PG 133Arsenius in Monte Sancto Monachus et al.
Miscellaneous Writings of Theodore Prodromus
Printed text · machine OCR
machine OCR · Migne scan
Diplomatic text · scholarios OCR (cleaned, language-split) — reverted from mis-slotted digitized 2026-06-09 — PG column chips mark the printed columns.
col. 1221–1222page 1 of 102
PG 133:1221Του Πτωχοπροδρόμου Αναρχος ἀρχὴ, παντὸς αἰτία, Θεός, Βασιλικόν, βέβαιον, ἐν ταυτῇ μένον, Γλυκασμὸς ἔμφρων, αὐτέρω, αυταγάπη, Δωρητικόν, πλούσιον, εὐθὲς, εὐθύτης, Εν, ταυτόν, ἴσον, ἄρτιον πάντων πέρας, Ζωὴ καλὸν φῶς αὐτάγαθος οὐσία, Εδώ, προμηθὲς, οντότης, ἀπειρότης, Θεουργόν, ἁπλοῦν, ἀρετὴ σύμπαν ὅλον, Ικανότης, δίκαιον, αυτοσοφία, Κοσμουργὸν, ἀθάνατον, ἀειζωία, Λυτρωτικόν, πάνταρχον, αὐθαγιότης, Μονοκρατες, κύριον, ἁπάντων ὄρος, Νοῦς καὶ Λόγος καὶ Πνεῦμα· ταῦτα γὰρ Θεὸς Σύμφυλα πάντη και ξυνουσιωμένα. Ο μὲν λόγος Νοῦ γέννα του παναιτίου, Πανάγιος παῖ; Πατρὸς ἐκ παναγίου, ἐν ταυτῷ. ἐν αὐτῷ ζωή ἦν καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων. Ρίζης ἀνάρχου καρπὸς ἄναρχος μόνος, Σφραγὶς καθαρὰ μηδαμή κινουμένη. Τὸ Πνεῦμα δ' ἐκπόρευμα καὶ πρόβλημα Νού Υψιστον, ισότιμων Πατρὶ καὶ λόγῳ, Φύσει τε ταυτὸν καὶ δυνάμει καὶ κράτει. Χωριστὸν οὐδὲν τῶν τριῶν, ἂν τὰ τρία, Ψαυστὸν λογισμοῖς, ἀλλ' ἀμυδρῶς, καὶ μόνον. Ο τίς σεβασθῇ ταῦτα, καὶ σωθήσεται; Εἰ ταῦτα πιστά, πώς με πιστῶν ἐξάγεις; Εἰ δ᾽ οὐχὶ πιστά, προστίθει τὰς αἰτίας. Εἰς τὴν σταύρωσιν ἡρῶοι στίχοι (β). Μὴ σύ γε, ἀγριόθυμε, τετρήναι αγνά Θεοίο Δάκτυλα. Μὴ σὺ χολῆς πικρὸν ἐντύνται κρητήρα Χείλεσι Παμμεδέοντος, μηδὲ σὺ δουρὸς ἀκωχῇ Πλευράν ἀκηράτην οὐτάσεαι. "Η σὺ μὲν οὔτα Καὶ σὺ δὲ χεῖρα τέτραινε· χολὴν δὲ σὺ αὖτε κέραιρε. ὡς γὰρ ἐγὼν Αίδαο φύγω γένυν, ή πρό με μάρψανο καὶ Υἱοῦ. Εξάγεις
IN SS. TRINITATEM, IN SALVATORIS CRUCIFIXIONEM, IN DUODECIM DIES FESTOS D. N. JESU CHRISTO SACROS, IN S. PETRI CRUCIFIXIONEM, IN ABRAHAMUM SS. TRINITATEM ENÇOMIA. PAULI APOSTOLI, GREGORII THEOLOGI, BASILII, CHRYSOSTONS, GREGORI Ptochoprodomi. Principium sine principio, omnium causa, Deus, Rex, stabilis, eodem (statu) manens, suaritas sa piens, amor ipse, charitas ipsa, liberalis, dives, recium, rectitudo, unum, idem, par. perfectus omnium finis, vita, lux pulchra, essentia per se bona, suave, providens, essentialitas, infinitàs, divinum, simplex, tota omnino virtus, sufficientia, justitia, sapientia ipsa, creans, immortale, ipsa vita, salvané, omnium principium, sanctitas, solus regnans, Dominus, om nium finis, Mens et Verbum et Spiritus: hæc enim (est) Deus ejusdem omnino essentiæ ac substantiæ. Verbum Mentis, omnium principii, progenies, san ctissimus Filius Patris sanctissimi, radicis sine principio fructus sine principio solus, sigillum purum Ptochoprodro Ex Boissonadii Anecdotis. mus idem est ac Theodorus Prodromus. Forsan Respicit, puto, alla Joannis verba Air, juxta Græcorum placita, Spiritus san * Post his prelo tradita, vidimus eadem legi infra (col. quod Botssonadium fugerat. Edit. Patr, nunquam concussum. Spiritus aulem e Mente pro cedens et egrediens, altissimus, et pariter cum Patre Filioque coļendus, idem natura et virtute et potentia. Nil separatum in tribus, unum hæc tria, prehen sibile ratiocinatione, sed leviter solum. Quis hæc venerabitur et salvus erit? Si hac or hodoxa, cur me orthodoxis non accenses? si non orthodoxa, argu menta profer. In crucifixionem versus heroici. Noli, barbare, sacra Del membra transfodere; noli Omnipotentis labiis amaram bilis potignem ingerere,. aut lancea latus sanctissimum perforare. Aut per fora utique, manum ferro transfodito et bilem misce: sic enim ego Tartari effugio gladium qui prius me tetigit. cti processionem esse Noi, id est Patris, nec ad dil Hunc epilegum extra alphabetum addidit professioni fidei. referendum ad Latinum adversarium quemdam. Sequentia exhibet Theilius, quem vide supra. 1411) in carmine contra Bareun, edito iu Nolitiis mss.;
col. 1223–1224page 2 of 102
PG 133:1223Εἰς τὰς αὐτὸ ὅμοιοι. Π:ο:ὴν ποιοδότης μὲν ἐρεύγεται ἔνθαδ᾽ Ἰησοῦς Μήτηρ δ' ἀγνοτόκεια νέκυν στοναχίζεται μία 'Αγις δ' αυθ' ἑτέρωθε δάκρυ σταλάῃσι μυητής, Δεξιτερή βαλέων φίλον κάρα, θαύμα ιδέσθαι. Εἰς τὰς ιβ' ἑορτὴς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Εὐαγγελισμός, γέννα, κλήσεως θέσις, Χιο Συμεών, βάπτισμα, φῶς Θαβωρίου, Λάζαρος ἐκ γῆς, βάϊα, σταυροῦ ξύλου, Ἔγερσις, ἄρτις, Πνεύματος παρουσία. Τὸ χαῖρε, παύλα τῆς παλαιγόνου λύπης. Η γέννα, ρίζα πλάσεως τῆς δευτέρας. Ἡ κλήσις, εἰκόνισμα της σωτηρίας. 'Η Συμεὼν χείρ, δεῖγμα τοῦ γραπτοῦ νόμου. Η βάπτισις, κάθαρσις ἀνθρώπων τύπου. Τὸ τοῦ Θαβώρ φῶς, τῆς ἐμῆς νυκτὸς λύσις. Ο Λάζαρος, φροίμιον αίσχους θανάτου. Αυχῶν ἔαρος σύμβολον, τὰ βάτα. Αμαρτίας σταύρωμα, τὸ σταυροῦ ξύλον. Θανὴ θανῆς ἔγερσις ἡ τοῦ Κυρίου. Αρσις πεσόντων, ἄρσις ἡ τοῦ Δεσπότου. Τὸ Πνεῦμα, τέρμα τῆς ἐμῆς σωτηρίας Εἰς τὸν Ἀβραάμ, ξενίζοντα τὴν ἁγίαν Τριάδα. Τί ταῦτα ποιεῖς; Βουθυτεῖς, "Αβραμ γέρον; Οὐκ· ἀλλὰ δεῖπνον καὶ τράπεζαν ἀρτύω. 'Ο δαιτυμὼν τίς, ᾧ τὸ δεῖπνον ἀρτύεις; Η Τριάς αὐτή. Καὶ Θεὸς βοῦν ἐσθίει; Οὐ γὰρ ἐρευνῶ τοὺς ἀποῤῥήτους λόγους. Ως ὑπέρευγε τοῦ φιλοξένου βίου! Καρπὸν γὰρ ἀμφοῖν, καρπὸν ὀσφύος φέρει Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸν ἅγιον Πέτρον σταυρούμενον Τῷ Δεσπότῃ μὲν ἦσαν οἱ πόδες κάτω, Σταυρουμένω σταύρωσιν ὀρθίαν πάλαι Ἐξ οὐρανοῦ γὰρ ἦλθεν εἰς ἡμᾶς κάτω, Ως όμβρος εἰς γῆν, ὡς ἐπὶ χλόην δρόσος. Αντιστρόφως δὲ τῷ Πέτρῳ σταυρουμένῳ Αντίστροφον πως εἶχον οἱ πόδες θέσιν Εἰς οὐρανὸν γὰρ εἶλκεν αὐτὸν ὁ δρόμος. Προς ωνητήριοι εἰς τὴν μέγαν ἀπόστολον Παῦλον. Παῦλον ἀειδώμεθα Θεοῦ στόμα αἰὲν ἐόντος, Εκλογίης σκεῦος, κήρυχα παγκόσμιον. Χαίρ', ἐμὸν ἦτορ Παῦλε, καὶ εἰς θρασὺ τοῦτο μυα θεῦμαι,] Φίλτρῳ ὑπ' ἀμβροσίῳ θυμὸν ἁλισκόμενος. Χαίρ' ἐπαδῶν, Χριστοῖο μέγα κλέος, δς τα Θεοίο Βιστάσας ούνομ' ἐθνῶν ἄντα καὶ ἡγεμόνων. Ος πρὸ μὲν ἄρ κυκέευκες ὑπέρθυμα πίστιν ἀγαυίν Γράμμαθ᾽ ὑπὸ σκιερῷ ήμενος ἀφραδέως. * Αὐτὰρ ἔπειτ' ἀνέπαυσας ἐοῖς ἀτούτοις καμάτοισιν, Οὓς ἐφ' ὑγρῆς κρατερῶς καὶ στερεῆς ἀνέτλη;" Πτηνά τε πεζέ τε χαλκομελής, ἀκάματος, ἀτειρής *Ος χθόνα πᾶσαν ἔβης καὶ φρίκα ποντογόνον. Πέλιον κατ' ἄνακτα κυκλῶν τετρακίονα κόσμον Πουλυπαθές πολύτλα, ναυαγέ, μαστιγία. Νόν πόλιος Ρώμης, νῦν Ταρσίδος έκγονε γαίης, ματίην κακίην ἐξαγοραζόμενος. Πάντα πρόπασιν ἐὼν, ὄφρα πάντα; κάρτα σαώση; Δεινά μυθησέμεναι χρή δι' ἐπιστολάων. Ο Ρητήστε πρηκτήρ τε παναίολος οἷος ἀπ' ἄλλων, Παύλε, φίλη κεφαλή, οἶδα θρασυτομέων.
(sic). In eamdem. Item. Hoc in loco Jesus qui spiritum det spiritum reddit hic mater Deipara Filium deplorat mortuum; hic sanctus mysteriorum Dominus lacrymas fundit, caput dextrorsum flectens: o rem mirandam! Versus in duodecim dies festos Domino nostro Jesu Christo sacros. Annuntiatio, nativitas, nominis impositio, brachia Simeonis, baptisma, transfiguratio in Thabore, La zarus resuscitatus, palmæ, lignum crucis, resurre ctio, accensio, Spiritus S. missio. Ave finis est antiqui quæroris; nativitas radix novæ generationis; ‹ nominis impositio, imago salutis. Brachium Simeonis signum est legis scripla; bapli smus purificatio hominis sordidi; lumen in Thabore noctis meæ solutio. Lazarus, exordium mortis. Palmarum dies, symbolum veris quod in animis foret. Lignum Crucis, crucifixio peccati. Domini resurrectio, mors mortis. Domini ascensio, rehabilita tio lapsorum; Spiritus sanctus salutis meæ terminus. In Abrahamune SS. Trinitateu hospitio exci pientem. Quid agis Teurum mactas, senex Abraham? Non ita, sed epulas el mensam dispono. Cui convivæ mensam apparas? Trinitati ípsi. Num Deus taurum edu? Bona verba! ego mysteria non perscrutor. Fidem serva et vitam hospitalem, senex, fructum `enim lumborum portat. Ejusdem in S. Petrum crucifixum. Domini pedes cruci affixi ad ima ibant; e cœlo enim ad nos, sicut pluvia in terram, ut ros super 'plantas, descendit. Petri dein in crucem acti pedes in altum agebantur; cœlum versus enim cursus; cum provexit. Panegyris in magnum apostolum Paulum. Paulum laudibus „celebremus, Dei os æterni, vas electionis, praconem illustrissimum. Salve, anima med Paule, et os magna de te sonaturum adjuva; philtro etenim ambrosiaco animus meus captus est. Salve, disculorum Christi gloria insignis, qui Dei nomen gentibus regibusque annuntlasti; qui quondam fidem turbasti et litterarum caligine cæcutiens male judi casti; qui postremo a laboribus quievisti, ques indefesso studio et multo cum sudore exantlavisti. Tu enim alis ac pedibus, vociferans, indefessus om nem terram peragrasti, imo mare ipsum pernatavisti; ´ tu solem late regnantem per quatuor mundi plagas circuisti, multa passus, naufragium et corpore plagas expertus; quisquis es, Romanas aut Tarsensis, ærumnas quotidianas pertulisti, omnibus omnia factus, ut omnes salvares; de quibus omnibus epistolæ taæ mentionem faciunt. Quantus qualisque deinde
col. 1225–1226page 3 of 102
PG 133:1225σύ, ὦ Θεὸς, ἐν τούτοις δὴ Παύλου ἀρωγε, Μινώτο Θεοδώρου λάτριδος εὐσεβίας. Ηνίκα θεσπεσίω τε προήμενος ἀμφὶ θοώκῳ Ανδρομέου βιότου μέτρα δικασπολέεις. Ομοιοι εἰς τὸν Θεολόγον Γρηγόριον. Θεολογίας μέγα κάρτος ἀείσομαι ἁγνὸν ἐρῆα Γρηγόριον Ῥώμης ποιμένα κουροτέρης. Ρηθροσύνης κῦδος ἠθ, πυρὸς μένος Αττικοῖο Πνεύοντα κρατερής εὖχος ἐπιγραφίας. Παντοδαπῆς σοφίης ἐπ' ἀπείρονα κύκλα κιόντα Τῆς νέον ἡμετέρης και ποτε ύμετέρης. Παρθενίης, μέγα χαίρ', ἐπιήρανε νύμφις νύμφης, Η πρὸ μὲν ἐν Τριάδι καί τ' ἀθλοισι νέοις, Καὶ καθαρῇσι τρίτον ψυχαῖς ἐπιμίγνυται ἀνδρῶν, Σὰν δὲ γέγηθε πλέον ἀμφιέπουσα λέχος. Χριστιανῶν λάχεος χαῖρε πρόμε, πίστιος έρμα, Υψηλές Τριάδος Στέντορ υπηρμένος, Πῆμ' όλον μανίης ἀδεινάων αἱρεσιάων, Πήγα Σαβελλιάο, πήμα Μακεδονίου. Πήμα τμηξιθέου ολοόφρονος ἀνδρὸς Αρείου, Ομοιοι εἰς τὸν μέγαν Βασίλειον. Καππαδοκών Βασίλειον ἀείσομαι ἀρχιερία, Ηθεσιν εὐπαγέα, καὶ σταθερὸν ξυνέσει Εἰδεῖ καὶ βιότητι διδάσκαλον ἀγνοσυνάων καὶ σιγόωντα μέγαν κήρυκα σωφροσύνης Βένθος ἅπαν λογικοῖς δαήμενον ὠκεανοίο, Νηῒ ὑπ' εὐσκάρθμῳ ὀξυπόροιο νέου. Χαῖρε, μάκαρ Βασίλειε, βίου μερόπων παιδευτά, Αρμονίη κόσμου νῦν πλέον ἐκ μελέος. Θειογόνου σοφίης μέγ' αμύμονος ἐσθλὲ σαφητά, Τῆς δ' ἅμα ἀψιτέρης και σε παλαιοτέρης. Ευνομίου μέγα πῆμα κακοφρονέοντ' ἐνὶ θυμῷ, Πνεύματι παγκρατεί λύσσαν κειράμενον. Β' Τοῦ ῥα σαθράς σοφίης κενοκόμπου τους λαβυρίνθους Δείξας τοῖο λόγου ἀῤῥαγέεσσι λίνοις. Κτίσιος ὃς δεδάηκας ἀφ᾽ ὑψόθεν αἴτια πάσης, Οὐδὲ δαεὶς φθόνεσας ἐν μερόπεσσι φάναι. Γαίην δ' εὐρυτάτην καὶ αἰθέρος άτρυτον οἶμον, Πνοιοδότην τ' αέρα καὶ σέλας αιθόμενον, Καὶ ζώων τὰ γένεθλα βροτοῖς κατὰ μοίραν ἔειπες, Χθὼν ὅσα καὶ ὅσ᾽ ἀὴρ καί τε θάλασσα φέρει. Καὶ χλοερῆς βοτάνης ἰδιώματα πάντα μυθήσω, Χαῖρε, μονοτροπίης στάθμιον ἀζυγος. Χαίρε βροτῶν βιότητος ἐπ' εὔπορον οἶμον ἐθύντος, Γήραος ευκοσμίη, χαλινά κουροσύνης. Ὃς θεότητα τάμε, σοῖς δ' ἐπέτεμνε λόγοις. Χαῖρε, λόγων μελέδημα, λαλοῦν ἀφίδρυμα σοφίης, Ζωωὸν ἄγαλμ' ἐπέων και το λογογραφίας. Σκιρτητὰ πενθῆτερ ἁπάντεσι παντὸς ἀνάσσων, Τριάδα μὲν πνείων, Τριάδα δ' ἐκλαλέων. Τριάδα δὲ ζώων. Τριάδος δ' ὑπὲρ ἦτορ ὀλέσκων Ες σὺ μὲν ἀμφιπόλῳ ἄρτι πάρεδρος της Ἡμῖν δ', ὥστε μέλισσα, καλόν μέλι κάλλιπες ὧδε, Σούς τε λόγους ετέρους, καὶ τὸ ἔμελλεν ἄρα. Ομοιοι εἰς τὸν Χρυσόστομον. Χρυσολόγον μετὰ τοῖσι λιγαίνομεν Ιωάννην, Ρώμης ἀμετέρης ἀρχιερῇα μέγαν. Εγκέλαδον μεγάλοιο χελιδόνα Πνεύματος ἀγνοῦ,
in sermone et in actionibus fueris, Paule charissime, ab aliis didici, et ingenue profiteor. Tu autem, Deus, Pauli auxiliator, Theodori servi tui memor eio. Laudatio Gregorii Theologi. Grande robur theologiæ, Gregorium sacerdotem sanctum novæ Roma cantemus. Gloria ingens elo quentiæ, ignis Attici robur, quique vota ac preces gravi stylo enuntiavit, et sapientiæ multifariæ spatia ac termines perscrutatus est, quæ nuper nostra, olim vestra fuit: salve, sponse amabilis virginis despon salæ, quæ pridie in Trinitate immaterialibus ac puris virorum, animabus commista, tuo potissimum lecto letatur. Salve Christianorum dus, fidei defensor, altisonans Trinitatis advocatus, insaniæ hæresium perniciosa destructor, Sabellii et Macedonii adver serius, Deum findentis et Christi osoris Arii perni cies, cujus in animum irreligiorum sermonis gladio abrupisti. Salve, sermonum artifex, præco sapientiæ, stalua viva carminum et operum eruditionis ple norum constructor, lætus idem ac mæstus omnium moderator, qui Trinitatem spirat et celèbrat; qui per Trinitatem vivit et pro Trinitate vitam tradit;. cujus lu modo socio consocialus eras; nobis autem, sicut apis, mel relinquis dulce, sermones tuos præ tentes ac futuros. Magui Basilii laudatio. Basilium canam Cappadocia magnum sacerdotem, moribus integrum, mente firmum; qui indole et yilæ ratione doctor est puritatis, et qui vel tacons insignis prudentiæ præco exstitit. Oceani namque intellectualis abyssum nave vectus bene constructa percognitum habet. Salve, beate Basili, qui mortales vivendi artem doces; tu harmonia mundi discordantis; tu dicine sapientia, antiquæ el novæ, præco. Tu Eunomii perni ciosam doctrinam et controversiam forti animo de struxisti. Tu sapientiæ jactatricis labyrinthos inancs aperuisti et sermonis victricibus armis diremisti. Tu de totius creationis causis divinitus instructus, nec sic mortalibus doctrinam communicare recusasti. Tu terræ amplitudinem et aeris cursum indefessum; tu aerem, respirationis causam, tu solis splendorem, tu ani mantium originem hominibus acile demonstrasti, el quæ terra, quæ aer ac mare producunt, ustendisti, et herbæ viridis virtutes cunctas patefecisti. Salve, prudens rerum omnium moderator. Te saluto, qui mortalibus vitæ instituendæ rationem ostendisti; salve, senum ornamentum, adolescentiæ gubernator! Chrysostomi laudes. Joannis os aureum, Romæ novæ archiepiscopum celebremus, facundam nirundinem magni purique Spiritus, citharam sonoram dogma'is celebris Salve,
col. 1227–1228page 4 of 102
PG 133:1227Δίγματος εὐαγόρου κίθαριν εὐμελέα. Χαίρ', ἀγαθὴ κραδίη, χρυσοῦν στόμα, γλώσσα λι γεία,] Σειρὰ δέ θ' ἡμετέρη συντεδέους ανέρας, Καὶ σὺ φίλης βιότητος σπαζόμενος μακρὰ κύκλα, Αγγελος οἰκτοσύνης ἐλπὶς ἀλιτροβίων Ντορ ἐν μερόπων ὑπὲρ ἐκπνείων ταλαεργῶν Θειοφραδες μεγάλης μύστα θεηγορίας. Σὰρξ ἀποχῆς ὁσίῃ καὶ ἀβλίη ἔνδοθεν όλης Πτηνὲ νέον γενέτωρ βίβλου ἀπειρεσίης. 'Αντιοχεῦ γενέθλην κόσμου δέ τε παντὸς ὄνειαρ Ἐσθλὰ δικαιοσύνης κλισμὸν ἐὸν προνέμων. Ούνεκα γὰρ κλήρους πολυπήμονος ἀμπελεῶνος Εκ τε θοώκου ἔδης ἐξορίην ἀνέτλης, Ἐν καμάτοις δέ σ' ἔδω Βυζαντιὰς οὐ κατὰ κόσμον, Εσθλὸν ἐὸν θεμένη ἀρχὸν ἀτασθαλίη Αλλοτρίῃ ἐνὶ χώρῃ, ἀτὰρ σύ γε οὐ λίπες έμπης Ον θρόνον, ἦν τε πόλιν βασιλίδα πολίων. 'Αλλὰ μετὰ τριάκοντα λυκαβάντων ὅλα κύκλα Εξ πυμάτην Ρώμην ἀνακομιζόμενος. Νεκρὸς ἐών περ ἔειπες ἀπάντεσιν ἀμφ' εἰρήνην Τοῖς καὶ φιλαοέτων ἐστὶν ξεθλα βίου. Ὅμοιοι εἰς τὸν Γρηγόριον Νυσσέα. Γρηγόριον μετέπειτα κασίγνητον Βασιλείῳ Ποιμένα Καισαρέων, ποιμένα Νυσσεέων, Μέλψομαι οὐχ ὑπὲρ αἴσαν αγάφρονα ἄνδρα καὶ ἐσθο λεν] Δεύτερον Εὐνομίου πῆμα Θεοπτολέμου, Δεύτερον ἀρχεγόνοιο σαφήτορα κοσμογονείης, Πλάσιος ἀνδρομέης Ιστορ' Εριφραδέα. Χαῖρε, φύσις πτερόεσσα, ταχὺς νέος, ἡδὺ μύθημα, Ηδυμελής χαρίτων κῆπος ἐριπλοκάμων. Γλώσσα μέλι σταλάουσα Υμηττίου ἥδιον οίον, Α. Φρὴν σταθερή, καθαρῆς ἄνθεμα σωφροσύνης. Δυσσεβένκτος όλεθρε, θεμείλιον εὐσεβεόντων, Ορθοτόμε Τριάδος λάτρι μεγασθενέος, Ατραπὸν ὅς σκιόεσσαν ἀείσματος υψηλοίο, Κρυψινόου μεγάλου τοῦ Σαλομών γενέτην, Εὔπορον ἄμμιν ἔφηνας τῆς φαέεσσι σοφίης Σκῶλον ἅπαν βαλέων οίμου ἀπ᾿ ἐκ μεσάτης. Ος μὲν Νυσσαέεσσιν ἐπίσκοπος οἷον ἐτύχθη;, Οὐδ᾽ ἄρα Νυσσαίας οἷον ἐπισκοπέεις, Πάντα βροτῶν δὲ γένεθλα, τὸ σὸν πέλεν, ἠδ᾽ ἔτι καὶ νῦν] Πάντα τέοισι λόγοις κόσμον ἐπισκοπέεις. Υμνητὰ μακάρων περιώσιον εὖχος ἐρήων, *Ος λόγον ἀμφὶ βίῳ καὶ βίον ἀμφὶ λόγῳ Ηρμοσας εμμελέως ἐρατὸν δ᾽ ὑπὸ λἶνον ἀείσας Ούασιν ἐς κραδίης χάρμα μέγα σταλάεις. Εἰς τὸν ἅγιον Νικόλαον όμοιοι. Οἶκτον ἀτὰρ μετέπειτα λιγαίνομαι, οἶκτον ἀείδα, Οἶκτον ἐπικροτέω, οἶπτον ἐμὴ κιθάρη Μέλπεται η μερόπεσσι τί λώϊον οἰκτοσυνάων; Νικόλαον Νικίης ἀρχιθόωκον ἁγνόν. Χαῖρ᾽, ελέοιο θάλασσα γλυκύρρος, σωσιάνειρα, Ούατα και κραδίη γοργά λιταζομένοις. Ο; πολιὸν πενίης βαρυνούσου λύσαιο άνδρα, Τρισσῶν θυγατέρων δυστυχέων γενέτην. Νύκτα δι' ὀρφναίην χρυσοῦ βασιλέων ἀπὸ δεσμοῦ Τριστοὺς λατριδίῃ, κάμπαλιν ίχνε Αγων. Ος προτόνους τέμνων τε καὶ ἱστία πάντα Βελίου Νηὸς ὑγροσκελέος νηὸς ἀελλομάχου Πάντισας ἐς τε βέρεθρα καὶ τερόεντ' ἐς " Δέδην, Ωστ᾽ ἐν ὕπνοις μολέων κοίρανον ἀμφὶ μέγαν. Χρυσολάτρην δ᾽ ἐφ᾽ ὑπαρχον ἐλύσας ἀνέρας ούτοι Δεινὸν ὁμοκλήσας καὶ δέος· ἀμφιχέας Ωστ' ἀπ᾿ ἄκρης ποτὶ ναῦν ταύτην πεσεόντα κεραίες
dulcius. Mens firma, puræ flos sapientiæ; impiorum flagellum, piorum fundamentum; Trinitatis poten tissime cultor strenuus, qui cantus excelsi viem, qui Salomonis perspicacis originem patefecisti; qui sapientiæ viam et pharum monstrasti; qui Nyssenorum episcopus factus non horum tantum episcopus fuisli, sed omnium terræ gentium ac populorum antistes ad nostrà usque tempora exstitisti, sanctorum sacer oplipie hominum, os aureum, lingua canora, catena quæ viros jungit, et tu qui vitæ curricula comple cteris, angelus misericordiæ, consolatio perversorum, qui pro miseris mortalibus vota facis, magnæ theolo giæ mystes eloquens; caro sancta abstinentiæ quæ immaterialis in mateṛia degis; avis genitrix libri indefiniti, qui mundi universi generationem somnium censes et justitiæ thronum exhibes. Tu enim perni ciosam vincam et thronum ipsum cum exsilio mutasti. ▷ dotum decus perpetuum; qui rationem vitæ el vitam Te Byzantium cum miseria laboribus certantem vidit et suum fecit dominatorem in terra aliena; tu autem thronum et urbium reginam reliquisti. Post triginta autem annos Romam novam recuperasti, et licet vita defunctus omnibus pacem prædicasti et uite certamina perķibuisti. In Gregorium Nyssenum panegyris. Age, Gregorium Basilii fratrem, Casareensium ac Nyssénóram pastorem canumus, virum sane probum eto integrum, eunidemque sccundum adversarium Eunomii Dei osoris, qui mundi creationem doctis sine demonstravit. Salve, natura alaia, intellectus promptus, verbum dulce, hortus gratiarum belle crinidarum jucundus, Lingua mel distillans, Hymettio ralioni conformem reddidisti et dulci camœna cordis aures canendo delectavisti. In sanctum Nicolaum. Misericordiam canam, misericordiam celebro; mi sericordiam lyra mea resonat, Quid enim mortalibus dulcius cantari quam misericordia potest? Nicolaum Niciæ sanctum archiepiscopum celebro. Salve, mare misericordiæ dulce quod viros salvas, auris item el cər supplicantibus'; qui virum canum e duris paupertatis vinculis liberasti, trium miserazum patrem filiarum; qui per noctem tenebrosam ab aureis regis vinculis relentos liberasti; qui navis madidæ tempėstatikus agitatæ machinas in ponti et inferni abyssum deje cisti; ut regem magnum in somniis videns viros a
col. 1229–1230page 5 of 102
PG 133:1229Καὶ λυγρὸν ἦσι κόρῃς ἀμφιθέοντα μόρον Ζωὸν ἐοῖ; ἑτάροισι θαλασσοπόνοισιν άπασας, Χειρά τε καί τε νέον εἰς πόλον ἀμπετάσας. Χαῖρε, Θεοῦ κραδίη, χαῖρ', οἰκτοσύνῃ Πάτερ ἐσθλε, Σπλάγχνα Θεοῦ μερόπων ούνεκα πιμπραμενα. Χαῖρε, καὶ ὑμνητῆρι Θεὸς χάριν ἀμφὶς ἐπά ῃ Ε; τε ρέοντα κάτω και τε μένοντα βίον. ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΤΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΕΞΗΓΗΣΙΣ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΕΝ ΤΑΙΣ ΙΕΡΑΙΣ ΔΕΣΠΟΤΙΚΑΙΣ ΕΟΡΤΑΙΣ ΕΚΤΕΘΕΝΤΑΣ ΚΑΝΟΝΑΣ ΠΑΡΑ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΚΑΙ ΣΟΦΩΝ ΠΟΙΗΤΩΝ ΚΟΣΜΑ ΚΑΙ ΙΩΑΝΝΟΥ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΥ. Προοίμιον πρὸς τὸν ᾿Ορφανοτρόφον. Εοικας, ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ, πρὸς τὴν τῶν ἐν ταῖς Δεσποτικαῖς καὶ δημοτελέσιν ἑορταῖς μελουργηθέν των ᾀσμάτων τοῖς ἱεροῖς ἐκείνοις ἀνδράσι καὶ ὑπου φήταις τοῦ Πνεύματος, ἡμᾶς ἐξήγησιν προκαλούμενος, ἄντικρυς ἐκείνων τῆς εὐαγγελικῆς καὶ θείας παραβολῆς ἐξεργάζεσθαι, καὶ παρὰ δεῖπνον καλεῖν με λαμπρὸν ὁμοῦ καὶ βασιλικόν, εὐπρεπή προβεβλημένον πάντα τῶν ἐδωδίμων τὰ κάλλιστα. Μαι νεσθαι οὖν ἂν εἰκότως δοκοίην εἰ διὰ ζεύγη βοῶν τυχόν, είτε γυναῖκα, εἴτε ἀγρὸν κατὰ τοὺς λήρους ἐκείνους καὶ μισοδείπνους τὰ θεῖα, τοσαύτης χλιδής καὶ τρυφῆς, καὶ τηλικαύτης πανδαισίας έξω βάλοι με ἐμαυτόν· καὶ μὴ μόνον τοιαύτης αμβροσίας πεινή σαιμι, ἀλλὰ καὶ ὑπόδικον ἐμαυτὸν ταῖς ἀραῖς τῆς ἀπειθείας καταστησαίμην ἢ ἐμοῦ πρὸς τὴν κλήσιν ἀφηνιάζοντος, ὦ μακάριε, καὶ τὸν Ἐρωτῶ σε, λέγοντος, είχε με παρητημένον, ἀπορήσεις πτωχῶν καὶ ἀναπήρων καὶ χωλῶν καὶ τυφλῶν, οὓς ἀνθ᾿ ἡμῶν καλέσεις εἰς ἑστιατόριον; Καὶ μὴν πολλῶν σου τοι ούτων ὁ παρὼν περίβολος ὑπερπέπλησταί, ὡς μηδὲ ἄν σοι δεήσειεν εἰς τὰς πλατείας καὶ ῥύμας ἐπελθόντι τῆς πόλεως, καλέσαι τούτους τοὺς ἀναπήρους· ἀλλο ὑπηχῆσαι μόνον τὸ δειπνοκλητήριον, καὶ τοὺς κατὰ φυλὰς καὶ σμήνη πρὸς τὴν κλήσιν αὐτίκα συνεῤῥω γέναι· οὐκοῦν πᾶσαν τὴν ἤδη πρόφασιν ἔρξειν ἐῶν, ὑπακούσω σοι τῷ καλοῦντι· λαβὼν ἀγαγέ με παρά τὸ δεῖπνον καὶ ἀνάκλινον ὅπως ἄρα καὶ βούλοιο· καὶ
malis erueres, horrendum vociferans et timorem injicicns ut ab extrema antenna in navem lapsus ili zeris sociis vilam servaveris, manibus ac mente simul in cœlum porrectis. Salve, Dei cor, salve, Pater piíssime qui per misericordiam hominibus opem tulisti. Suloe, et cantatori Deus gratiam det in utramque vitam. SANCTIS DOCTISQUE POETIS COSMA ET JOANNE DAMASCENO. (MAI, Spicil. Rom. tom. V.) Procemium ad Orphanotrophum. Videris, homo Dei, nos exhortari, ut carmina in festis Dominicis a viris sanctis et Spiritus sancti sa cerdotibus decantata exponamus, quandoquidem, evangelicam et divinam parabolam in opus vocans, ad cœnam celebrem ac regiam, qua'que cibum om nium maxime egregium offert, me invitare dignaris. Quare utique insanirem, si boves emptos, aut uxo rem nuper ductam, aut agrum coempium, ut fece runt illi Dei osores, praetexens, de sacro illo con virio me excluderem. Sic enim non solum ambrosiæ participatione me privarem, sed inobedientiæ cri minis me reum facerem. Quid ením? Si invitationem recusarem ac, Excusatum me habe, dicerem, nonne tu, vir beale, pauperes, claudos, cacos mei loco ad sacrum convivium vocares? Jam vero certe domus tua talibus repleta erit, ita ut opus tibi non fore in compila et vicos civitatis prodire et peregrinos invitare. Obi primum enim ad mensam tuam voca veris, multitudo ac turba te audiet. Igitur citra om nem prælextum vocem tuam exaudiam. Velis igitur ad cœnam me introducere, et locum, quem voles, as signare. Manducemus panem cœlestem et angelicam humano more; et ubi taurus aut vitulus evangelicus
col. 1231–1232page 6 of 102
PG 133:1231δειπνῶμεν τὰ ἐπουράνια, καὶ ἄρτον ἀγγέλων τρώς κανὼν ὑπερπέπλησται· καὶ τάχα ἂν καὶ προκατε γωμεν ἄνθρωποι· κἄν τίς που καὶ ταῦρος ἢ σιτιστὴν μουσούργησα τὴν ἐξήγησιν, εἰ μὴ περιττός τις ἔμελ εὐαγγελικὸν τῇ τραπέζῃ συμπαρακέοιτο· στρυφνόλον δόξαι καὶ μεῖζον τοῦ ἔργου ποιεῖσθαὶ τὸ πάρερ τερο; λέγω νοῦ; ἢ λέξις γλαφυρωτέρα, ἰσχυροτέρας γον· γυμνῷ γοῦν κατὰ τὸ ἐγχωρούν τῷ κανόνι τῆς διαμασήσεως, ἢ τῆς ἀλήσεως χρήζοντα, διαμαεπιβλητέον, καὶ τούτῳ ὑποκαθήμενον τούτῳ νοῦν σώμεθα· καὶ ταῦτα γὰρ κατὰ τὸ ἐγχωροῦν, καὶ τοῖς διερμηνευτέον, τῆς τε λέξεως τὸ ἀπεξεσμένων στρογ λογικοῖς μυλίταις ἀλήθωμεν, ἵν' οὕτως, εἰ δοίη γέλλοντας περισμιλευτέον. Εδε: μὲν οὖν περὶ τῆς Θεός, ἀληλεσμένην τὴν τροφὴν τοῖς ἐντυγχάνουσιν τοῦ αὐτοῦ κανόνος ἀκροστιχίδος πρῶτον εἰπεῖν ἐκπορίσωμεν. ἐπειδὴ οὐδεμία ἐν αὐτῇ ἐστιν ἀσάφεια, κατὰ ῥῆμα μόνον ταύτην προεκθετέον· σταυρῷ πεποιθὼς ὕμνον ἐξερεύγομαι· δίκαιος ὢν ὡς ὄντως ο μελωδός, είχε τως καὶ ὡς λέων πέποιθε, κατὰ τὴν Γραφήν, καὶ πε ποιθότως τὸν ὕμνον τοῦ σταυροῦ φησιν ἐξερεύγεσθαι, οὐκ ἀπὸ τῆς περιπαθήσεως μόνης, ἀλλὰ δὴ καὶ ἀπὸ τῆς ἐρυγῆς, λέοντα δεικνὺς ἑαυτόν· «Λέων γὰρ, φησὶν, ο ερεύξεται, καὶ τίς οὐ φοβηθήσεται; Πλὴν, ὦ θαυμάσια μουσουργέ, τῶν μὲν λεόντων ή ἐρυγὴ καταπληκτική τέ ἐστιν καὶ ἐκμανὴ; καὶ δυσ δεωστάτη· ὁ δὲ σὺ ἐξερεύγῃ πρὸς ὕμνον τὸν τοῦ σταυροῦ, τὸ ἐναντίον ἅπαν χαριέστατά τε καὶ μου σικώτατα, καὶ εὐωδίαν πνευματικὴν ἀποπνέοντι. Μήποτ' οὖν ἐκεῖνο μᾶλλον τὸ ψαλτικὴν ἁρμόσει σα πρὸς τὰς ἐρυγάς, τὸν Ἐξηρεύξατο ἡ καρδία μου λόγου ἀγαθόν; Καὶ πάνυ μὲν οὖν· ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἡμεῖς τῷ σταυρῷ πεποιθότες τοῦ ὕμνου τοῦ σταυρικοῦ τὴν ἐξήγησιν ἐρευνώμεθα. 'Αρκτέον δέ φασιν, ὅθεν ἄρχεσθαι ἄμεινον· ἄμει νον δὲ τῷ ἐνιαυσιαίῳ κύκλῳ συνάρχεσθαι, καὶ τού του συμπεριοδεύειν υψηλότερον ζωδιακὸν κύκλον τῆς τῶν Δεσποτικῶν κανόνων ἀκριβοῦς ἐξηγήσεως· κατ πειδὴ τὸν πρῶτον μήνα τῆς ἐνιαυσιαίας περιφοράς ἡ τῆς σταυρικῆς ὑψώσεως καθαγιάζει πανήγυρις, τὰ ἐπὶ ταύτῃ μελουργηθέντα τῇ τοῦ θεσπεσίου λύρα Κοσμᾶ προεξηγώμεθα κρούματα· πολλὴν μὲν γὰρ καὶ τὴν ἱστορίαν ὁ θεῖος οὗτος τῷ μεγάλῳ κανόνι εἴπερ τις άλλος προβέβληται· πολλὴν δὲ καὶ τῷ ποιητικῷ τῆς λέξεως ἐνυποκαθημένη» έχει δεινότητα· καὶ οὐκ ἄν τις δύναιτο ῥᾳδίως αὐτῷ παρα κολουθεῖν, μὴ οὐχὶ πάνυ τρόφιμος ὢν ἀπάσης ἱερᾶς ἱστορίας τῆς πρεσβυτέρας ἅμα καὶ νεωτέρας. Εν τεῦθεν οὖν ἀρκτέον τοῦ ἐγχειρήματος, καὶ τὰ ὑπο δυσκόλως πως εἰρηθέντα ἐν αὐτῷ διασαφητέον· καὶ ἄλλως γὰρ ἀθυμόν ἐστι τοῖς εὐσεβέσιν ἡμῖν καὶ νόμος οἷον ἀπαραχάρακτος ἐκ τῶν πατέρων ἄχρι καὶ ἡμῶν διαβὰς, ἀρχὴν παντὸς γράμματος τὴ σωτηρι κὸν ποιεῖσθαι σημείον, ὡς ἂν ἐκεῖθεν βοηθουμένου τοῦ γράφοντος, εὐπετῶς ὅτι μάλα καὶ ἀπροσώπως ἡ γραφὴ διανεύοιτο. 'Αλλ' εὐσεβεία; προφθάνει τοῦ μέλους ἡ χάρις· καὶ προαρπάζει μου τὴν διάνοιαν βαβαὶ γὰρ ὅσων ἔύγγων καὶ μουσικῶν στεφάνων ὁ δὴ α', ἦχος πλ. δ' εἱρμός. Σταυρὸν χαράξας Μωσῆς ἐπ᾿ εὐθείας λάβδῳ τὴν Ερυθρὰν διέτεμε τῷ Ἰσραὴλ πεζεύσαντι· τὴν δὲ ἐπιστρεπτικῶς Φαραώ τοῖς ἁρμασι κρατήσας ή να σεν ἐπὶ εὔρους διαγράψας το αήττητον ὅπλον· διὸ Χριστῷ ᾄσωμεν τῷ Θεῷ ἡμῶν ὅτι δεδόξασται. ο
mensæ appositus fuerit, aut ubi mens vel sermo sub limis, et qui fortioribus dentibus opus habet, offer tur, operam rei huic demus, et, utut valebimus, spiritalibus molaribus perfringamus ac molamus, ut sic, Deo dante, nutrimentum præparatum assistenti bus exhibeamus. At principium, unde decet, capiamus; et cums melius sit, cum cyclo annuo initium farere, cano num Dominicorum expositionem claram perhibeamus; et cum cyclus anniversarius velit, út sanctæ crucis erectionis panegyris fiat, carmina a sancti Cosmæ lyra decantata repetamus. Vir enim hic sanctus historiam sanctam per magni canonis ordinem cele bravit et poetico sermone felicissime evulgavit. Quare qui cum comprehendere voluerit, omni sacra kisto rià tum antiqua cum nova imbutus esse debebit. Hinc igitur exordiendum erit, atque ita ut quæ minus lăcide ab ipso prolata sint, dilucidentur. Aliter enim nobis, pro pietate nostrà, difficile est, legem incon cussam quæ a sanctis Patribus ad nos usque descen dit, et quæ omnis scripture fundamentum est, rite interpretari, ita ut scriptura qua par est ratione eruatur. Sed jam sacri carminis deliciæ mentem captivant; nam rhythmo ac coronis musicis canon ipse superabundat, atque fortasse expositionem, ut mu sicorum fil:i facere solent, exorsus essem, nisi time rem ne nimis multus circa operis parerga esse vide rer. Igitur canonem ipsum exposituro sensus qui ei subjacet, dilucidandus et dictionis asperitates ex planandæ videntur. Quo in loco de canonis acrosti `chide primum verba facere visum est; el cum in ea nihil non clarum sit, voces singulæ tantum inter pretandæ veniunt. In cruce igitur confisus hymnum produco. Poeta rite et secundum scripturam qui mosus sicut leo crucis hymnum dicit, non indole solum, sed cantu quoque leonem se ostendeus. Leo enim, ait, rugiet, et quis non timebit? Sed, Musarum amice, leonum rugitus terribilis est et in sanus et male olet. Hymnus autem, quem tu de sancla cruce cantas econtra jucundissimus et plane rhythmicus est et odorem spiritualem effiæt. Nonne igitur id quod cor` meu:n canit, boni`ominis ad spi ritum esse videtur? Sine dubio. Sed jam nos quoque cruci fidem habentes hymnum sanctæ crucis expo namus. Carmen 4, sonus IV, hirmus. ‹ Moyses crucem virga formando mare Rubrum ‹ filiis Israel divisit; Pharaonis autem currus armis ‹ invictis disrupit. Quare Christo hymnum celebre mus Deo nostro quia glorificatus est. ›
col. 1233–1234page 7 of 102
PG 133:1233Ερμηνεία. Γενναῖον καὶ ἡρωϊκὸν ὡς ὄντως ἐξ ἀρχῆς αὐτῆς τὸ τοῦ μέλους ἄλμα τῷ μελῳδῷ, καὶ αὐτὸ τοῦτο κατὰ τὴν ἀκροστιχίδι λεόντειον· δε γὰρ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς· ἐπὶ τῇ τε ᾠδή πρώτῃ γὰρ ἀκολούθως ήρμοσε τὸν εἱρμὸν, καὶ ἅμα τῆς ἐν χεροῖν ὑποθέσεως οὐκ ἐξέστη τῆς σταυρικής πανηγύρεως· ἀλλὰ μίαν λα δὼν ὑπόθεσιν τὸν Μωϋσέως ῥάβδον, καὶ τὴν Ἐρυ θρὰν ὑπ' αὐτῆς τεμνομένην θάλασσαν, τῇ τε ᾠδῇ τὸ καθῆκον ἀπονενέμηκε, καὶ τοῦ σταυροῦ τὴν χάριν ἐξύμνησε· μᾶλλον δὲ αὐτὴν τὴν τῆς πρώτης ᾠδῆς ὑπόθεσιν προτύπωμα εἶναι ἀπέδειξε τοῦ σταυροῦ. Αλλ᾽ ἤδη καὶ κατὰ λέξιν ἐπισκεψώμεθα τὸν εἰρμόν καπειδήπερ ἀπορία, φασὶν, ἀρχὴ ἀπορίας, ἀπορητέον πρῶτον ἀπορίαν ταύτην οἶμαι οὐκ ἄλογον. Εἴποι γὰρ ἄν τις δικαίως πρὸς αὐτὴν τοῦ μελωδού τὴν βήσιν διαπορούμενος· πως εἰπὼν σταυρὸν χα ράξες Μωϋσῆς, καὶ χαραχθῆναι ἤδη γενόμενον τὸν σταυρὸν διὰ τῆς λέξεως αἰνιξάμενος, ἐπήγαγεν ἐπ' εὐθείας ῥάβδῳ τὴν Ἐρυθρὰν διέτεμεν; Οὐ γὰρ δή που μετὰ τὸ χαράξαι τὸν σταυρὸν διέτεμε τὴν Ἐρυ θράν, καὶ αὐτῆς τα τμήματα ήνωσεν, ἀλλὰ μετὰ τὸ τέμνειν καὶ ἐνῶσαι, τὸν σταυρὸν ἐχαράξατο· ἀνα τέφορον οὖν μᾶλλον ἐχρῆν εἰπεῖν· Επ᾿ εὐθείας ῥάβδῳ τὴν Ἐρυθρὰν διατεμὼν ὁ Μωϋσῆς καὶ τῇ ἐπιστρεψ πτικῇ καὶ πλαγίᾳ ἐνώσας ταύτης τὰ τμήματα, ού τως ἐχάραξε τὸν σταυρόν· τὸ δὲ προειπόντα τὴν διὰ Μωϋσέως ὅλην διαχάραξιν τοῦ σταυροῦ ἐπαγαγεῖν τὴν ἐπ᾽ εὐθείας τῆς θαλάττης τομήν, μὴ καὶ σόλοις χον ἂν εἴη καὶ κακόζηλον καὶ ἀδιανόητον, καὶ ποιητικῆς ἐκείνης ἀνάξιον; Τοιοῦτον γάρ τι λέγειν ἄντικρυς ἔοικεν, ὡς ἂν εἰ ἔλεγον ὅτι ἡ δεῖνά τις ἄν Δ. Ορωπος τέκτων οἰκοδομησάμενος οἶκον, καὶ ἀπαρ τίσας αὐτὸν, καὶ ἀκεραιήσας ολοκληρότατα, εἶτα θεμέλια υπέβαλε, καὶ τοίχους ἐπὶ τοῖς θεμελίοις ἀνήγειρε, καὶ τὴν στέγην τούτοις ἐπωρετήσατο. . Πρὸς δὲ ταύτην τὴν ἀπορίαν τοῦτο ἐπιλυομένως ῥητέον, ὅτι τε διπλῆ ἐστι τῆς τοῦ χαράττειν λέ ξεως σημασία· ἔστι μὲν χαράττειν καὶ τὸ διὰ χει ρῶν χαράττειν, καὶ τὸ αἰσθητικῶς· ὡς ὅταν εἰκόνα τυχὸν καὶ ἐπιστόλιόν τι χαράττομεν, ἢ ἄλλο τι τῶν χαραττομένων ἢ γραφομένων· ἔτι χαράττειν καὶ προτυποῦν τι· ὡς ὅταν λέγομεν ὅτι ἡ βάτος ἢ καιο μένη καὶ μὴ κατακαιομένη ἐχάραττε τὴν ἀειπαρθένον Θεομήτορα· οὐ γὰρ δήπου αἰσθητῶς καὶ διὰ χειρῶν ἡ βάτος ἔγραφε τὴν Παρθένον, ἀλλὰ συμβολικῶς καὶ τυπικῶς. Διχῶς οὖν, ὡς εἴρηται, τοῦ χα ράττειν λεγομένου, ἐνταῦθα κατὰ τὸ δεύτερον ση μαινόμενον είληπται ἡ λέξις τῷ ποιητῇ, καὶ οὕτω ληφθείσα, οὐδεμίαν ἀπορίαν παρέξει τῷ λόγῳ· τὸν γὰρ σταυρόν φησι προχαράξας και προδηλώσας καὶ προαινιξάμενος ὁ Μωϋσῆς τῇ μὲν ἐπ᾿ εὐθείας προ τέρᾳ τάσει τῇ ῥάβδῳ τὴν Ἐρυθράν διέτεμε θάλασσαν ὑπὲρ τοῦ Ἰσραὴλ πεζεύοντος ταύτην καὶ ἤδη πεζεύσαντο;· τὴν δὲ, ήγουν τὴν δευτέραν, τῆς αὐτ τῆς ῥάβδου τάσιν, πλαγίως ὕστερον κροτήσας καὶ ἐπιστρεπτικῶς, τὰ τῶν ὑδάτων ἥνωσε τμήματα κατὰ τῶν ἁρμάτων Φαραώ, ἐπὶ τοῦ πλάτους της θαλάσση; τὸ ἀνίκητον ὅπλον, δηλαδὴ τὸν σταυρὸν, αἰσθητῶς διαγράψας διὰ τοῦ ἐπ᾽ εὐθεία; ἰῶτα, καὶ τῆς ἐπιστρεπτικής κεραίας. Οτι δὲ σύμβολον ἦν τοῦ θείου σταυροῦ ἢ κατὰ τὴν Ἐρυθρὰν θαυματοποιία, παντί που δῆλον· διὰ γὰρ τῆς οἰκείας ῥάβδου, τοῦ σταυροῦ δηλαδή, καὶ ὁ χαράττειν;
Interpretatio. Poeta in carminis initio dictio nobilis et keroica, et acrostichis ipsa leonini aliquid præ se fert. principio enim carmini primordiali hirmum adap tasil, et in expositione a sancte crucis panegyri hand recessit; sed Moysis virgam celebrandam sibi proponens es de diviso mari Rubro verba faciens, carmen ipsum rite disposuit, et sanctæ crucis gra tiam celebravit, imo primi carminis argumentum crucis archetypum protulit. Sed jam hirmum verbo tenus exploremus, et cum dubium dubii initium esse dicatur, de hoc ipso verba facere haud absurdum videtur. De poetæ enim mente in carmine proferendo quæ rens aliquis recte dixerit: Quomodo Moyses crucem formans, imo jam formatam dictis annuens mare Rubrum virga divisit? Non enim post crucis signum formatum mare Rubrum divisit et coadunavit, sed post divisionem ct adunationem ejus crucem desi gnavit; imo econtra dicendum erat: Moyses mare Rubrum virga recta divisit, obliqua partes ejus junxit atque ita crucem plasmavit; nonne absurdum ac per fidum et indignum illius poetices foret dicere Moysem totam crucis figuram per maris divisionem induxisse? Æque enim ridiculum foret dicere: lomo aliquis architectus domum construens, a partibus superiori bas incepit, postremo fundamenta jecit, et postremo tectum imposuit. Huic disquisitioni solvendæ reponendum quod du plex est sensus verbi primo cnim ma Huum ope, tum æsthetico more id facimus, ut quando imaginem aut epistolam formamus. Tum per typum formare significat, ut quando dicimus quod rubus ardens et non combustus Deiparam sem per virginem significat. Non enim modo sensibili aut per manus rubus Virginem designavit, sed symbolice aut typice. Cum igitur, sicut dictum est, duas illud verbum significationes habeat, hoc quidem loco cum secundo significatu a poeta vox accipitur, et sic intel lecta nequaquam dubiosa apparet. Crucem enim Moyses præfigurando et præsignificando et innuendo prima virgæ extensione mare Rubrum filiis Isracl transeuntibus divisit. Secundam vero virgæ cxtensiv nem obliquo motu maris spatia contra Pharaonis currus concidere jussit, supra maris latitudinem ¸si gnum invictum, crucem dico per iola et apiccm perscripsit. Quod autem miraculum circa mare Rubrum cru cis divinæ symbolum fuerit, nemini non obrium. Per specialem enim virgam, crucem inquam, novus Moyses, Salvator, cujus virga rectitudinis virga regui est, ut in psalmo est, rubrum peccatum divisit. Liu
col. 1235–1236page 8 of 102
PG 133:1235νέος Μωϋσῆς ὁ Σωτὴρ, οὗ ῥάβδος εὐθύτητος ἡ ῥάβδος ρυθμα δὲ πάντα ταύταις ἐστὶ καὶ ἀνάρμοστα. δ τῆς βασιλείας ἐστί, κατὰ τὸ ψαλλόμενον, τὴν ἐρυ θρὰν διέτεμεν ἁμαρτίαν. Ερυθρὰ δὲ πάντως ἡ ἁμαρτία οὐ μόνον ὅτι αἵματι παρείκασται τῇ Γραφῇ, ὡς τό· ο "Ανδρες αἱμάτων καὶ δολιότητος· καὶ τό· «Ο ἐκζητῶν τὰ αἵματα, αὐτῶν ἐμνήσθη·, καὶ παρ' ἄλλῳ προφήτῃ· «Α' χεῖρες ὑμῶν αἵματος πλή ρεις· ἡ ἀλλ' ὅτι καὶ Ησαΐας ὁ μεγαλοφωνότατος τὴν αὐτῆς ἐρυθρότητα διαρρήδην αναδείκνυσιν· Ἐὰν μὲν ὦσιν ὑμῶν αἱ ἁμαρτίαι, ο λέγων, ο ὡς φοινικοῦν, ὡς χίονα λευκανῶ· ἐὰν δὲ ὡς κόκκινον, ὡσεὶ ἔριον λευκανῶ· ν τὴν οὖν ἐρυθράν, ὡς ἔφημεν, ἁμαρτίαν οὕτω διατεμὼν ὁ Σωτὴρ, τοὺς μὲν Ἰσραηλίτας ἡμᾶς, εἰς τὴν ἔρημον τῆς ἁμαρτίας ἀπάθειαν διεβίβασε τὰς δὲ Φαραωνίτιδας δαιμονικάς δυνά μεις ἐπόντωσεν· αἱ δικαίως ἂν καὶ ἄρματα λέγοιντο, διὰ τὴν ἔπαρσιν καὶ τὴν οἴησιν ὑφ' ης κατεβλήθησαν· οὐ γὰρ δήπου διὰ τὴν ἁρμονίαν, ἐπεὶ μηδὲν παρὰ ταῖς ἀποστατικαῖς δυνάμεσιν ήρμοσται· ἄρ Εἰκότως δὲ καὶ τριστάται καλοίντο· ὡς ἐκ τριών τῶν κεφαλαιωδεστέρων τρόπων τῇ ἀνθρωπεία φύσει τὴν στάσιν ἐγείρουσαι καὶ τὸν πόλεμον, θυμοῦ φημι καὶ ἐπιθυμίας, καὶ τῆς τῶν λογικῶν περιπτώσεις. ἐξ ἁγνῆς τε ψυχῆς συναπαρτίζεται ὁλομέλεια· διό φησ', Χριστῷ ᾄσωμεν Θεῷ ἡμῶν ὅτι δεδόξασται. Τοῦτο τὸ ἀκροτελεύτιον τοῦ εἰρμοῦ ἐλήφθη μὲν αὐτολεξεὶ ἀπὸ τῆς τοῦ Μωϋσέως ᾠδῆς, ἡρμόσθη δὲ προσφυέστατα τῇ κατὰ τὸν σταυρὸν πανηγύρει. Ει γὰρ δόξα τοῦ Κυρίου ἐστί τε καὶ λέγεται ἡ σταυ ρός, ἄρα καὶ τὸ σταυρωθῆναι, ὑψωθῆναι λέγεται τοῦτο δὲ δοξασθῆναι κληθείη, καθάπερ αὐτός φησιν Νῦν ἐδοξάσθη ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου· οὐ μόνον δὲ δόξα τοῦ Μονογενοῦς ὀνομάζεται ὁ σταυρός, ἀλλὰ δὴ καὶ ἀρχὴ, ὡς παρὰ Ἡσαΐα, «Οὗ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ·, τῷ γὰρ σταυρῷ κατὰ τὴν πολὺν ἐν θεολόγοις Γρηγόριον συνεπαίρεται, κ. τ. λ. Ο παρών κανών ποίημα μέν ἐστιν ἄχρι καὶ πέμπτης αὐτῆς Μάρκου ἐπισκόπου Ιδροῦντος, ἐκ δὲ ταύτης ἄχρις εννάτης τοῦ μεγάλου ποιητοῦ Κοσμά. ᾿Αλλὰ πολὺ πρότερον, ὡς ἐξ ἀγράφου ἔχομεν παρα δόσεως, γυνή τις τῶν εὐπατριδῶν σοφὴ, καὶ παρα θένος Κασία τούνομα τοῦ τε μέλους ἀρχηγὸς έχρη
brum enim utique peccatum est non solum quod in Scriptura sanguini assimilatur, ut illud: Viri san guinum et fraudis; et illud: Qui sanguinem quærit, memor ejus erit; et apud alium prophetam: Manus vestræ sanguine repletæ sunt, sed quod regius quoque Isaias peccati ruborem diserte memo rat: Si peccata vestra, dicens, plane rubra sunt, sicut nivem ea dealbabo; et, si sicut coccinum, sicut lanam dealbabo. Igitur Salvator, sicut di ximus, peccatum rubrum distinguendo nos quidem Israelitas in peccati desertum perduxit, Pharaonis autem infernales copias undis obruit, quas recte currus dixeris propter fluctuationem, non vero propter harmoniam, quæ nulla est apud copias re belles, apud quas omnia incongrua et discordia ap parent. Recte vero etiam tristatas appellaveris; ex tri bus enim præcipuis humanæ naturæ vitüs, ira el pravis cupiditatibus rebellionem ac bellum excitant, dum ex anima sancla et recto judicio concordia nascitur. Quare dicit: Christo Deo nostro carmen celebremus, quia glorificatus est. Hunc quidem hirmi finem e Moysis carmine desumpsimus, mirifice enim ad sanctæ crucis panegyrim se adaptavit. Si enim Domini gloria est et dicitur crux, crucifigi quoque exaltari nuncupatur, quod idem et glorificari dici potest, sicut ipse dixit: Nunc Filius hominis glori ficatus est. Non solum autem gloria Unigeniti craS nominatur, sed etiam principium, sicut apud Isaiam, Cujus principium super humero ejus; cum cruce enim secundum eximium theologum Gregorium una exaltatur, etc. (Apud Leonem Allatium De libris ecclesiasticis Græcorum, p. 76. ). Præsens canon opus quidem est ad quintam ipsam adam Marci episcopi Hidruntini, ab eaque usque ad nonam magni poetæ Cosma, sed multo ante, ut ez non scripta traditione discimus, mulier quædam no bilis, casta et virgo, cui erat nomen Cassiæ, ejusmodi modulationis prima fuit auctrix, et canonem ipsum
col. 1237–1238page 9 of 102
PG 133:1237μάτισε, καὶ τὸν κανόνα συνεπεράνατο. Οἱ δὲ ὕστερον ἡ τὸ μελούργημα, ἐπεὶ δύο χορεῖαι ἦσαν ἐν τῇ ἐξόδῳ τὸ μέλος μὲν ἀγασάμενοι, ἀνάξιον δ' ὅμως κρίναντες γυναικείοις συμμίξαι λόγοις τὰ τοῦ ἥρωας ἐκεί του Κοσμα μουσουργήματα, τὸ μέλος παραδόντες τῷ Μάρκῳ, καὶ τοὺς εἰρμοὺς ἐγχειρίσαντες τὴν πλοκὴν τῶν τροπαρίων τούτῳ μόνῳ ἐπέτρεψαν. Καὶ ἔσχεν ἀληθεύειν οὗτος ὁ λόγος· οὔτε γὰρ τοῖς τῶν εἱρμῶν στοιχείοις εἰς τὴν ἀκροστιχίδα χρῆται ὁ Μάρ κος, καίτοι συναιρομένοις αὐτῷ τὰ πολλὰ, αὐτίκα. γὰρ τοῦ, Κύματι θαλάσσης, τὸ κάππα. Καὶ τοῦ, Σὲ τὸν ἐπὶ ὑδάτων, τὸ σίγμα συντελοῦσιν αὐτῷ εἰς τὴν ἀκροστιχίδα· ἀλλὰ ταῦτα καταλιπών ὡς ἀλλότρια, καὶ οὐχ ἑαυτοῦ ποιήματα ὄντα, ἀντ᾽ ἐκείνων ποιεῖται τροπάρια, ἀπὸ μὲν τοῦ κάππα ἀρχόμενον τὸ, Κύριε Θεέ μου, ἀπὸ δὲ τοῦ σίγμα τό, Σύμβολα τῆς ταφῆς σου. Εκ τε οὖν τούτου δηλόν ἐστι τὸ μὴ τοῦ Μάρκου εἶναι τὸ μέλος καὶ τοὺς εἰρμούς, καὶ ἐξ ἐκεί νου δὲ οὐχ ἧττον τοῦ λέγειν ἐν τῷ εἱρμῷ τῆς πρώ της ᾠδης, Αλλ' ἡμεῖς ὡς νεάνιδες τῷ Κυρίῳ ᾄσω μεν. Νεάνις γὰρ οὖσα δηλονότι ἡ καὶ μελοποιός, καὶ αὐτὸ τοῦτο ἐμφῆναι θέλουσα, ότι γυναικός ἐστι Κύματι θαλάσσης, Σὲ τὸν ἐπὶ ὑδάτων, Σ, Κύριε Θεέ μου, αδ Σ Σύμβολα τῆς ταφῆς σου, την πρώτην ᾠδὴν ᾄδουσαι, μία μὲν ἀνδρῶν, ἑτέρα δὲ γυναικῶν, αὐτὴ τὴν τῶν ἀνδρῶν παρωσαμένη, ὡς οὐκ ἀνὴρ, ὡς αἱ νεάνιδες, εἶπε, τῷ Κυρίῳ ἄσωμεν. ᾿Αλλὰ ἤδη καὶ τὴν ἀκροστιχίδα τοῦ κανόνος ἐπισκεψώμεθα, διπλήν τινα καὶ ταύτην οὖσαν, καὶ οὕτωςεἰπεῖν, ἢ δικόρυφον ὡς ὁ Παρνασός, ἢ διθύραμβον ὡς οἱ Διονύσου ὕμνοι, ἢ ὡς τὰ ἔν τε χέρσῳ καὶ θα λάσσῃ ζῶντα τῶν ζώων ἀμφίδια. Εστ' ἂν μὲν γὰρ τετραῴδιον ἔμενε τὰ ἐπὶ τῷ μεγάλῳ Σαββάτῳ μέλη, μέρος ἰάμβου ἦν ἡ ἀκροστιχὶς ἐκείνου λέγω ἰάμβου τοῦ, Προσάββατόν τε Σάββατον μέλπω μέγα. Οὗ Ιάμβου τὸ ἥμισυ μὲν προείληφεν ἡ μεγάλη Παρα σκευὴ τὸ, Προσάββατόν τε, τὸ δὲ λοιπὸν ἥμισυ τι, Σάββατον μέλπω μέγα, ἐνταῦθα παρελήφθη. Ἐπεὶ δὲ ἐδέησεν ἐκταθῆναι τὸ μέλος καὶ τὸ τετραῴδιον γενέσθαι κανόνα ολόκληρον, ἀναλόγως συνολοκλη ροῦται καὶ ἡ ἀκροστιχίς, καὶ ἀντὶ μέρους ιάμβου ὅλος Ταμβος γίνεται. "Ωδέ πη. Έχει· καὶ σήμερον δὲ Σάββατον μέλπω μέγα. Προσάββα τόν τε Σάββατον μέλπω μέγα, προσάδε βατόν τε, Σάββατον μέλπω μέγα, Καὶ σήμερον δὲ σάββατον μέλπω μέγα. Ει
absolvit; qui vero cam subsecuti sunt, melos admiraci, dignum nihilominus judicantes muliebribus sermoni bus herois illius Cosma cantiones conjungere, melos tradentes Marco, et kirmos consignantes, Tropario rum compositionem illi soli commiserunt. Et sane traditio hæc non videtur a veritate aberrare, neque enim hirmorum litteris capitalibus in acrostichide Marcus utitur, licet illi multum conferrent: stalim enim illius, unde majus K, nec non illius, te super aquas, quam maxime illi in acrostichide conducunt, sed his neglectıs tanquam alienis nec propriis operibas loco corum Troparia conscribit a K quidem incipiens illud, Domine Deus meus, vero illud, symbola Luæ sepultura. Ex hoc utroque manifestum est melos hirmosque Marci non esse, et eo etiam æque probe evincitur cum dical in primæ odæ hirmo: Sed nos tanquam ju venculæ Domino cantemus. Juvencula enim cum esset ipsa modulationis artifex, et hoc idem ostendere volens canticum illud mulieris esse, cum duæ essent choreæ apud Exodum, primam odam canentes, una quidem ex masculis, altera ex feminis, ipsa masculo rum spernens, veluti qua mulier erat, Tanquam ju vencula, dixit, Deo canamus. Veruntamen et ipsam canonis acrostichidem, duplicem illam quoque, el ut ita dicam, bicipitem veluti Parnassum, vel dithyram bum, ut sunt hymni in Bacchum, velut ea quæ et in mari, et in terra vivunt animalia amphibia conside ramus. Donec enim Tetraodion erat, quod in sancio Sabbato concinitur melos, iambi principium erat acroslichidis, illius nempe, qui incipiebat, Ante Sabbatum Sab batum cano magnum. Cujus iambi mediam quidem partem praripuit magna Parasceve, nempe ante Sabbatum, reliquum vero, hempe Sabbatum cano magnum, hoc in loco relictum est. Attamen cum opus essel me los elongari, et Tetraodion integri canonis partes sustinere, proportione quadam et acrostichis integra tur, et iambi mutili loco, iambus integer succedit hunc in modum hodie vero Sabbatum capo magnum.
col. 1239–1240page 10 of 102
PG 133:1239ΤΟΥ ΦΙΛΟΣΟΦΩΤΑΤΟΥ ΚΑΙ ΛΟΓΙΩΤΑΤΟΥ ΚΥΡΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΤΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ. Α. Τῷ ἐφόρῳ. Ἡμεῖς μὲν, ὀλβία μοι καὶ σοφωτάτη ψυχή, τρί την ταύτην ἡμέραν ὅλως ἀναπεπταμένοις ὠτίοις τῆς Ιεράς σου χελιδόνος ἐαρινόν τι μέλος καραδοκούντες καθήμεθα· ἡ δὲ οὐκ οἶδ᾽ εἴτε τὴν ἡμετέραν ἐρημίαν. βδελυττομένη (ειώθασι γὰρ χελιδόνες τους πολυαν θρωποτέρους τῶν χώρων μᾶλλον περιλαλεῖν), εἴτε τὸ περὶ ἡμᾶς δυσχείμερον δυσχεραίνουσα, σιγάν ἐθέλει καὶ ἔτι καὶ τὴν μελωδίαν διαναβάλλεται· διαφθονον μένη μὲν ἡμῖν τοῦ μέλους οὐκ ἂν εἴποιμι, ἀναξίους δ᾽ ἴσως κρίνουσα τῆς ᾠδῆς. ᾿Αλλὰ μὴ σύγε, ὦ βελ τίστη μοι χελιδόνων, μακρὰ σιγήσαις τὸν χειμῶνα ἡμῖν ἐκτείνουσα, ἀλλ' ᾆσον, καὶ τὸ τῆς θυμηδίας ἔαρ τῇ ᾠδή συμπαρένεγκε. Εἰ γὰρ μίαν χελιδόνα ἔαρ ἀκούομεν μὴ ποιεῖν, ἀλλὰ σύ γε τοῦτο ποιήσῃς, ὅτι γήθους τοι καὶ τῶν λοιπῶν χελιδόνων ὑπέρκεισαι. Εἰ γὰρ ὁ εἷς μυρίοι παρ' Ηρακλείτε, ἐὰν ἄριστος ᾖ, πάντως καὶ ἡ μία χελιδὼν ἀντὶ μυρίων λογίζοιτο ἂν, ἐὰν κληρῶται τὸ ἄριστον. Μυρίαι δὲ χελιδόνες θάττον πάντως ἔαρ ποιήσουσιν, ὡς ἔγωγε ἤδη καὶ τὴν ἡμέ ραν ἐαρινὸν γελώσαν ὁρῶ, καὶ τὴν βοτάνην ἡρέμα τῆς γῆς ὑποφυομένην, καὶ τοῖς ἄνθεσιν οἷον τὰ δέν δρα τρεχούμενα. Μετὰ τοιούτων σε τῶν ἐλπίδων, ὦ ἱερὰ σειρήν, περιμένομεν· μὴ γοῦν ἐπὶ τῶν ἐλπί δων ἔτι καθῆσθαι ἡμᾶς ἀπολίτης, ἀλλ᾽ ἄμειψαι γραφή τὴν γραφὴν, μὴ δυσχεράνας ὅτι τοῦ ἀντὶ χαλκίων δίδως τὰ χρύσεα, ἀλλὰ μᾶλλον γήλους ὑποπλησθεὶς, ὅτι ψυχὴν ἀνακτῷ μυρίων ανιαρῶν καταχω χιμένην "Ερρωσο. καταχωχυομένην,
(Partim ex interpretatione Lumeri, partim ex nostra.) 1. - Ephoto. Nos quidem, o sapiens felixque anima, post tertium ipsum diem arrectis auribus sacræ hirundinis tuæ carmen exspectantes sedemus. Hæc autem nescio an nostram hanc solitudinem aversata (consuevere enim hirundines in frequentissimis locis esse loquacio res), an frigidæ hujus tempestatis pertœsa tacere ad. huc vuli cantumque suum differre pergit in dies. Ne que enim nobis illam invidere dicam indignos forte nos esse censens. Ne taceas, o hirundinum optima, silentio tuo hiemem nobis diuturniorem efficiens: imo cane, cantuque veris nobis voluptatem repræsenta. Etsi enim dicere solemus, ver ab una hirundine ne quaquam effici, facies tu tamen, quia reliquas hirun Cod. Vat. ita in Cod. nostro: sensus satis manifestus, dines antecellis. Si enim unus qui optimus sit pro decem millibus est, juxta Heraclitum; et una hi rundo pro decem millibus computari debet, sic eveniat esse illam optimam. Hirundinum vero decem milka celerius omnino ver facient; ut et ridentem vernum ego diem videre possim et herbam e solo molliter erumpentem, atque in capillorum morem arbores fo ribus onustas. Hanc spem foventes te, o sacra Sires, exspectamus. Ne ergo postquam hoc speravimus adhuc ita morari sinas, sēd epistolis epistolas repende; nec dedignere, quod pro ære tu aurum exhibeas; gaude potius quod animum leves sexcentis ærumnis obru tum. Vale. vera lectio obscura; forte plora tem.
col. 1241–1242page 11 of 102
PG 133:1241Β. - Ευχαριστήριος τῷ νομοφύλακι, πρωτεκ δίκῳ, καὶ ὀρφανοτρόφο, κυρῷ ᾿Αλεξίῳ τῷ Αριστήν. Εἶτα τραγῳδοὶ μὲν καὶ διθυραμβοποιοί, θεσπέσιε δέσποτε, (μέτρον δὲ ὁ διθυράμβος, ἐν Κορίνθῳ μὲν εὑρημένον ὑπὸ ᾿Αρίωνος τοῦ Μηθύμνηθεν, πολύ δε τὸ ἐνθουσιώδες μετὰ χορείας ἔχον καὶ βακχικόν), βοῦν είναι μόνον ἢ ἀμφορέα έπαθλα τῆς ᾠδῆς κομιζόμενοι, ὅμως οὐχ ὑφίεσαν τῆς ὁρμῆς, οὐδὲ ἐνεδίδοσαν διθυραμβῳδοῦντες, ἢ τραγῳδοῦντες· ἐγὼ δὲ, μικρῶν τῶν ἐπὶ σοὶ ῥημάτων, καὶ οὐδέν τι ἄλλο ἡ εὔνοιαν μόνην προβεβλημένων, τοσαύτας καὶ οὕτω μεγίστας ἀντιλαμβάνων τὰς ἀμοιβὰς, καὶ αὐτὸ δὲ τοῦτο, τὴν ὑψηλὴν σου γλῶσσαν καὶ ἱερὰν τῆς ἐμῆς οὐθενείας πολλαχοῦ καὶ πολλάκις πλουτῶν ἐπιμνήμονα, οὐ πάντα κατὰ νώτου θέμενος τὰ λοιπὰ, ἂν τοῦτο διὰ βίου μόνον, τὴν σὴν εὐφημίαν, προχειριζοίμην, ὡς μὴ μόνον ἑπτάκις σε τῆς ἡμέρας αινεῖν, ἀλλ' ἀπειρά τις ἀπείρως, εἰ οἷόν τε τοῦτο ποιεῖν, καὶ ἐν τοῖς σοῖς ἀδολεσχεῖν δικαιώμασι τὴν καλλίστην ταύτην καὶ όλοις προφήταις αδολεσχουμένην ἀδολεσχίαν; Και τοι πῶς ἂν εἴη τοῦτο μὴ ἐπιεικῶς ἀνοήτου, καὶ πόρρω φιλοσοφίας ἐλαύνοντος, ὃν ἔδει καὶ κατὰ κόρ της παιόμενον ὑπὸ σοῦ, καὶ ὠθούμενον ὑπὸ τράχηλον, καὶ τί οὐχὶ πάνδεινον πάσχοντα, ὑμνεῖν σε καὶ οὕτω, καὶ διὰ γλώττης ἄγειν εὐφήμου, αἰδοῖ σου πάντως τῆς ἀρετῆς, τοῦτον, καὶ εὖ πάσχοντα, καὶ μυρίαις ὅσαις ταῖς χάρισι δεξιούμενον, νῦν μὲν τῇ χειρί σου, νῦν δὲ τῇ γλώττῃ, σχολῇ καὶ ἀπομύττεσθαι πρὸς τὸν ὑμνητηριον; Εἰ δὲ καὶ ἡ χεὶρ τὰν χεῖρα νίζει, τὸ Επιχάρμειον, καὶ τῷ δότῃ δίδωσι τις, τὸ Ἡσιόδειον καὶ τὸν ξύοντα ἀντιξύειν, τῇ παροιμία δοκεῖ, καὶ χάρις ἐστὶν ἡ τίκτουσα χάσ ριν κατὰ τὴν τραγῳδίαν· πῶς οὐ τὰς Ὁμηρικὰς μοι χρησθῆναι γλώσσας εὐξαίμην, καὶ περιστής σεσθαί με τὴν οἰκουμένην ὅλην, ὡς θέατρον, ἵνα σου ἐπὶ πᾶσι τὸ ἐγκώμιον ὑψηλολογήσωμαι; Ἴστω γοῦν οὐρανὸς ὑπερθεν, ἵστω δὲ κάτωθεν γῆ· ἴστω δὲ τὰ λοιπὰ τῶν στοιχείων, ἡ τοῦ ὕδατος φύσις, ἡ τοῦ ἀέρος χύσις, ἡ τοῦ πυρὸς λεπτομέρεια, ὡς ἰδοὺ τὰ χείλη μου οὐ μὴ κωλύσω, τοῦτο δὴ τὸ παρὰ τῷ Δαβιδ ψαλτωδούμενον, τοῦ παντοίως ύμνη γορεῖν σοι τὰ χαριστήρια. Καὶ ταῦτα διῆλθον, οὐχ ὅτι σὺ τῆς κάτω καὶ φαινομένης δόξης ἐρᾷς· οὐδ β ὅτι τῆς ἐξ ἀνθρώπων εὐφημίας ήττων καθέστηκας, ἀνὴρ παντὸς ἐπαίνου κρείττων γενόμενος, καὶ αὐτὸς εἰς ὕμνον ἀποχρέων ἑαυτῷ, κἂν ἄνθρωποι σιωπήσαιμεν· ἀλλ' ὅτι τοι τὸ τῆς ἀχαριστίας ἐγὼ πολὺ πρὸ τῶν ἄλλων ἐπιτίμιον δέδοικα, καὶ ὑποστέλλομαι γε, τὴν παροιμίαν μή με τοῖς μυριζομένοις συγκατατάξῃ νεκροῖς. Έπειτα εὔχομαι τοὺς μὲν ἀγαθοῦ;, ὡς ἂν οἷός τε ὦ, εὐφημεῖν, ψέγειν δὲ μηδὲ τοὺς κακούς, δικαιότατον τοῦτον φόβον φοβούμενος, μή τις καὶ πάλιν Τίμων νεώτερος ἀγαθόν με ψέγειν προσαγορεύσειεν, ὡς, ὁ παλαιὸς ἐκεῖνος τὸν Σπεύσιππον. Καὶ ἄλλως δὲ, εἰ καὶ μὴ σὺ τῶν ἐπαίνων δέῃ, ἀλλὰ σοῦ οἱ ἔπαινοι δέονται, οὐ μᾶλλον ἐπαι νοῦντες ἢ διὰ τοῦ ἐπαινεῖν ἐπαινούμενοι. Ὑμνῷ γὰρ
Gratias agit Alexio Aristeno, nomophylaci. protecdico et orphanotropho, ob laudes quas is ipsum pro concione effuderat. Tragadi ac dithyrambici poetæ, domine illustris sime (est autem dithyrambus metrum ab Arione . Methymnensi inventum, enthusiasmo ac saltationi et Bacchanalibus aptum), bovem simplicem aut ampho ram pretii loco reportantes, bacchari et genio poetico indulgere continuabant. Ego autem, qui pro exiguis ad te verbis ex benevolo animo prolatis remuneratio nem plus quam meritam obtineo, linguam tuam sa cram quæ ad exiguitatem meam comparata primas fert partes, minime spretis aut neglectis cæteris re bus, per totam vitam tuam tantummodo laudem ce lebraverim, ut non solum septies te quotidie¹, sed in infinitum, si feri potest, collaudem, et in exaltanda justitia tua eloquentiam prophetis dignam expro mam. Hoc vero hominis male sani et ab omni philo sophia alieni fuerit, quem a te verberari strenue ac castigari par esset, siquidem et sic te lingua blan diente hymnis celebrat, te qui ipsum licet maxima cum fortuna amplectatur, manu ac lingua tractare ut meretur, es destinatus. Si autem manus manum * Psal, cxviii, 164. *Psal. xxxıx, 10. Conf. Plat. i Azioc. t. III, p. 356, Hesiod. Op. v. 353 Arist. Or. I, pro 1Ver viris, c. 141, t. II, p. 84, lin. 5. lavat, ut Epicharmus dicit; aut si danti dat aliquis, ut est in Hesiodo, aut si fricantem refricat, ut est in proverbio, aut si gratia dat gratiam, ut dicunt poetæ tragici: quomodo non Homericam loquelam optem mihi, ut coram omnibus terræ incolis ad cœlum lau des tuas efferam? Sciat igitur cælum superne, sciat terra; sciant catera elementa, aqua natura, aeris mixtura, ignis subtilitas, quod labiis meis non temperabo et quod, ad Davidis psalmographi exemplum *, dona tua inces santer cantu celebro. Hæc autem dico non quasi glo riæ terrestris vanæque tu cupidus sis, aut hominum laudibus seducaris, tu qui omni panegyri major es, qui lui´ipsius es hymnus, licet nos cæteri silentio vir tules tuas prætereamus; sed quia ingratum animum inter pessima pono vitia, et quod timeo, ne, ut est in proverbio, mortuis conditis similis habear. Tum pre cor, ut bonos pro virili parte laudem, malos autem ne objurgem, id magno meo jure ante omnia timens ne alter Timo me qui bonus sum, vituperare præsu mat, ut antiquus ille vir Spensippum. Illud vero scito quod si tu non laude eges, certe laudes te opus habent ob vicem reciprocam. Valde enim iliud Cice Sophocl. Αj. v. 522. Erasm. Adag. chil. 111, ccnt. 111, adag. 30, col. 683.
col. 1243–1244page 12 of 102
PG 133:1243ἐγὼ κἀκεῖνο τὸ τοῦ Κικέρωνος, ὁ πρὸς τὸν στρατηπόσος κρῖναι ποιήματα. πέφυκας; Έθρέψατό σε γικώτατον Κάτωνα Ρωμαίω δ' ἄμφω τὼ ἄνδρε, σοφῶς ἀπεφθέγξατο· Εἰ καὶ μὴ Κάτων δεῖται Ῥώ μης, εἰπὼν, ἀλλ' ἡ Ῥώμη Κάτωνος. Ο μὲν οὖν Αθηναίος φιλόσοφος (οἶδας τὸ τῆς πρεσβυτέρας εὖχος ᾿Ακαδημίας, τὸν Πλάτωνα []) ἕκαστον τῶν τῆς παρ' αὐτοῦ πολιζομένης πολιτείας ἀνδρῶν μιᾶς τινος καὶ μόνης εἶναι τεχνίτην τέχνης νενομοθέτηκε· μηδὲ γὰρ τὸν φιλόσοφον περὶ δικα στικὴν ἐστράφθαι χρῆναι καὶ νομικήν, μηδὲ περὶ φιλοσοφία» αὖθις τὸν δικαστὴν, ἵν᾽ οὕτω ταῖς τέχναις τὸ ἄκρον καὶ τὸ εὖ περιγένοιτο. Εἰ δέ τις ἔλθοι, φησί ποικίλος ἀνὴρ καὶ παντοδαπός, τοῦτον προσκυνεῖν μὲν καὶ ἀποδέχεσθαι, ὡς ἱερὸν καὶ θαυ μαστὸν, ἀποφαίνεται, εἰς ἑτέραν δ' ὅμως πόλιν έχει πέμπειν ἐρίῳ πρότερον στεψαμένους αὐτὸν καὶ μύ ρον κατὰ τῆς κεφαλῆς χεσμένους. Ισως γὰρ θειοτέρας αὐτὸν ἠξίου καὶ οὐ κατὰ ἄνθρωπον τῆς τιμῆς. Εἰ δὴ καὶ ἡμεῖς ἐπ' ἐκείνης ἦμεν τῆς πολιτείας, τίνα ἄλλον ἐχρῆν, εἰ μὴ σὲ, σοφώτατε νομοφύλαξ, προσκυνηθῆναι μὲν καὶ ἀποδεχθῆναι, ὡς ἱερὸν, στεφθῆναι δὲ τὴν κεφαλὴν, καὶ τὸ μύρον περιχυθῆναι, ὡς τὸ εἰκός; Καὶ τῆς γὰρ ἄλλος, ὡς σὺ, πολλαῖς μὲν τέχναις καὶ ἐπιστήμαις ὠμίληκεν, ἀπασῶν δὲ τού τῶν τὰς ἀκροπόλεις κατείληφεν; Έμαίευσε σε Γραμ ματική· καὶ φεῦ τῆς ὀρθολεξίας! ὅσος μὲν ἐτυμολογίαν εὑρεῖν, ὅτος δὲ ἀναλογίαν ἐκλέξασθαι, καὶ δε Ο. Ρητορική· καὶ φεῦ τῶν τῆς πειθούς εύγγων καὶ τῶν σειρήνων! ὅσος μὲν συμβουλεῦσαι, ὅσος δὲ δικάσασθαι πέφηνας, καὶ ὅσος μὲν διὰ γλώττης προ βάλλεσθαι τὸ νοηθέν, ὅσος δὲ καὶ χάρτῃ ἐπισημήνασθαι Πολυεύκτῳ μὲν οὖν τῷ Σφηττίῳ σοφῷ ῥήτωρ μὲν ἄριστος Δημοσθένης, εἰπεῖν δὲ δεινότατος Φωκίων προσηγορεύετο, ὡς τούτου μὲν ἐκεῖνον ἐν τῷ ῥητορεύειν καὶ γράφειν, ἐκείνου δὲ τοῦτον ἐν τῷ λέγειν καὶ δημηγορεῖν ὑπερβάλλοντος. Σὺ δὲ καὶ ἐπ᾽ ἀμφοῖν κεκλήρωσας τὸ εὐδόκιμον, ταῖς μὲν ῥητορείαις τὸν Δημοσθένη, ταῖς δὲ δημηγορίαις ύπερ βαλλόμενος τὸν Φωκίωνα. Ηνδρωσε σε μετὰ ταῦτα Νόμος καὶ Νομοθετική· καὶ φεῦ τῆς εὐθυδικίας, τῆς ισορρεπους πλάστιγγος, τοῦ κανόνος, τῆς στάθμης, τῆς ἱερᾶς θέμιδος! ὅσος μὲν ἀκοῦσαι μετὰ πραότητος αναπέφανται, όσος δὲ ψηφηφορῆσαι μετὰ εὐθύ τητος, μὴ δεκάζων κρίσιν, μὴ προσώπου, μὴ δώρου λῆψιν πρὸ τῆς ἀληθείας τιθέμενος; Εῤῥίφθω γάρ ἐκεῖνο τοῦ ἔπους καὶ ἀπεσκυβαλέσθω, δ φησι Δώρα θεοὺς πείθει, δῶρ' αιδοίους βασιλῆας Σὺ μὲν ἔμνεις τοὺς Μίνως, ἄνθρωπε, καὶ τοὺς Ρα δαμάνθυας, τοὺς οὕτω μεγαλοπρεπείς καὶ σεμνούς δικαστάς, ὡς κατὰ κυνός ἢ χηνός, ἢ πλατάνου ομνύοντας πρότερον, ἔπειτα ὡς ὑπ' ἀσφαλεῖ καὶ βεβαίῳ τῷ ὅρκῳ περαίνειν τὸ ψηφηφόρημα· ὡς και λοὶ γάρ σου οἱ δικασταὶ, καὶ ἄξιοι νεκροίς θεμι
ronis probo quod ad Catonem virum bello maxime strenuum, Romanus ad Romanum, dixit: Si Cato Roma opus non habet, at Roma Catone. Philosophus ille Atheniensis (Platonem enim, vele ris Academiæ ornamentum, cognitum habes) legem tulit ut quivis eorum qui in republica ab ipso insti tuta viveret, unius alicujus artis peritus foret. Non enim philosophum, dicebat, juridicum aut legislato rem, aut judicem ad philosophiam converti debere; ita enim et artibus et artificibus bene consultum ar bitrabatur. Ubi autem vir catus ac multiplex venerit, venerari quidem et hospitaliter excipere ut virum ad miratione dignum, sed protinus lana redimitum et cum capite unguentis delibuto in aliamı urbem mit tere. Fortasse enim honore divino magis quam hu mano dignum censebat. Quod si et nos in ista repu blica viveremus, quem alium nisi te, doctissime legum custos, venerari et in honore haberi, ut sacrum caput autem redimivt et unguentis delibutum exhiberi dece rét? Quis enim alius, sicut tu, artes ac litteras coluit et iis quasi arce et castello potitus est? Te gramma tica ut obstetrix in lucem produxit, et quidem nemo sicut tu ortholexis et etymologiæ analogiæque magi ster alque arbiter, poematum autem judex æquus unquam exstitit. Rhetorica te nutrivit, sed amotis mendaciis ac si Conf. Plut. in Caton. § 32, ed. Reisk, t. IV, p. 419. Conf. Platon. de leg. 1. VIII, pag. 846, Id. de repub. lib. III, tom. I, pag. 377, E; (sic) renibus; te ad consulendum promptum, ad jus dicen dum aptum formavit, ita ut mentis cogitata lingaa proferre et litteris mandare æque idoneus sis factus. Polyeuctus Sphettiensis Demosthenem oratorem opli mum, fortissimum autem Phocionem proclamavit, ita quidem, ut Demosthenes in scriptione et dictione rhe torica, hic aulem in concionando coram populo pri mas teneret. Tu autem utrumque in arte superas, stylo quidem Demosthenem, Phocionem autem concio nando vincens. Te lex et legislatio virili induit ingo nio; tibi præsto fuere pectus disertum, in loquendo æquabili'as, canon, numerus ac mensura, jus san ctum. Quoties auditores cum suavitate loquentem, sententiam ferentem alacriter, judicii rectitudini sub missum, sine acceptione personarum yeritatt incorru plæ‐servientem te viderunt! Nullam profecto rationem habeamus ejus qui dicit Dona deos, dona reges augustos pervertunt. Tuquidem Minoa et Rhadamanthum judices venerandos ac summe colendos laudibus celebras, quorum religio vel circa canem, anserem, platanum severa, ut litem exiguam secundum jusjurandum solemniter datum exsequantur; sunt enim judices dignissimi qui mortuis jura dicant. Ego autem doctum legum custodem celo bro qui e republica Platonica cum unguentis et diade Conf. Fabr. Bib. Gr. lib. IV, cap. XXXII, t. p. 486. Conf. Platon. De republ. lib. III, p. 390, E. Conf. Schol. Aristoph. ad Av. v. 521.
col. 1245–1246page 13 of 102
PG 133:1245τα πολιτικὰ τῶν πραγμάτων σοφὴν οἰκονομίαν καὶ μεταχείρισιν, τί ἄν τις ἢ καὶ πίσιν εἰπὼν ἐναργῶς παραστήσειεν; Αρμόσει γὰρ ἐπὶ σοὶ ἐκεῖνο τὸ Ἀρχιλόχειον, μικρόν τι παρῳδηθέν· ὑπάρχεις γὰρ κατ' αὐτὸν, Αμφότερον, θεράπων μὲν πραγματικοῖο Θεοίο καὶ στεύειν. Ἐγὼ δὲ τὸν ἐμὸν καὶ σοφὸν ὑμνήσομαι νομο ἡ εἰς αὐτὰς τὰς ᾿Ακεσαίου σελήνας Τὴν δὲ περὶ φύλακα, τῆς μὲν Πλατωνικῆς, ὡς ἔφαμεν, πολιτείας ἱερῶς ἐκπεμφθέντα μετά μύρου καὶ στέμματος, ἐπὶ δὲ τὴν βασιλίδα τὴν Βυζαντίδα μετενεχθέντα πολλῷ ἱερώτερον, καὶ ταῖς δυσὶ ταύτης μέρεσι συμμεμε ρισμένον, τῇ συγκλήτῳ, φημί, καὶ τῷ βήματι· κἀν ταύτῃ μὲν νομοφυλαχτοῦντα, ἐν δὲ τούτῳ πρωτέκδι κοῦντα, καὶ δι' ἀμφοῖν σεμνύνοντα τὸ πολίτευμα. Εί γάρ τι πειστέον Πλάτωνι, πειστέον δὲ, χρῆναι λέγοντε δύναμιν ἐπὶ τὸ αὐτὸ καὶ τύχην φρονήσει συνελθεῖν καὶ δικαιοσύνῃ, ἵνα κάλλος καὶ μέγεθο; αἱ πολιτικαὶ λαμβάνοιεν πράξεις· τίνι ἂν ἄλλῳ μᾶλ Τον συνεισελθούσας ἅμα πάσας ταύτας εὑρήσομεν; Τύχη μὲν γὰρ καὶ δύναμις ἄνωθεν περιελθοῦσα, οἷον ἀπὸ γένους, ταῖς πρὸς βασιλέως ηυξήθη τιμαῖς· φρό νησις δὲ καὶ δικαιοσύνη καὶ ἐξ αὐτῆς, ὡς εἰπεῖν, τῆς γενέσεως ἐγκατεσπάρθησαν τῇ τούτου ψυχή. Επειτα ἡ δικαιοσύνη μὲν τῇ μαθήσει, ή φρόνησις δὲ τῇ πείρα συνεπηυξήθησαν. Φιλοσοφίας δέ σε παν τοδαπῆς κατακώχιμον, ὀρφανοτροφε, ἄντικρυς δεί κνυσι τὸ πρὸς νοῦν ἀποβάπτοντα πρότερον τὴν λέξιν οὕτω προφέρεσθαι· ὅπερ καὶ Ζήνων εναργές φιλο σοφίας τεκμήριον ἔθετο. Ἀλλ᾽ οὕτω μέν σε γραμματικὴ καὶ Ρητορικὴ καὶ αὖ Νομοθετικὴ, καὶ Φιλοσοφία, δικαιότατε πρωτεκδίκων, ἐτιθηνήσαντο· οὔτε, κατά τῶν τινας εὐφυῶν, ῥᾳδίως τε λαμβάνοντα τα λεγό μενα, καὶ ῥᾳδιώτερον ἀποβάλλοντα· οὔτε αὖ, κατά τῶν τινας ἀφυῶν, χρονίως τε λαμβάνοντα καὶ πα ρακατέχοντα χρονιωτέρως· ἀλλ᾽ ὀξύτατα μὲν καὶ ἐν ἀκαρεῖ τὴν γνῶσιν δεχόμενον, ἀποβάλλοντα δὲ οὐδ᾽ Ε. Μουσάων ἐρατὸν δῶρον ἐπιστάμενος. ᾿Αθῆναι ταῦτα καὶ θῆσαι, καὶ ἡ ἄλλη ἀνακηρύττει Ἑλλὰς, καὶ αὐτὰ τὰ πόρρω τῆς Ἀττικῆς· τὰ μὲν καὶ ὀφθαλμοῖς σε ἡγεμόνα μέγιστον ἱστορήσαντα, τὰ δὲ καὶ τῷ πτερῷ σε τῆς φήμης ελθόντα δεξάμενα. Καὶ πάλαι μὲν ὁ ᾿Αθηναῖος ἔφη σοφὸς ἐν ἐπιστολῇ τὴν οἰκουμένην ὅλην εἰς μόνον ἀποβλέπειν τὸν Δίωνα. 1. Ἐγὼ δὲ τὸν Δίωνα μὲν θαυμάζω τοῖς ἱστο ρικοῖς βιβλίοις εντυγχάνων· τὸ δὲ παρὰ τῆς οἰκουμένης ἀποβλέπεσθαι πάσης τῷ ἐμῷ ἀνατίθημι νομο φύλακι. Εἰ γὰρ ἡ τῆς οἰκουμένης καρδία ή βασιλεύουσα καθέστηκε πόλις, αὕτη δὲ ὅλη πρὸς αὐτὸν ἀφορᾷ, εἴδηλον ὡς τῇ καρδίᾳ καὶ τὸ λοιπὸν ἅπαν συμπεριαχθήσεται σῶμα. Δίκη συνίσταται περὶ τὰ βασίλεια, καὶ τὸν νομοφύλακα ή σύγκλητος περι βλέπονται, ἄλλος ἄλλο τι τῆς ἐκείνου φωνῆς προ αρπάσαι φιλονεικοῦντες. Ψῆφος περὶ τὰ ἱερὰ κρο τεῖται ἀνάκτορα, καὶ οὐδεὶς ὃς οὐ τῷ πρωτεκδίκῳ τὰ πρωτεῖα τοῦ λόγου δίδωσιν. 'Αρα οὐ πρὸς ἕνα τοῦτον ἡ σύμπασα Βυζαντίς, ταυτὸν δ᾽ εἰπεῖν, ἡ οἰκουμένη σύμπασα, βλέπει; Εἰ δὲ μέρος. τῆς οἰκουμένης εἰσὶ καὶ οἱ πένητες, οἱ τὰ σώματα βεβλαμμένοι καὶ πε Β.
mase expulsus, in regiam urbem Byzantii pervenit, non sine qumine divino, ibique curiæ acıribunali ad junctus est ut et legum custodiæ et juri dicendo ope ram daret, sicque reipublicæ ornamento esset. Nam si Platoni fides habenda, est autem, dicenti, vires ac ſortunam ingenio ac justitiæ associandas esse, ut quæ in republica fiunt pulchritudinis ac magnitudinis spe ciem præ se ferant: cui hæc omnia magis quam tibi inharentia reperiemus? fortuna enim et fortitudo a majoribus traditæ regia munificentia auctæ; prudentia et justitia inde a nativitate animo insitæ sunt. Huc accedit quod justitia doctrinæ præceptis, intelligentia experientia duce incrementum ceperunt. Philosophiæ denique amor, divinitus tibi inspiratus pupillorum nutritor, verba cogitationibus plane respondere de monstrat; quod Zeno quoque certum philosophiæ lestimonium esse asserit. Sic igitur Rhetorica, Gram matica, legum condendarum scientia lacte quasi suo te nutrierunt. Apud te non, sicut apud non paucos, quæ auribus kauseris, brevi intereunt; nec ut apud alios per tempus quoddam comprehensa breviori tem pore retinentur; imo quæ mentis acumine collegisti, nunquam e memoria decidere sinis. Quis porro satis Conf. Platon. De republ. lib. IV, p. 427, Conf. Erasm. Adag. chil. I, cent. V, adag. 65, col. 184. Conf. Athen. lib. XIV, pag. 627. C. Plutar explanabit peritiam tuam circa res politicas quas semel capessivisti? In te enim illud dictum Archilochi leviter mulata forma quadrat; nam secundum eum Tu Dei omnipotentis servus es, et Musarum dulce donum calles. Athenæ autem ac Thebe et carteræ Græciæ pro vinciæ vel longissime ab Allica distantes illud al testantur, quæ quidem te ducem magnanimum ex pertæ sunt, aut sermonibus fœma sparsis acceperunt. Athenæus enim in epistola quondam dixit totum orbem oculos in Dionem convertere. Equidem Dionem ad miror historicorum opera legens; quod autem tolus orbis admirabundus oculos in aliquem convertat, id legum custodi amico meo vindico. Si enim urbs regia universi orbis cor est, et eadem in ipsum convertit oculos, cordi reliquum corpus obtemperaturum esse manifestum est. Justitia circa acta regia, et legum custos a senatu in honore habetur magno; quippe cu jus vocem acverbain suum quisque commodum conver tere salagit. Sententiæ in templis Deo sacris colligun tur, et omnes protecdico primas eloquentiæ partes attribuunt. Nonne igilur otum B: antium, aut potius totus orbis hunc unum espicit?· autem orbis pars chus in Phoc. cap. VII. Themist.oral. de viri. reg. XV, pag 185, Plat. ep. IV, tom. III, pag. 320, D`.
col. 1247–1248page 14 of 102
PG 133:1247Γ΄. Τοῦ αὐτοῦ ἐπιστολὴ τῷ λογοθέτη κυρῷ Στεφάνῳ τῷ Μέλητι, ριῃρημένοι τὰ μέλη, καὶ τὸν ἔξω ἄνθρωπον οὐκ ἀκέκνυτο, καὶ τὸ φιλόσοφον παρίστανε καὶ φιλάνθρωπον. ρατοι, πρὸς εἶνα ἄλλον καὶ τοῦτο τὸ μέρος τῆς οίκου. μένης ἂν ἀποβλέψειεν ή πάντως πρὸς τὸν καὶ ἀπ' αὐτῆς τῆς τοῦ ὀρφανοτρόφου ἐπωνυμίας τὴν ψυχια κὴν διαδεικνύντα διάθεσιν; Καὶ τὸ μὲν ἔθνος, οι Ψύλλοι, τὰ τῶν θηρίων ἰᾶσθαι δήγματα λέγονται, τοῖς στόμασιν ελκοντες τὸν ἰόν· σὺ δὲ, ὀρφανοτροφε λαμπρότατε, τοὺς πενίᾳ καὶ νόσοις, ὡς ὑπὸ βαρυ τέρων θηρίων πεφαρμαγμένους θαυμασιωτέρως ἐξιᾷς, ἐξέλκων τῷ στόματι τὸν Ιόν. Κελεύει γάρ σος τὸ στόμα τόνδε ή τόνος τραφήναι τῶν πενομένων, καὶ ἅμα οἱ ἐκ τῆς καρδίας εξέλκεται ὁ τῆς ἀνίας καὶ τῆς πενίας ιός. ᾿Αλλὰ τοιαῦτα μέν σου τὰ πρὸς τοὺς ἄλλους καλὰ, ὡς ἐκ τοῦ κρασπέδου παραδεῖξαι τὸ ὕφασμα. Ἐγὼ δὲ τίς ποτε, ὦ πρὸς τῶν λόγων, εἰμί· καὶ τίνων τῶν χαρίτων η μοίρηπα, ὡς κάν τῷ θείῳ σε βήματι κἂν τοῖς ἀνακτόροις αὐτοῖς τὴν ἐμὴν περιλαλεῖν ἀθλιότητα; Επίσχες, πρὸς τῆς σῆς, Επίσχες, περιωπής. Σμικρύνεις σου τὴν γλῶτταν περὶ τὰ μικρὰ στρεφομένην καὶ κάτω ρέποντα, τὴν μετὰ Ἰωάνχου βροντήν, καὶ μετὰ Παύλου σαλπίζειν ἀξίαν. Ἀδικεῖς σου τὸν λόγον, χαμαὶ περὶ ἡμᾶς κα ταβάλλων τὸν ὑψηλὸν καὶ αἰθέριον. Οὐδείς σου τῶν ἐπαίνων ἢ τῶν ὕμνων επάξιος, εἰ μὴ μόνος ὁ παν τοκράτωρ Θεὸς καὶ αὐτοκράτωρ καθέστηκε βασιλούς. Τούτους περιλάλει καὶ περιθρύλλει, καὶ τιμήεις· τῷ ἐπαίνῳ, καὶ τιμηθήσῃ. Ἡμῖς δὲ ἢ οὐδεὶς τῶν ἀπάν των, ἢ βάλεμοί τινες ποιηταὶ καὶ ρήτορες ευφημεία τωσαν. Η μᾶλλον, σύ γε τους μηδαμινούς ἡμᾶς ἐπαινῶν, τήν τε ῥητορικήν σου ἰσχὺν ἐντεῦθεν ἐνδεί Εἶτα σύ μοι λέγε τον Υμηττόν, καὶ τὰς Σειρήνας ἀριθμει, καὶ τὴν Θηβαίαν λύραν προστίθετο, καὶ τὴν κιθάραν ᾿Αρίωνος, ἃ πάντα πάντως ἀηδῆ τε καὶ ἄμουσα πρὸς μίαν ταύτην ἐπιστολὴν συγκρινόμενα. Ἡλίκον γὰρ, ὦ μέγιστε ἀστέρων ἥλις, τὸ ὑπερβάλλον τῆς ἡδονῆς αὐτῇ ἐγκατέσπαρται, ὅσῃ μὲν ὑψηλή θεωρία θεαγωγεῖται τὸν νοῦν καὶ μετεωρίζεται; ὅσα δὲ τῷ ἀττικουργεῖν τὴν λέξιν περιανθίζεται; Ούχ οὕτω Μύρων ἐχαλκοτύπει, οὐχ οὕτω Φειδίας έγρα φεν, οὐχ οὕτως ᾿Αρχιτέλης ελάξευε. Καὶ ὁ μὲν τὸν ἀνδριάντα, ὁ δὲ τὴν εἰκόνα, ὁ δὲ τὴν στήλην ὡς εὐφυῶς ἄγαν καὶ ὡς εὐρύθμως δημιούργουν, ὡς σὺ τοῦ λόγου πλάττεις τὸν ἀνδριάντα, θεσπεσία μα κεφαλή. Αλλ᾽ ἔλαθον ἐμαυτὸν ἀνδριάντα λόγου τὴν σὴν ὀνομάσας γραφὴν, ὁ μὲν γὰρ ἀνδριὰς τεχνητῶς τὰ ἔξω περιπλασθεὶς οὐκ ἔτι καὶ τὸ τῆς ψυχῆς και κλήρωται χρῆμα· τοῦτο γὰρ ἡ φύσις μόνον τῆς τέσ χνης ὑπέρκειται· τὸ δὲ σὸν γράμμα καὶ σῶμα μὲν ὡραῖον ἔξωθεν περιπέπλαστο, καὶ ψυχὴν δ᾽ εὐτύχει ἔνδοθεν μουσικήν. Οὕτως ἐαλώκειμέν σου ταῖς μι κραῖς συλλαβαίς, μεγίστη ψυχή, οὕτω σου τοῖς ὀλί γοις ἡνδραποδίσθημεν, οὕτως ἐκ τῶν ὤτων δεθέντες εἰλκύσθημεν τὸν γλυκὺν τοῦτον ἐλκυσμὸν καὶ δεσμόν. ᾿Αλλὰ μὴ διαλίπῃς καὶ ἐπὶ τῇ χρυσῇ σου τῶν ἐπι στολῶν μηρίνθῳ δεσμῶν καὶ ἔλκων ἡμᾶς. Δύεις γὰρ μᾶλλον οὕτω δεσμῶν, καὶ οὕτως ἔλκων ἑδραιοτέρους μᾶλλον ποιεῖς.
sunt pauperès aut corpora membratisis tranc ac muli latis fœdala circumferentes, in quem alium hæc quo que pars orbis oculos convertal¸nisi in eum qui pu pillorum patris nomen gerens eo ipso probæ ac bene volæ mentis tėstimonium exhibet? Est Psyllorum gens quæ morsivus a bestiis impactis remederi valet et qui ægrotorum ulcera ore lambunt et sanant. Tu autem, pupillorum altor clarissime, eos qui paupertate ac morbis vexantur et qui a malignioribus bestiis vene num in se receperunt, sanas, venenum ore extrahendo. Ubi enim os pauperum aliquem jubet nutriri, mœroris simul ac paupertatis venenum eradicatur. Hæc omnia tu quidem præclare in alios perficis manifesto, ul léx tile ex ora ambiente judicatur. Ego autem, vir docte, quis sum, et quarum gratiarum particeps sum facius, ut-in sancto tribunali et in domo regia de miseria mea te interpellare ausim? Retine, quaso, circumspectio nem tuam. Linguam exilem reddis, dignam quæ cum Joanne tonet, cum Paulo tube canat; rebus enim futi libus operam navat ąc humi repit. Rationem tuam offendis, humi deprimens quæ sublimis et ætherea est Nemo nisi Deus et imperator augustus laude tua di gnus est. Hos hymnis celebra et lauda et invicem lur daberis. Nos autem ant nemo plane aut poetæ atque oralores miseri collaudanto, nisi tu mavis nos, qui parvi pretii sumus, laudando facultatem luam rhe toricam exserere, et philosophiam cum humanilate junctam salaqis in medium proferre. III. — Ejusdem epistola ad logothetam dominum Stephanum Meletem. Dicas mihi deinceps Hymettum, et numeres Sirenas et Thebanam lyram proponas necnon citharam Ario nis;quæ omnia omnino minus jucunda et dulcia juéi cabuntur, si cum una epistolarum tuarum conferan tur. Quanta enim (per solem illum qui cæteris stellis præstat) effusissima voluptate aspersæ sunt! quanta sublimi contemplatione rapitur ad Deum mens alque erigitur! quantum floret in eis Atticus sermo! Non sic Myron ære sculpsit; non sic Phidias depinxit, nee sic Archileles polivit; ille quidem statuam alque imaginem, hic columnam atque egregie multum el artificiose perfecerunt; uti tu, o divinum capul, ser monis quasi statuam effingis. Verum erravi statuam nominans quod tu scribis. Statua enim in externis partibus tantum fabrefacta nihil habet quod animam attingat. Hic solum natura artem vincit; quæ a le scribuntur et corpus habent externa specie venustum, et anima bene intus ei respondet. Sic captivi red dimur paucis a syllabis (o anima omnium ma xima), sic brevibus sermonibus devincimur, sic au ribus liguti dulci impulsu vinculoque trahimur. Verna ne desine, atque aureo funiculo litterarum liges nos atque trahas. Solvis nos magis si ita liges, et sic tra heus nos firmiores reddis.
col. 1249–1250page 15 of 102
PG 133:1249Δ'. - Τοῦ αὐτοῦ. Τῷ ὀρφανοτρόφῳ καὶ νομοφύἀπὸ τῆς σεμνωνυμίας τοῖς κάμνουσι γίνοιτο· ὥσπερ λακι, διὰ τὴν κατασχοῦσαν λοίμωξιν.· ἀμέλει καὶ τὸ δηλητηριώτατον τῶν φαρμάκων παῖδες Ἐκ κοιλίας ᾅδου, τοῦτο δὴ τὸ προφητευόμενον, καὶ ἡμεῖς σοι τὰς ὀλίγας ταύτας ὑπηχοῦμεν, δέσποτα, συλλαβάς, οὐ τριταῖοι, κατὰ τὸν Ἰωνᾶν, τῇ τοιαύτῃ φρουρα ἐνταλαιπωρούμενοι, ὅτι μηδὲ τύπος ἐσμὲν ὡς ἐκεῖνος Χριστοῦ· ἀλλ' οὐδὲ μέντοι τεταρταίοι, κατὰ τὸν Λάζαρον, ότι μηδὲ φίλοι κατ' ἐκεῖνον Χριστοῦ· ἀλλ᾽ ἐκταῖοι μὲν τὸ μέχρι δεύρο, τὸ δὲ ἐντεῦθεν ὁ κατάγων εἰς ᾅδου καὶ ἀνάγων ἐπίσταιτο. Τέως δὲ ὑπηχοῦμεν ἀδρανεῖ καὶ λεπτῷ, καὶ οἷον ἔχειν εἰκὸς τὸν ἐξ ᾅδου λαλοῦντα, κεχρημένοι τῷ άσθματι. χθὲς μὲν γὰρ καὶ μικρῷ προ ταύτης, αὐτοὶ τὸ ὄρος τε ἀνιόντες, καὶ εἰσιόντες τὴν γνόφον, καὶ ἐνώπιος ενωπίῳ σοι παραστῶτες, καὶ τὸ καθ ἥκον τῆς ἐντυχία; ἀποτιννύντες, ὅλοι Μωϋσέες ἦμεν Θεόπται, μικροῦ καὶ καλύμματος δεόμενοι περὶ τὴν μορφήν, ἵνα μὴ τῇ ἀπὸ σοῦ θεαυγείς τὰς τῶν ὁρών των όψεις κακώς διαθώμεθα· νῦν δὲ, τῆς θεοφανείας ἐκείνης ἀποπεσόντες, καὶ τοῦ γνόφου πόρρω γενόμενοι, καὶ μετὰ τῶν παντελῶς ἀμυήτων μόνης φωνῆς ἐπαΐοντες, μικρᾶς καὶ ταύτης καὶ παρωδίου, καλύμματός τε καὶ αὐτοὶ δεόμενοι περὶ τὴν μορ φήν, πλὴν οὐχ ἵνα τὸ φέγγος ἐκείνης συστείλωμεν, ἀλλ᾽ ἵνα τὴν αἰσχύνην καλύψωμεν, εἰκότως σοι διὰ τούτων, τῶν γραμμάτων ποιοῦμεν ἐξάγγελτα, οπόσα ἡμᾶς ἡ ἐπ᾽ οὐκ ἀγαθῇ τῇ τύχῃ περισχούσα διατίθε και λοίμωξις, ἣν διὰ τὸ ἐπάρατον πάντως ΕΥΛΟΓΗ νυμεῖν εἰώθεσαν ἄνθρωποι, ἵν' εὐφόρωτέρα κἂν γοῦν ἰατρῶν ἹΕΡωνυμοῦσι, καὶ τὴν σπινθηριῶντα σίδη ρον ΚΡΥΕΡηγοροῦσι, καὶ τὸ περὶ τὴν ἕδραν ὀστοῦν ἹΕΡΟΝ ὀνομάζουσιν Ἐγὼ γὰρ, ἑβδόμην προς ταῖς ἄλλαις πληγὴν τῇ Αἰγύπτῳ τῶν ἅμα καὶ χάλαζαν κατενεγκεῖν ἀκούων τὸν Μωϋσέα, ἐτεθήσειν τὰ πράγμα, καὶ οὐχ οἷός τ' ἦν εὐκόλως ξυνθέσθαι τῷ λόγῳ· καὶ, Πῶς γὰρ, ὦ φύσις καὶ εὐταξία τοῦ παν τό;, ἔλεγον, οὔτε τὸ πῦρ τῇ ἑαυτοῦ θερμότητι την χάλαζαν εἰς ὕδωρ διέλυσεν, ὥσπερ καὶ τὸν ἥλιον ὁρῶμεν τους πάγους διατιθέμενον, οὔθ᾽ ἡ χάλαζα τῇ οἰκείᾳ ὑγρότητι τὴν τοῦ πυρὸς ἀπέσβεσε δύναμιν; Τούτο δή, τὸ μέχρι νῦν μικροῦ μοι καὶ ἀπιστούμενον ἐπὶ τῆς ἐμῆς καταθεῶμαι σαρκὸς ἐνεργούμενον. Χαλαζοβολεῖται μὲν γάρ μοι τὸ σῶμα μέχρις ονύχων ἐκ κορυφῆς ταύταις χαλάζαις ταῖς δυσευλο γουμέναις· καὶ γὰρ χαλάζας ταύτας δικαίως καλῶ διά τε τὸ χρῶμα, λελεύκανται γάρ, διά τε τὸ σχῆμα, εσφαίρωνται γάρ διαπίμπραται δὲ πρηστήρσιν ὅλως ἐξαισίοις τοῖς ἐκ πυρετοῦ· καὶ οὔτε διαλύει τὰς χαλάζας τὸ πῦρ, ὡς ὄφελόν γε, οὔτ᾽ ἐκεῖναι τοῦτο ἀποσβεννύουσιν. Εν τοσούτῳ κακῷ, καὶ ἐν τηλικούτου πάθους ἀκμῇ ἐστήκαμεν, δέσποτα· καὶ, τὸ μεῖζον; περὶ τοῖς μέλλουσιν ἀγωνιῶμεν, καὶ τὴν καρδίαν πατάσσομεν. Τίς οὖν ἀρωγὸς ἡμῖν ἔσται καὶ ἐπαμύντωρ ἢ μετὰ Θεὸν ἡ τῆς σῆς ἁγιωσύνης εὐχή; "Ερρωσο. μέτρων μέτρον.
19. - Ejusdem de vexante cum canina face orphanotropho et nomophylaci. mines bouo nomine nuncupare, ut tolerabilior a nomine hujusmodi ægrotis fiat, quemadmodum amaro ingratoque pharmaco medici sacrum nomen ponunt; candensque ferrum frigidum vocant, atque os sedis sacrum appellant. Equidem audiens inter alias se plimam plagam, quam Moses Ægypto intulit *, ignem cum grandine fuisse, rem mirabar nec facile narrationi acquiescebam dicebamque: Quomodo se natura ulque universi ordo habet, nec ignis fervore suo grandinem in aqvam solvit ut solem videmus qelu sobrere; uec grando propric humore ignis vim exstinguit? Tempe ramentum hoc nunc etiam ferme mihi inĉredibile mea in carne accidisse video. Corpus enim ex capite ad ungues grandine hac quæ explicari vix potest percussum est (et jure profecto grandinem voco, cum albo colore sit, figura vero rotunda), omnibus autem exustum infaustis ignivus qui ex febri acet dunt; neque ignis. ut debebut, grandinent hanc sol. vit, neque illa høne exstinguit. Hac in calamitate al que in hujus morbi veluti acie positi, o domine, sumus, ac de fuluris magis eliam angimur, algue unimo laboramus. Quis ergo adjutor nobis erit co lumenque, nisi apud Deum sanctitalis tuæ preces? Vale. De ventre inſeriª, propheticum hoc et pauca verba mostra nos tibi mittimus, domine, non triduani ul Jonas hoc carcere gementes, quia Typus non SHINUS, est ille, Christi; sed neque quatriduanis ut Lazurus, quia non amici ut ille Christi; sed dierum· sex intervallum est quod hactenus egimus; quod dein ceps futurum est, novit ille qui in infernum descen c'it atque inde rediit *. Interea infirmum subtilemque sonum el qualem habere par est ex infero loquentem, emittimus, spirandi etiam difficultate impeditum. Ileri quidem et paulo ante ipsi montem ascendentes et ingre dientes caliginem el coram libi:nossistentes, et debitam tibi reverentiam præstantes omnes Mosis instar Deum videntes et ferme veli indigi, quo faciem cooperiremus, ne a divino tuo splendore videntium acies læderetur; anne vero divino aspectu cum deciderimus et a cali gine longe facti el cum iis qui omnino profani sunt solam vocem atque eam vix atque obiter audientes, veli tamen, quod faciei superinducamus, indigemus, non ut illius splendorem impediamus, sed ut celemus opprobrium. Jure ergo hac tibi epistola nuntiamus quanta nobis infausto omme inciderit cunina fames quam, quod exsecrabilis omnino sit, consuevere ho * Joan. xi, 29. 31 Reg. 11, 6. 1 Jon. 11, 5. fta ms. P. Lazeri legit. Exod. 19, De hujus loci scuisu, quem Lazerus non in * Exod. 1x, 23, -24. tellexit, vide supra col. 1024. Lazerus,
col. 1251–1252page 16 of 102
PG 133:1251Ε. Η λαμναίου ἡ νόσος επελάβετο πώγωνος ἀποτίθεσαι γὰρ τοῦ λοιποῦ τὸ ἄχθος, καὶ τὸν γράσον πο σκευάζῃ· καὶ ἀντὶ πανικωτέρου ἀνθρωπικώτερος ἀναπέφανται. Ταῦτ' ἔλεγον, καὶ ἅμα τὴν γένυν τοῖς δακτύλοις ἐγεωμέτρουν. ὡς δὲ παντάπασιν ἐξῴδητο, καὶ πεφλέγμαντο, οὐκ ἀλλ' ὅ τι καὶ ὑφ᾽ ἡδονῆς γέ νωμαι έθυον μικροῦ τῷ πάθει τὰ χαριστήρια, καὶ σώτειραν τὴν νόσον ἀνεκαλούμην· καὶ μάλισθ' ὅτι μοι και τις Σύρα γραῦς ἐμφαλητόμος τε καὶ κρι θόμαντις ἐπεμαρτύρει τῷ λόγῳ, αὐτὴν διομνυμένη τὴν σεληναίαν, μὴ ἂν μηδὲ μίαν ὑπολειφθῆναι τρίχα ταῖς γένυσιν. Ελάνθανον δ' ἄρα, ὁ μάταιος, ἀγα θυνθῆναι παρὰ τοῦ καχύνειν πεφυκότος πάθους πιο στεύων (β). Αἱ μὲν γάρ μοι τρίχες, ὡς ἐπίπαν κατ εῤῥυήκεσαν, καὶ, ὡς ἐν μετοπώρῳ, τὸν οἰκεῖον κόσ σμον ἡ κεφαλὴ ἀπεσκεύασται· ὁ δὲ πώγων, ὡς ἐν ἀκμαίῳ τῷ ἔαρι, τέθηλε, καὶ, κατὰ τοὺς τοῦ ᾿Αλκι νέου κήπους ἀγήρω τὴν ἄνθην οὐκ εὐτυχῶς εὐτυχεῖ, οὐκ ἔχνην ἐπ᾿ ὄχνῃ, οὐδ᾽ ἐπὶ σύκῳ σύκον προβεβλημένος, ἀλλὰ τρίχας ἐπὶ θριξὶν ἀδρὰς ἐφ᾽ ἀδρῶν, καὶ ἐπὶ κιναύρᾳ κιναύραν ἀνθηφορών. Τις οὖν, εἰπὲ, σχετλιώτερος ἡμῶν, θεσπέσιε δέσποτα; ὧν ὑπέρῳ μὲν ἡ κεφαλὴ, λόχμῃ δὲ τὸ γένειον. ἔοικε, Καὶ ταῦτα διῆλθον, ούχ, ὡς δίκαιος, ἐν πρωτολογία κατηγορῶν ἐμαυτοῦ· ἀλλὰ, καθάπερ οἱ ὀνομαστότατοι στρατηγών, νικῶντες μεν, αὐτοὶ τοὺς ἐναντίους κτιννύουσιν, ἡττώμενοι δὲ, ὑπ' ἐκείνων ἀναιρεθῆναι Τοῦ αὐτοῦ, τῷ αὐτῷ. Πότε ήξω, θεσπέσιε δέσποτα, καὶ ὀφθήσομαι τῷ προσώπῳ σου; Πότε σοι κυκεώνα περάσω δακρύων καὶ γέλωτος; στιγματίας μὲν ὀφθεὶς τὴν μορφὴν, καὶ ὅλως κατάγραφος, ὥσπερ τοὺς βαναύσους ἐρῶ μεν, καὶ τοὺς χαλκεῖς ὑπὸ τῆς ἀσβόλου σημειουμέν νους τὰ πρόσωπα· ἢ καὶ, εἰ βούλει, κατὰ τοὺς ὄφεις λεβηριδωτοί καὶ φολιδωτοί, δίχα μέντοι γε τοῦ ἰοῦ ἤ, κατὰ τὸ ποίμνιον Ἰακώβ, ῥαντὸς καὶ σποδοειδής τὴν δὲ κάραν εψιλωμένος καὶ ἄτριχος ἐς τὸ ἀκριβὲς, καὶ ἀντὶ τῆς ἀμβροσίας ἐκείνης καὶ χρυσο χαίτιδος κεφαλῆς ἀμενηνόν τι κάρηνον ὑπὲρ τοῦ τραχήλου φορῶν, καὶ τὸν Ελισσαίον ἔχων ἐπὶ τῆς κεφαλῆς καὶ τὸν Παῦλον δίχα τῆς προφητείας καὶ τῆς ἀποστολῆς. Πότε σοι διὰ τῶν χειλέων αὐτῶν τῆς νόσου τὴν ἀδικίαν ἀνακαλύψομαι; Εγώ γάρ, διὰ τάλλα κακὰ τῆς ἐπαράτου ταύτης λοιμώξεως, ὅσα τε ήδη ἦν, καὶ ὅσα ἐν ἐλπίσιν ἔκειτο, ὀλίγου δέων καὶ αὐτὴν ἐναποῤῥεύξασθαι τῷ κακῷ τὴν ψυ χὴν, ἑνὶ τούτῳ μόνον ὑπεθαλπόμην, ὅτι μοι καὶ τῆς πελώρου καὶ ἀμφιλαφοῦς ὑπήνης ἅψαιτο τὸ δεινόν. Ταύτῃ τοι καὶ πρὸς ἐμαυτὸν ὡς πολλὰ μὲν ἔλεγον "Ω άθλιε, δυστυχεῖς τὸ τῆς μορφῆς αἴσχος, τῶν ἱερῶν τριχῶν τὴν ἀπόθεσιν, τὸ ἀπρόῖτον, τὸ ἀνένα τευκτον, τὸ καὶ τοῖς φιλτάτος αὐτοῖς κατὰ τὰς ἀποφράδας ἰδεῖν ἀποτρόπαιον· ἀλλ' αὐτάρκηστος τούτων πάντων ἡ ἀντισήκωσις, ὅτι τοι καὶ τοῦ πα ειλώμενος. άμηνόν. αὐτάρκης σοι. οὐκ εἰς ἀλλ' ὅτι καὶ ὑφ᾽ ἡδονῆς γένωμαι. οὐχ ὅτι παρὰ τοῦ καχύνειν, πεφυκότος τὸ παθος πιστεύων. ἄνεσιν. ν.
V. - Ejusdem eidem. ipsos amicissimos, ut infansta sunt, a le videndo avertis. Sed hæc omnia satis compensantur, quia exsecrabilis morbus barbam retinuil; deponis etiam reliquum pondus atque auferes sordes, et pro specie Panis hominem nunc magis referes. Moc dixi et simul digitis mentum dimensus sum. Ut autem detumnil, tumuitque rursum, nihil aliud novi quam gaudere, parum abfuit quin morbo in gratiarum actionem libarem, et salutem morbum recabam; præsertim cum Syra quædam anus obstetrix et vates testaretur, ipsam jurans lunam, ne unum quidem genis capil lum subtractum iri. Nesciebam enim demens at res erat, credebamque bonum esse quod morbi natura malum ferebat: capillus omnino defluxit; caputque veluti autumno proprio ornamento caret. Barba vero, ul lato vere, viruit et veluti Alcinoi horti flores senii expers emillere (nec tamen prospere) non ces sat, non pirum piro superinducens, nec ficum fico, sed pilos pilis eos densans et felorem fœtori addeus. Quando veniam, divine domine, atque a facie tua conspiciar, quando tibi poculum misceho lacryma rum et risus? cum speciem meam videbis stigmatum plenam, meque totum inscriptum, ut viles artifices fabrosque ferrarios videmus a fuligine faciem ustalos, et, si vis, ut exuviam pellemque depositam serpentis, veneno corum excepto; vel ui gregem Jacobi macu tosum el varium. Capise calvus absque capillo ullo et pra ambrosia illa átque aurea coma debile ca put quoddam collo impositum ferens, Elisæum refero et Paulum, excepta eorum prophelia et apostolatu. Quando tibi labiis meis scelus morbi mei referam? Ego onim præter illa etiam mala hujus exsecrabilis famis quæcunque habebam et quæcunque sperabam amisi, ‘parum abfuit quin ipsa fugeret hoc morbo anima. Hoc unum speratam, nequaquam fore ut in gentem hanc et densom barbam malum attingeret; et sæpius mecum ipse ita loquebar: O infelix, æru mnosus es hoc formæ dedecore, cum jam sacri crines Quis ergo, dic, divine domine, me miserior cujus ca deciderint, non in publicum prodiens, nihil agens, Lazer. leg. Lacer. leg. Ita ms. et Lazerus, conjicio Lazeri versi», Sed hæc omnia salis compen santnr, quia exsecrabilis morbus barbam retinuit, multum a senxu mihi videtur aberrare; ex. contextu contrarium elicitur: Sed hac om nia satis compensantur, quia morbus barbam abs-. tulit. Ex sequentibus enim patet ob hoc dolere Theodorum quod calvus factus magis barbatus evaserat; et sic infra ubique per os interpretis put pistillo simile, mentum vero fructiceto? Et hæc Theodorus contraria iis quæ dixit loquitur.. Lazerus legebat, Patet unum ex iis esse idiotismis in quibus adhibetur. At, ut nihil dissimulem, hæren. Lazerus, Hinc lectionem non video cur alii prætulerit quam habebat in ms.. qui cum nostro consentil. Ita ms. Lazerus maluit Conf. Honer. Odyss. H, lib. vi1, 120.
col. 1253–1254page 17 of 102
PG 133:1253οὐ μένουσιν, ἀλλὰ τὰς οἰκείας μαχαίρας κατὰ τῶν ὁ ἵνα σοι καὶ μνήμης καὶ προσρητικῶν ἀξιωθώ συλ σπλάγχνων ὠθοῦντες, ἢ ἄλλῃ πη τοῦ σώματος διε λαύνοντες, σφῶν ἑαυτῶν αὐτόχειρες γίνονται, κατα καυχήσασθαι τοῦ αὐτῶν αὐχένος δυσμενή παλάμην μὴ ἀντισχόμενοι, ὁποῖοι Κάτων, καὶ Βροῦτος, καὶ Κάσιος· οὕτω δὴ καὶ αὐτὸς, ἕως μὲν ἀγαθῶς εἶχε μος τὰ περὶ τὸ σῶμα, καὶ ἁβρῶς μὲν ἡ θρίξ ἔσταλτο, καὶ κομψώς, συμμέτρως δὲ καὶ οὐ κατὰ φιλοσόφους καθεῖτο τὸ γένειον, πλατύν μυκτῆρα τῶν ἐν τούτοις δυστυχούντων κατέχεον· οὐκ ἔστι γὰρ ὅς με φαλακρός οὐκ εὐθὺς ἰδὼν ἐλιγγίασεν· οὐκ ἔστι δὲ ὅς μοι βαθυπώγων περιτυχὼν οὐκ ηύξατό οι χανεῖσθαι τὴν γῆν· νῦν δέ, εἰς ἐμὲ τοῦ τῆς ἀσχημοσύνης κύβου μεταῤῥιφθέντος, οὐ περιμείνας τοὺς ἐξ ἄλλων λεσχα σμούς, καὶ τὰς βλασφημίας, ἑαυτὸν αὐτὸς καθ᾽ αὑ τοῦ κατήγορον ἵστημι· καὶ τῆς ἐμῆς ἐμφορεῖσθαι χλεύης τοῖς ἐθέλουσι δίδωμι. Καίτοι καὶ Συνέσιον οἶδα τὴν φαλάκραν καλλωπισάμενον· καὶ Ἰουλιανόν γε οὐκ ἀγνοῶ τὸν οἰκεῖον, ὡς ἐν προσχήματι ψόγου, σεμνύναντα πώγωνα. Τί ἐπὶ τοῦτο ἐκάγχασας;. ἐμφόρου γέλωτος, ὡς ἂν οἷός τε ᾖς, ἐπὶ τῆς γραφῆς. Ταῦτα γὰρ καὶ ἡμεῖς οὐ πόρρω φιλοσοφίας διψ κονομησάμεθα, ἵν', ἐπὶ τῶν γραμμάτων τὴν ἰσχὺν τοῦ καγχάσοντο; κενώσας, μεθ᾿ ἧττονος ἡμῖν αὐτο προσωπέης τοῦ γέλωτος. "Ερρωσο. Ϛ'.-Τῷ μητροπολίτῃ τοῦ Τραπεζοῦντος Τίς εἰμι καὶ τίνων, ἱερά μου καὶ θειότατε δέσποτα, fκετε φτούτα ὡς ἂν οὐχ οἷός τε ἧς ἐπὶ τῆς γραφῆς, ταῦτα γὰρ, κ. τ. λ. αυτοπροσωποίησιν. λαβῶν; συλλαβῶν ἐκείνων, ἱερῶν μὲν, ἢ τὰ ἐν Δελ φοῖς καὶ Πύθια προγράμματα χρυσῶν δὲ, ἢ Πυθα γόρου χρυσά καλούμενα έπη· μουσικῶν δὲ ἢ τὰς Σειρήνας οἱ μῦθοι γράφουσι γλυκερῶν δὲ ὑπὲρ μέλι, ψαλμικῶς, καὶ κηρίον, ἀλλὰ μέλι μὲν τὸ Ὑμήττιον, κηρίον δέ γε τὸ Τραπεζούντιον. Η πάντως ή σύν τροφός σας μετριοπάθεια, καὶ ἡ συναυξηθεῖσα καὶ ἤδη συγγηράσκουσα ἐπιείκεια, καὶ μέχρις ἡμῶν τὴν τῆς γραφής του περιωπὴν ἠνάγκασε κατελθεῖν. Σοὶ μὲν οὖν πολλὴν μυρίων τε ἄλλων καὶ τούτων δὲ οὐ μετὸν ἔφλω τὴν χάριν. Ή δὲ πατῶν εὐτυχεστέρα τὸ ἐπὶ σοὶ τῶν πόλεων Τρα πεζούς εἰς τί μοι τοὺς ἑαυτῆς διὰ τῆς σῆς χειρὸς χρυσίνους ἐκπέπομφεν; Η που την πρός με διὰ τούτων μηχανᾶται σπονδήν; Οὐ σπείσομαι γε ταύτῃ, οὐδ' εἰν ᾿Αίδαο· ἴστωσαν οἱ πάντες ἁπτέ ρες, καὶ ὁ τούτων ἔξαρχος ἥλιος· οὐδ᾽ ἂν μοι πλίνθους όλας χρυσοῦ κομιεί, καθὰ τῷ Πυθίῳ τὸν Κρείο σόν φασι. Τὸν γὰρ ἐμὸν ἀφελομένη με θησαυρόν, τὴν μόνην ἐν ταῖς συμπιπτούσαις ἀνίαις θυμηρεστά την παραψυχὴν, τὸν γλυκὺν καὶ ἰδεῖν καὶ εἰπεῖν Τραπεζοῦντος, ἔπειθ᾽ οἷον ἐκ μεταμέλου συκίνας μοι ταύτας παραμυθίας ἐπιτεχνᾶται τῆς συμφοράς; παραπλήσιον, ὥσπερ εἴ τίς μου ἐξορύξας ἄμφω τω ὀφθαλμώ, ἢ ἐκκρουσάμενος τοὺς ὀδόντας, ἔπειτα κοινωνῆσαί οἱ ἁλῶν ἠξίου καὶ ὕδατος. Τί μοι τῶν πείσομαι. εἰς γ'. Φ, ὠφελομένη.
quidem dixi non ut justus qui est initio sermonis, accusator sui *, sed veluti ducum gloriosissimi qui si. ipsi quidem vincant hostes occidunt; victi vero, non ab illis occidi sustinent, sed, proprios enses in viscera adigentes, vel aliam corporis partem ferientes, s ipsos interficiunt; non passi inimicam manum glo riari posse præcidisse eorum caput. Tales Calo, Brulus et Cassius. Sic et ipse, donec corpus valuit, capillum delicate discrevi, et ornare barbam alui mento, non philosophice, eos subsannaus qui in hoc aversam fortunam experti erant. Nemo cal sus erat qui me videns non statim æstuarel, nullus inornata barba qui in me incidens non præoptasset hiscere terrant. Nunc vero in me hoc irrisionis pon dere inclinato non exspecto ex aliis subsannationes et ; me ipse accusa et meam producere volentibus irrisionem præbeo. Synesium quidem novi calvitiem laudibus ornantem; et Julianum non ignoro suam per vituperantis speciem barbam laudasse. Cur ista rides? Rideas quantum libet epistolam islam et ca chinneris. Hæc nos non longe a philosophia excogi tavimus, ut super litteris acriores exhauriens cachin nos minus præsentes rideas. Vale. VI. — Ejusdem, metropolita Trapezuntis. Quis eao unalisaue sum, sacer et divine domine ´• Prov. xvii, 17. * Psal. xv, 11. Lazerus, quod sensu caret. lazers, Vide Orient. Christ., t. 1, col. 511 et 512. ut dignus a te habear memoria tua litterisque tuis, litteris illis sanctioribus quam oracula Delphorum et Pythiæ, aureis etiam magis quam sint aurea vocala Pythagoræ verba, magis etiam musicis, quam fabu lis perhibeantur illæ Sirenarum atque, ut Psalmi verbis loquar, dulcioribus super mel et favum'; sed mel Hymetti, favum vero Trapezuntis. Profecto temperantia tecum educata est crevitque, el senuit tecum benignitas, teque coegit ad nos usque littera rum aspectum £xtendere. Tibi igitur multam debco gratiam et sexcentorum aliorum beneficiorum, at que horum non minorem. Trapezus vero omnium per te felicissima civitas cur suos aureos nummos mihi manu tua misit? Fœdusne mecum per hac molitur? Non hoc patiar etsi mors subeunda sit. Norint stellæ omnes et stellarum rex sol. Neque si mihi lateres omnes aureos portet ut Pythio Apolli ni dicunt tulisse Cræsum. Meus qui me juvat the saurus sola me demulcens in præsentibus angustiis consolutio est, dulcem videre et alloqui Trapezun tium. Deinde quales veluti pœnitentia ducta vanas mihi consolationes hujus calamitatis apparat. Simi liter fucit ac si quis postquam ambos mihi oculos eruit dentesque perfregit, deinde mihi secum com munem esse convictum velit. Quid mihi cum tuis Laz. Lazer. Conf. Homer., Iliad. lib. XXI, v. 48. Lazer. leg.
col. 1255–1256page 18 of 102
PG 133:1255σῶν λαμπάδων καὶ τῶν χηρῶν, ἀδικωτάτη πόλεων καὶ λέγειν: Τριήμερόν με όλαι φλόγες εἶχον ἐξα! Τραπεζούς; Τὸν ἐμὸν ζητῶ θεάσασθαι ἥλιον. Τὰ μὲν γὰρ νυκτὸς καὶ σκότους ἐξευρέθη βοήθημα Ο ὁ δ᾽ ἡμέρας ὅλης ἐστὶ δημιουργός. Τί μοι τῶν σῶν στατήρων καὶ τῶν χρυσίνων; Τὸν ἐμὸν ἀπαιτῶ θη σαυρόν. Η ταῦτα μὲν ἡνιαμένης εἰσὶ ψυχῆς ἐρυγαί καὶ τῆς ἐγκαρδίου φλογὸς ἐξατμίσματα· σὲ δὲ τὸ Θεῖον τῆς πολυημέρου ἐκείνης κακώσεως οικτισάμε ναν, τὸν σὸν πέπομφέ σοι ποιμένα, ὃς ποιμανεῖ τὸν λαόν σου ἐν πραότητι καὶ δικαιοσύνη.. ᾿Αλλὰ τὰ μὲν σὰ, θειότατε δέσποτα, οὕτως ἐμοὶ καὶ ηὗκται καὶ πεπίστευται ἔχειν, ὡς ἂν ἡ εὐγνώμων υἱὸ; ἢ εὐχάριστος μαθητής ὑπὲρ πατρὸς καὶ διδα σκάλου γε εὔξαιντο· τὰ δ᾽ ἐμά, τί ἄν σοι κινοίμι τὴν Καμάριναν Τί δὲ ἀναμετροἶμι τὴν Ἰλιάδα, καὶ πολλῆς ἀηδίας τὴν φαιδράν σου καὶ γεγανωμένην πληροίμι ψυχήν; Τὰ μὲν γάρ μοι περὶ τὴν τύχην οὕτως ἔχει καὶ νῦν, ὡς ἄρα καὶ πρότερον· ὅπως δὲ πρότερον, τὸν σὸν οὐκ ἔλαβε μνήμονα. Οὐδέ πω γὰρ ἡμῖν ἡ τύχη προσεμειδίασεν, οὐδὲ τὸ κατεσπασμέ τον ἔλυσε τῆς ὀφρύος. Επέκεινα δὲ τούτων έλκει με πονηρῷ δι' ὅλου τοῦ σώματος, κατὰ τὸν Αυσίτην, Επαισεν ὁ Θεός. Τῇ γὰρ αἰσχίστῃ μὲν ἰδεῖν, κακίστῇ δὲ παθεῖν λοιμώξει, ὡς μὴ ὤφελον, περιπέπτωκα, ἐξ ἧς ὅσα ἄν, καὶ οἷα συνέπεσε τὰ δεινά, ει χρή βοηθήματα. σιοι, καὶ ὅλοι ἐξετέρουν πρηστήριοι κεραυνοί· ἐφ' οἷς χολεμεσία πάνυ πολλή, καὶ οὕτως ἄμετρος, ὥστε με καὶ φόβῳ περισχεθῆναι μή που καὶ τὴν στοιχειώδη συνεμέσως χαλὴν, ἄχολος τοῦ λοιποῦ κατὰ τὰς ἐλάφους ἀπολειφθήσομαι. Προσηύξανε δὲ τὴν νόσον καὶ ἄτεχνος ἰατρὸς, τὴν μὲν ἡλικίαν βραχύ τι τῶν Δημοκριτείων ἀτόμων, ἢ τοῦ σημείου τοῦ γεωμετρικοῦ διενηνοχώς, ψυχρολογῶν δὲ πολλὰ καὶ σφυγμομαχῶν, καὶ τῇ ταλαιπώρῳ χειρὶ δι' όχλου γινόμενος, ἐς τοσοῦτον δὲ παρὰ θύρας απαντών εξ διαγνώσει τῆς διαθέσεως, ὡς διπλοῦν τριταίον ὀνομάσαι τὴν λοίμωξιν. Τοιοῦτοι τοῖς καλοῖς Βυζαν. τίοις πρόσεισιν ιατροί· καὶ προσελέν γε, ὦ Θεοῦ πανδερκείς ὀφθαλμοὶ, καὶ ἔφορε Πρόνοια. τέταρτος ἐπὶ τούτοις ἀνέτελλεν ἥλιος, καὶ συνανέτειλάν μας περὶ τὴν τῆς σαρκὸς ἐπιφάνειαν αναστημάτια μικρὰ καὶ ὑπέρυθρα, δ, καὶ παρὰ μικρὸν τῷ χρόνῳ συναυξανόμενα, εβδοματαία παλαμναίας φλυκτίδες ἐγένοντο. Εώρακας, ἐπί τινος λίμνης όμβρου φαγ δαίου καθυομένου, ὅπως ἡ σύμπασα ἐπιφάνεια ταύ της ταῖς πυκναῖς πομφόλυξιν ἐξοιδαίνεται; Τοιαύτην οἰήθητί μου καὶ τὴν δειλαίαν σάρκα τηνικαῦτα για νέσθαι. Τὰς γὰρ ἐπὶ τούτοις ασιτίας καὶ ἀγρυπνίας, καὶ τὸ τῇ καὶ τῇ δυσμετάπτωτον καὶ τὰ βέλη χολομεσία. διαγνώσει. παντοδερκείς. δυσμωτάπτωτον.
lampadibus tuisque ceris civitatum injustissima Tre pezuntina? meum videre solem quero; subsidia sunt illa nocti et tenebris inventa; hic vero est diei omnis effector. Quid mihi cum stateribus et aureis nummis tuis? Meum quæro thesaurum. Sunt hi afficti animi ructus quidam flammæque cordis evaporationes. Te vero divinum numen, ob diuturnam illam calamita tem miseratum, suum misil pastorem qui pascerel populum suum in mansuetudine et justitia *. ani Sed hæc quidem, domine divine, sic oravi se ha beant, ilaque prorsus se habere credidi, quemadmo Cum probus filius gratusque discipulus patri et ma gistro esse precaretur. Quod mea pertinet, quid Cama rinam ego moveam? Quid ad Iliadem recantem, mumque tuum lætum gaudentemque tristitia perfun dam? Mea sors ea nunc est que prius fuit: qua autem prius fuerit, opinor, meministi. Nunquam nobiscum fortuna mediocriter egit, nec supercilium deposuit. Præterea male vexat corpus omne; ut Au sitem illum Jobum percussit Deus '. In cam que visu miserabilis est, experiendo vero pessima, cani nam famem incidi̟; utinam non incidissem ex qua, quanta et qualia venerint mihi mala quid attinet Psal. Liv, 6. " Job. 1, 7. Lazer. leg. dicere? Triduum me Rammæ omnes horrenda ko buerunt, atque ignita fulmina consumpserunt; que secutus est vomitus tantus ut timerem ne fei omne statim effunderem et cervorum more deinceps abs que fellè essem. Auxit morbum imperitus medicus qui ea erat statura, quæ parum distaret a Democri ticis atomis, vel geometrico puncto; frigide autem multa loquens el de pulsu contendens, infelici autem manu tolum corpus pertentans adeo levem morbi mei cognitionem suscepit, ut tertianam febrim esse di ceret quæ erat canina fames. Tales magnis Bysen tinis medici sunt; sint vero per Dei oculos qui omnia vident et providentiam quæ omnibus præsidęt. Quar tus posthac venit dies perque totum corpus oberia sunt mihi parva visu tubercula es rubra, quæ cum paulatim tempore crevissent, diræ septimo die pu stule factæ sunt. Vidistine unquam cum in paludem decideret violentus imber ut superficies hujus omnis crebris turgescit bullis? Sic pula et infelix corpus evasisse meum. Præterea inedias, vigilias, difficulta tem in corpore versando in aliam partem et dolorum aculeos; et quod doloris colophon erat opinari ami cis ipsis miserabile spectaculum evasisse, ex sermo vu de couleur livide au-dedans et an-dehors; il Conf. Erasm. Adag. chil. 1, cent. 1, adag. pesait deux livres sept onces deux gros dans le LXIV, col, 44. Lazer. La vesicule du foie ne se trouve pas dans le cerf.... Le foie du cerf est placé et conformé comme celui du bœuf, du belier et du bouc; mais il n'y a point de vésicule du fiel: je l'ai toujours cerf qui a servi de sujet pour cette description. › AUBENTON, Descript. du cerf, Hist. nat. gen. et part. t. VIII p. 102 et 11æ. Lazer. Lazar. Lizer.
col. 1257–1258page 19 of 102
PG 133:1257τῶν πίνων, καὶ τὸν κολοφῶνα τῆς λύπης τὸ καὶ μὴ οὐχὶ τῆς τοῦ πράγματος ἀξίας ἐλαττωθῶ; Καλύ γὰρ αὐτὸ δρόσον Δερμὼν τὴν καταβαίνουσαν ἐπὶ τὰ ὄρη Σιών, καὶ λαθικτες, φάρμακον καὶ ἀμ βροσίαν, καὶ νέκταρ, καὶ μέλιτος ἀποῤῥώγα, ἢ τὴν τοῦ Πυλίου λέγουσι γλῶσσαν, καὶ ᾿Αλκινόου κήπου, καὶ πεδίον Ηλύσιον. Εν μοι τοῦτο μόνον, τὸ πολὺ τῆς ἡδονῆς ὑπετέμετο, καὶ μέγα μέρος τοῦ γήθους προσεζημίωσεν, ὅτι μὴ καὶ αἱ ἱεραί σου χεῖρες τῇ γραφής διηκόνησαν, ἵν', ὡς ἐν κατόπτροις, τοῖς γράμματι τὴν σὴν καταθεῶμαι ψυχήν. Νῦν δ' ἀλλ' ἡ μὲν ἐκδοῦσα φωνή Ιακώβ, του λείου σοῦ καὶ ἁπλάστου, καὶ ἱεροῦ· αἱ δὲ γράψασαι χείρες χείρες Ησαῦ· οὐκ οἶδα μὲν οὔτινος, τέως γε μὴν ἀνδρὸς πολύ πλέον θηρεύειν ή γράφειν εἰδότος. Τὸ νῦν τοῦτο δὴ τὸ ᾿Αποστόλου, Εχομεν τὸν θησαυρὸν ἡμῶν ἐν τίη μοι ταῦτα φίλος διελέξατο θυμὸς καὶ ἔλαθεν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἐπιστολὴν ἀποτεινάμενος τὴν ἐπιστολὴν; Χαῖρέ μοι, πανάγιε δέσποτα, καὶ μεθ' ὁλοκλήρου τῆς εὐδαιμονίας πρὸς ἡμᾶς ἐπαναζευγνύς. Έρρωσο. Ζ. Τοῦ αὐτοῦ. Ὑπὲρ τῆς γλώττης τοῦ ἔρφανο τρόφου καὶ νομοφύλακος, κυροῦ 'Αλεξίου τοῦ Αριστηνού. τοῖς φίλοις αὐτοῖς ἀπαίσιον νομίζεσθαι θέαμα, δια δωσί σοι ὁ λόγος συνεννοεῖν. Εστω· γέγονε ταῦτα καὶ ἀπογέγονε, καὶ οὐδεὶς ἡμῖν τῶν παρελθόντων ὁ λόγος, ἐπεὶ παρήλθοσαν. Τὰ δὲ λείψανα της νόσου καὶ ἀποβάμματα, οἷα, ὦ πρὸς φιλίας, εἶναι οίει καὶ τίνα; Η μὴν, λόγοι δὲ μαρτυροῦνται τῷ λόγῳ, πολλῷ τῆς νόσου δεινότερα. Οίδάς μου την κόμην ἐκείνην καὶ οὐ συγχωρεῖ με το δάκρυον προχεθὲν περαιτέρω προβῆναι τοῦ γράμματος· ἐξερρύηκε σύμπασα πρὸ τῆς ὥρας, καὶ; τὴν κεφαλὴν προλιπούσα, ἐλεεινῶς τῷ ἐδάφει προσέῤῥιπται. Καὶ, ἵνα μὴ τοῖς καθε έκαστον ἐπεξίω, καὶ τὴν ἐπιστολὴν αἰσχύνω τῷ αἴσχει τῆς διηγήσεως, ἀλλόκοτόν τι τέρας, κατὰ τὰ τοῦ Ἐμπεδοκλέος ἀνδρόπρωρα την Βυζαντίδα περίειμι, δίκας ἴσως τιννὺς ὧν εἰς τοὺς γελοίους όστρακίνοις οὐχὶ σκεύεσιν, ἀλλὰ γράμμασιν. Αλλά πολλαχοῦ πεπερώνηκα. Αλλ' ἀντιβολώ σε, χρυσή κεφαλή, εὔξαι τῇ ἐπωνύμῳ τῆς σῆς μητροπόλεως χρυσοκεφάλῳ τῇ Θεομήτορι, χρυσωθῆναί μοι καὶ αὖθις τὴν κεφαλὴν ταῖς θριξί. Καὶ μή μοι χαλεπαίνῃς πολὺν ὑπὲρ τῶν τριχῶν τιθεμένῳ τὸν λόγον, εἰδὼς ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ οὐδὲν ἄλλο τοῖς εἰς τὸ μαρτύριον εἰσιοῦσι προς θάρσους ἔφησεν ἀφορμὴν, ἀλλ' ὅτι. Καὶ θρὶξ ἐκ τῆς κεφαλῆς ὑμῶν οὐ μὴ ἀπόληται. Καὶ περὶ μὲν τούτων ἄχρι τοσού. του. Τὸ δέ σοι γράμμα τί ποτ' ἄρα καὶ προσειπών, πολυφῶνα τῆς λύπις. λείξανα. πρόχυθέν. ἀνδώποδα. χαλεπαινεῖς. τρύχων. ὅτι μετὰ καὶ αἱ ἱεραί σου χεῖρες τῇ γραφῇ διηκόνησαν ἦν· ὡς ἐν κατόπτροις Ὑπὲρ τῆς τοῦ νομοφύλακος γλώσσης ὁ λόγος. Αλλά, φεῦ τῆς τόλμης! Ο οὕτω παχεῖαν καὶ ὑπὸ τοῖς γράμμασι τὴν σὴν καταθεῶμαι ψυχήν, νῦν δ' ἀλλ' ἡ μὲν ἐκδούσα φωνή, Αλλά τίς ἡ μοι. και ολοκαρδίου,
ne hoc meo cogitare potes. Esto, hæc jam præteriere et nullus nobis eorum quæ præterierunt sermo ha bendus est quod jam evaserint. Morbi reliquias et vestigia quæ et qualia per amicitiam nostram esse putas? Certe si hæc sedulo æstimemus, multo sunt morbo ipso deteriora. Nosti illam comam (et non sinuni me lacrymæ epistolam persequi), cecidit. (ota ante tempus et capul deserens misere humo condita est. Atque ut ne singulis describendis epistolam pro ducam et pudenda narratione pudéfaciam, en ego monstrum veluti quoddam Empedoclis vultui simile Byzantium pererro, pœnas forte lueus eorum quæ sæpius irrisi. Vero rogo te, aureum caput, ut preces fundas ejusdem nominis metropolis aureo capiti Dei Matri; reddat meo iterum capiti aureos capillos. Nec mihi succenseas tàm multa de capillis loquenti; nosti enim ipsum hominum Servatorem nihil aliud sibi testimonium dare aggredientibus, ut fiduciam excitaret dixisse, nisi, quia Et capillus de capite vestro non peribit 10. Et de his quidem hactenus. Epistolam vero tuam quocunque nomine appellem, erit illud rei merito inferius. Voco eam rorém Her ** Luc. xxı, 18. ¹¹ Psal.cxxxit, 3. 19 II Cor. iv, Lazer. Lazer. Sic et in cod. Vatican. Legendum esse fort. mon. Lazer. Laz. leg. fort. Laz. Laz. Conf. Hom. Ihad. X, lib. xxn, v. 82. Lazerus legebat, mon descendentom super montes Sion; et pharma cum quod curas delet et ambrosiam et nectar ot rivum mellis vel quam Pylii tinguam dicunt et Alcy noi hortos, et campum Elysium. Quantum in hoc uno miki voluptatic abstulerunt et quanta gaudii parte mulctarunt, quod postea sacræ manus tuæ scriptis attulerunt, ut postem veluti speculis con templari animum tàum. Nunc autem exiens vox Jacob' est, tui nimirum politi et sinceri, et sacri ho minis; scribentis autem manus manus sunt Ésau; nec novi an illius qui antea aut venari melius, aut scri bere potuit. Proferam nunc Apostoli illud: Habe mus thesaurum nostrum non in vasis fictilibus sed in litteris “. Sed quid ago? hæc amicus quidem ani mus dixit; nec sensit excedere epistolæ fines. Vale, sanctissime dominę, el cum felicitate animi omni ud nos redi. Vale. VII.-Ejusdem. De lingua orphanotrophi ac legum custodis, D. Alexii Aristeni. De lingua legum custodis sermo est. O rem ar duam! Ego qui linguam adeo pinguem et coriaceum gero, de tali lingua loqui audeo; ego auream plum etc. in hoc loco nihil omnino vidit. Conf. Hom. Iliad. A, I. XI, v. 407. Laz. Ita, ut puto, ms. Vatic.; Lazerus in suo lege qnod ex nostri scriptura elici e quit. Cæterum mihi non ouinino liquida est hæc pericope.
col. 1259–1260page 20 of 102
PG 133:1259τηλικαύτῃ βύρση λαλοῦσαν γλώσσαν φορῶν ὑπὲρ ἂν ἄλλῃ παρὰ ταύτην ὁ παρὼν ἁρμόσειεν ἔπαινος. τοιαύτης λέγειν ἐπιχειρῶ· καὶ τὴν χρυσίνην μετά τῆς μολιβδίνης ὑμνεῖν ἐπείγομαι, μετὰ τῆς τα πεινῆς καὶ ἀπὸ γῆς φθεγγομένης τὴν ὑψηλὴν καὶ αἰθερίην· καὶ ἢν μόγις ἂν καὶ ῾Ομηρος ὅλοι μετὰ τῶν δέκα, ταύτην αὐτὸς μετὰ μιᾶς, καὶ οὐδὲ ταύτης ἀκεραίας, οὐδ᾽ ὑγιούς, εὐφημήσων ἔρχομαι. Παραπλήσιον, ὥσπερ εἰ Θερσίτης Περέως, η Άχιλ λέως ἐγκώμιον ἔγραφεν, ή Σερίφιος άνθρωπος τους Αθήνῃσιν ἀρίστους εξύμνει, ἢ Φάλαρις ὑπὲρ Ἀριστείδου ψῆφον εἰσήγεν, ἢ Δημόφιλος Ορφέα τὰ ἐς Μοῦσαν ἐσέμνυνεν, ᾧ τοσοῦτον ἀμουσίας περιεἶναι λέγεται, ὡς καὶ ἐπ᾿ αὐτῷ ταῦτα ποιηθῆναι τὰ ἐλεγεία Νυκτικόραξ ᾄδει θανατηφόρον. Ει δέ ποτ' άσει Δημόφιλος, θνήσκει καὐτὸς ὁ νυκτικόρας Εδει με οὖν διὰ ταῦτα, βοῦν ἐπὶ τῆς βουγλωττί. δος ἐνθέμενον, ταῖς μένος πυρὸς πνεούσαις γλώσσαις ταῖς ὑπὲρ τῆς τοῦ νομοφύλακος γλώσσης λόγον παραλιπεῖν. Αλλ' ἐπειδὴ τὰς ἐκ τῶν ἐναντίων μαρτυρίας ἀξιοπιστοτέρας εἶναι τῷ λόγῳ καὶ ἡμῖν συνδοκεῖ, ἅτε μηδ' ὑπ᾽ εὐνοίας ἐχούσας κλέπτειν τὸ ἀληθές· ἐναντία δὲ τὰ πολὺ ἀλλήλων ἀφεστηκότα ἐμάθομεν· πολὺ δὲ ἀλλήλων, καὶ, 8 φασι, τοὺς ὅρου; Φρυγών καὶ Μυσῶν, ἡ ἡμετέρα τῆς εἰς ἔπαινον προκειμένης τῷ λόγῳ γλώσσης ἀφέστηκεν· οὐδὲ μιᾷ Καὶ ἄλλως δὲ φοβεί με τὸ τοῦ ᾿Αχαρ ὑπόδειγμα, δν παρὰ τῆς ἱερᾶς ἱστορίας ἀκούω, διὰ τὰ χρυσίαν γλῶσσαν κλέψαντα κατακρύψαι, λακησταῖς ἐν πέν τρησιν εὑρέσθαι μόθον Καὶ δέος μέ τι ἐντεῦθεν οὐκ ἀγεννᾶς ὑποτρέχει, μή πη καὶ αὐτὸς, ὡς γῇ, τῇ σιγῇ τὴν χρυσήν σου κατακρύψας γλῶσσαν, ὀρφα νοτρόφε δικαίως, τοῖς ἀνείδεσι κατακαταπετρωθώ (εἰς). Πᾶσα μὲν οὖν ἀθρωπίνη γλῶσσα, τῶν λοιπῶν ἀνθρώπου μορίων τὸ κράτιστόν ἐστι καὶ κορυφαιότατον· οὐ μόνον ὅτι τῇ δημιουργῷ καλῶς καὶ ὡς ἄριστα διωργάνωται φύσει· οὐδ' ὅτι συμμέτρως τοῖς εἴσω καὶ στοιχειώδεσι χυμαῖς κέκραται, ὅτι καὶ τῶν ἐκτὸς καὶ τροφίμων οὖσα κριτήριον· ἀλλ᾽ δει τοι καὶ τοῦ ἐν ἡμῖν ὑπηρέτης λόγου καθέστηκε, καὶ τῶν τοῦ νοὸς κινημάτων ἐστὶν ἐξάγγελος· καὶ διὰ ταύτης τὸ ἐνεργεία είναι λογικὸν ἀπειλήφαμεν ἄν θρωποι καὶ βίον τεταγμένον καὶ κατεῤῥυθμι σμένον ἐλαύνομεν. Δι' οὐδενὸς γὰρ ἄλλου ἢ διὰ ταῦ της, καὶ βουλευτήριον ίσταται, καὶ καθίσταται δίκη, καὶ δι᾿ ἀμφοῖν πολιτεία συνίσταται, ἔτι δὲ μάθησις ἀσκεῖται, καὶ μεθοδεύεται επιστήμη, καὶ τὸ πρα κτέον ἀνθρώποις καὶ μὴ γινώσκεται. Ταύτῃ διαλεκτικοί μὲν περὶ παντὸς τοῦ προτεθέντος ἐξ ἐνδόξων περαίνουσι, ρήτορες δὲ δημηγοροῦσι, καὶ πρέσβεις Νυκτικόραξ ήδει θανατηφόρον ἀλλ' ὅταν ἄση Δημόφιλος, θνήσκει καὐτὸς ὁ νυκτικόραξ.
bris verbis laudare tento; ego qui linguam habeo kumilem ac humi repentem de cœlesti ac sublimi verba facere præsumo; quam Homerus ipse vix decem tinguis, hanc ego meapte eaque imperfecta, mule sana celebrare audeo. Hoc idem est ac si Thersites Nerei aut˝Achillis panegyrin componere, aut si Seri phius aliquis Athenarum proceres cantu celebrare, aut si Phalaris Aristidi tesseram offerre, aut Demophilus Orpheum et Musas honorare voluisset, qui quidem ‘adeo a Musis alienus erat, ut hocce elegium in eum sit pervalyatum: Nycticorax cantum edit funebrem; quando vero Demophilus cantabit, avis illa ipsa morietur. terret qui, ut sacra refert Scriptura ", linguam ex reum quam furatus erat abscondit inter saza. Hine metus me subit tristis ne ipse linguam, orphanotrophe, tuam auream ut terra, sic silentio inhumans, summ O jure reprehendar. Omnis igitur lingua humana inter eas partes quæ kominem constituunt optima ac pre stantissima est, non modo quia a natura creatrice aplissime formata est, nec quia suecie elementaribus convenienter mista est, siquidem ca quoque quæ ab extrinsecus os intrant, judicat, sed quia rationis quæ in nobis kabitat, serva est et mentis motuum nuntia exsistit, el quod ob illam homini rationem attribuimus quæ facit ut vitam regulis circumscriptam el bene ordinatam agamus. Per eam enim solam consilium ini:ur, jus statuitur, res publica creatur, litterarum studium instituitur, scientia colitur; per eam scimus quid homini faciendum evitandumve sit. Ejus ore dialectici de qualibet thesi proposita argumentantur; oratores concionantur, senes patriam salvam consti suunt. Linguæ auxilio Solon Athenas, Zaleucus Lo cridem, Charondas Italiam et Siciliam, alii alios regiones ac civitates legibus circumvallarunt; eju venia Ægyptii geometriam edocuerunt, Cares es asiris futura prædixerunt, Phryges ex avium volain it Propterea bove super buglottide posito linguis ignem violentum spirantibus" de nycticoracis lingua disserendi officium mandamus. Cum autem testimonia adversariorum fide digniora arbitremur, quippe quæ veritatem non e favore elicere opus habent; et cum videmus ubique magnam discordiam, et quod, ut dicunt, Phrygum et Mysorum confinia longe utrin que distant el nostra quoque lingua a laudatione linguæ de qua est quæstio, abhorret, verendum est ne nulla alia lingua ad hancce laudationem se ac comimidet. Alioquin me Achar quoque exemplum 13 Act. 11, 3. * Josue vu, 1, 19-21. Epigramma hoc in Anthologia Francolurti edita ambo 1600 legitur p. 219, ubi Lucilio tribuitur Exstat apud Brunckium Analect. L. II, p. 356, sub Nicarchi nomine. In ms. Vat. p. 523 sic legitur Conf. Erasin. Adag. chil. 1, cent. 7, adag. xviii, col. 231; id. ibid. chil. II, cent. 111, adag. 10, col. 419. Conf. Erasm. Adag. chil. II, ceut. IV, anag, 50, col. 467. Vide supra col. 1034 A. Sic in codice; sed aliquid in his deesse vi detur.
col. 1261–1262page 21 of 102
PG 133:1261ἀνασώζονται τὰς πατρίδας. Διὰ ταύτης Σόλων μὲν ἡ ἀλλὰ καὶ ἀγγελικὰς εἰσάγοντι γλώσσας, σεραφική τὰς Αθήνας, Ζάλευκος δὲ τὴν Λοκρίδα, Χαρώνδας δὲ τὴν Ἰταλίαν καὶ Σικελίαν, καὶ ἄλλοι ἄλλας τῶν πόλεων τοῖς νόμοις περιετείχισαν· καὶ γεωμετρίαν μὲν Αἰγύπτιοι ἐξευρόντες ἐδίδαξαν· Κάρες δὲ τὴν διὰ τῶν ἄστρων πρόγνωσιν, καὶ Φρύγες τὴν ὀρνιθοσκοπίαν, καὶ τὴν ὄνειροκριτικὴν Τελμισείς, πρῶτοι τῶν ἄλλων γνόντες, τοὺς ἐφεξῆς ἐμνήσαντο· καὶ Απις μὲν ὁ Αἰγύπτιος Ιατρικὴν προεδίδαξε φυσιολογίαν δὲ ᾿Αλκαίων ὁ Περίθου συμπαρεστήσατο, καὶ γραμματικὴν ὁ Μύκηθεν ᾿Απολλόδωρος· καὶ Πυθα γόρας μὲν ὁ Μνησάρχου τῆς Ἰταλικῆς ἀφηγήσατο καλουμένης φιλοσοφίας. Θαλῆς δὲ, ὁ εἴτε Φοίνιξ, εἴτε Μιλήσιος, ἀμφισβητείται γάρ οἱ τὸ γένος, Ἀναξιμένει τῷ Ευστράτου τῆς Ιωνικής καθηγήσατο, καὶ τῆς Ελεατικῆς τῷ Παρμενίδη Ξενοφάνης 4 Κολοφώνιος. Και, ἵνα μὴ πόρρωθεν καὶ ἐκ τῶν οὐχ ἡμετέρων συνάγω τῇ γλώττῃ τὴν εὐφημίαν, διὰ τῆς γλώττης ὑμνοῦμεν τὸ θεῖον, καὶ τοῖς ἀγγέλοις, ὡς ἐφικτόν, ὁμοιούμεθα, οἷς ἡ θεία ύμνησις έργον ἀπλήρωτον ὁμοῦ καὶ ἀκόρεστον. Πᾶσα μὲν οὖν, ὡς ἔφην, ἁπλῶς ἀνθρώπου γλώσσα τῶν λοιπῶν αὐτοῦ μορίων βασιλικῶς ὑπερκάθηται, ἅτε καὶ ὀργανικώς τῷ καλλίστῳ τῶν ἀμφὶ τὴν ψυχὴν ὑπηρετουμένη τῷ λόγῳ. Ἡ δὲ σὴ θεσπεσία γλῶσσα καὶ ἱερὰ, σοφὲ νομοφύλαξ, τοιοῦτο τῆς τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων πάλιν ὑπέρκειται, ὅσον ἐκείνη τῆς τῶν ἀλόγων ζώων ὑπερανέστηκεν. Εἰ γάρ τι πειπτέον Παύλῳ, πειστέον δὲ, εἴ τι καὶ Θεῷ πειστέον, οὗ στόμα ἐκεῖνος καὶ λέγεται καὶ πιστεύεται, οὐκ ἀνθρωπίνας μόνον, β κι ἂν εἴη ἡ γλῶσσα ἡ σὴν ὅσον καὶ αὐτὰ δηλονότι τὰ Σεραφίμ τῆς λοιπῆς νοερᾶς ὑπερκάθηται ὀγδοάδος. Τολμηρὸς ὁ λόγος· εἰ γλώσσα ἦν καὶ παρὰ Θεῷ. καὶ οὐ ταῖς σωματικαῖς ἐπινοίαις ὁ τοῦτο λέγων συμπεριῆγε τὸ θεῖον, Θεοῦ ἂν γλῶσσαν καὶ θείαν εφάμην τὴν σήν. Νῦν δὲ τοῦτο μὲν περὶ αὐτῆς λέξ γειν οὐκ ἔχω· κάλαμον δὲ ὅμως γραμματέως οξυ γράφου ταύτην καλῶ, παρὰ τοῦ Δαβὶδ τὸ ὄνομα δανεισάμενος· καὶ δρόσον Δερμὼν τὴν ἐπὶ τὰ ὄρη Σιὼν καταβαίνουσαν, παρὰ τοῦ αὐτοῦ καὶ τοῦτο Προφήτου λαβών· καὶ γῆν μέλι και γάλα ρέουσαν πολύ πλέον ἢ τὴν Παλαιστίνην ἡ κατὰ Μωσήν ἱστο ρία διέξεισι· καὶ ποταμὸν ἱερὸν πολὺ τὸ ῥεῖθρον ἕλκοντα καὶ χρυσοῦν, ὡς β Σαρδιηνός Πακτωλός, καὶ τοῦ Θεοῦ τὴν πόλιν εὐφραίνοντα τοῖς ὁρμήμασι καὶ εἴ τι ἄλλο τῶν καλῶν καὶ τιμίων ἱστορήκεσαν ἄνθρωποι, Εθαύμασα, ὁ Ἕλλην τὴν Δίωνος γλῶσσαν, καὶ χρυσὴν αὐτὴν ἀπὸ τοῦ πράγματος προσηγόρευσεν. Ἐσέμνυνε καὶ τὴν τοῦ Παιανιέως τὸ βουλευτήριον, καὶ ὁ περίπατος τὴν Αριστοτέλους, καὶ ταῦτα μετά τραυλότητας. Καὶ ἵνα παραλίπω τὰ παλαιὰ, καὶ τῶν προσφάτων ἐπιμνησθῶ, ὑπερετίμησαν καὶ οἱ καθ᾽ ἡμᾶς βασιλέες τὴν τοῦ Βυζαντίου Λίζικος γλῶσσαν, μετὰ τοῦ 'Αττικίζειν ψελλίζουσαν. Τὴν δ' ἱεράν σου γλώσσαν, ἱερομνῆμον, Διωνίζουσαν μὲν δίχα τοῦ ἀφελοῦς καὶ χρυσίζουσαν, Δημοσθενίζουσαν δὲ ἀτραύλως καὶ ᾿Αριστοτελίζουσαν, καὶ Λιζικευομένην δίχα ψελλότητος, τίς. οὐκ ἂν θειοτέρως ἢ κατὰ ἀν
Telmessi¡ primi omnium somnia interpretati sunt. Linguæ venia Apis apud Ægyptios medicinam docuit, Alcæon autem Pirithai filius physiologiam, Apollo dorus Mycenais grammaticam, et Pythagoras, Mne sarchi filius, philosophiam quam Italicam appellanı, introduxit. Thales porro, sive Phænix, sive Hilesius (genus enim ejus in ambiguo est) Anaximeni Eustrali filio Ionicam, Xenophanes Colophonius. Parmenidi Eleaticam monstravit philosophiam. Sed absit ut de longe et a rebus quæ ad nos non spectant linguæ gloriam colligam; hoc dicam, quod lingua Deum hymnis celebramus, angelisque, quoad fieri potest, similes fimus, quibus negotium est, laudes numinis divini incessanter pervulgare. Lingua hominis, jam dicimus, regina est cæterorum corporis membro rum, simulque rationi, qua anima nihil pretiosius habet, servit. Tua vero, doctissime nomophylax, sacra et veneranda lingua tantum cæterorum mortalium linguas exsuperat, quantum horum lingua animalium rationis expertium linguas vincit. Si enim Paulo fides est·habenda, de quo nemo dubitat; si Deo ipsi fides danda est, cujus Paulus os dicitur et creditur, qui non tantum kumanas, sed angelicas etiam in ¹³ 1 Cor. xiii, 1. ** Psal. xliv, 2. Vid. supra, col. 1256. troaucu linguas “, tua quidem pro seraphica habenda erit tantum, quantum Seraphim ipsi reliquis octo mentis potestatibus anteponuntur. Audax hic sermo si Deus linguam haberet, quæ certé humanæ anteiret, te linguam divinam habère dicerem. Quod cum rationi et experientia haud consentaneum sit, scribe tamen celeriter scribentis calamum appello, nomen a Davide mutuans 10, et rorem Aermon quæ in mon'e Sion distillat ", ut idem Propheta dicit, et lerram in qua mel et lae fluunt majorem in modum quam Palæstina, auctore Moyse ¹; et flumen sanclum auto refertum, ut Pactólus prope Sardes, et qui Dei civi tatem lætificat 10; et si quid aliud pulchri ac pretiosi homines in historiis retulerunt. Admirala est Græcia Dionis linguam quam auream merito vocabat; sed Demosthenis quoque eloquentiam¸ et Aristotelis loquelam peripateticam, licet balbu tiendo. Ut autem antiqua omittam et ad nova me verlam, reges kujus ætatis quoque Lyricis Byzantii linguam, quæ Attice loquens balbutiebat, maximi fe cerunt. Tuam autem, hieromnemon, sacram linguam aureamque, que Dionis, Demosthenis, Aristotelis, Lyricis linguas integre refert, quis non divinam, po 17 Paul. cxxx 1, 5. 3 Exod. 1, 8. " Psal. xLv, 5. m,
col. 1263–1264page 22 of 102
PG 133:1263φέως, ή Ομήρου, ή Πλάτωνος, αυτοπτηθησόμεναι, ἢ πάντως τῇ προκειμένη; Τί λέγεις; Εννέα μας τὰς Μούσας ἀριθμεῖς, ἄνθρωπε· καὶ τρεῖς μετρεῖς μαι τὰς Χάριτας· εἶτ᾽ οὐχ ὁρᾷς μυρίας ὅσας καὶ ταύτας κἀκεῖνας περὶ τὴν τοῦ νομοφύλακος γλῶσσαν παιζούσας ἅμα καὶ χορευούσας; Εἰ δὲ καὶ Κύριος δίδωσι γλῶσσαν παιδείας, καθ' Ησαΐαν, τίνι ἂν ἄλλῳ ταύτην ἢ τῷ σοφῷ ἱερομνήμονι δίδωσι; Καὶ εἰ γλῶσσα δικαίου μελετήσει κρίσιν, κατὰ τὸν μουσικ τον Προφήτην καὶ βασιλέα, ποία μελετήσει ταύτην ἄλλη καὶ μεμελέτηκεν; Έστι δὲ εἰ, κατὰ τὴν παρο οιμίαν, άργυρος πεπυρωμένος γλῶσσα σοφοῦ, τίς ἀργυροειδεστέραν τῆς τοῦ ὀρφανοτρόφου, γλώσσαν πλουτεῖ; Εἰ δὲ καὶ γλῶσσαν ἡ ῥαψῳδία τιμή, παρα μὲν ἀλλὰ μάλα φθεγγομένην λιγέα πῶς οὐχ ἡμεῖς τὴν προκειμένην υπερτιμήσομεν, πολλά θ' ἅμα, κατὰ ταυτὸν, καὶ λιγέα προβεβλημένην τὸ βήματα; Καὶ, εἰ τὸν Πύλιον ἡ αὐτὴ τεθαύμακε για ροντα, κακ τῆς ἐκείνου γλώττης μέλιτος γλυκίω βέειν αὐδὴν ἀποφαίνεται πῶς ἡμεῖς ἐκ τῆς ὑμνουμένης οὐ λόγους βλαστάνειν είποιμεν, καὶ ἀμβροσίας αὐτῆς γλυκίους καὶ νέκταρος; Καλὸν μὲν γὰρ καὶ νοῦς ὑψηλὸς, καὶ αὐτόθεν διὰ τῆς ἑαυτοῦ θεωρίας γυμνοῖς ἐπιβατεύων τοῖς πράγμασι, καὶ ἄλλα ἐπ' ἄλλοις γενναν πεφυκώς, καθάπερ ἱστο ροῦσι περὶ τῶν δασυπόδων Καλὸν δὲ οὐδὲι θρωπίνην γλῶσσαν ἀγάσαιτο; Γλυκεῖα μὲν καὶ ἡ γλώσσῃ αἱ τῶν ἡρώων ψυχαὶ ὡμοιώθησαν, ἡ Όρο Τυῤῥηνῶν γλῶσσα, τὴν σάλπιγγα πρώτως ἐπινοήσασα· καλὴ δὲ καὶ ἡ Φρυγῶν προαυλήσασα· ή τε Ασσυρίων ἐξευραμένη τὸ δίχορδον καὶ ἡ Μυσῶν τὴν Λύδιον ἁρμονίαν, καὶ τὴν φόρμιγγα ή Σικελική, καὶ τὴν κιθάραν ἡ Μιλησία· ἵνα μὴ τὸν Στησιχόρου ὕμνον, καὶ τὴν Ιμεραίου χορείαν, καὶ τὴν ὑπόρχησ σιν ᾿Ανακρέοντος τῷ λόγῳ παρεισκυκλῶ. Ἀλλ᾿ οὐ δὲν τὰ πάντα πρὸς τὴν γλῶσσαν τοῦ νομοφύλακος. Παραγέ μοι τὸν Ὑμηττόν· καὶ ἀντιπαράξω σοι ταύ την ὑπὲρ μέλι προβεβλημένην καὶ κηρίον τὰ ῥής ματα. Φάθι μοι τὰς Σειρήνας· καὶ ἀντιφήσω σοι τὴν αὐτὴν, οὐκ Οδυσσέα μόνον, ἀλλὰ καὶ σύμπαντας συνετοὺς ἐξανδραποδίζουσαν τῇ ᾠδῇ. Λέγε μοι τὴν Θήδηθεν λύραν, δι' ἧς τὰς Ἑπταπύλους οἰκίζεις, καὶ ἀντιλέξω σοι τὴν αὐτὴν, οὐ τὰς Επταπύλους, ἀλλὰ δ τὰς Εκατονταπύλους οἰκίζουσαν, τὸ Βυζάντιον. Αριθμες τοὺς αὐτοὺς Ὀλύμπου, καὶ Τιμοθέου καὶ ᾿Αρίωνος τὴν κιθάραν, καὶ τὴν Μαρσύου Μιξοφρύς γιον ἁρμονίαν, καὶ τὴν Θαμύριδος Δώριον· καὶ ἀρ κέσει μοι πρὸς ἅπαντα ταῦτα τῆς ὑμνουμένης γλώσ σης ή φυσική μουσική. Τῷ μὲν οὖν Λυκίῳ Πρός κλιμ δοκεί, γλώσσαις τὰς ψυχὰς ἀφομοιουμένας, οὕτω λοιπὸν τὴν ἑαυτῶν αὐτοπτίαν τοῖς ἐπιτηδείοις παρέχεσθαι. Ἐμοὶ δὲ ἀληθείας μὲν ἡ ψεύδους περὶ τούτου τοῦ δόγματος Ερευναν νῦν οὐ σχολή· εἰ δ' Αληθεύειν τέως ὁ λόγος δοθήσεται, τίνι ἂν ἄλλῃ Σημικού καὶ ὅτι δασύποδας ἐνταῦθα λέγει τοὺς λαγωούς.
Platonis linguæ comparari queunt? Quid? Novem mihi, homo, Musas récenses, tres Gratias enumeras; annon vides, easdem sexcentas circa nomophylacis linguam ludère et exsultare? Si autem Dominus quoque linguam dat sapientiæ ac doctrinæ, vt dicit Isaias”, cui nisi hierpmnemoni eam dederit? Et, si lingua justi exercebit¨´judicium”, 11 secundum regem psalten, quæ alia unquam exercuit aut exercebit? Si autem, ut est in provérbie, lingua sapientis est sic ut argentum igne probatum ", quæ lingua magis est argentea quam ea de qua nobis sermo? Et si poesis quoque linguam honorat pauca quidem, sed sublimia loquentem, quomodo non illam masimi faciemus quæ verbis plurimis iisque sublimibus abun dat? Si Homerus admiratur Nestorem, cujus a ku qua melle dulcior fluebat sermo, quomodo nec non dixerimus, ab ea de qua loquimur, sermones emanarı ambrosia ac nectare dulciores? Res pulchra sane mens sublimis quibus acta respondent hinc inde in medium prolata, ut de quibusdam animalibus (dasy poda vocant) historici referunt. Non minus eulen suavis et alacris est lingua quæ Euripi instar volvitur et mentis cogitationum ac consiliorum est obstetris. Me quidem judice optimus is esse videtur cui utrum vius quam humanam dixerit? Dulcis et Tyrrhenorum lingua, qui primi tubam invenerunt; suavi Phry ges quoque tibicines, utebantur. Assyrii dichor dum, Mysi barmoniam Lydiam, Siculi lyram, cilha ram Milesti invenerunt, ut sileam de Stesichori kymnis, de Himeræi et Anacreontis sallationibus. Sed nihili hæc omnia ad nomophylacis linyuam com parata. Adduc miki Hymettum, et ego illam quæ .verba melle dulciora effundit tradam. Nomina miki Șirenas et ego illam tibi nuncupabo quæ cantu non Ulyssem tanınm, sed omnes rei peritos demulsit. Nomina lyram Thebanam qua urbem cum septem „portis ædificas, el ego invicem non cam quæ Thebas, „sed eam quæ Byzantium centum portis circumvallatum exstruxit. Recense tibias Olympi, Timothei alque Arionis citharam, dein Marsyæ harmoniam mixo phrygiam et modum Thamyridis Dorium: mihi linguæ celeberrima musicam naturalem vocasse satis erit. Ut Lycins Proclus arbitratur, animæ linguis se accommodant, et sic naturam suam intimam in lucem proferunt. Quod utrum verum an falsum sit, 、nunc quidem disquirere non vacat. Si vero verum .dicendi hic locus est, cui alii linguæ nisi ei, qua de Locuimur, virorum illustrium, Orphei, Homeri, » Isa.1, 4. Pial. xxxvi, 30. " Prov. x, 20. Sic omnino legitur in codice. Proclus, origine Lycus, Syriani in Athenien si schola discipulus et successor, saculo quinto floruit. Mortuus est anno 485, latis septuagesimo quinto. Ejus Vitam scripsit Marinus, ejus discipu lus, Neapoli (hodie Naplouse, vetus Sichen, oriundus. Conf. Homer. Hiad. I, 1. III, v. 214. Conf. Homer. Iliad. A, I. I, v. 249. Conf. Aristot. Hist, aním. lib. V, cap. 2e19; lib. vi, cap. 53. in margine, manu recenti, legitur
col. 1265–1266page 23 of 102
PG 133:1265ἧττον καὶ γλῶσσα γοργὴ καὶ ταχυστρεφής, καὶ τῇ Δ.ὑπηρέτιν ἐκείνου γλῶσσαν φορεῖ· βροντῶσαν μὲν καὶ τῇ θαμά, κατὰ τὸ Ευρίπου ῥεῦμα, κυλιομένη, καὶ εὐγενὴς τῶν τοῦ νοὸς γεννημάτων μαίευτρα (εἰς). Καὶ ἄριστος ἐμοὶ γοῦν ἀπάντων ὃς ἄμφω ταῦτα θεόθεν εὐτύχηκεν. Ὁ δ᾽ ἕτερον μὲν πλουτήσας, ἑτέρου δὲ παρὰ μέρος λειπόμενος, ἐξ ἡμισείας ἂν πληρῶτο καὶ τἀγαθόν. Οὔτε γὰρ ὁ Μηθυμναίος ἐκεῖ νος κιθαρφιάς τῆς οἰκείας δίχα κιθάρας τὸν δελφίνα κηλήσας ἐπὶ τῶν ἐκείνου νώτων ἱππεύσατο· οὔτ᾽ ἐκτὸς αὐτοῦ ἡ κιθάρα τοῦτο ἐνήργησεν. ᾿Αλλὰ σὺν τοῖς ὀργάνοις αι τέχναι τὰς ἑαυτῶν ἐνεργείας προ βάλλονται. Οὐκ ἐπαινῷ γὰρ ἐγὼ τοῦτο τὸ μέρος τὸν Στρωματέα ευγλωττίαν μήποτε ζηλοῦν λέγοντα μηδὲ βημάτων εὐγένειαν, ἀρκεῖσθαι δὲ μόνῳ τῷ αἰνέξασθαι τὸ νοούμενον. Αδιάφορος γὰρ ἂν οὕτω καὶ ὁ βλατοπώλης (εἰς) εἴη καὶ ὁ σοφός. Ἐγὼ δὲ καὶ αὐτὸς μικροῦ ἂν ἢ οὐδὲ τοῦ τυχόντος λόγου την γλῶτταν ἠξίωσα, εἰ γυμναῖς ταῖς ψυχαῖς διεζῶμεν, τὴν ὁμόζυγον τοῦτον ὑπεραναβάντες πηλόν. Ἐπεὶ δὲ καὶ ὁ τοῦ σώματος οὗτος ὁλκὸς, ὁ ὀργανικός, φημί, ἀνδριάς, τὰς ἡμετέρας ψυχὰς περιπέπλασται, καὶ οὐκ ἐξὸν ἀμέσως τὰ τοῦ νοὸς ἡμῖν ἐμφανισθῆναι κινήματα, οὐ δευτέρας οἶμαι δεῖν ἀξιοῦν τὴν γλῶσ σαν τιμής. Εἰ δὲ ταῦθ' οὕτως έχει, θειότατος ἐν ἀνθρώποις ὄντως ἐστὶν ὁ καὶ νοῦν εὐγενῆ καὶ γλῶσσαν ἅμα πλουτῶν μουσικήν, τίς ἂν εἴη τοῦ ὀρφανοτρόφου θειότερος; ὃς ηρωϊκὸν μὲν ὄντως, καὶ οὐ πιθης κιαῖον, κατὰ τοὺς ἄρτι, κεκλήρωτας νοῦν· ἀξίαν δὲ ι. 344, 12. Ἐμοὶ δὲ εἰκότως, οἶμαι, πρός κοιται, βιοῦν μὲν κατὰ τὸν λόγον, καὶ νοεῖν τὰ ση μαινόμενα· ευγλωττίαν δὲ μήποτε ζηλοῦντα, ἀρκεῖ εσθαι μόνῳ τῷ αἰνίξασθαι τὸ νοούμενον· ὁποίω δὲ ὀνό οὐκ ἀπὸ βύρσης, οἷον ὁ Σαλμωνεὺς ἀντιβροντῶν τῷ Διὶ, ἀλλὰ βροντήν ἱεράν τε ἅμα και γλυκερίν, ἵνα βροντῴη μὲν, μὴ καταβροντῴη δέ· πρηστηρίους δὲ ἀστραπὴς, οὐ κατὰ τὰς Διὸς πατρὶς ἐκ νεφελῶν, ἐκπυρηνίζουσαν, ἵν᾿ ἀστράπτῃ μὲν, μή κατακαίη δέ. 'Αλλὰ πυρφόρον τὴν γλῶσσαν ταύτην ὠνόμασα, καὶ ἅμα τῶν πυρίνων ἀνεμνήσθην γλωσσῶν, αἷς ἀφομοιωθὲν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τοῖς Πέτροις ἐκείν νοις, καὶ τοῖς ᾿Ανδρέαις ἐπιδεδήμηκε, καὶ τρισκαιδεκάτην αὐτὴν θαρρούντως μετρῶ πρὸς ταῖς δώδεκα, ἂν τοῦτο πλέον, ήκοιτε δέ, ὦ μεγάλος τοῦ Λόγου κήρυκες, ἔχουσαν, ὅτι 'μετὰ τῆς ἴσης χάριτος και τῆς Ἀττικῆς ὅμως ὑπερπέπλησται μούσης. Καὶ ἄλλων (εἰε) μὲν ἀκαμάτην τὴν τοῦ πυρὸς ὁρμὴν ὀνομάζουσιν· ἄλλοις δὲ ἀκάμας ὁ τοῦ ἡλίου δίφρος προσαγορεύεται, ἅτε τῆς μιᾶς περιόδου τὴν λῆξιν ἀρχὴν ἑτέρας ποιούμενος, καὶ οὕτω τὸν χρόνον μετρῶν καὶ ἐξαλλάττων τὰς ὥρας, καὶ σωτηρία τῷ βίῳ γινόμενος· ἐμοὶ δὲ ἀκαμάτη καὶ ὑπὲρ τὸ πῦρ καὶ ὑπὲρ τὸν ἥλιον, ἡ ἀρίστη γλώσσα κεκλήσε καὶ τοῦ ᾿Αριστηνοῦ. Ὅσας μὲν γὰρ ἑκάστης πλεκτάνας δικανικὰς διαλύουσα· ὅσας δὲ στραγγαλιὰς βιαίων συναλλαγμάτων, τὸ τῆς γραφής, αναρρήσε σουσα· καὶ ἡλίκας Ελικας δημηγοριῶν ἀνελίσσουσα, νεηκονὴς καὶ πάλιν ἵσταται καὶ ἀρτίθηκτος, κιχρῶσα καὶ ταῖς ἄλλαις τοῦ γερουσίου γλώσσαις τοῦ λόγου τὴν δύναμιν, ὡς ἀμέλει τῇ σεληναίᾳ τὸ σίλας δ ἥλιος; Ταύτῃ τοι, καὶ ὁ στρατηγικώτατος ἡμῶν. ματι δηλοῦται τοῦτο, ὅπερ παραστῆσαι βούλομαι. οὐθέν μοι μέλει.
(sic). que cœlitus obligit. Qui autem una quidem karum rerum caret, altera vero abundat, vel sic magnum bonum sortitus est. Non enim sine cithara Methym næus ille delphinum blande demulcens, super del phini dorso vectus est, nec cithara sine ipso cooperanie id effecit. Instrumentorum enim ope arles produ cuntur. Non enim hac in re Clementem Alexandrinum probo, qui linguam nec eloquentiæ nec verborum karmoniæ operam daro, sed unice mentis cogitala referre asserit. Sic enim nihil inter mercatorem mer cium rilium et philosophum interesset. Ego ipse linguam certe focci facerem, si cum puris animis viveremus et limum corporis vilem aspernaremur. Sed cum moles hæcce corporis, statua, inquam, membris instructa, anímas nostras continet, et mentis sensa non immediate in sensum cadere queunt, honorificum linguæ locum attribuendum esse censeo. Bæc cum ita se habeant, si verum est quod inter homines excellit qui mente generosa et lingua canora gaudet, quis tandem orphanotrophi nostri similis poterit judicari? Mentem enim sublimem et minime ss Aet. 11, Conf. Clement. Alexandr. Stromat. lib. 1, § x, I, p. lin. bestialem, cujus multa hodieque exempla videmuJ, sortitus est, lingua adjutus præelers, et qua tonal, non quidem more Salmonei qui Jovi par esse præsume bat, sed ut`qui tonitru sacrum et innocuum emittit super terram, et qui fulgurat non ex nubibus, sicut Jupiter, sed ita ut nihil igne consumatur. Igneam ejus vocans linguam ignitarum simul linguazum mentionem feci, quarum sub specie Spiritus sanclus apostolis Petro et Andreæ apparuit”, et decimam tertiam eam cæteris duodecim annumero, quæ, veniam date, magni Verbi nuntii, in eo differt quod citra gratiam spiritualem Atticam quoque musam redolet. Nam si et aliis quibusdam ignem incessanter·inesse, et solis currum indefessum esse prædicant, quippe qui indesinenter circa orbem volvitur annum et horas dimetiens pro mortalium salute, equidem Aristeni linguam igni`et soli ipsi superiorem esse □ affirmo, siquidem plurimarum difficultatum nodos solvit, locos Scripture sacre cognita difficillimos explicat; quæ oratorum problemata dilucidat ei semper ´nova uppurel, cæteris quoque tinguis elo Conf. et eund. ibid. pag. 340, lin. 22, pag. 341, lin. 5. Coni. Eudor. Ion. pag. 571.,
col. 1267–1268page 24 of 102
PG 133:1267αὐτοκράτωρ τοὺς τῆς πολιτείας φύλακας νόμους νος ὑπὸ τελωνῶν, καὶ ὑπὸ Λυκούργου του ρήτορα; αὐτῇ φυλάττειν ἐπέταξεν· ἵν᾿ ἐκεῖνοι μὲν τὸν καθ᾽ ἡμᾶς φυλάττωσι βίον, αὐτὴ δὲ τούτους ἀντιφυλάττῃ πολλῷ βεβαιοτέρως· καὶ οὕτω διὰ μέσων τῶν νόμων τὴν τοῦ παντὸς ἀναζωσαμένη φοροίη κυβέρνησιν. Αλλ', ὦ μοι θεσπεσία γλῶσσα καὶ ἱερά, ὦ άγαλμα μὲν Μουσῶν, καλλώπισμα δὲ Χαρίτων· ὦ φωνὴ βοῶντος, ἧς εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ὁ φθόγγος ἐξῆλθε, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης ἐξηγήθη τὰ ῥήσ ματα, ἣν δικαίως τὸ συγκλητικόν τε ἅμα καὶ ἱερα τικόν κατεμερίσαντο βῆμα, ὡς ἐντεῦθεν καὶ τὴν τῶν φιλοσόφων γλῶσσαν πιστεύεσθαι, διφυεῖς τὰς γλώσ σας υποθεμένην, κατὰ καὶ τὰ λοιπὰ τῶν ὀργανικών ἀνθρώπου μορίων· ὦ τῷ παρεῖναι μὲν φωνὴν ἐντι θεῖσα τούτοις βήμασι, τῷ δ' ἀπεῖναι, σιγὴν ἐσχάτην αὐτοῖς καταλείπουσα· λαθί μοι τῆς τόλμης· καὶ τῆς προθυμίας ἀπόδεξαι, εἰ τοσούτοις με καὶ οὕτω πλου σίοις δεξιουμένη τῶν ἐπαίνων τοῖς ὀχετοῖς, μικραῖς ἀντιδεξιοῦσα σταγόσι, καὶ ταύταις θολεραίς τε καὶ τελματώδεσιν. Οὐδὲν γὰρ ἄλλο ἔχω σοι πρὸς ἀπολογίαν εἰπεῖν ἢ τὸ τοῦ Ξενοκράτους ἐκεῖνο· ὃς ἐλκόμεν ἐλευθερωθείς, κατα τοῖς ἐκείνου παισὶν ὑπαντήσεις, Καλήν (είπεν), ὦ παῖδες, τῷ πατρὶ ὑμῶν ἀποδίδωμι χάριν πάντες γὰρ αὐτὸν ἐπαινοῦσιν ἐφ' οἷς ἔπραξε» Τῷ ὄντι γὰρ καὶ σέ, σοφὰ νομοφύλαξ, διὰ τὰς εἰς ἡμᾶς εὐποιίας ἡ σύμπασα ἐπαινε οἰκουμένη, γλῶσσα μία καὶ χείλος ἐν γενομένη, κατά τὸ λόγιον, καὶ βιοτήν σοι εύχεται πολυχρόνιον. Ξενοκράτη μὲν οὖν τὸν φιλόσοφον, ὅτε Λυκοῦργος αὐτὸν ὁ ρήτωρ ὑπὸ τῶν τελωνῶν ἀγόμενον πρὸς τὸ μετοίκιον ἀφείλετο, καὶ τοῖς ἄγουσιν ἐπέθηκε δίκην τῆς ἀσελγείας, λέ γεται τοῖς παισὶν ἀπαντήσαντα του Λυκούργου, «Καλήν γε ὑμῶν, ὦ παῖδες, φάναι, τῷ πατρὶ χά ριν ἀποδίδωμι πάντες γὰρ αὐτὸν ἐπαινοῦσιν, ἐφ' οἷς έπραξε. Τελώνου δέ ποτ' ἐπιβαλόντος Ξεν κράτει, τῷ φιλοσόφῳ τὰς χεῖρας, καὶ πρὸς τὸ μετοί πιον αὐτὸν ἀπαγαγόντος, ἀπαντήσας (Λυκούργος), ῥάβδω τε κατὰ τῆς κεφαλῆς τοῦ τελώνου κατήνεγκε, καὶ τὸν Ξενοκράτην ἀπέλυσε, τὸν δὲ ὡς οὐ τὰ πρέ Η. - Τοῦ αὐτοῦ εἰσιτήριος τῷ αὐτῷ όργανο τρόφῳ, καὶ νομοφύλακι, δὶς τὴν τοῦ ὀρφανοτρόφου αξίαν λαμβάνοντι. Πότερα προτέρω σοι, θειότατε δέσποτα, τὸν εἰσι τήριον ᾄσομαι, καὶ παιανίσομαι τὸν ἐπιβατήριον, ἢ ἐμαυτῷ τὸν οὐκ ἐξιτήριον, οὐδὲ ἐκβατήριον, με ὅτι γε καμοὶ καὶ τῷ οἴκῳ τούτῳ σωτήριον; Φιμού σθων γὰρ αἱ βλάσφημοι γλῶσσαι, καὶ ἄλαλα γενι θήτω τὰ χείλη τὰ δόλια, τὰ καθ' ἡμῶν ἀνομίαν λε λήσαντα· ἐν τοῦτο τὸ καιριώτατον ἀγνοήσαντα, όσο πεπαιδευμένης καὶ χρηστῆς ἀκοῆς καὶ οὗ ἀπαιδεύ του καὶ φαύλης εἰς διαβολῆς παραδοχὴν τὸ διάφορον ποντα δράσαντα, εἰς τὸ δεσμωτήριον κατέκλεισες Επαινουμένου δ' ἐπὶ τῇ πράξει, μεθ' ἡμέρας τιν συντυχὼν ὁ Ξενοκράτης τοῖς παισὶ τοῦ Λυκούργου ἔφη· «Ταχέως γε τῷ πατρὶ ὑμῶν ἀπέδωκα, ὦ κα δες, τὴν χάριν· ἐπαινεῖται γὰρ ὑπὸ πολλῶν ἐπὶ τῇ βοηθῆσαι μόγις. βοηθῆσαί μοι. Ξενοκράτει ποτε φιλοσόφῳ τὰς χεῖρας επιβαλόντος τελώνου καὶ πρὸς τὰ μετοίκιον αὐτὸν ἄγοντος συναντήσει τὸν μὲν φιλόσοφον ἀπέλυσε, τὴν δὲ κεφαλὴν τοῦ λώνου ῥάβδῳ παίσας ἅτε δὴ κατὰ τοῦ πρέποντα ἀποθρασυνομένου, δεσμωτήριον οἰκεῖν παραδέδωκε Καὶ πολλῶν ἐπαίνων ἐπὶ ταύτῃ τῇ πράξει τετύχηκε Διὸ καὶ μεθ᾿ ἡμέρας τινάς τοῖς παισὶ τοῦ Λυκούργου Ξενοκράτης συντυχών, «Ταχύ τε, ἔφη, τῷ τα τρὶ ὑμῶν, ὦ παῖδες, ἀποδέδωκα τὴν χάριν· ἐπαινεῖται γὰρ ὑπὸ τῶν πλειόνων, ὅτι μοι γέγονε βοηθός προπηλακιζομένῳ.
quentiæ glorificæ vim, sicut sol lune, communicando. Banc ob causam potentissimus noster imperator civi tatis leges custodiendas ei tradidit,quæ nostram vilam regant, ita tamen, ut ipse lingua sua majori nobis sit adminiculo et sic legum beneficio tota administratio prosperitate gaudeat. Sed, o divina ac sacra lingua, imago Musarum, decus Gratiarum! o vex clamantis, cujus sonus in tolum terrarum orbem exiit *, el cujus verba ad fines C. usque universi personuerunt; quam tribunal civile et ecclesiasticum sibi vindicarunt; qua philosophorum fidem auxit antea ambiguam, secundum cætera or gana kominis constitutiva; quæ præsentia sua ora toribus animum indidit, absentia autem ad silentium eos condemnavit; ignosce audaciæ meæ si, tot et Lantis laudis fluminibus circumfusus, exiguis te guttis iisque sordidis et impuris collaudo. Nihil enim aliud ad meam defensionem proferre possum nisi illud Xenocratis, qui cum a vectigalium exactore compre Pal.xv, 5. Psal. xxx, 19, xcft, 4. Nota sunt quæ de Xenocrate narrat Theodo rus Prodromus. Hoc tamen non memorat Diogenes. Laertius; silent etiam ejus commentatores, Me nagius ipse, necnon auctores Historia philosophicæ, Stanleius et Brukerus. Plutarchus bis retulit non nihil varians: 4° in Vita Titi Quinti Flaminii (edit. Reisk. t. ll, p. 689) sic loguitur 2 in Vita Lycurgi oratoris (Vit. Orat. vil. vu, ibid. tom. IX, pag. 349) bis verbis res narrator hensus ab oratore liberaretur, posteaque hujuscı liberis obvius esset facius: «Magnas, dixit, carissimi, patri vestro refero gratias, quem omnes ob id quod fecit, collaudant. › Certe enim te quoque, doctissime legum custos, propter beneficia in me collata totus orbis laudibus effert, et, una lingua, unum os factus, longavam tibi precatur. vilam. VIII. Ejusdem oratio habita in honorem ejos dem orphanotrophi protecdici et nomophylacis hancce dignitatem secunda vice sortientis. Tibine placet, venerande domine, me, ut te quidem ab initio sermonis laudativi honorem mikique satir faciam tolique domui kuic salutem augeam, canta te celebrare? Ergo linguæ maledică tateant, labia dolosa vocem inhibeant quæ malé contra nos locuta sunt *, quia ignorabant quantum inter aurem bene instructam et honestam et aurem quæ calumnis patet intersit ac differat. Visne me a me ipso ma tuari proœmium et pacem huic domui precari aut » Turnebius ad ultima duo verb varietatem lectionis affert, Photius (in Lycurgo, Cod. CCLXVIII, cel. 1485 terdium legendi modum exhibet
col. 1269–1270page 25 of 102
PG 133:1269μ Καὶ πότερον παρὰ τῆς ἡμετέρας καὶ ἁπλουστέρας – αὖθις ἀπείληφας αρμοδιώτατά γε. Ο Θεοῦ τὰ πάντα γραφῆς δανείσομαι τὸ προοίμιον, καὶ εἰρήνην τὴν οἴκῳτούτῳ ἀνακράξομαι· ἢ παρὰ τῆς οὐχ ἡμετέρας, καὶ κομψοτέρας, και, ο χαῖρε μέλαθρα, πρόπυλά θ ἑστίας τῆς παρούσης ἀναβοήσομαι; Ανόητος οὐ γὰρ ἂν εἴην, καὶ ἐπιεικῶς τῆς τιθηνοῦ φιλοσοφίας ἀνά ξιος, είπερ αλλομένους ἐπὶ τοῖς παροῦσι τοὺς χωλούς ὡς ἐλάφους, καὶ τρανουμένην τὴν γλῶσσαν τῶν μογε γιλάλων θεώμενος, αὐτὸς τὸ μέρος τοῦτο χωλεύσαιμι, καὶ μεγιλαλήσαιμι; οὗ ὑπεράλλεσθαι μὲν τοὺς πό δας, ὑπερτρανοῦσθαι δὲ τὴν γλῶσσαν εἰκὸς, εἴπερ τινὸς τῶν ἁπάντων. Πῶς δὲ οὔ, τὸν μουσικών προο φήτην καὶ βασιλέα τοῦτο τὸ μέρος μιμούμενος, προ ορχήσομαί σου τῆς ἐνταῦθα εἰσόδου, ἢ ἐπανόδου, ὥσπερ ἐκεῖνος ἀμέλει τῆς Ιεροφύλακος κιβωτοῦ; Ναὶ γὰρ κιβωτός καὶ σὺ τῶν ἀποῤῥήτων Θεοῦ μυστηρίων φυλακτική λυχνίαν μὲν ἑπτάφωτον ἔχων τὴν πεφωτισμένην ψυχὴν καὶ ἐλαλαμπή, τοῖς ἑπτὰ χα ρίσμασι τοῖς τοῦ Πνεύματος - πλάκας δὲ Θεῷ γε γραμμένας, καὶ τὰ ἐκείνου νόμιμα φυλάττουσαν, καὶ τὴν νομοστάθμην διάνοιαν, καὶ οὐ μόνον τά γε τῆς πολιτείας, ἀλλὰ καὶ τὰ Θεοῦ φυλάττουσαν νόμιμα, Διά σε προσηκόντω; καὶ νομοφύλακα ὁ μὴ μόνον ἄριστα στρατηγεῖν, ἀλλὰ καὶ νόμους φυλάττειν εἰδὼς μεγαλονικώτατος αὐτοκράτωρ κεχειροτόνηκε, ράβδον δὲ ἱερὰν, τὸ τῶν ἀδικουμένων μὲν ὑπερειστικόν, τῶν δὲ ἀδικούντων κατακτικόν, ταῦτα δὴ τὰ τῆς ῥάβδου διττὰ ἰδιώματα, ὅθεν σοι καὶ τὸ πρωτεκδικι κὸν ἀνθηφορεῖται ἀξίωμα· τράπεζαν δὲ μυστικὴν τὸ πρὸς ὀρφανῶν τροφὰς καὶ ἄρτων διατριβάς έτοιμος τατον, διὸ πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ τὸν ὀρφανοτρόφον καλῶς διατάττουσα πρόνοια. Τί φής, ὦ, πρὸς τῶν λόγων, ἄγαλμα λόγων; "Αρ' οὐ κιβωτόν σε, νεωτές ραν μὲν, θειοτέραν δὲ, ὡς οἷός τε ἦν, ὁ λόγος ἀπέδειξεν; "Αρ' οὐ προσφυώς σου τοῖς ψυχικοῖς ἰδιώμασι τὰς τῶν ἀξιῶν ἐπωνυμίας ἀπονενέμηκεν; Ἐγὼ μὲν οἶμαι, καὶ οὐ πόρρω ίσως οἶμαι σκοπού. Δοκῶ καὶ τοῦ προφήτου πάλιν ἀκούειν, πάντα μὲν βουνὸν τα πεινοῦσθαι, πᾶσαν δὲ πληροῦσθαι φάραγγα λέγοντος· καὶ μετὰ τῆς πληρουμένης γίνομαι φάραγγος, πιστεύω δ' ὅτι καὶ ἔσομαι, συναυξανομένης τῷ χρόνῳ μοι τῆς πληρώσεως. ᾿Αλλὰ δεῦρο περίστητέ με, ἅγιον ἔθνος, μέλη Χριστοῦ τιμιώτατα καὶ ἀκεραιότατα, κἂν τοῖς οἰκείοις ἄλλο τι κεκολόβωσθε σώμασι καὶ ὑπ' ἐμοὶ τοῦ χοροῦ κορυφαίῳ τὰ καθήκοντα παιανί σατε. Χρήσω τῷ ἀλάλῳ γλῶσσαν δεινὴν, καὶ οὐ πόῤῥω νόμων ῥητορείας πανηγυρίστριας· δώσω τῷ ἄχειρι χεῖρα γοργὴν, καὶ τῶν νοουμένων ή λεγομένων ὑπογραφία οὐκ ἀγενῆ καὶ ὑποσημάντορα, και πάντα πάσι κατὰ τὸν ἐμὸν καὶ ἡμέτερον γενήσομαι. Παῦλον. Εί τινες ἐν ὑμῖν καὶ ἀπειρόκακοι παῖδες πάντως δέ εἰσιν οἱ γραμματιζόμενοι, Ὡσαννά, και οὗτοι τῷ εἰσιόντι κραζέτωσαν, καὶ εὐλογημένον τὸν ἐρχόμενον ἢ ἐλθόντα μᾶλλον ἀναβοάτωσαν. Κράτω τις καὶ σεμνοτέρα γυνὴ φωνὴν ἐκ τοῦ ὄχλου, καὶ μάχαιραν μὲν τὴν βαστάσασαν αὐτὸν κοιλίαν, μακα ρίου; δὲ τοὺς ὑπ' αὐτῆς θηλαθέντας ἀνειπάτω με στούς. Αναβάτω τις καὶ Ζακχαῖος ἐφ' ὑψηλοῦ, καὶ, τῷ ὑπερβάλλοντι τοῦ τόπου τὸ τῆς ἡλικίας ἐνδέον αναπληρῶν, καταθεάσθω τον προερχόμενον. Καλῶ καὶ τοὺς ἀνιάτους ὀπισθοτόνους εἰς τὴν πανήγυριν,
i alie auctore politiori qui dicit: Salve, regia, et foci hujus propylæa? Nonne enim insanus essem et philosophia quæ animum instituit indignus, si claudos cervorum more-saltantes ", et balborum linguam disertam videns, claudus et balbus esse vellem? Certe enim sic et pedibus et voce impeditus plus cæteris omnibus vexatus essem. Quomodo autem non Davidis regis ac psaltis exemplum secutus coram le saltem, sicut ille ante arcam in qua lex deposita erat *? Tu enim non minus quam arca mysteriorum ineffabilium custos es, pro lampade septemcandelari animam accensam septem Spiritus sancti charismatibus habens, quæ tabulas a Deo scriptas el præcepta divina custodit et mentem legum observantiæ assuefacit, ita ut non tantum legis civilis, sed Dei ipsius præcepta observet. Hac de causa etiam imperator bello potentissimus qui legum quoque sospitator est maxime strenuus, nomophylacem te constituit et quasi baculum qui iis qui injuriam pali untur, auxilio est, injustos autem aggressores pu nit, unde tibi muneris judiciarii honos est delatus; mensam autem myslicam quæ ad orphanorum victum et ad panem distribuendum aptissima est, et super alite orphanotrophus evasisti, idque peropportune. * Isa. xxxv, 6. " II Reg. vi, 16. 23 Isa. xc, 4. Conf. Euripid. Here, fur. v. 595. O Providentiam divinam omnia bene ordinantem! Quid dicis, verborum imago? Nonne arcam te, recentiorem quidem, sed diviniorem verbum demon stravit? Nonne qualitatibus tuis spiritualibus idonea indidit nomina? Equidem arbitror, et forsitan haud erraverim.. Videor mihi rursus prophetam audire dicentem: Omnis mons et collis humiliabitur, el omnis vallis exaltabitur”. Equidem vallis exaltate ac repletæ partes gero, confido autem me'futurum esse, quando ista repletio mecum augetur. Sed adeste, gens sancta, membra. Christi honoratissima, purissima, et propriis in corporibus mutilata, et, me chorum agente, pæana canite. Muto linguam sonoram, præbebo quæ legum sanctimoniam solemniter pronun tiabit. Qui sine manu est, manum ayilem dabo, quæ cogitata ac dicta litteris mandet et posteris tradal, imo circa omnia omnibus Panti loco ero. Si autem inter vos sunt aliqui qui vitia ignorant, et certe qui¸ veram doctrinam habent, ignorant, hi Messiæ ingre dienti llosanna canant et Benedirtus qui venit " aut potius jam inter nos adest. Tollat vocem veneranda mulier de plebe et dicat: ‹ Beatus venter qui te por tavit, et ubera quæ súxisti”.› Ascendat Zacchæus in arborem, exiguæ causa staturæ, et prætereuntem ” Joan. xii, 13. 3º Luc. x1, 27
col. 1271–1272page 26 of 102
PG 133:1271οὐ πολλοῦ καμάτου δεησομένους πρὸς τὴν προσκύψυχικὰς διαθέσεις καταθεώμεθα. Ως είθε τοιοῦτος νησιν· αὐτόματος γὰρ αὐτοῖς ἐκ τοῦ πάθους ὁ τράς ἦν καὶ ὁ ἐμὸς ἀνδριᾶς, καὶ τεθυρίδωτό οἱ τὰ στέρνα χηλος σημαινόμενος, ἀφοσιοῦσθαι ταύτην δοκεῖ. Ει εἶδες γὰρ ἂν ἐπικύψας υπεραγαλλομένην ἐπὶ τοῖς δ' εἴη τις τῶν πάντη παρέτων, οὐδ᾽ οὗτος ἀλλοτριωτέος παροῦσί μου τὴν καρδίαν, καὶ τὴν ψυχὴν οὐκ ἔχου τῆς πανηγύρεως παρίτω μέρος γενέσθω τῆς ἑορτῆς, σαν ὅ τι καὶ ὑφ᾽ ἡδονῆς γένοιτο. Νῦν δ' ἀλλ', οἰκοδο καὶ τῷ ὀστᾶ συνάξοντι πρὸς ὀστᾶ, καὶ ἁρμονίαν πρὸς μικῆς γὰρ ταῦτα ἐστιν, οὐκ ἀνθρωποπλαστικής, ἁρμονίαν, καὶ τοῖς ξηροῖς χαρισομένῳ πνεῦμα ζωῆς, καὶ ἄλλως δὲ τῶν αἰσθήσει δουλευόντων ὁ λόγος· ἄν ἀδέτω τὸν χαριστήριον· καὶ ὁ μὲν διὰ τῆς στέγης. γε τῷ διαβατικῷ σου νῷ καὶ λεπτῷ διὰ μυστικών χαλάσθω, τῆς ὑγείας επιτευξόμενος, ὁ δὲ τεθείσθω θυρίδων καὶ ἀποῤῥήτων τὴν τῆς ἐμῆς ψυχῆς κατά πρὸς τῇ προβατικῇ, κἂν εἰ ἄνθρωπον οὐκ ἔχοι, μὴ βρει διάχυσιν, ὡς γὰρ ἤδομαι καὶ τέρπομαι, καὶ ἀπογινώσκων τὴν ἴασιν· οὐδὲ γὰρ αὐτὴν βραδυνεῖ, χορεύειν βούλομαι τοῦτο δὴ τὸ τῆς κωμωδίας οὐδὲ τριάκοντα πρὸς τοῖς ὀκτὼ ἐν τῇ ἀσθενείᾳ καταοὐχ ὅτι Πλοῦτον εἰσῳχίσαμεν, ὡς ἐκείνη βούλεται, κεκλίσεται τοὺς ἡλίους· ἀλλ᾽ αὐθημερόν γε ή μια τὸν ἑτοιμοσύλητον, καὶ ἀκφθαλμον, ἀλλ᾽ ὅτι τὸν χρόν τι πρὸς αὐτῆς ἀπαλλάξεται. Πάντα μειδιάτω ἀσύλητόν τε καὶ μεγια όφθαλμόν, και, ὡς ἡ ῥαφο πάντα χαιρέτω· πάντα συνεπαγαλλέσθω τοῖς τελοςδία φαίη, βοώπιδα Τί δ' ἂν εἶποι τις περὶ τοῦ μένοις. Χαίρε σφόδρα, θύγατερ Σιών. Ιδού σου δ κατὰ τὸν τῇδε θεῖον ναὸν ἱερατικοῦ καὶ γερουσίου ἄρχων πραῦς καὶ σώζων ἐπιδεδήμησε· Σιών γὰρ κληρώματος; Οὐδὲ γὰρ ἀναμεῖναν κ. τοῦ κήρυ ἐγὼ τὴν παροῦσαν τῆς βασιλίδος μερίδα καλῶς ὡς πος τὴν φωνὴν, αυτομολεῖ πρὸς τὴν ἑορτήν, και, ἐκκλησίαν πρωτοτόκων ἀπογεγραμμένων ἐν οὐρανῷ· τὴν οὐκ ἀγαθὴν αἰδὼ ὑποσκευασάμενον, ἐνθουσια ἔχεις τὴν τοὺς πεπιστευμένους σου εἰσδεξόμενον, πρὸς τὸ πρᾶγμα, καὶ τὴν σεμνὴν ταυτηνὶ βακχείων καὶ τοὺς πτωχούς σου ἄρτον χορτάσοντα. Πλάτυνον βακχεύεται, καὶ κατὰ φυλὰς καὶ δήμους συστάντες τὰ σχοινίσματά σου, ὁδοποίησον τῷ νέφ λαῷ· καὶ ὀψηγορούσι τῷ εἰσιόντι τὴν εὐφημίαν, καὶ πλήτ τοὺς λίθους ἐκ τῆς λεωφόρου ἀπόρριψον. τουσι τὸν ἀέρα ταῖς εὐχαριστηρίοις αλαλαγαίς, α λος ἄλλον ὑπερβαλέσθαι φιλονεικῶν τῇ κραυγῇ. Καὶ συνόλως στόμα ἂν καὶ χεῖνος ἐν, κατὰ τὴν Γραφήν, Η πολυανθρωποτάτη της Βυζαντίδος αὕτη γενομένη μερὶς ἑαυτῇ προτεῖ τὰ παλιγγενέσια • Νικῶ τῷ παρόντι θριάμβῳ τοὺς παλαιοὺς καὶ παρὰ ταῖς ἱστορίαις, όσους τε ἡ τῶν λόγων· μήτηρ Ελλάς, Τὸ δ' ἐμόν· ὅπως ποτὲ τοῖς παροῦσι συνδιατίθεται, καὶ ἑαυτῷ συνοικειοῦται τὴν ἑορτήν, τίνι ἂν εἴη παραστατέον λόγῳ καὶ γράμματι; Επαινώ γὰρ ἐγὼ τὸν μῦθον ἐκεῖνον διαμεμφόμενον Προμηθεῖ, ὅτι μὴ θύριδας περὶ τὰ τοῦ ἀνθρώπου στέρνα ποιήσας ἀνέωξεν, ἵνα τὰς ἀλλήλων ἐπικυπτάζοντες οι ΧΧΧΥΗ,
piumve confugiam? Probo namque mythum illum qui Promethea reprehendit quod hominem formans nos fenestram pectori applicuerit, per quam quæ cæteri 'animo sentiunt perspicere possimus. Quantopers velim, meam quoque statuam talem esso, fenestra nempe instructam. Videres enim animum moun præsenti rerum statu contentum et minime volupto tum secialorem. Nunc autem, quod quidem ad domorum constructionem, non hominum creationem perlinel, alius est corum qui sensualitati serviun!, sermo. Tu autem, qua es mente subtili et subacia, per fenestras mysticas et arcanas animi mei habitum perscrutare, quomodo genio indulgoo, lætor et sal tare gestio, quod faciens non Plytum comœdiæ intro duxi, ut illa vult, cæcum, sed apertis valeniem oculis et, ut Homerus diceret, magnoculum. Quid porro quis de possessione divini kujus, sancti il venerandi dixerit? Præconis enim voce non cript ciala ad festum procedit et pudorem male simulazı ad opus inspiratus faciendum solemniter bacchatur. Ubi vero heros procedit, familiæ el gentes glorifice bundæ excipiunt et aerem certatim clamoribus ac cer minibus replent. Erat autem unum os ac labium, sicut dici: Scriptura”, toti civitati Byzantii hominibus frequentissimæ, quæ sibi ipsi de regeneratione grait conspiciat *. Sed eos quoque, quorum curvatis corpo- С ribus medicorum filii mederi nequeunt, in panegyri mea memoro, quibus istam ob causam genuflexio res est facilis, tum quia cervix ex ærumnarum magni tudine supina stat. Sed nec qui membrorum para lysi laborant, illaudati abeunto. Festivitatis parti ceps fiat qui ossa ad ossa ** colligit; qui harmoniam unit karmoniæ et ariditate vezatis spiritum vitæ communicat, hic quoque gratiarum actionem canat. Alius porro per tectum démittatur ut sanitatem re cuperet, ad piscinam alius ponatur probatica ", et si auxiliator abest, de sanitate ne desperet; non enim retardabit eam neque per triginta octo annos lan gueacet, imo hodie aut paulo post sanitati reddetur. Omnes igitur rideant, lætentur, de bono rerum exitu exsultent. Gaude tu maxime, filia Sion: Ecce rex tuus venit tibi mansuetus “. Sion equidem partem urbis regiæ nunc exsistentem nomino sicul ecclesiam primorum parents inscriptorum in calo". Babes qui recipiet eos qui tibi confidunt, et qui pauperes tuos pane saliabit. Amplifica campos tuos, viam para novo populo; lapides de via strata ejice*. Equidem rebus præsentibus me accommodans el diem festum meo-Harte agens, ad quod verbum scri Luc. sis, 3, 4. 8 Ezech. 7. ss Joan. 7,2, 7.. ss Matth. xx1, 5. w. Hebr. su,23. Lxi, 10. * Gen. xi, 1. Conf. Aristoph. Plut. v. 288. Conf. Hom. in Iliad. passim. Isa LIV, 2;
col. 1273–1274page 27 of 102
PG 133:1273και οπόσους ή πρεσβυτέρα Ρώμη κατήνεγκε, τους ἐπὶ τοῖς Κάτωσι, τοὺς ἐπὶ τοῖς Καίσαρσι, τοὺς ἐπὶ τοῖς Βρούτοις, καὶ ὁπόσους ἐπὶ Τιμολέουσι πεπόμ πευκι Κόρινθος. Ἐκεῖ μὲν γὰρ θεατρομαχοῦντες μᾶλλον συνέρρεαν, οι συμβέοντες, ἐνταῦθ᾽ ὑπὸ τοῦ καλοῦ τὸ σύμπαν ἑλκόμενοι. Διὸ καὶ κενός (εἰς) τις υγιείας τρόπος τοῖς κάμνουσι σχεδιάζεται· καὶ προθυμία νεκροὺς ἀνίστησι· καὶ βιάζεται τὰς νό σους ὁ πόθος· καὶ Λυγγεὺς μὲν ὧδε, ὁ ἀβλεπτῶν ὁ δὲ ἄχειρ, Βριάρεως· ὁ δὲ Ἡφαιστόπους, ἀρτίπους ὁ δὲ ἀφωνότατος Στέντορος φωνότατος. Τίς οὖν ἐπὶ τοῖς παροῦσιν οὐκ ἀγαλλιάσεται, καὶ τὸν τελετάρχην ὑμνήσει τῆς πανηγύρεως; ὡς ἐγὼ σφύζω μὲν διὰ πασῶν δραμείσθαι τῶν ἀρετῶν τοῦ ἀνδρὸς, καὶ πανταχόθεν αὐτῷ τὸν ἔπαινον ἐρανίσασθαι. Δυσὶ δὲ ὅμως τούτοις τοῦ ἐγχειρήματος ανα στέλλομαι· τῷ τε γὰρ μεγέθει τῆς ἡδονῆς ὑφαι ρούμαι λάθρα τοῦ λόγου τὴν δύναμιν, καὶ ἕτερον εἰσιτήριον οἶδα τὸν ὑμνητήριον. Εστι γάρ, ἔστι σοι πολλὰ πρὸς μεγαληγορίαν, μέγιστε νομοφύλαξ, καὶ πρωτέχθηκε δικαιεπτε, καὶ ὀρφανοτρόφε λαμπρότατε, τὸ φῦναι μὲν εὐγενῶς, τραφήναι δὲ οὐκ ἀναξίως τοῦ φίνει, τελεσθῆναι δὲ εἰς ἔπαινον τοῦ τραφήναι. Γραμματική σε γὰρ εὐθὺς ἐκ παίδων παραλαβοῦσα τῶν ἑαυτῆς χαρίτων ἐνέπλησε, καὶ ποιήμασιν ἐπιν στατεῖν καὶ μέτροις εδίδαξε. Ρητορικὴ δὲ μετὰ ταύτην όλους Αττικούς πρηστήρας τῇ γλώττῃ ἐνέ καυσεν· ὡς μάρτυρες οἱ τε τῇ καταφορᾷ αὐτῆς πυρ πολούμενοι, καὶ τῇ ὑπερφορά φωτιζόμενοι. Καὶ Νο μική μετά ταύτην ἐστόμωσε· καὶ Φιλοσοφία ἔθια γώγησεν. Ἀλλ᾿ οὐ τοῦ παρόντος ταῦτα λόγου ἐστὶν, οὐδὲ τοῦ καιροῦ. Ὁ δὲ τούτων μὲν οὔθενὸς ἔλαττον, ἁρμοδιώτατον δὲ μᾶλλον τῇ πανηγύρει, τούτου μόνον ἐπιμνησάμενος, ἐκ τῶν ἐνύχων τοῖς εἰς νοῦν εἰδόσι βάπτειν ἐνδειξαίμην τὸν λέοντα. Διχῇ γὰρ τῆς καθ' ἡμᾶς ἀπάσης διηρημένης ἀρχῆς καὶ δυσὶ συν διανενεμημένης τοῖς βήμασι, τῷ ἱερατικῷ φημί, καὶ βασιλικῷ, σὺ τοῖς ἀμφοτέροις μόνος ἁπάντων ἐμπρέπειν έλαχες. Καὶ ὁ μὲν τις περιπολεῖ τὰ ἀνά κτορα, καὶ τὰς δημοσίας τῷ βασιλεῖ φροντίδας συν διατίθεται, τὸ δ' ἱερὸν οὐδ᾽ ἐπίγνωκε βῆμα· ὁ δ' ἱερᾶται μὲν, τῇ δὲ πολιτείᾳ ἡγνόηται. Σὲ δὲ μόνον τῶν ἄλλων ἡ σύγκλητος τε βουλή, καὶ τὸ ἱερὸν κατε μερίσαντο βῆμα. Ἴσως γὰρ οὐ χωρεί σε τηλικούτον ὄντα μία τῆς Ῥωμαίων ἐπικρατείας μερίς· ἀλλὰ δεῖ σε καὶ κανόνα εἶναι τῇ Ἐκκλησίᾳ, καὶ στάθμην τῇ πολιτείᾳ, καὶ λίθον ἀκρογωνιαῖον τὰ τῆς Ρω μαΐδος συνάπτοντα μέρη, και, συνόλως φάναι, βα σίλειον ιεράτευμα. Διὰ τοῦτό τε καὶ Ἑλλὰς ἡ πολυθρύλλητος ἔσχε μέγιστον ηγεμόνα· κἀκεῖθεν ἐπανελθόντα ή Βύζαντος ἐμερίσατο· καὶ τὸ μὲν σου τῷ βήματι δέδωκε, τὸ δὲ τῇ πολιτείᾳ νενέμηκε, καὶ ἀδιάσπαστον, ὡς εἴποι τις, διεσπάσατο· καὶ δὶς ἡμῖν ὀρφανοτρόφος ἐκπέμπῃ παρὰ τοῦ κραταιοῦ αὐτοκράτορος. Χαιρέ τω μὲν οὖν ὁ ἀπεσταλκώς, καὶ κατὰ Βαρβάρων ἔτι καὶ ἔτι τροπαιουχείτω, διακόπτων ἐν παρατάξει κεφαλὰς δυναστῶν, καὶ τὸν πόδι βάπτων ἀλλοφύλων ἐν αἷματι. Χαιρέτω δὲ ὁ ἀποσταλείς, και, μετὰ τοῦ εὐὰν καὶ ζῶν καὶ διατιθέμενος τὴν ἀρχὴν, διατηρείσθω ἡμῖν πολυχρόνιος.
labatur. Præsenti ego triumpho antiquos, de quibus historia mentionem facit, vinco, quoiquoi eloquentia mater, Gracia, quotquot prisca Roma tulit, Catonem inquam, Cæsarem, Brutum et Timoleonem Corin thium. Ibi enim qui in theatri scenam prodibani pu gnalares confluebant, alliciente eos rei venustate. Idcirco etiam novus sanationis modus ægrotis adki besur: virtus mortuos resuscitat; desiderium morbos in angustias cogit; oœcus fit Lynceus, qui sine manu, Briareus, claudus evadit, rectus; mulus in Stentorem clamosun mutatur. Quis igitur de his omnibus non gaudebit et pane gyridis præsidem hymnis celebrabil? Eyo quidem omnes viri virtutes percurrere et undique laudem ei corradere plurimum desidero. Sed utrique renuntio; præ gaudio enim verba mép non satis fortia sunt, et hymnorum canendorum alii cura est. Tibi enim, maxime nomophylax, causidice justissime, orphano trophe celeberrime, contigit, nasci nobili loco, edu cari item, et sic undique laude cumulari. Te gram mazica puerum splendide instituit, poesi imbuit, numeros rhythmicos edocuit. Rhetorica postea lin guam tuam igne Attico accendit et ad quodcunque dicendi ac styli genus idoneum ac promptum reddi dit. Leges deinde condendi scientia disertum fecit, ** I Petr. 11, 6. Conf. D. Basilium, ad Maximum philos. philosophia autem Deo appropinquavit. Sed de his dicendi nec locus nunc nec tempus est, Quod autem non minus ad rem, imo panegyridi optime convenit, id memorabo ut harum rerum perili ex ungne leonem cognoscant. Cum enim omne impe rium duples, ecclesiasticum et regium, tu solus am bobus satisfacere inventus es. Alius quidem regias domus custodit et publica regi negotia ante oculos ponit; alius tribunal ecclesiasticum ne novit quidem; alius ordines recipit, a reipublicæ vero administra tione alienus est. Te ex omnibus unum utrumque tribunal sibi vindicavit. Te enim ad magna destina tum et canones Ecclesiæ et codicem civilem cognitum Dabere decuit. Te lapidem angularem, te regnum simul ac sacerdotium 88 tenere in fatis fuit. Hanc ob causam Græcia illustris le maximum ducem habuit, et Byzantium postea possedil ét indivi duum inter Ecclesiam et administrationem divisit, es bis orphanotrophum instituit imperator potentissimus. Gaudeat igitur qui te misit, et de Barbaris triumphet iterum, capita usurpatorum obtruncans et alienigena rum pedes sanguine baptizans. Gaudeat etiam qui missus est et cum feli¿e vivens ac regnans diu nobis intersit.
col. 1275–1276page 28 of 102
PG 133:1275Τοῦ αὐτοῦ πρωτεκδίκῳ καὶ νομοφύλακι, κυρῷ Ὡς σκεῦος ἀργὸν, ὡς ἄχρηστον φορτίου. Αλεξίῳ τῷ ᾿Αριστηνῷ, δὶς ὀρφανοτρόφο γενο μένῳ. Τί φῂς, ὁ λαμπρότατος ὀρφανοτρόφος, Τί φῂς, ὁ βραβεὺς τῆς δίκης καὶ τοῦ νόμου, Ἐξ ὧν τὸ πρᾶγμα καὶ παρωνόματα σε Υμνησάμην σε πρῶτα πεζῷ τῷ λόγῳ Εἴπερ καλεῖν χρὴ τοὺς ἐμοὺς λόγους λόγους, Αλλ' οὐχὶ λήρους καὶ κενοὺς γλώττης ψόφους, Εἰς ἀκοῆς ὄχλημα γλωσσαλγουμένους, Ὡς ἀλογίστου καρδίας προηγμένους. Εμελψάμην σε δεύτερον σχεδουργία, Τῷ γραμματικῷ λαβυρινθώδει νόμῳ. Τιμᾷν γὰρ ἔγνων τὴν σοφὴν παροιμίαν, Τὴν. Δὲς τὰ καλὰ καὶ δις εξύμνησά σε, Τί γοῦν μενοῦμεν ἄχρι τούτων τοῦδε. Ο πάντα πλουτῶν ἐκ Θεοῦ τὰ βελτίω, Αριστε φύσιν, ἀξίαν, γένος, λόγον Καὶ κλείσομεν τὸν ὕμνον ἐν τούτοις μόνοις; 'Αλλ' οι στίχοι ποῦ, καὶ τὸ τοῦ μέτρου κράτος Καὶ τὸ γλυκό κρότημα της Καλλιόπης; Η καὶ δοκεῖ μοι δυσχεραίνειν ἀξίως, Καὶ σχετλιάζειν, ὥσπερ ἡδικημένη, Καὶ τὴν περιφρόνησιν οὐ τλητῶς φέρειν Είπερ σχέδος μὲν καὶ λόγου πεζοῦ φύσις, Συνῆλθον εἰς ἐν καὶ συνυμνήσαντό σε, Αὕτη δὲ σιγὴν ἐσχάτην κατεκρίθη, Καὶ τῆς ἑορτῆς τῶν θυρῶν ἀπερρίφη, "Αλλως τε καὶ πῶς ὁ Σταγειρίτου λόγος Οἶδας τὸν ἄνδρα, καὶ γὰρ ἐστόμωσε σε Οὐκ ἂν σεβασθῇ καὶ φανῇ τιμητέος, Ορον λέγων σύμπαντος εἶναι τὰ τρία Πῶς δ' οὐ τὸ τρίτον τῶν ἐπαίνων ἁρμόσει Τῶν ἀξίων σου τῷ τρισαρίθμῳ μέτρο, Τίσον πρὸς ἴσον ισάκις πεπλεγμένον; Τί δ' οὐχ ὁ Παῦλος, τοῦ Θεοῦ μου τὸ στόμα, Ἐν παντί φησιν εὐχαριστίαν νέμειν; Πῶς οὖν ἐγώ σοι, τῷ σοφῷ πρωτεκδίκῳ, Οὐ παντὶ πάντως εὐχαριστήσω τρόπῳ, Οὐ παντὶ μέτρῳ, καὶ πλοκῇ παντὸς λόγου; Ἴσως μὲν οὖν μου καὶ καταγνωέν τινες, Καὶ φορτικόν φθέγξαιντο, καὶ φαίεν λάλον. Ὥσπερ θεατρίζοντα τοὺς ἐμοὺς λόγους, Και, μηδενὸς καλοῦντος αὐτὸν, αὐτόθεν Χορούς θέλοντα καὶ πανηγύρεις πλέκειν. Τῷ δ' Ιπποκλείδῃ τῶνδε μὴ φροντιστέον Εως ἂν εἰδῇ μὴ κενής δόξης χάριν, Πλέκειν τὸν αἶνον, εὐχαρίστῳ δὲ τρόπῳ. 'Αλλ' ἔνθεν ἄθρει καὶ στίχων καινήν μάχην. Καὶ γὰρ συνελθὲν ὧδε πᾶν μέτρου γένος, Κοινῇ τὸν ὕμνον συμμερίζεσθαι θέλει. Ιαμβις ἔνθεν ἔσταται Καλλιόπη, Ηρωΐς ἔνθεν ἡ σοφὴ μυθογράφος, Καὶ πᾶσα κύκλῳ. Καὶ τίνα πρώτην λάβω; Μῶν τὴν ᾿Ανακρέοντος; ἀλλ' ἐναντία Δις καὶ τρὶς τὸ καλόν. Οὕτω χρὴ περὶ τῶν καλῶν λέ γειν. Ού φροντὶς Ιπποκλείδη. τ. Οι φροντίς Ιπποκλείδη.
Sequentes versus, ut ejusdem cum epistola argumenti, subnectimus. (sic), (sic) Ejusdem protecdico et nomophylaci domino Ari- festo sicut vas inutile, ut onus incommodum exclu steno, iterum orphanotropho. Quid dicis, illustrissime orphanotrophe? Quid respondes, juris et legum arbiter, quod utrumque nomen tibi fecit? Prius pedestri te sermone prædi cavi, justi si sermonis nomine dicta mea proferri possunt, nec potius nugæ ac nævi sunt habenda otiosæ linguæ, quæ auribus cum molestia obstrepunt et cordis male sani testimonium reddunt. Postea scriptis te carminibus laudavi secundum normam grammaticorum confusam. Dictum enim illud sa pientiæ, Bis in pulchrum, honorare didici, et bis laudem tuam promulgavi. Cur igitur media in via stabimus, vir optime indole, dignitate, genere, elo quentia, cui præstantissimas Deus divitias tribuit? Cur hymnum imperfectum relinquemus? Sed ubi sunt versus numerosi, ubi metri gralia, ubi dulcis Calliopes applausus? Hæc enim dea mihi jure quo dam indignabunda esse videtur et offensa ægre ferre contemplum. Dum enim tua laus scriptis et recitatis carminibus resonat, ipsa silentio prætermissa, a Alludit ad titulum Protecdici et Nomophy lacis. Proverbium quod Zenobius sic affert Conf. Zenob. Adag., centur. iii, adag. 35. Apud Platonem non semel occurrit. Couf. Platon. in Gorgia. edit. Mart. Jos. Routh, Oxon 1784, § 42, ditur. Aliud quidem philosophus Stagirila ditil (vi rum novisti, quippe qui te doctrina sua imbuit) el quomodo non honore et admiratione dignus videatur dicens in tribus rebus omnium finem consistere! Quomodo porro tertium metro triplici laudum quibus dignus es, non respondebit, quippe quod similia cum similibus æquabiliter conjungit? Nonne Paulus, Dei mei os, gratum in omnibus animum exhibere præ scribit? Quomodo igitur ego tibi, sapientissime can sidice, non omni tempore et omni ratione grates referam? Forsitan aliqui molestiæ et garrulitatis accusa bunt me, quası verbis meis speciem theatralem do rem et, nemine instigante, in tribunal ascenderem. Sed Hippoclides nil id curet, donec me vanæ gloria causa laudationes et encomia texere viderit. Sed versuum pugnam vanam aspice. Cuncta enim metri genera eo tendunt ut hymnus sub una forma compo situs appareat. Calliope iambis et mythis cyclicis gaudet. Quo me verlam? Anacreontisne vis me pag. 226. Conf. et in Philebo, edit. Serranl, tom. II, pag. 59, E; et De legibus, 1. VI, ibid. 1. §, p. 754, (. Cf. Aristot. De culo, L: 1, e. 1. Conf. Herodot. Erato, lib. 17, § 129. V. Suidas, Zenob. Adaq. cent. v, adag. St.
col. 1277–1278page 29 of 102
PG 133:1277Ἡ τῶν ἰάμβων ἀντανίσταται χάρις. Μῶν τὴν Ἰάμσιν; 'Αλλ' Ομήρου τὸ στόμα Βρυχήσεται μέγιστον ἐξ ἄλλου μέρους Καὶ τὶς βρυχηθμούς τοὺς ἐκείνου βαστάσοι, Μηδ' ἂν χανεῖν εὔξαιτο τὴν γῆν αὐτίκα; Οὐκοῦν τὸ λαμπρόν φθέγμα τῆς ἡρωΐδος Ὑμνηγορείτω νῦν τὸν ὀρφανοτρόφον Το δ' ἄλλο μέτρον, εἰς τὸ μέλλον ἀρκέσει. Τοῦ αὐτοῦ ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς, ἡρῷοι. Μαρτύρετ' ηελίοιο φόως, ἐπὶ δ' όμνυσι γαῖα, Ομνυσι καὶ ἀτρεκής γαίης βροτομήτορος όρκος, Μήποτ' ἐνὶ χθονίοις εὐφράδμονα τοῖον ἐδέσθαι, Μήτ' ἐπὶ δικα... κεκασμένον ἄνδρα νόημα, Οἷος 'Αλέξιος ἐστιν Αριστηνός γενεῆθεν, Καί τε νόμοιο φύλαξ, πρωτέκδικός τ᾽ ἐπὶ τοῖσι, Καί τ' ὀρφανοτρόφος, ξυνὸν ἐσθλὸν, ἐσθλὸν ἁπάντων. Τόν ρα νεώς τε μέγας καὶ ἀνάκτορα κοιρανιόντων Διχθαδίῃ μερίσανθ', ὁ δ᾽ ἐς ἄμφω θαῦμα πυθέσθαι, Αρκεί, οἷος τών περ', ἀκαμάτοις ὑπὸ νεύροις. Πολλά γάρ οἱ πραπίδεσσι νοήματα, πολλὰ δὲ [γλώττη Ρήματ' ἀπ' Ουλύμποιο θεός μέγας ώπασε κεδνά. Τοῖς μετὰ βῆμά θ᾽ ἱερὸν καὶ ἀγλαά δώματ' ἀνά [κτων Πέλιον κατ' ἄνακτα φαίνεται, ἐκ δὲ οἱ αὐγῆς καὶ σελάων μεγάλων πληροί μεγατείχεα "Ρώμην. Πολλὰ μὲν ἄρ᾽ ἐτέλεσσεν αἰνέσιμα ἔργα βασιλεύς, Κοίρανος Αυσονίων, ἀνὰ τετράπλευρον, ἄρουραν Δάτα σύσχετ' "Αρηος ἀπείρονα ἔθνεα δουρί, Δυσμῆς τ' ἀντολίης τε πολύσπορα Εκγονα πάσης Τῆξε τόμους χρεάων, καὶ ὀφλόντεσι παῦσε μετ [ρίμνας Β, ν. Νηούς, οὓς μὲν ἔτευξε πέτρῃ θεμέθλοισιν ἀρηράς, Οἷς δὲ γέρουσι δέδωκε μετήλυδα γήραος ήδην, Οἷς δ' ἐπιπρόσθετ' άπειρα θυηπολέουσι τάλαντα ᾿Αλλὰ τόδ' ἄρ παρέλασσε πρόπαν βασιλήτον ἔργον, Ο φρεσὶ πευκαλίμοισι, φύλαξ νόμου, ἀμφὶ σὲ ῥέξει, Χωλῶν τε φυσσῶν τε παραβλώπων τ' ὀφθαλμώ (είc), Αρχος Αλεξιάδης Αλέξιον ἄλκαρ ὁπάσσας. Τούνεκά σοι γήθησε προερχομένῳ ἔθνε᾽ ἀνδρῶν, Ἡμιόνου θ' ὑπένερθε ποδῶν πόδα βάπτε νοσεῦντα, Προπροκυλινδόμενα ζαθέης προόδοιο.... τῆς. Ωδε δέ τις είπεσκεν, ἀν' αιθέρα χείρας αείρας Χαῖρε, τριὰς βασίλεια μέγ' έξοχε, ή μεν εέλδωρ Κρήηνας, ἰδ' όπασσας ἐμοῖς βλεφάροισιν ιδέσθαι Αριστηνιάδαο Αλεξίου ἡδὺ μύθημα. Ο Ὡς δ', οπόταν μετά χειμα δυσήνεμον, ᾧ τα νομιες Εχθαίρουσι, πλην ἀπαλόχροα οὐκέθ' ὁρῶντες, Ηρ εὐθὺς μετάεισι ποηφόρον, ἐν δέ οἱ ἄνδρες Γήθοντ', αὐτὰρ ἄρουραν ὅλην περὶ ἄνθεα κοσμεί τ Ως, στο ερχομένοιο, πρόπας γήθησεν όμιλος. Φώνες μογγιλάλος, καὶ ἠχέτα φαίνετ' ἄναυδος Χωλὸς δ' ἄλτ᾽ ἐλάφοισι ταχυσκελέεσσιν ὁμοῖα Καί τε γέρων κροτάλισσεν ἀμύμονα κόρδακα παίζων. Σείετο πάντα μέλαθρα θρόος δὲ λεων ἐχολία, Καί θ' ἱερεῖς ἀλάλαζον ἐπ᾽ εὐαγέος δαπέδοιο, Οξέα γηρυόωντες, ὁ δ᾽ ἔνδοθι βόμβες σηκός Βόμβῳ ὑπὸ ζαθέῳ, ἀνὰ δ' αἰθέρα ὤρνυτο δούπος. ἂς ἀγαθοὺς φιλέουσιν ἅπαν γένος, ὡς λαλαγοῦ [σιν, Ως ῥα περικροτέουσιν ὁμιλαδόν ἄλλοθεν ἄλλοι. 'Αλλὰ βίοιο, μάκαρ, απερείσια κύκλα περῴης, ᾿Αρχὸς ἐών θ' ἑτέρων, καὶ ἡμέας οὔποτε λείπων.
(sic) musam sectari? Sed contraria iamborum obsistit gratia. Aut Tambin? At Homeri os ex altera parte resonabit; et quis hujus vocem sonoram supportabil, quin terram illico dehiscere precetur? Igitur carmi nis koroici sonus orphanotrophum celebrato; aliud aulem meirum suo tempore adhibebitur. Busdem de iisdem propositionibus. Heroici Solis lumen testatur, terra jurat, juramentum quoque telluris almæ asserit nunquam sese inter terrigenas hominem tam disertum, tam omnium re rum peritum vidisse, quam Alexius est Aṛistenus, legum custos, primus causidicus, orphanotrophus strenuus ac probus ut nemo alius, quem templum maximum et regum domus alterna vice possident; ipse autem indeſessis præditus nervis, solus licet sit, ad maximas quasque ṛes aptus est. Mens ei provida ac solers et eloquentia sublimis a Jove Olympio da ta, quibus sanctum tribunal et splendida regum pa lația solis instar· illustrat et Rome alta mænia magnorum more astrorum visitat. Rex Ausoniæ multa præclare in terris fecit: gen tes quæ Martem nunquam expertæ fuerant, et Orien tis et Occidentis populos armis perdomuit; lites ac Conf. Homer. Iliad. 1. 11, (sic) libellos abolevit æris alieni, et debitores a curis eda cibus liberavit; templa saxo solido construxit; seni bus senectutem viridem dedit; Dei cultoribus infinita bona concessit. Jam autem officio regis omisso, tui, legum custos, curam gessit et Alexius auxilio fuit. Hinc tibi prodeunti populi applauserunt, et le mulo insidentem honorifice exceperunt. Sic autem alius ad alium sublatis in cœlum manibus dicebat: Salve, trias regia, quæ, volum meum exaudiens, oculis meis verbum dulce Alexii Aristeni audire dedisti. Sicut, post hiemem horridanı pastoribus ingratam, gramen quidem apparet nullum, ver qutem redit, et brevi arva floribus ornat; sic te in medium pro deunte sola multitudo exsultat. Loquitur balbus, mulus; claudus cervorum velocium more currit; se nex cordacem pede alacri saltans inchoat. Omnia ædificia labant, populus cum tumultu clamat, sacer dotes in limine sacro exsultant, alla voce canentes, e domo vero somitus exiens ad astra tollitur. Sic omne genus amal homines frugi vociferando extol lere. Tu autem ſeliciter vivens per tempus diutur num cæteris rex esto, nec unquam nos deseras.
col. 1279–1280page 30 of 102
PG 133:1279Τῷ αὐτῷ, ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς, ἐλεγεῖοι. Εἴ τις ἐνὶ χθονίοις γέντο θεμιστοπόλος, Σταθμίον ἀῤῥεπέως ἔνθα καὶ ἔνθα μένον, Καί τ' ἐρατῶν δικάων ἔρχος έρυμνότατον, Οὐχὶ Μίνως δδ' την, οὐ Ραδάμανθυς ὁ Κρής, Οὐδ᾽ ὁ νεκυολόγος Διακὸς αὐχμολύτης, Οὐδέ τ' Αριστείδης ός να δικαιότατος Οἷος ἀπ' ἐκ μερόπων κλήζετο, οὐδὲ Σόλωνο 'Αλλ' ὁ νόμοιο φύλαξ 'Αρ … ἰάδης. Εἴ τις ἐνὶ χθονίοις γέντο..... ἀγαθός, Οὐ Μενέλαος ὅδε, οὐδ' ὁ Τυδῆος την, Οὐ πολιὸς Νέστωρ, οὐκ Ἰθάκης κρατέων, Οὐδέ τε Παιανιεύς ῥητροσύνῃσι μ...ς, Οὐδέ τε Φωκίων, οὐδ' ἐπὶ τοῖσι Κάτων Αλλ' ὁ πενητοτρόφος οὗτος 'Αλεξιοκλῆς, Ηδὺ μὲν ἐκλαλέων, ἠδὲ δὲ μειδιόων, Καὶ χάριτα γλώττης ἐκπροφέρων μυρίην. Η τάχα Σειρήνος ἡδὺ μύθημα φέρει, Η τάχ' ἀπὸ στομάτων γλυκύ μέλι σταλάει. Τούνεκα καὶ Ῥώμης οπλοτέρης μεδέων, Εθνεσι κῆρ ὅλον, σῶστρον τοῖο λάχους, Εκθυμά μιν φιλέων τίσεν ὑπερφερέως. Τίσε, καὶ ἄμμε πόρεν ἀρχὴν ἀριπρεπέα, Ωστε Θέμιν ιθύνῃ καὶ πενίην διέπῃ. Χαῖρ', ὀρφανοτροφε, χαῖρε, νόμοιο! φύλαξ. Τῷ αὐτῷ, ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς. Ανακρεόντειοι. "Αγε μοι νέος, γενάρχα, Λόγον υἱέα προβάλλου "Αγε μοι, λίγαινε, γλῶσσα "Αγε μοι, χείρες, κινείσθε "Αγε μοι, δόναξ, τινάττου "Αγε μοι, τόμος, χαράττου Στεφάνη λόγων κυκλεύοις Νομοφυλάκων τὸ κάλλος, Τὸν ἀγλαΐσασκε φύσις Χαρίτεσσιν ἀμυθήτοις, Τὸν ἄναξ φίλατ' ἀνάκτων, Τὸν ἄναξ φίλατο γαίης. Ἐξ ἱερῶν δαπέδων ἐκ Πιερίας, Οδε, Διός θυγάτηρ, ἔρχεο, Μούσα.. Τάδε σοι, νόμοιο φύλαξ, Τάδε σοι, τροφεῦ πενήτων, Τάδε τετράμετρα μέτρα Προδρόμου πάϊς κομίζει. ὓς ἀπ' ἐσθλότητος ἄλλης Χαρίτων τ' ἄτερθε μίμνων, ᾿Αρετήν τέως γεραίρει, Βιότητος ἄχρι πάσης, 'Αγαθουργίην κυδάζει, Χάριν εν δράσασιν οἶδεν Εθνουστάτῃ κραδίη, Ατε καὶ λόγου θεράπων, Πολλέας ηελίους ἔρχεν, ὁ κλεινός Εμὸς ὀρφανοτρόφος Καὶ νομοφύλαξ. θ. — Τῷ αὐτῷ Τὴν χθές, θεοειδέστατε δέσποτα, ἐκ τῆς δημοτι λοῦς καὶ λαμπρᾶς καὶ τῷ μεγαλοπρεπεί σου προ πούσης παλινοστῶν ἑορτῆς, καὶ παρὰ τὸν ἱερὸν καὶ σοφὸν μητροπολίτην Νικομηδείας γενόμενος, καὶ λογικῶς αὐτῷ συγγενόμενος, ὅθεν τε ήκοιμι ἐρωτηθεὶς, καὶ εἰπὼν (καίτοι συνιδεῖν ἐκεῖνος ἐῴχει το πράγμα καὶ πρὸ τῆς ἐρωτήσεως· αἱ τε γάρ μοι τρί χες ὅτι τοῦ μύρου κατέῤῥεον, καὶ τοῦ χρωτός Πρὸς τὸν νομοφύλακα, καὶ μέγαν οἰκονόμον τὸν Αριστηνάν. ΙΧ. χρωτός.
(sic) Eidem de iisdem. Elegici. (oid omnίκο) Si quis inter mortales juris consultus incorru plus et æquus et juris strenuus propugnator ex stitit, non Minos ille fuit Cretensis, non Rhada manthus, non Æacus mortuorum portitor, non Aristides ille justus, si quis alius in terris ³; non Solon, sed Aristenus legum custos ille fuit. Si quis in terris bonus exstitit, non Menelaos hic est, non Diomedes, non Nestor gravis annis, non Ulysses Ithaca rex, non Demosthenes, non Phocion, non ipse Calo, sed Alexius noster, pater pauperum, dulce lo juens, dulce videns, et sexcentas lingua jucundita tes in medium proferens; Sirenum enim vocem effert melle dulciorem. Quare Romæ novæ præfectus genti bus malignitute sublata salutem dedit; nos auiem muneribus fungens jura et frugalitatem docuit. Sal vus esto, orphanotrophe, salve legum custos! Ad eumdem de iisdem. Anacreontici. Age anime, generis sator, verbum filium procrea; canta, lingua; movemini, manus; calame, movetor, ut liber prodeat. Corona, eloquentia præmio, Epistola hæc apud Lazerum inscribitur Reipsa superior epistola in ms. Vatic. ad nomophylacis redime caput pulchrum, quem natura charismatibus infinitis ornavit; quem rex terræ dili git ante omnes. sacro Pieriæ atrio adesto, Musa, Jovis filia. Hæc metra tetrametra, legum custos, par perum sospitator, Prodromi filius offert; qui quidem a.boni specie, a Gratiis alienus virtutem per totam vilam remuneral et animi probitatem magnificat, gratum omnibus animum et servilem exhibens. Nul los annos vivat, orphanotrophorum pater et legum custos! Ad Nomophylacem et magnum œconomum Aristenum. Heri, sanctissime Domine, rediens ex sacra pomps publica et splendida èt qualis magnificentiam tuam decet, pergensque ad sacrum et sapientem metropoli tam Nicomediæ cumque ipso colloquens, interrogatus sum unde venirem; respondi visusque ille est rem nosse antequam me percontaretur: mihi enim ca pilli adhuc unguento manabant; halabatque suaviler cutis, ut Cheronensis de Macedone narrat, el vestis cerearum guttarum stigmatibus plena erat. Habeo quæ ab ejus sanctitate mandata sunt. Sed quomodo Alesium Aristenum dirigitur. Sic; non, ut apud Lazerumn,
col. 1281–1282page 31 of 102
PG 133:1281ἥδιστον ἀπέπνει, καθά φησι περὶ τοῦ Μακεδόνος ὁ Χαιρωνεύς καὶ ὁ χιτών ὡς ἐπίπαν κεκήρωτο, στιγματίας όλος ὑπὸ τῶν τοῦ κηροῦ σταγόνων γενόμενος), επετράπην παρὰ τῆς αὐτοῦ ἱερότης τος (ἀλλὰ πῶς ἂν τὰ τῆς λαμυρας εκείνης γλώτ της φλεγμαίνοντα βήματα διὰ τῆς ἐμῆς ἀχθήσεται βουγλωτίδος;) αναδιδάξαι τὴν αὐθεντίαν σου, ὡς οὐδ' ἐκεῖνος ἀπολειφθείη τῆς πανηγύρεως· ἀπαντήσοι τε γὰρ, καὶ τὸ καθῆκον σοὶ καὶ τῷ ἁγίῳ ἀφο σιώσαιτο. Ἰδὼν δὲ ὡς πολὺ τὸ γερούσιον συνεχή γερτο, καὶ οὐχ ὅπως θρόνος, ἀλλ᾽ οὐ σκιμποδίσκος ἔτι κενὸς καταλέλειπτο, ἔτι τε ὡς συνεῤῥώγεσαν ὁ λαός, Πότε έθνεα πυκνά μελισσάων αδινάων καὶ τρέσας οὐ μικρὰ περὶ τῷ μανδύα μή, διεῤῥωγὼς παρὰ τῶν συνεῤῥωγότων ἑτέρου χρείαν παράσχηται, στὰς ἔξω που παρὰ τῷ προνάῳ, καὶ ὁμάδους πενήτων ἀμφ' αὐτὸν συνερρυηκότων τέτρασιν ὅλοις ὁδολοῖς, ὡς ἔφη, δεξιωσάμενος, καὶ προσκυνηθεὶς, καὶ φανητιάσας, κατα τῷ ἁγίῳ καὶ σοὶ, ἀποσταδὲν συνταξάμενος, οὕτω τὴν οἴκοι φέρουσαν στείλαι το. Σ. 10: Ὅτι δὲ τοῦ χρωτὸς ἥδιστον ἀπέπνει, καὶ τὸ στόμα κατείχεν εὐωδία καὶ τὴν σάρκα πᾶσαν, ὥστε πληροῦσθαι τοὺς χιτωνίσκους, ἀνέγνωμεν ἐν ὑπομνήμασιν Αριστοξενείοις. θιγματίας. Β, ν. Επεσσεύοντο δὲ λαὸὶ Ταῦτα ὁ καλὸς Νικομηδείας διὰ τῆς ἡμετέρας ἀπαγγέλλει σοι γλώττης. Εἰ δέ τι πρὸς ταῦτα καὶ αὐτὸς ἔχεις ἀνταπαγγέλλειν, ἑτοίμη καὶ πρὸς τοῦτό ἐστιν ἡ διάκονος 1.- Τοῦ αὐτοῦ ἐπιστολὴ Θεοδώρα. Ωφελον, ἀδελφική μοι καὶ φίλη ψυχή Θεόδωρε, ἐνώπιος ενωπίῳ σοι καὶ πάλιν ἐστώς γε ἢ καὶ καθι ζόμενος ἐπυνθανόμην τέ σου περὶ τοῦ κατὰ σὲ καὶ τὰ κατ' ἐμαυτὸν ἀντιδιδάσκων· εἰ δ' ἐξ ἀνάγκης μεσιτεύειν ἡμῖν διάστασις ἔμελλεν, ὤφελον τὸν ὁμό ζυγον τοῦτον πηλὸν ὑπεραναβὰς καὶ γυμνῇ τῇ ψυχῇ διαζῶν τοῖς τοῦ νοῦ πτεροῖς ἐπελαφρισθεὶς, τοῦτο δὴ τὸ ψαλτωδούμενον ἐπετάσθην, καὶ κατέπαυσα παρὰ σέ. Ἐπεὶ δὲ τὸ σχῆνος τοῦτο καὶ τὸν πήλινον ἀνδριάντα καὶ οὐκ σώματος προς κακοῦ περιήρμοσεν ἡμῖν ἡ φύσις, καὶ οὐκ ἐξὴν πεζοῖς γε οὐσίαν ζώοις τὴν μὲν γῆν ὑπεραναβήναι, κούφῳ δὲ τῷ πτερῷ τὸν ἀέρα διατεμεῖν καὶ γενέσθαι παρὰ τὸν φίλτατον τὸν δεύτερον ἐξ ἀνάγκης ερχόμεθα πλοῦν καὶ μέλανι καὶ χάρτῃ τὰ τῆς προσηγορίας καὶ τῆς ὁμιλίας πιστεύομεν. Τοῦτο δὴ τὸ παρὰ τῶν σοφῶν ἐξευρημένον τοῖς φίλοις τῶν διαστάσεων φάρμακον & τέ ήΰτε έθνεα ΕΙΣΙ μελισσάων αδινάων. αδινάων “Δασυντέον τὸ ᾿ΑΔΙΝΔΩΝ· ἀπὸ γὰρ τοῦ "ΑΔΗΝ καὶ ΑΔΗΝΟΣ ΑΔΙ ΝΟΣ), ἡ κίνησις. ΑΔΙΝΔΩΝ· τῶν ᾿ΑΔΗΝ καὶ ἀθρόως πετα μένων παρά τον ΔΔΗΝ, διὸ καὶ δασύνεται. ΑΔΙΝΑΩΝ· γρ. ΑΔΙΝΑΩΝ. 'ΑΔΙΝΑΙ δὲ μέλισσαι αἱ πυκναί· παρὰ τὸ "ΑΔΗΝ, 8 δηλοῖ τὸ ΔΑΨΙΛΩΣ. Διὸ καὶ δασύνεσθαι αὐτό τινε; βούλονται· καθὰ ἐν τοῖς Απίωνος καὶ Ηροδώρου δηλοῦται· ὡς τοῦ ᾿ΑΔΗΝ δασυνομένου παρὰ τοῖς Ἀττικοίς. ἀδινός, μανδύῳ, μανδύαν. συνεῤῥαγότων. ἐστὶν διάκονος.
diserte linguæ illius ardentia verba poterunt ab im perita mea lingua potestati tuæ declarari? ut neque ille panegyrim reliquerit et ubique tibi et sibi uti conveniebat et sacro ministerio satisfecerit. Videns autem multos senes esse congregatos et non modo thronum, sed ne parvan. quidem sedem relictam esse vacuqm, adhuc autem populum irrumpere, veluti frequentia examina apum confertarum prodeunt; valde etiam veritus, ne sacra vestis ab irrumpente populo laceraretur, ad aliud se vertit. Stans foris apud templi porticum, prementi eum pauperum mul titudini dixit, omitibus quatuor obolos daturum, cum que › orassel, seque ostendissst, atque ita sacro mi nisterio et tibi simul satisfecisset, domum reversus est. Hæc magnus Nicomediæ antistes meis verbis tibi nuntiat. Si autem quid ad hæc et ipse habes, paratus est hic minister. Ejusdem epistola Theodoro. Utinam, fraterne mihi alque amice anime, Theo Plutarch. in Alexandro, edit. Reisk. § 4, t. ΙV, p. Sic; apud Lazerum, Conf. Hom. Iliad. 86. (sic) Uirwm ad aliun sensum omneri versum detor quere voluerit Noster, vocem muxvá pro ɛlaɩ po nendo, an ex antiquo exemplari receperit, incertum. Nolendum, adjectivum bic scribi cum epi ritu leni, et sic inde a temporibus remotissimis in plerisque mss. exaratum fuisse videri, nam apud Eustathium ita scriptum invenitur. Criticus tamen ɲon unus, Apion exempli gratia et Herodorus, ul a voce ääŋv derivatum cum aspiratione legendum pronuntiaverunt. In scholiis Venetis quæ Villoisoņus edidit (ad Homer. Iliad. B, v. 87, p. 48, cot. 2, legi dore, infans tibi infantı et iterum adstans et simul sedens de te tuisque sciscitarer et mea per memet docerem. Si autem, quod necesse esset abesse, dis junctio futura erat, utinam commune quod ferimus lulum supergressus, nudaque anima. vivens, mentis alis sublate, justą psalmi illud, volaret hæc et re quiesceret apud te. Quoniam vero tabernaculum hoc ac luteum corporis simulacrum infauste nobis apta vit natura et non licet animantibus qui naturæ necessitate pedibus ingrediuntur terram supergredi, levi autem ala aerem secare et esse apud amicum, at terum hunc necessitate cogente cursum ineamus, alque atramento et charte salutationes collocusio nesque committamus. Hoc vero a sapientibus inven- a tum est amicis absentiæ remedium. Quare le videre jam videor quasi per alam chartæ alicujus ad te missus, exigere, publice concionari, rationes putare; et cum his quidem mansuete, cum aliis vectigalium acriter agere. Sunt quos jubes vi in judicium rapi tur (forsitan Villoisinus scripserat Scholia quæ exhibet editio Barnesii pariter ha bent I. Sch. Eustath. (ad Rom. 1. c. fol. 178, 1. 22) sic ba bel At in lexicis Hesychii et Apollonii lectio cum spiritu leni ut melior exbi betur. Cæterum Heynius in sua Iliadis editione prolixe disseruit de vai is adjectivi signif cationibus apud varios poetas. Sic; apud Lazcrum, al. Sic: apud Lazeruun Sic; apud Lazerum,
col. 1283–1284page 32 of 102
PG 133:1283σε καὶ ὁρᾷν ἤδη δοκῶ ὡς διὰ πτεροῦ τοῦ χάρτου ὑγείας τοῖς ἀρχαιοτεροις εβρέθη σοφοῖς, ὡς ἄρα πρὸς σὲ πεμφθεὶς ἀπαιτοῦντα, δημοκοποῦντα, λο γίζοντα, καὶ οἷς μὲν ἠπιωτέρως, οἷς δὲ ἱταμωτέρως τῶν ὑποτελῶν προσφερόμενον. "Εστι δὲ οὓς καὶ ἐπὶ τράχηλον ὠθεῖσθαι κελεύοντα καὶ κατὰ ἀπτεῖσθαι καὶ κατὰ κόρρης ραπίζεσθαι. Ταῦτα δὴ τὰ τῆς φορολογίας τοῖς πένησιν ἐπιτίμια. ᾿Αλλὰ μὴ σύ γε, ὦ πρὸς τῆς τιθηνοῦ σοφίας, τυφωνικὸν ἐπιπνέῃς τοῖς πτωχοῖς βαρύ. ᾿Αλλὰ τούτους τε ὡς ἠπία τις αύρα περίπνει καὶ μαλακὴ, καὶ πρὸς ἡμᾶς ἀντιπτερύσσου διὰ τοῦ ἴσου πτερού. Πάντως δ᾽ ἐπὶ τῶν βίβλων εὕρης καθιζημένους, καὶ νῦν μὲν 'Αριστοτέλει γε * Πλάτωνι ἐντυγχάνοντας, νῦν δὲ καὶ οἴκοθέν τι τῇ τοῦ λόγου σκηνῇ προσκομίζοντας· καὶ νῦν μὲν ἀπο ροῦντας, νῦν δὲ τὰ ἀπορούμενα λύοντας· καὶ νῦν μὲν ἐποποιοῦντας, νῦν δὲ πεζογραφούντας· καὶ ἔστι μὲν οὖς τῶν ὁμιλητῶν τοῖς τῆς ῥητορικῆς θεσμοῖς εμβιβάζοντας, ἔστι δὲ οὓς τὰ τῆς φιλοσοφίας μνοῦν τας ἀπόῤῥητα. Ανεμνήσθης, οἶδα, τοῦ ἱεροῦ συν εδρίου καὶ τῆς διδασκάλου γλώττης, καὶ τοῦ συρ ρήτορας σοι καὶ συμφιλοσόφου συλλόγου, οὓς καὶ ἄχθεται" σου, διασχισθεὶς καὶ τῷ διδασκάλῳ τὴν ἀνίαν ἐπαύξει. Ὁ μὲν καλὸς Κω Κωνσταντιν κ) μικροῦ καὶ δακρύει γε, καὶ οὐκ ἔστι μὲν ὅσα καὶ ἔρεται σταλῆναι τὴν περὶ σέ· ἐπέχεται δὲ ὑφ᾽ ὑμῶν· ἄχρις ἂν αὐτὸς τὸ σύνθημα δῷς. Δὸς δὲ τά χιον, οὐκ ἄχαρις γὰρ, οὐδὲ ἄχαριν ὑποδέξῃ τὸν φίλον. Έρρωσο. ΙΑ'. Τοῦ αὐτοῦ τῷ αὐτῷ. Τοῦτ' ἐκεῖνο, φίλε Θεόδωρε, κἀπὶ σοὶ περιῆλθες μοι καὶ ἐννοῆσαι καὶ φθέγξασθαι, δ πάλαι περὶ τῆς χρῆμα τί ἐστι θειότατον ή υγεία, τῷ παρεῖναι μὲν ἀγνοούμενον, τῷ ἀπεῖναι δὲ καταλαμβανόμενον. "Αν τικρυς τοῦτο καὶ ἐπὶ σοῦ· παρὼν μὲν γὰρ μεθ᾿ ἡμῶν καὶ ξυνδιατρίβων καὶ τὰ καθήκοντα φίλοις διδούς καὶ ἀντιλαμβάνων οὐ τοσοῦτον αἴσθησιν παρείχε; σαυτοῦ· ἐκδημήσας δὲ νῦν καὶ μακρύνας ὡς ἐπίπαν παρέσχες κατανοεῖν. Οἷος ὧν ἡμᾶς ἐλελήθεις, καὶ ὃν ἔχουσιν οὐκ ἐγινώσκομεν θησαυρὸν ἀπὸ τῆς ζη μίας επέγνωμεν. Απαρηγόρητα γὰρ τοῦ λοιποῦ καὶ ἀνεύτεκτα τὰ ἡμέτερα, καὶ οὐδεὶς ὁ πρωΐας ἐπιδημῶν ἢ ἑσπέρας φοιτῶν πρὸς ἡμᾶς, πρὸς δν τοὺς τῆς καρδίας ἀναφλέξομεν ἄνθρακας, καὶ ᾧ τὰ τοῖς ἄλλοις ἀπόρρητα κοινωσόμεθα. Τίς οὖν ἔσται τούτων καὶ πηνίκα καὶ πόθεν ἀπαλλαγὴ ἢ εἰ γράφοι μέν τε ἄλλοις καὶ ἀντιγράφοιμεν θαμινωτέρως; Καὶ ἐξ ἡμῶν μὲν ἰδού σοι δεύτερον τοῦτο γράμμα δια κεχάρακται, ἐκ δὲ σοῦ οὐδ᾽ ἡμιγραμμάτιον. Καίτη νὴ τὸν φίλον ἀπορῶ καὶ οὐκ ἔχω συμβαλεῖν τὴν αἰτίαν, εἰ μή που διαμέλλεις ἴσως οικονομούμενος συμμίξαι τῇ ἐπιστολῇ τὰς ἀποστολάς· καίτοι οὐ γάρ με οὐδὲ τοῦτο διέλαθεν. ᾿Αποστολαὶ πρὸς ἑτέρου; ἐγένοντο ὅ τε καὶ ἀρνοβάκχους ή χοιροβάκχους ἐκ τοῦ πράγματος ἡμῖν ὠνομάσθη. ᾿Αλλὰ τοῦτο μέν σοι κείσθω ἀφορμὴ μειδιάματος. Ὁ δὲ καλός Κω ἐπισπεύδων ἐλθεῖν παρὰ σὲ καὶ ἡμῖν ἐπὶ τούτῳ δι' ὄχλου γινόμενος ὀνάσθω τῆς ἐπισπεύσεως· συναρεί ται γάρ σοι τῶν πόνων ἐλθὼν καὶ τὰς πρὸς ἡμᾶς ὑπομνήσει ἐπιστολάς, οὐχ ὅτι καὶ αὐτόθεν οὐκ ἔχεις τὸν μνήμονα, ἀλλ᾽ οἶδας ἐκεῖνό γε τὸ Ομηρικόν, Σύν τε δύ' ερχομένω και τα πρὸ ὅτου ενόησεν. Έρρωσο.
(forte a!que alapis percuti. Hæc exactionum pauperibus pana. Sed non tu (o educatoris tui sapientiam) procellosi venti more spiras et gravis es pauperibus; sed hos lenis instar auræ cujusdam et placida afflas (sic); erga nos vero flatu aspiras qui ex æquali alarum motu provenit, quos quidem reperis libris incubantes; et nunc quidem Aristoteli opèram dantes vel Platoni, nunc autem domo oratio nem in scenam proferentes et nunc dubia quædam moventes, nunc eadem solventes, modo prosam orationem, modo versus elaborantes. Et sunt quas congredientium videas ad Rhetorica lages introdu centes, sunt quos cernas philosophiæ arcanis initiari. Recordaris, novi, sacri consessus et magistri Lingua, ejusque qui tecum de Rhetorica aut philosophia col loquebatur, qui et dolet a te distractus et magistro tristitiam auget. Pulcher Constantinus vix lacrimas cohibet, nec dici potest quantum aveat mitti ad te. Nos adhuc eum cohibemus donec ipse veluti signum des. Da hoc continuo, non injucundus enim amicum non injucundum excipies. Vale. XI. — Ejusdem eidem. Hoc illud est, amice Theodore, quod mihi accidit cogitare el dicere de te; quod nimirum de sanitate dictum est olim ab antiquis sapientibus,` rem divi nam esse quamdam sanitatem quæ cum adest. ignoretur, cum abest vero magni æstimetur. Prorsus hoc et de te dici potest; cum aderas et nobiscum versabaris mutuaque officia accipiebas reddebasque amicis, non tantum tui sensum ciebas; nunc quando peregre profectus reditum differs, omnino le co gnoscendum præbes. Talis cum esses non latebas, neque habentes thesaurum agnoscebamus; eo mal tati cognoscimus. Cæterum nostra damna nec solari nec levari possunt el nem:o mane aut vespere ad nos vènit, quocum cor incendere possimus, et´ comMX nicare quæ aliis indicta volumus. Qua igitur erit et quando et unde mutatio? Saltem sæpe inter nos mutuo scribamus el rescribamus; et a nobis quidem en tibi altera hæc epistola exarata est; a le vero ne epistolij quidem dimidium. Et profecto an emi cus sis dubito et causam nescio; nisi forte hac usurus aconomia es, ut litteris munera permisceas. Neque hoc me latet, munera mitti quæ agnibacchi, porci baccbi ex re ipsa dicuntur. Sed hoc quidem ridendi argumentum dimittamus. Pulcher Constantinus fe stinans ad te venire, cum nobis hoc molestie creat rit, gaudeat festinationis sue fructu. Veniens dolo res auferet tibi et de epistolis ad nos admonebit; non quod per te non futurus esset horum memi nisse, sed nosti illud Homericum: Duobus sime! “euntibus etiam alter ante alterum animadvertit. Vatt.
col. 1285–1286page 33 of 102
PG 133:1285ΙΒ'. - Τῷ Διζικι. Οὐκ ἀγαθόν σε παίδα, μεγαλεπιφανέστατε Λίζιξ ή φιλοσοφία, ὡς ἔοικεν, ἔτρεφεν, εἰ οὕτω (εἰς) ταχὺ τῶν συντρόφων ἐπιλελήσεσθαι ἔμελλες, καὶ καθυπερφρονήσει όλων Προδρόμων, ἐξ ὧν πολλάκις ἐναργῇ τὰ τῆς φιλίας ἐκομίσω τεκμήρια. Όμως καλῶς ἐκεῖνο ἐῤῥέθη τῷ Πριηνεί, 'Αρχὴ ἄνδρα δείξει. Διὰ γὰρ ταύτην καὶ σὺ τὴν ἀρχὴν, τὴν οὐκ οἶδ' ἡλίκην καὶ ὅσην, οὐδὲ μονοστίχου γοῦν ἡμᾶς ἠξίως τας γράμματος, καὶ εἰκότως. Ο γὰρ λόγων καὶ γραμμάτων καταφρονήσας, καὶ τῆς τιθηνοῦ σοφίας τὴν τῶν πραγμάτων τύρβην ανταλλαξάμενος, καὶ τοῦτο δὴ τὸ τοῦ σοφωτάτου Ιταλικοῦ τὰ ζιγούρια τι καὶ τὰ κουφότερα, πῶς ἂν γράψοι τῷ περὶ λόγους τὸ βιαιότερον καὶ ὅτι μητέρες ἡμῖν καὶ μὴ μήτηρ ἠγαναχτήκαμεν. Τὰ μὲν οὖν τηνικαῦτα τοιαῦτα· τὸ δὲ νῦν οἷα; Σοὶ μὲν οὖν ἤνοικται βῆμα καὶ θρόνος ἐπῆρξαι καὶ δημοκοπεῖται τὰ λογοθέσια, καὶ τῶν ἐσθήτων τὴν μὲν χλιδῶσαν περίκεισαι, τὴν δὲ μα λακὴν ἐγκαταθάπτεις τῷ κιβωτίῳ, καὶ ἐπὶ τρυφερῶν πομπεύεις τῶν ἡμιόνων, καὶ τῶν ἀργυρηλάτων φαλάρων τοῖς μὲν ἐπιθεατρίζεις, τοὺς δὲ πλείον ἄχθος ταῖς ἡμιόνοις ἐπιτεχνᾷ· καὶ φλεγμαίνει σου μὲν ἡ τράπεζα· τὰ δ᾽ ἡμέτερα ἀλουτοῦμεν, αὐχμῶ μεν, πεζεύομεν. Τί τὸ ἐπὶ τούτοις ἀνέσπακας τὴν ὀφρὺν μεγάλα περὶ σαυτοῦ φαντασάμενος καὶ ἡμῶν μικρότητα καταψηφισάμενος; Εχομεν οἷς αὐχήσο μεν καὶ ἡμεῖς, τὸν περίπατον, τὴν ἀκαδημίαν, τοὺς ἐν φιλοσοφίᾳ ἐνθεασμούς τῶν βίβλων, ἂς τε ώδινη καὶ γράμματα; Πλὴν ἄλλον κἂν σὺ τὴν Λιζικὴν θείσας τους παλαιοῖς ἡγασάμεθα καὶ ἃς ἐκεῖθεν σημασίαν παρώσω, απιστός μοι φίλος γενόμενος, ἀλλ' οὐκ ἐγὼ τὴν προδρομικήν προτρέχω γὰρ κάνε ταῦθα καὶ τὴν παροῦσαν προχαράττω γραφήν. Ει μὲν οὖν γράφειν ἔχεις, καὶ σὺ ἀμείβου τα γράμματα χρύσεα χαλκείων ἀνταλλαττόμενος. Έρρωσο. ΙΓ΄. - Τοῦ αὐτοῦ τῷ αὐτῷ. Υπέρφου, Λίζιξ, ἐξ ὅτῆς ἡμᾶς συναφείας καὶ συζωίας εἰς ὅσον ἡ παλαμναία τύχη διέστησε! Πάλας μὲν γὰρ καὶ οὐ πάνυ πάλαι παρὰ τοῖς αὐτοῖς τοῦ λόγου καθηγεμόσι τὰ αὐτὰ τῶν παιδευμάτων τελούς μενοί τε καὶ συντελούμενοι καὶ ἀλλήλους εἰς φιλο σοφίαν στομοῦντες ἡλίκον βαβαὶ καὶ ὅσον εἰς ἀλλή λους τὸν πόθον ἐθρέψαμεν! Μικροῦ γὰρ τοῦτο ἐκεῖνο ὠδίναντες ἀπετέκομεν. "Εστιν ἡμῖν εἰς σεμνολογίαν καὶ Πλάτων θεολογῶν καὶ ᾿Αριστοτέλης φυσικευόμενος, καὶ Ιταλικός διδάσκων καὶ γράφων. Ἔχω βήμα πἀγὼ πολλῷ τοῦ σοῦ σεμνότερον βήματος, ὅσῳ τὸ μὲν σὺν περί τε βάρβαρα καταγίνεται καὶ βαρβάροις ὡς τὸ πλεῖστον ἐκκλησιάζεται, τὸ δ' ἐμὸν φιλοσόφων τοῖς εὐδοκιμωτάτοις συναπαρτίζεται καὶ τὰς τῶν ὄντων φύσεις σκοπεί. Τί σοι κατεσπάσθη τὸ ἐπισκήνιον; ᾿Ανεμνήσθης, οἶμαι, τῶν ἐν φιλοσοφία διατριβῶν καὶ τῆς σεμνῆς ἀσχολίας ἐκείνης καὶ Ερασαί γε τῶν προτέρων διατριβῶν ἐκείνων, φαντάζομαι, ὡς γένοιτό σε καὶ ἔργῳ τὸν ἔρον παρα μυθήσασθαι. Ερρωσο.
(sic), XII. - Lyzico. Non bonum te alumnum, amplissime Lysice, philo sophia, ut videtur, educavil; si futurum erat ut adeo celeriter matris obliviscereris atque aliorum, quos nescio an cògnatos compellem an convictores; con temneres etiam Prodromos omnes, ex quibus sæpe manifesta retuleras amicitiæ argumenta.- Egregie enimvero illud a Prieneo dictum est: Imperium ho minem ostendit. Nam tu quoque ob hoc imperium, quod quantum et quale sit ignoro, neque nos brevi epistola dignos esse putasti. Et jure profecto. Nam qui loquendi scribendique artem contempsit, sapien liamque præceptoris sui cum negotiorum turba com mutavil, idque quod crepundiorum et vanissima rum rerum loco haberet quæ viri erant sapientis et modesti; qui scribere ad illum poterit qui in oratio nibus et litteris assidue versatur? Sed quamvis Ly zici cognominis tui oblitus fueris, amicus mihi infi delis factus, non tamen ego mei cognominis Prodro mi. Præcurro ergo, atque hanc primus tibi scribo epistolam. Si igitur habes quod scribas, litteras litte ris commuta; si non habes, pro negotiis epistolas accipe, aureis @rea commulans. Vale. Y.III. — Ejusdem eidem. Heu, hen, Lyzice, ex quanta necessitudine et con junctione nos sors iniqua distraxit. Pridem, neque ita pridem apud eosdem eloquentiæ duces iisdem præceptis informabamur, simulque informabamur, et mutuo, philosophica in os veluti inserentes quan (sic) tum (papa!) quantum inter nos amorem 'nutrisba mus; parum aberat quin in furorem evaderet; indi gnabamur eliam quod non ex una eramus matre progeniti. Hæc quidem tunc erant; qualia autem nunc? Tu quidem scholam aperis et thronum erigis et divinas orationes publice habendas scribis; veslium vero splendidam aliam induis, delicatam aliam arca quasi sepelis, et pingues mulos ostentas; phalera rum vero ex magna argenti vi compactarum alias quasi in theatro exponis, alias majoris etiam ponde ris machinaris, atque instructissima tibi mensa est. Assidue tibi corpus lotionibus manat, quæ illud mundent; nostrum vero aret, et pedibus iter faci mus. Quid grave in his supercilium inducís, magna de te cogitans, nos vero humiles despiciens? Habe mus et nos quibus gloriemur, Peripatum, acade miam, librorum philosophicorum oracula, et quos ab antiquís partes admirati sumus, quosque ipsi parturientes emisimus in lucem. Est et nobis ad gra vitatem dicendi Plato theologus, Aristoteles physicus, Italicus doctor et scriptor. Et ego tribunal habeo, malto venerabilius quam tuum, quod nimirum tu circa res barbarorum versaris, barbarisque ut plu rimum conciónaris. Meum a probatissimis philoso phorum perficitur, et rerum causas sectatur. Quid supercilium contrahis? Recordaris, opinor, illarum in philosophia exercitationum, desiderasque, puto, graviora illa studia, et pristinas exercitationes; uti nam desiderio opus respondeat. Vale.
col. 1287–1288page 34 of 102
PG 133:1287ΙΔ'.— Τοῦ αὐτοῦ τῷ Μύτα. Φασὶν οἱ πεπειραμένοι, καὶ ἐγὼ πείθομαι, θεσπεσία μοι τῷ ὄντι ψυχή, μικρὸν ἀψίνθιον πολλῷ ἐγχυθὲν καὶ Ὑμηττίῳ τῷ μέλιτι (Αττικῆς δὲ ὄρος οἶδας τὸν Ὑμηττόν μελιτουργὸν καὶ μέλιτος τοῦ ἀρίστου) ἀλλοιοῦν τε τὸν ἐκείνου χυμὸν καὶ τῷ ἑαυτοῦ συν εξομοιοῦν. Καὶ τὴν αἰτίαν οὐκ ἀγεννῆ οὐδὲ ἄλογον μὴ ὅτι γε καὶ πάνυ σοφωτάτην ἀποδιδόασιν οὐκ οἶδ εἴτε οἴχοθεν ελόντες εἴτε πόθεν δανεισάμενοι, βίον δέ φασι κακίας μεταδιδόναι ἡ ἀρετῆς. Νῦν δὲ τὸ ἐναντίον ἅπαν ἐνήργηται· τὸ γὰρ μικρὸν τοῦ ἐπιστολίου σου μέλι τὸ ναὶ μὲ τὸν καὶ πέρα τοῦ Ὑμηττίου γλυκὺ εἰς τὴν κακόχυμον πικρίας καὶ αψινθώδη μου ψυχὴν ἐμβληθὲν οὐκ ἔστιν ὅσα ταύτην κατεμελίτων σεν, ὥστε με καὶ ἀντιστρέψαντα δύνασθαι λέγειν, έξον μεταδιδόναι ἀρετῆς ἡ κακίας. Καὶ χαιρέτω σοι μὲν ὁ τηλικούτων γεννήτωρ νοημάτων νοῦς χαιρέτω δὲ καὶ ἡ τοιαύτη τῶν νοηθέντων γλώσσα μηνύτρια, καὶ τὸ σύναμα χαῖρέ μοι σου χαιρήσειν οἶδα καὶ τὸν παρόντα ποιήσων τῇ παραπτώσει τῆς ἡμεδαπῆς ἀξιώσεως. Ερρωσο.. ΙΕ. - Τῷ αὐτῷ. Τοῦτο ἐκεῖνο· Γλώσσα πνέουσα μένος Αθηναίου πυρός, πυρὸς οὗ καὶ τὴν φύσιν δειδέσθαι οὐκ ἔχω. Οἷς γὰρ ἂν ἐμπέση ποθεινότερον φαίνεται, καὶ οὐ μᾶλλον πῦρ ἡ δρόσος τούτοις δοκεῖ, ὡς καὶ τῇ Χαλδαϊκῇ τοῦτο τὸ μέρος ἐξισοῦσθαι καμίνῳ, ἧς τὸ πῦρ ὡς πνεῦμα δρόσου διασυρίζειν τοῖς θεολόγοις παισὶ μεμαθήκαμεν. Τοιοῦτόν σου τὸ ἀπὸ τοῦ στόματος πῦρ, τοιοῦτοι δὲ ἀπὸ τῆς γλώττης ἐξαίσιοι κεραυνοί Τῇ μὲν οὖν παροιμία μὴ πυρὶ πῦρ ἐπάγειν δοκεῖ ἐγὼ δ᾽ ἐναντίως ἢ ἐκείνη βούλεται, φαίην ἄν σου πρὸς τὴν σοφὴν γλῶσσαν καὶ κεφαλὴν, πυρὶ πῦρ ἔπαγε, καὶ πρηστήρσι πρηστήρας προστίθετο. Οὐχ ἀφθησόμεθα, μὴ δέδιθι, οὐ πυρπολησόμεθα, δροσισθησόμεθα καὶ πολὺ πλέον καὶ ἀναψυχθησό μεθα, ὡς εἴθε καὶ ὁ τοῦ γράμματος κομιστή;.. ᾿Αλλὰ μὴ εἰς μακρόν γε μὴ ὦ πρὸς τῶν βίβλων. Βρέωσω δ 14. - Τῷ αὐτῷ. Σὺ μὲν ἡμῖν τὰς παρυπάτας καὶ τὰς ὑπάτας, εἰ βούλει δὲ, καὶ τὰς νήτας καὶ τοὺς ὑπερβολαίους καὶ τὰς λύρας καὶ τὰς κιννύρας ἐπίγραφε καὶ τὰς χρυσ σέας γλώσσας, καὶ αὖθις τὰς βροντοφώνους· φιλίαν γὰρ κἂν τούτῳ πρεσβεύεις, τῶν οἰκείων χαρίτων τοῖς φίλοις κοινούμενος· ἐγὼ δὲ ταῦτα παραλιπών, καὶ ἀπόχρη γάρ σοι, μέλιττα μούσης, προς πάσαν σεμνολογίαν τὰ πράγματα, ἐκεῖνο ἐπὶ σοὶ τὸ παρα μιώδες προσφορώτατα μεταλήψομαι. Τὸ ποῖον ἐρεῖ;; Τὸ ἀναμὶξ ἀγκύλων ἱπποτας ἀποκρινούμαι. Γένος δὲ οἱ ἀγκύλοι φάλαγγος πεζικῆς τῆς ἱππικῆς προμαχί μενον. Τῷ ὄντι γὰρ ἀναμὶξ ἀγκύλων τῶν πραγμάτων στροφῶν καὶ σχολιοτήτων ἱππότας ὁρῶ σου τοὺς λόγους, ὡς μὲν ἰδεῖν σοβαρούς, ὡς δὲ δραμεῖν ταχι νούς. Ἀλλ᾽ ἐπὶ μὲν τῶν στρατοπέδων αταξίαν ή τοιαύτη τῶν ἀγκύλων καὶ τῶν ἱπποτῶν ἐμφαίνει ἀναμιγή· ἐπὶ δέ σου καὶ τάξεων τὴν ἀρίστην καὶ ὑπερφυεστάτην. "Η γὰρ ὦ πρὸς τῶν λόγων οὐ πέρα βι.
Ejusdem Myte. (sic) (sic). ignis prodit; talia ex tua lingua singularia quædam fulmina. Juxta paræmiam illam ignis igni addendus non videtur. Ego vero,contrarium, quam illa per amia vult, dicerem de sapiente lingua et mente tua. Adde igni ignem et fulminibus fulmina appone non uremur, ne time, uon incendemur. Nulto autem magis rore perfundemur et refrigerabimur; utinam tabellarius hoc facial, et tu, vir doctissime, rem in longum non protrahas, sive ad libros amandes. Vale. Dicunt qui experti sunt, alque ego credo (o anima miki vere divina), parum, absinthii multo infudum Hymettio melli (Atticæ montem nosti esse Hymettum uti mel conficitur et optimum mel), immutare cum succum átque in proprium convertere; causamque non ignobilem neque absurdam afferunt, imo sa pientissimam, nescio an domo eam proferentes an aliunde mutuantes: facilius esse aiunt mali partici pem fieri quam boni. Nunc vero contrarium omnino Exiguum illud epistolium tuum, mel profecto, et Hymetlio melle dulcius infusum in amaritudi nem quæ absinthium. æquabal, animæ meæ, dici non potest quanta mellis dulcedine eam perfuderit, ut contrarium dicere possim: facilius esse boni par ticipem fieri quam mali. Gaudeat ergo mens tua talium genitrix cogitationum; gaudeat et lingua ta lis interpres cogitatorum; et simul tu mihi gaude (atque id facturum le.bene novi) presentem exhibens iis qui adsunt, domi nobis honorem natum. Vale. XV. Eidem. Hoc nimirum illud est lingua spirans ardorem Atheniensis ignis; ignis inquam cujus naturam pernoscere non possum. Quibus enim incidit, deside rabilem se esse ostendit; nec magis ignis quam ros his apparet; ut exæquare aliqua parte videatur Chaldaicam fornacem de qua novimus ignem ut roris spiritum affasse divinos pueros. Talis ex ore tuo ...b peritiam .!! rationem la Tu quidem nobis inscribis,‹‹ nas et supremas si vis et _wisssimas et lyras et citharas el titulum) nobis appone aurearum linguarum et rursum vocum tonitru. Hæc quidem ornamenta tua sunt; amicitiam autem sie declares, domesticas charites cum amicis communicans. Ego hæc linquens (etenim sufficit tibi apis musæ tuæ ad graviter quascunque res tractandas) illum paræmiem tibi convenientissimam accipiam. Quæ ea est? Re spondemus simul ancyles et equites. Sunt autem an cyles gcnus pedestris phalangis quod cum equitatu pugnat. Vere enim una cum ancylibus negotiorum implexorum, tortuosorumque, quasi equites video orationes tuas, sublimes aspects, cursu veloces. Sed præter pedites sparsos hi ancyles et equites misti apparent, nimirum præter luas optimas excellen tissimasque turmas, hominem profecto video no
col. 1289–1290page 35 of 102
PG 133:1289θαύματος, ἄνθρωπον λογίσμασι, καὶ δημοκοπήμασι ἡ ἐκ δρυμοῦ. ὁ ἀντίπαλος; Τί δὲ οὐκ ἐπιβλέπει; ἐξ καὶ βασιλικοῖς ὁσημέραι διαπονούμενον πράγμασιν, ἔπειτα οὕτω μὲν ὑψηλὴν τὴν διάνοιαν, ἔτι δὲ ἀττι κουργῇ τὴν λέξιν ἐντιθέναι τοῖς γράμμασιν, ὡς ἂν εἰ μόναις ταῖς βίβλοις τὸ πᾶν τοῦ βίου ἀπονενέμηκεν. Ἐγὼ μὲν οἶμαι καὶ οὐ πόρρω ἴσως οἶμαι σκοποῦ ἀλλ' ἔδει πάντως καὶ τοὺς παρόντας ηλίους καινήν τινα φύσιν τῷ βίῳ παρενεγκεῖν, καὶ δὴ καὶ παρήνεγκε τὸν κάλλιστον καὶ λόγοις καὶ πράγμασι σε, ὡς γέν νοιτό σου καὶ τοῖς καλοῖς υἱέσιν ἡ φύσις καθάπερ εἴ τι κληροδότημα παραπόμπιμος, ἵν' οὐ (εἰς) μᾶλλον τοῖς σωματικοῖς χαρακτήρσιν ἢ τοῖς ψυχικοῖς ἰδιώ ματι τὸν γεννησάμενον ἀποσώζοιεν. Έρρωσο. ΚΖ'. - Τοῦ αὐτοῦ πρὸς Γρηγόριον μοναχὸν καὶ καθηγούμενον τῆς ἐπὶ ὀξείᾳ νήσω σεβασμίας μονῆς τῶν Βουλγάρων, ὅτε ἦλθε πρὸς τὸ νη στον ὁ ἀγιώτατος ἡμῶν δεσπότης ἀπὸ τοῦ πα τριαρχείου αρρωστήσας καὶ παραιτησάμενος. Οίμοι 1 θεσπέσιε καὶ σοφέ μου Πάτερ καὶ σῶτερ μέγα Γρηγόριε, ὅτι ἐκλέλοιπεν ὅσιος ἀφ' ἡμῶν, μᾶλλον δὲ οὐχ εἷς, ἀλλὰ δύο κατὰ ταυτὸν ἐκλελοί κατε. Οίμοι! ὅτι μακρὰν ἀπὸ ἁμαρτωλῶν σωτηρία είμαι 3 δτι ἐγενήθημεν ὡς τὸ ἀπαρχῆς. Που ποτε φυγαδεύων μακρύνεις καὶ πρὸς ποίαν αὐλίζεις τὴν ἔρημον; Έρημον βοηθείας τὸν Πρόδρομον προλιπών, Αμπελον ἐξ Αἰγύπτου μετῆρας τὴν ἐμὴν ψυχὴν ἐκ τῆς ἁμαρτίας καὶ ἐῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας αὐτὴν ἐνερ βίζωσας καὶ τῷ θριγγῷ σου τῶν διδαγμάτων τῶν ηλίκων, ήλιε, κυκλόθεν περιεφρά μωσας. Ινα τί σο αὕτη καταλέλειπται νῦν, καὶ λυμαίνεται αὐτὴν ὅς οὐρανοῦ τῆς νήσου τῆς κατὰ σὲ, καὶ καταρτίζεις την ἄμπελον ταύτην ἣν ἡ δεξιά σου ἐφύτευσε; Φιλιπο πήσιος εἰμι, Κορίνθιός είμι, Γαλάτης, Εφέσιος, διὰ Παύλου προσῆλθον, διὰ Παύλου πεπίστευκα, Παύλου τῆς θέας ἀπολαύειν οὐκ ἔχω. Τί μή; κἂν τῶν Παύ λου ἀπολαύω ἐπιστολῶν. Ἀλλ᾿ ἡμεῖς μὲν τὸν ὑμέ περὸν Θεὸν καὶ βασιλέα Ἰησοῦν μιμησάμενοι τὸν ἐξ ἀϊδίου μὲν τοῖς πατρικοῖς ἐπαναπαυόμενον κόλποις ἐν οὐρανοῖ;, κατελθόντα δ' ὕστερον καὶ περὶ τὴν γῆν και μεθ' ἡμερῶν ὀλίγων διατριβὰς ἀπὸ τῆς γῆς ἐπανελθόντα πάλιν εἰς τὰ οὐράνια καταβάντες, ως ἀπ' οὐρανοῦ τῆς νήσου τῆς περὶ ὑμᾶς καὶ αὐτοὶ καὶ ὀλίγα τοῖς περὶ ἡμᾶς ἐνδιατετριφότες πράγματα, περὶ τὸν ὑμέτερον καὶ πάλιν οὐρανὸν ἐπετάσθητε. Τὸ δὲ ἐξῆς οὐκ ἔτι συνάγειν ἔχω, οὐδὲ τοῖς τοῦ Χρ. στοῦ συνεξομοιοῦν· τεσσαράκοντα γὰρ ἡμέρας καὶ ὑπὲρ ταύτας μικρόν, μετὰ τὴν τοῦ πρώτου Παρα κλήτου ἀνάληψιν, καὶ οὐδαμοῦ ἡμῖν ὁ ἄλλος Παρά κλητο, ὡς εἴθε μοι ἐκ τοῦ αὐτοῦ οὐρανοῦ καὶ ὁ δεύ τερος μετὰ τὸν πρῶτον καταπταίη Παράκλητος, καὶ λαβὼν ἐκεῖθεν ἀναγγελεῖ κάμοὶ τὰ σωτήρια καὶ γλώσσῃ πυρίνῃ λαλεῖν με παρασκευάσειεν. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ὅποι τῷ Θεῷ φίλον ἄγοιτο. Τὸ δὲ νῦν ἔχον λειποψυχούμεν, μᾶλλον δὲ ἀψυχοῦμεν, σοφωτάτη ψυχή, ὁσῶραι τῶν σῶν μεμνημένοι προββήσεών τε καὶ ἀγαπήσεων ἐπὶ Θεοῦ καὶ ἀγγέλων τὴν ζημίαν τὴν κοσμικήν διαμαρτυρόμεθα, μαχόμεθα ταῖς ἀχα ρίστοις γλώσσαις. Πράγμα μηδὲ εἰς ἐλπίδας ὅλως πεσὸν ἀνθρώπῳ νοῦν ἔχοντι. Τὸ πρῶτον τούτων καὶ
solum admirandis orationibus, sed et operam dantem consultationibus et publicis actionibus et regiis quo sidie negotiis; deinde adeo sublimia sensa, alque Atticam orationem litteris inspersam, quasi libris solis omne vitæ tempus distribuisset. Equidem cen ico, el fortasse non longe a veritate censeo (sad sic omnino necesse eral) præsentem diem novam nalu ram vile hominum attulisse. Te vero orationibus scribendis, negotiisque tractandis excellentem tulere, at fiat, et filiis tuis, hæreditate veluti quoddam mian b‹nç natura; ut non solum in qa et in iis quoque quæ ani *mies servetur. Vale. percurrit, auri don:us splendidas pu̟. vallasti. Cur ergo nane ea a te deseritur? vastabit eam inimicus aper de silva. Gur non aspicis e cœlo insulam, inquam, tuam, el non perficis vineam quam plausavit dextera tua? Ego Philippensis sum, Corin thius ego, ego Galata, Ephesinus; per Paulum veni, per Paulum credidi; Paulum nunc aspicere non possum, eum Pauli epistolam accipiam; imo nos quidem Deum nostrum et regem Jesum imitemur qui æternum Patris in sinu requiescens in cœ!is, tandem et in terram venil, et paucos dies commora tus e terra iterum in celos redivit. Sic e celo ir sulæ in quoque descende, ut inter nos sis; ubi veľo parum hic commoratus res nostras“curaveris, vola iterum ad calum tuam. Quod deinceps addam non habeo; nec quid comparem Christi exemplis, qui quadraginta dies et aliquid amplius hic fuit. Post primi Paracliti ascensum non est nobis alius Parṇ» clitus. Utinam ex eodem cælo alter post primum Paraclitus descendat, et inde accipiens ei mihi quis salutis sunt nuntiet igneaque lingua àd loquendum idoneum reddat. Sed hæc quidem, quando Deo pla citum erit, fiant. Quod rem præsentem spectat, ani mo deficimus, sive polius anima caremus, sapien tissima anima, cum quotidie in mentem venil verbo rum alque amoris tui. Coram Deo et angelis test. mur orbi universo illorum damnum. Pugnamus tamen ingratis linguis. Res est quam prudens vir omnis desperatam putet. Hoc primum, koc ultimum; Ejusdem au Gregorium monachum et abbatem venerandi monasterii Bulgarorum, in Oxia insula¸ siţi, cum ad insulam venisset san etissimus dominus noster ex patriarchio post morbum et abdicationem. Bei miki! Pater mi divine et sapiens et servator, magne Gregori, quia defecit a nobis sanctus, sive po tius non unus, sed duo eodem tempore defecerunt. Bei mihi! quia longe a peccatoribus salus; hei mihi quia ad pristinum statum redivimus. Quo te longe exsul confers? et in qua degere vis solitudine? desti tutum ab auxilio Prodromum tuum linquens. Vi neam ab Ægypto transtulisti, meam animam a pec calo ipsam in terra promissionis plantasti et septo documentorum tuorum (quanta fuere, o sol!) circum
col. 1291–1292page 36 of 102
PG 133:1291τελευταῖον τῆς μεγάλης Εκκλησίας ἀποστερούμεθα, καὶ εὐεργέτου, ἀσπάζομαι καὶ σοῦ τὸ ἅγιον τρύχι φειδοῖ τῆς ἑαυτῶν ζωῆς καὶ τῆς σωτηρίας, ἵνα μὴ τοὺς τόπους ἐκείνους τοὺς τοῖς ἁγίοις ποσὶν ὑμῶν περιπατηθέντας καταθεώμενοι αὐτοῦ ποὺ τὴν ψυχὴν ἅμα ταῖς μνήμαις ἀποῤῥευγοίμεθα. Προσκυνῶ τὰ ἴχνη τῶν ἱερῶν ποδῶν τοῦ ἁγιωτάτου μου δεσπότου, νον καὶ τοῦ μανδύου τὸ ἄκρον εἰς ἁγιασμὸν τοῖς ὀφθαλμοῖς περιτίθημι, καὶ τοῦτο εὔχομαι πρὸ τῶν ἄλλων, τῇ σῇ μετὰ Θεὸν δεξιᾷ τὴν τελευταίαν παρα θεῖναι πυρήν. Ὁ τῶν ἁγίων εὐχῶν σου δοῦλος καὶ παῖς Θεόδωρος. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΠΕΡΙ ΤΟΥΣ ΔΙΑ ΠΕΝΙΑΝ ΒΛΑΣΦΗΜΟΥΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΡΟΝΟΙΑΝ. Τιμολέων ὁ Τιμοδήμου Κορινθίων πολίτης, τον κακοδαιμονῶν, τοῦτον τῇ μεγάλῃς Προνοία κατα ἀνὴρ σοφὸς μὲν ἐπινοῆσαι, σοφὸς δὲ καταπράξασθαι πόλεμον, πολλοὺς δὲ κρατήσεις ἀγῶνας, ἐλευθερώσας δὲ Σικελίαν, καὶ ἀνδραποδισάμενος Διονύσιον, ἐπιεικῶς δεισιδαίμων ἦν καὶ καθαρῶς Κορίνθιος. Εἰς τε γὰρ τὴν τύχην τὰς ἑαυτοῦ ἀριστείας ανέφερε, καὶ ἐπὶ τοῦ οἴκου ἱερὸν Αὐτοματίας, ἀλλοκότου ταύ της θεάς, Ιδρυσάμενος, τὰ Αὐτομάτια ἔθυσεν Ὁ μὲν δὴ ταῦτα τροπαιουχῶν. Ἐγὼ δ᾽, ἐς τὸ ἔσχα ι. 234: Καὶ γὰρ γράφων τοῖς οἴκοι φίλοις, καὶ δημηγορῶν πρὸς τοὺς Συρακουσίους, πολλάκι, ἔφη τῷ Θεῷ χάριν ἔχειν, ὅτι βουλόμενος σῶσαι Σια κελίαν ἐπεγράψατο τὴν αὐτοῦ προσηγορίαν. Ἐπὶ δὲ τῆς οἰκίας ἱερὸν ἱδρυσάμενος Αὐτοματίας ἔθυσεν αὐτὴν δὲ τὴν οἰκίαν ἱερῷ Δαίμονι καθιέρωσεν.--. θύω λόγον. Βρούτον γὰρ, τὸν Ῥωμαῖον ἐκεῖνον, τῆς μὲν ἄλλης ἀρετῆς καὶ τῆς στρατηγίας παντάπασι τέθηπα· τῶν γε [γ. δὲ] μὲν ἐπιθανατίων ἐκείνω συλλαβῶν, οὐδ' όπωστιοῦν ἀποδέχομαι. "Α γάρ φησι, Τλήμον Αρετή, λόγος ἄρ᾽ ἦσθαι μόνος Εγώ δε σε ὡς ἔργον ἐτίμων· σὺ δὲ ἄρ᾽ ἐδούλευες τύχη ἀγεννῆ ταῦτα λέγων λέγω] καὶ Βρούτου ψυχή; Ξενί, τὰ τλήμον ἀρετή, λόγος ἄρ᾽ ἦσθ' εγώ δε σε ὓς ἔργον ήσκουν· σὺ δ' ἄρ᾽ ἐδούλευες τύχη. 'Ο δέ γε Δίων ταῦθ' ἱστορεῖ τότε τὸν Βροῦτον εἰπεῖν Το τλάμον ἀρετὰ, ἄλλως ἄρ' ἦσθα λόγος ἐγὼ δὲ σε ὡς ἔργον ἤσκουν, σὺ δ᾽ αὖ ἐδούλευες τύχη.
magna Ecclesia orbamur. Parcal Deus corum ipso rum vitæ et saluti; ut loca illa quæ pedes vestri olim calcarunt videntes, non vita simul et memoria privemur. Colo ego vestigia sacrorum pedum san ctissimi mei domini et bene de me meriti, osculor etiam oram sanctam sacræ vestis tuæ extremamque ejus partem ad salutem meam oculis superporo. Atque hoc in primis precor, ut secundum Deum dexteræ tuæ extremum spiritum committam. San ctarum precum tuarum servus et filius Theodorus. IN BOS QUI OB PAUPERTATEM PROVIDENTIA CONVICIANTUR. Timoleon, Timodemi filius, civis Corinthius, vir sopiena fel artis bellicæ peritissimus, qui in multis certaminibus victoriam reportavit, qui Siciliam in libertatem vindicavit, qui Dionysium subegit, deo rum cultor sincerus et patriæ amantissimus fuit. Ad fortunam omnia quæ ad ipsum spectabant, referebat, et Automatiæ deæ alienigenæ templum construxil; Automatia, ut dicunt, sacra peregit post victoriam. Plutarchum sequitur Noster, at Diodoro Siculo (l.`xvi, t. II, p. 132) Timoleontis pater Timænetus di citur. Plutarch. in Timoleonte, § 36, edit. Reisk. II, p. Quomodo quis se citra invidiam laudare possit, ibid. t. viii, pag. 146. - It. Reipubl. ger. præcepi. toma. IX, p. 251. [f. Ego vero ad extremum a malo genio ductus Proci dentiæ huncce consacro locum. Brutam enim, ma gnum illum Romanum, ob virtutem et belli peritiam admiror; sequentium autem versuum rationem ha bere prorsus nequeu Virtus misera, non nisi sonus fuisti; ego autem te ut factum honorabam; tu autem fortsnæ servicbas. Vox µóvos, quæ metrum lædit, mera videtur interpolatio. Vide notam sequentem. Paulo aliter Dio Cassius (46. § 49) Zonaras etiam (Annal. lib. x, § xx, tom. 1, 508) hos versus cuin varietate lectionis ita re præsentat
col. 1293–1294page 37 of 102
PG 133:1293ἀνάξια. Τίνι γὰρ ἡ Προνοίᾳ ὁ τοῦ παντὸς ὄγκος ούτες Αιθιοπικώτερον, ῥυστὸς τὸ δέρμα, καὶ τὰς γνάς ρανοῦ διοικεῖται; Τίνι δὲ τὸ πλημμελὲς τοῦ καθ' ἡμᾶς διατάττεται βίου καὶ εἰς κόσμον ἄγεται; Ποῖος δὲ ἄλλος φυτὴρ τῶν ἐν ἡμῖν στοιχείων τὸ τέτρωρον εἰς τὸ ὁμαλὲς μετάγει τοῦ δρόμου; καὶ ὑπὸ τίνων ἄλλων οἰάχων τὸ κοσμικόν κυβερνᾶται ἀκάτιον; Ταῦτα μὲν ἦν εἰκὸς περὶ τῆς Προνοίας ἐννοεῖν ὀσημέραι, καὶ πείθειν σφᾶς ἑαυτούς. Αλλ' ἡμεῖς τοσοῦτον ὑπὸ φιλοχρηματίας διεφθάρημεν τὰς ψυχὰς ὡς, ἐὰν μὴ τὸ χρυσοῦν ἐκεῖνο καθημέραν θέρος ἀμῶν μεν μηδὲ ὅλους ἔχωμεν Πακτωλοὺς τὸν εἴπρουν ἐς, ἡμᾶς ποιουμένους, οὐδὲ Πρόνοια, όλως εἶναι οἰόμεθα. ᾿Αλλὰ τὸ, Τύχη τὰ θνητῶν πράγματα (β), τῆς τραγωδίας ἀποτεμνόμενοι, πανταχῆ τῶν λόγων ἀποστομφάζομεν. Καὶ, Ποῦ γὰρ, φαμέν, ή Πρόνοια, εἰ ὁ μὲν καπηλίδος υἱὸς ἢ τυχὸν ὀψοπώλιδος, ἄφρων δὲ ἐπιεικῶς καὶ ἀνόητος, καὶ μηδέν, ὅ φασιν, ὅσον ἀπομύξασθαι συνιείς, έπειτα λαμπρός πομπεύει διὰ τῆς λεωφόρου, χρυσοῦ δὲ πλίνθους ὅλας, καὶ ἵππους, καὶ ἡμιόνου;, καὶ οἰκίας λαμπρές περιβάλλεται· δ' δέ τις ἕτερος, Κέδροις μὲν τὸ γένος, Πλάτωσι δὲ τὴν παιδείαν παραβαλλόμενος, μηδὲ μιᾶς εὐποροίη γοῦν ἡμένου· καὶ ὁ μὲν ἄμβλωμά τι φύσεως ὢν καὶ τῶν Εμπεδοκλείων τεράτων ἀσχημονέστερος το είδος αἰσχρὸς, ἀσβόλου πλήρης τὸ πρόσωπον, ὁποίους ἐν ταῖς σκηναῖς ἀνθρωπίσκους εἰσάγομεν διασκευάζον θευς οἱονεὶ διαπεπερονημένος, ἀκόνη, εἶπεν ἄν τις, σιτιζομένη γελοίος τὴν τρίχα, γελοιότερος τὴν ὑπήνην, δαιμόνιόν τι τῶν ὑποταρταρίων εἰδεχθὲς καὶ αἰσχρὸν, ἐκεῖνος οὗτος κορίῳ ξύνεστε καλῷ καὶ ὡραίῳ, Ηφαιστος τῇ χρυσῇ ᾿Αφροδίτη, λεγόντων αἱ Ομηρίδαι· ὁ δέ τις ἀγαθὸς νεανίας ἄρτι τῷ ἰούλῳ τὴν γένυν γεωμετρούμενος, χαρίτων δῶρον, ἄγαλμα φύσεως, ἡδὺς μὲν εἰπεῖν, καλὸς δὲ ἰδεῖν, χαρίεις δὲ ὁμιλῆσαι, πρεσδύτιν τινὰ λημῶσαν εἰσάγοιτο; Ταῦτά φαμεν οἱ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων, πρὸς τὰς τῶν πραγμάτων χαρύβεις καὶ ἀμπώτιδας ἀποδυσχεραίνοντες. Ανάξιοι δὲ καὶ παιδείας καὶ φιλοσοφίας οι λόγοι. Εἰ μὲν γὰρ τῷ ἐνταῦθα βίῳ συν απεθνήσκομεν άνθρωποι, οὐδὲ οὕτως ἀσχάλλειν ἔδει πρὸς τὰς ἀνίσους τῶν βίων διανομάς, χαίρειν μὲν οὖν πολύ μάλι τῶν ἀβελτέρων πλουσίων καταγελώντας. Τί γὰρ τὰ Μίδου πλουτήσαι πρὸς ἕνα Δημοκρίτου γέλωτα; Τί δὲ τὴν τοῦ Μακεδόνος ὅλην ἀρχὴν ἀναζώσασθαι πρὸς μίαν παρρησίαν τοῦ Σινωπέως; Ὡς ἐγὼ μᾶλλον ἂν τὴν Σόλωνος εἰλήφειν ἐλευθερίαν ἢ τὰ Κροίσου χρήματα, μεθ' ὧν ἀπών λετο· καὶ Πλάτων ἂν εἰλόμεθα εἶναι μετὰ πενία, ἢ Διονύσιος μετὰ τυραννίδος, ὃς μικρόν ὕστερον εἰς Κόρινθον αἰχμάλωτος ἀπαχθεὶς ἐν μυροπωλείῳ καθιζάνων ὀφθείη πίνων κεκραμένον ἀπὸ τῶν καπη θερίζομεν Τὰ θνητὰ πράγματ' οἶδας, ἦν ἔχει φύσιν; φεύ, φεύ, βρότειαι πημάτων ὅσαι τύχαι. 1257, κατὰ τὰ τοῦ Ἐμπεδοκλέος ἀνδρόπρωρα, Ακόνη σιτιζομένη. Ακόνην σιτίζεις. Η ἀναπινομένη θάλασσα λέγεται Χάρυβδις. ξηρασίας.
Absurda enim et Catonia ingenio indigna hæc verba. Qua enim alia re niși Providentia univeraus mundus gubernatur? Qua re vitæ nostræ defecţus corriguntur et ordinantur? Quis porro alius con servator elementorum, quæ nobis insunt, quadrigam Ċ recto cursu planoque regit? Quibus denique guber naculis navigium mundi regitur? fœdo vultu, sebo plenus, homunculis similem, quos in theatrum inducimus, Ethiopicis, pelle rugosa, malis perforatis, macilentis, comas ridicule com plas, barbam absurdam habentem, ut brevis sim, dæmoniacum aliquid præ se ferentem, et qui puellæ pulchræ amore gaudet, ut Vulcanus Veneris, secun dum Homerum. Quocum confer adolescentem ho nestum cum lanugine, gratiarum exemplar, naturæ imaginem, disertum, pulchrum visu, comem; qui si vetulam lippam duceret, quid tandem dixeris? Hæc de Providentia quotidie par erat cagitare et credere. Nos autem adeo avaritia jugo succubuimus, ul, nisi quotidie messem auream facimus aut Pa cloli Ruentis aureis fruimur, nullam utique Provi dentiæ fidem habeamus. Illud autem, Fortuna res humanas regit, ut in tragœdia legimus, nobis minus rectum videtur. Ubi enim est Providentia, si cauponis aut olerum venditricis filius stupidns ac insanus, ad nihil aptus, cum splendore urbis vias percurrit, auri pondus immensum, equos, mulos, dom:us splendidas possidet, alius autem Codro qui dem genere, doctrina vero Platoni comparandus ne asellum quidem habet? En alium, naturæ vere collatum? Mihi quidem Solonis libera indoles omni monstrum, el turpiorem prodigiis Empedocleis, In margine legitur scholion Eurip. Alcesi, v. 78 It, Antiop. Fragm. XXI De hoc loco et altero qui legitur supra col. con sulenda Frid. Guil. Sturz. editio fragmentorum Empedoclis, p. 364 sqq. Νοtum proverbium. Id est cotem alis. Dicitur in ho mines edaces plurimique cibi,qui nihilo tamen habi liores inde reddantur. Nam in cotis macilentiam Hæc plurimi dicunt 'indignati propter inundatio nem non minus quam propter siccitatem. Sed inter dum philosophicæ disputationes et sermones minus satisfaciunt. Si enim hac vita defuncti plane mori mur, cur de inæqualitate conditionum humanarum querimur? Genio igitur potius indulgeamus et de stupidis divitibus rideamus. Quid enim Midæ aurum ad risum Democriti comparatum, aut totius Mace doniæ imperium cum uno facete a Diogene dictorum bus Græsi divitiis, quibuscum periit, præferenda esse hodie vulgoque jactatur adagium, cum aiunt, Tam pinguem quam cotem, macilentum quempiam signifi cantes. Hermolaus Barbarus, in epistola quadam ad Picum, interpretatur hoc proverbium pro, Male collocare beneficium, unde non sit reditura gratia; ut affine sit illi quod alibi dicitur: Ale leporum ca tulos, cum ex benefcio redit mala gratia. Erasu Adagior. chiliad. 1, eent. IV, adag. 71, col. 149. In margine legitur hoc scholion In marg., Hic charta abrasa.
col. 1295–1296page 38 of 102
PG 133:1295λείων Ούτως οὖν οὐ δυσχεραίνειν ἔδει, κἂν τῇ θρωπον, χρονικὸν τὴν ἡλικίαν, ῥικνὸν τὴν ἀναβο παρούσῃ συνετελευτῶμεν ζωή. Ἐπεὶ δὲ ἀθάνατόν τι χρῆμα ἡμῖν ἡ ψυχὴ, καὶ ζωῆς ἑτέρας κατάστασις ἐν ἐλπίσι κεῖται, καὶ ποιναὶ κακίας, καὶ ἀρετῆς ἀντι δόσεις, πόσῳ τὸ μετὰ τοῦ καλοῦ πένεσθαι τοῦ πλου τεῖν μετὰ φαυλότητος ολβιώτερον; Σὲ δὲ ἀλλὰ τῶν πραγμάτων ἴσως ἡ ἀνισότης ανή νασθαι τὴν Πρόνοιαν ἔπεισε; Καὶ μὴν διὰ τοῦτο μᾶλλον εἰσάγειν ἐχρῆν τὴν Πρόνοιαν. ὡς γὰρ οὐκ ἄν ποτε ἐπὶ μουσικῆς ῥυθμός συσταίη καὶ μέλος, βαρέων μόνως ὄντων ἡ ὀξέων τῶν φθόγγων ἁπάντων, ἀλλὰ τῇ παραπλοκῇ τῶν ἀνισοτόνων ἡ ἁρμονία γεν νάσθαι εἴωθεν· οὕτω καὶ ὁ καθ᾽ ἡμᾶς ἅπας βίος ταῖς ἀνισότητι τῶν πραγμάτων ὑπὸ τῆς Προνοίας μουσικῶς κατερρύθμισται. ᾿Αλλὰ τούτων ὑμῖν αἰτία ἡ ἄγνοια, ἣν δεινὸν εἶναι, καὶ ὁ Σύρος εἴρηκε ῥήτωρ τοῦτό γε μόνον οὐχὶ ψευσάμενος. Οἷς γὰρ οὐκ ἀναπτῆναι προς αἰθέρα δυνάμεθα, καὶ τὰς αἰτίας αὐτοπτῆσαι καθαρῶς, καὶ τοὺς λόγους δι' ὧν τὸ πᾶν ἡ Πρόνοια τάττοι σοφῶς καὶ ἐπιστημονικῶς, τούτοις ἀταξίαν τοῦ παντὸς καταψηφιζόμεθα. Καίτοι συνιέναι ἐχρῆν, ὡς τοὺς προνοητικούς λόγους γνώναι ἀμήχανον τῷ μηδὲ ἀνθρωπίνης αἰσθομένῳ τὰ πολλὰ διανοίας. Τώρακας γάρ, εἰπέ μοι, πρεσβύτην ἄν Οὐδὲν γὰρ οὔτε φύ σεως ὁ τότε καιρός, ούτε τέχνης, ὅσον ἐκεῖνον τύχης ἔργον ἐπεδείξατο, τὸν Σικελίας ὀλίγον ἔμπροσθεν τύραννον ἐν Κορίνθῳ διατρίβοντα περὶ τὴν ὀψόπω λιν, ἢ καθήμενον ἐν μυροπωλίῳ, πίνοντα κεκραμέν νον ἀπὸ τῶν καπηλείων, κ. τ. λ. Σύρον ρήτορα λέγει τὸν Λουκιανόν. λὴν την Πυθαγόρειον ἄχραν ἐν τοῖς προσώποις προφαίνοντα, καὶ νάρθηκι καμπύλῳ κατὰ τὸν Σει ληνὸν ἐρειδόμενον; Τί ποτε εἶπες ἂν περὶ τούτου; Οὐχ ὡς θεοπρεπής οὗτος ἀνήρ; οὐχ ὡς ἱερός; οὐχ ὡς ἀπρονόητα πάντα, μὴ τοιούτων πλουτούντων; οἶδ' ὅτι καὶ πλείω. Αλλ' ἐγὼ τὸν ἀναγεγραμμένον εώρακα πολλοῦ δέοντα ἱερὸν εἶναι. Συλῶντα γάρ αὐτὸν τὰς κατοικιδίους τῶν ὀρνίθων αἰσθόμενος, Αν μὲν τῆς χειρὸς ἀφειλόμην, ἦν δὲ τοῦ κόλπου ἐξήγαγον. Ορᾷς ὡς ὑποκρίσει ζῶμεν ἄνθρωποι τὰ πολλά καὶ πλανώμεθα περὶ τὸν ὄνον τῇ λεοντικῇ καὶ τῇ νυμφικῇ στολῇ περὶ τὴν γαλήν Καθάπερ γὰρ ἡ Αχιλλειακή πανοπλία περιτεθεῖσα τὸν Πάτροκλον, Αχιλλέα τέως παρείχε τὸν Μενοιτίου δοξάζεσθαι καὶ Λουκίλιον ἀντὶ Βρούτου λαβὼν ὁ Καίσαρ κατεσοφίζετο οὕτω σκηνὴ βαθεῖα περὶ ἡμᾶς, καὶ παίζομεν ἑαυτοὺς καὶ παιζόμεθα. ὡς εἴ ποθεν εἶχες, ὦ φίλ' ἑταῖρε, πτεροφυῆσαι καὶ ὑπερβῆναι, κατὰ τοὺς ἀετιδέας, τὸν ἐλλιμνάζοντα, και, παρά τὸν αἰθέρα γενόμενος, πρὸς τοὺς τῆς Προνοίας λό γους ἀντιβλεπτῆσαι, ἐθαύμασας ἂν τὸ ταύτης ἐπισ στημονικόν. Νῦν δὲ ἀλλὰ, πτηνῶν γὰρ καὶ χερσαίων ζώων πολὺ τὸ διάφορον, καθὰ καὶ ὁρίων Φρυγών 125): Δεινόν γε ἡ ἄγνοια, καὶ πολλῶν κακῶν ἀνθρώποις αἰτία, ὥσπερ ἀχλύν τινα καταχέουσα τῶν πραγμάτων, καὶ τὴν ἀλήθειαν ἀμαυροῦσε, καὶ τὸν ἑκάστου βίον ἐπισκιάζουσα. έσχισμένην.
videtur, et Plato cum paupertate quam Dionysius cum tyrannide esse malim, qui tempore postremo captivus Corinthi in taberna unguentaria vinum aquæ mistum bibere visus est. Igitur non ægro esse animo debemus, etiamsi cum præsenli vita pereamus. Quia autem anima nostra immortalis est, et alterius vitæ spes adest, sicut et impios pœnæ et pios remu nerationes_manent, quanto melius est cum virtute pauperem esse quam cum pravitate divitem! Sed fortunæ et conditionum inæqualitates Provi dentiam negare forte suadent. At id ipsum Próvi dentiam esse me quidem credere cogit. Ut enim nec in musica rhythmus atque harmonia esse posset, si omnes soni graves, aut si omnes acuti forent, sed ex sonorum diversitate demum harmonia prodit, sic et apud nos ipsa conditionum humanarum diversitate ordo et fixa constitutio a Providentia introducta est. Hujus rei in causa est ignorantia, quam malum esse asseruit rhetor Syrus (Lucianus), in quo uno non est mentitus. Quia enim non alis in aerem ascendere et veras rerum causas, quibus perducta Providentia omnia sapienter ac prudenter instituit, perspicere valemus, naturam res male ordinasse Locus est ex Plutarcho (in Timoleonte, § 17, cdit. Reisk. tom. II, p. 194) Nota marginalis Respicere videtur ad initium Luciani tracta tus, Quod difficile calumnia hdes adhibenda sit accusamus. At id considerandum est quod fieri non potest, ul rationes Providentiæ perscrutemur, qui se pissime nec hominum cogitatą pernoscere possumus. Vidisti virum ætate provectum, membris ægrolie, cum vultu Pythagoreo, pallido; baculo, ut Silenus, innitentem. Quianam de eo-dixeris? Nonne tibi capul sanctum et quasi divinum esse videtur? Nonne di vilės talis dignus videtur? Vidi enim alium in di gnitate constitutum, qui a sanctitate plurimum ab horrebat. Cum enim mansuetas eum aves venantem vidissem, ego e contra pleham eis libertatem dedi. Viden' homines maximam` partem dolosos et hypo critas esse, et sæpissime deceptos modo ab asino pelle leonina induto, modo a mustela veste nymphica circumamicta. Sicut enim Achillis armatura indutus Patroclus Mencetium, et Cæsar Lucilium Bruti loco simulare ac mentiri poterat, sic nos in magno thea tro constituti pro ludibrio et alios habemus, et ab üsdem habemur; ita ut, si alarum remigio in altum surgere e terra, ut aquila, et Providentiæ rationa perspicere posses, hujus sapientiam certo admirareris. Sed hoc fieri non potest; plurimum ením volatilia inter et animalia terrestria interest, ut inter Phry gas et Mysos finitimos; Providentiæ autem sapien. (tom. III, p. Marg. Esop. Fab. 115. Babr. Fab. 16.. Homer. Iliad. 1. xı, v. 278. Aliter hæc narrat Plutarchus in Bruto, § 50, edit. Reisk. t. V, p. 432, quem vide.
col. 1297–1298page 39 of 102
PG 133:1297καὶ Μυτῶν τοῦτο μὲν ἀμήχανον· λόγῳ δ' έκαστα μεταξὺ τῶν λόγων ἡ γλῶσσα· ἐνταχοῦ καὶ τὴν αὐτὴν κρίνειν, καὶ τῆς προνοητικῆς, ὡς οἷόν τε, συνιέναι σοφίας, οὐ χαλεπόν. "Αν δέ που καὶ σκοπουμένοις οὐ θηράσιμος ἡ ἀλήθεια, τὸ τοῦ σοφοῦ ἐκείνου, Σφῶν ἑαυτῶν κατεπάδειν ἀνάγκη ὅσον γὰρ τῷ τόπον, τοσοῦτο καὶ τῇ γνώσει τῶν ὑπὲρ ἡμᾶς ἀφιστάμεθα. Μὴ γὰρ δὴ τὴν Δημοκρίτου μανίαν νοσήσαιμεν, μηδ' εἰς τὴν ἵππωνος εμπέσοιμεν ἀθεότητα, ὡς τοῦ παντὸς ἐπιχειρεῖν ἀφαιρεῖσθαι τὴν θείαν Πρόνοιαν, οἷς οὐχ ἡμῖν αὐτὴ χρυσὸν ἐφιλοτι, μήσατο. Έγωγε, ὦ παρόντες (ἀλλ᾽ ἀπείη 'Αδρά στεια), γένους μὲν οὐ παντάπασι γέγονα χαμαιζήλου· ἀλλ᾽ ἔστιν ἂν καὶ ζηλωτοῦ τοῖς πολλοῖς. Τὰ δὲ μοι κατὰ τὸ σῶμα, κἂν εἰ μὴ τῆς ἄγαν ἀρίστης τε τυχήκασι κράσεως, τέως γε μὴν οὐθὲν εἰλήχεσαν (εἰς) κολοβόν. Διδασκάλων προσεφοίτησα τοῖς ἀρί στους γραμματικὴν προϋτελέσθην· ῥητορείαν έξε μυήθην, οὐχ ἣν οι ψυχροί Σιμότατοι καὶ οἱ κατ' αυ τοὺς, εἰπεῖν οἰκειότερον, αποπέρδουσιν, ἀλλ᾽ ἣν Αριστείδαι καὶ Πλάτωνες ἀναπνέουσι. Τῆς Ἀριστοτέλους, φιλοσοφίας, τῆς Πλάτωνος υψηλολογίας, τῆς ἐν γραμμαῖς καὶ ἀριθμοῖς θεωρίας, ἔχω μὲν λέγειν ὡς οὐδὲν ἀφῆκα κατόπιν· ἀλλ᾽ εὐλαβοῦμαι τὸν ἀλα ζόνα. Πολλῶν δέ μοι λόγων, καὶ οὐχ ὅπως ἀριθμης θῆναι ῥᾳδίων, ὠδινομένων, οὐκ ἔστιν ὅς μοι προεσχε δίασται, ἀλλ' ἐξ ἑτοίμης πνέω τῆς γλώττης. Εν μοι τοῦτο καὶ οὐκ ἀποκρύψομαι πρόσκομμα· σκάζει μοι 1707, 846, Δ. Διορίσαι δὲ, τοὺς ὅρους χαλε πόν, τούς τε Βιθυνῶν, καὶ Μυσῶν καὶ Φρυγῶν, καὶ ἔτι Δολιόνων τῶν περὶ Κύζικον, καὶ Μυγδόνων, καὶ Τρώων. Καὶ διότι μὲν δεῖ εἶναι ἕκαστον τῶν φύλων χωρὶς, ὁμολογεῖται· ἐπί τε τῶν Φρυγῶν καὶ τῶν Μυσῶν, καὶ παροιμιάζονται Χωρὶς τὰ Μυσῶν καὶ Φρυγῶν ὁρίσματα διορίσασθαι δὲ χαλεπόν. γ. 165): Χωρὶς γὰρ τὰ φιλοσόφων καὶ ἰατρῶν, ὥσ περ τινῶν Μυσῶν καὶ Φρυγῶν ὁρίσματα. ἔστιν ὅτε αναδιπλοί συλλαβήν· ὡς μέν τινες οὐκ ἀπιθάνω; φασί, μὴ ὑπουργεῖν δυναμένη πολυγόνι οὕτως νοῖ, ἀλλὰ πρὸς τὸ πλῆθος τῶν νοημάτων ἀγωνιῶσα, ποῖον ἄρα καὶ προαρπάσεται, καὶ δῆλον ἐξ ὧν ταῖς βίβλοις ἀπαθέστερον ὁμιλεῖ ὡς δ᾽· ἐγὼ περὶ ἑαυτοῦ ἀποφαίνομαι, φυσικὴν λαχοῦσα τοῦτο πλημμέλημα, οὐχ ὑστερίζειν μὲν οὖν ταῖς διαλέξεσιν οὐδενὸς, μὴ ὅτι γε καὶ μένος πνέει πυρὸς τῶν ἀντιθετούντων πρηστήριον· εἰ δέ τι καὶ ὑστερίζει, τὴν χεῖρα τέως ἔχει τὸ ἐλλεῖπον ἀναπληροῦσαν διὰ τοῦ μέλανος. καὶ ταῦτα διῆλθον οὐχ ἵνα, μὰ τοὺς λόγους, ἐπιδει ξαίμην· ἀλλ᾽ ἵν᾽ ἐνδειξαίμην, ὡς, ἐπὶ τηλικούτοις μηδὲ τοῦ πολλοστοῦ ἀξιούμενος, ὅμως οὐκ ἀνάξιόν τι τῆς τιθηνοῦ σοφίας εφρόνησα, ὡς τῇ Προνοίᾳ ἐμ παροινῆσαι, οἷς μοι θημῶνας οὐ παρέσχε χρυσοῦ, ἴσως εἰδυῖα ὡς διαφθεροῦντα ὑπ' αὐτῶν τὸ φιλόσοφον. Ἡμεῖς μὲν οὖν οὕτω περὶ ταῦτα ἔχομέν τε καὶ ἔχοιμεν. Εἰσὶ δὲ οἱ τὴν ἐναντίαν παντάπασι τέτ μνουσι, μηδέ ὅλως εἶναι Πρόνοιαν λέγοντες, ὅτι μὴ αὐτοί γε πλουτούσι δέον, εἰ μὲν σοφούς γινώσκοιεν ἑαυτοὺς καὶ καλούς, καὶ ταῖς ἄλλαις τῶν ἀρετῶν ἐπιλάμποντας, ἐφ᾽ οἷς ἔχουσι χαίρειν, πολλοῖς γε οὖσι, καὶ μὴ ἐφ᾽ ὧν ἐνὶ ἀπεστέρηνται, ἀνιᾶσθαι εἰ δὲ μηδὲν ἑαυτοῖς τῶν ἀγαθῶν συνειδεῖεν, μηδὲ οὕτως ἄχθεσθαι τὴν πενίαν, ἀναξίους σφᾶς ἑαυτούς. Χωρὶς τὰ Μυσῶν καὶ Φρυγῶν ὀρίσματα, τὸ δὲ διορίζειν χαλεπόν. Α. Φ, Ι. ΧΧΙ, ο. Δῆλον δ' ὅτι, ὥσπερ ΙΠΠΗ ἐκ τοῦ ΙΠΠΟΣ, οὕτω καὶ άπον, κύριον, ὁ ἄθεος. (ν. ΙΠΠΩΝ). ὑστερίζει.
tiam et vias rationis ope aliquatenus assequi non dificile erit. Si autem veritas ingenii nostri acumen et scrutationes nostras effugit, nobis ipsis, ut sa piens ille, cantare opus erit. Quomodo enim loci distantia, sic quoad intellectum quoque differimus. Non igitur in Democriti insaniam, aut in Hipponis ir religiositatem incidamus, Providentiam iniquitalis accusantęs quod aurum nobis negaverit. Equidem (absit autem Adrastea) non plane abjectæ, ut tol alii, sum originis; et si corporis mei membra non prorsus perfecta, at saltem minime mutila apparent. Magistrorum optimorum scholas frequentavi; gram maticæ apprime studui; rhetoricen perdidici, non qualem frigidi Simocatti eructant, sed qualem Ari stides et Plato respirant. Nequaquam enim neglexi Aristotelis philosophiam, Platonis sublimem elo quentiam; linearum et numerorum doctrinam co gnitam habeo; sed jactabundos reformido homines. Innumeros ego sermones composui a nemine supera Strabo (lib. x11, pag. edit. Casaub. 564, edit. inquit, Ad hoc proverbium alludit etiam Plutarchus in praceptis pro sanitale tuenda (ed.t. Reisk. tom. VI, tus, quippe cui lingua ex æquo cum aliis diserta exsistit. Sed impedimentum aliquod mihi obsistit, quod tacere nequeo: lingua inter loquendum balbu tit, et interdum syllabas duplicat, non quasi mens capta sit, sed quia cogitationum numero ac ponderi rite respondere impar sit, ut aliqui salis recte di cunt, id quod ex facilitate qua libros lectos compre hendit, clare apparet. Sed hac re non obstante ser monibus serendis idoneus sum, licet ignita non sint verba. At si lingua minus satisfacit, ad atramentum refugio. Hoc autem dico, proh fidem, non per ju clantiam, sed ut ostendam me, licet multis aliis in feriorem, nihil tamen sana philosophia prorsus indi gnum proferre, nec Providentiæ insultare quòd auri acervos non dederit, bene sciens quod id non sine detrimento philosophiæ fieri posset. Hæc quidem nostra est opinio. Sunt autem alii qui contrarium prorsus opinantur, Providentiam nullam esse affir mantes, quod ipsi non divites sunt. Hi si prudentes Erasmus (Adag. chiliad. 11, cent. iv, adag. 50,. col. 467) locum Strabonis ita cilat Conf. Lucian. Ver. hist. lib. 11, § 15, t. IF; pag.113. Homo non adeo notus. Eustath. (ad Hom. 79, 1924, lin. 54) athens est Εustathium Suidas se quitur Conf. supra, col. 1048. Sic: leg.. fors.
col. 1299–1300page 40 of 102
PG 133:1299συνέστηκας, ἀνελύθης· ὡς μὴ διὰ σὲ τὸ μέγα τῆς Προνοίας βλασφημεῖσθαι ἀξίωμα. χρημάτων κρίνοντας οἰκονόμους. Νῦν δὲ ἀλλ' οὐχ ἡ ὡς ὄφελον, ὕδωρ καὶ γαῖα γενόμενος, εἰς τὰ ἐξ ὧν οἷον δ' ὅπως ἡ νόσος αὕτη τῷ ταλαιπώρῳ ἐπεισῇ ρηκε βίῳ. Καὶ τὸ φορτικόν παρ' Αριστοτέλει, εὐ δαίμονα καλεῖσθαι τὸν πλούσιον νῦν ἀληθής γι δόξα, καὶ ἄντικρυς νομοθεσία δοκεῖ· καὶ προτιμώ μεν τῆς ἀρετῆς τὸν χρυσόν. Ο τῆς ἀβελτηρίας! Καίτοι, καὶ εἰ μὴ ἄλλοθέν ποθεν τοῦ λόγου τὸ κρά τος αἰσθάνεσθαι εἶχον οἱ πλεῖστοι, ἐντεῦθεν οὐ συν ιέντες, πῶς οὐ σελίνου δέοιντ' ἂν παροιμιακοῦ Διὰ τί γὰρ ἄρτι τοῖς πολλοῖς ὁ λόγος μεταδιώκεται, καὶ ταῦτα τιμώμενος οὐδενὸς, εἰ μὴ καθ᾿ αὐτὸ τὸ χρῆμα ἦν αἱρετόν; Οὐ γὰρ, καθάπερ, Διονυσίου φιλοσοφοῦντος, καὶ οἱ ἀμφ' αὐτὸν συνεφιλοσόφουν, ἐκείνου δὲ παρὰ φαῦλον θεμένου φιλοσοφίαν, συγκατο ενωτίσαντο καὶ αὐτοὶ τἀγαθὸν οὕτω καὶ νῦν κόλαζε τους φαύλους· πενίᾳ καὶ νόσῳ, ἵνα μὴ τῇ οἱ λόγοι πεπόνθασιν· ἀλλά, καθάπερ τῶν φρεάτων τὰ ἀπαντλούμενα, καὶ τὰ περιτεμνόμενα τῶν φυ τῶν, τὰ μὲν ἀναῤῥεῖν ἀφθονώτερον, τὰ δὲ προχό. πτειν μάλιστα πέφυκεν, οὕτω καὶ οὗτοι διωκόμενοι προκεκώφαται. Σὺ δὲ θεράποντος μὲν δραπέτου σχολῇ γ᾽ ἂν καὶ ἀξιώσεις κληθῆναι κύριος, πλούτου δὲ, τοῦ ἀπιστοτάτου χρήματος, παιδείαν καὶ λόγον καὶ αὐτὴν Πρόνοιαν ἐν δευτέρω τιθέμενος, οὐκ ἐρυ θριος. Χρυσέ, κακῶν ἀρχηγέ, βιοφθόρε, πάντα χαλέ [πτων 11, 216): 'Αναβαίνοντι δὲ αὐτῷ πρὸς λόφον, ὃν ὑπερβαλόντες ἔμελλον κατόψεσθαι τὸ στράτευμα καὶ τὴν δύναμιν των πολεμίων, ἐμ βάλλουσιν ἡμίονοι σέλινα κομίζοντες· καὶ τοῖς στρα τιώταις εἰσῆλθε, πονηρὸν εἶναι τὸ σημεῖον, ὅτι τὰ Αλλ' ελήκοις, δέσποινα Πρόνοια, τοῖς ἀνοήτοις οὐ τως ἡμῖν· μηδὲ, τὸν σφήνα περιελομένη τὸν κόσμο κράτην, ἀνατρέψῃς καὶ συγχέῃς τὸ πᾶν. Αλλ', ὥσπερ αὐτῇ τῇ καταβολῇ τὸν βίον ἐῤῥύθμισας. τὴν αὐτὴν καὶ νῦν ἐνδεικνυμένη προμήθειαν, κίνει τὴν αιθέρα κύκλῳ, τὴν γῆν ἐν τῷ μεσαιτάτῳ ἔδραζε, τὸν ἀέρα διάχει, ἁπλου τὴν θάλασσαν, κίνει τὴν μέγαν εὐτάκτως ἥλιον, καὶ τρέπε τὰ ὧρας, καὶ μέτρει τὸν χρόνον, καὶ γέννα τὰ ἀναγκαῖα· ἄναγε τὰς ἐκ τῶν ὑγρῶν ἀναθυμιάσεις, συνίστα. τὰ νέφη, κάταγε τούς όμβρους, ἄρδε τὴν γῆν. Τὰ ἐπὶ τούτοις ἀνέσει φαυλότεροι γένωνται· πύρου τοὺς ἀγαθούς ταῖς αὐταῖς, ἵνα τῇ χωνεία λαμπρότεροι φαίνωνται. Τίμα τους φιλοθέους ὑγείᾳ καὶ πλούτῳ, ἵνα καὶ τοῖς ταπεινοτέροις ζηλωται ἡ ἀρετή - πλούτιζε πολλούς καὶ τῶν πονηρῶν, ἀπολαμβάνοντας τὰ ἀγαθὰ κατὰ τὴν ζωήν. Κάθιζε ἐπὶ θρόνον ἐξουσίας Διοκλητια νούς, ἵνα στεφανώνται οι μάρτυρες· βασίλευε καὶ τοὺς Κωνσταντίνους, ἵνα μὴ ἐξίτηλον γίνηται τὸ κατ λόν, τῇ συνεχείᾳ τῶν κακῶν ἐκνευρούμενον. Καὶ πάντα τάττε καὶ φέρε κατὰ τὴν ἐν σοὶ ἐπιστήμην. Ημᾶς δὲ, εἰ μὲν οὐχ οἷόν τέ ἐστι φιλοσοφοῦντας μνήματα των νεκρῶν εἰώθαμεν ἐπιεικῶς στεφανοῦν σελίνοις· καὶ παροιμία τις ἐκ τούτου γέγονε, τὸν ἐπισφαλῶς νοσούντα δεῖσθαι τοῦτον τοῦ σελίνου. Ει
ot probi cæterisque virtutibus præditi essent, non de unius rei privatione quererentur. Si autem horum nihil ipsis inest, non querendi de paupertate locus esset; bene euim sciunt se rei familiaris prodigos esse, ac secunda fortuna indignos. In præsenti au tem rerum statu hic morbus in infelices non cadere potest. Dives enim qui apud Aristotelem felix nomi natur nunc quidem gloria fruitur, licet legibus oppo situs sit; virtutem enim auro postponimus. Proh stultitiam! Alioquin si multitudo aliunde verbi vim ncn cognorint, hinc saltem cognoscere deberent, nisi ad helleborum, ut est in Proverbio, relegandi sint. Cur enim verbum multitudini communicare tur nisi, ut alias causas omittam, res esset oplabi lis? Quamvis enim Dionysius ejusque asseclæ philo sophiam spernerent, et quod bonum est aversaren tur, non idem nunc de verbo dicendum est; sed, sıcut putei exantlati et plantæ rigatæ regenerantur et felicius promoventur, sic hi quoque, licet perse cutionem et insidias passi, prosperius se kabent. Tu quidem vix servi transfugæ dominus nominari voles; Conf. Aristotel. Rhetor, 1. 1, cap. V, § 2 et 3. Proverbium de iis qui graviter ægrotabant usitatum, ex eo ortum quod super mortuorum tu mulos asciam spargere veteres consueverant. Te stis Plutarchus in Vita Timoleontis (f xxvi, ed. Re isk. tom. pag. divitiarum autem, rei incertissimæ, cultum Provi dentiæ anteponere non erubescis Aurum, causa malorum, vitæ inimice, Omnia in perniciem tradīs. Quanto melius esset te, e terra et aqua 'composi̟ lum, in hæc elementa dissolvi, quam ut Providentia sanctitas sic pedibus calcetur! Sed propitia nobis esto mente captis, o Providen tia, neque sceptro tuo omnia crudeliter confundas; sed, sicut vitam de novo reddidisti, sic rebus nostris prospice: aerem circummove, terram in medio siste, ætherem perspira, mare placa, solem magnum inde sinenter move, horas reduc, tempus metire; que að vilam necessaria sunt, nobis dato; vapores hu midos moderare, nubes collige, pluviam mitte, tet lurem riga. Improbos dein paupertate ac mortis castiga, ne per indulgentiam pejores evadunt; probos iisdem rebus proba ut ita majori splendore lucescunt. Piis sanitatem el divitias da, ut virtus ab humilio ribus quoque certatim colatur. Multis etiam imp:is divitias da, et bona terrestria concede in hac vita. iterum in Sympos. (lib. v, quæst. 1, t. VIII, pag. 690 et 691). Quod primus retulisse videtur Timzus historicus. (27, Conf. Plutarch. De discrimine adulatoris et amici, edit. Reisk. t. I, p. 191 et 192. Conf. Phocylidis carmina, vers. 50 edil Brunck.
col. 1301–1302page 41 of 102
PG 133:1301πλουτεῖν, τα μετὰ τῶν βιβλίων πειναν· εἰ δ᾽ ἔγχωθείᾳ, πάντως λυσιτελῶς χρησομένῃ, ὅπως ἄρα καὶ ρεῖ, καὶ τὸ συναμφότερον σὸν ἂν εἴη τὸ ἔργον. Πρός χρήσῃ. Εν τοῦτο πλουτοίημέν τε καὶ ὑγιαίνοιμεν, γε μὴν τὰς νόσους καὶ τὰς ὑγείας, καὶ τὴν ἄλλην ἐπιστάτιν σε τοῦ παντὸς φρονεῖν καὶ λέγειν καὶ οἱ πᾶσαν μεταβολὴν, ἐκκείμεθά (εἰς) σου τῇ προμηκονόμον σοφήν. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΙΣ ΤΟ, ΚΑΙ ΑΥΤΟΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΕΤΑΙ ΕΝΩΠΙΟΝ ΑΥΤΟΥ ΕΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙ ΚΑΙ ΔΥΝΑΜΕΙ ΗΛΙΟΥ '.» Τὴν ἀπορίαν ἀρχὴν, ὦ φιλότης, εὐπορία; καὶ οἱ νητα τὰ κρίματα αὐτοῦ! ἀλλ᾽ οὐ παρὰ τοῦτο καὶ θύραθεν ἔφασαν· καὶ ὁ καθ᾽ ἡμᾶς δὲ λόγος ταύτην οὐκ ἀποπροσποιείται· μέχρις ἂν οὐκ ἀλαζονική ἐστι καὶ πειραστική, καὶ γνώμης φιλονείκου καὶ πολυπράγμονος, ἀλλὰ διανοίας φιλομαθοῦς καὶ φιλοθέου ψυχῆς. Τοὺς γὰρ οὕτω μοχθηρῶς ἐρωτῶντας πολύ πρὶ τῶν ἄλλων καὶ ὁ Σωτὴρ ἀποτροπιάζεται. Ως τό γε φιλοσόφως ἀπορεῖν καὶ φιλομαθῶς καὶ τῷ ἐρευναν τας Γραφάς διακελευομένῳ προώρισται, ἅτε μηδὲ μιᾶς κεραίας, μηδὲ ἰῶτα ἑνὸς διακενῆς, καὶ οὕτω μάτην, ταῖς ἱεραῖς ἐγκεχαραγμένου διφθέρα:ς. Οὐκοῦν οὐκ ἀπορητέον ἂν εἴη ἐν τοῖς ὑποδυ σκύλως πως εἰρημένοις παρὰ τοῦ Πνεύματος. Μά λιστα μὲν οὖν ἐν τοῖς γε τοιούτοις ἀπορητέον, οπόση δύναμις, εἴπερ εὐπορήσειν μέλλον ἡμῖν καὶ τὴν ἐν αὐτοῖς θηράσαι ἀλήθειαν. Εἰ γὰρ καὶ Παύλῳ τῷ μεγάλῳ διδασκάλῳ τῆς οἰκουμένης ὅλον καθέντι β λον τῷ ποδὶ, καὶ μὴ ὑπὲρ τοὺς ἀστραγάλους. θοιμά τὸν νοῦν εἰς ἀκρότατον τῶν θείων ἐννοιῶν τὸν πυθμένα ταῦτα περιήλθεν εἰπεῖν· "λ βάθος πλού του καὶ σοφίας καὶ γνώσεως Θεοῦ, ὡς ἀνεξερεύ ἀνερεύνητα τοῖ; γε συνιεῖσι τοῦ Παύλου ῥημάτων; Ἐρευναν μὲν γὰρ αὐτὰ πρὸς τῷ ἐν Θεῷ καὶ εὔπου ρον· ἐξερευνάν δὲ, ἤτοι πέρας τῇ ἐρεύνῃ διδόναι, ἀδύνατον. Επαινετὸς ἄρα καὶ σὺ, κάλλιστέ μοι τῶν φίλων, τῆς ἀδιακρισίας μέντοι βλασφημεῖσθαι πολλῷπλέον δίκαιος. Ινα τί γὰρ τὴν περὶ τὸ βῆμα ἱερὰν γερουσίαν, τοὺς Μωϋσέας, τοὺς ᾿Ααρὼν ἀπολέλοι τας, τοὺς Θεοῦ στόμα καὶ ὄντας καὶ καλουμένους, τοὺς μετὰ Ἰωάννου βροντώντας, καὶ μετὰ Παύλου σαλπίζοντας, τοὺς ἐπὶ τῶν ἱερῶν ἀκριβάντων καὶ τεταγμένους καὶ ἱσταμένους, καὶ τοῦ Θεοῦ τὴν Δια θήκην ἀναλαμβάνοντας διὰ στόματος, ἡμᾶς δὲ τοὺς τῆς ὕλης υποχειρίους, καὶ τὸ πλέον μὲν τοῦ βίου ταῖς εἰς τὰ ἀνάκτορα παρεισφθαρείσαις ψυχραῖς συνηθείαις δουλεύοντας· οἷον εὖ διαθέσθαι τὸ πέδι τον ἀγαζώσασθαι, εἰ μὴ μέλλοιμεν καὶ κονδύλους ὑποσχεῖν κατὰ κόρρης παρὰ τοῖς οἰκοτρίδαις τῷ β σιλική δαπέδῳ, διὰ τὴν φιλόσοφον βλαύτην οἷον
Diocletianos imperatores facias, ut martyres coro nentur; Constantinos regnare facias ne virtus a vi tiis victa e mundo recedat. Omnia pro sapientia tua rege. Nobis autem si inter philosophandum pauperes manemus, cum libris esurive concede. In morbis de nique, cum sanitate, et in quibuscunque conditioni bus ad Providentiam refugimus quæ nobis bene con sulit semper, et quam in omnibus administratricem bonam in rebus nostris venerari liceat! N ILLUD: «IPSE PRÆCEDET CORAM EO IN SPIRITU ET VIRTUTE ELIE '. Dubium scientiæ initium esse, inter omnes semper constitit, et sermo noster in contrarium non abibit, dummodo animus ab arrogantia et illecebris alienus, et men's proba ac religionis cultrix exsistit; siquidem Salvator ipse interpellatores importunos aversatur.Igi tur more philosophia digno dubitare et Scripturas inda gare ³ nostrum est; neque unquam obliviscamur, ne unum quidem apicem, iola unum in Scripturæ sacræ paginis perditum iri ³.Nunquam vero de iis quæ a Spiritu sancio vel obscurum in modum dicta sunt, dubitan dum erit. Semper igitur a principio dubium exsistet de virtute; qua si præditi erimus, quod verum est, indagare locus ac tempus erit. Si enim Paulus ipse, magnus universi orbis doctor, qui totam mentem me ditationi rerum divinarum ac cœlestium tradidit, dicit: O altitudo divitiarum sapientiæ et scientiæ Dei quam investigabilia sunt ejus judicia. In 1 Luc. 3, 17. ' Jonn. v, 30 • Matth. x1, 1%. dugare enim ipsa Deo auspice facile, investigare an ‘em et dilucidare impossibile est. Quod si igitur tu, optime amicorum, circa ista inquiris, laude dignus es, sed magis eliam vi.uperatione, si cum animi in differentia id facis. Cur enim consilium sanctum, Moysen alque Aron desernisti, qui Dei os et sunt ei vocantur; qui cum Joanne tonant, cum Paulo tuba canunt; qui super scena se ostendunt, et Dei testa mentum in ore gerunt? Nos autem qui materiæ sub jecti sumus, qui maximam vitæ partem nugis et rebus futilibus operum damus, ut exempli gratia pedibus calceos accommodemus, zonam lumbis circumdemus gnaviter, metuentes ne pugnis ab adulatoribus regis cædamur, et ne adulteræ tempus philosophiæ consa cremus. Nos igitur qui sacra mysteria interpretamur, præceptores eligis ut res puras impuri ipsi docea mus? Has ob causas aurium et ædium portas peti Rom. x1, 33.
col. 1303–1304page 42 of 102
PG 133:1303ἐμπαροινοῦντες, τὸ δ᾽ ὅσον ἐκ τούτων ὑποκλέψομεν δ᾽ ἂν εἴη τοῦτο συνάρσεως κοινώσασθαι καὶ τοῖς τοῦ καιροῦ, τῇ θύραθεν φιλοσοφία προσαναλούν τες· ἡμᾶς ἐκείνους ἐξηγητὰς τῶν ἱερῶν καθιζάνεις, καὶ διδασκάλους χειροτονεῖς, τῶν καθαρῶν τοὺς οὐ καθαρούς; Εδει με οὖν διὰ ταῦτα καὶ τὰς τῆς ἀκοῆς σοι πύλας, καὶ τὰς τῆς οἰκίας ἐπιζυγοῦν πρὸς τὴν αἴτησιν. 'Αλλ', ἐπεὶ φιλία τὸ μεσιτεύον οὐδὲ σε μωμητέος ἂν εἴης τὰ τοιαῦτα ἡμᾶς εἰσπραττόμενος, οὔθ᾽ ἡμεῖς κακιζοίμεθα ἂν, τοῖς τηλικούτοις ἐπισ χειροῦντες. Εἰ μὲν οὖν εἰρήσεται τι μὴ κατὰ κό σμον ἡμῖν, ἡ σὴ πάντως ἀγχίνοια, διεγνωκυία τοῦ λόγου τὸ πλημμελὲς, ὠθησάτω τὸ γράμμα ἢ εἰς πῦρ, ἢ εἰς κόμα πολυφλοίσβοιο θαλάσσης φιλομαθεστέροις αὐτό. Καὶ ἀκουέτωσαν οὗτοι πάλιν λαλούσης τῆς ὄνου τοῦ Βαλαάμ Καὶ αὐτὸς προελεύσεται ενώπιον αὐτοῦ ἐν πνεύ ματι καὶ δυνάμει Ἠλίου. Ὁ μὲν ταῦτα γράφων Λουτ κᾶς ἐστιν ὁ ἀπόστολος, ὁ μαθητής μὲν, Παύλου δὲ τοῦ μεγάλου καὶ μαθητὴς καὶ συμμαθητής, τῆς δὲ όλης οικουμένης διδάσκαλος, ἱστορικὸς δὲ ἐπιεικῶς, καὶ ῥητορικώτατος τὴν γραφήν. Ο μέντοι λέγων, λέγει δὲ ἄρα πρὸς Ζαχαρίαν, ἄγγελος τοῦ Θεοῦ, περί τοῦ μεγακήρυκος καὶ τῆς τοῦ λόγου φωνῆς ἐκείνῳ προαρθρεύων, ὡς ἄρα τεχθήσεται οἱ παιδίον φιλέ, ρημον, ὡς τὰ πολλὰ, καὶ τοῖς κοσμικοῖς ἀκοινώνη τον, καὶ ὡς οὔτε οἶνον, οὔτε σίκερα πίεται, κατά εἰ δὲ μὴ τοιοῦτον, ἀλλά τι καὶ ἀκοῆς ἄξιον, τῆς σῆς τὸν Σαμψὼν ἐκεῖνον τὸν περιώνυμον • Πνεύμα Τῇ θύραθεν φιλοσοφίᾳ. 338: ή θύραθεν σοφία.... οἱ θύραθεν σοφο!..... ἡ παιδεία καὶ φιλοσοφία ή θύραθεν. § 6, Καὶ παιδείας ἐρασταὶ τῆς θύραθεν οὐκ ἀμελεῖς ὄντες..... εἰ $ 162, Μηδὲ παι δείᾳ τῇ θύραθεν εντριβής ών. Θεοφύλακτος ού τος ἦν ὁ σοφὸς, ὃς θύραθεν σοφίας διδάσκαλος ων, κ. τ. λ. Επιστήμη τοῦ θύραθεν. Λόγοις ἐντεθραμμένος τοῖς τε Ούραθεν, καὶ τοῖς καθ' ἡμᾶς. τε τῶν θύραθεν σοφῶν, Ελλήνων δηλαδὴ καὶ ΔΙ γυπτίων. Γεννάδιος ὁ καὶ Σχολάριος, ὁ τά τε θύραθεν, καὶ καθ' ἡμᾶς Θεοσοφίας ἄκρα περιουσίᾳ ἐφθακὼς ἐν τέλει ἀγχινοίας. Οἱ θύραθεν, οἱ θύραζε. Οἱ θύ ραζε, οι θύραθεν, Γυμνὸς θύραζ' ἐξέπεσον.... Οἱ θύραθεν σοφοί, ἀντὶ τοῦ, ἔξωθεν σοφοί. Τῆς μὲν τῶν θύα βαθεν τεχνολόγων κομμωτικής τερθρείας τόνδε τὸν σον ἀποῤῥηγνύ … Τῶν δὲ τῶν σοφῶν καὶ ταῖς θύραθεν κομώντων κομψείαις επισημότατος. Καὶ τοῖς ἡμετέροις, καὶ τοῖς θύραζε, καὶ τοῖς ἀπωτέρω, καὶ θύραθεν, εἰωθός ἐστι τὰ παχύτερα των σωμάτων, σωματώδη λέγειν. 32: «Ανὴρ ήκων διὰ πάσης σε φίας, καὶ παντοίαν μάθησιν λογικήν, ὡς οὐδεμίαν ἕτερος ἐπιών, ὅσαι το θυραίαι, καὶ ὅσαι ἡμέτεραι. Καὶ ήνοιξεν ὁ Θεὸς τὸ στόμα τῆς ὄνου, καὶ εἶπε τῷ Βαλαάμ Τι πεποίηκά σοι, ὅτι πέπαικές με τοῦτο τρίτον; Καὶ ὤφθη ἄγγελος Κυρίου πρὸς τὴν γυναῖκα Μα νωέ], καὶ εἶπε πρὸς αὐτήν. Ἰδοὺ δὲ σὺ στείρα και οὐ τέτοκας, καὶ ἐν γαστρὶ ἕξεις, καὶ τέξῃ υἱόν. Καὶ νῦν φύλαξαι, καὶ μὴ πίης οἶνον καὶ σίκερα, καὶ μὴ φάγῃς πᾶν ἀκάθαρτον. Καὶ εἶπε Μανωέ· Νῦν δὲ ἐλθόντος τοῦ ῥήματός σου, τί ἔσται τὸ κρῖμα τοῦ παιδαρίου καὶ τὰ ἔργα αὐτοῦ; Καὶ εἶπεν ὁ ἄγγελος Κυρίου πρὸς Μανωέ· Από πάντων ὧν εἶπα πρὸς τὴν γυναῖκα, φυλαξάσθω ἀπὸ πάντων ὅσα ἐκπορεύεται ἐξ ἀμπέλου οίνου, οὐ φάγεται, καὶ οἶγον καὶ σίκερα μὴ πιέτω, καὶ πᾶν ἀκάθαρτον μὴ φαγέτω. Πάντα όσα ενετειλάμην [αὐ τῇ, αὐτῷν φυλαξάσθω.
țiqni occludere me oportuit. Sed cum amicitia na tura sua mediatrix est, neque tibi irridere talia a me petenti decuit, neque ego ipse desideriis tuis sa tisfaciens reprehendendus essem. Si quid igitur mi nus apte prolocutus fuero, judicium tuum subțile, eṛrore meo cognito, scriptum meum igni tradat, aut Undis maris strepitosi. Quod si contra boni aliquid dixero, et quod audisu dignum sit, tuum erit, harum rerum studiosis id communicare; hi autem denuq Balaami asinum lo quentem audiunto. * Luc. 1, 17. Conf. Joann. Hieroso Iym. patr. in Vita S. Joannis Damasc. edit. Rom. pag. Vit. S. Euthymii, Vit. S. Luca Junioris, p. 989 Nicetas Paphlago. In Vit. Ignatii patr. Con stantinop. Zonaras in Alexio, Nicephor. Gregor, Orat. in Constantin. Mag. "Ex Manuel, Magna Ecclesia rhetor, Adversus Pletho nem Qui sunt extra Eccle siam, pagani, gentiles: ut Græcis dicuntur externi, alieni. Schol. ms. ad Ari s oph. Plui. v. 244 Andreas Cretensis in S. Palapio 1t, in Dormitionem Deipara, de Dionysio Areopagita. ms. Michael Psellus, De oper. damn. p. 30 Hinc litera profanæ dictæ upala, apud Nice Ipse autem præcedet coram eo in spiritu et virtulę Elia, Hæc scripsit Lucas apostolus, magni vero Pauli condiscipulus, totius universi magister, historiarum scriptor, et scribendi peritissimus. Angelus quiem Dei ad Zachariam de magno præcone et de vcco illius magna loquens, prædixit ei quod filius ei na sceretur solitudinem amans el a rebus mundanis ab horrens; qui neque vinum neque siceram bibet, sicuț Sampeon ille abstemius; Spiritu autem sancto re plebitur ex ulero matris; sed, quod majus est, coram eo in spiriķu eļ virtute Efiæ præcedet. tam, in Balduino, Cang. Glossar. med. et inf. gracil. tom. I, col, Lucian. Amor. § XXVII, edit. Reitz. tom. N, pag. 427. Homer. Iliad. lib. 11, v. 209. Conf. Numer. cap. XXII, v. 28. Hac non concordant cum interpretatione Calmeti in versiculos 43 et 14 capitis xui Judicum, Vers. 5 et sug. ejusdem capitis innuit scriptor cer, matrem Samsonis ab angelo qui ipsi apparue rat, ut jejunium de quo agitur observaret, præ ceptum accepisse. (Vid. Jud. cap. XIII, v. 3.) Prioris hujus loci interpre Latio obvia est; at infra (v. 12, 13, 14) legitur al. Amphibologice versio latina: Cui Manue: Quando, inquit, sermo tuus fue rit expletus, quid vis ut faciat puer? aut a quo se observare debebit? Dixitque” angelus Domini ad Manue: Ab omnibus, quæ locutus sum uxori tuæ, abstineat se: et quidquid ex vinea nascitur non comedat: vinum et sicerum non bibat, nullo vescatur immundo, et quod ei præcepi impleat afque custo
col. 1305–1306page 43 of 102
PG 133:1305τός τε ἁγίου πλησθήσεται ὅτι ἐκ κοιλίας μητρός αυστοῦ προελήλυθε δὲ καὶ κατὰ τὸν θάνατον τοῦ· οὐ μόνον δὲ ταῦτα, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς προελεύσεται ἐνώπιον αὐτοῦ ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ἠλίου. Το προελεύσεται, φωνή τυγχάνον ὁμώνυμος, καὶ πολλαχῶς παρά τοῖς λόγου πεπειραμένοις ἐκλαμβανόμενον, ἐνταῦθα τὴν ἔμπροσθεν αἰνίττεται Ελευ σιν· καθ᾽ ὁ σημαινόμενον καὶ στρατιώτην στρα τηγοῦ προέρχεσθαι λέγομεν, καὶ προπομπών νυμφίου, καὶ ἄρχοντος ὑποχείριον. Πιστοῦται δὲ τὸ ῥῆμα τὴν τοῦ Προδρόμου ἐπωνυμίαν· ἀπὸ γὰρ τῆς προελεύσεως καὶ τῆς προδρομῆς ὠνόμασται Πρόδρομος. Κατά τρεῖς δὲ καιροὺς τῆς προελεύσεως ταύτης ἐνθεωρουμένης τῷ Ἰωάννῃ· πρῶτον μὲν τὸν, καθ' δ ἡ γέννησις, προγεγέννητο γὰρ τοῦ Χριστοῦ, κατὰ τὴν δευτέραν καὶ κάτω γέννησιν· δεύτερον δὲ τὸν, καθ' δν ὁ θά ματος καὶ ἡ εἰς ᾅδου κάθοδος, προαπελήλυθε γὰρ κἀντεῦθεν ὁ Ἰωάννης, κηρύξων, οἶμαι, καὶ τοῖς ἐν ᾅδου τὸν ἐλευσόμενον· τρίτον δὲ, καὶ μέσον τῇ τά ξει, τὸν, καθ' δν τὸ κήρυγμα, καὶ ἡ Μετανοεῖτε φωνὴ, καὶ ἡ τῆς ἑτοιμασίας τῶν ὁδῶν Κυρίου (β) προαναφώνησις· κατὰ τὸν μέσον, οἶμαι, καὶ τρίτον τοῦτον, εὐκαιρότατον ἂν εἴη ἐκλαβέσθαι τὴν λέξιν. Προελήλυθα μὲν γὰρ τοῦ Χριστοῦ καὶ κατὰ τὴν γέννησιν ὁ προφήτης, ἀλλ᾽ οὐκ ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ἠλίας· τί γὰρ τῷ σχεδὸν ὁμοχρόνῳ Χρι στοῦ, καὶ τῷ ἐπ' αὐτῶν τῶν προπατόρων Χρισ ἀλλ᾽ οὐδὲ οὕτως ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ηλίου. Τί γὰρ τῷ ὑπὸ Ἡρώδου καρατομηθέντι, καὶ τῷ μηδαμοῦ γευσαμένω θανάτου; Λείπεται δὲ κατὰ την μέσην εἰρημένην προέλευσιν ἐκλαμβάνεσθαι τὸ ῥητόν. Οτι δὲ τὸ προελεύσεται τὴν ἔμπροσθεν Ελευσιν ὑποφαίνει, δηλοῖ καὶ τὸ ἐπαγόμενον. Προελεύσεται γὰρ εἰπών, ἐπήγαγεν, ἐνώπιον αὐτοῦ, σαφή παρ ιστῶν ἐντεῦθεν τὴν σημασίαν τοῦ προελεύσεται. Ἐπεὶ γὰρ ἡ σχέσις, ἡ τῆς ἐλεύσεως, καὶ ὅλως ή τοπική, ἢ ἄνω ἐστὶν, ἢ κάτω, ἡ ἔμπροσθεν, ἢ ὅπι σθεν, ή δεξιά, ἡ ἀριστερᾷ τὸ μὲν ἄνωθεν, ἢ κάτω θεν, ἡμῶν κινούμενον, οὐκ ἂν ἐνώπιον ἡμῶν εἶναι λεχθείη, εἰ μὴ ἄρα τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐπὶ τῆς κορυ φῆς ἀναβιβάσαντες καταστήσομεν εἶναι, ἢ ἐν τοῖς πτέρναις αὐτοὺς ὑπορύξομεν. Αλλ' οὐδὲ τὸ δεξιᾷ ἡ ἀριστερᾷ ἡ γὰρ ἡμῖν ἑκατέροιν τοῖν ὤμοιν δρῴη δ ἕτερος. ᾿Αλλ' οὐδὲ πολὺ πρότερον τὸ ὄπισθεν βαδί τον ἐνώπιον λέγοιτο· εἰ μὴ κατὰ τοὺς μυθευομένους κυνοπροσώπους οπισθίους σφίσιν ἑαυτοῖς ἀνα πλάττοιμεν ὀφθαλμούς. Εἰ δὲ μήτε τῇ φύσει λυμαί γεσθαι μέλλοιμεν, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐπὶ τῶν αὐτ τῶν ἐργάστρων ἐᾷν, οὐδένα ἂν ἄλλον ἐνώπιον ἔρχε σθαι λέγοιμεν, ἢ τὸν ἐρχόμενον ἔμπροσθεν. Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ ῥηθεὶς ὑπὸ τοῦ Ησαίου τοῦ προφήτου, λέγοντος· Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ, Ετοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ. 76: Καὶ σὺ, παιδίον, προφήτης Υψίστου κληθήσης προπορεύση γὰρ πρὸ προσώπου Κυρίου, ἑτοιμάσαι
Illud ‹ præcedet, › vox sæpe a viris disertis adhi kita, hocce in loco priorem adventum significat, codem sensu quo militem duci et pronubum sponso et civem magistratui præcedere dicimus. Eadem au tem vox præcursoris cognomentum justificat; a præ currendo et præcedendo præcursor dicitur. Per tres autem annos ista præcursio Joanni ante oculos fuit; primo quidem (natus enim ante Christum est ) quoad primam generationem secundum carnem spe clabat; secundo aulem, respectu mortis et in inferos desconsus; hinc enim Joc.ines, credo, prodiit ut eum qui exspectabatur, inferis annuntiaret; tertio autem, præco Joannes ød pœnitentiam exhortatus vias Do mini planas reddere jussit; quæ, me quidem judice, interpretatio verissima est. Ante Christum enim propheta quoad nativitatem venit, sed non in spiritu et virtute Eliæ. Quid enim Joanni, qui fere Christi coœlaneus erat, cum Christi majoribus commune fuit? Præcessit vero etiam secundum mortem; iicet diat. Gallice Calmetus: Manué lui dit: Quand ce que vous avez prédit sera accompli, que voulez-vous que fasse l'enfant, et de quoi devra-t-il s'abstenir? L'ange du Seigneur répondit à Manué; Que votre ſemme s'abstienne de tout ce que je lui ai marqué qu'elle ne mange rien de ce qui naît de la vigne, ni de ce qui peut enivrer: qu'elle ne mange rien d'impur, et qu'elle accomplisse et garde avec soin ce que j'ai ordonné sur son sujet. 4d ea verba vers. 15, Ab omnibus quæ locutus sum uxori tuæ abstinéat se, P. Calmetus ait, se ob id verba abstineat se per qu'elle [uxor tua] s'abs- ` tienne reddidisse, quia ex contextus tenore indú ctus est ad ea verba de femina intelligendum, ut nec sic in spiritu et virtute Eliæ. Quid enim ei qui ab Herode capite plexus est et ei qui mortem nun quam gustavil, commune? quare vocem secundum me dium adventum interpretari debemus. Quod autem vox ‹ præcedet › priorem adventum indicat ex iis quæ subsequuntur videmus. Dicens enim ‹ præcedet › addit ‹ coram ipso, › clarum sic vocis < precedet, significatum faciens. Cum enim adven lus, natura sua localis, sursum aut deorsum, ante aut post pedes, dextra aut sinistra manu, supra uul infra nos fit, ‹ coram nobis › dicendi facultas non erit, nisi oculis in summum aerem aut pedibus ad ima directis locum capiamus. Sed neque de dex tra neque sinistra illud intelligendum est quod res obliqua foret. Sed nec quod ante est cum eo quod posticum, confundere licet, nisi mytho de Cynocephalis fidem habeamus. Sed si, öffensa natura, in umbilicum semper despicere vellemus, alium neminem præce dere diceremur, nisi eum qui vere ante nos præcedit. sequentem versiculum. Id. ibid. Conf. Isai. cap. XL, v. 6, et Lucam, cap. I, v. 68où; autou. It. c. III, v. 4. Ælas Elia ad regnum Achabi refertur, novem et amplius sæculis aute Christum natum. De Cynoprosopis Ælian. Hist. An. lib. X, cap. 25, ed. Gronov. part. 1, p. 573.
col. 1307–1308page 44 of 102
PG 133:1307Καὶ αὐτὸς προελεύσεται ἐνώπιον αὐτοῦ, ἐν πνεύξυρὸς ἐπὶ κεφαλὴν αὐτοῦ; Οὐδαμῶς. Καὶ ἄπους αὐτὰ ματι καὶ δυνάμει Ἠλίου. Πνεῦμα λέγεται μὲν καὶ τὸ τὰ χαρίσματα διαιρούν ἅγιον Πνεῦμα, τὸ προφήτας χρῖον, καὶ ἀποστόλους χειροτονοῦν· λέγεται δὲ Πνεῦμα καὶ ἐν ἔκαστον τῶν ἐκεῖθεν ἐνδιδομένων χαρισμάτων· ὥσπερ Πνεῦμα φόβου, καὶ σοφίας, καὶ υἱοθεσίας, καὶ τῶν λοιπῶν. Τὸ τοίνυν, Ἐν πνεύ ματι Ηλίου, ἢ τὸ ἐν τῷ αὐτῷ τῆς προφητείας χαρίσματι αινίττεσθαι οἶμαι· προφῆται γὰρ ἄμφω, Ιωάννης καὶ Ηλίου καὶ προφητῶν οἱ ἀκρές μονες· ἢ τὸ ἐν τῇ αὐτῇ διαγωγῇ τε και πολιτείᾳ ὄρειος γάρ, κατὰ τὸν Θεσβίτην καὶ ὁ τοῦ Ζαχα. ρίου· *, ᾧ καὶ μάλιστα τίθεμαι, τὸ τοῦ ζήλου πνεῦμα ὁ λόγος ἐνταῦθα ὑποσημαίνει.. Ὅτι γὰρ τὸ αὐτὸ τοῦ ζήλου πνεῦμα καὶ ἐν ἀμφοῖν τοῖν προφή-_ ταιν, καὶ ἡ αὐτὴ πολιτεία, καὶ ἡ τῶν σημείων δύ ναμις ἡ αὐτῇ, ἐκ τῶν ἐν ἑκατέροις ἱστοριῶν, εἰ βούλει, σκοπῶμεν ἀναλεξάμενος. Ηλίας τὸν Κάρμης λον ᾤκησεν, αὐχμῶν ἄνθρωπος, καὶ ἐπιεικῶς θηριώδης τὴν ὄψιν, τὴν κεφαλὴν καὶ τὰς χεῖρας, κατά τὸν Ἠσαῦ ἐκεῖνον λάσιος Τί δὲ καὶ Ἰωάννης, ἐν πόλει ἰδίᾳ τοῦτο; οἶνον καὶ σίκερα Επιεν; ἀνέβη Καὶ γὰρ δυνατὸν πλείονα πνεύματα εἶναι ἐν τῷ αὐτῷ, οὐ μόνον χείρονα, ἀλλὰ καὶ κρείττονα· αἰτεῖ γοῦν ὁ Δαβίδ 1, 14) στηριχθῆναι μὲν πνεύματι ἡγεμονικῷ, ἐγ καινισθῆναι 3) δὲ ἐν τοῖς ἐγκάτοις αὐτοῦ πνεῦμα εὐθές. Εἰ δὲ ἵνα μεταδῷ ἡμῖν ὁ Σωτὴρ πνεύματος σοφίας Χ, 2, 3) καὶ συνέσεως, πνεύματος βουλῆς καὶ ἰσχύος, πνεύματος γνώσεως καὶ εὐσεβείας, καὶ ἐνεπλήσθη πνεύματος φόβοι Θεοῦ· δυνατὸν καὶ ταῦτα νοεῖσθαι πλείονα ἐν τῷ αὐτῷ εἶναι κρείττονα πνεύματα. ν. Καὶ εἶπον πρὸς αὐτόν· ἀνὴρ δασύς, καὶ ζώνην δερματίνην περιεζωσμένος τὴν ὀσφὺν αὐτοῦ. Καὶ εἶπεν (Όχ ζίας): Ηλιοὺ ὁ Θεσβίτης ἐστὶν οὗτος. 2. Καὶ μεθ' ἡμέρας ἐξ παραλαμβάνει ὁ Ἰησοῦς τὸν Πέτρον καὶ Ἰάκωβον, καὶ Ἰωάννην τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ· καὶ ἀναφέρει αὐτοὺς τὰ ῥήματα τοῦ ἀγγέλου. Εσται γάρ, φησί, μέγας ἐνώπιον Κυρίου. Καὶ οἶνον καὶ σίκερα οὐ μὴ πίῃ, καὶ Πνεύματος ἁγίου πλησθήσεται ἔτι ἐκ κοιλίας μητρὸς αὐτοῦ. Μέγας ἐκλήθη ὁ Ἰωάννης, καὶ προ φητευόμενον έωράκει Χριστόν. Τί δ' οὐχὶ καὶ Ἠλίας αὐτὸν ἐκεῖνον ἑώρακεν, ὅτε μεταμορφουμένῳ κατά τὸ Θαβώρ συνελάλει; Ηλίας ἔκλεισεν οὐρανούς διὰ τὴν τῶν ἀνθρώπων κακίαν ζηλώσας Θεῷ· ἀλλ' Ἰωάννης αὐτοὺς ἐκείνους ἀνέῳξε διὰ τῆς, Μετα νοεῖτε, φωνῆς. Κατήγαγεν ἐκεῖνος ὕδωρ ἐξ οὐρανοῦ ὗτος δὲ ἀνήγαγεν ὕδωρ εἰς οὐρανὸν, τὸ παραδοξότερον, τὴν ὑπερουράνιον δηλονότι τοῦ ἐμοῦ Σωτῆρα; Χριστοῦ, κορυφήν. Παράγεις τὸ κέρας τοῦ Ἡλίου; ἀντιπαράγω τὴν ἀξίνην τοῦ Ἰωάννου, τοῖς ἀκάρποι; τῶν δένδρων τὴν ἐκτομὴν οὐκ ἐπάγοντος μὲν, ἀπει λοῦντος δὲ Σὺ τὴν Ἠλίου μηλωτήν; Ἐγὼ τὸ ἐκ τριχῶν καμήλου τοῦ Ἰωάννου ἱμάτιον. Εχω τι καὶ πλέον καυχήσασθαι· καί μοι ἐπεχέτω τοῦ θυμοῦ τοὺς πρηστήρας ὁ ζηλωτής Εκεῖ μὲν κρές και ἄρτον, καὶ τῆς εὐωχίας διάκονος, καὶ χλιδὴ περὶ τὸν Ηλίαν πολλή ἐνταῦθα δὲ τὸ ἄγριον μέλι, καὶ εἰς ὄρος ὑψηλὸν κατ' ἰδίαν. Καὶ μετεμορφώθη ἔμ προσθεν αὐτῶν, καὶ ἔλαμψε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος … Καὶ ἰδοὺ ὤφθησαν αὐτοῖς Μωσῆς καὶ Ηλίας, μετ' αὐτοῦ συλλαλοῦντες. 9. Ηδη δὲ καὶ ἡ ἀξίνη πρὸς τὴν ρίζαν τῶν δένδρων κείται. Πᾶν οὖν δεν δρον μὴ ποιοῦν καρπὸν καλὸν ἐκκόπτεται, καὶ εἰς πῦρ βάλλεται. 'Εγώ... ζηλωτὴς ὑπάρχων τοῦ Θεοῦ νόμου)? ΧΙΧ, 6. Καὶ ἐπέβλεψεν Ηλιού· καὶ ἰδοὺ πρὸς κεφα λῆς αὐτοῦ ἐγκρυφίας Ολυρίτης και καψάκης δια της κ. τ. λ. πι. 10 14. Καὶ ἐπορεύθη ὀπίσω Ηλίου καὶ ἐλειτούργει αὐτῷ.
(sic), Ipse præcedet coram ipso in spiritu et virtute Eliæ. Spiritus appellatur Spiritus sanctus qui charismata dis tribuit, qui prophetas ungit, qui apostolos eligit. Dici tur autem Spiritus quodlibet donum inde redundans, ut Spiritus timoris, sapientiæ et in filium adoptionis, etc. Igitur illud, in spiritu Eliæ, mihi aut prophetiæ donum quod ipsi inerat (ambo enim Joannes et Elias prophetæ summi fuerunt, aut conditionem ac vitam innuere videtur. Montunus enim Thesbiten versus fuit, et Zacharia filius; aut, quod mihi quidem verisimile videtur, zeli Spiritus hoc loco in dicatur. Quod enim zelotypiæ Spiritus et experientia et signa dispertiendi facultas in utroque propheta fuerit, ex iis quæ de ambobus in historiis relata sunt, cognoscemus. Et Elias quidem Carmelum habitavit, homo sole torridus et vultu, capite ac manibus ad Esavi instar incultis. Idem etiam Joannes in civitate Origenes dixit (Psalm. (ibid. (Isai. Orig. Comment. in Matth. tom. xiii, ed. 1740, tom. III, pag. 571. Ita constanter ms. Notum, urbem Elie nata Iem trans Jordanem sitam, in tribu Gad, in tractu Galaal, modo Thesbe, niodo Thesbone, aliis This be diei, Conf. Hadrian. Reland. Palæst. lib. MI, pag. 1035. Conf. Reg. lib. IV, cap. 1. 8. Matth. xvi, sua, vinum et siceram non bibebat; caput ejus RUN quam rasum. Audi vero angeli ipsius verba: Eril enim magnus coram Domino: et vinum et siceram non bibet, et Spiritu sancto replebitur adhuc ex utero matris suæ. Magnus vocabatur Joannes et plus quam propheta, quia Christum ipsum prophetizantem vidit. Nonne vero et Elias eum vidit, cum in Thabore trans figurato colloquebatur? Elias fecit ut Deus hominum generi iratus cœlum clauderet, Joannes autem re clusit dicens: Pœnitentiam agite. Ille aquam e cœlo precibus suis devocavit; hic aquam miraculosiorem supercolestem, Christi Salvatoris caput in cœlum reduxit. Eliæ cornu adducis? Ego Joannis securim memoro quæ arboribus sterilibus excisionem minata est. Tu Eliæ tunicam pelliceam: ego Joannis vesti mentum. Sed majus aliquid "proferre possum, selotes vero iræ ardorem cohibeat. Carnem quidem ac panem Conf. Lucam, II, Voluitne auctor alludere ad locum Actuam apostolorum quod legitnr cap. xxii, vers. 3. (al. vel potius num ad id spectat quod de Elia dicitur III Reg. ibid. v. et Non bene video ad quem locum Eliæ histo riæ referri possint ea quæ hic auctor narrat. Nus quam enim Elias dapibus lautis usus fuisse legi tur; nec in ora torrentis Carith (III Reg. xvII, 4), nec apud Sarreplanam viduam (ibid. 13), mec postquam sub umbra juniperi dormivisset (III Reg. XIX, 6). Agitur forsitan de ministerio ab Elisão Eliæ præstito
col. 1309–1310page 45 of 102
PG 133:1309οἱ τῶν δένδρων ἀκρέμονες οἷς ἐνετρύφα ὁ Ιωάν. μητο γὰρ ἀποθανεῖσθαι τὸν Ἰωάννην πρὸ τοῦ Χρισ νης, διἦσαν ὑπουργῆσαι τῷ σώματι. Εξήρανεν ἐκεῖ νος παρὰ μέρος τὸν Ἰορδάνην· ἀλλ᾽ οὗτος τὸν, δι' οὗ καὶ πρότερον τὴν Ἐρυθρὰν διέτεμνε Μωϋσῆς, καὶ ὕστερον αὐτὸς ὁ Θεσβίτης τὴν Ἰορδάνην ἀνέκο. ψεν, ἐν Ἰορδάνῃ ἐχειροθέτησεν. Ἤλεγχεν Ηλίας τὴν ᾿Αχαάβ βασιλέα, μοιχεύοντα, οἷον εἰπεῖν, τὸν ἀμπελῶνα τοῦ ἀγρογείτονος Ναβουθαι, καὶ ὁ Οὐκ Εξεστί σοι ἔχειν (εἶπε) τὸν ἀμπελῶνα τοῦ γείτονος» Ήλεγχε καὶ Ἰωάννης Ἡρώδην τον βασι λέα, τὴν οἰκείαν νύμφην μοιχεύοντα, και, ο Οὐκ Εξεστί σοι ἔχειν (εἶπε) τὴν γυναῖκα Φιλίππου τοῦ ἀδελφοῦ σου • Εδίωξεν ἐκεῖνον Ιεζάβελ, καὶ φυγῇ τὴν σωτηρίαν ὁ προφήτης επρίατο. Εδίωξε καὶ τοῦτον Ηρωδιάς, μαχλὰς γυνή, καὶ μαινομένη, πρὸς ἔρωτα· οὐ γὰρ τοὺς κεραυνούς ἐκείνης τῆς γλώττης ὑπέμενε· καὶ οἱ ή] τὴν κεφαλὴν ἐξαι τησαμένη ἆθλον μιαράς ορχήσεως ἔλαβεν· ᾠκονό 4): Ἡ δὲ τροφὴ αὐτοῦ ἦν ἀκρίδες καὶ μέλι ἄγριον; 1, 6: Καὶ ἐσθίων ἀκρίδας καὶ μέλι άγριον. Καὶ εἶπε Κύριος πρὸς Ἠλιοὺ τὸν Θεσβίτην λέγων Ανάστηθι, καὶ κατάβηθι εἰς ἀπάντησιν Αχαάβ βασιλέως Ισραὴλ τοῦ ἐν Σαμαρείᾳ, ὅτι οὗτος ἐν ἀμπελῶνι Ναβουθαι, ὅτι καταβέβηκεν ἐκεῖ κληρονομῆσαι αὐτόν. — Καὶ λαλήσεις πρὸς αὐτὸν λέγων Τάδε λέγει Κύριος· Ως σὺ ἐφόνευσας, καὶ ἐκκληρο νόμησας, διὰ τοῦτο τάδε λέγει Κύριος" Εν παντί τόπῳ, ᾧ ἔλειξαν οἱ κύνες καὶ αἱ τες τὸ αἷμα βουθαί, ἐκεῖ λείξουσιν οἱ κύνες τὸ αἷμά σου, καὶ πόρο ναι λούσονται ἐν τῷ αἷματί σου, κ. τ. λ. Ηρώδης, κρατήσας τὸν Ἰωάννην, ἔδησεν αὐτὸν καὶ θέτη ἐν φυλακῇ διὰ τὴν Ηρωδιάδα τὴν γυναῖκα Φιλίππου τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ. Ἔλεγε γὰρ αὐτῷ ὁ Ἰωάννης· Οὐκ ἔξεστί σοι ἔχειν αὐτήν. 19, .. Ὁ δὲ Ἡρώδης ο τετράρχης, ελεγχόμενος ὑπ' αὐτοῦ περὶ Ηρωδιάδος της στοῦ, ἵνα καὶ τοῖς ἐν ᾅδου τὸν ἥλιον ὁ ἐῷος εὐαγγελίσηται. Ἐκεῖνος λόγῳ στρατιώτας ἀπέκτεινεν οὗτος λόγῳ στρατιώτας οἷον ἐξώωσε, μηδένα δια σείειν μηδὲ συκοφαντεῖν, καὶ ἀρκεῖσθαι τοῖς ἰδίοις οψωνίοις αὐτοὺς νουθετῶν πραότατος γὰρ ἦν τοῦ Θεσβίτου, πραοτάτου ἐγγύτερος. "Ανέστησεν ἀποτεθνηκότα παῖδα ὁ Ηλιού, καὶ ἐπέστρεψε ψυχὴν αὐτοῦ ἐπ' αὐτόν Ανέστησε καὶ Ἰωάννης ἐν είδου γενόμενος πολλὰς ἀνθρώπων ψυχὰς εἰς τὴν τοῦ μικρὸν ὅσον κατελευσομένου ὑποδοχὴν, καὶ ἐπέ στρεψεν αὐτὰς ἐπ' αὐτήν. Κατήγαγεν ἐκεῖνος πῦρ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ κατέφαγε τὸ πῦρ ἐκεῖνο την θυσίαν, καὶ τὰ ὁλοκαυτώματα Αλλ' οὗτος κατ ήγαγε μὲν οὐδαμῶς· ἄνωθεν δὲ καταβὰν τὸ ἄστε στον ὑπέδειξε πῦρ, οὐκέτι μὲν θυσίαν ἐσθίον, οὐδὲ ὁλοκαυτώματα, ἀλλὰ τὰ ἄχυρα κατακαίον την εύπρηστον τῆς ἁμαρτίας ὕλην καὶ εὐδαπάνητον γυναικὸς τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ Φιλίππου, καὶ περὶ πάντων ὧν ἐποίησε πονηρῶν ὁ Ηρώδης, προσέθηκε καὶ τοῦτο ἐπὶ πᾶσι, καὶ κατέκλεισε τὸν Ἰωάννην ἐν φυλακῇ. 11, 14: Επηρώτων δὲ αὐτὸν καὶ στρατευόμενοι λέγοντες· Καὶ ἡμεῖς τί ποίησομεν; Καὶ εἶπε πρὸς αὐτούς· Μηδένα διασείσητε, μηδὲ συκοφαντήσητε, καὶ ἀρκεῖσθε τοῖς ἀψωνίοις ὑμῶν. Καὶ ἀπε στράφη ἡ ψυχὴ τοῦ παιδαρίου πρὸς ἔγκατον αὐτοῦ, καὶ ἔζησεν. Καὶ ἔπεσε πῦρ παρὰ Κυρίου ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ κατέφαγε τὰ ὁλοκαυτώματα, καὶ τὰς σχίδακας, καὶ τοὺς λίθους, καὶ τὸ ὕδωρ τὸ ἐν τῇ αλάσσῃ ἐξέλειξε τὸ πῦρ. 'ἀπεκρίνατο ὁ Ἰωάννη; ἅπασι λέγων· * ώ μὲν ὕδατι βαπτίζω ὑμᾶς, ἔρχεται δὲ ὁ ἰσχυρός ρός μου, οὗ οὐκ εἰμι ἱκανὸς λύσαι τὸν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων αὐτ τοῦ· αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυ ρί. Οὗ τὸ πτύον ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, καὶ διακαθαριεί τὴν ἅλωνα αὐτοῦ καὶ συνάξει τὸν σἶτον εἰς τὴν ἀπο θήκην αὐτοῦ· τὸ δὲ ἄχυρον κατακαύσει πυρὶ ἀούτῳ.
[f. et dapes lautas apud Eliam habes; mel silvaticum et arborum fructus apud Joannem corporis recreandi causa. Ille Jordanem ex parte exsiccavit; hic Jor danem abscidit quem jam Moyses, et postea Thesbi tes ipse a mari Rubro separavit, et super quem ma nus extendit. Vituperavit Elias Achab regem qui, ut ita dicam, vineam Nabuthai adulteravit, et: Non Licet tibi, dixit, vineam vicini habere. Joannes quo que Herodem regem reprehendil: ‹ Non licet tibi, diceus, Philippi fratris uxorem habere. › Iezabel eum persecuta est, et propheta in fuga salutem quæ sivit. Hunc Herodias quoque est persecuta, mulier adultera et amoribus insaniens; non enim sermonum Joannis vehementiam sustinuit; attamen illa salta tionis præmium caput Prodromi efflagitavit et accepit. In fatis enim erat ut Joannes ante Christum vita fungeretur, ut Lucifer iis quoque qui in orco sede bant, Evangelium annuntiaret. Ille sermone milites accidit, hic milites adhortatus est ut neminem con culerent noque calumniam facerent, sed contenti Deut. 17, 24. 7 IV Reg. 11, 11. Textus paraphrastice citatur. Conf. D. Matth. C. III, V. et D. Marc. Verba qnae hic auctor Eliæ tribuit non legun tur in historia sacra (Ill Reg. xxi, 17-22). Νa D. Matth. cap. xiv, v. 3 et sqq. 'O ràp D. Luc. ut, essent stipendiis suis. Mitior enim fuit Thesbite, humanior nemo exstitit. Elias puerum mortuum e mortuis resuscitavit. Joaunes in inferis multorum animas resuscitatàs præparavit ut eum qui mox ven turus erat, exciperent. Ille ignem de calo vocavit, qui victimas et holocausta combussit. Hic autem ni hil desuper deduxit nisi ignem, non victimas, non holocausta, sed paleas comburentem, nempe peccati confragabilem ac facilem materiam: Ignis enim consumens Deus est'. Et agnum quidem non sacri ficavit, at populo eumdem qui ad id temporis ignotus erat, notum fecit: Ecce enim, inquit, agnus Dei qui tollit peccata mundi ". Quid deinde? Ecce currus igneus et equi ignei diviserunt utrumque, el asceu dit Elias per turbinem in cœlum. ‹ Joannis e contra currus non igneus fuit; sed testimonii et sanguinis curru abiit; cujus divinum sane ignem qui tetigit, is profecto in sede ignea sedere dici potest. Rectissime igitur Scriptura dicit quod præcedet ante eum in spiritu et virtute Eliæ. At hoc quidem D. Luc. Reg. lib. III, c. xv, v. 17 et sqq. Reg. lib. III, cap. xviii, y. 38 D. Luc. cap. iii, v. 16 e seqq.
col. 1311–1312page 46 of 102
PG 133:1311Πυρ γάρ, φησὶν ὁ Θεὸς, καὶ πῦρ καταναλίσκον γλώττης ὁ ἄγγελος τοῦ Κυρίου ἐτιμωρήσατο, καὶ μὴ ἁμαρτίας. Καὶ τὸν ἀμνὸν οὐκ ἔθυσε μὲν, ἀλλὰ τέως ἀγνοούμενον ἐγνώρισε τῷ λαῷ· Ιδε γὰρ, φησίν, ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κό σμου. Τί τὸ ἐπὶ τούτοις; Καὶ ἰδοὺ ἅρμα πυρός, καὶ ἵπποι πυρὸς.... καὶ Ἀνελήφθη Ἠλίας ἐν συσ σεισμῷ ὡς εἰς τὸν οὐρανόν. Ἰωάννου δὲ τὸ διὰ τοῦ γενικοῦ ἅρμα, οὐχὶ ἐμπύριον, δι' οὗ πρὸς οὐρανὸν ἀνελήλυθε; Τὸ διὰ τοῦ μαρτυρίου τε καὶ τοῦ αἵμα τος οὐχὶ πυρὸς ἁρμα είναι παραδεξαίμεθα; Τὸ δὲ τοῦ ἐνθέου ἐκείνου ψαῦσαι πυρός, οὗ καὶ μὴ τολ μαν ψαύειν φησὶ χόρτος ὢν οὐκ ἀπόχρη πυρίνην ὀνομάσαι διφρείαν; Πάνυ μὲν οὖν Καλῶς ἄρα ὁ λόγος φησὶν ὅτι καὶ αὐτὸς προελεύσεται ἐνώπιον αὐτοῦ ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ηλίου. ᾿Αλλ' ἐμοὶ, ἐνταῦθα γενομένῳ τοῦ λόγου, ἀπορεῖν ἔπεισι, τί δή ποτε τὸν Ζαχαρίαν, τοῖς Εὐαγγελίοις τούτοις ἀπιστήσαντα, τῇ ἀφωνίᾳ καὶ τῷ δεσμῷ τῆς 19: Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ ἄγγελος εἶπεν αὐτῷ· Ἐγώ εἰμι Γαβριὴλ ὁ παρε στηκὼς ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ· καὶ ἀπεστάλην λαλῆσαι πρὸς σέ, καὶ εὐαγγελίσασθαί σοι ταῦτα. Καὶ ἰδοὺ, ἔσῃ σιωπῶν, καὶ μὴ δυνάμενος λαλῆσαι ἄχρις ἧς ἡμέρας γένηται ταῦτα; ἀνθ' ὧν οὐκ ἐπίστευσας τοῖς λόγοις μου, οίτινες πληρωθήσονται εἰς τὸν καιρὸν αὐτῶν. Ναζιραίων σοφώτατε. νι).: Ναζηρας ὁ Θεῷ κεχαρισμένος καὶ ἀφιερωμένος, ὁ μοναχός. Ναζιραίος, μοναχὸς ἡγιασμένος καὶ ἀφιε ρωμένος τῷ Θεῷ. Ναζω ρικόν σχήμα. Σ, ν. Ηφαιστε, πρόμολ᾽ ὧδε, Θέτις νύ τι σεῖο χατίζει. Γ' 1109, ι. ι): Ότι παρῳδήθη ποτὲ ὑπό τινος σοφοῦ, καύσαντος οἰκεῖα πονήματα, δεδήλωται μὲν ἤδη οὐ πρὸ πολλῶν· ἐνταῦθα δὲ πάλιν μνηστέον τῆς ἑτέρῳ τινὶ τῷ ἐπιτιμίῳ ὑπέβαλε; Καὶ ἐπιστήσας, τοῦτο ἔχω πρὸς τὴν ἀπορίαν εἰπεῖν. Ειώθα τιν οἱ τορόν τι μέλλοντες φθέγγεσθαι, καὶ μεγάλην ἀναρ ρηγνύναι βοήν, ἀναλέγεσθαι πρῶτα τὸ πνεῦμα καὶ . συλλέγειν τὸ ἆσθμα, καὶ ἐφ᾽ ἱκανὸν σιωπήν· κατα τὸ συναχθὲν τοῦ πνεύματος ἅπαν αθρόον ἀπεῤῥευ γόμενοι, περίτρανον οὕτω δημιουργεῖν τὴν ἠχήν. Κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, λόγον, Επρεπε καὶ τὸν Ζα χαρίαν, τὴν μεγάλην του λόγου φωνὴν προβάλλεσθαι μέλλοντα, σιωπῆσαι πρώτον, ὡς τὸ εἰκὸς, κα πειτα τὴν θαυμασίαν ἐκείνην φωνὴν ἀποῤῥεύξα σθαι. Ταῦτά σοι πρὸς τὴν ἀπορίαν, ἐκ τοῦ σχεδόν, ὡς ὁρᾷς. καὶ τοῦ παραχρήμα, Ναζιραίων σοφώτατε Εἰ μέν τι καὶ τῶν οἷς αὐτὸς ἐπαγάλλῃ προβέβληται, χάρις Θεῷ· εἰ δὲ μή, σὺ δὲ ἄλλον τὸν Ηφαιστον ὧδε επίτρεπε προμολείν Ιστορίας εκείνης ἐπὶ τι πλέον διὰ τὸ ἐντελέστερον. Ο σοφὸς ἐκεῖνος, ἦν δὲ ὁ μέγας Πλάτων, εἰς ποιη τικήν, φασίν, ὁρμήσας, καὶ ἡρωΐζων, κατέπρησεν δ ἔγραψεν, ὡς Ομήρου ἡττώμενα κατὰ πολύ. Εἶτα επιθέμενος τραγῳδίᾳ, καὶ μέλλων ἀγων εἶσθαι, καὶ ἀκούσας Σωκράτους ἡ καὶ ἅπαξ αἱρεθεὶς ὑπὸ τῆς ἐκείνου σειρῆνος, ἀπεδύσατο ἐπὶ φιλοσοφίαν, ἐφ καὶ εὐδοκίμησε πάνυ. ἄλλον τον Ηφαιστον ὧδε ἐπίτρεπε προμολείν, φθὰς ὁ Διόνυσος. Τὸ α ἐπιτατικόν· ὡς ἄσταχυς· καὶ παροιμία. Ο 'Αφθάς σοι λελάληκεν· ἦν δὲ χρησμολόγος. φθὰς ὁ Ηφαιστος παρά Μεμφίταις· καὶ παροιμία Ο φθάς σοι λελάληκεν. Οἱ δὲ Ἀφθὰς φασίν· ὡς σταφίς, ἀπαφές· στάχυς, ἀσταχυς. Ηφαιστον Φθά· Ο γὰρ δημιουργικός νοῦς, καὶ τῆς ἀληθείας προστάτης, καὶ σοφίας, ἐρχόμενος μὲν ἐπὶ γένεσιν, καὶ τὴν ἀφανῆ τῶν κεκρυμμένων λόγων δύναμιν εἰς φῶς ἄγων, Αμὲν κατὰ τὴν τῶν Αίγυ πτίων γλῶσσαν λέγεται· συντελῶν δὲ ἀψευδῶς ἔκα στα καὶ τεχνικῶς μετ' ἀληθεία., Φθά.
loco dubium mentem meam invadit de causa qua an gelus Domini Zachariæ qui dictis angelicis non fide bat, linguæ usum utpote homini criminoso sustulit. Hæc autem quæ respondeam habeo: Qui in voces graves et severas erumpere volunt, spiritum pri mum cohibere et per tempus aliquod silere con sueverunt; ut dein eo fortius vociferentur et ae Non video ad quem locum hic alludit au ctor; verba quibus utitur in nullo ex quatuor evangelistis mihi occurrunt. Conf. D. Luc. cap. I, v. G Id est, monachorum sapientissime. Græci labente imperio monachos nomine Nazeræorum vel Naziræorum vocabant, quia eorum vivendi modus cum eo congruebat quo utebantur Naziræi in sacris Libris memorati (V. Num. Suidas In Lexico tus. Cyrilli legitur Quandoque Naxorani dicti sunt, ut videre est in Vita S. Siephani Junioris Caeterum Cangius (Append. ad Gloss. mned. et inf. græcit., col. 139) notat, m primis temporibus Christianos Nazoræorum nominé desi gnatos fuisse. Hower. Iliad. I. xvi, 392 Quænam Nostri mens fuit cuin ad hunc versuin alludebat? Nota res ab Εustathio narrata (ad v. cit. rem clamore trajiciant. Sic, ut puto, Zacharias an tequam magniloquus fieret, primum obmutuit, deinde in encomium illud magnificum erupit. Hæc tibi, doctissime Nazaræorum, dubium solx turus quantum equidem possum, mando. In quibus si mecum consentis, Deo grates refera mus; sin minus, alium adi consiliarium. Sic igitur accipi posset lo cus: Si hæc interpretatio tibi non probatur alium arcesse Vulcanum, id est, scriptum igni creato. At forsitan in mente habuit auctor Alium intérpretem interroga. Verba enim, ad proverbium quoddam referri possunt in Lexico Suidæ bis me moratum, sed utrobique mendose, ut videtur: 'A Ad quod Kusterus notat, Vulcano, non Bac cho nomen Phtha tribui, ut in altero loco dicitur Atqui uolumn est, teste, inter alios, lamblicho (De myster. sect. vili, cap. 3, pag. 159). Graecos Vulcano nomen inilidisse, eam Intelligentiam cuncta cum veritate operantem, quæ apud Ægyptios Phika audiebat.
col. 1313–1314page 47 of 102
PG 133:1313ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΤΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΟΥ Η ΠΕΝΙΑ ΣΟΦΙΗΝ ΕΛΑΧΕΝ. Πολλά, φησὶν ἡ παροιμία, ψεύδονται ἀοιδο!, καὶ λέγω, καὶ τῷ πλούτῳ, τῆς αυτάρκειας ὡς εἶναι ἐγὼ τίθεμαι· ἀλλ' ὅποι μὲν καὶ ὁπόσα, οὐ τῷ με γέθει μόνον τοῦ ἐγχειρήματος, ἀλλὰ καὶ φειδοί τοῦ μέτρου καὶ τῶν ἐπῶν, εἰπεῖν ἀναστέλλομαι φιλία γάρ τίς με καὶ αἰδὼς ἐκ παιδος έχει περὶ Ομή ρου καὶ τῶν λοιπῶν οὐθὲν ἧττον ἢ τὸν ᾿Αρίστωνος. Εν δὲ τοῦτο ψεῦδος ἀρχαϊκόν, οὐκ ἀνάσχοιμ' ἂν μὴ οὐχὶ προθέσθαι εἰς ἔλεγχον· Πενίη γάρ, φησί, του φίην έλαχεν. Εσται δὲ τοῦτο πῶς; Εἰ τί μὲν πενία καὶ πένης, τί δὲ σοφὸς καὶ σοφία διελόντες εὕροι μεν. Πενία μὲν οὖν ἐστι πράγμα εναντίον πλούτῳ κατὰ διάμετρον· μεσιτευούσης ἀμφοῖν, τῇ πενία, αποποιῷ, ἐκλογαί τῶν ἔξω αγιογράφων ἐξαπορώ. τῆς αὐταρκείας ὑπερβολὴν μὲν τὸν πλοῦτον, ἔλλειψιν δὲ τὴν πενίαν. Οὐ γὰρ δὴ τὸν μὴ Συρακουσίαι; ἐντρυφῶντα τραπέζαις, καὶ ποικιλίαις Σικελικαίς καὶ Ἀττικοῖς πέμμασι, θείημεν ἂν τοῖς πενομένοις τὸν δὲ μηδὲ τῶν πρὸς ἀνάγκην οἶμαι κατευποροῦντα. Τί γὰρ εἰ ὁ δεῖνα χρυσέων μὲν κυπέλλων οὐκ εὐπε ροίη, ὀστράκῳ δὲ ὅμως ὑπηρετοῦτο τὴν πίσιν· καὶ τὸν μὲν Χίον, ἢ τὸν Μαρώνιον, ἢ τὸν ἐκ Βύβλου μὴ πίνοι, οίνῳ δὲ ὅμως τὴν δίψαν ίῷτο; Τοῦτο μὲν, ὡς παχυλῶς εἰπεῖν, ὁ πένης καὶ ἡ πενία· σοφία δέ ἐστιν ἐπιστήμη αὐτὴ αὐτῆς ἔνεκεν, καὶ τοῦ εἰδέναι ρητόν, πενίη σοφίην έλαχεν, παροιμιογράφος σωζομένοις οὐ κείται. όπη. Με. μόνου. έξις αρκουμένη οἷς δεῖ. (β) Συρακουσίαις. Συρα κουσίαν, ὦ φίλε, τράπεζαν καὶ Σικελικὴν ποικιλίαν ἅψων, ὡς ἔοικας αἰνεῖς.
Pod, Morellus edidit et Latine vertit. Morelli notis intermiscentur variæ lectiones ex ms. Vat. COCY ep. Theillum. In multis (ait vetus adagium) enarrant falsa poeta. Equidem assentior: sed ubi, qui, quoties, non tantum ob hujus aggressionis magnitudinem, veram etiam ut metro parcam et versibus, cunctor asserere. At enim amiċitia quædam ac reverentia a pueritia concepta, prohibet me de Homero et reliquis id enuntiare, non minus quam olim` Aristonis filium. Unum tamen hoc priscum mendacium neutiquam ferre possem, nec temperare, quo minus in medium ad arguendum afferam. Il ujusmodi vero est. Paupertas sophiam sor tità est. Quomodo tandem id constabit? si quidem quid inopia sit, et quid inops, quid item sapiens, et quid Utrum Theodorus hic Prodromus idem sit cum Cyro Prodromo, cujus priorum carm non illaudatæ de oraculis utriusque Fa deris exstant, Incertum mihi, nec satis comper tum est. Eumdem tamen esse, ex eo fortasse quis colligat, quod in exordio fatetur se a pueris poetas amore ac reverentia prosecutum, Flatonis exemplo, qui honorifice ac verecunde adinodum de Homero verba fecit lib. III de Rep., ubi tamen eum redimitum coronis et delibutum unguentis emittit ex urbe. At cur pius poeta oratorem agens sola profanorum scriptorum auctoritate crebro usus, et sacrorum auctorum, quos digitis callebat et aure, ne ypú quidem memi nisset, sapientia, dívidendo ac definiendo invenerimus. Inopia igitur est res opibus ex diametro opposita, medium inter utramque, inopiam dico et opulentiam tenente sufficienña, adeo ut sufficientiæ excessus sit opulentia, defectus vero inopia. Haudquaquam enim eum qui Syracusanarum mensarum deliciis non diffluit, cupodiis Siculis et Atticis libis non fruitur, inter inopes constituimus, sed cum opinor cui ne res quidem ad vitam necessaria suppetunt. Quid enim si hic aut ille aureis poculis non abundet, verum in testacea supel lectili victum sibi suggerat et potum? et Chium qui dem merum, aut Maronium, aut e Byblo advectum Illud paupertas sapientiam adepta est, Zenodotus ex Euripide laudat, sed in Ms. Vat. 505, for. Aurea mediocritas a Græcis deânitur flabitus iis quibus opus est contentus. Ms. Sicule tapes, Hor. III. c., od. 1, a Platone graviter vituperantur 111 de Rep. bis verbis, qui bus bic auctoris nostri locus locupletatur M. Cic. u de Fin; et v. Tusc.
col. 1315–1316page 48 of 102
PG 133:1315χάριν αἱρετὴ, καὶ ἀρχικωτάτη τῶν ἄλλων καὶ ἐπινός τε ὅλος καὶ θηλυνόμενος, καὶ τῷ ἐκδεδιητημένη τακτική· καὶ ὁ σοφὸς ὁ πάντ' ἐπιστάμενος ὡς ἐνδέ χεται· καὶ τὰ χαλεπὰ μᾶλλον καὶ μὴ ῥᾴδια ἀνθρώ παρ γινώσκειν Ετι γε μὴν ὁ ἀκριβέστατος καὶ διδασκαλικώτερος τῶν αἰτίων. Τοιούτου δὴ τοῦ σοφοῦ, καὶ τοιαύτης τῆς σοφίας οὔσης, σκοπητέον τίνι ἂν τῶν προεκτεθέντων, πενίας λέγω καὶ πλούν του καὶ αὐταρκείας, τὸ ταύτης καλὸν ἁλώσιμον γέν νοιτο. Ἵνα δ' εὐπαρακολουθητότερος ἡμῖν ὁ λόγος προβαίη, ταῦτα προπαραλαβεῖν ἀναγκαῖον· ὡς μάτ θησις μεν σοφίας ποριστική· τῇ δὲ ἄρα μαθήσει καὶ χορηγίας δεῖ παντοδαπῆς, καὶ βιβλίων, ὡς μὴ ἂν ἄλο λως ἐξὸν εἶναι τὸ χρῆμα ἐλεῖν τοὺς μὴ καὶ αὐτοὺς μουσολήπτους ἐσομένους μετὰ τὸν Ασκραίον σοφόν. Ὅτι μὲν οὖν τῷ πλούτῳ οὐκ ἂν ἡ σοφία θηράσιμος γένοιτο τὰ πολλὰ, ἐντεῦθεν σκοπουμένοις εἴη ἂν ἐμφανές· ἡ γὰρ περὶ τοῦτον γλισχρεύεται τε καὶ χρηματίζεται καὶ οὕτως ἂν ἄχρι παντὸς δια τελοίη ἀπαίδευτος· οὐδὲ γὰρ τυφλὸν ἡγεμόνα τοῦ χοροῦ προεστήσατο τὸν πλοῦτον, καθά που καὶ Πλά των ἐν Πολιτείαις φησίν· ἡ πρὸς τρυφὰς καὶ πότους καὶ ἀνέσεις ἀποχρήσαιτο τῷ χρυσῷ, κατασαρκούμε βίῳ διαφθειρόμενος· καὶ οὐ μόνον ἀπαίδευτος δ τοιοῦτος ἐσεῖται, ἀλλὰ καὶ τοῖς πεπαιδευμένοις του λέμιος. Οἷος ἦν ὁ Διονύσιος ὁ τυραννῶν Σικελία:, τὸ μέγα τῶν ᾿Αθηνῶν καύχημα Πλάτωνα, προδιδοὺς τοῖς μισθοφόροις φονευθησόμενον. Οὕτω μὲν οὖν ἑκατέρωθεν ἡ σοφία τῷ πλούτῳ ἀπαγορεύσι μος πλὴν εἰ μή τις ἡγεμόνος νοῦν αὐτῷ επιστήσει τῶν προσόντων δεξιὸν οἰκονόμον. σκοπητέον δὲ εἰ μὴ τοιαύτη τίς ἐστι καὶ τῷ πενομένῳ καὶ ὅπως τῶν προειρημένων μὴ ἐκλαθοίμεθα. Είρητο δὲ καὶ χορηγίας παντοίας δεῖν τῷ μαθησομένῳ καὶ βίβλων· ἀλλὰ μὲν ὁ πένης, εἰ ὀρθῶς ἐν τοῖς ἀνωτέρω αὐτὸν ὑπεγράψαμεν, οὐδενὸς ἂν αὐτῶν εὐποροίη πῶς γὰρ εἴη πένης ὁ κεχορηγημένος ἀπανταχόθεν, καὶ μυρίας ὅσας τὰς κίστας υπερχειλεῖς βιβλίων πλουτών; Συμπέραινε δὲ τὸ λείπον αὐτὸς διὰ τῶν κειμένων· ἐνδεόντων γὰρ τῷ πενομένῳ τῶν, ὧν οὐκ ἄνευ ἡ μάθησις, καὶ διὰ τοῦτο τῆς μαθήσεώς τι ἀπεγνωσμένης, καὶ συναπεγνωσμένης αὐτῇ τῆς σοφίας, σαφὲς λοιπὸν τὸ συμπέρασμα. Τὸ γὰρ αὐτὸ χρυσίον, κἀκεῖ τῇ πολλῇ δαψιλείᾳ την τρυφήν συνεισενεγκόν, τῶν μετὰ τὰ φυσικὰ, Ὑπολαμβάνομεν δὴ πρῶτον μὲν ἐπί στασθαι μάλιστα πάντα τὸν σοφὸν ὡς ἐνδέχεται, μὴ καθέκαστον ἔχοντα τὴν ἐπιστήμην αὐτῶν, εἶτα τὸν χαλεπά γνῶναι δυνάμενον καὶ μὴ ῥᾴδια ἀνθρώπῳ γιγνώσκειν, τοῦτον σοφόν.. Με. ἀκριβέστερος. "Η γὰρ περὶ τούτων ὁ ἔχων γλισχρεύσε ταί τε, καὶ χρηματίζεται. αύχημα. πλουτούντι. ήγε μόνα νοῦν. τὸ ἡγεμονικόν Μακάριος ὃς καὶ οὐσίαν καὶ νοῦν ἔχει Χρῆται γὰρ οὗτος εἰς ἃ δεῖ τούτοις καλώς. ἡγεμόνα.
non bibal, vino tamen utique sitim expleat? Tale quid dam est, ut crassa Minerva dicam, inops et inopia. Sed sapientia est scientia quæ ipsa per sa el sciendi gratia optabilis est et omnium aliarum aptissima ad imperandum ac præcipiendum. Et sapiens est qui omnia scit, quoad potest, et quæ difficilia sunt admo dum neque cognitu homini facilia. Itemque is qui accu ralissimus est et aptissimus ad docendas rerum causas. Quapropter cum talis sit sapiens, et ejusmodi sapien sia, videndum est a quonam eorum quæ exposuimus, de paupertate et divitiis loquor ac de sufficientia, illius pulchritudo apprehendi possit. Verum ut oratio magis secum ipsa consential, hoc anteverters necesse est; quod disciplina quidem“sapientiæ sit suppeditatrix-; sed doctrinæ omni gemore suppetia rum opus est et libris. Quandoquidem aliter rs poliri, iis certe qui ipso musarum afflatu correpti non forent, ex Ascræi sapientis sententia. Jam vero quod nec opibus sapientia commode compa rari plerumque possit, hac ratione considerantibus conspicuum fuerit. Nam is qui divitiis tenaciter ad hæret, et nimis attentus est ad rem faciendam, hoc certe modo ad omne tempus ignarus permaneret Ɗ ficiunt inopia laboranti ea sine quibus doctrina parari (neque enim sapientiam cæcam ductricem choro suo præfecit, ut etiam Plato scribit in libris de Republica); aut ad delicias, intempestiva convivia, et oblectatie nem animi abuleretur auro; obeso corpore saburralus, nimiaque mole saginæ effeminatus, et soluto ac profusa victus genere profligatus: proinde non solum indoctus talis evaderet, verum etiam eruditorum. hostis effice retur; qualis fuil olim Dionysius Siciliæ tyrannus, qui maximum Athenarum ornamentum Platonem saltér litibus mercenartis trucidandum prodiderat. Sic igitur utrinque sapientia opibus interdicta est: nisi si quis mentem ipsi ducem intendat, dexteram corum qua adsunt dispensatricem. Considerandum item est an noR ejusmodi illa sit, etiam penuria laboranti: ut sic nou ´eorum quæ ante diximus obliviscamur: dictum autem est, omni genere suppeditationis, et subsidiis librorum opus esse discendi cupido. Enimvero pauper, siquidem recte superiori sermone cum descripsimus, nullius ex his adminiculis copiam sibi comparaverit. Etenim qui esset inops, undequaque 'subsidiis adjutus, atque in numeris et quasi pleno labro exuberantibus cislis ol capsulis librorum ditatus? Perfice porro tu quod deest per ea quæ proposita et admissa sunt: nam cum de non licet Sapientis definitionem ex bis Aristotelis verbis in exordio concise mu tuatus est Primum existima mus sapientem omnia scire maxime quoad fas est, haud per singula ipsorum scientia præditum deinde sapientem quoque eum esse ducimus, quiar dua difficiliaque homini cognitu, non perceptu fa cilia, potest cognoscere. › Ms. nequil, ac propterea disciplina desperata est, u☺a= Ms. Μs. Græca hic mendosa; ego sic emendanda conjiciebam. gignendi casu inaccusandi mutato, Οuod ad spectat, autor ad hæc forte Menandri respexit quæ sic Latine reddo Beatus est, cum mente opes qui possidet, Namque utitur pulchrehis, decorum ceu jubet. Ms.
col. 1317–1318page 49 of 102
PG 133:1317τῶν πλουσίων τοὺς πλείους ἀσόφους ἐποίησε· κἀντοὺς δὲ Ἕλληνας τῷ λογιστικῷ. Ὁ μὲν οὖν, Σοφίην ταῦθα τῇ παντελεῖ ἀπουσίᾳ τὴν ἐκ τοῦ λιμοῦ ἀγχό τὴν ἐπεισκυκλῆσαν του χρήματος καὶ οὕτω τοὺς πενομένους ἀπηλλοτρίωσε. Προσμαρτυρεί μου καὶ Πλάτων τῷ λόγῳ· ὑπ' ἀμφοτέρων λέγων, πενίας καὶ πλούτου, χείρονα τῶν τεχνῶν τὰ ἔργα, καὶ αὐ τοὺς τοὺς χειροτέχνας γίνεσθαι. Ἐπεὶ τοίνυν οὔτε πλοῦτος οὔτε πενία τὴν σοφίαν, ὡς ἐδείξαμεν, ξα χεν· λείπεται δὴ τοῦ μέσου, τῆς αὐταρκείας, εἶναι δή ταύτην τὴν λάχεσιν Αὕτη γὰρ τῷ μὲν οὐ παν τελῶς ἀχορηγήτῳ τῆς πενίας ὑπερβᾶσα τὴν ἔνδειαν, τῷ δὲ κεχορηγημένῳ συμμέτρως τὴν ὕβριν ὑποβᾶσα τοῦ πλούτου, τὴν τοῦ ὄντος ἐθηράσατο ἐπιστήμην καὶ ἄλλως δὲ ἀτοπώτατον, ὑψηλοτάτην οὖσαν ἐν ἀρεταῖς τὴν σοφίαν, ὑπὸ οἱασοῦν τῶν κακιῶν τουτων, πενίας λέγω καὶ πλούτου, καὶ μὴ ὑπ' ἀρετῆς κτη θῆναι τῆς αὐταρκείας. Ὅτι δὲ τοῦ μέσου τὸ κτῆμα, κακ τῶν ἱστοριῶν, εἰ βούλει, σκοπῶμεν ἀναλεξάμε να. Φοίνικες μὲν γὰρ, φιλοχρήματοί τε ὄντες καὶ πολυχρήματοι, τὸ μέγα τῆς σοφίας οὐκ ἔλαχον χρῆς μα· Σκύθαι δὲ, τῶν ἄλλων ἐθνῶν πενέστατοι, καὶ γένος νομαδικόν, καὶ οὗτοι ὅμως ἀμαθεῖς καὶ ἀπαί δευτοι. Οι γε μὴν Ελληνες, οὐκ ἀσυμμέτρως πρὸς πλοῦτον ἔχοντες καὶ πενίαν, φιλομαθεῖς καὶ φιλόσο ρος· ὡς τριμερούς οὔσης ἡμετέρας ψυχῆς τῷ ἐπιθυμητικῷ μὲν αὐτῆς ἐοικέναι τους Φοίνικας, καὶ τοὺς Σκύθας τῷ θυμικῷ, μέρεσιν ἀλόγοις έθνη άλογα πενίη Ελαχε, φάμενος, ταύτῃ δοκεῖ διαψεύδεσθαι. Ει δέ τις πρὸς τὰς νῦν ἡμέρας ἀπίδῃ, κατα ἀντιστρέψας ἐρεῖ, Σοφίη πενίην ἔλαχεν, οὐ πολὺ παρὰ θύρας ὁ τοιοῦτος ἀπαντψη τῇ ἀληθείᾳ. Εδει μὲν γὰρ ἢ φιλοσοφεῖν γε τοὺς βασιλέας, ἢ βασιλεύειν τοὺς φιλο σόφους, ἀμηχάνου ὄντος πόλιν ἀγαθὴν ἄλλως γε νέσθαι· καὶ ὥσπερ ἐπὶ τῆς ἀνθρωπίνης ψυχῆς οὐκ ἂν ἄλλω; εἰρήνη ἔσται βαθεῖα, εἰ μὴ τὸ μὲν λογιστικὸν αὐτῆς ἐπιτάττοι, τὸ ἐπιθυμητικὸν δὲ ὑπεικάθοι, καὶ θυμικόν· οὕτω καὶ ἐφ᾿ ἧς μὴ τὸ φιλόσοφον ἄρχοι πόλεως, τὸ δὲ χρηματιστικὸν ἐπιτάττεται, οὐκ ἄν ποτε γαλήνης ευνομία ἐσεῖται· νῦν δὲ ἄλλως ἢ ἐχρῆν ἔχει τὸ πρᾶγμα Καὶ διὰ τί ὁ λόγος ἡτίμωται; Εἰ δὲ τὶς καὶ νῦν Αδείμαντος ἀποροίη, καὶ διὰ τί γοῦν ἐν ταῖς πόλεσιν οἱ φιλόσοφοι οὐ τιμῶνται, έτοι μας ἂν εἴη Σωκράτης ανθυπενέγκαι τὴν λύσιν, Τοῦτο, λέγων, θαυμαστὸν ἦν, εἰ ἐτιμῶντο παρά μεθυουσῶν οὕτω πόλεων· ὡς, ἐὰν ἔνηφον, ὡς, ἐὰν στὸν ἑαυτῶν ἦσαν αἱ πόλεις, τίνας ἂν ἄλλους ὑπερετίθεντο τῶν φιλοσοφούντων; Ἐμοὶ δὲ δοκοῦν, ή πενία οὐ μόνον ἂν οὐ λάχοι σοφίαν, ἀλλὰ καὶ κακῶν ἀῤῥήτων ἔσται ποριστική· εἰ γὰρ μὴ τοῦ ἐν Φαίδρῳ ἐξελαθό μην Πλάτωνος, Κατεύξεται, φησίν, ὁ πονηρὸς ἐρχο στὴς καὶ πενίαν ἄκραν τοῦ ἐρωμένου, ἵν' οὕτως εὐάλωτος αὐτῷ εἴη διὰ πενίαν, οὐθὲν ὀκνοῦσιν ἄν θρωποι τολμηρόν, Ιεροσυλοῦσι, τυμβωρυχούσι, λη ἐπεισκυχλεῖσαν. Με. λάχησιν. Με. αλόγιστα. άλλως. ἄρχει. Τὸ δὲ χρηματιστικόν τε καὶ στρατιωτικὸν ἐπιτάττεται, οὐκ ἄν ποτε γαλήνη καὶ εὐνομία ἐσεῖται. Νῦν δὲ ἀλλ᾽ ἄλλως ἢ ἐχρῆν ἔχει τὸ πράγμα. εί τι γάρ.
que cum ca destituta sapientia, clarum est quis reli- opibus ac penuria se gerunt, scientiæ ac sapientiæ quus sit exitus ut corollarium: nam ut ipsa vis auri quæ cum mulie rerum ubertate delicias intulit, ple rosque divitum indoctiores reddidit, ita gravissima summaque egestas, laqueo ob famem superinducto, pau pertale oppressos longe a meta-repulit. Plate quoque testimonio suo ˜meo sermoni adstipulatur, dum ail ab utraque, penuria et opulentia, deteriora artium opera, alque opifices ipsos effici. Cum ergo nec opulentia nec paupertas sapientium nacta sit, restat certe ut ejus quod medium locum tenet, nempe sufficientiæ, soTS hæc sapientiæ sit. At enim sufficientia, quatenus non omnino suppeditatione caret, cum egestatem penuriæ superarit: qua vero moderato subsidio, insolentiam opulentiæ evasit; scientiam ejus quod est, pulchre venala est. Cæteroqui, maxime absurdum esset, sa pientiam, quæ altissimum inter virtutes locum tenet, a nescio qua vitiositate tam inopiæ, quam copiæ, polius quam a virtute sufficientiæ nomen obtinuisse. Jam vero quod possessio medii sit, etiam ex iis quæ colle gimus ex historiis, si lubet, speciemus. Enimvero Phanices, quod avidi pecuniarum et opulenti sint, magnum sapientiæ peculium minime sortiti sunt; Scythæ vero, inter alias gentes pauperrimi, et Numi darum genus, sunt nihilominus æque rudes, indocti et imperiti. Atque Græci, qui non immoderate in Μs. Ms. Ms. studiosi exsistunt. Quare cum tripartita sit. anima nostra: ea'quidem parte, in qua sunt cupiditates, Phænicibus similis videtur: illa in qua sunt æstus irarum, Scythis, hoc est partibus rationis expertibus, nationes brutas et barbaras refert: Græcos vero parte rationis participe. Quocirca qui dixit, Pauperies so phiam nacta est, hac ratione fallax et mendax appo rel. Quod si quis ad tempora nostra respicial, sen tentia deinde conversa dicat, Pauperiem sapientia nasta est: is non longe a janua veritatis aberravit. At enim aut reges philosophari, aut regnare philo sophos oporteret; cum civitatem præclare aliter regi nefas sit. Ac veluti in humano animo non erit aliter paz alta, nisi pars rationis particeps ipsi imperaverit pars vero concupiscibilis submiserit se, itemque ira scibilis cesserit: sic etiam in qua civitate philosopho rum genus non habuerit principatum, quæstuarium vero et militare præfuerit; haudquaquam tranquilli tatis bona constitutio erit. Nunc autem aliter quam oportet se res habet, at curnam sermo despectus est? Quæro, si quis etiamnum Adimantus quæsiveris, qua de causa etiam in urbibus philosophi non honorentur, Socrates paratus fuerit ad solutionem subjiciendam, kis verbis utens: Mirandum esset, si in honore essci;t apud civitates adeo temulentas; quod si sobriæ essent, Ms. Μs.
col. 1319–1320page 50 of 102
PG 133:1319στεύουσι· καὶ σύ μοι λέγεις, Πενίη σοφίην έλαχε; ζῶμεν ἄνθρωποι τὸν ὁμόζυγόν τοῦτον ὑπερβάντες Διὰ πενίαν, ἐπιορκίαι καὶ ψεύδη παντοδαπά· καὶ σὺ πηλόν, τάχα ἂν ἢ οὐδαμῶς ἐμανθάνομεν, αὐτὴν ἀμέσ τὴν ἀληθεστάτην ἐπιστήμην αὐτῇ ἐπιμαρτυρεῖς; Διὰ σως ὁρῶντες τὴν ἐν τοῖς οὖσιν ἀλήθειαν· ἡ μανθά ταύτην σκηναὶ καὶ προσωπεῖα, καὶ ἐπιθέσεις πολύ νειν δεῆσαν, οὐθὲν ἧττον τοῦ πλουτοῦντος ὁ πένες τροποι· καὶ σὺ σοφίας· ταύτην λέγεις δημιουργόν, ἐμάνθανεν· ἐπεὶ δὲ τὸ σκῆνος τοῦτο, πολλῶν ἐπι τῆς ἁπλουστάτης την ποικιλότροπον; Ανάλεξαν μας δεὶς, πρὸς κακοῦ περιήρμοσεν ἡμῖν ἡ φύσις, δέδοικα τὰς παλαιὰς ἱστορίας, καὶ ἐρευνήσας εἰπε, μετὰ μὴ ὁ μετὰ πενίας ἀπαντῶν τοῖς μαθήμασι φθάση ποίας πενίας Μάρκο; 'Αντωνίνος ἐφιλοσόφησε • Φω πρὶν ἢ λαχεῖν τὴν σοφίαν αὐτοῦ που τὴν ψυχὴν ἔνας κίων: δὲ ἡ ποία πενία τοὺς λόγους προσεπορίσατο; ποῤῥηγνύς. Τῷ ὄντι γὰρ τρὶς παρ' ἀσπίδα στι ὧν ὁ μὲν ἦρξε Ῥωμαίων, ὁ δ᾽ ἐστρατήγησεν ᾿Αθηναι ῥᾳότερον (τοῦτο δὴ τὸ τῆς τραγῳδίας) ἢ ἅπαξ ναίων. Η που σὺ καὶ Κέβητα τὴν Θηβαῖον, καὶ τὸν ἀνταγωνίσασθαι τῇ πενίᾳ. Ναί, φησὶν, ἀλλὰ Διογένη ᾿Αθήνηθεν Κρίτωνα, καὶ τὸν λοιπὸν ὁρμαθὸν τῆς που γ᾽ ἂν θῶμεν τὸν κύνα πενίαν λαχόντα φιλοσ Σωκρατικής μαθητείας θείης ἂν ἐν τοῖς πένησιν· φίας διδάσκαλον; τῆς ποίας, ὦ λῷστε, φιλοσοφίας οἱ τῷ ἑαυτῶν χρυσῷ καὶ τοῖς χρήμασι πρίασθαι παρὰ ἡ τοῦ φυσιολογίαν διὰ πενίας κατώρθωσεν, ἢ τῶν ἕνδεκα τὴν ζωὴν ἐποτνιώντστὸν Σωφρονίσκου, μαθηματικὴν ἐμυσταγωγήθη, καὶ διὰ ταύτης εἰς πἂν ὑπὸ μυρίων πωλοῖτο ταλάντων. Ποῦ δὲ θή- 5 τὴν γνῶσιν τῆς ἀνωτάτω οὐσίας ἀνέδραμε; Καλά σομεν τὸν Ἀριστοτέλην, ὃς μικροῦ τὴν πᾶσαν άνε ζώσατο δυναστείαν τοῦ Μακεδόνος, φιλοσοφῶν; Αύ τὸς δὲ οὗτος ὁ Μακεδὼν ὑπὸ τίνος πενίας ἐτελέσθη φιλοσοφίαν; Πολλοῦ ἄρα δεήσει τοῦτο σοφίας είναι ποριστικόν, δ χρὴ φεύγοντας καὶ ἐς μεγακήτεα πόνο τον ρίπτειν ἑαυτούς. Εἰ μὲν γὰρ γυμνῇ τῇ ψυχῇ δια Με. κἂν εἰ παμμυρίων. Λέγουσι δ' ἡμᾶς, ὡς ἀκίνδυνων βίον Ζῶμεν κατ' οίκου· οἱ δὲ μάρνανται δορί. Κακῶς φρονοῦντες· ὡς τρὶς ἂν παρ' ἀσπίδα που καὶ ὁ μέγα; Πλωτινός φησι· Παράδοτε, λέγων, τοῖς νέοις, τὰ μαθήματα εἰς συνεθισμὸν τῆς ἀσωμά του φύσεως. Ποίαν οὖν, εἰπέ μοι, τουτωνὶ τῶν ἐπι στημῶν διὰ πενίας ὁ Διογένης κατώρθωσεν; Οὐκ ἔχεις εἰπεῖν· ἀλλ᾽ εἰ βούλει, τὸ τῆς ἐκείνου φιλοπό φίας εἶδος ἐγώ σοι τῷ λόγῳ ἀνατυπώσομαι. Αν Στῆναι θέλοιμ' ἂν μᾶλλον, ἢ τεκεῖν ἄπαξ.
quod si sui juris essent, quosnam alios anteponerent sapientiæ studiosis? Quamobrem inopia, ut mihi vi defur, non solum non sortita fuerit sapientiam, ve rum´etiam maborum inenarrabilium suppeditatrix erit; enimvero, nisi oblitus sim eorum quæ in Phædro Platonis continentur: imprecabitur parvus amator, inquit, etiam paupertatem summam amasio suo ut ita facilis ipsi sit expugnatu. Siquidem propter pau pertatem nullum cunctantur homines audax facinus admittere: sacrilegia patrant: tumulos effodiunt, præduntur, et tu mihi narras, Paupertas sophiam nacta est? Ob paupertatem perjuria et omnis generis mendacia; et tu verissimam scientiam ipsi attribuis? Propter hanc scenæ et larvæ et insidiæ, ac fraudes multiplices, et istam sapientiæ opificem esse asseris? rei simplicissimæ rem maxima varietate præditam. Collige et confer miki antiquas historias: et cum indagaveris, age dic quali cum penuria Marcus An toninus philosophiam exercuerit? Phocioni eliam qualisnam paupertas sermones suppeditavit? e quibus ille Romanorum imperator fuit, hic vero exercitus Atheniensium ductor; an vero tu etiam Cebetem The banum el Critonem Athenis oriundum, et reliquam catervam Socratică disciplinæ inter pauperes statue ris? qui auro suo et pecuniis Sophronisci filium ro gabant redimere vitam ab undecimviris capitalibus, etįamsi infinitis talentis venum daretur. Ubinam vero Aristotelem constituemus, qui parum abfuit quin to tum regis Macedonum principatum philosophando conservarit? Et hic rex Macedo, qua paupertate ini Ex Euripidis Medea, ubi mulierum causam agit his verbis, a versu 250 tiatus est sacris philosophiæ? multum ergo abesti ut id sapientiæ promum condum sit, quod Dum fugiunt homines, vasti super æquora ponti Sete projiciunt. Enimvero si animo nudo nos homines vitam degere mus, luto hoc conjuge superato et calcato: fortasse aul nihil plane diseeremus, cum veritatem quæ in ipsis rebus inest, nublo medio interjecto cerneremas; aut si opus essel ut disceremus, inops non minus quam locuples disceret: veruui quoniam hoc tabernaculum, quod multis indiget subsidis, natura nobis importune adjunxit, vereor ne is qui cum pauperie disciplinas amplexaretur, priusquam sapientiam nancisci posset, animam utique suam exhalaret. Nam revera ter in asie aa elypeum stare facilius esset (ut est in tragœdia) quam semel cum pauperlate decertare. Esto, inquit, verumtamen ubinam locorum Diogenem canem col locabimus, qui philosophiæ mayistram paupertatem adeptus est? Eccujusram, optime vir, philosophiæ magistram memoras? An eam quæ in obscuritate naturæ est per inopiam pulchre assecutus fuit? An mathematicarum disciplinarum arcanis imbutus est; et hujus doctrinæ adminiculis ad notitiam suprema el omnium rerum principis naturæ cucurrit? Quem admodum magnus etiam Plotinus alicubi asserit hoc modo: Tredile, inquit, juvenibus artes mathematum, ad eos assuefaciendos nature corporis experti. Qua lem cedo ex hisce scientiis paupertate duce Diogenes recte adeptus est? Non habes dicere, sed si vis illius philosophicæ sectæ formam cernere, equidem tibi cum Nos a periculis degere immunem ferunt Vitam domi, dum praliantur graviter. At sentiunt mule. Nam ter ad clypeum mage Starem in acie, quam parturirem semel.
col. 1321–1322page 51 of 102
PG 133:1321μητος ἦν, ἀνέστιος ἄνθρωπος, αὐχμῶν, ἀλουτῶν, εἴτε τῆς καθ' ἡμᾶς, οὐδὲν οὔτε γράψα;, οὔτε διερευ πλανώμενος· πιεῖν δεῖσαν, ἐς καπήλου φοιτῶν. Τρα χύς, ἀναιδής κατὰ τοὺς κύνας· ἐπιτιμητικὸς, καὶ τὸ σύμπαν αὐτῷ φιλοσόφημα παρρησία ἦν καὶ πενία, καὶ δῆλον οἷς περὶ φύσεως μὲν, εἴτε τῆς ἀνωτάτω, νησάμενος ἐφωράθη. Αποφθεγμάτια δὲ ἄττα τῶν ἀστειοτέρων ταῖς βίβλιος κατέλιπε. Τοιαύτας ἴσως, φιλοσοφίας ἐκ πενίας εὕροι τις ἄν· σοφίαν δὲ τὴν ὄνο τω; καὶ ἀληθεύουσαν τούνομα οὐκ ἂν πενία λάχοι ποτέ. ΚΥΡΟΥ ΘΕΟΔΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΕΠΙ ΑΠΟΔΗΜΟΥ ΤΗ ΦΙΛΙΑ. ΠΕΡΙΟΧΗ. Φιλία ὑπ' ἀνδρὸς αὐτῆς τοῦ κόσμου ήτοι βίου ἀνθρωπίνου ἐκβέβληται· συνεζεύχθη δ' αὐτῷ ἡ μαχαλάς Εχθρα, συμβουλευσάσης Μωρίας τῆς θεραπαινίδος αὐτοῦ. ΞΕΝΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΙΑ. Ε. Ο Φιλία δέσποινα, πάντιμον κάρα, Ποῖ καὶ πόθεν; καὶ ταῦτα μεστὴ δακρύων, Στυγνή, κατηφής, τὴν κόμην ἐσχυλμένη, Κύπτουσα πρὸς γῆν, ἐχρῶσα τὴν χρόαν, Χιτώνιον πενθήρες. ἡμφιεσμένη, Ατημελὴς τὸ ζῶσμα, καὶ τὸ βλαυτίον, Καὶ τὴν κακίστην ἀλλαγὴν ἠλλαγμένη. Ο δὲ στολισμὸς ὁ πρίν, ἡ δὲ πορφύρα, Η δ' εὐπρέπεια, καὶ τὸ τοῦ χείλους μόδον, Ὁ δὲ πλόκαμος, ἡ δὲ τῆς ζώνης χάρις, Αι δ' ἀρβυλίδες, ἡ δὲ λοιπή σεμνότης, ρχοντο πάντα πρὸς τὸ μηδὲν ἀθρόπ. Καὶ νῦν γυναιξὶν ἐμφερής θρηνητρίαις, Στυγνή βαδίζεις. ᾿Αλλὰ ποῖ δὴ καὶ πόθεν; 4. Γῆθεν πρὸς αὐτὸν τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, Σ. Έρημος οὖν ὁ κόσμος ἐστὶ φιλίας; Φ. Ερημος, ὃς τοσοῦτον ἐξύβριζέ με. Ξ. Υβριζε; Φ. Καὶ θύραθεν ἐξέῤῥιπτέ με. 2. Θύραθεν;
sermone efficiam ob oculos ponam. Absque calcea mentis hic fuit; homo sine lare et domo, squallidus, illotus, vagus; qui cum bibere oporteret, ad caupo nam se conferebat; audax, inverecundus more canum, ad carpendum et increpandum acer: quin ipsi uni versa philosophandi ratio in audacia consistebat et penuria. Hoc vero ex eo constat quod de natura, siv³ illa extima et sempiterna, sive hac nobis congrua, nihil unquam scripsisse, neque adeo investigaviese deprehensus est. Dicta quddam duntaxat es urba nioribus magisque venustis, in libris reliquit. Forte an hujusmodi philosophiæ genera ex paupertate ali quis inveniret. Cæterum sapientiam, quæ reapse est, el vérum nomen usurpat, neúliquam penuria sortiri unquam posset. (Conrado Gesnero interprete. Opp. Stobæi, Geneva, 1609, fol.) Amicitiam a mundo marito suo foris ejectam hospes obvius videt ét statum ejus deplorat: cui ipsa rem omnem narrat de injuriis et ingratitudine dariti, qui, se expulsa, ancillæ suæ Stultitiæ con Ĵlio pellicem Inimicitiam duxerit: obiterque sua ona, Inimicitiæ autem mala enumerat. Tandem hospite persuasa, ab eo in uxorem ducitur. lomina Amicilis, verendum mihi caput, kic unde venis? quo plena vultum lacrymis mæsta, tristis, aureas lacera comas Terramque cernens? Pallidus libi color, Est atra vestis luctuosum nuntium; Est sordidatum cingulum, sunt baxeœ. Vicissitudo te comitatur pessuma. Ornatus ubi nunc est prior? ubi porphyris, Ubi decus antiquum, labellaque rosea, Capitisque cinni gratiosum cingulum, Pulchrique calcei, et reliquus decar tuus? Evanuerunt omnia, relictum est nihil. Plane videris mihi referre præficas. Sed unde, miesta quove gressum proripis? A. Terras relinquo, el numen accedo Patris. H. Mundus igitur tuo carebit munere?
col. 1323–1324page 52 of 102
PG 133:1323Φ. ὥστε καὶ νομισθῆναι θανείν. Σ. Είτ' ἐξέχε:σο; 4. Καὶ μεμαστιγωμένη. Ξ. Μελαγχολᾷν τὸν κόσμον ἄντικρυς λέγεις Οὕτω μανικῶς ἐμπαροινήσαντά σοι. Φ. Τί δ', ἂν τὰ λοιπὰ τῶν ἐμῶν παθῶν μάθης; Νῦν μὲν κατ' ἀμφοῖν πυγμαχοῦντος ταῖν γνάθοιν, Νῦν δ' ἐφθοροῦντος λαξ κατ' αὐτῆς γαστέρος. Εῶ τὰ λοιπὰ καὶ τὰ μείζονα, ξένε Η γὰρ μαθών, ήλγησας ἂν τὴν καρδίαν. Ε. Μὴ μὲ πρὸς αὐτοῦ τοῦ πατρός σου, φιλία. Μηδὲν σιγήσῃς, ἀλλά μοι τὸ πᾶν φάθι. Φ. Οὐκοῦν καθιζήσαντες ἀμφὶ τὴν πίτυν, (Ορᾷς το δένδρον ὡς καλόν τε καὶ μέγα) Τὰ πᾶν ἐπεξέλθωμεν ἤδη τοῦ λόγου. Ξ Ἰδοὺ καθιζήκαμεν ἄρξαι τοῦ λέγειν. Φ. Ἐγὼ τὰ πρῶτα τῷ θεῷ τῇ Τριάδι ᾿Αεί σύνειμι καθαρῶς ἡνωμένη Ἐν τοῖς ἀσωμάτοις δὲ δευτέροις νέοις Καὶ ταῖς τρισὶ τριάσι ταῖς ἄνω μένω, Οἷον χερουβὶμ καὶ σεραφίμ καὶ θρόνοις, Καὶ ταῖς προλοίποις ἀΰλοις στραταρχίαις. Ἐγὼ μὲν αὐταῖς, καὶ πρὸς αὐτὰς τὴν σχέσιν. Καὶ πρὸς τὸ θεῖον, καὶ πρὸς ἀλλήλας νόμω. Καὶ τὰς τοσαύτας τῶν ἄνω μυριάδας Εἰς ἐν συνάπτω, καὶ μίαν σειρὰν πλέκω. Εωσφόρος μόνος με πρὶν ἀπεστράφη, Κακ τῶν ἀφ᾽ ὕψους ἀντύγων κατεστράφη. Οὕτω μὲν οὕτως ή νοουμένη κτίσις Ἐμοὶ κρατεῖται, καὶ μένει φρουρουμένη, Τὴν γὰρ θεατὴν καὶ κατ' αἴσθησιν φύσιν, Το κοσμικὸν πλήρωμα τὴν κάτω κτίσιν, Τίς ἀμφιβάλλει μή κρατεῖσθαι Φιλίᾳ; Ο φλήναφος γὰρ Εμπεδοκλῆς ἐῤῥάτω, Τὸ νεῖκο; εἰπὼν δημιουργὸν τῶν κάτω. Τί γὰρ νοήσει, καὶ συναίσθεται τίνος Ανθρωπος οὐ γνοὺς ὡς τὸ πῦρ φύσει καίει, Αλλ' εἰς πυρὸς κρατήρας ἐμπεσών μέσους; Η εἰς τὸν εὐρὺν οὐρανὸν καὶ τὸν μέγαν, Ακαμπτον ὄντα τὸ πρὶν εὐθυωρίαν, Αρχῇ πιθέσθαι τοῖς λόγοις τοῦ φαμένου Εκαμψεν εἰς τὴν σφαίραν, εἰ μὴ Φιλία; Οἷον γὰρ εἰπεῖν, ὡς καλοῦ καὶ κοσμίου Ερῶν ἑαυτοῦ πρὸς κύκλον συνεστράφη; 'Καυτὸν αὐτῷ φιλιῶν πανταχόθεν, Καὶ πάντα πᾶσι συμπερισφίγγων μέρη. Ἐγὼ τὰ κύκλα τῶν ἀπείρων ἀστέρων, ᾿Απλῶς ἁπάντων, ἁπλανῶν, πλανωμένων Εταξα δεσμῷ καὶ συναφῇ πανσόφῳ. Ἐγὼ φιλιῶ τῷ σεληναίῳ κύκλῳ Τὸν ἡλιακὴν δίσκον, ὃς τὸ φῶς βρύει. Καὶ φιλιῶ τοσοῦτον ὡς καὶ λαμπάδας Κιχρᾶν ἐκείνῳ τοῦτον εἰς νυκτῶν σέλας. Ἐγὼ τὸ πᾶν πλήρωμα τοῦ παντὸς βίου Πλοκῇ ξυνεστώς φύσεων ἐναντίων Κοινῶς ἐνίζω, καν διίσταται φύσει. Ξηρὸν τὸ πῦρ, ὑγρὸν δὲ χύσις αέρος, Καὶ γειτονοῦσι ταῦτα καὶ μέσον μάχη
A. Carebit, adeo qui fuit iniquus mihi. H. Iniquus? A. Imo me foras vi propulit. H. Forasne? A. Sic est: jam mihi videbar mori. H. Foris jacebas? A. Idque flagris perdita. H. Insanit ergo mundus, ut narras, palam, Qui le modis affecerit indignissimis. A. Quid si andias quoque residuum mali mei? Jam pugnus involabat utrinque faciem, Jam venter impulsis gemebat calcibus. Cartera tacebo, licet adhuc graviora sint, Nec causa doloris, hospes, in me sit tibi. H. Ne quid tacueris, rem sed omnem proferas, Te per genitoris obsecro nomen tui. A. Ergo sedentes hic sub umbra pinea, (Videsne ut ingens arbor atque pulchra sil?) Verbis, ut ipsa res habet, explicabimus. Il. Consedimus jam: cum libebit, incipe. A. Ego quidem primum triade cum cœlica Divinitatis pura semper unior. Deinde juncti sunt animi mihi cœleri, Trinæque triades mentium cœlestium, Dico Cherubin, et Seraphin, et Throni, Polique tota reliqua militia sacra. Concinnus illis habitus ut sit ad Deum, Et inter ipsas, atque secum singulis, Efficio sola, myriadesque plurimas In agmen unum copiarum consero Olympicarum, vinculumque firmiter Unum 'addo cunctis: solus enim Luc fer Hunc ordinem interrupit, et ima cœlitus Ad universi loca miser dejectus est. Vis tanta nostri est colites inter animos. Quæcunque vero sensibus est obnoxia Natura mundi, quis dubitat illam sibi Constare nostris legibus, el firmarier? Nugatus est olim Empedocles inscius, Cum lite dixit conditum mundum sture. Quid ille rectum saperet, aút cognosceret, Qui nesciebat igne comburi omnia? Nempe in crateras desiliit ignis miser. Olympia vero lata quis palația Extensa quondam lineæ rectæ modo, Fieri Deo novum jubente circulum, Utrinque fexit in se, Amicitia nisi? Nimirum Olympus undequaque splendidus, Pa'cherrimusque captus est forma sui, Sic ut coirent margines uno ambitu, E: tutus ano junctus amplexu foret. Ego siderum conjungo sphæras omnium, Errantiumve, seu loco manentium, Firmisque necto vinculis et ordine. Per me Dianæ circulo commıllitur Solaris ardor, luminis fons perpetim. Consentiuntque tanto amoris fomile, Ui luna fratris mutuum jubar gerens, Dispellat atram noctium caliginem. Quin et elementa corporum vitalia, Formis liceļ pugnantibus sint prædita,
col. 1325–1326page 53 of 102
PG 133:1325'Αλλ' ἐμβαλοῦσα τοῖν δυοῖν ἐναντίοιν Κοινὸν τὸ θερμόν, τὴν μάχην ἀνατρέπω. Θερμὸν μὲν ἀὴρ, ἀλλ' ύδωρ ψυχρόν φύσει, Αγχιθυρεῖ δὲ καὶ κατ' ἀλλήλων πνέει, Ἀλλ᾽ ὑμέσι τενοῦσα τούτοις ὑγρότην Αμφω ξυνάπτου καὶ πρὸς εἰρήνην φέρει. Υδωρ μὲν ὀγρόν, ἡ δὲ γῆ τουναντίον, Μέση δ' ἐν ἀμφοῖν ἐμπεσοῦσα ψυχρότης Φίλιον αὐτοῖς ἐμβραβεύει τὸν βίον. Τοιαῦτα τὰ στοιχεῖα τοῦ παντὸς βίου. Τὰς τέτταρας δὲ τοῦ γίγαντος ἡλίου Τροπὰς τίνος φαίημεν; οὐχὶ Φιλία;; Χειμὼν γὰρ εὐθὺς οὐ τέτραπται πρὸς θέρος Τῶν ποιοτήτων σφῶν ἐναντιουμένων, Ἀλλ᾽ εἰ; ἔαρ μετήλθεν, εἶτα πρὸς θέρος. Καὶ τοῦ θέρους ἡ κράσις, οὐκ εἰς τὸ κρύος, Ἀλλ᾽ εἰς μέσον τι, τῶν ἀπορῶν τὴν φθίσιν. Κάντεῦθεν ὥσπερ ἐξ ἀπαλῶν παρθένων Τῶν συμπλεκουσῶν τὰς κρόκας καὶ τοὺς μίτους (Ώρα; δὲ ταύτας γνωθί μοι τὰς παρθένους) Καλὴ τελεῖται τῶν ἐτῶν ἱστουργία. Ἐγὼ συνιστῶ τὸν βροτήσιον βίον. Ευρωστία καὶ κάλλος άμφω Φιλίας, Αμφω Φιλίας έργα. Πῶς, ζητείς; μάθε. Αν ἡ τετρακτὺς τῶν χυμῶν σχῇ φιλίαν, Καλῶς ἔχει τὸ σῶμα, καὶ μακρὰν νόσοι. Εἰ τῶν μελῶν δ' ευρυθμός ἐστιν ἡ σχέσις, Έχει δὲ καὶ σύστοιχον αλληλουχίαν, ξυνάπτω, φέρω. Ενδύεται δὲ καὶ χρόαν εὐχρουστέραν, Κάλλος καλείται τοῦτο τοῖς παλαιτέροις. Η γοῦν ὑγεία καὶ τὸ κάλλος Φιλίας. Εγώ πολίζω τὰς πόλεις ἡ Φιλία, Κἂν εἰ πόλεις λέγοι τις αὐτὰς τὰς πόλεις, Κἂν αὐτὸ μᾶλλον τῶν πολιτῶν τὸ στίφος. Πλίνθοι γοῦν ὀπταὶ καὶ λίθων ξεστῶν βάρη Ε͵ οἱ ξυνῆλθον εἰς ἑνὸς τοίχον κτίσιν Δυὰ; δὲ τοίχων ἀμφὶ γωνίαν μίαν, Καὶ γωνίας τέσσαρες εἰς πλήρη δόμον. Ἐγὼ συνιστῶ τὰς παρ' ἀνθρώποις τέχνες, Καὶ τῷ σκυτεῖ μὲν φιλιῶ τὸν κναφέα, Τῷ χαλινεργάτῃ δὲ τὸν στρατηλάτην, Καὶ τῷ γεωργῷ τὸν βάναυσον συνδέω, Καὶ τεχνίτην ἅπαντα παντὶ τεχνίτῃ Χρήζει γὰρ ὄντως ἁλιεὺς πᾶς γηπόνου Διδοὺς γὰρ ἰχθὺν, ἄρτον ἀντιλαμβάνει Καὶ γηπόνος πᾶς αὖθις ἀσπαλιέως. Διδοὺς γὰρ ἄρτον, ἰχθὺν ἀντιλαμβάνει. Καὶ παντὸς ἅπας ἐνδεὴ; ὁ τεχνίτης. Καντεῦθεν εὖ πάσχουσιν αἱ πόλεις πᾶσαι. Ἐγὼ γάμου σύμπαντος ή νυμφοστόλος. Ἐγὼ τὸ θῆλυ πρὸς τὸν ἄρρενα τρέπω. Ἐγὼ τὸν ἄνδρα πρὸς τὸ θῆλυ συντρέπω. Τί γὰρ μύραιναν την θαλασσίαν όψιν Τὸ πόντιον πέπεικεν ἐκλιπεῖν βάθος, ᾿Αναδραμεῖν δὲ τῆς θαλάσσης την ράχιν, Επιδραμείν δὲ καὶ τὸ χερσαῖον πέδον;
Astringo vinclis invicem concordibus. Est siccus ignis, aera humor imbuit. Utrumque vicinum alteri pugnam ciet Uis ego duobus injicio contrariis Commune calidum dissipans discordiam. Est calidus aer, sunt aqua prefrigida, Et mutua lite premitur vicinia Sed ego ligamen humidum commisceo, Compesciturque protinus lis pristina. Aquæ quidem sunt uvidæ, tellus pret, At frigus interponitur, jubente me, Dulcemque parit in posterum concordiam. Hæc universi sunt elementa primitus. Quæ carisa porre præter amicitiam parit Mutationes, quas facit sol, annuas? Hibernus aer non fit æstas illico Nam qualitates sunt eis contrariæ. Ver igitur in medio vices habet suas. Estatis etiam tempus haud repente fit lliems, sed autumnus medius intervenit. His partibus anni quatuor, ut dixi modo, Tanquam puellis fila contexentibus, Series dierum pulchra ceu textura fit. Dies tibi fila sunto: virgines hiems, Autumnus, æstas, alque ver florum ferax; Hinc totus aunus fit quasi tela integra. Humana per me vita consistit quoque. Nam sanitas et pulchritudo sunt mei Ipsius opera. Quæris unde fial hoc? Forte et in fine versus Si quatuor humores simul consens?rin!, Tum sanitatis munus exactæ datur. Quod si artuum concinna bene figura sit, Et mutuus connexus, ut fieri decet, Accesseritque dos coloris elegans, Jam pulchritudo dicier merebitur. Sic tum valetudo bona, tum formæ decus Mihi conferunt in genus mortalium. Et civitates constituit consortium Amicitiæ, seu quis domos et mœnia Sic nominet, sex multitudinem cirum. Ego laterum lapidumque vasta pondera Pariter in unum parietem fastigio. Duos parietes jungit unus angulus quatuor angulis domus fit integra. Homines sociantur artibus per me suis, Nam quærit ecce fullo calcearium. Equitum magistro gratus est freni ſaber. Agrèm colenti mechanicus conjungitur. Breviter kabeto, quælibet ars cuilibet. Piscator omnis indiget enim rustico, Egetque piscatore, rura qui colit Illi panem dans ipse pisces accipit. Sic omnis opifex quærit alterius opem. Hic denique modus civitates promovel, Ego nuptiis in omnibus sum pronuba. Ego femineum concilio sexui maris, Maremque jubeo rursus ut amet feminam. Muræna fluctus cur pelagios deseris
col. 1327–1328page 54 of 102
PG 133:1327Τίς του σιδήρου τὴν ἁπάσαν ουσίαν Δούλην καθιστᾷ τῆς μαγνήτιδος λίθου; Ουδέν τοι πάντως άλλο Φιλίας δίχα. Ἐμοὶ τὸ πᾶν ζῇ, καὶ κρατεῖται, καὶ μένει. Εἴπω τὸ μεῖζον, καὶ σιγάτω πάς λόγος. Ἐγὼ Θεὸν τὸν ὄντα, τὸν παντεργάτην, Τὸ Πατρὸς ἐκσφράγισμα, τὸν μέγαν Λόγον, Τὸ παμφαές φῶς, τὴν ὑπέρθεον φύσιν, Τὸν ἄχρονον νοῦν, τὴν χρονουργὸν οὐσίαν, Ελθεῖν ἔπεισα μέχρι γῆς καὶ τῶν κάτω, Καὶ τὴν παθητὴν προσλαβεῖν ὅλην φύσιν, Καὶ σωματικὴν ἐνδυθῆναι πορφύραν, Ἐκ παρθενικῶν αἱμάτων ὑφασμένην, Παθεῖν, θανεΐν, φεύ! τῆς τοσαύτης αγάπης, Δι᾿ ἧς τοσοῦτον ἔργον, ὦ φίλτρου ξένου! Δι' 3 χρονικῶς μίγνυται τῷ σαρκίῳ, Ο κυριεύων καὶ χρόνου καὶ σαρκίου Καὶ συνανιστᾷ τὴν πεσοῦσαν εἰκόνα, Ἐν τῷ καθ᾿ αὐτὸν ἀναχωνεύσας πάθει. Τοιαῦτα τιμὰ πρὸ; βροτούς ἔργα, ξένε. Τοιαῦτά μου τὰ δῶρα τὰ πρὸς τὸν βίον. ᾿Αλλ' εἰς νεκροὺς τὰ μῦρα τῆς παροιμίας, Αλλ' εἰς ὄνους ή λύρα τους καιθηλίους. Ελάνθανον γὰρ ἀχαρίστῳ δραπέτην Ολην ἐμαυτὴν ἐκδιδοῦσα τῷ βίῳ, ὺς τὴν ἐμὴν μὲν ἀθετεῖ συνουσίαν Δείλαιος ἀνδρῶν, εἰς δ᾽ ἀγεννῇ μαχλάδα, Εχθραν καλοῦσι, τὴν ἀτάσθαλον ῥέπει. Τῆς δουλίδος γὰρ μωρίας ξυνεργία Αὐτὴν μὲν ἐντὸς εἰσάγει τῆς οἰκίας, Ημᾶς τύπτων ἐξάγει. Ο νόμοι, νόμο: 1 Καὶ τοὺς ἀθέσμους οὐδὲ κἂν κλέπτη γάμους, 'Αλλ᾽ ἀναφανδὸν ἐκτελεῖ τὴν αἰσχύνην, Καίτοι πρὸ πάντων ἀγνοῶν καὶ τὴν θέμιν. Τί φλαῦρον ἡμῖν, ὥστε λῦσαι τὸν γάμον, Τί δ' ἀγαθὸν πρόσεστι τῇ μοιχαλίδι, Ὥστε πρὸς αὐτὴν ἀντενέγκαι τὸν πίθον; Εἰ γάρ με ταύτῃ συγκρίνειν βούλοιτό τις, Οκνῶ τὰ κομψὰ μέμψιν εὐλαβουμένη. Εγώ μέν είμι χαροπός, χρηστά βλέπω, Καὶ μειδιῶ τὰ πλεῖστα, καὶ χάριν πνέω, Κἂν δεῖ λαλεῖν ἐνταῦθα γλυκύτης ὅση “ Κἂν δεῖ γελᾷν, ἐνταῦθα σεμνότης ὅση. Εν συμπλοκαῖς οὐ μανθάνεις, τοὺς δακτύλους, Ἐν τοῖς βαδισμοῖς τοὺς πόδας δ' οὐκ ἂν μάθοις. Κἂν νῦν πλακοῦντες, νῦν δ' ὅλες τρέφωσί με, Οὐ τοὺς πλακοῦντας προκρίνω τῶν ἀλάτων. Ἐν τοῖς ἀγαθοῖς τὸν πέλας γοργὸν βλέπω, Πάσχω δὲ πρὸς φαῦλόν τε ἀμβλυωπίαν. Εναρτίας πέφευγα κακίας δύο, Τὴν ὑπόκρισιν, τήν τε πέρπερον τρόπον. Ἐμοῦ μὲν οὖν τοσαῦτα, τῆς δ' ἔχθρας τίνα; φόνιον αἷμα, χεῖρες ᾑματωμέναι, Ὕπωχρος ὄψις, εκτετηγμένοι γνάθοι, Φωνὴ τραχεία, βάρβαρος δὲ τὸ πλέον, Ασεμνο; ὕβρις, άλμα, κραυγή, θροῦς όσος.
Cum sit marinis-semper innutrita aquis? Ixbel amor, extra Thetidis ut fines eal, Novoque discal se sinuare littore. Magnetis ad nutum lapidis firmissimum Que causa ferrum cogere potest allrahi? Non alia sane, quam latens concordia. Quid multa? Rerum quidquid est quovis loco ld vivit in me, continetur, el manel. Majora dicam, ratio captiva sileat. Ipsa ego Deum, qui cuncta condidit, Patris Imaginem, Verbumgue non efabile, Purissimam lucem, supremam essentiam, Mentem sine tempore, sed opificem temporis, Descendere causa res ad humanas ſui, Et passibilia membra circumdare sibi, Fragilemque corporis subire purpuram, Quæ tincta puro virginis erat sanguine, Denique pati, morique. Proh quantus fuit Amor iste, quantum facinus, et dilectio, Ob quam gravatus mole non est carnea Indutus agere tempus aliquod in solo, Qui carnis omnis est Dominus et temporis. Sic. sic reficere voluit abolitam Dei Imaginem in nobis, novamque de integro Imprimere mortis per suæ signaculum. Hæc tanta mundo merita cuncta contuli. Verum, quod aiunt, mortuos inungere, Accinereque asinis cum lyra, labor irritus Sic ipsa me mev marito nescia Totam dicari, et tradidi ingratissimo, Qui stultus et miser meum contemptui Conjugium habet, scortumque pessimum sibi Cepit. Inimicitia vocatur nomine. Hæc recipitur ope consiliisque ſamulæ, Cui nomen est Stultitia, nos expel:imur. Proh dedecus'! o legos, scelesias publice Vir nuptias, aut verius nefas kabel. Nihil veretur, impudens factum neque Celat, nec utla jura, fus nullum tenet. Quod crimen in mè est, quod repelli debcam? Ecquid habet ista boni, quod amari debeat? Utramque pariter comparare si velim, Metuo ne videar. laudibus nimia meis. Est blandus et suavis aspectus mihi, Plerumque rideo, tota spiro gratias. . Si quid loquendum, quam leporibus affixo? Rtdere si volo, non sine gravitate fil. Castis honeste manibus amplector bonos. Incedo gressu graviter ac lenissime. Et seu placenta, seu cibus sal sit miki, Frugaliter ago, nec placeniam prefero. Suavibus ocellis aspicio bonos viros; Inter malos véro volens cæcutio. Infensa porro gemina sunt mihi vitia, Hypocrisisque et pravitas in moribus. llæc propria mihi sunt: pellici contra meœ Adulteræque Inimicitiæ sunt talia Cades cruenta, sanguine infectæ manus,
col. 1329–1330page 55 of 102
PG 133:1329Τίς οὖν φρονῶν ἄνθρωπος, εἰπέ μοι, ξένε, Τοιάνδ' ἀφεὶς, Έλοιτο τοιάνδε βλέπειν Βάκχην ἀτεχνῶς, ἀγρίαν, καὶ μαχλάδι; 'Αλλ' ὁ τρισάνοιχτος καὶ ἄθλιος βίος Το αῦτα τολμᾷ, καὶ τόσην ἀδικίαν. Ἐγὼ δὲ καὶ τοσαῦτα παθοῦσα, ξένε, Όμως φιλῶ μου τὸν ξυνευνέτην πάλιν. Πῶς γὰρ δυναίμην μὴ φιλεῖν ἡ Φιλίας Ἀλλ᾽ ἐν κενοῖς, εἴποι τις ἴσως, ὦ γύναι, Κατηγορεῖς τὸν ἄνδρα καὶ πόρρω λόγου. Δέον κακῶς γὰρ τὴν θεράπαιναν λέγειν, Ητις ποτ' ἔστιν, ἣν ἔφης σὺ μωρίαν Αὕτη γὰρ αὐτὸν εἰς τὸ μῖσος ἑλκύει Σε δ' ἀλλ' ἐκείνην ἐξάγεις τῆς εὐθύνης, Πνέεις δὲ πῦρ ἄντικρυς ἀμφὶ τὸν βίον. Εὲ ταῦτά τις πρόθοιτο πιθανώς τάχα, Αντιπροθοίμην ταῦτα πιθανωτέρως. Ερ᾽ ᾧ γὰρ ἡμῶν μὴ κλύων τῶν γνησίων, Ολας παρέσχεν ἀκοὰς τῇ δουλίδι, Καίτοι μαθὼν τὸ δοῦλον ἐχθρὸν δεσπόταις. Πλὴν ἀλλὰ καὶ πῶς τῆς λυσιγάμου γάμο;; Η πῶς φιλίας μὴ παρούσης τῷ γάμψ Εσται τὸ κοινώνημα τῆς συνουσίας; Βλέπεις φρενίτιν ἢν νοσεί, βλέπεις μέθην, Ορᾷς μανικὴν έκτροπὴν, ὁρᾷς νόσον; Οὐδ᾽ αὐτὸ γοῦν ἔγνωκεν ὡς ἔχθρας φύσις Οὐκ οἶδε δεσμεῖν, ἀλλὰ τοὺς δεσμούς λύειν. Ο πως δὲ σαφῶς τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς ἐντύχῃς, Κακ τῶν θύραθεν τῶν λόγων πιστωτέον. Ἡ μὲν γὰρ ἐμπίπτουσα καὶ πρὸς τὴν φύσιν, Αὐτὴν ἑαυτῇ φιλονεικεῖν κορθύει. Τὸν Ἐτεοκλῆ καὶ Πολυνείκην βλέπε Εχθρας γὰρ ἀμφοῖν ἐγχορευτά της μέσον Εκάτερος τέθνηκεν ἐξ ἑκατέρου. Ἐγὼ δὲ συνδέουσα τοὺς ἀλλοτρίους, Κρείττους καθιστῶ συγγενῶν ὁμογνίων. Ο γὰρ Ορέστης καὶ Πυλάδης οἱ φίλοι Ἐμοὶ κατεπράξαντο τους τόσους ἄθλους. Ακήκοας, βέλτιστε, τῆς τραγῳδίας, Εντεῦθεν ἀντάχους τῆς ῥαψῳδίας. Εως μὲν ἔχθρα τὴν σπάθην ᾿Αχιλλέως. Θήγει κατ' αὐτοῦ τοῦ Μυκηναίου ξίφους, Ο Πριάμου παῖς πυρφόρος πρὸς τὸν στόλο. Τῆς Θετταλικῆς ἠρεμούσης ἀσπίδος Κόλον δὲ τὸ πρὶν μακρὴν εἰς χεῖρα; δόρυ Αίαντι τῷ γίγαντι τῷ πελωρίῳ Ἐπὸν δ' ἐγὼ λάβοιμι τὸν τοῦ Πηλέως, *Αλλως ῥιφέντος τοῦ κύβου τοῦ τῆς μάχη.. Ο χθὲς διώκων εἰς φυγὴν νῶτα κλίνει, Καὶ νεκρός Εκτωρ ὁ στροβῶν τὴν Ελλάδα Τὴν μήτραν οἰκτρῶς ἐκ ποδοῖν ἐζωσμένος, Ἱππηλατῶν δείλαιον ἱππηλασίαν, Χαίτας ἐκείνας τὰς καλὰς καὶ κοσμίας, Καὶ τὸν καλὸν βόστρυχον εἰς κόνιν σύρων, Καὶ τὸ τρόπαιον τοῖς ᾿Αχαιοῖς ὡς μέγα. Οὕτω διεστήκαμεν ἀλλήλων, ξένε,
Pallore facies turpis emaciataque. Vox aspera nimis, plurimumque barbara, Tumultuatur, clarat, est injuria. Quis mente constans igitur, hospes, dic age, Ne derelicta deligeret istam sibi Baccham ferocem prorsus, et scortum impudens? At mundus audet omnium miserrimus Committere tale facinus injustissimum. Sed tol keel tantisque malis affecta sim, Semper tamen interim meum maritum amo. Qui non amarem? nempe Amicitia vocor. Si forte dicat quispiam: Temere tuum Imnem refundis in virum culpam mali. Quin potius ancillæ deceret crimen hoc, Quam Stultitiam vocas, tribuere pessima. lac suadet enim viro scelus, atque pellicit. Ianc tu relinquis, ceu nihil meritam mali, \ramque vertis igneam in solum virum. Si cui videntur cbjicienda nobis hæc, Contra vicissim sic ego me defendero. Sane meretur solus accusarier, Quod ingenuam me conjugem non audint, Sed potius aures præbeat ancillæ suæ Quamvis heros servile genus intelligat Odio latente prosequi semper suos. Ullone pacto nuptiarum perfida Pestis marito l.ritime copulabitur? Aut nuptiis si desit amicitiæ bonum, Quonam modo durabit ulla societas? Videsne morbum? Vah´temulentiam gravem, Sive potius phrenitin atquo insaniam Nec hocce cognoscit; quod a discordia Nihil uniatur, separentur omnia. Hæc ut mag's probentur, et faciant fiden. Exempla depromam tibi peregrina nune. Sanguine quoque junctis incidens discordia Contentiones mutuo sævas ciel. Exempla quæris? Quin Eteoclen inspice, Fratremque Polynicen, suis qui dexteris Misere ceciderunt litis ob causam trucis. Ast ego alienos quoque ita compono sibi, Ut sint meliores vel genere junclissimis. Hoc probat Orestis clarus et Pyladis amor, Quo maxima ducti facta gesserunt simul, Ut in cothurnatis patet tragœdiis, 'D Quis vero Homeri non tenet rhapsodias? Illic simultas dum spatham gravis acuit Achillis irati in Mycenæum ducem, Hector Priamides intulit ignem classibus, Exercitu nihil prohibente Thessalum Neque Telamone natus Ajax Hectorem Arcere potuit, viribus gigas licet. Ast ubi ego primum conciliavi Pelei Gnatum, reduxi pristinamque in gratiam, Qui victor heri fuerat, retro vicius abiit, Hutataque stetit subito belli tessera, Et fortis Hector cædis autor Græciæ Zona pedes ligatus est miserabiles, Equisque tractus longa per castra Danaus Pulchrasque (œdavit comas in pulvere,
col. 1331–1332page 56 of 102
PG 133:1331Καὶ βελτίων τίς, τοὶ δίδωμι τὴν κρίσιν. Ἀλλ᾽ οὐχ ὁ βίος ταῦτα, την δ' ἔχθραν λαβών, Εμὲ ξενην ἔδειξε καὶ τῆς ἐστίας. Ἐγὼ μὲν οὖν ἄνειμι πρὸς τὸν Πατέρα " Η δ' ἔχθρα λοιπὸν ἐγχορευέτω κάτω, Καὶ παιζέτω τὰ τέκνα ταύτης εἰς μέσον. Βούλῃ μαθεῖν τὰ τέκνα τῆς ἔχθρας τίνα; Τἱοὶ φθόνος, λόχος τε, καὶ τρίτος φόνος. Θυγατέρες δὲ κακία, μήνις, μάχη. Αὕτη μὲν οὖν, ὡς εἶπον, αὐτῆς τοῖς τέκνοις Παρρησια,έσθωσαν ἀμφὶ τὸν βίου Ἐγὼ δὲ λοιπὸν πρὸς τὸν αἰθέρα τρέχω. Οίκτος δὲ πᾶς, καὶ πᾶσα φιλανθρωπία, Καὶ ζῆλος ἔμφρων, καὶ καλῶν πάντων έρως, Ορες όπως ἅπαντα συμφεύγουσι μοι. 5. Καὶ ταῦτα μὲν, δέσποινα Φιλία, βλέπω Συνεννοῶ δὲ καὶ τὸ μέλλον οὗ δράμη. Καὶ δακρύω μὲν τῆς ἀβουλίας χάριν Τὸν οἰκτρὸν ὄντως καὶ ταλαίπωρον βίον Σε δ' ἄξια δράν, ὧνπερ ἂν ἔλης, κρίνω. Πλὴν ἀλλ᾿ ἰδού σε ποτνιῶμαι δακρύων, Πρὸς τοῦ τεκόντος ἀπαιτῶν, πρὸς τῶν χρόνων, Πρὸς τῶν ἀθλων οὐσιῶν συνελθέ μοι, Τὴν καλύβην εἰσελθε, την στέγην μάθε, Απορρόφησον φιάλης νηφαλίου, Καὶ τοῦ τρύφους γεύθητι τοῦ ποτηρίου, Καὶ τοῦ ᾅδους μέτασχε καὶ τῶν ἁλάτων, Φ. Μὴ τοῦτό μοι, μὴ τοῦτο, μὴ τοῦτο, ξένε. Αλις γὰρ, ὧν πέπονθα τῷ πρόσθεν χρόνῳ. Τί πλειόνων δεῖ; τῶν παρελθόντων άλις.. Σ. Δίκαια φῂς, δέσποινα, καὶ καλώς λέγεις. Οἷς γὰρ πέπονθας καὶ τὰ μέλλοντα κρίνεις. Ορκῳ δ' ἐγώ σοι πιστοποιῶ τὸν λόγον. Οὐδὲν γὰρ ἂν δράσω σε τῶν ἐναντίων, Οὐκ αἰσχυνῶ τὸ φίλτρον, οὐ τὴν ἀγάπην Οὐχὶ, πρὸς αὐτῶν, ὧν ἔφης, φρικτῶν λόγων. Φ. Δύναιο δ' ἄν μοι ταῦτα προσφέρειν έδνα, Εν σοι παράσχω τοῦ γάμου τὰς ἐγγύα;; Ξ. Τὰ ποῖα; λέξον, ὡς ἐγὼ παράσχομαι. 4. Χαίρειν ἐπ' ἄλλων ἀγαθοῖς ἔξεστί σοι; Ε. Έξεστιν. 4. Ἐν λύπαις δὲ λυπεῖσθαι νόθοις; Ξ. Μάλιστα. 4. Τὰς στρεβλὰς δὲ φεύγειν διπλόας; Λαλεῖν δὲ ταυτα, καὶ φρονεῖν ἐν καρδίᾳ; Ξ. Καὶ τοῦτο πάντως. "Αλλο λοιπόν πυνθάνου, Φ. Ἔχειν τὰ σαυτοῦ τῶν φίλων ἐν δευτέρῳ; Ξ. Έχειν. Φ. Δι' αὐτοὺς καὶ θανατῶν πολλάκις; Ναὶ καὶ θανατᾷν. Φ. Καὶ φθονοῦσι μὴ φθονεῖν; Ξ. Ναί. Φ. Τοὺς δὲ βασκαίνοντας ἀγαπᾷν; Ξ. Πάνω Φ. Δέδοικα ταῦτα μὴ λόγῳ μὲν προσδέχῃ. Εργῳ δ' ἀπαρνήσαιο. Ε. Καὶ μὴν ώμοσα. Φ. Αθρει τὸν ἄρχον, ὡς ἐμὲ ξυλλαμβάνεις.
El caput inanime per solum crudeliter. Talis triumphus maximus Græcis fuit. En, hospes, ut distamus invicem procul. Nunc utra nostrum sit melior, tu judices. Hæc vir meus non æstimat animo suo, Inimicitiam qui pellicem duxit meam, Et me miseram foras pepulis ex ædibus. Nunc igitur ascendam Patris in palatium. Mundum simultas dira posthac dissipet, Ejusque soboles ludat infra libere. Si quaris ejus nosse progeniem, audies Occisor, invidus, insidiator filii; At filiæ sunt improbitas, pugna, iraque. Hæc igitur, ut dixi, deinceps in virum Agat meum libidine pro sua, simul Cum prosapia pulcherrima, si diis placet. Nunc ipsa scandam cœlicam domum Patris. Ilumanitas omnis abeunti comes crit, Zelusque prudens, atque misericordia, Amorque rec:i consequetur candidus. En pariter omnes comparamur ad fugam. H. Fugam parari, domina, video doleoque Et mente futurum volvo quid tandem siet. Miseret mariti me tui miserrimi, Stultissimique conditionis, lacrymas Nec continere, quo minus fluant, queo. Te judico tamen facere pro acceptis malis Condigna nunc, viro relicto quod alcas. Sed lacrymantem et supplicem me respice. Rogo per parentem, cæterasque essentias, Actusque puros, nulla quibus inest hyle, Æternitatem temporisque accedito. Iloc vile culmen pauperis tugurioli Ne spreveris, quæso, introitoque placida. En sobrium propino poculum tibi, Panisque mecum participem fieri pelo. En hic salem tibi, en aquam tibi gelidam. A. Quid istud, hospes? quid facis? non desiuis? Sutis superque misera duḍum passa sum, Non experiri plura mihi posthac libet. II. Jure, domina mea, dicis, et recte quidem Ex anteactis post futura prævides. Sed ipse meipsum jurejurando tibi Obstringo totum, nil guod adversum tibi Quicquam sit unquam facere conabor sciens. Non fedus, inquam, non amorem mutuum Contaminabo, verba per juro tua, Tremendaque el verenda, quæ coram mihi Nunc es locula, sed agedum morem gere. DA. Hæc polliceri dona nuptialia Poterisne, si tibi conjugem me præbeam? 1. Quæ vero dona postulas dari tibi? A. Erisne letus alterius causa boni? IL Ero. A. Malisque condolebis exteris? H. Fiet. A. Animumque non habebis duplicem, Sed ut loqueris, ex animo sic senties? II. Et maxime quidem: sed alia quærito. A. Rebusne amici posthabebis proprias? II. Sane. A. Pro amicis sustinebis quoque mori? H. Faciam. A. Nec invidebis iuvido tibi? H. Non. A. Invidentem diligesque? H. Diligam. A. Ah metuo, ne lingua sis mihi promptus nimnis, Turdusque factis, H. Juro tibi sanctissime. A. Tu videris, persuasa quoniam te sequor.
col. 1333–1334page 57 of 102
PG 133:1333ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΣΧΕΤΛΙΑΣΤΙΚΟΙ ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΡΟΝΟΙΑΝ Οὐκ ἀγνοῶ μὲν, δημιουργό μου Λόγε, Ως ἀχανῆ; ἄβυσσος ἐν σοὶ χρημάτων Αὐτὴν φυλακὴν ᾿Αμβακούμ παρατρέχω, Σκοποῦντος ὡς ἴδοι τι καὶ πύθοιτό τι Οὐ Παῦλον. Αὐτὸν ἀγνοῶ, τὸ σὸν στόμα, Ὦ γνώσεως, λέγοντα, καὶ πλούτου βάθος Πείθει με τιμὴν τὴν Πρόνοιαν μυρία, Τοῦ παντὸς ἡ κίνησις ή τεταγμένη. Ηλιος αὐτὸς τοῖς ἀνωτάτω δρόμοις Αντιτρέχων μὲν, ἀλλὰ δὴ καὶ συντρέχων, Βρύων φῶς, μετρῶν δὲ τὸν πάντα χρόνον, Ὥρας δὲ τὰς τέτταρας εὐρύθμως τρέπων, Γεννῶν δὲ καὶ χειμῶνα καὶ τίκτων θέρος Καὶ τὰς ἐν ἀμφοῖν ἐμμέσους ποιῶν κράσεις, Λάμπων ἀνίσχων ὡς γίγας ἐκ τῆς ἕω, Μεσουρανῶν ἔπειτα, τὴν δύσιν φθάνων, Δύνων, τρέχων κάτωθεν, ἀνίσχων πάλιν, Καὶ νύχτα τίκτων καὶ κύων τὴν ἡμέραν Αύξη σελήνης καὶ πολύτροπος φθίσις. Τοῦ νυχτερινοῦ γλαυκοφεγγοῦς ἡλίου. ο Οίδα Προνοίας ἔργα καὶ τὰ τῶν κάτω. Τοὺς γὰρ πρὸς αὐτῷ τῷ σεληναίῳ κύκλῳ Ἱστῶντας αὐτὴν μηδ' ἐπεισκυκλητέον. Η τίς γὰρ ἐστήριξε τὴν γῆν ἐν μέσῳ, Υδωρ ὑπενθεὶς βάθρον ἀπείρῳ βάρει, Εἰ μὴ Προνοίας τῆς σοφῆς σοφός λόγος; "Αγε βραχὺν κάχληκα ρίψον εἰς ὕδωρο Μὴ νήξεται σοι κοῦφος ἀνὰ ῥοῦν πλέων Μὴ φθέγξεται σοι τοῦ βυθοῦ τὸν πυθμένα; Εἰ γοῦν ὁ κάχληξ ταῦτα, πῶς τὴν γῆν ὅλην Ὁρῶν ἐφ' ὑγρῶν ἀῤῥεπῶς ἑσταμένην Οὐκ εὐθυμηθῶ τὴν Πρόνοιαν εὐθέως; Τις πηγνύει μὲν εἰς νέφος τὴν ἀτμίδα, Καὶ τοῦ νέφους τὴν πήξιν εἰς ὄμβρον λύει; Τῆς χιόνος δὲ τὰ πρόσωπα σεμνύνει Εκ γλαυκότητος ἐμφύτου ψεμμαθίου; Σφαιροῖ δὲ τὴν χάλαζαν ἐν τόρνῳ ξένῳ; Τρέφει δὲ τὴν ἄγρωστιν ὀρθρία δρόσῳ; Τίς ἀνέμους ἔταξε τοὺς εὐθυπνόους; Οἷς ἀντέταξε τοὺς ἀνακαμψιπνόους;
(Ex edit. 1556.) Non nescio quidem, Jesus conditor. Thesauri abyssus quam tui profunda Nec Abacuci negligo custodiam Speculantis alta ut aure et oculis ceperit. Non, o`tuum illud Paulus, excidit canens Profunditas vah divitis scientiæ!» Innumera suadent vellere Providentiam, Ille universi motus ad legem rapax Sol ipse, summis cursibus contra quidem Nitens, sed idem passibus junctis means, Łucis scatebra circitorque temporis, Anni perite quatuor verlens rotas, Estatis auctor, hyemis ad normam pater, Ilos imperatos inter efficiens dies, Heros Eois exiens cubilibus Medium profundo jam polum mutat gradu, Idem occidente mox ab imo adest redux Noctemque pariens parturit simul diem; At vera Luna solis ad glaucum jubar Amittit eadem reperat in noctem decus. Novi et profunda facta Providentiæ; Nos quippe subter Deliæ globum vàgæ Eam colentes adprobamus unice. Tellurem in orbe quis locans` medio gravem, Fundamen aqueum subdit alto ponderi Nisi sapientis mens Providentiæ sagax? Age, qui lapillum flumini injiciens brevem Non posse fluctus innataro senties Nec prodet ille gurgitis fundum tibi. Quod si lapillus haud potest, videam tamen Immensam in altum nitier terram mare, Non mente capiam signa Providentiœ? Quis tibi vapores stipat in nubem, dein Nubem resolvens in fluentis vim imbris?. Quis fingil alba purpurans glomos nivie Cerussa abusus flore naturæ manu? Quis grandinem orbe tornus absolvit novo, Alitque gramen rore mature facto? Quis ordinavit recta flantes? quis dedit Contra ruentes turbido ventos gradu?
col. 1335–1336page 58 of 102
PG 133:1335Καὶ συνελὼν τίς τὴν καθ᾿ ἡμᾶς οὐσίαν Σοφῶς κυβερνᾷ τὴν πολυτροπωτάτην; Κἂν τὴν Ἐπικούριον αδολεσχίαν Λέληθε ταῦτα, καίπερ οὐ λαθεῖν δέον. Εἰ γὰρ μίαν ἵππος εἷς φθορὰν πάθοι Χωρὶς χαλινῶν καὶ κυβερνήτου δίχα, Καὶ τὴν μὲν εἰσδέξαιτο πόντιος δράκων, Τὸν δὲ σφαλέντα θηρ χαραδραῖος φάγοι Πῶς ἂν ἀκυβέρνητον εἴποι μὴ μένειν Τὸ κοσμικὸν πλήρωμα τὴν πᾶσαν κτίσιν; Οὐκ ἀγνοῶ οὖν, ὡς προείρηκα φθάσας, Ως κριμάτων ἄβυσσος ἐν σοὶ, Χριστέ μου Πλὴν εἰς τὸ βάθος οὐ δυνάμενος βλέπειν Καὶ τοὺς ἑκάστου συννοείν κρυπτους τρόπους Πρὸς τοὺς κυλίνδους ἄχθομαι τῶν πραγμάτων, Καὶ δυσχεραίνω τας νεμήσεις τῶν βίων. “Η πῶς ὁ τέκτων, ὁ κναφεύς, ὁ λατόμος, Ο βυρσοδέψης, ὁ σκυτεύς, ὁ γηπόνος, Ο λοιπὸς ὄχλος τῆς βαναυσίδος τύχης, Σουῶν μὲν ἀνδρῶν, τῶν γενῶν δὲ κοσμίων Ως δεσπότης ἄρξειεν οἰκετιδίων, Καὶ νῦν μὲν ἐντρέψειεν αὐτοῖς κονδύλους, Νῦν δ' ἐξ ἁμάξης ὑβριον, τὸ τοῦ λόγου; Καὶ τίς μὲν ὀψόπωλιν αὐχῶν μητέρα, “Η γοῦν ἀπωρόπωλινκαπηλίδα, Καὶ πατρὸς υἱὸς τυγχάνων ἀνωνύμου Τυχόν ξύλων ἄρχοντος ή ξύλων πράτου, [] τῶν ὅσα πρίαιο καὶ τριωβόλου Αγροῖχος ἀνὰρ καὶ προσῆκον βλαυτία Ο Σκαπανέως πρόσωπον αίσχιστον φέρων, Αίδρις εἰς πᾶν τῶν καλῶν καὶ τιμίων, Καὶ μηδ' ὅπως κνήσαιτο γινώσκειν ἔχων, Πιεῖν διδαχθεὶς καὶ μεθυσθῆναι μόνον Η καὶ φαγέσθαι τῶν Σελευκίδων πλέον, Ἐν τῷ λαλεῖν δὲ σιέλων χέων πίθους, Ἐκεῖνος οὗτος εὐπορεῖ μὲν ἀργύρου, Ολας δὲ πλίνθους ἐνδέονται χρυσίου, Κτίζει δὲ λαμπρὰς οἰκίας χρυσοστέγους, ἵππων δὲ γαυρῶν ἀγέλας όλας τρέφει Ἐκ Θετταλῆς γῆς καὶ πέδων ᾿Αῤῥαβίας, Χρυσοῖς δὲ τούτου; ἐνστολίζει φαλάροις, Προέρχεται δὲ τῆς λεωφόρου μέσον Ὑπὸ προπομποῖς ἀρχικῶς ἐσταλμένος, Καὶ προσκυνεῖται, καὶ Θεοῦ τιμὴν ἔχει. Αλλος δὲ σεμνός, εὐγενὴς τῶν ἐξ ἔω, Καλὸς μὲν εἶδος, καλλίων δὲ τὸν βίον, Λόγων μαθητὴς καὶ διδάσκαλος λόγων Πανημέριος ἐναχολάζων ταῖς βίβλοις, Παίδευσιν ἀσκῶν καὶ τρυφῶν τὸ μανθάνειν, Ανέστιος πρόεισιν, ἄθλιος, πένης, Μηδὲ τρύφους γοῦν εὐπορῶν πιτυρίου Τῆς ἀρετῆς δὲ φίλος ὧν καὶ τῶν λόγων Οὐδὲ βραχείας ευτυχεί τιμῆς μέρος Τωθάζεται δὲ καὶ διώκεται πλέον, Τί μὴ τὸ πάντων δυσθεώτερον λέγω; Οὐ γὰρ ἀποχρῶν τοῖς κοινοῖς πλουτεῖν μόνον Ἐν πᾶσιν ἄλλοις τοῖς δοκοῦσι τιμίοις, ᾿Αλλὰ προαρπάζουσι καὶ τὰ βιβλία,
Summa, quis omnem dirigit substantiam Propter, supra, infra nos volantem mirimode? Epicurus hæc si præstupore non vides, Nobis videnda sunt tamen clarissime. Nempe una navis, unus at pereat male Equus, hæc magistro nuda, frenis hiccarens, Harc glutiet marinus in barathrum draco, lunc nacta silvis lacerat erronem fera. Rectoris expers quomodo ingens machina Polis universi stare naturæ ordine? Non nescio ergo ut ante dictum, Christe mi, Quod gazæ abyssus te penes sit cœlicæ; Atqui profunda mente cum nequeam sequi Absconditosque nosse rerum cardines, Molesta me divexat indignatio Divisa vile contuentem munia. Nam quo faber lapicida, sutor rusticus Fulloque pellioque face cum popli Et sordidarum disciplinarum adseclis Sapientibus dominantur atque illustribus, Emplos ut inter imperat servos herus Injurioso vapulantes condylo Plaustralibusque impune dictis perdiios? Circumforaneam hic adeptus conjugem Copamve, patris ipse plebei genus, Vel instituris mercis haud trioboli Rus ipse crudum, lixa, calcearius Fadissimi fossoris os spurcissimum Expers hostesti, laudis ignurissimus Nec scabere rite doctus; hoc solum, gravem Poclis saginam belluinis tendere Et helluari plus Seleucidum gula, Verbis salivæ dolia vomens singulis, Is ille abunde servat argenti domo, Et sepe cinctus auro ambulat foris Meroque ab auro splendidas ædes colit; Greges equorum pascit kic curulium Aul Arabe campo aut Thessala terra salos; Phaleris ab auro comit hos fulgentibus; Alto per urbem primus incedit gradu Stipatus auro et anteambulonibus Divino honore plebs adorat turgidum. Gravis sed alter sole ab oriente inclytus, Formoque moribusque commendabilis, Doctrina amator doctor ipse nobilis, Diurnus et nocturnus incumbens libris, Qui disciplinarum omnium nectar bibit, l'auper miseroque viduus insedit foco, Nec frustra panis abunde habens cibarii Virtutis ille amicus et sapientiæ Nec minimam honoris debiti partem obtinet Sannis petitus undique exigitur foras. Et quid tacebimus omnium indignissimum? Rem factam habere vanitas nec sic pulut Clarissimis abunde honoribus frui, Libros nisi ipsos auferat ul inutiles, O summa pestis! vestibus sapientiam Spoliabil auri fulgor impiissimus,
col. 1337–1338page 59 of 102
PG 133:1337Ως κτῆσιν ἀργὴν, ὦ μεγίστης ζημίας 1 Καὶ λωποδυτεῖ τοὺς λόγους τὸ χρυσίον. Ώμοι! πόσους ἔρρευσα δακρύων πίθους Ἰδὼν σοφοὺς μὲν ἐν μέσῳ συνεδρίῳ Λαλοῦντας ὀρθὰ καὶ περιφρονουμένους, Παράφρονας δὲ πλουσίους τιμωμένους. Δηρεί Μέλιτος, καὶ διδάσκει Σωκράτης Καὶ ζῇ Μέλιτος, καὶ τελευτᾷ Σωκράτης. Ο συκοφάντης ἐκδιδράσκει τὰς δίκας Οι δ' ένδεκα κρίνουσι τοὺς ἐλευθέρους. Καὶ τρίβεται μὲν φάρμακον τῷ γεννάδα Ο δ' Ανυτος πέφευγε την τιμωρίαν. Χριστὸν πένης Ελεξε; δυσσεβῶς λέγει. Πλούσιος ᾿Αντίχριστον, εὐσεβῶς λέγει, Ἐπάγχομαι πρὸς ταῦτα· μισῶν τὸν βίον Θέλω θανεῖν· ήλιον οὐ θέλω βλέπειν. Εντεῦθεν εἰσήγαγεν ἄλλος τὴν τύχην, Τὸ δ' αὐτόματον ἄλλος, Ελλήνων δύο Αμφω δὲ κοινῶς τὴν ἀκυβερνησίαν. Εντεῦθεν ἡγνόησαν οἱ τότε χρόνοι Καὶ τῆς Προνοίας χρῆμα τῆς σοφωτάτης. Εντεῦθεν ἡ ξύμφυλος ἀνθρώπων φύσις Έγνω διασπασθείσα προς μέρη δύο, Καὶ κλήσεων ἄδικος εγράφη νόμος Το πλάσμα τέμνων εἰς τομὰς ἀσυμφύλους Καὶ τὸν μὲν ὠνόμασε δοῦλον ἡ τύχη, Τὸν δὲ προσεκλήρωσε τοῖς ἐλευθέροις. Αρχή γε κακών, χρυσέ, γῆς τυφλὸν τέκνον, ὺς ἀπόλοιο καὶ παρέλθοις ἐκ μέσου Τὸ στασιῶδες χρῆμα καὶ κοσμοφθόρον. Αλλ' ἐν κενοῖς μοι ταῦτα πρὸς τὸ χρυσίον Τί γὰρ πεπαρώνηκεν ἄψυχος φύσις; Ὡς ἀπόλοιο τῶν βροτῶν ἡ φαυλότης, Οι τοὺς καλούς κρίνουσιν ἐξ εὐτυχίας. Καὶ τοὺς κακοὺς τούμπαλιν ἐξ ἀτυχίας. Ο τάλανες πένητες, άθλιον γένος, Πλούτου μετ' αὐτοῦ καὶ σὺν αὐτῷ χρυσίῳ Τῆς ἀρετῆς τὴν δόξαν αφηρημένοι! Ὅμως ὁ κόσμος ἀγαθὸν πῶς ἂν δράσῃ Ἐν τῷ πονηρῷ κείμενος; λέγει Λόγος. αμοι πόσον δάκρυον ἐξ Ηρακλείτου, Πόσος γέλως δὲ πάλιν ἐκ Δημοκρίτου! Τὸ μὲν κατοικτίσαιτο τὸν μωρὸν βίον, Οὗτος δὲ μωκήσαιτο τοὺς ἀβελτέρους. Οντων γὰρ τούτων ἐξ ἑκατέρου τρόπου Χρὴ σφᾶς ἑαυτοὺς καὶ γελᾶν καὶ δακρύειν. Ἐμοὶ δὲ τὶς χρήσεις σαλπίζον στόμα, Αγχίστροφον δὲ γλῶσσαν εἰς λόγου πλάτος, Καὶ πρὸς κορυφὴν Παρνασοῦ στήσας ἄκραν Ὡς ἐξ ἀπόπτου την βοήν διευρύνω; Εἰπεῖν παράσχοι ταῦτα πρὸς τοὺς πλουσίους; Οἱ χρυσολάτραι που πλανάσθε πλούσιοι; Οταν δὲ καὶ στέλλεσθε, δείλαιοι, τρίβον; Ο πλοῦτος ὅλη γῆς ῥέουσα συντόμως, Ης οἱ κακοὶ φέρουσι πάντως τὸ πλέον. Τι κακίους γίνεσθε πλουτούντες πλέον, Εύρημα κυνός ή σεβαστή πορφύρα Ο μάργαρος κύημα φαῦλον ὀστρέου
Hei quanta fuxi lacrymarum flumina Catos videns in curia penitissima Bene consulentes despici; insipientium Mactari honore divitum deliria. Melitus ineptil, Socrates sophiam docet, Sic vivit ille, moritur hic; pœnam exiit Trus sycophanta, liberum undecim-viri Damnant; cicuta strenuum sequitur virum, Supplicium inanis Anytus boni fugit. Christum invocabit pauper? Impie facit. Dis Antichristum? Nil polest magis pie.. Mærore victus vitam ego odi, nolo jam Solem intueri; nil nisi mortem volo. Hinc sortis alius rebus induxit rotam, Casum alius, ambo Græciæ terra sati, Ambo docentes esse sine rege omnia; Ob istud illa nesciit Deum ævitas Negotiumque providentiam, sacrum. Duabus hinc natura rupta partibus Hominis amorem in mutuum nati abstitit. Injusta lex est inde prosata nominum. Divisiones res in hôsticas secans. Fors sorte capta dixit hunc servum, alterum Potiore fato scivit esse liberum. Aurum, o malorum cæca stirps lerræ caput, Utinam perisses abol·tum e medio in nihil Mandi caca caussa rerum discidi. Vanis sed aurum differam conviciis Exsensa massa quid mali nobis dedit? Utinam periissel hominum iners vecordia, Solita æstimare sorte de bona boños Halosque contra de malo infortunio, O miseri egentes, obsitum ærumnis genus, Cum censu optimo cumque tristi auro simul Virtutis omni decore nudi et gloria! Et orbis iste quo bonum faciat modo Malo ipse tolus subjacens? Christus canit, Heu quanta flendi vis ab ore Heracltti, Ha quanta risus ore de Democriti Deflerit ille stulta mundi crimina, Fatuos cachinnis iste claris ruperil. Vere horum uterque utroque vere nomine Ridere flere oportet illos mutuum. Al mihi sonorum es quis dabit tubæ vicem Versatilemque linguam in æquor carminis, Parnassi in alto stans uti cacumine, Grandem irremisso concilem vocem sello Hæc prompta dictu ditibus viris canens Mancipia, diles, quo metalli tenditis? Quo calle miseri flebilem installs viam? Caduca proles sunt opes terræ hospitæ, Quarum fruuntur parte majore improbi; Quid vilia cum opibus semper augelis nova? Augusti honoris purpura inventum est canis, Libido, margaritæ, vilis ostrei. Summa est lapillis quod glabella saxa sunt Ex calce, lignis, splendida ornatu, domus, Coctoque latere fossilique marmore cst
col. 1339–1340page 60 of 102
PG 133:1339Λίθοι τὸ σύμπαν οἱ χνοάζοντες λίθοι Ο λαμπρός οἶκος ἐκ τιτάνου καὶ ξύλων, Οπτῶν τε πλίνθων καὶ λίθων ἐξεσμένων, Τῆς τίτανος γῆς, ξύλα γῆς, πάντες λίθοι. Τὴν γῆν δὲ τιμῶν καὶ σέβων οὐκ αἰσχύνῃ; Εἶεν· τί ταῦτ' ἔλεξας, ἄγριον στόμα; Σίγα, σίγα, δείλαιον· οὐκ ὀρθῶς λέγεις. Τῶν κριμάτων γὰρ τοῦ Θεοῦ τὸν πυθμένα Ἐξιχνιάζειν οὐδὲ Παῦλος ἰσχύει. Α'. Θεοδώρου τοῦ Προδρόμου στίχοι εἰς τὴν στε- Εθηκας λέγων τῷ Θεῷ περὶ τὴν κεφαλήν σου, ψηφορίας Αλεξίου τοῦ Κομνηνού. Ηλιε Ρώμης νεαράς, αίγλη φωτός μεγάλου, Αρτίτυπε τοῦ κτίσαντος τὸ σύμπαν ἀρχετύπου, Ισοταχὲς τῷ γίγαντι φωσφόρῳ τῷ μεγάλῳ, Εἰ θάλπεις, εἰ ζωογονεῖς, εἰ διοικεῖς προνοίᾳ, *Αν αὔξεις, εἰ τελεσφορείς, εἰ βλέπεις ἀληθήτως, Ηλιε καὶ παρήλιε, δύο λαμπροί φωστῆρες, Πατὴρ καὶ τέκνον βασιλεῖς, βλαστήματα πορφύρας, Σωτῆρες 'Ρώμης νεαράς, πύργων εὐτάφρων δόξα Ἰσοταχεῖς, ἱσοφεγγεῖς, ὁμότιμοι, μεγάλοι, Λάμπετε δήμοις εὐμενὲς ἀπὸ ψυχῆς πραείας. ᾿Αλλ' ὡς ἐν ἀποστήματι δῆμος βοῶ· Βαινέτω να σήμερόν σε στέψασαν δόξης λαμπρῷ στεφάνῳ. Καὶ γὰρ ἡθροίσθημεν ἐν σοὶ τοῖς στεφανηφορίοις Δήμοι καὶ πόλεις πολύ σὺν μουσικοῖς ὀργάνοις Εν ὕμνοι; ἑορτάσοντες τὴν ἑορτὴν τοῦ στέφους Οὐ μόνον ἅπας ὁ στρατὸς καὶ δῆμος ὁ μυρίος, 'Αλλ' ὅσον τὸ γερούσιον, ὅσον βουλῆς συγκλήτου Τῶν ἱερῶν τε ἡ λογάς, ὁ μέγας ποιμενάρχης Συμπράττων καὶ συνευδοκῶν, σπεύδων καὶ συμπε [ραίνων, Αρώμενος τὰ κάλλιστα, τὰ κάλλιστα τὰ τότε Έθηκα; λέγων στέφανον ἀπὸ τιμίων λίθων. Ζωὴν ᾐτήσατο μακράν, ἔδωκας· δώσεις δ' ἔτι, Καὶ τὰ λοιπὰ τῆς ἱερᾶς τῆς ὑμνολόγου λύρας. Χαίρετε, θάλαμοι σεμνοί, βασίλεια Ρωμαίων, Αυτοφυείς, αὐτοθαλεῖς, καλοὺς αὐτοστελέχους Ἔχοντες, φέροντες τοῖς ἑξῆς, αὐχοῦντες, εὐτυχοῦντε; *Ανακτος παῖδα καὶ πατρὸς ἄνακτος βασιλέως. Η μὲν λαμπρὰ πανήγυρις τῶν στεφανηφορίων Ενισταμένη σήμερον τῆς Ρώμης ἀκροπόλει, Ρήτορος δέεται λαμπρού, γλώσσης μεγαληγόρου. Δεῖ, δεῖ γὰρ κήρυκος ἡμῖν ρήτορος εὐρυφώνου Μεθ' υψηλού κηρύγματος φωνῇ διαπρυσίῳ Κηρύσσοντος καὶ λέγοντος· ' ἄνδρες, ὦ Ρωμαίο.. ᾿Αθροίζεσθε μετὰ σπουδῆς, δεῦτε συνευφρανθῶμεν, Δεῦτε πανηγυρίσωμεν ἄρδην ὁμοῦ καὶ πάντες Χοροστατοῦντος τοῦ Δαυΐδ καὶ προκαταρχομένου Μετὰ κιθάρας τῆς καλῆς τῆς πνευματοκινήτου Καλὸν καὶ μέγα σήμερον προαναβαλλομένου Ασον, προφῆτα βασιλεῦ, τῷ βασιλεῖ Ρωμαίων Ἐκ τῶν ᾀσμάτων τῶν καλῶν ᾄδων καὶ λέγων οὕτως Παρέστηκεν ή βασιλίς, ἄναξ, ἐκ δεξιῶν σου Τὴν ἀρχικὴν περιβολὴν ἐμπεριβεβλημένη,
Cals nata terra, ligna, lapides, terra sunt, An terram honorans erubescere hand velis? Verum os ineptis quid meum dictis strepis Tace inficetum, ganniisti frivola. Dei profundam judicuntis semitam Rimando Paulus ipse non potest sequi. Sequentia, quæ num. 1-21 prenotantur, ex codicibus Vaticanis excerpsit card. Ang. Mai et Græce edidit in tomo VI Bibliotheca novæ Patrum. Versio est nostra. 1. Theodori Podromi versus in coronationem Alexii Comneni Sol nova Roma, lucis magnæ jubar, archetypi omnium creatoris specimen, qui celeritate gigantem æquas luciferum, si calefacis, si vivificas, si provi dentia tua cuncta gubernas; si auges, si incepta ad finem ducis; si cuncta pervestigas, sol et sol gemi nate, bina lucida sidera, pater et filius imperatores porphyrogeniti, sospitatores Romæ novæ, turrium excelsarum gloria, pari celeritate, eloquentia, honore præditi; magni viri, populis lucem fundite benevola mente. Clamo autem populi nomine e longinquo vival quem hodie magnifica gloriæ corona decora verunt. Confluximus enim ad coronationem tuam, populi, civitates, instrumentis musicis hymnisque hocce festum celebraturi; nec solum totus exercitus populusque innumerus, sed totus senatus, talum con cilium, tola sacerdotum cohors, magnus pastor, nuriliator, approbator, qui omnia accelerat, qui op tima quoque cupit, qui ad Deum preces pro capite tuo fundit, qui coronam induisti de pretiosis lapidibus. Vitam efflagitavit longam: dedisti, immo dabis uiba donum quoque lyræ hymņos sacros resonantis. Gaudete, thalami decori, qui Romanis partum editis stirpis genuinæ, claræ, egregiæ; qui posteris regii patris prolem donatis. Egregia coronationis panegyris Romæ in arce hodie sians, oratore insi gni, lingua sonora opus habet. Nunc præco alta voce clamet: Viri Romani, convenite quantocius; genio indulgeamus; panegyrin uno ore celebremus. Agmen ducat Davides cum cithara, quæ Spiritu afflante pul chrum hodie carmén præcinat: cane, res propheta, in honorem Romanorum regis carmen sublime, di cens: Regina, o rex, a dextris tuis stat, veste Est cumamicta regia fimbriata auro. Çanta, propheta, in carmine tuo: Audi, filia, inclina aurem tram; obliviscere regiminis paterni, gentis tuæ, generis tui, ut Joanni Romanorum imperatori qui manum fuam expetit connubio jungaris, id quod omnem conditio nem humanam superat. Sic Davides citharizens cecinit. Τu vero, benigna regina, auditis populis boreulibus visisque, movebaris, amoris vinculo jun
col. 1341–1342page 61 of 102
PG 133:1341Εὐφραίνου, τέρπου, καὶ πολλὰ χαῖρε, καὶ πάλιν [χαῖρε, Πεποικιλμένη θαυμαστῶς ἐν κροσσωτούς χρυσίου. Η Ευρυθμον πλέξασαι χορὸν ἐν ἀπαλοῖς δακτύλοις. Αδε, προφῆτα, πρὸς αὐτὴν ἐπὶ τῇ πανηγύρει Ακουσον, δε, θύγατερ, κλίνον τὸ σὸν ὠτίον, Αρχῆς πατρώας, σοῦ λαοῦ, σοῦ γένους ἐπιλάθου, Ὅπως τὸν αὐτοκράτορα Ρωμαίων Ιωάννην Σοῦ κάλλους ἐπιθυμητὴν ἕξεις καὶ εύχῃς γάμων, Γάμων τῶν ὑπὲρ ἔφεσιν πᾶσαν τὴν ἀνθρωπίνην. Οὕτω μὲν, οὕτως ὁ Δαυΐδ ᾄδει μετά κιθάρας Σὺ δ' εὐποιοῦσα βασιλὶς ἐθνῶν τῶν ἐσπερίων Ηκουσάς, εἶδες, έκλινας, ἠράσθης, συνεζύγεις, Ἔτυχες, εὗρες, ἔλαβες, ἤρθης ἐκ γῆς, ἐπήρθης Ὑπὲρ αἰθέρα τὸν πολὺν, ἕως ἀνάστρου σφαίρας Ηλθες, συνῆλθες εἰς γονὰς Ῥωμαίοις τελεσφόροις Ζῶσα σελήνη καὶ καλὴ πλήρης φωτὸς ἡλίῳ Οὐκ ἀρχομένῳ δᾳδουχεῖν ἀπὸ μερῶν βορείων, Καὶ τοῖς νοτίοις λήγοντι, τῇ γῇ δὲ κρυπτομένῳ, Ἐν δὲ ῥοαῖς Ὠκεανοῦ μεγάλαις λουσαμένῳ, Ως ἔθος ὑπερφαίνεσθαι καὶ φρυκτωρεῖν τὸν βίον 'Αλλ᾽ ἐκ πορφύρας τῆς σεμνῆς ἐκεῖθεν ἀρξαμένου Τὸν βίον τὸν τετραμερῆ καὶ τὴν ἀρχὴν Αὐσόνων Ζωογονεῖν· καὶ δαδουχεῖν λαμπρᾷ φωτοχυσία, Οὐ πρὸς ἡμέραν τὴν ἀρχὴν Αὐσόνων φρυκτωροῦντα, ᾿Αλλὰ καὶ μέσαις ἐν νυξὶ καὶ ταύταις ἀσελήνοις Πλησιφαῶς τὴν ἡμέραν τοῖς ὑπηκόοις βίον Νέμων αὐγαῖς αὐγάζοντι, κοσμοῦντι, καθιστῶντι. Εὐφραίνου, τέρπου, θύγατερ, ᾄδε μετὰ κιθάρας, Μετὰ κιθάρας, ὦ Δαυΐδ, τῆς πνευματεμφορήτου Εκλινας, εἶδες, ἤγαγες τὸν ἄνακτα Ρωμαίων Ἐπὶ τὸ κάλλος, δέσποινα, τῆς ὡραιότητός σου, Καὶ τὰ σεμνὰ τοῦ γένους σου καὶ τὴν πατρῴαν δόξαν Καὶ τοῦ χοροῦ τῶν ἀρετῶν μέσον ἐπεισηγάγου, Αν σε περιχορεύουσιν ὡς ἀπαλαὶ παρθένοι, Υμνοῦσαι καὶ συνάδουσαι καὶ συνεπικροτοῦσαι, Κυρία πάντων τῶν ἐθνῶν τῶν ἐπὶ τῆς ἑσπέρας, ᾿Απὸ πατρός, ἀπὸ μητρὸς ἐκ τῶν ἀγχιστευμάτων. Σε τρέμουσιν 'Αλαμανοὶ γένος ῥηγὸς ἐν Ρήνου Σοῦ τὰ Γερμανῶν πτήσσουσιν ἔθνη τὴν δυναστείαν, Σοι Διοκλέων καὶ Δακῶν ἔθνη δωροφοροῦσι Καὶ Περαιβοὶ φιλάρπαγες, Δαλμάται, καὶ Γαλάται, Λαμπάρδοι, καὶ Γενούσιοι, καὶ Καλαβροί μετ [Αφρων, Καὶ πῦρ αἰτναῖον Σικελῶν φρίσσει· τὴν ἐξουσίαν, Καὶ Τυῤῥηνίων κορυφαὶ καὶ Πρόποδες ὀρέων Σὲ τρέμει τὸ Γαλατικὴν, πᾶσαι φυλαὶ καὶ γλῶσσαι, Οσαι περὶ τὴν Χάρυβδιν, ὅσαι περὶ τὴν Σκύλο λαν, Καὶ περὶ πλοῦν Λιγιτικὸν καὶ Σύρτεις ἀμφοτέρας Σὺ Δεύκρων ἄρχεις, σὺ κρατεῖς Ούννων καὶ Παν [νονίων. Σε νήσους τὰς Βρετανικὰς ἀκούω λιτανεύειν. Οὐ σοῦ δὲ προπορεύονται καὶ προοδοποιοῦσιν Δί θυγατέρα; αἱ σεμναὶ πᾶσαι τῶν βασιλέων Σὸν λιτανεύει πρόσωπον ἡ πᾶσα γερουσία, Καὶ τοῦ λαοῦ τὸ πλούσιον σφόδρα δορυφορεί σοι. Ἀλλ᾽, ὦ Σιὼν ἑπτάλους, δευτέρα νεωτέρι Θύγατερ Ῥώμη;, παλαιᾶς οἶκος ἐμῶν ἀνάκτων, Εὐδαίμον, μεγαλόδοξε μερῶν υἱῶν καλλίστων, Περιλαβοῦ τὸν ἄνακτα καὶ περιπλάκηθί μοι, Ἀνύμνει τὸν σωτηρά σου, τὴν αὐτοκράτορά σου. Ῥῆξον φωνὴν ὑφ᾽ ἡδονῆς, ῥῆξον ὑπ᾽ εὐφροσύνης Στῆσον Εόρτιον χορόν, ὧδε τὴν σωτηρίαν. Συνετηρήθης ἀβλαβὴς ἀπὸ προνομευμάτων Ὑπ' ὄψιν πᾶσι τοῖς λαοῖς κειμένων, ἠλπισμένων ο
gebaris; quod quarebas, accepisti, e terra super ætherem ad sphærum usque sideribus orbatam es sublata. Deinde cum Romanis perfectis commercium iniisti et, luna vivens et luce abundans, ad solem accessisti qui regiones boreales minus illustrat, in australibus deficit, sub terra se abdit et in Oceani fluentis abluitur. Sic vitam in oculis gèstare assuevi mus. Imperator autem in purpura natus vitam multiplicem in Ausonum imperium impendit, clara luce idem non diu solum, sed media nocte eaque illuni illustrans, subditorumque vitam plena luce calefaciens, splendore ac ordine decorans. Jubila, gaude, filia; canta cum cithara; cum cithara, o David, cœlitus inspirata, flexisti, Roma norum imperatorem pulchritudinis tuæ illecebris adduxisti; generis paterni gloriam in medio virtutum choro statuisti, quæ ceu delicato virgines cum cantu et applausu circum te saltant, digitorum strepitu chorum regentes. jubila, gaude, salve, atque iterum salve, omnium ad septentrionem gentium domina, patre ac matre legitimis prognata. Te Alamanni ad Rhenum me tuunt; tuum imperium Germanorum natio extimescit. Pedemontani. Tibi Diocleorum ac Dacarum nationes tributa solvunt el Perrhæbi rapaces, Dalmatæ et Galalæ, Lampardi, Genusii, Călabri cum Afris; tuam potestatem Ætnæ ignes perhorrescunt et cum iis Tyrrhenorum duces ac Pedemontani. Te Gallia metuit et quotquot tribus et linguæ circa Charybdin ac Scyllam aut circum fretum Ligiticum et ambas Syries computantur. Tu in Deucros, Hunnos, Pannones dominaris; no men tuum insula Bretannica celebrant, nec ulla veneranda regum filia te præcedit. Vultum tuum totus senatus laudibus effert; te populi proceres armis protegunt. Sed, Sion septicollis, filia junior Roma, imperatorum nostrorum domus, egregiorum filiorum genitrix, saluta imperatorem, et me complectere; carmine celebra salvatorem, imperatorem tuum. Rumpe vocem præ lætitia, præ jubilatione; chorum siste festivum, canta salutem; incolumis enim mansisti et nullius populi præda evasisti; tibi exer citus multis gentibus compositus pepercit; es enim cum patre Romæ novæ lenis dominator. Jubila, canta paanem; in moenibus celsis, super montibus editis imperatoris voluntatem ac celsitudinem celebra. Tam illustres, Romaní, videre nos decebat, reaes porphy
col. 1343–1344page 62 of 102
PG 133:1343Από παμφύλου στρατιᾶς τῆς ἀπ' ἐθνῶν μυρίων Μετὰ πατρὸς παῖδα πραΰν 'Ρώμης δεσπότην νέας. Γέραιρε, μέλπε μετ' ᾠδῆς καὶ μετὰ πειγόνων Επ' ἄκρων κήρυσσε τειχῶν, ἐπ' ἄκρων τῶν ὀρέων, Τὴν αὐτοκράτορα βουλήν, τὴν μεγαλοφροσύνην. Τοιούτους έπρεπεν ἡμῖν ἔχειν ὁρᾷν, Ρωμαίοι, Μεγαλοδόξους Ανακτας τοὺς ἀπὸ τῆς πορφύρας, Ἡδεῖς ἰδεῖν, ἡδεῖς εἰπεῖν, ἡδεῖς προσομιλῆσαι, Ρύστας, σωτῆρας πόλεως, προμάχους, ὑπερμάχους, Τοὺς ἐξ ἀνάκτων άνακτας, τοὺς ἀπ' αὐτοκρατόρων, Τῶν παλαιῶν διορθωτὰς ἐθῶν καὶ προνομίων Παρ' οἷς ὁ θρόνος ὁ σεπτός, παρ' οἷς ἡ σκηπτουχία, "Ωσπερ πατρία πράκτησις, ὥσπερ κληροδοσία. Ε' γὰρ καὶ Κλαύδιος δοκεῖ παρὰ Ρωμαίων μέγας Ἐν τῷ χορῷ τῶν συγγενῶν τῶν σκήπτρου διαδόχων, Φρονῶν καὶ σεμνυνόμενο; ἐν τῇ χοροτυπία Καὶ προπομπῇ τῇ συγγενεῖ τῶν ἀπὸ σκηπτουχίας Αλλ᾽ Ἰσαάκιος αὐτοῦ μείζω φρονῆσαι δόξει, αν ύψος μέγα Κομνηνοῖς τοῖς ἀπὸ γῆς ἡλίου. Καὶ Κωνσταντίνος μετ᾿ αὐτοῦ Δούκας αὐτοκράτωρ, Καὶ μετ' αὐτὸν ᾿Αλέξιος μέγας Ῥωμαίων ἄναξ, Πολλοίς προπομπευόμενοι σκηπτούχους συγγενέσιν Ἐξ ὧν ἐβλάστησεν ἡμῖν ἐκ τῆς σεμνής πορφύρας Πατὴρ καὶ παῖς οἱ βασιλεῖς, οἱ φύλακες, οι βύσται Δήμου πολλοῦ καὶ πολλοῦ εὐδαίμονος, εὐπύργου. Αλλ', ὦ πορφύρας τῆς καλῆς κλῶνες καλοί, μεγάλοι, Ρωμαίοις εὐπραγήματα, Ρωμαίοις τοῖς ἐῴοις, *Ανακτες μεγαλόδοξος, ριζών μεγάλων βλάσται, Ριζών μεγάλων καὶ χρυσῶν, ῥιζών παχυστελέχων, Αμιλληθείητε λαμπρῶς τοῖς ἄθλοις Αλεξίου, Συναποτυπωθείητε πρὸς τοὺς ἐκείνου τρόπους υφθείητε μιμήματα λαμπρὰ τῶν ἀρχετύπων, Ὑφ' ἑαυτῶν πανεμφερῶς ἀποτετυπωμένα Οφθείητε λαμπρότερα λαμπρῶν ἀπὸ τροπαίων Εως Γαδείρων καὶ διττοῦ γένους τῶν Αιθιόπων Αφ᾽ ὧν τοῖς μὲν συνοίκησις ἐπὶ δυσμῶν ἡλίου, Τοῖς δὲ πρὸς πρώτας ἀστραπάς, πρώτος αυγας [ἡλίου, Ὥσπερ τοῖς ἔπεσιν εὑρεῖν ἐξέσται τοῖς Ὁμήρου, Ἔλθοι τὸ κλέος κήρυκος κηρύσσοντος ἡλίου. Ἐπεύχομαι, τὰ κράτιστα, τὰ κάλλιστα, τὰ λῷστα Ἐκ τοῦ πατρὸς πρὸς τὸν υἱὸν τὰ σκῆπτρα καὶ τὸ [κράτος Καὶ τοῦτο κύκλῳ καὶ μακρόν χρόνον ἐμοῖς δεσπόταις. Β. Τοῦ αὐτοῦ στίχοι ἐπὶ τῷ αὐτοκράτορι Ιωάννη ἐκ Περσῶν νικητικῶς ἐπανήκοντι· ὅτε καὶ τὴν Καισάρειαν παραστήσεσθαι ἔμελλεν, εἰ μὴ μῷ καὶ χειμῶνι ή τε ίππος καὶ ὁ στρατὸς κατ εργάσθη, Πάλιν ἀγὼν τοῖς ρήτορσι, τοῖς λογογράφοις άθλος, Τοῖς στιχογράφοις ἅμιλλα τῶν πάλαι σφοδροτέρα, Πάλιν παιανὶς μουσική βασιλικών τροπαίων, Καὶ πάλιν ὕμνος ἀρετῆς καὶ τύχης Κομνηνίδος. "Αγε μοι, γλῶσσα, μαίευε πλὴν εὐγενεῖς τοὺς λόγους Ἡ χεὶρ, ὁπλίζου πρὸς γραφὴν, καὶ δάκτυλοι, κινεῖσθε. Οὐδὲν μὲν, οἶδα, γράψομεν πρὸς τὰς παρούσας νίκας, Οὐδ᾽ ἐφικοίμεθα ποσῶς τῆς τούτων εὐδοξίας Πλὴν ἀλλὰ κἂν τὸ πρόθυμον προσενεκτέον μόνον. Ούπω τροπὴν ἐαρινὴν ἐγνώρισεν ἡ φύσις, Ούπω κατείδομεν ἀρχὴν τὴν τοῦ Φεβρουαρίου Τοῦ δριμυτάτου τῶν μηνῶν καὶ τοῦ παγωδεστάτου, Καὶ θάλψις ἦλθεν εἰς ἡμᾶς καὶ λύσις τοῦ χειμῶνος Οὔπω τὸ δένδρον ὑπανθεῖ, καὶ τὸ φυτὸν τριχονται, Καὶ θάλλει καὶ καρποφορεί πᾶσι πιστῶν καρδία. Ούπω σκιρτῶσιν ἐν χλωραῖς ταῖς πόαις ἄρνες νέοι, Καὶ τῶν Δοσόνων αἱ ψυχαὶ σκιρτῶσι καὶ πηδῶσι Τῶν σῶν πλησθεῖσαι, βασιλεῦ, ἡλιακῶν ἀκτίνων. "Ιδε, Περσάρχα βάρκαρε, κύων Ισμαηλίτα,
rogenitos risu audituque jucundos, affabiles, salvatores urbis, propugnatores, 'reges regia stirpe editos, mo rum antiquorum et privilegiorum restitutores, penes quos thronus venerandus, quorum in manibus sceptrum sicut paterna possessio atque hæreditas. Etsi enim Claudius in imperatorum choro magnus aliquis videatur et propter ingenium ac indolem inter pares excellut, Isaacius tamen altiora sentire řeputandus erit; nam Comnenorum celsitudo ad cœlum tendit. Sic Constantinus Ducas imperator et post eum Alexius, magnus Romanorum imperator multis sceptrigeris anteponuntur; ex his enim paler et filius purpura nati reges, custodes, salvatores populi provenerunt. Sed o purpure pulchræ stipites felices Romanis orientalibus, reges illustres radicum egregiarum, aurearum, amplarum propagines, certate ftrenue certamina Alexii; ad ejus mores vosmel componite. Præclara archetyporum exempla imitamiņi; superate tropœa illustria usque ad Gades ` et genus duplex Æthiopum, quorum uni domicilium ad occidentem solem, alteri ad primam lucem Orientis, ut quidem ex Homeri carminibus viderė est, qui solis laudem praconisat. Optima, pulcher rima, ſaustissima quæque opto filio qui patri in regno succedit, idque utrique per tempus diutur II. Ejusdem versus in honorem Joannis imperatoris cum Persis superatis victor reversus, in eo esset ut Cæsaream 'quoque subigeret, quod sane fecis set, nisi pedites et equitatum fames ac frigus male babuissent. Rursus certamen oratoribus, lucta-logographis quam priores vehementior; rursus pœan de tropœis regiis; rursus hymnus in virtutem atque fortunam Comno norum. Age, lingua, sermones profer nobiles; ac cingere, manus, ad scribendum; digili, movemini! Verba nostra sane victoriarum magnitudine non satis digna erunt; attamen voluntas laudanda erit, Nondum natura veris adventum sensit; Februarii regnum nondum vidimus, rigorosissimi ac frigidis simi mensium, et tepor cum hiemis fine ad nos venil. Nondum arbores florescunt, nondum frutices comam recipiunt; omnium jam fidelium corda florent el fructus gestant. Nondum agni novelli in viridi gra mine saliunt, alque Ausonum animi tuis solaribus radiis, rex, repleti exsultant. Aspice, Persarum dy nasta, canis Ismaelita, Comnenorum egregiamp tiam; vide quantum exercitus Romanus præpolleat,
col. 1345–1346page 63 of 102
PG 133:1345Το κράτος της Κομνηνικής μεγάλης εξουσίας Ιδε τῆς Ῥώμης τὸν στρατὸν ὅσον ἐξισχύει Δίχα γὰρ ίππου καὶ τροφῆς καὶ δίχα χορτασμάτων, Αὐχμῶν, πεζεύων, ἀλουτῶν, θνήσκων ἐξ ἀσιτίας, ὡς ἁψασθαι καὶ μικρᾶς αὐτὸν ἱπποφαγία;, Τὸν εὐτροφον, τὸν εὔίππον κατηγωνίσατό σε, Καὶ τοῖς τοῦ Λύκου ρεύμασιν ἐγκατεβύθισέ σε. Τί τοίνυν δράσεις, άθλιε Μουχούμεν, καὶ τί πάθεις, Εν σοι μεθ' ίππου καὶ τροφῆς ἐκεῖνος ἀπαντήσει; Ο λύκε θὴρ ἐν ποταμοῖς ἀκορεστε, παμφάγε, Αρπακτικά, λαφυκτικό, βορώτατον θηρίον, Νῦν ἐχορέσω βρώματος, νῦν ἐθοινήσω κρέα, Νῦν σοῦ τὴν γένυν έβαψας λύθρω πολλῶν αἱμάτων, Νῦν ἔπλησας τὴν ἄπληστον καὶ φάγον σου γαστέρα Οὐκ ἐξ ἀρνίων εὐσεβῶν, οὐδὲ προβάτων 'Ρώμης, ᾿Αλλ᾽ ἀπὸ τράγων δυσσεβῶν καὶ Περσικῶν ἐρίφων Εἰς τόσους εξερρόφησας τῷ Κομνηνῷ σφαγέντας, Ωστε μὴ στέγων τῆς τροφῆς τὸ περιττόν φορτίον, Οντως σου τὰ δρομήματα του τηλαυγούς ηλίου Πυρφόρος φαίνη τοῖς ἐχθροῖς, φωσφόρος τοῖς οἰκέ [ται;, Καρινὴν ἀνέτειλας τῇ Ῥώμῃ τὴν ἡμέραν, Καὶ θερινὴν ἐξέκαυτας τὴν φλόγα τῇ Περσίδι. Εξήρανας τὸν βάρβαρον ὡς τὸν πηλὸν ἐκεῖνος Επάλυνα; τὸ γνήσιον ὡς τὸν πηλὸν ἐκεῖνος. Εν αἷς ἐξῆλθες ἡμέραις ἀπὸ τῆς Βυζαντίδος, Εν ταύταις εἰσελήλυθας ἐνθάδε νικηφόρος, Τελέσας ενιαύσιον ὡς ἥλιος τὸν δρόμον. Εἶδες καὶ σὺ τὸν Κομνηνόν, ἡ Καισαρίων χώρα Καὶ πᾶσα γῆ Καππαδοκών ή βαρβαροχομένη" Οὐχ ελεπόλεσι πολλαῖς τὰς πόλεις σου κλονοῦντα, ᾿Αλλὰ γυμνοῖς τοῖς δόρασιν, ἀλλὰ γυμναῖς ταῖς σπά [θαις Ρηγνύντα σου τὰς φάλαγγας καὶ τὰ στρατόπεδά σου. Α. Εἶδες αὐτὸν μαχόμενον τῇ σοβαρά Περσίδι Οὐκ ἄκροις ἀκροβολισμοῖς, ἀλλὰ κατὰ συστάδην. Τί τοίνυν λέγεις, βλέψασα πρὸς τηλικαύτην αίγλην; Ομολογεῖς ἀποβαλεῖν τὰς ὀπτικὰς δυνάμεις; Η σοὶ πλειόνων ἀστραπῶν μεστὶς ἐπιδημήσει; Τι πρότερόν σου, Κομνην, τιμήσουσιν αἱ πόλεις; Τι δεύτερόν σου τῶν καλῶν ὑμνήσουσιν, ἡ Ῥώμη; Σὺ γὰρ ἡμῖν καὶ βασιλεὺς καὶ μέγας στρατηγέτης, Καὶ στρατιώτης κραταιος ἢ μᾶλλον στρατιῶται Σὺ γὰρ τοῖς γλυκυτάτοις του πορφυροβλάστοις κλά [δεις Ὑπὲρ ἡμῶν καὶ τῆς ἡμῶν στρατεύει; σωτηρίας Και σου προδοθεὶς τὴν ψυχὴν καὶ τὰς ψυχὰς τῶν [παίδων, Ἵνα λυτρώσῃ τὸ κοινὸν, ἵνα τὸν κόσμον σώσῃς. Αἰῶνας ὅλους ὁ Θεὸς τῷ σκήπτρῳ σου προσθείη, Οὗ καὶ τὸν ἔλεον μιμῇ καὶ τὴν φιλανθρωπίαν Ἵνα σωθῇ τὸ βρότειον, ἵνα ῥυσθῇ τὸ δοῦλον. Οὐ πρέσβιν ἔπεμψε Θεὸς οὐκ ἂν ἄλλον τοῖς κάτω, Οὐ σεραφίμ, οὐ χερουβίμ, οὐ θρόνους, οὐ δυνάμεις, Αὐτὸν δὲ τὸν Ἐμμανουὴλ τὸν ὑπὲρ λόγον Λόγου Αὐτότατον ὑπὲρ ἡμῶν καθῆκεν οὐρανόθεν. Τοῦτον καὶ σὺ μιμούμενος, γῆς ἄναξ Ιωάννη, Τον φίλτατόν σου Μανουήλ, τὸν τελευταῖον παῖδα Ὑπὲρ ἡμῶν τῶν οἰκετῶν κατὰ Περσῶν ὁπλίζεις, Καὶ διὰ τούτου θανατοῖς τὴν ἐναντίαν μοίραν, Καὶ τὰ Ῥωμαίων ἀνιστὰς ὡς ἐκ πεταύρων ᾅδου, Καλή προβόλῳ πέποιθας, καλῇ θαῤῥεῖς συμμάχι, "Αναξ πορφυρόβλαστε, κομνηναυγής φωσφόρε, Καλὴν ἐκτήσω τὴν φρουρὰν καὶ τὴν συστρατηγέτιν Τὴν δοῦσάν σοι καὶ τῆς ἀρχῆς ἀρχῆθεν τὰς ἡνίας, Καὶ συντηροῦσαν εὐτυχῶς ἄχρι καὶ νῦν τὸ κράτος, Καὶ δωρουμένην σοι λαμπρὰς ἀπανταχοῦ τὰς νίκας, Τὴν ἀληθῆ νικοποιὸν ὑπέραγνον Παρθένον.
Sine alimentis, sine pabulo, pedestres copia ob cibi penuriam pæne moriebantur, ut vel sordidam equi nam carnem manducarent; attamen te bene pastum, equis bene instructum aggressi Lyci fluentis te immer serunt. Quid igitur facies, miser Muhamel, quando ille cum equo et alimentis tibi occurret, o fera, o lupe vorax, insatiabilis, rapax, helluo, animal voracis simum; nunc quidem cibis repletus es, nunc carne es repletus; nunc animum tuum multo sanguine reple visti; nunc ventrem insatiabitem et gulosum satiasti, non agnis insontibus, non Romæ ovibus, sed hæðlis impüs et capris Persicis, quos Comneno casos tot nu mero deglutiisti; quo facto hostibus lignifer, dome sticis lucifer apparens Romæ diem vernum adduxisti, et Persidi flammam æstivam accendisti. Barbarum, sicut ille lutum, exsiccasti; quod genuinum erat, ut ille cœnum, polluisti. In quibus diebus Byzantio veneras, iisdem hic victor intrasti, terminato, solis ad exemplum, cursu annuo. Tu quoque, Cæsarea, e. omnis regio barbara Cappadocum, Comnenum vidisti, non multis muchinis urbes tuas concutientem, sed jaculis et ensibus nudis phalangas tuas ac exercitus tuos rumpentem. Vidisti eum cum dura Perside non jaculando tela, sed cominus pugnantem. Quid igitur dicis, hunc splendorem videns? Confi terisne te videndi sensu privatum esse? An majorem fulgorem exspectas? Quid urbes præ te, Comnene, honorificabunt? Tu enim nobis imperator et magnus militum es dux, imo fortitudine exercitum æquas. Tu enim dulcissimis ramis decoratus purpureis nostræ sa luti prospicis; tu tuam et filiorum animas tradis ut mun dum salves. Sæcula tibi integra Deus regno tuo imper tiat; Dei enim tu misericordiam et humanitatem imita ris, ut genus hominum salvetur, ut servi liberentur. Non Seraphim Deus mortalibus misit, non Cherubim, non thronos, non potestates; sed Emmanuelem, qui est Verbum supra verbum, pro nobis cœlitus demisit. Hujus tu quoque exemplum imitatus, rex Joannes, charissimum tuum et ultimum filium Manuelem pro nobis servis contra Persas moves, alque ita sortem adversam debilitas; tu Romanorum rem quasi ex orco ad vitam revocas: fiduciam in murorum firmi tate et in uxoris pulchritudine ponis, rex purpurale, Lucifer familiæ Comnenæ. Pulchram tibi consortem addidisti et bellatricem, quæ tibi a principio guber naculum cessit, et hucusque regni curam tecum gerit. Eadem tibi splendidas ubique victorias reportat, ve ram, inquam, victoriæ fatricem Virginem sanctis
col. 1347–1348page 64 of 102
PG 133:1347Ταύτῃ πεζεύεις ποταμοὺς ἁπλώτους ἐν χειμώνι, Καὶ σὺν ὀλίγῳ τῷ στρατῷ τὰς μυριάδας τρέπεις, Πεζεύων τοὺς ἱππεύοντας, πεινῶν τοὺς πεπλησμέ [νους. Ως προσκυνῶ σου, βασιλεῦ, τὴν ὅλην πανοπλίαν, "Ην όλοις περικείμενος μυρίοις νυχθημέροις Τῆς γῆς ἐν μέσῳ ψαλμικῶς εἰργάσω σωτηρίαν. Ως προσκυνῶ τὴν κόρυθον, τὸν θώρακα, τὴν ζώνην, Φιλῶ τὸ δόρυ τὸ χρυσοῦν, ἀσπάζομαι τὴν σπάθην, Τοὺς ἐἱστοὺς προσπτύσσομαι, σεβάζομαι τὸ τόξον, Τὸν ἵππον τὸν Ἀραβικὴν ὅστις ἐβάστασέ σε, Τιμῶ καὶ σέβω καὶ φιλῶ μέχρις ὁπλῆς ἐσχάτης Τούτοις γὰρ, τούτοις σώζομαι, τούτοις κινῶ τὸν [Πέρσην " Τούτοις τροποῦμαι τοὺς ἐχθροὺς, ἡττῶ τοὺς ἀλλο [φύλους. Ὦ πίσην γῆν ἐμέτρησας, Ῥωμαίων πολιοῦχε, Πόσους κρημνώδεις καὶ τραχεῖς καὶ φαραγγώδεις [τόπους, Πόσας ανάντεις καὶ στενάς, πόσας λοχμώδεις χώρας Ο πόσην κακοπάθειαν, ὦ πόσους έτλεις πόνους, ὡς εὐπαθῶμεν οἱ πιστοὶ καὶ δίχα πόνων ζῶμεν 1 Εις σου την χρυσόπαστον καὶ στίλβουσαν ἑστίαν Καὶ τὴν βασίλειον χλιδὴν, καὶ τὰ λαμπρὰ τοῦ κρά τους, Καὶ νυκτερεύεις αἴθριος ἱππότης ώπλισμένος, Καὶ καύματι φλεγόμενος ύδωρ πιεῖν οὐκ ἔχει; Καὶ ταῦτα πάντα καρτερείς χάριν ἡμῶν τῶν δούλων. Δέξαι μοι πάλιν, Βυζαντίς, δέξαι μοι, Ρώμη νέα, Καὶ τούτους ἀρτι πλεκεις πολυανθείς στεφάνους Οὓς ὁ γεννάδας βασιλεὺς κατεστεφάνωσε σε Αὐτὸς μὲν αἱμαξάμενος τὰς χεῖρας ταῖς ἀκάνθαις, Σὺ δὲ πλεξάμενος αὐτοὺς ἐκ καθαρῶν τῶν ῥόδων Τον ήθροισεν έπεισελθὼν τοῖς Καισαρέων κήποις Καὶ κοσμηθεῖσα τηλαυγῶς καὶ καταλαμπρυνθεῖσα Ω; νύμφη νέα καὶ καλὴ τῷ παρ' ἐκείνων κάλλει, Αντίδος τούτῳ τὰς εὐχὰς καὶ τὰς εὐχαριστίας. Καὶ τίνα γὰρ ἀντίχαριν ἄλλην αὐτῷ δωρήσῃ; Ο δρόμημα περιφανές μεγίστου βασιλέως Ο πότην ἔτιμες ὁδὸν, καὶ μέχρι ποὺ προῆλθες, Και μέχρι που κατέπηξας Ρωμαϊκὴν σημαίαν; Σύ τάχα μέχρι καὶ στηλῶν ἐλάσεις Ηρακλείων, Καὶ φθάσεις ὑπὲρ Γάδειρα καὶ Θούλην ὑπερδράμης, Καὶ καταδούπους τοὺς δεινοὺς καὶ καταράκτας Νεί λου, Ἐλεύσῃ δὲ καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν κεκαυμένην ζώνην, Καὶ περὶ θάλασσαν νεκρὰν εἰ βούλει ναυστολήσεις, Καὶ πάντα δράσας εὐτυχῶς σὺν νίκαις ἀναδραμείς Θεὸν γὰρ ἔχεις συνεργὸν, καὶ τίς ἀντάροιτό σοι; Σώζου μοι, σκῆπτρον Κομνηνών, σώζου, σεμνή πορε [φύρα, Ητις ἐγέννησας ἡμῖν σωτήρας τηλικούτους Ἐξ ᾿Αλεξίου μὲν τοῦ πρὶν τοῦ παγκρατοὺς ἐκείνου Τοῦτον τὸν χαριτώνυμον δεσπότην Ιωάννην, Τὸν ἀληθῶς ἐκδικητὴν τοῦ χριστωνύμου κλήρου, Τὸν ἀληθῶς ὀλοθρευτὴν τῶν ἀλλοφύλων φύλων 'Εκ τούτου δὲ τὴν ἱερὰν πορφυρανθή τετράδα Τὰ τοῦ πατρὸς μιμήματα, τὰς ἐναργεῖς εἰκόνας, Δι' ἧς ἐγὼ τὴν τετρακτὺν καὶ προσκυνῶ καὶ σέβω Καὶ σοὶ τοὺς Πυθαγορικοὺς οὐχὶ πρεσβεύων νόμους. Χαῖρε, πορφυρογέννητα σεβαστοκράτορ τρίτε, Οὐκ ἐν ὑφέσει τῆς τιμῆς, ἀλλὰ τῆς ἡλικίας, Αλκίμου σκύμνε λέοντος, στρουθὲ χρυσοῦ ταῶνος, Υψιπετοῦς Ιέρακος αιθεροδρόμον τέκνον, Ἀπὸ στρατάρχου στρατηγέ, γενναῖς στρατιῶτα, Τῶν πατρικῶν εἰκόνισμα καὶ τρόπων καὶ χαρίτων, Καὶ τοῦ στερροῦ βραχίονος καὶ τῆς ἀδρᾶς παλάμης" Έδειξας τίνος φύτευμα καὶ ῥίζωμα τυγχάνεις,
simam. Hujus auxilio flumina per hiemem inaccessa trajicis, et cum copiis numero inſerioribus myriades superas, peditibus quasi equitibus atendo, et cibo repletos ad sobrietatem traducens. Quantum, o rex, armaturam tuam adero qua andiquaque amictus sexcentis terræ incolis salutem contulisti. Enixe cassidem, thoracem, zonam adoro; jaculum aureum, ensem exosculor; sagittas, arcum, equum Arabicum qui le portavit, veneror et quid quid in ipso usque ad ungulam amo. His enim armis ▷ salutem debeo, Persas vinco, hostes in fugam do, alienigenas supero. Quot regiones, custos urbis emensus es, quot loca ardua, aspera, prærupta; quot terras celsas, præpetes, arboribus consitας! Quantas, eheu, ærumnas, quantos labores pertulisti, dum nos fideles prosperam et laboribus exemptam citam agimus. Tu focum auro splendentem, nitentem linquis cum luru et deliciis quæ regem sequuntur; tu armatus equo insidens sub Jove frigido pernoctas, solis radiis lacessitus, aqua carens, et hæc omnia pro nobis servis paleris. Recipe, Byzantium, recipe, nova Roma, hasce coronas modo plexas, quibus im perator generosus te coronavit; ipse quidem manus pinarum aculeis cruentutas retulit; tu contra e candidis plexisti rosis quas in Cæsaris hortis illa le git, et ornata ac splendida sicut nympha adolescens, formosa. Huic tu redde preces el grates. Quod enim aliud grati animi signum ipsi offeres? O cursum splendidum maximi regis! quantum viæ emensus, quousque exspatiatus es! ubi locorum Romanum vexillum fixisti? Tu forte ad Herculis columnas progredieris; tu Gades et Thulen transces des, et ipsa catadupa et Nili cataṛactas. Quin et ad zonam torridam usque vades et mare Hortuum cir cumnavigabis; post quæ omnia victor ad tuos recET teris; namque Deum auxiliatorem habes: quis tibi adversetur? Serva mihi sceptrum ComnenoTUIR, serva tu quæ peperisti nobis magnanimos sospitato res; ab Alexio quidem olim potentissimo, clementema dominum Joannem, vindicem cleri Christifidelis, alienigenarum acrem inimicum. Sequitur sancla purpurata quaternio, patris lineamenia producens, proles parenti simillima, quam kumi prostratus re vereor; sicut le quoque licet Pythagoricas non hono rans leges. salve tu, porphyrogenite, Augustus ter tius, non per humilitatem honoris, sed ætatis, catulus leonis robusti, pullus pavonis aurei, filius falconis altirolantis, miles nobilis ac ducis legatus; moram
col. 1349–1350page 65 of 102
PG 133:1349Ἐκ μόνης ἐμβοήσεως τὸ Περσικον φοβήσας Καὶ πρὸς ἀσχήμονα τροπὴν καὶ πρὸς φυγὴν κινήσας. Περίπτυξέ μοι, Βυζαντίς, τὰ τιθηνήματά σου Ασπασον τοὺς τροφίμους σου, λοῦσαι τοὺς ἀριστεῖ; [σου, Οἱ διὰ σὲ τὴν τιθηνόν καὶ τὴν μητέρα Ρώμην, Καὶ διὰ τὴν ἀπόῤῥητον πρὸς τὸν κρατοῦντα πίστιν Καθῆκον ἔλους ἑαυτοὺς μέχρις αὐτοῦ θανάτου Καὶ μυριάδας κτείναντες τῆς ἀντιθέτου μοίρας, Αντέστρεψαν σοι νικηταὶ μετὰ λαμπρών τροπαίων Ατρωτοι μὲν οἱ πλείονες, οἱ δὲ καὶ τραυματίαι Πλὴν οὐχὶ κατὰ τὴν γραφὴν θανάτου τραυματίαι, Θεὸς ἐφρούρει γὰρ αὐτοὺς καὶ τύχη βασιλέως. Ο κλάδος ἀγριέλαιος καλλιελαίου ρίζης, Καὶ δυστυχὲς νεόφυτον εὐτυχεστάτου δένδρου Ο μόνος άκανθα φανεὶς ἐν πολυδένδρῳ κήπῳ, Καὶ μόνος ἀφρονέστατος ἐν συνετῷ τῷ γένει Ανάξιε τῆς κλήσεως, ἀνάξις τοῦ γένους, Τοῖς τρόποις ἀχαρίτωτε, κἂν χαρίτωνυμίζης Πάλιν ἐμνήσθης τῶν χρεῶν, ἐμνήσθης τῶν λεβήτων, Καὶ τῆς συντρόφου Περσικῆς ἐκείνης ἀκρασίας, Καὶ τοῖς ἐχθροῖς αὐτομολεῖς ἀπολιπὼν τὸ γένος. Εἰ; τί σε μήτηρ έτικτε, τί σε πατὴρ ἐγέννα; Καὶ σὲ τὸν κύκλον οὐρανοῦ μαρτύρομαι τον μέγαν, Καὶ σὲ τὴν γῆν τὴν ἄοικον, καὶ σὲ τὴν οἰκουμένην,. Καὶ τὸν ἀέρα τὸν πολύν, καὶ τὰ θαλάσσης βάθη, Καὶ σὲ τὸ χρῆμα τοῦ πυρὸς, τὰ κοσμικὰ στοιχεῖα; Ηκούσθη πώποτε καιροῦ τοιοῦτος αὐτοκράτωρ Εχων μὲν πάντα τὰ τερπνὰ πᾶσαν τρυφῆς εἰδέαν, Απάντων δὲ καταφρονῶν ὑπὲρ τῶν ὑπηκόων, Λιμώττων ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ, τοῖς ὄμβροις αιθριάζων, Α΄ Καὶ τῆς χιόνος τῷ πυκνῷ καὶ τοῖς δεινοῖς ἀνέμους, Καὶ στέγων πάντα ψυχικοῖς ἀδαμαντίνοις πόνοις; Τί μὴ πρηστήρσι φλέγομαι; τί μὴ θηρσὶ ῥιπτοῦμαι; Τί μὴ χαλάζαις βάλλομαι; τί μὴ βυθῷ ποντοῦμαι; Τί μὴ χανοῦσά με τῆς γῆς ἡ γένυς καταπίνῃ; Επείνασας, ὁ βασιλεὺς, ὑπὲρ ἐμοῦ τοῦ δούλου. Ἐπείνησεν ὁ βασιλεὺς, ἐγὼ δ' ἐχορταζόμην Ερίγωσεν ὁ βασιλεὺς, ἐγὼ δ' ἐθερμαινόμην Αίθριος ἦν ὁ βασιλεὺς, ἐγὼ δ' ἐστεγαζόμην Ο Κομνηνὸς ὁ κραταιὸς, ὁ τόσος ἐτληπάθει, Ὁ δυστυχὴς δὲ Πρόδρομος καὶ ταπεινὸς ἐτρύφα. Τίς τούτων μείζων ἀρετὴ γένοιτο βασιλέως; Έμαθες, γραία Βαβυλών, τὰ πάθη τῆς Περσιδος, Καὶ πόσα δέδρακεν αὐτὴν ὁ Κομνηνός δεσπότης Καὶ συσταλεῖσα τὴν ψυχὴν καὶ φόβο, πληρωθεῖσα Η Δορυφορεῖν οἰκετικῶς λατρεύειν ἐπαγγέλῃ Κάμπτεις αὐτῷ τὸν τράχηλον, ὁμολογεῖς δουλεύειν, Καὶ φόρους κατατίθεσαι τῇ νεωτέρᾳ Ρώμη Οντως τὸ σκέμμα γηρεᾶς τὸ βούλευμα φρονίμεν, Καὶ δούλευε καὶ λάτρευε μὴ πάθῃς τὰ Περσίδας. Σοὶ δὲ τὸ θεῖον, βασιλεῦ, δοίη μακροὺς αἰῶνας Ως τοὺς αἰῶνας οὐρανοῦ καὶ τοὺς ἡλίου κύκλους. Γ. Τοῦ αὐτοῦ εἰς γάμον βασιλικὸν παιὸν τοῖς δήμοις. Σκίρτα καὶ πάλιν, Βυζαντίς, ἀγάλλου, Ρώμη νέα, Συγκάλει τὸ δημοτικὸν, κάλει τὴν γερουσίαν, Ευτρέπιζε βασιλικὴν καὶ πάλιν τὴν παστάδα, Βόρταζε Κομνηνικὸν καὶ πάλιν νέον γάμον, Καὶ τῷ σκηπτούχῳ βασιλεῖ τῷ καὶ νυμφοστολοῦντι Παιάνιζε τοὺς πρέποντας ὑμνητηρίους λόγους. Ποίαν σοι χάριν, βασιλεῦ, ἡ πόλις ἀντιδώσει, δήμοις
ac gratiarum paternarum imago, brachii fortis ac pugni invicti hæres, qui cujus sis sanguinis, osten disti: vocem tollendo exercitum Persarum in fugam. vertisti (œdissimam. Amplectere sobolem tuam, By zantium; suscipe alumnos tuos, bellatores luos lavato, qui ob te, Ramam nutricem et matrem, et propter fidem inconcussam erga gubernatorem se ad mortem usque sacrificarunt. Nam postquam mulla ſactionis adversæ millia interfecissent, victores cum splendid's reversi sunt propeis, non vulnerati non vulnerati quidem plerique, pars vulneribus icti non lethiferis. Deus enim et imperatoris fortuna eos custodiebat. O stipes fecunda, oleo abundans; tu ramus infelix arboris felicissimi; tu solus spinæ speciem in poma rio induisti; tu solus e genere sapientissimo sapien tia cares; jam non es dignus nomine, genere; mores tui displicent liceł gratiose eos nomine circumdes. Rursus carnis, rursus lebelum meministi, ac intem periei qualis Persarum esse solet, et relicto patrio solo ad hostes aufugis. Ad quid igitur mater te pe perit, pater generavit? Te quoque magnum cœli polum oblestor, lerram in cullam habitatamque, ampla aeris spatia, maris pro funda atque ignis elementa, visitne quondam rex qui, omnibus diffluens deliciis, omnes pro civibus suis con tempsil, pro vulgo esuriit, imbrious sponte expositus et nivibus, procellis, et qui omnibus ærumnis pectus forte opposuit? Cur non flammis consumor? cur non feris objicior? cur non procellarum turbine circum agor? cur non undarum abysso demergor? cur terra dehiscens non me devorat? De hujus vocis sensu vide supra col. 1078. Rex pro me servo esuriil, ego autem saginabar; alsit rex, ego calore perfundebar; sub divo vixit rez, ego sub teatis. Comnenus fortis, vir tantus, ærumnis premebatur, Prodromus autem miser et humilis deli ciis diffluebat. Quis horum virtutibus ornatior rege? Audisti, vetus Babylon, Persidos infortunia; non igno ras quæ Comnenus imperator mala ei intulerit, Jam mente prostratus et timoris plenus servitulem subis, collum curvas, te servum profiteris et novæ Romæ vectigalia pendis. Servi igitur et cole ne Persiæ fa tum te perdat. Tibi autem, imperator, Deus multos donet annos sicut cœli sæcula et solis cyclos. III. — Ejusdem in nuptias regias pean Exsulta rursus, Byzantium; jubila, nova Ronia; convoca concionem, appella senatum; rursus orna cubile regium! Quas tandem tibi urbs gratias referet? Cui dotes tuas in præmium dispensabit? Foris quidem hostium tribus in servitutem redigis; domi nuptias panegyri
col. 1351–1352page 66 of 102
PG 133:1351Καὶ τίνι σου τῶν ἀγαθῶν εὐχαριστήσει πρώτον; ᾿Αποδημῶν δουλαγωγεῖς τὰ φύλα τῶν βαρβάρων, Επιδημῶν νυμφοστολεῖς καὶ πανηγύρεις πλέκεις, Χαρᾶς χαρὰν διάδοχον αεί ποτε βραβεύων. Θεό; σοι τὴν ἀνταμοιβὴν καὶ μόνος ἀντιδώσει. Χαῖρέ μοι, νύμφη τηλαυγὴς καὶ βασιλικωτάτη, Εκ τριγονίας φέρουσα τὸ πάνσεμνον τοῦ γένους, Περιφανής κατὰ ψυχήν, περικαλλὴς τὸ σῶμα, Ὡραῖς κλάδε καὶ καλὰ καλῆς καλλιελαίου. Ὡς ἄριστον ἐν ἅπασιν ἡρμόσω τὸν νυμφίον, Νέον, ὡραῖον, εὐγενῆ, γεννάδα στρατιώτην, Χρηστὸν τὰ πάντα καὶ καλὸν καὶ καταρυθμισμένον Ω; χαίροιεν οἱ τοῦτόν σοι νενυμφαγωγηκότες Καὶ τὰ μὲν τὰ περιγανη τυγχάνουσι, νυμφίε 'Ο δὲ νυμφών, ἡ δὲ παστὰ;, ἡ δὲ νυμφαγωγία. Ἐδίσσευσέ σοι τὸ καλὸν, ἐδιπλασίασέ σοι Αὐτῷ γὰρ τῷ Κομνηνικῷ συνεφηρμόσθης γένει, Καὶ λαμπροτάτη κοινωνὸν ηὐτύχησας τοῦ βίου, Τοῖς πᾶσιν ἀπαράμιλλον, πασῶν χαρίτων οἶκον Τῶν ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος καὶ τῶν ἀπὸ τῆς τύχης “Η καὶ συγχαίροις ἐς μακρὸν ἕως ἐσχάτου γήρως. Κόσμει καὶ σὺ τὴν ἑορτὴν τῶν πασταδοπηγίων, Καὶ τὸν τῆς ἀδελφόπαιδος συντελετάρχει γάμον, "Αναξ ἐξ αὐτοκράτορος, φῶς ἐξ ηλίου μέγα, Τῶν μὲν λοιπῶν προφρυκτωρῶν, τῷ δὲ πατρὶ συλ [λάμπων Οὗ καὶ μὲ μοῦ τὰς ἀρετὰς καὶ ζήλου τοὺς ἀγῶνας, Καὶ τοὺς ἀτρύτους καὶ καλοὺς ὑπὲρ Αυσόνων πόνου:. Καὶ σὺ συνεπιλάμπρυνε τοὺς ἐνεστῶτας γάμους, Χρυσέα τρίπλοκα σειρὰ τῶν σεβαστοκρατόρων, Ο βέλτιστος Ανδρόνικος, ή συνετή καρδία, Ο θεῖος Ἰσαάκιος, τὸ τῶν ἡλίκων ἄνθος, Καὶ Μανουὴλ ὁ θαυμαστός, ἡ ζηλωτὴ νεότης, Ακτίνες τρεῖς τοῦ κραταιοῦ Κομνηναυγούς δεσπότου. Καὶ τὶς ἂν εἴη τελετή τῆς ἐνεστώσης μείζων, Η προεξάρχει βασιλεὺς τοιοῦτος τηλικούτος, Λαμπρύνων τὸ διάδημα τῷ κάλλες τῶν τροπαίων, Καὶ τοῖς ἀνδραγαθήμασι τὸ στέφος ἀντιστέφων; Πάντως ἂν αὕτη γένοιτο τῶν ἑορτῶν ἡ πρώτη, Καὶ πανηγύρεων πασῶν ἡ κορυφαιοτάτη" Αὐξάνου, σκήπτρον Κομνηνών, εὐρύνου, θεῖον γένος, Γένος χρυσοῦν, ἡρωϊκὸν, βασιλικὸν καὶ μέγα Καὶ τῶν γενῶν μιγνύμενον τοῖς ἐπιφανεστέροις Ἐκ τέκνων τέκνα βλάστανε, παῖδας ἐκ παίδων [γέννα, Κοινούς προμάχους εὐσεβῶν, κοινούς προβόλους ['Ρώμης, Καὶ συμπλήρου πᾶσαν τὴν γῆν τοῖς τιθηνήμασί σου. Δ'. Τοῦ αὐτοῦ εἰς ἕτερον γάμον βασιλικόν παιὰν τοῖς δήμοις. Καὶ πάλιν μὲν ἐπιδημῶν ἡμῖν ἀπὸ τῆς μάχης "Αναξ πορφυροβλάστητε, σκηπτούχε, τροπαιούχε, Γάμους ἐνύμφευσας λαμπρούς καὶ βασιλικωτάτους Καὶ νῦν πρὸς μάχην ἐκδημῶν τὴν κατὰ τῆς Περ [σίδο; Γάμον νυμφεύεις θαυμαστόν, χρυσῆν παστάδα πλέ [κεις, Παντοδαπὰς τὰς χάριτας βραβεύων τοῖς οἰκέταις. "Ο βασιλέως νικητοῦ, χαρίτων ἀμυθήτων! Πάλιν ἀνάκτων ἑορτὴ, πάλιν ἀνάκτων γάμοι, Καὶ πάλιν τούτοις δαδουχεί φαιδρῶς καὶ περιλάμε Έπει Ο τῶν Αὐσόνων ἥλιος, ὁ κοσμικός δαδούχος, Ο νικητής, ὁ Κομνηνός, δεσπότης Ιωάννης, Αίγλας προπέμπων, ἀρετῶν αἴγλας ἀριστευμάτων, Ποικίλας καὶ παντοδαπας χαρίτων φρυκτωρίας. Μὴ δύνῃς, Ῥώμης ήλιε, μὴ δύνης εἰς αἰῶνας. Ο τόσοις τρόποις, βασιλεῦ, εὐεργετεῖς τὸν κόσμον, τοῖς δήμοις.
sta celebras. Tu gaudium ex gaudio semper procedere facis. Deus solus mercedem tibi dabit. Salve, nympha splendida, regia, e triplici stirpe nata, qua honoras genus tuum; excelsa quoad animam, egregia quoad corpus; tu ramnus praclarus arboris oleo abundantis. Sponsum magnificum ordinasti, adolescentem, formo sum, nobilem, generosum militem, ad omnia ido neum, eruditum in majorem modum, quo omnes ad miratione perfusi sunt; certo res tuæ, sponse, egre gie se habent: cubile, lectus nuptialis bina sunt ipsi Comnenorum fumiliæ adscripta ncbilissimum matrimonii consortem nacta es, omnium gratiarum plenam sine exemplo domum, si mentem, corpus ac fortunam species, quibus omnibus ad extremam usque alatem perfruaris! Exorna tu quoque festum nuptiale et neptis nuptias celebra, rex prognate stirpe regia, lumen e sole magnum, cætera præsignans lumina, et una cum patre lucens. Hujus tu virtutes, hujus imitare certa mina et indomitos et præclaros pro Ausonibus labo res. Porro nuptiarum proxime futurarum splendorem auge, catena triplex Augustorum, optimus quidem Andronicus clari ingenii; divinus Isaacius, flos ju ventutis, et Manuel, vir mirabilis, florenti ætate, gres radii augustæ Comnenorum familiæ. Quæ cæremonia solemnior quam ea quam impera tor augustus initiatur diadematis pulchritudini tro pæorum, addens splendorem, fortiter factis coronam sibi ita præripiens? Hic inter dies festos primus luceat. Magnifica sce ptrum domus Comnena, amplifica familiam divinam, genus aureum, heroicum, regale, omnium primum; e generum associatorum connubio sinu producas ex prole sobolem, ex filiis filios, omnes piorum tutores, communes Romæ propugnatores, et omnem terram prole tua reple. IV. Ejusdem in alteras nuptias pran Ex prælio ad nos reversus, imperator porphyro genite, sceptritenens, victor, nuptias splendidas et vere regales celebrasti; nunc vero Persis `bellum in ferens nuptias facis egregias, aureum cubile con struens, et servos liberalitatis tuæ muneribus ornans. O infinitam imperatoris victoris gratiam! Rursus festum regale, iterum regales nuptiæ, rursus Ausonuṁ sol facem lætam præfert ac prælucet, sol nempe mundi lucifer, Joannes Comnenus dominus ac victor, virtutis splendore lucens et gratias innumeras dis tribuens. Ne occidas, Romæ sol, ne intereas in sæcula. Quot
col. 1353–1354page 67 of 102
PG 133:1353Καὶ τόσοις τοῖς δωρήμασι πλουτίζεις τοὺς οἰκέτας· Καὶ τούτους πάλιν καθελών, καὶ πάλιν τα πεινώσας, Νικός, ζωγρείς, τροπαιουχείς, σκυλεύεις, ἀριστεύεις, Δουλαγωγεῖς τὸ Περσικόν, τὸν Σκύθην ὑποκλίνεις, Πάρθων καὶ Σύρου τράχηλον ἡμῖν ὑποζευγνύεις, Καὶ πᾶσαν ἄλλην ἐθνικήν ποικίλην πανστομίαν Γαμοστολείς, νυμφαγωγεῖς τῶν τέκνων σου τοῖς [τέκνοις, Πολυειδεῖς τὰς χάριτας τῇ πόλει σου πορίζεις. Πάλιν συνῆλθον εἰς ταυτὸν ἄμφω τὰ θεῖα γένη, Τὸ Κομνηνῶν καὶ τὸ Δουκῶν εἰς γάμου κοινωνίαν Πάλιν συνεδενδρώθησαν εἰς μίαν συμφυΐαν Κλάδος ὡραῖος Κομνηνών κλάδῳ Δουκῶν ὡραίῳ, Αμφω καλοὶ καὶ θαυμαστοὶ καὶ θαλεροὶ καὶ νέοι, Καὶ θάλλοντες ἀρεϊκὸν καὶ συνανθηφοροῦντες. Χαῖρέ μοι, νύμφη τηλαυγής, νύμφη νυμφῶν ἀρίστη, Βασιλική κατά ψυχήν, βασιλικὴ τὸ σῶμα Ὡς ἄξιον ἐφ᾽ ἅπασιν ἐφεῦρες τὸν νυμφίον, Καλή καλόν, σεμνή σεμνόν, ὡραία τὸν ὡραῖον, Εμπρέποντα τοῖς ἥλιξι, τὸ θαῦμα τῶν ἡλίκων, Τρισευγενὶς τὸν εὐγενῆ, τὸν νέον ἢ νεάνις. Καὶ τὶς ἂν ἄλλη γένοιτο γάμου τοιαύτη χάρις; Οὐκ ἔπρεπέ σε, θαυμαστὲ καὶ κάλλιστε νυμφίς, Τοσοῦτον κάλλος φέροντα καὶ τόσην εὐκοσμίαν. Μὴ συναφθῆναι γαμικῶς τῇ γυναικῶν καλλίστη; Ὅθεν ευτύχησας αὐτὴν ὡς οὗ τις ἄλλος ἄλλην Καὶ συνεμπρέπεις θαυμαστῶς τῇ ταύτης συναφείς, ὺς περὶ πλάτανον κισσὸς καὶ περὶ δάφνην κλῆμα Περὶ πορφύραν μάργαρο;, καὶ περὶ... Καὶ περὶ κῆπον ἀηδών, καὶ φῶς περὶ λυχνίαν Χαῖρε, λαμπρότατε φωστήρ τῆς ὅλης περιγείου, Δέσποτα χαριτώνυμε, λαμπρές τροπαιοφόρε. Χαῖρε καὶ χώρει κατ' ἐχθρῶν καὶ πάλιν τῶν ἔῴων, Καὶ πάλιν ἐργασάμενος τῷ κράτει σου τριβούλους, Είσελθε χαίρων πρὸς ἡμᾶς μετὰ λαμπρῶν τροπαίων Καὶ πάλιν νυμφοστόλησον λαμπρούς ἑτέρους γά [μους Τῶν δισεγγόνων τοῖς παισὶ καὶ τοῖς ἐκείνων τέκνοις Μέχρι δεκάτης γενεᾶς καὶ πέντε καὶ δεκάτης, Καὶ ζῆθε μέχρι σύμπαντος τοῦ δρόμου τῶν αἰώνων. Ε. - Τοῦ αὐτοῦ τῷ μεγαλονίκῳ αὐτοκράτορι κυρῷ 'Ιωάννῃ τῷ Κομνηνῷ Πολλοὶ τῶν λατρευόντων σοι, τῆς ὅλης αὐτοκράτορ, Εκώτευσάν με πρὸ καιροῦ χρησταῖς ἐπαγγελίαι;, Αλλοθεν ἄλλος ὑπαντῶν καὶ προσπλεκόμενος μοι Και συγκροτῶν καὶ συσκιρτῶν καὶ χαίρειν με [προτρέπων. Ο μὲν βοῶν, Ηϋμάρισεν ἡ τύχη σου τὸν βίον, Μὴ τοῦ λοιποῦ σχετλίαζε, μὴ τοῦ λοιποῦ δυσθύμει, Πλὴν εὐτυχῶν, εὐδαιμονῶν, μέμνησο καὶ τῶν φίλων. Ὁ δὲ τῷ κράτει σου μακροὺς εὐχόμενος τοὺς χρόνους Ως οὐχὶ μόνον κραταιῷ πρὸς μάχας καὶ πολέμους Αλλος ετέρωθεν βοῶν μετὰ χαρᾶς ἡλίκης, Ως ἀληθεύει τὸ κοινὸν, μὴ τρέχε τύχην ἔχων, Καὶ σὺ μὴ τρέχων, Πρόδρομο, τὴν σὴν ἐφεῦρες τύχην Αλλο; λαλῶν, Ετοίμαζε φάτνας ἱπποστασίας, Κεφαλαρὰ καὶ χαλινούς αργυροχρυσηλάτους, Καὶ δούλους νησαι πολλοὺς καὶ κτῆσαι δορυφόρους, Απόθου δὲ τὰ πτωχικὰ καὶ τὴν φιλοσοφίαν, Καὶ τοὺς ρυπῶντας καὶ σαθροὺς καὶ πολυτρήτους πέρ [πλους, Καὶ συνελὼν ἀπόξυσαι τὸ γῆρας ὥσπερ όφις, Καὶ νέαν ἔνδυσαι δοράν, καὶ νέα κτῆσαι μέλη Θεοῦ γὰρ εὐδοκήσαντος καὶ τῆς αὐτὸν τεκούσης,
modis, imperator, mundo bene facis! quot muneribus ac_donis servos tuos ditas! Vincis, captivos ducis, tropœa portas, hostes spolias, principatum tenes, in servitutem vindicas Persam, Scytham; Parthi ac Syri collum subjugas, atque ita quantum ad cæteros ´populos. Nuptias paras, sponsalia ministras nepo tibus tuis, civium tuorum commodis studes. Rursus Comnenorum ac Ducarum familiæ connubiorum nexu se junxere; iterum pulcher Comnenorum ramus Du carum præclaræ stirpi adunatur; ecce egregia forma, matura ælas flores eximios yerminabunt. servitutem redactis ad tuos revertaris tropæorum gloriosorum portator; novas dehinc astrues nuptias nepotibus· tuis et abnepotibus, ad decimam usque, imo decimam quintam generationem, et ad extremum usque vitæ curriculum vivas V. Ejusdem carmen ad Ioannem Comncuun, dominum Augustum ac victorem. Multi quidem ex iis qui te venerantur, imperator orbis terrarum, inopportunis declamationibus silen tium mihi imposuerunt. Undique enim ad plausum, ad gaudia me incitant his perbis: Fortuna visam tuam beavit; mitte querelas, ne desperes, amicorum tamen, fortunatus cum sis, memor esto. Alius multos annos in volis ponit tibi utpote viro non manu tantum Salveto, sponsa candida inter omnes; regina tam anima quam corpore, plane digna quæ talem inve nires sponsum, pulchra pulchrum, veneranda vene. randum, inter sodales excellentem, inter aqual inque præliis forti: alius læte ac veraciter clamat; admirandum; ler generosa generosum, adolescentulu adolescentem. O fortunam bené meritam! Non enim decebal, sponse egregie, excellentissime, te matrimonio | non jungi cum ſeminarum pulcherrima! Tibi illa feli citas præ omnibus obvenire debebat, ut eam ipsam uxO rem duceres, ut ei potissimum jungereris, ut platano jungitur kedera, ut lauro vitis; ut purpura conchæ, ut luscinia hortum sequitur, lux in candelabro lucel! Salve, domine generose, totius orbis lucifer, victor clarissime! salve, et contra hostes orientales milites tuos ducito, quibus prælio superatis inque fortunay:ae tentes, fortunatus; tu quoque, Prodrome, fortunam sine sudore obligisti; alius: Tu præsepit, stebula, phaleras, frena aurea, argentea para; servos coeme et satellites multos compara; omnia vero quæ paupertatem ac philosophiam olent, vestimenta sor dida, lacera depone; senectutem, serpentis iustar. exue, pellemque novam indue cum renovatis membris. Deo namque auspice et Deipara auxiliatrice rursus divinus imperator, magnus monarcha sacram ad purpuram natus, miraculum sublunare, victoriaṛum perpes auctor, versibus this recentibus aurem vræbuit,
col. 1355–1356page 68 of 102
PG 133:1355Πάλιν ὁ θεῖος βασιλεὺς ὁ μέγας μονοκράτωρ, Ο χαριτώνυμος βλαστός τῆς ἱερᾶς πορφύρας, Τὸ θαῦμα τοῖς ὑπὸ τὸν οὐρανὸν, ἡ βρύσις τῶν τρα [παίων, Ἔδωκεν οἷς τοῖς στίχοις σου τοῖς νέοις καὶ προσ [φάτοις Ο Καὶ συνθολοῦσι τῆς ψυχῆς της γνωστικές δυνάμεις. Ἔχειν ἐδόκουν ἐν χεροῖν τὰ κατεπηγγελμένα, Περὸς ἀνύων τὴν ὁδὸν ἱππεύειν προσεδόκουν Τάχα γὰρ ἵππους ταχινούς η τύχουν τοὺς ἀνέμους Τῶν ἵππων τῶν ᾿Αραβικῶν πολλῷ ποδωκεστέρους Χαλκοῦ στατῆρος ἀπορῶν τούτου τοῦ φαυλοτάτου Μνᾶς ὅλας ὑπελάμβανον ἐπευτυχεῖν χρυσίου, Λούλους εκάλουν προελθεῖν ὥσπερ ἡγορασμένους Καὶ τούτῳ μὲν ἐπέτρεπον τῶν ἵππων τὴν φροντίδα, Ἐκείνῳ δὲ τὰ τῆς τρυφῆς καὶ τῆς οινοχοΐας, Αλλῳ τὴν ἐπιμέλειαν τῶν σηρικῶν ἀμφίων, ἂν ἡ βελτίστη δόκησις ὥσπερ ἐξύφανέ μοι Ἐπέστησα καὶ πυλωρὸν τῇ θύρα τῆς εἰσόδου Είπω τὰ πάντα συνελών, μιᾶς ἐκ μόνης ώρας Πανευτυχής ὁ δυστυχής υπόπτευσα τυγχάνειν Υπέσχε τούτοις τὴν ψυχὴν, ὑπήκουσεν ἀσμένως, Ἠγάπησεν, επήνεσε τῶν στίχων τὸν ἐργάτην, Αχτειρεν ὡς πενόμενον, ὑπέσχετο πλουτήσαι, Πόρους πορῆσαί σοι ζωῆς μεγάλους καὶ πλουσίους, Καὶ ῥύσασθαί σε τῆς πικρᾶς καὶ χαλεπής πενίας. Ταύτας ἀκούσας, βασιλεῦ, τὰς μακαρίους φήμας, Εξηγαθύνθην τὴν ψυχὴν, ηὐφράνθην τὴν καρδίαν Καὶ πρῶτα μὲν ηύξάμην σοι κύκλα μακρῶν αἰώνων, Οτι τοσούτους καρτερῶν ὑπὲρ Αυσόνων κόπους, Καὶ πάσχων ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ καὶ τληπαθῶν μυρία, Η Η θαυμαστῆς ἐκστάσεως, ὦ ζηλωτής μανίας, Καὶ συμμετρίζων τὴν ψυχὴν μερίμναις ἀμυθήτοις, Πῶς ἂν τοὺς γαύρους ἅπαντας αὐχένας τῶν βαρ [βάρων Τῇ-ζεύγλῃ τῆς Ῥωμαϊκῆς καθυποστρώσης τύχης, Καὶ πᾶσαν γῆν ἀλλόφυλον ἄρδην αἰχμαλωτίσῃς, Καὶ τοὺς προλοίπους τῶν ἐθνῶν καταδουλαγωγήσῃς Καὶ μηδεμίαν ἀπ' αὐτῶν ἀνακωχήν λαμβάνων, Ὅμως ὑπέχῃς ἀκοὴν καὶ τοῖς σαθρούς μου λόγοις, Καὶ φιλανθρώπως ἀπαντᾶς τοῖς φληναφήμασί μου, Καὶ τὴν τοσαύτην ἀκοὴν καὶ βασιλικωτάτην Στίχοις μικροῖς καὶ πενιχροῖς χριστομιμήτως κλίνεις Ο πέλαγος βασιλικῆς ἄκρας φιλανθρωπίας Τάχα καὶ πλάτος ἐκνικῆς τῶν θαλασσῶν καὶ βάθος, Καὶ πάντα τὸν ὠκεανὸν τὸν μέγαν ὑπερβαίνεις. Πρῶτα μὲν οὖν, ὡς ἔφαμεν, ηὐξάμην σου τῷ ἱκράτει, Εἶτα τῷ πλήθει τῆς χαρᾶς ἐκείνης τῆς ἀῤῥήτου Ὥσπερ εἰς ἔκστασιν πεσὼν καὶ καρωθεὶς τὰς φρένας Καὶ γὰρ μέγεθος τῆς χαρᾶς καθάπερ δὴ καὶ λύπη; Αμφω πεφύκασι τοῦ νοῦ τὸ καθεστώς ἐκτρέπειν, Καὶ μάκαρος ονείρατος ἐξ οὗ κατεπλουτίσθην! Ἐπεὶ δ᾽ εἰς ὕπνον ἐνεχθεὶς μόλις ποτὲ τοῦ χρόνου, Καὶ γρηγορήσας ἔπειτα τῆς μέθης ἀπηλλάγην, Καὶ τῆς μακρᾶς καταφορᾶς καὶ τῆς πολλῆς μανίας, Καὶ πάλιν κατενόησα τὴν ἐμαυτοῦ πενίαν, Καὶ πάλιν ἔγνων ἐμαυτὸν ἄθλιον ὡς τὸ πρῶτον, Οὐκ ἔχων τὴν ὑπόθεσιν ταύτην κατανοήσαι, Οὐδ᾽ ἀκριβώσασθαι καλῶς τὰ τῶν εὐαγγελίων, Προσέρχομαι σου τολμηρῶς τῷ πανενθές κράτει, Καὶ δουλικῶς σοι προσκυνώ, παρακαλῶ σὺν φόβῳ, Ὡς ἄν μου λύσῃς ἀληθῶς τὰ τῆς ἀμφιβολίας, Καὶ παραστήσῃς ἐναργῶς τοὺς τῶν εἰπόντων λό γους *Δρα γὰρ ἐξηπάτων με, καὶ παίζοντες ἐλάλουν, Καὶ ψεῦδος ἦσαν ἅπαντα τὰ τῆς ἐπαγγελίας; Η πρὸς ἀλήθειαν αὐτοῖς ἐχώρει τὰ τοῦ λόγου, Καί σου Θεὸς ἐνίκησε τὴν ἱερὰν καρδίαν Εἰς οἶκτον, εἰς ἀντίληψιν ἀνθρώπου τληπαθοῦντος Μόνῳ θαῤῥοῦντος τῷ Θεῷ καὶ τῷ οεπτῷ σου κράτει; Θέλεις προλάβω, βασιλεῦ, τὴν σὴν ἀπολογίαν;
animum attendit, obtemperavit, poetamque ob carmen laudans ubi pauperem esse audivisset, in meliori ●cuditione se te positurum pollicitus est. disturbat et mentem intelligendi facultate privat. In manibus tenere mihi videbar promissa. Quam pedi bus ingressus eram viam, eam ęques finire spera bam. Pro equis enim miki venti erant, equis Arabicis multo velociores; el cum slaterem æreum non habe rem, minas substitui ut aurum obtinerem: serras quasi pecunia coemptos procedere jussi, et huic qui dem equorum curaṁ demandavi, illi mensæ et œl læ, alii vestium sericarum custodiam impertivi. O Lato hoc allato nuntio animus mihi additus est et cor lætificatum. Et ab iniño quidem multos tibi annos precatus sum, quod post tantos pro Ausonibus validis erantlatos labores, sexcentas pro civibus tuis nunc quɔque ærumnas pateris magno animo ac semper sellicitus quomodo dura barbarorum colla fortunæ Romanæ jugo submittere totumque orbem exterum in míram exstasin, o felicem dementiam! o feliz son servitutem redigere, et exteras gentes tuæ ditionis facere pessis, ita quidem ut nullis admissis induciis nihilominus exiguis meis sermonibus aurem præbeas et clementer nugis meis indulgeas, regias tuas aures exiguis meis versibus ut verus Christianus præbeas. O mare' immensum humanitatis imperatoriæ! Jam marium profunda superas et ingentem Oceanum ira jicis. Primum igitur, ut diximus, pro regno tuo vola fecimus; tunc præ illius ineffabilis gandii magni tudine tantum non mentis compotes esse desiimus. Majus enim gaudium, sicut nimia tristitia animum nium quod me divitem reddidit! Postquam autem post tempus aliquod e somne experrectus ebrietatem excussissem et cum ea demen tium quæ animum vesabat, et paupertatem pristi nam et miseriam recognossem, inter spem et metum dubius, ad fortitudinem tuam confugio, et, ut ser rum decet, ante pedes tuos provolutus, cum ira more te invoco ut e discrimine rerum quo premier me liberès et ea quæ alii dixerunt mihi ante oculos pe nas. Numquid me deceperunt? num per jocum mer daciaque falsave promissa mihi illuserunt? num Deus cor tuum purum subegit ad misericordiam a
col. 1357–1358page 69 of 102
PG 133:1357Είτε ψευδῆς ἐτύγχανεν, εἶτ᾽ ἀληθῆς ὁ λόγος, Σὺ δός μοι χεῖρα βοηθὸν, ἀξίωσον ἐλέους Καί σοι Θεός χαρίσαιτο μακραίωνα τὸν χρόνον, Καὶ τρόπαια λαμπρότερα καὶ νίκας ἐπὶ νίκαις, Καὶ πάσης τῆς ὑφ' ἥλιον βραβεύσαι σοι τὸ κράτος Ἐξ Αιθιόπων δυτικῶν ἄχρι τῶν ἑωίων, Ἀπὸ κλιμάτων δυτικῶν ἄχρι τῶν εὐρωπαίων, Καὶ τῆς γῆς ἀσιάτιδος τερμάτων τῶν ἐσχάτων. Γ.- Τοῦ αὐτοῦ τῷ αὐτοκράτορι ἐξερχομένῳ κατὰ Περσῶν τὸ δέκατον. Βάρβαροι, σκυθρωπάσατε, γηθήσατε, Ρωμαίοι, Τέκνα Περσῶν, οιμώξατε, τέκνα πιστών κροτοῦμεν 'Αγαρ υἱοι, θρηνήσατε, Ρώμης υἱοὶ χαρῶμεν Καὶ πάλιν γὰρ ὁ κραταιὸς Αὐσόνων πολιούχος, Τὸ τῆς πορφύρας ἄγαλμα, τὸ πάλλος τῶν ἀνάκτων, Ὑπὲρ ἡμῶν καὶ τῆς ἡμῶν στρατεύων σωτηρίας, Καὶ πάλιν ὁπλιταγωγεῖ καὶ φάλαγγας αρτύει, Καὶ πάλιν σπεύδει καθελεῖν τὸ φρόνημα τοῦ Πέρσου Καὶ τὴν ὀφρὺν καταβαλεῖν αὐτοῦ τὴν ἀλαζόνα, Καὶ τὴν ἐψαν ἅπασαν καθυποτάξαι λύκοις Ο μέγα κύων λυσσητήρ, θὴρ αἱμοβόρε Πέρσα, Χειμερινήν σοι περισσὴν ἀνέτειλεν ἀκτῖνα Ο τῶν Αὐτόνων ἥλιος, ὁ κοσμικός δαδούχος Καὶ ταύτην οὐχ ὑπήνεγκας οὐδ' έστερξας οὐδ' ἔτλής Οὐδ᾽ ἀντιβλέψαι πρὸς αὐτὴν οὐδ' ὅλως ηδυνήθης Καὶ νῦν προσβάλλει θερινός ὅλος πυρσος φλογώδης. Καὶ πῶς ἐνέγκης, δείλαις, τὴν τόσην λαμπηδόνα; Πῶς δ᾽ οὐκ εὐθὺς ἐκπηρωθείς μικρὸν ἀντιδια [πτήσας, Η Ευτρέπιζε τὰ νῶτά σου τοῖς βέλεσι καὶ πάλιν Εὐτρέπιζε τὰ τέκνα σου καὶ τὰ σκυλάκιά σου Πρὸς συντριβὴν καὶ δούλωσιν καὶ πρὸς αἰχμα Γλωσίας Ετοίμαζε τὰς πόλεις σου καὶ τὰ σκηνώματά σου Πρὸς ἄλωσιν καὶ πόρθησιν καὶ σκήνωμα Ῥωμαίων Ο γὰρ Θεὸς ἐξήγειρε τον Κομνηνὸν καὶ πάλιν Εἰς διεκδίκησιν πιστῶν καὶ λύμην τῆς Περσίδος. Οὐκ εὐτυχῶς ὡς ἔοικε Μουχούμεν ἐγεννήθης, Οὐδὲ φαιδρός τις ἥλιος ἐπέλαμψε σοι τότε Οὐδέ τις ἀγαθοποιός ἀστὴρ ἐπηύγασε σοι, Ἀλλ᾽ εἰς αὐτὰς τὰς χρονικὰς ἡμέρας ἐγεννήθης, Καὶ μοῖρά τις ολέθριος επηκολούθησέ σε. Καὶ τούτου χάριν σκόλοπα τὸν Κομνηνόν ἐδέξω, ὺς οὐκ ἀνύσει σοι μικρὸν τὸν βίον ἠρεμῆσαι, – Πορθών σε καὶ σκυλεύων σε καὶ κτείνων καὶ ζω [γρών σε Καὶ ξηρανθεὶς ὡσεὶ πηλὸς τῷ περιττῷ τῆς αἴγλης; Καὶ πῶς βαστάσῃς, ἄθλιε, τὴν τόσην φρυκτωρίαν; Ο Ετοίμαζε βαρβαρικόν πάλιν σου τὸν αὐχένα Τη σπάθῃ τῇ Κομνηνικῇ δεινόν ήκονημένη εκ Μέχρις ἐξολοθρεύσει σε καὶ μέχρις ἀφανίσει, Καὶ πρὸς αὐτὸν καταβαλεῖ θανάτου τὸν πυθμένα. Νῦν ἀποτίσεις, βάρβαρε, καὶ νῦν ἀνταποδώσεις Ἐπὶ διπλῷ καὶ τετραπλῷ καὶ πολλαπλῷ τῷ μέτρα Απερ εἰργάσω τοῖς πιστοῖς, ἅπερ οι πρόγονοι του Θεοκινήτῳ γὰρ ὁρμῇ καὶ θεορμήτῳ ῥύμῃ Πάλιν στρατεύει κατὰ σοῦ, πάλιν στρατοπεδεύει Ο νικητής ὁ Κομνηνός δεσπότης Ιωάννης, Πυκνὴν ἀσπίδα συγκινεί, πυκνόν ἀρεύει δόρυ, Ιππον πολλήν Αραβικήν υγροσκελή συλλέγει Κατὰ σκηπτὶν καὶ κεραυνὸν ἐγκαταῤῥήγνυται ότι, Καὶ τὶς ἂν ὑποστήσεται τούτου τὴν ἐνδημίαν; Πολλὰ πολλάκις εἰς Θεόν, ὦ Πέρσα, παροινήσας, Καὶ πλεῖστα μακροθυμηθείς πολλάκις ὑπ' ἐκείνου, Ἰδοὺ κεκίνηκας αὐτὸν κατὰ τῆς κεφαλῆς σου, Ως δυνατὸς καὶ κραιπαλῶν, κατὰ τὴν προφητείαν,
opitulationem erga kominem miserum qui in solo Deo inque virtute tua unicam fiduciam ponit? Visne, Emperator, ut te solemniter defendam? Sive verus sive ſallax ſuerit sermo, manum auxiliatricem præbe, misereri dignare; et Deus diuturnam tibi annuat vitam, tropœa etiam splendidiora et victorias super victorias; tibi totius orbis gubernium concedat inde ab hiopibus Occidentis usque ad Europaos el usque ad extremos Asiæ terminos. Ejusdem carmen ad imperatorem cum de cimum adversus Persas moveret. Lugete, barbari, exsultate, Romani; Persarum filii, gemite, nos fidelium liberi applaudamus. Filii Agar, lamentamini, nos Romani gaudeamus; rursus fortis Italicarum urbium prases, purpura decus, regum pulchritudo pro nobis nostraque salute belli geratur, arma et cohortes movel; rursus Perse perbiam dejicere conatur; jam totum Orientem lupis subjicere festinat. O canis, o animal rabiosum. Persa sanguivore: Italiæ sol radium tibi brumalem misit, sol qui mundum illustrat; tu aulems istum radium oculis intueri, considerare non valuišti; nunc autem maxime lucem suam effundit. Quomodo autem tu, home debilis, tantum splendorem ferre poļis eris? quomodo, paulum intuitus non cæcu lias? quomodo non, ut argilla, nimio calore exsic catus fueris? poterisne tantum splendorem perferre? Tende cervicem tuam barbaram gladio Comnenico acutissimo; dorsum rursus sagittis offerto. Filios tuos ac catalos ad humiliationem, servitutem et captivitatem præpara. Oppida tua tentoriaque scito captum el combustum iri et Romanorum fore. Deus enim Comnenum resuscitavit, fideles suos ac flagitia Persarum ulturus. Non tu forte Mahumet natus es; illo quidem tempore sol propitius non tibi arrisil; sidus benevolum non tibi illuxit. Ideo Comnenum sicul crucem recepisti, quippe qui tibi quieto esse non permittet, igne, ferro, omnibus denique armis te vexando, donec te enecatum ad mortis ipsius portum dejecerit. Nunc, barbare, dupliciter, imo in infini tum expias quæ fidelibus mala majorum tuorum exemplum secutus, intulisti. Divino enim impulsu denuo contra te militat et castra metatur victor Joannes; multos clypeatos, multos jaculatores, n:a gnum equitatum origine Arabica velocissimum collegit, et ceu fulgur in te ruit; quis autem ejus impelúm feret? Sæpe sæpius in Deum Persa insolenter se gessit et tamen ille pro sua bonitate ei indulsit: ecce contra caput tuum proprium eum excitasti, qui potens esi et vel delirans, secundum prophetiam, iræ suæ
col. 1359–1360page 70 of 102
PG 133:1359Τὸν τῆς ὀργῆς τῆς ἑαυτοῦ χερᾶσαί σοι τρυγίαν, Καὶ τῶν βελῶν τὰς ἀκωκὰς τῷ λύθρω του μεθύσαι, ᾿Απὸ δὲ τῶν κρεάτων σου τὴν μάχαιραν κορέσαι, Τοῦ χριστωνύμου δὲ λαοῦ τὸ κέρας ἀνυψῶσαι Διά χειρὸς τοῦ Κομνηνοῦ κρατίστου βασιλέως. Εντεινε καὶ κατευοδού, θεῖε φωστήρ Αὐτόνων, Τὰ μέγιστον εὐτύχημα τῆς νεωτέρας Ρώμης" Καὶ σύμπαν ἔθνος σῷ κράτει προσκυνείτω Η Βαβυλών ή παλαιὰ σῷ σκήπτρω λατρευέτω ϋ τῆς Αἰγύπτου τράχηλος πιπτέτω πρὸ ποδῶν σου Τα τέρματα τῆς Ἰνδικῆς σοι φόρους κομιζέτω. Πέζευε πάντας ποταμούς, πάσας ἠπείρους πλέε Ἐκείνου; μὲν ἀπογαιῶν βαρβαρικοῖς ὀστέοις, Εκείνα; δ' ἀποθαλασσῶν τοῖς αἷμασι τοῖς τούτων, Καὶ πάσης γῆς κυρίευε καὶ νήσου καὶ θαλάσσης. Ακουσον, γίγαν οὐρανὸ, πρόσχες μοι, γῆ παμμήτωρ, Καὶ ταγματάρχην δεξιὰν κατὰ τῶν πολεμίων, ο Α. Τοῦ δὲ Προδρόμου τὴν ἐχθρὸν τὴν μιαρὰν πενίαν, Προδρόμου τοῦ κηρύσσοντος τὰ στρατηγήματά σου Τᾷς ἀκαταγώνιστον ἔνδον τῆς πολιτείας; Μὴ τοῦτο δράσης, βασιλεῦ, μὴ πρὸς τῶν σῶν τρο [παίων Καὶ τῶν ἀστέρων ἄνακτες, ἥλιε καὶ σελήνη Ὑμᾶς γὰρ μάρτυρας καλῶ τῶν εἰς ἐμὲ πραγμάτων. Δίκαιον τοῦτο δίκαιον, ἔχει δικαίου φύσιν *Απαντας μὲν εὐεργετεῖν τὸν Κομνηνόν δεσπότην, Καὶ σπείρειν καὶ κατὰ πετρῶν τὴν ἐλεημοσύνην, Καὶ διαθρύπτειν καὶ πτηνοῖς καὶ κύμασι τὸν ἄρτον, Ἐπέχειν δὲ τὸν ἔλεον τῷ δυστυχεῖ Προδρόμῳ (στις θαῤῥεῖ μετὰ Θεὸν τῇ τούτου βασιλείᾳ, Καὶ ταύτῃ μόνον ἐξαρτᾷ τοῦ βίου τὰς ἀγκύρας. Τί τοῦτο δρᾷς μυρίαθλο, μυριονικηφόρε, τροπαιοῦχε; Στρατεύεις κατὰ τῶν ἐχθρῶν καὶ πάλιν τῶν ἔῴων, Θήγεις αὐτὸς τὴν μάχαιραν, ἐξακονᾶς τὸ δόρυ μ ᾿Αλλὰ τὸν ἐσώτερον ἐχθρὸν ἐξαφανίσας, Οὕτω μοι χώρει πεποιθὼς κατὰ τῶν ἐξωτέρων. *Αναξ Ανάκτων ύψιστε, καὶ κύριε κυρίων, Καὶ βασιλέων βασιλεῦ, καὶ δυναστών δυνάστα, Φρούρει τον πορφυρό βλαστον δεσπότην Ιωάννην, Τὸν αὐτοκράτορα τῆς γῆς, ὁ μέγας αὐτοκράτωρ Συμφρούρει δὲ καὶ τοὺς αὐτοῦ πορφυρανθήτους παῖδες, Καὶ πάντα τούτῳ δάμαζε βαρβαρικόν αὐχένα, Λιταῖς τῆς κυησάσης σε μητροπαρθένου Κόρης, Ην ἔχει καὶ συστράτηγον καὶ σύμμαχον μεγάλη, Καὶ ὸς αὐτῷ καὶ ψυχικὴν ἐν τέλει σωτηρίαν. τ. Τοῦ αὐτοῦ εισιτήριοι ἐπὶ τῇ νυμφευθείση ἐξ Αλαμανῶν τῷ πορφυρογεννήτῳ κυρᾧ Μανουὴλ καὶ σεβαστοκράτορι. Οὐκ ἔστιν οὐδὲ γέγονεν ἄλλος αὐτοκρατόρων Καθάπερ σύ, μεγαλουργό Ρωμαίων πολιοῦχε, Φιλευσεβής τὰ πρὸς Θεὸν, φιλάνθρωπος εἰς δούλου, Εἰς ἔθνη φιλοπόλεμος, φιλότεκνος εἰς παῖδας Θεῷ ναούς καθιεροίς παμπόλλους καὶ μεγάλους, Καὶ πλῆθο; ἄλλων εὐαγῶν λαμπρῶν ἀναθημάτων Τοῖς δούλοις χεῖρα πάντοτε προτείνεις πλουτοδότην, ΗΜΕΡΟ
fcrem contra le miscere, et telorum mucronem san- tales exercitum ducis; ipse ensem acuis, hastam guine tuo lingere non erubescit, aut ensem membris tuis satiare, populivero Christiani cornu per manum Comneni, optimi imperatoris, erigere audel. Rege et dirige, lux divina Italiæ, sortem novæ Ro ma felicissimam, et omnis populus majestati tuæ genua flectal! Vetus Babylon sceptrum luum venera biur: Ægypti collum ante pedes tuos procidal; Indiæ termini tibi vectigalia solvant. Omnia flumina trajice pedes, naviga per omnem continentem, illa enim barbarorum ossibus solo aquabis, hanc eorum dem songuine mari purem reddes. Audi, cœlum immensum, adesdum, et tu quoque, terra omnium mater, et vos siderum capita, sol et luna; vos enim lestes invoco sortis meæ. Jam opor tet ac decet ut imperator Comnenus omnes beneficiis cumulet, ut eleemosynas ubique, in ipsa saxa spar gat, ut panem volucribus et piscibus largiatur, ne Prodromo quidem excepto, qui secundum Deum il lius majestati confidit in eaque vitæ ancoras jacit. Quid hoc agis, victorum antesignane, tropæorum cumulate? Iterum contra hostes Orien Irene scilicet imperatrix, quae antequam a Manuele Comneno anno 1145 in uxorem ducere tur, Bertha erat appellata. Fuit eximie virtutis et pulchritudinis femina, soror uxoris Conradi impe ratoris, filia vero Berengarii, comitis Sulzba chensis in Bavaria. Mirum quod ex iisdem nuptiis Lumide et truculenter confirmari contendit Prodro mus, id est primatum Byzanti supra Romain. Injuria id sustinent schismatici ob sedem imperii exacuis, Prodromi, qui fortiter a te facta predical, hostem, duram paupertatem quasi agonizantem deseris? Ne hoc facias, imperator, per tropæe lus te obsecro; sed inimico interno interempto fortem me reddas contra externum. Tu autem, celsissi me Rex regum, Domine dominorum, Dynasta dyne stařum, salvum fac dominum Joannem, terrarun rectorem, o maxime Domine; serva autem filios ejus porphyrogenitos; omnem doma barbaram cerei cem precibus Matris tuæ Virginis, quam auxiliatri cem habet et ducem dextram contra hostes, el concede ei ad postremum salutem spiritualem. VII. Ejusdem carmen nuptiale in virginem Alamanam domino Manueli Porphyrogenito de spinsatam. Nec exsistit, nec fuit unquam imperator sicut tu, magnificentissime prases Romæ; tu Déum strenue colis, milis es erga servos, bellicosus adversus hostes, liberorum amans; plurima eaque maxima Deo tu templa construis et vasorum sacrorum pretio sorum copiamibidem cumulas. Ubique benignam servis ibi constitutam; at Prodromus hoc ineptum iuse rit argumentum ad opinionem consolidandam Vir est caput mulieris, atqui sponsa Bertha vele ris Romæ (id est ritus occidentalis) subdita tit marito nove Romæ, patet ergo P. dominari Romam. Ridiculum! Carmen verumtamen editum fuit cum fama pertulit nuptias. constitutas esse inter Joannem et Conradum imperatores: tum enim Manuel in Isauria morabatur.
col. 1361–1362page 71 of 102
PG 133:1361Τοῖς ἔθνεσι τοὺς σκυλευμοὺς ἀρτύεις καὶ τοὺς φν Βαθύτατα τὴν φρόνησιν, δεινὰ τὴν στρατηγία», [ρους, Καὶ τοῖς παισὶν νυμφαγωγεῖς τὰς γυναῖκας βελ [τίστας Ὥσπερ καὶ νῦν τῷ Μανουὴλ τῷ ποθεινῷ παιδί σ Τὴν ἐκ δυσμῶν βασιλικὴν ταύτην ἡρμόσυ κόρην, Εφ᾽ ᾖ τελοῦμεν σήμερον τὰ τῶν εἰσιτηρίων. Χαῖρέ μοι, Ρώμη νεαρά, τοῖς νῦν εἰσιτηρίοις Δι' ὧν ἐδείχθης κεφαλὴ τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης. Εἰ γὰρ ἐκείνη δίδωσι νύμφην, καὶ σὺ νυμφίον, Ισμεν δὲ πάντες ώς κεφαλὴν τῆς γυναικὸς τὸν [άνδρα Εύδηλον ὡς συνάγεο καὶ συνομολογείν σοι Καὶ γίνου ταύτης κεφαλὴ καὶ μέλος σὺν ἐκείνῃ Κάντεῦθεν τῷ Κομνηνικῷ πάντα λατρεύει κράτει. Τοσοῦτον ἔχεις ἀνακτα, Ρώμη κυδίστη νέα Οὕτω τὰ μὲν ταῖς νίκαις σε ταῖς κατ' ἐχθρῶν λαμ [βάνει Τὰ δὲ καὶ τῷ φρονήματι κοσμεί τῷ βαθυβούλῳ. Ως γένοιτό σοι, βασιλεῦ, τὸ δρόμημα τοῦ βίσο Σύνδρομον τοῖς δρομήμασι τοῦ γίγαντος ηλίου. Το νέο κλάδε Μανουήλ τῆς ἱερᾶς πορφύρας Καὶ κόσμο τῆς πανευτυχούς σεβαστοκρατορίας, Σκύμνε παντόλμου Λέοντος, οἷο βρυχμός καὶ μόνος. Πέρσην σοβεῖ τὸν σοβαρόν, ἄγχει τὴν Βαβυλῶνα, Καὶ τὰς ῥοὰς τῶν ποταμῶν ἴσχει τοῦ πρόσω δρόμου Αρον τὸν μέγαν ὀφθαλμὸν ἐξ Ἰσαυρίας μέσης, Καὶ θέασαι τὴν Βύζαντον λαμπρῶς ἑστολισμένην Ἐπὶ τῇ νέᾳ τελετῇ τῶν ἐπιβατηρίων Τῆς εὐγενοῦς νεάνιδος καὶ περικαλλεστάτης Ην ὁ πατὴρ καὶ βασιλεὺς ἐνυμφαγώγησέ σοι, Καὶ προπομπεύουσιν αὐτῇ μετὰ δορυφορίας Καὶ διαχύθητι τρανῶς ἐπὶ τοῖς τελουμένοις. Ο μέγα ῥῆς τῆς παλαιᾶς καὶ πρεσβυτέρας Ρώμης, Τὸ γένος εὐγενέστατε, περίδοξε Κουράδα, Καὶ κηδεστὰ λαμπρότατε τῶν δορυφόρουμένων, Νῦν ὑπερῆρας τῇ τιμῇ, νῦν ηὐγενίσθης πλέον, Οτι καὶ τῷ Κομνηνικῷ συνεκεντρίσθης γένει, Καὶ καθωράθης ἀγχιστεὺς τοσούτου βασιλέως Οθεν καὶ χαῖρε μεθ᾿ ἡμῶν καὶ συνάδε τῇ κόρη Νῦν μὲν παιδνας μουσικούς τοὺς ἐπιβατηρίου;, Μετ' οὐ πολὺ δὲ σὺν Θεῷ τοὺς ἐπιθαλαμίους. Ἐπαναζεύξαντος ἡμῖν σὺν νίκαις τοῦ δεσπότου. Ιδε, βελτίστη γυναικῶν, ἐκ τῆς παρούσης δόξης Τῶν προπεμπόντων σοι λαῶν καὶ τῶν δορυφορούντων, Καὶ τῆς λαμπράς παρασκευῆς καὶ τῆς χρυσοφορίας, Τῆς συμμιγοῦς ἀλαλαγῆς τῶν μουσικῶν ὀργάνων, Τῶν ξύλων τῶν ᾿Αραβικῶν τῆς μυρομβροχυσίας, Καὶ στόχασαι τὰ μέλλοντα, κρῖνον αὐτοὺς τοὺς [γάμους Καὶ πληρωθεῖσα τὴν ψυχὴν ἀγάτου χαρμοσύνης, Γὰς μὲν ἀνάστας πρόσπτυσσε τάς σαι προσυπαντώσας Προσκύνει δὲ, κἂν ἀπέστη, τὸν κράτιστον δεσπότην *Ος γε μετήρεν ἄμπελον ἀπὸ δυσμῶν ὡραίαν, Καὶ κατεφύτευσεν αὐτὴν τοῖς βασιλείοις κήποις, Ως συμπλακεὶ; καὶ συμφυής τῷ κλήματι τῷ τούτου. Τοῦ αὐτοῦ τῷ μεγαλονίκῳ πορφυρογεννήτῳ καὶ αὐτοκράτορι κυρῷ 'Ιωάννῃ τῷ Κομο νηνῷ κατὰ Περσῶν ἐξερχομένῳ τὸ δέκατον. Ο βασιλεῦ αήττητε, κράτορ και μονοκράτορ, Ο μέγα Ῥώμης ήλιε φωτων μεγάλων πάτερ, Ο Φωσφόρε τοῖς οἰκέταις σου, πυρφόρε τοῖς βαρ [βάροις, Αστραπηδόλε τοῖς ἐχθροῖς, ἡμῖν χαριτοβόλε, Σκύμνε γενναίου Λέοντος, λέον τεττάρων σκύμνων, Χαράκωμα τῇ πόλει σου, πύργωμα τῷ λαῷ σου, Ο
manum porrigis. Tu hostibus prædia et tributa im peras, ac filiis tuis pulcherrimas adducis uxores, sicut et nunc Manueli, dilecto filio virginem regium ex Occidente oriundam jungis nupliis quas kodie maxime inauguramus. Salve, Roma nova, et gaude hac inauguratione, qua te caput Romæ veteris ostendisti. Etenim illa sponsam præbel, tu autem sponsum; nos autem omnes scimus, cum vir sit caput uxoris, in te quo que hoc idem convenire. Esto igitur hujus caput, quæ majestati Comneni omncm reverentiam præbet. Talem igitur, gloriosa nova Roma, dominum habes. Dum enim victoriis ex hostibus reportatis ie occupat, summis se prudentia sua honoribus dignum osten dit. Cursus vitæ tuæ, imperator, cursum rapidum solis æquet, o Manuel, qui ramus novellus es sacræ purpuræ ac decus et ornamentum domus augustalis, filius Leonis, cujus rugitus solus Persam gravem pellit, Babylonem angit et fluminum cursum impe dit. Leva oculos ex media Isauria ét vide Byzantium laute vestitum in festo initiatorio nobilis et formosis simæ virginis quam, patre ac rege monente, uxorem modo duxisti, stipatus satellitibus; tu porro gaude et ju'ila. lissime, bellicosissime ac generosissime Conrade, ci vium tuorum protector, hodie ad summum honorum fastigium evectus es, quod Comnenorum familiæ te adjunxisti cognatusque tanti viri evasisti. Quare etiam lætare nobiscum et ‘pœana inchoa cum virgine sponsalitium, et mor, Deo juvante, nuptialem et epis uicium in honorem imperatoris. Age, optima mulierum, àugurare futurum matri monium ex splendore eorum qui te in vis conducunt, ex festis lautissimis, ex instrumentorum concentu musicorum, ex aromatibus et unguentis ex ipsa Arabia advectis; et plena gaudii ineffabilis, reyinas obvias saluta et potentissimum kerum adora; ab Occidente enim vineam egregiam transplantavit in hortos regios, uxori ut viti vroceræ àdhæsurus. Ejusdem carmen in dominum Joannem Commenum imperatorem victoriosum, cum deci mum Persis bellum inferret. Imperator invicte, monarcha augustissime, in magnus Romæ sol, magnorum luminum pater, qui civibus tuis lucem fers, in barbaros ignem jacularis, hostibus fulgurator, nobis gratiarum dator, filius generosi Leonis, urbis tuæ munimen, populi tui pro rex maine veteris ac veneranda Roma, pruden- pugnator, tu terrarum dominu», Persarum, Scytha
col. 1363–1364page 72 of 102
PG 133:1363Κοσμοκρατής, περσόλεθρο, σκυθοδαλματοκτόνο, Ισαύρων δουλαγωγητά, Κιλίκων καθαιρέτα, Κατασπαστὰ τῆς Ἰταλῶν ὀφρύος καὶ Λατίνων, Παρθίδος ἀνδραποδιστὰ καὶ Συρικῆς σπατάλης, Απειλητὰ τῆς παλαιᾶς μεγάλης Βαβυλώνος, Ἐκφοβητὰ τῆς σοβαρᾶς Αἰγύπτου βασιλείας, Καὶ πάσης γλώσσης καὶ φυλῆς ταπεινωτὰ βαρ [βάρων, Σκήπτρον εὐρύ και κραταιόν, σκήπτρον δασὺ καὶ [πῖον, Ρωμαίων ἀναγέννησις, ἀνάπλασις Αὐσόνων, Καὶ θαῦμα τοῖς ὑπ᾽ οὐρανὸν ἐπὶ ταῖς στρατηγίαις, Ὁρῶν σου τὴν παρασκευὴν· καὶ τὴν ἑτοιμασίαν. Καὶ τῆς ἐφόδου τὴν ἀκμὴν τὴν πρὸς τὴν ἔχε [στρατείαν, Τὴν τοῦ στρατοῦ συνέλευσιν, τὴν συσκευὴν τῶν ὅπλων, Δ. Πόσαις χαλάζαις λιθασθείς, πόσοις πλησθεὶς τοῖς [όμβροις, Καὶ πόσαις πάχναις πυκνωθεὶς καὶ νιφετος παλαίσας, Οὐκ ἔδωκας ἀνάπαυσιν τοῖς σοῖς κροτάφοις ὕπνον, Οὐ τοῖς βλεφάροις νυσταγμόν, κατὰ τὴν ψαλμῳδίαν Αλλὰ καὶ πάλιν ἐξορμᾷς κατὰ τῶν ἐναντίων καὶ πάλιν μάχης μέλησίς σοι καὶ πάλιν ἐκστρατεύεις, Πάλιν τὴν σπάθην ἀκονᾷς, πάλιν το δόρυ θήγεις», Οπλενδυτεῖς, δορυφορεῖς, ἐξάπτῃ τὴν ἀσπίδα, Καὶ καταθεὶς τῆς κεφαλῆς τὴν ἀρχικὴν ταινίαν, Τὴν κόρυθα τὴν φοβεραν εὐθὺς ἀντιλαμβάνεις, Νομίζων ἔργον ἄρχοντος καὶ μᾶλλον βασιλέως Οὐ τὸ τρυφᾶν καὶ σπαταλᾷν καὶ περὶ πόνους τρέχειν, ᾿Αλλὰ τὸ κάμνειν καὶ μοχθεῖν ὑπὲρ τῶν ὑπὸ χεῖρα. Καίτοι καὶ νοσαζόμενο; τὸ σῶμα τὸ γενναῖον, Καὶ τὸν καιρὸν χειμερινὸν προσβλέπων καὶ κρυ [μώδη, Τοὺς δορυφόρους, τοὺς ἱππεῖς καὶ τοὺς ἱπποτοξότας, Οὐδ᾽ οὕτω παύεις τὴν ὁρμὴν καὶ τὰ θερμὸν τοῦ Τοὺς καταφράκτους τους ψιλοὺς αὐτοὺς τοὺς χορο [τοφόρους, Τὰς τῶν ξυλίνων μηχανών ποικίλας εξαρτύσεις, Καὶ τὸ τῆς μάχης ἐν ξυρῷ καὶ κατεσπουδασμένον, θάμβους καὶ λύπης καὶ χαρᾶς ζυγοστατοῦμαι μέσον, Θαμβοῦμαι μὲν τὴν άτρυτον τοῦ σώματός σου ρώμην, Καὶ τῶν μελῶν σου τὴν ἰσχὺν τὴν τρισαδαμαντίνην, Καὶ τῆς σαρκὸς τὴν ἄμαχον ἐν πόνοις εὐτονίαν Θαυμάζω πόσας ἀνατλὰς ἐν μάχαις δυσχερείας Πόσῳ παλαίσας καύσωνι, πόσον κρυμὸν βαστάσας, Πόσους δυσβάτους καὶ στενοὺς περιελίξας τόπους, Πόσους χειμῶνας αίθριος καὶ θέρη διαντλήσας, Πόσας ἀσίτους ἡμερῶν, πόσας νυκτῶν ἀγρύπνους, Πόσους πεζεύσας ποταμούς, πόσους Ιπποδρομήσα; Απλώτου; καὶ μορμύροντας καὶ κυματομαχοῦντας, [δρόμου. Τί τοῦτο τοίνυν, βασιλεῦ, νοσούμεν, καχεκτούμεν Καὶ παραφυλαττόμεθα τοὺς πνέοντας ἀνέμους, Σὺ δὲ νοσεῖς καὶ στρατηγεῖς καὶ σφάττεις, Καὶ πρὸς χειμῶνας ἐν ταυτῷ καὶ νόσους καὶ βαρο [βάρους Τριπλοῦν ἐργάζῃ πόλεμον, τριττὴν ἀρτύεις μάχην; Μή σοι χαλκήλατος ἡ χεὶρ, μὴ σιδηροῦς ὁ πήχυς; Μὴ τοὺς δακτύλους ἐκ στεῤῥᾶς ἐλατομήθης πέτρας Μὴ τῶν μελῶν τὰς συναφὰς ἀδαμαντίνους Έχεις; Μὴ σῶμα θεῖον ἀπαθὲς ἀκάματον βαστάζεις; Ο χθὲς ἐπανέζευξας ἡμῖν, χθὲς ἐπανῆλθες ἄναξ Ἀπὸ Συρίας τῆς ἀβρᾶς ἀπὸ τῆς Φοινικίδος, 'Εκ Φέρεπ, Χάλεπ, καὶ Φαρτῶν, αὐτῆς ἐκ Βαβυλών Ένας ο
rum, Dalmatarum flagellum; t■ Isauros in servi tutem adigis, tu Cilices occidis, Italorum ac Latinorum superbiam deprimis; tu Parthis jugum servitutis, imponis, et Syrorum luxuriam aggrederis; tu Babyloni antiquæ magnæ exitium minaris, Ægyptiis mollibus terrorem injicis; tu barbaros cujuscunque generis kumilias; Romanorum sceptrum potens ac validum renovas, Ausones regeneras; nemo tibi par in rei'bellicæ artibus. Quare stupeo, gaudeo, inter spem metumque hæréo, si agilem tuum animum, si in expeditionibus tuis vigorem video. Te enim duce exercitus streņue agit, prompte arma tractat. Me juvat contemplari satellites, equites sagittarios, cata phractos, leviter armatos, frumento ac pabulo oneratos, ligneas belli machinas, belli tandem discrimina. Cum stupore corporis tui invictum robur, membrorum tuorum insuperabilem agilitatem, in laboribus førendis perseverantiam admiror, et mirari non desing: multus enim in præliis molestias țulisti; sæpe nimio calore vexatus fuisti, sæpe alsisti; loca inaccessa, anguşta percurristi; multas noctes hiber nas, æstivas sub divo transegisti, esuriei, insomniorum nequaquam expers, flumina multa frementia, undis agitata pedes aut eques trajecisti. Licet grandine sæpe jactalus, imbribus vexatus, a pruina et nivībus infestatus, quietem el somnum membris negesti; Palpebris ut dicit Psalmista, somnum non defi sti. › Nam sine mora iterum hostes armis lacessis; nihil nisi prælium meditaris et cum hoste congres sionem. Rursus ensem acuis et hastam; rursum arma induis, hastam sumis, bucleo accingeris, et diadema, regni insigne, capiti imponis una cum galea horrenda. Nam gubernatoris cujusque et præcipue imperatoria esse credis non in voluptatibus ac deliciis difiuere, sed pro subditis dimicare. Te nec morbus, nec arti per hiemem æstatemve intemperies a pugnando et corporis exercilio avocant. Unde venit, imperator, quod nos morbis affligimur el male semper valemus? Cur ventos fortius spi _rantes caule evitamus? Tu e contra licet ægrotus, milites in pugnam ducis ad victoriam, eodem tem poris momento bellum triplæ± gerens cum hieme, c&M morbo et cum barbaris, triplicem vieľoriam reporía turus. Num manus tibi ænea? num brachium fer reum? digilosne saxeos, et membrorum articulationes duro. geris metallo junctas? Heri nobis e castris redux fuisti e molli Syria ac Phœnice, Phere, Chaleb, e Pharton, ex ipsa Babylone, nou sine gloris.
col. 1365–1366page 73 of 102
PG 133:1365Αὐχῶν, ἱδρῶν, καὶ πνευστιῶν καὶ κόνει πεπασμέὡς ἄλλον ῥοῦν ὠκεανοῦ τοὺς σοὺς ἱδρῶτας λούῃ. [νος. Οὐχ ὕδατι κατέπαυσας τὴν ἐν τῷ Χάλεπ δίψαν, Οὐκ ἔφθης ἀπομόρξασθαι τὸν Περσικόν Ιδρώτα, Οὐδ᾽ ἄσθμα γοῦν συνέλεξας ἐκ τῶν ἐν Σύροις δρό [μων, Οὐκ ἔφθης ἀπολούσασθαι τὴν τῶν Κιλίκων κόνιν, Οὐδὲ τοὺς κυβιστήσαντας χιτώνας ἐν Σαγγάρῳ Ανέμῳ παρεξήρανας ἢ ταῖς αὐταῖς ἡλίου. Καὶ πάλιν μάχαι καὶ στρατοὶ καὶ στρατοπεδαρ [χίαι. Τίνι σε παρεικάσομεν πρὸς τὴν φερεπονίαν; Ατλας ἀνὴρ μυθεύεται τοῖς παλαιοίς βιβλίοις Μακρὰς ἀνέχων κίονας τὸν κόσμον ἀνεχούσας Πλὴν κοπιάσαι λέγουσι καὶ τοῦτον πρὸς τὸ βάρος Καὶ καταθεῖναι μὲν αὐτὸν τὸ τῶν κιόνων ἄχθος; Υποβάλλοντα δ' Ἡρακλῆν τοῖς ὤμοις τῷ φορτίῳ Μικρὰν ἐκείνῳ παρασχεῖν ἀνάπαυσιν τοῦ πόνου. Σὺ δὲ τὸν ὄγκον ἅπαντα τῆς οἰκουμένης φέρων, Πρὸς δὲ καὶ τὰς στρατηγικὰς ἀνέχων ἀχθηδόνας. Μόνος τὸ βάρος καρτερείς, οὐ χρήζων 'Ηρακλέους, Καὶ καρτερήσειας αὐτὸ μέχρι μακρῶν αἰώνων Ὑπὸ στεῤῥοῖς τοῖς μέλεσι καὶ καρτεροῖς τοῖς ὤμοις. Εγνώκαμεν ἀνατολὴν τοῦ φωταυγοῦς ἡλίου, ᾿Αλλὰ καὶ σβέσιν καὶ δυσμὴν ἐμάθομεν ἐκείνου Καὶ γῆν μὲν ἅπασαν αὐταῖς ἀφάτοις καταυγάζει, ᾿Αλλὰ καὶ νέφει κρύπτεται καὶ παντελῶς ἐκλείπει Καὶ κάμνει μὲν ἡμερινούς διφρεύων τοὺς ἀγῶνας, Ἀλλὰ καὶ λεύεται νυκτὸς ὠκεανοῦ τοῖς ῥείθροις. Σὺ δ' ἀνατέλλεις ἐς ἀεὶ καὶ δύσιν οὐ γινώσκεις, Μηδ' ἐπιγνοίης πώποτε μέχρι τερμάτων βίου Εἰ δέ ποτέ σε τοῦ καιροῦ καὶ λούσασθαι δεήσει, Ἔστιν ἀκάματον τὸ πῦρ, ὕλης ἂν εὐπορήσῃ, Πλὴν δέεται καὶ πνεύματος τοῦ συνεπιφυσῶντος Καὶ τὴν ὁρμὴν ἐγείροντος τὴν καυστικὴν ἐκείνου Σβέννυται δὲ καὶ τῆς ὑγρᾶς ἐπιββευσάσης ύλης. Σὺ δὲ πιμπρᾷς τοὺς ἀσεβεῖς, φλογίζεις τοὺς ἀθέους, Καὶ τήκεις ὡσεὶ μόλιβδον, ὡσεὶ καλάμην φλέγεις, Οὐ χρήζων ἔξω πνεύματος τοῦ συνεπιφυσῶντος Αρκεί σοι γὰρ εἰς ἔξαψιν τῆς κατ' ἐχθρῶν ἐφίλου Τὸ σοὶ συζῶν καὶ συνοικῶν μέγα καὶ θεῖον Πνεῦμα, Ὑφ' οὗ καὶ ῥιπιζόμενος πάντας ἐχθροὺς φλογίζεις, Καὶ πᾶσαν γῆν ἀλλόφυλον καὶ πόλιν ἐπινέμῃ. Μηδ' ὅλως γοῦν ταῖς ἐθνικαῖς σβεννύμενος θαλάσσ [σαις, Κἂν περὶ μίαν άμπωτιν καὶ χάρυβδιν μιχθείεν, Κατέρχεται καὶ ποταμὸς καὶ χείμαρρος κινείται Μετὰ σφοδροῦ ῥοιζήματος καὶ σὺν ἐξεῖ τῷ δρόμῳ, Καί που καὶ λίθους ὑποσπᾷ, ῥιζοτομεῖ καὶ δένδρα 'Αλλά τι δένδρον μέγιστον ἢ παλαμναῖος λίθος Μέσος εἰ τύχει προπεσὼν τὸν ῥοῦν ἀναχαιτίζει. Σὲ δὲ, χαρίτων θάλασσα, καὶ ποταμὲ τροπαίων, Οὐδὲν οὐδέπω τῆς ὁρμῆς τῆς εἰς τὰς μάχας παύει Οὐ προλαβοῦσα κάκωσις, οὐκ ἐπισχοῦσα νόσος, Οὐχὶ καιρὸς χειμερινός, οὐ παγετός, οὐκ ὄμβρος, Οὐ θέρους τὸ μεσαίτατον, οὐχ αἱ κυνάςτρου φλόγες, . Οι δυσχέρεια τῶν ὁδῶν, οὐχὶ στενοχωρία, Ἀλλὰ πρὸς μόνον ἀφορῶν τὸ χρῆμα τὸ τῆς νίκης, Καὶ πρὸς τὴν ὑπεραύξησιν τῆς σῆς κληρονομίας, Βαίνεις ὡς λέων πεποιθὼς κατὰ τῶν ἀλλοφύλων, Ο Πάντων ὁμοῦ καταφρονῶν τῶν παρεμποδισμάτων, Τῇ συστρατήγῳ σου θαῤῥῶν παρθένῳ καὶ συμμάχῳ, Δι' ἧς ἐκ πάσης προσβολῆς σὺν νίκαι; ὑποστρέφεις.
sudore, annelitu et pulvere. Non tu aqua sitim deļesti in Chaleb; sudorem Persicum non exsiccasti; non in Syria peragratá spiritum vitiasti, non pulve rem in Cilicia abstersisti, non vestes in Sangaro madefactatas ad solis radios siccavisti. non deficit; sed sufflantis spiritu opus est qui alacritatem illius emortuam in vilam revocet; ubi autem materia humida accesserit, certe exstinguitur. Tu vero impios comburis, conflagras atheos quos liquefacis sicut plumbum et sicut stipulam consumis, sufflante aliquo minime opus habens. Sufficit enim tibi ad subigendos inimicos magnus Dei Spiritus qui tecum vivit et cohabitàt, a quo ventilatus omnes hostes comburis, omnemque regionem, omnem urbem exterorum devastas. Nunquam igitur, licet maribus barbaris in fluxum ac refluxum agitantibus, fluvius decurrit et torrens fluctuat qum acuto stridore et cursu rapido, saxa volvens, arboresque divellens. Al arbor magna aut saxum sceleratum ubi interciderit,. reprimet cursum. Te autem, gratiarum pelagus, tropæorum flumen, nihil plane quo minus in hostem ruas impedivit: 'nan offensa, non morbus, non tempestas, non glacies, non imber, non calores estivi, aut Sirii flamma, non viarum asperitas; scil victoriam solam ob oculvɛ habens, et imperii augmentum. meditans ceu leo cum fiducia contra alienigenas proficisceris, omnibus obstaculis contem plis, Virgine socia et propugnatrice fisus, cujus auxilio ex omni cum hostibus congressu victor recer teris. En nova certamina; iterum exercitus movet ad castra metanda. Cui, quæso, rei tuam æquiparem in ferendis laboribus patientiam? Atlas, si antiquis auctoribus credimus, humeris portavil grandes co lumnas totum mundum sursum tenentes. Qui cum mole premeretur, columnas, ut narrant, deposuit, quarum onus Hercules cum humeris subiisset, Atlan tem non mediocriter sublevavit. Tu autem, qui inte grum orbis terrarum onus portas, èt ducis munere fungeris, pondus colusportas, Hercule nihil indigens; imo ad extremam usque ætatem pro eo quod tuum est membrorum humerorumque robur, portares. Novimus solis splendescentis ortum, sed et ipsius oc casum el sociam noctem cognovimus. Omnem modo terram lumine ineffabili illustrat, modo nubibus occultatus prorsus deficit; et diei quidem curri culo peracto fatigatur, noctu autem in Oceani ſluen tis lavatur. Tu contra nit aliud quam oriris, nun quam occidis, idque usque ad vitæ terminos, el si quando balneo opus habes, hand undis marinis, sed tuo sudore lavaris. Ignis non moritur ubi lignum
col. 1367–1368page 74 of 102
PG 133:1367[μαι, Την νῦν ὁρμήν σου, βασιλεῦ, τὴν κατ' ἐχθρῶν μαν [θάνων. Πάντα μὲν οὖν κατανοῶν θάμβους ἐγὼ πληροῦ· Εἰς βρῶσιν οὐ τοῖς γογγυσταῖς, ἀλλὰ τοῖς εὐχαρίστοις, Καὶ πᾶν τετράπουν βάσιμον πάσης θαλάσσης άγραν, Παντοίοις ηύφρανας ἡμᾶς εἰδέαις δωρημάτων. ᾿Αλλὰ τῆς ἐκστρατείας σου τὸ κατεσπουδασμένον Τὸν λύχνον ἔσβεσεν ἡμῖν τῆς ὅλης εὐφροσύνης. Καὶ νῦν ἐν λύπης ἀφεγγεῖ περιπατοῦμεν ξάφῳ. Πλὴν ἀλλ᾽ ἐγὼ σοι, βασιλεῦ, ἑτέρως υπερχαίρω, Καὶ τῆς χαρᾶς τὸ μέγεθος οὐδὲ βαστάζειν ἔχω, Τῶν τόνων σου κατανοῶν τὰς εὐτυχεῖς ἐκβάσεις, Καὶ τῶν ἀγωνισμάτων σου προθεωρῶν τὰ τέλη Καὶ γίνομαι σοι Πρόδομος ὁ προφητῶν ἀκρέμων, Καὶ προφητεύων προλαλῶ καὶ προανακηρύττω, ὺς πᾶσα βάρβαρος ἰσχὺς ὑποταγήσεταί σοι, Καὶ πᾶ; ἀλλόφυλος αὐχὴν ὑποδεχθήσεταί σοι. Χῶραι καὶ πόλεις, ἔθνη καὶ πᾶσαι δουλεύσουσί σοι Καὶ θήσεις μὲν τὴν ἔπαυλιν τῆς σοβαράς Περσίδος ὡς ὀπωροφυλάκιον ἐπὶ συχυηλάτῳ, ᾿Αλλὰ καὶ βράζομαι πολὺ τῇ λύπῃ τῇ καρδίᾳ, Ότι στερείται πάλιν σου τῆς θέας ὁ λαός σου, Στερείται τῶν χαρίτων σου καὶ τῶν ὁμιλημάτων Καὶ μετὰ τρεῖς ἐνιαυτούς μόλις μικρὸν ἰδών σε Πριν κατιδών τρανότερον, αὖθις ἀνήρπασταί σε, Καὶ πρὸς τὴν φρυκτωρίαν σου μικρὸν ἀνατενίσας Πρὶν ἐλλαμφθῆναι καθαρῶς εὐθὺς ἀπετυφλώθη, Καὶ πρὶν λαβοῦσα ταῖς χερσὶν ἀποσεσύληταί σε, Οὐκ ἔφθασε καθαραί σου τὴν αἱμαχθεῖσαν σπάθην Ισαυρικῷ, Κιλικικῷ καὶ Παρθικῷ τῷ λύθρῳ, Καὶ πάλιν ἡμιπάλακτον αὐτὴν ἀντιλαμβάνεις Ὡς ἐπεμβάφης αἵματι τὰ πρότερα δευτέροις. Οὐκ ἔφθασε τὴν κόρυθα πρὸ τοῦ μετώπου θεῖναι, Καὶ μόρξαι τοὺς ἱερεὺς, τοὺς βασιλικοὺς ἱδρῶτας, Καὶ οὐ σπασάμενος αὐτὴν, ἄλλους ἱδροῦν σπουδά [ζεις. Ναὶ ναὶ, καὶ τὸ βραχύτατον τῆς σῆς ἐπιδημίας Αναριθμήτων έπλησε τὴν πόλιν σου χαρίτων Ιδε σε πᾶς ἀδικηθείς, καὶ δεδικαίωταί σοι Ιδε σε πᾶς πενόμενος, καὶ σοὶ κατεπλουτίσθη. Αγῶνα τέθεικας καλόν τετραδιφρηλασίου, Δημοχαρή πανήγυριν τῆς ὅλης πολιτείας, Ὃν καὶ τῆς εὐτυχίας σου, δέσποτα, μάντιν κρίνω, Καὶ τῆς μελλούσης κατ' ἐχθρῶν ἐξ ὁλοκλήρου νίκης. Ενυμφαγώγησας λαμπρῶς καὶ βασιλείους γάμους ὡς ἔρημον καὶ ταπεινὴν σκηνὴν ἐν ἀμπελῶνι Αὐξήσεις δὲ τὴν ἄμπελον τῆς νεωτέρας Ρώμης, Τὸ κλῆμα μέχρι θαλασσῶν καὶ τὰς παραφυάδας Μεγίστων ἄχρι ποταμῶν κατὰ τὴν προφητείαν Εσται δὲ δόξα ἡ τούτων τῶν νέων σου τροπαίων Ὑπὲρ τὰς πρώτας, βασιλεῦ, ἡ νέα καὶ δευτέρα, Καὶ θρίαμβον παμβύητον ἐπιτελέσωμέν σοι, Οἷος οὐδέπω γέγονεν ἀνὰ τοὺς πάλαι χρόνους, Οὐκ ἐπὶ Ῥώμης τῆς γραός, οὐδ᾽ ἐπ' αὐτῆς Ἑλλάδος Κἀγὼ δ' ὁ ταῦτα προσλαλῶν καὶ προανακηρύσσων, Βίβλους ἐγγράψομαι πολλὰς τῶν τῶν ἐπινικίων Εμμέτρους ἅμα καὶ πεζάς, ὧν ἡ φροντές μοι γέμει. Τοῖς τέκνοις, τοῖς ἀνεψιοῖς, καὶ τοῖς τῶν τέκνων ο Βούλῃ φωνὴν προδρομικὴν καὶ τοῖς ἐχθροῖς ἀφήσω; [τέκνοις Βασιλικὰς ἐξήπλωσας λαμπράς δημοθοινίας Ερρευσας οίνου ποταμούς εἰς πάσας τὰς ἀμφόδους, Προὔθηκας ἅπαν πετεινὴν ὡς ἐκ βροχῆς ἑτέρας Γεννήματα τῶν ἐχιδνών, ἤδη μετανοείτε, Ηγγικε γὰρ καὶ πρὸς ὑμᾶς ἡ θεία βασιλεία, Ο νικητής ὁ Κομνηνός δεσπότης Ιωάννης Εγγὺς ἡμῖν ὁ γεωργὸς αὐτὸς ὁ στεφηφόρος που
obtulisti; sed quod castra jugiter sequeris, lætitiæ lumen exstinxit, ita ut inpræsentiarum luctu ineffa bili premamur. Sed est, o imperator, quod sumMO perfundar gaudio, quando rerum tuarum prosperum statum intueor et certaminum tuorum finem conspicio, Ecce e Prodromo`qui sum, prophetarum aliquis fio id prædicens `quod omnis vis barbarorum tibi subdila erit, omne collum alienigenum tibi subjugabitur. Et revera regiones et urbes libi servient et vil Hæc omnia dum mente volvo, stupesco, quo animo, quo impetu hostes adoriris, videns. Magno autem simul mærore cor mordetur, quod populus iuus tui cliutius videndi voluptate, quod tuo commercio, con versatione privatur. Vix enim per tres hosce annos se conspexit, et ecce iterum te abeuntem dolet, quia tua ipsi gloria frui non datur cujus nitore mortales percussi cæculiunt. Heu!vir ensem tuum, Isaurico, Cilicio, Parthico cruore aspersum, lavacro purgare licuit, et ecce iterum stringis, novo eum sanguine lami fastuosæ Persiæ pones ut pomarium ficubus con respersurus. Galeam tibi de capite demere et sudorem regium sanctum de fronte abstergere vix licuit, et jam novos abis collecturussudores Non te fugit quanto gɔu dio, dum inter nos morabare, totam urbem repleveris. Quicunque in jure suo læsus te adiit, tuo lætus ad jumento recessit. Accessit ad te egenus, ac ditatus abs te reversus est. Certamen proposuisti egregium quadrigarum ad delectationem populi. Bene tibi hinc auguror; felix namque eris et ex hostibus triumpha bis. Filios tuos et filios filiorum splendidis nuptiis jun risti; lautissimis populum dapibus excepisti, el vini fluviis multitudinem humectasti. Misisti volucres sicut per pluviam non murmurantibus, sed beneficii memoribus, et quadrupedes marinos dulce donum situm, sicut tentorium humile in vinea. Tu autem augebis vineam novæ Romæ; sarmentum usque ad màre, propagines usque ad maxima flumina, secun dum prophetiam. Erit autem gloria secunda horum tropæorum major prima, et triumphum in tuum ho norem parabimus, qualem antiquitas non vidit, Rema, non Gracia vetus. Ego autem qui hæc prædićo, multa volumina,poe tico aut pedestri sermone exarata componam tuæ laudis plena. Visne me Prodromi vocem inimicis quoque inten dere? Genimina viperarum, pœnitentiam agite; að enim quoque regnum appropinquavit cœleste; Commenus victor dominus Joaunės prope nos stal vos
col. 1369–1370page 75 of 102
PG 133:1369Καὶ τὰς τοῦ κράτους σου λαμπρὰς ἐκπαιανίζειν νί [κας Ἔχων τὸ πτύον ἐν χεροίν, τὴν στίλβουσαν ῥομφαίαν, Τῇ πόλει θέλω προσλαλεῖν, τοῖς ὄχλοις ἐντυγχάνειν, Καὶ πᾶσαν ἐκκαθαριεῖ τὴν ἅλωνα Περσίδος Καὶ τοὺς μὲν ἀπειθήσαντας ὡς ἄχυρα λικμήσει Καὶ παραδώσει τῷ πυρὶ κατακαυθησομένους Τοὺς δὲ πιστῶς ὑπείξαντας, τοὺς προσκεκινηκότας Εἰς ἀποθήκην ἐμβαλεῖ δίκην εὐχρήστου σίτου. Ηδη κειμένην θεωρῶ πρὸς τοῖς ὑμῶν τραχήλοις Τὴν σπάθην τὴν βασιλικὴν δεινῶς ἡκονημένην. "Ωσπερ ἀξίνην τμητικὴν πρὸς τῇ τῶν δένδρων ῥίζῃ. Ταχύ καρπογονήσατε καρπὸν τῆς εὐπειθείας, Με συγκοπέντες τῷ πυρὶ βρῶμα παραδοθῆτε. Ταῦτά σοι πεπροφήτευκα καὶ πεπροδόμευκά σας, Χριστὲ Κυρίου βασιλεῦ, γῆς ἄναξ Ἰωάννη Σκοπῶν πρὸς τὸ φιλάνθρωπον καὶ τὸ φιλόθεόν σου, Καὶ πρὸς τὰς εὐποιίας σου τὰς εἰς τοὺς δεομένους, Καὶ τὴν πρὸς τὴν πανάχραντον πεποίθησιν Παρθένων Εντεινε καὶ κατευοδού, βασίλευε Ρωμαίων, Χάριν τῆς ἀληθείας σου καὶ τῆς πραότητός σου Καὶ τῆς δικαιοσύνης σου καὶ τῆς φιλανθρωπίας Υπόταττε τὸ βάρβαρον, νίκα, τροπαιοφόρει, Αρπαζε τοὺς φιλάρπαγα´, κτεινε τους φιλοκτόνους, Πόρθει τοὺς φιλοπορθητής ἄχρι τῶν ἐσχάτων, Καὶ πᾶσαν γῆν καὶ θάλασσαν καὶ νῆσον δουλαγώγει. Έχεις ἐν μάχαις ἄμαχον σύμμαχον τὸν Σωτῆρα, Τὸν πλάσαντα καὶ στέψαντα καὶ βασιλεύσαντά σε Ἔχεις καὶ τὴν νικοποιὸν συστράτηγον κρατίστην Δι' ὧν σοι πᾶν τὸ βάρβαρον δουλοπρεπῶς λατρεύσει Ἔχεις κἀμὲ τὸν Πρόδρομον θερμότατον οἰκέτην Ἐκ τῆς ἐρήμου τῆς σκληρᾶ; νῦν ἐπανήκοντί σοι, Ἐξ ἧς με ῥῦσαι δυσωπῶ· μισῶν γὰρ τὰς ἀκρίδας, Μιτῶ τὸ μέλι τὸ πικρὸν, τὴν δερματίνην ζώνην, Καὶ τὴν ἀδρὰν περιβολὴν τὴν ἐκ τριχῶν καμήλου. Φωνὴ βοῶντος πέφυκα· τί μοι καὶ ταῖς ἐρήμοις Αί σοι καὶ πληθυνθείησαν ὑπὲρ θαλάσσης ψάμμον, Καὶ τοὺς ἀστέρας οὐρανοῦ καὶ τὰ τῶν δένδρων φύλλα. Θ. Τοῦ αὐτοῦ εἰς γραμματικὸν Θεόδωρον τὸν Στυπιώτην. Το βέλτιστε γραμματικῶν καὶ μαθητῶν καὶ φίλων Ομώνυμε τοῦ γράφοντος, ὁμέτροπε τοῦ θείου, Θείου τοῦ θείου τὴν ψυχὴν, τοῦ θείου τὴν καρδίαν, Καὶ βασιλέως εὐσεβοῦς καὶ στρατηγικωτάτου, Οἷον οὐκ οἶδεν ἥλιος ἄχρι τῆς νῦν ἡμέρας, Ὑπογραφεῦ πιστότατε καὶ φύλαξ τῶν κρυφίων, Ετι τυγχάνων ἐν παισὶν, ἔτι τὰ σχέδῃ γράφων, Καὶ γραμματικευόμενος καὶ ποιηταῖς προσέχων, Εξήρτητό μου τῶν σχεδῶν, ἐξήρτηση των στοίχων Ἐκείνων δὲ καὶ μάλιστα τῶν ὑπὲρ βασιλέως. Τούτων γὰρ ἤρας ἀκρατῶς, τούτων οὐκ εἶχες κόρον Ταῦτα καὶ βρῶσιν καὶ τροφὴν ὠνόμαζε; καὶ πόσιν Καὶ τῶν ἑτέρων ἀμελῶς ἀκούων ἀκουσμάτων, Μόνοις τοῖς λόγοις ἔχαιρες τοῖς ὑπὲρ βασιλέως, Καὶ τούτοις ἐπεγάννυσο καὶ τούτοις ἐνετρύφας Κἂν που καὶ σχέδος ἔπληξη, κἂν στοἶχον εἰργασά [μην Υπέρ τινος βασιλικοῦ Κομνηνικοῦ τροπαίου, Η Γάγγρας γράφων ἅλωσιν, ἢ νίκην Κασταμόνος, Η τὴν τῶν ἀπειρογενῶν Σκυθῶν πανολεθρίαν, Η Δαλματῶν καταστροφὴν ἢ δουλικὴν δουλείαν, «Η Περσικὴν ὑποταγήν ἢ δουλικήν δουλείαν, Ἢ τὰ περὶ τὸν Δάννουβιν, ἢ τὰ περὶ τὸν ᾿Αλυν, Η τοὺς Κελτοὺς ὑπείκοντας, ἢ Σύρους προσκυνοῦν [τας, *Η ΒαχηνοὺςΤαρσινούς ἢ τοὺς Αντιοχέας,
agricola coronatus, manu tenens ventilabrùm et en sem fulgentem, et omnem Persidis aream purgabit, inobedientes ` autem sicut paleam ventilabit et igni comburendos tradel; eos vero qui dicto audientes fuerint ut frumentum utile in hoṛdeo reponet. Jam ensem collo tuo appositum, et hastam video aculam, ut securim arboris radici imminentem fructum ergo facite obedientiæ, ne, proscissi, ignis alimentum fiatis. Hæc tibi prophetans prædixi, tipi que præcursor fui, imperator hujus regionis, Joan nes, Domini uncte. Humanitas tua ac pietas et benefi cientia erga supplices egenos cum fide in immacula tam Virginem lucei semper. Monstra nobis, impera tor Romanorum, veritatis studium ac humanitatis, justitiæ in hominum charitatis vestigia præfer. Vince barbarum, tropea reporta, latrones spolia, homici das occide; incendiariorum domos igni dele; omņem terram, omnem insulam in servitutem redige. Șocium el propugnatorem invictum habes Salvatorem ipsum qui te creavit, coronavit, imperatorem reddidit. Ha bes autem propugnatricem optimam Deiparam; horum ope barbaros tibi omnes subiges. Ha bes denique me Prodromum servum fidissimum, qui e deserto aspero ad te revertor; reditum inde miht para; locustas enim fastidio, et mel egreste et zonam pelliceam et vestem duram de pilis camelorum. Vox clamuntis ego factus sum: quid mihi et deserto? Cives alloqui et conversari cum multitudine et fortitudinis tuæ victorias laudibus ce lebrare volo, quæ utinam frequentiores tibi quam ma vis arena, quam sidera cæli, quam folia arborum faxit Deus contingant! IX. — Ejusdem carmen in Theodorum Stypiotam. grammaticum. Optime grammaticorum, discipulorum, amicorum qui idem mecum nomen geris; tu homo divinus quo̟ad mores atque animam et cor; tu inter přissi mos quos unquam terra tulit, fortissimosque impe fatores censeris; rerum gestarum scriptor omnium in hoc genere facile primus, etsi adolescens, gram maticæ perquam studiosus atque poetica, quæ in vita expertus es, litteris mandas, atque in primis imperatoris vitam el gesta cum summo, studio per tractas: hoc esuriebas, hoc sitiebas, imperatoris laudibus celebrandis ante omnia deleciatus, nec au jam satiatus. Quotiescunquè enim carmen popi gissem in Comneni aliquem triumphum, aut in Gan gram vi captam, aut in victoriam Castamonis, nut in exitium obscurorum Scytharum, aut in Dalma tarum cladem et servitutem inseculam, aut in Per sas sub jugum servitutis subactos, aut in bella circa Danubium Halynve gesta, aut in Celtas et Syros in
col. 1371–1372page 76 of 102
PG 133:1371Τὸν βρυχμόν τοῦ λέοντος τοῦ μονοκρατορέοντος, Υφ' οὗ καὶ πέτραι ῥήγνυνται καὶ θάλασσα φοβεῖτα:. Καὶ ῥεῖθρα τέμνει ποταμῶν, καὶ πᾶσα γῆ κλονεῖται. Ταῦτα καθ᾿ ὥραν θεωρῶν καὶ πλείω τούτων άλλα, Γέγηθας μόνος ἐπ' αὐτοῖς, μόνος τρυφῆς τῇ θέα. Οὐ μεταδίδως τοῦ καλοῦ τῷ φίλῳ σου Προδρόμῳ; Οὐ κοινωνὸν τῆς ἡδονῆς αὐτὸν παραλαμβάνεις; Οὐ παροτρύνεις εἰς γραφάς, οὐ παρορμᾷς εἰς στη Η Χαλεπίτην πόλεμον, ή Σεζερίτην νίκην, Η τι τῶν ἀπειροπληθῶν Κομνηνικών τροπαίων, Ανέπνεις τὴν ἀφήγησιν ὑπὲρ αὐτὸν ἀέρα, Εσκίρτας τοῖς ἀκούσμασιν, ἡγάλλου τὴν καρδίαν, Μέλι θηλάζων έλεγες καὶ τρώγειν ἀμβροσίαν Καὶ νέκταρ θεῖον καὶ τερπνόν, βρῶσιν αὐτῶν ἀγγέ. Έλων Καὶ λήγοντος τοῦ λέγοντος, ἠθύμεις, ηγανάκτεις, Καὶ παρεκάλεις τὸν εἱρμὸν ἀναλαβόντα λέγειν. Τοιοῦτος ἧς περὶ ἡμᾶς ἐν νεαρῷ τῷ χρόνῳ Νῦν δὲ παρὼν καὶ συμπαρὼν αὐτῷ τῷ στεφηφόρα, Καὶ καθορῶν αὐτότατος αὐτοῦ τὰς στρατηγίας, Καὶ βλέπων όμμασιν αὐτοῖς τὰς ἐπ' ἐκείναις νίκας, Τὰ καθ' ἡμέραν τρόπαια καὶ τὰς ἀνδραγαθίας, Τὴν τῶν ἐθνῶν ὑπόπτωσιν, τὴν εύκλειαν Ῥωμαίων, Βλέπων καὶ γῆν καὶ θάλασσαν καὶ λίμνας δουλωμένο [νάς, Λίμνας τὰς ἀπειροβαθεῖς τὰς ἀπειροθαλάσσους, Καὶ τὰς ἀπειροπήλιδας καὶ τὰς ἀπειρανθρώπους Τὰς πρὶν ἐθνῶν καὶ Περσικὰς καὶ μοίρας ἀλλοφύλων Νῦν δὲ τῆς Ῥώμης καὶ πιστῶν καὶ λάχους ἡμετέρου Καὶ δούλας τῆς Κομνηνικῆς ἀμάχου δυναστείας, Καὶ τοῦ στεῤῥοῦ βραχίονος, καὶ τῆς ἀδρᾶς παλάμης. Ἐπὶ δὲ τούτοις θεωρῶν καὶ τὰς Κιλίκων πόλεις Ας γενομένας πάρεργον τῇ βασιλέως σπάθη, Πέρσαι λαθόντες έκλεψαν, ἐπανηγμένας πάλιν, Καὶ πρὸς τὴν χεῖρα τοῦ Θωμᾶ πάλιν ὑποστραφείσας, Ονπερ ἀπόστολον ἐγὼ τοῦ βασιλέως λέγω, Έχους Οὐκ ἀκονᾷς τὴν γλῶττάν μου καὶ θήγεις μου τὸ στό Έμα; Καίτοι γινώσκων με καλῶς ἀπὸ μακροῦ τοῦ χρόνου Βν τοῦτο μόνον πνέοντα τοὺς βασιλέως ύμνους, Οθεν καὶ στίχων καὶ σχεδὸν καὶ πεζαιτέρων λόγων, Βίβλους μυρίας είργασμαι καὶ τόμους ἀμφιγράφους Κηρύττοντας τὰ τρόπαια τῆς τούτου βασιλείας Μικρὰς μὲν οἶδα καὶ στενὰς πρὸς τὴν αὐτοῦ ἀξία". Οὐκ ἐλλιπῶς δὲ τῆς ἐμῆς λογικῆς ἰσχύος Κεφάλαιόν μοι τῆς γραφῆς, κεφάλαιον τοῦ λόγου, Μηδὲν ἐάσας τρόπαιον τοῦ Κομνηνοῦ δεσπότου. υπερ οὐ γράψῃς πρὸς ἡμᾶς, ὅπερ οὐκ ἀφηγήσῃ ὓς ἂν ἐκ σοῦ λαμβάνοντες τὰς ἀφορμὰς τῶν λόγων Αὐξάνωμεν τὰ γράμματα, πληθύνωμεν τάς βίβλους Ας ἱστοροῦμεν γράφοντες περὶ τοῦ βασιλέως Καὶ γράφοιμεν εἰς ἅπαντας τῆς βιοτῆς τοῦ χρόνου Τροπαίοις τρόπαια λαμπρά προσγράφοντες καὶ μ [κας Μέχρις ὁ κράτιστος βλαστός τῆς ἱερᾶς πορφύρας Ο Κομνηνός ἐκ Κομνηνού, δεσπότης ἐκ δεσπόται Ταύτης κατάρξεις τῆς ἀπ' ἄκρων ἕως ἄκρων. Ταῦτα μὲν γράφε πρὸς ἐμὲ πρὸς δὲ τὸν στεφηφόρος Λέγε καθ' ώραν, δυσωπῶ, τὰ τῆς ἐμῆς πενίας Ης μοι καὶ μόνος πρόβολος, ἧς κυβερνήτης βίου, Ης μοι θεὸς μετὰ Θεόν, ἧς μοι ζωής ταμίας, Οὐ Δίδυμον, οὐδ᾽ ἄπιστον κατὰ Θωμᾶν τὸν πρῶτον, ᾿Απλοῦν δὲ καὶ πιστότατον εἰς τὸν χριστὸν Κυρίου Πρὸς ἦν τὰ κλέμματα Περσῶν πάλιν ἀντεπανῆλθε, Τρεσάντων τὴν ἐγγύτητα τοῦ θείου βασιλέως, Καὶ τὴν ἐκεῖσε πάροδον τῶν ταῦτα κατεχόντων, Καὶ προφυγόντων ἐκ σοφῆς ἀρίστης προμηθίας
fide inclaruit. Ad eum Persarum furla reverterunt, timentium imperatoris divini proximitatem, el pTH denter leonis monarchæ rugitum evitantium qui sazn findit et maribus timorem injicit, fluminum curSHIN secat et omnem terram percutit. Hæc videns cum plurimis aliis solus gavisus es et spectaculo litaris. nec cum Prodromo amico communicas? Gaudii tri non facis participem? non ad scriptures pervesli gandas exhortaris? os meum et linguam non acuis! genua prostratos aut in Bachenos, Tarsinos, Antio chenses, aut in bellum Chalepiticum, aut in victo riam Sezeriticam, aut denique in laudem triumpho rum a Comnenis reportatorum aliquid cecinissem, tu super æthera collaudabas; tu læto corde audita pa negyride exsultabas, et melle ambrosiaque vesci, di vinumque nectar, angelorum delicias, sorbere gloria baris, et quando laudibus finis imponeretur, ægro ferebas animo et ad idem repetendum excitabas. Ta lis quidem erga nos prius eras. Nunc autem una Attamen e longo tempore probe seis ne imperatori cum imperatore versaris et tuis vides oculis quantas ille bello res exsequatur, quot victorias reportet adeo ut externarum nationum invidiam provocet, ubi Romæ, inquam, gloriam augescentem animadverlis, nunc orbem terrarum, mare et lacus domitos, inco lis orbatos, qui quondam alienigenarum nationum pars aliqua fuerant; nunc hæc omnia Romæ et in rictæ familiæ Comnenæ servientia obtueris. Præterea Cilicum´ urbes aspicis quas armis imperatoriis sub aclas noveras, el quas Persæ malo dolo rapuerant uc postea sub Thomæ, quem imperatoris apostolum existimo, ditionem redacta sunt. Sed non de Didy mo veterique Thoma, incredulo illo loquor, sed de cơ qui morum simplicitate ac spectata in Domino laudibus cetebrando mirifice operam navare et sexcen tos poetico ac pedestri sermone composuisse libros triumphorum imperatoriorum nuntios, ipsius maje state haudquaquam dignos, sed qui vi logica non carent. Et Comneni quidem domini triumphus in ipso initio memoṛabitur; luis autem consiliis confisi librorum numerum augebimus, in quibus imperatoris res gestæ tradentur, nullo omisso quo vita ejus illu strari possit triumpho ac victoria, donec optima pro les sacre purpura, Comnenus e Comneno, dominus e doming terræ toli ab ortu sotis usque ai occasum regnet. Hæc mihi scribas velim, et qualibet kora im peratori de mea paupertate loquaris, contra quam solus defensor et vitæ sosvitator et secundum. Deum
col. 1373–1374page 77 of 102
PG 133:1373Ο Κομνηνός ἐκ Κομνηνού, δεσπότης ἐκ δεσπότου. Ταῦτα καὶ μόνα πέποιθα, πρὸς τοῦτον ἀποβλέπω. Αν οὗτος δώσῃ μοι φαγεῖν, ἔχω τὸ ζῆν καὶ πάλιν Αν δὲ μὴ δώσῃ, φθείρομαι, πρὸς δην καταβαίνω Οὐ γὰρ ἐπίσταμαι πολλούς δεσπότας ἐν τῷ βίῳ. Λόγισας πόσον ἔκδημος ὁ βασιλεὺς ὑπάρχει Καὶ πόσον χρόνον ἔρημο; ὁ Πρόδρομος πραγμάτων, Αὐτῆς δὲ μᾶλλον τῆς ζωῆς αὐτῶν τῶν ἀναγκαίων. Εἶτα φθαρείσης, ἄνθρωπε, τῆς γλώττης τοῦ Προ [δρόμου, Ετέραν εὕροι τίς ἐν γῇ ταύτῃ παρισουμένην, Και σχετικῶς κηρύσσοντα τὸν αὐτοκράτορά μου; Οὐκ οἶμαι, κἂν παραφρονῶν τοῦτον λαλῶ τὸν λόγον. Ἔμπλησον πᾶσαν ἀγυιαν, ἔμπλησον πάσαν χώραν Ήχου κυμβάλων, μουσικῆς, παντὸς ρυθμοῦ καὶ μέ Γ. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὴν ἐπὶ τῇ ἁλώσει τῆς Κασταμόνος ἐπινίκιον πρόοδον τοῦ αὐτοκράτορος κυροῦ Ἰωάννου τοῦ Κομνηνού, δεκάστιχα 1 πολιτικὰ τοῖς δήμοις. Από Προδρόμου Πρόδρομος, οἰκέτης ἀπ' οἰκέτου, Από λογίου λόγιος ταῦτα καρποφορῶ σοι Ο Πρόδρομος τῷ βασιλεῖ καὶ τῷ Χριστῷ Κυρίου, Ο δοῦλος τῷ δεσπόζοντι καὶ τῷ κυριαρχοῦντι Ο λόγιος τῷ μάλιστα τιμήσαντι τὸν λόγον Τὸ δὲ καρποφορούμενον καὶ προσαγόμενόν μοι Στίχων δεκάδες, βασιλεῦ, πολιτικῶν καὶ τούτων ᾠδῆς δὲ φέρει μίμησιν εκάστη τῶν δεκάδων Τοῖς πέρασι τοῖς ἑαυτῆς συναπαρτιζομένη Ακουε γοῦν μου τὴν ᾠδὴν, ἄκουε τῶν ᾀσμάτων. Το δεύρο, πόλις εὐτυχής, ὦ δεῦρο νέα Ρώμη, Ὕμνησον τὸν δεσπότην σου, τὸν αὐτοκράτορά σου, Τὸν ῥύστην, τὸν σωτῆρά σου, καὶ τὸν ὑπέρμαχον σου Αγκάλισαί σου τὸν υἱὸν, στέψον τὸν κύριόν σου, *Απασαν χεῖρα βάλλουσαν καὶ πόδα βεβλημένον Κάλεσον τοὺς κατοίκους σου, κάλει τὰ θρέμματά σου Κατὰ σειράς, κατὰ φυλάς, καὶ δήμους και φρατρίας τοῖς δήμοις. λους, Καὶ τὸν σκηπτούχον ὕμνησον ἐν πάσῃ συμφωνία. Ο πόλις πόλις, Ρωμαϊκή πόλις, Αυσόνων πόλι, Εύρες, βραδέως εύρηκας, εύρες ὀψὲ καὶ μόλις Τὸν κόσμον σου, τὸν ῥύστην σου, καὶ τὸν ἐκδικητήν [σου Ἐξάπλωσαν τοὺς ὄρους σου, πλάτυνον τὰς αὐλάς σου, Τὰ μήκη σου, τὰ πλάτη σου, καὶ τὰ σχοινίσματά [σου Ως κέδρος ύψου κορυφήν, ὡς ἄμπελος εὐρύνου Αίρε πρὸς κύκλον τὴν ὀφρύν, ἀπείλει τοῖς ἐχθροῖς [σου, Αρίστευε κατὰ Περσῶν, φαιδρύνου, μεγαλύνου Ὑπόταττε τὸ βάρβαρον, νίκα, τροπαιοφόρει, Καὶ κήρυττε τοῖς μεθ᾿ ἡμᾶς τὸν τούτων παροχέα. Ανέτειλας, ἀνέτειλας λαμπρὸν ἐκ τῆς ἔψας, Ήλιε θείε, βασιλεῦ, καὶ δαδουχεῖς τὴν κτίσιν Οὐχὶ λουθεὶς, ὡς ἥλιος ὠκεανοῦ τοῖς ῥείθροις, ᾿Αλλὰ λουθείς σου τοῖς χρυσοῖς ὑπὲρ ἡμῶν ἱδρῶσι ο Καὶ νῦν ἀγαλλιώμενος ὡς γίγας προοδεύεις, Τὰ δὲ λαμπρά σου τρόπαια κύκλῳ δορυφορεί σοι Η πόλις δὲ προσυπαντᾷ καὶ περιπτύσσεται σε, Ολη καλὴ καὶ τηλαυγής, ὅλη λελαμπρυσμένη, Αλυος ρείθροις τοῖς καλοῖς ὥσπερ ἀπολουθεῖσα Καὶ δέχεται σε, βασιλεῦ, ἀγκάλαις ἡπλωμέναις. Ο πόλις, πόλις εὐτυχής, ὦ Ρώμη Ρώμη νέα, Επαλαιώθης ὑπ' ἐχθρῶν, ἐγένου γραία Ρώμη, Κατέθου τοὺς πλοκάμους σου, κατέθου τὴν στολήν [σου. 'Αλλ' εὗρες κράτος ἄμαχον γενναίαν, νέαν ρώμην Τὸν ῥωμαλέον ἄνακτα δεσπότην Ιωάννην Ο
vitæ servator est Comnenus e Comneno,dominus e do mino. Hic unica spes mea: hic si mihi nutrimentum dat, revivrsco; sin minus, ecce pereo et in Orcum descendo; non exim multos in terris dominos cognosco. Consi dere quantum temporis imperator absit et quantopere Prodromus a negotiis destitutus rebus ad vivendum necessariis indigeat; postea, homo, Prodromi lin gua emortua, quis huic similem inveniet quæ bene vole dominum meum annuntiet? Equidem non credo, tametsi sic loquens amentiæ incriminer. X. — Ejusdem in processionem triumphalem do mini Joannis Comneni post captam Castamonis civitatem, carmen decasyllabum ▲ Præcursore præcursor, a servo servus, a docto doctus hæc tibi offero ac dico, Præcursor imperatori et uncto Domini, servus gubernátori ac regnanti, doctus si qui eruditionem magis aliis æstimat. Quæ autem of fero,imperator, versus item sunt politici suis limitibus circumscripti. Jam accipe carmen et cantum nostrum! Adesdum, urbs felix, nova Roma, celebra domi num tuum potentissimum, liberatorem, salvatorem ac propugnatorem tuum. Complectere filium tuum, corona dominum tuum, manibus pedibusque ope fare; vernas luos appella, natos tuos voca secundum tribus, nationes et confraternitates. Omnes impleto vicos, totam regionem cymbatorum sono ac strepitx reple, ac musicis instrumentis ac cantibus omnia resonent in honorem sceptrigeri. urbs Roma, Ausonum caput, invenisti. sero de mum, `sed tamen invenisti mundum tuum, libera torem tuum, ‘justificatorem tuum; terminos tuos profer, aulas tuas amplifica et secundum omnes di mensiones magnífica; exalteris sicut cedrus, sicut vitis amplieris. Supercilia sursum age, inimicis tuis minare; Persas vince et lætare animo; subige bar barum, triumphum de ipso age, et posteris benefacto rem annuntia. Cum splendore ex Oriente illuxisti, imperator, sol divine, ut mundum luce tua collustres, non lotus quidem sicut sol in Oceani fluentis, sed sudore aureo pro nobis madidus. Sed et nunc maxime sicut gigas procedis, et splendida te undique tropæa circumsti pant. Urbs interea tibi obviam it amplexura, cum omni sua pulchritudine ac splendore, et quasi ab luta limpidis undis, et e, imper-tor, apertis brachiis circumplectitur. O urbs felicissima, 1 oma nor; senectute to affli xerunt inimici lui; cana facta s; cincinncs una veste deposuisti; sed vires invictas, recentes et simul dominum Joannem, fortem imperatoreın cum
col. 1375–1376page 78 of 102
PG 133:1375Καὶ πάλιν ἤθησον ὡς πρὶν, καὶ γίνου νέα Ρώμη. Εξέτεινας τὴν ἄμπελον τῆς νεωτέρας Ρώμης Τὸν βόστρυχον ἐκπέτασον, ἐνδύθητε πορφύραν, Περιβαλοῦ τὸν στολισμὸν ἐκεῖνον τὸν ἀρχαῖον Κοσμήθητι τὸ πρόσωπον, λούθητι τὸ σαρκίον, Καὶ φαίνου νέα καὶ καλὴ, καὶ τέρπε τοὺς ὁρῶντας. Επῆραν πάντες ποταμοὶ φωνὰς αὐτῶν, ἐπῆραν, Τὰς σὰς ἀνακηρύττοντες, δέσποτα, στρατηγίας. Ιστρος βοᾷ τὴν ἰσχύν σου, Σάγαρις μέγα κράζει, Ομνυσιν 'Αλὺς μὴ ἰδεῖν ἕτερον βασιλέα, Τὰς όχθας παραθέοντα καὶ πίνοντα τοῦ ρείθρου, Εἰ μὴ τὸν πορφυροβλάστην δεσπότην Ιωάννην, Μηδὲ Ῥωμαίοις μέχρι σου τὴν βάχυν ὑποστρῶσαι, Μηδε πορθμεύσαι λάφυρον τοσοῦτον ἐκ Περσίδος Καὶ γέγηθε τῆς ἐθνικῆς ἀπαλλαγείς δουλείας, Καὶ σοὶ δουλεύων τοῦ λοιποῦ, καὶ σὴν προσκλύζων [χώραν. Τα Ῥώμη, πόλις εὐδαίμων, πόλις ή Κωνσταντίνου, Στολίσθητι, περιβαλοῦ χιτῶνα πεπλυμένον, Υπόδεξαι τὸν νικητήν, δέξαι τὸν βασιλέα, Καὶ τοὺς ἱδρῶτας τους χρυσοῦς οἷς ἐξηγόρασέ σε, Απόμορξον, ἀπόμαξον ἐκ τοῦ χρυσού μετώπου, Φίλησον τοὺς δεσποτικούς, τοὺς πανωραίους πόδας, Τοὺς εἰρηναίαν σοι ζωὴν εὐαγγελιζομένους. Σοῦ ἐριν νόσοι σώματος τῷ βασιλεῖ καὶ πόνοι Σου χάριν μάχαι καὶ στρατοὶ καὶ στρατοπεδαρχίαι Ἐκ σοῦ δὲ τὴν ἀντίχαριν, πλὴν τῆς εὐχαριστίας. Δός μοι, Δαυίδ κιθαρῳδὲ, μικρά σου τῶν ᾀσμάτων, Η σὺ παρὼν ἀλάλαζε ταῦτα τῷ βασιλεῖ μου Εἰς ύψος ἀναβέβηκας έψον, τροπαιοῦχε, Δἰχμαλωσίαν ἐν αὐτῷ πολλὴν ᾐχμαλωτίσω, Ελαβες δόματα πολλῶν ἀνθρώπων ἀλλοφύλων, Πάντες οἱ πίονες τῆς γῆς προσκεκυνήκασί σοι. Ο Τὸ κλῆμα μέχρι θαλασσῶν, καὶ τὰς παραφυάδας Μεγίστων ἄχρι ποταμῶν πέρας αὐτῶν ἀλύων Ὡς προστεθείεν, βασιλεῦ, αἰῶνες τῇ ζωῇ σου. Ακούω, θεῖε βασιλεῦ, κυνηγεσίων νόμους Χρόνῳ μὲν κάπρον λάβοι τις, καὶ μετὰ μόχθων του [σων, Χρόνῳ δ᾽ ἀγρεύσοι πάρδαλιν καὶ δι᾽ ἐνέδρας πόσης Τὸ σὸν δὲ τοῦτο θήραμα, τὸ κυνηγέσιον σου Μικρῶν μὲν ἔργον ἡμερῶν, ἀλλ' ἔργον ὄντως μέγα Πόλις αλίσκεται πολλὴ, καὶ φρούρια κρατείται, Καὶ μυριάδες άπειροι Περσῶν δουλαγωγοῦνται, Καὶ φάλαγγες Ῥωμαῖκαὶ πεζεύουσι τὸν Αλυν, Καὶ σύμπασαν ληΐζονται τὴν ἀντιπέραν χώραν Οὕτω θηρεύειν ἔμαθεν ὁ Κομνηνὸς δεσπότης. Πολλὰ μὲν, θεῖε βασιλεῦ, καὶ τὰ στρατεύματά [σου Καὶ τί γὰρ ἡ στρατεύματα τῆς κραταιότητός σου; Αλλο τὸ νῦν κατόρθωμα κρείττον χειρὸς ἀπάτης, Πόλις τοσαύτη τὴν ἰσχύν, τὸ μέγεθος, τὴν θέσιν, Τοσούτοις κύκλῳ τείχεσι εμπεριειλημμένη, Αόρνις ἄλλη καὶ παντὸς ὑψηλοτέρα βέλους, ᾿Αναιμωτὶ προστίθεται τοῖς ὅροις τῶν Ῥωμαίων Καὶ πόλεις ἄλλαι Περσικαί, καὶ φρούρια μυρία, Καὶ πλῆθος ἀναρίθμητον αὐτομολεί βαρβάρων Οντως Θεοῦ τὸ τρόπαιον καὶ τύχης Κομνηνίδος. Ὁ μὲν προφήτης, Ἐν Ραμᾷ φωνή, φησίν, ἠκού [σθη Ἐγὼ δ' ἀλαλάξας τὸ ῥητὸν καὶ παρῳδήσας, λέγω Ἐν Κασταμόνι τὴν φωνὴν ταύτην ἐξακουσθήναι, Περσὶς τὰ τέκνα κλαίουσα, μὴ παρακολουμένη Τὰ μὲν γὰρ ἐζωγρήθησαν, ἀλλὰ δ' αὐτομολούσιν.
invenisti. Jam ad teneram ætatem redi et nova Roma fieri cures; cincinnos concinna, purpuram in \due, antiquum circumda amictum; faciem orna, corpus lava, nova et formosa appareas, et videntes Le delecta. Sustulerunt vocem suam omnes fluvii, armorum tuorum honorem celebrantes. Ister virtutem tuam pro clamat, Sagaris alta voce clamat, Halys jurat nun quam se vidisse imperatorem ripas suas, sicut tu, frætereuntem et qui ex ipso biberit, aut Romanis sicut tu victoriam arripuerit aut tantam prædam ex Perside retulerit. Idcirco lætatur se servitutem apud exteros evasisse et tuum regnum alluere sibi datum esse. nova Roma, urbs fortunata, civitas Constan tini, indue te pallio purgato, saluta victorem, saluta imperatorem et sudorem aureum quo te redemit, absterge, frontem auream absterge, pedes domini tui pulcherrimos basia, qui vitam pacificam tibi evan gelizant. Tui gratia imperator morbos ac labores spernit; tui ergo pugnas atque omnes belli labores exantlat; gratum ipsi itaque animum præbeto. Da mihi, David citharæde, partem aliquam can ticorum tuorum, aut, si malis, imperatori meo occine. Tu Occidentem signifer transcurristi, multos capti vos fecisti, a plurimis externis geniibus dona acce pisti; magnates terræ tibi genua flexerunt. Tu uore Romæ vitem extendisti ad mare usque et suŕculos ad maximos usque fluvios propagasti; quare elinm, imperator, vitæ tuæ anni aucti sunt. Novi, dive imperator, venationis leges. Aprum quis certo temporis spatio capiet, nec sine magno sudore, item pardalim non sine magna arte ac dolo prehendet. Quod tu venaris paucarum dierum opus idque grande est, urbs magna capitur, mœnia ascen duntur, innumerus Persarum exercitus in servitutem redigitur; Romanæ legiones Halyn trajiciunt et omn nem e regione terram ferro et igne vastant. Hujus modi venator est Comnenus dominus noster. Muki sunt tibi, imperator divine, exercitus, et undique militibus te stipatum video. Nihil tua majús fortitudine. Urbs fortissima et magnitudine et loci natura et mœnibus invictis et altioribus quam quæ telum superare valeat, nullo sanguine effuso in Ro manorum ditionem cedit. Aliæ quoque Persicæ urbes, sexcenta castella, in finita denique barbarorum multitudo in tua castra perfugiunt, Deo sic volente ac Comnenorum fortuna juvante. Propheta, In Rama, inquit, vox audita est, ad quod ego mutato nomine et loco, Castamone, dico, eadem illa vox audita est: Persis natos suos flens et sola
col. 1377–1378page 79 of 102
PG 133:1377Αλλα δ' αὐτῶν ἀπέθανον ἐν στόματι μαχαίρας. Φυδοῦ μοι, πᾶν τὸ βάρβαρον, μὴ πάθῃς τὰ Περσίδος, Οἱ πίνοντες τοῦ Τίγρητος, οἱ πίνοντες τοῦ Νείλου, Οἱ πρὸς δυσμάς Αιθίοπες, οι πρὸς αὐτὰς ἡλίου, Οἱ τοῦ βορείου κλίματος, ἢ τοῦ νοτιωτέρου. Ο δεύρο, πόλις Κασταμον, δεύρο, Ῥωμαίων πόλις, Χρόνων πολλῶν ἀπόδημε, φυγάς μακρῶν αἰώνων Ποῦ μέχρι νῦν ἀπεπλάνας, ποῦ μέχρι νῦν διῆγες; Πῶς ἐκαρτέρησας, εἰπὲ, τῆς Ῥώμης χωρισθῆναι, Καὶ συναφθῆναι τοῖς ἐχθροῖς, μιγῆναι τοῖς βαρβά [ροις; Ο δεῦρο, καὶ φιλήσω σε, καὶ περιπτύξομαι σε Ο κρατερὸς γὰρ βασιλεὺς ἐπανεσώσατό σε, Καὶ 'σὲ τοῖς σοῖς ἀπέδωκεν ἐκ τῶν ἐχθρῶν ἁμπά [σας Ο καὶ τὸ χαριστήριον ἀπόδος εὐφημίας, Ως φυσαμένῳ σε πικράς βαρβαρικῆς δουλείας. Ηλις θεῖε, βασιλεῦ φωσφόρε, σελασφόρε, Απέκρυψας τὸν ἥλιον, λάμψας εἰς γῆν ἐψαν Σὺ γοῦν λοιπὸν ἀνάτελλε, σύ γοῦν ἀκτινοβόλει, Τὴν ἕω καταπύρσευε, δαδουχε, τὴν ἑσπέραν, Κἀκεῖνος ὡς παρήλιος σοι παρανατελλέτω. Αφες τοὺς ἵππους, ήλιε, κατάβηθι τοῦ δίφρου, Ο στρατηλάτης βασιλεὺς ἁρματηλάτης ἔστω Οὐκ ἐκσπασθῇ τῆς ἄντυγος, οὐ ῥίψει τὰς ἡνίας, Οὐ πέσῃ πρὸς Ηριδανόν, οὐ γάρ ἐστι Φαέθων, Ἀλλ᾽ οἶδε νόμους ιππικής, οἶδε καλῶς ἱππεύειν. Υδρίστρια καὶ μοιχαλίς ένα κληρουχία, Χήραν στυγνὴν ἑώρακας τὴν δέσποινάν σου Ρώ [μην, Καὶ χεῖρας ἦρας κατ' αὐτῆς ἐλευθεροβοῦσα Απέδρας, ἀποπέφευγας, μετέβης, μετῳκίσθης 'Αλάστορας καὶ πονηρούς συνδούλους ἐνυμφεύσω Ἐπεὶ δ᾽ ἐκείνη τὴν στυγνὴν ἀπέθετο χηρείαν, Καὶ τὸν ἐῷον καὶ κοσμικὸν δεσπότην ἐνυμφεύθη, Εὑρέθης, ήχθης, κέκαρσαι, συνείρχθης, ἐμαστί Γχθης, Δίκας ὑπέσχες καὶ ποινὰς τῆς σῆς ἀποστασίας, Καὶ τῇ δεσποίνῃ προσκυνεῖς ἡ δούλη πάλιν δούλη. Περσὶς ἀλάστορ, ἀλαζον, ἁρπάκτορ, αἱμοβόρα, Σκυλεύτρια, φονεύτρια, κακῶν ἀπείρων μήτηρ, Έμαθες οἷς περ ἔπαθες, ἔγνως ἐκ τῶν οἰκείων Οἷον κακὸν τὰ πολεμεῖν καὶ τὸ σκυλεύειν πόλεις, Καὶ πόσον πόνον φέρουσι ταῖς μητρικαῖς ἀρδείαι; Εκσπώμενα, συρόμενα, κτιννύμενα τα βρέφη. Πόσαι γὰρ νῦν καὶ κατὰ σὲ μητέρες ἀτεχνοῦσι; Καὶ πόσα τέκνα τὴν θηλὴν ζητοῦσι τὴν μητρώαν; Καὶ νύμφαι τοὺς ὁμόζυγας, καὶ νύμφας οἱ νυμ [φίας; Επέστρεψεν ὁ πόνος σου πάντως εἰς κεφαλήν σου. Κροίσος τὸν ᾿Αλυν διαβὰς, ὡς λέγουσιν οἱ λόγοι, Τὴν ἑαυτοῦ κατέλυσε μεγάλην ἐξουσίαν, Απατηθεὶς τῷ δαίμονι καὶ τῷ χρησμῷ τῷ πλάτων Τὸ σὸν δὲ νῦν στρατόπεδον, σκηπτούχε, τροπαιούχα, Πεζῇ τὸν ᾿Αλυν διαβὰν καὶ κατ' ἐχθρῶν ὁρμῆσαν, ᾿Αρχὴν κατέλυσε πολλὴν, ἀλλὰ τὴν τῆς Περσίδος. Οὐ γὰρ ἐθάρρησε χρησμῷ οὐδὲ λοξαῖς μαντείαις, ᾿Αλλὰ τῆς Θεομήτορος τῇ θείᾳ συμμαχία, Καὶ τῇ πρὸς τὸν παντάνακτα πίστει τοῦ βασιλέως, Καὶ τῆς Περσίδος έκαμψε τὸν ὑψηλὸν αὐχένα. Ναὶ καὶ τοὺς Πέρσας, βασιλεῦ, καὶ τοὺς ὑπερηφά [νους, Ναὶ ναὶ τοὺς ἀθεσμήσαντας, καὶ ναὶ τοὺς ἀχαρίσ [στους,
tium non admittens; alii enim vivi capti sunt, alii ad hostem perfugiunt, ut omillam eos qui ferro perie runt. Cave ne idem quod barbaros, quod Persiam interemit, tibi malum eveniat, et quod experti sunt qui Tigr m, qui Nilum bibunt, Ætriopes, Occidentis atque Orientis incolæ, quique ad septentrionem austra tesve plagas spectant. Adesto mihi, Castamon civitas, Roma urbs quæ multo abhinc tempore extra te posita fugax erras, dic ubi terrarum hucusque es vagata? qui factum eɛt ut extra Romam esse et inimicis barbarisque im misceri satius duxeris? Huc adesto, ut basin libi atque complexus dem. Magnanimus namque impe rator te salvatam a discrimine tuis reddidit. Ei igitur grates ex intimo animo repende, quod ex amara servitute te feliciter eripuit. Divine imperator, sol, lucifer, tu solem abscon disti, plagam orientalem illustrasti, nunc rursus lucesce, radios rursum emille, Orientem pariter ac Occidentem face tua collustra, alter vero sol tibi satellitis appareat loco. Dimitte equos, sol, e curru de scende, dux militum imperator noster, ascendat. Hic enim non e sede delabetur aut habenas laxabit àut in Eridanum cadet; melius enim Phaethone curri culum abso̟lvet, utpote artis equestris plane peritus. Colonia arrogans et adultera quæ Orientem pos sides, Romam reginam tuam viduam lugubrem vi disti, et manus licentiosas contra eam sustulisti aufugisti, surripuisti te, in aliam abiisti coloniam, cum servis perversis connubium instituisti. Postquam vero illa lugubri viduitate deposita imperatori Orientis nupsisset, tu e loco abscondito protracta tonsa es, in vincula conjecta, fustibus casa, condemnata, denique defectionis tuæ pœnas dans, ante heram tuam servæ formam induens in genua procumbis. Persarum natio scelesta, jactatrix, rapax, cru. delis, prædatrix, sanguinem siliens, omnium ma lorum fons et mater, ex iis quæ passa es jam probe nosti quid sit belligerari, quid urbes spoliare, et quantum utero materno creent dolarem liberi inde extracti, protrusi, necati. Quot apud te matres plane sunt steriles! quot infantes mamillam quærunt maternam! quot porro spouse sponsos, sponsi spon sns! quæ omnia sane res tibi capitales sunt. Cresus, ut antiqui scriptores memorant, Haly tra jecto, regnum suum prægrande destruxit, malo spi ritu et oraculo mendaci seductus. Tuus autem exer citus, imperator triumphalis, Haly sine navibus trajecto hostes adortus, magnum item imperium va stavit Persicum. Non enim oraculis falsisque vatici ´niis est confisus, sed spe erectus in sanctam Deiparam et Regem cœlorum, alta Persiæ cervice fracta vicit. Agedum, imperator, Persas superbos, exleges, ingratos, perjuros, injustos, perfugas castiga, apo.
col. 1379–1380page 80 of 102
PG 133:1379Ναὶ καὶ τοὺς παρασπονδητὰς, καὶ καὶ τοὺς παρανό [μους Ναὶ τοὺς δραπέτας κόλαζε, τύπτε τοὺς ἀποστάτας Προσῆλθον, ηυτομόλησαν, προσκεκυνήκασί σοι, Ἔτυχον δόξαν οὐ μικρὰν πλούτων ἀπείρων ὅσον ο Καὶ πάλιν ἀπέστησαν καὶ συναποδράντες τούτοις Νύν πειραθήτωσαν χειρὸς τῆς τότε φιλανθρώπου Σκληρᾶς ἀγρίας, ἀπηνοῦς, κτεινούσης, φονευούσης, Ανθ' ὧν ἡχαριστήκασι καὶ παρεσπόνδησάν σοι. Ο βασιλεῦ τρισαριστοῦ. Αὐτόνων αὐτοκράτορ, Τῷ σῶμα κρεῖττον σώματος, καὶ φύσις ὑπὲρ φύσιν Χειμὼν οὐ κατισχύει σου, χιών οὐ πήγνυσίν σε, Νόσο; οὐ κυριεύει σου, πόνος οὐκ ἐχνικά σε Νοσῶν στρατεύεις, πολεμεῖς, διώκεις, κατασφάτ [τεις, Πόλεις πορθείς, ἄνδρας ζωγρείς, Έλκεις αἰχμαλώ [σας Τοὺς λυμεώνας καὶ φθορεῖς τῆς πολιτείας λύκους, Κύνας δεικνύεις φύλακας αὐτῆς τῆς πολιτείας Καὶ σὺν ὑγεία πρὸς ἡμᾶς καὶ νίκης υποστρέφεις Σώζου μοι, σώζου, βασιλεῦ, καὶ σώζου τῷ λαῷ σου. Τίς εἶδε μόχθον ἰατρὸν, καὶ πόνους λυσιπόνους, Καὶ μάχην θεραπεύουσαν νοσούντα βασιλέα; Ενόσησεν ὁ βασιλεὺς ἐν τοῖς ἀέρος τόποις, Ἱκπεσίῳ κατέδραμε τὴν χώραν τῶν βαρβάρων Πρίστευσεν, ἐνίκησεν, ἦλθε λυθεὶς τῆς νόσου Τί τοῦτο, θεῖς βασιλεῦ; νοσοῦμεν, καχεχτοῦμεν, Καὶ κλίναις ἐπιπίπτομεν, καὶ φάρμακα ζητοῦμεν, Καὶ παραφυλαττόμεθα τοὺς πνέοντας ἀνέμους Σὺ δὲ νοσεῖς καὶ στρατηγεῖς, σύ δ' ἀῤῥωστεῖς καὶ [σφάττεις, Καὶ πρὸς χειμῶνας ἐν ταυτῷ καὶ Πέρσας ἀνθο [πλίζῃ. Ο Πέρσαι, Πέρσαι, βάρβαροι τῆς ἕω λυμαντήρες, Αρπάκτορες, αλάστορες, θήρες, αἱμάτων ἄνδρες, Τὴν πλάνην κατακρίθητε καὶ τὴν ἀειφυγίαν, Υπόδυτε τὰς φάραγγας, όπόυτε τὰς νάπας, Φεύγετε σπάθην Κομνηνικὴν καὶ χεῖρα βασιλέως, Μὴ μένητε, μὴ μένητε, φεύγετε τάχος τάχος, Πέρα Γαδείρων επιτε, περάσατε τὴν Θούλην, Πρόσιτε τοῖς ἀντιχθόσιν ἢ τοῖς ὑποχθονίοις, Καὶ πίπτετε καὶ θνήσκετε καὶ καταταρταροῦσθε, Αποδιδράσκοντες ὀργὴν τοῦ Κομνηνού δεσπότου. Ο χαῖρε, χαῖρε, βασιλεῦ, χαῖρε, τροπαιοφόρε Οὐκ εἶδεν ἥλιος ποτὲ τοιοῦτον βασιλέα, Οὐδ' ἥλιον ἑώρακεν 'Ανατολή τοιοῦτον. Φέγγεις, ἀνίσχεις, δαδουχείς, πυρσεύεις, ἀνατέλλεις, Καὶ νέφος οὐ συγκρύπτει σε, καὶ δύσιν οὐ γινών [σκεις να φέγγε, φέγγε, βασιλεύ, φέγγε τοῖς ὑπὸ χεῖρα, Περίθαλπε, περίλαμπε, ζωπύρει, ζωογόνει Το φλέγε, φλέγε, νικητά, φλέγε τοὺς πολεμίου, Φρύξον αὐτοὺς ὡς λάχανον, κοῦσαν αὐτοὺς ὡς χάρ ήταν Καὶ καθαρὰν τῇ πόλει σου βράβευσαν τὴν ἡμέραν, Τις ἐξ αἰῶνας ἤκουσε Βάλλον ὑπὸ Ρωμαίους; Τις Αλαμον, τίς ᾿Αλαζον, οχυρωτάτα, πόλεις; Καὶ φήμην μόνην άνακτος ὅλα πορθοῦσαν ἔθνη, Καὶ τόσους ἄρχοντας ἐθνῶν ἀνδραποδιζομένην, Καὶ δουλουμένην ἐθνικὰς τοσαύτας μυριάδας; Τίς εἶδεν ἔαρ καθαρὸν ἐν μέσῳ δεκεμβρίῳ, Καὶ τοὺς κρημνώδεις καὶ τραχεῖς καὶ χαραδρώδεις [τόπους Ομαλισθέντας φάλαγξι στρατιωτών τοσούτων, Καὶ δι᾿ ὀλίγων ἡμερῶν ἔργον αἰῶνος ὅλου; Σῆς εὐτυχίας, βασιλεῦ, ἔργα τὰ γεγονότα. Ο
statas flagella, memor quod venerunt quondam per fugarum specie in pedes ante te voluti divitiarum pretio, postea hostilia castra petierunt. Quod si manus tua tum temporis lenis fuit, hodie eadem dura, inexorabilis vindicatrix in eosdem ad ingrati tudinis ac perjurii ultionem recidat. O imperator potentissime, rex Italorum, cujus corpus plus quam humanum, natura plus quam hu mana hieme non superatur, nive non gelascit, a te morbus incolumi recedit, labor te minime fatigat. Tu, quamvis ægrotus fueris, exercitum in pugnam ducis, hostemque persequeris, occidis; urbes devastas; hostes vivos in captivitatem abducis; viros pestilentos et quasi lupos ex sinu civitatis pellis, canes ad illiys salutem introducis fideles. Semper incolumis et victor ad tuos redeus. Conservare, quæso, imperator, et mihi el populo tuo! Quis unquam laborem et ærumnam ægroto medi camentorum loco fuisse aut pugnam imperatori ægroso medicam virtutem aspersisse fando audiit? Ægrotavit imperator in campis aerſis; ubi autem hostium fines equilans intrasset, fortiter pugnando victor ex prælio et morbo liberatus processit. Unde tibi hoc, impera tor? Nos quidem mala valetudine laboramus, et statim membra in lecto reponimus, medicamina poscimus, contra ventorum flatum nos præmunientes. Tu auiem, quamvis agrolus, exercitum ducis, hostem fundis, contra cœli intemperiem æque ac Persas armis sum ptis procedendo. Persas barbari, Orientis pestis, fures, scelerati, bestiæ, occisores, qui exsilium meremini perpetuum, in vallium reconditis specubus vos abscondite; Com neni imperatoris ferrum et manum fugite; nulla móra, terga vertite; ultra Gades, ulira Thulen sit cursus vester; ad antipodes, ad inferos abscedite bene vobis mori et in Tartarum detrudi, ut Commeni imperatoris iram evadatis. Salve, imperator triumphans; nunquam ante sol tibi parem vidit; nunquam Oriens parem solem vidil. Quando luces, et terram calore ac igne tuo reficis, nulla te rubes offuscat; nunquam tu occidis. Lucesce, imperator, igne tuo vitam effundas, et hostes com bure, sicut gramen eos aut stipulam delendo, dies que puros populo tuo reducito. Quis Balzon, Alamon, Alazon, urbes munitissimar Romanis subactas unquam audivit? Nunc e contra sola imperatoris fama nationes integras destruit, multos gentium moderatores in servitulem reaigit, ingentem servorum multitudinem gubernat. Nemo antekac in medio Decembri ver florens vidit, aut loca
col. 1381–1382page 81 of 102
PG 133:1381Άρατε πύλας παλαιὰς, ἄρχοντες τῶν Αὐσόνων, Ως ἂν εἰσέλθῃ δι' αὐτῶν ὁ βασιλεὺς ἐν δόξῃ ᾿Αλλ' ἐρωτᾶτε τίς ἐστιν; ἀλλὰ πυνθάνεσθέ μου Ο νικητής ο Κομνηνός, τὸ τῆς πορφύρας ἄνθος, Ον τρέμει τὸ Γαλατικόν, ὃν δέδοικεν ὁ Σκύθης, Ο προσκυνεῖ τὸ Κελτικὸν, ᾧ παίδες τῶν ᾿Αβρά [δων ὺς φόρους ἐπιτέθεικε ταῖς παριστείαις χώραις, Ον Αλυς ὅλος κατιδών, οὐ στρέφει μὲν τὸ ῥεῖθρον, ᾿Αλλ' ἡσυχάσας, περατός γίνεται τοῖς Ῥωμαίοις Αὐτῷ τὰς πύλας ἄρατε λαμπρῶς εἰσερχομένῳ. Ιδι σου, πόλις Ῥωμαϊκή, τους νεων τους δούλους, Καὶ τὸ μὲν πλῆθος ἔασον, οὐδὲ γὰρ ἀριθμεῖται, Τοὺς δὲ σατράπας μάλιστα, καὶ τοὺς ἐκκρίτους δρα Ὅρα τὸν ᾿Αμασειανὸν πρὸ τῶν λοιπῶν Τογηρίλην, Τὸν ἀπὸ Γάγγρας Αλψαροῦς, τὸν ᾿Αμηράν Πραχί [μον, Τὸν Ἑλελδήν, τὸν Ἐλπαγκους, τὸν Τζυχήν, τὸν [Ινάλην " Έχεις πρὸς τούτοις ἀριθμεῖν καί τινας ἄλλους [πλείους, Καλλινογλῆν, Αιτουγδήν, Αυσάραριν, μυρία Σὺ δὲ λιποῦσα τὴν πληθὺν τῶν ζωγρηθέντων βλέ [πειν, Ὕμνησον τὸν ζωγρήσαντα δεσπότην Ιωάννην. Ο δεύρο, σύγκλητο βουλή, δεῦρο, τὸ θεῖον βῆμα, Το σύμπαν ιδιωτικόν, οἱ τοῦ μονήρους βίου, Ὅσον ἐν νέοις, ἐν παισὶν, ὅσον ἐν μειρακίοις, Ἐν βρέφουσιν, ἐν γέρουσιν, ἐν πάσαις ἡλικίαις. Ὅσον ἐν τοῖς μαθήμασιν, ὅσον ἐν τοῖς πολέμοις, Οπόσον χειρωνακτικῆς καὶ βαναύσου τύχης, Ὅσον τῇ πόλει γνήσιον, ὅσον τῆς ἄλλης μοίρας, Τῆς ξένης, τῆς ἐπήλυδος, τῆς παρεγγεγραμμένης, Καὶ σύστητε κατὰ χορούς, σύστητε κατὰ κύκλους, Τὰς νίκας παιανίζοντες τοῦ Κομνηνοῦ δεσπότου. Έπρεπε, θείε βασιλεῦ, τὴν βασιλίδα πόλιν, Εἰ κατ᾽ ἀξίαν ἔμελλον ὑμνῆσαί σου τοὺς ἄθλους, Χρυσῶσαι πάσας ἀγυιάς, ἁπάσας τὰς ἀμφόδους Στέψαι τῆς γῆς τὸ πρόσωπον ἐκ σηρικῶν ἀμφίων Ἐπὶ τετρώρου πτερωτοῦ λαμπρῶς σε καθιδρύσαι, Ἀνενέγκεῖν, εἰ δυνατὸν, τὸν Ὅμηρον ἐξ είδου Υμνήσοντά σε, βασιλεῦ, μετὰ στομάτων δέκα. Ἐπεὶ δὲ τούτοις σε τιμήν ἡ πόλις οὐκ ἰσχύει, Οἷς γοῦν ἰσχύει τὸ σεπτὸν ἀμείβεταί σου κράτος Ὕμνοις, παιᾶσι, προπομπαῖς, εὐχαῖς, εὐχαριστίαις. Αρίθμει σου τοῖς σχοινισμοῖς, εὐτυχεστάτη [Ρώμη, Πάντα τὰ μέχρις "Αλυος, ὅλον αὐτὸν τὸν Αλυν, Τὴν ἀντιπέραν Αλυος ἐσχυλευμένην χώραν Προστίθει σου ταῖς πόλεσι καὶ Κασταμόνας όλας Σύναπτε μετὰ τῶν λοιπῶν τῶν ὑπὸ σὲ φρουρίων Τὴν νέαν πόλιν τὴν Αλμον, τὴν ᾿Αλαζον, τὸ Βάλζεν Γράφε ταῖς μυριάσι σου καὶ νέας μυριάδας Αν δ' ἅπαξ ἔτὶ κατ' ἐχθρῶν ὁ βασιλεὺς ὁρμήσῃ, Ἔχε καὶ προσδοκήσιμον τὴν μονοκρατορίαν Καὶ τὶς γὰρ ἁμιλλήσαιτο τῷ Κομνηνῷ δεσπότῃ; Τη νίκη Λαοδικεινή, νίκη Σωζοπολίτις, Ετέρα νίκη Σκυθικὴ, καὶ Δαλματίτης ἄλλη, Ετέρα δ' Αμωριανή, Λημναϊκή δ᾽ ἑτέρα Απλῶς ὁπόσας κατὰ γῆν καὶ θάλασσαν, καὶ νής [σους, υπόσας πρὸς ἀνίσχοντα καὶ δίνοντα φωσφόρον, Υπερφυῶς κατώρθωσεν ὁ Κομνηνός δεσπότης Και σύ μοι νέα καὶ καλὴ νίκη Κασταμονίτης Δεῦτε, συμπλέξατε χορὸν ἐν ἀπαλοῖς δακτύλοις,
abrupla, aspera per operarios militares exæquata audiit. Attamen hæc fortunæ tuæ, imperator, opus sant. Aperite portas antiquas, reges Italiæ, ut imperator cum gloria per eas introeat. Quod si quæratis quis nam ille sit, scitote Comnenum esse victorem, pur puræ ornamentum, quem Galalia metuit, quem Scytha pertimescit, quem gens Celtica adorat et Arabum filii; qui regionibus superatis vectigalia imperat; coram quo Halys non retrocedit, sed a Romanis impune trajicitur. Ei igitur portas repan dite gloriose ut ingrediatur. Aspice, Roma, servos recens acquisitos, nulla samen multitudinis ratione habita, quæ minime numeralur; sed satrapas præsertim et electam legio nem considera; secerne a cæteris Amasenum Toge rilen, Alpsarum, a Gangris oriundum, Prachim 170 wdilem, Elelden, Elpencum, Tzycen, Inalen observa, præ sexcentis aliis Callinoclen, Aitougden, Ausa rarin. Tu autem ipsa, omissis captivis, captorem Joannem hymnis celebra. Adesle, senatores, divinum tribunal, cives omnes, calibes, pueri, adolescentes, juvenes, senes, omnis clatis candidali, mathematici, milites, opifies, cives urbani et alienigenæ, advenæ, in choro vos sistile et circo, victorias Comneni carmine perlustrantes. Urbs imperatoria si certamina taa ac victorias rite vellet celebrare, vias auro sternere universas et terræ faciem vestibus sericis induere deberet; le super quadriga splendida positum ab Homero, si peri possit, decemlingui cantari oporteret. Sed quia hisce non valuit urbs te celebrare, potestatem tuam hymnis, pæane, processionibus, precibusque supplicatoriis ad cœlum extulisse sakagit. Accense, felicissima Roma, finibus tuis omnes re giones usque ad Halyn, ipsum Halyn et quod regnum ultra id flumen acquisisti. Annumera urbibus tuis Castamonem toltam; adjice præter cætera quæ tibi obediunt castella, Almon novam urbem, adde Alason, Balzon, quas jamjam possides urbibus novas adji ciendo. Quod si in posterum contra hostes exercitum dures, noli oblivisci, monarchiam te exspectare. Quis enim cum Comneno manus conserere ausus fuerit? O victoria Laodicena, Sosopolitana, Scythica, Dal malica, Amoriana, Lemnica, et quotquot terra ma rique et circa insulas, Orientem et Occidentem versus, a Comneno reportatæ sunt! vobis adjungo novam illam Castamonensem. Adeste igitur omnes et chorum ducentes teneris digitis consertum dignos imperatore
col. 1383–1384page 82 of 102
PG 133:1383Καὶ μέλψατε τῷ βασιλεῖ τοὺς πρὸς ἀξίαν ὕμνους Η κἂν τοὺς κατὰ δύναμιν· ποῦ γὰρ οἱ πρὸς [ἀξίαν; "Ο μέγα χάρισμα Θεῷ ταύτῃ τῇ πολιτεία, Ζώης αἰῶνας εἰς μακροὺς, ἀπείρους εἰς ἡλίους, Νικῶν, ζωγρῶν, τροπαιουχῶν, σκυλεύων, ἀρι [στεύων, Καὶ πάντας σοι ὑποσπόνδους τιθεὶς τοὺς πολεμίους Πρέσβεις ἐκ τῆς εὐδαίμονος ἔλθοιεν ᾿Αβραδίας Κολάσεις δὲ τὴν Αίγυπτον, οὐ βρόχοις καὶ χαλάζεις, ᾿Αλλὰ μαχαίρας στόματι καὶ φόνῳ πρωτοτόκων Καὶ γεφυρώσεις Τίγρητας, καὶ μεταβάψεις. Νεί Οὓς μὲν ὀστέοις· ἐθνικοῖς, οὓς δὲ βαρβάρων λύ [άους, [θροις, Καὶ πάντας ἄξαις ὑπὸ σὲ καὶ μονοκρατορήσαις. ΙΔ'. Τοῦ αὐτοῦ ὡς ἀπὸ τῆς πόλεως δεκάστιχα παρακλητικὰ τῷ αὐτοκράτορι πρὸς τὸ καθί σαι ἐφ' ἅρματος, τοῖς δήμοις. Εκαστον ἔτος, βασιλεῦ, τοῦ κράτους του τοῦ [θείου Εὐεργετεί με καὶ τιμῇ τὴν δούλην νέαν 'Ρώμην. Εκαστον ἔτος ὅλας μοι καθυποτάττει πόλεις, Εθνῃ δουλοῦται βάρβαρα, νίκαις συνάπτει νίκας Ο νῦν δὲ χρόνος, βασιλεῦ, ὑπερεπλούτισε με. Εξήπλωσας τοὺς ὅρους μου καὶ τὰ σχοινίσματά [μου" Λέγουσι, θεῖε βασιλεῦ, τὸν ἥλιον οἱ λόγοι Εφ᾽ ἅρματος καθήμενον περιπολεῖν τὴν κτίσιν Σὺ δ', αὐτοκράτορ Κομνηνὲ, σὺ δὲ, πορφύρας ἄνθός, Ηλιος ὢν φαιδρότερος τούτου τοῦ φαινομένου, Καὶ δαδουχῶν τοὺς ὑπὸ σὲ καὶ φλέγων τοὺς ἐχθρούς [σου, Καὶ καθαρὰν τῇ πόλει σου βραβεύων τὴν ἡμέραν, Αρματος δίχα πρὸς ἡμᾶς ἐξανατέλλειν θέλεις; Μὴ τοῦτο δράσης, ήλιε, μὴ πρὸς τῶν σῶν ἀκτίνων, Ας ἐπαφῆκας πανταχοῦ γῆς ἅμα καὶ θαλάσσης ᾿Αλλ' ἐξανάτειλον ἡμῖν λαμπρὸς ἁρματηλάτης. Φέρε μετρήσω, βασιλεῦ, ἀπὸ τῶν σῶν τροπαίων Οπόσων έδει σε λαμπρῶν ἁρμάτων ἐπιβῆναι Βάλω Λαοδίκεια, μετρήσω σοι δίφρον ένα Κεχείρωται Σωζόπολις, ιδού σοι δίφρα δύο Γένος ἠράνισται Σκυθῶν, τρεῖς ἀριθμῶ σοι δίφρους Δαλμάτης Ανδραπόδισται, τέταρτος οὗτος δίφρος Ἔθνος ηττήθη Δακικόν, πέντε μετρήσω δίφρους Καὶ καταλείπω τὴν πολλὴν Κασταμόνα κρατήσαι. Αλυς περᾶται, καὶ πληθὺς δουλαγωγεῖται τόση, Καὶ κἂν τὸν ἕνα, βασιλεῦ, τούτων οὐ δέχῃ δίφρον; Οὐκ ἀγνοοῦμεν, βασιλεῦ, καὶ τὴν ταπείνωσίν σου Ἐν ᾗ βαρβάρων έκαμψας αὐχένας επηρμένους Ὅσον γὰρ πράττεις ὑψηλὰς καὶ τεραστίας νίκας, Τοσοῦτον ταπεινοφρονείς, τοσοῦτον νεύεις κάτω. ᾿Αλλὰ τὸ νῦν γινόμενον, οὐκ ἔστιν ἔργον τύφου, Εὐχαριστία δ' εἰς Θεὸν καὶ τὴν αὐτοῦ Μητέρα, Τιμὴ τοῦ δημοῦ, τῆς βουλῆς, δόξα τῆς πολιτείας Εἰ τοίνυν ἐφευρήκαμεν χάριν ἐνώπιόν σου Επηύξησας τὰ κράτη μου καὶ τὰς περιοχάς μου Οὐκ ἔχει μέτρον τὸ καλὸν οὐδ᾽ ἀριθμὸν ἡ νίκη ᾿Ανθ' ὧν εὐχαί σοι παρ' ἡμῶν, ἀνθ' ὧν εὐχαριστίαι· Οἱ παῖδες τῆς δουλίδος σου, τῆς νέας ταύτης Ρώμης, Καὶ δίφρος οὗτος ὁ χρυσοὺς ἐν ᾧ διφρηλατήσεις. Ο Ἐπὶ τῆς ἄντυγος γενοῦ, καὶ πρόσελθε σὺν δόξῃ.
i canite hymnos aut saltem vobis ipsis haud indignos occinite. donum caleste huicce imperio additum, vivas per sacula infinita, semper victor, triumphalor, do mitor, et quoscunque habes hostes tibi subde. Tibi legali e longinqua veniant Arabia; Ægyptum autem non inundationibus, non grandine, sed primogeni torum clade castigabis. Tigridem deinde pontibus jun g^s, Nilum rebaptizabis isthinc ossibus inimicorum, h.nc barbarorum sacrificiis; et cum omnia tibi subje ccris, tum solus impera. nobis dies adducens sine curru super capita nostra oriris? Absit! per radios tuos te adjuramius, quos in terras ac maria effundere non desistis: imq cum maximo splendore ac curru vectus nobis appa reas! Age, imperator, triumphorum quos egisti numerus curruum quos meruisti conscendere numerum indi cabit. Pro Laodicea capta unus tibi stat currus; expugnata Sozopolis duos addit; quatuor Scythis et Dalmatis in servitutem redactis offerimus; quinque e Dacica gente pariter subacta 'refers. Quid erit XI. Ejusdem versus decastichi imperatori currum quando Castamonem munitam expugnaveris? Halys conscendenti a civitate oblati. Quilibet annus, imperator auguste, potestatis luæ divinæ specimina edendo novam hanc Romam illu strat. Quivis annus alius post alias mihi subdit urbes gentes burbaras subjugat, victorias cumulat. Præsens autem annus maximopere me ditavit: fines ac ter minos dominii nostri protulisti, potestatem nostram mire auxisti. Beneficia ac victoriæ tuæ terminum non habent; quare preces et animi grati testimonia et hasce bigas aureas acceptare digneris. In scriptis legimus, solem currui insidentem totum mundum circumvectum esse; tu autem, Comnene potentissime, purpuræ decus, hoc quem oculis videmus sole illustrior, hostes tuos flamma comburis; tu felices quoque trajectus et natio tota victa gloriam tuam auget; et tu non unum saltem huncce currum acce plaveris? Non fugit nos, imperator, moderatio qua barbaros superbos subegisti. Quo enim splendidiores, quo admirabiliores tuæ sunt victoriæ, eo humaniorem mitioremque geris animum. Id ipsum quod nunc facimus nequaquam vanitatis opus est, imo ex animi gratitudine. Deum ejusque Matrem revereri volumus et ipsi et juxta nos omnis populus, senatus, civitas. Si igitur gratiam in oculis tuis invenimas nos filii hujus nova Romæ quam dominaris, Con scende jam hunc currum, in splendore tuo te com monstraturus.
col. 1385–1386page 83 of 102
PG 133:1385Καὶ πᾶσαν τὴν περίγειον καθυποτάξαις λῆξιν. Γί τοῦτο πράττεις, βασιλεῦ, ἐπὶ χαρᾶς ἡμέρᾳ; Αγξαις κημῷ καὶ χαλινῷ τὰς τούτων σιαγόνας, Περιοράς με κλαίουσαν τὴν θρέπτειραν τοῦ Ῥώμην; Ἐπὶ καιρῷ χαρμοσύνης θρηνούσαν παραβλέπη; Ήμελλον χαίρειν, καὶ πενθώ· κροτεῖν, καὶ σκυθρώ [πάζω Πλέκειν παιᾶνα μουσικὸν, καὶ πλέκω παρακλήσεις Τί μου συντέμνεις τὴν χαρὰν, τὴν ἡδονὴν σμικρύ [νεις; Ετι γυμνὸν τὸ τέτρωρον, καὶ σὺ πεζεύεις ἔτι; Οὐκ ἐπικῆς τῆς ἄντυγος, οὐ δέξῃ τὰς ἡνίας; Οὐκ ἐπιδίφριος ἀρθῇς; οὐχ αρματηλατήσει;; Αδικόν ἐστιν, ἄδικον· οὐκ ἔχει τοῦτο φύσιν. Εἰσάκουσόν μου, βασιλεῦ, τῆς δούλης νέας Ρώ [μης Εἰσάκουσόν μου τῆς κραυγῆς, ἐπίβηθι τοῦ δίφρου Καὶ λάμπρυνόν μου τὰς ὁδοὺς τῇ θείᾳ σου προέδῳ Έχεις μὲν ἕτερον ἐντὸς ἄρμα λαμπρὸν καὶ θεῖον Τὰς τέσσαρας τῶν ἀρετῶν τὰς γενικὰς καὶ πρώτας, Δικαιοσύνην, φρόνησιν, ἀνδρείαν, σωφροσύνην, Δι' ὧν καὶ μέχρις οὐρανῶν αὐτῶν ἐπελαφρίζῃ. Καὶ φθάνεις εἰς τὰς ἄντυγας τὰς ὑπερουρανίους ᾿Αλλὰ καὶ τούτου, βασιλεῦ, ἐπίβηθι τοῦ δίφρου Καὶ φαίδρυνόν μου τὰς ὁδοὺς, καὶ λάμψον μου ταῖς [τρίβοις, Οὐκ ἀθεεὶ σὸν, βασιλεῦ, ἐσκεύασα τὸν δίφρον, Οὐκ ἀθεεὶ τοὺς ἵππους τούτου ὑπεζευξάμην Οὐκ ἀθεεὶ τοὺς χαλινούς τούτους εὐηρμοσάμην Οὐκ ἀθεεὶ τὴν ἄντυγα ταύτην ἐγυρωσάμην Τῶν ἐσομένων ἄθλων σου μάντις ὁ δίφρος οὗτος Τὰ τέσσαρα γὰρ κλίματα τῆς ὅλης περιγείου Ως πώλους γαύρους τέσσαρας, ὡς δυσηνίους ἱπ [πους Τῆς ζεύγλης τῆς Ῥωμαϊκῆς καθυποστρώσας τύχης Ξέρξης ὁ Πέρσης, βασιλεῦ, ὁ τὰ πολλὰ κομπάσας, Κοτύλην μίαν ύδατος καὶ χώματος ἑτέραν Αιτήσας ἐκ τῆς καθ' ἡμᾶς οὐκ ἔλαβεν Ελλάδος Σὺ δὲ, μεγαλουργότατε τῶν πάλαι βασιλέων, Τὴν ὕβριν αμειβόμενος τῆς ἀσελγούς Περσίδης, Αντὶ κοτύλης ὕδατος ὅλον λαμβάνεις "Αλυν Αντὶ μικροῦ δὲ χώματος, ἀπειρο πλήθους χώρους Τοσαύτας δὲ τετελεκώς λαμπρὰς ἀνδραγαθίας, "Ετι τὸ τέθριππον ἀρνῃς καὶ τὴν διφρηλασίαν; Μὴ τοῦτο δράσης, βασίλεν, μὴ πρὸς τῶν σῶν τρο παίων. Τὸ θεῖον ἅρμα, βασιλεῦ, ἡ νοουμένη κτίσις, Ο καὶ μυριοπλασιόν φησιν ὁ Ψαλμογράφος, 1 Συνεστρατεῦσαν μετὰ σοῦ καὶ συναποδημήσαν, Ἐβύθισέν σοι τὴν πληθὺν τῶν Περσικῶν ἁρμάτων, Επόντωσέ σοι τοὺς ἵππους τῆς "Αγαρ καὶ τριστά [τας Οὐκ Ερυθρὰν εἰς θάλασσαν, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν τὸν [Αλυν Καὶ νῦν συνεπιβῆναί σοι τούτου τοῦ δίφρου θέλει Μὴ γοῦν πεζεύουσαν αὐτὴν, σκηπτούχε, παραλίπης Έχει μὲν, οἶδα, τὰ πτερὰ δίκην πτηνοῦ τεθρίππου, Ἀλλ᾽ ἀποδέχεται σὺν σου χαμαὶ διφρηλατήσαι. Ενδέχεταί σου, βασιλεῦ, τὸ σῶμα τὸ γενναῖον, Τὴν σάρκα τὴν πολύμοχθον καὶ τὴν ἀδαμαντίνην, Πολλοῖς παλαίσασαν κρυμοῖς καὶ θάλπεσι μυρίοις, Όμβροις, χιόσι, νιφετοῖς, χαλάζαις, πάχναις, δρό [σοις, Αέρων ἀλλοιώσεσι, καὶ τόπων δυσχωρίαις Τοσαῦτα κοπιάσασαν ἐν μάχαις καὶ πολέμοις Τοσαῦτα φύλα βάρβαρα καταδουλωσαμένην
Cur hoc facis, imperator, hocce die gaudii? siccisne oculis me, Romam quæ te nutrio, plorantem sustines? nihil ad te quod tempore lætitiæ sola gemo? In animo' erat›lætari, et ecce lugeo; plausum dare, et ecce mœs rco; cantum texere volebam, et mærori indulgeo. Ut quid gaudium meum destruis, lætitiam deles? Quadriga stat nuda, tu enim pedibus incedis; quippe 1× ascendere, habenas regere, in curru sublimis cerni recusas. Summa hac injuria, pessimum hoc erem plum. Exaudi me, imperator, servam, novam Romam; exaudi clamorem meum, el currum tandem conscende, et vias meas processu tuo divino illustra. Tibi sunt pro curru in præcordis quatuor virtutes cardinales, justitia, intelligentia, fortitudo, prudentia, quae te ad cœlum usque evehunt, plagas cœlestes peragra turum. Sed huncce quoque conscende, imperator, et vias et quadrivia lumine tuo collustra. Non sine deorum auspicio currum paravi tuum, equos subegi, frena composui, machinam` orbitis adaptavi: victoriarum quas reportabis in posterum, kic currus felix augur exsistit. Tu quatuor mundi plagas ut quatuor pullos equinos freni impatientes fortunæ Romanæ machinæ substernis et ora eorum refrenabis donec regionem vicinam totam luæ ditionis feceris. Xerxes Persa, famosus jactatione sua, a Græcia nostra paululum aqua et glebam postulans mon accepit; tu autem qui majora hisce priscis regibus fecisti, a Persis superbis non vas aqua plenum, sed totum Balyn extorsisti, et pro gleba plurimas regiones tibi subjecisti. Qui igitur res tantas fecisti, quadrigàm conscendere pernegas? Bona verba quæso, imperator; per. triumphos 1uos le obtestamur. Currus divinus, imperator, creatio intellectualis, quem Pealmista multiplicem describit, quique tecum in bello et apud alienígenas fuit, curruum Persicorum prægrandem numerum in mare præcipitavit, Agaris autem equos et megistánes non in Rubrum mare, sed in ipsum Ħalyn projecit. Nunc vero te decet sellam occupare, Casar, neque pedibus incedere. Viden' machinam? quatuor, ut quadriga olas habet; sed, te duce, iter terrestre non recusapil. Corpus tuum nobile in hocce curru paululum repone, quod ærumnas plurimas perpessum, cum frigore, astu, imbre, nive, grandine, omnibus denique cœli et aeris vicissitudinibus et locorum asperitate qolluctavit; quod in præliis ac bellis tot barbarorum aqmina subegit, totam Persiam in ictu oculi vicit.
col. 1387–1388page 84 of 102
PG 133:1387Καὶ πᾶσαν ὑποτάξασαν ἐν ἀχαρεί Περσίδα, Ανάπαυσαι πρὸς μικρόν τι ἐπὶ τοῦ δίφρου τούτου Καὶ προελθεῖν νικητικῶς εἰς δόξαν τῶν Ρωμαίων. 1. Τοῦ αὐτοῦ ὕμνος τῷ βασιλεῖ Ιωάννῃ τῷ Κομνηνῷ ἐπὶ τῇ Χριστοῦ γεννήσει, τοῖς δήμοις. Πάλιν γενέθλιον Χριστοῦ καὶ νίκη βασιλέως, Φρικώδες τὸ γενέθλιον, απρόσμαχος ή νίκη Πάλιν Θεὸς ἀπὸ Θαιμὴν ὡράθη σαρκοφόρο;. Καὶ βασιλεὺς ἀπὸ Θαιμὲν εἰσῆλθε νικηφόρος Αστὴρ Θεοῦ τὴν ἔλευσιν τοῖς Μάγοις καταγγέλλει, Τὸν δ' ἄνακτα μηνύουσιν ἄστρα πολλὰ τροπαίων Τὸν μὲν ἐν φάτνῃ κείμενον τρεῖς προσκυνοῦσι Πέρ [σπι, Τοῦ δ᾽ ὑπὸ πόδες κλίνουσιν πᾶσα Περτὶς αὐχένα Ὁ μὲν ἐκφεύγει μάχαιραν βρεφοκτόνον, Ο δ' ἐκδιδράσκει τὸ πικρὸν τοῦ κλέπτου Πέρσου βέ [λος Αμφότεροι τὴν ἅπασαν ἀναγεννῶσι κτίσιν, Εἰς ὕψος ἀναβαίνουσιν, ἔθνη κληρονομούσι, Τροποῦνται πᾶν τὸ βάρβαρον, καὶ πόλεις καθαιροῦσι, Καὶ τοὺς τῆς Ῥώμης σχοινισμούς αὐξάνουσι τῆς νέας, Καὶ σωτηρία γίνονται τῷ χριστωνύμῳ κλήρῳ. Αλλ᾽, ὦ γενάρχα τοῦ παντὸς, παντάναξ, παντοκρά [τωρ. Ο πρὶν ἀμήτωρ ἐκ πατρὸς, νῦν δ' ἐκ μητρὸς ἀπά [τωρ, Φρούρησον, σῶσον, σκέπασον εἰς πλείστους κύκλους χρόνων Τὸν νικητὴν τὸν Κομνηνόν δεσπότην Ἰωάννην, Καὶ τὸν τοῦ στέφους κοινωνόν 'Αλέξιον δεσπότην Καὶ τοὺς σεβαστοκράτορας καὶ πορφυρογεννήτους, Τὸ τῶν ἡλίκων ἄγαλμα, τὴν θαυμαστὴν τριάδα Ὡς καὶ πατὴρ σὺν τοῖς παισὶν ἀγάλληται τοιοτικ Καὶ παῖδες ἐπιχαίρωσι πατρὶ τροπαιοφόρῳ. ΙΓ΄. Εἰς τὸ αὐτό. Εὐχαριστῶ μου τῷ Θεῷ, σκηπτούχε, τροπαιούχε, Η τέξασα σε Ῥωμαῖς καὶ μήτηρ σου καὶ δούλη, Ὅτι κἂν νῦν ἑώρακα τὸ κράτος σου τὸ θεῖον Ἐκ τῶν πολέμων ἀνεθὲν καὶ τῶν ἀπείρων πόνων. 'Αλλὰ φοβοῦμαι, βασιλεῦ, τὸ ταχυκίνητόν σου, Καὶ δυσωπῶ, περίμεινον, μὴ πάλιν ἐκστρατεύσης. Κεκόρεσταί σου τῆς μορφῆς Ἀνατολὴ καὶ Δύσις, Απήλαυσε του Δανούβιος, "Αλυς εώρακε σε Ειδέ σε γή Κασταμονὶς, Γάγγρα προσέβλεψε του. Ἐγὼ δ' ἐκ μόνου λόγου σε καὶ μόνης φήμης βλέπω. Δίκαια ταῦτα, βασιλεῦ; Τί μου λυπεῖς τὸ γῆρας; Στῆθι μικρὸν, καὶ βλέψω σου τὴν σελασφόρον θέαν Κορέσομαί σου τῆς μορφῆς, τοῦ κάλλους απολαύσω Ανάμεινον, περίμεινον, οὐκ ἔχεις πολεμίους Τὰ γὰρ πρὸς Εω καὶ Δυσμὰς ἔθνη δουλεύουσί σας, Καὶ πᾶσα βάρβαρος ἰσχὺς ἐξηνδραπόδισταί σοι. Στῆθι μικρὸν, καὶ πλύνου σου τοὺς πανωραίους πόν [δας, Στήθι μικρὸν, καὶ νίψω σου τὰς αἱμοχθείσας χείρας, Καὶ λούσω τὴν δι᾿ ἐμέ του κακουχηθεῖσαν σάρκα. Μὴ λίπης με την πόλιν σου καὶ δούλην καὶ μητέρα Τὸν βρεφουργούμενον Χριστὸν πρέσβυν προβάλλομαι Δι' οὗ καὶ πολυχρόνιος 'Ρωμαίων βασιλεύοις Καὶ τῷ παιδὶ καὶ βασιλεῖ συγχαίροις 'Αλεξία, Ο Καὶ τοῖς σεβαστοκράτορσι και πορφυρογεννήτοις, ΙΔ΄. Εἰς τὸ αὐτό. Αφ' οὗ Θεός σοι, βασιλεῦ, ἐβράβευσε τὸ κράτος, ΧΠΙ.
Requiesce paulum in hoc curru, donec denuo, hostibus superatis, in honorem et gloriam Romanorum victor es rediturus. XII. Ejusdem hymnus in Christi natalitiis imp. Joanni Comneno dedicatus. fool, Natalitia Christi et cum iis imperatoris victoria redit. Natalia tremefaciant; victoria citra contesta® tionem. Rursus Deus carnem a Theman induisse et inde, parta victoria, reversus esse visus est. Sidus cœleste adventum ejus Magis annuntiavit, impera torem autem mulla sidera sub tropæorum specie declarant. Unum quidem in præsepi jacentem tres Magi adorant, sub alterius pede tota Persia cervi cem flectit. Unus ferrum infanticidum fugit, alter acre telum Persæ rapacis evitat: ambo universam naturam reficiunt, sursum ascendunt, gentes sor tiuntur, vires barbaricas omnes delent, urbes solo æquant, et Romæ novæ fines augmentant, et clero Christiano salutem afferunt. Sed, o Creator omnium, Rex regum, quondam sine matre e patre, nunc sine patre a matre, custodi, serva in plurimos annos Comnenum Joannem victorem, et Alexium Ihroni consortem, unaque augustos Porphyrogenitos, miram triada. Pater igitur de talibus filiis jubilet, filii autem de patre triumphatore exsultent | In eodem festo. „go Romais, mater eadem et serva tua, gratias age Deo meo, o Cæsar sceptriger, quod inpresen liarum maxime majestatem tuam divinam vidi bellis innumerisque aliis rebus effulgentem.Sed timco, imperator, velocitatem tuam, ne denuo in castra proficiscaris. Jam Oriens atque Occidens satis vultum tuum admiratus est; Danubius to tenuit, Halys le vidis, Castamon, Gangra, & ego te non nisi auribus ac fama noverim? Hoccine justum? cur senectulem meam dolore afficis? Sta paululum et splendidum tuum vultum aspiciendum mihi præbe, donec ad satietatem perspexerim formam tuam. Siste igitur, nec time hostes qui tibi nulli sunt, siquidem gentes Orientem et Occidentem colentes tibi serviunt et omari barbarorum copiæ sub jugo tuo gemunt. Sta pax lisper el pedes tuos pulchros lava ut et manus san guinolentas, et ego corpus tuum languens lavabo. Ne me deseras civitatem tuam servam et matrem; Chri stum tibi infantem deputo, per quem per memelios annos Romanis præsis. Gaude igitur cum filio et imper. exio, et cùm augustis Porphyrogenitis col lalare. XIV. Idem festum. Ex quo tibi Deus potestatem impertivit, solis innar Non de avo Alexio, sed de hoc Joannis filio Alexio, loquitur etiam primum Prodromi noema.
col. 1389–1390page 85 of 102
PG 133:1389μῳ κυκλοῖς ὡς ἥλιος τὴν ὅλην οικουμένην, Τοὺς πρὸς τὴν Εω πυρπολῶν καὶ πρὸς δυσμὴν βαρ [βάρους. Ἐγὼ δ' ἡ τεξαμένη σε καὶ θρεψαμένη Ρώμη Τὰς νίκας μὲν κομίζομαι, τὸν νικητήν δ' οὐκ ἔχω Καὶ τὰ μὲν σκύλα δέχομαι, τὸν σκυλευτὴν δ᾽ οὐ βλέπω Καὶ τὰ μὲν τρόπαια λαμπρά κληρούμαι καθ' ἡμέραν, Τὸν τροπαιούχον δ' οὐχ ὁρῶ. Καὶ τίς μοι τούτων χά Τρις; Τρισευτυχής ή Κασταμών, τρισευκλεής ή Γάγγρα, Οτι τῶν σῶν ἀπήλαυσαν βασιλικῶν ἀκτίνων. ᾿Αλλὰ κἂν νῦν ἡρέμηται, δὲν ἄνεσιν ταῖς μάχαις, Στῆθι μικρὸν καὶ κόπασον, ἀνάψυξον τὸ σῶμα, Καὶ δὲς κατατρυφῆσαί μοι τῆς αἴγλης σου τῆς θείας. Καλή τυγχάνω, βασιλεῦ· πάσης κατάρχω χώρας, Καλὸς τυγχάνεις, καὶ παντὸς ὑπερεξάρχεις κράτους Λοιπὸν κατατρυφήσωμεν τῆς καλλονῆς ἀλλήλων. Οὐχ εύρης λαμπροτέραν μου πόλιν εἰς οἰκουμένην, Ούχ εύρω σου λαμπρότερον ἐν βίῳ βασιλέα. Αλλήλων ἀπολαύσωμεν, ἀλλήλων κορεσθῶμεν. 'Αλλ' ὁ τικτόμενος Χριστὸς ὑπὸ Μητρός Παρθένου, Ρωμαίων ήλιε λαμπρέ, Δέσποτα τροπαιούχε, Φρουρήσαι σὲ καὶ τὸν ἐκ σοῦ τὸν κοινωνὸν τοῦ κράτ τους, Μετὰ τῶν παρηλίων σου τῶν σεβαστοκρατόρων, Καὶ πολυχρόνιον ζωήν βραβεύσαι σου τῷ κράτει Συντακτήριοι Βυζαντίοις. Η Εύκορε, καλλιάνειρα, περίδρομο τείχεσι μακροῖς, Εύκρατες, εὐολέτειρα, φυτοτρόφο, εὐπαράδεισε, Εὐκίων, εὐρύταφρε, ἀλιστερές ὄμμα πολίων, Αμφιβίη, χέρσος τε, καὶ οἴδματι κάῤῥυτε νῆσος, Δυσμῆς τ' Αντολίης τε τελευτοσύνη τε καὶ ἀρχὴ 14'. Τοῦ αὐτοῦ ὕμνος τῷ βασιλεῖ κυρῷ Ἰωάννῃ τῷ Κομνηνῷ ἐπὶ τῇ βαπτίσει Χριστοῦ, τοῖς δήμοις. Χαῖρε, πόλις μεγάπυργε, νεηγενές, εὔπολι Ῥώμη, Ἰδοὺ διπλή πανήγυρις, διπλη χαρά Ρωμαίοις, Λουτρά Χριστοῦ, καὶ τρόπαια λαμπρὰ τοῦ βασι [λέως Χριστὸς ἐλούθη δι' ἡμᾶς λουτρῷ τῷ τῶν ὑδάτων, Αναξ ἐπλύνθη δι' ἡμᾶς λουτρῷ τῷ τῶν ἱδρώτων Ο μὲν συντρίβει κεφαλὰς ἐν ὕδατι δρακόντων, 'Ο δὲ συγκλίνες κεφαλὰς ἐπὶ τῆς γῆς βαρβάρων Ο μὲν τοὺς ἐκφωλεύοντας ὄφεις ἀποκτιννύει, Ο δὲ συγκλείει φωλεοῖς τοὺς πρὶν ἀνέτους Πέρσα, Τὸν μὲν τὸ Πνεῦμα μαρτυρεί περιστερᾶς ἐν εἴδει, Τὸν δ᾽ ἡ λευκὴ περιστερὰ τῆς νίκης καταγγέλλει Τὸν μὲν φωνὴ παρὰ Πατρὸς Υἱὸν ἀνακηρύττει, Τὸν δὲ Περσῶν ὀλοθρευτὴν τὰ πράγματα βοῶσι. Δοκῶ φωνῆς ἐξ οὐρανοῦ δευτέρας ἐπακούειν Βοώσης πάλιν τοῖς λαοῖς· Οὗτος ὁ βασιλεύς μου Οὗτος εἰς ὃν εὐδόκησα, τούτῳ καὶ πειθαρχεῖτε. Αμφότεροι καθαίρουσι τὴν βασιλίδα πόλιν Λουτροῖς ἀναγεννήσεως καὶ παλιγγενεσίας, Αμφότεροι την κοσμικὴν ἅλωνα διιστῶσι Καὶ πᾶν μὲν ἔθνος ἄπιστον ὡς ἄχυρα πιμπρῶσι, Φρουροῦσι δὲ τοὺς εὐσεβεῖς δίκην εὐχρήστου σίτου. Ἀλλ᾽ ὦ τὸν ῥύπον τὸν ἐμὸν ἐν Ἰορδάνῃ πλύνων Σκέποις τὸν μέγαν νικητήν δεσπότην Ἰωάννην, Σὺν τῷ παιδὶ τῷ κοινωνῷ τοῦ στέφους ᾿Αλεξίῳ, Καὶ τοῖς σεβαστοκράτορσι καὶ πορφυρογεννήτοις.
Hic addere lubet, speciminis ergo, Bysantii su prascriptis laudibus pulchrum heroici carminis ini tium Prodromi nostri (cod. f. 128) \cujus titulus etc. omnem terrarum' orbem circumis, barbaros Orientem atque Occidentem versus habitantes ferro et igne destruens. Ego Roma deinde quæ mater et nutriz tibi aum, victoriis quidem fruor, victorem nusquam video;' spolia quidem sorte mihi obveniunt, cui debentur is se abscondit; trapaza singulis diebus fulgent, trium phalor non prodit. Quid inde boni? Ter fortunata urbs Castamon, celeberrima Gangra cui radiis tuis imperatoriis perfrui licuit. Nunc igitur, ubi per pacem licet, præliis finem impone; corpus recrea, reque mihi aspiciendum præbe. Pulchra equidem, Casar; totam regionem dominor; tu quoque, corpore formosus maximam potestatem tenes; quid plural mutua pulchritudine fruamur. Me pulchriorem non invenies urbem; te pulchriorem imperatorem dubito me inventuram esse; fruamur igitur invicem. Chri sius aulem de virgine matre genitus, o sol Romano rum, triumphator, te et regni consortem custodial cum Augustis, et dignitati tuæ plurimos annos im pertiat! Salve urbs nova,altis munita turribus, quæ puellas et viros forma insignes nutris; magnis mœnibus cir cumdata, bene temperala, plantis et hortis et columnis magnificis ornata; quæ latis temet fossis tueris; oculus maritimus urbium, continens simul et insula, Occidentis atque Qrientis principium ac finis, o:c. XVI. Ejusdem hymnus domino Joanni Comneno in baptismali festo Christi. En duplicem panegyrim, duplex gaudium Romanis lavacrum Christi, tropea splendida imperatoris Christus propter nos aqua lavacro purgatur; impera tor sudoris lavacro purificatur. Unus quidem in aqua draconis caput conterit, alter caput in barbarorum ter ras portat; unus serpentes occidit, alter Persas membris dissolutos in speluncis recludit. Unum quidem Spiritus sub columbæ specie testatur, alterum alba victoriæ columba annuntiat; unum quidem vox palerna Fi lium proclamat, alterum res bello gestæ Persarum destructorem probant. Secundam mihi e cœlo vocem audire videor iterum gentibus clamantem: Hic est imperator meus; hic est in quo mihi bene placui; huic obedite! Ülerque urbem imperialem lavacro re generationis purgat; uterque mundi aream distin guit, omnem populum incredulum ceu stipulam com burens, pios autem ut frumentum utile observant. Scd'o qui sordes meas in Jordane lavas, Joannem nostrum, victorem illustrem cum filio regni con
col. 1391–1392page 86 of 102
PG 133:1391ΙΖ'. Εἰς τὸ αὐτό. Ἐβάπτισάς με, βασιλεῦ, τὴν δούλην νέαν 'Ρώμην Θαλάσσης όλης ἀγαθῶν καὶ ὅλαις πηγαῖς τροπαίων Τῷ κράτει συνεργούμενος τοῦ νῦν βαπτιζομένου, Ενέπλησάς με σκυλευμάτων, ἐνέπλησας λαφύρων, Πολλάς μοι καθυπέταξας πόλεις ἐθνῶν καὶ χώρας, Τὰς νίκας ἀνεβίβασας ὑπὲρ τὴν κορυφήν μου. Ἐκπέπλησμαί σου τῶν καλῶν, ἀρκεῖ μοι μέχρι τι [νό;. Πάσης κεκράτηκα Δυσμῆς, τῆς Εψας κυριεύω. Σκύθης μοι κλίνει τράχηλον, καὶ Πέρσης με προσκυνεί, Καὶ πᾶσα γλῶσσα καὶ φυλὴ προσπίπτει τοῖς ποσί [μου. Εχεις ἐκεῖθεν ἥλιον τὸν τῆς δικαιοσύνης, Τὸ τοῦ Πατρὸς ἀπαύγασμα γυμνὸν ἐν Ἰορδάνῃ Έχεις ἐντεῦθεν ἥλιον τὸν τῆς μονοκρατίας, Τὸν τοῦ πατρὸς διάδοχον λαμπρὸν ἐν ἀνακτόροις. Ο πόσα φῶτα σήμερον τὴν Ῥώμην φρυκτωρούσιν! Ο πόσαι τὸ περίγειον ἀκτίνες δαδουχοῦσιν! Αλά, ὁ Χριστὸς μὲν ἥλιος καὶ ποιητὴς ἡλίου Σὲ δ' ἥλιον τὰ πράγματα, σκηπτούχε, μαρτυρούσι Κυκλοῖς γὰρ ὄντως κατ' αὐτὸν ἀπὸ βορρά προς νότον Εξ ἔω στρέφῃ πρὸς δυσμάς, ἀπὸ δυσμῶν πρὸς ἕω Τρέφεις, πυρσεύεις, ζωπυρείς, θάλπεις τοὺς ὁπο [ηκόους" Ταῦτά μοι πάντα δέδωκας, ὁμολογῶ τὴν χάριν, Νῦν χαρισαί μοι καὶ σαυτὸν, δὸς καὶ τὴν τὴν ἰδέαν. Τοὺς σκυλευθέντας ἔβλεψα καὶ νικηθέντας Πέρσας, Βλέψω καὶ τὸν σκυλεύσαντα καὶ νικητήν δεσπότην. Στηθί μοι κατὰ πρόσωπον, πλῆσον τοὺς ὀφθαλμούς [μου. Εβάπτισας με χαρμονῆς, μὴ λύπῃ με βαπτίσῃς. Ἱδρῶσι Ελουσάς με σοῖς, μὴ δάκρυσί με λούσῃς. Κατάθου σου τὸν θώρακα, καὶ τὴν στολὴν τῆς μάς [χης, Καὶ τὸν πρεπώδη νικηταῖς ἐνδύθητι χιτῶνα Καί μοι φυλάττου, βασιλεῦ, μέχρι παντός αἰῶνος Τῷ βασιλεῖ καὶ τέκνῳ σου συγχαίρων 'Αλεξίψ, Καὶ τοῖς σεβαστοκράτορσι καὶ τοῖς πορφυρογεννή [τοις, Τοῖς ἀριθμῷ τρισσεύουσιν ἄξια μονουμένοις Μεθ' ὧν φυλάττου γεγηθώς εὑρώστως, ἀκυνδύνως. Η΄. Εἰς τὸ αὐτό. Φωτίζου, πόλις Ῥωμαῖς, πάλιν ἐρῶ, φωτίζου Διπλαῖς αὐγάζου ταῖς αὐγαῖς ἐκ δύο τῶν ἡλίων. Φλέγεις, ξηραίνεις, πυρπολεῖς, τεφροῖς τοὺς ἕναν [τίους Καὶ τρέχων δρόμον άπαυστον, ἀκάμας πάλιν μένεις. 'Αλλ' ἄφες, ἄναξ ήλιε, μικρὶν τὴν ἱππασίαν, Ανάπαυσον τοὺς ἵππους σου, λύσον τοὺς χαλινούς [σου, Καὶ δὸς τῇ πόλει σου τῶν σῶν ἀκτίνων κορεσθῆναι, Πλὴν ἐν συμμέτρῳ τῷ φωτὶ μὴ πηρωθῇ τὰς ἄψεις. Αλλ' ὁ γυμνὸς ἱστάμενος ἐν Ἰορδάνῃ Λέγος, Ενδυσαι κράτος ἄμαχον καὶ ζῶσαι δυναστείαν Σε, Περσολέτα, βασιλεῦ 'Ρωμαίων Ιωάννη, Μετὰ τοῦ συμμετόχου σοι τοῦ κράτους 'Αλεξίου, Καὶ τῆς τριάδος τῆς σεπτῆς τῶν σεβαστοκρατόρων. 10'. Στίχοι ἐπιτάφιοι τῷ μεγαλυνίκῳ πορφυρογεννήτῳ καὶ βασιλεῖ κυρῷ Ἰωάννῃ τῷ Κομνηνῷ, ὡς ἀπὸ κειμένου. Ο Οφρύς βροτων καὶ τύφος ἀρχικοῦ κράτους Καὶ κοσμικῆς φύσημα λαμπρᾶς ἀξίας, Ἐκ τῶν ἐμῶν μαθόντα τὰς θνητῶν τύχας, Χαμαὶ φρονεῖτε· πᾶς γὰρ ἐξίσου νέκυς, Καὶ πάντες υἱοὶ τῆς ῥοώδους οὐσίας.
sorte Alexio prolegas una cum Augustis familiæ el Purpuratis. XVII. Item. Baptizasti, imperator, me Romam novam tuam ancillam in omnibus maris bonis et tropais; dein spoliis ac præda me locupletasti, multasque urbes ac regiones inimicas antea mihi subjecisti, in caput que victoriarum pondus cumulusti, ac plus quam opus erat divitiarum contulisti. Totus Occidens, totus Oriens mihi paret. Scytha certicem reclinat, Persa genua flectit; quævis tribus, quælibet gens ante pe des meos provolvitur. Hæc omnia tu mihi dedisti, gratanter refero; sed te ipsum dein mihi gratifica, vultum tuum monstra. Persds equidem armis nudatos vidi victosque, fac ut deinceps victorem ac spoliatorem videam. regione, quæso, sistas, oculos tui plenos redde. Bavtizasti me gaudio, ne mærorc me baptizes; su dore tu me tuo lavasti, ne lacrymis me laves. Thora cem et paludamentum depone et victoris ornatum circumpone. Habeas, imperator, vitam cum Alexio consorte, omnibus Augustis et purpuratis, cum qui bus vivas læto cum animo, valetudine, securitate. XVIII. Item.. Iluminare, urbs Roma, iterum dico, illuminare bissolari splendore, habens una ex parte patris nito rem circa Jordanem, ex altera solem monarchismi, patris, inquam, celebrem in regno successorem. O lumina pretiosa quæ Romam hoc die illustratis! 0 radii orbem solemniter collustrantes! Est Christus quidem ipse sol et solis conditor; te autem, Cesar, opera tua ut solem declamant: a septentrione enim usque ad austrum, ab oriente ad occidentem circun terranéus iter tuum perficis; terræ incolas nutris, calefacis, inspiras; comburis, exsiccas, in cinerem re digis adversarios, nec cursu continuo faligaris. Sed, o rex sol, aliquantisper equitationem cessa, frena inhibe et da urbi tuæ a radiis tuis demulceri, ita te men ut præ illorum fulgore ne cæculiamus. Quod in Jordane stilit Verbum purum, potestate jam circum detur, et robore cinctum per te, imperator Roma norum Joannes, una cum Alexio, regni socio, et tribus Augustis, Persarum imperio denique finem imponat. XIX. Epitaphium in honorem domini Joannis Comneni, victoris augustissimi, Prophyrogeniti. Vos qui superbilis reges, magistratus et quotquot dignitate aliqua vestiti estis, ex me fortunæ vicissitu– dines edocti, humiles jam spiritus induite, morituri, et rerum humanarum caducitatis victimæ
col. 1393–1394page 87 of 102
PG 133:1393Εμὲ προΐσχει σκήπτρα Ρωμαίων δύο, Πολλούς γεναρχήσαντα τοὺς βασιλέας" Κομνηνόθεν γὰρ ἐξέφυν καὶ Δουχόθεν Γεννά δέ με κράτιστος Αὐσόνων ἄναξ Κομνηνός Αλέξιος ἀνὴρ Ισχυρός, Κελτών διώκτης καὶ Σκυθῶν καὶ Περσίδος. Η κοσμία δὲ σπαργανοί με πορφύρα, Τὰ τῆς ὅλης δὲ σύμβολα σκηπτουχίας Ἐξ ἀπαλῆς κοσμεί με τῆς ἡλικίας Ερως δὲ νίκης εμπεσών τῇ καρδία, Ἐν Ιππική με πρῶτα καὶ τόξῳ τρέφει Επειτά μοι δοὺς ἀμφιθηγῆ τὴν σπάθην Τοῖς θηριακοῖς καταγυμνάζει πόνοις, Αρκτον βαλὼν δόρατι συνακοντίσαι, Τὴν ἀρχτικὴν πάρδαλιν τῷ τόξῳ φθάσαι Ἐν οἷς τελεσθεὶς τῶν μαχητών τους νόμους, Εὐθὺς κατ' αὐτῶν ὁπλουτῶν βαρβάρων. Καὶ τύφος οὐδεὶς, εὐτυχῶ πᾶσαν μάχην Σε γὰρ προμάχῳ παλάμῃ κεχρημένος Ἐν ταῖς κατ' ἐχθρῶν συμβολαῖς, παντοκράτορ, Περσῶν καθαιρῶ μυριανθρώπους πόλεις Αὐτοὺς ἁλίσκω τοὺς ἀορνίδας λόφους Οφρύν κατασκῶν σατρατῶν ἀλαζόνα. Ὑπὲρ τὸν ᾿Αλυν ἐξαπλῶ μου το κράτος, Ην μας σπάθην δέδωκας ἐν κύκλῳ στρέφων. Ἐμὴν ὁ θὴρ ἔφριξε Γαζής παλάμην, Η Περσική φλας, ὁ θρασὺ βρύχων λέων, Καὶ πᾶς ἔφος Ισμαηλίτης λύκος Ἐμῷ πεταγμῷ τὰς γνάθους συνετρίβη Η δυσμικὴ δὲ τῶν Γετῶν πανσπερμία, Η Σκυθική χίμαιρα τὸ ξύνθρουν γένος Ἐμη μαχαίρι παγγενεί διεφθάρη Σὺ γὰρ κατ' αὐτοῦ τοῦ μὲν ἔπιλες ξίφος. Εμοῖς Δάκης έκαμψε ταρσοίς αὐχένα Ἐμὴν ἀπειλὴν Δαλμάτης υπεστάλη Ηπλωσεν Ίστρος ὑπτιάσας τὴν ράχιν Καὶ τοῖς ἐμοῖς πρώιμος ὤφθη ναυμάχοις. Καὶ τοῦτο, Χριστέ, σῆς παναλκούς ισχύος. Οὐκ εἶδεν ημέρα με καμάτων δίχα Οὐκ ἔσχε νύξ μία με χωρίς φροντίδων Οὐ τὰς φλογώδεις τοῦ θέρους ὑπεστάλην, Οὐ τὰς πιλήσεις τοῦ κρύου;, οὐ τὰς βίας ὺς ᾿Ακάμας δὲ πάντα τῆς ζωῆς χρόνου Κυκλῶν ἐκύκλουν τὴν ὅλην αἰκουμένην Καὶ νῦν πρὸς ἄρκτον, νῦν δὲ πρὸς νότον κλίκων; Νῦν δ' εἰς ἕω τε καὶ δύσιν μετακλίνων, Τοὺς ταραχῇ σύμπαντας ἐχθροὺς ἐκλύνουν, Αύξων ἑκάστης τοὺς ὄρους τῶν Αὐτόνων, Καὶ ταγματαρχῶν καὶ στραταρχῶν ἐν μάχῃ. Τὸν στρατιώτην οὐκ ἀπηρνούμην ὅμως, ᾿Αλλὰ πρὸ πάντων, συρραγείσης τῆς μάχης, Ἐγὼ κατ' ἐχθρῶν ἐξεγύμνων τὴν σπάθην Θάττον πρὸς ἀνίσχοντος ηλίου σέλας Οφθαλμὸς ἀνδρὸς ἀντιβλέψειν ἰσχύσοι, Καὶ μᾶλλον ἄν τις ἀστραπῆς στάξοι φλόγα Η τοὺς κεραυνούς τῆς ἐμῆς στρατηγίας Ηνεγκεν ἡ σύμπασα βάρβαρος φάλαγξ. Πάσαν μετῆλθον τακτικὴν ἐν ταῖς μάχαις, Ἐπεζομάχουν, ναυστολῶν ἐναυμάχουν, Τείχη καθῄρουν καὶ κατήρειπον, πόλεις Έργοις χελωνών, χωστρίδων, ὀρυχτίδων. Ο Καὶ μαρτυρείτω ταῦτα Κασταμών πόλις Εὔτειχος, υψίπυργος, ἀῤῥαγεστάτη Καὶ Γάγγρα μέχρι καὶ νεφῶν ἱκνουμένη Καὶ Παρνησῷ πρὸς ὕψος άμιλλωμένη,
Duo miki Romanorum sceptra obtigerunt, qui mul tis regibus ortum dedi. Comnena me ac Ducæna fa milia satum glorior, qui patrem habui Alexium Comnenum virum nulli secundum, Italiæ strenuis simum rectorem, qui Celtis, Scythis ac Persis bellum intulit. He purpura, imperii insigne, inde a tenera etate ornavit. He amor in bello vincendi ad equos et pharetram adduxit. Ense deinde bicipiti usus feras venulus ursum hastili domui, pantheram telis sub egi. Inde de barbaris triumphos egi bene armatis. Nec de victoriis superbio meis; te duce, cum hostibus congressus multas Persarum capio urbes; loca edi tissima expugno, altos satraparum spiritus depri meus. Ultra Пalyn ipsum potestatem meam extendo ense, quem mihi dederas, stricto. Heam bestia Gaza mauum pertimuit, ut et flamma Persica, ut leo for midolose rugiens, ut lupus tribus Ismaeliticæ incola. Ego ferro maxillas contudi; et Scytharum totum ge nus exitio tradidi. Tu enim, Christe, ensem direxisti. Meis Dacus pedibus collum substravit; meas Dalmata minas quamvis invitus sustinuit; Ister tergum præ buil victori, el nares meas, leni fluxu portavit. Quæ omnia cui nisi tibi, 'Christe, debeo? Nulla mihi dies sine ærumna præterit; nullu nox sine mæstitia me habuit; æstwos calores perpessus \sum, nivem et glaciem expertus, indefessis pedibus per totam vilam terras percucurri, modo ad austra les plagas tendens, orientem et occidentem obiens. Sæpe in bello militum dus Italiæ imperium nun quam non augere studui. Sed nec gregarii militis munere fungi recusavi, sed ubi maximum discrimen, ego tela in hostes misi. Facilius solis aliquis jubar irretorto oculo aspicerèt, quam barbarus miles re rum a me gestarum splendorem metiretur. Omnes artis bellica machinationes atque operationes exper lus terra marique pugnavi, muros dirui, urbes solv aquavi, testudine, fossis subregi. Testis mihi erit Ca stamon, bene munita, turrita, fortissima urbs; testis erit Gangra, cujus mœnin nubes, imo Parnassum ip sum attingunt; cujus muri ænei et ferrei machinis meis l'gneis resistere ausi sunt. Sed quid pluribus eloquar? Solo nominis terrore integras phalangas in fugam verti, tuis, Verbum, auspiciis confisus. Quid? solo Comneni nomine audito metus ingens ad inferos quasi turbine abreptos præcipitavit. Sic ego omnes labores et conamina ad regii patris exemplum diri Cur enim gens nunquam superbus inventus sum. quod verum est non dicam? Recenti quoque tempore Romæ hujus novæ hues orientem versus ukra Nalym
col. 1395–1396page 88 of 102
PG 133:1395Αἱ χαλκότειχοι καὶ σιδηραὶ τῇ πλάσει, Ἐμαῖς ξυλίναις μηχαναίς ἠρειμμέναι. Τί μοι τὰ πολλά; καὶ τί μοι μακρὸς λόγος; Φήμη μόνη φάλαγγας ἐκλόνουν όλας, Ὑπὸ στρατηγῷ σοι τεταγμένος, Λόγε Καὶ τὴν Κομνηνὴν κλήσιν ἠκουτισμένοι Εταρταροῦντο πάντες ἐχθροὶ τῷ φόβῳ, "Ωσπερ τυφῶνι τῷ λόγῳ βεβλημένοι Τοῖς τοῦ πατρὸς δὲ καὶ βασιλέως άθλοις ὓς ἀρχετύποις ἐγγράφοις τῇ καρδίᾳ Ολους ἐμαυτοῦ τοὺς πόνους ἀπευθύνων, Οὐχ ὕβρις αὐτοῦ τοῖς καμάτοις εὑρέθην Τί μὴ γὰρ εἰπεῖν εὐλαβοῦμαι τὸν λόγον; Καὶ νῦν πρὸς ἀνίσχοντα μὲν τὸν φωσφόρον Ὑπὲρ τὸν Αλυν τὸν βαθὺν καὶ τὸν μέγαν, Τὴν γλυκερὰν θάλασσαν, ὡς ἄν τις λέγοι, Επῆρα τὸ σχοίνισμα 'Ρώμης τῆς νέας, Ὑπὲρ δὲ τὸν Δάννουδιν εἰς τὴν ἑσπέραν. Τόσους καινούργησα τοὺς ἄθλους, ξένε, Ο κείμενος χοῦς, ἡ κοτυλαία κόνις Καὶ δόξα τῷ πλάσαντι καὶ στέψαντί με, Καὶ τοῖς ἐμοῖς σώσαντι τὴν 'Ρώμην πόνοις. Τὰ δ' εἰς λέχος νόμιμα εἰς εὐτεχνίαν Οὐκ ἔστιν οὐδεὶς ὅστις ἀντάροιτό μοι Ἐκ γὰρ ἀνάσσης δυσμικοῦ παντὸς γένου; Διπλῆν ἐτεχνούργησα σεμνήν τετράδα, Τέτταρας υἱοὺς ἀλκίμους καὶ μαχίμους 'Εκ τῆς πατρικῆς πορφύρας προηγμένους Καὶ τέτταρας δὲ κοσμίας θυγατέρας. Νῦν δ' ἀλλ᾽ ὁ γῆς ἄμετρα πλέθρα βαρβάρου Τῷ ρωμαϊκῷ καθυποστρώσας κράτει Ψυχρῷ καλυφθεὶς καὶ βραχεῖ κείμαι λίθῳ Ο κοινὸς ἄναξ δύσεως καὶ τῆς ἕω Αὐτὴν ὑπῆλθον τὴν ἀνήλιον δύσιν Η λαμπρότης δὲ τῆς καλῆς ἁλουργίδος ανησεν οὐδὲν εἰς τὸ μὴ τεθνηκέναι. Σὺ δ' ἀλλ᾽ ἐπιγνοὺς τὴν ἐμὴν κόνιν, ξένε, Δ. Εἰ μὴ περιψύχουσαν εἰργάσθης φλόγα, Εὐχαῖς ἀλήκτοις δεξιοῦ μου τοὺς ἄθλους. Ἰωάννης σοι ταῦτα πορφύρας γόνος Κομνηνιάδης εὐσεβὴς αὐτοκράτωρ. Κ'. Επιτάφιος τῇ μακαρίτιδι βασιλίσση Ρω μαίων Εἰρήνῃ, ὡς ἀπὸ τῆς κειμένης. Εἴ τις νόμος δίδωσι καὶ νεκροῖς λέγειν, Ἰδοὺ βοὴν πέμψασα κἀγὼ τυμβόθεν Τὰ κατ' ἐμαυτὴν ἐκδιδάξω σε, ξένε.. Ἐγὼ προῆλθον εὐτυχῶν προπατόρων Αρχῆς ἁπάσης δυσμικής βασιλέων, Ἰούλιο Καίσαρες εθρέψαντά με, Καὶ καλλονῆς χάριτες ἐστέψαντό με. Ῥώμης δ' ἄναξ κράτιστος Αλεξιάδης Πορφυρογεννής εὐτυχής Ιωάννης, Ορπηξ Κομνηνῶν, εὐθαλής Δουκῶν κλάδος, Πάσης διώκτης ἐθνικῆς φυλαρχίας, Εἰς ἐννομίαν ζεύξας ηρμόσατό με ῷ καὶ συνάρξασα τῆς γῆς Αὐσόνων Εἰς φῶς προϊσχω τέτταρας μὲν υἱέας Τῆς πατρογενοῦς ἐκφύντας πορφύρας, Ἰδεῖν ἀγαθοὺς, πῦρ πνέοντας εἰς μάχην Καὶ τέτταρας δὲ κοσμίας θυγατέρας. Ορῶ δὲ λαμπρὰ τὰ κράτη του συζύγου, Νίκας πρὸς αὐγὴν ἡλίου καὶ πρὸς δύσιν, Νίκας πρὸς ἄρχτον καὶ νότου θερμόν κλίμα. Τέλος λιποῦσα τὸ στέφος τὴν πορφύραν, Τὸ βύσσινον πόρπημα τὴν ἁλουργίδα, Τὸ τῶν μοναστῶν ἐνδιδύσκομαι ράκος Θνήσκω δ' ἐπ' αὐτῆς Βιθυνῶν ἐπαρχίας ᾿Αποικος ἐκ τῆς Αὐσόνων βασιλίδος Κομίζομαι δὲ ναυστολουμένη πάλιν, Καὶ τὴν ἐμὴν ἐνταῦθα πιστεύω κόνιν 'Αλλ' ᾧ πλάσας με καὶ μεταπλάσας πάλιν, Ο τὴν κάτω δοὺς κοσμικὴν ἐξουσίαν, Καὶ τὴν ἄνω δὸς οὐρανῶν κληρουχίαν.
protuli, ulira mare, ultra Danubium occidentem ver sus promovi. En, viator, quæ vivus feci, nunc pulvis et umbra factus, unde gloriam Creatori meo qui me coronavit, retribui, Romam vero servavi. Quod ad legitimam matrimonii prolem special, nemo facile mecum comparandus venerit. Ex uxore enim ab Occidente oriunda, bis quatuor suscepi, quatuor quidem filias robustos, manu fortes e toro imperatorio ortos, toli demque egregias filias. Postquam autem regiones innumeras Romano imperio subjeci, sub pusillo ac frigido saxo hic positus jaceo. Rex olim Orientis `atque Occidentis jam in tumuli noctem descendi, nec purpura mortem ab oculis avertere valuit. Tu, quis quis es, ubi cineres meos conspexeris, si aliud sola tium non offers, in precibus tuis mei memento. XX. Inscriptio sepulcralis ad memoriam impera tricis Romanorum, Irenæ, defuncta. (Ipsa l0 quitur.) Si fas est mortuos loqui, ego quidem vocem e tu mulo ad le dirigam qui transis, quæ fuerim narratura. Orta sum majoribus fortunatis, qui totum Occider tem gubernarunt;.«Cæsaribus educatam Gratiæ ipsæ coronarunt. Romæ imperator fortissimus Alexiadum e prosapia, Joannes Porphyrogenitus felicissimus, Comnenæ familiæ filius, et Ducænus virens raMES, qui omni gentilitati bellum intulit, legitimam me uxorem duxit. Εx hoc matrimonio, dum Italia in peritabam, quatuor filios omnes purpura natos in lucem edidi, pulchra corpora et ad puguandum cum hoste maxime idonea; postea totidem filiæ prognalæ sunt. Vidi conjugis res præclare gestas, vidi victorias in quatuor mundi plagis reportatas. Postremo dia demate ac purpura relictis, vile vestimentum MORA sterii indui. Morlua sum Bithyniæ regina, longe ab Ausoniæ finibus. Per mare translata hic cinis faces. Tu autem qui me creasti et regenerasti, post muX danum regnum, calum sortiri mihi tribuas.
col. 1397–1398page 89 of 102
PG 133:1397Οι καιρὸν περὶ σοί, ὡς παντὶ μὲν ἄλλῳ καιρὸν εἶναι Τ. (Χαριτωνύμου.) ΚΑ'. Τοῦ αὐτοῦ φιλοσοφωτάτου καὶ λογιωτάτου κυρίου Θεοδώρου τοῦ Προδρόμου ἐπιθαλάμιος τοῖς τοῦ εὐτυχεστάτου Καίσαρος υἱοῖς τίθης αρμοδιώτατον, Σολομῶντι πειθόμενος, ὁ σοφὸς τῷ σοφῷ, λόγῳ δὲ μόνῳ τὸν ἅπαντα, ὡς μηδὲ ἀντι μέτωπο; ἱστάμενος τοῖς ἐχθροῖς, καὶ τὸν ἀέρα πνέων τῶν ἑρμαϊκῶν χαρίτων ὑπερορᾷν. ᾿Αλλὰ πρῶτα μὲν τὴν εὐαγγελικὴν ὑποστέλλομεν παραβολήν· καὶ φόβος με τις ἐντεῦθεν ὑπέτρεχεν οὐκ ἀνεύλογος, μή που συμβῇ μου τὸν λόγον· ὀκνῶ γὰρ εἰπεῖν καὶ τὸν τοῦ λόγου πατέρα, διὰ τὸ μὴ κατὰ γάμον ἐστάλθαι πολυτελώς, χεῖρας δὲ θέντα καὶ πόδας, ἀστινὰς ποτε χεῖρα; οἰητέον είναι λόγου, καὶ πόδις ἔξω βιο φῆναι τῆς πανηγύρεως· ἔπειτα δὲ γὰρ ἀποκρύψω τὸ πάθος, καὶ τῷ μεγέθει τῆς ἡδονῆς ὑφηρούμην λάθρα τοῦ λόγου την δύναμιν φιλεῖ δὲ πάντως ὥσπερ λύπη βαθεία, οὕτως ἀμέλει καὶ ἡδονὴ ψυχὴν ἀν θρωπίνην περιχυθεῖσα ταῖς ἐν αὐτῇ λογικαῖς ἐπηρεάζειν δυνάμεσι. α'. Ἐδέησε καὶ τριχῶν αἰγίων τῇ πάλαι σκηνοπηγία, Καίσαρ σοφέ· ἄλλοι μὲν γὰρ ἄλλοις τῶν ὄνο μάτων τοὺς ἑαυτῶν γνωριζέτωσαν Καίσαρας, καὶ οὺς μὲν τοῖς Ἰουλίοις, οὓς δὲ τοῖς Αὐγούστοις, και ἄλλους ἄλλοις ἀποσαφείτωσαν· ἐγὼ δὲ τὸν ἐμὸν Θεσπέσιον Καίσαρα μυρίοις καὶ ἄλλοις ἀποσεμνύνειν ἔχων ὀνόμασι, μὴ τοῦ καλλίστου τούτου καὶ οἰκειοτάτου ἀλλοτριώσαιμι τοῦ σοφοῦ. Δεήσαις οίμαι καὶ τῆς ἐμῆς τοῦ λόγου συνεισφοράς τῇ τῆς ἱεροῦ σου τῶν υἱῶν συνωρίδος γαμηλίῳ παστοπηγίᾳ. Αλλ' ἐκεῖ μὲν συνετέλουν τι καὶ αἱ τρίχες, καὶ κόσμοι ἦσαν οὐκ ἀγενεῖς τῷ δημιουργήματι· ἐνταῦθα δὲ οὔτε συντελείας ένεκα ή συνεισφορά, οὔτε κόσμου τῶν ἐφ᾽ οἷς συνεισφέρεται· τίς μὲν γὰρ τοῖς αὐτοκόσμοις κόσμος γένοιτο καὶ αὐτοκάλοις; τίς δὲ τοῖς ἀνενδεέσι συντέλεια; ἀλλ᾽ εἰς ἔνδειξιν τῆς τῶν συνεισφερόν των εὐνοίας· εἰ δὲ μὴ κατὰ τὴν κυρίαν τῆς τελετής ἀπηντήκοιμεν, ἀλλ' ὑπερήμερος ἡμῖν ἡ συνεισφορά, θαυμάζειν οὐ χρή· οὔτε γὰρ ὑπ' ἀγνωμοσύνης την τελετὴν κατεσιωπήσαμεν· ἡ τίσιν ἄλλοις, εἰ μὴ τοῖς κοινῇ τε πάντων καὶ ἡμῶν αὐτῶν ἰδίᾳ δεσπόταις καὶ εὐεργέταις εὐγνωμονοίημεν; οὐδὲ τῷ νομίζειν ἄλλον μὲν γάμοις, λογογραφίαις δὲ ἄλλον ἀπονενεμῆσθαι β'. Ταῦτά μοι τῆς ὑπερημερίας τὰ αίτια· τούτοις ἐγὼ τὸν ἄχρι νῦν ἐσίγησα χρόνον· καίτοι οὐδὲ οὕτω πάνω έξωρος ήκω τῇ πανηγύρει· καθάπερ γὰρ ἐπὶ τοῦ αἰσθητοῦ ἡλίου εἰσὶ μὲν αἱ τῶν ἀκτίνων ἀνατέλλειν μέλλοντος αὐτοῦ προεξάλλονται, καὶ τῶν ὡρῶν ὑπερφαίνονται, καὶ οἷον παραγγέλλουσι τὸν ἀνατελούμενον· καὶ καταδυομένου πάλιν, οὐχ ἅμα πᾶσαι συγκαταδύονται, ἀλλ' ἔστιν ὅσαι καὶ ὑπὲρ γῆς ὑπο λείπονται· οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν βασιλικών τουτωνὶ πανηγύρεων, εἰσὶ μὲν καὶ προπανηγύρεις τινὲς, καὶ προτελεστίας, καὶ τῶν ἑορτῶν, ὥσπερ εἰπεῖν, προς εξάλματα· εἰσὶ δὲ ὅμως τούτων καὶ ὑπολείμματα, ὧν οὐ πάνυ πόρρω καὶ ὁ ἡμέτερος ἀπήντηκε λόγος καὶ ἀπαντήσας τί ποτ' ἄρα καὶ χρήσαιτο ἑαυτῷ, ἀμφαγνοεῖ, καὶ διαπορεῖται, πότερα τὸν γάμον αὐτὸν ἀρχαιολογήσας ὑμνήσεται, ἢ πρότερον τοὺς νυμφίους πρὸ τοῦ γάμου προτείπῃ· καὶ ἄμεινόν γε κρίνει τὸ δεύτερον· τὸ μὲν γὰρ καὶ μείζονος ἢ κατὰ τὸ παρὸν
Prodromi nostri sit aliquod in hoc volume monumentum prose quoque orationis, en sublexi mus ineditum ejusdem sermonem epithalamicum, salis elegantem, de quo docte ante hos annos pralo cutus fuit apud Gallos cl. Theilius in Excerplis manuscriptorum bibl. reg. Vill, part. 2, p. 157 (supra col. 1060). Νuptia fuerunt duorum Car saris Nicephori Bryennii et Anna Comnena "lio rum, Alesii et Joannis Videtur tem hoc pariter Prodromi scriptum Byzantinæ his toriæ non inutile incrementum. Mai. (Cod. Ottob. Vat. 466, f. 90, a). G XXI. Theodori Prodromi, philosophi doctissimi, Epithalamium, fortunatissimis imperatoris filiis dictum. 1. Ad constructionem antiqui tabernaculi pilis caprinis opus habebant, imperator doctissime. Et sane expedit ut Cæsarum mode Juliorum, modo Augustorum nomina innotescant. Ego autem qui venerandum meum imperatorem plurimis novis cele brandum habeo nominibus, nunquam tamen ab eo quod sapientis typum significat abscedam, id agens ul vocis meæ organo filiorum tuorum sponsalia ac nuptias consolidem; quo in loco pili aliquid signifi. cubant neque ornamento aliquo carebant.Hoc autem loco verbis non opus est ad perfectionem proclaman. dam. Quomodo enim ornamentum ipsum ornalu opus habeat aut ipsa pulchritudo pulchrefacienda sit? Ad quid ergo perfectio iis quibus nihil deest? Sed unice benevolentia contribulium æstimanda est. Nil mirum deinde si non inter mysteriorum initia edsumus; non enim ob ignorantiam ejus rei obli i simus. Cui porro faveamus nisi dominatoribus publi eis ac benefactoribus? Si deinde cum Salomóne aliud tempus uxori ducendæ, aliud libris scribendis tribuis, concordiæ quoque rationem habebis quæ paci sacri ficare et arma deponere jubet. Sed ante omnia evangelicam statuamus parabolam, quæ vereor ne plane intelligam. Pænitet enim patrem rationis citare quia nuptia non solemniter sunt facia, ut manus ac pedes quasi rationis putali ab epithalamio abjiceren tur. Hinc enim morbum celabo et effuso gaudio rationis vim declarabo. Scito autem quod voluptas qua anima imbuta est, æque ac mœror logices vincu lis disturbatur. 2. Habes causam quæ fecit ut tardior essem in præstandis officiis. Hucusque silui quidem, attamen hand adeo intempestivus ad panegyrin accedo. Sicut enim cum sol hic visibilis in eo est ut oriatur, radii antesignani iltum præcedunt; ubi aulem occasum versus vergit, radii in superficie terræ remanent; sic in festivitatibus regtis proemia festivalia magnam panegyrin antecedunt et quasi sultim introducunt; sed etiam postæmia (sil venia verbo) sequuntur, id quod de nosira oratione dici potest, quæ diu hæsita bat utrum nuptias antiquo more carmine perlustra rel, aut sponsos ante nuptiarum festum alloquere tur, quod quidem posterius eliam fecit. Unum enim.
col. 1399–1400page 90 of 102
PG 133:1399πραγματείας· καὶ ἄλλως οὐκ ἀναγκαῖον πρᾶγμα ὅλην πλουτήσαντες, καὶ τὸ μέχρι νῦν ἐν ἀπίστῳ κεί συνιστῶν πειρᾶσθαι τὸν γάμον, καὶ φύσει, καὶ νόμῳ, μενον, εἰς ἕνα τὰ πάντα συνελθεῖν ἀγαθὰ, τοῖς καθ' καὶ χρόνῳ κεκυρωμένον· τὸ δὲ, καὶ τοῦτο μὲν ὑψηἑαυτοῖς πιστωσάμενοι. λότερον ἢ κατὰ τὸν ἡμέτερον λόγον· ἀναγκαῖον δὲ ὅμως καὶ τῆς ὅλης ὡς εἰπεῖν ἑορτῆς τὸ κεφάλαιον. γ. Προσφωνώ σε τοίνυν, ζεῦγος ὑφ᾽ ἐνὶ μὲν προϋπεζευγμένον ζυγῷ τῷ τῆς ἀδελφότητος· ὑπὸ δυσὶ δὲ ἄρτι τοῖς γαμηλίοις μεταξυγέν, καλῆς καλλιες λαίου καλὰ νεόφυτα, οὐ μᾶλλον ἀδελφοὶ τὴν φύσιν ἢ τὸ ἦθος, οὐδὲ μᾶλλον τὸ ἦθος ἢ τὰς λοιπάς χάριτας τῶν ὧν ἐξώρμησθε σκήπτρων εὐφυείς μερισταί, καὶ τὸ οἰκεῖον λάχος ἑκάτερος οὐχ ἧττον τοῖ; τρόποις ἢ ταῖς ἐπωνυμίαις πιστούμενοι· σὺ δὲ ὁ δραστήριος νοῦς, 'Αλέξιε, ἡ καλὴ νεότης, ή πολιὰ σύνεσις, τὸ τῆς τῶν προγόνων τύχης ἄξιον ὄντως κατάστημα, δ τὸν πάππον ὅλον καὶ βασιλέα τοῖς ἤθεσι μᾶλλον ἢ τῷ Κομνηνῷ καὶ τῷ 'Αλεξίῳ ζῶντα παριστάνων ἐν ἑαυ τῷ, καὶ πιστούμενος ἐκ τῶν κατὰ σὲ τῆς τῶν ἐθνῶν διαδοχῆς τὸ μυστήριον· εἰ γάρ τις καὶ ταῦτα συγ χωρήσει τῷ μύθῳ ἀνθρώπους ποτὲ γενέσθαι τὰ μὲν μέλη του σώματος κα... άτερον δὲ τῶν ὤμων ἐλεφάντινα, καὶ προγόνου πόθεν φυσιωθῆναι τοῖς ἐξ αὐτοῦ τῇ διαδοχῇ, καὶ οὕτω πάλιν τὰ καθ᾿ ἡμᾶς τῶν μυθευομένων πολλῷ τῷ περιόντι θαυμασιώτερα, ὅσον οὐκ ἐκ μέρους ἑνὸς καὶ τούτου σωματικοῦ τὸ γένος πιστούμεθα, ἀλλ᾽ ἔκ τε ὅλου τοῦ σώματος, κ σε τῶν ψυχικῶν ἁπασῶν διαθέσεων. Καὶ σὺ δὲ ὁ τῆς Δουκικῆς ρίζης όρπηξ ὁ Χαριτώνυμος, τὸ τῆς ὥρας ἄνθος, τὸ τῆς νεότητας ἄγαλμα, δν οὐκ ἔστινὅτε ἰδὼν οὐκ ἐκείνου τοῦ ἀμέτρου κατὰ νοῦν ἐβαλόμην, το, ποῖον ἐρεῖς τὸ πρῶτον εἶδος ἄξιον τυραννίδος ἀποκρινούμαι; Χαίρετε καὶ κοινῶς ἄμφω και ἰδίᾳ ἑκάτερος οἱ τὴν πολυθρύλλητον εὐδαιμονίαν δ. Καὶ εἰ βούλοιτό τις, ἀπ' ἐνίων γοῦν παχυμερῶς καὶ ἐπιδρομάδην τὸ εὔδαιμον ἐπιδείξομαι τῶν νυμ φίων· ὡς εἰ μὴ πόρρω της γαμηλιακῆς τὸ πράγμα ἦν πανηγύρεως· οὐδ᾽ ἂν τῶν ἁπάντων ώς οἷός τε ἦν ἐφεισάμην. Δύο μὲν οὖν ἥστην σκήπτρα τω μαίοις ἀλλήλοις καλὸν ἀνταυγάζοντα· τὸ μὲν μικρῷ πρότερον τὸ Κομνηνόν, τὸ δ᾽ εὐθὺς παρὰ πόδας ἐκείνου τὸ Δουκικὸν, ἄμφὼ εὐτυχῆ καὶ περιφανή καὶ κοσμικῆς ἀρετῆς οὐκ ἀνάξια· κατα ὥσπερ ἐκ συμφωνίας συνεληλυθέτην εἰς ἐν πολλῷ φανότερον καὶ λαμπρότερον τοῦτο δὴ τὸ Κομνηνοδουκικὸν καὶ πιππικὸν τοῖν νυμφίοιν. ᾿Αναμνήσθητε, ὦ παρόντες, τῆς ᾿Αλεξιακικῆς ἐξουσίας· πλὴν ἀλλ' ὅπως μὴ τοῦ γάμου καταδακρίσητε, ενθυμήθητε τὴν ἐν εἰρή νῃ εὐνομίαν ἐκείνην, τὰς ἐν μάχαις ἀνδραγαθίας, ἀστενακτὶ μὲν, ὦ ἱεραὶ βασιλίδες, ἀστενακτὶ φειδοῖ τῆς καλῆς πανηγύρεως· ὑπομνήσθητε τῆς πραότη τας ἐκείνης, τῆς εὐσταθείας, τῆς λοιπῆς χάριτος. ᾿Αλλὰ τί τοῦτο; σκυθρωπὴν ἐπὶ τούτοις τὴν γερουσίαν ὁρῶ· ἀνάμεινον οὖν κόσμον ἄλλον ἀεῖσαι, καὶ ἤδη ἀείδομεν. "Ιδετέ μοι τὴν ἱερὰν ταυτηνὶ βασιλίδα τὴν φερώνυμον Εἰρήνην, τὸν Δουκικὴν όρπηκα, την εὐδὲν ἧττον τῶν ὅλων Ρωμαίων κρατήσασαν· εἶγε, διεχέθη γάρ μοι πάλιν τὰς ψυχὰς τὸ ἀκροάτερον. Ιδετε τὴν χεῖρα ταύτην, ἧς ἀεὶ πειράσθε, καὶ πειρώμεθα πλουτοδότιδος τὴν φιλοθεῖαν, τὸν οἶκτον, τὴν ἄλλην άπασαν ἀρετήν. Ἐκ τοιούτων ἡμῖν τῶν πάπ των οἱ εὐπρεπεῖς οὗτοι νυμφίοι προβέβληνται· ἐκ τηλικούτων ἡμῖν τῶν ῥιζῶν οἱ ὡραῖοι καρποὶ οὗτος ἀνατετράφηνται.
genus superius est conversationi nostræ; ne dicam quod nuptiæ natura, lege, conditione proclamalie defensione opus non habent; alterum vocis nestræ statum superal; sed de totius festi summa aliqua dicere in promptu est. 3. Ad vos igitur, par nobile fratrum, qui frater nitatis jugo et connubii vinculis utrique vincti estis, rami olive novelli, fratres non magis sanguine quam moribus ac reliquis indolis dotibus, quæ ros solio regio et illa quæ familias honestas decet, domestica prosperitate dignos' reddit. Et tu quidem, Alexi, adolescens corporis pulchritudine, vir ingenii matu ritate, nepos majorum dignissime fortuna, qui avum imperatoremque Alexium Comnenum vivus repræ sentas quique tot populorum in regno successor di ynus haberis, salveto. Si fabulæ fidem habere volu mus quæ homines narrat fuisse quorum aller humb rus elephantinus fuerit, corporeum quid hoc habet; tu autem virtutis majorum hæres majorem eo ipso admirationem excitas, quod spirituale quid hoc pre se fert et animos movet. Te quoque salvum esse jubee, Ducænæ familiæ soboles, Charitonyme, veņustatis Nos, adolescentiæ typus, cujus sola forma celsam suam vocationem annuntiat et ad thronum evectio nem justificat! Salvete ambo qui pro sua quisque Darle el in commune naturæ ac fortunæ favore frui mini omnibus numeris ausolute, quippe in quos coruu copiæ totum est effusum. 4. Sponsorum porro felicitatem si breviter adum bratam audire velis, satisfaciam; non enim multum ab ipsis nuptiis absumus; faciam autem secundum veritatem. Sceptra duo ex alto relucebant, unum98 quidem Comnenorum, Ducœnæ dein familiæ alie rum; utrumque quod dignissimis oblingeret per quam dignum. Fato dein quodam evenit, ut utrumque in gentem illustrissimam Comnenorum ac Ducæ, ad quam spansi nostri pertinent,venerit. Mementole,ami ci, regni Alexidis, et novis nuptiis benedicetis, memo res illius in pace prosperitatis, in præliis fortitudi nis omni laudum genere cumulandæ. Ob oculos vo bis sint mansuetudinis, constantiæ, comitatis exqui sitissimæ exempla. Sed ad quid hoc? Mæstitiæ enim ac desiderii causa nemini esse velim. Quare ad aliam rem nos vertamus. Videte sanclam hanc im peratricem Irenen, prolem Ducænæ gentis et que in omnes Romanos dominari cum dignitate digna est habita, et cujus fama animum demulcet. Videle illam manum quam semper experti estis beneficam, prodigam; considerate ejus misericordiam cæteras que virtutes. talibus igitur majoribus ambo hi `sponsi originem ducunt; e tam augustis radicibus hi egreqii fructus germinarunt!
col. 1401–1402page 91 of 102
PG 133:1401ἢ μόνου Καίσαρος. ς'. Ὑπὸ τοιούτοις ἄρα ταττομένους πατράσι και τοὺς τούτους νυμφίους ἅμα καὶ ἀδελφοὺς, καὶ πρὸς τηλικαῦτα ὁρῶντας παραδείγματα, πῶς, εἰπέ μοι, ἔδει τὰς ψυχὰς ἀσκηθῆναι; Οὐκ ἄλλως οἶμαι ἢ ὡς ἠσκήθησαν· ἡσκήθησαν δὲ οὕτως, ὥσπερ ἀμέλει καὶ Πλάτων τὸν τῆς ἑαυτοῦ προστησόμενον πολιτείας ἀσκηθῆναι νομοθετεῖ. Οσα μὲν οὖν ἡ φύσις αὐτοῖς πεφιλοτίμηται ἀγαθά, κάλλος λέγω καὶ τάχος καὶ ῥώμην καὶ ὅσα ἡ εὐανάγωγος ἀγωγή, εὐφυῶς ὑπε πεῦσαι, σφαιρίσαι, περιδεξίως θηρεῦσαι, οὐκ ἀγεν νῶς στρατηγῆσαι δεῆσαν φαλαγγαρῆσαι, ἔτι γε μὴν τὰ περὶ τὸ σῶμα βασιλείους ἐσθῆτας καὶ ἄργυρου καὶ χρυσὸν καὶ ὅσην ἄλλην ύλην ἐτίμησεν ἄνθρωπος, Ο λαμπράς τε οἰκίας, καὶ ἄραβας ἵππους, καὶ ὄμαδον ὑπηκόων οὐκ ἀγενῆ, καὶ γὰρ καὶ ταῦτα τὴν ὅλην εὐδαιμονίαν συναρπάζουσιν, οἱ ἑκάστου ὀφθαλμοὶ πιστούτωσαν ἕκαστον· ἐγὼ δὲ τὸ ἐπὶ τηλικούτοις ταπεινόφρον αὐτῶν καὶ προσηνὲς ὑπεράγαμαι, καὶ τὸ πρὸς τοὺς γεννησαμένους μέρους παντὸς ὑπήκοον τέθηκα πρὸς ξυννενοεῖν ὁ λόγος, καὶ τοῖς ἀλ.. ε'. Τί δὲ αὐτοῖς οἱ σεμνοί γεννήτορες, οὓς πάντως μους φερωνύμως νικᾷν, οὐδὲν ἂν εἴη τῶν ἁπάντων εἰπὼν, μὴ οὐχὶ τοῦ μεγέθους τῶν πραγμάτων ελατ τωθῇ, τὴν ἐκ πορφύρας λέγω ταύτην καὶ βασιλίδα, ἧς τὸ κυκλοειδὲς τοῦ ὄμματος καὶ ἐξ ἑαυτοῦ πρὸς ἑαυτὸ κινούμενον ὁμοῦ καὶ περιφερόμενον, τὴν πρὸς νοῦν καὶ Θεὸν ἑλικὴν ὑπεμφαίνει ἀνάστατον, ὧν ἐξ ἑαυτῶν καὶ πρὸς ἑαυτὰ τὴν κίνησιν ἔγνωμεν, ἣν εἰ τί που καὶ ἀληθεύουσιν Έλληνες, τετάρτην μὲν ταῖς Χάρισι Χάριτα, δεκάτην δὲ ταῖς Μούσαις Μοῦσαν προσεπιθείημεν, ἢ τὴν μὲν καθ' ὅλην φιλοσοφίαν, ἧς οὐ γνῶσις ἀλλὰ πρᾶξις τὸ τέλος, αὐτὴ ἑαυτὴν, καὶ διὰ τῆς κατ' ἀρετὴν ἐνεργείας ἐμυσταγώγησεν; Έπειτα γενναιότερόν τε ὁμοῦ φρονήσασα καὶ βασι λικώτερον, καὶ κόσμον οιηθεῖσα, ὥσπερ βασιλικοῦ σώματος τὴν πορφύραν, οὕτω καὶ ψυχῆς βασιλικῆς τὴν ἐπιστήμην τῶν ὄντων τὴν γνῶσιν αὐτῶν ἐτελέσθη, καὶ τὴν ἐν τούτοις ἀλήθειαν ἐθηράσατο, καὶ προαιρέσεως οὐ γένους ἔδειξεν εἶναι κτῆμα τὴν ἀρε τὴν, καὶ πᾶσι πάσας ὑπεράρασα τοῖς καλοῖς αὐτὴ ἑαυτὴν ὑπερήλασε τῇ κατὰ τὴν συζυγίαν εὐδαιμονίᾳ τοιούτῳ τοῦ λέχους ἀνδρὶ κοινωνήσασα τῷ ἐμῷ δε σπότῃ καὶ Καίσαρι, οἷον οὔτε ὄψις ἕτερον ἡμῖν παρ εστήσατο, ούτε ιστορίας παλαιῶν ἐδιδάξαντο. Αλλοι μὲν γὰρ Ελλήνων τε καὶ Ῥωμαίων ἄλλα τυχὸν κατωρθώκεσαν· καὶ οἱ μὲν ἐδημαγώγησαν, οἱ δὲ ἐστρατήγησαν, οἱ δ᾽ εὐδοκίμησαν περὶ λόγους· καὶ τούτων ὁ μὲν φιλοσοφίαν, ὁ δὲ ποιητικὴν ἐκμεμελετ τήκει· τὸ δὲ τὸν αὐτὸν καὶ στρατηγεῖν ἅμα καὶ ἐπι στατεῖν ποιήμασι, καὶ φιλοσοφεῖν, καὶ ψηφοφορεῖν, καὶ ρήτορσι διαιτᾷν, καὶ τῆς ἐν πᾶσι μὴ καθυστερεῖν ἀκρότητος, ἀλλ᾽ ἑκάστῳ τοὺς περὶ ἕκαστον εὐδοκία α ζ. Τοῖς οὖν τοιούτοις καὶ ἐκ τοιούτων τίνος ἔτι ἐνδεῖ πρὸς τὴν ὅλης τῆς εὐδαιμονίας συγκληρίαν; Οὐδενὸς ἄλλου πάντως ἢ τοῦ γῆμαί τε εὐτυχῶς, καὶ πατράσι παίδων ονομασθῆναι. Τὸ μὲν οὖν ἂν ὁ γά μος ήδη εώρτασται, καὶ τοῦτο παιανίζομεν σήμερον δύο παίδων βασιλικῶν καὶ ὡραίων, καὶ νεανίδων δύο, γένους μὲν τοῦ πρώτου, εἴδους δὲ τοῦ ἀπαρα μέλλου, καὶ ἤθους έννομωτάτην συνάφειαν δυεῖν εἴποι ἄν τις ἡλίοιν καὶ σελήναιν δυεῖν καινοφανή σύνοδον,
5. Sed quid huic venerandi majores imperatrici insuperabili, porphyrogenita, cujus oculi sursum deor sum mobiles mentis propriæ et divinæ scientiæ te stimonium perhibent, et qui effecerunt ut Græci eam quartam Gratiam, decimam Musam, nostra sane cum approbatione appellitarent, quippe quæ rerum medullam non in mera cognitione, sed in praxi po neret, virtutemque in operibus sitam esse persuasum kaberet. Inde egregia femina altius quid ac magis regium sentire cœpit. Sicut enim purpuram corpo ris, sic scientiam animi ornamentum rectissime exi stimans, veritatem omni studio indagavit, virtutemque in merito, non in sanguine sitam esse duxit. Cum itaque inter omnes circa omnia excellere studeret, splendorem qui ipsi ez matrimonio redundaret im mare quantum auxit. Huc accedit quod domino nostro imperatori nupsit, viro, cui nec tempus no strum nec antiquitas parem nobis exhibet. Infitian dum quidem non est fuisse inter Græcos ac Roma nos qui rebus gestis inclaruerunt imperia admini strando, exercitibus imperando, leges ferendo, philo sophiam, poesin exercendo; uni autem imperatori nostro militis, civis, negotiatoris, philosophi, consi liarii, oratoris munere eodem tempore cum extrema laude fungi omnesque æmulos superare a fato da tum fuit. 6. fratres sponsi, & talibus parentibus oriundi, quique talia anté oculos exemplaria habebant, kaud aliler nisi secundum Platonis præcepta in Politicis in medium prolata educari et institui debebant. Omitto autem quæ natura ipsis larga manu dedit, pulchri tudinem, inquam, celeritatem, robur, et quidquid ad liberalem educationem spectat: equitare, pila ludere, venari, legionem aut phalangem scite ordinare; in super vesles regias, aurum, argentum, et quacunque in kominum oculis pretiosa videntur, ædes sumptuo sas dico, equos arabicos, populum haud ignobilem, dicto parentem. Hæc omnia enim terrestrem felici tatem constituunt et aliquando occurrunt. Equidem in laudatis a uobis juvenibus ante omnia modestiam et mansuetudinem admiror et in parentes pietatem plurimi facio. 7. Talibus talium parentum filiis quid ad perfectam felicitatem deest? Hoc unum ut probie uxoribus jun eli pulchræ prolis parentes fiant. Et nuptiæ quidem celebrate sunt, et hodie duorum filiorum regiorum matrimonium canimus qui, quoad' genus, omnium primi sunt; quoad formam, pulcherrimi; quoad mo res, longe integerrimi habendi sunt. Solis ac lunæ matrimonium celebrari dixeris. Faxit Deus pulchra el numerosa proles insequatur, quæ nunc quidem de ``sideratur. Sed cur Cæsareæ domui non bene augure
col. 1403–1404page 92 of 102
PG 133:1403λιώμεθα· δούλων γὰρ ἀγνωμόνων μὴ συγχαίρειν χαίρουσι τοῖς δεσπόταις, μηδὲ σφῶν ἑαυτῶν τὸ ἐκεί νων γῆθος ποιεῖν, ὥσπερ δὴ καὶ τὸ ἐναντίον. Αλ αποτρέπεις ἀφ᾿ ἡμῶν τὰ κακόφημα, Χριστὲ βασι λεϋ. Εἴ τις αἴσθησις, καὶ σὺ τῆς χαρᾶς κοινώνει θάλαμε καὶ παστάς· μηδεὶς ἐνταῦθα σκυθρωπός, μηδεὶς κατηφής, πάντα μειδιάτω, πάντα χαιρέτω, πάντα συνεπαγαλλέσθω τοῖς τελουμένοις. ἡ δ᾽ εὐτεχνία ὁμοῦ καὶ πολυτεκνία τὸ ἕτερον· λείπελιῶ τὸ σύμπαν ὑπήκοον, ἢ τὸ ἀληθέστερόν γε ἀγαλ ται μὲν ἔτι, τῇ δὲ μέχρι νῦν ἀπὸ τῶν προγόνων ἀχη λουθία καλώς οιωνίζεται.. Τί πρὸς ταῦτα λέγεις θεσπεσία ψυχὴ καὶ γλῶσσα του Καίσαρος; "Αρ' οὐκ εὐδαίμονας σου παῖδας ὡς οἷόν τε ἦν ὁ λόγος ἀπέδες ξεν; ἐγὼ μὲν οἶμαι, καὶ οὐ πόῤῥω ἴσως οἶμαι σκο ποῦ. Τί οὖν ἄλλο ποιεῖν ἐπὶ τούτοι;, ἢ χαίρειν εἰκὸς, καὶ πάντας μὲν ἄλλους, μάλιστα δὲ τοὺς οἰκειοτάτους; Σύ μοι χαῖρε λοιπὸν πρὸ τῶν ἄλλων, ἱερὰ καὶ θεία βασίλισσα τὴν γὰρ ἀρχηγὸν τοῦ γένους καὶ ἀρχηγὸν εἶναι χρὴ τῆς χαρᾶς· καὶ σὺ δὲ ὧ, καὶ οὐκ οἶδα τί ποτ' ἄν σε καὶ προσειπὼν ἀξίως προσείπω, θειοτάτη πορφυρογέννητε, χαῖρε καὶ συγχαιρό μου τῷ δεσπότῃ τῷ σοφῷ Καίσαρ.. η'. Πεπέρανται ὑμῖν ἰδοὺ ἡ εὐχὴ, καὶ ἡ ἔφεσι; τε τελεύτηται. Είδετε νυμφαγωγουμένους εὐτυχῶς ὁμῶν τοὺς υἱέας, στεφανουμένους, κηρυττομένους τῇ συγ κλήτῳ βουλῇ, τῷ δήμῳ, τῷ βήματι, προπεμπομένους τὰ νυμφευτήρια τῷ χθὲς τὰ ἐπινίκια προπεμφθέντι θείῳ καὶ βασιλεῖ. Σύμπας ἀπέστω φθόνος, καλοὺς καλαῖς ἐνυμφεύσατε, ἄξιον εἶπεν ἄν τις τοῦ Πυθίου τὸ χρῆμα· καὶ ὑμεῖς δὲ θεῖοι τῶν παίδων χαίρετε βασιλεῖς, καὶ θεῖαι βασίλισσαι, ἐπὶ πᾶσι καὶ πρὸ πάντων ὑμεῖς οἱ νυμφίοι· οἱ γὰρ ἄλλοις εὐφροσύνης γεγονότες ὑπόθεσις πολλῷ πλέον γέ νοισθ᾽ ἂν ἑαυτοῖς· ὑμᾶς τε γὰρ αἱ συζυγεῖσαι, καὶ ὑμεῖς τὰς συζυγείσας ἀντευτυχήκατε, αἱ ἐξ ἀρχηγῶν τοὺς ἐκ βασιλέων, τὰς ἐξ ἀρχηγῶν οἱ ἐκ βασιλέων, αἱ νεάνιδες τοὺς νέους, καὶ οἱ νέοι ἔμπαλιν τὰς νεάνιδας. Καὶ ὑμεῖς δὲ τρισευτυχείς γεγήθατε νύμφαι, καὶ τῇ σεμνότητι Δουκαίνῃ καὶ καλῇ τῶν καλῶν νυμφίων ἀδελφῇ συγγεγήθατε, ἧς καὶ τἄλλα πάντα ζηλοῦτε τῆς ἀώρου δίχα χηρείας· ἐπὶ τούτοις ἀγαλ οι σε θ'. Νικῶ σου, μύθε, τοὺς γάμους, κἂν δῶμεν ἀλη θεύειν τὰ μυθούμενα· σὺ μὲν γὰρ Πηλεί συνάπτεις θυγατέρα Θέτιν ἁλίοιο γέροντος, ἐγὼ δὲ παιδὶ βα σιλέων ἐπιδοξοτάτων ἀρχηγῶν. θυγατέρας· καὶ τὰ μὲν ἐν ἄντρῳ πετρήεντι, ἐγὼ δ' ἐν αὐτοῖς ἀναχτό ροις νυμφοστολῶ· καὶ σὺ μὲν Ἀφροδίτην συμποσιάζεις καὶ "Ηραν καὶ ᾿Αθηνῶν, ἐγὼ δὲ ὅλας δεσποίνας, Ηρας μὲν βασιλικωτέρας, σωφρονεστέρας δὲ Αθη νας, καὶ Ἀφροδίτης ωραιοτέρας· καὶ σὺ μὲν τὴν Έριν εἰσάγεις δῆθεν αὐτόκλητον, καὶ τὸ μῆλον ἐν μέσῳ βίπτεις, μῆλον ἐκεῖνο τῆς ὅλης Ιλιάδος ἀφορο μὴν, καὶ ταράττεις τὸν πότον, καὶ ἀνακυμβαλιάζεις τοὺς δίφρους, τοῦτο δὴ τὸ λεγόμενον, καὶ κατ' ἀλλή λων οπλίζεις τοὺς δαιτυμόνας, ἐγὼ δὲ καὶ τὴν Ἔριν εἰς τὸ δεῖπνον παραλαμβάνω, καὶ τῆς ἑορτῆς οὐ καθυβρίζω τὸ πρόσωπον· Βριν ταύτην οὐ τὴν μετ μητὴν, οὐδὲ τὴν κακόχαρτον, ἀλλ᾽ ἣν κεν ἐπαινέσεις νοήσας· οὕτω σεμνότερα πολλῷ τῶν μύθων τὰ καθ' ἡμᾶς, κἂν μὴ μῦθος ἦν, καὶ ἐπιδοξότερα. ε. Τίς οὖν φθονερός οὕτω καὶ ἀνέραστος τοῦ και λοῦ, ὡς μὴ χαίρειν μὲν ἐπὶ τοῖς παροῦσιν, ἐπεύχεσθαι δὲ τοῖς τελετάρχαις τὰ λώτα; ὡς ἔγωγε καὶ ἄλλομαι μικροῦ ἐπὶ τῷ πράγματι, καὶ σκιρτῶ, καὶ τὸν τοῦ Ἰεσσαὶ προφήτην τοῦτο τὸ μέρος ἀπομιμού
mur? Nonne filii tui felices erunt, el supra quam fas est sperare? Ego quidem bonam spem concipio, recte quidem, ni fallor. Quid igitur restat nisi ut noe et alii, et praesertim familiares gaudeamus? Tu a tem, imperatrix, prima omnium lætare. Quæ enim familiæ caput est, gaudentium quoque chorum ducat. Tu ergo (quo vero te nomine appellem?) iterum col lætare cum domino nostro atque imperatore sapien tissimo. 8. Ecce preces dicta sunt; votum expletum est. Jam filii vestri coronati pompa nuptialį procedunt, senatui, populo, tribunali commendantur et imperato ris vestigia hesterno die relicta sequuntur. Absit longe omnis invidia, filios pulchros pulchris filiabus despon sastis, recle oraculum Pythicum dixerit. Agedum, gaudete imperatores atque imperatrices divinitus in stituta, et ante omnes, vos sponsi, Si enim aliis hila ritatis causa estis, quanto magis vobismet eritis ipsi! Vobis enim uxores, et vos uxoribus felicitatis male riam præbetis, ut moris est inter adolescentes alque puellas. Vos sponsæ ter ſelices gaudetis de Ducenc familiæ nobilitate et de sororis fortuna, cui præter præmaturam viduitatem omnia invidetis. Super his ergo omnes in gaudium effundamur. Servorum enim plane illiberalium est dominis lætantibus non, collæ tari et dolentibus non condolere. Tu autem, Christe, mala omnia a nobis averte. Sed tu quoque, si quid sentis, torus genialis, gaudia nobiscum misce. Nemo hoc in loco mastus tristisve sit; rideant omnia, om nia gaudeant, exsultent de rebus peractis. 9. Supero, mythologia, quas tu narras nuptias, dum modo fabulis fidem damus. Tu quidem Pelei connubio Thetin senis maritimi filiam jungis, ego cum filiis re giis illustrium ducum filias unio, et si tu in antro saxoso, ego in cubili regali nuptias celebrari curo. Tu quidem Venerem, Junonem et Minervam ad epn las invitas, ego vero dominas quæ Junonem regia dt gnitate, Minervam sapientia et Venerem venustale superant. Si tu Erin semper promptam introducis, el pomum in medium projicis, quod tot malorum Ilia dem creavit et convivarum cœtum disturbavit; si mensis eversis convivatores contra se invicem ar mas; ego quoque Erin ad convivium appello, sed ho minum cœlum minime confundo. Eris enim mea non malevola, non objurgatrix, sed quæ cum saxa ra tione procedit et Erin illam fabulosam longe vincit. 10. Quis igitur adeo invidiosus, quis tam rudis el pulchritudinis rerum inimicus ut de his quæ videmus non gaudeat, ut mysteriorum curatoribus non optimus quæque optet? Ecce ego præ gaudio exsulto et Isaiem
col. 1405–1406page 93 of 102
PG 133:1405μαι, οὗ καὶ τοῦτο ἐπικαίρως ἐπί τοι δανείζομαι τὸ ἢ ζῆσαι εὐτυχῶς, τοιούτων δὲ πατράσι τέκνων όνο ψαλμώδημα, θεσπεσία Πορφυρογέννητε, τὸ μὲν ἔχων ἤδη, τὸ δ' ἐπευχόμενος· μητέρα μὲν γὰρ ἐπὶ τέκνοις εὐφραινομένην ὁρῶ σε· προσθείην δὲ καὶ πατέρα συνευφραινόμενον τὸν ἐμὸν δεσπότην καὶ Καίσαρα· ἰδεῖν δὲ υἱοὺς τῶν υἱῶν, κἀκείνων αὖθις υἱοὺς μέχρι τρίτης καὶ τετάρτης εύχομαι γενεάς. Ὑμεῖς δὲ οἱ καλοὶ νυμφίοι, τί ἄν τις εὔξαιτο λιτον, μασθῆναι, ὁποῖον εἰ τεκόντες ὑμᾶς ὠνομάσθησαν; τὸ μέν τοι πατρικὸν εὐτυχήσασιν ὄνομα μὴ καὶ τὴν τῶν υἱῶν ἀπολέσαι προσηγορίαν, ἀλλ' ἀεὶ καὶ παρ τράσι καλεῖσθαι, καὶ υἱοῖς ὀνομάζεσθαι· ἔργα τε ὑπολείπεσθαι τῷ βίῳ τῆς προγονικῆς ἀρετῆς άξια, καὶ ἐς βαθεῖαν ἐλάσαι καὶ λιπαρὰν πολιάν. Χαί ρετε. ΕΙΣ ΤΑΦΟΝ ΤΟΥ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ ΚΥΡΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΚΟΜΝΗΝΟΥ Ορᾷς, θεατά, την προκειμένην πλάκα Αὕτη τὸ τέρμα τῶν ἐμῶν περιδρόμων, Τοῦ γῆς ἄνακτος, εὐσεβοῦς Ἰωάννου, Καὶ γῆς ἄνακτος φύντος ἐξ ᾿Αλεξίου. Αὕτη τὸ κατάντημα τῶν ἐμῶν. ἄθλων, Οὓς καρτερῶς ἔστεργον ὑπὲρ Αὐτόνων. Νίκαι δὲ καὶ τρόπαια, καὶ λαμπρά κράτη, Και που θρίαμβος καὶ τύχης εὐκληρία, δε στενοῦται καὶ καθεῖνται καθείρεται), καὶ [μένει. Εἰς τοῦτο λήγειν ὁ βροτῶν οἶδε δρόμος. Σὺ δ', εἴ τι κέρδος ἐξ ἡμῶν ἔσχες πόνων, Εὐχαῖς ἀλήκτοις δεξιοῦ μου τὴν κόνιν. ΕΙΣ ΤΟΝ ΒΑΡΕΑ ΤΟΝ ΚΑΤΑΦΛΥΑΡΗΣΑΝΤΑ ΑΥΤΟΥ ΤΟ ΤΟΥ ΑΙΡΕΤΙΚΟΥ ΟΝΟΜΑ Τί φατε, σεμνὴ καὶ σοφή γερουσία; Καὶ νῦν σιγῶμεν, ἢ λαλοῦμεν ἐνδίκως Ο χωροῦμεν εἰς ἄμυναν ἐχθροῦ Βαρέος;. Η καρτερούμεν τὴν παροινίαν πάλιν;
orophetam imitari juvat, cujus nunc maxime sacra verba rememoro, o veneranda Purpurata! quam jam de natis lætabundam video. Sed patrem quoque, im peratorem Augustum eodem gaudio fruentem velim. videre. Deus vobis filios ex filiis, indeque nepotes ad sértiam quartamque usque generationem præstet! Vo bis autem, candidi sponsi, quid optabilius inveniri poterit quam vita felix et tales procreare liberus, qua les vos ipsos parentes procrearunt.restri? et sic no men proprium posteritati dignæ transmittere, opera autem exhibere majoribus digna, et sic dies ad ul timam usque seneciam producere? Valete. (f. IN SEPULCRUM IMPERATORIS DOMINI JOANNIS COMNENI. Lapidem hunc vides, quisquis es, peregrinationum C. triumphi, fortuna, gloria, omnia kisce in angustiis terminum pii imperatoris Joannis, ex Alexio cum tignilale regia nati. Hoc in loco certamina mea finem invenerunt quæ magis quam ipsi Ausones in deliciis habui. Victoria, Yropea, imperia splendida, arcio sepulcro continentur. Sic mortalium vila finiri solet. Tu autem, si quid lucri e laboribus meis in commodum tuum verlisti, cineres meos precibus con tinuis venerare. Iterum ex cod. Vatic. CCCV, apud Theilium in Notitiis mss. In Anecdotis Parisiensibus clar. Crameri (tom. IV, p. 967), inter poemata Joanni Geometra, dubitanter quidem, ascripta, legitur carmen epitaphicum in bonorem Joannis cujusdam imp., quem Joannem Staurácium esse putat edi tor, anpo 803 in bello coutra Bulgaros interfectum. At eosdem versus in cod. Vatic. Theodoro nostro ascribi mo net card. Ang. Mai (supra col. 1099). Quidquid sit, Epitaphium exstat in supradicto tomo CVI, col. 903. Quid dicie, venerabilis ac prudens senecta? Ta cendumns est aut rite loquendum? in ultionemne Ex ed. Basil. 1536. inimici Barei procedendum, aut denuo ejus insulta tiones perferemus? quæ cum jurejurando polliciti
col. 1407–1408page 94 of 102
PG 133:1407Τηροῦμεν ἡμῶν τὰς ἑνόρχου; ἐγγύα;; Μὴ κάλαμον ξαίνοντες εἰς γράμμα ψόγου, Η λύομεν τὸν ὅρκον εὐόρκῳ λόγῳ; Καὶ τὴν πονηρὰν στηλιτεύομεν φύσιν; Εἰ μὲν γὰρ ἦν ὁ λῆρος ἄχρι μετρίου, “Αν εἰς τύχην ἔσκωπτεν ἢ γοῦν εἰς γένος, *Αν πλημμέλειαν φύσεως ελοιδόρει, *Αν δυσμάθειαν, ἂν τρόπου μοχθηρίαν, Εδυσφόρουν μὲν, ἀλλ' ὅμως ἐκαρτέρουν, Καὶ τοὺς τεθέντας οὐκ ἀπέστεγον νόμους. Τί γὰρ κατηγόρημα; Δυστυχής βίος. Οπου δι᾿ ἡμᾶς καὶ Θεὸς κάτω πένης, Οὗ πᾶν μὲν ἀργύριον, ὡς αὐτὸς λέγει, Και χρυσίον πᾶν, ἀλλ' ὅμως ἀλωπέκων Καὶ τῶν πετεινῶν ἀστεγέστερος μένει. Τίς δ' ύβρις ἀνδρὸς μὴ μεθ᾽ ἵππων Αῤῥάδων “Η Θετταλικῶν πομπικώτερον τρέχειν, Εἰ τοῖν ποδοῖν εὖ, μηδ' ἐναντίως ἔχοι; Ανδρῶν στρατευτῶν ἵππος εὑρέθη χάριν, Μάχης συνεργός, οὐ τρυφῆς ὑπηρέτης. Τις μακαριστὴς ἐγκρίνει τοὺς πλουσίους; Χριστὸς δ' ἐμακάρισε τους πενεστάτους. Τί γοῦν κατηγόρημα; Δυσδαίμων βίος, Η δυσγενὲς καὶ φαῦλον ἀνθρώποις γένος, Οπου γενάρχην τῷ Θεῷ μου καὶ Λόγῳ Εἰς τὴν κάτω γέννησιν εἰς τὴν δευτέραν Τον τεκόντα γράφουσιν αἱ θεῖαι Βίβλοι. Τίς δ' ύβρις, ἄν τῳ καὶ παρεσφάλη φύσις, Καὶ τυχὸν ὠχρὸς ἢ φαλακρὸς τὴν κάραν, Η γοῦν προγάστωρ, ή δυσόφθαλμος μένοι; Συνωχριῶ μὲν τῷ σοφῷ Βασιλείῳ, Συλλοξοβλεποίην δὲ τῷ Γρηγορίῳ, Καὶ συγκατισχναίνοιμι τῷ Χρυσοστόμῳ. Εἰ ταῦτα τυχὸν καὶ τὰ τούτοις ἐγγύθεν Η Ελοιδορούμην, εἶχον εὐφόρως φέρειν, Εὐαγγελικαῖς προσταγαίς πεπεισμένος Α' φασι, «Τῷ τύψαντι τὴν μίαν γνάθον Καὶ θατέραν, ἄνθρωπε, τύπτοντι στρέφε. *Αν θοιμάτιον ληστρικῶς ήρπαζέ μου, Ὁποῖος αὐτῷ βαρβαρογνώμων τρόπος, Καὶ τὸν χιτῶνα συντόμως συνεξέδων Θεῷ πεποιθὼς ἀμφιεσθῆναι πάλιν, Τῷ καὶ τὸ λευκὸν ἐνδιδύσκοντι κρίνον. Ἐπεὶ δὲ τὸ κράτιστον, ὧν πάντων ἔχω, Θεόν, συλά μου καὶ στερεῖ τῶν ἐλπίδων, Καὶ δυσσέβειαν ἐγκαλεῖ μου τῷ βίῳ, Ες ύψος ἀδίκημα λαλήσας μέγα Ο πῦρ, καταῤῥάγηθι, φλέξον τὴν κτίσιν. Σείσθητι, γῆ, σβέσθητι, φέγγος ἡλίου Υπέρδλυσον, θάλασσα, κλύσον τὸν βίον. Τὸ πᾶν ἀνατράπηθι καινῇ συγχύσει Μὴ καρτερῆσαν τοῦ λόγου τὴν αἰσχύνην. Λύω τὸν ἄρχον, καὶ κινῶ τὴν γραφίδα, Τοῖς τῶν σεβαστῶν Πατέρων πεισθεὶς λόγοις, Οἷς πᾶν μὲν ἄλλο σκώμμα καὶ πάντα ψόγον Στέγειν διωρίσθημεν εὐσεβοφρόνως, Μόνην δὲ δυσσέβειαν οὐδ᾽ ἄκραις θύραις Πτων δέχεσθαι καρτερεῖν οὐδ᾽ ἐκ βίας, Πλήττειν δὲ τὸν λέγοντα μᾶλλον, ἂν δέῃ, Η χερσὶν ἀδραῖς ἡ κακηγόροις λόγοις. Τὸ γὰρ σιωπὴν ἀνδρὸς ἀρνησιθέου. Καί μοι συναίρου τοῦ παρεστῶτος λόγου, Ὅσον Θεῷ γνήσιον ἀνθρώπων γένος. Ζηλῶν γὰρ ἐξήλωκα τῷ ἐμῷ Κυρίῳ. Μωσῆ, τὸν Αἰγύπτιον αὖθις κτιννύων Ἐν ψαμάθῳ κρύπταζε τῇ παραλίῳ, Καὶ τὴν Ἐρυθρὰν τέμνε καὶ πόλει μέσον, Καὶ καταποντοῦ τοὺς βαρεῖς ἐπιστάτας.
sumus num pulas omnia observanda esse sine repre hensione? Num jusjurandum cum fide sequemar malignamque naturam accusabimus? Si enim nugæ moduin non excessissent; si forlanam, si genus repre henderet; si naturæ malignitatem solam; si indocili tatem, si morum pravilalem accusasset, ægre quidem ferrem, sed ferre non prorsus recusarem, nec leges latas aspernarer. Quid enim incusatur? Vita ærumnosa, ubi propter nos Deus ipse pauper jacel, ad quem aurum atque argentum omne pertinet, et qui, dum vulpes et volutilia careas ac nidos kabitant, quo capul reclinet non habet. Quid vero crimini datur? Quod non equo Arabico Thessalicove veclus pompam agit; dum eis qui pedibus uti nolunt, equus bellator, pugnæ non mollitiei socius servit. Quis diviles beàlos censet? Christus autem pauperrinos beatos appellat. Quid igitur accusatur? Vita infelix, aut genus hominum infortunatum et malignum, 'ad quod salvandum Deus et Verbum incarnatus est, ut referunt Libri sacri. Ubi humiliatio? Si natura minus benigna lippum aut calvum aliquem, ventrosum aut obliqua tuentem fecit; sic jam cum magno Ba silio lippus essem; cum Gregorio obliqua tuerer, et cam Chrysostomo macerie laborerem. Quod si quis miki crimini daret, humiliter ferrem, præcepto obe diens Evangelii, quod dicit: «Si quis te percusserit in dextram maxillam, præbe illi et alteram. Si veslem miki latro abstulerit, tunicam quoque exuam Deo obtemperans, qui me iterum vestiet et qui lilium alhe vestimento exornat. Ubi autem me Deo et spe bona, qua nikil antiquius habeo, privaverit; udi pietatem e vita mea sustulerit, tum injuria alla voce cœlum invocabit: Ignis, dicens, res omnes creatas com. bure; terra, conculere; lumen solis, jam non luce amplius; mare, omnia inunda; chaos revertatur et omnia confundat. Sic enim éos qui Verbo insultanı, coercens, jusjurandum persolvo et litteris mando, Patrum venerabilium dicto audiens. Hi enim qua cunque in re nos reprehenderint, humiliter perfera mus, nec res impias ad aurium nostrarum portam appropinquare sinamus; et eum qui talia prolocutus fuerit, severa manu aul sermone castigemus. Viro qui Deum negat, silentium impone; mihi autem demonstra hominum genus vere divinum esse. Cun zelo enim certari pro Domino meo. Tu, Moyses, Ægyptium occisum iterum in arena absconde prone mare; mare Rubrum separa, el medium transgreaere; persecutores armatos in pento sepelito. Jacu'o a
col. 1409–1410page 95 of 102
PG 133:1409Τον σειρομάστης Φινεές λαβὼν πάλιν, Τὸ Μαδιηνὸν οὕτως κέντησον τέρας, Ως ἐξέλῃς ὄνειδος Ἰσραηλίτου. Θῆξον Σαμουήλ τῆς μαχαίρας τὸ στόμα, Καὶ τὴν ῾Αγαρ ἔκκοψον αἰσχίστην κάραν. Δαυΐδ, λαβών σου τὴν κρατίστην σφενδόνην, Εκσφενδόνισον τὸν Γολιάθ, καὶ πάλιν, Ο Θεσβίτης κτίννυε τῷ δόρατί σου Τὸν τῇ Βάαλ θύοντα νῦν τῇ σκυτίδι. Κἂν ἱερεὺς γὰρ οὐ πέφυκεν αἰσχύνης, 'Αλλ' αἰσχύνης πέφυκε πολλῆς ἐργάτης. Οὕτω γὰρ αὐτῷ τῶν φόνων πρέπει πλέον. Τῶν ἐν γέρουσι παῖδα ταῖς ἄρκτοις δίδου Ελισσαίου κέλευσμα τοῦ δεδορκότος, Ἐπεὶ φαλακρὸν καὶ Θεοῦ γυμνὸν σκέπης Οπελ τριχῶν εἴρηκε τὸν Θεὸν λάτριν. Ἀλλ᾽ εἰς τί ταῦτα; Ποῦ μὲν ἄρτι Θεσβίτης; Καὶ τοῦ Σαμουήλ; ποῦ δ' Ελισσαίου στόμα; Που δ' οι καθεξῆς τῶν ἀπηριθμημένων; Τριάς, Τριάς μου, καὶ Τριάς, τρίτον λέγω, Θησαυρὸ πιστῶν, ἐλπὶς εὐσεβοφρόνων, Μονουμένη μὲν τῷ κατ' οὐσίαν λόγῳ, Τοῖς δὲ προσώποις εὐσεβῶς τριασσομένη, Εἰ Μαμβρή δρᾶς πάρεστι κὰν τῷ νῦν βίῳ, Πρὸς 'Αβραάμ κατελθε, καὶ πάλιν νέον Καὶ μοσχοδειπνισθεῖσα τῷ φιλοξένῳ. Γόμορρα και Σόδομα πυρπόλει νέα. Τὸν κολλυβιστὴν τύπτε τῷ φραγγελίῳ, Σώτερ Ἰησοῦ Χριστέ μου, πλαστουργό μου Τοῦ γὰρ Πατρός σου καὶ Θεοῦ τὴν οἰκίαν Τίθησιν οἶκον ἐμπόριον καὶ τόπον.. Ἐπεὶ δὲ ταῦτα πεπροοιμίαστό μοι, Τὴν αἱρετικὴν λοιπὸν ἐξεταστέον Ην ἐγκαλεῖς μοι κλῆσιν, ὡς ταύτης τύχῃς, Α' Οταν διαιτᾷ πᾶσιν ἡ θεία κρίσις. Ο πᾶν πρόχειρος ἐγκαλεῖν καὶ πᾶν λέγειν, Η μηδὲ σὺ πρόβατον ἂν τοῦ Δεσπότου; Κἂν ἄρτι τὸ πρόβατον ὡράθης λύκος. Αρ' αἱρετικόν, ὡς λόγοις τεθραμμένον, Καλεῖς, λόγῶν ἄμοιρε, τοῖς ἐξωτέροις Ως συγκαλύψῃς τὴν ἑαυτοῦ μωρίαν Κάλει τὸ λοιπὸν αἱρετικὸν, εἰ θέλεις, Τὸν γρήγορον νοῦν, τὴν Βασιλείου χάριν, Τὸ χρύσεον μέλισμα τοῦ Χρυσοστόμου, Το Γρηγορίου φθέγμα τοῦ Νυσσαέως, Τὸν Μάξιμον τὸ θαῦμα τῆς ἡσυχίας. Οἷς εἰς τόσον μέτεστι τῶν ἔξω λόγων, Ως καὶ Πλάτωνος ἐκτρέπειν καὶ Σωκράτος. Εἰ μὲν τὸ λεχθὲν αἱρετικίζειν λέγεις, Β. Συναιρετικίζοι με τοῖς λελεγμένοις. Εἰ δ᾽ ἡκροάσω τῶν ἐμῶν τυχὸν λόγων, Καὶ σφαλερούς ἔγνωκας αὐτοὺς, εἰπέ μοι, Η μᾶλλον εἰπὶ παντὶ τῷ συνεδρίῳ, Καὶ θάτερόν σοι τοῖν δυοῖν πέρας λάβε. "Η γὰρ διδάξεις ἀγνοοῦντα, καὶ χάρις Σοῦ τῇ διδαχῇ κείσεται καὶ τῷ λόγῳ Αξιον ἐξάξαντος ἐξ ἀναξίου Η τῆς Θεοῦ γοῦν ἐξελάσοις ἑστίας. Ηπερ δίκη πέφηνε τοῖς ἀβελτέροις Ελαχε λοιπόν; ᾿Αλλὰ τίς σου τὸ στόμα Πείσει κινήσας ἐξερεύξασθαι λόγον; "Η πῶς ἀνοιχθὲν σιελοῖς με μὴ πλάνη; *Ο φύσεως ὕβρισμα καὶ γέλως βίου, Ἐμοὶ προσάπτεις τὸν δυσώνυμον λόγον, Εμὲ στερίσκεις τῆς ἀνάρχου Τριάδος, Τῆς ἐξανῆψα τοῦ βίου τὰ πείσματα. Ἐμὲ στερίσκει; τῆς Θεοῦ μετουσίας, Ος πλεῖστα μὲν Τριάδος ώδινον χάριν,
Phinee erepto exercitum Madianițicum dele, ut op probrium ab Israele amoveas. Gladium tuum, Samuel,distringe, et Agari caput criminosum abscinde. Tu, David, funda Goliathum occide; Thesbites, lancea tua et clypeo omnes qui Baali sacrificant interime. Licet enim opprobrii non sit sacerdos, at turpia non pauca perpetravit, ac sanguinem effudit plurimum. Pueros qui senectutem Elissæi rident, ursis trade, et caput calvum crinito capiti postponi, propter cri nes, ne permittas. Sed ad quid hæc profero? Obi nunc Thesbites ubi Samuel? ubi Elissæus? ubi omnes quos modv enumeravimus? Trinitas mea, te invoco; thesaure fidelium, spes piorum; nomine quidem ac verbo una, trina autem in persoņis. Si in Mambre eliam nunc quercus exsistit, ad Abraham accede, et vitu lum manduca apud hospitem; Sodoma et Gomorrha iterum igni dele. Nummularium fuste expelle, Jesu Christe, salvator et creator; Patris enim tui ac Dei domum tabernam fecit mercatoriam. His ita præmissis, vocatio mea prædestinata, quam hæreticam appellas, examinanda vénit; siqui dem omnibus a Deo judicium impendet. O tu qui dè omnibus præfractim judicas, esne agnus Domini? Imo agni loco lupus appares. Eumne tu, rationis expers, hirreticum vocas, qui aliis, quam t", causis molus agit? Scilicet stultitiam tuam abscon dere studes. Appella, si vis, haresim, mentem vigilem, gratiam Basilii; idem nomen tribue Chry sostomi rhythmo; item voca Gregorii Nysseni elo quentiam; Maximum hæreticum nomina, quietudinis miraculum; quibus omnibus adeo diserte loqui datum fuit, ut Platonem ac Socratem ipsum superare videantur. Si porro ea quæ modo dixi, hæresim redolere dicis, hæreticus sane cum iis, quos supra citavi, esse volo. Si autem verba mea prava esse censes, dic mihi, aut potius toti cœlui, et pretium accipe. Aut enim hominem rudem et ignarum doces, el minerval accipis pro doctrina; aut e Dei templa expellis eos qui stultitiæ"venia ibi locum tenere præ sumunt. Sed quis te eo adducere poterit ut quæ sentis palam facias? aut quomodo impuro oris hiatu non me fallis? O naturæ luɛibrium, o vitam ridiculam! mihi sermonem tribuis ineptum; ne Trinitaté quæ principium non habet privas, a qua vivendi principia deduxi. Me a Dei communione avellis; me qui Tri nitatis gratia plurima tuli, eaque non levia ac brevia. Ex ungue tibi leonem ostendo, aut potius non tibi,
col. 1411–1412page 96 of 102
PG 133:1411Οὐ μικρὰ δ᾽ ἐξήνεγκα, καὶ πρὸς ἡμέραν Ἐκ τῶν ὀνύχων τὸν λέοντά σοι φανώ, Η μᾶλλον οὐ σοι, τοῖς δὲ νοῦν κεκτημένοις. Αναρχον, ἀρχὴ, παντός αἰτία Θεός, Βασιλικόν, βέβαιον, ἐν ταυτῷ μένον, Γλυκασμὸς ἔμφρων, αὐτέρως, αὐταγάπη, Δωρητικόν, πλούσιον, εὐθὲς, εὐθύτης, Εν, ταυτόν, ἴσον, ἄρτιον πάντων πέρας, Ζωή, καλὸν φῶς, αὐτάγαθος οὐσία, Ηδύ, προμηθεν,οντότης, ἀπειρότης, Θεουργόν, ἁπλοῦν, ἀρετὴ, σύμπαν ὅλον, Ικανότης, δίκαιον, αυτοσοφία, Κοσμουργόν, ἀθάνατον, ἀειζωία, Λυτρωτικόν, πάναρχον, αὐθαγιότης, Μονοκρατες, κύριον, ἁπάντων όρος, Νοῦς, καὶ λόγος, καὶ πνεῦμα· ταῦτα γὰρ Θεὸς, Σύμφυλα πάντη καὶ ξυνουσιωμένα Ο μὲν Λόγος νοῦ γέννα τοῦ παναιτίου, Πανάγιος παῖς Πατρὸς ἐκ παναγίου, Ρίζης ἀνάρχου καρπὸς ἄναρχος μόνος, Σφραγὶς καθαρὰ μηδαμή κινουμένη. 1. Πνεῦμα δ' ἐκπόρευμα καὶ πρόβλημα Νού, Υψιστον, ισότιμον αὐτῷ καὶ λόγῳ, Φύσει το ταυτὸν καὶ δυνάμει καὶ κράτει, Χωριστὸν οὐδὲν τῶν τριῶν, ἐν δὲ τρία, Ψαυστὸν λογισμοῖς, ἀλλ' ἀμυδρῶς καὶ μόνον. Οστις σεβασθῇ ταῦτα, καὶ σωθήσεται. Εἰ ταῦτα πιστὰ, πῶς με πιστῶν ἐξάγεις; Εἰ δ' οὐχὶ πιστά, προστίθει τὰς αἰτίας. ᾿Αλλὰ τὶς ἂν τηθή σε τῆς ῥινὸς λάβῃ, Καὶ τῆς κορύζης ἀπομύξῃ τὸ πλέον; ὡς ἂν λόγου φθέγξατο συλλαβήν μίαν. Ἐμοὶ προσάπτεις δυσσεβείας εὐθύνας, Ο παντὸς ὑπεύθυνε δυσσεβήματος, Α' Ος σὺν Θεῷ σύμπαντα τὸν πάλαι νόμον Καὶ τὸν καθ᾿ ἡμᾶς ἐν στίχοις τετραστίχους Παραφράσας εύκλειαν απηνεγκάμην. Ἐγὼ θεοῦ πόρρωθεν, ὦ Θεοῦ ξένε; Ο; μηδὲν ἄλλο πλὴν Θεοῦ μόνου πνέω. Ἐγὼ μέθης πάρεργον, ηλιθιότης; Θεοῦ ξένος γένοιο τοῦ Θεοῦ ξένος, Ο ταῦτα τολμῶν φληναφεῖν, ληρεῖν, λέγειν. Εγώ, κάκιστε, δυσσεβὴς εἰς τὸν λόγον; *Ος Πατέρων μὲν ἐξέφην θεοφρόνων Τὴν πίστιν ἔκ τε πραγμάτων πιστουμένων Καὶ κλήσεων μάλιστα Χριστωνυμίας. Πάππου γὰρ εὐμοίρηκα Προδρομωνύμου, Καὶ θεῖον ἔσχον Χριστὸν ὠνομασμένον Γῆς Ρωσικῆς πρόεδρον ἁβρὸν ἐν λόγοις, Ὑφ᾽ οἷς ἀναχθεὶς εὐσεβῶς ἀνετράφην. Έπειτα πάντων ἀμελήσας, τῶν ἄνω Οὐ συγκατημέλησα τοῦ θείου πόθου Αλλ' ἐν λόγοις μὲν τοῖς θύραθεν ετράφην, Τούτων δὲ τὰ χρήσιμα τῇ πίστει μόνα Απανθίσας, ώθησα τάλλα πρὸς χάος, ὺς μήτε κλαπῶ ταῖς πολυτρόποις πάγαις Καὶ λαβυρίνθοις συλλογισμῶν ἐμπέσω, Μήτε κλονηθώ τοῖς λόγῳ σταυρουμένοις, Παιδεύσεως ἄνδρες ἁπλῶς τυγχάνων. Εντεῦθεν ἡμῖν αἱ Σταγειρίτου βίβλος, Εντεῦεν οἱ Πλάτωνος ὑψηλοί λόγοι, Οσον φυσικὸν φιλοσοφίας μέρος, Οσον πρὸς ἦθος, καὶ πόλεις, καὶ πρὸς λόγους. Ο "Ο βορβορώδης καὶ δυσοσμίας λόγος, Ὁποῖος ἐκπέφευγε τῶν σῶν χειλέων! Ο κόπρος, οἷα σῶν ὀδόντων ἐξέβη! Ο καπνός, οἷος τῶν ἀπεπνεύθη γνάθων 1 *Οντως σὺ ταύτης ἄξιος τῆς εὐθύνης" Ο
sed, ratione ac mente præditis: Deus totius creatio nis causa et fons, sine principio, principium ipse, virtus regalis, diuturna, eadem semper manens; dulcedo, amor ipse, ipse charitas, dives, immula bilis; unum, idem, omnium rerum terminus, vila, lumen splendens, substantia per se bona; jucundilas, providentia, essentia indefinita; numen divinum, simples, virtus, totalitas, justitia sufficiens, sapien tia infusa, mundi gubernator; immortalis, vivens jugiter monarcha, Dominus, omnium quæ sunt ter minus, mens, ratio, spiritus, uno verbo Deus, qui amorem et unionem se fert. Verbum mentis om nipotentis creatura; puer ez Sanctissima prognatus, radicis sine principio fructus, solus sine principio, sigillum purum, invariabile. Spiritus ructus ac proventus Mentis; altissimus st et ejusdem cum Verbo gloriæ particeps; natura, țirtute el potentia idem, mentis cogitatione quidem allingendus, sed imperfecte et obscure; quæ qui reli giose colit ac credit, salvus erit. Si igitur hæc vera sunt, cur me e veritatis via abigis? Sin minus vera sunt, causas enuntia. Quis autem nares libi emunger, ut unam syllabam verbis tuis addas? Mihi quidem tu impietatis crimen ingeris, tu qui omnis irreli gionis reus es? Ego enim antiquam legem et recentem Dei carmine rhythmico cecini. Mene u Deo alienum dicis tu, qui prorsus sine Deo es? At ego nihil misi Deum spiro. Tu me ebrium, stolidum nuncupas? At te inter ac Deum nihil jam sit commune, qui talia blaterare, nugari et effutire audes. Mene tu in Verbum impium esse asseris? Al ego Patrum divino rum et fide dignorum fidem ex operibus eorum de monstro, el e nominum natura christiana probo. Papa enim quiidem quod Præcursor nomen gessit, familia riler usus sum; et avunculum habui nomine Christi, terræ Russicæ præsidem, a quibus sancte educatus fui. Deinde, rebus terrestribus cunctis neglectis, divinas nequaquam neglexi; sed in omnibus quæ scitu digna sunt, instructus, ea solummodo quæ fidei proficua sunt, conservavi, celeris longe abjectis, ne laqueis multifariis caperer, aut syllogismorum labyrintho inerrarem, aut conturbarer ab iis qui Verbo crucifixi sunt, aut pro homine rudi haberer. Inde nobis opera Aristotelis; inde Platonis libri sublimes, qui de philosophia naturæ aut de moribus el civitatibus tractanl. sermo fatue et jalide, qui e labiis tuis exiit! O stercus, qui e dentibus tuis pro venit! O fume, qui e maxillis tuis efluxit! Titi
col. 1413–1414page 97 of 102
PG 133:1413Οκ ἐκ μόνης γλώσσης γὰρ ἡ βλασφημία, Ἐκ τῆς περισσείας δὲ τῆς σῆς καρδίας. Σὺ κλήσεως ἄξιος, ἧς ἐμὲ κρίνεις, Ειδωλολατρῶν ἐκ φιλαργύρου τρόπου. Ποιον ξένον, μάταις, πίστεως κρίνεις τ Τὸν τὸν Θεὸν πνέοντα καὶ τὰ βιβλία; Καὶ τῇ θελητῇ σύντροφον κακουχία; Η τὸν βιοῦντα πτωχικῶν ἐξ αἱμάτων; Καὶ παρακερδαίνοντα τῶν ἡλκωμένων; Επειτα καὶ πῶς καὶ τίνος τέχνης λόγοις Τὸν εὐσεβῆ σὺ καὶ τὸν οὐ τοῦτο κρίνεις, *Αίδρις ῶν ἅπαντος ἁπλῶς βιβλίου; Ποιος σοφός Μάξιμος ἐστόμωσε σε; Ποιος μέγας Κύριλλος ηκόνησε σε; Ο; τὸ πλέον μὲν τοῦ βίου σιγῶν μένεις, Ε' που δὲ τυχὸν καὶ διοίξεις τὸ στόμα, Εὐθὺς τὰ πανάρεια συλλαβὼν λέγεις. Καθώς παριστόρητο τῷ Δουκιλλί Ο γραμματικός Φλάκκος, ὃς μέλλων λέγειν, Εβαρβάρισεν εὐθὺς ὡς ἐκ βαλβίδας, Οντως βαρὺς σὺ, καὶ γεηρὰ καρδία, ὺς καὶ σεαυτὸν ἀγνοεῖς καὶ τὸν πέλας Εν ἐκστάσει δὲ τῶν φρενῶν, οὐκ ἐκστάσει Οταν Δαυίδ έκστασιν ἐξέστη πάλαι, Πᾶς δυσσεβὴς ἄνθρωπος, ἀφρόνως λέγεις. Πλὴν κἂν σὺ σαυτὸν ἀγνοῇς, ἀλλ᾽ αὐτόθεν Η κλῆσις αὐτὴ μαρτυρεί σου τὴν φύσιν. Τὸ Βὰρ γὰρ υἱὰς ἐστιν Ελλάδι φράσει, Τὸ Βὰρ Ἰωνὰ, μάρτυς εἶ μου τῷ λόγῳ. Τοῦ δ' δς πρόδηλός ἐστιν ἡ σημασία Χοῖρον γὰρ ἡνίξατο τοῖς παλαιτέροις. Το μίγμα δ' αμφοίν ταῖν δυεῖν σημασίαιν. Οστις ποτ' οὖν βούλοιτο, συμπεραινέτω. Τοιοῦτος ὢν γράφει με κακοπιστίας, Α' Ο νοῦς ἐλαφρός, καν βαρύς μάτην λέγῃ, Καὶ παντὸς εὐρίπιστος ἀνέμου βία! Τί δ' ἂν ποτε γνῷ δογματίζειν καὶ μέγα Τοιοῦτο γυμνὴν καὶ κακόπλαστον κάρα; Ἐξ οὗ πέφευγε καὶ τὸ τῶν τριχών γένος Μωρή κεφαλῇ μὴ θελῆσαν ἐμμένειν. Ναι, φησὶν, ἀλλ᾽ ἔπαιζον, οὐκ ἐλοιδόρουν, Παίζει δὲ καὶ γέρων τις· οὐδείς τις φθόνος. Μόγις μὲν, ὦ βέλτιστε, καὶ μακρῷ χρόνῳ. Πλὴν ἀλλ' ἀρίστως καὶ καλῶς ἀπεκρίνω, Καὶ τίς σοφιστὴς ἀνταποκρίναιτό σοι; Καὶ παττάλῳ πάτταλον ἐκκρούσοι λόγου; Πλὴν ἀλλ᾽ ἔδει σὲ τὴν ὅλην παροιμίαν Ἐν τῷ βαλέσθαι, μηδὲ θάτερον μέρος. Παίζουσι γὰρ γέροντες, ἀλλὰ σωφρόνως Σὺ δ' ἐν Θεῷ, δείλαις, παίζων οὐ τρέμεις. Παικτὸν τὸ θεῖον, καὶ τίς οὐ φρίσσει κλύων; Παίζεις, στερῶν μὲ τῶν ἐκεῖθεν ἐλπίδων, Παίζεις, ξενῶν με τῆς ἀνάρχου Τριάδος Παίζεις, ἀποκλείων με τῆς σωτηρίας. Σὺ καὶ κατάγχων καὶ μαχαίρα κτιννύων Παίζεις, λέγοις ἄν. Εἰ δὲ ταῦτα παικτέα, Ἐν σοί γε παιχθείησαν, ὡς ἔργοις μάθης, Οἷον τὸ παίζειν καὶ τὸ βλασφήμως λέγειν. Ναί, φησίν, ἀλλ᾽ ὁ Χίος ἐξύβρικέ σε, ὺς οὐ τεθείς μοι τῆς συνηθείας πλέον, Κατηγορείν σου φληνάφως πέπεικέ με. Νόμον δὲ τοῦτον οἶσθα φιλοτησίας, Μείζους φιάλες εγχωρεύειν τοῖς φίλοις. Ο Ναὶ τοῦτον οἶδα φιλοτησίας νόμον, Ἀλλ᾽ ἔνθ᾽ ἂν αὐτὸς εἰς τὸ δεῖπνον ἐζάνης Ἐν γὰρ λογικῶν συμποτών συνεδρίῳ Νικά λόγου κέρασμα τήν οίνου πόσιν. Κἂν τοῦτο δ' ἂν δοίημεν, οὐδ᾽ οὕτω πάλιν Ο
merito id crimini datur. Non enim e lingua sola calumnia, sed e corde superabundanti prodit. Tu sane dignus es nomine quod mihi ipse indis, tu qui turpis lucri causa Deum adoras. Quem fide privatum dicis? Nonne eum qui Deum et Scripturas spiral, aut qui sponte peccati reus exsistit, aut eum qui san guinem pauperum bibit, et ex leprosis ipsis lucrum quærit? voļet. Tu igitur, qui talis es, fidem meam suspectam reddis. mens futilis, licet pro homine gravi habea ris, o fidem tuam ventosam! Quid igitur magni ingenium adeo pravum et male formatum unquam docere poterit, cui crines ipsi valedixerunt, stulto capiti noleus amplius inesse. Ita est, inquit; fed ludebam, non calumniabar. Ludit vero etiam senex quidam, sine invidia, o bone, et paucis. Tu autem scile et prudenter respondisti. Quis autem philo clavo pepulerit? Sed te totam parœmiam, non pur lem, in mente ponere decebat. Quo dein sermonis artificio pium ac impium ju dicas, tu qui nihil prorsus didicisti? Ubi Maximus sophus tibi reponet? aut quis disserendo clavum doctissimus le erudivit? ubi magnus Cyrillus doctrina te imbuit? Tu enim maximam, vitæ partem silentio transigis, et si quando os aperis, jactabundus loque ris, ut Lucilius fecit; ut Flaccus grammaticus in loquendo rauco guilure verba proferebat. Tu autem revera labiis captus corde es pinguis; te enim ipsum non nosti, et proximum ignoras. In exstasi quidem es tu, non vero ea quam Davides olim ex pertus est. Omnis homo impius, tu dicis, et teipsum haud cognitum habes. Sed denominatio ipsa indolem tuam testatur. Bar enim græco sermone filius est, ut Bar Jona. Et suis quidem significatio manifesta est; porcus enim apud antiquos isto vocabulo indica batur. Harum duarum vocum mixturam faciat qui Senes quidem ludunt, sed cum prudentia. Tu, contra, res divinas pro luuibrio habere non horre scis, quod vel referens ego horresco? Tu ludis, celesti spe Trinitate quæ sine principio est, me privans, salutem mihi eripiens. Tu ludum appellas sirangu lari et ferro occidere; quodsi hoc ludere est, in te iste ludus cadat, ut discas re ipsa, quid sibi velit ladere et calumniari. Al, inqun, Chium vinum te insolentem fecit, quod copiose sumptum ad tibi irridendum ne adegil. Legem nosti propinatorum, quæ capacissima amicis pocula offert? Novi sane hanc legem. Sed tu potius ad convivium accede; in
col. 1415–1416page 98 of 102
PG 133:1415Ορθώς λέγειν ἔοικας οὐδ᾽ ἐχεφρόνω;. Εἰ γὰρ με τις βέβληκεν· ἀδρῷ τῷ λίθι, Επειτα τιννὺς τῆς βολῆς τὴν εὐθύνην, Ο λίθος, εἶπεν, οὐκ ἐγὼ βεβληκά σε Αρ' οὐ γελοῖος τοῦ λόγου δέδοκτό μοι Καὶ μᾶλλον ἂν ηὔθυντο της φλυαρία;; Ταυτόν τι καὶ σὺ καὶ νοεῖς μοι καὶ λέγεις, Οίνῳ προσάπτων τοῦ κακοῦ τὴν αἰτίαν. Ἐμοὶ δὲ καὶ μάλιστα δώσεις εὐθύνας, Εἴπερ μεθυσθεὶς ταῦτ᾽ ἐλήρεις. ἐν μέσῳ. Ὅταν γὰρ ἐντὸς ἐνδομυχῶν κακίαν Πρὸ τῆς μέθης ἔκρυπτες, ἡ χρυσή μέθη Εἰς ἀκοὰς ἤνεγκεν εἰς φῶς ἡμέρας. Αλλ' ἄρτι μέν σοι ταῦτα τοῦ λήρου χάριν Εἰς πλήγμα μικρόν. Εὐτρεπίσω δ' ἐκ λόγων, Ως Μωϋσῆς σοι καὶ δεκάπληγον νέαν, Καί μου κραταιῶς τὰς χαλάζας καρτέρει, Καὶ τοὺς σκνίπας μου προσδόκα, καὶ βατράχους, Τὸ ψηλαφητὸν οὐκ ἀπελπίσας σκότος, Καὶ τἆλλα πάντα τῆς δεκαπλήγγου μέρη. Ἐμοὶ δὲ νοῦν φυλάττοι Τριὰς ἁγία Ναός καθαρότητι προσκυνουμένη, Καὶ τῷ τριφεγγεῖ καὶ μοναυγεῖ σου φάει Απροσκόπως πέμποις με τοῦ κάτω βίου Εἰς πραέων γῆν, εἰς τὸν ἄνωθεν βίον. Τα Τοῦ αὐτοῦ στίχοι ὑποθετικοὶ εἰς Παυσανίας, ἀπολιθωθέντα διὰ τὸν θάνατον τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Πέτρου. Πέτρος ἔχω Πέτρον. Ηρετό τις Τίνα; Οὐκ ἐπικεύσω. Υιέα Παυσανίου, ξεῖν᾽ ἐκατοντάλιθος. Παυσανίας δὲ πατὴρ, τρίτος πέτρος, ούνεκα Πέτρου Οὐ γὰρ ἔπαυσ' ἀνίην, υἱὸν ὑποστενάχων. Εἰς τὸ αὐτό. Ο; Νιέβην πολύδακρυν, άμειψαμένην ἐπὶ πέτρην Φύσιος ἐκ μερόπων, λάϊνον οὐ δέχεαι, Πέτρην τανὸν δακρυκεύμονα τανὸν μέγας αιθέριος [Ζεὺς Αθανάτῳ γλυφίδι στήσατο γλυψάμενος Δέρκεο Παυσανίην πολυπενθέα, ούνεκα παιδὸς Πέτρον· ἀτας πέτρινην. δέχνυσο καὶ Νιόβην. Εἰς τὸ αὐτό. Παυσανίην ή λύπη ἀπ' ἀνέρος ἔκφανε πέτρον, Ἐ; τόδε ἀνδρομέην φύσιν ἀμειψαμένη. Η καὶ γηθοσύνη ἀπὸ πέτρου τέξεται ἄνδρα; Ου, ξένε. Ῥμοτέρη φύσις έγεντο κακοῦ. Υποθετικοὶ ἐπί τινι ἐκβρασθέντι τῆς θαλάσσης ἄχειρι νεκρῷ. Ξεῖνε, τί νῦν με δέδορκας, ἐὸν περὶ ὄμμα πετάσσας, Οὐ πτολέμοιο βίη, οὐ φονόεσσα μάχη, κα
polatorum logicorum enim cœx sermonum varietas abscondisti, ebrietas ad auditum visumque quondam delectat. Sed hoc quoque si demus, tu nec sic con * grua diceres. Ut quis lapide duro me concusserit, et post panam datum, Non ego, diceret, sed lapis te tetigit, nonne pervidiculum hoc censeres? Sie tu quoque cogitando ac dicendo vino mali perpetrati causam attribris. Mihi vero pœnas nihilo leriores dabis, si ebrietatis venia talia proloqui audes. Si enim malitiam antequam ebrius esses, in intima mente proferet. At hæc quidem disserendi gratia dicta sunto pro levi castigatione; sed, Moysis insler, decem tibi plagas reserve. igilur grandinem, ma sc is el ranas experieris; te tenebræ crassæ et decem plaga visent. Hihi autem Trinitas sanctissima, quam sincera mente adoro, salutem det, et lumine triplici et simplici ex hac terrestri vita in terram mansuelo rum, in vitam calestem recipiat. Versus: 1' in Pausaniam quemdam qui, exstincto filio, præ mærore, lapideus, ut aiebant, factus fuerat; 2° in cadaver ambabus manibus truncum in littore inventum; 3° ad Joannicium monachum, ut ipsum haberet excusatum quod per plures dies eum non invisissėt; 4° ænigma de nube. Eusdem versus exhortatorii in Pausaniam quem dam in lapidem transformatum ob mortem Alii Petri. Petra Petrum teneo. Quem? dižerit aliquis: non celbo. Filium Pausania, peregrine, hic lapis gran aissimus servat. Pater est Pausanias, petra ob lethum fcius filii, quem lumentans sine fine dolore cin sumplus est. 2. Idem. Qui Niɩben lacrymabundam, quæ ex muliere saxum evasil, saxosam non recipis, Jupi.er Olympius sub lapidis lucrymabundi specie stylo immortalı sculptam erexit; al saliem Pausaniam lugubrem contempt.:re qui filii ergo saxum factus est. Jam nunc Nioben in lapidem mutatam crede.. 3. Idem. Pausaniam dolor saxum fecit, ex viro natura hoc eum fieri volente. Num gaudium e saxo quam virum eliciet? Hinime, amice; natura cnim non est malitiosa. Versus consolatorii in mortuum manibus privum, e mari ejectum. Cur me aspicis, peregrine, aridis oculis? Crede mihi, non bellum, nun pugna cruenta, ROB Sic legitur omnio versus iste in codice; sed mendose, procul dubio.
col. 1417–1418page 99 of 102
PG 133:1417Ουδέ τ' "Αρης βροτολοιγό; ἐμᾶς ἀπενόσφισε χεῖρας. Ηδυεπειάω, τε καὶ ἀμυμόνων εφετμάων Οἴδμα δέ μ' ατρυγέτου πέφνεν ἀλὸς μέλεον. Κύμασι γὰρ μαχόμην ἐϋσέλμου ἔνδοθι νηός, Νηὸς ὑγροσκελέος, νηὸς ἀελλομάχου Υγρόβιον δὲ γένος καὶ εἶναλινήχυτος ἰχθὺς Αμετέρων χεράων ζεῦγος ἐθοινήσατο. Ἰχθὺς δαίννυται ἄνδρα· ἀνὴρ δ᾽ ἀναδαίννυται ἰχθύν Αμφω δαιτυμόνες, ὦ πόποι, ἀμφοτέρων. Σεἶνε, σὺ δ' ἂρ γενέταισιν ἐμοῖς ἐμὰ ῥήματ' ἔνισπε Γουνοῦμαι καὶ ἄχειρ· λίσσομ' ἄναυδος ιών Δυστυχείς, παύσασθε τραπέζης ιχθυοέσσης, Λείψαθ᾽ ἁλιτρεφέα ζῶα θαλασσοπόρα Μή ποτ' ἐμοὺς ἀπροόπτως θοινίζεσθε φονῆας, Καί με λάθητε τόκον δαινύμενοι σφέτερον Μήτηρ θ', ή μ' ἐλόχευσας, ἔλοις πάλιν ἔνδοθι γα.. [στρός, Ζωὸν γειναμένη, δεχνυμένη δὲ νέκυν. Εἰς τὸν μοναχὸν, κῦρον Ἰωαννίκιον Οὐ μὰ σὲ, κάρα φίλον· σὲ γὰρ ἔμνυμι ὅρκιον ἱρὸν, Πότε Πυθαγόρας τετρακτύν, καὶ Στυγὸς ὕδωρ Ψευδοθέων ἀγορὴ σέβεθ' ἱερόν, εἶχε δ' ἐς ὅρκον, Λῷστ᾽ Ἰωαννίκιε, κῦδος γενέθλης μεροπείης Οὐ, μὰ σὲ, οὐ λαθόμην ὁμιλιάων τε λόγων τε, τες; Σῆς ἀγανοφροσύνης· ἡ γὰρ καὶ ἐμοῦ λελαθοίμην. ᾿Αλλά με νοῦσος έρεξε, νόσων όλοωτάτη ἄλλων, Καὶ μελεδών μυρίη, καὶ ἀπείριτα κύματα λύπης, Υδρης υψιγόνοιο πολύπλοκα άλλα κάρηνα·. Τοῖσιν ἐγὼ σοῦ ἄνευθε μακροῖς ὑπὸ ἤμασι μίμνω, Ουδέ τε λησμοσύνη. Σε δ' ὀνειδίοις επέεσσιν Ντορ ἐμὸν περίτρωσας, αχνύμενος οὐ σάφα ταύτῃ Η μ' ἐπέοικεν ἄχνυσθαι, δ μὴ νοσέοντα ἔειδες, Η τῳ ταῦθ᾽ ἁμάρτομεν, οὐδὲ, νόσους παριδόντες, Αμφὶ σὲ βαδισάμεσθα, ἐῷ δ᾽ ἐπιμίμνομεν οἴκῳ. Τίπτ' ἀτέλεστά μοι ἄρα χολώσεαι; Οὐ σάφα οἶδα Σὴν κραδίην γὰρ ἔγνων, καὶ ὀνείδεα σεμνὰ φιλίης. Αίνιγμα εἰς τὴν νεφέλην Υιέος ἡμετέρου με φιτύσσατο δία θυγάτηρ Πέρι δ᾽ ἀμπελάω τῷ περιγειοτέρῳ. Υἷιν ἐμὸν λαγόνεσσι φορευμένη εἰμὶ καὶ αὐτῇ Τὸν δέ τε γειναμένη, ἄλλυμαι· ὃς δὲ βροτοῖς Λοιμοῦ ἀργαλέοιο δυσαλθέος ἐστὶν ἀκέστωρ Τον γενεή μερόπων ή δυσαρεστοτάτη Καί τε μάλιστα φιλεῖ, καὶ ἀπεχθαίρῃσι μάλιστα. Γνωθί με, τις τελέθω, δν τέκον, ὅς με τέκεν.
Mare mortalibus perniciosus, manibus me privavit meis. Fluctus nefastus maris immensi me enecavit. Cum undis enim in navi stans bene constructa pu gnari. Genus marinum, piscis ambas mihi manus mordicus abscidit. Piscis virum devoral; vir inví cem piscem edil, mutuis se dentibus persequentes. Τu, peregrine, parentibus meis hacc verba refe exaudi me manibus privatum, supplicor, pressa coce: Infelices, d mensa piscosa abstinele; aniπια lia marina jam non manducate, ne forte occisores meos edalis el propriam prolem in stomachum mil tatis vestrum, el ne tu, maler, eum denuo in ulero mortuum· concipias, quem vivum in lucem edidisti. Ad monachum dominum Joannicium. Proh fidem tuam, charum caput: per te eniní jusjurandum sacrum facio, sicut Pythagoras per quaternum numerum, aut deorum chorus per Sty gias undas jurat, mi Joannici, generis humani or namentum! Non enim sermonum dulcium, non pre ldem certe cum illo de quo agitur su pra col. 1071. ceptorum prudentium quæ abs te emanant, expers esse velim. Sed morbus me excitavit perniciosus et curæ. sexcentæ, et ærumnarum multitudo innumera, sicut capita hydræ renascentia. Sic, tui haud immemor, longos traho dies. Tu autem cor meum verbis diris vulnerasti crudeliter, aut quia me offendere tibi pla cuit, aut quia me agrotantem ignorabas; attamen, licet ægrotantes, ad te non confugimus, imo domi remansimus. Cur igitur in vanum mihi succenses? Equidem nescio; animum enim tuum novi, et ami citia benigne vituverat. Enigma in nubem. Filii nostri me genuit cœlestis filia, et in aere circumfluo versor. Filium meum in utero porto; quem ubi enixa sum, pereo; hic autem mortalibus peste laborantibus medetur; quem gens hominum morosissima diligit et odit quam maxime. Examina quis sim, quem genuerim, quis me procreaverit. Reperitur etiam in ms. bibliotheca Vaticano Palatinæ, n. XLIII, folio 90 verso, lin. 21.
col. 1419–1420page 100 of 102
PG 133:1419ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΙΣ ΕΙΚΟΝΙΣΜΕΝΟΝ ΤΟΝ ΒΙΟΝ. Ἐμὲ, τὸν βίον, ἄνθρωπε, δέξαι σου παραινέτην. Έτυχες, εὗρες, ἔλαβες, κατέσχες μου τὰς τρίχας Μὴ πρὸς ἑαστώνην ἐκδοθῇς, μὴ πρὸς τρυφήν χω Ερήσης, Μηδὲ φρονήσης ὑψηλὰ καὶ πέρα του μετρίου. Γυμνόν με βλέπεις· νόησον γυμνόν μου καὶ τὸ τέλος. Ὑπὸ τοὺς πόδας μου τροχοίφρίττε μὴ κυλισθῶσι. Περὶ τὰς κνήμας μου πτερά· φεύγω, παρίπταμαι [σε Ζυγὰ κατέχω τῇ χειρὶ· φοβοῦ τὰς μετακλίσεις. Τί με κρατεῖς; Σκιὰν κρατεῖς· πνοὴν κρατεῖς ἀνέμου. Τί με κρατείς; Καπνὸν κρατεῖς, όνειρον, ίχνος πλοίου. Ἐμὲ, τὸν βίον, ἄνθρωπε, δέξαι σου παραινέτην. Οὐκ ἔτυχες, οὐκ ἔλαβες, οὐκ ἔσχες μου τὰς τρίχας Μὴ σκυθρωπάσῃς τοῦ λοιποῦ, μηδὲ δυσελπιστήσης. Γυμνός εἰμι, καὶ τῶν χειρῶν ἐξολισθήσας τούτων, Ίσως μεταῤῥυήσομαι πρὸς σὲ, καὶ μεταπέσω. Ὑπὸ τοὺς πόδας μου τροχοί· τάχα σοι κυλισθῶσι. Περὶ τὰς κνήμα; μου πτερά - τρέχω, προσίπταμαι Ζυγά κατέχω· τάχα σοι τὴν πλάστιγγα χαλάσω. Μὴ τοίνυν ἀποπροσποιοῦ τὰς ἀγαθὰς ἐλπίδας. ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΣΧΕΤΛΙΑΣΤΙΚΟΙ ΕΠΙ ΤΗ ΑΤΙΜΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ. Ερπετ' ἐμοῦ βιότοιο ἀπόπροθεν, ἔῤῥετε, βίβλοι. “Ερόε, πρόπαν μελέδημα παλαιγενέων ἀνθρώπων Μηκέτ' ἐμοὶ πελάοις, ἄλλους δέ τε δίζει φῶτας. τοίκους. Ο Εῤῥετ' Αριστοτέλους πολυμήχανα δήνεα τέχνης Θευλογίη τε Πλάτωνος, ἅπασά τε φιλοσοφίη Εμπεδοκλῆος ἄριστα μελήματα, Μοῦσαι Ομήρου, περίσταμαι. τριβούς.
IN VITAM SUB IMAGINE ALLEGORICA REPRÆSENTATAM. Me, qua vita sum, homo, aamonitricem recipe. Invenisti, tetigisti, retinuisti crines meos. Ne luxu riæ, ne mollitiei te tradas; spiritus altos sumere el modestiam offendere noli. Nudam me vides, no̟li finis mei nuditatem oblivisci. Pedibus meis additæ sunt rolæ; quæ ne hinc inde volvantur time; crura alata sunt; aufugio, tibi me subtraho. Trutinam manibus purto, hujus metue fluctuationes. Quid me prehendis? Umbram amplecteris; venti flatum tenes. Quid me prehendis? Fumum tenes, somnium, navigii vestigia. Me, quæ vita sum, homo, admonitricem recipe. Non invenisti, non tetigisti, non retinuisti crines meos? sed noli mærere, noli desperare. Nuda sum et e manibus hisce elapsa, forsitan revertar ad te. Pedibus meis adjunctæ sunt rolæ quæ forte vol ventur. Crura sunt alala; ad te volo; trulinam porto, in tuum forsitan commodum. Noli ergo de sperare. Apage ex oculis meis, libri; quidquid prisca gens mortalium curat, apage; nunquam ad me accedas, sed alios frequenta. Aristotelis artificiosa subtilita Sic et in cod. Vaticano-Palat. n. XLIII. Edit. tes, recedite; Platonis theologia ac philosophia, retro ile; optima Empedoclis opera, Homeri, De mocriti atque Orphei (quem pater procreavit Hye Cod. Vaticano-Palat. et Edit. Edit.
col. 1421–1422page 101 of 102
PG 133:1421Μοῦσαι Δημοκρίτοιο, και Ορφέας (δν τέκε πατὴρ γαγρος, οὐδ᾽ ἄρα οἱ περὶ ᾄσμασιν ἄλλος ἐρίζοι). ψίχεο, ῥητροσύνη· ἐξοίχεο, ὀρθογραφίη Αλλα θ' ὅσα χθονίοισι λόγῳ ἐπὶ κῦδος ὀπάζει, Εῤῥετε· ἄλλῳ ἔοτε μεληδόνος ἄξια πολλῆς, Οὐκ ἐμοί. Η γὰρ ἐγὼ κενεὸν περὶ μόχθον ἀνέτλην Εμμεσιν ἐμμογέων· τὸ δ' ἐτώσιος ἔπλετ' οἰζὺς, Μαψίδιόν τε μέλημα, καὶ ἀπάτη ἀφρονεόντων. Εῤῥετ' ἐμοῦ βιότοιο ἀπόπροθεν, ἔῤῥετε, βίβλο. Θυμέ, σὺ δ' ἐκ σοφίης μὲν ἀπείργεο, οὐκ ἐθέλων περι Μηδ' ἄρ᾽ ἔκητι λόγοιο μέγ' ἄχνυσο· μὴ δὲ σὲ λύπη Η Θυμοβόρος κρατείτω, ἐναυομένη φίλα γυία. ᾿Αλλὰ βίβλων τε, λόγων τε, καὶ ἀτελέος μελεδῶνος, Τηλοῦ ἀποσκεδάζευ· ἀτὰρ θυμέλῃσι μεθίζει, Καί τε γελωτοπόνοισι παρέζεο, καί τε μίμοισι, Παῖζε δ' ἐν οὐ παικτοῖσι· τὰ γὰρ βροτο! ἴσασιν ἄρτι Τιμήν ἀφρονέοντες· ἄπιστα δὲ θέσαν τὰ λόγοιο Εἰ δ' ἄρα μὴ θυμέλῃσι παρέμμεναι ἔσχες έλδωρ, Ησο σιγῇ ἀκέων, πάτον ἀνθρώπων ἀλεείνων, Μηδ' ἀγορῇ μερόπων πωλέσκεο κυδιανείῃ, Καὶ τάχα δυσβόρους κόσμου προφύγης μελεδώνας. Εῤῥετ᾿ ἐμοῦ βιότοιο ἀπόπροθεν, ἔῤῥετε, βίβλοι. Τοῦ αὐτοῦ κατὰ φθονούντων. Οὐκ ἔστιν ἡμῖν ἑνὸς ίχνος ἐν βίῳ, Οὐ χεῖρες εἰς ἄμυναν· ὦ δεινοῦ πάθους 1 ὓς ἂν τὰ μισάνθρωπα κέντρα τοῦ φθόνου Ελὼν ἀράξω χερσὶν ἀδραῖς ἀσχέτοις Καὶ τοὺς κότον τρέφοντας ἐν ψυχῇ μέση Αειφυγία ζημιώσω καὶ πλάνῃ. Υἱοὶ σκότους γάρ εἰσιν, ὡς υἱοὶ πλάνης, Καὶ τῆς ἐκεῖθεν αορασίας όλοι άλει]. Νῦν δ' ἀταταὶ νῦν δι' ἀπάτας], καὶ γὰρ ἀδρα [νῶς ἔχω, Κἂν οὖν κατ' αὐτῶν ἐξοπλιῶ τὸ στόμα, Ως λοιδοριῶ τὴν μισάγαθον νόσον Οὕτω γὰρ ἴσως νοῦς ἐμὸς παυθῇ πάθους. 2851, μόχθια ἔτλην. Τοῦ αὐτοῦ Νουθετικοί. Ἔχε πρὸ πάντων τὸν Θεοῦ φόβον, ξένε *Αν ἀγαπητούς τους λόγους κρίνης ἄρα, Νυκτός νοητῇς ἐνθυμούμενος ζόφον, Ἑαυτὸν ἐκ γῆς τῶν παθῶν ἐκσπῶν φέρε. Ρήσει σοφῶν ῥώννυς ῥᾷστα σὸν κέαρ. Αγνιζε σαυτόν, ἀνάγου πρὸς αιθέρα. Σταίη γὰρ οὕτω οὕτως] σὺν σοφοῖς τὸ σὸν λάχος. Σώφρων βίωσκε, καὶ τὸ σὸν φρούρει δέμας. Υδρευσον, υἱὲ, νουνεχῶς ὕδωρ λόγου. Αφεὶς ἅπαντα γῆς μελουργών ᾆσματα, Ις ἰσχυρὰ κραύγασον, ἐξ ὕψους ἔθι Εἰς γλῶσσαν, ὡς μέλποιμι τῷ πλάσαντί με. θεσμὰ λόγο:ο.
gros) musæ, recedite, certamen nolite inire. Abi, rhe turica, recede, orthographia; quæcumque gloriam mortalibus præbent, retro abite, cæterorumque, non meum animum occupate. Vanum equidem laborem sustinui pro vobis patiendo; unde arumna, miseria, cura et fraus prodiit. Apage ex oculis meis, libri! Tu, mens mea, a sa Pientia, invita quidem, aliena es; sed ne nimis aflicta sis, et maror qui cor edit, non te persequa lur, nec membra conteral corporis tui. Longe abjice libros, sermones et curas edaces; e contra theatra frequenta el scurrarum ac mimorum nugas audi. Lude circa res non ludicras, quas stulti tractare amant, verbo longe abjecto et spreto. Quodsi thea tris operam dare nolueris, tacitus sede, hominum cætum vita, in foro hominibus frequenti von ambu labis, et continuo curis et sollicitudinibus valedi cito. Apage ex oculis meis, libri! (Ex edit. Basil. 1536, cujus textum ad ms. Vatic. CCCV emendavit Theilius.) [edit. [edit. Ejusdem contra invidos. Non inest nobis vestigium vigoris; manus ad defensionem desunt, o infortunium! quibus diros invidiæ aculeos disrumpam, quibus eos qui in animo invidiam alunt, ad exsilium et miseriam condemnem. Tenebrarum enim filii sunt et erroris, et hanc ob causam cæci. Parcite mihi ægro et viribus destituto. Quid si nunc contra illos versus meos armem; si morbo funesto maledicerem? Sic enim animus meus dura pati desinet. In cod. [edit. Ejusdem versus adhortatorii. Ante omnia Deum time, et quando sermones re censes salutares, in noctis tenebris reconditus medi tare, et ab omnibus te humanis exue passionibus. Sapientium dictis cor tuum robora, teipsum sancti fica et cœlestia meditare. Sic enim sors tua cum sa pientibus stabit. Vive prudenter, et corpus tuum con serva. Verbi aquam sollicite hauri; omnibus omissis terræ cantibus gemitus cie, et animum in altum tolle, Creatori tuo carmen psallendo. Legend. forsan
col. 1423–1424page 102 of 102
PG 133:1423Τύμβος. Τι τοὺς τύπους ἕστηκας ἱστορῶν, ξένε, ὡς ἂν τὸν ἐντὸς τῆς πλακός μάθῃς νέκυν, Ο τύμβος αὐτὸς πάντα σοι φράζων φθάνω, Καὶ καινὸν οὐδὲν, εἰ λαλεῖ σοι καὶ τάφο; "Η γὰρ γραφὴ κράζοντας οἶδε τους λίθους. Σκύμνος λέοντος παρ' ἐμοὶ κεῖται μένων, Σκύμνος λεόντων, ἀλλὰ καὶ μέγας λέων Υπνοῖ δὲ, μύσας τὰς πτύχας τῶν ὀμμάτων, Εν τοῦτο παθὼν οὐ λεοντῶδες πάθος. Πύργον καλύπτω χάλκεον τῶν Αὐσόνων, Ρώμης νεαρᾶς ἀδαμάντινον δόρυ, Κωνσταντίνον, τὸ θαῦμα τῶν Καμυτζίων Τὸν πανσέβαστον οὐ τοσοῦτον ἀξίᾳ, Ὅσον φρονήσει καὶ κράτει στρατηγίας Ο; ἀμφὶ δυσμὴν ἀμφὶ βορέαν, καὶ νότου, Καὶ τὰς ἑψας ἀστραπας τοῦ φωσφόρου, Πρηστήριον πῦρ βαρβάροις ἐπερράγη. Ξένος. Τὸν σύζυγον φῆς τῆς Κομνηνής Μαρίας, Τῆς πορφυρανθόπαιδος, ἀλλὰ μητρόθεν, Η καὶ συνελθὼν, ὡς σελήνῃ φωσφόρος, Τοὺς παῖδας ἐξέφαυσεν, ἄλλους ἀστέρας, Ἐκεῖνον αὐτὸν εὐστοχήσας τοῦ λόγου. Εἶτ᾽ οὐ λέγεις μοι, τύμβο, την 'Ρώμην μύσαι, Τῶν τοῦ Σεβαστοῦ καμμυσάντων ὀμμάτων; Τύμβος. ὀρθῶς ἔφης· πλὴν καὶ τὰ λοιπά μοι σκόπει, Καὶ κλαύσον, εἴ τις καὶ ῥανίς σοι δακρύων. Ανατροπὴν γὰρ παντὸς τοῦ γένους βλέπεις, Καὶ φυρμὸν ἀθρεῖς βασιλικῆς ἑστίας, Η Λαμπρᾶς ἀπορφανισμα καλλιτεχνίας, Καὶ συμφυούς χήρευμα καλλινυμφίας, Καὶ τῆς τύχης κύβευμα πρὸς τὸ κατόπιν. Ορᾷς ἐκείνην τὴν καλὴν, τὴν ὀλβίαν, Τὴν ἐν χλιδῶσιν ἀμφίοις εσταλμένην Ορᾷς ἐκείνην τὴν μελαμφόρον πάλιν Μια; γυναικός εἰσιν εἰκόνες δύο Αὐτῆς ἐκείνης, τῆς νέας χήρας, λέγω. Η μὲν, τυποῦσα τὴν χθὺς εὐετηρίαν, 'Η δ' αὖ τὸ πένθος καὶ τὰ τῆς δυσκληρίας Τῷ γὰρ ἑαυτῆς συμφαίνουσα φωσφόρω Καὶ δύντι συνέδυνεν ἐν τοῖς ἀμφίοις. Αλλ', ὦ συνάπτων πνεῦμα σαρκὶ καὶ λύων, Ως ἂν συνάψῃ; μυστικώτερον πάλιν, Ενωσον αὖθις, οὓς διέστησας κάτω, Εἰς ἐν κατασκήνωμα καὶ τρυφὴν μίαν Οὐ γὰρ διαιροῦν, ἀλλ' ἐνοῦν ἀπεστάλης. Τοῦ αὐτοῦ. Σαὶ τῇ τραπέζῃ τῶν Θεοῦ μυστηρίων, “Ην αἷμα καὶ σὰρξ αυστολίζει Δεσπότου, Τὴν χρυσοϋφή προκομίζω πορφύραν, Η πορφυρανθόπαιδος ἐκ Θεοδώρας, Μητρός Κομνηνῆς Κομνηνή παῖς, Μαρία, Κωνσταντίνου δὲ σύζυγος Καμυτζίου τη συνεπαυγάσασα τῷ πρόσθεν βίῳ, Ταῖς ὑστέραις νῦν συμμελαίνομαι τύχαις Σ: δ', ἄρτε καινὲ, καὶ κρατὴρ ζωὴν βρύων, Τῆς σῆς τραπέζης μυστικούς δαιτυμόνας Ποίησον ἡμᾶς τῇ τελευταία κρίσει, Τῶν σῶν κεραννὺς ἐνθέων τιτισμάτων.
Tumulus. Quid adslas, peregrine, inscriptionem hancce le gens? Visne mortuum intus reconditum novisse? Ego tumulus te certiorem facio, et sepulcrum ipsum ad te l`qui non mirum est. Scriptura enim la pidibus vocem dedit. Apud me leo catulus jacet, sed leo adultus quoque dormit ibidem supercilia müvens, in quo uno leonem non agit. Turrim œneam Ausonum condo,jaculum Romæ novæ æreum, Constantinum, decus Camytsiorum, summe veneran dum non tam dignitate quam intelligentia et rei bellicœ peritia, qui versus occidentem, septentrionem, austrum et orientem ignis ardens in hostem rust. Peregrinus. Marie Comnenæ consoriem nominas feminæ in purpura natæ a matre; cum qua vivens, ut Lucifer cum Lyna, filios quasi astra procreavit. At Romam cœcutire dum oculi divi imperatoris clausi sunt, non mihi dicis ↓ Tumulus. Bene dicis: sed cæterorum quoque rationem habe et lacrimare, si quis fons lacrimarum tibi superest. Totius generis subversionem et domus cœsareæ con taminationem vides; pulchrorum liberorum mors matrem formosam viduam reddidit. En fortunæ DI cissitudinem! Pulchram illam ac fortunatam auro splendentem vidisti; nunc eandem reste lugubri in dutam aspicis. Sub duabus eadem mulier speciebus ¨àdest: uxor felix et vidua lugens. Cum enim una cum Lucifero suo oriente eluxisset, cum occidente et ipsa occidit. Tu autem qui spiritum carni addis el demis, uni denuo myslice quod distinxisti in kac vita, in unum tabernaculum et ad gaudium æter num; non enim ad dissolvendum, sed ad coadunan dum missus es. Ejusdem. Tibi, divinorum mysteriorum mensa, quam san guis et caro Domini ornat, purpuram auro distin clam superinduo Theodora Comnenæ matris purpuṛa to filia Maria Comnena, uxor aulem Constantini Camytzii, cujus ut antea vitam illustravi, sic nụne fatis ejus supremis obscuruta sum: tu vero, o panis nove et calix vitam scaturiens, mensæ luæ wysti cos constitue convivas tempore ultimi'judicii cibi tui mystici participes factos. Ms. nostrum sequor in quo nulla hic exstat interlocutorum distinctio; videtur autem versus hic famulo tribuendus et sequentes l'eregrino.
Page scan enlarged

Notebook

Full View