col. 17–18page 1 of 3
tione, Lectoris animum informent, ‹ Ita Zonaræ illud in primis fuit, ut recte in Præfatione ait Wolfius,
certam quamdam historiæ quasi disciplinam constituendi, et dispersa in plurimis membra, et partes ejus in
unum quoddam corpus redigendi. Delegit enim sibi non omnium, sed præcipuarum gentium historias: neque
eas omnes, sed vel præcipuas duntaxat, vel eas quæ ad Ecclesiæ seriem perspiciendam facere videbantur.»
In hac igitur tot eventuum atque rerum expositione, quam Annales complectuntur, qui mundi primordin,
Veterisque Fœderis historias, quæ ex sacris Libris, et ex Josepho, ac Georgio Syncello: aut res Græcanicas,
vel eliam Romanas, seu reipublicæ seu imperii tempora spectentur, ex scriptoribus refert Zonaras, cum iis
conferre vellet, ac eorum auctoritate firmare qui singulas ex professa pertractarunt, vel quæ ille \de indu
stria omisit afferre, duo pariter subiret incommoda, ut et nimium diceret, nec tamen totum, ut Quintiliani
verbis utar: fatendum tamen occurrere interdum in iis multa, quæ critica indigeant manu: cum in ipsa
videlicet narratione, aut in personarum vel locorum nomenclaturis, atque adeo in factis ipsis a suis disce
dunt authenticis, de quibus Lectorem interest admonere. Nonnulla sunt præterea, quæ locis exoticis possunt
adornari, cum lumen sibi invicem plerumque commodent scriptores: quod quidem in notis, quas hic in præ
sens edimus, pro virili præstitimus, in iis maxime quæ Byzantinæ historia illustrande conducunt, quan
doquidem hosce Annales publicamus, cæteris rerum Byzantinarum scriptoribus, typis regüs hactenus expres
sis, adjungendos. Nam at Theophanem, ac illius Continuatores, vel qui, ut Zonaras, Annales a mundi
conditu ad sua tempora, alia forte methodo, perduxerunt, Georgium Cedrenum, Georgium Hamariolum,
Symeonem Logothetam, Joannem Scylitzen, Constantinum Manassem, Michaelem Glycam, Joelem, et alios
istiusmodi· cum ipso Zonara compararem, absonum prorsus visum esset, cum satis et abunde sit, si quæ
sunt extra usum communem, vel a cæteris intacta, in notas referantnr, ex quibus scriptori lux utcunque
affulgeat. Jam vero cum in universam Byzantinam historiam perpetuos, ut ita dicam, seu qui singulis illius
scriptoribus apturi possint, commentarios antehac ediderim, duobus publicatis voluminibus, quorum alterum
Familias Augustas et Dalmaticas, una cum urbis Constantinopolitanæ descriptione, alterum, ad medie
et infimæ Græcitatis Glossarium complectatur, in quo non modo vocabula mizəbarbara, sed etiam dignitates.
palatinæ, militares, ecclesiastice et monastica explicantur: unum supererat, ut sola duntaxat facta illu
strari posse arbitrarer. Quod quidem ita a me præstitum est, ut si quid in supra memoratis lucubrationibns
excidisset, subinde annotarem, idque sæpe ex scriptoribus ineditis, ne vel ex incuria nostra, vel ex memoriæ
lapsu dispendium Lector patiatur. Sed et varias interdum lectiones ex Zonaræ manu descriptis codicibus,
quos videre contigit, subinde inserimus, prætermissis interea synonymis, tanquam nullius compendii, quod
et se fecisse profiletur Wolfius interpres; cujus alioquin notas priori editioni subditas, cum nostris edi suis
locis curavimus, littera nominis initiali W. indicatas, prætermissis quibusdam inutilibus. Atque hæ quidem
priorem Annalium partem, et alteram usque ad Constantinum Magnum potissimum spectant, ubi paulo
visus est accuratior, quam in iis quæ Byzantinorum imperatorum historiæ erant subjunctæ, in qua minus
scientem fuisse palam est, quod et ipsemet ingenue agnoscit; quemadmodum et Xylander in notis ad Cedre
num singulis fere locis, qui res Byzantinas spectant, non modo hæsitare cogitur, sed fatetur ultro vocum
sibi insolentium, partim hybridarum ac µбagбápwy, partim prorsus et ad apud Latinos et apud Græcos
peregrinarum, notiones ignolas, nec alibi lectas: quod non omnino mirandum, siquidem hac tempestate,
nulli tum fere essent editi Byzantinæ historiæ scriptores, et in iis illustrandis nemo ex tot viris eruditis
studia sua hactenus contulerat.
Ad magnificum el generosum virum D. Antonium Fuggerum Kirchperga et Weissenhorni
dominum, Cæsareæ majestati a consiliis, etc.
Opus hoc historiarum Joannis Zonaræ, viri sua ætate in Сpolitano imperio clarissimi, longo jam
tempore a multis viris doctissimis desideratum, duplici potissimum nomine commendandum esse vide
sur, tum propter amplitudinem et varietatem rerum quæ in eo continentur, tum ob brevitatem, hmni
nibus vel in re publica vel domesticis negotiis vel studiis gravioribus occupatis, vel iis quorum ipfir
miør est memoria, gratam atque aptissima. Neque enim cuilibet accommodatum est omnia scripta om
nium bistoricorum evolvere, et præcipuas res summorum inperiorum a mundi exordio, quantum qui
dem mortalitati nostræ concessum est, usque ad hanc ætatem, ignorare turpissimum. Nam sf Cicerone
auctore inter hominem et belluam boc maxime interest, quod hæc tantum quantum sensu movetur,
ad id solum quod adest quodque præsens est se accommodat, paululum.admodum sentiens præteritum
aut futurum, homo autem quoniam rationis est particeps, consequentia cernit, principia et causas
rerum videt, earumque progressus et quasi antecessiones non ignorat, similitudines comparat, el re
bus præsentibus adjungit atque adnectit futuras, facile totius vitæ cursum videt, ad eamque degendam
præparat res necessarias, vix hominis nomine dignus est qui memoria et cogitatione ultra suam æla
tem non progreditur. Ac præscientia rerum futurarum, si qua est, divini potius esse muneris quam
humani ingenii creditur: etsi non desunt qui vel natura incitati vel arte adjuti vel usu rerum edocti
ea prædicunt quæ multo post futura sunt. Quæ quidem facultas et latius pateret et multo esset illu
strior, si tria hæc in uno homine conjungerentur: præteritarum autem ignoratio in homine litteris vel
mediocriter imbuto vix ullam habet excusationem. Neque enim in hac, ut in illa, vel de rei difficultate
vel de náturæ nostræ imbecillitate queri possumus, sed vel supina negligentia vel occupatio supervaca
nea vel inane voluptatis studium culpam omnem sustinet. Quis enim omnium mortalium ita negotiis
obruitur quin, si parcus et prudens sit temporis pretiosissimi et irreparabilis thesauri dispensator, unam
atque alteram horam legendo meditandoque absque ullo incommodo valetudinis et rerum suarum dis
pendio quotidie possit impendere? Videmus enim quibus nugis, ne quid dicam gravius, plerisque tem
pus pereat, quod longe rectius studio sapientiæ tribueretur. Nec injuria vir gravissimus Seneca excla
mat, magnam vitæ partem nihil agentibus, majorem male agentibus, tolam aliud agentibus elabi, eoque
fleri n: necessaria ignoremus quoniam supervacanea didicerimus. Supervacanea porro intelligit immo
dicum voluptatum, bonoris, potentiæ, pecuniæque studium, necessaria vero philosophiam, hoc est huma
narum divinarumque rerum cognitionem: quæ si ulli mortalium perfecta contingeret, haud dubie om
nium oculi atque animi in illum unum tanquam deum quemdam converterentur. Nunc quia nomen inane
multi jactitant, perpauci vero ita sunt morati ut recta ratio postulat, fit ut res ipsa vulgo non intelli
gatur, et nomen odiosum æque atque ridiculum habeatur. Idque haud scio quam recte. Neque enim
disciplinæ aut vitæ genus ob hominum inscitiam aut perversitatem jure traducitur: et qui tam severe
judicant, ne semetipsos quidem, nisi mentis errore afficiantur, probabunt. Homines enim sunt ut ce
teri, et iisdem affectibus obnoxii: et parum liberale est unum atque alterum nævum exagitare dissimu
latis virtutibus, quarum in philosophis non minima est studium inquirendi veri et moderandarum
cupiditatum, ut intra naturæ præscriptuin coerceantur, eodemque pro sua virili producendi quam
plurimos. Postulare autem ut li sese infra omnes infimos homines abjiciant, et in extremis sordibus
Cynicorum more vivant, immanis est inscitiæ atque superbiæ. Sed ad historiam redeo, quæ cum cras
sior quædam philosophia sit, et exemplis potius quam rationibus vitam civilem ac privatam instituat,
non dubium est quin magnam habeat utilitatem cum summa suavitate conjunctam. In qua quæ præci
pue observanda sint, prudenter Livius his verbis monet: «Ad illa mihi pro se quisque acriter intendat
animum, quæ vita, qui mores fuerint, per quos viros quibusque artibus domi militiæque et partum et
auctum imperium sit. Labente deinde paulatim disciplina, velut dissidentes primo mores sequatur
animo, deinde ut magis magisque lapsi sint, tum ire cœperint præcipites, donec ad hæc tempora, qui
bus nec vitia nostra nec remedia pati possumus, ventum est. Hoc illud est præcipue in cognitione re
rum'salubre ac frugiferum, omnis te exempli documenta in illustri posita monimento intueri: inde tibi
tuæque rei publicæ quod imitere capias, inde fœdum inceptu, fœdum exitu, quod vites. › Hactenus
ille. Sed et Cicero, præterquam quod alt ‹ nescire quid antea quam natus sis acciderit, id est semper
esse puerum, › magnis ornat laudibus historiam, cum testem temporum, lucem veritatis, vitam menio
riæ, magistram vitæ, nuntiam vetustatis appellat. Quæ cuin vera esse non negem (neque enim quorum
dam fabulosa commenta rem ipsam corrumpere possunt), tamen, si maxima ex parte omnium ætatum
consilia, acta, eventus æstimemus, quid est aliud historia quam ingens quoddam pelagus ac potius
naufragium miserabile humanse stultitiæ, improbitatis et miseriæ, et speculum longe illustrius vitæ pri
vatæ et politica, quam ulla comœdia aut tragoedia? Quæ cogitatio in hujus operis elucubratione perpetuo
sensibus atque animo meo obversata est. Sive enim sacra sive profana, sive nova sive velers occurre
rent, sive Hebræa sive Græca tractarentur, cramben eamdem repeti, cantinelam eamdem cani videbam
omnia plena erratorum, scelerum, fraudum, mendaciorum, præstigiarum, ærumnarum, dissensionum,
cædium, excidiorum. Ut res ipsa sbunde doceat, humanum ingenium ab ipso ortu esse depravatum.
nequo inanem exstitisse divinam exsecrationem, cui ubique sudor vultus, ubique tribuli et spinæ,
ubique serpentis insidie appareant. Boni et simplices pauci sunt: et si qui sunt, ii alias per impruden
tiam in facinus ruunt, alias malis exemplis corrumpuntur, alias a maximo improborum et callidorum
namero opprimuntur. Et quanquam naturæ hominum dno insignia munera, facultas rationis et oratio
nia divinitus sunt concessa, quibus ad contemplandum et celebrandum bujus universitatis Opificem,
el ad tuendam ac juvandam hominum inter ipsos communitatem utendum erat, in nullum fere alium
usum a plerisque ea converti videmus, nisi ad expeditius fallendum et nocendum, et vastitatem effi.
ciendam. Annon ita plerumque vivitur, ut quemadmodum feræ in solitudine et silvis, pisces in flami
col. 19–20page 2 of 3
PG 134:20ἀκώλυτος, ἀνεκβίαστος, ἀπαρεμπόδιστος, ἐλεύθερος, εὔπορος, εὐδαίμων.HIERONYMI WOLFIU
nibus et mari, volucres in immensis illis aeris spatiis, magna ex parte quasi naturæ quadam lege imbecilliores opprimunt et devorant, ita etiam in nostro genere callidissimi et potentissimi quique imbecillitatem et simplicitatem cæterorum in suam prædam vertunt, aliquando etiam sine fructu, quid fructu
dico? imo etiam cum periculo et incommodo suo aliis nocent; idque cum faciunt, quasi re bene
gesta gloriantur. Interea theologi de justo Dei judicio, de præmiis piorum, de suppliciis improborum
concionantur; cum ipsi sese, quasi terrigenæ illi fratres, acutis exacerbatæ linguæ pugionibus contodiant, eumdemque morbum in animis auditorum propagent, ut haud injuria dubitari queat an.. sed
temperandum est calamo, ne ipse in idem vitium incidam. Philosophi de officiis præcipiunt, et ipsi at
officio sæpe discedunt: neque fere usquam plus est injuriæ quam ubi juris plurimum, neque plus
n:o:borum quam in copia remediorum, nusquam plus paupertatis quam in summis opíbus, nusquam plus dementiæ quam in summa sapientiæ persuasione. Quæ quidem. sapientia consuċtndinis inveteratæ, acceptæque a majoribus opinionis, et auctoritatis magistrorum fundamentis
haud scio quam firmis innititur. Hinc infinita illa dissidia religionum, doctrinarum, moruta,
institutorum, et propter opinionum (rei levissima) diversitatem capitales inimicitiæ, seditiones
perniciosa, bellaque a'rocissima. Inter hæc alii fremunt, alii gemunt, aliqui rident, multi flent,
plures indignantur, plerique omnes conqueruntur. Nemo non aliena vitia perspicit et exag tat; sua
vero serio et constanter emendat fere nemo, aut sane paucissimi: in quo exiguo grege utinam et ego
meipsum numerare possem! Sed nescio quo pacto exemplis magis omnes trabimur quam disciplina et:
ratione, xal ròv èxwptov, ut Aristophanes ait, doxoμЕv pónov. Pauci enim ea sunt vel prudentia vel
animorum constantia præditi, ut cum vitiis et erroribus suorum temporain pugnare possint. Ita quasifato quodam præcipites in vitia ruimus, et ex vitiis in calamitates. Quæ fortasse minus multe ant saltem leviores essent, si rectam rationem et reliquos adhuc in natura nostra divinæ lucis igniculos in
tantis fortunæ tenebris tanquam fidelissimos duces sequeremur. Quod si fieret, non toties fatum fatui et
cæcam fortunam cæci accusaremus, neque nostros errores et vitia obscuris quibusdam nominibus velaremus. Nulla quidem est in terris vel sapientiæ vel virtutis perfectio, et frustra describitur nobis ille
qui apud Horatium:
Uno minor est love: dives,
Liber, honoratus, pulcher, rex denique regum,
Præcipue sanus,
aut apud Gellium ἀκώλυτος, ἀνεκβίαστος, ἀπαρεμπόδιστος, ἐλεύθερος, εὔπορος, εὐδαίμων. Qualis, ut opi
nor, nemo unquam fuit neque futurus est. Omnibus enim, quod satyricus perfacete addit, non modo
pituita, sed flava et atra bilis aliquando molesta est. Quod utinam minus crebro et in dictis et in factis
præstantissimorum virorum cerneretur | Alioqui doctrinam divinarum humanarumque rerum et integriorem et minus controversam et multo expeditiorem haberemus, et vita mortalium ærumnis longe paucioribus premeretur. Sed tantam esse vecordiam et malitiam, ut quasi de industria miseros et nos ipsos et
alios esse velimus, id vero est dolendum. Quid enim obstat, morbis et morte exceptis (quorum illos
intemperantia voluptatum atque libidinum cumulamus, hanc sæpe quasi refugientem ultro arcessimos),
qnominus etiam in terris aliquo modo beati simus? cum divina benignitas ad victum et cultum neeessaria liberaliter omnia suppeditet, modo recta uteremur et humaniter communicaremus. Nam pestilentiæ quidem et sterilitates et terræ motus et siccitates et inundationes, et si quæ sunt ejus generis
:lia publica mala, in unius honfinis ætatem rarius incidunt. Bella vero nulla naturæ necessitate, sed
hominum, eorumque principum et regum, quos virtute et sapientia præstare cæteris et cives suos reddere beatos decebat, vel ambitione vel æmulatione vel avaritia vel crudelitate exsistunt, et Jonge majorem malorum omnium molem secum trahunt quam quæ naturæ nobis necessitas imposuit. Ne vero cœteri nos excusatos putemus, nunquam principes tantos ciere tumultus possent, nisi inferiores, iisdem
morbis laborantes, illorum cupiditatibus non ministros modo sed duces etiam sc præberent: qui honesti
laboris fuga et scelesti otii cupiditate divina humanaque, jura omnia violare non verentur, et horribili
furore et plus quam belluina immanitate grassantur; cum que ipsi pessimi sint, bona etiam aut saltem
mediocria ingenia corrumpunt, aut cæteros quietos et tranquillos esse non patiuntur. Sævum profecio
et horrendum est Martis imperium, qui ferro et igni sævit; sed paulo mitior est Mercurii tyrannis, qui
falsis rationibus et callidis verbis miscet omnia, et tela fere suppeditat quæ Mars ejaculetur: pessim¡
sane demagogi, ut ab astrologis appellautur, ac potius xoσuoxpátopas. Nam vis et fraus, jure et veritate oppressis, plerumque rerum potiuntur. Quod etsi ita in promptu est, ut optabile sit esse obscurius,
tamen nescio quo modo lectione historiarum magis animus commovetur et ad considerandam vitæ bumana sive comico-tragœdíam sive tragico-comœdiam et miseriam simul et vanitatem impellitur: quæ nos
ad aliam vitam, piis divinitus promissam, majori studio et ardentioribus votis expetendam excitare debebant,
et dum hic sumus, etiam diligentiores, prudentiores et moderatiores efficere. Nam tragicos casus, quorum
plenæ sunt historiæ, vel ex superbia et ambitione, vel ex negligentia et temeritate, vel ex animi libidine et
¡njustitia ortum habuisse fere constat; perpaucos autem, dum officio fungerentur, impegisse. Cujus rei Zonaras noster exempla pene innumera, in postremo tomo præsertim (absque quo si esset, posteriorum imperatorum res gestas magna ex parte ignoraremus) compendio proponit. In quo etsi alii alia desiderare
col. 21–22page 3 of 3
PG 134:22Οὐ γὰρ δοκεῖν ἄριστος ἀλλ᾽ εἶναι θέλεις, Βαθείαν ἄλοκα δια φρενών καρπούμενος. Ἐξ ἧς τὰ κεδνὰ βλαστάνει βουλεύματαque tres inspexi, et e variis difficultatibus me quanto potui studio expedivi: quanto labore, nemo æstimabit melius quam qui ipse operis non dissimilis periculum fecerit. Si qua, in diversitate iļļa, momenti
alicujus esse videbantur, ad finem operis ascripsi. Manifeste vero prætermissa aut depravata non adnotavi. Cujus enim dementiæ fuerit, persequenda librariorum vel iuscitia vel negligentia vel perfidia et
mihi et lectoribus facessere negotium? Ut enim oculus integer candidum a nigro facile discernit, sic
acuto el exercitato ingenio videre non difficile est, quæ lectio vera sit, quæ prætermissa, quæ addita
ex supervacno, quæ depravata sint. Neque his contentus, indicem quoque adjeci: quod genus operæ,
quamvis lectoribus ntilissinium, ut nihil admodum laudis et ingenii habet, ita multum temporis et laboris
sibi vindicat, præsertim si eum indicem per temporis angustias et alias occupationes ita pertexero
licuisset uti cœperam. Quid multa? Confido me officio fidelis et non indiserti interpretis seduto essn
functum; in id certe operam dedi. Sin aliis aljud videbitur, illud saltem affirmare possum, me quod
acierim et pomerim fide optima fecisse et diligentia summa; sicubi vero aut ingenii vires aut eruditionis nervi mihi defuerint, fortunæ eam esse culpam, infelicitatem meam, quæ cum aliis tantum d'spliceat, mihi etiam plurimum nocet. Neque tam iniquum ullum esse puto, qui plus a me postulet quam
præstare queam. Ego vero iis, qui vel in hoc vel in aliis operibus a me conversis laudem solidam
assequentur, gratulabor potius quam invidebo. Cum enim, quidquid hactenus edidi, id vel publica
utilitate vel temporibus meis adductus fecerim, nec tam famam captarim quam ſaïnem vitarim, si eæ
lucubrationes meæ illustrioribus aliorum editionibus, quales aliqui pollicentur, aliqui etiam minantur,
abolitæ fuerint, non iniquo animo ferendum erit meum privatum dedecus (si quod tamen infelicis
potius quam inhonesti conatus est dedecus) cum rei publicæ litterariæ utilitate conjungi, cui ex animo
consultum esse et volo et volui. Vellem equidem id cum laude mea potius et gloria feri (aeque enim
amorem nostri ab ipsa natura insitum plane abjecimus), sed si fatis aliter visum est, hoc quoque æqui
bonique faciendum erit.
Atque hæc de auctore el argumenti genere et opera mea: nunc ad eam Præfationis partem accedendum est, in qua alioqui multum sudare solitus, quod verebar no vel in assentationis suspicionem
commemorando vel in negligentiæ crimen dissimulando venirem: nunc ut liberiore sim snimo, tua
modestia vel potius magnitudo animi facit, qua id ab ineunte ætate meditatus esse videris quod apud
Ciceronem Scipioni divinitus præcipitur, ut alte spectans atque ad cœlestem sedem et æternam domum
contuens, neque sermonibus vulgi dederis te, nec in præmiis humanis spem posueris rerum tuarum, sed
suis to illecebris ipsa virtus traxerit ad verum decus: ut illud Græci poetæ de te dici possit:
Οὐ γὰρ δοκεῖν ἄριστος ἀλλ᾽ εἶναι θέλεις,
Βαθείαν ἄλοκα δια φρενών καρπούμενος.
Ἐξ ἧς τὰ κεδνὰ βλαστάνει βουλεύματα·
quibus versibus id Amphiarao suo tribnit Æschylus, nt affirmet cunı virum optimum esse malle quam
videri, cujus animus tanquam ager fecundus et probe subactus, conceptis virtutum seminibus, honestorum consiliorum et quæ inde oriuntur actionum quamidam quasi segetem proferat. Quæ si per omnem
ælatis tuæ decursum, quem ita moderatus es ut honesta negotia suavissimo otio semper anteposueris,
singulatim explicare studeam, opus Iliade prolixius mihi nascetur, et tuæ aures satis scio non ferent.
Quæ igitur calamo vel tua vohintas vel mea verecundia negat, ea posteritatis sermonibus vel invito le
celebrabuntur. Idem enim est gloriæ quod crocodili ingenium: sequentes fugit, fugientes sequitur. Nihil
(ut eloquentiæ Romanæ parens testatur) de insignibus ad laudem viris obscure nuntiari solet: famæ
semo unquant imperare potuit. Non patitur illa Hesiodi dea sibi frenos injici: loquitur et clamat, ut ab
ipsa posteritate vox ejus audiatur. Prædicabit illa non tantum ornamenta fortunæ, ob quæ cum beatus
habearis, tu ea umbræ parietumn comparare soles, sed et ingenii magnitudinem et prudentiam tuam
periculosissimis temporibus in re et publica et privata, animi constantiam et æquabilitatem in utraquo
fortuna, in amplissimis opibus, quas a majoribus acceptas et feliciter conservasti et sine cujusquam injuria amplificasti et ad ↳ ne merendum de multis contulistí, eam modestiam et debiti etiam honoris contemplum, qui vel in infimis hominibus raro invenitur; nec tacebit vel benignitatein erga miseros et
afflictos, vel liberalitatem erga studiosos et doctas: in quo numero si quis mihi locus est, et si inter
Luscinios, Carinos, Tonneros, Streitos, Siphanos alque alios complures, qui tua munificentia fruuntur,
numerari mereor (ut autem merear, tua humanitas potius quam mea dignitas facit), et ego nomen meum
ex grati animi officio profiteri debeo, qui post multas æruinnas tua liberalitate, Vir amplissime, tandem
hoc consecutus videor, ut ad omnes fortunæ casus, qui varii impendent, aliquid parati subsidii (nisi
fatalis aliqua calamitas intercesserit) me habere confidam: et kie annus, cui tu tanquam salutare quoddam sidus affulsisti, id mihi attulerit, quod per omnem ætatem exhausti labores non contulerunt. Ita res
ipsa me docet, nimis verum illud esse Regii Vatis oraculum, qui frustra ante lucem surgi et panem comedi doloris, Deum autein suis vel dormientibus suppeditare omnis confirmat. Etsi autem in taute opere
neŋque dormitare neque dormire nimium, ac ne valetudinis quidem semper rationem habcre licuit
(mam alías nunquam tantum volumen santillo spatio temporis absolvissem), tamen, si hi decem menses,