1. De Deo trino et uno, quam intellectu difficilis. II. Animantia etiam Deum agnoscunt. III. Deus Pater genuit. IV. Moyses Trinitatem agnovit. V. Dei significatio. VI. Christum a Patre genitum, ex prophetis osien ditur. VII. Psalmis idem ostenditur. VIII. Generatio divina mente comprehendi non po test, el quomodo fiat.. IX. De Spiritu sancto ejusdem cum Patre naturæ. X. Similitudines S. Trinitatem exhibentes. XI. De divina Providenția. XII. Cur Deus arcana fidei homini initio celaverit. XIII. Judaicæ gentis a Deo defectio. XIV. Comparatio Synagoge el gentilium. XV. Filii et res Abrahami cum Deo collatæ. XVI. Cur in monte Abraham sacrificare filium ju belur. XVII. Isaac immolandus Christi typus crucifixi. XVIII. Aries cum cornibus inter vepres, quid signi fices. XIX. Comparatio Jacobi et Esau. XX. Jacobi res cum Christo collatœ. XXXV. De Christo Deo et homine. XXXVI. Alter Isaiœ capitis vu de Messia locus expo situs. XXXVII. Deum hominem fieri voluisse et de stirpe Davidis. XXXVIII. Mariam ortam e stirpe Davidis, ex ge nealogia Judæorum. XXXIX. Danielis prophetia de Christi adventu. XL. Calamitates Judæis ob perfidiam irrogatæ. XLI. Christo mors illata, peccatorum maximum. XLII. De Antichristi adventu. XLIII. De imaginum cultu. XLIV. Exempla duo perfidiæ Judæorum. XLV. De Christianorum baptismo, et ejus cum circumcisione comparatio. XLVI. Quibus olim nominibus baptismus designatus. XLVII. Eliæ cum Christo comparatio. XLVIII. Legis Christi cum Moyse comparatio. XLIX. Prophetiæ de Judaicæ legis abrogatione. L. De evangelica lege vaticinia. Ll. Caput Isaiæ primum eleganteräin Judæos lor quetur et explicatur. LII. De gentium conversione et Judæorum pervicacia prophetiæ. XXI. Scala Jacobi typus B. Virginis, et reliqua LIII. Vaticinia de Christi nativitate. illius gesta. XXII. Dua Jacobi uxores quid designent. XXIII. De Josepho allegoria Christo tributa. XXIV. Camelus in Scriptura odium designal. XXV. Invidia fera crudelior est. XXVI. Josephus in Ægypto ad summos evectus ho nores. XXVII. Calumniæ vis quanta. XXVIII. Moysis historía mystice explicata. XXIX. De Incarnatione, seu cur Dei Filius homo factus. XXX. Cur Christus homo simul et Dens. XXXI. Cur ex Virgine nasci Christus voluit. XXXII. Gens duplex gentilis et Hebræn. XXXIII. Isaia vaticinium cap. 11, de Christo egre gie explicatum. XXXIV. Aliorum prophetarum oracula de Christo. LIV. De abjecta plebe Judaica prophetiæ, et gentium vocatione. LV. Prophetiæ de Christi morte el resurrectione. LVI. Psalmus secundus exponitur. LVII. Psalmus xx1 de Christi passione eleganter explicatur. LVIII. De Sabbato Judæorum et Dominica Christin LIX. Panis propositio typus corporis Dominici. LX. De Christi a mortuis resurrectione. LXI. De inferorum spolatione, et mortuorum resur \rectione. LXII, Christus mortuus corruptionem effugit. LXIII. Christum post resurrectionem "edisse el in cœlum ascendisse. LXIV. De secundo Christi adventu in judicium.

Jud. Hoc tibi eti»m atque etiam confirmamus, ita nos Deus Israel gloriosus amet; nos nequaquam rixæ ac contendendi studio huc venisse, sed qui veritatem illustrem, ejusque demonstrationem in star viæ regiæ tritam cuperémus, per quam deducti ad lucem cœlestis vitæ hæredes fieremus. CHRIST. Meus amor Jesus in Evangelio ait: ‹ Ego sum lux, et veritas, et vita '. › Hæc si animus est vere bona adipisci, accumbite et aurem præbete. gionem propugnarent, non illi quidem vera divini Spiritus luce et instinctu; sed qui pingue, ut sic dixerim, et obumbratum sacrarum Litterarunt stu dium agitarent, nec suspicere, proni inque terram defixi, possent. Eos, inquam, cum offendissem, qui audirent quidem quæ oportet, sed effutirent quæ non ‘oportet, non ita docente eos lege (apage), sed qui legem capere nequirent; (scilicet quasi lumi num princeps sol,) cum hic progreditur, et aliis prælucet, tum cæcutientibus æque radios non im mittit; itidem şane et legis difficultas iis, qui inge nio sunt purgato, evidens ac perspicua est; torpi dls nubila atque turbida. Nam legis, uti Moses ap pellat, velamen, non in scriptione, sed hominum mente, hodieque manet. Eam cum imperitiam adó vertissem, ut egregius quidam senex, oblitus sene etutis, ad luctam cum adolescentibus ineundam pro silit; ita equidem, timiditatis quoque amolitus no tam, dedi operam ut utrorumque interrogationes ac responsiones monumentis mandarem: potest enum animus magnus, Dei studium profitens, etiam qua supra vires sunt tentare. Itaque nuda in pri mis interrogationum ac responsionum verba propo nantur. Ceristianus. Quid est, quod vos, qui Mosaicæ legis zelun› habetis, sed non secundum scientiam, ad me hodie convenistis? Judæi. Nos enimvero, intellecto, Christianarum te æmulum rerum, Mosaica contemnere, coram, quæ dicerentur, audituri venimus. Christ. Dei quidem præcepta, ejusque pro nobis mortalibus salutarem incarnationem tueri et pro fessus sum, et profiteor, et ad extremum usque spiritum profitebor. Cæterum Mosaicam legem, quæ est velut umbra et figura nostræ salutis atque instaurationis, adeo non contemno, ut etiam colam et amplectar. Jud. At si Mosaicam legem amplecteris, neque ea tibi sententia labiis modo expressa ac formata falso excidit, quamobrem nos, qui eam propugnamus, violatores legis ducitis? Duorum, Judæi, a nobis Christianis criminum postulati, utrum jubetis vobis ad judicium proponi? Legisne violationem cum nece prophetarum atque insectatione? an lucis repudium, ac non solum non receptum eum qui prædicabatur, sed injuste a vobis interemptum quoque? etsi majores vestri eo mactan do negabant sibi licere interficere quemquam. › JUD. Quoniam alterum est caput Legis et Prophe tarum, propera veritatem bane ob oculos constituere. Nam si hoc demonstrabis, in utroque reos nos dede mus; tantum hæc probatio non petatur ex vestris, sed ex nostris prophetis. CHRIST. Quod si ex propheticis prædictionibus 1 dem faciam, ecquid vos errasse fatebimini? JUD. Maxime. Prius tamen scrupulum unum ex ani mis nostris (rogamus) exime: Qui a vobis Christianis tres dii honorentur et noscantur? cum id lex Mosaica non permittat; quin et liquido clamet: «Ego sum qui sum. > Ac rursum: Non adorabis Deum alienum; ego enim sum Dominus Deus tuus, zelotes '?, De Deo uno et trino. Christ. Hac doctrina, o Judæi totum theolo giæ arcanum absolvitur. Sed enimvero Ecclesiæ nostræ doctores, tum lingua, tum mente horrere nos docent, si quando de Deo aliquid effari audea mus. Nam etsi cunctorum, quæ sub cœlo creata, angustissimum homo est; at nimium quam impar est divinæ luci contemplandæ. Scilicet terrena caro, in humumque devexa, quæ pro materiæ studio, mundi se negotiis miscet, et assidue iis quæ deor sum´ sunt, consuescit ac delectatur, ægre in subli mium curam incumbit: atque ut inter Hebræos et Ægyptios nubes tanquam murus intercedebat, ita nimirum corporea hæc caligo inter Deum ac nos media interstat. Eam ob rem, opinor, etiam David, unus e majoribus Christi, bomini præcinuit: «Po › Stuporem hinc nostrum declarans, ob quem pauci vix, vel parum superiora suspiciunt. Et quinam illi? Quibus non corpora maceratione tantum jejunioque purgata, sed ipse adeo mentes sic comparatæ sunt, ut cum divina semper voluntate conjunctæ sint. Ita enim censeo, di vina eos luce aflici vicissim, qui id quod in ipsis est di vinum (rationem dico atque mentem) Dei studio per miscent, effigie ad primigenium exemplar se levante. Christ. Si quidem frugis gratia quæstiones mo vetis, ac satagitis, qui iniquiores partes æquioribus submittatis, expediet, opinor, principis rerum sa pientiæ in commune rationes inquirere, spem cer- suit tenebras latibulum suum tissimam in justitiæ atque ipsius veritatis stabili trutina collocantes. Sin contendendi causa dicen dique ostentatione colloquium urgetis, sic habete, Ecclesia nostrate censi, haud se consuetudine ea venditant. Siquidem nostræ professionis ait quis-` piam: qui in disputatione stabilire sententiam suam pugnat, quamlibet vera dicat, diaboli morbo laborat. so I Cor. 11, 45; Exod. xxxiv, 53. 1 Cor. xi, 16. 7 Joan. xiv, 6. * Exod. 1, 14. • Exo:l. ** Psal. xvii, 12. Nazianz. orat. 2 De theolog. Pessima tamen hæc methodus, quæ a Trini tate incipit; quippe cum Trinitas difficilius probari possit, et in Messia versatur totus controversiarum cardo, hunc venisse, Judæis ante omnia proban dum. Inde ad cætera Christianæ religionis dogmala facilius progredimur. Basn.

Nam quod Deum noverit quisqnam, aut nosse, a maris: Et præcedebat sapientia Salomonis sapien quoquam testimonium tulerit, hactenus novit, ut alio non a que illustrato lucidior appareret, quippe alteri præstare perfectum quiddam creditum est, noa reipsa, sed alienarum comparatione virium. Enimvero Enos Primus cœpit invocare nomen Domini¹¹; › quod ejus studium æquales ‹ Dei noti tiam dixere. Et merito. Qui enim possis, quem ignoras in vota tua vocare? Enoch, qui translatus fuerat, incertum an Deum præscierit. Noe, acceptis simus Deo, sospitæ peritia arcæ donatur ". Abraham ille magnus ex fide justificatus, peregrinam jugulat hostiam, in typum Dei propter nos interficiend, “. At neu Deum ut Deum conspexit, sed tanquam hominem epulis accepit, laudatusque fuit quod eumi quantum perceperat coluisset. Jacob scalain et ascendentes per eam et descendentes angelos tuetur, lapidem erectum in titulum oleo perfudit mystice, fortasse qui nostra causa unctum lapidem notaret; et loco cuipiam a Visione Dei nomen indit, ad bonorem ipsius Visi, cum Deo velut cum homine` colluctatur " (quæcunque tandem Del cum homi nibus lueta est. An humanæ forsitan virtutis cum divina contentio?) luctæ in corpore monumenta fert, quæ genitalem victam naturam designarent, nominis commutationem pietatis præmium capit, pro Jacobo Israel nuncupatus ", augusta sane et illustri nomenclatura. Cæterum Dei naturam, aut conspectum cepisse, nec ipse ille, nec supra eum quisquam hodieque ausus est jactare. Eliam aura quædam lenis, et ignea quadriga in cælum subducit, majorem homine justum signifi cans ". Manue, qui apparentis obtutum Dei non ferret Dixit ad uxorem suam: Morte moriemur, quia vidimus Dominum ". Neque enim divinam solum naturam capere humanitas non potest, sed nec splendorem ipsum. Isaias " et Ezechiel" ma gnarum rerum spectatores: Ille enim Sabaoth in majestatis divinæ solio videt, stipantibus eum, et collaudantibus ac tegentibus Seraphinis, qui senas alas haberent; ubi et ipse pruna lustratus, ad prophetandum nittitur. Ilic vero et Dei vehiculum Cherubinos describit, et superstans ei solium, hoc qne superiorem æthram, et qui in ipsa repræsenta retur, tum et voces quasdam, et impetus, ac fun ctiones. Atque ista omnia, seu fuerint apparitio quædam diurna, aspectabilis sanctis, seu visum nocturnum minime fallax, seu effigiatio in animo, quæ futura ceu præsentia repræsentat, seu aliud arcanum prophetiæ genus, quod solus prophetarum Deus novit. Salomon (verba Scriptura), cui dedit Deus sapientiam et prudentiam multam nimis, et latitudiném cordis, quasi arenam quæ est in littore 11 Gen. rv, 26. 11, 11. "Judic. xmɩ, » Psal. xxxv, 7. Wam omninm Orientalium et Ægyptiorum, et erat sapientior cunctis hominibus "; > quo altius pro funda penetrat, eo hasitat magis, nemque sapien tiæ statuit, conari invenire, quantum effugerit. David, ‹ vir secundum cor Dei”, › interdum ju dicią Dei ‹ abyssum multam”, nominat. Alibi ait, ‹ Mirabilis facta est scientia tua ex seipsa”(8).› Mo ses, vatum ille vertex, qui et Deo charus, præque om nibus sua tempestate celebris, post quadraginta dierum piacula ac lustrationem, caliginein, toui trua, atque tubas, vix posteriora intueri Dei potuit sive ea molitiones et opificia Dei censeas, seu in carnationem Verbi atque Filii ejus dicas, ob mor talíum salutem postremis temporibus ineffabili modo procurandam. Cæterum neque bi, neque his par quisquam, Dei substantiam et essentiam apprehen dit, ut scriptum est”, neque Dei naturam perspexit aut exposuit; sed onines exinde usque huc, ‹ ex parte cognoscunt, et ex parte prophetam ". › Om nes vero, inquam, illis spiritu pares. Ac quid Deuar ab aliquo hominum visum dicam? qui nec de rebos quidem conditis explorate queant disserere. Scilicet magni Davidis hæc sententia est: «Quoniam tunc videbo cœlos tuos, opera digitorum tuorum *„ Tune: quando? Cùm ex hoc tabernaculo excessero, atque a crassa vitlositate expeditus, liquidissinia luce illustratus fuero. Vides ingenuum valem? Atque hæc inibi. Alio loco: ‹ lucerta, inquit, et occulta sapientiæ tuæ manifestasti mihi ". › Nam profecto Dei opificium esse cœlos, cum perspecta nunc cognitum vati; tum vero exactius tenebit, cum et eorum vim ac naturam, sed et causam, oh quam ab opifice Deo instituti, accurate perspiciet, Tum enim non pelis instar extensos ", sed veram naturæ ejus notitiam consequetur. Quod si tanti viri de rebus creatis tantillum quiddam in hoc ta bernaculo agitantes sunt assecuti, quid jam mei instar quispiam, plenus scelerum maculis, cogitare aut effari ausit? Dicam tamen vobis, quæ certo et absque contro versia prophetarum esse credimus. Expeditaın porro faciat orationem a prophetis prædicata Tri nitas, verus atque unius naturæ Deus. Credo in Patrem, ac Filium, et Spiritum sanctum, unius naturæ, et indivisam Trinitatem; non ut tres deos, sed unam deitatem in tribus personis agnoscendam sine principio, sine fine, æternum Patrem, naturæ omnis aspectabilis, atque intelligentis architectum. Genitum) ex Paire Filium, quasi lumen de lumine, Deum verum ex Deo vero. Genitum non factum, immortalem, consubstantialeın, semper cum Patre degentem, throni es operum consortem, com Gen. VI-IX. 13 Gen. XXII, 13. * Gen. xxviii, 12, 18. ¹³ Gen. xxxii, 28. “IV Reg. 1* Isa. vi, 1, 2, 6. "Ezech. x, 1 et seqq. ** III Reg. iv, 29-51. "Act x}, 21. Psal. xxxvIII, 6. "Exod. xxxin, 23. "I Cor. x111, §. Psal. v, 4. Psal. Cill, 3. Scilicet posterorum Adami, cum Caiuii ab unius Dei Opt. Max. religione descivissent. 27 Psal. Ex Nazianz. orat. altera de theol. pag. 753 Biblii.

perennem et infinitum. Credo Spiritum sanctum, & quæ supra cœlos sunt, quamvis natura nobis præ non genitum sed procedentem ex Patre, consub stantialem, coæternum, et immensum; cum Patrę et Filio una adorandum et collaudandum. Ac de principii experte Deo, et Patre non solum ves, atque omne hominum genus in senten tiam ibit, sed ipsa eliam natura, ac naturæ magistra lex. Quo enim modo aut exstitisset hæc rerum uni. versitas, aut constaret, Bisi omnia Deus et pro duxisset, et tueretur? Neque enim qui citharam pulcherrime instructam, et undiquaque aptissimam cernit aut citharœdum audit, aliud cogitatione ver sabit, quam citharæ auctorem, ac citharœdum; ad eamqne,' etsi nondum oculis conspectum, mente avolabit. Animantia agnoscunt etiam Deum. Sed quid autem mortales, et universum hoc omne récenseo? quando ipsæ etiam terrestres feræ opifi cem agnoscunt, et ejus perpetuo indigent admini culo, ita enim et de hoc scribit David: Catuli leonum rugientes, ut rapiant et quærant a Deo escam sibi".» Et idem alibi: «Qui dat jumentis escam ipsorum; et pullis corvorum invocantibus eum Quid igitur de Deo et Patre hæc sufficiunt? An ingenio̟ estis etiam bardis bestiis hardiore? Deus Pater genuit. Jud. Nihil hic ambigimus, sed genueritne Deus, dubitamus. CHRIST. Utinam, Judæi, hujus vestri scrupuli eausa, hodie in vivis esset Moyses. Vix enim, opi nor, vel ille vobis silentium imponeret. Jud. Ubi vero ejus constat Mosen meminisse? CHRIST. Circumcidite modo, inquam, cor, id est, immodicum hoc supercilium ex animis vestris de ponite; nec Mosen solum invenietis, sed alios etiam multos prophetas, non tantum meminisse, sed palam adeo clamare. Nam, in Dei opificio, ait Moses Faciamus hominem ad imaginem et similitudi nem nostram". Et post pauca: Ecce Adam qnasi unus ex nobis factus est "., Et in linguarumı dissidio, ait Deus: ‹ Venite, descendamus, et con ſundamus ibi linguam eorum *. Quærendum igitur est, quocum a se creato consilium conferebat. Joo. Cum angelis opinamur. CHRIST. Amens ea et plane absurda est opinatio. Quis enim· figulus cum fictili vase sermonein con ſert? Quis ſaber, ne longum faciam, cum ferro de eo procudendo et apparando colloquitur? et sunt tamen magis conjuncta, et naturæ nostræ affinia, quæ nos fabricamur, utpote ex eodem luto, iisdem que elementis coustituta. Cœlestia autem cuncta, et » Psal. cili, 21. 3 Psal. CXLVI, 7. Deut. xxxn 37..** Exod. xxxiv, 14. stent, propiusque a Deo absint; longius tamen adhue etiam ipsa distant a Deo, ejusque perfecta compre hensione, quam corpus hoc nostrum compositum, humile, atque humi dejectum a cœlestibus illis su peretur. Quare dubium non est, quin cum socio opificii, Filio nempe suo, hunc (ut ita dicam) archi Lectonicum de creatione sermonem contulerit Deus Pater. Juð. Deam quidem verum creaturarum quas con didit ope ac consilio non indigere, damus et coné temur, sou intelligentem, seu sensilem naturam dicas. Deo esse Filium, generationemve III conve nire, Moses ad nos haud prodidit; sed: «Ego sum Dominus Deus tuus ". Et: «Videte quod ego sim solus, et non sit alius Deus, præter me *., Et, «¿Noli adorare Deum alienum”. CHRIST. Dixi vobis, Judæi, ægre vel Mosen ve bis, si vivus esset, silentium impositurum. Nam cam exsecrabilis sit, qui alium, quam Mosis Deum præ dicat; tum demum id, quod sermocinanſini, locămi baberet; si dissimilis naturæ Filium promulgarem. Nunc cum ejusdem naturæ cum Deo et Patre Filium dicam, quæ dissensio? Ipsum enim Mosis Deuma confitemur, Patrem geniti Filii; et rursum ejusdem naturæ Filium` cum Patre genitore. Nam, etsi Moses dicit: «Dominus Deus noster, Deus anus est *7, › non hypostases, sed naturam iis verbis significavit; unam etenim Patris et Filii naturam consentimus. Jud. Belle Patris de fabrica consultatió compro bat nobis Filii cum eo naturæ consensionem. Sed expedi, oramus, quamobrem. a Mose luculentius de eo non accepimus. CHRIST. Nemo scientiarum perfectus magister pueros docere aggressus, summa quæque discipli narum primis rudimentis atque studiis proponit; sed facto ab elementorum doctrina initio, paulatim eos ad perfectionem subducit. Atque id non præ ceptoris vitio, sed discipulorum imperitia At, qui cum adeo sint rudes, ad majora capienda gradum facere non possunt. 1 Gen. 1, 26. 37 Dent. vt, 4. Ex Nazianz. orat. altera, de theolog." Moyses agnoscit Trinitatem. Ad eumdem modum par est, et sapientissimum Mosen habuisse perspectam SS. Trinitatem atque Unitatem; sed vobis, quos tum ob deorum frequen tiam, tum propter idolothyta, et carnes, habebat prorsus rebelles, perfectam religionem non aperuit; neque vero prorsus reticuit, sed tum quomodocun que ad Dei notitiam erigere est conatus. Majores quippe vestros in pietate infantes videns divinos Moses, velut nutrix optima, iis tanquam lac quod dam Dei notitiæ propinavit; solidam omnem do ** Gen. 111, 22. * Gen. xr, 7. * Exod. xx, 2.

ctrinam post se vatibus reliquit. Atque id non in consultatione tantum, sed etiam in imagine, aliisque fecit. Nam Deum ad imaginem suam hominem Anxisse indicavit “; at quæ ea foret imago, audito ribus quærendum reliquit. Quod enim studio paraveris, id tenaci ac perpetuo monimento in animo circumfers; quod leviter, id facile, ut quasi tum erat, effluit. Itaque Moses quæstionem ad vos, dissolationem ad vates rejecit ". Nam si cognito etiam Deo, ab eoque infinitis acceptis beneficiis, et Mose ad Deum aliquantisper a vobis digresso, ut Dei voluntatem in divinitus exaratis scriptis exhiberet, alteri deo gratiam retulistis, et immortalis Dei gloriam mutastis in similitudinem vituli come dentis fenum **; › in quantum deorum multiplica torum præcipitium majores vestri non irruissent, si a Mose Deum trium hypostaseon didicissent? Jud. Non jam ad majorum nostrorum offensas in telligendas adsumus. Sed ecquid, ut dicebas, Deus is tribus personis comprehenditur? Itaque bie nobis veritatem commonstra, et qualis propheta Deum genitum significet. CHRIST. Constabilitum vobis est, Judæi, neminem isquam - sanctorum vatum, Dei hypostasin aut essentiam imaginatione comprehendisse. Igitur certo sic habete, non solum vim ac naturam, sed nec nomen proferre (tantos vates) posse, Del essentiam, non actionem tantum significans; uti etiam illud, ‹ Manus tuæ fecerunt me et plasmaverunt me “; › David usurpavit, non quasi manus haberet Deus (est enim Numen incorporeum et sine figura), sed Del opificium notans. Et rursus: ‹ Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum; vultus autem Domini super facientes mala ^; › illis bene fcentiam, his viudicem Dei potestatem innuens. Ita sane et in nominibus (Dei) non divinam naturam, sed functionem, occultamque operandi efficaciam ex ¡peis nominibus exprimere sancti conantur. Nam illa Dominus Adonai, et Sabaoth, omnipotens et Sal rator, actionem, non neturamsigni ficaut, Dei significatio. Rursum Moses, qui ad negotium quoddam populi erat legatus, cum quæreret, si ex se peterent quis se misisset, quid responderet, hoc a Deo audit Qui est *1, Quæ vox non naturam repræsentat, sod statum ac permansionem. Quare etiam vates, non puras putas SS. Trinitatis apparitiones, seil pro suo quisque captu conscripserunt. Necesse est igitur Del notitiæ studiosos in sacram omnem Scripturam, velut speculum inspicere, et aliam ex alio notionem ad unum aliquod veritatis tanquam simulacrum corrogare. Id enim nos Deus et per Mosen docuit, ei primo ascensu tabulas a se exara tas tradens *, altero non item. Sed quid ei jubet? ‹ Præcide tibl duas tabulas lapideas instar priorum, et scribam super eas verba, quæ habuerunt tabulæ quas fregisti “. › Itidem et Israelitas ex Ægypto educens, Deus ipsemet eos multipliciter crassis pro digiis ductabat. Quid enim crassius, quam noctu igni, interdiu nube viam præire? Quid item cras sius, quam mare dirimere, et rupem velut fontem ubertim aqua scaturientem monstrare? Sed cum adhuc cæcutirent majores vestri, et auribus obeur descerent, tum vero involucris per vatės placita sua donuntiaro Deus; ut intelligentes qua vos dignitate dejeceritis, laboriosiori quadam via, recuperare antiquam nobilitatem studeretis. Atque Idein et in primigenio parente animadvertendum venit. Hie namque priusquam jussum violasset, non omnium modo terrestrium naturarum a Deo datus est rex,sed etiam vates, cunctis et volueribus el bestiis nomina imponens. At post lapsum, posteri non solum regno exciderunt, sed etiam vulgo res creatas deos arbi trati sunt, ut ait Salomon: Vani autem sunt om nes homines, in quibus von subest scientia Dei; et de his quæ videntur bona, non potuerunt intelligere eum, qui est; neque operibus attendentes, agno verunt quis esset artifex: sed aut ignem, ant spi ritum, ant citatum aerem, aut gyrum stellarum, aut nimiam aquam, aut solem et lunam, rectores orbis terrarum deos putaverunt. Quorum si specie dele etati deos putaverunt, sciant, quanto his dominator corum speciosior est. Specici enim generator hæc omnia constituit. Aut si virtutem et opera eorum mirati sunt, intelligant ab illis, quoniam qui hæc Jam vero quid sanctorum voces consector, cum ipse etiam Deus eadem dicens inveniatur? Parenti namque vestro Alratramo in Mesopotamia conspectus fecit fortior est illis: a magnitudine enim speciel Inquit: «Ego sum Deus tuus (10°): ambula coram me, el esto perfectas. "., Vocabulum autem Ocóg, id est Deus, non naturam, sed ejus functionem de. notare, pałam est omnibus: doducitur quippe a Nu, hoc est, curre, abi a Ow, quod est, molior et architector: est enim omnium architectus et moli tionis universi auctor. Architectari autem functio nem, non naturain designare, nulli dubium est. et creaturæ cognoscibiliter poterit Creater horum videri “…» Videte, ut post peccatum Deus non co ram cum hominibus, ut cum Adamo, collocutus sir, sed eos ex operum pulchritudine ad sui notitiam erigi permiserit. Quod si cos merito vanos Salomon appellavit, quanto magis vaniores vos appellaret, si hodie superesset. Nam ¡Hi fortasse babent, quo venia digni sint. Quid ita? quod Dei notitiam vesti Gen. 1, 27, ** Exod. xxx11, 6. "Psal. cv, 29. Gen. xvi, 1. Exod. 1, 14. Exod. xxxi, 18. Nazianz. De moderatione, et oral. altera de theol. Psal. CXVIII, 73. ** Psal. XXXII, 16, 17 * Exod. xxxiv, 1. * Sap. xii, 4 seqq. Ita habent LXX, pro. Dominus omnipotens. Nazianz. in Natalem 227, 26.

Jud. Cur autem si de Filio nos docturus erat, non dixit, Aptator, sed ● Aptatrix? › ita ex LXX versione dicendum pro illo: Cum eo eram cuncta compo nens. > gantes, ad ignorationem compulsi sunt. Vos, in tanta clans, atque ordine componens, et molienti Patri vatum corona et scriptorum multitudine, adeo non molitionis consors? vestigatis, ut etiam quæ scripta sunt adulteretis. Jud. Per Mosen! qui mare Rubrum dextra divisi', vera omnia narras. Quamohrem dum hic apud te adsumus, Scripturam evolvamus. Tu, quod ante dicebamus, nobis commonstra, quis nostrorum va tum generationem Del, genitumve Deum usurpet. Id enim magis animos nostros in stuporem atque dubitationem rapit. CHRIST. Jam dixi. Vates de Deo, non quantom est, dixerunt, sed quantum cogitando assequeren tur, scripserunt. Quo enim modo comprehendatur, quod comprehendi non potest? Nam cum àrenas maris, et stillas pluviæ, stellarumque multitudinem nequeat quis numerare, scilicet Deum principii atque finis expertem comprehendet? Itaque alius Dei sa pientiam Filium vocavit; alius mentem, alius lucis simulacrum; alius expressam quamdam formam; alius vires; alius Filimin; omnes unum et eumdem. Sin autem secus prophetarum voces accipitis, vereor ne splendidam SS. Trinitatis lucem refugientes, in profundum plurium deorum vos præcipitetis. Igitur denuo audite Salomonen palaṁ vociferan tem: ‹ Omnibus mobilibus mobilior est' sapientia; attingit autem ubique propter suam munditiam. Vapor est enim virtutis Dei, et emanatio quædam est claritatis omnipotentis Dei sincera: et ideo nihil inquinatum in eam incurrit. Candor est enim lucis æternæ, et spéculum sine macula Dei majestatis, et imago bonitatis illius **. › Sed omissis, quæ apud Sapientem sunt, imaginem solam persequar. Sunt, putatis, in cœlo pictores ac colores? JUD. 'Minime. Ex prophetis ostenditur Christum a Patre genitum. Curist. Audite porro Salomonis verba. Quod si quid melius scitis, docete sane. Neque enim vere cundor propter Deum hominem Jesum meum dis cipuli personam induere • Dominus possedit me in initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio. Ab æterno ordinata sum, et ex antiquis, antequam terra fieret. Nondum erant abyssi, et ego jam concepta eram: necdum fontes aquaruin eruperant: necdum montes gravi mole constiterant; ante omnes colles ego parturiebar "., Hic ‹ Creavit › (quod ponitur a LXX) non moliendi, sed gignendi vim habere, intelligendum est. Solemne est enim sacræ Scripturæ,vicina pro vicinis usurpare, ut cum de Mose ait • Adultum puerum tradidit filiæ Pharaonis, quem illa fecit sibi filium ". Atqui non fecit, sed nuncupavit sibi filium. Item David: ‹ Facți sumus in opprobrium vicinis no siria ",» pro, Fuimus. Jam vero ante cœlum et ler ram, Moses nullam aliam rem creatam exstitisse, revelavit: ‹ Principio, inquiens, creavit Deus cœlum et terram ".» Quod si quid antiquius exstitisset, id dubio procul prius tractaturus fuisset. Etsi sunt, qui intelligentes substantias prius conditas existi ment, veluti altera quædam lumina, et Deo magis conjunctas. At terret me Dei ad Job sermo, dicens Cuin astra conderentur, laudabant me magna voce omnes angeli mei”.› Astra enim omnino die quarto constituta sunt. Igitur si de astrorum creatione eum angeli collaudabant, multo magis de cœlo, terra, aqua et luce. Sed hanc insanam multorum existi mationem perspicue frangens Salomon, paulo post addit: ‹ Ante omnes colles gignit me³, ac paula- dita ad homines pertulerit ac promulgarit. Con tim quæ scriberet illustrans subjicit: «Quando æthera firmabat sursum et librabat fontes aquarum; quando circumdabat mari terminum suum, et legem ponebat aquis, ne transirent fines suos; quando appendebat fundamenta terræ, cum eo eram cuncta componens”. › Videte, ut sensim socium Patri opi ficem Filium declaret. Quid enim aliud est, ‹ Cum eo eram cuncta componens,› quam una archite ** Prov. viii, 22 el seqq. CHRIST. Et quæ est porro hæc Dei bonitatis imago? nec solum imago simpliciter, sed per omnia similis? Aut ergo imaginem concedite, aut mecum unius naturæ et substantiæ cum Patre Filium fatemini. Jud. Fatemur; sed, amabo, idem nobis ex alio propheta edissere. CHRIST. Isaiæ verba sunt: ‹ Parvulus natus est nobis, et filius datus est nobis, et factus est prin cipatus super humerum ejus; et vocabitur nomea ejus magni consilii Angelus, admirabilis, consilia rius ". › Videtis Patris consiliarium? Videtis ma gni consilii Angelum? Est enim Filius &yyedo;, al qui a Patre arcani ab omni æternitate occulti ab siliarius est, qui a Patre audierit: «Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram Et rursum Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est. Nunc ergo ne forte mittat manum suam, et sumat etiam de ligno vitæ, et conìedat, et vivat in æternum “, › eum paradiso exigamus. Et iterum ‹ Venite, descendamus, et confundamus ibi linguam eorum Gen. 1, 1. Isa. 1, * Job xxxv, S7 Gen. “Exod. 11, 9, 10. 30 Psal. LXXVIII, 4. sec. LXX.» ibid. xxvm, 30. “Sap. vii, 24 seqq. 1, 26. ** Gen. 111, 22. Gen, x1, 7. 7 8 c. LXX. * Prov. viii, 25 LXX, EXTITe, creavit, pro ix. Vide S. Ilier. hic, et in c. xvi Isa.,.etc., et notas ad

Cæterum, Deum esse eum Consiliarium sicut stillicidia stillantia super terram “ non Angelum, ipse dubium dissolvit: non enim dixit: Erit ei nomen Angelus, sed vocabitur, › id est, qui Deus est, is, quod jam olim consilium cepit, Angelus vocabitur. Quin ne quis id de vi quadam incorporea dictum fingeret, Deum nomi nat, paulatimque quod obscurum erat in lucein proferens, ait: «Fortis, Potens, Princeps pacis, Pater faturi sæculi “,, Ex Psalmis idem ostenditur. Davidis quoque hæc sententia est: Ante solein permanet nomen ejas “. › Jud. Iniquum nobis videtur eam sententiam re ferri ad Christum. Dicimus quippe septuagesimum primum psalmum de suo filio Davidem cecinisse. Quare omitte hoc testimonio abuti et ad alium transi propbetam. ▸ Ille non solum ex adulterio, sed etiam per cædem susceptus est. Quod Deus flagitium per Nathan ar guit, ac palam fecit. Neque equidem hæc animo insultandi Dei-hominis majoribus, sed reprimendæ contumaciæ vestræ causa, a me proferuntur. Orietur in diebus ejus justitia, et abundantia pacis, donec auferatur luna “. › İlle non modo, ut hominem par est, dilapsus est; sed eo regnante cædes non paucæ, et captivitates, quales nunquam ante, consecutæ sunt. Et dominabitur a marį usque ad mare; et a flumine Euphrate usque ad terminos orbis terrarum. Coram illo procident Æthiopes ". Ille solius paterni regni sceptra mo deratus est; id quod sciunt omnes, qui Judaici imperii meminerunt. Et inimici ejus terram lingent › Illius hostes adeo pulverem non linxe runt, ut etiam Jeroboam, ejus servus, regnum ab co avertens, illud sibi usurparit et occuparit. Reges Tharsis et insulæ munera offerent: reges Arabum et Saba dona adducent ". › Aut reges, si placet, qui sint, edite, et dona profertote (quanquam etianı diu multumque agendo, actum agetis); aut quod sequitur: ‹ Et adorabunt eum onines reges ter › commentum amens arguel: ‹ Omnes gentes servient ei”. Ni adeo non servierunt, ut posi quam vetita legibus in Deum admisit, ac diis fana excitavit, Adad Idumæus, et Rakon Damasci regu lus ab co defecerint: tantumque abest ut eum gen tes coluerint, ut de paterno suo regno adhuc su perstes a Deo audierit, ruptum' revulsumque ejus reguum, servo, non filio donandum ". De quo igitur psalmodus psalınum edidit? quæ enim dixi nius Salomonem plane repellant. CHRIST. Deum immortalem! Verum Vatis atque Regis Deum, testor; absit, ut me ad aliam dispu lationem conferam, nisi psalmo omni pervoluto, sententiæ ejus confirmationem certissimam dabo! Nobis quidem dubium non est, quin hæc: ‹ Deus, judicium tuum Regi da, et justitiam tuam filio Regis: judicare populum tuum in justitia et pau peres wos in judicio. Suscipiant montes pacem populo, et colles justitiam. Judicabit pauperes populi, et salvos faciet filios pauperum, et humi liabit calumniatorem “1; hæc, inquam, omnia ad Christom quin spectent, pobis dubium non est; quæ vos detorquetis et pervertitis, rati de Salo mone dici; nec, dum veritatem læditis, vos lædere arbitramini; est enim, quisquis læditur, ad defen sionem promptus. Atque ego vobis nihil super his respondebo, sed ipse psalmi auctor David, cujus semini promissus Christus, lyra Spiritus saneti, Fobis os obturans, sic porro psalmum pertexeos scribit: «Et permanebit cum Sole ". › Num Sa lomon igitur tandiu duravit, quandiu Sol? et quo modo? qui nec patrem annis.regni superavit. Et Davidis alio psalmo hæc sunt verba: ‹ Dies anno rum postrorum in ipsis septuaginta anni; si autem in potentatibus octoginta anni, et amplius eorum labor et dolor ". › Quare potest etiam plures annos vivi. Videtis, ut David filium ab hoc nostro psalmo removeat? Nam si Salomonis vita ad octoginta annos non pervenit qui tandem, et quandiu sol, et præ luna durabit? Neque vero id obiter dixit, sed addidit: «In generationem et generationem; › Salomon autem mediis temporibus ab orbe condito natus est: Descendet sicut pluvia in vellus, et * Isa. IX, Jud. Quod in Salomonem scripta non sint, probe jam et explorate tenemus; in quem alium, nesci mus. CHRIST. Utrique, si videtur, Davidem perconte mur. Jud. Davidem, tot annos jam mortuum hodie respondera Christ. Respondebit sane, mihi credite, si stu diose quæramus. Cedo David, quis hic est, de quo dixisti: ‹ Et permanebit cum sole et ante lunain "., Et illud: «Ante solem permanet nomen ejus”, ▸ cæteraque quæ eo psalmo cecinisti? Quis Dominus Israelitarum Deus prædicandus? ‹ Benedictus enini Dominus Deus Israel: et benedictum nomen ma jestatis ejus in æternum, et replebitur majestate ejus ominis terra, fiat, flat”. ▸ Quid igitur? Hæc sufficiunt, an et plura adde mus? Audite dicentem Isaiam: «Quis ex vobis Psal. LXXXIX. 10. es Psal. Rg. 11, 1. seqq. Psal. LXXI, 5. " Psal. LXXI, 17. Psal. LXXI, 1 seqq. 3 ibid. 5. ibid. 8. 68 ibid. 9. * ibid. 10 70 ibid. 11. ibid. 17. 7 ibid. 18. 7 ibid. [XX1 6. * ibid. 7, 8. Nazianz. in Natalem et S. Pascha. genarium mortuum Salomonem ostendit 1. vını lino Josephus non octogenarium, sed nona- Antiq. c. 3.

timens Dominum, andiet vocem servi sui”?» Et prehendi posse præsciit, singula detexit: quæ non Sapientia: ‹ Cum meum Filium non audierint, ego quoque eos non exaudiam, dicit Dominus omnipo tens ". Et Osee, ex persona Dei: ‹ Ex Ægypto rocavi filium meum ". Et David, «Dixit Dominus Domino mco › De hoc igitur quid censetis? Quis alius Dominus Domino dixit? aut cui alteri Domino, quam Dominus Deus Pater, Domino, id est, ejus dem naturæ Deo et Filio? Nemo enim alius Deo et Patri dexter assidet, quam ejusdem naturæ Deus et Filius. Quod verissimum esse, accipite cx Davide, sic paulo post scribente: Ex utero ante Lucife rum genui te ". Cur eniin non «ex utero › solum, But aute Luciferum dixit? Ut unius nature com Patre Filium ostenderet. Nam quod ‹ ex uterɔ ɔ ait, nihil aliud, quam natura viribusque parèn, alque cognatum palam innuit. Qui namque possit aliud ex utero gigni, quam gignenti” cognatum et consentiens? Quod ante Luciferum, › compe rennem, expertem æque principii, et ævi auctorem Filium designat. JUD. Deum inmortalem! ita nos obruisti, ut quæ dixisti, facile satis sint, nec vel minimum sit, quod contra dicamus. Sed religio est nobis, vel cogitare Deum genitum. Gignere enim perpessionem notat; Deum vero omnes uno ore vates impati. bilen et incorruptum prædicant. CHRIST. Jam vos Scripturas jussi scrutari; nec quod in littera est crassum atque pingue, intueri; sed dubia vatum et obscura dicta tanquam manu capere, omniaque ad Deum referre. Itaque legite, ut intelligatis quod si intelligere non vultis, ne legite quidem; ne, quæ legitis absurde intelligentes, damnemini. De hoc enim propheta prædixit; ne que enim id ego dico, aliquem unquam sancto rum vatum ad divinæ naturæ comprehensionem penetrasse. Et quisnam igitur Dei æternam ge nerationem affari, dicendoque consequi ausit, aut possit? Nam ubi nec tempus, nec ævum intervenit, non spectator adfuit, non præsto est interpres, qui potest veritas in aspectum lucemque proferri? Generatio divina mente comprehendi nequit, et quomodo fiat. Sin illi Salomonis parebitis monito: «ma gnitudine specici et creaturæ cognoscibiliter p terit creator horum videri 81; facile et hanc summam difficultatem ex rebus conditis, et probe assequemini. Nam si in bac condita et sensili na tura ortum citra perpessionem damus, multo magis conditor Filius absque fluxu ac perpessione a Patre genitus est; quemadmodum a mente sermo, aut a sole lumen. llominum amator Deus et Dominus, quæ terrenis nostris atque infirmis ingeniis com possent, ca subjectis sub sensum exemplis qui busdam ostendit. Atque huic nostræ sententiæ testimonium dicit Salomon: Quad si virtutem et opera creaturarum mirati sunt, ut deos putaverint, intelligant ab illis, quoniam qui hæc fecit, fortior est illis ". Itaque si et vos ex iis quæ creata sunt, atque his sub sensum subjectis rebus mano ducti, Dei generationem absque perpessione ad mittitis, planeque confitemini; quam bella hæc vestra est confessio? Sin adhuc antiquum obtine tis, phy! fordam vestram arrogantiam, qua ex aliis in alias quæstiones ac defensiones revolvemar! Unde putatis, lux gignitur, quæ omnem cis cœlum orbem pervadit? JUD. Ex sole. CHRIST. Et aliquane inter solem atque lucem perpessio interest, cum a sole lux emanat? JUD. Minime. CHRIST. Quid vero radius, unde creditis, oritur? Jud. sole itidem per lucem. Christ. Radii porro ab sole efluentiam citra per pessionem feri confitemini? JUD. Sane ita rem habere confitemur. CHRIST. Quoniam sic habere confitemini, ad datur et alterum exemplum hoc. Mens cogitationem gignit, qua genita per articulatam vocem sensa palanı facit. Est autem impatibilis et mens, el co gitatio, et vox; quantumvis actus aer vox efficitur vox animi scita in lucem profert. Atque id veris simum esse, explorate judicium facite ex muto; hic namque et mentem et cogitationem, et vocem habet; sed cum per articulatam non possit (neque enim habet audiendi sensum impatibilem), industrie imitatione quadam atque gestu scita prodit. Jud. Grates Deo Opt. Max. nihil jam ambigimus, neque de Deo, et Patre, neque de ejusdem naturæ Filio, hæc enim belle planeque demonstrasti. Ita que et de Spiritu sancto dissere, sodes, et quis propheta eum increatum, atque ejusdem naturæ indicet. De Spiritu sancto ejusdem cum Patre nature. Christ. Etsi ante omnes id et perspexit et scivit Moses; hic tamen ad confirmationem ultimo loce servetur; ut quemadmodum vatum princeps est,. ita disputationein claudat. Isaiæ, in persona Christ hæc sunt verba: ‹ Spiritus Domini super me: ad annuntiandum mansuetis misit me, ut medere contritis corde, et prædicarem captivis indulgentiam et clausis apertionem "*.» Et Job dicit: «Spiritu Domini fecit me, et spiraculum omnipotentis vivš ficavit me 8. Ecquid autem vobis de hoc Spirit videtur? Cujusnam Spiritus vis inopibus læta minis tiat, mente fractis medetur, a diabolo mancipatoi 10. "Prov. 1. 28. Aliter habetur in Vulg.etc. Isa. Sap. xii, 5. 83 ibid. 4. 8 Psal. LXI, J. 85 Job xxx, 4. ” Osee iг, 1. 7 Psal. CIX, 1. ibid. 3

In antiquam felicitatem restituit; cæcis, id est, & rum futurarum. Nam adoranda SS. Trinitate omnut quibas mens caligat, animi oculos illustrans Deum quoad ejus fieri potest, spectandum præbet? Que vis spiritualis omnes cœlorum copias consta bilivit, ut ait David: Verbo Domini cœli firmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis virtus corum **? › Quis ille est Spiritus, qui Dei notitiam docet ho mines, atque ad perfectionem adminiculatur? Agite, dicite. JUD. Ne nos, obtestamur, vaticinarum vocum interpretationem posce; sed tute potius ad nos explica. Nam si a nostris vatum dicta certo ex ponerentur, quæstiones plane nec ingressi quidem essemus. Christ. Joel scriptum reliquit: «Et erit post hæc effundam Spiritum meum super omnem carnem: et prophetabunt filii vestri, et filiæ vestræ senes vestri somnia somniabunt, et juvenes vestri, visiones videbunt. Sed et super servos meos et ancillas in diebus illis effundam Spiritum meum. Et dabo prodigia in cœlo sursum, et signa in terra deorsum, ŝanguinem, et ignem, et vaporem fumi sol convertetur in tenebras, et luna in sanguinem, antequam veniat dies Domini magnus et manife stas. Et erit; omnis quicunque invocaverit nomen Domini, salvus erit *.» Et Isaias: ‹ İpsi ad ira cundiam· provocaverunt, et afflixerunt Spiritum sanclum, et conversus est eis in inimicum". Et Zacharias ex persona Christi: Increpet Dominus in te, Satan: sed in spiritu méo", etc. Idemque rursus:: ‹ Effundam super domum David, et super. habitatores Jerusalem, spiritum gratiæ et precum Et David: ¸‹ Emittes Spiritum tuum et creabuntar, et renovabit faciem terræ”, › Et iterum: ‹ Spiritus tuus bonus deducet me in terram rectam”. › Et in Numeris: Irruente in se Spiritu Dei, ait Ba laam ". › hominum generisalus quæritur. Elias aqua tertium in struem effusa, ignem cœlo devocavit, et hostiam consumpsit **. Daniel ter quotidie domus suæ fori bus apertis comprecatus, postulata accepit. Atque hæc vero, nequaquam temere erant, sed quæ gesta sanctæ Trinitatis arcanum notarent. Nihilominus si crassiora vaticinia, utpote cras siores, requiritis, agite sane, et crassiora tracte mus. Itaque Jobi hæc sunt verba: «Vivit Deus, qui abstulit judicium meum; et Omnipotens qui ad amaritudinem adduxit animam meam: quia doneç superest habitus in me, et Spiritus Dei', › qui fe cit me. Abraham parens vester tres angelos epu lis accepit, quibus Domini ex æquo nomen unuia tribuit, dicens: Domine, si inveni gratiam coram le, › et quæ sequuntur ³. Deum vero quod Abraba mos exceperit, et non angelos, evidens est non solum ex risus Saræ præsensione; sed ipse adeo Deus ei post epulas confirmat, se ejus esse Deum ‹ Revertens. veniam ad te tempore isto, et habebit Alium Sara uxor tua ³., Et eductum foras sic est“ allocutus: ‹ Suspice cœlum, et numera stellas, si potes. Et dixit ei: Sic erit semen tuum. Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam, Ur Chaldæorum Dixitque ad eum: Ego Dominus, qui eduxi te de → En vobis SS. Trinitatem. Primum, inquit, ‹ Ego sum Deus tuus;, et ex Sara dabo tibi filium, cui benedicturus sum. ‹ Re vertens veniam ad te tempore isto, et habebit filium Sara uxor tua. › Deinde eo foras educto, et cum stellarum nume rum consequi non posset, numerosa posteritate ei condicta, addit: • Credidit Abraham Deo *.› Ac tertio: «Ego Dominus, qui eduxi te de Ur Chal dæorum •, › ut per triadem hanc, triplicem iu divinitate personam doceremini. Videte rursum tres personas in una natura, velut unam, disserentes. Etenim Abrahamus, cum sanctâm Trinitatem co-. mitaretur, id ab ea dictum accepit: ‹ Clamor Sodomorum et Gomorrhæ multiplicatus est, et peccatum eorum aggravatum est nimis. Descendam et videbo, utrum clamorem qui venit ad me, opera compleverint; an non est ita, ut seiam Jam et Mosi imperantis Dei hæc sententia est; «Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Nec dixit: Ego sum Deus Abrahaın, Isaac, Jacob: sed addit ‹ et › copulamı, ne et Filius, et Spiritus sanctus indesignati essent; sed velut copula Abrahamum, Isaacum, Jacobum, tres ho mines ostendit, ita et Deitatis triplex usurpatio tres personas declarat. ‹ Ego sum Deus Abraham, › hoc est, Pater, et Deus Isaac, id est, Filius ex scilicet ter sanclus Similitudines sanctam Trinitatem exhibentes. Atque· sic porro pariter, si placet, vatum voces altexam, unius naturæ Trinitatis vim designantes. Sane et Israelitarum ex Ægypto exitus qui triduž iter progressi, Deo operari peterent, ea, in quam, res Trinitatem inuuere mihi videtur. Et Tres virgæ, quas patriareha Jacob ", detracta parte corticis in aquam conficlebat, ovibus Laban adaquandis: quemadmodum et nunc Salvator noster Jesus, oves ratione præditas, id est, homi nes saero baptismate illustratos, servavit, ut per Ezechielem Deus ait: «Ecce ego ipse requiram oves meas, et visitabo eas; et scient quia ego Do minus Deus eorum”. › Quin et Ninivitæ trium die rum atque noctium jejunio salutem consecuti sunt”. Quæ res non frustra erat, sed effigies quædam re- eo genitus, et Deus Jacob». ** Psal. xxx11,6. 87. Joel. 1, 28 seqq. ** Isa. LXIII, 40. " Zach. 1, 2; *, 6. " Zach. XII, 10. "Psal. cm, 30. "Psal. CXLII, 10.” Num. Xxı♥, 2. Exod. m, 18. " Gen. xxx. 37. " Ezech. xxxiv, 11 el 30. ↑ Job. xxv, 2, 3; xxxm, Jona 111, 5.”][I Reg. xviii, 34 el 38. ibid. 10. * Gen. xv, 5. * ibid. 6. • ibid. Dan. VI, ' Gen. xv, 20, 21. ▲' Gen. xviii, 3. Exod.

vivificus Spiritus, ex Patre manaus et in Filio vindicavit; maxime quorum e stirpe hominem fa conquiescens. Cœlestes autem copiæ Cherubinorum Seraphinorumque irremissa voce, prodente Isaia, clamant: Sanctus, sanclus, sanctus, Dominus Deus exercituum, ter ingeminando • Sanctus, › tres personas; semel • Dominus exercituum, › unam Deitatem notantes. Est enim vere unus Do minus, et una Deitas Patris, et Filii, et Spiritus Sancli. JUD. Per Deum rerum omnium architectum, veræ hæ vatuin voces sunt, eoque fine ab is proditæ; patres vero nostri, frustra in nuda occupati littera errarunt. etum corpus suum assumpsisse perhibetis? Nam si servando hominum generi homo factus est, multo magis nos, quam alios admitti oportebat, quorum ab gente Dei notitia per parentem nostrum Abra bamum prodierit; ac tum fortasse exteros quoque, si volebat, pro humanitate súa asciscere. Hocænim nos vel in primis inducit, ne hunc esse illum Mosis Deum fateamur. CHRIST. Sciendum vero est, Dei dona esse im mutabilia; nam cum simplex sit, simplicia quoque sua beneficia locare solet. Atque id verum esse, ex insensibilibus rebus conjecturam facere, el per spicere est. Nam et cœlo perennem mobilitatem, et soli splendorem, ac lunæ, ne singula persequar, et sole lumen haud sane obnoxius, largitus est; autem parenti ejusque posteris munus, arbitrii libertatem dedit. Hujus gratia Abelis donis propi tius, Cain despexit, pro utriusque ingenio ". Al que ex eo hactenus, ne satietatem dicendo afferam (satietas enim orationis inimica est auribus), e malos male, et bonos benigne accipit, ut cujusque actiones et facta merentur. Id quod per virum Dei, qui Heli filiorum scelera exprobrabat, his verbis testatur Quicunque glorificaverit me, glorifi cabo eum: qui autem contemnunt me, erunt igno biles ". De divina Providentia. Quid igitur? commune hoc humanitatis donum propter vos Judæos tollendum erat, nec bonis præ mia tribuenda, nec malis supplicia irroganda? JUD. Minime. Curist. Ades vero Moses, refer de Spiritu sancto, quid in Numeris tecum locutus sit Deus: • Congrega mihi septuaginta viros de senibus Israel, quos tu nosti, quod senès populi sint ac magistri: et duces eaque tot jam ætates immota durant. Primigenio eos ad ostium tabernacuti fœderis, faciesque ibi stare tecum, ut descendam et loquar tibi; et auſe ram de Spirita tuo, trädamque eis, ut sustentent tecum onus populi, et non tu solus graveris. El congregavit Moses septuaginta viros de senibus Israel, quos stare ſecît circa tabernaculum. Descen ditque Dominus per nubem, et locutus est ad eum, auferens de Spiritu qui erat in Mose, et dans se ptuaginta viris. Cumque requievisset in eis Spiri tus, prophetaverunt, nec ultra cessaverunt. Reman serant autem in castris duo viri, quorum unus vocabatur Eldad, et alter Medad, super quos re quievit Spiritus; nam et ipsi descripti fuerant, et non exierant ad tabernaculum. Cumque propheta rent in castris, cucurrit puer et nuntiavit Mosi, dicens: Eldad et Medad prophetant in castris. S:atim Josue filius Nun, minister Mosi, et electus e pluribus, ait Domine mi, Moses, prohibe eos. At ille: Quid, inquit, æmularis pro me? quis tribuat, ut omnis populus prophetet, et det eis Dominus Spiritum suum ¹º?» Pudeat eos, qui Spiritum hunc alterius naturæ, quam Dominum censent. Nam si id in hominibus, ne dicain de singulis animalibus, impossibile est, multo magis in Deo. Quid agimus? creditis? Utimas oculorum mentis vestræ lippitu dinem elueretis aqua veritatis, unigenamque Dei Filium videretis salutis humanæ causa coclo de gressuin, de Spiritu sancto ex Maria Virgine incar natuw, et hominem factum, ac pro nobis sub Pontio Pilato crucifixum, passum, et sepultum, tertiaque die, secundum Scripturas, suscitatum, in cœlum reversum, Patri dextrum assidentem, et magnifice olim judicandis vivis atque mortuis rediturum, iu; perio nunquam finiendo. JUD. At si Mosis Deum in terra incarnatum, el hominem factum de Davidis progenie, atque Vir gine prædicatis, quo pacto nos, Judæos, seu Syna gogam rejecit, quam per Mosen atque legem sibi * Isa. v, 3. 1º Num. x1, 6-29. 18 Matth. XV, 11 Gen. IV, Christ. Quod si id adeo absurdum censetis, vel sane judicatis, quæ alia opifici Deo adhibenda eral, nec adhibita est procuratio? An non apud Abra hamum`epulari, qui nullius egeret, sustinuit? Au non deinceps per Isaac, et Jacob, ac duodecim pa triarchas, unigeniti Filii incarnationem vario de texit; uti tum in Genesi et Exodo, tanquam in ænigmate, clamat Moses? Tum autem qui vos crassiores sciret, crassiores etiam solutiones per vates adhibuit. Quid enim his Jeremiæ verbis clarius? ‹llic est Deus noster, et non æstimabitar alius adversus eum. Hic adinvenit omnem viam disciplinæ, et tradidit illam Jacob puero suo, el Israel dilecto suo. Post hæc in terris visus est, et cum hominibus conversatus est 13., Aut illis Isaiz quid aptius? ‹ Ecce Virgo concipiet, et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel "; › quasi dicas Nobiscum Deus, et quæ reliqua sunt cla riora vatum præconia. Demum ipse quoque ortus Servator • Non sun missus, inquit, nisi ad per ditas oves domus Israel 1. Proditus vero, et se | Reg. vii, 30. 13 Baruch 1, 37, 38. Isa. VII, De processione Spiritus sancti loquitur auctor iste, ut Græcus. Google*

poltus, atque suscitatos, tum discipulis gentium ▲ sunt, atque a felicitate alieni. Horum Isaac duplicem quoque eruditionem mandavit, dicens Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti "“.» Id quod et Salomonis sapientia prædixit: ‹ Quia vocavi, ẹt renuistis: despexistis omne consilium meuin, et increpationes meas neglexistis; ego quoque in in teritú vestro ridebo, et subsannabo, cum vobis id, quod timebatis, advenerit "。 › Itaque varie Deus saluti vestræ procurandæ studuit; eoque nomine, quod renueritis, gentes vos damnabunt; quod ipsæ, Judæorum adjumentis, quæ Deus olim per Mosen, qua in Genesi, qua in Exodo, ut diximus, obscure proposuit, ac post etiam difucidioribus vatum ora culis acceptis, justitiæ lumen admiserunt: vos, quorum cáusa hæc omnia conscripta sunt, quíbus que vales suum sanguinem fuderunt, vos, inquam, mjecto sole, tenebras pro perenni tuce elegistis; quibus tamen Muminandis ipse quoque demum unigenitus Del Filius et lux æternæ lucis, saum quɔque sanguinen) fudit, Juð. Si vere nobis ostendes, Mosen, tum in Ge nesi, tum in Exodo de bis locutum, et tecum sen tiemus, et credemns. CHRIST. Si crassiores prophetarum prædictiones, aperte Dei Filium prædicantes, vestri majores notí audierunt; scilicet, Mosaica vobis scripta, quæ non palam, sed obscure omnia produnt, vobis Ancient fidem. Cur Deus arcana fidel homines initio celaverit. Jud. Et cur autem non planius aperuit? CHRIST. Erat tum intempestivum, ut dicebam, id prodere. Nam si de Cherubinis atque Seraphi mis, atque omni cœlesti satellitio propheta nihil prodidit, quas'res apud se explorate cognitas ha heret, sed ex aspectabilibus, sub sensumque sub jectis erigere nos primum ad Dei notitiam voluit; quanto magis de perenni, et temporis experte Trinitate, aut Fil¡¡ incarnatione? quæ et tot vatum indicit patefacta, et porro exhibita ac perfecta, hactenus a vobis negatur. Sed nimirum quæcun que, ut aiebam, obscurius dixit, duabus hjs de causis fecit: tum ut divina se notitia plenum ostenderet; tum ut qui post se eodem spiritu essent affeeti, ex ænigmatis ad divinum splendo rem erigerentur. Itaque infructuosum sit ea vos docere. Jud. Imo vero rogamus, dissere nobis ea , quæ suirt ex Mose desumpta. Nam et principem a Deo vatem Mosen accepimus, et is ex Ægypto eductos in Dej notitiam induxit. CHRIST. Igitur a primo Dei amante homine, id est, “Abrahamo, ordiamur. Ei duo erant nati, unus ex ancilla, alter ex libera. Nam cæteri sine nomine "Matth. xxviii, 19. tru, 9.. 2ª ibid. 12. gessit Oguram: unam ordine nascendi; efectum ex gentibus populum, Christo adhæsurum refere bat; modo autem nascendi, et immolatione, Christi Domini nativitatem et mortem figurabat; Ismael contra typum expressit Judaicæ gentis: atque id verum esse, audi Deum Oseę mandaniem: ‹ Sume tibi axorem fornicationum, et fac tibi filios forni cationum: quia fornicans fornicabitur universitas Judæorum a Domino 1ª, quamobrem non uxor mea, et ego non vir ejus “. › Quibus verbis sacerdotium quoque abrogandum Innuebat. Cuin enim mere tricata esset (Synagoga), multata est regno et sa cerdotio post Christi adventum, qui princeps veras est atque rector. Judaica gentis a Deo defectio. Igitur si non est iis sacerdotium, ut certó non est, evidens est eos meretricari. Nam quorum illegitimæ sunt nuptiæ, ii adulterium committunt. Quod si jam omnes. fornicantur, atqué ex' adulterio nascuntur, omnes spurii sunt. De scorto autem natus, ait Masis lex, non ingredietur Ecclesiam Domini *.» Operæ pretium est autem quærere, cur a Deo fœdus circumcisionis pactum sit in Ismaele, et non in Isaac? Ego affirmo causam fuisse, quod circum cisio erat desitura: atque id verum esse, ex his Dei ad Abrahamum verbis apparet: «Tu erge custodies pactum meum et semen tuum post te in generationibus suis "¸» Et itèrum: ‹ Omne mascu◄ linum in generationibus vestris circumcidetur *.» De Isaac autem non ita Deus paeiscitur; sed Constituam pactum meum illi in fœdus sempi▪ ternum *. › Observate, ut Ismaeli, qui Synagogam referre putatur, quippe primigenius, firmaturum se fœdus duratura ejus posteritate repromittat cum Isaac vero, qui novunì popúłum repræsentat; sempiternum iniit fœdus. < Ancilla concepisse BO videns, despexit dominam suam”; › Synagoga scilicet, accepta lege, ac bysso purpuraque, regno, inquam, ac simul pontificatu ornata, heram con tempsit suam, manuin contra Dei omnipotentis majestatem et dextram sustulit; ejnsque vultum Domnino effugere conabatur, dum occidere pro phetas, et lapidare ad se missos moliebatur "; 2, Comparatio Synagogæ et gentium. Præpotens autem Deus exsiliis (nt quæ prime. sponte fugisset) Synagogam male multans, tandem velut ancillam durius habitam, propitius per pro phetas jussit ad keram suam, id est, Hierosolymam reverti ", et ejus se manui submittere; adorare videlicet in Bethleem natum, et Servatorem Deum. Christum confiteri. Cumque reversa Synagoga non modo non conditeretur, sed etiam Isaac, seu recens 17 Prov. 1, 24, 25. 18 Osee 1, 2. 28 ibid. 19.» Gen. xvi. 4. " Osee 11, 2. 20 Delit. XXIII, 2. ** Matth. xxiii, 37. " Gen. xvi, 9. 11 Gen.

natum Christum illuderet, eum post chlamyde comperennem, ac natu æqualem, mihique cbaris amiciret, et contextam e spinis coronam capiti imponeret; tum vero áudivit Christum ad Patrem suum clamantem: Ejice ancillam, id est Syna gogam, de domo mea, ne mihi thus adoleat; neque enim ancillæ filius erit hæres cum Alio liberæ " nam¨æque Judæi atque gentes paratum regnum possidebunt; quorum illi Christum, ceu facinoro sum in crucem egerunt; gentes vero cum facino rosis crucifixum conspicatæ, Deum confessæ sunt. Filii et res Abrahami cum Deo collate.. Atque ea quidem in typo Synagogæ, id est, Ismaele sunt peracta "; hæc autem in Isaac, novi populi figura, primum quia ex sterili effeta, et grandæva natus. Nam quia ex Virgine nasci homini non est concessum (quod Deus privilegium sibi at ingens quiddam, et arcanorum atque admira bilium maxime admirabile et arcanum consecravit), oportebat aliquem typum atque umbram bujns veritatis ex effeta nasci Abrahamo. Quin et verba etiam similia sunt, quæ de Christi nativitate dice bantur, et quæ de Isaac præcedebant. Igitur illic Deus simum, corpore propter hominum salutem mactari volens patior. Illud vero dignum quæstione esi, cur Abrahamo sæpe hostiis operato, locum ei Deus non ostendit; in Isaaci immolatione præcepit Vade in terram visionis, super unum montiam, quem monstravero tibi ". › Illum ipsum, opinor, locum ei Dominus ostendit, in quo meus Dominus crucifigendus erat. Nam Palæstinum solum prope Ilierosolymorum fines adjacet. Cur in monte sacrificare Abraham filium jubetur. Mane surgens Abrahamus, asinum sternit. Asi num quidem Abrahamus, Judas autem Judæorum collegium concivit adhibitisque duobus pueris, duobus seu populis, seu regibus, Pilato et Herode (pueros enim sacræ Litteræ imperitos vocare so lent) et Isaaco Bilio, profectus, tertio post die ad locum, quem ei dixerat Deus, pervenit. Nam quia non erat moriturus Isaac, itinere faciendo, post triduum resurrectionem significavit. Subľatis ocu lis, Abraham locum procul animadvertens; et meus Jesus supplicium snum ab omni æternitate dedicavit; famulis jubet, ut ibi cum asino præsto lentur, dum ipse et puer illo eant. Itidem et suis discipulis meus Salvator atque Deus ait: ‹ Ecce venit hora, et jam venit, ut dispergamini unus quisque in propria; et me solum relinquatis; et non sum solus, quia Pater mecum est *7. > Sed tanquam propheta, illic Abraham: ‹ Postquam adoraverimus, revertemur ad vos ". › Hic animo rum perspector: Postquam resurrexero, præce dam vos in Galilæam ". Atque ita quidem Ser. vator. Abraham vero sacrificalibus lignis Isaac Glio suo impositis; erat enim dulcis Jesus suam crucem portaturus; ipse iguem ferebat manu; conjuncta enim bumanitati divinitas ibat; gladium vero por tabat: ‹ Quia unus militum lancea latus ejos apernit “*.» Et pergebant duo simul; ambæ na turæ in una Christi persona; manebatque divi nitas corporis effectrix, immota penitus, et sine affectu; quemadmodum et Abraham, Isaaci parens; Isaac, vero parenti suggerebat: «Ecce ignis et ligna: ubi est victima holocausti "?, Servator, itidem passionis tempore: Pater mi, inquit, si possibile est, transeat a me calix iste; Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma “. › Quare risit Sara? nunquld Deo quidquam est difficile”? › Hic Gabriel Virgini: «Quia non erit impossibile apud Deum omne verbum ", Illic Revertens veniam ad te tempore isto; et habebit filium Sara, uxor tua "., Hic: «Spiritus sanctus superveniet in te; et virtus Altissimi obum brabit tibi “. › Notate.sane, ut post digressum, sanciæque Trinitatis hospitium, Isaaci conceptus sit consecutus. Quo edito, non jam Abraham a Deo audivit, quod de Ismaele firmandum secum foedus duratura ejus posteritate; sed patrem se multarum gentium effectum iri, ingenti sobolis in cremento auctum, fœdus autem cum Isaaco æter num paciscendum *.» Videtis Synagogæ abroga tionem, ac novi populi perpetuitatem. Sed jam ad Abrahami quoque immolationem oculos referamus, et Isaacum videamus Dominici supplicii exemplum gerentem. Nam ut Abrahamus Dei studio natum' condonavit, ita et Deus pro summa sua bumanitate atque benevolentia pro- nobis charissimum Filium ad necem obtulit. Illic Abrahamo jubet Deus Tolle filium tuum umigenitum, quem diligis Isaac ". Neque enim temere illum amabas: sed qui amore dignus erat, abs te quoque amabatur. Hic opificem meum Christum, ipse assumpti Deus, .atque idem secundum divinitatem ejus Pater, con testatur charissimum suum esse Filium: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui”.) Non delector, inquit, Filii nece, sed quantumvis Isaae immolandus Christi crucifixi typus est. Progressi autem ambo; id est, Deus homo Jesus, in locum pervenerunt, scilicet Golgotha. Atque ibi * Luc. 37 Joan. XVI, 32. Gen. xx11, 7. Malth. "Gen. xvII. 13. Luc. 1, 57. 31 Gen. XVIH, 10. 4. Gen. xx, 8. " Mauh. m, 17. " Gen. xxi, 2. Maic. XIV, ૧. 40 Joan. XIX, 34. 37 Gen. xxi, 20. $8 Gen. XVIII » Gen. xvII, 5 seŋg. 36 Gen. xx11, 5, 80 Matth. LXX hyánŋsaç, ad quod forsan alludit in seqq.

Abraham exstruxit aram; uti et hic lithostretos, A▲ perspectam, quemadmodum ex sua olim stirpe per Isaac et Jacob Del Filius Incarnandus esset, evi dens est ex eo quod sui generis uxores asciverint. Nam ipse accepta sua consanguinea”, Isaacum quoque secipere permisit ", pariqué modo Isaacus Jacobum; sed Rebeccam nisso servo conjugem petjit"; ita enim et Deus per Mosen Synagogam instauravit. Jacobum, qui Christi exemplum fere bat, ad suos gentiles Isaac privatim dimisit, índe uxores duriter et laboriose ut sibi duceret. Itidem et Pater ab omni æternitate unigenam suum Filium ad creaturam suam, id est homines, dimisit, ut inde carnem assumens, per supplicium, et Do minica miracula duas Ecclesias velut nuptum ac ciperel. tribunalis focus lapide præstructus fuerat; Impo sitisque lignis; sic onim et in Calvaria crux est defixa; Isaac filium suum constringens, id est, Christus ad tegendam divinitatem corpore ami ctus; lignis in ara superponit; eo quod in ligno, o miraculum suspenditur ille, qui Adamum lapsum per lignum erat restituturus, et qui în arca lignea Noë totatus fuerat. Deinde ferro manum admovet, ad filium suam immolandum: nam bis omnibus patrandis Abraham inaspectabilis Patris de unige nito Filio decretum atque voluntatem ostendit ‹ Et ecce angelus Domini de cœlo clamavit dicens; Abraham, Abraham. Qui respondit: Adsum “ª. Hic angelos e cœlo cum Abraham sermocinatur; in Dominico supplicio, magni consili¡ Angelus, Deum et Patrem inclamavit: ‹ Eli, Eli, lamma sabactani? hoc est; Deus meus, Deus meus, ut quid dereliquisti me"?, Et Angelus ad Abraham Non extendas manum tuam super puerum, neque facias illi quidquam; nunc cognovi, quod times Deum". Ait vero: «Nunc cognoti,» pro illo, demonstrasti jam mihi: non enim ignarus erat Dominus: «Et non pepercisti unigenite filio tuo propter me.» Igitur Abraham mactando filio suam erga Deum observantiam ostendit: ille vero Anti quus dierum ** Deus erga homines amorem suum probavit immolando unigenita Filia. Aries cum cornibus inter vepres quid significet. Tum Abrahamus erectis oculis pone conspexit arietem. Aries hic verbi assumptum intelligatur. Nam de eo sic prodit Isaias: Sicut oris ad occi sionem ducetur. Hærentein cornibus, id est, cruci affixum, in frutice Sabec, quod est re missio apud Hebræos enim Sabec remissionem notat: aggressusque Abraham, id est, unigenitus Dei Filius, comprehensum arietem, id est, assum plum corpus in bolocaustum obtulit; supplicio, puta, objecit, pro filio, Adamo scilicet lapso. Atque ista vera esse, audite cum Abrahamo colloquentem Deum Per memetipsum juravi, dicit Dominus quia fecisti banc rem, et non pepercisti filio tuo unigenito propter me: benedicam tibi, et multi plicabo semen tuum **.» Et post pauca: ‹ Bene dicentur in semine tuo omnes gentes terræ “. › Quorum verborum hæc est sententia: Ex tui filii posteritate, scilicet Isaac, qui mei Filii est typus, meug natura mibi conjunctus Filius prodibit, per quem omnes orbis terrarum gentes sospitabuntur. Abrahamum vero œconomiæ arcanum habuisse “Gen. xxvi, 11. "Matth. xxvii, 46. xx. 16. * ibid. 18. • Gen. xxiv. 4. "Gen. xxv, 25. "I Reg. 11, 35, 36. Comparatio Jacobi et Esax. duas Quod ita se habere, audite Dei ad Rebeccam re. spansum: Duæ gentes sunt in utero tuo et dun populi ex ventre tuo dividentur, › scilicet Judæo rum unus, alter exterorum; ‹ populusque populum superabit, et major serviet minori “。 › Qui se natu majorem jactat, alteri post nato serviet; id est, Judaica gens Ecclesiæ ex gentibus collectæ serviet. Atque id et Dei angelus his ad Heli pontificem verbis confirmat: Te tuamque patriam domum sic exscindam Et suscitabo mihi sacerdotem fidelem, qui juxta cor meum et animam meam faciet. › Sane qui omnia ex ingenio animoque Dei facit, is ex Deo est, et iterum Angelus: ‹ Et ambulabit coram Christo meo cunctis diebus, › id est, usque ad consummationem, atque itidem: ‹ Futurum est autem, iſt quicunque remanserit in domo tua internecionem, aut captivitatem effugiendo;

Ac prioris quidem populi figura est Esau; poste rioris Jacob. Neque enimvero propter exemplum ad naturæ quoque excidium fas est grassari: • Post quam tempus pariendi, advenerat (nam superiora iterum tractemus) qui prior egressus est, rufus erat, et totus in morem pellis hispidus: vocatum que est nomen ejus Esau ". › Irarum et immanitatis plenus Esau vultus est: tales enim et Israelitæ sunt: itaque et sui generis vates interfecerunt, el demum in ipsum etiam Christum admiserunt. Protinus alter egrediens, plantam fratris tenebat manu, et idcirco appellavit eum Jacob”, › ea re si gnificans, et se eo potiturum, et servum ac ministrum habiturum; nam calces laboris præcipuum sunt, et ministerii judices. Erat autem Jacob lævis: quod homanæ mansuetudinis signum est; talisque est Aide recens instructus populus, mitis, ac sine ira. Venustas enim* corporis argumentum habet pul «britudinis internæ, et quæ mente teneatur. Eratque Esau venandi peritus: nam Israelitæ cruore et bru ticidiis gaudent; Jacob quietus ædium habitator” tales sunt etiam in fide novi, comes, expertes iræ, et solam pietatem docti amare. Sed Isaac diligebat quidem Esau, non ut virum bonum, et voluntatis Dei conscium, sed venandi studiosum. Idque ita esse ut intelligeretur, causam quoque sacræ Litteræ adjiciunt, ‹ eo quod de venationibus illius vesce retur: et Rebecca diligebat Jacob “. › Ubi est enim non mendax promissum, et verus amor con sequitur. Esau vero non ut virum bonum a patre amátum, nulli dubium est; qui panis pauxillo, et confecto ex lente edulio, ætatis prærogativam ad dixerit. Atque ita sane et Synagoga propter exilem regnandi voluptatem adoptione excidit; Jacobo ma tris opera, ingenii` facilitate, patris felicitatem a.lepto. Ac quemadmodum Rebecca Jacobum, ita et mei Christi incruenta victima novum populum Deo et Patri conciliavit et placavit. Sed quoniam rejectus a Deo est Esau, et nos adeo hactenus de eo sermocinati, deinceps quæ ad Jacob solum ´ spectant prosequamur. Etsi illud prius operæ pre tium est dispicere, cor Esau paterni boni ominis 'causa, ingenti obito Jabore, difficilem se præbens pater graviter ejulantem benedixerit. Hoc facto, opinor, Isaac scelestissimam Synagogam docet, nisi ad Deum hominem Jesum, quem in crucem egit, reversa, eum regenerationis lavacro, perinde ac Esau patrem lacrymis, propitiet, cœleste {regnum consequi non posse. Sed rursum ad vaticinium sermonem referamus. ‹ Igitur egressus Jacob de Bersabee pergebat Haran. Cumque venisset ad quem dam locum, et vellet in eo requiescere post solis occubitum “¹. › Jacobo solis, qui mente teneatur, signis divinitus erudiendo, sensileın condi solemn oportebat, ut quam subiturus quoque erat in domi vico supplicio caliginem præsagiret. 27 Gen. xxv, 25. Gen. v, 26. ✔ Gen. xxviii. 11. ** ibid. 12. Matth. x, 28. 70 Psal. xxx, 9. Jacobi res cum Christo coliniæ. Tulit de lapidibus qui jacebant, et supponens capiti suo ". Lapidem Jacob sumpsit, quoniam exterarum gentium populus per augustum illum et angularem lapidem, id est, Christum, ad Deum confluxurus erat. Igitur hic quoque auguste lapidem ad caput adhibuit Dormivit in eodem loco ". Nam etsi corpore dormiebat Jacob; at Israelis mens sollicitabatur: «Viditque in somnis scalam stan tem super terram, et cacumen illius tangens cœ lum 6. Scala Jacob typus B. Virginis, et reliqua "Jacobi gesta. Scalam hic mihi Virginem intellige, per quam in cœlum e terra surrigimur. ‹ Angelos quoque Dei ascendentes et descendentes per eam, et Domi num innixum scalæ “. › Primum ad eam descendit Gabriel, Dominum nuntiaturus eodem faustissimo nuntio conceptum iri, ex eaque jamjam Deum ho minem proditurum. Deinde et ministri, ac sulutis nostræ custodes. Servator enim meus in Evangelio confirmat: ‹ Videbitis cœlum apertum, et angelos Dei ascendentes et descendentes supra Filium bo minis “.› Ascendentes ad eum, qui Deus cum esset, homo etiam ſactus, inaspectabili Patri dexter assidens: descendentes ad homines, procurandæ eorum salutis causa. Id enim et Paulus, mel Christi os, testatus est, cujus de angelis hæc sunt verba Nonne omnes sunt administratorii spiritus in ministerium missi propter eos qui hæreditatem ca pient salutis "?» Sed ad vaticinium revertamur. Atque ille eum sic est allocutus: ‹ Ego sum Do minus Deus Abrabam patris tui, et Deus Isaac ". Ego. Quis? Scalæ imminens. Ne metue, scilicet ab Esan fratre tuo. Itidem et Servator suos discipulos monebat: «Nolite timere eos, qui occidunt corpus, animam antem non possunt occidere ".» Quod eo pertinebat, ut terrorem iis eximeret, qui in se spem haberent; quomodo et beatus David felicem cla mat”, qui in eo spem ponit. ‹ Terram, in qua dormis tibi dabo, et semini tuo. › Ejus stirpem, non solum ex eo prognatos, sed exteros quoqua Deus appellat. Nam ut Esɔu, qui filius Isaac erat, in Synagogæ felicitate „numerum nullum tenuit, quod virtutis et Dei notitiæ iter non insisteret; ita qui per Dei notitiam et virtutem, etiamsi ex genti bus sint, Christo se adjungunt, Alii Israelis erunt. Siquidem Israelis notatio est, ‹ meus Deum videns, › Itaque qui mentem habent purgatam, ad divinum splendorem suscipiendum, merito Israelis filii et sunt, et nominantur. Atque hanc nostram senten tiam reliqua sacræ Scripturæ facile confirmabant Gen. xxv, 28. «Gen. xxviii, 40, 41. es ibid. * Hebr. 11, 14. Gen. xxvII, 15. * ibid. 27. jbid. 13. * Joan. 1, 51.

Christus appellat: Ego sum pastor bonus, el cognosco oves meas, el cognoscunt me meæ. Sicut novit me Pater, et ego agnosco Patrem; et animam meam pono pro ovibus meis”. > Notate diligenter. Nam ex eo puteo adaquabantur, quemadmodum Christus in Evangelio ait: «Si quis sitit, veniat nd me, et bibat "., Oves illic brutæ, hic rationales. ‹ Et os ejus grandi lapide claudebatur. › Is lapis monumenti Servatoris Christi saxum designat. Eodem omnes greges cogebant, scilicet prophetæ et apostoli; avolutoque saxo oves adaquabant, id est, explicandis sacris Litteris populum cœlesti muste rigabant. Rursumque saxum ad os putei advolve bant. Saxum hoc putei, quod saxum est monumenti immortalis vitæ, congregati duo pontifices Annas et Caiphas cum custodia, ad os monumenti advolve runt. Et Jacob duos pastores allocutus. Illic sane Jacob duos pastores, bie Salvator noster atque Deus, velut alter Jacob, duos pontifices. En, inquit, diei multum adhuc est; longum pœnitendi spatium; nec tempus est cogendi pecoris, tempus illud se cnndi mei adventus, quo oves ab hædis separem. Adaquate oves, Dei notitiam per actus pœnitentiæ docete, et pastum ite; hoc est, in æterna taberna cula concedite. Ad quem illi, Non possumus, in quiunt. Idem responsum et pontifices ovium pastori dederunt. Non possumus, qui Deum interfecimus, ad frugem et poenitentiam redire; nisi coactis om nibus gregibus, gentium scilicet, amoveatur saxum ab ore putei, sacræ Scripturæ tanquam tegumentum a lège amolitum sit; et ita adaquemas greges. Nam, auctore Isaia: Cum plenitudo gentium intraverit, tùnc omnis Israel salvabitur "¹. › Eritque semen tuum quasi pulvis terræ; dilata- exterarum gentium populum. Ita enim eos meus beris ad Occidentem et Orientem, et Septentrionem, et Meridiem”. › Videte ut quaternas mundi partes scræ Litteræ complectantur? cum Judæa quotum aliquod, et minimum terræ segnïentum sit. Itaque il magis illustrans vates, addit: «Benedicentur in le, rt in semine tuo, cunctæ tribus terræ "., Id est, ab exorto Jesu Christo Deo. Sin id evertere conamini, nulla inter vos et gentes felicitas et com munio erit, sed discidium atque dissensio. Nam hactenus apud omnes gentes contempti, et invisi estis. «Et ero custos tuus, quocunque perrexeris. › Quare certus hanc ab æterno economiiam in tua stirpe complendam, iter omne tuum securus de curre. ‹ Et reducām te in terram hanc, id est, in antiquam Adami nobilitatem restituam. ‹ Nec dimit lam nisi complevero universa', quæ dixi”. > Non deßelet, inquit, tuam stirpem felicitas, quin ex ea, id est, ex Virgine, corporis quasi miscellam assumpsero. Quod si quis id pressius intelligere vult, Jacob ipsum percontetur. Cedo, beate Israel, quænam ea sunt, quæ benignus Sabaoth Dominus facturum se promittit? «Non auferetur sceptrum de Juda, et dux de femore ejus, donec veniat qui mittendus est, et ipse erit exspectatio gentium *.» Audivistis pro phetæ vocem nostris verbis consentanea loquentem? llud enim quod constitutum est, conceptum ante secula areanum significat. Cumque evigilasset Jacob de somno, id est, scientiam omnem eorum, quæ Deus dixisset, memoria complexus: Ait Vere Dominus est in loco isto, et ego nescie bam". Et intelligentiam subobscure innuit, et comprehendendi impotentiam fatetur; pavensque ‹ Quam terribilis est, inquit, locus iste "I, Vere ta quidem, beatissime Israel. Valde enim ter- Adhuc eo cum illis colloquente, id est, Judæorum ribilis est Dei ad mortales descensus. Non est Synagogam commodum castigante: «Et ecce Ra bic allud, › scilicet e scala, id est, ex Virgine Maria, chel veniebat cum ovibus patris sui **; › scilicet corporatum, ‹ nisi domus Dei,› quæ est, insepara- gentium Ecclesia. Hic conspicatus Jacob, Christus, blis unio, ‹ et hæc porta cœli ", › Hæc, scala, Virgo gentium Ecclesiam, Laban suæ matris germani simul et Deipara, cœli porta est. Nam per eam filíam, id est, ex Synagogæ germano ascitanı. Nain descendet ceu in vellus pluvia, unigenitas Dei Filius. in novam Ecclesiam cooptantur partim ex genere Elæe qui viderat, atque explorate tenebat, nostis | Esau, alii ex Ismael, partim nati ex Nachor, partim quemadmodum mane sulgens Jacob, et lapidem ei, ex Lot, itemque ex filils Ceturæ; qui Synagogæ quem conspexerat, inunxerit, et votum nuncuparit: germani sunt, quippe omnes Abraham stirpe editi. si hoc suum iter Dominus scalæ innixus fortunasset, Et egressus Jacob, id est, Dominus noster Jesus eum sibi Deum fore; et hoc saxum, quod figuram Christus ex mortuis excitatus, avoluto saxo ab ore contineret impolluti ejus corporis, Dei domum. putei, id est, a foribus monumenti, ac quod est in Quin et decimas ei daturum: qua re Synagogam lege pingue, et intricatum amolitus, suæ matris, instruebat, quæ omnium domi natorum decimas Synagogæ, ut jam diximus, germani oves adaquavit, penderet; et spiritualem ac novum populum signifi- immortalitatis vitæque Duento; ut in Evangelio ait cabat, qui totius ætatis suæ atque vitæ decimas • Qui biberit ex aqua, quam ego dabo ei, non sitiet consecraret. Itaque a Deo itineris compos, atque ad in æternum: sed aqua, quam ego dabo ei, fiet in Laban incolumis perductus. Vidit (nam Mosis eo fons aquæ salientis in vitam æternam”.» Atque iterum verba tractemus) puteum in agro, › id est, in hæc quidem meus amor Jeɛus. Jacob vero Rache corpore foutem immortalis vitæ. ‹ Duos quoque gre- leni deosculatus est; itidem et novam Ecclesiam ges ovium açcubantes juxta eum 78, › Judæorum et Dei Unigenitus complexus est. 7ª ibid. 15. " Gen. XLIX, 10.” Gen. xxvi, 16. * Gen. xxxvii, 14. 73 jbid. "Gen. xxix, 2.” Joan. x, 14, 15. 8° Joan. vii, 57. 01 Isa. Lix, 20; Rom. x1, » Joan. 1♥, 76 ibid. 17. 77 ibid. 25. * Gen. 1, 9.

Cæterum Joseph apud fratres invidia laborabat ™, nt et apud Judæos post. Christus: sic enim scribit in Evangelio dilectus ille Joannes: «In propria venit, et sui eum non receperunt "., Illi propter factam ei a patre versicolorem tunicam, et somaia, oderant fratrem; Judæi Christum propter quamdam mentalem quasi purpuram, quæ ei cœlestis Patris benignitate jam ex virgineo ventre, tinctura velut discolori contexia fuerat, ac demum propter lucu lenta etiam miracula, persequebantur. Illi fratri invidentes quærere: «Nanquid rex noster eris? aut subjiciemur ditioni tuæ "?, Judæi vero in porticu Salomonis circumdederunt Emmanuelem, et dicebant ei: «Quousque animam nostram tollis? Si tu es Christus, die nobis palam. › Illi missum ad se ab parente fratrem conspicati, inter se ja ctare: ‹ Ecce somniator venit; venite occidamos ´eum, et mittamus in cisternam veterem”. › all Dua Jacobi uxores, quid significent. Sed ne¨ recensendis singulis prolixus videar, et rem ad exitum perducam: Jacob bis septem anno rum servitio duas conjuges duxit, priorem Liam, alteram Rachelem; quarum illa Synagogam, hæc Christi Ecclesiam repræsentabat. Sciendum est au tem, priorem studio et amore posterioris a Jacob acceptam fuisse. Nam Rachel cum formosa esset, a Jacob amabatur, nt a Christo gentium Ecclesia. Idque verum esse, ipsæ sacræ Litteræ testimonium dicunt: ‹ Lia vero lippis erat oculis, æque ac Synagoga impotens ad spectandum divinum splen dorem: ‹ Rachel decora facie, et venusto aspe cta ". › Ut gentium Ecclesia, Dei agnitione et virtute locupletata.-Et rursun: «Servivit ergo Jacob pro Rachel septem annis, et videbantur illi pauci dies præ amoris magnitudine ".» Et paulo post: ‹ Amorem sequentis priori prætulit “., Ita. et Christus gentium Ecclesiam plus quam Synago gam amavit. Nam et banc sibi desponderat, sed per sequestrum Mosen, quemadmodum et Jacob Liam. amore Rachelis; cum gentium Ecclesia Christus, ut Jacob cum Rachele, os junxit: quemadmodum per vatem Deus in hanc sententiam aperuit: «Et non docebit ultra vir proximum suum, et vir fratrem suum dicens: Cognosce Dominum; omnes enim cognoscent me a minimo eorum usque ad maxis mum ". › Atque hæc in præsentia de Jacob suli eiant: nam de eo et in descensu in Ægyptum, et in Pharaone adorando mentionem faciemus. Igitur in primis observandum est, Israelem, gi gnendis duodecim Patriarchis, instituisse Synago gam ex Liæ natis: per concubinas vero, extraneas mulieres significasse, quas generi suo accenseri passus sit; per Rachele satos, Christi et proditoris Judæ exempla notasse; in Josepho Christi, in Ben Jamin Judæ proditoris. opificem suum ab inaspectabili Patre missum cer nentes, dicere: < Hic est hæres, venite occidamus enm, et habebimus hæreditatem ejus”. › Illi apnd patrem defensionem, hi apud Pilatnm meditari: ¡lli ab immani ſera devoratum confirmare; hi: ‹ Húne invenimus subvertentem gentem nostram, et proki bentem tributa dare Cæsari, et dicentem se Chri stum regem esse "., Illic Ruben hortari: «Non interficiatis animam ejus, nec effundatis sanguinom, sed projicite eum in cisternam hanc ";» scilicet ut eum manibus eorum eriperet. Hic Pilatus, ut Chri stum e Judæorum manibus eriperet, negare: «Nul. lam causam mortis invenio in eo: corripiam ergo Illam et dimittam "., Illic Rubeni fratres ohtem perare; hic Judæi, ut omnium cruentissimi, Pilat verba refutare. Sed illic Ruben propter orationem, fraternæ proditionis haud sane insons est; neque hic Pilatus a Dominicæ cædis crimine liber. Verum ne dicendi brevitate minus perspicue Jo sephi argumentum proponam, ipsamet prophetica verba in medium producta inaudite: «Confestim igitur, ut pervenit ad fratres suos, nudaverunt eum tunica *¸5 Lili dereptam tunicam patri servant; detractas Christo vestes partiuntur. Et accipientes, c. Miserant in cisternam”; › illi arreptum in spe cum deturbant, hi exanimatum in monumentum deponunt. Et cisterna erat vacua, quæ non habebal aquam. Quemadmodum illic specus aquam non ha bebat, ita neque bic monumentum mortis vim. Et sedentes ut comederent panem ¹; › illi, eo in specum detruso, sedent ad cibum capiendum; Judzi post Dominicam cædem Pascha faciunt. Sic enim habet· Evangelista: ‹ Et ipsi non introierunt in prætorium, ut non contaminarentur, sed ut man ducarent Pascha ³. › Notate diligenter Scripturæ mentem. Sublatis oculis animadvertunt. Nam post sumptum a Juda Dominicum panem intravit in cum * ibid. 30. 27 Jerem. XXXı, 34. 88 ibid. 39.» Gen. xxxvn, 4. ** Joan. x, 24. "Gen. xxxvi, 19, 20. ** Matth. xx1, 38. * Luc. » Luc. xx11, 22. * Gen. xxxvi. 23. " ibid. 24. ' ibil. 25. De Josepho allegoria Christo tribula. Quare hoc quidem loco, omissis decem, de Joseph et Benjamin verba faciamns. Sed neque hoc præ termittendum est nobis, cur a parente aufugiens Rachel, ejus idola surripuerit *. Certe non ut clam haberet, sod ut aboleret. An scilicet quæ Christi Ec. clesiæ exemplum contineret, paterno quoque simu lacrorum cultu dimisso, simulacra exitio se datu ram inquit? Nam ut a Jacob vestigata hand tenuit Rachel; ita et altero Jacob, Salvatore meo Christo exorto, gentium Ecclesia, paterṇam suam impieta tem ignominiæ et excidio dedit. Ac quemadmodum illos ex gentibus Christus non admittit cùm simu Jaeris, ita nec Synagogam cum Judaicis victimis, ac circumcisione. Atque hæc quidem sic habent. 8 Gen. xxix, 17. ** ibid. 20. ** Joan, 1, 11. Gen. xxxvII, 8. * Gen. xxx♥ c. xxIII, 2. Joan. xvIII,

Satanas, ut in Evangerio Joannes docet *. Et ecce Ismaelitæ vi tores venerunt de Galand. Josephi enim, ut et Christi, emptores ex circumsione esse oportebat. Camelus in Scriptura odium significat. Invidia, fera crudelis. Observate figuras: ‹ Cum cognovisset pater ait Tunica filii mei est, fera pessima comedit eum ". Etenim vere immanissima fera est invidia, ac multo etiam pius. Nam feræ hominum tantuin corpora mandunt; hæc cum corporibus animos etiam prodit. Nec solum Jacobi filios, hæc invidia fratris vendi tores, sed Judæos quoque Del percussores effeçil. ‹ Scissisque vestibus, indutus est cilicio, lugens . filium suum multo tempore ". Et hic videre est non mediocri dolore cœlestem Deum et Patrem, ex hac Christi injuria atque cæde affectum. ● Congre gatis autem cunctis liberis ejus, ut lenirent dolorem patris, Ex omni memoria, Deo charos simul et charas Scriptura significat. «Noluit consolationem accipere “; › tam graviter enim Judæi offenderunt, ut deprecationem respuat, quantumvis animum in ducat quis precari pro iis. Id quod per vatern Deus testatur in hæc verba: «Si steterit Moses et Samuel coram me, non est anima mea ad populum istum 17,, nec exaudiam eos, exposcentes pro iis Josephum in Egyptum abduxerunt ". pacem, ut ante. Ita ut quæ in medio sunt dimittam, Et camell eorum aromate, et resina, atque stacte omusti erant. Camelos nominans, Annæ et Caiphæ corpora, pontificall stola amicta, notat. Est autein camelorum genus injuriarum. retinortissimum. Ita que figura quoqué odium adversus veritatem desi gnabat. Qui ea in Ægyptum importatum ibant, per ¡nde ae illi circumcisi operam dabant, ut Deum bominem Jesum ad inferns demitterent. Dixit ergo Judas fratribus suis: Quid nobis prodest, si occiderimus fratrem nostrum, et celaverimus san guinem ipsius? Melius est, ut venumdetur Ismaeli tis, et manus nostræ non polluantur: frater enim et caro nostra' est *. Oportebat tum quoque ven ditionem per Judam fieri, quoniam et nunc Serva tòris venditio per Judam proditorem facta est. Sed ille fratrem liberare voleus, venditionem eis sunsil duobus enim mális comparandis, minus elegit; Isca riotes, qui doctoris cædem spiraret, nec perficere potset, pontificibus eum venumdat. Idque etiam Sal valer meus Pilato demonstrans ait: Propterea qui me tradidit tibi, majus peccatum habet 5., Proh proditoris audaciam, et doctoris humanitatem! Igitur ejus fratres extractum eductumque ex cisterna Josephum, Ismaelitis vendunt în Ægyptum abducendum. Illi quidem sic. Judæi Jesum Pilato traditum, in crucemque sublatum, morti demise runt. Acceptis ab iis aureis viginti, Illi aureos vi ginti; proditor argenteos triginta accipit. Rever sus Ruben ad cisternam, non invenit puerum •., floc Servatoris a mortuis resurrectionem notat. Nam ut illic Raben Josephum non invenit, ita nec Petrus Christum in monumento '.. Tulerunt autem tanicam Joseph, et in sanguine hædi, quem occi derant, tinxerunt., Illi accepto capro tunicam cruore imbunnt: bic caper atque tunica Verbi as sumptum intelligendum est: quo interficiendo, Judæi corpus ejus cruentarunt. Jeremiæ enim ex Christi persona hæc sunt verba: • Et ego quasi agnus mansuetus, qui portatur ad victimam; el non cognovi, quia cogitaverunt super me consilia º. Videte ut ovis ubique ipsius assump!i figuram desi goet ¹º. Missamque versicolorem tunicam patri re præsentant. Nam unigenæ tunicam Deus et Pater cruentam accepit. Et ei significant: «Hanc inve nimus vide utrum tunica filii tui sit, annon “. Itidem et Judæi de Christo dicebant: «Confidit in Deo liberet nunc, si vult eum Joseph in Ægypto ad summos honores evectus. Ibi, scitis omnes legisperiti, Pharaonis magistro equitum· veniisse, cumque hominem dextrum de prehensum, omni suæ familiæ, cunctisque domesti cis a Putiphare præfectum fuisse; heram vero, ut formosum esse conspicata fuit, eum amasse; sed negantem secum nequitias facere, arrepta veste, quo proba videretur, marito prodidisse. Ita sane et Synagoga Christum prius dilexit, inter homines longe formosissimum "; cum eum et pontificem að rationem Melchisedechi cooptavit ", et sine matre in cœlo, sine patre in terra confirmavit ". Sed nec quæ Synagogæ placerent, facere volentem, et assi due incessentem et castigantem, ut ait Salomonis Sapientia: ‹ Tanquam nugaces æstimati suius ab illo, et abstinet se a viis nostris, tanquam ab im munditiis; › tum vero vestimentis exnendum Pilato tradidit, sacrificium se Deo facere credens. Illic Putiphari Ægyptia: ‹ Adduxisti servum le bræum, ut illuderet mihi **.» Hic Synagoga Pilato ‹ Improperat nobis peccata legis, et diffamat in nos peccata disciplinæ nostræ *. ● Ilic Putiphar cor reptum Josephum in carcerem compegit, quo in loco vincti regis tenebantur *: hic Pilatus Domini mei captivi animain ad inferos demisit; ubi in te nebris jam olim sanctorum manes tenebantur. Illio custodiæ magister Josepho carcerem in manus com misit, nec de iis quæ inibi Berent, post eum cogno Joan. x11, 27. * Gen. xxxvit, 26, 27. • Joan. xix, 11. * Gen. xxxvII, 29. 1 Joan. xx, 'Gen. xxxv, 31. • Jerem. 11, 19. 10 Isa. LIII, 7. Gen. xxxvii, 32. ** Matth. xxvii, 43. XXVI. 53. 14 ibid. 31. 18 ibid. 55. 16 ibid. 17 Jerem. xv, 1. 18 Gen. xxxix, 7 seqq. "Hebr. vi, 17.» Sap. u, 16. ** Gen. xxxix, 17. 25 Sap. ii, 12. 5. Psal. Cix, 4. 13 Gen. Psal. XLIV, s Gen. Google,

srebat; bic meus Salvator atque Deus, abruptis in- misericordiam; › men ope in fratres benignitate ferorum vinculis, calcatoque custode diabolo, san clorum animas liberavit. ‹ llis ita gestis, accidit ut peccarent duo eunuchi, pincerna regis Ægypti, et pistor, domino suo *, id est, exterarum, gentium et Judæorum populus. Nam prior erat gentium, qui, ut idololatra factus, a Deo defecit, tunc Judaicum populum per Abrabam sacrificina instituit. ‹ Videruntque ambo somnium nocte una > id est, Dei mortem recogitarunt. Sed illic a Josepho dissolatio est, hic a Deo. Quare merito Josephus: ‹ Nunquid¡ non Dei est interpre tatio *?…. Verum præstat ea somnia, quæ quidem exempla habent rerum futurarum, verbo tenus recensere. Ţum Josepho ‹ somnium suum narravit prior præpositus pincernarum, › scilicet gentium figuram ferens: «Videbam coram me vitem”. Vitem hic intellige dulcem Jesum; sic enim ait in Evangelio: ‹ Ego sum vitis, et Pater meus agricola est. Omnen, palmitem in me non ferentem fructum, toliet eum: et omnem, qui fert fructum, purga bit eum, ut fructum plus afferat *.» Contra me, id est, contraria, et in Christum impie affectæ erant gentes. «.Et in vite erant tres propaginės ª¹, › eaque germinans; nam post triduum Christi resur rectio emicuit. Florem eliciebat, apostolos et mar tyres, unde uvarum ráčemi maturescebant, mar tyrum sanguinė rubebant. • Calicemque Pha raonis in manu mea: tuli ergo uvas, et expressi in calicem quaat tenebam, et tradidi poculum Pha raoni. Hoc incruentum novæ Ecclesiæ sacrificium notat. ‹ Respondit Joseph: Hæc est interpretatio somnti: Tres propagines, tres adhuc dies sunt post quos recordabitur Pharao ministerii tui, et restituet te in gradum pristinum: dabisque ei cáli cem juxta officium tuum, sicut ante facere con sueveras». Ac Josephi quidem ad pincernam hæc sunt verba. Meus autem Servator atque Deus gentibus recipit, sese hine ad triduum a resurrectione discipulis suis et apostolis mandaturum, qui acce ptas tingant in nomine Patris et Filii, et Spiritus geneti: seque' daturum regnum, atque sacerdotium tisdein, cujus œconomiæ mysterium obituræ essent in pane et vino, quod Melchisedech, qui e gentibus esset, per figuram Abrahamo repræsentavit; eaque ideo se facturum populo ex gentibus converso spo pondit, quod is Christum sontibus adnumeratum conspicatus, Deum tamen confessus fuisset. ‹ Tan tum memento mei, cum tibi bene fuerit, › Hoc a me accepto beneficio, sepulturæ atque resurrectionis memoriam indelebilem habeto. Et facias mecumn as ibid. ** Gen. xL, 1. Gen, XL, 5. 38 ibid. 8. » ibid. 14, 12. *bid. 14.» Luc. xx1, xxvI, 61. "Gen. xL, 16, 17. Polebat enim Josephus, ut se apud Pha raonem in gratia poncret, a quo deinde ad dignita tem eveheretur. Dxúpwua, quod nomen usurpatur et pro car utitor, id est, sanationum prodigia patrato, ‹ Ot suggeras Pharaoni ". Notate diligenter Scripturæ mentem. Illa ad dignitatem; hæc ad martyrii tolerantiam pertinent. Nam quod ait, ejusmodi esl. Deductos ad principes el reges, meorum dictorum recordator: ‹ Ponite in cordibus vestris non præ. meditari, quemadmodum respondeatis. Ego enim dabo vobis os et sapientiam, cui non poterunt re sistere, et contradicere omnes adversarii vestri *. › Hactenus Servator. Ut educat me de isto car cere **. ' Calumniæ vis quan!a. Illic Josephus a prægustatorum magistro conten dit, ut se ex carcere educat i hic clemens Jesus a populo e gentibus asserto, ut se a Judæorum calum niis vindicet: vere enim grande sceleris præsi dium calumnia. Nam si vel ad Christum meum grassari est ausa, quis vero eam facile contemnat? Atque id verum esse, sequentia audite: «Quia furto sublatus sum de terra Hebræorum ", › lloc est, Pilato a Judæis calumnia proditus. Ea quæ sit, explicat evangelista: «Hic dixit: Possum destruere templum Dei, et post triduum reædificare illud **, › Itaque calumniæ impudentiam videntes, corum sceleris excellentiam miramini. Neque hic quid quam feci, mali scilicet, quamobrem me in banc specum detruderent: illic Josephum in specum; bic Jesum in monumentum. Sed jam tempus est, et pistorum magistri som nium, qui Judæorum populi exemplum `habetur, recensere. Igitur pistorum magister: Et ego vidi somnium: Quod tria canistra farinæ. › Tria canistra, tres quali sunt, quæ tria gravia Israelitarum flagitia censentur; idolorum cultus, vatum cædes, et Christi oocisio. ‹ Haberem super caput meum, ɔ› id est, gererem eorum facinora. ‹ Et in uno canistro, quod erat excelsius, scilicet supremo flagitio, s portare me 'onines cibos, qui funt arte pistoria. › Hæc cœtum in eos ex varii generis hominibus cogen» dum ceu ad opus regalis potentiæ, designant. ‹ Avesque comedere ex eo ". › Excisa enim est propter crimen interfecti Christi et Judæorum graves offensas Hierosolyma. ‹ Respondit Joseph Hæc est interpretatio somnii. › En somnium, ejus que' interpretationem: ‹ Tria cagistra tres adhuc djes sunt.» Abhinc tres dies, scilicet a Jesu resur rectione; • post quos auferet Pharao caput tuum, › Illic Pharao pistorum magistrum; hic capite Judeos truncat Christus, qui princeps atque rector est; ibid. 9, 10. 38 Joan. xv, 1, 2. 31 Gen. XL, 10. 14, 15. ** Gen. xL, 14. " Gen. xL, 15. * Maub. cere, in quem conjectus est Zozephus, unde hæc al lusio pelita. Manum et exercitum a Vespasiano Ilieroso lymis admoveudum.

‹ ac suspendet te in cruce,» proh! stirpitus delebit, tionis frenis, atque ad cjus metam sacrarum Litte rarum tanquam curriculo reducto, pro virili auri gari, Igitur circum Mosen ac Ægyptum, et Pharao nem, ejusque duces currum ducturi, age in primis cujusque significationem edamus. Enimvero sic habendum est, Mosen mei Christi ac Servatoris Dei Aguram exemplumque ferre, Ægyptum Orci, Pha raonem diaboli, qui mente informatus quasi quidamı Pharao est, non equidem secundum regiam digni Entein, sed elationis frustrationem, duces ejus angelos et operas. Jain figuras videte. Nam ut Moses a Pharaone profugit ", sic Christus ex Ægypto in Judæam concessit, Osee valis dicto con,probando: ‹ Ex Ægypto vocavi filium meum Ille ad Madianitas ingressus, secundum puteum ‹ et lacerabunt volucres carnes tuas ". › In Israeli tarum captivitate, ut ante diximus. Eaque vera esse, audite Christum inter ipsos cruciatus mulieri bus Hierosolymitanis loquentem: Filia Jerusa lem, nolite flere super me; sed super vos ipsas flete, et super Glios vestros: quoniam ecce venient dies, in quibus dicent: Beatæ steriles, et ventres, qui non genuerunt, et ubera quæ non lactaverunt quia si in viridi ligno hæc faciunt, in arido quid fiet? Si insontem me, inquit, Romani neci de derunt, quid non facient per omne genus flagitii volutatis? ‹ Exinde dies tertius natalitius Pharaonis erat qui faciens grande convivium pueris suis, recordatus est inter epulas magistri pincernarum, et pistoram principis. Restituitque alterum iu locum consedit 7: Jesus ex itinere fatigatus secundum suumi, at porrigeret ei poculum: alterum suspendit in patibulo “.»Atque hæc quidem rex Pharao na tali sibi die inter suos designavit. At Rex regum ex mortuis redux, inter sanctos una suscitatos, præ gustorum magistri, id est, novi populi, mentionem fecit; scilicet ex quali impietatis præcipitio ad quale Dei notitie fastigium pervasisset; rursumque Ju daici, ex quali adoptionis fastigio in quale se Christi cædis barathrum deturbasset. Quibus rebus el novum populum, ut jam dixi, ornavit atque ser vavit, et Judaicum ignominiæ et excidio dari per misi. Sin dicat quispiam, utrumque simul et pariter non contigisse: esto; at ex eo die utrumque scitum sanctumque est. Mosis historia mystice explicata. Sed hæc de Josepho sufficiant, et jam porro pro phetarum centrum, deiscium, atque a Deo scituin et cognitumi Mosen aggrediamur. Quanquam illud quoque ignorandum non est, Josephi in Ægyptum adventum secundam præsentiam notare. Nam ut ille fratribus se prodidit, ita et Judæi tandem ali quando Christum agnoscent; ut fert hoc Zachariæ prophetæ effatum: «Et aspicient ad me, quem conlixerunt **, › Et quemadmodum illos pœnitentia ductos, ex Chananæa ad se adventantes, Josephus cum omni familia aluit; sic quotquot toto hoc orbe Judaici nominis sunt, si poenitentes Christum vere Dei Filium confiteantur, eos cœlesti et immor tali pane alet, ut in Evangelio testatur: Ego sum panis vivus, qui de cœlo descendi. Qui manducat micam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam æternam,» et in judicium non veniet sed ego resuscitabo eum in novissimo die *. Suscitationem hic non illam mortuorum, qua omnes suscitandi sunt, sed decessoris Adami, significans. Sed tempus jam est, captis Mosaicæ interpreta fontem Illic pontifex Madianita septem Blias habebat, quæ ejus oves pascerent "; hic septenis Spiritus donis, Deo et Patri gentium Ecclesia, ex varii generis atque linguæ mortalibus coacta, pasci tur, demissa hæreditaria impietate. Illic Raguelis filiæ in Mosen incidunt; hie in Christum ex genti bus natæ, quarum prima adfuit e Samaria. Illie venientes pastores eas pellebant; hic Synagogæ pontifices, et pastores exteras persequebantur. Illic surgens Moses, profligatis pastoribus, et aquam eis bausit, et pecus adaquavit ". Hic Christus ex nior tuis resurgens, scelestos et falsos pastores fugavit, sibique fidem habentes, aqua viva, id est, divino suo cœlestique præconio rigavit; addens: «Si quis sitit, veniat ad me, et bibat "。 › Illæ Raguelis filiæ ad patrem suum regressæ, Mosis studium commen dant "; Samaritana ad Natalem reversa, mei Servatoris amplitudinem prædicat. Raguel quærit ex filiabus, ubi sit? accerserent hominem,quo cibum caperet. Hic cœlestis panis: Ego cibum, inquit, habeo, manducare, quem vos nescitis ". Moses ibi apud hominem degit, éique ille Sephoram filiam elocal": mens Servator in Samaria considens, et eam collustrans, bellam gentium Ecclesiam de sponsat: nam Sephora Judæis bellam, seu col lustrationem notat. Jain vero duos Mosis filios ob servate, qui ad duo fœdera trahuntur, quorum lex Gersami nomine censeatur, qui quidem peregrinus fuerat; nondum enim in promissam terram Israelitæ invaserant; Gersam autem Judæis idem est, quod peregrinus. Porro Eliezer novi fœderis Christi Do mini figura est; quippe hoc fœdere ineundo Deus terris opitulatus, eas a fraude vindicavit. Nam Eliezer Judæis perinde est ac si dicas pitulator. Sed præstat Exodi quoque vaticinium verbo tenns recensere. ⚫ Post multum vero temporis. › Quod temporis longi spatium propheta significat? Delicti 43 Zach. XII 10. * Joan. vi, 51, 54. 48 Joan. IV, 6. **Ex. 11, 16. 18. Exod. 11, 15. "Luc. XXIII, 28, 29. • Gen. Gen. xL, 18. ** Osce x1, 1. "Exod. n, 15. Joan. v, 37. Exod. 1, 19. 83 Joan. IV, 32. Hare non sunt in Vulgata. (21; Scilicet diaboli, quomodo etiam suspicor legendum. Exod. 11, 21. bid. 49

Abraham, Deus Isaae, et Deus Jacob.» Quod dicit ejusmodi est: Ego Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob, olim in Virginis utero, benignitate æterni mei Patris, et ter sancti Spiritus ope degam. mortalis. «Ingemiscentes fifii Israel, id est, san- apparavi. Et ait: Ego sum Deus patris tul, Deus clorum manes, apud inferos captivi, «propter opera vociferati sunt; ascenditque clamor eorum ad Deum ab operibus **., Alio dicente: ‹ Educ de custodia animam meam "; › alio: ‹ Deus, ostende faciem tuam, et salvi erimus *; › alio: ‹ De profundis clamavi ad te, Domine, Domine, exaudi vocem meam”; alio: ‹ Fiant aures tuæ intendentes in vocem deprecationis meæ > Horum omnium querimoniæ ad Deum pervenerunt. ‹ Ac recordatus est fœderis, quod pepigit cum Abraham, Isaac, et Jacob *. › lHie cum Abrahamo, hic cum primigenio Adamo. Et respexit Dominus filios Israel, et cognovit eos "; › id est, nostra tanquam miscella Induenda homo factus est, simile simili expurgatu Abscondit Moses faciem suam: non enim audebat aspicere contra Deum *.» Divini Verbi ad homines degressum et incarnationem stupebat, et admiraba tur. ‹ Cui ait Dominus: Vidi afflictionem populi mei in Ægypto, et clamorem ejus audivi propter duritiam eorum qui. præsunt operibus “., Vidi, inquit, vexatos apud inferos sanctorum manes, ab infestis, nec quidquam ad mala opera urgentibus improbis dæmonibus (quos et operis exaciores es nomine´appellat); etenim revera, cum a Deo per rus. ‹ Moses autem pascebat oves Jethro soceri sui ignorantiam abimus, tunc in peccati luto versamur, sacerdotis Madian; illic Moses brutas soceri sui sacerdotis, hic Christus, aker Moses, rationales æterni Patris oves pascebat. Cumque minasset gregem ad interiora deserti, venit ad montem Dei Horeb “; › nam rationalis pecoris pastor ac Deus, ex impietatis solitudine oves abductas, ad montem, qu' est Dei notitia, et ad cœlestem ac perpetuam Hierosolymam compulit. Apparuitque ei angelus Domini in flamma ignis de medio rubi: et videbət quod rubus arderet, et non combureretur "; hoc indivisam atque impermutatam Verbi divini cum humana natura unionem ex charitate susceptam designat. Nam velut rubum ignis amplexus est; ita et Deus Verbum subjectæ sub peccatum Adami de licto naturæ societatem iniit, expers peccati, quo nos quoque peccato invictos compararet alter Adamus, et recreationis nostræ princeps, a que ac prior creationis. < Dixit ergo Moses: Vadam et videbo visionem hanc magnam, quare non combu ratur rubus “: › Recte obstupnit Moses, qui id tantum ostentum esse figuram eventuri arcani pro spiceret, liquido demonstrans, divinam Verbi na turam cum humanitatis mode, si quidem vellet, copulandam: nam ei quidem cuncta faciendi est potentia, exactoribusque obnoxii sumus. At Dei notitiam li bertatis gratia consequitur. • Et descendi´ ut libe 'rem eum de manibus Ægyptiorum. › Conscius vani hominum stuðil erga immolata idolis, descendi a Patre nequaquam separatus, ad eripiendum dæmo nibus orbem terrarum. ‹ Et educámí de terra illa; › contumaciæ et mortalitatis, ‹ in terram bonam, › sci licet immortalitátis, et Dei notitiæ, ‹ quæ fluit lacte et melle ". Ex ca terra lac et mel: ex Dominico corpore aqua et sanguis scaturiunt. Id enim et ignis cum rubo copula designat; per ardorem patibile et mortale corpus, per incolumitatem ex ardore, Dei tatem, quæ invicta, ´ils haud longum vinrenda essel, Clamor ergo filiorum Israel venit ad me”. › Illic accepta Israelitarum imploratione, hic omnium ex Adamo natorum, perspectaque violentia, qua ab Ægyptiis urgentur; non´ solum post, sed etiam ante implorationem (animos enim scrutor) dæmo num violentiam novi. ‹ Sed veni, et mittam te ad Pharaonem. Hoc Patris benignitatem monstrat. Ut educas populum meum, filios Israel ". a Illic Israelitas; hic omnem hominum coetum ex Orci vinculis. Nam Orcus insonte ac vivifico corpore gustato, etiam quos juste captivos habebat, dimisit. ‹ Dixitque Moses ad Deum: Quis sum ego, ut vadam ad Pharaonem, et educani filios Israel de Ægypto "? Hoc velut ex persona corporis ad divinitatem cum eo copulatam propheta dixit. Et ‹ Cernens autem Dominus, quod pergeret ad vi dendum, vocavit eum de medio rubi, et alt. Illic Dominus angeli specie visus Mosen inclamavit; bic Gabriele Virginem allocuto, in eam Deus immigra- ille: At tecum ego descendam, rursumque ascen vit. ‹ Moses, Hoses "; nomen ingeniinat, ut at tentius, quæ dicerentur, audiret. Quid est? inquit ille. Ne appropies, inquit Dominus, hue: solve calceamentum de pedibus tuis. › Nemo impuris pe dibus ad decurrendum pacis Evangelium contendat, aut calceis indutus, exsanguibus, inquam, pellibus; per quas concitatæ, atque vitiosse, et fœdæ, mortis auctores,· cogitationės notantur, Virginis arcanum investiget. ‹ Locus enim in quo stas, terra sancta est ". › Nam præsacratum meum regium palatium ** Exod. 11, 23. 11, 24. • ibid. " Psal. CXLI, 8. Exod. 1, 1. dam". › Hoc vicissim dictum a Deo ad corpus cum divinitate copulatum accipite. Nam et ad inferos Deus cum anima descendit, et quod Deus assum pserat, cum eo non solum ex Orco in terram, sed ex terra quoque in cœlum, omnibus cœlestibus copiis stipatum ascendit. Ac ne disputationis suavi tatem verborum assiduitate ingratam comparemus, age, historiam omnem Mosis compendio, et tanquam digito notemus. Igitur Moses in Egyptum degressus est; dulcis Psal. LXXIX, ibid. 3. * ibid. 2. 88 Psal. v, 20. " Psal. cxx, 1. *• Exod. * ibid. 4. ** ibid. 5. 87 ibid. 6. ** ibid. 8. 70 ibid. 9. 71 ¡bid. 10. 7 ibid. 11. 78 ibid. 12. ibid.

permanet, auctore Davide: Putruerunt, el cor ruptæ sunt cicatrices meæ, a facie insipientiæ meæ "., Sin ad divinam gratiam mens eadem pravas cogitationes ab se repellat, ad intelligibilem Pharaonem fœtor pestifer redundat, teste rursum eodem Deiparente: ‹ In matutino interficiebaın omnes peccatores terræ ". › Ubi matutinum dies solis splendorem, qui mentem illustret; peccatores antem terræ, dæmones, eorumque antesignanum Pharaonem. Sed mendacii satore magis etiam ad hanc cladem irritato, Christianus in eum tertium adhibet tormentum; nam ut illic` a Mose vapulat pediculis, ita hic a pio vapulat precibus scelestus ille et exsecrandus Pharao, et quemadmodum illic terra et aer pediculis referta, magnam Ægypti duci bus cladem attulerunt; ita cuin omnia piorum hominum precibus replentur, ab his ter sceleratus ille cum inferorum ducibus, medius cingitur et torquetur. Siquidem cum sint hæ preces agiles, quibusdam quasi alis omnia pererrant. Jesus ad inferos. Ille in Pharaonem insurrexit; cogitationes inhærent, in iis etiam earum fœtor diviaum Servatoris mei corpus inferos diripuit. Cæterum quod Moses cum Aarone suo fratre ad Pharaonem abiit, hæreticorum impietatem evertit, affirmantium in Christi mei corpore, animæ vicem sufficere divinitatem; atque ita male docen tlum, non fuisse perfectum hominem. Nam ut illic per Mosen el Aaronem cum Pharaone locutus est Dens; ita et Servator meus atque Deus, anima in telligente, velut sequestra, inter deitatem et cor poris crassitiem interposita, Dei et hominum se quester factus est. Illic Moses et Aaron Pharaoni sese a Domino Hebræorum Deo missos dicenics, illud ab eo audiunt: «Quis est Dominus, ut audiam voces ejus **?» Itidem et in Orco, cœlestibus copiis clamantibus; ‹ Attollite portas, principes, vestras, et clevamini, portæ æternales, et introibit Rex glo riæ; › intelligibilis Pharao respondet: «Quis est iste rex gloriæ? Atque hic (in Christo et diabolo) quiddam amplius, quam in Mose atque Pharaone cogitandum est. Illic enim Moses semiel patratis decem miraculis, semel sensibilem Pharaonem aquis obruit; at meus Servator atque Deus non Ipee solum de intelligibili Pharaone triumphum egit; sed etiam in se credentibus contra eum quo tidie vires largitur, id quod notandum diligenter est. Nam ut illic Mose et Aarone Pharaoni instan tibus, dimitteret populum tridui iter, colendo ab jis Domino, eorum Deo; ille neque eos dimisit, et paleas quoque subtraxit”. Sic cum homo, qui est constitutum quoddam ex animo et corpore tempe ramentum, intelligibili Pharaoni instabat, sineret se concordi studio citra offensam et putidas cogita tiones SS. Deitatem venerari; scelestissimus ille adeo non est passus hominem ad perfectionem evadere, ut vel exigua etiam virtute affectum, tan quam palea, despoliaret. Itaque Christi studioso caique a Deo data est vis decem clades inferendi huic Pharaoni intelligibili. Quas observate porro, et utrinque numerum inite. Quemadmodum illic obfirmato Pharaone Mo res aquanı in sanguinem conversam ", Ægyptiis minime utilem reddidit; ita hic Christi mandato rum studiosus aqua divinæ piscinæ totus lustralus, inferui, et intelligibilis Pharaonis duces alque stipatores impotentes reddit, ne voluptatis vitia ex innato corpori sanguine ad se derivent. Cumque illic sensibilis in impietate, bic intelligibilis Pharao in malitia persisteret, uti tum per Mosen, Ægypti solum ranas protulit 78; ita nunc Christi studiosus concitatas et noxias cogitationes ex animo amolitus, carum fœtore intelligibilen Pharaonem suffocare nititur. Quippe in quorum hominum animis bæ Ac ne his quidem mollito, in eum pins tanquam cynomyiam armat Dei charitatem. Verum præstat sensibilem prius cladem exsequi, ut ex imagine ve ritatem explicataṁ statuamus”. Ut cynomyia ali tum minima est, sed quæ cani intolerabile pondus afferat; nam illapsa plane inquietum animal reddit, nec volentem currere cogit, ac serio mandenda sua ipsius cauda se inflectere, interdum vero etiam in terram deciduum gramini assidue affricare, muscæ cœtum ac commercium nullo modo ferentem: iti dem et plus adversus intelligibilem Pharaonem charitatis arma expedit. Quod si animal reptile muscæ commercium detrectat; quanto magis chari tatis vim odii architectus diabolus? Neque enim ſorre omnino potest, qui est ipsa quasi natura invida, hominumque osor, nos inferiores supra tenere, ipse e sublimi lapsus, et tenebræ pro luce effectus. Sed ¡is malis multatus adeo pudefactus non quievit, ut asperior etiam redditus sit. Itaque illic quadrupe dum strages facta ªª; hic jejunio belluina atque bruta animi vitia prostrata. Sunt enim vitia, quæ ratione et flant, et curentur, rursumque a ratione aliena et incurabilia, quemadmodum Salomonis sapientia declarat in hæc verba: ‹ Fit enim ut deprehensus fur furatus sit, ut esurientem impleat animam: qui autem adulter est, propter cordis inopiam, perdet animam suam ". Atque illic ut post cynomyiæ cladem, quadrupedum omnium internecio est se cuta; ita post jejunium hic, belluinorum atque bru torum vitiorum interitus; quæ quidem nullo præ sentiori remedio, quam jejunio ex animo extermi pantur. 19 Psal. * Prov. vi, 30-32. v, 7.” Exod. vii, 17. 78 Exod. VIII, 5. Exod. VIII, 24. 8 ibid. 17. 88 Exod. IX, 6. Exod. v, 2. 75 Psal. xx, 9, 10. • Exod. Psal. c, 8. Vidė Nazianz. ad Cledonium.

Verum neque hoc facto scelestus Pharao resipuit. corpus omnem terrarum orbem ab ignorantiæ tene Quare illic quidem pustulæ ferventes (maleficos torquebant), hic impium intestinus ignis; et flam mam omnem superans zelus, in Pharaonem întélli g bilem insurgit *;; secundum philosophum dicen tem Iram in solum serpentem exerce. Jam vero, ut illic sensibili Pharaone, promissa quæ de disset, fallente, grando cum igni exstitit; ita hic quoque intelligibili, qui a pio dejectus esset, fu rente, divini ignis perennes in animo scintillæ, et jugis imber lacrymarum ex oculis Quens ac scatu riens exstitit. Nam quemadmodum sensibiles ocu forum pupillæ caligant, fumi acrimoniam non ſe rentes, atque ideo lacrymantur; ita intelligibiles mentis oculi, peccati acrimonia morsi, internam sollicitudinem atque emendationem lacrymarum defluxu testantur. bris ad Dei notitiæ lumen crudit. Atque illue popu lus trajecto mari Rubro, Ægypto, ejusque principi Pharaoni elapsus, fastum agitans, promissam porro terram pro viris invadere sategit; hic mundus per Dominicum sanguinem et aquam diro ac sequace peccato, et Pharaone, acerbo atque invisibili tyran no, cum acerbis exactoribus, liberatus, itinere tal quam postliminio ad cœlestem mundum adornando, Domino Deo nostro liberalia agit, non tamen improbitatis malitiæque fermento, sed sinceritate ac puritate, quasi quibusdam panibus infermenta tis, nihil Ægyptiacæ atque impiæ massæ exportans. Tum Pharao insequi ausus, cum omni exercitu de letus est: itidem et intelligibili Pharaone in Serva torem meum insurgere auso, intelligibilium draco num capita per sacram tinctionem confracta sunt”. Id enim et magnus ille Paulus in hane sententiam prædicat: «Noto vos ignorare, fratres, quoniam patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes mare transierunt, et omnes in Mose baptizati sunt in nube et in mari ".» Nam ut Moses populum in promissam terram inducere est prohibitus, propter leve quoddam murmur (num, putatis, inquit, ‹ de petra hac vobis aquam poterimus elicère"?>), sed eam per vicarios explorare et cognoscere voluit”; sic Adamus Dei præcepto non subnixus, ample tendo serpentis consilio, immortalem vitam perdidit. Igitur illic Jesus, Nave filius, Israelitas in terram promissam induxit salvos; hic æterni et exsortis principii Patris Filius, meus amor Jesus, assumpto Adami temperamento, sibi credentes in cœlestem ac perennem Hierosolymam perduxit. Vidistis olim figuras, nunc rem veram cernite. Sed iis rebus utroque obfirmato manente, opus erat porro ad frugem aliis præterea cladibus, ut, qui beneficiis affecti non se gratos præstitissent, plus castigarentur; et castigati, ex iis quæ pate rentur, divinam vin agnoscerent. Igitur cum nec aficti agnoscerent, addita locustæ calamitas est, quæ quidquid tota Ægypto viride esset, consume ret, Ac Moses quidem locustam excivit **; at pius imeunda omni vitæ duritate omnem corporis venu statem frangit. Nam ut illic viriditas locustis pa butum est, ita hic corporis venustas brutis affecti bus. Atque interim obstinato rursum Pharaone, in Ægyptum aliis quoque cladibus sævitum est, sub- Ċ ductaque luce tenebræ tractabiles inductæ 87. At hic pius, qui exteriores tenebras reformidat, scelerum que lippitudinem ex animo, Dei notitiæ aqua diluit; principis sempiternæque lueis radios puros accipit. Sed ad utrunque, cum tergiversarentur, cladibus terrendum, illa tandem ordine quidem extrema, sed quæ dolore ac vehementia facile prima esset, id est, primogenitorum mors succedit. Atque ut illic plaga hæc postrema Pharaonem populo missionem facere coegit, ad colendum Deum procul, ac seorsim a deaștrorum sacris, et cadaveribus; ita hic quoque postrema intelligibilem Pharaonem compulit, ex templo pium sinere SS. Trinitatem venerari, longe a concitatis uoxiis cogitationibus remotum.Et quem admodum illum ad omnes clades obstinatum, primogenitorum interitus emolliit et inflexit; ita hunc frangit ac debilitat animi submissio; omni ejus primogenio vitio, id est, arrogantia atque fastu ex stincto. Cæterum mutata sententia, cum dimissum a se populum persequeretur, Deus, Mose sequestro, noctu igne, interdiu nube Israelitas deduxit". Ad´ eumdem modum, scelesto dæmone, profugum a se pium, necquidquam subdole rursum insequente, Ser vator noster atque Deus per divinitatem suam atque 185 Exod. ix, 10. * Exod. x, 4-13. ** Exod. xiv, 27-51. "I Cor. x, 1. Cur Dei Filius homo factus sit. JUD. Belle et consentanee Dei vatis oracula su blimi sensu aperuisti, vereque antiquas futurorum umbras et figuras docuisti. Sed quæ est autem ne cessitas, quave gratia Dei Filium hominem factum dicitis? CHRIST. Quod si´ omnino, quamobrem Deus cœ lestes copias, et Adamum creaverit, vos exponetis, facile et Unigeniti incarnationem explorate cogno veritis. JUD. Per bonitatem, et solam, universi creationem Deum fecisse, ex sapientibus nostris didicimus; nam in Davidis Psalmis hæc sunt verba: < Secun dum misericordiam tuam memento mei tu”. › Et rursus Dulcis et rectus Dominus, propter hoc legem dabit delinquentibus in via”. › CHRIST. Quod si ex bonitate, ut certe ex bonitate, Deus hominem fabricatus est; quanto magis sartaın tectam tueri fabricam decebat, nec committere ut 89 Exod. XWI 22; xiv, 8. 12. ** ibid. 10. Psal. xxiv, 7. 87 ibid. 22. » Num. xx, 88 Exod. x1, 9 ibid. 8. Citat et hoc philosophi nescio cujus, ctiam Gregorius Theologus orat. In novam Dominicam. Naziauz. orat. In tarditatem.

corruptela obrueretur? De eoque etiam Salvátor de ▲ að frangendam maligni potentiam, mors pro morte, oribus ad vos disserens, ait: ‹ Pater meus, quod dedit mihi, majus omnibus est, et nemo potest ra pere de manu Patris mei” › Tuori enim fabricam longe majus est atque illustrius, quam fabricari. Nec sane perinde est Deum hominem fabricari, ac hominem denique Deum fieri. Idque sic habere de principibus nostris intelleximus; dicit enim quidam primatum nostrorum Deum tunc præstantius con talisse nunc deterius asciscere, hoc priori divinius, et, si recte judicetur, sublimius esse. Nam postquam terrestris diaboli invidia, et uxoris fraude cœlestem se vocari non observans, pro vita mortem, non sibi modo, sed toti adeo generi conscivit; opor tebat porro cœlestem et immortalem Deum, Gabrie lis opera es incontaminata et impoliuta femina na sci; quemadmodum de vire sine muliere efficta malier est, sic e muliere sine viro Deum hominem virum prodire, ut poccati repertor insuperabilem se arbitratus, nobis spe Numinis inescatis, assumpto vicissim corpore inescaretur, quo Deum, cou Ada mum, adortus, occumberet Itaque exinanitum Namen cum assumpto corpore copulatum est, el insolito temperamento Deus et bomo ex utroque mum, et per unum utrumque factus, Deo cum cor pore permisto atque devincto, ut quæ dissiderent, cujusdam tanquam medii commercio in unum com poneret. tenebræ pro luce, sepultura pro in terrain reditione, ac demum resurrectio pro lapsi resurrectione. At que hæc omnia Deus nobis curandis, ad nostræque imbecillitatis medelam comparavit, quo veterent Adamnum, unde exciderat, reduceret, ac vitali arbori admoveret quem nóïitiæ arbor inepte, nec suo tempore percepta, paradiso exegerat. Jud. Quod si ad diabolum suum dejiciendum Deus honio factus est, næ id potius in fraudem Numinis sit. Nam si hoino factus malignum dæmonem vicit, multo magis ut Deus et vincere poterat et exitio dare: nemo est enim Deo fortior. Itaque clamat Isaias: ‹ Deus fortis (præpotens), Pater futuri sæ čuli, Princeps futuri sæculi ***. Christ. Recte Isaiæ verba in medium protulistis. Sed non tam Dei potentiæ gloriosum est, adversa rium vicisse, nec dæmoni pudendum, a Deo victum esse, quam insigne Dei potentiæ, et maligno sum mum dedecus est, per carnem victum esse, ac lu teum, cœlestem factum; et quem divinitatis spe supplantaverat, eo per humanitatem deificato vi cissim cernendo supplantari. Nam ut sanguinaril et improbi homines mundanum hoc regnum perfide refugientes, atque in montibus et rupibus inediam tolerantes, haud sane regem latuerunt; quin ille misso, quem habebat unigenitum, cum jurejurando, et liberalibus promissis, ad frugem redituros revo cat; quibus non solum verba regil filii non re veritis, sed eum quoque cruentis manibus trucidare aggressis, rex factus certior, et ira Incensus, eos excusationem nullam habere cogitans, missis suis copiis delevit. Itidem sane et Deus et Pater Serva toris mei Christi, volens Judæis vaticidium omne ac delictum clementer condonare, unigenam suum Filium, sui atque' illorum sequestrum demisit. Quo beneficentiæ suæ studio non solum repudiato, sed illo quoque impie in crucem acto, missis cœlestibus copiis, velut omni defensione carentes, æterno igne, diabolo, ejusque angelis parato, severe dam navit. Cur Christus homo simul et Deus. Igitur unus ex utroque pro uno decessore, seu, ul verius dicam, pro omnibus factus, in terram vo nit, animo præditus propter animum præcepti con temptorem, corpus gestans propter corpus delicti administrum, simulque damnatum, peccato altior ac sublimior; luteus, pròptor Adamum sub pecca tum subjectuın, vetere cum novo, id est, humanitate cum divinitate conferenda, et qui passus esset, co per passionem revocando, ac pro nostrorum uno quoque singulis vicissim ejus, qui pro nobis obji ceretur, præstandis, atque hac benigna lapsi propter contumaciam procuratione, novo quodam arcano exhibendo. Hinc ortus atque Virgo, kinc præsepe et Bethleem, ortus pro creatione, seu potius recrea tione, Virgo pro muliere, salve pro dolore, Beth kem pro Edem, præsepe pro pomario, Gabriel pro serpente, arbor pro arbore, in crucem extensæ manus pro male exporrecta manu, fel pro dulci sa pere, corona pro dejectione, lateris lancea pro ense paradisi, unguenta pro lacrymis, sindop pro ficul veis foliis, auditas pro scorteis vestibus, clavi pro pter ruinam et lamenta, erectio pro lapsu, arundo " Joan. x, 29. - Isa. 13, 6. Nazianz. In Natalem, p. 231, 20, et S. Pascha, p. 251, 35. Nazianz. imitatur Apologet. 18, 14, et aliquot Quare vos accipite, obsecro, frugi consilium nam resipiscere potestis adhuc superstites, atque in mundo degentes, fugite erroris tenebras, et ad veritatis lucem convenite, operamque, date, ut a deteriori statu ac læva bædorum manu ad Ser vatoris mei dextram cum ovibus astituri trans ealis. Jud. Enimvero et nos prophetam magnum, effica œein, a Deo unctum exspectare, id verum est; Dei Filium nec cœlitus degressum, a prophetis au diimus, nec in cœlum rursum ascendisse.` sequentibus. Nazianz. in Epiphaniam. Alludit ad parabolam Matth. xx1, 33.

Christ. Itaque perro, ut videtur, prophetas dici- abstersit, manifeste unigenitum Dei Filium incom tis, non de Deo prophetias edidisse, sed de homine mero? JUD. Ita est. CHRIST. Oslu, iditatem! Et quis vero ex omni memoria, regum servis conservos præmittit, ac non potius filii adventos præviós, et præcones? Sed ta men prophetas nunc quoque evolvamus, atque ite rum vos veritas docebit. Cur Christus ex Virgine nasci voluerit. Jub. Quandoquidem nobis ortum sine tempore, seu verius supra tempus, erudite comprobasti; age, amabimus te, et Dei cœlitus ad Virginem descensum explana, et qui propheta de eo apertis sime disserant. CHRIST. Audite Jeremiam, dicentem: • Ilic est Deus noster, el non æstimabitur alius adversus eum. flic adinvenit omnem viam disciplinæ, et tra didit illam Jacob puero suo, et Israel dilecto suo. Post hæc in terris visus est, et cum hominibus con versatus est 97. ) ‹ Flic Deus noster. › Quis? qui ab omni æternitate est et in omnem æternitatem perdurat. Et non æstimabitur alius adversus cum. › Quis alius non æstimabitur? qui scilicet ab llebræis pro Dei Filio exspectatur. ‹ Ilic adinvenit omnem viam disciplinæ. › Non profecto fullonicam ac fabrilem artem, aut quæ reliquæ sunt ejus ge meris futiles; sed rerum notitiam, 'e terra in cœlum ¡ter et ascensum, supracœlestem pulchritudinem, c ac Dei comprehensionem, denique et illustrationem, in quantum se quisque ad id comparasset, seu po tius Opifex largitus esset. Igitur hic ille Opifex est, qui hæc «tradidėt Jacob puero suo, et Israel dilecto suo. › Macte verbis ct prophetia esto, Jeremia. Non enim ait, Postremis temporibus comparebit in ter ris, et apud homines versabitur, sed qui Cutura explorata in se contineret, futura tanquain præsen tia præságivít. Et Sapientiæ hæc est: ‹ Cum meum Filium non audierint, ego quoque, eos non exau diam, inquit Dominus omnipotens. › Jud. Insolens nobis non videtur, unctum a pro phetis, Puerum et Filium Dei vocari. Nam et dè uolis Isaias effatur ‹ Ephraim primogenitus meds est. › mutatum hominem denique factum demonstrans; sed quod Sapientia Salomonis declarat, dicens Cum meum filium non audierint, vos Dei Filii honorem întrepide ad vos trahere conamini. › Quanquam non nt Sapientia filium appellat Dei Filium, itidem et vos Isaias appellat natos, cum ait: ‹ Primogenitus meus Israelita; › sed illu» naturalem, vos adoptivos. Nam Dos primigenius sumus secundi Israelis (Christi). Gens duplex, gentilis et Hebræa. In quam sententiam est notum illud Dei ad Re beccam effatum: ‹ Duæ gentes sunt in utero lito; et major serviet minori *7*.» Et de Phare aɩque Zara obstetrix ait: «Quare divisa est propter te maceria *? > Sed ne quid interim hic veridici vi deamini, Isais de vobis prophetiam in medium proferamus. Nam etsi per prophetam Deus conflr mat: ‹ Primogenitus meus natus Israelita "; ɔ at audite quæ paulo ante ac post consequuntur' ‹ Duo mala fecit populus meus: me dereliquerunt, fontem aquæ rivæ, et foderunt sibi cisternas, cister nas dissipatas ‘; › et rursum: ‹ Filios énutrivi et exaltavi, ipsi autem spreverumt me. ".» Omais quippe natura filius, ut deficiat.a patre, naturam certe non amittit. Adoptivus autem, qui in naturam quasi vi invaserit, donec patri obsequitur, blius nominatur: sið eum, cui additus sit, respuat, ejus néc filius quidem vocatur. Ad eumdem modum, el parentes vestri, qui Deum reliquerint ac respuerint, ut Isaias ait, dæmonibus additi, vere Satana filii sunt. Cæterum Jeremias post id dictum: ‹ Hic est Deus poster et in. terris visus est, et cum hominibus conversatus est; › subdit: «Hie liber mandatorum Dei *.» Quis? Quem jam dixit: «Et lex quæ est in æternum: omnes qui tanent eain, pervenient ad vitam: qui autem dereliquerunt eam, in mortem³. › En vobis naturalem Filium; neque enim contentus est propheta dixisse: «llic est Deus noster, et in terris visus est, et cum hominibus conversatus est, › sed Dei præceptorum etiam librum appellavit, acili cet Dei, et Patris, et in perpetuum duraturam le gem, id est, perenncm, sine successione, impatien tem finis. Addit: «Qui tenent eam, pervenient ad vitam, æternam procul dubio. Nam qui æterno servient, æternum una etiam regnabunt. «Qui autem dereliquerunt eam, in mortem; › in mortem sane non hanc se inducent corporalem (nemo est enim hominum mortis expers), sed animi; quæ et in exstincto igne semper ardeat, et uunquam consil matur. Quod si ex Isaiæ quoque vaticinio intelli. Gen. xxxviii, 29.” Exod. ¡v, 22. Jerein. 11, ibid. CHRIST. Dixin vobis, legis tegumentum non e litteris, sed vestigatorumet quæsitorum intelligentia censeri? Ut enim tum pon omnes sane vultus Mosis splendorem irretorte intuebantur, sed soli divinitus electi; ita hic quoque men is oculis capti, ad sacræ Scripturæ luoem cæcutiunt, ut et vos in præsemia. Neque enim Salomonis vaticinium mentis vestræ oculorum lippitudinem ad cernendam veritatem *7 Baruch. 11, 36-38. 97ª Gen. xxv, 23. * Isa. 1, 2. Baruch. I, 38. Baruch. 1, Imo Jeremias xxxt, 9. Imo Exod. vi, 22. Sic a S. Paulo secundus Adam et futurus dicitur.

eum Spiritos Dómini. 5 Super quem? super radicis scilicet florem, et Virginis natum. Nam simile si `mili coalescit. Septem vero Spiritus septem dona Spiritus intellige. gere vultis quid de Unigenito censeat, audite palam naturæ lege desperatum est. ‹ Requiescet super vociferantem: «Parvulus natus est nobis, et. Alius datus est nobis, et factus est principatus super hu merum ejus •. › Quorum verborum bæc sententia est: Opifex ille futuri ac perennis ævi, Deus, po teas, princeps pacis atque custos, Unigenitus æterni, et sine principio Patris, postremis tempori bus sine mutatione corpore indutus, Puer nobis natus, Filius nobis datus est: datus quod èrat, Deus; natus quod non erat, homo. ‹ Et factus est principatus super humerum ejus; › crux scilicet, victoriæ et principatus signuın. Addit porro: «Non secundum visionem oculo rum judicabit, neque secundum audilam aurium arguet; › homines enim non ex æquo, et explo rata veritate, sed ex apparenti æquo et veritate judicant. Quod perspiciens David, orat: Judica me, Domine, secundum justitiam meam³, › non ex ineffabili et immenso justitiæ tuæ pelago. Atque id verum esse declarant quæ sequuntur, prophe tæ verba: ‹ Sed judicabit in justitia pauperes, › id est aninio bumiles pro justitia sua explorata Jam Michææ hæc sunt verba; Et tu Bethleem, terra Juda, nequaquam minima es in principibus Joda: ex te enim exiet dux, qui regat populum meum Israel, et egressus ejus ab initio, a diebos coronabit; quemadmodum de hoc quoque. David æternitatis”. › Quod si ab æternis temporibus ejus origo est, igitur qui natus est, Deus est, nullius cnim meri hominis in omni memoria est ab æter nis temporibus origo audita, sed Del, hominis facti. profitetur: «Et hamiles spiritu salvabit, et terrarum illustres ex æquo corriget 10; ) terrarum illa stres hic dæmones cogitandi sunt, et eorum admi nistri; merito enim, qui mundi principes sunt, terræ quoque illustres sunt, de iisque et David ait Arguam te, et statuam contra faciem tuam “., Quod addit: Percutict terram virga oris sui, › dæmonum perniciem notat. Nam ut de cœli moli tione scribit David: ‹ Verbo Domini cœli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum ** '; ' ita et Isaias et dæmonum perniciem atque interitum vaticinans, terram sui oris eſſfatis verberaturum prædicit. Verbum oris, › unigenitum Filium vo cans. ‹ Et spiritu labiorum suorum interficiet im pium; › hic rursum dæmones, et eorum administri accipiendi sunt, quos paulo ante illustres no minavit. Atque ei nostræ orationi fidem faciunt, Christi mei in furiosos miracula luculenta.” ‹ Et erit justitia cingulum lumborum ejus, et fides cincto. rium renum ejus; › lumbos et latera dicens, omnem corporis coagmentationein innuit, et meum Chri stum ipsissimam esse justitiam et fidem; quod præsagiens et David ait: «Justitia tua justitia in æternumi, et lex tua veritas”. Isaiæ vaticinium egregie explicatum. Rursum scribit Isaias: «Egredietur virga de radice Jesse, et nos de radice ejus ascendet. Et requiescet super eum Spiritus Domini: Spiritus sapientiæ, et intellectus, Spiritus consilii, et forti tudinis, Spiritus scientiæ, et pietatis, et replebit cum Spiritus timoris Domini: non secundum vi sionem oculorumi judicabit, neque secundum audi tum aurium arguet: sed judicabit in justitia paupe res, et arguet in æquitate pro mansuetis terræ: el percutiet terram virga oris sui, et spiritu labiorum interficiet impium. Et erit justitia cingulum lumbo rum ejus, el fides cinctorium renum ejus. Habitabit lupus cum agno: et pardus cum hædo accubabit vitulas et leơ, et ovis simul morabuntur, et puer parvulus minabit eos. Vitulus et ursus pascentur simul requiescent catull eorum: et leo quasi bos comedet paleas. Et delectabitur infans ab ubere super foramine aspidis: et in caverna reguli, qui ablactatus fuerit, manum suam mittet. Non noce bant, et non occident in universo monte sancio meo: quia repleta est terra scientia Domini, sicut ♪ aquæ maris operientes. In die illa radix Jesse, qui stat in signum populorum, ipsum gentes depreca buntur, et erit sepulerun ejus gloriosum. Quæ est hæc radix Jesse? ex effeto utero prognata Virgo. Quis vero flos? ex Virgine incarnatus sine mutatione Deus. Cur autem non ait: Egredietur (fructus) de radice; sed Flos de radice ejus ascen det?, Propter summam Virginis integritatem, quæ virum nullum experta esset. Nam sterilitates dis solvere plerumque Dei potentiam repræsentat: cæ terum Virginem parere cum viro non congressam, Quod subdit: ‹llabitabit lupus cum agno et pardus cum hædo accubabit: vitulus, et leo, et ovis simul morabuntur: vitulus et ursus pascen tur. Simul requiescent catuli eorum. › Ex omni memoria in pietate consensum et conspirationem notat. Ac quemadmodum Daniel decem regna per decem cornua designat, ita et Isaias per hæc ani malia, exterorum varietatem et diversitatem. ‚‹ Et puer parvulus minabit eos, › exteros scilicet, natus ille nobis et condonatus puer Christus, quorum primos ad sui adorationem adduxit Magos. «Et leo quasi bos comedet paleas, propter unionem divinitatis cum humanitate in una eademque hy postasi factam. Nec vero incongrue Romano id applicaveris imperio, propter leoninum quiddam ac regale, quod primum levi ac divino jugo, id est, * Isa. 1, 6. * Mich. v, 2; Matth. 11, 6. 8 Isa. x1, 1-10. • Psal. VII, 4. 10 Psal. xxxı, 19. "Psal. XLIX, 21. ** Psal. xxx11, 6. 13 Psal. cxvi, 142.

cob, et exsurget bomo ex Israel, et percutiel duces Moab ", › el quæ sequuntur. evangelico præconio cervicem subjecerat, reliquis idemque rursum ibidem: «Orietur stella ex Ja populis palearum instar devoratis. Et delectabi tur infans ab uberè super foramine aspidis. › Infans atque lactens Christus; aspides, et aspidum › soboles Pharisæi ac Scriliæ sunt intelligendi; ca verna et cubile Judæorum est Synagoga, quam præsi lens in templo, et manum agitans dulcis Jesus docebat. Non nocebunt, et non occident, in universo monte sancto meo. Rursum Syna gogæ inscitiam notat: non solum enim unigeni 1um Dei Filium in crucem actuin non peremerant, sed etiam quos illi prius morti dimiserant hic ex mortuis postliminio restituit. ‹ Quoniam repleta est terra scientia Domini.» Nam post quam ad inferos missus est Deus homo Jesus, tum vero evangelicum præconium magis propaga- mini. Rectas facite semitas Dei vestri. Omnis vallis tum est. ‹ Sicut aquæ mare operientes. Quod nam mare aquis operitur? Et simulacrorum cultus æquor, et inhærens in lege umbratile quiddam atque imperfectum. In illa die radix Jesse, qui stat in signum popaloram, in ipsum gentes spera bunt. › Sententia hæc est: Qui ex mortuis resur get die a Sabbatis altero, ex Jessœa stirpe erit, in eoque spem babebunt, non qui e Synagoga, sed ex gentibus. ‹ Et erit sepulcrum ejus gloriosum, › seu: ‹ Ejus requies erit honor.» Ecce aperte Dei regnum; neque enim in quo acquiescat Rex noster, equites, arma, cataphracti¸ et satellites erunt, sed honor divinus. Quo pertinet, quod majoribus vestris. Servator dixit: «Qui non honorificat Filium, non honorificat Patrem "; > et: «Si cognovissetis me, et Patrem meum utique cognovissetis ". Aliorum prophetarum oracula de Christo. Sed jam probe, opinor, Isaiæ verbis expositis, ahorum quoque vatum sententias edamus. Itaque de Hierosolyma confirmat David: Homo, et homo natus est in ea': et ipse fundavit eam Altissi mus “. › Est autem sensus hnjusmodi: Supremus is qui hanc Hierosolymam condidit, in ea denique homo-natus est. Et Isaias: Ecce virgo concipiet, et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emma nuel. Porro Enimanuel Hebræum, Latine Nobis cum Deus, redditur. Idem rursum: Accessi ad prophetissam, et concepit, et peperit filium. Et dixit Dominus ad me: Voca nomen ejus, Accelera spolia detrahere: festina prædari ".» Et Moses in Numerorum libro: ‹ Orietur homo ex semine Israel, et imperabit multis gentibus, et exaltabitur regnum ejus. Devorabunt gentes hostes illius, ossaque eorum confringent, et perforabunt sagit tis", illius inimicum. Hostis vero hic diabolus est intelligendus, missilia Christi stigmata et nolæ, " Joan. v, 23. 8; sec. LXX. Cæterum verum Deum esse Christum, Isaias comprobat his verbis: «Non angelorum, non ho-' minum quisquam, sed ipse nos Dominus serva vit”; › atque idem rursum: ‹ Ecce servos meus, suscipiam eum: electus meus: dedi Spiritum meum super eum: judicium gentibus proferet; non contendet, non clamabit. Calamum quassatum non conteret, et linum fumigans non exstinguet. Non erit tristis, neque turbulentus, donec ponat interra judi cium, et in nomine ejus gentes sperabunt ª, 1' Idem de Joanne Baptista: Regem cum gloria videbitis";} et: Vox clamantis in deserto: Parate viam Do iimplebitur; et omnis mons et collis humiliabi tur *.» Montem atque collem hic dæmonum co pias existimɔ, quæ cœlo ob superbiam deturbatæ, ad terræ ima depressæ sunt; vallem, hominum naturam quæ ob superbiam depressa, rursum Dei gloria repleta, atque in cœlos e terra sublata est: id enim significat, quod addit: ‹ Erunt prava in directa, et aspera in vias planas, et revelabitur gloria Domini, et videbit omnis caro salutare Dei". Et Amos propheta ait: In die illa sus citabo, tabernaculum David, quod cecidit: el reædificabo aperturas murorum ejus, et ea quæ corruerant, instaurabo: et reædificabo illud sicul in diebus antiquis, › ut exquirant reliqui bomines Dominum, et omnes gentes super quas invoca tum est nomen meuin. Et dicit Dominus faciens bæc "Quem vero Deam reliqui homines re quisiverant, cujusve Dei nomine et censæ sunt et censeantur gentes, nisi plane unigeniti Dei Filii, Dei hominis Jesu Christi? quemadmodum clamat Jere mias: ‹ lomo est, et quis cognoscet eur *7?» quia et Deus est. Et David ex persona Christi: ‹ Col. fitebor tibi, Domine Deus meus, et glorificabo nomen tuum; › id est, magnificabo et prædicabo; Quia misericordia tua magna est super me "; ) non secundum æqualitatem meæ divinitatis, sed secundum mei corporis gloriam. Meus euit Jesus perfectus Deus, etiam perfectus homo factus est, unus ex duabus naturis, quarum illa quæ incarnata est, deificavit, quæ vero carnea erat, deificata est ‹ Et eruisti animam meam ex eo inferno inferio ri”. › Nam usque ad Christi descensum ad inferos, nullius hominis anima ab inferis est liberata. Quod si Jonas exclamavit: ‹ Educ de corruptione ani mam meam ",» at ejus anima iterum post egressum, ad inferos descendit: «Deus! iniqui insurrexerunt 18 Joan. XIV, 7. 16 Psal. CLXXXVI, 5. 17 Isa. vII, 14. " Num. xxiv, 17, sec. LXX. "Isa, LXIII, 9, sec. LXX. "Isa. IL, 3, 4. 28 ibid., 5. "Amos ix, 11, 12. Jona 11, 7. Isa. xxx11, 17. * ibid. Imitatur Nazianz. In Epiphan. 1ª Isa. VIII, 3. " Num. XXIV, "Isa. XLII, 1-4, sec. LXX. 37 Jerem. XVI, 9. 28 Psal.

super me: › pontifices et sacerdotes; • et Synagoga pane vivit homo, sed in omni verbo, quad pro potentium quæsierunt animam meam: Herodes simul et Pilatos, qui per id tempus potestate improbe fungebantur; c et non proposuerunt te in conspeeta suo. › Te enim, Pater, tuisque præ | ceptis oblivionis profundo traditis, vere te con tempserunt.» Et tu, Domine Deus meus;» Domine ac conditor omnis creaturæ invisibilis. «Et Deus meus respice in me, et miserere mei; respice in me secundum bumanitatem, qui divinitate abes nun quam. ‹ Da imperium tuum puero tuo ",» id est, meam tui ex te ante Luciferum geniti potentiam demonstra: \quale est et illud Domini, tempore passionis 33 ‹ Pater, venit hora, clarifica Filium team, ut Filius tuus clarificet te: sicut dedisti ei potestatem oinnis carnis (31°). — Et salvum fac Filium ancillæ tuæ: › irreprehensæ Virginis. ‹ Fac mecum signum in bonum; › id est, assumptum a me corpus ex morte suscita. Ut videant qui ode runt me, et confundantur; › vere enim ingens pudor erit scelestissimæ Synagogæ, mea post tri doum resurrectio. «Quoniam tu, Domine, adjuvisti me, et consolatus es me ", id est, quod tu, Pater, jam olim de me consilium ceperis. Prophetarum de Christo Deo et homine vaticinia. Porro autem perfectum et Deum et hominem esse Christum, luculenter vates demonstrabunt. Isaiæ quidem hæc sunt verba: Deus magnus el fortis mon esuriet "., Davidis vero bæc sententia est: ‹ Audi, populus meus, et loquar: Israel, et testificabor tibi: Deus tuus ego sum. Non in sacrificiis tuis arguam te: holocausta autein tu̟a in conspectu meo sunt semper. Non accipiam de domo tua vitulos: neque de gregibus tuis hircos. Cognovi omnía volatilia cœli: et pulchritudo agri cedit de ore Dei»; Davidem vero, qui'in Christi olim incarnationem prospiceret, ac quemadmodumi cnm eo Judæi, tanquani mero bomine, ac non etiam Deo consuescerent, et convicio jactarent Ecce homo vorax et potator vini”; › multo ante obturantem impudens eorum os, ex Christi persona confirmare: Quid me hominem solum co gitatis, ac non etiam Deum? Ego ille ex Virgine natus, sine mutatione Deus, esuriens atque come dens, vestro, o Judæi, adminiculo non indigco, meus cum sit orbis, et quidquid eo continetur. Neque vero tuas fœditates, id est, scelesta tua sacrificia, desidero, scelestissima Synagoga. Quod si vis omnino ad vitam ingredi, legis umbram, au ditis meis consiliis atque mandatis, desere, atque ad Deum accedens: Immola sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua. Et invoca me in die tribulationis, eruam te, et honorificabis me Et Jeremias Ecce dies venient, dicit Dominus, et non docebit -ultra vir proximum suum, et vir fratrem suum, dicens: Cognosce Dominum: om nes enim cognoscent me, a minimo eorum usque ad maximum!'. Itidem de gentium fide Isaias' Faciet Dominus exercituum omnibus populis in monte isto induent lætitiam, perfundentur un guento, bibent vinum “; ubi gaudium ad ba ptisma refertur; et quo baptizatus ungitur, ad sacrum unguentum; vinum ad incontaminatum ac Dominicum sanguinem. Idem rursum: ‹ Decretum hoc est super omnes gentes; et dicent in illa die Ecce Deus noster, in quem speravimus, exsultemus in salutari nostro, et salvabit nos ipse Doniinus “… ɔ Est autem hæc sententia: Ecce Deus ille noster, in quo spem habemus, nobiscum est, hoc est, Itaque exsultemus in salute nostra, Dei nostri glo secundum corpus, iisdem quibus nos obnoxius. ria; nam Domini gloria,scilicet crux, nostra salus est. Ei salvabit nos ipse Dominus, peccatis onmi bus cruci affixis. Atque id ita esse, angeli ad Dei Emmanuel, quod est interpretatum, Nobiscum param verba ostendunt. Et vocabunt nomen ejus Deus "Jam Davidis quoque de Christo, ex Dei et Patris persona hoc effatum est: Ponam in vero: ‹ Si esuriero, non dicam tibi. Nunquid man- mari manum ejus; et in fluminibus dexteram mecum est. Si esuriero, non dicam tibi: meus est enim orbis terræ et plenitudo ejus. Nunquid man ducabo carnes taurorum, aut sanguinem hircorum potabo **?, Quare nec taurina carne Deus ve scitur, nec bircinum bibit sanguinem? quomodo igitur vatum dicta conciliemus? cnm dicat Isaias Deus magnus et præpotens non esuriet "; David ducabo carnes taurorum, aut sanguinem hircorum potabo? › Enimvero sic habendum est: Isaiam, qui ad divinam, et perennem, atque sempiternam Christi naturam respiceret, quasique cum diabolo dissereret, qui Christum tentaus jubebat, ediceret lapidibus, ut panes fierent, velut respondentem dicere, scilicet Deum magnum ac præpotentem esurire? Quod a Servatore quoque responsum malignus accepit: Scriptum est: Non in solo ejas ". > JUD. Nullam de Christo prophetiam hic psalmus continet de se enim vates eum cecinit. CHRIST. An de se David psalmum cecinerit, accuratius ex his quæ sequuntur, intelligetis. ipse invocabit me: Pater meus es tu; atqui in nullo psalmorum suum Patrem Deum appellabat David Deus meus, et susceptor salutis mex " 3 Psal. 1 Jerem. XXXI, Psal. LXXXV, 16. 25 Isa. XL, 28. ** Psal. XLIX, 14, 15. *Matth. 1, 23. * Psal. Lxxxviii, 26. 46 ibid. 27. 1 Psal. LXXXV, 13. 38 ibid. 15. 33 Joan, XVI, 1, 2. 7-13. 37 Psal. XL, 28. 18 Matth. iv, 4. 33 Math. xi, 19. Isa. xxv, 6. *³ Isa. xxv, 9. (31') Ms., Y.

et aures ejus in preces eorum; vultus autem Do- ▲ fraudasti eum *.» Videtis ut de Christurroquatur mini super facientes mala ",» et hæc Isaiæ cunt interpretanda; nam ille partim benignitatem, par tim vindicem Dei potestatem describit; hic dum dícit manum, ne dona capiat, arcet, auresque ne Injustam capitis inquisitionem inaudiant, obturat, incarnationem ejus proponit “. Aique id verum esse, ex iis quæ post dissernn tur, intelligetis. Addit enim: «Claudit oculos De videant malum "; › jis verbis Domini necem et Judæorum obstinationem notans. ‹ Iste in excelsis habitabit, munimenta saxorum subli mitas ejus “. › Accipite incarnationem: nam nisi de ea dictum hoc est, ubinam alioqui comprehen datur, qui ubique præsens cuncia complet? «Panis ei datus est, › id est, pane ad incarnationis fidem vesciturus, ‹ et aquæ ejus fideles sunt *; › sci licet sacrum baptisma, seu salutaris doctrina. Quem admodum et Christus ipse ad Samaritanam dis serit: › Si soires donum Dei, et quis est, qui dicit tibi: Da mihi bibere, tu forsitan petisses ab eo; el dedisset tibi aquám vivam 7º, ut non sitires in ziernom). Et rursum: «Qui credit in me, Qumina de ventre ejus Anent aquæ rivæ ", divinæ ac sa lutaris doctrinæ sermones. ‹ Regem cum gloria videbitis › id est, hominem cum divina gloria. Et Oseas: ‹ Posthæc revertentur Alii Israel, et quærent Dominum Deum suum, et David regem suum: et pavebunt ad Dominum, et ad bonum ejus in novissimo dierum”; › quæ de Deo homine Jesu disputat propheta, partim Dominum Deum propter ejus divinitatem vocans, partim Davidem propter humanitatem, ceu ex Davidis stirpe natum. Ubi est enim Davidis demum benignitas, postremis illis temporibus, nec benignitas modo, sed quæ homines quoque in stuporem adducat? Et Jere mias,. de pueris propter eum interfectis: «Hæc dicit Dominus Quiescal vox tua a ploratu, et ocali tui a lacrymis: quia est merces operi tuo”. › Quod idem et de quovis pœnitente dicit. Idem rursum: «Nou interibit de David vir, qui sedeat super thronum dómus Israel ".Igitur si non venit Christus, mendax est propheta. Exci distis enim, Judæi, primum quidem gratia Dei et procuratione, deinde et Hierosolymitana sede. Absit vero, Deus immortalis! ut mendacem Dei prophe tam appellem. Sed cum ad Christum' usque regna retis, regnumque et sacerdotium teneretis, veniens Christus, qui humanitus ab Davide genus duceret, consubstantialis et coæternus Patri Filius, Israeli tarum alque universi orbis imperium accipit. Id quod et David confirmat, in hæc verba: «Domine, in virtute tua lætabitur Rex, et super salutare tuum exsultabit vehementer. Desiderium cordis ejus tribuisti ei: et voluntate labiorum ejus non "Psal. xxx, 16, 17. 7ª Isa. xxxı11, 17. 13 Osee III cil, 1, 5.” Psal. xx, 5. nam si Ezechiæ fortasse tribuetis, Christum tamen være refertur. Quis enim rox propter animi optata, et orationis postulata Numen propitium babuit? Atque id verum esse, idem Propheta rur sum alio psalmo demonstrat: • Benedic, anima mea, Domino qui replet in bonis. desiderium Inum”, › Quod si Davidi præstitum non est. ecquis alius rex de eo se jactabit? Enimvero post quam dixisset: «Domine, in virtute tua ketabitur rox, › cæteraque quæ eo carmine prænuntiat, indi cans apertins, de quo rege vaticinium edidisset," ait: «Vitam petiit a te: et tribuisti ei longingli nem dlerum in sæčulum, et in sæculum sæculi Atque nullus plane præter Christum rex perenais vivit, atque regnat. Atque hæc quidem prophe turum sunt. Quin nos quoque hactenus Dei Filii atque Verbi incarnationem edidimus; neque enim fas est amplius. Nam ut mare cyatho metiri nou. possis, quod multis atque ingentibus fluviis rigetur (elsi ne sic quidem exactam veritatem conse qustur exemplum), ita sane, et illam pro dignitate, edisserere ac vel mediocriter perscrutari, humanæ menti inconcessum est. Alter Isaia de Messia locus expositus. Sed quoniam nobis ter sancti ac vivifici Spiritus processionem Moses præ cæteris vatibus obsignavit, accedat vero et Isaias, qui Unigeniti incarnationem obsignet. Igitur prophetarum illustrissimus profite tor, quid Deus locutus sit ad Achaz: «Et adjecit Dominus loqui ad Achaz, dicens: Pete tibi signum a Domino Deo tuo in profundum inferni, sive in excelsum supra. Et dixit Achaz: Non petam, et non tentabo Dominum. Et dixit Isaias: Audite ergo; domus David: Nunquid parum vobis est molestos esse hominibus, quia molesti estis et Deo inco? Propter hoc dabit Dominus ipse vobis signum. Ecce virgo concipiet, et pariet filium, et vocabitur no men ejus Emmanuel. Butyrum et mel comedet. Qui antequam sciat aut præferat malum, eliget honum ". Et dixit Dominus ad me: Sumic tibi librum novom grandem, et scribe in co stylo ho minis: Velociter spolia détrabe, cito prædare 8º.» Adest enim Et adhibuit mibi testes fideles, Uriam sacerdotem, et Zachariam Blium Barachiæ: et accessi ad prophetissam, et concepit et peperit filium. Et dixit Dominus ad me: Voca nomen ejus, Accelera spolia detrahere: Festina prædari. Quia antequam sciat puer vocare patrem suum Cl matrem suam, accipiet fortitudirem Damasci, et spolia Samariæ coram rege Assyriorum Nobiscum Dens ª¹. ›—‹ Scitote gentes, et vincimini, et audite universæ procul terræ: quia nobiscuma Deus. 07 Isa. xxxit, 15. 8 ibid. 16. ** ibid. ** Joan. iv, 40. 71 Joan. vit, 38. 5. 7* Jerem. xxx), 16. 78 Jerein. Lift, 47. 7 Psal. xx, 1, 2. 77 Psal. 79 Isa. vi, 10-16. 80 Isa. vi, 1. 8 ibid. 2-4.

Confortamini et vincimini: si enim denuo con- etc. Nam ex onini memoria fando inauditum est, fortabimini; denuo vincemini'; inite consilium, et dissipabitur: loquimini verbum, et non filet: quia nobiscum Deus ª. Cæterum in primis dignum quæstione est, quain obrem dicat propheta: Et adjecit Dominus loqui ad Achaz, dicens.» De Deo ejusque adventa propheta dicturus, ne quispiam suspicaretur, alium esse, qui a prophetis se prioribus fuisset prædicatus, et alium, qui a seipso tum prædicaretur, voculas, ‹ Et adjecit, › prophetiæ volnit præfigere, quasi diceret: Inter alias vaticinas præsagitiones, quas Spiritus sanctus de unigenito Dei Fillo, per prophe tarum linguas promulgavit, insuper adbuc Ad jecit Dominns ioqui ad Achaz: Pete tibl signum a Domino Deo tuo in profundum infeţii,` sive in excelsnm supra.» Nec vero jubet Deus Açhaz cen diffidentem petere signum. Apage. Quomodo enim jubeat signum petere, qui etiam jussus abnust? sed nimirum, ut præscius', Synagogæ incredulita tem prævidens Deus, Achaz mandat, signum peteret. Quemadmodum aliquando et Thomæ obstinatio cæteros ad exploratam Christi resurrectionis fidem pertraxit, atque onfirmavit; ita sane et Achaz signum petere, oinnes ad veri credulitatem addu xit et constabilivit. Et si vero Achaz abnuerit, ac responderit: «Non petam, et non tentabo Domi num, › Isaias tamen pro eo exclamat: «Audite ergo domus David. Ecce ad quos promissum pertinet, eos • domum Davidis appellat, quasi in memoriam revocans Davidis verba atque fidem, quam juratam Davidi Deus non sit revocaturus. Nam, juravit Dominus David veritatem, et non frustrabitur eam. › Quæritis, quæ sit ea veritas, intelligere? De fructu ventris tui ponam super sedem tuam. Si custodierint filii tul testamentum meum, et testimonia mea hæc quæ docebo eos, et filii eorum usque in sæculum, sedebunt super sedem tuam. Quoniam elegit Dominus Sion, elegit eam in habitationem sibi. Hæc requics mea in sæculum sæculi: hic habitabo, quoniam elegi eam. Viduam ejus benedicens benedicam, et pauperes ejus saturabo panibus. Sacerdotes ejus induam salutari et sancti ejus exsultatione exsultabunt. Illuc producam cornu David; paravi lucernam Christo meo. Inimicos ejus induam confusione, super ipsum autem efflorebit sanctificatio mea > liujus ergo promissi fluem notans Isaias, domus Davidicæ meminit. Quod addit: Numquid parum vobis est, quia molesti estis hominibus? quia molesti estis et Deo meo? › Fidem hujus Achaz collaudans propheta ait: ‹ Propter hoc dabit Dominus ipse vobis signum. Ecce virgo concipiet, et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmauuel. Ei dicto, Dabit Domi nus ipse vobis signum, › subjecit: «Ecce Virgo, › virginem filiam genuisse. Itaque non signum modo, sed miraculorum omnium mirificissimum 'est boe, et arcanorum ac prodigiorum longe areauissimum ac prodigiosissimum. Butyrum et mel comedet. > miraculo ad miraculum digreditur, etenim præfatus: ‹ Deus magnus ac præpotens non est riet, > nunc Unigeniti incarnationem comprehendens ait: Quem pro supratemporali natura haud esuritu runi præcecini, nunc ex virgine hominem natum, citra peccatum, butyro ac melle vesciturum præsɔ gio. Butyro autem atque melle nominando, iterum nobis Davidis vaticinia in mentem revocat: unum hujusmodi: ‹Impinguasti in oleo caput meum alterum: ‹ Quam dulcià faucibus meis eloquia tua, super inel ori meo "!» Cæterum audiens: «Qui ante quam sciat, aut præferat malum, elegit bonum ", ne peccati expertem, sciturum, aut malum admiseu rum unquam finge: sed priusquam id flat, ex Virgine natum eligendo bono sacrum futurum; nam ‹ Omne masculinum adaperiens vulvam, sanctum Domino vocabitur *.» Igitur qui ex utero consecratus sit, qui tandem sciat, aut malum admittat? Quare dubium non est, quin perfectum hominem fore, qui nasceretur, sed a peccato alienum designarit; nam de ev idem rursum confirmat: «Iniquitatem non fecit, neque dolus fuit in ore ejus: et cum scelèratis reputatus est” › innoceus lainen 'cum esset. Quare si a malo mala sunt, Deus autem bonus est, et boni hominibus largitor, merito ille boni omnibus auctor, bumanitatem suam Divini tatis bono impertiit. Et dixit Dominus ad me, id est demonstravit ● Sume tibi librum novum, grandem ".» Volumen hic Virginis alvus intelligatur. Nam ut in tabulas Mosi traditas exaratis divinitus litteris, Decalogam Deus inscripsit, ita et in virgineo quasi volumine perennis ac sine principio Patris, et ter sancti ac vivifici ope Spiritus, Unigena ac Dei Verbum descriptus est habitator. Quod autem subdit, ‹ Novum, grandem, › veram umbræ legis imagi nem notat. ‹ Et scribe in eo stylo hominis. › Videte quemadinodum paulatim propheta arcanum Patris consilium prodat. ‹ Sume, inquit, novum grandem librum.» Quibus verbis bene@cam Patris de Filio voluntatem significat. + Et scribe in eo style hominis. › Quasi diceret: Etsi Dei natura Filius, et mutationis expers Deus, inconfuse, citraque peccatum perfectus homo etiam nascerer: quippe humanam speciem per humanum stylum inquit. Quid ita? ‹ Velociter spolia detrahe, cito prædare.» Eo dicto Davidis iterum verba ad memoriam revocat: ‹ Ascendisti in altum, cepisti captivita tem *.» Enimvero, ‹ Altum,» crucem intelligit; captivos abductos, Orci demolitionem, et jam olim captivorum redemptionem. Ostensuras autem 81 Psal. xx, 9, 10. 8ª Isa. vil, 12. 84 Psal. cxxx1, 11-18. * Işal. vii, 15. 88 Exod. xi, 2; Luc. 11, 23. ** Isa. Lili, 9, 12. 88 Psal. xx, 5. » Isa. vIII, 1. ** Psal. cxviii, 163. * Psal. Lxvii, 19.

propheta decretum irrevocabile, addit: ‹ Adest sunt, quæ Christi nomine non gloriantur. ‹ Audite, enim. › in kanc sententiam: Ne, quoniam futurum est, de re diffisum ito; namɑmihi quidem Deus boc ita declaravit, tanquam quod adest, id est, factum est. Testes adhibe mihi viros fideles. › Testes bie, non qui rein adeo testarentur, sed qui testi Sicati sanguinem effunderent, existima, Uriam sacerdotem, et Zachariam filium Barachiæ. › Zacharias, in præsentia, non Elisabethæ maritus est credendus, sed alius Ezechiæ tempestate. Ex stiut enim ante Ezechiam rex impius, Davidis stirpem propter inita cum eo divinitus promissa, delere stadens: quo tempore Urías et Zacharias nacti unum Davidicæ stirpis, quod semen Davidis suporsies vellent, clam eum habuerunt. Quo post comperto, ille eos martyrum choro laureatos addidit. Historiam ex Regum libro accuratius cognosce”. ‹ Et accessi ad prophetissam, et concepit, et peperit filium. › Quam appellat vero prophetissam? Virginem ac Deiparam, quæ cecinit Ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes: quia fecit mihi magna, qui potens, el sanctum nomen ejus”. › Ecce autem certissi inum vatem! Supra inquit: «Ecce virgo concipiet, et pariet filium, › paulo post ait: «et concepit, et peperit filium;› Quomodo? illic omnino ut futurum, hie at certum.‹ Accessi ad prophetissam. › Hoc velut ab archangelo Gabriele ad Virginem dictum intellige'; nam extemplo ad ejus nuntium explorate virgineus conceptus fuerat secutus. ‹ Et dixit Dominus ad me: Voca nomen ejus; › aut Christum, quod Judæis unctum notat; aut Emmanuel, quod perinde est, ac si dicas, Nobis cum Deus, aut Jesum, quod Salus redditur. Hæc enim nomina utramque Christi naturam repræsen tant. Sed quæ sequuntur scrutemur: «Accelera spolia detrahere: Festina prædare. › Hoc pernicem Salvatoris vim declarat. Atque id verum esse, ipse adeo vates nodum dissolvens, ait: Quia antequam sciat puer vocare patrem suum et matrem suami, accipiet fortitudinem Damasci. › Videte prophetæ super puero accuratam diligen tiam: siquidem non dixit, Priusquam sciret Chri stus, aut Jesus, aut Emmanuel, quæ utrumque nolant; sed, ‹ Puer; › nam secundum expertem temporis naturam, est Deus fortis, præpotens, Princeps pacis, Pater ævi futuri: secundum tem poralem, natus ex Virgine Puer, Damasci opes, Samariæque spolia recipiet ab Assyria rege. Quod comprobans vates, addit «Nobiscum Deus: > Scilicet supratemporalis, et omnipotens Deus; cum semper Virgine Maria, ac per eam nobiscum. ‹ Quamobrem scitote gentes, et vincimini. › Gentes appellat, non quæ Christum adorant, atque venerantur, et Deum confitentur ac concelebrant, quæ ex gentibus Ecclesia est, sed quæ in idolorum cultus scelere permanent. Nam eæ demnuni profligandæ gentes universæ procul terræ. › lis Verbi Dei ad inferos descensum, et evangelici præconii significat propa gationem; ita enim et Servator meus in Evangelio loquitur Prædicabitur hoc Evangelium regui in universo orbe in testimonium omnibus gentibus et tunc veniet consummatio”, › — ‹ Confortamini et vincimini. › Demones, inquit, qui in nos homi nes potestatem exercetis pb peccatum, profligabi mini ejus viribus, qui pro nobis incarnatus est. Quod iterum victi confligatis, ut estis impuden tissimi; at iterum denique profligabimini, per Christi resurrectionem prostrati. Nam Christo in vitam restituto, non jam deinceps mors dominatur, et prostratæ dæmonum copiæ sunt. Potest autem id quoque de sensibilibus gentibus sic accipi, quin et ad Christum referri, quem sæpe, ut hominem petitum diabolus tandem Deum nactus, concidit. Inite consilium quantumvis contra Christum quantumvis enim avarum Judam aggressi, cum arrogantibus ac superbis scribis et legeconsultis, quantumvis cum Anna et Caipha, scelestis pontifi cibus.ac denique cum Herode et Pilato, efferis &t que inhumanis principibus conspiretis, consilium vestrum Dominus Deus dissolvet, id est, frustrabi tur, et impotentes ac invalidos vos ostendet. ‹ Con silium dissipabitur: loquimini verbum, et non fiet.» Id quale sit, scire aventes, Matthæus publicanus docebit, cujus é sacro Evangelio hæc sunt verba C‹ Altera autem die, quæ est post Parasceven, con venerunt principes sacerdotum, et Pharisei ad Pilatum, dicentes: Domine, recordati sumus, quia seductor ille dixit adhuc vivens: Post tres dies resurgam. Jube ergo custodiri sepulcrum usque in diem tertium, ne forte veniant discipuli ejus, et ſurentur eum, et dicant plebi: Surrexit a mor tnis: et erit novissimus error pejor priore”. › Hoc igitur consilium et decretum Deus dissolvet. Siquidem Nobiscum Deus. Nobiscum Deus est ab Abrahamo per prophetas, usque ad Cæsaris Augusti censum; nobiscum est in assumpta carne conversans, usque ad descensum ac regressum ex inferis: nobiscum usque ad sæculorum finem, atque in omnem perpetuitatem. Hoc enim significat ter a propheta usurpatum: «Nobiscum.» Scitote gentes, quod nobiscum Deus est: ‹Audite, universæ procul terræ, quia nobiscum Deus est; loquimini verbum, et non fict, quia Nobiscum Deus, › * ]{ Par^!. xxiv; et IV Reg. xi. "Luc 1, 48, 49. Quid agimus? bæccine disputata hactenus de Dei Filii incarnatione satis sunt, an plura quoque vultis disseram? Enimvero neque ego plura addere possim, nec vos accipere. Quin adderem plura, si disputa tioni addictos cernerem. Sed quoniam orationis satietas inimica est, non dicentibus, sed auditoribus, sufficere, opinor, quæ diximus: Ne ultra Gades,▸ quod aiunt, trajicere conemur. Igitur ad alia est transeundum. ** Matth. xxiv, 21. 98 Matth. xxvi1, 26, 63. i

Deum hominem fieri volnisse, et de stirpe Davidis. JUD. Descenderit·sane cœlitus Dei Filius, et incarnari sustinuerit; unde autem constat, ex Abrahami et Davidis semine hominem fieri vo luisse? CHRIST. Ex Josephi genealogia. cognomine. Is in Virginem debacchatus, sic habe bat: «Quid tantopere Mariam extollunt Christiani, Cherubinis angustiorem, Seraphinis sine compara tione digniorem, eœlis sublimiorem, solaribus radiis puriorem appellantes? Siquidem femina est Davidicæ gentis, Anna matre, Joachimo parente nata, qui Pantheri fuit filius. Panther et Melchi fratres, Alii Levi stirpis Matthan, eni David pater ex tribu Juda. Igitur defuncto Matthan Jacobi patre, Melchi Maithanis uxore, Jacobi matre vidna ducta, ex ea Elim sustulit, ita erant Jacob et Eli uterini, non germani fratres. Eli anno quinto et quadragesimo sine liberis exstincto, Jacob uxorem Eli (jam defuncti) lege duxit, semen fratri excita imus, 'qui ex ea filium Josephum genuit, prolem natura sibi quæsitam, lege Eli. Fuere igitur Pan ther et Melchi fratres, Levi filii (at ostensum est auctoribus Hebræis) affines Joachimi: ut Maria Joachimi fuerit filia, Josepho collocata secundum duas stirpes, Matthanis atque Salomonis, paterno genere Davidis, materno Jacobi consobrini, patris Joachim affinis. Jud. Et quamobrem Virgo recensita non est, sed Josephus? Nam si secundum humanam naturam ex Virgine Christus est, ex Josepho autem nullo modo (qui quidem sponsus, Don maritus fuerit), cur illius potius descriptum genus est? Igitur si ex Davidica tribu Virginem nobis demonstras, hune ipsum verum esse Christum admittimus, et Virginem Deiparam fatemur. Davidis enim ex Dei persona de ea hæc sunt verba: «Omnis gloria ejus filiæ, regis, ab intus "., Et post pauca: ‹ Addu centur regi virgines post eam, proximæ ejus offe rentar tibi”. • Sin ex Josephi duntaxat genealogia, tum Davide ortum non admittimus. Carist. Ajunt sapientes, ‹ simplicem esse veri tatis orationem. › Itaque si avetis vos quoque certum cognoscere, simplicem veritatem admittite. Nam vitilitigatori studium est per omnem vitam dissidere, inimicitias amplecti. At veri studiosus, tanquam lancem, conscientiam suam iis quæ dicuntur, adhi bens æquam non omnia improbe gestit vincere”. sed est ubi et vinci facile patiatur. Igitnr erat apud vos, quod perspicue scitis, lex, suæ quemque tribus atque´generis sponsam capere, qua re ex archivis vestris usque ad præsentem Christum genealogia suppeditat. Nam ni id sit, qui poterant evangelista, Matthæus quidem ab Abrahamo per quadragesimum alterum genus, ad Christum devenire *; autem a Christo, qui alter est Adamus, ad primuin ovadens, septimum et septuagesimum sine fraude. exsequi"? Quare et Josephum, Davidicæ tribus, quod ipsi testemini, sui generis atque tribus uxorem cepisse, est necesse. Sed ecquid, si fortasse Virgi nis genus minus accurate habeam cognitum, ex eo veritatem cavillemini, contraque Deiparam senten tiam dicatis? Enimvero ut perspectum non babe rem, omnino haberet, cui cuncta novit, neque ob Lucas meam ignorationem Virginis deiperium (ut ita dicatur) frustra esset. Nihil prorsus. Nec enim propter/cæcutientes Sol non oritur, aut propter cæcos visu præditi lumine destituentur. Mariam ortam e stirpe Davidis, probatur ex genea logia Judæorum. Quin editam Davidis genere atque stirpe Virgi nein dabo, neque 'id vero ex nostratibus scriptis ac decretis, sed Judaico quodam libro, in quem Orestiade incidi apud Judæum Eliam, legisperitum » Psal. xliv, 14. Nazianz. in Julianum 42, 47. 7 ibid. 15. 18 Maith. 1, 1. Пabebat idem liber et Josephi genealogiam, ei geminam, quæ in sacro Matthæi Evangelio descri pta est. Cæterum aiebat, habuisse Josephum filios quatuor ex uxore Salome, Jacobum, Simonem, Judain et Josen; filias tres, Esther, Thamar el Salome, quæ Zebedæo conjux, Jacobum et erai gelistam Joannem edidit. Erat autem Josephi uxor Aggæi filia, fratris Zachariæ sacerdotis, patris Joannis Baptistæ. Zacharias et Aggæus Barachiæ filii, Abia sacerdote nati. Porro erat id temporis Joseph viduus: ut fuerint Salome et Joannes Baptista fratrum filii, et huic Aggæus, illi Zacharias patruus. Saloinen dico non obstetricem Virginis Mariæ, sed Josephi fabri uxorem. Nam obstetrix illa consobrina erat Elisabethæ atque Virginis, ut ostendit sacrum Luca Evangelium. Erant enim tres sorores Bethleemenses ex Cleopatræ et Sosipatri regno', ante Herodis Antipatri regnum. Primæ nomen Maria, alteri Sobe, tertiæ Anna. Earum prima in Bethleem nupta Salomen obstetricem peperit. Altera et ipsa in Bethleem, Elisabetham; tertia in Galilæa genuit Virginem Mariam, quam et Deiparam Christiani vocant: ut sint Salome, et Elisabetha, et Virgo, trium sororum filiæ. Ita is li ber genealogiam Virginis explicatam continebat, qui et aliorum quorumdam Judæorum genus declarabalı, qui, nihil interest, ut nunc dicantur. Jud. Sane venturum Christum et nos speramus; venisse haud dum credimus; siquidem nondum adventus Israelitarum Christi regis tempus est. CHRIST. Non recte vos Scripturas animadvertere et sæpe dixi, et nihil mirum, quando et Isaias de vobis est locutus in banc sententiam: ‹ Au "Luc.111, 25..

divi vocem Domini dicentis: Vade, et dices populo ▲ positi, annos reddunt quadringentos tres et octo buic: Audite audientes, et nolite intelligere: et videte visionein, et nolite cognoscere. Incrassa tum est cọr populi hujus, et auribus suis graviter audiunt, et oculos claudunt, ne forte videant oculis, et auribus suis audiant, et corde sno in telligant, et convertantur et sanem cos'. › Cæterum prophetas de venturo Christo, non eo quem vos exspectatis errone, non Deo, sed An tichristo, aperte prædixisse, audite in hæc verba Joquentes. Venit Christus, in quem qui credit, regnabit cuin eo; qui non credit, Ilierosolyma profligabitur; non illa infera, sed supera ac cœ lesti. Danielis `prophetia de Christi adventu. Sed placet, ut hanc vestram exspectationem fal sam vincanıus, rursum vaticina scripta evolvere. Igitur audite in primis Danielis, quæ sic habent. Danielem, cum obitis etiam jejuniis, pro popuło supplicaret· Den, angelus Gabriel allocutus est ● Septuaginta hebdomades abbreviatæ sunt super populum tuum, et super urbem sanctam, ut con summetur prævaricatio, et finem accipiat peccatum, et deleatur iniquitas, et adducatur justitia sem piterna, et impleator visio, et prophetia, et un gatur Sanctus sanctoruin ³. › Qui Christus est, perennis justitia, hominibus noxas omnes condo nans, el visa atque vaticinia obsignans, id est, concludens. Nam post ejus adventum non jam porro est usns propheta. Vates enim cuncti usque ad Joannem Baptistam vaticinati sunt. Jam parens quoque vester Israel ait: «Non deficiet princeps ex Juda, et dux de femore ejus, donec venerit, quod constitutum est; et ipse erit exspectatio gentium³.» Et sane postquam Christus ille gen tibus” exspectatus prodiit, deseruit vos et regnum et pontificium; quæ (duo munia quodammodo ipsa) sant 'princeps et dux. Quod si, ut confirmatis, nondum advenit Christns, mendax sit Moses ille, qui et mundi exædificationem conscripsit, et fn tura prædixit: mendax parens vester Israel, et Daniel propheta, ac præ iis Gabriel archangelus. O torporem atque cæcitatem 1 mihi vero religio sit, eorum quemdam mentitum dicere: qui enim possint ipsissimæ sapientiæ atque veritatis, Christi, præcones aut falsum aliquid dicere, aut omnino verbum futile profundere? Sed vultis et tempus cognoscere? Ergo audite archangelum Gabrielem, eujus ad Danielem bec responsum est: ‹ Scito ergo et animadverte ab exitu sermonis, ut iterum ædificetur Jerusa lem usque ad Christum ducem, helidomades septein, et hebdomades sexaginta duæ erunt; › qui com 'Isa. vi, 9, 10. * Dan. 1x, 24. * Gen. XLIX, 10. * Thren. 1, 1. ibid. 11. ** Exod. xxxii, 42. ginta Et revertetur: Et rursun ædificabitur platea et muri in angustia temporis. Et post hebdomades sexaginta, duas occidetur Christus *; ɔɔ jure et æquo destitutus, urbemque et sacrum una cum principe delebit, Est autem sententia talis: Anno a condito Sa lomonis templo et urbe, quadringentesimo orto gesimo tertio, Salvator mundi Christus nascetur ad salvandum genus hominum, diabolique fraudes 'profligandas. Atque id verum esse, vor adeo, si velitis, testemini. Nam, regnante Aristobulo, Ju dæorum principe, Romani et sacram urbem cor rupere, et Israélitarum gentem una cum principe Aristobulo et liberis, mancipio cepere. Ex quo tempore vaticinium omne, et regnum, alquè pon tificium pessum iit, flerode extraneo Israelitis ab Romanis rege imposito, et angusta veste amicto. Judæorum calamitates ob perfidiam irrogate. Quin Jeremias quoque multis ante sæculis, tan quanı succenturiatus testimonium dicet: non ur bein modo, el templum atque sacerdotes, sed omnes omnino oppidanos, mulieres et infantes bức nænia lamentatus: Quomodo sedet sola civitas přená populo *?» Recogitans Jeremias promissum Abrahamo editum, Solymorumque vastitatem pro spiciens, angoribus oppletus et imminens excidium deplorans, ait: «Quomodo sedet sola civitas plena populo ↑ facta est quasi vidua domina gentium *? › Ubl propheta angustiarum plenus futuræ captivi tatis causam post exponit, Dei ad Oseam senten tiæ recordatus: ‹ Vade, sume tibi uxorem fornica tionum, et fac tibi filios fornicationum: qui». fornicans fornicabitur»› Júdæorum Synagoga; ita que «ipsa non uxor mea; et ego non vir ejus ero *.) Princeps provinciarum facta est sub tri buto. Pontificio pridem el regno aucta, ninc passim tributaria est omnium nationum dominis. ‹ Ploraus pleravit in nocte;» nam quæ rejecto intelligibili justitiæ Sole, `ab ea luce præceps, in ignorantiæ tenebris sedet, cur ni ploratum edat per noctem? ‹ Et lacrymæ ejus in maxillis ejus. › lis verbis Unigeniti baptismumi propheta significat; quia enim erat Christi genas ictura, merito ma nant ei quoque per genas lacrymæ. ‹ Non est qui consoletur cam ex omnibus charis ejus *. › Non est, inquit, qui pro ea deprecetur: non Moses, qui a Deo stipulatus sit: «Aut dimitte eis hanc noxam; aul si non facis, dele me de libro tuo, quem scripsisti 10. › Non David clamans: ¿ Ego sum qui peccavi; isti qui oves sunt, quid fece. runt? vertatur, obsecro, manus tua contra me, et contra domum patris mei "., Sed eveniunt ikla Dan. 18, * Thren. 1, 1. "Il Reg. xxiv, 17. ibid. 7 Osec 1, 2; De Danielis hebdomadibus Benedictus Pererius et Genebrardus in Chronologia.

Jeremiæ, ex Dei persona confirmantis: Si ste- afflixit, ut e parvuli ejus ducti sint in captivitatem terit Moses et Samuel corain me ut ante deprecatores, non exaudiam eos. ‹ Viæ Sion lugent co quod non sint, qui veniant ad solemnitatem ".› Macti verbis esto David atque Jeremia; nam ille exsilii Babylonici providus, ex captivorum præci uit persona: ‹ Super Alumina Babylonis illic sedi 108 et flevimus, cum recordaremur Sion. In salicibus in medio ejus suspendimus organa nostra. Quia illic interrogayerunt nos, qni captivos duxe runt nos, verba cantionum. Et qui abduxerunt nos` Hynnum cantate nobis de canticis Sion. Quomodo cantabimus canticum Domini in terra aliena “?» respondebant, qui fortasse reditum sperarent. Al Jeremias regni interitum, et pontificii abrogatio nom sentiens, Judæorum reditu Sionem desperato, et tanquam claudicante, moestus: «Lugere, ait, vias Hierosolymæ.» Cur? quod essent nulli, qui itineribus ad solemnia convenirent. «Omines porta cjus destructæ "., Quia enim Synagoga ducentes ad pietatem portas, quæ intelligentia informan tur, sibi præclusit, ut inquit Isaias, oculos, suos excæcavit, et cor suum dementavit: «Ne forte videat oculis, et auribus audiat, et corde sno in tel: gat, et convertatur, et sanem eam “. Propter เด non clausæ adeo sunt portæ, sed vastitati ces scrunt. ante facicm tribulantis. › Quia enim in Christum debacchata, infantes Bethleemiticos contrucidarat, erunt hi quoque captivi. ‹ Et egressus eɛt a filia Sion omnis decor ejus,› quæ veram majestatem, et præ hominum natis forma insignem aversata, exsulem in Ægyptum amandarit. ‹ Facti sunt principes ejus velut arietes non invenientes pascua; › nam cum nollent Chri sti ovibus et pecoribus accensi a vero pastore ad perennes herbas educi, et cœlesti mulso tanquam aqua irrigui, in æternis domiciliis stabulari, ‹ Ideo principes ejus velut arietes non invenientes pascua abierunt et abierunt absque fortitudine ante fa riem subsequentis ". Dei ad Judæos edicti me mor vates, triste illud accinebat: ‹ Abierunt absque fortitudine ante faciem subsequentis, › quippe ait in Levitico Deus: Quod si non au dieritis me, nec feceritis omnia mandata mea, Bi spreveritis leges meas, et judicia mea contempse ritis, ut non faciatis ea quæ a me constituta sunt, el að irritum perducatis pactum meum: ego quo que hæc faciam vobis: Visitabo vos velociter in egestate. Frustra seretis sementem, quæ ab ho stibus devorabitur. Ponam faciem meam contra vos et corruetis coram hostibus vestris, et subjicie mini his qui oderunt vos. Fugietis nemine perse quente: et conterain superbiam duritiæ vestræ. Daboque vobis cœlum desuper sicut ferrino; es terram æneam. Consumetur incassum labor vester, non proferet terra germen, nec arbores poma præ bebunt. immittamque in vos bestias agri, quæ consumant vos et pecora vestra, et ad paucitatem cuncta redigant; evaginabo post vos gladium, erit que terra deserta, et civitates vestræ dirutæ. Quia vos ambulastis contra me el ego incedam ad versus vos in furore contrario. Peccatum pecca vit Jerusalem, propterea instabilis facta est”, ●Sacerdotes ejus gementes; › merito qui unigenitum Dei Filium contristarint, ut in Evangelio confir mat: ‹ Tristis est anima mea usque ad mortem 17, et hine gemunt, et æternum gement. «Virgines cjus squalidæ, et ipsa oppressa amaritudine. › Quamobrem, propheta? quamobrem? quia vere Virginem ac Reginam non sunt assectatæ. «Facti sunt hostes ejus in capite, inimici ejus locupletati sunt 18. › Nam quandiu a Deo amabatur, regno atque imperio aucta, populos sibi subjicere ac diris obligare. Itaque scribit Dei parens David: ‹ Pone principes eorum sicut Oreb, et Zeb, et Zebee, et Salmana omnes principes eorum qui dicunt Ilæreditate possideamus sanctuarium Dei “. > At ubi odium cepit, atque ab insigni vafritie ad in pietatem porro, quasi quadam tempestate est ex trusa, tum vero sacrarium profanari, urbs diripi, templum a fundamentis everti, aut { potius pro derelicto haberi. Hæc qui patrarunt, iis cum bene est, tum ad majores fortunas ac regnum extollun tur. Quod explanans Propheta, ait: «Quia Do minus humiliavit eam propter multitudinem 'm pietatum ejus "., Nam cum Synagoga Deum veneraretur, Mosen quoque alloquebatur Deus: ‹ Et scient Ægyptii, quia ego.sum Dominus, et non est alius præter me "., Cædes vero prophetarum aliaque scelera Deus complexus memoria, eam Christo mors illata, peccatorum maximum. Supra jain dixerat, eam divinitus propter tot scelera afflictam, nunc addit: Peccatum pecca vit *.» Illic quippe Israelitarum ex intervallo idololatrias et vaticidia, hic Christi necem signi ficat, quare subjungit: «0 vos omnes qui transitis per viam, › scilicet virtutis, attendite, et videte, si est dolor, sicut dolor meus: quoniam vindemavit me, ut locutus est Dominus in me”. › Ut condo lentes se intueri jubet, quasi seipsam accusans, velut in extremum scelus prolapsam. Quæ est enim patratorum ante scelerum ad Christi necem comparatio? omnino nulla. Hoc malorum teterri mum, boc supremum vulnus est. Quare humilia vit me Dominus in die iræ furoris sui de excelso › Thren¸ 1, 4. 16 Isa. vi, 10; Matth. xi, 14, 15. 20 Thren. 1,5. Exod. vII, 5; Deut. xxxл, 2* ibid. 42. Jerem. xv, 1. 13 Thren. 1, 4. ** Psal. cxxxvi, 1, 2. " 17 Matth. xxvi, 28. 18 Thren. 1, 5. " Psal. Lxxx11, 12, 13. Thren. 1, 6. * Levit. xxvi, 14-33. Thren. 1, 8. Id est, qui et olim sua voce, et post per divinos Vates Judæos allocutus sit, uti existimo.

suo. Videte ut Christi occisio maloruin omnium ▲ lum *., ‹ Quomodo obtexit caligine in furore maximum sit. Equidem et alias, inquit, sæpe in suo Dominus filiam Sion? › Incendio exstincta est, Deuin commisi, sed malorum colophon hoc est, est enim quasi caligare, incendio exstinguí. ‹ PIO quo meo facinore irritatus, et incandescens Deus, jecit de cœlo in terram inclytam Israel; me e sublimi proculcavit. ‹ Misit ignem in ossibus meis, et induxit illum super me. > Non solum fi nitima, ut sæpe, sed me adeo totam ambussit. Expandit rete pedibus meis, convertit me re trorsum.» Rete hoc Titi copias designat, qui verriculi instar omnes irretierit. Nam etsi ignis flammam nonnulli evaserunt, at militum mucrone oppetiere. ‹ Posuit me desolatam, tota die mœrore confectam”. › Totos dies ævum omne bic intel lige. «Desolatam, › seu ad nihilum redactam, ob imperium; moerore confectam, › ob servitutem. ‹ Vigilavit super iniquitates meas, in manibus suig' comprehendit me. Ipsumn adınonui, inquit, meorum ante facinorum, ideo circumquaque copiis cincta fui. ‹ Aggravavit jugum suum super collumı meum, id est, servitutis jugo domuit me. ● In firmata est virtus mea, dedit Dominus in manibus meis dolores, quos non potero perferre "., Tra ditos in manum dolores, servitutis ærumnas vocat. Oculus meus deduxit aquas. › Lacrymosum est enim quidquid servitum ducitur. • Quia longe factus est a me consolator ".', Nam mellitissi mum meum solamen me rejeci atque amandavi. Sacerdotes mei et senes in urbe consumpti sunt. › Quamobrem, rates. c.Quia quæsierunt ci bam sibi, ut refocillarent animam suam ", › non invenerunt. Delicatus, ac luxu perditus Israe lites, solemnem cibum vestigat. ‹ Conturbatus est venter meas, subversum est cor meum in memet ipso *.» Turbant, inquit, intestina optato cibo de frandata, et animus mutans in priore statu manet. Quæ rerum calamitas istam vocem exprimit. ‹ Omnes mihi in inimicitiam facti sunt. Non enim inimici modo, sed amici quoque infensi me oppugnant. Exacerbans exacerbavi spiritum Dei: ‹ Omnes ini mici mei audierunt malum meum, lætati sunt, quo niam to fecistl. › Excidii mei lapso tempore, ii qui moliebantur me evertere, triumphant audien les a tuo numine repulsam me et dejectam imperio. ‹ Adduxisti diem, et vocasti tempus.» Adducta, inquit, Synagoga Deo, hilari die, Unigeniti tui plateis oppidi….. Virgines meæ, et juvenes mei abie > e divi nis manibus amissa, ac pro nihilo babita est gloria Judæorum. Oblivioni tradidit Dominus in Sion festivitatem et Sabbatum. Nam quia medenti Sabbatis Opifici Synagoga succensuit, abrogata sunt ſesta omnia atque Sabbata. ‹ Et in opprobrium et iudignationem furoris sui regem et sacerdotein ". Quos hic memorat? nempe Herodem et Caipham, qui quidem gloriosum. Deum exacerbarunt: qua re offensus regnum atque sacerdotium repudiavit. Nam qui el repudio bilem movissent, destituti ipsi quoque in plura vitia præcipites iere; passi quiddam instar Pharaonis: Indnravitque Dominus cor Pharao nis, › ait Scriptura”; etenim cum minime Dectere qur, merito obfirmatus est. el adventu; posiquam eam volentes rejecimus, diem vindicem, citasti. ‹ Et factæ sunt domus in me”. › Me quasi domo quadam comparata, adeo sc perinde miseriæ sunt me ampleræ, ut continens domus ea, quæ continentur. Ac fortasse et tale aliquid sit intelligendum. Quoniam Deus in Synagogam diem vindicem citavit: ‹ Sepulcra eorum domus illorum in ætérnun erunt", ut ait David, et: «Repleti sunt, qui obscurati sunt terræ domibus iniquita ‹ Repulit Dominus altare suum, maledixit sancti ficationi suæ ".› Ne triumphatote, Judæi, ait vates, ob sacerdotil dignitatem: propter vos enim suum sibi altare ac sacrarium amolitus profecit, quorum oblata pro díris haberet: «Luxit antemurale, et murus pariter dissipatus est. Defixæ sunt in terra portæ ejus perdidit et contrivit vectes ejus regem ejus et principes ejus in gentibus: non est Jex, et prophetæ ejus non invenerunt visionem a Domino, Sederunt in terra, conticuerunt senes filiæ Sion consperserunt cinere capita sua, accincti sunt ciliciis, abjecerunt in terram ", primarias virgines in Jerusalem. Prioris suæ servitutis (scili cet in Ægypto) ac miseriæ, Deique opitulantis oblita gens Judæa, nunc pontificii regno ac celebritate se jactabat; nunc propugnaculis, et urbis munimentis, nunc principum potentia, legis præsidio, prophe tarum visionibus, sacerdotum cælibatu; interdum superbiebat quoque et pontificio amictu: eorum, quam mox propheta interitum prospiciens, oinnia complexus, condolentissime sane ac mæstissime calamitatem exsequitur et amplificat; ‹ Defecerunt præ lacrymis oculi mei', conturbata sunt viscera mea, effusum est in terra decus meum.» Quorsum hæc vates, quorsum? • Super contritione filia populi mei, cum deficeret parvulus et lactens in runt in captivitatem, ceciderunt in gladio; inter fecisti in die furoris tui: percussisti, nec misertus es. Vocasti quasi ad diem solemnem, qui terrerent me de circuitu "; › Nihil parcens, inquit propheta ex Synagogæ persona ad Deum, me coci instar divisisti, evocata ad me undique accolarum turba, luctuoso meis die tanquam solemni. ‹ Et non fuit in die furoris Domini qui effugeret, et relinquere tur *.» Usque eo divinæ iræ exinanita fæx est, ut Psal. xLv, 12. "P al. * ibid. 8-10. "Thren. 1, 13. " ibid. 14. * ibid. 15. " ibid. 19. " ibid. 20.” ibid. 21. Thren. 11, 1. 85 ibid. 6. * Exod. 1x, passim. 37 Thren. 11, 7. ibid. 22. Romani Ilierosolymam obsidentes, ut arbitror. ibid. 11,

eo incandescente salvus et superstes esset nen:o, aperuit, et effodit emm, et inci lit in foveam, quam sed internecioni omnes darentur. ‹ Tetendit arcum suum, et posuit me quasi signum ad sagittam”, ɔ Dei arcum, vindicem Numinis potentiam appella', qua adeo multata est Synagoga, ut quasi scopum, id est, signum, jaculari et petere volentibus statue rit. ‹ Misit in renibus magis filias pharetræ suæ **, ɔ Davidis quidem ad Deum hæc sententia est: ‹ Ure renes meos, et cor meum: quoniam misericordia tua ante oculos meos est: et complacui in veritate tua Accende mea erga te studia, quæ per renes innuit, ut idem alibi sese explicat: «Domine, ante te omne desiderium meum **; et rursuin: ‹-Lumbi mei impleti sunt illusionibus **, › per hæc contraria desideria notans; misericordiam et veritatem vocans Dei Filium. At Synagoga cum se tali incendio uri non quæsierit, sed in monstrosas et absurdas cupi ditates deflexerit, merito posten in renes pharetræ tula excepit, Dei veritate non delectata. suxisti fecit. Sane Christo in imum barathrum condi:o, impositoque sepulcro grandi saxo, eamdem condi tionem subiere; nisi quod illi hæc in Deum perpe trarum, adhibitaque custodia saxum sigillo munie runt; hinc etiam quæ in eos decreta essent, Deus exsecutus, velut obsignavit. «Filii Sion inclyti, ci amicti auro prinio: quomodo reputati sunt in vasa lestra, opns manuum ôguli”?, Dei figmentum ut excellens et augustum, suspiciens propheta, miratur (a Judæis corruptum, ex aureo in testaceum commi grasse. Sed profecto omnes adeo terrestri natura constituti mortales, donec in nobis divinam gratiam informamus et insculpimus, longe supra auruta gemmasque· pretiosas, ut cum Davide loquar^, tum sumus, tum habemur. Cæterum ubi ah co statu per peccatum demirbamur, non urceoli testa cei, opus manuum figuli, sed quovis nihilo magis nihili, apparemus. Adhæsit lingua lactentis ad palatum ejus in siti: parvuli petierunt parem, et non erat, qui frangeret eis ". › Tantum est, inquit, Judææ crimen, ut legis coercitionem superet. Nami in ea per Mosen ait Deus: Unusquisque pro peccato suo morietur "; › hic in'ernecione damnat, ut jam lactentes quoque et infantes emoriantur. Et major effecta est iniquitas filiæ populi mei, peccato Sodomorum, quæ subversa est › subver sione æterna. Illic enim quamvis ingens et horren dum scelus vertitur, at non、 accusantem quoque Cjustum Lot Sodomitani peremere. Synagoga vero Unigenitum Dei, qui divini regni tanquam dux, ad cœlestem Hierosolymam se subduceret, scelerate in crucem egit, ac contrucidavit. Quare et majos est ejus, quam· Sodomæ delictum, et supplicium triste ac perenne. ‹ Factus sum in derisum omni populo meo canticum eorum tota die".» Gloria, inquit, pridem Dorens, nunc ludibrio sum, et cantilenis ac carnii nibus Deo decantatis, huminibus perennem çantile nam atque sannam præbeo. Replevit me amari tudinibus, inebriavit me absinthio". › Quid ita, o Synagoga, o scelus, o flagitium? Quod unigenitum Dei Filium felle et accto potasti, per quem mel de petra, oleuinque de saxo durissimo“. › El fregit ad numerum dentes meos "., Jure siquidem impie lignum in panem ejus misisti *. ‹ Cibavit me cinere: et repulsa est a pace anima nica › Non injuria, quando fastidiebas illum, qui te paverat manna, et eum, qui vera est pax, Jethaliter oderas. Oblitus sum bonorum: et dixi Periit victoria mea, et spes mea a Domino*.. Seilicet fructum capis dignum factis: tam enim removisti longe Dei misericordiam, ut non solum, quod fateris, oblita retro sis bonorum; sed nec spem quidem deinceps ullam teneas. «Oculi mei defecerunt cuin vita mea super filias gentis meæ *³. Filias gentis, hic vicinas urbes et finitimas propheta nominat. Posuisti nos in medio populorum aperuerunt super nos os suum omnes inimici”. › „Nam qui Dei Filium concilio stitissent, ii velut in corona quadam populosa dicteriis et capitis mota tioni per gentes atque populos prostituti sunt”. Ac quemadmodum Christum maledictis conscide runt, ita in eos quoque hostium omnium os aper tum est. Venatione ceperunt me quasi avem inimici mei gratis".» Cur? quia irretire atque capere unigenitum Dei, cum Herodianis et Phari sæis moliebantur. ‹ Lapsa est in lacum vita mea et posuerunt lapidem super me". › Gemina his sunt illa Davidis, Synagoga, inquit: Lacum Melius fuit occisis gladio, quam interfectis fame. › Facinus primum exsecutus propheta, sup plicii diversitatem post adjunxit, pejus actum fame quam ferro enectis ostendens. ‹ Manus mulierum misericordiuin coxerunt filios suos "., Quas hic misericordes indicat? Quæ sceleris sensu accepte, Christi crucem fentes consequebantur: quas allo cutus ait: ‹ Filiæ Jerusalem, nolite flere super me, sed super vos ipsas flete, et super filios vesti 08. Quoniam ecce venient dies, in quibus dicent: Beatæ steriles, et ventres, qui non genuerunt, et ubera quæ non lactaverunt., Horum verborum Christi misericordis memores illæ feminæ, similes, quan tum potest, ipší, suos coxere natos, et ‹ facti snut cibus earum“, Supplicium consolatione· majus, nec deprecandæ minæ (ad se inquiebant): verax est promissor, adest tempus, ecce finis. • Comple vit Dominus furorem suum, effudit iram indiguatio nis suæ: et succendit ignem in Siou, et devoravil Thren. 111, 12. ibid. 15. 43 Psal. xxv, 2, 3. * Psal. xxxvii, 10. * ibid. 8. Thren. 1, 44. * ibid. 15. * Deut. xxx11, 13. * Thren. 11. 16. *º Jerein. x1, 19. "Thren. 11, 17. * ibid. 18. “¡bid. 51. ** ibid. 45, 46. * Psal. xLm, 15. ". Thren. 111, 52. 37 ibid. 53. 38 Psal. vi, 16. Thren. v, 2. Thren. iv, 4. "Deut. xxiv, 16; Ezech. xvi, 17. * Psal. xvm, 11. 68 Luc. xx111, 28, 29. Go Thren. IV, 10. Thren. IV, Thren. IV,

● Prædicabitur hoc Evangelium in universo orbe, in testimonium omnibus gentibus: et tunc veniet consummatio”. › Quin in vos quoque, qui ut beneficium, sed revera merai pestem, exspectatis, multa atrocia edet, cum vix tandem resipiscentes, nostratem Deum, verum Christum, supplices adora tum venietis, et per regenerationis lavacrum filio rum Dei adoptionem recipietis, ut et Isaias testatur Cum plenitudo gentium intraverit, tunc omnis Israel salvabitur”.» Qua de causa veterator præ cæteris se crudelein vobis præbebit, qui non solum aliis omnibus odio sit, sed etiam vobis. Qui ut regem et bencficium venturum præstolati, damnata flagitiosa inhumanitate, illico resilietis, ad verum Christum, cui gloriam tribuatis, confluxuri. Neque vero alia gratia dirum hominis monstrum est ven turum, nisi ob hominum delicta, quo eos vexel, et omne vitiorum genus invehat; cæterum annos duos cum dimidio ubi rerum potietur, exterminabitur. Ea quoque prophetarum doctrina est. fundamenta ejus“. Complevit, i: est, omnia in dum in Evangelio meus Salvator Jesus confirmat eos vaticinia complevit, inanita ira tanquam fæce, ¡ncandescens; ignem incendit, qui Sionem a stirpe funditus ahsumpsit. ‹ Reptaverunt adolescentes in plateis, polluti sunt in sanguine cum non pos sint *. › Non erat, qui eos terra conderet, tumulus plateæ factæ, itaque cum vestimentis putruere. ‹ Defecerant oculi nostri ad auxilium nostrum, cum vana respectaremus 60. › Intermortua apud nos est prophetæ David vox illa: nullus qui cum fiducia dicat; ‹ Deus, in adjutorium meum intende; Domine, ad adjuvandum me festina”. › ‹ Respeximus ad géntem quæ salvare non poterat › Quia enim Dei numen et auxilium rejecimus, ideo in non defensa ram gentem intuebamur. ‹ Facies sacerdotum non erubuerunt. › Dei, inquit, natscricordiam sceleribus nostris exclusimus, quare nec sacerdotum vultus reveriti sunt hostes. Neque senum miserti sunt, venati sunt parvulos nostros, ne irent in plateis nostris ". Disparuerunt vestigia nostra, ergo de fecit iniquitas tua, Alia Sion, id est, deleta, amplius culpam non adınittes. Non addet Dominus ultra, ut transmigret. Non revertere, inquit, neque amplius relegabere. Atque id verum esse, probant sequentia: Visitavit iniquitatem tuam, filia Edom; non virga sauc, ut ante persecutus, cum te castigans resanaret, sed occidioni mandans. ↑ Discooperuit peccata tua”, › id est, explevit omuem iram justam, tectis tuis sceleribus, ut aquæ si et copia mare operitur. De Antichristi adventu. Danielis quidem de eo hæc sunt verba: Veniet impostor et calumniator, Et sanctos Altissimi conteret: et putabit quod possit mutare tempɔra et leges, et tradentur in manu ejus usque ad tempus, et tempora et dimidium temporis 7. De vafritie autem illius loquitur Jeremias: ‹'Clamavit perdix, congregavit quæ non peperit: faciens divitias suas non cum judicio: in dimidio dierum ejus relin.. quent eum, et in novissimis suis erit insipiens **. Hem rursum: Maledictus homo, qui confidit in homine, et pouit carnem brachium suum, et a Domino recedit cor ejus. Erit enim quasi myrica in deserto, et non videbit cum venerit bonum; sed habitabit in siccitate in deserto, in terrà salsuginis, et inhabitabili”. › Et rursum: «In illo tempore dicetur populo huic et Jerusalem: Spiritus erroris in deserto; via filiæ populi mei, non ad purumi, neque ad sanctum. Spiritus repletionis veniet mihi ab his. Ecce quasi nubes ascendet, et quasi tempe stas currus ejus, velociores aquilis equi ejus: vox enim annuntiantis e Dan veniet **.» Et alio loco ‹ Dan auditus est fremitus equorum ejus, a voce hinnituum pugnatorum ejus commota est, omnis terra et venerunt et devoraverunt terram, et ple uitudinem ejus: urbem et habitatores ejus *.» Quæ-. rendum verum est, cur hic propheta hujus Dan, non semel, sed bis meminit. Cur? Ex tribu Dan, et Judam, et Antichristum prodituros. Itaque de Juda hæc sunt Israelis verba: ‹ Erit Dan serpens".) Thren. vii. ** ibid. 14. ibid. 47. 7° Psal. 1x1x, 1. 71 Thren. IV, 17. 7 ibid. 16, 18. 73 ibid. ་་ Eccle. xi, 2. 75 Matth. xxiv, 14. 7 Isa. Lix, 20; Rom. XI, 25. 77 Dan. vii, 25. 78 Jerem. xvm, 11. " ibid. 5, 6. ** Jerem. Iv, 11, 12. 81 Jerem. vi, 16. ** Gen. xlix, 17. Sed ne hoc argumentum, ad doctrinam et insti lutionem susceptum, materiam luctus et lamenta tionis reddamus, ad inclytam et divinam gratiæ disciplinam orationi gubernacula flectamus. Igitur accidit Hierosolymæ vastitas anno ab orbe condito quinquies millesimo, quingentesimo tertio et sexa goaimo: usque ad præsentem vero, sexies millesi mum octingentesimum octavum et decimum Judæi totis mille ducentis quinque et quinquaginta sine regno exsulant. Jain mundi status et incolu mitas, ut de vatibus accepimus, ab Opifice septem ætatibus descripta est. Quod et Salomon ait: «Da partem septem, necnon et octo ",» octavam nota:s futuram illam et immortalem. Quibus decursis, exsistet fœda hominis lues, illex, et impostor, quem vos Christum atque regem perhibetis. Veniet autem, non ut meus Servator atque Deus, redemptor, àc salutis vindex humanæ; sed teter, et infaustus, calamitates, angorem, mala omnia, et miserias tra hens. Nam adeo simulacrorum cultum non compe scet, aut ad Dei notitiam gentes adducet, ut contra et errorem publicare, et aptos Dei notitia omines nactus, ab ea demovere sit conaturus, quemadmo Id est, evangelicæ doctrinæ; onine autem id tempus quod a Christo, qui Mosaicis ritibus succes sit, manat et decurrit, gratiæ tempus, ecclesiastici scriptores vocare solent.”

De Antichristo scribit Jeremias: ‹ Vox annuntian- Vir quidam Christianus, parentibus et atavis ab tis e Dan veniet”. › Jam de administris quoque Isaiæ est sententia ‹ Qui paratis dæmoni mensam, et impletis fortunæ potionem, omnes in mactatione cadent *.» Et rur sum: ‹ Exacerbaverunt Spiritum sanctum; et con versus est eis in inimicitiam. De interitu autem hnjus perdueņķis, idem memorie prodidit: ⚫ lu die illa inducet Dominus gladium sanctum et magnum et extendens manum contra draconem, serpentem tortuosum, occidet Dominus cetum qui est in mari“. › Et David de vero Christo: ‹ Remini scentur et convertentur ad Dominum universi fines terræ et adorabunt in conspectu ejus universæ fa miliæ gentium”.» Videte ut nullum regnum usque ad exspectatum a vobis rabulæ adventum relinque tur, quin Christum verum Deum veneretur: «Quia Domini est regnum, et ipse dominabitur gentium. Manducaverunt et adoraverunt omnes pingues terræ a Pingues hic piorum mentes appellat; quæ et volucres sunt secundum legem, virtuti bus: quæ Christo supplices, ejus et sacrum corpus epulatæ sunt, et sanguinem biberunt. In con spectu ejus cadent omnes, qui descendunt in ter ram”; animos in terram descendentes vocat, stu dio rerum', quæ materia continentur, defixos, qui ante adventum quoque Christi, ac præsentiam, suo quasi quodam præjudicio damnati multabuntur. ‹ Et anima mea illi vivet, et semen meum serviet ¡psi”. › Cuinam? Genito ex utero ante luciferum Dei Filio; qui ad extremum incarnatus est ex Virgine non, inquam, serviet anima mea illi diris devoto impostori, quem medió ejus tempore pru dentes relinquent, egregii facinoris præmium coro nas in cœlo accepturi. stirpe religiosis, proxime Judæorum Synagoganı habitabat, præcipuo tanquam patrimonio affecius, descripta in tabula Dominica effigie Dei et Serva toris in vivificam crucem suffixi, quæ sub ædium tecto sublimis pendebat. Inde cum aliquando mi grare opus haberet, exportata reliqua omui supel lectile, unicum illum divinum thesaurum elligiem Servatoris, nescio ande, et quo modo, divina qui dem certe procuratione, oblitus reliquerat. Ita emi grante pio, extemplo immigrans Judæus, aliquot post diebus mensa instructa opipara, congregem Juda'um ad convivium vocat. Quo præsente, simul ambo læti epulari: cumque epulantes per toros discumberent, vocatus, ut mios est, famili. ribus oculis in tectum sublatus, amici domum curiosius circumspectare; et acie în imaginem conjecta, eum esse, quem majores in crucein egissent perspecto, quanquam eſſerus jam, et in tetricum mutatus, sectis pene ac ruptis ilibus, tamen ne amico palam fieret, iterum lætitiam mentirl_et fingere. Tandem impotens sui, et ira victus, quod hactenus coutine bat, aperire arcanum: vocare hominem, et divina effigie digito ostensa, rogare cujus simulacrum esset, an non Nazareni, an non Galilæi, an non & majoribus cruci affixi? Itane vero? inquit, versi pellis, qui hoc loco sis, Christianam quoque religio new colas? Ille inops consilii, ea quidem sic habers fateri, cæterum Christianismi crimen sibi conscire »ullum; jam inde a proavis, ut ipse nosset, Judæum, et Mosaicæ legi vel in lanienam addictum. Postqu.m vero oratione non persuadet, ad preces denique conversus obtestari, ne Synagogæ patefaceret, sed sibi soli haberet. Pollicitus ergo, sed dolo et per jurio, abit inde, recta ad Synagogam properat, que et cujusmodi qua viderit, qua dixerit, recenset. IMI ¡is audītis, furibundi ad ædes e vestigio convolant. Ubi quæ intellexerant, vera vident, homini, ul Christiano scilicet, illudunt, et subsannatum cœlu exigunt, ac proscribunt. Porro autem, quæ in sacram ac divinam effigiem noliuntur, quis sine lacrymis narret? Dereptam in primis humi aligunt; lum quibus exemplis majores vestri meum Jesum, iis demque ejus simulacrum accipiunt: Insputant, pugnos et alapas ingerunt, scurrantur, fel et ace tum propinant. Aderat spongia, nec deerat arundo. Clavis manus pedesque affigunt (neque enim a cla vis abstinetur), spinis coronant, hasta e latere (how profligatam in extremis audaciam!) sanguinem et aquam prolicit, quæ res Christo cultum ac celebria tatem paravit. Nam conspecto grandi et horrendo miraculo, postquam scaturiginis periculo facto, EX ploratæ fidem res fecere, morbo omni atque ægritu dine curanda, et dæmonum turma procul arcenda, in fugamique vertenda, toto animno, tota mente ad Isa. Lxv, 11. 85 Isa. Lx111, 10. Isa. xxvII, 1. ** Psal. xxı, 28. ** ibid. 29, 30. º¹ Psal. Lxv11, 36.» Psal. xxxviii, 21. * ibid. 47. De imaginum cultu. His et similibus de causis, non idololatria, quod existimatis, obeunda, sed pie imaginibus cultum præstamus; est enim, inquit David, ‹ Mirabilis Deus in sanctis suis"., Et: Qui oderunt to, Domine, oderam, et super inimicos tuos tabesce bam". Nain ut Deo charos amplecti et colere par est, ita infestos aversari et odisse. Ait quippe idem Propheta: «Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus”. Exempla duo perfidiæ Judæorum in imaainem Christi. Beryti (ea urbs est non procul ab illustri Antio chia) tale quoddam insolens miraculum contigit, voluptatis terrorisque plenum, et quod referri me reatur. 33 Jerem. iv, 15. jbid. ** ibid. 31. Alludit, opinor, ad Isai. Lx, 8. Vide Nyssenum, De virginitate, cap. 18.

Christum mutati, quasique reformati, sacro bapti- Vere enim, quî animo ad primogenium exemplar, sino sunt affecti. Talia sunt Domini Jesu Christi hominum aman tissimi, Unigeniti, Patris Verbi, majora cogitatione atque verbis arcana: tantopere de figmento suo sollicitus, neminem vult perire, sed omnes ad veri cognitionem venire. Atque hæc quidem Beryti. Nefas vero sit alterum Constantinopoli, urbium reginæ, miraculum silentio præterire, cum superiori narratu nihilo sit deterius. In augusto et fama cele bri Dei Sapientiæ templo (si templum est nomiñan dum, ac non potius alterum in terra cœlum) puteus est, qui aliud nihil, quam quod est, puteus dicitur epistemidem ferens ejus, ad quem sapientiæ pro ſundum, immortalitatis fons, providentiæ infinitum. non ad tincturas ac colores intuentur, verum ante sæcula et inaspectabilem Deumi venerantur. Itaque majores nostri cherubinis ex auro nobili materie conformatis, haud equidem aurum coluerunt, sed cherubinos, quos ut sanctius sacrarium cingerent, finxerunt. Ac de Imaginibus quidem præclare. Quamobrem vero circumcisione repudiata, bapti zatos cuin Deo societatem contrabere perhibetis? Christ. De circumcisione multa locuti, et quo inodo eam repudiemus demonstrato, non est quod de eo rursum referamus. De baptismo vero agite prolixius disseramus.. comparatio. pelagus, Samaritidem allocutus, aquam consulto De baptismy Christianorum et ejus cum circumcisione petebat, qui eam vellet ad Dei notitiæ vivam ac scaturientem aquam traducere, et quasi derivare. Ee piorum multitudo confluehat, insitam in eo sacram vim percepturi; et simul qui supra orienta lem portain descriptum in tabula, et velut dedica lum pictoris manu Dominicum simulacrum venerari contenderent, quo nonfiine magis etiam confluebant. Judæus vero quidam, nescio quomodo, Deo certe id agente, et ipse templum ingressus', venerabundo omni cœtu conspecto, invidia tactus, et quibus natus, et qua opinione foret prodere sumulator. Quin adeo prodit quoque. Nam cæteris, a puteo discedentibus, solus occultum transitum rimatus, postquam a scopo non aberravit, securitatem na clus, irruit, et sanguinariis oculis, animo, neate igneum intuens, ignem spírans, sustento in tuain, æterne Rex, finaginem cultro ferit. Unde insolenti miraculo sanguinis rivo depluente, et percussor et divinum solum cruentantur. Ille factum, ut`opor tebat, non recogitans, sed contra magis perfurens, detractam imaginem, infixo adhuc cultro,.in puteum demergit, ipse qua pedes ferebant, inde aufugit, latere properans, ut putabat. Verum qui sapientes sua ipsorum calliditate capit, hujus quoque cona tum palam fecit. Nam cum sanguine ex imagine ruberet, planeque sanguinarius quidem ac vafer fngeret neminen, egressus ab ingredientibus reli giosis comprehensus, homicidii postulatur. Negat homicidium, Christicidam serio se profitetur. Ejus rei fama urbem onɩnem celeri ala permensa, vulgo ad puteum.concurritur, ubi convenere, subducta e puteo, adhuc sanguine manɔnte, sacra imagine, hymnos et carmina modulati, cum precibus cl lacrymis eodem quo ante, loco suspendunt. Judæus facti pœnitens, pietatem perdoctus, ad Christumque receptus, cum omui familia, sacro regenerationis lavacro afficitur. Quid dicitis? hæccine satis sunt, an et pluribus argumentis egelis? Jod. Pie imaginibus cultum præstari confitemur. Ostendi, quod vos quoque a me atque a veritate suffragium tulistis, res Mosaicas mei Servatoris Christi figuras quasdam fuisse. Nam quemadmodum præstans pictor, in primis inumbrat, tum crassiore quadam tinetura ac coloribus expressam veri eff giem repræsentat; ad eum modum et naturæ rèrum omnis architectus Deus, per Mosemi et legem velut deformatis quæ sub gratiam caderent, per Jesum Christum porro non tinctura ac coloribus, sed evangelicis præceptis, spirans quoddam ac vivum verl simulacrum dedicavit. Cæterum ut in Sina nubes et voces atque tubæ Dei ad' nos descensum liquido desiguabant”; ita et alia olim plurima Ser vatoris mei procurationem notabant. Ergò typos et exempla cernite, unde ad veritatem ducamini. In lege circumcisio, in gratia ablutio. Illic pelliculæ segmentum, hic peccati depositio; illic circumcisio nis culter, religiosum et irreligiosum palam faciens, hic disciplinæ acies rectum a pravo dissecans. lilic sine vitio agnus mactatus, hic cæsus sine peccato Christus. Ulic agni eruore postes unguntur **, bic sacrificati 'Christi augusto sanguine actiones et disciplina obsignantur, id est, quæ in actione, et quæ in contemplatione posita virtus est, quibus quasi quædam commissuræ posti, Christianæ disci plinæ velut obligamur et componimur. Hlic durus Pharao Israelitas oppugnat; hic Christianos Sata nas, ille hominum osor atque zizaniorum sator. Illic veterem Israelitam nubes ad terrestrem llie rosolymam ductat, hic Servatoris caro novitium Israelitam ad cœlestem Sionem transmittit. Hie ignea columna, bic divina ignea natura, sicer Spiritus. Illic Israelites mare Rubrum permensus, Pharaoni tumulisternium aquam comparavit, ipse interitum salvus effugit; hic Christi nomine censa universitas per baptismum cum Christo sepulta, immortalem vitam co redivivo consécuta esi. Illic aqua Mosis precibus, flante austro vehementissimo, dextra ac sinistra in murum concrevit; hic Spiritus "Exod. xix, 17, 18. ** Gen. xi, 12. ** Exod. x11, 5, 22.

scetur ei animi scelus, vitiosum, inquam, cogita tum, et consceleratio, per confessionem.. per aquam, vitiorum quasi quoddam mare Rubrum baptismum delinquat, ne desperet, siquidem igno in siccum redegit, rupto peccatorum nostroruni chirographo. Illic virga refluas undas coegit, hic in Calvarla defixa crux Adamum totum in priorem nobilitatem restituit: Israelites, nisi mari Rubro trajecto, angelorum pane vesci non poteral; nec vero Christi populus, sanguine et aqua viva potest frui, nisi peccatorum rubro tanquam æstu defun clus". JUD. Cur ut nos circumcisionem uno semper nomine, æque et vos baptismum non vocatis, sed multis ac diversis? CHRIST. Expedita solutio: illa per unum Mosen prodita est, hæc a Patre, Filio, et Spiritu sancto. Præterea multis ac diversis ejus in nos officiis, multas quoque ac diversas nomenclaturas atque beneficia facimus. Sed audiamus quid Isaias dicat: «Faciet Dom nus Sabaoth omnibus gentibus super montem istum, induent lætitiam, ungentur unguento, bibent ´ vi num; › gaudii amictum baptisma innuens; un guentum, illud sacrum quo baptizati inungantur; vinum, Dominicum sanguinem. Et rursum: «Abluet Dominus sordem filiorum et filiarum.» Et iterum ‹ Erit inaquosa in paludes, et in sitiente terra erit fons aquæ "; › inaquosa et siticulosa, gentium populum appellat; foutem vero, sacrum baptisma, ut apparet ex sequentibus: «Et erit ibi via munda, et via sancta vocabitur "., Quæ hæc est via Evangelica disciplina. Jam per eum ait Deus: ‹ Ego sum, ego sum, qui deleo iniquitates tuas propter me, et non recordabor. To vero memento, et jadi cemur simul “…» Et iterum: ‹ Dabe aquam in siti ils qui ambulant in inaquosa: et imponam Spiritum meum super semen tuum, et benedictiones meas super filios tuos "., Et iterum: «Miserator illo rum miserebitur illorum, et per fontes aquarum ducet illos "., Quod si Judæorum quidam d Mara et fontibus in Elim ", hæc prophetam dicere existimant, falli se sciant: neque enim ea tempe state, sed multo post isaias fuit: nec qui de præter ius dicit, propheta habendus est, sed qui de fatu ris, quare de baptismo quod præsagierit, ostendit, quod ait: «Ducet,» non autem, duxit. Quibus olim nominibus baptisma designatum. Itaque donum, lumen, baptisma, unguentum, regenerationis lavacrum, immortalitatis amictum, signum, breviter quidquid augustum est, nomina mus, vocibus e prophetarum oraculis desumptis. Donum in primis, ut Isaias clamat: ‹ Omnes sitien ´tes, venite ad aquas: et qui non habetis argentum, properate, emite absque argento el pretio. Lumen, ut de eo David prædicat: «Dominus illu minatio mea et salus mea, quem timebo"? › Et rursum: «Dominus illuminat faciem prudentis³. ¿ Prudentem omnino appellans, qui vim sacri bapti natis calleat. Baptisma vero dicitur, ut in quo peccata tumulentur, quemadmodum mari Rubro Pharaonem¸ finxit atque obruit Moses. Lavacrum ex hac Isaia sententia: ‹ Lavamini, mundi estate. Unguentum quod coelestis Hierosolymæ, divinique regni hæredes hoc inuneti agnoscantur. Ita enim et Elisæo vati ait Deus: • Unges Elisæum prophetam pro te³. › Immortalitatis ami ctum vocamus ex eo Psaltis regii edicto: «Dominus regnavit, decorem indutus est'., Tum autem ut ostendat æque amictos et Christi hæredes, addit ‹ Etenim firmavit orbem terræ, scilicet hoc regio amictu, qui non commovebitur³. › Signum, ut dominii notam, quemadmodum de eo David pro fitetur: ‹ Signatum est super nos lumen vultus tui, scribit David: ‹ Vox Domini super aquas, Deus Domine, dedisti lætitiam in corde meo*. › Quibus verbis sacræ tinctionis vim declarat: Non enim, inquit, solum tuo nomine nos signasti et illustrasti, sed enim animum meum voluptate affecisti: id est, omnens signatum noxæ venia dignatus es. Idem alio Psalmo Dixi: Confitebor adversum me injusti tiam meam Domino: et tu remisisti impietatem peccati mei'. › Hoc dicens: Quod si quis vel post 97 Exod. 1-xvI. * ibid. Isa. XLIII, 25. 38 Isa. LV, 1.» Psal. xxvi, 1. Ad eumdem moḍum et Michæas: • Quis, Deus, similis tui, qui aufers iniquitatem, et transis pec catum reliquiarum hæreditatis tuæ? non immittet ultra furorem suum, quoniam voleus misericordiam est.. Revertetur et miserebitur nostri: deponel iniquitates et projiciet in profundum maris ".> Joelis vero de baptismo hæc sunt verba: «In illa die stillabunt montes dulcedinem, et colles fluent lacte et per omnes rivos Juda ibunt aqua: et fons de domo Domini egredietur “.› Quis hic est fons e Dei templo prodiens? Omnino in Ecclesia sacra piscina, qua tinctus omnis Christianus cœtus in adoptionein recreatur, cœlestis gloriæ regnique Christi hæredes designati. Et de eodem baptismate majestatis intonuit: Dominus super aquas mul tas".» Et rursum: ‹ Amplius lava me ab iniqui tate mea, et a peccato meo munda me “. › Et paulo post Asperges me byssopo, et munda bor: lavabis me, et super nivem dealbabor”. Quin per Ezechielem quoque Deus confirmat › Eſſundam super vos aquam mundam, et munda bim:ni ab omnibus inquinamentis vestris ª¹.› Ibid. S. IT Jock. 1 Psal. CILV, 8. * Isa. 1, 16.' III Reg. xix, 16. * Psal. 7 Psal. iv, 7. Isa. xxv, 6. Isa. iv, 4. "Isa. XL. 10. 15 Exod. xv, 25, 21. Psal. L, 20 Ibid. 9. Psal. xxxi, 5. 13 Isa. XLIV, 3. 1 Psal. xxv, Nazianz. vide in S. Baptisma. 10 Isa. XXXV, 7. "Mich. v, 18, 19. Ezech. XXXVI, 25. Imo Eliæ.

Jam vero in Mara” aqua amara, peccatum ama- genitus Dei Filius duodecim apostolos: ‹ Ad quem factus est serino Domini, dicens: Israel erit nomen tuum”. Ille quidem audivit se mentem fore, quæ Deum esset visura; hic Deus est, quem cœlestes omnes mentes adorent et collaudent. Et: «Ædificav't lapides, et curavit altare dirutum.»Ille dirutum Dei altare instaurat; hic figmentum suum lacerum per doctrinam apostolorum componit. ‹ Fecitque aquæ ductum quasi per duas aratiunculas. › Illic scrobs una, quæ duo sata seminis caperet, hic in una persona duæ naturæ, divina et humana simul exstiterunt: «n circuitu altaris **; aram hic Cal variæ locum, in quo augusta crux defixa est, intel lige. Et composuit ligna super altare quod fe cit "1. › Ligna, seu assulas e ligno sciaso vocat rem notabat, regenerationis lavacro ac pœniten tia în dulcedinem vertendum. Porro autem duode cim fontes in Elim ", duodecim apostolorum doctrinæ aquam designabant, itidemque reliquorum septuaginta palma. Cæterum arcæ per Jordanem trajectio a Judæis facta, sacri baptismi vim osten dit; nam per sacerdotes aqua et spiritu recreati, que et nos peceatum, ut Jesus Alius Navo Jeri chunteın, evertimus ac despoliamus, id enim signi cat, quod ait propheta: ‹ Quæ autein descendebat, descendit in mare Araba, mare salis, donec in finem defecit ***; › id est, violatæ olim legis peccatum ad immensum Dei humanitatis pelagus dilapsum, demanavit, donec tandem exstinctum est. Sacer dotes vero in Jordane resistentes, pedibus' extrema hominum noxas, quas Dominus noster cruci affixus aqua tinctis, significant, opinor, a peccato abesse neminem. Quod autem Jordanem Elias melote se mel, Elisæus bis trajecit *, trinæ in sacra ablu tione demersionis in nomen SS. Trinitatis vires et efficaciam prænotabat, qua mortalo ac caducum incorruptam immortalitatem induit. Neque vero alind velle mihi videtur Naaman, septies in Jordane ablui jussus”, quam conandum, ut in hac tan quam septimana vita, peccatis omnibus abstersis, per septem Spiritus dona SS. Trinitati, et tres animæ potentias, et elementorum corporis quater nionem offeras integra, oblitterata priore velut le pra. Quin Jacob, parens vester, baculo Jordanem non ipse tantum, omnisque ejus familia transiit; sed oves quoque, ac boves, ut ostenderet, non so Iam a Deo electos, sed etiam qui brota et amentia scelera patrarent, purgatos, Christi cohæredes ef fectum iri. Hierichuntinæ quoque sterNes aquæ, sale ab Eliseo fecundatæ ", priorem Ecclesiæ ste rilitatem monstrabant, quæ habenda deinde Chri aso de centuplo plures liberos, quem synagogæ marito est post enixa Verum at apertius de his statuamus, vaticinii verba ex libris Regum per sequamur. Sic enim habent. Eliæ cum Christo comparatio. ‹ Dixit Elias ad populum: Accedite ad me. Et accessit omnis populus ad eum 27. Sane Elias hac obita functione, coorto quasi quodam terræ motu, ignea quadriga in cœlum subvectus est; at contra ac mirabilius opifex ille coeli, inclinatis be nigne cœlis degressus, et vehiculi cujusdam instar, natura suscepta, studiose omnes ad se attrahere gestit. Itaque: «Venite, inquit, ad me, oinnes qui laboratis, et ouerati estis; et ego reficiam vos ". ‹ Et tulit duodecim lapides juxta numerum tri buum &liorum Jacob. Elias duodecim saxa, uni 2 Exod. XV, ** Ibid. 27. Josue 1, 16. 27 III Řeg. xvi, 30. ** Matth. xi, 28. ** Isa. Lill, 4. ** [II Reg. xviii, 34. in se recepit, et qui ignis quidam esset divinus, exussit, ut ait propheta: «Langnores nostros ipse tulit *.» — «Divisitque per membra bovem, et posuit super ligna. Id est, vitalem in cruce moriem sustinet. Et ait: Implete quatuor bydrias aqua, et fundite super holocaustum, et super li gna». › Duas amphoras gratiam, quse per aquam et Spiritum præstetur, significat, quemadmodumi meus Salvator atque Deus confirmat *, qui ex aqua et Spiritu natus non sit, non posse ad divinum regnum intrare. «Rursumque dixit: Etiam se cundo facite. Qui cum fecissent secundo, ait: Etiam tertio id ipsum facite. Feceruntque tertio ". Hoc divinitatis tergeminam majestatem ostendit, uti rursum meus Jesus discipulis præcepit, irent do cluin oinnes gentes, eosque baptizarent in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti *.» Et currebant aquæ circum altare; et fossa aquæ ducļus repleta est ". Nam repletus est orbis ter rarum Dei regno atque gloria. Et exclamavit Elias in cœlum, et dixit: «Domine Deus Abraham, eɩ Isaac, et Israel, exaudi me, Domine*.» Hæc Elias. At Unigenitas Dei oculis in cœlum sublatis, clama vit: Pater, quod dedisti mihi, volo ut ubi sum ego, et illi sint mecum, ut videant claritatem meam, quam dedisti mihi ante constitutionem mundi: ut sint unum, sicut et nos unum sumus. Non pro eis autem rogo tantum, sed et pro eis, qui credituri sunt per verbum eoruin in me”. Exaudi me hodie in igne, et discat populus iste omnis, quia tu solus Dominus Deu Israel *. › Elias, qui homo erat, exhibendo igne exauditus, Deum, qui ignis quidam est, hominem fieri pre catur: ille vero qui et Deus et ignis, homo fieri assumpta mea carne voluit, ut ab æterno igne libc raret Et ego servus tuus *. > Vere de se Elias ad sublimein sensum si trahatur, nimium 26 IV Reg. » Reg. Matth. XXVIII, quod IV Reg: 11, 8, 14. ** ¡V Reg. v, 10. Il Reg. xvi. 31 seqq. ** Ibid. 32. Joan. 1. 5. Reg. xvi, 34. 37 Ill Reg. xviii, 35. 38 Ibil. 36.» Joan. xvii, 24-26. ** ¡Il Reg. xviii, 36. Vide Isaia Liv, 1.

mus; sic per baptismum recreati, cœlestis imagi induimus: • Quicunque 'cnim in Christo baptizati estis, Christum induistis **. > nem Atque hæc satis esse de baptismo existimo. Quod si enim ex bis veritatem non percepistis, nce si plura addamus quidem, percipietis. Id adeo Domi nus significans, de vobis confirmat: Si Mosen el prophetas non audiunt, neque si quis ex mortuis resurrexerit, credent ". Itaque et nos disputa tionem de baptismo terminemus. Jud. Ecquid vero prohibet Christo fidem habere, cumque verum Deum, et Dei Filium, ejusdem cum Patre naturæ, confiteri, atque interim Mosaicam quoque legem tueri ac retinere; ut in omnibus utrumque servem et amplectar, futurus duorum bonorum consors? Omnino nullam ca res nobis reprehensionem innrot, neque dicturus est quin quam, quod bonum est, id bonum non esse. audax sit. Nam, etsi quidam non dubitarunt, atque cundum corpus nascentes terrestris imaginem tuli ausi adeo sunt confirmare ex Christi persona di̟ etum, scilicet: «Quia ego servus tuus, et filius an cillæ tuæ “; in mente illud habentes: «Pater major me est “ª, › at multo plus interest discriminis inter dominium et servitutem, quam causain et causatum. Quare silendum potius, ac considerandum est, quam curiosius, nec citra periculum agitandum. ‹ Et propter te hæc omnia feci “. Propter te, inquit, in crucei sum suffixus: «Ut cognoscant te, *so lum Deum verum, et quem misisti Jesum Chri stum. Et rursum ‹ Opus consummavi, quod de disti mihi, ut faciam “.» — «Et tu convertisti cor populi hujas post te: *.» Judæorum cæcitatem et pervicaciam notat, quemadmodum et in cruce ait Dominus: ‹´Pæter, dimitte illis: non enim sciunt, quid faciunt “. - Et cecidit ignis a Domino de ‹ætó “7,› Videtis humanitatis Christi absolutionem? Cœlitus delapsus ignis divinitatis descensum mon s:rat, uti quidam inter nostros magni nominis in quit: «Deus noster ignis est; et quidem ignis con sumiens › flagitia. ‹ Et devoravit holocausta, et ligna, et aquam affusam, et aquam in mari: et lapides, et terram linxit ignis. Hoc peccatorum internecionem atque oblitterationem designat. ‹ Et cecidit omnis populus in faciem suan, et di xit: Vere Dominus Deus ipse est Deus ". > Nam obita vitali morte, centurio et ei astantes, Dominum nostrum Jesum Christum vere Dei Filium dixerunt. Nec illi solum, sed apostoli quoque post supplicium facti confirmatiores. Siquidem ait dilectus: «Neque enim fratres ejus credebant in eum”. › Quin orbis adeo terrarum multo magis Unigeniti præconium tum lætitia suscepit, ut de eo prolixe testatur Isaias; Ambulabunt in ea (scilicet Hierosolyma) reden) pti a Domino (pretioso sanguine), et convertentur et veniënt in Sion ". Id est, ab erronea supersti tione, læti atque ovantes ad Christum venient, per ejus resurrectionem constabiliti. Et lætitia sem piterna super caput eorum. › Gaudebunt, inquit, super agnitione sui capitis, qui Christus està ‹ Gau dium et lætitiam obtinebunt: id est, læti atque exultabundi assertorem suum prædicabunt. • Et ſugiet dolor et gemitus ".› Dolorem nullum atque gemitum in iis reliquam fore confirmat, quorum instar est domestici ignis. Nam cùm prius in poste super capite gaudiuin perenne sit. Nec vero otioše dixit: «super caput, sed ut gaudium omnium gaudiorum eminentissimum declararet. Quod´ad dit: «Lætitia sempiterna, › id eo pertinet, ne id gau dium, baptismi, inquam, gratiam caducam ac lemi porariam croderes, sed perenne ac sempiternum. Nam ut prior Adamus violanda lege temporalem nobis mortein conciliavit; ita et Christus, qui alter cst Adamus, sine vitio corporatus,” perennem atque incorruptam immortalitatem contulit. Ac velut se CHRIST. Sane enim perbene est, si non duorum modo, sed etiam plurium bonorum consortem te præstes. Sed nec utriusque notitiam capere pote stis, nec sanctorum quisquam id permittit, aut ipse in primis Christus cujus hæc sententia est: «Nemo potest duobus dominis servire: aut enim unum odio habebit, et alterum diliget; aut unum sustinebit, et alterum contemnet ".» Præterea bonum hactenus bonum est, si alteri bono non sit fraudi, atque ad potioris dissolutionem comparatum, Siu contra fa ciat, poterit id quidem fortasse nonnullis bonum videri, functio certe nequaquam bona est. Nam et philosophus quidam bonum censet non esse bonum, si eo bene non fungare. Jain vero ut non omnis dissensio pessima, sed interdum adeo optima est ita non omnis concordia optima, quin et plerumque nocentissima est. Sed ut ejus sententiæ vim aper tius ostendam, tentabo rem exemplis declarare. Legis Christi cum Mose comparatio. Tres leges SS. Trinitatis majestas prodidit: na turalem, scriptam et spiritalem. Earum naturalis riorum duarum ignoratione homines degerent, na turali lege, quasi quodam domestico igne, aliquan ¨tisper collustrabantur. Deinde edita scripta est, quæ umbra quæda.n atque exemplum esset spiritalis, luna comparata lumini, Coelestis autem illa et spiritalis, atque a vero justitiæ Sole profecta, su per solem effulsit, et hominum mentes quadam tan quam luce atque jubare perfudit, ad viamque veri tatis deduxit. Igitur bonus est et domesticus in tenebris apparens ignis, sed melior lunæ; solis vero » Psal. cxv, 16. 4ª Joan. xiv, 28. * III Reg. xvi, 36. All Reg. xv, 38. Ibid. 10. *Galat. 1, 27. * Luc. xxm, 34. ** Isa. **** 9. Deut. IV, 4 Joan. XVII, 3, 4. * 24. “JII Reg. xviii, 38, 39. Luc. xvi, 31. 86 Matth. vi, 14. Reg. xvIII, Joan. Vih

multis partibus clarior, quippe utrumque obfuscans; dies venient, dicit Dominus: et feriam domui Juda cæterum ille justitiæ Solis vel ipsum solem exstin gait. Nec injuria, siquidem opus omne cedit opifici. Ac quemadmodum meridie constanti, splendide collucente sole, domestici ignis usus non est; sic posteaquam justitiæ Sol illuxit, et gratiæ veritas est detecta, tum naturalis, tum scripta lex abroga Læ. Ad eumdem modum legale Pascha, ut theologus quidam nostras ait, exempli exemplum erat obscu rius. Jam Paulus, mei Christi os, Benjaminensi tribu ortus, aliquatenus nos videre, et aliquatenus vaticinari docet 16-17; at cum successerit perfectum, tum aliquaténus boc deletum iri. Quare ut perfectæ illius nostræ restaurationis umbra ac effigies est, quidquid in medio positum est, ita sane invecta in orbem terratum spiritali lege, nulla alia porro opus habemos. Neque vero vel tantillum spiritalis a scripta discrepat, quin potius confirmat ac resti tuit; id quod testatur et meus Jesus, in hæc verba Nolite putare, quoniam veui solvere legem, aut prophetas; non veni solvere, sed adimplere **. > Alque ut explicatius videatis, ipsis verbis veritatem stalnamus. Ergo et habet lex: «Audi Israel: Do minus Deus tuus, Dominus unas est. Diliges Do minum Deum tuum ex tota anima tua, et ex tota fortitudine tua et ex tota mente tua "., Et rur sum: «Diliges proximum tuum sicut teipsum "., Eadem sane Dominus et in sancti Luca Evangelio. Neque hæc solum, sed addit: ‹ In his quobus mandatis universa lex pendet et prophe tæ ". › Illa antiqua dicit: Non occides; Christiana etiam genas volentibus ferire porrigit. Illa: «Non mæchaberis; › hæc: «Ne concupisces quidem. › Illa Non furaberis **; › hæc litigare, et tunicam auferre volenti, etiam togam permittit. Illa: Non concupisces aliena; hæc Etiam juste parta dimit tes; illa: Non pejerabis; spiritualis: Nec parvum nec magnum jurabis; ceu juramento perjurium creante. His ac similibus de causis ait Salvator: ‹ Non veai solvere legem, aut prophetas, sed adimplere ".) West, tueri, constabilire, firmare. Atque hæc quo exploratius ac disertius tradamus, prophe tarum sententias in medium proferamus. Prophetiæ de Judaicæ legis abrogatione, seu cor rectione. Moses Deuteronomio: «Quando ingressus fueris terram, quam Dominus Deus tuus dabit tibi, cave De imitari velis abominationes Hlarum gentiam, Sed prophetam suscitabit tibi Dominus sicut me, ipsum audies in omnibus "., Jeremias: «Ecce fœdus novum: non secundum pactum, quod pepigi ´ cum patribus eorum in die qua apprehendi ma ņum eorum, ut educerem eos de terra Ægypti pactum quod irritum fecerunt. Et ego neglexi eos, dicit Dominus. Sed hoc erit pactum, quod feriam cum domo Israel: Post dies ilios, dicit Dominus, dabo legem meam in visceribus eorum, et in corde eorum scribam eam: et ero eis in Deum, et ipsi erunt mihi in populam. Et non docebit ultra vir proximum suum, et vir fratrem suum, dicens Cognosce Dominum; omnes enim cognoscent me a minimo eorum usque ad maximum, ait Dominus quia propitiabor iniquitati eorum, et peccati eorum non memorabor amplius “. › Et per Ezechielem Deus: Recordabor ego pacti mel tecum in diebus adolescentiæ tuæ: et suscitabo tibi pactum sem piternum *.» Et rursum: «Non jactabitur dein ceps hoc proverbium: Me scelera parentum in filios et abnepotes persequi, sed qui: uvam ederiet acerbam, eorutn dentes stupebuut ".» Et Isaias Vetera fluxerunt; nova quoque ego annuntio antequam oriantur, auditá vobis faciam “., Hæc elocutus propheta subjicit; ‹ Cantate Domino can ticum novum "., Quoniam enim vetera fluxe runt; et quæ obscure olim figurata sunt, nune liquido sunt perfecta. ‹ Cantate Domino canticum novum. › Idem porro: Principatus ejus glorifi catur· supra, nomenque ejus glorificant a summi tate terræ: qui descendunt in mare, et navigant illud, et insblæ multæ ". Same Christi nova lex et sursum in cœlis, et in terra prædicatur. Nam in Servatoris ortu angeli cum pastoribus laudantes canebant: Gloria in altissimis Deo, et in terra pax hominibus bonæ voluntatis”. Isaias vero iterum: Veniet de Sion liberator, et revertetur ab impietate Jacob. Et hoc erit eis me testamentum, cum eorum noxas sustulero ". Jeremias ei sententiæ: < Hic est Deus noster, et non æstimabitur alius adversus eum. Hic adinve nit omnem viam disciplinæ ", et quæ sequun. tur; addit: «Ilic liber mandatorum Dei, et lex quæ est in æternum. Omnes, qui tenent eam, pervenient ad vitam: qui autem dereliquerunt eam, in mortem”. › JUD. Quod si scripta lex, quemadmodum perhi betis, bona non est, quamobrem dixit Moses? ‹ Custodite leges meas, atque judicia, quæ (a ciens homo, vivet in eis ***. CHRIST. Imo vero bona est et naturalis, el scri pta lex, ut prædiximus; sed justitiæ Sole exorto, hæ exstinctæ caligaverunt. Ob id enim non dixit Moses: Custodite legem vos hanc perennem, sed 86.87 | Cor. x[11, 9, 10. * Matth. v, 17. * Deut. vi, 4. ** Levit. xix, 48. * Matth. xx11, 39, 40. Matth. v, 17. * Deut. xvIII, 9, 15. * Jerem. xxxı, 31, " Exod. xx, 14-16; Matth. v, 27, 28. seqq. Ezech. XVII, 3, 20. 67 Ezech. XVI, 60. 1ª Isa. LIX, 20. 73 Baruch. 1, 36, 37. Nazianz. in S. Puscha. 68 Isa. XLI), 9. "Baruch. IV, 1. 6 lbid. 10. ** Ibid. 11, 12. Luc 7** Levit. 1, 5. Nazianz. ibid. 257.

temporariam scilicet conservatote, et per eam impiis regnantibus éditum vaticinium oportebat. Id adeo verum esse ex sequentibus apparet. vivetis. Cæterum temporariam conservandam fuisse, docent quæ sequuntur: ‹ Prophetam suscitabo eis de medio fratrum tuorum similem tui: el ponanı verba in ore ejus, loqueturque ad eos omnia, quæ præcepero illi, qui autem verba ejus, quæ loquetur in nomine meo, audire noluerit, ego ultor ex sistam "*.» Quibus verbis etsi o vestris plerique Jesum filium Nave intelligi credunt, frustra opi nantur. Neque enim aliam legem filius Nave edidit. Sed nimiruni legis abrogationem, Christique con donationem Moses edixit, cum ait: Prophetam suscitabit Dominus, sieut me, id est, alium le gislatorem, Dei et hominum sequestrum: «Ipsum audies” › in omnibus. De evangelica lege vaticinia. ‹ Audite, cœli, et auribus percipe, terra. ▼ Fabri cam Deus testatus invocat, si quidem erat ingens et inauditum crimen Judæis objecturus: ‹ Quoniam Dominus locutus est: Filios enutrivi et exaltavi.; ipsi autem spreverunt me", his edictis, et defe ctionem subjungit: «Cognovit bos possessorem suum, et asinus præsepe domini sui: Israel autem me non cognovit, et populus meus non intellexit ** sed brutis bestiis stupidiores sunt alque bar diores. ‹ Væ genti peccatrici, populo gravi iniqui tate, semini nequam, filiis sceleratis, › dignuữ impietate et insolentia probrum vates adhibuit. ‹ Dereliquistis Dominum, scilicet Patrem iracundiam concitastis sanctum Israel "; › Unige nitum ejus Filium irritastis: irritatione vero sigui ficat incontaminati corporis supplicium. Quid am plius addatis? non habent, quod in Christum gravius designent. et ad Videtis quemadmodum Moses quoque legis ab rogationem ¡detexit? nam ni abroganda erat lex, neque opus erat, alius legislator, et dixisset Moses Hæc immota in æternum lex futura est, quemad modum de spiritali, id est, evangelica Jeremias prædixit: «Hic liber mandatorum Dei, et lex quæ est in æternum.» Idemque de eadem: «Ecce dies veniunt, dicit Dominus: et suscitabo David germen justum: et regnabit Rex justus in æter nuin”.». Malachias: Orictur vobis timentibus 78 › Isaias: ‹ Ecce Deus nomen meum‘Sol justitiæ noster judiciam retribuet ".» Et rursun: «Au feret Dominus Deus lacrymam ab omni facie, el opprobrium populi sui auferet, de universa terra.› Igitur orto 'justitiæ Sole, non jam`porro legis præceptis. Indigemus. Quare et bona est sacra lex, atque prophetæ, et instar luminis sunt, ut jam diximus. Nam Dei Verbum, et Spiritus, sanctus per prophetas loquebatur. Sed his præsidiis homines justitiæ viam reperire nequiverunt. Ut enim stella atque luna nec splendorem habent luciferi, nec tota nocte lucent, sed nunc apparent, nunc teguntur; cæterum sole exorto in tenebris manet nemo, nisi qui caliget ac cæcutiat, ita et cœtus, qui Christi nomine censetur, divinam nactus lucem, cum justitiæ Sole assidue consuescht, nec quisquam in Del ignora tionis tenebris versatur, qui non voluntarie se ab- illud mei Servatoris, ad Bethsaidam: «Remissius jungat. Caput primum Isaia eleganter in Juaa'os retorquetur et explanatur. ‹ Omne caput languidum, et omne cor mœrenz ** Bloc David olim propheta est interprétatus in banc sententiam: ‹ Convertetur dolor eorum in caput eorum, et in verticem ipsorum iniquitas eorum de scendet:; quasi diceret: Quidquid moliamini, in vestri capitis perniciem cedet, vestraque injusti tia in vestrum ipsorum verticem revolvetur. ● Non est in eis neque vulnus, neque livor. Non est ma lagma imponere, neque oleum, neque ligaturas ", › Totum corpus, inquit, plaga est, ac proinde incu rabile. Quamobrem, o propheta? Quod Filium meum, quem delegi animo meo charissimum, pere merunt. Itaquo videte et divinum supplicium e vo stigio consequens: Terra vestra deserta,. tates vestræ succensæ igni regionem vestram coram vobis alieni devorant, et desolabitur sicut in vastitate hostili. Et derelinquetur filia Sion nt.um braculum in vinea, et sicut tugurium in cucume rario, et sicut civitas quæ vastatur. Et nisi Dominus exercituum reliquisset nobis semen, quasi Sodoma fuissemus, et quasi Gomorrha similes essemus *7. › At quamvis Deus Israelitis semen reliquum fecit, tamen quin ab Sodomæis ac Gomorrhæis damneu tur, non effugient. Atque ei sententiæ consonum est civi erit Sudomis et Gomorrhis, quam tibi ª.» Idque ve rum esse e vaticinis oraculis fiet manifestum; addit enim: ‹ Audite verbum Domini, principes Sodomo rum, percipite auribus legem Dei nostri, populus Gomorrhæ. Quo mihi multitudinem victimarum ve strarum, dicit Dominus? Sanguinem taurorum et hircorum nolo; neque veniatis, ut appareatis mihi **. › Videtis, Judæam omnem Sodomæ ac Go morrhæ nominibus infelicitat. Ubi enim Sodomæ ac Gomorrhæ Deo hostiis ac libaminibus fiebat? «Quis quæsivit hæc de manibus vestris?» Quasi dicat 19 [8:). xxv, 8. ** Malach. iv, 2; Isa. LIII, 4. 77 Jerem. xx, 5. 80 Isa. 4, 87 ibid. 7-9. as ibid. 4. 8* ibid. 5. 85 Psal. VII, 17. am abrogari quoque legem divino Numini visum Isaias declarat, dicens: «Visio Isaiae, Gilii Amos, quam vidit super Judam et Jerusaleın in diebus Oziæ, Juathan, Achaz et Ezechiæ regum Juda.”. › Piorum regum propheta meminit, ostendens non ob legalem aliquam noxam, sed Christi cædem divini tus pœnam irrogandam: nam si propter scelera, 76 Deut. xvII', 18 Deut. xviii, 18. *ɔ Isa, 1, 1. 81 ibid. 2. 83 ihid. 3. ** Matth, x1, 24. * Isa. 1, 10, 11. " ibid. 12.

‹ id est, corpus per necem in patibulo, atque per sanguinem. Igitur per fectum est ad extremum Israelis vaticinium. Per quos? Per pontifices atque sacerdotes, quorum illi a Simeonia, hi ab Levitica tribu originem trahebant. Qui demum et prophetas, homines scilicet, interfe cerunt, et Christum velut taurum enervarunt; id est, corpus assumptam ill¡: quidem morti demi serunt. Verum ‹ Excitatus est tanquam dormieu3 Dominus, tanquam potens crapulatus a vino '; > cujus regnum, secundum Jeremiam, nulla memoria labefactabitur. Nemo est qui sacrificium vel ad hanc abrogationem guine uvæ pallium suam concitet, vel me instiget. ‹ Calcare'atrium meum non apponetis: quoniam scelerate id inscenditis. Si offeratis similam, vanum, incensum abominatio est mihi º¹. › Eece qui legom nuper sanxerat· Deus; idem nunc ejus abrogationem præefinit. Nam incen quod ad jucundum odorem admovebatur, non solum inanis suffitus Deo deputatur, sed etiam tale, a quo abhorreat: «Neomeniam, et Sabbatum, et festivitates alias non feram. Quandoquidem in meum pari natora Filium bacchabimini, eam ob ren horum interitum denuntio, ea abhinc porro non probaturus. ‹ Jejunium, et otium, et ferias ve stras odit anima mea”.» Quid ita vates? quod unigenæ Dei Filii ingressum in Hierosolymam super pullo sedentis exsecrati oderunt, in quo potius festo gaudere divinitus sunt edocti: propheta enim inquit Exsulta satis, filia Sion, jubila, filia Jerusalem. Ecce Rex tuus venit tibi mansuetus, ascendens su per asinaın, et super pullum filium_asinæ”. Jʊð. Qui vero non ait: «Consummabunt iniqui tatem,» sed: «Consummaverunt?» Carist. Dixin' vobis, crasse in litteris semper de fixos, nunquam in mentem penetrare? Scilicet cum prophetæ, quæ eventura essent, non ut futura, sed velut præsentia cernerent, de futuris perinde ac så gererentur, prænuntiabant. Ita etiam de Juda dixit: «Catulus leonis Judą: ox gérmine, fili mi, ascendisti ³; et: «Non ascendes, `i futura: tanquam præsentia prævidens. Sed jucundissimum Israelis vaticinium nescio quo modo ad hano disputationem nos abstraxit; quare Isa¡am repetamus: «Subvenite oppresso '; › qui a discípulo proditus, nec scelus admisit, nec in ejus oro inventus est dolus. Atque id Moses quoque vos prædocuit, siquidem clamat: Maledictus qui accipit munera, ut percutiat animam sanguinis in nocentis *., › - «Judicate pupillo, › qui in terra patrem non habuit. «Defendite viduam '.» Uxorem creditam Josephi sponsi. Et venite, disputemus, dicit Dominuk.» Atqui in secundo adventu Christi disputatio non est. Quid igitur est, disputemus? Sua quemque conscientia prodat, et qui præclare currit, antrorsum coutendat; qui peccavit, emen dationem pœnitudine ostendat. His enim perfectis € 81 fuerint peccata vestra ut coccinum, quasi nix dealbabuntur: et si fuerint rubra quasi vermiculus, velut lana alba erunt. › Perinde ae diceret: Quod si punicei estis peccato, minusque sanguino lenti, ut nix albescite; sin ostro similes, et san guine pleni, vel lanæ candorem prævertite. Item de novo fædere. • Hæc dicit Dominus: Servientibus ‹ Facti estis mihi in satietatem *.» Ut enim su perfluus in corpore cibus, ubi satietas cepit, per vomitum e stomacho in terram ejicitur; ita equi dem vos, quandoquidem in satietatem mihi facti estis, de meis manibus projiciemini. Nequaquam ultra dimittam peccata vestra. Cum extenderitis manus vestras, avertam oculos meos a vobis: et cam multiplicaveritis orationem, non exaudiam mesius enim vestræ sanguine pleṇæ sunt **.» Fru stræ posthac jejunia, et Sabbata, atque Pascha c obitis, non solum propter vatum, sed audacissimam quoque amantissimi charissimique Filii necem. Ita que salutis via superest nulla, neque in lege quid quam præsidii; sed si illius olim felícitatis hæredes fieri vultis: Lavamini, mundi estote, auferte malum cogitationum vestrarum ab oculis meis”. Noc legislatorem me, legis tegumento colere in ani mum inducite. Discite bene facere,» qui jam inde a Mose hactenus bene fecistis nunquam. ‹ Quærite judicium "., Ne, ut ingeniis estis san gulmarils, quæ in prophetas, ea in charissimum animo meo Filium designatote, sed Israelis, vestri parentis, verborum mementote: «Simon et Levi fra tres, consummaverunt iniquitatem: in consilium corum non veniat anima mea: et in congregatione mihi vocabitur nomen novum, cul benedicetur su corum non contendant viscera mea, quia in furore suo interfecerunt homines» (scilicet prophetas ) ‹ et in cupiditate sua subnervaverunt taurum”, (Deum et hominem Jesum). Idemque convocatis suis⋅ filiis Jacob ait: ‹ Congregamini; › non quọ de sceleribus vos coarguam, sed, «ut annuntiem quæ ventura sunt vobis in diebus novissimis”. Ac recensitis, quæ in Christum ausi sunt Judæi, addit: ‹ Lavabit in vino stolam suam, et in san per terram”; › benedicent enim Deum verum; et qui jurant super terram, jurabunt Deum verum; obliviscentur enim tribulationls prioris (nimirum idolorum venerationis). Et quis porre Supremo obi gannlat? De gentibus vero hæc ejusdem est sen tentia: «Aperite portas, et Ingrediatur: gens justa, custodiens veritatem 10, apprehendens justitiam, amans pacem, quoniam speravit in te,Domine. Ceterum odisse Deum post Christi adventum, Isa. 1, 13. ** ibid. 14. ** Zach. ix, 9; Matth. xx1, 5. Isa. 1, 14. ** ibid. 45. * ibid. 16. 17 ¡bia. * Gen. XLIX, 5, R. " ibid. 41. ibid. 14. • Psal. LXXVII, 65. * Gen. xlix, 9. ♦ ibid. 4. * Deut. xx, 25. * Isa. 1, 17. Ⓡ ibid. 18. • Isa. Lxv, 15, 16. 10 Isa. xxv, 2. Nazian. in Epiphan. Isa.

Sabbatis ac Judaicis ritibus addictos, ipse testatur & aures, et non auditis ".» Tum addit ex persona® për Malachiam: «Non est mihi voluntas in vobis, (filiis Israel) dicit Dominus exercituum: et munus non suscipiam de 'manu vestra. Ab ortu enim solis usque ad occasum, magnum est nomen meum io gentibus, et in omni loco saerificatur, et offertur nomini meo oblatio munda; quia magnum est no men meam in gentibus ".› Vivo ego, dicit Dominus omnipotens. Dei: ‹ Quod si me non timebitis, qui posui arenam terniinum mari, præceptum sempiternum, quod non præteribit” > hæc et hæc patienda vobis erunt. Et per tsaiam itidem Deus: ‹ Appropinquat populus iste ore suo, et labiis suis glorificat ine; cor autem ejus longe est a me. (Frustra autem colant me docentes hominum præcepta atque do ctrinam) et timuerunt me mandatɔ hominum el doctrinis. Propterea ecce adjiciam ut transferai populum istum, et transferam eos: et perðam sa De gentium conversione et Judarorum pervicacia, pientiam sapientium, et prudentiam prudentiom prophetiæ. abscondam. Quia populus inobediens est; fHif mendaces, qui nolunt audire legem Dei: qui dicunt prophetis Nolite annuntiare nobis quæ recta 'sont'; sed loquimini nobis placentia, videte nobis errores".» Iisdem per Oseam minatur Deus ‹ Expandam super eos rete meum: quasi volucrem cœli detrahain eos, cædam eos, corripiam cos in auditu tribulationis eorum. Væ eis quoniam reces serunt a me, meticulosi sunt, quoniam impie egerunt in me: et égo redemi eos: et ipsi locuti sunt contra me mendacia: et non clamaverunt ad me corda eorum ".» Rursumque per Jeremiam ● Me dereliquerunt foutem aquæ vivæ, et foderunt sibi cisternas *. Et Isaiæ de lege hæc sunt verba In die illo erit lox lunæ sicut lux solis, et lux solis erit septuplum in die, quando sanaverit Do minus. contritionem populi sui, et dolorem plagæ ejus curabit. Ecce nomen Domini venit post tem pus et Soiritus ejus sicut aqua in valle tra hens Quare cum Domiño Deo omnipotenti exsecrabiles sint Judaicæ libationes atque sacrifieia, apud qúas gentes ab ortu solis ad occasum Deus celebratur, a quibusque - huic nomini suffitus affertur? Nimirum `a nobis Christianis. De refractariis vero et incircum cisis Judaris, volentibus etiam post Christi adventum Fitus atque Sabbata tueri, audite quid idem Isaias scribat: ● Væ qui,trahitis iniquitatem in funiculis vanitatis, et quasi vinculum plaustri peccatum. Qui dicitis Festinet, et cito veniat opus ejus, ut vi deamus: et appropiet, et veniat consilium sancti Israel, et sciemus illud. Væ qui dicitis malum bo num, et bonum malum: ponentes tenebras lucem, et lugem tenebras: ponentes amarum in dulce, et dulce in amarum".»Idem rursum: ‹ Captivus po pulus meus factus est: eo quod ipsi non cognove ruit Dominum "Non dixit, quod ‹me › non aguoverit; sed quod ‹ Dominum» non agnoverit, id est, Unigenitum Dei. Et iterum: Radix eorum. quasi lanugo erit: et germen eorum quasi pulvis ascendet. Abjecerunt enim legem Domini exercituumi, et eloquium sancti Israel blasphemaverunt 13*.» Videtis ut partim Patris, partim Filii iram pro pheta describat? Nam Dominum exercituum Patrem appellat, quin causam addit iræ, siquidem traditam a Mose legem exsèqui noluerunt. Cæterum Domi num Israelitarum Deum, Filium significat, dicens ‹ Sed eloquium Domini irritaverunt ". Doctrinam ein et sacrum Christi Evangelium exsecrati sunt Ideo iratus est furor Domini in populum suum. › Ineensus Pater est non honorato Filio, ac sic ne ipse quidem honoratus; nam qui Filium non honorat, eum nec Patrem honorare est necesse. ‹ Et exten dit manum suam super eum, et percussit eum 18. Idem de Judæis a fide alienis: Audite audientes, et nolite intelligere et videte visionem, et nolite cognoscere. Incrassatum est enim cor populi hu jus: auribus suis graviter audierunt: et oculos compresserunt, ne forte videant oculis, et auribus audiant, et corde intelligant, et convertant se, et samem eos 1. Moses ait: «Populus stultus et in sipiens 17. Jeremias Popule stulte, qui non ha bes cor: qui habentes oculcs, et non videtis: et Sane quidem et lex bona est; sed Christi dis ciplina sine comparatione nelior. Neque vere audientes septuplicem futuram solis lueem, Chrisu disciplinam legi septuplo antestaro cum animo putate. Sed profecto Isaias, qui legalis esset, et legein servare vellet (est autem apud legales augu stus septenarius), ea septentia septuplicem futuram solis lucein, septenarium cohonestavit. Certe post Christi adventum minime duraturain legem, ipse auctor est in hæc dicta: Ecce confundentur et erubescent omnes, qui pugnant adversum te **, abibaut cum ignominia: scilicet qui Christi Evan gelio non adhærent, sed Mosaicæ legi, quæ ombra quædam veræ gratiæ erat. Neque alienum esse, quod dicimus, Isaias, ut ante ostendimus, declarat ‹ Quis est in vobis, qui timeat Dominum? exaudiat vocem pueri ejus”. › Igitur cum Dei voluntas sit, omnes sui Filii vocem audire, merito qui eum nom audiunt, ac repellunt, ibunt ignominiosi. Vaticinia de Christi Nativitate. Rursum per eumdem ait Deus. Audite me, po pulus meus et reges, ad me auribus attendite sec. LXX. Malach. 1, 10, 11. 12 Is. v. 18-20. ** ibid. 13, 16 Isa. vi, 9-11. 17 Dent. xxxit, 6. 18 Jerem. v. 21. 19 ibid. 22. 9, 10. Osee VI, 12-14. 21 Jerem. 11, 13.» Isa. xxx, 26, 27. 1** ibid. 24. 1 ibid. ** Isa. xxix, 13, 14. 15 Isa. XLI, 11. 11 Isa. Isa. L, 18 ibid. 25.

quia lex a me egredietur, et judicium meum in ot tolleris de dispensatione tua et dé gradu-tuo”. › lucem gentium. Appropinquat cito justitia mea: Nam Sobnas tantundem est i ac si dicas: «Foras et egredietur sicut lux, salutare meum: et in bra- abscede. > chio meo gentes sperabunt”.» Michæas de novo fædere, Evangelio, Inquam, Christi, ait: «Et erit In nevissimo dierum erit mons domus Domini præ paratus in vertice montium, et sublimis super colles: et fluent ad eum populi et properabunt gentes muliæ, et dicent: Venite, ascendamus ad montem Domini, et ad domum Dei Jacob ** › Ubi montem Domini» vocat Deiparam: «Domum Dei Jacob»et Davidis dicit Bethleem. Id enim et Lucas evangelista docet in hæc verba: «Ascendit antem et Joseph Galilæa de civitate Nazareth in Judæam civitatem David, quæ vocatur Bethleem co quod esset de domo et familla David, ut profite retur cum Maria desponsata sibi uxore At de novo Christi fœdere scribit porro Isaias Et erit in die ilia: Vocabo servum meum Eliacim, filium Helciæ, et induam illum tunica tua, et cingulo tuó confortabo eum, et potestatem tuam dabo in manu ejus: et erit quasi pater habitantibus Jerusalem, et domui Juda. Et dabo el gloriam David, et principabitur, et non erit qui contradicat. Et statuam eum principem in loco fideli: et erit in solium gloriæ domus patris ejus; et erunt penden tes ab eo in die illa "., Neque aliter de nova Ecclesia idem a Deo denuntiat:¨‹ Dilatabo locum tentorii tui, et palos tuos consolidabo, ad dexteram et ad sinistram extendam et semen tuum hæredi tabit gentes ". › Sed vaticina scripta retractemus: ‹ Ascendamus, inquam, ad domum Del Jacob, et docebit nos de viis suis, et ibimys in semitis ejus; › víæ atque semite sacrum Evangelium est. Quia de Sion @gredietur lex, et verbum Domini de Jerusalem”, Erce aliam legem non ab Sina, ut Mosaica, sed ab Hierosolyma profectam; siquidem illa vetus, et Blichæa antiquior: hæc recens et Michæa posterior, de qua lege ac legislatore Moses liquido clamat ● Prophetam suscitabit tibi Dominus sicut me; › alium scilicet legislatorem. Et quæcunque dixerit, ipsum audietis ". Et Jeremias: ‹ Omnes cogno scent me a minimo eorum usque ad maximum ideo non docebit ultra vir proximum suum, dicens Cognosce Dominum *.» Cui Isaias probe consonat Erunt omnes docibiles Del "., Et David: ‹ Ho đíe si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra: sicut in exacerbatione secundum diem tentationis in deserto; ubi tentaverunt me patres vestri. Et iterum: «Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, super mel ori meo > Et alio loco: ‹ Eloquia Domini, eloquia casta: argentum igne examinatum, probatum terræ, purgatum septuplum *, › id est, ejusmodi, quæ Mosaicæ legi præcellant, quemadmodum Moses ipsemet ex Dei persona' confirmat: «Qui autem verba ejus, quæ loquetur in nomine meo, audire noluerit; ego ultor exsistam “。 › Et per Isaiam Deus: Vade, ingre dere ad eum, qui habitat in tabernaculo, ad Søbnam præpositum templi, et dices ad eum: Quid tibi est hic? quia excidisti tibi hic sepulcrum, excidisti in excelso memoriale diligenter, in petra tabernacu lum tibi? Ecce Dominus Sabaoth ejiciet et conte ret virum; et auferet stolam tuam, et infulam Inam, et coronam tuam gloriosam: et projiciet te in regionem magnam et immensam; et ibi mo rieris: et projiciet currum tuum optimum in igno miniam, et domum principis tui in conculcationent Et de nova Hierosolyma: Illuminare, illuminare, Jerusalem; quia venit lumen tuum, et gloria Do̟ mini super te orta est. Quia ecce tenebræ operient terram, et caligo populos: super te autem orietur Dominus, et gloria ejus in te videbitur: Etambu labunt gentes in lumine tuo, et reges in splendore ortus tui. Leva in circuitu oculos tuos, et vido congregatos filios tuos; venerunt omnes qui lui de longe, et filiæ tuæ super humeros portabuntur **. Et David de Christi Ecclesia; ‹ Audi, filia, at vide et inclina aurem tuam: et obliviscere populum, tuum,» id est, impios majores tuos, et domum pa-, tris tui, id est, nidores et altaria obliviscere; nam si hæc feceris, ‹ Concupiscet rex decorem tuum: quoniam ipse est Dominus Deus tuus; › el adorabis eum. Atque ut explicatius ostenderet loqui se de gentium Ecclesia, addit: «Et filiæ Tyri in muneribus; Tyrus quippe gentium sedes esi. Idem rursum Laudate Dominum, omnes gentes laudate eum, omnes populi, ɔ id est, simul oranos, Judæi, Græcus, sed omnes omnino gentes: siqui dem non jam porro circumcisio aut præputium, non servitus aut libertas est. ‹ Quoniam confirmala est super nos misericordia ejus; nam omnia Christi, et in omnibus Christus; ‹ et veritas Do mini manet in æternum **:, Dei veritatein Chri stum appellat, ceu Deum verum e Deo vero, quem admodum Christus ipse de se confirmat: < Ego sum via, veritas et vita,, de eoque rursum ad novam Sion alt Isaias: ‹ Ecce ego mittam in fun damentis Sion lapidem probatum, angularem, pre tiosum: et qui crediderit in eum non confu̟nde tur › in æternum, Idem ad eamdem: «Ecce ego præparo tibi carbunculum lapidem tuum, et funds menta tua sapphirum: et ponam propugnacula tua jaspiu: et portas tuas lapides chrystalli: & ambi tum murum tuum lapides electos, et omnes filios. Pg. x1, 7. 36 Deul. XVIII, 11,13. Psal. 37 Isa. LI, 4. 28 Mich. iv, 4. 28° Luc. 11, 4, 5. " Mich. tv, 2. ** Deut. xvin, 15. *1 Jerem, xxxI, Isa. Liv, 13; Jonn. vi, 45. 33 Psal. XCIV, 8, 9. * Psal. cxvi, 103. 19. * Isa. xxı, 15 16. ** ibid. 20-24. " Isa. Liv, 2. 40 Iva. LX, 1, * Isa. xxvm, 16; 1 Fetr. 1, 6. Joan. xiv. 6. * Psal. XLIV,

tuos discipulos Dei: et in multa pace filii tui, et in ▲ filiorum Israel in escam. Et ut quid respexisti in justitia ædificaberis, recede ab iniquo “…. › Videtis ut gentium Ecclesiam propheta significet? nai cum Hierosolymam monet, abstineat a scoleri hus, Judæorum calamitates et internecionem, quæ eos manebat, a sceleribus non abstinentes, innuit ‹ Et terror non appropinquabit tibi, id est, sce leribus abstinens expers terroris agitabis. «Ecce proselyti accedent ad te per me; › per me, inquit Christus, gentes et diversis linguis, loquentes ad te commeabunt. Et coloni erunt tui, et ad te confu gient". › Nam in Dominico supplicio conctæ gentes Ilierosolymam profectæ, ac comprecatæ,, hodieque revertuntur. Sed erit hic lapis gentibus ad resurro– ctionem, Judæis ad ruinam: etenim ex prophetæ mente uņus idemque lapis erit offensionis, et petra scandali *8. Quid igitur dicent ærumnosi, cum illustrem e eœlis adventantem Christum videbunt, audientque in summa majestate affantem illos, qui se velut augustum et angularem lapidem sunt amplexati? ‹ Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum *.» Sinistris vero, qui în saxum illud. impegerunt et offenderunt, dicentem? • Discedite a me maledicti in ignem æternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus "., Quomodo tum facti. poenitentes præ animi angustia gement, et iterum atque iterum repetent: «Hic est, quem aliquando habulmus in derisum, et in similitudinem improperii. Nos insensati viam illius æstimabamus insaniam, et finem illius sine houore. Ecce quomodo computalus est inter Mlos Del, et inter sanctos sors illius est? Ergo erravimus a via veritatis, et justitiæ lumen non luxit nobis. Lassati sumus in via iniquitatis et per ditionis; viam autem Domini ignoravimus *.» Sed tum eis inutilis erit fetus. Nam sponso in thalamum ingresso, omnibusque convivis cum eo gaudentibus, thalami fores clausæ erunt porro, ut olim paradisi ſlainneo ense custoditæ. Ah quoties miseri cum lacrymis inclamabunt: «Domine, Domine, aperi nobis; › siquidem et caro es de carne nostra, et os de ossibus nostris, qui quidem ex majoribus nostris ortus faeras. Sed eos Rex, idemque Deus alloque tur: Amen dico vobis, nescio vos".» — «Disce dite a me qui operamini iniquitatem”. › Etenin vos ante testatus sum: «Qui negaverit me coram hominibus, negabo et ego eum coram Patre mco, qui in cœlis est. Atque hæc quidem sic habent. Cæterum Regnorum primus ait: ‹ Venit vir Dei ad Heli sacerdotem, et ait ad eum: Ilæc dicit Do minus: Numquid non aperte revelatus sum domui patris tui? et elegi eum ex omnibus tribubus Israel mihi in sacerdotem, ut ascenderet ad altare meum, et adoleret mibi incensum, et portaret ephod coram me? Et dedi domui patris tui omnia, quæ sunt ignis incensum meùm, et in sacrificium meum impudenti oculo? Et glorificasti filios tuos super me, benedicere de primordio omnis sacrificii Israel in conspectu meo? Propter hoc hæc dicit Dominus Deus Israel Dixi, domus tua, et domus Patris tui transibunt coram me usque in sempiternum. Et n'inc dicit Dominus: Nequaquam: quoniam tantum glorifi cantes me glorificabo, et qui spernit me, honore privabitur. Ecce dies veniunt, et exterminabo semen tuum, et semen domus patris tui, et non erit tibi senex in domo mea omnibus diebus. Et viros exter minabo ab altari meo, ut deficiant oculi eorum, et defluat anima corum. Et omnis qui supererit ex domo tua, cadent in romphæa virorum. Et hoc tibi signum, quod veniet super duos filios tuos, Ophni et Phinees una die morientur ambo”., Jud. Non in quemvis Israelitici generis sacerdo tem, sed in Heli solum, hoc edictum expetit. CHRIST. Minime gentium. Male sacras Litteras intelligitis. Nam si in Heli solum expetebat; dictum oportuit Exterminabo semen tuum. 1 Nunc vero addit: ‹ Et semen domus patris tui: › Levi·procal dubio notans patrem domus Heli. Ideo prædixerat vir Dei: «Elegi domum patris tui ex omnibus tri bubus Israel mihi in sacerdotem. › Quare pro de lectu editum quoque est edictum; siquidem addu ‹ Exterminabo semen domus patris, et non eris propheta in domo mea omnibus diebus. Qua sen tentia omnimodam sacerdotum abrogationem signi ficat; eamque præsentiens et David.ait: «. In Eccle siis benedicite Deo Domino "7, › Nam in Mosaica lege non sacerdos erat extra templum Hierosoly mis, non pontifex, non immolatio, non suffitus, non. libamentum, quin et Babylone exsulantes, in aliena terra Deo carmina offerre religioni habebant **. At nunc ab ortu et occasu, ab aquilone atque mari coacta et constabilita est Ecclesia. Ubique enim templa, patriarchæ, pontifices, sacerdotes ac Le vitæ frequentes: in omnibus qua vicis, qua urbibus assidue incruentam hostiam immolari cernas, Loto que orbe terrarum Dei nomen laudari atque cele brari. Prophetiæ de abjecta plebe Judaica, et gentium vocatione. Quippe ait per Jeremiam Deus: ‹ Dabo vobis pastores juxta cor meum, et pascent vos scientia e¹ doctrina". Et per Isaiam: ‹ Dabo priucipes tuos in pace, el episcopos tuos in justitia ", › Rurson que de credentibus Judæis: «Vivet in bonis animus vestra, et constituam vobis testamentum æternum, sancta David Adelia.» Idem iterum: ‹ Quærite Dominum, et in inveniendo invocate cum; quia multum dimittet peccata vestra. Neque enim sunt “Isa. Liv, 11-13. ** ibid. 44. 47 Whirl. 15. 48 Isa. vi, 14; Rom. x, 33. " Matth. xxv, 34. "Sap. v, 3-7. ** Gen. 111, 24. * Matth. xxv, 11, 12. 3、 Matth. vii, 23. 11, 27-31. 17 Psal. LXVII, 27. 58 Psal. cxxxvi, 4; cví, 6. ** Jerem. 111, 15. `*º ** ibid. "Luc. XII, 9. "Reg. Isa. Lx, 17. “´lsa. LV,

cogitationes meæ, sicut cogitationes vestræ; neque eo portabitis primitias et sacrificia vestra", > viæ vestræ, viæ meæ, dicit Dominus. Sed sicut distat coelum a terra, sic distat via mea a viis {restris, et cogitationes meæ a cordibus vestris “. Et rursum: «Hæc dicit Dominus: Custodite judi cium, et facite justitiam, quia juxta ert salus mea. Domus mea domus orationis vocabitur cunctis popalis Salomonis templum prorsus innuens. At ubi nunc hodie templum illud? ubi pontifices? sacerdotes ubi? ubi qui sacerdotes ungant. et inaugurent? ubå cornu olei? Quæ lex Mosaica profanos permisit in sacerdotes consecrari, illegitime extra templum Hierosolymitanum in communibus ædibus collectos? Habetis ecce projecti sacerdotii argumenta. Quare si sacerdos non est, omnes igitur Judæi adulte rantur, atque ex adulterio nascuntur, ergo spurii omnes, at spurius ex lege Mosis ad sacerdotium non asciscitur. Et alioqui sacerdos plane dicitur a sacris faciundis, id est, mactandis. Sin hostia et sacra non sint; nec sacerdos quidem est, nisi qui falso sacerdos dici postulet. Itaque si Oziæ, quam vis regio inuneto, thuribulum tractanti Deus non pepercit”, tantum quod sacerdotalis non esset, sed et lepram immisit, et prophetias eo superstite con tinuit; quæ quantaque mala eos non maneant, qui sacrorum exsortes, in sacra invadant, et Pascha atque festa agitare extra Hierosolymitanum tem plum inceptent, legem custodire (si superis placet) interim se jactantes? De legis vero abrogatione Oseam prophetam mo mit Deus, in hanc sententiam: Vade, sume tibi uxorem fornicationum; et fac tibi filios fornica tionum, quia fornicans fornicabitur (Synagoga). Et abiit, et accepit Gomer filiam Debelaim: et conce pit, et peperit ei filium: et dixit Dominus ad eum Voca nomen ejus Jezrabel: quoniam adhuc modi cum, et ulciscar sanguinem Jezrael super domum Jada et erit in die illa, quiescere faciam regnum domus Israel: et conteram arcum Israel in valle Jezrael ". › Jezrael autem ultor redditur. ‹ Et concepit adhuc, et peperit filiam, et dixit ei: Voca nomen ejus Absque misericordia: quia nou addam ultra misereri domul Israel, sed adversans adversa bor ei. Et ablactavit eam, quæ erat Absque miseri cordia; et concepit adhuc et peperit filium. Et dixit Deus: Voca nomen ejus Non populus meus; quia vos non populus meus, et ego non ero vester“ (Deus). Idem de Synagoga: ‹ Judicate matrem vestram, judicate: quoniam ipsa non uxor mea, et ego non vir ejus *, › Aliaque non pauca sub Dei persona iracunda, propheta denuntiat, quale hoc est: Vir non eruit eam de manu mea: et cessare Luciam omne gaudium ejus, solemnitatem ejus, neomeniam ejus, Sabbatum ejus, et omnia festa tempora ejus: et visitabo super eam dies Baa liin", Et de incredulis Judæis Christus: «Mittam super tos rele meum: ut volatilia cœli, detraham illos corripiam eos in auditu tribulationis eorum. Væ eis, quoniam resilierunt a me. Meticulosi sunt, quoniam JUD. Ereptum nobis pontificium juxta ac regnum confitemur, jam inde ab eo tempore, quo tantis urgemur malis a Tito Romanorum principe sub acti; et omnino fortasse est, ut nos legis custodes decipiant, ne prærogativa honoris deturbentur. Sed oramus, et Christi supplicia nobis edissere, et qui de his, deque ejus resurrectione vaticinentur pro photæ. Prophetiæ de Christi morte atque resurrectione. CHRIST. Sciendum in primis est, quod sæpe jam diximus, naturam divinam oppressum tyrannide a diabolo videre suum figmentum non potuisse, ¡gitar visum est Patri, ut suus sibi Unigenitus animanı atque corpus ex semper Virgine Maria susciperet, impie egerunt in me. Ego vero redemi eos: ipsi impermutatus atque inconfusus, citraque peccatum perfectus homo fieret, non amisso quod érat (videlicet immutabilis), sed assumpto quod non erat (utpote humanus), quo per naturam nostram mori posset, et per ineffabilem et incomprehensam divi rero locuti sunt contra me mendacia: et nou clamaverunt ad me corda eorum; sed mala contra me cogitaveruut: idcirco tradentur in gentibus **. › Amos hæc minatur: «Ecce mandabo ego, et toncutiam in omnibus gentibus domum Israel, sicut nitatem, omnes vivificaret, atque a diaboli nexibus concutitur triticum in cribro: et non cadet lapillus uper terram. In gladio morientur omnes peccatores ¹opuli mei“.» Davidis quoque hæc sententia est Sacerdotes tui induentur justitiam, et sancti tui Isuitabunt”. › Id quod de gentium Ecclesia dixit, ¡futurum. Nam si de Synagoga: ‹ Induti sunt, et sultant, dictum oportebat. Jam vero, ubi nunc Judæorum res divina, ac batio? Siquidem Deuteronomio, Mosi Deus præce it: Non facies altare in omni loco, neque offere 5 sacrificia; sed in loco quem elegerit Dominus " sa L, 7, 6ª Isa. I.VI, Amos 18,9. absolveret. Nam et vivi per ejus ex Virgine ortum, non peccati solum chirographo liberati, sed ado ptione etiam sunt affecti, et mortuorum animæ, quæ apud inferos tenebantur, per ejus resurrectio nem, e diaboli manibus clapsæ, regnum cœleste obtinuerunt. Ut enim duo sunt ortus, sic duorum salus, vivorum, inquam, ac mortuorum, procurata est. Hæc passionis necessitas fuit; nam nisi passio fuisset, mors secuta non esset, quæ si haud evenis set, humanitas omnis ex diaboli potestate eripi non poterat. Siquidem ut peccatum veteri Adamo juste * Ose. 1, 4-5. " ibid. 6-9. " Osee n, 10. 67 ibid. 41, 43. 10 Psal. CXXI, 9. 74 Deut. x11, 27. "Il Parat. xxvi, 16 seqq. 68 Osce

Psalmus secundus exponitur. (alligatam) temporariam, ac pene uullam Synagoge stabilitatem notat; neque enim legis disciplina orbis terrarum administratùr, sed Judæa solum, exiguum ejus segmentam. At cum ait: ‹asinæ pullum ad belicem vitis, › seu ad brachia vitium, æternum, ac sublime, et toto orbe pervagatum præconium designat, siquidem helici seu vitium brachiis similis est illa orbis conversio. Ac de his Servator quoque ad Synagogam respiciens, quam asinæ comparavit, per similitudinem testatur: Homo plantavit vineam, › et quæ sequuntur” Ad pullum vero loquens, qui est novus populus, ait: «Ego sum vitis, vos palmites: Pater meus agricola est *., Id adeo verum esse, majorum vestrorum responsum demonstrat. Nam a Deo inter rogati: ‹ Cum venerit Dominus vineæ, quid faciet agricolis illis? Aiunt illi: Malos male perdet; et vineam suäm locabit aliis agricolis, qui reddent ei fractum temporibus suis "., Sophoniæ quoque kæc sunt verba“: ‹ Gaude, filia Sion, prædica, filia Jerusalem, exsulta, et delectare de toto corde tuo, filis Jerusalem. Abstulit Dominus iniquitates tuas, redemit te de manu inimicorum tuorum, regnabit Dominus in medio´tui 87. › Sed quoniam super asinæ pullo sedentem, et Dei Filium esse, et Deum verum, et omniɛ universi regem, vaticinis usi sententiis, ostendimus, age, supplicia quoque Christi contemplemur, et flagitiosa in eum consilia æque e vatumi scriptis comprobe mus, a Davide exorsi. Igitur futurum tanquam præ sens prospiciens, ait Propheta: «Quare fremue runt gentes; et populi (gentes Romanos vocans, populos, Judæorum tribus) meditati sunt inania?`, Omnino sane, inquit, adversum Christum frustra tumultuantur atque cogitant. e Astiterunt reges terræ (Pilatus scilicet atque Herodes), et princi pes convenerunt in unum; pontifices ac sacerdo tes, pariter, simul, eadem mente et consilio ‹ ad versus Dominum et adversus Christum ejus,» 1:8 eum interficiant. «Dirumpamus vincula eorum, cl projiciamus a nobis jugum ipsorum"; ɔ consenţanca Mosaicís dictis David loquitur; nam ut ille de opifi cio disserens, unam voluntatem SS. Trinitatis sigui ficans inquit: «Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram”; › ita et bic gentium ac populorum cogitata et tumultus, astantes reges, optimatum pariter conventum, bæc, inquam, omnia docens consentire, ait: «Dirumpamus vincula eo rum, et projiciamus a nobis jugum ipsorum. › Quin ut clarius esset, atque apertius quod dicit, addit «Qui habitat in cœlis, › Pater videlicet, ‹ irridebit eos: et Dominus subsannabit; › scilicet Filius, qui inter eos, ceu damnatys, astitit, minime interim paterno sinu extorris. Tunc loquetur ad eos in ira sua et in furore suo, conturbabit eos.» Tune; quando? Cum Judex advenerit, omnibus cœlestibus copiis stipatus, vivis ac mortuis jus dicturus. ‹ Ego antem constitutus sum Rex ab eo";, oratio est digna Deo, el regia, et Christi etiam hominis perenne innuens regnum; dicit enim: «Regnabit Dominus in sæcula, Deus tuus, Sion. Super Sion montem sanctum ejus'. Sanctum montem hic Virginem ac Deiparam intellige. Ut enim Deus in Sina descendens conspectus est a Mose, sic ille incagnatus ex Virgine, conversatns est cum homine; Zacharias addit: Gaude vehementer, filla Sion, prædica, filia Jerusalem: ecce Rex tuus venit tibi justus, et salvans, ipse mansuetus, et ascendens super subjugalem et pulluin novum".» Atque Iræe quidem Zacharias ad Jerusalem, ad Filium vero David: ‹ Sedes tua, Deus, in sæculum sæculi virga directionis, virga regni tui”. Et ad pueros ‹ Laudate, pueri, Dominum”.» At pueri: ‹ Hosanna Filio David: benedictus qui venit in nomine Domi m". Inde ad Dominum iterum Psaltes regins ‹ Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem luʊm”. › Dominus ad populum: ‹ Sinite parvulos, el nolite eos probibere ad me venire”. › Siquidem Elisabethæ vocemi sunt secuti; nam illa ait ‹ Benedictus fructus ventris tui”. › Hi ex ea nato acclamant: ● Benedictus qui venit in nomine Domini.» O parentum ingratitudinem! o filiorum | gratitudinem! Blif vestes suas substernebant parentes ejus vestes partiebantur. Illi ‹ Ilosanna › ille inaspectabilis factus fuit aspectabilis: ‹ Præ canebant; bi Crucifigatur clamabant. Sapit infans ætas; et qui stultos esse pueros perhibue. runt, stultescebant. Eratque tum insolens, el a natura abhorrens spectaculum videre, lactentes, matrum ulnis vectos infantes, hinc manillam tra etare, illine nato e Virgine Deo palmæ ramos pro tendere; et qui lac maternum traherent, Dominicum præceptum tonello ore effundere; priusquam verba eſſari possent, Deo verbo explicate acclamantes Hosanna in excelsis";, quasi dicerent, Salva aos, qui in altis habitas, et humilia respicis". 88 Joan. XV, 1. "Psal. cx, 1. Luc. xx, 9; Matth. xx1, 35. char. IX, 9. *** Psal. XLIV, 7. ** Marc. xi, 9, 10. Luc. 'Pal. CILV, 10. dicans præceptum Domini, id est, interpres, ut Patris beneficio prophetæ olim prædixerunt ▼ Dominus dixit ad me; › qui mihi Pater est, secundum divinam naturam, idemque Deus secun dum carnem assumptam; ‹ Filius meus es tu, › charissimus ante sæcula citra fluxum mihi es Filius. ‹ Ego hodie-genui te. › Quem ex utero ante Lu ciferum genui, hodierno die corporatum ex Virgine prodire volui; neque enim alius fuerat ille atque alius tu, sed idem, umus ex duabus naturis ** Matth. xx1, 40, 41. "Matth. xx1, 9. ” Psal. cxii, 5, 6. *7 Sophon. 111, 14, 15. 88 Za » Psal. viii, 3. Matth. xix, ** Gen. 1, 20.» Psal. 11, 46. » Psal. 11, 1-3.

me, maledicti, în ignem æternum, qui paratus e diabolo et angelis ejus ";» quam et ante judicior unusquisque recogitans, ac sua ipsius conscienti victus, horret: «Beati omnes qui confidunt in eo". Propheta humánam paturam in duas partitus vias damnat pervicaces; at pios morigerosque pietati incorrupta ac perenni beatitudine afficit. Consentanea Patri et Salomon Judæorum scelen publicans, ait: «Dixerunt cogitantes apud se no recte Opprimamus justum, quoniam inutilis es nobis, et contrarius est operibus nostris, et impro perat nobis peccata legis, et diffamat in nos peccau disciplinæ nostræ. Promittit se scientiam Dei habere et Filium Dei se nominat. Factus est nobis i Postala a me, et dabo tibi gentes hæreditatem vocat horrendam illam sententiam: «Discedite mam. › Solet David quæ sunt Unigeniti, ad Dei ac Patris voluntatem atque potestatem revocare, ne ab imperitis Deo contrarius crederetur: ‹ Et posses sionem tuam·terminos terræ; › qui sacrum 1:omen ferentes tuum, per te furent. ‹ Reges eos in virga ferrea³; › sceptrum seu virga ferrea divinitatis potentiam significat. Nam paternum hoc per Davi dem dictum confirmans mens Servator ait:: Ego sum pastor bonus, et ego agnosco oves meas, 'et cogno scunt me meæ. Sicut novit me Pater, et ego agnosco Patrem: et animam meam pono pro ovibus meis³. › Tanquam vas figuli confringes eos.» His verbis tum hominum declarat opificium, quod magnus ille figulus Deus effinxit ac molitus est; tum vero Judæorum internecionem et interitum. Tam facile, traductionem cogitationnm nostrarum. Gravis es incuit, colliḍes, qui te ut opificem ac Deum non ve erantur, sed merum hominem ducunt, salutari nicite te multantes, quam figulus fabricatum a se ac conformatum fictile. Ut enim pecudes, quæ pastoris vocem atque sibilum sequuntur, et viri dibus pascuntur herbis, et liquidissimos pofant latices; quæ vero a pastore resiliunt, feris prædæ sunt; ita tractus omnes cunctis terrarum finibus quicunque mei Filii vocem audient, in cœlestibus æternisque sedibus degent ac pascent, et ád seču ras amnes nutrientur. At qui ejus vocem negligent, attriti ac deleti, infami lupo, diabolo, relinquentur. ‹ Et nunc, reges, intelligite*. › Christi potesta tem, resurrectionem, atque regnum ante accurate exsecutus Propheta, intelligere ea quoque terrarum reges jubet ac bortatur. ‹ Erudimini qui judicatis terram: › quandoquidem judicum Judicem, deorum Deum, vestrum ac totius mundi Regem Dominum que exspectatis, discite omnes, qui de terrenis, el terrena judicatis, judicare, ac jus et æquum facere in quo enim indicaveritis, judicabimini: et in qua mensura meusi fueritis, remetietur vobis*. › nobis etiam ad videndum, quoniam dissimilis es aliis vita illius, et immutatæ sunt viæ ejus. Tau quam nugaces æstimati sumus ab illo, et abstine se a viis nostris, tanquam ab immunditiis, et præfer novissima justorum, et gloriatur Patrem se haber Deum. Videamus ergo si sermones illius veri sint et tentemus quæ ventura sunt illi. Contumelia el tormento interrogemus eum, ut sciamus reveren tiam ejus, et probemus patientiam illius. Morte tur › pissima condemnemus eum: erit enim respect ex sermonibus illius. Hæc cogitaverupt, et errave runt excæcavit enim illos malitia eorum. Et ne scierunt sacramenta Dei, neque judicaverunt, qui tu es Deus solus, qui vitæ et mortis habes potesta tem: et salvas in tempore tribulationis, et libera ab omui malo: quoniam pius et misericors, et da gratiam sanctis tuis, et in brachio tuo resistis su perbis ".› Servite Domino in timore, et exsultate ei cum tremore; › quod si timide ac trepide Deum coletis, postmodum cum eo æternum exsultabitis; nunc la crymosi serentes; at tum lauti vestrorum fructuum millenarias arista's messuri, comportandas in hor rea cœlestia, ‹ Apprehendite disciplinam *, › id est, ad frugem snscipite divinam doctrinam; ait enim ● Et disciplina tua correxit me in finem: et disci plina tua me docebit".» Et rursum LXX: ‹ Disci plina Domini aperit aures meas*;, atque iterum ‹ Castigans castigavit me Dominus, et morti non tradidit'me'. ›· ‹ Ne quando irascatur Dominus, et pereatis de via justa ".´› Iram appellat remune rationis diem; perire de via justa, excidere est ac frustrari dextra judicis assistentia, qua sancti omnes ac just fruentur. ‹ Cum exarserit in brèvi ira ejus "Repentinam vindictam ac furorem Et per Jeremiam Christus prædicit: «Ego autem sicut agnus innocens, ductus ad immolandum, noi cognoscebam: quia cogitaverunt super me cogi tationem malam, dicentes: Venite, et mittamu lignum in panem ejus, et eradamus eum de terri viventium, et nomen ejus non memoretur am plius - - Lignum > Propheta appellat vitales crucem; ‹ panem,» Christum, uti de se Christe confirmat: ‹ Ego sum panis vivus, qui de cœl descendi 16., David quoque de insanis, et pessimo consilio in structis ait: ‹ Fructum eorum de terra perdes, semen eorum a filiis hominum: quoniam declina verunt in te mala, cogitaverunt eonsilia, quæ no potuerunt stabilire: quoniam pones eos dorsum; i reliquiis tuis præparabis vultum eorum "7,» id est in perennes atque interminos cruciatus abeuntium Job´etiam: ‹ Deus impios non salvat, › LXX ‹ eo quod noluerunt scire Dominum ".» Isaias ‹ Vanum est consilium patrum vestrorum". Idem rursum: Væ filii desertores, dicit Doming Matth. vii, 1. • Psal. 11, 12. ibid. 13. 1 Matth. xxv, 42. 1 Psal. 16 Joan. vi, 41. 17 Psal. xx, 11, 12. * Psal. 11, 7, 8. ' Joan. x, 14, 15. • Psal. 11, 10. * Isa. L, 5. • Psal. cxvit 8. 1 Psal. 11, 12. 12-22; Eccli. 11, 13, 14. 1 Jerem. xi, 19, 20. ** Isa. XLVII, 13. ▼ Psal. XVII. 11, 12. ♦ Sap. 18 Job 11,

9uz uit faceretis consilium, et non ex me: et ordiremini ‹ Muta fiant labia dolosa, quæ loquuntur adversus telam, et non per Spiritum meam”. › Zacharias ‹llæc dicit Dominus: Ego non parcam ultra super babitantes terram: ecce ego tradam homines, unumquemque in mano proximi sui, et in manu regis sui: et concident eos, et non eruam de manu corum: el pascam oves occisiouis in Chanaanitide. Et assumam mihi duas virgas: unam vocavi Deco rem: et alteram vocavi Funiculum. Et pascam ores. Et auferam tres pastores in mense uno; et ingravescet anima mea super eas: siquidem et animæ eorum rugiebant super me ". › justum iniquitatem ". › Rursum velut a corpore ad divinitatem Exsultatio mea, erue me a circum dantibus me”. › Et invectus in Synagogam Christi nece infamem: Confundantur et revertantur simul qui quærunt animam meam: convertantur retrorsum et revereantur qui volunt mihi mala ",› In falsos quoque testes hæc pronuntiat: «Sur gentes testes iniqui, quæ ignorabam interrogabant me; retribuebant mihi mala pro bonis, sterilitatem animæ meæ“. › Et iterum: «Non supergaudeant mihi, qui adversantur mihi inique, qui oderunt me gratis, et annuunt oculis: quoniam mihi quidem pacifice loquebantur, et in iracundia dolos cogita bant ". Psalmus xx1 de Christi persona eleganter explicatur. David: ‹ Circumdederunt me vituli multi, tauri pingues obsederunt me".» Et rursun: «Dixit insipiens in corde suo, Non est Deus: corrupti sunt et abominabiles facti sunt in studiis suis: omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt; non est qui faciat bonum, non est usque ad unum”.» Et ¡terum: ‹ Inimici mei animam meam circumdede runt: adipem suum concluserunt, os eorum locu tum est superbiam. Projicientes me nunc circum dederunt me; oculos suos statuerunt declinare in terram. Susceperunt me sicut leo paratus ad præ dam, et sicut catulus leonis babitans in abditis ". > Et paulo post: «Saturati sunt filiis, et dimiserunt reliquias suas parvulis suis "., Atque alibi ‹ Aperuerunt super me os suum, sicut leo rapiens et rugiens”.» Idem ex Pilati persona: «Odivi Ecclesiam malignantium, et cum impiis non se debo. Lavabo inter nocentes manus meas". › Et de pontificibus: ‹ In quorum manibus iniquitates lunt, cœlestem ac perennem Hierosolymanı possi Jam illud quo referes? • Considerat peccator justuin, et quærit mortificare eum: Dominus autem non derelinquet euin in manibus ejns: nec damna bit eum, cum judicabitur ill¡ "., Cæterum hæc de Christo Benedicentes ei hæreditabunt terram maledicentes autem ei disperibunt ". › Dictis Isaac consentanea locutus est David. Ille enim prospi ciens, quod ex stirpe Jacob exspectatio gentium) Christus oriturus esset, sic præscius aiebat: ‹ Qui maledixerit tibi, sit ille maledictus: et qui bene dixerit tibi, benedictionibus repleatur *.» At David noster: Benedicentes ei hæreditabunt terram. maledicentes autem ei disperibunt“. › Quorum verborum hæc sententia est: Quemadmodum tum soli ex Jacob nati, non vero etiam ex Esau, pro missam terram occupabant: ita nunc quoque soli, qui Christo bene volunt, absque iis qui male vo sunt, dextra eorum repleta est muneribus". Iterum tanquam voce carnis: «Ne tradideris me in animas tribulantium me, quoniam insurrexerunt in me testes iniqui”. › Et de Pharisæis Christum capere conantibus: • Qui loquuntur pacem cum proximo suo, mala autem in cordibus eorum. Da illis, Domine, secundum opera eorum; et secundum nequitiam adinventionum ipsorum: secundum opera manuum eorum tribue illis, redde retributionem eorum ipsis: quoniam non intellexerunt opera Domini, et in operibus manuum ejus”. › Dei facta et opera manuum, vocat ineffabilem ad nos descen sum, et orbis terrarum. salutem ex immensa boni tate collatam. Idem rursum: ‹ Super omnes inimi cos meos factus sum opprobrium, et vicinis meis valde, et timor notis meis ".Quid ita, o Propheta? ‹ Quoniam audivi vituperationem multorum com morantium in circuitu: in eo dum convenirent simul, accipere animam meam consiliati sunt”. Jam injustam Christi necem, et ei frustra compa ratam fraudem prospiciens, scribit in hæc verba 30 [83. xxx. * Psal. xxı, 14. 12. ibid. 14. 21 Zachar. xi, 6-8. 37 Psal. xxv, 5, 6. Psal. xxx, 49. * Psal. xxxv, 52, 53. 39 ibid. 22. debunt. Rursum David: ‹ Multiplicati sunt qui oderunt me inique, qui retribuunt mala pro bonis, detrahe bant mihi, quoniam sequebar bonitatem“; › quæ ex Unigeniti Dei Filii persona dicit. Ibidem: «Vim faciebant, qui quærebant animam meam: et qui inquirebant mala mihi, locuti sunt vanitates, et dolos tota die meditabantur. Ego autem tanquam surdus non audiebam, et sicut mutus non aperiens os suum: et factus sum sicut homo non audiens, et non habens in ore suo redargutiones *.» Ac talia quidem de silentio Christi patientis David prodidit. Nunc evangelistam videamus: ‹ Et Jesus cum accusaretur a principibus sacerdotum et senio ribus, nihil respondit; ut miraretur præses vehe menter. Tunc dicit illi Pilatus: Mihi non loqueris? Jesus autem tacebat ". > Consonat Davidi et Isaias in hanc sententiam: Ipse propter afflictionem non aperit os suum. Sicut ovis ad victimam ductus est, et sicut agnus coram tondente mutus, sic non aperit os". Idem rursum ex persona Patris de Psal. x, 1. 28 ibid. 10. Psal. xxxi, 1. ** Gen. xxvii, 29. * ibid. 13, 14. * Matth. xxvii, 12, 14; Marc. xv, 1. 28 ibid. 14. 31 Psal. xxx, 37 ibid. 19, 20. ** Psal. xxxvii, 21, 22. 36. ibid. 14. 13 ibid. 11, 13. Psal. xv1, 9-12. Psal. 11, 6, 11. ** Psal. xxvii, 2, 4. 35 Psal. xxxiv, 5. Psal. XXXVI, ** Isa. Lii. 7.

immaculata passione ejus Ecce intelliget puer esset; pœnitentia duetns retulit triginta argenteos principibus sacerdotum et senioribus, dicens: Pec cavi, tradens sanguinem justum: et abiens laqueo se suspendit". Quæ omnia Propheta longe ante præsagiens addit: Fiant dies ejus pauci, et episcopatum ejus accipiat alter ". > Cur? Quia persecutus est bominem inopem, et mendicum, et compunctum corde mortificare ". > Vere enim inops est Dominus noster Jesus Christus: nam nisi temperiem nostram (seu corpus nostrum) memuli casset, nunquam nos ejus divinitate ditati esseunIS, Quare cum proditor divinitate augeri contempserit, jure in eum infert Propheta: ‹ Et dilexit maledi ctionem, et veniet ei: et noluit benedictionem, et elongabitur ab eo"., Ita suo munere abficatus est, eoque abdicato, suffectus Matthias, apostolorum cœtum explevit *. Salomonis quoque hæc de ro est sententia: ‹ Vir insipiens et iniquus ambulat vias non bonas: innuit oculis, significat antem pede, docet nutibus digitorum. Perversum cor fabricatur mala. Per vitiosas vias, proditoris motal ingenium; per oculorum nutum, ad pontifices defe ctionem et conspirationem; per pedem, proditeris celeritatem; per digiti micationem, occultam ejus vafritiem. Neque vero his contentus veterator, etiam fraudulento osculo berum prodidit, testatus Judæis, cui suavium daret, èum esse, prebendorent hominem. His vero Sapiens hæc subjicit:-clu omni tempore, qui talis est, turbationes affert civi tati.» Vere enim insignem tumultum ac perniciem Hierosolymis Judæ proditio dedit. Propter hoc extemplo venit perditio ipsius, intercisio, et contri Lio insanabilis “. › meus, et exaltabitur, et glorificabitur valde. Sicut stupebunt super te multi; sic ingloria erit ab homi nibus species tua, et gloria tua a filiis hominum. Sie mirabuntur gentes multæ super eo, et contine bunt reges os suum: quia quibus non est annuntia tum de eo, videbunt; et qui non audierunt, intelli gent“. › Et alio loco: «Dominus dat mihi linguam disciplinæ, ut sciam quando oporteat loqui verbum addidit mihi aurem ad audiendum, et discipliną Domini aperit aures meas: ego autem non renuo, neque contradico. Dorsum meum dedi ad flagella, et genas meas ad alapas: et faciem meam non averti a confusione sputorum "., David vero Aruit tanquam testa virtus mea, et lingua mea adhæsit faucibus meis; et in pulverem mortis de duxisti me“. › Idem velut a corpore ad divinitatem copulatam • Erue a framea, Deus,animam meam, et de manu canis unicam meam ". › Et Isaias ‹ llomo in plaga positus, et sciens infirmitatem quia aversa est facies ejus, despecta, et non repu tata. Iste peccata nostra portat, et pro nobis dolet et nos reputavimus eum esse in labore, et in plaga a Deo, et in afflictione. Ipse autem vulneratus est propter peccata nostra, et infirmatus est propter iniquitates nostras. Livore cjus nos sanati su mus. Amos propheta dicit: «Pro argento ven diderunt justum ".› Zacharias ex persona Christi Appenderunt mercedem meam triginta argen teos*.» Et Jeremias (referente sancto Matthæo) Acceperunt triginta argenteos, pretium appre tiati, quem appretiaverunt a filiis Israel: et dede runt eos in agrum ſiguli, sicut constituit mihi Dominus" › David de proditore: • Qui edebat panes, magnificavit super me supplantationem ". › Et Isaias: Væ iniquo: wala secundum opera manuum ejus accident ei*.» Et David iterum ¸‹ Dixit injustus ut delinquat in semetipso: non est timor Dei ante oculos ejus **. › Quamobrem Vates ¿ Quoniam dolose egit in conspectu ejus, ut inve niatur iniquitas ejus ad odium”, › Sane dulos ver savit, contra tam sanctam institutionem et doctri main, et odium excrcuit in virtutes et miracula. Invenit iniquitatem; scilicet ingenium avarum et sanguinarium. Quare merito imprecatur ei Pro pheta: ‹ Constitue super eum peccatorem, et dia bolus stet a dextris ejus: › quandoquidem astare Servatori ad dextram odit. «Cum judicatur, exeat condemnatus,» quandoquidem in ferendo judicio consessuni exosus est, eam ob rem judicatus abeat damnatus. Et oratio ejus fiat in peccatum”, › preces appellat intempestivam proditoris poenitudi nem, ut est apud evangelistam Matthæum: ‹ Tunc videns Judas, qui eum tradidit, quod damnatus Quin ct Isaias ait: ‹ Ego suscitabo eum cum justitia regem et omnes viæ illius rectæ. Ipse ædificabit civitatem meam, et captivitatem populi inei convertet, nou cum pretio, neque cum mune ribus. Et iterum: «Dixit Dominus Sabaoth Laboravit Egyptus, et negotiatio Ethiopum, et Sabbæi viri excelsi ad te transibunt, et tui erant servi, et post te sequentur vincti manicis, et transi bunt ad te, et adorabunt te; quoniam in te Deus est, et non est Deus absque te”. › Quæ commemoral vates, ut verum Deum esse Christum credatis. De Sabbato Judæorum, et Dominica ChristianorEM. Jud. Quamobrem vos honorem et gratiam Domi nicæ tribuistis, quam apud nos Sabbatum habuit? CHRIST. Certe multo æquius esse sanctam hane Dominicam præ vestro Sabbato honorari, abunde est unde statuanius, non ex nostris solum sacris voluminibus, sed ex ipso adeo divino upificio. Nam si requietem colimus, quanto magis operum exor ** ibid. 21. 5. Isa. Llll, 3-5. 31 Amios 11. 6. 38 Isa. 11, 11. 1 ibid. 17. Isa. LII, 13-15. * Isa. L, 4-6. * Psal. xx1, 16. 3 Zachar. xi, 12. 5ª Matth. XXVII, 9. Psal. XL, 10. * Psal. cviii, 6, 7. " Matth. xxvi, 3-5. Psal. cvill, 8. * Prov. vi, 12, 13. * ibid. 14, 15. ** Isa. xLv, 13, 14. Nazianz. imitatur in magnum Basilium 12, 36, et alibi. Psal. xxxv; 1. ** ibid. 16. 81 ibid. 9. “Acl. 1, 26.

dium! Neque enim propterea bonorandus est Ada- libamentum, non Pascha, non festum. Merito igitur mus, quod violando præcepto mortem incurrit (nam id quidem est extremum), sed quod primum Dei manibus factus est, atque formatus. Nam ecce hæc quidem est conformatio divina; altera vero trans gressio humana. Jam quanto hominibus sine comparatione prac stant divina, quantoque est principium fine honora tius (siquidem illud molitionis causa est, hic rerum molitarum dissolutio), tanto est quoque Sabbato illustrior et augustior Dominica. Præterea consti tuto principio cogit necessitas finem consequi: at finem esse principio non exstante, insolens est et inauditum. Præstat igitur Sabbato Dominica, idque ex iis quæ dicimus erit apertius. Vicesima quinta mensis Nisan (ut vos Hebræi vocatis, nobis vero Martius est), Deus opificium cœpit; tricesima universum hoc omne perfecit, tricesima prima, quæ a cœpio opificio numeratur septima, requievit. Ac videte sane exituın veritatis. In hac Israelitarum ex Ægypto fuga, et in Chana næam transitus contigit; in hac promissæ terræ sortitio et ingressus fuit. In hac Gabriel archan gelus Virgini ac Deiparæ læţi nuntii verba attulit, quæ extemplo et Christi pro nobis sine semine conceptus et arcana incarnatio est secuta; in hac cjus ex mortuis resurrectio; ac verisimile est, in hac et communem omnium nostrum resurrectionem futuram, cum in vitam restitutis Christum iterum se tremendum præbebit, et incorruptum judicium exercebit, simulque grandis arcani inspectores ac præcones, divini apostoli, in duodecim sedibus judi caudis duodecim Israeliticis tribubus sedebunt. Cæterum desiturum quandoque Sabbatum, Deus Abrahamo vestro parenti aperuit in hæc verba ‹ Tu ergo custodies pactum meum, et semen tuum, in generationes suas 67 > et iterum: «Circumci detur ex vobis omne masculinum in generationibus vestris; ibidem: Infans octo dierum circum eidetur: eritque pactum meum inter me et inter vos, in generatiouibus vestris “… Videtis cum oriu fœderis etiam interitum? Non enim dixit: lloc erit signum inter me et inter vos in pactum sempi ternum Neque id semel dixit, sed ter qua terque. Unde congtat judicium boc neque in alteram ætatem, neque ad extrema usque statuendunt; sed, Quandiu animo ineo collubebit, posteritatem vestram rectores alque reges habere. Ob id præsagit Israci ‹ Non deficiet dux ex Juda, et princeps de femore ejus, donec veniant, quæ réposita sunt; et ipse crit exspectatio gentium "., At ubi venit Christus, non jam amplius huic generationi circumcisionis statatum fœdus durat, non vaticinium, non regnum, non pontificium, non Sabbatum, non jejunium, non octavo die instituta circumcisio est, ceu sancto atque mundo; nam in Levitico octavus, sanctus alque mundus vocatur, alteram novi fœderis a Christo patrandi legem designans: ‹ Septem dies tibi et bos, et jumentum, et mancipium servient, octavo libera erunt. En octavum diem liber `tatis, quæ sanctam Dominicam prænotat, qua Deus noster Christus orbem terrarum a diaboli fraudibus liberavit. Jam vero universum hoc septem ævis durare jussum est, auctore Salomone: ‹ Da partem se. ptem, nec nou et octo” › Id quod et magnus ille apostolus Paulus, Christi os, qui in tertium usque cœlum conscendit, testatur in hæc verba: Cum tradiderit regnum Deo et Patri Filius”, tum et ipsa creatura liberabitur a servitute”. Igitur nondum cognito die octavo, jure septimus coleba tur, ut feriatus; nam et instante illa, at nondum præsente ætate octava, septem duntaxat hominibus ætates putantur. Quemadmodum autem ævo illo octavo (quod fu turum est, et nunquam finietur) non jam porro se plem præcedentium memoria, ulla agętur; sic Do minica, qui octavus libertatis dies est, præsente, Sabbati actione opus est nulla. Siquidem cum servituti subjaceret genus humanum, necessario et Sabbato opus erat, fessis exiguam requieten ferente. At ubi jam dies octavus libertate omnia donavit, ecquis deinceps usus sit septimi? Ac si libet, con siderate diligenter quemadmodum cum parentes vestri manna in deserto vescebantur, ut ait David ‹ Panem angelorum manducavit homo”; ‹ cæteris diebus frugi et utilis erat mannæ collectio, non in crastinum pro Judaica ingluvie maneps, sed quæ satis esset diurno alimento: quod si Sabbato quis collegerat, inutilem prorsus sentiebat operam. Cæte rum ex quo cœlestis ille panis, qnem ut carbonem Isaias perspexit, et a cherubino (47'), qui forcipe eum ex ara sumpserat, contactus, abs Domino Deo exer cituum audivit: ‹ Ecce tetigi hoc labia tua, et auferetur iniquitas tua, et peccatum tuum munda bitur”;› ex quo, inquam, cœlestis ille panis benignitate æterni Patris, et sancti Spiritus opc in terram descendit, uti de se ipse clamat: ‹ Ego sum panis, qui de cœlo descendi **; › ex eo pec Sab batum fit, nec quies, nec tenuis et exigua vita, nec moderata partitio, sed omni hora Christus æter nam ac perennem vitam suis famulis färgitur. Panis propositionis, typus corporis Christi. Quin et panis et viuum, quæ proferebat Melchi sedech, et panis propositionis, quos soli sacer dotes edebant”, corporis ac sanguinis Christi 70ª Levit. xx11, 36. 171 Eccle. V, 2. Isa. vi, 7. 76 Joan. vi, 41, 51. 7 Gen. Gen. xvir, 9. * ibid. 10. * ibid. 12. 70 Gen. XLIX, "I Cor. xx, 24. 94 Exod. 73 Rom. vill, 21. Psal. IV, 25. Et tamen ibid. dicitur bis: v. 7 et 13. Pathol. Gr. CXXXIII. Seraphim.

sacrificium præsignabant. Nam etsi majores vestri que enim ullum scelus est Dei benignitatem supe panem illum, qui umbra quædam et exemplar esset comederunt, at nihilominus eorum membra açcide runt, in solitudine”; qui vero hoc pane vescitur, quid a se accepturus sit, ipsemet Servator do cel in hanc scutentiam: • Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam æternam **. › Quamobrem clamat Isaias: Et erit in die illa, radix Jesse, et qui consurgit,' ut princeps sit gentium; in ipso gentes sperabunt: et crit requies ejus honor ".» Et quæ alia autem ei requies erit, atque honor, quam ad arcana illa divina et munda cum timore et horrore accessus, ct perceptio (eorum)? Idem alibi: ‹ Periit princeps, qui conculcabat terramª, › scilicet qui nos supplan tat malignus, de quo et meus Dominus ait: «Ve nit princeps mundi hujus, et in me non habet quidquam **.» - Dirigetur com misericordia thro nus ejus › honor videlicet lapsi Adami. Est enim thronus honoris signum. At quo pacto dirigetur? ‹ Per viscera misericordiæ Dei nostri *., Et sede bit super illum cum veritate in tabernaculo Da vid, id est, consors tribus ac gloriæ perenuis sedebit; judicans et exquirens judicium, et faciens misericordiam "., Zacharias: «Venient populi inulti, et gentes plurimæ, ut quærant faciem Do mini 37, > — ‹ In die illa, dicit Dominus, disperdam nomina idolorum de terra, et non erit ultra eorum nemoria " > Et Isaias: Die illa fideus erit homo in eo qui fecit eum: oculi autem ejus in sanctumn Israel intuebuntur 89. ) rans. Et post pauca: «Et populus qui creabitur, › scilicet per evangelicam doctrinam, ‹ laudabit Do minum. Idem rursum: «Verumtamen Deus redi met animam meam de manu inferi, cum acceperit me *, › id est, cum assumpto meo temperamento, et in corpore mortem sustinens, meam quoque animam ab inferis, ut cæterorum, vindicabit, pro quo et Isaias facit: ‹ Resurgent mortui, et exper giscentur, qui in monumentis, et lætabuntur qui sunt in terra”. › Prænunţians publicam resurre ctionem princeps Christus Dominus, ex mortuis factus est primogenitus. Lælabuntur, inquam, qui sunt in terra: › ros enin, qui a te, sanatio est. Et quis alius autein ros medicina est nobis, quam sacri baptismi aqua, unde expiamur, et illustramur? Terra autem impiorum cadet. Impiorum terra, rebus terreuis delenita vis et natura est, quæ spretis divinis jassis a Deo separata, cum inferorum principe habitare est damnata: quæ et Deum hominem corain præsen tem neque agnovit, neque adoravit. Nam Christas in terris, et apud nos homines agens, non omines omnino servavit, sed eos qui se Deum agnoscerent ac profiterentur. Ita et apud inferos, se agnosecn tes, atque ut Deum veneratos, sospitavit, in vitam que restituit: qui id minime fecissent, cos cum Orcinis spiritibus reliquit. Itaque et David sic effatur: ‹ Convertantur peccatores in infernum, om nes gentes, quæ obliviscuntur Déum ". › Et per Ezechielem mortuis ait Deus: ‹ Ecce ego aperio me morias vestras: ct reducam vos de sepulcris ve stris, popule mi, et introducam vos in terram Israel; et cognoscetis quoniam ego sum Dominus vester, cum aperuero sepulcra vestra, ut educam de sepulcris populum meum; et dabo spiritum meum in vobis et vivetis "., Quin et Orci direptionem, et vastitatem prævidens clamat David: • Deus conteret dentes eorum in ore ipsorum: molas leu num confringet Dominus ". Et Job: Tibi, Do mine, aperiuntur metu portæ mortis, et fanitores inferni videntes te timuerunt '. > Isaias: ‹ Domine Deus, glorificabo te, laudabo nomen tuum, quo. niam fecisti admirabilia, consilium antiquum ve Atque hæc sancta œconomiæ Christi arcana notabant, quibus percipiendis ipsum Servatoris Christi sacrum corpus pretiosumque sanguinein percipimus, ut ab eo edocti sumus: ‹ Qui mandu cat meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me manet, el ego in illo "., Rursum ad discipu los: Accipite et comedite: hoc est corpus nieuw. loc facite in meam commemorationein ". › Simi liter et de calice dicit: ‹ Bibite ex hoc omnes. Ilic est enim sanguis meus novi testamenti, qui pro vobis et pro multis effundetur in remissionem pec catorum "., Sed hæc satis sunt de principe ac regina dierum; nunc orationis axem ad resurre ctionis disputationem convertamus, ac rursum oræ rum: quia posuisti civitates in tumultum, civitates cæteris omuibus Davidem contemplemur. De Christi a mortuis resurrectione. ‹ Tu exsurgens misereberis Sion, quia tempus miserendi ejus, quia venit tempus. › Et ibidem Edificabit Dominus Sion, et videbitur in gloria sua: respexit in orationem humilium. › Quoruin? Qui ob flagitia mancipati, divina misericordia opus habent. ‹ Et non sprevit precem eorum”. › Ne " llebr., 17. Joan. \t, 56. 81 Isa. xi, 17. * Luc. 1, 78. 8 Isa. XVI, G. 37 Zachar. vIII, 22. * Matth. xxvi, 26. ** ibid. xxvu, 28.» Ps.d. cı, *7 P al. ix, 48. 98 Ezecb, xxxvi, 12, 13. i segg. niunitas, ut caderent fundamenta earum, civitates impiorum in æternum vastabuntur: propterea be nedicet tibi populus pauper, et civitates hominum injuriam sustinentium, te timentium. Fuisti enim omni civitati bumili auxiliator ³. Impios, opinor, dæmones vocat, oppida munita, Orci regiam et mortis domicilia; a quibus inopes, et nou plenissimi moribus cum virtute conjunctis detinebantur ac possidebantur. Inopes enim sunt omnes qui virtutis 8ª Isa. xvi, 4. 83 Joan. xiv, 30. ** Isa. xvi, 5. 88 ibid. 111, 2. Ibid. 19. ** Psal. Lviii, 7. * Isa. xvit, 7. " Joan. vi, 56. Psal. LXXXIV,. 16. › Job xxxvii, 7. • Isa. xx',

explorate ex iis quæ tenetis, et questionem expe- Deinde Christi præpotentiam; rerumque gestárum diam, et scrupulum dissolvam. Nimirum ut epulata est sancta Trinitas, invitata ab Abrahamo patriar cha, ut ejus facultates absumpsit ignis, cum qui dem solidas hostias disseruit medias, et in frusta redegit; avel non dissecuit, sed cœlitus ignis de lapsus consumipsit”; quemadmodum et Eliæ me moria cum incendiarias victimas, et ligna, et aquani in scrobe et humum lambit ignis *. Jam vero al in cœlos ascenderit, et immortali Patri dexter 'se deat, rursumque in carne judicandis vivis ac mor luis venturus sit, prophetæ hic quoque, non ego, vobis prodent veritatem. Igitur Isaias Christi, cum corpore ascensum videos, et rei magnitudinem stupens ac demirans, clamat: ‹ Quis est iste, qni venit de Edem, rubor vestium de Bosor? sic for mosus in stela "?> Intelligitis vatem? Cum in Christi bumanitatem intueretur, ruborem vestium ejus, et de Bosor, dixit, quod erat carnis. At ubi in divinam naturam perspicaces mentis oculos re jecit, ait: ‹ Sic formosus in stola? Tum autem at apertiorem orationem redderet, velut a Deo ho mine, addit: ‹ Ege qui loquor justitiam, et judi dicium salutaris.» Justitiam (loquer) ut qui ad hominum salutem homo factus siın, qui a simulacris asistentes, et jis præstitam religionem atque bo norem ad verum Deum transtulerunt. Judicium salutaris, ut qui Deus existens, omnibus- venturus judex, sim uaumquemque pro suis factis remune ratus. Cui sententiæ consonant illa Davidis: ‹ Spe rioșus forma præ filiis hominum.16, Et iterum Deus judex, justus, fortis, et patiens ". Sed Esaias volens insuper apertissime ostendere, nequa qɛam alium esse, qui de cœlo descendens, passug et sepultus inferos spoliassel, et alium qui e ferra in colos eveberetur, interrogationem facit ad Ser watɔrem: ‹ Quare rubra sunt vestimenta tua, et indumenta tua sicut de calcato torculari, pleni percalcatæ? Quare ergo est rubrum indumentum xum, et vestimenta tua sicut calcantium in torcu ari *?» Atque ille quidem rogat in hunc modum, mitatusque Christum Dominum, qui sibi ipsi et nacrificus, et sacrificium fuit, rogans respondet, \rationens fingens, quasi ille responderet. Ergo ait ↑ Torcular calcavi solus, et de gentibus non est vir necum”. › Nam ut ei tempore passionis non opus rat duodecim legionibus angelorum (poterat enim el solas se propugnare, et mortem effugere, si vo visses, quantumvis humanum quiddam loqueretur | Pater mi, si possibile est, transeat a me calix He: verumtamen non sicut ego volo, sed sicut »: ita hic quoque tørcular calcavit solus, nuliius › gentibus opus habens. At in ascensu, quod idem saias rursum testatur, ‹ Decies centena millia, et nillies centena millia serviliter ei ministrabant*¹. › * Gen. xviii, 3. 4. 2. 30 jbid. 3. * Psal XLV, 6 magnitudinem miratus infert: «Non legatuš, nou angelus, sed ipse Dominus salvavit ens *. › Zacha rias: Hæc dicit Dominus: Ecce dies venit: et stabunt pedes ejus in die illa super montem Oliva rain “. › Pedes vero Dei nominans, non actuosam, quæ a pedibus manat, Dei facultatem intelligit, quemadmodum David eam quæ a manibus proficis citur, manns appellavit his verbis: Manus tuæ fecerunt me, et plasmaverunt me", › sed corporeos pedes significavit; nam eam ob rem, et diem et Oliveti montem cómmemoravit, ut humanam, et velut circumscriptam Christi naturam indicaret. David quoque Christi a mortuis resurrectionem, ac post eam in cœlos ascensum, et ejus quasi restitu tionem in integrum volens quam-liquidissime osten dere, 'inter se dobitantes copias cœlestes inducit; carmenque per interrogationem simul c respon sionem detexens sic effatur: ‹ Attollite portas prin cipes vestras, et elevamini portæ æternales, et in troibit rex gloriæ “., Igitur hi ascendentem cuni corpore gloriosum Deum conspicati, et insolenti spectaculo perculsi, rogare: Quis est iste rex gloriæ? Hifi contra respondere: • Dominus fortis el potens, Dominus potens in prælio ", › contra mertem, inferos, et diabolum; calcata enim morte, direptis interis, fracto diabolo, ut Deus fortis nune ascendit; ergo «attollite portas principes vestras, › Angelicarum potestatum Domine, gloriosoque rege Intraturo, id est, cum corpore Deo et Patri a dex tris assessuro. Idem rursum de eodem ascendente ‹ Exaltare super cœlos, Deus, et in omnem terrain gloria tuaª7, quoniam mágnificata est usque ad cœlos misericordia tua; et usque ad nubes veritas tua“, › quasi diceret: Nunc jam omnes vatum præsagitin nes sunt complete. Ante enim tuus in terram ad ventus, e virginali sanguine corporis assumptio, miracula, Judæorum ludibria, crux, supplicium, mors, sepultura, Orci direptio, mortis internecio, post triduum ex mortuis resurrectio, nuncˇte glo riose redivívo, misericordia tua usque ad cœlos magnificata est', et usque ad nubes veritas tua. Unde et lætus gratum carmen Domino Propheta decantans ab humana natura (erat enim illa misere paradiso exturbata, nunc egregia Christi benigni tate revocanda, et ad majestatis dextram æterni Patris collocanda): Quis loquetur, inquit, poten tias Domini, et auditas faciet omnes laudes ejus“?, Et iterum: ‹ Ascendit Deus in jubilo, et Dominus in voce tubæ”.» Alibi: «In sole posuit taberna culum suum, › cum corpore assumptionem signifi cans; et paulo post: summo cœlo egressio ejus, et occursus ejus usque ad summum ejus ". Quibus verbis duplicem descensum e cœlis in ter ram, et sub terram, rursouſque ex iis in cœlos ascen 33.36 Psal. XLIV, 3. » Psal. vii, 12. Isa. LXIII, 9. Zachar. xiv, 4. * Psal. cvir, 6. ** III Reg. xvur, 38. 31 Isa. LXMI. 4. * Matth. xxvI. 39. Dan, vu, L Psal. XXH1, 7, 9. * ibid. 8, 10. * Psal. LVI, 12. *1 Psal. xvi, 1º, 7. 38 (s. Psal. "Psal. cv, 2.

es, et anni tui non deficient “. › sum, et gloriæ potestatisqué traditionem notat: ita mutabis eos, et mutabuntur: tu autem idem ipsi eðim et dilectus ille evangelista ait: «Nemo ascendit in cœlum, nisi qui descendit de cœlo, Filius boni nis, qui est in cœlo ". Et de sanctarum animarum ex inferis liberatione, atque Unigeniti ascensu, et sez sione ad dexteram Patris vaticinans, et ob euram ho noremque humano generi præstitum ab Opifice et lo tius universi procuratore vehementer exsultans ac ga visus, inquit Dominus regnavit, decorem indu tus est **, › excellentiam corporis ex interitu et post interitum ejus immortalitatem ita vocans. Atque id ita esse ex sequentibus verbis planiorem babebitis dictorum sensum, ait enim: «Induit Do minus fortitudinem, et præcinxit se virtute **. › Ac videte, ut hæc de inseparabili assumpto dicat, neque nunc aut pridem viribus induta est Divinitas neque in posterum induetur; sed ante sæcula, et nuuc, et cunctis insuper futuris sæculis induta est. Neque ipsa solum per se valida est, sed omnibus aliis quoque cadem ut valeant, largitur. Qua de re Danielis sententia hæc est: Et ecce quasi visio filii hominis: et erexit me super genua mea, el super vestigia pedum meorum; et dixit ad me Viriliter age, et confortare: et dum loqueretur inecum, confortatus sum ". › Hæc ille. Nos psal morum carmina repetamus. Parata est sedes tua ex tunc ",› quando? ex quo moliendæ atque fabri candæ omnis creaturæ Patri consors factus es. Siquidem œconomiæ tuæ arcana, ab omni æterni tate præstituta, extremis temporibus sunt perfecta. Addit, ut orationem illustret: sæculo tu es *.› Et paulo post Testimonia tua credibilia facta sunt nimis, id est, fixa et irrevocabilia tua præcepta, quale est, quod Deuteronomio Mosi ait Deus Descende et contestare populum”, ɔ nh accurate observent mysteriorum seu præceptorum rationem Domum tuam decet sanctitudo in lon gitudinem dierum "., Domum Dei intellige divini tate affectum Christum assumptum: sanctitudo et longitudo dierum, est perennis æternaque duɔrum naturarum unio, quæ discidium sit passura. Idem rursum: ‹ Annuntiaverunt cœli justitiam ejus, et viderunt omnes populi gloriam ejus ".» Et adoranti bus Filium angelis, ait: i Adorate eum, omnes an geli ejus › At Filio, qui adoretur: «Sedes tua, Deus, in sæculum sæculi, virga directionis, virga regni tuj. Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo lætitiæ præ consortibus tuis “, › et tu, qui nunc carne vestitus ad cœlum regrederis, ‹ Initio tu, Domine, terram ſundasti, et opera manuum tuarum sunt cœli: ipsi peribunt to autem permanes, et omnes sicut vestimentum veterascent, et sicut opertorium Prophetæ Amos hæc sunt verba: ‹ Qui ædificat in cœlo ascensionem suam, et securitatem suam super terram fundat: qui vocat aquam maris et effundit eam super faciem terræ, Dominus omni potens nomen ei “. › Est autem quod dicit ejusmo di Deus ille omuipotens, universitatis architectos, qui reductas totius terræ aquas in conceptacula quædam coegit, degentibus in terra ipse in carne degens, securitatem suam, quæ vera est re ligio, molitus fuit: solium vero suum in cœlo ſixit, notans assumptionein (qua assumptus in cœluis sedet ad Dei Patris dextram). De Christi secundo adventu. › Za Consentanea sunt illa: Et ascendit super Cherubim, et volavit super pennas ventorum “, › Atque alibi: Exaltare, Domine, in virtute lus, cantabimus et psallemus virtutes tuas ". › Porro antem de secundo Christi adventu per Michæac Filio ait Deus: ‹ Surge et tritura: quia cornui lua ponam ferrea, et ungulas tuas ponam areas et comminues populos multos "; › et iterum Surge judicare apud montes et audiant colles vocem tuam. Audite, montes, judicium Domini, el valles, et fundamenta terræ; quia judicium Domino adversus populum suum; et cum Israel judicabi tur. Per Isaiam vero Deus sic: Justitia mea non elongabitur: et salutem, quæ a me est, tar dare non faciam ".; Sophonias: ‹ Timete a facie Domini Dei, quia prope est dies Domiui”. charias: ‹ Hæc dicit Dominus omnipotens: Ecc Vir, Oriens nomen ejus; et ab inferioribus ipse orietur, et sedebit super throno suo". › Isaias vero iterum: «Indutus est justitiam quasi loricam, et posuit galeam in capite: et circumdatus est vesti mento vindictæ, et pallio zeli, quasi retributuras retributionem opprobrium adversariis suis, et vin dictam hostibus suis: insulis vicem reddet. Et timebunt qui ab Occidente nomen Domini, et qui ab ortu solis nomen ejus inclytum. Veniet enim quasi fluvius violentus ira ejus: veniet cui furore. Et veniet ex Sion qui liberat, et avertet impieta tes a Jacob, dixit Dominus omnipotens 7.» Et Da vid: ‹ Exsurge, Domine, in ira tua, et exaltare in finibus inimicorum tuorum: et exsurge, Domine Deus meus, in præcepto quod mandasti, et synagogi populorum circundabit te: et propter bane in al tum regredere: Dominus judicat populos”.» Vide ut apta et composita sit sententia. Explicata primum "Dan. x, 16, 18, 19. ** Pgal. xcı, 2. ** Psal. xcı, 5. 61 Psal. xcv1, 6. es ibid. 8. ** Psał. XLIV, 7, 8. Psal. xvII, 11. 67 Psal. xx, 14. * Matth. v, 13. Soph. 1, 7. "Zach. vi, 12. 7ª Isa. Lix, 17, 18, seqq. "Psal. vii, 7.9. » Joan, 1, 13. " Psal. XCII, 1. sibid. * ibid. 5. Exod. xix, 21. Amos 1x, 6. Imperfectus et obscurus sensus. Mich. VI, ibid. Psal.

his verbis ex inferis resurrections: ‹ Exsurge, Do- ▲ desursum, et terram discernére populum suum. mine in ira tua, › id est furore gloriæ tuæ að Judæ internecionem: subjungit: «Exaltare in Buibus inimicorum tuorum; › in cœlo una cum angelis super nubes conscendens:*‹ Et exsurge, Domine Deus meus, in præcepto quod mandasti, › quando? cum in terra corporatus visus es, et in ter homines versatus. Gemina sunt autem et illa evangelistä verba: Tunc sedebit Filius hominis super sedem majestatis suæ: et congregabuntur ante eum omnes gentes, et separabit eos ab invi cem, sicut pastor segregat oves ab hædis ", ▸ quod idem est cum illo prophetico: ‹ Et synagoga populorum circumdabit te.» Cæterum ut æternum ac perenne témpus significet, addit: ‹ Et propter hanc (causam, ob verum nempe judicium) in altum regredere, ostendens alium justum judicem esse nullum, nisi te solum, qui prius ad hominum salutem, post ad judicium e cœlo descendisti, rur sumque in cœlos ascendisti. Ideoque charus ille discipulus tonat: Nemo ascendit in cœlum, nisi qui descendit de cœlo, Filius hominis, qui est in cœlo "., Jeremiæ quoque hæc sunt verba: «In tempore illo vocabunt Jerusalem solium Domiuj et congregabuntur omnes gentes ad cam”. › Quin et Salomon ait.: ‹ Repelle irain a corde tuo, et aufer malitiam a carne tua: usquequo non obte nebrescet sol, et luna et stellæ non dabunt lumen suum 8. lis verbis secundum Christi adventum innuens, cum universum hoc 、omne mutabitur, et quasi refìngetur. Et David: ‹ Quoniam ecce reges terræ congregati sunt, convenerunt in unum: ipsi videntes sic admirati sunt, conturbati sunt, com moti sunt, tremor apprehendit eos: ibi dolores, ut parturientis”., Et Michæas: Ecce dies Domini venit ardens ut clibanus: et comburet: erunt omnes impii et peccatores, sicut stipula; et succen det eos dies veniens et non relinquetur ex eis ramus, neque radix 8. Aggæus: ‹ Adhuc semet ego cominovebo omnes gentes ". Isaias: ‹ Induam cœlum tenebris, et quasi cilicium ponam operi mentum ėjus **, David Deus deorum Dominus locutus est, et vocavit terram a solis ortu usque ad occasum: ex Sion species decoris ejus: Deus manifeste veniet 8. Non, ut ante, mansuetus, quasi mitis agnus, quasi gutta leniter in vellus defluens, quasi ovis ad cædem pertracta, et quasi agnus in nocens'ducendus ad victimam; sed gloriose veniet, id est, regie, atque ut Deum decet, augustis stipa tus angelis, cunctisque copiis cœlestibus comitatus, ab omni æternitate, in omnemque æternitatem, et insuper regnans. Igitur veniet Deus noster, et non silebit: ignis in conspectu ejus cxardescet, et in circuita ejus tempestas valida. Advocabit cœlum * Matth. xxv, 51. Congregate ili sanctos ejus, qui ordinant testa mentum ejus super sacrificia "*. Et alibi: › Se mel locutus est Deus; duo hæc audivi; › quænanı illa? in terra Deus, in cœlis homo. Addit- oratio 'nem confirmans: «Quia potestas Dei est: et tua, Domine, misericordia: quia tu reddes unicuique juxta opera sua "., Eumque secutus Paulus voci feratur: ‹ In eo enim, in quo passus est ipse, po lens est et eis, qui tentantur, auxiliari “. › Et per Sophoniam Deus Pater confirmat: Et tribulavo homines et ambulabunt ut cæci, quia Domino pec carunt. Videtis? non dixit: Quia mihi pec carunt, sed, ‹ Domino; › charissimo enim Filio pœnas irrogarunt, secundum assumptum. Ideo Beffundam sanguinem eorum sicut pulverem, et carnes eorum sicut stercora boum: et argentum corum, et aurum corum ventilabo tanquam pulve rem; et non poterit eruere eos in die iræ Domini quoniam in igne zeli ejus consumetur omnis terra 88. ' Observate sane, non ait: 'In die iræ meæ, sed In igne zeli ejus, › Unigenito judicii potestatem tribuens. Itaque et meus Servator ait: «Neque Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio". Et de Filio David: Ignis ante ipsum præcedet, et inflammabit in circuitu inimicos ejus › En ut Deus iterum veniet corporatus; nam quas alias inimicitias Christo potuerunt komi nes objicere, secundum divinam ejus et immortalem naturam, nisi humana supplicia, quæ a Judæis sustinuit? Quapropter væ illius inimicis ea die. Idein rursum Annuntiabunt cœli justitiam ejus quoniam Deus judex est "., Ezechiel vero sic habet: Consurgant, ascendant omnes gentes in vallem Josaphat; quia ibi sedebø, ut Judicem omnes gentes in circuitu. Emittite falces, quoniam matu ravit messis; introite, calcate, quia plenum est torcular; redundant torcularia, quia repleta sunt mala eorum. Sonitus exauditi sunt in valle justitiæ: ' sol et luna obtenebrabuntur, et stella occidere fa cient splendorem şuum: Dominus autem de Sion clamabit, et de Jerusalem dabit vocem suam: el movebitur cælum et terra, Dominus autem parcet populo ´ suo”., Et Moses: «Judicabit Dominus populum suum: et in servis suis consolabitur ". › Servos appellans sanctos, qui et meditantur justi tias ejus, et faciunt mandata ejus. Populum vocal inipios et nocentes peccatores: unde hos judicabit, in illis consolabitur *. Isaias hæc ita prosequitur ‹ Ecce Dominus sicut ignis veniet, et sicut procella currus ejus, reddere in furore ultionem suam, et increpationem suam in Damma ignis; in igne enim Domini judicabitur omnis terra "., David: ‹ Læ ” Psal. xɩv11, 5, d. Psal. LXI, 12, 13. 91 Psal. XLIX, ** Isa. Lxvi, 15. 7 Joan. 111, 13. 17 Jorem. 1, 17. 18 Eccl. xi, 10; x11, 2. * Malach. v, 1. 81 Agg. 11. 23. * Isa. L, 3. 8 Psal. XLIX, 1. ibid. 3, 4. 8* Hebr. 2, 18. 87 Soph. 1, 17. 88 ibid. 18, 19. 8* Juan. v, 22. 10 Psal. LXIX, 3. * Imo Joël 11, 12-16. Deut. xxx, 36. "I Mach. v, 6; Psal. cxxxiv, 14.

tentur cœli, et exsultet térra: commoveatur mare fore, et peccatorem in æternum) combarcpdum et pleuitudo ejus: gaudebunt campi, et omnia quæ in eis sunt, Tune exsultabunt omnia ligna silvarum a facie Domini, quia venit: quoniam venit judicare terram. Judicabit orbeni terræ in æquitate, et po pulos in veritate sua”. › Itane, vales? cum mor tales omnes horrere atque ad Dei aspectum tremere alii prophetæ prædicant, to cœlum, terram, saltus, `atque colles gaudere ac ovare canis? Sane, inquit Nam veniens Deus iis qui se ut Deum agnoverint, et præcepta servaverint, immortalitatem, perennem vitam, atque regnum largietur; dicet enim: «Ve nite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi ". Quod si omnes campi, cunctæque arbores silvestres gaudebunt et ovabunt, at in priore adventu, tunc enim gaudium, et ovationem omnia nacta sunt: cæterum in secundo justi duntaxat íis potientur. Siquidem exsecrabiles, atque in exteriorem ignem abeuntes, ingentem, intolerabilem, acerrimam ustulationem sentient. Quare cum dicit, ‹ Quia venit, › priorem adven tum significat; cum repetit, ‹ Quoniam venit ju dicare terram,» alterum repræsental, quo non libertas atque salus, sed damnatio ac supplicium agetur. Nam Creator et Doroinus cum inclinans cœlos descendit, ac benignitatem suam probavit; tum de humanitate, tum de judicio testatus est de illa cum ait: «Qui credit in me, etiamsi mortuus fuerit, vivet: et omnis qui vivit et credit in me, non morietur in æternum "., Tandem alibi declarat benignitatem: ‹ Non veni vocare justos, sed pecca tores ad pœnitentiam”.» De judicio agens ita lo quitur: Si non venissem, et locutus fuissem eis, peccatum non haberent: nunc autem excusationem 1.on habent de peccato suo 1; et rursum: «Qui me negaverit coram hominibus, negabo et ego eum coram Patre meo, qui in cœlis est. Atque id verum esse ostendit Vates: ‹ Confundantur omnes qui adorant sculptilia, et qui gloriantur in simula cris suis³. › Idemque de perdite sceleratis: Imple facies eorum ignominia, et quærent nomen tuum, Domine. Erubescant et conturbentur in sæculum sæculi; et confundantur et pereant *. › Docent autem pœnarum finem fore, et piaculari igne peccata consumptum iri existimant, ac sic de nique ad perennem vitam atque voluptatem transire exspectant, interpretatione illius Pauli sententiæ Quia in igue revelabitur; et uniuscujusque opus quale sit, ignis probabit: si cujus opus arserit, detrimentum patietur: ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem ³. › Sed enim neutiquam suppliciorum finem hæc astruunt, sed contra po tius eorum augmentum; (et id quidem semper servatum iri ˚. › Et id quidem integrum man surum, et peccatorem in æternum comburendum reservatum iri. Licet ipsi illud quod non confu mat et semper in flamma retineat, argumentum salutis et remissionis arbitrentur. Si vero dictis sancti Pauli sic adversantur, et, ut non oportebat, contradicant, tamen ค sancto Davide redar guuntur. Sic enim ipse docuit aperte, confusio nem, el conturbationem, et in infernum conver sionem sempiternam fore, mendax est illorum exspectatio alicujus vel levissimæ cessationis. Et alio psalmo quidem dicit: «Quoniam probasti nos, Deus: igne nos examinasti sicut examinatur ar gentum induxisti nos in laqueum, posuisti tribu lationes in dorso nostro; imposuisti homines super capita nostra. Transivimus per ignem et aquam, et induxisti nos in refrigerium '., Sed bic tantum. Non enim nisi solam præsentis vitæ inæqualitatem, et humanarum rerum conversionem, ac vicissitu dinem iis verbis declaravit. Hic eorum perniciem exploratius demonstrans, subdit: «Et cognoscant quia nomen tibi Dominus: tu solus Altissimus in omni terra ³. › Tu solus supremus es, qui solus e supremis descendisti, solusque citra peccatum homo factus, ab omni æternitate Dominus et totius uni versi rex atque Deus es. Consonat Davidi de æterno supplicio et Isaias: «Veniet omnis caro, ut adoret in conspectu meo in Jerusalem, dicit Dominus. Et egredientur, et videbunt cadavera hominum, qui prævaricati sunt in me. Vermis enim eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur: et erunt in visionem ómni carniỵ, Daniel quoque in eumdem modum de æternitate suppliciorunt Multi de his qui dormiunt in terræ pulvere, evi gilabunt; alii in vitam æternam, et alii in oppro brium et confusionem æternam. Et intelligentes fulgebunt quasi splendor firmamenti: et de justis plurimi, quasi stellæ in sæcula, et ultra ". › Quod si hæc vaticinia dicta insane ardebunt evertere, Domini certe exploratis verbis continebuntur, ne gantis majorem esse hero servum, aut præstare discipulum magistro. Ille enini proprie et vere ma gister est, qui Dei et Patris voluntatem, cui est ▷ potestate, et honore, atque natura par, non tantum auditu edoctus discipulis prodidit. Quæ est autem liquida Servatoris sententia? ‹ Et ibunt hi in sup plicium æternum (de sontibus loquens): justi autem in vitam æternam "., Et Michæas: ‹ Ecce venit, dicit Dominus omnipoteus; et quis sustinebit diem adventus ejus, aut quis ferre poterit ut aspiciat eum? quia ipse ingreditur, quasi ignis conflatoris, et quasi herba lavantium. Sedebit conflans, el " Psal. xcv, 11, 12. 97 Matth. xxv, 34. 98 Joan. 11, 25, 26. Matth. x 13. Psal. LXXXII, 17. 1.8 1 Cor. 1, 13. 14. • ibid. 15. * Matth. x, 55. Psal. xcvi, 7. 11, 12. * Psal. LXXXI, 19. Isa. LXVI, 25. ** Dan. XII, 2, 3. 31 Matth. xxv, 46. Interpres omisit 12 lineas. (SK) To sway. Vel forte consumial. 1 Joan. IV, Psal. LXV,

emundam sicut argentum, et sicut anrum ". incoclum et homo magis honoratus erit, quam Qued illi Davidis geminum est: «Ignis ante ipsum præcedet, et inflammabit in circuitu inimicos ejus ¹³. › Salomon ita rem proponit: ‹ Tunc sta bunt justi in magna constantia adversus eos, qui se angustiaverunt, et qui abstulerunt labores eorum. Videntes turbabuntur timore horribili, et mirabun tur in subitatione insperatæ salutis “。 › lapis de Suphir. Cælum enim indignabitur, et terra concutietur a fundamentis suis, propter furorem iræ Domini Sabaoth, in die illa, quæ supervenerit furor ejus”, › Alio loco sic idem isthæc prosequitur Consurget Dominus Sabaoth in valle Gabaon cum furore faciet opera sua, amaritudinis opera furor ejus alieno utetur, et amaritudo aliena et vos nolite lætari, neque confortentur vincula vestra: quia consummatas et abbreviatas res au divi a Domino Sabaeth, quas factur: est super omnem terram ". › Et capite sequenti hæe habet ‹ Cum viderint opera mea, sanctificabunt nomen meum, et sanctificabunt sanctum ipsius Jacob et Deum Israel timebunt".» Amos hæc reliquit Qui ædificat in coelo ascensionem suam, et se curitatem suam super terram fundat: qui vo cat aquam maris, et effundit eam super faciem terræ 13. > Cæterum David non judicium modo, sed locum adeo judicii prodidit, in hæc verba: ‹ Lætatus sum in his quæ dicta sunt mihi, in domum Domini ¡bimus: Stantes ermit pedes nostri in atriis tuis Jerusalem Jerusalem, quæ ædificatur ut civitas, cujus participatio ejus in idipsum; illuc enim ascenderunt tribus, tribus Domiiui, testimonium Israel, ad confitendum nomini Domini: quia illic sederunt in judicio, sedes super domum David “.› Et Isaias: Tunc stabit in judicio Dominus, et statuet ad judicium populum suum. Ipse Dominus ad judicium veniet cui senioribus populi, et cam principibus ejus ".» Et rursum: flæc dicit Do minus. Die illa illucescet Deus in consilío cum gloria super terram, ut exaltet et glorificet resi duum Israel. Et erit, quod reliquum fuerit in Sion, et quod remanserit in Jerusalem, sancti vocabuntur omnes scripti ad vitam in Jerusalem. Abluet enim Dominus sordem filiorum et Aliarum Sion, et emun dabit sanguinem de medio eorum in spiritu judicii, et spiritu combustionis 17. › Ubi per duo judicia requietem atque pœnam significat. Et veniet Domi nus, et erit omnis locus montis Sion, et omnia quæ in circuitu ejus sunt, obumbrabit nubes per diem, et tanquam fumo, et luce ignis ardente per noctem), et omni gloria protegetur. Et erit in umbram ab æstu per diem, et in protectionem, et in abscon sionem ab asperitate et pluvia “. › ‹ Et humilia bitur homo, et dehonorabitur vir, et oculi sublimes humiliabuntur; et exaltabitur Dominus Sabaoth in judicio, et Dens sanctus glorificabitur in justitia ".) Et alibi: Prope est dies Domini, et contritio a Deo veniet. Propter hoc omnis manus dissolvetur, el omnis anima hominis formidabit. Turbabuntur legati, et dolores eos tenebunt, quasi mulieris par turientis: et condolebunt alter ad alterum, et stu pebunt, et faciem suam quasi flamma, mutabunt. Ecce enim dies Domini venit insanabilis, furoris et iræ, ad ponendum orbem terræ desertum, et pecca tores perdendos ex eo. Stellæ enim cœli et Orion, et omnis ornatus cœli, non dabunt lumen; et obte nebrabuntur oriente sole; et luna non dabit lumen suuin. Et mandabo universæ terræ mala, et impiis peecata eorum: et perdain superbiam iniquorum, et contumeliam superborum humiliabo. Et érunt qui derelicti fuerint, honorati magis quam aurum Imo Malach. 111, 2. 1 Psal. xcvi, 3. 1.4. 18 Ibid. 5, 6. " Isa. v, 15, 16. Amos 1x, 6. 26 Joel 11, 34. ¹³ Soph. 5. Psal. xcv, 13. 36 Joan. xiv, 6. Notate diligenter conceptam inverso ordine sen tentiam. Nam quod dicit, hujusmodi est: Omni potens ille, et universi molitor Deus, qui maris aquas in totius terræ solum effundit, ad extremum in terram suam stabilitatem defigens, id est, citra peccatum hónio factus (nam stabilitas sit Filii cor pus) incarnatus, et contracto corpore inter nos servos versalus, suos in cœlo gradus ædificavit. Joel Sol convertetur in tenebras, et luna in san guinem, antequam veniat dies Domini magnus et illustris. Et erit: Omnis qui invocaverit nomen Domini, salvas erit *.» Et per Sophoniam Deus Tribulabo homines, et ambulabunt ut cæci, quia Domino peccaverunt ".» Equidem non dixit Deus; quia mihi ´peccaverunt, sed Doming scilicet cha rissimo Filio. Itaque er Dominus meus majores vestros alloquens ait: «In judicium ego in hunc mundum veni: ut qui non vident, videant, et qui vident, cæci fiant”. › Jeremias: ‹ Aspexi super terram: et ecce nihil: et in cœlum; et non erant lumina ejus, et vidi montes; et ecce erant tre mentes, et omnes colles turbatos a facie Domini”, › Et David: Vidit, et commota est terra: montes et omnes colles sicut cera Quxerunt: quia venit Dominus, quoniam venit judicare terram”. ‹ Judicabit orbem terræ in æquitate, et po pulos in veritate sua › Veritas autem est ip sius Unigenitus, ut în Evangelio ipse confirmat Ego sum via, veritas et vita 30.» Et Isaias ite rum: ‹ Exaltabitur Dominus solus in die illa; et arguet populum inultum”。 › Quorum verborum hic est sensus. Veniet Christus in sublimi, inque sua divina mɔjestate, qui condemnabit non omnes, sed refractarios, et eum non reveritos. Et per Eze chielem Deus: ‹ Unumquemque in viis suis judi "Sap. v, 1. 20 Isa. xi, " Psal. cxxt, 1-5. 14 Isa. 111, 13. 17 Isa. iv, 6-13. "Psal. xxvIII, 21.» Isa. xx, 23. Joan, x1, 39. 27 Jerem. IV, 25. 28 Psal. xcvi, 4, Isa. H, 11, 4.