μιᾶς φύσεως, θεότητος μόνης έκτε brare mysterium, Christi dimidium negantes juxta λοῦσι μυστήριον· τὸ ἥμισυ Χριστοῦ ἀρνούμενοι, κατὰ quod scelestus ille Timotheus Ælurus scripsit: τὴν παράνομον συγγραφὴν Τιμοθέου τοῦ Αἰλούρου, ‹ Christi natura, sola divinitas, tametsi incarnaτὴν φάσκουσαν· ο Φύσις Χριστοῦ, μία θεότης, εἰ tus est. ▸ καὶ σεσάρκωται. usosII. Enimvero quid ad haec pessimi ili? Nimirum, velare Chrysostomnum in expositione Evangelii Matthai, aquam dicere, eo quod scriptum sit, uBOS esse ex vitis genimine. • Vitis autem, inquit, vinum, non aquam producit» Hæc illi ad idiotas ac imperitiores loquuntur, qui nesciant quid doctori propositum sit: de quibus nimirum personis, ac in quam bæresim Chrysostomus istud dixerit. Nempe, cum id temporis, Marcionis Pontici disci pulos, quos Hydroparastatas appellant, aquam tan tum, non autem vinum et aquam offerre videret; sic quippe il!i offerunt, ac inde nomen illud sortitisunt; adversus eos scripsit in expositione illa Evangelii Matthæi, ostendens secus facere ac tradat Evangelium. Idem porro a Deo aflatus Chrysostomus, docens nos aquam cum vino offerre atque sumere, in hunc modum scribit in expositione Evangelii Joannis:. Quoties ad altare accedis, ac Christi sanguinem e calice sumis, sic existima, Lanquam os tuum Christi lateri admoveris, ac de ejus latere haurias. Siquidem ergo ea laurimus ex ejus latere, quæ percipimus in Ecclesia, pulchre sane ac pie, admodumque e ratione, aquam ac vinum miscentes, sacrificio offerimus, ac ea quæ de Christi Dei nostri latere exierunt, percipiΒ΄. ᾿Αλλὰ τί φασιν οἱ παμπόνηροι; "Οτι ὁ Χρυσ σόστομος εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίου, κωλύει τὸ ὕδωρ λέγειν, ὅτι γέγραπται, ὅτι ἐκ τοῦ γεννήματος τῆς ἀμπέλου ἐχρῶντο· ἡ δὲ ἄμπελος οἶνον, οὐχ ὕδωρ γεννά. Ταῦτα λέγουσι πρὸς τοὺς ἰδιώτας, τοὺς ἀγνοοῦντας τὸν σκοπὸν τοῦ διδασκάλου, περὶ ποίων προσώπων, καὶ κατὰ ποίας αἱρέσεις τοῦτο εἴρηκεν ὁ Χρυσόστομος. Ιδών τότε τοὺς Υδροπαραστάτας λεγομένους, τοὺς μαθητάς Μαρκίωνος τοῦ Ποντίου ὕδωρ μόνον προσάγοντας, καὶ οὐχὶ οἶνον καὶ ὕδωρ (οὕτω γὰρ ἐκεῖνοι προσφέρουσιν, ὅθεν Υδροπαραστάται καλοῦνται), ἔγραψε κατὰ τούτων εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίου, δεικνύων ὅτι ἐναντία τοῦ Εὐαγγελίου ποιοῦσιν. Ημᾶς διδάσκων αὐτὸς ὁ θεο φόρος Χρυσόστομος, ὕδωρ μετά οίνου προσφέρειν, καὶ ἀμφότερα ἱερουργεῖν, καὶ μεταλαμβάνειν, λέγει οὕτως εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγελίου, ὅτι Ηνίκα προσέρχου τῷ θυσιαστηρίῳ, και μεταλαμβάνεις τὸ αἷμα Χριστοῦ ἐκ τοῦ ποτηρίου, οὕτω νόμιζε, ὅτι τὸ στόμα σου τῇ πλευρᾷ τοῦ Χριστοῦ προσέθηκας, καὶ ἐκ τῆς πλευρᾶς αὐτοῦ πίνεις. Οὐκοῦν εἰ ἐκ τῆς πλευρᾶς αὐτοῦ πίνομεν, ἅπερ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ μεταλαμβάνομεν, καλῶς ἄρα καὶ εὐσεβῶς, καὶ σφόδρα εὐλό γως, ὕδωρ καὶ οἶνον μιγνύντες ἱερουργοῦμεν, καὶ μεταλαμβάνομεν, ἅπερ ἐξῆλθεν ἐκ τῆς πλευρᾶς Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. * Matth. xxvII, 28. * Ibid. Videtur legendum: τοῦτό μου ἐστι τὸ αἷμα οὐ τὸ αἷμα μόνον, καὶ ἐσίγησε. Ποντικού. mus. Orat. 42, prope fincm. Homil. 83 in Matth. Homil. 84, in Joan.

ISAACI ARMENIA CATHOLICI III. Qui vero Armenios non pudet, in suæ negationis testem Chrysostomum producere, quem duas naturas ae duas operationes in Christo prædicantem, una cum sanctis universis palam anathematizent? Sed et Christi sudores, quos Chrysostomus semper ac ubique commemorat, ac cum priinis Matthai Evangelium exponens haudquaquam veriti sant expungere, ac omnino negare. Quod porro calix, quem Christus apostolis tribuit, vinum haberet et aquam, testes sunt sanctus apostolus Jacobus ille Domini frater, ac Marcus evangelista, cum ita ambo in sula Liturgiis dicunt: Similiter postquam canavit, accipiens calicem, et permiscens ex vino et aqua, gratias agens, ac benedicens dedit discipulis suis dicens: Bibile ex eo omnes: hic est sanguis meus, qui pro vobis effundetur. Plane qua ratione sanguis ejus effundendus erat, ea quoque tanquam verax ac præscius calicem dedit. IV. Testis quoque magnus Basilius ubi liturgiam exponit, sed et Carthaginiensis in Africa synodus ducentorum decem ac septem beatorum Patrum, quæ Arcadio ac Honorio Magni Theodosii filiis Augustis congregata est, dum in lis canonibus quos edidit: ‹ Ut ne aliud quidquam in sacris offeratur, quanı ea solum quæ Dominus tradidit > ut nihil, inquam, præter panem et vinum aqua mistum, decernit. Sicut ergo aquam ac vinum commiscentes, ita sumimus: nec ab invicem vinum et G aquam separamus, aut seorsim alteruin ab altero facimus, sed in uno commiscentes calice, sacrificio offerimus: sic et duas Christi naturas, deitatis ac carnis, în una persona unaque hypostasi confitemur, nec ullo modo inter se separamus, uti Christi adversarii nugantur: uti plane et illi, vinum duntaxat sacrificio offerentes, solam in Christo deitatem prædicant, ejusque incarnationem negant. CAPUT VII. De pane et azymo 1. Qua etiam ratione panem azymum Judæorum more offerentes nulla unione commistum: unius rursus naturæ, solius, inquam, deitatis mysterium faciunt. Siquidem enim illi quoque offerunt azymum, quid prae Judeis amplioris mysterii conf. tentur? Uti enim Judæi quidem circumciduntur, nos autem baptizamur; ac sicut illi Patrem duntaxat Deum confitentur, nos vero una cum Patre, Filium quoque ac Spiritum sanctum; uti illi agnum immolabant, qui quidem erat Christi figura, nos autem minime jam agnum immolamus, qui est figura, sed Christum ipsum, qui est veritas: sic Lege οἷον. Homil. 84, in Matth. Græca collectio οἶνον ύδατι. Græca Coll. can. 37, Latina 24. Congruentias quas hic affert, sic valere pos1176 Γ. Πῶς δὲ οὐκ αἰσχύνονται οι Αρμένιοι, τὸν Χρυσόστομον, ὃν ἀσεβῶς μετὰ πάντων τῶν ἁγίων προφανῶς ἀναθεματίζουσι, δύο φύσεις καὶ ἐνεργείας ἐπὶ Χριστοῦ κηρύττοντα, μάρτυρα προβάλλειν τῆς ἑαυτῶν ἀρνήσεως; Καὶ τοὺς ἱδρῶτας δὲ τοῦ Χρι στοῦ, οὓς ὁ Χρυσόστομος μνημονεύει πάντοτε καὶ πανταχοῦ, μάλιστα δὲ εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίου, ἀναλείψαι οὐκ ἐφοβήθησαν καὶ παντελῶς ἀρνήσασθαι. Οτι γὰρ ποτήριον δ Χριστὸς τοῖς ἀποστόλοις δέδωκεν, οἶνον καὶ ὕδωρ εἶχε, μάρτυς ὁ ἅγιος ἀπόστολος Ἰάκωβος ὁ ἀδελ φόθεος, καὶ Μάρκος ὁ εὐαγγελιστὴς, ἐν ταῖς Λει τουργίαις ἑκάτεροι οὕτω λέγοντες· 'Ωσαύτως μετά τὸ δειπνῆσαι, λαβὼν ποτήριον, καὶ κεράσας ἐξ οἴνου καὶ ὕδατος, εὐχαριστήσας, καὶ εὐλογήσας ἔδωκε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ εἰπών· Πίετε ἐξ αὐ τοῦ πάντες· τοῦτό ἐστι τὸ αἷμά μου, τὸ ὑπὲρ ὑμῶν ἐκχυνόμενον. Πάντως γὰρ οἶνον ἔμελλεν ἐκχυθῆναι τὸ αἷμα αὐτοῦ, οὕτως ὡς ἀψευδῆς καὶ προγνώστης, καὶ τὸ ποτήριον ἔδιδε. Δ'. Μαρτυρεῖ καὶ μέγας Βασίλειος ἐν τῇ ἑρμηνεία τῆς λειτουργίας· καὶ ἡ ἐν Καρταγένῃ δὲ τῆς Ἀφρικῆς, ἐπὶ Αρκαδίου καὶ Ονωρίου τῶν βασιλέων καὶ υἱῶν Θεοδοσίου τοῦ Μεγάλου συνελθοῦσα, τῶν σιζ' μακαρίων Πατέρων σύνοδος, μαρτυρεί εἰς τοὺς κανόνας αὐτῆς λέγουσα οὕτως· «ἵνα ἐν τοῖς ἁγίοις μηδὲν πλέον προσάγειν, εἰ μὴ μόνον ὅπερ ὁ Κύριος παρέδωκε·, τουτέστιν ἄρτον καὶ οἶνον καὶ ὕδατος μεμιγμένον. Οὐκοῦν ὥσπερ τὸ ὕδωρ καὶ τὸν οἶνον κιρνώντες, οὕτως μεταλαμβάνομεν, οὐ χωρίζοντες ἀπ' ἀλλήλων τὸν οἶνον καὶ τὸ ὕδωρ, οὐδὲ διῃρημένως αὐτὰ προσάγοντες, ἀλλ' ἑνὶ ποτηρίῳ μιγνύντες προσφέρομεν εἰς θυσίαν, οὕτω καὶ τὰς β' φύσεις τῆς θεότητος καὶ τῆς σαρκὸς τοῦ Χριστοῦ, εἰς ἓν πρόσωπον ὁμολογοῦμεν καὶ μίαν ὑπόστασιν, οὐ χωρίζοντες αὐτὰς ἀπ' ἀλλήλων, ὡς οι χριστομάχοι φλυαροῦσιν· ὥσπερ οὖν κἀκεῖνοι, οἶνον μόνον εἰς θυσίαν προσάγοντες, θεότητα μόνην ἐν Χριστῷ κηρύττουσι, τὴν σάρκωσιν αὐτοῦ ἀρ νούμενοι. Περὶ τοῦ ἄρτου καὶ τοῦ ἀζύμου. Α'. Ὥσπερ οὖν καὶ τὸν ἄρτον ἄζυμον Ἰουδαϊκῶς προσάγοντες, άμικτον ἀπὸ πάσης ενώσεως, πάλιν μιᾶς φύσεως, θεότητος μόνης ποιοῦσι μυστήριον. Εἰ γὰρ ἄζυμον δὲ καὶ οὗτοι, τί περισσότερον ὁμολογοῦσι μυστήριον; Ωσπερ γὰρ Ἰουδαίοι περιτέμνον ται, ἡμεῖς δὲ βαπτιζόμεθα· καὶ ὥσπερ ἐκεῖνοι τὸν Πατέρα μόνον Θεὸν ὁμολογοῦσιν· ἡμεῖς δὲ σὺν τῷ Πατρί, τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ὥσπερ ἔθυον ἐκεῖνοι πρόβατον, τὸ δὲ πρόβατον τύπος ἦν τοῦ Χριστοῦ· ἡμεῖς δὲ, οὐκέτι θύομεν πρόβατον ὅσπερ ἐστι τύπος ἀλλὰ τὸν Χριστὸν αὐτὸν τὴν ἀλήθειαν· οὕτως οὐδὲ ἄρτον ἄζυμον θύομεν, ὡς sunt pro Græcorum consuetudine, ut Latinam nihil infirment plurimum vero roboris habent contra Armenios, qui in suæ hæreseos symbolum azymis utebantur.

ORATIO I CONTRA ARMENIOS. ΠΕ τὸ ποτήριον μετὰ τὸ δειπνῆσαι, λαβόντος καὶ δόντος & piens calicem, postquam cœnassel dansque disciτοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, καὶ εἰπόντος· Πίετε ἐξ αὐτοῦ pulis suis dixerit: Bibile ex eo omnes: hic est sanπάντες· τοῦτό μου εἶ τὸ αἷμα μόνον, guis meus $8; nec id solum, ac siluerit, ut dicuntκαὶ ἐσίγησε· καθὼς οὗτοι οἱ αἱρετικοὶ λέγουσι, καὶ isti hæretici, decipiuntque eos, qui apud illos idioπλανῶσι τοὺς πρὸς αὐτοὺς λεγομένους ἰδιώτας· ἀλλὰ, tæ appellantur, sed: Hic est sanguis meus, qui pro Τοῦτό ἐστι τὸ αἷμά μου, τὸ ὑπὲρ ὑμῶν ἐκχυνόμε vobis effundetur in remissionem peccatorum ", quæτον εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν· ἐρωτάσθωσαν οὖν οἱ ratur itaque ab Acephalis, ubinam Christi sanguis Ακέφαλοι, ποῦ τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ ἐκκέχυται, καὶ effusus fuerit, ac quo loco? Plane responsuri sunt: ἐν ποίῳ τόπῳ; Πάντως ἐροῦσιν, ὅτι ἐν τῷ σταυρῷ. In cruce. Qua ergo ratione in cruce profluxerunt Οὐκοῦν καθὼς ἐν τῷ σταυρῷ ἐξεχύθη ἐκ τῆς ἁγίας sanguis et aqua e sacro ejus latere, eadem nos in πλευρᾶς αὐτοῦ τὸ αἷμα καὶ τὸ ὕδωρ· οὕτω καὶ ἡμεῖς, communione sacramentorum ejus, evangelica et ἐν τῇ κοινωνίᾳ τῶν μυστηρίων οὐτοῦ, εὐαγγελικῶς apostolica traditione, aquam ac vinum miscentes, καὶ ἀποστολικῶς, ὕδωρ καλοἶνον μιγνύντες, μεταλαμ- percipimus, ac ejus incarnationis mysterium perβάνομεν, τέλειον ἐκτελοῦντες τὸ μυστήριον τῆς αὐτ fectum celebramus, quemadmodum exponit Gregoτοῦ σαρκώσεως, καθὼς ὁ Θεολόγος Γρηγόριος έρ- rius Theologus, dicens: «Sanguis et aqua ex latere μηνεύει λέγων· «Αἷμα καὶ ὕδωρ τῆς πλευρᾶς χεό fuentia: alterum homiuis, alterum humana comi-s μενον· τὸ μὲν ἀνθρώπου· τὸ δὲ ὑπὲρ ἄνθρωπον.» tione majoris In sanguine ergo et aqua Dei ac Οὐκοῦν εἰς τὸ αἷμα καὶ τὸ ὕδωρ Θεοῦ καὶ ἀνα hominis virtutes sunt ac exhibitiones: cumque θρώπου εἰσὶν ἐνέργειαι καὶ ἀποδείξεις. Καὶ ἡμεῖ;, ipsi vino commiscemus aquam, Dei ac hominis ὕδωρ τῷ οίνῳ μιγνύντες, Θεοῦ καὶ ἀνθρώπου ἐκτε mysterium celebramus. Ex quo ulterius probatumnλοῦμεν μυστήριον· ἐξ ὧν πάλιν ἀποδέδεικται, ὅτι manet, eos qui non mittant aquam in vinum caliοὗτοι ὕδωρ μὴ βάλλοντες ἐν τῷ οίνῳ τοῦ ποτηρίου cis Missæ, Christum incarnatum minime conßteri; τῆς λειτουργίας, τὸν Χριστὸν σαρκωθέντα οὐχ όμο- sed unius duntaxat natura, deitatis scilicet, celeλογοῦσι, ἀλλὰ μιᾶς φύσεως, θεότητος μόνης έκτε brare mysterium, Christi dimidium negantes juxta λοῦσι μυστήριον· τὸ ἥμισυ Χριστοῦ ἀρνούμενοι, κατὰ quod scelestus ille Timotheus Ælurus scripsit: τὴν παράνομον συγγραφὴν Τιμοθέου τοῦ Αἰλούρου, ‹ Christi natura, sola divinitas, tametsi incarnaτὴν φάσκουσαν· ο Φύσις Χριστοῦ, μία θεότης, εἰ tus est. ▸ καὶ σεσάρκωται. usosII. Enimvero quid ad haec pessimi ili? Nimirum, velare Chrysostomnum in expositione Evangelii Matthai, aquam dicere, eo quod scriptum sit, uBOS esse ex vitis genimine. • Vitis autem, inquit, vinum, non aquam producit» Hæc illi ad idiotas ac imperitiores loquuntur, qui nesciant quid doctori propositum sit: de quibus nimirum personis, ac in quam bæresim Chrysostomus istud dixerit. Nempe, cum id temporis, Marcionis Pontici disci pulos, quos Hydroparastatas appellant, aquam tan tum, non autem vinum et aquam offerre videret; sic quippe il!i offerunt, ac inde nomen illud sortitisunt; adversus eos scripsit in expositione illa Evangelii Matthæi, ostendens secus facere ac tradat Evangelium. Idem porro a Deo aflatus Chrysostomus, docens nos aquam cum vino offerre atque sumere, in hunc modum scribit in expositione Evangelii Joannis:. Quoties ad altare accedis, ac Christi sanguinem e calice sumis, sic existima, Lanquam os tuum Christi lateri admoveris, ac de ejus latere haurias. Siquidem ergo ea laurimus ex ejus latere, quæ percipimus in Ecclesia, pulchre sane ac pie, admodumque e ratione, aquam ac vinum miscentes, sacrificio offerimus, ac ea quæ de Christi Dei nostri latere exierunt, percipiΒ΄. ᾿Αλλὰ τί φασιν οἱ παμπόνηροι; "Οτι ὁ Χρυσ σόστομος εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίου, κωλύει τὸ ὕδωρ λέγειν, ὅτι γέγραπται, ὅτι ἐκ τοῦ γεννήματος τῆς ἀμπέλου ἐχρῶντο· ἡ δὲ ἄμπελος οἶνον, οὐχ ὕδωρ γεννά. Ταῦτα λέγουσι πρὸς τοὺς ἰδιώτας, τοὺς ἀγνοοῦντας τὸν σκοπὸν τοῦ διδασκάλου, περὶ ποίων προσώπων, καὶ κατὰ ποίας αἱρέσεις τοῦτο εἴρηκεν ὁ Χρυσόστομος. Ιδών τότε τοὺς Υδροπαραστάτας λεγομένους, τοὺς μαθητάς Μαρκίωνος τοῦ Ποντίου ὕδωρ μόνον προσάγοντας, καὶ οὐχὶ οἶνον καὶ ὕδωρ (οὕτω γὰρ ἐκεῖνοι προσφέρουσιν, ὅθεν Υδροπαραστάται καλοῦνται), ἔγραψε κατὰ τούτων εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίου, δεικνύων ὅτι ἐναντία τοῦ Εὐαγγελίου ποιοῦσιν. Ημᾶς διδάσκων αὐτὸς ὁ θεο φόρος Χρυσόστομος, ὕδωρ μετά οίνου προσφέρειν, καὶ ἀμφότερα ἱερουργεῖν, καὶ μεταλαμβάνειν, λέγει οὕτως εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγελίου, ὅτι Ηνίκα προσέρχου τῷ θυσιαστηρίῳ, και μεταλαμβάνεις τὸ αἷμα Χριστοῦ ἐκ τοῦ ποτηρίου, οὕτω νόμιζε, ὅτι τὸ στόμα σου τῇ πλευρᾷ τοῦ Χριστοῦ προσέθηκας, καὶ ἐκ τῆς πλευρᾶς αὐτοῦ πίνεις. Οὐκοῦν εἰ ἐκ τῆς πλευρᾶς αὐτοῦ πίνομεν, ἅπερ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ μεταλαμβάνομεν, καλῶς ἄρα καὶ εὐσεβῶς, καὶ σφόδρα εὐλό γως, ὕδωρ καὶ οἶνον μιγνύντες ἱερουργοῦμεν, καὶ μεταλαμβάνομεν, ἅπερ ἐξῆλθεν ἐκ τῆς πλευρᾶς Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. * Matth. xxvII, 28. * Ibid. Videtur legendum: τοῦτό μου ἐστι τὸ αἷμα οὐ τὸ αἷμα μόνον, καὶ ἐσίγησε. Ποντικού. mus. Orat. 42, prope fincm. Homil. 83 in Matth. Homil. 84, in Joan.

ISAACI ARMENIÆ CATHOLICI decima die luna fuit celebrata cona, id est, magna σελήνης ἐγένετο ὁ δεῖπνος, ήγουν τῇ μεγάλη εʹ, quinta feria, sicque ſuit fermenti usus: die autem quarta decima ac quinta decima fuerunt Pascha ac dies Azymorum. οὕτω γέγονεν ἡ ἄρσις τῆς ζύμης· καὶ τῇ ιδ καὶ ιε ἐγένοντο τὸ Πάσχα καὶ τὰ "Αζυμα. IV. Quei non magna hæc improbitas, ut ex parte quidem a Judæis resiliant, in aliis autem eis miantur? Haudquaquam, inquiunt: sed offerimus in sacrificio azyma, quemadmodum Christus. Ergo, siquidem ea solum, quæ a Christo sunt tradita tenere vultis ac credere, operæ pretium deinceps habeatis, ut Christianorum mysteria negetis; quæ omnia, quanquam tunc Christus per seipsum non tradidit, postmodum tamen per apostolos suos ac sanctos Patres, ejus utique allatos Spiritu sancto, ordinavit, quæ quidem quisquis non recipit, nedum minime Christianus est, verum etiam omni infideli infidelior exsistit. CAPUT VIII. De iis quæ Christus quidem non tradidit, sed apostoliac Patres. 1. Christus triginta annorum baptizatus est: ergo nec illi queniquam ante annum tricesimum baptizaverint. Christus baptismo intinctus, laudquaquam unctus est unguento, aut oleo sanctificato; nec ergo illi unguento perungantur, aut sacro oleo. Christus non fuit baptizatus in piscina, sed in Duvio; nec ergo illi in piscina baptizaverint. Christus baptismum suscepturus non recitavit symboJum fidei trecentorum decem et octo sanctorum Patrum; nec itaque illi profteantur. Christus cum baptizandus esset, non est conversus ad Occidentem, nec eo situ abrenuntiavit diabolo, ac eum insulavit; neque iterum ad Orientem conversus, fœdus cum Deo pepigit, quippe qui ipse Deus verus esset: ergo nec ipsi rem ejusmodi, iis qui ab illis baptizantur, faciant. Christus postquam baptizatus fuit, nequaquam suum corpus sumpsit; neque ergo illi sumant. Christus, a baptismo, quadraginta duntaxat dies jejunavit, obtinuitque illa traditio ad usque aunum centesimum vicesimum; nos tamen quinquaginta dies Paschæ proximos jejunamus. II. Christus sacrificii pauis mysterium non tradidit in ecclesia, sed in communi domo, ac in mensa communi sedens; ergo nec illi panis hostiam in ecclesiis sacrificaverint. Christus post ccenamn, ac ubi discipuli salurali essent, tum demum sui corporis communione eos impertivit; ergo et ipsi prius comedant carnes ac saturentur, tumque mysteriorum communionem percipiant. Christus, quanquam fuit pro nobis affixus cruci, haud tamen crucem adorari constituit; ergo nec ipsi crucem adorent. Crux lignea erat: ergo illi nec auream, nec argenteam, ferreamve, aut æream, vel lapideam crucem adoraverint, Christus non induit superhunerale, nec orarium, nec manipulum, nec casulam, neque penulam: ergo nec ipsi ea induant. Christus Missæ preces, ac sacrorum Deest μετέδωκεν, Δ'. Πῶς οὐκέτι παρανομία, εν μέρει μὲν ἐξ αὐτῶν ἀποφεύγειν, ἐν ἄλλοις δὲ ἑνωθῆναι τοῖς Ἰουδαίοις; Οὐχὶ, φασίν· άζυμα δὲ προσφέρομεν εἰς θυσίαν ὥσπερ ὁ Χριστός. Οὐκοῦν, εἰ τὰ παραδιδόμενα ὑπὸ Χριστοῦ, ταῦτα μόνα κρατεῖν καὶ πιστεύειν βούλεσθε, πρέπει λοιπὸν ἡμᾶς ἀρνεῖσθαι τὰ τῶν Χριστιανῶν μυστήρια, ἅπερ ἅπαντα εἰ καὶ ὁ Χριστὸς τότε μὲν δι' ἑαυτοῦ οὐ παρέδωκεν, ἀλλ᾽ ὕστερον διὰ τῶν αὐτοῦ ἀποστόλων καὶ τῶν ἁγίων Πατέρων, διὰ τοῦ ἁγίου αὐτοῦ Πνεύ ματος πάντως διετάξατο· ἅπερ ὁ μὴ δεχόμενος, οὐ μόνον Χριστιανὸς οὐκ ἔστιν, ἀλλὰ καὶ πάντων ἀπί στων ἀπιστότερος. Περὶ ὧν ὁ Χριστὸς μὲν οὐ παρέδωκεν, ἀλλ' οἱ ἀπόστολοι καὶ οἱ Πατέρες. Α'. Ο Χριστός τριακονταετής ἐβαπτίσθη· οὐκοῦν αὐτοὶ ἕως τριάκοντα ἐτῶν μηδένα βαπτίσωσιν. Ο Χριστὸς βαπτισθεὶς μύρον οὐκ ἐχρίσθη, οὔτε ἡ για σμένον ἔλαιον· οὐκοῦν μηδ' αὐτοὶ χρισθῶσι μύρῳ, ἁγίῳ ἐλαίῳ. Ὁ Χριστὸς ἐν κολυμβήθρα οὐκ ἐβαπτί σθη, ἀλλ' ἐν ποταμῷ· μηδ' αὐτοὶ ἐν κολυμβήθρα βαπτίσωσιν. Ο Χριστὸς τὸ σύμβολον τῆς πίστεως τῶν τιὴ ἁγίων Πατέρων οὐκ εἶπε μέλλων βαπτισθῆναι· μηδ' αὐτοὶ ὁμολογήσωσιν. Ὁ Χριστὸς μέλο λων βαπτισθῆναι πρὸς δυσμὰς οὐκ ἀπεστράφη καὶ ἀπετάξατο τῷ διαβόλῳ, καὶ ἐνέφυσεν αὐτόν· οὔτε πάλιν πρὸς ἀνατολὰς ἐστράφη καὶ συνετάξατο τῷ Θεῷ· αὐτὸς γὰρ ἦν ὁ ἀληθινὸς Θεός· οὐκοῦν μηδ' αὐτοὶ ταὐτὸ τοὺς ὑπ' αὐτῶν βαπτιζομένους ποιήσω σιν. Ὁ Χριστὸς βαπτισθεὶς τοῦ ἑαυτοῦ σώματος οὐ μετέλαβε, μηδ' αὐτοὶ μεταλάβωσιν. ῾Ο Χριστός μετὰ τοῦ βαπτισθῆναι ἐνήστευσεν ἡμέρας τεσσαράκοντα καὶ μόνον, καὶ μέχρις ρκ' ἐτῶν ἡ τοιαύτη παράδοσις κεκράτηκεν· ἀλλ᾿ ἡμεῖς ἐγγὺς τοῦ Πάσχα, ἡμέρας ν'α Ὁ Χριστὸς τὸ μυστήριον τῆς θυσίας τοῦ ἄρτου ἐν ἐκκλησίᾳ οὐ παρέδωκεν, ἀλλ' ἐν οἴκῳ κοινῷ, καὶ τραπέζᾳ κοινῇ καθεζόμενος· οὐκοῦν μηδ' αὐτοὶ ἐν ἐκκλησίαις ἱερουργήσωσι τὴν θυσίαν τοῦ ἄρτου. Ο Χριστὸς μετὰ τὸ δειπνῆσαι καὶ χορτασθῆναι τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ, τότε τοῦ ἰδίου σώματος οὐκοῦν καὶ αὐτοὶ πρῶτον φαγέτωσαν κρέα, καὶ χορτασθή τωσαν, καὶ τότε κοινωνήτωσαν τῶν μυστηρίων. Ο Χριστὸς, εἰ καὶ ὑπὲρ ἡμῶν ἐσταυρώθη, ἀλλὰ σταυ ρὸν προσκυνεῖσθαι οὐ διετάξατο, ὡς μαρτυρεῖ τὸ Εὐαγγέλιον· οὐκοῦν μηδ' αὐτοὶ σταυρὸν προσκυνή τωσαν. Ο σταυρὸς ξύλου ἦν· οὐκοῦν μήτε χρυσοῦν, μήτε ἀργυροῦν, μήτε σιδηροῦν, ἢ χαλκοῦν. ἢ λίθινον σταυρὸν προσκυνείτωσαν. Ὁ Χριστὸς ὠμοφόριον, καὶ ἐπιτραχήλιον, καὶ στιχάριον, καὶ φελώνιον, καὶ μανο δίον, οὐ περιεβάλετο· μηδ' αὐτοὶ ταῦτα περιβαλλέ-

ORATIO I CONTRA ARMENIOS. σθωσαν. Ὁ Χριστὸς τὰς εὐχὰς τῆς λειτουργίας, καὶ Theophaniorum, ac reliquas omnes, omni negotio ac hora frequentandas non dixit: ergo nec ipsi eas dicant, nec sanctifcentur per sacras preces. τῶν ἁγίων Θεοφανίων, καὶ τὰς λοιπὰς πάσας εὐχὰς, παντὸς πράγματος καὶ ἁπάσης ὥρας οὐκ εἴρηκε· μηδ' αὐτοὶ ταύτας λεγέτωσαν, ἢ ὑπὸ τῶν ἁγίων εύκ χῶν ἁγιασθήτωσαν. sacræ Ο Χριστός πατριάρχας, καὶ μητροπολίτας, καὶ ἐπισκόπους, καὶ πρεσβυτέρους, καὶ διακόνους, και μοναχούς. οὐκ ἐχειροτόνησεν, οὔτε τὰς εὐχὰς αὐτῶν εἴρηκε. Μηδ' αὐτοὶ χειροτονείσθωσαν, ἢ ὑπὸ τῶν εὐχῶν εὐλογηθήτωσαν. Ὁ Χριστὸς ἐκκλησίας οικοδομεῖσθαι, καὶ ἁγίας τραπέζας κατασκευάσαι, καὶ μύρῳ χρισθῆναι, καὶ μυρίαις εὐχαῖς ἁγιάζεσθαι οὐ διετάξατο, οὐδὲ πεποίηκε· μηδ' αὐτοὶ τοῦτο ποιήσαντες Ο Χριστὸς τετράδα καὶ παρασκευὴν οὐ γενήστευσε· μηδ' αὐτοὶ νηστεύσωσιν. Ο Χριστός κατὰ τὰς ἀνατολὰς προσεύχεσθαι οὐ διετάξατο, μηδ' αὐτοὶ κατὰ τὰς ἀνατολὰς προσευχέσθωσαν. Ταῦτα γὰρ πάντα καὶ πλείονα τούτων Χριστιανῶν μυστη ρίων ὄντα, δι' ὧν ἡμεῖς ἁγιαζόμεθα, καὶ πιστοί γενόμεθα, ὁ Χριστὸς δι' ἑαυτοῦ οὐ παρέδωκεν, ἅπερ ὁ ἀρνούμενος καὶ ἀθετῶν καὶ μὴ παραδεχόμενος, Χριστιανὸς καλεῖσθαι οὐ δύναται. Ἀλλ᾽ ἡμεῖς, ἅπερ ἐκ τῶν αὐτοῦ ἀποστόλων, καὶ παναγίων Πατέρων παρελάβομεν, ἐξ ὧν ὑπάρχει καὶ ἐκ τοῦ τελείου ἄρτου παράδοσις, καὶ ἡ διὰ τῆς λόγχης ἀποκαθαίρε σις, καὶ ἡ τῶν ἁγίων εἰκόνων ποίησίς τε καὶ προσκύνησις. Οὐ γὰρ ἐναντιούμενοι τῷ Χριστῷ, καὶ αὐτῷ μαχόμενοι, καὶ τὰ ἐκείνου ἐλαττοῦντες καὶ σμι κρύνοντες, ταῦτα πάντα οἱ ἀπόστολοι, καὶ οἱ Πατέ ρες ἐν Ἐκκλησίᾳ παρέδωκαν· ἀλλὰ μᾶλλον τὰ ἐκείνου αὐξάνοντες, καὶ μεγαλύνοντες, καὶ ὑψοῦντες, καὶ τιμῶντες, καὶ δοξάζοντες μυστήρια, καὶ πρὸς δόξαν αὐτοῦ καὶ μεγαλωσύνην, καὶ ἡμῶν σωτηρίαν καὶ καύχημα, ταῦτα διαταξάμενοι καὶ κατασκευάσαντες. Οὐκοῦν οἱ τοῦ τελείου ἄρτου τὴν παράδοσιν ἀθετοῦσι, καὶ οὐ παραδέχονται, καὶ ἄζυμον ἄρτον εἰς θυσίαν προσφέρειν βούλονται, ἀθετήτωσαν καὶ ἀρνή τωσαν ταῦτα πάντα ἅπερ εἰρήκαμεν, ἅτινα ὁ Χρι στὸς μὲν δι' ἑαυτοῦ οὐ παρέδωκεν, ἀλλ' οἱ ἀπόστολοι καὶ οἱ ἅγιοι Πατέρες. Εἰ γὰρ αὐτοὶ μὲν εἰς τὴν ἑαυ τῶν διατροφὴν ἐσθίειν ἄζυμον οὐ καταδέχονται, πῶς τοῦτο τὸ βδελυκτόν, σῶμα Θεοῦ κατασκευάσαι οὐκ αἰσχύνονται; Οὐδὲν γὰρ ἕτερον οἱ ἀσεβεῖς, ἢ τὸ τέ λειον τῆς Χριστοῦ ἐνανθρωπήσεως ἀρνεῖσθαι βουλόμενοι, ταῦτα πάντα φλυαροῦσι καὶ προφασίζονται, impii molientes, quam ut Christi perfectam humaἀλλοτρίους καὶ ξένους τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῶν ἁγίων αὐτοὺς δεικνύοντες. III. Christus patriarchas, et metropolitas, et episcopos, presbyterosque, ac diaconos, atque monachos, non ordinavit; nec preces, quibus illi ordinantur, dixit: ergo nec ipsi ordinentur, nec precum adminiculo benedicantur. Christus non constituit, ut ecclesiæ ædificarentur, ac mensæ construerentur, unguentoque perfunderentur, ac sexcentis precationibus sanctificarentur, nec quidquam ejusmodi usurpavit; ergo nec ipsi hoc faciant. Christus feriam quartam ac sextam non jejunavit; neque illi jejunaverint. Christus non constituit ut conversi ad Orientem oraremus; neque ipsi ad Orientem conversi orent. Hæc enim omnia, ac his plura, cum spectent ad Christianorum mysteria, quibus ipsi sanctificamur ac efficimur fdeles, haudquaquam ipse per se Christus tradidit; quæ tamen ut quis neget ac rejiciat, aut nolit recipere, Christianus appellari non potest. Nos vero, quæ ab ejus apostolis ac sanctissimis Patri bus tradita accepimus, hæc tenemus: a quibus perfecti quoque panis traditio exsistit, ac secretio quæ fit lanceola, nec non sacrarum imaginum effectio ac adoratio: neque enim tanquam Christo adversarentur, ac ei hostes essent, ejusque res attenuarent ac deprimerent, universa hæc apostoli ac Patres in Ecclesia tradiderunt; sed potius augentes ac magnificantes, extollentesque, ac honorantes, et glorificantes mysteria, atque ad ejus gloriam et magnificentiam, nostramque salutem ac gloriationem res ejusmodi constituentes et disponentes. Qui ergo perfecti panis traditionem respuunt, nec volunt admittere, panemque azymum in sacrificio volunt offerre, etiam respuant ac negent omnia hæc a nobis dicta, quæ quidem Christus ipse haudquaquam per seipsum tradidit, sed apostoli ac sancti Patres. Nam cum ipsi quidem in suo alimento, vesci azymo nolint, quei non eos pudet, ut quam rem adeo abominabilem habent, Dei efficiant corpus? Nihil quippe aliud Περὶ τῶν Ἰουδαϊκῶν θυσιῶν, ὧν ποιοῦσιν οἱ ᾿Αρμένιοι. Οτι δὲ οὗτοι οἱ θεομάχοι διὰ τὰς ἑαυτῶν αἰσχροκερδίας, τὰς Ἰουδαϊκὰς θυσίας ἀνανεοῦσι, δῆλον ἐνα τεύθεν. Τοῦ γὰρ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν λαβόντος ἄρτον καὶ ποτήριον, καὶ δόντος τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, καὶ εἰπόντος· Λάβετε, φάγετε καὶ πίετε ἐξ αὐτ Lege ποιήσωσιν. Forte deest ταῦτα κρατούμεν. Lege ἡ τοῦ. ር nationem negent, omnia hæc, alienos se a Christo ac sanctis ostendentes, nugantur ac prætexunt. CAPUT IX. De Judaicis sacrificiis quæ Armenii faciunt. 1. Quod autem Deo adversantes hi, propter turpia lucra sua, Judaica sacrificia instaurent, hinc liquet. Nam cum Christus Deus noster acceperit panem ac calicem, dederitque discipulis suis, atque dixerit: Accipite, comedile et bibile ex hoc: hoc Portionen panis consecrandam lanceola exseindunt massa reliqua in eulogias cedit. Coufer et can. 109 Trullan.

ISAACI ARMENIÆ CATHOLICI est corpus meum, el sanguis: hoc facile in meam τοῦ· τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου, καὶ τὸ αἷμα. commemorationem: Armenii hi, non panem, et vinuin et aquam, ab iis in sacrificii usum accipientes, qui eadem atque illi sapiunt, prout evangelica institutio postulat, offerunt, sed boves, et agnos, ac oves: perque Judaica hæc sacrificia, peccatorum remissionem eis mentiuntur, docentque in sacrificiis hujusmodi habere spem, non autem in corpore Christi. Quare etiam in solemnitatibus, ac Paschale, non ex Christi percipiunt corpore, sed ex talibus irrationalibus Judæorum hostiis, per quas sanctificari sperant. Τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν· οὗτοι οἱ Αρμένιοι, ἐκ τῶν ὁμοφρόνων αὐτῶν, οὐκ ἄρτον, καὶ οἶνον καὶ ὕδωρ λαμβάνοντες εἰς θυσίαν εὐαγγελικῶς προσάγουσιν, ἀλλὰ βόας, καὶ ἀμνοὺς, καὶ πρόβατα, καὶ διὰ τούτων τῶν Ἰουδαϊκῶν θυσιῶν ἄφεσιν ἁμαρ τιῶν αὐτοῖς τερατεύονται· καὶ ἐν αὐταῖς ταῖς θυσίαις ἔχειν αὐτοὺς τὰς ἐλπίδας αὐτῶν διδάσκουσι, καὶ εὐπ ἐν τῷ σώματι τοῦ Χριστοῦ. Ὅθεν καὶ ἐν ταῖς ἑορταῖς καὶ ἐν τῷ Πάσχα, οὐκ ἐκ τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ μεταλαμβάνουσιν· ἀλλ' ἐκ τῶν τοιούτων ἀλόγων θυ σιῶν τῶν Ἰουδαϊκῶν, καὶ ἐξ αὐτῶν ἁγιασθῆναι ἐλα πίζουσιν. II. Siquidern enim ante Christi adventum, cum Judæi omnes ejusmodi sacrificia offerrent, ac per ea Deo se cultum adhibere putarent, inque talibus host is gloriarentur, a Deo audierunt: Non accipiam de domo tua vitulos, neque de gregibus tuis hircos 30, ac rursum per Isaiam: Sanguinem laurorum atque hircorum nolo. Quis enim quæsivil hæc de manibus vestris 31? cumque David hoc sciret, aiebat: Si voluisses sacrificium, dedissem utique: holocaustis non delectaberis ": nunc autem, cum Christus Dei Filius pro nobis mactatus fuerit, seque ipsum Deo ac Patri hostiam pro nobis obtulerit, panemque ac calicem accipiens discipulis dixerit Hoc facite in meam commemorationem; nunc itaque cum Dei adversarii Armenii Judaica iterum sacrificia instaurent, bovesque ac agnos, et oves immolantes, per ea remissionem se pecca torum consecuturos sperent, atque in illis spem habeant, eorumque perceptione sanctificari se putent, glorienturque in ejusmodi sacrificiis, non in corpore Christi ac sanguine; quomodo non perspicue Judæi sunt, ac Christi hostes? Siquidem enim pecorum unquam victimæ hominibus profuissent, Deumque illis conciliassent, ac remissionem peccatorum præbuissent: quid necesse fuit ut Christus mactaretur, qua se mactatione sacrificium pro nobis obtulit, ac nos Deo reconciliavit? Si enim, cum nihil nobis irrationales hostiæ Deum placabilem possent facere, aut pecca- .orum remissionem praestare, Christus Dei Filius, se ipse Patri pro nobis lostiam offerens, dicebat: Hoc est corpus meum, ac sanguis meus, quod pro Θεοῦ ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν θυσίαν τῷ ἑαυτοῦ Πατρὶ vobis frangitur, quique effunditur in remissionem peccatorum: hoc facile in meam commemorationem; hi autem, rursus spem habere in Christi corporis ¡umine omittentes, in legis umbra spem habeant; plane factam per Christum redemptionem negant, eque sacrificiis liquido Judæi cognoscuntur. Β. Εἰ γὰρ πρὸ τῆς Χριστοῦ ἐπιδημίας, πάντων τῶν Ἰουδαίων τοιαύτας θυσίας τῷ Θεῷ προσφερόν των, καὶ δι' αὐτῶν τὸν Θεὸν θεραπεύειν προσδοκώντων, καὶ καυχωμένων αὐτῶν ἐν ταῖς τοιαύταις θυσίαις, ἤκουον παρὰ τοῦ Θεοῦ· Οὐ δέξομαι ἐκ τοῦ οἴκου σου μόσχους, οὐδὲ ἐκ τῶν ποιμνίων σου χειμάρους· καὶ πάλιν διὰ Ἡσαΐου, ὅτι Αίμα ταύ ρων καὶ τράγων οὐ βούλομαι. Τίς γὰρ ἐξεζή τησε ταῦτα ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν; Καὶ τοῦτο εἰδὼς ὁ Δαβὶδ ἔλεγεν· Εἰ ἠθέλησας θυσίαν, ἔδωκα ἄν ολοκαυτώματα οὐκ εὐδοκήσεις. Νυνὶ δὲ τοῦ Χρι στοῦ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ ἡμῶν σφαγέντος, καὶ θυσίαν ἑαυτὸν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ αὐτοῦ ὑπὲρ ἡμῶν προσάξαντος, καὶ λαβόντος ἄρτον καὶ ποτήριον, καὶ εἰπόντος τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς· Τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν· οὗτοι οὖν οἱ θεομάχοι Αρ μένιοι, πάλιν τὰς Ἰουδαϊκὰς θυσίας Ανακαινίζοντες, καὶ βόας καὶ ἀμνούς, καὶ πρόβατα θύοντες, δι' αὐτ τῶν ἄφεσιν ἁμαρτιῶν λαβεῖν ἐλπίζοντες, καὶ ἐν αὐτ τοῖς τὰς ἐλπίδας ἔχοντες, καὶ διὰ τῆς αὐτῶν μετ ταλήψεως ἁγιασθήναι νομίζοντες, καὶ ἐν ταῖς τοιαύ ταις θυσίαις, καὶ οὐκ ἐν τῷ σώματι καὶ αἷματι τοῦ Χριστοῦ καυχώμενοι, πῶς οὐκ εἰσὶ προφανώς Ἰουδαῖοι καὶ χριστομάχοι; Εἰ μὲν γὰρ αἱ θυσίαι τῶν κτηνῶν τοῖς ἀνθρώποις ὠφέλησαν ποτε, καὶ τὸν Θεὸν διαλλαγῆναι ἐποίησαν, καὶ ἄφεσιν ἁμαρτιῶν παρασχεῖν· τίς ἡ χρεία τῆς σφαγῆς τοῦ Χριστοῦ, δι' ἧς θυσίαν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν προσήγαγε, καὶ κατ ήλλαξεν ἡμᾶς τῷ Θεῷ; Μηδὲν δυναμένων τῶν ἀλό γων θυσιῶν τὸν Θεὸν καταλλάξαι πρὸς ἡμᾶς, καὶ ἄφεσιν ἁμαρτιῶν παρασχεῖν, ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ III. Nam si irrationalium victima salutem hominibus præstant ac remissionem peccatoruin, gratis Christus mortuus est: sin autem tanquam illis 10 Psal. XLIX, 9. "Isa. 1, 11, 12. s Psal. L,18. Lege μηδέν. προσαγαγών, ἔλεγε· Τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου, καὶ τὸ αἷμά μου, ὑπὲρ ὑμῶν κλώμενον καὶ ἐκχυνό μενον εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν· τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν. Οὗτοι δὲ πάλιν ἀφέντες τὴν ἐλπίδα ἔχειν ἐπὶ τὸ φῶς τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, ἐπὶ τὴν σκιὰν τοῦ νόμου τὴν ἐλπίδα ἔχουσι - προφα νῶς ἀρνοῦνται μὲν τὴν διὰ τοῦ Χριστοῦ ἀπολύτρω σιν· Ἰουδαῖοι δὲ, διὰ τῶν θυσιῶν σαφῶς γνωρίζονται. Γ. Εἰ μὲν γὰρ αἱ θυσίαι τῶν ἀλόγων, σωτηρίαν καὶ ἄφεσιν ἁμαρτιῶν τοῖς ἀνθρώποις παρέχουσι, δω· ρεὰν ὁ Χριστὸς ἀπέθανεν. Εἰ δὲ ὡς μὴ δι' αὐτῶν

ORATIO I CONTRA ARMENIOS. ὠφελούντων ὁ Χριστὸς ἐσφάγη ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ θυ- nihil juvantibus Christus mactatus fuit ac factus τία γέγονε πρόδηλον αἱ τοιαῦται ὑπ' αὐτῶν τελούμεναι, οὐ μόνον σωτηρίαν αὐτοῖς παρέχουσιν ἀλλὰ καὶ Ἰουδαίους αὐτοὺς ἀποδεικνύουσι· πῶς δὲ ὠφε λῆσαι αὐτοῖς δύνανται, μήτε τῶν κτηνῶν ἐν τῇ ἐκε κλησίᾳ εἰσερχομένων, μήτε ἁγιαζομένων, μήτε ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ εἰσερχομένων, μήτε ἐν τῇ ἁγίᾳ τρα πέζῃ ἀνελθεῖν ἀξιουμένων, μήτε ὅλως ἁγιασμόν τινα δεχομένων; Πῶς ἢ τί ὠφελῆσαι καὶ ἁγιάσαι τοὺς αὐτὰ θύοντας, καὶ μεταλαμβάνοντας δύνανται; "Οθεν καὶ ὁ Θεολόγος Γρηγόριος φησι· ε θύσωμεν μή μόν σχους, μηδὲ ἀμνούς κέρατα εκφέροντας καὶ ὁπλάς.» Οὗτοι δὲ, οἱ τὰς τοιαύτας θυσίας τὰς Ἰουδαϊκὰς ἐπισ τελοῦντες, καὶ ἐκ τοῦ αἵματος αὐτῶν τὰς φλιὰς Ἰου δαϊκῶς χρίοντες, καὶ ἐν αὐταῖς καὶ τῷ Πάσχα, ἀντὶ τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, ἐξ αὐτῶν μεταλαμβάνοντες, καὶ ὀστοῦν αὐτῶν φυλάττοντες οἱ ἀσεβεῖς, οὐ φρίττουσι; Τίς οὖν τοιούτους οὐ Ἰουδαίους μάλλον, καὶ οὐχὶ Χριστιανοὺς ἀποκαλέσει ενδίκως; Περὶ ὧν βλασφημοῦσιν οἱ ᾿Αρμένιοι εἰς τὸν σταυρὸν, καὶ καταβαπτίζουσιν αὐτόν. Δ'. ᾿Αλλὰ γὰρ καὶ τὸν τύπον τοῦ ζωοποιοῦ σταυ ροῦ, ἐν ἡμεῖς μὲν ἐκτυποῦντες ἁγιαζόμεθα, οἱ δὲ δαίμονες ἀπελαύνονται, οὗτοι οἱ θεοστυγείς, μή εξ ναι ἅγιον, μήτε ώφέλιμον λέγουσιν· ἀλλὰ διὰ τῆς ἑαυτῶν αἰσχροκερδίας καὶ γαστριμαργίας καὶ διὰ τῆς χρίσεως τῶν ἀλόγων θυσιῶν, τὸν σταυρὸν ἁγιάζεσθαι λέγουσι, καὶ οὐ διὰ τοῦ ἰδίου ἐκτυπώματος. Πρὸς οὓς δίκαιον φθέγγεσθαι· Ο 'Αρμένιοι, ἅρματα τῶν δαιμόνων· εἰ μὲν γὰρ πάντα τὰ τῶν Χριστια νῶν μυστήρια ὁ τύπος τοῦ σταυροῦ ἁγιάζει, καὶ τὸν ἄρτον αὐτὸν σῶμα Χριστοῦ ἀναδείκνυσι, καὶ τὸν οἶ νον καὶ τὸ ὕδωρ αἷμα Χριστοῦ ἐκτελεῖ, καὶ τὴν οἰκοδομὴν τῆς Ἐκκλησίας ναὸν Θεοῦ καὶ οἶκον Κυρίου κατασκευάζει, καὶ τὸ μύρον, καὶ τὸ ἔλαιον, ἐξ ὧν οἱ Χριστιανοὶ ἁγιάζονται χριόμενοι, καὶ πιστοὶ και λοῦνται, καὶ ἐν προσώποις αὐτῶν καὶ μετώποις, οἱ οι πιστοὶ τοῦτον ἐκτυποῦντες, δι' αὐτοῦ ἐκ τῶν ἐθνῶν καὶ ἀπίστων διακρίνονται· καὶ ἐν ταῖς ἀσφαλαῖς τῶν χαρτίων πρὸς πίστωσιν τῶν γεγραμμένων ἐκτυποῦντες σταυρὸν διὰ μέλανος, τοὺς τοῦτον παραβαίνοντας καὶ ἀρνουμένους, ὡς ἀρνητὰς τοῦ Χριστοῦ κατακρίνομεν· πῶς πάλιν ὁ τύπος τοῦ σταυροῦ, ὡς ἀτελῆς καὶ ἀνίσχυρος, δι' ἑτέρου τρόπου και θυσίας Ἰουδαϊκῆς, ὡς ἀκάθαρτος ἁγιάζεται, καὶ οὕτως προσκυνείται; Εἰ μὲν γὰρ πάντα αὐτὸς ἁγιάζει τὰ τῶν Χριστιανῶν μυστήρια διὰ τοῦ ἁγίου τύπου, ὕστερον καὶ αὐτὸς ἀνίσχυρος, καὶ ἀνωφελὴς καὶ ἀνόσιος εὑρίσκεται· πῶς οὐκ εἰσὶ τὰ τῶν Χριστιανῶν μυστήρια μάταια καὶ ἀκάθαρτα; Εἰ μὲν γὰρ πάντα ἀπὸ μικροῦ καὶ μεγάλου ὁ τυπος αὐτοῦ ἁγιάζει, δειξάτωσαν ἡμῖν λοιπὸν, τί μειζότερον ἡμῖν σημεῖον ἁγιάζειν δύνανται. Forte μὴ παρέχουσι. Lege ἑορταῖς. Forte τάς. Can. 78 Trull. Б victima, palam est, ejusmodi ab illis factas hostias nedum eis salutem non conferre, verum etiam Judæos ostendere. Qui vero eos juvare possint, cum pecora neque in ecclesiam ingrediantur, neque sanctificentur, nec in sanctuarium intrent, nec digna habeantur, quæ sacram mensam conscendant, neque ullam prorsus sanctitatem recipiant: quei, inquam, quidve illos, qui ea sacrificant, ac eorum percipiunt carnes, illa juverint? Unde etiam ait Gregorius Theologus.: Sacrificemus, non vitulos, neque agnos cornua producentes et ungulas › Hi autem, qui ejusmodi Judaicas victimas faciant, quique ex eorum sanguine domorum postes Judæorum more oblinant, atque in festis ac Paschale, loco corporis Christi, ex illis percipiant, osque eorum servent, homines impii, non horrent? Quis ergo sic habentes non merito Judæos potius quam Christianos dicat? « CAPUT X. De blasphemiis, quas Armenii in crucem evomunt, ulque perperam illam baptizent 1. Sed et vivificæ crucis figuram, cujus nos expressione sanctificamur, ac fugantur dæmones, Deo abominabiles isti sanctam negant atque utilem quin turpis eorum lucri ac ventris studio, unctione irrationalium victimarum, non ejus ipsius expressione, crucem aiunt sanctificari. Ο Armenii, dæmonum currus! Siquidem figura crucis Christianorum sacramenta universa sanctificat, ipsumque panem Christi corpus facit, ac vinum et aquam Christi sanguinem efficit, ecclesia que ædificium templum Dei ac domum Domini constituit: nec non unguentuni atque oleum conficit, quorum unctione Christiani sanctificantur, ac fideles appellantur: eamque fideles in vultibus ae frontibus suis exprimentes, per eam a gentibus ac infidelibus discernuntur: sed et in chartarum scriptarum fidem, atramento crucem exprimentes, eos qui eam transgrediuntur ac negant, tanquam qui Christum negent, condemnamus: quei rursum figura crucis, ceu imperfectum quid ac imbecillum, per alium modum ac Judaicam victimam, quasi ipsa iinnunda forel, sanctificatur, ac ita adoratur? Cum enim crux, expressa ejus figura, omnia Christianorum mysteria sanctificet; siquidem ipsa quoque postmodum imbecilla, inutilis, ac profana invenitur: quei non Christianorum mysteria inania sint ac immunda? Quando enim crucis figura a minori ad majus universa sanctificat, jam deinceps ostendant, quod exhibeant majus signum, ac ſiguram aliam, qua crucem sanctificare possint. δεικνύουσι, καὶ τύπον ἄλλον, δι᾿ οὗ τὸν σταυρὸν Orat. 42. Totum hoc caput attendendum cum relatione ad hæresin Armeniorum: alioqui plus æquo urgeret.

ISAACI ARMENIE CATHOLICI II. Nam ovium victimam plane per crucem sanctificant, quam Christus Dei Filius, clavis in ea pro nobis confixus, sanctificavit; ejusque signum, commune universorum sanctificationis instrumentum effecit. Quemadmodumn enim, antequam Cliristus cruci affigeretur, erat illa maledictionis organum, ejusque figura abominabilis: ex quo autem Christus in ea fuit affixus, ipsa sanctitatem ascivit, ejusque figura ac signum, vim sanctificandi omnia accepit, omnesque ejus in se figuram exprimentes, sanctificari se credunt: ita liquet, sanctam esse quamcunque crucem, ipsa sui expressione sanctitatem habentem: sanctosque fieri, qui adorant ac fide osculantur. Quod si signum crucis inutile est ac immundum, ut illi impie nugantur, planum est, eodem modo habere se quæcunque illi per illud sanctificant. Jamque in eis nihil remanet sanctum; non unguentum, non oleum, non corpus ac sanguis Christi, non Dei templum. Nec ipsi sanctiftcantur crucem in seipsis exprimentes, nec per ejus signum alios sanctificant. Neque victima eorum sancta est, quam per crucis signaculum sanctif. carunt, ac per quam rursus, uti insulse opinantur, crucem sanctificant. Nihil eorum proculcatum sigillum, ob crucis adjectum signaculum, deinceps pœnæ conciliabit ac supplicii, uti dictum est. Res eorum universæ, quas sanctas existimant, quas per signaculum ac crucis figuram sanctificant, communes atque immundæ perseverant. III. Deincepsque ostendant nobis majus aliquod ac sanctius signum, per quod crucem putent sanctificari. Omnino enim quod sanctificat aliud, ipsum sanctius est, juxta quod ait Apostolus: Quod minus est, a meliori benedicitur s. Sic vero impii homi nes in sanctissimam ſiguram ac signum vivificæ crucis blasphemi sunt: sicque crucem studiis suis, quibus sanctifcare existimant, infamant magis, inutilemque ac imbecillem ostendunt CAPUT XI. De crucium coniunctione quam Armenii faciunt. 1. Rursus qui ligna velut idola deificent, non erubescunt? Tres enim cruces ligneas conjungentes, sanctam Trinitatem impii appellant. Quei vero scelesti trine subsistentis Deitatis nomen rebus lignets affingere audent? Quei porro sanctæ Trinitatis invisibilis illius, immortalis, incorruptibilis, incomprehensa, incogitabilis, inaspectabilis, individuæ, ligneas imagines facientes ac deificantes, sanctamque Trinitatem ac Deum nominantes, non per hoc digni pałam exsistunt qui lapidibus obruantur? Sed et sanctam Trinitatem cruci amixam esse, impie docent. Quod si non ferentes illata crimina, *ª Hebr. vii, 7. Forte αὐτοῖς. Β΄. Τὴν γὰρ θυσίαν τῶν προβάτων διὰ τοῦ σταυ ροῦ πάντως ἁγιάζουσιν, ἂν ὁ Χριστὸς ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ ἡγίασε, σταυρωθεὶς ἐν αὐτῷ δι᾿ ἡμᾶς, καὶ σταυρῷ προσηλωθείς, καὶ τὸν τύπον αὐτοῦ ἁγια στήριον πάντων ἀναδείξας. Ωσπερ γὰρ πρὸ τῆς Χριστοῦ σταυρώσεως, ὁ σταυρὸς κατάρας ἦν ὄργα νον, καὶ ὁ τύπος αὐτοῦ βδελυκτός· ἀφ' οὗ δὲ Χρι στὸς ἐν αὐτῷ ἐσταυρώθη, αὐτὸς ὁ σταυρὸς ἡγιάσθη, καὶ ὁ τύπος αὐτοῦ ἁγιαστήριον πάντων γέγονε· καὶ πάντες τὸν τύπον αὐτοῦ ἐν αὐτῷ ἐκτυποῦντες, ἁγιασθῆναι πιστεύουσιν· οὕτω δῆλον, ὅτι καὶ πᾶς ὁ σταυρὸς ἁγιός ἐστι, διὰ τοῦ ἰδίου εκτυπώματος μόνον ἁγιαζόμενος, αὐτός τε καὶ οἱ τοῦτον προσκυνοῦντες, πιστῶς ἀσπαζόμενοι. Εἰ δὲ ὁ τύπος τοῦ σταυροῦ ἀνωφελής ἐστι καὶ ἀκάθαρτος, ὡς αὐτοὶ φλυαρού σιν ἀσεβῶς, δῆλον ὅτι καὶ πάντα, ἃ διὰ τοῦ τύπου αὐτοῦ ἁγιάζουσι· καὶ λοιπὸν οὐκ ἔχουσί τι ἐν αὐ τοῖς ἅγιον· οὐ μύρον· οὐκ ἔλαιον· οὐ σῶμα καὶ αἷμα Χριστοῦ· οὐ ναὸν Θεοῦ. Οὐκ αὐτοὶ ἁγιάζονται, ἐν ἑαυτοῖς τὸν σταυρὸν ἐκτυποῦντες. Οὐκ ἄλλους διὰ τοῦ τύπου αὐτοῦ ἁγιάζουσιν. Οὐχὶ θυσία αὐτῶν ἁγία ἐστὶν, ἦν διὰ τῆς σφραγίδος τοῦ σταυροῦ ἡγία σαν, καὶ διὰ τῆς αὐτῆς θυσίας πάλιν τὸν σταυρὸν, ἀνοήτως, ὡς νομίζουσιν, ἁγιάζουσιν· οὐχὶ ἡ ἀσφά λεια αὐτῶν πατηθεῖσα, διὰ τὸν τύπον τοῦ σταυροῦ, κόλασιν προξενεῖ καὶ τιμωρίαν λοιπόν, καθὼς εἴρη ται. Πάντα αὐτῶν τὰ νομιζόμενα ἅγια, & διὰ τῆς σφραγίδος καὶ τοῦ τύπου τοῦ σταυροῦ ἡγίασαν, πάντα μένουσι κοινὰ καὶ ἀκάθαρτα. Γ΄. Καὶ λοιπὸν δειξάτωσαν ἡμῖν τὸ μειζότερον ση μεῖον καὶ ἁγιώτερον, δι' οὗ τὸν σταυρὸν ἀγκάζειν νομίζουσι. Πάντως γὰρ ὅπερ ἕτερον πράγμα ἁγιά ζει, αὐτὸ ἁγιώτερόν έστι, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος. ὅτι τὸ ἔλαττον ὑπὸ τοῦ κρείττονος εὐλογεῖται. Καὶ οὕτως μὲν οὗτοι οἱ ἀσεβεῖς, περὶ τοῦ παναγίου τύπου καὶ σημείου τοῦ ζωοποιοῦ σταυροῦ βλασφη μοῦσι. Καὶ οὕτως αὐτὸν διὰ τῶν ἐπιτηδευμάτων αὐτῶν, δι' ὧν αὐτὸν ἁγιάζειν νομίζουσιν, ἀτιμάζου σι μᾶλλον, καὶ ἀνωφελῆ καὶ ἀνίσχυρον αὐτὸν ἀποδεικνύουσι. Περὶ τῆς συζεύξεως τῶν σταυρῶν τῶν ᾿Αρμενίων. καὶ Δ΄. Πάλιν ὡς εἴδωλα τὰ ξύλα θεοποιοῦντες, οὐκ αἰσχύνονται; Τρεῖς γὰρ σταυρούς ξυλίνους συζεύ ξαντες, τὴν ἁγίαν Τριάδα ἀποκαλοῦνται οἱ ἄθεοι· πῶς δὲ τὸ ὄνομα τῆς τρισυποστάτου Θεότητος τοῖς ξυλίνοις προσάπτειν τολμῶσιν οἱ ἄνομοι; Πῶς δὲ τῆς ἁγίας Τριάδος, τῆς ἀοράτου, καὶ ἀθανάτου, ἀφθάρτου, καὶ ἀκαταλήπτου, καὶ ἀθεάτου, καὶ ἀχω ρίστου, εἰκόνας ξυλίνας ποιοῦντες, καὶ θεοποιούν τες, καὶ ἁγίαν Τριάδα καὶ Θεὸν ὀνομάζοντες, οὐ λιθοβολεῖσθαι γνωρίζονται διά τούτου; ᾿Αλλὰ καὶ τὴν ἁγίαν Τριάδα σταυρωθῆναι [καὶ] ἀσεβῶς δου γματίζουσιν. Εἰ δὲ τοὺς ἐλέγχους μὴ φέροντες, εἰς

ORATIO I CONTRA ARMENIOS ἄρνησιν τρέπονται τῶν τοιούτων τολμημάτων, ad neganda ejusmodi facinora verfantur, ostendant δειξάτωσαν ἡμῖν τὴν αἰτίαν τῶν τριῶν σταυρῶν συζεύξεως, καὶ διὰ ποῖον τρόπον τοῦτο ποιοῦσι, καὶ ἁγίαν Τριάδα επονομάζουσι. Καὶ αὐτοὶ μὲν εἰκόνα ποιοῦντες τῆς ἁγίας Τριάδος τῆς ἀοράτου, καὶ ἀθεά του, καὶ ἀχωρίστου, καὶ ἀκαταλήπτου, καὶ θεςποιοῦντες, καὶ ἁγίαν Τριάδα ἀποκαλοῦντες, οὐ φρίττουσιν· ἡμᾶς δὲ διὰ τὴν εἰκόνα Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ τοῦ σαρκωθέντος ἀληθῶς, καὶ ἐνανθρωπή σαντος, καὶ ὁραθέντος, καὶ τῆς αὐτοῦ μητρὸς Θεοτόκου, λοιδορεῖν καὶ βλασφημεῖν οὐκ αἰσχύ νονται; Β'. Τίς οὖν ὁρῶν καὶ ἀκούων τάς τοιαύτας αὐτῶν ἀμέτρους ἀσεβείας, καὶ ἀρνήσεις, καὶ βλασφημίας, καὶ λοιδορίας, καὶ συκοφαντίας, ας κατὰ Χριστοῦ, causam cur ita tres cruces jungant, ac quomodo ista faciant, ac sanctam Trinitatem appellent. Ac ipsi quidem, qui sancta Trinitatis, invisibilis illius, inaspectabilis, individua, incomprehensa, imaginem faciant, ac deificent, ac sanctam Trinitatem dicant, non horrent: nec eos pudet, ut nos, propter Christi Dei, qui vere est incarnatus, ac factus homo, ac visus, ejusque Deiparæe Matris, imaginem, probris afficiant atque blasphement? 11. Quis ergo videns, audiensque ejusmodi eorum innumeras impietates, ac negationes, et maledicta, et convicia, ac calumnias, quæ illi adversus Chri- ' struxerunt, non cos oderit tanquam Dei ac Christi hostes, atque ab eis resilierit, uique lupos rapaces atque Judæos exsecrabitur? ac seu a colubris, et scorpionibus, et antichristis, ab eorum facie fugerit: eorumque baptisma, non sanctificationem sed pollutionem, sordesque ac immunditiain appellaverit? Quei enim in eis sanctitas inveniatur? Quippe habitat in eis diabolus, ac cum eo ejus dæmones, omnisque hæresis ac blasphemia, omnisque adversus Ecclesiam catholicam, ac sanctos omnes defectio. Aut quomodo eorum acceptabile baptisma, ac non potius exsecrandum, ac repudiandum, atque immundum? Quei vero ipsi alios sanctificare possint, qui sint alieni a gratia sancti καὶ τῆς αὐτοῦ σαρκώσεως, καὶ τοῦ Εὐαγγελίου, καὶ stum, ejusque omnes sanctus confinxerunt atque πάντων αὐτοῦ τῶν ἁγίων ἐπλάσαντο καὶ κατεσκεύ ασαν, οὐ μισεῖ τούτους, ὡς θεομάχους καὶ χριστο μάχους, καὶ ἀποστρέφεται ἐξ αὐτῶν, καὶ βδελύττε ται ὡς λύκους [καὶ] ἁρπάγου;, καὶ Ἰουδαίους· καὶ ὡς ἀπὸ ἔφεων καὶ σκορπίων καὶ ἀντιχρίστων απο φεύξεται· καὶ τὸ βάπτισμα αὐτῶν οὐχ ἁγιασμόν, ἀλλὰ μολυσμὸν ἀποκαλέσειε, καὶ ῥύπον, καὶ ἀκαθαρσίαν; Πῶς γὰρ αὐτοῖς ἁγιασμό; εὑρίκεται; Ἐν γὰρ αὐτοῖς κατοικεῖ ὁ διάβολος, καὶ σὺν αὐτῷ οἱ δαίμονες αὐτοῦ, καὶ πᾶσα αἴρεσίς τε καὶ βλασφημία, καὶ πᾶσα ἀποστασία, κατὰ τῆς καθολικῆς ᾿Εκκλησίας καὶ πάντων τῶν ἁγίων. Η πῶς τὸ βάπτισμα αὐτῶν εὐπρόσδεκτον, καὶ οὐ μᾶλλον βδελυκτὸν καὶ ἀπρόσδεκτον ὡς ἀκάθαρτον; “Η πῶς οὗτοι δύνανται ἄλλους ἁγιάζειν; Αὐτοὶ ἀλλότριοι τῆς χάριτος τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὑπάρχουσι, διὰ τὴν αὐτῶν πρὸς τὴν καθολικὴν καὶ ἀποστολικὴν Ἐκκλησίαν ἀποστασίαν, ἐξ ἧς ὡς σκεύη κατάρας, μυρίοις ἀναθέμασιν ὑπεβλήθησαν, διὰ τὸν τῆς οἰκουμένης πάσης ἀρχιερέα, καὶ ὡς ἀσεβεῖς ἐδέθησαν ἐν οὐ ρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς, καθὼς εἶπεν ὁ Κύριος· ὅτι, "Οσα ἂν δήσητε ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένα ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ὁ Spiritus, ob suan ab Ecclesia catholica et apostolica defectionem, cujus decreto tanquam vasa maledictionis, innumerabilibus diris per orbis universi episcopos devoti sunt; atque ut impii ligati fuerunt in cœlo ac super terram, juxta quod ait Dominus: Quæcunque ligaveritis super terram, erunt ligata el in cœlis **? III. Ostendant ergo, quem sedium apostolicarum præsulem eorum communionis habeant, utque non potius, uno omnnes consensu synodice devoventes, alienos a Christo pronuntiaverint, ac diabolo tradiderint? Quis ergo intelligens ac timens Deum, Γ΄. Οὐκοῦν δειξάτωσαν τίνα ἐκ τῶν ἀρχιερέων τῶν ἀποστολικῶν θρόνων, κοινωνικούς ἔχουσι, καὶ οὐ μᾶλλον πάντες συμφώνως αὐτοὺς συνοδικῶ; ἀναθεματίσαντες, τοῦ Χριστοῦ ἡλλωτρίωσαν, καὶ τῷ διαβόλῳ παρέδωκαν; Τίς οὖν τῶν συνετῶν καὶ φο βουμένων τὸν Θεὸν, τὰς μιαρὰς καὶ βδελυκτὰς αὐ- profanas ac exsecrandas eorum synodos, quas in τῶν συνόδους, τὰς γενομένας ἐν ταῖς σατανικαῖς καὶ διαβολικαί; καὶ δαιμονικαῖς αὐτῶν χώραις, ἔν τε τῇ λεγομένῃ Τιβήν, καὶ Μαντζικέρτ, Ἰουδαϊκὰ καὶ Καφαϊκά συνέδρια, οὐκ ἀναθεματίσει ψυχῇ, καρδίᾳ, καὶ στόματι· ἐν αἷς πᾶσαν αἵρεσιν καὶ βλασφημίαν, καὶ πᾶσαν κακοδοξίαν κηρύξαντες, καὶ τοῖς ὁμόφροσιν αὐτῶν παραδώσαντες, καὶ πα σαν ἀποστασίαν κατὰ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας αὐτ τοὺς διδάξαντες, καὶ ἀρνητὰς τῆς ὀρθοδόξου πίσ στεως, καὶ ἀλλοτρίους τοῦ Χριστοῦ καταστήσαντες, κατάρας τέκνα καὶ ἀπωλείας υἱοὺς, καὶ τοῦ ἀναθέ ** Matth. xvi, 19. Forte Καϊάφαῖκά. satanicis ac diabolicis, dæmoniacisque eorum locis, cum appellato Tiben, tum Mantziciert Judaica ac Caiphæ conciliabula celebrarunt, non animo, corde ac ore anathematizet: in quibus hæresim omnem, ac blasphemiam, omnemque errorem prædicantes, ac sequacibus suis tradentes, omnemque eos adversus Ecclesiam catholicam defectionem docentes, atque ad rectam fidem negandam impellentes, ac alienos a Christo constituentes, maledictionis ac perditionis filios, et anathematis hæredes effecerunt? Quis ergo audiens primam sacram