THEORIANUS. 4. Ομολογήσας διάκονος και πρεσβύτερος χείλεσιν ἁμαρτήσαι, τῆς λειτουργίας εἰρχθέντες κοιVVETMJAV. τ. Ὁ συνεγνωκώς ἑκάστῳ, καὶ ἀποκρύπτων, τὴ [σον ἐπιτετίμηται. α'. Ὁ ἀρνησίχριστος, διά βίου μεταμελείσθω. 5. Οὐκ εἴσεισιν εἰς ναὸν ὁ ἀδελφῇ ή νύμφη μετ μασμένος· ἀποστὰς μέντοι ἐπὶ τριετίαν προσκλαέτω, καὶ ἐξαετίαν ὑποπιπτέτω. γ΄. Ὁ τὴν ἰδίαν ἀφεὶς, καὶ λαμβάνων ἑτέραν, μοχὺς ὤν, επταετίαν ὁποπιπτέτω. κ. ϋ τῇ μητρυιά μανεῖς, ὡς ὁ κανεὶς ἀδελφή. κ'. Οι πολύγαμοι, κτηνώδεις· ἀλλ᾽ οὖν μετά τριςτίαν δεχέσθωσαν. ις. Οι παραβάντες τὴν πίστιν διὰ βασάνων, ἀταετίαν ἀποπιπτέτωσαν· οἱ δὲ αὐθαιρέτως, δωδε καετίαν. 5. Ὁ ἐκ βίας ἐπιορκήσας, μετὰ ἐξαετίαν δεκτός· εἰ δὲ ἄνευ ἀνάγκης, μετὰ δύο καὶ δέκα. τη'. Μη χρόνῳ κρίνης, ἀλλὰ τρόποις τὰ ἐπιτίμια· εἰ δ' ἐμμένουσι ταῖς ἁμαρτίαις, καὶ ἀντιλέγοιεν· σὺ δὲ οὔζε τὴν οἰκείαν ψυχήν. 11$ 9. Diaconus et presbyter confessi so labiis peccasse, a ministerio remoti communicent. 10. Qui conscius est unicuique, et celat, æquali pœna multatur. 41. Qui Christum negaverit, per totam vitam pœnitentiam agal. 12. Non ingredietur in templum, qui cum sorore aut sponsa iuquinatus est; ubi tamen a peccato destiterit, triennio lugeat, ac sexennio poenitentiæ subjaceat. 13. Qui propria uxore dimissa, aliam accipit, cum sit machus, septennio pœnitentiæ subjaceat. 14. Qui insauo in novercam amore exarsit, ut qui sororem deperiit. 15. Polygami, belluini sunt: verumtamen post trieunium recipiantur. 16. Qui fidem per tormenta violarunt, octo annos pœnitentiam agant; qui vero sponte et ultro, duodecim. 17. Qui vi coactus pejeravit, post sexennium suscipiendus; si vero citra necessitatem, post doodecim. 18. Ne tempore, sed modis pœnas expendas; si vero in peccatis permaneant ac contradicant, từ vero serva animam tuam. ANNO DOMINI MCLXX THEORIANUS (Ang. Mal, Script. vet. nova Collectio, tom. VI, p. xxım.) Joannes Leunclavius anno 1578 Græce Latineque Basilea edidit, ex codice Joannis Sambuci sumptam, Theoriani philosophi religiosam disputationem cum Armeniorum patriarcha generali Nersete anno 1170 habitam; isque libellus in Patrum deinde Bibliothecas transiit, et a Galano quoque in opere suo De concordia exhibitus fuit, elaborala eliam in Armeniorum gratiam Haicana interpretatione, quia id scriptum nusquami apud Armenios nancisci potuerat. Ego nuper libellum hunc, ob ventilandas quasdam genlis ejus opiniones cum inspexissem, dolebam equidem tam utile pulchrumque opusculum lacuna quadam in medio esse fœdatum. Itaque ad codices Vaticanos conversus, duos illico deprehendi et deinde tertium, qui Theoriani prædictam disputationem nullo vitio violatam tenebant. Neque hactenus fructus substitit; sed cum Leunclavius edilionem suam his verbis auspicatus sit: Βασιλικὸν εἰς τὸν τιμιώτατον καὶ εὐλαβέστατον Καθο lady zwy 'Appeviwy», imperatorium diploma ad generalem Armeniorum; cumque id diploma, seu epistola, in ejus editione prorsus non exstet, in codicibus autem Vaticanis legatur; miratus sum Leunclavii errorem, qui non agnovit hanc esse exteriorem inscriplionem epistolæ in Sambuci codice propter avulsam initio chartam desiderato; vel certe hunc titulum consequenti opusculo non esse idoneum, quod certe non iniperatoris epistola, sed theologica Theoriani disputatio est. Ego igitur, ope codicumn Vaticanorum, nactus jam duo libelli ejus supplementa, nempe lacunæ in medio, et epistola pravi qua Manuel imp. Theoriani legationem muniverat; gaudium meuni multo vehementius cumulari sensi, cum in duobus ex his codicibus secundam quoque

PREFATIO post dialogum anno, ob auferendum quodlibet offendiculum, æque se in posterum unius naturæ dictionem omissuros, sancte spóndent. Nolim ergo deinceps ab Orientalibus scriptoribus (quod aliquoties factum video) controversiam hanc, quasi fere levidensem, seu de vocabulis ac subtilitatibus logicis, dici. XIII. Quoniam vero Armeniorum disputationis cum Theoriano dux Nerses fuit, existimavi fore operæ pretium, si epistolarum ejus dogmaticarum, quæ in Armeniaco Vaticana bibliothecæ codice sunt, excerpta quædam facerem, favente mihi gentis ejus doctissimo interprete, eaque in calce disputationis ascriberem, ut hæc scripta invicem fibi lucem impertiantur. Sed unum hic tractum, a me tum prætermissum, ex Nersetis ad Alexium epistola recitare placet, qui etiam in Compendio historico, t. II, p. 66, paulo diversis verbis ex alio codice ponitur; inde enim Nersetis mens, dum unam Christi naturam diceret, evidenter patescit. Sic ergo in codice Vaticano Nerses: «Unam natoram in Christo dicimus, non per confusionem, ut Eutyches, sed juxta Cyrillum Alex. qui contra Nestorium in epistolis unam oft esse incarnati Verbi naturam (quod Cyrilli dictum diu in disputatione et in Michaelis Byzantini epistola ventilatur). Pro una hypostasi quam vos (Græci) dicitis, quod rectum est, et nos pariter profitemur, unum idemque a t:obis affirmatur, cum uuam naturam dicimus: quod nos haud hæretico sensu dicere vel inde patet, quod cum ea de re verba facimus, haud in una natora subsistimus, sed ambarum proprietates ostendimus. Una, inquam, natura haud ob aliam causam a nobis dicitur, quam propter Verbi cum carne indivisibilem inefhabilemque unionem. Ino et duas naturas dicere non recusamus, modo id haud juxta Nestorium dividendi causa, sed contra Eutychetem et Apollinarem ob confusionem vilandam dicatur. Hæc autem, ut puto, ostendunt, mentem sine dubio Nersetis orthodoxam fuisse, sed tamen cum unam affirmaret naturam, a Syrorum locutione pamm oppido discrepasse cum autem duas, tunc demum catholicam quam reapse animo suo fovebat sententiain apte, proprie, tutoque significavisse. Quod vero in pastorali ante hos annos edita epistola p. 18, ait Nerses: Unus Christus, et una ejus persona ex duabus unitis naturis: nihil nos amplius desiderabimus, si certe addatur vel subintelligatur cum Michaele Constantinopolitano p. 333) una Christi persona in duabus naturis, et duas habens naturas: quanquam, ut sæpe dixi, de orthodoxa Nersetis mente dubitari nullo modo potest. XIV. Atque bactenus Armeniorum cum Græcis concordia perducta olim fuit, his colloquiis scilicet conglutinata in Tarsensi autem concilio confirmata: quamquam mortuo paulo post Manuele Cæsare, turbatisque Cominenæ familiæ rebus, concordiæ ejus levis aut nullus fructus exstitit. Cum Latinis autem Armenii libentius adhuc consensisse videntur, oblata sæpe per episcoporum regumque epistolas Romanis pontificibus obedientia; tum vero in Sisensi synodo anno 1307 celebrata, et in Adanensi an. 1316, quæ utraque apud Galanum est; præcipue vero in alia apud Mansium Concil. t. XXV, p. 1186 (anno 1342, sub Benedicto papa XII, et Mequitario patriarcha) numerosa synodo objectos sibi errores purgaverunt Armenii, et concordiani cum Ecclesia Romana professi sunt. Sed nihil æque Armeniorum causam definit, quam cecumenicum Florentinum consilinm, in quo Armenii sapientissimum illud Eugenii IV constitutum amplexi sunt, eique subscripserunt, et observantiam debitam spoponderunt: de quo sana constituto. illud dicendum videtur, quod de Magni Leonis epistola Græci Patres pronuntiaverunt, nempe fidei esse columnam, cui nixi Armenii nunquam nutabunt. (hippe ibi sana necessariæque doctrinæ nibil deest, de duabus scilicet Christi, naturis, de Spiritus sancti a Filio processione, de recipienda Chalcedonensi cunctisque a Papa confirmatis synodis, de sacramentis septem, de sancto oleo, de festis, de sacri mistione calicis, de fide Symboli Athanasiani, de Romania Sedis primatu, de dogmatibus in reconciliatione cum Græca Ecclesia Florentiæ definitis: quæ fere omnia Nicolaus quoque papa IV, in epistola ad Haytonem Armeniorum regem antea tradiderat Est igitur his regulis fideliter accurateque obediendum: nam quod attinet ad subtiles quasdam exquisitasque schismaticorum malorum vel infelicium temporum excu aliones, eæ quamvis a propriæ gentis amore atque a laudis orthodoxa studio maBant, ingenuoque et recto animo fiunt; attamen puritati ac securitati fidei catholica parum oppido prosunt; imo declarata jam dogmata quandoque obscurant, definitasque controversias rursus commovent: multoque præstat errorem vel suspicionem erroris a veritate ac simplicitate catholica libere fidenterque secernere, ne tenebræ loci officiant, et ne incautus populus inter errorem et orthodoxiam leve fortasse discrimen intercedere patet. Michael patriarcha Syrus in fidei Confessione pud nos, p. 591 et 394: Confitemur naturarum, ex quibus est Christus, incolumem esse differentiam. Scimus et credimus ex duabus ipsum esse inconfuse, immutabiliter, inconvertibiliter. Confitemur unam esse hypostasim, id est unan Christi naturam. Postremo boc dicto videretur quidem personam cum Batara confundere Syrus, nisi pag. præc. diceretur ab co Una hypostasis, et una natura, Christus unus. Denique άτρεπτον φύσεων φανέρωσιν post unionem dicit Armenius p. 320; Syrus autem post unionem similiter, p. 390, δυνατὸν εἰδέναι τὰ τῶν φύσεων γνωρίσματα. Num ergo Syri duas naturas verbis negabant, re coacti fat-bantur? Certe et ipst in clausula disputationis ad catholicam duarom naturarum sententia:n videntur accedere. Apud Galanum t. 1, p. 406.-

ΘΕΩΡΙΑΝΟΥ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΔΙΑΛΕΞΙΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΚΑΘΟΛΙΚΟΝ ΤΩΝ ΑΡΜΕΝΙΩΝ. THEORIANI ORTHODOXI CUM DISPUTATIO ARMENIORUM CATHOLICO. (Apud Ducæum Supplem. Bibl. Patr., tom. 1, p. 439. Mennelis epistolam quæ sequitur, cum propter defectum codicis Ducœus omisisset, edidit card. Angelo Matus in fronte secundæ Theorfani Disputationis.) Exemplar regie sacraque epistola ad Generalem & "Ισον βασιλικοῦ καὶ θείου γράμματος πρὸς τὸν Armeniorum. Non immerito in koc disputationis libello collocatur, quandoquidem ex ejus continentia, universi tractatus argumentum cognoscitur. · Manuel in Christo Deo fidelis rex Porphyrogenitus, a Deo coronatus, dominator, fortis, excelsus, semper augustus et imperator Romanorum Comnenus, reverendissimo et suiume colendo Generali Armeuiorum gratiam suam. Cum mea majestas sæpe ex vestra relatione cognoverit laudabile studium votumque, quod de orthodoxa Christianorum ade geritis; vosque adeo (postquam audistis sanctæ Ecclesiæ adversus vos criminationes, quarum causa vos sinu suo ceu dissilentes non retinet) paratos esse intellexerit ad libenter excipiendum de hac re sermonem, parlesque vestris ad sanctissimam Ecclesiam transferendas; valde, inquam, sapientiam vestram commendo alque exosculor: cumque id negotium cum sanctis- ·simo patriarcha, et cum sacra divaque synodo communicaverim, alacrem morigerumque Ecclesiæ universæ cœlunı ad vos recipiendos esse comperi, si vos tamen rectè pieque credere palam constiterit. Quamobrem hunc meæ subditum majestati, magistrum ac philosophum Theorianum, ad reverentiam vestram misi, una cum abbate Armeniaci monasterii, quod est Philippopoli, Almano, ut vobis significent, quæ hac super re sanctissimæ Ecclesia majestatiquc meæ videntur. Licebit igitur Hac Manuelis epistola bis scribitur in Vaticano codice, nempe ante utriusque disputationis initium, cum paucissimis varietatibus, quas annotare pretium operæ non erat. Reapse autem a Manuele imp. scripta fuit ante primain Theoriani cum Nersee disputationem; sed quia æque prodest illustrandæ secundæ, idcirco ean codicis scriptor utrique præposuit. Erat autem hactenus inedita Καθολικών Αρμενίων. Κατέστρωται δὲ ἐν τῷ παρόντι βιβλία τῆς διαλέξεως οὐ μάτην δη λοῦται γὰρ ἐκ τῆς αὐτοῦ περιλήψεως ή τοῦ συγγράμματος ὑπόθεσις ἅπασι Μανουὴλ ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ πιστός βασιλεύς Πορ φυρογέννητης, θεοστεφής, ἄναξ, κραταιός, ὑψηλὸς, ἀεὶ αὔγουστος καὶ αὐτοκράτωρ Ρωμαίων ο Κομνηνός, τῷ τιμιωτάτῳ καὶ εὐλαβεστάτῳ Καθολικῷ τῶν ᾿Αρμενίων τὴν χάριν αὐτοῦ. Η βασιλεία μου πολλάκις αναμαθοῦσα παρ' ὑμῶν ὅτι ἀγαθός ἐστιν ὁ ὑμέτερος σκοπὸς καὶ τὸ θέλημα περὶ τὴν τῶν Χριστιανῶν ὀρθόδοξον πίστιν, καὶ ὅτι ἕτοιμοί έστε, ἀναδιδαχθέντες τὰ παρὰ τῆς Ἐκκλησίας τῆς ἁγίας αιτιώμενα, δι᾿ ἅπερ οὐ προσο δέχεται ὑμᾶς ὡς μὴ ὁμοφρονοῦντας αὐτῇ, ἀσμένως ὑποδέξασθαι τὸν τοῦτον λόγον, καὶ θεῖναι τὸ μέρος ὑμῶν μετὰ τῆς ἁγιωτάτης Εκκλησίας, μεγάλως ἐπῄνεσε καὶ ἀπεδέξατο τὴν ὑμετέραν σύνεσιν· καὶ κοινωσαμένη περὶ τούτου τῷ τε ἁγιωτάτῳ πατριάρχη καὶ τῇ ἱερᾷ καὶ θείᾳ συνόδῳ, καὶ ἔτοιμον εὑροῦσα καὶ εὐπειθὲς τὸ μέρος ἅπαν τῆς ἁγιωτάτης Εκκλη σίας πρὸς τὴν ὑμετέραν ὑποδοχὴν, εἴπερ ὀρθῶς ὑμᾶς καὶ εὐσεβῶς διαγνοίη φρονήσαντας, ἐπὶ τοῦτο τὸν παρόν τα λίζιον τῆς βασιλείας μου τον μαΐστωρα θεωριανὸν καὶ φιλόσοφον πρὸς τὴν ὑμετέραν εὐλά βειαν ή βασιλεία μου ἐξαπέστειλε, σὺν ἅμα τῷ καθ ηγουμένῳ τῆς ᾿Αρμενικῆς μονῆς τῆς ἐν Φιλιππου πόλει τῷ ᾿Ατμάνῳ, ἐφ᾽ ᾧ ἀπαγγείλαί σοι τὰ δοκοῦντα περὶ τῆς τοιαύτης ὑποθέσεως τῇ τε ἁγιωτάτῃ Εκhæc epistola; etenim Leunclavius qui primam edidit disputatiouen, nonnisi externam superscriptiopem epistola habuit, ut infra dicam. Inauit, ut puto, imperator varias ad Græcos Nersetis epistolas de suæ Ecclesiæ dogmatibus, quæ Armeniace aute hos annos sunt edite, a nobis autem Latine quoque edendæ sunt.

DISPUTATIO I. dicti homines apud vos facient. Certe hoc vobis persuasum esse cupio, quod nempe si ita egeritis, atque orthodoxis Christianorum "partibus classique accesseritis, primum quidem uiserante Deo salutem animaruın vestrarum tute ac facile nanciscemini, (qua quiduam recte sentientibus melius pretiosiusre accidere potest?) deinde meæ quoque majestatis gratiam plurimam ad omnia quæ postulabitis consequennini. Vale. Mense Novembri, indictione tertia. Scripta rubris litteris manu regia. Superscriptio: Regia epistcla ad reverenlissimum summeque colendula Generalem Armeniorum. κλησίᾳ καὶ τῇ βασιλείς μου. Καὶ δύναται ἡ ὑμετέρα sapientiae vestrae fdem verbis adhibere, quæ præσύνεσις πιστεῦσαι τοῖς παρ' αὐτῶν λαληθησομένοις· καλῶς γινώσκουσα, ὡς ἐὰν οὕτω ποιῆσαι θελήσητε, καὶ τῆς ὀρθοδόξων Χριστιανών μερίδος γενέσθαι καὶ τάξεως, πρῶτα μὲν τῇ τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίᾳ τὴν σωτηρίαν τῶν ψυχῶν ἡμῶν προχειροτάτην καὶ ἔτοι μην εὑρήσετε· οὗ τί γένοιτο ἂν τοῖς ὀρθῶς φρονοῦσι κρεῖττον καὶ τιμιώτερον; εἶθ' οὕτως καὶ τῆς χάρις τος τῆς βασιλείας μου πολλαπλῆς εὐμοιρῆσαι ὑμῖν γενήσεται ἐφ᾽ οἷς ἂν αὐτῆς δεηθῆτε. Καλῶς ἔχε. Τῷ μηνὶ Νοεμβρίῳ ινδικτιώνος τρίτης, δι' ἐρυθρῶν γραμμάτων τῆς βασιλικῆς χειρός. — Ἡ ἐπιγραφήἩ ἐπιγραφή Βασιλικὸν εἰς τὸν τιμιώτατον καὶ εὐλαβέστατον Καθολικὸν τῶν ᾿Αρμενίων ΔΙΑΛΕΞΙΣ. DISPUTATIO. Anno ab orbe condito 6678 imperii piissimi et Christiani, et divinitus coronati domini Manuclis, in porphyra nati, Comneni, vicesimo octavo; indictione tertia, die 15 mensis Maii, adjuvante nos Deo, limites Romanorum attigimus. Cumque generali Armeniorun, domino Norsesi, præpotentis et sancti imperatoris nostri nomine salutem dixisseius: datas ad ipsum imperatorias sacras litteras ei reddidimus, exposita simul benigna voluntate, quam erga ipsum præpotens et sanctus imperator noster gereret; et quod maximo desiderio tamu ipsius quam subditorum ejus unionem cum sancta universali et apostolica Ecclesia expetens, NOS minimos servos suos tam longe locorum ex intervallo; et adeo duro itinere, ad insignem ipsius san clitatem ablegasset. La cum generalis aulisset, haec ad mes locutus est: Ἐν ἔτει ἀπὸ κτίσεως κόσμου σχον, ἔτει δὲ εἰκοστῷ ὀγδός τῆς αὐτοκρατορίας τοῦ ἐν βασιλεῦσιν εὐσε (εστάτου καὶ φιλοχρίστου, καὶ θεοστέπτου κυροῦ Μανουήλ, τοῦ Πορφυρογεννήτου και Κομνηνού, Ινδικτιώνος τρίτης, κατὰ τὴν δεκάτην πέμπτην τοῦ Μαΐου μηνός κατελάβομεν σὺν Θεῷ τῶν Ρωμαίων κουλά· καὶ χαιρετίσαντες τὸν καθολικὸν τῶν ᾿Αρμενίων, κύριον Νορσέσιν, ἐκ τοῦ μέρους τοῦ κρα ταιοῦ καὶ ἁγίου ἡμῶν βασιλέως, δεδώκαμεν αὐτῷ τὸ πρὸς αὐτὸν βασιλικόν θεῖον γράμμα, αναδιδάξαν τες αὐτὸν καὶ τὸ ἀγαθὸν θέλημα, δ πρὸς αὐτὸν κά πτηται ὁ κραταιὸς καὶ ἅγιος ἡμῶν βασιλεύς· καὶ ὅτι δι' ἐφέσεως ἔχων πλείστης τὴν αὐτοῦ, καὶ τῶν ὑπ' αὐτὸν, πρὸς τὴν ἁγίαν καθολικὴν καὶ ἀποστο λικὴν Ἐκκλησίαν Ένωσιν, ἐξαπέστειλεν ἡμᾶς τοὺς Ελαχίστους δούλους αὐτοῦ, διὰ τοσούτου μακροῦ διαστήματος, καὶ οὕτως σκληρᾶς ὁδοῦ, πρὸς τὴν μεγάλην ἁγιωσύνην σου. Τούτων κατήκοος γεγονώς ὁ καθολικός, ἔφη πρὸς ἡμᾶς· Εὐχαριστοῦμεν τῷ βασιλεῖ τῷ ἁγίῳ, ὅτι προς νοεῖται καὶ ἡμῶν, τῶν ἐλαχίστων εὐχετῶν τῆς ἁγίας αὐτοῦ βασιλείας· καὶ ὅτι τῆς οἰκουμένης ἁπάσης ἔχων τὰς φροντίδας, οὐδὲ ἡμῶν ἐπελάθετο. Τῇ ἐπαύριον μετακαλεσάμενος ἡμᾶς, εἶπεν ἡμῖν Αναγνοὺς τὸ πρὸς ἐμὲ βασιλικὸν καὶ θεῖον γράμμε τοῦ θεο προβλήτου, καὶ θεοστερούς, καὶ εὐσεβε στάτου βασιλέως, ἀνέμαθον τὸ θέλημα αὐτοῦ, καὶ τῆς ἁγίας τῶν Ῥωμαίων Ἐκκλησίας, ὅτι ἐὰν θελήσωμεν διορθώσασθαι τὰ περὶ τὴν ὀρθόδοξον πίστιν η σφάλματα ἡμῶν, ἑτοίμως ἔχει ὅ τε ἅγιος βασιλεὺς, καὶ ἡ ἁγία καθολικὴ καὶ ἀποστολική Εκκλησία, παραδέξασθαι ἡμᾶς, ὡς ἀδελφούς. Βουλόμεθα οὖν ἀναδιδαχθῆναι, τίνα εἰσὶν, ἃ ἡμεῖς εἰς τὴν πίστιν παρααφαλλόμεθα· καὶ εἰ ἐλεγχθῶμεν κανονικῶς μετὰ γραφικῶν ἀποδείξεων καὶ εὐλόγως, προθύμως δεξί μεθα την διόρθωσιν. Ὁ ΘΕΩΡ. Παρακαλῶ τὴν μεγάλην ἁγιωσύνην σου, δέχεσθαι τὸν ἡμέτερον λόγον μετὰ τῆς ἐμφύτου Haec superscriptio, βασιλικόν, etc., legitur etiam Initio disputationis prioris in editione Leunclavil et sequentibus. Cur id, ii:quam? Quia Leunclavii codes acephalus erat, ita ut ei decsset Manuelis epistola, cujus bæc tantummodo extremitas (quæ est superscripto) superfuerat. Leunclavius autem, deAgimus imperatori sanero gratias, quod et noεπi curam gerat,minimorum ex iis qui pro sancto ipsius imperio preces fundunt; et quod orbis uuriversi curas sustinens, nostri quoque non sit oblitus. Postridie nobis arcessitia, dixit: Posteaquam datas al me imperatorias et sacras ordinati coronatique divinitus, et piissimi imperatoris litteras perlegi; tam ipsius quam sanctæ Romanorum Ecclesiæ voJuntatem perspexi: quod videlicet, si nostros circa fuem orthodoxam errores corrigere velimus paratus.sit et sanctus imperator, et sancta generalis ac apostolica Ecclesia, nos tanquam fratres recipere. Volumus ergo doceri, quænam illa sint, in qnibus nos adversus fidem aberremus: ac si quidem ex instituto canonum per sacrarum litterarum, et consentaneas demonstrationes convicti fuerimus, eir:endationem illam alacriter acceptabimus. THEORIANUS. Obsecro eximiam illam sanctjtatem tuam, ut orationem nostram cum insita sibi fectu non agnito, rem ridiculam fecit, dum hanc extremam lacunam quasi titulum editionis suæ posuit, cumn reapse epistola regia apud eum nulla sit. Christi 1170.

THEORIANI mansuetudine excipiat; nec graves ac molestas sibi Λ αὐτῇ πραότητος, καὶ μὴ φορτικὰς ἡγεῖσθαι τὰς nostras interrogationes ducat. Esto autem constitutum inter nos, velut ex stipulatu et promisso partis atriusque, ut si quid audiverimus, quod adversari rectæ sententiæ videatur; non continno pronuntiemus, id hæreticum esse: sed diligenter interrogemus, ac erudiamur de vocis cujusque significato, et illius mente, qui ea sit usus. Cavendum quoque nobis a ruditate interpretis, qui non solum grammaticam mon novit, sed ne solutam quidem orationem Græcam recte tenet: ne ipsius ignorantia vel lapsus nobis imputetur. GEN. Recte ais: ita lat. THEOR. Misit epistolam ad præpotentem el sanctum imperatorem eximia sanctitas tua, qua de quibusdam fidei capitibus, et consuetudinibus ecclesiasticis, tractat. Itaque sanctitatem tuam eximiam interrogo, itane sentiat, ut in ea perscriptum est; an aliquid eorum, quæ iu illa perscripta suut, nullius momenti ducat? GEN. Ita tum sentiebam, et ila sentio, sicut in ea perscripsi. THEOR. Quas synodos recipis? GEN. Nicarnain sanctorum 318 Patrum: Constantinopolitanam, sanctorum et instinctu divino gubernatorum 450 Patrum; et Ephesinam, sanctorum 200 Patrum, in qua Nestorius ab officio remotus fuit. THEOR. Quorum doctorum scripta et doctrinas approbas? GEN. Magni illing Athanasii, sancti Gregorii Theologi, Basilii Magui, sancti Gregorii Nyssoui, sancų Joannis Chysostomi, sancti Ephræmi, sancti Cyrilli Alexandrini antistitis, et multorum aliorum. THEOR. Ergo lectionem epistolæ tuæ inchoenius, et capitum in ea comprehensorum mentem frawrne consideremus; an prædictos divos Patres et sanctas synodos sequatur. GEN. Recte dicis; ita fiat. Tum perlegentes,.ad eum locum venimus, ubi scriptum erat: Dicimus in Christo naturam unam esse, non secundum Eutychem confundentes; nec secundum Apollinarium detrahentes: sed secundum Alexandrinum antistitem Cyrillum, in orthodoxia, quæ in libro contra Nestorium scripsit, unam esse naturam Sermonis incarnatam. THEOR. Sanctus Cyrillus non dixit unam in Christo naturam nec unam Christi naturam; sed unam naturam Sermonis; ac deinde subjicit, incarnalam. Tua vero sanctitas nescio quo pacto incogitanter et libere naturam unam in Christo dixit. Ac miror equidem, cur vocem a sancto viro positam mutare sit ausa. GEN. Non mutavi. Nam idem significat natura Christi, et natura Sermonis incarnata. ` THEOR. Non idem significat, absit! nam Christi nomen, utrumque conjunctum significat, Deum simul et bominem: propterea dicimus, Sermo caro ἐρωτήσεις ἡμῶν. Ἔστω δὲ ἡμῖν ὡς ἐξ ἐπερωτή σεως καὶ ὁμολογίας ἀμφοτέρων, ὅταν ἀκούσωμέν τι οὐκ ὀρθῆς εἶναι ἐννοίας εἶναι δοκοῦν, μὴ εὐθὺς ἀποφαί· νεσθαι, ὅτι τοῦτο αἱρετικόν ἐστιν, ἀλλ᾽ ἐρωτᾷν ἐπι· μελῶς, καὶ διδάσκεσθαι τὴν σημασίαν τῆς λέξεως, καὶ τὸν νοῦν τοῦ χρωμένου αὐτῇ. Παραφυλάττεσθαι δὲ δεῖ ἡμᾶς καὶ τὴν ἀγροικίαν τοῦ ἑρμηνέως, ὃς οὐ μόνον ὅτι γραμματικὴν οὐκ οἶδεν, ἀλλ᾽ οὐδὲ τὴν Ελληνίδα πεζὴν διάλεκτον καλῶς ἐξεπίσταται· με πως τὸ ἐκείνου ἁγνόημα, ή ολίσθημα, ἡμέτερον λο γισθή. Ο ΚΑΘ. Εὗ λέγεις· οὕτω γενέσθω. Ὁ ΘΕΩΡ. 'Απέστειλεν ἡ μεγάλη αγιωσύνη που πρὸς τὸν κραταιὸν καὶ ἅγιον ἡμῶν βασιλέα επιστο λήν, ᾗ διαλαμβάνει περί τινων κεφαλαίων τῆς πίστεως καὶ ἠθῶν ἐκκλησιαστικῶν. Ἐρωτῶ οὖν τὴν μεγάλην ἁγιωσύνην σου, εἰ οὕτω φρονεί, ὡς ἐν αὐτῇ γέγραπται, ἤ τι τῶν ἐν αὐτῇ γεγραμμένων ἀθετεῖ. Ο ΚΑΘ. Οὕτως ἐφρόνουν, καὶ οὕτω φρονῶ, ὡς ἐν αὐτῇ ἔγραψα. Ο ΘΕΩΡ. Ποίας συνόδους δέχῃ: · Ο ΚΑΘ. Τὴν ἐν Νικαίᾳ τῶν τὴν ἁγίων Πατέ ρων· καὶ τὴν ἐν Κωνσταντινουπόλει τῶν ρν ἁγίων θεοφόρων Πατέρων· καὶ τὴν ἐν Ἐφέσῳ σ' ἁγίων Πατέρων, ἐν ᾗ Νεστόριος καθηρέθη. Ο ΘΕΩΡ. Ποίων διδασκάλων στέργεις τὰς γραφὰς καὶ διδασκαλίας; Ο ΚΑΘ. Τοῦ μεγάλου ᾿Αθανασίου, τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, τοῦ μεγάλου Βασιλείου, τοῦ ἁγίου Γρηγορίου Νύσσης, τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, τοῦ ἁγίου Εφραίμ, τοῦ ἁγίου Κυρίλλου Αλεξανδρείας, καὶ ἄλλων πολλῶν, 'Ο ΘΕΩΡ. 'Αρξώμεθα λοιπὸν τῆς ἀναγνώσεως τῆς σῆς ἐπιστολῆς, καὶ σκεψώμεθα ἀδελφικῶς τῶν ἐν αὐτῇ κεφαλαίων τὸν νοῦν, εἰ τοῖς προῤῥηθεῖσι θείοις Πατράτι, καὶ ταῖς ἁγίαις συνόδοις έπεται. Ο ΚΑΘ. Εὐ λέγεις· οὕτω γενέσθω. Καὶ ἀναγνόντες, ἤλθομεν εἰς τὸν τόπον, οὗ ἦν γεγραμμένον· Λέγομεν μίαν φύσιν εἰς τὸν Χριστὸν, οὐ κατὰ τὸν Εὐτυχέα συγχέοντες, οὔτε κατὰ τὸν Απολινάριον ἐλαττοῦντες, ἀλλὰ κατὰ Κύριλλον τὴν ᾿Αλεξανδρείας ἐν ὀρθοδοξίᾳ, ἅτινα ἔγραψεν ἐν τῇ βίβλῳ αὐτοῦ κατὰ Νεστορίου, ὅτι μία ἐστὶν ἡ φύσις τοῦ Λόγου σεσαρκωμένη. Ο ΘΕΩΡ. Ο άγιος Κύριλλος οὐκ εἶπε μίαν φύσιν εἰς τὸν Χριστὸν, οὔτε μίαν φύσιν τοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ μίαν φύσιν τοῦ Λόγου, καὶ τότε ἐπήγαγε, τό, σε σαρκωμένην. 'Η δὲ ἁγιωσύνη σου οὐκ οἶδ' ὅπως ἀπεριμερίμνω; καὶ ἀδεῶς εἶπε μίαν φύσιν εἰς τὸν Χριστόν. Καὶ θαυμάζω, πῶς ἐτόλμησεν ἐναλλαγὴν ποιῆσαι τῆς παρὰ τῷ ἁγίῳ τεθείσης λέξεως. Ο ΚΑΘ. Οὐκ ἤλλαξα. Ταὐτὸν γὰρ σημαίνει φύσ σις Χριστοῦ καὶ φύσις τοῦ Λόγου σεσαρκωμένη. ῾Ο ΘΕΩΡ. Οὐ σημαίνει ταὐτόν· μὴ γένοιτο! τὸ γὰρ Χριστὸς ὄνομα, κυρίως τὸ συναμφότερον δηλοί, Θεὸν ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπον· δι', Ο λόγος σάρξ ἐγένετο,

DISPUTATIO I. λέγομεν· ὁ Χριστὸς δὲ σάρξ ἐγένετο, οὐ λέγομεν. fuetus est. Αt vero, Christus caro factus, non diciΔῆλον δὲ καὶ ἐκ τοῦ μηδένα τῶν ἁγίων εἰπεῖν μίαν φύσιν τοῦ Χριστοῦ. Μίαν δὲ φύσιν τοῦ Λόγου, ὅτι ἅγιος Κύριλλος, καὶ πρὸ αὐτοῦ ὁ ἅγιος Αθανάσιος εἶπεν. Όταν γὰρ λέγωμεν μίαν φύσιν τοῦ Λόγου, τὴν θείαν φύσιν σημαίνει τοῦ Υἱοῦ· ὅταν δὲ προσ θῶμεν τό, σεσαρκωμένην, καθὼς ὁ ἅγιος Κύριλλος πρὸς Σούκενσον ἐν τῇ δευτέρᾳ ἐπιστολῇ· σύμπας ὁ λόγος τῆς μετά σαρκὸς οἰκονομίας εἰσφέρεται. Ο ΚΑΘ. Καὶ τίς τῶν ἁγίων μετὰ τὴν Ένωσιν τοῦτο διαρρήδην εἶπεν; Ὁ ΘΕΩΡ. Πάντες, ὧν ἄνω τὰ ὀνόματα ἀπηρί ίμησας. Ο ΚΑΘ. Δείξον ἡμῖν ένα τούτων, καὶ ἀρκεῖ mus. Idem et inde patet, quod nemo sanciorum unam Christi naturam dicat. Unam vero naturam Sermonis, tum sanctus Cyrillus, tam gauetus Athanasius ante ipsum dixit. Quippe cum dicimus unam n:uiram Sermonis, divinam loc Filii naturam. significat: cum vero adjicimus, incarnatau, sicuti sanctus Cyrillus in secunda ad.Successum epistola fecit; tota ratio administrationis cum carne comprehenditur. GEN. Et quis sanctorum hominum post unionemi hoc expresse dixit? TIEOR. Omnes quorum nomina supra recensuisti. GEN. Ostende nobis unum ex eis, et satis erit: ἡμῖν· ὁ γὰρ εἰς τῶν ἁγίων λέγει, πάντες λέγουσιν, Β. nam quod ab uno sanctorum dicitur, ab omnibus ὡς ἐξ ἑνὸς τοῦ θείου Πνεύματος έμπνεόμενοι. Ὁ ΘΕΩΡ. Οὐχ ἕνα μόνον, ἀλλὰ σὺν Θεῷ πάντας, οὺς ἄνω ὀνομαστὶ εἴρηκας. Μόνον μὴ ἐκκακήσης ἀκούων, καὶ πάντων παραγάγω τὰς μαρτυρίας. Ὁ ΚΑΘ. Διὰ τοῦτο συνηθροίσθημεν, ἵνα τὸ ἀλη θὲς εὕρωμεν· καὶ οὐ δεῖ ἡμᾶς ἐκκακεῖν ἐν τοῖς τοιούτοις. Ὁ ΘΕΩΡ. Πρὸ τῆς τῶν χρήσεων παρεισφοράς, ἀναγκαῖον οἶμαι εἰπεῖν, τί ἐστιν οὐσία, καὶ τί ἐστι φύσις, τί τε ὑπόστασις, καὶ τί πρόσωπον. Διά του τοῦτο ἐρωτῶ, πῶς ταῦτα ἐκδέχῃ; ὡς οἱ ἔξω, ἢ ὡς οἱ τῆς Ἐκκλησίας διδάσκαλοι διωρίσαντο; Ο ΚΑΘ. Ἡμεῖς καὶ τῶν ἀμφοτέρων τοὺς ὁρι σμοὺς τοὺς περὶ τῶν προκειμένων γινώσκομεν, καὶ πρὸς τὸ εὐθὺ τῶν τῆς εὐσεβείας δογμάτων επιστη μονικῶς ἀπευθύνομεν. Ο ΘΕΩΡ. Ἐγὼ πλείστην ἐν τούτοις διαφορὰν τῶν ἔξω πρὸς τοὺς διδασκάλους τῆς Ἐκκλησίας ἐρῶ. Οἱ γὰρ ἔξω σοφοὶ τὸ ἄτομον, ἤτοι τὴν ὑπ' στασιν, καὶ τὸ ἐν τῷ ἀριθμῷ, οὐσίαν ὁρίζονται ο ὅπερ οἱ θεῖοι Πατέρες οὐ παραδέχονται. Οὐσίαν γὰρ οι θεοφόροι Πατέρες καὶ φύσιν τὰ καθόλου λέγουσιν, ἅτινα οἱ ἔξω εἶδος ὠνόμασαν. Διὸ ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος μίαν φύσιν καὶ μίαν οὐσίαν ἐδογμάτισαν, ὑποστάσεις δὲ τρεῖς· ὡς τῆς φύσεως καὶ τῆς οὐσίας dicitur: quod omnes ab uno divino Spiritu affilati fuerint. THEOR. Non unum duntaxat ostendam, sed. universos, adjuvante Deo, quos nominatim supra commemorasti. Saltem auscultando ne defatigeris, et omnium tibi testimonia proferam. GEN. Propterea convenimus, nt veritatem iuveniamus nec in hujusmodi negotiis defatigari debeans. THEOR. Antequam ipse dicta proferamus, necessarium arbitror, ut quid essentia vel substantia sit, quid natura, quid liypostasis, quid persona, dicatur. Propterea te interrogo, quomodo hæc accipias? num ut exteri scriptores, an uti doctores Ecclesia delnierunt? GEN. Nos amborum de vocibus hisce propositis finitiones novimus, et eas ad rectitudinem dogınatum pietatis scienter dirigimus. THEOR. Ego plurimum in his extraneo's ab Ecclesiæ doctoribus dissidere video. Nam illi eruditi homines exteri individuum, sive hypostasin, et unum numero, substantiam deßniunt; quod sane divini Patres non admittunt. Quippe Patres illi gubernati divinitus, substantiam et naturam esse universalia dicunt, quæ scriptores exteri speciem vocarunt. Quapropter in sacrosancta Trinitate naturam unam et unam substantiam, hypostases vero tres, πολλὰς ὑποστάσεις περιεχούσης· ἀμέλει καὶ ἡ τῶν tradiderant: natura nimirum et substantia plures ἀνθρώπων φύσις μία οὖσα, ἀπείρους ἔχει τὰς ὑποστάσεις, οἷον Πέτρον, καὶ Παῦλον, καὶ πάντας τοὺς κατὰ μέρος ἀνθρώπους. Ο δὲ Ἀριστοτέλης τὸ ἄτομον καὶ τὸ ἐν τῷ ἀριθμῷ, ἤτοι τὴν ὑπόστασιν, κυ ρίως οὐσίαν ὡρίσατο, οὕτω φάσκων· Οὐσία δέ ἐστιν ἡ κυριωτάτη, καὶ πρώτω;, καὶ μάλιστα λεγομένη, Η μήτε καθ' ὑποκειμένου τινὸς λέγεται, μήτε ἐν υποκειμένῳ τινὶ ἐστιν, οἷον ὅτις ἄνθρωπος, ἢ ὅτι; ίππος. Πῶς οὖν τοὺς θύραθεν τῆς ἡμετέρας αὐτ λῆς, καὶ τοὺς διδασκάλους ἡμῶν εἰς ἓν κατὰ τοῦτο συναγαγεῖν δυνατόν ἐστι· τοὺς μὲν τὸ καθόλου, τους δὲ τὸ καθέκαστον, οὐσίαν καὶ φύσιν ὁρισαμένους; Ο ΚΑΘ. Καὶ ἡμεῖς τὴν οὐσίαν καὶ τὴν φύσιν hypostases continent: et hominum quidem certe natura cum una sit, infinitas, habet hypostases; puta Petrum et Paulum, et homines sigillatim universos. Aristoteles autem individuum, et unum numero, sive hypostasin, proprie substantiam defimiit, his verbis usus: Substantia, quæ propriissine, primumque ac maxime sic dicitur, est quae neque de subjecto quodam dicitur, nec in aliquo subjecto est, velut hic homo, vel hic equus. Quo igitur pacto fieri potest ut alieni ab ovili nostro cum doetoribus nostris hac in parte concilientur, cum hi substantiam et naturam universale quiddamn, illi singulare definiant? GEN. Nos quoque substantiam et naturam de

THEORIANI universalibus accipimus, personam vero et hypo- ἐπὶ τῶν καθόλου λαμβάνομεν, τὸ δὲ πρόσωπον καὶ stasin de singularibus. τὴν ὑπόστασιν, ἐπὶ τῶν κατὰ μέρος. THEOR. Macle anino, beatissime Pater, ob hane satisfactionem: qui et hac in parte com sanctis Patribus consentis. Quid igitur? horamne fnitiones ac declarationem exponemus, an solum hoc nobis sufficiet, quod substantia et natura quiddam universale sint; bypostasis et persona, singulare? GEN. Si tibi molestam non erit exponere, lubens equidem audiam. THEOR. Nihil ego meum proferam, sed quidquid ipsa nos Ecclesiæ lumina docuerunt. GEN. Idem et ipse cognoscere gestio, quid nimiram Ecclesiæ doctores tradiderunt. ' Ὁ ΘΕΩΡ. Εὐγέ σοι τῆς ἀπολογίας, μακαριώ τατε Πάτερ σύμφρων και τούτῳ τοῖς ἁγίοις Πα τράσι τυγχάνεις. Τί οὖν; τούτων εἴπωμεν τοὺς όρους καὶ τὴν ἑρμηνείαν; ἢ τούτῳ μόνῳ ἀρκούμεθα, ὅτι ἡ ουσία καὶ ἡ φύσις καθόλου ἐστίν· ἡ δὲ ὁπό στασις· καὶ τὸ πρόσωπον, καθέκαστον; Ο ΚΑΘ. Εν τοι φορτικόν οὐκ ἔστι λέγειν, ἐγὼ ἡδέως ἀκούσομαι. Ὁ ΘΕΩΡ. Ἐγὼ ἐμὸν μὲν οὐδὲν ἐρῶ, ἀλλ' ὅπερ οἱ τῆς Ἐκκλησίας φωστῆρες ἡμᾶς ἐξεπαίδευσαν. Ο ΚΑΘ. Κἀγὼ τοῦτο ἐπιθυμῷ μαθεῖν, τί ἐστιν, ὅπερ οἱ τῆς Ἐκκλησίας εἶπον διδάσκαλοι. Ο ΘΕΩΡ. Οἱ ἅγιοι Πατέρες τὴν οὐσίαν οὕτως ὡρί - σαντο. Οὐσία ἐστὶ πρώτως τε καὶ κυρίως, πᾶν ότιπερ αυθυπόστατον υπάρχει, καὶ μὴ ἐν ἑτέρῳ ἔχει τὸ εἶναι. Τί δέ ἐστιν αὐθυπόστατον; δ καθ' ἑαυτὸ ἔστι, καὶ οὐ δι' ἄλλο, οὔτε ἐν ἑτέρῳ ἔχει τὸ εἶναι· τουτέστιν, ὁ μὴ χρήζει τινὸς ἄλλου έξωθεν αὐτοῦ εἰς τὸ ὑπάρχειν· οἷόν τι λέγω το χρώμα, τουτέστι τὸ λευκὸν καὶ τὸ μέλαν· καὶ τὰ τοιαῦτα οὐ δύνανται καθ' ἑαυτὰ εἶναι, χωρὶς σώματος τοῦ δεχομένου αὐτά· καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲ οὐσίαν λέγομεν εἶναι τὸ χρῶμα. Τὸ δὲ σῶμα αὐτὸ, ἐν ᾧ ἐστι τὸ χρῶμα, οὐ δέεται τοῦ χρώματος, εἰς τὸ εἶναι σῶμα· ἀμέλει καὶ τῶν χρωμάτων αλλασσομένων, αὐτὸ οὐκ ἀλλάσσεται· καὶ γὰρ ἐκ λευκοῦ γίνεται μέλαν, καὶ ἐκ μέλανος ξανθόν, ἡ ἕτερον χρώμα μεταμφιά ζεται· αὐτὸ δὲ μένει, ὅπερ ἐστὶν, ἀεί. Εστιν οὖν τὸ μὲν χρῶμα διὰ τὸ σῶμα ἵνα χρώζῃ αὐτό τὸ δὲ σῶμα οὐ διὰ τὸ χρῶμα, ἀλλὰ δι᾿ ἑαυτό· καὶ τὸ μὲν χρῶμα ἐν τῷ σώματι ἔχει τὸ εἶναι· τὸ δὲ σῶμα οὐκ ἐν τῷ χρώματι, ἀλλ' ἐν ἑαυτῷ ἔχει τὴ εἶναι. Διὰ τοῦτο οὖν τὸ σῶμα οὐσίαν καλοῦ μεν, ἐπειδὴ αὐθυπόστατόν ἐστι, καὶ ἐν ἑαυτῷ, οὐκ ἐν ἑτέρῳ ἔχει τὸ εἶναι. Οὐκοῦν πᾶν ὅτιπερ αύθο υποστατόν τε ὑπάρχει, καὶ ἐν ἑαυτῷ, καὶ μὴ ἐν ἑτέρῳ ὑπάρχει, οὐσία. Ἔστι δὲ ταῦτα ἢ ὑλικά, ἢ ἄύλα, ὑλικὰ μὲν, γῆ, ὕδωρ, ἀὴρ, πῦρ, καὶ τὰ ἐκ τούτων συνθέντα, λίθος, φυτόν, ἔμψυχον σῶμα· ξύλα δὲ, ψυχὴ λογικὴ, ἄγγελος. Ταῦτα μὲν οὖν, ὡς ἔφην, οὐσία καλοῦνται. Ο γὰρ Θεὸς ὑπερούσιος, ὑπερέκεινα THEOR. Sancti Patres ita substantiam definierunt Substantia primum et proprie est, quidquid per se subsistit, nec esse suum habet in alio. Quid autem id quod per se subsistit? quod per se est, ac non propter aliud, vel in alio suum esse habet; học est quod non eget afterius alicujus extra se ad hoc ut exsistat, quale quiddam est color, puta niger aut albus: quæ per se nequeunt exsistere sine corpore quod ea recipiat, ac propterca colorem non dicimus esse substantiam, ipsum vero corpus, cui color inest, að boc coloris haud indigel, ut corpus sit. Imo mutatis coloribus, ipsum non mutatur. Nam ex albo nigrum li, ex nigro fit, flavum, aliumve colorem induit; ipsum vero semiper id, quod est, manet. Itaque propter corpus color est, ut id colore tingat, non autem corpus propter colorem, sed ex seipso. Color itidem in corpore suum esse habet, corpus autem non in colore, sed in seipso exsistit. Eam ob rem corpus substantiam vocamus, cum per seipsum subsistal, et in seipso, non in alio suum esse habeat. Quickquid ergo per se subsistit, et in seipso, non in alio exsistit, est substantia. Sunt autem hæc vel ex materie, vel expertia materiei. Materialia sunt, terra, aqua, aer, ignis: et res ex bis compositæ, lapis, arbor, corpus animatum. Expertia materiei, anima ratione prædita, augelus. Hæc igitur, uti modo aiebam, substantia dicuntur. Quippe Deus ultrasubstantialis est, supra cuinem positus essentiam, et si quid bis etiam ulterius. πάσης οὐσίας, καὶ εἴ τι τούτων ποῤῥωτέρω ὑπάρχει. Atque hoc modo jam cognitum habemus, quid substantia sit. Natura vero, est horum cujusque, jam recensitorum, motus et quietis principium, quatenus in ipsis primis exsistit, non secundum accidens. Verbi gratia, terra quidem movetur, quatenus germina producit, et fetus, omninoque alteratur quatenus secundum hæc ipsa in id mutatur, sed eadem quiescit, quod ad transitionem de loco ad locum attinet, omnino immobilis et itineris expers. Itaque motus et quietis hujusmodi principium, quod terræ substantialiter inest, nec ex causa quadam accessit, naturam vocamus. Ipsum vero naturæ nomen ab nascendo factum est, id est ab exsistendo. Quo fit, ut substantiae naturæque nomen idem significet: Τί μὲν οὖν ἐστιν οὐσία, ἔχομεν εγνωσμένον. Φύσις δέ ἐστιν ἀρχὴ τῆς ἑκάστου τῶν ἀπηριθμημένων τούτων κινήσεώς τε καὶ ἠρεμίας, ἐν οἷς πρώτοις αὐτοῖς ὑπάρχει, καὶ οὐ κατὰ συμβεβηκός. Οἷόν τι λέγω γῆ κινεῖται μὲν, κατὰ τὸ βλαστάνειν, καὶ ζωογονεῖν, καὶ τὸ ὅλον ἀλλοιοῦσθαι, κατὰ ταῦτα αὐτὰ εἰς αὐτὸ μεταβαλλομένη· ἠρεμεῖ δὲ κατὰ τὴν ἀπὸ τόπου εἰς τόπον μετάβασιν, ἀκίνητος οὖσα παντελῶς καὶ ἀπό ρευτος. Τὴν οὖν ἀρχὴν τῆς τοιαύτης ηρεμίας τε καὶ κινήσεως, οὐσιωδῶς τῇ γῇ ἐνυπάρχουσαν, οὐκ ἔκ τινος δὲ αἰτίας αὐτῇ γενομένην, φύσιν καλοῦμεν. Παρήκται δὲ αὐτὸ τὸ ὄνομα τῆς φύσεως παρὰ τὸ πεφυκέναι, τουτέστιν ὑπάρχειν. Ὥστε τὸ αὐτὸ ση μαίνει τὸ ὄνομα τῆς οὐσίας καὶ τῆς φύσεως· τὸ μὲν

DISPUTATIO I. παρὰ τὸ εἶναι, τὸ δὲ παρὰ τὸ πεφυκέναι. Αμφότερα utrumque deductum a verbis paria denotantibus, δὲ δηλοῦσι τὴν ὑπαρξιν. Οὐ μόνον δὲ ὀνόματι, ἀλλὰ et exsistendi significationem habentibus. Neque καὶ πράγματι ταυτόν ἐστιν ἡ οὐσία καὶ φύσις, ἢ ὅ τι tantum nomine tenus idem est substantia et natura, εγγύς. Οὐ γὰρ τὴν κίνησιν αὐτὴν καὶ τὴν ἠρεμίαν sed etiam re; aut saltem proximum quiddam. Non τῶν πραγμάτων φύσιν εἰρήκαμεν, ἀλλὰ τὴν ἀρχὴν, enim motum ipsum, et quietem rerum, naturam τουτέστι τὴν αἰτίαν, καθ' ἣν οὐ κατά συμβεβηκός, esse diximus: sed principium, hoc est caus.n ἀλλ' οὐσιωδῶς αἱ οὐσίαι κινοῦνται καὶ ἠρεμοῦσιν. secundum quam non accidentarie, sed substantiaΥπόστασις δέ ἐστι πράγμα ὑφεστώς τε καὶ οὐσιῶν liter moventur et quiescunt substantia. Hypostasis δεῖ, ἐν ᾧ τὸ τῶν συμβεβηκότων άθροισμα, ὡς ἐν ἑνὶ autem, est res exsistens et substantialis, in qua ὑποκειμένῳ, πράγματι καὶ ἐνεργείς υφέστηκεν. congeries sccidentium', tanquam in uno subjecto, Έστιν οὖν ἡ οὐσία αὐτὸ τὸ ὂν πράγμα, ἡ δὲ ὑπόστα re et effecta exsistit. Itaque substantia est ipsa res, αι; καὶ αὐτὸ τὸ ὄν, καὶ τὰ τούτῳ, ὡς κατά συμβεβη- quæ exsistit; hypostasis vero, tum id quod exsiτός, ἐπιθεωρούμενα. Πρόσωπον δέ ἐστιν, δ διὰ τῶν stit, tum quæ in eo veluti per accidens consideranοἰκείων ἐνεργημάτων τε καὶ ἰδιωμάτων ἀρίδηλον tur. At persona est, id quod per actiones et proκαὶ περιωρισμένην τῶν ὁμοφυῶν αὐτοῦ παρέχεται prietates suas, manifestum et distinctum ab aliis, τὴν ἐμφάνειαν. Οἷον Μιχαὴλ ὁ ἀρχάγγελος, ὅτε τῷ ejusdem nature consortibus, indicium sui præbet. Εκαθόλῳ διεκρίνετο περὶ τοῦ Μωϋσέως σώματος, καὶ Veluti Michaelus archangelus, cum de corpore Mosis ὅτι τὰς θείας εκείνας προγρήσεις ἐνέπτησε τῷ Δα adversus diabolum disceptabat, et cum divina Daνιὴλ, ἐν πρόσωπον ἀποκεκριμένον τῶν λοιπῶν ἀγγέ- nieli oracula pandebat, unam se nobis personam, των ὄντα ἡμῖν ἐδείκνυ. Η οὖν διὰ τῆς ἐνεργείας ἐγω a cateris secretam angelis, monstrabat. Itaque coγινομένη τινὸς ἡμῖν γνῶσι, πρόσωπον τοῦτο αὐτὸ τὸ gnitio alicujus, quam ex effectu consequimur, ut ἐνεργοῦν καλεῖν ἡμᾶς ἐκδιδάσκει. Καὶ τοῦτο ἐκ τῆς ejus electi auctorem personam vocemus, docet. κατ' αἴσθησιν γνώσεως ἐπὶ τὴν κατ' ἔννοιαν μετή- Atque hoc nomen a cognitione, quæ sensu at, ad χθη τὸ ὄνομα. Ἐπειδὴ γὰρ τοὺς καθ᾽ ἕκαστον ἀνθρώeam, quæ fit mente, translatum est. Cum enim τους ἐκ τῆς ἐπιφαινομένης ἑκάστῳ ἰδέας τῶν προτών singulos homines, per aspectabilem vultuum cujusτων τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων διακρίνομεν, κατὰ τὴν que formam, ex oculorum intuitu reliquis ab homiἐπιβολὴν τῆς ὁράσεως· τούτου χάριν καὶ τὸ δι' οί nibus secernamus: idcirco et id, quod per actiones χείων ἐνεργειῶν τε καὶ ἰδιοτήτων τῶν ὁμοουσίων ac proprietates suas ab ejusdem substantiæ consor - διαιρούμενον πρόσωπον ἐκαλέσαμεν. Καὶ αὕτη μὲν tibus sejungitur, personam appellavimus. Atque ἡ τοῦ προσώπου ὑπογραφή· δοκεῖ δέ πως ταυτὸν hæc personæ descriptio est. Videtur autem quodam σημαίνειν τῇ ὑποστάσει, ἢ μικρὸν, ἢ οὐδὲν διαλλάτ. C' modo idem siguificare, quod hypostasis: aut parum, την. Τούτου προεγνωσμένου ἡμῖν, ὅτι ταυτόν ἐστιν aut nibil differre. Hisce præcognitis, idem nimirum εὐσία τῇ φύσει, καὶ ἡ ὑπόστασις τῷ προσώπῳ, ὅσα esse substantiam, quod naturani, idemn hypostasin, περὶ τῆς οὐσίας λεχθήσεσθαι μέλλει, ταῦτα καὶ τῇ quod personam, quæcunque de substantia dicentur, φύσει προσαρμοστέον, καὶ ὅσα περὶ ὑποστάσεως, aptanda naturæ: et quæcunque de hypostasi, perταῦτα καὶ τῷ προσώπο Ὁ ΚΑΘ. Επιστημόνως οι Πατέρες ωρίσαντο ταῦτα, καὶ διηυκρινημένην τὴν τούτων ἐποιήσαντο Ερμηνείαν. Πλὴν ἤθελον καὶ χρήσεις αὐτῶν, ἵνα γνώ, πῶς ταῦτα ἐκδέχονται θεολογοῦντες, ὡς ἂν κατὰ τὸν σκοπὸν αὐτῶν καὶ ἡμεῖς ποιησώμεθα τὴν διάλεξιν. Ὁ ΘΕΩΡ. Οἱ διδάσκαλοι τῆς Ἐκκλησίας οὕτως αὐτὰ ἐκλαμβάνουσιν, ὡς εἶπεν ἡ ἁγιωσύνη σου άνωτέρω· τὴν μὲν οὐσίαν καὶ τὴν φύσιν ἐπὶ τῶν καθό λου, τὴν ὑπόστασιν δὲ καὶ τὸ πρόσωπον ἐπὶ τῶν καθ' ἕκαστον. Ὁ ΚΑΘ. Αὐτὸ τοῦτο ζητῶ δειχθήναί μοι ἐκ τῶν χρήσεων, καὶ μετὰ ταῦτα σὺν Θεῷ ἀρξόμεθα συζη τεῖν περὶ ὧν συνεληλύθαμεν. Ο ΘΕΩΡ. Γενέσθω καὶ τοῦτο, ἐπεί τοι δοκεῖ· καὶ παρίτω εἰς μέσον ὁ τῷ ὄντι φιλοσοφώτατος θείος Βασίλειος. Οὗτος γὰρ, πρὸς Τερέντιον γράφων, τάδε φησί· Περὶ δὲ τοῦ Θεοῦ ὅτι οὐσία καὶ ὑπόστασις οὐ ταὐτόν ἐστι, καὶ αὐτοί, ὡς νομίζω, επεσημήναντο οἱ ἀπὸ τῆς δύσεως ἀδελφοί. Τὸ στενὸν γὰρ τῆς αὐτῶν γλώττης υφορώμενοι, τὸ τῆς οὐσίας ὄνομα τῇ Ελλάδι φωνῇ παραδεδώκασιν, ἵνα εἴ τις εἴη διαφορὰ τῆς έννοίας, σώζοιτο αὐτῇ ἐν τῇ εὐκρινεῖ ἀσυγχύτῳ διακ GEN. Sane quam erudite Patres hæc definierunt et perspicue declararunt. Sed equidem et auctoritates ipsorum dictaque requiro, ut quo pacto hæc de Deo pertractantes accipiant, intelligam: et nos quoque juxta scopum eorum, collo quium hoc instituamus. THEOR. Ecclesia doctores hæc ita, i sanetitas tua supra dixit, accipiunt; substantiam scilicot, ac naturam de universalibus; hypostasiu el personam, de singularibus. GEN. Hoc ipsum mihi de Patrum dictis moAstrari cupio, ac deinde Deo propitio colloqui de ¡is incipiemus, quorum causa conveninius. THEOR. Fiat id quoque quando sic tibi videtur adeoque prodeat in medium doctissimus reapse divus ille Basilius. Nam ejus, ad Terentium scribentis, hæc verba sunt: Non idem esse, de Deo cum loquimur, substantiam et hypostasin: eliam ipsi, mea quidem opinione, fratres Occidentales indicarunt. Nam linguæ suæ angustiam reveriti, ipsum usiæ none lingua Græca reposuerunt, ut si quod in sensu discrimen esset, id ei perspicua '

THEORIANI minimeque confusa vocum diversitate salvum esset. στάσει τῶν ὀνομάτων. Εἰ δὲ δεῖ καὶ ἡμᾶς ἐν βραχεῖ Si tamen et nobis indicanda paucis nostra est opinio, dicemus eam substantiæ rationem esse ad Lypostasin, quae rei coniunis cst ad peculiarem. Nam quisque uostrum et communi ratione substantiæ, particeps est essentiæ; et ob peculiares sibi proprietates, hic vel ilie est. Sic et ibi, substantiæ quidem ratio communis intelligatur, ut bonitas, divinitas, aut si quid aliud: hypostasis vero, in proprietate paternitatis, aut facultatis sanctilicaulis, " cernitur. Consimilia verba sunt ejusdem divini hominis, ad Amphilochium, sanctissimæ Iconiensis Ecclesiae lumen, scribentis: Substantia et hypostasis, inquit, ita differunt uli commune ac singulare: puta, quæ animalis est ad unum aliquem hominem *ratio. Propterea substantiam divinitatis unam condfemur ut essentia ratio minime diverse reddatur: hypostasin vero singulare quid dicimus, ut inconfusa nubis et explicata de Patre, Filio, sanctoque Spirit sit notio. Quippe si separatas cujusque notas non considereaus, ut paternitatem, ut Alietatem, ut sanctificationem; sed de communi notione essen - tiæ, Deum confiteamur: fieri nullo modo potest ut recle fuel radio reddatur. luaque necesse est; ad communė adjecto peculiari, hanc fidei normam confitendo sequi. Commune est divinitas, peculiare paternitas. Hæc conjungentes dicamus: Credo in Deum Patrem. Rursus iu coufessione filii consimile fiat, et communi peculiare jungentes, dieamus: Credo in Deum Filium. Similiter et de Spiritu sanclo, verbis consentaneo modo conceptis dicamus; Credo in divinum Spiritum illum sanctum: ita (fuidem ut ubique servemus in confessione divinitatis quitatem, ac nihilominus personarum pocillare discrimen in - separatione proprietatum, quas in singulis mente intelligimus, confiteamur. Qui vero substantiam et hypostasin idem esse dicunt, personas saltem diversas fateri coguntur, ac dum treš hypostases dicere recusant, Sabellii scelus non evitare deprehenduntur: qui et ipse notionem bane plerumque confundens, personas dividere conabatur; eandem bypostasin dicens, prout usus exigeret, transformari. Caeterum si quis fortasse testimonia sancti Patris hujus, ex epistolis deprom - pla, non satis idonea putet, adjungemus alia de ipsius expositione peculiari, quam de fide composuit, et ut ei subscriberet, Eustathium illum Armenium impulit, qui opinionis contrariæ suspicionem de se mounullis injecerat. Ea in expositione Basilii verba hæc sunt: Itaque par est eos aperte fateri, quod secundum ea verba credant, quæ a Patribus nostris Nicæ sunt exposita, et quidem in ea sententia, quæ integre de verbis elucet. Sunt enim, qui et in hac ipsa fide veritatis sermoni fraudem faciunt, et pro libitu suo meutem verborum in ea positorum trahunt: quando Marcellus eliam, impie convellens hypostasin Domini nostri Jesu Christi, eumque nudum Sermonem docens, prae se ferre ausus est, hinc ejus opinionis τὸ ἡμῖν δοκοῦν εἰπεῖν, ἐκεῖνο ἐροῦμεν, ὅτι δν ἔχει λόγον τὸ κοινὸν πρὸς τὸ ἴδιον, τοῦτον ἔχει ἡ οὐσία πρὸς τὴν ὑπόστασιν. Εκαστος γὰρ ἡμῶν καὶ τῷ κοινῷ τῆς οὐσίας λόγῳ τοῦ εἶναι μετέχει, καὶ τοῖς αὐτοῦ ἰδιώμασιν ὁ δεῖνά ἐστι καὶ ὁ δεῖνα· οὕτω κάτ κεῖ ὁ μὲν τῆς οὐσίας λόγος κοινός, οἷον ἡ ἀγαθότης, ἡ θεότης, ἢ εἴ τι ἄλλο, νοείτω· ἡ δ᾽ ὑπόστασις ἐν τῷ ἰδιώματι τῆς πατρότητος, ἢ τῆς ἁγιαστικῆς δυνά μεως θεωρεῖται. Τὰ ὅμοια δὲ ὁ αὐτὸς θεῖος ἀνὴρ πρὸς Ἀμφιλόχιον τὸν τὴν ἁγιωτάτην Εκκλησίαν τοῦ Ικανίου φωτίσαντα επιστέλλων φησίν· Οὐσία δὲ καὶ ὑπόστασις ταύτην ἔχει τὴν διαφορὰν, ἦν τὸ κοινὸν πρὸς τὸ καθ᾽ ἕκαστον, οἷον, ὡς ἔχει τὸ ζῶον πρὸς τὸν δεῖνα ἄνθρωπον. Διὰ τοῦτο οὐσίαν μὲν μίαν θεό. τητος ὁμολογοῦμεν, ὥστε τὸν τοῦ εἶναι λόγον μὴ διαφόρως αποδιδόναι, ὑπόστασιν δὲ ἰδιάζουσαν, ἵνα ἀσύγχυτος ἡμῖν καὶ τετρανωμένη ή περὶ Πατρός, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος ἔννοια ὑπάρχει. Μη γὰρ νοούντων τοὺς ἀφωρισμένους περὶ ἕκαστον χαι ρακτήρας, οἷον πατρότητα, καὶ υἱότητα, καὶ ἅγιασμὸν, ἀλλ' ἐκ τῆς κοινῆς τοῦ εἶναι ἐννοίας ὁμολογούν των Θεόν, ἀμήχανον ὑγιῶς τὸν λόγον τῆς πίστεως ἀποδίδοσθαι. Χρὴ οὖν, τῷ κοινῷ τὸ ἰδιάζον προστι θέντας, οὕτω τὴν πίστιν ὁμολογεῖν· κοινὸν ἡ θεότης, Γιον ή πατρότης· εἶτα συνάπτοντας λέγειν· Πι στεύω εἰς Θεὸν Πατέρα· καὶ πάλιν ἐν τῇ τοῦ Υἱοῦ ὁμολογία παραπλήσιον ποιεῖν, καὶ τῷ κοινῷ συν άπτειν τὸ ἴδιον, καὶ λέγειν· Εἰς Θεὸν Υἱόν. Ομοίως καὶ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος κατὰ τὸ ἀκόλουθον τῆς ἐκφωνήσεως την προφοράν σχηματίζοντας λέγειν· Πιστεύω εἰς τὸ θεῖον Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὥστε διόλου τὴν ἑνότητα σώζεσθαι ἐν τῇ τῆς θεότητες ὁμολογίᾳ, καὶ τὸ τῶν προσώπων ἰδιάζον όμολογεί σθαι ἐν τῷ ἀγορισμῷ τῶν περὶ ἔκαστον νοουμένων Ιδιωμάτων. Οἱ δὲ ταὐτὸν λέγοντες οὐσίαν καὶ ὑπό στασιν, ἀναγκάζονται πρόσωπα μόνον ὁμολογεῖν διά φορα, καὶ ἐν τῷ παραιτεῖσθαι λέγειν τρεῖς ὑποστά σεις, εὑρίσκονται μὴ φεύγοντες τὸ Σαβελλίου κακόν, ᾶς, καὶ αὐτὸς πολλαχοῦ συγχέων τὴν ἔννοιαν, ενεχεί ρει διαιρεῖν τὰ πρόσωπα, τὴν αὐτὴν ὑπόστασιν λέγ γων πρὸς τὴν ἑκάστοτε παρατυγχάνουσαν χρείαν μετασχηματίζεσθαι. Εἰ δέ τις τυχὸν μὴ νομίζει ἀξιοχρέους εἶναι τὰς ἐκ τῶν ἐπιστολῶν τοῦ παναγίου τοῦδε Πατρὸς μαρτυρίας, παραθησόμεθα καὶ ἐξ ἰδια τῆς ἐκθέσεως, ἢν περὶ πίστεως ἐποιήσατο, παρα σκευάσας τὸν ᾿Αρμένιον Ευστάθιον ὑπογράψαι, ὑπό νοιάν τισι παρασχόμενον δόξης εναντίας. Ἐν ᾗ ἐκθέσει λέγει ταῦτα· Προσήκει τοίνυν ἐναργώς ὁμολογεῖν, ὅτι πιστεύουσι κατὰ τὰ βήματα, τὰ ὑπὸ τῶν ἡμετέρων Πατέρων ἐκτεθέντα ἐν τῇ Νικαίς, κατὰ τὴν ὑγιῶς ἀπὸ τῶν ῥημάτων ἐμφερομένην διάνοιαν. Εἰσὶ γάρ τινες, οἱ καὶ ἐν αὐτῇ τῇ πίστει δολοῦντες τὸν λόγον τῆς ἀληθείας, πρὸς τὸ ἑαυτῶν βούλημα τὸν νοῦν τῶν ἐν αὐτῇ ῥημάτων έλκοντες· ἔπου γε καὶ Μάρκελλος ἐτόλμησεν ἀσεβῶς τὴν ὑπόστασιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ψιλὸν αὐτὸν ἐξηγούμενος λόγον, ἐκεῖθεν προφασί

DISPUTATIO I ζεσθαι τὰς ἀρχὰς εἰληφέναι, τοῦ ὁμοουσίου τὴν διά- sibi subministrata principia; male scilicet senten νοιαν κακῶς ἐξηγούμενος. Καί τινες τῶν ἀπὸ τῆς δύσεως τὸ τοῦ [τῆς δυσσεβείας τοῦ], Λίβυος Σαβελλίου, ὑπόστασιν καὶ οὐσίαν ταὐτὸν εἶναι ὑπολαμ βάνοντε;, ἐκεῖθεν ἕλκουσι τὰς ἀφορμὰς πρὸς τὴν κατασκευὴν τῆς ἑαυτῶν βλασφημίας, ἐκ τοῦ ἔγγεγράφθαι τῇ πίστει, ὅτι ἐάν τις λέγῃ ἐξ ἑτέρας ού σίας ἢ ὑποστάσεως τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, τοῦτον ἀναθεματίζει ἡ ἁγία καθολικὴ Ἐκκλησία. Οὐ γὰρ ταύ τὸν εἶπον ἐκεῖ οὐσίαν καὶ ὑπόστασιν· Εἰ γὰρ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἐδήλουν ἔννοιαν αι φωναί, τίς χρεία ἦν ἑκατέρων; ᾿Αλλὰ δῆλον, ὡς τῶν μὲν ἀρνουμένων τὸ ἐκ τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Πατρὸς, ἄλλων δὲ λεγόντων ἐξ ἄλλης τινὸς ὑποστάσεως. Ὥστε ἐκεῖνο μὲν κεῖται ἐπ' ἀναιρέσει τοῦ πονηροῦ φρονήματος, τοῦτο tiam vocabuli consubstantialis exponens. Itidem illies Afri Sabellii quidam impietati adhærentes, dum idem bypostasin et substantiam opinantur esBC, binc astruendæ blasphemiæ suæ occasiones rapiunt, quod in ade-perscriptum sit: Si quis dicit ex alia esse substantia vel hypostasi Filium Def, hune anathematizat sancta universalis Ecclesia. Non euim ¡bi dixerunt, idem esse substantiam et hypostasin. Quippe si unum et idem voces bs denotarent, quid opus erat utramque poni? Manifestum scilicet est id eam ob causam facium, quod alii Filium de substantia Patris esse negarent, alii de alia hypostasi esse perhiberent. Itaque positum illud est; ad eversionem pravæ sententiæ; hoc salubris ' δὲ φανέρωσιν ἔχει τοῦ σωτηρίου δόγματος. Εἰ δὲ δεῖ doctrina declarationem continet. Quod si de καὶ ἀπὸ τῶν ἄλλων ἁγίων μαρτυρίας παρασχέσθαι, aliis quoque sauctis hominibus testimonia supe ἐλθέτω ὁ πολὺς τὰ θεία Γρηγόριος [Ναζιανζηνός], δς peditanda sunt, magnus ille divinis in rebus ἐν τῷ πρώτη Περὶ θεολογίας συντάγματι ἐπὶ λέ- Gregorius prodent, cujus in libro De Theologia ξεως τάδε φησί· Μεσότητα όταν είπω, τὴν ἀλήθειαν hæc ipsa verba sunt: Mediam cum dico, veritatem λέγω, πρὸς ἦν βλέπειν καλῶς ἔχει μόνον, καὶ τὴν intelligo: ad quam solam sl respiciamus, et pravam φαύλην συναίρεσιν παραιτουμένους, καὶ τὴν ἀτοπω fllam contractionem, absurdioremquo hac etiam τέραν διαίρεσιν, ὥστε μὴ εἰς μίαν ὑπόστασιν συν divisionem vitabimus, recte faciemus: ut non ad αιρεθέντα τὸν λόγον δέει πολυθείας, ψιλὰ ἡμῖν και unam hypostasip oratio nostra cogatur, idque hoc ταλιπεῖν τὰ ὀνόματα, τὸν αὐτὸν Πατέρα, καὶ Υἱν, solo metu, ne deos plurcs constituamus; ex quo καὶ ἅγιον Πνεῦμα ὑπολαμβάνουσι. Καὶ μετ' ὀλίγον· Beret, ut nuda nobis nomina relinquerentur, existi Ἐπειδὴ χρὴ καὶ τὸν ἕνα Θεὸν τηρεῖν, καὶ τὰς τρεῖς mantibus Patrem, Filium et Spiritum sanctum ὑποστάσεις ὁμολογεῖν, ήγουν τρία πρόσωπα, εκά- eumdem esse. Item paulo post: Omnino Deum στην μετὰ τοῦ ἰδιώματος. Τηροῖτο δ᾽ ἂν, ὡς ὁ ἐμὸς unum retineamus necesse est, tres hypostases sive λόγος, εἷς μὲν Θεὸς, εἰς ἐν αἴτιον καὶ Υἱοῦ καὶ tres personas esse profiteamur, servata etiam Πνεύματος αναφερομένου, οὐδὲ συντιθεμένων, οὐδὲ G.uniuscujusque proprietate. Retinebimus autem συναλειφομένων· καὶ κατὰ τὸ ἐν καὶ ταυτὸ τῆς θεό Doum unuin de mei quidem judicii sententia, si et τητος, ἵν᾽ οὕτως ὀνομάσω, κίνημά τε καὶ βούλημα, Filius et Spiritus ad unam causam referantur, ne καὶ τὴν τῆς οὐσίας ταυτότητα· αἱ δὲ τρεῖς ὑποστά que tamen vel compingantur, vel commisceantur: σεις, μηδεμιᾶς ἐπινοουμένης συναλοιφῆς, ἡ ἀναλύ tum ratione unius et ejusdem in divinitate (ut sic σεως, ή συγχύσεως. ἵνα μὴ τὸ πᾶν καταλυθῇ δι' Ιοquar) motionis voluntatisque, tum ipsius substan ὧν τὸ ἐν σεμνύνεται πλέον ἢ καλῶς ἔχει. ᾿Αλλὰ καὶ tiæ identitatis: tres vero hypostases retinebimus, ἐν τῷ συντακτικῷ λόγῳ ὁ μέγας οὗτος καὶ θεῖος si nullam animi nostri commistionem, vel resolutioἀνήρ· Πιστεύομεν, φησὶν, εἰς Πατέρα, καὶ Υἱόν, new, vel confusionem cogitabant: ne dum unitaκαὶ ἅγιον Πνεῦμα, ὁμοούσιά τε καὶ ὁμόδοξα, ἐν οἷς tem amplius veneramur, quam rectum fuerit, totain καὶ τὸ βάπτισμα τελείωσιν ἔχει, ἔν τε ὀνόμασι καὶ iu nihilum redigamus. Ilem magnus ac divinus vir, πράγμασιν (οἶδας, ὁ μυηθεὶς ἄρνησις ἐν ἀθεΐας, καὶ id oratione, qua pacem conposuit: Credimus, inὁμολογία θεότητος· καὶ οὕτω καταρτιζόμεθα, τὸ quit, in Palrein, et Filium, et Spiritum sanctum, μὲν ἐν τῇ οὐσία γινώσκοντες, καὶ τῷ ἀμερίστῳ τῆς ejusdem substantia ac majestatis, in quibus et προσκυνήσεως· τὰ δὲ τρία, ταῖς ὑποστάσεσιν, ὅτ' η baptismno sua perfectio constat, tam in nominibus οὖν προσώποις, ὅ τισι φίλον. Μὴδὲ γὰρ οἱ περὶ ταῦτα ζυγομαχοῦντε; ἀσχημονείτωσαν, ὥσπερ ἐν ὀνόμασι κειμένης ἡμῖν τῆς εὐσεβείας, ἀλλ᾽ οὐκ ἐν πράγμασί. Τί γάρ φατε, οἱ τὰς τρεῖς ὑποστάσεις εἰσφέμοντες; Μὴ τρεῖς οὐσίας ὑπολαμβάνοντες, τοῦτο λέγετε; Μέγα οἶδα ὅτι βοήσετε κατὰ τῶν οὕτως ὑπειληφότων· μίαν γὰρ καὶ τὴν αὐτὴν τῶν τριῶν δογματίζετε. Τι δὲ οἱ τὰ πρόσωπα; Μὴ ἐν οἷόν τι σύνθετον αναπλάσσετε, καὶ τριπρόσωπον, ἢ ἄνθρωεύμορφον ὅλως; ἄπαγεῖ καὶ ὑμεῖς ἀντιβοήσετε· μηδὲ πρόσωπον, ὅτι ποτέ ἐστιν, ἴδοι Θεοῦ, δ; οὕτως ἔχει. Τί οὖν αἱ ὑποστάσεις ἡμῖν βούλονται, ἢ ὑμῖν τα πρόσωπα; Προσερήσομαι τό, τρία εἶναι τὰ διαι ρούμενα, οὐ φύσεσιν, ἀλλ' ἰδιότησιν· ὑπέρευγε· quam in rebus (nosti hæc, quisquis ea initiatus es), guippe quod abjuratio est Deum negantis impietatis, divinitatisque confessio. Atque ita perfeclionem adipiscimur, unam quidem, quod ad essen tiam et individuam adorationem, agnoscentes; tria vero, quantum ad hypostases, vel personas, ut quidam ļoqui malunt. Nec enim indecore se gerant, de his qui rixantur perinde ac si pietas nobis in nominibus, non iu rebus consisteret. Quid enim dicitis, qui tres bypastases adfertis? an hoc co diciεis, qued trus essentias existimetis? Scio vos adver sus eos, qui sic existiuraut, ingentem clamorem excitaturos. Unam enim et eamdem horum trium essentiam statuitis. Quid vos, qui personas diçitis?

THEORIANI γοιεν, ἢ οὕτως ἔχοντες, κἂν ταῖς συλλαβαῖς διαφέ ρωσιν; Ομοίως καὶ ἐν οἷς ἐγκωμιάζει τὸν τῆς Αλεξανδρέων φωστῆρα γενόμενον ᾿Αθανάσιον, πά λιν φησί· Τῆς γὰρ μιας ουσίας, καὶ τῶν τριῶν ὑπου στάσεων λεγομένων ὑφ᾽ ὑμῶν εὐσεβῶς τὸ μὲν γὰρ τὴν φύσιν δηλοί τῆς θεότητος, τὸ δὲ τὰς τῶν τριῶν ιδιότητας), νοουμένων καὶ παρὰ τοῖς Ἰταλοῖς ὁμοίως, ἀλλ' οὐ δυναμένων διὰ τὴν στενότητα τῆς παρ' αὐτ τοῖς γλώττης, καὶ τὴν τῶν ὀνομάτων πενίαν, διελεῖν ἀπὸ τῆς οὐσίας τὴν ὑπόστασιν, καὶ διὰ τοῦτο ἀντεισ αγούσης τα πρόσωπα, ἵνα μὴ τρεῖς οὐσίαι παρα δεχθῶσιν. Αμέλει κὰν τῷ εἰς τὰ Φῶτα λόγῳ οὕτω φησί· Θεοῦ δὲ ὅταν εἶπω, ἐνὶ φωτὶ περιηστράφθην καὶ τρισί. Τρισὶ μὲν κατὰ τὰς ιδιότητας, ήγουν Nam unum veluti quidam compositum fingitis, πῶς ἄν τινες συμφρονοῖεν μᾶλλον, καὶ τὸ αὐτὸ λέ quod tres vultus aut humanam omnino formam habeat? Vos quoque reclamabitis, absit: nec Del faciem, quaecumque tandem illa est, unquam videat, qui ita sentit. Quid ergo (nam et hoc interrogare lubet) aut nobis hypostases denotant aut vobis personæ? nimirum esse tria, quæ dividantur; non naturis, sed proprietatibus. Optimc. Quo pacto magis aliqui consentiant, et idem dicant, quam cum ita sentiunt, alioqui syllabis discrepantes. Similiter el in oratione qua laudat Athanasium, Alexandrinæ lumen ecclesiæ: Cum enim, ait, una substantia, et tres hypostases a nobis pie dicerentur, quod alierum divinitatis naturam, alterum personarum trium proprietates declaret, ac simili quidem modo ab Italis intelligerentur, verum ob linguæ illius angu- ὑποστάσεις [ὑποστάσεσιν], δ τισι φίλον καλεῖν, είτ' stiam, verborumque inopiam, hypostasin ab essentia distinguere non possent, eaque de causa in illius locum personarum induxissent nomen, ne tres substantiæ admitterentur, et cætera. Itidem in oratione de Laminibus, inquit: Deum cum dico, uno pariter et triplici lumine perstringor; triplici quidem, quantum ad proprietates, sive bypostases, ali quidam appellare malunt, sive personas (sec enim de nominibus contendimus, quandiu syllab al eamdem sententiam tendunt), uno autem, quantum ad substantia, hoc est, divinitatis radionem. Satis, opinor, hi celeberrimi doctores de rebus modo propositis, nimirum de substantia et natura, de hypostasi et persona, nobis prescripserunt; aperteque tradiderunt, illas universalis rei signifi cationem habere, has singularis. GEN. Jam tempus fuerit, ut auctoritates in medium proſeras, de quibus sanctorum hominum mentem perspiciamus. Quippe de substantia et natura, de hypostasi et persona, consentiunus; nulla penitus in re dissidentes. Namı illa prius etiam quam abs te dicerentur, intelligebamus: sed ex ore tuo lubebat audirc, quænam de his vestra esset sententia. Nunc ergo dicito, quisnam sanctorum Patrum naturas duas post unitionem statuerit. THEOR. Primam, ceu tempore primum, magnum illum Athanasium proferre par est, cujus hac ipsa verba sunt in epistola ad Epictetum Corinthi episcopum: Ex hoc absurditatem perspicere potestis. Si sermo unius est substantiæ cum corpore, de terra naturam suam habente: sique consubstantialis est Patri Sermo, juxta confessionem Patrum: etiam ipse Pater unius erit substantiæ cum cor-- pore de terra facto. Et cur Arianis indignamini, Filium dicentibus esse creaturam, cum ipsi diatis, Patrem unius cum creaturis esse substantiæ? GEN. Quid ad nos dictum istud, philosophe? THEOR. Graviter eos tangit, qui dicunt, unam esse naturam Sermonis et carnis. Ac vide, obsecro, quam admirabili ratione sanctus vir Athanasius in tertia figura syllogismum nectat. Quippe jam antea pro confesso habetur, quæcunque de substantia dicenda veniant, eadem et naturæ accoinmodanda. Hoccine iu confesso est, an non? GEN. Omnino id quidem. οὖν προσώποις (οὐδὲν γὰρ περὶ τῶν ὀνομάτων ζε γομαχούμεν, ἕως ἂν πρὸς τὴν αὐτὴν ἔννοιαν αξ συλλαβαί φέρωσιν)· ἑνὶ δὲ, κατὰ τὸν τῆς οὐσίας λό γον, εἴτουν θεότητος. Ικανώς, οἶμαι, οι παρόντες εὐκλεέστατοι διδάσκαλοι περὶ τῶν προκειμένων ἡμῖν ἐνομοθέτησαν, οὐσίας τε πέρι, καὶ φύσεως ὑποστάσεώς τε καὶ προσώπου· σαφῶς τε παραδεδώ κασιν, ὅτι αἱ μὲν τὸ καθόλου σημαίνουσιν· αἱ δὲ, τὸ καθ' έκαστον. Ο ΚΑΘ. Καιρός ήδη, τὰς χρήσεις εἰς μέσον προσθεῖναι, ἵνα ἐκ τούτων τὸν νοῦν καταθρήσωμεν τῶν ἁγίων. Περὶ γὰρ οὐσίας καὶ φύσεως, ὑποστάσεώς τε καὶ προσώπου, σύμφωνοί εσμεν, κατ' οὐδὲν οὐδ᾽ ὅλως διαφερόμενοι. Ταῦτα γὰρ καὶ πρὸ τοῦ σε εἰ. πεῖν, ἐγινώσκομεν· ἀλλ᾽ ἠθελήσαμεν ἀκοῦσαι ἐκ τοῦ στόματός σου, πῶς πότε περὶ τούτων φρονεῖτε ὑμεῖς. Νῦν οὖν εἰπὲ, τίς τῶν ἁγίων δύο φύσεις μετά τὴν ἔνωσιν ἐδογμάτισεν; Ὁ ΘΕΩΡ. Πρῶτον, ὡς πρῶτον τῷ χρόνῳ, τὸν μέγαν ᾿Αθανάσιον παρεισαγαγεῖν ἄξιον, ὡς ἐν τῇ πρὸς Ἐπίκτητον ἐπίσκοπον Κορίνθου ἐπιστολῇ τοιάδε γράφοντα κατὰ λέξιν· Καὶ γὰρ ἐκ τούτου τὸ ἄτοπον θεωρεῖν ἡμᾶς ἔξεστιν. Εἰ ὁμοούσιος ὁ Λόγος τῷ σώ ματι, ἐκ γῆς ἔχοντι τὴν φύσιν· ὁμοούσιος δὲ ὁ λό γος τῷ Πατρὶ, κατὰ τὴν τῶν Πατέρων ὁμολογίαν· ὁμοούσιος ἔσται καὶ αὐτὸς ὁ Πατήρ τῷ σώματι, τῷ ἐκ γῆς γεγενημένῳ. Καὶ τί ἔτι μέμφεσθε τοῖς 'Αρειανοίς, λέγουσι τὸν Υἱὸν κτίσμα, λέγοντες αὐτοὶ καὶ τὸν Πατέρα ὁμοούσιον τοῖς κτίσματι; Ὁ ΚΑΘ. Καὶ τί πρὸς ἡμᾶς ἡ χρῆσις αὕτη, φιλό σοφέ; Ο ΘΕΩΡ. Σφόδρα καθάπτεται τῶν λεγόντων μίαν φύσιν τοῦ Λόγου καὶ τῆς σαρκός. Καὶ ὅρα πως θαυ μισίως πλέκει τὸν συλλογισμὸν ἐν τρίτῳ σχήματι ὁ ἐν ἁγίοις ᾿Αθανάσιος. Προομολογείται γάρ, ὅτι ὅσα περὶ τῆς οὐσίας λεχθήσεσθαι μέλλει, ταῦτα καὶ τῇ φύσει προσαρμοστέον. ὡμολόγηται, ή ου; Ὁ ΚΑΘ. Πάνυ μὲν οὖν.

DISPUTATIO I Ο ΘΕΩΡ. Μεταλάβωμεν μεταβάλωμεν] οὖν τὸ τῆς οὐσίας ὄνομα εἰς τὸ τῆς φύσεως, καὶ εἴπωμεν· Εἰ ὁμοφυής ὁ Λόγος τῷ σώματι, ἐκ γῆς ἔχοντι τὴν φύσιν· ὁμοφυῆς δὲ ὁ Λόγος τῷ Πατρί, κατὰ τὴν τῶν Πατέρων ὁμολογίαν, ὁμοφυὴς ἔσται καὶ αὐτὸς ὁ Πατήρ τῷ σώματι, τῷ ἐκ τῆς γῆς γενομένῳ. Ωστε τοῖς λέγουσιν ὁμοούσιον (ταὐτὸν δὲ εἰπεῖν ὁμοφυή) τὸν Λόγον τῷ σώματι, ἔπεται τὸ καὶ τὸν Πατέρα ὁμοούσιον καὶ ὁμοφυή εἶναι τῷ σώματι. Οὗ τί ἀποπώτερον; Τί οὖν ἐκ τούτου τοῦ ἀδυνάτου μανθάνομεν; Ο Λόγος τῷ σώματι οὐκ ἔστιν ὁμοούσιος, οὐδὲ ὁμο φυής. Εἰ δὲ οὔτε ὁμοούσιος οὔτε ὁμοφυής τῷ σώματι ὁ Λόγος, δήλον, ότι ἑτεροούσιος καὶ ἑτεροφυής, καὶ εἰ Ετεροφυής, ἑτέρα πάντως φύσις τοῦ Λόγου, καὶ ἑτέρα τοῦ σώματος. Οὐκ ἄρα μία φύσις ὁ Χριστός. Εἰ δὲ καὶ τὴν πρώτην πρότασιν τοῦ θείου Αθανα- versa. Si naturæ diversæ, omnino alia natura Serσίου, ὡς ἔχει ἀκριβείας, κατανοήσωμεν λέγουσαν· Εἰ ὁμοούσιος ὁ Λόγος τῷ σώματι ἐκ γῆς ἔχοντι τὴν φύσιν, μέγιστον εὑρήσομεν θησαυρόν. Οὐ μάτην γὰρ κεῖται τὸν Ἐκ γῆς ἔχοντι τὴν φύσιν. THEOR. Commutenius ergo substantiæ nonica cum naturæ vocabulo, et dicamus: Si ejusdem est· naturæ Sermo cum corpore, de terra naturam suam babente; sique Sermo unius est cum Patre naturæ, juxta confessionem Patrum: eliam ipse Pater erit ejusdem cum corpore terreno naturæ. Quo fit, ut si qui dicant, Sermonem unius esse cum corpore substantiæ (valet autem hoc tantumdem, ac si dicas, ejusdem naturæ), sequatur et Patrem essa unius cum corpore substantiae ac naturæ; quo quid absurdius? Quid ergo de hoc impossibili discimus? Sermo non est ejusdem cum corpore substantiæ, nec ejusdem naturæ. Quod si Sermo nec ejusiem est cum corpore substantiæ, nec ejusdem naturæ, planum est, csse illum substantiæ natureque dimonis est, alia corporis. Non ergo Christus una natura ést. Quod si primam hanc divi Aihanasii propositionem: Si Sermo unius est substantia cumu corpore de terra naturam suam habente, quam accurate facta sit, perspexerimus, maximum thesaurum reperiemus. Quippe non frustra positum est: De terra naturam suam haliente. Ο ΚΑΘ. Ορθότατα λέγεις· ἀλλ' ἔχου καὶ τῶν ἑξῆς. Ο ΘΕΩΡ. Ελθέτω καὶ ὁ ἁγιώτατος Κύριλλος, ᾧ μᾶλλον ὑμεῖς ἐπερείδεσθε, μαρτυρήσων τῷ λόγῳ· ὃς ἐν μὲν τῇ πρώτῃ πρὸς Σούκενσον ἐπιστολῇ λέγει· Ισον γάρ ἐστιν εἰς ἀτοπίας λόγον, τὸ εἰπεῖν, ὅτι μετεβλήθη τὸ σῶμα εἰς θεότητος φύσιν, καὶ μὴν κἀκεῖνο, ότι μετεβλήθη ὁ Λόγος εἰς τὴν τῆς σαρκὸς φύσιν. Ωσπερ γὰρ τοῦτο ἀμήχανον (άτρεπτος γὰρ καὶ ἀναλλοίωτός ἐστιν, οὕτω καὶ τὸ ἕτερον. Ού γάρ ἐστιν εἰς θεότητος φύσιν μεταχωρήσαι τί δύνασθαι τῶν κτισμάτων· κτίσμα δὲ καὶ ἡ σάρξ. Σαφῶς δὲ καὶ ἐν τῇ πρὸς Εὐλόγιον ἐπιστολή, αυτός τε ὁμολο γῶν τὰς δύο φύσεις, καὶ τῶν τῆς Ἀνατολῆς ἁγιωτάτων ἐπισκόπων ὑπερμαχῶν, τὰ αὐτὰ λεγόντων, φησίν· Ἐπελαμβάνοντό τινες τῆς ἐκθέσεως ἧς περ ποίηνται οἱ ἀνατολικοί, καί φασι· Διατί δύο φύσεις ὀνομαζόντων ἠνέσχετο ἢ ἐπῄνεσεν ὁ ᾿Αλεξανδρεία,; Καὶ μετ' ὀλίγα φησίν· Οὕτω καὶ ἐπὶ Νεστορίου, Σαν λέγει δύο φύσεις, τὴν διαφορὰν σημαίνειν τῆς σαρκὸς καὶ τοῦ Λόγου· ἑτέρα γὰρ ἡ τοῦ Λόγου φύσις, καὶ ἑτέρα ἡ τῆς σαρκὸς) ἀλλ᾽ οὐκ ἔτι τὴν Ένωσιν ὁμολογεῖ μεθ᾿ ἡμῶν· ἡμεῖς γὰρ ἐνώσαντες ταῦτα [ταύτας], ἕνα Χριστόν, ἕνα Υιόν, ένα Κύριον ὁμολογοῦμεν· καὶ λοιπὸν, μίαν φύσιν τοῦ Λόγου πεσαρκωμένην. Καὶ μετ' ὀλίγον· Οὐκοῦν οὐ τὸ εἰδέ καὶ τῶν δύο φύσεων τὴν διαφοράν, τέμνειν ἐστὶν εἰς δύο τὸν ἕνα Χριστόν. Καὶ μεθ᾿ ἕτερον· Κἀκεῖνο δὲ μὴ ἀγνοείτωσαν· Οπου γὰρ δίως ἔνωσις ονομάζει ται, οὐχ ἑνὸς πράγματος σημαίνεται σύνοδος, ἀλλ' ἢ δύο, ἢ καὶ πλειόνων καὶ διαφόρων ἀλλήλοις κατὰ φύσιν. Ο τοίνυν λέγων ένωσιν, δηλονότι σαρκός, ἐμψυχουμένης υπερῶς, καὶ Λόγου, καὶ οἱ δύο λέγοντες φύσεις, οὕτω νοοῦσι. Πλὴν τῆς ἑνώσεως ὁμολογουμένης, οὐκέτι διίστανται ἀλλήλων τὰ ἐνω θέντα, ἀλλ' εἷς λοιπὸν Υἱός, μία φύσις αὐτοῦ τοῦ σαρκωθέντας Λόγου. Ἰδοὺ σαφῶς ἐν τούτοις ὁ τῆς θείας μνήμης Πατὴρ ἡμῶν Κύριλλος, οὐ τὴ εἰδέναι, PATROL. GR. XXXIII. GEN. Recti sine dicis. Sed pergito. THEOR. Accedat et sanctissimus Cyrillus, cui vos magis inuitimini, testimonium orationi nostra pers libiturus, qui in priore ad Successum epistola inquit: Par est, quod absurditatem attinet, dicere, quod corpus in divinitatis naturam inulatum sit, et vicissim, quod Sermo mutatus sit in uaturam caruis. Nam sicut hoc fleri nequit, cum ipse Sermo sit incommutabilis et al:erationis expers: ita neo illud alterum. Non enim creatorum quidquam ad naturam divinitatis transire potest: et caro quoque creatura est. Idem perspicue in Epistola ad Euloβίum tan per se naturas duas profitens, quam sane ctissimos Orientis episcopos, idem tradentes, propugnans: Reprehendunt, ait, nonnulli factam ab orientalibus episcopis expositionem: Et cur, ira quiunt, eos naturas duas dicentes Alexandrius episcopus ferre potuit, aut probavit. Εt paulo pos subjicit: Sic et in causa Nestorii, quamvis duas naturas, discrimen carnis et Sermonis significans, dicat (uam alia natura Sermonis est, alia carnis), unionem tamen nobiscum non confitetur. Nos enim his mitis, unumn Christum, unum Filium, guum Dominum confitemur: unamu denique naturam Sermonis incarnatam. Ac paulo post: Itaque nosse naturarum duarum discrimen, non est unum Christum in duo secare. Rursum post alia: Nec illud ignoreut: Ubicunque sit unionis omnino mentio, non unius rei coitio significatur; sed vel duarum, vel plurium, et inter se natura discrepantium. Qui ergo dicit unionem, videlicet carnis animata a mente præditæ, cam Sermone; quique duas naturas dicunt: eorum hæe mens est atque sèntentia. Verum posteaquam mnionem confessi sumus, nou amplius a se invicem unita discrepant; sed unus deinceps, Filius est, una Sermonis incarnati natura. Ecce in his divæ memoria: Cyrillus aperte dieit

THEORIANI ávarum naturarum discrimen nosse non esse φησὶ, τῶν δύο φύσεων την διαφοράν, τέμνειν ἐστὶν + Christum umum in duo secare. lloc enim vos vereri sölet.s. At beatus ille Cyrillus vanam hanc vestrain formidinem rejicit. Quin et idem in altera ad Successum epistola cadem se sentire, his verbis ostenfil; Itaque modum assumptionis humanæ naturæ animo considerantes, naturas duas coivisse per confusionem anionem videmus, citra divisionem, et mutationem. Caru enim, caro est, non divinitas, icct Dei caro facta sit: similiter et Sermo Deus B31, 2. curo, licet dispensatione quadam carnem proprie suam fecerit. Cum igitur hoc animo. consideramus, minime delinquimus, dicentes hunc in unionem concursum ex duabus naturis factum. Sed tamen post unionem naturas a se invicem non dividimus, Dee unum et impartibilem in duos filios secamus; sed unum dicimus Filium, et uti Patres locuti sunt, unam naturam Sermonis incarnatam. Quantum ergo mente atque oculis animi duntaxat videre possumus, quo pacto Unigenitus ille factus sit homo, duas naturas esse dicimus, at unum Christum, et Dominum, et Filium, Dei Sermonern, qui homo factus et incarnatus est. Quid clarius hoc quæfnaus? naturàs enim duas esse dicimus. Ryrsús įden. De divus Cyrillus in Enarratione libri Levitici, de purgatione lepræ disserens, ait: Totum hic mihi rursus Servatoris nostri mysterium, et purgationem, quæ per sacrosaniclam baptismum βt, respice. Duas aves accipi vivas et mundlas jubet, ut per has volucres homin nem illum cœlestem intelligas, hominem pariter et in duas quidem naturas (quantum ad id D. um, quod de uir.que dici couvent distinctum: (quippe “Sermo erat, çxortus e Deo, in carue mulieris) non tamen divisum; unus euim ex ambobus Christus. Propterea duæ sumuntur aves, et ambæ rursus unius instar intelligantur. Vides, ut ubique beatus ille Cyrillus naturas duas confiteatur? Quin et in altera ad Successum ait epistola: Qui Dominum nuda carne passum dicit, alienum a ratione volun- -чateque cruciatum facit. At, si quis dicat eum participe mentis anima passuum, ut spontaneus sit cruciatus, nihil dicere prohibet eum in hominis natura passum. Quod si verum est, cur non duas naturas exstitisse clabinus post unionem, citra tellam divisionem? Quare si quis ait, Christo pro nobis. carne passe, nihil aliud dicit, quam Chrisw pro nobis uatura nostra passo. Vides, uti clarissime naturas duas beatus Cyrillus post unionem confiteatur? Etiam magnum illum in rebus divinis Gregorium videamus. Ait enim in oratione de Filio: Deum appellari putemus, non Sermonis, sed ejus qui oculis cernebatur. Qui enim proprie Dei Dens esse possit? quemadmodum et Pater dicitur, non ejus, qui cernebatur, sed Sermonis. Erat enim duplex. μυκ. Itaque partium hæc de utrisque proprie, partim non proprie dicuntur, diverso scilicet modo, quam in nobis res habet. Nam Deus proprie quidem noster est Deus, non autem proprie Pater. Εt εἰς δύο τὴν ἕνα Χριστόν. Τοῦτο γὰρ ὑμεῖς δεδοίκατε· ἀλλ' ὁ μακάριος Κύριλλος ἐκβάλλει τὸν τοιοῦτον μά ταιον φόβον ὑμῶν. ᾿Αλλὰ καὶ τῇ δευτέρᾳ πρὸς Σού - κενσον ἐπιστολῇ φαίνεται ὁ αὐτὸς τὰ αὐτὰ φρονῶν, δι' ὧν φησιν· Εννοοῦντες τοίνυν τῆς ἐνανθρωπή σεως τὸν τρόπον, ὁρῶμεν ὅτι δύο φύσεις συνῆλθον ἀλλήλαις καθ᾿ ἕνωσιν ἀδιασπάστως, ἀσυγχύτως, ἀτρέπτως. Η γὰρ σὰρξ σάρξ ἐστι, καὶ οὐ θεότης, εἰ καὶ γέγονε Θεοῦ σάρξ. Ομοίως δὲ καὶ ὁ Λόγος Θεός ἐστι, καὶ οὐ σὰρξ, εἰ καὶ ἰδίαν ἐποιήσατο την σάρκωσιν οἰκονομικῶς. Οταν οὖν ἐννοῶμεν τοῦτο, οὐδὲν ἀδικοῦμεν, τὴν εἰς ἑνότητα συνδρομὴν ἐκ δύο φύσεων γεγενῆσθαι λέγοντες. Μετὰ μέντοι τὴν ἔνωσιν οὐ διαιροῦμεν τὰς φύσεις ἀπ' ἀλλήλων, οὐδὲ εἰς δύο τέμνομεν υἱοὺς, τὸν ἕνα καὶ ἀμέριστον, ἀλλ' Ένα φαμὲν Υἱὸν, καὶ ὡς οἱ Πατέρες ειρήκασι, μίαν φύσιν τοῦ Λόγου σε σαρκωμένην. Οὐκοῦν ὅσον ἧκεν εἰς ἔννοιαν καὶ εἰς μόνον τὸ ὁρᾶν τοῖς τῆς ψυχῆς ὄμμασι, τίνα τρόπον ἐνηνθρώπησεν ὁ Μονογενής, δύο τὰς φύσεις εἶναί φαμεν· ἕνα δὲ Χριστὸν, καὶ Κύριον, καὶ Υἱὸν τὸν Θεοῦ Λόγου ἐνανθρωπήσαντα καὶ σεσαρκωμένον. Τί τούτου ἐστὶ σαφέστερον ἐπιζη τοῦμεν; δύο γὰρ φύσεις τὰς φύσει; εἶναι φαμεν. Πάλιν ὁ αὐτὸς θεῖος Κύριλλος ἐν τῇ εἰς τὸ Λευί. τικὸν βιβλίον ἐξηγήσει περὶ τοῦ καθαρισμοῦ τῆς λέ πρας φησίν· Ολον δὴ πάλιν ἐν τούτοις περιάθρει τὸ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μυστήριον, καὶ τὸν διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος καθαρισμόν. Δύο μὲν ὀρνίθια κελεύει ληφθῆναι ζῶντα καὶ καθαρὰ, ἵνα νοήσῃς διὰ τῶν πετεινῶν τὸν οὐράνιον ἄνθρωπον, ἄνθρωπόν τε ὁμοῦ καὶ Θεὸν, εἰς δύο μὲν φύσεις (ὅσον ἧκεν εἰς τὸν ἑκάστῃ πρέποντα λόγον) διαιρούμενον (Λόγος γὰρ ἦν, δ᾽ ἐκ Θεοῦ ἀναλάμψας ἐν σαρκὶ τῆς γυναικός) πλὴν οὐ μεριζόμενον· εἷς γὰρ ἐξ ἀμφοῖν ὁ Χριστός. Διὰ τοῦτο καὶ ὡς δύο λαμβάνονται τὰ ὀρνίθια, καὶ νοεῖται πάλιν ὡς ἐν ἀμφότερα. Ορᾷς πῶς δι' ὅλου ὁ μακάριος Κύριλλος δύο φύσεις ὁμολογεῖ; Αλλά καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ πρὸς Σούκενσον ἐπιστολῇ φησιν· Ο γὰρ λέγων σαρκὶ παθεῖν γυμνῇ τὸν Κύριον, ἄλογον καὶ ἀκούσιον ποιεῖται τὸ πάθος. Ἐὰν δέ τις εἴπῃ, μετὰ ψυχῆς νοερᾶς παθεῖν αὐτὸν, ἵνα ἡ τὸ πάθος εκούσιον, οὐδὲν κωλύει λέγειν, τῇ φύσει τῆς ἀνθρωπότητος αὐτὸν παθεῖν. Εἰ δὲ τοῦτο ἀληθές, πῶς οὐ τὰς δύο φύσεις ὑφεστάναι δώσομεν μετὰ τὴν ένωσιν, αδιαιρέτως; Ὥστε εἴ τις λέγει, Χριστοῦ οὖν παθόντος ὑπὲρ ἡμῶν σαρκί, οὐδὲν ἕτερον λέγει, πλὴν ὅτι, Χριστοῦ οὖν παθόντος ὑπὲρ ἡμῶν τῇ ἡμετέρα φύσει.. Ορᾶς πῶς σαφέστατον δύο φύσεις μετὰ τὴν ἔνωσιν ὁμολογεῖ ὁ μακάριος Κύριλλος; Ίδωμεν, εἰ δοκεῖ, καὶ τὸν πολὺν ἐν θεολογίᾳ Γρηγόριον. Φησὶ γὰρ ἐν τῷ περὶ Υἱοῦ λόγῳ· Θεὸς δὲ λέγοιτο ἂν, οὐ τοῦ Λόγου, τοῦ ὁρωμένου δέ. Πῶς γὰρ ἂν εἴη τοῦ κυρίως θεοῦ Θεός; ὥσπερ καὶ Πατὴρ, οὐ τοῦ ὁρωμένου, τοῦ Λόγου δέ· καὶ γὰρ ἦν διπλούς Ὥστε τὸ μὲν κυρίως ἐπ' ἀμφοῖν, τὸ δὲ οὐ κυρίως, ἐναντίως ἢ ἐφ' ἡμῖν ἔχει. Ημῶν γὰρ κα ρίως μὲν Θεὸς ὁ Θεός, οὐ κυρίως δὲ Πατήρ. Καὶ τοῦτό ἐστιν, ὁ ποιεῖ τοῖς αἱρετικοῖς τὴν πλάνην, ἡ !

DISPUTATΙΟ 1. " τῶν ὀνομάτων ἐπίζευξις, ἐναλλαττομένων τῶν ὄνο- hoc illud est, quod hæreticos in errorem trahit, vocum scilicet harum conjunctio, permutatis inter se vocabulis, propter naturarum coalitionem. Ejus hoc argumentum est. Cum naturæ cogitando distinguuntur, etjam ipsa simul vocabula distinguuntur. Vises eum Christum appellare duplicem? Rursus ait: Cum naturæ cogitando distinguuntur, etiam ipsa simul vocabula distinguuntur. Verum videamus et sequentia. Paulum dicentem audi: Ui Deus Domini nostri Jesu Christi, pater gloriæ: Christi quidem ille Deus est, pater autem gloriæ. Nam licet utraque natura copulata sit quiddam Bhum, non tamen hoc a natura est, sed propter coitionem. Audi quid dicat: Licet utraque natura copulata sit quiddam untim, non tamen học a natura est. Si vero non unum natura est, relinquitur omnino, duo esse a natură. Luem in prima ad Cledonium epistola, disertis verbis ait: Naturæ dua, Deus et ho:uo, quemadmodum et anima et corpus; non tamen duo filii, nec dii: sicut nec hic quidem duo homines, Lanelsi Paulus ad hunc modum internam externamque partem hominis appellaverit. Atque ut paucis rem complectar, aliud quidem atque aliud sunt ea de quibus Servator constat (nisi aspectabile sit idem cum inaspectabili, et temporis expers idem cum eo quo i tempori subest), non tamen alius atque alius. Absit hoc. Ambo enim hæc copulatione uuum sunt, Deo nimirum humanam naturam, et homine divinitatem suscipiente, vel quocunque laudem alio verbo quis hanc rem exprimendam duxerit. Dico autem aliud atque aliud vice versa atque in Trinitate res habet. Ilic enim alius atque alius, ne hypostases confundamus: non autem aliud atque aliud, quod tria sint unum et idem, quoad divinitatem. Vides quam accurate de rebus divinis loquatur? Alind, ait, atque aliuḍ sunt ea de quibus Servator conslat: hoc est alia atque alia natura. Nam aliud, neutro genere positum, de natura dicitur: alius vero, de hypostasi. Atque hoc progrediens ulterius manifesto declarat: Illic, ait, uimirum in divinitate, alius atque alius, ne personas confundamus; non autem aliud atque aliud, quod tria sint unum et idem, quoad divinitatem. Quin et ulterius inquit: Sicut et illud, per Christum omnia facta esse, et Christum in cordibus nostris habitare, non secundum eam Christi partem dicitur quæ in oculos cadit, sed secundum eam quæ intellectu percipitur; perušistis videlicet, ut naturis, sic etiam nominibus, seque ratione connaturalitatis invicem complectentibus. Hæc de magno illo Gregorio Theologo protelisse satis est. Ejusdem vero sententiæ sanctuai quoque Gregorium Nyssensem episcopum fuisse demonstrabo, in lib. ad Simplicium his verbis utentam: Quoniam dan de Christo agnoscimus, hoe divinum, illud humanitaş unum naturs divinure, et mmmmm dispensatione humanum: ileiren aciemus μάτων διὰ τὴν σύγκρασιν. Σημεῖον δέ· Ηνίκα αἱ φύσεις διίστανται ταῖς ἐπινοίαις, συνδιαιρείται και τὰ ὀνόματα. Ορᾷς ὅτι διπλοῦν αὐτὸν καλεῖ τὸν Χριστόν; Καὶ πάλιν φησίν· Ηνίκα αἱ φύσεις δια ίστανται ταῖς ἐννοίαις, συνδιαιρεῖται καὶ τὰ ὀνό ματα. Αλλ' ίδωμεν καὶ τὰ ἑξῆς. Παύλου λέγοντος ἄκουσον· Ινα ὁ Θεὸς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὁ Πατὴρ τῆς δόξης Χριστοῦ μὲν Θεός, τῆς δὲ δόξης Πατήρ. Εἰ γὰρ καὶ τὸ συναμφότερον ἐν, ἀλλ᾽ οὐ τῇ φύσει, τῇ δὲ συνόδῳ. "Ακουε τί φη σιν· Εἰ γὰρ τὸ συναμφότερον ἐν, ἀλλ' οὐ τῇ φύσει. Εἰ δὲ οὐ τῇ φύσει ἐν, λείπεται πάντως, δύο εἶναι τῇ φύσει. Ἐν δὲ τῇ πρὸς Κληδόνιον δευτέρα [πρώτη ἐπιστολῇ ὁ αὐτὸς διαρρήδην φησι· Φύσεις δύο, Θεὸς καὶ ἄνθρωπος, ἐπεὶ καὶ ψυχὴ καὶ σῶμα· υἱοὶ δὲ οὐ δύο, οὐδὲ θεοί· οὐδὲ γὰρ ἐνταῦθα δύο άνθρωποι, εἰ καὶ οὕτως ὁ Παῦλος τὸ ἐντὸς τοῦ ἀνθρώπου καὶ τὸ ἐκτὸς προσηγόρευσε. Καὶ εἰ δεῖ συντόμως εἰπεῖν, ἄλλο μὲν καὶ ἄλλο τὰ ἐξ ὧν ὁ Σωτήρ· εἴπερ μὴ ταύτὸν τὸ ἀόρατον τῷ ὁρατῷ, καὶ τὸ ἄχρονον τῷ ὑπὸ χρόνον· οὐκ ἄλλος δὲ καὶ ἄλλος· μὴ γένοιτο. Τὰ γὰρ συναμφότερα, ἐν τῇ συγκράσει· Θεοῦ μὲν ἐνανθρωπήσαντος, ἀνθρώπου δὲ θεωθέντος, ἢ ὅπως ἄν τις ονομάσεις. Λέγω δὲ ἄλλο καὶ ἄλλο ἔμπαλιν ἢ ἐπὶ τῆς Τριάδος ἔχει. Ἐκεῖ μὲν γὰρ ἄλλος καὶ ἄλλος, ἵνα μὴ τὰς ὑποστάσεις συγχέωμεν· οὐκ ἄλλο δὲ καὶ ἄλλο, ἐν γὰρ τὰ τρία, καὶ ταὐτὸν τῇ θεότητι. ὥρας ἀκρίβειαν θεολογίας; Αλλο μὲν καὶ ἄλλο φησί, τὰ ἐξ ὧν ὁ Σωτήρ. Τουτέστιν, ἄλλη καὶ ἄλλη φύσι;. Τὸ γὰρ ἄλλο οὐδετέρως τιθέμενον, ἐπὶ τῆς φύσεως τάττεται· τὸ δὲ ἄλλος, ἐπὶ τῆς ὑποστάσεως. Καὶ τοῦτο δῆλον αὐτὸς ποιεῖ παρακατιών· ἐκεῖ μὲν γάρ, ἐπὶ τῆς θεότητος δηλονότι, ἄλλος καὶ ἄλλος ἵνα μὴ τὰς ὑποστάσεις συγχέωμεν· οὐκ ἄλλο δὲ καὶ ἄλλο· ἐν γὰρ τὰ τρία, καὶ ταὐτὸν τῇ θεότητι. ᾿Αλλὰ καὶ προϊών φησιν· Ωσπερ καὶ τὸ διὰ Χριστοῦ γεγονέναι τὰ πάντα, καὶ κατοικεῖν Χριστὸν ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν, οὐ κατὰ τὸ φαινόμενον τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ κατὰ τὸ νοούμενον, κιρναμένων ὥσπερ τῶν φύσεων, οὕτω δὴ καὶ τῶν κλήσεων, καὶ περιχωρουσῶν ἀλλήλας τῷ λόγῳ τῆς συμφυΐας. Απόχρη ταῦτα παρὰ τοῦ μεγάλου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου. Τῆς δ' αὐτῆς ἐννοίας καὶ Γρηγόριον τὸν ἐν ἁγίοις ἐπισκοπήσαντα ἐν τῇ Νυσσαέων ἐπιδείξομαι, ἐν οἷς φησιν ἐν τῷ πρὸ; Σιμπλίκιον λόγῳ κατὰ λέξιν οὔ τω;· Ωστε ἐπειδὴ δύο περὶ Χριστού γινώσκομεν, τὸ μὲν θεῖον, τὸ δὲ ἀνθρώπινον, ἓν μὲν τῇ φύσει τὸ θεῖον, ἔν δὲ τῇ οἰκονομία τὸ κατὰ ἄνθρωπον, ἀκολούθως τὸ μὲν ἀΐδιον τῇ θεότητι προσμαρτυροῦμαι, τι α κτιστὸν τῇ ἀνθρωπίνῃ λογιζόμεθα φύσει. έχουσας ὅπως καὶ οὗτος ὁ θεῖος ἀνήρ φησιν, ὅτι δύο περὶ Χριστοῦ γινώσκομεν, τὸ μὲν θεῖον, τὸ δὲ ανθρώπινον. Εἶτα, ἓν μὲν τῇ φύσει τὸ θεῖον, φησί. Καὶ παραλυτιών. Τὸ δὲ κτιστὸν τῇ ἀνθρωπίνῃ λοταμεία φύσει. Ἰδοὺ φύσιν θείων ἐπὶ Χριστοῦ; καὶ φυσιν ἀνυπίνην ὁμολογεῖ ἁμοίλως. Ἀλλὰ καν * Ephes. i, 17.

THEORIANI τῷ πρὸς τὸν Εὐνόμιον τὰ αὐτὰ διδάσκον, φησί - Τὸν μεσίτην Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων καθώς ὠνόμασεν ὁ μέγας ἀπόστολος, οὐδὲν οὕτως ὡς τὸ τοῦ Υἱοῦ δείκνυσιν ὄνομα, ἑκατέρᾳ τῇ φύσει, τῇ θείᾳ τε καὶ ἀνθρωπίνῃ, κατὰ τὸν ἴσον ἐφαρμοζόμενον. Ο γὰρ αὐτὸς καὶ Θεοῦ Υἱός ἐστι, καὶ Υἱὸς ἀνθρώπου κατ' οἰκονομίαν ἐγένετο. Ορᾷς πῶς δύο φύσεις, θείαν τε καὶ ἀνθρωπίνην ὁμολογεῖ; Τὰ δ᾽ αὐτὰ πράττοντα κὰν τῷ τετάρτῳ λόγῳ τῆς αὐτῆς πραγματείας Εξεστιν αὐτὸν θεωρήσαι. Πανταχοῦ γάρ, φησί, τὴν τοῦ ἀνθρωπίνου πρὸς τὸ θεῖον ἀνάκρασιν ὁ Ἀπόστο λο; κηρύσσων, οὐδὲν ἧττον ἐν ἑκατέρῳ τὸ ἴδιον καθoρᾷ. Ἐνταῦθα καὶ περὶ τῶν ἰδίων ἑκατέρας φύσεως ἡμῖν διετάξατο, ὡς ὑπαρχόντων τε καὶ τῇ θεωρία λαμβανομένων. Εἶτα προϊών, μετ' ὀλίγον φησί· Καὶ ὡς ἂν μή τις· τῇ ἀκράτῳ φύσει τὸ κατὰ τὸν σταυρὸν πάθος προστρίζοιτο, δι᾿ ἑτέρων τρανώτερον τὴν τοιαύτην ἐπανορθοῦται πλάνην, μεσίτην αὐτὸν Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, καὶ Θεὸν ὀνομάζων, ἵνα ἐκ τοῦ τὰ δύο περὶ τὸ ἐν λέγεσθαι, τὸ πρόσφορον νοεῖτο περὶ ἑκάτερον. Σαφέστατα ἐνταῦθα δύο περὶ τὸ ἐν λέγε σθαι φησί, δηλονότι φύσεις. talem diuitati equidem attribuo, creatum vero τῷ Βασιλείου βιβλίῳ καὶ τὸ Βασιλείου βιβλίον τὸ humanam ad naturam referimus. Audistine quo pacto et hic divinus vir dicat, duo nos de Christo agnoscere, hoc divinum, illud humanum? Deinde, unum natura divinum, inquit. Et progressus ulterius: Creatum, ait, humanam ad naturam referimus. Ecce divinam in Christo naturam, et naturam humanam manifeste conftetur. Quin et Basilii liber adversus Eunomium scriptus, eadem docens, hæc verba continet: Mediatorem illum Dei et hominum, sicut a magno illo Apostolo appellatur, nibil ita demonstrat, ut filii nomen utrique nature, divinæ ac humanæ, ex æquo accommodatum. Idem enim et Dei Filius est, et Filius bomninis per dispensationem factus est. Vides, uti duas naturas, divinam et humanam, conftetur? Eadem facientem videre licet in quarto ejusdem argumenti libro, ubi hæc verba sunt: Ubique temperamentum ejus, quod humanum est, cum illo quod divinum, pradicans Apostolus nihilominus in utroque, quod cuique proprium est, perspicit. Ilic et de iis quæ utrique naturæ propria sunt, tradit; veluti quæ reapse sint, et animi consideratione percipiantur. llinc paulo post subjicit: Ac ne quis naturæ temperamenti experti passionen in cruce attribuat, però alia clarius errorem hujusmodi corrigit, Mediatorem eum Dei et hominum,`et Deum appellans ut, quoniam duo de uno dicantur, de utroque quod utrique, competit, intelligatur. Hic apertissime duo de uno dici prædicat, nimirum naturas duas. Similiter et in oratione de Filio secunda, clarius idem duarum naturarum proprietates, etiam post ineffabilem illam evacuationem, salvas et integras esse tradit: Credimus, inquit, in unum Deum Patrem ingenitum, et in unum Fillum genitum Jesum Christum, ejusdem substantiæ cuin Patre secundum diviuitatem, et nobiscum secundum caruem: non duos, sed unum Filium, salvis naturarum proprietatibus. Quia et magnus Ambrosius, Mediolanensium pontifex, ad Apulli- narium scribens, sic ait: Discrimen carnis et divinitatis servemus. Unus in utroque loquitur Filius, quoriam. utraque n.tura in ipso est: verum licet idem loquatur, non uno tamen modo loquitur. Nam vides in eo nunc quidem Dei majestatem, nunc autem passiones hominis. Consentanea vero jam dictis et in secundo ad Gratianum Augustum libro tradit: Homo Jesus Christus, Domniuus muje statis, dicitur crucifixus, quia consors utriusque p naturæ, id est, humanæ atque divinæ. Sed et in libro ad Sabinum episcopum idem vir sanctis - simus ait: Ɑim esset in proprietate divinitatis, exinanivit se, et accepit plenitudinem naturæ et perfectionem humana: sicut Deo nihil decral, ita uec bominis consummationi; ut esset perfectus in utraque natura. GEN. Equidem arbitror ante multos annos curæ tibi fuisse, libros uti colligeres, sanctorumque virorum auctoritates de naturis duabus excerperes. THEOR. Ea vero multæ curæ, multique temporis * 1 Tim. 11, 5. Ομοίως δὲ κὰν τῷ δευτέρῳ λόγῳ περὶ Υἱοῦ ὁ αὐτὸς σαφέστερον ἡμῖν τῶν δύο φύσεων τὰ ἰδιώ ματα σώζεσθαι παραδίδωσι καὶ μετὰ τὴν ἄφρα στον κένωσιν. Πιστεύομεν γὰρ εἰς ἕνα Θεόν, φησί, Παν τέρα ἀγέννητον, καὶ εἰς ἕνα γεννητὸν Υἓν Ἰησοῦ, τὸν Χριστὸν, ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ κατὰ τὴν θεό τητα, καὶ ἡμῖν δὲ κατὰ τὴν σάρκα· οὐ δύο, ἀλλ᾽ ἕνα Υιόν, σωζομένων τῶν ἰδιωμάτων τῶν φύσεων. Ἀλλὰ καὶ ὁ μέγας Αμβρόσιος, ὁ Μεδιολάνων τὴν ἀρχιε ρωσύνην λαβών, πρὸς Απολινάριον γράφων, οὕτω φησί· Φυλάξομεν τὴν διαφορὰν σαρκὸς καὶ θεύτη τος. Εἷς ἐν ἑκατέρῳ λαλεῖ ὁ γιος, ἐπειδήπερ εκατέρα φύσις ἐστὶν ἐν αὐτῷ· ἀλλ᾽ εἰ καὶ ὁ αὐτὸς λαλεῖ, οὐκ ἑνὶ μέντοιγε τρόπῳ λαλεῖ. Ορᾷς γὰρ ἐν αὐτῷ νῦν μὲν δόξαν Θεοῦ, νῦν δὲ πάθη ανθρώπου. Ακόλουθα δὲ τοῖς εἰρημένοι; κὰν τῷ δευτέρῳ τοῦ πρὸς Γρα τιανὸν τὴν βασιλέα συντάγματος λέγει. Άνθρωπος Ἰησοῦς Χριστὸς ὁ Κύριος τῆς δόξης ἐσταυρώσθαι λέγεται, ἑκατέρας ὑπάρχων φύσεως κοινωνός, τουςἐστιν ἀνθρωπίνης καὶ θείας ἀμέλει καν τῷ πρὸς Σαβῖνον τὸν ἐπίσκοπον λόγῳ αὐτοῦ ὁ αὐτὸς ἁγιώτα τος ἀνὴρ φησίν· Ἐν τῷ ἰδίῳ τῆς θεότητος ὧν ἐχένωσεν ἑαυτὸν, καὶ ἔλαβε τὸ τέλειον τῆς κατ᾿ ἄν θρωπον φύσεως ὁλόκληρον· ὡς οὐδὲν ἔλειπε τῷ Θεῷ, οὕτως οὐδὲ τῷ καταρτισμῷ τῷ κατ' ἄνθρωπον, ἵνα τέλειο; ἐν ἑκατέρᾳ φύσει τυγχάνῃ. Ὁ ΚΑΘ. Ἐμοὶ δοκεῖ ὅτι πρὸ πολλῶν χρόνων ἔσχες ἐπιμέλειαν τοῦ συναγαγεῖν βιβλία, καὶ παρ εκβαλεῖν χρήσεις ἁγίων περὶ τῶν δύο φύσεων. Ὁ ΘΕΩΡ. Ἐκεῖνα δέονται πολλῆς φροντίδος καὶ

DISPUTATIO I. bus autem naturis non penuria, sed snpra modum ingens abundantia copiaque reperitur in omni a Spirit Dei profecta Scriptura, quanta scilicet est aeris late dilusi amplitudo. Quare si etiam pluribus opus sit, paratus sum et alias proferre. Ει quidem mox licet audiamus magnum Hlum philosopham aique martyrem Justinum, de iisdem loquentem in libro De Trinitate, capite decimo septimo: Cum audieris, inquit, de una Filie voces contrarias, convenienter partire naturis ea quae dicentur: si magnum ac‐ divinum aliquid, divinæ naturæ altribueus; sin exignum et humánum, ad huuiånam naturam referens. Sic enim et ipsarum vocum discrepantiam vitabis, natura qualibet sibi cognata recipiente: et unum Filium tam autem omnia s08cula, quam recens ortum juxta Litteras sacras con Ateberis. Hæo divinus ille Justinus. Joannes autem χρόνου, ὅσα σπάνια εἰσι καὶ δυσεύρετα. Περὶ δὲ egent, quæ rare sunt, et inventu difficilia. De dua - των δύο φύσεων, οὐ σπάνις, ἀλλὰ πλοῦτος ὑπερβολικὸς καὶ δαψίλεια ἐν πάσῃ τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ, ὅση αέρος χύσις. Εἰ οὖν καὶ πλειόνων δέῃ, ἑτοίμως ἔχω καὶ ἄλλας παραγαγεῖν. Αὐτίκα γοῦν ἔξεστιν· ἀκοῦσαι καὶ τοῦ μεγάλου φιλοσόφου καὶ μάρτυρος Μουστίνου, περὶ τῶν αὐτῶν λέγοντος ἐν τῷ Περὶ Τριάδος συντάγματι, κατὰ τὸ ιζ' κεφάλαιον οὕτως Ὅταν ἀκούσῃς περὶ τοῦ ἑνὸς Υἱοῦ τὰς ἐναντίας φωνάς, κατ' ἀλλήλων μέριζε ταῖς φύσεσι τὰ λεγόμενα· δν μέν τι μέγα καὶ θεῖον, τῇ θείᾳ φύσει προσνέμων· ἂν δέ τι μικρὸν καὶ ἀνθρώπινον, τῇ ἀνθρωπείᾳ λογιζόμενος φύσει. Οὕτω γὰρ καὶ τὸ τῶν φωνῶν ἀσύμφωνον διαφεύξη, ἑκάστης & πέφυκε δεχόμενος φύσεως· καὶ τὸν Υἱὸν ἕνα καὶ πρὸ πάντων αἰώνων, καὶ πρόσφατον, κατὰ τὰς θείας. Γραφὰς ὁμολογήσεις. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ θεῖος Ἰουστίνος. Ὁ δὲ χρυσοῦς τὴν γλῶτταν Ἰωάννης ἐν τῇ ἑρμηνεία τῆς πρὸς Τιμόθεον Επιστολῆς, οὕτω φησίν Ο μεσίτης ἀμφοτέροις κοινωνεί, ὧν ἐστι μεσίτης. Μεσίτου γὰρ τοῦτό ἐστι, τὸ ἑκατέρου εχόμενον, ὧν ἐστι μεσίτης, κοινωνεῖν. Καὶ μετ' ὀλίγον· Εἰ τοίνυν μὴ ἔχεται τῆς τοῦ Πατρὸς φύσεως, οὐκ ἔστι μεσίτης, ἀλλὰ ἀπὸ εσχοίνισται. Ωσπερ γὰρ τῆς ἀνθρώπων έχεται φύ σεως, ἐπειδὴ πρὸς ἀνθρώπους ἤρχετο· οὕτω καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ, ἐπειδὴ παρὰ Θεοῦ ἤρχετο. Τούτοις τοῖς ἁγίοις Πατράσι συμφωνοῦσα ἡ ἁγία μεγάλη καὶ οἰκουμενική σύνοδος ἡ ἐν Χαλκηδόνι συναθροισθεῖσα Θεοῦ νεύματι, καὶ εὐσεβεῖ βασιλέων θεσπίσματι, ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν Χριστὸν, Υιόν, Κύριον μονογενή, ἐν δύο φύσεσιν ἀσυγχύτως, ἀτρέπτως, ἀδιαιρέτως, αχωρίστως γνωριζόμενον ἐδογμάτισεν, οὐδαμοῦ τῆς τῶν φύσεων διαφορᾶς ἀναιρουμένης διὰ τὴν ἔνωσιν σωζομένης δὲ μᾶλλον τῆς ἰδιότητος, ἑκατέρας φύσεως, καὶ εἰς ὃν πρόσωπον καὶ μίαν ὑπόστασιν συν τρεχούσης· οὐκ εἰς δύο πρόσωπα μεριζόμενον ἢ διαιρούμενον, ἀλλὰ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν Υἱὸν μονογενῆ, Θεὸν λόγον, Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν. Ο ΚΑΘ. Ολως τὸ λέγειν δύο φύσεις, έμφασιν εἰσάγει διαιρέσεως· καὶ δέδοικα, μήπως φεύγοντες τὸ τοῦ Εὐτυχοῦς τὸ μίαν φύσιν λέγειν, εἰς τὸ τοῦ Νεστορίου ἐμπέσωμεν βάραθρον, διὰ τὰς δύο φύσεις δύο πρόσωπα παρεισάγοντος. Ὁ ΘΕΩΡ. 'Αλλ' ὁ Νεστόριος δύο φύσεις έλεγε κεχωρισμένας, οὐχ ἡνωμένας εἰς πρόσωπον ἔν. Καὶ τοῦτο δηλῶν ὁ ἐν ἁγίοις Κύριλλος, ἐν τῇ πρὸς Εὐλό γιον ἐπιστολῇ φησιν· Οὕτω καὶ ἐπὶ Νεστορίου, κάν λέγει δύο φύσεις, σημαίνων τὴν διαφορὰν τῆς σαρ τὰς καὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου, (ἑτέρα γὰρ ἡ τοῦ Λόγου φύσ σις, καὶ ἑτέρα ἡ τῆς σαρκός) ἀλλ᾽ οὐκέτι τὴν ἕνωσιν ὁμολογεῖ μεθ' ἡμῶν. Ἡμεῖς γὰρ ἐνώσαντες ταύτας, ένα Χριστόν, ένα Υιόν, ένα Κύριον ὁμολογοῦμεν, καὶ μίαν φύσιν τοῦ Λόγου σεσαρκωμένην. Βάδιζε οὖν σύ, κατὰ τὴν τοῦ σοφοῦ Σολομῶντος παραγγελίαν, μήτε εἰς τὰ δεξιὰ, μήτε εἰς τὰ ἀριστερά, ἀλλὰ τὴν μέσην καὶ βασιλικὴν ὁδόν. Τέσσαρες γὰρ εἰσιν αἱρέσεις ἐκ διαμέτρου ἀλλήλαις μαχόμε Chrysostomus, in Epistolm ad Timotheum scripla interpretatione sic ait: Mediator amborum consors est, quorum scilicet est mediator. Quippe mediatoris est, ut conjunctus eorum utrique, qui rum mediator est, participet. Ac paulo post: & ergo non conjunctus est cum natura Patris, non est mediator, sed est. ab eo separatus. Quemadmodum enim cum hominum natura conjunctus est, quoniam ad homines venit: ita et cum Dei natura, quoniam a Deo venit. Cum hisce sanctis Patribus consentiens saneta illa, magnaque et universalis synodus, Chalcedone natu Dei pioque decreto Διgustorum congregata, statuit unuin et eumdem esse Christum, Filium, Dominum, Unigenam, in naturis duabus citra confusionem, mutationen, divisionem, separationem adagnitum: nequaquam naturarum discrimine sublato propter unitionem, sed salva potius proprietate utriusque natura, ac in una personam et unam bypostasin coeunte: non in duas personas partitum vel divisum, sed unum et eumdem Filium unigenam, Deum Sermonem, Dominum Jesum Christum. AllGEN. Omnino duas dicere naturas, speciem quamdam divisionis introducit: ac vereor equidem, ne devitato Eutychetisis barathro, quod est unam naturam dicere, in Nestoril barathrum incidamus, per duas naturas, duas personas introducentes. THEOR. Nestorius vero duas naturas sepáratas alebat, non unitas in unam personam. Atque hoc sane denotans sanctus ille Cyrillus, in epistola, quam ad Eulogium scripzit, ait: Sie et in causa Nestorii. Quamvis duas naturas, discrimen carnis et Sermonis significans, dicat (alia namque natura Sermonis est, alia carnis), unionem tamen nobiscumn non conftetur. Nos enim his unitis, unum Christum, mum Filium, unum Dominum confitemur; unam denique naturam Sermonis incarnatam. Tu igitur, juxta sapientis illius Salomonis admonitionem, nec ad sinistram incesseris, sed media regiae que via. Sunt enim quatuor bareses ex diametro inter se pugnantes: duæ de divinitate, ac duæ de

THEORIANI humana natura. In divinitateSabellius quidem aiebat και δύο ἐπὶ τῆς θεότητος, καὶ δύο ἐπὶ τῆς ἀνθρω esse naturam unam, et unam hypostasiu; Arius vero tres hypostases, ac tres naturas diversas et alienas a se invicem. Nos vero nec in unum tria commiscemus ne Sabellii morbo laboremus, nec in tria peregrina et aliena inter se dividimus ne iu Arii furorem incidamus; sed naturam onam in tribus hypostasibus prædicamus. Rursum de incarnatione Dei Sermonis velut ex diametro inter se pugnabant Nestorius et Eutycles. Quippe Nestorius aiebat duas naturas separatas et duas personas, et duos Christos, et duos Filios: Eutyches vero naturam unam et unam hypostasin. Nos autem dicimus unam hypostasin, auum Christun, unum Filium, in duabus perfectis naturis, divinitate, inquam, et humanitate, inseparabiliter et citra confusionem unitis. Itaque semita media regiaque, sicuti diximus, incedito (quemadmodum Gregorius flle Theologus ait: Medium cum dico, veritatem intelligo, ad quam solam si respiciemus, recte faciem mus), nec est quod numerum duorum reformi tes. Quena:lodum enim, cum in divinitate tres bypostases dicimus, nullam naturæ divisionem facimus: sic et in hac dispensatione, cum duas naturas dicimus, nullam ipsius hypostasis divisionem facimus. Atque hoc illud est, quod Gregorius Theologus in ad Cledonium libro dicit: Dico antem aliud atque aliud, versa vice atque in Trinitate res habet. Mlic enim alius atque alius, ne hypostases confundamus;” non autem aliud atque aliud; quia tria sunt unum et idem quoad divinitatem. Recte vero quamlibe seriem verborum religiosi hujus theologi considera: Dico, inquit, in Christo, aliud alque aliud. Nam aliud nentro genere positum, naturam significat; adeoque aliam atque aliam naturam in Christo dicit. Alius vero significat hypostasia. Ideo subjecit: Non alius atque alius. Etiam illud inspice: Versa vice atque in Trinitate res habet. Nam in Trinitate una natura est, sed non itidem una hypostasis. In Christo autem una hypostasis est, at non itidem una natura. Hoc scilicet denotat illud: Vice versa. Nam ibi natura una est, ac tres liypostases: hic autem unia hypostasis, et duæ naturæ. Ο πότητος. Ἐπὶ μὲν τῆς θεότητος, ὁ μὲν Σαβέλλιος ἔλεγε μίαν φύσιν, καὶ μίαν ὑπόστασιν· ὁ δὲ Ἄρειος, τρεῖς ὑποστάσεις, καὶ τρεῖς φύσεις εκφύλους. Ημείς δὲ οὔτε εἰς ἐν τὰ τρία συναλείφομεν, ἵνα μὴ τοῦ Σαβελλίου νόσον νοσήσωμεν, οὔτε διαιρούμεν εἰς τρία ἔκφυλα καὶ ἀλλότρια, ἵνα μὴ τὰ ᾿Αρείου μα νῶμεν· ἀλλὰ μίαν φύσιν ἐν τρισὶ κηρύττομεν ὑπου στάσεσι. Πάλιν ἐπὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Θεοῦ Λόγου ὥσπερ ἐκ διαμέτρου εμάχοντο πρὸς ἀλλήλους ὅ τε Νεστόριος καὶ ὁ Εὐτυχής. Ὁ μὲν γὰρ Νεστόριος ἔλεγε δύο φύσεις κεχωρισμένας, καὶ δύο πρόσωπα, καὶ δύο Χριστούς, καὶ δύο υἱούς· ὁ δὲ Εὐτυχής, μίαν φύσιν, καὶ μίαν ὑπόστασιν. Ἡμεῖς δὲ μίαν ὑπόστασιν, ἕνα Χριστόν, ἕνα Υἱὸν ἐν δύο φύσεσι τελείαις, θεότητι λέγω καὶ ἀνθρωπότητι, ἀχωρίστως καὶ ἀσυγχύτως ενωμέναις. Βάδιζε οὖν τὴν μέσην καὶ βασιλικὴν, ὡς εἴπομεν, τρίβον (ως φησιν ὁ Θεολόγος Γρηγόριος - Μεσότητα δὲ ὅταν εἴπω, τὴν ἀλήθειαν λέγω, πρὸς ἦν βλέπειν καλῶς ἔχομεν μόνην), μὴ φοβηθεὶς τὸν ἀριθμὸν τῶν δύο. Ὥσπερ γὰρ ἐπὶ τῆς Θεότητος τρεῖς ὑποστάσεις λέγοντες, οὐ ποιοῦμεν διαίρεσιν φύσεως· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς οικονομίας δύο φύσεις λέγοντες, οὐ ποιοῦμεν δια!- μεσιν ὑποστάσεως. Καὶ τοῦτό ἐστιν, ὅπερ ὁ Θεολόγος Γρηγόριος ἐν τῷ πρὸς Κληδόνιον δευτέρῳ λόγῳ φησί· Λέγω δὲ ἄλλο, ἔμπαλιν ἢ ἐπὶ τῆς Τριάδος ἔχει. Ἐκεῖ μὲν γὰρ ἄλλος καὶ ἄλλος, ἵνα μὴ τὰς ὑποστάσεις συγχέωμεν, οὐκ ἄλλο δὲ καὶ ἄλλοι ἐν γὰρ τὰ τρία, καὶ ταυτὸν τῇ θεότητι. Καὶ σκέπει καλῶς ἑκάστην τάξιν τοῦ ἱεροῦ θεολόγου. Λέγω δὲ, φησίν, ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ ἄλλο καὶ ἄλλο. Τὸ γὰρ ἄλλο οὐδετέρως τιθέμενον, τὴν φύσιν δηλοί, ἤτοι ἑτέραν καὶ ἑτέραν φύσιν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ λέγει· τὸ δὲ ἄλλος, σημαίνει τὴν ὑπόστασιν. Διὸ ἐπήγαγεν· Οὐκ ἄλλος καὶ ἄλλος. "Ορα δὲ καὶ τὸ, Εμπαλιν ἢ ἐπὶ τῆς Τριάδος ἔχει. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῆς Τριάδος μία φύσι: ἐστὶν, ἀλλ᾽ οὐχὶ καὶ μία ὑπόστασις· ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ, μία ὑπόστασις, ἀλλ᾽ οὐχὶ καὶ μία φύσις. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸν ἔμπαλιν. Ἐκεῖ μὲν γὰρ μία φύσις, καὶ τρεῖς ὑποστάσεις· ἐνταῦθα δὲ μία ὑπόστασις καὶ δύο φύσεις. llis dictis, religiosissimus episcopus Gregorius, Τούτων ῥηθέντων, ὁ εὐλαβέστατος ἐπίσκοπος sanctissimi Generalis consobrinus, voce magna exclamabat: Ego Romanus sum. Anathema non dicenti duas in Christo naturas! Postridie religiosissimus Sappirii episcopus advenit: itaque cum illo Generalis seorsum ea communicabat, quæ de proposita quæstione dicta fuissent. Etiam ostendit ei quascunque sanctorum hominum auctoritates habebat, duas in Christo naturas dicentium. At is, quod disertus esset, ad libitum suum eas pervertebat. Itaque cum Generalis cum valde resistentem, ac repugnantem deprehende.et, nos arcessebat, et his verbis utebaFar fruus hic episcopus, qui præscus est, colloqui Γρηγόριος, ὁ τοῦ ἁγιωτάτου καθολικοῦ ἀνεψιός, ἐβόησε φωνῇ μεγάλῃ· Ἐγὼ Ρωμαϊός εἰμι· ἀνάθεμα τῷ μὴ λέγοντι δύο φύσεις ἐν τῷ Χριστῷ. Τῇ ἐπαύριον, ἦλθεν ὁ εὐλαβέστατος ἐπίσκοπος Σαππιρίου. 'Ανεκοινώσατο οὖν αὐτῷ ὁ καθολικὸς χωρὶς ἡμῶν τὰ λαληθέντα περὶ τοῦ προκειμένου ζητ τήματος. Έδειξε δὲ αὐτῷ καὶ ὅσας εἶχε χρήσεις ἁγίων, δύο λεγούσας φύσεις ἐν τῷ Χριστῷ. Ὁ δὲ διέστρεψεν αὐτὰς, λόγιος ὤν, εἰς τὸ ἑαυτοῦ θέλημα. Ὡς οὖν εὗρεν αὐτὸν ὁ καθολικὸς σφοδρῶς ἐνιστάμε νον καὶ ἀντιπαλαίοντα, μετεκαλέσατο ἡμᾶς, καὶ φησι πρὸς ἡμᾶς· Ο παρὼν ἐπίσκοπος Πέτρος θέα λει μετά τοῦ διαλεχθῆναι περὶ μέσον ἡμῶν καὶ

DISPUTATIO I. ὁμῶν ὑποθέσεως. Έλεγε γαρ ὅτι ὁ ἐν ἁγίοις Κύ- tecum ae argumento, quod inter nos tract::s, ριλλος μίαν φύσιν λέγει μετὰ τὴν ἔνωσιν. Ὁ ΘΕΩΡ. Ποῦ λέγει τοῦτο, δέσποτα ἐπίσκοπε, ὁ ἅγιος Κύριλλος; Ο ΕΠΙΣΚ. Ἐν τῇ δευτέρα πρὸς Σούκενσον ἐπιστολῇ, κατὰ τῶν λεγόντων· Εἰ μία φύσις γέγονε μετὰ τὴν ἕνωσιν, ἀνάγκη παθεῖν αὐτὸν εἰς τὴν ἰδίαν φύσιν· οὗτων κατὰ ῥῆμά φησι. Ποῖα τοίνυν παθεῖν αὐτὸν ἀνάγκη εἰς ἰδίαν φύσιν εἰ λέγοιτο μετὰ τὴν Ένωσιν μία φύσις Υἱοῦ σεσαρκωμένη; Θρᾷς ὅτι μετὰ τὴν ἔνωσιν μίαν φύσιν λέγει. Ο ΘΕΩΡ. Καὶ ποία ἐστὶν ἡ ἰδία φύσις τοῦ Υἱοῦ, εἰς ἦν οὐκ ἔστιν ἀνάγκη παθεῖν αὐτόν; Ο ΕΠΙΣΚ. Ἡ θεότης τοῦ Υἱοῦ. Ὁ ΘΕΩΡ. Οὐκ ἔπαθεν οὖν ὁ Υἱὸς εἰς ἰδίαν φύσιν; Ο ΕΠΙΣΚ. Μὴ γένοιτο! ἡ γὰρ θεία φύσις οὐ πέευχε πάσχειν. Ὁ ΘΕΩΡ. Έπαθε δὲ ὅμως κατ' ἀλήθειαν ὁ Χρισ δ στός; Ο ΕΠΙΣΚ. Ναί, ἀλλ᾽ εἰς τὴν ἡμετέραν φύσιν· αὕτη γὰρ πέφυκε πάσχειν. Ὁ ΘΕΩΡ. Δύο οὖν ἔσχεν ὁ Χριστὸς φύσεις, μίαν πεφυκυίαν πάσχειν, καὶ μίαν μὴ πεφυκυίαν πά σχειν. Ἐν τούτοις τοῦ εὐλαβεστάτου Πέτρου φιμωθέντος, ἀναστὰς ὁ ἄνωθεν ῥηθεὶς εὐλαβέστατος ἐπίσκοτης Γρηγόριος, ἔφη - Εγώ Ῥωμαϊός είμι, καὶ ὡς οἱ Ρωμαῖοι φρονῶ. + @ 'cupit. Ait enim, sanctum virum Cyrillum meam dicere naturam post unitionem. TIIEOR. Ubinam hoc, domine episcope, sanetus Cyrillus dicit? adEPISC. In secunda ad Successum epistola, versus eos qui dicunt; Si una netura facta est post unitionem, necesse est eum in natura sua passum; sic ad verbum ait: Qualia vero 088si sum ipsum in natura propria necesse est, post nuitionen, uua Filii natura dicatur incarnata? Videsne,· quod post unitionem, unam naturam dicat? *THEOR. Et quænam est illa propria Filii natura, in qua necesse non est, eum esse passum? EPISC. Divinitas Filii. THEOR. Ergo Filius in natura propria non est passus? EPISC. Absit hoc! Quippe natura divina sic comparata non est, ut pati possit. THEOR. 'Tamen reapse Christus passus est. EPISC. Vere, sed in natura nostra, quæ sic comparata est, ut patiatur. THEOR. Ergo Christus naturas duas habebat, unam sic comparatam, ut pateretur: alteram; ut non pateretur. His cum obturatum esset os religiosissimo Petro, supradictus religiosissimus episcopus Gregorius surgens: Ego Romanus sum, inquit, et cum Romanis sentio. Post hiduum rursus arcessiti, ascendimus in ccnaculum, ad sanctissimum Generalen. Cumque consedissenus, omnes sic allocutus est: Nihil amnbigui est, duas iu Christo naturas dicere, si confiteamur eas unitas inseparabiliter in unam hypostasin, quemadmodum sanctus ille Cyrillus in prima ad Successum epistola lequitur: Quantum, inquiens, mente atque oculis animi duntaxat videre possumus, quo pacto Unigenitus ille factus sit homo: duas esse naturas dicimus unitas, at unum Christum et Filium, et Dominum, Dei Sermonem, qui homo factus et incarnatus est. Quinetiam omnia illa lamina Ecclesiæ, quorum auctoritates antea Καὶ μεθ᾿ ἡμέρας δύο πάλιν μετακληθέντες ἀνήλθομεν εἰς τὸ ὑπερῷον πρὸς τὸν ἁγιώτατον Καθολικὸν, καὶ καθεσθέντων ἡμῶν, εἶπε πρὸς πάντας • Οὐκ ἔστιν οὐδεμία αμφιβολία, δύο φύσεις λέγειν ἐν τῷ Χριστῷ, ἐὰν ἡνωμένας ταύτας ὁμολογῶμεν ἀδιασπάστως εἰς μίαν ὑπόστασιν, καθά φησιν ὁ ἅγιος Κύριλλος, ἐν τῇ πρώτῃ πρὸς Σούκενσον ἐπιστολῇ. Οὐκοῦν, ὅσον μὲν ἧκεν εἰς ἔννοιαν καὶ εἰς μόνον τὸ ὁρῶν τοῖς τῆς ψυχῆς όμμασι τίνα τρόπον ἐνηνθρώπησεν ὁ Μονογενής, τὰς δύο φύσεις εἶναί φαμεν ἐνωθείσας· ἕνα δὲ Χριστὸν, καὶ Υἱόν, καὶ Κύριον, τὸν τοῦ Θεοῦ λόγον ἐνανθρωπήσαντα καὶ σεσαρκω μένον. ᾿Αλλὰ δὴ καὶ πάντες οἱ τῆς Ἐκκλησίας φωτ στῆρες, ὧν ἄνω ὁ φιλόσοφος τὰς χρήσεις ήγαγε, philosophus adduxit, boc ipsum expresse clamant. τοῦτο διαρρήδην βοῶσι. Καὶ λοιπὸν τοῖς προφανέσι καὶ φανεροῖς ἀντιμάχεσθαι, καὶ ἀληθέσιν, οὐκ ἔστι Χριστιανοῦ. Καὶ περὶ μὲν τούτων ἀπὸ τοῦ νῦν κοπᾶν οὐ θέμις· ἀλλὰ τί κωλύει καὶ δύο φύσεις ὁμολο γεῖν, ἐπὶ τοῦ ἑνὸς Χριστοῦ, καὶ μίαν φύσιν, διὰ τὸ ἀδιαίρετον καὶ ἀχώριστον τῆς τῶν φύσεων ενώ σεως; εὑρίσκομεν γὰρ τὸν ἅγιον Κύριλλον ἐν τῇ δευτέρα πρὸς Σούκενσον ἐπιστολῇ οὕτω σαφῶς λέγοντα· Οὐ γὰρ ἐπὶ μόνων τῶν ἁπλῶν κατὰ φύσιν τὸ ἐν ἀληθῶς λέγεται, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν κατὰ σύνα θεσιν συνηγμένων. Ὁποῖόν τι χρῆμά ἐστιν ὁ ἄν θρωπος ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος. Ετεροειδῆ μὲν γὰρ τὰ τοιαῦτα, καὶ ἀλλήλοις οὐχ ὁμούσια· ἐνωθέντα γε μὴν, μίαν ἀνθρώπου φύσιν ἀπετέλεσαν. Επειδή Itaque manifestis et apertis et veris adversari, non est hominis christiani. Ac de his quidem posthac minime laborandum. Quid autem prohibet,. quominus et duas naturas in uno Christo, et unam naturam, propter expertem divisionis et separationis naturarum unionem, confiteamur? Quippe sanctum illum Cyrillum in altera ad Successum epistola, sic diserte dicentem, reperimus: Non de iis duntaxat, quæ natura simplicia sunt, unum vere dicitur: sed etiam de illis quæ compositione copulata sunt. Quale quiddam est homo, ex animo, et corpore constans. Nam ea diversæ sunt formæ, nec ejusdem inter se substantiæ: verum unita, naturam hominis unam absolvunt. Quoniam igitur ex

THEORIANI sino et corpore, quæ diverso natura sunt, uua οὖν ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος, ἑτερουσίων ὄντων natura hominis absolvitur atque dicitur: non absurdum arbitror, ex divinitate humanitateque Christi, unam obolvi dicique naturam. lloc solvito, pc satisfactum nobis erit. THEOR. Satis erat magnæ sanctitati tuæ ad hoc, ut perspiceres, non quam esse dicendam naturam in Christo post unionem, prolata sancti viri, Gregorii Theologi,» uobis auctoritas, quæ exstat in altera de Filio oratione, ac hujusmodi verba continet: Lic. 1 utraque natura copulata, sit quiddam unum; non tamen hoc a natura est, sed propter ceitionem. Cum ergo dicit: Non hoc a natura est, clare scilicet prohibet, ne utraque copulata, 'uñum natura dicantur. Quid dilucidius hoc requiris? GEN. Sic textus in Armenica Scriptura non babet. THEOR. Mendosus est ergo liber tuus. Mox Theorianus, qui ejus dicti Syriacam interpretationem excerptam haberet, eam Generali porrigens, ait: Lege, domine. Generalis autem arcessito quodam ex iis qui Syriace legere mussent, legi jussit, et ita scriptum reperit, uti Theorianus dixerat. Itaque Theorianus: Huccine sufficit, inquit, domine? an eliam et aliam requiris auctoritatem? nam equidem Syriace non novi, sed ita perscriptum in Syrorum libris Cessuvii reperi; atque hoc reperto, maximopere gavisus sum. μία φύσις ἀνθρώπου ἀποτελεῖται καὶ λέγεται οὐκ ἄτοπον οἶμαι, ἔκ τε τῆς θεότητος καὶ τῆς ἀνθρωπότητος τοῦ Χριστοῦ, μίαν ἀποτελεῖσθαι κα λέγεσθαι φύσιν. Λύσον τοῦτο, καὶ ἀρκέσει ἡμῖν. Ὁ ΘΕΩΡ. Ηρκει τῇ μεγάλῃ σου ἁγιωσύνῃ εἰς τὸ συνιδεῖν, ὅτι οὐ δεῖ μίαν φύσιν ἐπὶ τοῦ Χριστοί μετὰ τὴν ἕνωσιν λέγειν, ἡ εἰσκομισθεῖσα αὐτῇ πρὸ ἡμῶν χρῆσις τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, 1 ἐν τῷ περὶ Υἱοῦ δευτέρῳ λόγῳ κειμένη, οὕτω κατά λέξιν ἔχουσα· Εἰ γὰρ καὶ τὸ συναμφότερον εν, ἀλλ οὐ τῇ φύσει, τῇ δὲ συνόδῳ. Ἐπειδὴ οὖν φησίν, Αλλ οὐ τῇ φύσει ἓν, κωλύει δηλονότι σαφῶς, ἐν τῇ [Ε τῇ φύσει τὰ συναμφότερα λέγειν. Τί τούτου ζητεί σαφέστερον; Ὁ ΚΑΘ. Οὐ κεῖται ἐν τῇ ᾿Αρμενική γραφῇ οὐ τως. Ὁ ΘΕΩΡ. Εσφαλται λοιπὸν τὸ βιβλίου του. Τότε ἔχων ὁ Θεωριανός παρεκβολήν τοῦ ῥητοί τούτου Συριστι, δέδωκε τῷ Καθολικῷ, λέγων· Ανά γνωθι, δέσποτα. Ὁ δὲ Καθολικὸς προσκαλεσάμε νος ἕνα τῶν ἀναγινωσκόντων Συριστι, ἀνέγνω, και εὗρεν ὡς εἶπεν ὁ θεωριανός. Τότε λέγει αὐτῷ θεωριανός· Αρκεῖ τοῦτο, δέσποτα; ἢ θέλεις καὶ ἄλ την χρῆσιν; ἐγὼ γὰρ Συριστὶ οὐ γινώσκω, ἀλλ᾽ εξ ρον οὕτως ἐν τοῖς βιβλίοις τῶν Σύρων ἐν Κενσουνίῳ, καὶ πλεῖστον ἐχάρην τοῦτο εὑρών. GEN. Quando in Armeniorum Scriptura textus Ο ΚΑΘ. Ἐπειδὴ ἐν τῇ τῶν ᾿Αρμενῶν γραφῇ οι hta non habet, aliunde certior feri volo, debere κεῖται οὕτως, βούλομαι καὶ ἄλλοθέν ποθεν πληρο nos duas in Christo naturas pust unionem fateri, THEOR. Facillimum id quidem ei perspectu qui agere malitiose nolit. GEN. Mihi vero ne contingat unquam agere malitiose, praesertim divinis in rebus; nec ulli alii, qui ex Christi præscripto vivere velit: sed confire mari desidero, ne inconsiderate, perque subreptionem pronuntiem. THEOR. Faleris unitas esse naturas citra mutationem et alterationem? GEN. Omnino. Quippe sauctus ille Cyrillus in epistola ad Successun sic ait: Par est, quod absurditatem attinet, dicere corpus esse mutatum in naturam divinitatis, et Sermonem esse mutatum in naturam carnis. Nam sicut hoc fieri nequit, eum ipse Sermo sit incommutabilisfet alterationis expers; ita nec illud alterum. Non enim creatorum quidquam ad naturam divinitatis transire potest. Et caro quoque creatura est. THEOR. Ipse nos sublevasti`a negotiis, qui sanclum Cyrillum testern doctrinae nostre produxeris. Nam si fieri nequit, ut in substantiam vel naturam divinitatis creatum aliquid transeat; et ipsa quoque caro, creatum est: quidnam de hoc colligatur, ipse dicito. GEN. Quid hoc sit ignoro. Quidnam est quod colligis? φορηθῆναι, ὅτι δύο μὲν ὀφείλομεν ὁμολογεῖν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ φύσεις μετὰ τὴν ἕνωσιν, μίαν δὲ οὔ. Ο ΘΕΩΡ. Ῥᾷστον τοῦτο συνιδείν, τῷ μὴ και κουργεῖν ἐθέλοντι, Ο ΚΑΘ. Μή μοι γένοιτο κακουργῆσαί ποτε, και μάλιστα ἐν τοῖς θείοις, μήτε μὴν ἄλλῳ τινὶ τῶν κατὰ Χριστὸν ζῆν ἑλομένων· ἀλλὰ βεβαιωθῆναι ἐπισ θυμῶ, ἵνα μὴ ἀπροσέκτως καὶ κατὰ συναρπαγὴν ποιήσωμαι τὴν ἀπόφασιν. Ο ΘΕΩΡ. Ομολογεῖς ἐνωθῆναι τὰς φύσεις ἀτρέ πτως καὶ ἀναλλοιώτω;; Ο ΚΑΘ. Πάνυ μὲν οὖν, Καὶ γὰρ ὁ ἅγιος Κύριλ λὸς ἐν τῇ πρὸς Σούκενσον ἐπιστολῇ οὕτω φησίν Ισον γάρ ἐστιν εἰς ἀτοπίας λόγον, τὰ εἰπεῖν, ὅτι μετεβλήθη τὸ σῶμα εἰς θεότητος φύσιν· καὶ μὴν κἀκεῖνο, ὅτι μετεβλήθη ὁ Λόγος εἰς τὴν τῆς σαρκὸς φύσιν· ὥσπερ γὰρ τοῦτο ἀμήχανον (ἄτρεπτος γὰρ καὶ ἀναλλοίωτός ἐστιν), οὕτω καὶ τὸ ἕτερον. Οὐ γάρ ἐστι τῶν ἀφικτῶν, εἰς θεότητος οὐσίαν ήτοι φύσιν μεταχωρήσαι δύνασθαί τι τῶν κτισμάτων. Κτίσμα δὲ καὶ ἡ σάρξ. Ὁ ΘΕΩΡ. Απήλλαξας ἡμᾶς πραγμάτων, τὸν ἐν ἁγίοις Κύριλλον μάρτυρα παραγαγὼν τοῦ ἡμετέρου λόγου. Εἰ γὰρ οὐκ ἔστιν ἐφικτὸν εἰς θεότητος οὐσίαν ήτοι φύσιν μεταχωρῆσαί τι δύνασθαι τῶν κτισμάτων, κτίσμα δὲ καὶ ἡ σὰρξ, εἰπὲ σὺ αὐτὸς, τί ἐκ τούτου συνάγεται. Ο ΚΑΘ. Τί τοῦτο οὐκ οἶδα. Τί ἐστιν ὁ συνάγει;;

DISPUTATIO I. Ὁ ΘΕΩΡ. Ὅτι οὐκ ἔστιν ἡ σὰρξ καὶ ὁ Λόγος μία φύσις. Ὁ ΚΑΘ. Ἐγὼ οὐκ ἐπελαθόμην τῶν ἄνω ῥηθέντων παρὰ τοῦ ἁγίου Κυρίλλου, όπηνίκα ἔλεγεν· Ὁποῖόν τι χρῆμά ἐστιν ὁ ἄνθρωπος ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος. Ετεροειδῆ μὲν γὰρ τὰ τοιαῦτα, καὶ ἀλλή λοι; οὐχ ὁμοούσια, ενωθένταγε μήν μίαν ἀνθρώπου φύσιν ἀπετέλεται. Ἰδοὺ δύο φύσεις καὶ ἐνταῦθα, ψυχὴ καὶ σῶμα. Καὶ οὔτε ἡ ψυχὴ εἰς σώματος μετα ετράπη φύσιν, οὔτε τὸ σῶμα εἰς φύσιν ψυχῆς μετα εχώρησεν· ἀλλ᾽ ἑκατέρων ἐν τοῖς ἰδίοις μενόντων ἆροις, μία ἐκ τούτων φύσις ἀπετελέσθη. Οὐκ ἔστιν οὖν τῶν ἀνεφίκτων, ἐκ δύο φύσεων μίαν φύσιν γενέσθαι. Ἰδοὺ γὰρ, ἐπὶ τῆς συνθέσεως τοῦ ἀνθρώπου τοῦτό ἐστιν. Ο ΘΕΩΡ. Το παράδειγμα τῆς καθ' ἡμᾶς συνθέ. σεως εἰς τοῦτο μόνον ἐλήφθη τῷ ἁγίῳ Κυρίλλῳ, εἰς τὸ δεῖξαι, ὅτι δυνατόν ἐστιν ἐκ δύο καὶ διαφόρων φύσεων μίαν γενέσθαι ὑπόστασιν, ὥσπερ ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος, ὁ Πέτρος, τυχόν, ἢ ὁ Παῦλος. Τῷ γὰρ Νεστορίῳ μαχομένῳ, ἀδύνατον λέγοντι ἐκ διαφόρων φύσεων μίαν γενέσθαι ὑπόστασιν, καὶ διὰ τοῦτο εἰς δύο Χριστούς, καὶ δύο υἱοὺς, τὸν ἕνα Χριστὸν καὶ ἀμέριστον ἀφρόνως καταμερίζοντι, ἤγαγε τὸ παράδείγμα τοῦ ἀνθρώπου, εἰς τὸ δεῖξαι, ὅτι ὥσπερ ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος ἄνθρωπος εἷς, οὕτως ἐκ θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος εἰς Χριστός. Εἰ δὲ βούλῃ, εξ πωμεν καὶ τὴν αἰτίαν, δι' ἣν ἐπὶ μὲν τοῦ ἀνθρώπου τοῦ ἐκ ψυχῆς συγκειμένου καὶ σώματος, φύσις μία λέγεται. Δέγομεν γάρ, Τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων c ἀνεκαίνισεν ὁ Χριστός, οὐ λέγομεν, τὰς φύσεις. Ἀλλὰ καὶ ὅταν οἱ θεῖοι Πατέρες δύο φύσεις λέγουσιν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, τὴν ψυχὴν καὶ τὸ σῶμα ὡς μίαν φύσιν λαμβάνουσιν. Ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ μίαν φύσιν λέγειν κεκώλυται ' Ὁ ΚΑΘ. Βούλομαι μαθεῖν πρῶτον παρὰ τίνων πεκώλυται μίαν φύσιν λέγειν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, καὶ τότε καὶ τὴν αἰτίαν δι᾿ ἣν τοῦτο κεκώλυται, ἀκουσόμεθα, εἰ δοκεῖ· ἐμοὶ γὰρ οὐ δοκεῖ ὅτι κεκώλυται παρά τινος τῶν ἁγίων Πατέρων. Ὁ ΘΕΩΡ. ᾿Απὸ τοῦ λέγειν δύο φύσεις, νοεῖται, ὅτι οὐ μία. Εἰ γὰρ δύο, οὐ μία· εἰ δὲ μία, οὐ δύο. Ο ΚΑΘ. ᾿Απὸ τούτου μόνον λέγεις ὅτι κεκώλυ ναι, ἐκ τοῦ λέγειν, δύο· ἢ καὶ χρήσεις ἔχεις, ῥητῶς τοῦτο χωλυούσας; Ὁ ΘΕΩΡ. Εδει ἀρκεσθῆναι ἀπὸ τούτου. Πλὴν καὶ χρήσεις ἁγίων μεγάλων ἔχω, τοῦτο κωλυούσας ῥητῶς. Καὶ τὴν μὲν χρήσιν τοῦ Θεολόγου, την λέγουσαν· Εἰ γὰρ καὶ τὸ συναμφότερον ἔν, ἀλλ' οὐ τῇ φύσει, παρήσειν μοι δοκῶ, διὰ τὸ λέγειν σὲ, μὴ κεῖσθαι οὕτως ἐν τῷ ᾿Αρμενικῷ βιβλίῳ· παραγάγω δὲ τὸν ἅγιον 'Αμβρόσιον τὸν Μεδιολάνων, οὕτω διαρ μήδην ἐν τῷ λόγῳ τῷ κατ' Απολιναρίου λέγοντα Ανεφάνησαν ἕτεροι, τὴν σάρκα τοῦ Κυρίου καὶ τὴν θεότητα μιᾶς εἶναι φύσεως λέγοντες. Ποιος άδης τὴν σκαύτην βλασφημίαν ἐξήμεσεν; Τὰ αὐτὰ καὶ ὁ θεῖος Γρηγόριος ὁ Νύσσης βοᾷ, ἐν τῷ λόγῳ καὶ αὐτὸς τῷ κατ' Απολιναρίου λέγων· Εἰ οὖν ἐν τοῖς ὑπεναντίοις 15% THEOR. Carnem et Sermonem non unam esse naturam. GEN. Equidem non oblitus sum eorum quæ a sancto Cyrillo prolata sunt antea, cum diceret: Quale quiddam est homo, ex animo et corpore constans. Nam ea diversæ sunt formæ, nec ejusdem inter se substantiæ: verum unita, naturam hominis unam absolvunt. En hic quoque naturæ duæ, anima et corpus. Neque tamen vel anima corporis in naturam conversa est, nec corpus in animæ naturam transiit: sed ambobus intra fines suos nɩanentibus, una de his absoluta natura est. Itaque non est ex eorum numero quæ fieri nequeunt, ex duabus naturis unam fieri naturam. Nam ecce hoc in hominis est compositione. ~ THEOR. Exemplum illud nostra compositionis ad hoc duntaxat a sancto Cyrillo est usurpatum, ut ostenderet, posse de duabus ac diversis naturis nam hypostasin feri: sicut ex animo et corpore, Petrus verbi. gratia, vel Paulus. Pugnans enim contra Nestorium, qui feri posse negaret unam ex diversis nataris hypostasin, ideoqué in duos Christos, et duos Filios, unum et impartibilem Christum stulte divideret; hominis exemplum adduxit, ut ostenderet, quemadmodum ex anima et corpore constel unus homo, sic ex divina humanaque natura Christum unum exsistere. Exponamus et causam, si placet, ob quam in bomine composito ex anima et corpore, uatura dicatur uma. Quippe dicimus, naturam humanam a Christo instauratam, non autem, naturas instauratas. Itidem quoties divi Patres duas naturas in Christo dicuut, animam et corpus, unam naturam accipiunt; at in Christo naturam unam dicere prohibitum est. GEN. Cognoscere primum cupio, a quibus sit prohibitum naturam unam in Christo dicere, deinde causam ob quam sit prohibitum, si placet, audiemus. Nam mihi quidem ab aliquo sanctorum Patrum hoc esse prohibitum non videtur. THEOR. Ex eo quod duas illi naturas dicunt, unam non esse dicendam, intelligitur. Nam si duæ, non una: sin uos, non duæ. GEN. Ex eo duntaxat probibitum ais, quod duas ipsi dicant: An et auctoritates habes, quæ hoc diserte prohibeant? THEOR. Satis hoc esse tibi debebat: verum et sanctorum magnorumque hominum auctoritates lalo, diserte hoc prohibentes. Ac Gregorii quidem Theologi dictum illud: Licet utraque natura copulata, sit unum quiddam, non tamen hoc natura est: illud igitur omittere libet, quando tu sic in Armenici libri textu scriptum negas: producamı vero sanctum illum Ambrosium, Mediola - nensem episcopum sic expresse loquentem in libro adversus Apollinarim: Emergunt alii, qui carnem Domini dicant et divinitatem, unius esse naturæ, Quæ tantum sacrilegium inferua vomuerunt? Edem divus ille Gregorius Nyssenus, in libro et ipse

THEORIANI σαρκὸς λέγω, καὶ τῆς θεότητος· πῶς μία αἱ δύο εἰ σίν; ᾿Αλλὰ καὶ ὁ θεῖος Χρυσόστομος ἐν τῇ πρὸς 'Ακά πιον τὸν μοναχὸν ἐπιστολῇ φησίν· Ενα Υἱὸν ἐν πρόσωπον τὰ συναμφότερα, γνωριζόμενον μέν τοι ἀσυγχύτως, ἀδιαιρέτως, λέγω· οὐκ ἐν μιᾷ μόνη φύσ σει, ἀλλ' ἐν δυσὶ τελείαις. Τί πρὸς ταῦτα φής; adversus Apollinarim scripto, clamat: Si ergo in ἰδιώμασιν ἡ θατέρου τούτων θεωρεῖται φύσις τῆς adversantibus sibi proprietatibus, horum utriusque natura ceruitur, carnis, inquam, et divinitatis: quomodo duæ sunt una? Divus- quoque Chrysostomus in epist. ad Acacium monachum ait: Unni Filium, unan dico personam, utraque copulata; quæ tamen citra confusionem ac divisionem agnoscatur: non in una sola natura, sed in perfectis naturis duabus. Quid ad hæc ais? GEN. Non jam hoc pronuntiandæ sententiæ, sed exercitationi modo destinatum tempus est. Suo vero tempore quid mihi videatur, adbibita cautione convenienti et accurato judicio, pronuntiabo. Caternın si placet, promisso fac satis. THEOR. Cui? GEN. Causam dicito, propter quam prohibitum slt, unam in Christo naturam dicere. THEOR. Quorum una natura est, eorum et communis est ratio, quorum vero ratio est communis, eorum et ejusdem substantiæ est exsistentia. Nunquain vero Christi divinitas ejusdem est snbstantiæ cum ejus humana natura: itaque non potest horum ifma esse, ratio. Quorum vero nunquam una ratio est, eorum naturas semper a se invicem differre, cuivis est perspicuum. Quippe sicut neganti opponitur aiens, sic dicere, Christum naturas esse duas, opponitur illi, Christum esse naturam unam. Nunquam vero negans et aiens de eodem pariter vera sunt. Ergo nunquam duæ sunt una. Quod si placet, etiam modo logicæ disciplinæ magis acccommodato theorema propositum examinemus. GEN. Placet omnino. Ο ΚΑ9. Οὐκ ἔστι καιρὸς νῦν ἀποφαίνεσθαι με, ἀλλὰ μόνον γυμνάζειν. "Οταν δὲ εἴη καιρός, μετὰ τῆς προσηκούσης ἀσφαλείας καὶ ἀκριβείας τὸ δοκοῦν μοι ἀποφανοῦμαι. Αλλ' ει κελεύεις, πλή ρωσον τὴν ὑπόσχεσιν. Ο ΘΕΩΡ. Ποίαν; Ο ΚΑΘΟΛ. Εἰπὲ τὴν αἰτίαν δι' ήν κεκώλυται λέγειν μίαν φύσιν, ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ. 'Ο ΘΕΩΡ. "Ων μία φύσις, κοινὸς ὁ λόγος, ὧν δὲ ὁ κοινὸς λόγος, καὶ ἡ ὕπαρξις ὁμοούσιος. Οὐδέποτε δε ἐστιν ὁμοούσιος ή θεότης τοῦ Χριστοῦ τῇ ἀνθρωπότητε αὐτοῦ· οὐκ ἄρα εἷς ποτε τούτων ὁ λόγος. ἂν δὲ μηδέποτε εἷς ὁ λόγος, ὅτι τούτων ἀεὶ αἱ φύσεις διάφοροι, παντί που δῆλον. Ωσπερ γὰρ καταφάσει ἀπό φασις ἀντίκειται, οὕτω καὶ τὸ λέγειν, Δύο φύσεις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, τῷ λέγειν, Μία. Οὐδέποτε δὲ κατάφασις καὶ ἀπόφασις κατὰ τοῦ αὐτοῦ συναληθεύουσιν. Οὐδέποτε ἄρα αἱ δύο, μία, καὶ εἰ δοκεῖ, λογικώτε ρον βασανίσωμεν τὸ παρὸν θεώρημα. Ὁ ΚΑΘ. Πάνυ μὲν οὖν. · Ο ΘΕΩΡ. Πᾶν δν, εἰ ἔστι ἂν καὶ πολλὰ, οὐκ ἔστι κατ' αὐτὸ ἓν καθ᾽ ὅ καὶ πολλά· ἀλλ᾽ εἰ ἔστιν ἐν καὶ πολλὰ, κατ᾿ ἄλλο ἐστὶν ἐν, καὶ κατ' ἄλλο πολλά. Πολλὰ δὲ λέγω, τὰ πλέον τοῦ ἑνός· οἷον φέρε εἰπεῖν ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος· αὐτὴ γὰρ ἂν ἐστι καὶ πολλὰ, ἐν μὲν τῇ φύσει, πολλὰ δὲ ταῖς ὑποστά σεσι. Κατ' άλλο τοιγαροῦν ἐστιν ἐν, καὶ κατ᾿ ἄλλο πολλά. Αδύνατον λοιπὸν κατ' ἐκεῖνο εἶναι πολλά, καθ᾽ 5 ἐστιν ἐν, ἢ κατ' ἐκεῖνο εἶναι ἐν, καθ' δ πολλά. Εἰ γὰρ δυνατόν, ἔστω ἡ θεότης καὶ τὰς ὑποστάσεις ἐν (ἀλλ᾽ ἀμήχανον)· ἢ πάλιν, ἔστω κατὰ τὴν οὐσίαν πολλά· ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἀμήχανον. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ ὁμολογεῖται ἐν εἶναι, κατὰ τὴν ὑπόστα σιν. Πάλιν ὁμολογεῖται κατὰ τὰς χρήσεις τῶν ἁγίων Πατέρων, δύο εἶναι τὸν Χριστὸν, κατὰ τὰς φύσεις. Αδύνατον λοιπὸν, ἂν εἶναι κατὰ τὰς φύσεις. Πάν ἄρα δν, εἰ ἔστιν ἐν καὶ πολλὰ, κατ' ἄλλο ἐστὶν ἐν, καὶ κατ' ἄλλο πολλὰ, ὅπερ ἔδει δεῖξαι, ἵνα καὶ γεω μετρικῶς εἴπωμεν. Καὶ γὰρ γεωμετρικαῖς ἀνάγκαις, τὸ δὴ λεγόμενον, ἀποδέδεικται τὸ θεώρημα. THEOR. Quidquid exsistit, si unum est et plura, non secundum id unum est, secundum quod plura: sed si est unum et plura, secundum aliud est unum, et secundum aliud plura. Plura vero dico, quæ plus uno sunt; sicut exempli gratia videmus in sacrosancta Trinitate, quæ unum est et plura:, unuin natura, plura personis. Igitur alterius respectu, est unum; et alterius, plura. Nequit ergo fieri, ut eatenus plura sit, quatenus est unum: vel eatenus voum, quatenus plura. Nam si fieri potest, esto divinitas secundum hypostases unum quiddam (nequit autem boc esse), vel vicissim secundum substantiam multa sit, quod ipsum quoque non potest esse. Sic et de Christo, pro confesso est, unum quid esse secundum hypostasin. Rursus in confesso est, juxta sanctorum Patrum auctoritates, Christum esse duo, respectu naturarum. Nequit ergo fleri, ut unum sit, quoad naturas. Quidquid igitur exsistit, si unum est et plura, respectu allerius anum est; et alterius respectu plura: quod demonstrandum erat, ut geometrarum more loquamur. Per geometricas enim necessitates, quas vos cant, theorema demonstratum est. GEN. Ego naturam unam dico respectu indiremptæ unionis, ne Christus in duos Christos die vidatur. THEOR. Utram ergo naturam dicis? divinam, Ο ΚΑΘ. Ἐγὼ μίαν φύσιν κατὰ τὴν ἀδιάσπαστον λέγω ἕνωσιν, ἵνα μὴ εἰς δύο μερισθῇ Χριστοὺς ὁ Χριστός. Ο ΘΕΩΡ. Ποταπήν φύσιν τέως λέγεις; θείαν, η

DISPUTATIO J. ἀνθρωπίνην; ἢ ἑτέραν παρὰ ταύτας; μήτε θείαν, su humanam? an prater has aliam? nec divinam μήτε ἀνθρωπίνην; Ο ΚΑΘ. Μίαν φύσιν σύνθετον λέγω ἐκ θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος. Ὁ ΘΕΩΡ. Εἰ μίαν φύσιν σύνθετον λέγεις, τροπήν καὶ σύγχυσιν εἰσάγεις τῶν φύσεων, ἐξ ὧν ἡ μία σύνθετος ἐγένετο φύσις. Καὶ γυμνάσωμεν, εἰ δοκεί, ἐπὶ μιᾶς τῶν συνθέτων φύσεων τὸ προκείμενον ζήσημα· Τόδε τὸ ξύλον μιᾶς συνθέτου φύσεως πάντως ἐστί. Σύγκειται γὰρ ἐκ γῆς καὶ ὕδατος, καὶ πυρός, καὶ ἀέρος, καὶ νῦν ἐστι μία φύσις ἐκ τούτων σύνθε τος. Αλλά προηγήσατο τροπὴ καὶ ἀλλοίωσις τῶν ἐξ ὧν ἐγένετο, φύσεων· καὶ νῦν οὔτε ἐστὶν, οὔτε λέγεται τι τῶν, ἐξ ὧν συντέθειται, φύσεων· οὔτε γὰρ πῦρ ἔστιν, ούτε λέγεται, οὔτε ἄλλο τι τῶν εἰς τὴν σύνθεσιν αὐτοῦ συνελθόντων. Ἐπὶ δὲ τοῦ Σω τῆρος οὐχ οὕτως, ἀλλὰ μεμενήκασιν αἱ φύσεις ἄτροπτοι καὶ ἀναλλοίωτοι, συνελθοῦσαι καθ᾽ ἔνωσιν ἀδιά. σπαστον εἰς μιᾶς συμπλήρωσιν ὑποστάσεως. Καὶ νῦν καὶ ἔστι καὶ λέγεται ἑκάστη τῶν συνελθουσῶν ἀμετάβλητος· διὸ τέλειος Θεὸς, καὶ τέλειος άνθρω πως ὁ αὐτὸς καὶ ἔστι καὶ λέγεται. Οὐ γὰρ προηγή απο φυρμός. Η τροπή, ή σύγχυσις τῶν εἰς τὴν σύντ θεσιν τοῦ Ἐμμανουὴλ συνελθόντων. Διὸ οὐδεμία φύσις σύνθετος δύναται εἶναι ὁ Χριστός. Τοῦτο γὰρ ἐπὶ τοῦ ξύλου καὶ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων συμβαίπιν πέφυκεν. Ὁ ΚΑΘ. Τὸ παράδειγμα τοῦ ἀνθρώπου διά τί πανταχοῦ ἄνω καὶ κάτω οἱ ἅγιοι ἐπὶ τῆς οἰκονομίας του Σωτήρος παραλαμβάνουσιν, ἐὰν τὴν ὁμοίωσιν οὐ φυλάττει τοῦ, οὗ ἐστι παράδειγμα; Ὁ ΘΕΩΡ. Παραφέρουσιν οἱ ἅγιοι τὸ καθ' ἡμᾶς αὐτοὺς παράδειγμα εἰς τὸ κατὰ τὸν Ἐμμανουὴλ μυστήριον, ὅσον πρὸς τὸ δεῖξαι, ὅτι εἰς Χριστὸς καὶ οὐ δύο, ὡς ὁ Νεστόριος ἔλεγεν, ὡς ἀνωτέρω εἴρηται, καίπερ ἑτέρῳ τὸ παράδειγμα οὐ προβαίνει. Ὁ ΚΑΘ. Οσον δοκεῖ συμβάλλεσθαι τῷ σκοπῷ σου, ἐκ τοῦ παραδείγματος δέχῃ· ὅσον δὲ ἀντίκειται, ἀποδοκιμάζεις. Ὁ ΘΕΩΡ. Καὶ μάλα εἰκότως. Τοῦτο γὰρ ἔθος τῇ 0:14 Γραφῇ ἐπὶ τῶν παραδειγμάτων ποιεῖν. Έτη γάρ που ὁ Σωτὴρ πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς· Δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων. Εἰ οὖν διόλου τηρήσομεν τὸ παράδειγμα, εἴπωμεν τοὺς ἀποστόλους ἀνελκύσαι τοὺς ἀνθρώπους ἐκ ζωῆς εἰς θάνατον. Τοῦτο γὰρ ποιεῖ ὁ ἁλιεύς· ἕλκει τοὺς ἰχθὺς εἰς ἀπώλειαν αὐτῶν. ᾿Αλλὰ μὴ γένοιτο οὕτω φρονῆσαι τὰ τῶν Χρι στιανῶν! Καὶ ἀλλαχοῦ περὶ τοῦ Χριστοῦ φησιν ἡ Γραφή. 'Αναπεσών εκοιμήθη ὡς λέων, καὶ ὡς σκύμνος· τὶς ἐγερεῖ αὐτόν; Εἰ οὖν μὴ πρὸς τὸ εὐσεβὲς τὰ τοιαῦτα ἐκλάβωμεν, καὶ πρὸς τὸν σκου τὴν τῆς θείας Γραφῆς αὐτὰ ἀπευθύνωμεν, καὶ μόν ὴν πρὸς ὅπερ ἐλήφθησαν, ἑρμηνεύσωμεν, οὐ μόνον εἰς ἀτοπίας, ἀλλὰ καὶ ὕβρεις ἀπείρους κατολισθή Vatil. 1, 19. * GCH. ZLIA, 9. scilicet nec humanam? GEN. Uuam naturam compositam dico ex divinitate ac humanitate. THEOR. Si unam naturam compositam dicis, mutationem et confusionem naturarum introducis, ex quibus una fuerit composita natūra. Jam, si placet, in una quadam composita natura propositan quaestionem exploremus: lioc liguum unius est omnino compositæ naturæ. Nam ex terra, et aqua, et igne, et aere constat, et est jam una natura de his composita. Verum mutatio et alteratio præcessit earum naturarum, de quibus factum es!: el jam nec est, nec dicitur aliquid earum naturarmın, de quibus est compositum. Quippe nec ignis est, nec esse dicitor, nec aliud quid eorum quæ ad ipsius compositionem concurrerunt. At ea non est in Servatore ratio, sed nature manserunt incommutabiles, unione indissolubili ad perfectionem unius hypostasis coeuntes: at nunc quælibet in unum coeuntium naturarum et est et dicitur mutationis expers. Propterea idem perfectus Deus', et homo perfectus est atque dicitur. Quippe non antegressa est eorum aliqua mistio, vel mutatio, vel confusio, quæ ad constituendum Emmanuelem coiverunt. Nequit igitur ulla natura composita esse Christus. Nam hoc in ligno aliisque talibus locutu halet. GEN. Cur sancti Patres exemplum illud hominis ubique sursum (quod aiunt) ac deorsum ad dispensationem Servatoris accommodant, siquidem ejus similitudinem non retinet, cujus exemplum est? THEOR. Proferunt illi sancti viri hoc de nobis ipsis exemplum, ad declarandum istud circa Emmanuelem mysterium, ut demonstrent, unum esse Christum, non duos, uti Nestorius aiebat, ut superius est indicatum: licet exemplum ipsum in altero non procedat. GEN. Quantum ergo prodesse videtur ad instituLom tuum, tantum de hoc exemplo admittis: quantum vero repugnat, rejicis. THEOR. Merito id quidem. Hoc enim Scriptura sacra in exemplis facere consuevit. Nimirum alicubi Servator noster ad discipulos suos inquit: Sequimini me, ac faciam vos piscatores hominum S. Ergo si exemplum per omnia servabimus, dicendum crit, apostolos e vita traxisse homines ad mortem. Bọc enim piscator facit; trahit pisces ad eorum interitum. Sed absit, ut ita de rebus christianis sentiamus. Rursus alio loco Scriptura de Christo dicit: Procumbens sopitus est instur leonis, et catuli leonini: quis excitabil`eum? Itaque nisi pie hujusmodi accipiamus, et ad sacræ Scripturæ scopum ca dirigamus, atque interpretando duntaxat eo referamus quo pertinent: non tantum in alsurditates, scd ctiam contumelias infinitas prola bemur.

THEORIANI GEN. Sapientissime loqueris. Verum uti tu dicis, exemplum hoc hominis eo tantum a sanctis Patris. bus usurpatum), ut ostendatur, quemadmodum ex anima et corpore unus homo constet, ita et Christum unum ex divinitate humanitateque constare: sie et ipse dicere possum, eos ad hoc sumere istud hominis exemplum, ut ostendant, perinde atque anima et corpus unam hominis naturam absolvant, uri sanctus Cyrillus loquitur, ita etiam ex divinitate atque humanitate naturam unam esse absolutam, nec in homine mutationem naturarum deinceps compositarum comitatain, nec in Christo. THEOR. Nisi prohibitum esset a sanctis Patribus, ne unam in Christo naturam, post factam unionem, dicamus: fortassis ausus fuisset aliquis itidem, ut tu dicis, hoc exemplum interpretari; licet ipsa rerum natura sic illud accipi non permittat, uti demonstrabitur. Nunc cum tales ac tot sancti viri boc prohibuerint tanquam sacrilegum (quæ, inquit divus ille Ambrosius, tantum sacrilegium iuferua vonuerunt?) ceu piuin recipere, hominis nulla mente præditi fuerit. GEN. Dixisti supra, ne ipsam quidem rerun naturam pati, ut sic accipiatur. Quidnam igilur est· 'impedimento? quove pacto naturá rerum in his adversatur? THEOR. Natura de universalibus et communibus dicitur, non de particularibus et individuis. Homb quiddam est universale. Nam de Petro, et Paulo, et. omnibus sigillatim hominibus prædicatur. Quapropler et una natura dicitur. Omnes enim homines ex anima ratione prædita et corpore constant, hominisque definitionem recipiunt, nimirum hane: Animal ratione præditum, mortale. Definitio vero naturam rei subjectæ demonstrat. Quam ob causam Individua propriam definitionem non habent. Chrislus autem nec universale, nec commune quiddam est. Una nimirum est hypostasis, una persona, quasique individuum. Non enim alii Christi sunt, ex divinitate atque humanitate constantes, de lis ut prædicetur. Eapropter una nequit esse natura. Nam particularis et individua natura reperiri nequit: sed omnis natura universalis est, deque pluribus dicitur. Non longe abeamus. Natura divina prædicatur de Patre, de Filio, et Spiritu sancto: itidemque angelorum natura de Michaelo, Gabrieli, et de caeteris: hominum denique, de Socrate, Pialone, de reliquis particulatim bominibus. Similiter et bos, et equus aliaque talia, de omnibus sub se individuis. Quoniam ergo natura'quiddam est universale, Christus autem quiddam universale non est, manifesto patet, homines recte sentientes nunquam dicturos unam naturam. Itaque cum et ab ipsa natura rerum, et a sanctis viris interdictum sit; non modo supervacaneum, sed nimis audax quoque mea fuerit opiniove, unam in Christo naturam dicere. GEN. Meum vero animum Cyrilli verberat auctoritas, cum ait: Una natura Sermonis incarnati. Ο ΚΑΘ. Σοφώτατα λέγεις. Αλλ' ώσπερ συ λέγεις, ότι είληπται τοῖς ἁγίοι, τὸ τοῦ ἀνθρώπου παράδει γμα πρὸς μόνον τὸ δεῖξαι, ὅτι ὥσπερ ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος άνθρωπος εἷς, οὕτως ἐκ θεότητος καὶ ἀν θρωπότητος εἷς Χριστός· οὕτω δύναμαι κἀγὼ εἰπεῖν, ὅτι εἰς τοῦτο παραλαμβάνουσι τὸ παράδειγμα τοῦ ἀνθρώπου, εἰς τὸ δεῖξαι, ὅτι ὥσπερ ψυχὴ καὶ σώμα μίαν ἀνθρώπου φύσιν ἀπετέλεσαν, ὥς φησιν ὁ ἅγιος Κύριλλος, οὕτω καὶ ἐκ θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος μία φύσις ἀπετελέσθη, καὶ οὔτε ἐν τῷ ἀνθρώπῳ τραπὴ τῶν ἑξῆς συντεθεισῶν φύσεων παρηκολούθη σεν, οὔτε ἐν τῷ Χριστῷ. Ὁ ΘΕΩΡ. Εἰ μὴ ἐκεκώλυτο παρὰ τῶν ἁγίων Πα τέρων, τὸ λέγειν μίαν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ μετὰ τὴν Ένωσιν φύσιν, ἴσως, ἂν ἐτόλμησέ τις καὶ οὕτως, ὡς σὺ φῂς, ἐκλαβεῖν τὸ παράδειγμα· κἂν ἡ τῶν πραγμάτων φύσις οὕτως αὐτὸ ἐκλαμβάνεσθαι οὐκ ἐπ, ὡς δειχθήσεται· νυνὶ δὲ τοσούτων και τηλικούτων ἁγίων, ὡς βλάσφημον, αὐτὸ κωλυσάντων (ποῖος ᾄδης. φησὶν ὁ θεῖος Αμβρόσιος, τοιαύτην βλασφημίαν ἐξή μεσεν;) ὡς εὐσεβές παραδέχεσθαι, ἀνθρώπου νοῦν οὐκ ἔχοντος, οὐδὲ φρένας, ἐστίν. Ὁ ΚΑΘ. Εἶπας άνω, ὅτι οὔτε ἡ φύσις τῶν πρα γμάτων οὕτως ἐξ ἐκλαμβάνεσθαι. Τί οὖν ἐστι τὸ κωλύον; καὶ πῶς ἡ φύσις τῶν πραγμάτων ἐν τού τοις ἀντίκειται; Ο ΘΕΩΡ. Η φύσις ἐπὶ τῶν καθόλου καὶ κοινῶν λέγεται, οὐκ ἐπὶ τῶν μερικῶν καὶ ἀτόμων. Ο οὖν ἄν θρωπος καθόλου ἐστί. Κατὰ γὰρ Πέτρου, καὶ Παύλου, καὶ πάντων τῶν κατὰ μέρος ἀνθρώπων κατηγορεῖται. Διὸ καὶ μία φύσις λέγεται. Πάντες γὰρ οἱ ἄνθρωποι ἐκ ψυχῆς λογικῆς εἰσι καὶ σώματος, καὶ τὸν ὅρον τοῦ ἀνθρώπου ἐπιδέχονται, ὅς ἐστι, Ζώον λογικών θνητόν. "Ο δὲ ὄρος τὴν φύσιν τοῦ ὑποκειμέ νου πράγματος δηλοῖ. Διὰ τοῦτο τὰ ἄτομα ἴδιον δρον οὐκ ἔχουσιν. Ο δὲ Χριστὸς οὐκ ἔστι καθόλου, οὐδὲ κοινόν· μία γὰρ ὑπόστασίς ἐστι, καὶ ἐν πρόσωπον, καὶ ἄτομον. Οὐ γάρ εἰσιν ἄλλοι Χριστοὶ ἐκ θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος, ἵνα κατ᾽ ἐκείνων κατηγορηθῇ. Διὸ οὐδὲ μία φύσις δύναται εἶναι. Μερικὴν γὰρ φύ σιν, καὶ ἄτομον, ἀμήχανον εὑρεῖν· ἀλλὰ πᾶσα φύ σις καθόλου ἐστὶ, καὶ κατὰ πλειόνων λέγεται. Εὐθὺς γὰρ ἡ θεία φύσις κατηγορείται κατὰ τοῦ Πατρός, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος.· καὶ ἡ τῶν ἀγγέλων φύσις, κατὰ Μιχαὴλ, και Γαβριήλ, καὶ τῶν λοιπῶν· καὶ ἡ τῶν ἀνθρώπων, κατά Σωκρά τους, καὶ Πλάτωνος, καὶ τῶν κατὰ μέρος ἀνθρώπων. Ομοίως καὶ βοῦς, καὶ ἵππος, καὶ τοιαῦτα, κατά πάντων τῶν ὑπ' αὐτὰ ἀτόμων. Ἐπεὶ οὖν ἡ φύσις καθόλου ἐστὶν, ὁ δὲ Χριστὸς οὐκ ἔστι καθόλου· πρό δηλον, ὅτι μία φύσις κατὰ τῶν εὐφρονούντων οὐκ ἂν ποτε ῥηθήσεται. Ἐπεὶ τοίνυν καὶ παρὰ τῆς φύ σεως αὐτοῖς τῶν πραγμάτων, καὶ παρὰ τῶν ἁγίων κεκώλυται, οὐ περιττόν μόνον, ἀλλὰ καὶ τολμηρὸν ἔμοιγε τέως δοκεῖ, μίαν φύσιν λέγειν ἐπὶ τοῦ Χρι στοῦ. ".. Ο ΚΑΘ. Κλονεί μου τὸν νοῦν ἡ χρῆσις τοῦ μακαγίου Κυρίλλου, ή λέγουσα, Μία φύσις τοῦ σαρκω

DISPUTATIO 1. Νίντος Λόγου. Πολλάκις γὰρ κατ' ἐμαυτὸν σκοπῶν, Naın saepenumero mecum ipse considerans, perspiοὐχ ἡδυνήθην νοῆσαι διὰ ποίαν αἰτίαν εἶπε μίαν φύσ σιν τοῦ σαρκωθέντος Λόγου. Κλονούμενος οὖν ὁ νοῦς μου, ὡς εἶπον, ἄνω καὶ κάτω ζητῶν ἀνάπαυσιν, ἵν᾿ οὕτως εἴπω, τοῖς ποσὶν αὐτοῦ, τελευταῖον συγκατα· τίθεται, λέγων· ὅτι Εἰ μὴ ἡβούλετο δηλῶσαι, ὅτι τοῦ λόγου καὶ τῆς σαρκὸς μία φύσις ἐστὶ, μετὰ τὴν ἔνωσιν, οὐκ ἂν τοῦτο εἶπεν. Οὐδεὶς γὰρ τῶν αἱρετικῶν εἶπε δύο φύσεις του Λόγου, ἵνα κατὰ τῆς ἐκείνου δόξης ὁ θεῖος οὗτος ἀνὴρ είποι μίαν φύσιν του λόγου. cere non potui quam ob causaın dixerit unam naturam Sermonis incarnati. Quapropter agitata mens mea, ceu dixi, sursumque deorsumque pedibus suis, ut ita loquar, requietem quærens, tandem in eam sententiam venit, ut diceret: Nisi voluisset indicare, naturam unam Sernionis et carnis esse post · unionem, nunquam hoc protulisset. Quippe nullas hæreticorum naturas duas Sermonis dixit, ut adversus illius opinionem divinus bic vir diceret daturam Sermonis uuam. Ὁ ΘΕΩΡ. Ἴσως οὐκ ἀνέγνως τὸν κατά 'Αρειανῶν τέταρτον λόγον τοῦ μεγάλου ᾿Αθανασίου· εἰ γὰρ ἀνέγνως, οὐδένα κλόνον ὁ νοῦς σου ἐκέκτητο. Εξεστι γὰρ ἐν ἐκείνῳ μαθεῖν, ὅτι ὁ ᾿Αρειος δύο φύσεις ἔλεγε τοῦ Λόγου, μίαν κτιστὴν, καὶ μίαν ἄκτιστον. Δέγει γὰρ ἐν τούτῳ τῷ λόγῳ ὁ μέγας οὗτος τῆς οἰκουμένης φωστήρ, Αθανάσιος• Ο μακάριος ᾿Αλέξανδρος ἐξέβαλε τῆς Ἐκκλησίας τὸν "Αρειον, βλασφημοῦντα ταῦτα· Οὐκ ἀεὶ ὁ Θεὸς Πατὴρ, οὐκ ἀεὶ ἦν ὁ Υἱὸς, καὶ ἐξ οὐκ ὄντων ἐστὶ καὶ αὐτὸς, καὶ κτίσμα, καὶ ἀρχὴν ἔχει τοῦ εἶναι. Ὅτε γὰρ ὁ θεὸς ἠθέλησεν ἡμᾶς δημιουργῆσαι, τότε πεποίηκεν αὐτὸν δι' ἡμᾶς· καὶ ἀφ' οὗ γέγονεν, ὠνόμασεν αὐτὴν Λόγον, καὶ Σοφίαν, καὶ Υἱόν· Λόγον μὲν, διὰ τὰ λογικὰ, & ἔκτισε· Σοφίαν δὲ, δι' οὓς ἐσόφισεν Τὸν δὲ, δι' οὓς υιοθέτησε. Προσετίθει δὲ, ὅτι ἔτε ρης ὁ ἐν τῷ Πατρὶ φύσει καὶ ἴδιος τῆς οὐσίας αὐτοῦ Λόγος καὶ σοφία, ἐν ᾧ τοῦτον πεποίηκε, καὶ ὅτι τη ιδία φύσει τρεπτός ἐστι, καὶ ὅτι κατὰ μετοχὴν καὶ αὐτὸς, ὡς οἱ δίκαιοι, λέγεται Θεός· ἀλλότριος ἐν τῆς φύσεως τοῦ Θεοῦ. Καὶ ὥσπερ ή κάμπη καὶ ὁ βροῦχος λέγονται δύναμις τοῦ Θεοῦ, οὕτω καὶ αὐτ τές. Καὶ ὅτι ὁ Πατὴρ ἀόρατός ἐστι τῷ Υἱῷ· ἀρχὴν γὰρ ἔχων ὁ Υἱός, οὐ δύναται γινώσκειν τελείως τὸν ἄναρχον. Καὶ οὐ μόνον οὐκ οἴδαμεν ἀκριβῶς τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν, ἀλλ' οὐδὲ τὴν ἑαυτοῦ. Ἐλήρει δὲ καὶ ἄλλα τοιαῦτα. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἐκ τοῦ μεγάλου Αθανασίου. Λέγωμεν δὲ καὶ ἡμεῖς, ἀπὸ διαφόρων ἁγίων ἀνελεξάμενοι, πόθενἐκεῖνος τὸ ἑαυτοῦ φλυά ρήμα ἐβεβαίου. Κατασκευάζων γὰρ τοῦτο, τὸ, ὅτι ἱπρός ἐστιν ὁ ἐν τῷ Πατρὶ Λόγος ἔμφυτος ὢν καὶ ίδιος τῆς οὐσίας αὐτοῦ; φησίν· ὅτι ὁ Χριστὸς εἴρηκε πρὸς τοὺς Ἰουδαίους· Οἶδα τὸν Πατέρα, καὶ τὸν λόγον αὐτοῦ τηρῶ λόγον ἐκεῖνον νοῶν, ὃν αὐτὸς norem ejus servo: quibus in verbis eum sermonem THEOR. Fortassis illius magni Athanasii librum adverens Arianos quartum non legisti. Quippe si legisses, nullam niens tua succussionen experiretur. Nam ex eo cognoscere licet, Arium tradidisse duas naturas Sermonis: quam creatam, et alteram increatam. Dicit enim în eo libro magnum illud lumen orbis Athanasius: Bealus ille Alexander Arium expulit Ecclesia, proferentem hæc sacrilega: Non semper Deus Pater, non semper erat Filius. ltem, de nihilo Filius est, et creatura est, et exsistendi principium habet. Nam cum Deus nos creare vellet, tane eum propter nos fecit: et ex quo factus fuit, appellavit eum Sermonem, et Sapientians, et Filium. Sermonem vel rationem, propter creata sermone rationeque prædita, quae condidit: Sapientiam, propter eos, quos erudiit: Flium, propter eos, quos adoptavil. Addebat etiam, alium esse in Patre a natura, et proprium substantiæ ipsius Sermonem ac sapientiam, in quo illum fecerit: quodque natura sua mutationi sit obnoxius, et per communicatio - hen, ut homines justi, Deus appelletur; alienus interim a Dei natura. Item ut erucam et bruchum, sic et ipsum potestatem Dei diči, Patrem quoque Filio inaspectabilem esse. Nam Filium, qui principium habeat, expertem principii non posse perfecte cognoscere. Nec tantum illum accurate Patris naturam non nosse, sed ne suam quidem. Hujasmodi alia quoque nugabatur. Et hæc quidem ex illo magno Athanasio. Dicamus et nos, quæ diversis ex Patribus excerpsimus, unde suum ille delirium confirmaverit. Probans enim, alium esse insitum Patri Sermonem, et ipsius substantiæ proprium, dixisse Christum ad Judæos aiebat: Novi Patrem, et, Serἔλεγεν ἔμφυτον· μὴ συνιών, ὅτι λόγον· ὁ Χριστὸς ἐνταῦθα τὸ θέλημα τοῦ Πατρὸς προσηγόρευσεν. Ετι ἔλεγεν εἰπεῖν τὸν Πατέρα πρὸς τὸν Υἱόν· Εκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐγέννησά σε. Καὶ ἀλλαχοῦ πρὸς τὸν ἐν Ἰορδάνῃ λαόν· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός. Καὶ ἐν τῇ μεταμορφώσει ὁμοίως. Ετά φησιν· Εἰ ὁ Πατὴρ διὰ λόγου ἐλάλει πρὸς τὸν γιόν, ἕτερος ὁ Λόγος ἂν εἴη παρὰ τὸν Υἱόν. Πρὸς τὴν δόξαν οὖν ταύτην διαμαχόμενος ὁ μέγας Αθα νάσιος, ἔλεγε μίαν φύσιν τοῦ Λόγου σεσαρκωμένην, καὶ οὐχὶ μίαν ἄκτιστον καὶ ἰδίαν τῆς οὐσίας τοῦ θεοῦ, καὶ ἄλλην κτιστὴν καὶ ἀλλοτρίαν. Εκεῖθεν * Psal. C:S, • Matth. 111, 17; xvi1, 5. intelligebat, quem insitum ipse dicebat; ignorans Christum hic sermonem vocare voluntatem Patris. Præterea dicebat, Patrem ad Filium hæc verba protulisse: De uiero ante luciferum te genui ". Et alibi ad populum, propter Jordanem: llic est filius meus dilectus. Et in transformatione similiter. Hioc aiebat: Si Pater per Sermonem ad Filium loquebatur, alius scilicet erit Sermo, quam Filius, Igitur adversus hanc opinionem magnus Athanasius ille dimicans, unam naturam Sermonis incarnatau dicebat, non mham increatam et Dei substantie propriam, aliam creatau et ab eadem alienam.

THEORIANI Atque hine beatus ille Cyrillus id verbum mutuatus, τοιγαρούν την χρήσιν λαβὼν ὁ μακάριος Κύριλλος, unam dixit naturam Sermonis incarnatam. Et hoc est, quod ait, uti Patres locuti sunt, Patres appellaus magnum illum Athanasium, et reliquos, qui se impio illi Ario opposuerunt, GEN. Plurimum mihi profuisti, mi frater: ignorabam enim, ex hæreticis aliquem hoc dixisse. Nune mens mea, perceptis magni Athanasii verbis, quietem adepta est. εἴρηκε μίαν φύσιν τοῦ Λόγου σεσαρκωμένην. Καὶ τοῦτό ἐστιν δ λέγει, ὡς εἶπον οἱ Πατέρες· Πατέρα; καλῶν τὸν μέγαν ᾿Αθανάσιον καὶ τοὺς λοιπούς· τοὺς κατὰ τοῦ δυσσεβοῦς ἀντιπαραταττομένους Αρείου. Ο ΚΑΘ. Πάνυ με ὠφέλησας, ἀδελφέ· ἡγνόουν γὰρ, ὅτι τις τῶν αἱρετικῶν, εἶπε τοῦτο. Καὶ νῦν ἠρέμησεν ὁ νοῦς μου, τὸ ῥήματα ἀκούσας τοῦ μετ γάλου ᾿Αθανασίου. Ο ΘΕΩΡ. Εχεις, αγιώτατε δέσποτα, περὶ τοῦ, ὅτι δύο φύσεις ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ ὀφείλομεν καὶ πιστεύειν καὶ ὁμολογεῖν, μαρτυρίας ἁγίων πολλάς· καὶ περὶ τοῦ, ὅτι μίαν φύσιν οὐ δεῖ λέγειν. Αλλα δὴ καὶ αἰτίαν ακήκοας, δι᾿ ἣν μίαν φύσιν εἶπον οἱ Πατέρες σεσαρκωμένην. Μηκέτι οὖν κόπους ἡμῖν THEOR. Habes, sanctissime domine, testimonia sanctorum hominum plura de eo, quod naturas das in Christo et credere debeamus, et confiteri; minimeque naturam unam in eo dicere. Quin et cau´en audivisti, propter quam Patres dixerint uam naturam incarnatam. Itaque nihil posthac negotii nobis de hoc facesses, scd malam in rem eat παρέξεις, ἀλλ' οἰχέσθω ἐς κόρακας τὸ μίαν φύσιν unius in Christo naturæ confessio. Nam ex ea non exiguum nascitur offendiculum. Nec ignorat magna Sanctitas tua, vocem aliquando aon malam, quæ male tamen ab aliquibus intelligeretur et exponeretur, rejectione dignam a Patribus esse judicatam. Qualis et Christiparæ vox est, Deiparæ Virgini tritura. Nam et Christiparam dicere poteramus. Christum enim peperit, Deum et hominem; quod ipsum nomen proprie denotat. Sed quod ejus nominis significatum a Nestorio nequiter acciperetur, veluti sacrilegum a sanctis hominibus repudiatum est. Debes ergo, sanctissime Domine, illam quoque vocem, judicaiam a sanctis sacrilegam (quæ tantum, ait Ambrosius, sacrilegium inferna vomnuerunt?) uti sacrilegam missam facere: nec judicium tuum illorum judicio firmius ducere, nec pati, tuum uti judicium pluribus occasionem offendiculi præbeat. GEN. Recte dicis. Sed date mihi quartæ synodi de lide definitionem. Quam cum ei obtulisseinus, ad quiete:n nos composituri discessimus. Postridie Gas diei, episcopus Cessuvii Joannes Syrus appulit; et intellecto Generalem Armeniorum, multoties habito cum Romanis colloquio, verbis eorum assentiri, jamque per omnia cum eis convenire (probat enim, aiebaut alii, quæ ab ipsis dicuutur, nihil affirmans extra sacras Scripturas a Romanis proferri: sed ex sanctis Patribus, quos ipsi quoque veneramur, suam eos doctrinam asserere ad Generalem ascendit, et: Quid hoc rei est, inquit, domine, quod de tua insigni sanctitate audio? Tune Romanis ertores Nes orii probantibus assentiris? GEN. Ego Romanis non assentior. Imno nec patriarchae Constantinopolitano, nec ipsi excclissimo supra omnes imperatori, vel propter dignitatem patriarchicam, vel majestatem imperatoriam paruissem, nisi veritatem ipse agnovissem. Eam vero negare nequeo, nec sanctis Patribus adversari posSUM. Respondit Generali SYRUS: Andivi te quoque naturas duas in Christo confessum esse. Nosti vero, Nes.orii nos opinionem sequi, si duas naturas conὁμολογεῖν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ. Σκάνδαλον γὰρ ἐκ τού του οὐ μικρὸν ἐκφύεται. Οὐκ ἀγνοεῖ δὲ ἡ μεγάλη άγιωσύνη σου, ὅτι ἐνίοτε λέξιν οὐ πάνυ φαύλην, φαύλως δὲ ὅμως παρά τινων νοουμένην καὶ ἑρμηνευομένην, ἀποβολῆς ἀξίαν ἔκριναν οἱ θεῖοι Πατέ ρες. Οἷόν ἐστι καὶ τὸ, Χριστοτόκος, ἐπὶ τῆς Θεοτό που λεγόμενον. Ηδυνάμεθα γὰρ καὶ Χριστοτόκον τὴν Θεοτόκον καλεῖν. Χριστὸν γὰρ ἐγέννησε Θεὸν καὶ ἄνθρωπον· τοῦτο γὰρ δηλοῖ κυρίως τὸ ὄνομα. ᾿Αλλὰ διὰ τὸ κακῶς ἐκλαμβάνεσθαι παρὰ τοῦ Νεο στορίου τὸ σημαινόμενον τοῦ ὀνόματος, ὡς βλάσφη μὲν ἀπεδοκίμασται παρὰ τῶν ἁγίων τὸ ὄνομα. Δεν οὖν σε, ἁγιώτατε δέσποτα, τὴν παρὰ τῶν ἁγίων βλάσφημον κριθεῖσαν λέξιν (ποῖος ᾄδης τοιαύτην βλασφημίαν ἐξήμεσε; φησὶν ὁ θεῖος Αμβρόσιος) ὡς βλάσφημον ἀποπέμπειν, καὶ μὴ τῆς ἐκείνων κρί σεω; βεβαιοτέραν ἡγεῖσθαι τὴν σὴν, καὶ σκανδάλου πρόφασιν πολλοῖς γενέσθαι τὴν κρίσιν σου. Ο ΚΑΘ. Εὖ λέγεις. ᾿Αλλὰ δότε μοὶ τὸν περὶ τῆς πίστεως ὅρον τῆς τετάρτης συνόδου. Καὶ δόντες ἡμεῖς τὸν ὅρον αὐτῷ, ἀπήλθομεν ἀναπαυσόμενοι. Τῇ ἐπαύριον κατέλαβεν ὁ ἐπίσκοπος Κισσονυίας Ἰωάννης ὁ Σύρος· καὶ ἀναμαθών, ὅτι ὁ Καθολικὸς τῶν ᾿Αρμενίων διαλεχθεὶς πολλάκις μετὰ τῶν Ῥω μαίων, πείθεται τοῖς λόγοις αὐτῶν, καὶ ἤδη συνέρ χεται εἰς πάντα αὐτοῖς (ἐπαινεῖ γὰρ τὰ παρ' ἐκεί νων λεγόμενα, λέγων· οὐδὲν ἔξω τῶν θείων Γραφών ἡμῖν λέγουσιν, ἀλλὰ ἀπὸ τῶν ἁγίων, οὓς καὶ ἡμεῖς σεβόμεθα, τὸν οἰκεῖον λόγον κατασκευάζουσιν), ἀνῆλθεν εἰς τὸν Καθολικὸν, καὶ λέγει αὐτῷ; ΤΕ τοῦτο, δέσποτα, ὅ περὶ τῆς μεγάλης αγιωσύνης σου ἀκούω; "Ρωμαίοις τα τοῦ Νεστορίου φρονοῦσι πείθη; Ο ΚΑΘ. Εγώ Ῥωμαίοις οὐ πείθομαι· ἀλλ' οὐδὲ τῷ πατριάρχῃ τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἢ αὐτῷ τῷ ὑψηλοτάτῳ βασιλεῖ παρὰ πάντας, διὰ τὸ πατρι αρχικόν, ἢ διὰ τὴν βασιλείαν αὐτὴν, εἰ μὴ αὐτὸς ἐγνώσκειν τὸ ἀληθές. Τὴν ἀλήθειαν δὲ οὐκ ἰσχύω ἀρνήσασθαι, οὐδὲ τοῖς ἁγίοις Πατράσι δύναμαι ένα τιφέρεσθαι. Ο ΣΥΡΟΣ εἶπε πρὸς τὸν Καθολικόν Ακήκι, ὅτι δύο φύσει, καὶ αὐτὸς ὡμολόγησας ἐπὶ τοῦ Χρ στοῦ. Οίδας γὰρ ὅτι ἐὰν δύο φύσεις ομολογήσωμεν,

DISPUTATIO 1. Νεστοριανισομεν· καὶ ἔσται ἡμῖν ἀντὶ Τριάδος τε- fleamur; et pro Trinitate quaternionem propter τρὰς ἡ Τριάς, διὰ τὴν προσθήκην τῆς ἑτέρας φύ σεως. Ο ΚΑΘ. Χθες, καὶ πρὸ ταύτης, καὶ σχεδόν τὴν ὅλην ἑβδομάδα ταύτην πλεῖστον κεκοπιάκαμεν, καθ' ἑκάστην ἡμέραν διαλεγόμενοι. Σήμερον δὲ καὶ αύριον βουλόμεθα σχολάσαι, καὶ ἐν ἀνέσει εἶναι. Μετά γοῦν τὴν τρίτην ημέραν, εἰ κελεύεις, ἔσο μεθ' ἡμῶν εἰς τὴν διάλεξιν, καὶ ὁ ἂν ᾖ παριστάμε νόν σοι, εἰπέ· καὶ ἡμεῖς ἡδέως ἀκουσόμεθα. naturæ alterius accessionem habituros. GEN. Heri, ac nudiustertius, propeque tolam hanc septimanam, plurimum laboravimus, quotidie colloquentes. Holie vero, et cras, quiescere volumus, animumque remittere. Post triduum vero, si placet, nobiscum aderis in colloquio; quodque tibi ad animum acciderit, dices, uos quidem id libenter audiemus. Cæterum ubi advesperasset, accessit ad Theoriamum doctor Barlan, nescieute Generali, et ait: Episcopus ille Syrus, et noster Generalis, totam hodie diem inter se collocuti sunt de una, duabusque naturis. Tum Theorianus: Vellem, ait ad Bartanem magistrum, quænam illa sint, quæ ille Syrus ad dogmatis sui probationem diral, cognoscere. Bartan vero: Nihil, inquit, ultro citroque nostrum ad Generalem protulit, nisi boc: Si duas in Christo naturas dixerimus, non Néstoriani duntaxat erimus, sed et quaternionem loco Trinitatis in divinitate conftebiuur, propter nature allerius accessionen. Tum Bartani Theorianus: Εt quibus, ait, probationibus hoc demonstrabat? Nec auctoritatibus, inquit Bartan, nec syllogisinis orationem siam probabat; sed tantum ita contentiose ac inconsiderate voces confusas effundebat, ut sacerdotibus suis aliquid dicere videretur. Theorianus vero Bartanem interrogans: Quid, ait, Generalis að ista dixit? Dixit, inquit Bartan, tota ista septimɔna plurimum laboratum esse, quotidianis collocutiónibus habitis: nunc aliquot diebus labores remittendos: Ubi vero colloquium denuo inchoabimus, inquit, ipse nobis adesto, si placet, ac quidquid ad animum tibi acciderit, dicito: nos quidem id libenter audiemus. Εσπέρας δὲ καταλαβούσης, ἦλθεν ὁ διδάσκαλος Βαρτάν πρὸς τὸν θεωριανόν, λάθρα τοῦ Καθολικοῦ, καὶ λέγει αὐτῷ Ὁ Σύρος ἐπίσκοπος, καὶ ὁ Καθολικὸς ἡμῶν, διελέχθησαν ὅλην τὴν ἡμέραν σήμερον περὶ τῆς μιας φύσεως, καὶ τῶν δύο. Ὁ δὲ θεωριανὸς εἶπε πρὸς Βαρτὰν τὸν διδάσκαλον· Ηθελον μαθεῖν, τίνα εἰσὶν, ἃ λέγει ὁ Σύρος εἰς κατασκευὴν τοῦ οἱχείου δόγματος. Ὁ δὲ Βαρτάν εἶπεν· Οὐδὲν ἄλλο πρὸς τὴν Καθολικὸν ἄνω καὶ κάτω ἔλεγεν, εἰ μὴ ὅτι ἐὰν εἴπωμεν δύο φύσεις ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, οὐ μόνον Νεστοριανοὶ ἐσόμεθα, ἀλλὰ καὶ τετράδα ἀντὶ τῆς Τριάδος ἐπὶ τῆς θεότητος ὁμολογήσομεν, διὰ τὴν προσθήκην τῆς ἑτέρας φύσεως. Εἶπε δὲ πρὸς τὸν Βιρτὰν ὁ Θεωριανός, Τίσι κατασκευαῖς ἀπεδείχους τοῦτο; 'Ο δὲ Βαρτὰν εἶπεν· Οὔτε ἀπὸ χρήσεων, οὔτε ἀπό συλλογισμῶν κατεσκεύαζε τὸν οἰκεῖον λόγον, ἀλλὰ μόνον οὕτω φιλονείκως καὶ ἀπροσέκτως Ιρρήγνυς φωνὰς ἀτάκτους, ὥστε δόξαι τοῖς ἱερεῦσιν αὐτοῦ λέγειν τι. Ηρώτησε δὲ τὸν Βαρτὰν ὁ θεωρια - νός· Τί πρὸς ταῦτα εἶπεν ὁ Καθολικός; Ο δὲ ἔφη, Εἶπεν αὐτῷ, Τὴν ὅλην ἑβδομάδα ταύτην πλεῖστον κεκοπιάκι μεν διαλεγόμενοι καθ' ἑκάστην ἡμέραν· καὶ νῦν βουλόμεθά τινας ἡμέρας ἐν ἀνέσει εἶναι. Ὅταν δὲ πάλιν ἀρξόμεθα τῆς διαλέξεως, ἔσω μεθ' ἡμῶν, εἰ κελεύεις, καὶ εἰπὶ, ὁ ἂν ᾖ σοι παριστά μενον, καὶ ἡμεῖς ἡδέως ἀκουσόμεθα. Post aliquot dies arcessiti, ascendimus in cœnaculum ubi nuper quoque collocuti eramus. Invenimus autem Syrum illum episcopum ad dextrum generalis latus assidentem, et Armenios episcopos sedentes singulos suo loco. Cumque nos ad sinistram Generalis, pro more considere jussi fuissemus, deinde consedissent et episcopl (quippe primas in 'consessu nobis offerebant), 'multo tempore nihil Καὶ μεθ' ἡμέρας τινάς, μετακληθέντες, ἀνέβη μεν εἰς τὸ ὑπερῷον, οὗ καὶ πρώην διελεγόμεθα. Εὗρομεν δὲ τὸν Σύρον ἐπίσκοπον ἐν τῷ δεξιῷ μέρει καθήμενον τοῦ Καθολικοῦ, καὶ τοὺς ᾿Αρμενίους ἐπισκόπους ἕκαστον ἐν τῷ τόπῳ αὐτοῦ. Καθεσθέν των οὖν ἡμῶν ἐν τοῖς ἀριστεροῖς μέρεσι τοῦ Καθολικοῦ, κατὰ τὸ σύνηθες, εἶτα τῶν ἐπισκόπων καθεσθέντων (προστίμων γὰρ ἡμᾶς εἰς τὸ κάθισμα), οὐδεὶς οὐδενὶ περὶ οὐδενὸς ἐλάλει μέχρι πολλού, omnino quisquam ad alterum ulla de re proferebat, ἀλλὰ κοινὴ ἐγένετο σιωπή. Ὡς οὖν ὥρα παρῆλθε κλείστη, εἶπεν ὁ Θεωριανὸς πρὸς τὸν Καθολικόν Ήκουσα, ὅτι εἰσί τινες, οἱ λέγουσιν, ὅτι ἐὰν ὁμου λογήσωμεν δύο φύσεις ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, οὐ μόνον ότι Νεστοριανισομεν, ἀλλὰ καὶ ἀντὶ Τριάδος τετράδα κηρύξομεν. Καὶ θαυμάζω, πῶς οὐκ ἠδυνήθησαν οἱ ταύτα λέγοντες συνεδεῖν, ὅτι Νεστόριος οὐ διὰ τὸ λέγειν δύο φύσεις, καθηρέθη (τοῦτο γὰρ λαμπρᾷ καὶ διαπρυσίῳ φωνῇ πάντες οἱ θεοφόροι Πατέρες κη ρύττουσιν· ὁ μὲν ἅγιος Κύριλλος· Δύο τὰς φύσεις είναι φαμεν· ὁ δὲ Θεολόγος Γρηγόριος φύσεις δύο, teb; καὶ ἄνθρωπος· καὶ οἱ λοιποὶ πάντες, ο; σοι παρήγαγον μάρτυρας ἀνωτέρω)· ἀλλὰ διὰ τὸ λέγειν sed commune silentium erat. Igitur ubi jam plurimum temporis præteriisset, his verbis Generalem Theorianus allocutus est}: Audivi quosdam esse, qui dicant, si duas in Christo naturas confiteamur, non modo nos futuros Nestorianos, sed etiam Trinitatis loco quaternionean praedicaturos. Ac miror equidem quonam pacto, qui hæc dicunt, perspicere non potuerint, minime Nestorium propterea depositum fuisse, quod duas naturas diceret (hoc enim illustri ét clara voce divini Patres universi prædicant. Cyrillus quidem his verbis: Duas naturas esse dicimus; Gregorius vero Theologus: Naturæ duæ, Deus et homo; Cate lerique omnes, quos antea tibi produxi lestes):

THEORIANI .' τὴν θείαν, καὶ ἰδίᾳ καὶ ἀνὰ μέρος τὴν ἀνθρωπίνην. Διὸ καὶ δύο υἱοὺς, καὶ δύο χριστοὺς ὁ ἐμβρόντητος ἐδογμάτιζεν· ἄλλον υἱὸν, τὸν ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρός· καὶ ἄλλον τὸν ἐκ τῆς Παρθένου παραληρῶν. Διὰ τοῦτο καὶ Θεοτόκον τὴν ἁγίαν Παρθένων καλεῖν οὐχ ἡβούλετο, Οτι δὲ τὴν ἔνωσιν οὐχ ὡμολόγει Νεστόριο, δηλεί ὁ ἅγιος Κύριλλος ἐν τῇ πρὸς Εὐλόγιον ἐπιστολή γράφων ἐπὶ λέξεως οὕτως· Ἐπὶ Νεστορίου, καν λέγει δύο φύσεις, την διαφορὰν σημαίνων τῆς σαρκὸς καὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου (ἑτέρα γὰρ ἡ τοῦ Λόγου φύσις.· καὶ ἑτέρα ἡ τῆς σαρκός· ἀλλ' οὐκ ἔτι τὴν Ένωσιν ὁμολογεῖ μεθ' ἡμῶν. Ἡμεῖς γὰρ ἐνώσαντες ταῦτα, ένα Χριστόν, ένα Υιόν, ένα Κύριον ομολογοῦμεν. Περὶ δὲ τοῦ λέγειν, ὅτι τετρὰς ἡ Τριάς ἔσται, εἰ δύο φύσεις ὁμολογήσομεν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, ἀρκέσει ἡμῖν εἰς ἀπολογίαν ὁ ἐν ἁγίοις ᾿Αθανάσιος ἐν τῇ πρὸς Ἐπίκτητον τὸν ἐπίσκοπος Κορίνθου ἐπι στολῇ, τάδε κατὰ ῥῆμα διεξιών· Ἐρυθριάσουσι δὲ μεγάλως, οἱ κἂν ὅλως ἐνθυμηθέντες δύνασθαι ἀντὶ Τριάδος γενέσθαι τετράδα, εἰ λέγοιτο ἐκ Μαρίας εἶναι τὸ σῶμα. Ομοούσιον μὲν γὰρ (φασὶν ἐὰν εἴπωμεν τὸ σῶμα τῷ λόγῳ, μένει ἡ Τριά, οὐδὲν ξένον, εἰς αὐτὴν εἰσφερομένου τοῦ Λόγου. Αν δὲ ἀνθρώπινον εἴπωμεν τὸ ἐκ Μαρίας σῶμα, ἀνάγκη ξένου ὄντος κατ' οὐσίαν τοῦ σώματος, προσθήκην γίνεσθαι. Ταῦτα οὕτω λέγοντες, οὐ νοοῦσιν, ὅπως ἑαυτοῖς περιπίπτουσι. Καὶ γὰρ κἂν μὴ ἐκ Μαρίας λέγωσι τὸ σῶμα, ἀλλὰ ὁμοούσιον αὐτῷ τῷ λόγῳ, οὐδὲν ἧττον ὅπερ ὑποκρίνονται, μὴ ἄρα ώσπερ φρο νοῦντες νομισθώσι, τοῦτο κατὰ τὴν αὐτῶν ἔννοιαν δειχθήσονται, λέγοντες τετράδα. Ωσπερ γὰρ ὁ γιος κατὰ τοὺς Πατέρα; ὁμοούσιος ὢν τῷ Πατρὶ οὐκ ἔστιν αὐτὸς ὁ Πατήρ, ἀλλὰ Υἱὸς πρὸς τὸν Πατέρα λέγετα: ὁμοούσιον, οὕτω τὸ ὁμοούσιον σῶμα τοῦ Λόγου οὐκ ἔσται αὐτὸς ὁ Λόγος, ἀλλ᾽ ἕτερον πρὸς τὸν Λόγον. Ετέρου δὲ ὄντος ἔσται κατ' αὐτοὺς ἡ ἁγία Τριάς τετράς. Οὐ γὰρ ἡ ἀληθινὴ, καὶ ὄντως τελεία καὶ ἀδιαίρετος Τριάς δέχεται προσθήκην, ἀλλ' ἡ παρὰ τούτων ἐπινενοημένη. Καὶ πῶς ὅτι Χριστιανοί, οἱ ἕτερον παρὰ τὸν ὄντα Θεὸν ἐπινοούν τες; Πάλιν γὰρ καὶ ἐν τῷ ἑτέρῳ αὐτῶν σοφίσματι τὴν ἀφροσύνην αὐτῶν ἔξεστι καθορᾷν. Εἰ διὰ τὸ εἶναι καὶ λέγεσθαι ἐν ταῖς Γραφαῖς ἐκ Μαρίας sed quod liceret naturas duas invicem separatas, δύο φύσεις ἀλλήλων κεχωρισμένας, ἰδίᾳ καὶ ἀνὰ μέρος divinaņu seorsum, itidemque seorsum bumanam. Eapropter et duos filios, et duos Christos esse, fanaticus ille statuebat: alium Filium esse deliraus, qui ex Deo et Patre sit; alium qui ex Virgine. Quam ob causam et sanctam illam Virginem vocare Deiparam nolehat. Quod autem minime Nestorius unionem confessus sit, sanctus ille Cyrillus in epistola ad Eulogium his ipsis verbis ostendit: Sic et in causa Nestorii; quamvis duas naturas, discrimen carnis et Sermonis indicans, dicat (alia namque natura Sermonis est, alia caṛnis), unionem tamen nobiscum non confitetur. Nos enim his unitis, unum Christum, unum Filium, unum Dominum confitemaur. Ad id vero, quod subjicitur, Trinitaten fore quaternionen, si duas naturas in Christo confica mur, pro nobis sanctus ille vir Athanasius satisfaciet, cujus in epistola ad Epictetum Corinthi episcopum hæc ipsa verba sunt: Insigni pudore atlicientur, qui vel sola cogitatione putarunt, posse pro Trinitate fieri quaternionem, si corpus esse de Maria dicatur. Si corpus, inquiuat, unius esse substantiæ dicamus cum Sermione, Trinitas manet Trinitas, quod hæc ratio nihil ei peregrinum inferat. Sin humanum dicamus illud ex Maria corpus, necesse est, aliquid Trinitati accedere; quod corpus illud secundum substantiam ab ea sit alienum. Hæc cum ita dicunt, non cogitant quo pacto seipsos evertant. Nam si maxime corpus ex Maria non case dicant, sed ejusdem cum Sermone substantiæ: nihilominus quod vereri se simulant, ne sentire videantur, id ipsum cos juxta sententiain suam dicere coustabit, uimirum esse quaternionem. Quippe sicuti filius, securium doctrinam Patrum, ejusdem exsistens cum Patre substantia, non ipse Paler est, sed Filius cum Patre consubstautialis dicitur: ita et illud consubstantiale Sermoni corpus non erit ipse Sermo, sed aliud quiddam cum Sermone. Si aliud quiddam est, sane secundum ipsos sacrosancta Trinitas erit quaternio. Nam vera planeque perfecta, et expers illa divisionis Trinitas nullam recepit accessionem: sed ista ab eis excogitata Trinitas. Et quo pacto Christiani erunt, qui aliura præter verum Deum excogitant? Rursus et in altero sophismate stoliilitatem ipsorum perspicere ἀνθρώπινον τὸ σῶμα τοῦ Σωτῆρος, νομίζουσιν ἀντὶ ficet. Si propterea, quod sit atque dicatur in sacris Litteris humanim ex Moria corpus Servatoris, pro Trinitate quaternionem dici putant, velut accessione facta propter corpus'; multum sane falluntur ere.- tum exæquantes Opifici, et existimantes aliquid accede divinitati posse; ignorant denique, nou ut aliquid accederet divinitati Sermonem factum esse carnem; sed ut genus humanum redimeret. Quinam igitur opinantur assumptum a Sermone corpus, et vivificatum, necessionem aliquam ad divinitatem Sermoni afferre? Nam potius ei quod humanum erat, magoa contigit accessio de Sermonis cum eo societate ac unione. Quippe de mortali factum est immortale, de animali factum est spirituale, de terra ortum supra Τριάδος τετράδα λέγεσθαι, ὡς προσθήκης γινομένης διὰ τὸ σῶμα, πολὺ πλανώνται, τὸ ποίημα ἐξισοῦντες τῷ ποιητῇ, καὶ ὑπονοοῦντες δύνασθαι τὴν θεότητα προσθήκην λαμβάνειν· καὶ ἡγνόησαν, ὅτι οὐ διὰ προσθήκην θεότητος γέγονε σαρξ ὁ Λόγος, ἀλλ᾽ ἵνα τὸ ἀνθρώπινον γένος λυτρώσηται. Πῶς οὖν εἴονται τὰ διὰ τοῦ Λόγου ληφθὲν σῶμα καὶ ζωοποιτ θέν, προσθήκην εἰς θεότητα τῷ λόγῳ ποιεῖν; Μάλ λον γὰρ αὐτῷ τῷ ἀνθρωπίνῳ προσθήκη μεγάλη. γέγονεν ἐκ τῆς τοῦ Λόγου πρὸς αὐτὸ κοινωνίας τε καὶ ἑνώσεως. ᾿Απὸ γὰρ θνητοῦ γέγονεν αθάνατον, καὶ ψυχικὸν ὀν γέγονε πνευματικὸν, καὶ ἐκ τῆς γῆς γενόμενον τὰς οὐρανίας υπερέβη πύλας. Η μέντοι Τρις καὶ λαβώντος ἐκ Μαρία; σώμα του λόγου.

DISPUTATIO I. Τριάς ἐστιν, οὐ δεχομένη προσθήκην, οὐδὲ ἀφαίρεσιν, caelestes portas evasit. Trinitas quidem certe Triἀλλ' ἀεὶ τελεία ἐστὶ, καὶ ἐν Τριάδι μία θεότης για νώσκεται. Καὶ οὕτως ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ εἰς Θεὸς κηρύττεται ὁ τοῦ Λόγου Πατήρ. ᾿Ακήκοας πῶς δ μακάριος Αθανάσιος ζήλου πνέων ἐνθέου καθάπτεκαὶ τῶν λεγόντων ὁμοούσιον τῷ. Λόγῳ τὸ σῶμα; Ἐρυθριάσουσι, φησί. Καὶ πάλιν· Οὐ νοοῦσιν, όπως ἑαυτοῖς περιπίπτουσι. Καὶ αὖθις· Τὴν ἀφροσύνην αὐτῶν ἔξεστι καθορᾷν. Καὶ ἀνοήτους καὶ ἄφρονας αὐτοὺς ἀποκαλεῖ. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν ὁ ἱερὸς ᾿Αθανάσιος. Ἡμεῖς δὲ ἀπελέγξομεν καὶ ἄλλως, εἰ δοκεί, τὴν ἐκείνων ἀσέβειαν. Ὁ ΚΑΘ. Ἐμοὶ τέως δοκεῖ, μὴ δεῖσθαι πλείονος ἐλέγχου εἰς τὸ γνωρισθῆναι τὸ τοιοῦτον ὀλίσθημα. Ο γὰρ τῷ ἁγίῳ ᾿Αθανασίῳ πεισθῆναι μὴ βουληθείς, είγε τέως τῆς τῶν Χριστιανῶν μοίρας τυγχάνει ὤν, τοσαῦτα καταβοήσαντι τῆς ἀνοίας τῶν ὁμοούσιον τῷ λόγῳ τὸ σῶμα φληναφούντων, καὶ τετράδα ἀντὶ Τριάδος την Θεότητα γίνεσθαι ληρωδούντων, οὐκ οἶδα τίνι τῶν ἐπὶ γῆς νῦν ὄντων ἀνα θρώπων πεισθήσεται. Πλὴν ἐπεὶ πολλοὶ ἢ οὐδ᾽ ὅλως ἀναγινώσκουσι τὰς θείας Γραφάς, ἢ ἀναγινώσκουσι μὲν, πλὴν ἀλλὰ παρέργως, καὶ οὐκ ἐπιμελῶς· καὶ διὰ τοῦτο τὸν ἐν βάθει νοῦν αὐτῶν ἀγνοοῦσιν· εἴ σου δοκεῖ καὶ δύνασαι καὶ ἄλλως τὴν ἐκείνων ἐλέγξαι πλάνην, εὖ ἔσῃ ποιῶν, καὶ φίλον Θεῷ, καὶ ἡμῖν καὶ παθύμιον. Ὁ ΘΕΩΡ. Πολλοὶ τοῦ χαιρεκάκου καὶ μισανθρώτου Σατάν μαθηταὶ γεγόνασιν ἢ μᾶλλον ὄργανα εἰς ἀπώλειαν πολλῶν, οἷος ἦν ὁ θεήλατος Σέβηρος, δ τοῦ θρόνου τῆς ᾿Αντιοχείας κρατήσας τυραννικώς, ᾶς μὴ φοβηθεὶς τὴν φάσκουσαν ἐντολὴν, Επικατά ματος ὁ πλανῶν τυφλὸν ἐν ὁδῷ, πλείστους τῆς εὐ θείας ἀποπλανήσας ὁδοῦ, εἰς βάραθρον, ἀπωλείας ἐλεεινῶς κατεκρήμνισε, τούμπαλιν ὀφείλων ποιεῖν, ἐκ τῆς πλάνης επιστρέφειν πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Τοῦτο γὰρ ἀπῄτει καὶ ἡ προεδρία αὐτοῦ. Ὁ δὲ ἐκ τῆς ἀκοῆς αὐτοῦ, πολλῷ δὲ πλέον ἐκ τῆς καρδίας τὰ ἐντάλματα τοῦ Θεοῦ ἀπωσάμενος, τὰ ούτωσίπως &ακελευόμενα· Πορεύεσθε διὰ τῶν πυλών μου, καὶ ἐδοποιήσατε τῷ λαῷ, καὶ τοὺς λίθους ἐκ τῆς που διαρρίψατε· λίθους, οὐ πρὸς οἰκοδομὴν τοῦ ζώντος ναού, πρὸς πτῶσιν δὲ μᾶλλον, καὶ πρόσω κομμα πολλῶν, ἐμβαλεῖν ἐν τῇ ὁδῷ τῆς ζωῆς ἀφρόνως ἐσπούδασε, καὶ διὰ λόγου καὶ διὰ γραφῶν μίαν φύσιν τοῦ Ἐμμανουὴλ ἐδογμάτισε· δεδοικώς μή πετρες ἀντὶ τριάδος γένηται ἡ Τριάς· οὐκ ἐννοῶν, ὡς ἔοικεν, ο άθλιος, ὅτι τὸ τριάς πρόσρημα οὐκ ἔστι τῆς φύσεως σημαντικόν, ἀλλὰ τοῦ ποσοῦ τῶν Αποστάσεων. Πῶς οὖν ἐκεῖνος συνῆγε τετράδα, ἡμῶν μὴ ὁμολογούντων ὑπόστασιν ἀνειληφέναι· τὸν τοῦ Θεοῦ λόγον, ἀλλ' ἐν ἑαυτῷ ὑποστήσασθαι τὸ ἡμέτερον; Καὶ μίαν ὑπόστασιν, καὶ ἕνα Υἱὸν δογματιζόν των τον Εμμανουήλ; Εἰ μὲν οὖν ὁ καινὸς θεολόγος τρεῖς φύσεις ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος ὁμολογεῖ, εἶτα 4' Jenem. L, 26. PATROL. GR. CXXXIII. nitas est, etiamsi Sermo corpus ex Maria sumpserit, nullam nec accessionem admittens, nec diminatioę – nem sed perfecta semper est, et una in Trinitǎto Divinitas agnoscitor. Atque hoc modo Deus unus in Ecclesia prædicatur, Pater ille Sermonis. Audis quo pacto beatus Athanasius, divinum quendam zelum. spirans, cos tangat, qui corpus ejusdem csse subslantis cum Sermone dicunt, Pudore afficientur, ait; item: Non cogitant quo pacto seipsos evertant. Et rursus Stoliditatem ipsorum perspicere licet. Insipientes et stultos vocat. Et hæc quidem Athanasius. Nos autem alio quoque modo, si placet, impietatem eorum redarguemus. + GEN. Mibi sane videtur, ad ejusmodi erroris agnitionem, non esse opus ampliori refutatione. Nam qui assentiri sancto viro Athanasio non vult, modo Christianus est, tantopere occlamanti eorum vesaniæ, qui corpus ejusdem esse cum Sermone substantiæ nugantur, et quaternionem in Divinità'e loco Trinitals, feri somniant: cuinam mortalium, nunc in terris exsistenti, sit assensurus, equidem non video. Quia tamen complurés, aut omnino Litteras sacras non legunt, aut legunt illi quidem, sed aliud quasi agentes, non studiose; qua de causa mentem earum intimam ignorant: recte feceris, et acceptum Deo, nobisque gratum præstiteris, si er rorem eorum confutaveris; modo id tibi placeat, et alia facere via possis. THEOR. Multi Satanæ, qui malis oblectatur, et genus humanum odit, exstitere discipuli, vel instrumenta potius, ad multorum perniciem. Qualis erat abominabilis ille Severus, qui Antiochia thronuu per tyrannidem obtinuit. Is minime præceptum illud reveritus, quo dicitur: Exsecrabilis, qui in itinere cæco causai erroris præbet, plurimos in errorem a recta devocatos via, in perniciei barathrum miserabiliter præcipitavit; cum facere diversum de beret, nimirum ab errore ad veritatem divertere. Quod quidem et præsulatus ipsius ab co requirebat. Verum et ab auribus, et multo magis a corde rejectis Dei mandatis, quæ ita præcipiunt Per portas meas ingredimini, et iter populo siernite, deque via lapides amovete", id operam dedit, ut non ad structuram illius vivi templi, sed potius ad rui nam et offensionem plurium, lapides in via vitæ per infamiam spargeret, adeoque verbis et scriptis naturam Emmanuelis unain tradidit; veritus n8 Trinitatis loco quaternio fieret; haud cogitans miser, uti quidem videtur, noinen Trinitatis non labere significationem naturæ, sed numeri personarum vel hypostasium. Quo igitur modo collegit ille quaternionem, cum nos minime confiteamur Dei Sermonein assumpsisse hypostasin,sed nostrum illud in seipso constituisse? adeoque statuamus, Einmanuelem esse unam bypostasin, et unum Filium? Quod si novus ac vanus ille theologus tres naturas

THEORIANI in sancta Trinitate conftetur, deinde natura Eu- τὴν πρὸς ἡμῶν ὁμολογουμένην ἀνθρωπίνην φύσιν ἐ manuelis humana, quam nos confitemur, ad suas illas tres naturas adjuncta, pro Trinitate quater. nionem fieri concludit: optime, id quidem facit. Quippe seipsum artificiose periteque separat ab uno solo Deo, et ad opinionem de pluribus diis deflectit. Sin unam divinitatis naturam et ipse confitetur, duasque naturas in Christo: undenam ei naturarum quaternio proficiscatur, scire nequeo. Nec item fieri potest, ut Trinitate quaternionem lypostasium, · absque alterius hypostasis accessione cogitemus. His dictis, oculos Generalis in Syrum illum episcopum conjecit. Cunique videret eum vultu in terram defixo, nequaquam suspicere, conversus ad Theorianum, innuebat ei, Syrum uti aspiceret. Αὶ Al is, Syrunt intuitus, subrisit; et ad Generalem ait: Est, domine, quod insiguem sanctitatem tuam interrogem; teque obsecro me tibi grave sit ejus indicare solutionem. GEN. Si Deus intellectum ejus mihi dederit, non gravabor illam tibi exponere. THEOR. Sint hic, velut in hypothesi, tria igne potiora, quæ tamen unius natura sint, auri scilicet, Si horum unum in ignem conjecero, plane ignitum illud duarum naturarum erit; ignis, inquam, et anri. Deinde hoc unito reliquis duobus necdum ignitis, interrogo, quotnam siut hæc iguila? Triane, ceu prius? an propter ignis naturam facta sunt quatuor? GEN. Hujus interrogationis solutionem exponat Joannes religiosissimus episcopus Cessunii. THEOR. Quid vero sanctitatis tuæ prudentia dicit? Ignisne natura numeruun sive quantitatem trium illorum auxit, annon? GEN. Mihi quidem non auxisse videtur. THEOR. Atqui prius hæc tria unius erant natı- ·ræ, nunc in uno duæ naturæ conspiciuntur. GEN. Hoc quoque in confesso est. THEOR. Non igitur est necesse, trinitatem illorum ignis vi petiorum, feri quaternionem, propter alteram illam naturám, videliect ignis? GEN. Non est necesse. THEOR. Ineptiuut ergo, qui dicunt, necessario núbis quaternionem pro Trinitate confitendam, si naturas duas in Christo demus. His dictis, surgens ille Syrus episcopus, nullo verbo prolato, cœnaculo cain sacerdotibus suis egressus est. Interrogatus autem a sacerdotibus suis, eur nihil cum philosopho focutus esset: non sibi licere dixit, in aliena synodo de hujusmodi rebus loqui, sine mandato patriarchæ sui. Tunc exsurgens Stephanus doctor ait: Rogo sanctitatem vestram ut parumper me audiatis. Postquam ei copia dicendi data est: Quidam, inquit, fudimagister cœpit puerulum edocere, aiebatque ipsi: Dic Alpha. Is autem nolebat dicere. fursus lut - din.agister aiebat ipsi: Dic Alpha. Is vero similiter τῷ Ἐμμανουὴλ ταῖς αὐτοῦ προσθεὶς τριτταῖς φύ σεσι, συμπεραίνει ἀντὶ Τριάδος τετράδα γίνεσθαι ἄριστα τοῦτο ποιεῖ. Εὐτέχνως γὰρ καὶ ἐπιστημόνω ἀποσχοινίζει ἑαυτὸν τοῦ μόνου Θεοῦ, καὶ εἰς πολυθεῖα Εξοστρακίζεται. Εἰ δὲ μίαν θεότητος φύσιν ὁμολ γεῖ καὶ αὐτὸς, δύο δὲ φύσεις ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, οὐ οἶδα, πόθεν αὐτῷ ἡ τετρὰς τῶν φύσεων επεισέρχι ται. Υποστάσεων δ᾽ αὖ τετράδα, δίχα προσθήκη ἑτέρας υποστάσεως, τὴν Τριάδα νοεῖν, ἀμήχανον. Τούτων οὕτω ῥηθέντων, ο Καθολικὸς τῷ Σύρ ἐπισκόπῳ ἐνητένισεν. Ὡς οὖν ἑώρα τοῦτον εἰς γι ἔχοντα τὸ ὄμμα καὶ μηδαμῶς ἀνανεύοντα, στραφε πρὸς τὸν θεωριανὸν, ἐνένευεν αὐτῷ βλέψαι προ τὸν Σύρον. Ὁ δὲ βλέψας, υπεμειδίασε· καί φη πρὸς τὸν Καθολικόν - Δέσποτα, ερώτημα έχω πρό τὴν μεγάλην ἁγιωσύνην σου, καὶ παρακαλῶ, γ κατοκνήσῃς εἰπεῖν μοι τὴν τούτου λύσιν. Η Ὁ ΚΑΘ. Ἐὰν ὁ Θεὸς δώσει μοι τὴν τούτου για σιν, οὐ κατοκνήσω ταύτην εἰπεῖν σοι. Ὁ ΘΕΩΡ. Εστωσαν ὡς ἐν ὑποθέσει ἐνταῦ υπέρπυρα τρία, μιᾶς ὄντα φύσεως, χρυσοῦ δηλογ ότι. Ἐὰν οὖν τούτων ἐν πυρακτήσω, ἔσται πά τως τὸ πεπυρακτωμένον δύο φύσεων, λέγω δὴ π ρὸς καὶ χρυσοῦ. Εἶτα ἐνώσας τοῦτο τοῖς λοιπο δυσὶ τοῖς μὴ πεπυρακτωμένοις, ἐρωτῶ πόσα ν εἰσι ταῦτα τὰ ὑπέρπυρα; Τρία, ὡς πρώην; ἢ δ τὴν φύσιν τοῦ πυρὸς ἐγένοντο τέσσαρα; Ο ΚΑΘ. Τούτου τοῦ ἐρωτήματος ὁ εὐλαβέστι τος ἐπίσκοπος Κεσσουνίου Ιωάννης εἴπῃ τὴν λύσι Ο ΘΕΩΡ. Η σύνεσις δὲ τῆς ἁγιωσύνης σου λέγει; Η φύσις τοῦ πυρὸς ηύξησε τὸν ἀριθμ ἤτοι τὸ ποσὸν τῶν τριῶν, ἢ οὐ; Ο ΚΑΘ. Εμοιγε τέως δοκεῖ, ὅτι οὐκ ηύξησε Ὁ ΘΕΩΡ. Καὶ μὴν πρώην μιᾶς ἦσαν φύσει τὰ τρία, νυνὶ δὲ ἐν τῷ ἑνὶ δύο καθορῶνται φύσει Ο ΚΑΘ. Ομολογεῖται καὶ τοῦτο. Ὁ ΘΕΩΡ. Οὐκ ἀνάγκη λοιπόν την τριάδα τι υπερπύρων τετράδα γενέσθαι διὰ τὴν ἑτέραν φύσ ἤτοι τοῦ πυρός; ' ῾Ο ΚΑΘ. Οὐκ ἀνάγκη. Ο ΘΕΩΡ. Περιττολογοῦσιν ἄρα οἱ λέγοντες, νάγκη τετράδα ἀντὶ Τριάδος ὁμολογεῖν, εἰ δύο φύσε Ο ἐν τῷ Χριστῷ δώσομεν. Τούτων οὕτω ρηθέντων, ὁ Σύρος ἐπίσκοπος ἀν στὸς ἐξῆλθε τοῦ ἀνωγαίου μετὰ τῶν ἱερέων αὐτο μηδὲν ἐπειπών. Ερωτηθεὶς δὲ παρὰ τῶν αὐτοῦ ρέων, διὰ τί οὐκ ἐλάλησας τι πρὸς τὸν φιλόσοφο εἶπεν ὅτι, Οὐκ ἔξεστί μοι ἐν ἀλλοτρίᾳ συνόδω πε τῶν τοιούτων λαλεῖν ἄνευ τοῦ ἐμοῦ πατριάρχα Εν τούτοις ἀναστὰς Στέφανος ὁ διδάσκαλος εἶπ Παρακαλῶ τὴν ἁγιωσύνην ὑμῶν ἀκοῦσαί μου μ χρόν. ὡς δὲ ἐπετράπη αὐτῷ λαλῆσαι, εἶπε· Διδ σκαλός τις ἤρξατο μαθητεύειν παιδάριον, καὶ ἔλεγ αὐτῷ, Εἰπὲ ἄλλα. Τὸ δὲ οὐκ ἤθελεν εἰπεῖν. Καὶ τ λιν ὁ διδάσκαλος ἔλεγεν αὐτῷ. Εἰπὲ εἰρα. Το lactenus editio. Pergunt deinde codices Vaticani.

DISPUTATIO I. ὁμοίως ἐπιώτα. Εἶτα ἀγανακτήσας ὁ διδάσκαλος silebat. Tum ludimagister stomachans ait puerulo: λέγει τῷ παιδαρίῳ. Διὰ τί οὐ λέγεις; Τὸ δὲ ἔφη, Φοβοῦμαι εἰπεῖν ἄλφα, ἵνα μή με ἀναγκάσῃς εἰπεῖν καὶ τὰ ἑξῆς. Τοῦτο λέγω κἀγὼ, Ἐὰν ὁμολογήσωμεν δύο φύσεις ἐν τῷ Χριστῷ, ἀνάγκη πάντως ἡμᾶς καὶ δύο ενεργείας, καὶ δύο θελήματα εἰπεῖν· καὶ ἔστας ὁ εἰς Χριστὸς θέλων καὶ μὴ θέλων τὸ αὐτὸ καὶ ἐν πράγμα, και τις μάχη καθ' ἑαυτοῦ ἔσται τῷ ἑνὶ ὁ οὐδὲ τῷ τυχόντι ἀνθρώπῳ συμβῆναι πρέπον ή ἐνδεχόμενον εἶποι τις ἄν. Cur non loqueris? qui respondit: 'Alpha dicere expa vesco, ne me deinceps cæteras quoque litteras pronuntiare cogas. Eadem ego responsione utor. Namı si duas in Christo fatebimur naturas, prorsus opns erit duas quoque dicere operationes et duas voluntates: atque ita unus idemque Christus unam eain - demque rem volet et nolet, et pugna quædam adversus se ipsum uni subjecto erit: quod'quidem ne cuilibet quidem homini accidere vel congruum vel probabile quispiam dixerit. THER. Enm qui dicat duas invicem contrarias voluntates, et duas discordes in Christo operationes, o doctor, ne tantisper quidem audire patiemur. Nam et quatenus homo volendi facultate præditum divina permovebatur et informabatur, non autem repugnabat. Namque humana voluntas, ut ait dirus Gregorius, Deo non adversabatur, quia tota deiftcabatur. Quod si deificabatur, ab unione scilicet cum Deo deificabatur. Jamvero deificans et deificalum, duo prorsus sunt, non unum; quoniam relaΘΕΩΡ. Τοῦ λέγοντος δύο θελήματα ἀλλήλοις έναν τούμενα, καὶ δύο ενεργείας μαχομένας ἀλλήλαις ἐν τῷ ἑνὶ Χριστῷ, ὦ διδάσκαλε, οὐδὲ ἀκοῦσαι ποσῶς ἀνεχόμεθα. Εἶχε μὲν γὰρ τὸ πεφυκέναι θέλειν ὁ σαρ κωθεὶς Λόγος ὡς ἄνθρωπος, τῷ αὐτῷ θεϊκῷ θελή- erat incarnatum Verbum; illa tamen a voluntate ματι κινούμενόν τε καὶ τυπούμενον, οὐκ ἐναντιού μενον. Τὸ γὰρ ἐκείνου θέλειν, φησὶν ὁ θεῖος Γρηγόριος, οὐδὲν ὑπεναντίον Θεῷ, θεωθὲν ὅλον. Εἰ δὲ τεθέωτο, τῇ τοῦ θεοῦντος δηλονότι συμφυΐα τεθέωτα· τὸ θεοῦν καὶ θεούμενον, δύο πάντως ἀλλ' οὐχ ἐν, εἴπερ τῶν πρός τι τό τε θεοῦν καὶ τὸ θεούμε νον. Τὰ δὲ πρός τι, πάντως ἀλλήλοις συνεισάγεσθαι πέφυκε, καὶ θατέρω συνεπινοείσθαι θάτερον· εἶχε μὲν οὖν θέλημα φυσικὸν ὡς ἄνθρωπος ὁ Σωτὴρ, τῷ αὐτῷ θεϊκῷ θελήματι τυπούμενον, οὐκ ἐναντιούμε νον· οὐ γὰρ ἐναντίωται παντάπασι τῷ Θείῳ τὸ φυσι κόν, ἐπεὶ τὸν Ποιητὴν αἰτιατέον πεποιηκότα τὸ φύσε μαχόμενον. Στέφανος ὁ δίδασκαλος εἶπε· Τὴν μίαν ὑπόστα σιν δύο λέγειν θελήσεις ἔχειν, τῶν ἀδυνάτων καὶ ἀμηχάνων καὶ ἀπιθάνων ἐστί. Πῶς γὰρ μερισθήσεται ὁ εἷς καθ᾽ ἐαυτόν; ΘΕΩΡ. Ομολογεῖς τὸν Χριστὸν πεινῆσαι καὶ δια ψῆσαι καὶ νυστάξαι καὶ κοπιάσαι, ὡς κατὰ ἀλή θειαν ἄνθρωπον όντα, ἢ ού; Ὁ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ. Πῶς γὰρ οὔ; Ανθρωπος ὢν, κατὰ ἀλήθειαν, οὐ κατὰ φαντασίαν, εἶχε ταῦτα. Ο ΘΕΩΡ. Αοιπόν, πεινῶν ἤθελε φαγεῖν, καὶ δι μῶν ἤθελε πιεῖν, καὶ νυστάζων ὑπνῶσαι, καὶ τἆλλα ὡσαύτως; Ο ΔΙΔΑΣΚ. Μάλιστα ἤθελε, καὶ καθ᾽ ὁ Θεὸς, ἵνα ἡ ἁγία αὐτοῦ σαρξ φάγῃ. Ο ΘΕΩΡ. "Αλλως ἐξελάβον τὸ καθ' δ, οὐ κατά τὸ κυρίως σημαινόμενον αὐτοῦ. Πλὴν ἕψομαί σοι. Ήθελε, φῆς, καὶ καθ᾽ ὁ Θεὸς ἵνα ἡ ἁγία αὐτοῦ τὰρξ φάγῃ; Ο ΔΙΔΑΣΚ. Ορθότατα λέγεις. Ὁ ΘΕΩΡ. Ἡ σάρξ αὐτοῦ ἤτοι ἡ ἀνθρωπότης αὐτοῦ ἤθελεν ἵνα φάγῃ ἡ θεότης αὐτοῦ; Ο ΔΙΔΑΣΚ. Ο. Ὁ ΘΕΩΡ. Ἡ δὲ θεότης αὐτοῦ ἤθελεν ἵνα φάγῃ αὕτη: Ὁ ΔΙΔΑΣΚ. "Απαγε. Ὁ ΘΕΩΡ. Αρα οὖν τί ἐκ τούτων συνάγεται; "Οτι καὶ δύο, καὶ οὐκ ἐναντιούμενα. Η μὲν γὰρ σαρξ ήθελε φαγεῖν καὶ πληρῶσαι τὰ τροφοδόχα ἀγγεῖα αὐτ tivi termini sunt deificans et deificatum: relativi autein termini omnino invicem connectuntur, et alterum cum altero cogitatur. Habuit igitur naturalem voluntatem ut homo Servator, divine ipsi conformem, non adversautem: nam quod naturale est, prorsus Deo non adversatur; alioquin Creator reprehendendus esset, qui natura sibi contrarium creasset. Stephanus doctor ait: Atqui in unica hypostasi duas affirmare voluntates, impossibile, inexplicabile, et incredibile est. Qui enim gerit potest, ut qui · unus est, in se dividatur?. THEOR. Falerisne Christum esurisse, sitisse, dormitavisse, et fatigatuin esse, ut hominem verum, necne? DOCTOR. Quidni? Homo quum esset, baec omnia vere, non secundum phantasiam, habuit. THEORIANUS. Nam igitur esuriens comedere volebat, sitiens volebat bibere, somno gravatns dormire, et cætera similiter? DOCTOR. Maxime volebat, etiam quatenus Deus, sanctam ejus carnem cibo uti. THEORIANUS. Aliter usurpasti dictionem quatenus, non auteni juxta ipsius magis proprium siguiti - catum. Nihilominus tibi obsequar. Volebat, ais, etiam, quatenus Deus, sanctam ipsius carnem cibo uti? DOCTOR. Rectissime dicis. THEORIANUS. Age vero caro ejus, sive humanitas, volebatne divinitatem ipsius cibo uti? DOCTOR. Minime gentium. THEOR. Divinitas autem ejus volebatue ipsa manducare? DOCTOR. Apage. THEOR. Quid ergo hinc concluditur? Nempe duo esse, nec sibi contraria. Caro enim volebat comedere, nec sua viscera quasi fame exinani-

THEORIANI La complere: neque enim exinanitur divinitas. τῆς κενωθέντα τῇ πείνῃ· ἡ θεύτης δὲ οὐκ ἤθελε DOCTOR. Hre quidem verissima. THEOR. En sanctissima Christi caro volebat ob sui, ut ita dicam, conservationem, comedere; quod quidem divinitas sibi ipsi nolebat. Rursus divinitas volebat, sanctissimam Verbi caruem cibo uti; et caro ipsamei volebat comedere. En tibi út humana Christi voluntas divina suauet obsecundlabat. DOCTOR. Cur dixisti, mè dictionem quatenus haud usurpasse pront ejus primarius significatus fert? THEOR. Quia dixisti, quatenus Deus, vult comedere. Nam reapse vult coniedere, quatenus esurit: esurit autem non quatenus Deus, sed quatenus homo. DOCTOR. Hoc quidem omnes sciunt. THEOR. Ain' vero, satisue tibi persuasimus, doctor, ut duas falearis in Emuamuele voluntates, an divinorum quoque oraculorum testimonia requiris? DOCTOR. Si scrutari Scripturas jubemur, quia in ipsis vita æterna latet, et ipsæ de me, Christus ait, testantur *, necesse est audire quid de hoc.doctrinae capite loquatur. THEOR. Scrutare igitur verba bæc: Verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu 3. Deinde et illa: Voluit Jesus in Galilæam ire". Exploratum est ipsum voluisse illuc ire, quatenus ibi non erat. Non erat autem ibi quatenus hono; nam quatgnus Deus, nusquam non erat, nam divinitate dosquam abest, Ergo quatenus homo, non quatenus Deus, ingredi voluit: adeoque voluntate praeditus erat, etiam quatenus erat homo. Item alibi: Volo, inquit, ut ubi sum ego, et ipsi sint. Si quatenus Christus est Deus, supra illud, ubi, est (quatenus cnim Deus est, in loco non est); fieri nequit, ut natura creata supra idem illud, ubi, sit: sane, quatenus homo est, vult ut ubi sit, ibidem et ipsi sint. Adeoque voluntate præditus erat, etiam quatenus erat homo. Rursus alibi: Cum venisset ad locum, sitire se dixit; et obtulerunt ei vinum felle mistumn, quo gustato, non volúit bibere. Secundum quam partem ipsius dixeris eum sitiisse? Si secundum divinitatem, affeetibus erit obnoxia divinitas ejus, quæ natura sua potum appetiverit: sin quoad humanitatem, sane quatenus sitiit, eatenus quod naturæ nou conveniebat, bibere noluit: cratque voluntate præditus idem, etiam quatenus erat homo. Et alibi dicitur: Circumibat in Galilæa Jesus. Non enim Judæam obire volebat, quod eum Judæi ad necem quærerent. Si circumitio carnis naturæ competit, non ei junctæ in -eadem 'bypostasi divinitatis: nimirum quatenus erat homo, idem in Galilæa circumambulans, Judaam obire non voluit, et idem voluntate praditus G φαγεῖν καὶ πληρῶται τὰ πρόσδοχα ἀγγεῖα αὐτῆς κενωθέντα τῇ πείνῃ· οὐ γὰρ κενοῦται θεότης. Ο ΔΙΔΑΣΚ. Πανάληθες. Ὁ ΘΕΩΡ. Ἰδοὺ ἡ παναγία σάρξ αὐτοῦ ἤθελεν είς σύστασιν ἑαυτῆς, ἵν' οὕτως εἴπω, φαγεῖν, δ ή θεότης οὐκ ἤθελε περὶ αὐτῆς· πάλιν ἤθελεν ἡ θεότης ἵνα ἡ παναγία αὐτῆς σὰρξ φάγῃ, καὶ ἤθελεν ἡ ἁγία σὰρξ φαγεῖν· ἰδοὺ ἑπόμενον τὸ ἀνθρώπινον αὐτοῦ θέσ λημα τῷ θείῳ αὐτοῦ θελήματι. Ο ΔΙΔΑΣΚ. Πῶς εἶπας ὅτι οὐκ ἐξελόμην τὸ καθ' δ κατὰ τὸ κύριον αὐτοῦ σημαινόμενον; Ο ΘΕΩΡ. Οτι εἶπας καθ' ο Θεός θέλει φαγεῖν· κατ' ἐκεῖνο γὰρ θέλει φαγεῖν, καθ' ὅ πεινᾷ· πειν. δὲ οὐ καθ᾽ ὁ Θεὸς, ἀλλὰ καθ' ὁ ἄνθρωπος. Ο ΔΙΔΑΣΚ. Πᾶσι δῆλον τοῦτο. Ο ΘΕΩΡ. Τί δή; πεπείκαμέν σε, διδάσκαλε, δύο θελήματα ὁμολογεῖν ἐπὶ τοῦ Ἐμμανουήλ, ἡ δεῖ σοι καὶ τῶν ἐκ τῶν θείων λογίων μαρτυριῶν; Ο ΔΙΔΑΣΚ. Εἰ έρευνᾷν τὰς Γραφὰς ἐκελεύσθη μεν, ἐν αὐταῖς γάρ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωή, καὶ ἐκεῖναι εἰσιν αἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ, φησὶν ὁ Χριστὸς, ἀναγκαῖόν ἐστιν ἀκοῦσαι τί περὶ τοῦ κεφαλαίου τούτου διαγορεύουσιν. Ὁ ΘΕΩΡ. Ερεύνησον λοιπὸν τὸ, Πλὴν οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ' ὡς σύ· εἶτα καὶ τὸ, Ἠθέλησεν ὁ Ἰησοῦς εἰσελθεῖν εἰς τὴν Γαλιλαίαν. Πρό δηλον δὲ ὅτι καθ᾿ ὃ οὐκ ἦν ἐκεῖ, ἠθέλησεν εἰσελ θεῖν· οὐκ ἦν δὲ ἀνθρωπότητι· θεότητι γὰρ οὐδε νὸς ἀπέστη. Αρα οὖν καθὰ ἄνθρωπος, καὶ οὐ καθό Θεός, ἠθέλησεν εἰσελθεῖν· καὶ θελητικὸς ἦν καὶ καθό ἄνθρωπος. Καὶ ἑτέρωθι θέλω ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ αὐτοὶ ὦσιν. Εἰ καθὸ Θεὸς ὁ Χριστὸς, ὑπὲρ τὸ ποῦ ἐστιν (οὐ γὰρ ἐν τόπῳ καθὸ Θεός)· ὑπὲρ δὲ τὸ πᾶν [τὸ ποῦ] ἀδύνατον τὴν κτιστὴν ὑπάρχειν φύσιν· ἄρα καθὸ ἄνθρωπος θέλει, ἵνα ὅπου ἐστὶ, καὶ αὐτοί ωσι. Καὶ θελητικὸς ἦν αὐτὸς καὶ καθὸ ἄνθρωπος. Καὶ ἀλλαχοῦ πάλιν· Ἐλθὼν εἰς τὸν τόπον εἶπε, Διψῶ· καὶ ἔδωκαν αὐτῷ οἶνον μετὰ χολῆς μεμιγμένον ο καὶ γευσάμενο;, οὐκ ἤθελε πιεῖν. Κατὰ ποῖον αὐτοῦ μέρος εἴπῃ; αὐτὸν διψῆσαι; Εἰ μὲν κατὰ τὴν θεία τητα, ἐμπαθῆς ἔσται ἡ θεότης αὐτοῦ, πόσεως κατὰ φύσιν ἐφιεμένη· εἰ δὲ κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, ἄρα καθὰ ἐδίψησε, κατ' ἐκεῖνο καὶ τὸ ἀκατάλληλον τῇ φύσει οὐκ ἤθελε πιεῖν· καὶ θελητικὸς ἦν ὁ αὐτὸς καὶ καθὸ ἄνθρωπος. Καὶ ἀλλαχοῦ φησι· Καὶ περι επάτει ὁ Ἰησοῦς ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ. Οὐ γὰρ ἤθελεν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ περιπατεῖν, ὅτι ἐζήτουν αὐτὸν οἱ Ἰου δαῖοι ἀποκτεῖναι. Εἰ τῆς σαρκὸς φύσει ὁ περίπατος, ἀλλ᾽ οὐ τῆς καθ᾽ ὑπόστασιν ἡνωμένης αὐτῇ θεότητος, ἄρα καθὸ ἄνθρωπος ὁ αὐτὸς ἐν τῇ Γαλιλαία περιπατῶν, οὐκ ἤθελεν ἐν τῇ Ἰουδαία περιπατεῖν, καὶ θελητικὸς ἦν ὁ αὐτὸς καὶ καθὸ ἄνθρωπος. Καὶ ἑτέρωθι· Κἀκεῖθεν ἐξελθόντες, και επορεύοντο * Joan. v, 39. • Matth. xxvi, 39. 10 Joan. 1, 43. Hactenus Vaticani codices lacunam explent. Pergit porro editio.

DISPUTATIO I. διὰ τῆς Γαλιλαίας, καὶ οὐκ ἤθελεν ἵνα τις γνῷ. erat, ctiam quatenus erat homo. Εt alibi: Ile egre.s Καὶ πάλιν ἑτέρωθι· Κἀκεῖθεν ἀναστὰς ἀπῆλθεν εἰς τὰ ὅρια Τύρου καὶ Σιδῶνος, καὶ εἰσελθὼν εἰς τὴν οἰκίαν, οὐδένα ἤθελε γνῶναι, καὶ οὐκ ἡδυνήθη λαθεῖν. Εἰ καθὸ Θεὸς ὁ Χριστός, δύναμι; ἦν αὐθυπόστατος, καθὸ δὲ ἄνθρωπος, ἀσθένεια (εἰ γὰρ ἐσταυρώθη, φησὶν ὁ θεῖος ᾿Απόστολος, ἐξ ἀσθενείας· ἀλλὰ ζῇ ἐκ δυνάμεως Θεοῦ)· ἄρα καύλ ἄνθρωπος, καὶ οὐ καθὸ Θεὸς, εἰσελθὼν εἰς οἰ · κίαν οὐκ ἤθελεν ἵνα τις γνῷ, καὶ οὐκ ἠδυνήθη λα θεῖν· καὶ θελητικὸς ἦν ὁ αὐτὸς καὶ καθὸ ἄνθρωπος. Καὶ ἀλλαχοῦ φησι· Καὶ προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθη ταὶ αὐτοῦ, λέγοντες· Ποῦ θέλεις ἀπελθόντες. Ετοιμάσωμέν σοι φαγεῖν τὸ Πάσχα; Εἰ ἡ βρῶσις τοῦ Πάσχα τῶν ὑπὸ νόμον ἐστί, γέγονε δὲ ὁ Κύ ρος καθὰ ἄνθρωπος, ἀλλ' οὐ καθὸ Θεὸς ὑπὸ νόμον· ἄρα καθὸ ἄνθρωπος, ἤθελε φαγεῖν τὸ Πάσχα, καὶ θελητικὸς ἦν ὁ αὐτὸς καὶ καθὸ ἄνθρωπος. Καὶ μυ ρία ἄλλα ἐν τοῖς ἱεροῖς λογίοις εὑρήσεις δεικνύντα τὸν Ἐμμανουὴλ θελητικὸν καὶ καθὸ ἄνθρωπος. Ὁ ΔΙΔΑΣΚ. Πῶς ὀφείλομεν λέγειν τὰς θελήσεις; φυσικάς, ἢ ὑποστατικάς; Ο ΘΕΟΡ. Φυσικάς· εἰ γὰρ ὑποστατικές εἴπωμεν τὰς θελήσεις, δώσομεν ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος τρεῖς θελήσεις, διότι τρεῖς ὑποστάσεις εἰσίν. Ωσπερ οὖν μία θέλησις ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος, διότι μία φύσις· οὕτω δύο θελήσεις ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, διότι δύο φύσεις εἰσὶν, ὡς δεδήλωται. Ο ΔΙΔΑΣΚ. Σφόδρα με ὠφέλησας ἐκ τοῦ παραδείγματος τῆς ἁγίας Τριάδος· καὶ πέπεισμαι, ὅτι φυσικὸν ὀφείλομεν λέγειν τὸ θέλημα, οὐχ ὑποστατι τόν. Ἐπεὶ οὖν δύο φύσεις δίδομεν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, ἐξ ἀνάγκης καὶ δύο θελήματα συνομολογήσομεν, θεῖόν τε καὶ ἀνθρώπινον. Ο ΘΕΟΡ. 'Ανθρώπινον δεῖ θέλημα νοεῖν, οὐ τὸ γνωμικόν, ἢ προαιρετικὸν, ἀλλὰ τὸ φυσικὸν μόνον. Ο ΔΙΔΑΣΚ. Καὶ τί ἐστι φυσικὸν θέλημα, καὶ τί προαιρετικόν; 'Ο ΘΕΩΡ. Φυσικὸν θέλημά ἐστι δύναμις τοῦ κατὰ φύσιν ὄντος ὀρεκτικὴ, καὶ τῶν οὐσιωδῶς τῇ φύσει προσόντων συνεκτική πάντων ίδιωμάτων, καθ᾿ ἣν ἀεὶ τῷ φύσει θελητικῷ τὸ πεφυκέναι θέλειν ἐμπέ φυκεν. Οὐ ταὐτὸν δὲ τὸ πεφυκέναι θέλειν, καὶ θέλειν, ἐστὶν, ὡς οὐδὲ τὸ πεφυκέναι λαλεῖν, καὶ λαλεῖν. Πέφυκε μὲν γὰρ τὸ λαλητικὸν λαλεῖν· λαλεῖ δὲ οὐκ ἀεὶ, ἐπειδὴ τὸ μὲν οὐσίας ἐστὶ, τῷ λόγῳ τῆς φύσεως συνεχόμενον· τὸ δὲ βουλῆς, τοῦ λαλοῦν του γνώμῃ τυπούμενον, ὥστε φύσεως μὲν τὸ ἀεὶ τε φυκέναι λαλεῖν, ὑποστάσεως δὲ τό πως λαλεῖν· ὥσπερ καὶ τὴ πεφυκέναι θέλειν, και πως θέλειν. Γνώμην δὲ καὶ προαίρεσιν, ἐπὶ τοῦ Κυρίου λέγειν ἀδύνατον, εἶπερ κυριολεκτείν βουλόμεθα. Η γνώμη γὰρ μετὰ τὴν περὶ τοῦ ἀγνοουμένου ζήτησιν, καὶ βούλευσιν ήτοι βουλὴν, καὶ κρίσιν, πρὸς τὸ κριθέν ἐστι διάθεσις, μεθ᾿ ἣν ἡ προαίρεσις ἐκλεγομένη 11 3 are. 15, 39. 12 Marc. Fu!, 21. Gali'œam pertransibant", nec id quemquam scire vƠlebat. Item alio loco: Inde movens abiit ad Tyri Sidomisque fines, et domum ingressus, neminem id scire volebat: neque tamen latere poterat ''. Si Christus, quatenus erat Deus, potentia per se subsistens erat; et infirmitas, quatenus homo (licet crucifixus est, inquit Apostolus, ex infirmitate, vivit tamen potestate divina '3); ergo quatenus homo, non quatenus Deus erat, domum ingressus, neminem id scire volebat; neque tamen latere poterat: adeoque voluntate præditus erat, ilem, etiam quatenus erat homo. Alibi quoque dicitur: Et accessere discipuli, dicentes: Quo nos abire είς, et pascha manducandum parare “s? Si manducatio Paschatis ad subjectos legi pertinet, Dominus autem quatenus bono, non quatenus Deus erat, legi suljeclus fuit: ergo quatenus erat homo, pascha manducare voluit. Et erat idem voluntate præditus, etiam quatenus erat homo. Reperies et alia sacris in oraculis infinita, quæ Emmanuelem voluntate præditum fuisse demonstraut, otiam quatenus erat homo. BOCTOR. Quinam voluntates appellare debemus? naturales, an hypostaticas? THEOR. Naturales; quippe si voluntates liypostaticas dicimus, tres in sacrosancta Trinitate voluntates concedemus, quoniam tres sunt hypostases. Igitur ut una voluntas est in sacrosancta Trinitate, quoniam una natura: sic duæ voluntles in Cliristo sunt, quoniam duæ natura, sicut est indientum. 13 11 Cur. st, DOCTOR. Valde me juvisti per exemplum illud sacrosanctæ Trinitatis: estque mihi persuasum, debere nos voluntatem naturalem diccre, non hypostaticam. Itaque quum duas in Christo naturas concedamus, Decessario duas quoque voluntates confitebimur, diviuam et humanam. THEOR. Iuniana voluntas intelligenda est, non arbitraria, vel eligens, sed tantum naturalis. DOCTOR. Et quid est naturalis voluntas? quid eligens? THEOR. Voluntas naturalis est vis et facultas id appetens, quod secundum naturam est omniumque proprietatum, quæ naturae substantialiter adsunt, conservatrix: secundum quain semper ei, quod a natura voluntate præditum est, hoc ipsum inest, ut að volendum sit comparatum. Non idem est autem, comparatuni esse ad volendum, et velle: sicuti nee comparatum esse ad loquendum, et loqui. Nam quidquid præditum est vi loquendi, comparatum quidem est ad loquendum, sed non semper loquitur; quoniam id quidem est substantize rationeque naturæ continetur, hoc vero consilii est, et loquentis arbitrio formatur: quo ft ut naturae quide::: sil, semper comparatum esse ad loquendum; hýpostasis autem, quodam modo loqui: sicut ad velendum esse comparatum, et quodam modo velle. Arbitrium vero, et electio, siquidem proprie loqui volumus, in 16 Matth XXVI,

THEORIANI Dominum non cadunt. Nam arbitrium post habitam καὶ αἱρουμένη πρὸ τοῦ ἑτέρου τὸ ἕτερον. Ὁ δὲ de ignota re quæstionem et deliberationem, sive consilium et judicium, affectio quædam est ad id, quo de judicium factum est: post quam electio sequitur, alterum præ altero deligens. Dominus autem, qui nudus hono non est, sed etiam Deus, et qui novit omnia, nec considerationis ullius eget, nec inquisitionis, nec consilii, nec judicii et tum aversionem a malo. Quapropter arbitrariam aut naturalem. Κύριος οὐ ψιλὸς ἄνθρωπος ῶν, ἀλλὰ καὶ Θεὸς, καὶ πάντα εἰδώς, ἀνενδεής σκέψεως, καὶ ζητήσεως, καὶ βουλῆς ὑπάρχει, καὶ κρίσεως· καὶ φυσικῶς τήν τε πρὸς τὸ καλὴν ἔχει οἰκείωσιν, τήν τε πρὸς τὸ κακὸν ἀλλοτρίωσιν. Διὰ τοῦτο γνωμικόν ἢ προαιρετικών θέλημα ἐπὶ τοῦ Κυρίου οὐ λέγομεν, ἀλλὰ φυσικόν. conjunctionem cum bono naturaliter habet, tuin eligenten voluntatem Domino non tribuimus, sed Tum religiosissimus episcopus Isaacus dixit: Sufficiunt hæc de duabus voluntatibus Emmanuelis, iis quidem qui non contentiose, quæ dicta sunt, audiunt. Nunc, si placet, etiam de genuinis actioni- λεύεις, καὶ περὶ τῶν δύο ἐνεργειῶν. bus dicito. Ο εὐλαβέστατος Επίσκοπος Ἰσαὰκ εἶπεν· 'Αρχεί τοῖς μὴ φιλονείκως ἀκούουσι τῶν ῥηθέντων περὶ τῶν δύο θελημάτων τοῦ Ἐμμανουήλ. Εἰπὲ ἡμῖν, εἰ κεTHEOR. Ad demonstrandum actiones Christi duplices, apud vos oratione prolixa non opus esse arbitror, qui sacris Litteris estis innutriti. Nam exspuere, lutumque de sputo conficere, cacique pupulas iuungere, bominis oinnino actio est. Quippe divinitatem exspuere non dicemus, si non insani simus. At lutum illud in oculum et lucem convertere, id divinitati omnino attribuemus. Ejusmodi quis infinita reperiet, si oracula divina diligenter inspexerit. Erit autem res tota perspicua de gladii quoque candentis exemplo. Nam is pariter et secat et urit; estque dubio procul ustio quidem non ferri, „sed ignis: sectio vero, non ignis, sed ferri. Effecta denique diversarum naturarum sunt, tam sectio quam adustio. Verum propter unionem, non ignis tantum esse dicimus hanc ustionem, sed etiam ferri. Sic enim loqui solemus: Hoc ferrum urit. Sic quoque rem considerabimus: Animæ est, corpus suum animare ac vivificare. Quod quidem ex aniborum diremptu patet. Nam anima tempore mortis a corpore suo direnipta, corpus mortuum manet. Cuin ergo divinitas ejus nunquam nec a corpore nec ab anima dirempta fuerit, quo pacto vim istam animæ, vivificantem scilicet, non habuit ejus divinilas? Nimirum a corpore indirempta, eique copulata hypostatice, mortuum manere corpus haud sinebat. Quippe dum inest anima corpori, nunquam illud mortuum est. Nam cum anima sit spiritus vitalis, corpus ipsum vivifical, sicut etiam alicubi sapiens ille Salomo, de impiis quibusdam et de astrorum cultoribus loquens, dixit: Luto vilior est vita ipsorum, quoniam ignorarunt eum qui finxit eos, el efficacem animam insplravit eis, ac spiritum vitalem eis afflavil 18 GEN. Quicunque conscientiam suam pedibus proculcat, præsertim in doctrina fidei, non dignus est appellari Christianus. Ego vero Deum testeur appellans fateor, me et ejusdem vobiscum fuisse fidei et esse, ex quo libros sacros inspexi: cujus scilicet es ipse idei, et iu medium abs te product: divi Patres. 30 Sap. zr, 10, 11. Ο ΘΕΩΡ. Περὶ τῶν δύο ἐνεργειῶν τοῦ Χριστοῦ οὐκ οἶμαι ὑμᾶς δεῖσθαι λόγων πολλῶν εἰς ἀπόδειξιν, τοὺς ταῖς θείαις εντεθραμμένους Γραφαῖς. Τὸ γὰρ πτῦσαι, καὶ πηλὸν ἐκ τοῦ πτύσματος ποιήσει, καὶ χρίσαι τὰς κόρας τοῦ τυφλοῦ, ἀνθρωπίνη πάντως ἐστὶν ἐνέργεια. Πτύειν γὰρ οὐκ ἂν εἴποιμεν τὴν θεότητα, εἴπερ οὐ μαινοίμεθα. Τὸ δὲ τὸν πηλὸν εἰς δμμα καὶ φῶς μετασκευάσασθαι, πάντως τῇ θεότητι δώσομεν. Καί μυρία ἄν τις εὕροι τοιαῦτα, τοῖς θείοις ἐπιμελῶς ἐγκύψας λογίοις. Εσται δὲ σαφὲς τοῦτο καὶ διὰ παραδείγματος τῆς πεπυρακτωμένης μαχαίρας. Τέμνει γὰρ αὕτη ἐν ταυτῷ καὶ καίει. Καὶ ἔστιν ἡ μὲν καῦσις προδήλως οὐ τοῦ σιδήρω, ἀλλὰ τοῦ πυρός. Ἡ δὲ τομὴ οὐ τοῦ πυρὸς, ἀλλὰ τοῦ σιδήρου. Καὶ ἄλλης καὶ ἄλλης φύσεως ενέργειαι * τε τομὴ καὶ ἡ καῦσις. Διὰ δὲ τὴν ἕνωσιν, μὴ μόνον τοῦ πυρὸς εἶναι λέγομεν τὴν καῦσιν, ἀλλὰ καὶ τοῦ σιδήρου. Καίει γὰρ ὁ σίδηρος οὗτος, φαμέν. Σκοπήσομεν δὲ καὶ οὕτω Ψυχῆς ἐστι τὸ ψυχοῦν καὶ ζωοποιεῖν τὸ ἑαυτῆς σῶμα· καὶ δῆλον ἀπὸ τοῦ χωρισμού. Χωριζομένης γὰρ ταύτης κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ θανάτου ἀπὸ τοῦ οἰκείου σώματος, μένει τὸ σῶμα νεκρόν. Ἐπεὶ οὖν ἡ θεότης αὐτοῦ οὐδέποτε οὔτε τοῦ σώματος, οὔτε τῆς ψυχῆς ἐχωρίσθη, πῶς τὴν ἐνέργειαν ταύτην τῆς ψυχῆς, τὸ ζωογονείν φημι, οὐκ εἶχεν ἡ θεότης αὐτοῦ; 'Αλλ' ἀχώριστος οὖσα τοῦ σώματος, καὶ καθ᾽ ὑπόστασιν ἡνωμένη αὐτῷ, οὐκ εἴα μένειν αὐτὸ νεκρόν. Ψυχῆς γὰρ ἐνούσης τῷ σώματι, οὐδέποτε νεκρὸν ἐκεῖνο τυγχάνει δν. Πνεῦ μα γὰρ ζωτικὸν οὖσα ἡ ψυχή, ζωοποιεῖ τὸ σῶμα, ὡς που καὶ ὁ σοφός Σολομών περί τινων παρανόμων καὶ εἰδωλολατρῶν εἶπε· Πηλοῦ ἀτιμότερος βίος αὐτῶν, ὅτι ἡγνόησαν τὸν πλάσαντα αὐτοὺς καὶ τὸν ἐμπνεύσαντα αὐτοῖς ψυχὴν ἐνεργοῦσαν καὶ ἐμφυσήσαντα αὐτοῖς πνεῦμα ζωτικόν. Ο ΚΑΘ. Οστις τὸ οἰκεῖον καταπατεῖ συνειδό καὶ μάλιστα ἐν τοῖς περὶ πίστεως λόγῳ, οὐκ ἔστι ἄξιος καλεῖσθαι Χριστιανός. Εγώ δὲ ὁμολογῶ ἐπι Θεῷ μάρτυρι, ὅτι τῆς αὐτῆς ὑμῖν πίστεως και ἤμην καὶ εἰμὶ, ἐξότου ταῖς θείαις ἐνέκυψα βίβλοις ἧς καὶ αὐτὸς εἶ, καὶ οἱ παρὰ σοῦ εἰς μέσον ἀχθέν τες θείοι Πατέρες.

DISPUTATIO I. Ὁ ΘΕΩΡ. Εἰ οὕτως ἐπίστευες, και πιστεύεις, ἕνα κεν τίνος λοιπὸν ἔγραψας ἐν τῇ ἐπιστολῇ σου, Λέγομεν μίαν φύσιν εἰς τὸν Χριστόν; THEOR. Si sic credebat, et nume credis, quare scribebas in epistola tua: Dicimus unam in Christo naturam? GEN. Equidem respiciens ad illud exemplum ab homine sumptum, quo sancti Patres usi sunt, homine, inquam, ex anima corporeque composito, qnique post unionem esse natura dicitur una, et naturas, ex quibus est compositus, inconfusas et mutationis expertes retinet minime mihi, ceu multoties tibi jam dixi, falli videbar. Praeterea putabam, beatum illum Cyrillum, cum dicit unam naturam Sermonis incarnatam, hoc ipsum indicare velle. pluribus audiebam denique, Romanos excmplo Nestorii duas naturas separatas statuere. Quam- Ὁ ΚΑΘ. Αποβλέπων εἰς τὸ τοῦ ἀνθρώπου παράδειγμα, ᾧ οἱ ἅγιοι Πατέρες ἐχρήσαντο, τοῦ ἐκ ψυχῆς συγκειμένου καὶ σώματος, καὶ μία φύσις λεγομένου μετὰ τὴν ἔνωσιν, καὶ τὰς, ἐξ ὧν συνετέθη, φύσεις ἀσυγχύτους καὶ ἀτρέπτους φυλάττοντος, οὐκ ἐδόκουν, ὡς πολλάκις εἶπόν σοι, σφάλλεσθαι. Υπο ελάμβανον δὲ καὶ τὸν μακάριον Κύριλλον, μίαν φύσιν τοῦ λόγου σεσαρκωμένην λέγοντα, τοῦτο βούλεσθαι δηλοῦν. Εκουον δὲ καὶ παρὰ πολλῶν, ὅτι οἱ 'Ρωμαῖοι δύο φύσεις κεχωρισμένας, ὡς ὁ Νεστόριος, δογματίζουσι. Καὶ διὰ τοῦτο σφοδρῶς ἀντιμαχόμενας τῆς μιᾶς φύσεως λέξεως, καὶ κατὰ τοῦ κεχω-obrem unius natura vocem vehementer propuρισμένας, τὸ μίαν ἀνετιθέμεθα. Κατά μέντοι γε τὸν νοῦν οὕτως ἐφρόνουν, καὶ οὕτω φρονῶ, ὡς αὐτ τὰς ἡμῖν διετράνωσας, ἐκ τῶν θείων Γραφῶν τὰς ἀποδείξεις ποιούμενος. Νῦν οὖν εἰ ἔχεις ἄλλο κεφάλαιον, πρόσθες· καὶ περὶ ἐκείνου, εἰ δοκεῖ, ποιησάμεθα τὴν διάλεξιν. Ο ΘΕΩΡ. ᾿Αναγνώσομεν λοιπὸν καὶ πάλιν ἐκ τῆς τῆς ἐπιστολῆς. Ο ΚΑΘ. "Αγε. Ὡς οὖν ἀνεγινώσκομεν, ἤλθομεν εἰς τὸν τόπον, οὗ ἦν γεγραμμένον· Ἐσκήνωσεν ἐν τῇ γαστρὶ τῆς Παρθένου εννέα μηνών χρόνον, καὶ πέντε ἡμερών. Εἶπεν ὁ ΘΕΩΡ. Πόθεν ἔχεις τοῦτο, ὅτι ἐννέα μή νας καὶ πέντε ἡμέρας ἐσκήνωσεν ἐν τῇ γαστρὶ τῆς πανάγνου Παρθένου; Ὁ ΚΑΘ. Ἔχομεν ἀπὸ τῶν ἡμετέρων διδασκάλων, ὅτι τὰ πρωτότοκα παιδία ποιοῦσιν ἐν τῇ μήτρᾳ τῶν ἑαυτῶν μητέρων ἐπέκεινα τῶν μὴ πρωτοτόκων, πέντε ἡμέρας. Καὶ τοῦτο πιστοῦνται ἀπὸ τοῦ σοφοῦ Σολομώντος, λέγοντος περὶ ἑαυτοῦ· Δεκαμενιαίῳ χρόνῳ παγεὶς ἐν σώματι· τοῦτο βουλομένου δηλοῦν, ὅτι οὐ μόνον ἐννέα μήνας ἦν ἐν τῇ μήτρα τῆς ἑαυ τοῦ μητρὸς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοῦ δεκάτου ἔλαβεν. Ὡς πρωτότοκον οὖν ὁ Ἐμμανουὴλ, τὸν ἴσον αὐτοῖς χρόνον ἐν τῇ μήτρα τῆς ἑαυτοῦ μητρός πεποίηκεν. Ο ΘΕΩΡ. Ο Σολομῶν κατὰ τὸν ἀριθμὸν, ἀριθμῶν τῶν Ἑβραίων, δεκαμηνιαίῳ χρόνῳ εἶπε παγεὶς ἐν σώματι· καὶ γὰρ οἱ μήνες τῶν Ἑβραίων μικρότε ροί εἰσι τῶν ἡμετέρων μηνῶν. Ἐκεῖνοι γὰρ τὴν σελήνην ἔχουσι μέτρον τῶν παρ' αὐτοῖς μηνῶν· τὴν γὰρ ἀρχὴν τῆς σελήνης ἔχουσιν ἀρχὴν τοῦ μηνός· καὶ τὸ τέλος πάλιν αὐτῆς, τέλος τοῦ μηνὸς αὐτῶν. Οὐδέποτε δὲ σελήνη έχει ἡμέρας λ', ή λα', ὡς ἔχουσι οἱ μῆνες ἡμῶν. Κατὰ γοῦν τὸν ἀριθμὸν τῶν μηνῶν τῶν Εβραίων εἶπεν ὁ Σολομῶν· Δεκαμηνιαίῳ χρόνῳ παγεὶς ἐν σώματι. Ο δὲ τῆς οἰκουμένης φωστὴρ ὁ χρυσοῦς τὴν γλώτταν Ἰωάννης ἐν τῷ λόγῳ τῷ εἰς τὴν Γέννησιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐν ᾧ καὶ περὶ τοῦ, πότε δεῖ τὴν τοῦ Σωτῆρος γέννησιν ἑορτάζειν, σαφῶς ἀποδείκνυσιν, οὗ ἡ ἀρχή " «"Α πά και πατριάρχαι μὲν ὤδινον, προφῆτα: δὲ προβλε ** Sap, \II, 7, = gnantes, pro separatis naturis, unam reponebamus. Interim mente sic sentiebam, et sentio, quemadmo-. dum ipse nobis declarasti per eas demonstrationes, quas ex divinis Litteris contexebas. Itaque si nunc aliud copnt habes, adjicito: ut etiam de illo, si videbitur, colloquamur. THEOR. Ergo rursus ex epistola tua legere pergemus. GEN. Age vero. Cum igitur legeremus, ad eum locum venimus, ubi scriptum erat: Habitavit in utero Virginis novem mensium et quinque dierum spatio. Dixit ergo THEOR. Unde, quæso, id habes, quod novem mensibus et quinque diebus habitaverit in castissimæ Virginis utero? GEN. Accepimus a doctoribus nostris, primigenia quinque diebus in matrum suarum alvo diutins exsistere quam fetus non primigenios. Atque huic opinioni adem conciliant ex illo sapiente Solomone, de se ipso dicente: Decem mensium spatio defixus in corpore fui; quibus verbis hoc indicare vult, quod non modo novem mensibus in utero matris sua fuerit, sed etiam decimi partem aliquam ceperit. Noster igitur Emmanuel, tanquam fetus prinigenius, par temporis spatium in utero matris exegit. THEOR. Solomon, Hebraeorum more tempora metiens, decem mensium spatio se in corpore defixum fuisse dicit. Quippe menses Hebræorum minores sunt nostris mensibus. Nam secundum lunamn menses suos dinetiuntur, adeoque lunæ principium faciunt mensis principium; ac vicissim lunæ finem, mensis sui finem. Numquam vero luna dies 30 vel 31, instar nostrorum mensium habet. Itaque juxta numerum fiebræorum mensium Solomon dixit: Decem mensium spatio defixus in corpore. Cæterum lumen illud orbis, Joannes Chrysostomus, in oratione de Nativitate Domini nostri Jesu Christi, qua etiam clare demonstrat, quando Natalis Servatoris celebrandus sit, cujus quidem orationis hoc est exordium:. Quæ olim patriarche parturiebant, prædicebant vates, justi videre desiderabant, ca

TIJEORIANI nunc cvenerant, hodieque consummata sunt. Sub γον, δίκαιοι δὲ ἐπεθύμων ἰδεῖν, ταῦτα ἐξέβη, καὶ bujus igitur orationis medium Chrysostomus ait: Cum Joannem Elizabetha sex:um jam mensem in utero gereret, Marie conceptio principium habuit. Hinc jam cognito conceptionis Marie principio, novemque mensibus a conceptione numeratis: quando peperit, sciemus. Non menses novem et dies quinque dicit, uti tua sanctitas scripsit. GEN. Nos orationem illam Chrysostomi non habemus. At enim hoc emendatu facillimum fuerit. Itaque missum id faciamus, et sequentia videa101018. Ulterius ergo legentes epistolam, ad caput de' festis pervenimus, in quo hæc erant verba: Quod Nativitatis et Baptismi festum uno edoemque die celebramus, il recte fieri multis testimoniis docemus. Primum omnes Ecclesiæ sic factitabant, inde usque ab apostolis. Allera ratio, quod evangelista Lucas idl testatur. Quippe commemorat, in festo propitiationis, quod est mensis Tisronis die 10, hoc est 27 Septembris: quo Zacharias pontifex templum ingressus fuit, et suffitum fecit, et augelum aspexit. Ad hæc THEOR. Unde constat, ait, diem 10 mensis Tisronis esse 27 Septembris? GEN. Ex Hebraico. THEOR. Quinam ex Hebraico? Atqui menses Hebræorum nostris mensibus non respondent; nec ipsorum mensibus nostri. Quod sane manifestum est ex Paschale. Propter illain enim causam aliquando Martio mense, aliquando Aprili Pascha celebramus cum illud Hebraicum Pascha non sequamur. Atilli nunquam a primi apud eos mensis, videlicet Nisanis, die 14 recedunt, quemadmodum les Mosaica praecepit. Quo fit ut qui primus apud cos mensis est, nonnunquam in cum, qui apud nos Martius dicitur, nomunquam in Aprilem incidat. Ideoque menses ordine cæteri necessario sequuntur eum qui apud ipsos priinus est: ac septimus ipso - rum mensis, quo festum Propitiationis apud eos celebratur, non semper in Septembrem nostruin incidit; sed est necesse, nonnunquam ut anticipet, nonnunquam accedat tardius. Undeuam ergo certus es, diem 27 Septembris esse Tisronis 10? GEN. Siv a niajoribus nostris accepimus. THEOR. Qui accepistis? per scripturam? an citra scripturam? GEN. Citra scripturam. THEOR. Ex iis que dicta sunt de inæqualitate nostrorum et Hebræorum mensium, manifestum est, · non te scire certo, an dies 10 Tisronis sit 27 Septembris. Quod qui gnores, nec Jonnis conceptionem nosti, uti scilicet ejus mense sexto, reperire Domini Conceptionem possis. GEN. Equidem aliam certitudinem non habeo. Corrigetur tamon hoc quoque, Deo propitio, si quæ majoris momenti sunt, emendata fuerint. Nam ego τέλος ἔλαβε σήμερον. Πρὸς τὸ μέσον οὖν τοῦ λόγου τούτου φησίν· Εξ μῆνας ἐν γαστρὶ ἐχούσης τὸν Ἰωάννην τῆς Ἐλισαβετ, ἡ Μαρία ήρξατο συλλαμ βάνειν. Εἶτα μαθόντες, πότε ήρξατο ή Μαρία συλ λαμβάνειν, εἰσόμεθα καὶ πότε ἔτεκεν, ἐννέα μήνας ἀριθμήσαντες ἐκ τῆς συλλήψεως. Οὐχὶ τὰ μῆνας, καὶ πέντε ἡμέρας, ὡς ἡ ἁγιωσύνη σου έγραψεν. Ο ΚΑΘ. Ἐμεῖς τὸν λόγον τοῦτον τοῦ Χρυσοστό μου οὐκ ἔχομεν· πλὴν τοῦτο ῥᾷστον διορθωθῆναι. Εἰσωμεν οὖν, εἰ δοκεῖ, τοῦτο, καὶ ἴδωμεν το ἑξῆς. Αναγινώσκοντες οὖν τὸ ἑξῆς τῆς ἐπιστολῆς, ηλθεμεν εἰς τὸ περὶ ἑορτῶν κεφάλαιον, ἐν ᾧ ἔλεγε Πλὴν διὰ τὸ τὴν Γέννησιν καὶ τὸ Βάπτισμα ἐφάπα εορτάσαι, πολλὰς ἔχομεν μαρτυρίας. Πρῶτον μὲν πᾶσαι αἱ Ἐκκλησίαι οὕτως ἑώρταζον, ἀρξάμενα ἀπὸ τῶν ἀποστόλων. Δεύτερον δὲ λόγον, ὅτι ὁ εὐαγ γελιστής Λουκᾶς τοῦτο μαρτυρεί. Διηγεῖται γὰρ ἐν τῇ ἑορτῇ τοῦ ἱλασμού, ἥτις ἐστὶ τῷ μηνὶ Τισρὸν τῇ δεκάτῃ, ἥτις ἐστὶ Σεπτεμβρίου κι', ἐν ᾗ εἰσῆλθεν ὁ ἀρχιερεὺς Ζαχαρίας ἐν τῷ ναῷ, καὶ ἐθυμίασε, και εἶὸς τὴν δρασιν τοῦ ἀγγέλου. Εἶπεν ὁ ΘΕΩΡ. Πόθεν δῆλον, ὅτι ἡ δεκάτη τοῖ Τισρόν ἐστιν ἡ κζ' τοῦ Σεμπτεμβρίου μηνός; Ὁ ΚΑΘ. Ἐκ τοῦ Ἑβραϊκοῦ. Ὁ ΘΕΩΡ. Πῶς ἐκ τοῦ Ἑβραϊκοῦ; Καὶ μὴν οἱ τῶν Ἑβραίων μῆνες οὐκ ἀκολουθοῦσι τοῖς ἡμετέροις μη· σὶν, οὔτε μὴν οἱ ἡμέτεροι τοῖς ἐκείνων· καὶ δῆλον ἐκ τοῦ Πάσχα. Διὰ γὰρ τοῦτο, ποτὲ μὲν μην: Μαρτίῳ, ποτὲ δὲ μηνὶ Ἀπριλλίῳ τὸ Πάσχα ἑορτάζομεν, ἐπειδὴ τῷ Εβραϊκῷ οὐκ ἀκολουθοῦμεν Πάσχα. Ἐκεῖνοι δὲ οὐδέ ποτε τοῦ παρ' αὐτοῖς πρώτου μηνός, ήτοι τοῦ Νισάν, τῆς τεσσαρεσκαιδεκάτης ἐξίστανται, καθ ὡς ἡ τοῦ Μωσέως νομοθεία παρακελεύεται. Ώστε ὁ παρ' αὐτοῖς πρώτος μήν, ποτὲ μὲν ἐν τῷ παρ' ἡμῖν Μαρτίῳ λεγομένῳ μηνί, ποτὲ δὲ ἐν τῷ ᾿Απριλ λίῳ ἐμπίπτει. Καὶ λοιπὸν ἐξ ἀνάγκης οἱ καθεξῆς μήνες τῷ πρώτῳ αὐτῶν ἀκολουθοῦσι· καὶ ὁ ζ' μὴν αὐτῶν, καθ᾽ ἂν ἡ ἑορτὴ τοῦ Ἱλασμοῦ παρ' αὐτοῖ; τελεῖται, οὐκ ἐμπίπτει ἀεὶ τῷ παρ' ἡμῖν Σεπτεμ βρίῳ, ἀλλ' ἀνάγκη ποτὲ μὲν προλαμβάνειν αὐτὸν, ποτὲ δὲ ὑστερίζειν. Πόθεν οὖν ἔχεις βεβαίως, ὅτι ἡ κζ' Σεπτεμβρίου δεκάτη ἐστὶ τοῦ Τισμόν; Ο ΚΑΘ. Ούτω παρελάβομεν παρὰ τῶν πρὸ ἡμῶν. Ο ΘΕΩΡ. Πῶς παρελάβετε; ἐγγράφως, ἢ ἀγρά φως: Ο ΚΑΘ. "Αγράφως. Ο ΘΕΩΡ. Ἐκ τῶν ῥηθέντων περὶ τῆς ἀνισότη τος τῶν παρ' ἡμῖν, καὶ τῶν παρ' Εβραίοις μηνῶν, δῆλόν ἐστιν, ὅτι οὐκ οἶδας βεβαίως, εἰ ἔστιν ἡ δε κάτη τοῦ Τισρὸν κζ' τοῦ Σεπτεμβρίου. Καὶ εἰ τοῦτο ἀγνοεῖς, οὐδὲ τὴν σύλληψιν Ἰωάννου οἶδας· ἵνα κατὰ τὸν σ' μῆνα ταύτης τὴν σύλληψιν εὑρήσης του Κυρίου. Ο ΚΑΘ. "Αλλην ἀσφάλειαν οὐκ ἔχω. Πλὴν ἡ διόρι θωσις τούτου γενήσεται, σὺν Θεῷ, είχε διορθωθεί τὰ καιριώτερα. Ἐγὼ γὰρ τὸν λόγον τοῦ θείου Χρυ

DISPUTATIO I. σοστόμου, τὸν, τότε δεῖ τὴν ἑορτὴν τοῦ Χριστοῦ divi Chrysostomi orationem, qua docet, quando Γεννήσεως ἑορτάζει», διαγορεύοντα του μνείαν αὐτὸς ἀνωτέρω πεποίηκας), μέχρι τοῦ νῦν οὐχ ἑώρακα. 'Αλλ' οὐδὲ ἤκουσα, ὅτι ἔστι λόγος τοῦ Χρυσοστόμου περὶ τούτου· μᾶλλον δὲ τοῦ ἁγίου Επιφανίου τῆς Κύπρου ἤκουον εἶναι λόγον περὶ τούτου· ἀλλ' οὐδὲ ἐκεῖνον εἶδον. Λέγουσι γὰρ ὅτι ὁ θεῖος Επιφάνιος, ὅτι ἐξ Εβραίων ῶν, ἐκ τῆς τῶν Ἑβραίων γραφής καὶ Ἰωσή που τοῦ χρονογράφου ἐβεβαίωσε, Δεκεμβρίῳ καὶ τὴν Γέννησιν ἑορτάζεσθαι τοῦ Σωτῆρος. Τούτῳ φασὶ συμφωνεῖν καὶ τὰς ὑπὸ τοῦ Τίτου ἀπὸ Ἱερουσαλήμ εἰς Ρώμην ἀχθείσας γραφάς, Στε ταύτην αὐτὸς ᾐχμαλώτευσεν. Αλλ' οὐ πολὺς ἐμοὶ λόγος περὶ τῶν ἑορτῶν, καὶ τῶν ἄλλων τῆς Ἐκκλη σίας ἠθῶν, εἰ μόνον περὶ τὴν πίστιν ὁμοφρονήσ TOLLEY. Ὁ ΘΕΩΡ. Τί δὲ περὶ τῆς τοῦ Τρισαγίου ύμνου προσθήκης; Εάσομεν αὐτὴν ἀνεξέλεγκτον; ἐπειδὴ ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς. τετάρτης συνόδου ἐμφέρεται, ὅπως τοῦτον τότε οἱ θεοφόροι Πατέρες τὸν ὕμνον ἐξύμνησαν, τῇ ἐκείνων ὑμνολογία ἀρχούμενοι; ἢ δεῖ καὶ περὶ ταύτας ἀνασκευὰς εἰπεῖν, καὶ δεῖξαι, ὅτι ἡ τοῦ κναφέως προσο θήκη τῇ Ἐκκλησία βδελυκτή ἐστι καὶ ἀπόβλητος: Ο ΚΑΘ. Εὖ πεποίηκας ἀναμνήσας ἡμᾶς περὶ τοῦ Τρισαγίου· εὑρίσκεις γὰρ χρήσεις τῶν μεγάλων διδασκάλων τῆς Ἐκκλησίας, μόνῳ δοκούσας προσ άπτειν τῷ Υἱῷ τὸν Τρισάγιον ὕμνον. Καὶ πολλάκις ταύτας σκοπήσας κατ' ἐμαυτὸν, ἐν ἀμηχανία κατ ἐστιν πολλῇ· καί μοι δοκεῖ ἐκ τούτων ορμωμένους τῶν χρήσεων τοὺς τὴν προσθήκην ταύτην πεποιηαότας πεποιηκέναι· καὶ διδάξαι ἡμᾶς, ὅταν ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος τὸν θεῖον ᾄδομεν ὕμνον, μηδεμίαν προσθήκην ποιεῖν· ὅταν δὲ ἐπὶ μόνου λέγομεν τοῦ τον τοῦ Υἱοῦ, προστιθέναι ποτὲ μὲν τὸ, Ο σταυ ρωθεὶς δι' ἡμᾶς· ποτὲ δ' αὖ τὸν ᾿Αναστάς· ἢ τὸ, Αναληφθείς· πρὸς τὸν καιρὸν τοῦ μυστηρίου άρμοδίως καὶ τὴν προσθήκην ποιούμενοι· τόν Θεός· καὶ τὸν Ἰσχυρός· καὶ τὸν ᾿Αθάνατος· ἐπὶ μόνου τοῦ δι' ἡμᾶς σταυρωθέντος, καὶ ἀναστάντος, καὶ ἀναληφθέντος Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν ἐκλαμβά νοντες. Ο ΘΕΩΡ. Λοιπόν, ὅταν μετὰ τῆς προσθήκης του τον λέγητε τὸν ὕμνον, τρισάγιον καλεῖτε τὸν Υἱόν. Ο ΚΑΘ. Ναί. Καὶ γὰρ οὐ μόνον τρισάγιον, ἀλλά καὶ μυριάγιον ἐὰν καλῶμεν αὐτὸν, καλῶς ποιοῦμεν· καθώς 5 μέγας Αθανάσιος ἐν τῷ περὶ σαρκώσεως καὶ Τριάδος λόγῳ φησίν· Οὐ τρις μόνον ἅγιος, ἀλλ᾽ ἀορίστως καὶ ἀπειράκις ἅγιος, καὶ ὑπεράγιος. Ο ΘΕΩΡ. Τὸν δὲ Πατέρα, ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ν λέγετε τρισαγίους: Ὁ ΚΑΘ. Ού. ῾Ο ΘΕΩΡ. Καὶ πόθεν ἡ ἀποκλήρωσις τοῦ τῷ Υἱῷ μένου προσαρμόζειν τὸν θεῖον τοῦτον ὕμνον, ἢ τη Natalis Christi celebrandus sit (cujus ipse supra mentionem fecisti), hactenus non vidi. Imo ue quidem audivi, aliquam Chrysostomi orationem ejus argumenti exstare; potius intellexeram, esse quamdam de hoc orationem sancti Epiphani, Cypri episcopi; quam ipsam quoque non vidi. Aiunt enim, divum Epiphanium, qui esset llebræus natione, de literis llebraorum, et annalium scriptore Josepho allirmasse, Natalem Servatoris die 25 Decembris celebrandum. Cum ẹo consentire dicunt et es scripta quæ Titus Hiersolymis Romam deportaverit, cum eam urbem caperet. Verum non magnopere sollicitus equidem fuero de festis aliisque consuetudinibus Ecclesiæ, modo sententiis de fide conveuismous. THEOR. Quid autem de illius bymni, quem Trisagiumn dicimus (quod-ter in eo Sancti nomen repe tatur) appendice? Num illum inexaminatam relinquemus? ut, quoniam in actis sanctæ ae universalis quartæ synodi traditur, qua forma id temporis eum isti divini Patres pronuntiaverint, nos corum in illo hymno prouuptiando forma contenti simus? an et bic argumenta promenda, probandumque, Fullonis istius appendicem ab Ecclesia pro abominabili et rejiicula_duci? GEN. Tu vero recte, qui de Trisagio nos admonueris. Quippe magnorum Ecclesiæ doctorum au̟- ctoritates inveniuntur, quæ soli Filio hymnum illum Trisagli attribuere videntur. Ac sape mecumn illas equidem considerans, admodum anxius ‚hæsi: adeoque arbitror, ejus appendicis auctores, illis permotos auctoritatibus, eam fecisse; nosque docuisse, quoties de sancta Trinitate divinum illum hymnum canimus, nullam faciundam appendicem: at quoties eum de Filio duntaxat pronuntiamus, interdum quidem addendum: Qui crucifixus es propier nos; interdum vero: Qui resuscitatus es; vel illud: Qui assumptus es sursum, nimirura ut pro tempore mysterii, apta quoque subjiciatur appendix: et illam vocem Deus, et alteram Fortis, et tertiam, Immortalis de solo propter nos crucifixo, eque mortuis suscitato, et sursum assumpto Christo Deo nostro intelligamus. THEOR. Restat ergo, ut cum pronuntiatis bune hymnum cum appendice, Filium ter sanctum appelletis. GEN. Profecto; nam recte facimus, eum non modo ter sanctuin, sed millies sanctum appellantes: quemadmodum magnus ille Athanasius in oratione de carnis assumptione Trinitateque loquitur: Non ter modo sanctus, inquiens, sed infinite sanctus, et omne: supra sanctitatem positus. THEOR. Patrem vero, sanctumve Spiritum, ter sanctos non dicitis? GEN. Non. THEOR. Et onde profecta est hære distributio, ut vel soli Filio bymuns hic tribuatur, vel toti

THEORIANI Trinitati: non autem vel Patri soli, vel soli Spiri- ὅλῃ Τριάδι· τῷ Πατρὶ δὲ μόνῳ, ἢ τῷ ἁγίῳ Πνεύ tui sancto? ματι μόνῳ οὐ; Ο ΚΑΘ. Ἐκ τῶν ἁγίων ἐδιδάχθημεν τοῦτο. Εὐθὺς ὁ μέγας Αθανάσιος ἐν τῷ ἄνω μνημονευθέντι περι τῆς σαρκώσεως καὶ Τριάδος λόγῳ, τοιάδε φησίν· Είδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος, οὔτε κάλ λος. Ην γὰρ αὐτὸν πρὸ τούτου θεωρήσας ἐν τῇ θεϊκῇ καὶ ἐνδόξῳ μορφῇ, καθήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου, ὅτε τὰ Σεραφὶμ ἐδοξολόγουν αὐτὸν, λέγοντα· Άγιος, ἅγιος, ἅγιος Κύριος Σαβαώθ. Καὶ μετὰ ταῦτα ὁρᾷ αὐτὸν μορφὴν δούλου λαδόντα, καὶ ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενον. Ορᾷς πῶς μόνῳ τῷ Υἱῷ δοκεῖ προσάπτειν τὸν τρισάγιον ὕμνον ὁ θεῖος οὗτος ἀνήρ; Οτε, φησί, τὰ Σεραφίμ ἐδοξολόγουν αὐτὸν, λέγοντα· Άγιος, ἅγιος, ἅγιος Κύριος Σαβαώθ. Καὶ μετὰ ταῦτα ὁρα αὐτὸν μορφὴν δούλου λαβόντα, καὶ ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενον. ᾿Αλλὰ δὴ καὶ ὁ ἅγιος Επιφά νιος ἐν τῷ εἰς τὴν ἁγίαν Θεοτόκον λόγῳ τὰ ὅμοια φάσκων, φησίν, Η μακαρία ἐν γυναιξίν, ἡ τὸν λόγον ἐκ σοῦ σαρκωθέντα τεκοῦσα, Λόγον τὸν τοῦ Πατρὸς Υἱόν, λόγον τὸν προαιώνιον Θεόν, λόγον τὸν ἄναρχον καὶ ἄΐδιον, Λόγον τὸν ὁμοούσιον τῆς ἀχωρίστου Τριάδος, Λόγον τὸν σὺν Πατρὶ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι προσκυνούμενον, Λόγον τὸν σύνθρονον τοῦ Πατρός, Λόγον τὸν ἐπὶ Χερουβὶμ καθήμενον, Λόγον ἂν τὰ τετράμορφα ζωα δοξολογοῦσι, λέγοντα· Άγιος, ἅγιος, ἅγιος Κύριος Σαβαώθ, πλήρης ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γὴ τῆς δόξης αὐτοῦ. Ορᾷς, ὅπως καὶ οὗτος GEN. Sic a sanctis hominibus edocti sumus. Nec Jonge abiverimus. Magnus ille Athanasius in oralione de carnis assumptiene ac Trinitate, cujus supra mentio facta est, hujusmodi profert: Vidimus eum, nec speciem, nec pulchritudinem habebat ". Nam antea viderat eum in divina gloriosa que forma, sedentem in alto sublimique solio; cum Seraphim majestatem ejus verbis hisce concelebrahaut: Sanctus, sanctus, sanctus Dominus Sabaoth 18. Postea vero videt eùm assumpta servi forma, similem hominibus factum. Videsne divinum hunc virum soli Filio videri ter sanctum istum hymnum attribuere? cum, inquit, Seraphim majestatem ejus verbis hisce concelebrabant: Sanctus, sanctus, sanctus Dominus Sabaoth. Postea vero videt eum assumpta servi forma, si:uilem hominibus factum. Quin et sanctus Epiphanius in oratione de sancta Deipara, similia dicens: Beata, inquit, inter mulieres, quæ Sermonem ex te incarnatum peperisti; Sermonem illum, qui Patris est Filius; Sermonen, qui est Deus sæculis prior; Sermonem, qui expers est principii, et æternus; Sermonem, qui ejusdem est substantiæ cum inseparabili Trinitate; Sermonem, qui cum Patre ac Spiritu sancto adoratur; Sermonem, qui consors est solii paterui; Sermonem, qui Cherubis insidet; Sermonem, quem illa quadriformes bestiæ verbis hisce concelebrant: Sanctus, sanctus, sancius Dominus Sabaoth, plenum est ca- δοκεῖ μόνῳ τῷ Υἱῷ τὸν τρισάγιον ὕμνον προσαρμό lum el terra majestate ipsius. Viden”ut et ille soli Filio ter sanctum hymnum attribuere videatur? ait enim: Quem illæ quadriformes bestiæ verbis hisce concelebrant: Sanctus, sanctus, sanctus, etc. Quin et divus ipse Chrysostomus, in oratione de benedicto, cujus initium: De miraculis in miracula: verbis his eadem dicit: Ilodie rex majestatis in terra sic concelebratur, uti vates descripsit: et lætitiæ cœlestis participes terrigenas facit: ut ostendat amborum se Dominum, qui utrimque consona voce concelebretur. Propterea superi quidem illi saltem istam in terris indicantes canebant: Sancius, sanctus, sanctus Dominus Sabaoth, plena est universa terra majestate ipsius: inferi vero, cum letitia caelesti celebrationem suam conjungentes, τῆς Ἐκκλησίας φωστῆρες τῷ Υἱῷ μόνω δοκοῦσι clamabant: Hosanna filio Davidis. Vides hæc tria magna Ecclesiæ lumina videri Filio soli ter sanctum illum hymnum attribuere? THEOR. Bene dictum abs te, videri. Non enim attribunt, sed attribuere videntur. Videntur alltem, sed quibus, obsecro? Qui penetrare ad profunditatem sententiæ magnorum istorum divinorumque hominum nequeunt. Cum Seraphim majestatem ejus concelebrabant, inquit eximius`ille Athanasius: sed non ait: Solum concelebrabant, absque Patre ac Spiritu sancto. Quippe si totamı Trinitatem concelebrabant, necessario scilicet cou17 15:1. 1111, 2. 19 133. 11, ζειν; λέγων· Ον τὰ τετράμορφα ζωα δοξολογοῦσι, λέγοντα, Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος· καὶ τὰ ἑξῆς. Ἀλλὰ καὶ ὁ θεῖος Χρυσόστομος εἰς τὸν εὐλογημένον, οὗ ἡ ἀρχή· Ἐκ θαυμάτων εἰς θαύματα· τὰ αὐτά φησι· Σήμερον, λέγων, ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης ἐπὶ γῆς προφητικῶς δοξάζεται, καὶ κοινωνούς τῆς ἐπουρανίου εὐωχίας τοὺς γηγενεῖς ἀναδείκνυσιν, ἵνα δείξῃ, ὅτι αὐτός ἐστι Κύριος ἀμφοτέρων, ὡς ἑκατέρωθεν συμφώνως ἀνυμνούμενος. Διὰ τοῦτο οἱ μὲν ἄνω τὴν ἐπὶ γῆς σωτηρίαν καταμηνύοντες' ἔψαλλον, "Αγιος, ἅγιος, ἅγιος Κύριος Σαβαώθ, πλήρης πᾶσα ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ. Οἱ δὲ κάτω τῇ ἐπουρανίῳ εὐφροσύνῃ συμπανηγυρίζοντες, ἔκραζον· Ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαβίδ. Ορᾶς, ὅτι καὶ οἱ τρεῖς οὗτοι μεγάλοι προσάπτειν τὸν τρισάγιον ὕμνον; ῾Ο ΘΕΩΡ. Ορθῶς εἴρηκας, ὅτι δοκοῦσιν· οὐ γὰρ προσάπτουσιν, ἀλλὰ δοκοῦσι προσάπτειν. Δοκοῦσι δὲ, τίτι; Τοῖς μὴ εἰς τὸ βάθος εἰσδῦναι δυναμένοις τοῦ νοὸς τῶν μεγάλων τούτων καὶ θείων ἀνδρῶν. Οτε τα Σεραφὶμ ἐδοξολόγουν αὐτὸν, φησὶν ὁ μέγας Αθανάσιος· ἀλλ' οὐκ εἶπε Μόνον ἐδοξολόγουν χωρὶς τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Εἰ γὰρ τὴν ὅλην ἐδοξολόγουν Τριάδα, ἐξ ἀνάγκης δη λονότι καὶ τὸν Υἱὸν ἐδοξολόγουν. Καλῶς οὖν εἶπεν ἡ

DISPUTATΙΟ Ι. Πατήρ, ύτε τα Σεραφίμ ἐδοξολόγουν αυτόν. Οὕτω celebrabant et Filium. Quapropter recte dixi Atla νήσεις καὶ τὸν ἅγιον Επιφάνιον, καὶ τὸν θεῖον Χρυσόστομον, καὶ ἄλλους τῶν ἁγίων, ὅσους ἂν εἴ της τοιαῦτα γράφοντας. Σαφές δ᾽ ἂν εἴη, δ λέγει, καὶ ἐπὶ παραδείγματι, τοῦτον τὸν τρόπον· Γυνή τις, οὐ τῶν ἐκ γένους καταγομένων βασιλικοῦ, ἀλλ' οὐδὲ τῶν ἄγαν ἐπιφανῶν, ἔσχε θυγατέρα ωραιοτάτην, κάλλει, καὶ σωφροσύνῃ, καὶ φρονήσει πάσας τὰς κατ' ἐκεῖνο καιροῦ γυναίκας ὑπερνικώσαν. Ταύτην βασιλεὺς ἰδὼν πάσας ἔχουσαν τὰς τῶν γυναικῶν ἀρετὰς ἀκιβδήλους καὶ καθαρὰς, ἔλαβεν αὐτὴν ἑαυτῷ εἰς γυναῖκα, καὶ στέφει βασιλικῷ, ὡς εἰκὸς, ἐταινίωσεν. Ἐνιστάντος δὲ τοῦ καιροῦ, καθ' ὃν πᾶσα ἡ πόλις τὸν εὐφημισμὸν ἀναπέμπει τοῖς βασιλεῦσιν, εἶπέ τις τῇ μητρὶ τῆς βασιλίσσης, Ελθε, ἵνα ἀκούσῃς ὑπὸ πάσης εὐφημουμένην τῆς πόλεω; τὴν θυγατέρα. Ὁ ΚΑΘ. Αρπάσας τὸν λόγον, εἶπεν· Ἔγνων, δ βούλῃ εἰπεῖν. Ἐπεὶ ὁ εὐφημισμός κοινός ἐστι τοῦ βασιλέως καὶ τῆς βασιλίσσης, καλῶς δύναταί τις εἰπεῖν, ὅτι τὸν Πατέρα δοξολογοῦσιν, οἱ τὸν Υἱόν, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ταῦτα γὰρ πάντα καὶ ἅμα, καὶ χωρὶς ἐκφωνούμενα ἀληθεύει, ἄνευ τῆς τοῦ μόνου προσθήκης λεγόμενα. Ο ΘΕΩΡ. Απήλλαξας πραγμάτων ἡμᾶς, ἁγιώτατε δέσποτα. Οὐκ ἄρα μόνον τῷ Υἱῷ ᾔδε τὰ Σεραφὶμ τὸν τρισάγιον ὕμνον, ἀλλὰ τῇ ὅλῃ Τριάδι. Καὶ διὰ τοῦτο οὐ δεῖ προσθεῖναι τὸ ῾Ο σταυρωθείς, ἢ Ελλην τινά προσθήκην. Εστι δὲ καὶ ἄλλως ἀποδεί ξαι, ὅτι οὐκ ἐπὶ μόνου τοῦ Υἱοῦ τὸν τρισάγιον " ὕμνον ὁ μέγας Ἐπιφάνιος ἐξελάβετο, ἐξ αὐτῆς τῆς προτεθείσης αὐτοῦ χρήσεως. Φησί γάρ· Λόγον τὸν σύνθρονον τοῦ Πατρός,. Λόγον τὸν ἐπὶ τῶν Χερουδιμ καθήμενον. Οὐκ ἐσήμανε μόνον τὸν Υἱὸν ἐπὶ τῶν Χερουβὶμ καθῆσθαι, ἄνευ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Πνεύματος· σύνθρονον γὰρ τοῦ Πατρὸς προεἶπεν αὐτόν. Οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς δοξολογίας δεῖ νοεῖν. Κοι νὰν τὸ καθῆσθαι, κοινὴ ἡ δοξολογία. Συμβάλλεται δὲ ἡμῖν οὐ μικρῶς πρὸς τὸν προκείμενον νοῦν, καὶ δ πρὸς τῷ τέλει τῶν Πράξεων ὁ εὐαγγελιστὴς ἀναγράφει Λουκάς. Φησὶ γὰρ, εἰπόντος τοῦ Παύλου ῥῆμα ἔν· ὅτι καλῶς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐλάλησε διὰ 'Ησαίου τοῦ προφήτου πρὸς τοὺς πατέρας nasius: Cam Seraphim cum concelebrabant. Sic et sanctum Ephiphanium et divum illum ChrysostoΠ3.2003, et cæteros sanctos homines, quoscúnque talia scribentes repereris, intelliges. Fuerit autem res tota perspicua per exemplum, hoc modo: Mulier quædam, non regio prognat: genere, imo nec illustri quidem admodum, filiam venustissimam habuit, forma, pudicitia, prudentia mulieres ejus temporis, universas superantem. Eam videns imperator omnibus, præditam femineis virtutibus, ac sinceris quidem, minimeque fucatis, uxorem sibi accepit, et imperatoria, pro more, corena redimivit. Appetente vero tempore quo urbs universa faustis vocibus Augustis acclamare consuevit, quidam matri Augustæ, Veni, ait, ut filiam tuam ab urbe tota faustis excipi acclamationibus audias. Tum GEN. Interrupto Theoriani sermone: Intelligo, inquit, quid dicere velis. Quaadlo illic acclamatio fausta, communis est Augusto. cum Augusta, recte quis dicere potest, quod qui Filium, Patrem quoque concelebrent et Spiritum sanctum). Hæc enim omnia tam simul quam scorsim eunutiata, vera sunt: modo solius vox non adjiciatur, THEOR. Liberasti nos molestia, sanctissime domine. Nimirum sequitur, Seraphos tou Filio duntaxat hymnum illum ter sanctum cecinisse, sed univeršæ Trinitati, propterea non addendum est illud: Qui crucifixus est, nec alia quæpiam appendix. Quanquam et aliunde probari potest, magnum illum Epiphanium non de solo Filio ter sanctum hymnum intellexisse; idque de verbis dicti ejus, antea positis. Ait enim: «Sermonem, qui consors est solit paterni; Sermonem, qui Cherubis insidet.» Certe nou học vult, solum Filium Cherubis insidere, sine Patre ac Spiritu sancto. Nam antea solii paterni consortem dixit. klem de concelebratione majestatis intelligendum. Communis est sessio, communis celebratio. Nec parum nobis ad hunc sensum et illud confert, quod in Actis evangelista Lucas in extremo scribit. Ait enim, Paulum hoc verbum protulisse: Recte Spiritus sanctus per Isaiam vatem locutus est ad patres nostros hisce verbis: Vade ad ἡμῶν, λέγων, Πορεύθητι πρὸς τὸν λαὸν τοῦτον, populum hunc, et dicito: Auribus audietis, et non καὶ εἰπὸν, ᾿Ακοῇ ἀκούσατε, καὶ οὐ μὴ συνιῆτε καὶ βλέποντες βλέψετε, καὶ οὐ μὴ ἰδῆτε, καὶ τὰ ἑξῆς. Τί οὖν; Μόνον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον εἴπωμεν καθῆσθαι ἐπὶ τοῦ θρόνου τοῦ ὑψηλοῦ καὶ ἐπῃρο μένου, τῷ προφήτη Ησαΐα διακελευόμενον· Πορεύθητι πρὸς τὸν λαόν· καὶ τὰ ἑξῆς; ἐπειδὴ ὁ θεῖος Παῦλος τοῦ ἁγίου Πνεύματος μέμνηται μόνου; ἢ καὶ τὸν Πατέρα, καὶ τὸν Υἱόν; Ὁ ΚΑΘ. Λέλυται τοῦτο, καὶ πλέον περὶ τούτου οὐ χρή λέγειν. Ο ΘΕΩΡ. Ιδωμεν λοιπόν, τί ἔγραψας ἐν τῇ ἐπισ στολή σου περὶ τοῦ μύρου. intelligetis: videntes videbilis, et non perspicietis 19, et cætera. Quid ergo? solumne Spiritum sanctum dicemus in alto sublimique solio considentem, Isaiæ vali præcipere: Vade ad populum hunc 50, ct cxtera, quoniam divus Paulus sancti duntaxat Spiritus meminit? an Patrem quoque, cum Filio? GEN. Hoc jam solutum est, nec quidquam di cendum amplius. THEOR. Deinceps videamus, quid in epistola tua le unguento perscripseris. ” Act. xxvm, 24, 25. 29 Isa. vi, 9,

GEN. Recte dicis; fiat. TIIEORIANI Itaque caput de unguento legentes, bæc scripta reperimus. Rursum præcepit ipsa Scriptura, ut ex iis oleis olerum, quæ sesamum vocant, unguentum ņostrum conficiatur, non ex olivarum arboribus. Atque hoc reapse verum est. Causa rei est hæc, quod in Armeniorum regione non sunt oliveta propter aeris in ea regione frigus. Itaque necessitas ipsa fagitat ut oleum illud, quod in ipsa regione reperitur, ad usum unguenti adhibeatur. Qua in re nullum ego spirituale delictum video. THEOR. Miror, domine, cur ad imperatorem hoc perscripseris. Nam plurima bic oliveta video, et quidem olei salis. GEN. Verum ista unguenti confectio principium habuit ad Orientis plagam intimam, ubi nulla sunt oliveta: indeque nos acceptam servamus hactenus. Deinde capitis ejusdeın parte proxima perlecta, sic scriptum invenimus: Sicut vinum sanguinis Christi materies est, et cujuscunque sit coloris, recipi debel; sive nigram, sive rubrum, sive albumn vinum fuerit: quoniam per ministerium sanctif catur, et Christi fit sanguis. THEOR. Exemplum hoc tuum parum ad ipsam rem quadrat. Non enim de coloribus nobis est quæstio, sed de suljecto, sive materie. Nosti enimn, diversis ex arboribus vinum fieri. Nam ex pomis, et cerasis, et aliis fructibus, et herbis quoque confcitur: sed ad hoc sacrifcium non adhibetur, nisi duntaxat ex vite factum. Sic et de oleo: fit ex lauro, junco edorato, et aliis multis oleum: sed sanctis Patribus oleum olivæ cæteris est praelatum. Atque hoc cuilibet cognoscere licet, tam ex sancto illo Dionysio Areopagita, quam aliis sanctis hominibus non paucis. Nec minoris est momenti argumentum, quod ex ipso nomine contexitur. Quippe si simpliciter oleum dicatur, ex oliva factum irtelligitur. At cum laurinum, vel junceum, vel sesaminum, et bujusmodi alia. dum enim, si navim dicam, facta de lignis, clavis, et pice navis intelligitur, qua navigamus, non navis lapidea; sed si navim lapideam significare velimus, lapideam adjicimus; absque qua appendice nunquam ex sola navis appellatione, lapidea navis intelligetur eodem modo statuendum de oleo, et oleo sesamino. Quapropter oleum abaque appendice dicentes, ex oliva factum significant. QuemadmoGEN. Hoc quoque correctu facillimum fuerit. His ita dictis, sacerdotes ejus psallere cœperunt bymni vespertini seriem extra ecclesiam, de more ipsorum. Et THEOR Cur extra ecclesiam sacerdotes tui stant, ait, cum psallunt? GEN. Scriptum est: In omni loco dominii ejus "1. 21 fsal. cu, 22. Ο ΚΑΘ. Ε. λέγεις· γενέσθω. Καὶ ἀναγνόντες τὸ περὶ τοῦ μύρου κεφάλαιον, εξή ρομεν οὕτως· Πάλιν διηγόρευεν ἡ Γραφὴ ἀπὸ τῶν ἐλαιῶν τῶν λαχάνων, ὅπερ σήσαμον ονομάζουσι γίνεσθαι τὸ μύρον ἡμῶν· καὶ οὐχὶ ἀπὸ δένδρων ἐλαιῶν. Καὶ τοῦτο ἐν ἀληθείᾳ ἐστίν. Εστι δὲ ἡ αἰτία τοιαύτη, ὅτι εἰς τὴν χώραν τῶν ᾿Αρμενίων οὐκ εἰση ἐλαιῶνες, διὰ τὸ ψυχρὸν τῆς χώρας τοῦ μέρος· καὶ ἀνάγκη πρόκειται, τὸ ἔλαιον ἐκεῖνο, ὅπερ εὑρίσκετα εἰς τὴν χώραν, εἰς χρήσιν τοῦ μύρου λαμβάνειν καὶ οὐ συνεἶδον σφάλμα πνευματικὸν ἐν τούτῳ. Ο ΘΕΩΡ. Θαυμάζω, δέσποτα, πῶς τοῦτο γέγραφας πρὸς βασιλέα. Ὁρῶ γὰρ πλείστους ἐλαιῶνας ὧδες καὶ ἔλαιον ἱκανόν. Ο ΚΑΘ. 'Αλλ' εἰς τὴν ἐνδοτάτην ᾿Ανατολὴν ἐγει νετο ἡ ἀρχὴ τῆς κατασκευῆς τοῦ μύρου, ὅπου ἐλατών νες οὐκ εἰσί· κἀκεῖθεν παραλαβόντες ἡμεῖς φυλάτ τόμεν δ παρελάβομεν μέχρι τοῦ νῦν. Εἶτα ἀναγνόντες τὸ ἑξῆς τοῦ κεφαλαίου τούτου, εύρομεν οὕτως· Ὥσπερ γὰρ τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ ὁ οἶνός ἐστιν ὕλη, καὶ οἴας ἐστὶ χροιάς, ἀποδεκτέος ἐστὶ, καν μέλας, καὶ ἐρυθρός ἐστι, κάν λευκός· ἐπειδὴ ἡ λειτουργία ἁγιάζει αὐτὸν. καὶ γίν νεται αἷμα Χριστοῦ. Ο ΘΕΩΡ. Τὸ παράδειγμά σου οὐκ ἔστι προσφυές· οὐ γὰρ περὶ χρωμάτων ἡμῖν ὁ λόγος, ἀλλὰ περὶ τοῦ υποκειμένου, ήτοι τῆς ὕλης. Οίδας γὰρ ὅτι ἐκ διαφόρων δένδρων γίνεται οἶνος· γίνεται γὰρ ἐκ μήλων, καὶ κερασίων, καὶ ἄλλων φυτῶν, καὶ δὴ βοτά νων· ἀλλ' οὐ προσάγεται εἰς θυσίαν, ἀλλ᾽ ἢ μόνο, δ ἐκ τῆς ἀμπέλου. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ ἐλαίου· γίνεται γὰρ ἔλαιον ἔκ τε δάφνης, καὶ σχίνου, καὶ ἄλλων πολλῶν· ἀλλὰ τὸ τῆς ἐλαίας προεκρίθη παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων. Καὶ ἔξεστι τοῦτο μαθεῖν τῷ βουλομένῳ παντί, ἀπό τε τοῦ ἁγίου Διονυσίου τοῦ ᾿Αρεοπαγίτου καὶ ἄλλων. ἁγίων οὐκ ὀλίγων. Οὐ χεῖρον δὲ καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ ὀνόματος κατασκευάσαι, ὅτι τὸ ἔλαιον ἁπλῶς λεγόμενον, τὸ ἐξ ἐλαίας δηλοί. Ηνίκα δὲ δαφνέλαιον, ἢ σχινέλαιον, ή σησαμέλαιον, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ὥσπερ γὰρ όταν εἴπω ναῦς, νοεῖται ἡ ἐκ ξύλων, καὶ ἤλων, καὶ πίσ σης ναῦς, δι' ἧς πλέομεν, οὐ μὴν νοεῖται ἡ ἐκ λ - θων ναῦς· ἂν δὲ τὴν ἐκ λίθων ναῦν σημῆναι θελή σωμεν, προστιθέαμεν τό, λιθίνην· ἄνευ δὲ τῆς προσθήκης ταύτης οὐκ ἄν ποτε νοηθείη ἐκ μόνου τοῦ ναῦς ὀνόματος, ἡ λιθίνη ναῦς· τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἐπὶ τοῦ ἐλαίου, καὶ σησαμελαίου. Ελαιον οὖν χωρὶς προσθήκης λέγοντες, τὸ ἐξ ἐλαίας δηλονότι διασημαίνουσι. Ὁ ΚΑΘ. Καὶ τοῦτο ῥᾷστόν ἐστι διορθωθῆναι. Τούτων οὕτω ῥηθέντων, ήρξαντο οἱ ἱερεῖς αὐτοῦ ψάλλειν τοῦ ἑσπερινοῦ τὴν ἀκολουθίαν ἔξω τῆς ἐκε κλησίας, κατὰ τὴν αὐτῶν συνήθειαν. Και φησιν ὁ ΘΕΩΡ. Ινα τί ἴστανται ἔξω τῆς ἐκκλησίας, ὅταν ψάλλωσιν οἱ ἱερεῖς σου; Ο ΚΑΘ. Γέγραπται, Ἐν παντὶ τόπῳ τῆς δεσπο τείας αὐτοῦ.

DISPUTATIΟ Γ. Ὁ ΘΕΩΡ. Ομοίως γέγραπται· Ἰδοὺ δὴ εὐλογεῖτε τὸν Κύριον, πάντες οἱ δοῦλοι Κυρίου, el ἑστῶτες ἐν οἴκῳ Κυρίου. Καὶ πάλιν· Ἐν ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεόν· καὶ μυρία τοιαῦτα. 'Αλλ' ἐρωτῶ, πόθεν τοῦτο παρελάβετε; Ο ΚΑΘ. Οἱ τὴν ἀκολουθίαν τὴν ἐκκλησιαστικὴν καὶ τὴν τάξιν ἡμῖν παραδεδωκότες, μόνην τὴν θείαν λειτουργίαν ἔνδον τοῦ θείου ναοῦ ἐπιτελεῖν διωρίσαντο, μόνου τοῦ ἱερέως εἰσιόντος εἰς αὐτόν· τοῦ λαοῦ παντὸς ἔξω ἱσταμένου τὴν δ' ἄλλην πᾶσαν ἀκολουθίαν, ἔξω γίνεσθαι τοῦ θείου ναοῦ, καὶ τοῦτο ευλόγως, διετάξαντο. Σφόδρα γὰρ ὑπερέχει τὰ νέα τῶν παλαιῶν, ὡς ἀλήθεια σκιᾶς. Θύεται γὰρ ἔνδον ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου παντός σωτρίας, καὶ δεῖ ἡμᾶς πλέον σέβας καὶ τιμὴν ἀπο νέμειν τῷ παρ' ἡμῖν ναῷ, τοῦ παρ' Εβραίοις. Ἐκεῖνοι γὰρ καθαροὶ ὄντες, εἰσῄεσαν εἰς τὸ λεγόμενον ἅγιον κοσμικόν, οὐχὶ εἰς τὴν σκηνήν, τὴν λεγομένην, Αγια ἁγίων, καὶ ἡ σκιὰ ἦν τοῦ παρ' ἡμῖν θείου ναοῦ· ἡμεῖς δὲ ῥύπου πλήρεις τυγχάνοντες, τῶς εἰς τὸν ἀγιώτατον ναὸν εἰσέλθωμεν τοῦ Θεοῦ; καὶ τοῦτο γινώσκοντες οι διδάσκαλοι ἡμῶν, οὕτω γίνεσθαι διωρίσαντο. * ΘΕΩΡ. Οἱ διδάσκαλοι ὑμῶν, οἱ ταῦτα διαταξάμενοι, ένα τία δοκοῦσι διορίσασθαι τοῖς τιη' ἁγίοις, θεοφόροις Πατράσι, τοῖς ἐν Νικαίᾳ συναγηγερμένοι;. Ἐκεῖνοι γὰρ ἐν δεκάτῳ κανόνι οὕτω φατὶ κατὰ έξιν· Περὶ τῶν παραβάντων χωρὶς ἀνάγκης, χω μᾶς ἀφαιρέσεως υπαρχόντων, ή χωρίς κινδύνου, η τις τοιούτου, δ γέγονεν ἐπὶ τῆς τυραννίδας Λικιν στα THEOR. Similiter scriptum cel: En celebrate Dominum, omnes servi Domini, stantes in domo Domini”. Et rursus: In ecclesiis Deum celebrate»ª, et alia sunt infinita ejusmodi. Sed interrogo, unde boc accepistis? GEN. Doctores nostri, qui seriem et ordinem rerum ecclesiasticarnm nobis tradiderunt, solam divinam administrationem intra sacrum templum perficiendam statuerunt, ingrediente solo pontifice, reliquo populo foris stante: cætera fieri extra templum debere, nec id citra rationem, ordinarunt. Nam valde veteribus nova præstant, ut umbræ veritas. Quippe, mactatur intus Dei Filius pro totius mundi salute, majoremque réverentiam exbibere nos templo nostro, quam illi apud Hebræos, par est. Etenim illi, si puri essent, in id sanctumn ingrediebantur, quod mundi vocabant: non tmcu in tabernaculum, quod Sanctum sanctorum dicebatur, et umbra sacri apud nos templi erat. Nos vero toti coinquinati sordibus, quo pacto sanctissimum Dei templum ingrediamur? quod eum doctores nostri-non ignorarent, ita fieri debere statuerunt. tamen THEOR. Doctores vestri, qui hæc ordinarunt, contraria statuisse videntur illis 318 sanctis ac divinitus gubernatis Patribus, qui Nicææ convencrunt. Etenim illi sic in 10 canone ad verbum aiunt: De iis, qui fidem Christianam citra coactionem et facultatum ademptionem deseruerunt, aut absque periculo, vel ejusmodi quopiam, quod durante νίου, ἔδοξε τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ· εἰ καὶ ἀνάξιοι ήσαν G Licini tyrannide contigit, visum est sauctie synodo: φιλανθρωπία;, ὅμως χρηστεύσασθαι εἰς αὐτοῦ;. Οσοι οὖν γνησίως μεταμέλονται, τρία ἔτη ἐν ἀκροω μένοις ποιήσουσιν οἱ πιστοὶ, καὶ ἑπτὰ ἔτη ὑποπεσούν ται· δύο δὲ ἔτη χωρίς προσφορᾶς κοινωνήσουσι τῷ αν τῶν εὐχῶν. Ορᾷ, ὅτι τοὺς τηλικούτῳ παρα πεσόντας πτώματι, τρία μόνα ἔτη ἀκροᾶσθαι διακελεύεται ὁ κανών, ήγουν ἔξω τῆς ἐκκλησίας εθαι ἐν τῷ νάρθηκι, καὶ τῶν θείων ἀκούειν Γραφῶν. Οἱ δὲ σοὶ ἱερεῖς ἀεὶ ἐν ἀκροωμένοις εἰσίν. Εἶτα τί φησιν ὁ κανών; Καὶ ἑπτὰ ἔτη ὑποπεσοῦνται, τοῦτο ἢ ἔστιν, ἐντὸς μὲν τῆς ἐκκλησίας εἰσέρχεσθαι, ἐν * τῷ ὄπισθεν μέρει τοῦ ἄμβωνος ἵστασθαι, καὶ ἐξιέναι μετὰ κατηχουμένων. Ενιαυτούς δὲ δύο συν πασθαι καὶ συνεύχεσθαι μετὰ τῶν πιστῶν· μὴ μέντοι καὶ τῆς τῶν ἁγιασμάτων μεταλήψεως ἀξιοῦ. σθαι, ἕως ἂν ἡ διετία παρέλθῃ. Εἰ οὖν οἱ ἐπιτιμίῳ εκκνωνησίας δεδεμένοι εἰ; τὴν ἐκκλησίαν εἰσέρ χονται, διατί οἱ ἱερεῖς σου οὐκ εἰσέρχονται; Ὁ ΚΑΘ. Οὐδέποτε μέχρι τοῦ νῦν ἐπέστησα τῳ κανόνι τούτῳ τὸν νοῦν· συμβάλλεται δέ σου τῷ λόγω σφόδρα. ᾿Αλλὰ περὶ τῶν τοιούτων οὐ δεῖ φροντίζειν, εἰ μόνον περὶ τὴν πίστιν, ὡς εἶπον, όμοφρο νήσομεν. Ὁ ΘΕΩΡ. 'Αφέντες οὖν ταῦτα πρὸς τὸ παρών, Βωμεν, εἰ δοκεῖ, τὸν ὄρον τῆς τετάρτης συνόδου, ἐν από τῇ προτεραίᾳ δεδώκαμεν. ut tametsi humanitatem nullam mereantur, benigne tamen cum eis agatur. Quotquot ergo vere pœnitentiam agunt, tres annos inter audientes exigent fideles, et annos septem inferioris erunt ordinis, et biennio citra oblationem cum populo precabuntur. Vides tam fœde lapsis a canone præscribi, tres tantum ut annos auditores sint, hoc est, extra ecclesiam stent in ferula, sacrasque Litteras audiant. Tui vero sacerdotes semper inter auditores hærent. Quid deinde canon ulterius? Et septem, inquit, annis erunt ordiuis inferioris: hoc est, ecclesiam quidem ingredientur, sed in parte ambonis postica stabunt, et cum catechumenis exibant. Auuos denique duos fidelibus astabunt, et cum eis precabuntur: nou tamen sacramentorum quoque perceptionem impetrabunt, donec biennium præterierit. Si ergo constricti excommunicationis pœna, templum tamen ingrediuntur, quare tui sacerdotes non ingrediuntur? GEN. Nunquam animum isti canoni hactenus adverti. Tuæ quidem orationi plurimum momenti adfert. Sed de his esse solliciti non debemus, modo circa fidem, ut dixi, consenserinus. THEOR. His igitur in præsentia dimissis, deflnitionem quartæ synodi, si placet, inspiciamus: quam hesterna die tibi obtulimus. * Psal. cxxxHI, 2ª Psal. LIVII,

THEORIANI GEN. Ita fiat. Lubet enim de vocibus quibusdam, in ea positis, interrogare. Sed prius utrumque librum inter se conferamus, et videamus, an sibi respondeant: deinde quæramus de iis in quibus haeremus. Sancti IV concilii definitio. Sufficeret quidem ad perfectam pietatis cognitionem et confirmationem, hoc eruditum ac salubre divinæ gratiæ symbolum, quod et perfectain de Patre, et Filio, et Spiritu sancto doctrinam tradit, et incarnationein Domini fideliter excipientibus exhibet. Sed quando illi, qui prædicationem veritatis abolere conantur, per suas hæreses novas quasdam doctrinas pepererunt, aliis suscepta propter nos administrationis Dominicæ mysterium corrumpere audentibus, et Deipare vocen Virgiui tribuendam 1 negantibus; aliis confusionem et commistionem introducentibus, et unam esse carnis divinitatisque naturam stulte comminiscentibus, adeoque per hanc confusionem monstrose statuentibus, divinam Unigeniti naturam esse passibilem: eapropter hæc saneta, magna et universalis synodus, eos ab omni contra veritatém machinatione volens excludere, doctrinamque traditam antiquitus immotain asserens, ante omnia statuit, ut sanctorum 318 Patrum tides inconvulsa permaneat. Ac propter eos quidem qui Spiritum sanctum oppugnant, doctrinam de substantia Spiritus a sanctis illis 150 Patribus, aliquot post annis in Augusta urbe congressis, traditam confirmat; quam illi universis notam fecerunt, non quasi quiddam afferentes, quod prioribus deesset, sed suam de Spiritu sancto sententiam adversus illos, qui potestatem ejus abolere conabantur sacrarum Litterarum testimoniis illustrantes: propter eos vero, qui sacramentum Dominicæ dispensationis falsariorum more corrumpere tentant, et imprudenter purum hominem esse nugantur eum qui de sancta Virgine Maria procreatus fuit; beati Cyrilli, qui Alexandrinæ pastor ecclesiæ fuit, synodales ad Nestorium et Orientales episcopos litteras sibi consentientes amplexa est: tum ad Nestoriana dementia confutationem, tum ad interpretationem pro iis institutam, qui pio zelo symboli salubris intellectum desiderant. Atque his epistolam quoque beatissimi sanctissimique archiepiscopi Leonis, illius maximæ Romæ præsidis, ad sanctæ memoriæ Flavianum archiepiscopum, evertendæ depravationis Eutychianæ causa ścriptam, veluti magni illius Petri confessioni convenientem, et columnam quamdam rectæ sententiæ publicam, adversus malarum opinionum auctores, ad orthodoxa dogmata stabilienda, merito conjunxit. Nam et iis hac opponit sese, qui sacramenttum dispensationis in duos filios distrahere nitu»- tur; et eos calu sanctorum expellit, qui passibilem dicere divinitatem Unigeniti audent; et iis resistit, qui in duabus Christi naturis commistionem vel confusionem excogitant et eos exterminat, qui sumptam de nobis servilen formam, cœlestem ' Ο ΚΑΘ. Οὕτω γενέσθω. Βούλομαι γὰρ ἐρωτῆσαι περί τινων λέξεων ἐκεῖ κειμένων. ᾿Αλλὰ πρῶτον ἀντιβάλωμεν ἀμφότερα τα βιβλία, καὶ ἴδωμεν, ε' ἐξισάζει· καὶ τότε περὶ ὧν ἀμφιβάλλομεν, ἐρωτή σομεν. Ὅρος τῆς ἁγίας δ' συνόδου. Ηρχει μὲν οὖν εἰς ἐντολὴ τῆς εὐσεβείας ἐπίγνωσίν τε καὶ βεβαίωσιν, τὸ σοφὸν καὶ σωτήριον τοῦτο τῆς θείας χάριτος σύμβολον περί τε γὰρ τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐκδιδάσκει τὸ τέ λειον, καὶ τοῦ Κυρίου τὴν ἐνανθρώπησιν τοῖς πιστῶς δεχομένοις παρίστησιν. Αλλ' ἐπειδήπερ οἱ τῆς ἀλη θείας ἀθετεῖν ἐπιχειροῦντες τὸ κήρυγμα, διὰ τῶν οἱχείων αἱρέσεων τὰς καινοφωνίας ἀπέτεκον, οἱ μὲν τὸ τῆς δι᾿ ἡμᾶς τοῦ Κυρίου οικονομίας μυστήριον παραφθείρειν τολμῶντες, καὶ τὴν Θεοτόκος ἐπὶ τῆς Παρθένου φωνὴν ἀπαρνούμενοι, οἱ δὲ σύγχυσιν καὶ κρά σιν εἰσάγοντες, καὶ μίαν εἶναι φύσιν τῆς σαρκὸς καὶ τῆς θεότητος ἀναπλάττοντες ἀνοήτως, καὶ παθητὴν τοῦ Μονογενοῦς τὴν θείαν φύσιν τῇ συγχύσει τερατευόμενοι· διὰ τοῦτο πᾶσαν αὐτοῖς ἀποκλεῖσαι κατὰ τῆς ἀληθείας μηχανήν βουλομένη ἡ παροῦσα νῦν αὕτη ἡ ἁγία, μεγάλη καὶ οἰκουμενική σύνοδος, τὸ τοῦ κηρύγματος ἄνωθεν ἀσάλευτον ἐκδιδάσκουσα, ὥρισε προηγουμένως, την ἁγίων Πατέρων τὴν πίσ στιν μένειν ἀπαρεγχείρητον. Καὶ διὰ μὲν τοὺς τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ μαχομένους, τὴν χρόνοις ὕστερον παρὰ τῶν τῆς βασιλευούσης πόλεως συνελθόντων ἁγίων ρν Πατέρων περὶ τῆς τοῦ Πνεύματος οὐσίας παραδοθείσαν διδασκαλίαν κυροῖ, ἣν ἐκεῖνοι τοῖς πᾶσιν ἐγνώρισαν· οὐχ ὡς τι λοιπὸν τοῖς προλαβοῦσιν ἐπεισάγοντες, ἀλλὰ τὴν περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος αὐτῶν ἔννοιαν, κατὰ τῶν τὴν αὐτοῦ δεσποτείαν ἀθετεῖν πειρωμένων, Γραφικαῖς μαρτυρίαις τρανώ σαντες· διὰ δὲ τοὺς τὸ τῆς οἰκονομίας παραφθείρειν ἐπιχειροῦντας μυστήριον, καὶ ψιλὸν ἄνθρωπον εἶναι τὸν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου τεχθέντα Μαρίας, ἀντ αιδώς ληρωδούντας, τὰς τοῦ μακαρίου Κυρίλλου, τοῦ τῆς ᾿Αλεξανδρέων Εκκλησίας γενομένου ποι μένος συνοδικὰς ἐπιστολὰς πρός τε Νεστόριον, καὶ τοὺς τῆς Ἀνατολῆς ἁρμοδίους οὔτας ἐδέξατο· εἰς Ελεγχον μὲν τῆς Νεστορίου φρενοβλαβείας, ἑρμηνεία» δὲ τῶν εὐσεβεῖ ζήλῳ τοῦ σωτηρίου συμβόλου το θούντων τὴν ἔννοιαν· αἷς καὶ τὴν ἐπιστολὴν τοῦ τῆς μεγίστης Ρώμης προέδρου, τοῦ μακαριωτάτου καὶ ἁγιωτάτου Αρχιεπισκόπου Λέοντος, την γραφεί σαν πρὸς τὸν ἐν ἁγίοις ἀρχιεπίσκοπον Φλαβιανόν, ἐπ' ἀναιρέσει τῆς εὐτυχοῦς κακονοίας, ἅτε δὴ τῇ τοῦ μεγάλου Πέτρου ὁμολογίᾳ συμβαίνουσαν· καὶ κοινήν τινα στήλην ὀρθοδοξίας κατὰ τῶν κακοδοξούντων, εἰκότως συνήρμοσε, πρὸς τὴν τῶν ὀρθοδό ξων δογμάτων βεβαίωσιν. Τοῖς τε γὰρ εἰς Υἱὸν τὴν διάδα, τὸ τῆς οἰκονομίας διασπᾶν ἐπιχειροῦσι μυ στήριον, παρατάττεται· καὶ τοὺς παθητὴν λέγειν τολμώντας του Μονογενοῦ; τὴν θεότητα, τοῦ τῶν ἱερῶν ἀπωθείται συλλόγου· καὶ τοῖ; ἐπὶ δύο φύσεων τοῦ Χριστοῦ κρᾶσιν ἢ σύγχυσιν ἐπινοοῦσιν ἀνθ σταται· καὶ τοὺς οὐράνιον, ἢ ἑτέρας τινὸς ὑπάρ χειν οὐσίας τὴν ἐξ ἡμῶν ληφθεῖσαν αὐτῷ τὴν τού

DISPUTATIO I. του μορφὴν παραπταίοντας ἐξελαύνει· καὶ τοὺς δύο esse, vel alterius cujusdam substantia delirant, et μὲν πρὸ τῆς ἐνώσεως φύσεις τοῦ Κυρίου μυθεύοντας, μίαν δὲ μετὰ τὴν ἕνωσιν ἀναπλάττοντας, ἀνα θεματίζει. Επόμενοι τοίνυν τοῖς ἁγίοις Πατράσιν, ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν ὁμολογεῖν Υἱόν, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, συμφώνως ἅπαντες ἐκδιδάσκομεν· τέλειον τὸν αὐτὸν ἐν θεότητι, καὶ τέλειον τὸν αὐτὸν ἐν ἀν θρωπότητι· Θεὸν ἀληθῶς, καὶ ἄνθρωπον ἀληθῶς τὸν αὐτὸν, ἐκ ψυχῆς λογικῆς καὶ σώματος· ὁμοούσ στον τῷ Πατρὶ κατὰ θεότητα, καὶ ὁμοούσιον τὸν αὐτὸν ἡμῖν κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα· κατὰ πάντα ὅμοιον ἡμῖν, χωρὶς ἁμαρτίας· πρὸ αἰώνων μὲν ἐκ τοῦ Πατρός γεννηθέντα κατὰ τὴν θεότητα· ἐπ' ἐσχάτων δὲ τῶν ἡμερῶν τὸν αὐτὸν δι' ἡμᾶς, καὶ διὰ β τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν ἐκ Μαρίας τῆς Παρθένου τῆς Θεοτόκου, κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, ἕνα καὶ αὐτ τὸν Χριστὸν, Υιόν, Κύριον, Μονογενῆ, ἐκ δύο φύσ σεων ἀσυγχύτως, ἀτρέπτως, ἀδιαιρέτως, ἀχωρί στης γνωριζόμενον· οὐδαμοῦ τῆς τῶν φύσεων διαφορᾶς ἀνῃρημένης διὰ τὴν ἔνωσιν, σωζομένης δὲ μᾶλλον τῆς ἰδιότητος ἑκατέρας φύσεως, καὶ εἰς ἐν πρόσωπον καὶ μίαν ὑπόστασιν συντρεχούσης οὐκ εἰς δύο πρόσωπα μεριζόμενον ἢ διαιρούμενον, ἀλλ' ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν Υἱὸν μονογενῆ, Θεόν Λόγον, Κύρων Ἰησοῦν Χριστόν· καθάπερ ἄνωθεν οἱ προφῆται περὶ αὐτοῦ, καὶ αὐτὸς ἡμᾶς ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χρι στὸς ἐξεπαίδευσε, καὶ τὸ τῶν Πατέρων ἡμῶν παρα δέδωκε σύμβολον. Τούτων τοίνυν μετά πάσης πανταχόθεν ἀκριβείας τε καὶ ἐμμελείας παρ' ἡμῶν διατυπωθέντων, ὥρισεν ἡ ἁγία καὶ οἰκουμενική σύνοδος, ἑτέραν πίστιν μηδενὶ ἐξεῖναι προφέρει», ή συγγράφειν, ἢ συντιθέναι, ή φρονεῖν, ἢ διδάσκειν ἑτέρους. Τοὺς δὲ τολμώντας ἢ συντιθέναι πίστιν ἑτέραν, ήγουν προκομίζειν, ἢ διδάσκειν, ή παραδιδόναι ἕτερον σύμβολον τοῖς ἐθέλουσιν επιστρέφειν εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐξ Ελληνισμοῦ, ἡ Ἰουδαί σμοῦ, ήγουν ἐξ αἱρέσεως τῆς οἰασδηποτοῦν, τούτους, εἰ μὲν εἶεν ἐπίσκοποι ή κληρικοί, ἀλλοτρίους εἶναι τοὺς ἐπισκόπους τῆς ἐπισκοπῆς· καὶ τοὺς κληρι κούς, τοῦ κλήρου· εἰ δὲ μονάζοντες ἢ λαϊκοὶ εἶεν, ἀναθεματίζεσθαι αὐτούς. cos, qui duas quidem Domini naturas ante unionem fabulantur, unam vero post unionem fingunt, anathematizat. Sequentes ergo sanctos illos Patres, universi consona voce unum et eumdem Filium Dominum nostrum Jesum Christumn, confitendum esse docemus: eumdem in divinitate perfectum et ecunidem perfectum in bumanitate: vere Deum, et eumdem vere hominem ex participe rationis anima corporeque constantem: ejusdem cum Patre substantiæ, secundum divinitatem, et eumdem nobiscum ejusdem substantiæ, secundum humanitatem: similem nobis per omnia, excepto peccato: ante sæcula quidem ex Patre gemitum, quoad divinitatem, extremis vero dicbus eumdem propter nos, et salutem nostram, matum ex Maria Virgine Deipara, secundum humanitatem: unum et eumdem Christum Filium, Dominum, Unigenitum, qui duabus ex naturis citra confusionen, mutationen, «livisionem, separationem, agnoscitur; nequaquam naturarum discrimine propter unionem sublato, sed utriusque naturæ proprietate salva potius, et in unam personanı unamque hypostasin coeunte: non in duas personas discerptum vel divisum, sed unum et eumdem Filium unigenam, Deum Sermonem, Dominum Jesum Christum: sicut olim vates de ipso, et ipsc nos Dominus Jesus Christus erudiit, et symbolum illud Patrum nostrorum tradidit. His ergo cum omni undique accuratione diligentiaque a nobis sancitis, sacra et universalis synodus decrevit, nemini fas esse fidem aliam proferre, vel in litteras referre, vel componere, vel amplecti, vel alios docere. Si qui vero fuerint ausi fidem aliam vel componere, Isive proferre, vel docere, vel aliud iis symbolum tradere, qui de paganismo, sive Judaismo, sive secta quacumque veritatis ad agnitionem se convertere voluut: eos, si fuerint episcopi vel clerici, tam ab episcoporum quam clericorum ordine removet; sin monachi, vel laici fuerint, anathemati statuit esse subjectos. & Ἐπεὶ δὲ ἀνεγνώσθη ὁ ὅρος, καὶ τὰ βιβλία εὑρέ θησαν ἐξισάζοντα, τό τε Αρμηνικὸν, καὶ τὸ 'Ρωμαϊκὸν, καὶ αἱ τῷ Καθολικῷ δοκοῦσαι ἀσαφεῖς αὐτ τοῦ λέξεις μετρίαι οὖσαι ικανῆς τετυχήκασι σαφηνείας, εἶπεν ὁ θεωριανὸς πρὸς τὸν Καθολικόν Ορος, ἁγιώτατε δέσποτα, ὅτι τῶν χλ' θεοφόρων Πατέρων θεῖος χορός, τῶν ἐν Χαλκηδονέων πόλει συναγηγερμένων, οὐ μόνον οὐδὲν ἔξω τῆς τῶν δογμάτων ὀρθότητος λελάληκεν ή πεφρόνηκεν, ἀλλ' οὐδὲ καν μια λέξει ξένῃ εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ θείου τούτου όμου ἐχρήσατο. Τετήρηκε γὰρ τήν τε πίστιν τῶν πρὶ αὐτοῦ ἁγίων Πατέρων, καὶ αὐτὰ δὴ τὰ ῥήματα. Καί, εἰ κελεύεις, δείξω σοι, ἐκ ποίων προγενεστέρων θείων Πατέρων τοῖς μακαρίοις τούτοις θείοις Πατράσιν ἑκάστη λέξις τοῦ ὄρου τούτου παρείληπται. Δἱ πλείους γὰρ αὐτῶν ἀπὸ τῶν τῷ μακαρίῳ Κυ Posteaquam concilii decretum recitatum fuisset, atque liber Armcnicus Romano respondere deprehensus satis essent denique declarat concilii voces, sane tolerabiles, quæ Generali visæ fuerant obscuræ, Theorianus hisce Generalem verbis compellabat: Vides, sanctissime domine, sacru illum cœtum 630 divinorum Patrum, in oppido Chalcedonensi congregatorum, non modo nihil * extra dogmatum rectitudinem vel locutum esse, vel sensisse, sed ne una quidem peregrina voce ad hujus divini decreti expositionem usum. Nam et fidem Patrum se majorum ætate retinuit, et ipa quoque verba. Ostendam vero tibi, si placet, ex quibus antiquioribus divis Patribus hi beati Patres vocem quamlibet hujus decreti sumpserint. Complures quidem certe de Cyrilli commentariis usur-

THEORIANI pat:c sunt, quem vos magis, quam alios; sequi de- ρίλλῳ πονηθεισῶν συγγραφῶν· παρελήφθησαν, ᾧ crevistis. GEN. Perlibenter id quidem audiemus, si dicere tibi libuerit. THEOR. Si dicere non libuisset, non promisisse. *Verum per incisa singulą concilii decretum recite. tur, et ad quodlibet incisum decreti, dictum illius, a quo sumptum est, adjiciatur. Ex decreto. Sequentes ergo sanctos illos Patres, universi consona voce unum et eumdem Filium, Dominum nostrum Jesum Christum confitendum esse docemus. Cyrilli, ex prima ad Succensum epistola. Edocti sumus a Scriptura sacra sanctisque ὑμεῖς μᾶλλον τῶν ἄλλων ἀκολουθεῖν διεγνώκατε. Ὁ ΚΑΘ. Ηδέως ἀκούσομεν, είγε θελήσεις εἰπεῖν. Ὁ ΘΕΩΡ. Εἰ μὴ ἔθελον εἰπεῖν, οὐκ ἂν ὑπεσχόμην. ᾿Αλλὰ ἀναγινωσκέσθω ὁ ὅρος κομματικῶς, καὶ πρὸς ἕκαστον κόμμα τοῦ ὅρου ἡ χρῆσις, ὅθεν ἐλήφθη, παρατιθέσθω. 'Εκ τοῦ 'Ορου. Επόμενοι τοίνυν τοῖς ἁγίοις Πατράσιν, ἵνα καὶ τὸν αὐτὸν ὁμολογεῖν Υἱόν, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν συμφώνως ἅπαντες ἐκδιδάσκομεν. Κυρίλλου, ἐκ τῆς πρὸς Σούκενσον α' ἐπιστολῆς. Εδιδάχθημεν παρὰ τῆς θείας Γραφῆς, καὶ τῶν Patribus, ut unum Filium et Christum confitea ἁγίων Πατέρων, ἕνα Υἱὸν καὶ Χριστὸν ὁμολογεῖν. mur. Ejusdem, ex epistola ad Eulogium. Nos unitis hisce, Christum unum, eumdem unum Filium, unum Dominum confiteamur. Ex decreto. Eumdem in divinitate perfectum, et eumdem perfectum in humanitate. Cyrilli, ex epistola ad Joannem. Idem perfectus in divinitate, ac perfectus idem in humanitate. Ejusdem, ex epistola ad Augustas. Præterea si hoc quoque prius attester, recte me facturum arbitror. Quemadmodum enim perfeclus est in divinitate genitus ille de Patre Sermo, sic et in humanitate perfectus est, secundum ipsius hu- `manitatis rationem: nec expers animæ corpus assumpsit, sed animatum potius per animam rationis participem. Ex decreto. Vere Deum, et eundem vere hominem, ex participeɖrationis anima corporeque constantem; ejusdeni cum Patre substantia, secundum divinitatem, et enindem) nobiscum ejusdem substantiæ, secundum humanitatein, similem nobis per omnia, excepto peccato; ante sæcula quidem ex Patre genitum, quoad divinitatem; extremis vero diebus eumdem propter nos et salutem nostram natum, ex Maria Virgine Deipara, secundum humanitatem. Cyrilli, ex epistola ad Joannem. Deum perfectuin, et perfectum hominem, ex anima participe rationis et corpore constantemn: ante s cula quidem ex Patre genitum, quoad divinitatem: extremis vero diebus eumdem propter nos et salutem nostram natum ex Maria Virgine, secundum humanitatem ejusdem cum Patre substantiæ secundum divinitatem; et eumdem nobiscum ejusdemn substanείπ', secundum humanitatem. Ex decreto. Unum et cumdem Christum, Filium, Dominum, Unigenitum, qui duabus in naturis citra confusionem, mutationem, divisionem, separationcm, agnoscitur. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τῆς πρὸς Εὐλόγιον ἐπιστολῆς. Ἡμεῖς γὰρ ἐνώσαντες ταῦτα, ἕνα Χριστόν, ένα Υἱὸν τὸν αὐτὸν, ἕνα Κύριον ὁμολογοῦμεν. ᾿Εκ τοῦ Ὅρου. Τέλειον τὸν αὐτὸν ἐν θεότητι, καὶ τέλειαν τὸν αὐτὸν ἐν ἀνθρωπότητα. Κυρίλλου, ἐκ τῆς πρὸς Ἰωάννην ἐπιστολῆς. Τέλειος ὁ αὐτὸς ἐν θεότητι, καὶ τέλειος ὁ αὐτὸς ἐν ἀνθρωπότητι. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τῆς πρὸς βασιλίδας ἐπιστολῆς. Προδιαμαρτύρασθαι δὲ κἀκεῖνο οἶμαι καλόν. "Ωσπερ γάρ ἐστιν ἐν θεότητι τέλειος ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρός Λόγος, οὕτω καὶ ἐν ἀνθρωπότητι τέλειος κατά γε τὸν τῆς ἀνθρωπότητος λόγον· οὐκ ἄψυχον σῶμα λαβών, ἐνεψυχωμένον δὲ μᾶλλον λογικῇ ψυχῇ. 'Εκ τοῦ 'Ορου. Θεὸν ἀληθῶς, καὶ ἄνθρωπον ἀληθῶς τὸν αὐτὸν, ἐκ ψυχῆς λογικῆς καὶ σώματος· ὁμοούσιον τῷ Πατ τρὶ κατὰ τὴν θεότητα, καὶ ὁμοούσιον ἡμῖν τὸν αὐτὸν, κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, χωρὶς ἁμαρτίας· πρὸ αἰώνων μὲν ἐκ τοῦ Πατρὸς γεννηθέντα κατὰ τὴν θεότητα, ἐπ' ἐσχάτων δὲ τῶν ἡμερῶν τὸν αὐτὸν δι' ἡμᾶς, καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν, ἐκ Μαρίας τῆς Παρθέ νου τῆς Θεοτόκου, κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα. Κυρίλλου, ἐκ τῆς πρὸς Ἰωάννην ἐπιστολῆς. Θεὸν τέλειον· καὶ ἄνθρωπον τέλειον, ἐκ ψυχῆς 20γικῆς καὶ σώματος· πρὸ αἰώνων μὲν ἐκ τοῦ Πατρὸς γεννηθέντα, κατὰ τὴν θεότητα, ἐπ' ἐσχάτων δὲ τῶν ἡμερῶν τὸν αὐτὸν δι᾿ ἡμᾶς, καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν, ἐκ Μαρίας τῆς Παρθένου κατὰ τὴν ἀνθρω πότητα· ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ κατὰ τὴν θεότητα, καὶ ὁμοούσιον ἡμῖν τὸν αὐτὸν, κατὰ τὴν ἀνθρωπί τητα. 'Εκ τοῦ 'Ορου. Ένα καὶ τὸν αὐτὸν Χριστὸν Υἱόν, Κύριον, Μονο γενῆ, ἐν δύο φύσεσιν ἀσυγχύτως, ἀτρέπτως, ἀδια: (έτως, ἀχωρίστως γνωριζόμενον.

DISPUTATIO Ι. Κυρίλλου, ἐκ τῆς πρὸς Σούκενσον α' ἐπιστολῆς. Εννοοῦντες τοίνυν, ὡς ἔφην, τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως τρόπον, ὁρῶμεν ὅτι δύο φύσεις συνῆλθον ἀλλήλαις καθ᾿ ἔνωσιν ἀδιάσπαστον, ἀσυγχύτως, ἀτρέπτως. Η γὰρ σὰρξ σάρξ ἐστι, καὶ οὐ θεάτης, εἰ καὶ γέγονε Θεοῦ σάρξ. Ομοίως καὶ ὁ Λόγος Θεός ἐστι, καὶ οὐ σάρξ, εἰ καὶ ἰδίαν ἐποιήσατο την σάρκα οικονομικώς. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τῆς αὐτῆς ἐπιστολῆς. Δύο τάς φύσεις εἶναί φαμεν, ἕνα δὲ Χριστὸν Ἰησ σὖν, Κύριον, τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον σεσαρκωμένον. Cyrilli, ex prima ad Successum ejistola. Itaque modum assumptionis humanæ naturæ aninio considerantes, naturas duas coivisse per unionem videmus, citra divisionem, confusionem, el mutationem. Caro enim caro est, non divinitas, licet Dei caro fácta sit: similiter et Sermo Deus est, non caro; licet dispensatione quadam carnem proprie suam fecerit. Ejusdem, ex eadem. epistola. Duas naturas esse dicimus, unum vero Christum Jesum, Dominum, Dei Sermonem incarnatum. Ejusdem, ex epistola ad Nestorium. Nec carnem dicimus in divinitatis naturam esse Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τῆς πρὸς Νεστόριον ἐπιστολῆς. Ούτε δὴ τὴν σάρκα φαμὲν εἰς θεότητος τραπῆναι φύσιν, οὔτε μὴν εἰς σαρκὸς τὸν ἀπόρρητον τοῦ conversam, nec ineffabilem Dei Sermonem in naΘεοῦ Λόγον παρενεχθῆναι. φύσιν. "Ατρεπτος γάρ ἐστι καὶ ἀναλλοίωτος, ὁ αὐτὸς ἀεὶ μένων, κατὰ τὰς Γραφάς. Τοῦ αὐτοῦ, ἐν τῇ πρὸς Εὐλόγιον ἐπιστολῇ. Οὕτω καὶ ἐπὶ Νεστορίου. Και λέγει δύο φύσεις, τὴν διαφορὰν σημαίνων τῆς σαρκὸς καὶ τῆς θεότητος, ἀλλ' οὐχὶ καὶ τὴν ἔνωσιν ὁμολογεῖ μεθ' ἡμῶν. Ἡμεῖς γὰρ ἐνώσαντες ταύτας, ένα Χριστόν, ένα Τῶν τὸν αὐτὸν, ἕνα Κύριον ὁμολογοῦμεν. Ἐκ τοῦ ὅρου. Οὐδαμοῦ τῆς τῶν φύσεων διαφορᾶς ἀνηρημένης, διὰ τὴν ἔνωσιν. Κυρίλλου, ἐκ τῆς πρὸς Νεστόριον ἐπιστολῆς. Οὐχ ὡς τῆς τῶν φύσεων διαφορᾶς ἀνηρημένης διὰ τὴν ἔνωσιν. 'Εκ τοῦ δρου. Σωζομένης δὲ μάλλον τῆς ἰδιότητος ἑκατέρας φύσ σεως. Κυρίλλου, ἐκ τῆς πρὸς Σούκενσον ἐπιστολῆς β Εἰ γὰρ καὶ εἰς λέγοιτο παρ' ἡμῖν ὁ μονογενής Υἱὸς τοῦ Θεοῦ σεσαρκωμένος καὶ ἐνανθρωπήσας· οὐ πέφυρται διὰ τοῦτο παρὰ τὸ ἐκείνοις δοκοῦν· οὔτε μὴν εἰς τὴν τῆς σαρκὸς φύσιν μεταπεφοίτηκεν ἡ τοῦ Λόγου, ἀλλ' οὐδὲ ἡ τῆς σαρκὸς εἰς τὴν αὐτοῦ· ἀλλ᾽ ἐν ἰδιότητι ἑκατέρου μένοντός τε ὁμοῦ, καὶ νοουμένου, κατά γε τὸν ἀρτίως ἡμῖν ἀποδοθέντα λόγον. Ἐκ τοῦ ὅρου. Καὶ εἰς ἐν πρόσωπον καὶ μίαν ὑπόστασιν συντρε γούσης. Κυρίλλου, ἐκ τῆς πρὸς Ιωάννην ἐπιστολῆς. Καὶ ὡς ἐν ἑνὶ προσώπῳ ἑνούμενος, Εἷς γὰρ Κύφος Ἰησοῦς Χριστός, κἂν ἡ τῶν φύσεων μὴ ἀγνοεῖται διαφορά. Τοῦ αὐτοῦ, ἐκ τῆς πρὸς Νεστόριον β' ἐπιστο λῆς. Ἐπὶ τοιγαροῦν προσώπῳ τὰς ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις τίσις ἀναθετέον φωνάς, καὶ ὑποστάσει μιᾷ τῇ τοῦ Λίγο σεσαρκωμένη. Κύριος γὰρ εἶ; ἐστιν ὁ Χρι στις Ἰησοῦς, κατὰ τὰς Γραφάς. Ἐκ τοῦ ὅρου. Οὐκ εἰ; δύο πρόσωπα μεριζόμενον, ἢ διαιρούμε PATROL. GR. CXXXIII. turam carnis translatum. Est enim incommutabilis, et inalterabilis, semper idem manens, secundum Scripturas. Ejusdem, in epistota ad Enlogium. Sic et in causa Nestorii. Quamvis duas naturas, discrimen carnis et Sermonis significans, dical (nans alia natura Sermonis est, alia carnis), unionem tamen nobiscum non confitetur. Nos enim his unitis, unum Christum, unum Fillum, unum Dominum confitemur. Ex decreto. Nequaquam naturarum discrimine propter unionem sublato. Cyrilli, ex epistola ad Nestorium. Non tanquam naturarum discrimine sublato propter unionem. Ex decreto. Sed utriusque naturæ proprietate potius salva. Cyrilli, ex secunda ad Successum epistola. · Licet enim unus a nobis dicatur unigenitus Dei Filus incarnatus, et homo factus, non tamen ideo commistus est, de ipsorum opinione; nec vel natura Sermonis in naturam carnis transiit, nec carnis natura in naturam Sermonis: sed utroque in sua proprietate manente simul ac intellecto, secundum expositam a nobis modo rationem. Et in una coeunte. Ex decreto. personam unamque bypostasin Cyrilli, ex epistola ad Joannem. Et tanquam in una persona unitus. Unus cnim Dominus Jesus Christus, tametsi naturarum discrimen non ignoratur. Ejusdem, ex secunda ad Nestorium epistola. Uni ergo personæ omnes in Evangelio voces attribuendæ sunt, unique hypostasi Sermonis incarnata Christus enim Jesus unus Dominus cst, secundum Scripturas. Ex decreto. Non in duas personas discerptum, vel divisum

THEORIANI sed unum et eumdem Filium unigenam, Deum Ser- νον, ἀλλ᾽ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν Υἱὸν μονογενή, Θεὸν λόmonem, Dominum Jesum Christum. Cyrilli, ex epistola ad Successum. Non in duas personas et Alios discerpetur: sed mansit unus et idem Dominus Jesus Christus. Ex decreto. Sicut olim vates de ipso, et ipse nos Dominus Jesus Christus erudiit, et symbolum illud Patrum nostrorum tradidit. Cyrilli, ex epistola ad Nestorium. Sic sanctos seusisse Patres inveniemus. Ex decreto. His ergo cum omni undique accuratione diligentiaque a nobis saucitis, decrevit sacra synodus, memini fas esse, Adem aliam proferre, vel in litleras referre: et calera. Cyrilli, ex Ephesina synodo. His ergo recitatis, decrevit sacra synodus nemini fas esse, fidem aliam proferre: et cætera. THEOR. Vides, sanctissime domine, sacram hanc synodum Chalcedone habitam a recta Patrum sententia ne paulum quidem recessisse: sed ipsa verba cum mente verborum retinuisse? GEN. Equidem in hoc decreto nihil invenio, quod orthodoxæ fdei adversetur: adeoque miror qui factum sit ut nostri majores impudenter ad id calumniandum progrederentur. THEOR. Apponamus, si placet, eorum quoque Patrum auctoritates, qui partim aute Cyrillum, partim post eum illustres exstiterunt, tam verbis quam sententiis sancte Chalcedoneusi synodo respondentes. GEN. Id vero supervacaneum fuerit; quippe Cyrilli supra recitatae auctoritates sufficiunt. THEOR. Videamus ergo, si placet, quot et qualibus sectis divinum hoc decretum sese objiciat. GEN. Id vero præclarum fuerit intueri, no quid eorum nobis desit, quæ deinceps ejus stabiliendi causa proferri debent. Ex decreto. Unum et eumdem Filium, Dominum nostrum Jesum Christum, esse confitendum universi consou: voce docemus. THEOR. In his obturat os Paulo Samosateno et Nestorio, qui hominem adorabant, et in duos filios ausi sunt eum dividere, aliumque dicere Filium natura Sermonem, et aliam rursus Filium per gratiam Christum Jesum, qui nomen Filii per unionem et conjunctionem cum naturali Filio sit adeptus: qui denique non confitebantur unum et eumdem Filium, carnis quidem expertem ante descensum et hominis assumptionem: incarmatum vero eumdem post descensum et hominis assumptionem nostri causa factam. γον, καὶ Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν. Κυρίλλου, ἐκ τῆς πρὸς Σούκενσον ἐπιστολῆς. Καὶ οὐκ εἰς δύο μερισθήσεται πρόσωπα καὶ υἱοὺς, ἀλλὰ μεμένηκεν εἷς καὶ ὁ αὐτὸς Κύριος Ἰησοῦς Χρισ στός. Ἐκ τοῦ δρου. Καθάπερ ἄνωθεν οἱ προφῆται περὶ αὐτοῦ, καὶ αὐτὸς ἡμᾶς ἐξεπαίδευσε, καὶ τὸ τῶν Πατέρων ἡμῶν παραδέδωκε σύμβολον. Κυρίλλου, ἐκ τῆς πρὸς Νεστόριον ἐπιστολῆς. Οὕτως εὑρήσομεν τοὺς ἁγίους πεφρονηκότας Πατέρας. Ἐκ τοῦ ὅρου. Τούτων τοίνυν μετά πάσης πανταχόθεν ἀκριβείας τε καὶ ἐμμελείας παρ' ἡμῶν διατυπωθέντων, ὥρι σεν ἡ ἁγία σύνοδος, ἑτέραν πίστιν μηδενὶ ἐξεῖναι προφέρειν, ἢ συγγράφειν· καὶ τὰ λοιπά. Κυρίλλου, ἐκ τῆς κατ' "Εφεσον συνόδου. Τούτων τοίνυν ἀναγνωσθέντων, ὥρισεν ἡ ἁγία σύνοδος, ἑτέραν πίστιν μηδενὶ ἐξεῖναι προφέρειν καὶ τὰ λοιπά. Ο ΘΕΩΡ. Ορᾷς, αγιώτατε δέσποτα, ὅτι οὐδὲ κα μικρὸν ἐκβέβηκε τῆς ὀρθῆς τῶν Πατέρων δόξης ἐν Χαλκηδόνι ἁγία σύνοδος γενομένη, ἀλλὰ μετὰ τῆ διανοίας καὶ αὐτὰ τὰ ῥήματα ἐφύλαξεν; Ὁ ΚΑΘ. Ἐγὼ οὐδὲν ἐναντίον τῇ ὀρθοδόξῳ πίστε εὑρίσκω ἐν τούτῳ τῷ ὄρῳ· καὶ θαυμάζω, πως ο πρὸ ἡμῶν ἀναιδῶς εἰς συκοφαντίαν ἐχώρησαν και αὐτοῦ. Ο ΘΕΩΡ. Παραθῶμεν, εἰ δοκεῖ, καὶ τῶν πρὸ το ἁγίου Κυρίλλου, καὶ τῶν μετ' αὐτὸν διαλαμψάντω ἁγίων Πατέρων χρήσεις, αὐταῖς λέξεσι καὶ νοήματ τῇ ἐν Χαλκηδόνι ἁγίᾳ συνόδῳ στοιχούσας. Ο ΚΑΘ. Περιττόν ἐστι τοῦτο· ἀρκοῦσι γὰρ α τοῦ ἁγίου Κυρίλλου προτεθεῖσαι χρήσεις. Ὁ ΘΕΩΡ. Ιδωμεν λοιπὸν, εἰ δοκεῖ, πόσαις κα οἴαις αἱρέσεσιν ὁ θεῖος οὗτος δρος ἀντιπαρατάτ τεται. Ο ΚΑΘ. Καλόν ἐστι τοῦτο ἰδεῖν, ἵνα μηδὲν ἡμῖ ἐλλείπῃ εἰς σύστασιν αὐτοῦ λεχθῆναι ὀφειλόντων ὕστερον. Ἐκ τοῦ ὅρου. Ένα καὶ τὸν αὐτὴν ὁμολογεῖν Υἱὸν τὸν Κύρι ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν συμφώνως ἅπαντες ἐκδιδά σχομεν. Ὁ ΘΕΩΡ. Ἐν τούτοις τὸν Σαμοσατέα Παύλο καὶ Νεστόριον, τοὺς ἀνθρωπολάτρας Επιστομίζε τοὺς εἰς υἱῶν δυάδα τολμῶντας αὐτὸν διαιρεῖν· x ἄλλον μὲν λέγοντας Υἱὸν φύσει τὸν λίγον, ἄλλον πάλιν Υἱὸν ἐχάριτι τὸν Χριστὸν Ἰησοῦν, ἐνώσει κ συναφείᾳ τῇ πρὸς τὸν κατὰ φύσιν Υἱὸν τὴν υἱότη κεκτημένον· καὶ οὐχ ὁμολογοῦντας ἕνα καὶ τὸν α τὸν Υἱόν, ἄσαρκον μὲν πρὸ τῆς καταβάσεως ἐνανθρωπήσεως· σεσαρκωμένον δὲ τὸν αὐτὸν με τὴν δι' ἡμᾶς κατάβασιν τε καὶ ἐνανθρώπησιν.

DISPUTATIO I. Ἐκ τοῦ ὅρου. Τέλειον τὸν αὐτὸν ἐν θεότητι, καὶ τέλειον τὸν αὐτ τὸν ἐν ἀνθρωπότητι. Τέλειον ἐν θεότητι εἰπών, την Ἀρειανῶν ἀπωθείται βλασφημίαν. Οὗτοι γὰρ Θεὸν μὲν εἶναι λέγουσι τὸν Χριστὸν, ἀτελῆ δὲ καὶ ἐλάττονα τοῦ Πατρὸς Θεὸν αὐτὸν δογματίζουσιν. Ἐν δὲ τῷ εἰπεῖν· Καὶ τέλειον τὸν αὐτὸν ἐν ἀνθρωπότητι, οὐ μόνον τὴν ᾿Αρειανῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν ᾿Απολιναριανῶν διελέγχει ἄνοιαν. Ὁ μὲν γὰρ Αρειος άψυχον παντελῶς σάρκα ανειληφέναι τον Λόγον ληρώδεῖ· ὁ δὲ Απολινάριος ἔμψυχον μεν, ἄνουν δέ· ὡς ἀμφοτέρους ἀτελῆ τὴν ἀνθρωπότητα τοῦ Κυρίου ἀμαθῶς δογματίζειν. Ἐκ τοῦ ὅρου. θεὸν ἀληθῶς, καὶ ἄνθρωπον ἀληθῶς τὸν αὐτόν. Ταῦτα διὰ Μάνεντα, ὃς Θεὸν ψιλὴν αὐτὴν ὁμολογεῖ, καὶ οὐκ ἄνθρωπον· καὶ διὰ Παῦλον τὸν Σαμοσατέα, καὶ Ἀρτεμών, οἵτινες ἀρνοῦνται αὐτοῦ τὴν θεότητα, φιλὸν αὐτὸν ἄνθρωπον ὁμολογοῦντες. Ἐκ τοῦ ἄρου. Ἐπ ψυχῆς λογικῆς, καὶ σώματος. Ενταῦθα πάλιν Απολιναρίῳ πολεμεί, λέγοντι μὴ ἐσχηκέναι ναιρὰν ψυχὴν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, ἀλλὰ ζωτικὴν μόνον· καὶ διὰ Μάνεντα καὶ Οὐαλεγ τίνον, τοὺς ἀρνουμένους αὐτοῦ τὴν σάρκωσιν. — 'Εκ τοῦ ὅρου. Ομοούσιον τῷ Πατρὶ κατὰ τὴν θεότητα, &' δ' Ευνόμιον καὶ ᾿Αρειον, τοὺς τὸν μονογενῆ Λόγον ἑτεροούσιον τοῦ Πατρὸς, καὶ κτίσμα, καὶ δοῦλον ἀσε δῶ; αὐτὸν καταγγέλλοντας. Ἐκ τοῦ ὅρου. Καὶ ὁμοούσιον ἡμῖν τὸν αὐτὸν, κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα διὰ Μαρκίωνα, καὶ Μάνοντα, καὶ Οὐαλεντίνον, τοὺς δικήσει καὶ φαντασίᾳ ψιλῇ λέγοντας αὐτὸν ἄνθρωπου ὀρθῆναι, οὐ μὴν ἀληθείᾳ, καὶ κατὰ φύσιν ἄν θρωπον ὁμολογοῦντας αὐτὸν γεγονέναι. — 'Εκ του δρου. Πρὸ αἰώνων μὲν ἐκ τοῦ Πατρὸς γεννηθέντα, κατὰ τὴν θεότητα· διὰ Σίμωνα, καὶ Εὐνόμιον, καὶ Αρειον, τοὺς ἀρνουμένους αὐτοῦ τὴν ἐκ Πατρὸς προ αιώνων γέννησιν. Ἐκ τοῦ ὅρου. Επ' ἐσχάτων δὲ τῶν ἡμερῶν τὸν αὐτὸν δι' ἡμᾶς καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν, ἐκ Μαρίας τῆς Παρθένου καὶ Θεοτόκου, κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα· διὰ Φωτεινὸν καὶ Θεόδωρον, καὶ Διόδωρον, καὶ Νεστόριον, τοὺς διδόντας αὐτῷ τὴν ἀρχὴν τῆς ὑπάρξεως ἐκ τῆς Παρθένου, καὶ λέγοντας αὐτὸν ἄνθρωπον ἐξ ἀρετῆς κατά προς τοπὴν θεοποιηθέντα, καὶ οὐχὶ Θεὸν ἐκ Θεοῦ ὄντα, καὶ διὰ φιλανθρωπίαν ἀτρέπτως ἄνθρωπον γεγενημένον. - Ἐκ τοῦ ὅρου. Ἐν δύο φύσεσιν ἀσυγχύτως, ἀτρέπτως, ἀδιαιρέτω;, ἀχωρίστως γνωριζόμενον, οὐδαμοῦ τῆς τῶν φύσεων διαφορᾶς ἀνῃρημένης διὰ τὴν ἔνωσιν, σωζομένης δὲ μᾶλλον τῆς ἰδιότητος ἑκατέρας φύσεως, καὶ εἰς ἐν πρόσωπον καὶ μίαν ὑπόστασιν συντρεχούσης. Ταῦτα διὰ Νεστόριον, καὶ Απολινάριον, καὶ Εὐτυχή, οἱ τὰς διαφόρους φύσεις, τοῦ Λόγου λέγω καὶ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ, μίαν φύσιν ἀποτετελεκάναι φασὶν, ἐκστάσας δηλονότι τῆς ἐπτῶν ἰδιότητος· ὡς κατὰ τὸν ἐκείνων λόγον μηκέτ: δύνασθαι σώζεσθαι τοῦ Χριστοῦ μήτε τὸ παθητὸν, διὰ τὸ ἀπαθὲ; αὐτοῦ τῆς θεότητος, μήτε τὸ ἀπαθές, διὰ τὸ παθητὸν αὐτοῦ τῆς ἀνθρωπότητος. Εs decreto. Eumdem in divinitate perfectum, et eumdem perfectum in humanitate. Cum in divinitate perfectum dicit, Arianorum blasphemiam rejicit; nam illi Deum quidem esse Christum dicunt, sed imperfectum et Patre minorem Deum tradunt. Cum. autem inquit: Et eundem perfectum in humanitate, non Arianorum modo, sed Apollinaristarum quoque dementiant refutat. Arius enim nugatur, Sermonem assum· psisse carnem omnino iuaniman: Apollinaris autem, animatam quidem carnem, sed mentis expertem: quo fus, ut imperite ambo imperfectam Domini humanitatem trådant. Ex decreto, Vere Deum, et eumdem vere hominem. Hæc propter Manem posita sunt, qui eum puruin fatetur Deum, non etiam homineın: et propter Paulum Samosatenum, et Artemam, qui divinitatem ejus pernegant, purum hominem confitentes. - Ex decreto. Ex participe rationis anima, corporeque constantem. Hic rursus Apollinarim oppugnat, qui Dominum nostram Jesum Christum non dicebat animam habuisse mente præditam, sed duntaxat vitalem: itemque Manem et Valentinum, incarnationem ejus negantes. Ex decreto. Ejusdem cum Patre substantiae, secundum divinitatem. Hoc propier Eunomnium et Arium qui unigenam illum Sermonem diversæ a paterna substantiæ, et creaturam et mancipium, impie prædicabant.-Ex decreto. Et eumdem nobiscum ejusdem substantia, secundum humanitatem. Hoc prop:er Marcionem, et Manem, et Valentinum, qui eum per opinionem ac phantasiam duntaxat aiebant hominem apparuisse; non reipsa, et naturaliter hominem factum confitebantur. Ex decreto. Ante sæcula quidem ex Patre genitum, quoad divinitatem. Hoc propter Simnonem, οι Eunomium, et Arium, qui generationem ipsius ex Patre, factan ante saecula, negabant. Ex decreto. Extremis vero diebus eumdem propter nos, et salutem nostram, natum ex Maria Virgine Deipara, secundum humanitatem. Hoc propter Photinum et Theodorum, et Diodorum, et Nestorium, qui exsistendi priucipium ei dant ex Virgine, ac tradunt eum hominem esse, qui ob virtutem profectu quodam et incremento sit deifcatus; non Deum de Deo, qui amoro generis humani citra mutationem hono factus sit. Ex decreto. Qui duabus in naturis citra confuεionem, mutationem, divisionem, separationem agnoscitur; nequaquam naturarum discrimine propter unionem sublato, sed utriusque natura proprietate potius salva, et in unam perso - nam unamque hypostasin comunte. Ista propter Nestorium, et Apollinarim, et Εutyclelem, qui naturas diversas, Sernionis, inquam, et carnis ejus, unain naturam absolvisse dicunt, amissa scilicet singularum proprietate: quo fit ut secundum ipsorum doctrinam, non amplius in Christo vel esse passibile quidquam statuere possimus, propter divinita- tem ipsius, passionis expertem vel quidquam impassibile, propter ipsius humanitatem, passioni obnoxiam.

THEORIANI His ita recitatis et declaratis, generalis ad Theorianum inquit: Equidem post recitationem hujus dectet: nihil in eo deprehendi, quod orthodoxæ fidei repugnet, sicut et pridem fassus sum. Miror etiam, qui factum sit ut nostri majores impudenter ad id calumuiandum progrederentur. Sed arbitror propterea, quod hæc saneta, universalis magnaque synodus adversus plures sc seclus objiciat, ut indicatum est, muitos adversus cam ab hoste salutis humanæ calumnitores fuisse suscitatos, pro multis illis vulneribus, que ad cor ipsum ei sunt a synodo inflicta. Rectissimum sane decretum est, uti quod a Spiritu saneto per tot talesque sanctos Patres dictatum fuerit. Quippe nulla synodus tam frequentem sanctorum Patrum collec orum numerum habuit. Cæterum modo tibi quidam aperiam, quod hactenus vulgo proditum non fuit. Aute 200 annos quidain generalis Armeniorum fuit, cui nomen Joannes, vita doctrinaque magnis sanctisque Patribus par, et qui disciplinas exteras universas, adeoque philosophiam ipsam pou summatim attigisset; vita quidem divina haud scio an omnibus, plurimis certe præivit; dignus habitus, tam vitæ quam doctrinæ gratia, qui hoc sacro gradu solioque generalium potiretur. Ilic divino repletus zelo, contra Mlomophysitas ruebat, et toto eis propemodum episcopatus sui tempore tam scriptis quam lingua infligere vulnera non desiil: cujus el sacram nemoriam honorifice pieque celebramus. Hujos divini beatique viri commentarius est apud me, quem contra Monophysitas scripsit, pluribus Scripturarum testimoniis, et enthymematis, et valentibus syllogismis, et notionibus communibus, et demonstrationibus refertus. Eum beatæ memoriæ Generalis Gregorius, qui non multo ante ne illustris in hoc solio fuit, ita confirmavit ut ejus in extreme haec verba perscriberet: Sic et ego credo, quemadmodum sanctissimus generalis Joannes hic scripsit; et ita non credentes anathematizo. Ac legamus sane paulum ex eo, si placet, ul hunc virum agnoscas, veluti leonem ex unguibus. hæc THEOR. Equidem hoc scriptum libentissime auliam. Τούτων οὕτως ἀναγνωσθέντων καὶ ἑρμηνευθέν των, εἶπεν ὁ Καθολικὸς πρὸς τὸν θεωριανόν· Ἐγὼ τοῦτον ἀναγνοὺς τὸν ὅρον, οὐδὲν ἐναντίον τῇ ὀρθο δόξῳ πίστει ἐν αὐτῷ διέγνων, ὥς τοι καὶ πρώην ἐξεῖπον· καὶ θαυμάζω, πῶς οἱ πιὸ ἡμῶν ἀναιδώς κατ' αὐτοῦ εἰς συκοφαντίαν ἐχώρησαν. Αλλ' οίμαι, ἐπεὶ κατὰ πολλῶν αἱρέσεων παρατάττεται ἡ ἁγία αὕτη καθολικὴ μεγάλη σύνοδος, ὡς δεδήλωται, πολ λοὺς κατ᾿ αὐτῆς ὁ τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων πολέμιος τους συκοφάντας ἐξήγειρεν ἀντὶ πολλῶν, ὧν κατὰ καρδίας ἐδέξατο πληγῶν παρ' αὐτῆς. Θρ θότατός ἐστιν ὁ ὅρος, ὡς ὑπὸ τοῦ παναγίου Πνεύ ματος διὰ τοσούτων καὶ τηλικούτων ἁγίων θεοφόρων Πατέρων ὑπαγορευθείς· οὐδεμία γὰρ ἁγία σύνοδος τοσούτους ἔσχε συνειλεγμένους ἁγίους Πατέρας. Νυνὶ δέ σοι καί τι τῶν μέχρι τοῦ νῦν ἀποῤῥήτων ἀποκαλύψω. Πρὸ διακοσίων ἐτῶν ἐγένετό τις Καθο λικὸς τῶν ᾿Αρμενίων, ᾧ ὄνομα Ιωάννης, βίῳ καὶ λόγῳ τοῖς μεγάλοις ἁγίοις Πατράσιν ἡμιλλημένος, παιδείας τε τῆς ἔξω πάσης, καὶ δὴ καὶ αὐτῆς φιλοσοφίας οὐκ ἀκροθινῶς ἥψατο • βίῳ δὲ ἐνθέῳ οὐκ οἶδα εἰ πάντας τοὺς πλείστους τέως υπερηκόντισεν· δ; διά τε τὸν βίον, διά τε τὸν λόγον, τοῦ θείου τούτου βαθμοῦ καὶ τοῦ θρόνου, τῶν καθολικῶν λέγω, ηξίωτο. Οὗτος ζήλου θείου πλησθεὶς, κατὰ τῶν Ho νοφυσιτῶν ὤρμητο· καὶ δὴ καὶ γραφαῖς, καὶ γλώττη τούτους κατατραυματίζειν, τὸν ὅλον τῆς ἐπισκοπῆς αὐτοῦ χρόνον σχεδὸν οὐκ ἐπαύσατο. Οὗ τὴν θείαν μνήμην ἐντίμως καὶ θεόσεβῶς ἑορτάζομεν. Τούτου τοῦ θείου καὶ μακαρίου ἀνδρὸς ἐστὶ παρ' ἐμοὶ συγγραφή, ἣν κατὰ τῶν Μονοφυσιτών συνεγράψατο, πολλαῖς γραφικαῖς μαρτυρίαις, καὶ ἐνθυμήμασι, καὶ συλλογισμοῖς ἰσχυροῖς, καὶ κοιναῖς ἐννοίαις καὶ ἀποδείξεσιν ἐμπεπυκνωμένη. Ταύτην ὁ ἐν μακαρία τῇ μνήμῃ ὀλίγον πρὸ ἐμοῦ τῷ θρόνῳ τούτῳ διατρέ μας Γρηγόριος ὁ Καθολικὸς ἐπεκύρωσε, γράψας πρὸς τῷ τέλει αὐτῆς, ὅτι Οὕτω πιστεύω κἀγὼ, ὡς ὁ ἁγιώτατος Καθολικός Ἰωάννης ἐνταυθοί γέγραφε, καὶ τοὺς μὴ οὕτω πιστεύοντας ἀναθεματίζει. Και εἰ κελεύεις, ἀναγνώσομεν ἐκ ταύτης ὀλίγον, ἵνα γνῷς τὸν ἄνδρα, ὡς ἐξ ὀνύχων τὸν λέοντα. Ο ΘΕΩΡ. Ηδιστα ἀκούσαι με τῆς γραφῆς. Cum ergo recitatum fuisset proœmium, Theorianus ad Generalem: Obsecro, inquit, eximiam canelitatem tuam, ut hic liber describatur, ac mihi tradatur: quo Græcum factum habere in Romania possimus, ad honorem Patris ipsius, utque per eum anetor a nobis ipse celebretur. GEN. Perplacet. Itaque descriptus et nobis traditus est, qui eum ad urbem Augustam deportavimus. Secundum haec generalis ita nos compellabat: Beatus Paulus inquit: Optarem ipsemet esse a Christo anathema, pro fratribus meis, cognatis mihi, quod carnem at:inet, duntaxat ut ipsi su uem adipiscerentur. Idem ego de mea gente dico. Et quan24 Rom. 13, 3. Ως οὖν ἀνέγνωμεν τὸ προοίμιον, εἶπεν ὁ θεωρια. νὸς πρὸς τὸν Καθολικών· Παρακαλῶ τὴν μεγάλην ἁγιωσύνην σου μεταγραφῆναι τὴν συγγραφὴν ταύ την, καὶ δοθῆναί μοι, ἵνα ἐξελληνισθεῖσαν ἐν Ῥω μανία ἔχοιμεν αὐτήν, εἰ; τιμὴν τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ, καὶ τιμῶμεν δι' αὐτῆς τὸν γεννήτορα. Ο ΚΑΘ. Αποδέχομαι τοῦτο σφόδρα. Καὶ δὴ μεταγραφεῖσα ἐδόδη ἡμῖν, ἣν καὶ ἀποκο μισάμεθα πρὸς τὴν βασιλεύουσαν. Τούτων οὕτω γενομένων, εἶπεν ὁ Καθολικὸς πρὸς ἡμᾶς· Ο μακάριος Παύλος ἔφη· Εδουλόμην αὐτὸς ἐγὼ ἀνάθεμα εἶναι ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ, ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν μου, των συγγενῶν μου, τῶν κατά σάρκα, μόνον ἵνα σωθώσι. Ταυτό φημι κἀγὼ ὑπὲρ

DISPUTATIO I. τοῦ ἐμοῦ γένου; ἐπεὶ καὶ ἀποθανεῖς ὀφείλει ὁ doquidem bonus pastor etiam mori debet pro suis πιμὴν ὁ καλὸς ὑπὲρ τῶν προβάτων αὐτοῦ· πᾶσαν μηχανὴν καὶ σπουδήν ποιήσω, καὶ πάντα πᾶσι γεν νήσομαι, ἵνα πάντας, ή τινας πάντως, σώσω· ὡς ἂν κἀγὼ δυνηθῶ εἰπεῖν, Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ τὰ παιδία, ἅ μοι ἔδωκεν ὁ Θεός. Πῶς δὲ τοῦτο ποιήσω, ἄκουσ σου. Ἀπὸ τῆς σήμερον άρξομαι γράφειν ἐπιστολὰς πρὸς τοὺς ἀπανταχοῦ γῆς ᾿Αρμενίων ἐπισκόπους, καλῶν αὐτοὺς εἰς τὴν σύνοδον. Καὶ μετὰ τὸ κρατη θῆναι τὴν σύνοδον, προθήσω εἰς μέσον ὅσας χρήσεις ἔχουσιν οι Αρμένιοι, δοκούσας αὐτοῖς βοηθεῖν. Προθήσω δὲ καὶ ὅτας αὐτός μοι παρήγαγες γραφικὰς μαρτυρίας. Καὶ πρῶτον μὲν ἔτομαι ἐκ τοῦ μέρους τῶν ᾿Αρμενίων. καθ' ὑμῶν γυμνάζων τὸν λόγον· εἶτα ἠρέμα, καὶ κατ᾽ ὀλίγον, καὶ μετὰ πολλῆς τῆς οἰκονομίας, καὶ κατὰ καιρὸν καὶ τρόπον προσήκοντα, ἄρξομαι ἀποκαλύπτειν τὴν μέχρι τοῦ νῦν κρατήσα» σαν πλάνην τῶν ᾿Αρμενίων. Ελέγξω δὲ καὶ αὐτοὺς καὶ ἀπὸ συγγραφῆς τοῦ ἐν ἁγίοις Ἰωάννου καὶ Καθολικοῦ, ἤν σοι δέδωκα μεταγράψαι, καὶ ἀπὸ πασῶν τῶν ἀποδείξεων, ἄ; μοι πεποίηκεν ή σε λογιότης. Καὶ τὸ διον εἰπεῖν, ἔσομαι Ῥωμαῖος, ὑπὲρ 'Ρωμείων, μᾶλλον δὲ ὑπὲρ τῆς ἀληθείας κατὰ τῶν Αρμενίων ἀγωνιζόμενος, καί μοι άψευστος ἐλπίς ἐστιν εἰς θεὸν, ὅτι τὰ πρόβατα τὰ ἐμὰ τῆς φωνῆς μου ἀκούσει, καὶ ἀκολουθήσει μοι, καὶ ἐσόμεθα σὺν θεῷ μία ποίμνη, εἷς ποιμήν. Καὶ εἰ μὲν πάντες συνέλθοιεν ἐμοὶ, εὖ ἂν ἔχοι· τῷ φιλανθρώπῳ Θεῷ οὐ παύσομαι εὐχαριστῶν· εἰ δέ γε καὶ μὴ ὅπερ ἀπεύχομαι), μετὰ τῶν ἑπομένων μοι, καὶ στοιχούν. των, καὶ ὁμοφρονούντων κυρώσω τὸ δόγμα τῆς ἀληθείας, καὶ ἀποστείλω πρὸς τὸν κραταιὸν καὶ ἅγιον ἡμῶν βασιλέα, καὶ τὸν ἀγιώτατον καὶ οἰκουμενικόν. πατριάρχην τοὺς ἀξιολόγους τῶν ἀρχιερέων μου, φέροντας τὴν ὀρθόδοξον πίστιν ἔγγραφον, καὶ ὑπου γεγραμμένην οἰκείᾳ ἐμῇ χειρὶ, ἔχουσαν καὶ ὑπογραφὰς πάντων τῶν ὑπ' ἐμὲ ὄντων ὀρθοδόξων επι σκόπων, βεβαιώσοντας, καὶ δι᾿ οἰκείας φωνῆς, καὶ γραφῆς λόγῳ ἡμῶν καὶ τῶν ὀρθοδοξησάντων Αρμενίων ταύτην. Εσται δὲ πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ τοῦτο ἐν τῇ τοιαύτῃ ἐγγράφῳ πίστει εγκείμενον, ὅτι Δέσ χόμεθα τὴν ἐν Χαλκηδόνι μεγάλην καὶ οἰκουμενικὴν τετάρτην ἁγίαν σύνοδον, καὶ οὓς αὐτὴ δέχεται Αγίους Πατέρας· οὓς δὲ πάλιν αὐτὴ ἀναθεματίζει, καὶ ἡμεῖς ἀναθεματίζομεν· Εὐτυχέα τε καὶ Διόσκου μον, πρὸς δὲ καὶ Σέβηρον, καὶ Τιμόθεον τὸν Δίλου ρον, καὶ πάντας τοὺς αὐτῆς καταφλυαρήσαντας• τοὺς δὲ πρὸς τὸ φῶς τῆς ἀληθείας τοὺς ὀφθαλμούς μύζαντας τῆς καρδίας, καὶ σοφωτέρους ἑαυτοὺς τῶν ἁγίων ὑπολαμβάνοντας, αἰωνίῳ ἀναθέματι παραπέμψω. Εἶτα μετὰ τὸ κυρωθῆναι συνοδικῶς ἐν τῇ βασιλευούσῃ ταῦτα πάντα, καὶ ὑποστρέψαι τους ἐμοὺς ἀρχιερεῖς, είγε κελεύσει ὁ θεοφιλέστατος βασιλεὺς, εἰσέλθω καὶ αὐτὸς εἰς τὴν βασιλεύουσαν, προσκυνήσων τὰ ἐκεῖσε ἅγια προσκυνήματα, καὶ τὸν ἰσαπόστολον καὶ ἅγιον βασιλέα, καὶ τὸν ἁγιώτα τον πατριάρχην. Καὶ ταῦτα εἰπὼν, ἐξέβαλε πάν - Η Isa. νιι, 18. ovibus, omnem machinationem atque studium adhibebo, et omnibus omnia flam, ut omnes, aut aliquos omnino servem, quo et ipse dicere possim: En ego, et liberi, quos De:s mihi dedit. Quo aulem modo sim id facturus, audi. Ab hodierno die scribere litteras ad Armeniorum episcopos ubique gentium incipiam, quibus eos ad synodum iusitabo. Ea cum habita fuerit, in medium proponam auctoritates omnes, quotquot Armeuli habent, et pro ipsis esse videntur. Proponimi et illa sacrarum Litterarum testimonia, quæcunque tu mihi protulisti. Ac primum quidem ero ex parte Armeniorum, coutra vos disserende contendens: deinde paulatim, ac pedetentim, nec sine nullo consilio, convenienti et tempore et modo, detegere incipiam Armeniorum errorem, qui hactenus obtinuit. Redarguam eos et de libro sanctae memoriz Joannis illius generalis episcopi, quem librum tibi descriptumn obtuli: de omnibus illis denique demonstrationibus, quas eruditio tua mihi suppeditavit. Ad summam, Romanus ero, proque Romanis, iuno pro veritate, adversus Armenios decertabo, ac spe infallibili fretus erga Deuin, futurum mihi polliceor, ut oves meœ vocem meam audiant, ac me sequantur: et erimus, Deo juvante, unum ovilc, uuus pastor. Quod si ad πιe universi accesserint, bene erit, ac benigno Deo gratias agere non desinam: sin autem, (quod evenire nolim) cum iis qui me sequentur, el mecum consentient, veritatis doctrinam confirmabo, et al praepotentem sanctumque nostrum imperatorem, et sanctissimum ac universalem patriarcham, meos. auctoritatis præcipum pontifces mittam, qui adem orthodoxam scripto comprehensam afferent, mang mea subnotatam, et omnium mihi subjectorum recta sentientium episcoporum subscriptiones coutinen tem; quique tan voce propria quam per scripturam, nostro nomine pariter, et amplexorum verang sententiam Armeniorum, eam confiraahunt. Atque buic comprehensæ scripto fidei hoc quoque, præter aljá, însortum erit: Nos habitam Chalcedone mar gnam, universalem, quartam illam sacram synodum recipere eum uis sanetis Patribus, quos ea recipit; quos autem e diverso anathemati subjicit, eos nos quoque anathematizare; nimirum Eutychetem, et Dioscorun, et præter los Severum, et Timotheum Alurum, et omnes qui adlrersus eam nugas meras elusiverunt. Quotquot autem cordis oculos ad ve ritatis lucem clauserint, et se viris illis sanctis docLiores existimabunt, æteruo anathemati tradam. Deinde cum haec omnia in urbe Augusta, synodo intcrreniente, corroborata fuerint, ac reversi mel pontifices: si quidem plissimus imperator jusserit, et ipse urbem Augustam ingrediar, adoraturus et res ibidem sanctas ac veneratione dignus, et apostolis parem ac sanctum imperatorem, et sanctissimum patriarcham. Quibus dictis, e couaculo –

THEORIANI expulit universos, et animo dolorem præ se re- τας τοῦ ὑπερῴου, καὶ μετὰ παθαινομένη, ψυχῆς, rente, plenisque lacrymarum oculis, ita nos afari capit: Obsecro benignum et sanctum imperatorem nostrum, ut, posteaquam mei pontifces Constantinopolim ingressi et hæc, quæ diximus, omnia confirmata fuerint, jubeąt sanctissimum et universalem patriarcham, ornatum pontificalibus suis, quæ gestare consuevit quoties sacrum ministerium peragit, in ambonem conscendere, vel in sacrum et sanctum illud solium post sacrain mensam collocatum, crocem sanctam manibus suis tenentem, et venerabilia ligna, audienteque toto ecclesiæ corpore ac populo, genti Armenioruin bene precari, quæ totumn prope sæculum exsecrationi subjecta fuit; deinde curet serias concipi preces etiam pro iis Armenlis, qui obdormierunt, ut Deus, qui omnium vult salutem, profectum hoc ex ignoratione, non malitia, delictum eis remittat. Cum ergo videremus eum, hac corde contrito et cum gemitibus ad nos proferentem: nos quoque moli sumus ad commiserationem, totique meras in lacrymas et lamentationes soluti. Deinde cum paulum temporis intercessisset, quasique pleratus conquievisset, Theorianus dixit: & Has preces tuas, domine, præpotenti et sancto finperatori nostro exponemus. Inde tradita nobis epistola ad piissimum, et sanctum, et Christianum imperatorem nostrum, qua et illud complexus erat, se magnam illam, et universalem, sanctamque synodum quartam, Chalcedone labitam, recipere: c pacifice nos dimisit, [tactoque capite nostro, bene nobis est precatus. Nos autem actis Deo pro his omnibus gratiis, Constantinopolim continuis itineribus proficiscebamur, Deum interim et collaudantes et prædicantes: cui quidem omnis majestas, honos, adoratio, et magnificentia, sæculis infinitis competit. Amen. ἔχων καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς δακρύων μεστούς, ἤρξατο λέγειν πρὸς ἡμᾶς· Παρακαλῶ τὸν φιλόστοργον καὶ ἅγιον ἡμῶν βασιλέα, ἵνα μετὰ τὸ εἰσελθεῖν τοὺς ἐμοὺς ἀρχιερεῖς εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, καὶ βεβαιώσαι ταῦτα πάντα, Ο είπομεν, πορήσῃ τὸν ἀγιώτατον καὶ οἰκουμενικὸν πατριάρχην φορέσει τὰ ἱερατικὰ αὐτοῦ, ὅσα φορείν εἴωθε, τὴν θείαν ἐκτελῶν λειτουργίαν, καὶ ἀναβῆναι ἐπὶ τοῦ ἄμβωνος, ἢ ἐπὶ τοῦ θείου καὶ ἱεροῦ θρόνου. τοῦ ὄπισθεν τῆς ἁγίας τραπέζης, κρατοῦντα ταῖς χερσὶ τὸν ἅγιον σταυρὸν, ἔχοντα τὰ τίμια ξύλα, καὶ ἐν ἀκροάσει παντὸς τοῦ τε πληρώματος τῆς Ἐκκλησίας καὶ τοῦ λαοῦ, εὐλογῆσαι τὸ γένος τῶν ᾿Αρμε νίων, δ σχεδὸν ὅλον αἰῶνα ὑπὸ κατάραν ἦν· εἶτα ποιῆσαι εὐχὴν ἐκτενῆ καὶ ὑπὲρ τῶν κεκοιμημένων Αρμενίων, ἵνα ὁ θέλων πάντων ἀνθρώπων τὴν σωτηρίαν Θεός, ἀφήσει αὐτοῖς τοῦτο τὸ ἐξ ἀγνοίας, οὐ κακουργίας ἁμάρτημα. Ὡς οὖν ἐωρῶμεν αὐτὸν μετά συντετριμμένης καρδίας καὶ στεναγμῶν, ταῦτα πρὸς ἡμᾶς λέγοντα· κεκινήμεθα καὶ ἡμεῖς πρὸς οἶκτον, καὶ ὅλοι δακρύων καὶ θρήνων γεγόναμεν. "Ωρας δὲ ὀλίγης παρελθούσης, καὶ οἷον τοῦ θρήνου κατηρεμήσαντος, εἶπεν ὁ θεωριανός Ταύτην σου τὴν παράκλησιν, δέσποτα, είπομεν τῷ κραταιῷ καὶ ἁγίῳ ἡμῶν βασιλεῖ. Καὶ δοὺς ἡμῖν γραφὴν αὐτοῦ πρὸς τὸν εὐσεβέστατον, καὶ ἅγιον, καὶ φιλόχριστον ἡμῶν αὐτοκράτορα, περιέχουσαν τό· ὅτι Δέχομαι την τετάρτην μεγάλην καὶ οἰκουμεν νικὴν ἁγίαν σύνοδον τὴν ἐν Χαλκηδόνι, ἀπέλυσεν ἡμᾶς ἐν εἰρήνῃ· καὶ ἀψάμενος τῆς κεφαλῆς ἡμῶν, εὐλόγησεν ἡμᾶς. Ἡμεῖς δὲ ἐπὶ πᾶσι τούτοις εὐχαρι· στήσαντες τῷ Θεῷ, τῆς πρὸς Κωνσταντινούπολιν φερούσης οιχόμεθα, αἰνοῦντες καὶ εὐλογοῦντες τὸν Θεόν· ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμή, καὶ προσκύνησις, καὶ μεγαλοπρέπεια εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΘΕΩΡΙΑΝΟΥ ΔΙΑΛΕΞΙΣ ΔΕΥΤΕΡΑ ΜΕΤΑ ΝΟΣΕΡΣΟΥ ΚΑΘΟΛΙΚΟΥ ΤΩΝ ΑΡΜΕΝΙΩΝ. THEORIANI DISPUTATIO SECUNDA CUM NERSETE PATRIARCHA GENERALI ARMENIORUM. Epistola Nerselis generalis Armenia ad imperatorem Πιττάκιον τοῦ Καθολικοῦ τῆς ᾿Αρμενίας Νοdominum Manuelem, missa per legatos suos, et in. σές σου πρὸς τὸν βασιλέα κῦρον Μανουήλ, Manuelis epistolæ, Disputationi l premisse, respondet Nerses.

Græcum conversa sermonem a monacho Almavo Philippopolitano, præsente etiam magistro Theoriano, mense Decembri, indictione quarta. Scripta vero fuit post priorem cum Theoriano disputationem. DISPUTATIO II. σταλὲν δι' ἀνθ' ώπων αὐτοῦ τοῦ βραχαμιων καὶ ἐξελληνισθέν παρὰ τοῦ μοναχοῦ τοῦ Ασ μάνου τοῦ ἀπὸ Φιλιππουπόλεως, παρουσίᾳ καὶ τοῦ μαΐστωρος θεωριανοῦ, μηνὶ Δεκεμβρίῳ ιν δικτιώνος τετάρτης. Τοῦτο μετὰ τὴν διάλεξιν τοῦ Θεωριανοῦ. Ο ορισμός τῆς αὐτοκρατορίας σου, θεόστεπτε βασιλέων τῆς Ῥώμης, πορφυρογέννητε, τροπαιούχε, νι κητά, ἀεὶ αὐγουστε, φίλε τῆς εὐσεβείας καὶ τῆς εἰρή - της τῶν Ἐκκλησιῶν, κατέλαβε καὶ πρὸς ἡμᾶς τοὺς εὐτελεῖς εὐχέτας τῆς ἁγίας βασιλείας σου, ἐξ οὗ διέ γνωμεν τὸ θέλημα αὐτῆς ἑπόμενον τῷ θείῳ θελήσ ματι· ὥσπερ γὰρ διὰ τῆς ὁμωνυμίας, οὕτω καὶ διὰ τῶν ἔργων τῷ κατ' ἀλήθειαν Ἐμμανουὴλ θέλεις όμοια. θῆναι, τῷ ποιήσαντι εἰρήνην ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐν τῇ γῇ, καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ διαλύσαντι κατὰ τὸν Απόστολον μετά γοῦν τοῦ ἐγγράφου όρι σμού, δεδηλώκασι καὶ διὰ ζώσης φωνῆς τὰ παρὰ τῆς βασιλείας σου όρισθέντα οἱ ἀποσταλέντες παρ' αὐτ τῆς, ὅ τε φιλόσοφος καὶ μαΐστωρ Θεωριανός, καὶ ὁ ὁμόφυλος καὶ ὁμοσχήμων ἡμῶν Ἰωάννης ὁ ἡγού μενος, ὃς καὶ 'Ατμάνος επονομάζεται, ἐξ ὧν τελείαν ἐγνώκαμεν ἔχειν ὑμᾶς προθυμίαν περὶ τῆς εἰς τὴν καθολικὴν Ἐκκλησίαν ἐνώσεως. καὶ πεπιστεύκαμεν οὐκ ἀνθρώπινον εἶναι τὸ τοιοῦτον θέλημα καὶ ζή τημα, ἀλλὰ θειότερόν τε καὶ ὑψηλότερον· ὅτι ὥσπερ ἡ ἀνωτάτω φύσις ἔκλινεν εἰς τὴν ἡμετέραν ταπεί νοσιν ἵν᾿ ἡμᾶς ὑψώσῃ, καὶ ὁ πλήρης εκένωσεν ἑαυ τὸν ἀπὸ τῆς ἰδίας δόξης ἐπὶ μικρὸν ἵν᾿ ἡμᾶς πληφύση του πληρώματος αὐτοῦ, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ @ ἡ ἁγία βασιλεία σου ἀνενδεὴς ἐκ πάντων ὑπάρχουσα, ὡς ἐνδεὶς ἐπιθυμεῖ τῇ ἡμετέρᾳ πτωχείᾳ κοινωνῆσαι, οὐκ εἰς ἀναπλήρωσιν τῆς ὑστερήσεως αὐτῆς, ἀλλ', ὑπὸ τῆς θείας ἀγάπης ἡττηθεῖσα τοῦ κελεύσαντος ἀγαπῶν μὴ μόνον τὸν πλησίον ὡς ἑαυτὸν, ἀλλὰ καὶ τὸν ἐχθρῶν, καὶ μὴ τὸ ἑαυτοῦ μόνον ζητεῖν συμφέ ρον, ἀλλὰ καὶ τὸ τοῦ πλησίον. Majestatis tuæ deliberatio, coronate a Deo ¡mperator Romanorum, Porphyrogenįte, triumphavor, victor, semper auguste, religionis pacisque Eccles'armin amator, ad nos quoque pervenit humites sanctæ tuæ majestatis veneratores, indeque tuam divinæ conformem voluntatein cognovimus. Sicu. enim nominis paritate, ita etiam operibus, vero Emmanueli vis esse similis, qui pacem calo terraque conciliavit, mediumque maceria parietem, ut Apostolus ait, destruxit. Una igitur cum scripta deliberatione, viva quoque voce sententiam majestatis tum nobis patefecerunt missi a te homines, philosophus scilicet atque magister Theorianus, necnon popularis noster, monasticæque professionis socius Joannes abbas, qui et Alnanus voci tatur. Quippe ex bis summum vestrum circa Eccleεἶπ catholics unionem studium intelleximus: neque vero hanc voluntatem cupiditatemque ex hominibus ortam esse confidimus, sed divinitus calitusque immissam. Nam velut illa natura celsissima ad humilitatem nostram sese inclinavit, ut nos extolleret et qui plenus erat, semet aliquandiu gloria sua exinanivit, ut nos plenitudine sua compleret; ita sancta ranjestas tua, quanquam nihili indiga, attamen egentis instar cum nostra gestit part pertate versari; nồn ut aliquein defectum suum inde suppleat, sed ut divini amoris obsequatur inpulsui, quo jubemur non tantum homines proximos ceu nosmetipsos diligere, verum etiam inimicos; neque nostras solum, verum etiam alienas utilitates curare. Itaque et nos sermone instituto, sacris Scripturis ducibus, cum philosopho a sancta majestate tua misso, nientis quamdam medicinam experti sumus, cum fidem Romanæ Ecclesiæ ex prædicti viri oratione cognovimus. Etenim ab obscuris quibusdam maritimarum regionum accolis, qui se Romanos dictitabant, et nunc et olim nescio quos sermuncu - Διὸ καὶ ἡμεῖς διαλεχθέντες ἐκ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς μετὰ τοῦ ἀποσταλέντος φιλοσόφου παρὰ τῆς ἁγίας βασιλείας σου, ιάθημεν τὸν νοῦν, ἀκούσαντες τῶν λόγων τῆς πίστεως Ἐκκλησίας τῶν Ῥωμαίων Καὶ γὰρ ἀπὸ ἰδιωτῶν τίνων τῶν ἀπὸ τῶν ἐνταῦθα μερῶν τῆς θαλάσσης καλουμένων Ῥωμαίων, ηκούο μεν ἡμεῖς τε καὶ οἱ πρὸ ἡμῶν λόγους οὐχ ὑγιεῖς εἰς τὴν οἰκονομίαν τοῦ Χριστοῦ λαλουμένους· καὶ ἡῥ- los de Christi incarnatione non sanos audivimus: ῥωστῶμεν [cod. ἐρωτῶμεν] τοῦ ἡμετέρου νοός σκαν ἐπλιζομένου, ὑπολαμβάνοντες εἰς τι μέρος τοῦ Νεστο μέσω παρεκκλίνειν ὑμᾶς. Καθάπερ καὶ ὑμεῖς περὶ ἡμῶν ἐκ τῶν ἡμετέρων ἰδιωτῶν τοῦ ἀποσκιρτησάν των ἀφ' ἡμῶν διὰ τὴν ἄτακτον διαγωγὴν αὐτῶν, σκούετε οἱ τῶν καθ᾿ ἡμῶν καταλαλιάν ὡς τι δῶρον προσέφερον ἐνώπιον ὑμῶν κατὰ τοῦ πρὸ ὑμῶν εὐδο κ. μεῖν πρὸς ὑμᾶς ἐκ τούτου καὶ οἰκειοῦσθαι ὑπολαμ• · Ephes. 11, 14. Vorallum corruptum, ut puto, a Graeco scriptore ex Armeniaco panagan, qui est orator, ligaius. Ab Armeniis de monachatu patriarchas assumsi solitos, coniperium est. ideoque in ægritudinem quamdam incidimus profter mentem nostram scandalo offensam), quia vos. putavimus in partem aliquam Nestoriana hærescos declinavisse. Vicissim vos a popularibus quibusdam. nostţis, qui ob inconditos mores a nobis se subduxerunt, malani de nobis famam accepistis, dum hi suas contra nos calumnias doni instar ad vos afferrent, gratiam vestram atque amicitiam lucrari speRomanorum nomine apud Byzantinos scriplores Gracos denotari solitos, exploratum est; qui ob incolume in Oriente imperium Romanos se, Occidentales autem Latinos appellabant.

' THEORIANI rantes. Quare et animi vestri scandalo percassi 6άνοντες. Διὰ ἐσκανδαλίζεσθε τὸν νοῦν καὶ ὑμεῖς, sunt, dum nos Eutycheti ejusque asseclarum dogma tencre putaretis, qui unam naturam pravo sensu asserunt. Verumtamen ex hac colloquii ventilatione nudata est palamque convicta utrimque mentientium falsitas, prodiit in lucem veritas, planeque constitit tum vos a Nestoriana divisione, tum nos ab Eutychiana confusione longe abesse: invicem autem, per Dei gratiam, proximi visi sumus, quod attinet ad dogmatum rectitudinem. Sed quoniam vestri imperii potestas, quæ sacerdotii libertatem prolegit, genti nostra ab iufdeliumn lyrannide erepta est, idcirco meus quoque pontificatus patrio solo ac sede depulsus, in aliena regione periclitatur. Quamobrem neque in præsenti Armeniornm episcopi el doctores coram adsunt, neque licet sine horum generali concilio quæsitui vestro quantum opus est respondere, ne pro concordia ansam inultiplicem discordiæ demus, neque inconstanter aliquid absurdumve loquamur. Igitur haud rectum mihi visuın est, cum iis tantum qui circa me sunt hominibus, de hac gravissima controversia defensionem scribere, prius quam in Armeniam magnam, imo et in reliquas orbis partes nuntios miserim, cunctosque Armeniorum sapientes congregaverim, coramque ipsis vestram hanc de fide et disciplina Ecclesiæ quæstionem exposuerim: quod cum fiel, cquidem omnes meos conatus, studium, voluntatem, operam, adhortationem, vim exempli ipsam, in co collocabo ut amoris mutui pacisque inter nos instaurandre auctor sim: videlicet ut nos vobiscum, qui priores hoc spiritale bonum fieri curastis, beatitudine illa pacificorum digni simus, quam in Evangelio Christus promisit. Quoniam vero missi a magnitudine tua viri postulaverunt, ut nunc etiam brevem aliquem scripto sermonem de nostra in rebus fidei sententia ad sanctam majestatem tuam mitteremus, id sane fecimus, haud fere nostris, sed sanctorum qui ante separationem vixere doctorum verbis utentes. νομίζοντες ἡμᾶς ὁμόφρονας εἶναι τοῦ Εὐτυχοῦς καὶ τῶν μετ' αὐτοῦ, τῶν λεγόντων μίαν φύσιν κακῶς. Πλὴν ἐκ τῆς ἐρεύνης ταύτης εγυμνώθη καὶ ἀπεκαλύφθη ἡ ἀπάτη τῆς ψευδολογίας ἑκατέρων, καὶ ἐδώχθη, καὶ φανερά γέγονεν ἡ ἀλήθεια, καὶ ἐστερεώθη ὅτι μακρὰν ἀφ' ὑμῶν ἐστιν ἡ τοῦ Νεστορίου διαιρεσις, καὶ ἀφ' ἡμῶν ἡ τοῦ Εὐτυχούς σύγχυσις, καὶ πλησίον ἀλλήλων γεγόναμεν τῇ ὀρθότητι τῶν δογμάτ των, χάριτι τοῦ Θεοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ὁ θρόνος τῆς ὑμετ τέρας βασιλείας, ἀφ' οὗ ἡ τῆς ἀρχιερωσύνης αυθεν τία κρατύνται, ἀφῄρηται ἀπὸ τοῦ γένους ἡμῶν ἀπὸ τῆς τυραννίδος τῶν ἀλλοφύλων, διὰ τοῦτο καὶ ἡ ἀρ χιερωσύνη ἡμῶν ἐδιώχθη ἀπὸ τῆς πατρίου χώρας καὶ τοῦ θρόνου, καὶ εἰς ἀλλοτρίαν χώραν κλυδωνίζε ται παροικοῦσα. Ἐξ ἧς αἰτίας οὐκ ἔχομεν ἐγγύς πρὸς τὸ παρὸν τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ διδασκάλους τῶν Αρμενίων· καὶ χωρὶς τῆς τῶν πάντων συμβολής, ἀνένδεκτόν ἐστι τελείαν δοῦναι ἀπολογίαν τῷ προσο τάγματι τοῦ ζητήματος ὑμῶν, ἵνα μὴ ἀντὶ ἐνώ σεως, διαφόρους αἰτίας παρέξωμεν χωρισμοῦ, καὶ σεσαλευμένοι καὶ ἀλλόκοτοι γενῶσιν οἱ λόγοι ἡμῶν. Διὰ τοῦτο οὐκ ἐνδεχόμενον ἔδοξεν ἡμῖν μετὰ μόνων τῶν παρ' ἡμᾶς γράψαι τὴν ἀπολογίαν τοῦ τοιούτου μεγάλου ζητήματος, μέχρις ἂν ἀποστείλωμεν εἰς τὴν μεγάλην Αρμενίαν, καὶ εἰς πᾶν μέρος τῆς οἰκουμέν νης, καὶ ἐπισυνάξωμεν ἅπαντας τοὺς οἷς ἐστι δύνα μις σοφίας 'Αρμενίους, καὶ ἐνώπιον αὐτῶν προθή σωμεν τὸν παρ' ὑμῶν ζητούμενον περὶ τῆς πίστεως καὶ τῆς τάξεως τῆς Ἐκκλησίας λόγον, ἐμοῦ καταναγκάζοντος καὶ ἐπισπεύδοντος καὶ οἷον ἀγωνιζομένου καὶ προθυμουμένου καὶ ποδηγοῦντος αὐτοὺς καὶ παροτρύνοντος εἰς τὸ αἴτιον τῆς ἀγάπης καὶ τῆς εἰ ρήνης· ὡς ἂν καὶ ἡμεῖς μεθ᾽ ὑμῶν τῶν πρωταιτίων τοῦ τοιούτου πνευματικοῦ ἀγαθοῦ, ἀξιωθῶμεν τοῦ μακαρισμοῦ τῶν εἰρηνοποιῶν τοῦ ἐπηγγελμένου παρὰ τοῦ Χριστοῦ. Ἐπεὶ δὲ οἱ παρὰ τῆς ὑμῶν μεγαλειό τητος ἀποσταλέντες ἐζήτησαν μικρόν τινα καὶ πρὸς τὸ παρὸν λόγον ἔγγραφον καὶ περὶ τῆς πίστεως τοῦ ἡμετέρου δόγματος ἀποστολῆναι πρὸς τὴν ἁγίαν βασιλείαν σου, τοῦτο πεποιήκαμεν οὐκ ἀφ᾿ ἡμῶν, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῶν χρήσεων τῶν ἁγίων διδασκάλων τῆς Ἐκκλησίας τῶν πρὸ τοῦ χωρισμοῦ. Confitemur itaque consubstantialem et increatam sanctam Trinitatem, in tres distinctam personas, unaque natura et divinitate conjunctam, haud circumscriptam tempore, neque cessaturam, vel cuilibet mutationi obnoxiam, ut creatæ naturæ solant. Pater est ingenitus, quippe a nemine manans: Filius a Patre genitus incorporaliter, ut ex mente verbum: Spiritus a Patre incomprehensibiliter inscrutabiliterque procedens. Sine principio Pater; a Patre autem experte principii Filius; itemque Spiritus ingenitus sine principio, cujus rei ratio neque mente intelligi, neque lingua explicari potest: una voluntas, una vis, una potentia: unus rerum omnium factor, unus previſor, cujus gloria cœlum te lusque repletur. Novissimis autem diebus, unus cle sancta Triuitate, Filius nempe, volente Patre, et saneto Spíritu cooperante, ad humanam naturam Ὁμολογοῦμεν γοῦν ὁμοούσιον καὶ ἀγέννητον τὴν ἁγίαν Τριάδα ἐν τρισὶ διαιρουμένην ταῖς ὑποστά σεσι, καὶ εἰς μίαν φύσιν καὶ θεότητα ἐνουμένην, οὐκ εἰργμένην ἐν χρόνῳ οὐδὲ παυομένην ή τρεπο μένην ὡς γενητήν φύσιν. Ο Πατὴρ ἀγέννητος, οὐ γὰρ ἔκ τινος, ὅτι ἐξ οὐδενός· ὁ Υἱὸς γεννητὸς ἐκ τοῦ Πατρὸς, ἀσωμάτως ὡς λόγος ἐκ νοῦ· καὶ τὸ Πνεῦμα ἐκπορευτὸν ἐκ τοῦ Πατρὸς ἀνεξερευνήτως καὶ ἀκατανοήτως. "Αναρχος ὁ Πατήρ, καὶ ἐκ τοῦ ἀνάρχου Πατρὸς ὁ Υἱός· καὶ τὸ Πνεῦμα ἀγεννήτως καὶ ἀνάρχως καὶ ἀκαταλήπτως νῷ, καὶ ἀῤῥήτως λόγῳ· ἐν θέλημα και μία δύναμις καὶ μία ἐξουσία εἷς ποιητὴς τῶν ὄντων, καὶ εἰς προνοητής πάντων, οὗ πλήρης ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ τῆς δόξης. Επ' ἐσχά των δὲ τῶν ἡμερῶν, ὁ εἷς τῆς ἁγίας Τριάδος ὁ Υἱός, εὐδοκίᾳ τοῦ Πατρὸς καὶ συνεργείᾳ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος ἔκκλινεν εἰς τὴν ἡμετέραν φύσιν διὰ τὴν ἡμε

DISPUTATIO II. perfecta divinitas perfectam asciverit humanitatem, animam scilicet, mentem corpusque, ex perpešia Virgine Maria: factaque nova conjunctio est ex duabus naturis sub persona unica ineffabiliter et inseparabiliter unitis, Deusque humanatus de Ma ria natus est: et qui Filius Dei est, idem et re et nomine Filius hominis esse cœpit: neque tamen ut homo fieret, divinam naturam immutavit; neque id quod a Virgine sumpsit, humanam substantiam deseruit; sed in ineffabili divinitatis et humanitatis unione, immutabilis et inconvertibilis naturarum mansit ostensio, quam tamen mente tantummodo contemplari licet; eaque, ut dixi, inseparabiliter et indivisibiliter confecta est. Etenim Creatoris con- " cretio cum creatura, supra solitam mortalium naturarum mistionem est: hæ quippe vel ab aliis separantur dum aliis uniuntur, vel aliud quid elliτέραν σωτηρίαν· καὶ ἔλαβεν ἡ τελεία θεότης τὴν propter nostram salutem semet Inclinavit, ita ut τελείαν ἀνθρωπίνην φύσιν, ψυχὴν καὶ νοῦν καὶ σῶμα ἐκ τῆς ἀειπαρθένου Μαρίας· καὶ ἐγένετο καινὴ ἐκ δύο φύσεων εἰς μίαν ὑπόστασιν ἐνωθεισῶν ἀποῤῥήτω: καὶ ἀχωρίστως· καὶ ἐγεννήθη ἐξ αὐτῆς Θεὸς ἐνανθρωπήσας, καὶ ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ, Υἱὸς ἀνθρώπου καὶ γενόμενος καὶ καλούμενος οὔτ' Αλλοιώθη ἐκ τῆς ἀνθρωπίνης ουσίας τὸ προσληφθὲν ἐκ τῆς Παρθένου, ἀλλ᾽ ἐν τῇ ἀῤῥήτῳ ἑνώσει τῆς θεότητος καὶ τῆς ἀνθρωπότητος, ἔμεινεν ἀμετάβλητος καὶ ἄτρεπτος τῶν φύσεων ἡ φανέρωσις, πλὴν μόνῳ τῷ θεωρουμένη, καὶ ἀχωρίστως καὶ ἀδιαιρέτως. Καὶ γὰρ ὑπερέκεινα τῆς μίξεως τῶν θνητῶν φύσεων νοεῖται ἡ τοῦ Ποιητοῦ κράσις μετὰ τοῦ κτίσματος· ἐκεῖναι γὰρ ἡ χωρίζονται τῇ ἑνώσει, ή μεταβάλλουσιν εἰς ἄλλα· ὁ δὲ Ποιητής φύσει ἤνωται ἡμῖν, χωρισμὸν ἢ μεταβολήν οὐκ ἐδέξατο εἰς ἀνθρωπότητα, ἢ τῆς ἀνθρωπότητος εἰς θεότητα. Διὸ οὐ κατὰ τὸν Νεστόριον μερίζομεν εἰς δύο πρόσωπα τὸν ἕνα Χριστόν, οὐδὲ, κατὰ τὸν Εὐτυχῆ καὶ τοὺς ὁμόφρονας αὐτοῦ, εἰς μίαν φύσιν συγχέομεν, ἀλλὰ λέγομεν τὰς δύο φύσεις κατὰ τὸν μέγαν Γρηγόριον τὸν Θεολόγον ἐν τῇ πρὸς Κληδόνιον ἐπιστολὴ γράφοντα κατὰ ᾿Απολιναρίου καὶ τῶν σὺν αὐτῷ, ὅτι φύσεις δύο· εἶτα λέγει καὶ τὴν αἰτίαν, Θεό; καὶ ἄνθρωπος. Καὶ ἐν ἀληθείᾳ· καὶ γὰρ εἰ θεὸς μόνον ἢ ἄνθρωπος μόνον, εύλογον ἂν εἴη λέξ γειν μίαν φύσιν ἔχειν, ἢ θείαν ἢ ἀνθρωπίνην· ἐπειδὴ δὲ Θεός ἐστι καὶ ἄνθρωπος ἐνωθεὶς ἀῤῥήτῳ ἑνώσει, δῆλον ὅτι θείαν ἔχει φύσιν καὶ ἀνθρωπίνην, ἀλλ᾽ ήνωμένως, ἀχωρίστως, ὥσπερ ψυχὴ καὶ σῶμα· καὶ ἔτι ὑπερβαίνει ἡ ἀλήθεια τῆς ἑνώσεως τὸ παράδειγμα, ὡς καὶ αὐτὸς ὁ διδάσκαλος ἑξῆς λέγει· Οὐκ ἄλλος καὶ ἄλλος, μὴ γένοιτο· τὰ γὰρ ἀμφότερα ἐν τῇ συγκράσει, Θεοῦ μὲν ἐνανθρωπήσαντος, ἀνθρώ που δε θεωθέντος. Καὶ ἀλλαχοῦ φησι, Διπλοῦς γὰρ ἦν δηλονότι τῇ φύσει οὐ τῇ ὑποστάσει. ciuntur Creator autem naturaliter nobis unitus est, quin tamen a divinitate separaretur, vel in bumanitatem divinitas converteretur. Quamobrem haud cum Nestorio unum Christum in duas personas partimur, neque cum Eutychete ejusque asse clis in unicam naturam confundimus; sed duas naturas ex magni theologi Gregorii sententia dicimus, qui in epistola ad Cledonium adversus Apollinarem ejusque consectaneos duas naturas affirmat: cujus rei addit causam, quia videlicet Deus homoque est. Recte id sane: nam si Deus tantummodo esset, vel homo toukinimodo, recte diceretur unam naturam habere, vel divinam scilicet vel humanam: wanc cum Deus et homo sit ineffabili copulatus unione, constat eum tum divinam habere naturain tum etiam humanam, conjuncte tamen et inseparabiliter ceu anima corpusque sunt; imo hypostaticæ unionis veritas prædictum exemplum superat, velut ipse doctor in sequentibus ait: Non alius atque alins est; absit: utraque enim res in concretione adest, Deus videlicet incarnatus, homo deificatus. Tum et alibi ait: Duplici enim natura constat, non persona. Τὸ δὲ λέγειν ἡμᾶς μίαν φύσιν, μή τις δι' ἄλλο τι υπολάβῃ, ἀλλ' ἡ διὰ τὴν τῶν δύο φύσεων αχώριστον ἔνωσιν· δ μεμαθήκαμεν παρὰ τῶν ὀρθοδόξων δια δασκάλων τῆς Ἐκκλησίας, μάλιστα δὲ παρὰ τοῦ ἁγίου Κυρίλλου τοῦ 'Αλεξανδρείας, καθώς γράφει οὗτος κατὰ Νεστορίου ἐν τῇ πρώτῃ πρὸς Σούχενσον Επιστολή. Ομολογοῦμεν μίαν τοῦ Λόγου φύσιν σε σαρκωμένην, ὡς οἱ Πατέρες εἰρήκασιν. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ πρὸς αὐτὸν ἐπιστολῇ ἔτι ἀριδηλότερον λέγει, τιθεὶς πρῶτον τὸν λόγον τῶν ἐναντιουμένων αὐτῷ λέγοντι μίαν φύσιν τοῦ Λόγου σε σαρκωμένην· Εἰ ἐκ δύο φύσεων συνηνέχθη, φησίν, ὁ Ἐμμανουήλ, μετὰ δὲ τὴν ἔνωσιν μία φύσις νοεῖται τοῦ Λόγου σεσαρκωμένη, έψεται πάντως τὸ χρῆναι λέγειν αὐτὸν παθεῖν εἰς ἰδίαν φύσιν. Πρὸς οὓς ἀπολογεῖται μετά τινας λόγους καὶ τοῦτο· Ποία τοίνυν παθεῖν αὐτὸν ἀνάγκη εἰς ἰδίαν φύσιν, εἰ λέγοιτο μετὰ τὴν ἕνωσιν μία φύσις Υἱοῦ σεσαρκωμένη; Εἰ μὲν γὰρ οὐκ ἦν ἐν τοῖς λόγοις τῆς οἰκονομίας τὸ πεφυκός ὑπομένειν το πάθος, ὀρθῶς ἂν ἔφησαν ὅτι ὄντος τοῦ πεφυκότος Quod autem nos unain naturam dicimus, id nemo ob aliam causam feri existimet, nisi quia duarum naturarum inseparabilis unio est: quam rem ab orthodoxis Ecclesiæ doctoribus didicimus,praecipue vero a sancto Cyrillo Alexandrino, qui contra Nestorium in prima ad Successum epistola ita scribit: Confitemur unam Verbi naturam incarnatam, uti Patres dixerunt. Sed et in secunda ad eumdem epistola, adhuc enucleatius ait, postquam adversantium sibi, qui unam Verbi incarnatam naturamn dicebant, bæc verba retulit: c Si ex duabus naAuris coacervatus est Emmanuel, post unionem autem una natura intelligitur Verbi incarnata, profecto ipsum in propria natura passum dicere oportet.» quibus ita se defendit post alia dicta sic: Cur vero opus sit, ipsum in propria natura pati, si dicatur post unionem una natura Verbi incarnata? Si enim forte non esset in incarnationis ratione subjectum passionis, recte dicerent quod desiderato passionis subjecto, necesse foret ipsam

THEORIANI Verbi naturan subire passionem. Rursusque dicit: πάσχειν, πᾶσα πως ἀνάγκη τῇ τοῦ Λόγου φύσει συμQuod aiunt adversarii, si una est natura Verbi incarnata, plane necesse est commistionem accidisse et confusionem, deminuta veluti ac subtracta hominis in Christo natura; hi denuo ignorant, dum recta distorquent, unain revera esse Verbi incarnatam naturam. Tum paucis interjectis dictum suum exemplis declarat: Non enim, inquit, id tantummodo quod natura sua simplex est, veraciter mmm dicitur; verum id etiam de iis prædicatur que per compositionem conglutinata sunt; cujus modi est homo ex corpore animaque constans, quæ sunt quidein heterogenea neque invicem consubstantialia, nihilo tamen nuinus conjuncta, unicam hominis naturam efficiunt; quanquam în compositionis ratione differentia inest, ob naturam illarum rerum quæ ad unionem conveniunt. Frustra igitur sunt qui aiunt, quod si una sit natura Verbi incarnata, prorsus commistio facta fuisset atque concretio, tanquam deminuta atque subtracta bominis natura: neque enim deminuitur, ut ipsi aiunt, neque subtrahitur. Multa alia in eamdem sententiam dicta tum apud sanctum Cyrillum, tum apud alios doctores deprehendere est. Idem doctor, qui divisionem»ferentibus obstitit, contra eos quoque qui unicam affirmabant confusam naturam, dicit in prina epistola: Considerantes igitur, ut dixi, incarnationis rationem, duas videmus natnras inter se convenisse per unionem inseparabilem, inconfuse et inconvertlbiliter: nam caro utique caro est, non divinitas, quanquam Dei facta est caro. Verbum pariter Deus est, non caro, quanquam idem per œconomia mysterium ad se carnem transtulit. Pauloque post ait: Quantum igitur cogitatione solisque aniniæ oculis perspicere rationem licet qua - Unigenitus humanatus est, duas esse naturas unitas dicimus, unum Christum Fillum et Dominum, Verbum Dei humanatum atque incarnatum. Jain cum liæc effata theologiam nostrain prorsus regant, nos videlicet ejusmodi ducibus in veritatis vin, quae ad Deumn ducit, utentes, recte libereque theologicum nostrum sermonem duplici ratione proferimus: nempe unam Verbi naturam incarnatam dicimus, secundum sanctum Cyrillum, propter ineffabilem unionem; et duas quoque dicimus, secundum sanctum Gregorium, propter invariabilem naturarum divinæ et bumanæ conditionem. Sic enim sancti Patres arma justitiæ non simplicia, sed utrimque, id est, dextra sinistraque cædentia gerentes, ut ait Apostolus ³, Arianæ quidem distincționi natura, Şabellianam in Trinitate unitatem naturæ opposuerunt, quin tamen unicam personam assererent. Sabellianam vero personæ unitatcm, Ariana personarum distinctione prof.gaverunt, ita tamen ut distinctionem quamlibet unicæ natura: ab Ecclesia prorsus expulcrint. Parique ra211 Cor. v, 7. βαίνειν τὸ πάθος. Καὶ πάλιν λέγει· "Οτι λέγουσιν οἱ ἐναντιούμενοι, εἰ μία φύσις τοῦ Λόγου σεσαρκω μένη, πασά πως ἀνάγκη λέγειν φυρμόν γενέσθαι καὶ σύγκρισιν, μειουμένης ὥσπερ καὶ ὑποκλεπτομένης τῆς ἀνθρώπου φύσεως ἐν αὐτῷ· ἡγνόησαν πάλιν οἱ τὰ ὀρθὰ διαστρέφοντες, ὅτι κατ' ἀλήθειάν ἐστι μία φύσις τοῦ Λόγου σεσαρκωμένη. Καὶ μετ' ὀλίγα δηλοποιεῖ διὰ παραδειγμάτων τὸν λόγον· οὐ γὰρ ἐπὶ μόνων τῶν ἁπλῶν κατὰ τὴν φύσιν ἐν ἀληθῶς λέγεται, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν κατὰ σύνθεσιν συνηγμέν νων, ὁποῖόν τι χρῆμά ἐστιν ὁ ἄνθρωπος ἐκ ψυχής καὶ σώματος, ἑτεροειδῆ μὲν τὰ τοιαῦτα, καὶ ἀλλή λοις οὐχ ὁμοούσια, ενωθέντα γε μήν, τὴν μίαν ἀνα θρώπου φύσιν ἀπετέλεσαν, κἂν τοῖς τῆς συνθέσεως λόγοις ἐνυπάρχῃ τὸ διάφορον κατὰ τὴν φύσιν τῶν εἰς ἑνότητα συγκεκομισμένων.. Περιττολογοῦσι τοίνυν οἱ λέγοντες, ὡς εἴπερ εἴη τοῦ Λόγου φύσις μία σε σαρκωμένη, πάντη τε καὶ πάντως ἔποιτο ἂν τὸ φυρμόν γενέσθαι καὶ σύγκρασιν, ώς μειουμένης και υποκλεπτομένης τῆς ἀνθρώπου φύσεως· οὔτε γὰρ μεμείωται, οὔτε, καθώς φησιν, ὑποκλέπτεται. Καὶ ἄλλα πολλὰ τῆς αὐτῆς ἐννοίας παρά τε τῷ ἁγίῳ Κυ ρίλλῳ καὶ ἑτέροις διδασκάλοις ἔστιν εὑρεῖν. Ὁ αὐτ τὸς διδάσκαλος, ὃς καὶ ἀντεῖπε πρὸς τοὺς διαίρεσιν ποιοῦντας, καὶ πρὸς τοὺς κατὰ σύγχυσιν τὴν μίαν φύσιν λέγοντας, λέγει ἐν τῇ πρώτῃ ἐπιστολῇ· Εννοοῦντες τοίνυν, ὡς ἔφην, τὸν τῆς ἐνανθρωπή σεως τρόπον, ὁρῶμεν ότι δύο φύσεις συνῆλθον αλλήλαις καθ᾿ ἕνωσιν ἀδιάσπαστον ἀσυγχύτως καὶ ἀτρέπτως· ἡ γὰρ σάρξ, σάρξ ἐστι καὶ οὐ θεότης, εἰ καὶ γέγονε Θεοῦ σάρξ· ὁμοίως καὶ ὁ Λόγος Θεός ἐστι καὶ οὐ σὰρξ, εἰ καὶ ἰδίαν ἐποιήσατο τὴν σάρω και οἰκονομικῶς. Καὶ μετ' ὀλίγα λέγει· Οὐκοῦν μὲν ὅσον ἧκεν εἰς ἔννοιαν καὶ εἰς μόνον τὸ ὁρᾷν τοῖς τῆς ψυχῆς ὄμμασι τίνα τρόπον ἐνηνθρώπησεν ὁ Μονογενής, δύο τὰς φύσεις εἶναι φαμεν ένω θείσας, ένα Χριστὸν Υἱὸν καὶ Κύριον τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ἐνανθρωπήσαντα καὶ σεσαρκωμένον. "Α δὴ γνώρισμά εἰσι τῇ ἡμετέρ, τελεία σοφία τούτους οὖν ἐδηγούς ἔχοντες καὶ ἡμεῖς πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας ὁδὸν τὴν ἄγουσαν εἰς τὸν Θεὸν, ὀρθῶς καὶ ἐλευθερίως φέρομεν εἰς διπλῆν θεωρίαν τὸν 26γον, μίαν λέγοντες φύσιν τοῦ Λόγου σεσαρκωμένην, κατὰ τὸν ἅγιον Κύριλλον, διὰ τὴν ἄῤῥητον ἔνωσιν, καὶ δύο, κατὰ τὸν ἅγιον Γρηγόριον τὸν Θεολόγον, διὰ τὸ ἀκαινοτόμητον καὶ ἀμετάβλητον τῶν φύσεων τῆς τε θείας καὶ τῆς ἀνθρωπίνης· οὐ μονομερή ἔχοντες τὰ ὅπλα τῆς δικαιοσύνης, ἀλλὰ δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ κατὰ τὸν ᾿Απόστολον· κατὰ μὲν τῆς διαιρέσεως Αρείου τῆς ἐπὶ τῆς φύσεως, τῆς Τριάδος τὴν ἐνδο τητα τοῦ Σαβελλίου τῶν φύσεων τιθέντες, καὶ τὸ μία, λέγειν ὑπόστασιν ἀποῤ ίψαντες· κατὰ δὲ τῆς μιᾶς ὑποστάσεως τοῦ Σαβελλίου, τὴν διαίρεσιν τῶν ὑποστάσεων του Αρείου ἀντιτιθέντες, καὶ τὴν διαίρεσιν τῆς μιᾶς φύσεως πρόῤῥιζον ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας ανασπάσαντες. Ομοίως καὶ τὴν σύγχυσιν τοῦ

DISPUTATΙΟ ΕΙ. Εὐτυχοῦς καὶ τῶν ὁμοφρόνων αὐτῷ ἐξουδένωσαν καὶ rione confusionem quam Eutyches ejusque assecle ἐξύβρισαν· καὶ τὴν ἀχώριστον ἔνωσιν τῶν δύο φύ- invehebant, ohjurgatam exsulaverunt: et inse= σεων τῆς θεότητος καὶ τῆς ἀνθρωπότητος ἄραντες parabilem duarum naturarum divinæ atque human ἀντέθηκαν τῷ Νεστορίῳ καὶ τοῖς κατ' αὐτὸν διαι- unionem Nestorio ejusque consectaneis objecerunt, ροῦσιν, οίτινες δύο φύσεις εἶπον, ἀλλὰ διῃρημένας, qui Christum dividunt, quique duas quidem dicunt καὶ οὐχ ἡνωμένας ἐπὶ τοῦ ἑνὸς Χριστοῦ, θέντες μας naturas, sed divisas, non in uno Christo conjunctas. πριν τὴν διαίρεσιν τοῦ Νεστορίου, ως ζιζάνια πιο Sic videlicet Nestorianam divisionem, ccu zizania τρίας· τὸ δὲ ἀκαινοτόμητον τῶν ἀμφοτέρων ἐν τῇ amara, a se longe propulerunt: rei vero utriusque ενώσει τῆς θεότητος καὶ τῆς ἀνθρωπότητος, τεθή- in facienda unione immutabilitatem, divinitatis κασι κατὰ τοῦ Εὐτυχοῦς καὶ τῶν κατ' αὐτὸν, καὶ scilicet et bumanitatis, contra Eutychetem ejusque τῶν μετ' αὐτὸν τὴν μίαν φύσιν λεγόντων κακῶς· veteres novosque asseclas, qui unain naturam pravo ὥσπερ οἱ παῖδες τῶν ἰατρῶν οὐκ ἐκ τῶν ὑγιεινών sensu asserunt, constabiliverunt: qua in re mediμένον, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἀπὸ τῶν βλαβερών κατασκευά- cos imitati sunt, qui non e salubribus tantummodo ζουσι φάρμακον εἰς ὑγείαν. rebus, verum etiam e noxiis, salutare pharmacum conficere solent. Νῦν οὖν καὶ ἡμεῖς, κατὰ τὴν τῶν ὀρθοδόξων ἁγίων Πατέρων παράδοσιν, ἀναθεματίζομεν τοὺς κατά τροπὴν καὶ ἀλλοίωσιν λέγοντας μίαν φύσιν τοῦ Λό του σεσαρκωμένην· καὶ τοὺς λέγοντας ότι [οὐκ] ἐκ τοῦ ἡμετέρου φυράματος ἔλαβε τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν καὶ ἤνωσε τῇ θεότητι, ἀλλ' αὐτὸς ἐξ ἑαυτοῦ ὑπὸ εστήσατο την σάρκα ἐν τῇ μήτρᾳ τῆς Παρθένου, ἢ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ αὐτὴν ἤγαγεν, ἢ κατὰ φαντασίαν ἐφάνη ἄνθρωπος, καὶ οὐκ ἀληθείᾳ· καὶ τοὺς δι᾿ ἄλλην τινὰ αἰτίαν λέγοντας μίαν φύσιν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, καὶ οὐχὶ διὰ τὴν ἀχώριστον καὶ ἀσύγχυτον ἔνωσιν. Οὕτως ἀναθεματίζομεν καὶ τοὺς κατὰ τὸν Νεστό ριον εἰς δύο φύσεις χωρίζοντας ιδίως καὶ ἀνὰ μέρος τὸν Θεὸν καὶ ἄνθρωπον, λέγοντας παθόντα καὶ ἀποθανόντα, καὶ οὐχὶ τὸν ἀπαθῆ καὶ ἀθάνατον· καὶ οὐχὶ τῇ ἐνώσει διδόντας τὰ ἀμφότερα, τὸ πάθος καὶ τὴν ἀπάθειαν, τὸν θάνατον καὶ τὴν ἀθανασίαν. 'Αλλ' ἡμεῖς πιστεύομεν ὅτι ὁ Θεὸς Λόγος, ὁ ἐκ τοῦ Πατρὸς γεννηθεὶς πρὸ τῶν αἰώνων, ὁ ἀόρατος, ὁ ἀπαθὴς, ὁ ἀθάνατο;, Βλαβε τὴν ἡμετέραν φύσιν τελείως ἐκ τῆς Παρθένου, καὶ ἤνωσε τῇ αὐτοῦ θείᾳ φύσει ἀσυγχύτῳ καὶ ἀχωρίστε ενώσει, καὶ ἐγένετο ὁ ἀόρατὸς κατὰ τὴν θείαν φύσιν, ὁρατὸς κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα· καὶ ὁ ἀψηλάτητος, ψηλαφητός· καὶ ὁ ἀπαθὴς καὶ ὁ ἀθάνατος κατὰ τὴν θείαν φύσιν, παθητὸς καὶ θνητὸς κατὰ τὴν ἡμετέραν φύσιν· οὐ κατὰ τὴν διαίρεσιν ἄλλος ἐστὶν ὁ ἀπαθὴς, καὶ ἄλλος ὁ παθητὸς, ἄλλος δὲ ὁ ἀθάνατος καὶ ἄλλος ὁ θνητός, ἀλλ' ὁ παθὼν καὶ θανὼν κατά τὴν προσληφθεῖσαν ἀνθρώπου φύσιν, ὁ αὐτὸς ἀπαθῆς καὶ ἀθάνατος κατὰ τὴν οἰκείαν θείαν φύσιν. Διὰ τοῦτο καὶ αἷμα Θεοῦ λέγεται καὶ πάθος καὶ θάνατος καὶ Θεὸς σταυρούμενος, καὶ τὰ ὅμοια, & τῇ θείᾳ φύσει διδόαμεν οὐκ ἰδίως, ἀλλὰ τῇ ἀῤῥήτῳ ἑνώσει. Καὶ ὥσπερ ἀδύνατόν ἐστι διὰ θανάτου ζωὴν καὶ ἀθανασίαν δωρήσασθαι τοῖς ἀνθρώποις, πλὴν τοῦ Θεοῦ λόγου ενωθέντος τῇ θνητῇ φύσει καὶ παθητῇ τῶν ἀνθρώπων, τὸ ἀδύνατον δυνατὸν ἐγεγόνει· καὶ γὰρ ὁ ἀπαθὴς ἔπαθε τῷ παθητῷ, καὶ ὁ ἀθάνατος τῷ θνητή ἀπέθανεν. Διὰ τοῦτο ἐζωοποιήθημεν καὶ ἡμεῖς εἰτινές ἐσμεν σῶμα αὐτοῦ καὶ μέλη αρμολογούμενα τῷ ζῶντι καὶ ζωοποιοῦντι ἡμᾶς Χριστῷ τῇ κεφαλῇ ἡμῶν, ὃς ἐστιν εὐλογητὸς καὶ δεδοξασμένος εἰς τοὺς αιώνας. Nane igitur et nos, juxta othodoxorum sanctorum Patrum traditionem, anathematizamus eos, qui unam naturam dicunt factam Verbi incarnati per conversionem et immutationem: item illos, qui Christum aiunt haud ex nostra substantia humanam sumpsisse naturam ac divinitati univisse, sed ipsum per se carnem sibi in Virginis utero circumposuisse, aut de coelo eam attulisse, aut phantastice, non vere hominem apparuisse: itemn illos, qui alia quavis ex causa unam Christi naturam dicunt, non autem propter inseparabilem inconfusamque unionem. Sic etiam Nestorianos anathematizamus, qui Christum in duas naturas ita dividunt, ut Deum seorsum habeant ab homine, id est eum qui passus mortunsque est seorsum ab eo qui impassibilis immortalisque est; neque utramquc rem unionis virtuti tribuunt, passionem et impassibilitatem, mortem et immortalitatem. Nos vero credimus Dei Verbum illud a Patre ante secula genitum, invisibile, impossibile et immortale, nostram ex Virgine naturam perfecto modo sumpsisse, et cum sua divina natura inconfusa et Inseparabili unione copulavisse. Atque ita qui est in divina natyra invisibilis, evasit visibilis in humanitate; qui est impalpabilis, factus est palpabilis; impassibilis immortalisque secundum divinitatem, passibilis mortalisque secundum nostram naturam evasit: non autem seorsum alius est impassibilis, alius passibilis; alius immortalis, alius mortalis: verum ille qui passus mortuusqu est in assumpta hominis natura, idem impassibilfs immortalisque est in propria divina natura. 1circo et Dei sanguis, et passio, et mors, et Deus crucifixus dicitur, et cætera talia, quæ divinæ naturæ haud proprie, sed ineffabilis unionis causa tribuimus. Etsi autem impossibile est morte vitam atque immortalitatem largiri hominibus, nihilominus postquam Dei Verbum mortali passibilique hominum naturæ unitum est, id quod antea fieri non poterat, possibile evasit: nam impassibilis passus est natura passibili, immortalis mortali mortuus est. Idcirco et nos vivificati fulinus, qui corpus ipsius sumus, et membra coagmentata virenti vivificantíque nos Christo, nostro capiti, qui, est benedictus et glorificatus in sæcula.

ŢIIEORIANI Pouca hæc in præsenti, ex multis quæ dicenda supererant, dictata sunt ab exigno humilique ingenio nostro infirmaque doctrina, ad sublimem sapientiam vestram, ut summatim intelligat Armeniace Ecclesiæ circa fidem de sancta Trinitate et de Christi incarnatione firmum dogma: licebitque vobis cognoscere a parte totum; veluti tenui minimoque cibi polusve gustu, a salubri noxium discernere licet. Absolutum vero plenissimumque tractatum de controversiis omnibus, quibus invicem dissidemus, quant:curque læe sunt, post congregalain, ut supra diximus, synolum, ad tuam potentem sanctamque majestatem scribemus. De vitæ autem nostræ casibus, propter loci temporumque, in quibus vivinus, asperitatem, et de rerum necessariarum inopia, deque molestiis longinquae nostra stationis, qui in medio tabernaculorum Cedar versamur, certior flet sancta majestas tua ab iis qui hanc nostram epistolam defe runt oratoribus; qui et coram vestra celsitudine ac magnitudine parva nostra munera sistent, nimirum tres Arabicos equos et arcus Musuliticos: quæ etsi res exignæ sunt, mystice tamen significant fore ut ascendas super eques taos, et hostium tuorum arcus conteras: nimirum ut verus Emmanuel invisibiles potestates, sic tu visibilem illorum vim reprimas qui Ecclesiam oppugnánt: atque ita digni efficiamur, ut te in Christi Dei gloria videamus tibique gratulemur. Rescriptum sanctissimi patriarchae domini Michaelis, philosophorum supremi, ad prædictum generalem, nomine potentis sanctique imperatoris nostri domini Manuelis datum. " ' Τοῦτο τοίνυν ὀλίγον πρὸς τὸ παρὸν ἐκ μέρους έχει δέδοται ἀπὸ τοῦ πενιχροῦ καὶ εὐτελοῦς ἡμῶν νος και τῆς ἀσθενοῦς ἡμῶν σοφίας τῇ ὑμετέρᾳ ὑπερτάτῃ σου φίᾳ· ὡς ἂν νοήσῃ κεφαλαιωδῶς τὸ τῆς Ἐκκλησίας τῶν ᾿Αρμενίων στερεόν δόγμα εἰς τὴν πίστιν τὴν εἰς τὴν ἁγίαν Τριάδα καὶ εἰς τὴν οἰκονομίαν τοῦ Χρισ στοῦ· καὶ δύνασθε γνωρίσαι ἀπὸ τοῦ μέρους τὸ πᾶν, ὥσπερ ἀπὸ τῆς μικρᾶς καὶ οὐδαμινῆς ἀπογεύσεως τῆς βρώσεως ἢ τῆς πόσεως, καὶ τὸ βλαβερὸν καὶ μὴ τοιοῦτον. Τὸν δὲ τέλειον καὶ πληρέστατον λόγους περὶ πάντων τῶν ζητημάτων τῆς μέσον ἡμῶν ἀνισότητος, ὅση ἂν καὶ εἴη αὕτη, ἐν τῇ συνάξει τῆς συνόδου, ὡς ἄνωθεν εἴρηται, δώσομεν ἐγγράφως ἐνώπιον τῆς κραταιᾶς καὶ ἁγίας βασιλείας σου. Περὶ δὲ τῶν βιωτικών συναντημάτων, ὑπὸ τῆς σκληρότητος τοῦ τόπου καὶ τοῦ καιροῦ ἐν ᾧ ἐσμεν, καὶ τῆς στερήσεως τῶν ἀναγκαίων, καὶ τῆς ἀγαν ακτήσεως τῆς ἐνταῦθα μακράς παροικίας ἡμῶν κατά οικούντων ἐν μέσῳ τῶν σκηνωμάτων Κηδάρ, μα θήσεται ἡ ἁγία βασιλεία σου παρὰ τῶν διακομισάν των ἀφ' ἡμῶν τὴν παροῦσαν γραφὴν τῶν βραχα μίων· οἵτινες καὶ ἐνώπιον τῆς ὑμῶν ὑψηλότητος καὶ μεγαλειότητος φέρουσί τι ἀφ' ἡμῶν, ήγουν τρία Αραβικά άλογα καὶ τοξάρια μουσουλιτικά, άτινα εἰ καὶ μικρόν τί εἰσιν, ἀλλ᾽ οὖν μυστικόν, ὅτι ἐπιβήσῃ ἐπὶ τοὺς ἵππους σου καὶ συντρίψης τα τόξα των εχθρών σου· ὥσπερ ὁ ἀληθὴς Ἐμμανουὴλ τὴν αέρα δ τον δύναμιν, οὕτω καὶ σὺ τὴν ὁρατὴν τῶν πολεμούν των Εκκλησίαν· καὶ ἀξιωθείημεν ἰδεῖν σε καὶ Ο ἀγαλλιασθῆναι εἰς δόξαν Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ. Αντίγραμμα πρὸς τοῦτον τὸν Καθολικὸν τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου κύρου Μιχαήλ του γεγονότος ὑπάτου των φιλοσόφων, γραφέν ὡς ἐκ προσώπου τοῦ κραταιοῦ καὶ ἁγίου ἡμῶν βα σιλέως κύρου Μανουήλ Η γραφή σου ἀπεκομίσθη τῇ βασιλείᾳ μου, Κα θολικὰ τιμιώτατε, καὶ ἐπέγνω τὸ κράτος ἡμῶν ὅτι τὴν τῆς δικαιοσύνης ἐπέγνως ὁδὸν, καὶ κατὰ τὸ ἱερὸν λόγιον ἐμαθητεύθης τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, καὶ ἔοικας ἀνθρώπῳ οἰκοδεσπότῃ ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ παλαιὰ καὶ καινὰ ἐκβάλλοντι, καὶ ταῖς πρώταις καὶ θείαις ἀποστολικαῖς συμφωνῶν καὶ ἐπόμενος παραδό σεσι, ναὶ μὲν ἀλλ' οὐδὲ τῶν πατροπαραδότων καὶ ὑστέ· μων θεσμοθεσιῶν καὶ ὅρων ὑπερόρια βαδίζειν αἱρού Epistola tua, Generalis reverendissime, ad majestatem meam delata est, meaque potentia comperit te justitiæ viam agnovisse; et, ut ait Scriptura, le discipulum esse factum regni calorum, similemnque hon.ini negotiatori, qui de thesauro suo nova et vetera profert: quippe qui primariis divinisque apostolorum consentiens atque obtemperans traditionibus, Putrum quoque posteriora statuta canomumque prescripta sectari decrevisti. Accendisti enim in meditatione tua ignem, calefaciensque et μενος. Ἐξέκαυσας γὰρ ἐν τῇ μελέτῃ σου πῦρ, και explorans in Christo vero Deo et Servatore nostro sermonem uium, recte alienuasti, spiritalique fornaci tradidisti: et si quid inerat splendorem veriLatis obscurans, divina flamma excoquendum curasti; quod reapse instar aridi sarmenti combustum est. Jam si quid adhuc epistolam tuam attente iuspicie entes fortasse offendit, id quoque tuæ severitatis • Matth. x111, 52. Michael hujus nominis tertius, quens eodem titulo supremi philosophorum (quæ fuit dignitas palatina) donat etiam Ephremius a me editus in catalogo patriarcharum Cp. v. 10202. Prima, ut jam dixi, Manuelis epistola pertinet ad primam disputationem. Secunda bæc epistola πυρώτας καὶ δοκιμάσας τὸν ἐν Χριστῷ τῷ ἀληθινή Θεῷ καὶ Σωτῆρι ἡμῶν λόγον, ὀρθῶς ἐξελέπτυνα, καὶ τῇ πνευματικῇ χωνείᾳ παρέδωκας· καὶ εἴ τ τῆς ἀληθείας λαμπρότητι ζοφοποιών παραμέμικτο ἐξέδωκας τῇ καύσει τῆς ἐν σοὶ θειοτάτης δοκιμα σίας, καὶ ἐξετεφρώθη ὡς φρύγανον εὐκατάπρηστο εἴ τι δέ που καὶ ὑπολέλειπται τῷ περιεσκεμμένω respondet Nerseti qui scripserat ad imp. post pri mam disputationem. Est autem hæc puklica epi stola. Nam privatæ seu arcanæ (confidenziali) tuu imperatoris tum patriarchæ epistolæ infra recita Luntur. by Google

DISPUTATIO II. quadrans (videlicet tanquam pauca et inobservata zizania inter purum orthodoxiæ triticum nata), id, iugnam, utpote scandali occasionem, et ingenuu puraque mentis quamdam maculam, funditus abrasum abolebit et antiquabit. Quamobrem veritas Scripturæ dicentis apparet: In potestate linguæ vita' et mors*. Mors enim, imo mors teterrima est, recti dogmatis amissio iis qui in impiam incurrunt incredulitatem, et linguam temere contra linguam armant, et tanquam inferorum portain os suum dilatant. Contra vita, imo æterna nullique_coiruplioni obnoxia vita, est in abstrusis illis invisibi bus arcanisque orthodoxæ sententiæ thesauris, quos communis Deus reseraturum se hominibus iis promisit, qui ipsum studiose quarunt, quique rocti sensus clavim non abdunt, sed et ipsi introeunt, neque alios ingressu probibent. τὸν νοῦν ἐφιστῶντι τῷ γράμματι, ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἡ πηuitas, ceu exuberans neque ad perpendiculum τῆς σῆς ὀρθοτομίας εὐθύτητι ὡς τραχὺ καὶ μὴ τοῦ κανόνος ὑποπίπτον τῷ γνώμονι, τῷ καθαρῷ τῆς ὀρο Παναγίας σίτῳ οἷα μικρόν [cod. μικρῷ] καὶ ἀσυμφαως ζιζάνιόν τι παραφυόμενον, ὥσπερ σκανδάλου πρόξενον ἀποξεσθὲν ὡς νοθεῦον τοῦ εὐγενοῦς νους τὴν λειότητα ἀφανείς τελείᾳ παραδοθήσεται. Καὶ οὕ τως ἀληθῶς τὸ γεγραμμένον ἐστὶν, ὅτι Εν χειρὶ γλώσσης ζωὴ καὶ θάνατος· θάνατος γὰρ καὶ θα γέρων δεινότατος ἡ τῆς εὐσεβοῦς ἀπόπτωσις δόξης τοῖς εἰς τὴν βέβηλον κατενηνεγμένοις ἀπειθείαν, καὶ τὴν γλῶτταν εἰς γλῶτταν εἰκαίως [cod. εἰκαίους] ἐπλίζουσι, καὶ ὡς ᾅδου πύλην τὸ οἰκεῖον στόμα πλατύνουσιν· ὥσπερ ζωὴ καὶ ζωὴ αἰωνία καὶ φθορᾶς πάσης υπερισχύουσα, οἱ σκοτεινοὶ καὶ ἀόρα τα καὶ ἀπόκρυφοι τῆς ἀληθοῦς καταλήψεως θησαυρον, οὓς ἐξανοίγειν ὁ τῶν ὅλων Θεὸς ἐπηγγείλατο τοῖς ὀρθῶς ἐκζητοῦσιν αὐτὸν, καὶ μὴ τὴν κλείδα τῆς γνώσεως αίρουσιν, ἀλλ᾽ εἰσερχομένοις καὶ αὐτοῖς, καὶ μὴ τοὺς εἰσερχομένους κωλύουσι. Τὴν ζωὴν οὖν ταύτην ἔχουσα ή ση τιμιότης παρ' ἑαυτῇ, εὖ οἶδεν ἡ βασιλεία ἡμῶν ὅτι καὶ τοῖς ἄλλοις ταύτης μεταδώσει καὶ μεταριθμήσει τισὶ τῶν ἀπειφεστέρων ἐνιζάνουσαν σκαιότητα καὶ σκληρότητα, καὶ τοῖς ποτίμοις λόγοις τῆς ἀνεπισφαλούς πίστεως τὴν ἀλμυρὰν ἀποκλύσει θάλασσαν τῆς κακοπιστίας, καὶ μετενέγκῃ τὴν νόσον εἰς εἰλικρινεστάτην υγιείαν. Έχοντες οὖν σε τὴν κεφαλὴν ταῖς λοιπαῖς οἰκουμεν νικαῖς συνόδοις, ἀλλὰ καὶ τῇ τετάρτη συνάδουσαν, εὐέλπιδές ἐσμεν, ὡς καὶ τὰ μέλη τῇ κεφαλῇ συνα- c κολουθήσουσι· καὶ πᾶν τὸ διασπῶν τὴν ἐπαινουμέν την συνέχειαν, καὶ τὸν τῆς ἑνώσεως σύνδεσμον λύον, ὡς ἀσυμφυὲς καὶ ἀξύμβλητον τῇ τῆς ὁλομελίας ἀρ μολογίᾳ, ἀνακαθαρθὲν ἀπὸ τοῦ μέσου ἀρθήσεται. Εἰ γὰρ καὶ οἱ πρότεροι τῶν ᾿Αρμενίων ποιμένες κατά τὸν τοῦ προφήτου ἡφρονεύσαντο λόγον, καὶ ἡ νομὴ πᾶσα οὐκ ἔγνω καὶ διεσκορπίσθησαν, ἀλλ' ὁ μετά τούτους ἐλθὼν ἐπιστημονικὸς καὶ ἔμφρων ποιμὴν τὸ Κασκορπισθὲν ἐπισυναγάγῃ, καὶ ἀναγνωρίσει πᾶσι τὴν ἀντίστοιχον τῆς θανασίμου πόας νομήν, καὶ εἰσαγάγῃ τὸ ποίμνιον, καὶ ἐνοικήσει τῇ ψυχοτρόφῳ μάνδρα τῇ ἀβλαβεῖ, καὶ εὐφρανεῖ τὸν οἰκοδεσπότην, ὅτι τὸ τάλαντον εἰς ἐπίδοσιν ἦλθε, καὶ αἱ οὐράνιαι δυνάμεις ἐπὶ τῇ τῆς δραχμῆς εὑρέσει ἠγαλλιάσαντο. Hanc ergo vitam cum tua reverentia in se habeat, probe novit ninjestas mea te aliis quoque impertiturum esse, correcturumque hærentem ipsis perversitatem ac pertinaciam: ita ut irriguis tutissimæ fidei doctrinis, pravorum dogmatum tempestas sedetur, et morbi vitium in perfectissimanı sanitatem vertatur. Quippe cum te habeamus, qui gentis caput es, tum reliquis generalibus synodis tum etiam quartæ assentientem, bonam spem alimus fore ut reliqua membra conspirent cumn capite; ita ut id omne quod laudabilem concordiam distrahit, et unitatis vincla dissolvit, utpote alienum et adversum universi corporis compagi, purgatum denique e medio lollatur. Etsi eniun præteriti Ar meniorum pastores insanierunt, ut ait propheta *, cunctusque grex desipuit et dispersus est; allamen qui eis successit cordatus sapiensque pastor palantes congregabit, et aliena mortiferis herbis pascua cunctis demonstrabit, minabitque gregem, et spiritali ovili quaquaversus tuto concludet; jucundabitque patremfamilias, quia commodatum talentum usuram peperit, et cœlestes spiritus de drachma inventa lætabuntur. Sane cunctas Ecclesias puris fontibus inundari, sitivit et sitit maΤὸν τῆς εἰρήνης ἀθόλωτον ποταμὸν ἐπικλῦσαι πά- jestas mea; easque uno cunctas spiritali vinculo τας τὰς Ἐκκλησίας, εδίψησε καὶ διψή ἡ βασιλεία ἡμῶν· καὶ εἰς ἕνα σύνδεσμον πάντα; γενέσθαι πνευ ματικόν, ἐπιθυμίᾳ θερμοτάτῃ καὶ ἐπεθύμησε καὶ ἐπιθυμεῖ, καὶ χαίρει ἐπὶ τούτοις ὡς οὐκ ἐπ' ἄλλῳ τινί· καὶ ἐνέσταξας γάνος θυμηδίας ἀῤῥήτου αὐτῇ, ὑπ εὑρέθης καὶ αὐτὸς εἰς τοῦτο συντρέχων καὶ ἐπισπεύδων τὸ τῆς ἐκκλησιαστικῆς ὁμονοίας καλόν. Καὶ χαιρέτω ἡ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησία, καὶ ἐφ᾽ ἡμῖν καὶ ταύτῃ ὁ τῶν θείων ἀποστόλων χορὸς, ὁ τῶν ἁγίων Πατέρων ἐσμός, ἡ τῶν πιστῶν κληρουχία, καὶ πάν τῆς οἱ οἰκονόμοι τῆς χάριτος. Θρηνείτῳ ὁ Εὐτυχής καὶ Διόσκορος, οίμωζέτω Νεστόριος, καταδυέσθω • Prov. xv111, 21. ³ Isa. xxiv, 6. constringi, ardentissima semper cupiditate exoptavit et optat; ex eaque re gaudium quam quod maximum capit: nunc vero ineffabilem haurit animo voluptatem, cum te quoque in id conspiranten, Incumbentemque ad ecclesiasticæ.concordiæ bonum videt. Jamque adeo lætetur Dei Ecclesia, nostrique et ipsius Ecclesiæ causa divorum gaudeat apostolorum chorus, Patrum sanctorum cœtus, fidelium hæreditas, cunctique divinæ gratiæ ministratores. Lugeant Eutyches et Dioscorus; ploret Nestorius; pudore afliciatur Severus, cique conscuticus Timotheus; valeant quotquot

THEORIANI Σ mendacia nobis vobisque, ut scripsisti, obtruse- Σεβήρος καὶ ὁ τούτου σύμφρων Τιμόθεος· οἰχέσθ runt. Neque vero nos hominicola Nestorio assentimur, prava ejus opinione aliati, ut duas uuius Christi personas orthodoxo dogmati oggeramus: sed unum Christum confitemur Dominum et Deum nostrum, in una persona post unionem quoque adorandum, duabus nempe naturis sub una persoula inseparabiliter inconfuseque unitis, ex duabus inquam uaturis et in duabus: naturis enimvero pollere duabus etiam post unionem Christum diciius atque credimus. Tuæ igitur reverentiæ scripta ad majestatem inear Adei expositio, lecta a nobis est, plenaque sapientia et veritatis visa, neque ab Ecclesia σαν οἱ τὰς ψευδολογίας ἡμῶν καθοριζόμενοι ὑμῶν, ὥσπερ ἔγραψας· οὐχ ἡμεῖς φρονοῦμεν ὡς ἀνθρωπολάτρης Νεστόριος τῇ κακονοίᾳ τούτου συ απαγόμενοι, καὶ δύο ὑποστάσεις ἐπὶ τοῦ ἑνὸς Χρ στοῦ τῷ ὀρθοδόξω πληρώματι παρεισφέροντες· ἀ ὁμολογοῦμεν τὸν ἕνα Χριστὸν καὶ Κύριον καὶ θε ἡμῶν ἐν μιᾷ ὑποστάσει καὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν προ κυνούμενον, τῶν δύο φύσεων εἰς μίαν ὑπόστα ἐνωθεισῶν ἀχωρίστως καὶ ἀσυγχύτως, ἐκ δύο « σεων καὶ ἐν δύο, καὶ δύο φύσεις καὶ μετὰ τὴν ἔνω τὸν Χριστὸν εἶναι, καὶ λέγοντες καὶ πιστεύοντες. Ἡ μὲν οὖν παρὰ τῆς σῆς τιμιότητος γραφεί καὶ ἀποσταλεῖσα τῇ βασιλείᾳ ἡμῶν τῆς πίστε Εκθεσις, ὑπανεγνώσθη αὐτῇ καὶ ἔδοξε πλήρης σοφ nostra Ade discors aut devia, praesertim si ejus καὶ ἀληθείας, καὶ τῆς ἡμετέρας ἁγίας Εκκλησ οὐκ ἀλλοτριόφρων οὐδὲ ἀσύνδρομος, καὶ μᾶλ κατά γε τὸν νοῦν καὶ τὴν τῆς ἀληθείας ἀκρίβει εἰ καὶ ἔν τινι ἡ λέξις τραχύνει τὴν ἀκοὴν διὰ ταύτης ἀσύνηθες· ὑποψίαν γὰρ πᾶσαν περιαιρεί τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς τετάρτης συνόδου παρ δοχή, καὶ ἡ ταύτης ὁμολογία, καὶ ἡ τοῦ ἐν ἁγί μεγάλου Λέοντος πάπα Ρώμης επιστολής, ἣν στην ὀρθοδοξίας ή καθ᾿ ἡμᾶς ἀγία Ἐκκλησία καὶ ὡ μασε καὶ ὀνομάζει καὶ οὐ παύεται ὀνομάζουσα, τὸ ἀναλλοίωτον καὶ ἀμετάτρεπτον τῆς ἰδίας φύσε μεῖναι καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν τὸ ἐκ τῆς ἀνθρωπί οὐσίας προσληφθὲν ἐκ τῆς παναχράντου καὶ ὑπε γίας Παρθένου καὶ Θεομήτορος. Κρεῖττον δέ ἐ καὶ λέγειν καὶ γράφειν ὅτι ἐν τῇ καθ᾽ ὑπόστα ἀῤῥήτῳ ἑνώσει, καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν ἀμετάβλη καὶ ἄτρεπτον, ἀδιαιρέτως καὶ ἀχωρίστως. αἱ φύσ ἔμειναν, παρ' δ τὸ ἔμεινεν ἀμετάβλητος ἡ τῶν ¦ στων φανέρωσις. Ονομαστικῶς γὰρ καὶ οὐ πε φραστικῶς τὰ περὶ τῶν δογμάτων χρὴ λέγεσθαί καὶ γράφεσθαι, καὶ μᾶλλον ἐν ἐκείναις ταῖς χώρ καὶ τοῖς τόποις ἔνθα τὸ ἀμφίβολον ὑπονοείται, τὸ ἀμφίμαχον ὑποπτεύεται. Εκ δύο τοίνυν φύσι λέγειν τὸν Χριστὸν, καὶ ἐν δυσὶ φύσεσι, καὶ φύσεις τὸν αὐτὸν, ὀρθότητος πάσης, καὶ ἀποστολι καὶ πατρικῆς ἀκριβολογίας εχόμενον· τὸ δὲ μὲ τὴν ἔνωσιν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ μίαν φύσιν ἀνακηρύττε προδήλως τῇ πατροπαραδότω δόξῃ ἐναντιοῦται·, ἐθέλει τις αἰτίας ἀναπλάττειν τινὰς, καὶ τὸ πια mens ac veritatis summa consideretur: quanquam aliquando dictio ejus, quæ nobis est insolita, legentem vellical. Nam quod naturæ suæ proprie tatem immutabilem inconversamque, etiam post unionem retinuerit humana substantia illa, quæ de purissima et sanctissima Virgine Deipara suinpta fuit, omuem tollit,dubitationem sanctæ et œcumenicæ quartæ synodi doctrina ejusque confessio, nec non magni inter sanctos Leonis Papæ Romani epistola, quam orthodoxiæ columen Ecclesia nostra semper appellavit. Porro quod in hypostatica ineffabili unione, imo et post factam sine mutatione vel conversione unionem, naturæ ipsæ indivisibiliter et inseparabiliter maneant, melius id, inquam, a nobis dicitur scribiturque, quam & quod vos dicitis naturarum mansisse immutabilem et inconvertibilem ostensionem. Eteuim accuratis verbis, non periphrasticis, de dogmatibus loquendum est atque scribendum, in iis presertim regionibus locisve, ubi ambiguum quid suspicamur, vel in controversiam vocari videmus. Ergo Christum dicere ex duabus naturis, et in duabus naturis, et duas habentem naturas, id demum orthodoxum est, et apostolorum Patrumque regula apprime consonum: secus vero si post. unionem una in eo prædicetur natura, id manifeste contra rectam et a Patribus traditam doctrinam fit: etsi nonnulli student prætextus nescio quos obtendere, et falsi dogmatis deformitaten colore aliquo imbuere ver- τῆς ψευδοδοξίας ἐπιχρωννύειν διὰ χρωμάτου τι þorum persuasibilium, quæ recipi prorsus nɔu queunt, propter hujusmodi doctrinæ varias salebras et invenustatem. Cur enim opus est hanc ausain stulto errori præbere, occasionemque non incongruam iis offerre, qui spurium dogma sectantur alque tuentur? Quæ horumn coloruin, et contortorum argumentorum, ac veluti excusationum utilitas? Aut cur laborandum est propter hanc vanam et infructuosam circumlocutionem? Sicut enim oportet corde credere ad justitiam, neque absurdo aliquo̟ cogitatu nientem polluere; ita par est lingua quoque ad salutem confiteri, et ne verbo quidem tenus aut syllaba, sive scribimus sive loquimur, dictione uti quæ scandali occasio sit; πειθανοπλαστίας δυσπαραδέκτου, διὰ τὸ δυσχε τῆς τοῦ τοιούτου λόγου παρεισαγωγῆς καὶ ἀποι μου. Τίς γὰρ ἡ ἀνάγκη διδόναι χώραν ὅλως ἀτοπίᾳ, καὶ λαβὴν οὐκ ἀγενῆ τῷ πρὸς τὴν κακοδοξ ταύτην ἀντιθεοῦντι καὶ ἀντιλέγοντι; καὶ δεῖσθαι χρ μάτων καὶ πειθανάγκης καὶ ἀντεπιφορῶν, καὶ ἀγων διὰ τὴν εἰκαίαν καὶ ἀσυντελῆ ταύτην παρεισπλοκή Ὥσπερ γὰρ δέον καρδίᾳ εἰς δικαιοσύνην πιστεί σθαι, καὶ μὴ χραίνεσθαι κατὰ νοῦν τινι νοήματι κ ἀπηχεστάτῳ, οὕτω καθῆκον καὶ γλώσσῃ εἰς σωτ ρίαν ὁμολογεῖν, καὶ μὴ δὲ μέχρι λόγου καὶ συλλ δῶν συνθήκης και προσφορᾶς πρόξενον σκανδάλ ῥῆμα προΐεσθαι, καὶ ἀπεῤῥεύγεσθαι τοῦτο εἰς ἐπ σκιασμὸν τοῦ λαμπροῦ καὶ διαφανούς τῆς ἀποστο ་

DISPUTATIO II. κῆς καὶ πατρικῆς διδασκαλίας φωτός. Διά τί δὲ neque quidquam cructare, quod splendidam atque ὅλως ἑαυτοὺς τὸν τοῖχον ἀλείφειν ἐκβιαζόμεθα; Εξαλείψω γάρ, φησὶ, τὸν τοῖχον καὶ τὸν ἀλείφοντα αὐτόν τουτέστι τὸ ψεῦδος καὶ τὸν τοῦτο προσάγειν καὶ συγκαλύπτειν ἐθέλοντα. Απαγε λέγειν οὕτω, εἰ φαῦλον τὸ λέγειν μίαν φύσιν ἐπὶ Χριστοῦ· ἅπαξ ἀποβληθὲν, ἐῤῥίφθω ες κόρακας, συγχωσθήτω τῷ λήθης βυθῷ, μηδ' ἄχρι φωνῆς εἰς αέρα μάτην λυομένης παρενοχλείτω ταῖς ixcal;. Τρεῖς αἱ ἀνωτάτω δόξαι περὶ τῆς ἑνώσεως τῶν ἐν Χριστῷ φύσεων κατεβλήθησαν, διαιρετική, συγκ χυτική, καὶ ἡ κυρίως ενωτική λεγομένη· αἱ μὲν οὖν δύο παισὶν αἱρετικῶν ἐπαίχθησαν καὶ παιζέσθωσαν. & Καὶ τὴν μὲν πρώτην μαιευέτω Νεστόριος ὁ παρά φορος, καὶ τὴν οἰκείαν ὠδῖνα περιεπέτω, καὶ κατα σπάσθω εἰς ᾅδου βάραθρον, καὶ συγκαθιζέσθω τῷ πατρὶ τοῦ ψεύδους Σατάν· τὴν δὲ δευτέραν εχέτω σαν συγχέουσαν αὐτῶν τὸ λογιστικὸν καὶ σκότους πληροῦσαν Εὐτυχὴς καὶ Διόσκορος οι παράφρονες καὶ ἡ περὶ αὐτοὺς κακοδαιμονεστάτη ὁμήγυρις, Εντι πράγμα νόθον φανταζομένη καὶ ἀναπλάττουσα, καὶ ἐν οὐδοποτέρῳ τῶν ἑνωμένων καθαρῶς τὸ ἴδιον ἀποσώζουσα· δς καὶ ὁ τῶν θείων Πατέρων κατάλόγος καλῶς ποιῶν ἀποβαλὼν ἱκανῶς ἐστηλίτευσεν. Η δὲ τρίτη ἀσύγχυτός τε καὶ ἀδιαίρετος τῶν δύο φύσεων Ένωσις, οἶδε μὲν τὰ ἐνωθέντα ἀνελλιπῶς ἔχοντα κατὰ τὴν αὐτῶν ἰδιότητα, διὰ τὸ ἄτρεπτον καὶ ἀναλλοίωτον· κοινῶς δὲ ταῦτα ἑνὸς εἶναι ποιεί, δι' αὐτὴν δὲ τὴν οὐσιότητα ένωσιν· ὡς εἶναι τὰ μὲν κυρίως ίδια θατέρου, κοινὰ τοῦ ὅλου· τὰ δὲ τοῦ δίου κοινά, θατέρου ίδια, διὰ τὴν ἐν θατέρῳ ἀσύγχυτον Ιδιότητα. Ὁ μὲν οὖν τῆς ἀληθείας λόγος τὸ μὲν ταὐτὸν κατὰ τὴν ὑπόστασιν οἶδε, κατὰ δὲ τὴν φύσιν τὸ ἕτερον. ᾿Αλλὰ τοῖς ἐπὶ Χριστοῦ μίαν φύσιν μετά τὴν ἔνωσιν λέγουσιν, ὁ τρόπος συνῆκται τῆς ἀναχύαπς, καὶ τῶν φύσεων οὐ περισώζεται τὸ διάφορον, κὶν αὐτοὶ μὴ τοῦτο ἐθέλωσιν. Ὅθεν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μίαν φύσιν λέγειν μετά τὴν ἔνωσιν, σφαλερόν τε καὶ ἐπικίνδυνον. perspicuam apostolorum Patrumque doctrinae lucen obscuret. Cur manus nostras ad dealbandum parietem pene invitas impellimus? Cum Scriptura dicat: Ego murum cum eo qui hunc dealbat delebo *; mendacium scilicet, cum eo qui id obtrudere latenter nititur. Omitte igitur, quandoquidem id falsum est, unam Christi naturam dicere. Et qucniam id semel explosum est, abeat sane in malam reın, oblivionis fluctu mergatur: denique id ne vore quidem tenus, quæ in aerem frustra evanescit, aures offendat. Tres olim de naturarum in Christo unione sententiæ dictæ sunt, divisionis videlicet, confusionis, et ejus quæ maxime unitiva dicta est: quarum duæ priores hæreticis illuserunt et sane illulant. Primam insanus de suo cerebro Nestorius fudit, qui ntique partum suum foveal, ab eoque in inferni barathirum pertrahatur, ibique cum mendacli parente diabolo sedent. Secundam habeant sibi ad mentis propriæ confusionem cæcitatemque vecordes Eutyches atque Dioscorus cum sua infelicissima secta, qui spurium dogma sibi confinxerunt ac procuderunt, quique neutri naturarum unitarum parti proprietatem suam conservant. Utramque jamdiu sententiam synodus sanctorum Patrum prescripsit atque infamavit. Tertia quæ inconfusam indivisamque duarum naturaruin unionem asserit, conjunctorum utique subjectorum immolas proprietates couservat, propter eorum inconvertibilem invariabilemque rationem: verum idiomata communia uni facit, et in substantia ipsa unionem agnoscit: ⇓a ut quæ sunt propria alterutrius, vere toti laut communia; et quæ toti communia sunt, ea propria evadant alterutrius; propter utriusque inconfusam proprietaten. Veras igitur doctrina, quod unum est, persons tribuit; quod duale, natura. Δι vero illis, qui unam Christi naturam μορί At post unionem dicunt, confusionis quidem ratio conficitur, naturarum autem differentia, etiamsi id minime velint, perit. Itaque Christi Dei ac Servatoris nostri unam naturam post unionem dicere, lubricum periculosumque est. α Καὶ ψευδῶς καὶ ἀμαθῶς οἱ τοῦτο φληναφούντες προσφέρουσι τὸν ἄνθρωπον εἰς παράδειγμα. Ὁ μὲν γὰρ ἄνθρωπος σύνθετος μία φύσις ἀποτελεῖται, ἐπειδὴ τῶν ἐξ ὧν συνετέθη τους λόγους καὶ τὰς ονομασίας κυρίως οὐκ ἐπιδέχεται· οὐ γὰρ ἔστιν εἰπεῖν ὅτι ὁ ἄνθρωπος κυρίως ψυχή τε ἢ σῶμα λέγεται· οὔτε μὴν τοὺς λόγους [κυρίω;] ἐπιδέχεται, κἂν ψυχὴν καὶ σῶμα κεκτῆσθαι λέγεται. Ο δὲ δὴ Χριστὸς Θεὸς ἡμῶν, συντεθειμένος ἐκ θεότητός το καὶ ἀνθρωπότητος, καὶ τὰς ὀνομασίας καὶ τοὺς λίγους τῶν ἐξ ὧν συνετέθη φύσεων ἐπιδέχεται· ὁ * Czech. xill, 14. In vetere hujus operis codice Vaticano, propter abscissam oram, unum saltem vocabulum periit. In recentiore autem ejusdem operis codice Val. Et ibidem lacuna, relicto spatiolo. Unde appaPorro imperite falsoque, lui qui ita nugantur, exemplum ab homine sumptum oggerunt. Humanum quippe compositum una natura esse dicitur, quia rerum, unde concretum est, appelationes et nomina haud proprie recipit: neque enim bomo proprie anima vel corpus dicitur: neque bas appellationes proprie recipit, etiamsi animam et corpus habere dicitur. Christus autem Deus noster ex divinitate atque humanitate constat, et appellationes ac nomina naturarum, ex quibus constat, recipit: ipse enim est Deus et loino, bas appellationes naret, recentiorem hunc exscriptum fuisse ab illo antiquiore, et quidem jam leviter læso. Hinc sane contigit, ut nulla mihi lectionum varietas in hoc altero exemplari se obtulerit.

THEORIANI turaliter gerens. Non igitur eum quisquam una αὐτὸς γάρ ἐστι καὶ Θεὸς καὶ ἄνθρωπος φύσει τοὺς pollere natura dicat, neque unam post unionem affirmet naturam. Insuper hominis una natura dicitur, quia de multis atomis subjectum ejus componitur, quæ atomi idcirco bumanae natura participes esse dicuntur: quam rem de Christo neque dicere licet neque cogitare. Age vero et ipsum sanctum Cyrillum in multis suis diversisque scriptis comperimus, sicuti etiam, reverentia tua in datis ad majestatem meam litteris significavit, duas in Christo post unionem naturas prædicare atque docere. Cur hunc contradictionis veluti accusabimus, dicendo eumdem unam quoque afirmasse post unionem esse naturam? Prorsus enim sive Cyrillum hoc in transcursu, ut videtur, dixisse atque scripsisse credendum est; sive is abusive naturam pro persona posuit, ut ipsum alibi, itemque ex classicis Patribus alios, fecisse scimus; sive unam naturam de Christi divinitate pronuntiavit, ita tamen ut humanam quoque demonstraverit, dum addidit incarnatam: sive denique secundum alium quemvis sensum Intellectumque aut œconomiæ rationem ita locutus est vir sanctus; minime id certe ob infirmandam recta Odei doctrinam, et scandalum repugnantia sibi excitandum, fecit. Cum ergo veritas explorata sit, in eamque omnes sancti Patres doctoresque nostri, magna sanctæ Dei Ecclesiæ lumina, conspirent, frustra jam objicitur atque obtruditur mordicusque tenetur vocula, quæ Ecclesiam, id est, unum Christi corpus, discindit ac lacerat: præsertim cum illa vocula ex aliis multis corrigi possit, neque posteriorum temporum Patres quidquam turbaverit. Nostra igitur pietas datori omnium bonorum Deo gratias agit, qui pacis nobis atque unionis fores aperuit. Profecto is concordiam hanc tecum per temet initam, que ad cunctus coælaneos tuos tibique subjectos pontifices universumque gregem pertinet, felici exitu coronabit; plenainque et sine ulla exceptione unitatem sententiaruin efficiet, ad sui nominis gloriam et invisibilis hostis ignominiam. λόγους τούτων ἐπιδεχόμενος. Οὐκ ἄρα μιᾶς φύσεω; αὐτὸν ἐρεῖ τις ἀποτελεῖσθαι, ἢ μίαν φύσιν εἶναι, μετὰ τὴν ἔνωσιν. Καὶ ἄλλως δὲ ὁ ἄνθρωπος μία φύσις λέγεται, διὰ τὸ πολλῶν ἀτόμων αὐτῷ ὑποκει μένῳ κατηγορείσθαι, καὶ τούτων ὡς τῆς αὐτῆς αὐτῷ κοινωνούντων φύσεως λέγεσθαι· ὅπερ οὐκ ἂν τις εἴποι ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, οὐδὲ διανοίας ἀναπλάσαι κινήμασιν. Ἐπεὶ δὲ καὶ ὁ ἐν ἁγίοις θειότατος Κύριλλος ἐν πολλοῖς καὶ διαφόροις τῶν αὐτοῦ συγγραμμάτων εὑρίσκεται, ὡς καὶ ἡ σὴ τιμιότης ἐν τῷ πρὸς τὴν βασιλείαν ἡμῶν ἀποσταλέντι παρ' αὐτῆς ἐδηλοποίησε γράμματι, δύο φύσεις μετὰ τὴν ἔνωσιν ἀνακηρύττων καὶ διδάσκων ἐπὶ Χριστοῦ, διὰ ποίαν αἰτίαν ἐναντιοφωνίας δώσει τις πρόφασιν, λέγων τὸν αὐτὸν καὶ μίαν φύσιν λέγειν ἐπὶ τούτου μετὰ τὴν σάρκωσιν; Πάντως γὰρ ἢ τὸν τοιοῦτον τούτου λόγον παραδράμῃ ὡς ἔδοξεν ἐκείνῳ ῥηθέντα τε καὶ γραφέντα, η καταχρηστικώτερον ἐκλαβομένῳ τὴν φύσιν ἀντὶ ὑποστάσεως, ὡς καὶ αὐτὸς ἐν ἄλλοις, καὶ ἄλλοι τῶν ἁγίων ἐκκρίτων εὑρίσκονται οὕτω ποιήσαντες· ἡ τὴν μίαν φύσιν ἐπὶ τῆς θεότητος τοῦ Χριστοῦ εἰρηκότι, καὶ παραστήσαντι καὶ τὴν ἀνθρωπίνην ἐν τῷ ἐπαγαγεῖν τὸ, σεσαρκωμένην· ἢ καὶ τὴν ἄλλην τινὰ ἔννοιαν καὶ ἐπιβολὴν, ἢ καὶ τρόπον οἰκονομίας, ἀφ᾿ ἧς ταύτην τὴν φωνὴν είρηκέναι τὸν ἅγιον, οὐκ εἰς παρενόχλησιν τοῦ ὀρθοῦ λόγου τῆς εὐσεβείας ταύτην προβαλεῖται, καὶ καθ᾿ ἑαυτοῦ σκάνδαλον ἀνεγερεί διαστάσεως. Φανεροῦ γὰρ ὄντος τοῦ ἀληθοῦς, καὶ πάντων τῶν ἁγίων Πατέρων καὶ διδασκάλων ἡμῶν τῶν μεγάλων φωστή ρων τῆς ἁγίας τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας συμφωνούντων εἰς τοῦτο, περιστὸν τὸν μίαν ῥῆσιν εἰς ῥῆξιν καὶ διασπασμὸν τοῦ ἑνὸς σώματος τῆς τοῦ Χριστοῦ Ἐκ κλησίας, δυναμένην καὶ ταῦτα ἐκ πολλῶν τὴν θερα πείαν δέχεσθαι, καὶ τῶν μή τινα τῶν ὕστερον ἐλθόντων Πατέρων διαταράξασαν, προβάλλεσθαι καὶ προσφέρειν, καὶ ἔχεσθαι ταύτης καὶ μὴ μεθίστα σθαι. Εὐχαριστεῖ οὖν ἡ ἡμετέρα εὐσέβεια τῷ παντὸς ἀγαθοῦ δοτῆρι Θεῷ τῷ ἤδη λύοντι τὰς ὠδῖνας τῆς ἡμῶν εἰρήνης καὶ τῆς ἑνώσεως· ὃς καὶ τὴν διὰ σοῦ καὶ μετὰ σοῦ συμφωνίαν πάσης τῆς κατὰ σὲ καὶ ὑπὸ σὲ ἱεραρχίας καὶ ποίμνης τελεσφορήσει, καὶ τὴν ὁμόνοιαν ἀπεργάσεται ἐντελεστάτην, καὶ κατὰ μηδὲν τὸ ἐλλιπὲς ἔχουσαν, εἰς δόξαν τοῦ ἁγίου αὐτοῦ ὀνόματος, καὶ αἰσχύνην τοῦ ἀοράτου ἐχθροῦ. DISPUTATIO. Anno ab orbe condito 6680, qui erat annus tricesimus post imperium susceptum a piissino imAuno Christi 1172. Ergo biennio post primam disputationem, quæ in Græco textu dicitur acta anno regnantis Manuelis vicesimo octavo, etsi mendose in Latina Leunclavii interpretatione (Bibl. PP. Paris. t. Ι, p.459) dicitur decimo octavo. Obiter autem hic observo canones quoque chronicos Samuelis Armenii Apiensis (quos ego olim Mediolani edidi) aliquantum esse pertur batos, apud quos primus Nersetis patriarchæ annus componitur cum Manuelis imp. anno tricesimo quinto. Neque tamen is error editionis meæ est; namque est Vaticanos Samuelis codex Armeniacas tertius cum libro meo prorsus consentit. Sed quid ΔΙΑΛΕΞΙΣ. Ἐν ἔτει ἀπὸ κτίσεως κόσμου σχπ, ἐν ἔτει δὲ τριακοστῷ τῆς αὐτοκρατορίας τοῦ ἐν βασιλεῦσιν opus est Samuelem arguere, cujus ratio in recensendis Manuelis annis prorsus a communi ratione discedit? Apul eum enim 'Manuel regnat anuis 46, incipiens ab anno Ch. 1135; apud alios autem chronographos regnat annis 37 cum dimidio, ab anno 1143. Alio modo peccat Leunclavius dum ad vocabulum πορφυρογέννητος nuolat: Porphyra palati nomen in quo pariebant Augustæ. Est enim. Holissi– mum sic potius appellatos principes qui de parente imperante concepti natique erant. Denique Leunclavius nescivit Ρωμαίων κουλά (Romanorum castellum quod Orientales pronuntiant Romela) arcem fuisse ad Euphratem, ad quem locum patriarcha

DISPUTATIOΟ ΙΙ. εὐσεβεστάτου καὶ φιλοχρίστου καὶ θεοστέπτου κυ- peratore, Christi amante, et a Deo coronato duρίου Μανουὴλ τοῦ Πορφυρογεννήτου καὶ Κομνηνού, ἀνύοντος δεύτερον ἔτος κατά μήνας τρεῖς τοῦ θεοστέπτου βασιλέως ἡμῶν κύρου Αλεξίου τοῦ Κομνη τοῦ καὶ υἱοῦ αὐτοῦ ἐνδ. ε' κατὰ τὴν κ' δευτ. μηνός, κατελάβομεν ἐκ δευτέρου τὸ Ῥωμαίων Κουλά, καὶ χαιρετίσαντες τὸν καθολικὸν τῶν ᾿Αρμενίων ἐκ τοῦ μέρους τοῦ βασιλέως, δεδώκαμεν τὸ πρὸς αὐτὸν βασιλικόν θεῖον γράμμα, τὸ πρὸς τὴν φανερὰν αὐτοῦ γραφὴν ἀπολογούμενον· εἶτα χαιρετίσαντες αὐτ τὶν καὶ ἐκ τοῦ μέρους τοῦ οἰκουμενικοῦ πατριάρ χου, ενεχειρίσαμεν αὐτῷ τὸ πρὸς αὐτὸν πατριαρ χικόν γράμμα. Ηδέως ἄγαν καὶ περιχαρῶς ηρώτησεν ἡμᾶς περὶ τῆς εὐτυχίας καὶ εὐεξίας του βασιλέως καὶ τῆς τῶν Ἐκκλησιῶν καταστάσεως· ἡμεῖς δὲ, τὰ εἰκότα ἀποκριθέντες, ἀπήλθομεν ἀναπαυτόμενα. Οψίας δὲ καταλαβούσης ἀπεστάλκαμεν πρὸς τὴν Καθολικὸν διὰ τοῦ πρεσβυτέρου Μιχαὴλ τοῦ ἐρμηνέως τὴν μυστικὴν γραφὴν τοῦ βασιλέως, ήτις ἦν ἀντίγραμμα πρὸς τὴν μυστικὴν γραφὴν τοῦ Καθολικού καὶ ἡ μὲν μυστική γραφὴ τοῦ βα σιλέως ἦν αύτη. Μανουήλ, ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ πιστός, βασιλεύς Περφυρογέννητος θεοστερής, ἄναξ κραταιός, ὑψηλὸς, ἀεὶ αὐγούστος καὶ αὐτοκράτωρ Ρωμαίων, ο Κομνηνός, τῷ τιμιωτάτῳ καὶ εὐλαβεστάτῳ τῶν ᾿Αρμενίων Καθολικῷ τὴν χάριν αὐτοῦ. mino Manuele Porphyrogenito Conneno; tertio mense secundi anni post initam imperii societatem a filio ipsius domino Alexio imperatore nostro a Deo coronato Comneno, indictione quin'a, die mensis secundi vigesima, pervenimus denuo Romeliam, salutatoque imperatoris verbis Armeniorum Generali, regium sacrarum Litterarum exemplar tradidimus, quæ publicæ ipsius epistolæ respondebant: deinde verbis quoque patriarchæ œcumen.ci salute impertita, patriarchales similiter litteras obtulimus. Tum Generalis comiter admodum et lætabundus de felicitate ac salute imperatoris, deque Ecclesiarum statu, nos percunctatus est: cui postquam quae opus erat respondimus, ad quieten secessimus. Sera autem nocte misimus ad Generalem, per Michaelem interpretem, imperatoris arcanam epistolam, qua Generalis æque arcana epistolae responsio debat. Porro arcana imperatoris epistola hujusmodi erat: Η γραφὴ τῆς σῆς τιμιότητος, ἡ διὰ τοῦ λιζίου ἀνθρώπου τῆς βασιλείας μου τοῦ μαΐστωρος θεωρια - τοῦ σταλεῖτα, διεκομίσθη τῇ βασιλείᾳ μου, καὶ ἐπέγνω δι' αὐτῆς ὅτι τὴν τῆς δικαιοσύνης ὄντως βασ δίζειν θέλεις όδον, καὶ, κατὰ τὸ ἱερὸν λόγιον, ἐμαθη τεύθης τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Ἔχουσα γοῦν σε τὴν κεφαλήν, ταῖς τρισὶν οἰκουμενικαῖς συνοδούς, ἀλλὰ καὶ τῇ τετάρτη συνάδουσαν εύελπίς ἐστιν, ὡς καὶ τὰ μέλη τῇ κεφαλῇ συνακολουθήσουσι, καὶ τὰν τὸ διαστῶν καὶ λύον τὸν τῆς ἑνώσεως σύνδε σμον, ἐκ μέσου ἀρθήσεται. Ενθεν τοι καὶ ἀποδεξαμένη τὴν οὕτω περὶ τὴν ὀρθόδοξον πίστιν ἀσφαλῆ κρηπίδα τῆς σῆς τιμιότητος, καὶ πιστεύσασα ὡς καὶ τοῖς λοιποῖς ὁδὸς καὶ θύρα γενήσῃ πρὸς τὴν εὐσέδειπν, καὶ τὰ παρὰ τοῦ πονηροῦ τῇ τοῦ Χριστοῦ ἀρούσ Οι εγκατασπαρέντα ζιζάνια, διὰ τῆς τοῦ ἐκ Θεοῦ δοθέντος σοι λόγου τομωτάτης δρεπάνης ἐκριζωθήσεται, καὶ τοῦ καθαροῦ τῆς εὐαγγελικῆς ἄλωνος αι του ἀποσκυβαλισθήσεται, τὸν διαληφθέντα λίζιον τῆς βασιλείας μου τὸν Θεωριανὸν καὶ τὸν μοναχὸν Ατμάνον καὶ πάλιν πρὸς τὴν τιμιότητα εξαπεστεί λαμεν, ἵνα ώσπερ καθ' ἑαυτὸν τὸν τῆς ἀληθείας λό Gregorius Nersetis frater, securitatis gratia, sedem transtulerat (Samuel Aniensis ad an. Ch. 1116). Interpretatur ergo perperam Leunclavius limiles Romanorum. De voc. κουλά, art, legatur Cangius. Hanc publicam Nersetis epistolam nos superius vulgavimus. Nersetis arcana epistola non est in Græco nostro codice. De hoc titulo multus est Cangius in utroque Gree. et Lat. Glossar. Neque enim simpliciter subPATROL. GR. CXXXII. Manuel, in Christo Deo fidelis, rex Porphyrogenitus a Deo coronatus, dominator fortiis, excelsus, semper augustus, imperator Romanorum, Comnenus, reverendissimo summeque colendo Armeniorum Generali gratiam suam D. Reverentiæ tuæ epistola, quam per hominem subditum majestati meæ magistrum Theorianum misisti, ad manus meas pervenit; ex eaque cognovi te prorsus justitiæ viam insistere velle, atque, ut suera oracula aiunt, regni cœlorum factum esse discipulum. Jam quia te, qui caput es, tribus o'cnmenicis synodis, imo et quartæ consentientem videmus, valde speramus fore ut membra capitis exemplum sequantur, et quidquid concordiæ vinculum hactenus solvit, de medio tollatur. Lato igitur animo excipimus reverentiæ tuæ circa orthodoxam fidem firmum decretum teque fore arbitramur viam ostiumque reliquis ad rectam fidem, atque ad purgandum scutissima Verbi tibi divinitus dati falce lolium, quod diabolus in Christi arvo proseminaverat, ita ut a puro evangelicæ arca tritico procul eventiletur. Subditum igitur majesta!i meæ Theorianum cum monacho Atmano rursus ad reverentiam tuam nisimus, ut sicuti jam privatim veritatis doctrinam recta regula direxisti, sic etiam in generali Armeniacæ Ecclesiæ conventu rem bene geras: atque ita ex horum pleno coetu lux oriatur, ditum significat, sed paulo honorificentius vassal – lum aut aulicum familiarem. (Ex Græco Mio; est Jalicum ligio. ) Item magister titulus dignitatis palatinae fuit. Scilicet hoc afirmaverat Nerses in arrana epistola ad imp., uti cognoscitur ex clausula disputationis primæ; namque in publica a nobis vulgala consensum summ quatuor symulis Nersis: '! commemorat.

THEORIANI §36 :: veritatis et orthodoxie diem eficiat. Vale. Scri- γον ὠρυοτόμησας, οὕτω καὶ ἐν τῇ παγκοίνῳ συν pla colem mense, indictione quarta. ελεύσει τῆς τῶν ᾿Αρμενίων Εκκλησίας ποιήσειας, καὶ φως τῷ τούτων πληρώματι γένοιτο, πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας καὶ ὀρθοδοξίας ἡμέραν καθοδηγών Εχε καλῶς. Τῷ μηνὶ αὐτῷ ἰν.Φ. Postquam hæ litteræ coram Generali ab interprote Michaële lectæ fuerunt, audito quod ibi seribebatur Atmani nomine, ait Generalis: Arcanuin quidem latebat Almamum: cur ergo nouien ejus in litteris est? Respondit Michael, velle imperatorem ut Atmianus a'que ac philosoplins tractationis hujus conscius fiat. Qua re intellecta Generalis graviter ingemuit, interim tamen tacitum se continuit. Et illa quidem arcana fuit imperatoris epistola; publica autem ejusdem epistola-sic ad verbum se habebat: Epistola per legatos reverentiæ tuæ missa að majestatem meam delata est, et sanctissimo patriarchæ`œtumenico sacræque et divæ synodo sanctissimae Dei Magne Ecclesia oslensa. Probavit autem majestas mea quidquid. de duabus in una Christi bypostasi scu persona naturis, deque inconfusa ct indivisibili aujoue a tua reverentia dictum est cum sanctorum Patrum dogmatibus conspirante. Sed enim unam naturam in una Christi ex duabus maturis persona dicere, id locutionis genus a tholieæ et orthodoxæ Ecclesiæ definitionibus mino alsonum esse comperimus, et innumeris sanétorum Patruin sententiis damnatum, quippe quod is hæreticis favet qui duarum in Cbristo naturarum confusionem astruunt. Nam etsi magnum Cyrillum alicubi invenimus unam naturam Verbi incarnatam dicenter, iuiniine baec dictio sic ab Ecclusia intelligitur, ut eam Armeuiis interpretari placet; verum ipse divus Cyrillus banc in variis sermonibus suis satis enueleat. Ergo iterum að tam in Deo reverentiam mittuntur subditus majestatis meæ Theorianus, et philippopolitani Armeniorum monasterii abbas Almanus, ut conventu, sicut tua reverentia promisit, apud vos celebrato, do hoc doctrina capite questio habeatur, quod sane inter cætera gravissimi monimenti est, ut schismatis quod inter nos intercelit causa præcipua. Tum et de cæteris controversiarum capitulis sermo agitctur, et de illis quorum in priore disputatione mentio non fuit. Atque ita pacifici. Christi ope, sublato quovis offendiculo, divisa coeant; et juxta Domini oraculumn grex unus cuncti famnus, sub uno duce el pastore Jesu humanato Deo constituti. Porro tua reverentia his, quæ a nostris legatis dicentur, fidem tute adhibebit, Ταύτης τῆς γραφῆς ἀναγνωσθείσης τῷ Καθολικῷ παρὰ τοῦ ἑρμηνέω; Μιχαήλ, ἐπεὶ εἶχε τὸ ὄνομα τοῦ Λεμάνου ἐν αὐτῇ, ἀκούσας ὁ Καθολικὸς εἶπε· Το μυστήριον ὁ ᾿Ατμάνος ἡγνόει, πῶς οὖν κεῖται τὰ δνομα αὐτοῦ ἐν τῇ γραφῇ; Ὁ δὲ Μιχαὴλ εἶπε· θέα λημά ἐστι τοῦ βασιλέως, ὡς ἵνα γινώσκῃ καὶ αὐτὸς περὶ ταύτης τῆς ὑποθέσεω;, ὅσα καὶ ὁ φιλόσοφος. Ὁ δὲ Καθολικὸς ἀκούσας ἐκ βάθους στέναξε, καὶ τέως τότε παρεσιώπησεν. Καὶ αὕτη μὲν ἡ μυστικὴ τοῦ βασιλέως γραφή· ἡ δὲ φανερά έχει κατὰ ῥῆμα οὕτως Τὸ μετὰ τῶν ἀνθρώπων τῆς σῆς τιμιότητας στα δεν γράμμα τῇ βασιλείᾳ μου διεκομίσθη αὐτῇ ὑπεδείχθη δὲ τῷ ἁγιωτάτῳ καὶ οἰκουμενικῷ παι τριάρχῃ καὶ τῇ ἱερᾷ καὶ θεία συνόδῳ τῆς ἁγιωτάτης τοῦ Θεοῦ μεγάλης Ἐκκλησίας· ἀπεδέξατο μὲν ἡ βασιλεία μου ὅσα περὶ τῶν δύο φύσεων τῶν ἐν τῇ μιᾷ τοῦ Χριστοῦ ὑποστάσει, ήτουν τῷ ἑνὶ προσ ώπῳ καὶ περὶ τῆς ἀσυγχύτου καὶ ἀδιαιρέτου ἑνώσεως ἡ σὴ τιμιότης ἐδήλωσεν, ὡς τοῖς τῶν θεοφόρων Πατέρων ἀκόλουθος δόγμασιν· ἐπεὶ δὲ τὸ μίαν φύσιν λέγειν ἐπὶ τῇ; ἐκ δύο φύσεων μιᾶς τοῦ Χριστοῦ ὑποστάσεως, ὅπως τὴν τοιαύτην ὅλως για σιν παρεδέξατο τοῖς τῆς καθολικῆς ὀρθοδόξου Ἐκε κλησίας δροις μὴ συνάδουσαν, καὶ μυρίαις θεοφόρων Πατέρων γνώμαις, ἀποῤῥαπιζομένην, ὡς ἀρέσκουσαν τοῖς τὴν σύγχυσιν τῶν ἐν τῷ Χριστῷ δύο φύσεων δογματίζουσιν. Εἰ γὰρ καὶ ὁ μέγας Κύριλλος ἄν τισιν εὑρίσκεται μίαν φύσιν τοῦ Λόγου σεσαρκωμένην εἰπών, ἀλλ' οὐχ ὡς παρὰ τῆς τῶν ᾿Αρμενίων. Εκκλησίας ή τοιαύτη ῥῆσις ἐκλαμβάνεται, οὕτω καὶ παρὰ τῆς Ἐκκλησίας ἑρμηνεύεται· ἀλλ᾽ αὐτὸς οὗτος ὁ θεῖος Κύριλλος ἐν διαφόροις αὐτοῦ λόγους ταύτην ἐπεξηγήσατο. Απεστάλησαν τοίγυν καὶ αὖθις πρὸς τὴν σὴν κατὰ Θεὸν εὐλάβειαν ὅ τε λίζιος τῆς βασ.- λείας μου ὁ Θεωριανὸς καὶ ὁ καθηγούμενος τῆς ἐν Φιλίππου πόλει 'Αρμενικῆς μονῆς ὁ ᾿Ατμάνος, ἵνα συνελεύσεως, ὥσπερ ἡ σὴ τιμιότης ὑπέσχετο γενομένης παρ' ὑμῖν, ζητηθῇ μὲν καὶ τὰ περὶ τούτου τοῦ κεφαλαίου, ὡς τῶν λοιπῶν μείζονο;, καὶ τοῦ μεταξὺ ὑμῶν καὶ ἡμῶν σχίσματος πρωταιτίου. Προτεθῇ δὲ καὶ ὁ περὶ τῶν λοιπῶν κεφαλαίων λόγος, καὶ ὧν ἐν τῇ φθασάσῃ γενέσθαι διαλέξει οὐκ ἐπι εμνήσθητε. Καὶ οὕτω τῇ τοῦ εἰρηνοποιοῦ Χριστοῦ βοηθείᾳ, παντός διαιρεθέντος προσκόμματος, τὰ δια εστῶτα συναφθῇ, καὶ κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἀπόφασιν μία ποίμνη πάντες γενώμεθα ὑφ᾽ ἕνα καθηγητὴν καὶ ' ποιμένα τὸν θεάνθρωπον ταττόμενοι Ἰησοῦν καὶ δύναται πιστεῦσαι ἡ σὴ τιμιότης τοῖ; παρ' αὐτῶν λαληθησομένοις. Epistola pariarcha. Pax multa, Scriptura inquit, diligentibus legem ', neque scandalum inter ipsos est, sed Dei via- • Psal. cxvm, Το πατριαρχικόν. Εἰρήνη πολλή, φησί, τοῖς ἀγαπῶσι τὸν νόμον καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς σκάνδαλον, Θεοῦ δὲ σύνδεσμος Hypostasim pro persona accipi, dicit Theorianus in disput. 1, p. 445, E. Care a finem proris disputations.

DISPUTATIO JI. η αγάπη τοῦ Θεοῦ· καὶ ὁ πνευματικός σύνδεσμος, culum, id est, Dei amor, vir culum spiritale, quo καὶ τὸ εἶναι ἂν τοὺς ἐγκαυχωμένους αὐτοῦ τῷ ὀνό μετά. Ενοποιὸν δὲ οὐκ ἔστιν οὕτως, ὡς ἡ πρὸς αὐ τὸν ἀκραιφνεστάτη πίστις, καὶ ὁ λόγος τῆς ἀληθείας ὁ πανταχόθεν ἀμώμητος, ὡς ἐχόμενος τῆς ὀρθότης τον. Καὶ ὅσον πόρρω Θεοῦ καὶ τοῦ φωτὸς τῆς γνώσ πως φέρεται ὁ τὴν διχόνοιαν ἐθέλων καὶ τὴν διάστα τοσοῦτον ἐνίζει θεῷ ὁ τὴν αὐτοῦ εἰρήνην πρὸ τῶν ἄλλων πάντων τιθέμενος. Συνέζευκται γὰρ τῇ εἰρήνῃ ταύτῃ καὶ ὁ ἁγιασμός. Εἰρήνην γάρ, φησί, διώκετε καὶ ἁγιασμόν, το Γράμμα τὸ ἱερόν. Οἱ τοιοῦτοι γὰρ ἀνακεκαλυμμένῳ τῷ προσώπῳ τὴν όξαν Κυρίου κατοπτρίζονται. Τούτου τοῦ φωτὸς ἀνάμεσος ὧν ὁ θειότατος ἡμῶν αὐτοκράτωρ οὐ πλυςκαὶ τὴν τοῦ Θεοῦ διώκων εἰρήνην, καὶ ἐν πάσῃ ἡμέρᾳ καὶ νυκτί, καὶ πρὸ τῶν αὐτοῦ κοσμιωτέρων μεριμνών, αὕτη ἡ φροντὶς ἐπίμονος προπορεύση και Διὸ καὶ δοξάζεται ἐν πᾶσι, καὶ τὴν θείαν ἱπκουρίαν ἄκρως πλουτεῖ, καὶ μεγεθύνεται ὅτι τὰ τούτου μεγαλουργήματα, καὶ τῷ θεοκροτήτῳ στέμὲ αὐτοῦ αἱ βασιλείαι πάσης σχεδὸν τῆς γῆς ὑποτάσσονται, καὶ ἔστι φοβερὸς παρὰ πᾶσι τοῖς περὶ επαίῳ αὐτοῦ. Ἐπεὶ δὲ ἔστι φιλόκοινος καὶ τῷ ὄντι βασιλεὺς καὶ πατὴρ, καὶ ἀγαθύνεσθαι θέλει τους έκκας, ἀκαταλήκτον τρέφει τὸν ἔρωτα ἵνα καὶ τὰς ἐπὶ γῆς ἁπάσας Εκκλησίας εἰς μίαν συναγάγῃ τὴν πίστιν, καὶ ἐνοποιήσῃ ταύτας κατὰ τὴν θεοπαμάθητον ἔνωσιν. Καὶ εὗρεν ὁ τεχνίτης τὴν ὅλην τῆς οἰκοδομῆς εὐεργή, δηλαδὴ τὴν σὴν τιμιότηταἅμα γὰρ ἐλάλησέ τε καὶ ἔγραψε, καὶ ἅμα τὴν σὴν φιλοθεῖαν ἐφεύρεν, οὐ πρὸς τὸ πρᾶγμα σκληραν καὶ ἀπόκροτος, ἀλλ᾽ εὐφυᾶ καὶ ἐπιδεξίαν, καὶ τὴν κατὰ Θεὸν ὁμόνοιαν διψώσαν καὶ προαρπάζουσαν. Καὶ τὰ μὲν προκαταβληθέντα σπέρματα ἀγαθά. Δείη δὲ θεὸς καὶ τὸ τέλος επάξιον τῆς τοῦ ἀγαθοῦ βασιλέως ἀρετῆς καὶ σπουδῆς, καὶ κατὰ τὸν σὸν ζῆτον αἴσιον. Ἐχάρηκεν οὖν καὶ ἡμεῖς καὶ ἡ καθ ἡμᾶς ἁγία τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησία ἐπὶ τῇ μελεδῶνι αύτη τοῦ ἁγίου ἡμῶν αὐτοκράτορος, καὶ τῇ σῇ ἐκνάτῳ καὶ ἀξιολόγος διαθέσει. Πρὸς δὲ καὶ ταῖς ἱπιστημονικαῖς τῶν θείων Γραφών αναπτύξεσι, καὶ εἰς τεχνικαῖς ἀντιθέσεαι, καὶ ταῖς πρὸς τὰς λύσεις αύτων ραδιουργήτοις συγκαταθέσεσι, καὶ τὴν ὄντως μεῖον καὶ καλὴν ἁπλότητα μακαρίσαντες, τὴν εὐσ περιστίαν ἐγκάρδιον τῷ Θεῷ ἀνηνέγκοιμεν· καὶ παραβλέψαιτο τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ἡ ἀγαθότης αυτ τοῦ, καὶ ἴδοιμεν ἡμέραν σωτήριον, καὶ χαρείησαν εἰ δυνάμεις αἱ οὐράνιας καὶ θεοειδεῖς ἐπὶ τῇ συμεπίρ τοῦ περιουσίου λαοῦ καὶ κλήρου αὐτοῦ, καὶ ἐποξασθείη ἡ κεφαλὴ τῆς δόξης τῶν μελῶν αὐτῆς, και γένοιτο συνδέουσα καὶ συνάγουσα τὰ διαπώτα ἡ τῆς αὐτῆς φιλανθρωπίας εὐμένεια! Καὶ προηγήσαιτο μὲν τούτου ἀγαθοῦ ἔργου μετὰ Θεὸν ὁ ἅγιος βασιλεὺς, ἐφέσατο δὲ καὶ συγκροτοίη ὁ τι · Bebe. sti, 16. Manuelis imperatoris singulare studium rei religiosæ et ecclesiastici status declarat inter alios storicos Ephremius a me t. III editus; itemque i'lad magnum concilium Constantinopoli celebratum ela me t. IV vulgatum, in quo Mauuel præcipuas unum veluti corpus hunt qui lætantur in nomiue ejus. Nihil autem æque homines colligat ac genuina in Deum fides, doctrina verux et quaquaversus irrepre Irensibilis, quæ exactam regulam sequitur. Et quan tum a Déo et a scientiæ lumine recedit is qui discor-· diam dissidiuinque vult, tantumdem ad Deum accedit qui ejus pacem cunctis rebus præfert. Etenim pacis. socia sauelitas est: sacra enim Scriptura dicit, Pacem sectamini et sanctitatem *. Hi enim revelata facie gloriam Dei contemplautur. Hoc lumine sacratissimus noster imperator collustratus, pacem Dei semper sectatur, ac diu noctuque, posthabitis etiam mundanis curis, hoc constanter studium præ se fert. Idcirco in omnibus gloriosus est, et divina ope abundanter fruitur, res ejus gesta amplifcanκαr, cuncta propemodum orbis regna stemmali cjus subjacent, οι fnitimis omnibus est formidabilis. Quia vero admodum civilis est, ac vero rex οι μεter, beneficiis cunctos afficere gestit, studiumque ἱπηpausabile fovel omnes ecclesias ad unam celum redigendi, atque ad constitutam a Deo unitaten revocandi. Porro artifex docilem structura maleriam reperit, reverentiam scilicet tuam. Statim enim ac ille scripsit locutusve est, in fuam incidit religiosam pietatem haud sane rei repuguantem vel abhorrentem, sed facileın atque dextram, et concordiæ in Deo cupide altro occurrentem. Jacta igitur semina præclara sunt. Utinam vero Deus dignum optimi regis virtute ei votis exitum tribual, tuumque simul zelum secundet! Nos igitur nostraque sancta Dei Ecclesia buic sancti imperato ris nostri studio, troque docili ac laudabili'animo gratulantur. Jam quod attinet ad sapientes diviuarum Scripturarum explicationes, artificiosas objecliones, atque harum solutionibus tuas faciles assensiones, sane tuam vere ingenuam præclaramque mirantes simplicitatem, grates Deo totis animis agimus: cujus utinam bonitas pecrata nostra dissimulet! ita ut salutarem denique diem videsmus, cœlestes qui Deo astant chori de popuļi efecti patrimoniique Dei concordia lientur, membrorum gloria in caput redundel, mutuus denique amor eos qui hactenus dissidebant vinculo constringat! Atque hujus præclari operis sit sane post Deum sanctus imperator antesignanus, subsequatur antem et fareat bonus ac reverendissimus generalis Nerses, quicuın universus cœtus episcoporum subditorum, imo universa Armeniorum natio, conspiret. Neque vero calamus aut fænum huic tam Armo edificio admiscebitur, quod immobili fuudamento Christo Deo Domino Rege ac Servatore nostro defixum est. Ecce et nostra mediocritas, et sancta apostolica Ecclesia nostra, að sanctitatem sibi partes ambitiosissime vindicavit. Cod. συνδέων καὶ συνάγων, relicto deindle vocabuli spatio. Vel igitur sic emendando fuis, vel supplendum aliquid.

THEORIANI tuam brachia tendit, vestroque complexu frui ge- μιώτατος καὶ ἀγαθὸς καθολικος ὁ Νασέρσης, και stit. Sic winan una fide copulati puris animis, ὁμοφρονοῦντα τὸν χορὴν τῶν ἀρχιερέων αὐτοῦ, καὶ remoloque omni scándalo divinum vivificum salu - τὴν σύμπασαν τῶν ᾿Αρμενίων πληθύν· καλάμη δὲ taremque panem comodamus, mystico Christi con- καὶ χόρτος μὴ συμπεριληφθείη τῇ στερεᾷ ταύτη ο! vivio confidenter communicemus, ejusque nowini κοδομῇ ἐπὶ τῷ ἀῤῥαγεῖ θεμελίῳ τῷ Δεσπότῃ καὶ laudem conciuamus! Vale, reverendissime et in βασιλεῖ ἡμῶν Θεῷ Σωτήρι Χριστῷ ἐχούσῃ τὴν σύμDomnino dilecte, Generalis, vir sanctissime. πηξιν. Ἰδοὺ δὲ καὶ ἡ μετριότης ἡμῶν, καὶ ἡ καθ᾿ ἡμᾶς ἁγία καὶ ἀποστολικὴ Ἐκκλησία τὰς ἀγκάλας αὐτῆς τῇ ὑμῶν ἐξήπλωσεν ὁσιότητι, καὶ ἔστιν ἔτοις μος εἰς τὴν ὑμετέραν ὑποδοχήν καὶ μιᾶς πίστεως γεγονότες φάγοιμεν ὁμοῦ μετὰ συνειδότος ἀνακεκιθαρμένου καὶ ἅτερ σκανδάλου παντὸς τὸν θεῖον ἄρτον τὸν ζωοποιὸν καὶ σωτήριον, καὶ τοῦ μυστικού αὐτοῦ δείπνου μεταλάβοιμεν ἀνεπαισχύντως, καὶ δόξαν ὁμοῦ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἀνενέγκοιμεν. Βρο ρωτο, τιμιώτατε καὶ ἐν Κυρίῳ ἀγαπητὶ καὶ Καθολικὲ ἄνερ ὁσιώτατε. " Post biduum vocati ad synodum venimus; ibi silentio iudicio, capit Generalis de unica untura disserere, argumentis nempe confirmans quod si una dicatur Christi natura, recte id fiat, neque binc aliquid detrimenti reçta fides capiat. Ita vero agebat Generalis, nou quod ipse sic judicaret, sed quia huic synodo intererant ipsius episcopi, qui priori conventui non adfuerant, sed fando audiverant Generalem in Romanorum partes transiisse, arcanamque epistolam ad imperatorem scripsisse, qua synodum quartam se recipere aiebat. Quam ob rem Generali irascebantur, qui nunc ita se propterea gerebat, ut hanc illis opinionem eximeret. Nos vero Generalis scopum ignorantes, magnopere adversabamur. filius autem nobiscum disputatio hujusmodi fuit. GENERALIS. Sacra epistola lecta, cognovi sacratissimum regem criminari adversus nos, quod unam Christi naturam dicamus: et bac de causa vos misisse dicit, ut de hoc capitulo simulque de reliquis, quorum in priore disputatione mentio. non fuit, nunc questionem instituamus. Ego vero existimabam, quandoquidem et duas naturas ob confusionem excludendam dicimus, et rursus unam ob ipsarum inseparabilitatem, nihil ultra a nobis exigi; dum enim unam affirmamus, ¸ divisionem - Nestorianam vitamus: dum autem duas asserimus, ab Eutychiana confusione divertimus. Si ergo quid4:am praeterea a nobis postulatis, non obsequemur. quam Nam sancti quoque Patres modo duas naturas Μετὰ δὲ δύο ἡμέρας μετακληθέντες ἀνήλθομεν εἰς τὴν σύνοδον· σιωπῆς δὲ γενομένης, ἤρξατο ὁ Καθολικὸς περὶ τῆς μιᾶς φύσεως διαλέγεσθαι, κατα σκευάζων ὅτι τὸ λέγειν καὶ μίαν φύσιν τὸν Χριστὸν καλόν ἐστι, καὶ οὐδὲν ἐκ τούτου ὁ ὀρθὸς καταβλάπτέ. ται λόγος Τοῦτο δὲ ἐποίει οὐχ ὅτι οὕτως ἐφρά νει, ἀλλ' ὅτι παρῆσαν ἐν τῇ συνόδῳ ταύτῃ ἐπίσκο ποι αὐτοῦ, οἵτινες ἐν τῇ προτέρᾳ μὲν συνόδῳ οὐκ ἦταν, προηκηκόεισαν δὲ ὅτι ὁ Καθολικὸς ἡνώθη τοῖς Ρωμαίοις, καὶ ἔγραψε μυστικήν γραφὴν πρὸς τὸν βασιλέα, λέγων ὅτι Δέχομαι την τετάρτην σύνοδον, καὶ ἦσαν σκανδαλισμένοι πρὸς τὸν Καθολικόν. Διὰ τοῦτο γοῦν διεγένετο οὕτω, θέλων αὐτοὺς πληροφ ρῆσαι ὅτι οὐκ εἰσὶν ἀληθῆ & ἀκηκόασιν· ἀλλ᾽ ἡμεῖς, τὸν σκοπὸν αὐτοῦ ἀγνοοῦντες, σφοδρῶς ἀντελέγομεν ἡ δὲ πρὸς ἡμᾶς αὐτοῦ διάλεξις ἦν αὐτη. Ο ΚΑΘΟΛΙΚΟΣ. Αναγνούς τὰς θείας συλλαβάς, ἔγνων ὅτι ὁ θειότατος βασιλεὺς αἰτιᾶται ἡμᾶς ὡς λέγοντας μίαν φύσιν τὸν Χριστόν· καὶ δὴ καὶ διὰ τοῦτο ἡμᾶς, φησίν, ἀπέσταλκεν, ὡς ἂν καὶ περ του κεφαλαίου τούτου καὶ περὶ τῶν λοιπῶν ὧν μνείαν τότε οὐ πεποιήμεθα, ποιησώμεθα νῦν τὴν διάλεξιν. Ἐγὼ μὲν ᾤμην, ἐπεὶ καὶ δύο φύσεις όμολογοῦμεν διὰ τὸ ἀσύγχυτον τῶν φύσεων, καὶ μίαν διὰ τὸ ἀδιαίρετον πάλιν αὐτῶν, μηδὲν πλέον ἀπαι τεῖσθαι ἡμᾶς· ἐν γὰρ τῷ λέγειν μίαν φύσιν, την διαίρεσιν ἐκφεύγομεν τοῦ Νεστορίου· ἐν δὲ τῷ λέγειν δύο φύσεις, τοῦ Εὐτυχοῦς τὴν σύγχυσιν παρεχ κλίνομεν. Εἰ οὖν ὑμεῖς πλέον τούτου ζητεῖτε, οὐχ εψόμεθα ὑμῖν. Καὶ γὰρ οἱ θεῖοι Πατέρες ποτὲ μὲν Christi dicunt, modo unam; nequaquam sibi vel δύο φύσεις λέγονται τὸν Χριστὸν, ποτὲ δὲ μίαν, οὐκ invicem repugnantes, sed quia neutrumn effalum, si recte intelligatur, ab orthodoxia rece.lit. Quod si forte aliquis, Deo sibique bostis, sanctorumM Patrum sermones falsa interpretatione convellit; certe nos ea quæ recte scripta et intellecta sunt, nunquam improbabimus: nam si ita animis comparati essemus, permultas quoque sancti Evangelii et cæterorum hagiographorum librorum dictiones vellicaremus. Ecce enim sacrilegi latrones litteræ, ex singulis prope sanctarum Scripturarum dictionil.us hæresim aliquam progenuerunt. TIJEORIANUS. In superiore quoque disputa - lione optavimus: magna sanctitate tua edoreri, quisnam Patrum: sanctorum et ubinam unam Chria ἐναντιούμενοι ἑαυτοῖς καὶ ἀλλήλοις, ἀλλ' ὅτι ἀμφί τερα, εὐσεβῶς νοούμενα, οὐκ ἐκπίπτουσι τῆς ὀρθο δοξίας. Εἰ δέ τις ἐχθρὸς τοῦ Θεοῦ καὶ ἑαυτοῦ τοὺς λόγους τῶν θείων Πατέρων παρερμηνεύει, ἡμεῖς οὐκ ἀποδοκιμάσομεν τὰ καλῶς γραφέντα καὶ νοηθέντα· εἰ γὰρ τοῦτο ποιῆσαι θελήσομεν, τὰς πλείονας τοῦ τε ἁγίου Εὐαγγελίου καὶ τῶν λοιπῶν ἁγιογράφων δέλτων λέξεις ἀποῤῥαπίσομεν· σχεδόν γὰρ ἐκ πάσης λέξεως τῶν ἁγίων Γραφών αίρεσιν απεγέννησαν οἱ τοῦ γράμματος ἱερόσυλοι. Ο ΘΕΩΡΙΑΝΟΣ. Καὶ ἐν τῇ προτέρα διαλέξει ήθε λήσας εν ἀναδιδαχθῆναι παρὰ τῆς μεγάλης αγιωσύνη; σου, τίς τῶν ἁγίων καὶ τοῦ μίαν φύσιν εἶπε τὴν Ita se acturum in futura synodo promiserat Nerses disput, prim, sub finem,

DISPUTATIO II. πρωτόν· καὶ τοῦτο τότε τέως οὐκ ἔδειξας· νῦν οὖν, sti naturam dixerit. Quod hactenus non demonstra [εἰ] σοι δυνατόν ἐστι, δείξον. ΚΑΘ. Ετοίμως ἔχω τοῦτο εἰς μέσον παραγαγεῖν. Ἐν τῇ πρὸς 'Ακάκιον Μελιτηνῆς ἐπιστολῇ ὁ μακά ριος Κύριλλος ἀριδηλότερον τοῦτο παρίστησι· φησὶ γὰρ ταῦτα· «Τὰ ἐξ ὧν ἐστιν ὁ εἷς καὶ μόνος Υιός καὶ Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, ὡς ἐν ἐννοίαις δεχόμε να, δύο μὲν φύσεις ἡνῶσθαί φαμεν μετὰ δὲ τὴν ἕνωσιν ὡς ἀνηρημένης ἤδη τῆς εἰς δύο διατομής, μίαν εἶναι πιστεύομεν τὴν τοῦ Υἱοῦ φύσιν ὡς ἑνὸς, πλὴν ἐνανθρωπήσαντος καὶ σεσαρκωμένου. ΘΕΩΡ. Θαυμάζω, δέσποτα, πῶς ἄλλο υποσχεθείς δεῖξαι, ἄλλο παρήγαγες. Υπεσχέθης γὰρ δεῖξαι τὸν μακάριον Κύριλλον λέγοντα μίαν φύσιν τὸν Χριστόν ὁ δὲ οὐ λέγει τοῦτο. ᾿Αλλὰ τί; Μίαν είναι πιστεύ μεν τὴν τοῦ Υἱοῦ φύσιν ὡς ἑνός· καὶ τότε επήγαγε, Πὴν ἐνανθρωπήσαντος καὶ σεσαρκωμένου. Κασον σύν, εἰ κελεύεις, τὰς χρήσεις τὰς λεγομένας μίαν φύσιν τῷ Υἱοῦ· περὶ γὰρ τούτου ουδεμία αμφιβο λία· λέλυται γὰρ ἐν τῇ προτέρᾳ διαλέξει, ἐν ᾗ παρηγάγομεν τὸν μέγαν Αθανάσιον περὶ ᾿Αρείου λέγοντα, πῶς ἐδόξαζε δύο φύσεις τοῦ Λόγου. Αλλά δείξον που γέγραπται, μία φύσις ἐστὶν ὁ Χριστός. ΚΑΘ. Αλλ' εἴρηκε, «Μετά δέ γε τὴν ἕνωσιν ὡς ἀνηγημένης ἤδη τῆς εἰς δύο διατομής.» Τί τούτου ζητεῖς σαφέστερον; sti, nunc, si potes, demonstra. GEN. Ego vero id in medium proferre, uibil morahor. In epistola ad Acacium Melitinensem beatus Cyrillus perspicue ren tradit his verbis: «En, ex quibus est unus et solus Filius ac Dominus Jesus Christus, tanquam cogitatione complexi, duas quidem naturas copulatas esse dicimus: sed post unionem, veluti jam sublata divisione in duo, unam esse credimus-Filii naturam utpote unius, verum tamen humanati atque incarnati.» THEOR. Miror, domine, quomodo aliud promiseris, aliud dederis. Promiseras cnim te ostensurum, a beato Cyrillo Christi dici unaın naturam: is vero minime id ait. Quid ergo? Scilicet unam esse credimus Filii naturam, utpote unius; slatimque addidit: Verumtamen humana:i atque incarDali. Omitte igitur, si placet, locutiones illas quæ unam dicunt Filii naturam: neque enim bac super re dubitatur, quæ in superiore colloquio nostro jam defluita est, ubi magnum Athanasium adversus Arium dicentem exhibuimus, quanam mentis suæ notione duas Verbi naturas intelligeret. Sed illud potius demonstra, ubinam scriptum sit unam Christi esse naturam. Quid GEN. Atqui dictum ab eo est: • Post unionem autem veluti jam sublata in duo divisione. hoc clarius postulas? THEOR. Verba:: Sublata jam in duo divisione signifcant vel in duos Christos, vel in duas personas aut hypostases. Quod si in duas naturas intelligere velis, tumn adhuc orthodoxe sic dictionem intelliges, nempe: • Sublata jam in duas separatina partialiterque naturas divisione; id est in divinan naturam seorsum, itemque seorsum in humanam.» Ex quo enim muite fuerunt due natura, ex insepa - rabiles manserunt, semperque manent. Hoc enim apud Patres significat illa locutio: c ludivisibiliter et inseparabiliter sub una persona faciam esse unionem.. Quod autem sanctus Cyrillus umam Christi naturam esse non censuerit, ex multis ejusdem scriptis cognoscere licet: sape enim duas Christi confitetur naturas, sicuti in priore colloquio demonstratum fuit. Nam si ferte Cyrillus unam ΘΕΩΡ. Τὸ. Ως ανηρημένης ήδη τῆς εἰς δύο διατο μῆς, τοῦτο λέγει, τὸ δὲ εἰς δύο Χριστούς, ή δύο πρόσωπα, ή δύο υποστάσεις. Εἰ δὲ εἰς δύο φύ στις νοεῖν ἐθέλεις, οὕτω νοήσεις τὸ ῥητὸν εὐσεβῶς, • Ανηρημένης ήδη τῆς εἰς δύο φύσεις ἰδίᾳ καὶ ἀνά μέρος διατομής, τουτέστιν εἰς θείαν φύσιν ἰδίᾳ, καὶ εἰς ἀνθρωπίνην φύσιν ἰδίᾳ· ν ἀφ' οὗ γὰρ ἡνώθης σαν αἱ δύο φύσεις, αχώριστοι μεμενήκασι και μενοῦσιν ἀεί· τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ παρὰ τῶν ἁγίων Πα τέρων λεγόμενον, ο αδιαιρέτως, ἀχωρίστως, εἰς μίαν ὑπόστασιν γενέσθαι τὴν ἕνωσιν. 5 Ὅτι δὲ ὁ ἅγιος Κύριλλος οὐκ ἐδογμάτιζε [μίαν] φύσιν τὸν Χριστὸν, ἔνεστι καταμαθεῖν ἀπὸ πολλῶν αὐτοῦ συγγραμμάτων· πολλαχοῦ γὰρ δύο φύσεις ὁμολογεῖ τὸν Χριστίν, ὡς δέδεικται ἐν τῇ προτέρα διαλέξει. Ει γὰρ μίαν φύσιν ἐδογμάτιζε τὸν Χριστὸν, εὑρίσκεται οὐ μόνον πᾶσι τοῖς ἁγίοις Πατράσιν, ἀλλὰ καὶ αὐ- Christi naturam esse docuisset, non solum sanctis τὰς ἑαυτοῦ διαμαχόμενος. Ἐν γοῦν πρὸς Ἰωάννην Επίσκοπον Αντιοχείας περὶ τῆς εἰρήνης επιστολή, ἵνα τὰς παραχθείσας τότε· χρήσεις ἐν τῇ φθασάσῃ γενέσθαι διαλέξει παραλείψω, οὕτω σαφῶς φησι· • Τις δὲ εὐαγγελικὰς περὶ τοῦ Κυρίου φωνάς, ἴσμεν τοὺς θεολόγους άνδρας τὰς μὲν κοινοποιοῦντας ὡς ἐξ' ἑνὸς προσώπου, τὰς δὲ διαιροῦντας ὡς ἐπὶ δύο φύσεις· καὶ τὰς μὲν θεοπρεπεῖς κατὰ τὴν θεότητα τοῦ Χριστοῦ, τὰς δὲ ταπεινὰς, κατὰ τὴν ἀνθρωπ. πτα αὐτοῦ παραδιδόντας.» Ο οὖν οὕτω καὶ φρονῶν καὶ γράφων, πῶς ἔμελλεν ἐναντίον αὐτοῦ δογματίζειν; Φησὶ γὰρ τὰς μὲν κοινοποιοῦντας ὡς ἐφ᾽ ἑνὸς προσ ύπου, τὰς δὲ διαιρούντας ὡς ἐπὶ δύο φύσεις. Αλλά "2! παρακατιών φησι· «Ταύτῃ του καὶ ὁ πάνσοφος Πέτ Patribus, verum ipse sibi repugnare videretur. Etenim in epistola de pare ad Joannem Autiochi:1 episcopum mitto enim auctoritates quas jam in superiore disputatione laudavimus) sic aperte dicit: Evangelicas de Christo locutiones scimus a theologis partim uni persona communes fieri, partim dividi ac duabus naturis attribui. Et sublimiores quidem ad Christi divinitatem, bumiles ad ejusdem humanitatem pertinere pulant. • Qui ergo sic ait et scribit, cufuam contrari dogmati sno censuisset? Dicit enim, alias locutiones communes fieri uni persone, alias divisim duabus naturis attribui. Tum in subsequentibus dicit: «Ita et sapientissimus Petrus: Chiristo, inquit, pro nobis in

TUEORIANI carne passo; non autem in ineffabilis divinitatis τρος, Χριστοῦ οὖν, φησί, παθόντος ὑπὲρ ἡμῶν σας natura. › Viden' ut haud natura divinitatis possum ait Christum, sed carne, id est humana natura? Insuper in tractatu De Trinitate ait: ‹ Duplex do Verbo loquendi genus sapientissimus Paulus, imo et universus sanctorum cœtus, agnoscunt atque usurpant, postquam unie cum carne facta est. › Viden' ut duplex dicit loquendi genus, postquam carni Verbum copulatum est? Quomodo ergo idem Pater carnem ac divinitatem censeret esse unam naturam, qui duas manifeste naturas prædical? Rursus in sua ad Joannis epistolam responsione sibi ducem proponit magnum Athanasium, sic dicens: Quod autem sanctorum Patrum sententias ubique sequamur, præsertim vero beati et inclyti Patris nostri Athanasii, caveamusque ne vel minimum quidem ab iis recedamus, id tua sanctitas sibi persuadeat, neque alius quispiam dubitet, Audiamus igitur quid hac super re dicat magnus Athanasius, cujus tractatum sanctus Cyrillus appellat. Scilicet ad Epictetum Corinthiorum episcopum ita scribit: • Quis hæc unquam audivit? quis docuit, vel quis didicit? De Sion enim,exibit Dei lex, et Verbum Domini de Jerusalem ". Hæc antem unde prodierunt? quis eructavit avernus, consul. stantiale dicere corpus de Maria natum Verbi divinitati? › Certe enim sicuti consubstantiale Patri Verbum dicimus, quia unam eamdemque cum ille náturam obtinet; sic qui ait corpus divinitati Verbi consubstantiale, unam eamdemque naturam corpus πὶ, καὶ οὐχὶ τῇ φύσει τῆς ἀρρήτου θεότητος. Ορός τ οὐ τῇ φύσει τῆς θεότητος φάσκει τὸν Χριστὸν πεποι θέναι, ἀλλὰ τῇ σαρκί, ήγουν τῇ ἀνθρωπίνη φύσει ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τῷ περὶ Τριάδος λόγῳ φησί· Διττό τὸν ἐφ' Υἱῷ λόγον ὁ σοφώτατος Παῦλος, μᾶλλον ἐ πᾶς ὁ τῶν ἁγίων χορός, ἐγνώκασί τε καὶ εἰσκομ ζουσι μετὰ τὸ ἐνωθῆναι σαρκί.» Ορᾷς ὅτι διττό λέγει τὸν λόγον μετὰ τὸ ἐνωθῆναι σαρκί· πῶς οὐ ήθελε δογματίζειν ὁ αὐτὸς τὴν σάρκα καὶ τὴν θεό τητα μίαν φύσιν, δύο φύσεις κηρύττων ἀναφα δόν; Εἶτα ἐν τῇ αὐτοῦ πρὸς Ἰωάννην επιστο τῆς πράξει ἑαυτῷ ἐπιγράφεται τὸν μέγαν ᾿Αθα νάσιον, οὕτω λέγων·. Οτι δὲ ταῖς τῶν ἁγίω Πατέρων δόξαι; ἑπόμεθα πανταχού, μάλιστα τοῦ μακαρίου καὶ πανευφήμου Πατρὸς ἡμῶν ᾿Αθανασίου, τὸ κατὰ τί γοῦν ὅλως φέρεσθαι έξω παρα τούμενοι, πεπείσθω ἡ σὴ ὁσιότης, ἐνδοιαζέτω δὲ το ἄλλων μηδείς.» 'Ακούσομεν τοιγαροῦν τί φησι πε τούτου τοῦ κεφαλαίου ὁ μέγας Αθανάσιος, ὃν προ ξιν ἐπιγράφεται ὁ ἅγιος Κύριλλος. Γράφων οὖν πρὸ Επίκτητον ἐπίσκοπον Κορινθίων λέγει T ήκουσε ταῦτα πώποτε; τίς ὁ διδάξας ἢ μαθών Εκ μὲν γὰρ Σιών εξελεύσεται νόμος Θεοῦ, κα Λόγος Κυρίου ἐξ Ἱερουσαλήμ. Ταῦτα δὲ πόθε ἐξῆλθε; ποῖος ᾄδης ηρεύξατο, ὁμοούσιον εἰπεῖν ἐκ Μαρίας σῶμα τῇ τοῦ Λόγου θεότητι; ο "Ωσπε γαρ λέγομεν ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ, διότι μιᾶς ἐσ καὶ τῆς αὐτῆς αὐτῷ φύσεως, οὕτω καὶ ὁ λέγο – σῶμα ὁμοούσιον τῇ θεότητι τοῦ Λόγου, μιᾶς κι τῆς αὐτῆς φύσεως τὸ σῶμα καὶ τὴν θεότητα ὁμολ γεῖ. Διὰ τοῦτο ὁ μὲν Χριστὸς καὶ Σωτὴρ ἡμῶν τοῦ αἱρετικοὺς πύλας οίδου καλεῖ· Καὶ πύλαι ᾄδο φησίν, οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς, τῆς Ἐκκλησία δηλονότι· δτι δι' αὐτῶν ὡς διὰ πυλῶν εἰς ᾅδην ήτ τὴν ἀπώλειαν εἰσέρχονται πολλοί. Ο δε μέγα Αθανάσιος οὐ πύλας ᾅδου, ἀλλ᾽ αυτόχρημα δ ονομάζει· καί μοι δοκεῖ, εἰ ἐγίνωσκεν ὁ μέγα ᾿Αθανάσιος χεῖρον ᾅδου ἢ πρᾶγμα ἢ ὄνομα, ἐκεῖ ἂν ὠνόμασε τοὺς τοιαῦτα φρονοῦντας. 'Αλλ' ίδω μεν καὶ τὰ ἑξῆς τί φησι παρακατιών· κ Ἵνα δὲ μ ἐκ τῆς τελείας σιωπῆς πρόφασιν αναισχυντίας και τοῖς οἱ τῶν κακῶν ἐφευρεταὶ πορίσωνται, καλόν τῶν θείων Γραφῶν ὀλίγα μνημονεῦσαι· τάχα κα οὕτως αἰδεσθέντες παύσωνται ἀπὸ τῶν ρυπαρώ τούτων ἐννοιῶν· πόθεν ὑμῖν, ὦ οὗτοι, τὸ εἰπεῖν ὁμι αύσιον εἶναι τὸ σῶμα τῇ τοῦ Λόγου θεότητι; 'Απ γάρ τούτου καλὸν ἄρξασθαι, ἵνα τούτου δειχθέντα σαθροῦ, καὶ πάντα τὰ ἄλλα τοιαῦτα δοκῇ. Ἀπὸ με οὖν τῶν θείων Γραφῶν οὐκ ἔστιν εὑρεῖν· Θεὸν γὰ ἐν ἀνθρωπίνῳ σώματι λέγουσι γεγονέναι. Αλλ γὰρ καὶ οἱ Πατέρες οἱ ἐν Νικαίᾳ συνελθόντες, οὐ σῶμα, ἀλλ᾽ αὐτὸν τὸν Υἱὸν [eod. Κύριον.] ὁμοούσι εἰρήκασι τῷ Πατρὶ, καὶ τοῦτον (cod. τοῦτο.] μὲν τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, τὸ δὲ σῶμα ἐκ τῆς Μαρία ὡμολόγησαν εἶναι κατὰ τὰς θείας Γραφάς. Η το νυν ἀρνήσασθε τὴν ἐν Νικαία σύνοδον, καὶ ὡς αἱρ ac divinitatem esso fatetur. Idcirco Christos servasor noster hæreticos appellavit portas inferi: Et portæ inferi, inquit, non prævalebunt adversus cam ¹¹; iú est Ecclesiam: quia videlicet per hæresim ceu per portam in inferos, id est in perditionem, multi introeunt. Magnus vero Athanasius haud portas ¡nferi, sød absolute inferos bæresim appellat: imo * mihi videtur, si quid inferis pejus magnus Albanasius, aut rem aut nomen scivisset, illa potius appellatione in hujus sententia bominibus denotandis føre usurum. Sed et reliqua videamus, quæ pergit loqui: Cæteroqui, ne, si omnino sileam, impudentiæ occasionem malarum illi rerum artifices arripiant, e re fuerit ex divinis Scripturis payca memo. rare: sic enim fortasse pudore affecti turpissimas opiniones excogitandi fnem facient. Heus vos, quibusnam rationum momentis impulsi corpus dicitis censubstantiale Verbi divinitati? (Hinc enimn ordiri opera pretium sit, ut quumn ejus sententiæ fceditas palam fuerit, et reliqua omnia ejusdem esse pretii conspicuum sit.) In divinis certe Scripturis nibil apparet hujusmodi: nam ipsæ Deuth in humano fuisse corpore affirmant. Item Patres qui Nicææ convenerant, non carpus sed ipsum Filium consubstantialem Patri dixerunt: et hunc quidem ex substantia Patris, corpus autem ex Maria esse, Scripturis ducibus, confessi sunt. Vel igitur Nicænam • 1 Petr. 1, 1. ³• Isa. 11, 3. ss Matth. xvi, H !

DISPUTATIO II. Εκεί παρειαφέρετε ταῦτα· ἦν εἰ βούλεσθε τέκνα τῶν synolum repuliate, et tanquam haeretici have Πατέρων εἶναι, μὴ φρονεῖτε παρ' ἐκεῖνα ἅπερ dogmata obtrudite; aut si vultis Patrum illorumt έγραψαν αυτοί. ο 'Ακούεις τί ὑμῖν λέγει ὁ μέγας filii esse, ne diversam ab illorum scriptis sententiam Αθανάσιος· ἀλλ᾽ ἴδωμεν καὶ τὰ ἑξῆς· «Ε! ὁμοού- consectemini.› Audin' quid magnus Athanasins σιος, φησὶν, ὁ Λόγος τῷ Πατρὶ κατὰ τὴν τῶν Πατέ dixerit. Sed et catera atlesanis: • Si consubstanρων ὁμολογίαν, ὁμοούσιος ἔσται καὶ αὐτὸς ὁ Πατὴρ tiale, inquit, Verbum Patri est, juxta Nicænorum τῷ σώματι τῷ ἐκ γῆς γενομένῳ. Καὶ τί ἔτι μέμφε- confessionen, ipse quoque Pater corpori ex terra σθε τοῖς 'Αρειανοῖς λέγουσι τὸν Υἱὸν κτίσμα, facto consubstantialis erit. Cur ergo jam Arianos λέγοντες αὐτοὶ καὶ τὸν Πατέρα ὁμοούσιον τοῖς κτί vitoperatis, qui Filium creaturam dicunt, quum ipsi τματι, καὶ εἰς ἑτέραν ἀσέβειαν μετερχόμενοι φά Patrem rebus creatis consubstantialem affirmetis; έχοντες εἰς σάρκα, καὶ ὀστέα, καὶ τρίχα, καὶ νεῦρα, et ad aliam impictatem transeuntes dicatis, in καὶ διον σῶμα μεταβεβλῆσθαι τὸν λόγον, καὶ ἀλλά carnem, ossa, capillos, nervos, et in totum corpus χθαι τῆς ἰδίας φύσεως. Ὥρα [cod. ἄρα] γὰρ ὑμᾶς Verbum esse conversum, et propriam commutassa εἰπεῖν φανερῶς ἐκ γῆς αὐτὸν γεγενῆσθαι· ἐκ γῆς naturam? Superest enim ut aperte dicatis ipsum ex γὰρ ἡ τῶν ὀστέων καὶ ὅλου τοῦ σώματος φύσις. Τις terra factum fuisse: ex terra enim ossium totiusοὖν ἡ τοσαύτη παραφροσύνη, ἵνα καὶ πρὸς αὐτοὺς δια que corporis natura est. Quænam igitur hæc tanta μάχησθε; Ομοούσιον γὰρ λέγοντες τὸν λόγον τῷ σώ dementia, ut vobiscum ipsi pugnetis? Dum enim: ματι, ἕτερον πρὸς ἕτερον σημαίνετε· τὸ δὲ εἰς σάρκα dicitis Verbum corpori esse consubstantiale, alteμεταβεβλήσθαι, αὐτοῦ τοῦ λόγου τροπήν φαντάζε rum cum altero significatis: cum vero in carnem σε. Καὶ τὶς ἔτι λοιπὸν ἀνέξεται ταῦτα καὶ μόνων mutatum esse affirmatis, ipsi Verbo mutationem φθεγγομένων; Πάσης γὰρ αἱρέσεως πλέον εἰς ἀσέ- allingitis. Ecquis vos ultra ferat hæc vel oretens δεν εξεκλίνατε. Εἰ γὰρ ὁμοούσιος ὁ Λόγος τῷ σώ deblaterantes? Ilæresim quippe omnem impietate μετί, περιττὴ τῆς Μαρίας ἡ μνήμη καὶ ἡ χρεία, superastis. Si eniun Verbum est corpori consul ἐσκεμένου τοῦ σώματος εἶναι καὶ πρὸ Μαρίας ἀϊ- Glautiale, superflua fuerit Mariæ mentio et ministe δίας, ὥσπερ οὖν ἐστι καὶ αὐτὸς ὁ λόγος, είχε καθ' rium, cum corpus ante Mariam ab alerno csso ὑμᾶς ὁμοούσιός ἐστι τῷ σώματι· τὶς δὲ καὶ ἡ χρεία possit, ut est ipsum Verbum; sl certe, ut vos τῆς ἐπιδημίας τοῦ Λόγου, ἵνα τὸ ἑαυτοῦ ὁμοούσιον dicitis, consubstantiale corpori est. Curnam igitur Εδύσηται;» Καὶ μετά την • Τοῦ γὰρ σώματος opus fuit Verbum cœlo descendere, ut illud quod με ὄντος ὁμοουσίου τῇ θεότητι, ἀλλ' ἐκ Μαρίας τε sibi erat consubstantiale indueret? › Rursusque inχθέντος, καὶ αὐτοῦ δὲ τοῦ Λόγου μὴ τραπέντος εἰς ferius.: ‹ Etenim corpus divinitati non est consubὀστέα καὶ σάρκα, ἀλλ' ἐν σαρκὶ γενομένου.» Καὶ stantiale, sed ex Maria genitum; ipsum autem μετ' ὀλίγα·. Πολλοί πλανώνται τὸ ποίημα συνεξ. Verbum nequaquam in ossa el carnem conversum ισούντες τῷ Ποιητῇ.» Καὶ τί δεῖ πάντα καταρι est, sed in carne exstitit.» Et paulo post: ‹ Multi θμεῖν καὶ προσκορὴ ποιεῖν τὸν λόγον; Από πολλῶν errant, dum creaturam exæquant Creatori.» Cur συγγραμμάτων τοῦ μεγάλου ᾿Αθανασίου ἔνεστι κατα vero̟ opus est testimonia cuncta recensere, et serμαθεῖν, ὅτι δύο φύσεις καὶ διδάσκει ὁ μέγας Αθανά monem ad satietatem protrahere? Profecto ex mulσις, καὶ τοῖς (cod. πῶς] μίαν φύσιν λέγουσι τοῦ tis magni Athanasii scriptis cognoscere licet, duas Χμπού, σφοδρῶς ἐπιτιμᾷ. Ὁ οὖν ἅγιος Κύριλλος, δ ipsum naturas docere, el cos, qui unam dicunt έπεσθαι ταῖς ἁγίων δόξαις καὶ μάλιστα τοῦ μακα Christi naturam, vehementer objurgare. Sanctus ρίου ᾿Αθανασίου διισχυριζόμενος, καὶ τὸ κατά τι ergo Cyrillus, qui sanctorum sententiis praecipueΈξω φέρεσθαι παραιτούμενος, καθώς ανωτέρω δεν que beati Athanasii, obtemperandum valde asseveδήλωται, πῶς ἐναντία τούτοις δογμάτισε κατὰ σέ; rat, ab iisdemque declinare vetat, sicuti superius ἀλλ᾽ ἄπαγε τῆς ταύτης εννοίας δεῖ οὖν σε τὴν demonstratum est, num his contraria unquam senαἰἱονεὶ ἀμφίβολον λέξιν τοῦ μακαρίου Κυρίλλου συμ- sisset? Apage talem suspicionem: Necesse est igitur," διδάσαι πρὸς τὸν ὀρθὸν νοῦν, καὶ ἑρμηνεῦσαι αὐτὴν te banc ambiguam veluti beati Cyrilli dictionem ad ἀπό τε τῶν ἄλλων ἁγίων φανερῶς ὁμολογούντων τὰς rectum sensum conferre, eamque ad normam cæteδύο φύσεις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· ὡς rorum sanctorum interpretari qui duas naturas δέδεικτα: ἔν τε τῇ προτέρᾳ διαλέξει, καὶ νῦν καὶ ἐξ manifesto fatentur Servatoris nostri Jesu Christi: ἄλλων πολλῶν πονημάτων αὐτοῦ τοῦ ἁγίου Κυρίλο quæ res et in priore colloquio, et nune iterum, et λου, ὡς πολλάκις λέλεκται. Ε: δέ τι ἐνίσταται, ἡμεῖς aliis etiam multis ejusdem sancti Cyrilli lucubratioεἰς διαλέξεις ἐλθεῖν περὶ τούτου, πλέον οὐκ ἀνεχό- nibus palam facta est, ut sæpe jam diximus. Quod μεθα, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἀποστολικὴν παραγγελίαν si tu adhuc repugnas, hos quidem disceptare ulteποιήσομεν τὴν λέγουσαν, αἱρετικὸν ἄνθρωπον μετά rius hac super re non patimur: sed Apostolico moμίαν καὶ δευτέραν νουθεσίαν παραιτοῦ. nito obsequemur dicenti: 'Hereticum hominem post unam et alteram admonitionem devita. ΚΑΘ. Ἡμεῖς αἱρετικοὶ οὐκ ἐσμεν ἀλλ᾽ ὀρθόδοξοι Χριστοῦ χάριτι, ὡς παρὰ τοῦ ἁγίου Γρηγορίου πε φωτισμένοι, καὶ τὰς ἐκείνου διδασκαλίας καὶ παρα Τύπος κατέχοντες. n GEN. Nos hand sumus hæretici, sed orthodoxi per Christi gratiam, utpote a sancto Gregorio illuminati, cujus doctrinas traditionesque retinemus.

THEORIANI THEOR. Si traditiones ejus, ut dicis, custodiretis, nequaquam Patribus adversaremini. Prorsus enim nuper audisti prolatum a nobis magni Athanasii testimonium, inferos eos appellantis, qui Verbum et carnem dicunt unam naturam: eum- ¸demque Patrem mox dicentem, quamlibet hæresim impietate vos superavisse. Neque vero te pudeat convinci a nobis, quorum mundana fortuna et litteratura nulla est, sed illum cogita vatem Balaamum, qui se vel ab asina corrigi passus est. His disputatis, ait Generali Atmanus: Ego arcana fari nescio; unum hoc scio, te imperatori scripsisse, et verbis etiam significavisse per hune sodalem meum philosophum qui mecum adest. Propterea ceu ad confectum negotium veni, non ad disceptationem. Rogo igitur, num ea quæ imperatori signi ficasti, rata habeas? sin minus, aperte id dicas, ut revertamur. Hæc audientes verba illi episcopi, qui jam antea offensi erant Generali, tumultuari cœperunt, invicemque, ut proximi erant, dicere: En vera reapse sunt quæ antea audivimus. Brevi igitur lapso tempore, et jam decrescente tumultu, manum intendens silentiumque indicens Generalis, ait nobis: Hodie quidem satis verborum eßuxit; reeedite jam ad requiem: rursus enim yos audiemus. Nos ergo recessimus. Επ Exin novem dies decurrerunt, quin aliquid no, lis Generalis significaret, qui ob agritudinem animi prorsus publico abstinebat. Sciens vero Atmanus quod ob proditum secretum ille mæreret, et quod homini maxime, qui id patefecerat, offensus esset, convento Generali ait: Puto sanctitatem tuam mihi irasci, sed immerito: quod enim tu arbitraris arcanum, ið þer universam Romaniam trita fabula est. Scripsit enim hoc sodalis meus in disputatione, quæ lecta fuit coram synodo atque in palatio, ejusque exemplaria plus centum sunt descripta, ita ut universa Romania res innotuerit. Sine causa igitur mihi irasceris, cum mihi potius expostulare tectim liceat, quod me gentilem tuum et în fide sodalem rem celaveris quam peregrino homini revelabas. Et quidem si uni mihi confisus fuisses, incolun.e arcanum esset, neque ut nunc in vulgus dissemiNovem igitur præteritis diebus, misit ad nos Generalis episcopum Gregorium consobrinum suum, cognomento parvum, itemque episcopum Isaacum et dolorem Stephanum, qui mihi (Theoriano) privato in colloquio, præsentibus etiam Atmano et presbytero Michaele, dixerunt: Significat tibi dominus noster, se tibi ut honesto viro et christiano secretum concredidisse- tanquam Deo: te autem sibi promisisse nemini præterquam imperatori dicturum. Nunc te fidem arcani fregisse palam est; Armeniace degha. llic autem Nerseli in patriarchatu successit. ΘΕΩΡ. Εἰ τὰς ἐκείνου παραδόσεις, ὡς φής, ἐφυλάττετε, ἐναντίοι τοῖς Πατράσιν οὐκ ἄν ἦτε. Ακήκοα; πάντως τὴν ἔναγχος παρ' ἡμῶν παραδειχθεῖσαν χρῆσιν τοῦ μεγάλου ᾿Αθανασίου, πῶς ᾅδην ὠνόμασε τοὺς λέγοντας τὸν Λόγον καὶ τὴν σάρκα μίαν φύσιν· καὶ πῶς φησι παρακατιών • «Πάσης γὰρ αἱρέσεως πλέον εἰς ἀσέβειαν ἐξεκλίνατε. Καὶ μὴ αἰσχυνθῇς ὑφ' ἡμῶν, ἐλεγχόμενος, τῶν κατὰ τὸν βίον καὶ τὸν λόγον οὐδὲν ὄντων, ἀλλ' ἐνθυμήθητι τὸν μάντιν ἐκεῖνον τὸν παλαιὸν Βαλαάμ, ὃς καὶ τῆς ὄνου τὸν ἔλεγχον ἀσπασίως ἐδέξατο. Τούτων οὕτω ῥηθέντων, ὁ ᾿Ατμάνος εἶπε πρὸς τὸν Καθολικόν. Ἐγὼ κεκρυμμένα λέγειν οὐκ οἶδα· ἐν οἶδα, ὅτι ἔγραψας πρὸς τὸν βασιλέα, καὶ ἀγράφως ἐμήνυσας πρὸς αὐτὸν διὰ τοῦ συντρόφου μου τοῦ φιλοσόφου ὃν οἶδας. Καὶ διὰ τοῦτο ἦλθον νῦν εἰς πράγμα έτοι μον, οὐκ εἰς διαλέξεις.Ερωτῶ οὖν σε εἰ θέλεις ποιῆσαι Ἡ ἐμήνυσας τῷ βασιλεῖ· εἰ δὲ μή, εἰπὶ ἡμῖν φανερῶς ἵνα ὑποστρέψωμεν. Τούτων κατήκοοι τῶν ῥημάτων γεγονότες οι προσκανδαλισθέντες ἀρχιερεῖς κατὰ τοῦ Καθολικοῦ, ἤρξαντο θορυβείσθαι καὶ λέγειν ἕκαστος πρὸς τὸν ἔγγιστα αὐτοῦ· Οντως ἀληθῆ εἰσιν ἃ ἀκηκόαμεν. Ολίγης οὖν ὥρας διαγενομένης, καὶ θορύβου μικρού γενομένου, Κατασείσας τῇ χειρὶ, καὶ σιγάν παρακελευσάμενος ὁ Καθολικὸς εἶπε πρὸς ἡμᾶς Σήμερον πολλὰ διελέχθημεν ὑπάγετε λοιπόν καὶ ἀναπαύθητε, καὶ ἄλλοτε πάλιν ἀκουσόμεθα ὑμῶν. ᾿Απήλθομεν τοιγαροῦν. Ἔκτοτε δὲ παρῆλθον ἡμέραι ἐννέα καὶ οὐδὲν ἐμήνυσεν ἡμῖν ὁ Καθολικός, λυπούμενος δὲ οὐδ' ὅλως προῄει. Γνοὺς δὲ ὁ Ατμάνος ὅτι διὰ τὸ φανερωθῆναι τὸ μυστήριον λυπεῖται, καὶ ὅτι κατ' αὐτοῦ μᾶλλον λυπεῖται τοῦ φανερώσαντος, ἀνῆλθε πρὸς τὸν Καθο λικὸν καί φησι πρὸς αὐτόν· Ὑπολαμβάνω ότι κατ' ἐμοῦ λυπεῖται ἡ ἁγιωσύνη σου, ἀλλ᾽ οὐκ ἔστι δικαιον· ὁ γὰρ σὺ μυστήριον ἔχειν ὑπολαμβάνεις, πᾶσα ἡ Ρωμανία κωμῳδίαν ἔχει. Έγραφε γὰρ τοῦτο ὁ σύντροφός μου ἐν τῇ διαλέξει, ἥτις ἀνεγνώ σθη ἐπὶ συνόδου καὶ ἐπὶ παλατίου, καὶ μετεγράφη ἐν ἀντιγράφοις ἐπέκεινα τῶν ἑκατὸν, καὶ γνωστὸν ἐγένετο ἐφ' ὅλῃ τῇ Ῥωμανία. Οὐκ εὐλόγως οὖν λυπῇ κατ᾿ ἐμοῦ· ἐγὼ μᾶλλον ὀφείλω δικαίως λυπεῖσθαι κατὰ σοῦ ὅτι ἀπέκρυψας τοῦτο ἀπ' ἐμοῦ τοῦ ὁμο φύλου καὶ ὁμοπίστου σου, καὶ ἀπεκάλυψας αὐτὸ ἀλλογενεῖ ἀνδρί. Εἰ γὰρ ἐμοὶ μόνῳ ἐθάρρησας, ἐν ἂν ἔτι μυστήριον, καὶ οὐκ ἂν διεγνώσθη πᾶσιν ὡς νῦν. Παρελθουσῶν οὖν τῶν ἐννέα ἡμερῶν, ἀπέστειλε πρὸς ἡμᾶς τὸν ἐπίσκοπον Γρηγόριον τὸν ἀνεψιν αὐτοῦ τὸν Μικρὸν καὶ τὸν ἐπίσκοπον Ἰσαἐκ καὶ τὸν διδάσκαλον Στέφανον, οἵτινες εἶπον προς με κατ' ιδίαν, παρόντων καὶ τοῦ ᾿Ατμάνου καὶ τοῦ παπα Μιχαήλ. Ο δεσπότης ἡμῶν μηνύει σοι ὅτι ἐγὼ ἐνεπιστεύθην σοι, ὡς καλῷ ἀνθρώπῳ καὶ ὡς Χριστιανῷ, μυστήριον ὡς ἐπὶ Θεοῦ· καὶ σὺ ὑπεσχέθης μοι μηδενὶ εἰπεῖν ἢ μόνῳ τῷ βασιλεῖ· καὶ οὐκ ἐφύλαξας τὴν ὑπόσχεσιν, καὶ llinc aperte cognoscimus, scriplorer brjus quoque secundæ disputationis Theorianum.

DISPUTATIO II. οὐκ ἐποίησας - καλῶς· καὶ νῦν ἐσκανδαλίσθησαν quod factum ipse vituperat: ecce enim Armenii, οἱ ᾿Αρμένιοι πρὸς ἐμὲ, καὶ εἰσὶ τεταραγμένοι· καὶ διὰ τοῦτο ὑπέμεινε παντελῶς ἡ ὑπόθεσις τῆς ἐν ώσεως. Ο δὲ θεωριανὸς εἶπε πρὸς αὐτούς· Γινώσκω ὅτι γραφὴν ἀπέστειλεν ὁ Καθολικός δι᾿ ἐμοῦ πρὸς τὸν βασιλέα ἐσφραγισμένην, ην καὶ ἀνέγνω μου κατά μόνας - γινώσκω ὅτι καὶ ἀγράφως ἐμήνυση δι' ἐμοῦ πρὸς τὸν βασιλέα περὶ τῆς ἑνώσεως· ὁμοι λογῶ ὅτι καὶ παρήγγειλέ μοι μηδενὶ εἰπεῖν τὴν γραφὴν ἀλλ᾽ ἢ τῷ βασιλεῖ, καὶ τοὺς λόγους αὐτοῦ εἰπεῖν αὐτῷ μυστικῶς· καὶ ὡς ὑπεσχέθην, οὕτω καὶ πεποίηκε, καὶ ἐφύλαξα τὴν παραγγελίαν. Καὶ τοῦτο δῆλον ἐξ ὧν μέλλω λέγειν. Εδωκα τῷ βασιλεῖ τὴν γραφὴν ἐσφραγισμένην: εἶπον τὰ ῥήματα με στικῶς, μόνου τοῦ λογοθέτου παρισταμένου. Εκ τοτε ἐξουσίαν οὐκ εἶχον περιορίσαι τὸν βασιλεύ, καὶ κωλῦσαι αὐτὸν βουλόμενον ἐξειπεῖν αὐτὸ τῇ Εκκλησίᾳ, ἢ τῇ συγκλήτῳ καὶ τῇ βουλῇ αὐτοῦ. Εἰ δ᾽ ἴσως ἀπορεῖ ὁ Καθολικὸς πῶς οὐκ ἐφύλαξε τὸ μυστήριον ὁ βασιλεὺ;, γινώσκετε ὅτι πάντες σχεδόν πλὴν τοῦ βασιλέως ἔλεγον ὅτι οὐκ ἔστιν ὁ Καθολικός ἄνθρωπος ὀρθὸς, καὶ οὐδέποτε παραδέξεται τὴν Ένωσιν· διαστρέφει γὰρ τὰς θείας Γραφὰς καὶ παρερμηνεύει εἰς τὸ οἰκεῖον βούλημα, καὶ βήμασιν μὲν ἔπεσθαι τοῖς ἁγίοις ὁμολογεῖ, ἔργῳ δὲ τούτοις ἀντίκειται. Ὁ δὲ βασιλεὺς τοῖς ταῦτα λέγουσιν ἀντέλεγε πάντη, διὰ τὴν τιμὴν γοῦν τοῦ Καθολικοῦ, τὰ γράμματα. Καὶ δῆλον ἐξ ὧν νῦν πλατεῖ στόματι λέ γουσιν οἱ Ρωμαῖοι πάντες σχεδόν ὑπὲρ τοῦ Καθολι και· ὑπογράψαντες οὖν οἱ ρηθέντες ἐξεῖπον ταῦτα. Ὁ δὲ θυμῷ τὸ πλέον ἀφεὶς, ἐξέβαλε τὸν θεωριανὸν τῷ τέως τῆς αἰτιάσεως· καὶ τῇ ἑξῆς μετεκαλέσατο ἡμᾶς πρὸς τὴν σύνοδον, καί φησι πρὸς ἡμᾶς· Περὶ τῶν ἐν Χριστῷ δύο φύσεων καὶ τότε καὶ νῦν ἱκανῶς διελέχθημεν· ἐπεὶ δὲ ἡ τοῦ βασιλέως γραφὴ καὶ περὶ ἄλλων κεφαλαίων λέγει ἡμᾶς διαλεχθῆναι, εξ κελεύετε εἰπεῖν, ἡδέως ὑμῶν ἀκουσόμεθα. ΘΕΩΡ. Εμάθομεν [ότι] ἐν τοῖς θείοις μυστηρίοις εἶχον προσάγουσιν οἱ ᾿Αρμένιοι, ὕδωρ αὐτῷ μὴ με γνύντες· βουλόμεθα μαθεῖν πόθεν τοῦτο παρέλαβον. ΚΑΘ. Ο θείος Χρυσόστομος ἐν τῇ ὀγδοηκοστῇ πέμπτῃ ὁμιλία τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίου οὕτω φησίν ο Τίνος ένεκεν οὐχ ὕδωρ ἔπιεν, ἀλλ᾽ οἶνον, ἀναστάς; Αλλην αἵρεσιν πονηρὰν πρόρριζον ανα απῶν· ἐπεὶ γὰρ εἰσί τινες ἐν τοῖς μυστηρίοις ύδατι κεχρημένοι, δειχνύς ὅτι καὶ ἡνίκα τὸ μυστήριον παρέδωκε, καὶ ἡνίκα ἀναστὰς χωρίς μυστηρίων ψιλίγο τράπεζαν παρετίθετο, οἵνα ἐχρῆτο.» Ορᾷς ότι πονηρὰν αίρεσιν ὀνομάζει τὸ κεχρῆσθαι ὕδατι ἐν τοῖς θείοις μυστηρίοις; Καὶ πάλιν· «Ἐκ τοῦ γεννήματος, φησί, τῆς ἀμπέλου· ἀμπελος δὲ οἶνον, οὐχ ὕδωρ, γενν.» Τί τούτου ζητεῖς φανερώτερον; ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τῇ ὀγδοηκοστή πέμπτῃ ὁμιλίᾳ εἰς τὸ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγέλιον, εἰς τὸν Ἐξῆλθεν αἷμα καὶ ὕδωρ, οὕτω φησίν·. Οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ ὡς ἔτυ χεν αὗται προῆλθον αἱ πηγαί, ἀλλ' ἐπειδὴ ἐξ ἀμφο τέρων τούτων ἡ Ἐκκλησία συνίσταται· καὶ ἴσασιν οἱ μυσταγωγούμενοι, δι᾽ ὕδατος ἀναγεννώμενοι, δι' αίματος και σαρκὸς τρεφόμεθα, ἀρχὴν λαμβάνει τὰ ait, mihi offensi sunt, et turbas cient. Quamobrem unionis negotium plane refriguit. Ad hæc Theoriauus ait: Memini a Generali mihi traditas ad imperatorem litteras obsignatas, quas mihi privátim prælegerat nemini, verbis quoque significasse imperatori de unione per me: fateor mihi prae ceptum a Generali fuisse, ut nemini quidquam nisi imperatori de his litteris dicerem, et ut verba ipsius secreto ad imperatorem referrem. Ego vero, ut spoponderam ita egi, et promissum feci. Quod ut denionstrem, rei gestæ serien expromam. Litteras imperatori obsignatas tradidi: commissa meæ Adei verba secreto conclavi dixi, uno astante logotheta. Deinceps vero circumscribendi imperatorem facultas mihi non fuit, atque impediendi volentem Id dicere Ecclesiæ, senatui concilioque suo. Quod si forte Generalis ægre sibi persuadet, quomodo arcanum imperator non conservaverit, velim hoc scia - tis, cunctos fere apud nos, excepto imperatore, orthodoxiam Generalis negavisse, neque eum ad unionem accessurum existimasse: pervertit enim, aiebant, divinas Litteras, falsaque interpretatione ad suum libitum trahit: et oretenus quidem sanclos Patres sectari dictitat, re autem vera his adversatur. Quibus imperator criminatoribus litteras Generalis palam opposuit. Hinc ergo patet cur nunc cuncti fere Romani pro Generali tam aperte loquantur. Atque hanc Theoriani narrationem cæteri socii testimonio suo firmaverunt. Quare Generalis multum dé ira remittens, hac tum absolvit criminatione Tbeorianum. Subsequente autem die nobis ad synodum vocalis ait: De duabus quidem in Christo naturis et olim et nunc dictum satis est: quoniam vero imperatoris epistola, ut de aliis quoque capitulis disputemus monet, si quid vobis dicere placet, libenter audiemus. THEOR. Relatum nobis est, Armenios in divinis mysteriis vinum offerre, aqua non admista. Scire avemus, uude id traditum acceperint. GEN. Divus Chrysostomus octogesima quinta in Matthæi Evangelium homilia aic ait: ‹ Cur a convivio surgens haud aquam sed vinum bibit? Nimirum ut pravam aliam hæresim funditus deleret. Quoniam enim sunt nonnulli qui aqua in mysteriis utuntur, demonstravit in antecessum Dominus, se et cum mysterium hoc institueret, et cum exsurgens, seposito mysterio, communem mensam exhi beret, viuo fuisse usum.. Viden' ut divus pravam baresim appellat, aquæ in divinis mysteriis usum? Rursusque: Ex geniinine, ait, vitis: vitis autem non aquam, sed vinum gignit. › Quid adhuc clarius postulas? Sed enim homilia quoque octogesima quinta in Joammis Evangelium, super dicto illo, Exivit sanguis et aqua, sic ait: ‹ Non frustra neque casu aliquo fontes ki prodierunt, sed quia ex his ambobus consurgit Ecclesia. Sciunt initiati, ex aqua regenerati, sanguine et carne alimur; bec est mysteriorum initium, ut cum ad verendum illum

THEORIANI calicem accedles, tanquam ex ipso latere hausturus – μυστήρια, ἵνα, όταν προσίῃς τῷ φρικτῷ ποτηρί neceslas. Hunc ilaque ducem atque magistrum habentes Armeuii, aquam in divinis mysteriis, qnod vos facitis, non admiscent: vitis enim vinum non aquanı gignit; quid hoc manifestius esse potest? Rursasque: ‹ Ex aqua regenerati, sanguine et carne nutriti.» Viden' ut manifesto aquam laplismo attribuit, sanguinem divinæ communioni? THEOR. Ain vero, Ecclesia divini baptismi mysterium in Jordanene accepit, an in cruce? GEN. Quem Christus baptismum in Jordane suscepit, is imperfectus erat: etenim a Præcursore baptizatus est. In sermone autem cujus initium: Iterum Jesus meus alt Gregorius Theologus: • Baptizavit etiam Joannes, jam non Judaico, non enim in aqua tantummodo, verum etiam ad penileoniam: nondum tamen totus erat spiritalis baptismus, quia formulæ non adjiciebat in spiritu. > THEOR. Hoc a te dici miror. Nonne enim sanetus Spiritus in columbæ specie supervenerat? Nonie cœlitus vocem miserat Pater? Noune qui baptizabatur Filius erat? Ubi Pater, Filius, et Spiritus sanctus, sancta Trinitatis apprime genuina Ostensio, ibiue lapiisanus imperfectus erat? Quandonam ais Christi baptismuun evasisse perfectum? GEN. In passione scilicet, cum exivit sanguis et aqua: tum enim Adami crimen abluit. Quamobrem et in Calvario mortem per crucem pertulit, nt divinus sanguis decurrens Adami culpam lavaret. Ait enim magnus Basilius in commentariis ad Isaiam: ‹ Fama hujusmodi per traditionem mon . scriptam in Ecclesia mansit, primam terrarum Judæam Adamo habitaculum præstitisse, postquam ille paradiso ejectus fuerat, et in hac collocatus, ad bonorum quæ aniserat solatium. Eadem igitur el mortuum prima excepit hominem Adamum, qui peccati pœnam morte persolvit.» THEOR. Qui ait Domini baptismum in Jordane fuisse imperfectum, is mihi valde audax videtur et ab Ecclesiae sententia alienus. Etenim divus Chrysostomus in secunda ad capitulum Matthei pri- 'mum homilia ait: 1 Namque froc lavacrum partim vetus quid, partim novum continebat: siquidem baptizari a propheta, vetustatem prae se ferebat; Spiritus autem adventus, novitatem ostendebat. Ac veluti aliquis inter duas medius distantes res collocatus, ambabu utrinque extensis manibus illas capiens connectit, ita Jesus vetus Testamentum novo, divinam naturam humanæ, sua nostris annexuit. Præterea quos Theologus Gregorius composuit de baptismo sermones duos, Luminum tempore non passionis legere Ecclesia solet: e Ruro ßus Jesus, et rursus mysterium.» Et paulo post ὡς ἀπ' αὐτῆς πίνων τῆς πλευρᾶς, οὕτω προσίης. Τοῦτον ἔχοντες οι Αρμένιοι ποδηγὸν καὶ διδάσκαλον, ὕδωρ ἐν τοῖς θείοις μυστηρίοις, ὡς ὑμεῖς, οὐ μιγνύ ουσιν· ἄμπελος γὰρ οἶνον, οὐχ ὕδωρ, γεννῇ· τί τού του ζητεῖς ἐναργέστερον; Καὶ πάλιν ο Δι' ὕδατος αναγεννώμενοι, δι' αἵματος δὲ καὶ τρεφόμενοι. ὑμᾶς πῶς διέστειλε φανερῶς τὸ ὕδωρ εἰς τὸ βάπτισμα, τὸ αἷμα δὲ εἰς τὴν θείαν μετάληψιν; ΘΕΩΡ. Καὶ πότε παρέλαβεν ἡ Ἐκκλησία τοῦ θείου βαπτίσματος τὸ μυστήριον, ἐν τῷ Ἰορδάνῃ, ἢ ἐν τῷ σταυρῷ; ΚΑΘ. Τὸ ἐν τῷ Ἰορδάνῃ βάπτισμα τοῦ Χριστοῦ, ἀτελὲς ἦν· ὑπὸ γὰρ τοῦ Προδρόμου ἐβαπτίσθη· λέγει γοῦν ὁ Θεολόγος Γρηγόριος ἐν τῷ λόγῳ των Πάλιν Ἰησοῦς ὁ ἐμός·. 'Εβάπτισε καὶ Ἰωάννη, οὐκέτι μὲν Ἰουδαϊκῶς· οὐ γὰρ ἐν ὕδατι μόνῳ, ἀλλά καὶ εἰς μετάνοιαν· οὔπω δὲ ὅλον πνευματικόν, εὐ γὰρ προστίθησι τὸ ἐν τῷ πνεύματι. ο ΘΕΩΡ. Θαυμάζω πῶς τοῦτο λέγεις· οὐ κατῆλθε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν εἴδει περιστερᾶς; Οὐκ ἐφώ νησεν ἄνωθεν ὁ Πατήρ; Οὐκ ἦν ὁ βαπτιζόμενος δ Υιάς; Όπου ὁ Πατήρ, καὶ ὁ Υἱός, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, τῆς ἁγίας Τριάδος ἡ ἀκραιφνεστάτη φανέρωσις, οὐκ ἦν τὸ βάπτισμα τέλειον; Πότε οὖν λέγεις τελειωθῆναι τὸ βάπτισμα τοῦ Χριστοῦ; ΚΑΘ. Ἐν τῷ πάθει, ὅτι ἐξῆλθεν αἷμα καὶ ὕδωρ· τότε γὰρ τῆς παραβάσεως τὸν ᾿Αδὰμ ἀπέλουσε· δεδ καὶ ἐν τόπῳ κρανίου τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον κατεδέξατο, ἵνα τοῦ θείου αίματος παραῤῥεύσαντος τὸν ᾿Αδάμ ἀποπλύνῃ τοῦ παραπτώματος· λέγει γὰρ ὁ μέγας Βασίλειος ἐν τῇ εἰς τὸν Ησαΐαν ἑρμη νείᾳ· «Λόγος ἐστὶ τοιόσδε κατὰ τὴν ἄγραφον μνή μην ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ διασωζόμενος, ὡς ἄρα πρώτη Ἰουδαία ἄνθρωπον εἶχε οικητήριον τὸν Ἀδὰμ μετά τὸ ἐκβληθῆναι τοῦ παραδείσου, ἐν ταύτῃ καθιδρυ θέντα εἰς παραμυθίαν ὧν ἐστερήθη πρώτη οὖν καὶ νεκρὸν ἐδέξατο ἄνθρωπον ἐκεῖ τὸν ᾿Αδάμ τὴν καταδίκην πληρώσαντα. ΘΕΩΡ. Τὸ λέγειν ὅτι τὸ βάπτισμα τοῦ Κυρίου τὸ ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ἀτελὲς ἦν, σφόδρα μοι δοκεῖ τολμη ρόν, καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἀλλότριον φησὶ γὰρ ὁ θεῖος Χρυσόστομος ἐν τῇ δευτέρᾳ ὁμιλίᾳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον πρώτου· 4 Καὶ γὰρ τὸ λουτρόν τοιοῦτον, εἶχε γάρ τι τοῦ παλαιοῦ, εἶχε τι καὶ τοῦ νέου· τὸ μὲν γὰρ ὑπὸ τοῦ προφήτου βαπτισθῆναι, τὸ παλαιών ἐδείκνυε· τὸ δὲ Πνεῦμα κατελθεῖν, τὸ νέον ὑπέγρα ψε. Καὶ καθάπερ τις ἐν, μεταιχμίῳ στις δύο τινών ἀλλήλων διεστηκότων, ἀμφοτέρας ἁπλώσας τὰς χεῖ ρας, ἑκατέρωθεν λαβών, συνάψειεν, οὕτω καὶ αὐτὸς ἐποίησε, τὴν Παλαιὰν τῇ Καινῇ συνάπτων, την θείαν φύσιν τῇ ἀνθρωπίνῃ, τὴν αὐτοῦ τοῖς ἡμετέροις. Ἀλλὰ καὶ οὓς ὁ Θεολόγος Γρηγόριος δύο λόγους συνέθετο περὶ τοῦ βαπτίσματος, ἐν τῷ καιρῷ τῶν Φώτων ἡ Ἐκκλησία παρέλαβεν, οὐκ ἐν τῷ καιρῷ Nempe die solemui calcchumcnorum baptismatis, quam illuminationcm Graci vocant.

DISPUTATIO II. τοῦ Πάθους ἀναγινώσκεσθαι· Πάλιν Ιησούς, καὶ. Etenim sancta Luminum dies, qua:n holie Deo πάλιν μυστήριον. ο Καὶ μετ' ὀλίγα: «Η γὰρ αγία ἡμέρα τῶν Φώτων εἰς ἣν ἀφίγμεθα καὶ ἦν ἑορτάζειν ἠξιώθημεν σήμερον, ἀρχὴν μὲν τὸ τοῦ ἐμοῦ Χριστοῦ βάπτισμα λαμβάνει. Καὶ πάλιν και τὰς ἀναγεννήσεως, γεννηθῶμεν ἄνωθεν.» "Αρα ή ἐπαγέννησις αὕτη ἀτελῆς κατὰ σέ, Καὶ πρὸς τῷ τέλα τοῦ λόγου τοῦτό φησι· «Βαπτίζει καὶ Ἰη πῶς, ἀλλ' ἐν πνεύματι τοῦτο ἡ τελειότης. Καὶ πῶς οὐ θεός:» Πῶς οὖν λέγεις ὅτι οὐκ ἦν τέλειον τὸ τοῦ Χριστοῦ βάπτισμα; favente solemnem agimus, a Christi mei baptismo originem duxit. Rursusque:» Tempus regenerationis, gignamur cuelitus.» flaccine tibi regeneratie imperfecta videtur? Denique sub orationis Onem hac sit: • Baptizat Jesus, sed in spiritu. Hæc demum perfectio est. Quidni Deus?. Quamodo igitur baptismum Christi imperfectum fuisse contendis? ΚΑΘ. Οὐ λέγει, Βαπτίζεται Ἰησοῦς, ἀλλὰ, Βαπτί ζει· καὶ τοῦτο δῆλον ὅτι οὐ τὸ ἐν Ἰορδάνῃ βάπτι σμα λέγει, δ ἐκεῖνος ἐβαπτίσατο, ἀλλ᾽ ὁ αὐτὸς ὁ Χριστὸς ἐβάπτιζεν, ὥς φησιν ὁ εὐαγγελιστής, Μετ ταῦτα ἦλθεν ὁ Ἰησοῦς καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ εἰς τὴν Ἰουδαίων γῆν, καὶ ἐκεῖ διέτριβε μετ' αὐτῶν καὶ πάπτιζεν. ΘΕΩΡ. Ανάγνωθι μικρόν τι πρός, καὶ εὑρήσεις λίγων προελθών, ὅτι ὁ Ἰησοῦς οὐκ ἐβάπτιζεν· γράφει γὰρ ὅτι ἤκουσαν οι Φαρισαίοι ὅτι ὁ Ἰησοῦς πλείονας μαθητές ποιεῖ καὶ βαπτίζει ὁ Ἰωάννης καί τοι γε Ἰησοῦς αὐτὸς οὐκ ἐβάπτιζεν, ἀλλ' οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ΚΑΘ. Καὶ τί ἐκ τούτου, ἐὰν διὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ἐβάπτιζεν ὡς νῦν δι' ἡμῶν; ΘΕΩΡ. Καὶ πῶς ἐβάπτιζον μήπω βαπτισθέντες; Μετὰ γὰρ τὴν ἀνάστασιν τὰ θεῖα Λόγια λέγουσι βαεπισθῆναι τοὺς ἀποστόλους· φησὶ γὰρ ὁ Λουκᾶς ἐν ταῖς Πράξεσι· Παρήγγειλεν αὐτοῖς ἀπὸ ἹεροσοΣύμων μή χωρίζεσθαι, ἀλλὰ περιμένειν τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Πατρὸς ἢν ἠκούσατέ μου· ὅτι μὲν ὁ Ἰωάννης ἐβάπτισεν ὕδατι, ὑμεῖς δὲ βακτισθήσεσθε ἐν Πνεύματι ἁγίῳ οὐ μετὰ πολλὰς τὰς ἡμέρας ταύτας. ΚΑΘ. Εδει οὖν εἰπεῖν τὸν Θεολόγον Γρηγόριον, Εβαπτίσθη καὶ Ἰησοῦς, οὐκ ἐβάπτισεν. ΘΕΩΡ. Εβάπτισεν ώφειλεν εἰπεῖν, τουτέστι τὸν Ἀδὰμ καὶ ἡμᾶς· αὐτὸς γὰρ οὐκ ἐδεῖτο καθαρσίων. ΚΑΘ. Ὑμεῖς δὲ πόθεν τοῦτο παρελάβετε, τὸ καὶ ὕδωρ τιθέναι; ΘΕΩΡ. Πρῶτον εἴπομεν δι᾿ ἣν αἰτίαν ὁ Χρυσόστο μας είρηκεν, ἄλλην αἵρεσιν πονηράν πρόῤῥιζον αναστῶν. "Ησάν τινες οἱ τὸν οἶνον ἔλεγον εἶναι τοῦ διαβόλου ἔργον καὶ δημιούργημα· διὸ καὶ παραίτιον τοῦτον πολλῶν ἀτοπημάτων εἶναι· καὶ τὸν Χριστὸν λεγον οἶνον μὴ πιεῖν, τὸν ὑπὸ τοῦ Σατανᾶ γεωργούμενον, ἀλλ᾽ ἂν ἐκεῖνος νέον ἐδημιούργησεν ἐκ τοῦ βατος. Οὗτοι ἐν τοῖς θείοις μυστηρίοις ύδατι μόνῳ ἐπέχρηντο· διὸ καὶ ὑδροπαραστάται ὑπὸ τῶν ἁγίων Πατέρων ὠνομάσθησαν. Ταύτην τὴν πονηρὰν αἵρεσιν ανατρέψει βουλόμενος ὁ θεῖος Χρυσόστομος, φησὶν ἁ ἀνωτέρω είπομεν. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο ἦν, τίς χρεία τοῦ εἰπεῖν· Καὶ ἡνίκα ἀναστὰς χωρίς μυστηρίων καὶ ψι λὴν τράπεζαν παρετίθετο, οἴνῳ ἐχρῆτο; Παρεισάγει γῶν τὸν Κύριον μὴ βδελυξάμενον τὸν οἶνον. Νῦν οὖν δείξαμεν πόθεν ἡ Ἐκκλησία παρέλαβε μετὰ οἴνου καὶ ts Juan. 111, 22, 13 Act. 1, 4, 5, GEN. Non sit Gregorius, baptizatur Christus, sed baptizat. Atque hine constat, non de baptismo verba fieri, quo ipse fuit baptizatns, sed de illo quo Christus alios baptizabat, ut ait Evangelista: Post hæc venit Jesus cum discipulis suis in Judææ TOgionem, ibique cum ipsis diversame baptizat 19. THEOR. Taˆ vero, lege paulo inferius, moxque comperies Jesum baud baptizasse. Scribitur enim audisse Phorisæos quod Christus multos discipulos sibi conciliaret, et quod Joannes baptizaret. Cricroquin ipse Jesus haud baptizabat, sed discipuli ejus. GEN. Quid vero, si per discipulos suos bapti zabat, ut nunc per nos? THEOR. At quomodo ii baptizarent, nondum ipsi baptizati? Etenim post Christi resurrecionem aiunt divinæ Litteræ baptizatos fuisse apostolos. Ail enin in Actibus Lucas: Præcepit eis abs fieresolymis ne disrederent, sed exspectarent Patris promissionem quam ex me audistis: etenim Joannes quidem aqua baplicavit, vos autem Spiritu sancto haud mallis obhinc diebus baptizabiminis. GEN. Oportuit igitur a theologo Gregorio dici: Baptizatus est Jesus, non baptizavit. THEOR. Line baptizavit dici oportuit, id est Adamum et nos. Ipse enim purgatione non indigebat. GEN. Age dic mihi: Undenam vos consuetulinem admiscendi aquam didicistis? THEOR. In primis causam diram qua,nobrem Chrysostomus sit, pravam aliam haeresim funditus delens. Nonnulli erant, qui vinum opus creaturamque diaboli esse afirmabant; ideoque et multis absurditatibus a vino ansam præbeṛi. Christum autem aiebant vinum non bibisse, quod est opus Satanæ, sed novum quod ipse ex aqua creaverat. Hi homines divinis mysteriis aquam tantummodo exhibebant: quare aquarii a sanctis Patribus appellati fuerunt. Hanc pravam hæresim divus Chrysostomus ut everteret, verba dixit quæ superius seripsimus. Nisl enim id ei propositum fuisset, quid opus erat dicere: Et surgens post peracta mysteria, communi mensa apposita, vinum bibit? Nobis igitur Christum sistit Chrysostomus a vino non abhorrentem. Nunc jum demonstremus, undo

THEORIANI Ecclesia morem acceperit vino et aqua divinum ὕδατος τὴν θείαν μυσταγωγίαν τελεῖν. Ὁ ἀδελφέντος mysterium peragendi. Frater Domini Jacobus in composita a se liturgia sic ait: ‹ Similiter post- `quam cœnavit, accipiens calicem, vinumque cum aqua miscens, elevatis in cœlum oculis, tibique Deo et Patri ostendens, gratias agens, benedicens, sanctificans, Spiritu sancto implens, tradidit sanctis beatisque suis discipulis et apostolis dicens: Bibile ex hoc omnes, hic est sanguis meus, Novi Teslamenti. Et reliqua. GEN. Undenam constat, liturgiam hanc fratrem Domini Jacobuna habere auctoremn? Certe in apostolicorum canonum calce catalogus scribitur librorum, quorum usus in Ecclesia est, neque tamen hujus liturgiæ fit ibi mentio, sed unius tantumnolo sancti Jacobi epistola. THEOR. Hanc liturgiam œcumenica synodus, quæ sexta dicitur, ratam habuit. GEN. Ego vero hanc synodum ad hunc usque liem non admisi. Aveo tamen intelligere quidnam hac super re synodus narret. THEOR. Constantinopolitana in Trullo regii pa lalii congregata synodus sub Justiniano piissimo imperatore, que sexta dicitur propterea quod sextæ synodi complementum est, canones de Ecclesiæ disciplira edidit. Hæc igitur catholica sancta synodus in 32 canone ait:. Ad notitiam nostram perlatum est, in Armenia vinum tantummodo in sacra mensa exbiberi, aqua non admista, ab iis qui fucruentum sacrifcium peragunt, praetextui abentibus Joannem Chrysostomum, qui in interpretatione Evangelii secundum Matthæum ail: Cur aquam consurgens non bibit sed vinum? at aliam scilicet pravam hæresim funditus everteret. Nam quia sunt nonnulli qui aqua mysteria peraguııl, demonstravit Jesus, se et cum mysteria traderet, et cum absque mysteriis communem mensam iniret, vino uti, ex vitis, inquit, genimine; vitis autem vinum non aquam gignit. Atque hoc dicto pulant Armenii damınari sancto doctore aquæ admistionem in sacro altari. Ne diutius itaque vcræ rei inscitia laborent, sancti Patris senteutiam orthodoxo sensu explicamus. Cum-enim prava aquariorum hæresis jamdiu exstaret, qui pro vino aquam tantummodo in suis sacrificiis adhibebant, vir divus ob refutandam hujusce hæreseos doctrinam, démonstrandunique cos imo ab apostolica traditione aberrare, prædicta verba protulit. Etenim suam quoque ecclesiam, in qua ipse pastoralem gradum tenebat, aquam vino admiscere docuit, cum incruentum Beri sacrificium opus foret: causa a‹- dita, quod e latere Liberatoris Servatorisque nostri Christi Dei sanguinis aquæque mistura manaverit. Quin adeo per universam Ecclesiam, in qua spiritalia Patrum luminaria effulserunt, divinus hic ordo constanter servatur: nam et Jacobus frater Domini, et magnus Basilius, qui mysticas liturgias scripto consignaverunt, sic omnino sacrum calicem in divino mysterio aqua et vino miscere docuerunt, Ἰάκωβος ἐν τῇ ὑπ' αὐτοῦ συντεθείσῃ θεία λειτουργία οὕτω φησίν· ε Ωσαύτως μετὰ τὸ δειπνῆσαι λαβὼν ποτήριον καὶ κεράτας ἐξ οίνου καὶ ὕδατος, ἀναβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ἀναδείξας σοὶ τῷ θεῷ καὶ Πατρὶ εὐχαριστήσας, εὐλογήσας, ἁγιάτας, πλήτας Πνεύματος ἁγίου, μετέδωκε τοῖς ἁγίοις καὶ μακαρίοις αὐτοῦ μαθηταῖς καὶ ἀποστόλοις εἰπών· Πίετε ἐξ αὐ τοῦ πάντες· τοῦτό μου ἐστὶ τὸ αἷμα τὸ τῆς και νῆς Διαθήκης· καὶ τὰ ἐξῆς.» ΚΑΘ. Πόθεν δῆλον ὅτι τοῦ ἀδελφοθέου Ιακώβου στὶν ἡ λειτουργία αὕτη; Καὶ μὴν ἐν τῷ τέλει τῶν κανόνων τῶν ἁγίων ἀποστόλων ἀπαριθμησίς ἐστι τῶν βιβλίων τῆς Ἐκκλησίας, καὶ μνεία τῆς λειτουρ γίας ταύτης οὐκ ἔστιν ἐκεῖ, ἀλλὰ μόνον μιᾶς ἐπι στολῆς τοῦ ἁγίου Ἰακώβου. ΘΕΩΡ. Ἐδέχθη παρὰ τῆς συνόδου τῆς οἰκουμενι κῆς τῆς λεγομένης έκτης. ΚΑΘ. Ἐγὼ ταύτην μέχρι τῆς σήμερον οὐ παρεδε ξάμην· βούλομαι ὅμως ἀκοῦσαι τί περὶ τούτου διαγορεύει. ΘΕΩΡ. Η ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐν τῷ Τρούλη τοῦ βασιλικοῦ παλατίου συστᾶσα σύνοδος ἐπὶ Ἰου στινιανοῦ τοῦ εὐσεβεστάτου βασιλέως, ἥτις ἔκτη λέγεται καὶ αὐτὴ διὰ τὸ ἀναπληρῶσαι τὸ τῆς ἐκτης ὑστέρημα, κανόνας ἐξέθετο εἰς κατάστασιν ἐκκλη σιαστικήν. Αύτη οὖν ἡ καθολικὴ καὶ ἁγία σύνοδος ἐν κανόνι τριακοστῷ δευτέρω φησίν·. Ἐπειδὴ εἰς γνῶ σιν ἡμετέραν ἦλθεν ὅτι ἐν τῇ ᾿Αρμενίων χώρᾳ οἶνον μόνον ἐν τῇ ἱερᾷ τραπέζῃ προσάγουσιν, ὕδωρ αὐτῷ μὴ μιγνύντες οἱ τὴν ἀναίμακτον θυσίαν τελοῦντε;, προστιθέμενοι τὸν Χρυσόστομον Ἰωάννην φάσκοντα διὰ τῆς εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέλιον ἑρμηνείας ταῦτα· Τίνος ἔνεκεν οὐχ ὕδωρ έπιεν ἀναστὰς, ἀλλ' οἶνον; ἄλλην αίρεσιν πονηράν προβῥιζον ἀναστών. Επειδή γάρ εἰσί τινες ἐν τοῖς μυστηρίοις ὕδατι και χρημένοι, δεικνὺς ὅτι καὶ ἡνίκα τα μυστήρια παρο έδωκε, καὶ ἡνίκα ἀναστὰς χωρίς μυστηρίων καὶ ψιλὴν τράπεζαν παρετίθετο, οἴνῳ ἐχρῆτο ἐκ τοῦ γεννήμα τος, φησί, τῆς ἀμπέλου, ἄμπελος δὲ οἶνον, οὐχ ὕδωρ, γεννᾷ.» Εκ τούτου τε τὸν διδάσκαλον οίονται ἀνατρέπειν τὴν τοῦ ὕδατος ἐν τῷ ἱερῷ θυσιαστηρίῳ προσαγωγήν. ὡς ἂν οὖν μὴ καὶ ἀπὸ τοῦ νῦν κατὰ ἔχοιντο τῇ ἀγνοίᾳ, τὴν τοῦ Πατρὸς διάνοιαν ὀρθοδό έως ἀποκαλύπτομεν. Τῆς γὰρ πονηρᾶς τῶν Υδροπαραστατῶν αἱρέσεως παλαιά; ὑπαρχούσης, εἰ ἀντὶ οἴνου τῷ ὕδατι μόνῳ ἐν τῇ αὐτῶν θυσίᾳ κέχρηνται, ἀνασκευάζων οὗτος ὁ θεῖος ἀνὴρ τῆς τοιαύτης αἱρέ σεως τὴν παράνομον διδαχὴν, καὶ δεικνὺς ὡς ἐξεναντίας τῆς ἀποστολικῆς οίονται παραδόσεων, τὴν εἰρημένον κατεσκεύασε λίγον· ἐπεὶ καὶ τῇ κατ' αὐτὸν ἐκκλησία, ἔνθα τὴν ποιμαντικὴν ἐνεχειρίσθη ἡγεμο νίαν, ὕδωρ οίνῳ μιγνύναι παρέδωκεν, ἡνίκα την αναίμακτον Ουσίαν ἐπιτελεῖσθαι δεήσεις, τὴν ἐκ τῆς τιμίας πλευρᾶς τοῦ Λυτρωτοῦ ἡμῶν καὶ Σωτή ρος Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ, ἐξ αἵματος καὶ ὕδατος κράσιν παραδεικνύς. Καὶ κατὰ πᾶσαν δὲ Ἐκκλησίαν, ἔνθε οἱ πνευματικοί φωστῆρες ἐξέλαμψαν, ή θεόσδοτος αὕτη τάξις κρατεί· καὶ γὰρ καὶ Ἰάκωβος ὁ ἀδελφ

DISPUTATIO II. θεος, καὶ ὁ μέγας Βασίλειος, ἐγγράφως την μυστι· Tumn sancti Patres Carthagine congregati sic diserte locuti sunt, nempe ut in sacrificio nihil præter corpus et sanguinem Domini offerretur, ut ipsemet Dominus tradidit, id est panis et vinum aqua admista. Si quis ergo episcopus aut presby'er, contra traditum ab apostolis ordinem egerit, id est si omissa aquæ cum vino mistione immaculatam hostiam obtulerit, deponatur; utpote qui imperfectum mysterium peragit, et novis rebus contra veterem traditionem studet. En hæc quoque magna et ecumenica synodus liturgiam Jacobi agnoscit, qnam tu ignoras. Admitte igitur lot tantorumque sanctorum Patrum testimonium; neque jam diutius de hoc capitulo verba faciamus. τὴν ἱερουργίαν παραδεδωκότες, οὕτω τελειοῦν ἐν τῇ θεία λειτουργία τὸ ἱερὸν ποτήριον ἐξ ὕδατος καὶ ο!. νου ἐκδεδώκασι. Καὶ οἱ ἐν Καρθαγένῃ συνελθόντες ἅγιοι Πατέρες οὕτω ῥητῶς ἐπεμνήσθησαν, ἵνα ἐν τοῖς ἁγίοις μηδὲν πλέον τοῦ σώματος καὶ αἷματος τοῦ Κυρίου προσενεχθείη, ὡς καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος παρέδωκε, τουτέστιν ἄρτου καὶ οἴνου ύδατι μεμιγμένου. Εἴ τις οὖν ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος μὴ κατὰ τὴν παραδοθεῖσαν ὑπὸ τῶν ἀποστόλων τάξιν ποιεῖ, καὶ ὕδωρ οίνῳ μὴ μιγνύς, οὕτω τὴν ἄχραντον προσο άγει θυσίαν, καθαιρείσθω ὡς ἀτελῶς τὸ μυστήριον καταγγέλλων, καὶ καινίζων τὰ παραδιδόμενα. Ἰδοὺ καὶ αὕτη ἡ μεγάλη καὶ οἰκουμενική σύνοδος για νώσκει τὴν λειτουργίαν τοῦ Ἰακώβου, ἣν σὺ ἀγνοεῖς· τέρων τὴν μαρτυρίαν· καὶ πλέον περὶ τῶν τοιούτων κεφαλαίων μὴ εἴπωμεν. ΚΑΘ. Εγώ πάντας τούτους ὡς ἕνα ἄνθρωπον ἔχω γράψαντα τὸ ἑαυτῷ παριστάμενον. ΘΕΩΡ. Τοὺς τοποτηρητὰς τοῦ μακαρίου πάπα τῆς παλαιᾶς Ρώμης, καὶ τὸν Κωνσταντινουπόλεως, καὶ ᾿Αλεξανδρείας, τὸν ᾿Αντιοχείας, καὶ τὸν Ιεροσολύμων, καὶ τοσούτους ἁγίους Πατέρας, καὶ τὸν βασικές Ἰουστινιανόν, πάντας τούτους ὡς ἕνα ἄνθρωπον ἔχεις; σὲ δὲ, ἕνα ὄντα, οἰκουμενικῆς συνόδου κρείττονά τε καὶ ἀσφαλέστερον; ΚΑΘ. Εἶπόν σοι, οὐδένα τούτων δέχομαι. ΘΕΩΡ. Ἐγὼ δύναμιν ἄλλην οὐκ ἔχω ἀλλ᾽ ἢ τὰς διδασκαλίας τῶν ἁγίων Πατέρων καὶ τὰ συγγράμματα· θαύματα γὰρ ἐργάσασθαι ἁμαρτωλὸς ὢν οὐκ Ισχύω, ἵνα θαύμασι καὶ σημείοις πείθω τοὺς ἀντιπίπτοντας· ἂν οὖν τοῖς λόγοις οὐ πείθῃ τῶν θεοφότων ἀνδρῶν, μάτην πρὸς ὑμᾶς κεκοπίακα. ΚΑΘ. Βάσωμεν τὸ περὶ τοῦ ὕδατος ζήτημα· οὐ γὰρ πρὸς τὴν πίστιν ἀντίκειται. ΘΕΩΡ. Σφόδρα ἐστὶν ἀναγκαῖον· ἄνευ γὰρ αὐτοῦ τελεία ἱερουργία οὐ γίνεται. ΚΑΘ. Ἐὰν οὖν ἔχῃς ἄλλας χρήσεις, εἰς μέσον εἰσκομιζέσθωσαν. ΘΕΩΡ. Τί μοι τὸ κέρδος ἐκ τοῦ πολλὰς παρεισἄγειν χρήσεις, ἐπεὶ ταύτας οὐ παραδέχῃ; Όμως ίδωμεν, εἰ δοκεῖ, τί περὶ τούτου ὁ Νύσσης Γρηγόριος φυσιολογῶν δογματίζει περικαλλέστατα. Ἐν γοῦν τῷ κατηχητικῷ λόγῳ οὗ ἡ ἀρχή, «Ο τῆς κατηχήσεως λόγος ἀναγκαῖος μέν ἐστι τοῖς προεστηκόσι τοῦ μυ στημίου τῆς εὐσεβείας, ο φησίν "Ωσπερ γὰρ οἱ δηλητήριον δι' ἐπιβουλής λαβόντες ἄλλῳ φαρμάκῳ τὴν φθοροποιόν δύναμιν ἔσβεσαν (χρὴ δὲ καθ' ὁμοιότητα τοῦ ἐλεθρίου καὶ τὸ ἀλεξιτήριον ἐντὸς τῶν ἀνθρωπί των γενέσθαι σπλάγχνων, ὡς ἂν δι' ἐκείνων ἐφ' ἅπαν καταμερισθείη. τὸ σῶμα ἡ τοῦ βοηθοῦντος δυναμις)· οὕτω του διαλύοντος τὴν φύσιν ἡμῶν ἀποΚαταχρηστικώς generalis dicitur lac synodus Carthaginiensis. lutellige inperfectumn sacrificium ad ritum quod attinet, non ad rei essentiam: Sequentem Nysseni tractatum ex vaticano Theoriani codice profero; nam Paris.acus textuis a Morellio "editus flagitiosissimis mendis scatet; δέδεξο οὖν τῶν τοσούτων καὶ τηλικούτων ἁγίων Πατ GEN. Ego hos omnes, instar unius hominis ba“ beo, qui suam privatam sententiam scripto protulerit. TIIEOR. Ergone legatos beati Papæ veteris Romæ, patriarchas Constantinopolitanum, Alexandrinum, Antiochenum, Hierosolymitanum, tot sanctos Pa tres, Justinianum imperatorem, omnes, inquam, hos instar unius hominis habes? temet vero, qui wnus es, ecumenica synodo potiorem minusque errori obnoxium esse arbitraris? GEN. Jam tibi dixi, horum nenini obsequor. THEOR.´ Ego vero, aliis viribus non sum instr(i= etus, quam sanctorum Patrum doctrinis atque libris: miracula enim patrare, cum sim peccator, nequeo; ut prodigiis scilicet atque signis adversarios expugnem. Nisi tu ergo sanctorum Patrum sermonibus acquiescis, ego frustra apud vos laboravi. GEN. Omittamus hanc de aqua quæstionem, neque enim des hic violatur. THEOR. Imo res capitalis est, sine qua perfecta liturgia non evadit. GEN. After igitur, si quas habes præterea, in medium auctoritates. THEOR. Quid mihi jam prodest multas auctoritates coacervare, siquidem has nou recipis? Nihilominus videamus, si placet, quid hac super Nyssenus Gregorius elegantissime, sumpto a naturali. bus rebus exemplo, doceat. Is igitur in oratione catechetica, cujus initium: Catechetica oratio necessaria est illis qui religioso mysterio prasunt,, sic ait: • Sicuti enim qui venenum dolo alicujus sumpserunt, alio medicamento mortiferam vim exstinguunt (porro oportet sicut exitiale, ita etiam salutare medicamentum admitti intra viscera hotniuis, ut ex ipsis distribuatur in universum cur pus salutaris vis); ita cum id gustaverimus quod ne quid dicam de invenustate quoque Latinæ interpretationis, quam æque funditus debui reformare. Cæteroquin ego textus editi errores vix semel aut iterum, speciminis causa, in scholiis meis appellabo. Desiderari vero aliquot apud nos commata nemo miretur; etenim ca Theorianus ut proposito inutilia detraxit.

THEORIANI nostram dissolvit naturam, vicissim accidit ut opus γευσάμενοι, πάλιν ἀναγκαίως καὶ τοῦ συνάγοντος τὸ habeamus eo quodl. colligit ac conciliat id quod erat dissolutum: ut cum intra nos fuerit hoc salutare medicamentumn, veneni damnum quod corpori fuerat inditum, per contrariam repellat affectionem. Quid ergo hoc est? Nihil aliud quam illud corpus, quod et morte evasit potentius, et nostrae vitæ fuit initium. Sicut enim modicum fermentum, ut ait Apostolus, universam massam sibi similem facit; ita illud corpus a Deo immortalitate donatum, cum fuerit intra nostrum, totum ad se transmutat et transfert. Veluti enim si res exitialis cum sana admisceatur, universa nistio corrumpitur; ita corpus immortale cum fuerit intra eum qui sum psit, universum quoque transmutat in suam naturam. Sed fieri non potest ut sit aliquid intra corpus, nisi per esum aut potum visceribus admiscea tur; ergo prorsus oportet, per idoneam nature rationem, vim vividcam intra corpus recipere. Jimvero quum illud tantummodo deiferum corpus hanc gratiam acceperit; cumque exploratum sit, aliter fieri non possa ul nostrum corpus immortalitatem consequatur, nisi propter consortium cum immortali incorruptum evadat, operae pretium est dispi care quomodo feri possit, ut illud anicum tot fdelium millibus in toto orbe distributum fugiter corpus, totum sigillatim in unoquoque exsistat, idem. ‘que apud se integrum maneat. ● Ut ergo fides, id quod nobis usuvenit spectans, de re proposita baud dubitet, oportet nostram orationem paulisper immorari in naturali corporis consideratione. Nostri videlicet natura corporis haud ipsa per se vitam habet in quadam propria sua subeantia, sed per siuentem extrinsecus sibi virtatem et se sustentat et cedentiam retinet, duin motu perpetuo et quod utile est ad se attrahit, et supervacaneum expellit. Porro illa virtus, nutripientum est et dicitur. Age vero non idem omnibus - qnæ alumtur corporibus nutrimentum est, sed suum cuique ceogruens ab eo qui naturam regit zumbaCum fuit Nau alla guidem animalia elossis vescuutur radicibus, alis Berbis: canem alunt earues: præcipuus hominis cibus panis est; tum ob reduendum conservandumque hamorem, polie; Η neque hæc aquæ tantummodo, sel vini quoque adhibito condimento, ut interno calori opem feramus. Qui ergo hæc considerat, is de nostri corporis incremento videlicet cogitat: namnque ista alimenta intra nos recepta, sauguis caroque funt;; dum alimonia propter vim sui commutandi, in: corporis figuram transit. llis a nobis ita enucleatis, ad propositum mens 43 1 Cor. v, διαλελυμένον ἐπεδεήθημεν, ὡς ἂν ἐν ἡμῖν γενόμενον τὸ τοιοῦτον ἀλεξητήριον τὴν προεντεθεῖσαν τῷ σώ μάτι τοῦ δηλητηρίου βλάβην διὰ τῆς οἰκείας άντιπαθείας ἀπώσηται. Τί οὖν ἐστι τοῦτο; Θὐδὲν ἕτερον ἢ ἐκεῖνο τὸ σῶμα, ὅ τοῦ τε θανάτου κρεῖττον ἐδείχθη, καὶ τῆς ζωῆς ἡμῶν προκατήρξατο. Καθάπερ γὰρ μικρὰ ζύμη, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ὅλον τὸ φύραμα πρὸς ἑαυτὴν ἐξομοιοί, οὕτω τὸ ἀθανατι σθεν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ σῶμα, ἐν τῷ ἡμετέρφ γι νόμενον, ὅλον πρὸς ἑαυτὸ μεταποιεί καὶ μετατίθησιν. ὺς γὰρ τῷ φθοροποιῷ πρὸς τὸ ὑγιαῖνον ἀναμι χθέντι, ἅπαν τὸ ἀνακραθὲν συνηχρείωται, οὕτω καὶ τὸ ἀθάνατον σώμα, ἐν τῷ ἀναλαβόντι αὐτὴ γενόμενον, πρὸς τὴν ἑαυτοῦ φύσιν τὸ πᾶν μετεποίησεν· ἀλλὰ μὴν οὐκ ἔστιν ἄλλως εντός τι γενέσθαι τοῦ σώματος, μὴ διὰ βρώσεως ἢ πόσεως τοῖς σπλάγχνοι; κατα μι γνύμενον· οὐκοῦν ἐπάναγκες κατὰ τὸν δυνατὸν τῇ φύσει τρόπον τὴν ζωοποιὸν δύναμιν τῷ σώματι δ: ξασθαι. Μόνου δὲ τοῦ Θεοδόχου σώματος ἐκείνον ταύ την δεξαμένου την χάριν, ἄλλως δὲ δειχθέντος μὴ εἶναι δυνατὸν ἐν ἀθανασία γενέσθαι τὸ ἡμέτερον σώρα, μὴ διὰ τῆς πρὸς τὸ ἀθάνατον κοινωνίας ἐν μετουσίᾳ τῆς ἀφθαρσίας γενόμενον, σκοπῆσαι προσ ήκει πῶς ἐγένετο δυνατὸν τὸ ἐν ἐκεῖνο σῶμα ταῖς τοσαύταις τῶν πιστῶν μυριάσι κατὰ πᾶσαν τὴν οι πουμένην εἰσαεὶ καταμεριζόμενον, ὅλον ἐν ἑκάστῳ διὰ τοῦ μέρους γίνεσθαι, καὶ αὐτὸ μένειν ἐφ' ἑαυτῷ ὅλον. • Οὐκοῦν ὡς ἂν, πρὸς τὸ ἀκόλουθον ἡμῖν ἡ πίστις βλέπουσα, μηδεμίαν ἀμφιβολίαν περὶ τοῦ προκει μένου νοήματος ἔχῃ, μικρόν τι προσήκει παρασχο λῆσαι τὸν λόγον εἰς τὴν φυσιολογίαν τοῦ σώματος. Τίς γὰρ οὐκ οἶδεν ὅτι ἡ τοῦ σώματος ἡμῶν φύσις αὐτὴ καθ᾿ ἑαυτὴν ἐν ἰδίᾳ τινὶ ὑποστάσει ζωὴν οὐκ ἔχει, ἀλλὰ διὰ τῆς ἐπεισρεούσης αὐτῇ δυνάμεως συνέχει τε ἑαυτὴν καὶ ἐν τῷ εἶναι μένει, ἀπαύστω κινήσει τὸ τέλειον πρὸς ἑαυτὴν ἐφελκομένη, καὶ τὸ περιττεύον ἀπωθουμένη; Ἡ δὲ δύναμις αὕτη τροφή καὶ ἔστι καὶ λέγεται. "Εστι δὲ οὐχ ἡ αὐτὴ πᾶσι τοῖς τρεφομένοις σώμασιν, ἀλλά τις ἑκάστῳ κατάλληλος παρὰ τοῦ τὴν φύσιν οἰκονομοῦντο; ἀποκεκλήρωται. Τὰ μὲν γὰρ τῶν ζώων ῥιζωρυχοῦντα τρέφεται ἑτέροις δὲ ἔστιν ἡ πύα τρόφιμος· κυνὸς δὲ ἡ τροφή σάρκες εἰσιν· ἄρτος δὲ κατὰ τὸ προηγούμενον ἀν θρώπῳ· καὶ εἰς τὴν τοῦ ὑγροῦ διαμονὴν καὶ συντή ρησιν ποτὸν γίνεται οὐκ αὐτὸ μόνον τὸ ὕδωρ, ἀλλ οίνῳ πολλάκις έφηδυνόμενον, πρὸς τὴν τοῦ θερμού τοῦ ἐν ἡμῖν συμμαχίαν. Οὐκοῦν ὁ πρὸς ταῦτα βλέ των δυνάμει πρὸς τὸν ὄγκον τοῦ ἡμετέρου σώματ τις βλέπει· ἐν ἐμοὶ γὰρ ἐκεῖνα γενόμενα, αἷμα καὶ σῶμα γίνεται καταλλήλως, διὰ τῆς ἄλλοιωτικής δυσ νάμεω; πρὸς τὸ τοῦ σώματος εἶδος τῆς τροφῆς μεθο ισταμένης. «Τούτων ἡμῖν τοῦτον διευκρινθέντων τὸν τρόπον, Rectissime coules. Pessime vero Nysseni cditio θανατισθεν. et ridicule interpretatio Deo micile affectumM,

DISPUTATIO) II. ένα νακτέον πάλιν προς εν προκείμενα τὴν διάνοιαν· mestra revocanda est. Quærebamus enim quaman έζη: εἶτο γάρ, πῶς τὰ ἐν ἐκεῖνο σῶμα τοῦ Χριστοῦ τότε η ζωοποιεῖ τὴν τῶν ἀνθρώπων φύσιν, ἐν ὅσοις ἡ πίστις ἐστὶ, πρὸς πάντας μεριζόμενον, καὶ αὐτὸ οἱ μειούμενον. Τάχα τοίνυν ἐγγὺς τοῦ εἰκότος λέ για γινόμεθα. Εἰ γὰρ παντὸς τοῦ σώματος ἡ ὑπό στασις ἐκ τῆς τροφῆς γίνεται, αὕτη δὲ βρῶσις καὶ τίσις ἐστίν· ἔστι δὲ ἐν μὲν τῇ βρώσει ἄρτος, ἐν δὲ εξ είσαι ύδωρ έφηδυσμένον τῷ οἰνῳ· ὁ δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγος τῇ ἀνθρωπίνη συνεκράθη φύσει, καὶ ἐν τῷ σώματι τοῦ ἡμετέρῳ γενόμενος, οὐκ ἄλλην τινὰ παρ καινοτόμησε τῇ φύσει τὴν σύστασιν, ἀλλὰ διὰ τῶν επίθων τε καὶ καταλλήλων δέδωκε τῷ καθ᾿ ἑαυτὸν σώματι τὴν διαμονὴν, βρώσει καὶ πόσει περικρατών τὴν ὑπόστασιν· ἡ δὲ βρῶσις ἄρτος ἦν· ὥσπερ ἐφ' ἡμῶν, καθώς ήδη είρηται, ὁ τὸν ἄρτον ἰδὼν τρόπον τὰ τὸ σῶμα τὸ ἀνθρώπινον βλέπει, ὅτι, ἐν τούτῳ ἐκεῖνος γινόμενος, τοῦτο γίνεται· οὕτω κἀκεῖ τὸ θεοτόχον σώμα, τὴν τροφὴν τοῦ ἄρτου παραδεξάμενον, λόγῳ τινὶ ταὐτὸν ἦν ἐκείνῳ τῆς τροφῆς, καθώς είρη ται, πρὸς τὴν τοῦ σώματος φύσιν μεθισταμένης. Το γὰρ πάντων ἴδιον καὶ ἐπ' ἐκείνης τῆς σαρκὸς ώμα. λογήθη, ὅτι ἄρτῳ κἀκεῖνο τὸ σῶμα δεκρατείτο Το σώμα τῇ ἐνοικήσει τοῦ Θεοῦ Λόγου πρὸς τὴν θεία τὴν ἀξίαν μετεποιήθη. Καλῶς οὖν καὶ νῦν τὸν τῷ λόγῳ τοῦ Θεοῦ ἁγιαζόμενον ἄρτον εἰς σῶμα τοῦ Θεοῦ Λόγου μεταποιεῖσθαι πιστεύομεν· καὶ γὰρ ἐκεῖνο τὸ σώμα άρτος τῇ δυνάμει ἦν· ἡγιάσθη δὲ τῇ ἐπισκη νώσει τοῦ Λόγου τοῦ σκηνώσαντος ἐν τῇ σαρκί. Οὐκ ῶν ὅθεν ὁ ἐν ἐκείνῳ τῷ σώματι μεταποιηθεὶς ἄρ τῆς, εἰς θείαν μετέστη δύναμιν, διὰ τοῦ αὐτοῦ καὶ τὴν τὸ ἴσον γίνεται. Ἐκεῖ τε γὰρ ἡ τοῦ Λόγου χάρις ἅγιον ἐποίησε σῶμα, ᾧ ἐκ τοῦ ἄρτου ἡ σύστασις ἦν, καὶ τρόπον τινὰ καὶ αὐτὸ ἄρτος ἦν· ἐνταῦθα τε ὡσαύτως ὁ ἄρτος, καθώς φησιν ὁ Ἀπόστολος, ἁγιά ζεται διὰ λόγου Θεοῦ καὶ ἐντεύξεως, οὐ διὰ βρώσεως τραβὼν εἰς τὸ σῶμα γενέσθαι τοῦ Λόγου, ἀλλ᾽ εὐθὺς τῆς τὸ σῶμα διὰ λόγου μεταποιούμενος, καθώς ἴρηται ὑπὸ τοῦ Λόγου, ὅτι τοῦτό ἐστι τὸ σῶμα του ratione quicum illud Christi corpus universam hominum naturam vivificet (modo in iis fides sit) cunctis videlicet stributum et ipsum minime diminutum. Nunc vero baud procul, ut reor, alsumes a probabili explicatione. Nam si enjusvis corporis subsistentia murimento, il est cibo potuque, coustat; si nutrimentum panis est, poins antem aqua vino exhilarata; si Dei Verbuma cum kumana matura conjuretum est, assum,ploque corpore nostro hɔud ali'am quamli! et conservande naturæ suæ excogitavit rationem, sed consuetis congruisque alimentis siemet sustentavit, cibo nie miru: potnque subsistentiam suam conservaus; cibus autem penis erat; profecto qui apud nos, uti jam dicturus est, pane n videt, is humanum quodammodo corpus videt; quia panis in hominen introductus,. corpus buma num fit. Sic ergo et deiferum corpus illud cum pa nis nutrimentum sunieres, pamis quodammodo erat, quia nutrimentum nt diximus in naturam corporis commutabatur. Nam quod est omnium hominum proprium, id in carne pariter Verbi usuveniebat, nempe, ut illud quoque corpus pane conservaretur: corpus autem divini {ulabitatione Verbi ad divinam iranslatum est dignitatem. Recte ergo nunis quoque Dei verbo sanctificatum panem in divini Verbi credimus corpus commutart. Etenim illud quoque corpus vi sus namrali panis erat, quanquam divini Verbi inhabitatione, quod in carue hospitatum est, sanctumn evasit. Igitur sicuti în illud olim corpus transmuLalas panis, ad divinam translit dignitatem; ejus. dem virtuto Varbi nunc idem L. Nam et Luc grátia Verbi sanctificavit corpus, quod ex panis natura constabat, imo et pauis quedainmodo erat; et nume similiter panis, ut ait Apostolus ", verbo Dei et invocatione sanctidentur: non quod saue panis propter eum in corpus Verbi commutetur, εed quia vi verbi statim corpus eficitur, sicuti Verbum ipsum dixit: Hoc est corpus meum. • Πάσης δὲ σαρκὸς καὶ διὰ τοῦ ὑγροῦ τρεφομένης ν γὰρ ἂν είχα τῆς πρὸς τοῦτο συζυγίας τὸ ἐν ἡμῖν τῶδες ἐν τῷ ζῇν διαμείνῃ), ὥσπερ διὰ τῆς στεῤῥᾶς · καὶ ἀντιτύπου τροφῆς τὸ στερρόν τοῦ σώματος ἐπιτηρίζομεν, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τῷ ὑγρῷ τὴν Dita etiam humori ex homogenea natura accessio „Aga vero, cum omnis caro humore quoque mutriatur (neque enim sine humoris societate pars nostra terrex vitam retinebit); sicuti per durum ac solidum alimentum soliditatem corporis fulcimus, προσθήκην ἐκ τῆς ὁμογενοῦς ποιούμεθα φύσεως· ὅπερ ἐν ἡμῖν γινόμενον διὰ τῆς ἀλλοιωτικῆς δυνάμας ἐξαιματοῦται, καὶ μάλιστά γε εἰ διὰ τοῦ οἴνου λάθος τὴν δύναμιν πρὸς τὴν εἰς τὸ θερμόν μετα ποίησιν. Ἐπεὶ οὖν καὶ τοῦτο μέρος ή θεοδόχος ἐκείνη σὰρξ πρὸς τὴν σύστασιν ἑαυτῆς παρεδέξατο, ὁ δὲ ξενερωθείς Θεὸς διὰ τοῦτο κατέμιξεν ἑαυτὸν τῇ ἐπι πήρα φύσει, ἵνα τῇ τῆς θεότητος κοινωνία συναπο θεωθῇ τὸ ἀνθρώπινον· τούτου χάριν πᾶσι τοῖς πε11 Τim. 17, lline cognoscimus, Nyssenum viu consti trisse in Christi verbis: Hoc est corpus menm; qua gravissimi Patris auctoritate nonnullorum error nom enṛamus › qui sane intra nos receptus per sui commutandi vim sanguis evadit; præsertim siquando a vino transeundi ad substantiam calidam acceperit. facultatem. Quoniam igitur hanc quoque nutrimenti partem deifera illa caro ob sui conservationen sumpsit; manifestatus aulem orbi Deus propterea se mortali naturæ admiscnit, ut communione divinitatis deißicaretur simul humanitas, idcirco omnibus qui gratize dispensationi credunt, inserit se per car refellitur Græcorum et Orientalium, qui per subsequentes preces transmutationem fieri antumant.

THEORIANI new suam, quæ vino, aqua et pane constat, creden- πιστευκόσι τῇ οἰκονομίᾳ τῆς χάριτος ἑαυτὸν ἐνυπεί tium corporibes semet administrans; nempe ut propler conjuncionem cum re immortali, particeps fiat incorruptionis homo. Atque hoc heneficium suppeditat, dum virtute benedictionis, apparentium rerum naturam in suam congiulal., Hujus audita interpretatione sermonis, ait Generalis: vere hic sermo sapientis ingenii furus est, et plane Nysseni videtur, qui solet maxime naturalium rerum exemplis uti. Verumtamen hunc Ar- ‚meniacum factum nondum nactus sum. THEOR. Olim mihi dixisti, habere vos Nysseni, Commentarios in Canticum canticorum: quare, si placet, audiamus quid in his dicat de aqua. Namque illa verba explicans: Ubi pascas, ubi cubes in meridie " ait: Indica mihi ubinam gregem pascas, ut salutari pabulo invento, æterno cibo abunde fruar, quem qui non edit, ad vitam pervenire nequit: et aul te currens fontem ebibam divinæ potionis; siquidem scalebras sitientibus elicies, fundens e latere aquam, ferro scilicet venam hanc aperiente; quam qui gustat, fit aquæ fons salientis in vitam æler00:1 111 GEN. Miror quomodo Dominus nusquam quæ mentionem fecerit: Qui manducat, inquit, meam carnem, et bibit meum sanguinem aquanı autem non commemorat. Item in convivio: Hic est meus sanguis aquam prorsus relicuit. Denique Apostolus: Qui indigne bibit, inquit, sanguinem Domini st, de aqua nihil adjecit. Cur, inquam, neque Dominus neque Apostolus de aqua locuti sunt? THEOR. Cum sanguinem dixit, rem dixit ex vino et aqua conversam: non enim ex vino tantummodo verum etiam ex aqua sanguis Domini conficitur, ut Nyssenus demonstravit Gregorius. Si ergo dixisset Dominus: Hoc est vinum meum, prorsus oportuisset et aquæ mentionem adjicere: nune cum vinum non appellaverit, necessario et aquam reticuit; sed sanguinem dixit, id quod ex utraque substantia conversum est. Quare frustra expetitur aquæ etiam nominatim mentio. Præter quam quod Scriptura sic loqui solet cum de Veleris Testamenti sacrifciis seruo fit. Quare sicuti tunc, ita ne postea quidem 17 Cant. 1, 6. 18 Joan. 1v, 14, 10 Joan. VI, 55. Dictio· καὶ ὕδατος, quain Theoriani codex habet, in Morelliana Nysseni editione desideratur. Ego vero consultis Vaticane bibliothece novem codicibus, in quibus lec Nysseni oratio scribitur, nempe Vat. 401, p. 330, 444, p. 200, h, 445, p. 83, 579, p. 82, 1248, p. 37, b, 1433, p. 35, b; item Urbin. 9, p. 70, b; 14. p. 103; Ouob. 119, p. 75; dictionem καὶ ὕδατος æque abesse comperi. Ergone de Theoriani fide dubitabimus? Minime, gentium, judicio meo. Etenim, præter quam quod jam diximus Theoriani hoc codice plurimis in locis Nyssenum verissime emendari; si forte banc dictionem de suo Theorianus addidisset, nihit magnopere egisset, quia jam Nyssenus in superioribus non ρει διὰ τῆς σαρκὸς, ἧς ἡ σύστασις ἐξ οίνου τε καὶ ὕδατος καὶ ἄρτον ἐστὶ, τοῖς σώμασι τῶν πεπιστευκότων καταχερνώμενος, ὡς ἂν τῇ πρὸς τὸ ἀθά νατον ἑνώσει καὶ ὁ ἄνθρωπος τῆς ἀφθαρσίας μέτο χος γένηται. Ταῦτα δὲ δίδωσι τῇ τῆς εὐλογίας δυνάμει πρὸς ἐκεῖνο μεταστοιχειώσεις τῶν φαινομένων τὴν φύσιν.» Τούτου τοῦ λόγου οὕτως ἑρμηνευθέντος εἶπεν ὁ Καθολικός· Οντως ὁ λόγος οὗτος σοφῆς φρενής ἐστι ἀποκύημα, καὶ ἔοικε τοῦ Νύσσης είναι φυσιολογεῖ γὰρ ἐκεῖνος τὰ μάλιστα πλὴν ᾿Αρμενιστέ τοῦτον οὔπω εὗρον. ΘΕΟΡ. Πέρυσι εἶπές μοι ὅτι ἔχετε τὴν ἑρμηνείαν τοῦ Νύσσης εἰς τὸ Ασμα τῶν ἀσμάτων, καὶ, εἰ κε λεύεις, ἀκούσωμεν τί καὶ ἐν ἐκείνῃ λέγει περὶ τοῦ ὕδατος. Εξηγούμενος οὖν τὸ, Ποῦ ποιμαίνεις που ἐγκοιτάζεις ἐν μεσημβρία, φησί. Δίδαξόν με ποῦ ποιμαίνεις, ἵνα εὑροῦσα τὴν σωτήριον νομὴν ἐμφορηθώ [cod. εμφορηθῇ τῆς αἰωνίου τροφῆς, ἦς ὁ μὴ ἐμφα γὼν οὐ δύναται εἰ; τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν· καὶ δραμούσα πρὸς σὲ τὴν πηγὴν σπάσω τοῦ θείου πόματος, εἰ [ed. 8 σύ] τοῖς διψῶσι πηγάζεις προχέων τὸ ὕδωρ ἐκ τῆς πλευρᾶς, τοῦ σιδήρου τὴν φλέβα ταύτην ἀνασ μώσαντος, οὗ ὁ γευσάμενος πηγή γίνεται ὕδατος άλλο μένου εἰς ζωὴν αἰώνιον. ΚΑΘ. Θαυμάζω πῶς οὐδαμοῦ ὁ Κύριος ὕδατος μνείαν ἐποίησεν: Ο τρώγων μου την σάρκα, λέγων, καὶ πίνων μου τὸ αἷμα, ὕδατος οὐκ ἐμνημόνευσε· καὶ ἐν τῷ δείπνῳ, Τοῦτό ἐστι τὸ αἷμα, καὶ ὕδατο; μνείαν οὐδαμοῦ πεποίηκε· καὶ ὁ Ἀπόστολος, Ο γὰρ ἀναξίως πίνων τὸ αἷμα τοῦ Κυρίου, φησί, μὴ προστιθεὶς καὶ τὸ ὕδωρ. Πῶς οὔτε ὁ Κύριος οὔτε ὁ ᾿Απόστολος τοῦτο εἶπεν. ΘΕΩΡ. Εἰπὼν αἷμα, τὸ ἐξ οἶνου καὶ ὕδατος γεγονὸς ἐδήλωσεν· οὐ γὰρ ἐκ μόνου οίνου τὸ τοῦ Κυρίου αἷμα συνέστη, ἀλλὰ ἐξ ὕδατος, ὡς ἔδειξεν ὁ Νύσσης Γρηγόριος. Εἰ μὲν οὖν ἔλεγε, τοῦτό ἐστιν ὁ οἶνός μου, ἔδει προσθεῖναι πάντως καὶ τὸ ὕδωρ· ἐπεὶ δὲ οὐκ εἶπεν οἶνον, ἐξ ἀνάγκης καὶ τὸ ὕδωρ ἀπεσιώπησε, ἀλλ' αἷμα εἶπε τὸ ἐξ ἀμφοτέρων τὴν σύστασιν ἔσχη κός. Περιττόν οὖν ἐστιν ἀπαιτεῖν καὶ ὕδωρ ὄν μαστὶ λέγειν· πλὴν ἔστι καὶ τοιοῦτον ἰδίωμα τῆς Γραφῆς ἐν ταῖς θυσίαις τῆς παλαιᾶς Διαθήκης· καὶ κατ' ἐκεῖνο ὕδατος οὐ γέγονε κἀνταῦθα μνεία· σκιὰ γὰρ ἦσαν ἐκεῖναι τῶν παρ' ἡμῖν. Γράφων οὖν ὁ μας 20 Matth. xxvı, 28. ª³ I Cor. x1, 27. semel dixit, nutrimentum hominis aqua, vino, et pane constare; quod evidenter Nyssenus refert ad Eucharistiam, quae pane, vino, et aqua conficitur. Est igitur genuina lectio καὶ ὕδατος. Codices item Vaticani septem habent veram lectionem ἦ; ή σύ στασις pro falsa οἷς ἡ σύστασις quam Moreliana editio cum duobus nostris recentis statis codicibus exhibet. Denique ad catecheticæ orationis clausulam quod attinet, quam Morellianus liber aliena lacinia auctam ostentat, septem quidem Vaticani codices illam prætermittit; unus receus separatam retinet; unus denique æque recens confusam, ut est apud Morellium, habet. cod. τοῦτο τοῦ λόγου οὕτως ἑρμηνεύοντας.

DISPUTATIO II. κέριος Παύλος τρίς Εβραίου; φησί Λαβὼν τὸ aquæ mentio facta est: etenim ill: sacrificia adumbratio nostrorum erant. Scribens itaque beaLus Paulus ad Hebræos ait: Sumpto sanguine hircorum ac vitulorum, cum aqua et vellere coccineo atque hyssopo, librum ipsum cunctumque populum aspersit dicens: Hic est sanguis fœderis quod Dominus vobis imposuit. Tubernaculum quoque et omnia saɛri ministerii instrumenta sanguine pariter aspersit. Imo cuncta propemodum sanguine expiuri solent ex legis norma, et sine sanguinis effusi ne non fι τις missio ". Audisti primo sanguinis et aquæ faciam misturam, nullam tamen in aspergendo aquæ men - tionem: Hic, inquit, sanguis faueris. Rursusque, vasa ministerii sanguine pariter aspersit, et omnia propemodum sanguine purgantur ex legis præscriμία, et sine sanguine non fit remissio. Quater, inquam, memorato sanguine, aquam silentio pressit. Nuni ergo negabimus, primo quoque aquam conmemoratum? Αtqui dixit: Cum aqua et lana corcinea. Ne igitur nimu tibi videatur, domine, quod in Evangeliis aquam non appellarit Servator. Quippe jam a Nysseni Gregorii catechelico edocti sumus, Christi corpus ex aqua et vino fuisse conversum. Cum ergo Christus sanguinem dixit,” rem utramque unde ille est effectus subindicavit. αἷμα τῶν τράγων καὶ τῶν μόσχων, μετὰ ὕδατος καὶ ἐρίου κοκκίνου καὶ ὑσσώπου, αυτό τε τὸ βιβλίον καὶ πάντα τὸν λα'ν ἐῤῥάντισε λέγωνριο Τοῦτο τὸ αἷμα τῆς διαθήκης ἧς Κύριος ἐνετείλατο πρὸς ὑμᾶς ὁ Θεός· καὶ τὴν σκηνὴν δὲ καὶ πάντα τὰ σκεύη τῆς λειτουργίας τῷ αἵματι ὁμοίως έχε φάντισε. Καὶ σχεδὸν ἐν αἵματι πάντα καθαρίζει ται κατὰ τὸν νόμον, καὶ χωρὶς αἱματεκχυσίας οὐ γίνεται ἄφεσις. Ηκουσας ὅτι πρῶτον τὴν σύγκρασιν ἐξ αἵματος καὶ ὕδατος γεγενῆσθαι· ἐν δὲ τῷ ξαντίζειν, ὕδατος μνείαν πεποίηκε. Τοῦτο, φησί, τὸ αἷμα τῆς διαθήκης. Καὶ πάλιν τὰ σκεύη τῆς λειτουργίας τῷ αἵματι ὁμοίως ἐῤῥάντισε, καὶ σχε δεν αἵματι πάντα καθαρίζεται κατὰ τὸν νόμον, καὶ χωρὶς αἱματεκχυσίας οὐ γίνεται ἄφεσις· καὶ τετρά κις αίματος μνημονεύσας, οὐκ ἐμνημόνευσεν ὕδατος. 'Αρα διὰ τοῦτο εἶπαμεν, οὐκ εἶπεν ὕδωρ ἐκεῖ; καὶ πώς φησι μετὰ ὕδατος καὶ ἐρίου κοκκινου. Μὴ οὖν ξεν ζου, δέσποτα, εἰ καὶ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις τὸ ὕδωρ ούκ ἐξεφώνησεν ὁ Σωτήρ. Εμάθομεν γὰρ ἀπὸ τῆς κατηχήσεως τοῦ Νύσσης Γρηγορίου, ὅτι ἐξ ὕδατος και οἴνου τὸ τοῦ Κυρίου σῶμα συνέστηκεν. Εἰπὼν οὖν αἷμα, τὸ ἐξ ἀμφοτέρων την γένεσιν ἐσχηκὸς ὑπεσήμανεν. Ο ΚΑΘ. Αρκετῶς περὶ τοῦ κεφαλαίου τούτου είπομεν· ὅταν δὲ σὺν Θεῷ ποιήσωμεν τὴν πάγκοινον, σύνοδον, προθήσομεν τὰ περὶ τοῦ τοιούτου κεφαλαίου παρὰ σοῦ λαληθέντα, καὶ εἴ τι ὁ πανάγαθος Θεὸς εὐδοκήσει. Νῦν οὖν, εἴ τι ἔχεις ἄλλο κεφάλαιον, εἰς μέσον τιθέσθω. Ὁ ΘΕΩΡ. Ήκουσα ὅτι προχθές κατὰ τὴν εἰκοστὴν Στην τοῦ Δεκεμβρίου ἑωρτάσατε τοῦ ἁγίου Στεφά νου τοῦ πρωτομάρτυρος ἑορτὴν, καὶ ἀνέγνωτε τοῦ Νύσσης λόγον εἰς αὐτὴν αὐτῷ ποιηθέντα, οὗ ἡ ἀρχή, • Ὡς καλὴ τῶν ἀγαθῶν ἡ ἀκολουθία!» Καὶ ἐθαύμασα τῶ, τοῦτο πεποιήκατε, ὅτι ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ ἀναμφιλέκτως δείκνυται ὅτι πρῶτον ἀφείλει; ἑορτάσαι τὰ Γενέθλια τοῦ Κυρίου, καὶ οὕτω τὴν ἑορτὴν τοῦ ἁγίου Στεφάνου τοῦ πρωτομάρτυρος. Ὑμεῖς μὲν κατὰ τὴν κς' τοῦ Δεκεμβρίου ἑωρτάσατε τοῦ πρω τομάρτυρος τὴν ἑορτὴν, τὰ δὲ τοῦ Κυρίου Γενέ Όλια μέλλετε ἑρτάσαι εἰς τὰς ἐξ τοῦ Ἰανουαρίου. Πῶς οὖν συνάδει ὑμῖν ὁ Νύσσης; Λέγει γάρ, ο Ως καλὴ τῶν ἀγαθῶν ἡ ἀκολουθία, ὡς γλυκεῖα ἡ τῆς εὐφροσύνης διαδοχή. Ἰδοὺ γὰρ ἑορτὴν ἐξ ἑορτῶν, καὶ χάριν αντιλαμβάνομεν χάριτος· χθὲς ἡμᾶς ὁ τοῦ παντὸς Δεσπότης εστίασεν, σήμερον ὁ μιμητής τοῦ Δεσπότου, ο ᾿Ακούεις τί λέγει; Σὺ δὲ τὸν μιμητὴν ἑώρτασας, τὸν δὲ Δεσπότην παρέβλεψας· καὶ πίστευσόν μοι, αἰσχύνομαι ἀνθ' ὑμῶν, ὅτι, τοῖς οὕτω προφανέσιν ἐλεγχόμενοι, διορθωθῆναι οὐκ ἐβουλήθετε. Συμβουλεύσαιμι δ' ἂν ὑμῖν, ἐπεὶ τὰ ὑπὸ τῶν ἀναγνωσμάτων δηλούμενα οὐ φυλάττετε, μηδὲ τὰ αναγνώσματα ἔχειν καὶ ἀναγινώσκειν, ἵνα μὴ ὑπὸ τούτων διηνεκώς ελεγχόμενοι πλέον κατάκριμα έχητε. Ο ΚΑΘ. Εν τούτοις ὁ Καθολικές μειδιάσας ἔφη· “Heir. 15, 19-22. PATROL GR. CXXXIII. ' quæ GEN. Satis de hoc capitulo diximus. Cum autem generalem synodum Deo favente celebrabimus, ea quae a te super hac re disputata fuerunt referemus, et si quid praeterea Deus optimus annuel. Nunc age, si forte aliud capitulum in promptu habes, expone. THEOR. Audivi nudiustertius, die Decembri sexta supra vicesimam, sancti Stephani protomartyris festum vos celebrantes, quo die Nysseni sermonem legebatis de illo festo, cujus initium: ‹ Quam pulchra est bonorum successio! › Mirabar autem qui id faceretis, quandoquidem in hoc ipso cernione perspicue demonstratur, debere te primo Domini Natalia celebrare, deinde sancti protomartyris Stephani festivitatem. Vos autem die Decembris 26 festumn Protomartyris agitatis; Domini autem natalia sexta demum Januarii die celebraturi. Qui ergo vobis Nyssenus consonat dicens: «Quam pulchra est bonorum successio, quam dulcis lætiti:e continuatio! En aliud ex alio festum, en gratiam ex gratia excipimus. Heri nos universalis Dominus, festo convivio excepit, hodie Domini imitator.» Andin quid dicat? Tu vero imitatorem solemnitato celebras, Dominum praetermittis? Crede mili, pude me vestri, qui manifeste adeo convicti, corrigi non patimini. Auctor equidem vobis sum, ut quandoquidem ea quæ lectiones liturgicæ docent non observatis, lectiones ipsas omittatis, ne ab his perpetuo redarguti, gravius judicium patiamini. GEN. Ad hec Generalis arridens ait: Habemus ora-

TIIEORIANI Lonem sancti Procli Costantinopolitani in proto- Ἔχομεν λόγον τοῦ ἁγίου Πρόκλου Κωνσταντινουπό martyrem, cujus initium «Sensibilis quidem so'.» Atque hic sermo haud secius nobis adversatur,::it enim: ‹ 0 novi regis admiranda facta! Heri mater cum peperit, et hodie ipsi gloriosus Stephanus obl.- tus est. Sed enim ad festa quod attinet, ut olim quoque tibi dixi, vivente adbuc beato illo Generali fratre inco in familiaribus inter nos colloquiis sic alicebamus: Cur præter omnium consuetudinem nos fest: peragimus? Franci, Romani, Syri, quaevis gens Christiana, conspirant in festis atque consentiunt; soli Armenii a cunctis differimus. λεως εἰς τὸν πρωτομάρτυρα, οὗ ἡ ἀρχή. Ο μὲν αἰσθη τὸς ἥλιος.» Οὗτος οὖν οὐκ ἔλαττον ὁ λόγο; τούτου ἀν τίκειται ἡμῖν· λέγει γάρ ι " ξένου βασιλέως παράδοξα πράγματα! χθὲς ἐτέχθη, καὶ σήμερον αὐτῷ Στέφανο; ἔνδοξος προσηνέχθη.» ᾿Αλλὰ περὶ τῶν ἑορτῶν, ὡς σοι καὶ πέρυσιν εἶπον, ἔτι περιόντος τοῦ μακαρίου Καθολικοῦ ἐκείνου τοῦ ἐμοῦ ἀδελφοῦ πρὸς ἀλλήλους κοινολογούμενοι τοῦτο ἐλέγομεν. "Ινα τί κεχωρισμέ νως ἀπὸ πάντων ἡμεῖς ἑορτάζομεν; Φράγγοι, Ρωμαῖοι, Σύροι, καὶ πᾶν ἔθνος Χριστιανῶν ὁμοφρονοῦσι καὶ ὁμογνωμονοῦσιν ἐν ταῖς ἑορταῖς, μόνοι δὲ οἱ ᾿Αρμένιοι διαφωνούμεν πρὸς ἅπαντας. Ὁ ΘΕΩΡ. Κἂν τοῦτο οὐ ποιεῖ ἐρυθριν ὑμᾶς, ὅτι, ὁπότε πᾶν γένος Χριστιανῶν ἀργίαν ἔχει, καὶ ταῖς THEOR. Jam si forté vosnon{pudet, quod cum omne genus Christianorum laboribus abstinet, sacris laulibus occupatum, et toto orbe terrarum festis con- πρὸς Θεὸν δοξολογίαις ἐνασχολεῖται, καὶ ἐναγάλλεται cionibus lætatur, vos soli cum Hebræis ac Saracenis servilia opera facitis (præsertim quia gens vestra divinis Scripturis magnopere studet: crede enim mihi, nihil ad gratiam loquor, cum vos in sacris Bibliis valde eruditos dico;) quid cum ait Theologus Gregorius: «Christus natus est, laudate; › et paulo post: «Moc nobis panegyrim convocat, học hodierna solemnitate recolimus, adventum scilicet Dei ad homines; › deinde in sermone alio: ‹lterum Jesus meus, iterum mysterium; › cum ergo: • lterum, o auditis, nondunone intelligitis, quod non eodem die Christi Natale au Baptisma. celebrandum sit? GEN. Caput hoc in priore disputatione satis jam tractatum, recte compositum fuit. Ne igitur actum ag.18. THEOR. Profecto actum non ago; sed quæ tunc ob nimiam copiam nos fugerunt, ea nunc complere fert animus. Nam et de sacro unguento tunc locuti, sacra auctoritate non confirmavinius, oportere id scilicet ex oleo plearum fieri; sed tua tantuwinodo verba refutare contenti fuimus. Nunc, si placet, allcloritatem quoque recitabimus, ne quid videamur, ut ait proverbium, ex ventre loqui. In Exodo scriptum est: Locutus est Dominus Moysi dicens: Sume tibi aromata, primæ myrrhæ et electæ quingentos siclos, el odori cinamomi dimidiam portionem, id est ducentos quinquaginta siclos, et odorati culami similiter ducentos quinquaginta, et casiæ siclos quingenlos ad sanctuarii pondus exacius, et oleum olearum, conficiesque unctionis oleum, unguentum compositum arte unguentarii. Doc oleum unctionis sanctum crit 10.12. Audisti? Oleum oleurum, non sesami, dixit, GEN. Sacra haec auctoritas, ante etiam quam recitares, nota nobis erat. Sed age, trade nobis scripla, si placet, capitula omnia, quæ sanctus imperafor et Romanorum sancta Ecclesia a nobis probari postulant, ut fiat unio. His enim communiter consideratis, nostram de omnibus sententiam dicemus. 15.22 Exod. XXX, 22-2%. ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην πανηγυρίζον, ὑμεῖς μόν νοι εργάζεσθε μετὰ τῶν Ἑβραίων καὶ Σαρακηνών (καὶ μᾶλλον ἔθνος ἀσχολούμενον ταῖς θείας Γραφαῖς· καὶ πίστευσόν μοι, οὐ πρὸς χάριν λέγω, πεπυκνωμένους ὑμᾶς εὑρίσκω εἰς τὴν θείαν Γραφήν τί οὖν ὅταν λέγῃ ὁ Θεολόγος Γρηγόριος • • Χριστὸς γεννᾶται, δοξάσατε· ν καὶ μετά τινα • 4. Τοῦτό ἐστιν ἡμῖν ἡ πανήγυρις, τοῦτο ἑορτάζομεν σήμερον, ἐπι δημίαν Θεοῦ πρὸς ἀνθρώπους· εἶτα ἐν ἄλλῳ λόγῳ· • Πάλιν Ἰησοῦς ὁ ἐμὸς, καὶ πάλιν μυστήριον· ο ὅταν οὖν ἀκούητε τὸ. Πάλιν», ἆρα οὐ νοεῖτε ὅτι αὐ κατὰ τὴν αὐτὴν ἡμέραν ἑορτάζεται τὰ Γενέθλια καὶ τὸ Βάπτισμα; Ο ΚΑΘ. Τὸ κεφάλαιον τοῦτο ἐν τῇ προτέρα διαλέξει τρακταῖσθὲν ἱκανῶς εἰς πέρας ἤχθη χρηστόν· οὐ δεῖ γοῦν ἔτι ταυτολογεῖν εἰς κενόν. Ὁ ΘΕΩΡ. Οὐκ ἔστι ταυτολογία, ἀλλ' ὅσα τόπε ἡμᾶς διὰ τὸ πλῆθος παρέδραμε, νῦν ἀναπληρῶσαι προς τεθυμήμεθα. Καὶ γὰρ περὶ τοῦ μύρου τότε εἰπόν τες, οὐκ ἔδωκαμεν χρῆσιν, ὅτι ἐξ ἐλαίου τοῦ ἐξ ἐλαιῶν τὸ μύρον ὀφείλει κατασκευάζεσθαι, ἀλλὰ μόνον τὸν σὸν ἀνεσκευασάμεθα λόγον, Νῦν οὖν, εἰ κελεύει, είπωμεν καὶ τὴν χρῆσιν, ἵνα μὴ δόξωμεν ἀπὸ κοιλίας κατὰ τὴν παροιμίαν λαλεῖν. Γέγραπται ἐν τῇ Ἐξόδῳ· 'Ελάλησεν ὁ Θεὸς πρὸς Μωση λέγ γων· Καὶ σὺ λάβε ἡδύσματα, ἄνθος σμύρνης ἐκλεκτῆς πεντακοσίους σίκλους, καὶ κιναμώμου εὐώδους τὸ ἥμισυ τούτου, διακοσίους πεντή κοντα, καὶ καλάμου ευώδους διακοσίους πεντή κοντα, καὶ ἱρέως [codl. ἱερέως σίκλους πεντα κοσίους τοῦ ἁγίου, καὶ ἔλαιον ἐξ ἐλαιῶν, κα ποιήσεις αὐτὸ ἔλαιον χρίσμα ἅγιον μύρον μερ εψικὸν τέχνη μυρεψοῦ· ἔλαιον χρίσμα ἅγιοι ἔσται. Είκουσας; Ἔλαιον ἐξ ἐλαιῶν εἶ:αν, οὐκ ἐ σησάμων. Ο ΚΑΘ. Τὴν χρῆσιν ταύτην, καὶ πρὸ τοῦ σε εἰπεῖ ἐγινώσκομεν· πλὴν εἰ κελεύεις, δὸς ἡμῖν ἐγγράφω τὰ κεφάλαια ἅπαντα ἔσα ὁ ἅγιος βασιλεὺς καὶ ἁγία Εκκλησία τῶν Ῥωμαίων ζητεῖ παρ' ἡμῶ ἐπὶ τῷ γενέσθαι τὴν ἕνωσιν, ἵνα ταῦτα σκοπήσαντες, εἴπωμεν τὸ ἡμῖν παριστάμενον πε πάντων.

£69 THEOR. Tum ego hæc capitula tradidi: nempe ut Armenii anathema dicerent iis qui unam Christi naturam affirmant, Eutycheti, Dioscoro, Severo, Timotheo Eluro cunctisque asseclis eorum. Ut confiterentor Dominum nostrum Jesum Christum, unum Christum, unum Filium, unum Dominum, unam personam, unam hypostasim ex duabus naturis unitis sub una bypostasi, inseparabiliter, indivisibi¬ liter, invariabiliter, inconfuse: neque alium esse Filum Dei, alium Virginis, sed eumulem esse Filium Dei et Filium hominis, duas naturas, unum Deum et.bominem: atque in duabus naturis unum eumdemque Christum duas expromentem vaturales operationes divinam atque humanam; duas natura❤ les voluntates divinam atque humanam, haud inviDISPUTATIO II. Ο ΘΕΩΡ. Ἔδωκα κεφάλαια ταῦτα· Ἵνα ἀναθεμαείξωσι τοὺς λέγοντας μίαν φύσιν τὸν Χριστὸν, Εὐ τυχέα τε καὶ Διόσκορον, Σεβήρον καὶ Τιμόθεον τὸν Αίλουρον καὶ πάντας τοὺς ὁμόφρονας τούτου· καὶ ἶναι ὁμολογῶσι τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, ένα Χριστόν, ἕνα Υἱόν, ἕνα Κύριον, ἐν πρόσωπον, μίαν ὑπόστασιν ἐκ δύο τελείων φύσεων ἐνωθεισῶν εἰς μίαν ὑπόστασιν, αχωρίστως, ἀδιαιρέτων, ἀν αλλοιώτως, ἀσυγχύτως· οὐκ ἄλλον τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καὶ ἄλλον τῆς Παρθένου, ἀλλὰ τὸν αὐτὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καὶ Υἱὸν ἀνθρώπου, φύσεις δύο, τὸν ἕνα θεὸν καὶ ἄνθρωπον·· καὶ ἐν δυσὶ φύσεσι τὸν αὐτὸν καὶ ἕνα Χριστὸν ἔχοντα δύο θελήσεις φυσικὰς, θείαν καὶ ἀνθρωπίνην, οὐκ ἐναντιουμένας ἀλλήλαις δλλ' ἐπομένην τὴν ἀνθρωπίνην θέλησιν τῇ θείᾳ θελήσει· καὶ ἵνα λέγωσι τὸ τρισάγιον χωρὶς τοῦ, ὁ σταυρω- cem adversantes, sed ita comparatas ut divinae voθεὶς δι' ἡμᾶς καὶ χωρὶς τοῦ καὶ συνδέσμου. Καὶ ἵνα ἑορτάζωσι τὰς ἑορτὰς μετὰ τῶν Ῥωμαίων, τὸν Εὐαγγελισμὸν τοῦ Κυρίου τῇ εἰκοστῇ πέμπτῃ τοῦ Μαρτίου, τὴν Γέννησιν τῇ κε' τοῦ Δεκεμβρίου, τὴν Περιτομὴν κατὰ ὀγδόην τῆς Χριστοῦ Γεννήσεως, τουτέστι τῇ πρώτῃ τοῦ Ἰανουαρίου, τὴν Βάπτισιν εἰς τὰς δ' τοῦ Ἰανουαρίου, τὴν Ὑπαπαντὴν εἰ; τὰς β' τοῦ Φεβρουαρίου, καὶ ἁπλῶς ἀπάσας τὰς Δεσπο τικά; ἑορτάς, καὶ τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου καὶ τοῦ Προδρόμου καὶ τῶν ἁγίων ἀποστόλων· ἵνα ποιώσι τὴν θείαν κοινωνίαν μετὰ ἄρτου ἀζύμου καὶ οἴνου καὶ ὕδατος· ἵνα ποιῶσι τὸ ἅγιον μύρον μετὰ ἐλαίου τοῦ ἐξ ἐλαιῶν· ἵνα ἱστῶνται πάντες οἱ Χριστιανοί ἐντὸς ἐκκλησίας ὅτε τελεῖται ἡ θεία λειτουργία, πλὴν τῶν κεκωλυμένων παρὰ τῶν θείων κανόνων, ὁμοίως καὶ εἰς τὰς λοιπὰς ἀκολουθίας τῆς Ἐκκλησία, ἵνα δέχωνται τὰς ἑπτὰ οἰκουμενικὰς συνόδους· ἵνα δέχωνται τὴν πρόβλησιν τοῦ καθολικοῦ μόνου παρά τοῦ βασιλέως τῶν Ῥωμαίων. Τούτων τῶν κεφαλαίων δοθέντων τῷ Καθολικῷ, ἠρώτησεν ἡμᾶς ὁ Καθ ολικός. Ο ΚΑΘ. Ταῦτα πάντα ἐξ ἀνάγκης ἀπαιτοῦσιν ἡμᾶς ποιῆσαι, ὡς, ἐὰν ἐν τούτων λείψῃ, οὐ γενήσεται ἡ Ένωσις; ἢ ἔστι τινὰ τούτων, ὧν χωρίς παραδέξονται ἡμᾶς εἰς τὴν ἔνωσιν; Ὁ ΘΕΩΡ. Ταῦτα μὲν εἰσὶ τὰ ποιοῦντα τὸν χωρίσε μόν· ἡ Ἐκκλησία δὲ καὶ ὁ βασιλεὺς ἐξουσίαν ἔχει τινὰ ἴσως τούτων ἐᾶσαι δι' οἰκονομίας, καὶ μὴ περικόψαι τὴν ἔνωσιν δι' αὐτά· ὥσπερ γέγονε καὶ ἐπὶ τῶν Ούγγρων· ὅταν γὰρ ἐκείνους ἐβάπτισεν ὁ παρ' αύ. τῶν ἅγιος Στέφανος, ἵνα μὴ τὸ ὅλον ζημιωθῇ, παρεχώρησεν να οἱ ἐπίσκοποι αὐτῶν ἔχωσι γυναίκας νομίμους, ὥσπερ νῦν οἱ ἱερεῖς ἡμῶν· καὶ τοῦτο πεποίηκε μετά βρεβιλέγου τοῦ τότε πάπα, ὃ καὶ κρατεῖ μέχρι τῆς σήμερον εἰς τινας τῶν ἐπισκόπων αὐτοῦ Lege prirem disputationem, p. 471. Vana hæc est et inaudita de maritis Hangarorum episcopis, concedente fontifice, fabula quam Bacri exiliatus his oria prorsus non agnoscit. N quae itercle res tam insignis sive in sancti regis vika enpiosissime a diversis edita, sive in fasus Iuntati obsecundet humana. Insuper ut trisagium recitarent absque verbis: Crucifixus pro nobis, et absque copula, et, Ut festos dies eodem ac Romani tempore agitarent, Domini Annuntiationem die 25 Μartii; Natalia die 25 Decembris, Circumcisionem die octava post Christi Natalia, id est Januarii die prima; Baptismum die 6 Januarii; Virginis Purificationem die 2 Februarii; atque omnino cunctas Domini solemnitates, itemque sanctissimæ Virginis, Præcursoris, et sapctorum apostolorum. Ut divinam Eucharistiam in pane fermentato et vino cum aqua consecrarent. Ut sanctum chrisma ex oleo olearum conficerent. Ut Christiani omnes intra ecclesiam consisterent, dum sacra liturgia peragitur, iis exceptis quos sacri canones arcent; pariterque cæteris Ecclesiæ officiis adesseut; ut septem œcumenicas synodos admitterent; denique ut electionem solius Generalis ab imperatore Romanorum fieri permitterent. Postquam hæc capitula Generali tradidimus, is ita nos sciscitatus est. GEN. Hæccine omnia necessario fieri a nobis Romani postulant, ita ut si quid horum desit, unionon sit futura; an aliquod ex his est, quo prætcrmisso, nihilominus ad unionem nos admittent? THEOR. Nempe hæc sunt que schisma faciunt. Ceteroquin Ecclesia et imperatori licebit quædam ex his fortasse remittere, prudentiæ gratia, neque horum nomine unionem præcidere: sicuti apud Hungaros quoque factitatum est, quo tempore san clus ipsorum Stephanus eos baptizandos curavit, qui ne res aniversa pessumdaretur, sivit ut eoruin, dem episcopi legitimas uxores haberent, sicuti nunc presbyterorum nostrorum, mos est: idque egit impetrato brevi ab eo qui tunc erat papa: quæ adhuc consuetudo apud nonnullos regionis illius episcopos viget. Hungaricis, sive in Annalibus ecclesiasticis scripta non esset: neque live exemplo, post excitatus de no de re quæstiones, usi non essent cœlibatus hostes. Illud mihi potius cunctisque constat, synmum fuisse omoi tempore Rom:forum Pomilicum studium atque conatuin pro conservanda in eccle

Ο ΚΑΘ. Εἰπὲ ἡμῖν φανερῶς, εἰ ἔστι τούτων τῶν κεφαλαίων τινά, ὧν χωρίς δέξονται ἡμᾶς εἰς τε· λείαν ἔνωσιν. THEORIANI GEN. Dic perspicue, ecquæ sint ex his capitalis, quibus sepositis, nos tamen ad integram unionem excipient? THEOR. Puto quod tu sicuti tuummet animum exploratum babes, ita voluntates quoque subditorum pervides, probeque nosti quidnam ex his admissuri sint, quidve secus. Quare tu potius, si vis, indica mihi, quænam Armeniis gravia visum iri pales, quæve nunquam sibi persuaderi passuri sint. GEN. Nescio. Fortasse quædam mihi videbuntur, de quibus aliter synodus existimabit. Ὁ ΘΕΩΡ. Υπολαμβάνω ὅτι ὥσπερ γινώσκει; σὺ τὴν καρδίαν σου, οὕτως γινώσκεις καὶ τῶν ὑπὸ σὲ ἀρχιερέων τὸ θέλημα, καὶ γινώσκεις τίνα τούτων δέξονται, καὶ τίνα οὐ· καὶ, εἰ κελεύεις, εἰπὲ ἡμῖν τίνι τούτων τοῖς ᾿Αρμενίοις δοκεῖ φορτικά, καὶ οὐκ ἂν συνέλθοιεν ὥστε παραδέξασθαι αὐτά. Ὁ ΚΑΘ. Οὐκ οἶδα· ἴσως δοκοῦντα ἐμοί τινα, τῇ συνόδῳ οὐ δόξε: οὕτως. Ο ΘΕΩΡ. Σὺ κεφαλὴ ῶν, ἀγνοεῖς τοῦτο, πῶς ἐγὼ 'πους ὢν τῆς παρὰ τῶν Ῥωμαίων συνόδου, μᾶλλον δὲ οὐδὲ ποῦς, δύναμαι γ. ὤναι τοῦτο δ' ἐρωτᾷς; Πλὴν στοχαζόμενος εἴπω· τὸ τῆς προβλήσεως κεφάλαιον ἀφορῇ εἰς τιμὴν καὶ ὠφέλειαν σὴν καὶ τῶν μετὰ σὲ Καθολικῶν· εἰς σύστασιν γὰρ τοῦ θρόνου τοῦτό ἐστι καὶ διαμονήν, ὡς μέλλοντος έχειν δεφέντορα τὸν βασιλέα τὸν ἅγιον· καὶ οἶμαι ὑμᾶς εἰς τοῦτο οὐκ ἀναγκάσουσιν· ἀλλ᾽ οὐδὲ περὶ τῶν ἀζύμων βιάσουσιν ὑμᾶς, ἐὰν εἰς τὰ ἄλλα συνέλθητε. THEOR. Si tu, qui caput es, hoc ignoras, quomodo ego qui pes sum, imno nie pes quidem, apud Romanorum synodum, quod rogas compertum habeam? Nihilominus conjectans dicam. Capitulum filud de Generalis electione, honoris ergo atque utilitatis tuæ et succedentium Generalium perscriptum est: namque ad sedis stabilitatem firmitatemque spectat, quia hæc defensoren sanctum imperatoreni uancisceretur. Romani tamen, ut puto, vim vobis in hoc haud facient: sed ne in quæstione quidem de Azymis vos cogent, si certe de cæteris consenseritis. GEN. Haec omnia ad synodi cognitionem perferam: et cum legatos meos åd regiam urbem mittam, scripto significabo tum vestræ synodo tum etiam a Deo coronato imperatori quæ admissa fuerint capitula et quæ secus, simulque causas aperiam propter quas aliqua fortasse repudiata fuerint. Et nisi praTus hominum hostis demon magnum hoc negotium disturbaverit, ad nos quidem quod attinet (sic Deus adjuvet) non impedietur. Oportet enim neque nos summo jure agere, neque item vos, siquidem uniomen exoptatis; sed in quibusdam indulgere, quæ fidem non violant: quippe rituum differentia ecclesiasticoruin, hominem a Christiana religione non submovet. Nunc vero, si placet, reditum parale. Past enim discessum vestrum, ad meos omnes episcopos scribam, ut vel ipsi veniant, vel legatos mit tant, quotquot gravis causa að synodum convenire prohibet. Porro opus est ut ego unionis negotium mon sine Albaniæ Generali transigam: hic enim sedeín Gregorii illius insidet qui sancti Gregorii nepos fuit, in Armenia magna, quicum mihi spiritalium negotiorum perpetua communio est, ita ut neuter inscio altero quidquam agat. Est autem inter nos intervallum iter mnensium, ut reor, trium. THEOR. Quandonam synodum coacturus cs Tempus enim definite nobis designari oportet, ut imperatori et Ecclesiæ significe:nus. siasticis viris hac virtute convenientissima; cujus rei cumulare testimonia non interest. Sylvester certe in celebri ad S. Stephanum regem Bulla nihil de cælibatu dicit. Idem vero in sermone ad episcopos (apud Mabillonium Anecd. ed. μον., p. 104 ) veila Pauli unius uxoris vir litteraliter exphat, ne bigamus (id est qui duabus uxoribus jam deluneus copulatus fuerit) ad episcopatum ascen Ὁ ΚΑΘ. Ταῦτα πάντα προθήσω ἐνώπιον τῆς συνόπου· καὶ ὅταν μέλλω ἀποστεῖλαι τοποτηρητὰς εἰς τὴν βασιλεύουσαν, δηλοποιήσω ἐγγράφως τῇ τε ἁγίᾳ συνόδῳ καὶ τῷ θεοστερεῖ βασιλεῖ τὰ παραδεχθέντα, καὶ μὴ, κεφάλαια· καὶ δώσω καὶ τὰς αἰτίας δι᾿ ἂς τὰ μὴ παραδεχθέντα οὐ παραδέχομαι· καὶ εἰ ὁ που νηρὸς καὶ μισάνθρωπος δαίμων οὐ παρεμποδίσει τουτὶ τὸ μέγα χρῆμα, ἐξ ἡμετέρας αἰτίας, σὺν Θεῷ λέγω, οὐκ ἐμποδισθήσεται. Δεῖ γὰρ μήτε ἡμᾶς τῆς ἄγαν ἀκριβείας μήτε ὑμᾶς τὴν ἕνωσιν βουλομένους ἀντέχεσθαι, ἀλλά τινα παρορᾷν, ὅσα τὴν πίστιν οὐ παραβλάπτει· συνηθειῶν γὰρ διαφορὰν ἐκκλησιαστι κῶν, ἄνθρωπον τοῦ Χριστιανισμοῦ οὐκ ἀλλοτριοί. Νῦν οὖν, εἰ κελεύετε, ἀπὸ τοῦ νῦν ἑτοιμάσθητε πρὸς υποστροφήν· καὶ μετὰ τὴν ὑμῶν ἀναχώρησιν, γράψω πρὸς ἅπαντας τοὺς ἐμοὺς ἀρχιερεῖς, ἢ ἵνα αὐτοὶ ἔλθωσιν, ἢ τοποτηρητὰς ἀποστείλωσιν, ὅσοι δηλονότι δι' ἀναγκαίας αἰτίας εἰς τὴν σύνοδον παραγενέσθαι οὐ δύνανται. Ἐγὼ δὲ πρὸς ἀνάγκης μετά τοῦ Καθολικοῦ τοῦ Ἀλβὰκ τὴν ἕνωσιν ταύτην ποιήσω· οὗτος γὰρ ἐπέχει τὸν θρόνον Γρηγορίου τοῦ ἐγγόνου τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τῆς μεγάλης Αρμεν νίας, καὶ ἀεὶ ἐσμεν ἐν ταῖς πνευματικαῖς ὑποθέσεσι, καὶ οὐδὲν ἄτερ ἀλλήλων ποιοῦμεν. Εστι δὲ ὁδοῦ διάστημα ἀπ' ἐντεῦθεν ἕως ἐκεῖ οὐχ ἧττον οἶμαι μηνῶν τριῶν. Ο ΘΕΩΡ. Καὶ πότε μέλλεις ποιῆσαι τὴν σύνοδον; Δοῦναι γὰρ ἡμῖν ὀφείλεις ὀνομαστὶ τὸν καιρὸν, ἵνα πρὸς τὸν βασιλέα καὶ τὴν Ἐκκλησίαν τοῦτο γνώ ρίσωμεν. dal; allegorice vero, ne episcopus post catholicum dogma, sensuin hæreticum sumat; scilicet ut unius uxoris, id est Ecclesiae, vir appelletur. De origine Armeniaci patriarchatus Albanie, qui secundus inter patriarchatus Armenios dignitate erat, legesis doctum opus, cui titulus: Compendio storico di memorie cronologiche concernenti la re¡i. gione e la morale della nazione Armena, t. II, ρ. 9.

27$ GEN. Ne ego quidem novi, prius quam eos accu - rate rogavero qui locorum intervalla sciunt. DISPUTATIO II.: Ο ΚΑΘ. Οὐδὲ ἐγὼ οἶδα, εἰ μὴ ἐρωτήσω λεπτομε. ρῶς τοὺς γινώσκοντας τα διαστήματα τῶν χωρῶν. Ὁ ΘΕΩΡ. Καὶ μάλιστα πλείονα καιρὸν ὀφείλεις δοῦναι, διὰ τὸ ποιῆσαι ἕκαστον τὴν οἰκονομίαν αὐτ τοῦ ἀρκοῦσαν. Ὁ ΚΑΘ. Εξαπάντω; οὕτως ὀφείλει γενέσθαι· πλὴν ἐγὼ μέλλω μετὰ τῶν ἀνθρώπων μου ἀποστεῖλαι γραφὴν πρὸς τὸν βασιλέα, καὶ δηλώσω τὴν διωρίαν τῆς συνόδου. Ο ΘΕΩΡ. Δεῖξον ἡμῖν, εἰ κελεύεις, ἢν μέλλεις ἀποστείλαι πρὸς τὸν βασιλέα ἐπιστολήν. Ο ΚΑΘ. Τοῦτο ποιήσω· νῦν δ' ὑπάγετε, διαναπαύτθητε, καὶ ὅτε ἐκθήσομαι τὴν ἐπιστολὴν δείξω ἡμῖν. Τῇ ἐπαύριον ἔστειλεν ἡμῖν ὁ Καθολικὸς τὴν ἔκα θεσιν τῆς πρὸς τῶν βασιλέα ἐπιστολῆς, ἧς ἡ ἔννοια, ἵνα ἐν ἐπιτομῇ εἴπω, αὕτη. — Οὐκ ἐνομίζομεν σκαν δαλίζεσθαι ἡμῶν τινας λεγόντων μίαν φύσιν τὸν Χριστήν ὀρθῶς γὰρ ἐρμηνευόμενον τοῦτο οὐκ ἔστι και κίν· ἐπε! δέ τινες σκανδαλίζονται, παντελῶς ἐγκα ταλιμπάνομεν μίαν φύσιν λέγειν τὸν Χριστόν Εἶτα ἠθέλησεν ὁ Καθολικής κατά μόνας τῷ Θεωριανῷ συντυχεῖν· καὶ μετακαλεσάμενος ὀψὲ Σαββάτῳ λίαν, εἶπεν αὐτῷ· Ἐσκανδαλίσθησαν οἱ ἐμοὶ ἀρχιερεῖς κατ' ἐμοῦ, καὶ ἔστιν ἀναγκαῖον ἐξελέσθαι τὸ σκάνὅπλον ἐκ τῶν καρδιῶν αὐτῶν· ἐσκανδαλισμένοι γὰρ ὄντες, οὐδαμῶς ὑπακούσωσί μου ὡς κεφαλῆς, ἀλλὰ σινιάσουσιν οἷα γένος ατέραμνον καὶ σκληροτράχηλον· ἀλλ᾽ αύριον ἐστὶ Κυριακή, καὶ μέλλουσι συναχθῆναι ἀρχιερεῖς πολλοὶ, καὶ ἄρχοντές μου σχεδόν ἅπαντες. Λάλησον οὖν, εἰ κελεύεις, αὐτοῖς κατὰ τὴν ἐκ Θεοῦ σοι δεδομένην σοφίαν πληροφορῶν αὐτοὺς, ούτε γραφὴν μυστικὴν οὔτε λόγους ἀπέστειλε πρὸς τὴν βασιλέα ὁ Καθολικός, ἀλλ᾽ ἢ τοῦτο μόνον ὅτι, ἐὰν ἡ βασιλεία σου θέλῃ τὴν ἕνωσιν, οὐχ ἧττον κἀγὼ ταύτην θέλω καὶ ἐπιθυμῷ καὶ σπουδάζω ίνα γένηται. Ὑπέσχετο γὰρ ὁ Θεωριανός τοῦτο ποιῆσαι· τῇ ἐπαύριον ἐκκλησίαν αγείρας λαμπραν, μετεκαλέσατο ἡμᾶς, καὶ ἀνοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ ὁ Θεωρια νὰς εἶπεν. Δημηγορία θεωριανοῦ. THEOR. Sane tempus a te spatiosum concedendum est, ut singuli viaticorum suorum rationem habeant. GEN. Sic prorsus agendum est. Verumtamen ego per homines meos familiares imperatori scribam, tempusque synodo præfnitum significabo. THEOR. Ostende nobis, si tibi placet, quam ad imperatorem missurus es epistolam. GEN. Iia sanc. Nunc vero add requiem seredlite; statim ac enim epistolam scripsero, vobis ostenlain. Postero die misit ad nos Generalis litterarum ad imperatorem exemplar, quarum summa hæc crat: Existimavimus neminem offensum iri adversus nos qui muam Christi naturam dicunt, quandoquiden id recta interpretatione explicatum, vitio caret. Sed quia nonnulli scandalum hinc patiuntur, nos quidem unam dicere Christi naturam prorsus jam desinemus. Exin Generalis secretum optavit cum Theoriano colloquium, quem Sabbato hora valde scrotina ad se vocatum ita allocutus est: Mei mihi episcopi offensi sunt, ideoque opus est ex illorum animis scandalum revellere: quamdiu enim ita se habuerint, nequaquam mihi ut præsuli morem gerent, sed cavillabuntur, utpote genus homirum pervicax et obduratum. Sed enim cras die Dominica conventuri ad Synaxi sunt multi episcopi, præsulesque mei prope omnes. Tu igitur, si libet, pro ea quam tibi contulit sapientia Deus concionare apud eos, iisque suade, neque arcanam epistolam neque dictum aliquod ad imperatorem a Generali missum fuisse, nisi hoc tantuni, nempe quam tea majestas optat fieri unionem, ego quoque et volo et cupio, atque ut fiat operam do. Igitur Theoriano excipiente negotium, crastina die Generalis splen dida concione coacta, iuvitavit nos. Tum ibi Theorianus hæc verba fecit. Theoriani oratio. Οὐδὲν οὕτω λυσιτελές τοῖς ἀνθρώποις καὶ πολλῶν Nihil æque utile hominibus, tolque ac tantoruni καὶ μεγάλων πρόξενον ἀγαθῶν, ὡς τὸ φυλάττειν bonorum causa est, ut præceptorum Dei observanτὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ. Διὰ τοῦτο καὶ θεράποντες τοῦ tia. Propter hanc enim et Dei servi sumus, et xal et Christi θεοῦ χρηματίζομεν, καὶ τῆς ἀκαταλήπτου βασιλείας - incomprehensillitis regni læredes, κληρονόμοι, καὶ ἀδελφοὶ τοῦ Χριστοῦ, καὶ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ καὶ εἶναι καὶ λέγεσθαι ἀξιούμεθα· οὗ τί ἂν γένοιτο μακαριώτερον καὶ εὐκταιότερον; Τοῦτο τὸ τηλικοῦτον ἔργον καὶ δυσκατόρθωσαν, τὸ μυρίων ἡμῖν παραίτιον ἀγαθῶν ὑπισχνείτο ποιήσειν Θεῷ ὁ προφήτης καὶ βασιλεὺς καὶ θεοπάτωρ Δαβίδ, εἰ μό. τον συκοφαντίας ἀνώτερον τοῦτο φυλάξει. Λύτρω ταί με ἀπὸ συκοφαντίας ἀνθρώπων λέγων, καὶ φυλάξω τὰς ἐντολάς σου. Τί οὖν ἰδιῶται ποιήσου23 * Psal. cxvi, 15%. Egregia sane disputationis conclusio, fruclasque pretiosus! Prorsus enim, quia duæ sunt Christi natura, uuam dicere (praesertim post agitatas fratres, et Dei filii esse dicique meremur: qua quidem re nihil beatins aut optabilius esse potest. Hanc præceptorum Dei observantiam, rem sane magnam atque difficilem et infinitorum bonorum fontem, præstiturum se spondebat Deo Propheta rex et theopater David, si modo calumni vim vitare potuiscet: Redime me, inquit, a calumniis hominum, ut custodiam mandata tua”. Quid ergo privati facient, si rex calumniam extimescit, atque ut ab ea liberecum monophysitis controversias) nulla subtilis in. terpretatio vel elaborata excusatio concedere Atmeniis mane videtur.

THEORIANI tur, perdidicilem sponsionen facit? Haud sibi postulat longævam vitam, puta quingentorum vel amplius aunorum, vel universi orbis dominationem, neque aliud quidquam optabile aut admirabile, sed adversus calumnias hominum defensionem; quam si impetrel, mandala Dei servaturum se promittit. Maximum reapse malorum calumnia est; ideoque mens illa apprime prophetica et regalis banc expavebat, neque se ab ea tutum totius regni sui viribus crdebat, qui cæteroquin victoriis innumeris potitus fuerat. Mater enim scandalorum calumnia infinitis malis orbem obruit: fratres invicem distrahit, parentes a liberis, hos parentibus, a dilectis uxoribus viros. Quippe hoc validissimum diaboli atque antiquissimum telum est, unde etiam nomen homicida ille nactus est: neque enim aliud calumniator significat quam diabolum. Neminem quamlibet reverendurn reveretur Satanas, honorabili honorem denegat audax ille et procacissimus. Quamobrem inimicus ne venerabili quidem Patri nostro sanctissimo Generali pepercit, quem reverentur angeli tanquam suum æmulatorem, qui ipsorum mores luteo in corpore imitari contendit: sed vetere suo adversum illum telo, calumnia scilicet, usus est. Audivi enim furtivos quorumdam sermunculos dictitantium, quod secreto Generalis imperatori significaverit, se quartain synodum recipere, atque ad Romanas partes accedere, sive Armenii sequantur sive secus. Et has quidem fraudes apud vos contra Generalem draco nexuit. Rursus nobis hanc calumniam imposuit, quod eum ipsum hæreticum per universam Romaniam dictitaremus, O Satanæ improbitatem! Quis apud nos Generalem hæreseos Insimularet, quem ego sanctissiinum in disputatione scripta appellavi, quæ in palatio ac synodlo lecta fuit, ex qua licet contrariam prorsus calumniantibus sententiam conficere. Sed hæc quidem machinatus est pacis et concordiæ hostis, qui recte factis semper adversatur. Nos vero Generalem et sanctum judicamus et dicimus: neque quidquam ipse ad imperatorem, præter hoc scripsit: Quam tua majestas vult unionem, nos quoque volumus ac peroptamus; et cum synoduin nostram celebrabimus, legatorum majestatis tuæ sermones coram . sistemus; et quod Deus rectum esse demonstrave. rit, faciemus; idque totum potenti majestati tuæ per nostros antistites significabimus. Ilæc per scriptum Generalis significavit. Pax autem Dei quæ superat omnem sensum, quam et Dei esse didicimas, et cujus Deus ipse Deus est, quæque ipsa Deus est, tanquam in pace Dei nostri, suos quidem hostes in æternum exterminet, amatores autem in Christo Jesu Domino ac vero Deo nostro concordes served. σιν, ὅταν βασιλεὺς δέδοικε την συκοφαντίαν, καὶ ὑπὲρ τοῦ λυτρωθήναι ταύτης, ὑπόσχεσιν ποιεῖ δυσ κατόρθωτον; Οὐ ζητεῖ ζωὴν μακροήμερον ἐτῶν πεντακοσίων ἢ πλειόνων, ἢ τῆς ὅλης οἰκουμένης την βασιλείαν, οὐδ' ἄλλο τι τῶν ἐπαράτων καὶ θαυμα στῶν, ἀλλὰ συκοφαντίας ἀνθρώπων ἀπολύτρωσιν, καὶ ἀντὶ ταύτης. φυλάττειν τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ ἐπαγγέλλεται. Όντως πάμμεγα κακῶν ἡ συκοφαν τία· καὶ διὰ τοῦτο ὁ προφητικώτατος και βασιλι κώτατος νοῦς ἐκεῖνος ἐδεδίει αὐτήν, μή πάνυ θαλ ῥῶν κατ' αὐτῆς ἐφ' ὅλην τὴν βασιλείαν αὐτοῦ, ὁ μυρία κατωρθωκὼς καὶ στήσας ἀνδραγαθήματα. Γεννητικὴ γὰρ σκανδάλων ή συκοφαντία, καὶ ἐσμού κακῶν τὴν οἰκουμένην ἐμπίμπλησιν· διίστησιν ἀδελ φοὺς ἀπ' ἀλλήλων, γονεῖς τέκνων, τέχνα γονέων, ἄνδρας περιποθήτων συνευνῶν, ὡς πρόχειρον ὅπλον τοῦ διαβόλου καὶ ἀρχαιότατον ἐξ οὗ καὶ τὴν ἐπωνυμίαν ὁ ἀνθρωποκτόνος ἐκτήσατο· οὐ γὰρ ἄλλο δηλοῦν ἐθέλει τὸ τῆς συκοφαντίας ὄνομα, ἀλλ᾽ ἢ τὸν διάβολον. Οὐκ αἰδεῖται τί τῶν αἰδοῦς ἀξίων ὁ Σατα. νᾶς, τὰ τῆς τιμῆς ἄξια οὐ τιμᾷ, ἀναίσχυντός ἐστιν, αυθάδης, πάντολμος. Διὰ τοῦτο οὐδὲ τοῦ τιμίοι Πατρός ἡμῶν τοῦ ἁγιωτάτου Καθολικοῦ ἐφείσατο ὁ ἐχθρὸς, ὃν αἰδοῦνται καὶ ἄγγελοι ὡς αὐτοῖς ἁμιλλώμενον, καὶ τὴν ἐκείνων διαγωγὴν ἐν πηλίνῳ σώματι κατορθῶσαι φιλονεικοῦντα· ἀλλὰ καὶ κατ' αὐτοῦ τῷ ἀρχαίῳ αὐτοῦ ὅπλῳ τῇ συκοφαντίᾳ ἐχρή σατο. "Ηκουσα γάρ τινων ὑποψιθυριζόντων ὅτι ὁ Καθολικὸς ἐμήνυσε λάθρα πρὸς τὸν βασιλέα, ὅτι Δέχομαι την τετάρτην σύνοδον, καὶ ἀπὸ τοῦ νῦν Ρωμαῖος ἔσομαι, κἄν τε ἔψονται οἱ ᾿Αρμένιοι, κἄν τε καὶ μή. Καὶ ταῦτα μὲν κατ' αὐτοῦ ὁ μισόκαλος ἐτεκτήνατο δράκων· καθ᾿ ἡμῶν δὲ ὅτι τὸν Καθολικὸν αἱρετικὸν ἐλέγομεν ἐν ὅλῃ τῇ Ῥω μανίᾳ· ὦ τῆς κακίας τοῦ Σατανά! Πῶς ἤθελον αἱρετικὸν εἰπεῖν τὸν Καθολικὸν ἂν ἐν τῇ διαλέξει ἁγιώτατον ἐμαρτύρησα, ἥτις ἀνεγνώσθη ἐπὶ παλα τίου κἀπὶ συνόδου; Καὶ ἐναντίος αὐτὸς ἐν αὐτῇ ἐλεγχθῆναι· ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ὑπέβαλεν ὁ τῆς εἰς ρήνης καὶ τῆς ὁμονίας' ἐχθρὸς, ὃς ἀεὶ ταῖς ἀγαθαῖς πράξεσιν ἀντιτάσσεται. ᾿Αλλ' ἡμεῖς μὲν ἅγιον τὸν Καθολικὸν καὶ ἔχομεν καὶ ὀνομάζομεν· καὶ αὐτὸς οὐδὲν ἄλλο πρὸς τὸν βασιλέα ἔγραφεν ἀλλ᾽ ἢ τοῦτο· • Επεὶ ἡ ἁγία βασιλεία σου ἐθέλει τὴν ἕνωσιν, θέλομεν καὶ ἐπιποθοῦμεν αὐτήν· καὶ ὅταν σὺν Θεῷ τὴν ἡμετέραν ποιήσωμεν σύνοδον, τοὺς λόγους τῶν ἀνθρώπων τῆς βασιλείας σου εἰς μέσον προθήσομ·ν· καὶ ὅπερ ὁ Θεὸς ἡμῖν ἀπο [δείξει] καλὸν εἶναι, ποιήσομεν, καὶ δηλώσομεν πάντα δι' ἡμετέρων άρ χιερέων τῇ κραταιᾷ βασιλείᾳ σου.» Ταῦτά εἰδιν & ἐγγράφως ἐμήνυσεν ὁ Καθολικός. 'Η δὲ εἰρήνη τοῦ Θεοῦ ἡ ὑπερέχουσα πάντα νοῦν, ἢν Θεοῦ τε εξ ναι ἀκούομεν, καὶ ἧς Θεὸν τὸν Θεὸν, καὶ αὐτὴν Θεόν, ὡς ἐν τῇ εἰρήνῃ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, τοὺς μὲν έχε θροὺς αὐτῆς εἰς τέλος καταβαλεῖ, φρουρήσει δὲ τοὺς φιλοῦντας αὐτὴν ἐν τῇ αὐτῆς ὁμονοίᾳ, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ καὶ ἀληθινῷ Θεῷ ἡμῶν. GEN. His dictis, Generalis ait: Neminem frugi ignorare arbitror, quod origo malitiæ serpens Christianorum unionem spectare non sustinet: Ο ΚΑΘ. Τούτων οὕτω ῥηθέντων, εἶπεν ὁ Καθολι κές· Οὐδένα των εὖ φρονούντων ἀγνοεῖν οἶμαι, ὅτι ὁ ἀρχέκακο; ὅρις καθοταν οὐ φέρει τὴν ἔνωσιν τῶν

En DISPUTATIO II. Χριστιανῶν· σφάττεται γὰρ τῇ ὁμονοίᾳ τῶν τέκνων enecatur enim a filiorum Dei coneoralia; lethalem τοῦ Θεοῦ, καὶ ῥομφαίαν κατὰ καρδίας εἰσδέχεται χειρίαν, θάλλουσαν τὴν εἰρήνην ὁρῶν. Καὶ εἰ καθ' ἡμῶν τοιαῦτα ἐμηχανή τατο, παραβλάψαι θέλων τὴν ἔνωσιν, θαυμαστὸν οὐδέν· ἀλλ᾽ ἡμᾶς οὐ διέλαθον τὰ σκάνδαλα αὐτοῦ. Διὸ τῶν καθ᾿ ἡμῶν ῥηθέντων οὐδένα λόγον ποιούμεθα, ἀλλ᾽ ὅπερ ἐμηνύσαμεν τῷ βασιλεῖ, καὶ πάλιν μηνύομεν. Ἀπὸ τοῦ νῦν, εἰ κελεύετε, ἀποχαιρετίσατε. Αποχαιρετίσαντες οὖν ἦλθομεν εἰς τὸ Κεσσούνον· εὕρομεν δὲ ἐκεῖ τὸν μοναχὸν Θεόδωρον τὸν φιλόσοφον τοῦ Καθολικοῦ τῶν Ιακωβιτῶν ἤτοι Σύ ρων περιμένοντα διατῶσαι ἡμᾶς εἰς τὸν Καθο λικὸν αὐτοῦ ὄντα τότε εν τινι καστελλίῳ αὐτοῦ λεγμένῳ ὁ ἅγιος Βαλσαμών. Μαθόντες δὲ ἡμεῖς ὅτι Σαχαπετῖνος ὁ ἀμηρᾶς ἐνεδρεύει τοῦ κρατῆσαι ἡμᾶς, ἐφοβήθημεν ἐκεῖ ἀπελθεῖν, ἀλλὰ καὶ ἀπεστάλκαμεν πρὸς αὐτὸν τὴν βασιλικὴν γραφήν, καὶ αὐτὸς ἡμῖν ἀπέστειλεν ἐγγράφως Ἑλληνιστί τὴν ὁμολογίαν τῆς αὐτοῦ πίστεως, καὶ πιττάκιον πρὸς tpd;, 5:1 knel oix hduvhonte 120cïv mxpòç †µds, ἐπεστάλη παρ' ἡμῶν πρὸς σὲ ὁ μοναχὸς Θεόδωρος συντυχεῖν σοι προσώπῳ ἡμῶν περὶ πάντων. Ἡ δὲ ὁμολογία τῆς πίστεως αὐτοῦ ἔχει κατὰ ῥῆμα ού Bus Hic erat Michael patriarcha cognomento Magnus, de quo Assemanus loco mox laudando. De hac cum Syris Theoriani disputatione Insigne atque prolixum exstat testimonium BarHebræi in secunda Chronici sui parte adhuc inedita (nam primam edidit Kirschius) cujus vaticanum codicem habes descriptum in bujus meæ colIectionis tomo V. part. 1, p. 49. Interim vero dum adhuc opus desiderat typorum lucem, præclara habemus Assemani excerpta in Biblioth. orient., 1. II, cujus locum p. 364, rei nostræ maxime idoneum recitare bic opus est, præsertim quia testatur nobis de secundo itinere Theoriani in Orientem ad disputandum, ne quis forte id confictum a Græcis putet, cum ex perraro Græco codice a me nuper observato et edito res gesta nunc divulgetur; qui quidem codes tam priscus est, ut ab ipsius disputalionis ætate haud valde abesse videatur. Sic ergo 10ul Assemanum Bar-Hebræus. Anno Græcorum 1481 [imo 1482, Christi 1170.] Manuel Comnenus imp. per Christophorum litteras ad Michaelem patriarcham de religione scripsit. Theorianum insuper ad eumdem et ad Nersetem Armeniorum Generalem misit, qui cum in 'Pwualwy xo, Castrum Romanum, pervenisset, significavit Michaeli, ut in Syriam ad colloquium properaret, quoniam ipsi in Mesopotamiain proficisci non licea. Michael Joannein episcopum Chisumensein [bic in prima disputatione Theoriani apparet] ad Theoriauum allegavit. Theorianus Byzantium reverSUS, iternnique ab imperatore in Syriam missus an. 1172. Michaelem ad Castrum Romanum per hatteras denuo arcessit. Is vero Theodorum moñachum cognomento Bar-Vehebun, discipulum suum Bittit, ut ad Theoriani quæstiones responderet. Disceptatum est de substantia et natura ex doanna Aristotelica, Theoriano ad Theodori argumienta ut Bar-Hebræus ex amore suæ secta fabulatur, obmutescente. Hine Armeniorum Generalis, qai vietas Theoriano manus dederat, viribus resumptis, sic ad eumdem scripsisse dicitur: «Cum synodum celebravero, sententiam meam imperatori gladium yisceribus accipit, si prospera pacem cernat. Ergo quod nobis hujusmodi fraudes struxerit, unionis causa disturbandæ, nil est mirandum: sed tamen nos ejus scandala non latuerunt. Quare dictorum adversus nos nnllam ratiouem habemus, sed quod olim imperatori significavimus, nune ite rum significamus. Vos autem, si placet, jam valete. Igitur vale dicto, Cessunium profecti sumus; quo in loco monachum Theodorum philosophum Generalis Jacobitarum seu Syrorum offendimus præstolantem, ut nos incolumes ad Generalem suuin perduceret, in quodam oppidulo commorantem, cui nomen sanctus Balsamon. Verumtamen nos indiciis acceptis quod Sachapelinus ameras ut nos caperet insidias struxisset, timuimus illo ire; sed regias litteras ad Generalem misimus, qui vicissim fidei suæ confessionem Græce scriptam nobis misit: cum epistola qua significabat, quandoquidem nos ad eum proficisci non potuerimus, mitti a se Theodorum monacbum qui Generalis nomine de re tola cum Theoriano dissererct. Fidei vero confessio hæc ad litteram continebat. ' declarabo. Epistolam quoque Nerses ad Michae lem patriarcham misit in hæc verba: › Græcorum imperator decem nobis quæstiones proposuit; quinque de fide ut nimirum duas in Christo unitas naturas dicamus, duas voluntates, duas operationes; ut cum tribus synodis et quartam et quintam et sextam et septimam prædicemus: ut denique e trisagio hymno appendicem illam: Qui crucifixus es pro nobis, expungemus: ut scilicet festum Nativitatis cum cæteris nationibus celebremus: ut fermentum in Eucharistia, et aquam in calice ponamus ut chrisma ex oleo blive conficiamus: ut in ecclesiis oremus; ut liturgiam palam faciamus. Et ritus quidem reformare pro bono pacis facile nobis esset, duasque naturas juxta Theologum [Gregorium Naz.] dicere. Verum ut particulam illam: Qui crucifixus es pro nobis, expungamus, aut sanctis viris anathema dicamus, fieri nulla ratione potest. His tamen non obstantibus quidquid tu feceris, etiam nos faciemus. › Quid post bæc Netseti Michael rescripserit, hand exprimit Bar-Hebræus. Vero tamen simile est, hominem Jacobitam nil intentatum reliquisse, ut Armenios, quos præcessores sui Monophysiticis erroribus infecerant, ab Ecclesiæ communione averteret. Id certe egit cum Jacobitis suis: enam ad litteras imperatoris per Theorlanum et alterum quemdam Græcum Caloenum nomine transmissas, quibus ad unitatem Ecclesiæ invitabatur, ita respondisso fertur. Nos pacis summopere studjosi sumus, nec eam fugimus modo cum iis fiat, qui fidem Patrum haudquaquam mntent, et cuin Athanasio atque Cyrillo unam Verbi incarnati uaturam! dicunt. > Hic exitus fuit missionis Theoriani juxta BarHebræum cui consonare videntur que ex Menologio Armeniorum scribit Galanus tomo 1 Concil. ecclesiæ Armenæ cum Latina, p. 240, ubi Nersetem Armeniorum patriarcham obiisse aflirmat, antequam synodum sux gentis episcoporum cogeret, in qua orthodoxam ipsis de incarnatione fidem proponere decreverat. AssEMANUS.

Confessio fidei Generalis Jacobi:arum. THEORIANI Credimus, sancte imperator, atque confitemur Patrem, Filium, et sanctum Spiritum, unum Deut verum, initio ɔc fine carentem et in nomine sancio ejus baptizamur, secundum apostolorum doctrinamn, quam a veraci doctore auribus suis acceperunt dicente ipsis: Euntes docate omnes populos, baptisantes eos in nomine Patris, et Filii, et sancti Spiritus. Qui crediderit, et baptizatus fuerit, salvabiiur; qui vero non crediderit condemnabitur ". Recepi mos autein et amplexi gumus nos majoresque nostri hanc idem, eamque retinemus, proque ipsa periculum quodvis ab iis, qui nos tyrannide opprimunt, perepetimur: et immobilem conservamus fidei definitionem secundum consensum et confirmationem divorum sanctorumque Patrum Nicænorum: Patrem omnipotentem agnoscimus, Filium ei consubstantialem prædicamus, Spiritum sanctum ejusdem naturæ cum Patre ac Filio confitemur, tres lypostases, unam substantiam, unam naturam, unam divinitatem. Pater est generans, genitus Filius, Spiritus procedens. Non exstitit Pater ante Filinm, neque item ante Spiritum; sed secundum doctrinam affirmationemque Gregorii Theologi aliorumque veracium magistrorum, simul Pater, simul Filius, simul Spiritus sanctus. General Pater sine tempore, sine principio; gignitur Filius absque Acmpore; procedit Spiritus iuenarrabiliter. Unum sunt praecedente omne ævum natura; incomparabi- c lis natura; hic est Deus noster, factor angelorum omnium atque hominum, visibilium rerum et invisibilium: hujus substantia est internina atque infinita, praesens omnibus, nemini comprehensibilis: credimus esse, neque tamen intelligimus quid sit: nam inscribitur quidem in mente et anima, cuncta autem in se ipso continet; ab omnibus ei adoratio debetur. Sed enim quamvis infinita in sacris LiIris theclogica oratio est, quæ incomprehensibilem Deum laudat, qui pro suo beneplacito tantam sui cognitionem creaturis imperfitus est quantam hæ capere poterant; nos tamen rem brevissime in hac Trinitatis expositione attigimus, nt hinc vestra sapientia fidei nostræ cognosceret rectitudinem. Ομολογία τῆς πίστεως τοῦ Καθολικοῦ τῶν Ιακωβιτῶν. Πιστεύομεν, ἅγιε βασιλεῦ, καὶ ὁμολογοῦμεν εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα, ἕνα θεὸν ἀλη θινόν, μήτε ἀρχὴν ἔχοντα μήτε τέλος, καὶ ἐν τῷ ὀνόματι τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ ἐβαπτίσθημεν, κατὰ τὴν ἀποστολικὴν διδασκαλίαν ἢ ἤκουσαν καὶ ἔμαθον παρὰ τοῦ ἀληθινοῦ διδασκάλου εἰπόντος αὐτοῖς· Πορεύθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ὁ πιστεύσας καὶ βαπτισθεὶς, σωθήσεται· ὁ δὲ ἀπιστήσας, κατακρι θήσεται. Ἐδεξάμεθα δὲ καὶ ἐπιστεύσαμεν ἡμεῖς καὶ οἱ πατέρες ἡμῶν ταύτην τὴν πίστιν καὶ ἐπέχου μεν, καὶ ὑπὲρ αὐτῆς πάντα κίνδυνον ὑπερφέρομεν ἐκ πάντων τῶν τυραννούντων ἡμᾶς· καὶ ἀμετακίνητον ἔχομεν τὸν ὅρον τῆς πίστεως κατὰ τὴν ἔνωσιν καὶ βεβαίωσιν τῶν θεοφόρων καὶ ἁγίων Πατέρων τῶν ἐν Νικαίᾳ· τὸν Πατέρα παντοκράτορα ἐπιγινώσκομεν, καὶ Υἱὸν ὁμοούσιον αὐτοῦ κηρύττομεν, καὶ Πνεῦμα ἅγιον ὁμοφυὲς Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ὁμολογοῦμεν. Τρεῖς ὑποστάσεις, μία ουσία, μία φύσις, καὶ μία θεότης· Πατήρ γεννήτωρ. Υιός γεννητὸς, καὶ Πνεῦμα ἐκπορευτόν. Οὐ προϋπῆρχε Πατὴρ Υἱοῦ, ἀλλ᾽ οὐδὲ πρότερόν ἐστι τοῦ Πνεύματ τός, ἀλλὰ κατὰ τὴν διδασκαλίαν καὶ βεβαίωσιν Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου καὶ τῶν ἑτέρων ἀληθινῶν διδασκάλων, ὅτι ἅμα Πατὴρ, ἅμα Υἱὸς, ἅμα Πνεῦμα ἅγιον· γεννᾷ ὁ Πατὴρ ἀχρόνως, ἀνάρχως· γεννᾶται ὁ Υἱὸς ἀχρόνως· καὶ ἐκπορεύεται τὸ Πνεῦμα ἀνεξερευνήτως. Εν εἰσι τῇ προαιωνίῳ φύσει, φύσις ἀσύγκριτος· αὐτός ἐστιν ὁ Θεὸς ἡμῶν, ποιητής πάντων ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων, ὁρατῶν καὶ ἀορά των· οὗτός ἐστιν ἀπέραντος καὶ ἀόριστος τῇ οὐσίᾳ, ἐγγύς ἐστι τοῖς πᾶσι, καὶ ἀκατάληπτος τοῖς πᾶσι· πιστεύομεν ὅτι ἐστὶν, οὐ καταλαμβάνεται δὲ τὸ τί ἐστι· περιγράφεται μὲν μεταξὺ νοῦ καὶ ψυχῆς, χω ρεῖ δὲ ἐν αὐτῷ [cod. αὐτῇ.] τὰ πάντα, χρεωστείται δὲ αὐτῷ προσκύνησις ἐκ πάντων. Ἀλλ᾽ εἰ μὲν καὶ ἄπειρός ἐστιν ὁ τῆς θεολογίας λόγος ἐν τοῖς ἁγίοις βίβλοις, ὁ δοξάζων αὐτὸν τὸν ἀκατάληπτον, καθώς εὐδόκησε μετέχειν τοῖς κτίσμασι τῆς ἑαυτοῦ γνώ σεως μετέδωκεν, ὅσον χωρεῖν ἡδύναντο, ἀλλ᾽ ἡμεῖς ἐν βραχυτάτῳ ταῦτα τεθείκαμεν ἐν τῷ περὶ Τριάδος Ο λόγῳ, ἵνα ἐξ αὐτῶν καταλάβῃ ἡ ὑμετέρα σοφία τὴν τῆς ἡμετέρας πίστεως ὀρθότητα. Quod antem attinet ad magnum mysterium humauati propter nostram salutem Verbi (incarnationem dico) quod suam revelavit demonstravitque magnitudinem, ita credimus. Confitemur quod ex incomparabiļi sanctæ Trinitatis natura, una de adorandis hypostasibus sanctus Filius de sancto Patre, sua Patrisque et Spiritus voluntate, novissimis temporibus propter nostram salutem descendit de cœlis, habitavitque in sanctæ Virginis Mariæ utero, secundum edita de hoe magno mysterio prophetica vaticinia, suscepitque carnem mente et anima in- ** Marc. xvi, 15, 16. ' Περὶ δὲ τοῦ μεγάλου μυστηρίου τοῦ οἰκονομηθέν τος διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν, τῆς ἐνανθρωπή σεως λέγω τοῦ Λόγου, τοῦ ἀποκαλύψαντος καὶ δείξαντος τὴν ἑαυτοῦ μεγαλειότητα, πιστεύομεν οὕτως. Ομολογοῦμεν ὅτι ἐκ τῆς ἀσυγκρίτου φύσεω; τῆς ἁγίας Τριάδος μία τῶν προσκυνητῶν ὑποστά σεων ὁ Υἱὸς ὁ ἅγιος, ὁ ἐκ τοῦ ἁγίου Πατρός, εὐδο κίᾳ αὐτοῦ τε καὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Πνεύματος, ἐν ἐσχάτοις καιροίς διὰ τὴν ἡμῶν σωτηρίαν κατ ἦλθεν ἐκ τῶν οὐρανῶν, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν τῇ μήτρα τῆς ἁγίας Παρθένου Μαρίας κατὰ τὰς προ

DISPUTATIO II. φητικές προβλήσεις τὰς περὶ τοῦ μεγάλου μυστη- formatam, perfectum hominem, qnem sibi inconfusa ρίου τούτου καὶ ἔλαβε σάρκα ἔννουν καὶ ἔμψυχον, ἄνθρωπον τέλειον, καὶ ἤνωσεν ἑαυτὸν ἑνώσει ἀσυγ χύτῳ· οὐ προπλασθείσης τῆς σαρκὸς, εἶτα ήνώθη αὐτῇ Θεός, ἀλλ᾽ ἐν μυστηρίῳ μεγάλῳ καὶ ὑπὲρ λόγον γέγονεν ἄνθρωπος τέλειος, πλὴν τῆς ἁμαρ· τίας καὶ μόνης· καὶ μετὰ ἐννεαμηνιαίου καιροῦ κατὰ τὸν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως νόμον ἐγεννήθη ἐκ τῆς Παρθένου, καὶ τετήρηκεν αὐτὴν παρθένον. Διὸ καὶ Θεοτόκον ὁμολογοῦμεν τὴν ἁγίαν Παρθένον Μαρίαν, καὶ ὅτι τὸν Θεὸν Λόγον γενόμενον ἄνθρω πον ἐγέννησε· καὶ τραφεὶς ἐν ἡλικίαις ἀνθρωπίναις, τελέσας τὴν σωτήριον οἰκονομίαν, αὐτὸς ὁ θεός Λόγος ἄνθρωπος Ἰησοῦς Χριστὸς, ὅς ἐστιν ἐκ ἱυαῖν, θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος, ἐκ δύο ὑποστάσεων καὶ φύσεων, μία ὑπόστασις καὶ μία φύσις, εἰς Χριστός. unione copularit: neque ante formata fuit caro, cui deinceps uniretur Deus, sed mysterio magno atque ineffabili factus est homo perfectus, peccato tantummodo excluso: et post novem menses juxta humana natura legem, natus est de Virgine, cui suam conservavit virginitatem, Quare et DeiMariam, param confiteinur sanctam Virginem ipsamque Dei Verbum, hominem factum, genuisse: qui exactis humanæ ætatis temporibus, salutarem ceconomniam consummavit: Dei, inquam, Verbum, homo Jesus Christus, qui est ex duabus rebus, divinitate scilicet et humanita e, ex duabus hypostasibus et naturis, una hypostasis et una natura, Christ's unus. Αλλ' ὅτι τινὲς ἀκούουσιν ἡμῶν λεγόντων αὐτὸν Sed quia nonnulli cum nos audiunt unam hypoμίαν ὑπόστασιν καὶ μίαν φύσιν, ἐνταῦθα καθ᾿ ἡμῶν s'asim dicentes et nnam naturam, continño adversus ὑμνοῦντες λέγουσιν ὅτι κατὰ τὸν Εὐτυχῆ ἀποβαλλό nos occinunt, quod cum Eutychete explodendi siμεθα, καὶ πάντας τοὺς λέγοντας τὴν σύγχυσιν ἐν mus et cum iis omnibus qui confusionem in sancta τῇ ἁγίᾳ ἐνώσει· ἀλλ' ὁμολογοῦμεν ὅτι· τετήρηται ἡ unione factam dicunt; nos utique confitemur natuδιαφορὰ τῶν φύσεων ἐξ ὧν ὁ Χριστός· καὶ οὐκέτι rarum ex quibus est Christus incolumem esse difλέγομεν ὅτι ἡ θεότης Αλλοιώθη εἰς τὸ γενέσθαι ferentiam; neque dicimus divinitatem immutatam αἀρξ, ἀλλ᾽ οὔτε ἡ σὰρξ μετηλλάγη εἰς θεότητα ut caro fieret, neqne carnem mutatam in divinitaἀλλ' ἡ θεότης διέμεινε θεότης· καὶ ἡ σὰρξ σὰρξ tem: sed divinitas, mansit divinitas; caro autem, τετήρηται. Καὶ ἐάν τις ἡμῖν ἐνταῦθα εἴπῃ, πῶς caro perstitit. Quod si quis nobis hic objiciat, qui ἐστι δυνατὸν εἰδέναι τὰ τῶν φύσεων γνωρίσματα, fieri possit ut naturarum proprietates cernantur, ἐπειδὴ μία φύσις λέγεται ὁ Χριστὸς, δεῖξαι αὐτῷ siquidem una natura dicitur Christi: hoc ei responἔχομεν καὶ εἰπεῖν ὅτι πάντα τῷ Θεῷ δυνατά εἰσι demus, omnia scilicet Deo esse possililia, juxta κατὰ τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἀρχαγγέλου Γαβριήλ. Το Gabrielis archangeli testimonium. Nam quomodo δὲ τῶς συνέλαβεν ἡ παρθένος καὶ ἔτεκε, καὶ παρ- virgo conceperit ac pepererit. simulque virgo perθένας διέμεινε, νοῦς ἀνθρώπινος εἰπεῖν ἀτονεῖ, ἀλλ' manserit, mens humana effari non potest, et tamen οὖν γέγονε μὲν θεϊκῶς. Οὕτω καὶ τὸ τὰς φύσεις divinitus factum est. Ità naturas quoque conservalas τηρεῖσθαι ἐν γνώσει· καὶ πιστεύεται μία διὰ τὸ apparet, creditur autern una propter indivisibilitaαμέριστον πιστεύεται δὲ καὶ ἐκ διαλέξεων tem. Idque credere possumus naturalis qnoque ratioφυσικῶν· εἰ καὶ τὰς μαρτυρίας τὰς ἐκ τῶν θείων cinii ductu. Plane enim si quis mecum divinæ Γραφών έρευνα, τις μεθ᾿ ἡμῶν θελήσειεν, ἔχομεν Scripturæ testimonia scrutari velit, demonstrare δεῖξαι κατὰ τὴν ἐν ἡμῖν ἐλπίδα ἐκ τῶν φυσικῶν διαλέξεων. Καθὰ ψυχὴ καὶ σῶμα ἕνα ἄνθρωπον τελοῦσι, καὶ εἰσὶ δύο φύσεις, οὕτω καὶ περὶ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου λέγομεν· καὶ καθὼς ἤνωται ἡ ψυχὴ τῷ σώματι, καὶ οὐκ ἀπόλλυσι τὴν ἑαυτῆς φύσιν, οὕτω καὶ περὶ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου λέγομεν, οὔτε ἡ θεότης μετηλλάγη, οὔτε τὸ σῶμα. Οὕτως ὁμολογοῦμεν τὸν ἕνα Χριστὸν μίαν ὑπό στασιν, καὶ μίαν φύσιν, Θεὸν τέλειον, καὶ ἄνθρωπον τέλειον, δ καὶ ὑμεῖς οἴδατε, ὅτι αἱ θεῖαι Γραφαι ἵνα Κύριον, ένα Χριστὸν ἐδίδαξαν ὑμνεῖν, εἰ καὶ ἐκ δυοῖν αὐτὸν ἐγίνωσκον· ἀλλ᾽ οὐκέτι αὐτὸν εἰς δύο πρόσωπα μερίζουσιν, ἢ εἰς δύο ὑποστάσεις τὴν Λόγον τὸν γενόμενον ἀδιάβλητον άνθρωπον, καθά φησιν ὁ ἀπόστολος Ιωάννης, ὅτι Ο λόγος σάρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς παρά Πατρός· δ καὶ πάλαι ὁ αὐτὸς Κύριος και * Joan. 1, 14. rem ut spero licebit naturali ratiocinatione. Nam sicuti anima et corpus unum hominem efficiunt, et cum hæ duæ naturæ sint, deri tamen nequit, ut hɔmo dicatur duæ naturæ; sic et de Christo Dei Verbo loquimur, quod neque divinitas mutata sit neque corpus. Atque ita videlicet unum Christum confitemur, unain hypostasim, unamque naturam, Deum perfectum, itemque perfectum hominem: id quod vos quoque scitis; quia divinæ Scripturæ unum Dominum, unum Christum, cantare docuerunt quanquam eum ex duabus esse agnoscant: sed deinceps in duas personas non dividunt vel in duas hypostases Verbum effectum absque peccato hominem, sicuti apostolus Joannes ait: Verbum caro factum est, hubitavit in nobis, et vidimus gloriam ejut, gloriam quasi Unigeniti a Patres. Quod idem olim Domine s Consonal haec Syri allirmatio cum illa Armenii p. 522, v. 15; nisi quod Armenius dicit ἀχώριστον inseparabile, το μέριστον indivisibie.

THEORIANI ipse et Deus noster Philippo dixerat: Tanto tem- θες ἡμῶν πρὸς τὸν Φίλιππον εἴρηκε· Τοσοῦτον pore vobiscum sum, el nondum cognovisti me, Phi- χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμ', καὶ εὐκ ἔγνωκάς με, lippe? Qui vidit me, vidit et Patrem meum 36. Nou quod Verbum absque carne viderent apostoli, sed quia incarnatum Deum, ut unum indivisumque, sg irabat. Præmierea pastores ab angelo nuntiante audierunt: Natus est nobis hodie Servator ". Vos quoque fatemini humanam naturam haud esse Servatorem, et divinam naturam sine carne in mundo non esse natam: superest igitur ut Servatorem ipsum appelJemus qui de Virgine natus est. Unus a nobis creditur ipse, juxta fidef definitionem a sanctis Patribus in Spiritu sancto Nicææ congregatis editam, Jesus Christus, unigenitum Verbum, lunen de lumine, Deus verus de Deo vero. Velimque vos probe scire, Jesu nomen non de divina tantummodo natura dici, sed de incarnato Deo, qui est Jesus Christus. Alia plurima sunt in divinis Scripturis, quæ dogma probant; sed nos pauca læc verba vobis obtulimus, ut cognoscatis nos inculpabiles, cum ipsum confitemur unam esse bypostasim, id est unam Christi naturam. Nam de cætero scimus et credimus, ex duabus ipsum esse inconfuse, indivise, immutabiliter, inconvertibiliter. Hunc credimus vetus fœdus complevisse, “juxta prophetarum vaticinia. Idem corpore circumcisus est, quod nostro simile circumferebat passioni obnoxium mortale et corruptibile: quanquam revera non sivit carnem suam experiri corruptionem. Eadem in carne jejunavit, tentatorem superavit, miracula virtutesque patravit, passus est, crucelsus, mortuus, sepultus, tertia denique dia resurrexit. Quia vero nonnulli a nobis existimant, Passionem divinitati obtrudi, quod absit ut unquam dicamus; sio nos, prout divina Scripture solent, dicere Deum passum et mortuum, sicnti et Paulus testatur, sed in carne humana'; veluti sanctus quoque Basilius Cappador ait: Sicuti ferrum igni unitur, quin tamen iguis ea, quæ ferrum, patiatur. Rursus sicuti anima in corpore recipit infirmitatum passiones, faniem, mortem, quin tamen animna ab his patiatur, quia spiritalis et incorruptibilis natura est; sic cum Paulo falemur Deum mortem gus. tasse, quin ejus divinitas quidquam passa fuerit. Porro sufficit nobis magni hujus viri testimonium (quin plura scrutemur) qui usque ad tertium cœut narrat, sublatus audivit ineffabilia. Simul Animus a sancto Paulo communem naturan i et propriaın: propria vero natura hyposignificat. Nequaquam ¡gitur dicimus, Deum ni natura unitum esse humanæ naturæ. sisi ita sit, tota Trinitas toti humanitati Asset; cum contra reapse in propria najum hypostatice carni unitum fuerit. Et ne, uti se res habet, ex duabus unam Σιν, 9. 17 Luc. 11, 11. Φίλιππε; Ο δωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Οὐχ ὅτι τὸν Λόγον ἄνευ σαρκὸς ἐθεώρουν οἱ ἀπό στολοι, ἀλλὰ τὸν σεσαρκωμένον Θεὸν ὡς ἕνα καὶ ἀμέριστον ἐδήλου. Ἔτι δὲ οἱ ποιμένες ὑπὸ τοῦ ἀγγέλου ευαγγελι ζόμενοι ἤκουον· Γεννᾶται ἡμῖν σήμερον Σωτήρ καὶ ὑμεῖς μαρτυρεῖτε ὅτι ἡ ἀνθρωπίνη φύσις Σω τὴρ οὐκ ἔστι, καὶ ἡ θεία φύσις ἄνευ σαρκὸς οὐκ ἐγεννήθη· λοιπὸν ἕνα Σωτῆρα αὐτὸν καλεῖν τὸν γεννηθέντα ἐκ τῆς Παρθένου. Ενα πιστεύομεν αὐτὸν κατὰ τὸν ὅρον τῆς πίστεως τὸν ἐκτεθέντα ὑπὸ τῶν ἐν ἁγίῳ Πνεύματι άθροισθέντων ἐν Νικαία ἁγίων Πατέρων· Ἰησοῦς Χριστὸς μονογενής Λόγος, φῶς ἐκ φωτός, Θεὸς ἀληθινὸς ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ. Καὶ καλῶς γινώσκετε ὅτι τὸ Ἰησοῦς ὄνομα οὐκ ἐπὶ τῇ θείᾳ φύσει μόνῃ ὁμολογεῖται, ἀλλ' ἐπὶ θεὸν· σε σαρκωμένον, ὅς ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός. Καὶ ἔτερα πλεῖστά εἰσιν ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς τοῦτο δηλούν τα· ταῦτα τὰ ὀλιγοστά βήματα ἠνέγκαμεν ὑμῖν, πρὸς τὸ γνῶναι ὅτι ἀθῶοἱ ἐσμεν ὁμολογοῦντες αὐτὸν μίαν ὑπόστασιν, ήγουν μίαν φύσιν, τὸν Χρισ στόν. Καὶ γὰρ γινώσκομεν καὶ πιστεύομεν ὅτι ἐκ δύο ἐστὶν ἀσυγχύτως καὶ ἀμερίστως καὶ ἀμεταβλήτως καὶ ἀμετατρέπτως. Τοῦτον πιστεύομεν τὴν παλαιὰν πεπληρωκέναι κατὰ τὰς προρρήσεις τῶν προφητῶν, καὶ περιετμήθη τῷ σώματι, [8] καθὰ καὶ τὸ ἡμέτερον παθητὸν θνητὸν καὶ φθαρτόν εφόρει· καὶ οὐδ᾽ ἐγκατέλιπε τὴν ἑαυτοῦ σάρκα ἰδεῖν διαφθοράν· καὶ ἐν αὐτῇ τῇ σαρκὶ νηστεύσας καὶ πειρασθεὶς καὶ νικήσας ετέλεσε θαύματα και δυνάμεις, καὶ ἔπαθεν, ἐσταυρώθη, ἀπέθανεν, ἐτάφη, καὶ ἀνέστη τριήμερος. Ἐπεὶ δὲ ὧδέ τινες καθ᾿ ἡμῶν ὑπολαμβάνουσιν ἔτι πάθος τῇ θεότητι προσάγομεν, ὅπερ μὴ γένοιτο ἡμῖν λέγειν! ἀλλ᾿ ὥσπερ καὶ αἱ θεῖαι Γραφαι, οὕτω λέγομεν, ὅτι ἔπαθε Θεὸς καὶ ἀπέθανεν, καθά καὶ Παῦλος μαρτυρεῖ, ἀλλ' ἐν τῇ ἀνθρωπίνῃ σαρκί, καθά φησι καὶ ὁ ἅγιος Βασίλειος Καππαδοκίας, ο Καθὼς ὁ σίδηρος, λέγων, τῷ πυρὶ ἐνοῦται, καὶ οὐ τὸ πῦρ πάσχει ὅσα καὶ σίδηρος, ο "Αλλως τε καθὰ ψυχὴ ἐν σώματι δέχεται τὰ πάθη τῶν ἀσθενειῶν, τὸν λιμὸν, καὶ τὸν θάνατον, καὶ οὐκέτι ἡ ψυχὴ ἐκ τούτων πάσχει, διότι πνευματική φύσις ἐστὶ καὶ ἄφθαρτος, οὕτω μετὰ Παύλου ὁμολογοῦμεν ὅτι Θεὸς ἐγεύσατο θανάτου, μηδ' όλως παθούσης τῆς αὐτοῦ θεότητος. Ικανὸς ἡμῖν ἐστιν οὗτος ὁ μέγας εἰς μαρτυρίαν, ὁ καὶ ἕως τρίτου οὐρανοῦ ἀναβὰς, καὶ τὰ ἄῤῥητα ἀκούσας τοῦ εἰπεῖν, ὡς είρηκε, καὶ πλέον μὴ ἐρευνᾶν. Σὺν τούτοις ὑπομιμνήσκομεν ὅτι ὁ ἅγιος Παῦλος κοινὴν φύσιν [φησὶ] καὶ ἰδικήν· καὶ ἰδικὴ μὲν φύσις τὴν ὑπόστασιν δηλοί. Οὐκέτι οὖν λέγομεν ὅτι τῇ κοινῇ φύσει ηνώθη ὁ Θεὸς τῇ ἀνθρωπίνη φύσει. Ει δ' οὐ μὴ οὕτως, εὑρεθήσεται ὡς ὅτι ὅλη ἡ ἁγία Τριάς ὅλῃ τῇ ἀνθρωπότητι ἡνώθη· ἀλλ' ἐν ἰδικῇ φύσει

DISPUTATIO II. ὑποστατικῶς ἡνώθη ὁ Λόγος τῇ σαρκί. Καὶ ὑμεῖς, lypostasim et unam personam Christi fatemini. ὡς καὶ ἡ ἀλήθεια ἔχει, ἐκ δύο μίαν ὑπόστασιν καὶ ἐν πρόσωπον ὁμολογεῖτε τὸν Χριστόν. Ἡ αὐτὴ οὖν ὑπόστασις ἄνευ Λόγου ἰδικὴ φύσις ἐστί. Λοιπὸν γνώτω ή μεγαλειότης ὑμῶν, ὅτι μάτην ἡμᾶς μι τοῦσιν οἱ μισοῦντες· ἐν γὰρ τὸ μυστήριόν ἐστι τῆς πίστεως τὸ οἰκοδομηθὲν ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων· ἕνα ὁμολογοῦμεν τὸν Χριστὸν, ἐν τῇ συλλή - ψει, ἐν γεννήσει, ἐν ἀνατροφή, ἐν πάθει καὶ ἐν σταυρῷ καὶ ταφῇ καὶ ἀναστάσει καὶ ἀναλήψει· τοῦτον ἐλπίζοντες ἐλθεῖν ἐν ᾧ ἔλαβεν σώματι τοῦ κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς· τοῦτον τὸν ὄρον ἐδεξάμεθα ἐξ ἀποστολικῶν χειρῶν, καὶ βεβαιωθέντα ὑπὸ τῶν τριῶν ἁγίων καθολικών συνόδων. Ergo ipsa liypostasis absque Verbo, propria natura est. De cætero sciat magnitudo vestra, immerito nos ab odientibus odio haberi: unum quippe est fidei mysterium, illud scilicet quod super apostolorum fundamento ædificatum est: unum confitemur Christum in Conceptione, in Nativitate, in Nutritione, in Passione, in Cruce, in Sepultura, in Resurrectione atque Ascensione: atque hunc venturum, in eo quod sumpsit corpore, speramus ad judicandos vivos ac mortuos, Hoc ogma accepinus ab apostolicis manibus, a tribu, deinde sanctis universalibus synodis confirmatu:n, Utique etiam legem ordinemque didicimus Dominicarum festivitatum, Christi Natalium, Circumcisionis, Baptismi, Palmarum: Crucifixionem, Resurrectionem, Ascensionem, Pentecosten, Transfigurationem, venerandæ Crucis Exaltationem, Deipa ræ Nativitatem, Deiparæ Dormitionem: item sanctorum Apostolorum nec non sanctorum Martyrum singula festa suo tempore æque ac vos celebranus: et de sacratissimo sacrificio, sanctorum traditioni obsequimur, ut fiat ex pane vino et aqua, adorandum dico salutis nostræ mysterium. Atque omne: hominem, qui Christum Deum et Dei filium confletur, et venerandam crucem adorat, hunc Christianum agnoscimus et amplectimur. Neque vero aliquam Christianissimarum gentium odimus, imo potius qui nos odio habent miseramur, et pro his oramus, Tum et sanctam hostiam, quæ est vivificantis nos Christi gloria, pro fidelibus cunctis offerimus. Canones quoque sanctorum apostolorum retinemus, rectasque regulas, et ordinem sancti unguenti peragendi; nec non ecclesias consecrandi juxta rilum et interpretationem veri sanctorum apostolorum discipuli Dionysii. Atque hæc omnia cum Dei amore et fide ac timore facit noster populus orthodoxus a magna Antiochia et Syria ac Mesopotamia usque ad magnam Persidem. Harc et alia quædam libello ad imperatorem scripto a Syrorum seu Jacobitarum generali conΝαὶ μὴν καὶ τὸν νόμον καὶ τὰς τάξεις ἐμάθομεν τῶν Δεσποτικῶν ἑορτῶν, τῆς Χριστοῦ γεννήσεως, τῆς Περιτομῆς, τῶν Φώτων, τὴν Σταύρωσιν, τὴν Ανάστασιν, τὴν ᾿Ανάληψιν, την Πεντηκοστήν, την Μεταμόρφωσιν, τὴν τοῦ τιμίου σταυροῦ Ὕψωσιν, τὴν τῆς Θεοτόκου Γέννησιν, τῆς Θεοτόκου τὴν Κοίμησιν, καὶ τὰς τῶν ἁγίων ἀποστόλων, ἔτι δὲ καὶ τὰς τῶν μαρτύρων ἑκάστην ἐν καιρῷ ἰδίῳ μεθ' ὑμῶν τελοῦμεν, καὶ τῆς μυστικωτάτης θυσίας τῶν ἁγίων παράδοσιν τῆς ἐξ ἄρτου καὶ οἶνου σὺν ὕδατι τιμῶμεν, τὸ προσκυνητὸν μυστήριον τῆς ἡμῶν σωτηρίας. Καὶ πάντα τὸν ὁμολογοῦντα ὅτι Ἰησοῦς θεός ἐστι καὶ Υἱὸς Θεοῦ, καὶ προσκυνοῦντα τὸν τίμιον σταυρὸν, τοῦτον Χριστιανὸν γινώσκομεν καὶ ἀποδεχόμεθα. Καὶ οὐδέ τινα τῶν Χριστιανικωτάτων ἐθνῶν μισοῦμεν, μᾶλλον δὲ καὶ τοὺς μισοῦντας ἡμᾶς ἐλεοῦμεν, καὶ ὑπὲρ ἐκείνων ευχόμεθα. Καὶ τὴν ἁγίαν θυσίαν, ἥτις ἐστὶ δόξα τοῦ ζωοποιοῦντος ἡμᾶς, προσφέρομεν ὑπὲρ πάντων τῶν πιστῶν· κατἔχομεν δὲ καὶ τοὺς κανόνας τῶν ἁγίων ἀποστόλων, καὶ τοὺς ὀρθοὺς θεσμούς ἔχομεν, καὶ τάξιν τοῦ τελεῖν ἱερουργίαν τοῦ ἁγίου μύρου, καὶ καθιερούν ἐκκλησίας κατὰ τὴν ἀκολουθίαν καὶ ἑρμηνείαν τοῦ ἀληθοῦς μαθητοῦ τῶν ἁγίων ἀποστόλων Διονυσίου. Καὶ ταῦτα πάντα ἐν ἀγάπῃ Θεοῦ καὶ πίστει καὶ φόβῳ τελεῖ ὁ ἡμέτερος ὀρθόδοξος λαὸς ἀπὸ τῆς μεγάλης Αντιοχείας καὶ πάσης Συρίας, Μεσοπο τιμίας, καὶ ἕως τῆς μεγάλης Περσίας. Ταῦτα καὶ ἄλλα τινὰ ἡ πρὸς τὸν βασιλέα Γραφὴ τῶν Σύρων tinebantur. τοῦ Καθολικοῦ ἤτοι Ιακωβιτῶν περιείχε Ὡς οὖν ἀνέγνωμεν ταύτην τὴν τούτων ὁμολογίαν, οὐδὲν ἐν αὐτῇ οὐκ ὀρθῶς ἔχον εὗρομεν προφανώς, τὴν τούτου. Έγραφε γάρ·. Αὐτὸς ὁ Θεὸς Λόγος ἄνθρωπος Ἰησοῦς Χριστὸς, ὅς ἐστιν ἐκ δύο, ἐκ θεότη *; καὶ ἀνθρωπότητος, ἐκ δύο ὑποστάσεων καὶ φύο των, μία απόστασις καὶ μία φύσις.» Φησὶν ὁ Θεο μιανὸς πρὸς τὸν μοναχὸν Θεόδωρον τὸν φιλόσοφον. Ἐκτὸς τούτου τὰ ἄλλα δοκεί μοι ὀρθά. Ο δὲ Θεόδωρος εἶπεν· Όταν πρώτως ευρόν σε ἐν τῇ συνόδῳ τοῦ Καθολικοῦ τῶν ᾿Αρμενίων, ἠθέλησα περὶ τούτου διαλεχθήναί σοι σὺ δὲ οὐκ ἐβουλήθης· ἡ γὰρ ἐν Μειξά σοι ὅτι οὕτως ὀφείλει πᾶς Χριστιανὸς τὸν Cum hanc legissemus confessionem, nihil in ea prorsus non rectum reperimus, uno excepto. Scribebat enim Generalis ‹ ipsum Dei Verbum, homo Jesus Christus, qui est ex divinitate scilicet et humanitate, ex duabus hypostasibus atque naturis, una hypostasis et una natura. Ait ergo philosoplus Theorianus ad monachumn Theodorum philosophum: hoc excepto, catera mihi recta videntur. Theodorus respondit: Equidem cum te primo in Generalis Armeniorum synodo inveni, hac de re volueram tecum disserere, nisi tu renuisses: profecto enim tibi demonstrassem, Christianum 135) Macte hane luculentam fidei confessionem, quæ Jacobitarum dogma planissime nobis edisserit! Lege priorem disputationem, p. 461 891.

THEORIANI omnem ita Christum confiteri debere; et cum qui Χριστὸν ὁμολογεῖν· καὶ μὴ οὕτως ὁμολογῶν τῆς aliter confitetur, procul veritate aberrare. ἀληθείας ἀποπλανᾶται. THEOR. Quia tu ex norma librorum Aristotelis disputare volebas, non ex norma doctorum Ecclesiæ, merito ego tecum nolui de fide Christianarum disserere. Nam de luto unguentum hauriri, nunquam est auditum, THEOD. An in nescis, Ecclesiæ principes viros doctrinam ab `ethnicis sapientibus hansisse; eos antem de nostris sanctis, qui disciplinis ethnicorum non fuerunt instructi, idiotas esse atque illitteratos? Nunc tibi repeto, quod tum dixi; si ex norma sapientum ethnicorum mecum congredi vis, paratus sum demonstrare dogma Syrorum esse orthodoxum. Sin minus, ego tecum verbum commutare non patior. Ὁ ΘΕΩΡ. Ἐπεὶ ἀπὸ τῶν βιβλίων του Αριστοτέ λους ἠθέλησας διαλεχθῆναι, καὶ οὐχὶ ἀπὸ τῶν διδασκάλων τῆς Ἐκκλησίας, εὐλόγως οὐκ ἠβουλήθην περὶ τῆς πίστεως τῶν Χριστιανῶν μετὰ σοῦ συντυ χεῖν· ἐκ γὰρ βορβόρου μύρον ἀντλεῖν οὐδέποτε ἡκούσθη. ΘΕΟΔ, Οὐκ οἶδας ὅτι οἱ τῆς Ἐκκλησίας φωστῆρες τὴν γνῶσιν ἀπὸ τῶν ἔξω σοφῶν ἐκαρπώσαντο; καὶ ὅσοι τῶν ἁγίων τῆς ἐπιστήμης τῆς ἔξω οὐκ ἐπαι δεύθησαν, ἰδιῶταί εἰσι καὶ ἀγράμματοι; Νῦν δὲ πάλιν λέγω σοι 8 καὶ τότε εἶπον, εἰ μὲν ἀπὸ τῶν ἔξω σοφῶν αἱρῇ μεθ' ἡμῶν συντυχεῖν, ἕτοιμός εἰμι δεί ξαι ὅτι τὸ δόγμα τῶν Σύρων ὀρθόδοξόν ἐστιν· εἰ δὲ μὴ, οὐδενὸς ἀξιῶ σε λόγου. Ο ΘΕΩΡ. Ἐὰν θέλῃς περὶ ἄλλης τινὸς ὑποθέσεως μεθ᾿ ἡμῶν διαλεχθῆναι ἀπὸ τῶν ἔξω σοφῶν, ἕτοιμό; εἰμι· περὶ δὲ τῆς πίστεως τῶν Χριστιανῶν, εἰ μὴ κατὰ τοὺς ὅρους τῶν θεολόγων τῆς Ἐκκλησίας, τῶν ἁγίων ἀποστόλων, τοῦ ἁγίου Διονυσίου τοῦ ᾿Αρεοπα γίτου, τοῦ ἁγίου Αθανασίου, τῶν ἁγίων Γρηγορίων, τοῦ μεγάλου Βασιλείου, καὶ τῶν λοιπῶν, τὴν διάλε ξιν ἐθέλεις γενέσθαι, οὐδ᾽ ἐγώ σε ἀξιῶ λόγου ποτέ Εἰ δὲ τοσοῦτον θαῤῥεῖς τῇ φιλοσοφίᾳ σου, ὁρισώμε θα ταῦτα πρῶτον τὰ τέσσαρα, τὴν οὐσίαν, τὴν φύσ σιν τὴν ὑπόστασιν, καὶ τὸ πρόσωπον, κατὰ τους θείους Πατέρας, καὶ θῶμεν ταῦτα ὡς όρους THEOR. Si de alio quovis proposito mecum vis disputare ex ethnicorum norına sapientium, non recuso; verum enimvero de Christianorum fide, bisi secundum definitiones theologorum Ecclesie, sanctorum apostolorum, sancti Dionysii Areopagit, sancti Athanasii, sanctorum Gregoriorum, magni Basilii, atque reliquorum, disputationem instituere vis', ne ego quidem verbum tecum commutabo. Quod si tu adeo philosophiæ tuæ confidis, definiamus in primis quatuor hæc, substantiam, naturam, hypostasim, et personam, juxta divos Patres; atque has definitiones ceu propositionum terminos ponamus: tunc demum syllogis- προτάσεων, καὶ τότε τὴν συμπλοκὴν τῶν συλλο morum pugnam ex norma ethnicorum sapientium conseremus. THEOD. ll.ec ipsa quatuor, quæ dicis, intelligi a me necesse est ex eorum ethnicorum sententia γισμῶν κατὰ τοὺς ἔξω σοφούς ποιησόμεθα. ΘΕΟΔ. Αὐτὰ τὰ τέσσαρα & λέγεις ὀφείλω νοεῖν ὡ οἱ ἐφευρεταὶ αὐτῶν οἱ ἔξω σοφοί· εἶτα καὶ τὴν qui invenerunt: pugnam item syllogismorum juxta συμπλοκὴν κατ' αὐτοὺς ἐκείνους ποιεῖν τῶν σύλλο eosdem Gieri. THEOR. Nisi ethnicorum theologi a nostris differrent, tuo jure id faceres: sed quia maxima dissonantia inter illos nostrosque est, non debes ita te gerere. Nam et Joannes Philoponus dum profanes seqnitur, veluti tritheita de Ecclesia pulsus est. Tum et alii multi ob hanc ipsam causam a fide aberraverunt. Veluti scribit magnus quoque Paulus ad Timotheum: Ο Timothee, depositum custodi, devitans profanas vocum novi- " Intes, et oppositiones falsi nominis scientiæ, quam quidam promittentes circa fidem exciderunt 18, llis dictis, monachus Theodorus discessit. Pustero autem die venit Elias Cessunii episcopus ad Theoriani hospitium, et ait: Miror cur nolueris cum philosoph, nostro disputare, sed expaveris; in Armeniorum autem synodo tantum hominum 28 1 Tim. v, 20. Jacobitae hunc morem a Severo parente ac ceperant, de quo Nyssenus in illa assula, ut dixim mrs p. 71, catechetici clausula ait: οὗτος παρά Σεβήρω κράτιστος Θεολόγος γνωρίζεται, ὃς ἂν τὰς κατηγορίες Αριστοτέλους, καὶ τὰ λοιπὰ τῶν ἔξω φιλοσόφων κομψὰ ἡσκημένος τυγχάνο: • Is apud γισμῶν. Ο ΘΕΩΡ. Εἰ μὴ διεφέροντο πρὸς τοὺς ἔξω οἱ θεολό γοι ἡμῶν, καλῶς ἂν τοῦτο ἐποίησας· ἐπεὶ δὲ μεγί στη διαφωνία μέσον τούτων κακείνων ἐστὶν, ούτ ἐφείλεις τοῦτο ποιῆσαι· καὶ γὰρ ὁ φιλόπονος Ιωάν νης, τοῖς ἔξω ἀκολουθήσας, ὡς τριθεΐτης τῆς Ἐκ κλησίας ἐκβέβληται. ᾿Αλλὰ καὶ ἄλλοι πολλοὶ δι' αὐτ τοῦτο περὶ τὴν πίστιν ἡστόχησαν· ὡς που καὶ μέγας Παῦλος πρὸς Τιμόθεον γράφων φησίν "Ο Τί μόθεε, τὴν παρακαταθήκην φύλαξον, ἐκτρεπόμε νος τὰς βεβήλους καινοφωνίας [cod. κενο.] και ἀντιθέσεις τῆς ψευδωνύμου γνώσεως, ἣν των ἐπαγγελλόμενοι, περὶ τὴν πίστιν ἡστόχησαν. Τούτων οὕτω ῥηθέντων, ὁ μοναχὸς Θεόδωρος ἀντ χώρησε. Τῇ δὲ ἐπαύριον ἦλθεν Ἠλίας ὁ ἐπίσκοπο Κεστουνίου εἰς τὸ κατάλυμα τοῦ θεωριανού, κα φησι πρὸς αὐτόν· θαυμάζω πῶς οὐκ ἠθέλησας δια λεχθῆναι μετὰ τοῦ ἡμετέρου φιλοσόφου, ἀλλ᾽ ἔδει Severum optimus ognoscitur theologus, qui in præ dicamentis Aristotelis cæterisque ethnicorum philo sophorum pompaticis disciplinis exercitatus fuerit. Recole adnotationem p. 388, ubi Theoria nus dicitur disputavisse cum Syro Thendoro d substantia et natura, ex doctrina Aristotelica.

DISPUTATIO II. λίασας, εἰς δὲ τὴν σύνοδον τῶν Ἀρμενίων τοσοῦτον numerum non timueris. Scito autem, nullo in pop ulo πλῆθος οὐκ ἐδειλίασας. Γίνωσκε δὲ ὅτι οὐδενὶ ἔθνει οὕτω σοφία ἐμπολιτεύεται νῦν ἐν τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς χρόνοις, ὡς ἐν τῷ ἔθνει τῶν Σύρων. Διὰ τοῦτο οὐ παραδεχόμεθα ἄλλως διαλέγεσθαι. Γίνωσκε δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι ὁ Θεόδωρος ἐμὸς μαθητής ἐστι, καὶ ὡς νέος ἔτι ζητεῖ πρὸς τὸν διαλεχθησόμενον. Ὁ ΘΕΩΡ. Γίνωσκε, δέσποτα, ὅτι οἱ Ρωμαῖοι εἰς μὲν τὰ ἄλλα ἀνδρικώτατοί εἰσιν, εἰς δὲ τὸ παραβῆναι ὅρια τῶν ἁγίων Πατέρων καὶ σφόδρα δειλοί. Ὁ ἘΠ. Καὶ ποῦ κεκώλυται· ἐκ τῶν ἔξω σοφῶν περὶ πίστεως διαλέγεσθαι; Ο ΘΕΩΡ. Ο θείος Γρηγόριος ἐν τῷ πρὸς Εὐνόμιον λόγω φησίν· «Βάλλα μοι Πλάτωνος τὰς ἰδέας, καὶ τάς μετενσωματώσεις καὶ περιόδους τῶν ἡμετέρων tantain esse hodierna ætate sapientiam, quanta apud Syros versatur. Quare non patimur alia ratione disputare. Præterea scito Theodorum illum meum esse discipulum qui utpote adolescens adhuc avet tecum disputare. THEOR. Scito, domine, Romanos ut ad cætera sunt audacissimi, ita ad transgrediendos sanctorum Patrum fines, valde esse meticulosos. EPISC. Qui porro est vetitumn, ex norina profanorum sapientium de fide disputare? THEOR. Divus Gregorius in oratione adversus Eunomium ait: Apage mihi Platonis ideas, animarum nostrarum ad alia corpora transitiones et peψυχῶν, καὶ τὰς ἀναμνήσεις, καὶ τοὺς οὐ καλοὺς διὰ β riodos, et reminiscentias, et non pulchros per pulτῶν καλῶν σωμάτων ἐπὶ ψυχὴν ἔρωτας, Επικούρου τὴν ἀθεῖαν καὶ τὰς ἀτόμους, καὶ τὴν ἀφιλόσοφον ἡδονὴν, Αριστοτέλους τὴν σμικρολόγον πρόνοιαν, καὶ τὸ ἔντεχνον, καὶ τοὺς θνητοὺς περὶ ψυχὴν λόγους, καὶ τὸ ἀνθρωπικὸν τῶν δογμάτων.» Ταῦτα ὁ Θεολόγο; περὶ τῶν ἔξω. Τὰ δὲ ἡμέτερα τίνα, καὶ πῶς ἐφείλομεν διαλέγεσθαι, ἄκουσον αὐτοῦ λέγοντος ἐν τῷ δευτέρῳ εἰρηνικῷ· «Ταῦτα ὡς ἐν βραχέσι δογματικῶς ἀλλ' οὐκ ἀντιλογικῶς, αλιευτικῶς ἀλλ᾽ οὐκ ἀριστοτελικῶς, ἐκκλησιαστικῶς ἀλλ᾽ οὐκ ἀγοραίως, ὠφελίμως ἀλλ' οὐκ ἐπιδεικτικῶς. Ἐν δὲ τῷ λόγῳ τῷ περὶ τῆς ἐν ταῖς διαλέξεσιν ευταξίας φησι· «Τὰς Πύρρωνος ενστάσεις, ἢ ἐφέξεις, ἢ ἀντιθέσεις, καὶ τῶν Χρυσίππου συλλογισμῶν τὰς διαλύσεις, ἢ τῶν Αριστοτέλους τεχνῶν τὴν κακοτεχνίαν, ἢ τῆς Πλάτωνος ευγλωττίας τὰ γοητεύματα, οι κακῶς εἰς τὴν Εκκλησίαν ἡμῶν εἰσέφρησαν, ὥσπερ Αιγυπτιακοί τινες μάστιγες.» Ὑμεῖς δὲ βούλεσθε ἐκ τῆς κακοτεχνίας τῶν ᾿Αριστοτέλους τεχνῶν διαλέγεσθαι, καὶ μάστιγας Αιγυπτιακούς εἰς φθορὰν τῆς Ἐκκλησίας ἐπάγειν, τῶν κηρύκων τῆς πίστεως καταφρονοῦντες; Ἐγὼ δέ σοι χαριζόμενος, εἰ κελεύεις, καὶ ἐκ τῶν τοῦ Αριστοτέλους διαλεχθήσομαι, ὡς ἂν ἴδω τίνα εἰσὶν ἐγ' οἷς ἐπερείδεσθε. Ο ΕΠ. Εἰ τοῦτο ποιήσεις, θεραπεύεις ἡμᾶς· ἴσως δὲ καὶ σύμφρονες εὑρεθησόμεθα. Υπισχνούμαι δέ σοι ὅτι οὔτε σοφιστικῶς οὔτ᾽ ἐριστικῶς διαλεχθησόμεθα. Ο ΘΕΩΡ. Εὖ λέγεις· ἀπόκρινε οὖν, τὸν Χριστὸν μίαν οὐσίαν λέγεις, ή δύο; Ο ΕΗ. Μίαν καὶ ἄτομον. Ὁ ΘΕΩΡ. Τὴν μίαν καὶ ἄτομον, τὴν οὖσαν ἐν τῷ ἀριθμῷ, λέγει Αριστοτέλης ἐπιδέχεσθαι ἅμα τὰ ἐναν τία, ἢ ου; Οἷον λέγω, τοῦτο τὸ πῦρ, καὶ θερμὸν ἅμα καὶ ψυχρόν· ἡ κτιστὸν καὶ ἄκτιστον τὸ αὐτὸ, καὶ τὰ το αῦτα, ἢ οὐ; ϋ ΕΠ. Οὐδαμῶς. Ὁ ΘΕΩΡ. Επιδεχόμενος οὖν ὁ Χριστὸς ἅμα τὰ δύο ἐναντία· ἔστι γὰρ κτιστὸς καὶ ἄκτιστος, θνητὸς καὶ ἀθάνατος, ἔναρχος καὶ ἄναρχος, ὁρατὸς καὶ ἀόρατος, οὐκ ἔσται μία οὐσία. Καὶ δῆλον ἐκ τῆς ἀντιστροφῆς. Εἰ γὰρ ἡ μία ουσία καὶ ἄτομος ἅμα τὰ ἐναντία οὐκ ἐπιδέχεται, ἀλλ' ἀνὰ μέρος τῶν ἐναντίων εἰσὶ δεκτικὰ κατά το Σταγειρίτην, τὸ ἐπιδεχόμενον ἅμα τὰ ἐναν chra corpora in animam subeuntes amores, Epicuri atheismum et atomos atqne indignam philosopho voluptatem, Aristotelis avaram providentiam et artificiosam, et mortales de anima sermones, et bumanam dogmatum rationem. Hæc theologus de ethnicis. Nostra autem quæ sint, et quomodo tractari debeant, audi ab ejusdem verbis in secundo sermone de pace: Hæc paucis dogmatice non contentiose, piscatorio more non Aristotelico, Ecclesia non fori stylo, utiliter non pompatice.» In sermone autem de moderatione in disputationibus servanda ait: 4 Pyrrhonis oppositiones aut assentiendi retentiones ac oppositiones, et Chrysippi syllogismorum solutiones, aut Aristotelicae artis ar didicium pravum, vel Platonica suadelæ præstigia, › malo sane omine in ecclesiam nostram irrepserunt, ceu quædam Ægyptiæ plage. Vos vero avetis malitioso Aristotelis artificio disserere, et flagella Ægyptiaca ad Ecclesiæ perniciem inducere, contemptis fidei præconibus? Ego nihilominus ut tibi, sl vis, gratificer, more quoque Aristotelico disputabo, ut quæ sint fundamenta vestra cognoscamn. EPISC. Hoc agens, nos demereberis, et in eadem fortasse sententia esse videbimur. Porro tibis pondeo, neque sophistice nos disputaturos neque contentiose. THEOR. Recte. Responde igitur: Christum, unam substantiam dicis an duas? EPISC. Unam et indivisibilemn. THEOR. Unum et indivisibile, quod ad numerum pertinet, aitne Aristoteles recipere contraria, nee ne? Exempli causa, bic ignis simulne calidus est et frigidus? aut idem creatusne est et non creatus? et alia similia dicine queunt, nec ne? EPISC. Nequaquam. THEOR. Cum ergo Christus duo simul contraria in se recipiat; est enim creatus et increatus, mortalis et immortalis, cum principio et siue principio, visibilis et invisibilis; una substantia non erit. Idque ex converso argumento patet. Si enim una substantia et indivisibilis, simul contraria non recipit; sed contra quod est divisibile contrariorum

THEORIANI εἰ καὶ εἶ; Χριστός ἐστι· καὶ κατὰ μὲν τὴν μίαν, κτιστὸς, κατὰ δὲ τὴν ἑτέραν, ἄκτιστος· ὡσαύτως θνησ τὸς καὶ ἀθάνατος, ἔναρχος καὶ ἄναρχος, καὶ τὰ λοι πὰ ὁμοίως. et capas secundumn Stagiriten, sequitur et quod τία, οὐκ ἔστι μία ουσία. Δύο ἄρα οὐσίαι ὁ Χριστός, simul contraria recipit, una substantia non sit. Duæ igitur substantiæ Christus, etsi unus Christus. est: et secundum quidem unam creatus, secunduni alteram increatus: similiter mortalis et immortalis, cum principio et sine principio, et eodem modo reliqua. Τούτων οὕτω ῥηθέντων, ἠρώτα ὁ ἐπίσκοπος τὸν θεωριανόν περὶ τῶν ᾿Αρμενίων λέγων· Ποταπούς διέγνως τοὺς ᾿Αρμενίους; Ο δέ φησιν· Εἰς μὲν τὴν θείαν Γραφὴν πεπυκνωμένους εὑρίσκω, καὶ εἰς νηστείαν καὶ προσευχὴν τοῖς μεγάλοις ἁγίοις άμιλλω μένους· εἰς δὲ τὸ συλλογίζεσθαι παντελῶς ἀμυήτους· ἀμέτοχοι γάρ μοι δοκοῦσι ῥητορικῆς καὶ διαλεκτικῆς καὶ τῶν λοιπῶν μαθημάτων. Διὸ καὶ αὐτοὶ ἑαυτοὺς παραλογιζόμενοι οὐκ ἴσασιν ὅτι παραλογί ζονται. Λέγουσι γὰρ τὴν μὲν φύσιν καθόλου τι καὶ κοινὸν, τὸ δὲ πρόσωπον μερικὸν ὡς ἄτομον, καθὼς καὶ οἱ ἅγιοι ταῦτα ὡρίσαντο. Εἶτα τὸν Χριστὸν ὁμο λογοῦσιν ἐν πρόσωπον ὡς μερικόν. Καὶ μέχρι τούτου καλῶς λέγουσιν. Επειτα λέγουσι τὸν Χριστὸν μίαν φύσιν, ἣν ώμολόγησαν καθόλου τι εἶναι· καὶ οὐ νοοῦσιν, ὅτι ἐπεὶ ὁ Χριστὸς μερικόν ἐστι, ὡς ὃν πρόσ ωπου, οὐ δύναται εἶναι μία φύσις· ἡ γὰρ ἂν ἔσται τὸ μερικὸν καθόλου, καὶ τὸ ἄτομον εἶδος, ὅπερ ἀδύνατον. Εἰ γὰρ καὶ λέγομεν ὅτι τὰ ἐπάνω κατηγορεί ται τῶν ὑποκάτω, ἀλλὰ τοῦτο ἀληθεύει κατὰ τὴν φωνὴν τὴν φιλόσοφον μόνον, ἥτις καὶ φυσικὴ λέγεται, οὐ μὴν κατὰ τὴν τεχνικὴν φωνὴν ἣν καὶ λογι τὴν ὀνομάζουσιν. οἱ περὶ ταῦτα δεινοί· τεχνικὴν μὲν, ὡς εὑρεμα τέχνης, οὐ φύσεως· λογικὴν δὲ, ὅτι τῆς; λογικῆς ἐστι πραγματείας, ἥτις όργανόν ἐστι φιλοσοφίας, οὐ φιλοσοφία. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῆς φιλοσόφου φωνῆς τὰ καθόλου κατηγορείται τῶν μερικών, τους ἐστι τὰ ὑποκάτω ἐπιδέχεται καὶ τὸ ὄνομα καὶ τὸν ὅρον τῶν ἐπάνω· οἷον ὁ Πέτρος ἐστὶν ἄνθρωπος, ὁ ἄνθρωπος ἐστι τὸ ζῶον, ὁ Πέτρος ἄρα καὶ ἄνθρωπό; ἐστι καὶ ζῶον. Ωσαύτως καὶ τὸν ὅρον τοῦ ἀνθρώπου καὶ τοῦ ζώου ἐπιδέχεται ὁ Πέτρος· καὶ γάρ ἐστι ζώον λογικὸν θνητὸν ὁ Πέτρος, καὶ οὐσία έμψυχος αίσθησ τική. Ἰδοὺ ἐπὶ τῆς φιλοσόφου φωνῆς τὰ ὑποκάτω ὑποδέχεται καὶ τὸ ὄνομα καὶ τὸν ὅρον τῶν ἐπάνω. Ἐπὶ δὲ τῆς λογικῆς φωνῆς τοῦτο οὐ γίνεται· τὸ γὰρ ἄτομον οὔτε εἶδος λέγεται, οὔτε γένος, οὔτε ἐστὶ τὸ κατὰ πλειόνων καὶ διαφερόντων τῷ ἀριθμ. ἢ τῷ εἴδει ἐν τῷ τί ἐστι κατηγορούμενον. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ πρόσωπον μὲν λέγομεν αὐτὸν καὶ ὑπόστασιν, οὐ μὴν καὶ φύσιν· οὔτε γὰρ τὸ ὄνομα τῆς φύσεως, οὔτε τὸν ὅρον ὑποδέχεται· οὐδὲ γὰρ λέγεται ὁ Χριστὸς ἀρχὴ κινήσεως καὶ ἠρεμίας· τοῦτο γάρ ἐστιν ἡ φύσις. Τὸ γὰρ πρόσωπον, ἡ ὑπός στασις, καὶ τὸ ἄτομον, καὶ τὸ εἶδος, καὶ τὸ γένος, καὶ τὰ τοιαῦτα, οὐκ εἰσὶ τῆς φιλοσόφου φωνῆς, ἦτα τῆς φυσικῆς, ἀλλὰ τῆς λογικῆς, ήτοι τεχνικῆς· τὰ δὲ καθόλου τῆς καθολικῆς φωνῆς οὐ κατηγορείται τῶν μερικῶν. Οἱ γοῦν ἀγνοοῦντες τὴν διαφοράν της φιλοσόφου φωνῆς, ἦν ἔχει πρὸς τὴν λογικήν, με γνύουσι τὰ ἄμικτα ἀμαθῶς, μή γινώσκοντες περὶ τίνος λέγουσιν, ἢ περὶ τίνος διαβεβαιούνται. Ilis dictis, interrogabat Theorianum episcopus quiduam de Armeniis judicaret? Qui respondit: in divinis quidem Scripturis versatos admodum Armenios comperi, tum jejunio et orandi studio magnorum sanctorum æmulos: sed ad disputandum plane rudes; videntur enim mihi rhetorica arte el dialectica reliquisque disciplinis expertes. Quare, cum ipsi sibi fucum faciant, hallucinari se non intelligunt. Aiunt enim naturam quidem esse universale. quid et commune; personam autem, partiale utpote indivisibile, sicuti etiam saucti viri definierunt. Deinde Christum aiunt esse unam personam, utpote quid partile. Et hactenus quidem recte ratiocilantur. Exin dicunt Christi unain naturam, quam jam fassi fuerant esse quid universale: neque intelligunt, quod si Christus est quid partiale, utpote qui est persona, una natura esse non potest: alioquin quod partiale est, esset universale; indivisibile, esset species; quod prorsus fieri non potest. Etsi enim dicimus, superiora prædicari de inferioribus, hoc tamen in philosophico tantum vocabulo, quod et physicum dicitur, verum evadit; non autem in aro tificiali vocabulo, quod etiam logicum appellant hujus disciplinae professores: artificiale nimirum, utpote artis inventum non naturæ; logicum autem quia spectat ad logicam disciplinam, quæ est philosophie organum, non philosophia. In philosophico quidem vocabulo, universalia prædicantur de partialibus; id est inferiora accipiunt et nomen ac definitionem superiorum: exempli causa, Petrus est homo, homo est animal, ergò Petrus est homo et animal. Similiter definitionem quoque bominis et animalis Petrus recipit: est enim auimal rationale et mortale Petrus, ac substantia animata et sentiens. En ut in philosophico vocabulo inferiora recipiunt etiam superiorum nomen et definitionem. Verumtamen in logico vocabulo id non usuvenit. Nam quod est indivisibile, neque species dicitur, neque genus, neque est plurale, neque numero differt, neque item specie, cum quid sit prædicatur. Sic et in Christo accidit: nam personam quidem ipsum di cimus et hypostasim, non tamen naturam: neque enim naturæ nomen vel definitionem recipit; siquim dem Christus non est motus et quietis principium, quæ naturæ definitio est. Namn persona, hypostasis, indivisibilitas, species, genus et similia, non pertiment ad philosophica vocabula seu physica, sed ad logica seu artificialia: porro universalitas communis vocabuli, de partialibus non prædicatur. Itaque philosophici vocabuli differentiam a logico ignoraLes Armenii, imperite miscent pugnantia, quia neque quid dicant neque quid aflirment, intelligunt.

EPISC. Quid tibi de Armeniis videtur? Vobiscum. ne conjungentur, necne? DISPUTATIO 11. Ο ΕΠΙ. Τί σοι δοκεῖ περὶ αὐτῶν; Ενωθήσονται μεθ' ὑμῶν, ἢ οὐ; Ο ΘΕΩΡ. Ὅσον κατὰ τὸ θέλημα τοῦ Καθολικοῦ ἐξ ἅπαντος ἔσται ἡ ἔνωσις. Ὁ ἘΠ. Δύσκολον τοῦτο αὐτοῖς· πολλὰ γὰρ εἰσι τὰ διείργοντα· ὅμως ἀκηκόαμεν παρά πολλῶν ὅτι συνέρχονται ὑμῖν νῦν ἐν ἅπασιν. Ἡμεῖς δὲ οἱ Σύροι Θεοῦ χάριτι ἡνωμένοι ἐσμὲν κατὰ πάντα τοῖς Ῥω μείοις ὑμῖν, πλὴν ἑνός· τὸν Χριστὸν οὐ λέγομεν δύο ουσίας, ἵνα μή τις ἐν τῇ Τριάδι προσθήκη γέ νηται, καὶ εὑρεθῶμεν τετράδα καὶ οὐ Τριάδα σέν δοντε;· Μονάδα γὰρ καὶ Τριάδα παρὰ τῶν Πατέρων καὶ πιστεύειν καὶ ὁμολογεῖν ἐδιδάχθημεν, οὐ μὴν μονάδα καὶ τετράδα· καὶ διὰ τοῦτο λέγομεν όμιο! - στον τὸ σῶμα τῷ λόγῳ, ἵνα μὴ ἑτεροούσιόν τι τῇ Τριάδι προσάψωμεν. Ο ΘΕΩΡ. Προείρηκεν ἄνωθεν ἡ ἁγιωσύνη σου ὅτι ἐν οὐδενὶ ἔθνει οὕτω σοφία ἐμπολιτεύεται νῦν, ὡς ἐν τῷ ἔθνει τῶν Σύρων· καὶ νῦν ἀκούω, ὅτι διὰ τοῦτο οὐ λέγετε δύο οὐσίας τὸν Χριστὸν, ἵνα μὴ γένηται τετρὰς ἡ Τριάς· τοῦτο τοιγαροῦν ἐκφυγείν βουλή. μενος, λέγετε τὸν Λόγον τῷ σώματι ὁμοούσιον • ταυ τὸν δὲ εἰπεῖν ὁμοούσιον τὸ σῶμα τῷ λόγῳ. Ο ΕΠ. Εὖ λέγεις, οὕτω λέγομεν. Ο ΘΕΩΡ. Καὶ μὴν ἐὰν λέγηται τὸ σῶμα ὁμοούσιον τῷ λόγῳ, τότε μᾶλλον ποιεῖτε τὴν Τριάδα τετράδα, καὶ ἐμπίπτετε εἰς βόθυνον ἐν διαφυγεῖν διασπου - δάζετε· καὶ ταυτὸν σπουδίζετε τοῖς ὑπὲρ τοῦ μὴ ἀποθανεῖν πίνουσι κώνειον. Καὶ τοῦτο βουλομένῳ και βάδιον καταμαθεῖν. Τὸ ὁμοούσιον ἐφ' ἑνὸς προσόπου οι λέγεται· οὐδὲ γὰρ λέγεται τι ὁμοούσιον αὐτὸ ἑαυτῷ, ἀλλὰ πάντως πρὸς ἕτερον πρόσωπον τῶν πρός τι γάρ ἐστιν· οἷον τὸ ὁμοούσιον όμοουτου ομοούσιον λέγεται. Τοίνυν ὁ Λόγος λέγεται τῷ Πατρὶ ὁμοούσιος· ἕτερον πρόσωπον δηλονότι ὁ Πατήρ, καὶ ἕτερον ὁ Υἱὸς ὁ τῷ Πατρὶ ὁμοούσιος. Ἐὰν οὖν δώσομεν καὶ τὸ σῶμα καθ᾽ ὑμᾶς, ὁμοού• την τῷ λόγῳ, εὑρίσκεται καὶ τὸ σῶμα ἕτερον πρόσο (τον παρὰ τὸν Υἱόν. Ωσπερ γὰρ ὁ Υἱός, ὁμοούσιος, ἐν τῷ Πατρὶ, ἕτερον πρόσωπόν ἐστι παρὰ τὸν Πατέρα, οὕτω καὶ τὸ σῶμα, ἐὰν ὁμοούσιον ᾖ τῷ λόγῳ, ίτον πρόσωπόν ἐστι παρὰ τὸν Υἱόν· καὶ εὑρίσκε καὶ ὁ Υἱὸς δύο πρόσωπα ἔχων, ὡς ὁ Νεστόριος Ελε γεν. Ἔχομεν δὲ καὶ τὸ Πνεῦμα ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ· καὶ ἰδοὺ τετράς ἡ Τριάς προφανώς καθ' ὑμᾶς· προσώπων γάρ, οὐκ οὐσιῶν, ἡ Τριάς. Κεκ τούτου εὑρίσκεται τὸ σῶμα ὁμοούσιον οὐ μόνον τῷ Πῷ, ἀλλὰ καὶ τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Πνεύματι. Εἰ γὰρ ὁμοούσιος ὁ Λόγος τῷ Πατρὶ κατὰ τὴν τῶν Πατέρων ὁμολογίαν, ὡσαύτως καὶ τῷ Πνεύματι, ὡς ἅπασι πρόδηλον. Ομοούσιον δὲ τὸ σῶμα τῷ Υἱῷ καθ' ὑμᾶς, ὁμοούσιον πάντως ἐστὶ τὸ σῶμα τῷ Πατρὶ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι. Καὶ εὑρίσκονται τέσσαρα ἀλλήλοις ὁμοούσια. Καὶ φεύγοντες τὴν τετράδα, εἰς αὐτὴν οἱ φιλόσοφος ἐμπεπτώκατε, ὥς φησιν ὁ μέγας Αθανάσιος ἐν τῇ πρὸς Ἐπίκτητον ἐπίσκοπον Κομεθύσι ἐπιστολ • Ταῦτα οὕτω λέγοντες, οὐ ταῦσιν ὅπω; ἑαυτοῖς περιπίπτουσιν.» Εγώ θαυμάζω πῶς ἐν φιλοσοφίᾳ, ὡς φῆς, ἀσχολούμενο, ⋅ THEOR. Quod quidem attinet ad Generalis votumn, prorsus fiet unio. EPISC. Ardum hoc est Arineniis; multa enim eos arcent: nihilominus a multis audivimus; illos „nunc vobiscum in omnibus conspirare. Nos autem Syri, Dei beneficio, vobiseum in omnibus concordes sum is, uno excepto, nempe quod Christi duas substantias non dicimus, ne quod additamentum Trinitati fiat, nobisque accidat ut quaternionem pro Trinitate colanus. Namque Unitatem ac Triuitatem credere et confiteri a Patribus edocti sumus, non autein unitatem et quaternionem: ideoque consubstantiale dicimus corpus Verbo, ne quid alterius substantia Triuitati adjungamus. THEOR. Modo dixerat sanctitas tua, nulla in gente æque nunc versari səpientiam atque apud Syros. Ecce autem audio, vos duas substantias. Christum non dicere, ne Trinitas evadat quaternio, Οι ergo id vitetis, Verbum corpori consulstantile dicitis perinde enim est corpus consubstantiale Verbo dicere.' EPISC. Recte ais, sic dicimus. THEOR. Atqui si corpus consubstantiale Verbo dicatur, tunc potius de Trinitate facitis quaternierem; et quam foveam vitare studetis, in eam deciditis: idemque facitis cicutam bibentibus, ne moriantur. Quam rem volenti tibi perfacile est intelligere. Consubstantiale, in una persona non dicitur; neque enim quidpiam dicitur sibimet consubstantiale, sed omnino hoc vocabulum in alteram rem temlit; est enim ex iis quæ ad aliud referuntur: ita ut quod est consubstantiale consubstantiali, id consubstantiale dicatur. Jamvero Verbum dicitur Patri consubstantiale: est ergo alia persona Pater, alia Filius qui Patri consubstantialis est. Si ergo ex sententia vestra concedamus, corpus quoque consubstantiale esse Verlo, jam et corpus aliamo personam esse comperimus, præter Filium. Nam sicuti quia Filius est Patri consubstantialis, diversa a Patre persona evadit; ita etiam corpus siquidem Verbo consubstantiale sit, diversa a Filio persona' erit: sequiturque ut filius duas personas habeat, ut Nestorius aiebat. Sed habemus etiam Spiritum sanctum Patri Filioque consubstantialem: en igitur manifeste in sententia vestra quaternio pro Trinitate. Est enim personarum, non substantiarum, Trinitas. Sic ergo accideret ut corpus non Filio solum esset consubstantiale, sed etiam Patri et Spiritui. Si enim Verbum Patri est consubstantia'e, juxta Patrum confessionem, æque est consulstat tiale Spiritui, ut omnes sentiunt. Itaque si corpus, ut vos dicitis, consul.slautiale Filio est, idem siue dubio corpus Patri quoque et Spiritui sancto consubstantiale erit. Et en quatuor inter se consubstantialia. Quare, o philosophi, dum quaternionem fegitis, in cum inciditis; ut ait magnus Athanasius in Εpistola ad Epictetum Corinthiorum episcopum:

THEORIANI • Have dum aiunt, quod se ipsos evertunt, ἑαυτοὺς ἀτέχνως παραλογίζεσθε. Πέρυσιν ὁ πρὸ σοῦ nesciunt. › Ego vero miror, quomodo vos ut τοῦ Κεσσουνίου ἐπίσκοπος Ἰωάννης, παραγενόμενος dicitis in philosophia nutriti, incaute vobis ipsi ἐν τῇ συνόδῳ τῶν ᾿Αρμενίων ἀπόντος ἐμοῦ, καὶ negotium facessitis. Olim Joannes, tuus in Çessunii φωνῆς ἀλογίστου την σύνοδον διετάραξε και μετά épiscopatu decessor, Armeniorum synodum me τινας ἡμέρας πάλιν παρὴν αὐτὸς κἀγὼ τῇ συνάδῳ absente ingressus, imperitissima voce niissa con- ἐπεὶ δὲ συντυχεῖν ἐκεῖνος οὐκ ἠβουλήθη, ὡς δῆθεν sessum omnem perturbavit. Paucis vero interjectis συνόδῳ προστυχὼν ἀλλοτρίς, πρὸς μὲν τὸν Καθολι diebus rursus adfuit me præsente in synodo: κὸν τῶν ᾿Αρμενίων τὸν λόγον ἐποιησάμην ἐ; ώ· τὸν cumque ille congredi nollet, utpote qui in aliena νοῦν δὲ τοῦ λόγου πρὸς τὸν ῥηθέντα ἐπίσκοπον ἀποsynodo versaretur, ego ad Armeniorum Generalem τεινόμενος ἔφην, δέσποτα, ἐρώτημα όπερ εγράφη verba feci tum sermonis mei summam in præ- ὄπισθεν, ἕως τοῦ «Ανευ τοῦ ἐμοῦ πατριάρχου. dictum episcopum detorquens, deprompsi, domine, Αλλ' ἐκείνῳ μὲν τότε παραδειγματικῶς ὡς ἀφιλοquæsitumn illud quod in priore disputatione scriptum σόφῳ, σοὶ δὲ νῦν ὡς φιλοσόφῳ λογικῶς ἀποδέδειχα - est usque ad verba: • Siue patriarcha meo. ἐκείνῳ μὲν ὅτι οὐ γίνεται τετρὰς ἡ Τριάς, διὰ τὴν Sed cum illo quidem philosophiæ ignaro, tunc προσθήκην τῆς ἑτέρας φύσεως· σοὶ δὲ ὅτι τότε exemplo abusus sum; nunc vero tibi philosopho, μᾶλλον γίνεται τετρὰς ἡ Τρίας, ὅταν ὁμοούσιον εἴ logicam obtuli demonstrationem. Et illi quidem πωμεν τὸ σῶμα τῇ τοῦ Λόγου θεότητι. 'suasi, non fieri de Trinitate quaternionem ob alterius naturæ adjectionem; tibi vero ostendi, tunc maxime deTrinitate fieri quaternionem, cum corpus dixerimus consubstantiale Verbi divinitati. His dictis, respondit episcopus Elias: nos Christuin unam substantiam compositam dicimus, ut sancti Patres docent. Cæteroquin ego haud veni disputaturus, sed fraterno more hunc commovi sermonem, ut Romanorum de hac re sententiam cognoscerem. Philosophus autem Theodorus, qui a nostro patriarcha ad te missus est, pro suo loquatur libito. THEOR. Dixisti, domine, vos unan compositam substantiam affirmare. Ast oro ne explicare mihi graveris quid sit quod ait theologus Gregorius in suo de Spiritu sancto sermone: ‹ Si autem substantia est, et non aliquid eorum quæ substantiæ accidunt, superest plane ut vel creatura sit vel Deus. Nam mediun quid inter hæc, vel neutrius particeps, vel ex ambobus compositumn, ne ii quidem cogitabunt qui centauros sibi confingunt.» Cur ergo vos compositam substantiam Christum dicitis, quum theologus compositam substantiam prorsus ignoret? EPISC. Dixi jam, me ad pisputandum huc non venisse. Aio tamen haud maguam esse nostram a vobis discrepantiam. His dictis, Syrus quidam sacerdos exsurgens ait Theoriano: Cur frontem signatis duobus digitis? nonne digiti singillatim divisi sunt? ut due Christi naturæ separatæ apud vos credantur. Cui Theorianus quasi jocabundus respondit: Non ut duas Christi naturas signifceΤούτων ρηθέντων, εἶπεν ὁ ἐπίσκοπος Ηλίας· Ἡμεῖς τὸν Χριστὸν μίαν οὐσίαν σύνθετον λέγομεν, ὡς οἱ ἅγιοι Πατέρες διδάσκουσι· πλὴν μὲν ἐγὼ οὐκ ἦλθον πρὸς τὸ διαλεχθῆναι, ἀλλ' ἀδελφικῶς κεκίνηκα τὸν περὶ τούτου λόγον, βουλόμενος μαθεῖν παρὰ σοῦ τί περὶ τούτου λέγουσιν οἱ Ρωμαῖοι. Ο φιλόσοφος δὲ Θεόδωρος, ὁ καὶ παρὰ τοῦ ἡμετέρου πατριάρχου ἀποσταλεὶς πρὸς σέ, λεγέτω τὸ δοκοῦν αὐτῷ ῾Ο ΘΕΩΡ. Εἶπας, δέσποτα, ὅτι μίαν σύνθετον οὐσίαν λέγετε· καὶ παρακαλῶ, μὴ ἀπαξιώσῃς ἑρμηνεῦσαι μοι, τί ἐστιν δ λέγει ὁ Θεολόγος Γρηγόριος ἐν τῷ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος λόγῳ· «Εἰ δ᾽ οὐσία τις, οὐ τῶν περὶ τὴν οὐσίαν, ἤτοι κτίσμα υποληφθήσε ται ἢ Θεός· μέσον γάρ τοι τούτων, ἤτοι μηδετέρου μετέχον, ἢ ἐξ ἀμφοῖν σύνθετον, οὐδ᾽ ἂν οἱ τοὺς τραγελάφους πλάττοντες ἐννοήσαιεν.» Πῶς ὑμεῖς μὲν σύνθετον οὐσίαν λέγετε τὸν Χριστὸν, ὁ Θεολόγος δὲ σύνθετον οὐσίαν ηγνόησεν ὁλικῶς; 'Ο ΕΠ. Προείρηκά σοι, ὅτι οὐκ ἦλθον διαλεχθησό μενος· λέγω δὲ ὅτι μέσον ἡμῶν καὶ ὑμῶν οὐκ ἔστε μέγα σφάλμα. Τούτων οὕτω ῥηθέντων, ἀναστὰς ἰερεύς τις τῶν Σύρων εἶπε πρὸς τὸν θεωριανόν Διά τί σφραγίζετε δακτύλοις δυσίν; Οὐκ εἰσὶν οἱ δά κτυλοι διακεχωρισμένοι ἀνὰ μέρος; Λοιπὸν καὶ αἱ δύο φύσεις τοῦ Χριστοῦ κεχωρισμέναι εἰσὶ καθ᾽ ὑμᾶς. Ὁ δὲ Θεωριανός οἷον ἀστεῖζόμενος εἶπεν· mus, id agimus; sed quia tyrannide diaboli liberali, Οὐ τὰς δύο φύσεις τοῦ Χριστοῦ σημαίνοντες οὕτω edocti fuimus aciem adversus illum bellumque instruere: et manibus quidem justitiam, eleemosynam, ceterasque virtutes operamur, quæ est veluti acies instructa: cum autem digitis signum Christi Ante hoc adamussim vocabulum hiatus est editæ prioris disputationis, quem ergo defectum ope codicis Vaticani explevi. Videsis hæc in priore disputatione, p. 466. Recte episcopus Theodoro disputandi partes cedit, quem sui temporis fnisse doctissimum et eloquentissimum, linguasque Græcam, Syriacam, et Saracenicam calluisse, ait Bar-Hebræus apud δρῶμεν, ἀλλὰ τῆς τυραννίδος τοῦ διαβόλου ἀπαλλα γέντες, ἐδιδάχθημεν παράταξιν ποιεῖν κατ' ἐκείνου καὶ πόλεμον, ταῖς μὲν χερσὶν ἐργαζόμενοι δικαιο σύνην καὶ ἐλεημοσύνην καὶ τὰς λοιπὰς ἀρετὰς, Assemanum Biblioth. orient., t. II, p. 245. Attamen ego miror, nullam deinceps a Theoriano scribi Theodori disputationem, excepta clausula in qua idem Theodorus ad catholicorum partes se propemodum transire dicit. Mihi igitur Theoriani tractatio cum Jacobilis inchoata potius quam perfecta videtur.

DE JEJUNIO SABBATI. ὅπερ ἐστὶν ἡ παράταξις, διὰ δὲ τῶν δακτύλων τοῖς imponimus fronti, prælium ciemus, atque ita dialμετώποις ἐπιτεθέντες τὴν τοῦ Χριστοῦ σφραγίδα, συνιστώμεν τὸν πόλεμον, καὶ οὕτω τοῦτον καταγω νιζόμεθα, καὶ μετὰ τοῦ Δαβίδ εὐλογοῦμεν τον Κύ ριεν, Ευλογητός Κύριος ὁ Θεός μου, λέγοντες και στῆς, ὁ διδάσκων τὰς χεῖράς μου εἰς παράταξιν καὶ αλλά τους δακτύλους. Ium debellamus, et cum Davidie Dominum laudamus, Benedictus Dominus Deus meus, dicentes, qui docet manus meas ad struendam aciem, digitos meos ad prælium. Haud digitum, ait, sed digitos. τοὺς δακτύλους μου εἰς πόλεμον· οὐ τὴν δάκτυλον Post hæc Theodorus ait: lloc a Deo spero, fore ut unius naturæ scandalum de medio nostri tollatur, et quartam synodum ac Leonem papam recipiamus, si certe Romani anathematizarè Severum nos haud cogent, quia nusquam Severus in suis scripuis unam Christi naturam vel substantiam dicit, sed unam hypostasim et unam personain. Jam vero cum universum nos ecclesiastienm officium, hymnos et cantica de omnibus sanctis ab ipso habeaἘπὶ τούτοις εἶπεν ὁ Θεόδωρος Ἐπὶ τῷ Θεῷ πέν πο:θα, ὅτι τὸ τῆς μιᾶς φύσεως σκάνδαλον ἀφαιρε θήσεται ἐκ μέσου ἡμῶν, καὶ δεξόμεθα τὴν τετάρτην σύνοδον, καὶ τὸν πάπαν Λέοντα ἐάν οἱ 'Ρω μεῖοι οὐ καταναγκάσουσιν ἡμᾶς ἀναθεματίσαι Σε δήρον, διότι οὐδαμοῦ εὑρίσκεται Σεβήρος μίαν φύσιν ἢ οὐσίαν λέγων τὸν Χριστὸν, ἀλλὰ μίαν ὑπόστασιν καὶ ἐν πρόσωπον· ἄλλως τε πᾶσιν ἀκολουθίαν ἐκε κλησιαστικὴν, στιχερά, καὶ κανόνας τῶν ὅλων ἁγίων, παρ' ἐκείνου ἔχομεν, καὶ πάνυ δυσχερές mus, valde molestum feret illum anathematizaro ἡμῖν ἀναθεματίσαι ἐν ἔχομεν διδάσκαλον· πλὴν τοῦτο λέγω, ὅταν ὁ Καθολικὸς τῶν ᾿Αρμενίων ἀποστείλῃ εἰς τὴν βασιλεύουσαν ὥστε κυρωθῆναι συν ολικῶς τὰ τῆς πίστεως, ἀποτελεῖ [Cod. ἀποστείλει]. καὶ ὁ ἡμέτερος, ὡς ἂν ἀποτελεσθῇ τὸ δοκοῦν τῷ θεῷ Falsa igitur, ob partium suarum studinm, narrat Bar-Hebræus a nobis citatus in adn. p. 338, qui ait victoriam penes Theodorum suum stetisse, Theorianum aulem convictum olmutuisse. Theodorum Jacobitam post varios casus in Gastrain Romanum, sen Romelam, apud patriarcham Armehorum se recepisse, ejusque ope, et regis Cilicia auctoritate, patriarcham Jacobitarum in Cilicia proclamatuin, et anno Christi 1492 (vicesimo scilicet post hane disputationem) oliisse, narrat Bar-G Hebræus apud Assemanum. Biblioth. Orient. L. II, ρ. 216. Antequam a Theoriano discedo, placet eΙ inedita ejusdem epistola quam ad sacerdotes nonticolas de nonnullis ecclesiasticæ tantum disciplinæ capitibus scripsit, verba aliquot recitare, quibus ejas vel catholicus animus, vel certe a schismate abhorrens, et Latinæ Ecclesiæ amantissimus declaratur. Sic ergo Theorianus sub epistolæ initio: Πρώτος παρακαλούμεν ὑμᾶς φιλονικείας μὴ καταδέ χεσθαι· ἡμεῖς γὰρ τοιαύτην συνήθειαν οὐκ ἔχομεν, οὔτε ἡ Ἐκκλησία τοῦ Θεοῦ· ἀλλ᾽ εἰρήνην μετά πάν των διώκειν, έχοντες εἰρήνην Χριστὸν τὸν ποιοῦντα αὐτὰ ἀμφότερα ἔν· καὶ ἀγαπᾶτε τοὺς Λατίνους αὐτ quem magistrum habemus. Hoc tamen˚aio: Statim ac Armeniorum Generalis legationem ad regiam urbem miserit, ut Adei articuli synodice confirmentar: tunc nostrum quoque Generalem legatos missurum, ut id quod Deo visum fuerit perſciatur. τοῦ συναδελφούς· ὀρθόδοξοι γάρ εἰσι, καὶ τέκνε τῆς καθολικῆς καὶ ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας ὥσπερ ἡμεῖς· αἱ γὰρ ζητήσεις αὗται συνήθεις, εἴ τινές εἰσι, τῆς πίστεως μηδαμώς καθαπτόμεναι· πάντα γὰρ καλὰ, ἐὰν εἰς δόξαν Θεοῦ ποιῶμεν αὐτά· οὐδὲν γὰρ οὔτε ἐν Λατίνων ἐκκλησιαστικῶν συνηθείᾳ, οὔτ᾽ ἐν ἡμετέρα, ἔξω τοῦ καλοῦ ἢ τοῦ πρέποντος, είληφεν ἐπικράτειαν, ἀλλὰ θειοτέρου ἔχον τοῦ σκοποῦ καὶ νοήματος· τοῖς οὖν ἐχέφροσι, πάντα ὀρθὰ, τοῖς δὲ μὴ τοιούτοις, σκανδαλόν τε καὶ πρόσκομμα. Τη primis vobis auctor sum, ut contentiones non suscipiatis; nos enim hujusmodi morem non kubemus neque Ecclesia Déi. Sed pacem sectamini, pacem Christi retinentes, qui facit utraque unum. Diligite autem Latinos, qui vestri in Christo fratres sunt: orthodoxi enim sunt, et catholicæ atque apostolicæ Ecclesiæ filii, sicuti et nos. Etenim si quæ exsurgunt, ut fieri solet, quæstiones, hæ fidem non lædunt: quippe cuncta sunt bona, si certe ad Dei laudem fiant. Nihil porro sive in Latinorum ecclesiasticorum consuetudine siņè in nostra est, quod ab hunesto et decoro recedat; sed omnia præclarum habent scopum atque propositum. Sapientibus igitur, recta omnia; stallis autem, scandalum et offensio. THEORIANI PHILOSOPHI EPISTOLA DE JEJUNIO SABBATI. Vidc Patrologiæ tom. XCIV, col. 405, in P. Michaelis Lequien Dissertatione VI Damascenica. PATROL. GR. CXXXIII.