PG 134Joannis Zonar
Annals of John Zonaras
≣ Whole volume (continuous scroll)Scripture in the FathersSubject indexFull searchNotebook
Printed pages · scan text
diplomatic · TLG-E + khazarzar
Index
⬅ Printed pages
Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
Page 1 of 4next ›last »

Book ILiber Primus

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.

Præfatio auctoris

PG 134:41ΕΠΙΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΩΝ ΣΥΛΛΕΓΕΙΣΑ ΚΑΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣΑ ΠΑΡΑ ΙΩΑΝΝΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ ΤΟΥ ΖΩΝΑΡΑ ΤΟΥ ΓΕΓΟΝΟΤΟΣ ΜΕΓΑΛΟΥ ΔΡΟΥΓΓΑΡΙΟΥ ΤΗΣ ΒΙΓΛΑΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΑΣΗΚΡΗΤΙΣ. ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ. Εὐστόχως ἄν τις εἴποι ἐπιτωθάζων μοι, μεῖζόν σοι τοῦ ἔργου τὸ πάρεργον. ἔδει γάρ με ὡς ἀληθῶς πάλαι τῶν πραγμάτων ἀφέμενον καὶ τυρβάζεσθαι ἀποσχόμενον καὶ τοῦ μέσου μεταναστεύσαντα καὶ καθ’ ἑαυτὸν ἑλόμενον ζῆν ἀειφυγίαν τε ἑαυτοῦ καταψηφισάμενον, οὕτω τὰ καθ’ ἡμᾶς οἰκονομήσαντος τοῦ ὑπὲρ ἡμᾶς, ἐπεὶ τοὺς δεσμούς μου διέρρηξε τῶν φιλτάτων στερήσας με, οἷς οἶδεν ἐκεῖνος λόγοις, ἀλγεινῶς μὲν ἐμοί, συμφερόντως δὲ πάντως, μηδὲν ἕτερον μετιέναι ἢ ὅσα ψυχὴν καταρτίζουσι καὶ καθαίρουσι τῶν ἐντακέντων αὐτῇ μολυσμάτων διὰ φαυλότητα πράξεων, καὶ ἅττα ἐξιλεοῦνται τὸ θεῖον ἐφ’ οἷς παρώργισται παρ’ ἐμοῦ, παραβεβηκότος τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ καὶ τὰ δικαιώματα, καὶ ζητεῖν οὕτω συγγνώμην ἐπὶ τοῖς πταίσμασιν. ἐγὼ δ’ ἀμελῶς πρὸς τὸ ἔργον ἐκ τῆς πρὸς τὰ καλὰ νωθρείας διατιθέμενος περὶ τὸ πάρεργον κατέτεινα τὴν σπουδήν.
Ἀλλ’ ἵνα τι καὶ ὑπεραπολογήσωμαι ἐμαυτοῦ, οὐκ οἴκοθεν ὡρμήθην πρὸς τὸ ἐγχείρημα, ἄνδρες δέ με φίλοι πρὸς τοῦτο παρέθηξαν, σχολάζοντα βλέποντες καὶ χρῆσαι λέγοντες τῇ σχολῇ πρὸς ἔργον κοινωφελές, καὶ κείσεταί σοι πρὸς τοῦ θεοῦ κἀκ τούτου ἀνταπόδομα. προσεπῆγον γὰρ ὡς οἱ περὶ τὰς ἱστορίας πονήσαντες καὶ τὰ πάλαι γενόμενα συγγραψάμενοι, οἱ μὲν διεξοδικώτερον τὰς ἄλλας τε πράξεις τῶν παλαιῶν ἀνδρῶν καὶ τὰ στρατηγήματα συγγεγράφασι, παρατάξεις διηγούμενοι καὶ συμπλοκὰς στρατευμάτων καὶ στρατοπεδείας καὶ χάρακας καὶ εἴ τι τούτοις ἑπόμενον, πρὸς δὲ τοῖς περιηγήσεις χωρίων καὶ δυσχωρίας ὁδῶν καὶ ὄρη προσάντη καὶ δύσβατα καὶ αὐλώνων στενοχωρίας καὶ πόλεων ὀχυρότητας καὶ πυργωμάτων ὕψη μετέωρα καὶ ὡς ἄν τις φαίη αἰθέρια· τοῖς δὲ καὶ πρὸς ἐπίδειξιν συντέθεινται τὰ συγγράμματα, ἐπιδεικνυμένοις ὅπως εἶχον περὶ τὸ γράφειν δυνάμεως καὶ διὰ τοῦτο δημηγορίας τε μεταξὺ τιθεῖσι καὶ παρεκβατικώτερον ἢ καὶ ῥητορικώτερον κεχρημένοις τῷ λόγῳ·
PG 134:42ἐνίοις δὲ καὶ εἰς διαλόγους τὸ φιλότιμον ἐτελεύτησεν, ὥσθ’ ὁπηνίκα περί τινων ἑτεροδοξούντων καὶ σφαλλομένων περὶ τὰ ὀρθὰ συγγράφονται δόγματα, διαλέξεις ποιεῖσθαι πρὸς ἐκείνους ὡς πρὸς παρόντας, καὶ διελέγχειν αὐτῶν τὸ κακόδοξον, κἀκ τῆς ἱερᾶς γραφῆς τοὺς ἐλέγχους παράγειν, ἢ καὶ Ἰουδαίοις ἀντιλέγειν, καὶ ἐθελοκακοῦντας δεικνύειν αὐτούς, εἰ μὴ τὸ καθ’ ἡμᾶς μυστήριον δέχοιντο, καὶ χρήσεσι κεχρῆσθαι προφητικαῖς, καὶ πρὸς Ἕλληνας αὖθις ἀντικαθίστασθαι, καὶ τὸν ὕθλον ἐκείνων εἰς μέσον παράγειν, καὶ καταμωκᾶσθαι τῶν μυθευομένων αὐτοῖς, καὶ τὰς αὐτῶν γραφὰς προφέρειν τῆς κακοδοξίας εἰς ἔλεγχον, ἔστι δ’ οὗ γνωμολογεῖν τε καὶ ἠθικεύεσθαι.
ταῦτα δ’ ἔφασαν τοῖς πλείοσι τῶν ἀναγινωσκόντων τὰ τῶν ἱστοριῶν ἐκείνων συγγράμματα, ἵνα μὴ λέγωμεν πᾶσιν, φορτικά τε καὶ παρέλκοντα ἥγηνται, ὅτι τε σχολῆς εἰσι δεόμενα πλείονος, καὶ ὅτι, κἂν ταύτης τύχοιεν τῶν ἐπιόντων τὰς ἱστορίας τινές, μάταιον ἐκείνοις ἀποβαίνει τὸ περὶ ταύτας πονεῖν, τῶν μακρῶν διηγημάτων τῶν περὶ παρατάξεων καὶ πολέμων καὶ τοῦ τῶν στρατιῶν διακόσμου καὶ τῶν λοιπῶν τῶν ὁμοίων διαφευγόντων τὴν μνήμην, τῶν δέ γε δημηγοριῶν καὶ τῶν διαλέξεων καὶ εἰς τὸ ἀνόνητον περιισταμένων τοῖς ἐπιοῦσι τὰ ἱστορούμενα. τίνι γὰρ ἔσται τις λυσιτέλεια ἔλεγον ἐκ τοῦ γνῶναι τί μὲν ὁ δημαγωγὸς ὅδε διειλέχθη τῷ δήμῳ, τί δὲ τοῖς στρατιώταις ὁ στρατηγός, ἢ τί τοῖς πρέσβεσιν ὁ αὐτοκράτωρ ἐκεῖνος ἔφη τοῖς ἐκ Περσῶν, ἢ ἄλλος τοῖς ἐκ Κελτῶν ἢ Σκυθῶν ἢ τοῖς ἐξ Αἰγύπτου τυχὸν ἢ τοῖς ἐκ Δακῶν τε καὶ Τριβαλλῶν, τί δ’ ἕτερος τῇ συγκλήτῳ βουλῇ ἢ τῇ πληθύι τῇ δημότιδι δημηγορῶν προσωμίλησε;

Liber Primus

PG 134:43τοὺς μὲν οὖν τοιαῦτα ἔλεγον τὰ τῶν ἱστοριῶν ἐκδεδωκέναι συγγράμματα, πεπλατυσμένα δηλαδὴ καὶ πρὸς τὸ φιλοτιμότερον ἀποκλίνοντα, τοὺς δὲ ἀντιθέτως ἐκείνοις διατεθῆναι περὶ τὴν τῶν ἱστοριῶν συγγραφήν, βραχυρρημοσύνῃ χρησαμένους, κἀντεῦθεν περὶ τὰ καίρια ζημιοῦντας τοὺς περὶ τὰ σφῶν ἐσπουδακότας συγγράμματα, ἅτε καὶ αὐτὰς τὰς καιριωτέρας τῶν πράξεων τῶν ἱστορουμένων παραλελοιπότας ἀνδρῶν, ἐνίας μέντοι καὶ ἐξυμνεῖσθαι δικαίας, βράχιστα δέ τινα περὶ ἐκείνων εἰπόντας, καὶ ταῦτα μήτε τὸ ἦθος ἐκείνων ἢ τὴν φύσιν παραδηλοῦντα καὶ τὴν προαίρεσιν, μήθ’ ὅπως τῶν βασιλευσάντων ἕκαστος τῆς βασιλείας ἐκράτησε, μήθ’ ὅστις ἦν πρὸ ταύτης, μήτ’ ἐκ τίνων ἐγένετο. τινὰ δὲ τῶν συγγραμμάτων τούτων καὶ ἀφελεστέρᾳ λίαν ἐκδεδόσθαι προσετίθουν τῇ φράσει, καὶ ἰδιωτικαῖς ἐκφέρεσθαι λέξεσιν ἢ καὶ βαρβάροις ἐνίοτε, συντεθεῖσθαί τε σολοικότερον, ὥστε κἀντεῦθεν ἀηδῶς τοὺς λόγοις ὡμιληκότας πρὸς αὐτὰ διατίθεσθαι.
τοιαῦτα λέγοντες καὶ οὕτω τῶν ἱστορικῶν συγγραμμάτων ὡς εἴρηται καθαπτόμενοι, πολλάκις με παρέθηγον τὰς βίβλους ἀνὰ χεῖρας λαβεῖν, καὶ παρεάσαντα τὰ πολλά, ὧν τὰ μὲν τῇ μνήμῃ προσιζάνειν διὰ τὸ πλῆθος ἀποπεφύκασι, τὰ δ’ εἰς οὐδὲν τελευτῶσιν ὀνήσιμον, τὴν δέ γε πεπλατυσμένην ἐπιτεμόντα διήγησιν σύντομον ἱστορίαν ἐκδεδωκέναι συνοπτικῶς διδάσκουσαν τοὺς ἐπιόντας τὸ σύγγραμμα τὰ καιριώτερα τῶν πεπραγμένων ἢ καὶ ἄλλως συμβεβηκότων τοῖς περὶ ὧν ἡ συγγραφὴ διαλέγεται. Ἐκεῖνοι μὲν οὖν πρὸς τοιοῦτόν με παρεκίνουν ἀποδύσασθαι πόνημα καὶ τοιοῦδε συγγράμματος ἅψασθαι· ἐγὼ δὲ τὸ μὲν ἀνειμένος τὴν γνώμην ὤν, εἰρήσεται γὰρ τἀληθές, καὶ ῥᾳστώνῃ συζῶν, τὸ δὲ καὶ ἀσχολίας συνορῶν τὸ πρᾶγμα δεόμενον καὶ βίβλων πολλῶν, ὤκνουν καὶ ἀνεδυόμην πρὸς τὴν ἐγχείρησιν. οἱ δέ με νύττοντες οὐκ ἀνίεσαν, καί ποτε πρὸς τοὔργον τῇ τῶν νυγμῶν συνεχείᾳ διεγηγέρκασιν. εἰ γὰρ κοιλαίνειν τὸ τῆς πέτρας σκληρὸν καὶ ἀπόκροτον ῥανίδος ἐνδελέχεια δύναται, μᾶλλον ἂν δυνήσεται λόγος ἐνδελεχὴς τὰ ὦτα θυροκοπῶν γνώμης διεγεῖραι ῥᾳστώνην καὶ ἀνειμένην προαίρεσιν.
εἶτά μοι καὶ ὡς οὐδὲ πρὸς ψυχικὴν ὠφέλειαν ἀκερδὴς ὁ πόνος ἔσται καὶ ἡ περὶ τὴν συγγραφὴν ἀσχολία ἐλήλυθε κατὰ νοῦν. ἠρεμοῦντι γὰρ τῷ νοὶ̈ μᾶλλον εἴωθε τῆς πονηρίας ἐπιπνέειν τὰ πνεύματα, ἐνθυμήσεών τε φαύλων καὶ λογισμῶν ἄλλοτε ἄλλων ἐπεγείρειν κλυδώνια, καὶ καταβαπτίζειν αὐτὸν τῇ συνεχείᾳ τῶν προσβολῶν, καὶ ἢ πρὸς ἁμαρτίαν ὑπολισθαίνειν ποιεῖν, εἰ καὶ μὴ πράξεσιν, ἀλλά γε συγκαταθέσεσιν, ἢ τέως ζάλην αὐτῷ πολλὴν ἐπικυμαίνειν καὶ τάραχον. εἰ δέ τισιν ὁ νοῦς ἐνησχόληται, διαφεύγειν πέφυκεν ὡς ἐπίπαν τὰς ἐκ τῶν πολλῶν λογισμῶν τρικυμίας καὶ τῶν πονηρῶν ἐνθυμήσεων. διά τε τοίνυν τὴν ἐκ τῶν φίλων παράθηξιν καὶ διὰ τὴν τῶν ῥυπαρῶν ἢ καὶ ματαίων λογισμῶν ἀποσόβησιν προσήγαγον ἑαυτὸν τῷ σπουδάσματι. Οὕτω μὲν οὖν μοι ἐπιβαλεῖν ἐγένετο τῷ παρόντι συγγράμματι. εἰ δὲ μὴ διηκριβωμένην τὴν περὶ ἑκάστου τῶν ἀναγραφομένων ἱστορίαν ποιήσομαι, νέμειν μοι συγγνώμην αἰτῶ τοὺς ἐντευξομένους αὐτῇ·
PG 134:44οὔτε γὰρ βίβλων ἴσως μοι εὐπορῆσαι γενήσεται ὅσαι μοι χρειώδεις εἰσὶ πρὸς τὸ σύγγραμμα, παρὰ τῇ ἐσχατιᾷ ταύτῃ ποιουμένῳ νυνὶ τὴν διατριβήν, οὔτε πάντες οἱ συγγραφεῖς τῶν ἱστοριῶν τὰ αὐτὰ περὶ τῶν αὐτῶν συγγεγράφασιν, ἀλλ’ ἐν πολλοῖς διαφωνοῦσιν, εἴ γε μὴ ἐν τοῖς πλείοσιν. εἰ δὲ καὶ ἀκριβοῦσθαι βουλήσομαι περὶ ἑκάστου τῶν ἱστορουμένων, καὶ δηλοῦν τί μὲν ὅδε περὶ τοῦδε λέγει ὁ συγγραφεύς, τί δ’ ἕτερος περὶ τοῦ αὐτοῦ, πολύστιχον ἂν καὶ αὐτὸς τὴν περὶ ἑκάστου πραγματείαν ποιήσομαι. διὰ ταῦτά μοι παρεᾶν δέδοκται τὰ ἐφ’ οἷς ἀλλήλοις οἱ περὶ τῶν αὐτῶν συγγράψαντες ἠναντίωνται, εἰ μή τι τῶν ἄγαν εἴη σπουδαίων καὶ ὃ παραλιμπανόμενον περὶ τὰ καίρια λυμανεῖται τῇ συγγραφῇ. εἰ δ’ ὁ χαρακτὴρ τοῦ λόγου ποικίλλεται καὶ μὴ δι’ ὅλου ὅμοιός ἐστιν ἑαυτῷ, θαυμαζέτω μηδεὶς μηδέ τις τὸν λόγον αἰτιῷτο ἢ τὸν τούτου πατέρα με.
ἐκ πολλῶν γὰρ βίβλων τὰς ἱστορίας ἐρανισάμενος, ἔν γε πολλοῖς ταῖς τῶν συγγραφέων ἐκείνων χρησαίμην ἂν συνθήκαις καὶ φράσεσιν, ἐν ὅσοις δ’ ἂν καὶ αὐτὸς παρῳδήσω ἢ παραφράσω, πρὸς τὸν ἐκείνων χαρακτῆρα τὴν ἰδέαν τοῦ λόγου μοι μεθαρμόσομαι, ἵνα μὴ ἀσύμφωνος αὐτὴ ἑαυτῇ δοκῇ ἡ γραφή. Ἀλλά μοι πρὸ τῆς ἱστορίας κεφαλαιωδέστερον εἰρήσθω τίνα τὰ ἱστορηθησόμενα, ἵν’ εἰδεῖεν οἱ τῷ συγγράμματι ἐντευξόμενοι ὡς πολλῶν τε καὶ τούτων ἀναγκαιοτάτων ἱστοριῶν ἐν εἰδήσει γενήσονται.
PG 134:45περιέχεται γοῦν τῇ ἐπιτομῇ ἡ Ὀκτάτευχος καὶ ὅσα ἐν ἐκείνῃ ἱστόρηται, καὶ τῶν Βασιλειῶν αἱ βίβλοι ταύτῃ συμπεριέχονται, καὶ ἐπ’ αὐταῖς τὰ Παραλειπόμενα, καὶ ὅσα ὁ Ἑβραῖος Ἰώσηπος ἀρχαιολογῶν ἢ τῶν παλαιοτέρων εἶπεν ἐπέκεινα ἢ παρεκβατικώτερον ἢ καὶ ἀλλοιότερόν τι παρ’ ἐκείνους ἱστόρησε, καὶ τὰ τοῦ Ἔσδρα, τά τε τῶν αἰχμαλωσιῶν τῶν Ἑβραίων, προτέρας μὲν τῆς τῶν δέκα φυλῶν, ἣ παρὰ τοῦ Ἀσσυρίου Σαλμανασὰρ γέγονε τὴν Σαμάρειαν ἑλόντος πολιορκίᾳ καὶ τὸ ἔθνος αἰχμαλωτίσαντος καὶ πέραν Εὐφράτου ἀπαγαγόντος καὶ κατοικίσαντος, εἰς δὲ Σαμάρειαν μετοικίσαντος ἔθνη τινὰ ἃ Χουθαῖοι ἐπωνομάζοντο, εἶτα καὶ τῆς παρὰ τοῦ Ναβουχοδονόσορ ἐπενηνεγμένης τῇ Ἱερουσαλήμ, καὶ ὡς ἔρημος ἡ πόλις ἐγένετο καὶ ὁ ναὸς ἐνεπέπρηστο καὶ τὸ ἔθνος ἅπαν ἐξηνδραπόδιστο, καὶ ὡς μετὰ ἐνιαυτοὺς ἑβδομήκοντα κατὰ τὰς προρρήσεις τῶν προφητῶν ἐκκεχώρηται τῷ λαῷ ὑπὸ Κύρου τοῦ τὴν Ἀσσυρίων βασιλείαν καθῃρηκότος ἐπανελθεῖν εἰς Ἱερουσαλὴμ καὶ τὴν πόλιν ἀνεγεῖραι καὶ ἀνακαινίσαι τὸ ἱερόν· τίς τε ἦν ὁ Κῦρος, καὶ ὅπως τὴν Ἀσσυρίων βασιλείαν κατέλυσε, καὶ τίνες μετ’ ἐκεῖνον τῆς βασιλείας ἐκράτησαν·
καὶ ὅπως καὶ παρὰ τίνων ἡ τῆς πόλεως ἐκωλύθη οἰκοδομή, κἀκ τίνος αὖθις ἡ ταύτης ἐξεχωρήθη ἀνέγερσις· καὶ περὶ Δανιὴλ τοῦ προφήτου, καὶ ὅπως ἔκρινε τὰ τοῦ Ναβουχοδονόσορ ὀνείρατα καὶ τοῦ Βαλτάσαρ τὴν ὅρασιν, ὅτ’ εἶδεν ὁ βάρβαρος ἐκεῖνος τῆς χειρὸς τὸν ἀστράγαλον γράφοντα ἐν τῷ τοίχῳ, καὶ περί τινων τῶν τοῦ προφήτου ὁράσεων, ἃ πάντα μετὰ συντετμημένης ἱστόρηται ἐξηγήσεως· καὶ περὶ τῶν τριῶν παίδων καὶ τῶν εἰς αὐτοὺς ἢ δι’ αὐτῶν γεγονότων ὑπὸ θεοῦ ἐξαισίων· περί τε τῆς Ἐσθὴρ καὶ ὅπως τὸ τῶν Ἑβραίων γένος πανωλεθρίας αὕτη ἐρρύσατο· καὶ περὶ Ἰουδίθ, ἣ τὸν Ὀλοφέρνην κατασοφισαμένη ἀνεῖλε καὶ τὴν αὐτοῦ στρατιὰν παρέδωκεν εἰς ἀπώλειαν· καὶ περὶ Τωβίτ, καὶ ὅπως ἀορασίᾳ πληγεὶς καὶ ἐξ εὐπορίας εἰς ἀκριβῆ πενίαν συνελαθεὶς αὖθις δι’ ἀγαθοεργίαν θεοῦ προνοίᾳ τετύχηκε τοῦ ὁρᾶν καὶ πλούτου δαψίλειαν ἔσχηκεν.
ἀλλὰ καὶ τὰ τοῦ Μακεδόνος Ἀλεξάνδρου ἐνταῦθα συντέτμηνται, μνησθείσης τῆς ἱστορίας ἀναγκαίως κἀκείνου διά τε ἄλλα καὶ ὅτι τῇ Ἱερουσαλὴμ μετὰ τὴν ἐν Ἰσσῷ τοῦ Δαρείου προτέραν ἧτταν ἐπιδεδήμηκε καὶ τὸν ἀρχιερέα διαφερόντως ἐτίμησε, καὶ ὅπως τὴν Περσῶν κατέλυσε βασιλείαν καὶ ὑφ’ ἑαυτὸν ἐποιήσατο, καὶ ὅσον ἐβασίλευσε χρόνον, καὶ ὡς εἰς τέσσαρας ἀρχὰς ἡ ἐκείνου βασιλεία θανόντος μεμέριστο· καὶ ὅσα ἐξ Ἀντιόχου τοῖς Ἰουδαίοις γέγονε τοῦ Ἐπιφανοῦς, τῶν ἐκείνου διαδόχων ἑνὸς ἀπογόνου τυγχάνοντος· καὶ ὡς οἱ Ἀσαμωναῖοι τούτῳ ἀντέστησαν καὶ τῆς ἐξ αὐτοῦ τυραννίδος τοὺς ὁμοεθνεῖς ἐλυτρώσαντο, καὶ τίνες οὗτοι, καὶ ὅπως τῶν ὁμοφύλων καὶ ἐπὶ πόσον προέστησαν· καὶ ὡς μετὰ τὴν ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας τῆς ὑπ’ Ἀσσυρίων εἰς τὴν Ἱερουσαλὴμ ἐπανέλευσιν οὐκ ἦν τὸ τῶν Ἰουδαίων ἔθνος βασιλευόμενον, ἀλλ’ ὑπὸ τῶν ἀρχιερέων ἀρχόμενον· καὶ ὅτι οἱ τῶν εἰρημένων Ἀσαμωναίων ἀπόγονοι τὴν ἀρχιερατικὴν τιμὴν περικείμενοι καὶ τὰ τοῦ ἔθνους ἰθύνοντες καὶ διάδημα ἑαυτοῖς περιέθεντο·
PG 134:46καὶ ὅπως Ὑρκανοῦ καὶ Ἀριστοβούλου τῶν ἀδελφῶν διενεχθέντων περὶ τῆς Ἰουδαϊκῆς βασιλείας ὁ Μάγνος Πομπήιος στρατηγῶν τότε Ῥωμαίων, διαιτῆσαι μετακληθεὶς τοῖς ὁμαίμοσι, τήν τε πόλιν εἷλεν Ἱερουσαλὴμ καὶ τὸ ἔθνος τοῖς Ῥωμαίοις ὑπέταξε· καὶ ὅπως Ἡρώδης ὁ Ἀντιπάτρου υἱὸς μετὰ ταῦτα τῆς τῶν Ἰουδαίων βασιλείας ἐκράτησε, καὶ τίς ἦν οὗτος καὶ ὅθεν κατήγετο καὶ ὅσα κατ’ οἶκον ἐκείνῳ συμβέβηκε καὶ μέχρι τίνος οἱ ἐξ ἐκείνου τῆς βασιλείας ἐκράτησαν· κἀκ τίνος τρόπου καὶ ἐξότου ἡγεμόνες ἐκ Ῥώμης εἰς Ἰουδαίαν ἐστέλλοντο· καὶ ὅσα περὶ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ὁ Ἰώσηπος συνεγράψατο, ἀλλὰ μέντοι καὶ περὶ τοῦ βαπτιστοῦ Ἰωάννου· καὶ διὰ τίνας αἰτίας τοῦ τοῖς Ῥωμαίοις ὑπείκειν Ἰουδαῖοι ἀπέστησαν, καὶ ὅπως τὸ ἔθνος αὐτῶν ἐπολεμήθη παρὰ Ῥωμαίων, καὶ παρὰ τίνος ἡ Ἱερουσαλὴμ καὶ ὅπως ἐξεπορθήθη τὴν τελευταίαν καὶ μὴ σχοῦσαν ἀνάκλησιν πόρθησιν. Ῥωμαίων δὲ καὶ τῆς Ῥώμης μνησθείσης τῆς ἱστορίας ἀναγκαῖόν μοι ἐνομίσθη καὶ περὶ τούτων συγγράψασθαι καὶ παραδοῦναι πόθεν τὸ τῶν Ῥωμαίων ἔθνος κἀκ τίνος ἔσχηκε τὴν ἀρχήν, καὶ παρὰ τίνων ἡ τῆς Ἰταλίας χώρα πρῴην κατῴκιστο·
ὅθεν τε προήχθη Ῥωμύλος εἰς φῶς ὁ τῆς Ῥώμης γενόμενος οἰκιστής, καὶ ὅπως ἀνῃρέθη Ῥῶμος ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ, εἶτα κἀκεῖνος ἐγένετο ἀφανής· καὶ ὅπως πρῶτον ἡ πόλις αὕτη ἐβασιλεύθη, καὶ ἔθεσιν οἵοις καὶ νομίμοις ἐχρήσατο· καὶ ὡς εἰς τυραννίδα τὴν βασιλείαν ὁ Σούπερβος Ταρκύνιος μεταγαγὼν καθῃρέθη, καὶ ὅσους πολέμους καὶ οἵους ἡ Ῥώμη διὰ τὴν ἐκείνου καθαίρεσιν ἤνεγκε· καὶ ὡς εἰς ἀριστοκρατίαν, εἶτα καὶ δημοκρατίαν μετηνέχθη Ῥωμαίοις τὰ πράγματα, ὑπάτων καὶ δικτατώρων, εἶτα καὶ δημάρχων τὴν τῶν κοινῶν ποιουμένων διοίκησιν· καὶ τίς μὲν ἡ ὑπατεία τὸ παλαιὸν ἦν, τίς δὲ ἡ δικτατωρεία, τί δ’ ἦν τὸ ἔργον τῶν τιμητῶν, καὶ πόσος ὥριστο χρόνος ἑκάστῃ τῶν ἀρχῶν τουτωνί· καὶ οἷος ἐγένετο παρ’ ἐκείνοις ὁ θρίαμβος, καὶ ὅθεν παρήχθη τοῦτο τὸ ὄνομα· καὶ ὅσα ἐν τοῖς καιροῖς ἐγένοντο τῶν ὑπατειῶν, εἰ καὶ μὴ πάντα, ἐνδείᾳ βίβλων τῶν ταῦτα διηγουμένων· καὶ ὅπως ὕστερον ἐκ τούτων εἰς μοναρχίαν ἡ ἀρχὴ τοῖς Ῥωμαίοις μετέπεσε·
PG 134:47καὶ ὡς πρῶτος ταύτης, εἰ καὶ μὴ καθαρῶς, ὁ Γάιος Ἰούλιος Καῖσαρ μετεποιήσατο, εἶτα ἐπὶ βήματος ἀναιρεθέντος αὐτοῦ παρὰ τῶν τῆς ἐλευθερίας ἐξεχομένων ὁ Αὔγουστος Ὀκτάβιος Καῖσαρ, ἀδελφιδοῦς ὢν τοῦ ἀνῃρημένου Καίσαρος καὶ εἰσποιηθεὶς ἐκείνῳ, τοὺς φονεῖς τοῦ θετοῦ μετῆλθε πατρός, ἔχων καὶ τὸν Ἀντώνιον τοῦ ἔργου αὐτῷ συναιρόμενον, μετέπειτα δὲ κἀκείνῳ διενεχθείς, καὶ νικήσας ναυμαχίᾳ περὶ τὸ Ἄκτιον, εἶτα καὶ εἰς Ἀλεξάνδρειαν σὺν τῇ Κλεοπάτρᾳ φυγόντα ἐπικαταλαβών, εἰς τοῦτο περιέστησεν ἀνάγκης τὸν ἄνδρα ὡς διαχειρίσασθαι ἑαυτόν· ὅση τε φθορὰ τῶν Ῥωμαίων ἐν τοῖς ἐμφυλίοις τούτοις πολέμοις ἐγένετο, πρότερον μὲν πρὸς Βροῦτον καὶ Κάσσιον καὶ τοὺς ἄλλους ἀναιρέτας τοῦ Καίσαρος τοῦ Ὀκταβίου καὶ τοῦ Ἀντωνίου ἀντικαθισταμένων, εἶτα καὶ πρὸς ἀλλήλους μαχεσαμένων αὐτῶν· καὶ ὡς ἐζωγρήθη μὲν ἡ Κλεοπάτρα ἡ τῆς Αἰγύπτου βασίλισσα, οὖσα τῶν Πτολεμαίων ἀπόγονος, ἀνεῖλε δὲ ἑαυτὴν κἀκείνη, ὡς εἰκάσθη, ἀσπίδος δήγματι· καὶ ὅτι οὕτω μετ’ ἐπινικίων λαμπρῶν εἰς τὴν Ῥώμην ἐπανελθὼν ὁ Ὀκτάβιος τῆς αὐταρχίας ἀντεποιήσατο καὶ εἰς ἀκριβῆ μοναρχίαν τὴν τῶν Ῥωμαίων ἡγεμονίαν μετήνεγκε·
καὶ τίνες μετ’ αὐτὸν ἐμονάρχησαν, καὶ ὅπως ἕκαστος τῆς ἀρχῆς ἐπέβη, καὶ ὅπως καὶ ὅσον ἦρξε, καὶ οἵῳ τέλει τῆς ζωῆς συνεκύρησε· καὶ τίνες ἐπὶ τούτων μετὰ τοὺς σεπτοὺς ἀποστόλους τοὺς θρόνους ἐκόσμησαν τῶν τεσσάρων μεγάλων ἐκκλησιῶν, τῆς Ῥώμης λέγω καὶ τῆς Ἀλεξανδρείας Ἀντιοχείας τε καὶ τῆς Ἱερουσαλήμ, καὶ ὅσοι τούτων μαρτυρικοῦ τέλους κατηξιώθησαν· ὅπως τε μᾶλλον τῶν ἄλλων κατὰ Χριστιανῶν ἐξελύττησαν Διοκλητιανὸς καὶ Μαξιμιανὸς ὁ Ἑρκούλιος, καὶ ὡς τὴν ἀρχὴν ἀποθέμενοι ἑτέρους ἀνθ’ ἑαυτῶν ἐχειροτόνησαν Καίσαρας, ὧν εἷς ἦν Κωνστάντιος ὁ Χλωρὸς ὁ τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου πατήρ, τῆς ἀρχῆς τῶν Γαλλιῶν καὶ τῆς Βρεττανίας ἀπονεμηθείσης αὐτῷ· καὶ ὡς θνήσκων ἐκεῖνος τὸν πρωτότοκον υἱὸν ἑαυτοῦ, τοῦτον δὴ τὸν ἰσαπόστολον Κωνσταντῖνον, τῆς οἰκείας ἀρχῆς διάδοχον ἐποιήσατο· καὶ ὡς μόναρχος οὗτος κατέστη, τοὺς λοιποὺς καταγωνισάμενος, ὀφθέντος αὐτῷ τοῦ σταυρικοῦ σημείου δι’ ἀστέρων ἐν τῷ οὐρανῷ·
καὶ ὡς προσεληλύθει Χριστῷ καὶ τὴν πίστιν ἐπλάτυνε, παρρησίαν δοὺς τῷ κηρύγματι, καὶ ὅπως ἐν τῷ Βυζαντίῳ πόλιν ἑαυτῷ ἐπώνυμον ᾠκοδόμησε, Νέαν Ῥώμην ὀνομάσας αὐτήν, καὶ τὴν βασιλείαν ἐκ τῆς πρεσβυτέρας Ῥώμης εἰς ταύτην μετήνεγκε· καὶ τίνες μετ’ ἐκεῖνον ἐν αὐτῇ ἐβασίλευσαν, καὶ οἷος ἕκαστος ἦν τοὺς τρόπους, ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ σέβας, καὶ ὅσον ἐκράτησε τῆς ἀρχῆς, καὶ ὅπως μετήλλαξε τὴν ζωήν· τίνες τε τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει προέστησαν ἐκκλησίας, καὶ ἐφ’ ὅσον ἕκαστος, καὶ τίνες αὐτῶν τοῦ ὀρθοῦ ἀντείχοντο δόγματος, τίνες δὲ γεγόνασιν ἑτερόδοξοι, καὶ ὅπως τῶν τῇδε μετελήλυθεν ἕκαστος· καὶ ἐπὶ τίνων αὐτοκρατόρων καὶ πατριαρχῶν καὶ κατὰ τίνων αἱ σύνοδοι συγκεκρότηνται. οὕτω τε κατιὼν ὁ λόγος μέχρι τῶν καθ’ ἡμᾶς γεγονότων αὐτοκρατόρων, περαίνει τὴν συγγραφήν, πολλῶν ἐν τῷ μέσῳ καὶ ἀποκρύφων ἄλλων μεμνημένος ἱστοριῶν. ἀρκτέον δέ μοι τῆς συγγραφῆς ἀρχὴν ταύτης ποιουμένῳ τὴν πρώτην ἀρχὴν τὴν τῶν ὅλων αἰτίαν τὴν ἄναρχόν τε καὶ ἄχρονον, καὶ τῶν ὑπ’ ἐκείνης παραχθέντων ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς ὑπόστασιν καὶ οὐσίωσιν τήν τε παραγωγὴν καὶ τὴν γένεσιν.
PG 134:48ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΑΡΧΟΜΕΝΟΥ ΑΠ’ ΑΡΧΗΣ ΤΗΣ ΚΟΣΜΟΠΟΙΙΑΣ. Θεός ἐστι μὲν ἀνενδεὴς φύσις, αὐτὴ ἑαυτῇ αὐτάρκης εἰς δόξαν καὶ εἰς κατάληψιν, οὔτε τῆς παρ’ ἑτέρων δεομένη δόξης οὔθ’ ἑτέρῳ καταληπτή, εἰ μή τις φαίη καταληπτὸν εἶναι τὸ ἄπειρον αὐτῆς καὶ τὸ ἀκατάληπτον. θεὸν δὲ λέγων πατέρα φημὶ καὶ υἱὸν καὶ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἃ ἡ θεότης κατὰ τὸν μέγαν πατέρα τὸν θεολόγον Γρηγόριον. οὕτω δ’ ἔχον τὸ θεῖον πρῶτον μὲν τὰς ἀγγελικὰς οὐσιοῖ δυνάμεις καὶ οὐρανίους λειτουργούς τε καὶ ὑμνῳδοὺς τῆς ἄνω λαμπρότητος, οὐχ ὡς τούτων δεόμενον, ἀλλ’ ἵνα μὴ τῇ ἑαυτοῦ μόνον θεωρίᾳ κινοῖτο, χεθῇ δὲ καὶ ὁδεύσῃ τὸ ἀγαθόν, καὶ ἡ εὐεργεσία χωρήσῃ πρὸς πλείονας· τοῦτο γὰρ τῆς ἄκρας ἦν ἀγαθότητος· εἶτα καὶ τόνδε τὸν κόσμον ὑφίστησι τὸν ὑλικὸν καὶ ὁρώμενον. καὶ ἐν ἀρχῇ μὲν ἐποίησε τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. τῆς γῆς δὲ ἀορασίᾳ καλυπτομένης, ἐπεὶ καὶ σκότος ἦν καὶ ὕδωρ αὐτῆ ἐπεπόλαζε, τὸ φῶς παρήγαγεν ὁ θεός. καὶ διεχώρισε τὸ φῶς καὶ τὸ σκότος, καὶ τὸ μὲν φῶς ἡμέραν ἐκάλεσε, τὸ δὲ σκότος νύκτα ὠνόμασεν· οὗ τῇ ἀρχῇ ἑσπέραν, πρωὶ δὲ τῇ πρώτῃ φαύσει τῆς ἡμέρας ὄνομα ἔθετο.
καὶ ἐγένετο ἑσπέρα καὶ ἐγένετο πρωὶ ἡμέρα μία. Οἶδα μὲν οὖν ἐν τῇ Λεπτῇ Γενέσει γεγραμμένον ὡς ἐν τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ καὶ αἱ οὐράνιοι δυνάμεις πρὸ τῶν ἄλλων ὑπέστησαν παρὰ τοῦ τῶν ὅλων δημιουργοῦ, ἀλλ’ ὅτι μὴ ταῖς παρὰ τῶν θείων πατέρων ἐγκεκριμέναις βίβλοις τῆς Ἑβραϊκῆς σοφίας καὶ ἡ Λεπτὴ αὕτη συνηρίθμηται Γένεσις, οὐδέν τι τῶν ἐν ἐκείνῃ γεγραμμένων λογίζομαι βέβαιον, οὐδὲ τῷ λόγῳ συντίθεμαι. Εἶτα τὸ στερέωμα ὑπεστήσατο, ἐν μέσῳ τῶν ὑδάτων διατείνας αὐτό, ὥστε τὰ μὲν ἄνω αὐτοῦ ἐναποληφθῆναι, τὰ δὲ κάτω περικεχύσθαι τῇ γῇ. στερέωμα δ’ ἐκλήθη ὅτι στεγανὸν τὸ σῶμα τούτου, καὶ οὐ λεπτὴν οὐδ’ ἀραιὰν τὴν φύσιν ἔχει κατὰ τὰ ὕδατα, ἐξ ὧν τὴν σύστασιν ἔσχηκεν· ὃ καὶ οὐρανὸς ὠνομάσθη. ταῦτα ἐν τῇ δευτέρᾳ ἡμέρᾳ ἐγένετο. ἐν δὲ τῇ τρίτῃ τὸ ὕδωρ τὸ τῆς γῆς ἅπαν καλύπτον πρόσωπον ἐκέλευσεν ὁ θεὸς συναχθῆναι, καὶ ὀφθῆναι τὴν ξηράν. καὶ ὁ λόγος ἔργον ἐγένετο καὶ κοιλότητες βαθεῖαι γενόμεναι τὰ ὕδατα εἰσεδέξαντο. καὶ τὴν μὲν γῆν ξηρὰν κατωνόμασε, θαλάσσας δὲ τὰ τῶν ὑδάτων συστήματα. κατὰ ταύτην δὲ τὴν ἡμέραν φυτά τε γῆθεν ἀνεδόθη καὶ σπέρματα.
PG 134:49ἔδει γὰρ ἄκοσμον οὖσαν τὴν γῆν κοσμηθῆναι ταῖς πόαις καὶ τοῖς μυρίοις βλαστήμασι καὶ τοῖς ἄνθεσι καὶ τοῖς παντοίοις καρποῖς καὶ τῶν δένδρων ταῖς χάρισιν. ἡ δὲ τετάρτη ἡμέρα τὴν τῶν φωστήρων ἔσχηκε γένεσιν, ἡλίου τε καὶ σελήνης καὶ τῶν λοιπῶν ἀστέρων. καὶ τούτοις τὸν οὐρανὸν ὁ δημιουργὸς κατηγλάϊσε, καὶ τὸ κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν παραχθὲν φῶς τοῖς φωστῆρσι τούτοις ἐνέθετο, κινήσεις αὐτοῖς ἐπιτολάς τε καὶ δρόμους καὶ καταδύσεις διαταξάμενος, ἵνα τε φωτίζοιτο δι’ αὐτῶν τὸ περίγειον καὶ ὁ χρόνος ἀπαριθμοῖτο ταῖς τούτων ἀνατολαῖς καὶ ταῖς δύσεσι, καὶ σημεῖα παρέχοιντο δι’ αὐτῶν τοῖς εὐθύτατα ταῖς αὐτῶν προσέχουσι φαύσεσι καὶ μὴ περιεργότερον καταστοχαζομένοις αὐτῶν, ἢ ὡς ἂν εἴποι τις ἀκριβούμενος τὸν λόγον, ἀβέλτερον καὶ τῇ κινήσει τῶν οὐρανίων ἅπαντα δοξάζουσι συμπεριφέρεσθαι τὰ ἡμέτερα. τῇ πέμπτῃ δ’ αὖθις τῶν ἡμερῶν θεοῦ κελεύσαντος ἀνῆκε τὰ ὕδατα ἑρπετὰ ψυχῶν ζωσῶν καὶ πετεινά· ὧν τὰ μὲν ἐμφιλοχωροῦσι τοῖς ὕδασι καὶ τούτοις ἐννήχονται, τὰ πετεινὰ δὲ τὸν ἀέρα τέμνουσιν ἕρποντα ὥσπερ διὰ τούτου μετάρσια.
κατὰ δέ γε τὴν ἕκτην ψυχὴν ζῶσαν, τετράποδα καὶ ἑρπετὰ καὶ θηρία ἐξαγαγεῖν ἡ γῆ προσετέτακτο, καὶ κατὰ τὸ θεῖον ἐξῆκτο σύμπαντα πρόσταγμα. ψυχῆς δὲ ζώσης ἐξαγωγὴν ἡ γραφὴ περιέχει ποιήσασθαι κελευσθῆναι τὴν γῆν, ἵν’ οὕτω τῆς τοῦ ἀνθρώπου ψυχῆς ἐμφήνῃ πρὸς αὐτὴν τὸ διάφορον. ἡ μὲν γὰρ τῶν ἄλλων ζῴων γῆθεν ἐξέφυ κατὰ τὸ κέλευσμα, καὶ γεηρὰ οὖσα εἰκότως ἂν λογίζοιτο καὶ φθαρτή, ἐπεὶ καὶ ἀλλαχοῦ φησιν ἡ γραφή ψυχὴ παντὸς κτήνους τὸ αἷμα αὐτοῦ, τὸ δ’ αἷμα πάντως φθειρόμενον· τὴν δὲ τοῦ ἀνθρώπου ψυχὴν οὐχ ἡ γῆ ἀνῆκεν, ἀλλὰ τὸ θεῖον αὐτὴν τῷ Ἀδὰμ ἐνῆκεν ἐμφύσημα· διὸ καὶ χρῆμά τι θεῖον εἶναι πιστεύεται καὶ ἀθάνατον. Ἡ δ’ ἕκτη τῶν ἡμερῶν καὶ τὸν ἄνθρωπον ἔσχηκε χειρὶ διαπεπλασμένον θεοῦ.
προϋποστήσας γὰρ ὁ ἀριστοτέχνης τὰ σύμπαντα, καὶ παραγαγὼν τὸν κόσμον ἐν τάξει τε καὶ ῥυθμῷ, διὸ καὶ κόσμος ὠνόμασται, καὶ ὡς ἐν ὑποδοχῇ βασιλέως ὥσπερ βασίλεια προετοιμάσας, αὐτὸν οὕτω παράγει τὸν ἄνθρωπον οἷά τινα βασιλέα τῶν ἐπὶ γῆς βασιλευόμενον ἄνωθεν, οὐ προστάγματι καὶ τοῦτον ὑποστησάμενος, ἀλλὰ χερσὶν αὐτὸν διαπλάσας, καὶ δημιουργίαν αὐτοῦ οὐχ ὁμοίαν τοῖς ἄλλοις πεποιηκώς, παρηλλαγμένην δὲ καὶ ἀσύγκριτον. τἄλλα μὲν γὰρ πάντα παρήχθησαν ῥήματι, ὁ δὲ καὶ αὐτουργίας ἠξίωται. χοῦν γὰρ λαβὼν ἀπὸ τῆς γῆς ὁ θεός, ἡ βίβλος φησὶ τῆς Γενέσεως, τὸν ἄνθρωπον ἔπλασε, καὶ ἐνεφύσησεν αὐτῷ ψυχὴν ζῶσαν, δι’ ἣν καὶ κατ’ εἰκόνα λέγεται θεοῦ γενέσθαι ὁ ἄνθρωπος. τῶν γὰρ τῇ θείᾳ φύσει οὐσιωδῶς προσόντων τινὰ ἐν τῇ τοῦ ἀνθρώπου ψυχῇ εἰκονίζονται, οὐ φύσει αὐτῇ ἐνόντα, ἀλλὰ χάριτι. φύσει μὲν γὰρ τὸ θεῖον ἀόρατον καὶ ἀθάνατον, ἀκατάληπτόν τε καὶ ἄφθαρτον· ταῦτα δὲ καὶ τῇ ψυχῇ πρόσεισι κατὰ χάριν, οὐ κατὰ φύσιν. οὔτε γὰρ ἡ φύσις ταύτης καὶ ἡ οὐσία καταληπτὴ οὔτε μὴν ὁρατή, καὶ ἄφθαρτος δ’ ἐστὶ καὶ ἀθάνατος. καὶ ἕτερα δὲ τῆς θείας φύσεως χαρακτηριστικὰ κατὰ χάριν παρὰ τῇ ψυχῇ τεθεώρηνται.
PG 134:50Ἀδὰμ δὲ τὸν πλασθέντα ὠνόμασε, σημαίνει δὲ τοῦτο πυρρὸν κατὰ τὴν Ἑβραί̈δα διάλεκτον, ὥς φησιν Ἰώσηπος, ὅτι ἐκ πυρρᾶς γῆς διεπέπλαστο· τοιαύτη γὰρ ἡ παρθένος γῆ. οὕτω δ’ ἐν ἓξ ἡμέραις τὸν κόσμον παραγαγὼν ἐν τῇ ἑβδόμῃ κατέπαυσε· διὸ καὶ τοῖς Ἑβραίοις ἡ ἑβδόμη τῶν ἡμερῶν ἄπρακτος εἶναι νενόμισται, ὅθεν καὶ σάββατον κέκληται· τὸ δὲ σάββατον ἡ τῶν Ἑβραίων γλῶττα λέγει ἀνάπαυσιν. Ἔθετο δὲ τὸν Ἀδὰμ ὁ θεὸς ἐν τῷ παραδείσῳ, ὃν αὐτὸς κατεφύτευσεν, ἔνθα τὸ ξύλον ἦν τῆς ζωῆς καὶ τὸ ξύλον τῆς γνώσεως, ἢ κατὰ τὸν Ἰώσηπον τῆς φρονήσεως. καὶ ἐνετείλατο αὐτῷ τῶν μὲν λοιπῶν ἀπολαύειν, ἀπέχεσθαι δὲ τοῦ ξύλου τῆς γνώσεως, θάνατον δ’ εἶναι προεῖπε τὸ τῆς παραβάσεως ἐπιτίμιον. ἄρδεται δὲ ποταμῷ ὁ παράδεισος, καὶ πρόεισιν ἐκεῖθεν ὁ ποταμὸς οὗτος εἰς τέσσαρα μεριζόμενος. καὶ Φεισὼν μὲν ὄνομα τῷ ἑνί· πληθὺν δὲ τοῦτο δηλοῖ· τοῖς δ’ Ἕλλησι Γάγγης οὗτος ὠνόμασται, τὴν Ἰνδικὴν διιὼν καὶ ἐκδιδοὺς εἰς τὸ πέλαγος. Γηὼν δὲ καλεῖται ὁ δεύτερος· σημαίνει δὲ ἡ κλῆσις τὸν ἀπὸ τῆς ἀνατολῆς ἐκδιδόμενον, ὃν Νεῖλον Ἰώσηπος λέγει προσαγορεύειν τοὺς Ἕλληνας.
ὁ δ’ ἐπὶ τούτῳ Τίγρις ἐστίν, ὃν καὶ Διγλὰθ καλεῖσθαί φησιν ὁ αὐτός, καὶ τὸ μετὰ στενότητος ὀξὺ ἐμφαίνεσθαι τῷ ὀνόματι. ὁ δὲ λοιπὸς Εὐφράτης ἐστὶν ἤτοι Φορά, ἢ ἄνθος ἢ σκεδασμός. καὶ ἄμφω δὲ οὗτοι εἰς τὴν Ἐρυθρὰν εἰσβάλλουσι θάλασσαν. παρίστησι δὲ τῷ Ἀδὰμ ὁ θεὸς πάντα τὰ ζῷα· ὃς ἑκάστῳ γένει αὐτῶν ὄνομα τίθησι. κτίζει τε τὴν γυναῖκα ὁ θεός, μίαν τῶν πλευρῶν λαβὼν ὑπνώττοντος τοῦ Ἀδάμ, καὶ προσήγαγεν αὐτὴν αὐτῷ. ὁ δὲ ἐξ ἑαυτοῦ γενομένην ταύτην ἐγνώρισε καὶ γυναῖκα ὠνόμασε· τοῖς γὰρ Ἑβραίοις Εὔα καλεῖται ἡ γυνή, κἀκείνη Εὔα ὠνόμαστο. ἦν μὲν οὖν ἀμφοῖν ἐν τῷ παραδείσῳ μακαρία διαγωγή, γυμνοῖς οὖσι τῇ ἁπλότητι καὶ ζωῇ τῇ ἀτέχνῳ. φθονοῦνται δὲ παρὰ τοῦ ὄφεως ἢ μᾶλλον παρὰ τοῦ νοητοῦ δράκοντος. καὶ πρόσεισιν ὁ ὄφις τῇ γυναικί, καὶ συμβουλεύει γεύσασθαι τοῦ φυτοῦ τῆς φρονήσεως. ὁμοφωνεῖν δὲ τότε φησὶν Ἰώσηπος τὰ ζῷα ἅπαντα. ἡ δὲ πείθεται, καὶ ἡδυνθεῖσα τῇ βρώσει πείθει καὶ τὸν ἄνδρα τοῦ καρποῦ μετασχεῖν. καὶ ἔγνωσαν γυμνοὺς ἑαυτούς, καὶ ἐκ φύλλων συκῆς ἑαυτοῖς ἐποίησαν περιζώματα, ἐκρύπτοντό τε διὰ τὴν γύμνωσιν ἀπὸ τοῦ θεοῦ ὁ Ἀδάμ τε καὶ ἡ γυνή.
PG 134:51καὶ ὁ θεὸς τὴν αἰτίαν ἠρώτα, καὶ ὁ Ἀδὰμ τὴν γύμνωσιν προεβάλλετο καὶ τὸ αἰτίαμα προσῆπτε τῇ γυναικί· ἡ δ’ ἐξηπατῆσθαι παρὰ τοῦ ὄφεως ἔλεγεν. ὁ δὲ θεὸς τῷ ὄφει καταρασάμενος πρότερον, ποδῶν τε αὐτὸν στερήσας καὶ τὴν φωνὴν ἀφελόμενος, κατὰ τὸν Ἰώσηπον, καὶ ἰλυσπᾶσθαι κατὰ γῆς ἐπιτάξας, καὶ πολέμιον ἀποφήνας τῷ σπέρματι τῶν ἀπατηθέντων, πρὸς τὴν γυναῖκα τρέπεται, καὶ τῷ ἀνδρὶ αὐτὴν ὑποχείριον τίθησι, καὶ ταῖς ἐν τῷ τίκτειν ὠδῖσιν ἐπιτιμᾷ. εἶτα καὶ τὸν Ἀδὰμ ὑπάγει ἐπιτιμίῳ· τὸ δ’ ἦν ἡ πρὸς τὴν γῆν ἐξ ἧς ἐλήφθη ἀποστροφή, καὶ τὸ ἐν ἱδρῶτι τὸν ἄρτον ἐσθίειν, καὶ τὸ τὴν γῆν ἀκάνθας καὶ τριβόλους ἀνατέλλειν αὐτῷ. καὶ μετοικίζει αὐτοὺς ἐκ τοῦ παραδείσου, δερμάτινα αὐτοῖς ἐνδύματα περιθέμενος, ἴσως τὴν παχυτέραν σάρκα καὶ θνητὴν καὶ ἀντίτυπον. ἐντεῦθεν ἡμῖν ἡ μοχθηρὰ ζωὴ καὶ ἐπώδυνος καὶ τὸ πρὸς κακίαν εὐόλισθον. Γίνονται τοίνυν παῖδες αὐτοῖς, ὧν Κάϊν μὲν ὁ πρῶτος ἦν, κτῆσιν σημαίνει τὸ ὄνομα, ὅτι ἐκτήσαντο ἄνθρωπον, Ἄβελ δ’ ὁ δεύτερος· δηλοῖ δὲ πένθος ἡ κλῆσις· ἔσεσθαι γὰρ αὐτοῖς πένθος ἔμελλε δι’ αὐτόν.
καὶ ὁ μὲν Ἄβελ νομεὺς ἦν ποιμνίου καὶ ἀρετῆς ἐπεμέλετο, ὁ δὲ Κάϊν ἐγεώργει τὴν γῆν πονηρότατος ὤν. δόξαν δὲ αὐτοῖς ἀπαρχὰς ἐκ τῶν ἰδίων πόνων προσαγαγεῖν τῷ θεῷ, ὁ μὲν Ἄβελ τὰ κρείττω τῶν πρωτοτόκων τῶν θρεμμάτων προσήνεγκε, Κάϊν δὲ τὰ τυχόντα προσηγηόχει τῶν τῆς γῆς καρπῶν. καὶ προσέσχεν ὁ θεὸς τοῖς τοῦ Ἄβελ δώροις, τῇ δὲ τοῦ Κάϊν οὐ προσέσχε προσαγωγῇ. ὁ δὲ φθονήσας ἐπὶ τῇ προτιμήσει κτείνει τὸν ἀδελφόν, καὶ ἐπάρατος γίνεται τῷ θεῷ, καὶ στένειν καὶ τρέμειν καταδεδίκασται. ἐκβληθεὶς δὲ ἀπὸ προσώπου τοῦ θεοῦ ἐν γῇ Ναὶ̈δ ᾤκησεν, ἔνθα καὶ παῖδας ἐγείνατο. οὗτος μέτρα τε καὶ στάθμια ἐπενόησε καὶ πρῶτος ὅρους ἐπήξατο γῆς, πονηρίας καθηγητὴς χρηματίσας. καὶ πόλιν εἰς ὄνομα τοῦ πρωτοτόκου υἱοῦ αὐτοῦ Ἐνὼς ᾠκοδόμησεν. υἱὸς δὲ τοῦ Ἐνὼς Γαϊδάδ, παῖς δὲ τούτου Μαουιαήλ, τοῦ δὲ Μαθουσάλα, οὗ Λάμεχ υἱός. οὗτος δύο γυναῖκας ἑαυτῷ συνοικίσας, αἳ Ἀδὰ καὶ Σελᾶ ὠνομάζοντο, παῖδας ἐξ ἀμφοῖν ἔσχεν ἑβδομήκοντα καὶ ἑπτά·
PG 134:52ὧν Ἰωαβὲλ μὲν κτηνοτρόφος ἦν καὶ προβατείαν ἠγάπησεν, Ἰουβὰλ δὲ μουσικὴν ἐπενόησε καὶ κιθάραν ἐμηχανήσατο καὶ ψαλτήριον, Θόβελ δὲ γεγονὼς ἐκ Σελᾶς σιδηρεὺς ἦν ἤτοι ἐργάτης σιδήρου τε καὶ χαλκοῦ. Τῷ δὲ Ἀδὰμ μετὰ θάνατον Ἄβελ διακοσίων τριάκοντα γεγονότι ἐτῶν ἕτερος ἐγεννήθη υἱός, ὃν ἐκάλεσε Σήθ. τέθνηκε δὲ ὁ Ἀδὰμ ἔτη ζήσας ἐνακόσια καὶ τριάκοντα. Σὴθ δὲ γενόμενος ἐτῶν πέντε καὶ διακοσίων ἐγέννησε τὸν Ἐνώς, ὃς πρῶτος ἤλπισεν ἐπικαλεῖσθαι τὸ ὄνομα κυρίου τοῦ θεοῦ, τοῦτ’ ἔστι θεὸν προσαγορεῦσαι τὸν κύριον. δώδεκα δὲ καὶ ἐνακόσια ζήσας ἔτη τὰ πάντα Σήθ, καὶ υἱοὺς καὶ θυγατέρας λιπών, ἐξέλιπεν. ὃς ἀρετὴν μετῄει καὶ μιμητὰς τοὺς ἀπογόνους κατέλειψεν· οἳ σοφίαν τὴν περὶ τὰ οὐράνια κατενόησαν, καὶ στήλαις δυσί, τῇ μὲν ἐκ λίθων, τῇ δ’ ἐκ πλίνθου πεποιημέναις, τὰ εὑρημένα ἐνέγραψαν, ἵνα καὶ τοῖς μετέπειτα σώζωνται· ἔσεσθαι γὰρ ἀφανισμὸν τοῦ παντὸς προειρήκει Ἀδὰμ ἐκ πυρός τε καὶ ὕδατος. ἐξ Ἐνὼς δὲ ἐτέχθη Καϊνᾶν ἄλλοι τε υἱοὶ καὶ θυγατέρες, καὶ ἀπέθανεν ἔτη ζήσας πέντε καὶ ἐνακόσια. ἐκ δὲ Καϊνᾶν ἐξέφυ Μαλελεὴλ καὶ ἕτεροι παῖδες, καὶ τέθνηκε ζήσας ἀριθμὸν ἐτῶν ἐνακοσίων καὶ δέκα.
παῖς δὲ Μαλελεὴλ ὁ Ἰάρεδ, καὶ ἕτεροι, ὃς κατέλυσε τὴν ζωὴν ἐπ’ ἔτεσιν ὀκτακοσίοις καὶ πέντε πρὸς ἐνενήκοντα. Ἰάρεδ δὲ πατὴρ τοῦ Ἐνὼχ καὶ παίδων ἐπὶ τούτῳ ἑτέρων, καὶ τέθνηκε βιώσας ἐνιαυτοὺς ἐνακοσίους καὶ ἑξήκοντα πρὸς δυσίν. υἱὸς δὲ τοῦ Ἐνὼχ Μαθουσάλα καὶ ἕτεροι. εὐηρέστησε δὲ τῷ κυρίῳ Ἐνὼχ καὶ μετετέθη καὶ οὐχ εὑρίσκετο, ἐτῶν γεγονὼς τριακοσίων ἑξήκοντα πέντε. παῖς δὲ τοῦ Μαθουσάλα Λάμεχ καὶ ἕτεροι, καὶ θνήσκει ζήσας ἔτη ἐνακόσια ἑξήκοντα καὶ ἐννέα. Νῶε δ’ ἐτέχθη τῷ Λάμεχ, καὶ τέθνηκε Λάμεχ ἑπτακόσια ζήσας ἔτη καὶ πεντήκοντα πρὸς τρισί. τῷ δὲ Νῶε τρεῖς ἐγένοντο παῖδες, Σήμ, Χάμ, Ἰάφεθ. Ἰδόντες δὲ οἱ υἱοὶ τοῦ θεοῦ τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων, ἔλαβον ἑαυτοῖς γυναῖκας. υἱοὺς δὲ τοῦ θεοῦ φησιν ἡ γραφὴ τοὺς ἀπογόνους τοῦ Σὴθ ὡς ἀρετὴν μετιόντας, καθὸ καὶ υἱοὺς ὑψίστου τοὺς ἐναρέτους καλεῖ· θυγατέρας δὲ τῶν ἀνθρώπων φησὶ τὰς ἐκ τῶν τοῦ Κάϊν ἀπογόνων καταγομένας. ὁ δὲ Ἰώσηπος ἀγγέλους λέγει τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων λαβεῖν, οὕτω καλέσας, οἶμαι, αὐτοὺς ὡς εὐαρεστοῦντας θεῷ καὶ τὴν ἐκείνων πολιτείαν ἐπιτηδεύοντας. πληθυνθέντες δ’ οἱ ἄνθρωποι πρὸς κακίαν ἀπέκλιναν·
οἷς καὶ παῖδες ἐγένοντο ὑβρισταὶ καὶ ἀτάσθαλοι διὰ τὴν ἐν τῇ δυνάμει πεποίθησιν. οἷς τὸ θεῖον προσώχθισε καὶ τὸ μακρόβιον ὑπετέμετο, ἑκατὸν καὶ εἴκοσιν ἔτεσι τὴν τῶν ἀνθρώπων περιγράψας ζωήν. Νῶε δὲ εὗρε χάριν ἐναντίον τοῦ θεοῦ. διὸ καὶ εἰς θάλασσαν τῆς ἠπείρου μεταβληθείσης δι’ ἐπομβρίας πολυημέρου τε καὶ σφοδρᾶς, πᾶν μὲν τὸ ἀνθρώπινον φθείρεται γένος, Νῶε δὲ μόνος σώζεται προμηθείᾳ θεοῦ ξυλίνῃ λάρνακι, ἣν τετράγωνον κατεσκεύασε, μῆκος μὲν ἔχουσαν πήχεων τριακοσίων, τὸ δὲ πλάτος πεντήκοντα, καὶ τὸ βάθος τριάκοντα. ἐν ᾗ αὐτός τε καὶ οἱ παῖδες ἐμβέβηκεν καὶ ἡ μήτηρ καὶ αἱ γυναῖκες αὐτῶν, σπέρματά τε παντοῖα ἐνθέμενος καὶ ζῷα ἐκ γένους παντὸς πρὸς διατήρησιν τῶν γενῶν αὐτῶν, ἀνὰ δύο μὲν τὰ μὴ καθαρά, ἑπτὰ δ’ ἐξ ἑκάστου γένους τῶν καθαρῶν. δέκατος δ’ ἦν ὁ Νῶε ἐκ τοῦ Ἀδὰμ ἀριθμούμενος, καὶ μετὰ χιλίους ἑξακοσίους πεντήκοντα καὶ ἓξ ἐνιαυτοὺς ὁ κατακλυσμὸς τῇ γῇ ἐπενήνεκτο ἐφ’ ἡμέρας τεσσαράκοντα λάβρου καταχεομένου τῆς γῆς ὑετοῦ, ὡς ὑπερβῆναι τὸ ὕδωρ ἐπὶ πεντεκαίδεκα πήχεις τὰ τῶν ὀρῶν ὑψηλότερα.
PG 134:53λήξαντος δέ γε τοῦ ὑετοῦ καὶ τοῦ ὕδατος ἐλαττονουμένου μεθ’ ἡμέρας ἑκατὸν καὶ πεντήκοντα, ἡ λάρναξ ὄρει τινὶ τῆς Ἀρμενίας προσώκειλε κατὰ μῆνα τὸν ἕβδομον. ὅτε καὶ ἀνοίξας ὁ Νῶε μεθίησι κόρακα· ὁ δὲ οὐκ ἐπανῆλθε. καὶ μεθ’ ἡμέρας ἀφῆκε περιστεράν, ἣ πάλιν ὑπέστρεψεν. ἑπτὰ δὲ διελθουσῶν ἡμερῶν αὖθις ἀφῆκεν αὐτήν, ἡ δὲ κάρφος ἐλαίας φέρουσα ὑπενόστησε. κἀντεῦθεν ἔγνω ἐκλελοιπέναι τὸ ὕδωρ ἀπὸ τῆς γῆς. καὶ ἐξῆλθε Νῶε καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ σὺν ταῖς αὐτῶν γυναιξὶ καὶ τὰ ζῷα ὅσα ἦν μετ’ αὐτῶν ἐν τῇ κιβωτῷ, καὶ ἔθυσε τῷ θεῷ. Ἀποβατήριον δὲ καλεῖσθαι τὸν τόπον τῆς Ἀρμενίας φησὶν ὁ Ἰώσηπος, καὶ λείψανα δείκνυσθαι τῆς λάρνακος ἐκεῖ. μεμνῆσθαι δὲ τοῦ κατακλυσμοῦ καὶ τῆς κιβωτοῦ λέγει πολλοὺς τῶν τὰς βαρβαρικὰς ἱστορίας συγγραψαμένων, τὸν Χαλδαῖόν τε Βηρωσὸν καὶ Ἱερώνυμον τὸν Αἰγύπτιον, ὃς τὴν ἀρχαιολογίαν τὴν Φοινικικὴν συνεγράψατο, καὶ τὸν ἐκ Δαμασκοῦ Μνασέαν. ὁ δὲ θεὸς μηκέτι ἐπαγαγεῖν τοιοῦτον πάθος τῇ γῇ ἐπηγγείλατο. ἐνετείλατο δὲ πρὸς βρῶσιν κεχρῆσθαι τοῖς ζῴοις, πλὴν κρέας ἐν αἵματι ψυχῆς μὴ ἐσθίειν, καὶ φόνου ἀνθρώπων ἀπέχεσθαι.
σημεῖον δὲ τοῦ μηκέτι κατακλύσαι τὴν γῆν ἐν ὄμβρῳ τὸ τόξον ἔθετο τὸ ἐν τῇ νεφέλῃ, τὴν ἶριν διὰ τοῦ τόξου δηλῶν. Νῶε δὲ μετὰ τὸν κατακλυσμὸν βιώσας ἔτη τριακόσια καὶ πεντήκοντα θνήσκει ἐνιαυτῶν γεγονὼς ἐνακοσίων πεντήκοντα. Εἴρηται δὲ περὶ τῆς πολυετίας τῶν τότε ἀνθρώπων ἐκείνων ταῦτα τῷ Ἰωσήπῳ. μηδεὶς οὖν πρὸς τὸν νῦν βίον καὶ τὴν βραχύτητα τῶν ἐτῶν ψευδῆ νομιζέτω τὰ περὶ τῶν παλαιῶν ἱστορούμενα. οἱ μὲν γὰρ θεοφιλεῖς ὄντες καὶ ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ θεοῦ γενόμενοι καὶ διὰ τὸ τὰς τροφὰς ἐπιτηδειοτέρας πρὸς πλείονα χρόνον εἶναι εἰκότως ἔζων πλῆθος ἐτῶν τοσούτων, ἔπειτα καὶ διὰ τὴν εὐχρηστίαν ὧν ἐπενόουν, ἀστρονομίας τε καὶ γεωμετρίας, ἅπερ οὐκ ἦν αὐτοὺς ἀσφαλῶς κατανοῆσαί τε καὶ εἰπεῖν, μὴ ζήσαντας ἑξακοσίους ἐνιαυτούς· διὰ τοσούτων γὰρ πληροῦται ὁ μέγας ἐνιαυτός. Οἱ δὲ Νῶε παῖδες, Σήμ, Χάμ, Ἰάφεθ, ἐκ τῶν ὀρῶν εἰς τὰς πεδιάδας κατῴκησαν. Νῶε δὲ φυτεύσας ἀμπελῶνα ἔπιεν ἐκ τοῦ οἴνου καὶ ἐμεθύσθη καὶ ἐγυμνώθη. Χὰμ δὲ τὴν γύμνωσιν ἰδὼν τοῦ πατρὸς τοῖς συγγόνοις ἀνήγγειλεν οἷον ἐπεγγελῶν τῷ πατρί.
PG 134:54οἱ δὲ κατὰ νώτου θέμενοι τὸ ἱμάτιον τὴν πατρικὴν ἐκάλυψαν γύμνωσιν, ὀπισθοφανῶς ἰόντες καὶ μὴ προσβλέψαντες τῷ πατρί. διὸ καὶ ἀνανήψας ὁ Νῶε τοὺς μὲν εὐχαῖς ἠμείψατο, τῷ δὲ Χὰμ κατηράσατο. τὸ δὲ πεδίον, ὃ κατῴκουν οἱ υἱοὶ Νῶε, κέκληται Σεναάρ. πολλῶν δὲ γενομένων ἑκάστῳ παίδων καὶ εἰς γενεὰς προελθόντων ἐπληθύνθησαν οἱ τούτων ἀπόγονοι. Νεβρὼδ δέ τις τοῦ Χὰμ υἱωνός, ὃς πρῶτος γίγας ὤφθη ἐπὶ τῆς γῆς, τολμηρὸς καὶ κατὰ χεῖρα γενναῖος, τῶν ἄλλων κατάρχων εἰς τυραννίδα τὰ πράγματα περιέστησε, καὶ πύργον οἰκοδομεῖν αὐτοῖς ὑπέθετο ἐξ ὀπτῆς πλίνθου καὶ ἀσφάλτου δεδομημένον. οὕτω δὲ μεμηνότας ὁρῶν αὐτοὺς ὁ θεός, ἑτερογλώσσους εἰργάσατο καὶ ἀσυνέτους τῶν παρ’ ἀλλήλων φωνῶν διὰ τοῦ τῶν γλωσσῶν μερισμοῦ. ὁ δὲ τόπος, ἐν ᾧ τὸν πύργον ᾠκοδόμουν, νῦν Βαβυλὼν καλεῖται διὰ τὴν σύγχυσιν τὴν περὶ τὴν διάλεκτον· Ἑβραῖοι γὰρ βαβὲλ καλοῦσι τὴν σύγχυσιν. σκίδνανται δὲ λοιπὸν ὑπὸ τῆς ἀλλογλωσσίας, ὡς πᾶσαν ἤπειρον καὶ νῆσον πληρωθῆναι αὐτῶν. Σκεδασθέντων δὲ τῶν ἀπογόνων τοῦ Νῶε ἐξ ἐκείνων τὰ ἔθνη συνέστησάν τε καὶ ὠνομάσθησαν.
ἑπτὰ γοῦν υἱοὺς ὁ Ἰάφεθ ἐγέννησεν, οἳ ἀπὸ Ταύρου καὶ Ἀμανοῦ τῶν ὀρῶν προῆλθον, ἐπὶ μὲν τῆς Ἀσίας ἄχρι ποταμοῦ Τανάιδος, ἐπὶ δὲ τῆς Εὐρώπης ἕως Γαδείρων· ὧν τοῖς ὀνόμασι καὶ ἔθνη ἐπεκλήθησαν, Γομαρεῖς μὲν ἀπὸ Γάμερ, οἱ νῦν Γαλάται λεγόμενοι· Μαγώγας δὲ τοὺς ἐξ αὐτοῦ ὠνόμασεν ὁ Μαγώγ, Σκύθαι δὲ νῦν καλοῦνται. ἐκ δὲ Ἰωβὰν Ἴωνες καὶ πάντες Ἕλληνες ἐπεκλήθησαν, ἐκ Μαδαὶ̈ δὲ Μαδαῖοι, οἳ Μῆδοι προσαγορεύονται νῦν. Θοβὲλ δὲ Θοβήλους τοὺς ἐξ αὐτοῦ ἐπωνόμασεν· οὗτοι δ’ εἰσὶν Ἴβηρες. ὁ δέ γε Μοσὸχ τοῦ γένους κατῆρξε τῶν Μεσχηνῶν· Καππαδόκαι δ’ οὗτοι νομίζονται. Θειρᾶς δὲ Θείρας τοὺς ἐξ αὐτοῦ προσηγόρευσεν, οἳ Θρᾷκες μετωνομάσθησαν ὕστερον. ἐκ δὲ τῶν ἐκγόνων Ἰάφεθ Ἀσχανάξαι μὲν οἱ κληθέντες Ῥηγῆνες ἐξ Ἀσχανὰξ προήχθησαν, Ῥιφαθαῖοι δέ, οὕτω πρὶν τοὺς Παφλαγόνας ἐκάλουν, ἐκ Ῥιφὰθ τὸ γένος ἕλκειν πιστεύονται· καὶ Θοργαμαῖοι τὸν Θοργαμᾶ πρόγονον ἑαυτοῖς ἐπιγράφουσιν, οἳ Φρύγες μετεκλήθησαν ὕστερον. Ἐλισὰν δὲ Ἐλισαίων ἀρχηγέτης ἐγένετο, οἵπερ εἰσὶν Αἰολεῖς. καὶ Θαρσεὺς δὲ τῶν Θαρσέων ἐχρημάτισε πρόγονος· τὸ γὰρ πάλαι Θαρσεῖς ἐκαλοῦντο οἱ Κίλικες·
ὅθεν καὶ ἡ τῶν παρ’ αὐτοῖς πόλεων ἀξιολογωτέρα Ταρσὸς καλεῖται, τοῦ θῆτα μεταβληθέντος εἰς ταῦ. οὕτως γὰρ τῷ Ἰωσήπῳ γέγραπται περὶ τῆς Ταρσοῦ. ἕτεροι δὲ τὸν Περσέα φασὶν τῇ τῶν Κιλίκων χώρᾳ ἐπιδημήσαντα καὶ πόλιν βουληθέντα κτίσαι καὶ τὸν τόπον τῆς πόλεως τοῖς οἰκοδόμοις δεικνύοντα τῷ ταρσῷ τοῦ ποδὸς πατάξαι τὴν γῆν, κἀντεῦθεν ἐπικληθῆναι τὴν πόλιν Ταρσόν. Χέθιμα δὲ τὴν νῆσον συνῴκισεν ὁ Χεθίμ· ἡ Κύπρος αὕτη ἐστί, παρ’ Ἑλλήνων οὕτω κληθεῖσα διὰ τὴν παρ’ αὐτοῖς θεὸν τὴν Ἀφροδίτην, ἣν Κύπριν προσαγορεύουσιν. Οἱ δέ γε παῖδες τοῦ Χὰμ τὴν ἀπὸ Συρίας καὶ Ἀμανοῦ καὶ Λιβάνου τῶν ὀρῶν γῆν κατέσχον, καὶ ὅσα πρὸς θάλασσαν αὐτῆς ἐτέτραπτο μέχρις ὠκεανοῦ κατειλήφασι. καὶ προήλθοσαν ἐκ μὲν Χοῦς Χουσαῖοι· Αἰθίοπες οὗτοί εἰσι. Μεσρὲμ δὲ Μεστραίων προπάτωρ ἐγένετο· οὕτω δὲ καλοῦνται οἱ Αἰγύπτιοι, καὶ ἡ τῆς Αἰγύπτου χώρα Μεστρὴν ὀνομάζεται. Φοὺτ δὲ τὴν Λιβύην κατῴκησε, καὶ Φούτους τοὺς τῆς χώρας ἐκάλεσε, Φούτην δὲ τὴν χώραν αὐτήν. μετεβλήθη δ’ ἡ κλῆσις αὐτῆς μετέπειτα εἰς Λιβύην ἐκ Λίβυος υἱοῦ Μεσρέμ.
PG 134:55Χαναὰν δὲ τὴν κληθεῖσαν ὕστερον Ἰουδαίαν συνοικίσας Χαναναίαν αὐτὴν προςηγόρευσε καὶ Χαναναίους τοὺς ἐξ αὐτῆς. οἱ δὲ Μεςρὲμ παῖδες τὴν ἀπὸ Γάζης ἕως Αἰγύπτου κατέσχον γῆν. μόνου δὲ Φιλιστιεὶμ τὴν ἐπωνυμίαν διεφύλαξεν ἡ ἐκείνου μερίς, ἣν Παλαιστίνην Ἕλληνες ὠνομάκασιν. Σιδώνιος δὲ πρωτότοκος παῖς Χαναὰν ἐν Φοινίκῃ πόλιν ἀνέστησε, Σιδῶνα καλέσας αὐτήν. Ἀμαθὶ δὲ Ἀμάθην ἔκτισε πόλιν, ἣν Μακεδόνες ἀφ’ ἑνὸς τῶν Πτολεμαίων Ἐπιφανοῦς λεγομένου Ἐπιφάνειαν μετωνόμασαν. Σὴμ δὲ τῷ υἱῷ Νῶε πέντε τίκτονται παῖδες, οἳ τὴν μέχρις ὠκεανοῦ τοῦ κατ’ Ἰνδίαν οἰκοῦσιν Ἀσίαν, ἀπ’ Εὐφράτου ἀρξάμενοι. Ἐλὰμ μὲν οὖν Ἐλυμαίους Περσῶν ὄντας ἀρχηγέτας κατέλιπεν, Ἀσοὺρ δὲ Νίνον οἰκίζει πόλιν καὶ τοὺς ὑπ’ αὐτὸν Ἀσσυρίους ὠνόμασε, καὶ Ἀρφαξὰδ Χαλδαίων προπάτωρ ἦν, Ἀρὰμ δὲ τοὺς Σύρους κληθέντας ὕστερον Ἀραμαίους ἐξ ἑαυτοῦ προσηγόρευσεν, ὁ Λοὺδ δὲ Λούδους προήγαγεν, οἳ Λυδοὶ μετέπειτα προσερρήθησαν. τῶν δὲ υἱῶν Ἀρὰμ τεσσάρων ὄντων ὁ μὲν τὴν Τραχωνῖτιν οἰκίζει καὶ τὴν Δαμασκόν, μέση δ’ ἐστὶ Παλαιστίνης καὶ Κοίλης Συρίας, ὁ δὲ Ἀρμενίαν, Βακτριανοὺς δὲ ὁ ἕτερος. τοῦ Ἀρφαξὰδ δὲ υἱὸς Καϊνᾶν, παῖς Καϊνᾶν ὁ Σαλά.
οὗτος δὲ πατὴρ Ἕβερ. Ἕβερ δ’ ἔτεκε τὸν Φαλέκ, οὕτω κληθέντα διὰ τὸν τῆς γῆς μερισμόν· ὅτε γὰρ ἡ διαίρεσις γέγονε τῶν τότε ἀνθρώπων, καὶ ὁ τῆς γῆς μερισμὸς τότε ἐτέχθη· φάλεκ γὰρ Ἑβραῖοι τὸν μερισμὸν ὀνομάζουσιν. Ἑβραῖοι δὲ τὸ ἔθνος ἐκ τοῦ Ἕβερ ἀρχῆθεν ἐκλήθη. τοῦ Φαλὲκ δὲ υἱὸς ὁ Ῥαγαῦ, ὁ δὲ Ῥαγαῦ πατὴρ τοῦ Σερούχ, οὗτος δ’ ἔτεκε τὸν Ναχώρ, ἐκ Ναχὼρ δὲ Θάρρα προῆλθε, Θάρρα δὲ πατὴρ Ἀβραάμ. Τοῦ δὲ τῶν Ἑβραίων γένους προπάτωρ καὶ πατριάρχης τῶν αὐτοῦ πατριῶν ὁ μέγας οὗτος γέγονεν Ἀβραάμ, ὃς Χαλδαῖος μὲν ἦν τὸ γένος, δέκατος ἀπὸ Νῶε γενόμενος, διακοσίων ἐτῶν καὶ ἐνενήκοντα πρὸς δυσὶ διεληλυθότων ἐξ ὅτου τὴν γῆν ἅπασαν ὁ θεὸς ἐπομβρίᾳ κατέκλυσεν. οὗτος προγόνων ὢν ἀσεβῶν πρῶτος ἔγνω θεὸν ἕνα τὸν τῶν ὅλων δημιουργόν, ἐκ τῶν ποιημάτων καταλαβὼν τὸν ποιητήν, καὶ τούτῳ μόνῳ τὴν τιμὴν ἀπονέμειν δεῖν ἔλεγε. στασιασάντων δὲ διὰ ταῦτα πρὸς αὐτὸν τῶν Χαλδαίων μετῴκησεν ἐκεῖθεν, τοῦ γνωσθέντος αὐτῷ κελεύσει θεοῦ, καὶ τὴν Χαναναίαν ἔσχηκε γῆν. λιμοῦ δὲ τὴν Χαναναίαν πιέζοντος μεταναστεύει εἰς Αἴγυπτον.
PG 134:56καὶ θαυμασθεὶς ἐπὶ συνέσει, τὴν ἀριθμητικὴν τοῖς Αἰγυπτίοις καὶ τὰ περὶ ἀστρονομίας ἀμαθῶς τούτων ἔχουσι παραδίδωσιν. ἐκ Χαλδαίων δὲ λέγεται φοιτῆσαι ταῦτα πρὸς Αἴγυπτον κἀκεῖθεν εἰς Ἕλληνας. Ἀσσυρίων δ’ ἐπελθόντων τοῖς Σοδομίταις, οἷς συνῴκει καὶ Λὼτ ἀδελφόπαις ὢν Ἀβραὰμ τῆς Σάρρας τε ἀδελφός, καὶ πολλῶν μὲν πεσόντων Σοδομιτῶν, αἰχμαλωτισθέντων δὲ τῶν λοιπῶν, καὶ Λὼτ τοῖς Σοδομίταις συνῃχμαλώτευτο. ὃ μαθὼν Ἀβραὰμ σὺν τριακοσίοις ὀκτωκαίδεκα οἰκέταις αὐτοῦ καὶ φίλοις τρισὶ κατεδίωξεν ὀπίσω τῶν Ἀσσυρίων, καὶ τούς τε Σοδομίτας ἔσωσε καὶ τὸν Λώτ. ἐπανιόντα δ’ ἐκ τῆς διώξεως ὁ τῆς Σόλυμα πόλεως βασιλεὺς αὐτὸν ὑποδέχεται, κεκλημένος Μελχισεδέκ· σημαίνει δὲ τοῦτο μεθαρμοζόμενον εἰς τὴν Ἑλλήνων διάλεκτον βασιλεὺς δίκαιος· Σόλυμα γὰρ ἦν ὄνομα τότε τῇ πόλει Ἱερουσαλήμ· οὕτως ἀρχαία ἦν ἡ πόλις καὶ χρόνῳ τὰ πρεςβεῖα κληρωσαμένη κατὰ πασῶν. τῆς ἀρετῆς δὲ τὸν Ἀβραὰμ ἀποδεξάμενος ὁ θεὸς ἀμοιβὴν ὑπὲρ αὐτῆς ἐπηγγείλατο·
τοῦ δὲ φαμένου ἄχαρι πᾶν αὐτῷ δοκεῖν εὐεργέτημα μὴ ἔχοντι τὸν τοῦτο διαδεξόμενον, ἦν γὰρ ἔτι γονῆς ἀμοιρῶν γνησίας, ὅτι τὴν μήτραν ἡ Σάρρα πεπήρωτο, ὁ θεὸς καὶ παῖδα δώσειν αὐτῷ καθυπέσχετο, καὶ ἐξ ἐκείνου μέγα προελθεῖν ἔθνος, τοῖς ἄστρασι τὸν ἀριθμὸν ἐξισούμενον· καὶ περιτμηθῆναι τὰ αἰδοῖα καὶ αὐτὸν καὶ τοὺς ὑπ’ αὐτὸν ἐκέλευσεν ἄρρενας, ἵν’ εἴη τὸ γένος αὐτοῦ τοῖς ἄλλοις ἔθνεσιν ἀνεπίμικτον· καὶ περιετμήθησαν. Γίνεται τοίνυν τῷ Ἀβραὰμ παῖς ἑκατὸν γεγονότι ἐνιαυτῶν ἐκ τῆς Σάρρας, ὃν ὁ θεὸς Ἰσαὰκ καλέσαι προσέταξε· δηλοῖ δὲ τὸ ὄνομα γέλωτα, ἢ ὅτι μειδίαμα τῇ Σάρρᾳ ἐγένετο, τέξεσθαι αὐτὴν τοῦ θεοῦ χρηματίσαντος, διὰ τὸ τῆς ὑποσχέσεως δύσελπι, παρήλικι οὔσῃ καὶ μὴ προσδοκώσῃ τεκεῖν, ἐνενήκοντα γὰρ ἐτῶν τὸν Ἰσαὰκ τεκοῦσα ἐτύγχανεν, ἢ ὅτι γέλωτος ὑπόθεσις τοῖς γονεῦσι τὸ παιδίον ἐγένετο, θυμηδίας δηλαδὴ καὶ χαρᾶς. τεχθέντα δὲ τὸν παῖδα τοῦτον κατὰ τὴν ὀγδόην ἡμέραν ὁ πατὴρ περιέτεμεν· ὅθεν οὕτω καὶ τοῖς Ἰουδαίοις νενόμισται περιτέμνεσθαι. Ἄραβες δὲ μετὰ τρισκαιδέκατον ἔτος τοὺς παῖδας περιτέμνειν εἰώθασιν, ὅτι καὶ Ἰσμαὴλ ὁ προπάτωρ αὐτῶν ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ περιετέτμητο·

Liber Secundus

τρισκαίδεκα γὰρ ἦν ἐτῶν ὅτε τῷ Ἀβραὰμ ὁ θεὸς ἐπέταξε τὴν περιτομήν. σημαίνει δὲ τὸ ὄνομα τοῦτο θεόκλυτον, ὡς τοῦ θεοῦ τῆς ἱκεσίας Ἀβραὰμ εἰσακούσαντος καὶ παῖδα δόντος αὐτῷ. ἐγείνατο δὲ τοῦτον ἐκ παιδίσκης ἣν Σάρρα αὐτῷ συγκατέκλινεν. ἰδίας γὰρ ἀμοιροῦσα τότε γονῆς, οἰκείᾳ παιδίσκῃ Ἄγαρ ὠνομασμένῃ, Αἰγυπτίᾳ τὸ γένος, μιγῆναι τὸν ἄνδρα ᾐτήσατο, καὶ τεκούσης ἐκείνης τὸν Ἰσμαήλ, ᾠκειώσατο τὸ παιδίον ἡ Σάρρα. τεκοῦσα δὲ τὸν Ἰσαάκ, τῆς Ἄγαρ σὺν τῷ υἱῷ φυγὴν κατὰ ζηλοτυπίαν κατεψηφίσατο. ἀνδρωθέντος δὲ Ἰσαὰκ κατὰ τὸν Ἑβραῖον Ἰώσηπον, εἴκοσι γὰρ καὶ πέντε ἐνιαυτῶν φησιν εἶναι τὸν Ἰσαὰκ τότε, πεῖραν ὁ θεὸς ἐπάγει τῷ Ἀβραάμ, καὶ καλέσας αὐτὸν θῦμα κελεύει προσαγαγεῖν τὸν υἱόν, καὶ εἰς ἓν τῶν ὀρέων ἀπαγαγόντα τὸν μονογενῆ τὸν ἀγαπητὸν ὁλοκαυτῶσαι. καὶ οὐκ ἀντεῖπεν ὁ Ἀβραάμ, ἀλλὰ τὸν παῖδα προσειληφὼς καὶ εἰς τὸ ἐπιταχθὲν αὐτῷ ὄρος ἀναγαγών, τὸν θεῖον αὐτῷ κοινοῦται χρησμόν, καὶ γενναίως οἴσειν τὴν καθιέρωσιν παραινεῖ, κελεύοντος τοῦ θεοῦ. ὁ δὲ πείθεται καὶ ἑκὼν ἑαυτὸν παρέχει πρὸς καθιέρωσιν, μὴ δίκαιον φήσας εἶναι θεοῦ καὶ πατρὸς ἀντιτείνειν θελήματι.
PG 134:57οὕτω ταῦτα τῷ Ἰωσήπῳ ἱστόρηται. εἶτα φείσασθαι τοῦ υἱοῦ κελεύεται Ἀβραάμ, καὶ κριὸς αὐτομάτως εἰς ὁλοκαύτωσιν ἀντιδίδοται. μετὰ ταῦτα θνήσκει μὲν Σάρρα ἐτῶν οὖσα ἑκατὸν εἴκοσι πρὸς ἑπτά, ὁ δ’ Ἀβραὰμ ἑτέραν ἠγάγετο κεκλημένην Χεττούραν, ἐξ ἧς υἱεῖς αὐτῷ φύονται ἕξ. τῷ Ἰσαὰκ δὲ περὶ τεσσαρακοστὸν ἔτος γεγονότι μνηστεύεται ὁ πατὴρ Ῥεβέκκαν ἐκ Μεσοποταμίας, θυγατέρα Βαθουὴλ υἱοῦ Ναχὼρ ἀδελφοῦ Ἀβραάμ. ἔπειτα τελευτᾷ μὲν ἔτη ζήσας ἑκατὸν ἑβδομήκοντα καὶ πέντε· γήμας δὲ τὴν Ῥεβέκκαν ὁ Ἰσαὰκ διδύμους ἐκ ταύτης παῖδας γεννᾷ. ὧν τῷ μὲν πρεσβυτέρῳ καθ’ ὅλου τοῦ σώματος δασεῖα ἐφύετο θρίξ, ὅθεν καὶ Ἡσαῦ ἐκλήθη διὰ τὴν τρίχωσιν· τῷ δὲ νεωτέρῳ ἡ χεὶρ εἴχετο τῆς πτέρνης τοῦ ἀδελφοῦ, τῆς μητρικῆς προεκθορόντος γαστρός, διὸ καὶ Ἰακὼβ ὠνομάσθη· πτερνιστὴν δὲ τὸ ὄνομα καθ’ Ἑβραίους δηλοῖ. Γηρᾷ ἐπὶ τούτοις Ἰσαὰκ καὶ τὰς ὄψεις πεπήρωται. καὶ τὸν Ἡσαῦ προσκαλεῖται, προσέκειτο γὰρ ἐκείνῳ διὰ τὰ πρωτοτόκια, καὶ θηρᾶσαι κελεύει καὶ ἑτοιμάσαι δεῖπνον αὐτῷ, ἵνα φησί φαγὼν εὐλογήσω σε πρὸ τοῦ με ἀποθανεῖν.
καὶ Ἡσαῦ μὲν ἐξῄει πρὸς θήραν, ἡ δὲ Ῥεβέκκα φιλοῦσα μᾶλλον τὸν Ἰακώβ, καὶ τοῦτον καλέσασα, εἶπεν ἃ ὁ πατὴρ ἐπέταξε τῷ Ἡσαῦ, καὶ σπεῦσαι παρεκελεύσατο πρὸς τὸ ποίμνιον καὶ δύο κομίσαι ἁπαλοὺς ἐρίφους αὐτῇ, ὡς ἂν ἐκ τούτων ἐδέσματα ἑτοιμάσῃ τῷ γέροντι οἷα φιλεῖν ἐκεῖνον ἐπίσταται, καὶ φαγὼν εὐλογήσῃ αὐτόν. ὁ δὲ ποιεῖ κατὰ τὰς μητρικὰς ἐντολάς. ἤδη δὲ παρεσκευασμένων τῶν ἐδεσμάτων, τοὺς βραχίονας τοῦ παιδὸς περιελίσσει ταῖς τῶν ἐρίφων δοραῖς, καὶ δίδωσι τὸ δεῖπνον ἀπαγαγεῖν τῷ πατρί. Ἰσαὰκ δὲ τῇ φωνῇ τὸν Ἰακὼβ εἶναι τὸν προσιόντα αἰσθόμενος, ἔγγιστα προσκαλεῖται αὐτὸν καὶ τῶν χειρῶν ἐπαφᾶται. τοῦ δὲ θεοῦ πάντως τὸν Ἡσαῦ εὐλογίας ἀνάξιον κρίναντος, ἔδοξεν Ἰσαὰκ τὸν πρωτότοκον αὐτῷ παρεστάναι υἱόν, ἠπάτητο δὲ τάχα διὰ τὸ βαθὺ τῆς τριχός, καὶ φαγὼν εὐλόγησε τὸν Ἰακώβ. ἐπανῆλθε δὲ καὶ Ἡσαῦ καὶ εἰσήγαγε δεῖπνον τῷ πατρὶ καὶ ᾔτει τὴν εὐλογίαν. ὁ δὲ ἔγνω τὸ σόφισμα καί ἐλθών ἔφη ὁ ἀδελφός σου ἔλαβε τὴν εὐλογίαν σου.
PG 134:58τοῦ δ’ ὀλοφυρομένου καὶ ἀξιοῦντος εὐλογηθῆναι, μηδὲ γὰρ μίαν εἶναι παρ’ αὐτῷ εὐλογίαν, παρακληθεὶς Ἰσαὰκ ὥρμησε μὲν εὐλογῆσαι, ὅτι δὲ μὴ τῷ ἐνηχοῦντι ἐκεῖνον ἐδόκει θείῳ πνεύματι εὐλογίας τυχεῖν τὸν Ἡσαῦ, ἐπεὶ μηδ’ ἄξιος ἦν αὐτῆς, εἰς ἀρὰν ἀντ’ εὐλογίας ἐτυποῦτο αὐτῷ τῷ Ἰσαὰκ ἡ φωνή. δυσμενῶς εἶχε διὰ ταῦτα πρὸς τὸν ἀδελφὸν ὁ Ἡσαῦ. ὁ δὲ τὸν ἀδελφὸν δεδοικώς, συμβουλῇ τῆς μητρὸς εἰς Μεσοποταμίαν ἀπέρχεται. ἀπιὼν δὲ ἀξιοῦται καθ’ ὕπνους τοῦ ᾀδομένου θεάματος τῆς κλίμακος, ἧς τῶν ἄκρων τὸ μὲν τῇ γῇ, τὸ δὲ τῷ οὐρανῷ προσερήρειστο, καὶ μυεῖται τὰ μέλλοντα ἐκ τοῦ κρείττονος, καὶ τὸν τόπον ἐν ᾧ τὸ ὅραμα εἶδε Βαιθὴλ προσηγόρευσε· δηλοῖ δὲ θείαν ἑστίαν καθ’ Ἕλληνας. καταντήσας δὲ εἰς Χαρρὰν κατήχθη πρὸς Λάβαν τὸν τῆς μητρὸς τῆς Ῥεβέκκας ὁμαίμονα, καὶ ξενίας παρ’ ἐκείνου τετύχηκε καὶ τὴν ἐπιμέλειαν τῶν ποιμνίων πιστεύεται. δύο δὲ τῷ Λάβαν θυγατέρες ἐτύγχανον, ὧν ἡ μὲν πρεσβυτέρα Λεία, ἡ δ’ ἑτέρα Ῥαχὴλ ἐπεκέκλητο. εἰς ἔρωτα δὲ τῆς νεωτέρας ἠρέθιστο Ἰακὼβ ἀστείας οὔσης τὸ εἶδος παρὰ τὴν ἀδελφήν, καὶ προσάγει λόγους τῷ Λάβαν περὶ αὐτῆς.
ὁ δ’ ὁμολογεῖ κατεγγυῆσαι τῷ Ἰακὼβ τὴν Ῥαχήλ, εἰ ἐπὶ ἔτη ἑπτὰ δουλεύσει αὐτῷ. κατανεύει πρὸς τοῦτο ὁ ἐραστής, παρέρχεται ὁ καιρός, ἑτοιμάζει τοὺς γάμους ὁ πενθερός· νυκτὸς δὲ τὴν πρεσβυτέραν τῶν θυγατέρων συνευνάζει τῷ Ἰακώβ. γνοὺς δὲ μεθ’ ἡμέραν ὡς ἐξηπάτηται, ἀδικίαν ἐπεγκαλεῖ τῷ πενθερῷ. ὁ δὲ καὶ τὴν Ῥαχὴλ αὐτῷ ἐπηγγέλλετο μετὰ δουλείαν ἑτέρας ἑπταετίας. πείθεται αὖθις δουλεῦσαι ὁ Ἰακώβ, δουλούμενος ἔρωτι, καὶ μεθ’ ἑτέραν ἑπταετίαν καὶ τῇ Ῥαχὴλ συνευνάζεται. Τῇ μὲν οὖν Λείᾳ παῖδες ἦσαν ἐξ Ἰακώβ. καὶ Ῥουβὶμ μὲν καλεῖ τὸν πρωτότοκον ὅτι κατ’ ἔλεον αὐτῇ γένοιτο τοῦ θεοῦ· ἐδάκνετο γὰρ ἐρωμένης τῆς ἀδελφῆς τῷ ἀνδρί, καὶ προσεδόκα μᾶλλον ἐντιμοτέρα γενήσεσθαι, εἰ σχοίη κατὰ γαστρός. τὸν δεύτερον δὲ Συμεὼν ὀνομάζει· δηλοῖ δὲ τοῦτο ἐπήκοον τὸν θεὸν γενέσθαι αὐτῇ. καὶ ἐπὶ τούτῳ γεννᾶται Λευί· κοινωνίας τοὔνομα σημαίνει βεβαιωτήν. μεθ’ ὃν Ἰούδας αὐτῇ ἀποτίκτεται· εὐχαριστίας ἡ κλῆσις δηλωτική. τῇ δὲ Ῥαχὴλ παιδίον οὐκ ἦν, καὶ δεδοικυῖα μὴ δι’ ἀτεκνίαν παρευδοκιμηθῇ δέεται τοῦ ἀνδρὸς τῇ θεραπαίνῃ αὐτῆς συνελθεῖν.
ὁ δὲ καὶ πείθεται καὶ τῇ Βάλλᾳ συνέρχεται, καὶ παῖδα ἐξ Ἰακὼβ ἡ Βάλλα γεννᾷ, καὶ Δὰν ἐκλήθη ὁ παῖς· θεόκριτον εἴποιεν Ἕλληνες. κἀκ τῆς αὐτῆς αὖθις τίκτεται Νεφθαλείμ, εὐμηχάνητος οἷον διὰ τὸ ἀντιτεχνάσασθαι πρὸς τὴν εὐτεκνίαν τῆς ἀδελφῆς. ζηλοῖ ἐπὶ τούτοις ἡ Λεία, καὶ παρακατακλίνει κἀκείνη τῷ Ἰακὼβ Ζελφὰν τὴν ἰδίαν θεράπαιναν. υἱὸν δὲ καὶ αὕτη ἐγείνατο Γάδ· τυχαῖον ἄν τις καλέσει αὐτόν. καὶ ἐπὶ τούτῳ τίκτει καὶ ἕτερον, οὗτος δ’ ἦν ὁ Ἀσήρ· λέγοιτο δὲ μακαριστής, ὡς εὐκλείας τῇ Λείᾳ καὶ μακαρισμοῦ διὰ τὴν πολυτεκνίαν γενόμενος αἴτιος. τῇ Λείᾳ δὲ Ῥουβὶμ τοῦ υἱοῦ μανδραγόρου μῆλα κομίσαντος, ᾔτει Ῥαχὴλ μεταδοῦναι τούτων αὐτῇ, καὶ ἀμοιβὴν προυτίθει τῇ ἀδελφῇ τὸ κατ’ ἐκείνην τὴν νύκτα λέκτρον τοῦ Ἰακώβ· ἡ γὰρ νὺξ ἐκείνη τῇ Ῥαχὴλ προσκεκλήρωτο. καὶ συνευνάζεται διὰ τοῦτο τῇ Λείᾳ ὁ Ἰακώβ, καὶ τίκτει παῖδας ἔτι δύο τὸ γύναιον, τὸν Ἰσάχαρ, τὸν ἐκ μισθοῦ δὲ γεγονότα σημαίνει τὸ ὄνομα, καὶ Ζαβουλών, δηλοῖ δὲ τὸν ἠνεχυρασμένον εὐνοίᾳ τῇ πρὸς αὐτήν, καὶ θυγατέρα κληθεῖσαν Δεῖναν. γίνεται δὲ καὶ τῇ Ῥαχὴλ υἱὸς Ἰωσήφ· τὸ δ’ ὄνομα προσθήκην τινὸς γενησομένου δηλοῖ.
PG 134:59Ἔτη μὲν οὖν εἴκοσιν ἐποίμαινε τῷ πενθερῷ Ἰακώβ· εἶτα ὑποχωρῆσαι θέλων οὐ συγκεχώρητο. ὅθεν καὶ κρύφα μετὰ τῶν γυναικῶν σὺν ταῖς θεραπαινίσι καὶ τοῖς παισὶν ἀπεδίδρασκεν, καὶ τὴν κτῆσιν προςεπαγόμενος καὶ τῶν βοσκημάτων ἅπερ αὐτῷ τοῦ ποιμαίνειν μισθὸς προσενενέμηντο. Ῥαχὴλ δὲ καὶ τὰ εἴδωλα τοῦ πατρὸς ἐπεφέρετο, οὐχ ὡς τιμῶσα, ἀλλ’ ἵν’ ἔχοι ταῦτα καταφυγήν, εἰ ἐπιδιώξας αὐτοὺς ὁ πατὴρ καταλάβοι. τοῦ δὲ Λάβαν καθ’ ἑβδόμην ἡμέραν καταλαβόντος, κατ’ ὄναρ ἐπέταξεν αὐτῷ ὁ θεὸς σπείσασθαι τῷ Ἰακώβ. μεθ’ ἡμέραν δὲ λόγοι ἀμφοῖν γίνονται, καὶ τοῦ Ἰακὼβ μηδὲν ἀδικεῖν ἀποδείξαντος, περὶ τῶν πατρῴων θεῶν ἐπενεκάλει ὁ Λάβαν αὐτῷ. ὁ δὲ μηδὲν περὶ αὐτῶν συνειδὼς ἐρευνᾶν παρεχώρει. καὶ ὃς ἠρεύνα. ἡ Ῥαχὴλ δὲ τὰ εἴδωλα τῇ ἀστράβῃ τῆς φερούσης αὐτὴν καμήλου ἐντίθησι, καὶ αὐτὴ ἐπεκάθητο, φάσκουσα τὴν τῶν ἐμμήνων ῥύσιν αὐτῇ ἐνοχλεῖν. ὁ δὲ Λάβαν μὴ ἄν ποτε τὴν θυγατέρα μετὰ τοιούτου πάθους τοῖς θεοῖς αὐτοῦ προςελθεῖν οἰηθείς, παρῆλθεν αὐτήν. καὶ ὁ μὲν ἀνέζευξεν, ὁ δ’ Ἰακὼβ τὸν ἀδελφὸν δεδιώς, προπέμπει δηλῶν αὐτῷ τὴν ἐπάνοδον, καὶ δῶρα στέλλει αὐτῷ.
νυκτὸς δ’ ἐπιγενομένης φαντάσματι συντυχὼν διεπάλαιε καὶ ἐδόκει κρατεῖν. αἰσθόμενος δὲ ἄγγελον εἶναι θεοῦ, εἰπεῖν αὐτῷ παρεκάλει τίνα μοῖραν ἕξει· ὁ δὲ τὸ κρατῆσαι θείου ἀγγέλου μεγάλων ἀγαθῶν σημεῖον ἡγεῖσθαι ἔλεγε δεῖν, καὶ Ἰσραὴλ αὐτὸν καλεῖσθαι ἐκέλευεν. τοῦτο δὲ οἱ μὲν ἄλλοι νοῦς ὁρῶν θεὸν ἑρμηνεύουσιν, Ἰώσηπος δὲ τὸν ἀντιστάντα θείῳ ἀγγέλῳ σημαίνειν φησίν. Ἰακὼβ δὲ τὸν τόπον καλεῖ Φανουήλ, τοῦτ’ ἔστι θεοῦ πρόσωπον. γενομένου δ’ ἐν τῇ πάλῃ τῇ πρὸς τὸν ἄγγελον ἀλγήματος αὐτῷ περὶ τὸ νεῦρον τὸ πλατύ, ἐκεῖνός τε τὴν τούτου βρῶσιν ἀπείπατο, καὶ δι’ ἐκεῖνον καὶ τῷ ἐκείνου γένει παντὶ ἀπηγόρευται. ὑπαντήσαντος δὲ τῷ ἀδελφῷ τοῦ Ἡσαῦ, συνέβαλον ἀλλήλοις καὶ ἠσπάσαντο. εἶτα ὁ μὲν Ἡσαῦ ἀπηλλάγη, Ἰακὼβ δ’ ἀφίκετο πρὸς τὰ Σίκιμα. τῶν δὲ Σικιμιτῶν ἑορτὴν ἀγόντων, ἡ θυγάτηρ αὐτοῦ Δεῖνα εἰς τὴν πόλιν παρῆλθε, τὰ τῆς ἑορτῆς ἱστορήσουσα. θεασάμενος οὖν αὐτὴν Συχὲμ ὁ τοῦ τῆς πόλεως βασιλέως υἱός, φθείρει δι’ ἁρπαγῆς. ἔπειτα ὁ τούτου πατὴρ ἐδέετο τοῦ Ἰακὼβ συζεῦξαι τὴν Δεῖναν τῷ Συχέμ· ὁ δὲ οὐ κατένευσε.
PG 134:60Συμεὼν δὲ καὶ Λευὶ τῆς κόρης ὁμομήτριοι ἀδελφοί, διὰ τὴν ἑορτὴν εὐωχουμένων τῶν ἐν τῇ πόλει καὶ καρηβαρούντων, νύκτωρ παρελθόντες πᾶν ἄρσεν ἡβηδὸν ἀναιροῦσι καὶ τὸν βασιλέα καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ. ταῦτά φησιν Ἰώσηπος. πιθανώτερον δὲ περὶ τούτων ἡ βίβλος ἱστορεῖ τῆς Γενέσεως. λέγει γὰρ ὅτι Ἐμμὸρ τοῦ πατρὸς Συχὲμ ἀξιοῦντος συζευχθῆναι τὴν Δεῖναν τῷ υἱῷ αὐτοῦ Συμεὼν καὶ Λευὶ εἶπον ὡς εἰ περιτμηθεῖεν οἱ ἐν τῇ πόλει ἄρρενες πάντες, δώσομεν τὴν ἀδελφὴν ἡμῶν τῷ υἱῷ σοῦ, καὶ ὅτι κατεδέξαντο τὸν λόγον καὶ περιετμήθησαν ἅπαντες. κατὰ δὲ τὴν ἐκ τῆς περιτομῆς τρίτην ἡμέραν πονήρως τῶν περιτμηθέντων διακειμένων καὶ ὀδυνωμένων διὰ τὴν φλεγμονήν, ἐπέθεντο αὐτοῖς καὶ ἀνεῖλον ἅπαντας, ἀγνοοῦντος τοῦ Ἰακώβ. ᾧ χαλεπαίνοντι διὰ ταῦτα ἐκέλευσε θαρρεῖν ὁ θεός. ἐλθὼν δὲ ἐν Βαιθὴλ ὁ Ἰακώβ, ὅπου τὸν ὄνειρον ἐθεάσατο, ἔθυσεν. καὶ προϊὼν τὴν Ῥαχὴλ ἐκ τοκετοῦ θανοῦσαν θάπτει ἐν Ἐφρατᾶ. καὶ τὸ ἐξ αὐτῆς παιδίον Βενιαμὶν ἐκάλεσε, διὰ τὴν ἐπ’ αὐτῷ γενομένην τῇ μητρὶ ὀδύνην. ἐλθὼν δ’ εἰς Χεβρὼν πόλιν τῶν Χαναναίων, κατέλαβε τὸν πατέρα αὐτοῦ Ἰσαὰκ ἔτι ζῶντα, ἡ δὲ Ῥεβέκκα ἔφθη θανεῖν.
θνήσκει δὲ μετὰ βραχὺ καὶ ὁ Ἰσαάκ, καὶ θάπτεται σὺν τῇ γυναικὶ ἐν τῷ γονικῷ μνημείῳ, βιώσας ἔτη πέντε καὶ ὀγδοήκοντα πρὸς τοῖς ἑκατόν. Ἡσαῦ δὲ ἦρχε τῆς Ἰδουμαίας, καλέσας τὴν χώραν ἀφ’ ἑαυτοῦ. Ἐδὼμ γὰρ ἐκεῖνος ἐκέκλητο, ὅτι ἀπὸ θήρας ποτὲ λιμώττων ἐπανελθών, καὶ τὸν ἀδελφὸν εὑρὼν φακῆν ἑτοιμάσαντα ἑαυτῷ πρὸς τροφήν, ἠξίου δοῦναι αὐτῷ· ὁ δὲ ἀποδόσθαι τὸ πρεσβεῖον αὐτῷ ἠνάγκασεν ἀντὶ τῆς φακῆς. καὶ παραχωρεῖ τούτου μεθ’ ὅρκων αὐτῷ διὰ τὸν λιμόν· ὅθεν Ἐδὼμ ἐπεκλήθη, διὰ τὴν ξανθότητα τῆς φακῆς· σφόδρα γὰρ ἦν τὴν χροιὰν τοιαύτη. Ἐδὼμ δὲ παρ’ Ἑβραίοις τὸ ἐρυθρὸν ὀνομάζεται. Ἰακὼβ δὲ τὸν ἐκ τῆς Ῥαχὴλ Ἰωσὴφ διά τε τὴν τοῦ σώματος εὐφυί̈αν καὶ τὴν τῆς ψυχῆς ἀρετὴν πλέον τῶν ἄλλων παίδων ἠγάπα. ἥ τε γοῦν τοῦ πατρὸς στοργὴ καὶ οἱ ὄνειροι οὓς ἐθεάσατο εἰς φθόνον αὐτοῦ τοὺς ἀδελφοὺς κεκινήκασι. τῶν δ’ ὀνειράτων τὸ μὲν ἦν τοιοῦτον. ἐν ὥρᾳ θέρους ἐδόκει μετὰ τῶν ἀδελφῶν θερίζων δράγματα δεσμεῖν καὶ τιθέναι, καὶ τὰ μὲν αὐτοῦ ἠρεμεῖν, τὰ δὲ τῶν ἀδελφῶν προστρέχοντα προσκυνεῖν τοῖς αὐτοῦ. τὸ δέ, τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην καὶ τοὺς λοιποὺς ἀστέρας προσκυνεῖν ἐδόκει αὐτῷ.
ταύτας τὰς ὄψεις τῷ πατρὶ διηγούμενος, παρόντων καὶ τῶν συγγόνων, τὴν δήλωσιν ἐζήτει μαθεῖν. ὁ δὲ εὐδαιμονίαν κατήγγειλε τῷ παιδί, καὶ καιρὸν ἥξειν καθ’ ὃν ὑπὸ τῶν γονέων καὶ τῶν ἀδελφῶν τιμηθήσεται καὶ προσκυνηθήσεται. ταῦτα τοὺς ἀδελφοὺς τοῦ Ἰωσὴφ ἐλύπησε, καὶ ὑπεβλέποντο τὸ μειράκιον. νεμόντων δὲ τὰ ποίμνια τῶν παίδων τοῦ Ἰακὼβ ἐν Σικίμοις, ὁ πατὴρ πέμπει τὸν Ἰωσὴφ ἐκείνους ἐπισκεψόμενον. οἱ δὲ τοῦτον ἰδόντες ὥρμησαν ἀνελεῖν. Ῥουβὶμ δὲ συνεβούλευε μὴ αὐτόχειρας γενέσθαι τοῦ ἀδελφοῦ, ἀλλ’ εἰς τὸν παρακείμενον λάκκον ῥῖψαι αὐτόν, ἵν’ ἀποθάνῃ ἐκεῖ, καὶ οὕτω μετριώτερον ἔσοιτο τὸ κακόν. συναινεσάντων δὲ τῷ λόγῳ τῶν νεανίσκων, λαβὼν ὁ Ῥουβὶμ τὸ μειράκιον ἠρέμα καθίμησεν εἰς τὸν λάκκον. Ἰούδας δὲ ἐμπόρους ἰδὼν Ἄραβας, συνεβούλευσε τοῖς ἀδελφοῖς τὸν Ἰωσὴφ ἀπεμπολῆσαι αὐτοῖς. καὶ δόξαν τοῦτο τοῖς ἐμπόροις αὐτὸν ἀποδίδονται μνῶν εἴκοσιν, ἐτῶν ἑπτακαίδεκα γεγονότα. Ῥουβὶμ δὲ νύκτωρ ἐπὶ τὸν λάκκον ἐλθών, ἵν’ ἐξενέγκῃ τὸν Ἰωσὴφ καὶ σώσῃ τοὺς ἀδελφοὺς λαθών, ἐπεὶ μὴ εὗρεν αὐτόν, πενθῶν ᾐτιᾶτο τοὺς ἀδελφούς. τῶν δὲ τὸ πραχθὲν φρασάντων παύεται τοῦ πένθους.
PG 134:61τὸν δὲ χιτωνίσκον τοῦ μειρακίου αἵματι τράγου μολύναντες ἧκον πρὸς τὸν πατέρα καὶ εἶπον τὸν μὲν Ἰωσὴφ μήτ’ ἰδεῖν μήθ’ ὅπως διέφθαρται γνῶναι, χιτῶνα δὲ τοῦτον εὑρεῖν ᾑμαγμένον καὶ διερρηγμένον. Ἰακὼβ δὲ ἐπὶ τῷ μειρακίῳ πενθῶν ἐκαθέζετο σάκκον ἐνδύς. τὸν Ἰωσὴφ δὲ ἐκ τῶν ἐμπόρων ὠνήσατο Πετεφρὴς ἀνὴρ Αἰγύπτιος ἐπὶ τῶν βασιλέως Φαραὼ μαγείρων, καὶ εἶχεν αὐτὸν ἐν τιμῇ. τῆς δὲ τοῦ δεσπότου γυναικὸς διά τε εὐμορφίαν καὶ τὴν αὐτοῦ δεξιότητα ἐρωτικῶς διατεθείσης καὶ λόγους περὶ μίξεως προσαγούσης, παρέπεμπε τὴν ἀξίωσιν. ἡ δὲ δεινῶς πολιορκουμένη τῷ ἔρωτι, δευτέραν ἐπῆγε πεῖραν, καὶ τὸ πείθειν ἀπογνοῦσα βιάζεσθαι ἤθελεν. ὡς δὲ καὶ τὸ ἱμάτιον καταλιπὼν ὁ νεανίσκος ἐξεπήδησε, καθῆστο κατηφὴς καὶ συγκεχυμένη. ἐλθόντι δὲ τἀνδρὶ κατηγόρει τοῦ Ἰωσὴφ καὶ τὸ ἱμάτιον ἐπεδείκνυεν, ὡς ὅτ’ ἐπεχείρει βιάζεσθαι καταλιπόντος αὐτό. Πετεφρὴς δὲ εἰς τὴν τῶν κακούργων εἱρκτὴν ἐμβάλλει τὸν Ἰωσήφ, ἐν ᾗ καὶ ὁ οἰνοχόος τοῦ Φαραὼ κατ’ ὀργὴν ἐνεκέκλειστο καὶ ὁ ἀρχισιτοποιός. οἷς συνήθης γενόμενος ἠξιοῦτο φράσαι αὐτοῖς τῶν ἐνυπνίων τὴν δήλωσιν.
ὁ μὲν γὰρ οἰνοχόος ἄμπελον ὁρᾶν ἔδοξεν, ἐξ ἧς τρία ἐφύοντο κλήματα, ὧν ἀπῃώρηντο μεγάλοι καὶ πέπειροι βότρυες, τούτους δ’ ἀποθλίβειν εἰς φιάλην καὶ προσάγειν τῷ Φαραώ, κἀκεῖνον λαβεῖν προσηνῶς. ἀγαθὰ οὖν αὐτῷ σημαίνειν τὸν ὄνειρον ἐξηγεῖτο ὁ Ἰωσήφ· ἐν γὰρ τρισὶν ἡμέραις ταῖς προσαγούσαις εἰς τὸ πρότερον ἀποκαταστήσεσθαι διακόνημα. καὶ ἠξίου μεμνῆσθαι αὐτοῦ εὐπραγήσαντα. ὁ δὲ ἀρχισιτοποιὸς κανᾶ ἔφη δοκεῖν τρία φέρειν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς, δύο μὲν ἄρτων πλήρη, τὸ δὲ ἕτερον ὄψου καὶ ποικίλων βρωμάτων, ταῦτα δὲ διαρπαγῆναι ὑπὸ πτηνῶν καθιπταμένων. ἔφη δὲ καὶ τούτῳ ὁ Ἰωσὴφ τὰ τρία κανᾶ τριῶν ἡμερῶν εἶναι σημαντικά, καὶ ἐν τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ μέλλειν αὐτὸν κρεμασθέντα σαρκοφάγοις ἔσεσθαι βορὰν πετεινοῖς. γέγονε δ’ ἐπ’ ἀμφοῖν ὡς Ἰωσὴφ ἐξηγήσατο. Εἶτα τῷ Φαραὼ ὁ θεὸς ὄψεις ἐνυπνίων ἐπιπέμπει διττὰς καὶ τὰς δηλώσεις ἀμφοῖν. ὁ δὲ τῶν μὲν ὄψεων ἐμιμνήσκετο, τῶν δ’ ἐξηγήσεων ἐπελάθετο. συγκαλεῖται τοίνυν τοὺς τῶν Αἰγυπτίων σοφούς, καὶ ἀπαγγέλλει αὐτοῖς τὰ ἐνύπνια, καὶ τὴν δήλωσιν ἀπαιτεῖ· ἀπορούντων δ’ ἐκείνων ὠργίζετο.
PG 134:62ὁ δ’ οἰνοχόος, εἰ καὶ μὴ πρότερον, ἀλλὰ τότε πρὸς μνήμην ἧκε τοῦ Ἰωσήφ, καὶ διδάσκει περὶ ἐκείνου τὸν Φαραώ. ἄγεται τοίνυν αὐτίκα. ὁ δέ φράσον μοι φησί, νεανία, τὴν κρίσιν τῶν ἐνυπνίων ὧνπερ τεθέαμαι. ἔδοξα βόας εὐτραφεῖς ἑπτὰ προϊόντας τοῦ ποταμοῦ πρὸς τὸ ἕλος χωρεῖν· ἑτέρους δ’ ἑπτὰ ἰσχνοὺς καὶ τετηγμένους λιμῷ τοῦ ἕλους ἐξελθόντας συναντῆσαι τούτοις, καὶ βρωθῆναι παρὰ τῶν δευτέρων τοὺς πρώτους καὶ πίονας, καὶ μένειν ἔτ’ αὐτοὺς ὁμοίως ἰσχνούς. αὖθις δ’ ὁρῶ στάχυας ἑπτὰ ἐκφύντας ῥίζης μιᾶς θαλεροὺς καὶ κεκλιμένους τῷ βάρει τοῦ καρποῦ. πλησίον δ’ αὐτῶν ἰσαρίθμους ἐδόκουν ὁρᾶν στάχυας ἀδρανεῖς ὑπὸ ἀδροσίας καὶ πρὸς ὅρασιν ἀηδεῖς, οἳ καὶ ἀνήλισκον τοὺς εὐκάρπους τε καὶ ὡραίους. ὁ δ’ Ἰωσήφ κἂν διττά φησίν, ὦ βασιλεῦ, τὰ ἐνύπνιά εἰσιν, ἀλλὰ μίαν ἔχουσι τῶν μελλόντων τὴν δήλωσιν. οἵ τε γὰρ βόες, ζῷον ἐπ’ ἀρότρῳ πονοῦν, ὑπὸ τῶν χειρόνων κατεσθιόμενοι, καὶ οἱ θάλλοντες στάχυες ὑπὸ τῶν ἀδρανῶν δαπανώμενοι, λιμὸν ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη τῇ χώρᾳ σου καταγγέλλουσιν ἐν ἰσαρίθμοις ἐνιαυτοῖς εὐθηνηθείσῃ πρότερον τοῖς καρποῖς, ὡς τὴν τούτων εὐφορίαν ἀναλωθῆναι ὑπὸ τῶν ἔπειτα.
εἰ δὲ σὺ ταμιεύσεις τὰ τῆς προτέρας εὐδαιμονίας εἰς τοὺς τῆς ἀφορίας ἐνιαυτούς, θήσεις τοῖς Αἰγυπτίοις ἀνεπαίσθητον τὸ δυστύχημα. Φαραὼ δὲ τὴν τοῦ Ἰωσὴφ ἐκπλαγεὶς σοφίαν διά τε τὴν ἐξήγησιν καὶ τὴν συμβουλήν αὐτὸς ὁ τούτων ἔφη κριτής τε καὶ σύμβουλος καὶ οἰκονόμος ἔσῃ τῶν βουλευθέντων. καὶ παρέσχεν αὐτῷ τὴν ἐξουσίαν αὐτοῦ, ὥστε σφραγῖδι χρῆσθαι τῇ Φαραὼ καὶ πορφύραν ἐνδύεσθαι καὶ ἐλαύνειν ἐφ’ ἅρματος. ἦν δὲ τότε τριάκοντα ἐτῶν γεγονὼς Ἰωσήφ. προσηγόρευσε δὲ αὐτὸν ὁ Φαραὼ Ψοθομφάνηχον· σημαίνει δὲ τὸ ὄνομα κρυπτῶν εὑρετήν. ζεύγνυσι δὲ αὐτῷ καὶ γυναῖκα Ἀσενὲθ κεκλημένην, θυγατέρα τοῦ ἐν Ἡλίου πόλει ἱερέων πρωτεύοντος. ἐξ ἧς αὐτῷ γίνονται παῖδες πρὸ τοῦ λιμοῦ, ὧν ὁ πρεσβύτερος ἦν Μανασσῆς· ἐπίληθον δὲ δηλοῖ, ὅτι λήθην εὕρατο τῶν ἀτυχημάτων· Ἐφραὶ̈μ δὲ ὁ νεώτερος· ἀποδιδοὺς δὲ τοῦτο σημαίνει, διὰ τὸ ἀποδοθῆναι αὐτῷ τὴν τῶν προγόνων ἐλευθερίαν. ἐντεῦθεν ἧκεν ὁ τῆς ἐνδείας καιρός. οὐ μόνης δὲ τῆς Αἰγύπτου κατεκράτησεν ὁ λιμός, ἀλλὰ καὶ τῆς χώρας καθ’ ἣν κατῴκει ὁ Ἰακώβ.
πέμπει τοίνυν τοὺς υἱοὺς εἰς Αἴγυπτον σῖτον ὠνησομένους, μόνον παρ’ ἑαυτῷ κατασχὼν τὸν Βενιαμὶν ὡς νεώτατον. οἱ μὲν οὖν προσῆλθον τῷ Ἰωσήφ. ὁ δὲ μὴ γνωσθεὶς ἐπέγνω τοὺς ἀδελφούς, καὶ κατασκόπους ἔλεγεν ἥκειν αὐτούς. οἱ δὲ ὅθεν τε ἥκοιεν ἔλεγον, καὶ ὡς ἑνὸς εἶεν πατρὸς ἔτι ζῶντος, καὶ ὡς ἕτερος νεώτερος ἀδελφὸς ἔστι παρὰ τῷ πατρί. πληροφορίαν δ’ ἔλεγεν Ἰωσὴφ δοῦναι αὐτῷ ἀληθείας, εἰ τὸν νεώτερον ἀδελφὸν κομίσουσι πρὸς αὐτόν. δίδωσιν οὖν σῖτον αὐτοῖς, καὶ τὸ ἀργύριον τῷ ἑκάστου σάκκῳ λάθρᾳ ἐνθέμενος· κατέσχε δὲ τὸν Συμεὼν τῆς ἐπανόδου ἐσόμενον ὅμηρον. ἐπανῆλθον πρὸς τὸν Ἰακὼβ οἱ υἱοὶ τὸν σῖτον κομίζοντες, καὶ τὰ συμβάντα ἀπήγγειλαν, καὶ λύπην αὐτῷ ἡ τοῦ Συμεὼν ἐποίει κατάσχεσις, δοῦναί τε τὸν Βενιαμὶν ἀπαχθῆναι εἰς Αἴγυπτον οὐ κατένευεν. ἤδη δὲ τοῦ σίτου δαπανηθέντος, ἐπεὶ μὴ ἄλλως ἐξῆν αὐτοῖς εἰς Αἴγυπτον ἀπελθεῖν, εἰ μὴ καὶ τὸν Βενιαμὶν προσεπάγοιντο, ὑπείκων ἀνάγκῃ δίδωσιν αὐτὸν ὁ πατήρ, καὶ τὴν τοῦ σίτου τιμὴν διπλασίονα, καὶ τῷ Ἰωσὴφ δωρεάς. ὡς δ’ ἦλθον εἰς Αἴγυπτον, προσήγαγον τὰ δῶρα αὐτῷ.
PG 134:63ὁ δὲ τὸν Βενιαμὶν ἰδὼν καὶ συνθρυπτόμενος, ἵνα μὴ δακρύων καταφανὴς γένοιτο, μετέστη. εἶτα ἐπὶ δεῖπνον παραλαμβάνει τοὺς ἀδελφούς, καὶ διπλασίοσι μοίραις ἐδεξιοῦτο τὸν Βενιαμίν, καὶ τὸν τοῦ σίτου ταμίαν δοῦναι σῖτον αὐτοῖς κελεύει καὶ τὴν τιμὴν ἐνθεῖναι τοῖς σάκκοις, εἰς δὲ τὸ τοῦ Βενιαμὶν φορτίον καὶ σκύφον ἀργύρεον ἐμβαλεῖν. τούτων δὲ γεγονότων ἀπῄεσαν οἱ ἀδελφοὶ λαβόντες τὸν Συμεών. περικυκλοῦσι δὲ ἀπιόντας αὐτοὺς ἱππεῖς ἐπεγκαλοῦντες τὴν τοῦ σκύφου κλοπήν, καὶ ἐρευνῶντες εὗρον τὸν σκύφον παρὰ τῷ φορτίῳ Βενιαμίν. οἱ μὲν οὖν ἱππεῖς ἦγον πρὸς τὸν Ἰωσὴφ τὸν Βενιαμίν, οἱ ἀδελφοὶ δὲ αὐτοῦ τὰς στολὰς διαρρήξαντες ἔκλαιον καὶ συνείποντο. Ἰωσὴφ δὲ τούτους ὀνειδίσας ὡς ἀχαρίστους, ἠλευθέρου μὲν τοὺς λοιπούς, μόνῃ δ’ ἠρκεῖτο τῇ τοῦ Βενιαμὶν κατοχῇ. τοὺς δὲ ἀπορία συνεῖχεν. Ἰούδας δὲ διαλεχθεὶς καὶ πολλὰ πρὸς ἔλεον δημηγορήσας ἐπαγωγά, εἰς ἔλεγχον ἤγαγε τοῦ πάθους τὸν Ἰωσήφ. ὁ δὲ μηκέτι δυνάμενος ὑποκρίνεσθαι τὴν ὀργήν, γνωρίζει τοῖς ἀδελφοῖς ἑαυτόν, καὶ χάριν αὐτοῖς ὡμολόγει ὡς συναιτίοις γενομένοις τῶν τῷ θεῷ βεβουλευμένων περὶ αὐτοῦ.
ἄπιτε οὖν φησί καὶ ταῦτα δηλώσατε τῷ πατρί, αὐτόν τε καὶ πᾶσαν τὴν συγγένειαν ἀναλαβόντες ἐνταυθοῖ μετοικίζεσθε· ἔτι γὰρ ἐπὶ πενταετίαν ἔσται λιμός. ταῦτ’ εἰπὼν περιβάλλει τοὺς ἀδελφοὺς καὶ δωρεαῖς δεξιοῦται. Καὶ οἱ μὲν ἀπῆλθον· ὁ δ’ Ἰακὼβ μαθὼν τὰ περὶ Ἰωσήφ, ὥρμησεν εὐθὺς πρὸς αὐτόν, πάντας τοὺς μετ’ αὐτοῦ ἐπαγόμενος· ἦσαν δὲ ἑβδομήκοντα πέντε. ἤδη δὲ τῆς Αἰγύπτου πλησίον ὄντι αὐτῷ προσυπαντᾷ Ἰωσήφ. ὁ δ’ ὑπὸ χαρᾶς μικροῦ δεῖν ἐξέλιπε. παραγεγονότα δὲ τὸν Ἰακὼβ καὶ τοὺς μετ’ αὐτοῦ πρὸς Αἴγυπτον ἀκούσας Φαραώ, χαίρων ἦν, καὶ παραγενόμενον τὸν Ἰακὼβ πρὸς αὐτὸν ἠσπάσατο. καὶ μαθὼν ποιμένας εἶναι τοὺς μετ’ αὐτοῦ, συνεχώρησεν αὐτοῖς τὴν ἐν Ἡλίου πόλει κατοίκησιν. τοῦ δὲ λιμοῦ ἐπιτεινομένου, χρημάτων τοῖς Αἰγυπτίοις ἀπεδίδου τὸν σῖτον ὁ Ἰωσήφ. τούτων δ’ ἐπιλιπόντων, τῶν βοσκημάτων ὠνοῦντο αὐτόν, εἶτα καὶ τῆς γῆς παρεχώρουν, ἵνα τραφεῖεν.
PG 134:64οὕτω δὲ τοῦ Φαραὼ πάσης περιουσίας κυρίου γενομένου πλὴν τῶν ἱερέων, τούτοις γὰρ ἔμενεν ἡ χώρα αὐτῶν, ὡς ἤδη ἐλώφησεν ὁ λιμός, συλλέγων τοὺς Αἰγυπτίους Ἰωσὴφ ἕκαστον εἰς τὴν πόλιν αὐτοῦ, τήν τε γῆν αὐτοῖς ἐχαρίζετο καὶ φιλεργεῖν παρεκάλει, τὴν πέμπτην τῶν καρπῶν τελοῦντας τῷ Φαραώ. Ἰακὼβ δὲ ἑπτακαίδεκα ἔτη ἐν Αἰγύπτῳ διαγαγὼν νοσήσας ἐξέλιπε, προειπὼν πῶς μέλλοιεν οἱ ἐκ τῆς γενεᾶς αὐτοῦ τὴν Χαναναίαν οἰκεῖν. καὶ τοῖς μὲν ἄλλοις τῶν υἱῶν κτῆσιν ἀγαθῶν ἐπευξάμενος, τοῦ Ἰωσὴφ δ’ ἐγκώμιον διεξελθών, ὅτι μὴ μνησικακήσειε τοῖς ἀδελφοῖς, προσέταξε τοῖς υἱοῖς ἵνα τοὺς παῖδας τοῦ Ἰωσὴφ Ἐφραὶ̈μ καὶ Μανασσῆν συναριθμήσωσιν ἑαυτοῖς, συνδιαιρούμενοι τούτοις τὴν Χαναναίαν. εὐλογηθῆναι δὲ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ Ἰωσὴφ παραστήσας τῷ Ἰακώβ, τὸν μὲν πρεσβύτερον κατὰ τὴν δεξιὰν ἔστησε χεῖρα, τὸν δὲ νεώτερον κατὰ τὴν λαιάν. ὁ δὲ τὰς χεῖρας ἐναλλὰξ ταῖς τῶν παίδων κεφαλαῖς ἐπιθέμενος, τὴν μὲν δεξιὰν τῷ νεωτέρῳ ἀπένειμε, τῷ πρεσβυτέρῳ δὲ τὴν εὐώνυμον.
καὶ τοῦ Ἰωσὴφ μὴ οὕτω χρῆναι τὴν ἐπίθεσιν τῶν χειρῶν ποιήσασθαι φήσαντος τῷ πατρί, ἐκεῖνος ἀλλοιῶσαι τὸν τῶν χειρῶν οὐκ ἐπείσθη σχηματισμόν. οὐ γάρ, ὡς ὑπείληφεν Ἰωσήφ, οὐκ ᾔδει ὃ ἐποίει, τοῦ γήρως τῷ βαθεῖ βλαβεὶς τὴν διάνοιαν, ἀλλ’ ὡς προφήτης τὰ μέλλοντα ὑπῃνίττετο, καὶ τὸν σωτήριον ἐτύπου σταυρόν, καὶ τὸν νέον λαὸν τὸν ἐξ ἐθνῶν δηλαδὴ δεξιὸν ἐδήλου λογισθήσεσθαι τῷ θεῷ καὶ τοῦ πρεσβυτέρου προτιμηθήσεσθαι, φημὶ δῆτα τοῦ Ἰουδαϊκοῦ. τελευτᾷ δὲ Ἰακὼβ βιώσας ἔτη τριῶν δέοντα ἑκατὸν καὶ πεντήκοντα. Ἰωσὴφ δὲ τοῦ Φαραὼ συγχωρήσαντος ἄπεισιν εἰς Χεβρῶνα καὶ θάπτει τὸν πατέρα πολυτελῶς. τῶν δὲ ἀδελφῶν δεδιότων συνυποστρέφειν αὐτῷ, ἵνα μὴ μνησικακήσας ἀνταποδοίη αὐτοῖς, πείθει μηδὲν ὑφορᾶσθαι. τελευτᾷ δὲ καὶ οὗτος, ἔτη βιώσας ἑκατὸν δέκα, ἐντειλάμενος, ὅτε μεταναστεύσουσι τῆς Αἰγύπτου οἱ ἐκ τοῦ γένους αὐτοῦ, ἐκκομίσαι καὶ τὰ ὀστᾶ αὐτοῦ καὶ εἰς τὴν Χαναναίαν ἀπαγαγεῖν. Αἰγύπτιοι δὲ ἀκμάζοντας τοὺς Ἰσραηλίτας ὁρῶντες καὶ τοῦ Ἰωσὴφ ἐπιλελησμένοι, ταλαιπωρίας ποικίλας κατ’ αὐτῶν ἐπενόουν.
τόν τε γὰρ ποταμὸν εἰς διώρυχας πλείστας κατατεμεῖν αὐτοῖς ἐπέταξαν, καὶ οἰκοδομῆσαι τείχη ταῖς πόλεσι καὶ χώματα ἀνεγεῖραι, ἵνα δι’ αὐτῶν ὁ ποταμὸς λιμνάζειν ἀπείργοιτο, καὶ ἀνιστᾶν πυραμίδας, καὶ τούτοις τοὺς Ἑβραίους ἐξέτρυχον. χρόνον μὲν οὖν συχνὸν ἐπ’ αὐταῖς διήνυσαν ταῖς κακώσεσιν. εἶτα τῶν ἱερογραμματέων τις ἀγγέλλει τῷ Φαραὼ τεχθήσεσθαί τινα κατ’ ἐκεῖνον τὸν καιρὸν τοῖς Ἰσραηλίταις, ὃς τραφεὶς ταπεινώσει μὲν τοὺς Αἰγυπτίους, αὐξήσει δὲ τοὺς ὁμογενεῖς. δείσας οὖν Φαραὼ κελεύει πᾶν ἄρσεν γεννώμενον τοῖς Ἑβραίοις ῥιπτοῦντας εἰς τὸν ποταμὸν διαφθείρειν, τοὺς δὲ μὴ οὕτω ποιοῦντας τῶν παίδων τοκεῖς παγγενῆ ἀναιρεῖσθαι, καὶ τοὺς τοκετοὺς δὲ τῶν Ἑβραίων γυναικῶν τὰς Αἰγυπτίας μαίας παραφυλάττειν. Καὶ οἱ μὲν ἦσαν ἐν τούτοις· ἀνὴρ δέ τις τῶν εὖ γεγονότων πρὸς ταῦτα διέκειτο χαλεπῶς, ἐκυοφόρει γὰρ αὐτῷ ἡ γυνή, καὶ ἐδέετο τοῦ θεοῦ· μὴ ἀπογινώσκειν δὲ καθ’ ὕπνους προσέταξεν αὐτῷ ὁ θεός.
PG 134:65ὅ τε γὰρ παῖς, ὃν ὑφορῶνται Αἰγύπτιοι, σός ἔλεγεν ἔσται, καὶ σωθήσεται καὶ τραφήσεται λαθὼν τοὺς ἐπιβουλεύοντας, καὶ λύσει μὲν τῆς παρ’ Αἰγυπτίοις δουλείας τοὺς ὁμοφύλους, μνήμης δὲ αἰωνίου τεύξεται. ὁ δὲ ἀδελφὸς αὐτοῦ ἱεράσεταί μοι σὺν τοῖς ἐκγόνοις διὰ παντός. τίκτει τοίνυν αὐτῷ ἡ γυνὴ παιδίον ἄρρεν λαθοῦσα τοὺς φύλακας, καὶ τρέφεται παρὰ τῶν τεκόντων τὸ βρέφος ἐπὶ μῆνας τρεῖς. δεδοικότες δὲ ἐπὶ τῷ θεῷ τὴν ἑαυτοῦ σωτηρίαν πεποίηνται, καὶ πλέγμα τι μηχανησάμενοι ἀσφάλτῳ τε περιχρίσαντες ἐντιθέασι τὸ βρέφος καὶ ἀφιᾶσι κατὰ τοῦ ποταμοῦ. ἡ δὲ τοῦ παιδὸς ἀδελφὴ Μαριάμμη παρετήρει τὸ γενησόμενον. παίζουσα δὲ παρὰ ταῖς ὄχθαις τοῦ ποταμοῦ Θέρμουθις ἡ θυγάτηρ Φαραὼ ὁρᾷ τὸ πλέγμα καὶ στείλασα κομίζεται τοῦτο. ἰδοῦσα δὲ τὸ παιδίον ἠγάπησε τοῦτο καὶ διὰ κάλλος καὶ διὰ μέγεθος. καὶ παράγονται γυναῖκες Αἰγύπτιαι θηλάσουσαι αὐτό· τὸ δὲ θηλὴν αὐτῶν οὐ προσίετο. ἡ δὲ Μαριάμμη ὡς τάχα παρατυγχάνουσα βασίλισσα εἶπεν, εἰ Ἑβραὶ̈ς κληθείη γυνή, ἴσως προσήσεται θηλὴν τὸ βρέφος ὁμογενοῦς. ἡ δέ κάλεσον ἔφη.
καὶ παρήγαγε τὴν μητέρα, καὶ ἡ Θέρμουθις τὴν τοῦ παιδὸς τροφὴν ἔμμισθον αὐτῇ ἀνατίθησι, καὶ ἐκ τοῦ συμβεβηκότος ὀνομάζει αὐτό. τὸ γὰρ ὕδωρ μῶς καλοῦσιν Αἰγύπτιοι, ὑσῆς δὲ τοὺς σωθέντας ἐξ ὕδατος· ἄμφω γοῦν συνθεῖσα τὰ ῥήματα εἰς κλῆσιν αὐτοῖς τοῦ βρέφους ἐχρήσατο. ἦν δ’ ἐξ Ἀβραὰμ ἕβδομος Μωυσῆς· Ἀμαρὰμ μὲν γὰρ αὐτὸς ἦν παῖς, Καὰθ δὲ τῷ Ἀμαρὰμ ὁ πατήρ, ὁ δὲ τοῦ Λευί, καὶ τοῦ Ἰακὼβ ὁ Λευί, Ἰακὼβ δὲ ἐτέχθη τῷ Ἰσαάκ, Ἰσαὰκ δ’ ἐξέφυ τῷ Ἀβραάμ. τριετεῖ δὲ τῷ παιδὶ γεγονότι καὶ τὸ τῆς ἡλικίας ἀνάστημα καὶ τὸ τῆς μορφῆς ἀστεῖον ἐκ θειοτέρας ἐπέπρεπε χάριτος, ἡ δὲ σύνεσις πολὺ κρείττων τῆς ἡλικίας ἐφύετο. ἡ Θέρμουθις οὖν γνησίας ἀμοιροῦσα γονῆς υἱοθετεῖται αὐτὸν καὶ κομίζει πρὸς τὸν πατέρα, ὁ δὲ τὸν παῖδα προστερνισάμενος ἐπιτίθησιν αὐτῷ κατὰ φιλοφρόνησιν τὸ διάδημα. καὶ ὁ παῖς αὐτὸ κατὰ νηπιότητα δῆθεν ῥιπτεῖ κατὰ γῆς καὶ ἐπέβαινε τοῖς ποσίν.
PG 134:66ὅπερ ὁ ἱερογραμματεὺς θεασάμενος, ὃς ἐκ τῶν Ἑβραίων γενέσθαι τινὰ τὸν τὴν Αἰγυπτίων ἀρχὴν ταπεινώσοντα προεῖπεν, ἀνακραγών οὗτος εἶπεν ἐκεῖνος ὁ παῖς, ὃν ἀνελὼν τοῖς Αἰγυπτίοις τὸ δέος περίελε, ἔφθη δ’ αὐτὸν ἡ Θέρμουθις ἐξαρπάσασα, καὶ τὸν Φαραὼ δὲ νωθρὸν πρὸς τὸν φόνον διέθηκεν ὁ θεός. Παρελθὼν δὲ εἰς ἡλικίαν ὁ Μωυσῆς ἐκ τοιαύτης λαβῆς οἷος τὴν ἀρετὴν ἦν φανερὸς τοῖς Αἰγυπτίοις ἐγένετο. πρόσοικοι ὄντες τῇ Αἰγύπτῳ Αἰθίοπες ἐσίνοντο τὴν χώραν αὐτῶν, οἱ δ’ Αἰγύπτιοι στρατεύουσιν ἐπ’ αὐτούς· καὶ ἡττήθησαν, Αἰθίοπες δὲ καταφρονήσαντες αὐτῶν τὴν ἅπασαν κατέτρυχον Αἴγυπτον. κατὰ δὲ θεῖον χρησμὸν αἰτεῖ τὴν θυγατέρα τὸν Μωυσῆν Φαραὼ ἤδη ἀνδρωθέντα, κατὰ τῶν Αἰθιόπων στρατηγὸν αὐτῷ γενησόμενον. ἡ δὲ δίδωσιν, ὁρκώσασα τὸν πατέρα μηδὲν αὐτὸν διαθεῖναι κακόν. Μωυσῆς δὲ τὸν πόλεμον πιστευθεὶς οὐ διὰ συνήθους ὁδοῦ ἄγει ἐπὶ τοὺς πολεμίους τὴν στρατιάν, ἀλλὰ δι’ ἀστιβήτου ἐκ πλήθους ἑρπετῶν ἰοβόλων· ἔνθα καὶ τὴν σύνεσιν αὐτοῦ ἐπεδείξατο. πλέγματα γὰρ ποιήσας καὶ ταῦτα πληρώσας ἴβεων, πολλὰς δὲ ταύτας τρέφει καὶ χειροήθεις ἡ Αἴγυπτος, κατὰ τὴν ὁδὸν ἐκείνην ἐκόμιζεν·

Liber Tertius

αἱ δὲ ἴβεις τοῖς ἰοβόλοις τούτοις πολέμιοι· καὶ ταύταις προηγουμέναις τῆς στρατιᾶς προμάχοις κατὰ τῶν ἰοβόλων ἐχρήσατο. καὶ μηδὲν προγνοῦσιν ἔπεισι τοῖς Αἰθίοψι, καὶ τούτους νικᾷ καὶ πόλεις αὐτῶν αἱρεῖ οὐκ ὀλίγας. οἱ δὲ συνελαθέντες εἰς Σαβὰν πόλιν βασίλειον οὖσαν Αἰθιοπίας, ἣν ὕστερον Καμβύσης Μερόην ὠνόμασε διὰ τὴν ὁμώνυμον ἀδελφήν, ἐπολιορκοῦντο· ἦν δὲ ἡ πόλις δυσπολιόρκητος. Θάρβις δὲ τοῦ Αἰθιόπων κρατοῦντος θυγάτηρ εἰς ἔρωτα ὤλισθε Μωυσέως καὶ διαπέμπεται πρὸς αὐτὸν περὶ γάμου, ὁ δὲ κατένευεν, εἰ παραδοίη τὴν πόλιν αὐτῷ. φθάνει τὸ ἔργον τοὺς λόγους, καὶ Μωυσῆς ἐτέλει τοὺς γάμους, καὶ τοὺς Αἰγυπτίους ἀπήγαγεν εἰς τὴν ἑαυτῶν. οἱ δ’ ἐμίσουν αὐτὸν καὶ σωζόμενοι, καὶ ἠρέθιζον τὸν Φαραὼ κατ’ αὐτοῦ. ὁ δὲ καὶ τοῖς ἱερογραμματεῦσι πειθόμενος καὶ διὰ τὸν φόνον τοῦ Αἰγυπτίου τοῦ τὸν Ἑβραῖον μαστίζοντος, ὡς τῇ βίβλῳ περιείληπται τῆς Γενέσεως, εἰ καὶ τοῦτο παρέδραμεν ὁ Ἰώσηπος, ἐπέθετο τῇ ἀναιρέσει τοῦ Μωυσέως.
ὁ δὲ καὶ τῶν ὁδῶν φυλαττομένων λαθὼν ὑπέξεισι διὰ τῆς ἐρήμου, καὶ εἰς πόλιν ἄπεισι Μαδιάμ, καὶ ξενίζεται παρὰ τῷ τῆς πόλεως ἱερεῖ, ὃς καὶ διώνυμος ὢν Ῥαγουὴλ ἐκαλεῖτο καὶ Ἰοθόρ. ὁ δὲ τὴν θυγατέρα αὐτοῦ Σεπφώραν τῷ Μωυσῇ πρὸς γάμον ἐκδίδωσιν καὶ ποιμένα ποιεῖται τῶν ἑαυτοῦ θρεμμάτων. Νέμων δ’ ἐπὶ τὸ Σίναιον ὄρος ὁ Μωυσῆς τοῦ περὶ τὴν βάτον ἀξιοῦται ὁράματος, ἣν ἔφλεγε πῦρ, οὐ μέντοι κατέκαιεν. εἶτα καὶ φωνῆς ἐκεῖθεν ἀκούει, ἣ μὴ προβαίνειν ἐπέταττεν, ἅτε θείου τοῦ τόπου τυγχάνοντος, καὶ τὰ ἐσόμενα προηγόρευε, καὶ ἀπιέναι αὐτῷ εἰς Αἴγυπτον ἐκέλευε, τοὺς ὁμογενεῖς τῆς ἐκεῖ κακώσεως ἀπαλλάξοντι καὶ ἐξάξοντι αὐτοὺς τῆς Αἰγύπτου, θυσίας τε εἰς ἐκεῖνον τὸν τόπον ποιεῖν ἐνετέλλετο. ταῦτα ἐκ τοῦ πυρὸς θεοκλυτεῖται ὁ Μωυσῆς. ὁ δ’ ἠπόρει πῶς ἢ τοὺς οἰκείους πείσειεν ἢ βιάσαιτο Φαραὼ ἐπιτρέψαι τὴν ἔξοδον. καὶ ὁ θεὸς ῥᾷστα ταῦτα θήσειν αὐτῷ ἐπηγγέλλετο, καὶ εἰς πίστιν τὴν βακτηρίαν εἰς τὴν γῆν ἀφεῖναι κελεύεται, καὶ ἀφέντος δράκων ἐγένετο, εἶτ’ ἐπιλαβομένου πάλιν βάκτρον ἦν.
PG 134:67καὶ καθεῖναι τὴν δεξιὰν εἰς τὸν κόλπον προσταχθείς, λευκὴν ὁμοίαν τιτάνῳ τὴν χρόαν ἐξήνεγκεν, εἶτα καὶ εἰς τὸ πρότερον εἶδος ἀποκατέστη. καὶ τοῦ πλησίον ὕδατος λαβεῖν κελευσθεὶς καὶ καταχέαι τῆς γῆς, ὁρᾷ τὸ χεθὲν αἱματῶδες. θαρρεῖν οὖν ἐπὶ τούτοις παρεκελεύετο καὶ μηκέτι μέλλειν. παραλαβὼν οὖν τὴν γυναῖκα καὶ τοὺς παῖδας τοὺς ἐξ αὐτῆς, Γηρσών, ὃ σημαίνει ὅτι εἰς τὴν ξένην, καὶ Ἐλεάζαρ, δηλοῖ δὲ ὡς συμμάχῳ χρήσαιτο τῷ πατρῴῳ θεῷ, ὥρμησεν εἰς Αἴγυπτον. πλησιάσαντι δὲ ὁ ἀδελφὸς ὑπήντησεν Ἀαρών. παραγίνονται οὖν ἄμφω πρὸς Φαραώ, καὶ τὰ ἐκ θεοῦ προστεταγμένα εἰπόντες ἠξίουν μὴ ἀντιπράττειν τῇ θείᾳ βουλῇ. χλευάσαντος δ’ ἐκείνου, ἔργῳ τὰ σημεῖα ἐδείκνυον, καὶ ἡ ῥάβδος ὄφις ῥιφεῖσα ἐγένετο. τὸ δ’ αὐτὸ καὶ τῶν Αἰγυπτίων ἐπαοιδῶν πεποιηκότων καὶ τὰς σφετέρας βακτηρίας μεταβαλόντων εἰς δράκοντας, Μωυσῆς τὴν βακτηρίαν αὖθις ῥιπτεῖ κατὰ γῆς, καὶ εἰς ὄφιν μεταβληθεῖσα τὰς τῶν Αἰγυπτίων βακτηρίας, αἳ δράκοντες ἐδόκουν, κατέφαγεν· εἶτα εἰς τὸ ἑαυτῆς σχῆμα μεταπεσοῦσαν αὐτὴν κομίζεται. σκληρυνομένου δὲ Φαραώ, εἰς αἷμα τὰ ὕδατα μετεβέβλητο.
εἶτα βάτραχοι πᾶσαν τὴν γῆν Αἰγύπτου ἐκάλυψαν. ἐπὶ τούτοις σκνῖπες ἐκ τῆς γῆς ἀνεδόθησαν. τὰ μὲν οὖν ἄλλα τεράστια καὶ οἱ ἐπαοιδοὶ Φαραὼ ἐδόκουν ποιεῖν, σκνῖπας δὲ φαντάσαι οὐκ ἠδυνήθησαν. εἶπον οὖν πρὸς Φαραὼ ὅτι δάκτυλος θεοῦ τοῦτό ἐστιν· ὁ δ’ ἔτι ἀνένδοτος ἦν. καὶ ἐγένετο κυνόμυια, καὶ ἐπὶ ταύτῃ φθορὰ τῶν κτηνῶν. ἔπειτα τοῦ Μωυσέως καμινιαίαν αἰθάλην τοῦ ἀέρος κατασκεδάσαντος, ἕλκη καὶ φλυκτίδες ἔν τε τοῖς κτήνεσι καὶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις ἀνέζεσαν, καὶ αὖθις χάλαζα ὕσθη, καὶ μετ’ αὐτὴν ἐπῆλθεν ἀκρίς, καὶ ἐπὶ ταύταις σκότος τοὺς Αἰγυπτίους ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας ἐκάλυψε, τελευταῖον δ’ ἐπήνεκτο τούτοις ἡ τῶν πρωτοτόκων ἀπώλεια. σκληρυνομένου γὰρ Φαραὼ ἐκέλευσεν ὁ θεὸς Μωυσῇ θυσίαν παρασκευάσαι εἰς τὴν τεσσαρεσκαιδεκάτην τοῦ μηνὸς ὃς παρὰ μὲν Ἑβραίοις Νισὰν καλεῖται, παρ’ Αἰγυπτίοις δὲ Φαρμουθί, παρὰ Μακεδόσι δὲ Ξανθικός, καὶ παρ’ Ἕλλησιν Ἀπρίλλιος. ἐνστάσης δὲ τῆς τεσσαρεσκαιδεκάτης ἅπαντες ἔθυον καὶ τῷ τοῦ θύματος αἵματι τὰς φλιὰς τῶν οἰκιῶν ἔχριον, καὶ δειπνήσαντες τῶν κρεῶν τὰ περιττὰ ἔκαυσαν.
PG 134:68ὅθεν ἔκτοτε ἑορτὴν ἄγουσιν Ἑβραῖοι κατὰ τὸν καιρὸν τοῦτον καὶ θύουσι, πάσχα τὴν ἑορτὴν καλοῦντες. τὸ δὲ πάσχα ἄλλοι μὲν διάβασιν σημαίνειν φασίν, Ἰώσηπος δὲ ὑπερβασίαν, ὅτι κατ’ ἐκείνην τὴν νύκτα τοὺς Ἑβραίους ὁ θεὸς ὑπερβὰς Αἰγυπτίοις ἐνέσκηψε τὴν τῶν πρωτοτόκων φθοράν. ὅθεν συνελθόντες Αἰγύπτιοι ἐδέοντο Φαραὼ ἀπολύειν τοὺς Ἑβραίους· ὁ δὲ ἀπιέναι προσέταξεν. οἱ δ’ ἐξῄεσαν. ἦν δὲ τὸ τῶν μετανισταμένων πλῆθος τὸ στρατεύσιμον ἡλικίαν ἔχον μόνον μυριάδες ἑξήκοντα. ἐξῆλθον δὲ μηνὸς Ξανθικοῦ πέμπτῃ καὶ δεκάτῃ κατὰ σελήνην, μετὰ ἔτη τετρακόσια τριάκοντα τοῦ τὸν Ἀβραὰμ εἰς Χαναναίαν ἐλθεῖν, ἐκ δὲ τῆς Ἰακὼβ εἰς Αἴγυπτον παροικίας μετὰ ἐνιαυτοὺς διακοσίους καὶ πεντεκαίδεκα. ἦν δὲ Μωυσῇ τότε τῆς ζωῆς ἔτος ὀγδοηκοστόν, Ἀαρὼν δὲ τρισὶν ὑπερεῖχε. συνεπήγοντο δὲ καὶ τὰ ὀστᾶ τοῦ Ἰωσήφ, πληροῦντες τὴν ἐντολὴν τοῦ ἀνδρός. Οἱ μὲν οὖν ἀπῄεσαν, Αἰγύπτιοι δὲ μετεμέλοντο καὶ λαβόντες ὅπλα ἐδίωκον. ἑξακόσια δ’ ἦσαν αὐτοῖς ἅρματα, ἱππεῖς τε πεντακισμύριοι, καὶ μυριάδες εἴκοσιν ὁπλιτῶν. Ἑβραίους δ’ εἰς ἀπόγνωσιν ἦγον ἐν στενῷ γεγονότα τὰ πράγματα, καὶ λίθοις βάλλειν τὸν Μωυσῆν ἔμελλον.
ὁ δὲ παρεκάλει αὐτῷ ἕπεσθαι, καὶ ἦγεν αὐτοὺς ἐπὶ θάλασσαν, καὶ στὰς παρ’ αὐτῇ καὶ τὸν θεὸν ἐπιβοησάμενος τύπτει τὴν θάλασσαν τῇ βακτηρίᾳ· ἡ δὲ ἀνεκόπη καὶ γυμνὴν ἀφῆκε τοῖς Ἑβραίοις τὴν γῆν, κἀκεῖνοι διέβαινον σπεύδοντες. ὁρῶντες δὲ ταῦτα Αἰγύπτιοι, καὶ αὐτοὶ προτάξαντες τὴν ἵππον ἐδίωκον. ἤδη δ’ ἐπὶ τὴν ἀντιπέραν γῆν τῶν Ἑβραίων διασωθέντων ἐπιχεῖται τοῖς Αἰγυπτίοις ἡ θάλασσα, τοῦ Μωυσέως τῇ ῥάβδῳ ἐπιστρεπτικῶς αὖθις τὸ ὕδωρ πατάξαντος καὶ τὰ τούτου ἑνώσαντος τμήματα. ἀπώλοντο οὖν οἱ ἐν τοῖς ὕδασιν Αἰγύπτιοι ξύμπαντες. καὶ οἱ μὲν Ἑβραῖοι ἐν ὕμνοις ἦσαν καὶ ἔχαιρον, Μωυσῇ δὲ ᾠδὴ πεποίηται πρὸς θεὸν ἐν ἑξαμέτρῳ τόνῳ συντεθειμένη, ὥς φησιν Ἰώσηπος. τὰ δ’ ὅπλα τῶν Αἰγυπτίων σὺν τοῖς σώμασιν αὐτῶν ἐκβρασθέντα τῆς θαλάσσης ὑπὸ τοῦ πνεύματος λαβόντες Ἑβραῖοι, τούτοις ὡπλίσθησαν. καὶ ἦγεν αὐτοὺς ὁ Μωυσῆς εἰς τὸ ὄρος Σινᾶ, θύσων ἐκεῖ τὰ σῶστρα, ὡς αὐτῷ ἐνετέταλτο. ἀγομένους δ’ ἐκεῖ ἡ τῶν τροφῶν ἐλύπει σπάνις καὶ ἡ τοῦ ὕδατος ἔνδεια. καὶ οὕτως ἔχοντες εἰς τόπον ἀφικνοῦνται ἐν ᾧ φρέαρ ἦν, οὗ τὸ ὕδωρ διὰ πικρίαν ἄποτον.
καὶ τὸ ὄνομα τοῦ τόπου ἡ μὲν τῆς Ἐξόδου βίβλος Μερρὰν ὀνομάζει, ὁ δ’ Ἰώσηπος Μὰρ αὐτὸν κληθῆναι παρὰ τῶν Ἑβραίων συγγράφεται, μὰρ τὸ πικρὸν λέγων τοὺς Ἑβραίους καλεῖν. καὶ τοῦ δημαγωγοῦ κατεγόγγυζον, ὁ δὲ τοῦ θεοῦ πρότερον δεηθεὶς ξύλον λαβὼν εἰς τὸ φρέαρ ἐνέβαλε καὶ τὸ ὕδωρ ἐγλύκανεν. ὁ δὲ Ἰώσηπος ἔοικε μὴ πιστεύων ὡς θαύματι τῇ γλυκάνσει τοῦ ὕδατος, ἀλλὰ φυσικῶς αὐτὸ γλυκανθῆναι δοξάζων λέγει ὅτι τὸ ξύλον ὁ Μωυσῆς εἰς τὸ ὕδωρ βαλὼν ἐξαντλεῖν τὸ φρέαρ ἐκέλευε, καὶ οἱ μὲν ἐπόνουν, τὸ δ’ ὑπὸ τῶν συνεχῶν πληγῶν γεγυμνασμένον καὶ κεκαθαρμένον ἤδη πότιμον ἦν. τὴν δὲ τῶν τροφῶν ἔνδειαν ἰάσατο, τοῦ θεοῦ δεηθείς, δι’ ὀρτύγων. ἐφίπταντο γὰρ τῇ τῶν Ἑβραίων παρεμβολῇ πλῆθος ὀρτύγων, οὓς συλλαμβάνοντες ἤσθιον. καὶ ἐπὶ τούτοις τὸ μάννα ὗσεν αὐτοῖς ὁ θεός, μέλιτι μὲν τὴν ἡδονὴν ἐμφερές, τὸ δὲ μέγεθος κοριάνδρου σπέρματι ὅμοιον, μάννα δὲ παρ’ ἐκείνων κληθέν, ὡς ἀπορούντων τί τοῦτο ἂν εἴη· τὸ γὰρ μὰν καὶ ἐπερώτησιν δηλοῖ κατὰ τὴν ἐκείνων διάλεκτον. οὕτω καὶ ταῦτα Ἰώσηπος.
PG 134:69ἐνετέταλτο δὲ ἀσσάρωνα ἕκαστον ἐκ τούτου καθ’ ἑκάστην συλλέγειν, ὁ δὲ ἀσσάρων μέτρον ἐστίν, εἰ δέ τις πλέον συνέλεξεν, εἰς τὴν αὔριον ἄβρωτον ἦν, ὑπό τε σκωλήκων καὶ πικρίας διεφθαρμένον. τοῦτο δὲ ᾠκονόμητο, ἵνα μὴ τῶν ἐρρωμένων πολὺ συναγόντων ἐπιλείπῃ τοῖς ἀσθενέσι. τῇ δὲ τροφῇ ταύτῃ τεσσαράκοντα ἐχρήσαντο ἔτεσιν, ἐφ’ ὅσον ἦσαν ἐν τῇ ἐρήμῳ. αὖθις οὖν εἰς ἄνυδρον ἦλθον τόπον καλούμενον Ῥαφιδίν, καὶ διψῶντες κατὰ Μωυσέως κεκίνηντο. ὁ δὲ τοῦ θεοῦ δεηθεὶς κελεύεται ῥάβδῳ τὴν πέτραν πλῆξαι, καὶ πλήττει, ἧς αὐτίκα ὕδωρ ἐξεβλύσθη πολύ τε καὶ διαυγέστατον. οἱ δὲ Ἀμαληκῖται κατὰ τῶν Ἑβραίων ἐχώρουν, τοὺς περιοίκους συμμάχους προσκαλεσάμενοι. Μωυσῆς δὲ τὸ μάχιμον τοῦ λαοῦ τῶν ἄλλων ἀποδιελών, καὶ Ἰησοῦν τὸν τοῦ Ναυῆ ἐπιστήσας αὐτοῖς, μέρος δέ τι τῆς στρατιᾶς καταλιπὼν εἰς τὴν τοῦ ὕδατος φυλακήν, αὐτὸς μὲν ἀνεχώρει πρὸς τὸ ὄρος, Ἰησοῦ δ’ ἐνετέλλετο πεποιθέναι θεῷ καὶ τὸ στράτευμα κατὰ τῶν ἐναντίων ἐξάγειν. ἤδη οὖν ὁ πόλεμος συνερρήγνυτο·
καὶ μέχρι μὲν Μωυσῆς τὰς χεῖρας εἶχεν ὑψοῦ, τοὺς Ἀμαληκίτας οἱ Ἑβραῖοι κακῶς διετίθεντο, ὁσάκις δὲ τὰς χεῖρας καθίει ὁ Μωυσῆς τῇ ἀνατάσει τούτων πονούμενος, ἡττᾶσθαι τότε τοὺς Ἑβραίους συνέβαινεν. ἑκατέρωθεν οὖν τὸν ἀδελφὸν Ἀαρὼν καὶ Ὢρ τὸν ἄνδρα τῆς ἀδελφῆς Μαριὰμ στήσας ἀνέχειν τὰς χεῖρας αὐτοῦ ἐνετείλατο. καὶ οὕτω τοὺς Ἀμαληκίτας νικῶντες Ἑβραῖοι πάντας ἀπώλεσαν ἄν, εἰ μὴ νὺξ ἐπέσχεν αὐτούς. Ἑβραίων δὲ τέθνηκεν οὐδὲ εἷς. Ἐκεῖθεν ἀπῄεσαν εἰς τὸ πρόσω, καὶ ἐν τριμήνῳ μετὰ τὴν ἐξ Αἰγύπτου ἐξέλευσιν παρῆσαν ἐπὶ τὸ ὄρος Σινᾶ, καὶ ἔθυσε Μωυσῆς ἐκεῖ τῷ θεῷ. ὅπου καὶ Ῥαγουὴλ ὁ πενθερὸς αὐτοῦ ἀπήντησεν αὐτῷ, θεασάμενος δὲ τὸν γαμβρὸν αὐτοῦ ἐν ὄχλῳ πραγμάτων ὄντα, πάντων ἐπ’ αὐτὸν βαδιζόντων, συνεβούλευε τὴν μὲν τῶν δικῶν ζήτησιν ἑτέροις ἐπιτρέπειν, αὐτὸν δὲ τῶν μειζόνων προνοεῖν πραγμάτων καὶ τῆς τοῦ λαοῦ σωτηρίας, καὶ κατὰ μυρίους ἄρχοντας ἀποδεικνύειν, εἶτα κατὰ χιλίους, καὶ κατὰ πεντακοσίους ἑτέρους ἐφιστᾶν, καὶ ἐπὶ τούτοις ἑκατοντάρχους καὶ πεντηκοντάρχους ποιεῖν, καὶ ἐν τριάκοντα καὶ εἴκοσι καὶ δέκα ἐφιστᾶν τοὺς διακοσμήσοντας.
PG 134:70ταῦτα τοῦ Ῥαγουὴλ συμβουλεύσαντος, Μωυσῆς κατὰ τὴν ὑποθήκην ἐκείνου ποιεῖ. εἶτα πλησίον μετασκηνῶσαι τοῦ ὄρους Σινᾶ τῷ λαῷ ἐντειλάμενος, αὐτὸς εἰς τὸ ὄρος ἀνῄει· καὶ ὁ λαὸς μετεσκήνωσεν, ἁγνεύων τήν τε ἄλλην ἁγνείαν καὶ ἀπὸ γυναικὸς συνουσίας τρίτην ἡμέραν. κατὰ δὲ τὴν τρίτην ἕωθεν νεφέλη περιεκύκλου τὸ τῶν Ἑβραίων στρατόπεδον, ἀστραπαί τε ἦσαν φοβεραὶ καὶ πνευμάτων σφοδρότης, ἃ τοὺς Ἑβραίους ἐδείμαινε ταῖς σκηναῖς προσμένοντας. ἐπιφαίνεται δὲ Μωυσῆς ἔμπλεως θάρσους, καὶ ὀφθεὶς ἀπαλλάττει τοῦ δέους αὐτοὺς καὶ μηνύει σφίσιν ἃ ὁ θεὸς ἐνετείλατο καὶ ὅσα φυλάξουσι νόμιμα, καὶ προςάγει τὸν λαὸν ἅμα γυναιξὶ καὶ τέκνοις, ὡς ἀκούσαιεν τοῦ θεοῦ. καὶ ἤκουον φωνῆς ὑψόθεν γινομένης. εἶτ’ αὖθις ἄνεισιν εἰς τὸ ὄρος· καὶ χρονίσαντος ἐκεῖ ὁ λαὸς ἠθροίσθη πρὸς Ἀαρὼν λέγων ποίησον ἡμῖν θεούς· ὁ γὰρ Μωυσῆς οὐκ οἴδαμεν τί γέγονεν. Ἀαρὼν δὲ βιαζόμενος προσενεγκεῖν προσέταξεν ἕκαστον τὰ ἐνώτια τὰ χρυσᾶ καὶ τὸν κόσμον ὃν αἱ γυναῖκες καὶ αἱ θυγατέρες αὐτῶν περιέκειντο. οἱ δὲ προσήγαγον, καὶ δι’ αὐτῶν μόσχον ἐποίησαν χωνευτὸν καὶ ἔθυσαν αὐτῷ.
Μωυσῆς δὲ καταβαίνων ἀπὸ τοῦ ὄρους καὶ τὰς δύο πλάκας τοῦ μαρτυρίου ἐν ταῖς χερσὶ φέρων λιθίνους καταγεγραμμένας ἐπ’ ἀμφοτέρων τῶν μερῶν, ὡς ἤγγισε τῇ παρεμβολῇ, ὁρᾷ τὸν μόσχον, καὶ ὀργισθεὶς τὰς πλάκας συνέτριψε, καὶ λαβὼν τὸν μόσχον κατέκαυσε καὶ ἐλέπτυνε καὶ βαλὼν εἰς ὕδωρ ἐπότισε τὸν λαόν. καὶ ἐνετείλατο τοῖς υἱοῖς Λευί, καὶ διῆλθον διὰ τῆς παρεμβολῆς καὶ ἀπέκτειναν πολλούς, ὡς καὶ εἰς τρισχιλίους τοὺς πεσόντας ἀριθμηθῆναι. ὑπέστρεψε δὲ Μωυσῆς πρὸς τὸ ὄρος λέγων κύριε, ἡμάρτηκεν ὁ λαός σου, καὶ νῦν εἰ μὲν ἀφίης αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν, ἄφες· εἰ δὲ μή, κἀμὲ ἐξάλειψον ἐκ τῆς βίβλου σου. καὶ εἶπεν αὐτῷ κύριος κατάβηθι, ὁδήγησον τὸν λαὸν τοῦτον εἰς τὸν τόπον ὃν εἶπόν σοι. καὶ ἐνεφάνισε κύριος τῷ Μωυσῇ αἰτήσαντι ἰδεῖν αὐτὸν τὰ ὀπίσθια αὐτοῦ. καὶ κατέβη πρὸς τὸν λαὸν αὖθις δύο πλάκας ἐπιφερόμενος τοὺς δέκα λόγους γεγραμμένους ἐχούσας, καὶ ἡ ὄψις τοῦ προσώπου αὐτοῦ ὑπῆρχε δεδοξασμένη, καὶ οὐκ ἠδύνατο ἀτενίσαι αὐτῷ ὁ λαός, καὶ περιέθετο κάλυμμα περὶ τὴν ὄψιν αὐτοῦ, καὶ οὕτως ὡμίλει αὐτοῖς.
καὶ ἀπήγγειλεν αὐτοῖς ἃ ἐνετείλατο ὁ θεὸς περί τε θυσιῶν καὶ καθαρσίων, καὶ ζῴων ἀκαθάρτων τε καὶ καθαρῶν, ὥστε τῶν μὲν ἀπέχεσθαι, τοῖς δὲ τρέφεσθαι, περί τε μίξεων ἀθέσμων, καὶ τίνας οἱ ἱερεῖς εἰς γάμον ἀγάγωνται, καὶ οἵας οἱ ἀρχιερεῖς, καὶ περὶ σαββάτου καὶ τοῦ ἑβδόμου ἐνιαυτοῦ καὶ τοῦ πεντηκοστοῦ, ὃν ἰωβηλαῖον καλοῦσι· καὶ ὅτι ἐπέταξεν ὁ θεὸς σκηνὴν γενέσθαι εἰς ἣν ἂν παραγίνοιτο συνεπαγομένην αὐτοῖς μεταβαίνουσι, καὶ μέτρα τῆς σκηνῆς ἔδειξεν αὐτῷ καὶ σχῆμα καθ’ ὃ ἂν κατασκευασθείη. ὁ δὲ λαὸς χαίροντες ἐπὶ τούτοις προσῆγον χρυσόν τε καὶ ἄργυρον καὶ λίθους τιμίους καὶ χαλκὸν καὶ ξύλα καὶ τρίχας αἰγείας καὶ δέρματα κριῶν καὶ λίνον καὶ ἔρια. ἀρχιτέκτονας δ’ ἐφίστησι τῆς σκηνῆς τόν τε τῆς ἀδελφῆς αὐτοῦ τῆς Μαριὰμ υἱὸν τὸν Βεσελεὴλ καὶ τὸν Ἐλιφάτζ. ἤδη δὲ τῆς σκηνῆς εἰργασμένης ἔστησε ταύτην Μωυσῆς. εἴργαστο δὲ ἡ κιβωτὸς ἐκ ξύλων ἀσήπτων, ἃ πανταχόθεν χρυσίον περιεκάλυπτεν, ᾗ τὰς δύο πλάκας ἐνέθεντο αἳ τοὺς δέκα λόγους εἶχον ἐγγεγραμμένους.
PG 134:71ὧν ὁ πρῶτος μὲν ἕνα θεὸν εἶναί φησι καὶ τοῦτον μόνον σέβεσθαι δεῖν, ὁ δεύτερος δὲ μηδενὸς εἰκόνα ζῴου ποιεῖν μηδὲ προσκυνεῖν, ὁ τρίτος ἐπὶ μηδενὶ ματαίῳ τὸν θεὸν ὀμνύναι, ὁ τέταρτος τὰς ἑβδομάδας παρατηρεῖν ἀναπαυομένους ἐξ ἔργου παντός, ὁ πέμπτος γονεῖς τιμᾶν, ὁ ἕκτος φόνου ἀπέχεσθαι, ὁ ἕβδομος μὴ μοιχεύειν, ὁ ὄγδοος μὴ κλέπτειν, ὁ ἔνατος μὴ ψευδομαρτυρεῖν, ὁ δέκατος μηδενὸς ἀλλοτρίου ἐπιθυμεῖν. ταύτην οὖν τὴν κιβωτὸν εἰσάγουσιν εἰς τὸ ἄδυτον. ἐν δὲ τῷ ναῷ τιθέασι τράπεζαν, καὶ ἐπὶ ταύτῃ ἄρτους ἀζύμους δώδεκα καὶ λυχνίαν χρυσῆν καὶ θυμιατήριον ξύλινον ἐντός, ἔξωθεν δὲ χρυσίῳ κεκαλυμμένον. καὶ πρὸ τῆς σκηνῆς βωμὸν ἱδρύσατο ξύλινον χαλκαῖς λεπίσι περιεληλαμένον, οὗ ἄντικρυς φιάλαι καὶ κρατῆρες σὺν θυί̈σκοις ἐτίθεντο, καὶ ἄλλα σκεύη ἃ πρὸς ἱερουργίαν ἡτοίμαστο, χρύσεα πάντα. γίνονται δὲ καὶ τοῖς ἱερεῦσι στολαί, ἀλλὰ μέντοι καὶ τῷ ἀρχιερεῖ. ἀρχιερέα δὲ ὁ θεὸς τὸν Ἀαρὼν ἐψηφίσατο. συναθροίσας δὲ τὸ πλῆθος ὁ Μωυσῆς ἄνδρες ἔφη, τὸ μὲν ἔργον τετέλεσται, τῆς δὲ τοῦ ἱερᾶσθαι τιμῆς ὁ θεὸς τὸν Ἀαρὼν ἀξιοῖ.
προσέταξε δὲ Μωυσῆς εἰςφέρειν ἕκαστον σίκλου τὸ ἥμισυ, ἵν’ εἰς τὰς περὶ τὴν σκηνὴν χρείας εἴη ἀνάλωμα. ὁ δὲ σίκλος νόμισμα Ἑβραίων ἐστὶν Ἀττικὰς δεχόμενον δραχμὰς τέσσαρας. τὸ δὲ πλῆθος τῶν εἰσφερόντων ἦν μυριάδες ἑξήκοντα καὶ πεντακισχίλιοι πεντακόσιοι πεντήκοντα. τὴν δ’ εἰσφορὰν ἐποιοῦντο τῶν ἐλευθέρων οἱ τὸν εἰκοστὸν ὑπερβάντες ἐνιαυτὸν ἄχρι πεντηκοστοῦ. ἐποιήθη δὲ ἡ σκηνὴ μησὶν ἑπτά. ἔδειξε δὲ ὁ θεὸς κατὰ γνώμην αὐτοῦ τὸ ἔργον γενόμενον, παρουσιάσας ἐν τῇ σκηνῇ. οὕτω δὲ τὴν παρουσίαν ἐδήλωσεν. ἀχλὺς ὑπὲρ τὴν σκηνὴν μόνην ἐγένετο, οὔτε βαθεῖα καὶ συμπεπιλημένη καὶ νέφεσιν ἐμφερής, οὔτε πάνυ λεπτή τε καὶ ἀραιά, ὡς δι’ αὐτῆς διικνεῖσθαι τὴν ὅρασιν· ἡδεῖα δὲ ἀπ’ αὐτῆς ἔρρει δρόσος. Μωυσῆς δὲ ἔθυσεν ἐν τῷ τῆς σκηνῆς αἰθρίῳ ἐφ’ ἡμέρας ἑπτά, τῇ δὲ ὀγδόῃ ἑορτὴν ἐκήρυξε τῷ λαῷ καὶ θύειν ἐπέταξεν. οἱ δὲ ἀλλήλοις ἡμιλλῶντο. ἐπικειμένων δὲ τῶν ἱερῶν τῷ βωμῷ πῦρ ἀνήφθη αὐτόματον καὶ πάντα τὰ ἐπὶ τοῦ βωμοῦ ἐδαπάνησεν.
PG 134:72οἱ δὲ πρεσβύτεροι τῶν τεσσάρων υἱῶν Ἀαρών, Ναδὰβ καὶ Ἀβιού, παρὰ τὰ διατεταγμένα θύσαντες κατεκαύθησαν τὰ στέρνα τε καὶ τὰ πρόσωπα, πυρὸς ἐξαφθέντος αὐτομάτου καὶ φλέξαντος αὐτούς· ὧν τὰ σώματα ἔξω τῆς παρεμβολῆς κομισθέντα ἐτάφησαν. τὴν δὲ φυλὴν τοῦ Λευὶ τῶν ἄλλων διακρίνας ἥγνισε, καὶ παρέδωκεν αὐτοῖς τὴν σκηνὴν καὶ τὰ σκεύη τὰ ἱερά, ἵνα ὡς ὑφηγοῦνται οἱ ἱερεῖς, ὑπηρετῶσιν αὐτοί. μετὰ ταῦτα ἀριθμῆσαι διέγνωκε τὸν λαόν, καὶ εὑρέθησαν τῶν ὅπλα φέρειν δυναμένων μυριάδες ἑξήκοντα καὶ τριςχίλιοι πρὸς ἑξακοσίοις καὶ πεντήκοντα. οὗτοι δ’ ἦσαν οἱ τὸν εἰκοστὸν ὑπερβάντες ἐνιαυτὸν καὶ ἄχρι τοῦ πεντηκοστοῦ ἐφθακότες. ἀντὶ δὲ τῆς Λευιτικῆς φυλῆς τοῖς φυλάρχοις κατέλεξαν τοὺς παῖδας τοῦ Ἰωσήφ, τὸν Μανασσῆν καὶ τὸν Ἐφραί̈μ, κατὰ τὴν διαταγὴν τοῦ προπάτορος Ἰακώβ. οἱ δέ γε Λευῖται διςμύριοι καὶ τρισχίλιοι ἀριθμηθέντες εὑρέθησαν πρὸς ὀκτακοσίοις καὶ ὀγδοήκοντα. Εἶτα στασιάζει τὸ πλῆθος τὸν Μωυσῆν αἰτιώμενον ὅτι γῆς αὐτοὺς ἀγαθῆς ἀποστήσας ἐν ἐρήμῳ πλανᾶσθαι πεποίηκεν.
ἀγαγὼν δὲ αὐτοὺς ἐκεῖθεν εἰς τὴν καλουμένην Φάραγγα, πλησίον οὖσαν τῆς Χαναναίων γῆς, ἐξ ἑκάστης φυλῆς ἕνα λαβὼν κατασκοπήσοντας ἔστειλε τήν τε δύναμιν τῶν Χαναναίων καὶ τῆς γῆς τὴν ποιότητα. οἱ δὲ τεσσαράκοντα ἡμέραις διελθόντες τὴν γῆν ὑπενόστησαν, καὶ καρποὺς ἐκ τῆς γῆς ἐκείνης κομίζοντες, καὶ τὴν μὲν χώραν ἐπῄνουν ὡς ἀγαθήν, τὸ δὲ πλῆθος ἐφόβουν ὡς οὔσης ἀπόρου τῆς αὐτῆς κατασχέσεως διά τε ποταμῶν μεγέθη καὶ ὀρῶν δυσχωρίας καὶ πόλεων ὀχυρότητας. τὸ δὲ πλῆθος πάλιν δι’ ὀργῆς εἶχον τὸν Μωυσῆν, καὶ ἐνενόουν καταλεῦσαι αὐτόν τε καὶ τὸν Ἀαρὼν καὶ ὑποστρέψαι εἰς Αἴγυπτον. μόνοι δὲ τῶν κατασκόπων Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυῆ καὶ Χαλὲβ παρεθάρρυναν τὸν λαόν, μηδὲν δυσχερὲς ἀπαντήσειν αὐτοῖς ἀπισχυριζόμενοι. Μωυσῆς δὲ καὶ Ἀαρὼν ἱκέτευον τὸν θεὸν ὅπως τῆς ἀπονοίας παύσῃ τὸ πλῆθος. παρῆν δὲ ἡ νεφέλη ἐν τῇ σκηνῇ καὶ ἐσήμαινε τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ θεοῦ. καὶ Μωυσῆς θαρσήσας διειλέχθη τῷ πλήθει, καὶ ὀργισθῆναι ἔφησε τὸν θεόν, μὴ ἀπολεῖν μέντοι πάντας μηδὲ τὸ γένος ἐξαφανίσειν, τὴν δὲ Χαναναίαν μὴ παρέξειν αὐτοῖς, ἐᾶσαι δ’ ἐπὶ τῆς ἐρημίας ἐπ’ ἔτη τεσσαράκοντα, παισὶ δὲ τοῖς αὐτῶν παρέξειν τὴν γῆν.
PG 134:73ταῦτα τοῦ Μωυσέως εἰπόντος ἐν λύπῃ τὸ πλῆθος ἐγένετο. εἶτα συμμίξαι τοῖς Χαναναίοις ἤθελον, καὶ ταῦτα κωλύοντος τοῦ θεοῦ· καὶ προσβαλόντες ἡττήθησαν, καὶ οἱ μὲν ἔπεσον, οἱ δὲ εἰς τὴν παρεμβολὴν συμπεφεύγασι. Στάσις δὲ τὸ πλῆθος κατέλαβεν ἐξ αἰτίας τοιαύτης. Κορὲ τῆς Λευιτικῆς τυγχάνων φυλῆς, καὶ γένει καὶ πλούτῳ περιφανέστατος καὶ ὁμιλεῖν πιθανώτατος, φθόνον ἔσχε πρὸς Μωυσῆν καὶ τοῦ ἀνδρὸς κατεβόα ὡς τυραννίδι χρωμένου. τίνι γὰρ λόγῳ ἔλεγεν Ἀαρὼν καὶ τοῖς αὐτοῦ υἱέσι τὴν ἱερωσύνην προςένειμεν; εἰ μὲν ὡς ἐκ τῆς Λευιτικῆς φυλῆς, ἐγὼ ταύτης τυχεῖν δικαιότερος, γένους μὲν ὁμοίως ἔχων, πλούτῳ δὲ καὶ ἡλικίᾳ διάφορος. εἰ δ’ ἑτέρᾳ φυλῇ προσκυρωθῆναι δέον αὐτήν, προτιμηθήσεται ἡ τοῦ Ῥουβὶμ διὰ πρεσβυγένειαν, καὶ λήψονται ταύτην Δαθάν τε καὶ Ἀβειρών. ταῦτα ἐκεῖνος μὲν κακοήθως ἔλεγεν, ἦσαν δὲ αὐτῷ συντεταγμένοι ἄνδρες τῶν πρώτων διακόσιοι καὶ πεντήκοντα, ἀνηρέθιστο δὲ καὶ τὸ πλῆθος. ὁ δὲ Μωυσῆς εἰς μέσον στὰς εἶπεν ἐμοί, ὦ Κορέ, καὶ σὺ καὶ τῶν σοι συντεταγμένων ἕκαστος τιμῆς ἄξιοι δοκεῖτε, ὁ δὲ θεὸς τὴν ἱερωσύνην τῷ Ἀαρὼν ἐψηφίσατο, καὶ νῦν αὐτὸς αὖθις κρινεῖ ὃν ἱερᾶσθαι βούλεται.
ἕωθεν οὖν, ὅσοι τῆς ἱερωσύνης ἀντιποιεῖσθε, πάριτε, ἕκαστος κομίζων θυμιατήριον οἴκοθεν καὶ πῦρ καὶ θυμίαμα· σὺν ὑμῖν δ’ ὁμοίως παρίτω καὶ Ἀαρών. καὶ θυμιώντων ὑμῶν ἐνώπιον τοῦ λαοῦ, οὗπερ ἂν τὴν θυσίαν ἡδίω κρινεῖ ὁ θεός, οὗτος ἔσται ὑμῖν ἱερεύς. ἐπῄνεσε ταῦτα τὸ πλῆθος, καὶ τῇ ἐπιούσῃ συνῆλθον εἰς τὴν ἐκκλησίαν. Μωυσῆς δὲ πέμψας πρὸς Δαθὰν καὶ Ἀβειρὼν ἐνετέλλετο ἥκειν· οἱ δὲ μὴ πεισθέντες κατὰ Μωυσέως ἠπείλησαν. Μωυσῆς δὲ ἀκολουθεῖν αὐτῷ τοὺς προβούλους κελεύσας ἀπῄει πρὸς τὰς ἐκείνων σκηνάς, καὶ πλησίον γενόμενος τὰς χεῖρας ἀνέσχεν εἰς οὐρανὸν καὶ μέγα ἐβόησεν ἐπεὶ κακουργεῖν ὑποπτεύομαι, δέσποτα, αὐτὸς ἐλθὲ δικαστὴς καὶ παράστησον ὅτι οὐδὲν αὐτομάτως, ἀλλὰ πάντα σῇ διοικεῖται προνοίᾳ. καὶ εἰ σοῦ κελεύσαντος δέδωκα τὴν ἱερωσύνην τῷ Ἀαρών, χάνοι περὶ Δαθάν τε καὶ Ἀβειρὼν καὶ τὴν αὐτῶν γενεὰν ἐφ’ ἣν ἑστήκασι γῆν· εἰ δ’ ἀληθεύοιεν κατ’ ἐμοῦ, οἷς ἐπηρασάμην αὐτοῖς ἐγὼ περιπέσοιμι. ταῦτα εἶπε δακρύων. καὶ σείεται μὲν ἀθρόον ἡ γῆ, σκληροῦ δὲ ῥαγέντος ἤχου συνίζησε περὶ τὰς ἐκείνων σκηνὰς καὶ αὐτούς τε καὶ τὰ αὐτῶν εἰς τὸ χάσμα κατήνεγκε, καὶ οὕτως αὖθις συνῆλθε τὸ διεστός.
ἐπὶ τούτοις ἔφριξε μὲν ὁ λαός, Μωυσῆς δὲ καλεῖ τοὺς περὶ ἱερωσύνης ἁμιλλωμένους. καὶ συνελθόντες πεντήκοντα καὶ διακόσιοι ἄνδρες τῶν ἐπισήμων καὶ Ἀαρὼν καὶ Κορὲ πρὸ τῆς σκηνῆς ἐπὶ τοῖς θυμιατηρίοις καθήγιζον ἃ ἐκόμιζον. ἐξέλαμψε δὲ πῦρ πολύ, οἷον ἂν θεοῦ κελεύσαντος ἀναφθείη, ὑφ’ οὗ οἵ τε διακόσιοι πεντήκοντα καὶ Κορὲ διεφθάρησαν, ὡς μηδὲ τὰ σώματα αὐτῶν εὑρεθῆναι· μόνος δὲ Ἀαρὼν εὑρέθη ἀλώβητος. Μωυσῆς δὲ τὰ θυμιατήρια τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων περὶ τὸν χάλκεον ἐκέλευσε καταθέσθαι βωμόν, ἵν’ ὑπόμνησις ὦσι τῶν γεγονότων καὶ τοῖς μετέπειτα. ἐκκλησιάσας δὲ πάλιν προεῖπε τοῖς φυλάρχοις ἥκειν τὰ τῶν φυλῶν ὀνόματα βακτηρίαις ἐπιγεγραμμένα κομίζοντας, ἐκείνῳ τῆς ἱερωσύνης ἐσομένης οὗπερ ἂν τῇ βακτηρίᾳ σημεῖον γένηται ἐκ θεοῦ. κομίζουσιν οὖν οἵ τε ἄλλοι καὶ Ἀαρών, ἐπιγράψας τῇ βακτηρίᾳ Λευῖτιν. ἃς ἐν τῇ σκηνῇ τοῦ θεοῦ κατέθετο Μωυσῆς. τῇ δ’ ἐπιούσῃ προεκόμισε ταύτας. καὶ αἱ μὲν ἄλλαι οἷαίπερ ἐτύγχανον ἔμενον, ἡ δὲ Ἀαρὼν ἐβλάστησε κλάδους τε καὶ καρπούς. τὸν δὲ καρπὸν ἡ μὲν τοῦ Λευιτικοῦ βίβλος κάρυα λέγει, ἀμύγδαλα δὲ Ἰώσηπος.
PG 134:74ἐξεπλάγησαν οὖν πάντες, τρὶς τὸν Ἀαρὼν χειροτονήσαντος τοῦ θεοῦ. ἐπεὶ δὲ πολέμων καὶ στρατείας ἡ τῶν Λευιτῶν ἀφεῖτο φυλή, ἵνα μὴ διὰ ἀπορίαν τῶν ἀναγκαίων ἀμελοῖεν τῆς λειτουργίας τοῦ ἱεροῦ, ἐκέλευε Μωυσῆς τὴν Χαναναίαν κτησαμένους τοὺς Ἑβραίους ὀκτὼ καὶ τεσσαράκοντα πόλεις κατανεῖμαι τοῖς Λευίταις καὶ γῆν πρὸ αὐτῶν, καὶ δεκάτην τῶν ἐπετείων καρπῶν αὐτοῖς τε καὶ τοῖς ἱερεῦσι τελεῖν· καὶ ἄλλα δὲ πλεῖστα χορηγεῖν τούτοις τὸν λαὸν διετάξατο, ὧν τὸ καθ’ ἕκαστον ὁ ζητῶν τὴν τοῦ Λευιτικοῦ βίβλον ἀναπτύξας εὑρήσει. Ταῦτα δὲ διατάξας Μωυσῆς ἐπὶ τὴν Ἰδουμαίαν ἦλθε μετὰ τῆς στρατιᾶς καὶ ἠξίου παρελθεῖν δι’ αὐτῆς. τῆς χώρας δ’ ὁ βασιλεὺς προϋπήντα μετὰ ἐνόπλου στρατιᾶς τῷ Μωυσῇ. καὶ ὃς διὰ τῆς ἐρήμου ἐχώρει, μὴ ἄρχειν μάχης συμβουλεύοντος τοῦ θεοῦ. τότε καὶ Μαριάμμη τέθνηκε τοῦ Μωυσέως ἡ σύγγονος, μετὰ τεσσαρακοστὸν ἔτος τῆς ἐξ Αἰγύπτου ἐξόδου. τὸν δὲ λαὸν ἀπῆγε διὰ τῆς ἐρήμου καὶ τῆς Ἀραβίας· ἔνθα καὶ Ἀαρὼν ἐτελεύτησεν εἰς ὄρος ἀνελθὼν ὑψηλὸν καὶ τὴν ἀρχιερατικὴν στολὴν παραδοὺς τῷ υἱῷ Ἐλεάζαρ, τοῦ πλήθους ὁρῶντος, ἔτη βιοὺς ἑκατὸν πρὸς εἴκοσι καὶ τρισίν.
ἐλθὼν δὲ Μωυσῆς ἐπὶ τὴν Μωαβιτῶν καὶ Ἀμορραίων χώραν τῷ στρατῷ δίοδον ᾔτει. Σηὼν δὲ τῆς χώρας ὁ βασιλεὺς διαβαίνειν τοὺς Ἑβραίους ἐκώλυε, καὶ τοῦ θεοῦ σημήναντος νίκην ἐρομένῳ τῷ Μωυσῇ, τὰς πανοπλίας ἀναλαβόντες Ἑβραῖοι πρὸς μάχην ἐχώρουν. τρέπονται δ’ αὐτίκα οἱ Ἀμορραῖοι καὶ ἅπαντες διεφθάρησαν, πέπτωκε δὲ καὶ Σηὼν ὁ βασιλεὺς αὐτῶν. καὶ τὰς πόλεις εἷλον καὶ τὴν γῆν ἐκείνων παρέλαβον. ἐπιτίθεται δὲ τοῖς Ἰσραηλίταις καὶ Ὢγ ὁ τῆς Γαλαδηνῆς καὶ Γαυλανίτιδος βασιλεὺς σύμμαχος ἐλθὼν τῷ Σηὼν ἤδη ἀπολωλότι. αὐτός τε οὖν θνήσκει κατὰ τὴν μάχην καὶ ὁ στρατὸς αὐτοῦ διαφθείρεται, καὶ αἱ πόλεις ἑάλωσαν καὶ οἱ ἐνοικοῦντες ἀπώλοντο. Ἐκεῖθεν δὲ Μωυσῆς τὴν δύναμιν κατὰ τὸ μέγα πεδίον ἄγει καὶ στρατοπεδεύει Ἱεριχοῦντος ἔναντι. πόλις δ’ ἐστὶν εὐδαίμων αὕτη, φοίνικάς τε φέρουσα καὶ βάλσαμον νεμομένη. Βαλὰκ δὲ ὁ τῶν Μωαβιτῶν βασιλεὺς μετακαλεῖται τὸν μάντεα Βαλαάμ, ὅπως ἐπ’ ὀλέθρῳ τῶν Ἰσραηλιτῶν ἀρὰς ποιήσῃ παραγενόμενος.
PG 134:75καὶ ὁ μὲν ἀπῄει, κατὰ δὲ τὴν ὁδὸν ἀγγέλου θείου προσβαλόντος αὐτῷ ἡ ὄνος, ᾗ ὁ Βαλαὰμ ἐπωχεῖτο, συνεῖσα τοῦ θείου πνεύματος οὐ προέβαινεν οὐδὲ ταῖς πληγαῖς ἐνεδίδου, φωνήσασα δ’ ἀνθρωπίνως κατὰ θείαν βούλησιν, ἄδικον ἐκάλει τὸν δεσπότην πληγὰς αὐτῇ ἐπιφέροντα καὶ μὴ συνιέντα ὅτι ἐκ θεοῦ οἷς ἔσπευσεν ὑπηρετεῖν εἴργεται. ταραττομένου δ’ αὐτοῦ διὰ τὴν ἀνθρωπίνην φωνήν, ἐπιφανεὶς ὁ ἄγγελος αὐτὸς τὴν ὁδὸν ἔλεγε κωλύειν τῷ κτήνει· βουλόμενον δ’ ἀναστρέφειν χωρεῖν προσωτέρω παρώρμησεν, καὶ ὃ ἂν ἐκ θεοῦ ἐμπνευσθείη, τοῦτο λέγειν. καὶ ὁ μὲν ἥκει πρὸς τὸν Βαλάκ, καὶ εἰς ὄρος ἀχθείς, ἑπτά τε ταύρους ὁλοκαυτώσας καὶ τοσούτους κριούς, ὡς εἶδε τροπὴν σημαινομένην, οὐ μόνον οὐ κατηύξατο τῶν Ἑβραίων, ἀλλ’ ἐπιθειάσας αὐτούς τε καὶ τὸ γένος ἅπαν αὐτῶν εὐλόγησε καὶ ἐξύμνησε. τοῦ δὲ Βαλὰκ δυσχεράναντος ἐπὶ τούτοις ἔφη ὁ Βαλαὰμ οὐκ ἐφ’ ἡμῖν περὶ τῶν τοιούτων σιγᾶν ἢ λέγειν ἐστίν, ὦ βασιλεῦ, ἀλλ’ ὅτε ἡμᾶς τὸ τοῦ θεοῦ λάβῃ πνεῦμα, ἃς ἐκεῖνο βούλεται φωνὰς ἀφίησι δι’ ἡμῶν. ἐμοὶ δὲ χαρίζεσθαι βουλομένῳ σοι βωμὸν αὖθις ἑτοιμαστέον καὶ θύματα.
θύει τοίνυν καὶ πάλιν, καὶ πεσὼν ἐπὶ στόμα προύλεγεν ὅσα τε βασιλεῦσιν ἔσται πάθη καὶ ὅσα ταῖς πόλεσι. Βαλὰκ δὲ ἀτίμως ἀποπέμπει τὸν Βαλαάμ. εἶτα τὰς παρθένους ἐπιπέμπει τοῖς Ἰσραηλίταις κατὰ τὴν συμβουλὴν Βαλαάμ, αἷς οἱ τῶν Ἑβραίων νέοι ἡλίσκοντο καὶ ταύταις συνῄεσαν, ὡς διὰ παντὸς ἤδη τοῦ στρατοῦ τὴν παρανομίαν χωρεῖν, ἔρωτι τῶν Μαδιανιτίδων γυναικῶν θεοῖς αὐτῶν τῶν νέων θυόντων καὶ ἀσυνήθων γευομένων τροφῶν. Μωυσῆς δὲ εἰς ἐκκλησίαν ἀγαγὼν τὸν λαόν, οὐκ ἄξια δρᾶν ἑαυτῶν οὐδὲ τῶν πατέρων τοὺς νέους ἔλεγε, καὶ ἐπειρᾶτο τούτους ἐπανορθοῦν. Ζαμβρὴς δὲ φύλαρχος ὢν φυλῆς τῆς Συμεωνίτιδος, καὶ Μαδιανίτιδι συνοικῶν καὶ περιμανῶς ἐκείνης ἐρῶν, Μωυσέως κατηναιδεύσατο, καὶ μὴ ἄν ποτε τὴν γυναῖκα καταλιπεῖν διωμόσατο. ὁ Φινεὲς δὲ τοῦ ἀρχιερέως ὢν παῖς Ἐλεάζαρ περιαλγήσας οὐκ ἀνῆκε παίων τῇ ῥομφαίᾳ τὴν Μαδιανῖτιν καὶ τὸν Ζαμβρὴν ἕως καὶ ἄμφω ἀπέκτεινεν. ὃν καὶ ἄλλοι νέοι, οἷς ἀρετῆς ἔμελε, μιμησάμενοι ἀνῄρουν τῶν νέων τοὺς ἐπὶ γυναιξὶν ἀλλοφύλοις παρανομήσαντας. ἀπόλλυνται οὖν ἄνδρες οὐκ ἐλάττους μυρίων καὶ τετρακισχιλίων.
ἐντεῦθεν παροξυνθεὶς Μωυσῆς κατὰ τῶν Μαδιανιτῶν ἐξέπεμψε στρατιάν, στρατάρχην αὐτῆς ἀποδείξας τὸν Φινεές. καὶ μάχης συστάσης οἵ τε βασιλεῖς αὐτῶν πίπτουσιν, ὄντες πέντε, καὶ πλῆθος ἄγαν πολύ. οἱ δὲ Ἑβραῖοι τὴν χώραν αὐτῶν διηρπάκασι, καὶ τοὺς οἰκήτορας σὺν γυναιξὶ διαφθείραντες μόνας τὰς παρθένους κατέλιπον εἰς τρισμυρίας καὶ δισχιλίας ἀριθμουμένας, ἃς τοῖς ἱερεῦσί τε καὶ Λευίταις καὶ τῷ λαῷ διένειμε Μωυσῆς. γηραιὸς δὲ τυγχάνων διάδοχον ἑαυτοῦ κατέστησε τὸν τοῦ Ναυῆ Ἰησοῦν, κελεύσαντος τοῦ θεοῦ. Αἱ φυλαὶ δὲ Γάδ τε καὶ Ῥουβὶμ καὶ τῆς τοῦ Μανασσῆ ἡ ἡμίσεια ἐδέοντο Μωυσέως τὴν τῶν Ἀμορραίων γῆν προσκληρῶσαι αὐτοῖς. ὁ δὲ δειλοὺς αὐτοὺς ἀπεκάλει καὶ μὴ θέλοντας τῆς πρὸς Χαναναίους μάχης κοινωνῆσαι τοῖς ὁμοφύλοις. ἀπελογοῦντο δ’ ἐκεῖνοι μὴ τοῦτο εἶναι, ἀλλὰ πλήθει βοσκημάτων εὐθηνουμένους βούλεσθαι ταῦτα παρὰ τῇ χώρᾳ καταλιπεῖν, ἀγαθῇ τυγχανούσῃ πρὸς τετραπόδων τροφήν, ἵν’ εἶεν αὐτοὶ πρὸς τοὺς ἀγῶνας τοῖς ὁμογενέσι συναπαίροντες εὔζωνοι. ἐπῄνεσε ταῦτα Μωυσῆς καὶ τὴν Ἀμορῖτιν αὐτοῖς προσεκλήρωσεν ἐπὶ τοιαύταις συνθήκαις.
PG 134:76Τεθνηκότος δέ τινος ἐκ τῆς τοῦ Μανασσῆ φυλῆς ἐπὶ θυγατράσι μόναις, ἐρωτηθεὶς Μωυσῆς τίνος ὁ ἐκείνου κλῆρος ἔσοιτο, ἀπεκρίνατο εἰ μέν τισι τῶν φυλετῶν συνοικήσουσιν αἱ παρθένοι, μετὰ τοῦ κλήρου πρὸς ἐκείνους χωρείτωσαν· εἰ δὲ μνηστεύοιντό τισιν ἐξ ἑτέρας φυλῆς, τὸν κλῆρον ἐάτωσαν ἐν τῇ πατρῴᾳ φυλῇ, καὶ οὕτω μένειν ἑκάστου κλῆρον ἐν ταῖς φυλαῖς διετάξατο. Ἤδη δὲ τεσσαράκοντα διεληλυθότων ἐτῶν ἐξότου οἱ Ἰσραηλῖται τῆς Αἰγύπτου ἐξεληλύθασι, τριάκοντα ἐνδεουσῶν ἡμερῶν, ἀθροίσας τὸν λαὸν Μωυσῆς ἑκατὸν εἴκοσιν ἐνιαυτῶν γεγονὼς τὸ οἰκεῖον αὐτοῖς κατήγγειλε τέλος. καὶ πολλὰ παραινέσας, καὶ νόμους ἐν βίβλοις δοὺς καὶ τῆς σφετέρας πολιτείας διάταξιν, καὶ στρατεῦσαι κατὰ τῶν Ἀμαληκιτῶν ἐντειλάμενος, περὶ τῆς φυλακῆς τε τῶν νόμων ὅρκον ἀπαιτήσας αὐτούς, καὶ τὸν δημαγωγὸν Ἰησοῦν παραθήξας ἐπὶ τοὺς Χαναναίους στρατεῦσαι, ἰδού φησίν, πρὸς τοὺς ἡμετέρους ἄπειμι προγόνους· τήνδε μοι γὰρ τὴν ἡμέραν τῆς πρὸς ἐκείνους ἀφίξεως ἔδειξεν ὁ θεός. τὸ δὲ πλῆθος ἐδάκρυε, καὶ ἦν ὁ θρῆνος αὐτῶν ἀπαράκλητος καὶ τοσοῦτος ὡς καὶ αὐτὸν Μωυσῆν ἐκνικηθῆναι τῷ πάθει καὶ προενεγκεῖν δάκρυα.
πορευομένῳ δ’ ὅπου ἔμελλεν ἀφανὴς ἔσεσθαι εἵποντο πάντες κοπτόμενοι. ὁ δὲ τοὺς μὲν πόρρω τῇ χειρὶ κατασείων μένειν ἐκέλευε, μόνη δ’ ἡ γερουσία προέπεμπεν αὐτὸν καὶ ὁ ἀρχιερεὺς Ἐλεάζαρ καὶ ὁ στρατηγὸς Ἰησοῦς, ἕως ἐπὶ τὸ ὄρος ἦλθε Ναβαῦ, ἐπὶ κορυφὴν Φασγά, ἥ ἐστι κατὰ πρόσωπον Ἱεριχώ· ὅθεν ἔδειξεν αὐτῷ ὁ κύριος τὴν γῆν, ἣν ἔμελλον κληρονομῆσαι οἱ υἱοὶ Ἰσραήλ, εἰπὼν αὐτῷ ἴδε ταύτην τοῖς ὀφθαλμοῖς σου, εἰς αὐτὴν δ’ οὐκ εἰσελεύσῃ. ἐπὶ δὲ τὸ ὄρος τοῦτο ἐλθὼν ὑψηλὸν τυγχάνον, τὴν μὲν γερουσίαν ἀπέπεμψε, τὸν δ’ Ἐλεάζαρ καὶ Ἰησοῦν ἐπήγετο. καὶ προσομιλῶν αὐτοῖς νέφους ἀθρόον περιλαβόντος αὐτὸν ἐγένετο ἀφανής. γεγράφασι δ’ αὐτὸν ἐν ταῖς ἱεραῖς βίβλοις τεθνεῶτα, ἵνα μὴ δι’ ὑπερβολὴν τῆς περὶ αὐτὸν ἀρετῆς τολμήσωσί τινες εἰπεῖν ὡς ἀποτεθέωται. ἐβίωσε δὲ τὴν ὅλην ζωὴν ἐνιαυτοὺς ἑκατὸν εἴκοσιν, ὧν ἦρξε τὸ τρίτον μέρος λείποντος ἑνὸς μηνός. καὶ ἐπένθησαν αὐτὸν ἐπὶ ἡμέραις τριάκοντα. ταῦτα μέν φησιν Ἰώσηπος, ἡ δὲ τοῦ Δευτερονομίου βίβλος πρὸς τῷ τέλει οὕτω περιέχει πρὸς ῥῆμα καὶ ἐτελεύτησε Μωυσῆς οἰκέτης κυρίου, καὶ οὐκ οἶδεν οὐδεὶς τὴν τελευτὴν αὐτοῦ ἕως τῆς ἡμέρας ταύτης.
PG 134:77Ἤδη δὲ τοῦ πένθους λελωφηκότος πέμπει κατασκόπους εἰς Ἱεριχοῦντα ὁ Ἰησοῦς, μετακαλεσάμενος δὲ τοὺς φυλάρχους τῆς τοῦ Ῥουβὶμ φυλῆς καὶ τῆς Γὰδ καὶ τῆς Μανασσῆ, ὑπεμίμνησκεν αὐτοὺς τῶν πρὸς τὸν Μωυσῆν συνθηκῶν. τῶν δὲ ἑπομένων πεντακισμυρίοις ὁπλίταις ἐπὶ τὸν Ἰορδάνην προσῄει. οἱ δὲ πεμφθέντες κατάσκοποι εἰς Ἱεριχοῦντα παραγενόμενοι τὴν πόλιν ἅπασαν κατενόησαν, γνωσθέντες δὲ τῷ βασιλεῖ τῆς χώρας μηνύονται· ὁ δ’ εὐθὺς αὐτοὺς συλληφθῆναι ἐκέλευσεν. ὡς δ’ ἔγνω τὴν ἔφοδον τῶν ζητούντων τοὺς ἄνδρας ἡ γυνὴ παρ’ ᾗ προσπεφεύγασι, Ῥαὰβ καλουμένη, τοὺς μὲν κατέκρυψε λίνου αὐτοῖς ἀγκαλίδας ἐπιθεμένη, τοῖς δὲ ζητοῦσιν ἔλεγεν ὡς οἱ ἀγνῶτες ἄνδρες ἐκεῖνοι πρὶν δῦναι τὸν ἥλιον παρ’ αὐτῇ δειπνήσαντες ἀπηλλάγησαν. οἱ δ’ οὕτως αὐτοὺς ὑπελθούσης τῆς γυναικὸς ὥρμησαν ἄλλος ἀλλαχοῦ τοὺς ἄνδρας διώκοντες. ἡ δὲ Ῥαὰβ χωρεῖν ἐκέλευσεν ἐπὶ τὰ οἰκεῖα τοὺς ἄνδρας καὶ μεμνῆσθαι αὐτῆς καὶ ἀμοιβὴν ἐκτῖσαι τῆς Χαναναίων χώρας ἐπικρατήσαντας.
οἱ δὲ καὶ χάριν ἔχειν ὡμολόγουν, καὶ ἡνίκα ἂν ἡ πόλις ἁλίσκηται, τὴν κτῆσίν τε καὶ τοὺς οἰκείους εἰς τὸ καταγώγιον ἐγκαθεῖρξαι αὐτῇ ἐνετέλλοντο, καὶ ἀπαιωρῆσαι δὲ φοινικίδα πρὸ τῶν θυρῶν, ἵν’ εἴη γνώριμος ἡ οἰκία καὶ διαφυλαχθῇ. καὶ οἱ μὲν πρὸς τοὺς οἰκείους ἐσώθησαν καὶ ἃ ἔπραξαν ἐδήλουν. τοῦ Ἰορδάνου δὲ πολλοῦ ῥέοντος, οὕτω τοὺς Ἑβραίους ὁ Ἰησοῦς ἐπ’ αὐτοῦ διεβίβαζε. προῄεσαν μὲν οἱ ἱερεῖς τὴν κιβωτὸν αἴροντες, εἶτα οἱ Λευῖται κομίζοντες τὴν σκηνήν, εἵποντο δὲ τούτοις ὁ λαός. ὡς δὲ τοῖς ἱερεῦσι πρώτοις ἐμβᾶσιν ἀνεκόπη τὸ ῥεῦμα τοῦ ποταμοῦ, πάντες θαρρούντως ἐπεραιοῦντο. ἔστησαν δ’ ἐν μέσῳ οἱ ἱερεῖς ἕως οὗ διαβαίη τὸ πλῆθος· εἶτα κἀκεῖνοι ἐξῄεσαν ἐλεύθερον ἀφέντες τὸ ῥεῦμα χωρεῖν. καὶ πρὸ δέκα σταδίων τῆς Ἱεριχοῦντος στρατοπεδεύονται. καὶ βωμὸν ἐκ τῶν λίθων ὁ Ἰησοῦς ἱδρυσάμενος, οὓς ἕκαστος τῶν φυλάρχων κατ’ ἐντολὴν αὐτοῦ ἐκ τοῦ βυθοῦ τοῦ Ἰορδάνου ἀνείλετο, ἔθυεν ἐπ’ αὐτοῦ καὶ τὴν ἑορτὴν τοῦ πάσχα ἑώρταζε. τότε δ’ αὐτοὺς καὶ τὸ μάννα ἐπιλελοίπει, χρησαμένους αὐτῷ ἐπὶ τεσσαράκοντα ἔτη· ἤδη γὰρ εὐπόρουν ἐκ τῆς χώρας πάντων ὧνπερ ἐδέοντο.
τῇ δὲ πρώτῃ τῆς ἑορτῆς ἡμέρᾳ τῇ πολιορκίᾳ τῆς Ἱεριχοῦντος ὁ Ἰησοῦς ἐπεχείρησεν, οὕτω ταύτην διατιθέμενος. τὴν κιβωτὸν οἱ ἱερεῖς φέροντες περιώδευον τὸ τεῖχος, ἑπτὰ σαλπίζοντες κέρασι, καὶ ἡ γερουσία παρείπετο· εἶθ’ ὑπενόστουν εἰς τὸ στρατόπεδον. καὶ τοῦτο ἐπὶ ἓξ ἐποίουν ἡμέρας. τῇ δὲ ἑβδόμῃ τὰ αὐτὰ ποιησάντων καὶ περιελθόντων ἑπτάκις, τὸ τεῖχος κατέπεσε, καὶ ὁ λαὸς εἰσελθὼν πάντας ἔκτειναν καὶ τὴν πόλιν ἐνέπρησαν. τὴν δὲ Ῥαὰβ μόνην σὺν τοῖς οἰκείοις ἔσωσαν οἱ κατάσκοποι, φοινικίδα πρὸ τῆς οἰκίας ἀπαιωρήσασαν. καὶ Ἰησοῦς ἀγροὺς αὐτῇ ἐδωρήσατο καὶ ἦγε διὰ τιμῆς. κατὰ δὲ τῶν ἐγείρειν αὖθις βουλησομένων τὴν πόλιν ἀρὰς ἔθετο, στερηθῆναι μὲν τοῦ πρώτου παιδὸς τὸν θεμελίους βαλλόμενον, τὸν τελειώσαντα δὲ ζημιωθῆναι τὸν νεώτατον. πολὺ δὲ πλῆθος ἐκ τῆς πόλεως ἀθροίζεται ἀργύρου τε καὶ χρυσοῦ, καὶ ἅπαν ἀνετέθη τῷ θεῷ ὡς τῶν κατωρθωμένων ἐσόμενον ἀπαρχήν· ἀπείρητο γὰρ πᾶσιν ἐκ τούτου τι σφετερίσασθαι. Ἄχαρ δέ τις ἐκ τῆς Ἰούδα φυλῆς ὑφάσματι χρυσοϋφεῖ περιτυχὼν καὶ μάζῃ χρυσοῦ ἑλκούσῃ σίκλους διακοσίους, ἰδιώσατο ταῦτα κατορύξας ἐν τῇ σκηνῇ.
PG 134:78μετὰ ταῦτα πολέμου συστάντος τρέπονται οἱ Ἑβραῖοι καὶ πίπτουσιν αὐτῶν ἄνδρες ἓξ καὶ τριάκοντα. τοῦτο σφόδρα τὸ πλῆθος ἐλύπησε. καὶ Ἰησοῦς ἐπὶ στόμα πεσὼν ἐδέετο τοῦ θεοῦ. χρηματισθεὶς δὲ κλοπὴν γενέσθαι τῶν καθιερωμένων χρημάτων, κλήρῳ τὴν κρίσιν ἐπέτρεψεν. ἐπὶ δὲ τὸν Ἄχαρ τοῦ κλήρου πεσόντος ὁμολογεῖ τὴν κλοπὴν ἐκεῖνος καὶ παράγει τὰ φώρια. καὶ ὁ μὲν λίθοις ἀναιρεῖται σὺν τοῖς αὐτοῦ, Ἰησοῦς δὲ πολιορκεῖ τὴν Ναὶ̈ν καὶ ταύτην αἱρεῖ. Γαβαωνῖται δὲ καὶ οἱ ἐκείνοις περίοικοι Χαναναίοις προσήκοντες, φοβηθέντες μὴ τοῖς Ἱεριχουντίοις καὶ τοῖς περὶ Ναὶ̈ν τὰ ὅμοια πείσονται, πρεσβείαν στέλλουσι πρὸς τὸν Ἰησοῦν, πορρωτάτω λέγοντες κατοικεῖν μηδὲ κατὰ γένος κοινωνεῖν Χαναναίοις, καὶ σπονδὰς πρὸς αὐτοὺς θέσθαι ζητοῦντες τοὺς Ἰσραηλίτας καὶ συνθήκας φιλίας. Ἰησοῦς οὖν φιλίαν πρὸς αὐτοὺς ἐποιήσατο. γνοὺς δ’ ἔπειτα τούτους τοῦ γένους τῶν Χαναναίων ὄντας, τῆς ἀπάτης αὐτοῖς ἐνεκάλει. οἱ δὲ ἐξ ἀνάγκης ἔφασαν τοῦτο πρᾶξαι, δεδιότες τὸν ὄλεθρον. καὶ Ἰησοῦς, ἵνα μὴ παραβαίη τὸν ὅρκον, δημοσίους αὐτοὺς ἀποδείκνυσιν. οὕτως Ἰώσηπος·
ἡ δὲ βίβλος τοῦ Ἰησοῦ περιέχει ὅτι κατέστησαν αὐτοὺς ξυλοκόπους καὶ ὑδροφόρους πάσῃ τῇ συναγωγῇ καὶ τῷ θυσιαστηρίῳ τοῦ θεοῦ. ἐπιθεμένου δὲ τοῖς Γαβαωνίταις τοῦ βασιλέως τῶν Ἱεροσολύμων διὰ τὰς πρὸς τοὺς Ἑβραίους σπονδάς, ὁ Ἰησοῦς αὐτοῖς συμμαχεῖ καὶ τρέπεται τοὺς ἐναντίους καὶ τραπέντας ἐδίωκεν. ὅτε καὶ οὐρανόθεν χάλαζά τε τῆς συνήθους μείζων καὶ κεραυνοὶ τοῖς πολεμίοις ἐπέπεσον, καὶ ἡ ἡμέρα ηὔξητο, τὸν δρόμον τῷ ἡλίῳ στήσαντος τοῦ θεοῦ ἐντεύξει τοῦ Ἰησοῦ, ἵνα μὴ νυκτὸς ἐπελθούσης διαφύγωσιν οἱ πολέμιοι. καταλαμβάνονται δὲ καὶ οἱ βασιλεῖς ἔν τινι σπηλαίῳ κρυπτόμενοι, καὶ κτείνονται πάντες. Ἰησοῦς δ’ ἐπανῄει πάλιν τῆς Χαναναίας ἐπὶ τὴν ὀρεινήν, καὶ πολὺν φόνον τῶν ἐν αὐτῇ ἐργασάμενος καὶ λείαν λαβὼν εἰς τὸ ἐν Γαλγάλοις ἦλθε στρατόπεδον. ἐκλήθη δ’ ὁ τόπος τοῦ στρατοπέδου Γάλγαλα, ὡς ἤδη ἑαυτοὺς ἐλευθέρους τῶν Αἰγυπτίων καὶ τῆς κατὰ τὴν ἔρημον ταλαιπωρίας γνόντων τῶν Ἰσραηλιτῶν· γάλγαλα γὰρ Ἑβραῖοι τὴν ἐλευθερίαν καλοῦσι. στρατεύουσι δ’ ἐπ’ αὐτοὺς οἱ περὶ Λίβανον Χαναναῖοι καὶ οἱ ἐν τοῖς πεδινοῖς, Παλαιστηνοῖς συμμαχούμενοι.
PG 134:79ἦν δ’ ὁ στρατὸς ἐκείνων ὁπλιτῶν μυριάδες τριάκοντα, μύριοι δ’ ἱππεῖς καὶ τρισμύρια ἅρματα. νίκην δὲ τοῦ θεοῦ ἐπαγγειλαμένου καρτερὰ μάχη γίνεται, ὡς πᾶν τὸ στράτευμα τῶν ἐχθρῶν πλὴν ὀλίγων διαφθαρῆναι καὶ τοὺς βασιλεῖς δὲ πεσεῖν. Ἔτος δὲ πέμπτον ἤδη παρεληλύθει καὶ Χαναναίων οὐκέτι οὐδεὶς ὑπολέλειπτο. Ἰησοῦς δὲ ἱστᾷ τὴν σκηνὴν κατὰ πόλιν Σηλώμ, ἕως οἰκοδομεῖν αὐτοῖς ναὸν γένηται. συναγαγὼν δὲ τὸν λαὸν εἰς Σηλώμ, τὰς ἑαλωκυίας τε πόλεις ἀπηρίθμει καὶ ὅσαι τῶν ἐναντίων διεφθάρησαν στρατιαί, καὶ ὡς τριάκοντα πρὸς ἑνὶ βασιλεῖ αὐτῶν ἀπεκτάνθησαν. τὰς δὲ περιλειφθείσας ἔτι πόλεις πολυχρονίου δεῖσθαι πολιορκίας δι’ ὀχυρότητα ἔλεγε, καὶ ἠξίου τοὺς ἐκ τῆς περαίας τοῦ Ἰορδάνου συνεξορμήσαντας αὐτοῖς ἀπολύειν ἤδη πρὸς τὰ οἰκεῖα. καὶ προσκαλεσάμενος τοὺς ἐκ τῶν δύο φυλῶν καὶ τῆς ἡμισείας, πεντακιςμυρίους ὄντας, πρὸς τὰς κληρουχίας αὐτῶν ἐπέτρεπεν ἀπελθεῖν. οἱ δὲ διαβάντες τὸν Ἰορδάνην βωμὸν ἐπὶ τῇ ὄχθῃ ἱδρύονται. ὃ θόρυβον καὶ τῷ πλήθει τῶν Ἰσραηλιτῶν ἐνεποίησε. πέμπουσιν οὖν ἐπ’ αὐτοὺς δέκα τῶν ἐντίμων καὶ Φινεές, αἰτιώμενοι περὶ τοῦ βωμοῦ.
οἱ δὲ μὴ κατὰ νεωτερισμὸν ἀναστῆσαι τὸν βωμὸν ἔλεγον, εἰς δὲ τεκμήριον τοῖς ἑξῆς τῆς πρὸς ὑμᾶς οἰκειότητος· ἕνα γὰρ θεὸν γινώσκειν τὸν σύμπασι τοῖς Ἑβραίοις κοινόν. ταῦτα εἰπόντων Φινεὲς καὶ οἱ σὺν αὐτῷ πρὸς τὸν Ἰησοῦν ὑπενόστησαν. Ἰησοῦς δὲ κληροδοτήσας τῷ πλήθει τὰς χώρας ἐν Σικίμοις διῆγεν. ὑπέργηρως δὲ γεγονὼς καὶ θνήσκειν ἤδη μέλλων παραίνεσιν ἐποιήσατο πρὸς τὸ πλῆθος, καὶ ἐτελεύτησε βιοὺς ἔτη ἑκατὸν δέκα, ὧν σὺν Μωυσεῖ διέτριψε τεσσαράκοντα, μετὰ δὲ τὴν ἐκείνου τελευτὴν στρατηγῶν πέντε καὶ εἴκοσι. θνήσκει δὲ καὶ ὁ ἀρχιερεὺς Ἐλεάζαρ, Φινεὲς τὴν ἀρχιερωσύνην τῷ υἱῷ λιπών. Μετὰ δὲ ταῦτα Χαναναῖοι ἐλπίσαντες περιγενέσθαι τοῦ τῶν Ἑβραίων γένους θανόντος Ἰησοῦ, κατ’ αὐτῶν ἐπεστράτευσαν, τῷ βασιλεῖ Ἀδωνιβεζὲκ τὴν ἡγεμονίαν πιστεύσαντες. δηλοῖ δὲ τὸ ὄνομα κύριος Βεζέκ· ἀδωνὶ γὰρ ἑβραϊστὶ κύριος λέγεται. συμμίξασαι δὲ τοῖς Χαναναίοις αἱ δύο φυλαί, ἡ τοῦ Ἰούδα καὶ ἡ τοῦ Συμεών, τρέπονται αὐτοὺς καὶ τὸν Ἀδωνιβεζὲκ αἱροῦσι καὶ ἀκρωτηριάζουσιν. εἷλον δὲ καὶ πόλεις πολλὰς καὶ τῶν Ἱεροσολύμων τὴν κάτω πόλιν, καὶ τοὺς ἐνοικοῦντας ἀπέκτειναν·
τῆς δ’ ἄνω δυσχερὴς ἦν ἡ πολιορκία φύσει τε τοῦ χωρίου καὶ τειχῶν ὀχυρότητι. ἑλόντες δὲ καὶ τὴν Χεβρὼν ἅπαντας διεχειρίσαντο, καὶ ἔδωκαν αὐτὴν τῷ Χάλεβ εἰς κλῆρον, καθὼς Μωυσῆς ἐνετείλατο. καὶ τοῖς τοῦ Ἰοθὸρ ἀπογόνοις ἀγχιστεῦσιν οὖσι Μωυσέως γῆν προσεκλήρωσαν, ὅτι τὴν πατρίδα καταλιπόντες συνείποντο ἐν τῇ ἐρήμῳ τῷ τῶν Ἑβραίων λαῷ. αἱ δὲ ἐξ Ἰούδα καὶ Συμεὼν φυλαὶ μεγάλως εὐδαιμονήσασαι τὰ ὅπλα κατέθεντο. τὰ Βαίθηλα δὲ πολιορκοῦσα ἡ φυλὴ τοῦ Ἐφραὶ̈μ οὐδὲν ἤνυε. συλλαβόντες δέ τινα τῶν τῆς πόλεως πίστεις παρέσχον αὐτῷ παραδόντι τὴν πατρίδα σώσειν καὶ αὐτὸν καὶ τοὺς συγγενεῖς. καὶ ὁ μὲν οὕτως προδοὺς σώζεται μετὰ τῶν οἰκείων, οἱ δὲ κτείναντες τοὺς οἰκοῦντας εἶχον τὴν πόλιν. Βενιαμῖται δέ, τῆς Ἱεροσολύμων πόλεως λαχούσης αὐτοῖς, φόρους τοῖς κατοίκοις ἐπέθεντο, ζῆν συγχωρήσαντες παρὰ τὰς θείας διαταγάς. ὁμοίως δ’ ἐποίουν καὶ αἱ ἄλλαι φυλαί. Ἤδη δ’ εὐθηνουμένους τοὺς ἐξ Ἰσραὴλ διέφθειρεν ἡ τρυφή, καὶ τοὺς θείους παρέβαινον νόμους καὶ πρὸς τὸ πονεῖν διέκειντο ἀηδῶς, καὶ ἡ ἀριστοκρατία ἐξέλιπε, καὶ ἡ γερουσία οὐκ ἀπεδείκνυτο.
PG 134:80ὅθεν στάσις αὐτοὺς καταλαμβάνει δεινὴ ἐξ αἰτίας τοιαύτης. ἀνὴρ Λευίτης τὴν σύζυγον ἐπαγόμενος ἐκ Βηθλεὲμ οὖσαν οἴκαδε ἀπῄει. ἤδη δ’ ὀψίας οὔσης ἐπιξενοῦται παρὰ πρεσβύτῃ τινὶ ἐν Γαβαὼ πόλει φυλῆς τῆς Βενιαμίτιδος. νεανίαι δὲ Γαβαωνῖταί τινες τὸ γύναιον θεασάμενοι ἧκον ἀπαιτοῦντες αὐτό· τοῦ δὲ πρεσβύτου μὴ διδόντος ἀποκτείνειν ἠπείλουν. ὁ δὲ τῆς ἑαυτοῦ θυγατρὸς παρεχώρει αὐτοῖς, ἵνα μή τι βίαιον ὑποσταῖεν οἱ ἐπιξενωθέντες αὐτῷ. ἁρπάσαντες δ’ ἐκεῖνοι τὸ γύναιον ἀπηλλάγησαν, καὶ δι’ ὅλης τῆς νυκτὸς ἐμφορηθέντες αὐτῆς ἀφῆκαν ἀρχομένης ἡμέρας. ἡ δὲ τῇ τε νυκτερινῇ ταλαιπωρίᾳ καὶ τῇ πρὸς τὸν ἄνδρα αἰσχύνῃ καὶ τῇ λύπῃ καταβληθεῖσα διαπεφώνηκε. καὶ ὁ ταύτης ἀνὴρ εἰς μέρη δώδεκα διελὼν τὴν θανοῦσαν διέπεμψε μέρος εἰς ἑκάστην φυλήν, τό τε πάθος διδάσκων αὐτοὺς καὶ τοὺς αἰτίους τῆς συμφορᾶς. πέμπουσιν οὖν πρὸς τὴν Γαβαὼ τοὺς παρανομήσαντας ἐξαιτούμενοι· οἱ δὲ οὐκ ἐξέδωκαν. αἱ φυλαὶ δ’ ἐπεστράτευον ἐπ’ αὐτούς, καὶ δὶς συμβαλόντες ἡττῶνται οἱ Ἰσραηλῖται.
εἶτα διὰ Φινεὲς τοῦ ἀρχιερέως δέονται τοῦ θεοῦ, καὶ οὕτω συμβαλόντες τοῖς Βενιαμίταις ἐκράτησαν ὡς πάντας πλὴν ἑξακοσίων πεσεῖν, οἳ πρὸς τὰ πλησίον ὄρη κατέφυγον. οἱ δὲ Ἰσραηλῖται ἐνέπρησάν τε τὴν Γαβαὼ καὶ τὰς γυναῖκας καὶ τοὺς παῖδας διεχειρίσαντο, καὶ ἐπὶ ταῖς ἄλλαις δὲ πόλεσιν αὐτῶν δρῶσι τὰ ὅμοια. καὶ Ἰαβεὶς δὲ Γαλααδίτιδος πόλεως, ὅτι μὴ συνεμάχησεν αὐτοῖς, φονεύουσι τοὺς κατοίκους σὺν γυναιξὶ καὶ παισὶ πλὴν τετρακοσίων παρθένων, ἃς τοῖς περισωθεῖσι τῶν Βενιαμιτῶν παρέσχον, ἵνα συνεύνους σχοῖεν αὐτάς, τῆς συμφορᾶς αὐτοὺς κατοικτείραντες. ἐσκόπουν δ’ ὅπως καὶ οἱ λοιποὶ διακόσιοι γυναικῶν εὐπορήσωσιν· ὅρκους γὰρ ἔθεντο πρῴην διὰ τὸ τόλμημα μηδένα δώσειν θυγατέρα πρὸς γάμον Βενιαμίτῃ. καὶ σκοποῦσιν ἔδοξεν αὐτοὺς μὲν μὴ διδόναι διὰ τὸν ὅρκον, τοῖς δὲ Βενιαμίταις ἐξεῖναι παρθένους ἁρπάζουσι συνοικίζειν ἑαυτοῖς, αὐτῶν μήτε κωλυόντων μήτε προτρεπομένων. καὶ τοῖς μὲν οὕτως ἔδοξε περὶ τούτων, οἱ δὲ Βενιαμῖται εἰς ἔργον τὰ δόξαντα ἤγαγον. Ἤδη δὲ πρὸ μακροῦ τῶν Ἰσραηλιτῶν παυσαμένων τοῦ μάχεσθαι, κατεφρόνησαν οἱ Χαναναῖοι αὐτῶν, καὶ πόλεις ἀφείλοντο ἐξ αὐτῶν.
PG 134:81οἱ δὲ τῆς τοῦ Δὰν φυλῆς εἰς τὸ ὄρος κατέφυγον κἀκεῖθεν εἰς τὴν μεσόγειον μετῳκήκασι. τοὺς δ’ Ἰσραηλίτας μεταλαβόντας τῶν παρὰ τοῖς Χαναναίοις ἐθῶν καὶ τῆς σφετέρας πολιτείας καταφρονήσαντας δι’ ὀργῆς τὸ θεῖον πεποίητο. στρατεύει τοίνυν ἐπ’ αὐτοὺς ὁ τῶν Ἀςσυρίων βασιλεὺς Χουσαρσαθαὶ̈μ καὶ φόρους βαρεῖς ἐπιτάσσει αὐτοῖς, οἷς ἐπὶ ὀκτὼ ἐνιαυτοῖς ἐπιέζοντο. εἶτα δραστήριός τις ἀνὴρ ἐκ τῆς Ἰούδα φυλῆς, Γοθονιὴλ κεκλημένος, βραχεῖς τινας προσεταιρισάμενος, κατὰ θεῖον χρησμὸν τὴν παρ’ αὐτοῖς τῶν Ἀσσυρίων διαφθείρει φρουράν. συνηγμένων δὲ μετὰ ταῦτα πλειόνων, μάχῃ τοὺς Ἀσσυρίους νικήσας ἀπώσατο, καὶ ἄρχειν ᾑρέθη διὰ τοῦτο τοῦ πλήθους κρίνειν τε τὸν λαόν. ὃς ἐπὶ πεντήκοντα ἔτη τὴν ἀρχὴν ἀνύσας μετήλλαξε τὴν ζωήν. ἄναρχοι δὲ ὄντες οἱ Ἰσραηλῖται καὶ τοῦ θείου καταφρονοῦντες παρὰ τοῦ τῶν Μωαβιτῶν βασιλέως Αἰγλὼμ αὐτοὺς ὑποτάξαντος ἐτησίας εἰσφορὰς ἐπετάχθησαν. ὃς ἐν Ἱεριχοῦντι βασίλεια δομησάμενος ἐπὶ ἐνιαυτοὺς ὀκτωκαίδεκα πολυειδῶς ἐκάκου αὐτούς.
νεανίας δέ τις Βενιαμίτης Ἀὼθ τοὔνομα, Ἰώσηπος δὲ Ἰούδαν τοῦτον λέγει καλεῖσθαι, τολμητίας καὶ ῥωμαλέος, συνήθης γίνεται τῷ Αἰγλώμ, καὶ συνεχῶς παρ’ αὐτὸν ἐφοίτα θωπεύων τὸν ἄνδρα καὶ ὑπερχόμενος. οὗτος σὺν δυσὶν οἰκέταις ποτὲ δῶρα κομίζων τῷ Αἰγλὼμ ξιφίδιον ἔφερεν ἀφανῶς. καὶ τῆς ἡμέρας ἤδη μεσούσης καὶ τῶν φυλάκων πρὸς ἑαυτοὺς ἀπεληλυθότων μεμονωμένον εὑρὼν αὐτόν, εἴσεισιν ὡς συνήθης, καὶ μόνον ἀπολαβών, ὡς δή τι μυστικώτερον προσομιλήσων αὐτῷ, πλήττει καιρίως τῷ ξιφιδίῳ καὶ ἀναιρεῖ. ἀπελθὼν δὲ πρὸς τοὺς Ἱεριχουντίους πείθει τῆς ἐλευθερίας ἀντιποιεῖσθαι. καὶ οἱ μὲν ὡπλίζοντο, οἱ δὲ περὶ τὸν Αἰγλὼμ νεκρὸν αὐτὸν εὑρόντες εἰς φυγὴν τρέπονται καὶ διωκόμενοι διαφθείρονται. καὶ οὕτως Ἑβραῖοι τῆς τῶν Μωαβιτῶν δουλείας ἐλευθεροῦνται, τῷ δὲ Ἀὼθ ἡ τοῦ πλήθους ἀρχὴ ἐγκεχείριστο. ὃς ἐπ’ ἔτεσιν ὀγδοήκοντα τοῦ λαοῦ ἡγησάμενος τὸν βίον κατέλυσε. μετὰ δὲ τοῦτον Μεγὰρ ὁ υἱὸς Δινὰχ ἄρξας ἐν τῷ πρώτῳ τῆς ἀρχῆς ἐνιαυτῷ τετελεύτηκε, πατάξας τῶν ἀλλοφύλων πολλούς. Τοῦ δὲ λαοῦ τῶν Ἑβραίων τοὺς θείους παραβαίνοντος νόμους ὠργίζετο ὁ θεός.
καὶ Σισάρας ὁ τοῦ Ἰαβὶν βασιλέως τῆς Χαναὰν ἀρχιστράτηγος ἐπελθὼν αὐτοῖς ἐκάκωσέ τε σφόδρα καὶ φόροις ὑπέβαλε· καὶ εἶχον οὕτως ἐπὶ ἐνιαυτοὺς εἴκοσι. Δεβώρα δέ τις προφῆτις, δηλοῖ δὲ τὸ ὄνομα μέλισσαν, ἱκέτευσεν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ τὸν θεόν. καὶ ὁ θεὸς ἐπένευσε, καὶ στρατηγὸν αἱρεῖσθαι κελεύει Βαράκ· ἀστραπὴν δὲ τοῦτο σημαίνει κατὰ τὴν Ἑβραίων διάλεκτον. ἦν δ’ ἐκ τῆς Νεφθαλίδος φυλῆς ὁ ἀνήρ. καὶ ἡ Δεβώρα τὸν Βαρὰκ προετρέπετο κατὰ τῶν πολεμίων ἰέναι μετὰ νέων μυρίων, τοῦτο κελεύοντος τοῦ θεοῦ. ὁ δὲ κἀκείνην ἀπῄτει συστρατηγεῖν. πείθεται ἡ γυνή, καὶ μάχης σὺν τοῖς μυρίοις συρραγείσης αὐτοῖς πρὸς τὸν Σισάραν ὄμβρος καταχεῖται πολὺς καὶ χάλαζα καταρρήγνυται, ταῦτα δὲ κατὰ πρόσωπον τῶν πολεμίων ὑπὸ τοῦ ἀνέμου ἠλαύνετο, καὶ ταῖς ὄψεσιν ἐπεσκότουν αὐτῶν, κἀντεῦθεν ἐνέκλιναν εἰς φυγήν. φεύγων δὲ καὶ Σισάρας πρός τινα γυναῖκα κατέφυγε, κατακρύψαι αὐτὸν ἀξιῶν· Ἰαὴλ ὠνόμαστο ἡ γυνή. ἡ δὲ δέχεται αὐτὸν καὶ δίδωσι γάλα πιεῖν, καὶ ὃς πιὼν ὕπνωσεν.
PG 134:82κοιμωμένῳ δ’ αὐτῷ ἐπέθετο Ἰαήλ, καὶ ἧλον διὰ τοῦ κροτάφου ἐκείνου ἐλάσασα τῷ ἐδάφει προσεπαττάλευσε, καὶ τοῖς περὶ τὸν Βαρὰκ νεκρὸν τὸν πολέμιον δείκνυσι. στρατεύσας δὲ καὶ ἐπὶ Ἰαβεὶν βασιλέα Χαναὰν ὁ Βαρὰκ αὐτόν τε ἔκτεινε καὶ τὴν πόλιν κατέσκαψε. καὶ στρατηγήσας ἐπὶ ἔτη τριάκοντα τελευτᾷ, καὶ Δεβώρας κατὰ τὸν αὐτὸν θανούσης καιρόν. εἶτα Μαδιανῖται σὺν τοῖς Ἀμαληκίταις καὶ Ἄραψι μάχῃ τοὺς Ἰσραηλίτας ἐτρέψαντο. καὶ ἐπὶ ἔτη ἑπτὰ ἐπιτιθεμένων αὐτοῖς λιμὸς ἦν καὶ σπάνις τῶν ἀναγκαίων, καὶ ἐδέοντο τοῦ θεοῦ. Γεδεὼν δὲ φυλῆς ὢν Μανασσῆ δράγματα σταχύων εἰς τὴν ληνὸν ἔκοπτε κρύφα, καὶ ὁρᾷ τινα ἐν εἴδει νεανίσκου παρεστῶτα αὐτῷ καὶ καλοῦντα αὐτὸν φίλον τῷ θεῷ καὶ εὐδαίμονα. ὁ δ’ εἰρωνευόμενος τεκμήριον ἔλεγεν εἶναι αὐτοῦ τῆς εὐδαιμονίας τὸ κεχρῆσθαι τῷ ληνῷ ἀντὶ ἅλωνος. καὶ ὁ νεανίας θαρρεῖν καὶ σπεύδειν αὐτῷ παρεκελεύετο ὑπὲρ ἐλευθερίας τῶν φυλετῶν. Γεδεὼν δὲ ἱκέτευσε τὸν φαινόμενον μὴ μεταναστῆναι ἐκεῖθεν, καὶ εἰσελθὼν ἐκόμισε θυσίαν. καὶ ὁ ἄγγελος θεῖναι αὐτὴν παρὰ τὴν πέτραν ἐκέλευσε· καὶ τῇ ῥάβδῳ ψαύσας τῆς πέτρας πῦρ ἀνῆψεν αὐτόματον καὶ τὴν θυσίαν κατέκαυσεν.

Liber Quartus

εἶτα ᾔτησε Γεδεὼν τὸν θεὸν ἐπὶ τὸν πόκον γενέσθαι δρόσον, καὶ ἐγένετο· καὶ αὖθις δρόσον ᾔτησεν ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν γενέσθαι, ἐπὶ τὸν πόκον δὲ ξηρασίαν, καὶ γέγονεν οὕτως. πείθεται οὖν ὁ Γεδεὼν καὶ σὺν μυρίοις κατὰ τῶν ἐναντίων ὡπλίζετο. εἶτα ἐντολῇ τοῦ θεοῦ ἄγει πάντας κατὰ μεσημβρίαν ἐπὶ τὸν ποταμόν, καὶ τοὺς μὲν λάψαντας ἐν τῷ πίνειν καὶ μετὰ σπουδῆς ὡς περιφόβους πιόντας, τριακόσιοι δὲ ἦσαν οὗτοι, ἔχων μεθ’ ἑαυτοῦ ἀπῄει πρὸς τὸν πόλεμον, τοὺς δὲ λοιποὺς καταλέλοιπεν. νυκτὸς δὲ ἕνα τῶν στρατιωτῶν προσλαβόμενος ἀπῆλθεν εἰς τὸ τῶν ἐναντίων στρατόπεδον. καὶ ἀκούει ἑνός τινος τῶν πολεμίων τῷ συσκηνοῦντι διηγουμένου ὡς ἔδοξεν ὁρᾶν καθ’ ὕπνους μᾶζαν κριθίνην διὰ τοῦ στρατοπέδου κυλιομένην, ἣ τὴν τοῦ βασιλέως σκηνὴν κατέβαλε καὶ τὰς τοῦ στρατεύματος· ὁ δὲ τοῦ στρατοῦ δηλοῦν ὄλεθρον τὸ ἐνύπνιον ἔκρινεν, ἀπεικάζων μάζῃ κριθίνῃ τὸν Γεδεὼν καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ διὰ τὴν ὀλιγότητα καὶ τὸ ἀσθενές.
PG 134:83τούτων ἀκούσας ὁ Γεδεὼν ἀνεθάρσησε, καὶ ὑποστρέψας ἐν τοῖς ὅπλοις εἶναι τοῖς ἑαυτοῦ ἐνετείλατο, καὶ εἰς τρεῖς ἑκατοστύας τὴν στρατιὰν διελὼν ἀμφορέα κενὸν κομίζειν ἕκαστον καὶ λαμπάδα ἡμμένην καὶ κριοῦ κέρας ἐκέλευσε, κατὰ τετάρτην τε φυλακὴν τῆς νυκτὸς ἐξῆγεν αὐτοὺς κατὰ τῶν ἐναντίων. καὶ ἤδη πλησίον ὄντες αὐτῶν ἐσάλπισαν μὲν τοῖς κέρασι, τοὺς δ’ ἀμφορέας κατέαξαν, καὶ μετὰ τῶν λαμπάδων ὥρμησαν ἀλαλάξαντες. ταῦτα δὲ τοῖς πολεμίοις πτοίαν ἐνέβαλον, καὶ οἱ μὲν ὑπὸ τῶν ἐναντίων ἐκτείνοντο, οἱ δέ γε πλείους ὑπ’ ἀλλήλων οὔσης νυκτὸς διεφθάρησαν, καὶ σχεδὸν ἅπαντες ὤλοντο, καὶ δύο τῶν βασιλέων αὐτῶν Ὠρήβ τε καὶ Ζήβ. οἱ δὲ περιλειφθέντες τῶν ἡγεμόνων καὶ τοῦ στρατεύματος φεύγοντες καταλαμβάνονται παρὰ Γεδεὼν καὶ τῶν μετ’ αὐτοῦ, καὶ πεπτώκασιν ἅπαντες. ἔσχηκε δὲ τὴν ἀρχὴν ὁ Γεδεὼν ἐν τεσσαράκοντα ἔτεσι, καὶ ἐτελεύτησε γηραιός, καταλιπὼν ἐκ διαφόρων γυναικῶν γνησίους υἱοὺς ἑβδομήκοντα, ἕνα δ’ ἐκ παλλακῆς Ἀβιμέλεχ καλούμενον. ὃς τοὺς ἀδελφοὺς κτείνας ἅπαντας ἄνευ ἑνὸς Ἰωαθάνου φυγόντος τετυράννηκεν.
ὁ δὲ λαὸς ἐπαναστάντες κατὰ τοῦ Ἀβιμέλεχ ἐξελαύνουσιν αὐτὸν τῆς πόλεως τῶν Σικίμων. ὁ δὲ συνεργούμενος ὑφ’ ἑνὸς τῶν Σικιμιτῶν δόλῳ τὴν πόλιν αἱρεῖ καὶ τοὺς Σικιμίτας ἡβηδὸν ἀναιρεῖ, τὴν πόλιν δὲ κατασκάπτει. ἤλαυνε δ’ ἐπὶ Θήβας, ἑτέραν πόλιν, καὶ εἷλεν αὐτὴν ἐξ ἐπιδρομῆς. τὸ δὲ πλῆθος εἰς ἕνα πύργον μέγαν συνέδραμον, ὄντα ἐν μέσῳ τῆς πόλεως. πλησιάσαντα δὲ ταῖς πύλαις τούτου τὸν Ἀβιμέλεχ θραύσματι μύλης γύναιον ἄνωθεν κατὰ τῆς κεφαλῆς ἔβαλε καὶ ἀπέκτεινε. τὴν δὲ τῶν Ἑβραίων ἡγεμονίαν Ἰαεὶρ ἐμπεπίστευτο ἐκ τῆς Μανασσῆ τυγχάνων φυλῆς· δύο δὲ καὶ εἴκοσιν οὗτος ἐνιαυτοὺς ἰθύνας τὴν ἀρχὴν ἐτελεύτησεν. Ἀμμανῖται δὲ σὺν Παλαιστηνοῖς εἰσέπειτα τὴν χώραν διήρπαζον. ληιζομένων δὲ τὴν Γαλαδηνὴν τῶν Ἀμμανιτῶν, ἡγεμόνα τὸν Ἰεφθάε οἱ ἐπιχώριοι εἵλοντο. ὃς συμμίξαι μέλλων τοῖς πολεμίοις εὐχὴν ἐποιήσατο, εἰ νικήσει, πᾶν ὃ πρῶτον αὐτῷ συναντήσει ἐπανιόντι τοῦτο ἱερουργήσειν. καὶ συμβαλὼν νικᾷ· ἀναστρέφοντι δ’ ὑπήντησεν αὐτῷ τὸ θυγάτριον, μονογενὲς ὂν αὐτῷ καὶ ἔτι παρθενευόμενον. ὁ δ’ ἀνῴμωξεν, ἵνα δὲ μὴ ψεύσηται τὴν ὑπόσχεσιν, ἔθυσε τὴν παῖδα καὶ ὡλοκαύτωσε.
τῶν δὲ τῆς Ἐφραὶ̈μ φυλῆς ὀργιζομένων αὐτῷ ὅτι μὴ συμπαρέλαβεν αὐτοὺς ἐπὶ τὸν κατὰ τῶν Ἀμμανιτῶν πόλεμον, ἐπεὶ μὴ ἔπειθεν αὐτοὺς παραιτούμενος, πολλοὺς ἀνεῖλε μαχεσαμένους αὐτῷ. ἓξ δὲ τὴν ἡγεμονίαν ἀνύσας ἐνιαυτοὺς κατέλυσε τὴν ζωήν. παραλαμβάνει δὲ τὴν ἀρχὴν Ἀμεσὰ ἐκ τῆς Ἰούδα τυγχάνων φυλῆς, καὶ ἐπὶ χρόνον ἑπταετῆ κρίνας τὸν Ἰσραὴλ τετελεύτηκε. καὶ μετ’ ἐκεῖνον Λαβδὼν τῆς Ἐφραὶ̈μ προελθὼν φυλῆς ἡγεμὼν ἀπεδείχθη, καὶ τέθνηκε γηραιὸς ἄρξας ἔτη ὀκτώ. Εἶτα Παλαιστηνοὶ κρατοῦσι τῶν Ἰσραηλιτῶν καὶ ὑποφόρους ἔσχον αὐτοὺς ἐπὶ ἐνιαυτοὺς τεσσαράκοντα. τότε δὲ γεννηθεὶς ὁ Σαμψών, ἰσχύος δὲ ἡ κλῆσις σημαντική, τοῖς Παλαιστηνοῖς ἐπετίθετο· ἡ δ’ εἰς τὸν βίον αὐτοῦ πρόοδος τοιαύτη ἐγένετο. Μανωὲ τῆς φυλῆς ὑπάρχων τοῦ Δὰν συνῴκει γυναίῳ στειρεύοντι καὶ ᾔτει τὸν θεὸν παῖδα δοθῆναι αὐτοῖς. ὤφθη γοῦν ποτε μόνῃ οὔσῃ τῇ γυναικὶ νεανίας μέγας τε καὶ καλός, τόκον παιδὸς αὐτῇ εὐαγγελιζόμενος, καὶ μὴ πιεῖν οἶνον ἢ μέθυσμα αὐτῇ ἐνετείλατο, μηδὲ τὴν κόμην ἀποθρίξαι τὴν τοῦ παιδός·
PG 134:84Ναζιραῖον γὰρ ἔλεγεν εἶναι τῷ κυρίῳ τὸν παῖδα, ἅγιον δηλαδή, καὶ τὸν Ἰσραὴλ σωθήσεσθαι δι’ αὐτοῦ ἐκ τῆς τῶν ἀλλοφύλων χειρός. ἡ δὲ τῷ ἀνδρὶ κατήγγειλε ταῦτα. καὶ ὃς ὀφθῆναι καὶ αὐτῷ τὸν φανέντα τῇ γυναικὶ ἐδέετο τοῦ θεοῦ. αὖθις οὖν ἦλθε πρὸς τὴν γυναῖκα ὁ ἄγγελος· ἀπῆν δὲ αὖθις ὁ Μανωέ· καὶ ἡ γυνὴ προςμεῖναι παρεκάλει αὐτὸν τὴν τοῦ ἀνδρὸς παρουσίαν. ἐλθὼν δὲ Μανωὲ ἠρώτα τὸν ἄγγελον τί ἂν τοῦ παιδὸς γεννηθέντος ποιήσειαν. ὁ δέ οἶνον ἔφη οὐ πίεται οὐδὲ μέθυσμα, καὶ ἀκάθαρτόν τι οὐ φάγεται καὶ τὴν κόμην οὐ ξυρηθήσεται. καὶ ὁ Μανωὲ τὸ ὄνομα τοῦ ὁμιλοῦντος αὐτῷ ἐζήτει μαθεῖν, ὁ δὲ θαυμαστὸν εἶναι τοῦτο εἰπὼν ἀπεσιώπησεν. ὁ δὲ Μανωὲ ἔριφον ἐνεγκὼν ἔθυσε καὶ ἄρτους προσήνεγκεν. ὁ δὲ θεῖναι τὰ κρέα καὶ τοὺς ἄρτους ἐπὶ τὴν πέτραν προςέταξεν, τεθέντων δὲ τῇ ῥάβδῳ αὐτοῦ ἅπτεται τούτων, καὶ πῦρ ἐξαφθὲν ἐκεῖθεν κατέκαυσεν αὐτά, καὶ εἰς οὐρανὸν διὰ τῆς φλογὸς ἀνῄει ὁ ἄγγελος, ὁρώντων τοῦ Μανωὲ καὶ τῆς αὐτοῦ γυναικός. τίκτεται οὖν αὐτοῖς μετὰ ταῦτα ὁ παῖς καὶ Σαμψὼν ὀνομάζεται, ἡδρύνετό τε καὶ πνεῦμα κυρίου συνεπορεύετο αὐτῷ.
ἰδὼν δ’ ἐν Θαμνᾷ πόλει τῶν Παλαιστηνῶν κόρην τῶν ἀλλοφύλων, ἐρᾷ τῆς παιδός. παραιτουμένων δὲ τῶν γονέων αὐτοῦ τὸν γάμον τῆς ἀλλοφύλου, ἐκνικᾷ γῆμαι αὐτήν. συχνάζων δὲ πρὸς τοὺς τῆς κόρης γονεῖς συναντᾷ λέοντι, καὶ μή τι φέρων εἰς ἄμυναν ταῖς χερσὶ τὸ θηρίον συνέτριψε, καὶ ἐκκλίνας τῆς ὁδοῦ ἔρριψε πρὸς τὸ ὑλῶδες αὐτό. καὶ μεθ’ ἡμέρας αὖθις πρὸς τὴν μνηστὴν πορευόμενος σμῆνος μελισσῶν ἐν τῷ στόματι συνηγμένον τοῦ λέοντος εὕρηκε. καὶ λαβὼν ἐκεῖθεν μέλιτος κηρίον ἔφαγε καὶ τῷ πατρὶ καὶ τῇ μητρὶ ἀπεκόμισεν. ἀπελθὼν δ’ εἰς τοὺς ἀλλοφύλους πρόβλημα τοῖς αὐτῷ συνεστιωμένοις ἐν τοῖς γάμοις τριάκοντα νεανίσκοις προτίθησι· καὶ εἰ εὕροιεν ἐφ’ ἡμέρας ἑπτὰ τὴν λύσιν, δοῦναι συνέθετο σινδόνα καὶ στολὴν ἑκάστῳ αὐτῶν, εἰ δὲ μὴ λῦσαι δυνηθεῖεν τὸ πρόβλημα, αὐτῷ δοθῆναι παρ’ ἑκάστου στολὴν καὶ ὀθόνην ἀπῄτησε. συνθεμένων δὲ καὶ τῶν νεανίσκων προεβάλετο τὸ ἐρώτημα εἰπών ἐξ ἔσθοντος ἐξῆλθε βρῶσις, καὶ ἀπὸ ἰσχυροῦ γλυκύ. οἱ δὲ μὴ δυνάμενοι νοῆσαι τὸ πρόβλημα, τὴν κόρην ἱκέτευσαν μαθεῖν παρὰ τοῦ ἀνδρὸς καὶ ἀπαγγεῖλαι αὐτοῖς.
PG 134:85ὁ Σαμψὼν δέ, παρακαλούσης αὐτὸν τῆς κόρης εἰπεῖν αὐτῇ τὸ τοῦ προβλήματος νόημα, τὸ μὲν πρῶτον ἀντεῖχε, δακρυούσης δ’ ἐκείνης ἐξεῖπε τὸ πᾶν· ἡ δὲ τοῖς νεανίσκοις ἀπήγγειλε. καὶ κατὰ τὴν ἑβδόμην ἡμέραν εἶπον ἐκεῖνοι τῷ Σαμψών τί γλυκύτερον μέλιτος ἢ τί λέοντος ἰσχυρότερον; ὠργίσθη οὖν ὁ Σαμψών, καὶ τοῖς μὲν νεανίσκοις ἔδωκεν ἃ ὑπέσχετο, τὸν δὲ γάμον ἀπείπατο. καὶ ἔδωκεν ἑτέρῳ τὸ γύναιον ὁ πατήρ. παροξυνθεὶς δὲ ὁ Σαμψὼν διὰ τοῦτο, καὶ συλλαβὼν τριακοσίας ἀλώπεκας, λαμπάδας ἡμμένας ταῖς οὐραῖς ἐκείνων προσέδησε καὶ ταῖς τῶν Παλαιστηνῶν ἐπαφῆκεν ἀρούραις θέρους ἐνισταμένου, καὶ οὕτω τὰ σφῶν κατέκαυσε λήια καὶ τὰς ἀμπέλους. Παλαιστηνοὶ δ’ ἀντὶ τούτων τὴν γενομένην αὐτοῦ γυναῖκα καὶ τοὺς αὐτῇ προσήκοντας ἐνέπρησαν καὶ κατέκαυσαν. Σαμψὼν δὲ πολλοὺς ἀποκτείνας τῶν ἀλλοφύλων ἐν πέτρᾳ ἐκάθισεν, οἱ δὲ κατὰ τῶν Ἰσραηλιτῶν ἐξεστράτευσαν λέγοντες εἰ βούλεσθε ἀναίτιοι εἶναι, δότε ἡμῖν τὸν Σαμψὼν ὑποχείριον. καὶ ἀπῆλθον ἐπὶ τὴν πέτραν ὁπλῖται τρισχίλιοι. καταβὰς δὲ Σαμψὼν ἑκὼν τοῖς φυλέταις παρέδωκεν ἑαυτόν, κἀκεῖνοι δεδεμένον παρέδωκαν τοῖς Παλαιστηνοῖς.
ὁ δὲ διαρρήξας τὰ δεσμὰ καὶ ὄνου σιαγόνα ἐκεῖ που ἐρριμμένην ἁρπάσας χιλίους τῶν ἀλλοφύλων ἀπέκτεινεν ἐν αὐτῇ, τοὺς δ’ ἄλλους ἐτρέψατο. ὅθεν Σιαγὼν ἐξ ἐκείνου ὁ τόπος ἐκλήθη. εἶτα ἐδίψησεν ὡς ἐκλείπειν ἀπὸ τῆς δίψης, καὶ ἔκλαυσε δεόμενος τοῦ θεοῦ. ὁ δὲ θεὸς πηγὴν ὕδατος ἀνῆκεν ἀπὸ τοῦ ῥήγματος ὃ τὴν σιαγόνα ῥίψας κατὰ γῆς πεποίηκεν ὁ Σαμψών. καὶ ἀπῆλθεν εἰς Γάζαν. ἐνήδρευσαν δὲ αὐτῷ οἱ Γαζαῖοι, καὶ ἵνα μὴ λάθῃ αὐτοὺς ἐξιών, τὰς πύλας τῆς πόλεως ἔκλεισαν. ὁ δὲ περὶ μέσας νύκτας ἀναστὰς τάς τε πύλας καὶ τὰς φλιὰς αὐτῶν καὶ τὰς παραστάδας ἐπωμισάμενος εἰς τὴν τοῦ ὄρους ἀνήνεγκε κορυφὴν κἀκεῖσε κατέθετο. ἐρασθεὶς δ’ ἑταίρας Παλαιστηνῆς Δαλιδᾶς καλουμένης συνῆν αὐτῇ. καὶ οἱ προύχοντες τῶν ἀλλοφύλων πολλὰ τῇ γυναικὶ ἐπηγγείλαντο, εἰ μάθοι παρὰ τοῦ Σαμψὼν τί τὸ αἴτιον αὐτῷ τῆς δυνάμεως καὶ ἀπαγγείλαι αὐτοῖς. ἡ δὲ ποικίλως μετῄει τὸν ἄνδρα ζητοῦσα γνῶναι ὅθεν αὐτῷ ἡ τοσαύτη ἰσχύς, ἐκεῖνος δὲ ἄλλοτε ἄλλας πλαττόμενος αἰτίας τῇ γυναικὶ ἔλεγε. καὶ ἡ γυνὴ πειρωμένη τῶν λόγων ἀπάτας αὐτοὺς εὕρισκεν.
ἐγκειμένης δὲ καὶ δεομένης θερμότερον, τὸ κρύφιον αὐτῇ ἀνεκάλυψε, κατ’ ἐντολὴν εἰπὼν τοῦ θεοῦ τὴν κόμην τρέφειν, ἐντειλαμένου μὴ κείρειν αὐτήν, καὶ ἐν ταύτῃ προσεῖναι αὐτῷ τὴν ἰσχύν. κείρει τὴν κόμην κοιμωμένου αὐτοῦ ἡ γυνὴ καὶ παραδίδωσι τοῖς ἐναντίοις αὐτὸν ἀσθενῆ. ἐκκόπτουσιν ἐκεῖνοι τὰ ὄμματα τοῦ ἀνδρός, καὶ ὁ πρὶν φοβερὸς εἰς παίγνιον κατέστη αὐτοῖς. προϊόντος δὲ τοῦ καιροῦ ηὔξετο αὖθις ἡ κόμη αὐτῷ καὶ ἡ ἰσχὺς ἐπανήρχετο. πότου δὲ τοῖς Παλαιστηνοῖς ὄντος, καὶ τῶν ἀρχόντων καὶ μεγιστάνων εὐωχουμένων ὁμοῦ ἐν οἴκῳ κίοσιν ἀνεχομένῳ, ἤχθη καὶ ὁ Σαμψὼν παιχθησόμενος, καὶ παιδάριον ἐχειραγώγει αὐτόν. συνήχθη δὲ παρὰ τὸν οἶκον πλῆθος ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν ὡσεὶ τρισχίλιοι, ἵν’ ὁρῷεν τὸν Σαμψὼν παροινούμενον. ὁ δὲ παιζόμενός τε καὶ ῥαπιζόμενος λέγει τῷ χειραγωγοῦντι αὐτόν ἐπάγαγέ με πρὸς τοὺς κίονας, ὡς ἂν αὐτοῖς ἐπιστηριχθῶ δεόμενος ἀναπαύσασθαι. δραξάμενος δὲ τῶν δύο κιόνων ἐπικατέσεισεν ἑαυτῷ τὸν οἶκον, καὶ αὐτός τε καὶ οἱ ἐν τῷ οἴκῳ πάντες ἀπώλοντο. καὶ τῷ μὲν τοιοῦτον τέλος ἐγένετο, ἐπὶ εἴκοσιν ἔτη κρίναντι τὸν τῶν Ἑβραίων λαόν.
PG 134:86Οὐκέτι δὲ κριταὶ ἦγον τὸν Ἰσραήλ, ἀλλ’ ὁ ἀρχιερεὺς Ἠλεὶ προέστη αὐτῶν· ἐφ’ οὗ λιμὸς γέγονε, καί τις ἀνὴρ ἐκ Βηθλεὲμ Ἀβιμέλεχ καλούμενος σὺν τῇ γυναικὶ καὶ δύο υἱοῖς διὰ τὸν λιμὸν εἰς τὴν Μωαβῖτιν μεταναστεύει. ἄγεται οὖν τοῖς υἱοῖς γαμετὰς Μωαβίτιδας. ἐν δέκα μέντοι ἐνιαυτοῖς ὅ τε Ἀβιμέλεχ καὶ οἱ παῖδες αὐτοῦ τεθνήκασι, καὶ κατελείφθησαν χῆραι ἥ τε Νοεμὶν ἡ συνοικοῦσα τῷ Ἀβιμέλεχ καὶ αἱ γυναῖκες ἄμφω τῶν παίδων αὐτοῦ, Ὀρφά τε καὶ Ῥούθ. ἡ Νοεμὶν δὲ εἰς τὴν πατρίδα ὑπέστρεψε, τῶν δέ γε νυμφῶν αὐτῆς ἡ μὲν Ὀρφὰ παρακληθεῖσα παρὰ τῆς πενθερᾶς ἔμεινε παρὰ Μωαβίταις, ἡ δὲ Ῥοὺθ σὺν τῇ Νοεμὶν ἀπελήλυθε. καὶ ἤδη παραγενομένας εἰς Βηθλεὲμ ξενίζει Βοόζ, Ἀβιμέλεχ ὢν συγγενής. προσαγορευομένη δὲ παρὰ τῶν πολιτῶν ἐξ ὀνόματος ἡ γυνή μή με Νοεμίν ἔλεγεν ἀλλὰ Μάραν καλεῖτε, Νοεμὶν δὲ εὐτυχίαν δηλοῖ, Μάρα δὲ ὀδύνην καὶ πικρασμόν· πλήρης γὰρ πορευθεῖσα κενὴ ὑπενόστησα. ἀμήτου δὲ ὄντος ἐξῄει κατὰ γνώμην τῆς πενθερᾶς καλαμησομένη ἡ Ῥοὺθ εἰς τὸν ἀγρὸν τοῦ Βοόζ. ὁ δὲ τὴν κόρην ἰδὼν καὶ μαθὼν τίς ἐστιν, θερίζειν ὃ δύναιτο καὶ ἔχειν ἐπέτρεψεν, ἄριστόν τε παρέχειν αὐτῇ τῷ ἀγροκόμῳ ἐπέταξεν.
ἡ δὲ καὶ ἄλφιτα παρ’ αὐτοῦ λαβοῦσα τῇ πενθερᾷ συνετήρησε, καὶ ἀπῆλθεν ὀψὲ κομίζουσα καὶ τὰς κριθὰς ἃς συνέλεξε, καὶ τὰ παρὰ τοῦ Βοὸζ αὐτῇ διηγήσατο. καὶ αὖθις ἀπῄει σὺν ταῖς θεραπαινίσι Βοόζ. ἡ Νοεμὶν δὲ συγκατακλίνειν αὐτῷ τὴν Ῥοὺθ ἐβουλεύσατο, καὶ πέμπει τὴν νύμφην ὑποθεμένη παρὰ τοῖς ποσὶ τοῦ ἀνδρὸς ὑπνώττοντος ἐν τῇ ἅλωνι πεσοῦσαν ὑπνῶσαι. καὶ ἡ μὲν οὕτω πεποίηκεν, αἰσθόμενος δ’ ὁ Βοὸζ περὶ μέσην νύκτα ἤρετο τίς ἐστι. καὶ μαθὼν τότε μὲν ἡσύχασεν, ἕωθεν δ’ ἐξεγείρας τὴν Ῥοὺθ πορεύεσθαι πρὸς τὴν πενθερὰν ἐνετείλατο· αὐτὸς δ’ εἶπε τὸν ἐγγύτερον ἐμοῦ ἀγχιστεύοντά σοι ἐρήσομαι, καὶ εἰ μὲν ἐκεῖνος ἀγαγέσθαι σε βούλεται, ἀπελεύσῃ πρὸς τὸν ἄνδρα, παρατουμένου δὲ νομίμως συνοικήσεις ἐμοί. ἀπῆλθεν οὖν ἡ γυνὴ καὶ δεδήλωκε πάντα τῇ Νοεμίν. ὁ δέ γε Βοὸζ παρὰ τῇ γερουσίᾳ τήν τε Ῥοὺθ καὶ τὸν συγγενῆ συνεκάλεσε καὶ εἶπεν αὐτῷ Ἀβιμέλεχ τοῦ συγγενοῦς ἡμῶν καὶ τῶν παίδων αὐτοῦ κατέχεις κλῆρον; συνθεμένου δ’ ἔχειν ἐκείνου κατὰ τοὺς νόμους δι’ ἀγχιστείαν, οὐκοῦν οὐκ ἐξ ἡμισείας ἔφη μεμνῆσθαι τῶν νόμων δεῖ, ἐπὶ πᾶσι δὲ ποιεῖν κατ’ αὐτούς.
PG 134:87λοιπὸν καὶ τὸ τοῦ Μαλλὼν γύναιον υἱοῦ Ἀβιμέλεχ γῆμαί σε χρή, ἵνα ἀναστήσῃς σπέρμα τῷ συγγενεῖ. ὁ δὲ παρῃτήσατο, καὶ τοῦ κλήρου καὶ τῆς γυναικὸς παραχωρήσας αὐτῷ. κατὰ γοῦν τὸν νόμον ἐνώπιον τῆς γερουσίας ἡ Ῥοὺθ ὑπελύσατο τὸ ὑπόδημα τοῦ ἀνδρὸς ἐκείνου καὶ ἔπτυσεν αὐτοῦ εἰς τὸ πρόσωπον. καὶ οὕτως αὐτὴν ἠγάγετο ὁ Βοόζ, καὶ ἔτεκεν ἐξ αὐτοῦ τὸν Ὠβήδ· ἑλληνιστὶ δ’ ἑρμηνεύεται δουλεύων. ἐξ Ὠβὴδ δὲ γίνεται Ἰεσσαί, καὶ ἐκ τούτου Δαβίδ, ὃς τῶν ἐξ Ἰσραὴλ ἐβασίλευσε καὶ τοῖς ἑαυτοῦ παισὶ κατέλιπε τὴν ἀρχὴν ἐπὶ εἴκοσι γενεὰς πρὸς τῇ μιᾷ διαρκέσασαν. Ἠλεὶ δὲ τοῦ ἀρχιερέως, ὡς ἤδη ἱστόρηται, τὸν λαὸν ἄγοντος, οἱ δύο υἱοὶ αὐτοῦ Ὀφνὶ καὶ Φινεὲς ὑπῆρχον λοιμοί, παρανομοῦντες ἐν ἅπασι, καὶ παραινοῦντος τοῦ πατρὸς αὐτοῖς μὴ ἐπιστρεφόμενοι. ὁ δὲ θεὸς ὀργισθεὶς διὰ τὰς ἐκείνων παρανομίας, διὰ τοῦ Σαμουὴλ ἔτι παιδὸς ὄντος δεδήλωκε τῷ Ἠλεὶ ἅπερ αὐτός τε καὶ οἱ παῖδες καὶ ὁ οἶκος αὐτοῦ πείσονται. Σαμουὴλ δὲ Ἐλκανᾶ Λευίτου ἀνδρὸς ἐτύγχανε παῖς· ᾧ συνῴκουν διτταὶ γαμεταί, ὧν τῇ μὲν Ἄννα, τῇ δὲ Φεννάνα ἦν τὰ ὀνόματα. καὶ τῇ μὲν παῖδες ἦσαν ἐξ Ἐλκανᾶ, ἡ δὲ Ἄννα ἠμοίρει γονῆς.
ἀφικομένου δὲ τοῦ ἀνδρὸς μετὰ τῶν γυναικῶν ἀμφοῖν εἰς Σηλὼμ καὶ θύσαντος, ἐπεὶ καιρὸς ἦν εὐωχίας καὶ τῇ Φεννάνᾳ οἱ παῖδες αὐτῆς συνεκάθηντο, ὅτι ἡ Ἄννα μεμόνωτο, ἑαυτὴν ἀπεκλαίετο, καὶ εἰς τὴν σκηνὴν τοῦ θεοῦ δραμοῦσα ἐδέετο τοῦ κυρίου γονὴν αὐτῇ παρασχεῖν, εὐξαμένη καθιερώσειν θεῷ τὸ πρωτότοκον. χρονιζούσης δ’ ἐν ταῖς εὐχαῖς, πρὸ τῆς σκηνῆς Ἠλεὶ καθεζόμενος ὡς μεθύουσαν αὐτὴν ἐλογίσατό τε καὶ ἀπεπέμπετο. ἡ δέ οὐκ οἶνον ἔφη πέπωκα οὐδὲ μέθυσμα, κύριε, ἀλλὰ κατώδυνος οὖσα διὰ τὴν ἀπαιδίαν ἐκτέτηκα. καὶ ὁ ἱερεύς πορεύου εἶπεν αὐτῇ, καὶ δῴη σοι τὸ αἴτημα ὁ θεός. ὑποστρέψασα δὲ σὺν τῷ ἀνδρὶ οἴκαδε συλλαμβάνει καὶ τίκτει τὸν Σαμουήλ· θεαίτητον ἄν τις εἴποι. ἁδρυνθέντος δὲ τοῦ παιδὸς προσάγει αὐτὸν τῷ Ἠλεὶ κατὰ τὴν εὐχὴν τῷ θεῷ τραφησόμενον κόμην τε τρέφοντα καὶ ἐν τῷ ἱερῷ διαιτώμενον καὶ ὕδατι κεχρημένον εἰς πόσιν. ἤδη δὲ δωδεκαέτης γενόμενος προεφήτευσε. καί ποτε κοιμώμενον αὐτὸν ἐξ ὀνόματος ἐκάλεσεν ὁ θεός. ὁ δὲ τῷ ἀρχιερεῖ προσελήλυθεν ὡς ὑπ’ ἐκείνου τάχα καλούμενος. καὶ τοῦτο τρισσάκις ἐγένετο.
Ἠλεὶ δὲ συνεὶς θεόθεν εἶναι τὴν κλῆσιν, ἔφη τῷ Σαμουήλ εἰ ἔτι κληθῇς, εἰπέ, ἰδοὺ ἐγὼ κύριε. οὕτω δὲ ποιήσαντος τοῦ παιδός, ἔφη αὐτῷ ὁ καλῶν συμφορὰν ἔσεσθαι τοῖς Ἰσραηλίταις βαρεῖαν, καὶ τοὺς Ἠλεὶ παῖδας ἅμα τεθνήξεσθαι καὶ τὴν ἱερωσύνην εἰς τὸν οἶκον τοῦ Ἐλεάζαρ μεταπεσεῖν. οὐκ ἤθελε δὲ τοὺς λόγους ὁ Σαμουὴλ ἐκφῆναι τῷ ἱερεῖ, ὅρκοις δ’ ἐκβιασθεὶς ἀπήγγειλε πάντα καθάπερ ἀκήκοεν. Ἐντεῦθεν Παλαιστηνοὶ κατὰ τῶν Ἰσραηλιτῶν ἐκστρατεύουσι, καὶ ἦσαν τῇ μάχῃ ἐπικρατέστεροι. ὁ δὲ λαὸς κομισθῆναι τὴν κιβωτὸν αἰτοῦσιν εἰς ἀρωγήν. πεμφθείσης δ’ ἐκεῖσε τῆς κιβωτοῦ σὺν τοῖς υἱοῖς τοῦ Ἠλεί, συγκεκρότητο μάχη. καὶ ἥττηντο οἱ Ἑβραῖοι, ἔπεσον δὲ ὡσεὶ τρισμύριοι, καὶ οἱ τοῦ ἀρχιερέως υἱοί, καὶ ἡ κιβωτὸς ἐλήφθη τοῖς πολεμίοις. Ἠλεὶ δὲ ὁ ἀρχιερεὺς ἐφ’ ὑψηλοῦ καθῆστο δίφρου, καὶ μαθὼν τὰ τῆς μάχης καὶ τὴν σφαγὴν τῶν υἱῶν καὶ τὴν αἰχμαλωσίαν τῆς κιβωτοῦ, περιαλγήσας ἐξέπεσε τοῦ θρόνου καὶ τέθνηκεν, ἐνενηκοντούτης γενόμενος, τεσσαράκοντα δὲ τούτων ἐνιαυτοὺς τοῦ Ἰσραὴλ ἡγησάμενος. οἱ δὲ ἀλλόφυλοι εἰς Ἄζωτον πόλιν ἀπαγαγόντες τὴν κιβωτὸν τῷ Δαγών, οὕτω γὰρ τὸν ἑαυτῶν ἐκάλουν θεόν, ἀνέθεντο.
PG 134:88ἕωθεν δὲ εἰς τὸν οἶκον Δαγὼν εἰσελθόντες εὗρον κείμενον τὸ ξόανον ἐνώπιον τῆς κιβωτοῦ ἐπὶ τῆς γῆς. καὶ ἀναστήσαντες αὐτὸ ἐπὶ τῆς προτέρας ἔστησαν βάσεως. ὡς δὲ τοῦτο συχνάκις εὗρον γινόμενον, καὶ πολλάκις τὸ εἴδωλον ἀνορθώσαντες τοσαυτάκις κείμενον κατελάμβανον ἐν σχήματι προσκυνοῦντος τὴν κιβωτόν, ἐθαμβοῦντο καὶ διηπόρουν. ἔπειτα δ’ ἐπέσκηψε τῇ τῶν Ἀζωτίων πόλει καὶ τῇ χώρᾳ φθορά, νόσος μὲν τοῖς ἀνθρώποις περὶ τὰς ἕδρας, ἣν δυσεντερίαν φησὶν ὁ Ἰώσηπος, καὶ ἔθνησκον συχνοὶ ἐξ αὐτῆς, μύες δὲ τῆς γῆς ἀναδοθέντες τὴν χώραν ἅπασαν ἐκεράϊζον. ὀψὲ δὲ συνῆκαν τὴν κιβωτὸν αἰτίαν αὐτοῖς εἶναι τῶν παθῶν οἱ Ἀζώτιοι, καὶ πέμπουσιν αὐτὴν εἰς Ἀσκάλωνα· καὶ ἔπασχον κἀκεῖνοι τὰ ὅμοια. καὶ οὕτω πέντε τῶν Παλαιστηνῶν ἀμείβει πόλεις ἡ κιβωτός, καὶ πάσαις εἰς κάκωσιν γέγονεν. συνῆλθον οὖν οἱ τῶν κακουμένων πέντε πόλεων ἄρχοντες, Γήτης καὶ Ἀκκαρὼν Ἀσκάλωνός τε καὶ Γάζης καὶ Ἀζώτου, καὶ οἱ μὲν ἄλλα περὶ τῆς κιβωτοῦ, οἱ δ’ ἕτερα συνεβούλευον.
καὶ τέλος ἔδοξε πᾶσιν ἕδρας πέντε χρυσᾶς καὶ μύας τοσούτους χρυσοῦς ποιῆσαι καὶ θέσθαι ἐπὶ τῆς κιβωτοῦ, ἅμαξάν τε καινουργῆσαι καὶ βόας πρωτοτοκούσας τῇ ἁμάξῃ ὑπαγαγεῖν, τοὺς δὲ μόσχους αὐτῶν κατασχεῖν, καὶ ἐπιθεῖναι τῇ ἁμάξῃ τὴν κιβωτόν, τὰς βόας δ’ ἀπαγαγόντας ἐπὶ τριόδου καταλιπεῖν, ἵν’ ἐπ’ αὐταῖς εἴη ἀπιέναι καθ’ ἣν ὁρμήσουσι· καὶ εἰ μὲν εὐθὺ τῶν Ἰσραηλιτῶν ἀπελεύσονται, διὰ τὴν κιβωτὸν οἴεσθαι σφίσιν ἐπάγεσθαι τὰ κακὰ καὶ μὴ κωλύειν τὴν εἰς ἐκείνους πορείαν, εἰ δ’ ἄλλοσέ πῃ ἀπίοιεν, ἐπιστρέψαι αὖθις τὰς βόας τε καὶ τὴν ἅμαξαν καὶ τὰ ἐπ’ αὐτῆς. ἐπιτελέσαντες τοίνυν τὰ δόξαντα ἀφῆκαν τὰς βόας, μήκοθεν ἑπόμενοι καὶ αὐτοί, ἵν’ ὁρῷεν τὸ ἐκβησόμενον. αἱ δὲ κατ’ εὐθὺ τῶν Ἑβραίων ἀπῄεσαν καὶ οὐ πρότερον ἔστησαν πρὶν εἰς μέγα πεδίον ἐν Βαιθσαμοῖς κατηντήκασιν. ὡς οὖν εἶδον οἱ τῆς κώμης ἐκείνης ἄνδρες τὴν κιβωτόν, ὡρμήκασιν ἐπ’ αὐτήν, καὶ καθελόντες ἐκ τῆς ἁμάξης αὐτὴν ἔθυσαν τὰς βόας καὶ τοῖς ξύλοις οἷς ἡ ἅμαξα εἴργαστο αὐτὰς ὡλοκαύτωσαν. ὅπερ ἰδόντες οἱ Παλαιστηνοὶ ὑπενόστησαν. τοὺς δ’ ἁψαμένους τῆς κιβωτοῦ, μὴ ὄντας ἱερεῖς, ὀργισθεὶς ὁ θεὸς ἐθανάτωσεν.
PG 134:89οἱ δέ γε λοιποὶ τῷ κοινῷ τῶν Ἑβραίων ἐγνώρισαν τὰ περὶ τῆς κιβωτοῦ· κἀκεῖνοι λαβόντες αὐτὴν ἀπάγουσιν εἰς Καριαθιαρεὶμ καὶ εἰς οἰκίαν Ἀμιναδὰβ ἐκ τῆς Λευιτικῆς ὄντος φυλῆς κατατίθενται. καὶ ἔμεινεν ἐκεῖ ἔτη εἴκοσι, παρὰ δὲ τοῖς ἀλλοφύλοις μῆνας τέσσαρας. Σαμουὴλ δὲ ὁ προφήτης μέγα ἤδη σχὼν ὄνομα καὶ δόξης ἥκων ἐπὶ πολύ, συναγαγὼν τὸν λαὸν περὶ ἐλευθερίας αὐτῷ διειλέχθη καὶ ἔπεισε ταύτης ἀντιποιήσασθαι. ὃ μαθόντες οἱ Παλαιστηνοὶ ἀπροσδοκήτως τοῖς Ἑβραίοις ἐπίασι, καὶ κατεπτόησαν αὐτούς, ὡς τῷ Σαμουὴλ προσδραμεῖν, λέγοντας ἀπεγνῶσθαι τὴν σωτηρίαν αὐτοῖς, εἰ μὴ αὐτὸς σφίσι τὴν ἐκ τοῦ θείου ἐπικουρίαν αἰτήσεται. καὶ ὃς θαρρεῖν παρεγγυᾷ, καὶ τὸν θεὸν ἐπαρῆξαι διαβεβαιοῦται αὐτοῖς, καὶ θύσας ἄρνα δέεται τοῦ θεοῦ. μήπω δὲ τὴν θυσίαν τῆς ἱερᾶς δαπανησάσης φλογὸς προσβάλλουσι τοῖς Ἑβραίοις οἱ ἀντιπόλεμοι, ῥᾷον αὐτῶν κρατήσειν ὡς ἀόπλων οἰόμενοι. σεισμῷ δὲ τῆς γῆς κλονηθείσης ὑπὸ τοῦ θεοῦ, καταρραγεισῶν τε βροντῶν καὶ ἐξαφθεισῶν ἀστραπῶν, εἰς δειλίαν ἐνέπεσον οἱ πολέμιοι καὶ ἐτράπησαν εἰς φυγήν.
κατεδίωξε δὲ Σαμουὴλ καὶ τὸ πλῆθος ὀπίσω αὐτῶν καὶ πολλοὺς διεφθάρκασι, καὶ οὐκέτι μετὰ τὴν πληγὴν ταύτην ἐπὶ τοὺς Ἰσραηλίτας ἐστράτευσαν, ἀλλὰ καὶ τὴν χώραν ἥνπερ ἀφείλοντο ἐπανεσώσατο αὖθις τοῖς Ἑβραίοις ὁ Σαμουήλ. ἔκρινε δὲ τὸν λαὸν καὶ ἦρχεν αὐτοῦ. Ἤδη δὲ γεγηρακὼς τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ τὴν τοῦ λαοῦ προστασίαν καὶ τὸ δικάζειν διένειμεν. ὄνομα τῷ πρεσβυτέρῳ Ἰωήλ, τῷ νεωτέρῳ δὲ Ἀβιά. οἳ οὐκ ἐπορεύθησαν ἐν ταῖς ὁδοῖς τοῦ πατρὸς αὐτῶν, ἀλλ’ ἐκκλίναντες δώρων τὸ δίκαιον προεδίδοσαν καὶ λήμμασι τὰς κρίσεις ἐδίκαζον. ὁ δὲ λαὸς διὰ ταῦτα πρὸς Σαμουὴλ ἀθροισθείς ἐπεὶ μὴ οἷός τε εἶ ἔφασαν σὺ προεστάναι ἡμῶν διὰ γῆρας, ποίησον ἡμῖν βασιλέα, ὃς καὶ τοῦ ἔθνους ἡγήσεται καὶ τοῖς ἐναντίοις ἀντιστρατεύσεται. λυπουμένου δ’ ἐπὶ τούτοις τοῦ Σαμουὴλ εἶπε πρὸς αὐτὸν ὁ θεός οὐ σὲ ἐξουθενήκασιν ὁ λαός, ἀλλ’ ἐμέ. ἄκουσον τοίνυν αὐτῶν, καὶ ὃν ἂν ἀναδείξω σοι, εἰς βασιλέα χρῖσον αὐτόν. συναθροίσας δὲ τοὺς Ἑβραίους ὁ Σαμουὴλ κατέθετο χειροτονήσειν αὐτοῖς βασιλέα, μεταμελήσειν δὲ προέφη αὐτοῖς καὶ αἰτεῖσθαι παρὰ θεοῦ μέλλειν τῶν βασιλέων ἀπαλλαγήν.
οἱ δὲ ἐνέκειντο βασιλέα ζητοῦντες, καὶ ἠξίουν αὐτὸν μὴ φροντίζειν τῶν ἐσομένων. ὁ δὲ προφήτης ἄπιτε νῦν εἶπεν, ὅταν δὲ μάθω τίνα δίδωσιν ὑμῖν ὁ θεὸς βασιλέα, μεταπέμψομαι ὑμᾶς. Ἀνὴρ δέ τις Βενιαμίτης, Κὶς ὄνομα τῷ ἀνδρί, ὄνους ἀπολέσας, τὸν υἱὸν ὃς ἦν αὐτῷ μέγας τε καὶ ὡραῖος, κεκλημένος Σαούλ, εἰς ἀναζήτησιν τῶν ὄνων σὺν ἑνὶ τῶν δούλων ἀπέστειλεν. ὁ δὲ περιελθὼν καὶ ζητήσας καὶ μὴ εὑρών, εἰς Ἀρμαθαὶ̈μ πρὸς τὸν Σαμουὴλ παραγέγονεν ἐρωτήσων περὶ τῶν ὄνων. δηλοῖ τοίνυν τῷ Σαμουὴλ ὁ θεὸς τοῦτον εἶναι ὃν βούλεται βασιλεῦσαι τοῦ λαοῦ τῶν Ἑβραίων. ἐρωτηθεὶς οὖν περὶ τῶν ὄνων ὁ Σαμουὴλ σεσῶσθαι εἶπεν αὐτάς, καὶ ξενίσας τὸν Σαοὺλ προέπεμψεν ἕωθεν, καὶ ἔξω τοῦ ἄστεος σὺν αὐτῷ πορευθείς, μόνον τε ἰδίᾳ τὸν νεανίσκον ἀπολαβών, ἔλαιον καταχέει τῆς αὐτοῦ κεφαλῆς. καὶ φιλήσας αὐτόν κέχρικέ σε κύριος ἄρχοντα ἔφη ἐπὶ τὸν λαὸν αὐτοῦ Ἰσραήλ, καὶ ἔστω σημεῖον τοῦ χρίσματος τὸ συναντῆσαί σοι περὶ τὸν τάφον Ῥαχὴλ ἄνδρας δύο τὴν εὕρεσιν τῶν ὄνων εὐαγγελιζομένους σοι.
PG 134:90καὶ ἄλλα δὲ σημεῖα τοῦ ἀληθεύειν εἶπεν αὐτῷ καὶ ὅτι προφητεύσει ἐν Γαβαθᾶ γεγονὼς μετὰ τῶν ἐκεῖ προφητῶν, καὶ ἥξειν εἰς Γάλγαλα αὐτῷ ἐνετείλατο ἡνίκα μεταπεμφθῇ παρ’ αὐτοῦ. συνήθροισε δ’ ἔπειτα τὸν λαὸν καὶ κλήρους ἐκέλευσε βαλεῖν τὰς φυλάς, ἵν’ ἀναδειχθείη ἐκ ποίας ὁ βασιλεύσων ἔσται. ἔπεσεν οὖν ὁ κλῆρος εἰς τὴν Βενιαμίτιδα, εἶτα εἰς τὴν πατριὰν Ματταρί. κατ’ ἄνδρα δὲ τῆς πατριᾶς κληρωθείσης, εἰς τὸν Σαοὺλ ὁ κλῆρος ἔπεσεν. ὡς δὲ ζητούμενος οὐκ ἦν, μυεῖται ὁ Σαμουὴλ παρὰ τοῦ θεοῦ ὅπου ἐκέκρυπτο, καὶ ἀχθέντα ἔστησε μέσον. καὶ ἦν ὑπερωμίας καὶ πάντων ὑπερέχων κατὰ τὴν ἡλικίαν τοῦ σώματος. καὶ πρὸς τὸ πλῆθος ἔφησεν ὁ προφήτης τοῦτον ἔχρισεν ὑμῖν εἰς βασιλέα ὁ κύριος, ᾧ οὐκ ἔστιν ὅμοιος ἐν πᾶσιν ὑμῖν. ὁ δὲ λαὸς ἐπευφήμησε καὶ εἶπεν ζήτω ὁ βασιλεύς. οὕτω δὲ τῷ Σαοὺλ βασιλεύσαντι πολλοὶ μὲν προσεῖχον ὡς βασιλεῖ καὶ κατὰ τὸ προσῆκον ἐτίμων αὐτόν, πολλοὶ δὲ κατεφρόνουν τε καὶ ἐχλεύαζον. Μετὰ δὲ μῆνα Νάας ὁ τῶν Ἀμμανιτῶν βασιλεὺς στρατεύει ἐπὶ Ἰαβεὶς Γαλαάδ, μὴ ἄλλως λέγων φείσασθαι τῶν ἀνδρῶν, εἰ μὴ δῶσιν αὐτῷ τὸν ἑκάστου ἐξελεῖν ὀφθαλμὸν δεξιόν. οἱ δὲ ἀνοχὴν ἐζήτησαν ἑπτὰ ἡμερῶν·
καὶ λαβόντες πέμπουσιν ἀγγέλους εἰς Γαβαά. καὶ ἀκούσαντες οἱ ἐκεῖ τοὺς λόγους τοῦ Ἀμμανίτου ἐθρήνησαν· ὁ δὲ Σαοὺλ ἐθυμώθη σφόδρα, καὶ λαβὼν δύο βόας ἐμέλισεν αὐτοὺς καὶ ἀπέστειλεν εἰς πᾶν ὅριον Ἰσραήλ, ἀπειλῶν οὕτω θήσειν τοὺς μὴ κατὰ τῶν Ἀμμανιτῶν συνεκστρατεύσοντας αὐτῷ. συνδραμόντος δὲ τοῦ λαοῦ ἠρίθμησεν αὐτοὺς καὶ εὗρε μυριάδας ἑβδομήκοντα. καὶ ἐφήλατο πνεῦμα κυρίου ἐπὶ Σαούλ, καὶ προεφήτευσεν εἰπὼν ὡς αὔριον ἔσται τοῖς ἀνδράσιν Ἰαβεὶς σωτηρία. καὶ ἀναστὰς ἐπορεύθη αὐτός τε καὶ ὁ λαὸς δι’ ὅλης τῆς νυκτός, καὶ περὶ τὴν πρωινὴν φυλακὴν ἐπῆλθε τοῖς Ἀμμανίταις, τριχῇ τὸ στράτευμα διελών. καὶ κυκλωσάμενος αὐτούς, πολλοὺς μὲν ἀπέκτεινε καὶ αὐτὸν τὸν βασιλέα Νάας, τοὺς δὲ περισωθέντας εἰς φυγὴν ἐτρέψατο· καὶ εἰς τὴν χώραν αὐτῶν ἐμβαλὼν καὶ πλείστην λείαν λαβὼν λαμπρῶς ἐπανέζευξεν. οὐκέτι γοῦν ἠδόξει παρά τισιν, ἀλλ’ ἐπ’ ἀνδρείᾳ διαβεβόητο καὶ τετίμητο καὶ τοῖς πρῴην αὐτὸν χλευάζουσι. συναγαγὼν δὲ αὖθις ὁ Σαμουὴλ τὸν λαὸν δὶς ἀναγορεύει τὸν Σαοὺλ βασιλέα, χρίσας τῷ ἐλαίῳ καὶ πάλιν αὐτόν. μετέπεσεν οὖν ἡ τῶν Ἑβραίων πολιτεία εἰς βασιλείαν ἐξ ἀριστοκρατίας·
PG 134:91ἐπὶ γὰρ Μωυσέως καὶ Ἰησοῦ ἀριστοκρατούμενοι ἦσαν, εἶτα ἐπ’ ἔτη δέκα καὶ ὀκτὼ ἄναρχοι διετέλεσαν, εἰσέπειτα δ’ ἤρχθησαν ὑπὸ τῶν καλουμένων κριτῶν, τῷ ἀρίστῳ περὶ τῶν ὅλων δικάζειν καὶ οἰκονομεῖν ἐπιτρέποντες. Τοῦ δὲ Σαμουὴλ ἐξορκίζοντος τὸν λαὸν εἰπεῖν εἴ τι ἄδικον εἰργάσατο εἰς αὐτούς, πάντες δικαίως αὐτὸν καὶ καλῶς προστῆναι τοῦ ἔθνους ἐβόησαν. ὁ δὲ αὐτοῖς ἀπεκρίνατο ἴστε ὡς μεγάλως ἡμαρτήκατε βασιλέα ἑαυτοῖς αἰτησάμενοι, κἀκ τούτου παρωργίσατε τὸν θεόν. ἔσται δὲ τοῦτο σημεῖον ὑμῖν τὸ θέρους ἐν ἀκμῇ χειμῶνα γενήσεσθαι. καὶ κατὰ τὸν τοῦ προφήτου λόγον βρονταὶ καὶ ἀστραπαὶ γεγόνασι, κατηνέχθη τε χάλαζα, ὡς δέος ἐμπεσεῖν τῷ λαῷ καὶ ἱκετεύειν τὸν Σαμουὴλ ἱλεώσασθαι τὸν θεὸν αὐτοῖς ἁμαρτήσασι. Τῶν δὲ Παλαιστηνῶν τοὺς Ἑβραίους καταστρεφόντων καὶ τὰ ὅπλα σφῶν ἀφαιρουμένων σιδήρῳ τε κεχρῆσθαι ἀπαγορευόντων, ὁ Σαοὺλ εἰς Γάλγαλα καταβὰς ἐπ’ ἐλευθερίᾳ τὸν λαὸν κατὰ τῶν Παλαιστηνῶν διαναστῆναι ἠρέθιζεν. οἱ δ’ ηὐλαβοῦντο διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἐναντίων. ὁ δὲ βασιλεὺς τὸν Σαμουὴλ ἐκάλει πρὸς ἑαυτόν.
καὶ ὃς μεθ’ ἡμέρας ἓξ παραγενέσθαι ὑπέσχετο, θύσειν τε τῇ ἑβδόμῃ, ἵν’ οὕτω τοῖς ἀλλοφύλοις συμμίξωσιν. ὁ δέ γε Σαοὺλ ὁρῶν τὸν λαὸν ὑπορρέοντα καὶ καταλιμπάνοντα αὐτόν, ἔθυσεν. ἀκούσας δὲ ἤδη προσιόντα τὸν Σαμουήλ, ἐξῆλθε συναντήσων αὐτῷ. ὁ δὲ τί τοῦτο ἐποίησας ἔφη παραβάς μου τὴν ἐντολήν; ἴσθι τοίνυν ὡς οὐ στήσεταί σου ἡ βασιλεία, ἀλλὰ ζητήσει κύριος ἄνθρωπον κατὰ τὴν καρδίαν αὐτοῦ. καὶ ἀνεχώρησε Σαμουήλ, Σαοὺλ δὲ καὶ Ἰωνάθαν ὁ υἱὸς αὐτοῦ ἧκεν εἰς Γαβαὼ σὺν στρατιώταις ἑξακοσίοις. εἰς τρία δὲ διαιρεθέντες οἱ ἀλλόφυλοι τὴν χώραν τῶν Ἰσραηλιτῶν ἐληίζοντο. Σαοὺλ δὲ καὶ Ἰωνάθαν καὶ Ἀχιὰ ὁ ἀρχιερεὺς ἀφ’ ὕψους ὁρῶντες τὰ δρώμενα, καὶ ἀμῦναι δι’ ὀλιγανδρίαν μὴ σθένοντες, ἤχθοντο. ὁ δ’ Ἰωνάθαν μηδὲν εἰπὼν τῷ πατρὶ καταβὰς ἀπὸ τοῦ βουνοῦ σὺν μόνῳ τῷ ὁπλοφόρῳ αὐτοῦ προσβάλλωμεν ἔφη τῇ τῶν ἀλλοφύλων παρεμβολῇ, καὶ εἰ μὲν εἴπωσιν ἡμῖν ἀπόστητε, οὐκ ἀναβησόμεθα πρὸς αὐτούς, εἰ δ’ ἀνάβητε πρὸς ἡμᾶς φήσουσι, σύνθημα νίκης τὸν λόγον νομιστέον ἡμῖν. καὶ ὥρμησαν ἐπὶ τὸ τῶν πολεμίων στρατόπεδον. καὶ αὐτοῖς οἱ ἀλλόφυλοι ἀνάβητε ἔλεγον πρὸς ἡμᾶς, καὶ γνωριοῦμεν ὑμῖν ῥῆμα.
PG 134:92τοῦτο θάρσος ἐνῆκε τῷ Ἰωνάθαν· καὶ ἀποστὰς ἐκεῖθεν, ἑτέρωθεν ἀνερπύσας μετὰ τοῦ ἑπομένου αὐτῷ ἔπεισι τοῖς πολεμίοις ὑπνώττουσι. καὶ κτείνουσι μὲν ὡς εἴκοσι, τοῖς δὲ λοιποῖς δειλίαν ἐνέβαλον· οἳ θορυβούμενοί τε καὶ φεύγοντες ὑπ’ ἀλλήλων διώλλυντο. ἰδὼν δὲ ταραττόμενον ὁ Σαοὺλ τὸ τῶν πολεμίων στρατόπεδον, καὶ ἀπόντα τὸν υἱὸν ἅμα τῷ ὁπλοφόρῳ κατανοήσας, προσβάλλει καὶ αὐτὸς τεταραγμένοις τοῖς ἐναντίοις· καὶ οἱ πρὶν δὲ διὰ φόβον κρυβέντες ἀναθαρσήσαντες τῷ βασιλεῖ προςετίθεντο. καὶ διώκων τοὺς πολεμίους ἐκτίννυεν. ἐπαρᾶται τοίνυν τοῖς ἑαυτοῦ, εἴ τις ἀποσχόμενος τοῦ φονεύειν τοὺς ἐχθροὺς φάγοι, εἰ μὴ νὺξ αὐτοὺς παύσοι. ἐν δὲ τῷ διώκειν κατά τινα δρυμὸν ἦλθον, ἐν ᾧ μελισσὼν ἦν, καὶ λαβὼν ὁ Ἰωνάθαν κηρίον μέλιτος ἔφαγεν· οὐ γὰρ ἦν ἀκηκοὼς τῆς ἀρᾶς τοῦ πατρός. ἐπελθεῖν δὲ βουληθεὶς ὁ Σαοὺλ τῇ τῶν ἐναντίων παρεμβολῇ, ἠρώτα διὰ τοῦ ἀρχιερέως τὸν θεὸν εἰ δίδωσι νίκην. τοῦ δὲ θεοῦ μὴ δηλοῦντος, ἐζήτει τὸ αἴτιον, καί ὄμνυμι ἔφη αὐτὸν τὸν θεὸν ἀποκτείνειν τὸν ἁμαρτόντα, κἂν Ἰωνάθαν εἴη ὁ παῖς ὁ ἐμός. καὶ κληρωσαμένων ἐπὶ Ἰωνάθαν ὁ κλῆρος ἔπεσεν.
ὁ δὲ περὶ ἁμαρτίας ἀνακρινόμενος οὐδὲν εἶπεν ἑαυτῷ συνειδέναι ἣ ὅτι χθὲς τὴν ἀρὰν ἀγνοήσας ἐν τῷ διώκειν ἐγευσάμην κηρίου. ἀκούσας δὲ ὁ πατὴρ ἀποκτενεῖν αὐτὸν ὤμοσε. καὶ ὁ λαὸς ἀντώμοσε μὴ περιόψεσθαι τὸν αἴτιον τῆς νίκης ἀποθανούμενον, καὶ ἐξαρπάσαντες αὐτὸν εὐχαῖς τὸν θεὸν ἐξιλάσκοντο. διαφθείρας δὲ ὁ Σαοὺλ ὡσεὶ μυριάδας ἓξ τῶν Παλαιστηνῶν ἀνθυπέστρεψε. χειροῦται δὲ Ἀμμανίτας καὶ Μωαβίτας Παλαιστηνούς τε καὶ Ἰδουμαίους καὶ Ἀμαληκίτας καὶ τὸν βασιλέα τῆς Σουβᾶ, καὶ ἐξείλετο τὸν Ἰσραὴλ ἐκ χειρὸς τῶν ἀλλοφύλων. ἦσαν δὲ τῷ Σαοὺλ υἱοὶ τρεῖς, Ἰωνάθαν καὶ Ἰσουὶ καὶ Μελχισουί, καὶ θυγατέρες δύο, Μερὸβ καὶ Μελχόλ· ἀρχιστράτηγον δὲ εἶχε τὸν Ἀβεννὴρ υἱὸν Νὴρ συγγενοῦς αὐτοῦ. Ἔφη δὲ Σαμουὴλ τῷ Σαοὺλ κελεύειν αὐτῷ τὸν θεὸν πατάξαι τὸν Ἀμαλήκ, καὶ κρατήσαντα μηδενὸς φείσασθαι, μὴ γυναικῶν, μὴ νηπίων, μὴ ὑποζυγίων, μὴ βοσκημάτων, ἐξαλεῖψαι δὲ τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐκ τῆς γῆς. καὶ ὁ Σαοὺλ τῷ Ἀμαλὴκ συμβαλὼν κατὰ κράτος νικᾷ καὶ κτείνει πάντας, χειροῦται δὲ καὶ τὸν βασιλέα τῆς χώρας Ἄγαγ ὠνομασμένον, καὶ οὐκ ἀπέκτεινεν, ἀγασθεὶς αὐτὸν διὰ κάλλος καὶ μέγεθος·
καὶ τὰ τῶν βουκολίων καὶ ποιμνίων καὶ τῶν ἄλλων ἐξαίρετα περιεποιήσατο, ἀμνημονήσας τῆς θείας προςτάξεως. χρηματισθεὶς δὲ Σαμουὴλ παρὰ τοῦ θεοῦ, εἰπόντος μεταμεμελῆσθαι ὅτι ἐβασίλευσε τὸν Σαούλ, συνήντησε τῷ βασιλεῖ. ὁ δ’ εὐχαριστεῖν ἔλεγε τῷ θεῷ δόντι κράτος αὐτῷ κατὰ τῶν πολεμίων, καὶ πάντα δὲ τὰ κεκελευσμένα ποιῆσαι. καὶ ὁ προφήτης βοῆς εἶπεν ἀκούω ὑποζυγίων καὶ βοσκημάτων ἄλλων. πόθεν ταῦτα; Σαοὺλ δὲ τὸν λαὸν εἶπεν εἰς θυσίαν τετηρηκέναι αὐτὰ τῷ θεῷ, τοὺς δὲ Ἀμαληκίτας πάντας ἐξαφανισθῆναι ἄτερ τοῦ βασιλέως αὐτῶν. πρὸς ταῦτα ὁ Σαμουήλ ἐπεὶ τὰ κεκελευσμένα σοι ἔφη πρὸς θεοῦ παραβέβηκας, ἴσθι ὅτι τὴν βασιλείαν ἀφαιρεθήσῃ, ὁ δὲ κατετίθετο ἁμαρτῆσαι, καὶ ἱλαστήριον θῦσαι τὸν προφήτην ἱκέτευε. καὶ ὃς ὑπεχώρει, Σαοὺλ δὲ τῆς διπλοί̈δος ἐπιλαμβάνεται αὐτοῦ καὶ διαρρήσσει ταύτην βιαζόμενος αὐτὸν κατασχεῖν. καὶ ὁ προφήτης οὕτως ἡ βασιλεία σου ἔφη διαρρηχθήσεται καὶ δοθήσεται ἀνδρὶ δικαίῳ καὶ ἀγαθῷ. δεομένου δ’ ἔτι τοῦ βασιλέως πείθεται, καὶ ἀχθῆναι τὸν Ἄγαγ αἰτεῖ, καὶ κτανθέντος ἐκείνου κελεύσει αὐτοῦ αὐτίκα εἰς Ἀρμαθαὶ̈μ ὑποχωρεῖ.
PG 134:93Καὶ αὐτῷ ἐντέλλεται ὁ θεὸς πρὸς Ἰεσσαὶ ἀπελθεῖν καὶ χρῖσαι τῷ ἐλαίῳ εἰς βασιλέα ἕνα τῶν ἐκείνου υἱῶν, ὃν ἂν δείξῃ αὐτῷ. καὶ ἀπελθὼν εἰς Βηθλεὲμ καὶ θύσας κέκληκε τὸν Ἰεσσαὶ καὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ. καὶ ἰδὼν τὸν πρωτότοκον μέγαν τε καὶ καλὸν ᾠήθη ἐπ’ αὐτῷ τὸν θεὸν εὐδοκεῖν. ὁ δὲ θεός μὴ ἐπιβλέψῃς εἶπεν ἐπὶ τὴν ὄψιν αὐτοῦ, μηδ’ εἰς τὸ τοῦ σώματος μέγεθος· ἄνθρωπος μὲν γὰρ εἰς πρόσωπον ὄψεται, ὁ δὲ θεὸς εἰς καρδίαν. παρελθόντων δὲ καὶ τῶν ἄλλων παίδων τοῦ Ἰεσσαί, ἐπ’ οὐδενὶ εὐδόκησεν ὁ θεός. καὶ εἶπε Σαμουήλ οὐκ ἐξελέξατο κύριος ἐν τούτοις, καὶ εἰ ἔστιν ἔτι λοιπός, παρελθέτω. καὶ Ἰεσσαί μικρὸς ἔτι περιλέλειπται ἔφη ποιμαίνων. κληθῆναι οὖν αὐτὸν ὁ προφήτης ἐκέλευσεν. ὡς δ’ ἧκε κληθεὶς ὁ Δαβίδ, παῖς πυρράκης μετὰ κάλλους ὀφθαλμῶν καὶ τἄλλα καλός, τοῦτον εἶναι τὸν χρισθησόμενον δηλοῖ τῷ Σαμουὴλ ὁ θεός. καὶ λαβὼν ἐκεῖνος τὸ κέρας τοῦ ἐλαίου ἔχρισεν αὐτὸν ἐν μέσῳ τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ. καὶ ἀπῆλθεν εἰς Ἀρμαθαί̈μ. πνεῦμα δὲ θεῖον ἐφήλατο ἐπὶ Δαβίδ, ἐκ δὲ Σαοὺλ ἀπέστη, καὶ πνεῦμα πονηρὸν μετῄει αὐτὸν συμπνῖγον καὶ κακοῦν τὸν ἄνδρα.
ἔδοξεν οὖν παρίστασθαί τινα τῷ βασιλεῖ εἰδότα ψάλλειν μετὰ κινύρας, ἵν’ ὅτε προσπέσοι αὐτῷ τὸ δαιμόνιον ἐκταράττον, ψάλλῃ ἐν τῇ κινύρᾳ καὶ κατευνάζῃ τὸν τάραχον. μεταπέμπεται τοίνυν ὡς τοιοῦτον τὸν Δαβίδ· καὶ ἠγαπήθη ὁ νεανίας σφόδρα παρὰ τοῦ βασιλέως, καὶ εἰς ὁπλοφόρον αὐτῷ ἐχρημάτισε. καὶ ἐν τῷ ἐπιέναι τῷ βασιλεῖ τὸ πνεῦμα τὸ πονηρὸν κατεπῇδεν αὐτοῦ, καὶ ἀφίστατο, καὶ εἰς ἑαυτὸν ὁ Σαοὺλ ἐπανήρχετο. Οἱ δ’ ἀλλόφυλοι κατὰ τῶν Ἰσραηλιτῶν ἐπεστράτευσαν, ἀντικατέστησαν δὲ αὐτοῖς καὶ οἱ ἐξ Ἰσραήλ. καὶ ἐν μεταιχμίῳ τῶν στρατευμάτων ἀμφοῖν ἀνήρ τις τῶν ἀλλοφύλων στάς, Γολιὰθ ἐκείνῳ τὸ ὄνομα, ἀνὴρ δυνατὸς καὶ πάντων ὑπερανεστηκώς, πήχεων γὰρ ἓξ καὶ σπιθαμῆς τὸ ὕψος αὐτῷ, καὶ ὁ θώραξ αὐτοῦ πεντακισχιλίων σίκλων εἷλκε σταθμόν, καὶ τὸ δόρυ αὐτοῦ ὡς ἀντίον ὑφαινόντων, καὶ ἡ λόγχη τοῦ δόρατος σίκλων ἑξακοσίων, οὗτος ἐν μέσῳ στὰς ἀνεβόησε πρὸς τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ καταβήτω τις ἐξ ὑμῶν καὶ ἀντικαταστήτω μοι· καὶ ἐὰν πατάξῃ με, δουλεύσομεν ὑμῖν, ἐὰν δὲ ἐγὼ καταβαλῶ αὐτόν, ἔσεσθε ἡμῖν εἰς δούλους. καὶ τοῦτο ἐποίει ἐπὶ τεσσαράκοντα ἡμέρας.

Liber Quintus

PG 134:94τοῦ δὲ Σαοὺλ τὸν Δαβὶδ πρὸς Ἰεσσαὶ ἀναπέμψαντος, ὁ πατὴρ αὐτὸν εἰς τὸ στρατόπεδον ἔσταλκε τοῖς στρατευομένοις τῶν ἀδελφῶν κομιοῦντα τὰ ἐπιτήδεια· τρεῖς γὰρ ἦσάν οἱ πρεσβύτεροι τῷ Σαοὺλ συνεπόμενοι. ἐλθόντος δὲ τοῦ Δαβὶδ πρὸς τοὺς ἀδελφούς, ὁ ἀλλόφυλος Γολιὰθ πάλιν, ὡς ἔθος αὐτῷ, εἰς μονομαχίαν προὐκαλεῖτο καὶ τοὺς Ἑβραίους ὠνείδιζεν ὅτι μηδεὶς αὐτῷ συμμίξαι θαρρεῖ. ἀκούσας δὲ τῶν λόγων τούτων ὁ Δαβὶδ ἠγανάκτησε καὶ εἶπε πρὸς τοὺς παρόντας ἐγὼ μονομαχήσω αὐτῷ. ἀνηγγέλη τοῦτο τῷ βασιλεῖ, ὁ δὲ παραστάντι αὐτῷ τῷ Δαβίδ οὐ δυνήσῃ ἔφη διὰ μάχης χωρῆσαι πρὸς τοῦτον τὸν ἀπερίτμητον· παῖς γὰρ σὺ ἔτι. καὶ ὁ Δαβὶδ θαρρεῖν ἔλεγεν ἐπὶ τῷ θεῷ, ὃς αὐτὸν κατὰ τῆς ἄρκτου ἐνίσχυσε καὶ κατὰ τοῦ λέοντος, ἐπερχομένων τῇ ποίμνῃ καὶ θρέμματα ἁρπαζόντων, οὓς διῶξαι εἶπε καὶ τὰ μὲν ἡρπαγμένα ἐπανασώσασθαι, πατάξαι δὲ τοὺς θῆρας καὶ ἀνελεῖν. ἐπὶ τούτῳ ἔφη θαρρεῖν ὡς καὶ τὸν ἀλλόφυλον πατάξαι δώσει αὐτῷ καὶ ἐξελεῖν ὄνειδος ἐξ υἱῶν Ἰσραήλ. ὁ μὲν οὖν εἶπε ταῦτα, ὁ δὲ βασιλεὺς ἐπέτρεψέν οἱ πορεύεσθαι, καὶ περιέθετο τὰ οἰκεῖα ὅπλα αὐτῷ.
καὶ ἦσαν ἄχθος αὐτῷ, καὶ ἀπεδύσατο ταῦτα, ἄρας δὲ τὴν βακτηρίαν καὶ πέντε λίθους ἐν τῷ καδίῳ ἐνθέμενος καὶ τὴν σφενδόνην φέρων ἐν τῇ χειρί, πρὸς τὸν ἀλλόφυλον ὥρμησεν. ὁ δὲ κατεγέλα αὐτοῦ καὶ ἐπυνθάνετο εἰ πρὸς κύνα τῇ βακτηρίᾳ καὶ τοῖς λίθοις πορεύεται. καὶ ὁ Δαβὶδ καὶ χείρω κυνὸς ἡγεῖσθαι αὐτὸν ἀπεκρίνατο. ἐκεῖνος δὲ ὀργισθείς, καὶ μεγαλαυχήσας δώσειν τὰς σάρκας αὐτοῦ τοῖς πετεινοῖς τε καὶ τοῖς θηρσίν, ὥρμησεν ἐπ’ αὐτόν. ταχύνας δὲ ὁ Δαβὶδ καὶ λίθον τῇ σφενδόνῃ ἐνθέμενος ἐπὶ μέτωπον ἐπάταξε τὸν πολέμιον. καὶ ἦν ἡ πληγὴ κραταιά, καὶ ἔπεσεν ἐπὶ πρόσωπον ὁ ἀλλόφυλος. δραμὼν δὲ Δαβὶδ καὶ τὴν ἐκείνου ῥομφαίαν σπασάμενος ἀποτέμνει τὴν κεφαλὴν Γολιὰθ καὶ σκυλεύει τὰ ὅπλα αὐτοῦ. τοῦτο τοῖς ἀλλοφύλοις δειλίαν ἐνέβαλε, καὶ ἔκλιναν εἰς φυγήν. Σαοὺλ δὲ τὸ οἰκεῖον αὐτοῖς ἐπάγει στράτευμα φεύγουσι· καὶ κτείνεται τῶν Παλαιστηνῶν πλῆθος πολὺ καὶ πλείονες τραυματίζονται καὶ τὸ στρατόπεδον αὐτῶν διαρπάζεται. τὴν κεφαλὴν δὲ Γολιὰθ προσάγει Δαβὶδ τῷ Σαούλ, τὴν δὲ ῥομφαίαν τῷ θεῷ ἀνατίθησιν.
Ἐπανιούσης δὲ τῆς στρατιᾶς αἱ γυναῖκες συνήντων αὐτοῖς καὶ χορεύουσαι χιλιάδας ὀλέσαι τὸν Σαοὺλ ᾖδον, αἱ δὲ παρθένοι μυριάδας τὸν Δαβὶδ ἀφανίσαι· ἀντῇδον. τοῦτο πρὸς φθόνον ἠρέθισε τὸν Σαούλ, φήσαντα καὶ τί αὐτῷ ὑστερεῖ πλὴν ἡ βασιλεία; καὶ ὑπεβλέπετο τὸν Δαβίδ. ἐπιπεσόντος δὲ τῷ Σαοὺλ πνεύματος πονηροῦ, καὶ τοῦ Δαβὶδ κατεπᾴδοντος ὡς ἔθος αὐτῷ, τὸ δόρυ ἔβαλε κατ’ αὐτοῦ ὁ Σαούλ· καὶ δὶς τοῦτο ἐποίησε. καὶ ὁ Δαβὶδ ἐξέκλινε· κύριος γὰρ ἦν μετ’ αὐτοῦ. δεδιὼς δὲ αὐτὸν ὁ βασιλεὺς χιλίαρχον ἐποιήσατο, ἵν’ εἰς τοὺς πολεμίους ἀπιὼν κινδυνεύσῃ. ὁ δὲ τῷ θεῷ συμμαχούμενος εὐωδοῦτο, καὶ ὁ λαὸς ἠγάπα αὐτόν, καὶ ἡ τοῦ βασιλέως θυγάτηρ Μελχὸλ ἤρα Δαβίδ. προσηγγέλθη οὖν ὁ ἔρως τῷ βασιλεῖ, καὶ ὃς εἰς λαβὴν ἐπιβουλῆς ἐχρᾶτο τῷ ἔρωτι. ἔφη γὰρ δώσειν αὐτῷ τὸ θυγάτριον, εἰ ἑκατὸν ἀκροβυστίας ἐνέγκοι αὐτῷ, οἰηθεὶς πεσεῖσθαι αὐτὸν τοῖς ἀλλοφύλοις μαχόμενον. τοῦτο μαθὼν ὁ Δαβὶδ ἐπορεύθη μετὰ τῶν ὑπ’ αὐτόν, καὶ ἐπάταξεν ἐν τοῖς ἀλλοφύλοις καὶ ἤνεγκεν ἀκροβυστίας τῷ Σαοὺλ ἑκατόν. ὁ δὲ Ἰώσηπος οὐχ ἑκατὸν ἀκροβυστίας κομίσαι τὸν Δαβίδ, ἀλλὰ ἑξακοσίας κεφαλὰς ἀλλοφύλων.
PG 134:95καὶ ζεύγνυσιν αὐτῷ τὴν ἑαυτοῦ θυγατέρα Μελχόλ. ὁρῶν δὲ τὸν Δαβὶδ καὶ τῷ θεῷ συμμαχούμενον καὶ τῷ πλήθει φιλούμενον, ἔτι μᾶλλον ἐδεδίει, καὶ ἐπεβούλευεν αὐτῷ, καὶ κτανεῖν ἐπεχείρει. τῷ οὖν υἱῷ Ἰωνάθαν καὶ τοῖς πιστοτάτοις τῶν οἰκετῶν τὴν ἀναίρεσιν αὐτοῦ ἐπιτάττει. Ἰωνάθαν δὲ φιλῶν τὸν Δαβὶδ δηλοῖ αὐτῷ τὸ ἐπίταγμα, καὶ φυλάττεσθαι παραινεῖ, καὶ ἐπαγγέλλεται διαλεχθήσεσθαι περὶ αὐτοῦ τῷ πατρὶ καὶ τὸ πᾶν ἐκφῆναι αὐτῷ. καὶ μέντοι καὶ διειλέχθη καὶ μετήνεγκε πρὸς πραότητα· μεταβαλὼν γὰρ μηδὲν ἀδικήσειν ὤμοσε τὸν Δαβὶδ ὁ Σαούλ. Ἰωνάθαν δὲ ταῦτα δεδηλωκὼς τῷ Δαβίδ, εἰσάγει πρὸς τὸν βασιλέα αὐτόν, καὶ ἦν ὡς πρῴην αὐτῷ παραμένων. τῶν δὲ Παλαιστηνῶν κινηθέντων καὶ πάλιν καὶ τοῖς Ἑβραίοις ἐπιόντων, ἀντιταξόμενος αὐτοῖς παρὰ Σαοὺλ ὁ Δαβὶδ ἀποστέλλεται, καὶ μετὰ νίκης ἐπάνεισι. τοῖς δ’ εὐτυχήμασι τοῦ ἀνδρὸς καὶ ὁ κατ’ αὐτοῦ φθόνος συνηύξετο τῷ Σαούλ. καὶ τοῦ πονηροῦ πνεύματος αὖθις ἐπελθόντος αὐτῷ καὶ συμπνίγοντος παρῆν ὁ Δαβὶδ τὴν κινύραν κρούων καὶ κατεπᾴδων αὐτοῦ. ὁ Σαοὺλ δὲ τὸ δόρυ κατέχων ἠκόντισεν αὐτὸ κατὰ τοῦ Δαβίδ· ὁ δὲ προγνοὺς ἐξέκλινέ τε καὶ ἀνεχώρησεν.
ἀπέστειλε δὲ Σαοὺλ νυκτὸς φύλακας εἰς τὸν οἶκον Δαβίδ, ἵνα μεθ’ ἡμέραν κτείνῃ αὐτόν. γνοῦσα δὲ τοῦτο Μελχὸλ ἡ γυνὴ αὐτοῦ, διὰ θυρίδος τὸν ἄνδρα κατήγαγε· καὶ ἀπέδρα. ἕωθεν δὲ τοῦ Σαοὺλ πέμψαντος ἐπὶ τὸν Δαβίδ, ἡ Μελχὸλ τὴν κλίνην ἑτοιμάσασα ὥς τινος ἐν αὐτῇ κειμένου, καὶ τοῖς ἐπιβλήμασιν ὑποθεῖσα ἧπαρ αἰγὸς νεοσφαγοῦς, ὡς ἂν τῇ τούτου κινήσει τὸ ἐπίβλημα σαλευόμενον δόκησιν παρέχῃ κεῖσθαι παρὰ τῇ κλίνῃ τινά, εἰσάγει τοὺς σταλέντας καὶ νοσεῖν τὸν ἄνδρα φησίν. οἱ δὲ ἀπήγγειλαν τῷ Σαούλ, καὶ ὃς ἐπὶ τῆς κλίνης αὐτὸν ἀχθῆναι διακελεύεται. ἀπελθόντες δὲ οἱ πεμφθέντες καὶ τῆς κλίνης ἀράμενοι τὸ ἐπίβλημα, τὸ τέχνασμα κατενόησαν καὶ τῷ βασιλεῖ κατηγγέλκασιν. οὕτω δὲ τὸν θάνατον ὁ Δαβὶδ ἐκφυγὼν τῷ Σαμουὴλ εἰς Ἀρμαθαὶ̈μ προσελήλυθε καὶ σὺν ἐκείνῳ διῆγεν ἐν Ναβιὼθ εἰς Ῥαμά. πέμπει τοίνυν κἀκεῖ ὁ Σαοὺλ τοὺς ἄξοντας τὸν Δαβίδ. οἱ δ’ ἀπελθόντες καὶ προφητῶν ἐκκλησίαν εὑρόντες καὶ αὐτοὶ προεφήτευον.
PG 134:96τοῦτο μαθὼν ὁ βασιλεὺς καὶ ἑτέρους πέμπει, κἀκείνων σχόντων ὁμοίως ἄλλους ἀπέστειλε, καὶ τῶν τρίτων δὲ κατόχων γεγονότων τῷ πνεύματι αὐτὸς ἐξώρμησεν ὑπ’ ὀργῆς, καὶ πλησιάσας προφητεύειν ἤρξατο καὶ αὐτός. ὅτε καὶ τὸ ᾀδόμενον οἱ ἐκεῖ παρόντες ἐφθέγξαντο τό εἰ καὶ Σαοὺλ ἐν προφήταις; ἐλθὼν δὲ ὅπου ἦν Σαμουήλ, ἔκφρων ὥσπερ γενόμενος καὶ τὴν ἐσθῆτα περιδυσάμενος γυμνὸς ἔκειτο δι’ ὅλης ἡμέρας τε καὶ νυκτός. Ὁ δὲ Δαβὶδ ἐκεῖθεν ἀπέδρα καὶ τῷ Ἰωνάθαν τὴν κατ’ αὐτοῦ τοῦ πατρὸς μεμήνυκεν ἐπιχείρησιν· ὁ δὲ ἠπίστει. ἠξίου δὲ ὁ Δαβὶδ αὐτὸν ἀπόπειραν ποιήσασθαι τῆς γνώμης τῆς πατρικῆς καὶ ταύτην δηλῶσαι αὐτῷ ἔξω προσμενοῦντι τῆς πόλεως. προσαγαγὼν οὖν λόγους ὁ Ἰωνάθαν τῷ πατρὶ περὶ τοῦ Δαβίδ, καὶ τὴν πατρικὴν προαίρεσιν ἐγνωκὼς διψῶσαν τὸν θάνατον τοῦ ἀνδρός, ἀπαγγέλλει πάντα αὐτῷ λάθρᾳ δι’ ἑαυτοῦ, καὶ σώζειν προτρέπεται ἑαυτόν. καὶ ὥρκισε τὸν Δαβὶδ μεμνῆσθαι αὐτοῦ, κἂν τύχῃ θανών, ἐνδείξασθαί τι χρηστὸν εἰς τοὺς ἐξ αὐτοῦ. ταῦτ’ εἰπὼν Ἰωνάθαν ὑπέστρεψε, Δαβὶδ δὲ φεύγων εἰς Ναβὰ παραγίνεται πρὸς Ἀβιμέλεχ τὸν ἀρχιερέα. ὁ δὲ πῶς μόνος ἥκει διεπυνθάνετο.
κἀκεῖνος ἐντετάλθαι τι αὐτῷ παρὰ τοῦ βασιλέως εἶπεν ἀπόρρητον, καὶ ἵνα μή τις γνῷ περὶ τούτου, μεμόνωμαι· ἐνταῦθα δέ μοι συνελθεῖν τοῖς παιδαρίοις ἐπέταξε. ταῦτα εἰπὼν ἄρτους ᾔτησε. καὶ ὁ ἀρχιερεὺς μὴ ἔχειν εἶπεν ἄλλους ἢ τοὺς ἁγίους, καί εἰ ἀπὸ γυναικὸς ἐφυλάξασθε, λάβετε τούτους καὶ φάγετε. ὁ δὲ καὶ ῥομφαίαν αὐτῷ δοθῆναι ἐζήτησε. μὴ ἔχειν μέντοι ὁ ἀρχιερεὺς ὅπλον ἕτερον ἀπεκρίνατο εἰ μὴ τὴν ῥομφαίαν τοῦ Γολιάθ, ἣν αὐτὸς ἀνέθετο τῷ θεῷ. καὶ ταῦτα λαβὼν ὁ Δαβὶδ εἰς Γὲθ ἀπελήλυθε πρὸς βασιλέα τῶν ἀλλοφύλων Ἀγχούς. καὶ γνωσθεὶς ὅστις εἴη καὶ φοβηθείς, μανίαν ὑπεκρίθη καὶ ὡς ἔκφρων ἐπορεύετό τε καὶ ἔπραττεν. οὕτω δ’ ἐκ τῶν ἀλλοφύλων διασωθεὶς εἰς τὴν Ἰούδα φυλὴν παραγίνεται, καὶ κρύπτεται εἰς τὸ σπήλαιον Ὀδολάμ. ἔνθα οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ καὶ οἱ συγγενεῖς προσῆλθον αὐτῷ· εἶτα καὶ ἄλλοι ἐκεῖ συνερρύησαν, ὡς γενέσθαι πάντας περὶ τετρακοσίους. ἄπεισι δ’ ἐκεῖθεν εἰς Μωαβίτας, καὶ παρακαλεῖ τὸν βασιλέα Μωὰβ παροικῆσαι παρ’ αὐτῷ τοὺς γονεῖς αὐτοῦ ἕως ἂν εἴς τι τέλος ἥξει τὰ κατ’ αὐτόν. ὁ δὲ πείθεται καὶ προσδέχεται τὸν Ἰεσσαὶ καὶ τὸν οἶκον αὐτοῦ.
καὶ ὁ Δαβὶδ εἰς τὴν γῆν ἐπορεύθη Ἰούδα, τοῦτο Γὰδ τοῦ προφήτου κελεύσαντος. ὁ Σαοὺλ δὲ μαθὼν ὅτι πλῆθος ἤθροισται πρὸς Δαβίδ, συγκαλεσάμενος τοὺς φίλους ὠνείδιζεν αὐτοὺς ὡς ἐκείνῳ προστιθεμένους. δοῦλος δέ τις Σαοὺλ Σύρος τὸ γένος, Δωὴκ ὄνομα, παρατυχὼν ὅτε τοὺς ἄρτους ὁ ἀρχιερεὺς ἔδωκε τῷ Δαβὶδ καὶ τὴν ῥομφαίαν τοῦ Γολιάθ, παρεστηκὼς τότε αὐτῷ, ἀπήγγειλε τῷ βασιλεῖ ὡς εἶδε τὸν Δαβὶδ παραγενόμενον πρὸς τὸν ἀρχιερέα καὶ ἐρωτῶντα δι’ αὐτοῦ τὸν θεὸν καὶ ἐπισιτισμὸν λαβόντα καὶ τὴν ῥομφαίαν. μεταπεμψάμενος δὲ τὸν ἀρχιερέα ὁ βασιλεὺς ἐπενεκάλει αὐτῷ συνωμοσίαν μετὰ Δαβίδ. καὶ προσέταξε τοῖς παρεστηκόσιν αὐτῷ ὁπλίταις κτεῖναι τὸν ἀρχιερέα καὶ πᾶσαν τὴν γενεὰν αὐτοῦ· εὐλαβηθέντων δ’ ἐκείνων ἐπενεγκεῖν χεῖρα τοῖς τῷ θεῷ ἱερωμένοις, τῷ Δωὴκ ἐπιτάςσει τοὺς φόνους. καὶ ὃς ἀπέκτεινεν ἅπαντας τριακοσίους ὄντας καὶ πέντε, καὶ τὴν πόλιν αὐτῶν ἐπάταξεν, ἡβηδὸν ἅπαντας ἀνελών, οὐ γυναικῶν, οὐ νηπίων, οὐχ ἑτέρας ἡλικίας φεισάμενος. εἷς δὲ μόνος υἱὸς τοῦ ἀρχιερέως διέδρα τὸν θάνατον Ἀβιάθαρ καλούμενος, ὃς φυγὼν πρὸς Δαβὶδ ἀπήγγειλε τὰ γενόμενα.
PG 134:97Τῶν δὲ ἀλλοφύλων ἐμβεβληκότων εἰς Κεϊλὰ καὶ τὴν χώραν ληιζομένων, ὁ Δαβὶδ κελεύσαντος τοῦ θεοῦ ἐπῆλθεν αὐτοῖς μετὰ τῶν τετρακοσίων, καὶ ἐπάταξεν αὐτοὺς καὶ τὴν λείαν ἅπασαν ἐπανήγαγεν. Σαοὺλ δὲ στέλλει πλῆθος στρατιωτῶν αὐτὸν ἐκεῖ ἀναιρήσοντας. ὁ δὲ ἀπῆλθεν ἐκ Κεϊλὰ εἰς τὴν ἔρημον. καὶ Σαοὺλ οὐκ ἐπαύετο ζητῶν θανατῶσαι αὐτόν. Ἰωνάθαν δὲ ἥκει παρὰ τὸν Δαβὶδ καὶ παρεθάρρυνεν αὐτὸν καὶ παρεκάλει ἐλπίδας ἔχειν χρηστάς. ἐπεὶ δὲ Δαβὶδ ἐπὶ τὴν πέτραν κατέφυγε τὴν ἐν τῇ ἐρήμῳ Μαάν, καὶ ὁ Σαοὺλ ἐπῆλθε μετὰ πλήθους πολλοῦ, ἐκινδύνευε ληφθῆναι Δαβίδ, εἰ μὴ ἄγγελος ἧκε τῷ Σαοὺλ ὡς ἀλλόφυλοι τῇ χώρᾳ ἐπέθεντο· καταλιπὼν γὰρ τὸν Δαβὶδ ἐπὶ τοὺς πολεμίους ἐξώρμησεν. εἶτα ἀπηγγέλη αὐτῷ ὡς ἐν τῇ ἐρήμῳ Γαδδὶ αὐλίζεται ὁ Δαβίδ, καὶ τρισχιλίους λαβὼν ἐπορεύετο. ἀπιὼν δὲ ὑπὸ τῆς γαστρὸς ἠνωχλήθη. καὶ ἦν τι σπήλαιον ἐκεῖ, ἐν ᾧ Δαβὶδ καὶ οἱ μετ’ αὐτοῦ ἐνδότερον κατεκρύπτοντο· τοῦτο εἰσέδυ Σαοὺλ εἰς ἀπόπατον. καὶ Δαβὶδ ἠρεθίζετο παρὰ τῶν μετ’ αὐτοῦ κτεῖναι Σαούλ. ὁ δὲ οὐκ ἐπείσθη, ἀλλὰ τὸ πτερύγιον τῆς διπλοί̈δος αὐτοῦ λάθρᾳ ἐκτεμὼν ἔλαβε.
καὶ ἐξελθόντος τοῦ βασιλέως προελήλυθεν ὁ Δαβὶδ καὶ ἐβόησεν ὀπίσω Σαούλ. καὶ ὁ βασιλεὺς ἀπεῖδε πρὸς τὴν φωνήν. καὶ προσεκύνησε Δαβὶδ καὶ εἶπε μὴ πίστευε ταῖς διαβολαῖς. ἰδοὺ παρέδωκέ σε κύριος εἰς τὰς χεῖράς μου· ὅτε γὰρ ἐν τῷ σπηλαίῳ τὸ τῆς διπλοί̈δος σου πτερύγιον ἀπέτεμον, ῥᾷον ἦν μοι καὶ ἀνελεῖν σε. καὶ ἅμα τὸ τμῆμα αὐτῷ ὑπεδείκνυε καί δικάσαι κύριος ἀνὰ μέσον ἐμοῦ καὶ σοῦ ἐξεβόησε. καὶ Σαοὺλ πρὸς ταῦτα κατανυγεὶς ἦρε τὴν φωνὴν αὐτοῦ καὶ κλαύσας ἔφη τῷ Δαβίδ δίκαιος σύ· ἐγὼ μὲν γὰρ αἴτιός σοι κακῶν, σὺ δέ μοι ἀνταπέδωκας ἀγαθά. ὅθεν πείθομαι ὅτι βασιλέα σε Ἰσραὴλ τηρεῖ ὁ θεός. δὸς δή μοι πίστεις ὡς οὐκ ἐξολοθρεύσεις τὸν οἶκόν μου, ἀλλὰ διατηρήσεις τὸ γένος μου. καὶ ὤμοσε Δαβὶδ τῷ Σαούλ, καὶ ἀπῆλθον ἀπ’ ἀλλήλων. Ἀπέθανε δὲ τότε καὶ Σαμουὴλ ὁ προφήτης, ἀνὴρ δίκαιος καὶ χρηστός· ὃς ἦρξε τοῦ Ἰσραὴλ μετὰ τὸν Ἠλεὶ μόνος μὲν ἔτη δώδεκα, μετὰ δὲ Σαοὺλ ὀκτωκαίδεκα. καὶ Δαβὶδ εἰς τὴν ἔρημον ἀπῆλθε Μαάν.
PG 134:98καὶ ἀπέστειλε πρὸς Νάβαλ τὸν Καρμήλιον, πλούσιον ἄνδρα, κείροντα τὰ ποίμνια αὐτοῦ, τοὺς προσεροῦντας αὐτῷ καὶ ἀξιώσοντας δοῦναι τοῖς μετ’ αὐτοῦ καὶ αὐτῷ, καθὼς ἂν προαιροῖτο, ἀνέπαφα τηρήσασι τὰ ποίμνια καὶ τοὺς ποιμένας αὐτοῦ. Νάβαλ δὲ σκληρὸς τυγχάνων καὶ ἰταμός, ἀπανθρώπως τοῖς τοῦ Δαβὶδ ἀπεκρίθη καὶ ἀναιδῶς τίς ὁ Δαβίδ; εἰπών καὶ τίς ὁ υἱὸς Ἰεσσαί; καὶ δραπέτην καλέσας αὐτόν. ἐπὶ τούτοις θυμοῦται Δαβίδ, καὶ ὤμοσεν ἐξολοθρεῦσαι τὰ τοῦ Νάβαλ πάντα, καὶ ἀπῄει πρὸς ἐκεῖνον σὺν τετρακοσίοις ὁπλίταις. ἡ δὲ τοῦ Νάβαλ γυνὴ συνετὴ οὖσα καὶ ὡραία, μαθοῦσα ὅπως τε Δαβὶδ προσεῖπε τῷ ἀνδρὶ αὐτῆς καὶ ὡς ἀσινῆ τὰ αὐτῶν συνετήρησε καὶ ὅσα τῷ Δαβὶδ ὁ Νάβαλ ἀπεκρίθη βλάσφημα, μηδὲν κοινωσαμένη τῷ οἰκείῳ ἀνδρί, λαβοῦσα ἐπὶ τῶν ὄνων ξένια παντοῖά τε καὶ πολλὰ πρὸς τὸν Δαβὶδ ἐπορεύετο. καὶ συναντήσασα τούτῳ προσεκύνησεν, ἐδεῖτό τε μὴ μνησικακῆσαι τῷ ἀνδρὶ αὐτῆς· εἶναι γὰρ ἐκείνῳ κατὰ τὴν κλῆσιν τὸ φρόνημα· ἀφροσύνην γὰρ ὁ Νάβαλ δηλοῖ· ἀφεῖναι δὲ τὴν ὀργὴν καὶ τὰ προσαγόμενα δέξασθαι. ὁ δὲ καὶ ἐπῄνεσε τὴν γυναῖκα καὶ συγγνώμην νείμας ὑπέστρεψεν.
ἐπανελθοῦσα δὲ ἡ γυνὴ πρὸς τὸν Νάβαλ τὴν τοῦ Δαβὶδ ἔφοδον ἐκείνῳ μεμήνυκε. καὶ ὃς δείματί τε καὶ λύπῃ κατασχεθεὶς οὐ πλείους τε τῶν δέκα ἐπιβιοὺς ἡμερῶν ἀπέρρηξε τὴν ζωήν. καὶ τοῦτο μαθὼν ὁ Δαβὶδ ἀπέστειλε πρὸς Ἀβιγαίαν μνώμενος αὐτὴν ἑαυτῷ. ἡ δὲ οὐκ ἀξίαν εἶπεν ἑαυτὴν εἶναι πρὸς συνοίκησιν τοιούτῳ ἀνδρί, ὅμως μέντοι ἀπῆλθε· καὶ ἔλαβεν αὐτὴν εἰς γυναῖκα ὁ Δαβίδ. Ὁ δὲ Σαοὺλ ἐπεβούλευεν ἔτι αὐτῷ, καὶ μετὰ τρισχιλίων λογάδων στρατοπεδεύεται παρὰ τὸν βουνὸν Ἐχελάτ, ὅπου διέτριβεν ὁ Δαβὶδ μετὰ τῶν σὺν αὐτῷ ἑξακοσίων ἀνδρῶν. νυκτὸς δὲ ἐπορεύθη Δαβὶδ αὐτὸς καὶ Ἀμεσὰ εἰς τὴν παρεμβολὴν τοῦ Σαούλ, καὶ εἰσῆλθον ὅπου ἦν καθεύδων Σαούλ. καὶ τοῦ Ἀμεσὰ ἀνελεῖν ὡρμηκότος αὐτὸν οὐκ εἴασεν ὁ Δαβίδ, τὸ δόρυ δὲ τοῦ βασιλέως καὶ τὸ ἀγγεῖον τοῦ ὕδατος λαβόντες ἐξῆλθον μή τινος αἰσθομένου, καὶ ταῦτα τοῦ Ἀβεννὴρ τοῦ ἄρχοντος τῆς δυνάμεως αὐτοῦ καὶ πολλῶν ἑτέρων κύκλῳ κειμένων τοῦ βασιλέως. ἀνελθὼν δὲ ἐπὶ τὸ ἄκρον τοῦ ὄρους Δαβὶδ ἐβόησε πρὸς τὸν Ἀβεννήρ τί ὅτι οὐ φυλάσσεις τὸν βασιλέα; ἰδοὺ γὰρ εἰσῆλθόν τινες κτεῖναι αὐτόν, καὶ ὑμεῖς οὐκ ἐγνώκατε.
ζήτησον οὖν τὸ δόρυ καὶ τὸν φακὸν τοῦ ὕδατος, καὶ εἴσῃ οἷος ὑμᾶς παρελήλυθε κίνδυνος. ἐπιγνοὺς δὲ τὴν φωνὴν Δαβὶδ ὁ Σαούλ, καὶ ὡς ἐφείσατο καὶ αὖθις αὐτοῦ δυνάμενος αὐτὸν ἀνελεῖν, ἁμαρτεῖν εἶπε καὶ μεματαιῶσθαι, καὶ ἠξίου θαρρεῖν αὐτὸν καὶ ἐπιστρέφειν εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ. ὁ δέ κύριος ἔφη δῴη ἑκάστῳ κατὰ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ καὶ κατὰ τὴν πίστιν αὐτοῦ. καὶ ἀπῆλθε μετὰ τῶν σὺν αὐτῷ ἑξακοσίων Δαβὶδ πρὸς Ἀγχοὺς τὸν βασιλέα τῆς Γέθ, καὶ διῆγεν ἐκεῖ τέσσαρας μῆνας. τῶν δὲ Παλαιστηνῶν ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ ἐκστρατεῦσαι βουλομένων, ἔφη πρὸς Δαβὶδ ὁ Ἀγχούς συνεξελεύσῃ μοι εἰς τὸν πόλεμον σὺ καὶ οἱ μετὰ σοῦ; κἀκεῖνος προθύμως αὐτῷ συμμαχήσειν ὑπέσχετο. ἤδη δὲ τῶν ἀλλοφύλων προσελασάντων τῇ χώρᾳ τῶν Ἰσραηλιτῶν, ὁ Σαοὺλ τεθορύβητο καὶ τοῦ θεοῦ ἐπυνθάνετο εἰ μαχήσεται. μὴ ἀποκρινομένου δέ, ἐγγαστρίμυθον ἐζήτησε καὶ ἐπορεύθη πρὸς αὐτὴν μεταμφιασάμενος, ἵνα μὴ ὅστις εἴη ἐπιγνωσθῇ, καὶ ᾔτησεν ἀναχθῆναι αὐτῷ τοῦ Σαμουὴλ τὴν ψυχήν. καὶ ἐπῳδαῖς τισιν ἀναχθῆναι δοξάσῃ εἶπε Σαούλ θλίβομαι σφόδρα ὅτι συνήχθησαν κατ’ ἐμοῦ οἱ ἀλλόφυλοι καὶ ὁ κύριος ἀφέστηκεν ἀπ’ ἐμοῦ.
PG 134:99τὸ δὲ τοῦ Σαμουὴλ φάντασμα ἀπεκρίθη ὡς πεποίηκέ σοι ὁ κύριος ὅσα προμεμήνυκεν δι’ ἐμοῦ, καὶ ἀφαιρεῖταί σου τὴν βασιλείαν καὶ δίδωσιν αὐτὴν τῷ Δαβίδ, καὶ τὸν λαὸν ὑποτάσσει τοῖς πολεμίοις· σὺ δὲ καὶ οἱ υἱοί σου αὔριον πεσεῖσθε. καὶ ἐλυπήθη σφόδρα τούτων ἀκούσας Σαοὺλ καὶ ἀπῆλθε. καὶ οἱ ἀλλόφυλοι ἐστρατοπεδεύσαντο, καὶ Δαβὶδ καὶ οἱ μετ’ αὐτοῦ ἑξακόσιοι ὄπισθεν. τοῖς δὲ σατράπαις οὐκ ἤρεσκε συστρατεύεσθαι αὐτοῖς τὸν Δαβίδ, λέγουσι μή τι κακὸν ἐργάσηται εἰς ἡμᾶς τοῖς ὁμοφύλοις προσθέμενος ἐν τῷ πολέμῳ, καὶ ἀποστρέφειν αὐτὸν ἠξίουν. καὶ ὁ Ἀγχοὺς τοῖς σατράπαις πειθόμενος ἀπελθεῖν ἐκέλευσε τῷ Δαβίδ. καὶ ὃς ἀπῆλθε μετὰ τῶν σὺν αὐτῷ, καὶ εὗρε τὴν Σικελάγ, ἣν δέδωκεν αὐτῷ Ἀγχοὺς εἰς κατοίκησιν, ἐμπεπυρισμένην, καὶ τὰς γυναῖκας ἑαυτοῦ ἀμφοτέρας καὶ ὅσοι ἦσαν ἐκεῖ αἰχμαλωτισθέντας παρὰ τῶν Ἀμαληκιτῶν. καὶ ἀνῴμωξεν ἐπὶ τούτῳ Δαβὶδ καὶ οἱ μετ’ αὐτοῦ, καὶ ἠρώτησε τὸν θεὸν διὰ τοῦ ἀρχιερέως Ἀβιάθαρ εἰ καταδιώξεται ὀπίσω αὐτῶν. ἐπιτρέψαντος δὲ τοῦ θεοῦ κατεδίωξε μετὰ τῶν τετρακοσίων, τοὺς δὲ διακοσίους ἐπὶ φυλακῇ τῶν σκευῶν καταλέλοιπε.
καὶ εὑρὼν ἐσκεδασμένους αὐτοὺς ἐσθίοντάς τε καὶ πίνοντας, καὶ αἰφνηδὸν αὐτοῖς ἐπιθέμενος, πλὴν τετρακοσίων ἐν δρομάσι πεφευγότων καμήλοις πάντας ἀπέκτεινε καὶ τὴν λείαν ἅπασαν διεσώσατο. ἀναστρέψαντες δὲ οἱ μετὰ Δαβὶδ τετρακόσιοι οὐκ ἤθελον συμμεριστὰς αὐτοῖς καὶ τοὺς διακοσίους γενέσθαι, ἀρκεῖσθαι δ’ ἠξίουν σεσωσμέναις ταῖς ἑαυτῶν γυναιξίν. ἄδικον δὲ τὴν γνώμην ταύτην ἔκρινεν ὁ Δαβίδ, καὶ ἐπ’ ἴσης πᾶσι δεῖν μερισθῆναι τὴν ὠφέλειαν ἀπεφήνατο. ὃ καὶ νόμος ἔκτοτε γέγονε, συμμερίζειν κελεύων τοῖς μαχομένοις τὰ λάφυρα κατὰ τὸ ἴσον τοὺς τὰ σκεύη φυλάσσοντας. πολέμου δὲ συρραγέντος τοῖς Ἰσραηλίταις καὶ τοῖς Παλαιστηνοῖς, πλεῖστοι μὲν κτείνονται τῶν Ἑβραίων, καὶ οἱ τρεῖς δὲ παῖδες Σαοὺλ ἔπεσον, καὶ αὐτὸς Σαοὺλ ἐτέτρωτο εἰς τὰ ὑποχόνδρια. καὶ γνοὺς καιρίως βεβλημένος καὶ οὐ ζησόμενος, εἶπε τῷ ὁπλοφόρῳ αὐτοῦ ἐκκεντῆσαι αὐτόν, ἵνα μὴ ζῶν ἔτι τοῖς πολεμίοις ληφθῇ. τοῦ δὲ μὴ πειθομένου ποιῆσαι τὸ κελευόμενον, αὐτὸς ἐπέπεσεν ἐπὶ τὴν ῥομφαίαν αὐτοῦ καὶ ἀπέθανεν. καὶ ὁ ὁπλοφόρος αὐτοῦ ὡς εἶδε πεσόντα τὸν βασιλέα καὶ αὐτὸς ἀπέκτεινεν ἑαυτόν.
PG 134:100τῇ δ’ ἐπαύριον σκυλεύοντες οἱ ἀλλόφυλοι τοὺς πεσόντας τῶν Ἰσραηλιτῶν ἐνέτυχον τοῖς νεκροῖς τοῦ Σαοὺλ καὶ τῶν παίδων αὐτοῦ ἐν τοῖς ὄρεσι Γελβουέ, καὶ ἐκτεμόντες τὰς κεφαλὰς αὐτῶν εἰς τὴν οἰκείαν ἔπεμψαν χώραν, πανταχοῦ θεατρίζοντες ταύτας καὶ εὐαγγελιζόμενοι, καὶ τὰς πανοπλίας αὐτῶν ἀνέθεντο τοῖς οἰκείοις θεοῖς, τὰ δὲ σώματα ἀνεσταύρωσαν παρὰ τὸ τεῖχος Μεθσάμ, ἣ μετέπειτα ἐκλήθη Σκυθόπολις. τῶν δὲ τὴν πόλιν Ἰαβεὶς οἰκούντων ἐν Γαλαὰδ μαθόντων ὅσα συνέπεσον τῷ Σαούλ, ἐξῆλθον οἱ δυνατώτατοι, καὶ δι’ ὅλης τῆς νυκτὸς συντείναντες τὴν πορείαν καθεῖλον τὰ σώματα Σαοὺλ καὶ Ἰωνάθαν, καὶ ἀπαγαγόντες εἰς Ἰαβεὶς ἔκαυσαν ταῦτα, καὶ τὰ ὀστᾶ συλλέξαντες ἔθαψαν. ἐβασίλευσε δὲ Σαοὺλ ζῶντος ἔτι τοῦ Σαμουὴλ ὀκτωκαίδεκα ἔτη, ἐκείνου δ’ ἀποθανόντος δύο καὶ εἴκοσιν. Ἄρτι δ’ ἐπανῆλθε Δαβὶδ ἐκ τῆς τῶν ἀλλοφύλων κοπῆς καί τις ἀνὴρ προσῆλθεν αὐτῷ ἀπαγγέλλων τὴν ἧτταν τῶν Ἰσραηλιτῶν καὶ τὸν θάνατον τοῦ Σαοὺλ καὶ τοῦ Ἰωνάθαν.
ἀνακρινόμενος δὲ εἰ ἀληθῆ ἀπαγγέλλει, εἶπε καιρίαν πληγῆναι τὸν Σαούλ, καὶ μὴ οἷόν τε ὄντα δι’ ἀσθένειαν ἑαυτὸν ἀνελεῖν παρακαλέσαι αὐτόν, ἵνα μὴ ζῶν τοῖς πολεμίοις ἁλῷ, ἐπιρρῶσαι αὐτῷ τὴν πληγὴν ἐπιπεσόντι τῇ ἰδίᾳ ῥομφαίᾳ· καὶ ποιῆσαι κατὰ τὸ ἐπίταγμα, καὶ τὸν βασιλέα διαχειρίσασθαι. καὶ εἰς πίστιν τῶν λόγων προέτεινε τὸν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ἐκείνου βασίλειον στέφανον καὶ τὸν ἐπὶ τοῖς βραχίοσι χρυσόν, καὶ ἐδίδου Δαβίδ. ἐθρήνησεν οὖν Δαβὶδ καὶ οἱ μετ’ αὐτοῦ τὸν Σαοὺλ καὶ τὸν Ἰωνάθαν, τὸν δὲ τὸν Σαοὺλ ἀνελόντα ἐκόλασεν, ὅτι τῷ χριστῷ κυρίου τὴν χεῖρα ἐπήνεγκε. καὶ μετὰ ταῦτα τοῦ θεοῦ κελεύσαντος εἰς Χεβρὼν ἀνέβη, πόλιν Ἰούδα, μετὰ ἀμφοῖν τῶν γυναικῶν αὐτοῦ Ἀχινοὸμ καὶ Ἀβιγαίας, καὶ οἱ ἄνδρες οἱ μετ’ αὐτοῦ πανοικί· ἔνθα βασιλεὺς αἱρεῖται παρὰ τῆς Ἰούδα φυλῆς. εὐλόγησε δὲ Δαβὶδ τοὺς ἄνδρας Ἰαβεὶς ὡς θάψαντας τοὺς τοῦ Σαοὺλ καὶ τοῦ Ἰωνάθαν νεκρούς. Ὁ δὲ τοῦ Σαοὺλ ἀρχιστράτηγος Ἀβεννὴρ λαβὼν τὸν περίλοιπον υἱὸν τοῦ κυρίου αὐτοῦ τὸν Ἰεβοσθέ, βασιλέα ἐπὶ πάντα τὸν Ἰσραήλ, τοῦ Ἰούδα χωρίς, ἀνηγόρευσεν.
ἦν δὲ τεσσαράκοντα ἐτῶν, ὅτε ἐβασίλευσεν ὁ Ἰεβοσθέ, καὶ δύο ἔτη τῆς βασιλείας ἐκράτησεν. ὁ δὲ Ἀβεννὴρ δι’ ὀργῆς ἐποιεῖτο τὴν Ἰούδα φυλὴν ὡς βασιλεύσασαν τὸν Δαβίδ, καὶ ὥρμησε κατ’ αὐτῆς. ἀπήντησε δ’ αὐτῷ μετὰ δυνάμεως Ἰωάβ, ὃς ἦν τοῦ Δαβὶδ ἀρχιστράτηγος. καὶ πρῶτον μὲν δώδεκα ἐξ ἑκάστης ἐμονομάχησαν στρατιᾶς· πάντων δὲ πεπτωκότων ἐκείνων, καὶ ἄμφω αἱ στρατιαὶ ἀλλήλαις προσέβαλον, καὶ ἡττήθησαν οἱ τοῦ Ἀβεννήρ. Ἀβεσὰ δὲ καὶ Ἀσαὴλ ἀδελφοὶ Ἰωάβ. ὁ δὲ Ἀσαὴλ ἐπὶ ποδῶν ὠκύτητι σεμνυνόμενος ἐδίωκεν ὄπισθεν Ἀβεννήρ. ὁ δὲ ἀναστρέφειν παρῄνει· ἐπεὶ δὲ μὴ ἔπειθε, πλήξας αὐτὸν ἐξόπισθεν καιρίως ἀπέκτεινε. τοῦ τεθνεῶτος δ’ οἱ σύγγονοι διὰ τὴν τοῦ ἀδελφοῦ σφαγὴν ὀργιζόμενοι μετέθεον τὸν Ἀβεννήρ. ἐκεῖνος δὲ στὰς ἐπὶ κορυφῆς ἑνὸς τῶν βουνῶν ἐβόησε πρὸς Ἰωὰβ λέγων μὴ παρόξυνε πρὸς μάχην ἄνδρας ὁμοεθνεῖς· καὶ Ἀσαὴλ γὰρ ἡμάρτηκε μὴ πεισθείς μοι συμβουλεύοντι ἀναστρέφειν, κἀντεῦθεν τέτρωταί τε καὶ τέθνηκε. παράκλησιν οὖν τοὺς λόγους τούτους ὁ Ἰωὰβ ἡγησάμενος ἀνακλητικὸν ἠχῆσαι κελεύει τὴν σάλπιγγα καὶ τὴν δίωξιν ἔστησεν.
PG 134:101ἀρχὴν δ’ ἐξ ἐκείνου παρ’ Ἑβραίοις ἔλαβεν ὁ ἐμφύλιος πόλεμος, καὶ διέμεινεν ἐπὶ πλεῖστον, τῶν μὲν τοῦ Δαβὶδ κραταιουμένων, ἀσθενούντων δέ γε τῶν τοῦ Σαούλ. Ἐτέχθησαν δὲ τῷ Δαβὶδ ἐν Χεβρὼν ὄντι ἐκ γυναικῶν διαφόρων υἱοὶ ἕξ, ὧν ἦν πρωτότοκος ὁ Ἀμνών. τοῦ δὲ Ἀβεννὴρ παλλακῇ μιχθέντος Σαούλ, ἠγανάκτησεν Ἰεβοσθὲ κατ’ αὐτοῦ διὰ τὴν παλλακὴν τοῦ πατρὸς αὐτοῦ. τοῦτο γέγονεν αἴτιον τοῦ προσρυῆναι τὸν Ἀβεννὴρ τῷ Δαβίδ. ὁ δὲ Δαβὶδ στείλας πρὸς τὸν Ἰεβοσθὲ τὴν ἰδίαν γυναῖκα ἐζήτει Μελχόλ. ὁ δὲ ἀποσπάσας αὐτὴν τοῦ ἀνδρός, ᾧ μετὰ τὴν φυγὴν τοῦ Δαβὶδ ἡρμόσατο αὐτὴν ὁ Σαούλ, ἀπέστειλε τῷ Δαβίδ. Ἀβεννὴρ δὲ τοῖς γηραιοῖς τοῦ πλήθους τῶν Ἰσραηλιτῶν καὶ τοῖς ταξιάρχαις διαλεχθεὶς μεταθέσθαι συνῄνεσε πρὸς Δαβίδ, τοῦτο καὶ πάντων προθυμουμένων. τοῦτο δὲ ποιήσας ἧκε πρὸς τὸν Δαβὶδ ἐνόρκους πίστεις ληψόμενος. καὶ δεχθεὶς ἀσμένως, ἀπῄει συναθροίσων τὸ πλῆθος, ἵνα παρὰ πάντων ἀναρρηθῇ ὁ Δαβίδ. ἐλθὼν δὲ πρὸς Χεβρὼν Ἰωὰβ καὶ μαθὼν τὰ περὶ Ἀβεννήρ, δείσας μὴ ὑπερέξει ἐκεῖνος αὐτοῦ, κατεῖπε μὲν πολλὰ τοῦ ἀνδρὸς πρὸς Δαβίδ, μὴ πείθων δὲ στέλλει λάθρᾳ τὸν καλέσοντα τὸν Ἀβεννὴρ ὡς ἐκ τοῦ Δαβίδ·
κἀκεῖνος ἀνέστρεψε. καὶ ὑπαντήσας αὐτῷ Ἰωάβ, καὶ ὥς τι μυστικώτερον αὐτῷ διαλεξόμενος πόρρω τῶν οἰκείων ἀπαγαγὼν αὐτὸν κτείνει, ξίφει πατάξας ὑπὸ λαγόνα. Δαβὶδ δὲ τοῦτο μαθὼν ἤλγησε σφόδρα καὶ τῷ τὸν ἄνδρα κτείναντι κατηράσατο, καὶ ἐθρήνησε τὸν θανόντα καὶ φιλοτίμως ἐνεταφίασεν. Ἰεβοσθὲ δὲ μετὰ μικρὸν ἐπιβουλευθεὶς ἐσφάγη κοιμώμενος. καὶ οἱ τοῦτον ἀνελόντες, δύο ὄντες, τὴν κεφαλὴν λαβόντες αὐτοῦ τῷ Δαβὶδ ἀπεκόμισαν. ὁ δὲ οὐ μόνον μὴ κεχαρισμένα πρᾶξαι αὐτῷ τοὺς ἄνδρας ἡγήσατο, ἀλλὰ καὶ ἀναιρεθῆναι προσέταξε, δίκας τοῦ φόνου πραττόμενος. εἶτα πᾶς Ἰσραὴλ πορεύεται πρὸς Δαβίδ, καὶ χρίουσιν αὐτὸν εἰς βασιλέα πασῶν τῶν φυλῶν. ἦν δὲ τριακονταέτης Δαβὶδ ὅτε ἐπὶ τὸν Ἰούδαν ἐβασίλευσεν, καὶ ἦρξεν ἐν Χεβρὼν τῆς τοῦ Ἰούδα μόνης φυλῆς ἐνιαυτοὺς ἑπτά, τριάκοντα δὲ καὶ τρεῖς τοῦ παντὸς Ἰσραήλ. Ἀπῆρε δ’ ἐκ Χεβρὼν αὐτὸς καὶ οἱ μετ’ αὐτοῦ, καὶ παραγέγονεν εἰς Ἱεροσόλυμα. κατῴκουν δὲ τότε τὴν πόλιν καὶ τὴν γῆν ἐκείνην Ἰεβουσαῖοι, ὅθεν Ἰεβοῦς ἐκαλεῖτο ἡ πόλις· Χαναναίοις δ’ ἦσαν κατὰ γένος προσήκοντες.
PG 134:102οἳ τοὺς τυφλοὺς καὶ χωλοὺς καὶ ἄλλως πεπηρωμένους στήσαντες ἐπὶ τῶν ἐπάλξεων ἐπὶ χλεύῃ, μὴ παραχωρεῖν αὐτοὺς ἔλεγον τῷ Δαβὶδ τῆς εἰς τὴν πόλιν εἰσόδου. ὀργισθεὶς δὲ διὰ ταῦτα Δαβὶδ πολιορκίᾳ τὴν πόλιν εἷλε, καὶ τοὺς Ἰεβουσαίους ἐκεῖθεν ὠσάμενος καὶ ἀνοικοδομήσας αὐτὴν εἰς ὄνομα οἰκεῖον πόλιν Δαβὶδ ἐπωνόμασεν, ἐπὶ Ἀβραὰμ Σόλυμα καλουμένην. καὶ διέτριβεν ἐν αὐτῇ βασίλεια δομησάμενος. ἐγένοντο δὲ ἔτι παῖδες αὐτῷ ἐκ γυναικῶν πλειόνων καὶ παλλακῶν. καὶ οἱ ἀλλόφυλοι ἐστράτευσαν κατὰ τοῦ Δαβίδ, ὁ δὲ τοῦ θεοῦ ἐπινεύσαντος ἔξεισι κατ’ αὐτῶν μετὰ τῆς ἑαυτοῦ στρατιᾶς καὶ νικᾷ. οἱ δὲ πολὺ πλείους συναθροισθέντες πάλιν ἐπῄεσαν. ἐρομένου δὲ καὶ αὖθις τὸν θεὸν τοῦ Δαβίδ, ἐν τοῖς ἄλσεσι τοῦ Κλαυθμῶνος προσέταξεν ὁ θεὸς αὐλίζεσθαι σὺν τῇ στρατιᾷ, καὶ μὴ ἄλλως προσβάλλειν τοῖς ἐναντίοις πρὶν ἂν τὰ ἄλση σαλεύεσθαι ἄρξωνται. καὶ οὕτω ποιήσας τρέπει τοὺς πολεμίους, καὶ ἄχρι τῶν ὁρίων αὐτῶν διώκων αὐτοὺς ἔκτεινε. μετὰ ταῦτα συνεκάλεσε Δαβὶδ τοὺς ἱερεῖς καὶ Λευίτας καὶ ἅπαντα τὸν λαὸν εἰς Καριαθιαρείμ.
καὶ ἐπεβίβασαν οἱ ἱερεῖς τὴν κιβωτὸν κυρίου ἐφ’ ἅμαξαν καινήν, κατάγοντες αὐτὴν εἰς Ἱεροσόλυμα. καὶ ὁ λαὸς καὶ ὁ βασιλεὺς ᾖδον ἔμπροσθεν αὐτῆς πορευόμενοι. ἀνατραπῆναι δὲ κινδυνευούσης τῆς κιβωτοῦ, Ὀζὰν ὁ υἱὸς τοῦ Ἀμιναδὰβ ἐκτείνας τὴν χεῖρα κατέςχεν αὐτὴν καὶ ἐπεστήριξε μὴ πεσεῖν. θνήσκει οὖν αὐτίκα, ὀργισθέντος τοῦ θεοῦ ὅτι ἥψατο τῆς κιβωτοῦ, ἐπεὶ μὴ ἱέρωτο· καὶ ἐκλήθη ὁ τόπος ἐκεῖνος ἐντεῦθεν Διακοπή. καὶ ηὐλαβήθη Δαβὶδ εἰσαγαγεῖν εἰς τὴν πόλιν τὴν κιβωτόν, κατέθετο δὲ αὐτὴν εἰς τὸν οἶκον Ἀβεδδαρὰ Λευίτου ἀνδρός· καὶ ἦν ἐκεῖ μῆνας τρεῖς, καὶ ἀπήλαυσεν ὁ οἶκος τοῦ ἀνδρὸς ἐκείνου πολλῶν ἀγαθῶν. καὶ ἀκούσας Δαβὶδ μετεκόμισεν ἐκεῖθεν τὴν κιβωτὸν εἰς τὴν πόλιν τὴν ἑαυτοῦ, ἑπτὰ χορῶν προαγόντων. καὶ αὐτὸς τὴν κινύραν ἔκρουε καὶ ἐχόρευε παίζων. ἰδοῦσα δὲ αὐτὸν ὀρχούμενον καὶ σκιρτῶντα ἡ γυνὴ αὐτοῦ Μελχὸλ ἐμέμψατο αὐτῷ ὡς ἀσχημονοῦντι· ὁ δὲ οὐκ αἰδεῖσθαι εἶπεν, ἐπεὶ μὴ ἀσχημοσύνη ταῦτα, γινόμενα εἰς θεόν. εἰσήνεγκαν δὲ τὴν κιβωτὸν καὶ κατέθεντο εἰς τὴν σκηνὴν ἣν ἔπηξεν αὐτῇ ὁ Δαβίδ. εἶτα οἶκον δομήσασθαι τῇ κιβωτῷ ἠβουλήθη.

Liber Sextus

καὶ ὁ θεὸς τῷ προφήτῃ Νάθαν ἐντέλλεται εἰπεῖν τῷ Δαβὶδ ὅτι οὐ σὺ οἰκοδομήσεις μοι οἶκον, ἀλλ’ ὁ υἱός σου, ὃς σοῦ θανόντος τὴν βασιλείαν σου διαδέξεται. ταῦτα τοῦ προφήτου τῷ Δαβὶδ ἀπαγγείλαντος ἐκεῖνος εἰς εὐχαριστίαν ἐτράπετο. καὶ μετὰ ταῦτα ἐπάταξε τοὺς ἀλλοφύλους καὶ κατετροπώσατο αὐτοὺς καὶ τοὺς συμμάχους αὐτῶν, καὶ τὴν Συρίαν ὑπόφορον ἐποιήσατο, φρουρὰν ἐν Δαμασκῷ καταστήσας. καὶ ἐν τῷ ἐπαναζευγνύειν ἐπάταξε τὴν Ἰδουμαίαν, καὶ ἐγένοντο πάντες Ἰδουμαῖοι δοῦλοι τῷ Δαβίδ. μνησθεὶς δὲ ὁ Δαβὶδ τῶν πρὸς Ἰωνάθαν τὸν τοῦ Σαοὺλ συνθηκῶν, ἐζήτησεν εἴ τις ἐκ τοῦ γένους τοῦ Σαοὺλ ὑπολέλειπται· καὶ μαθὼν περιεῖναι τοῦ Ἰωνάθαν υἱὸν βεβλαμμένον τοὺς πόδας, Μεμφιβοσθὲ κεκλημένον, μετεκαλέσατο αὐτὸν καὶ ἐχαρίσατο τὴν τοῦ πάππου πᾶσαν ὕπαρξιν τῷ ἀνδρί, καὶ ὁμοδίαιτον ἑαυτῷ διόλου εἶναι ἐκέλευσε, καὶ τοὺς πατρῴους οἰκέτας αὐτῷ προσαπένειμεν· ὧν ἑνὶ Σιβὰ καλουμένῳ ἐπιτροπεύειν τῶν δεδωρημένων τῷ αὐτοῦ κυρίῳ ἐπέτρεψε καὶ προσάγειν ἐκείνῳ τὴν ἐκεῖθεν ὠφέλειαν. ὁ δὲ Μεμφιβοσθὲ ἐν Ἱεροσολύμοις ᾤκει καὶ συνειστιᾶτο τῷ βασιλεῖ.
PG 134:103Κατὰ δὲ τὸν τότε χρόνον τέθνηκεν ὁ τῶν Ἀμμανιτῶν βασιλεύς, φίλος ὢν τῷ Δαβίδ, ἐπὶ υἱῷ Ἀννών, ὃς τὴν πατρικὴν ἀρχὴν διεδέξατο. ἔπεμψεν οὖν πρὸς Ἀννὼν ὁ Δαβὶδ τοὺς παρηγορήσοντας τὴν ἐπὶ τῷ πατρὶ λύπην αὐτοῦ καὶ τηρεῖν τὴν φιλίαν ἀπαγγελοῦντας καὶ ἐπ’ αὐτῷ τὸν Δαβίδ. ὁ δὲ κατασκόπους εἶναι τοὺς πεμφθέντας ὑπειληφώς, ξυρήσας αὐτῶν παρὰ μέρος τοὺς πώγωνας καὶ περιτεμὼν τὰ ἡμίση τῶν ἐπωμίδων αὐτῶν, ἐξαπέστειλε τοὺς ἄνδρας. οὓς οὕτω διακειμένους ἰδὼν ὁ Δαβὶδ τὸ τῆς στρατιᾶς ἀκμαιότατον τῷ ἀρχιστρατήγῳ δοὺς Ἰωὰβ κατὰ τῶν Ἀμμανιτῶν ἐξαπέστειλε. καὶ συμβαλὼν ἐκείνοις ὁ Ἰωὰβ αὐτούς τε καὶ τοὺς συμμάχους Σύρους ἡττᾷ· καὶ τρέπονται εἰς φυγήν. οἱ δὲ καὶ πάλιν συμμάχους προσειληφότες πρὸς πόλεμον ᾔεσαν. καὶ ὁ Δαβὶδ σὺν πάσῃ τῇ στρατιᾷ συμβαλὼν αὐτοῖς πολλοὺς μὲν ἀνεῖλεν, ὁ δ’ ἐξάρχων τῆς τῶν ἐναντίων δυνάμεως Σωβὰκ τρωθεὶς καιρίως ἐν τῷ πολέμῳ τέθνηκεν ἐκ τοῦ τραύματος. οἱ σύμμαχοι δὲ τῶν Ἀμμανιτῶν, Σύροι ὄντες ἐκ Μεσοποταμίας, ἑαυτοὺς παρέδωκαν τῷ Δαβίδ. αὖθις δὲ τὸν Ἰωὰβ ἐκπέπομφε κατὰ τῶν Ἀμμανιτῶν· ὃς συγκλείσας αὐτοὺς εἰς τὴν τῆς χώρας αὐτῶν μητρόπολιν ἐπολιόρκει.
Δαβὶδ δὲ ἐν Ἱεροσολύμοις διάγων καὶ ἐκ τῶν βασιλείων ἰδὼν γυναῖκα κατ’ οἶκον λουομένην, Βηρσαβεὲ καλουμένην, ἠράσθη αὐτῆς. καὶ μεταστειλάμενος τὴν γυναῖκα ἐμίγη αὐτῇ. συλλαβοῦσα δὲ τῷ βασιλεῖ τὸ πρᾶγμα ἐδήλωσεν. ὁ δὲ τὸν ἄνδρα αὐτῆς ἐκ τῆς πολιορκίας ἐκάλεσεν, Οὐρίαν ὠνομασμένον, καὶ ἐρωτήσας περὶ τῆς στρατιᾶς, καὶ ἐκ τοῦ δείπνου αὐτῷ παρασχών, εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ ἐκέλευσεν ἀπελθεῖν. ὁ δὲ οὐκ ἀπῆλθε, μὴ δίκαιον εἶναι φήσας τὸν στρατηγὸν καὶ τοὺς συστρατιώτας ταλαιπωρεῖσθαι ἐν τῇ παρεμβολῇ, αὐτὸν δὲ μετὰ τῆς γυναικὸς συνευνάζεσθαι. πάλιν δὲ τοῦ βασιλέως προτρεπομένου αὐτὸν οἴκαδε ἀπελθεῖν, καὶ δεξιωσαμένου αὐτὸν προπόσεσιν, ὡς καὶ εἰς μέθην σχεδὸν προαχθῆναι, ἐκεῖνος πρὸ τῶν θυρῶν τῶν βασιλείων κατέδαρθεν. ἀπέστειλεν οὖν πάλιν εἰς τὸ στρατόπεδον τὸν Οὐρίαν ὁ βασιλεύς, γραφὴν αὐτῷ ἐγχειρίσας πρὸς Ἰωὰβ ἐντελλομένην στῆσαι τὸν Οὐρίαν ἔνθα τῶν πολεμίων τὸ δυσμαχώτατον, καὶ ἀποστραφῆναι τοὺς σὺν αὐτῷ, μόνον λιπόντας ἐκεῖ, ἵν’ οὕτως ἀναιρεθῇ. καὶ γέγονε κατὰ τὸ τοῦ βασιλέως ἐπίταγμα, καὶ ὁ Οὐρίας ἀπέθανεν.
PG 134:104ἡ δὲ γυνὴ αὐτοῦ ἐπένθησεν ἐπὶ τῷ ἀνδρί, παυσαμένην δὲ τοῦ πένθους ὁ Δαβὶδ αὐτὴν ἔλαβεν εἰς γυναῖκα· καὶ ἔτεκεν αὐτῷ υἱόν. ὁ δὲ θεὸς ὠργίσθη, καὶ τὸν Νάθαν ἔστειλε πρὸς Δαβίδ. ὁ δὲ πρὸς τὸν βασιλέα ἐλθὼν ἔφη δύο ἦσαν ἄνδρες, ὁ μὲν ἔχων ποίμνια καὶ βουκόλια, ὁ δὲ μίαν ἀμνάδα ἐκέκτητο. ξενισθέντος δέ τινος τῷ πλουσίῳ, οὐκ ἐκ τῶν οἰκείων ἔθυσεν, ἀλλὰ τὴν μίαν λαβὼν ἀμνάδα τοῦ πένητος ἔσφαξε καὶ τὸν φίλον εἱστίασεν. καὶ ὁ Δαβὶδ τὸν τοῦτο ποιήσαντα τὴν μὲν ἀμνάδα εἰς τετραπλοῦν ἀποδοῦναι, ἐκεῖνον δὲ θανεῖν κατεδίκασε. Νάθαν δέ καθ’ ἑαυτοῦ τὴν ψῆφον εἶπεν ἤνεγκας, βασιλεῦ· σὺ γὰρ εἶ ὁ εἰργασμένος τουτὶ τὸ ἀνόμημα. καὶ τὴν μοιχείαν αὐτῷ καὶ τὸν φόνον κατέλεγε, καὶ τὴν διὰ ταῦτα ὀργὴν τοῦ θεοῦ, καὶ ὅσα πείσεται προκατήγγειλε, θανεῖσθαι δὲ καὶ τὸν υἱὸν τὸν ἐκ τῆς μοιχείας αὐτῷ γεννηθέντα. ὁ δὲ Δαβίδ ἡμάρτηκα τῷ κυρίῳ περιπαθῶς ἀνεβόησε, καὶ ὁ Νάθαν παραβιβασθῆναι αὐτῷ παρὰ τοῦ θεοῦ τὸ ἁμάρτημα ἀπεκρίνατο. ἐνόσει μετέπειτα ὁ ἐκ τῆς Βηρσαβεὲ γεννηθείς.
καὶ ἤλγει σφόδρα Δαβίδ, ἐφ’ ἡμέραν τε ἑβδόμην ἀπόσιτος ἦν καὶ μελανειμονήσας, καὶ ἐπὶ σάκκου πεσὼν ἐδέετο τοῦ θεοῦ ὑπὲρ τῆς ζωῆς τοῦ παιδός. τῇ δ’ ἑβδόμῃ τέθνηκε μὲν ὁ παῖς, αὐτὸς δὲ τοῦτο μαθὼν ἐξανίσταται καὶ λουσάμενος καὶ μεταμφιασάμενος τῷ θεῷ τε ηὐχαρίστησε καὶ τράπεζαν αὐτῷ ἑτοιμασθῆναι ἐκέλευσεν. ὡς δ’ ἐθαύμαζον ἐπὶ τοῖς γενομένοις οἱ τοῦ βασιλέως θεράποντες, ἐκεῖνος ἔτι μὲν ζῶντος τοῦ παιδός εἶπεν, ἐλπίζων παρακληθήσεσθαι τὸν θεὸν ἐταπείνουν ἑαυτὸν καὶ ἱκέτευον, ἤδη δὲ θανόντος εἰς μάτην τὴν λύπην καὶ τὴν περὶ ἐκείνου γίνεσθαι δέησιν. ἔτι δὲ ἔτεκε Βηρσαβεὲ τῷ Δαβὶδ υἱόν, καὶ ἐκάλεσεν αὐτὸν Σολομῶντα. Ἰωὰβ δὲ πολιορκῶν τοὺς Ἀμμανίτας ἐν στενῷ κομιδῇ τὴν ἅλωσιν εἶχε τῆς πόλεως, καὶ δηλοῖ τοῦτο τῷ βασιλεῖ. ὁ δὲ ἀπῆλθεν ἐκεῖ καὶ τὴν πόλιν παρέλαβε καὶ εἰς διαρπαγὴν τῇ στρατιᾷ ἀφῆκεν αὐτήν, τὸν δὲ τοῦ βασιλέως αὐτῆς στέφανον αὐτὸς λαβὼν ἐφόρει, ἕλκοντα χρυσίου τάλαντον καὶ λίθον ἔχοντα τῶν πολυτίμων· τὸ δὲ τῆς πόλεως πλῆθος διέφθειρεν. οὕτως δὲ καὶ ταῖς ἄλλαις πόλεσι πεποίηκε τῶν Ἀμμανιτῶν, καὶ εἰς Ἱερουσαλὴμ ἐπανέζευξεν.
Ἦν δὲ τῷ Δαβὶδ θυγάτηρ Θάμαρ ὠνομασμένη, ὁμομήτριος ἀδελφὴ τῷ Ἀβεσαλώμ· ταύτης ἤρα Ἀμνὼν ὁ πρωτότοκος υἱὸς τοῦ Δαβίδ, καὶ ἦν ὁ ἔρως πολὺς ὡς καὶ νοσῆσαι τὸν ἐρῶντα. ἀφικομένου δὲ τοῦ πατρὸς πρὸς ἐπίσκεψιν αὐτοῦ, ἠξίωσεν αὐτὸν παραγενέσθαι τὴν Θάμαρ εἰς ὑπηρεσίαν αὐτοῦ· ὁ δὲ κατένευσεν. ἧκεν οὖν ἡ Θάμαρ καὶ ἡτοίμασεν αὐτῷ κολλυρίδας. ὁ δὲ πάντας ἐξέπεμψε, μόνην δὲ τὴν ἀδελφὴν ὑπηρετήσασθαι ἠξίου αὐτῷ. τῆς δὲ κόρης μόνης περιλειφθείσης βιάζεται αὐτήν, καὶ διακορήσας αὐτὴν μῖσος αὐτίκα ἔσχεν ἀντίθετον τοῦ πρὶν ἔρωτος, καὶ ἀπιέναι παραχρῆμα ἐκέλευε, καὶ κελεύει τῷ οἰκέτῃ αὐτὴν ἐκβαλεῖν. ἐκείνη δὲ διά τε τὴν βίαν καὶ τὴν ὕβριν περιαλγήσασα διαρρήγνυσι τὸν χιτῶνα, καὶ κόνιν καταπασσομένη τῆς κεφαλῆς ἐπορεύετο θρηνοῦσα. ὁ δὲ ἀδελφὸς Ἀβεσαλὼμ ἡσυχάσαι αὐτῇ συνεβούλευσεν, ἐμηνία δὲ τῷ Ἀμνὼν διὰ τὴν ἀδελφήν. ὁ δὲ βασιλεὺς μαθὼν τὸ συμβὰν ἤχθετο μέν, λυπῆσαι δὲ τὸν Ἀμνὼν οὐκ ἤθελεν, ὅτι πρωτότοκος ἦν αὐτῷ. διετηρίδος δὲ παρελθούσης κείρειν ἔμελλεν ἄρτι τὰ ἴδια ποίμνια ὁ Ἀβεσαλώμ, καὶ εἰς πότον τοὺς ἀδελφοὺς συνεκάλεσεν.
PG 134:105ἐνετείλατο δὲ τοῖς ὑπηρετουμένοις αὐτῷ προχωροῦντος τοῦ πότου πατάξαι τὸν Ἀμνὼν καὶ ἀποκτεῖναι. καὶ ἐποίησαν οὕτως οἱ παῖδες Ἀβεσαλώμ. ἰδόντες δὲ οἱ λοιποὶ τοῦ βασιλέως υἱοὶ τὸ γενόμενον ἔφυγον. φήμης δὲ προελθούσης ὡς ἔκτεινε πάντας τοὺς τοῦ βασιλέως υἱοὺς ὁ Ἀβεσαλώμ, διέρρηξε τὴν ἐσθῆτα αὐτοῦ ὁ Δαβὶδ καὶ ἔπεσεν ἐπὶ τὴν γῆν θρηνῶν. ἐν τοσούτῳ δ’ ἥκασιν οἱ τοῦ βασιλέως υἱοὶ καὶ τὸν φόνον τοῦ Ἀμνὼν πενθοῦντες ἀπήγγειλαν. Ἀβεσαλὼμ δὲ ἀπέδρα πρὸς τὸν πάππον τὸν πρὸς μητρός, τὸν βασιλέα τῆς Γέθ, καὶ ἐπὶ τριετίαν ἦν διάγων ἐκεῖ. τῆς ὀργῆς δὲ τῷ χρόνῳ λωφησάσης καταλλαγῆναι τὸν βασιλέα τῷ Ἀβεσαλὼμ ἐσοφίσατο ὁ Ἰωάβ. γύναιον γάρ τι παρεσκεύασεν ὡς πενθοῦν τῷ βασιλεῖ προσελθεῖν καὶ ἀποδύρεσθαι, ὅτι δύο παίδων ὄντων αὐτῇ, καὶ θατέρου τὸν ἕτερον κτείναντος, οἱ συγγενεῖς ἀνελεῖν ζητοῦσι τὸν περιόντα διὰ τὸν φόνον τοῦ ἀδελφοῦ· καὶ δέεσθαι τοῦ βασιλέως χαρίσασθαι αὐτῇ τὴν τοῦ παιδὸς σωτηρίαν. ἡ μὲν οὖν προσελθοῦσα τῷ βασιλεῖ περιπαθῶς εἶπε ταῦτα, ὁ δὲ βασιλεὺς τὴν ζωὴν αὐτῇ χαρίσασθαι τοῦ παιδὸς ἐπηγγείλατο. καὶ ἡ γυνὴ χάριτας ὡμολόγει αὐτῷ·
ἵνα δ’ ἐχέγγυον εἴη μοι τῶν ὑπεσχημένων εἶπε, πρῶτος αὐτὸς τῷ οἰκείῳ υἱῷ διαλλάγηθι, καὶ μὴ τῷ φόνῳ τοῦ παρὰ γνώμην σου θανόντος υἱοῦ προσθήσεις ἑκούσιον ἕτερον. συνῆκεν ὁ βασιλεὺς σκῆψιν εἶναι τοὺς λόγους τῆς γυναικός, καὶ τούτους σοφισθῆναι παρ’ Ἰωάβ, καὶ κατάγειν αὐτῷ ἐπέτρεψε τὸν Ἀβεσαλώμ. καὶ πορευθεὶς Ἰωὰβ ἤγαγεν αὐτὸν εἰς Ἱερουσαλήμ· εἰς ὄψιν δ’ ἐλθεῖν οὐ συγκεχώρητο τῷ πατρί. Μετὰ δὲ ταῦτα κατηλλάγη ὁ βασιλεὺς τῷ Ἀβεσαλώμ, καὶ καλέσας αὐτὸν συγγνώμην αἰτήσαντι δέδωκε καὶ ἀμνηστίαν τοῦ ἁμαρτήματος ἐπηγγείλατο. ἵππους δὲ καὶ ἅρματα προσκτησάμενος ὁ Ἀβεσαλὼμ καὶ πολλοὺς ὀπαδούς, καθ’ ἑκάστην ἀπῄει πρὸς τὰ βασίλεια, καὶ πρὸς χάριν τοῖς πλήθεσιν ὁμιλῶν εὐνοεῖν αὐτῷ πολλοὺς παρεσκεύασεν. ἤδη δὲ τετραετίας παραρρυείσης μετὰ τὴν κάθοδον σκήπτεται θυσίας χάριν εἰς Χεβρὼν ἀπελθεῖν, ὡς εὐχὴν τοῦτο πεποιηκὼς τυγχάνων ἐν τῇ φυγῇ· καὶ ἀφείθη πρὸς τοῦ πατρός. ἀπελθὼν δὲ πρὸς πολλοὺς διεπέμψατο, καὶ πλεῖστοι πρὸς αὐτὸν συνερρύησαν, πρὸς δὲ τοῖς ἄλλοις καὶ Ἀχιτόφελ ὁ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ σύμβουλος. καὶ ὑπὸ πάντων βασιλεὺς ἀνερρήθη. τοῦτο γνοὺς ὁ Δαβὶδ ἀπῆρε μετὰ τῶν περὶ αὐτὸν ἐξ Ἱερουσαλήμ·
PG 134:106καὶ οἱ ἑξακόσιοι ἄνδρες οἱ ἐπὶ Σαοὺλ συνόντες αὐτῷ αὖθις αὐτῷ συνεξώρμησαν. ἠγγέλθη δὲ καὶ Ἀχιτόφελ προςρυεὶς τῷ Ἀβεσαλώμ· ὃ καὶ τὸν φόβον αὐτῷ μείζονα καὶ πλείονα τὴν λύπην ἐποίησεν. ἐπεκαλεῖτο δὲ τὸν θεόν, καὶ τὴν κρίσιν ἐπὶ πᾶσιν ἐκείνῳ ἐπέτρεπε. Χουσὶ δ’ ἑταῖρος ὢν τοῦ Δαβίδ, κατὰ γνώμην αὐτοῦ ψευδαυτομολεῖ πρὸς Ἀβεσαλώμ. πρόσεισι δὲ τῷ Δαβὶδ ἀπιόντι ὁ δοῦλος τοῦ Μεμφιβοσθὲ Σιβά, ζεῦγος ἄγων ὄνων φερόντων τὰ ἐπιτήδεια, καὶ τοῦ δεσπότου κατηγορῶν ὡς μείναντος ἐν Ἱεροσολύμοις καὶ προσδοκῶντος αὐτῷ τὴν βασιλείαν περιελεύσεσθαι, οἷα τοῦ πλήθους αἱρησομένου αὐτόν. ἠγανάκτησεν ἐπὶ τούτοις Δαβίδ, καὶ πάντα ὅσα τῷ Μεμφιβοσθὲ πρὶν ἐδωρήσατο τῷ Σιβὰ ἐχαρίσατο. εἶτα ἔπεισιν αὐτῷ κατὰ τὴν ὁδὸν Σεμεεί, ἀνὴρ ἐκ τῆς συγγενείας Σαούλ, καὶ λίθους κατὰ τοῦ βασιλέως ἠκόντιζε καὶ κατηρᾶτο αὐτῷ καὶ ἄνδρα αἱμάτων ὠνόμαζε καὶ παράνομον. τῶν δὲ μετὰ Δαβὶδ ὁρμώντων ἀνελεῖν τὸν Σεμεεὶ ὁ βασιλεὺς οὐκ ἀφῆκεν, εἰπών κύριος εἶπεν αὐτῷ ταῦτα ποιεῖν, ἄφετε αὐτόν. καὶ ἐλθὼν εἰς τὸν Ἰορδάνην ἐκεῖ τοὺς μετ’ αὐτοῦ κεκοπιακότας ἀνέψυξεν.
Ἀβεσαλὼμ δὲ παραγενόμενος εἰς Ἱεροσόλυμα, ἐλθόντι πρὸς αὐτὸν τῷ Χουσὶ ἔφη ἵνα τί ἑταῖρος ὢν τοῦ πατρός μου πρὸς ἐμὲ ἥκεις ἐκεῖνον λιπών; ὁ δέ τῷ ἐκλελεγμένῳ παρὰ θεοῦ συνέσομαι εἶπε, καὶ συνέψομαι τῷ ᾑρετισμένῳ παρὰ παντὸς τοῦ λαοῦ. τί δὲ δεῖ πράττειν τὸν Ἀχιτόφελ ἤρετο ὁ Ἀβεσαλώμ. καὶ ὃς συνεβούλευσε ταῖς τοῦ πατρὸς μίσγεσθαι παλλακαῖς, ἵν’ οὕτω γνοῖεν πάντες ἄσπονδον εἶναί σοι τὴν ἔχθραν πρὸς τὸν πατέρα σου. καὶ ἐποίησε κατὰ τὴν συμβουλὴν ταύτην Ἀβεσαλώμ. αἰτήσαντος δὲ τοῦ Ἀχιτόφελ μυρίους ἄνδρας, ὡς ἂν αὐτίκα καταδιώξῃ ὄπισθεν τοῦ βασιλέως Δαβὶδ καὶ τῶν μετ’ αὐτοῦ ἐκλελυμένων ὄντων ὑπὸ τοῦ κόπου, καὶ τὸν μὲν πατάξῃ, τοὺς δὲ ἐπιστρέψῃ, ὁ Ἀβεσαλὼμ ἠρώτησε τὸν Χουσὶ περὶ τῆς συμβουλῆς. ὁ δὲ οὐκ ἀγαθὴν αὐτὴν ἀπεφήνατο, λέγων ὡς οὐκ ἠγνόηταί σοι ἡ τοῦ πατρὸς καὶ τῶν μετ’ αὐτοῦ ἀνδρεία καὶ ἐμπειρία. δεῖν δὲ νομίζω ἐκ πάσης τῆς χώρας στρατιὰν συλλεξάμενον οὕτως αὐτόν σε κατὰ τοῦ πατρὸς ὁρμῆσαι καὶ στρατηγῆσαι τὸν πόλεμον, καὶ πάντως νικήσεις, πρὸς βραχεῖς μετὰ πολλῶν συρρηγνύμενος. καὶ εἶπεν Ἀβεσαλὼμ καὶ οἱ σὺν αὐτῷ ἀγαθὴ ἡ βουλὴ Χουσὶ ὑπὲρ τὴν βουλὴν Ἀχιτόφελ.
πάντα δὲ ταῦτα Χουσὶ τῷ Σαδὼκ καὶ τῷ Ἀβιάθαρ τοῖς ἱερεῦσι δηλῶσαι τῷ Δαβὶδ ἐνετείλατο. οἱ δὲ ἐστάλκασι πρὸς Δαβὶδ ἄνδρας τοὺς γνωριοῦντας αὐτῷ τὰ γενόμενα. ἀπηγγέλη δὲ τῷ Ἀβεσαλὼμ περὶ τῶν ἀνδρῶν, καὶ κατεδίωκεν αὐτούς. ὃ γνόντες ἐκεῖνοι προσφεύγουσιν ἐν οἰκίᾳ τινός, καὶ εἰς φρέαρ καταδύντες ἐκρύβησάν τε καὶ ἔλαθον, καὶ τῷ Δαβὶδ ἐκεῖθεν ἐξελθόντες τὰ μηνυθέντα ἀπήγγειλαν. ὁ δὲ νυκτὸς σὺν τοῖς μετ’ αὐτοῦ διέβη τὸν Ἰορδάνην. Ἀχιτόφελ μέντοι παρευδοκιμηθείς, καὶ γνοὺς ὅτι κακὰ συναντήσεται τῷ Ἀβεσαλώμ, ἀπῆλθεν εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ καὶ ἀπήγξατο. Ἀριθμήσας δὲ τοὺς μετ’ αὐτοῦ ὁ Δαβὶδ τετρακισχιλίους εὗρε. καὶ εἰς τρεῖς διεῖλε μοίρας τὴν στρατιάν, ἑκάστῃ τε ἐπέστησε στρατηγόν· αὐτὸς δὲ συνεκστρατεῦσαι παρὰ τῶν φίλων οὐ συγκεχώρητο, λεγόντων ὡς εἰ μετ’ αὐτοῦ τραπεῖεν, πάσης ἐλπίδος ἐκπίπτουσιν, αὐτοῦ δὲ σωζομένου ἔτι σφίσιν ἐλπὶς περιλέλειπται. ἔπεμψεν οὖν τὸν λαὸν αὐτοῦ μαχησόμενον, καὶ παρεκάλει φείσασθαι τοῦ Ἀβεσαλώμ, εἰ νικήσειαν. μάχης δὲ συρραγείσης κρατοῦσιν οἱ τοῦ Δαβίδ, καὶ τὸν Ἀβεσαλὼμ ἐδίωκον φεύγοντα.
PG 134:107φερόμενος δ’ ἐφ’ ἡμιόνου, καὶ εἰς δρυμὸν εἰσελθών, δρυὶ̈ μεγάλῃ τῆς τριχὸς αὐτοῦ ἐμπλακείσης, ἔτρεφε γὰρ τὴν κόμην σφόδρα πολλήν, ἀπῃώρητο τῆς δρυός· ἡ δ’ ἡμίονος παρελήλυθε. καί τις ἀνηρτημένον οὕτω τὸν Ἀβεσαλὼμ θεασάμενος καταμηνύει τῷ Ἰωάβ. ὁ δὲ βέλεσιν αὐτὸν τρισὶ κατὰ τῆς καρδίας βαλὼν ἐθανάτωσε, καὶ τὸν τὴν νίκην ἀπαγγελοῦντα τῷ βασιλεῖ ἐξαπέστειλε. μηνυθείσης δὲ τῆς νίκης αὐτῷ, εἰ ζῇ ὁ υἱὸς ἐπυνθάνετο· ἀκούσας δὲ τεθνάναι αὐτόν, ἀπωδύρετο. ἐλθὼν δὲ πρὸς τὸν βασιλέα ὁ Ἰωὰβ ἔπεισεν οἷς εἶπε παύσασθαι τοῦ θρηνεῖν· παυσάμενός τε καὶ τοῖς στρατιώταις ἐμφανισθεὶς ἐπῄνεσεν αὐτούς. πάντες δ’ ὡς πρὶν αὐτῷ ὑπετάγησαν. καὶ ἀπῆλθεν εἰς Ἱεροσόλυμα· ἀπιόντι δὲ συνήντησε Σεμεεὶ συγγνώμην αἰτῶν ἐφ’ οἷσπερ ἡμάρτηκεν. ὁ δὲ κἀκείνῳ τὴν ἁμαρτίαν ὤμοσεν ἀφιέναι καὶ πᾶσι τοῖς εἰς αὐτὸν πλημμελήσασιν. ἀπήντησε δὲ καὶ Μεμφιβοσθέ. καὶ ὁ βασιλεὺς τί δή ποτε μὴ τῆς φυγῆς αὐτῷ κεκοινώνηκεν ἤρετο. ὁ δὲ τούτου τὸν Σιβὰ αἰτιώτατον ἔλεγε, μὴ ἑτοιμάσαντά οἱ τὰ πρὸς τὴν ἔξοδον· αὐτὸν δὲ τὰς βάσεις ὄντα βεβλαμμένον μὴ οἷόν τ’ εἶναι συνέπεσθαι·
τὸν δὲ καὶ προσδιαβαλεῖν αὐτὸν κακούργως καὶ καταψεύσασθαι. πρὸς ταῦτα Δαβὶδ καὶ συγγνώμην αὐτῷ παρεῖχε καὶ τὰ ἡμίση τῆς ὑποστάσεως αὐτῷ ἀποκαταστῆναι ἐκέλευσε. Παραγενομένου δὲ τοῦ βασιλέως εἰς Γάλγαλα, συνήχθη ἐκεῖ πᾶς ὁ λαὸς Ἰσραήλ, αἰτιώμενοι τὴν Ἰούδα φυλὴν λάθρᾳ πρὸς αὐτὸν ἐλθοῦσαν. οἱ δὲ μὴ δεῖν κακίζειν αὐτοὺς ἔλεγον διὰ τοῦτο, οἰκείους ὄντας πρὸς γένος τῷ βασιλεῖ. τῷ δὲ λαῷ σκληρὸς ὁ λόγος οὗτος ἐφάνη. καί τις ἀνὴρ Βενιαμίτης στασιώδης καὶ πονηρός, Σαβεὲ κεκλημένος, οὐκ ἔστι μερὶς ἡμῖν ἐν Δαβὶδ οὐδὲ κληρονομία ἐν τῷ υἱῷ Ἰεσσαί ἀνεβόησε, καὶ σαλπίσας ἐν κέρατι ἀπέστησε πάντας ἀπὸ Δαβίδ, μόνης τῆς Ἰούδα φυλῆς παραμεινάσης αὐτῷ. ὁ βασιλεὺς δὲ στρατηγὸν τὸν Ἀμεσὰ προβαλόμενος συλλέξαι στρατιὰν ἐκ τῆς Ἰούδα φυλῆς ἐξαπέστειλε, καὶ μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἐπανελθεῖν. χρονίζοντος δὲ τοῦ Ἀμεσά, τῷ Ἰωὰβ ἐγκελεύεται τὴν ἐκεῖσε παροῦσαν λαβόντα δύναμιν ἐξορμῆσαι κατὰ τοῦ Σαβεέ, ἵνα μὴ ὑπερτιθεμένων ἡμῶν φησι μᾶλλον ὁ ἐχθρὸς παρασκευασθῇ. καὶ αὐτίκα ὁ Ἰωὰβ ἐχώρει πρὸς πόλεμον. ἀπιόντι δὲ μετὰ μεγάλης δυνάμεως συνηντήκει αὐτῷ Ἀμεσά·
PG 134:108καὶ Ἰωάβ, προσιόντος αὐτῷ τοῦ Ἀμεσά, τὸ ξίφος ὃ περιέζωστο πεποίηκε τοῦ κουλεοῦ ἐκπεσεῖν, καὶ ἦρε τοῦτο ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἀσπάσασθαι προσεγγίσας τῷ Ἀμεσὰ ὦσε κατὰ τῆς γαστρὸς ἐκείνου τὴν μάχαιραν καὶ ἀπέκτεινε. προσλαβόμενος δὲ καὶ τὸν ἐκείνου λαὸν τὸν Σαβεὲ κατεδίωκεν· ὁ δὲ εἰς πόλιν κατέφυγεν ὀχυράν. καὶ ἐπολιόρκει τὴν πόλιν ὁ Ἰωάβ, καί τις ἀπὸ τοῦ τείχους γυνὴ συνετὴ ἐβόησε πρὸς αὐτόν ἵνα τί καταβαλεῖν ἐθέλεις μητρόπολιν Ἰσραήλ; ὁ δέ διὰ τὸν Σαβεέ ἀπεκρίνατο. ἡ δὲ πρὸς τοὺς πολίτας ἐλθοῦσα πείθει τεμόντας τὴν κεφαλὴν Σαβεὲ ῥῖψαι εἰς τὸ στρατόπεδον. καὶ τούτου γεγονότος ὁ Ἰωὰβ τὴν πολιορκίαν λύσας ἀπῆλθεν εἰς Ἱερουσαλήμ, καὶ ἀπεδείχθη πάλιν πάσης τῆς δυνάμεως ἀρχιστράτηγος. Ἐγένετο δὲ μετὰ ταῦτα λιμὸς καὶ ἐπὶ ἔτη τρία ἐπίεζε τὸν λαόν. ζητήσαντος δὲ τοῦ βασιλέως περὶ τούτου, δεδήλωκεν ὁ θεὸς διὰ τοὺς Γαβαωνίτας γίνεσθαι τὸν λιμόν, καὶ δεῖν αὐτοὺς ἐκδικίας τυχεῖν ἀνθ’ ὧν ὁ Σαοὺλ ἀπέκτεινεν ἐξ αὐτῶν, μὴ τηρήσας τοὺς παρὰ Ἰησοῦ καὶ τῆς γερουσίας γεγονότας ὅρκους αὐτοῖς. ἐκάλεσεν οὖν τοὺς Γαβαωνίτας ὁ βασιλεύς, καὶ τί ἂν βούλοιντο γενέσθαι αὐτοῖς ἐπύθετο εἰς ἐξίλασμα·
οἱ δὲ ἑπτὰ ἄνδρας ᾔτησαν δοθῆναι αὐτοῖς ἐκ τοῦ οἴκου Σαούλ. καὶ ἔδωκεν αὐτοῖς ὁ βασιλεὺς τοὺς ἑπτὰ ἄνδρας, ὡς ᾔτησαν, τοῦ Μεμφιβοσθὲ φεισάμενος· οἱ δὲ λαβόντες τοὺς ἄνδρας ἀπέκτειναν. καὶ κατήνεγκεν ὁ θεὸς ἐπὶ τὴν γῆν ὑετόν. Πολέμου δὲ μετὰ ταῦτα γενομένου πρὸς ἀλλοφύλους ὁ Δαβὶδ μετὰ τῆς οἰκείας στρατιᾶς κατεδίωξε τοὺς πολεμίους. καὶ κατάκοπος γεγονὼς παρεῖτο ἐκλυθείς· καί τις τῶν ἐναντίων οὕτως ἔχοντα ἰδὼν ὥρμησε πατάξαι αὐτόν, Ἀβεσὰ δὲ ὁ ἀδελφὸς Ἰωὰβ ὑπερασπίσας τοῦ βασιλέως τὸν ἀλλόφυλον ἔκτεινε. καὶ διὰ τοῦτο ὤμοσαν οἱ περὶ Δαβὶδ μηκέτι παραχωρῆσαι εἰς πόλεμον αὐτὸν ἐξελθεῖν. καὶ πάλιν δὲ τῶν ἀλλοφύλων στρατευσαμένων στείλας ὁ βασιλεὺς στρατὸν ἐπ’ αὐτοὺς πολλοὺς μὲν κτανθῆναι πεποίηκε, τοὺς δὲ περιλειφθέντας φυγεῖν. διαλιπόντες δὲ μικρὸν οἱ ἀλλόφυλοι ἐπῆλθον ἔτι κατὰ τῆς χώρας τῶν Ἰσραηλιτῶν. καὶ ἦν παρ’ αὐτοῖς γιγαντιαῖος ἀνήρ, ἓξ δακτύλους ἔχων ἐν ἑκατέρᾳ χειρὶ καὶ ὁμοίως ἐν τοῖς ποσίν· ᾧ συμπλακεὶς ὁ Ἰωνάθαν ἀδελφιδοῦς τοῦ Δαβὶδ κατέβαλεν αὐτὸν καὶ ἐσκύλευσε καὶ ῥοπὴν πρὸς νίκην τοῖς ὁμοφύλοις παρέσχετο. οὐκέτι γοῦν προσέθεντο οἱ ἀλλόφυλοι τοῖς Ἑβραίοις μαχέσασθαι.
Εἰρήνης δ’ ἔκτοτε τυχὼν ὁ Δαβὶδ ᾠδὰς συνέθετο πρὸς θεόν, καὶ ὄργανα κατασκευάσας μετ’ αὐτῶν ἐδίδαξε τοὺς Λευίτας τοὺς ὕμνους ᾄδειν. τοιαῦτα δ’ ἦσαν τὰ ὄργανα· ἡ μὲν κινύρα δεκάχορδος ἦν καὶ πλήκτρῳ ἐκρούετο, ἡ δὲ νάβλα δώδεκα φθόγγους ἔχουσα τοῖς δακτύλοις ἐπλήττετο· κύμβαλά τε ὑπῆρχον χάλκεα, μεγάλα τε καὶ πλατέα. ἦν δὲ περὶ τὸν Δαβὶδ καὶ σύστημα γενναίων ἀνδρῶν. οἱ δὲ τούτων ἐπισημότατοι τριάκοντα ἐτύγχανον καὶ ἑπτά, οἳ πολλάκις ἠρίστευσαν. καί ποτε ἀλλοφύλων ἐπὶ Βηθλεὲμ ἐστρατοπεδευκότων ὁ βασιλεὺς ἐκ τοῦ ἐν Βηθλεὲμ φρέατος ὕδωρ πιεῖν ἐπεθύμησε. καὶ τρεῖς ἐκ τῶν περὶ αὐτὸν ἀνδρείων δραμόντες καὶ μέσην τὴν τῶν ἐναντίων διελθόντες παρεμβολὴν ὑδρεύσαντο ἐξ ἐκείνου τοῦ φρέατος, καὶ αὖθις διὰ τῶν πολεμίων διελθόντες καταπλαγέντων τὸ θράσος αὐτῶν καὶ ἠρεμούντων, τῷ βασιλεῖ τὸ ὕδωρ προσκεκομίκασιν. ὁ δέ ἵλεώς μοι κύριος εἶπεν, οὐ πίομαι τοῦτο, αἵματι τῶν ἀνδρῶν καὶ κινδύνῳ τῶν ψυχῶν αὐτῶν κομισθέν. οὐκ ἔπιεν οὖν, ἀλλ’ ἔσπεισεν αὐτὸ τῷ θεῷ. Ἀπαριθμῆσαι δὲ τὸν λαὸν ἅπαντα βουληθεὶς ἐκέλευσε τῷ Ἰωὰβ ποιῆσαι τὴν ἀπαρίθμησιν.
PG 134:109τοῦ δὲ μὴ ἐπαινέσαντος τὴν βουλὴν καὶ τὴν πρᾶξιν οὐκ ἀγαθὴν λέγοντος, ὁ βασιλεὺς οὐκ ἐπείθετο. καὶ ἀπῆλθεν Ἰωὰβ καὶ ἠρίθμησε τὸν λαόν, καὶ ἦν ὁ ἀριθμὸς Ἰςραὴλ ὀκτακοσίων χιλιάδων ἀνδρῶν δυνάμεως σπωμένων ῥομφαίαν, καὶ πεντακοσίων χιλιάδων ἀνδρῶν μαχητῶν τῶν ἐξ Ἰούδα φυλῆς. εἶτα μετεμέλετο ὁ Δαβὶδ καὶ ὡμολόγει ἡμαρτηκέναι. Γὰδ δὲ ὁ προφήτης κελεύσαντος τοῦ θεοῦ ἐπορεύθη πρὸς τὸν Δαβὶδ καί φησιν ἐκ τριῶν τούτων ἔκλεξαι ὃ πρὸς βουλῆς σοί ἐστι, πότερον αἱρῇ ἐπὶ ἔτη ἑπτὰ λιμὸν ἔσεσθαί σοι κατὰ τὴν χώραν, ἢ τρεῖς μῆνας ὑπὸ πολεμίων διώκεσθαι, ἢ θάνατον ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας ἐνσκῆψαί σου τῷ λαῷ. ὁ δέ στενά μοι πάντοθεν ἔφη, ἀλλὰ βέλτιόν μοι εἰς τὰς χεῖρας τοῦ θεοῦ ἐμπεσεῖν. καὶ ἐπῆλθε θάνατος τῷ λαῷ πρωίθεν ἕως ὥρας ἀρίστου, καὶ ἀπέθανον ἐκ παντὸς τοῦ λαοῦ χιλιάδες ἑβδομήκοντα. καὶ Δαβὶδ ἱκέτευε τὸν θεόν. καὶ ὁ ὀλοθρεύων ἄγγελος τὸν λαὸν ἐξέτεινε τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπὶ Ἱερουσαλήμ. εἶπεν οὖν ὁ βασιλεύς ἐγὼ ἡμάρτηκα, κύριε, ὁ ποιμήν, τὰ δὲ ποίμνια ὁ λαὸς οὐχ ἡμάρτοσαν· ἐγώ εἰμι κολάσεως ἄξιος καὶ οὐχ οὗτοι.
δυσωπηθεὶς δὲ τὴν τοῦ βασιλέως κατάνυξιν ὁ θεὸς ἔπαυσε τὴν φθοράν, καὶ διὰ τοῦ προφήτου Γὰδ ἐν τῇ ἅλωνι τοῦ Ἰεβουσαίου Ὀρνᾶ θυσιαστήριον ἐκέλευσε πήξασθαι καὶ θῦσαι ἐκεῖ. καὶ ἐποίησεν οὕτως Δαβίδ, ὠνησάμενος τὴν ἅλω ἐκ τοῦ Ὀρνᾶ. ὡς δὲ Ἰώσηπος ἔγραψεν, ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ λέγεται ἀγαγεῖν Ἀβραὰμ τὸν Ἰσαὰκ ὥστε ὁλοκαυτῶσαι αὐτόν. ἠβούλετο δὲ καὶ ναὸν οἰκοδομῆσαι Δαβὶδ ἐκεῖ τῷ θεῷ, ἀλλ’ ἀπείρχθη πρὸς θεοῦ. Πρεσβύτης δὲ σφόδρα γενόμενος ὁ Δαβὶδ δύςριγος ὑπὸ τοῦ γήρως ἐτύγχανε. διὸ νεάνιδα ἐξελέξαντο· Ἀβισὰκ ὄνομα αὐτῇ· καὶ ἦν ἡ κόρη συγκοιταζομένη τῷ βασιλεῖ καὶ θάλπουσα αὐτόν. καὶ οὐκ ἔγνω αὐτήν· ἀφροδισιάζειν γὰρ διὰ γῆρας οὐκ ἠδύνατο. Ἀδωνίας δὲ τέταρτος ὢν ἐν τοῖς τοῦ βασιλέως υἱοῖς, ὡραῖος πάνυ, ὁρῶν τὸν πατέρα γεγηρακότα, τῆς βασιλείας ἀντεποιεῖτο, συναντιλαμβανομένου αὐτῷ Ἰωὰβ τοῦ ἀρχιστρατήγου καὶ Ἀβιάθαρ τοῦ ἀρχιερέως. καί ποτε θυσίαν δαψιλῆ παρασκευασάμενος τοὺς ἀδελφοὺς συνεκάλεσε καὶ τοὺς προέχοντας τῆς Ἰούδα φυλῆς καὶ Ἀβιάθαρ καὶ Ἰωάβ· Σολομῶντα δὲ καὶ τὸν προφήτην Νάθαν καὶ Βαναίαν τὸν ἄρχοντα τῶν σωματοφυλάκων οὐ κέκληκεν.
PG 134:110εἶπεν οὖν πρὸς Βηρσαβεὲ Νάθαν ἀκήκοας ὅτι ἐβασίλευσεν Ἀδωνίας; ἡ δὲ πρὸς τὸν βασιλέα εἰσελθοῦσα σὺ ὤμοσας εἶπε, κύριέ μου βασιλεῦ, ὡς Σολομὼν ὁ υἱός σου βασιλεύσει μετὰ σέ, καὶ ἰδοὺ ἐβασίλευσεν Ἀδωνίας, σὺ δὲ ἠγνόηκας. ἔτι ταῦτα λεγούσης Βηρσαβεὲ καὶ ὁ προφήτης Νάθαν εἰσελθὼν ἠρώτα τὸν βασιλέα εἰ κατὰ γνώμην αὐτοῦ βεβασίλευκεν Ἀδωνίας. ὁ δὲ τὸν θεὸν ὤμοσεν ὡς σήμερον βασιλεὺς ἔσται ὁ Σολομών. καλέσας δὲ τὸν ἀρχιερέα Σαδὼκ καὶ Βαναίαν κελεύει συμπαρειληφότας τὸν προφήτην καὶ τοὺς περὶ τὴν αὐλὴν τὴν βασιλικὴν ὁπλίτας ἀναθέσθαι τὸν Σολομῶντα ἐπὶ τὴν τοῦ βασιλέως ἡμίονον, καὶ ἀπαγαγόντας ἔξω τῆς πόλεως ἐπὶ τὴν πηγὴν τὴν καλουμένην Σιὼν χρῖσαι τῷ ἁγίῳ ἐλαίῳ, καὶ βασιλέα ἀναγορεῦσαι σαλπίζοντας ἐν τοῖς κέρασι, καὶ διὰ μέσης τῆς πόλεως παραπέμψαι αὐτόν. οἱ δὲ αὐτίκα καθὼς ἐνετάλθησαν πεποιήκασι· καὶ διεβοήθη πανταχοῦ ἡ τοῦ Σολομῶντος ἀνάρρησις. ὡς δ’ ἐγνώσθη καὶ τῷ Ἀδωνίᾳ καὶ τοῖς συνευωχουμένοις αὐτῷ, οἱ μὲν ἄλλοι πρὸς ἑαυτοὺς ἀπῆλθον, Ἀδωνίας δὲ μᾶλλον δεδιὼς τῷ θυσιαστηρίῳ προσπέφευγε καὶ πίστεις τῆς σωτηρίας ᾔτει παρὰ τοῦ Σολομῶντος.
ὁ δὲ τῆς μὲν τότε ἁμαρτίας ἀφῆκεν αὐτόν, εἰ δ’ εἰσαῦθις ἔφη κακόν τι ποιῶν εὑρεθῇ, θανατωθήσεται. Ὁρῶν δὲ Δαβὶδ ἐγγίζοντά οἱ τὸν θάνατον, προςκαλεῖται τὸν Σολομῶντα καὶ ἐντέλλεται αὐτῷ φυλάττειν τὰς τοῦ θεοῦ ἐντολὰς καὶ κατὰ τοὺς νόμους αὐτοῦ πολιτεύεσθαι, ἵνα τὸ σπέρμα ἡμῶν φησι, καθὼς ἐπηγγείλατό μοι ὁ κύριος, ἕως τοῦ αἰῶνος εἴη ἐπὶ τοῦ θρόνου μου. καὶ προστίθησι μὴ ἐᾶσαι τὸν Ἰωὰβ ἀτιμώρητον, ἀνελόντα τὸν Ἀβεννὴρ καὶ τὸν Ἀμεσίαν· μηδὲ μέντοι τὸν Σεμεεί, ὃς αὐτῷ κατηράσατο φεύγοντι. καὶ ἄλλα αὐτῷ ἐντειλάμενος, καὶ ναὸν ἐπισκήψας οἰκοδομῆσαι κυρίῳ, καὶ τὴν διαγραφὴν τῆς οἰκοδομῆς τοῦ ναοῦ παρέσχεν αὐτῷ, καὶ πρὸς τὸ ἔργον λόγοις διήγειρε καὶ αὐτὸν καὶ τοὺς ἄρχοντας καὶ τὴν φυλὴν Λευί, πολλὰ φήσας καταλιπεῖν εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ ναοῦ, τάλαντα μὲν χρυσοῦ μύρια, μυριάδας δὲ ταλάντων ἀργύρου δέκα, σμάραγδόν τε καὶ ἄλλους λίθους πολυτελεῖς, χαλκὸν δὲ καὶ σίδηρον ἀριθμὸν ὑπερβαίνοντα, καὶ ὕλην ἑτέραν ἄφθονον· καὶ νῦν δὲ προστιθέναι τοῖς ἤδη συνειλεγμένοις χρυσοῦ καθαροῦ τρισχίλια τάλαντα εἰς τὸ ἄδυτον, καὶ μυρίους στατῆρας, ἀργύρου δὲ μύρια τάλαντα.
καὶ εἴ τινι δὲ λίθος ἦν τῶν τιμίων, ἐκόμισεν ἕκαστος καὶ παρέδωκεν εἰς τοὺς θησαυρούς. μετ’ ὀλίγον δὲ ἐτελεύτησεν ὁ Δαβίδ, βιώσας ἐνιαυτοὺς ἑβδομήκοντα, βασιλεύσας ἐν Χεβρὼν μὲν ἔτη ἑπτά, ἐν Ἱερουσαλὴμ δὲ τρία πρὸς τριάκοντα, ἀνὴρ πᾶσαν ἀρετὴν κατωρθωκὼς προσήκουσαν βασιλεῖ. ἔθαψε δὲ αὐτὸν ὁ παῖς Σολομὼν ἐν Ἱεροσολύμοις βασιλικῶς, καὶ πλοῦτον ἄφθονον αὐτῷ συνεκήδευσεν. Σολομὼν δὲ ὅτε τὴν βασιλείαν παρέλαβε νεώτατος ἦν, δωδέκατον ἔτος ἄγων τῆς ἡλικίας αὐτοῦ. ὁ μέντοι Ἀδωνίας πορευθεὶς πρὸς Βηρσαβεὲ τὴν μητέρα τοῦ Σολομῶντος οἶδας εἶπε τὴν βασιλείαν ἐμοὶ προσήκειν καὶ διὰ πρεσβυγένειαν καὶ διὰ τὴν αἵρεσιν τοῦ λαοῦ, μετέβη δὲ πρὸς Σολομῶντα τὸν ἀδελφόν μου, καί μοι στερκτέον τὸ γεγονὸς ὡς γνώμῃ θεοῦ γεγονός. μίαν δ’ αἰτῶ αἴτησιν, δοθῆναί μοι πρὸς γάμον τὴν τῷ πατρὶ συγκοιμωμένην κόρην τὴν Ἀβισάκ, ἐπεὶ μηδ’ ἔγνω ταύτην ὁ πατὴρ διὰ γῆρας, ἀλλ’ ἔτι παρθένος ἐστίν. ἡ δὲ Βηρσαβεὲ κομίσειν τοὺς λόγους ὑπέσχετο τῷ υἱῷ καὶ καταπράξασθαι τὸν γάμον αὐτῷ σπουδαιότατα. καὶ πορευθεῖσα πρὸς τὸν υἱὸν δοῦναι τῷ ἀδελφῷ Ἀδωνίᾳ τὴν Ἀβισὰκ παρεκάλει.
PG 134:111ὁ δὲ ὀργισθεὶς ἐπὶ τῷ λόγῳ θαυμάζειν εἶπεν εἰ μὴ καὶ τῆς βασιλείας παραχωρῆσαι Ἀδωνίᾳ ὡς πρεσβυτέρῳ αὐτὸν ἀξιοῖ. καὶ αὐτίκα τῷ ἐπὶ τῶν σωματοφυλάκων Βαναίᾳ κτεῖναι τὸν Ἀδωνίαν προσέταξε. τῷ δὲ Ἀβιάθαρ εἰς τὴν ἐνεγκαμένην πορευθῆναι ἐπέταξε καὶ διάγειν ἐν τοῖς ἀγροῖς. θανάτου γάρ φησι ῥύεταί σε ὁπόσα μου συνέκαμες τῷ πατρί. καθὼς οὖν τῷ Ἠλεὶ προείρηκεν ὁ θεός, ἀφῄρητο ἡ τῆς ἱερωσύνης τιμὴ ἐξ οἴκου Ἰθάμαρ καὶ πρὸς Σαδὼκ μεταπέπτωκεν, ἐκ τοῦ γένους ὄντα τοῦ Φινεές. ὁ δὲ στρατηγὸς Ἰωὰβ ταῦτα μαθὼν καὶ περιδεὴς γεγονὼς τῷ θυσιαστηρίῳ προσπέφευγε, καὶ καλούμενος οὐκ ἄν ποτε ἐξελθεῖν εἶπεν, ἀλλ’ αὐτοῦ τεθνήξεσθαι καὶ οὐκ ἄλλοθι. τοῦτο τῷ βασιλεῖ ἀγγελθὲν πέπεικε στεῖλαι κἀκεῖ τὸν Ἰωὰβ ἀνελεῖν. ἐντεῦθεν Βαναίας μὲν πάσης τῆς δυνάμεως προκεχείριστο στρατηγός, Σαδὼκ δὲ τῆς ἀρχιερωσύνης ἠξίωτο. τὸν δέ γε Σεμεεὶ ὁ βασιλεὺς ἐν Ἱερουσαλὴμ περιώρισεν ὥστε ταύτης μὴ ἐξιέναι· εἰ δ’ οὔ, θάνατον αὐτῷ τὸ ἐπιτίμιον ἔταξεν. ὁ δὲ μετὰ ἔτη τρία δούλων αὐτοῦ φυγόντων ἐπὶ ζήτησιν αὐτῶν ἐξελήλυθε· καὶ τοῦτο γνοὺς Σολομὼν ἀναιρεθῆναι τὸν ἄνδρα ἐκέλευσεν.
Ἄγεται δὲ Σολομὼν εἰς γυναῖκα θυγατέρα Φαραώ, καὶ τὰ τείχη τῶν Ἱεροσολύμων ἐπὶ μεῖζον ἦρε καὶ ὀχυρώτερα κατεσκεύασε. καθ’ ὕπνους δὲ χρηματίσας αὐτῷ ὁ θεὸς εἶπεν αὐτῷ αἰτῆσαι ὃ βούλοιτο· ὁ δὲ σύνεσιν καὶ φρόνησιν ᾔτησε δοθῆναι αὐτῷ. καὶ ὁ θεὸς ἀποδεξάμενος αὐτὸν τῆς αἰτήσεως, καὶ σοφίαν δώσειν αὐτῷ καὶ μέγαν νοῦν ἐπηγγείλατο ὡς οὐχ ἑτέρῳ πρὸ αὐτοῦ ἤ τινι τῶν μετ’ αὐτόν, προσθεῖναι δὲ καὶ ἅπερ οὐκ ᾔτησε, πλοῦτον καὶ νίκην καὶ εὔκλειαν, εἰ φυλάξει τὰς αὐτοῦ ἐντολὰς καὶ τὰ δικαιώματα. Μετὰ ταῦτα δύο προσῆλθον αὐτῷ γυναῖκες· ὧν ἡ μία βασιλεῦ ἔφη, ἀλλήλαις ἡμεῖς συνῳκοῦμεν καὶ οὐδεὶς μεθ’ ἡμῶν. ἐτέκομεν δὲ ἄμφω κατὰ τὸν αὐτὸν καιρὸν ἄρρενα. καὶ μετὰ μικρὸν αὕτη τῷ αὐτῆς ἐπιπεσοῦσα υἱῷ νεκρὸν διυπνισθεῖσα εὗρεν αὐτόν. καὶ τὸ μὲν τεθνηκὸς ὑπνούσης ἐμοῦ ὑποτίθησι ταῖς ἀγκάλαις μου, τὸ δὲ ζῶν ἐξ ἐμοῦ ἀφελοῦσα ὡς ἑαυτῆς ᾠκειώσατο. καὶ γνοῦσα τὸ δρᾶμα ζητῶ τὸν παῖδα· ἡ δέ μοι οὐ δίδωσιν. ἡ δ’ ἑτέρα τὸ ζῶν εἶναι τὸ ἑαυτῆς παιδίον ἀπισχυρίζετο, τῆς δ’ ἀντιδίκου τὸ τεθνηκός· καὶ ἐπὶ τοσοῦτον κακουργίας μὴ προβῆναι διώμνυτο.
PG 134:112ἀπορούντων δὲ τῶν περιεστηκότων πῶς ἂν διευκρινηθείη τὸ ἀληθές, ὁ βασιλεὺς διχῇ τμηθῆναι μαχαίρᾳ τὸ παιδίον τὸ ζῶν ἐκέλευσε καὶ ἀνὰ μέρος δοθῆναι ἑκατέρᾳ τῶν γυναικῶν. τοῦτο ἡ μὲν ἀληθὴς τοῦ βρέφους μήτηρ βαρέως ἤνεγκε, καὶ παρῃτεῖτο τὴν ψῆφον, καὶ δοθῆναι ζῶν τὸ παιδίον τῇ ἀντιδίκῳ ἱκέτευεν· ἡ δὲ ψευδῶς ἑαυτὴν μητέρα τοῦ παιδὸς ὀνομάζουσα καὶ ἐπῄνει τὴν κρίσιν καὶ ἐπέσπευδε τὴν διαίρεσιν. καὶ ὁ βασιλεὺς δοθῆναι ζῶν τὸ παιδίον προσέταξε τῇ παραιτουμένῃ τὴν ἐκείνου διαίρεσιν, αὕτη φήσας ἡ τούτου μήτηρ ἐστίν, ἣ τοῦ παιδὸς σφαγῆναι μέλλοντος ὑπερήλγησε. τοῦτο πᾶς ὁ λαὸς ἀκριβὲς τεκμήριον ἔσχηκε τῆς τοῦ βασιλέως φρονήσεως. Πάντας δὲ τοὺς πρὶν εἰς σοφίαν καὶ φρόνησιν ὑπερβέβηκε. συνέταξε δὲ τρισχιλίας παραβολὰς καὶ πεντακισχιλίας ᾠδάς, καὶ ἀπὸ τῆς κέδρου ἕως ὑσσώπου συνεγράψατο, καὶ περὶ φύσεως ζῴων τῶν τε πεζῶν καὶ ἀερίων καὶ τῶν νηκτῶν καὶ τῶν ἰδιωμάτων αὐτῶν ἐξήτασε καὶ ἐφιλοσόφησε, καὶ κατὰ τῶν δαιμόνων ἐξεύρηκεν ἐπῳδὰς εἰς ἀνθρώπων ὠφέλειαν· καὶ τρόπους κατέλιπεν ἐξορκώσεων, αἷς τὰ δαιμόνια ἐδιώκοντο. καὶ ταύτην τὴν θεραπείαν φησὶν ὁ Ἰώσηπος μέχρις ἐκείνου ἰσχύειν·
καί τι διηγεῖται τοιοῦτον, τὸν λόγον πιστούμενος. Ἐλεάζαρ τῶν ὁμοφύλων λέγει κεκτῆσθαί τινα δακτύλιον ἔχοντα ὑπὸ τὴν σφραγῖδα ῥίζαν ἐξ ὧν ὑπέδειξε Σολομών. καὶ τοῦτον ταῖς ῥισὶ τοῦ δαιμονῶντος προσφέρειν, καὶ τῇ ὀσφρήσει διὰ τῶν μυκτήρων τοῦ πάσχοντος ἐξέλκεσθαι τὸ δαιμόνιον. εἶτα τοῦ Σολομῶντος μεμνημένον ἐπῳδάς τε λέγειν ἐξ ὧν ἐκεῖνος συνέθετο καὶ ἐξορκοῦν τὸ δαιμόνιον μηκέτι ἐπανελθεῖν εἰς τὸν ἄνθρωπον. τοῦτο καὶ Οὐεσπασιανοῦ καὶ τῶν υἱῶν ἐκείνου ἐνώπιον λέγει ποιῆσαι τὸν Ἐλεάζαρ· καὶ διδόντα τῆς κατὰ τῶν δαιμόνων ἰσχύος ἀπόδειξιν τιθέναι ποτήριον πλῆρες ὕδατος, καὶ ἐπιτάσσειν τῷ δαίμονι ἐξερχομένῳ τοῦ πάσχοντος ἀνατρέψαι αὐτό· καὶ ἀνατρέπεσθαι τὸ ποτήριον μηδενὸς ὁρῶντος τὸν ἀνατρέποντα. Ἤρξατο δὲ τῆς οἰκοδομῆς τοῦ ναοῦ κατὰ τὸ τέταρτον ἔτος τῆς βασιλείας αὐτοῦ, μετὰ ἔτη τῆς ἐξ Αἰγύπτου ὑποχωρήσεως τοῦ λαοῦ τετρακόσια τεσσαράκοντα. περὶ δὲ τῶν μέτρων τοῦ ὕψους αὐτοῦ καὶ τοῦ μήκους καὶ τῆς τούτου κατασκευῆς οὐχ ὁμοφωνοῦσιν ἥ τε τρίτη τῶν Βασιλειῶν καὶ Ἰώσηπος ἐν τῷ ὀγδόῳ λόγῳ τῆς Ἀρχαιολογίας περὶ τοῦ ναοῦ συγγραφόμενος, ἀλλ’ ἐν τοῖς πλείοσι διαφέρονται.
PG 134:113ᾧ δὲ τὰ περὶ τῆς διαφορᾶς πρὸς βουλῆς ἀκριβώσασθαι, καὶ περὶ τῶν δύο Χερουβὶμ ἃ χρυσοῦ ποιήσας κατὰ τὸ ἄδυτον ἔστησε, καὶ περὶ τῆς κιβωτοῦ καὶ τῆς χαλκῆς θαλάσσης καὶ τῶν λουτήρων, καὶ πηλίκον ἦν τὸ χάλκεον θυσιαστήριον, οἵα δ’ ἡ τράπεζα ἡ χρυσῆ, καὶ ὅσα σκεύη ἀργύρεά τε καὶ χρύσεα Σολομὼν ἀνέθετο τῷ ναῷ, καὶ περὶ τῶν ἄλλων, ἡ τρίτη τῶν Βασιλειῶν βίβλος καὶ ἀρχαιολογῶν ὁ Ἰώσηπος ἀρκέσουσι παραστήσασθαι τὴν ἐφ’ ἑκάστῳ ἀκρίβειαν. ἐν ἔτεσι δὲ ἑπτὰ συντελέσας ὁ βασιλεὺς τόν τε ναὸν καὶ ὅσα περὶ ἐκεῖνον συνεκάλεσε τὸν λαὸν εἰς Ἱεροσόλυμα. καὶ ἄραντες τὴν κιβωτὸν οἱ ἱερεῖς καὶ τὴν σκηνὴν ἣν ἐπήξατο Μωυσῆς καὶ τὰ ἐν ταῖς θυσίαις ὑπηρετούμενα σκεύη πρὸς τὸν ναὸν μετεκόμιζον, τοῦ βασιλέως προάγοντος καὶ τοῦ πλήθους παντός, καὶ τῶν Λευιτῶν σπενδόντων καὶ θυμιώντων. καὶ κατετέθη ἡ κιβωτὸς εἰς τὸ ἄδυτον μεταξὺ τῶν δύο Χερουβίμ, τὰς δύο λιθίνας πλάκας ἔχουσα ἔνδοθεν. ἐξελθόντων δ’ ἐκ τοῦ ἀδύτου τῶν ἱερέων, δόξης κυρίου ὁ οἶκος ἐπέπληστο καὶ νεφέλη τὸν ναὸν ὅλον περιεκέχυτο· ἐξ ἧς ἐπιδημῆσαι τῷ ναῷ τὸν θεὸν ἐφαντάζοντο σκηνώσαντα ἐν αὐτῷ.
ὁ δὲ βασιλεὺς ἡσθεὶς ἐπὶ τούτοις εὐχαριστίαν τε πρὸς τὸν θεὸν ἐποιήσατο καὶ τὸν λαὸν εὐλόγησε καὶ ἱκέτευσεν ἐπήκοον γίνεσθαι τὸ θεῖον πᾶσι τοῖς ἐν αὐτῷ εὐχομένοις. εἶτα τῷ βωμῷ θυσίας προσήγαγε. καὶ ὁ θεὸς δεικνὺς ὡς εὐμενῶς αὐτὰς προσεδέξατο, πῦρ ἐκλάμψαι δι’ ἀέρος πεποίηκεν ἐπενεχθῆναί τε τῷ βωμῷ καὶ τὴν θυσίαν ἅπασαν καταδαίσασθαι. ταῦθ’ ὁ λαὸς ἰδὼν εὐλόγησε τὸν θεόν, καὶ ὁ βασιλεὺς ηὐχαρίστησε, καὶ πολυτελῶς ἑορτάσαντες τὸν σύλλογον διελύσαντο. ὄνειρος δὲ γεγονὼς τῷ βασιλεῖ ἐπακοῦσαι τῆς εὐχῆς αὐτοῦ τὸν θεὸν ἐδήλου, καὶ τὸν ναόν τε συντηρηθῆναι καὶ αὐτὸν εἰς ἄκρον εὐδαιμονίας ἀναχθῆναι, καὶ τῆς χώρας ἄρξειν τοὺς ἐξ αὐτοῦ, εἰ αὐτός τε κἀκεῖνοι καὶ ὁ λαὸς τὰ θεῖα μὴ παραβαῖεν ἐντάλματα· εἰ δ’ οὔ, πρόρριζον ἐκκόψειν ἠπείλει τὸ γένος αὐτοῦ, καὶ τὸν λαὸν δουλείᾳ καὶ κακώσεσι μυρίαις ὑποβαλεῖν, καὶ τὸν ναὸν παραδώσειν εἰς ἐμπρησμὸν καὶ διαρπαγήν, καὶ τὴν πόλιν εἰς κατασκαφήν τε καὶ προνομήν. Οὕτω μὲν οὖν τὰ τοῦ ναοῦ τῷ Σολομῶντι τετέλεστο·
μετὰ δὲ ταῦτα βασίλεια ἑαυτῷ ᾠκοδόμησε πολυτελῆ καὶ λαμπρά, καὶ τὰ τῶν Ἱεροσολύμων δὲ τείχη προσεπεσκεύασε, καὶ πόλεις ἄλλας προσῳκοδόμησε, καὶ τοὺς ἐν τῷ Λιβάνῳ ὄρει τῶν Χαναναίων ὑφ’ ἑαυτὸν ποιησάμενος, μὴ πρὶν ὑποταγέντας, ὑποφόρους κατέστησε. σοφίσματα δὲ καὶ λόγους αἰνιγματώδεις Χειρὰμ ὁ τῶν Τυρίων βασιλεὺς αὐτῷ πέπομφεν, ἀξιῶν σαφηνίσαι αὐτά· καὶ πάντα διέλυσε καὶ τὸν νοῦν ἐκείνων δεδήλωκε. μεμνῆσθαι τούτων ἱστορεῖ ὁ Ἰώσηπος καὶ συγγραφεῖς ἀρχαίους, τόν τε Δῖον καὶ πρὸς τούτῳ τὸν Μένανδρον. διαβοηθείσης δὲ πανταχοῦ τῆς σοφίας τοῦ Σολομῶντος καὶ τῆς φρονήσεως, βασίλισσά τις Αἰγύπτου καὶ Αἰθιόπων σοφίαν φιλοῦσα καὶ ζητοῦσα εἰς Ἱεροσόλυμα παραγέγονε. καὶ ὁ βασιλεὺς φιλοτίμως αὐτὴν προσεδέξατο, καὶ τὰ σοφίσματα ἃ προετίθει ἐκείνη ῥᾳδίως ἐπέλυεν, ὡς ἐκπλήττεσθαι τὴν βασίλισσαν καὶ πλέον λέγειν τῶν ἠκουσμένων ὁρᾶν. ἐθαύμαζε δὲ καὶ τὰ βασίλεια καὶ τῶν δείπνων τὴν πολυτέλειαν καὶ τὴν ὑπηρεσίαν ἅπασαν τὴν βασίλειον καὶ τὰς ἐν τῷ ναῷ θυσίας καὶ τῶν θυόντων τὸ εὔτακτον.
PG 134:114ἐδωρήσατο δὲ τὸν βασιλέα χρυσίῳ καὶ λίθοις τῶν πολυτίμων καὶ ἀμυθήτοις ἀρώμασι καὶ βαλσάμου ῥίζαις, ὡς ἐξ ἐκείνης ἐν Παλαιστίνῃ φυῆναι τὸ βάλσαμον. καὶ Σολομὼν δὲ πολλοῖς ἀγαθοῖς τὴν βασίλισσαν ἀντημείψατο. καὶ ἡ μὲν εἰς τὰ ἑαυτῆς ὑπενόστησεν· ὁ δὲ βασιλεὺς πάντων τῶν πρὸ αὐτοῦ γενόμενος ἐνδοξότατος καὶ φρονήσει καὶ πλούτῳ διενεγκὼν οὐκ ἐνέμεινε τοῖς θείοις θεσμοῖς, ἀκρασίαν δὲ νοσήσας περὶ τὰ ἀφροδίσια καὶ περὶ γυναῖκας ἐκμανεὶς οὐ ταῖς ὁμογενέσιν ἠρκεῖτο, ἀλλὰ καὶ ἀλλοφύλους ἔγημε πλείστας, καὶ χαριζόμενος ἐκείναις διὰ τὸν ἔρωτα ἐθρήσκευε καὶ τοὺς ἐκείνων θεούς. ἔγημε γὰρ θυγατέρας ἀρχόντων διασήμων ἑπτακοσίας καὶ παλλακὰς τριακοσίας καὶ τὴν θυγατέρα τοῦ βασιλέως τῶν Αἰγυπτίων. εἶπεν οὖν ὁ κύριος πρὸς τὸν Σολομῶντα ὅτι οὐκ ἐφύλαξας ὅσα ἐνετειλάμην σοι, διαρρήξω τὴν βασιλείαν σου καὶ δώσω αὐτὴν τῷ δούλῳ σου. οὐ σὲ δὲ ζῶντα τὴν ἀρχὴν ἀφαιρήσομαι διὰ τὸν πατέρα σου, θανόντος δέ σου ταῦτα ἐπὶ τῷ υἱῷ σου ποιήσω. καὶ οὐδὲ πᾶσαν ἐξ αὐτοῦ τὴν βασιλείαν ἀφελοῦμαι, δύο δὲ φυλὰς αὐτῷ καταλελοιπὼς καὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ διὰ τὸν πάππον Δαβίδ, τὰς δέκα τῷ δούλῳ δώσω αὐτοῦ.
Οὐ συχνὸς καιρὸς διελήλυθε καὶ Ἄδερ εἰς πόλεμον κατέστη τῷ Ἰσραήλ. ἦν δὲ ὁ Ἄδερ Ἰδουμαῖος ἐκ βασιλείου σπορᾶς, ὃς τοῦ Ἰωὰβ καταστρεψαμένου τὴν Ἰδουμαίαν κατὰ τοὺς χρόνους Δαβὶδ παιδάριον ὢν ἀπέδρα εἰς Αἴγυπτον, καὶ φιλοφρόνως δεχθεὶς παρὰ Φαραὼ ἠγαπήθη καὶ τὴν ἀδελφὴν ἔγημε τῆς γυναικὸς Φαραώ. οὗτος οὖν ἀνδρωθεὶς καὶ θανόντας μαθὼν τὸν Δαβὶδ καὶ τὸν Ἰωάβ, ἐπανελθεῖν ἐζήτει πρὸς τὴν πατρῴαν ἀρχήν· ἀλλ’ οὐ παρεχωρεῖτο πρὸς Φαραώ. ἤδη δὲ τῷ Σολομῶντι τῶν πραγμάτων κακῶς ἐχόντων παρεχωρήθη καὶ Ἄδερ καὶ εἰς τὴν Ἰδουμαίαν ἐπανελήλυθε. ταύτης δ’ ἀσφαλῶς φρουρουμένης εἰς τὴν Συρίαν ἀφίκετο, καὶ σύστημά τι σχὼν περὶ αὐτὸν λῃστρικὸν ταύτην τε κατέσχε καὶ τὴν τῶν Ἑβραίων ἐληίζετο χώραν. Ἱεροβοὰμ δὲ υἱὸς Ναβὰτ παιδάριον ὢν ὑπηρέτει τῷ βασιλεῖ. ἰδὼν δὲ Σολομὼν αὐτὸν γενναῖον τὸ φρόνημα, ὅτε τῇ Ἱερουσαλὴμ περίβολον ᾠκοδόμει ἐπέστησεν αὐτὸν τῆς οἰκοδομῆς ἐπιμελητήν.
PG 134:115ἀπερχομένῳ δέ που τῷ Ἱεροβοὰμ συνήντησε προφήτης ὁ Σηλωνίτης Ἀχιά, καὶ ἐκκλίνας αὐτὸν τῆς ὁδοῦ διέρρηξε τὸ οἰκεῖον ἱμάτιον εἰς δώδεκα ῥήγματα καὶ δέδωκεν ἐκείνῳ τὰ δέκα, εἰπὼν ὡς οὕτως διαρρήξει τὴν βασιλείαν Σολομῶντος ὁ κύριος, καὶ τῷ μὲν ἐκείνου υἱῷ δύο καταλείψει φυλὰς διὰ τὸν πάππον, σοὶ δὲ τὰς δέκα δώσει καὶ βασιλεύσει σε ἐν αὐταῖς. σὺ δὲ ἀλλὰ τῶν νόμων ἀντέχου κυρίου καὶ γίνου δίκαιος. τούτοις μέγα φρονήσας Ἱεροβοὰμ νεωτερίζειν ἐπεχείρει. καὶ γνοὺς τὸ πρᾶγμα ὁ βασιλεὺς ἀνελεῖν ἐζήτει αὐτόν. ὁ δὲ φεύγει εἰς Αἴγυπτον κἀκεῖ διῆγεν ἕως Σολομὼν ἐτελεύτησε. τέθνηκε δὲ ὁ βασιλεὺς Σολομών, ὡς μὲν ἡ βίβλος τῶν Βασιλειῶν ἱστορεῖ, ζήσας ἐνιαυτοὺς πεντήκοντα πρὸς δυσί, δωδεκαέτης γὰρ τῆς βασιλείας ἐπιβῆναι ἱστόρηται, βασιλεῦσαι δὲ ἔτη τεσσαράκοντα, ὡς δ’ ὁ Ἰώσηπος συνεγράψατο, τέσσαρας μὲν ἐνιαυτοὺς ἐβίω καὶ ἐνενήκοντα, ὀγδοήκοντα δὲ βεβασίλευκεν, εὐτυχῶς μὲν ζήσας καὶ εὐκλεῶς, παρανομήσας μέντοι περὶ τὸ γῆρας, ὑπ’ ἐρώτων οὐκ εὐαγῶν ἀλλογενέσι πεισθεὶς γυναιξὶ καὶ τοῖς ἐκείνων ἀκολουθήσας θρησκεύμασι. Διάδοχον δ’ ἔσχε τῆς βασιλείας τὸν υἱὸν Ῥοβοάμ.
καὶ ὁ λαὸς συνήχθη πᾶς πρὸς αὐτόν, καὶ ἱκέτευον ἐλαφρῦναι αὐτοῖς τὸν τῆς δουλείας ζυγόν, ὃς παρὰ τοῦ Σολομῶντος αὐτοῖς ἐπενήνεκτο, καὶ τοῦ πατρὸς φανῆναι χρηστότερον. ὁ δὲ σκέψασθαι εἶπε καὶ μετὰ τρεῖς ἡμέρας εἰπεῖν. καλέσας οὖν τοὺς γηραιοτέρους τῶν πατρῴων θεραπόντων τί ἂν ἀποκριθείη τῷ λαῷ ἐπυνθάνετο· κἀκεῖνοι διαλεχθῆναι αὐτοῖς συνεβούλευον ἠπιώτερον μηδ’ ὑπερηφάνως καὶ ὀγκηρῶς. μετὰ δὲ τὴν γερουσίαν τοῖς μειρακίσκοις, οἵπερ αὐτῷ συνετρέφοντο, τοῦ σκέμματος κεκοινώνηκε, καὶ τὴν τῶν πρεσβυτέρων εἰπὼν συμβουλήν. οἱ δὲ τραχύτερον αὐτῷ προσομιλῆσαι τῷ λαῷ συνεβούλευσαν καὶ τοὺς λόγους ἀναλόγους τῷ τῆς ἀρχῆς ὄγκῳ ποιήσασθαι καὶ τῷ βασιλικῷ ἀξιώματι. καὶ ὃς τούτοις προςέθετο, καὶ ἐπεὶ τὸ πλῆθος αὖθις συνεληλύθει εἰ τὸν ζυγὸν ὑμῖν ἐσκλήρυνεν ὁ πατήρ μου ἔφη, τοῦτον αὐτὸς ἐπάξω βαρύτερον· καὶ εἰ μάστιξιν ἐκεῖνος ἐκέχρητο καθ’ ὑμῶν, σκορπίοις ὑμᾶς κολάσω αὐτός· καί μου τῆς σμικρότητος παχυτέρας τῆς ὀσφύος τοῦ πατρὸς πειραθήσεσθε. τούτων τὸ πλῆθος ἀκοῦσαν τίς ἡμῖν μερὶς ἐν Δαβίδ; ἐξεβόησαν, καὶ ἀποδυςπετήσαντες ἀπῄεσαν.
πέμψαντος δὲ Ῥοβοὰμ τῶν οἰκείων ἕνα διαλεχθῆναι αὐτοῖς καὶ πραῦ̈ναι, ἔκτειναν ὑπ’ ὀργῆς τὸν ἄνδρα λιθολευστήσαντες. Ῥοβοὰμ δὲ δείσας εἰς Ἱεροσόλυμα πέφευγε, παραμεινάσης αὐτῷ τῆς Ἰούδα φυλῆς καὶ σὺν αὐτῇ τῆς Βενιαμίτιδος. αἱ δέ γε λοιπαί, ἤδη τοῦ Ἱεροβοὰμ ἐπανελθόντος ἐκ τῆς Αἰγύπτου μετὰ τελευτὴν Σολομῶντος, καλέσασαι αὐτὸν εἵλοντο βασιλέα. Ῥοβοὰμ δὲ ἡτοιμάζετο περὶ τῆς βασιλείας μαχέσασθαι τοῖς Ἰσραηλίταις καὶ τῷ Ἱεροβοάμ, ἐκωλύθη δὲ παρὰ τοῦ θεοῦ διὰ τοῦ προφήτου Σαμαία. Καὶ Ἱεροβοὰμ δείσας μὴ τὸ πλῆθος εἰς Ἱεροσόλυμα ἀπιὸν καὶ τοῖς ἐκεῖ συναναμιγνύμενον ἐπιστραφῇ πρὸς τὸν πρότερον αὐτοῦ βασιλέα καὶ καταλείψει αὐτόν, δύο δαμάλεις εἰργάσατο ἐκ χρυσοῦ, καὶ ἔθετο τὴν μὲν ἐν Βαιθήλ, τὴν δ’ ἑτέραν ἐν Δάν. καὶ ἐκκλησιάσας τὸ πλῆθος πανταχοῦ ὁ θεός ἐστιν εἶπεν, ὦ ἄνδρες, ἀλλ’ οὐ μόνον ἐν Ἱεροσολύμοις. ἰδοὺ οὖν δύο δαμάλεις πεποίηκα εἰς ὄνομα τοῦ θεοῦ, καὶ οὐκέτι ὑμῖν ἀνάγκη πορεύεσθαι εἰς Ἱεροσόλυμα. ἀπερχόμενοι δ’ εἰς αὐτὰς προσκυνεῖτε καὶ θύετε· καὶ ἱερεῖς γὰρ ἐξ ὑμῶν αὐτῶν ἀποδείξω.
PG 134:116τούτοις ἐξαπατηθεὶς ὁ λαὸς τά τε πάτρια παραβέβηκε καὶ παρώργισε τὸν θεόν, ὡς καὶ εἰς αἰχμαλωσίαν παραδοθῆναι τοῖς ἀλλοφύλοις τὸν Ἰσραήλ. ποιήσας δὲ ἱερεῖς ὁ Ἱεροβοὰμ καὶ θυσιαστήριον ἑώρτασε, καὶ ἀνέβη αὐτὸς ἐπὶ τὸν βωμὸν καὶ περὶ αὐτὸν οἱ ἱερεῖς. καὶ ἤδη μέλλοντι θύειν παρέστη προφήτης σταλεὶς ἐκ θεοῦ καὶ εἶπε τάδε λέγει κύριος. θυσιαστήριον, ἐκ Δαβὶδ ἔσται τις Ἰωσίας καλούμενος, ὃς θύσει τοὺς ἱερεῖς σου ἐπὶ σὲ καὶ κατακαύσει τὰ ὀστᾶ αὐτῶν. ἵνα δὲ δῆλον εἴη ὡς οἱ λόγοι μου ἀληθεύοιεν, ἰδοὺ ῥαγήσεται τὸ θυσιαστήριον, καὶ ἡ ἐπ’ αὐτὸ πιότης χεθήσεται κατὰ γῆς. καὶ αὐτίκα τό τε θυσιαστήριον διερράγη καὶ ἡ πιότης τῶν θυμάτων ἐκκέχυτο. ἐξέτεινε δὲ τὴν χεῖρα Ἱεροβοάμ, συσχεθῆναι τὸν προφήτην ἐγκελευόμενος. ἡ δὲ ξηρανθεῖσα ἀκίνητος ἔμεινε. δεηθεὶς γοῦν Ἱεροβοὰμ τοῦ προφήτου ἔσχεν αὖθις τὴν χεῖρα κινουμένην καὶ ἐνεργόν. καὶ ἠξίου αὐτὸν συνδειπνῆσαι αὐτῷ. ὁ δὲ οὐ κατένευσε, λέγων παρὰ τοῦ θεοῦ κωλυθῆναι ἄρτον ἐν τῇ πόλει ἐκείνῃ φαγεῖν ἢ ὕδωρ πιεῖν ἢ ὑποστρέψαι δι’ ἧς ὁδοῦ εἰς τὴν πόλιν ἐλήλυθε· καὶ ἀπῄει ἑτέραν τραπόμενος.
ψευδοπροφήτης δέ τις ἦν ἐν τῇ πόλει ἐκείνῃ τὸν Ἱεροβοὰμ ἀπατῶν καὶ πρὸς χάριν αὐτῷ ὁμιλῶν. οὗτος μαθὼν ὅσα ὁ τοῦ θεοῦ προφήτης καὶ εἴρηκε καὶ πεποίηκε καὶ ὡς ἄπεισι, κατεδίωξεν ὀπίσω αὐτοῦ, καὶ καταλαβὼν αὐτὸν ἠξίου ἀναστρέψαι καὶ παρ’ αὐτῷ ξενισθῆναι. τοῦ δὲ ἀπαναινομένου, ὡς ἀπαγορεύσαντος τοῦ θεοῦ, ἀλλὰ κἀγὼ προφήτης εἰμί ὁ πονηρὸς ἐκεῖνος εἶπεν ἀνήρ, καὶ ἥκω κατ’ ἐντολὴν τοῦ θεοῦ ἐπιστρέψων σε τραπέζης μοι κοινωνήσοντα. ἐπίστευσεν ὁ προφήτης τοῖς τοῦ ψευδοπροφήτου λόγοις καὶ ὑπενόστησε. ξενισθέντι δ’ ἐκεῖ τῷ προφήτῃ λόγος ἐγένετο κυρίου, ἀνθ’ ὧν οὐκ ἐτήρησε τὰ ἐνταλθέντα αὐτῷ ἀναιρεθήσεσθαι κατὰ τὴν ὁδὸν παρὰ λέοντος. καὶ ὑποστρέφοντα λέων αὐτὸν ἔκτεινε καὶ παρακαθήμενος ἐφύλαττε τὸν νεκρὸν καὶ τὸ ὑποζύγιον. μαθὼν δὲ τὸ γεγονὸς ὁ ψευδοπροφήτης συνεκόμισε τὸ σῶμα τοῦ τεθνεῶτος καὶ ἔθαψε, καὶ τοῖς ἑαυτοῦ παισὶν ἐνετείλατο τῷ προφήτῃ συγκηδεῦσαι καὶ αὐτοῦ τὸ σῶμα θανόντος· τί τοῦτο μηχανησάμενος;
PG 134:117ἵν’ ὅτε κατὰ τὴν ἐκείνου προφητείαν κατασκαφῇ τὸ θυσιαστήριον, καὶ τῶν ἱερέων καὶ ψευδοπροφητῶν πυρὶ παραδοθῇ τὰ ὀστᾶ, αὐτὸς διαφύγῃ τὴν ὕβριν, εἰ τῷ ἀνθρώπῳ τοῦ θεοῦ συγκατατεθῇ. Ταῦτα μὲν οὖν οὕτως ἐγένετο· Ἱεροβοὰμ δὲ τῆς αὐτῆς εἴχετο ἀσεβείας, ᾗ καὶ ἐπεδίδου καθ’ ἑκάστην παρανομῶν, καὶ χρημάτων τὴν ψευδῆ τῶν ὑψηλῶν ἱερωσύνην παρεῖχε τοῖς θέλουσιν ὤνιον. καὶ εἰς ἁμαρτίαν ἡ πρᾶξις αὕτη ἐλογίσθη αὐτῷ, καὶ εἰς ἀφανισμὸν τοῦ οἴκου αὐτοῦ γέγονε καὶ εἰς ὄλεθρον. εἰ δὲ τὸ τὴν ἀνίερον ἐκείνην ἱερωσύνην ἀποδίδοσθαι χρημάτων ἁμαρτία λελόγιστο, τί ἄν τις εἴποι περὶ τῶν πωλούντων καὶ ὠνουμένων τὴν θείαν ὄντως ἱερωσύνην, τὴν τῆς φρικτῆς καὶ ἀναιμάκτου θυσίας τελεστικήν; Ἐνόσησε δὲ Ἀβιὰ ὁ υἱὸς Ἱεροβοάμ· καὶ ἔστειλε τὴν γυναῖκα αὐτοῦ ὁ βασιλεὺς πρὸς Ἀχιὰ τὸν προφήτην, εἰ ζήσεται ἐρωτήσουσαν. ἡ δὲ ἰδιωτικὴν μεταμφιασαμένη στολὴν ἀπῆλθε. καὶ ὁ προφήτης τὸ δρᾶμα γνοὺς μὴ κρύπτε σαυτήν, γύναι Ἱεροβοάμ ἔφη, ἄπιθι δὲ καὶ τῷ ἀνδρί σου εἰπὲ ὅτι, ἐπεὶ καταλιπὼν τὸν θεὸν σεαυτῷ θεοὺς ἐποίησας χωνευτούς, προσδόκα τήν τε βασιλείαν ἀφαιρεθήσεσθαι καὶ αὐτὸς παγγενῆ ἐξολοθρευθήσεσθαι.
ὅτι δέ σοι ἀσεβήσαντι καὶ τὸ πλῆθος ἐπηκολούθησεν, οὐδ’ ἐκεῖνο μένει ἀτιμώρητον. σὺ δὲ ἄπιθι, γύναι, καὶ θανόντα εὑρήσεις τὸν παῖδά σου, ὃς καὶ ταφήσεται θρηνηθείς· μόνος γὰρ ἐξ Ἱεροβοὰμ οὗτος ἦν ἀγαθός. ἀπελθοῦσα δὲ ἡ γυνὴ τὸν μὲν παῖδα εὗρε θανόντα, τῷ δὲ ἀνδρὶ τὰ παρὰ τοῦ προφήτου ἀπήγγειλεν. ὁ δ’ οὐδὲν ἐξ ἐκείνων ἐβελτιώθη, τυγχάνων ἀσύνετος. Ῥοβοὰμ δὲ τοῦ υἱοῦ Σολομῶντος βασιλεύοντος ἐν Ἱερουσαλὴμ οἱ παρὰ τοῖς Ἰσραηλίταις ἱερεῖς καὶ Λευῖται καὶ ὅσοι τοῦ πλήθους ἦσαν συνιέντες τὸ ἀγαθόν, ἀποστάντες τῶν ἰδίων πόλεων εἰς Ἱεροσόλυμα παραγίνονται· κἀντεῦθεν ἡ βασιλεία τοῦ Ῥοβοὰμ ηὔξητο. ὁ δὲ καὶ αὐτὸς ἠσέβησεν εἰς θεόν, καὶ πᾶς ὁ οἶκος Ἰούδα τῆς τοῦ θεοῦ θρησκείας κατωλιγώρησε. διὸ καὶ ἀνέβη Σουσακὶμ ὁ βασιλεὺς Αἰγύπτου ἐπὶ Ἱερουσαλὴμ μετὰ βαρείας δυνάμεως ἐν ἔτει πέμπτῳ τῆς βασιλείας τοῦ Ῥοβοάμ. συγκλείσας δὲ αὐτὸν Ῥοβοὰμ ἐν τῇ πόλει καὶ τὸν λαόν, ἐδέετο τοῦ θεοῦ δοῦναι σωτηρίαν αὐτοῖς, καὶ ἃ ἥμαρτον εἰς θεὸν ἐξωμολογοῦντο. παρακληθεὶς δὲ ὁ θεὸς οὐκ ἀπολέσειν αὐτούς, ἀλλὰ δώσειν εἶπεν ὑποχειρίους τοῖς πολεμίοις.
δεξαμένου τοίνυν ἐν τῇ πόλει Ῥοβοὰμ τὸν Αἰγύπτιον ἐπὶ συνθήκαις, παρασπονδήσας ἐκεῖνος τοὺς τοῦ θεοῦ τε θησαυροὺς ἐσύλησε καὶ τοὺς βασιλικοὺς ἐξεκένωσε, καὶ τὰ χρυσᾶ ὅπλα ἃ ἐποίησε Σολομὼν καὶ τὰ δόρατα τὰ χρυσᾶ ἃ ὁ Δαβὶδ ἀνέθετο πάντα ἀφείλετο. ἐτελεύτησε δὲ Ῥοβοὰμ ζήσας ἔτη πεντήκοντα καὶ ἑπτά, ἐξ ὧν ἑπτακαίδεκα βεβασίλευκε, διάδοχον τὸν υἱὸν καταλιπὼν Ἀβιού. καθ’ οὗ Ἱεροβοὰμ ἐξεστράτευσεν, ἀεὶ καὶ τῷ Ῥοβοὰμ πολεμῶν. Ἀβιοὺ δὲ οὐκ ἔπτηξε τὴν ἔφοδον, ἀλλ’ ἀντιτάξας αὐτῷ τοὺς οἰκείους νίκην νικᾷ περιβόητον, ὡς μηκέτι θαρσῆσαι τὸν Ἱεροβοὰμ ἀντιπαρατάξασθαι. τελευτᾷ δὲ Ἀβιοὺ βασιλεύσας ἐν Ἱερουσαλὴμ ἔτη τρία, ποιήσας τὸ πονηρὸν ἐνώπιον κυρίου. καὶ ἐβασίλευσεν Ἀσὰ ὁ υἱὸς αὐτοῦ, τοὺς θείους θεσμοὺς τηρήσας κατὰ Δαβὶδ τὸν οἰκεῖον προπάτορα. Τέθνηκε δὲ καὶ Ἱεροβοὰμ ἀνύσας ἐν τῇ ἀρχῇ ἔτη δύο καὶ εἴκοσι. καὶ διεδέξατο αὐτὸν Ναβὰτ ὁ υἱὸς αὐτοῦ, κἀκεῖνος ἀσεβὴς κατὰ τὸν πατέρα γενόμενος. ὃς πόλιν τῶν ἀλλοφύλων πολιορκῶν Γαβαθὼν ἐπεβουλεύθη παρὰ Βαασὰν υἱοῦ Ἀχιά, καὶ τέθνηκε δύο ἄρξας ἐνιαυτούς.
PG 134:118Βαασὰν δὲ τῆς τῶν δέκα φυλῶν βασιλείας ἐγκρατὴς γεγονὼς πᾶν τὸ γένος τοῦ Ἱεροβοὰμ ἐξωλόθρευσε. καὶ οὗτος δὲ ὡς Ἱεροβοὰμ παρηνόμησε καὶ τὸν λαὸν ὁμοίως πεποίηκεν ἁμαρτεῖν. καὶ ἠπείλησεν αὐτῷ ὁ θεὸς διὰ Ἰηοὺ τοῦ προφήτου διαφθερεῖν τὸν οἶκον αὐτοῦ ὡς τὸν οἶκον Ἱεροβοάμ. τέθνηκε δὲ καὶ οὗτος, ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ βασιλεύσας ἔτη ἐπὶ τέσσαρσιν εἴκοσι. καὶ Ἠλὰ ὁ υἱὸς αὐτοῦ γέγονε τῆς πατρικῆς βασιλείας διάδοχος. ὃν Ζαμβρὴ ὁ ἄρχων τῆς ἵππου αὐτοῦ μεθύοντα κτείνας ἐπὶ δύο ἐνιαυτοὺς βασιλεύσαντα τήν τε βασιλείαν ἀφείλετο καὶ τὸ γένος ἅπαν τοῦ Βαασὰν ἐξωλόθρευσεν. ἡ δὲ τῶν Ἰσραηλιτῶν στρατιὰ πολιορκοῦσα τὴν Γαβαθών, μαθοῦσα ὅτι Ζαμβρὴ κτείνας τὸν Ἠλὰ ἐβασίλευσε, τὸν οἰκεῖον στρατάρχην Ζαμβρὴν ἐν τῇ παρεμβολῇ ἀνηγόρευσε, καὶ τὴν πόλιν Θερσὰ μετ’ αὐτοῦ προκαταλαβοῦσα κρατεῖ ταύτης. Ζαμβρὴ δὲ ὁ πρότερος εἰς τὸ μυχαίτατον τῶν βασιλείων εἰσδὺς καὶ ἐμπρήσας αὐτό, συνδιέφθειρεν ἐκείνῳ καὶ ἑαυτόν, ἑπτὰ ἡμέρας τὴν ἀρχὴν κατασχών. εἶτα μερίζεται ὁ λαός, καὶ τὸ μὲν αὐτοῦ τὸν Ζαμβρὴν ᾑρεῖτο, τὸ δ’ ἕτερον τὸν Θαμνί.
ἀλλ’ ὑπερισχύσαντες οἱ τοῦ Ζαμβρῆ, καὶ ἀνελόντες τὸν Θαμνί, ἀστασίαστον τὴν ἀρχὴν τῷ Ζαμβρῇ περιεποιήσαντο. ὃς πρότερον μὲν ἐν Θερσὰ διῆγεν βασιλεύων, ἔπειτα δ’ ἐν Μαρεώνῃ τῷ ὄρει, ἐν ᾧ πόλιν ἐδομήσατο ἣ Σαμάρεια κέκληται, αὐτοῦ Σαμαραιὸν τὸ ὄρος καλέσαντος εἰς ὄνομα Σεμηρών, ἀφ’ οὗ τοῦτο ἐπρίατο· χείρων τῶν πρὸ αὐτοῦ γεγονώς. καὶ κατέστρεψε τὴν ζωὴν ἐν Σαμαρείᾳ, δώδεκα βασιλεύσας ἐνιαυτούς. ἡ δὲ βασιλεία περιῆλθεν εἰς Ἀχαὰβ τὸν υἱὸν αὐτοῦ. Οἱ μὲν οὖν τῶν Ἰσραηλιτῶν βασιλεῖς ἄλλος ἐπ’ ἄλλῳ διὰ τὴν παρανομίαν αὐτῶν ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ διεφθάρησαν, Ἀσὰ δὲ ὁ τῆς Ἱερουσαλὴμ βασιλεὺς θεοφιλὴς ἦν. οὗ τῷ δεκάτῳ τῆς βασιλείας ἔτει ὁ βασιλεὺς Αἰθιόπων στρατεύει κατ’ αὐτοῦ μετὰ βαρείας δυνάμεως. ὁ δὲ τὸν θεὸν σύμμαχον ἐπεκέκλητο· καὶ συμπλακεὶς τοῖς Αἰθίοψι πολλοὺς μὲν ἀνεῖλε, τοὺς δὲ λοιποὺς φυγόντας ἐδίωξε καὶ τὴν παρεμβολὴν ἐκείνων διήρπασε, καὶ πολλὰ αὐτὸς καὶ ὁ λαὸς ἐκομίσαντο λάφυρα. ἀναζευγνύντι δὲ τῷ βασιλεῖ καὶ τῇ στρατιᾷ ὁ προφήτης Ἀζαρίας ὑπαντήσας τῆς νίκης τὸν θεὸν εἶναι αὐτῷ δοτῆρα εἶπε καὶ τῷ λαῷ, δικαιοσύνης ἐπιμελουμένοις.
PG 134:119καὶ μετιοῦσι μὲν ἀρετὴν εὐδαιμονίαν καὶ εἰσέπειτα ἐπηγγέλλετο, τῶν δὲ τοῦ θεοῦ ἐντολῶν κατολιγωρήσασι πολλὰ συμβήσεσθαι λυπηρά. Ἀσὰ τοίνυν ἐν εὐσεβείᾳ τὴν ζωὴν ἀνύσας καὶ εἰς γῆρας καταντήσας βαθὺ τέθνηκε, βασιλεύσας ἐνιαυτοὺς ἐφ’ ἑνὶ τεσσαράκοντα, Ἰωσαφὰτ οἰκείῳ υἱῷ τὴν ἡγεμονίαν καταλιπών. Ἀχαὰβ δὲ ἐν Σαμαρείᾳ ἐκέκτητο τὰ βασίλεια, τοὺς πρὸ αὐτοῦ παραδραμὼν εἰς ἀσέβειαν, καὶ ὑπὸ τῆς γυναικὸς Ἰεζάβελ μᾶλλον εἰς κακίαν προβιβασθείς, ἣ τοῦ βασιλέως μὲν Τύρου καὶ Σιδῶνος θυγάτηρ ἦν, ἰταμὸν δὲ καὶ τολμηρὸν γύναιον. αὕτη ναὸν τῷ οἰκείῳ θεῷ Βὴλ ἐδομήσατο καὶ ἄλσος ἐφύτευσε καὶ ἱερεῖς αὐτῷ καὶ ψευδοπροφήτας κατέστησεν. Ἠλιοὺ δὲ ὁ προφήτης ἐκ πόλεως Θέσβης, ζηλώσας ἐπὶ ταῖς ἀσεβείαις τοῦ βασιλέως καὶ τοῦ λαοῦ, εἶπε πρὸς Ἀχαάβ ζῇ κύριος, εἰ ἔσται ὑετὸς εἰ μὴ διὰ λόγου μου. καὶ ταῦτα εἰπὼν ἀπῆλθεν ἐν τῷ χειμάρρῳ Χορὰθ κατ’ ἐντολὴν τοῦ θεοῦ· ἔνθα παρὰ κοράκων ἐτρέφετο ἄρτους αὐτῷ κομιζόντων πρωὶ καὶ κρέας τὸ δειλινόν, τὴν δὲ πόσιν αὐτῷ ἐχορήγει ὁ χείμαρρος. οὗ ξηρανθέντος εἰς Σαρεφθὰ πόλιν οὖσαν μεταξὺ Σιδῶνος καὶ Τύρου τῷ θεῷ πειθόμενος ἄπεισι.
καὶ πρὸ τῆς πόλεως γυναικί τινι ἐντυχών, ὕδωρ αὐτῷ κομίσαι ἱκέτευεν. ὡς δ’ ἐπορεύετο ἡ γυνή, καὶ ἄρτον αὐτῷ ἐνεγκεῖν ἠξίου. ἡ δὲ μιᾶς δρακὸς ἀλεύρου ἐξώμνυτο εὐπορεῖν καὶ βραχυτάτου ἐλαίου, καὶ συλλέξασα ξυλάρια ἀπιέναι ποιήσουσα μικρὰν τροφὴν ἑαυτῇ καὶ τοῖς παισίν, ἧς ἐκλιπούσης καὶ αὐτοὺς λιμῷ ἐκλιπεῖν. ὁ δὲ προφήτης θαρρεῖν αὐτῇ ἐγκελεύεται· μηδὲ γὰρ ἐκλείψειν ἄλευρον ἐκ τοῦ ἀγγείου τοῦ τοῦτο φέροντος, μηδ’ ἔλαιον ἐκ τῆς ληκύθου, ἕως γένηται ὑετός. ἡ δὲ πορευθεῖσα τόν τε προφήτην παρ’ αὐτῇ ξενισθέντα καὶ ἑαυτὴν καὶ τὰ τέκνα ἐκ τοῦ βραχίστου ἐκείνου ἀλεύρου ἔτρεφεν ἕως ὁ λιμὸς παρελήλυθε. νοσήσαντος δὲ τοῦ υἱοῦ τῆς γυναικὸς ταύτης καὶ θανόντος, ἐβλασφήμει κατὰ τοῦ προφήτου ἐκείνη. ὁ δὲ δοθῆναι αὐτῷ τὸ τεθνηκὸς παιδίον ᾔτησε. καὶ λαβὼν εἰς τὸ ὑπερῷον ἔνθα ᾤκει ἀνήνεγκε καὶ ἔθετο ἐπὶ τῆς κλίνης αὐτοῦ· καὶ τὸν θεὸν ἱκετεύσας τρισσάκις ἐνεφύσησε τῷ νεκρῷ, καὶ ἀνέζησε. καὶ ἔδωκε τὸν παῖδα ζῶντα τῇ γειναμένῃ· ἡ δ’ ηὐχαρίστει. καὶ μετὰ ταῦτα ἐνετείλατο τῷ Ἠλιοὺ ὁ θεὸς πορευθῆναι καὶ προειπεῖν Ἀχαὰβ ὡς ἔσται ὑετός. ὁ δὲ λιμὸς ἐπὶ Σαμάρειαν καὶ τὴν χώραν ἅπασαν κεκραταίωτο.
Ἀχαὰβ δὲ τὸν οἰκονόμον αὐτοῦ Ἀβδιοὺ ἄνδρα χρηστὸν παραλαβὼν ἀπῄει, εἰ εὕροι τοῖς ἵπποις χιλόν. καὶ ὁ μὲν ἄλλην ἀπῄει ὁδόν, ἑτέραν δὲ Ἀβδιού, ἐρευνῶντες ποῦ ἂν εὕροιεν χόρτον ἐν πηγαῖς ἢ χειμάρροις. συναντᾷ τοίνυν τῷ Ἀβδιοὺ ὁ Ἠλίας καὶ ᾔτει τῷ βασιλεῖ μηνύειν αὐτόν. ὁ δὲ καὶ μάλα ζητεῖσθαι παρὰ τοῦ Ἀχαὰβ αὐτὸν ἔλεγεν, ἵν’ ἀνέλῃ, εἰ εὕροι, καὶ κρύπτεσθαι συνεβούλευεν, ἔλεγέ τε καὶ αὐτὸς ἑκατὸν προφήτας κρύπτειν καὶ τρέφειν καὶ σώζειν οὕτω, τοὺς ἄλλους πάντας τῆς Ἰεζάβελ ἀνῃρηκυίας. ὁ δὲ ὤμοσε κατ’ ἐκείνην ὀφθήσεσθαι τὴν ἡμέραν τῷ Ἀχαάβ. ἀπῆλθεν οὖν Ἀβδιοὺ καὶ ἀπήγγειλε περὶ τοῦ Ἠλία τῷ βασιλεῖ. καὶ ἰδὼν τὸν προφήτην ἐκεῖνος, εἰ αὐτός ἐστιν ἤρετο ὁ διαστρέφων τὸν Ἰσραήλ. Ἠλίας δέ σὺ μᾶλλον εἶπε καὶ ὁ οἶκος τοῦ πατρός σου διαστρέφετε τὸν λαόν, καταλιπόντες τὸν κύριον καὶ ψευδεῖς τιμῶντες θεούς. ἀλλ’ ἄθροισον εἰς τὸ Καρμήλιον τὸν λαὸν καὶ τοὺς σοὺς προφήτας καὶ τοὺς τῆς γυναικός. πάντων δὲ συνελθόντων εἶπεν Ἠλίας ὡς ἐγὼ μόνος ὑπολέλειμμαι τοῦ θεοῦ προφήτης, οἱ δὲ ψευδοπροφῆται σφόδρα πολλοί.
PG 134:120δότε οὖν μοι μόνῳ βοῦν, καὶ αὐτοῖς ἅπασιν ἕτερον, καὶ θύσαντες τοὺς βόας ἐπιθῶμεν ξύλοις τὰ θύματα, πῦρ δέ γε μὴ ἐπενέγκωμεν· καὶ ἕκαστος ἐπικαλείσθω τὸν οἰκεῖον θεόν, καὶ ὑφ’ οὗ ἂν αὐτόματον πῦρ ἐκλάμψῃ καὶ κατακαύσῃ τὰ ξύλα τε καὶ τὰ θύματα, ἐκεῖνος λογιζέσθω θεὸς ἀληθής. ἐπῄνεσε τὸ πλῆθος τοὺς λόγους, καὶ ἐποίησαν οὕτως οἱ ἱερεῖς τῆς αἰσχύνης, καὶ θύσαντες τὸν μόσχον καὶ ἐπιθέντες ξύλοις ἄνευ πυρός, ἐπεκαλοῦντο τὸν Βάαλ πρωίθεν εἰς μεσημβρίαν. μυκτηρίζων δὲ αὐτοὺς ὁ προφήτης μέγα βοᾶν αὐτοῖς συνεβούλευε, μήποτε καθεύδῃ αὐτοῖς ὁ θεὸς ἤ τις ἀσχολία αὐτῷ ἐστιν. ὡς δ’ οὐδὲν ἐκείνοις δεομένοις πολλὰ ἐπεραίνετο, ὁ προφήτης δώδεκα λίθους λαβὼν καθ’ ἑκάστην φυλὴν ᾠκοδόμησε θυσιαστήριον, ὤρυξε δεξαμενήν, ἐστοίβασε τὰς σχίδακας ἐπὶ τοῦ βωμοῦ, καὶ αὐταῖς τὰ ἱερεῖα ἐπενεγκὼν ὕδωρ ἐπιχεθῆναι τῷ θυσιαστηρίῳ ἐκέλευσεν, ὥστε καὶ τὴν δεξαμενὴν πληρωθῆναι. καὶ ἐπὶ τούτοις ἐπεκαλέσατο τὸν θεόν, καὶ πῦρ οὐρανόθεν ἐπὶ τὸν βωμὸν κατενήνεκτο πάντων ὁρώντων, καὶ τὴν θυσίαν καὶ τὰ ξύλα καὶ τοὺς λίθους κατέφαγε, τὸ ὕδωρ τε καὶ τὸν χοῦν.
ὁ λαὸς δ’ ἐκπλαγεὶς ἔπεσεν ἐπὶ τὴν γῆν, ἕνα θεὸν ἀληθῆ τε καὶ μέγαν ὁμολογοῦντες. καὶ συλλαβόντες τοὺς ψευδοπροφήτας ἀπέκτειναν τοῦ προφήτου κελεύσαντος. εἶπε δὲ τῷ βασιλεῖ ὡς ὕσει μετὰ μικρὸν ὁ θεός, καὶ γέγονε κατὰ τὴν πρόρρησιν αὐτοῦ ῥαγδαῖος ὄμβρος. ἀπειλησάσης δὲ τῆς Ἰεζάβελ ἀνελεῖν τὸν Ἠλίαν, φοβηθεὶς ἐκεῖνος ἔφυγεν, καὶ ἐν τῇ ἐρήμῳ γενόμενος ἀθυμῶν ἀποθανεῖν ἱκέτευε τὸν θεόν. κοιμηθεὶς δὲ διυπνίσθη παρά τινος ἀναστῆναι καὶ φαγεῖν αὐτῷ ἐπιτρέποντος. ὁρᾷ δὲ ὀλυρίτην ἄρτον ἐκεῖ καὶ ὕδωρ. καὶ φαγὼν ἐκοιμήθη πάλιν, καὶ αὖθις ὁ ἄγγελος φαγεῖν αὐτῷ ἐγκελεύεται, ὡς πολλῆς αὐτῷ προκειμένης ὁδοῦ. καὶ πάλιν δὲ φαγὼν καὶ ἐνισχύσας ἐκ τῆς τροφῆς ἐκείνης, ἐπορεύθη ἡμέρας τεσσαράκοντα. καὶ γενόμενος ἐν τῷ ὄρει Χωρὴβ εἰσῆλθεν εἰς σπήλαιον, καὶ φωνῆς ἤκουσε τί παραγέγονας ἐνταῦθα; ὁ δὲ ἔφη ὅτι ζηλώσας ἔκτεινα τοὺς προφήτας τῆς Ἰεζάβελ, ἡ δὲ ζητεῖ με κτανεῖν. ὁ δὲ χρηματίζων εἶπεν αὖθις αὐτῷ ἔξελθε αὔριον καὶ στῆθι ἐνώπιον κυρίου. καὶ ἐποίησεν οὕτως, καὶ αἰσθάνεται πνεύματός τε καὶ συσσεισμοῦ, καὶ ὁρᾷ καιόμενον πῦρ.
PG 134:121εἶτα λεπτῆς γενομένης αὔρας ἀκούει φωνῆς ἐκεῖθεν ἀναστρέψαι κελευούσης αὐτῷ καὶ χρῖσαι βασιλέα τῆς Συρίας τὸν Ἀζαήλ, καὶ τὸν Ἰηοὺ βασιλέα τῷ Ἰσραήλ, καὶ τὸν Ἐλισσαιὲ εἰς προφήτην ἀνθ’ ἑαυτοῦ, οἳ τοὺς ἀσεβεῖς ὀλοθρεύσουσιν. ὑποστρέψας δὲ Ἠλίας ὡς ἐκελεύσθη εὗρε τὸν Ἐλισσαῖον ἀροτριοῦντα, καὶ ἐπέρριψεν αὐτῷ τὴν μηλωτὴν αὐτοῦ. ὁ δὲ καταλιπὼν πάντα ἠκολούθησεν αὐτῷ προφητεύειν ἀξιωθείς. Ἀμπελῶνα δὲ πλησίον τῶν ἀγρῶν τοῦ βασιλέως Ἀχαὰβ κεκτημένος ὁ Ναβουθαὶ ἠξιοῦτο πωλῆσαι αὐτὸν τῷ βασιλεῖ ἢ ἀνταλλάξαι· ὁ δὲ οὐκ ἐπείθετο. καὶ ὁ βασιλεὺς διὰ τοῦτο λελύπητο. μαθοῦσα δὲ Ἰεζάβελ τῆς λύπης τὸ αἴτιον γραφὴν ἐποιήσατο ὡς ἐξ Ἀχαὰβ πρὸς τοὺς προέχοντας τῆς χώρας, ἐν ᾗ κατῴκει ὁ Ναβουθαί, ἐγκελευομένην αὐτοῖς κατηγορῆσαι τοῦ ἀνδρὸς ὡς βλασφημήσαντος κατὰ τοῦ θεοῦ καὶ τοῦ βασιλέως, καί τινας παρασκευάσαι καταμαρτυρῆσαι αὐτοῦ, καὶ καταλιθάσαι αὐτόν. ταύτην τὴν γραφὴν τῇ σφραγῖδι τοῦ βασιλέως ἐπισημηναμένη ἔστειλε πρὸς τοὺς ἄνδρας.
κἀκείνων ποιησάντων ὡς ἐνετάλθησαν, ὁ μὲν Ναβουθαὶ κατελεύσθη καὶ τέθνηκεν, ἡ δ’ Ἰεζάβελ κληρονομῆσαι τὸν ἀμπελῶνα τοῦ Ναβουθαὶ τῷ Ἀχαὰβ ἐνετέλλετο θανόντος ἐκείνου. ὁ δὲ ἐλυπήθη διὰ τὸν φόνον, τὸν ἀμπελῶνα δὲ ᾠκειώσατο. καὶ Ἠλίας κελεύσαντος τοῦ θεοῦ ἀπῄει πρὸς Ἀχαὰβ λέγων ὅτι ἐφόνευσας τὸν Ναβουθαὶ διὰ τὸ σχεῖν τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ, διὰ τοῦτο τάδε λέγει κύριος. ἔνθα οἱ κύνες τὸ ἐκείνου ἔλειξαν αἷμα, ἐκεῖ καὶ τὸ σὸν αἷμα καὶ τὸ τῆς γυναικός σου λείξουσι, καὶ αἱ πόρναι λούσονται ἐν τῷ αἵματί σου, καὶ ἅπαν τὸ γένος σου ἐξολοθρευθήσεται. Ἀχαὰβ δ’ ἐπὶ τούτοις κατανυγεὶς ἔκλαυσε καὶ σάκκον περιεβάλετο καὶ ἐνήστευσεν ἐπὶ τοῖς πεπραγμένοις μεταμελόμενος. καὶ ὁ θεὸς διὰ τὴν μετάνοιαν αὐτοῦ μὴ ἐπάξειν αὐτῷ τὰ ἠπειλημένα ἐδήλωσε τῷ προφήτῃ, ἀλλ’ ἐν ταῖς ἡμέραις τοῦ παιδὸς αὐτοῦ ταῦτα τελέσειν. Ὁ δὲ τοῦ Ἄδερ υἱὸς βασιλεὺς Συρίας ἐστράτευσεν ἐπὶ τὴν Σαμάρειαν μετὰ βαρείας δυνάμεως καὶ συμμάχων πολλῶν. καὶ πολιορκῶν αὐτὴν ἔπεμψε πρὸς Ἀχαὰβ λέγων ὅτι ὁ πλοῦτός σου καὶ αἱ γυναῖκές σου καὶ τὰ τέκνα σου ἐμά ἐστι· λήψομαι γὰρ πολέμῳ αὐτά.
ἂν δ’ ὅσα βούλωμαι παραχωρήσῃς μοι λήψεσθαι, λύσω τὴν πολιορκίαν καὶ ἀπελεύσομαι. Ἀχαὰβ δέ κἀγώ ἔφη καὶ οἱ ἐμοὶ πάντες σοί ἐσμεν. καὶ συναθροίσας τοὺς πρεσβυτέρους τῆς γῆς, ὅσα πρὸς αὐτὸν διεπέμψατο ὁ πολέμιος ἀνεδίδαξε. τὸ δὲ πλῆθος μὴ πεισθῆναι αὐτῷ συνεβούλευσεν. ὁ δὲ τοῖς πρέσβεσι τῶν πολεμίων εἶπε μὴ δύνασθαι ποιῆσαι τὸ ἀπαιτούμενον. τοῦτο ἀγγελθὲν τῷ βασιλεῖ τῆς Συρίας εἰς ὀργὴν ἐκεῖνον ἐκίνησε, καὶ χάρακα βαλεῖν περὶ τὴν πόλιν καὶ χώματα ἐγείρειν ἐκέλευσε. προφήτου δέ τινος τῷ Ἀχαὰβ φήσαντος παραδιδόναι τὸν θεὸν τοὺς πολεμίους αὐτῷ μετὰ τῶν παιδαρίων τῶν ἡγεμόνων ἐπιόντι αὐτοῖς, ἠρίθμησε τὰ παιδάρια, καὶ εὗρε διακόσια τριάκοντα δύο. τῶν δὲ πολεμίων εὐωχουμένων καὶ μεθυόντων κατὰ μεσημβρίαν ἐξῆλθεν ὁ Ἀχαὰβ παραλαβὼν τὰ παιδάρια. ὁ βασιλεὺς δὲ Συρίας ἰδὼν αὐτούς, δεδεμένους τοὺς προσιόντας παραστῆσαι αὐτῷ τισι τῶν οἰκείων προςέταξεν. οἱ δὲ παῖδες τοῖς ἐπιοῦσι προσμίξαντες πολλοὺς ἀνεῖλον. ἑπομένη δ’ ὄπισθεν τῶν παίδων ἡ πᾶσα δύναμις τοῦ Ἰσραὴλ ἐξαίφνης κατὰ τῶν Σύρων ὁρμήσασα εἰς φυγὴν αὐτοὺς ἔτρεψεν, ὡς καὶ τὸν βασιλέα σφῶν μόλις φυγόντα σωθῆναι.
PG 134:122καὶ ἀναστρέψας ἐκ τῆς διώξεως Ἀχαὰβ τὸ στρατόπεδον τῶν πολεμίων διήρπασε, καὶ ἐπανῆλθε πρὸς τὴν Σαμάρειαν. ὁ δὲ προφήτης αὖθις τοῦ Σύρου αὐτῷ προεῖπεν ἐπέλευσιν. ἤδη δὲ ἐπιστάντος τοῦ ἔαρος ἐπεστράτευσεν αὖθις ὁ Σύρος κατὰ τοῦ Ἰσραήλ, καὶ ἐν πεδίῳ ἐσκήνωσεν. εἶπον γὰρ αὐτῷ οἱ περὶ αὐτὸν ἐν ὄρεσι τὸν θεὸν τῶν Ἑβραίων τὴν δύναμιν ἔχειν, οὐ μέντοι καὶ ἐν κοιλάσι. τοῦ δὲ προφήτου νίκην ἐπαγγελλομένου τῷ Ἀχαάβ, ἵνα, φησί, καὶ ἐν κοιλάσι τὴν ἰσχὺν ἐπιδείξηται ὁ θεός, τὰς μὲν ἄλλας ἡμέρας ἡσύχαζον τὰ στρατόπεδα, τῇ δ’ ἑβδόμῃ μάχης συρραγείσης φεύγουσιν οἱ Σύροι· καὶ Ἀχαὰβ ἐδίωκε καὶ ἀνῄρει αὐτούς. πολλοὶ δὲ περισωθέντες εἰς Ἄφεκκα τὴν πόλιν ἐκεῖ διεφθάρησαν τοῦ τείχους ἐπιπεσόντος αὐτοῖς. ὁ δὲ τοῦ Ἄδερ υἱὸς μετά τινων ὀλίγων φυγὼν ἐκρύβη. οἱ δὲ περὶ ἐκεῖνον σάκκους ἐνδύντες καὶ σχοίνους ταῖς κεφαλαῖς περιδήσαντες προσῆλθον τῷ Ἀχαάβ, καὶ σώζειν τὸν ἑαυτῶν ἱκέτευον κύριον· ὁ δὲ κατένευσε. κἀκεῖνοι προςήγαγον τὸν ἀρχηγὸν ἑαυτῶν ἐφ’ ἅρματος ὀχουμένῳ τῷ Ἀχαάβ. ὁ δὲ ἐπὶ τὸ ἅρμα λαμβάνει αὐτὸν καὶ ἀσπάζεται καὶ θαρρεῖν ἐγκελεύεται.
εἶτα ἐπὶ συνθήκαις ἀφῆκεν αὐτὸν ἀπελθεῖν, πολλὰ δωρησάμενος. ὁ προφήτης δὲ Μιχαίας τινὰ τῶν ὁμοφύλων ἠξίου πατάξαι αὐτὸν κατὰ κεφαλῆς. τοῦ δὲ μὴ πειθομένου, ὑπὸ λέοντος αὐτὸν παταχθῆναι προέφη· καὶ γέγονεν εἰς ἔργον ἡ πρόρρησις. εἶθ’ ἑτέρῳ τὴν αὐτὴν προσῆγεν ἀξίωσιν· πλήξαντος δ’ ἐκείνου, καταδησάμενος τὴν κεφαλὴν προσῆλθε τῷ Ἀχαάβ, λέγων ἐπὶ φυλακῇ παραλαβεῖν παρὰ τοῦ ταξιάρχου αἰχμάλωτον, φυγόντος δ’ ἐκείνου τὸν ταξιάρχην ζητεῖν αὐτὸν ἀνελεῖν. ὡς δὲ δίκαιον εἶναι τοῦτο εἶπεν ὁ Ἀχαάβ, λύσας ἐκεῖνος τὴν κεφαλὴν ἐπεγνώσθη ὡς ὁ προφήτης Μιχαίας ἦν. καὶ ἔφη τῷ Ἀχαάβ ἐπεὶ τὸν βασιλέα Συρίας ἄνδρα ὀλέθριον ἀτιμώρητον ἀφῆκας, αὐτὸς ἀντ’ ἐκείνου ἀποθανῇ, καὶ ὁ σὸς λαὸς ἀντὶ τοῦ λαοῦ ἐκείνου. ἐλυπήθη τούτων ἀκούσας ὁ Ἀχαάβ. ἐπὶ δὲ τριετίαν εἰρήνην ἀγαγών, εἶτα βουληθεὶς τὴν πόλιν Ῥεμμὰθ ὡς αὐτῷ διαφέρουσαν ἀφελέσθαι τῶν Σύρων, ἠξίου καὶ τὸν βασιλέα τῆς Ἱερουσαλὴμ τὸν Ἰωσαφὰτ συνεκστρατεῦσαι αὐτῷ. κἀκεῖνος κατένευσε, καὶ συνεβούλευεν ἐρωτῆσαι τὸν θεὸν διὰ προφήτου εἰ εὐδοκεῖ. Ἀχαὰβ δὲ τοὺς ἑαυτοῦ προφήτας συγκαλεσάμενος εἰ πορεύσεται πρὸς πόλεμον ἤρετο.
PG 134:123τῶν δὲ νίκην ἐπαγγελλομένων ὁ βασιλεὺς Ἰωσαφὰτ προφήτην ἐζήτησε τοῦ κυρίου. Ἀχαὰβ δὲ εἶναι μὲν ἔφη, προσωχθικέναι δ’ ἐκείνῳ κακὰ προαγορεύοντι. καὶ ὁ Ἰωσαφὰτ κληθῆναι αὐτὸν ἠξίου. κληθέντα δὲ τὸν Μιχαίαν ἠρώτα ὁ Ἀχαὰβ εἰ μαχήσεται ἢ μή. ὁ δέ ἑώρακα τὸν Ἰσραήλ ἔφη διεσπαρμένον ἐν τοῖς ὄρεσιν ὡς ποίμνιον ἀποίμαντον. ὁ δὲ κύριος εἶπέ μοι τοὺς μὲν σωθήσεσθαι καὶ ἀναστρέψαι, σὲ δὲ μόνον πεσεῖσθαι ἐν Ῥεμμάθ. ταῦτα τοῦ Μιχαίου εἰπόντος ὁ Ἀχαὰβ πρὸς Ἰωσαφὰτ ἔφη οὐκ εἶπόν σοι ὡς κακά μοι ἀεὶ προφητεύει; Σεδεκίας δέ τις τῶν ψευδοπροφητῶν ἐρράπισε τὴν σιαγόνα Μιχαίου. ὁ δὲ ἔφη αὐτῷ μετ’ ὀλίγον ταμεῖον ἐκ ταμείου ἀμείψεις κρυπτόμενος. ὁ δὲ βασιλεὺς Ἀχαὰβ καθειρχθῆναι αὐτὸν καὶ φυλάττεσθαι μέχρις ἂν αὐτὸς ὑποστρέψῃ προσέταξε. καὶ ὁ Μιχαίας ἐὰν ὑποστρέψῃς ἐν εἰρήνῃ σύ εἶπεν, οὐκ ἐλάλησε κύριος ἐν ἐμοί. ἤδη δὲ πορευθέντων τῶν βασιλέων καὶ ὁ τῶν Σύρων βασιλεὺς αὐτοῖς ἀντιπαρετάξατο, ἐντειλάμενος τοῖς στρατιώταις αὐτοῦ μηδενὶ πολεμεῖν τῶν ἄλλων ἀλλ’ ἢ μόνῳ τῷ Ἀχαάβ. ὁ δὲ τὴν βασιλικὴν ἀμείψας στολὴν ἐνεδύσατο ἰδιωτικήν.
ἰδόντες δὲ οἱ τῶν Σύρων στρατάρχαι τὸν Ἰωσαφὰτ κεκοσμημένον βασιλικῶς, ᾠήθησαν εἶναι τὸν Ἀχαὰβ καὶ ἐκύκλωσαν αὐτόν. ὡς δ’ ἔγνωσαν μὴ ὄντα τὸν βασιλέα τοῦ Ἰσραήλ, ἀνεχώρησαν. εἷς δέ τις τὸ τόξον ἐντείνας βάλλει τὸν Ἀχαάβ. γνοὺς δὲ καιρίως πληγῆναι, τῷ ἡνιόχῳ ἐκέλευσε τὸ ἅρμα τῆς μάχης ἐξαγαγεῖν· καὶ περὶ δύσιν ἡλίου ἐξέλιπε. καὶ οἱ μὲν Σύροι γνόντες τεθνηκότα τὸν Ἀχαὰβ ἀπῆλθον πρὸς ἑαυτούς, ὁ δὲ τοῦ βασιλέως νεκρὸς κομισθεὶς εἰς Σαμάρειαν θάπτεται. τὸ δὲ ἅρμα καθῃμαγμένον τῷ φόνῳ τοῦ βασιλέως ἀπέρρυψαν ἐν τῇ κρήνῃ τῆς Σαμαρείας, καὶ οἵ τε κύνες τὸ αἷμα ἔλειξαν, αἵ τε πόρναι παρὰ τῇ κρήνῃ ἐλούοντο, ὡς Ἠλίας προείρηκεν. ἀπέθανε δὲ Ἀχαὰβ ὅπου ὁ Μιχαίας προηγόρευσε, τὸν ὄλεθρον μὴ φυγὼν καίτοι προρρηθέντα αὐτῷ, βασιλεύσας ἔτη δύο καὶ εἴκοσι. τὴν δὲ βασιλείαν ὁ παῖς αὐτοῦ Ὀχοζίας μετ’ ἐκεῖνον παρέλαβεν. Ἰωσαφὰτ δὲ τῷ βασιλεῖ Ἱερουσαλὴμ ἀπὸ τῆς πρὸς Ἀχαὰβ συμμαχίας ἐπανελθόντι Ἰηοὺ ὁ προφήτης ἐπενεκάλει ὅτι ἀνθρώπῳ συνεμάχησεν ἀσεβεῖ· ῥυσθῆναι δ’ αὐτὸν ἔλεγε παρὰ τοῦ θεοῦ, καίτοι τῷ ἔργῳ αὐτοῦ προσοχθίσαντος. ὁ δὲ βασιλεὺς ηὐχαρίστει.
εἶτα τὴν ὑπ’ αὐτὸν περιερχόμενος χώραν τοὺς νόμους τηρεῖν ἐνετέλλετο, καὶ κριτὰς πανταχοῦ καταστήσας δικαίως κρίνειν προσέταττε. Μωαβιτῶν δὲ καὶ Ἀμμανιτῶν προσλαβομένων καὶ Ἄραβας ἐπελθόντων αὐτῷ, ἐπεκαλεῖτο τὸν θεὸν εἰς βοήθειαν. προφήτης δέ τις ὑπερμαχῆσαι αὐτοῦ τὸν θεὸν εἶπε, καὶ κελεύει ἐξαγαγεῖν μὲν τὴν στρατιάν, μὴ συμμίξαι μέντοι τοῖς πολεμίοις, ἑστῶτας δ’ ὁρᾶν τὴν θεόθεν ἐπικουρίαν. ἕωθεν δ’ ἐξελθὼν μετὰ τῆς στρατιᾶς ὁ βασιλεὺς τῇ μὲν ἵστασθαι ἐνετέλλετο, τοὺς ἱερεῖς δὲ προεστάναι τοῦ στρατεύματος μετὰ τῶν σαλπίγγων, καὶ τοὺς Λευίτας καὶ τοὺς ὑμνῳδοὺς ᾄδειν εὐχαριστήριον τῷ θεῷ. οἱ δὲ πολέμιοι κατ’ ἀλλήλων κινηθέντες ἀλλήλους ἀπέκτεινον, ὡς μηδένα σωθῆναι. Ἰωσαφὰτ δὲ εἰς διαρπαγὴν ἀφῆκε τῇ στρατιᾷ τὴν τῶν ἐναντίων παρεμβολήν. ἐντεῦθεν ὡς τὸ θεῖον ἔχοντα σύμμαχον δείσαντες αὐτὸν οἱ ἀλλόφυλοι ἠρέμουν. Ὀχοζίας δὲ ὁ τῶν Ἰσραηλιτῶν βασιλεὺς τοῖς ἑαυτοῦ γονεῦσιν εἰς πονηρίαν ὡμοίωτο. περὶ δὲ τὸ δεύτερον ἔτος τῆς βασιλείας αὐτοῦ ἐπέσχον οἱ Μωαβῖται τοὺς φόρους, οὓς εἰσέφερον τῷ πατρὶ αὐτοῦ.
PG 134:124νοσήσας δὲ πρὸς τὴν Ἀκκαρῶν θεόν, Μυῖαν ὠνομασμένην, ἔπεμψεν ἐρωτῶν εἰ ἀναρρωσθήσεται. Ἠλίας δὲ τοῖς ἐσταλμένοις ὑπαντήσας ἀναστρέφειν ἐκέλευε καὶ λέγειν τῷ πέμψαντι πρὸς τὸν τῶν ἀλλοφύλων θεόν, ὡς τῷ Ἰσραὴλ μὴ ὄντος θεοῦ, ὅτι ἐκ τῆς κλίνης οὐκ ἀναστήσεται. καὶ οἱ ἄνδρες ἐπανελθόντες εἶπον ἃ ἤκουσαν. Ὀχοζίας δὲ τίς ὁ ταῦτα εἰρηκὼς εἴη ἠρώτα. τῶν δὲ μὴ εἰδέναι φησάντων, τὸ εἶδος τοῦ ἀνδρὸς ἐκείνου λέγειν ἀπῄτει αὐτούς. εἰπόντων δὲ δασὺν εἶναι καὶ ζώνην δερματίνην περιεζῶσθαι, συνῆκεν ὡς Ἠλίας ἦν. καὶ πέμψας πεντηκόνταρχον σὺν τοῖς ὑπ’ αὐτὸν ἀχθῆναι τὸν προφήτην ἐκέλευσε. καὶ ὁ σταλεὶς ἐπὶ τῆς κορυφῆς τοῦ ὄρους εὑρὼν αὐτὸν ἥκειν ἐκέλευε πρὸς τὸν βασιλέα. εὐξαμένου δὲ Ἠλιοὺ πῦρ οὐρανόθεν ῥυὲν διέφθειρε τὸν πεντηκόνταρχον καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ. καὶ ὁ βασιλεὺς ἕτερον ἔστειλε πεντηκόνταρχον μετὰ τῶν πεντήκοντα· κἀκείνους ὁμοίως πῦρ οὐράνιον ἐδαπάνησε. καὶ αὖθις τρίτος ἐπέμφθη ταξίαρχος σὺν τοῖς ὑπ’ αὐτόν. ὃς ἐπὶ τὸν προφήτην ἐλθών, πεσὼν προσεκύνησε καὶ παρῃτεῖτο τὴν ἐξ αὐτοῦ τιμωρίαν, λέγων ἄκων ἥκειν βασιλικῷ πεπεισμένος κελεύσματι, καὶ παρεκάλει αὐτὸν ἀπελθεῖν πρὸς τὸν βασιλέα.
Ἠλιοὺ δέ, ἀγγέλου αὐτῷ πορευθῆναι εἰπόντος καὶ μὴ πτοεῖσθαι, κατῆλθεν ἐκ τοῦ ὄρους, καὶ ἀπελθὼν τῷ βασιλεῖ ἔφη ἐπεὶ πρὸς ἀλλότριον θεὸν ἔστειλας ζητῶν εἰ ζήσεις, ἴσθι ὡς οὐκ ἀναστήσῃ ἐκ τῆς νόσου, ἀλλὰ τεθνήξῃ. ἀπέθανεν οὖν Ὀχοζίας κατὰ τὴν τοῦ προφήτου πρόρρησιν, τῷ ἀδελφῷ Ἰωρὰμ τὴν βασιλείαν καταλιπών. ὃς τὰς μὲν στήλας τοῦ Βάαλ, ἃς ἔστησεν Ἀχαὰβ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, συνέτριψε, τἄλλα δὲ ἀσεβὴς καὶ πονηρὸς ἦν καὶ τοῖς γονεῦσι προσεοικώς. Ἠλιοὺ δὲ ἀναλαμβάνεσθαι μέλλων ἐπορεύθη μετὰ Ἐλισσαιέ. καὶ ἐλθὼν εἰς τὸν Ἰορδάνην τῇ μηλωτῇ αὐτοῦ τὸ ὕδωρ ἐπάταξε, καὶ διῃρέθη τὸ ὕδωρ, καὶ διῆλθον ἄμφω ἐπὶ ξηρᾶς. εἶτα αἴτησαι εἶπε τῷ Ἐλισσαιέ τί ποιήσω σοι. ὁ δὲ διπλῆν τὴν ἐν αὐτῷ τοῦ πνεύματος χάριν γενέσθαι ᾔτησεν ἐπ’ αὐτόν. Ἠλίας δὲ φορτικὸν εἶπεν εἶναι τὸ αἴτημα, πλὴν εἰ ὄψει με ἀναλαμβανόμενον, γενήσεταί σοι. ἔτι δὲ λαλούντων αὐτῶν ἅρμα ἔμπυρον σὺν ἵπποις ὁμοίοις ἐπέστη καὶ ἥρπασε τὸν Ἠλίαν. ἀναφερόμενος δὲ τὴν μηλωτὴν αὐτοῦ ἐπέρριψε τῷ Ἐλισσαιέ. καὶ ὃς λαβὼν αὐτὴν μηκέτι τὸν Ἠλίαν ὁρῶν ὑπέστρεψε.
PG 134:125καὶ ἐλθὼν εἰς τὸν Ἰορδάνην ἀπόπειραν ἐποιεῖτο εἰ ἔλαβε τὴν χάριν ὡς ᾔτησε, καὶ ἐπάταξε τὸ ὕδωρ τῇ μηλωτῇ· τὸ δὲ οὐ διῄρητο. καὶ εἶπε ποῦ ὁ θεὸς Ἠλίου; καὶ ἐπάταξε πάλιν· καὶ διέστη τὸ ὕδωρ, καὶ διῆλθεν. ἰδόντες δὲ αὐτὸν υἱοὶ τῶν προφητῶν πεντήκοντα εἶπον ἐπαναπέπαυται τὸ πνεῦμα Ἠλιοὺ ἐπὶ Ἐλισσαιέ, καὶ ἠκολούθησαν αὐτῷ. καὶ ἐζήτουν πορευθῆναι, ἐρευνήσοντες μήποτε ἦρε τὸν Ἠλίαν πνεῦμα κυρίου καὶ ἔρριψεν αὐτὸν ἐφ’ ἓν τῶν ὀρέων ἢ τῶν βουνῶν· Ἐλισσαιὲ δὲ οὐκ ἐπέτρεπεν· ἐγκειμένων δ’ ἐκείνων κατένευσε. καὶ ἐπορεύθησαν πεντήκοντα ἄνδρες καὶ ἐζήτησαν τρεῖς ἡμέρας καὶ οὐχ εὗρον. Ἐλισσαιὲ δὲ ἐν Ἱεριχῷ ἦν. καὶ ἦλθον οἱ ἄνδρες τῆς πόλεως πρὸς αὐτὸν δεόμενοι μεταβληθῆναι παρ’ αὐτοῦ τὰ ὕδατα τοῦ τόπου ἐκείνου πονηρὰ ὄντα καὶ ἀτεκνοῦντα. ὁ δὲ ἐν ἀγγείῳ καινῷ ἅλας αὐτῷ κομισθῆναι ἐζήτησε, καὶ κομισθέντος εἰς τὴν πηγὴν τῶν ὑδάτων καθῆκεν ἅλας ἐπικαλούμενος τὸν θεόν, καὶ τὰ ὕδατα ἐκ πικρίας εἰς γλυκύτητα μετεβλήθησαν καὶ οὐδὲν αὐτοῖς ἐναπέμεινε βλαβερόν. ἀπιόντος δέ που τοῦ προφήτου Ἐλισσαιὲ παιδάρια μικρὰ κατέπαιζον αὐτοῦ βοῶντα ἀνάβαινε, φαλακρέ. ἀλγήσας δ’ ἐπὶ τούτῳ κατηύξατο αὐτῶν.
καὶ ἐξῆλθον ἄρκτοι ἀπὸ τοῦ ὄρους καὶ ἀπέκτειναν ἐκ τῶν παιδίων δύο καὶ τεσσαράκοντα. Ἰωρὰμ δὲ ὁ υἱὸς Ἀχαὰβ μέλλων κατὰ Μωαβιτῶν ἐκστρατεύειν, Ἰωσαφὰτ τὸν βασιλέα τῆς Ἰουδαίας ἠξίου συμμαχῆσαι αὐτῷ. ὁ δὲ καὶ τὸν Ἰδουμαίων βασιλέα ὑπείκοντα αὐτῷ προσλαβέσθαι σύμμαχον ἐπηγγείλατο. ἑνωθέντες δ’ οἱ τρεῖς βασιλεῖς διὰ τῆς ἐρήμου ἀπῄεσαν ἐπὶ ἡμέρας ἑπτά. καὶ τὸ ὕδωρ ἐπέλειψε τοῖς στρατεύμασιν. ἦλθον οὖν πρὸς Ἐλισσαιὲ οἱ τρεῖς βασιλεῖς καὶ ἐδέοντο σώζειν αὐτοὺς καὶ τὴν στρατιάν. ὁ δὲ τῷ Ἰωρὰμ ἔφη πρὸς τοὺς τοῦ πατρός σου καὶ τῆς μητρός σου ἄπιθι προφήτας, καὶ ὤμοσε μὴ ἂν ἀποκριθῆναι αὐτῷ εἰ μὴ διὰ Ἰωσαφάτ. εἶτα ψάλλοντά τινα κληθῆναι ἐκέλευσε. ψάλλοντος δ’ ἐκείνου πνεῦμα κυρίου ἐνέπνευσε τῷ προφήτῃ, καὶ ἐπέταξε βόθρους πολλοὺς ὀρύξαι παρὰ τὸν χείμαρρον· ὄψεσθε γάρ ἔφη πλήρη τὸν χείμαρρον οὔτε πνεύματος πνεύσαντος οὔθ’ ὑετοῦ γεγονότος, καὶ πίεσθε εἰς κόρον, καὶ τῶν ἐχθρῶν κυριεύσετε. καὶ ὁ μὲν οὕτως προείρηκεν· ἕωθεν δὲ τῇ ἐπαύριον ὁ χείμαρρος ὑδάτων ἐπέπληστο, καὶ πλημμύρας γενομένης ἅπαν τὸ πρόσωπον τῆς γῆς ἐκείνης τὸ ὕδωρ ἐκάλυψεν.
ἀνατείλαντος δὲ τοῦ ἡλίου πυρώδους καὶ προσβαλόντος τοῖς ὕδασιν, ἐρυθρὰ ταῦτα πρὸς τὴν αὐγὴν τοῦ ἡλίου ἐφαίνοντο. οἱ οὖν Μωαβῖται ἐν τοῖς ὄρεσιν ἐστρατοπεδευκότες καὶ ὑψόθεν κατασκοποῦντες, αἷμα τὸ ὕδωρ ὑπολαβόντες, καὶ νομίσαντες τοὺς βασιλεῖς πρὸς ἀλλήλους μαχέσασθαι καὶ ἀποκτεῖναι ἀλλήλους τοὺς στρατιώτας αὐτῶν, ὥρμησαν ἀσυντάκτως εἰς τὴν τῶν σκύλων διαρπαγήν. καὶ τῶν ἐχθρῶν περιστάντων αὐτούς, οἱ μὲν ἀνῃρέθησαν, οἱ δὲ ἔφυγον. οἱ δὲ Ἰσραηλῖται διώκοντες εἰς τὴν Μωαβῖτιν ἐνέβαλον καὶ τάς τε πόλεις καθεῖλον καὶ τὴν χώραν ἠρήμωσαν. ὁ βασιλεὺς δὲ Μωὰβ εἰς τὴν πόλιν ἐπανελθών, τὸν πρωτότοκον υἱὸν αὐτοῦ ἐπὶ τὸ τεῖχος ἀναγαγὼν ἐξ ἀπογνώσεως ἔθυσε καὶ ὡλοκαύτωσε τῷ θεῷ. τοῦτο οἱ βασιλεῖς ἰδόντες καὶ τῆς ἀπογνώσεως ἐκεῖνον οἰκτείραντες ἔλυσαν τὴν πολιορκίαν. Ἰωσαφὰτ δὲ ἐπανελθὼν εἰς Ἱεροσόλυμα τελευτᾷ, ζήσας μὲν ἔτη ἑξήκοντα, βασιλεύσας δ’ ἐκ τούτων πέντε καὶ εἴκοσιν, ἀνὴρ γενόμενος θεοσεβής τε καὶ δίκαιος. πολλοὺς δὲ παῖδας λιπών, διάδοχον τῆς βασιλείας τὸν πρεσβύτατον ἐποιήσατο, Ἰωρὰμ κεκλημένον ὁμωνύμως τῷ Ἰσραηλιτῶν βασιλεῖ μητραδέλφῳ ὄντι αὐτοῦ.
PG 134:126Ἐν Σαμαρείᾳ δὲ τῷ Ἐλισσαίῳ διάγοντι πρόσεισι γυνή τις χήρα, ἀποκλαιομένη ὅτι χρεωστοῦσα καὶ μὴ ἔχουσα τὸ χρέος ἀποδοῦναι τοὺς υἱοὺς ἀφαιρεῖται παρὰ τοῦ δανειστοῦ, εἰς δούλους αὐτῷ ἐσομένους. ὁ δὲ προφήτης τί ἐν τῷ οἴκῳ ἔχει ἠρώτα αὐτήν· ἡ δὲ οὐδὲν ἕτερον ἔφη ἢ βραχύτατον ἔλαιον. καὶ ἐνετείλατο αὐτῇ χρήσασθαι ἀγγεῖα πολλὰ καὶ ἐπιχεῖν ἐκ τοῦ ἐλαίου ἐν ἅπασι. πεποίηκε τὰ κελευσθέντα τὸ γύναιον, καὶ πάντα ἐλαίου ἐπλήσθησαν· καὶ ἀνήγγειλε τῷ προφήτῃ τὸ γεγονός. κἀκεῖνος ἀποδόσθαι τὸ ἔλαιον συνεβούλευσε καὶ ἀποτῖσαι τὸ χρέος καὶ τῷ περισσῷ εἰς διοίκησιν χρήσασθαι. ξενισθεὶς δὲ παρὰ τῆς Σουμανίτιδος καὶ ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτῆς ἀναπαυόμενος μὴ ἐχούσης παῖδα, προεῖπεν αὐτῇ συλλήψεσθαι καὶ τεκεῖν υἱόν. καὶ κατὰ τὴν τοῦ προφήτου πρόρρησιν ἔτεκεν. ἁδρυνθὲν δὲ τὸ παιδίον τέθνηκεν· ἡ δὲ γυνὴ πρὸς τὸν Ἐλισσαῖον εἰς τὸ Καρμήλιον ἀπελήλυθεν, καὶ πεσοῦσα παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ τὴν συμφορὰν ἀπεκλαίετο. ὁ δὲ τῷ φοιτητῇ αὐτοῦ Γιεζὶ ἐνετείλατο ἀπελθεῖν, δοὺς αὐτῷ τὴν ἑαυτοῦ βακτηρίαν, ἵνα ἐπίθηται αὐτὴν τῷ τεθνεῶτι παιδί. καὶ ἡ γυνὴ ὤμοσε μὴ ὑποστρέψαι, εἰ μὴ αὐτὸς αὐτῇ συμπορεύσεται.
ἐπείσθη οὖν ὁ προφήτης, καὶ ἀπελθὼν εὗρε τὸ παιδάριον ἀνακεκλιμένον ἐν τῇ κλίνῃ αὐτοῦ· καὶ προσευξάμενος ἀνέβη ἐπὶ τὴν κλίνην καὶ συνανεκλίθη τῷ παιδαρίῳ καὶ ἐνεφύσησεν εἰς αὐτό. καὶ ἑπτάκις οὕτω τοῦ προφήτου ποιήσαντος ἀνεζωώθη ὁ τεθνηκώς, καὶ ἔδωκεν αὐτὸν τῇ μητρὶ αὐτοῦ ζῶντα. ἐκεῖθεν ἀπῆλθεν εἰς Γάλγαλα. καὶ ἦν λιμός, καὶ οἱ υἱοὶ τῶν προφητῶν ἥκασι πρὸς αὐτόν. ὁ δὲ τῷ διακόνῳ αὐτοῦ ἐπέταξεν ἑτοιμάσαι αὐτοῖς ἕψημα. καὶ συνέλεξεν ἐκεῖνος ἐκ τοῦ ἀγροῦ λάχανα, οἷς καὶ τολύπη συναναμέμικτο· ἡ δὲ βοτάνη ἐστὶ δηλητήριος· καὶ ἑψήσας προσήγαγε τοῖς ἀνδράσιν. ἐσθίοντες δὲ ἐπέγνων τὴν τολύπην, καὶ πρὸς τὸν προφήτην ὡς τεθνηξόμενοι ἐξεβόησαν. ὁ δὲ ἄλευρον κελεύσας ἐμβαλεῖν εἰς τὸν λέβητα ἐπέτρεψε φαγεῖν, καὶ οὐδενί τι γέγονεν ἐκ τῆς τροφῆς πονηρόν. ἐνεγκόντος δ’ αὐτῷ τινος ἄρτους εἴκοσι καὶ παλάθας, ἐνετείλατο τῷ ὑπηρέτῃ αὐτοῦ παραθεῖναι τῷ λαῷ ταῦτα. τοῦ δέ, τί ἂν γένοιτο ταῦτα πρὸς ἄνδρας ἑκατόν, εἰρηκότος, δός εἶπε ταῦτα, καὶ ἐσθιέτωσαν· κορεσθήσονται γὰρ καὶ καταλείψουσι περισσεύματα. καὶ εἰς ἔργον ὁ λόγος ἐγένετο. Νεεμὰν δὲ μέγας ὢν παρὰ τῷ βασιλεῖ Συρίας λελέπρωτο.
PG 134:127καὶ νεάνιδος αἰχμαλωτισθείσης Ἰσραηλίτιδος ἡ γυνὴ Νεεμὰν δούλην ἔσχεν αὐτήν. ἥτις ἔφη πρὸς τὴν κυρίαν αὐτῆς ὡς εἰ ἀπῆλθεν ὁ κύριός μου πρὸς τὸν προφήτην Ἐλισσαιέ, ἀπηλλάγη ἂν τῆς νόσου αὐτοῦ. ἡ δὲ τῷ ἀνδρὶ τοὺς λόγους ἀπήγγειλε τῆς νεάνιδος, καὶ Νεεμὰν τὰ λαληθέντα τῷ βασιλεῖ Συρίας ἀνήνεγκε. καὶ ὁ βασιλεὺς ἐπιστολὴν ἐκτίθεται περὶ τοῦ θεραπευθῆναι τὸν Νεεμὰν πρὸς τὸν βασιλέα τοῦ Ἰσραήλ. Νεεμὰν δὲ λαβὼν δέκα τάλαντα ἀργυρίου καὶ ἑξακισχιλίους χρυσοῦς καὶ δέκα ἀλλασσομένας στολάς, ἐπορεύθη ἐπὶ Σαμάρειαν καὶ τὴν ἐπιστολὴν τῷ βασιλεῖ ἐνεχείρισεν. ὁ δὲ ἀναγνοὺς αὐτὴν διέρρηξε τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, λέγων ὅτι πρόφασιν καθ’ ἡμῶν ὁ βασιλεὺς Συρίας ζητεῖ. Ἐλισσαιὲ δὲ ταῦτα μαθών ἐλθέτω πρός με ὁ Νεεμάν μεμήνυκε τῷ βασιλεῖ Ἰσραήλ. καὶ ἐλθόντι στείλας δεδήλωκεν ἀπελθεῖν εἰς τὸν Ἰορδάνην καὶ λούσασθαι ἑπτάκις, καὶ οὕτω τῆς λέπρας ἀπαλλαγήσεσθαι. ὠργίσθη δὲ Νεεμὰν ὅτι μὴ ἐξῆλθε πρὸς αὐτὸν ὁ προφήτης καὶ ηὔξατο καὶ ἐπέθετο αὐτῷ τὴν χεῖρα, καὶ ἀγανακτῶν ὑπεχώρει, λέγων οὐκ εἰσὶ παρ’ ἡμῖν ποταμοὶ ὑπὲρ τὸν Ἰορδάνην; πορευθεὶς λούσομαι ἐν αὐτοῖς καὶ καθαρισθήσομαι.
ὑποχωροῦντι δὲ εἶπον αὐτῷ οἱ θεράποντες ποίησον τὸν τοῦ προφήτου λόγον, ῥᾴδιον ὄντα. καὶ κατέβη Νεεμὰν καὶ ἐβαπτίσατο ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ἑπτάκις, καὶ ἐκαθαρίσθη· καὶ ἀναστρέψας ηὐχαρίστει τῷ προφήτῃ, καὶ μὴ εἶναι θεὸν ἕτερον ὡμολόγει παρὰ τὸν ἐν τῷ Ἰσραήλ, καὶ ἠξίου αὐτὸν λαβεῖν τι ἐξ ὧν ἐκόμιζεν· ὁ δὲ ἀπηνήνατο. καὶ ὑπέστρεψε Νεεμάν. Γιεζὶ δὲ κατεδίωξεν αὐτὸν καὶ εἶπεν ὁ προφήτης ἀπέστειλέ με λήψεσθαι ἀπὸ σοῦ τάλαντον ἀργυρίου καὶ δύο στολάς, δοθησόμενα δεομένοις τισὶν ἄρτι προσελθοῦσιν αὐτῷ. καὶ ἔδωκεν αὐτῷ Νεεμάν· καὶ ὑπέστρεψε Γιεζὶ πρὸς Ἐλισσαιέ. ἔγνω δὲ ὁ προφήτης ὃ εἴργαστο τῷ Γιεζί, καὶ εἶπεν αὐτῷ ὅτι ἔλαβες τὸ ἀργύριον καὶ τὰ ἱμάτια ἀπὸ τοῦ Νεεμάν, ἡ λέπρα ἐκείνου κολληθήσεται σοὶ καὶ τῷ σπέρματί σου. καὶ ἐξῆλθε λελεπρωμένος. Οἱ υἱοὶ δὲ τῶν προφητῶν οἱ μετὰ Ἐλισσαίου ἐπορεύθησαν εἰς τὸν Ἰορδάνην τεμεῖν ξύλα, ὡς ἂν ποιήσωσιν ἑαυτοῖς σκηνάς· καὶ ὁ Ἐλισσαῖος αὐτοῖς συμπεπόρευτο. τεμνόντων δὲ τὰ ξύλα ἑνὸς τὸ τῆς ἀξίνης σιδήριον ἐνέπεσεν εἰς τὸν ποταμόν. καὶ ὁ τῆς ἀξίνης κύριος τὸν προφήτην ἐπεκαλέσατο, καὶ τὸν τόπον ὑπέδειξεν αὐτῷ ἐν ᾧ κατέδυ ὁ σίδηρος.
ὁ δὲ ξύλον λαβὼν ἐνέβαλεν ἐκεῖ. καὶ ἀνέδυ τὸ σιδήριον, καὶ ἐπιπολάσαν ἔλαβεν αὐτὸ ὁ ἀπολέσας αὐτό. Ὁ δὲ βασιλεὺς Συρίας ἐνέδραν ἐκάθισεν, ἵν’ ἕλῃ τὸν βασιλέα τὸν Ἰωράμ. ἀπέστειλε δὲ ὁ προφήτης πρὸς Ἰωρὰμ φυλάττεσθαι αὐτῷ ἐντελλόμενος καὶ μὴ ἀπιέναι πρὸς θήραν. καὶ ὁ μὲν οὐκ ἐξῄει, Ἄδερ δὲ τῆς ἐπιβουλῆς ἁμαρτὼν τοὺς οἰκείους ὑπώπτευε γίνεσθαι προδότας τῶν βεβουλευμένων αὐτῷ. φησάντων δ’ ἐκείνων οὐκ αὐτούς, ἀλλὰ τὸν προφήτην Ἐλιςσαῖον μηνύειν αὐτῷ τὰ ἀπόρρητα, στέλλει ἐν Δοθαὶ̈ν στράτευμα, ἵν’ αὐτὸν λάβοιεν. ἰδὼν δὲ τὸν λαὸν κύκλῳ τῆς πόλεως ὁ τοῦ προφήτου διάκονος, περιδεὴς ἀφίκετο πρὸς αὐτὸν ἀπαγγέλλων τὸ πρᾶγμα. ὁ δέ μὴ δέδιθι ἔφη, καὶ ἱκέτευσε τὸν θεὸν δεῖξαι τῷ διακόνῳ αὐτοῦ ὅπως φυλάττεται παρ’ αὐτοῦ. καὶ δέδωκεν ὁ θεὸς τῷ θεράποντι τοῦ προφήτου χάριν ἰδεῖν αὐτὸν ἅρμασι καὶ ἵπποις πυρίνοις κεκυκλωμένον. ἠμαύρωσε δὲ προσευξάμενος ὁ προφήτης καὶ τὰ ὄμματα τῶν ἐχθρῶν, καὶ ἐξελθὼν πρὸς αὐτοὺς ἔφη ἀκολουθεῖτέ μοι καὶ δώσω τὸν Ἐλισσαῖον ὑμῖν. οἱ δὲ εἵποντο καὶ τὰς ὄψεις βεβλαμμένοι καὶ τὴν διάνοιαν.
PG 134:128ἀπαγαγὼν δὲ αὐτοὺς εἰς Σαμάρειαν περιστῆσαι αὐτοῖς τὴν αὐτοῦ δύναμιν τῷ βασιλεῖ ἐνετείλατο. καὶ τὸν θεὸν ᾔτει περιαιρεθῆναι τὴν ἀχλὺν ἐκ τῶν ὀμμάτων αὐτῶν. περιαιρεθείσης δὲ εἶδον ἑαυτοὺς οἱ Σύροι μέσον περιειλημμένους τῶν πολεμίων. Ἐλισσαῖος δὲ οὐδένα ἐπιθέσθαι αὐτοῖς παρεχώρησε, ξενίσαι δὲ μᾶλλον καὶ ἀπολῦσαι ἀπαθεῖς συνεβούλευσε. φιλοτίμως οὖν ὁ Ἰωρὰμ ἑστιάσας αὐτοὺς κατὰ τὸν τοῦ προφήτου λόγον ἀφῆκεν. οἱ δὲ ἀπῆλθον καὶ τὰ γεγονότα τῷ ἑαυτῶν βασιλεῖ διηγήσαντο· καὶ ἐξεπλάγη. Μετὰ ταῦτα δὲ πανστρατιᾷ παρελθὼν εἰς Σαμάρειαν ὁ βασιλεὺς Συρίας ἐπολιόρκει αὐτήν. καὶ ἐγένετο λιμὸς σφοδρότατος ἐν αὐτῇ, ὥστε κεφαλὴν ὄνου πεντήκοντα νομισμάτων ἀργύρου πραθῆναι, καὶ ξέστην κόπρου περιστερῶν πέντε νομισμάτων ὁμοίων. τοῦ δὲ βασιλέως Ἰωρὰμ περιιόντος τὸ τεῖχος ἐβόησε γύναιον σῶσον, ὦ βασιλεῦ. ὁ δὲ νομίσας τροφὴν αἰτεῖν τὴν γυναῖκα πόθεν σε σώσω βλαςφημήσας αὐτὴν ἔφη μήτε ἅλωνός μοι μήτε ληνοῦ ὑπαρχούσης; τῆς δὲ κρίσιν αἰτεῖν εἰπούσης, λέγειν ἐπέτρεψε. καὶ ἡ γυνή συνθήκας εἶπεν ἐθέμην μεθ’ ἑτέρας γυναικὸς γειτνιώσης μοι θῦσαι τὰ τέκνα ἡμῶν καὶ ἀνὰ μίαν ἡμέραν ἀλλήλας θρέψαι.
κἀγὼ μὲν τὸ ἐμὸν ἔθυσα, ἡ δὲ παραβαίνει τὰ ὡμολογημένα. τούτων ἀκούσας ὁ βασιλεὺς ὑπερήλγησε καὶ τὴν ἐσθῆτα διέρρηξε, καὶ κατὰ τοῦ προφήτου ἐξώργιστο, ὅτι μὴ δέοιτο τοῦ θεοῦ λῦσαι τὴν κάκωσιν, καὶ τὸν ἀποκτενοῦντα αὐτὸν ἔπεμψεν. Ἐλισσαῖος δὲ τοῖς φοιτηταῖς ὁμιλῶν προεῖπεν αὐτοῖς ὅτι ὁ τοῦ φονέως υἱὸς κτανεῖν με ἀπέστειλεν, ἀλλ’ ὑμεῖς τὴν θύραν κλείσαντες κωλύσατε τὴν εἴσοδον τῷ σφαγεῖ· ἕψεται γὰρ μεταμεμελημένος ὁ βασιλεύς. καὶ οἱ μὲν κατὰ τὸν τοῦ προφήτου λόγον ἐποίησαν, Ἰωρὰμ δὲ μεταβουλευσάμενος σπεύδων πρὸς τὸν προφήτην ἀφίκετο καὶ ᾐτιᾶτο αὐτὸν ὅτι μὴ δέοιτο τοῦ θεοῦ λῦσαι σφίσι τὰ λυπηρά. ὁ δέ αὔριον ἔφη δύο σάτα κριθῆς πραθήσεται σίκλου, καὶ σεμιδάλεως σάτον σίκλου. καί τις τῶν ἑπομένων τῷ βασιλεῖ ἄπιστα ἔφη λέγεις, προφῆτα. ὁ δέ ὄψει μέν ἔφη τὰ ἐπηγγελμένα, οὐκ ἀπολαύσεις δὲ αὐτῶν διὰ τὴν ἀπιστίαν. κατὰ δὲ τὴν νύκτα ἐκείνην κτύπον ἁρμάτων, ἵππων τε καὶ ὅπλων, καὶ πλήθους ἀλαλαγμὸν ἐνεποίησεν ὁ θεὸς τῶν Σύρων ταῖς ἀκοαῖς. οἱ δὲ συμμαχικὸν προσλαβέσθαι πολὺ τὸν Ἰωρὰμ οἰηθέντες καὶ ἐπέρχεσθαι σφίσι, λιπόντες τὸ στρατόπεδον περιδεῶς ἀπεδίδρασκον.
PG 134:129λεπροὶ δὲ τέσσαρες ἄνδρες ἔξω τῆς πόλεως ἦσαν, τοῦ νόμου τοὺς λεπροὺς κελεύοντος ἐξωθεῖσθαι τῶν πόλεων. οἱ γοῦν λεπροὶ ἐκεῖνοι ἤδη φθειρόμενοι τῷ λιμῷ προσελθεῖν τῇ τῶν Σύρων παρεμβολῇ ἐβουλεύσαντο, λέγοντες ὡς ἢ φείσονται ἡμῶν καὶ τραφέντες ζησόμεθα, ἢ ἀναιρεθέντες τῶν κακῶν ἀπαλλαγησόμεθα. ἧκον οὖν ὄρθρου πρὸς τὸ τῶν Σύρων στρατόπεδον, καὶ οὐδεὶς αὐτοῖς ἑωρᾶτο· παρῆλθον εἰς μίαν σκηνήν, καὶ κενὴν ἀνθρώπων κατέλαβον· ἐξ ἐκείνης εἰς ἑτέραν μετέβησαν, κἀκείνην ἔρημον οὖσαν εὑρήκασι· καὶ εἰς πλείους δὲ μεταβάντες ὡς οὐδενὶ ἐνετύγχανον, πρῶτον μὲν ἔφαγόν τε καὶ ἔπιον, εἶτα χρυσίον τε καὶ ἀργύριον καὶ ἱμάτια λαβόντες ἐκεῖθεν ἔκρυψαν, καὶ οὕτως εἰς τὴν πόλιν ἐλθόντες τὸ γεγονὸς ἀνεκήρυττον. ὁ δὲ βασιλεὺς ἀκούσας ἐνέδραν εἶπεν εἶναι τοῦτο τῶν πολεμίων, καὶ μὴ προϊέναι διεκελεύετο, τοὺς δὲ κατασκοπήσοντας ἔπεμψεν. οἳ ἀπελθόντες ἐνέτυχον μὲν οὐδενὶ παρὰ τὴν ὁδόν, πλήρη δὲ αὐτὴν ἱματίων καὶ σκευῶν εὕρισκον. ταῦτα μαθὼν ὁ βασιλεὺς διαρπάσαι τὴν παρεμβολὴν τῷ πλήθει ἐπέτρεψεν.
ὅθεν τοσαύτη ἀφθονία ἐγένετο τῶν ἀναγκαίων ὡς δύο σάτα κριθῆς σίκλου πωλεῖσθαι, σάτον δὲ σεμιδάλεως· τὸ δὲ σάτον ἐστὶν Ἰταλικὸν ἡμιμέδιμνον. μόνος δὲ τῆς ἀφθονίας ἐκείνης οὐκ ἀπώνατο ὁ τοῦ βασιλέως τριστάτης, κατὰ τὸν τοῦ προφήτου λόγον, ὃς τῇ αὐτοῦ προρρήσει ἠπίστησε· συρρεύσαντος γὰρ τοῦ πλήθους ἐπὶ τὴν πύλην τῆς πόλεως συνεπατήθη καὶ τέθνηκεν. Ὁ δὲ βασιλεὺς Δαμασκοῦ μετὰ ταῦτα ἐνόσησε. καὶ ὁ Ἐλισσαῖος ἀπῆλθε τότε πρὸς Δαμασκόν· καὶ ἤκουσεν ὁ νοσῶν περὶ τοῦ προφήτου, καὶ ἀπέστειλεν Ἀζαὴλ τὸν ἐντιμότερον τῶν θεραπόντων αὐτοῦ πρὸς αὐτόν, ἐρωτῶντα εἰ ζήσεται. ἔπεμψε δὲ αὐτῷ καὶ δῶρα πολλά. ἐρωτηθεὶς δὲ ὁ προφήτης τεθνήξεσθαι μὲν τὸν νοσοῦντα βασιλέα προεῖπε, τῷ δὲ Ἀζαὴλ ἐνετέλλετο μηδὲν ἐκείνῳ εἰπεῖν· αὐτὸς δὲ ἔκλαιε. καὶ ἐρωτηθεὶς παρὰ τοῦ Ἀζαὴλ τοῦ κλαυθμοῦ τὴν αἰτίαν, θρηνεῖν ἔφη προορῶν ὅσα ἐκ σοῦ συμβήσεται τοῖς Ἰςραηλίταις δεινά· σὺ γὰρ βασιλεὺς ἔσῃ Συρίας. ὑποστρέψας δὲ Ἀζαὴλ πρὸς τὸν κύριον αὐτοῦ ἀπήγγειλε φάναι τὸν προφήτην ὡς ζήσεται. τῇ δ’ ἐπιούσῃ δίκτυον αὐτῷ ἐπιβαλὼν διάβροχον, τὸν μὲν ἀπέπνιξεν, αὐτὸς δὲ τῆς βασιλείας ἐπείληπτο.
Ὁ δὲ τοῦ Ἰούδα βασιλεὺς Ἰωράμ, ἡ γὰρ αὐτὴ κλῆσις ἀμφοῖν τοῖν βασιλέοιν προσῆν, εἰς ἀσέβειαν ἐξεκυλίσθη παρὰ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ Γοθολίας, θυγατρὸς οὔσης τοῦ Ἀχαάβ, καὶ τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ ἀνεῖλε καὶ τοὺς πατρῴους θεράποντας, καὶ τὸν λαὸν συνασεβεῖν αὐτῷ κατηνάγκαζεν. οὕτω δὲ βιοῦντι ὁ προφήτης ἐπέστειλε, μηνύων αὐτῷ τὸν ἐσόμενον ὄλεθρον καὶ τὴν τῶν γυναικῶν αὐτοῦ καὶ τῶν τέκνων φθορὰν διὰ τὴν ἀσέβειαν καὶ τὴν τοῦ λαοῦ κάκωσιν· ἃ καὶ εἰς ἔργον ἐξέβησαν, Ἀράβων ἐπιστρατευσάντων τῇ Ἰουδαίᾳ, ἑνὸς τῶν υἱῶν αὐτοῦ περισωθέντος τοῦ Ὀχοζίου. Ἰωρὰμ δὲ μετὰ ταῦτα νοσήσας, ὡς ὁ προφήτης προείρηκε, βιαίως ἐξέψυξε, ζήσας μὲν ἐνιαυτοὺς τεσσαράκοντα, βασιλεύσας δὲ ὀκτώ. ἡ δ’ ἀρχὴ τῷ υἱῷ αὐτοῦ Ὀχοζίᾳ περιελήλυθεν. Ἰωρὰμ δὲ τῷ ἑτέρῳ, τῷ τῶν Ἰσραηλιτῶν βασιλεῖ, κατὰ τῶν Σύρων στρατεύσαντι συνέβη τοξευθῆναι ἐν τῷ πολέμῳ. καὶ ὁ μὲν ἀνεχώρησε θεραπευθησόμενος τὴν πληγήν, ἡγεμόνα τῆς στρατιᾶς καταλείψας Ἰηοῦν τὸν τοῦ Ἀμασῆ· Ἐλισσαῖος δ’ ἕνα τῶν μαθητῶν ἔπεμψε χρίσοντα εἰς βασιλέα τὸν Ἰηοῦν, ὡς τοῦ θεοῦ αὐτὸν ᾑρημένου.
PG 134:130ὁ δ’ ἐλθὼν ἰδίᾳ τῶν ἄλλων ἀπολαβὼν τὸν Ἰηοῦν, ὡς δή τι λέξων αὐτῷ μυστικώτερον, εἰς τὸ ταμιεῖον εἰσδὺς τὸ ἔλαιον κατέχεε τῆς αὐτοῦ κεφαλῆς, φήσας αἱρεῖσθαι τὸν θεὸν εἰς βασιλέα αὐτόν, ἵν’ ἀφανίσῃ τὸ γένος τοῦ Ἀχαάβ. καὶ ὁ μὲν ἅμα τε εἶπε καὶ ἐκ τοῦ ταμιείου σπουδαίως ἐξέδραμε, πυνθανομένων δὲ τῶν σὺν αὐτῷ τί ἂν βούλοιτο ὁ καλέσας αὐτόν, καὶ μεμηνότι παρεικαζόντων ἐκεῖνον, ὀρθῶς ἐκρίνατε ἔφη, ἐπεὶ καὶ λόγους μοι μεστοὺς μανίας ἀπήγγειλεν· εἴρηκε γὰρ βασιλέα με χειροτονεῖν τὸν θεόν. καὶ ὁ λαὸς ἀκούσας ταῦτα σαλπίζων ἀνηγόρευε βασιλέα τὸν Ἰηοῦν. ὁ δὲ αὐτίκα τοὺς λογάδας τῶν ἱππέων παραλαβὼν ἐξώρμησεν, ἵν’ ἀθρόον ἐπέλθῃ τοῖς περὶ τὸν Ἰωράμ. τοῦ δὲ σκοποῦ τῷ Ἰωρὰμ ἱππεῖς ἥκειν φήσαντος, ἔστειλέ τινα ἐκεῖνος ἐρωτῶντα τί ἂν βούλοιντο. Ἰηοῦς δὲ μηδὲν ἀποκριθεὶς ἕπεσθαι αὐτῷ προετρέπετο. εἶτα καὶ δεύτερον ἔστειλεν· οὐδ’ ἐκείνου δὲ ἀναστρέψαντος, αὐτὸς ὁ Ἰωρὰμ τοῦ ἅρματος ἐπιβάς, σὺν Ὀχοζίᾳ ἐλθόντι πρὸς ἐπίσκεψιν αὐτοῦ, ἀδελφῆς αὐτοῦ ὄντι υἱῷ, συνήντησεν ἐν ἀγρῷ Ναβουθαὶ τῷ Ἰηοῦ, καὶ ἤρετο περὶ τῆς στρατιᾶς ὅπως ἔχει· ὁ δὲ βλασφημίας αὐτοῦ κατέχεεν.
Ἰωρὰμ δὲ στραφεὶς ἀπεδίδρασκε δεδιώς. καὶ Ἰηοῦς τὸ τόξον ἐντείνας βάλλει αὐτόν. καὶ τοῦ ἅρματος ἐκπεσὼν τέθνηκε, καὶ ἐρρίφη εἰς τὸν τοῦ Ναβουθαὶ ἀγρὸν κατὰ τὴν πρόρρησιν Ἠλιού, ἣν πρὸς Ἀχαὰβ ἐποιήσατο. καὶ Ὀχοζίαν δὲ φεύγοντα ἐτόξευσεν Ἰηού, καὶ ἐκ τῆς πληγῆς μετὰ μικρὸν ἐτελεύτησεν, ἕνα βασιλεύσας ἐνιαυτόν. Ἰεζάβελ δ’ ἐκ τοῦ πύργου προκύπτουσα, κεκαλλωπισμένη πρὸς τὸ ἐπαγωγότερον, ἀγαθός εἶπε δοῦλος ὃς τὸν δεσπότην ἀνεῖλεν. Ἰηοὺ δὲ ἄνωθεν αὐτὴν ῥῖψαι τοῖς εὐνούχοις προσέταξε. καὶ καταφερομένης αὐτῆς περιερράνθη τὸ τεῖχος τῷ αἵματι· ἡ δὲ τέθνηκεν. Ἰηοὺ δὲ ταφῆναι αὐτὴν προστάξαντος διὰ τὸ γένος αὐτῆς τὸ βασίλειον, οἱ προσταγέντες οὐδὲν εὗρον ἐκ τοῦ σώματος αὐτῆς ἢ μόνα ὀστᾶ· ὑπὸ γὰρ κυνῶν διεσπάρακτο, ὡς Ἠλιοὺ προεφήτευσεν. Ἦσαν δ’ ἐν Σαμαρείᾳ τῷ Ἀχαὰβ υἱοὶ ἑβδομήκοντα. ἐπέστειλεν οὖν Ἰηοὺ τοῖς ἄρχουσι Σαμαρείας καὶ τοῖς παιδαγωγοῖς τῶν υἱῶν Ἀχαάβ, δηλῶν τὸν κρείττω τούτων βασιλεῦσαι αὐτούς. πειρώμενος δὲ τῶν ἀνδρῶν ἔγραψε ταῦτα. οἱ δὲ αὐτὸν ἔχειν δεσπότην ἀντέγραψαν.
PG 134:131καὶ αὖθις ἐπέστειλεν Ἰηού, εἰ δουλείαν ὁμολογοῦσιν αὐτῷ, τὰς κεφαλὰς πάντων τῶν παίδων τοῦ Ἀχαὰβ κομίσειν αὐτῷ. κἀκεῖνοι τὸ ἐπιταχθὲν πεποιήκασιν. ὁ δὲ πρὸ τῆς πύλης τῆς πόλεως τεθῆναι τὰς κεφαλὰς ἐν δυσὶ τόποις ἐκέλευσε. καὶ τούτου γενομένου προελθών ἐγὼ μὲν εἶπε τὸν βασιλέα ἀνῄρηκα, οὗτοι δὲ κατὰ τὴν πρόρρησιν τοῦ προφήτου ἀπώλοντο· καὶ πάντας δὲ τοὺς συγγενεῖς Ἀχαὰβ ἐρευνήσας ἀπέκτεινεν Ἰηού. ἀπιόντι δὲ αὐτῷ εἰς Σαμάρειαν συναντᾷ Ἰωναδάβ, καὶ προσειπὼν εὐλόγησεν αὐτὸν ὅτι ἐξωλόθρευσε τὸ γένος τοῦ Ἀχαάβ. Εἶτα ἵνα μή τις λάθῃ τῶν ψευδοπροφητῶν καὶ τῶν ἱερέων τοῦ Βάαλ, θυσίαν ἐκήρυξε μέλλειν θῦσαι πολυτελῆ, καὶ πάντας τοὺς ἱερεῖς τοῦ Βάαλ καὶ τοὺς προφήτας παρεῖναι ἐκέλευσεν· εἰ δέ τις μὴ παρείη, θάνατον εἶναί οἱ ἔφη τὸ ἐπιτίμιον. ἀθροισθεῖσι δὲ ἐνδύματα δούς, καὶ μετ’ αὐτῶν εἰς τὸν οἶκον ἀπελθὼν τοῦ Βάαλ, μή τινα αὐτοῖς ἕτερον ἀναμεμῖχθαι προσέταξεν. τῶν δὲ μηδένα παρεῖναι φησάντων ἕτερον, στρατιώτας περιέστησεν ἔξω, κελεύσας ἀποκτεῖναι τοὺς ἔνδον. οἳ ἐκείνους τε πάντας ἀνεῖλον καὶ τὸν οἶκον τοῦ Βάαλ ἐνέπρησαν καὶ τὴν στήλην αὐτοῦ· τὰς δὲ χρυσᾶς δαμάλεις οὐ περιεῖλεν.
ὁ δὲ θεὸς αὐτῷ ἐπηγγείλατο τὸν οἶκον ἐξαφανίσαντι Ἀχαὰβ ἐπὶ τετάρτην γενεὰν τῶν παίδων αὐτοῦ διαρκέσειν τὴν βασιλείαν. Οὕτω μὲν οὖν τὸ γένος ἐξωλοθρεύθη τοῦ Ἀχαάβ· ἡ δὲ θυγάτηρ ἐκείνου Γοθολία, ἣ Ὀχοζίᾳ συνῴκει τῷ τῆς Ἱερουσαλὴμ βασιλεῖ, θανόντος ἐκείνου τῆς βασιλείας Ἰούδα ἐγκρατὴς οὖσα, σπούδασμα ἔθετο καὶ αὐτὴ τὸ γένος ἐξολοθρεῦσαι τὸ τοῦ Δαβίδ. καὶ χωρὶς ἑνὸς ἀπέκτεινεν ἅπαντας. ἡ γὰρ ἀδελφὴ Ὀχοζίου Ἰωσαβεὲ καλουμένη, ἀναιρουμένων τῶν υἱῶν τοῦ ἀδελφοῦ αὐτῆς, ἠδυνήθη ἕνα νήπιον ὄντα, ὄνομα Ἰωάς, ἀποκρύψαι, καὶ ἔτρεφεν αὐτὸν ἐπὶ ἔτη ἓξ λεληθότως. ἐν δὲ τῷ ἑβδόμῳ Ἰωδαὲ ὁ ἀρχιερεύς, ᾧ συνῴκει ἡ Ἰωσαβεέ, προσκαλεσάμενός τινας τῶν ἑκατοντάρχων, ὑπέδειξεν ἐκείνοις τὸν Ἰωάς, καὶ κοινολογησάμενος τοῖς ἀνδράσι πείθει τῇ μὲν Γοθολίᾳ ἐπαναστῆναι, τῷ δὲ παιδὶ τὴν πατρῴαν βασιλείαν ἐπανασώσασθαι. οἳ καὶ ὅρκοις τὰς ὁμολογίας πιστώσαντες ἀπῆλθον καὶ συνήθροισαν τοὺς ἱερεῖς καὶ Λευίτας καὶ φυλάρχους πρὸς τὸν Ἰωδαέ. ὁ δὲ αὐτοῖς τὸν Ἰωὰς ἐνεφάνισε λέγων οὗτος ὑμῖν βασιλεὺς ἐκ σπέρματος τοῦ Δαβίδ.
PG 134:132καὶ τὸ ἱερὸν περιεκύκλωσε τῷ λαῷ, μέσον δὲ στήσας τὸν Ἰωὰς διάδημά τε αὐτῷ περιέθετο καὶ τὸ τῆς χρίσεως ἔλαιον καταχέας αὐτοῦ βασιλέα ἀπέδειξε· καὶ ὁ λαὸς ἐπευφήμησε. τῆς δὲ βοῆς ἡ Γοθολία ἀκούσασα, τῶν βασιλείων τεθορυβημένη ἐξέθορεν, ἑπομένης αὐτῇ καὶ τῆς στρατιᾶς. ἐλθοῦσαν δὲ εἰς τὸ ἱερὸν τὴν μὲν ἐντὸς οἱ ἱερεῖς εἰςεδέξαντο, τοῖς δὲ περὶ αὐτὴν τὸ πλῆθος ἀπεῖρξε τὴν εἴσοδον. ἡ δὲ τὸν παῖδα ἐστεμμένον ἰδοῦσα ἠπείλησεν ἀνελεῖν τοὺς τὴν ἀρχὴν αὐτῆς ἐπικεχειρηκότας. Ἰωδαὲ δὲ τοῖς ἑκατοντάρχαις ἐπέτρεψεν ἔξω τὴν Γοθολίαν ἑλκύσαντας ἀναιρῆσαι. καὶ οἱ μὲν οὕτως ἐποίησαν, Ἰωδαὲ δὲ τόν τε βασιλέα καὶ τὸν λαὸν ὥρκωσε τιμᾶν τὸν θεὸν καὶ τοὺς νόμους τηρεῖν. καὶ ἐπελθόντες αὐτίκα τῷ τοῦ Βάαλ ναῷ κατέσκαψάν τε αὐτὸν καὶ τὰ ἰνδάλματα τοῦ Βάαλ συνέτριψαν καὶ τὸν ἱερέα ἀπέκτειναν. τὸν δὲ βασιλέα ἐγκαθιστᾶσιν εἰς τὰ βασίλεια, ἑπταέτη τότε τυγχάνοντα. τῷ δὲ ἀρχιερεῖ Ἰωδαὲ τήν τε πρὸς τὸ θεῖον πίστιν τηρεῖσθαι καὶ τοὺς νόμους φυλάττεσθαι σφόδρα ἐμέλησεν. Ἡβήσας μέντοι ὁ βασιλεὺς καὶ γυναῖκας ἠγάγετο δύο.
τοῦ δὲ ναοῦ καθαιρεθέντος ἔν τισι μέρεσι παρὰ Γοθολίας, ὁ Ἰωὰς ἀνακαινίσαι αὐτὸν προτεθύμητο. καὶ τὸν ἱερέα καλέσας Ἰωδαὲ ἐκέλευσε πέμψαι τοὺς αἰτήσοντας ἐκ πάσης τῆς χώρας εἰς τὴν ἐπισκευὴν τοῦ ναοῦ ὑπὲρ ἑκάστης κεφαλῆς ἀργυρίου ἡμίσικλον. Ἰωδαὲ δὲ φορτικὸν τοῦτο τῷ λαῷ συνεὶς λογισθήσεσθαι, ἑτέρως μέτεισι τῶν χρημάτων τὸν ἔρανον. κιβώτιον γάρ τι κατασκευάσας πάντοθεν κεκλεισμένον, τρῆμά τι πεποίηκεν ἄνωθεν ἐν αὐτῷ, καὶ ἔθετο αὐτὸ παρὰ τὸν ναόν, καὶ ἠξίου ἐμβάλλειν διὰ τοῦ τρήματος ὅσον ἑκάστῳ ἦν πρὸς βουλῆς εἰς ἀνακαινισμὸν τοῦ ναοῦ. ὅτι γοῦν εἰς τὴν ἑκάστου προαίρεσιν ἀνεῖτο τὸ δοθησόμενον, ἀνεπαχθῶς τε τὴν δόσιν πεποίηντο καὶ ἐφιλοτιμοῦντο περὶ τὴν τῶν χρημάτων καταβολήν, ὥστε πολὺ χρυσίον ἀθροισθῆναι καὶ πλεῖστον ἀργύριον, ἐξ ὧν ὅ τε ναὸς ἐπεσκευάσθη καὶ σκεύη πολλὰ πρὸς τὰς θυσίας εἰργάσθησαν, αἳ φιλότιμοι μέχρις ἐβίω Ἰωδαὲ προσήγοντο τῷ θεῷ.
ἐκείνου δὲ δικαίως καὶ κατὰ νόμον ζήσαντος ἔτη ἑκατὸν πρὸς τριάκοντα καὶ οὕτω τὸν βίον ἐκλελοιπότος, ἀμελῶς περὶ τὴν εἰς τὸ θεῖον διετέθη τιμὴν ὁ βασιλεὺς Ἰωάς, καί οἱ καὶ οἱ φύλαρχοι καὶ οἱ ἄλλως ἐξάρχοντες τοῦ πλήθους συνδιεφθάρησαν, καὶ προφητῶν δὲ διαμαρτυρομένων αὐτοῖς περὶ τῆς εἰς θεὸν ἀσεβείας, οἱ δὲ οὐκ ἐπαύσαντο. Ζαχαρίου δὲ τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀρχιερέως Ἰωδαὲ προφητεύοντος καὶ παραινοῦντος τὸν βασιλέα καὶ τὸν λαὸν κατὰ νόμους ζῆν, ὁ Ἰωὰς χαλεπήνας καταλευσθῆναι αὐτὸν ἐκέλευσεν. ἀναιρούμενος δὲ ὁ προφήτης δικάσαι τὸν θεὸν ηὔξατο ἀνθ’ ὅτου τῆς ζωῆς στερεῖται παρὰ τοῦ εὐεργετηθέντος ἐκ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ. καὶ μέντοι καὶ ταχέως ἐδίκασεν· ὁ γὰρ τῶν Σύρων βασιλεὺς Ἀζαὴλ ἐπελθὼν ἐπολιόρκει τὴν Ἱερουσαλήμ. ὁ δὲ πάντας τοὺς θησαυροὺς τούς τε θείους καὶ τοὺς βασιλικοὺς ἀφελόμενος καὶ ὅσα ἐν ἀναθήμασι, τῷ Ἀζαὴλ παρέςχετο· ὃς τῷ πλήθει τῶν χρημάτων ἡσθεὶς τῆς πολιορκίας ἀπέσχετο. Τοῖς δὲ Ἰσραηλίταις ὁ Σύρος οὗτος ἐπιτιθέμενος ἐκάκου αὐτοὺς σφόδρα. Ἰηοὺ δὲ ὁ τῶν Ἰσραηλιτῶν βασιλεύς, παραβάτης τῶν θείων γεγονὼς ἐντολῶν, καὶ βασιλεύσας ἔτη εἴκοσι καὶ ἑπτά, τέθνηκεν·
PG 134:133τῆς βασιλείας δὲ ἐπελάβετο Ἰωάχαζ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. οὗ βασιλεύοντος ὁ τῶν Σύρων ἀρχηγὸς τὴν χώραν ἐκάκωσε, πόλεις τε πολλὰς αὐτοῦ κατασχὼν τὴν στρατιὰν αὐτοῦ μαχαίρας ἔργον πεποίηκεν. ἐν τούτῳ δὲ ὁ Ἰωάχαζ τοῦ θεοῦ δεηθεὶς σωτηρίαν εὕρατο καὶ ἀνακωχὴν τῶν δεινῶν. ἑπτακαίδεκα δὲ βασιλεύσας ἔτη θνήσκει, διάδοχον τῆς βασιλείας ἐσχηκὼς Ἰωὰς τὸν υἱόν, ὁμωνυμοῦντα τῷ τῆς Ἰούδα φυλῆς βασιλεύοντι. οὐχ ὅμοιος δὲ τῷ πατρὶ ὁ Ἰωὰς οὗτος ἐγένετο, ἀγαθὸς δέ. ὃς καὶ τοῦ Ἐλισσαίου νοσήσαντός τε καὶ θνήσκοντος ἐθρήνει, πατέρα αὐτὸν καὶ ὅπλον καλῶν, ὡς δι’ αὐτοῦ κρατῶν τῶν ἐχθρῶν. ὁ δὲ προφήτης παρεμυθεῖτο αὐτόν· καὶ τόξον ἐκέλευε λαβόντα βέλη βαλεῖν. τρισσάκις δὲ τοῦ βασιλέως τοξεύσαντος καὶ παυσαμένου, εἶπεν ὁ Ἐλισσαῖος εἰ μὲν πλείω ἀφῆκας βέλη, ἐξέκοψας ἂν ῥιζόθεν τὴν τῶν Σύρων ἀρχήν· νῦν δ’ ἰσαρίθμους τοῖς βέλεσι νίκας νικήσεις αὐτούς, καὶ τὴν χώραν ἣν ἐκεῖνοι ἀφείλοντο ἐπανασώσεις σου τῇ ἀρχῇ. εἶτα ὁ προφήτης ἐξέλιπε καὶ ἔτυχε ταφῆς μεγαλοπρεποῦς. λῃσταὶ δέ τινα ἀνελόντες εἰς τὸν τάφον τοῦ προφήτου αὐτὸν ἔρριψαν· καὶ ἀνέζησεν ὁ ῥιφεὶς καὶ ἀνέστη.
ἀπέθανε δὲ καὶ Ἀζαὴλ ὁ βασιλεὺς Συρίας ἐπὶ διαδόχῳ τῷ υἱῷ Ἄδερ· ᾧ συμβαλὼν Ἰωὰς ὁ τῶν Ἰσραηλιτῶν βασιλεύς, καὶ τρισσάκις ἡττήσας, ἐπανεσώσατο τῷ Ἰσραὴλ τὴν χώραν καὶ τὰς πόλεις ἃς Ἀζαὴλ ἀφείλετο ὁ τοῦ Ἄδερ πατήρ. Ἰωὰς δὲ ὁ βασιλεὺς Ἰούδα ἐτῶν μὲν ὢν ἑπτὰ ὅτε ἀνερρήθη, βασιλεύσας δὲ ἐνιαυτοὺς τεσσαράκοντα, ἐτελεύτησεν, ἀναιρεθεὶς παρὰ τῶν θεραπόντων αὐτοῦ. καὶ τὴν βασιλείαν τῆς Ἱερουσαλὴμ ὁ υἱὸς αὐτοῦ Ἀμεσίας περιεζώσατο, εὐσεβὴς γεγονώς, ἐτῶν ὢν ὅτε τῆς ἀρχῆς ἐπέβη πέντε καὶ εἴκοσιν, ἠνυκὼς δὲ τὴν βασιλείαν ἐπ’ ἐνιαυτοὺς ἐννέα καὶ εἴκοσι. καὶ τοὺς ἀνελόντας τὸν πατέρα αὐτοῦ κολάσας, τοὺς ἐκείνων παῖδας ἀθῴους ἀφῆκε κατὰ τὸν νόμον, λέγοντα οὐκ ἀποθανοῦνται πατέρες ὑπὲρ υἱῶν, οὐδὲ μέντοι διὰ πατέρας υἱοί. ὃς καὶ κατὰ τῶν Ἰδουμαίων καὶ Ἀμαληκιτῶν στρατεύσας συμμάχους ἐκ τῶν Ἰσραηλιτῶν ἐμισθώσατο. προφήτης δέ τις καταλιπεῖν τοὺς συμμάχους αὐτῷ συνεβούλευε καὶ μετὰ μόνων τῶν οἰκείων διαθέσθαι τὸν πόλεμον. ᾧ πεισθεὶς ἀπέλυσε τοὺς Ἰσραηλίτας, καὶ τὸν μισθὸν αὐτοῖς χαρισάμενος. συμβαλὼν οὖν τοῖς ἀλλοφύλοις ἐνίκησεν.
PG 134:134οἱ δ’ ἀπολυθέντες σύμμαχοι ὀργισθέντες τήν τε χώραν τῶν Ἰουδαίων κατέδραμον καὶ πολλοὺς ἀνεῖλον. Ἀμεσίας δὲ διὰ τὸ εὐτύχημα φρονηματισθείς, καὶ ἀσεβήσας εἰς θεόν, διεπέμψατο πρὸς Ἰωὰς τὸν βασιλέα τοῦ Ἰςραήλ, ἀπαιτῶν πρὸς αὐτὸν ἥξειν, ὡς ὑποκεῖσθαί οἱ ὀφείλοντα, ἀπογόνῳ Δαβὶδ καὶ Σολομῶντος τυγχάνοντι. ὁ δὲ ἀνταπέστειλε μηνύων αὐτῷ ὡς τὴν κέδρον ἡ ἄκνος ἠξίου κῆδος ἐπὶ τοῖς παισὶ τοῖς οἰκείοις ποιήσασθαι. ἐν τοσούτῳ δὲ τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ παρερχόμενα συνεπάτησαν τὴν ἄκνον, καὶ ἀπώλετο. τοῦτό σοι ἀρκετὸν εἰς παράδειγμα· καὶ μὴ ὅτι εὐτύχησας πατάξας τοὺς ἀλλοφύλους μέγα φρόνει, μηδὲ τὸν λαόν σου καὶ ἑαυτὸν εἰς κινδύνους συνώθει. πρὸς ταῦτα ὀργισθεὶς Ἀμεσίας στρατεύει κατὰ τοῦ Ἰωάς. φόβος δ’ ἐμπίπτει τῇ αὐτοῦ στρατιᾷ, καὶ τρέπεται εἰς φυγήν· μονωθεὶς δὲ Ἀμεσίας συλλαμβάνεται παρὰ τῶν πολεμίων καὶ ἀπάγεται πρὸς τὸν Ἰωάς. ὁ δὲ δέσμιον ἄγων αὐτὸν ἦλθεν εἰς Ἱερουσαλήμ, καὶ καθελὼν τοῦ τείχους μέρος, εἰσήλασε διὰ τοῦ καθαιρεθέντος εἰς τὴν πόλιν ἐφ’ ἅρματος, καὶ ἀφείλετο τούς τε ἱεροὺς θησαυροὺς καὶ ὅσα ἐν τοῖς βασιλείοις ἀπέκειτο.
καὶ λύσας τὸν Ἀμεσίαν ἐπανῆλθεν εἰς τὴν Σαμάρειαν. καὶ βασιλεύσας τὰ πάντα ἔτη ἑξκαίδεκα τελευτᾷ. καὶ ἐβασίλευσεν Ἱεροβοὰμ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. Ἀμεσίας δὲ μετὰ ταῦτα ἐπιβουλευθεὶς ἀνῃρέθη, ζήσας τέσσαρας ἐνιαυτοὺς καὶ πεντήκοντα, βασιλεύσας δὲ εἴκοσι καὶ ἐννέα. ἐχρίσθη δὲ βασιλεὺς ὁ υἱὸς αὐτοῦ Ὀζίας, ἐτῶν ὑπάρχων ἑξκαίδεκα. Ἱεροβοὰμ δὲ ὁ υἱὸς Ἰωὰς ἀσεβὴς ἐγένετο καὶ παράνομος. καὶ τοιοῦτος δὲ ὤν, τοῦ θεοῦ τὸν Ἰσραηλίτην λαὸν ἐλεήσαντος ταπεινωθέντα, τοῖς Σύροις πολεμήσας ἐνίκησε, τοῦ προφήτου Ἰωνᾶ αὐτῷ τὴν νίκην προαγορεύσαντος. Τοῦτον τὸν προφήτην ἀπέστειλεν ὁ θεὸς εἰς Νινευὶ τὴν πόλιν κηρύξοντα καταστροφὴν αὐτῆς καὶ τὴν τῶν Νινευιτῶν ἐξολόθρευσιν. ὁ δὲ οὐκ ἀπῄει, ἀλλ’ ἀπεδίδρασκεν εἰς πλοῖον ἐμβάς. κλύδωνος δὲ γεγονότος ἡ ναῦς ἐκινδύνευε. καὶ κλήρῳ τῶν ἐμπλεόντων πειρωμένων γνῶναι τὸν αἴτιον, κληροῦται ὁ Ἰωνᾶς. καὶ ὅστις εἴη ἀνακρινόμενος ἐκεῖνος τὰ καθ’ ἑαυτὸν διηγήσατο, καὶ ἐμβαλεῖν αὐτὸν εἰς τὴν θάλασσαν προετρέπετο· οὐ γὰρ ἂν ἄλλως ἔλεγε τὸν κίνδυνον διαφύγοιτε. ὁ μὲν οὖν ἐρρίφη, ὁ δὲ κλύδων ἐκόπασε.
κῆτος δὲ τὸν προφήτην καταπιὸν μετὰ τρεῖς ἡμέρας καὶ ἴσας νύκτας ζῶντα καὶ σῷον αὐτὸν ἐξήμεσεν. ὁ δὲ συγγνώμην ᾔτει τὸν θεὸν διὰ τὴν παρακοήν, καὶ ἐπέμφθη πάλιν κηρύξαι ἃ προσετέτακτο. ὁ δὲ ἀπελθὼν μετὰ τρεῖς ἡμέρας τὴν Νινευὶ καταστραφῆναι ἐκήρυξεν. ὁ δὲ τῆς πόλεως βασιλεὺς καὶ ὁ λαὸς ἅπας τῷ προφήτῃ πιστεύσαντες ἀπέκλιναν εἰς μετάνοιαν καὶ τὸν θεὸν ἱκέτευον ἐλεῆσαι αὐτούς. καὶ ὃς τῇ μετανοίᾳ τοῦ πλήθους καμφθεὶς ἀπέστρεψε τὸν ὄλεθρον ἀπ’ αὐτῶν. Ἱεροβοὰμ δὲ τεσσαράκοντα πρὸς τῷ ἑνὶ βασιλεύσας ἐνιαυτοὺς θνήσκει. καὶ μετ’ αὐτὸν ἐκράτησε τῆς ἀρχῆς Ἀζαρίας ὁ παῖς αὐτοῦ. Ὁ δὲ βασιλεὺς Ἱερουσαλὴμ Ὀζίας εὐσεβὴς τὰ πρὸς θεὸν καὶ τὰ πρὸς τοὺς ὑπηκόους δίκαιος ἦν· διὸ καὶ πολλοὺς τῶν ἀλλοφύλων ἐνίκησε καὶ ὑποφόρους ἐποίησεν. εὐδαιμονήσας δὲ καὶ τυφωθεὶς ἐκπέπτωκε τοῦ καθήκοντος. καὶ ὡς ἱερεὺς στολισθεὶς ἐπὶ τοῦ χρυσοῦ βωμοῦ θυμιᾶσαι τῷ θεῷ ἐπεχείρησεν· κωλυόντων δ’ αὐτὸν τοῦ ἀρχιερέως Ἀζαρίου καὶ τῶν ἱερέων καὶ μὴ παρανομεῖν παραινούντων, θάνατον αὐτοῖς ἠπείλησεν, εἰ μὴ ἡσυχάσαιεν.
PG 134:135ἐν τούτῳ φῶς οἷον ἐπιλάμψαν ἐν τῷ ναῷ καὶ τῇ τοῦ βασιλέως ὄψει προσβαλὸν λέπραν ἐποίησε κατ’ αὐτῆς ἐξανθῆσαι. οἱ δ’ ἱερεῖς τὴν συμφορὰν ἐδήλουν τῷ βασιλεῖ καὶ ἐξιέναι τῆς πόλεως συνεβούλευον. καὶ οὕτως ζήσας χρόνον τινά, ὑπ’ ἀθυμίας ἀπέθανε, βασιλεύσας ἔτη δύο καὶ πεντήκοντα, ζήσας δὲ τὰ πάντα ἑξήκοντα πρὸς ὀκτώ, τὴν ἀρχὴν παραδοὺς τῷ υἱῷ αὐτοῦ Ἰωάθαμ. Ἀζαρίας δὲ ὁ τοῦ Ἱεροβοὰμ ἐπὶ ἓξ βασιλεύσας μῆνας τῶν Ἰσραηλιτῶν ἀπέθανεν ἀσεβῶς βιούς, δολοφονηθεὶς ὑπὸ Σελούμ. Σελοὺμ δὲ ἐφ’ ἡμέρας βασιλεύσας τριάκοντα ἀνῃρέθη παρὰ Μαναί̈μ, βασιλεύσαντος ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ ἀντ’ αὐτοῦ. ἀραμένου δὲ πόλεμον πρὸς αὐτὸν Φουὰ τοῦ τῶν Ἀσσυρίων βασιλέως, χίλια δοὺς αὐτῷ τάλαντα ἀργυρίου, ἃ ἐκ τοῦ λαοῦ ἠρανίσατο, τὸν πόλεμον διελύσατο. ἐπὶ ἔτη δὲ βασιλεύσας δέκα ὁ Μαναί̈μ, ἀσεβής τε καὶ ἀπηνὴς γεγονώς, τέθνηκε, τὴν βασιλείαν διαβιβάσας εἰς τὸν υἱὸν Φακεσίαν. ἀσεβὴς δὲ καὶ οὗτος καὶ ὠμὸς γεγονὼς ἀνῃρέθη δολοφονηθεὶς παρὰ Φακεὲ τοῦ υἱοῦ Ῥομελίου, βασιλεύσαντος ἀντὶ τοῦ ἀναιρεθέντος, ἀσεβῶς καὶ αὐτοῦ καὶ παρανόμως ἀνύσαντος τὴν ἀρχήν.
ὅτε καὶ Θαιγλαφαλασὰρ ὁ τῶν Ἀσσυρίων βασιλεὺς τῇ χώρᾳ τῶν Ἰσραηλιτῶν ἐπελθὼν πόλεις τε πολλὰς κατεστρέψατο καὶ αἰχμαλωσίαν ἀπήγαγεν εἰς τὴν ἑαυτοῦ χώραν οὐκ εὐαρίθμητον. ὁ δὲ τοῦ Ὀζίου υἱὸς Ἰωάθαμ βασιλεὺς Ἱερουσαλὴμ εὐσεβὴς τυγχάνων καὶ δίκαιος, τῆς τε πόλεως καὶ τοῦ ναοῦ ἐπεμέλετο καὶ τοὺς Ἀμμανίτας ὑποφόρους ἔθετο, μάχῃ νικήσας αὐτούς. Ναοὺμ δὲ τότε προφητεύων περὶ τῆς τῶν Ἀςσυρίων προεῖπε καταστροφῆς· καὶ ἡ πρόρρησις ἐκείνου ἔργον ἐγένετο ἑκατὸν καὶ πεντεκαίδεκα παρελθόντων ἐνιαυτῶν. τῷ δ’ Ἰωάθαμ ἐπέλιπε τὸ βιώσιμον ζήσαντι μὲν ἔτη πρὸς ἑνὶ τεσσαράκοντα, δέκα δ’ ἐπὶ ἓξ βασιλεύσαντι. Μετέπεσε δὲ τῆς Ἱερουσαλὴμ ἡ ἀρχὴ εἰς Ἄχαζ τὸν ἐκείνου υἱόν, ἀσεβήσαντα πρὸς θεὸν καὶ τοὺς αὐτοῦ νόμους παραβάντα· εἰδώλοις γὰρ προσεκύνει καὶ βωμὸν αὐτοῖς ἐν Ἱεροσολύμοις ἀνέστησε καὶ παῖδα οἰκεῖον αὐτοῖς ὡλοκαύτωσε. καθ’ οὗ Ῥαασὼν ὁ τῶν Σύρων ἡγεμονεύων καὶ ὁ τῶν Ἰσραηλιτῶν βασιλεὺς Φακεὲ συμπνεύσαντες ἐπολιόρκουν αὐτὸν ἐν Ἱερουσαλὴμ ἐπὶ μακρόν. καὶ ὁ μὲν Ῥαασών, πόλεων ἑτέρων κρατήσας, τοὺς αὐτῶν οἰκήτορας ἀνελὼν καὶ Σύρους ἐγκατοικίσας αὐταῖς ἐπανῆλθεν εἰς Δαμασκόν·
PG 134:136Ἄχαζ δέ, μόνου περιλειφθέντος τοῦ Φακεέ, συμμίξας αὐτῷ ἥττητο, δώδεκα μυριάδας ἀποβαλὼν τοῦ λαοῦ καὶ πολλοὺς τῶν ἐπισήμων καὶ τὸν υἱόν. Φακεὲ δὲ ἀνέζευξεν εἰς Σαμάρειαν αὐτὸς καὶ ἡ στρατιὰ αὐτοῦ, αἰχμαλώτων πλῆθος πολὺ εἰς τὴν ἑαυτῶν μετοικίσαντες. προφήτης δέ τις ἐν Σαμαρείᾳ πρὸ τῶν τειχῶν ὑπαντήσας αὐτοῖς ἐμέμφετο ὡς συγγενεῖς αἰχμαλωτίσασι καὶ συνεβούλευεν ἐλευθερῶσαι αὐτούς· οἱ δὲ πεισθέντες ἀφῆκαν τοὺς αἰχμαλώτους. Ἄχαζ δὲ τὸν Ἀσσυρίων βασιλέα ἠξίου συμμαχῆσαι αὐτῷ κατὰ τῶν Σύρων καὶ τῶν Ἰσραηλιτῶν. ὁ δ’ ἧκε καὶ τήν τε χώραν τῶν Σύρων ἐπόρθησε καὶ τὴν Δαμασκὸν εἷλε καὶ τὸν Ῥαασὼν ἀνεῖλε καὶ τὴν τῶν Ἰσραηλιτῶν χώραν καταδραμὼν πλείστους αἰχμαλώτους ἀπήγαγεν. ὁ δὲ Ἄχαζ ἀμοιβὴν ὑπὲρ τούτων τῷ Θαιγλαφαλασὰρ τούς τε βασιλικοὺς δέδωκε θησαυροὺς καὶ ὅσα τῷ ἱερῷ ἐναπέκειντο. εἰς τοσοῦτον δ’ ἠσέβησεν ὡς μὴ μόνον τοὺς τῶν ἀλλοφύλων σέβειν θεούς, ἀλλὰ καὶ τὸν ναὸν ἀποκλεῖσαι καὶ συλῆσαι τὰ αὐτοῦ ἀναθήματα. οὕτω δὲ βιοὺς ἐτελεύτησεν ἓξ καὶ τριάκοντα ζήσας ἔτη, βασιλεύσας δ’ ἑξκαίδεκα, Ἐζεκίᾳ τῷ υἱῷ τὴν βασιλείαν λιπών.
συνέβη δὲ καὶ τῶν Ἰσραηλιτῶν βασιλέα τότε θανεῖν κατ’ ἐπιβουλὴν Ὠσηέ. καὶ οὗτος δὲ πονηρὸς ἦν· διὸ καὶ στρατεύσαντος κατ’ αὐτοῦ τοῦ τῶν Ἀσσυρίων βασιλέως Σαλμανασὰρ ἐδουλώθη αὐτῷ, φόρους τελεῖν ἐτησίως ἐπιταχθείς. Ἐζεκίας δὲ εὐσεβὴς ὢν καὶ δίκαιος, ἐκκλησιάσας τοὺς ἱερεῖς καὶ Λευίτας ἀνοῖξαι τὸ ἱερὸν ἐνετείλατο καὶ θύειν ὡς νόμος αὐτοῖς, καὶ τὸν λαὸν μηδὲν τῆς τοῦ θείου τιμῆς ἐκέλευε προτιμᾶν. ἔστειλε μέντοι καὶ πρὸς πᾶσαν τὴν χώραν μετακαλούμενος ἅπαντας τὴν τῶν ἀζύμων ἑορτὴν ἑορτάσοντας, ἐπὶ μακρὸν μὴ τελεσθεῖσαν διὰ τὰς τῶν κρατούντων παρανομίας. καὶ τοῖς Ἰσραηλίταις προυτρέπετο τὸν πατρῷον σέβειν θεὸν κατὰ τὴν πάλαι συνήθειαν. οἱ δὲ οὐκ ἐπείσθησαν, ἀλλὰ καὶ τοὺς προφήτας ταὐτὰ παραινοῦντας ἐφόνευσαν. τινὲς δὲ πεισθέντες μετηνέχθησαν εἰς εὐσέβειαν καὶ εἰς Ἱερουσαλὴμ συνέδραμον εἰς προσκύνησιν τοῦ θεοῦ. καὶ ὁ βασιλεὺς Ἐζεκίας μετὰ τῶν ἡγεμόνων τοῦ λαοῦ ἀπελθὼν εἰς τὸ ἱερόν, ἔθυσε διὰ τῶν ἱερέων θυσίας πολυτελεῖς, καὶ τῷ λαῷ μετέδωκε ζῴων πρὸς εὐωχίαν πολλῶν, καὶ τοῖς ἱερεῦσιν ἐξελθεῖν εἰς τὴν χώραν καὶ ἁγνίσαι αὐτὴν ἐνετείλατο.
εἶτα κατὰ τῶν ἀλλοφύλων πόλεμον ἦρε καὶ πόλεις εἷλεν αὐτῶν. Ὁ δὲ τῶν Ἰσραηλιτῶν βασιλεὺς Ὠσηὲ εἰς συμμαχίαν προσεκαλέσατο Σωβὰ τὸν βασιλέα Αἰγύπτου κατὰ τῶν Ἀσσυρίων. ὃ γνοὺς Σαλμανασὰρ ὠργίσθη· καὶ ἐπὶ τρισὶν ἔτεσιν ἐπολιόρκησε τὴν Σαμάρειαν, καὶ κατέσχε τὴν πόλιν καὶ τὴν βασιλείαν ἠφάνισε, καὶ τὸν λαὸν αἰχμαλωτίσας μετῴκισεν εἰς τὴν ἰδίαν χώραν, καὶ αὐτὸν τὸν βασιλέα τῶν Ἰσραηλιτῶν Ὠσηέ. καὶ μεταναστεύσας ἐκ τῆς οἰκείας χώρας ἕτερα ἔθνη ἀπό τινος τόπου Χούθου καλουμένου μετῴκισεν εἰς Σαμάρειαν καὶ εἰς τὴν χώραν αὐτῆς. μετήχθησαν οὖν αἱ δέκα φυλαὶ τῶν Ἰσραηλιτῶν μετὰ ἐνακόσια τεσσαράκοντα ἑπτὰ ἔτη ἐξ ὅτου τὴν Αἴγυπτον λιπόντες ἐξήλθοσαν, μετὰ δὲ διακόσια τεσσαράκοντα καὶ μῆνας ἑπτὰ ἐξ ὅτου καταλιπόντες τὸν Ῥοβοὰμ εἵλοντο ἑαυτοῖς εἰς βασιλέα τὸν Ἱεροβοάμ. οἱ δὲ μετοικισθέντες εἰς τὴν Σαμάρειαν, Χουθαῖοι καλούμενοι ἐκ τοῦ τόπου ἐν ᾧ κατῴκουν τὸ πρὶν ἐν Περσίδι, πέντε ὄντες ἔθνη, τοὺς ἰδίους θεοὺς καὶ αὖθις ἐθρήσκευον. ὡς μὲν οὖν ἡ τετάρτη τῶν Βασιλειῶν λέγει, λέοντας ἐξήγειρεν ὁ θεὸς καὶ διέφθειρε πολλοὺς ἐξ αὐτῶν· ὡς δὲ Ἰώσηπος ἱστορεῖ, λοιμὸς αὐτοῖς ἐνέσκηψε.
PG 134:137γνόντες δὲ κατ’ ὀργὴν τοῦ θεοῦ ἐπιέναι αὐτοῖς τὰ κακά, τοῦ σφετέρου βασιλέως ἐδέοντο ἱερεῖς στεῖλαι αὐτοῖς ἐκ τῶν Ἰσραηλιτῶν, ἵν’ αὐτοὺς τὴν τῶν Ἑβραίων θρησκείαν μυήσωσιν· οὗ γενομένου ἐπαύσατο ἡ φθορά. καλοῦνται δὲ παρὰ μὲν τῶν Ἑβραίων Χουθαῖοι, πρὸς δὲ τῶν Ἑλλήνων Σαμαρεῖται. Ἐν δὲ τῷ τεσσαρεσκαιδεκάτῳ ἔτει τῆς βασιλείας Ἐζεκίου τοῦ τῆς Ἱερουσαλὴμ βασιλέως ὁ τῶν Ἀσσυρίων βασιλεύων Σεναχηρεὶμ ἐπῆλθε τῇ Ἰουδαίᾳ καὶ πάσας εἷλε τὰς πόλεις τῶν δύο φυλῶν. δείσας δὲ Ἐζεκίας περὶ τῇ Ἱερουσαλήμ, διαπέμπεται πρὸς αὐτὸν ὑπισχνούμενος διδόναι φόρον ὃν ἂν ἐπενέγκοι. Σεναχηρεὶμ δὲ τριακόσια μὲν ἀργύρου τάλαντα, χρυσοῦ δὲ τριάκοντα ᾔτησε, καὶ πίστεις ἐνωμότους παρέσχεν ἦ μὴν ἀναχωρήσειν, εἰ ταῦτα λάβοι. λαβὼν δὲ αὐτὸς μὲν ἐπ’ Αἰγυπτίους ὥρμησε καὶ Αἰθίοπας, τὸν δ’ ἀρχιστράτηγον αὐτοῦ Ῥαψάκην σὺν δυσὶ στρατηγοῖς ἑτέροις καὶ δυνάμει βαρείᾳ κατέλιπε τὴν Ἱερουσαλὴμ ἐκπορθήσοντας. οἱ δὲ πρὸ τῶν τειχῶν βαλόμενοι χάρακα ἐντυχεῖν ἐζήτουν τῷ Ἐζεκίᾳ. ἀλλ’ ἐκεῖνος μὲν ἀπεδειλίασεν ἐξελθεῖν, τρεῖς δὲ τιμωμένους τῶν ὑπ’ αὐτὸν ἔπεμψε.
κἀκεῖνοι εἰ ἐπὶ τοὺς Αἰγυπτίους πέποιθεν Ἐζεκίας ἔφησαν, μωραίνει ἐπ’ ἴσης ἀνθρώπῳ καλαμίνῃ ῥάβδῳ ἐρειδομένῳ, καὶ αὐτῇ τεθλασμένῃ, ἣ οὐδὲν ἤμυνε τῷ κατέχοντι, ἀλλ’ αὐτός τε συμπέπτωκε καὶ ὁ κάλαμος τὴν αὐτοῦ χεῖρα διέτρησε. τοιοῦτός ἐστι Φαραὼ ὁ Αἰγύπτιος. ταῦτα ἑβραϊστὶ ὁ Ῥαψάκης τοῖς πεμφθεῖσιν ὡμίλει. οἱ δὲ τῇ τῶν Σύρων διαλέκτῳ ὁμιλεῖν αὐτοῖς ἠξίουν αὐτόν, ἵνα μὴ τὸ πλῆθος τῶν λεγομένων συνίησιν. ὁ δὲ μᾶλλον τὴν φωνὴν ἐπάρας ἑβραϊστὶ πάλιν ἔλεγεν εἰς ἐπήκοον πάντων μὴ ἀπατάτω ὑμᾶς Ἐζεκίας λέγων, κύριος ῥύσεται ἡμᾶς. μὴ ἐρρύσατο Σαμάρειαν; καὶ ἀπήγγειλαν ταῦτα τῷ Ἐζεκίᾳ. ὁ δὲ ἀκούσας διέρρηξε τὰ ἱμάτια αὐτοῦ καὶ περιεβάλετο σάκκον, καὶ πεσὼν ἐδέετο τοῦ θεοῦ, βοήθειαν ἐπ’ ἀνελπίστοις αἰτῶν· καὶ πρὸς Ἡσαί̈αν τὸν προφήτην πέμψας παρεκάλει αὐτὸν δέεσθαι τοῦ θεοῦ ἵν’ ἵλεως ἔσοιτο τῷ λαῷ. ὁ δὲ ἀμαχητὶ τοὺς πολεμίους προέλεγεν ἡττηθήσεσθαι καὶ τὸν Σεναχηρεὶμ κτανθῆναι ἄπρακτον ἀπ’ Αἰγύπτου ἐπανελθόντα. ἐπέστειλε δὲ καὶ Σεναχηρεὶμ τῷ Ἐζεκίᾳ μὴ ἐπαιρέτω σε ὁ θεός σου ἐφ’ ᾧ πέποιθας μὴ παραδοθῆναι τὴν Ἱερουσαλὴμ εἰς χεῖράς μου·
PG 134:138ἀναλόγισαι ποῦ εἰσιν οἱ βασιλεῖς τῶν ἐθνῶν οὓς διέφθειραν οἱ πατέρες μου. ταύτην τὴν ἐπιστολὴν ἀναγνοὺς Ἐζεκίας κατέθετο εἰς τὸ ἱερὸν καὶ ἱκέτευσε τὸν θεόν ἴδε λέγων κύριε, καὶ ἄκουσον τοὺς λόγους Σεναχηρείμ, οὓς ἔστειλεν ὀνειδίζων σε τὸν ζῶντα θεόν, καὶ σῶσον ἡμᾶς ἐκ χειρὸς αὐτοῦ. Ἡσαί̈ας δὲ παρεθάρρυνε τὸν βασιλέα, ἐπακοῦσαι φάσκων αὐτοῦ τὸν θεόν. καὶ τῇ νυκτὶ ἄγγελος ἐν τῇ παρεμβολῇ τῶν Ἀσσυρίων ἀνεῖλεν ἑκατὸν ὀγδοήκοντα πέντε χιλιάδας, καὶ μεθ’ ἡμέραν νεκρὰ τὰ τούτων σώματα εὑρέθησαν. καὶ ἀπῆρε τὸ περιλειφθὲν τῆς στρατιᾶς ἐξ Ἱερουσαλήμ. Σεναχηρεὶμ δὲ πολιορκῶν τὸ Πηλούσιον ἔλυσε τὴν πολιορκίαν, μυῶν ἐν νυκτὶ μιᾷ καταφαγόντων τὰ τόξα τῶν Ἀσσυρίων καὶ τὰ λοιπὰ τῶν ὅπλων αὐτῶν. τοῦτο ἐν μὲν τῇ τῶν Βασιλειῶν οὐκ ἀναγράφεται βίβλῳ, Ἰώσηπος δὲ ἱστορεῖ ἐν Ἡροδότῳ εὑρών. τὸν δὲ Βηρωσὸν τὰ Χαλδαϊκὰ συγγραψάμενον φάσκειν φησὶν ὡς ἐπανελθὼν ὁ Σεναχηρεὶμ ἀπὸ τοῦ τῶν Αἰγυπτίων πολέμου κατέλαβε τὴν σὺν τῷ Ῥαψάκῃ στρατιὰν εἰς Ἱεροσόλυμα·
καὶ τοῦ θεοῦ λοιμώδη νόσον ἐνσκήψαντος τοῖς Ἀσσυρίοις, ἐν μιᾷ νυκτὶ μυριάδες ὀκτωκαίδεκα φθείρονται καὶ πεντακισχίλιοι σὺν ἡγεμόσι καὶ ταξιάρχαις. δείσας οὖν ἐκεῖνος περὶ τῇ λοιπῇ στρατιᾷ, ἀπαίρει ἐκεῖθεν μετὰ τῆς περιλειφθείσης δυνάμεως καὶ ἄπεισιν εἰς Νινευί. καὶ μετ’ ὀλίγον ἐπιβουλευθεὶς παρὰ τῶν πρεσβυτέρων παίδων ἀνῃρέθη, τῶν μὲν ἀνῃρηκότων αὐτὸν φυγόντων, Ναχορδὰν δὲ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ τὴν ἀρχὴν διαδεξαμένου. Ἐζεκίας δὲ τοῦ φόβου ἀπαλλαγεὶς τῷ θεῷ ηὐχαρίστει. καὶ μετ’ ὀλίγον νοσήσαντι αὐτῷ προσελθὼν Ἡσαί̈ας κατ’ ἐντολὴν τοῦ θεοῦ εἶπε τάξαι τῷ οἴκῳ σου· οὐ γὰρ ζήσῃ. τῷ δὲ ἡ τοῦ θνήσκειν ἐλπίς, καὶ ὅτι παῖδας μὴ ἔχων ἔρημον ἔμελλε τὴν βασιλείαν καταλιπεῖν γνησίας διαδοχῆς, ἐποίει μείζω τὴν συμφοράν, καὶ ἀθυμῶν ἐπὶ τούτοις ἔκλαυσε, ζωὴν ἐπιδαψιλευθῆναι αὐτῷ ἐξαιτούμενος τὸν θεόν. ἐλθὼν δὲ αὖθις Ἡσαί̈ας ὑγείαν αὐτῷ μετὰ τρίτην ἡμέραν εὐαγγελίζεται καὶ προσθήκην ζωῆς ἐτῶν πεντεκαίδεκα. ὁ δὲ τὸ ὑπερφυὲς τοῦ θαύματος λογιζόμενος, σημεῖον ᾔτει τὸν προφήτην δεῖξαι αὐτῷ εἰς πίστωσιν τῶν ἐπηγγελμένων.
τοῦ δὲ προφήτου τὸν θεὸν ἱκετεύσαντος σημεῖον γενέσθαι, ἤδη ἐπὶ δέκα βαθμοὺς ἀποκλίνας ὁ ἥλιος καὶ σκιὰν ποιήσας, ἐπέστρεψεν εἰς τὰ ὀπίσω δέκα ἀναβαθμούς. ἐντεῦθεν Ἐζεκίας τῆς νόσου ἀπήλλακτο. ὁ δὲ τῶν Βαβυλωνίων βασιλεὺς Βαλαδὰν πρὸς Ἐζεκίαν πρεσβείαν ποιησάμενος καὶ δῶρα στείλας, σύμμαχον αὐτὸν ἔχειν καὶ φίλον ἠξίου. ὁ δὲ τοῖς πρέσβεσι τοὺς θησαυροὺς ὑπέδειξε καὶ τὰ ὅπλα καὶ πᾶσαν τὴν βασιλικὴν πολυτέλειαν, καὶ ἀνταποστείλας δῶρα τῷ Βαβυλωνίῳ ἀπέλυσεν αὐτούς. Ἡσαί̈ας δὲ εἶπε τῷ Ἐζεκίᾳ ἐλεύσονται ἡμέραι, καὶ ὁ πλοῦτος ὃν ἐθεάτρισας εἰς Βαβυλῶνα μετατεθήσεται, καὶ οἱ υἱοί σου ἔσονται εἰς εὐνούχους τῷ βασιλεῖ Βαβυλῶνος. Ἐζεκίας δέ, ἐπεὶ μὴ διαπεσεῖν τὸν λόγον τοῦ θεοῦ δυνατόν, ἔστω φησίν εἰρήνη ἐν ταῖς ἡμέραις μου. ἐπιβιοὺς δὲ τὸν προστεθέντα αὐτῷ χρόνον εἰρηνικῶς θνήσκει, πεντηκοστὸν καὶ τέταρτον ἔτος ἀνύσας ἐν τῇ ζωῇ, ἐννέα δὲ βασιλεύσας καὶ εἴκοσι. Διαδεξάμενος δὲ τὴν ἀρχὴν ὁ υἱὸς αὐτοῦ Μανασσῆς πᾶν εἶδος κακίας καὶ ἀσεβείας πρότερον ἐπεδείξατο, μιάνας τε τὸν ναὸν καὶ μηδὲ τῶν προφητῶν φεισάμενος.
PG 134:139ὀργισθεὶς δὲ διὰ ταῦτα ὁ θεὸς τὴν τῶν Βαβυλωνίων στρατιὰν κατὰ τῆς Ἰουδαίας ἐκίνησεν, ἣ τήν τε χώραν ἐληίσατο καὶ τὸν Μανασσῆν ἐχειρώσατο. ὁ δὲ συνεὶς ἑαυτὸν τῆς συμφορᾶς αἴτιον, ἀπέκλινεν εἰς μετάνοιαν καὶ ἱκέτευε τὸν θεὸν λῦσαί οἱ τὰ δυσχερῆ. καὶ ὁ θεὸς ἐπακούσας αὐτοῦ λύει τε τῆς αἰχμαλωσίας αὐτὸν καὶ εἰς τὴν βασιλείαν ἀποκαθίστησιν. ἐπανελθὼν δὲ ἐκεῖνος εὐσέβειαν αὐτός τε μετῄει καὶ τὸν λαὸν μετιέναι ἀνέπειθεν. οὕτω δὲ ζήσας ζηλωτὸς ἐγένετο διὰ τὴν εὐσέβειαν, καὶ ἐτελεύτησε βασιλεύσας ἐνιαυτοὺς πέντε πρὸς πεντήκοντα, βιώσας δὲ τοὺς πάντας ἑξήκοντα καὶ ἑπτά. Ἡ βασιλεία δὲ πρὸς Ἀμὼς μετῆλθε τὸν παῖδα αὐτοῦ, μιμησάμενον τὰ τῆς νεότητος τοῦ πατρὸς αὐτοῦ. ἀπέθανε δὲ ἐπιβουλευθείς, ζήσας ἐνιαυτοὺς ἐπὶ τέσσαρσιν εἴκοσι, δύο δὲ βασιλεύσας. τοὺς δὲ αὐτὸν ἀνελόντας ἐτιμωρήσατο ἡ πληθὺς καὶ βασιλέα τὸν υἱὸν ἐκείνου ἀνέδειξεν Ἰωσίαν, ὄγδοον τῆς ἡλικίας ἀνύοντα χρόνον· ὃς εὐσεβὴς ἐγένετο καὶ τὸν λαὸν ἀνέπειθεν εὐσεβεῖν. ἐπισκευάσαι δὲ βουληθεὶς τὸν ναὸν παρῄνει τοῖς ὑπὸ χεῖρα διδόναι εἰς τὴν ἐπισκευὴν ὅσον ἕκαστος βούλεται.
καὶ οὕτω συναχθέντων χρημάτων ὅ τε ναὸς ἀνεκαινίσθη καὶ τοῖς περιττεύσασιν εἰς κρατῆρας καὶ σπονδεῖα καὶ φιάλας ἐχρήσατο, τοῦ ἀρχιερέως Χελκίου τούτοις ἐπιστατοῦντος. ὃς ἐντυγχάνει ταῖς ἱεραῖς τοῦ Μωυσέως βίβλοις ἐν τῷ ἐξάγειν τοῦ ἱεροῦ ταμείου τὸ ἀργύριον, ἀποκειμέναις ἐκεῖ, καὶ στέλλει ταύτας διὰ τοῦ γραμματέως τῷ βασιλεῖ. ὡς δ’ ἀνεγνώσθησαν αὐτῷ, τὴν ἐσθῆτα διέρρηξε καὶ πρὸς τὴν προφῆτιν Ὀλδὰν γυναῖκα Σελοὺμ ἔπεμψε τὸν ἀρχιερέα Χελκίαν καὶ ἄλλους, ἱλεώσασθαι τὸν θεὸν ἀξιῶν αὐτήν. ἡ δὲ τὸ μὲν θεῖον ἤδη ψῆφον εἶπεν ἐξενεγκεῖν κατὰ τῆς χώρας καὶ τοῦ λαοῦ ἀσεβήσαντος, διὰ δὲ τὸν βασιλέα δίκαιον ὄντα οὐκ ἐπάξει νῦν τὰ κακά, ἀλλ’ αὐτοῦ παρελθόντος γενήσεται τὰ ἐψηφισμένα. ὁ δὲ τούτων ἀκούσας συνήγαγε τὸν λαὸν εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ εἰς ἐπήκοον πάντων τὰς ἱερὰς βίβλους ἀναγνωσθῆναι πεποίηκεν. εἶτα ὅρκους ἐκ πάντων ἀπῄτησε φυλάττειν τοὺς νόμους καὶ σέβεσθαι τὸν θεόν. καὶ θύων ὁ λαὸς ἐξιλεοῦτο τὸν κύριον.
PG 134:140ἐνέπρησε δὲ καὶ τὰ ἀναθήματα τῶν εἰδώλων, καὶ τοὺς ἱερεῖς αὐτῶν ἐθανάτωσε, καὶ τὰ τῶν ψευδοπροφητῶν ὀστᾶ κατέκαυσεν ἐπὶ τοῦ βωμοῦ ὃν ἀνέστησεν Ἱεροβοὰμ κατὰ τὴν πρόρρησιν τοῦ προφήτου, ὃς θυσιάζοντι προσῆλθεν ἐκείνῳ καὶ προεῖπε ταῦτα ποιήσειν ἀπόγονον τοῦ Δαβὶδ Ἰωσίαν μετὰ τριακόσια ἔτη καὶ ἑξήκοντα πρὸς τῷ ἑνί. καὶ πρὸς τοὺς Ἰσραηλίτας δὲ πορευθεὶς Ἰωσίας, ὅσοι τὴν αἰχμαλωσίαν διέφυγον, τὸν πάτριον παρῄνει θρησκεύειν θεὸν καὶ κατὰ νόμους βιοῦν. καὶ ἐξ ἁπάσης τῆς χώρας ἀφανίσας τὰ εἴδωλα, εἰς Ἱερουσαλὴμ τὸ πλῆθος συνήγαγε, καὶ τὴν τῶν ἀζύμων ἑορτήν, ἣν πάσχα καλοῦσιν, ἑώρτασε. βίον δὲ εἰρηνικὸν διαγαγών, τοξευθεὶς ἐπὶ τέλει τὸν βίον κατέστρεψεν. ὁ γὰρ τῶν Αἰγυπτίων βασιλεὺς Νεχαὼ Μήδους πολεμήσων ἀπῄει, εἶργε δὲ αὐτὸν Ἰωσίας διὰ τῆς χώρας αὐτοῦ παρελθεῖν. ὁ δὲ μὴ ἐπ’ αὐτὸν στρατεύειν ἐδήλου αὐτῷ. Ἰωσίας δὲ οὐ μεθίετο. ἤδη οὖν παρετάσσοντο μαχεσόμενοι, καὶ Ἰωσίαν διατάσσοντα τὸν οἰκεῖον λαὸν τοξεύσας Αἰγύπτιος τὸν πόλεμον ἔλυσεν. ὁ δὲ βασιλεὺς ἀναζεύξας εἰς Ἱεροσόλυμα τελευτᾷ, βασιλεύσας ἔτη τριάκοντα πρὸς ἑνί, ζήσας δὲ πρὸ τῆς βασιλείας ὀκτώ.
ἐπὶ τούτου Ἱερεμίας ἦν ὁ προφήτης, ὃς καὶ τὰ συμβήσεσθαι μέλλοντα τῇ Ἱερουσαλὴμ δεινὰ προηγόρευσε καὶ τὴν ὑπὸ Ῥωμαίων αὐτῆς ἅλωσιν. οὐ μόνον δὲ οὗτος περὶ τούτων προέγραψεν, ἀλλὰ καὶ Ἰεζεκιὴλ πρῶτος περὶ τούτων δύο βιβλία κατέλιπεν. ἦσαν δὲ ἄμφω τῆς ἱερατικῆς φυλῆς. Τελευτήσαντος δὲ Ἰωσίου Ἰωάχαζ ὁ παῖς αὐτοῦ ἦρξεν, εἴκοσιν ἐπὶ τρισὶν ἐνιαυτῶν ὤν, ἀσεβὴς γεγονώς· ὃν ἀπὸ τοῦ πολέμου ἀναζευγνὺς ὁ τῶν Αἰγυπτίων βασιλεὺς ἔδησε, καὶ τὴν μὲν βασιλείαν τῷ πρεσβυτέρῳ ἀδελφῷ Ἐλιακεὶμ δέδωκεν, Ἰωακεὶμ μετονομάσας αὐτόν, καὶ εἰσφορὰν τῇ χώρᾳ ἐπιτάξας ἑκατὸν ἀργυρίου τάλαντα, ἓν δὲ χρυσοῦ. τὸν Ἰωάχαζ δὲ ἀπήγαγεν εἰς Αἴγυπτον, ὅπου καὶ ἐτελεύτησεν. ὁ δὲ χρόνος τῆς βασιλείας αὐτοῦ τρεῖς ἦσαν μῆνες ἐπὶ δέκα ἡμέραις. Ἰωακεὶμ δὲ ἀσεβεῖ τε ὄντι καὶ κακούργῳ ἔτος ἤδη τῆς βασιλείας ἠνύετο τέταρτον καὶ τὴν Βαβυλωνίων ἀρχὴν Ναβουχοδονόσορ περιεζώσατο. οὗτος τὸν Αἰγύπτιον Νεχαὼ νικήσας πολὺ μέρος τῆς χώρας αὐτοῦ παρεσπάσατο. ἐν ὀγδόῳ δ’ ἔτει τῆς βασιλείας Ἰωακεὶμ ἐπιστρατεύει τῇ Ἰουδαίᾳ μετὰ βαρείας δυνάμεως. Ἰωακεὶμ δὲ δείσας ὑπόφορον ἔθετο τῷ Βαβυλωνίῳ τὴν χώραν τὴν ἑαυτοῦ.
καὶ τρισὶ μὲν ἔτεσι προσῆγε τοὺς φόρους, εἶτα τοὺς Αἰγυπτίους χωρεῖν ἀκούσας κατὰ τοῦ Βαβυλωνίου, ἐπέσχε τὴν τῶν φόρων καταβολήν, καίτοι τοῦ προφήτου Ἱερεμίου προλέγοντος τὴν ὑπὸ τοῦ Βαβυλωνίου τῆς πόλεως ἅλωσιν καὶ τὴν τοῦ βασιλέως Ἰωακεὶμ ἀναίρεσιν, καὶ οὐ μόνον εἰπόντος, ἀλλὰ καὶ γράψαντος καὶ εἰς ἐπήκοον τοῦ πλήθους ἀναγνόντος τὴν συγγραφήν. ἣν λαβόντες οἱ ἡγεμόνες τῷ βασιλεῖ προσήνεγκαν· ὁ δὲ ἐπὶ τοῖς γεγραμμένοις χολωθεὶς πυρὶ τὸ σύγγραμμα κατῃθάλωσε, τὸν δὲ προφήτην καὶ Βαροὺχ τὸν γραμματέα αὐτοῦ κολάσαι ἐζήτει. ἀλλ’ οἱ μὲν φυγόντες ἐξέκλιναν τὴν ὀργὴν αὐτοῦ· μετ’ οὐ πολὺ δὲ κατ’ αὐτοῦ στρατεύει ὁ Βαβυλώνιος, Ἰωακεὶμ δὲ ἀπραγμόνως αὐτὸν εἰς τὴν πόλιν εἰσδέχεται. ὁ δὲ τούς τε κρείττους τῶν πολιτῶν καὶ αὐτὸν τὸν βασιλέα ἐφόνευσε, τρισχιλίους δὲ τοὺς καλλίστους αἰχμαλώτους ἀπήγαγεν, ἐν οἷς ἦν καὶ ὁ προφήτης Ἰεζεκιὴλ παῖς ὤν, τὸν δὲ υἱὸν τοῦ κτανθέντος βασιλέως, Ἰωακεὶμ ὀνομαζόμενον καὶ αὐτόν, ἀναδείξας βασιλέα τῆς Ἰουδαίας. Οὕτω μὲν ἔσχε τέλους Ἰωακείμ, ἐνιαυτοὺς βιώσας ἓξ καὶ τριάκοντα, βασιλεύσας δὲ ἕνδεκα.
PG 134:141ὁ δὲ Βαβυλώνιος ὑποπτεύσας μνησικακῆσαι τὸν ἐκείνου υἱὸν διὰ τὸν φόνον τὸν τοῦ πατρὸς καὶ ἀποστατῆσαι, πέμψας ἐπολιόρκει αὐτόν. ὁ δὲ μὴ θέλων τὴν πόλιν δι’ αὐτὸν κινδυνεῦσαι, παραδίδωσιν ἑαυτὸν καὶ τοὺς προσήκοντας αὐτῷ τοῖς πολεμίοις ἐπὶ συνθήκαις μή τι κακῶσαι τὴν πόλιν ἢ αὐτούς· ἃς παρέβη ὁ Βαβυλώνιος, κελεύσας τὴν ἐν τῇ πόλει πᾶσαν νεότητα καὶ τοὺς τεχνίτας ἀπαγαγεῖν πρὸς αὐτόν, οἳ πρὸς ὀκτακοσίοις τριάκοντα δύο εἰς δέκα χιλιάδας ἠρίθμηντο. τὸν Ἰωακεὶμ δὲ καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ καὶ τοὺς φίλους καθείρξας ἐφύλαττε, μῆνας τρεῖς βασιλεύσαντα καὶ ἡμέρας δέκα. τὴν δὲ τῆς Ἱερουσαλὴμ βασιλείαν τῷ τοῦ Ἰωακεὶμ πατραδέλφῳ τῷ Σεδεκίᾳ παρέδωκεν, ὀμόσαντι μὴ εὐνοήσειν τοῖς Αἰγυπτίοις, ἀλλ’ αὐτῷ φυλάξειν τὴν χώραν. ὁ δὲ νέος ὤν, εἴκοσι γὰρ καὶ ἑνὸς ἦν ἐτῶν ὅτε παρέλαβε τὴν ἀρχήν, καὶ ὑπερόπτης τοῦ δικαίου τε καὶ τοῦ δέοντος, παραινοῦντι τῷ Ἱερεμίᾳ τὰς ἀσεβείας καὶ τὰς παρανομίας λιπεῖν οὐκ ἐπείθετο, οὐδ’ ἐπίστευε λέγοντι τὰς μελλούσας ἔσεσθαι συμφορὰς αὐτῷ τε καὶ τῷ λαῷ· ἃς καὶ Ἰεζεκιὴλ ἐν Βαβυλῶνι προέλεγε καὶ γράψας ἀπέσταλκεν εἰς Ἱεροσόλυμα.
ἠπίστησε δὲ ἀμφοῖν τοῖν προφήταιν ὁ Σεδεκίας ὡς τάχα διαφωνοῦσι. περὶ μὲν γὰρ τῶν ἄλλων συνεφώνουν, περὶ δὲ αὐτοῦ Σεδεκίου ἐδόκουν ἐναντιοῦσθαι. Ἰεζεκιὴλ μὲν γὰρ μὴ ὄψεσθαι τὴν Βαβυλῶνα αὐτὸν προεφήτευεν, Ἱερεμίας δὲ δέςμιον αὐτὸν ἀπαχθῆναι πρὸς Βαβυλῶνα προέλεγε. συνῳδὰ δὲ τοῖς προφήταις καὶ τὰ περὶ τούτου προείρηντο· τυφλωθεὶς γὰρ ἐν Ἰουδαίᾳ καὶ δέσμιος ἀπαχθεὶς τὴν Βαβυλῶνα οὐκ ἐθεάσατο. Οὗτος ὁ Σεδεκίας ἐπὶ ἔτη ὀκτὼ τηρήσας τὴν πίστιν τὴν πρὸς τὸν Βαβυλώνιον, πρὸς τοὺς Αἰγυπτίους ἀπέκλινε. διὸ στρατεύσας ὁ Ναβουχοδονόσορ ἐπολιόρκει τὴν Ἱερουσαλήμ. τῶν δ’ Αἰγυπτίων εἰς συμμαχίαν ἡκόντων τοῖς Ἰουδαίοις, προϋπαντήσας σφίσιν ὁ Βαβυλώνιος καὶ τρεψάμενος αὐτοὺς διώκει. οἱ δὲ ψευδοπροφῆται μηκέτι τοὺς πολεμίους πολιορκήσειν αὐτοὺς ἔλεγον· Ἱερεμίας δὲ καὶ ὑποστρέψαι αὐτοὺς καὶ τὴν πόλιν αἱρήσειν καὶ κατασκάψειν καὶ τὸν ναὸν ἐμπρήσειν καὶ τὸν λαὸν τὸν τέως περιλειφθησόμενον ἀπάξειν προηγόρευε δορυάλωτον, ἐπ’ ἔτη δουλεύσοντα ἑβδομήκοντα, μέχρις οὗ Πέρσαι καὶ Μῆδοι τὴν Βαβυλωνίων ἀρχὴν καταλύσουσι·
PG 134:142τότε δὲ λυθῆναι τῆς αἰχμαλωσίας αὐτούς, καὶ τὸν ναὸν αὖθις καὶ τὴν πόλιν ἀνοικοδομῆσαι. ταῦτ’ ἔλεγεν Ἱερεμίας· ὁ δὲ βασιλεὺς καὶ οἱ περὶ αὐτὸν τοὺς λόγους αὐτοῦ ἐμυκτήριζον. ἀπιόντι δὲ τῷ προφήτῃ πρὸς Ἀναθὼθ τὴν πατρίδα συναντήσας τις τῶν ἀρχόντων καὶ κατασχὼν ὡς αὐτόμολον ἤγαγε πρὸς τοὺς ἄρχοντας· οἳ αἰκισάμενοι αὐτὸν ἐτήρουν εἰς κόλασιν. Κατὰ δὲ τὸ ἔνατον ἔτος τῆς βασιλείας Σεδεκίου ἔπεισι τὸ δεύτερον κατὰ τῶν Ἱεροσολύμων ὁ Βαβυλώνιος, καὶ ἐφ’ ἕνα πρὸς τῷ ἡμίσει ἐνιαυτὸν κραταιῶς τὴν πόλιν πολιορκεῖ. τῇ δὲ πολιορκίᾳ λιμὸς συνηνέχθη καὶ ἐπὶ τούτοις λοιμός. Ἱερεμίας δὲ καθειργμένος δέξασθαι τὸν Βαβυλώνιον παρεκάλει τὸ πλῆθος· σωθήσεσθαι γὰρ οὕτως· εἰ δ’ οὔ, μένοντας ἀπολεῖσθαι ἢ λιμῷ ἢ μαχαίρᾳ· εἰ δέ τις προσχωρήσει τοῖς πολεμίοις, τὸν θάνατον ἔλεγε διαφεύξεται. οὐδενὶ μέντοι πιστὸς ὁ προφήτης λελόγιστο, οἱ δ’ ἡγεμόνες καὶ προσηρέθιζον κατ’ ἐκείνου τὸν βασιλέα. ὁ δὲ διὰ τὸν καιρὸν αὐτοὺς θεραπεύων ἐνέδωκεν αὐτοῖς χρήσασθαι τῷ προφήτῃ ὡς βούλονται. κἀκεῖνοι αὐτὸν εἰς λάκκον βορβορώδη ἐνέβαλον.
Σεδεκίας δὲ τοῦτο μαθὼν ἀνελκυσθῆναι αὐτὸν ἐκεῖθεν ἐκέλευσε, καὶ λάθρᾳ καλέσας ἤρετο τί φησι πρὸς τὰ παρόντα δεινά. ὁ δὲ παραδοῦναι τὴν πόλιν συνεβούλευε τῷ Βαβυλωνίῳ. Σεδεκίας δὲ δεδιέναι ἔλεγε μὴ ἀναιρεθῇ. ὁ δὲ προφήτης οὐδενὸς αὐτὸν οὕτω ποιοῦντα πειραθήσεσθαι δυσχεροῦς ἰσχυρίζετο. τὸν μὲν οὖν ὁ βασιλεὺς ἀπέλυσεν, ὁ δέ γε Βαβυλώνιος ἐπολιόρκει τὴν πόλιν μετὰ σφοδρᾶς ἐπιθέσεως, καὶ εἷλε ταύτην τῷ ἑνδεκάτῳ ἐνιαυτῷ τῆς ἀρχῆς Σεδεκίου. Σεδεκίας δὲ μετὰ τῶν γυναικῶν καὶ τῶν τέκνων καὶ τῶν προσηκόντων καὶ τῶν φίλων ἔφευγεν ἐκ τῆς πόλεως. οἱ δὲ πολέμιοι κατεδίωξαν αὐτὸν καὶ κατέλαβον μονωθέντα· οἱ γὰρ ἡγεμόνες καὶ οἱ φίλοι αὐτοῦ διεσπάρησαν. ζωγρήσαντες οὖν αὐτὸν καὶ τὰ τέκνα καὶ τὰς γυναῖκας ἤγαγον εἰς τὸν Βαβυλώνιον. ὁ δὲ ὠνείδισεν αὐτὸν εἰς ἀχαριστίαν καὶ ἀπιστίαν, ἐκέλευσέ τε τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ καὶ τοὺς φίλους κτανθῆναι ἐν ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ· εἶτα καὶ τὰ ὄμματα πηρώσας αὐτοῦ δέσμιον εἰς Βαβυλῶνα ἀπήγαγεν. καὶ τότε συνῆκε καὶ ἄμφω τοὺς προφήτας ἀληθῆ προειπεῖν. οὗτος τέλος ἐγένετο τῶν ἐκ τοῦ σπέρματος τοῦ Δαβὶδ βεβασιλευκότων.
εἴκοσι δὲ καὶ εἷς ἐτύγχανον ἅπαντες, ἐτῶν διελθόντων ἐξ ὅτου τῆς βασιλείας ἐπέβη Σαοὺλ πεντακοσίων δέκα καὶ τεσσάρων, μηνῶν ἕξ, ἡμερῶν δεκαέξ. Πεμφθεὶς δὲ Ναβουζαρδὰν ὁ ἀρχιμάγειρος τοῦ Βαβυλωνίου τόν τε ναὸν καὶ τὰ βασίλεια ἐνέπρησε καὶ τὴν πόλιν κατέσκαψε καὶ τὰ τοῦ ναοῦ πάντα ἐσύλησεν. ἐμπέπρηστο δὲ ὁ ναὸς μετὰ τετρακόσια ἔτη καὶ ἑβδομήκοντα μῆνάς τε ἓξ καὶ ἡμέρας δέκα ἀφ’ οὗ ἐδομήθη καιροῦ, ἐκ δὲ τῆς ἐξ Αἰγύπτου τῶν Ἑβραίων μεταναστεύσεως μετὰ ἑξήκοντα δύο ἔτη καὶ χίλια καὶ μῆνας ἓξ καὶ ἡμέρας δέκα, ἀπὸ δὲ τοῦ κατακλυσμοῦ μετὰ χιλίους ἐνακοσίους πεντήκοντα ἑπτὰ ἐνιαυτοὺς καὶ μῆνας ἓξ καὶ ἡμέρας δέκα· ἐκ δὲ τῆς παραγωγῆς τοῦ πρώτου ἀνθρώπου μέχρι τότε τριςχίλια πεντακόσια δέκα καὶ τρία ἔτη παρήλθοσαν, μῆνες ἓξ καὶ ἡμέραι δέκα. Ναβουζαρδὰν δὲ κατασκάψας τὴν Ἱερουσαλὴμ τόν τε λαὸν καὶ τὸν ἀρχιερέα Σαβαῖον καὶ τὰ σκεύη τὰ ἱερὰ εἰς Βαβυλῶνα ἐκόμισε. Ναβουχοδονόσορ δὲ τὰ σκεύη τοῦ θεοῦ τοῖς ἑαυτοῦ θεοῖς ἀνατέθεικε, τοὺς δὲ αἰχμαλώτους εἰς τὴν οἰκείαν χώραν κατῴκισε.
PG 134:143τοὺς δ’ αὐτομολήσαντας ἐν τῇ πολιορκίᾳ πρὸς τοὺς Βαβυλωνίους ἐν Ἰουδαίᾳ καταλιπὼν ὁ Ναβουζαρδὰν καὶ τοὺς πένητας, ἡγεμόνα τούτοις ἐπέστησε Γοδολίαν, ἄνδρα τῶν εὖ γεγονότων ἐπιεικῆ τε καὶ δίκαιον, καὶ τὴν χώραν ἐργάζεσθαι αὐτοῖς ἐνετείλατο, καὶ δασμοφορεῖν τῷ Ναβουχοδονόσορ ἐπέταξε. τῷ δὲ προφήτῃ Ἱερεμίᾳ εἰς Βαβυλῶνα ἀπελθεῖν προετρέπετο· ὁ δὲ ἐν τοῖς ἐρειπίοις τῆς πατρίδος ἤθελε διατρίβειν. καὶ ἀφῆκεν αὐτὸν ἐκεῖ, τῷ Γοδολίᾳ ἐπιτάξας πᾶσαν αὐτοῦ ποιεῖσθαι πρόνοιαν. ἀπέλυσε δὲ αὐτῷ καὶ τὸν φοιτητὴν Βαρούχ, τῇ πατρίῳ γλώττῃ διαφερόντως πεπαιδευμένον. ὅσοι δ’ ἐκ τῆς Ἱερουσαλὴμ διὰ τὴν πολιορκίαν ἀπέδρασαν ἧκον πρὸς Γοδολίαν. ὁ δὲ γεωργεῖν τὴν χώραν αὐτοῖς συνεβούλευε καὶ κατοικεῖν ἣν ἕκαστος βούλεται πόλιν καὶ ἀνοικοδομεῖν τὰ ἐρείπια. γνόντες δὲ τὸν Γοδολίαν ἄνδρα χρηστόν, ὑπερηγάπησαν αὐτόν. Ἐπανῆλθε δὲ σὺν τοῖς ἄλλοις καί τις καλούμενος Ἰσμαήλ, ἐκ τοῦ βασιλείου γένους ὑπάρχων, ὃς πρὸς τοὺς Ἀμμανίτας ἀπέδρα κατὰ τὸν τῆς πολιορκίας καιρόν. τοῦτον προσελθόντα τῷ Γοδολίᾳ τινὲς ἐπιβουλεύειν αὐτῷ ἔλεγον· εἰ δ’ ἐπιτρέψει αὐτοῖς κτεῖναι τὸν ἄνδρα, διαφεύξεται τὴν ἐπιβουλήν.
ὁ δ’ ἠπίστει, ἢ καὶ βέλτιον ἔλεγεν ἡγεῖσθαι αὐτὸς ἀποθανεῖν ἢ ἄνθρωπον κτεῖναι πιστεύσαντα αὐτῷ ἑαυτόν. μετὰ καιρὸν δὲ σὺν ἑτέροις ὁ Ἰσμαὴλ οὗτος πρὸς Γοδολίαν ἐλθὼν καὶ ξενισθεὶς ἀπέκτεινε τόν τε Γοδολίαν καὶ τοὺς συμποσιάζοντας. εἶτα νυκτὸς ἐπιθέμενος τοῖς καταλειφθεῖσιν ἐν τῇ πόλει Βαβυλωνίοις αὐτούς τε ἀνεῖλε καὶ πάντας τοὺς ἐκεῖ Ἰουδαίους. τῇ ἐπαύριον δὲ ὀγδοήκοντα ἀνδρῶν ἐκ τῆς χώρας σὺν δώροις πρὸς Γοδολίαν ἐλθόντων, καὶ τούτους ἀνεῖλεν ὁ Ἰςμαήλ, ἄνευ ὀλίγων τινῶν, οἳ κεκρυμμένα ἐν τοῖς ἀγροῖς ἔπιπλά τε καὶ ἐσθῆτας καὶ σῖτον ὑπέσχοντο δείξειν αὐτῷ. λαβὼν δὲ καὶ αἰχμαλωσίαν πολλὴν ἀπῄει πρὸς Ἀμμανίτας. ταῦτα δὲ μαθόντες ἡγεμόνες τῶν Ἰουδαίων τινές, καὶ τοὺς σὺν αὐτοῖς παραθήξαντες, κατεδίωξαν αὐτόν· καὶ τὴν μὲν αἰχμαλωσίαν ἐπανεσώσαντο, Ἰσμαὴλ δὲ σὺν ἀνδράσιν ὀκτὼ διαπέφευγεν. Οἱ δὲ περισωθέντες τοὺς Βαβυλωνίους δεδοικότες ἀπιέναι πρὸς Αἴγυπτον ἐβουλεύοντο.
PG 134:144καὶ τοῦ Ἱερεμίου μένειν αὐτοῖς συμβουλεύοντος, μένουσι γὰρ τὸ θεῖον αὐτοῖς προμηθεύσεσθαι μή τι πείσεσθαι κακόν, ἀπιοῦσι δὲ μὴ συνέσεσθαι αὐτοῖς, οὐκ ἐπίστευον, ἀλλ’ ἀπειθήσαντες ἀπῆραν εἰς Αἴγυπτον, ἄγοντες καὶ τὸν Ἱερεμίαν καὶ τὸν Βαρούχ. ἀπελθόντι δ’ ἐκεῖ τῷ προφήτῃ δηλοῖ τὸ θεῖον τὰ μέλλοντα. ὁ δὲ προύλεγε τοῖς ὁμοφύλοις ὡς ἐπὶ τοὺς Αἰγυπτίους στρατεύσει ὁ Βαβυλώνιος καὶ τῆς Αἰγύπτου κρατήσει, καὶ ὡς τοὺς μὲν αὐτῶν κτενεῖ, τοὺς δὲ δορυαλώτους ἀπάξει. δι’ ἃ καὶ καταλευσθεὶς ὑπὸ τῶν συμφυλετῶν τέθνηκεν. ἃ δὲ προείρηκε γέγονε· πέμπτον γὰρ ἔτος μετὰ τὴν τῶν Ἱεροσολύμων ἠνύετο πόρθησιν καὶ Ναβουχοδονόσορ κατὰ τῆς Κοίλης Συρίας ἐξώρμησε, καὶ κατασχὼν αὐτὴν Ἀμμανίταις ἐπῆλθε καὶ Μωαβίταις, κἀκεῖθεν ἐπ’ Αἴγυπτον ἐξεστράτευσε, καὶ ὑποτάξας αὐτὴν κτείνει τὸν βασιλεύοντα, ἕτερον δ’ ἐγκαθίστησι, τοὺς δ’ ἐκεῖ Ἰουδαίους εἰς Βαβυλῶνα μετήνεγκεν. Ἱερεμίου δ’ ἐν Αἰγύπτῳ ταφέντος, λέγεται ὁ βασιλεὺς Ἀλέξανδρος, κυριεύσας τῆς Αἰγύπτου μετὰ τῶν ἄλλων, ἐξυμνούντων τὸν προφήτην τῶν Αἰγυπτίων, μετενεγκεῖν τὰ ὀστᾶ ἐκείνου εἰς τὴν παρ’ αὐτοῦ κτισθεῖσαν πόλιν τὴν Ἀλεξάνδρειαν.
Ὁ μὲν οὖν προφήτης προεῖπεν, ὡς εἴρηταί μοι, τὰ συμβησόμενα· τὸ δὲ τῶν Ἑβραίων γένος τοιοῦτον εὕρατο τέλος, πέραν Εὐφράτου μετενεχθέν. αἱ μὲν γὰρ δέκα φυλαὶ Ὠσηὲ βασιλεύοντος εἰς Σαμάρειαν παρὰ τῶν Ἀσσυρίων ᾐχμαλωτίσθησαν, αἱ δὲ δύο φυλαὶ μετὰ ταῦτα παρὰ Ναβουχοδονόσορ ἐλήφθησαν δορυάλωτοι, καὶ ὅσοι μετὰ τὴν τῶν Ἱεροσολύμων ἅλωσιν ὑπελείφθησαν. καὶ ὁ μὲν Σαλμανασὰρ τὸ τῶν Χουθαίων ἔθνος ἐκ Περσίδος μετῴκισεν εἰς Σαμάρειαν, ὁ δὲ Ναβουχοδονόσορ ἔρημον ἀφῆκε τὴν Ἰουδαίαν, καὶ ἔμεινεν οὕτως ἐπὶ ἐνιαυτοὺς ἑβδομήκοντα. ὁ μεταξὺ δὲ τῆς τῶν δέκα φυλῶν αἰχμαλωσίας ἐκ Σαμαρείας καὶ τῆς τῶν δύο ἐξ Ἱερουσαλὴμ χρόνος ἑκατὸν τριάκοντα ἔτη καὶ μῆνες ἓξ πρὸς ἡμέραις δέκα ἐγένοντο. Τοὺς δ’ εὐγενεστέρους τῶν αἰχμαλώτων παῖδας καὶ τῷ βασιλεῖ Σεδεκίᾳ προσήκοντας καὶ τῶν ἄλλων ἀκμαιοτέρους καὶ ὡραιοτέρους ἐκτομίας ποιήσας ὁ Βαβυλώνιος, καὶ παιδαγωγοῖς παραδούς, τά τε τῶν Χαλδαίων ἐδίδασκε γράμματα καὶ τὰ ἐπιχώρια, ἐκ τῆς ἰδίας τραπέζης ἀποτάξας σφίσι τὴν δίαιταν. τέςσαρες δὲ τῶν παίδων ἦσαν ἐκ τοῦ βασιλικοῦ γεγονότες γένους, καλοὶ τὰς ὄψεις καὶ ἀγαθοὶ τὰς φύσεις·
ὧν τὸν μὲν Δανιὴλ καλούμενον Βαλτάσαρ ὁ Βαβυλώνιος μετωνόμασε, τὸν δὲ Ἀνανίαν ὠνομασμένον Σεδράχ, Μισαὴλ δὲ τὸν ἕτερον κεκλημένον Μισάκ, καὶ τὸν λοιπὸν Ἀζαρίαν Ἀβδεναγώ· οὓς καὶ τῶν ἄλλων ἦγεν ἐντιμοτέρους, δι’ εὐφυί̈αν ἐπὶ σοφίᾳ προκόπτοντας. οὗτοι τοίνυν οἱ νεανίαι τοῦ προεστῶτος αὐτῶν εὐνούχου ἐδέοντο μὴ τοῖς ἐκ τῆς βασιλικῆς τραπέζης χορηγουμένοις αὐτοῖς διαιτᾶν σφᾶς, ἀλλ’ ὀσπρίοις καὶ φοίνιξι καὶ τοιούτοις ἄλλοις. ὁ δὲ δεδιέναι ἔλεγε μὴ τοιούτοις τρεφόμενοι λεπτυνθῶσι τὰ σώματα, καὶ παρὰ τοῦ βασιλέως διὰ τοῦτο αὐτὸς κακωθῇ. οἱ δὲ ἐφ’ ἡμέρας δέκα οὕτω διαιτῆσαι αὐτοὺς παρεκάλουν, καὶ εἰ μὲν μὴ μεταβάλοιτο ἡ τῶν σωμάτων ἕξις αὐτοῖς, οὕτω διαιτᾶν αὐτοὺς καὶ εἰς τὸ ἑξῆς, εἰ δ’ ἴδοι τὰ σώματα αὐτῶν ἰσχναινόμενα, τῆς προτέρας ἔχεσθαι διαιτήσεως. πείθεται τούτοις ὁ τῶν παίδων προεστηκώς, καὶ οὕτω ποιήσας ὡς οὐδὲν αὐτοὺς ἐκ τῶν τοιούτων τροφῶν παθόντας εἶδε, μᾶλλον μὲν οὖν καὶ τῶν ἄλλων θαλερωτέρους γεγονότας, ἀψύχους αὐτοῖς προσῆγε τροφάς. οἱ δὲ λεπτυνθέντος αὐτοῖς τοῦ νοός, πᾶσαν κατώρθωσαν παιδείαν Χαλδαϊκὴν καὶ Ἀσσύριον.
PG 134:145ὁ δέ γε Δανιὴλ καὶ περὶ κρίσεις ὀνείρων κατέτεινε τὴν σπουδήν. Εἶτα ἐνύπνιον ὁ Ναβουχοδονόσορ ἐξαίσιον θεασάμενος, καὶ τὴν κρίσιν τούτου κατὰ τοὺς ὕπνους μαθών, τοῦ τε ὀνείρου καὶ τῆς κρίσεως αὐτοῦ ἐπελάθετο. ἕωθεν οὖν μεταπεμψάμενος τοὺς Χαλδαίους καὶ τοὺς μάντεις καὶ μάγους, ἀπῄτει τούτους τὸ ὄναρ τε εἰπεῖν αὐτῷ καὶ τὴν τούτου δήλωσιν. οἱ δὲ αὐτὸν ἤθελον πρότερον εἰπεῖν τὸ ἐνύπνιον, καὶ οὕτως αἰτεῖν ἐξ ἐκείνων τὸ σημαινόμενον. ὠργίσθη ἐπὶ τούτοις ὁ βασιλεὺς καὶ θάνατον ἁπάντων κατεψηφίσατο μὴ δύνασθαι λεγόντων εὑρηκέναι τὸν ὄνειρον. τούτοις ὡς σοφοὶ καὶ Δανιὴλ καὶ οἱ τρεῖς παῖδες καὶ συνεκλήθησαν καὶ συγκατεκρίθησαν. πρόσεισι τοίνυν ὁ Δανιὴλ τῷ τῶν βασιλικῶν σωματοφυλάκων ἐξάρχοντι, καὶ ἠξίωσεν ἐπὶ μίαν νύκτα τὴν ἀναίρεσιν τῶν κατακριθέντων ὑπερτεθῆναι· ἴσως γάρ ἔφη δι’ αὐτῆς δεηθησόμεθα τοῦ θεοῦ καὶ γνωσόμεθα τὸ ἐνύπνιον. ἐνέδωκεν ὁ βασιλεὺς πρὸς τὴν αἴτησιν. καὶ συμπαραλαβὼν ὁ Δανιὴλ καὶ τοὺς τρεῖς αὐτοῦ συγγενεῖς παῖδας ἱκέτευσε διὰ τῆς νυκτὸς τὸν θεόν. δηλοῦται οὖν αὐτῷ θεόθεν καὶ τὸ ἐνύπνιον καὶ τὰ δι’ αὐτοῦ σημαινόμενα.
καὶ μεθ’ ἡμέραν ἀπῄει πρὸς τὸν βασιλέα καί οἱ παρὰ τοῦ θεοῦ ἔφη γνωρισθῆναι αὐτῷ καὶ τὸ ὄναρ καὶ τὴν αὐτοῦ δήλωσιν, ἐλεήσαντος τοὺς ἀδίκως διὰ τοῦτο ἀποθανεῖν κινδυνεύοντας, οὐδὲν δ’ ἧττον καὶ σὲ τὸν θέλοντα ἀναιτίως τοσούτους κτεῖναι ἐξ ὧν ἀπῄτεις ἀδύνατα, ἃ μόνῃ τῇ θείᾳ φύσει γνωστά. ἃ δ’ ἐθεάσω τοιαῦτά εἰσιν. ἐδόκεις ὁρᾶν ἀνδριάντα μέγαν ἑστῶτα, οὗ χρυσῆ μὲν ἡ κεφαλή, οἱ δὲ ὦμοι καὶ οἱ βραχίονες ἀργυροῖ, ἡ δέ γε γαστὴρ μετὰ τῶν μηρῶν ἐκ χαλκοῦ, αἱ κνῆμαι δὲ καὶ οἱ πόδες ἦσαν μέρος μέν τι σιδήρεοι, μέρος δέ τι ὀστράκινοι. εἶτα λίθος ἐξ ὄρους ἀπορραγεὶς τῷ ἀνδριάντι ἔδοξεν ἐμπεσεῖν καὶ συντρῖψαι αὐτόν, καὶ λεπτῦναι τὸν χρυσὸν καὶ τὸν ἄργυρον καὶ τὸν χαλκὸν καὶ τὸν σίδηρον καὶ τὸν ὄστρακον ἐς τοσοῦτον ὡς ὑπ’ ἀνέμου ἐκλικμηθῆναι καὶ σκεδασθῆναι αὐτά. ὁ δὲ λίθος ἐδόκει αὐξῆσαι καὶ εἰς τοσοῦτον μέγεθος προελθεῖν ὡς πᾶσαν ὑπ’ αὐτοῦ πεπληρῶσθαι τὴν γῆν. οὗτος μὲν οὖν σοι ὁ ὄνειρος· ἃ δὲ δηλοῦταί σοι δι’ αὐτοῦ, φροντίζοντι περὶ τῆς βασιλείας καὶ τίς ἄρξει μετὰ σέ, ταῦτά εἰσιν.

Liber Octavus

Christianorum eo tempore non modo conquiesce ret, sed et honos maximus Christi cultoribus ha beretur. Sub Urbano Romano episcopo etiam Hippolytus, vir sanctissimus et doctissimus, Ro mani Portus episcopus floruit, qui in multa sacræ Scripturæ opera commentarios conscripsit. Tum Antiochiæ præfuit, et cœtum ejus loci fidelium re xit Asclepiades, Hierosolymis Sardianus, XVI. Alexandro, cum decennium Romanis in perasset ad hunc modum interfecto, Maximinus statim suscepto imperio persecutionem contra Christianos movit, et Ecclesiarum gubernatores ut doctores Christianorum arcanorum ac præcones, tolli jussit idque indignatione contra Alexandrum, qui Christum coluisset, fecisse perhibetur. Ejus enim imperatoris insano odio flagrabat; a quo dux delectus, et a Persis turpissime superatus, iram illius expertus fuerat. Erat et altera persecutionis causa, quod in Alexandri familia multi Christum Deum adbibitis, qui per vices scriberent, ac librariis agnoscebant. Quo tempore Ambrosius etiam, vir eruditionis amans, qui Originem ad sa crarum Litterarum enarrationem Impulit, sumpti bus abunde suppeditatis, et vi expeditis notariis non paucioribus et virginibus eleganter scribere edoctis, martyrii corona cum Protocleto presby tero redimitus esse perhibetur. Maximinus rerum potitas, senatui statim, ut a militibus imperator appellatus esset, significavit. Nec in Christianos duntaxat sevus atque immanis exstitit, sed in sub ditos æque omnes. Nam et superbus erat, et pe cnniæ avidus, eaque de causa injustissimus 621 et sanguinarius, denique plane tyrannus, ad ra pinas et cædes hominum sine ulla probabili causa ruens: ad quas adeo propensus fuit, ut nec uxoris suæ vitæ parceret. Occultande porro ignobilitatis. suæ studio patriciis despectis, hominum obscuro rum familiaritate utebatur. Quibus de causis om niam odia suscepit. Bello Germanis illato, prædas ex agris egit. Barbarorum nemine in conspectum veniente. Deinde circa paludes et perpetuas silvas apparuerunt. Quo cum Romani irruissent, magnam eorum multitudinem occiderunt. Ita victor Maxi sninus, cum maxima captivorum turba reversus est. Sed quia sibi omnia subditorum bona vindi cabat, nec ullam pecuniæ rapienda occasionem negligebat, ac ne sacris quidem ipsis abstinebat, omnibus eos milites, a quibus imperator creatus

esset, culpantibus, Africanæ legiones tum ea de causa, tum alia quadam re irritată defecerunt. Nam Africanarum provinciarum procuratores, bona locupletum sine ulla probabili specie invade bant: nec iis contenti, ipsos quoque possessores trucidəbant. Quarum rerum indignitate ad seditio nem concitati milites, virum senatorii ordinis Gordianum, hominem provectæ ætatis vel invitum rapiunt: impositoque diademate, dalaque purpura, imperatoren el Augustumn salutant. Qui Carthagi et nem profectus, et Maximini odio ab omnibus be nigne susceptus, litteras legatosque de sua desi gnatione ad senatum mittit. Qui cum in navigatione morati essent, Romani tyrannidis Maximini pertæsi defecerunt: et statuis ejus eversis, convicia in tyrannum jecerunt. Deinde cum temeritatis peni teret, quod Maximino incolumi nulla eis salutis spes relinqueretur, duos ex senatu Maximum et Albinum duces crearunt. Quidam etiam Cæsares a senatu appellatos esse ferunt, designationem Gordiani adhuc ignorante. Quibus rebus Maximi nus cognitis, minas contra senatum spirans, in Italiam contendit. Sed ubi Maximum, Albino ad urbis custodiam relicto, contra se adventare didi cit, Aquileiam, qua potiri in primis studebat, cum exercitu Maurorum declinavit. Aquileia vero ea fuit, quæ nunc Venetiæ dicitur. Sed civibus 622 fortiter se defendentibus, ab urbe repulsus, et a Maximo acie victus, in suum tabernaculum rediit ortoque inter ipsius satellites et milites tumulto, egressus, ut eos alloqueretur, impetu illorum una cum flio, quem secum adduxerat, est necisus nalus annos v et Lx, unde vi imperavit. Amborum capita amputata, Aquileiensibus ostentata, Ro mamque missa sunt. Romani vero Maximini caput in foro palo affixerunt, ut omnibus conspicuum essel. XVII. Posthæc Maximus Romam reversus, Albino obviam egresso, cenatu populoque cum Lalis acclamationibus et plansu est suscepius. Inde ambo una, et quidem bene imperarunt. Sed mili tes ægre ferebant eos non a se, sed a senatu po puloque declaratos esse. Post ipsi etiam imperato res inter se dissentientes, exitio suo causam præ buerunt. Nam ea dissensione milites cognita, am bos vinculis constrictos per totam urbem, per ludibrium et contumeliam, nec sine verberibus, circumduxerunt. Deinde cum audivissent, Germa nos eripera et conservare illos velle: utrumque occideru, quorum Maximus annos LXXIV, Alt-i nus LX natus erat. Imperarunt vel, ut nonnulli auctores sunt, dies xx11, vel, ut alii tradunt, non tres menses “Integros. Post hos quidam Pompeia

num rerum potitum esse tradunt; sed imperio vix per somnium degustato, celerrime excidisse. Priusquam enim duo menses elaberentur, una cum imperio vita etiam privatum esse: a quibus autem, et quibus de causis, cum scriptum non invenerim, silentio et ipse præterii. Ei P. Balbinum successisse tradunt: qui, cum per tras menses imperii fructum brevem percepisset, in Gordiani designati imperatoris (ut dictum est) ex Africa adventu occisus fuerit. Gordianum vero, cum Ro mam venisset, ægrotasse, partim ob extremam zetatem (annos enim Lxxix habcbat), partim quod ex longiore navigationis vexatione afflictus esset, obiisse, xxn duntaxat diebus in imperio exactis Cliumque Gordianum successorem reliquisse. At que alii hæc ita consecuta esse tradunt. Alii scri bunt, quosdam Gordiano în Africa imperatori ap pellato, seditionem movisse, et Gordiani 623 mi liles succubuisse: multisque cesis, atque ipse Gordiani filio, senem præ doloris impatientia, la queo vitam finivisse. Alii, qui juniori Gordiano post patris obitum ex morbo imperium attribuunt, eum Persis intulisse bellum ferunt: dumque in pugna equo incitato aciem circumvolitans, suos ad rem strenue gerendam cohortatur, ex equi lapsu femore fracto Romam perlatum decessisse, cum sex aunos imperasset. Urbanus Romano pontificatu annis octo functus, Maximino imperante obiit, Pontiano successore. Antiochenæ Ecclesiæ post Philetum Zebinus præfuit. Sub Gordiano filio, Pon- c tiano Romano pontifici, sexto ministerii anno de functo, successit Anteros, ac paulo post in aliam vitam migravit. Post quem Flavianus, divino suf fragio, ut narral Eusebius, episcopatum est ade plus. Fertur enim, βdelibus deligendi pontiacis causa congregatis, Flavianum quoque recens ex agro advenisse, neque ab ullo mentionem esse faciam, quasi is Ecclesiæ præfuturus esset: sed concilium curasse, quemnam ex aliis anteferret. Luterea columbam advolantem capiti illius inse disse, atque inde omnes veluti signo dato una voce exclamasse, eum dignus pontificate: ne citra ullam cunctationem in throno collocatum esse. Tum Ze Lino quoque Antiochia defuncto, successit Babyla. Origenes vero sub id tempus Casarem Palesting degens, praeter alios qui undique confluxerant, ae Variæ lectiones et notæ. Maximo et Albino Publium successisse scribit auctor Chronici Alexandrini, buicque Gordianum seniorem; is autem Publius Maximus Balbinas Pupienus vocabatur. quem eumdem esse eum Pompeiano Zonara putat Ca saubonus. Is vero, Pompeianus Civica, consul fait cum Gordiano secundum, cujus consulatus men do est in veteri inscriptione nuper edita a Thoma Reinesio scrib. Hujus Pompeiani gentilis fuit Sextus Vetulenus Civica Pompeianns consut cum L. Calonio Com moda sn. vi. G. 838. Locum hunc Wolius ut mendosum notat in tribus Codicibus unde tria hæc verbs in versione, omisit: et revera desunt in codd. Reg. et Colberteo.

quibus in hac lucubratione continenter elaboro, cum omni anteacta vita mea comparentur, plane dor mientis rete traxisse videor, meque insigni beneficio tuo devinctum esse hoc publico monumento teslor, quod tua munificentia studiosis historiarum nunc primum communicatur. Faxit Deus optimus maximus ut neque te sumptuum tantorum neque me laborum pœniteat; idemque te cum liberis tuis ornatissimis totaque amplissima Fuggerana familia quam diutissime incolumem et florentem conservet. Augustæ Vin delicorum, ex bibliotheca herili: Kalendis Novembris, anno a Nativitate Domini MDLVI. I PRAEFATΙΟ. Equidem haud inepte rideri queam, ut supervacuis in rebus magis, quam in necessariis occupatus. Posteaquam enim e medio excessi, vitamque delegi solitariam, perpetuo mihi ipsi velut exsilio indictoid que illius nutus arcauoque consilio factum, qui supra 1:0$ est, ruptis vinculis meis, ereptisque mihi cha rissimis, cum dolore quidem, utiliter tamen), omni no me jampridem, omissis negotiis, turbisque repu diatis, nihil aliud tractare conveniebat, nisi ea quæ animum excolunt, et a maculis pravarum actionum assuetudine 2 impressis purgant, quæque Nuinen infestum mihi ob ejus præcepta violata, et deser tam justitiæ viam placare queant, itaque delicto rum veniam impetrare. Ego vero (quæ mea ad recte faciendum socordia est) rebus necessariis neglectis, in supervacuis elaboro. Tamnen, ut pro nei defensione aliquid afferam: non meaple au ctoritate susceptum hoc opus est, sed hortatu ami corum qui cum me otium agere viderent, id aiebant in negotium aliquod esse conferendum, quod et rempublicam juvaret, et ipsum quoque di vinum mihi præmium conciliares. Addebant eos, qui historiis et rebus olim gestis describendis laborassent, partim cum alia facta veterum, tum Etrategemata prolixius conscripsisse, atque acies instructas, exercituum conflictus, castrame tationes, aggeres excitatos, et alias hujus gene ris enarrare: pratereaque loca, et impedita c itinera, et montes arduos atque inaccessos, vallium item angustias, urbium munitiones, et turrium altitudines immensas, propeque in cœlum porre clas quasi oculis subjicere: partim scripta sua ad

ellam magnum Gregorium, mirifcum illum, audi torem habuit, et fratrem ejus Athenodorum, Tum quoque Africanus historicus noscebatur. XVIII. Post Gordianum juniorem, alius Gordia nus, defunctis, ut fertur, genere conjunctus, im perium suscepit. Is Sapore Artaxerxis Persarum regis Alio acie superalo, Nisibim et Cariam recu peravit, a Persis, Maximino imperante, Romanis creptas. Deinde Ctesiphontem profectus, insidiis Philippi præfecti prætorio periit. Nam cum rerum politus esset, Timesoclean socerum praefectum præ torio designavit: eoque superstite, 624, res im perii bene se habuerunt prospereque successerunt. Eo vero defuncto, Philippus præfectus designatus. at seditionem concitaret, stipendia militum mi nuisse dicitur, quasi id jussisset imperator. Ali frumentum, quod in castra perferendum esset, eum Inhibuisse ferunt: itaque milites commeatus penuria laborantes, contra imperatorem tanquain famis causam insurrexisse, eumque sexto imperii anno occidisse, Philippum vero stattın summam rerum arripuisse. Nantiata Gordiani czde, a se natu Marcum quemdamn philosophum statim Ca sarem renuntiatum esse: qui ante firmatum im perium, in palatio repente obierit. Eo mortuo, rerum potitum Severum Hostilianum: qui et ipse fere priusquam habenas imperii capesseret, vena propter morbum incisa, naturæ debitum persol verit. Philippus ab expeditione reversus, impe rium Romanum occupavit, Philippo filio in via collega ascito. Cum Sapore Persarum rege pacem fecit, Mesopotamia et Armenia concessis. Sed cum Romanos earum provinciarum jacturam graviter ferre intellexisset, paulo post pace abrogata, eas defendendas suscepit. Fuit autem Sapores, ut fe runt, tanta mole corporis, quanta eo tempore visa nondum fuit. Philippus a bello Persico reversus, Variæ lectiones et note. Marci et Severi lostiliani impe rii memoria uni Zonaræ debetur, ut pridem ob servatum a viris doctis. Posteriorom Stylianum perperam, vertit Wolfius, divulso a voce 8. Cor taple etiam appellatur apud Cedre num, qui Marci pariter meminit, sed in annis ukriusque imperii mirum in modum peccat. Aller codes addit inquit Wolfius: a desuut In Reg. et Colbert..

erga Christianos bene affectus fuit; ac potius & auctores quidam sunt, eum Christianam dein am plexum, in ecclesia communia cum Christianis vota fecisse, et peccata sua non gravatim confes sum esse. Nam cum a preposito Ecclesiae ad com munionem non admitteretur, nisi confiteri vellet, et nomen suum inter pœnitentes profiteri: baud recusasse. Qui vero eum martyris Eugeniæ patrem esse tradunt, errant. Namn is quidem et ipse præ fectus fnisse narratur, sed Ægyptí, non prætorio ac post Christianam fidem, posito magistratu, Chri stum fortiter professus, ac martyrii corona ornatus est. Hic autem Philippus imperator cum suscepto adversus Scythas bello, Romam rediisset, Marinus quidam ordinum ductor a militibus in Mysia impe raior est delectus. Qua seditione turbatus cum apud senatum verba faceret, cateris tacentibus, de Marino 625 ei non laborandum esse dixit Decius, quod ut homo regno indignus, ultro a militibus occidendus esset: idque ut ille prædixerat, paulo post accidit. Qua de causa Philippus Derium admi ratus, in Mysiam abire et seditionis auctores pu nire jussit. Is vero cam legationem, quod nec sibi neque millenti futura esset utilis, deprecatus tamen urgente Philippo, abiit Invitus, et a militi bus statim strictis ensibus accipere imperium, quantumvis recusaret, coactus, Philippo scribit, ne turbetur: se enim, ubi Romam venerit, posi turum esse insignia imperii. Quod Philippus non credens, bellum ei intulit: commissoque pralio, in prima acie dimicans una cum filio Philippo ce cidit. Quibus sublatis, universi se ad Decium con tulcrunt. Regnavit autem, ut quidam tradunt, an nos v, ut alii vt, et totidem menses. Fuit autem Bostris oriundus, ubi regio potitus, Philippopolim de suo nomine condidit. XX. Enimvero Decius omnibus legionibus ac ceptis Romam profectus, imperium frmavit; atque ejus amplitudine ac negotiorum multitudine con siderata, ut quidam aiunt, Valerianum collegam arcivit: et uterque alterum cohortatus, persecutio nem atrocissimam contra Christianos instituerunt. Sunt qui dicant, Philippi odio, Christianorum cul toris, Decium nostros persecutum esse. Ulut est, contra Adeles profecto insantit. Eo tempore Pla vianus, Ecclesia Romana episcopus, martyrio vitam fuiit. Item Babylas Antiochenus, et Alexan Varia lectiones et notæ. Vide Casaubonum ad Hist. Au gustam, P. 201, n edit. Istius Marini, præter Zonaram, meminit etiam Zosimus: cujus cæterum vix alibi mentio occurrit. Vide observata a Scaligero ad Eusebium, pag. 245, 11 edit.

mum pro Christiana fide decertavit, sed prius etiam, ut jam expositum est; tum vero in carcere obiit. Sed et magnus Cyprianus, Carthaginiensis episcopus, pro Christiana fide certavit. His igitur pontificibus defunctis, Roma Flaviano Cornelius, Antiocheno Babyla Flavianus, Alexandria Diony sins, Hierosolymis Alexandro Mazalanes successil. Sed et alii plurimi martyrii dignitate sunt ornati. Tune etiam Origenes ad tyrannicum tribunal at Cbristi cultor adductus est, sed honore martyrii caruit miser, ei negato, ut opinor, a Deo ob per versas opiniones. Nain tormenta 626 jam exper tus, tamen ordinem, deseruit. Hic, ut aute dicfum est, cum doctrina et eloquentia excelleret, super Dia et arrogantia elatus, veterum sanctorum Patrum decretis neglectis, novarum opinionum autor esse non dubitavit: et blasphemias in sanctam Trinita tem, divinamque inhumanationem et improbo cor dis sui thesauro eructavit, nec ulla fere secta est, cui non initium præbuerit. Nam et unigenitum Dei Filium conditum esse docuit, a paterna gloria et essentia alienum: et Spiritum sanctum infra Patris et Filii dignitatem collocavit, affirmans, neque Patrem a Filio, neque Filium a Spiritu sancto posse cerni: ut nec Spiritum ab angelis, nec angelos ab hominibus. Ac bar sunt Origenis in sanctam et con substantialem Trinitatem blasphemiæ. Circa Christ vero inbumanationem, Christum animatam carnem ex sancta Virgine assumpsisse impie negat; sel unigenitum Dei Filium ante mundum conditum menti unitum fuisse fabulatur, et electum esse βngit, et ramum qui aliquando non fuerit, cum eoque extremis temporibus inhumanatum esse, assumpta carne absque anima intelligente et ra tione prædita: ac rursus deposuisse carnem Do minuɑi, et finem habiturum esse ejus regnum sta tuit. Et dæmones in integrum restituendos esse tradit: et supplicium finiti, non æterni fore teni« poris, purgationi delictorum omnium destinatum qua peracta, omnes ad unitatem redituros esse, tam homines quain dæmones. Unitatis autem illius rationem, seu nugas potius, cum sine multis ver bis declarari haud possint, prætermisimus, ut et der Hierosolymitanus episcopus, qui non tum prim alias ejus blasphemias. Atque hac de Origene, qui c etiam Adamantius dicebatur. Tum Novatus quoque, Romanæ Ecclesiæ presbyter, hæresiarches exstitit; eorumque qui se Catharos seu Puros dicunt, priu œps: iis qui persecutione territi, simulacris immo larunt, et post, aguito peccato, se convertunt, panitentiam negans, et supplices ac delicti medi cinam dolenter afflictoque animo requirentes non admittens. Contra hunc Rom concilium est indi ctum, cui Cornelius præfuit: in quo decretum est, tempore persecutionis lapsos recipiendos, si se converterint, 627 et penitentiæ medicina cu randos esse. Novatum vero sancti illi patres, con. cilii decreto non acquiescentem, Ecclesia ut fratrum hostem, abdicarunt. Eusebiu

historiam quamdam ex epistola Dionysii Alexia drini episcopi, hujusmodi, iis verbis ab ipso de scripta, quæ sequuntur, refert: Fuit apud nos f. delis quidam senex Serapio, vita inculpate acta, sed in persecutione lapsus, qui cum sæpe opem im ploraret, ac ob sacrificium simulacris factum a ne mine audiretur: ægrotus, per integrum triduum mulus et sensus expers jacuit. Die quarta morbo noñuihil remisso, per nepotem sibi festinanter pre sbyterum aliquem accersi jussit, ac rursus mulus ja cuit. Accurrit puer ad presbyterum, qui cum ob morbum venire non posset, ego autem eos qui e vita discederent, si peterent, præsertim si príus etiam supplicassent, absolvi jussissem, ut cum spe bona morerentur parum de Eucharistia dedit puero, ac jussit, ut madefaceret, ac seni in os instillaret. Quam cum puer afferens appropinquasset, priusquam ingre deretur, denno recreatus Serapio: Ades, inquit, fili? etsi autem presbyter venire non potuit, su lamen quod mandatum est, ersequere, meque absolvito. Instillavit puer Eucharistiam in os senis: qui cum parum deglutisset, statim exspiravit. Nonne vero evidenter conservalus, eo usque exspectavit, dum sol veretur? peccatoque soluto, propter mulla bona quæ feceral confiteri posset? Hæc in epistola Dionysii referuntur. Decius vero sic erga Christi cultores affectus, nondum integro biennio in imperio exacto, turpissime periit. Nam eum harbarorum, Bosphor rum populantium, multos occidisset, hique in an gustias redacti, se oinnem prædain reddituros pro- dgle. mitterent, si discedere sinerentur, Decius negavit, et Gallum senatorem transitu cos prohibere jussit. At Gallus Decio insidians, monuit Barharus, ut juxta profundam paludem aciem instruerent: quυ illi facto, cum terga dedissent, Decius eos perse quens cum filio et inagna multitudine Romanorum, in paludem incidit, ubi omnes perierunt, ut nec corpora eorum invenirentur, coeno obruta. xal XXI. Gallus rerum potitus (quem scriptores quidam etiam Volusianum vocant, ut binominem aliis asserentibus, filium eumdemque 628 colle Varia lectiones et notæ. Ita in mss. et in tribus codd. Wolfii: qui locum mendosum, aut certe obscu rum scribit. Ita Victor in Eplo tomc. Lactantius. De mortibus persecut. n. 4, de Decio: Circamventus - Barbaris, et cum magna exercitus parte deletus, nec sepultura quidem potnil konorari, sed exulus as nudus, ut hostem Dei opor tebal, pabulum feris ac volucribus jacuit.

gam ejus, Volusianam appellatum esse paclas cum Barbaris, ut annuo tributo accepto, Roma niz provinciis abstinerent, Romam abiit, ac filium Volusianum Cæsarem declaravit. Fuit et hic Chri stianis gravis, non minore quam Derius persecu tione inchoata, multisque interfectis. Sab hoc mo tus Persarum recruduit, qui Armeniam occuparunt, Tyridate rege fuga elapso, cujus filii se ad hostes contulerant. Scytharum quoque multitudo pene innumerabilis in Italiam impressionem fecit: ¡i demque Macedoniam, Thessaliam et Graeciam incursarunt. Eorum quoque pars, Mæotide palude superata, per Bosporum, in Pontum Euxinum Irripuisse fertur, ac multas vastasse provincias. Sunt et aliæ plures gentes contra ditiones Roma noruna concitata. Pestis quoque tum provincias invasit: que ab ibiopia orta, totumque pene Orientem et Occidentem pervagata, multas urbes civibus desolavit, duravitque per annos quindecim. Scythae vero annuo tributo ex pacto - Romanis petito, pauciora sibi quam promissa essent, dari questi, minitabundi abierunt. Ceterum Emilia nus, homo Afer, Mysiis legionibus prefectus, mi litibus ea omnia promisit quæ Scytbis penderen tur, si cum illis pugnarent. Qui Barbaros en im proviso aggressi, paucis exceptis, omnes eide runt: et opimis spoliis partis, regionem corum. incursarunt. Eo successu elatus milianus, a funds legionibus impetravit, ut imperator salutaretur coactisque in unum copiis, ad Italiam occupandam properavit. Quo Gɔllus cognito, et ipse contra so paravit: commissoquo pretio victus, a suis mill tibus una cum filio occisus est, cum biennium et menses octo imperasset. Ejus vero milites et ipsi, Amiliano conjuncti, imperium conβrmarunt. suis XXII. Appellatus imperator Æmilianus senatui per litteras promisit, se Barbaros etiam Thracia pulsurum, et Persis bellum illaturum: omniaque facturum et dimicaturum ut ducem eorum, imn perio ipsis rekleto. Zed priusquam horum aliquid faceret, Valerianus Transalpinarum legionum dux, rebus Æmiliant cognitis, et ipse regnum affecta vit: conductisque in 629 unum suis copiis, Romam properavit. Quare ii qui sub Emiliano stipendia merebant, quia se Valeriane impares esse norant, et Romanos mutuis perire cædibus, ac intestina bella conflari nefas putabant. Eodem accedebat, quod milianum, ut inglorium et bu milem, reguo indignum judicabant: Valerianan vero ad principatum aptiorem, ut qui majori cum auctoritate res administraturus esset: Emiliano nondum quatuor menses imperio potito, annos

vero quadraginta nato, interfecto, ad Valerianam transeunt, eique citra dimicationem Romanoruin imperium tradunt Flaviano sub Decio martyri corona ornato, Cornelius Romanus pastor factus, munere suo per triennium præclare obito, deces sit. Lucio in pontidealus solium erecto, et ante expletum in eo octavum annum mortuo, Stepha nus est subrogatus. Hujus sanctio est, ne Chri stiani ab hæreticis ad Erclesiam revertentes, re baptizentur, sed precatione per manuum imposi tionem lustrentur: eaque de re epistola ejus ad Cyprianum martyrem exstat. Cum Stephanus post duos annos obdormiisset, Xystes in pontificio Romæ solio consedit. Tum etiam Sabelliana hære sis Pwlcmaide Pentapoleos urbe nota est. Atque hæc de Romanis pontificibus. XXIII. Valerianus autein, cum Galieno filio re rum potitus, et ipse Christianos vehementissime persecutus est: ac multi diversis in locis martyres facti sunt, variis pro Christi fide certaminibus defuncti. Sub hoc quoque, propter exterarum gentium motus, male se res Romana habuit. Nam Scytha Istrum transgressi, Thraciam denuo po palati, urbem illøstrein Thessalonicam obsederunt illi quidem, sed non expugnarunt: ac terrorem tautum intulerunt omnibus, ut Athenienses sua mœnía jam inde a Syllæ temporibus prostrata, instaurarent: Peloponnenses vero isthmum a mari ad mare ducto muro intercluderent. Persæ quo que Sapore rege Syriam incursarunt, et Edessam obsederunt: quos. Valerianus prius non aggredi ausus, cum Edessenos, milites eruptionibus facien dis multos Barbaros cædere, et plurimis potiri spoliis didicisset, recepto animo adortus est. Qui, ut longe plures, Romanos 630 circumdederunt, quibus maxima ex parte occisis, nonnullis etiam elapsis, Valerianus cum suis satellitibus ab hosti bus captus, atque ad Saporem abductus est. Is vero cum imperatorem teneret, omnia se jam vicisse ratus, bouno per se crudelis, multo dele rior evasit. Nonnulli ad hunc modum a Persis Valerianum esse captum tradunt. Sunt et qui eum ultro deditionem fecisse narrent, quod cum Edessæ ageret, milites fame laborantes, seditione mota, de interficiendo ipso cogitarint. Eum vero ne a suis occideretur, ad Saporem profugum, ho sti se tradidisse, ac nihilo secius ipsas legiones quæ quod ad ipsum attinet, sane periissent, mi lives tainen non perierunt, sed proditione cognita, paucis occisis, efugerunt. Enimvero imperator sive in acie captus, sive ultro profugus, ignomi niose a Sapore tractabatur. Persæ vero sine ullo meta urbes adorti, Antiochiam ad Orontem, et Varia lectiones et nota Vide Scaligerum ad Eusebium, p. 215.

XXIV. Post Valerianum, Galienus illius filius, imperii Romani politus est, a patre contra Persas. abeunte in Occidente relictus, ut iis qui Italiæ male cogitarent, et Thraciam vastarent, resistered qui cum nou amplius decem millia haberet, trecenta millia Alemannorum juxta Mediolanator vicit. Deinde lierulos eliam, gentem Scythicam, et Gothicam profligavit. Gessit et cunt Francis bellum. Aureolus very ex provincia Getica (sic enim Dacia quondam vocabatur) obscuro genere ortus (pastor enim fuit) cuia a fortuna erebendus esset, militavit, atque industria consecutus est, ut equi imperatorii suz ddei mandarentur. Quos quia præclare tractabat, charus habebatur im peratori. Deinde cum Mysiæ legiones Ingenu per seditionem imperatorem dixissent, et Galienus præter cæteros etiam Mauros (hos a Medis pro pagatos esse aiunt) contra eum ad Sirmium ad duxisset: Aureolus magister equitum strenue dimicando, ` multis hostibus cæsis, reliquos, ip psumque Ingenuum rebus desperatis in fugam con jecit, in qua a suis satellitibus est docicus. Hoc domito, Posthumus contra imperatorem insurgit tali de causa. Gulienne Bliam Galienum, 632 adolescentem solertem et furmusuin, quem impe rii successerern destinabat, in urbe Agrippina reli querat: ut Gallis, quos Scythæ premebant, opem ferrat, Albano cuidam propter setatem commissum. Posthumus vero ad custodiam Rheni fluminis reli clus, ut Transrbenanus Barbaros Romanarum provinciarum incursione prohiberet: transitu eo rum non animadvarso, in reditu præda onustos adortus, multis occisis, prædam omnem receptam inter millites statim divisit. Cum autem Albanus postufaret at ea ad se et Juniorem Galienum afurretur: milites ea repetita ad seditionem im pulos, ad Agrippine macenia adduxit, Albanumque et Junioren Galienum e divibus sibi deditos occidit. Galienus igitur bello contra Posthumum suscepto, primo congresso victus est. Deinde tyraunum in fugat conjectum, Aureolus persequi jubet: qui cum eum assequi posset, dietas persequi nolene, causatus est; se cum adipisci non posse. Quare Posthumum sic elapsum, et copius reparantem, Galienus denuo adortus, in quoddam Galliae oppi- b dum compulsum obsedit: sagittaque in dorko ctus, ob vulneris dolorem obsidionem solvit. Sed aliud quoque bellum a Macrino est exortum qui cum duos flios laberet, Macrianum et Quin. tum, regnum affectavit. Ao ipse quidem ob alterum pedem mutilatum, vestem imperatoriam nou indwit, sed flios induere jussit: atque ab Aslanis cupide susceptus, cun ad breve tempus dversus Persas commoratus esset, contra Galienum se parabat et notæ. Variæ lectiones Ita mss. codd. ut fruli, in Regio cod. Ammiani, ut monet Henr. Valesius, 4uos illi vocant. Lexicon ms. Ita Zosinio appellatur, Victori et Eutropio Hosthumus, Trebellio, et in Numus. Porthninius.

Liber Nonus

Balista, quem magistrum equitum crearat, coutra Persas relicto, adjuncto etiam Quinto tilio. Quare imperator Aureolum cum aliis ducibus contra Mar crinam et Macrianum misit: qui hoste circum vento nonnullos occiderunt (parcebant eniin eis, ut popularibus suis) sperantes, eos ultro ad impe ratorem transituros. Sed cum non cederent, fortuito accidit, ut omnes ad officium redirent. Nam dum tyrannorum milites erectis signis incedunt, quilam ex signiferis impeditus concidit: signoque una inclinato, reliqui siguiferi causa ignari, pu tantes illum ultro 633 se imperatori submisisse, humi prostrati omnes idem fecerunt, Galienum faustis ominibus prosequentes: neque ulli, præter Pæones, apud Macrinum manserunt. Qui cum et ipsi transituri essent, Macrino et filio, ipsorum rogatu, ne in hostium potestatem venirent, interfectis, imperatori se dediderunt. Galienus vero contra Quintum, juniorem Macrini filium, qui totum pene Orientem subegerat, Odenatum Palamyrenorum ducem misit. Verum Macrini et Macriani clade Pannonica nuntiata, multæ urbes a Quinto et Balista defecerunt. Quos Odenatus Emese aggressus, vicit; ac Balistam ipse occidit, Quintum cives. Qua de causa in rei fortiter gestæ præminm dux totius Orientis ab imperatore designatus, delem se erga Romanos præbuit: magnaque parta gloria, varias gentes: multis befis devicit, contra Persas etiam re bene gesta. Sed tanden a fratris sui alio c est occisus. Qui cum in venatione belluam surgen tem prior emisso jaculo dejecisset, eaque de causa a patruo objurgatus, iterum ac tertio idem fecisset Odenatus iratus, equum ei ademit, quæ magne ignominia habetur apud Barbaros: et hominem ea de causa minas spirantem, in vincula conjecit. Sed postea rogatu filii Odenati natu majoris solu tus, stricto gladio ipsum Odenatum, et ejus Mium liberatorem suum, in convivio interfecit, atque ipse etiam ab aliis est occisus. Variæ lectiones et notæ. Quem, ut et flium, crianum appellat Trebellius Pollio. id enim signum erat defectio nis et deditionis. Pacalus in Panegyr. ad Theo dosium: Aliquanto melius manus illa consuluit, quæ submissis precabunda rexillis petiit veniam necessitatis, etc. Vide Lucanum, lib. vi; Orosium, lib. vit, cap. 36; Ammianum, lib. xxvi, etc.

XXV. Deinde Aureolus toti equitatui præfectus, homo potens, contra Galienum insurrexit: et Mediolano occupato, se ad invadendum impera torem paravit. Sed ab eo, multis suorum amissis, et vulnere accepto, Mediolanum compulsus, ubi que obsessus est. Dum autem Galienus contra hostes excursiones facit, imperatris, quam secuin adduxerat, in periculo fuit. Nam cum hostes vai Jum a paucis admodum militibus custodiri animad vertissent, imperatoris tabernaculum invaserunt, imperatricis rapiendæ causa. Sed miles quidam gregarius, qui ante tabernaculum sedens, calceum pedo detractumn 634 consuebat: arrepto clypeo et pugione, in eos ferociter irruit, et uno atque altero percusso, cæteros illius audacia territos re pulit, dum plurium concursu conjux imperatoris erepta est. Quo Mediolanum adhuc obsidente, Aurelianus cum equitibus ad Galienum venit cujus occidendi consilium proceres cum Aureliano in Lum, dum Mediolanum caperetur, differre labe bant in animo. Sed cum il esse proditum intel lexissent, maturalis insidiis, Galieno hostium ad ventum nuntiant, contra quos illi statim sub prandii tempus paucis comitantibus egredienti, occurrunt equites. Qui cum non procul ab eo distantes, nec ex equis descenderent, nec ullum alium honorem imperatori debitum haberent: comites suos rogat, quid illi sibi vellent? qui cum respondissent, eos imperium illi abrogaturos: statim laxatis habenis in fugam conversus, insidiatores equi celeritate effugisset, nisi is ad fossam quamdam territus substitisset, ubi persequentibus eum assecutis, a quodam basta iclus, decidit equo: nec multο post ex sanguinis profluvio decessit. Iuperavit solus, et cum patre, annos quindecim. Animo liberali fuit, atque omnibus gratificari studuit, neque quemquam voti impotemu dimisit: ne ad versariis quidem suis, aut iis qui tyrannos secuti fuerant, supplicio affectis. ¡Ac alii sic periisse Ga lienum, alii ab Heracliano præfecto cæsum esse tradunt Nam cum Aureolus, qui Gallicis legio nibus præerat, mota seditione cum exercitu in Italiam contenderet, Galienum contra cum ab euntem, dum noctu in tabernaculo dormit, ab Heracliano Aureoli conjurato excitatum esse. Qui cum ei et Claudio viro bellicosissimo, Aureolum jam cum magnis copiis adventare nuntiasset, Galienum subito nuntio perterritum, ac seminu dum lecto exsilientem, armaque petentem, ab illo cæsum esse. Hujas temporibus Xystus, un decimo Romani episcopatus anno defunctus, Dio nysium successorem habuit, Demetriano Antio cheno mortao, Paulus Samosatenus successit qui de Christo humiliter docuit, eum hominem esse natura communi præditum, et non Deum. Contra 635 hunc aliarum Ecclesiarum pastores concilium indixerunt, cui etiam Gregorius Thaumaturgus, et frater ejus Athenodorus interfuerunt: eumque ai perperam de Christo sentientem, convictum,

Ecclesia cedere jusserunt. Recusantem, apud Au relíanum, qui tum imperabat, detulerunt ortho doxi: qui cum decreto iis Ecclesiam attribui jussisset, quibus Romani et llalici episcopi sufra Barentur, Paulo per ignominiam pulso, Dominus successit. XXVI. Galieno interfecto, Claudius Cæsar est designatus, cui Aureolus armis positis se submi sit: sed cum denuo regnum affectaret, a militibus occisus est. Claudius vero cum vir bonus justi tiæque sectator esset, interdixit ne ultra cuiquam bona aliena ab imperatore peteret. Receptnm id enim moribus erat imperatores etiam aliena do nare, quandoquidem idem jus reipublicæ stanti per leges fuerat. Itaque mulier quædam, cujus prædium ipse ante imperium ex dono impera toris acceperat, accessit, a Claudio niagistro equi tum injuriam sibi esse factam conquerens. Tum ille: Quod, inquit, Claudius, dum privatus erat, nec leges curabat, abstulit, hoc factus imperator restituit. Senatus Romanus, Galieni caule cognita, fratrem illius et filium etiarn occidit. Cum autem Posthumus adhuc tyrannidem obtineret, et Barbari Mæotide palude superata, Asiam· Europamque vastarent, ac utrum bellum prius conficiendum esset, deliberaretur, Claudius dixit, Bellum Post humicum mea interest, Barbaricum reipublicæ, cujus in primis liabenda est ratio. Ceterum Barbari multas provincias incursantes, Thessalonicam quæ, cum olim Emathia diceretur, a Philippi filia Cassandro nupta hoc nomen accepisse fertur, ob sederunt: ab eaque repulsi, Athenas ceperunt. Ubi cum omnes libros in unum acervum conge stos crema: uri essent, unus ex cordatioribus populares suos a proposito revocavit: quod Greci, dum iis rebus occupati, rem militarem neglige rent, facile superari possent. Enimvero Cleode mus, vir Atheniensis, ſuga elapsus, coactaque Varia lectiones et nota. Hinc de Claudii justitia, verbis Petri Fabri Sanjoriani, lib. u Senestr. cap. 25, reddidimus, cum horum sensum vix ceperit interpres, et quæ salebrosa agnovit Henric. Vale sius ad Dionis Excerpta, p. 208. Ea vero de opti mo quodam auctore sumpta existimat idem Faber, et vocem sive aliena, hoc loco, intelligi non debere omnia quæ privatus quisque jure do minii pertinet. Nam quis, inquit, fando unquam andivit, ea vel peti solita esse, vel ab imperatore olim donari potuisse? nisi forte quod multo ante in Asia factitasse Antonium scribit Plutarchus, id imperatoribus usuvenerit: quod quidem Fabro non placet, qui pertinere edictum istud putat ad tituluin De petitionibus bonorum sublatis: ita ut aliena intelligi debeant, ea scilicet que reorum quidem, sed indemnatorum adhuc et viventium bona sunt, itemque caduca seu vacantia: imo vero etiam damnatorum et proscriptorum bona, quæ tamen fisco nuntiata, nondum addita, seu incorporata sunt, cum hæc quoque aliena quodam modo esse videantur.

multitudine, navibus ex mari hostes adortus, tan tara cartem edidit, ut reliqui etiam inde aufuge rent. Claudius vero cum eos in variis provinciis dispersos, 636 partim navalibus, partim ter restribus præliis superasset, multis etiam tempe statum vexationibus et fame consumptis, Sirmii agrolans: cum primoribus exercitus convocatis, de imperatore creando dissereret, Aurelianum imperio dignum esse dixit. Sunt, qui eum statim imperatorem salutatum esse dicant. Alii asserunt, senatum, Claudii morte audita, Quintiliano fratri ejus, ob ipsius desiderium, detulisse imperions qui ut homo simplex, et ad res gerendas parunt idoneus, cum Aurelianum a militibus imperato rem salutatum esse audivisset, incisa manus vena ex profluvio sanguinis ultro necem sibi consciverit, per xvt duntaxat dies quasi sɔmniato imperio. De spatio imperii Claudii, scriptores non consentiunt quorum alii, eum unum annum, alii, ut et Euse bius, biennium imperasse ferunt. Hujus impera toris Claudii ex alia sepos fuit Constans Chlorus, Magni Constantini pater. XXVII. Aurelianus principatu Romanorum po titus, magnates rogavit, quo pacto imperandum essel. Quorum unus el respondit: Si rempublicam rite administrare volueris, auro et ferro te munitum esse oportebit: ac ferro quidem contra hostes uti, bi vero observantes auro remunerari. Atque is pri mus sui consilii tulisse fractum fertur, non multo post Aureliani ferrum expertus. Qui principio in perii Christianis clementem se præbuit: sed pro gessu temporis mutatus, persecutionem et ipse contra eos meditatus est. Verum cum jam decreta comtra Christi cultores scriberentur, divina vin dicta improbitatem ejus, vita adempta, coercuit. Sed nondum de ejus obiis, donec res sub eo gestas exposuerimus. Nam cum rei militaris peritissimus esset, multa bella prospere confecit. Palamyrenos subegit, eorumque reginam Zenobiam, Probo prætore capto, Egypto potitam debellavit et sub egit. Hanc alii Romam perductam viro claro nupsisse ferunt: alii in itinere præ animi ægritu dine ob mutatam fortunam obiisse: defunctæ filiam unain uxorem duxisse Aurelianum, cæteras nobili bus Romanis despondisse. Hic Gallias etiam, plu rimis annis a tyrannis occupatas, imperio Romano Varia lectiones et notæ. Sic tres mss. alter e Wolfanis, Quein Quintillum vocat Tree belius Pollio, ut et Vopiscus in Aureliano Zosimus, lib. 1. Ita etiam Pollio Victor paucis diebus imperium tenuisse Quintillum ail. Locum hunc Zonare expendit Scaliger ad Eusebium p. 239, edit.

recuperavit: et magistratibus ibi ordinatis Romam reversus, quadrigis elephantorum tripophe vit. Gallos quoque, tum res novas molitos, devicit. Sed cum expeditionem contra Scythas suscepisset, juxta Thracia Heracleam est occisus. Nam Eros quidam a responsis externis, aut, ut alii tradunt.. delator, imperatori ea quæ in eum dicerentur, referre solitus, insidlas Aureliano, a quo per ira cundiam objurgatus erat, comparavit et manuin cjus imitatus, litteras composuit, quibus potentes quidam viri capitis damnarentur, iisque ostensis, eosdem ad cædem imperatoris incitavit: qui vite suæ metuentes, Aurelianum sustulerunt', vi annis imperio potitum, paucis mensibus demptis. XXVIII. Ei successit Tacitus, homo senex, qui annos Lxxv natus imperium suscepisse dicitur, et absens in Campania declaratus esse a militibus. Ubi decreto accepto, privato habitu Romam in gressus, de sententia senatus populique impera toria insignia sumpsit. Cum autem Scythæ, Meo tide palude et Phaside anue superate, Pontum, Cappadociam, Galatiam et Ciliciam invasissent Tacitus et Florianus praefectus nullos occiderunt. reliqui fuga salutem quæsiverunt. Cum vero Maxi minum quemdam, a Tacito cognato Syria ducen creatum, milites potestate abutentem occidissent, supplicium ejus facinoris metuentes, imperatoren quoque persecuti, nondum vel septimo mense, vel juxta quosdam necdum integro biennio in. impe rio extolo, trucidarunt, briis occidisse. Saturnino Mauro, qui erat ipsi XXIX. Tacito sublato, dno imperatores eodem tempore sunt declarati, Probus in Oriente a mili tibus, Roma a senatu Florianus. Ac uterque im. peravit: Probus in Egypto, Syria, Phoenicia et Palæstina: Florianus a Cilicia usque ad Italiam et Occidentem Cæterum hic nondum tertio mense exacto, et vitam et imperium amnisit: a militibus, quos Probus subornasse ferebatur, interfectus. Quo sic mortuo, Probus totius imperii habenas accepit, qui eruditissimus fuisse, et de multis po pulis triumphasse fertur, et milites Aureliani et Probi percussores convocatos, cum multis oppro Varia lectiones et notæ. Quibus verbis frumentarium describit, ut observat Casaubonus. Vide Ciloss. med. Lat. Sic mss. minus paucis die bus, Vopiscus. Atqui Tacitus inmera Lor a setatu electus, non a militibus, ut scribit Vopiscus neque eorum sententia requisita, ta meisi præfectus urbis Elins Casianus sic exerci tum est allocutus in Campo Martio: Vos sanctissi mi milites, et sacratissimi vos quirites habelis principem, quem de sententia omnium exercituum senatus elegit, Tacitum dico, augustissimum virum, elc.

charissimus, regnum affectante, ejus facinoris 638 indicen mentiri putans, supplicio affecit Saturninum vero milites occiderunt. Cum alius quidam in Britanniis defectionem meditaretur, quem ipse Probus, Victorini Mauri familiaris sui commendatione adductus, ad magistratum eve xerat cum Victorino expostulavit, qui impetrata ad illum abeundi potestate, se imperatorem fugere simulans, amanter a tyranno susceptus, noctu oc ciso homine, ad Probuin rediit, ob mansuetu dinem, placabilitatem et munificentiam charum omnibus. Cum Germanis Romanas civitates vexan tibus resisteret, bello diutius durante, ex penuria comipeatus periclitatus est. Fertur autem maximo imbri in castra ejus delato, multum quoque fru menti (si cui credere libet) depluisse: quo milites collecto et famis periculum effugerint, et hostes proffigarint. Est et alia seditio contra Probum mota. Nam Carus, qui parti Europa præeral, animadvertit suos milites de se imperatore creando agitare: qua re Probo significata, petiit ut inde revocaretur. Sed cum is ei successorem dare nol let, nilites corona facta Carum vel invitum su scipere imperium coegerunt, statimque cum eo in T:aliam properarunt. Quo Probus cognito, exerci tum et ducem, qui illi resisterent, misit. Cum au tem a Garo prope abessent, ducem suum in vin cula conjectum, seque una illi dediderunt. Probus vero, ea militum transitione cognita, a suis satel 1 cibus est interfectus, non integris vi aunis impe rio functus. XXX. Carus rerum potitus, filiis suis Carino et Numeriano imperatorio diademate ornatis, sta tim contra Persas profectus, Numeriano filio co mitante, Ctesiphontem et Seleuciam occupavit. Sed Romani cum in cavo quodam loco castra haberent, pene undis essent oppressi, fluvio præ terfluente per fossam a Persis in eos emisso. Ve rum Carus profligatis hostibus re bene gesta cum magna captivorum multitudine, opimaque prada c Varia lectiones et nota. Romam rediit. Deinde Sarmatas tumultuantes acie vicit, et gentem subegit. Fuit natione Gallus, sed vir fortis, et rei militaris peritus. De morte ejus non eadem historici prodiderunt. Nam alii in expeditione Hunnica occisum ferunt; alti, cum 639 ad Tigrim fluvium castra haberet, una cum tabernaculo suo fulmine conflagrasse. Quo sive hoc sive illo modo sublato, Numerianus filius Hinc in legum aliquot Cari inscriptionibus: Impy. Carus, Carinus, et Numerianus A. A. A. quod observatum a Casan bono, qui id Zonaram” a probo quodam auctore accepisse existimat. Ιd est Gallus. inquit Casaubonus ad Vopisem in Caro, qui illius patriam incer tam fuisse ait, et Romae natum videri vult. uterque Victor et Sidonius Narbone genitum scribunt. Wollus Galata, verteral

ex Persis bellum intulit, commissoque prælio, cum Romani a Persis superati terga dedissent, alii eum in fuga comprehensum, pelle toto corpore utris instar detracta periisse memorant: alii, cum in reditu ex Persia ex oculis laboraret, a socero suo praetorio praefecto cupiditate imperii interfectum esse: quod tamen non sit assecutus, Diocletiano a militibus delatum, eo bello Persico multis forti bus facinoribus nobilitato. Caterum aller Car fillus Carinus, cum Romanis gravis esset, luxurio sus, crudelis, et ullor injuriarum, a Diocletiano Romam ingresso occisus est. Tempus imperii ho rum trium, triennium non explevit. His tempo ribus Manes, homo detestandus, ex Persia in nostrum orbem delatus, suum venenum evomuit unde Manichæorum nomen in hunc usque diem durat. Is alias peracletum et Spiritum sanctum se esse profitebatur, cum Spiritus improbitatis evi denter in eo habitaret: alias Christum se nomi nans, cum a dæmonibus ad ipsorum ministerium unctus esset; duodecim discipulos sui delirii, multis sectis jain desitis coacervati, socios et præ cones circumducebat. Dionysius cum Romæ fideles Ix annig pavisset, defunctus, Felicem successorem habuit. Cui post quinquennium mortuo, Eutychia nus successit. Quo intra x menses illum conse cuto, pastoris munus Caio est mandatum: qui cum annos circiter xv Ecclesiæ præfuisset, Marcellinum habuit successorem. Hi temporibus persecutionum fuerunt. In Antiochena Ecclesia post Domnum episcopus fuit Timæus, Timæo successit Cyrillus, Cyrillo Tyrannus: sub quo Ecclesiarum oppugna tio viguit, ac tyrannis facta est intolerabilis. Hie τosolymitanam Ecclesiam post Hymenæum guber navit Zabdas quo paulo post defuncto, thronum eum Hermon ornavit. Alexandriæ Maximo, qui post Dionysium xvi annis Ecclesiam moderatus est, mortuo, 640 Theon factus est episcopus cui successit Petrus, qui obtruncatus martyrii co ronam suscepit. Ac pontificum successiones hæ fuerunt. ejus, solus in exercitu relictus imperator, statim c XXXI. Imperinm autem Diocletianus est adeptus, natione Dalmata, obscuris ortus parentibus, et, ut quidam tradunt, Anulini senatoris libertus, ex milite gregario Mysiæ dux evasit. Alii vero co Variæ lectiones et notæ. Duo codd. Reg. et Colbert. alter Reg. præferunt.

mitem domesticormm fuisse tradunt, quos non nulli oquites esse putabit. Apud milites pro con cione affirmavit, se cadis Numeriani non fuisse conscium: simulque ad Aprum præfectum milium conversus: Hoc, inquit, illius percussor est, eumque ense arrepto, interfecit. Romam cum venisset, rerum administrationem suscepit: considerataque principatus amplitudine, sive quarto, sive, ut alii docent, secundo imperii anno, collegam Maximianum Herculium asciscit, tantæ moli rerum se unum imparem esse ratus. Ambo igitur con sentientibus animis persecutionem contra Chri. stianos instituerunt, superioribus omnibus vebe inentiorem et immaniorem. Summo enim studio, ac polius furore, Dei nostri Jesu Christi salutare nomen in omnibus delere terris sunt conati. Quo tempore tanta eorum qui pro Christi confessione in omnibus civitatibus et provinciis fortiter oc cumberent, multitudo fuit, ut eorum iniri nu merus ægre possit. Hanc enim carnificinam cæ teris rebus omnibus antevertendam esse putabant. Busiridem vero et Coptum urbes, Thebis Ægy pliacis vicinas, cum defecissent, Diocletianus cepit atque evertit. Post, Alexandria quoque et Agyplus Achille quodam auctore arina contra Ro mianos sumpserunt: sed Diocletiano haud diu restiterunt, multique seditionis concitatores una cum Achille p‹enas dederunt. Diocletianus porro et Maximianus, suum uterque generum Cæsares declararunt: Diocletianus Maximinum Gallerium, cui filiam Valeriam desponderat: Herculius Maxi mianus Constantium, qui a pallore Chlorus voca batur, nepotem Claudii, qui paulo ante imperarat, ut jam exposui, desponsa Glia Theodora. Quamvis autem ambo Cæsares uxores haberent, tamen re pudiatis illis, imperatorum afinitatem prætulerunt. Maximianus in Gallias 641 profectus, Amandi cujusdam motum repressit. Crassum, qui Britan miam per triennium occuparat, praefectus Ascle. piedotus sustulit. Quinque-Gentianos qui Africam vocuparant, Herculius debellavit. Constantius Cæsar in Galliis adversus Alemannos bellum ge rens, eodem die et victus est, et vicil. Nam pri mum cum Alemənni magno impetu in ejus exerci tum irruerent, terga omnes dederunt, quos dum Constantius fuga postremus consequitur, parum abfuit quin portis jam clausis caperetur: ac plane ab hostibus comprehensus esset, in eum capiendum intentis, nisi funibus ex muro demissis attractus esset. Ita conservatus, atque in urbem receptus, convocato statim exercitu, oratione habita, qua militum animis alacritatem ad rem strenue'geren dam attulit, ac fduciam quamdam quasi inspi ravit, statim duxit contra hostem, atque illustri victoria potitus est, circiter Lx millibus Aleman Variæ lectiones et notæ. lla Zonaras Constantem per petuo vocat, qucm alii Constantium: quemadmo dum ctiam Constantinus Porphyrog. lib. De adm. imp. cap. ult. et Mensa 21 Maii. Vide Scaligerum ad fu sebium, p. 213, 11 edit.

regnavit Narses, qui septimus ab Artaxerxe numeratur cujus supra facta est mentio, ut regni Persici in stauratoris. Nam post hunc sive Artazersen, sive Artaxarem (utroque enim nomine appellatur ) Sapores Persis imperavit. Hunc Hormisdas, Hor misdam Vararanes, Vararanema Vararaces secutus est: huic alias Vararases successit, et post hos Narses regnavit. Contra banc igitur Narsen, Sy riam vastantem, Diocletianus per Ægyptum in Ethiopiam profectus, generum Gallerium Maximi num, cum justis copiis misit: a Persis victum et proligatum, cum majore exercitu ablegavit. Dengo igitur hostes adortus, tam illustrem victoriam adeptus est, ut aecepue cladis ignominiam abo leret. Persarum certo quidem partem majoren occidit, Narger vulneratum usque ad interiorem Persiam persecutus, ejus uxores, liberos et sorores, ac multos illustres Persas cepit, omnique pecunia a Narse in militiam advecta potitus est. Narses vero ex vulnere recreatus, per legatos a Divele tiano et Galerio, ut sibi mulieres et liberi redde rentur, el pacis fœdus feriretur, impetravit, cum Romanis, rebus omnibus quas volebant, cessisset. Aliis quoque multis bellis Diocletianos et Maximia nes partim per se, 642 partim per Casares et duces prospere confectis, imperii înes amplifca runt, Quibae victoriis elatus Diocletianus, se non amplius, ut prius, a senatu salutari, sed adorari voluit: vettes suas et calceos auro, gemmis, marga ritis exornavit, et imperatoris insignia majoribus sumptibus decoravit. Superiores enim imperatores norum caesis. Apud Persas autem consulari duntaxat homore afficiebantur, et im perii insigne purpuram tantum gestabant. XXXI. Persecutione gliscente, virisque et mu lieribus innumeris pro Christi confessione morien tibus, cum nibilominus magna fidelium multi tudo superesset: hi tyranni sub annum xıx imperii Diocletiani, edicta quovis terraruin millebant, quibus ecclesia Christianorum dirai, Kibri ere mari jubebantur, et sacerdotes eorum, ut doctores et præcones fidei, crudeliter interfici. Cæteros qui aut dignitatibus præditi, aut in militiam ascripti essent, ignominiose ejici atque exauclorari. Pri Varia lectiones et notæ. id ipsum narrant Entropius (cujus interpretem Pa anium hic exscri psit, ut alibi sepe, Zonaras), Aurelius Victor et Eusebius in Chronico, atque adeo Ammianus, lib. xv: Omnium primus extero ritu et regio more in stituit adorari, cum semper antea ad similitudinem judicum salutatos principes legerimus.

Liber Decimus

vale vero conditionis homines, in servitutem rapi Ax anno imperii Diocletiani exacto, ambo impe ratores consentientibus animis imperio se abdi carunt, publice profitentes, se moli negotiorum succumbere: sed apud eos quibus arcana sui pe ctoris credebant, id ex desperatione facere se fate bantur. Quia enim nec Christianos superare nec praeconium Christiani nominis exstinguere possent, se nec imperio velle frui. Cum autem ambo eodem die imperio se ex composito abdicassent, Diocletianus Nicomediæ, Maximianus Mediolani ille Salonis in Dalmatia, quas patriam habebat, hic in Lucania vitam egit. Prius tamen de Persis Romæ triumpharunt, in quo triumpho Narsis uxores, liberos et sorores, altarumque gentium duces duxerunt, omnesque divitias ex Persia ap portatas. Hand vero abs re fuerit explicari,, unde triumphi nomen sumptum sit, ac id quidem a Thriis, quæ ficulna folia sunt, factum putant. Priusquam enim personas scenici excogitassent, ficulnis foliis facies velati, dicteria versibus iam bicis proferebant. Eamdem et milites in victoriæ festivitate licentiam eodem ornatu in victores usur pabant, atque hinc triumpho nomen esse factum an tumant. Alii vero ex eo, quod tribus constet ordini bus, senatu, 643 populo, et militibus, una inceden tibus, litterarum in Graco vocabulo non nulla mutatione facta. Ea agitur victoriæ festivi tate peracta imperatoriam potestatem in Cæsares transtulerunt, et partiti imperium, Orientalem par- c tein una cum Illyrico Gallerio Maximino assigna runt: Constantio Chloro provincias occidentales, una cum Africa attribuerunt. His ita gestis, milites prætoriani filium Herculii Maximiani Maxentium Romæ imperatorein declararunt. Ex his tribus igitur, Constantius in Britanniis, Cortiis Alpibus et Galliis dominans, Christi cultores admodum cle menter tractavit, atque adeo subditos suos omnes et pecuniæ contemptor fuit. Sed Maximinus Orien tis imperator, tum Christianos acerrime persecutus est, tum cæteris subditis gravissimus fuit. Nam cum libidine arderet, ac summus adulter esset non privata conditionis solum mulieres ad stupra rapiebat, sed etiam illustrium virorum conjuges a maritis per vim avulsas, expleta libidine sua domum remittebat: divinationibus adeo deditus, ut nul lam rem minimam iis inconsultis susciperet, et ar canorum illorum patratoribus honorem haberet. Hic pios homines ad internecionem condemnavit, eorumque facultates publicavit, nullo alio crimine insontibus objecto, præterquam Dei cognitione et Ade in Christum. Varia lectiones et nota. Eusebius, lib. vii, cap. Ubi palatia construxerant imperatores ante Diocletianum, ut indicat Socrates, lib. Hist, eccl, cap 6. Vide nostram Constanti nopolim lib. iv, sect. 13, n. 4. Aliud palatium præ terea Nicomediæ ædificavit Constantinus Heraclii filius. Niceph. GP.

XXXIII. Maxentius vero Romæ nibilo clementior tyrannus fuit, sed æque ut Maximinus, imperiu administravit, in proximos quosque Christianos in saniendo, et omnibus arumnis exagitando, surl. maque perfidia in omnes suos subditos grassando. Nam et multos claros viros nullo justo judicio w‹ cidebat, et nobiles matronas ac virgines in dies per summam contumeliam constuprabat, et locupletib: s bona per injuriam eripiebat, et subditos novi“, iisque gravibus exactionibus atterebat. Hic sit quando lone nobilissima castæque matron quæ viro ilustri nupta erat, immodesto amore cur reptus, talium operum ministros ad eam adducen dam misit. Quæ cum lenones ædibus suis astare videret, adventusque causa cognita, citra ullam de precationem ad tyrannum abeundum esse iutelli geret 644 (nan maritus mortis metu attonitus, ab illis abduci mulierem patiebatur), neque allum aliunde auxilium exspectaret: exiguam noram postulavit, ut se exornaret prius, quam abiret. Co lebat autem Christum, et divino mysterio initiat eral. Ingressa igitur cubiculum, remotis arbitris, sibi necem conscivit, ut contumeliæ expers mo destiam conservaret, voluntariam mortem amplexa, cadavere lenonibus et nefario amatori relicto. His ita imperantibus Diocletianus et Maximianus in vita privata obierunt: etsi de illorum obitu scri plores non consentiunt. Nam Eusebius Ecclesiastice historia lib. viri, Diocletianum mentis errore afo fectam, et diuturno morbo labescentem, miseran sedasse tumultum. Deinde in Gallias ad Constanti animam violenter eructasse scribit: Maximianum vero Herculium laqueo sibi necem conscivisse. Alit vero tradunt eos, cum depositæ potestatis pœ niteret, in conatu recuperandi imperii deprehen sos, et senatusconsulto interfectos esse. Sunt etiam qui dicant, Herculium rursus imperium de siderantem, consilium cum Diocletiano de eo re cuperando communicasse: eoque conatum illum recusante, curiam ingressum dixisse, filium suum reipublica gerendæ esse imparemn. Militibus autem iis verbis ad iram concitatis, quasi imperium sibi vindicaret: periculo territum, negasse id se in animo habuisse, sed militum animos ut erga filium suum affecti essent, periclitari voluisse: itaque num Magnum, qui Faustam filiam ejus et ipse in matrimonio haberet, abiisse, ac in regno ejus per Variæ lectiones et notæ. Eusebius. lib. VIII, cap. 15, et in Orat. Constantini ad sanctorum ca tum cap. 25, ubi consulendus Valesius. Vide pre terea Lactantium, De mortib, persecutor. cap. 42.

nsidias sibi vindicando ibi quoque deprehensum, coque conatu dejecum, tum demum vitam laqueo fuivisse. Verum isti uno quopiam modo ex bis, naturæ debitum persolverunt. Constantius autem undecimo auno in imperio exaco, ex quo Casar appellatus fuerat, potestate clementer et humani ter usus, in Britannia extremuin diem clausit, cum luctu subditorum, bonitatem ejus desiderantium filio natu majore, Magno videlicet Constantino, ex priore conjuge, imperii successore declarato. Habuit enim ex secunda quoque Herculii filia Theodora alios filios, Constantinum, Anaballianum et Con stantium. Sed magnus Constantinus 645 prælatuς est, quod bi patri ad imperium inept esse vide bantur. Imo totum negotium divinæ Providentiæ fuit, salutari praconie ac potius onibus Romani " imperii subditis consulentis, ut per eum tyranni des destruerentur. Fertur enim, Constantio agro tanti, et ob cæterorum filiorum ineptam indolem masto, angelus astitisse, qui juberet, Caretan tino relinqueret imperium. Hunc igitur Constanti num pater, adolescentem etiamnum, Gallerio de disse obside memoratur, ut interim etiam in re militari exerceretur. Qui cum ei ob ingenii deste ritatem ex invidia insidias strueret, in puguą Șar matica mandarit, ut Barbarorum ducem armis insignem aggrederetur. Constantinum vere pa ruisse, eumque correptum, viventem ad Gallerium portasse. Deinde lepnem immanem et cruentam belluam jussisse subsistere; illum vero id quoque certamen, quamvis non sine periculo, divina tajyen gratia incolumem obiisse. Unde eum Gallerium in videre sibi ulque insidiari intellexisset, noctu cum iis quibus fidebat, fuga elapsum ad patrem rediime eoque pacto et periculum evasisse, et paterno im perio positum ease. XXXIV. Maximinus Licinium, natione Dacum, qui Constantini Magni sororem in matrimonio ha bebat, imperii colegam asciturus, in Illyrico reli quit, ut Thracibus qui a Barbaris vexabantur, opem ferret. Ipse Romam profectus est, ut cum Maxentio pugnaret. Deinde cum suis militibus diffideret, me tuens ne ad besten transirent, omisso bello reces sit. Ac Liciuium, quia collegam eum ascivisse pu Variæ lectiones et notæ. Scribit anonymus in Vita 8. Basilei archiepiscopi Amazeni, n. 5 et 6, Lici nium simulasse se esse Christianum, ut Constan tiam Constantini M. sororem in uxorem obtineret et adepto imperio in Oriente, ad vomitum rediisse. Certe Constantinus Christianism amplexus fuo rat ante initum inter Licinium et Constantiam matrimonium, an. 313, verum scribit Lactantius, in lib. De mortib, persecutor. n. 46, 47 et 48, ali quanto post initas cum sorore Constantini nuptias, ae cum Maximino congressurum, somno monitum, Christum invocasse, dedisseque litteras ad provin ciarum præsides de restituendis Christianis eccle slis, Constantino et ipso 111 cass.

marte adortus, in ſugam vertitur, in qua seipsum interemit. Et hoc modo Maximinum periisse, qui dam tradunt. Alii auctores sunt, eum furore quo dam contra Christianos grassantem, divinæ vin dictæ pœnas dedisse, ulcere gravissimo circa bu bonem et pudenda orto, quod instrumenta libidinis ejus consumpserit: nam ex ca putrefactione etiam vermes erupisse, et malum fuisse immedicabile. Medicos autem, qui conatum faciendæ medicinæ statim vetu·rint, crudeliter esse jugulatos: qui vero curatione suscepta nihil 646 profecerint, immanissime trucidatos, quod ea præstare non possent, quæ artis facultatem superarent. Sero tandem suspicatum tyrannum, se injustarum cœ situerat, primum clam per insidias, deinde aperto dium cultorum Christi dare poenas, ubique edictis propositis persecutionem Christianorum inbiberi, atque illos vivere, ac Deum suo arbitratu colere, et pro ipsius salute vota facere jussisse. Atque hic etiam duplex rumor ortus est. Nam alii tradunt, præter omnein spem eo morbo liberatum, reno vasse persecutionem non mutatis moribus, donec poculi quod Dominus manu tenet, fecem exhause rit: alii valetudinem recuperatam negantes, ex eo malo impium decessisse tradunt, ac vermes etiam per os rejecisse. Uno certo ex his modis vitam abrupit. Romæ catui adelium post Marcellinum, duobus annis sacerdotio functum, Eusebius præ fuit: cui post annum mortuo, successit Miltiades, qui cum Hdellius quadriennium præfuisset, Sil vestrum successorem reliquit. Antiochia post Ty rannum XIII annis episcopatu functum, delectus eɛt Vitalis. Huic post sexennium successit Philogenes; atque is quoque annis ♥ exactis, Paulinum habuit successorem. Hierosolymis post Zabdam, qui mi nisterium ad decimam annum obiit, Hermon pou tificiam sedem est sortitus. Alexandriæ post sanctum martyrem Petrum, qui pontificiam sedem per an nos xi ornarat, Alexander pontificatum obtinuit. Romæ Silvestro per annos xxviu episcopatu functo, Julius Ecclesiæ xv annis præfuit. Post quem Libe rius sextum absolvit annum; eique successit Dama sus, qui sxv!!! annos fideles pavit. Hunc Siricius secutus, anuis xvi ministerium obiit. Deinde Inno centius est electus, qui populun Domini per annos xv erudilt. Quo mortuo, Zosimus in Eculesize Ro manæ sólio est collocatus: cui duodecimo anno exacto successit Cœlestinus, qui annis decem in pontifcatu claruit, flujus successor fuit Xysius, qui villandos duravit. Deinde Leo in ejus locum sur fectus est, qui veram doctrinam per aunos xxiv defendit. Leone defuncto, Hilario in sede collo catus est: qui vi annis expletis, electioni Simplicii locum fecit, qui et ipse anno xix ministerii deces sit. 647 in ejus locum introductus est Felix: qui Variæ lectiones et notæ. Quæ deinceps adduntur, absunt ab uno e codd. Reg. et Colb., describuntur vero in tribus aliis Reg. atque hæc quidem suppo sititia, nec Zonaræ esse videntur. Reg.

nono anno defunctus, Gelasio honorem reliquit per quinquennium fruendum. Post eum Anastasius est electus: qui anno quarto elapso, Symmachum sac cessorem habuit, qui cum amos xu in pontificatu exegisset, Hormisdas est electus, Sed hic quoque decimo anno ministerii mortem obiit. Romanæ vero Ecclesia sedes Joannem in triennium suscepit. Post quem Felix Romanis fidelibus præfuit, quatuor annos eo honore gavisus. Deinde Bonifacius per biennium episcopatum gubernavit. Post hunc Aga petus designatus est, qui cum sumini pastoris Chri sti gregem Romanum duobus amnis et ipse pavisset, natura debitum persolvit. Romæ autem pontifex electus est Silverius: unoque anno pontificalu functus, vitam exegit. Hujus successor Virgilius, cum xvm annis Ecclesiæ præfuisset, in ejus locum suffectus est Pelagius: qui quinque annis obito ministerio, decessit. Romana vero sedes Joannem in vını annos suscepit, et post hunc Gregorium in annos xv. Post hunc perpetua sedes eorum qui Romanæ Ecclesiæ præfuerunt, non reperitur. An tiochiæ vero Coelesyriæ Eustathius Paulino, qui ministerio quinquennium vacural, successit. Cum Eustathius fideles annos xvm pavisset, Euphronius per annos viu ministravit. Post quem Phlacitus xu explevit annos. Deinde Stephanus Arii sectator, Ecclesiæ per triennium se ingessit, Post hunc in troductus est Leontius, qui sui anno episcopatus mortem obiit. Post hunc Antiochenæ Ecclesiæ Eu d..xius alterum annum præfuit. Pust Eudoxium Arianus quartum annum fuit episcopus. Post hunc Meletius annos xxv. Post hunc Flavianus Christia nis annos xxvi præfuit. Deinde Theodotus ministe riam suscepit, in eoque annos v exegit. In hujus locum Joannes introductus, per annos xvii duravit. Pro Joanne Domnus electus, annos viti postea vixit. Post quem in Antiochenæ Ecclesiæ thronum Maxi mus introductus, in eo munere quadriennium vixit successore Martyrio, qui is explevit in magistratu annos. Deinde Julianus in ea pontificia sede, annos vi consedit, et Petrum successoremn habuit. Cui triennio post Stephanus successit, totidem an nos pontificalu functus. In Stephani locum Calan dio sulfectus est, et huic post quadrienniumn alius Petrus successit, qui Ecclesiam per triennium gu bernavit. Hujus successor exstitit Palladius, decem annis in magistratu exactis. Deinde Flavianus creatus episcopus, xun annis. Post eum Severus Vi annis gubernata Ecclesia, Euphrasio sacram sedem reliquit: cui post annunı quintum Ephrai mnus successit, et in ministerio annos xvut vixit. Reg. Varia lectiones el nola. Reg. Melius alii.

11. Sic igitur, ut dictum est, Constantinus Nagnus Il. regni paterni successor exstitit, imperator perpetua memoria dignus, et inter orthodoxos illustrissimus. Eum ex beata Helena procreavit pater, de qua dissentiunt bistorici. Nam alii legitimo eonjugio nuptam fuisse Constantio, ac dimissam, cum Maxi mianus Herculius, ut ante dictum est, flia Theo dora desponsa, Cæsarem eum designasset. Alii non matremfamilias, sed concubinam, formæ gratia Constantio conciliatam, Constantinum ei peperisse tradiderunt. Qui suscepto paterno regno, Britanniæ, Alpibus et Galliis imperavit, gentilium adbuc reli gioni addictus, et Christianis infestus, Fausta uxore ad simulacrorum cultum eum provocante. Fuit autem Fausta Maximiani Alia. Nam ipse et pater duas sorores in matrimonio habuerunt. Cum vero tres essent imperatores, Constantinus, Luci, nius, et Maxentius: bic Romæ et in Italia rerumn potiens. non regem agebat, sed plane pro tyranno se gerebat, importune 2 et crudeliter in eos gras sando, quibus dominabatur: quemadmodum jam a me perscriptum est. Quæ Romani hand ferenda rati, legatos ad Constantinum missilant, ut Maxentii tyrannide se liberet, supplicantes. lis precibus ad pellendum illum commotus, Romam versus cum exercitn proficiscitur. Mamentius vero, cum diu intra m:cnia se contineret, nec in aciem contra cos, a quibus obsidebatur, descenderet, salibus a nonnul lis incessebatur. Sed tandem educit exercitum. præstigiis quibusdam usus: et praeter alia nefand», ex infantium dissectione captatis auguriis. Quibus Constantino perterrito, et animo æstuanti, Agura crucis circa meridiem stellis informata in cœlo ap. paruit: et scriptura circa crucem, Romanis litteris, et ipsa per stellas expressa, In hoc vince. Statim igitur cruce ex auro, ad forinam quam viderat, facta, et exercitui suo præferri jussa, commisso prelio Maxentium vincit, majore copiarum illius parte cæsa, cæteris in fugam versis; inter quos et ipse Maxentius pontem Milvium transiturus, equo lapso, in Tiberim precipitatus, submergitur. Εt Variæ lectiones et notæ Wolfius perperam uaras; at Lactantius, in libro De mortibus persecuter. ediderat: ita enim a scriptoribus passim appel Lolur. edit. 11 dorépur. V. p. 11,2x Eusebio tradit Zo scribit commonitum fuisse in quiete Constantiuum, ut caleste signum Dei notaret in scutis atque ita pralium committeret fecisseque ut jussus eral, et transver sam X litteram, summo capite circumflexo, Christu»

hic illius fuit exitus. Cujus tyrannide Romani Ilbe rati, portis apertis Constantinum splendide exce perunt, ut liberatorem urbis latis acclamationibus celebrantes: decreta in foro statua, quam ille ita feri jussit, ut formam crucis manu teneret: ediclo que vetuit ne, ob religionem, ii qui Christum pro Deo colerent, plecterentur. Sic Italia, et ipsa Roma ejus imperio adjuncta, cum Licinio, cui soror ejus nupta erat, imperinm tenuit. Is cum Maximini.et filium et filiam occidisset, jam uterque alteri su spectus, sublato altero, se solum imperio potiturum putabat, nemine alio id sibi vendicaturo. Ac non nulli sic potitum esse Licinium parte Galerii asse runt, socium ab illo ascitum, ut dictum est. Non nulli, in Constantini gratiam, cum sororem ei de spondisset, a militibus Cæsarem salutatum, et ab ipso contra Maximinum missum, eoque victo et proligato, regno illius donatum esse, ea condi tione, ut ne Christianos violaret: qua ille neglecta, non minus, ac potius magis, quam decessores sui, in Christianos insanierit, nullo extrema crudeli tatis genere prætermisso. 3 Ad alias igitur dissen sionis eorum causas etiam hanc accessisse. Proinde Constantinus, ducto contra Licinium exercitu, et sape commissa pugna, denique vincit. Sed propter sororem reconciliatus, imperium ei certis condi tionibus restituit. At ille, cum, ut homo perfidus, pactis non stetisset, a Constantino denuo supera tus, Byzantiq et Chrysopoli captis, Nicomediam fugit. Tum soror Constantinum rogat ut marilo reddat imperium; quo non impetrato, salutem illius a fratre exorat. Itaque Licinius plebeio habitu imperatorem adit, ac Thessalonica privatam vitam agere jubetur. Id factum accusabant milites, quod homini perfido, qui foedera sæpius rupisset, parce retur. Quare imperator eam rem per litteras ad senatus judicium refert. quo alii eum militibus, ipsorum arbitratu tractandum, esse deditum, ac Thessalonica, aut prope Serres, nescio quo eun tem, interfectum: alii, nec dum ibi degeret, quie visse, sed tyrannidem affeclasse tradunt, quo co guito imperator eum occidi jusserit. Ferunt Con stantinum in præliis cum illo et Maxentio commis sis, vidisse armatun equitem, siguum crucis pro vexillo ante aciem suam præferentem: ac rursus Adrianopoli, duos ei visos adolescentes, qui hostium phalanges cæderent. Item circa Byzantium noctu omnibus dormientibus, conspectum ab eo ignem, qui, fulguris instar, vallum exercitus sui collustra Variæ lectiones et notæ. in scutis notasse. Sic enim legendus hic locus, ubi perperam Christo editio præfert. Atque exinde is mnos obtinuit, ut in scutis militum prætorianorum Christi monogramma, uti bic describitur, effinge retur: quid ex musivo Justiniani Ravennensi, quod in Fumiliis Byzantinis damus, colligere est potis simum. Theophanes p. ita quatuor mss. Regii, et Walliani; Milbium scriptores vuigo vocant; Mul vium, Lactantius in libro De mortib, persecut n. 45. Chronicon Alexandrinum bet. Damascenus Studila, homil. 33 Georgius Hamartolus in Chron. ms. in Constantino M. '0) &

batur, ut crederet, succeseus illos rerum et victo rias sibi divinitys offerri, ret. Quibus ostentis in eam sententiam adduce 11. Sic solus rerum potitus Constantinus, etiam Flavii sibi prænomen ascivit, et Romæ vitam egit nondum quidem simulacrorum deserto cultu, sed Christianæ religionis mysteria paulatim admittens atque addiscens. Cum autem corpore esset morbido, quod e corruptione humorum plurimis scatebat pu sulis, adeo ut curatione desperata, lepræ a medicis lues illa compararetur: Capitolini Jovis sacerdotes responderunt, eum pristinam valetudinemn non al ter recuperaturum, quam si in sanguine infantium adhuc vaporante lavisset. Statim igitur ex omni imperio collectis infantibus, cædis die constituta, imperator dum in Capitolinin, sanguine puerorum loturus ascendit, matres illorum lugubribus & vo cibus ejulantes audit, quæ sit fetus causa rogat eaque cognita, velut ab ebrietate experrrectus Facinoris, inquit, impietas est evidens, eventus in certus. Qui si vel exploratissimus esset, præstaret tamen me conflictari morbi molestiis, quam tot in fantibus ad necem damnatis, gladio doloris malram aximos diverberare. His dictis recessit, et matribus suos reddi liberos jussit: addita pecunia, ut lætitia dolorem non tantum æquaret, sed duplo etiam vin ceret; non filiis tantum restitutis, sed pecunia quoque data. His peractis, noctu ei astare visi sunt duo viri, qui se Petrum et Paulum esse, Christi apostolos, proftentes, dicerent: Si et corporis et aními sanitatem consequi vellet, Silvestrum epi scopum esse accersendum, qui et luem corporis depulsurus esset,et vitam interitus expertem com municaturus. Experrectus imperator, episcopum reverenter accersi jubet, atque ad sanctum Sil Varia lectiones et notæ. 11a quatuor mss. codd. Regii; Wol Bus Lappŵy. De Serris urbe Macedoniæ, dixi ad Villbarduinum. Hæc et sequentia, ut et fclitiar Silvestri et Zambres de Christo Concertationem, et de tauro suscitato narratiunculam, quam habent etiam Cedrenus, et Georgius Hamartoins in Chro nico ms. Symeon Logotheta in Chron, ms, ex Vitæ S. Silvestri consarcinatore a Combefisio edito hau sit Zonaras: sive ille Eusebius sit Cæsariensis, ut existimat Ratramnus monachus Corbeiensis, in lib. Contra Grace, opposita, cap. 5, sive alius recon tior, quod omnino reor. Habetur etiam ista Silve stri disputatio cum Judæis in tv codicibus Re giis.

vestrum Dic mihi, inquit, episcope, an deos cola tis, qui Petrus et Paulus nominantur. Respondet ille: Unus a nobis Deus agnoscitur: Petrus autem et l'aulus sunt ejus famuli et ministri. Tum imperator, narrato ei somnio, arcanis nostræ religionis in. struitur, baptizatur, et e sanctissimo illo balneo sanus et integer ascendit; Christianis securitatem per præcones denuntiat; templa eorum aperiri, et nova condi permittit; ac vicissim, fanis fictitiorum deorum clausis, impune Christianismum quosvis amplecti sinit. Nam se vim quidem facturum esse nemini: qui vero ultro ad Christum se contulis sent, eos se laudare profitebatur. Sic ille adem Christianam suscepit, evangelico præconio inva lescente, et Christiani nominis hominibus adempto metu. Cæterum Judæi matrem in peratoris aggressi, deceptum eam esse asserunt, et pio facto faciuus impium adjunxisse, simulacrorum destructionem, rem piam, fidem in Christum, impiam nominantes. Solum enim eum verum esse Deum, quem ipsi co Jerent: Jesum autem, nefarii illi, hominem maled cum, et præstigiatorem vocitabant. Mater hæc ad imperatorem refert. Is decrevit, ut Judæi qui isla asserant, se et delectis e senatu quibusdam audien. sibus, cum Silvestro episcopo Romano et Christia nis disputent, quo cognoscat, quidnam a Judæis afferatur. 5 Disputatum est, victoria ad Silvestrum inclinare visa. Tum Judæi Silvestrum disserendi acumine superíorem esse dicentes, signorum osten Lationem postulabant. Atque adeo quidam ex iis impostor, nomine Zambres, boven afferri jubebat, in quo sui Dei potentiam se demonstraturum asse rebat. Adducitur bos, acccdit Zambres, insusurrat ei aliquid in aurem: ille, magno et lamentabili ma gitu edito, cum tremore el vertigine circumactus, concidit mortuus. Ea re gloriabantur Judai, Dei sui nomen non cepisse aures illius dicentes. Quid vcro, inquit Silvester, qui id bestiæ dicit in aurem, verba sua non audit? cur et ipse non moritur? Ibi Zambres: Jam nihil, inquit, opus est argutiis, et probabilitate verborum, sed faciis. episcope. Si ergo taurum istum a te neci datum, Silvester ait, ipse Christi nomine in vitam revocabo: non majus quid dum praestitisse, et magnam demonstrasse Christi po tentiam videbor? Assentitur ille, et per saluten in peratoris statim jurat, si taurum revixisse videret, Εx Varia lectiones et notæ. se confessurum Christum esse Deum. Silvester au tem, oculis in cœlum defixis et Domino invocato, prope taurum astat, sublataque voce clamat: Si Deus verus est, quem ego annuntio Christum, Surge, turre, ac pedibus tuis insistito. Statim taurus sese comniovens, exsilit. Qui aderant, magnum esse Silvestri Deum, exclamare: Judzi, miraculo per cului, ad pedes viri sancti accidere, petere ut pla caret sibi Deum, et baptismum impertiretur. Inclyta vero imperatoris mater, nondum instituta, erudiri Sic in uno e mss. Regiis, in alio

se et baptizari lagitare: ac voli compos facta, vero Deo agnito, loca quæ formosi Christi pedes, quippe pacem annuntiare soliti, perambulassent, spectare cupere. Ascito igitur D. Silvestro comite, Hierosolyma.proficiscitur: et sepulcro Domini ado rato, et sancta cruce inventa, cui Deus noster corpore suo affixus fuerat, et templis magno sum plu exstructis, ad alium revertitur. Suscepit impe rator e Fausta, filia Maximiani, tres filios, Con stantinum, Constantium et Constantem: ac filiam Helenam, quæ Juliano postea nupsit. Habuit et e concubina filium natu maximum Crispum, qui Li ciniano bello multa fortiter fecerat. Eum Fausta noverca, insano amore correpta, cum 6 ad concu◄ bitum pellicere nequivisset, apud patrem detulit, ut a quo adamnaretur, sua pudicitia sæpe sollicitata. nt Ob id crimen, capitis. Crispum damnat pater, con jugi obsecutus. Sed deinde verible cognita, de ipsa quoque, cum ob inpudicitiam, tum propter Alii cadem, poenas sumnit. Nam in balneum vehe mienter calefactum introducta, astu prælocatur. Cum autem Sarmatæ et Gotthi provincias Romanas invasissent, et Thraciæ partes vastarent, Con stantinus Maximus contra cos insurgit: ac Thracia occupata, commissoque prælio victis Barbaris, splendidissimum triumphum consequitur. 111. Urbem porro ex oraculo de suo. nomine con dilurus, primum in Sardica exstruere in anime habuit, deinde in Sigæo promontorio Treadis, ubi etiam fundamenta jecisse fertur. Denique Chalce. done opere inchoato, aquilas devolasse niemorant, fabrorunaque funiculos raptos, Irelo superato. juxta Byzantium dejecisse. Quod expius factum, el imperatori nuntiatum, cum non temere esse, sed a numine portendi aliquid videretur: ipse Byzantium se confert, locum contemplatur, pro Variæ lectiones et notæ. tofredus ad Philostorgium, lib. 11, cap. 4. In Vita spi et Faustæ, vide quæ commentatur Jocobus Got S. Basilii Jun. n. De hac juramenti formula vide quæ adnota vimus ad Cinnaınıım, p. 483. Tres palmarum surculos a terra surgentes, in nummo Constantini, tres illius filios denotare apposite col legit Tristanus, Artemidoro, lib. I, cap. 79, qui principum liberos per ramos palmarum designari scripsit, quod eliam Achmes tradit, cap. 256. De cade Cri Victoriam a Constantino M. ex Gotthis relatam narrant Zosimus lib. n, p. 680; auctor Vite Constantini, lib. 1. cap. 8; et anonymus Valesianus, p. 474, 476, qui hanc ad annum 323 referunt; ad hanc etiam spectant Ludi Gotthici in Kalendario Hervagiano et Bucheriano prid. Non. et 5 Id. Febr. quo quidem mense confectum hoc bol lum inde arguitur.

bal, mutat consilium, fabros Chalcedone illuc transfert, urbem studiose condit, a se Constanti nopolim vocat, et Matri Dei consecrat. Urbe ad Xi niensis Maii absoluta, natalem ejus seu dedica tionem celebrat, auno ab orbe condito quinquies millesimo octingentesimo tricesimo octavo: cum, ut quidam tradidere, Valentein, mathematicorum ejus ætatis principem, natalitium urbis thema con stituere jussit, ut cognosceret, quot annos dura tura esset. Respondet ille, sexcentos nonaginta sex, qui cum jam olim sint elapsi, nimirum aut falsa putanda est Valentis prædictio, et ars erroris hand exspers: aut illi anni intelligendi crunt, qui. bus instituta reipublicæ ac status conservabantur, dum suus erat honos senatui, dum cives sub legi tima imperii potestate forebant, non autem nia. nifesta tyrannis dominorum publica sibi pro pri valis vindicabat, et ad suas voluptates conferebat, easque parum interdum honestas, publica quibus vis donando, nec pastorum instar subditos tra elando, lana supervacua detondenda, et lacte parce bibendo: sed prædonum 7 instar oves mactando, et carnes devorando, aut ipsas medullas exsugendo. Varia lectiones et nota etc. Is Vecuius Valens nuncupatur, cujus laudantur bri, praeterea ejusdem Vide nostram Constantinopolim. Huc porro spectant, quae scribit Zonaras, seu, ut alii volunt, Michael Glycas in Antapologetico ms. ad scriptum Manuelis Comneni imp. ad quemdam monachum missum, a G quo reprehensus fuerat ob nimium circa astrologi. cas et mathematicas disciplinas studium Sic etiam imperato ruin Constantinopolitanorum suæ ætatis tyranni. dem perstringit Arelas in Apocalypsin, cap. Lat cap. Liv

Sic urbs a pio illo imperatore in veteris Byzantii solo condita est. Byzantium autem prius etiam urbs fuit haud obscura, neque ignobilis, sed et frequentia civium florens, et opibus, et viris forti bas, et manibus permunitis, adeo ut sub Severo, qui vetere Roma imperabat, per triennium a Ro manis obsideretur, ac multa tolerarent cives, sicut supra in Severo narravimus. Dion item de Byzan tiorum potentia, et murorum firmitate, in Severo ad hunc scribit modum: Byzantium mœnia habuit robustissima: nam eorum lorica lapidibus quadralis crassis constructa erat, et laminis ferreis colligata interiora et aggeribus et ædificiis munita erant, ut omnia unus crassus murus esse viderentur. Inerant et multæ magnæ turres foras prominentes, et crebris fenestris adornata. Pars continenti obverse, ad magnam exsuryebat altitudinem: quæ mare specta bat, humilior erat, et portus uterque intra mania catenis claudi poterat, eorumque brachia utrinque turres multum eminentes sustinebant. Navigia vero habebant Byzantii quingenta, pleraque solitaria quasdam etiam biremes, quarum nonnulla et in pro̟ra et in puppi gubernaculis et gubernatoribus exornatæ erant, et duplis nautis, ut et accedere et recedere possent, navibus non conversis, et hostes tam in recessu quam accessu vexarent. Adjicit Dion, vi turres a Thracia porta ad mare pertinuisse, quarum si quis aliam attigisset, tacita fuerit: sin in primam aliquid inclamasset, aut lapidem conje cisset, eam per machinam quamdam resonuisse, et eumdem sonum proximæ tradidisse, donec onnes pervasisset: neque tamen aliam ab alia turbatam, sed per vices ab omnibus vocem et sonum exce ptam. Ac talis olim Byzantine urbs fuit: sed incly tus Constantinus eam in immensum auxit, templa inædificavit, et multis rebus adornavit: denique teretem illam columnam porphyreticam, Roma, ut ferunt, allatam in foro lapideis tabellis instrato, unde a Græcis Placoton nominatur, erexit: juxta que simulacrum geneur, tum artifcio mirabili an tiquæ manus pene viventis instar expressum, tum magnitudine insigni spectabile dedicavit. Eam sta tuam Apollinis esse ferunt, Ilio & Phrygize trans latam. Sed divinus imperator ille, suum illi no men indidit, clavis quibusdam capiti insertis, qui corpus Domini salutiferæ cruci affixerant. Ea ad nostram quoque ætatem permansit integra, co lumnæ insistens: sed sub Alexio Comneno vebe mentis venti impetu dejecta concidit: nec ipsa solum communita est, sed multos etiam, qui casu illic erant, contrivit. Palladium item Troja in fo rum Placolum transtulit. Ita Constantinus Magnus cum aliis multis urbem adornavit, tum Byzan tium, quod prius Thracia Heracleæ episcopatus erat, a Severo Perinthiis post captivitatem subje Variæ lectiones et notæ. Cujus verba expendimus in Byzantii descriptione. Μurorum lorica, vulgo Cortina, a que sic· mendavimus, ubi Wol&us frons vertarai,

ctum, ut in Severo expositum est, in patriarchatus dignitatem restituit Romæ veteri ob ætatis præ rogativam, et imperium iude huc translatum, prin. cipatu relicto. Erat eo tempore Byzantii episcopus Metroplanes, vir sanctissimus, flius Domitii (frater is fuit Probi imperatoris) qui ob Christianæ reli gionis professionem, Roma Byzantium profectus, in episcopatus apicem evectus est. Post quem Probus alter, filius hujus, pontificium thronum conscendit: ei Metrophanes, frater successit. IV. Sub hoc imperatore Arius Alexandrine Ec clesiæ sacerdos, celebrabatur, qui Dei Filium el Verbum creaturam dicere non dubitavit: et alte rius esse natura, nec Patri coæternum. Nec ipsα tamen auctor hujus secta exstitit, sed Origenes, qui præter plurimas alias perversas opiniones, etiam unigenitum Dei Fillum, conditum esse, et a natura paterna diversum, affirmavit: nec videre posse Patrem, quemadmodum nec ipse videri possit a Varia lectiones et nola. Unde vocat Nicephorus Presbyter in Vila nondum edita S. Andreæ propter Christum Sali. Vide quæ annotamos in postra Constantinopoli, lib. t, de hoc Foro Constantini. Multa perinde ibidem observamus de bac statua, ubi et quædam attigi mus de clavis Dominicis in eam immissis, non moulo in caput, sed et in equi frenum: de quibas ita Nicephorus Presbyter in Vita nondum edita S. Andrea propter Christun Sai Mensa ad Mar tii Vide Teophanem p. 21. Sic mss. oinnes: at Lambecius, seu Holstenius ad Codinum, De Orig. Cl. n. 46, legendum contendit seu Helio poleos, ex Julii Pollucis Chronico De porphyretica columna, et statua ei imposita, plo ribus egimus in Notis ad Alexiadem, p. 382, et in Constantinopoli Christ. lib. 1, sect. 24, n. 6. Illud duntaxat hic addere licet, anonyinum. De Invcn tivne S. Crucis, apud Gretzerumi, scribere a Roma nis hanc statuam confectam et erectam ob cives li beratos a tyrannide Maximiani, hincque postinO dum ab ipso Constantino translatam Constantino polim. Ita ille, ubi de clavis Dominicis Falsum quod ait pairiarchatum Constantinopolitanum a Constantino M. erectum: hinc Metrophanem By zantinum episcopum infra patriarcham vocal, t et Josephus Egyptius, De concilio Ephesino, p. 635, c: Damascenus Studita homil. 33. Vide nostrum Constantinopolim. Consule, si libet, Acla SS. Metrophanis et Alexandri edita» Gretsero, S. Nice phorum in Chronogr. p. 4:3, 4 e l. Synaxaris et Mire nea ad v Junii, quo illius Synaxin celebrant Greci.

Spiritu, quæ deliramenta ex improbo cordis vui thesauro eructat. Verum ea in solis chartis ja cebant, tecta silentio, necdum vulgata: sed Arius in conspectum protulit, et in aedibus prælica vit, multis ad impietatem pertractis, et Eccles siis tumultu as: dissensionibus impletis. Qua re cognita religiosissimus imperator provinciarum episcopos Nica Bithyniae urbe convenire jussit. Congressis igitur cccxvii sanctis Patribus, inter quos et sacerdotes nonnulli fuere, et diaconi, atque etiam mouachi: quin et Magnus Athana sius, adhuc in classe diaconorum constitutus, illic aderat ipse etiam Christianissimus im perator Nicæam venit, et sanctis Patribus asse dit, et inquirere jussit, quid diceret Arius, ac dijudicare, nunquid a recta sententia aberraret. Illi cum inquisivissent, et accurate ren excussissent Filium ejusdem cam Patre naturæ, dignitatis et æternitatis esse decreverunt. Arium vero cum suis sectatoribus e cœtu orthodoxorum publico præco nio ejecerunt. Arii sectam tum amplexabatur etiamı Eusebius Pamphili Causareæ Palæstinæ episcopus, qui post descivisse dicitur ab Ariana opinione, ac consensisse cum iis qui Filium Patri corter num, ejusdemque naturæ esse docent, ac a sanctis Patribus ad communionem receptum. In actis au tem primi Concilii, etiam acriter defendisse fideles traditur. Hæc sic a nonnullis exposita reperiuntur, quæ ipse in ecclesiastica sua Historia magis ambi gua facit. In quo scripto sæpe Ario favere depre henditur, ac statim in libri principio, Davidem ci tans: Ipse dixit, et facta sunt: ipse mandavit, et creata sunt ', ait, Patrem et factorem, pro condi tore ac duce universi haberi, qni regio nutu imperet. Sed secundum ab eo divinum Verbum patria exsequi jussa. Post nonnulla item dicit: Huic, ut Patris potentiæ et sapientiæ, secundas partes regni et impe rii in omnes esse creditas. Et paulo post iterum Ac esse naturam quamdam, quæ ante mundum vixe ril el substiterit, ac Deo et Patri universi in rerum faclarum opificio ministrarit, et Solomon sub persona * Psal. cxlviii, 5. Varie lectiones et notæ. Hesychius: Valesius ejusdem Eusebii flistoria ecclesiastica echitor etc. Ita doma usurpant aliquando Scriptores infimæ latinitatis. Petrus Damiani, 1. v. epist. 11; liber Mirac. S. Mauri, cap. I: Historia translat. S. Sebastiani, n. 18; Vila S. Aldegundis, cap. 5, etc. Est eliam doma, lectum, vel atrium quod non legitur, Papiæ Gloss. Gr. Lat. 18 clam. Atque hac notione in Orientalibus provinciis usurpari observat non semei S. Hieronymus, in quibus domata dicuntur, qua Roma solaria vel mæniana vocant, id est plana tecta, quæ transversis trabibus sustentantur. lioc vero Zonara luco pro ipsis ædibus privatis accipi debere cen suerim: tecta vertit Interpres. De Eusebio, et il lius Arianismo, præter Theophanem et aliquot e vetustioribus, gunt in primis Baronius, Scaliger ad Eusebii Chronicon, p. 431; Jacobus Gollofre dus ad Philostorgium, lib. 1, cap. 11; Henricus etalii. Quæ porro ut id probet Zonaras affert ex eo dem Eusebio, desumpta sunt ex lib. i. cap. 1, ubi etiam scribi in meliori bus codicibus observat Valesius, ubi alii vel habent. Εx his porro Eusebii verbis non via dere se quid reprehendat Zonaras scribit idem Va lesius ad cap. 3, quo probet Ariani dogmatis illum sectatorem fuisse. Hunc consule, si libel. Photius epist. etc. Georgius Hamartius in Chronico ms.

sapientia Dei ait: Dominus condidit me principium & viarum suarum, etc. Deinde post alia plura infert Et super hæc omnia, sicut Dei Verbum, quod ante fuit, et ante sæcula omnia factum est, venerabilem honorem a Deo Patre adeptum, adorari tanquam Deum. Hæc et alia demonstrant, Eusebium Ariana dogmata probasse. Nisi quis dicat, id opus ante conversionem ab eo fuisse conscriptum. Illud igitur sanctum concilium dogma de eadem natura et æternitate Filii statuit, et divinum fidei Symbolum statim edidit, de Patris et Filii divinitate disse rendo, non ultra illud progressum: Cujus regni non erit fuis. Atque in illo deslit: Εt in Spiritum sanctum. Nam theologia de Spirit sancto, post in secundo concilio contra Macedonium congregato, ea quaestione agitata, adjecta est. At imperator 10 par apostolis, Patrum coucordia delectatus, dextram eis porrexit, et quorumdam qui ob Chri si confessionem notas in corporibus suis gerebant, mutilata illa membra et partes deosculatus est, cosque ob mutilationes illas Leates pronuntiavit. Libellos contra quosdam episcopos oblatos, neque legit, neque examinari passus est, sed in conspectu omnium igni absumpsit, cum his verbis: Etiamsi inse episcopum aliquem delinquentem viderem, pur pura mea eum legerem. Inde sancios Patres in ur bem regiam a se conditam traduxit, ut eam faustis comprecationibus prosequerentur, et secundum patriarcham deligerent, sanctum Alexandrum. Nam inclytus Metrophanes obierat. Iis peraclis, ad suam quemque pareciam dimisit, honoribus et donis magnificis affectos. Imperatoris mater sancta Helena grandis uatu (nam octogesimum ætatis an num attigisse perhibetur) in cœlestes mansiones discessit: quam alius in zde sanctorum Apostolo rum regaliter condidit. Suscepta contra Persas expeditione, triremibus Soteropelim defertur, qua nunc Pythia vocatur; et natura calidis illius loci aquis usus, ubi etiam toxicum, a fratribus patre duntaxat eodem natis temperatum, hausisse fer tur. Unde Nicomediam profectus, diuturnitate morbi exstinctus est, annos quinque et sexa ginta natus, cum duo et triginta imperasset. Ei f lius Constantius, Antiochia profectus (nam ibi Persis repugnabat) cum adhuc viventem invenisset, magnifice parentavit, et in sauctorum Apostolo rum æde, peculiari tamen portion ad id ædificata, sepeliit. Memoratur autem inclytus hic imperator pecuniam et citra delectum insumpsisse, et mi pori cum delectu comparasse: ita ut ejus in lar giendo stadium magnificentiæ non tribuatur, sed contra: verum temperandum est calamo, ne quam divino illi viro lalem aspergam. Enimvero profa nus ille Julianus, in libro de Cæsaribus, quasi per derisum impensarum imperatoris religiosissimi, fingit Mercurium cum eo colloquentem, quærere, quanam sit boni regis nota? Cui ille respondeat, Imperatori et habenda et insumenda esse multa. Fertur nec a studiis doctrinarum fuisse alienus,

sed his quoque non minorem impendisse operam, quam armis; itaque 11 et¸in disserendo acutum exstitisse, ac nescio quam veluti magicam oratio nis illius vim aures hominum demulsisse. Scribir tur el osor improborum fuisse: ac dicere solitus, imperatorem memini omnium, ne suis quidem pro priis membris, parcere debere, public tranquilli tatis conservandæ causa: et humanus erga cos, qui a malitia discederent. Membrum enim ægrum ac putridum resecandum, ne sana etiam inficeret non autem id quod vel in integrum esset restitu tum, vel certe cousanesceret. V. Imperatore illo beatissimo in æterna taber nagula translato, imperium Romanorum inter tres illius Alios est divisum, vel ab ipso, ut qui dam scribunt: vel, eo defuncto, ex ipsorum consensu, ad hunc modum. Constanti attributam esse llaliam, et Romam ipsam, Africam, Sidi liam, cum reliquis insulis, atque etiam Illyricam, Macedoniam, et cum Achaia Peloponesum. Con stantino Alpes Coltias, quæ nomen habere dicun tur a Cottio illius loci quondam rege, cum Galliis, et tractum Pyrenæi usque ad Mauritaniam, Oceani angusto freto, diremplam ab Hispaniis. Constantio ea obvenisso, quæ in orientali parte Romance di tionis erant, et Thraciam cum urbe patern. Post hanc regnorum partitionem, Constanţius in Orien G tem se contulit, ad Persarum arma reprimenda. Nam eorum dux Sapores, audita Constantini Ma gni morte, Romanas provincias continentibus po pulationibus et direptionibus infestabat. Interea Varia lectiones et notæ. Solus Zonaras Constan dium Cesarem, qui tunc erat Antiochie, vivente adhuc patre supervenisse scribit, eoque mortao fonus magnificentissimum duxisse, ut observat Henricus Valesius ad lib. iv Eusebii De Vita Con stantini, cap. 70. Scribit Henricus Va lesius in Notis ad lib. xv. Marcellini, in Constan tini aliorum Historia solito diligentiorem fuisse Zonaram: quod viri doctissimi judicium hic appo nendum duxi. Partitio nem imperii Constantiniani inter illius Alios ita prosequitur Scriptor Vitæ S. Artemii MS.: "Apti TOŬ Vide Coustantinum, lib. 11 Themal. cap. 9 et alios passim scriptores. De Alpibus Codiis, et rege Cottio, illiusque regno mulia habent Simlerus in Comment. de Alpibus; Cluverius, lib. 1 Italia antiq. cap. 12 et 32, et alii passim. Eunapius, in desio, p.

Constantinus cum Constante ob partitionem pro vinciarum expostulat, petens, ut aut parte regni sibi cedat, aut partitio de integro instituatur. Cum autem ille priore divisione niteretur, et quæ obvenerant tueretur, neque fratri vel minimum concederet: Constantinus, armis arreptis, provin cjas Constantis invadit. Qui tum in Dacia agens, motu illo cognito, duces cum exercitu contra cum mittit, ipse mox cum majoribus copiis secu turus. Qui missi erant, cum parum a Constantino abessent, insidias locant: pugnaque inita, fugam simulant. Quos, dum Constantini milites perse quuntur, qui in insidiis collocati fuerant, a tergo invadunt. Sic fugientibus 12 eliam conversis, in medio duorum exercituum intercepti, magna ex parte cadunt, ipso etiam Constantino interfecio. Nam equo vulnerato, et ex vulnere efferato, sella excussus, multis vulneribus conficitur: neque voti compos factus, et quia injuria fuerat auctor, præ ter jacturam sui imperii vita etiamn privatus. Sic occidentali regno ad unum Constantem devoluto, is etiam nefandis amoribus implicatus, et perver sam vitæ rationem secutus, insidiis Μagnentii ml serabiliter periit: quem Magnentium e militum se ditione, strictis jam gladiis in necem ejus ruen Lium, eripuerat. Dum hac geruntur, Constantius in Oriente, cum Persarum rege Sapore pugnat, dilio Narsei, verum ex ignobili muliere procresto. Nam is e principe uxore tres filios susceperat, Adanarsem, Hormisdam, et tertium quemdam. Defuncto Narseo, Adanarses natu maximus in imperio succedit. Sed ex nimia crudelitate et inhu manitate odio Persarum suscepto, regno excidit. Cujus atrocis ingenii specimen quoddam est profe rendum. Aliquando patri ejus tentorlum Babylone allatum est, e variis illius loci pellibus confectum. Quod modo extensum, dum Narses contemplatur, rogat Adanarsem puerum adhuc, ut placeat? Tum ille: Ubi, inquit, regno potitus fuero, pulchrius ten torium ex humanis pellibus confciam. Sic ab ipsa infantia immanitatem suam declarabat. Eo igitur pulso, Sapori regnum est delatum: qui statim fratrem alterum oculis privat, Hormisdam vin ctum in enstodia tenet. Cæterum mater, et uxor illius, custodibus pecunia delinitis, ad visenilum cum admissæ, limam illi dederunt, qua ferrea vin cula dissecaret et quid deinceps faciendum esset, monuerunt, paratis equis et fuga comitibus. Varia lectiones et nols. Errasse Victorem, qui Thraciam Constanti postremo ex Constantini filiis obvenisse scribit, pridem observatum ab aliis. Qui Antiochiam circumse derant et ceperant, ut est apud Eunapium in Æ. derio. De hac Saporis expeditione, et Nisibi a Persis obsessa, agunt Philostorgius, 11, c. 24; Διnnianus, Chron. Alexand. p. 672, 674, 676, Theophanes p. 28, 32, et alii passim. Res gestas a Constante scripsit Eustochius Cappadox Sophista, ut est apud Eudociamn Augustam in Ioniis miss. etc. ubi apud Suidam perperam omissa vox rá. Vide Zosimum lib. tt, ubi et de Horinisdæ ad Constantium fuga, de qua etiam Am mianus, lib. xvi, p. 71. Narsei vero mentio est apud Eutropiun, Theophanem, et alius. De Hor misda agimus pluribus in Constantinopoli.

Deinde uxor ejus custodibus opiparam coenam apponit. Illi et epulis distenti, et mero obruti, in profundum somnum delabuntur. Quibus dormien tibus, Hormisdas et vincula rumpit, et castello elapsus, a Romanis honorificentissime suscipitur. At Sapor fuga ejus lä:tari se ostendebat, ut metu (34'), ab eo imminente liberatus. Nam exsulem non modo dedi sibi non postulavit, sed uxorem etiam hono rìfice ad eum misit. Erat autem Hormisdas, et ma gui 13 roboris, et jaculator adeo peritus, ut dum jaculum vibrabat, prediceret, qua parte hostem percussurus esset. Hic igitur Constantio contra populares suos navat operam, multis equitum turmis præfectus. Verum Constantius imperator, sæpe cum Persis congressus, inferior recedebat, 1 mulus suorum amissis: ceciderunt etiain Persarum plurimi, Sapore ipso vulnerato. VI. Cognitis autem adversis Persico bello Con stantii rebus, Magnentius, patre Britanno natus, qui primum inter protectores militarat, deinde comes duarum Romanarum legionuin appellatus fuerat, cum jampridem regni occupandi cupiditate stuarel, tunc magis etiam consilium suumn urge bat, cum Persico bello rem male gerere Constan tium audiret, opportunitatem optata perficiendi dari sibi ratus. Itaque per speciem natalis sui celebrandi Augustouni, priuiores civitatis ad epulas invitat, quosdam consilii sui conscios, nonnullos ignorantes, quidl animi haberet: pro dactoqne usque ad vesperam convivio, surgit, et propere cubiculum ingressus, paulo post habitu regio cum multis satellitibus progreditur. Ea res ignaros quid moliretur consternavit: sed oratione ad eos qui aderant habita, alios verbis, alios vi in suas partes traducit; iisque comitantibus regiam ingreditur, pecuniam dilargitur, portis urbis cu Varia lectiones et notæ. De pellibus Babylonicis dixi ad Joinvillam, dissertat. 1, p. 132, 134. At Zosimus, lib. ut, banc crudelitatis indicem vocem Hormisde videtur tribuere, scribens (et ex eo Suidas in Map cum forte in convivio supervenienti sibi op timates non assurrexissent, minatum Hormisdam se eis Marsyar supplicium irrogaturum: hujusque vocis memores proceres, mortuo Narseo, Saporem in regnum substituisse, a quo mox Hormisda iq vincula conjectus, postea uxoris industria libera tus, ad Constandinum transfagit. Linam pisci inarissam, ut est apud Zosimom, lib. It, et Suidam Ita editio Wolfiana: at codd. Regii, praeferunt: qua voce Augustodunum in Eduis innuitur, ubi purpuram induit Magnentius, uti habent Eusebius et Aurelius Victor.

stodes adhibet mandat, ut ingredi patiantur omnes, exire neminem, ne facinus suum publice tur. Statim mittit qui Constantem tollant, rei igna rum. Erat ille venatione tumn occupatus, cujus insano studio tenebatur. Idque, cuin articulari morbo perpetuo vexaretur, quem immoderatis sibi voluptatibus vilæque intemperantia conciliarat aut etiam per speciem venationis in silvas sese abdebat, cum pueris et adolescentulis, quos ob formam conquisitos in deliciis habere dicebatur qui exquisitam in modum culti, avidos ejus oculos turpi libididis flamma incendebant, Ea quoque de causa silvas magis frequentabat, ut modestorum virorum consuetudinem evitaret. Milites a Ma gnentio missi, cum ad Rhodanum fluvium venis sent, Constantem a venalu dormientem occidunt, interfectis etiam satellitibus, quos paucos circum se habebat. 14 Alii remn aliter narrant: eum seditionem contra se motam cognovisse et a suis destitutum, depositis imperit insignibus in sacel lum quoddam confugisse, et inde extractum oc cisumque esse regni anno decimo septimo, ætatis tricesimo expleto. Ferunt patrem ejus jussisse astrologos, infantis recens editi thema natalitium constituere, qui præter cætera illi prædicta, illud etiam adjecerint, eum in sinu aviæ interfectum iri. 3d, illa mortua, etsi Constans elusit, nihilominus est eventu comprobatum, non frustrata astrolo gorum predictione, quamvis obliqua. Nam in op pidulo cui de imperatricis nomine factum eral nomen Helenæ, interfectus est, qui ut vitam pe tulantem egerat, ita miserabilem ejus exitum est sortitus. Magnentius autem, cum usurpato imper rio feliciter successisset, eorum qui magistratus gerebant celeberrimum quemque e medio tollere studuit, missis ad eos sub nomine Constantis lit teris, quibus illos ad se accerseres, eorumque plurimos in itinere per insidias interfecit, ne con juratis quidem suis parcens. illo hæc ad tyranni dem suam stabiliendam agitante, Constantius morte fratris audita, anceps animi erat, utrum Persis Romauas provincias vastantibus resisteret, an ea re in præsentia omissa, novitium tyrannum invaderet: tum fratris necem ulturus, tum occi dentis imperium sibi vendicaturus. Variæ lectiones et notæ Nescio an ab hoc Constante imperatore ædificatæ fuerint ædes illæ magnificæ Constantinopoli, quae appellabantur, et quarum meminit Scriptor ineditus Vitæ S. Stepba mi Junioris Monasterii in conciliis men tionem tieri observamus in nosira Constantinopoli lib. IV, sect. 6, n. 26.

VII. Sed Constantio hac deliberatione suspenso, Sapor, qui et ipse Constantis casum cognoverat, occasionem urget, et cum ingenti exercitu pro vincias et urbes Romanorum invadit, longe lateque prædas agens, castellis etiam captis, denique Ni sibin obsidet. Ea quondam ad Armenia regnum pertinuit, sed sub Mithridate Tigranis regis Arme niorum genero, qui tum illam dotalem tenebat, Romanis capta fuit. Hanc igitur Sapor aggressus, omnes ad expugnandum machinas adhibuit, ad motis ad muros arietibus, actisque cuniculis. Sed qui obsidebantur, fortiter ad omnia resistebant. Cumque fluvio, qui mediam urbem perfluit, alio derivato, ut oppidani siti coacti sese dederent, ex puleis et fontibus abunde illis aqua suppetente, nihil profecisset, ad aliud convertitur. Regressus 15 enim versus caput ejusdem amnis, qua in con vallibus ang usto alveo defluebat: loco illo obsepto, cursum inhibuit, et aquam stagnantem, remotis aggeribus confestim versus urbem emisit: qua quia plurima collecta fuerat, magno impetu par tem muri dejecit. Barbarus vero cum urbem non statim intraret, tum quia diei serum erat, tem quod jam expugnatam, postridie citra dimicationem se accepturum putabat: oppidani etsi ad ruinam muri consternati, tamen ut Persas differre ingres sum viderunt, noctem illam egere insomnem, e' operarum multitudine novo exstructo muro locut illum muniverunt. Quo Sapor mane conspecto, casum eum suæ negligenuim ascribens, nihilo eius oppugnationem urget, multis aliis rationibus tentatis. Cum autem suorum plurimos amisisset (nam ad viginti millia Persarum ad Nisibin ceci disse dicuntur), cum dedecore discedit, quod Mas» sagetæ facta impressione Persiam vastarent. Cen stantius imperator, Nisibi munita, et civibus recreatis, Orienti a Persis jam induciis dalis, versus Occidentem progreditur, cum ei nuntiatur Velranio colludere cum Magnentio. Erat is lyri carum legionum dux, cognitoque Magnentii molu, et cæde Constantis, tyranno haud cesserat, sed et ipse alibi tyrannidem occuparat: etsi per litteras se tyranno resistere profitebatur, ipsumque Con slantium ad illum propere opprimendum evocabat. Vetranio igitur et Magnentius certis conditionibus reconciliati, ambo communiter legatos ad Con stantium mittunt, petentes, ut armis positis priu cipem honorem obtineret. Hæc legati, imperatorem circa Thracia Heracleam adepti renuntiant, qui ob illa sollicitus, noctu somnium hujusmodi vidit. Variæ lectiones et notæ. Vide Marcellinum, lib. xvus, p. 128, 1 edit. qui ex Zonara illustratur. pro motly hic ponitur, ut alibi sæpe, ut obser vat W. Ita emendavimus, cum Wolfius hic et infra edidisset: sic enim tres mss. Regii preferunt, quomodo etiam habent Zosimus, Joannes Antiochenus, Chronicon Alexandrinum, nummi veteres, et scriptores Latini. Eutropius vero Veteranionem, Phllostorgius vocant: qua ultima nomenclatura quemdam me morat Ammianus sub eadem fere tempora, qui Zo simo, lib. 111, 72, nuncupatur. habet endex recentior Zonars, ut et Theophanes. Athanasius, in Epist. ad

Patrero astare sibi putabat, qui flium Constantem manu tenens, ita sibi diceret: Constanti, en fra trem tuum Constantem, multis regibus oriundum, yui a tyranno cæsus est. Ejus necem te ulcisci opor tebit, neque connivere ad imperii dilacerationem et eversionem reipublicæ. Quare ad tyrannidem ever tendam propera, neque inultum fratrem esse patere. Constantius e somno experrectus, legatos in custo diam dat, ipse statim, nibil cunctatus, Sardicam pervenit. Vetranio improviso 16 imperatoris ad venta territas, Constantio ut domnino procedit ob viam, relictis prioribus consiliis, et pactis quæ cum Magnentio inierat rejectis. Eum Constantius sincere admisit, etiam mensæ suæ adhibitum. Nam regni insignibus depositis, Vetranio plebeio habitu pedes imperatoris amplexus fuerat. Is vero bomi- " nem amplexus patrem nominavit, porrectaque manu seume fulciens, ccena adhibuit, assignata ei Prusa urbe Bithynia in qua babitarel, et prædiis unde viveret attributis. Ibi ille sex annis vitam molliter aclam fuiit. Ac Vetranionis hujusmodi fuit exitus. Vill. Constantius autem Imperator, contra Magnentium profectus est: la Mediolani degens, fratrem Decentium; quem Cæsarem nominarat, ad Galliarum defensionem misit. Interea Sapor opportunitatem nactus, Orientem vastat, et magna præda parta, multisque captis domum revertitur. Sic imperator curis hostilibus utrinque circumn ventus, Gallum patruelem suum, et nomine Cæsa ris dignatus, et Constantia sorore in matrimonium data, in Orientem ablegat. Ita Gallus Caesar sa Julatus, una cum uxore Orientem petit, Con uxore Orientem petit, Con stantius bellum contra Magnentium parat. Ne vero pugnis intestinis et mutuis cædibus Romani polluerentur, tyrannum ad pactiones provocan dum esse censet. Missis igitur ad eum viris illustribus, litteris etiam exaratis, veniam illi pollicetur, si ab armis discesserit, et Gallias con codit, ut ejus regni finibus se contineat. Verum ille nihil modicum animo agitans, non accepit Variæ lectiones et notæ. solit. De hoc Vetranione multa congesserunt Sca Jiger ad Eusebium, Gotthofredus ad Philostorgium, Santamantius in Comment. Hist. et alii passion. Αl. Qui Saporinus dicitur Lucifero Calaritano, lib. i pro S. Athanasio: Ergo quia Sa porinus, Persarum rex, nunc contra te gerit lium. etc. Constantium alloquitur. Constanti præterea indito nomine, nt scribunt Victor. So irates, Chronicon Alexandrinum, et Theophanes seu Junioris Constanti, uti Ammontus episcopus, qui ea ætate vixit, ut ipsemet testatur, in lib.” He vita et conversatione SS. Pachomii et Theu ori, n. 4.

Sed bellum pati prælatum, eo celerius aggressis est, quod Silvanus quidam ex tribunis illius, ab ipso ad imperatorem eum multis militibus de fecerat. Cum prope ventum esset, castris utrinque positis, et Constantius suos milites ad rem for titer gerendam cohortatur, et Magnentius suos item, ut se viros fortes et idos præberent, mulla pollicitus. Jam instructis ordinibus n:aximam diei partem ignavam transegere, neutris alteros aggressis. Magnentius etiam præstigiis usus est. Nam saga quædam eum monuit, ut virginem immolaret, ejusque sanguinem vino mistum mi licibus gustandum præberet, 17 ipsa interim carmina quædam recitante, et dæmonum opem implorante. Sed die iam inclinante, exercitibus congressis, cum diu ancipidi marte pugnatum esset, victoria tandem penes Constantium fuit, Magnentianis in multam noctem cæsis et pro ligatis. Tyrannus vero, hac plaga accepta, fugam arripit, et ne agnoscatur, plebeiam vestem sumit, et equum suum regiis insignibus impositis, so lutum dimittit,: ut qui sessore vacuum currentem viderent, ipsum interfectum existimantes, non persequerentur. Sic ille efugit. Mane Constan tium, cum tumulo quodam conscenso subjectam planitiem et præterfluentem amnem cadaveribus plena vidisset, in manifestas erupisse lacrymas ferunt, non tam victoria lætatum, quam ob cœ ea quæ per otium a Constantio accipere potuisset. G sorum interitum mostum. Nam cum ad octa la vires ginta millia haberet, ad triginta millia cecidise de Magnentii triginta sex millibus, quatuoret viginti periise. Casos omnes statim sine discrimine, sive hostes sive amici essent, sepeliri jussit, adhuc spirantes diligenter haberi et curari a medicis. Magnentius, ut dictum est, elapsus, reliquias sao rum conquirendo, et alios asciscendo, recolligere satagebat, misso ad Constantium se natorii ordinis legato, quem ille nomine legati, ad sua exploranda venisse ratus, non admisit. Al Maguentius rursus episcopis missis veniam impetrare studet, ut pro milite imperatori navaret operam. Ad eam legationem nihil respondit Con stantius, sed legatis re infecta dimissis, moto exercita pergit, multis qui sub Maguentio mili tarant ad eum confluentibus, ac semetipsos et castella dei illius committentibus. At Magnentius venia desperata, se ad bellum parat, et in Galliis copias colligit. Ut autem sollicitum redderet iun peratorem, et a sese alio adverteret: familiarium suorum quemdam mittit Antiochiam, qui Gallum tollat. Is quo minus suspectus esset, in anus cu jusdam tugurio juxta Orontem luvium divertit, Varia lectiones et notæ. Chronicon Eusebii: Silvanus in Callia res novas molitus vicesimo octaro exstinclus est die. De Silvano agunt Victor Schotti, Ammia nus, l. xv, Hieronym. in Chron., Theophan. etc. Εuseb. Chron. Magnen tius Mursæ victus, in quo prælio Romanæ vires con ciderunt.

cum Antioch.am venisset, subditos suos aspero tractabat, ac multifariam vexabat. quam ad rem a conjuge eliam exstimulabatur. Veritus igitur Con slantius ne, populo ex malorum impatientia de fciente, bello civili condictandum esset, Domi tianan, senem illustremn, pratorio præfectum, misit Antiochiam, cum arcano mandato, ut Galle arte persuaderet, ut ad se veniret. Sed ille, 19 profectus Antiochiam, rem sine ullo tractavit in genio, aperte jusso Caesare ad imperatorem pro feisci, comminatus, ni pareret, se commeatus eorum qui illi parerent, detenturum, His ille, alioqui pronus in iram, commotus, præfectum detinet, et militibus custodiendum tradit. Eam rem Montio quæstore culpante, et manifestæ ty rannidis esse asserente, Casar denuo iratus, el magis etiam ab uxore inflammatus, quasi con temneretur: et quæstorem in vincula conjicit, et ambos militibus tradit, qui utrumque per forum tractum et excruciatum, denique in flumen con jectum suffocarunt. His Constantius cognitis, misit, qui Gallum ad sese pertraherent. Αt ille premisit uxorem, fratrem placaturam, quæ in itinere ex morbo decessit. Cujus obitu cognito Constantius. Gallum statim dignitate privatum relegat; post etiam percussores contra illum mittit, Varia lectiones et notæ. Totam hanc Galli bisto riam sic persequitur scriptor Vile S. Artemii, ine ditus (*) At De Domitiano et Montio missis ad Gallum Cesarem, agunt Ammianus, lib. xν; Philostorgius, lib. iii, cap. 38; lib. 1. cap. 1, et alii scriptores. (*) Edidit card. Angelo Mai. Vide Patrolugiæ tom. XCVI, col. 1263 B.

Liber Undecimus

a suis ineitatus, cujus rei cum poenituisset, per alios cædem ejus averti jubet. His Galli inimici, ac potius Eusebius eunuchus, qui præpositi ma. gistratum curabat, homo apud Goustantium gra tiosus, persuasit, ne Galli percussoribus peniten tiam imperatoris indicarent prius, quam hominem cæsum esse cognovissent. Sic ille interfectus est. Cum autem Transrhenani Barbari Gallias infes larent, Silvanus, vir rei militaris peritissimus, et optimus imperator, ad eorum impetum re tundendum mittitur. Sed imperator, calumniis adductus (quibus sane pronas solebat aures præbere) atrocia contra illum clam machinatur. Quo ille intellecto, ad defectionem impulsus, Caesaris habitum sibi usurpat. Verum brevis ille molus fuit. Nam Ursicinus a Constantio nissus, quosdam milites ejus pecunia corrupit, quorum opera su blato Silvano, defectio sopita est. Constantium ab Occidente Byzantium reversurum, legati Per sarum a Sapore missi circa Sirmium conveniunt, qui Mesopotamiam et Armeniam Persis restitui postulabant, ut ad quos eæ proviniæc a multis saeculis pertinerent: quo tandem desinereut bella gerere cum Romanis. Sin minus, imperatori si gnificabant, regem marte judice causam illam dis ceptaturum. Ad ea rescripsit Constantius, mirari se, oblitum illum esse, quod Persæ Macedonibus servierint, quibus per 20 Romanos subactis, illorum etiam servi Romanæ ditionis facti sint. His Sapor inflammatus bellum rarat, Nisibin confestim obsidet, eaque, cum nihil proficeret, relicta, alias urbes tentat: ab illis etiam repulsus, Amidam tandem capit. Variæ lectiones et notæ. Eusebii eunuchi, qui sub Constantio prae positus fuit sacri cubiculi, cædis Galli Cæsaris auctoris, meminerunt passim scriptores, Ammia nus Marcellinus, lib. xiv, xv, xvi, xviii; Suzo menus, lib. 1, c. 1; lib. v, c. 3; Philostorgius, lib. iv, cap. 1; Palladius, in Hist. Lausiaca; S. Athanasius, Ad solitar. vitam agent.; Julianus, Li Lanius, etc. Dignitas vero præpositi sacri cubiculi spectavit fere semper eunuchos, uti fuit Eusebius, qui Zonara infra dicitur; ita Rhodanus appella tur in Chronico Alexandrino, p. 700: Kai toy Praepositum palatii ipsius Rhodanum, virum potentem et divitem, qui palatium regebat, el princeps erat eunuchorum. Præter Eusebium sub Constantio, et Rhodanum sub Valentiniauo, præpositi alii memorantur, Ur bicius et Liberius sub Constantino M. apud Co dinum, De orig.; Eutherius sub Constantio, apud Ammianum, lib. xvi et xx; Antiochus, Amantius et Chrysaphius, sub Theodosio Juniore, apud Zo naram, et apud Victorem Tununensem, et Macro bius, in L. un. Cod. Th. de præpos. sacri cubic.;. Heraclius sub Valentiniano Juniore, apud eumdemi Victorem, Calligonus sub eodem Augusto, apud S. Ambros. ep. 33; Amantius sub Anastasio Dicoro et Justino, apud Marcellinum comitem, Turunen sem, auctorem Chronici Alexandrini, etc.; Eutro pius sub Theodosio M. in l. 17. Cod. Th. de pos nis; apud Socratem lib. vi, cap. 5, et alios, Et Chrysoretus, in Synodico adversus Tragoediam Irenzi, cap. 203, Sed de præpositi dignitate mulla congessit Jacobus Goltofredus ad uit. Cod. Theod. de præpositis sacri cubiculi.

X. Constantius autem cum tantum imperiumı, quod ab extremis terra Ginibus, fere in extremos, protendebatur, solus gubernare non posset, Galli fratrem Julianum Athenis accersitum, Cæsarem appellat, sorore Helena in matrimonium data. Fe runt matrem ejus uterum ferentem, in somnis sibi visam esse Achillem parere. Experrecta, dum somnium marito narrat, illum parit, pene sine doloribus, fatu edito priusquam se parituram sen sisset. Hinc magna de illo spe concepta parentes, puerum Eusebio Nicomedia. episcopo in sacra Scriptura erudiendum tradiderunt. Sed Constan tius imperator eum jam Caesarem, cum paucis omnino militibus in Gallias ablegavit, ut inde su spicio nasceretur, Julianum non delectum esse imperii collegam, sed ad dissimulandas insidias, habitu Cæsareo ornatum esse, ut paribus tanto bello copiis non instructus, ab hostibus cædere tur. Ceterum Julianus, secunda fortuna usus, ho stes præter spem vincit, eosdemque recuperatis viribus rebellantes, denuo fundit, ac tropæum erigit, multis caesis, multis item in amne præter fluente submersis, captis haud paucioribus. Eo prælio victis hostibus, undecim millia Romanorum soluta vinculis captivitatis feruntur. Post hæc con tra Alemannos eliam re bene gesta, genti, pelen tibus illis, pacem dedit, captivis receptis. His Casar Julianus ad superbiam elatus, aut, ut qui daun auctores sunt, Constantium successibus suis invidenten verilus, De, fratris Galli exemplo, vita privaretur, defectionem molitur, conciliatis sibi tribunis aliquot, a quibus milites concitati, per conspirationem eum Augustum salutant, et strictis gladiis, imperii titulum repudiantem scilicet, cir cumstantes, occisuros minantur, nisi obtemperet. Sic igitur, invitus forsitan, ad impetum multitudi nis evitandum, accipit imperium. Cum autem dia dema quæreretur, quo confestim coronari posset, atque ille sibi nullum esse juraret: quibusdam ornamenta mulicbria petentibus, 21 ut inde con ficeretur, recusante Juliano, ut mali ominis, tri buni cujusdam torquem aureum, gemmis ornatum, capiti illius acconimodant. Tum ille Penladium magistrum imperatoriarum legionum cum aliis ad Constantium mittit, additis litteris, quibus se pur gabat, quod imperii titulum non sponte admisisset, sed a militibus coactus, qui non sub Cæsare, sed sub imperatore militare vellent, quo digna suis laboribus operæ pretia flagitare possint. Petere, ut imperii communionem ex usu reipublicæ futuram æquo animo pateretur: polliceri, se cursores cquos Variæ lectiones et notæ. Πuc spectant quæ habet Euna pius in Maximo Constantini M.) Juliani felicitatem præ dicat eliam Ammianus, p. 293: Felicitas ita eminuit, ut ipsis quodammodo cervicibus fortuna aliquandiu bona gubernatricis erectus, victoriosis cursibus dificultales superaret immensas. Ita Marcel linus, lib. xx, p. 160, 1 edit. præter Julian. in Epist. ad Athen. et Libaniumn in Orat. funebri. Certe torquis illo aureus, potuit diadema.

de more ex Mispania, et delectos e Galliis viros, quotannis ei missurum. Ilis litteris, se non impe ratorem scripsit, sed Caesaren, ne eas, inscriptione olensus Constantius, alijiceret. Quas cum acce pisset, præe iracundia nihil respondit, sed expedi tione Persica militibus denuntiata, Leonam quæ storem ad Julianum misit, cum co per litteras expostulans, quod suam sententiam non exspe ctasset: illi quam sibi turpius esse, quod Augusti titulum non ab eo cujus esset auctoritas, sed a confuso militum tumultu accepisset: suadere, ut abstineret, co quod non rite consecutus esset, el ad pristinum habitum a se traditum reverteretur Quæstori porro mandavit, ut eos qui illic promoti magistratus erant, potestate privaret, ipsumque, præfectum prætorio alios vero quos ipse nomina verat, in eorum locum subrogaret. Quæstor Juliano mandata imperatoris nuntiat, quæ erant: Meminisse eum oportere, quantum Constantio deberet, non tantum quod Cesarem appellassel, sed etiam, quod puerili ætate parentibus orbatum apud se aluisset. Ille vero Quastori Quis, inquit, ea @tate mihi orbitalis etor exstitit? nonne parentum meorum interfector? An ignorat islis commemorandis, se refricare cica tricem, et vulnus reddere atrocius? Lectisque littee ris, ad consilium imperatorii habitus deponendi, Cesareique resumendi, questri ait, se id factu rum, sed de consilio legionum. Tum quæstor veri tus, ne re cum exercitu communicata, ipse a mili fari turba discerperetur, Julianum orat, ne id c faceret, mandataque exsequendi spe abjecta, cum tyranni litteris, quibus imperatorem, ut qui fami liam suam multis injuriis onerasset, impudenter proscindebat, 22 additis minis, se ultorem eorum fore, qui contra jus et fas oucisi essent, discedit. Varia lectiones et nolæ. quo ejusce avi utebantur Augusti, recte eligere primus autem, uti scribit Zonaras, Constantinus Magnus margaritis et lapillis diadema exornavit. Vide Dissertat. xxiv, ad Join villam, p. 290. Julianus ipse in hac epistola ad Constantium, apud Ammianum, 1. xx. p. 168: Equos praebebo curules Hispanos, et miscendos gentilibus atque scutariis adolescentes lictos quosdam, etc. Equos Hispanos curules com mendant Vegetius, lib. iv Artis velerin. c. 6; lex 1 Cod. Theod. de equis curulib., Symmachus, Claudianus, et alii. Marcellinus, lib. xx, p. 170, de Leona: Utque id facile formido inter tutorum_efficiens, velut magnis viribus fretus, in locum Florentii præfectum prætorio Nebridium, tum questorem ejusdem Cesaris, promoverat, etc. Et lib. xx1, initio, de Juliano: Parvi igitur habitis, que per Leonam Constantius scripserat, nulloque arbitrio ejus promotorum suscepto, præter Nebri dium, etc. Has minaces litteras antea a Juliano missas scribit Marcellinus, lib. xx, p. 469, 4 edit. tametsi longe probabilior Zonaras scntentia.

XI. Tyrannus, cum se multos Constantii studio sos, secum habere sciret, iis pulsis omnibus, ad civile bellum sese parat. Interea et uxor ejus run ritur, ut quidam aiunt, adhuc mater familias, vel ut alii, jam repudiata. Convocatos igitur milites ad bellum intestinum concitat, suadens ut Con stantii adventu non exspectato, ipsi iHum invade rent. Cum vero jampridem christianam ejurasset fidem, verebatur ob id milites, quos fere omnes christianos esse norat. Tegendæ suæ nequitiæ causa, liberum cuique facit, quamvis religionem colere, Natalique Salvatoris die, in templo adorat, ut consentire cum militibus videatur. Et mandatis magistratibus iis quos ipse probabat, ad bellum ci vile proficiscens, se Constantium invasorum negat, sed illud velle, ut orientales exercitus cum occi dentalibus congressi, imperatorem sibi deligerent, Gloriabatur etiam se diem obitus Constantii somnio cognovisse, his versibus Jupiter Augustos ubi fines intral Aquarii Virgineoque sinu vicesima quinta recepit Portio Fulciferum, Constantius Induperator Regnum Asia tristi superatus morte relinquet. Mortuus autem est Constantius, relicto bello Per sico, cum hostis etiam domum rediisset, tyrannum aggressurus. Sed curis multis estuans, febri cor ripitur, ac multa atra bile rejecta, ad Mopsi fon tem (locus est ad Tauri radices) obit, trium, ut aiunt, se poenitere professus, caedis propinquorum; nec enim Gallum duntaxat, ut diximus, sed et pa truos suos occiderat: collati in Julianum tituli, et mutatæ fidei. Fuit enim clemens erga subditos, æquitatis in judicando servans, in victa Lempe rans, in mandandis imperiis et magistratibus decor¡ observans, neque in senatum quemquam admish nisi eruditum, et in dicendi facultate ita exercita tum, ut solutam ligatamque scriberet orationem. Ceterum in religione non fuit pures putus, neque patris secutus est pietatem, sed Arianis studuit, Eusebii cubiculariorum principis impulsu, 23 et D. Alexandrum, post Metrophanem Nova Roma patriarcham electum, in societatem recipere Arium, atque illo abnuente, conciliam indici jus sit. Hujus dies cum instaret, Alexander vesperi Varia lectiones et not. Hæc paulo intricatiora in versione immutavimus: scripserat enim Wolfius Interea et uxor ejus moritur, sive, ut quidam aiunt, adhuc materfamilias ejus, sive ut alii, jam repu diala. expulsa e palatio, interpre tatus est Henricus Valesius. Decessit vero Helena postquam Julianus ab exercitu creatus erat Au gnsins, ut testatur ipse Jailanus in Epist. ad Athen. Ammianus, 1. xxi, ait Julianuın solemniter in Ecclesiam progressum feriarum die, quem celebrantes mense Januario Christiani Epiphania dictitant. Vide Vale sium ad hunc locum, et utrumque nostrum Glos sarium. Zevç drar. Eosdem versus recitat etiam Zosimus, apud quem ita secundus legitur Vide Scaligerum ad Euseb. Hinc Eu sebius in Chronico, quibus consentiunt historict, impietatem Arianam, Constantii imperatoris fultam præsidio, carceribus et variis affictionum modia

Variæ lectiones et notæ, chi, viri inter Græcos recentiores celeberrimi, versus aliquod in bancce ædem scripti, in quibus Theodore stemma prosequitur, haud ingrato forte Jectori parergo, cum ad urbis maximæ descrip lionem, quam nuper dedimus, pertineant. Hos au tem eruimus ex codice Thuanæo, ubi buncce titu lum praferunt. Ejusdem iambi in eamdem S. Andreæ ædem. Jambi alii in idem argumentum. Ut Lum primum repertæ sint SS. Andreæ et Lucæ reliquiæ, et in urbem allatæ, ita narrat scriptor Vitæ ejus dem S. Artemii ineditus (a) (Constantius), (a) Epigrammata hæc, mendosissime edita, emendavit Boivinus ad Gregoram ex codd. Coislin. Ejus emendatio nibus usi sumus. Kerr. (b) Patrologiæ tom. XCVI, col. 1265 C.

XII. Obitu Constantii nuntiato, legiones Julia num lelis acclamationibus Augustum consaluta-σταντίου runt. Verum ille regio babitu mutato, et lugubri sumpto, tristitiam præ se ferens, ob inrperatoris ſunus, de more publicum luctum indixit. Deinde Byzantium profectum, et senatus et populus ob viam progressi, faustis ominibus in regiam de duxerunt. Ita suscepta imperii administratione, cum Constantii corpus (conditum, id est, in ve Sanctorum Apostolorum) ab illius legionibus in curru Constantinopolim deduceretur, amoto diade. mate obviam egressus idque prosecutus est. Multos aulicos sustulit, multos relegavit, bonis eorum confiscatis. Ac cateris imperii curis, etiam juris dicundi munus adjunxit. Cum autem aliquando quodam, peculatus reo, qui crimen negabat, pro tribunali sederet, dicente accusatore: Quis illius criminis pœnas dubit, si reo inficias ire proderit? respondit: Et quis iusons erit, si accusatori, cri mine non probato, fides habeátur? Respondit et legatis, a variis gentibus ad Constantium missis, el legiones recensuit, et magnam partem impera torii comitatus dimisit. Cum tonsorem quæreret, et ad eum Constantii tonsor sumptuoso ornalu accessisset: tonsorem se quaesivisse, non senato rem, dicens, dimisit hominem. Coquum item imperatorium in splendidiore veste quam pro ministerio conspicatus, suo coquo qui pro artis conditione ornatus erat, acrersi'o, eos qui aderant, rogat: utrum coquo similem judicent? qui cum vilius cultum dixissent, alterum repudiavit. Hæc faciebat gloriołæ causa, ut frugi homo et germanus philosophus haberetur. Donative militibus dato, bellum Persicum apparabat. Rerum potitus arma tmque imperio, siatim in evidentem paganismum crupit. Nam christianismum (ut supra dictum est) jam ante abjurarat, neque tamen proferte in publicum inpietatis partum ausus fuerat. Fertur enim, cum insperii cupiditatem tanquam ignem sub cineribus aleret animo, vales et praestigiatores Varia lectiones et note. Philostorg. lib. iv, cap 7. Id de Constantii eruditione præ cæteris testatur Lucifer Calaritanus 1 b. Horiendum esse pro Det Filio, p. 329: Nos sumus tantum sacras scientes litteras, nosier sermo est com plupis; contra vester politus, ornatus, qui etiam dici mercatur «liserias, etc. Marcellinus, lib. xxir, initio: Exceptus igitur tertio Iduum. Decembrium verecundis senatus officiis, et populurium consonis plausibus, stipatusque armatorum et logatorum agminibus, velut acie ducebatur instructa, eic. id ipsum tra dunt Philostorgius, I. vi, c. 6, et alii quos ad eum laudat Gortofredus. Marcellinus, lib. xxit: Eveneral iisdem diebus, ut ad demendum imperatoris capillum tonsor venire præceptus, -introiret quidam ambitiose vestitus; quo viso, Julianus obstupuit; Ego, inquit, non rationalem jussi, sed tonsorem acciri. Vide Su cratem et Cedrenum,

consuluisse Num eo potiturus esset? quorum eor ruptelis, ad gentilium impietatem est relapsus. Vori compos factus, arcano Dei 25 consilio, mul tos martyres reddidit. Nam tanto furore fuit erga Christianos percilus, ut eis Graecas disciplinas in tercideret: neque enim decere, quas pro fabulis traducerent, ex eis utilitatem capere, et armis inde petitis oppugnare. Cum igitur nominis chri stiani pueri lectione poetarum prohiberentur, fer tur Apollinaris Psalterii paraphrasim aggressus, et magnus in theologia Gregorius versus coepisse scribere, ut pueri pro Gracis disciplinis illa dis centes, et Greece lingua et carninum peritiam consequerentur. Idem Judais Hierosolymitani templi instaurandi potestatem dedit: qui cum multo studio et magnis sumptibus adificationem aggressi, ad fundamenta jacienda terram effode rent, copiosus ignis e fossis erupisse perhibetur, et operarios combussisse, ut a structura desistere cogerentur. Eusebium eunuchum, ut Galli fratris perimendi auctorem, occidit, reliquos eunuchos pa latio exegit. Cum aliquando juxta Chalcedonem ambularet, urbis illius episcopus Maris, hominem pestilentem et Christi desertorem, eum vocavit. At ille patientiam simulans: Abi, inquit, nuiser, et oculorum tuorum cladem deplorato: nam lippitu dine laborabat. Tum Maris: Gratias, inquit, ago, Serratori meo Christo, quod eam mei rationem ha buit, ut ne tuam impiam et impudentissimam faciem intuerer. Persis bellum illaturum Tarsi illustri urbe Ciliciæ, convenit Artemius sacerdos Æscula pii, cujus templum Agis erat, celebri et ipsa ejusder provincia urbe, columnas ab eo pelens, quas Christianorum aptistes ex ea æde abstulisset, ac suam ædem illis inædificasset, eodem restitui id desertor ille, statim sumptibus episcopi feri jubet. Pagani, cum magnis sumptibus et laboribus unam columnam demnoliti essent, et usque ad limen januæ ecclesiæ cum machinis pertraxissent, ac longo tempore ulterius promovere non possent, ea relicta.discesserunt: quam episcopus post Ju liani interitum facillime levatam, in pristinum locum reposuit. Julianus cum Antiochie Daphnen Tarim lectiones et nols. Eunapius in Maximo Εx his illustrator Eunapius in Maximo pa. Infra Proinde is est hierophanes, quem valere et prae stigiatorem vocat Zonaras. Socrat. I. c. 14; Theodoret. 1. 111, c. 8; Niceph. lib. x, cap. 4, Socrat. lib. j,. c. Philo slargius. lib. vi. cap. 9 et 14.; Socrates, lib. 111, cap. 17: Theodoret. I. 1, c. 17; Sozomen. 1. v, c. 21; Nicephor. 1. x, c. 32; Rufinus, 1. 1, c. 58, 39, præter Ammianum, lib. xxl.; Ambrosium, epist. 29, ad Theodosium; Chrysostomum, Grego rium Nazianzenum, etc. Seu uti ab aliis nuncupatur. id hausit a Socrate, i. in c. 10; Sozomeno, 1. 1, c. 4, et aliis scriptoribus ecclesiasticis.

frequentaret, in qua simulacrum Apollinis miri. ficæ artis dedicatum erat, crebroque sacrificaret Antiocheni victimarium, non imperatorem ad se venisse per jocum dicebant: es quia promissam alebat barbam, hircum nominabant, 26 el ad mectendos funes aptam esse dicebant. Ille vicissim corum stultitiam, mollitiem et delicias perstrin gens: Nolim, inquit, Antiochenis barbam meam ad junes neclendos præbere, ne manus illorum ejus asperitate alterantur: edita etiam contra illos ora tione, quæ Antiochica seu Misopogon, a barbæ odio, inscribitur. Daphneo Apollini integras becatombas, oraculi iunpetrandi ergo, immolalal. Ut autem mutumn erat simulicrum, alitui, silen tii causa quæsita, respondent, ob cadavera illic sila tacere statuam. Eraut enim illic cum aliorum martyrum, tum sancti Babylæ reliquiæ conditæ. Omnes igitur inde removeri cum jussisset, noctu et des et statua, Daphne de caelo lacta conflagra runt. Eam calamitatem Christianorum insidiis acceptam ferens bomo pestilens, per furoremi ec clerias eorum claudi jubet, magnum Artemium Fro Christiano, supplicio allicit, cum ei Galli cz des crimini daretur. Item presbyteri Eugenius et Macarius martyrii coronas ab illo acceperunt necnon legati e Persia ad eum missi Manuel, Sa. bel, Ismael, et alii multi. XIII. Moto contra Persas exercitu, principio Variæ lectiones et notæ. Ammianus Volumen composuit invectivum, quod Antiochenue, vel Misopogonem appellavit, probra civitatis infensa mente dinumerans, addensque veritati complura. Nummos Con- extentans angustos, et barbam prae se ferens hir stantini argenteum unum, æreum alterum, qui cinam. Constantiniane Daphnes nomina præferunt, qui dam ad Daphnen, amænum illud et ambitiosum Antiochiæ suburbanum, uti loquitur Ammianus, lib. XIX, referri debere putant. Alii contra Daphnen castrum in Muesia ad ripam Danubii a Constantino exstructum, et a Justiniano reædificaturn, ut au clor est Procopius, lib. iv De @dif., cap. 7, a quo dicti balistarii Daphnenses, et Constantini Daphnen ses, de quibus Νotitia imperii. Sed de Daphnensi palatio et luco, atque adeo Apollinis fano, multa commenlatus est Jacobus Guitofredus ad l. 2 Cod. Th. de aqueductu. Ammianus, l. xxii, de Julia no: Victimarius pro sacricola dicebatur, ad crebrita tem hostiarum alludentibus multis. Ita Helpidium comitem rerum privatarum sub eodem Juliano eidem de causa vocatum observat Pbilo storgius, I. vu, c. 40. Ammianus Vi debantur enim ut Cecrops, homo brevis, humeros Philostorgos, lib. vn cap. 8 et 12; Nicephorus, 1. x, cap. 29; Theophanes, pag. 42, etc. (81') Dux Alexandrix, cujus rursum meminit in Constante, ut et Chronicon Alexandr. p. 69; Theodoretus, 1. us, c. 17; et Niceph. 1. x, cap. 11. Illius festum agunt Greci 20 Octob. Vide que supra ex illius Vita observa mus in Constantio, et nostrain Cl. in ædibus sacris. etc. Vide Menæa et Syn axaria ad 17 Junii, quo horum sanctorum festum celebrant Græci, et quæ observamus in postra Constantinopoli, ubi de sacris ædibus. Joannes Malelaes Chronico Eutychiani Cappadocis

rem bene gerit, et quibusdam urbibus expugna illud fuisse, unde liasta quæ Julianum icerat, tis, multis interfectis. multis captis, magnaque præda parta, Ctesiphontem obsidet. Tum subito conversa in deterius fortuna, et ipse et maxima pars exercitus perit. Nam Persæ quidem, desperala salute, ruere in manifestum interitum destinarant, ut cladem aliquam Romanis inferrent. Itaque duo pro transfugis ad imperatorein se conferunt, vi ctoriam Persarum pollicentes, si omisso fluvio, et triremibus, caterisque navibus onerariis quas adduxisset incensis, ne hostibus usui essent, ipsos sequeretur. Nam per alias vias exercitum tradu cturos, ut sine discrimine et compendio in Persidis intima penetraret, eaque facile potiretur. llis sce lestus ille vesano animo persuasus, quamvis multi atque ipse Hormisda dolum subesse diccrent, iguem injicit navibus, omnes, duodecim exceptis, cremaal, cuin triremes septingente, onerariæ quadringentæ essent. lis jam in cineres redactis, cum multi ex tribunis asseverarent illa dolo dici a transfugis, vix tandem consensit, ut quæs tio de iis haberetur, qui in tormentis 27 arcanum confessi sunt. Quidam igitur sic deceptum esse ferunt Julianum. Alii dicunt desperata Ctesiphon tis ob munitiones expugnatione, cum exercitus etiam penuria commeatus laboraret, reditum adornasse: abeuntes, Persas a tergo invasisse et extremum agmen turbasse. Gallos autem qui in subsidiis essent, fortiter restitisse hostibus, et multos eorum cæcidisse, nec plebeios duntaxat, sed proceres etiam. Sed quia Romani commeatus inopia vehementer premerentur, Julianum inopem consilii, quid agendum, et qua redeundum esset tandem per montana iter intendisse. Quo Persas animadverso, coactis in unum copiis Romanos invasisse, qui in sinistro cornu superiores, in dextro vincerentur. Julianum igitur suis laborau tibus opem laturum, in confertos hostes irruisse, et thorace cum ob pondus tum ob æstivi solis ardorem exuto, hasta in latere percussum. Fertur autem, vehementi orto turbine, aerem illic densa caligine fuisse oppletum, ingentique pulvere a tantis exercitibus excitato, scivisse neminem ne que ubi esset, neque quid ageret: ambiguum et Varia lectiones et notæ. Chron. Eusebii Ubi a quodam simulato perfuga ad deserta perdu clus eum fame et siti Apostata perdidisset exercitum, et inconsultius a suorum erraret agminibus, ab obvio forte hostium equite conto ilia perjossus interiit. Adde Philostorgium, L. vult, c. 15: Theodor. 1..11, c. 20; Sozomen. l. vi, c. 1, et Gregor. Nazian.. it, Ammianus, lib.: Parei habitis velantium dictis. Idem Marcellinus: Subjectis ignibus eruri cunctas jusserat naves, prater minores quas profuturas pugendis pontibus disposuit vehi carpenis. Idem Marcellinus ait tortos perfugas aperte fasso se fefellisse. Huc spectant quæ de Gallis Juliano militantibus habet Ammianus, lib. xxv: cum Id pro multis nosse sufficiet, exhortatum eum sim plici concione militem Gallicanum, pruinis assuetum et Rheno, peragratis spaliis regionum extentis, per repentem Assyriam adusque confinia traxisse He dorum.

venisset, ab aliquove suorum, an ab hoste, an di vinitus emissa: nam et hæc celebrantur. Quare aiunt, eum manantem ex vulnere sanguinem manu exceptum, in aerem sparsisse, cum hoc dicto: Satiare, Nazarene. Ita ille, quemadmodum impie vixerat, sic animam violenter eructavit, cum biennium imperasset. Cadaver ejus milites Tarsum perlatum in suburbio humarunt, cujus monumento hoc epigramma inscriptum fuit; Rex bonus et sævis hellator fortis in armis Julianus jacet hc ad Cydui fluminis uudas Dum ferus Euphrates et Persica te'a cruenti Martis opus cœptosque negant inire triumphos. Post in reginam urbium translatum est. Gloriæ cu piditate inflammatus fuit, levibus etiam e rebus laudis captator: errantem admoneri se ab aniicis æquo ferebat animo: omnis generis disciplinis eru ditus, præsertim vulgo minus cognitis. In victu ita Temperans, ut et naturalia illa, ructus, inquam, et sputa fere evitaret. Dicebat enim, philosopho, 28 si ßeri posset, ne respirandum quidem esse. Aiunt cum in somnis Antiochæ vidisse juvenem quem dam flavo capitio, qui diceret, ei in Phrygia mo riendum esse. Ictum igitur, iis qui aderant roga tis quomodo locus ille vocaretur, ut appellari Phrygiam audierit, exclamasse: O sol, Julianum perdidisti Præterea ferunt, obitum ejus, eodem quo periit die, Antiochia fuisse cognitum. Nam Varia lectiones et notæ. Ammianus, I. xxv: Audierant enim ipsi quoque referentibus trans fugis, rumore jactato incerto, Julianum telo cecidisse Romano. Ita etiam Philostorg. l. vn, c. 15; Socrat. I. 111, c. 18, etc. Tangit hoc Joco Zonaras quorumdam scriptorum, de quibus egimus in stemmate Constantiniano, sententiam, Julianum scilicet a sancto Mercurio lancea perfos suin, tradentiuin; in quibus præstat legere Joan nem Malelam Antiochenum, a quo bausit quæ ha bet Chronicon Alexandrinum. Georgius Hamartolus in Chron. ms. Ita codd. omnes. As Philostorgius hæc ad solem jactasse verba ait. Zosimus, lib. ut, p. 733 Inscriptionem vero sepul cri paulo aliter recitat idem Zosimus Ita codes Regius: alii tres Bi Chronicon ab Adamo ad Leonem Philosoph. Ammianus, lib. xxv de Juliano: Vulgi plax sibus lætus, laudum etiam ex minimis rebus intent perans appetitor, etc. Ammianos. Studiosus cognitionum omnium. Ammianus Hoc ex tem temperantia genus crescebat in majus, juvante parcimonia ciborum el somni, quibus domi forisque lenacius utebatur. Namque in pace victus ejus men sarumque tenuitas eral recte noscentibus admiranda, etc., ubi pluribus in Juliani præclaras animi dotes excurrit. habet hoc loco Joannes Malela Antiochenus ex Eutychiano Cappadocc chronographo, qui Juliani expeditioni interfuit cujus verba recitat etiani Chronicon Alexandrinum, ubi tamen pro codex editus præf. rt

alios nominantibus, plures in Sallustium prætorio præfectum consenserunt. Verum ille excusata ætate renuit. Cum ejus filium postularent, non conces‐ sit, tanto imperio cuni ob ætatem tum ob simpli citatem ingenii ratus imparem. Sed una cum cæle ris Valentinianum, tum absentem, imperatorein nominat. Jovianus de religione recte sensit, lene fica voluntate præditus, quamvis vini et libidinum intemperantia vinceretur. Statura corporis fuit excelsa, litterarum non rudis. Cum aliquando Ju lianum acclivem locum ascendentem ut tribunus comitaretur, fimbriam purpuræ ejus calcavit: tum ille, sive ex hoc conjiciens eum imperii fore suc cessorem, sive oraculo quodam edoctus, dixit Utinam vero, licet sis homo. Imperavit non integros menses octo. Corpus ejus Byzantium perlatum in Sanctorum Apostolorum æde sepultum est, ubi post uxor etiam ejus Charito est sepulta. Obiit annos natus III et xxX. XV. Valentinianus igitur, hoc modo (ut dictum est) creatus imperator, cum adductus et proclam matus esset, regiuni ornatum sumpsit. quo cum Sallustius eam pro navata in electione opera gra tiam repeteret, ut praefectura molestiis liberare tur: Eone, inquit imperator, tantam mihi rerum molem imposuisti, ut eam tu ne altingeres quidem? Oriundus erat ex Pannonia Valentinianus. Cum autem vir pius esset, a Juliano relegatus fuerat, ct deinde revocatus, ac tribunus numeri factus. llic et robore multumn valuit, et summus justitia cultor fuit. Itaque multos tum magistratibus præ ditos ut injurios multavit, cum diceret a principe im primis justitiæ flagitari curam. Valentem fra trem imperii consortem ascitum, Orienti præpo Varia lectiones et nota. Ammianus Edux et sino venerique indulgens. Eunapius in legal. Zonara consentit Zosimus at Marcellinus, lib. xxv, non tunc temporis, sed post Juliani mortem imperium omnium consensu delatum esse Sallustio scribit. Vide Valesium ad eumdem scriptorem, p. 305; et Jacobum Gottofre dum ad cod. Theod. in Froscpogr. Ammian. Christianæ legis idem studiosus. Ammian. Magisque benevolus. Erat Jovianus vasta proceritate et ardua, adeo ut diu nullum indumentum regium ad mensuram ejus aptum inveniretur, inquit Ammianus: Incurvus ta men, ut idem testatur. Ammian. Medio criter eruditus. Cedrenus Que ita vertit Xylander. Esto dummodo homo sil. At tres mss. Regii præferunt. Sed hac quid sibi velint, se nescire fatetur Wolfius nec ego plane scio. Ammianus, I. XXVI, p. 532; Philostorg. 1. vIII, c. 8. Chronicon Alexandri num, de Valentiniano Locum stel lula notavit apud Zonaram Wülfias ut mendosum hoc loco idem valet quod numerus, seu cohors. Palladius in Vita Chrysostouni, p. 32. Occurrit apud euni dem p. 84; Sozomenus, I. 1, 7 Adde Synaxaria ad 7 Maii, Novell. 85 c. 4; Nicephor. 1. ix, c. 9, ete. Numeri militares apud Latinos scriptores oc currunt passion, uti indicavimus ad Alexiad. p. 423, et in Gloss. med. Græcit.

suit, ipse in Occidente degens saepius de Barbaris triumphavit. 30 Filium Gratianum ante imperium e Severa susceptum, imperatorem appellavit. Priore uxore adhuc superstite, alteram duxit Ju stinam, e qua Valentinianum Juniorem genuit, et hlias Justam, Gralam et Gallam. Sub hoc, Ell doxio, secus quam nomen sonat, male de religione sentienti defuncto, successit in Novæ Romæ ponti ficatu Demophilus, cum decessore suo consentiens, qui Ecclesiam annos ≤1¡ gubernavit. Idem hic im perator magnum Ambrosium etiam Mediolani epi scopum designavit: cum autem cognovisset, Valen tem fratrem Arianam fovere sectam, et cogere omnes illi assentiri, per litteras objurgatum ab instituto dehortatur. Verum ille suo induigens ani mo, magis etiam contra recte sentientes exaspe rabatur. Rhodanus quidam præpositus, homo apud Valentinianum admodum gratiosus, a muliere qua dam, Berenice nomine, apud imperatorem cujus dam injuriæ accusabatur. Qui cum, quæsita re, cri men verum esse comperisset, mulieri satisfieri ju bet. Verum ille gratia imperatoris fretus, nullam illius rationem habuit. Quod muliere denuo con questa, præpositum illico dignitate privatum et vinctum ludis Circensibus in theatro circumduci jubet, præcedentibus præconibus, et proclamanti bus cum in mulierem admissum facinus, tum im peratorii edicti contemptum, et his factis illico comburi. Talis igitur illius fuit exitus, omnibus ejus opibus, imperatoris litteris, mulieri concessis. Obiit imperator in Galliis degens, vita longa usus vixil enim annos octoginta quatuor, imperavit un declm, relicto filio Gratiano, imperii Occidentalis successore. XVI. Valens Arianorum defensor et affensor, o:thodoxos persequebatur, et in uxoris Domninæ gratiam, multis malis aficiebat. Cum enim ali Varia lectiones et notæ. Qui dicitur Eunapio in Marimo: in legat. Vide qua de hisce binis Valentiniani nuptiis observamus in Familiis Augustis Byzant. quibus hæc addo, id etiam perhiberi a Theodoro Studita, 1. 1, epist. 24, apud Baronium, an. 808, n. 14. Ariana. Sulpitius de Vita S. Martini, 1. de Valentiniano: Ad animum illius immitem ac superbum uxor accesserat Ariana. For Lanatus, lib. 11. Instat ad hue uxor, cui tune erat Arrius auctor. Socrat. 1. iv, cap. 13; Sozomnen. Theodorit. elc. Socrat. 1. iv, c. 25; Sozom. 1. PATROL. Gu. CXXXIV. vi, cap. 24; Niceph. 1. xi, c. 32; Paulinus, in Vita Ambros. Theophan. p. 51. id ipsum pluribus narrat Chre nicon Alexandrinum, p. 700. Ita mss. in Chron. Ale xandr. Vide Cujac. lib. vit Observat. cap. 6, et Coltofred. ad 1. xiil, 6 D. de jurejur. Ubi de hoc more traducendi reus cum voce præconis scelus indicantis, vel titulum seu genus criminis ascribendi. Sic mss. omnes. Ai Victor in Epitome et Ammianus, lib. xxx, Valentinianum aiunt mortuum anno alatis 35. Socrates vero et Sozomenus an. 54, quomodo emendandos codices Zonars censent plerique.

quando Nicomediæ agentem legati ex coetu ortho doxorum, viri sacerdotes octoginta convenissent, eos omnes una cum navi qua venerant, comburi jussit: itaque conflagrarunt omnes in mari medio, una cum navi, quæ tanen usque ad Dacybizam duravit. llorum etiam magnus in theologia Grego rius meininit, his verbis: Presbyterorum exustiones marinæ. Neque vero orthodoxos tantum suppliciis 31 aliciebat, sed et pulsis episcopis recte sen Lientibus, omnes ecclesias Arianis attribuebat. Fe runtur qui catholica Nicæna Ecclesia ejecti fue rant, vere pietatis studiosi, Basilium Magnum ac cessisse, qui pro eis legatus ad Valentem profectus, cum nihil impetrassel, dixerit: Judicium hujus controversia, imperator, Deo est permittendum. Claudatur templum accurate, Ariani foris stantes, prccentur Deum. Id si uitro eis paluerii, habenio. Sin minus, concedatur et nobis precari Deum. Quod si valvæ ultro apertæ fuerint, statuendum erit, sanctam ædem a Deo nobis esse attributam. Sin ea nec nobis apería fuerit, sic etiam ad Arianos perti nelo. Placet imperatori conditio, consentit, ædes Nicæna undique clauditur. Precantur Ariani Deum cum satis diu nugati essent, ædes non aperitur. Sero laudem digressis hæreticis, et orthodoxis, magno Basilio duce, preces auspicatis, statim claustris et vectibus ruptis valvæ patefactæ fideli bus ingressum præbuerunt. Is paganis sacrificandi potestatem dabát, et Judæis studebat. Solis recte sentientibus adversabatur. Cum autem Scythæ provincias Thraciam et Macedoniam incursarent, magnus pater Isaacius ei contra illos proficiscenti equo occurrens, Redde, inquit, imperator, ortho doxis ecclesias, et scilo te victorem rediturum. Sin contra Deum militaris, inde non reverteris. His commotus homo impius, custodiri jubet virum sanctum donec redierit. Tum ille: Si redieris, inquit, non locutus est per me Deus. Post, Valens in somnis virum videt, sibi dicentem Miser ad Mimanta magnum iter capessito Citus: hic te særæ mortis opprimet dolor. Experrectus, percontatur quis sit Mimas? Ibi quid dam hotno doctus (nam tales eo tempore, ulinam ■unc etiam, in regio comitatu et familiaritate erant) Varia lectiones et not. Theodorit. iv, c. Socrat. l. iv, c. zom. l. vi, c. 14, Theodor. 1. iv, c. 22; Niceph. 1. Nicelas lib. v Thesaur. orthod. fidei, cap. 34, qui rem narrat, Dacidizen vocat, et maritima Bithyniæ locum esse“ait. Orat ad cu episcopos. istius miraculi memoriam agunt Graeci 19 Januarii. Menæa Versus alii apud Ammianum, lib. xaxis, p.

et Homerus iu Odyssea meminerit, ac ventosum appellet. Tum ille, Et quæ me, inquit, necessits urget, ut montent illum occupem, ibique moriar Congressus autem circa Thraciam cum Scythis turpiter succubuit, et in fuga domum quamdam in gressus, iu acervo palearum sese abdidit, in qua, cum Scytha post victoriam 32 prædas e provincia agerent, villasque incenderent, et ipse conlagravit. Cæterum ejus interitu sanctus Isaacius in carcere per Spiritum cognito, iis qui aderant, dixit, Ya lentem jam incendio perire. Die illo adnotato, postea compertum cst, virum sanctum non errasse, Post Barbarorum discessum cum imperatoris cor pus quæreretur, inventum est in iis ædibus ubi combustus fuerat, sepulcrum cum hac inscriptione Hic Macedo Mimas dux est situs. Seditionem contra bunc imperatorem movit Juliani consobrinus Pro Byzantio occupato, sed proditus a suis, duabus arboribus vi inclinatis pedibus annexus, atque iterum dimissis, laceratus est miser. Tum Chalcedonis etiam diruta sunt mania, quod cives Procopii partes essent sectati, quæ cum dirueren tur, tabula reperta est, cum hac inscriptione respondet, esse montem Aim ad mare situm, cujus Nymphis in sacra choreas agitantibus urbe Undique per vicos, festa exsultante corona, Balnea cum murus gemitu custądiet ægro, Tum vero gens dira, polens, numerosa.. Jeroci Robore prædita, Cimmerii freta recta per Istri Et Scythiam sævis et Mysidu deprimet armis, Threiciumque ingressa solum spe freta furente, In sua fata ruens, tristegi mittetur ad Orcum. Valens materia Chalcedonii muri ad aqua ductum usus est, quem Valentem nominavit, ut urbi aqua rum copia tum ad alios usus, tum ab balnea sup peteret: et urbis præfectus, Nymphæum, in loco qui Taurus dicitur, ad testandum gratum animum ob ductiles aquas, ædificavit. Hæc consecuta est Barbarorum impressio, ut in tmbula scriptum erat, (32) Tèr "Oµnpor. Odyss. y Varia lectiones et nola. Eunapius in Maximo Prædixerat etiam Maximus Sophista Valeutem imperatorem post promiscuam et multiformem omniuin cædem, novo et inusitato mortis´ genere exstinctum iri, in bumpatum, et sepulcri honore carentemn. Idem Ey napius in Maximo. Ammia nus, lib. xxvi, p. 318: Insigni genere Procopius in Cilicia natus et educatus, ea consideratione, qua pro pinquitate Julianum postea principem contingebat, a primo gradu eluxit. Vide Philostorg. 1. ix, c. 5. Socrat. I. iv, c. 3; Sozomen. 1. vi, c. 8; Zosim. I. IV. p. 376; Themist. Orat. 9, etc. De quo ut et de aqueductu Va lib. 1,' sect. 15 et 16. Utrumque attigit et predicat lentis, pluribus egimus in Constantinopoli Christi. Themistius, orat. 11, nuper edita in Decen nali ejusdem Valentis, p. 151 etc. infra

Liber Duodecimus

qui et Thraciam populati sunt, et post in ea perie runt. Sab hoc Valente feruntur Libanius rhetor, et Jamblichus Procli magister, divinatione galli gallinacei quaesivisse, quis post Valentem impera turus esset? Ea porro bujusmodi esse perhibetur. Litteræ viginti quatuor pulveri inscribuntur, et cuique granum tritici et hordei imponitur, deinde gallus, recitatis quibusdam carminibus dimittitur, et e quibus litteris grana sumpserit, eæ litteræ 33 inter sese juncta, rem quasitam declarare putantur. Quod cum et illi fecissent, gallum ex litteris th, e, o, d, grana legisse viderunt. Ambigua tamen habita est significatio; nam vel Theodosius, vel Theodorus, vel Theodotus designari putabatur. Ea re cognita Valens, multos iis nominibus prædi tos, sibi suspectos, sustulit, ipsis etiam divinatori bus quæsitis. Cujus sævitia formidata, Jamblichus hausto veneno, ut quidam tradunt, sibi conscivit necem. Fuit enim Valens inexorabilis iracundia, unde dicere solebat: Qui ab ira facile dimoveretur, eumdem el a justitia facile dimoveri. Imperavit an nos xiii et menses iv, dignum impietate sua interi tum consecutus. XVII. Gratianus autem Valentiniani filius, et junior Valentinianus illius frater, Romano imperio politi sunt: solus enim Gratianus a patre impera tor appellatus, ut jam expositum est, cum morti Varia lectiones et nota. Ubi templum Constantini nomine donatum, Nymphæum videtur appellare, quod ejus modi seu quarum receptacula, Nymphis dicata, templi vicen obtinuerint: in illud porro aquas aquæductus Valentiniani deductas: velle quod prius Constantini nuncupabatur, cum ejusmodi Nymphæa in urbe complura is ædificaverit, quæ ad quatuor recenset vetus urbis Descriptio.” Id sane iudicat Themistius dum aquæductos Valentis aquas convenisse ait, easque wxica, qui quidem lacus vel si mavis domas, non alia est, nisi fallor, a Nymphso. Vix eniu pu tem per urbem Constanti nopolitanam intelligi. Eadem porro verboru.n formula utitur idem Themistius orat, 15, quo loco a Valente conditum Aquæductum describit, cujus aqua, inquit, Quæ hic de Libanio et Jambl cho narrat Zonaras, habet etiam Cedrenus: sed vereor ne ea ad Maximum Sophistam referri de beant. Scribit enim Eunapius aliquot ex aulicis conjurationem iniisse adversus Valentem, ex nescio quo vaticinio, cujus interpretationem acceperant ab eodem Maximo, ejusce artis peritissimo, statim que, quod ille prædixerat, conjuratos detecta conspiratione, morti datos ab imperatore, abreptum quoque Maximum, et Antiochiam ubi tum degebat imperator, transmissum, ibique a Festo Præside jugulatum, ita, ut ad Maximi czdem pertineant quae sequuntur apud Zonaram Vide Ammianum, lib. XXIX. Eadem habet Cedrenus. Vide Valesium ad Ammianum, p. 383: et Delrium, lib. ¡v Disq. magic. quast. 7, sect. 3. Ammianus Injuriosus alias el iracundus. De Gratiano id libet hoc loco adnotare quod de illo scribit Georgius Hamartolus in Chronico ms., Gratianum imperatorem spectant ista Victoris in Epit: Fuit autem Gratia mus titteris haud mediocriter instructus: carmen facere, ornate loqui, explicare controversias, rhetorum more, nihil aliud die nociuque agere, quam spiculis meditari, summæque voluptatis divinæque artis cre dere ferire sibi destinale.

imperatorem salutavit exercitus, quadrimum adhuc puerun. Qua de causa peregre reversus, milites acri ter insectatus est: quosdam etiam auctores fraternæ salutationis supplicio affecit, quod se, qui imperator esset, non consentiente, alium elegissent. Negne tamen recusavit, quominus fratrem imperii consore tem haberet, eumque collegam ascivit. Paternæ pie tatis æmulus fuit, et aliquando Valenti patruo contra Scythas opem petenti, negatis auxiliis respondit & paternae non adesset, juniorem etiam Valentinianum Non esse cum Dei hoste societatem belli coeundam. Pastoribus ejectis, decreto reditum in suas Eccle. sias concessit. Cum autem) Scythæ post cladem Va lentis elati successu rerum Thraciam fnitimaque loca vastarent, et coerceri nullo modo possent, Theodosium Hispanum accersit (est autem Hispania Europex Iberiæ urbs praestantissima), virum for tissimum et religiosissimum. Hanc igitur ducem delectum, ablegat contra Barbaros, qui prælio victor, magnam Scythica gentis multitudinem ca dit, cxteris in fugam conjectis, qui vel a victorilus deprehensi, vel a sese invicem obtriti perierunt. Barbaris igitur illis fere omnibus interfectis, Theo dosius exercitu illic relicto, ipse victoriæ nuntius, ad Gratianum tum in Pannonia degentem contendit. Nec tamen victoriam 34 suam, et Barbarorum in teritum nuntianti, fides habita est, cum ob rei gestæ celeritatem, tum ob Scytharum summam rei mili taris peritiam. Cum autem veritatem cognovisser c imperator, deque internecione Barberorum plane constaret, viri celeritatem admiratus est, et rem bene gestam laudibus prosecutus. Jam quia Valentis etiam partem post illius interitum consecutus, pro videbat, se tam immensam tanti imperii molem sustinere solum non posse: Theodosium Novæ Romæ imperatorem appellat, partim, ut ejus in dustriam remuneraretur, partim quod neminem ad imperii societatem magis idoneum judicabat. Tra dito igitur illi universo Oriente et Thracia, Occi dentem sibi reservavit: et in Gallias profectus, anno imperii post obitum patris sexto, fraude ducis Andragathii occiditur. XVIII. Gratiano defuncto, Occidentalis imperii potestas in Valentinianum Juniorem impuberem adhuc, collata est: qui paulatim a Justina matre Arianis favents eorruptus, illorumque dogma am Varia lectiones et nota. Sed et scribit Eunapius in legat. ad ipsam usque Constantinopolim venisse Scythas Ita codd. Regii, etsi mani festo errore. Nam Hispaniæ nomine nulla urbs occurrit, ita ut in eo erraverit Zonaras, quod Hispa niam ab Iberia distinserit, cum Theodosius ex Halica Hispaniæ urbe ortus fuerit.

plexus, orthodoxis adversatus est. Cum autem Maximus contra eum insurrexisset, regnum affe clans, et præliis aliquot vicisset, Theodosio scribit, ut secum agatur, et auxilia petit. Cui ille respon dit, non esse mirandum, si servus seditiósus co domino sit superior, qui suam Dominum repudiet, et creaturam ac servum appellet Conditorem, pari et natura et dignitate cum Patre præditum. Sed suppetias profectus, Maximum comprehensum sup plicio affecit, uma cin duce Andragatbio, qui Gra lianum fraude occiderat. Post, Eugenius etiam mota seditione regnum affectavit: qua Valenti nianus peterritus, laqueo sibi necem conscivit. Theodosius autem bellum contra illum suscepit. Ac Thessalonica contumeliose acceptus, præfeció per seditionem populi, quibusdam de causis ortam, interfecto, in præsentia ad populi motam conni vendum ratus. Post equestre certamen indixit pɔpulum in theatro congregatum, circumdedit le gionibus, quæ ad quindecim millia sagittis et jaculis confecerunt. Sic expleta iracundia, Medio lanum digressus, a magno Ambrosio propter Thessa lonicensium cadem objurgatus, ingressu ecclesiae prohibetur: 35 neque prius admittitur, quam Jege sanxisset, ne capitales sententiæ ante diem tricesimum ratæ essent. Id factum ob imperatoris animum ad iracundiam proniorem, ut illo spatio lenita ira, sententias recognosceret, ac legitimas confirmaret, ab iracundia forsan profectas, abro Raret. Eugenium tyrannumn in Galliis praelio victum et captum, occidit. Habuit uxorem privatus adhuc, Placillam, matronam piam, modestam et paupe rum amantem, quam suscepto ex ea Honorio et Arcadio Augustam appellavit. Ea post adeptum imperium defuncta, Gallam magni Valentiniani filiam duxit. Interea dum imperator in Occidente versatur, Judai, conciliato et annuente Honorato, urbis præfecto (nami paganus erat), magnificam in foro prario synagogan. exstruunt. Sed urbana mul titudo ea re irritata, præfecto maledicit: illo male dic:a negligente, synagogam igne injecto cremat. Varia lectiones et notæ. De quo ita Sulpitius. lib. un de Vita S. Martini: Maximus imperator rumpublican gubernabat, vir omni vita prædicandus, si ci vel dia dema non legitime, tumultuante milite impositum repudiare, vel armis civilibus abstinero licuisset. Sed magnum imperium nec sine periculo renui, nec sine armis potuit teneri. Vide Socrat. v, c. 11; Theodor. 1. v. c. 13; Sozom. ). vii, c. 13. Georgius Hamartolus in Chro nico ms. De Theodosii vero statura, idem testatur Victoris Epitome: Fuit autem Theo dosius moribus et corpore Trajano similis, quantum scripta veterum et picture docent: sic eminens stalus, membra eadem, par cesaries, etc. Socrat. l. v, c. 25, Theodor. f. v, c. 24, Sozom. I. vII, c. 22. An ab hoc Eugenio, vel alio que dam ejusdem nominis nobili Constantinopolitano. appellationem habuerint Porta, et Tractus ejusdem urbis, disquisitum in nostra Constantinopoli, lib. 1. sect 4, n. 1; et lib. il, sect. 16, n. 35. Meminit præterea Tractus Eugenii Ptochoprodromus in ver sibus politicis Graecobarbaris contra legunenum ex cod. Reg. Meminit etiam Sguropulus in Hist. concilii Florea timi sect. 4, cap. 1. Theodorit. I. v, c. Sozom. I. VII, c. 24; Rufin. 1 u, c. 18; Paulinus in Vola S. Ambros. Theophan. etc. L. 3 Cod. Theod. de pauis; 1. 20 Cod. Gust. eod. tit.

sudaciae poenam statuit, ut sumptus synagoge per solverens, eamque Juinis instaurare liceret. loc Judæis magnus Ambrosius cognito, cum quodam Dominico festo imperator Mediolanensem ecclesiam ingrede retur, sic exorsus est: Cur, imperator, eum qui te ex privato regem fecit, suo grege tibi commisio, qui caput tuum prius aqualidum diademake exornavit, tu contu meliis aficis, eos a quibus ille rejicitur, iis praeferenda & quibus colitur, vi etiam illata, ut in media urbe, in qua Christus coliter, el crus adoratur, synagógam Christi interfectoribus ædificent? Ea reprehensione verecundatus imperator: Namquid, inquit, episcope, in republica bene constituta plebi concedenda est quide vis temere et impudenter audendi licentia? At ne illud quidem, inquit D. Ambrosias, concedendum est, sit Judai in medio Christiana urbis synagogas habeant. et blasphemis precibus piorum aures obtundant? Ne vero istud decreveris, sanctissime imperator. Ilis Jenitus Theodosius, Byzantiis remisit multam, et Judæos, intra urbem regiam habere synagogam voluit. Cum autem Antiochenis nova tributa impe rassct, populus ob exactionis novitatein indignatus, prioris ejus uxoris imagines in foro silas revellit, et in publicis viis traxit. Ob id facinus ille iratus, urbem et privilegiis privavit, et vicinz 36 Laodi eæ subjecit, comminatns etiam civibus, quos uti que male tractasset, nisi Flavianus archiepiscopus Antiochenus legatione suscepta, imperatorem mi tigasset. Quo tempore vir summus Joannes Chry sostomus, Antiochenæ Ecclesiæ presbyter adbuc eas orationes scripsit, quæ Statuarum titulum præ Prefectus rim ad imperatorem præscribit, qui cam se ferunt. Varia lectiones el nolm. Vide nostram CP. ubi de Syna goga. Edem Deiparz sacram, in loco ubi erat Synagoga Judæorum, a Theodosio Juniore, alii a Marciano et Pulcheria ædificatam tradunt: de qua multis egimus in nostra Constantinopoli, lib. u. sect. 2. n. 9, ubi observavimus summa veneratione habitam, tum zonam Deiparæ in ea asservatam (unde a nostris rbem obtinentibus vulgo appellabatur Ecclesiu S. Maria de Cinctura, vel de Cintura, ut doce mur cr Innocentio 111 Pp. lib. n. epist. 50, 58, 59, et 69, tum etiam ob imaginem Servatoris, quam appellabant, et aliam Deipare in eam adem illatam, quam sanctus Germanus, patriarcha Constantinopolitanus in suo itinere llie rosolymitano, ex ejusdem sanctissimæ Virginis archetypa imagine columna templi La sanctimimis apostolis Petro el Joanne, Lyddæ, sive Diospoli, in Palæslina in honorem ipsius adhuc superstitis exstraçti, vivis coloribus divini Aus impressa, curavit in tabula quadamı depingi, quæque circa finem imperii Leonis Isauri, cum ab eodem sancto Germano jam morti vicino, ob per c secutionem Iconomachicam alto mari imposita esset, miraculo prorsus stupendo, Constantinopoli Romam transnatans, pervenit ad Papam Gregorium III, et similiter post integros centum annos, cessala ea dem persecutione, sub imperatrice Theodora, Theophili imp. vidua, eodem miraculoso transna tationis modo, ultro ac sponte sua remigravit Con stantinopolim, ubi in templo Chalcopratiano col locala, et cognomninada, summain venera tionem, el solemnem memoriæ reditus sui celebra tionem, quotannis die octava Septembris promeruit. istoriam narrat anonyinus ms. Cur autem hac in:ago dicatur, docemur in Gloss. med. Gra cit. in Addendum praeterea videtur, Synaxaria mss. Observare, die Dominico post Natalen Domini, celebrari festum SS. Josephi, Deiparæ, Jacobi, et Davidis Prophetæ eoruinque Synaxin. Sozom. L. TH, c. Theodor. L. v, c. 13.

Tunc etiam Gregorius reram divinarum peritissimus, qui pridem orthodoxos clam in Sancta Anastasiz de ob hæreticorum impuden tiam et audaciam, docuerat: post apertas or thodoxis a Theodosio ecclesias, palam Filium ejusdem cum Patre nature, et sanctum Spiritum cum utroque adorandum et glorifcandum prædi cavit. Nam Macedonius, qui, ut dictum est, exiguo tempore patriarcha Constantinopolitanus fuit, non ferebat, ut Spiritus vel Deus nominaretur, vel pari cum Palre Filioque potentia, eademque natura præditus diceretur: quam ob rem jussa imperatoris secundum concilium est indictum, CL divinis Patribus in urbe imperatoria congre gatis, quorum in disputationibus principes fuere, theologos et magnus Gregorius Nyssenus episco pus, et sanctus Amphilochius, Iconiensis Ecclesiæ preses, qui Spiritum sanctum, et Deum esse sta tuerunt, et Patri Filioque potentia et dignitate Varia lectiones et notes. Geor gius llamartolus in Chronico ms. Hujusce porro ædis meminit praterca auctor ms. Vitæ S. Isaacii monachi ex monasterio Dalinati, ubi de S. Gregorio Theologo Eamdem etiam interdum ap pellari ibidem docuimus, qua appellatione dona tur ab Innocentio III PP. lib. x, epist. 48, 49, 50, 51, 52, 53, in qua collegium canonicorum erat, dum Urbem Franci nostri obtinebant. Sed de hac de pluribus egimus in nostra Consiantinopoli, lib. iv, sect. 17, n. 3, quam, ex Scriptoribus ibi laudatis, in majorem amplitudinem instauratam S. Marciano, qui Leone M. imperante vixit, dixeram, priusquam incidissem in vitam ms. ejusdem S. Marciani, ex qua docemur, S. Marcianum S. Ana stasiæ ædem sacram erigere cogitantem, emisse domum amplissimam in medio urbis foro sitam a quadam vidua Antiochena, Nico appellata, duobus aureorum millibus. At cum illam facti pœniteret, pactum ultro Marcianum dissolvisse: tum vero ad ædem olim a Gregorio conditam, et sanctam Ana stasiam seu potius Anastasin appellatam, et in Domnini porticibus sitam, animum appellenteni, eidem ædi aliam S. Anastasiæ martyri sacram ad jungere decrevisse priorem illam ædem in eadem qua erat forma relinquens, ut cum ita omnibus conspicua esset, Theologi prophetiam clarius lingua publicaret, aliam eidem adjunctam exedificavit, amplissimam et elegantissimam, porti cibus variis circumdatam, vestibulis et atriís univer sum opus comprehendens: tum quanta intus magni ficentia, quantoque ornatu nitucrit pluribus deseri bit, ut et Enceniorum pompam et apparatum. Fuit autem ista Anastasia, quam 10 cant, ut ibi docemus. Fadem vita ms. 8. Marciani de eadem S. Anastasia Porro nescio an ad eumdem S. Marcianum, et ejus ædem sacram pertineant Maximi Planudis lambi, hoc ti quos hic apponam, quia necduin editi tulo Lambi alii ejusdem Socrat. v, cap. zom. 1. v, c. 7, 8, etc.; Chron. Alex. p. 706. F'pnrópios. Socrat. 1. v, c. 7: Sozom. I. c. 5; Niceph. I. xii, c. 7; Theoph. etc. Ut porro Gregorius Theologus a Græcis effingatur, do cent Menza et Synaxaria ad 25 Januarii.

parem, Macedonio et ejus sectatoribus catholica Ecclesia ejectis, et in sanctum Symbolum inserta clausula illa, quæ incipit et in Spiritum sanctum usque ad finem, primique concilii decretis confir matis. Sed quidam episcopi thronum Constantino poleos theologo invidentes, negarunt eo rite poti tum, qui prius alteri delatus esset. Quare vir sanctus scripta oratione, quæ Syntacterion inscri bitur, ac publice recitata, Nazianza in patriam rediit. Fuerat autem patriarcha designatus Necta rius vir senatorius, et civilibus functus magistrati bus. Tunc Novæ Romæ sedes secundum ordinem sortita est: post Romam veterem collocata, prz lataque cateris. Tunc et Magnus Amphilochius ab imperatore postulavit, ut Ariani, in Bei Filium maledici, urbe pellerentur, aut saltem conventus agitare prohiberentur. Cum segnem ad id videret esse Theodosium, capta to tempore, quo etiam 37 Arcadius patri in concilio assidebat, Theodosio quidem convenien tem honorem habuit, ut imperatori, cum verbis tam gestibus: ad Arcadium autem simpliciter ita dixit, Salve et tu, fili. Imperatore autem filii contemptum graviter ferente, vir sanctus: Tu, inquit, cum homo sis, tui filii neglectum iniquo autem tes, Arsenium stantem deprehendit, pueros asta animo tulisti. Deum vero non existimas abominari eos et odisse, qui Filio ejus unigenito maledicunt, neque irasci iis qui eos in cœlu orthodoxorum versari, ac multos corrumpere patiuntur. Admira tus igitur viri sancti artifcium, decreto conven ticula hæreticorum sustulit. Amoto autem postremo tyranno Eugenio, toto Romano imperio potitas, duos flios suos imperatores appellavit, quos cum litteris et moribus erudiri vellet, magnum Arse niumn, Roma Ecclesia diaconum, virum et erudi tione et virtute celebrem accersit, filios tradit, cum eis non ut imperatoribus, sed ut plebeiis et νulgaribus agere jubet, fagris etiam adhibitis, st negligentes eos esse, aut ab officio decedere vide rit, et plane pro suis aliis tractare. Ac magnum Arsenio honorem habuit, magnamque pecuniam douavit. ls pueris in sellas collocatis, cum stans munere præceptoris fungeretur, imperator ali quando de improviso ingressus, ut pueros seden re, Arsenium sedentem docere jussit, quod ab eo tempore illi observarunt. Arcadius autem plagis aliquando ob delictum acceptis iratus, insidias præceptori comparat, de eo occidendo assidue co gitans, percussore subornato. Sed Arsenius, consi lio ejus cognito, clam regia egressus, Scetin se Varia lectiones et nota. edem Sophianam indigitat, ut Nicephorus Con stantinopolit. in Breviario sub fn. Vide Gloss. med. Græcit. iu Socrat. 1. v, c. 6; Sozomen. 1. Vide Allatium, De consent utriusque Eccl. Morinam, Marcam, et al. passim. Theodorit. l. v, c. 16; Socrat. 1. vi, c. 6; Niceph. 1. xu, c. 8, 9. Cedren. p. 327, 328. De Arsenil sanctitate agunt non semel scriptores ecclesiastici.

in vitam solitariam contulit, ibique, instar angeli & vixit. Theodosius autem imperator eum diligenter inquisitum nusquam reperit, et Mediolani ex morbo moritur, anno imperii decimo septimo, supra menses quinque, eo inter duos filios diviso. Arcadio nora Roma allributa est cum Gnitiinis regionibus et Orientali parte; Honorio, Roma vetere cæterisque Occidentalibus provinciis assignatis. XX. Imperio Romanorum sic inter Theodosii lios diviso, suam uterque partem gubernabat. Cum autem rescissent, magnum Arsenium Scethi vitam agere solitariam, 38sepissime per litteras ab eo pe tierunt, ut vota pro ipsis faceret, Arcadio privatim a viro sancto, veniam petente, ob struetas illi etiam insidias, donato illius anni tributo Ægyptio, quo suo arbitratu uteretur. At ille rescribere imperato ribus noluit, sed legatos eis renuntiare jussit, se precari Deum ut illis veniam det, atque efficiat, ut voluntati ejus parcant: sibi vero, qui jam mun do esset mortuus, nulli usui esse pecuniam. Ar cadius urbem ædificavit in Thracia, quam Arcadio polim nominavit. In Xerolopho columnam erexit, qua suam statuam collocavit. Nectario Constan tinopolitano patriarcha mortuo, Joannem Chry sestomum Antiochia accersitum, novæ Roma patriarebam designat. Sed cum Arcadius tardus esset justoque mollior, ab uxore Eudoxia regeba tur, muliercula ferocula, et ex avaritia injustissim mia; cujus cupiditas cum a magno illo patre inhi beretur, aliquando etiam objurgaretur, iracundia inflammata, virum sanctum ulcisci studet, et Alexandrinum Theophilum improbitatis suæ nacta ministrum, Arcadio persuadet, ut virum sanctum releget. Sic ille ejectus ecclesia, relegatur. Αt po pulus urbanus, partim fugere, partim non sine seditione tumnaltuari. Quo tardus ille Arcadius cognito, Joannem celeriter revocari jubet. Revo calus, Ecclesiæ redditur. Sed quia vir invicti ani mi, linguam contra injustos acuere non desiste bal, Eudoxia imperatrix, quæ conciones de inju stilia ad sese accommodaret (narn a suaple con scientia arguebatur), inflammato contra magnum Patrem animo, rursus (ut quæ intercessere omit Variæ lectiones et notæ. ((0) illius corpus relalum Constantinopolim ab Arcadio filio. Chronicon ms. ab Adamo ad Leonem Philosophum Vide Chronicon Alexandr. an. 4 Arcadii, Cedrenum, etc. Théopaanes sui. 9 Arcad. Cedren. p. 324. Ita scriptores Byzantini, præterea Chronicon is. Georgii Hamartoli, de Arcadio Vid. nostram Constantinopolim, lib. n.

tam) marito quem veluti capistro quovis trahebat, persuadet ut virum sanctum releget. Qui sic tyrannice pulsus Ecclesia, in provincias periculo sas abducitur, et loca remotissima a congressa hominum, multas expertus difficultates et mole stias in itinere, quæ in epistolis auream ejus linguam narrantem audire licet. Perductus pri mum Cucusum, inde Pityuntem, denique Comana (oppidulum id est) illic vitam cum morte commu tavit, natus annos LII pontificatu Urbis Regiæ functus anno v cum dimidio. Verum numen non dormitavit, sed celeriter est aggressum miserrimam illam imperatricem. Nondum enim tribus Chrysostomoi 39 obitu mensibus elapsis, violenta morte periit. Nam cum parturiret, intra uterum mis affecta doloribus, utero una corrupto, misera biliter mortua est. Chrysostomo Ecclesia ejecto, substitutus est Arsacius, qui biennium episcopatu funetus obiit. Ei successit Atticus. Eudoxiam de functam Arcadius imperator non longo tempore post, secutus est, cum post obitum patris impe .rasset annos duodecim ct tres menses, cum aliquot diebus. Columna quæ in Pittaciis erecta est, Eudoxiæ opus esse dicitur. Moriens Arcadius filium suum Theodosium, qui Junior dicitur, vel ad discrimen avi, vel quia defuncto patre puer septennis erat, imperii successorem reliquit. Sed de hoc tum agemus, ubi res ab Honorio gestas breviter exposuerimus. maternum exstiucto fetu et computrefacto, acerri Varia lectiones Ad Pontum Euxinum urba sita. Socrat. l. vi, c. 19. Sed et hac addunt Synaxaria ad 13 Novembr. de Eudoxia tumulo XXI. Hic Romæ veteris imperator, admodum adolescens, decem duntaxat natus annos, relictus a patre, de illius sententia tutorem habuit Stilico nem, virum Romæ principem, a quo respublica administrabatur. Hujus igitur filiam Mariam uxo rem ducit, qua mortua, fertur ejus sororem, Ther matiam immatura adhuc alate duxisse, quæ et ipsa brevi defuncta est. Hic cum ob vecordiam se Romanis magnatibus invisum esse, et insidiis ap peti animadvertisset, Ravennam abiit, et Romano rum in se odium ulturus, legatos ad Alaricum Vandalica seu Gotthicæ gentis ducem misit, pe et notæ. Socrat. I. vi, c. 17; Sozom. c. 23, 27; Niceph. 1. xiii, c. 12. Cujus festum colunt Græci 8 J2 nuarii, ut eat in Menæis. Ila tres mss. Reg. Thermantia vero vulgo appellatur. Vide Familias Ang. Byzant. Hinc Claudianus in vi consula tuin Honorii, Romam querentem inducit Quoram usque tenebit Prælatus mea vola Ligur.

tens, ut Romam oppugnaret. Alaricus autem Roman invasisse, non tamen västasse fertur, sed paceni fecisse cum Romanis, acceptaque pecunia omni imperatoria, et Honorii sorore Placidia re cessisse puellam autem tradidisse custodiendam comiti cuidam Constantio, qui eam arrepta fuga ad fratrem perduxerit: a quo et senatoria digni tate sit ornatus, et allinis ascitus, denique etiam imperator appellatus, cum Honorius omnino li beris orbus esset. Constantium autem paulo post occisum, cum e Placidia Valentinianum et Hono riadem genuisset. Quidam igitur hæc ita narrant. Alii vero dicunt, occisum esse Stiliconem, et Rom manos odisse Honorium, qui Ravennam migrarit. Alaricum autem contempta ejus vecordia Roma obsidione cepisse: qua capta, quemdam oppletum " lacrymis nuntiasse, 40 Romam ab Alarico captam ad eum nuntium consternatum convulso corpore, et femora manibus ferientem, dixisse Honorium Roma modo hic fuit: quomodo igitur capta est? quo errore nuntium intellecto, cum gemitu dixisse, se de urbe loqui, non de ave. Habebat enim in delici¡s gallinam prægrandem, nomine Romam, quam cum putasset esse captam, ingemuerat. Mortuus est hydropicus, natus annos at, quorum triginta nulla cum laude imperavit, Joannes autem qui Romæ tyrannidem invaserat, sororem ejus Placi diam cum liberis ambobus Valentiniano et Hono riade urbe expulit. XXIL Junior autem Theodosius Constantinopoli, Pulcheriæ sororis studio, diligenter educabatur et erudiebatur, metu Isdigerdis Persarum regis, nemine contra eos insurgente. Nam Arcadius mo riens Isdigerdem in testamento, filil, pueri adhuc, ut dictum est, tatorem scripserat. Quo ille ac cepto, Antiochum eunuchorum suorum principem misit, custodem et curatorem imperatoris Theo disii, admonitis per litteras proceribus, ut impera Varia lectiones et notæ. Agere autem coepit potissimum Ravenna Honorius Theodosio I et Rumorido coss. anno Chr. 603 at ex illias Constitutionibus colligitur. Vide Eunapium in Me ximo, p. 92, præter alios scriptores. Placidia post Constantii conju gis obitum Romam ad fratrem Honorium se con tulit, a quo ob aliquas simultates remissa est Con stantinopolim, et a Theodosio Juniore excepta, in ea urbe reliquuin vitæ exegit, conditis ab ea dua bus domibus Augustis, scu palatiis, quorum alterum in prima urbis regione exstitit, de quo egimus in Constantinopoli Christ. lib. 11, sect. 5, n. 4, et s-ct. 6, n. 1; alterum in decima, cujus situm ita descri bit Synesius in epist. 61 hisce verbis Incertum utrum horum palatiorum intelligat Vigi lius PP. in epist. 5: Hæc dicendo, in nostro obsequie, et in Ecclesia publice, et in Placidas officium diaco nalus implebas. Idem in sententia excommunicatio nis in Theodorum: Deinde in domo Placidiana, sic. De quo Olympiodorus apud Pho tium, p. 196; Socrates 1. VII, c. 23; Prosper, Wacius, Marcellinus, Procopius lib. iit Vandal. Greg. Turon. 1. 11 Hist. c. 8, et alil. Ita Theophanes. p. 69. edi gerde meminere scriptores ecclesiastici, Socrates I. vi, c. 8; Theodorit l. v. c. 38; Evagrius I. c. 19; Nicephor. I. c. 1; Agath. F. iv, idem Theophan. p. 71. Qui non alius videtur ab illo Δηtiocho, quem Synesius epist. 110

fuisset, docuit sanctam Virginem Mariam non esse Deiparam dicendam, Christum vero non aliud nisi hominem esse asserebat: in eoque Dei Filium, ut in propheta quopiam habitasse nugabatur, eumque bipertiens, affirmabat, Dei Verbum non sumpsisse carnem e casto sanguine matris Dei, sed alium esse Filium et Verbum Dei, alium Chri stum, qui Filius esset adoptivus, et gratia Deus factus. llis cateri patriarcha cognitis, Celestinus Romanus, Cyrillus Alexandrinus, Joannes Antio chenus, Juvenalis Hierosolymitanus, negotium ad imperatorem Theodosium et Pulcheriam deferunt, petentes ut indicto concilio in Nestoriana dogmata inquiratur. Igitur ducentis Patribus Ephesum ad concilium congregatis princeps erat sanctissimus Cyrillus, Celestini Papa Romani ella:n vice fun. gens, qui per valetudinem adesse non poterat Nestorii decreta examinata, et ut perversa rejecta sunt: et constitutum, ut sancta Virgo Deipara et haberetur et diceretur, et qui carnem ex ea citra virilem operam sumpserit, Dei 42 Filius ct Deus a sanctis Patribus est pronuntiatus. Ac in certiorem, fidei confessionem, et evidentiorem Nestorians impictatis refutationem sanctus Cyrillus duodecim capita in vere sententia monimentum composuit Ecclesiæque tradidit, Nestorio rejecto, et amoto e caelu recte sentientium pontificum. Ceterum post tertiam concilii diem Ephesum ingrediuntur Joan nes Antiochenus, Theodoretus Cyrensis, Ibas Ellessenus, et alii, iratique Cyrillo, ut principi con cilii, ob adventum suum non exspectaturn, tum et adbærentes, Nestorii abdicationem incusant, tum sancto Cyrillo et Memnoni Ephesino episcopatus eripiendos decernunt. Theodoretus etiam capita duodecim, a Cyrillo composita invasit, et ad ea evertenda, cdidit alia: quæ cum magnus Cyrillus erroris convicisset, Antiochenus et celeri a con cilio damnati, ab orthodoxis alienantur. Episcopas sic affectos et inter sese decertantes, imperator Theodosius omnes Constantinopolim accersit coram quo agitata quæstione, rejectus Nestorius, in Orientem relegatur, Antiocheno et Theodoreto cliam sancto concilio assensis, ut cui ante per con Lentionem et ex mœrore adversati essent. Cuin autern Nestorius in exsilio etiam multos perver teret, Joannes Antiochenus, de eo alium in locum transferendo refert. Itaque miser in Oasin, Arabia regionem. sterilem, et ventis pestilentibus infestam, transfertur. Nova aulem Romæ sedi pastorali Maximianus Ecclesis presbyter prafcitur. Post quem pontifcatu bicino functum, Proculus, Chry sostomi discipulus, patriarcha creatur, qui pridem Sisinnia Patriarcha Cyzici episcopus designatus, sed a Cyzicenis, qui alium elegerant, non receptus, tenre interjecto otium egerat. Hic igitur sede Varia lectiones et notes. Socrat. lib. vi, Sucrat. lib. vi, synodus ad Quercum apud Photium, n. 59. Socrat. lib. vil, cap.

8 Constantinopolitana receptus, petit ab imperatore ut sacrum Chrysostomi corpus Pityunte referatur, ne vir sanctus post obitum etiam exsularet. Par. t, imperator, relatumque et insigni cum honore su sceptum, intra sacrarium ædis Sanctorum Apo stolorum conditur. Theodosius' autem monia translaturus, et urbem amplificaturus, munus id Cyro præfecto mandat, qui magno studio et cele ritate, terrestrem murum, a mari ad mare perti nentem, intra dies sexaginta absolvit. Urbana igi tur 43 multitudo, et opere delectata, et præfecti celeritatem admirata, publice exclarat: Constan tinus concidit, Cyrus renovavit. Quamobrem Cyrus invisus et suspectus imperatori, vel invitus tonde tur ut clericus, post etiam Smyrnæ fit episcopus. XXIII. Proclo aulem patriarcha, cum duo dccim annos orthodoxo Constantinopolitano populo prefuisset, mortuo, sanctus Flavianus in ejus sede collocatur: qua tempestate archimandrita quidam Eutyches, docebat, Dominum nostrum Jesum Christumn, duas naturas post incarnationem pon retinuisse, sed ambas in unam naturam con temperatas et pernistas esse. Hunc, suam opinio nem pertinaciter defendentem, Flavianus ab Eccle corpore resecuit, ne peste illa, sama etiam membra inficerentur. Sed Eutyches Chrysaphium Varia lectiones et note. Vide Cujacium, lib. vult Observ. cap. 27. Synaxaria in 5. Proclo, 23 Octohr. die illius festo. Adde Socra lem lib. vir, cap. 28. Ecclesiam, quo tics viduals erat, vel illius tillus e nullo posside batur, ita episcopos qui a Paganis vel ab hæreticis sede sua pulsi extra suam Ecclesiam agebant, oxc vocabant. in syn. Antioch. can. 16: Episcopi vagantes qui paro chias non habent. In eoncil o Yasensi anno 755, can. 13. Historiam translationis reliquiarum sapeti Joannis Chrysostomi attigere passim scriptores, Socrates, lib. vu, cap. 45; Har cellinus comes, Chronicon Alexandr. Theophanes, Cedrenus, Porpayrogenitus, lib. i De themat. cap. 2, Menza, et Menolog. Basilii 26 Januar. Vide Constantinopolime Christ. ubi de muris Theodosianis. Gujus tum, ut ceterorum euna chorum, magna erat auctoritas. Chronicon ms. ab Adamo ad Leonem Philosoph. in Arcadio Nescio an iden gul Chrysoretis nomine indigitatur in Synodico adversum tragoediam Irenæi, ubi ejus in palatio potentia prædicatur, et Ecclesiam fortiter oppu gnasse perinde seribitur.

Eanuchum adit, suæ sententia sufragalorem qui cum apud imperatorem plurimum posset, im petrat, ut Dioscoro qui post Cyrilli obitum Alexan drinam Ecclesiam gubernabat cum aliis episcopis Ephesum vocato, Eutychianuni dogma excuteretur, præsente etiam Flaviano. Is igitur Dioscorus, cum Eutyche consentiens, adductis aliis etiam episcopis ejusdem opinionis, Ephesum profectus, suffraga tur Eutychiano dogmati. Cæterum sancto Flaviano adversante, Dioscorus exsiliens instar indomiti asini, calcibus sancti illius viri pectus impetiit, et pugnis maxillas ejus tundere non prius destitit, quam concilio expulisset. At sanctus ille ex pla ga pectoris post triduum decedit, cum Nova Romæ thronui per biennium ornasset. Dioscorus autem episcopos qui aderant subscribere sen tentiæ suæ coegit. Nam Eunuchus ille milites armatos adesse jusserat, ut adversantes perter refaceret. Verum Domnus, Antiochenæ urbis præses, cum et ipse in tumultu illo subscripsisset, postea in Dioscorum vociferatur, ejusque sententiam ut impietate plenam proscindit. His Theodosius auditis, et Flaviani cognito interitu, iratus cum Chrysapbio expostulat: cui Dioscorus periculi metu suadet, ut ab imperatore impetret, ut Ana talium, qui ei a responsis erat, quem apocrisia rium vocant, patriarcham Constantinopolitanum designet, quo et Eutychem in societatem recipe ret, et de Flaviani calamitale 44 quaestio nulla haberetur. Ea re per Eunuchum ab imperatore facile impetrata, patriarcha designatur Anatolius. Idem Chrysaphius, ascita etiam Eudoxia adjutrice, facilitari principis illudens, persuadet, ut et Pul cheria ab administratione rerum amovestur. Ea igitur, aula relicta, vitam privatam agit, et in Hebdomo quiescit. At imperator, vix tandem ad sanam mentem reversus, considerata et nefaria Flaviani cæde, et Pulcheriæ délatione, justa Indignatione contra Eunuchum commotus, quem earum rerum omnium auctorem esse constabat, bominem relegat, opibus ejus confiscatis, et sororem petita venia revocat. Erat Pulcheria mulier prudentissima, quæ multa fratris errata partim corrigebat, partim tegebat. Litteris ille certe qni dem inconsiderate subscribere dicebatur. Quod ne faceret, utque litterarum sententiam con sideraret, ab illa admonitus, affirmabat, a ne mine strui sibi fraudem, et scire se quid litteræ continerent. Quare illa ad socordiam fratris coar guendam hujusmodi commento usa est. Nomine illius syngrapham componit, qua sibi Eudoxia Augusta venderetur, eaque, ceu aliud quiddam esset, imperatori oblata, efficit ut subscribat. Deinde et nult. Varia lectiones Εvagrius, Marcellinus comes, etc. S. Flaviani Patr. Constantinopol. festum agunt Graci 16 Febr. ut est in Menæis. Cujus memoriam agunt Græci S Julii. Menza, Ita eliam Nicephor. Call. lib. xiv, cap. 47. Marcellinus comes, Victor Tunnunensis, Chronicon. Alexandr., Theophan. an. 42 Theodosii, et 4 Marciani,

Eudociam ab illo accersitam, abire non sinit, quæsitaque retentionis causa, profert syngrapham itaque convincit, eum subscribere plurimis, que neque norit, neque ctiam fortasse Geri velit, Ac tum quidem, commentitia illa venditione sublata, uxor imperatori restituitur. Post autem, in odium ejus tali de causa incurrit. Pomium inu silala magnitudine sibi oblatum imperator ad miratus, uxori misit ld illa Paulino dedit viro erudito, eaque de causa sibi familiari. Is rei ignarus, illud imperatori offert ut reni miram quo ille agnito et occultato, uxorem rogat, ubi sit malum ipsi missum. Illa, verita ne id suspi. caretur maritus quod jam suspicabatur, se com edisse respondet. Verum illo acrius urgente, jarejurando affirmat, se jam conedisse. Tum ira percitus imperator, pomum profert. Sic illa in manifesto mendacio deprehensa, suspicio mariti confirmatur.. Paulinus insons occi ditar. Eudocia cum se invisam esse cerneret, facultatem abeundi Hierosolyma pelit, quo cuiu 1agnis opibus profecta, et 45 templa dificavit, et pauperibus ejusque loci monasteriis multa dedit. Inde reversa, post marili obitum, eodem rediit, ibique mortua est. Qua vero eruditione imperatrix illa fuerit, Centones Homerici decla rant. Nam cum Patricius quidam id opus imper fectum et indigestum reliquisset, illa et absolvit et digessit, ut inscriptio versibus heroicis præfixa declarat. Moritur Theodosius quinquagenarius, omnibus fere vitæ suæ aun's imperator, quorum paucis omnino cum patre, cateris per se regnavit. Causain ejus obitus alii morbum fuisse perhibent, alii in venatione com equo lapsum, læsis vitalibus membris, paulo post obiisse. Fuit litterafını non imperitus, sed cuin in aliis mathematicis libris versatus, tum astronomiæ non ignarus, equitandi et sagittandi peritia excellens, præter eaque pingendo fingendoque dexter. Cum autem leni esset ingenio, mollior ad res gerendas fuit. Unde factum, ut castrati apud illum gratiosi, multa perperam agerent, ut Antiochus, et post illum Amantius, ac denique Chrysaphius. Hujus Variæ lectiones et notæ. 191) Historiam narrant Chronicon. Alexandr. Theophanes, Georgius Hamartolus in Chronico ms. Cedrenus, et alii. Marcellinus comes Paulinus magister officiorum in Casarea Cappadocia, jubente Theodosio principe interemptus est. Eadeni dignitate donatur in Codice Theod. in 1. ult. de agentib. Socrat. I. vit, c. So zomn. 1. gx, c. 17; Evagr. 1. 1, c. 2; Theophan. p. 88, 94 et alii. De Eudocia Auguste eruditione audiendus in primis Joannes Tzetzes chil. x, cap. 306. Homericos Centones E dociæ ascribit Zonaras, quos Pelagio viro Patricio, qui a Zenone imperatore anno XVII sublatus est, Cedrenus qui proinde alius fuit ab illo Patricio, a quo cœptum opus ait Zonaras: siquidem is En dociam præcessit. Catalogus bibliothecæ Palatina n. 326, Patricium presbyterum Homericorum Cerr tonum anctorem facit, adnotatque in codice ms. præponi Epigramma Eudociæ in eosdem Centones. Eidem Patricio præterea ascribuntur eod. 383. Ejusdem etiam Eudociæ sunt Metaphrases me trice Octateuchi et prophetarum Zachariæ et Davidis, quarum artem et venustatem multis commendat Photius codd. 183 et 184. Cæterum perperam Homerici Centones Eudoxiæ, Zoes so

imperatoris temporibus, Proclo patriarcha cum clero et maxinia urbane multitudinis parte sup filicantibus, puer sublimis in aerem tollitur. Populo obstupefacto et longo lehipore vociferante, Kyrie elisoit, rursus demittitur, ac sibi præce Fab esse dicit, he in cantico lersancto adderetur clausula: Qui cruciftus esi pro nobis. XXIV. Theodosio mortuo, sed ejus obitu paucis cognito, Pulcheria Marcianum accersit, senem jain, sed truth bolum et modestum et impe Fatoris moris indiesla Te, inquit, præ caieris omnibus imperatorem elegi: li fidem dederis, te virginitatem meam, quam consecravi Deo, in lactam conservaturam. Assensum illui, patriar chá ét sénatú accersitis, imperatorem salutat, el diademåte cingit. Erat autem Marcianus neque gestis magistratibus clarus, neque illustri genere ortus, sed gregarius miles: qui cum aliquando Variæ lectiones et notæ. legione in expeditionem profectus, et in Lycia agrolais a commilitouibus relicius, duorun facut Julii et Taliani hospitio usus esset, fecuperata valetudine, cum hospitibus ve hatum extit. Fuligati procumbunt humi, requiem scenti causi, ut obdormiscunt circa 46 nieri diem. lbi Tatianus præ cæteris expèrrectus, aquilain videt expansis alis nimbram facientem Marciano et solis ardorent prohibentem, fratremque sensin excita:, rein inusitatam ostendit, quam admirati ambo, Marciano imperium portendi exi stimánt, idque experrccto narrant, petunt ut sui taeminisset potitus imperio, ac ducentis aureis datiš dimittunt. Cum denuo sub Aspare contra Vandalas bellum inferentes militans, cum aliis plurimis captus, in aula quadam custodiretur, dux Vandalorum é superiore loco per fenestram captivos spectans, Marciano dormienti umbram ab aquila eri videt, eoque augurio et ipse im rori, Constantini imp. Basilii Bulgaroctoni fratris. tione S. Barnabæ apostoli; Quintianus episcopus firie, ascribuntur in eud. Colberto, hoc ferinte Nano quam scriptores Byzantini Eulouiki, Joannes Enchaitorum metropolitanus Eudoxiam Vocat, p. 41. Hanc historiam atti cere prerer Zonaram, Theophanes, Acacius patr. Constantinopol. in Epist. ad Petrum Cnapbsum, Asclepiades episcopus Tralliam in Epist. ad eum dem Cnsphæum, Felix papa, Joannes Damascenus lib. 111. De fide; Alexander monachus, in lauda Arcullianarum, in Epist. ad Petrum Alexandri dum, et Justinianus episcopus Sit:ille in Epist. ad eumdem Petrum, quorum verba exscripsit Lio Allatius, in Dissert. de Liturgia S. Jacobi, n: 17. Vide Gloss. med. Græcil. in Evagrius, nt, c. Theophanes, Cedrenus, et alii. S.mile quiddam de Bisillo Ma cedone narrat Porphyrogenitus Depos in illius Vita, 11. 5 edit. Conibelisii, et èx co Zouaras.

el pactus, si imperio potiretur, ne Vandalis bellum inferret, missum facit. Ita imperio multo ante divinitus ei denuntiato, sed tuin anguriis reipsa comprobatis, statim fra res hespites, qui princi patum ei gratulati fuerant, vocat, ac Tatianum prefectum arbis ereal, Julio Illyricam provin ciam tradit, benignum se præbens erga omnes. Sub hoc tempus, Pulcheria Deiparæ ædem in Blu chernis exstruit, et quartum concilium indicitur cum Leo, papa Romanus, et Anatolius, Novæ Romæ patriarcha, ab imperatore Marciano petivissent, ne Dioscori Alexandrini et Eu:ychis dogmata inexcussa relinquerentur, et commissum in san clun Flavianum facinus dissimularetur. Itaque CD perium honin portendi conjiciens, cum accersit, Patres Deo pleni Chalcedonem in zden sancte martyris Euphemiæ conveniunt, quorum principes eraul Lee, papa Romanus, Anatolius Constantinopolitanus et Juvenalis Hierosolymi Lauus. Convenerat aute:n ea Patrum multitudo contra Dioscorum, et Eutychem, qui Dominum Chri stum Jesum alterius naturæ carnem gestasse, ei unam esse naturam fabulabantur; ut eo pació quæ cunque perpessus esset, ea divinitati attribueren tur. llos igitur divini Patres, cum a perversa nione decedere nollent, loco motos anathemate notarunt, Theodor-tum autem et Ibam recepèrunt damallato et Nestorio et iis capitibus, quæ hi studio contentionis ediderant, tribusque prioribus con ciliis approbatis, et santo Symbolo confirmato. Eos porro anathenate notarunt, qui filios by Dinos statue rent, et divinitatem possibilem esse assererent, quique temperamentum et confusionem duarum naturaruIN Variæ lectionės et notæ. Alii codd. Theophan. Alii codd. bonitate omnes superans. Testatur Nicelas By zantius in libro pro concilio Chalcedonensi, con plures alias ecclesias Constantinopoli exstructas luisse in honorem Deipara a Pulcheria Augusta, inditis a locis in quibus ædificatæ erant nom:ni In his recenset Theodorus lector El. i Blacherneam, Chalcopratisnam et Modego ruin in Blachernea exstitit Deiparæ imago summo cuju a Constantinopolitanis habita, quain sic de scribit auctor ms. Vite sancti Stephani Junioris Vide quæ de hac de el Imagine observamus in Constantinopoli, lib. v, sect. 2, n. 6. Neque procul ab æde Blachernarum exstitit domus ejusdem Pulcheri: Augusta: bius vero fuere, altera in ut regione. altera in si qu proxima fuit x+v, ubi exsuiere Blacherno, quod testatur Menologium Basilii 9 Maii, ubi scribitur S. Eliæ prophetæ reliquias translatis fuisse in adem S. Laurenti Nam a dome Pulcherie Augustæ hic urbis tractus hanc appella tionem sortitus est Cujus des scriptio exstat apud Evagrium, lib. u, cap. 3. Sanctorum Patrum 630, qui Chalcedonensi concilio interfuere menio riam agunt Græci 16 Junii, ut est in Menæis. Cujus quidem originem licet forte ascribere acclamatio nibus in concilio Constantinop, sub Mena act. 5, ubi inter alia infra Deinde proclam tur in crastinum dem a Samuele Diacono.

sentire et profiteri auderent, aut duas naturas in Christo ante unionem, et unam post unionem con fingerent, qu'que formam a Domino er nobis assum plam vel cal:stem, vel allerius esse natura fabu larentur. Statuerunt Jesum Christum Dominum nostrum perfectum esse in divinitate, et perfectum in humanitate, vere Deum et vere hominem, qui anima ratione pradita et corpore constet, ejusdem cum Patre natura secundum divinitatem, ejusdem naturæ nobiscum et similem per omnia nobis, pec cato excepto: qui unus idem in duabus naturis, citra confusionem, citra mutationem, citra divisionem, citra separationem agnoscatur, servatis utriusque naturæ proprietatibus, et in unam personam et unam hypostasim conspirantibus. XXV. Hec cum a sanctis illis Patribus decreta essent, etiam pio imperatore Marciano præschte, Dioscorus ejus jussu Gangram relegatur: nam Eutycles jam ante infeliciter perierat. Dioscori autem loco Alexandrinus episcopus eligitur Prote rius, vir sanctissimus et fide integerrima. Cum autem Eutychis et Dioscori sectatores, qui in urbe versabantur, decreta concilii subsannårent, ejus que auctoritatem non veritate, sed potentia im. peratoris niti dicerent, et pravitatem sententiæ suæ stabilire conarentur: Anatolius patriarcha, et suffragatoribus suis et adversariis convocatis, ad hos ita infit: Quoniam sententiam vestram adhuc mordicus tenetis, neque vos perperam sentire credi tis, sed nos incusatis, quasi Nestorii dogma appro bemus, cum duas naturas in Servatore prædicemus, utraque citra confusionem proprietates suas reti nente: istius controversiæ dijudicatio, si placet, Deo permittatur. Scribatur igitur vestra de fide sententia in uno libello, et nostra in altero, atque ambo in Loculo gloriose martyris Euphemiæ collocentur, et hujus judicium esto, utri recte aut perperam sen tiant. Hæc cum hæreticis etiam placuissent, libelli scripti, remoto lapide qui loculum claudehat, pectori martyris imponuntur, et lapis in suum locum repositus, ab utraque parte signatur. De hine supplicationes funt, et preces ad Deum per vigiles, ut demnonstret, utra sententia ei cordi sit, quæ rejicienda videatur. Post triduum couve Varia lectiones et note. Evagr: l. II, c. 5: Theophan. p. Moura 11 Julii. Vide eadem sub 11 Junii, et quæ 94; Anastas. Bibl. in Simplicio PP. Leontius de ceclis, etc. "E÷n apóç. Istius miraculi memoriam agunt observamus de æde Sanctæ Euphemiæ, in Constan tinopuli.

niunt, imperatore etiam præseule, aperio loculo, rem miram! libellus hæreticorum ad pe des martyris invenitur, alter in manu ejus dextra, quam extendisse fertur ad imperatorem et patriar cham, ac libellum eis porrexisse. Itaque reel sententiae assertores plaudere, alversarii vero demissis vultibus et præ pudore caligantibus abire, quidam etiam veram sententiam amplecti. En tempore Pulcheria imperatrix pic, gloriose et cum spe bona moritur, omnes suas opes dilargita pau peribus, et misericordia erga illos divina miseri cordia redempta. Valentinianus vero, cujus supra obiter est facta mentio, Honorii e sorore Placidia uepos, Romæ veteris imperator, Eudoxiam junio ris Theodosii filiam uxorem ducit. Sed homo vita insolentis et flagitiose, omissa conjuge, quamvis eleganti forma, in stupris et adulteriis volutabatur, divinationìbus etiam et præstigiis deditus. U igitur vitam agebat nefariam, ita miserabilem or titus est interitum. Maximus enim, patricius Ro manus, ex illius Maximi familia quem tyrannide occupata magnus Theodosius debellarat, palatium ingressus, Valentinianum perimit, Eudoxiam vi stupras, imperium invadit. Αt illa, Thodosio patre At mortuo, Pulcheria item defuncta, cum nullum alium injuriæ vindicen speraret, a Gensericho Vandalorum rege precibus impetrat, ut per eum a Maximi tyrannide liberetur. Is igitur cum classe et coplis magnis Romam venit, Maximo, cum inde profugisset, a suis occiso, urbe citra laborem po titur, et omnes ejus divitias, sacrarum dium aurea donaria et gemmis ornata, nonnulla etiam rasa e templo Hierosolymitano a Tito allata, au rea et ipsa, una cum Eudoxia et duabus ejus filiabus in Africam secum asportat. Cujus filiam Eudociam natu majori filio Honoricho jungit: al terain, quia Olybrio patricio desponsam noverat, cum matre asservat. Quæ cum biennium ihi egio set, cum filia-Placidia, regnante adhuc Marciano, Byzantiuni revertitur, relicta filia Eudocia, quæ, quamvis annos xvi cum marito vixisset, genita Hildericho filio, tamen ejus consuetudinem ob Arian'smum agre ferens, nacta opportunitatem et ipsa Constantinopolian secedit, matre jam defun cla. Inde Hierosolyma 49 profecta, moritur. Obiic et Marcianus, cum annos sex et aliquot menses imperasset, sive ex morbo, sive veneno Asparis patricii natu dato, admodum senes, vir miti in genio et erga subditos benignus: dicere solitus, imperatori non capienda esse arina, dum pacemi agere liceret. Aspar patricius, etsi multum pote rat, non tamen imperator creatus est a populo Constantinopolitano, ob Arianæ secta studium. Quare ipse Leonem, sive suapte auctoritate, sive accepta a populo potestate, imperatorem declarat, stipulatus, ut alter filiorum suorum Caesarea co Variæ lectiones et notæ. Qui Geysiricus Eusebio in Chronico, Gensericus cateris scriptoribus.

rous insigniretur, quod cum ille promisisset, ad regium fastigium est evectus. Is Leo Asparis pro curator fuerat: alii tribunum et Selibrianoruni vectigalium fuisse præfectum, alii genus e Thracia ducere, alii ex Dacia Illyrica, aiunt, 1. Leonem recens imperium adeptum crebris 1 Bagitationibus urgebat Aspar, ut, quemadmodmin promisisset, alterum filiorum suorum Cæsarem appellaret. Cum cortaretur, purpura ejus pre hensa: Imperator, inquit, hac veste indutum men tiri nefas est. Cui respondit ille: Etium cogi, el instar mancipii traki, nefas est. Sed cum tander resistere non posset, necessitati cedens, filium il lius ex patricio Casarem facit, Ardaburii fratrem. [ factum nec senatui fuit gratum, et urbanam multitudinem ad seditionem impulit. Verebantur enin ne, imperio ad Asparis familiam devoluto, Ariani, data impunitate, pluribus etiam incommo dis, quam priores, orthodoxos aficerent. Con gressi igitur clerici et nonacbi, et e populo qui de fde recte sentiebant, ab imperatore pelunt, ut cjusdem religionis Casarem sibi designaret. At ille tum et verbis et factis sediționem suppressit, cumque interea nonnihil temporis elapsum esset, Asparem insidiatum sibi, cum Ardaburio filio in terfecit. Isocasium vero quæstorem, virum erudj tum, cuma ob alia quædam, tum de paganisme accusatum, dignitate erepta, præfecto examinaų dum tradidit. Cui cum ille habitu condemnati ip prætorium adducto dixisset: Vides, Isocasi, quo in statu sis? llle respondit: Video equidem, neque 50 ridetur mihi novum, si komo cụm sim kumaris Variæ lectiones et nola. Vile Marcellinum cowit. an. 45 fuisse scribit. Ita eliam Victor Tunnnensis. Leonis, et Procop. lib.: De bello l'andl. c. 6, ubi de Asparis Arianisino. Ila tres mss Regii, quartus label verum legendum absque Quippe patr. cius, seu patri ciolus, Asparis filius. et Arlaburii frater, tum C sar a Leone dictus est, desponsa eidem filia, ut auctor est Marcellinus comes, qui Fatricium, seu Patriciolum, Asparis filium, Ardaburii fratrem, Cæsarem generumque Leonis principis appellatum taphrastes, seu quivis alius in Vita Ris. sanctæ Melanæ virginis, Leonis filiam Asparis filio pactam eum Cæsarea dignitate tradit; sod paulo post in terfecto Ardahurio, dirempta fuisse nuptiarum pacta. Asparis familiam perstrinximus in Familiis Byzantinis, in Leone M. Historiam narrant Chronicon Alexandr. Theophanes et Cedrenus anno 10 Lev nis.

a casibug subjuceam. Tu vero ita de me statue, ut mecum jus dixisti. His populus auditis, imperato rem laudat, et Isocasium raptim in ecclesiam ab ducit. Quem çum imperator baptizətum andivisset, lætatus est. Uxorem habuit Leo Verinam, e qua™ duas filias suscepit, Ariadnam et Leontiam, qua rum illam Zenoni despondit, hanc Marciano patri cio, Anthemii fiio, qui Romæ imperavit. Hujus temporibus Constantinopoli horrendum incendium exstitit. a mari ad mare, hoc est a septentrione versus meridiem pervagatum: in longitudinem, a Bosporo versus ædem Sancti Joannis Calybitæ versus austrum, ab æde sancti apostuli Thomæ usque ad ædem magnorum martyrum Sergii et Bacchi: in urbis medio, a Lauso usque ad Tan rum, et quæ in medio fuerunt, combussit omnia. Quo tempore fertur Aspar vas aqua plenum hn meris ferens vicos percurrisse, et suo exemple populum cohortatus ad restinguendum incendium, et singulis nummum argenteum pro mercede de disse. Ea anima urbem per dies quatuor depasta est, et præter alia curiam maximam, quo et gena tus et delecti cives deliberatum convenire sole bant, atque ipse imperator consularem vestem Sumpturns, opus illustre et splendidissimum eu aliam domum amplissimam e regione huic sitam Nymphæum, nomine ex eo indito, quod ibi nu plias celebrarent, qui propriis ædibus carchant ad hæc aliam domum regiam in Tauro sumptuo gam et maximam: prætereaque templa celeber rima, et privals ædes illustrium hominum muitas. Hoc regnante fertur etiam Antiochia vehemenis simo terræ motu fere tota concidisse, et in agro Byzantio pluvia cineris palmi altitudine decidisse. Quibus prodigiis perterritus imperator, urbe re licta, longo tempore apud Sanetum Mamantem ha bitavit. Legionibus ejus præfectus fait Rusticius vir strenuus et rei militaris peritissimus, in cujus mortui locum saffecit Verinæ uxoris fratrem Ba Varias lectiones et notæ. De hoc incendio anno 12 Leonis agit Evagrius 1. n. c. 13; praeterea scripιο res omnes. Illius memoriam agunt Græci! Se ptemh. De ædibus vero eo consumptis, hic memo ratis, dicimns in Constantinopoli Christiana. Ab zde S. Thomæ apostoli. quam Amantii vocat Theophanes, de qua copiose egimus in nostra Constantinopoli, lib. v, sect. 5, n. 35, ad cujus Enrænia nescio an referri debeant hæc verba scholiasts Basilicon ad lib. pag. 80 etc. Senatum appellant scriptores Byzantini teslim in quain senatus conveniebat, in qua varia crint sedencia, atque in primis Basilica, seu Regia Purticus. de qua, ut de senatu, copiose eximus in Constantinopoli Christ. lib. n, sect. 9, n. 4. Atqu lanc quidem regiam Basilican. quam Zonaras, pro foro ipso usurpat Justi Bianus in Novella 82, cap. 3 Sedebant autem hi pedanei judices continue, et nunc in regia Basi lica, in quibus et nunc domunculis judicant, etc. Verba sunt veteris interpretis, qui Porticum Re giam, Regiam Basilicam verbi. Ubi preterea ob servare est in Basilica Constantinopolitana varias fuisse ædicplas, in quibus judices considebant, ut hodie in foris parlamentariis plures sunt, uti ro cantur, camere, seu judicum consessus. Sed er Synesius, in epist. fuisse ait, urbis scilicet Pentapo Gtana. Neque aliter scriptor Inelius Vile S. 5 nota et sociorum Eustathius ut Vide nostrain Constantinopolim, lib. i, scci. 20.

siliscum qui cum magna classe contra Genze εit. richum in Africam profectus, turpissime victus eat, sive ex temeritate atque inscitia rei bellice, sive per proditionem, accepta ab hoste maxima pecunia. Fertur enim,conuisso prælio, nave pre toria 51 conversa paulatim fugisse, itaque animtis hostium auctis, suorum imminutis, cum paucis turpiter rediisse domum, cæteris navali pugna in terfectis. Nepotem Leonem e Zenone et Ariadua genitum, infantem adhuc, diademnate cinxit, quod Zenonem nequaquam idoneum regno judicaret, ob animum minime regium, et formam imperio in dignam. Nam et facie erat odiosissima, et animo longe deteriore. Quidam auctores sunt Asparen: et Ardaburium ea gratia a Leone interfectos, ut ne potem ex filia, Leonem juniorem, imperatorem crearet', veritum illorum potentiam, ne despecta hujus înfantia imperium sibi vindicarent. Hoc im peratore pretiosa Deiparæ sanctissimæ vestis e Palæstina Romam novam translata, et ab ille in argenteo foculo, in æde quam ipse in Blachernis struxerat reposita est, quæ ædes ex eo Sacer lo culus appellatur. Anabolio patriarcha defuncto, qui octo auuis Ecclesiæ præfuerat, successit Genna dius, qui cum et ipse post tredecim annos obiis set, in ejus locum suffectus est Acacius. Etiam Leo imperator ex morbo decedit, anno imperii decimo octavo, Leone juniore successore relicto cum aliis virtutibus ornatus, tum clementia in prinis. Solebat enim dicere, quemadmodum sol, quibus affulserit, iis calorem suum impertiri so leat: ita etiam ab imperatore clementiam eis tri buendam, quos aspexerit. Vari lectiones et notæ. Aceidit hic terre motus Antiochia, an. 1 Leou. juxta Evagrium, lib. ", cap. 12: Theophanen, et al. Tradit Marcellimus coines Isaacum Antiochenæ Ecclesiæ presbyte rum scripsisse elego carmine hanc Antiochiæ rui nam. Vide quæ de hoc pulvere adnota anus in nostra Constantinopoli. lib. iv, sect. 5, n. 3. Vide Chron. Alexandr. an. 12 Leon. De Palatio S. Manantis egimus in Constantinapoli, lib. iv, sect. 12, n. 5. lllius preterea meminit auctor ms Vitae S. An drea in Crisi Chronicon uis. Georgii Hamartoli in Leone M. Multa alia in hanc remi addnotamus in nostra Constantinopoli Christiana, lil. iv, sect. 2, n. 6, et in notis ad Alexiadicin Annæam, ubi vestium Deipar.e historiam fusius describimus: quibus duntaxat addere placet quæ habentur in cod. Reg. 2754, fol. 295

annum vixit in imperio, et infans adhuc, consecu luis est avui: patre suo Zenone relicto succes sore, cujus capiti diadema suis manibus imposuit. Fuit autem Zeno ex fœdissima gente Isaurica, ipse etiam et forma et animo fœdissimus, imperium corte quidem non ut imperator, sed plane ut tyran uus administravit. Fratrem habuit Cononem, ipso flagitiosiorem, hominem sanguinarium, cui macta tiones hominum voluptati erant. Huio Zenoni, Ve rinæ imperatricis frater Basiliscus, cujus supra facta est mentio, in Thracia degens, bellum intu lit, et sorore et quibusdam e senatu adjuvantibus. Zenon igitur, ut bomo timidus et effeminatus, cum uxore Ariadna ad Isauros populares suos COD fugit. Basiliscus in urbem profectus, et in Campo imperator salutatus, 52 uxorem suam Zenonidem Augustali corona ornat, et Marcum alium Caesarem appellat. Fuit hic moribus Zenone nihilo meliori bus, deque religione perperam sensit, ab uxore in Eulychis et Dioscori sectam impulsus, et ortho doxorum Ecclesias multis malis affecit. Chalcedo nense concilium tyrannico edicto abrogavit, et Nova Romæ patriarcham Acacium, ut synodaliter idem approbaret, cogere voluit. Sed urbana mul titudo orthodoxorum, in ecclesia congressa, Basi liscum maledictis insertata est, et Chalcedonense. concilium, sanctumn appellavit. Ob hæc igitur Ba siliscus et populo et senatui fuit invisus. Illum et II. Junior igitur Leo, adhuc infans relictus, unam Trocundum contra Zenonem cum exercitu misit, quem cum obsiderent, nec Basiliscus quæ pollici tus eis fuerat praestaret, et senatus, ei ob improbi tatem infestus, facinora hominis ad exercitum perscripsisset, milites se ad Zenonem contulerunt, ex hostibus amici et adjutores facti, eoque as sumpto sunt regressi. At Basiliscus Harmalium so brinum cumn Thracicis legionibus contra Zenonem mittit, qui cum ei circa Nicæam occurrisset, pecu nia et pollicitatione filii ejus Basilisci Cæsaris de signandi corruptus, se ad Zenonem confert. Qui dehinc Constantinopolim profectus, a senatu popu Vari lectiones et notæ. appellatum colligere licet ex concilio Constan Lnopolit, sub Mena act. 1. Quas iv, p. et a qua urbis tractum alligit scriptor Vitz ms. S. Theoclistæ Lesbiæ Do Isauris, sic præ cateris Eustathius ll. De statua Verinz Augustæ quæ dam adnotavimus in nostra Constantinopoli, lib. Evagrius, lib. cap. 4. Theophan. p. lta ms. S. Theophan. an. 3; Basil. an. 14 Zenon. vocal. Hæc porro de Basilisci tyrannide, et Harmatii proditione ac cade narrant Evagr. 1. ut, e. 8, 94; Procopius, 1. 1 De bello Vandal, c. 6; Chronicon Alexandr. Theophanes, et alii.

loque recipitur. Basiliscus aulem, qui cum urore et liberis in ecclesiam confugerat, promissa inco lumitate in castellum quoddam perducitur, ubi fame cum suis charissimis periisse fertur. Alii in ter abducendum eos occisos esse ferunt. Zeno au tem socrum Verinam ejecit. Basiliscus igitur cum tyrannidem biennio tenuisset, sive ita ut dictum est, sive aliter periit. Eo imperante maximum iu cendium Constantinopoli exstitit, quod in foro Ærario exortum, vicina loca omnia in cineres re degit, et publicarum viarum porticus et ædes illis impositas absumpsit, ipsamque basilicam, una cumi Bibliotheca, in qua centum viginti millia librorum reposita fuerunt. In ea fuisse perhibetur draconis intestinum longitudine pedum centum viginti, cui aureis litteris Homeri poemnata, iam llius quan Odyssea, inscripta essent. Hujus etiam Malchus in horum imperatorum Historia meminit. Sed et hoc couflagravit, et urbis ammuitas in Lauso, uique illie posita simulacra Samine 53 Junonis, Lindia Minervae, et Cnidie Veneris, ob artificium eele brata, igni usque ad forum progresso. At Zeno pa testatų recuperata filium Harmatii Cæsarem desi gnavit, promissis şlaret, ipsumque Harualium magistrum militum, neque multo post eumdem occidit, cum diceret: Qui Basilisco fregissel fidem, eum ne sibi quidem servaturum esse; et filium illius, Cæsarem designatum, clericum fecit Oceidit et Illum magistrum, qui regnum ideo affe elarat, quod sibi ab Ariadna, Zenone eonscio, insi dias fieri sensisset, Et Pelagium patricium, virum eruditissimum et optimum, per causam paganismi sustulit, cum revera tinere we ab illo redarguere tur. Nam vir ingenui animi facinora ejus nefaria reprehenlebat. Multos præterea Illustres viros Zeno odiosissimus interfecit. ad hæreses quoque deflexit, et ad neranda facinora, vitamque corruptissimam, quam violentus interitus est consecutus: sed de modo illius ambigitur, Tradunt euim quidam, cum gula et ebrietati indulgentem, errore mentis aflici solitum, et prolapsum a mortuo nihil disti Jisse, Cum vero ipsi etiam conjugi Ariadne invi sus esset, sic inebriatum, pro mortuo in monu mentum imperatorium ab illa conjectum, lapide maximo qui pro opercula esset imposito: factum que sobrium, vociferatum quidem esse lamentą biliter, sed nemine curante, misere periisse. Alit dicunt, cam ægrotus acerbissimis doloribus urge retur pro mortuo habitum, et in sepulcro positum, ibique exspirasse, lamentantem, et domesticos in c Variæ lectiones et notæ. Theophanes qua voce non seniel pro securitate utitur. Hac no'ione verbum Latinos ævi inferioris usurpasse alibi docuimus. 195) Cucusum vocans Theo phapes et Cedrenus; Acusum Evagrius, 1. 111, c. §; Limnas, Chron. Alexandr. Leminas Marcellinus co mes: Limnon Codinus; De orig. Sasemas Victor Tunune:sis. Aapnymus De ges. Constantini M., intra cisternam siqeau frigore de fecisse scribit. Vide CP. Chr. ui de biblio theca, et de Lausi palatio. Marcellin. Cum. Evagr. 1. 11, c. 27: Theophan. ele Vide Marcellimum Gumitem et Theophan. an. 17 Zenon.

plorantem, cum Ariadna prohiberet, ne quis mo numentum aperiret, aut quidquam illum curaret. III. Zenone ad hunc modum miserabiliter mor tuo, Ariadna Dicorum Anastasium silentiarium (humile id munus est) de sententia senatus et le gionum, Urbicio eunucho, cujus magna erat au ctoritas, suffragato, ad imperium evexit. Dicori porro nomen ex eo habuit, quod pupillis oculorum fuit dissimilibus, altera nigriore, altera magis ad glau cum colorem declinante. Antequam coronaretur, fidei confessionem scriptam, qua polliceretur se in dogmatibus ecclesiasticis nihil esṣe novaturum, ab eo exegit patriarcha Euphemius. Nam post Aca clum, qui orthodoros pessime 54 traclarat, cum annos xv Ecclesiam tenuisset, Fravitas ejusdem cum Acacio et Zenone sententiæ, patriarcha dele clus fuerat, cui intra menses tres cum semisse de functo, successit Euphemius, vir sanctus et ortho doxus. Hic Petri Mongi nomen, qui magna Antio chia Ecclesiae thronum per latrocinium arripueral, e diptychis delevit, tanquam hæretici, atque in ejus locum Felicis papæ Romani nomen reposuit, viri orthodoxi, quique per litteras Zenonem et Acacium laxat, quod cum Petro Mongo Eutychia et Dioscori sectam amplexo commuņicassent; at que etiam missa libello, Aracio dignitatem abro garat: qua de caqsa ille nomen ejus ♦ diptychis deleverat. Hic igitur patriarcha Euphemius, chiro grapho ab Anastasia accepto, quo se amplecti Ec clesie dogmata, et Chalcedonensis concilii decreta servaturum esse omnia profitebatur, coronat ho minem. Qui statim Ariadnam ambit, et litteras re gias conficit, quibus ea quæ ad id tempus fisco a nonnullis deberentur remittebat, et die quadra gesimo a sepultura Zeponis jam elapso nuptias ce Varia lectiones et notæ. Eadem halt Cedrenus. Porro Zenae Iperante in venium S. Barnabæ corpus, cum sancti Matthai Evangelia, in insula Gypro: quod quidem Evan gelium in palaţii oratorium illatum, et quotannis feria quinta majoris Hebdomadis, in en Evange= lium in sacris liturgiis legi solitum scribit auctor ms. Periodi et Martyrii S, Barnaba Vide Gloss. med. Graecit. in Anastasius Bible in Joanne II. PP. de Justiniano Misit fidem suant chirographo proprio scripto as sedema apostolica, Adde Victorem Tununensem in Chron. et alios, Eregr.; HI, 73. Marcellin. Comes ad an. ¡y gɩ v Anast.

lebrat. Cuinque vectigal, quod Aurargenteum dice batur, subditos premeret, id quoque abolevit. Hu jusmodi autem illud erat: omnes mendici et pau peres, omnes meretrices, omnes liberti in agris et urbibus, annuum fsco tributum pendere coge bantur, Exigebatur tributum de equis, mulis, bo bus, asinis et canibus: de uno quoque homine nummus argenteus: de equo, mulo et bove tan Lumdem; de asino folles (nummi genus est) sex, el de cane totidem. Quo tributo attriti homines, ubique lamentabantur. Eo igitur abrogato, Ana slasius commentarios illos in Hippico. inspectante populo, cremavit. Ac in hujusmodi rebus boneste se gessit, et reipublica negotia prope administra. vit, ac magistratus pridem venales siue pretio concessit. Sed de Deo non recte sensit, Synclyti corum sectain secutus, qui unain naturam post duarum unionem, in Christo Servatore ștatuebant, et multis malis orthodoxorum Ecclesias affecit, erga earum præfectos implacabilis. Nam et patriar cham Euphemium ejecit quod Chalcedonense con cilium anathemate notare recusabal, surrepto prius per dolum suo chirograpbo, sive, ut alii tra dunt, per 55 vim extorto, et successorem ejus Macedonium, virum sanctum, ab ipso stare nolen tem, Euchaita relegavit. In cujus locum suffectus est Tinotheus, imperatoris assensor. Longinum itein Zenonis fratrem, affectato regno, Anastasius superatum Alexandriam relegat, ubi presbyler electus obiit. Isauros etiam multos in regia urbe versantes expulit. Quibus Longinus magister, non Zenonis frater, sed alius, assumptis, mota sedi tione, Orientales provincias populatur. Sed bello subactus est, Barbaris qui cum eo erant interfe ctis. Eo tempore fertur et Theodoricus Africæ dux, qui Arianus erat, diaconum quemdam sibi perquam familiarem, et in suam gratiam Arianismum am plexum, occidisse. Neque enim sibi fidem servatu rum, qui Deo non servasset. Anastasio papa Ro mano mortuo, populoque per seditionem dissi dente, aliis Laurentium quemdam, orthodoxis vero Symmachum decernentibus: idem Theodericus, Varia lectiones et nota. lta etiam Theo-D ut est apud eum dorus lector Ecl. 2; contra Joannes Antiochenus dem Timotheum. Horum meminit idem Leon scribit magistratus pretio addictos pessimis viris tius. concessisse Seu Eutychianorum: quippe Eutyches, ut est apud Timotheum presbyterum Leontius de sectis At idem Leontius Anastasium ait fuisse eorum Laereseos, quos appellabant: qui scilicet post synodum Chalcedonensein, et damna tur ab ea Dioscorum, qui illius partes sectaban Evagr. I. ut, c. 30; Theopha nes an. 1, 4; Anastas.; Victor Tununens. Victor Tununen sis. Cujus synaxin agunt Graci 25 April. Marcellin. Comes ad consul. Secundini et Felicis; Victor Tun. et Theophan. an.; 6 Anast. Aorriros. Evagr. 1. 111. c. 28, 35; Then phan. an. 1 et 2; Anast.; Victor Tununensis. Bel lum vero illud Isauricum descripsere Pamprepius Panopolita poeta soluta oratione, et Christodorus Coptensis itidem poeta, ut testantur Suidas et Eudocia in Ioniis mss.

cui Roma tum parebat, in Urbem venit, et concilia indicto, repudiato Laurentio, episcopatum Rona num Symmacho confirmavit. Circa bæc tempera, fertur ¿ens Bulgarorum, ignota prius, in Illyricum et Thraciam impressionem fecisse. Cum Agarenis, Orientem vastantibus, pacem fecit Anastasius Vitaliano Turaci,qui Mysis et Scythis sibi concilia tis seditionem movebat, et in agro Byzantio præ das agebat, et classe urbem obsidebat, per Maria num præfectum restitit, navalique pugna coin missa, ex machina quadam a Proclo viro excellen tissimo facta (is enim tum et in philosophia et in mechanicis florebat, neque Archimedis dunta xat, celeberrimi artificis, cognorat oinnia, sed et ipse nova quædam adinvenerat), classis bostium debellata est. Nam specula ex are fabricasse usta ria fertur Proclus, eaque de muro e regione bosti lium navium suspendisse: in quæ cum solates ra dii impegissent, ignem inde fulminis instar erumı pentein, classiarios ipsasque naves hos'iuin con➤ bussisse, quod olim Archimedem excogitasse, Romanis Syracusas obsidentibus, Dion refert. Ana stasius, cum Eutychianus esset, in Trisagio adjici voluit clausulam illam: Qui crucifixus est pro nobis, eaque de causa logothetam et præfectuin misil in ccclesiam: qui cum ex superiore loco 56 edictum imperatoris recitare coepissent, qui ex populo or thodoxi erant, concitati, ad discerpendos eos viros properabant, et hi quidem popularem iusaniam gre vitarunt. Gæterum populus ardens iracundia, zdes illorum invasit, easque dejecit atque diripuit et multis interfectis, imperatorem ignominiosis verbis proscidit, Vitalianıın u̟t imperatorem laudi bus prosequens, multas des incendit, plurimos interfecit, atque inter alios etiam monacbum quem dan, qui prope cisternam ab Anastasio strucia habitans, nomine Mocisiam, imperatori charus erat; monacham item quamdam inclusam prope portam Xylocerri, ut cui fides ab imperatore habe retur: ambo corpora colligata per urbem tracta cremataque suul Variæ lectiones et notæ. Cognomento Selinun- in Anastasio trus. Evagr. 1. in, c. 25; Marcellin. Comes ad ao. 8 Avast. Theophan. an. 4 et 5; Anast. Item habet Theophanes, an. 8 Anast. Victor Tununensis, Ana stas. Bibl. in sancto Symmacho; Theophanes au. 10 Anast.; Anonymus, De gest. Constantini, etc. Marcellin. Comes an. 9 Anast.; Theophan. an. 11. De Bulgarorum origine agimus pluribus in Stemmatibus Dalmaticis. vocabant. Evagr. 1. ui, c. 36; Theophan. an. 7 Anast. Evagrius 1. st, c. 45; Maro cellin. Comes, et Victor Tun. ad cos. Senatoris, (t an. seq; Theophan. an. 22, 23, 21; Procop. i. 1 Persic. c. 8, 12; Chronicon ms. Georgi Hauiastoli Qui Marinas Evagrio: idem forte de quo Marcelinus Comes ad consulatuni Pauli et Musciani. Procli Asiani Philosophi meminit Chronicon Alexandr. ct Theophanes an. 26 Anastasii; allerius Procli sub Juliano, Cedrenus. cit. Vide Gloss. med. Gre

IV. Hoc regnante Alamundarus Agarenorum princeps ab orthodoxis institutus, credidit, et baptizatus est, ad quiem Severus episcopos duos misit, ut eum ad suam hæresim pertraberet, qui cum docerent duas Christi naturas in unam esse confusas, unde colligeretur, etiam Deitatem Chri sti cum carne passam esse: ille convicturus eos, ut qui absurda dicerent, et incredibilia docerent quemdam ex domesticis subornat, qui sibi aliquid in aurem diceret. Quo facto, tetrico vultu micro rem præ se ferens, ejus causam sciscitantibus episcopis, nuntiatam sibi esse respondet Michaelis archangeli mortem. Quem nuntiuin cum illi esse falsum assererarent, neque enim mori posse ar changelum, subjicit ille: Si igitur angelus non moritur, qua ratione vos affirmatis Deitatem el passam el mortuam, cum carne contemperatam et confusam, et in unam naturam confalam? Ex hoc dicto episcopi, hominis acu reh admirati, spe traducendi ejus în suam opinionem abjecta, dis cesserunt. Cum Bulgari denuo in Illyricum im pressionem fecissent, quidam ex Romanis tribunis se illis cum suis legionibus opposuerunt, turpi terque victi sunt, ac, paucis exceptis, exsi omnes, cum illi quibusdam incantationibus et præstigiis usi essent. Fam cl.idem stella cribita præsighifca vit, et corri, qui et supra et ante illos profici scentes volitabant, et tubicinès, qui pro bellico nescio quem mæstum et lugubrém sonuin edide runt. Timotheo, cujus supra facta est mentio, post 57 multas clades orthodoris illatas, defuncto, Joanni Cappadoci tradit est Ecclesia gubernatio, quam per biennium tenuit. Oblit et Ariaduà im. peratrix. Traditum est, sub Anastasio simulacrum neum Fortuna urban:r, muliebri specie, quod alterum pedem in navi ante se posita, ænea el ipsa, haberet, alicubi in urbe stetisse: cujus navis vel vetustate corrupta, vel per iusidiae contus, fragmenta quædam ablata fuerint. Ex eo naves onerarias Byzantium non amplius appulisse, sed cum prope accessissent, violentia ventorum re pitsas esse, ac nisi longe naves muitis concitate reaiigibus sarcinas earum in urbein pervexissent, el nolæ. Variæ lectiones Agarenorum Scytharum Phylarchus. Id etiam narrant Victor Tusunensis et Cedren. an. 22. Alamundari vero Agarenorum ducis non semel meminit Procopius in libris De belio Gotthico, et ex eo Evagrius. Episcopus Antiochenus, quo Victor Turunensis, Evagrius 1 b. int, cap. 53; Marcellinus ad consulatum Clementini et Probi, et Theophan. an. 19 Anastashi. Quæ quidem Fore

& populum fortassis fame periturnim fuisse. Quæ res cum ad tempus durasset, curæ fuit inagistratibus, Varite lectiones it noiæ. g tonæ urbis statna stabat in Basilica, quod scripto- ▲ res Byzantini passim tradunt, atque in iis Geor gins Hamartolus, in Chron. ms. ubi de Juliano Apostata Hunc porro Zonara locum illustravi tus in nostra Consiantinopoli, lib. 14, sect. 9, n. 1, diximusque ita Fortunam urbis effingi in Constantii Junior.s, Juliani, Joviani et Gratiani a nobix delineatis nummis, babilu scilicet muliebri, caput lectumn modiolo, de qua quidem Calyptræ specie agimus in Gloss. med. Græcil., altero pede navi ante se positæ insistente, quo innuitur For tunam urbis reruin gubernationi esse præsidem nt Isis exhibetur in numino Domitiani, a viro sin gularis eruilitionis Ulrico Obrechto Argentinensi doctissimo commentario nuper illustrato. Sed et ibi diximus, per hoc loco, nou Genium, sed fortunam indigitari: tametsi Genius interdum per ty efferatur, quod ex Carisio colligit Hen r.cus Valekius. Et certe ita etiam efferunt Gloss:e veteres Grzculat. Genium. Genius. Genium, Genitalium. Sed et Glosse Lat. Gr. quæ sic emendande: Genialis, Genius, unde Eustathius ad Odyss. et s'. confundit. Licet vero idem videantur Fortuna et Genius, cum una ea denique appellatione donentur a scriptoribus; nt apud Apuleium, per fortunas geniosque vestros,!!! hoc tamen differunt, quod Fortuna rebus omnibus dominetur, Genius vero singulatim hominibus, vel populis, vel urbibus præsideat, eorumque regut actiones, Philostratus, lib. n. De vilis Sophista rum, in Herode Auico Deinde Fortuna habita praliebri, Genius adolescentis nudi specie eflingun tur, cum cornu Amalther: quomodo etiam For iuus, seu apud Pausaniam in Achaicis Ita etiam describitur in Messeniacis, p. 140. Quo cujus hic meminit Luna ras, Fortunam reddi debere, non Genium, existi weim. Quos quidem præ cæteris ästruit auctor Martyrii sancie Zoes, ubi, que un scilicet dicitur n. fanum erat erectum, quod vocat elia Marcus diaconus Gazensis in Vita S. Porphyrii, et cui sacrificabant. Fatendum tamen quod Latini Genium, Gracos promiscue appellasse, cum fortunam, quae rebus omnibus præsidere crede batur, Fatum: quæ singalis bominibus, aut popu 1:s, Genium appellarent, quod quidem discrimen ex Latinis scriptoribus strictius observat Symm‚‹ chus, apud Prudentiain. lib. 11, contra eamdem Sy macham, locis allatis in nostra Constantinopoli, 1, 1. 6, ex Grecis vero Sallustius philosophus, in l. De diis et mundo, cap. Quemad modum ergo Providentia el Fatum circa nationes et urbes; tum etiam virta quemlibet hominem est, ila et Fortuna, de qua sermonem habere series orationis postulat. Ig:tur diversa, ac praeter exspectationem accidentia ad bonum vis deorum dispoñens. Fortuna existimatur, ideoque potissimum urbes hant deaṁ honoribus afficere generatim universequs addecet. Quælibet enim urbs ex diversis rebus coalescit. Ea sub luna potestatem_exercet: quando super lunam nihil fortuito accidit. Ex quibus bun rino evincitur Fortunam deam intelligi, urbibusque præfuissé et ab earuun incolis cultam. Adde quod Fortuna Constantinopolitana in nummis habitu et vulın muliebri fingitur, quod de Genio dici non potest. Quod vero de Musarum statuis in eadem æde, qua Fortunæ urbis statua, repositis scribit Zosimus, loco in nostra Constantinopoli laudato, veterum paganorum ritum ac mores indicat, qui urbium Fortunæ, seu Genii, ædibus sacris adjungebant Musarumi templa, ut ex Libanio docemur. Is enim in ex editone Allaliana. ait ex zde paure per partam aditum ad Musarum sacrarium Quin etiam in singulis urbibus L-mpla, in earum medio, dicata (uis e docet, in quibus erant variæ aliorum deorum sta tum in semicirculis, quos nidulos vocamus, localize. Tum addit, licet templum istud plures contineat deos, solius tamen Fortunæ nomen retinere quippe, inquit, Tum ita statuam describens etc. Quibus scilicet omnibus Fortunæ, inquit, virtus ac facultas exprimitur. Hiscé denique subjungit, în templi extrema parte nudam etstare statuam aliam læve sustinenter coeli effigiem, dextram vero protendentem Qua quidem descriptione Libanium effluxisse Genium urbis, qui nudus exhiberi solet in nummis, existimarem, nisi obstaret globus ille in læva, qui soli attribui solet: taimetsi globum etiam, seu polum cœlesteni Fortunæ ascribat Pausanias in Messeniacis, p. 140 scribens Bupalum primum Smyrneis Fortunæ si mulacrum fecisse cum polo supra capul, et altera maiu cornu Amalther gestantem Eadem igitur fuit &des Fortuuæ et Genii, quem appellabant: quod certe ex. coden Pausania in Baoticis, p. 313, colligere est Et infra ubί primum obtinet locum. Unde docemur cur vocabulo Fortuna et Genius donentur,cum in eadem ede colerentur. Eudemus in Lexico us.ex quo sua hausit Suidas Εnimvero va ris aliis deorum stuluis exornatum fanum.

causaque mali a quodam solerti conjectura iudi gata, fragmentis navis illius æneæ studiose con quisitis, et in suum locum restitutis, expeditam navigationem et mare navigiis repletum fuisse. Ut autem certo scirent, illud appellendis navibus obstitisse, denuo sublatis fragmentis quæcunque naves tumn appellerent, iterum vi ventorum reje etas fuisse. Ea re comperta, navem illam, magno adhibito studio, esse renovatam. Anastasius paulo ante obitum, nuntiatis sibi insidiis multos compre benderat atque inter alios Justinum et Justinia mum, qui post rerum potiti sunt, atque in animo habebat eos occidere. Sed deterritus est somnio, cum vir terribilis ei astitisse visus esset, ac di cere: Justino et Justiniano ne quid mali feceris nam uterque suo tempore Deo inserviet, Illis igitur crimine læse majestatis absolutis, denuo aliud vidisse somnium memoratur, virum terribilem, qui librum, mana gestans diceret: Ecce ob per versitatem fidei tuæ, annos XIV pitæ tuæ deleo. Et quia fatale sibi esse ex oraculo didicerat, ut ful mine interiret, Thol tum ædificium construxit, in eoque degit, sed frustra. Nam cum aliquando tonitrua horrendum in modum resonarent, et fulgura nulla elidlerentur, atque ipse perterritus e cœnaculo in cœnaculum descenderet, et alios atque alios thalamos subiret: in quodam regio cubiculo mortuus est inventus. Vixit annos octo ginta octo: regnavit viginti septem, et tres men ses. Hujus temporibus terrae motus horrendus 58 c fuit, ac Byzantii multis in locis ædificia corrue runt. Antiochia vero pene tota collapsa est, civi bus ruina oppressis. klem Anastasius longum murum condidit a magno mari ad Selybrium asque pertinentem, ob Mysorum sive Bulgarorum et Scytharum incursiones, et statuam suam æneam in Tauri columna collocavit, cum Theodosii Magni statua, quæ ibi erecta fuerat, concidisset. Εt hic quidėm vita sic acta, học modo est defunctus. Varia lectiones et notæ. docel præ cæteris Dio in Excerptis Valesianis, scri bens Lucullum sta Luas commodato accepisse a Mummio, nec reddere „eas postmodum voluisse, ut quæ dedicatione sa cra essent facta. Ubi Strabo, lib. vuli, rem can dem narrans, et Cicero in Ver rem de signis, adem Felicitatis, vocat. Εx quibus omnino palet non fuisse @dem Genii, sed prospere Fortuna, quam vocat Pau sanias. Ceterum Gesarea, memi nit Theophanes an. 1 Juliant: ut Eudocia Augu sta in loniis unas. quan plav appellatam fuisse ait in Porphyrii philosophi blogio. Hac porro fusius sumus prosecuti, ut ex Descriptione Libaniana doceremur cur in æde se natus ima cum Fortunæ urbis statua complures abæ stel rint statur. Vide maunum ad Procopii Historiam arcanam c. 6. Anastasius Bibl. in Hormisda PP. Eodem tempore nutu Divinitatis percussus est fulmine divino Anastasius imperator, et obřil. Codi nus, p. 60, fulmine ictum Anastasium in Ma gnaurae palatio scribit qui cum exclamasset, " hinc Magnaura nomen illud obtinuisse. Nec abludit Luitprandus, 1. vi, cap. 2, quoad nomenclaturam, scribens sic dictum illud palatium, quasi magna aula, p loco à posita litte ra. Sed non omnino improbanda videtur Codiui sententía, siquidem cum in superiori et excelsiori urbis parte ædificatum esset, ventis cæterisque ae ris injuriis expositum erat: quod in primis tesla tur idem Luitprandus in Legatione: nam ibi de hoc palatio loqui constat, licet illud non nominet, com'in eo excipi solerent Legáti: Pridie Nonas

mus. V. Imperator autem creatus est Justinus Thrax, parentibus ortus ignobilibus et obscuris, atque ipse principio agricola fuit aut armentarius et porcarius. Deinde, animo ad rem militarem adjecto, tribunus et comes factus est. Cum autem post Anastasii obitum de imperatore deligeudo delibe raretur, Amantius eunuchus idemque præpositus, homo potens, Theocritiano, cuidam ex necessa riis suis, imperium tradere cupiens, pecuniam Justino dedit, militibus distribuendam, ut illumi imperatorem salutarent. At ille, pecunia distribula, suum negotium egit, et a populo et militibus ad imperti fastigium est evectus. Quod factum ægre ferens Amantius, cum aliis claris viris Justino insidias struxit, iisque cognitis una cum Andrea cubiculario et Theocritiano occisus est. Is autena eodem tempore, quo Anastasius in somnis aliquot vitæ suæ annos e libro deleri vidisset, et ipse soniniarat se coram imperatore slantem & magnu quodam porco prostratum devorari. Idem Sancti Thome apostoli edem struxit, unde Amantii edes nominatur. Hic Justinus quia de religione rectis sime sentiebat, Chalcedonense concilium coli ab omnibus, et sexcentos triginta sanctos Patres, id celebrarant, in sacra omniuin Ecclesiarum diptycha referri, edicto jussit. Uxorem Lupiciam. mutato ejus nomine in Euphemiam, diademate ornavit, et Augustam appellavit. Vitalianus, qui εub Anastasio seditionem noverat, buic familia rissimus fait, et magister militumn ab eo creatus, et consulatuni adeptus est, magná præditúš nu cloritate. Cumque orthodoxus esset, Severum Antiochena sede pelli, et tolli jussit. Sed ille cum Varia lectiones et nota. Constantinopolim venimus, et ad contumeliam re stram suscepti, graviter turpiterque sumus tractati pulatio quidem satis magno et aperto, quod nec fri gus arceret, sicut nec calorem repelleret, inclusi su Domus ipsa solis nobis inclusis pervía, palatio adeo sequestrata, ut co nobis non equi. lautibas, sed ambulantibus anhellius truncatelur. Infra: Gur, quaeso, non agrotarent, quibus erit potus pro optime viño salsuĝo; pro calcitra, non fœ NEM, NON SɩṛAmen, non saltem terra, sed durum marur; pro cervicali, lapis? quibus patula domus, non calorem, non imbrem, now (rigus arcebat? De nique sub finem versibus haud incomptis hañe ædem sie describit Narmore quæ vario magnis patet alta fenestris Hæc inaquosa domus, concluso pervia soli, Frigora suscipiens, æstum nec særa repetiens. Alia de hoc palatio`vide in nostra Constantinopoli, lib. 11. Marcellinus comes meminit duo a qui rum insignium terræ motuum qui Anastasio impe rante accidere, p. 45 et 58 edit. Sirm. Adde Ce. dren. an. 12, et Victorem Tununens. ad cos. Abieni Jupiori. Evagrius. I. ", c. 12. Evagrius, I. c. Chron. Alex. an. 16 Anast. Vide Alenaunum ad Frocopii Historiam arcanam, c. 6. Marcellinus comes an. Jusani. ubi et de Theocriti, quem Amantius præpositus ad regnandum clam praparauerat, cæde pariter agit, ut et Chronicon Alexandrinum, et Evagrius, I, 19, cap. 2. Chronicon Ale xandrinum. Vide CP, Christ inde SS. Patrum 650, qui Chalcedonensi egncilio interfuerunt memoriami agunt Græci 16 Junii. Digilized by Google

quituslam suis assensoribus fuga in Egyptum olapsus illan quoque perturbavit, disputa sione 59 de corruptibili et incorruptibili intro ducta. In hujus locum suffectus est Paulus xenu dochii Eubuli præfectus. Omnes præterea qui sub Anastasio per injuriam pulsi fuerant Justinus revocavit. Hujus temporibus, cometa in Oriente visus, radiis deorsum vergentibus, quem Pogoniam meteorologici vocant, et Vitalianus Byzantiis solo cæsus est, iratis ci ob multorum cædem ab co factam, cum contra Anastasium seditionem movisset. Aliį Justini et Justiniani jussu in Palatio crsum tradunt, cum ipsi imperatori vellet impe rare, et Juștinianus magister militum factus est. Joanne Cappadoce patriarcha Constantinopolitano mortuo, subrogatus est Epiphanius, illius Ecclesiæ presbyter Hormisda item papa Romano defuncto, Joannes Romanæ Ecclesiæ gubernacula suscepit. Cum autem Romanis inimicitiæ cum Persis inter cederent, Justinus missis legatis cum muneribus ad regem. Hunnorum societatem ejus ambivit. Assensus est Barbarus, sed et Cavada Persarum regi suam operam petenti obtulit, ad cumque profectus est Romanos oppugnaturus. Enimvero Justinus imperator, missis de pace legatis, per litteras Persarum regem monuit, ne llunnis fideret, qui societate cum Romanis jurejurando sancita, magnaque pecunia accepta, illos tempore belli prodituri essent. Cavades, cum res iuterrogalus se pecuniam a Romanis accepisse confessus esset, Justinum vera scripsisse ratus, hominem sustulit, et Hunnos fere oinnes, paucis fuga elapsis, et cum Romanis pacem, Justinumque Chosroæ filii sui natu minimi tutorem fecit. Nanı illi regnum Persi cum destinarat, despectis aliis natu majoribus. Verum imperator tutelam recusavit. Lazorum quoque dus Tzatbus defecit a Persis, et ad Justi num se contulit, et pro imperatoris flio baptiza tus, et rex Lazorum salutatus, ducla uxore sena louis cujusdam filia, in suam provinciam rediit. Quran res dissidii inter Persas et Romanos denuo causa exstitit, quod Romanorum imperator illorum subditus ad se pelliceret. Tunc ea etiam in urbe Variæ lectiones et notæ. Magister militia, Maro Ephthalitas dictos scribit Procopius, I.: De bello cellino. Consulatum gessit Vitalianus cum Rustico, cujus mense 7 in palatio interem ptus fuit. Marcellin. Evagr. 1. iv, c. 5, etc. Evagr. 1. c. 4. Theoriamus in legat. ad Armen. p. 103, etc. De hoc Xenodo chio vide nostram Cl. Christ. Chronicon Alexandr. an. 4 Justini. Anonymus De gest. Constant. p. 485. Huic autea dignitatem lianc adepturum prædixerat S. Andreas propter Chri stum ut est apud Nicephorum presbyterun Magnæ Ecclesiæ in ejusdem sancti Vita nondum edita, ubi multa de Epiphanii vitæ sanctitate lon ge ante, in ipsis adolescentiæ annis, connientatur. Quos Albos et Persico, ubi et alibi multa de eorum sedibus. Au ctor mss. Miracul. in Gerne, ubi de Licinio et Con stantino Εx quo etiam loco in dubium venit an apud Procopium legendum sit uti vult Postellus apud Ortelium. Are thas in Apocalyps. c. in Chron. Alexandr. anno 4 Justini, Evagrio. 15, c. 12, Procopio, Agathiæ, Theophani et aliis. Vide Simocattam, 1. iv, c. 6.

Negra acciderunt, quæ de sancto Aretha narrantur. & Cavades vero Manichæos suæ ditionis omnes occi dit, eorumque episcopum, et libros combus sit, quod unum ex filiis suis in detestandam illam hæresim pellexissent. Tum etiam Anabarzos, Anabarza, secunda Ciliciæ metropolis, terrz motu concidit, et Edessa, urbs illustris Osroenz provincia, submers est, cum Scirtus fuvius, qui eam mediam perfluit, exundasset, et urbis ædia cia dejecisset, atque avexisset, et cives partim ruina, partim undis oppressisset. Aliquot diebus elapsis, aqua imminuta, lapidea tabula in ripa Duminis est reperta, cui notis hieroglyphycis in sculptum erat: Scirlus fluvius male saltabil civibus. Concidit et semissis Pompeiopolis, urbe media de biscente, in eoque hiatu multi mortales viventes adhuc perierunt, cum opem nemo ferre posset. Tum etiam mulier quædam e Cilicia Instar gigantis fuit, cum proceritate corporis, tom aliorum mein brorum proportione. Nam supra quosvis proceros * viros integrum cubitum emfnebat, pectore et hu meris supra modum latis, cum et calera omnia, st vox et facies, brachiorum et cubitorum firmitas ac magnitudo, et digitorum crassitudo et reliqua longitudini et latitudini responderent. Justiniano post Vitaliani cædem magistro militum creato, re rum omnium administratio ei incumbebat. Cura autem principes aliquando imperatorem orarent at magistrum militum collegam ascisceret, pur c pura prehensa, Vobis, inquit, optandum est, ne Varia levlionos Theopha nes an. 3 Just. Chron. Alczummr. an. 4 Just. Theo phanes an. 3. Vide dissertal. xxi, ad Jointillam. Hoc loco non rex, ut habet Wolphius, sed imperator, reddi debuit. Vide Chron. Alexandr. Theophan. Τzetzes in Lycophronem: G{ & hanc junior aliquis induat. Ac tum quidem pre ces eorum sic elusit. Illi vero, parvo tempore in terjecto, nobilissimi titulum Justiniano decreve. runt, et ab imperatore impetrarunt at id decretum suis litteris comprobaret. Neque multo post in va letudinem incidit ex vulnere cruris, morboque in spe vitæ dubia invalescente, patriarcha Epiphanio et primoribus advocatis, Justinianum nepotem im peratorem decernit, et suis manibus ejus capitt diadema imponit. Cumque populus in equestre theatrum convenisset, Justinianus coronatas in greditur, et ab omnibus faustis acclamationibus exceptus, in regiam revertitur, annos XLV natus éo tempore. Statim etiam uxor ejus Theodora est Augusta appellata: neque multo post Justinus in vivis esse desiit, cum annos 1x et dies xx re Enassol. et notes. Valerianam, Onie ni patricii et curopalatæ filiam. Chronicon Alexan drinum. Theophan.an. 5 Justini, et Menza ad 24 Octobr. Terra motu eversas Ana zarbam, Edessam, et alias urbes scribit pariter Evagrius, c. 8, quæ ad annum 7 Justini revocal Theophanes. Vide Nicol. Alemanium ad Hist. arcanam Procopii, c. 13. Theophan. an. 7 Just. Justinianus

VI. Justiniano principatum 61 adepto, non ▲ anius, sed duorum potestas fuit, cum uxor ejus won minus ipso, ac potius plus posset. Fait bie imperator aditu facillimus, ad poenam irrogandam æque promptus atque ad accusationes audienda‹ pecuniam et temere profudit, et per fas ac nefas comparavit, aliam in ædificia, aliam ad exsequenda consilia sụa, aliam in rem bellicam et contentiones corum, qui voluntati ipsius adversabantur, insu mendo. Ita factum, ut cum pecunia semper egerel, ram rationibus parum honestis compararet, ac gratiam haberet iis qui colligendi argenti vias ostenderent. Neque vero ille sic affectus erat; im peratrix vero illi sive licentia, sive quovis modo fa riendæ pecuniæ solertia cedebat. Sed et maritum longo intervallo p::tentia superabat, et novos cor que variis quæsuus ingeniosissime reperiebat Hinc subditi gemino onere premebantur: nam et annua tribula exaggerebantur, et nova excogita bantur, Alii, ut perperam de religione sendentes, multabantur; alii, ut modeste et petulanter viven tes, opibus privabantur; alii ob contentiones inter sere, alii denique aliis de causis, quæ omnes bre viter recenseri nequeunt. Quinto anno imperii ejus cometa est conspectus, qui ob´ radios sursum instar facis porrectos Lampadias dicebatur, et per dies xx fulsit. Cum Persis induciæ factæ. Ve rum, Orientalibus provinciis pacatis, bella intestina urbem vexarunt, ejusque pulchritudinem et elo gautiam ex incendio sub Leonė orto reliquam cusumpserunt. Nam concepto iis de causis, quas et nola. Variæ lectiones omnes fere militiæ gradus obieral, priusquam ad magistri mifituni dignitatem eveheretur. Fortuna tus, 1. x, Poem. xxv. De Tyrone duces veniunt, de milite princeps. reliquos laccam, Justinianus erat. Vide Alemannum ad Procopii Hist. arcan. c. Atqui trigenario major tum erat Justinianus, ut Theophilus ejus præceptor as serit, apud Alemannum al Hist. arcanam Procopii, ubi hæc pluribus disquirit idem Alemannus. Marcellinus comes. Vide Ale mann. ad list. arcan p. 120 edit. Reg. Hinc emendandus Leontius in lib. De seclis, p. 470, ubi cum de imperii annis agit, pro legendum etc. Αddit Symeou Logothes in Curon. mss. in Justino Thrace (Justini) Ubi Cedrenus Vide Alemannum, ad Hist. arcan. c. 10. De avaritia Justiniani agunt Procopius in Nist. arcana, cap. 8, et Eva grius lib. iv, cap. 29. Μeminit Procopius, 1. 11 De bello Persico, c. 4, cometæ qui Justiniano imperante apparuit, quem Xiphiam, ab aliis Pogoniam appel latum ait, durassequc 40 dies. Vide Cedren. an. 4 Justiniani.

prosequuntur, purpuram quarentes et coronam. Populis his rebus occupatis, imperator magnis lar gitionibus multos Venetorum in suas partes pellexit, diremptaque concordia, eos inter sese concitavit. Quo facto, imperatorii satellites subito e regia erumpentes armati, et ex urbe alii milites, prætereaque Bar þari intromissi multitudinem que et ipsa jam inter se dissidebat, graminis instar ceciderunt, parcentes nemini. Refertum enisa erat theatrum hominibus, cum seditionis, tum vero spectandi gratia, ob Hypatii proclamationem congregatis. Is una cum fratre Pompeio ad imperatorem perductus occidi tur, bonis eorum confiscatis. populo casi paian tur ad xt millia. Neque vero illorum duorum dun taxat bona publicata fuere, sed multorum praeterea senatorii ordinis, deque ipsis non uno modo sup plicium sumptum. Pro Magna Ecclesia a Constantio condita, quæ in hac seditione, ut expositum est, conflagrarat, Justinianus aliam novam longe ma jorem et illustriorem exstruere aggressus est, ædificationem auspicatus anno ab orbe condito sexies millesimo quadragesimo, indictione xv, mense Februario. Neque vero hoc duntaxat, sed et alia plura templa exstruxit ad quorum ædißca tionem cum infinitis egeret pecuniis, de consilio præfecti stipendia liberalium artium magistris olim constituta, in omnibus urbibus sustulit, quas, vacantibus litterarum ludis, rusticitas invasit, anno Imperti ejus xvii, magna columna in vestibulo anagni templi collocata, absoluta est cui eque» strem suam statuam. imposuit. Εo loco prius stetorat` columna, magni Theodusli statuanı argen team sustinens, a filio ejus Arcadio factam pondere vít millium et cccc librarum quam ille cum co lumna demolitus, argento direpto eam reposuit quam adhuc cum ejus imagine visitar. Destruxit etiam maximos plumbeos canales, quibus aqua in arbem ducebatur, cum ejus materiæ multum ad structuras ei esset opus. Eo tempore maximus quoque terræ niotus accidit, quo Cyzici semiasis concidit. Fertur etiam tuo quidam canem mirin cum in urbem adduxisse, ad quem spectandum confluente populo, multi suos annulos in unum acervuin congestos ante canem posuerunt, quos domini jussu, cuique suum citra errorein ore attulit. Idem rogatus quis ex iis qui adessent dives esset, quis pauper, que mulier meretrix, quæ vi Eo Varia lectiones et notæ. In throno impera torio Amphitheatri coronatum habet Chronicon mss. ab Adamo ad Leonem Phil. in Justiniano Nec alludit Theophanes 1991 De hoc more egere Pithaus, 1 it Abers. c. 6, Lipsius ad Tacitum, Demsterus ad Corippum, Valesius ad Ammianum, et álii non Memenit pre easteris Hye patii et Pompeii caedis Joannes Carpathi episcopus In Narrationibus mss, de Anachorētis Ægyptiis; (qui ex latomo et monacho, invento thesauro, fa eius fuerat prefectus pratorio) εic. Architecto usus Anthemie mechanico, uti observavimas in nostræ Constantinopoli: cujus praeterea meminit Eustathios Hen. R. 545. edit. Rom. p. 515,

sique inde freto trajecto cum rege Gondigisgto in Africa consedcrat. Eo mortuo, duobus Miís Gan Variæ lectiones el notæ. que aplam regerent. Hi, commissa sibi tutela et administratione prave nientes, alius sibi, alius filio suo affectans regale fastigium, ut rebus re pente turbatis necessitas reipublicae scelus ambi tus legeret, gentes Barbaras in Romani imperil ditiones ille immisit, hic fovit. Has inter Vandali et Alani pridie Kal. Januarias anno Chr. 406 tra jecto Rheno Gallias intraverunt, quibus ferro Mammaque vastatis, tandem perfractis Pyrenæi claustris, quæ diu Didymus et Veninianus fortis simi Romanorum duces tutati erant, Hispania Įv Kal, sen ut alii volunt, ut Id. Octobr. irrumpunt anno 409, æra 447. Exhine Hispanicis inter se divisis provinciis, Gallæcia Vandalis et Suecis, Lusitania et Carthaginensis provincia Alanis ob venere: at Vandali cognomine Silingi, relicta Gallacia, Bosticam provinciam sortiuntur. Quis tum istins in Gallias et Hispanias irruptionis tempore Vandalis imperaverit, vix constat. Crocum quidam, qui tot mala Galliæ intulit ab historicis nostris passim recensita, seu, ut ab aliis vocatur, Croscum, Vandalorum regem fuisse opinantur. Et sane ita inscribitur in Vita S. Antidii Vesuntini episcopi, et apud Sigebertum, an. 411. Alii nòn Vandalarum, sed Alemannorum regem exstitisse volunt. Id porro constat Crocum a Mario præside versus Arelatensem urbem interceptum, post varia cruciatuath tormenta, iandem neci datum. Rena tus I'rigeridus apud Gregorium Turonensem scribit Vandalos a Francis devictos acie, 20 ferme milibus ferro interemptis, Godegisilo, seu, uti a Procopio et Theophane appellatur, Godegisilo, seu Modigisilo, ut a Roderico Sanctio et abbate Us perg. rege eorum absumpto, cunctis, inquit idem Frigeridus, Vandalorum ad internecionem delen dis, ni Alanorum via in tempore subvenisset quam quidem cladem intra ipsas Gallias accidisse idem testatur, proindeque ante Vandalorum in Hispantas adventum, ita at dubium videatur an Godegisilus in Hispania consederit, quod volunt Procopius et Zonaras. Memoratur præterea ab Idatio gentis Vandalorum rex alter Fredibaldus, quem circa anhum 417 Constantius, Placidiæ ma ritus, sine ullo certamine ingeniose captum ad imperatorem Honoriumi destinazit: is porre, ni fallor, Vandalis qui in Gallis remanserant, impe ravli. Gundaris vero, sen Guntharis, uti a Procopio, seu Gundericus, ut ab aliis appellatur, Godegisili filius, primus in Hispania Vaudalis præfuit, qui, ruplo pacis fædere, Suevos pervažis montibus obsedit anno 419, ac tandem relicta Gallacia, cum omnibus Vandalis in Bosticam transiit anno 420, aptaque Hispali, cum irreverenter in basilicam S. Vincentii inartyris manus extendisset, mox Dei judicio dæmone in ipsis templi foribus correptus, interiit anno Theodosii Junioris 4, Chr. 421, vel 26, ut alii volunt, cum imperasset annos 18. Procopius a fratre interemptum scribit. Gaisericus sen Geisericus, Gotharis frater no thus, sidem in regnum successit: qui, ex catholico Arianus factus, de Botic provincia fillore, cam Vandalis omnibus, quos ad octoginta millia fisse scribit Victor Vilcasis, eorumque familiis, ad Mauritaniain et Africam relictis transiit Hispaniis anno 427, mense Maio, Hierio et Ardaburio coss. Scribit Theophanes Vandalos a Bonifacio Africa prætore in Africam evocates. Cum enin affectatæ iyrannidis apud Valentinianum imperatorem ab Actio falso accusaretur, sibique ac vitæ timeret, Geisericum ex Hispaniis in Africam evocavit. Exinde probata per amicos fide apud Placidiam Angustam, exercitum in Vandalos Africam incur santes eduxit, a quibus superatus, Romam rediit abi ab Actio interemptus ext. At Geisericus, vio late foedere quod cum Valentiniano imp. pepige rat, Carthaginem metropolim post 14 mensium obsidionem occupat x Kal. Nov. anno Chr. 439. Hanc vero captivitatem Carthago subitt anão postquaṁ Komana esse cœperat 585. Post hæc mediterranei maris insulas invadit, Siciliam tributario jure Odoacro Italia regi concedit: inde ab Eudoxia Valentiniani jam defuncti uxore invitates Romain ingreditur, rebus omnibus per 14 dies spoliat, secumque inde Eudoxiam cum duabus bliabus abducii ann. Chr. 455. Tandem post multarum provinciarum clades, et Christiani” apud Africaṁ populi spolia et neces moritur anno 466. cum im perasset annos 40, juxta Victorem Tununensém quanquam Victor alter Vitensis annus regal 27 et menses 3, duntaxat putet. Ita enim legendum non ut libri editi præferunt, 37; nam Geiserici regni annos Victor auspicatur a capta Carthagine Africa metropoli, quod ex tempore captr Rome liquet, quam captam scribit anno Geiserici 15, hoc est, a capta, ut dixi, Carthagine, ut recte obser ratur a Franc. Balduino. Quatuor illi fuere filii, Hunnericus, Genzo, seu Gentko, cui regni partem reliquit pater, Theodericus, et Theodatus, qui patre superstite obiit. Porro quantas calamitates Africa intalit, dum catholicam fidem Ariana impietate intra regni sui Anes subvertere nititur, pluribus prosecuti sunt idem Victor Visensis, Possidius Calamensis, Prosper Aquitanus, Justinianus imp. et alii ejusce ævi scriptores. Hunnericas, major Geiserici Mins, Vandalorum et Alanorum rex, Ariano pariter suscitatus ſurore, Catholicos per totan African atrocior patre per secutus est. Nec in eos solos sævitiam exercuit, sed elian in propinquos: nam desiderans post obiļum suum (verba sunt Victoris Vitensis), quod non contigit, regnum suuin statuere. Theodericum fratrem, filiosque ejus, Gentonisque fratris nibilo minus filios crudeliter coepit însequi, quorunı nullum dimitteret, nisi ei mors desiderii sui ve luntatem auferret. Primo sciens uxoreso Theodo rici fratris astutam, credo ne forte maritous aut majorem filium, qui prudens et sapiens videbatur, consiliis acrioribus adversus tyrannum armassel, crimine apposito, eum interfici jubet. Post occi ditur et ille filius magnis litteris institutus, cui secundum constitutionen Geiserici, eo qued major omnibus esset, regnum inter nepotes potissimum debebatur. Et paulo post tunc et Gentonis majo rem filium, nomine Godegisum, cum uxore absque solatio servi aut ancille, crudeli exsilio delega vit. Fratrem vero Theodoricum, post occisionem uxoris et filii, nudum atque destitutum similiter exsulavit. Post cujus mortem kljum, qui supere rat, iufantulum, duasque filias ejus adultas, im, positas asinis longius afligendo projecit. Sed et comites quamplurimos et nobiles gentis suæ ob jectionibus falsis insectans, ob hoc quod germano faverent, alios incendit, alios jugutavit, “Infitator Geiserici patris, qui sui fratris uxorem ligato pon dere lapidum in Amsagam Duvium Cirtensem famosum jactando dumeršit, et post necein fratris ejus filios interfecit. Et hæc quidem Keet profixiora ex Victore depromere libuit, qt Geiserici familia innotesceret. Cæterum Humnericus, cam prius a Zenone pacem per legatos impetrasset, inter in numerabiles suarum impietatum strages, quas in Catholicos exercuit, interioribus cunctis effusis, ut Arius pater ejus, misere finivit vitam ectavo

repawôky, cùm tỷj oixelep pnył rovbiylay, xas- dari et Gizericho relictis, Imperium universum epipedo, xal nãos apduç trúyyavey, are xal paλ post alterius obitum ad Gizerichum rediit. Is et Carthaginem, et ipsam Romam occupavit, cumque Vandalis annos 39 imperasset, natura debitum persolvit. Huic successit Honorichus filius, qui cum vIII annis, quibus regnavit, orthodoxos płu. rimis malis, ut Arianismum amplecterentur, cisset, Gundamundo filio successore, moritur, qui et ipse orthodoxis infestas, xn regni anno mori tor. Pest hunc Trasamundus Vandalorum dux est factus, Arianus et ipse, qui tamen orthodoxos Lan tum aversatus est, non etiam suppliciis insectatus. Regnavit annos xxvii, eoque defuncto principatus ad Hilderichum Gizerichi ex Honoricho filio nepo tem recidit. Is neque 63 Christianos aspere tra elavit, et dementer se prabuit erga omnes, vir miti ingenio, et ad bella suscipienda cunctantior. Contraxerat autem cum Justiniano privato adhuc familiaritatem. Cæterum Gelimerus, cognatus ejus, homo improbus iße quidem, sed strenuus et no varum rerum sofertissimus machinator, regnum in vadit, domino suo, et omnibus ejus familiaribus in vincula conjectis: et ut crimen tyrannidis a se Varia lectiones et notas. regni sui anno, seu, ut habet Isidorus, septimo, mense 5, ut Victor Vitensis mense 10, anno Cbr. 474, Uxorem vivente patre duxit Eudociam, Va lentiniani Aug. Aliam, ex qua natus Hildericus, qui post Thrasimundum Vandalis imperavit. Gunthamundus, Gonzonis álius, ut prodant Pro copius, Theophanes, Hermannus Contractus, et alii, nou vero Hunnerici, ut Zonaras, Conradus, abbas Uspergensis et Nicephorus Callisti, (qui busdam etiam Hunnerici Frater,) adepto Vandalo rum regno, pacem Ecclesim restituit, Catholicis ab exsilio revocatis. Fœdere dein cum Romanis facto, Carthagine moritur anno Chr. 496, regni 12, ut habent Procopius, Theophanes et Zonaras, non vero 14, ut alii. Trasamundus, Gunthamundi frater, ut seribit Procopius, non vero Hunnerici, ut quidam volunt, Gunthamundo successit, fratris et patris per diam secutus, et Ariana insania plones, Catho licos insectatus, eorum ecclesias clausit, et in Sar diniam exsilio ex omni Ecclesia Africana. 120 episcopos misit: in quibas fuit Fulgentius Rus pensis episcopus, cujus præclara exstant monui ments. Tanden Carthagine moritur anne Chr. 511, æra 553, cum imperasset anuos 27. Hujus uzor Amalafrida, Theodorici regis alie soror, quaui, priore uxore exstincta, duxit, post conjugis mortem fugiens ad Barbaros, congressions facts, Capse juxta Eremum capitur, et in custodia pri vala moritur. Hildericus, Gregorio_Turonens! et Paulo Diaconn, Chilaricus, Vialori Tumunensi Hilderiz dictus, Hunnerici ex Eudocia flius, Vandalorum regnum post Transamundum adipiscitur, qui non patreui hæreticum, sed matris catholicæ consilia seculus, cultor rørtæ fidei enituit, episcopos ab exsilio re vocavil, et ecclesias aperuit. Hune Gilimer an sumpla tyrannide regno privatum, can filiis car ceri” manciparit, ac in ipso denique Bulisacii occursa priusquam congressus feret, interfecit. Regnavit annos 7, menses 3. Hilderici &šios et nepotes Justinianus, capto Gelimere, agris et opi bus sat amplis donavit. Gelimer, Hermanuo Contracto Geylamer dictus, Gelorics Alius, Gentonis, Genserici filii, nepos, Vandalorum regnnm ocenpat, anno Chr. 526 Mul tos nobilium Africæ provinciæ crudeliter perimit. multorumque substantias tollit. Adversus Gelime rem Justinianus nocturna visione Læti episcopi, qui sub Hunnerico martyrium pertulerat, expedi tionem suscipit, et Belisario exercitus ducatum committit, qui sub exitum anni 533 Africam ingres sus, hanc intra 3 menses Romano subdidit impe rio, hoc est a Kal. Sept. ad Kal. Decemb. cum in exercitu 3 duntaxat militum millia haberet, Gun dimero, Gebammado, et Tzezone, sen Zatinone, Gelimeris fratribus primum superatis et cæsis, mex ipso Gelimero fugato, et expugnata Carthagine. Insequenti vero anno Belisarius Gelimerum tota obsessum bieme in potestatem recepit, et Constan¬ tinopolim traduxit ad Justinianum, 4 ejus consu latu, quo facto, sparsam de se in Africa tyrannidis calumniam abstersit. Tum ingens decus consecutus 061, repræsentate longo intervallo veterum triam phorumi specie, quorum ille ritu et apparatu, nisi quod pedes ambulabat, captivis ante se traductis, Inque his Gelimero ipso, cum illud identidem cla maret, Vanitas, vanitatum, etc. Post triumpham agro in Galatia denatus est Gelimerus, neque, quod Arianam ejurare nollet hæresim, patricius est factus. Exhine recepte insulæ, Sicilia, Balea res, Corsica, Sardinia, et aliæ. Exstinctain est Vandalorum regnum in Africa anno 95, post occupatam Carthaginem, post eorum vero in Africam ingressum 107. unde castigandi seriptorum plerique, Marcellimus nempe, qui ca plam Carthaginen anno excidionis sur 96 Victor Tununensis, qui anno 97 ingressionis Vandalorum; Marius Aventicensis episcopus anno 92 captum Gelimerum, et expugnatam Africain scribunt quanquam satis apparet eosdem auctores Africa captivitatem auspicari a capta Caruliagine, a qua etiam Vietor Tunesis minos regni Hunnerici putat, quantumvis ab ingressa Vandalerum inter¬ dum calculum inire videantur. Ita Justinianus im perator Africam per 95 annos a Vandalis, captiva tam, brevi tempore libertatem recepisse scribit.

amoreret, ad Justinianum scribit se non regnandi cupiditate imperium iuvasisse, sed quod Hilleri chum ad id adıṇinistrandum natura minus aptum esse viderit. At imperator Gelimero rescribit, se non conquieturum, nisi et injusta vi oppressum vindicarit, et lyranuum ullus fuerit. Itaque patri cium Belisarium ex Oriente, ubi cum Persis bellum gerebat, accersitum, cum manu validissima et ma gla classe, omnibus copiis cum sumino imperio profectum in Libyam mittit, etiam Cesariensi Pro copio comitante, qui bella illic gesta copiose per secutus est. Belisarius exercitu in Libya exposito, vallum obducit. Quo Gelimerus coguito, fratri Amate mandat, ut Hilderichum cum cognatis, quos in custodia tenebat, statim e medio tollat. Sic illi interfecti sunt. Belisarius autem, Gelimero profligato, ereptaque Carthagine, totius Libya est potitus, eamque Romano imperio subjecit, a Van dalis per annos xcv occupatan, et Gelimerum vivum cum uxore et liberis comprehendit. Ferunt, eum dum in regione Maurorum aspera cum suis obsi deretur, anuona destitutum, a tribuuo quem Beli sarius obsidioni præfecerat, petiisse panem, citha iam et spongiam: qui cum non intelligeret, qua de causa ista peteret, nuntium interrogasse, eum vero respondisse, panem petiisse spectandi desiderio, quod nullum vidisset ex quo Carthagine excidisset; nam Barbaros apud quos agat, misere victitare spongiam, ut lacrymas extergat: citbaram, ut ea calamitates suas deploret. Facta porro cumn suis deditione, ad Belisarium vivus est perductus, intę rim ridens: ut qui videbant, eum errore mentis affici crederent, ob calamitatis magnitudinem. Sed res aliter se habebat. Nam dum fortunæ suæ com mutationem animo reputaret, 66 humana omnia ridicula esse existimabat. Belisarius vero et ipsum et duces Vandalorum in custodia honorifce habuit, ut ad imperatorem perducerentur. Cepit et Siciliam et Sardiniam insulam, de qua supra a me dictam est, et ad Gades usque subactis omnibus: sic de mum Byzantium est reversus, et ipsum Gelimerum cum uxore, liberis, cognatis et omnibus ejus mi nisteriis adduxit. Ob quæ magnus ei honos est ab imperatore habitus et triumphus decretus, et ludi equestres in theatro acti, ipso imperatore de more prasidente, et senatu omnique populo presente. Procedebat autem Belisarius dux, Gelimeri subse quentis purpure manu innixus, comitantibus cen turionibus et tribunis, et Gelimeri cognatis. Cum jam ad imperatorem perventum esset, Belisarius Gelimero persuadet, ut humi procumbat, et impe c Varia lectiones et not. Ut Procopius Caesariensis, rerum quas scripsit oculatus testis, et Belisarium in África et in Italia bella gerentem comitatus fuerit, non uno ipse loco testatur. Joannes Tsetses, chil. Blanc historiam alligit etiam Nicotas in Isaacio,. L 111, n. 2.

oppletus. Procumbit et ipse Belisarius, ut Geli mero ostenderet, eum id facere jussum, uon ut captivum, sed quia moris sit hoc modo adorari Romanorum imperatores, ejusque calamitatem sub levaret. Cum eumdem honorem et imperatrici habuisset Gelimerus, hospitio splendido et regiis ministeriis jam ante praeparatis excipitur. Post dies aliquot, cum iterum ludi equestres in theatro.agia tarentur, spolia bellica per mediam urbem osten tata, in stadium inferuntur, facula, selle, molie bres lecticæ, omnia aurea, et pretiosis lapillis cxornata, et sponda ejusdem generis, auratique tapetes, et utensilia mensarum partim aurea, par tim argentea, pocula item aures, gemmis interpo lata, purpureæque vestes, et pepla ejusdem gene ris, regales corona, ornamenta mulieram gemmis et margaritis interpuncta, aliaque plurima et pene innumerabilia: et post hac omnia, ciste septem auro plenæ, et libri sacrorum Evangeliorum undi que auro refulgentes, et omnis generis lapillis distincti. Ac triumphus hujusmodi fuit: Belisario autem etiam consulatus est delatus. ratorem adoret. Facit ille ut jubebatur. lacrymis VIII. Bello Vandalico jam confecto, idem Romam ab imperatore mittitur, ut eam et totam Italiam Gotthis occupatam subigat, quorum dux erat Theu datus. Qui, ea re cognita, Agapetum pontificem 67 Romanum, virum admirandum, legatum mittit ad imperatorem, qui, Byzantium ad Justinianum pro fectus primum de Deo et recta in eum fide disse rit, et Anthimi collocationem in Nova Roma sede fucusal': neque enim eum Trapezante, urbium Po lemoniaci Ponti metropoli, Byzantium rite transia tum, pratereaquo perversa opinione Severi imbue tum esse. Verum imperator, qui Anthimum inter cessione conjugis Constantinopolitanum patriarcham designarat, acta sua rescindere noluit, et divino Agapeto acrius instanti, minatus, se suo arbitratu quod vellet, posse agere dixit. Cum autem pontifex ad minas risisset, seque cadem etiam aequo enime Varia lectiones et notæ. De rit adorandi impera lores consulendus in primis Procopius, in Hist. ar c.30; præterea Arnoldas Lubec. 1. 11, cap. 15. Vide Glans, med. Lat. În v. Textus. Marcellinus comes: Agapiuε Constantinopolim, ut diximus, de Roma adveniens, Anthimum mos de Ecclesia pellit, dicens eum juxta ecclesiasticam regulam edulierum, qui sua Eccicsia dimissa, ambierat alienam.

jacuram esse respondisset, ae beatum fore, si tails sibi vitæ exitus daretur: verecundatus imperator, roulalaque sententia, rem examinandam proposuit. Ac nonnulli e primoribus sacerdotibus Agapeto papæ Romano in imperatricis gratiam sunt refra Bali, ab eadem quoque largitiouibus corrupti: quos tamen ille qui veritatem defenderet, omnes supe ravit. Itaque Anthimus, throno, quem annum unum bccuparat, est ejectus, imperatore sanctissimum papam et veritatem reverito, et in ejus locum suf fœctus Menas, vir summæ pietatis, Alexandrinus patria, et illustri genere ortus, litterarum non expers, sacrarum maxime. Divinus igitur Menas, hoc modo patriarchatu potitus, ac ipse potius fe lici sorte patriarchatui traditus, particulari concilio cum pontifice Agapeto convocato, Severum, Euty chem, Petrum, Halicarnasseum Julianum, et Anthi mum assensorem illorum anathemate notat. Cæle rum sanctissimus papa Agapetus Constantinopoli defunctus est. Menas cum Ecclesiam per annos xvt pie gubernasset, obiit. Ei successit Eutychius, recteque praefuis per annos duodecim. Sub hoc, quintum concilium est coactum CLXT sanctorum Pa trum, quorum princeps fuit Vigilius papa Roma nus, et is cujus jam facta mentio est, Eutychius, et Alexandrinus Apollinaris. Concilii hujas indicti causa fuit Origenes, ejusque perverse opiniones, of sectatores ejus Didymus atque Evagrius: quo run dogma fuit animas ante corpora exstitisse, et G supplicii fuem esse, et drmones pristinam dignitatem recuperaturos, allaque plura. Live, corumque dogmata, necnon Theodorum ex Mopsue stin Nestorii suffragalorem, vel magistrum potius lius, anathemate notarunt, cum Justinianus concilio interesses, et pia decreta Patrum approbaret. Atque hæc ita gesta sunt. Belisarius autem cum in Ita liam trajecisset, primum Neapolim obsidione capit. Deinde Romæ quoque ipsius potitur, partim vi, partim benevolentia civium. Nam Gothorum rex Theudatus Ravennæ degebat. Mediolanum item Romani ceperunt. Quæ urbs cum a Gotthis denuo obsideretur, imperator Narsetem Belisario suppe Lias mittit, eunuchum illum quidem, cæterum virum strenuum, et rei militaris peritissimum, et iis qui rerum poliebantur, familiarem. Verum inter hos duos parum conveniebat, Nam cum Belisarius pummam rerum bene gestarum sibi vendicaret, it Varia lectiones et notæ. Vido Anastasiam Bibl. in Agapelu. Anastasius in Agapito PP. Εo dem tempore efecit (Justinianus) Anthimum a com muxione, of expulit in exsilium. Anastasius in Agapeto: Tune piissi mus Augustus Justinianus rogans beatissimuni Aga pitum papam..et in loco Anthimi episcopum consetra vit Catholicum nomine Mennam. Ubi observandum eundem ponilloem Constantia polit. ita semper judlightari in concillis et apud scriptores Latinos, non vero Ngnam, filus memoram agunt Graeci 25 Henry. Obiit Menas iy ut ant Eustathius in Vita S. Eutychii Patr. CP. n. 23. Henæ successit Eatychius, tum annos natus 40, ut est apud eumdem Busta Chium; 20. Vide eutilem Eusta thias, 23, 23, etc.

Narse3 autem illius auspicis militare videri nollet sejuncti diversis in locis bellum administrarunt, eaque causa fuit cur alicubi impegerint. Nam im peratorii milites, commeatus inopian causantes, Gotthis Meliolano cesserunt, et majus forsitan ex eorum disscusione malum esset ortum, nisi impo rator. Narsetem per litteras revocasset. IX. Post id Belisarius, solus rem gerens, omnem Italiam et urbes ejus subegit, et Barbaris tantum sui et terrorem et amorem inoussit, ut et suum imperium. illi deferrent, orareuique ut rex esse dignaretur, se suaque omnia illius üdet per millentes. At ille, ut Casariensis Procopius, qui sub illo militavit, refert, nunquam se commiseu rum esse dixit, ut vivento Justiniano rex. appella retur. Hinc invidia confata, ab imperatore ob calumniam afectati imperii accersitur, per spe ciem ejus in Orientem ad bellum Medicum able¬ gandi. Interea Augusta Theodore obit; cum in im perio vixisset. annos xxi et menses uit. Ecclesia Magna jam absoluta et consecrata, accidit, ut ma gnus globus versus orientem collocatus ex terræ motu caderet, coque casu et ciborium sacre mien sæ, et ipsa sacratissima mensa, et ambo contere retur. Qua de causa trulluın etiamı jussu imperatoris demoliti, denuo instaurarunt, xxv 69 pedibus altius eductum, et ab Eutychio patriarcha denuo consecratum. Hoc imperatore etiam cetus ille ca plus est, qui Byzantiis-ultra L. annos molestus fuft, quem Porphyrium appellabant, non ille quidem semper apparens, sed ex intervallis. Caterum quoties apparebat, cum multas naves demergebat, tum multis bominibus exitium afferebat. Qui eum multis machinis peteretur, eaque omnes essent irrita, tandem in persequendis delphinis captus est: qui cum prope terram confugissent, ille im petum non inhibuit, donec proxime terram pro vectus, in oliginem et profundum lutum incidisset, unde emergere non potuit. Quo accola cognito, marinam illam bellaam securibus et bipennibus confecerunt, et funibus, qua crassior erat, alligatis Varia lectiones et notæ. Vide Anastasium Bibl in S. Silverio PP. initio et alios. Prep. 1. 11 De bello Gotth. c. 30. Gregorius Taron. lib, ni cap. 39 Cuaque imperator vidisset quod Belisarius crebrius vinceretur, amoto eo, Narsetem in ejus locum statuit: Belisarium vero comitem stabili, quasi pro humilitate, quod prius fuerαι, posuit. Celebrata ædis Sopbian secunda Encania 20 Decembris Theophanes, 24 ejusdem mensis Chronicon Alexandrinum adnotant. At Menza ita distinguunt: ad 22 Decemb., εd ejusdein inensis

bout jugis in terram pertraxcrunt. Ejus longi tudu axx cubitorum fuit, latitudo x, ut Procopius Cæsariensis refert. Eodem etiam auctore, Justi niani temporibus tela serica a Romanis texi capit, quæ prius a Persicis mercatoribus tantum affere batur, cum ignorarent quomodo fieret, neque sei rent fila esse vermium. Cæterum duo monachi ex India Byzantium profecti, originem illius declara runt, polliciti, se fetuin illorum vermium, ova ni mirum perexigua allaturus, et ostensuros Romanis, quemadmodum illa fovendo animata, in vermes mutentur, et sericum texant, natura magistra usi. Eos monachos Justinianus in præsentia muneribus, de czlero magnis pollicitationibus ad illud per=ν agendum confirmavit. Itaque serum ova Byzantium attulerunt, et in fimo collocata, in vermes trans formarunt, et mori foliis aluerunt, indeque sericum confecerunt. Ex eo igitur Romani cognovere quo pacto vericum conficiatur. Cum autem Justiniano multorum insidiæ nuntiarentur, quarum etiam Be lisarius patricius esset particeps: satellites ei om nes adeunit, ipsumque domi custodiri jussit, cjusque mortui opes in fiscum omnes sunt relate. Sub ex tremam ælatem in eorum baresim incidit, qui opi nantur Dominum non mortalem carnem assum psisse, sed eam simul atque assumpta esset im mortalem exstitisse. In quam opinionem cum Omnes adductos vellet, Eutychium patriarcham refragantem et adversanlein, Amasiam rele gavit, designato patriarcha Joanne ex-scholastico, Antiocheuo apocrisiario. In eaque opinione decessit Justinianus, cum regnassel aunos xxxºI!!, menses vu, dies xu, imperio consobrino suo Justino relicto. Varia lectiones et notæ. Procop. 1V De bello Gouth. C. 17. Ter in Justiniani olen sionem venit Belisarius: ac semel quidem post devictus Vandalos, tyrannidis insimulatus, ex Africa revocatis, post C. Basilii anno 4 ut scribit Marcellinus comes: Belisarius de Oriente evocatus in offensam periculumque incurrens grave, et invidiæ subjucens, rursus remittitur ad Italiam. Rem etiam prodit Procopius, lib. xxi De bello Vandal. et in Hist. arcana, cap. 18. Rursum Theodora Augusta instante, in gratiam Antoninæ nxoris, conjugi tum infensa, illo non modo exauctorato, sed et omn satellitio privatus, adeo ut solus urbem obiret co gitabundus ac tristis, ac sibi de imminente cæde timens, ut narrat idem Procopius in Hist. arcana, cap. 4, et ex eo Constantinus Manasses, p. 66; tertio denique, jam senex, post devictos urbeni lacessentes funnos anno Justiniani 32, tanquam popularis auræ blanditiis insolescens, aliasque spes animo volvens, jussu insperatoris omni satellitio spoliatus, domi sub custodia detentus est, ut nar rant Agathias, lib. v, et alii; sed anno 36, Julil anensis 10, in pristinum gradum restitutus est. Denique anno 38, mense Martio Byzantii moritur facultatesque ejus omnes ædi Marine, seu rario publico addicuntur, ut prodit Theophanes. quibus falsum esse colligitur quod scribit Fredega rius in Hist. Francor. Epitomata, cap. 50, et ex eo Aimmoinus, Belisarium a Francis in Italia interfe ctum. Hanc igitur postremam Belisarii calamitatem hic intelligit Zonatas, quæ occasionem præbuit fabulosis quibusdam Græcis scriptoribus confin gendi, effossis oculis, in trivio niendicasse obolos Belisarium, quod de Joanne Cappadoce viro patri cio, ex consule, et, præfecto pretorii inaudierant ex eodem Procopio, fib. 1. De bello Persico extremo, quem petiisse Scribit. Simile quiddam præterea narrat Leo Gram maticus in Michaele Theophili filio, p. 467, de Symbatio Armenio, Caesaris genero, qui rebella verat. Captus enim, altero ex oculis effosso, et dextra ejus amputata, ad ædem Lausi statuitur, xal etc. Vide Eustathium in vita S. Eutychii n. 33. Vide Evagrium lib. c. 38, et Baronium.

X. Justinus, natione Myrius, ante imperium curopalatas honorem gessit, vir ingenio ad omnia habili et magnanimus. Sacras ædes a Justiniano exstructas pro sua pietate adornavit, et utrumque fornicem temple Bacherniano addidit, ut formam crucis exprimat; et in Orphanotropheo templom Principumn apostolorum magnis sumptibus ex struxit, et Sanctorum Anargyrorum in Basilisci tractu. Item divæ Theclæ protomartyris, et auream triclinium palatii, et magnum Valentis aquæda etum renovavil, atque alia plura. Uxorem Sophiału augustali: corona ornavit, ejusque nomire portum Sophiarum exstruxit, et regiam ante urbem, quam et ipsam vicinaque loca ejus gratia Sophiana no minavit. Ei hoc Agathie epigramma est inscri plum Qua resonante freto fluctus cava lillora tundunt, Et duplici Pontus nomine findit humum, Inclytus uxori celebranda palatia sṭruxit. Rex Sophia, mulius quam decoravit honos. Quam bene, Roma, potens txa gloria constitit, unde Europa atque Asiæ fertilis arva paleni, lac imperatrix Sophia fœneratoribus omnibus per quisitis, et ære alieno, quod els sive ex syngr:1 phis, sive pignoribus positis deberetur, debila de suo dissolvit, pignora dominis restituit et syn graphias abolevit. Sed imperator cum esset more bido corpore, neque frequenter in publicum prc diret. multos ad inferendam aliis injuriam, quasi' nullus earum vindex esset, audaciores reddidit. Cum autem aliquando progressus a multis vexarc tar de injuriis conquerentibus, deque iis vindican dis cogitaret: quidam ad eum accessit, qui polli cebatur, si præfectus crearetur, et potestatem ad certum tempus in omnes acciperet: neminem in ventum iri qui fieret injuria. Ea pollicitatione delectatus 71 imperator, hominem præfectum de signal. Is cuui pro tribunali sederet, et quidam ex illustrioribus senatoribus accusatos a quodam et accersitus, se non sisteret, ei demuo denuntial. Varia lectiones el nola. Hujus meno-D riam agunt Græci 6 Aprilis, ut est in Menæis, vitam vero scripsit Eustatius seu Eustachius editam a Papebrochio. Primo in iusulam Principis, deinde Amaseam relegatur Eutychius. Idem Eu stathins n. 40. Sum pto principatus initio a 1 April. indict. 5, quo a patruo Justino imperator appellatus est, uti monui mus in Familiis Byzantinis, et ut ipsemet imperii sui annos putat in novella 47. De sophianarum palatio mulla congessimus in nostra Constantinopoli. Ib. 1, sect. 19, n. 1. Ilias preterea meminit anonymus MS. in vita S. Stephani Jun. ubi de Copronymno

At ille ne tum quidem adest, contempto apparitore, sed ad imperatoris convivium se confert, quo in vimus erat. Le praefectus cognito, et ipse regiam ingressus, quamvis convivio jam inchoato, ad iun peratoren sit.: Se illi promisisse, intra tantum tempus relicturum neminem cui feret injuria: idque omnino effecturum, si potestatis imperatoriæ auxi lium atque auctoritas sibi suppeteret. Sin ipse impe. rator injurios foveret, eisque amicis et convivis ute Tetur, se nullum facturum opera prelium. Aut igitur illis non dandam esse licentiam, aut sibi magistra tum abrogandum. Ad ea imperatore, si vel ipso cuiquam injuriam fecisset, se abduci jubente praefectus reum e convivio in praetorium adduxit, auditaque utrinque causa, illum cum sontem inve nisset, plagis afecit, et accusatori damnum cum accessione multiplici pensare jussit. Ex eo homi nes sui emolumenti cum aliorum detrimento - stu diosi, madeaiores facti et ad injuriam tardiores. cum iis quas læserant, transegerunt. Persica pax hoc imperatore soluta est. Nam cum Romani Persia annuas quingentas libras penderent, ut sibi vicina Roman:e ditionis castella illæsa tuerentur, Justinas, qui turpe esse dicebat Romanos Persis vectigales esse, aurum retinuit: missisque legatis ad Are tham Ethiopum regem, impetravit ut Persicas provincias Athiopia nitimas incursaret ac præ daretur. Quibus de causis cum denuo bellum inter Romanos et Persas exarsisset, Martinum patricium cum: imperio contra eos in Orientam misit, et quarto ejus anno commisso prælio, quamvis utrin que multi cecidissent, tamen victoria penes Ro manos fuit. Ceterum rex Persarum Hormisdas Ardamanem cum ingentibus copiis misit ad pro vincias Romanorum diripiendas; qui, longe lateque pervagalus, maximaque præda rapta, domum re diit, Martino patricio ei obviam ire non auso. Id imperator egerrime tulit, atque imperium Martino abrogatum, in Archelaum contulit, et pacem cum Hormisda fecit. Verum ex eo moerore iu phreniti dem 72 jueilit: fuit etiam pedibus ager. Εt quia liberos non habebat, jam antea Tiberium excubi torum comitem adoptatum Cæsarem appellarat. Morbo igitur liberatus, accersito patriarcha Euly chio (nam Joanne ex-scholastico mortuo reductus fuerat, et in pontificiam sedem restitutus) et senatu atque omnni clero Ecclesiae convocato, Tiberiumn imperatorem appellat, eique mandat omnibus au dientihus, ut Deum pie colat, ut subditia beuefa ciat, ut oppressis injuria opem ferat, ne militibus quidvis audendi licentiam tribuat, ne purpura καταbser p Varia lectiones et notæ. Bellum a Justino Persis illatum ad annum 5 revocat Joan. Biclariensis de que agunt præterea Evagrfus, lib. v, cap. 7, Theophanes et Cedrenus, an. 7, etc. idem Theophanes an. 7. Sic appellatur a Theophane Marcianum vocat Evagrius lib. v, cap. 8. Persas cum Romanis pacis foedera rupisse an. 8. Justini auctor est Bi clariensis. At quem Hormisdain Teeophanes el Zonaras, Chosroem vocat Evagrius, lib. v. c. 9.12. ubi et de Adarmane et Martini exauctoratione pariter agit. Evagrius, lib. v, cap. 12

diam fruendi det potestatem, ut pauperibus pro virili succurrat, ut imperatricem dominam dudum suam convenienti honore afficiat. Quæ cum Tibe rium monuisset, obiit anno imperii x111. eferatur, ut divitibns sua re familiari citra invi p XI. Tiberius ab Eutychio patriarcha coronatus, uxorem quoque suan Anastasiam Augustam salu tavit: quæ duas ei filias peperit, Charitonem et Constantinam. Sophia vero Justini vidua, relicta aula in regiam sibi cognominem migravit, regio comitatu ei a Tiberio tanquam matri suæ attributo. Ad Hormisdam Persarum regem de pace renovanda legalos misit: qui cum renovationem eam recusas set, Tiberius ad bellum Persicum ingentes copias conscribit, et Justinianum virum illustrem, Orien tis ducem creat. Qui contra Persas profectus, castris prope illos positis, et ad colloquium evocatis, persua det, ut triennii pacem cum Romanis faciant. Tertio anno jam exeunte, Hormisdas Persarum dux cum suis copiis Armeniam invadit: quæ res terrorem in cussit Romanis legionibus, sed ducis sui cohortatio nibus animis receptis, pugnare cum Hormisda non recusarunt. Ac quandio Persæ sagittis utebantur, Romanis superiores esse videbantur, qui se clypeis obsepiebant, nec contra ibant. Sed cum animadver terent Persas jam pharetras exhausisse, densatis cly peis, et clamore bellico sublato, illos invaserunt, cor minus bastis et gladiis rem gerentes. Ibi hostes nec ad exiguum tempus eorum impetu tolerato in fugam versi plerique cadunt, castrisque direptis regiun Ηormisdz tabernaculum et omnis ejus supellex 73 et elephantes, imperatori seliguntur, cetera militibus concessa. Romani in Persidis interiora μrogressi, longe lateque prædas egerunt. Tunc Tiberius balneas Blachernias ædificare cœpit, mul las et sacras et publicas ædes instauravit, ut hom spitia et senum receptacula, et aureum triclinium a Justino conditum renovavit. Eutychio patriarcha, cum Byzantinam sedem per iv annos secundum ornasset, mortuo, patriarcha eligitur Magnæ Eccle siæ diaconus Joannes Jejunator, vir sanctissimus. Persas captivos Constantinopolim perductos, im perator omnes magnifce vestilos domum rediro sivit: quos ipsorum cognati præter spein conspi cati, magna cum admiratione imperatorem collau darunt. Ceterum Chaganus Avarum dux a Tiberio Variæ lectiones et notæ. Νotarii dignitatem obiisse Tibe rium scribit Eustathius in Vita S. Eutychii Patr. Constantinopol. n 67, scilicet ordinis primi, quo modo eam vocat Lactantius, in libro De mortibus persecutorum, cap. 10 Εustathius in Vita S. Eu tychii Patr. Constantinopol. u. 70 et seqq.

difcarent. lis mis fabros petiit, qui sibi balneas sis, pontem in Danobio struere coégit opificcs, ut flumen citra periculum trajicere, et Romanas pro vincias populari posset. Imperator autem exerci tum aut millium robustorum juvenum ex genitaς. coegit, quem ex suo nomine vocavit, et Mauricio comite fœderatorum illis præposito, eique cubicu◄ lario legato addito, contra Persas ablegavit. Pugna commissa, Romanus prælio victor, multas urbes et multum agri Barbaris ademit. Mauricium reversum imperator honorifice excipit, et desponsa Constan tina filia generuin asciscit. Alteram Charitonem duci Germano in matrimonium dedit, et utrumque Casarem designavit. Cum autemn tabe laboraret, lectica in Tribunalium perlɔtus, Mauricium impo ralorem proclannari jussit, Joanne patriarcha præ sente cum Patribus conscriptis, morbo ita con fectus, ut orationem in concilio habere non posset quare scripto suam sententiam proposuit. Reversus in regiam, naturæ debitumn persolvit. Regnavit annos quatuor, menses decem, et dies octo. XII. Mauricius, a patriarcha Joanne Jejunatore coronatus, rerum achninistrationem suscepit, natut annos tres el quadraginta. In contractibus scribe batur Mauricius qui et Tiberius. Chaganus autem, Sirmio potitus, postulavit, ut Lxxs millibus annui tributi adbuc viginti milia adderentur: quod additamentum Mauricius iniperator, pacis 74, con servandæ studio non detrectavit. Poslea etiam ele pbantem petenti, quod ejusmodi belluam nun. quam vidisset, maximum eorum quos habebat. misit. Verum homo insatiabilis, aut rumpends pacis causas quæritans, centenis illis alia vicena millia postulavit adjici. Quod cum imperator re cusaret, ille bello Romanis illato multas urbes IB. Varia lectiones et nom. Obiit S. Eutychius ea Dominica quam Graci Latini, in albis vocant, 5 April. an. Ch. 582, Eustath. n. 98. Postridie illius memoriam agi observant Menæa. Cujus memoriam et synaxin agunt Græci 2 Septemb. et encomium de scripsit Callistus Patr. Constantinopol. quod ha petur in cod. Reg. 273. Hujus Canones penitentia Jes edidit Morinus in libris De pœnitentia. Praxin vero ab eo Græcis præscriptam in confessione peragenda, Leo Allatius, lib. in De utriusque Eccl. consensione, cap. 17. n. 10. Joan. Bicariensis an. 1 Tiber. Codd. mss. etc. Codd. mss. Τheoph, k Tiberii. Joan. Biclariensis an. 2, 5 4 Tiberii. Varias Chagant Araram in import provincias excursiones subinde memoral Thoupliy lactus Simocatta in Hist. Mauriciana, et ex eo alii sed nullus, ni fallor, meminit Thessalonice ab eo obsessæ, et S. Demetrii ope ab ea obsidione libe rate, de qua laudatur a Leone Allatio in Diatriba de Symeonibus, narratio scripta ab auctore qui ipso Mauritio imperante visit, et prorsus in dione scrius t.

lyrici subegit, minatus se Longum Muram etiam eversuram. Itaque Mauricius, missis ad Rarbarum legatis, pacem cum eo facit. Sed Chaganus, ut insatiabilis et perfidus, dolo Romanos aggressus, ipse quievit: Sclavorum vero gentes quasdam ad populandas provincias concitavit, quæ usque ad Longum Marum sunt progresse. Quapropter im perator, Comentiolo duce creatu, Barbaros iur provisa adventu Romanis fnibus expulit, multis czsis, et præda omni captivisque receptis. Phi lippicum sorore desponsa cum manu validissima σonia Persas misit, qui cum proxime Nisibin pervenisset, atque inde in Persiam irrupisset, multa præda abacta, in reditu impressionem in Mediam fecit, et ibi quoque præda non· minore parta, in Romanas provincias rediit: inde iterum Persicos Anes ingressus, rem æque prospere gessit. Sed propter morbum Martyropolim, atque inde Byzantium rediit. Mauricio natus est alius quem Theodosium nominavit. Philippicus denuo Persas oppugnaturus, milites suos percontatur an alacree essent ad puguandum cum Persis? iis vero elian jurejurando alacritatem suam teslalis, hostes aggreditur: qui etsi ad tempus restiterunt, tamen cum dux equos illorum cædi jussisset, et multi equi vulnerati cecidissent, Persae fugam ceperunt, polenter victi, magnaque clade accepta: Romani vero illustrem victoriam consecuti, hostium ad millia viva ceperunt. llormisdas Persarum rex duo Baramum ducem congredi cum Romanis jussit. Quem ut victum esse cognovit, abrogato illi im perio vestem muliebrem mittit, ac legato ejus per. litteras mandal, ut eum oocidat. Ceterum Bara mus quantis in malis esset reputans, litteras ab Hormisda ad se missas esse comminiscitur, quibus iracundiam suam adversus omnem exercitum de claret, easque militibus convocatis, palam omnibus recitari 75 jubet, ac Hormisdæ sævitia et imma nitate commemorata, cos concitat ad bellum el inferendum. Subito igitur eum aggressi, captum in carcerem conjecerunt. At ille professus, se con silium eis de Persarum imperio daturum, quod toti nationi sciat bono futurum, menet ne Glium subin Chosroem regem creent, hominem inexplebilem, in justum, insolentem, atque intolerandi supercilii, sed aliam e suis aliis. Sed ei sententia procerum non nullis refragatis, populares contra eum concitati, Alium cui regnum decreverat, et matrem illius, in conspecta ejus statim occiderunt: ipfe oculis erutis, in carcerem compactus: Chosroes 2 Lola gente rex electus. Is ad tempus patrem bene tra etavit, et quanquam e custodia non eduxii, în es tamen omnem ei cultum et obsequium præstitit. Qui cum nihil quod a filio proficisceretur, gratum ha Variæ lectiones et notæ. Cujus urbis meminit pra cateris Simocatta, lib. iv, cap. 15 et Theophanes an. 5 Mauricii. Simocatta, lib. cap. 8; Theophan. p. 222. Vide Notas ad Cinna mum, p. 431. Simocatta, lib. iv, cap. 3

Beret, imo contumelias pro ixnefciis reponeret iratus Choroes eum latera fustibus tundendo oc cidi jussit. Id facinus odium Persaruin ei peperit. Suscepta contra Baramum expeditione, quosdam ex proceribus suis illi studere suspicatus occidit, ac militari seditione perterritus, cum paucis ad Romanos confugit. Eo Mauricius cognito, prætori provinciæ mandat, ut Chosroen regio cultu et ho nore suscipiat, et Narsetem cum legionibus auxilio mittit, ad regnum recuperandum. Is igitur cum Baramo congressus, illustri victoria potitur, Per sarum multis occisis, et ad sex millia captis, quos Chosroes ad se adductos jaculis omnes confecit. Qui vero ex Barami foederatis Turcicæ nationis rant, eos ad Mauricium misit, quorum multi cruces in frontibus gerebant, compunctis super ciliis in crucis modum, infusoque atramento. Cujus rei quæsita causa, responderunt, superiori tempore cum sua gens fame periclitaretur, se a Christiano quodam monitos hoc fecisse, nec ullum ex eis qui paruerit, ſame periisse. Baramus su peratus, fuga salutem quæsivit, Chosroes in suum regnum est reversus. Fertur autem cum ante victoriam dux Romanorum certam belli admini Brandi rationem secuturus esset, institisse Cho srocs, ne id consilium exsequeretur, et alium in struendæ aciei modum proposuisse: quem cum 76 dus inutilem esse allirmaret, neque tamen Chosroes de sententia sua decederet, ctiam salibus incessit regem, ut rei militaris et instruendæ aciei c imperitum. His Chosroen irritatum, qui molus astrorum peritus esset, atque futurarum rerum præscientia gloriaretur, dixisse: Nisi tempori ser viendum esset, non auderes, dux, magnum regem sa libus incessere. Quia vero successibus prasentibus in solescis, audito, quid in futurum dii constituerint. Scito res adversas ad vos Romanos esse redituras, et gentem Babylonicam triplici annorum seplenario circuitu Romanam ditionem obtenturam. lost illud autem, uos Romani, quintum septenarium annorum Persas servitute premetis. His peractis dies sine tespere hominibus illucescet. Hæc ille. Mauricius autem Glium Theodosium imperatorem appellat, cunque patriarcha Joannes in Paschate coronat. Edem Quadraginta Martyrum, inchoatam pridem Tiberio, necdum perfectam, absolvit. Pace cum Persis facta, legiones ex Oriente in Thraciam revo cavit, et ipse Byzantina terra egressus, loca a Barbaris eversa contemplari voluit. Quo tempore et soł defecit, et mulier quædam in Thracia puerum peperit, sine oculis, sine palpebris, sine manibus et brachiis, Caada piscina usque ad coxendices sursum porrecta. Verum Chagano cum iufnita Variæ lectiones et notæ. Idem Simocatta, lib. v, cap. 7. Theop.sn. an. 7 Mauricil. Simocatta, lib. v, cap. 9 et Simocatta, lib. iv, cap. 10; Chronic. Alexandr. an. 9 Mauricii. Simoc. lib. v, cap. 10, Theophan. an. 7 Mauricii. Simoc. lib. v, cap. 15.

multimdine Thraciam ingresso, Romanorum dux territus in castello quodam Tzuruli se conclusit. Mauricius autem Barbarum obsidionem paranteın talt solertia circumvenit. Litteras ad Priscum suribit, monens, ut obsidionem wleret. Nam Bar barum intra exiguum tempus cum ignominia re cessurum: missis enim in regionem ejus trire mibus, domibus eorum direptis, uxores et liberos captivos abduci. Eas litteras cuidam tradit, ac mandat, ut in itinere ad Priscum, de industria se Barbaris offerat: quo facto, cum Chaganus lectis litteris, suis timeret, pacem cum Prisco facit, pau cisque muneribus acceptis, domum relit. Philip picus monasterium nomine Deipara Chrysopoli condidit, atque aedes splendidissimas, quibus Mau ricium exciperet. si XIII. Interea Joannes Jejunator, patriarcha Con stantinopolitanus, vita relicta in æternas mansiones discessit, cum sedem pontifciam 77 ultra sunt annos ornasset. Ei successit Cyriacus presbyter et economus Magnæ Ecclesiæ, a quo sacrosanctæ Deiparae aedes, quæ Diaconisse dicitur, exstructa est. Petrus item Mauricii frater ædem Areobindi Deiparæ condidit. Sophia vero imperatrix et Au gusta Constantina coronam imperatori gemmis pretiosissimis et margaritis insignibus ornatam, obtulerunt eam ille in ecclesiam perlatam Deo consecravit. Chaganus Romanas provincias rursus aggressus, missas contra se legiones, alias vincebat, alias vincebatur. Ejus filii septem, uno die partim febri, partim perte sunt mortui. Imperator, misso Commentiolo cum numerosissimo exercitu man Varia lectiones et nota. Εo quippe titulo donati Persarum reges. Vide Dissert. XXVII ad Soinvillam. An. Mauricii 9. Simoc. lib. v, c. 16. Theophan. an. 13 Maur. Simoc. lib. Huc spectant ista Joannis Tze tzæ chil. 3, cap. 72. Theophan. an. Mauric. Chron. Alexandr. an. 12 Mauricii. Codd. mss.

dusse fertur, ut legiones, quibus ob seditiones A. quasdam et tumultus infensus erat, proderet hosti bus. Itaque temere cum Barbaris congressus Commentiolus, ipse cum suis fugam, cui se ante pararat, capessit: cateris partium cæsis, partim captis, ad numerum duodecim millium. Ea victoria Chaganus elatus, usque ad Longum Murum pro cassit. Verum imperator, delectu habito, milites ad ejus defensionem misit. Neque vero Chagani duntaxat filii peste, ut dictum est, obierunt, sed et Barbarorum ingens multitudo. Qua de causa Barbarus animo æger domum properans, Mauricio significat, si captivos redimere velit, ut in sin gulos nummum unum pendat. Recusante Mauricio, medium nummum postulat. Cum vero ille nec tanti milites redimere vellet, partim ex tenacitate (sordidus enim erat), partim militum odio, Bar barus furore correptus, iis omnibus obtruncatis, domum rediit. Hinc omnium odia in imperatorem nata, ut nec a conviciis temperarem. Exercitus vero Commentïolum proditionis reum fecit, atque ex accusatoribus 'miles quidam Phocas, adeo im pudenter cum imperatore disseruit, ut ea de causa a quibusdam vapularet, Verum Mauricius, repu diata Commentioli delatione, accusatores infecta re dimisit. Postea cum supplicaret, seditione populi eoorta, etiam lapides a nonnullis contra eum jacti, quorum aliquot indagatos supplicio affecit. "Theo dosio filio Germani patricii filiam despondit, nuptia rum ceremonias patriarcha Cyriaco peragente. Caeterum monachus quidam strictum 78 gladium tenens, a foro usque ad Chalcen progressus, Mau ricium brevi periturum esse gladio exclamavit. Mauricius igitur injuriam captivorum reputans, Deum oravit, ut in hae vita poenas de se sumat, et quoquoversum misit, pètens ab omnibus ut id a Deo precibus impetrarent. Cum autem fama te neret, successurum ei cujus nomen a inciperet, Philippicum generum eum esse credens, hominem suspectum habere coepit: ac illi ne dejeranti quidem nihil tale sibi unquam in mentem venisse fidem habuit prius, quam hujusmodi somnium vidisset. Putabat magnam turbam insistere eligiei Servatoris nostri, quæ supra Ercam portam est, et contra im peratorem vociferari, auditique vocem ex imagine, quæ Mauricium adesse juberet, eumque statim ad ductuï interrogari, utro in loco facinoris in ca ptivos adinissi poenas dare mallet, in hac vita, an in Variæ lectiones et notæ. Simocatta, l. v, e. Chronicon. Alexandr. an. 1 Phocæ, Theophanes anno 18 Maur. Hanc captivo rum cadem ad an. 18 Mauricii referunt Theo phanes et Cedrenus, de qua prorsus silet Theo Phylactus Simocatta. Chironicon ms. ab Adamo ad Leonem Philos. Sed an vates ad urbem usque tum accesserint, vix est ut credam, cum ad Singidonem hæc ferme gesta scribantur. Sinocatta, C. Theophan. an. 19. Glycas seu Zonaras epist.

omni familia l'hoça militi. Experrectus ab eo an gore imperator, accersito Philippico, primum venſam petit inanis de eo suspicionis; deinde rogat, an inter Romanas legiones militem noverit Pho cam nomine. We respondet, se nosse: atque eum esse, qui dudum insolentius cum ipso colle cutus esset. Post hoc rogat imperator, qua sit state, quoque ingenio. Respondente Philippico, esse juvenem, et ingenio partim audaci, partim tinido: Si, inquit, timidus est, homicida est, eique sommium narrat. Eo quoque tempore cometa apo paruit, qui ab ensis specie Xiphins dicitur. Debinc fratri Petro exercitum ducenti scribit, ut, Istro cum copis trajecto, inde commeatum peteret: id con silium ab avaritia est profectum, ut legionibus La trocinio se sustentantibus, militaria supendia craretur. Ea res seditionem inter milites concitavit, qui statim Phocam centurionem imperatorem crea verunt. Quo cognito dux fuga arrepta, ipse quid accidisset imperatori nuntiat. Qui orto etiam iu urbe tumulla, ex regία se subducit, et dramone cum uxore et liberis conseenso, aufugit, fitium vero Theodosium ad Chosroem ablegal, ut commemo rato suo in illum benefcio, per sibi gratia refe ratur. 79 Fuga Imperatoris pepmio cognita, et seditio aucta est, et Mauricius per forum conviciis proscissus ee futura? Eum dixisse In hac, bumane Domine et audisse vocem quæ diceret: Tradite eum ergo cum8 Theophan. an. 20. X17. Cum Phocas jam prope ab urbe Byzantio abesse, qui ex factione Prasina erant, ad eum salutandum egrediuntur: qui cum eis Hebdomum ingressus, ibi e patriarcha diademale ornatur. a Inde in regiam se contulit, et statim Leontiam uxorem Augustam salutat, præsentibus factioni bus: ubi inter Prasinos et Venetos de stationibus ortam controversiam Phocas componere volens, satellites quosdam misit: quorum unus cum tribu Dum Venetorum per contumeliam pepulisset, po pulus id non ferens exclamat: Abi, disce modesta Varie lectiones et notæ. Ibid. Simocatta, l. viii, c. 6, Ibid. c. Ιd est Theophanes ha bet in quibus sedere consnere. rant, unde docemur cur tónwy appellatio indita sit urbis tractui, de quo egimus in nostra Constantino poli, lib. 1, p. 180.

agere Mauricius vivit. Ea voce tyrannus ad cædem illius incitatus est, eoque in Eutropii portum Chal cedonem perducto, in conspectu ejus liberi sunt occisi. Tum ille: Justus es, inquit, Domine, et recta sunt judicia tua, calamitatem fortiter ferens. Ac animum ejus generosum illud in primis decla rat, quod cum ultimum ejus filiolum adhuc lactan tem nutrix suffurata, ne Mauricii familia funditus interiret, suum aliolum ad cedem obtulisset, id ille non passus est, sed suum oferri jussit, deinde et ipse magno animo jugulum carnifici præbuit. Fertur etiam alius ejus Theodosius, dum ad Cho sroem iret, interceptus, atque ad Phocam perdu ctus, occisus esse, necnon Constantina imperatrix cum tribus filiabus, qui în æde divi Mamantis vicina moenibus sepulti sint, a Pharasmane eunucho Justi niani cubiculario condita. Sepulcro hæc elegia est inscripta ego mille modis regum miseranda duorum Mauricii conjus, filia Tiberit, Edocui regina salis, fecundaque mater, Quam sint multorum commoda sceptra ducum, Militis infidi jaceo populique furore, Et mecum conjux, progeniesque jacet. Na misera Niobes ego sum vitale cadaver, Plurane Cisseis, plura Jocasta tulit? Esto, jure pater; cur pignora parva necantur, Humani prorsus nescia turba doli? Non jam Roma meis carpes a frondibus umbram, Eruta Threicio stirps Aquilone jace'. Varia lectiones et notæ. Theophanes, p. 243. Huc referri potest quod scribit Busbequius in epist. 1 Legatio nis Turcicæ, prætorianos milites Turcicos, quos Genizarios vocant, cum congiaria a supremo sultano petunt, si recusantur, subinde hæc el verba inferre, Salvus sil frater, fratrem nobis Deus servet. Quibus qui dem verbis minantur se sultanum de medio sublata ros; fratremque illius ad imperii fastigium educturos. Ιta etiam Theophanes, abi Miscella: Vade, disce ordinem, id est, disce mo deste agere, ut recte vertit Goarus, vel ut Wolfius in Notis, Disce modestiam. Ea enim vis est vocis ut in Gloss. med. Græcit. docemus. Ita scriptores omnes Byzantini, ex quibus errare constat Joannem Tzetzem chil. 5, cap. 85, qui in circo cæsum scripsit Exstitit etiam Constantinopoli tractus Eutropii di ctus, cujus mentio est in Excerptis historicis in cod. Reg. Non defuere qui Mauricium inter martyres collocavere, atque in primis auctor Vile S. Joannis Jejunatoris, in concilio Niczne 1, act. Ibid. c. Scribit Georgius Monachus in Lacapeno n. 15, istius Au gusti etate inventas tres sepulcrales urnas in æde S. Mamantis, alteram cum figuris ac imaginibus, et alias duas absque figuris, illasque in Myrelæi mo nasterium ah ea conditum delatas. Verba Georgil sunt Recitat præterea Mauricii Epitaphium Cedrenus, quod versibus Latinis toti dein reddiderat hoc loco Woldus, ut et aliis Xy. lander apud eumdem Cedrenum: sed versinnuma istarum loco longe antiquiorem et venustiorem ex Epigrammatum veterum collectione Pitheana hic inserere operæ pretium visum est. Ita codd. mss. At Cedrenus et Con stantinus Manasses, p. 178, habent,

80 Mortuus est Mauricius anno ætalis sexagesimo tertio, regni vicesimo. Phoca rerum polito, Narses ab eo defecit, Edessa occupata, et acceptis a Cho sroe auxiliis: contra quem jussu Phocæ profectus Germanus, victus est, et post aliquot dies ex vul nere mortuus. Narses vero cum Hierapolim confu fisset, jurejurando frmata Gde, a fratre imperato ris Domentiolo magistro, ad Phocam missus est, nullaque datæ fidei ratione habita, crematus. Hic Narses divi Panteleemonis et sanctorum martyrum Probi, Tarachi et Andronici ædem, atque vicinum hospitium condidit. Neque vero hunc solum, sed et Petrum fratrem, omnesque Mauricii cognatos, et Germanum Theodosii filii illius socerum una cum filia occidit. Philippicus autem clericus factus, Chrysopoli in monasterio a se condito, vitam egit. Multos præterea sustulit Phocas, et diris suppliciis alfecit. Cyriaco [atriarcha, undecimo a designatione anno mortuo, patriarcha factus est Thomas sacel larius, Magnæ ecclesiæ diaconus. Eo tempore, variis malis Romani sunt oppressi. Nam in Oriente Pers, Syriam, Palaestinam et Phoeniciam subege runt: in Armeniam, Cappadociam, Paphlagoniam et Galatiam incursiones fecerunt, populabundi Chalcedonem usque progressi. In Europa, Avares Thraciam vastarunt, Remanæque legiones in ambabus partibus perierunt. Absumpsit et pesti lentia multos mortales, gravissimæque tempe states et frugum et animalium interitum attulerunt. Super hæc omnia pestis humani generis Phocas, cum nescio quid factiones in eum cavillatæ essent, furore percitus multos occidit, multos truncavit, nonnullos in mari demersit, sed plurimos præ fecto ad supplicium in prætorio custodiendos tra didit, quo a multitudine incenzo, illi diffugerunt. Judai quoque, mota Antiochiz contra Christianos sedidone, multos occiderunt, atque ipsum patriar cham Anastasium, ejusque cadaver in foro combus serunt. Eos Phocas partim occidit, partim mutilatos urbe exegit. Thomas patriarcha cum Ecclesia tricn nium præfuisset, obiit: in cujus locum suffectus est Sergius, Magna ecclesia diaconus. Filiam Dominen tiam Prisco duci copiarum despondit, 81 cumque post nuptias ludis equestribus, Prisci uxorisque Do mnentiæ imagines juxta suas astare vidisset, ſurore percitus, factionum duces obtruncari jussit, eosque ægre a factionibus exoratus missos fecit. Ea de causa Priscus vite suæ metuens, consilia tollendi tyranni iniit, qui cum et in mulierum Variæ lectiones et notæ. (7] Theophan, et Cedrenus an. 1 el 2 Phoca. Theophan. an. 4 Phocr. Obiit an. 612, Heraclio imperante. Niceph. GP. Obiit Cyriacus 29 Octob. anno Phocæ, ut est in Chronico Alex. Creatus 23 Januar. anno & Phoer. (Idem Chron.) Illius memoriam agunt Græci 21 Martii, ut est in Menxis. Quorum frequens mentio in Fran cicis Annalibus. Chronicon S. Vincentii de Vultur no, p. 692: Cacano rege Avarorum, qui et Hunni dicuntur. Ita etiam Theophanes et Ce drenus, an. 7 Phocæ: at Chronicon Alex. an. 8 cjusdem Phocæ a militibus interemptum ait. Moritur Thomas Patr. 20 Marti anno 8 Phocæ. Chronic. Alex.

stapris volularetur, et ebriosus, et saevus, aique. sanguinarius esset, in publico erat omnium ordi num odio. Itaque senatus et ipse dux Prisens Jc gatos ad Heraclium mittunt, ejus Heraclii patrem, qui post imperio potitus est, Africa.el.Libya pre fechuan, orantes. ut se a tyrannide Phack rindices. Erat Heraclio legatus Gregoras vir illustris; qui duo inita vonspiratione suos filios contra dyrannum mitant, Heraclius cum classe et magnis copiis mi litum Heraclium, Gregoras patricius Nicetam pe destri itinere, cum multis equitibus et magno exencitu: ca conditione, ut uter prior urbem occupasset, tyrannumque sustulisset, is imperio potiretur. His cognitis, Phocas Heraclii matrem, ci sponsam Eudocia, principis cujusdam Afri cani filiam, comprehensas monasterio inclusit. Ceterum Heraclius andererit, et in Sophiarum porta appulit, commissaque pugna erasit superior, adjutante Prisco, qui præfecti honore fungebatur. Photius quoque unus ex illustribus, cujus uxorem Lyrannus vi constupraras, regia cum multis mili tibus occupata, tyrannum solio dewrbavit (nam ejus satellites desperata salute regia cesserant) di replaque purpura, pullam ei vestem induxit, et captivum Heraclio exhibuit. Qui cum ei dixisset c Isane, miser, rempublicam administrasti? Phocas ex desperatione respondit: Tu were melius eam admi nistrabis? Oi quod dictum iratus Heraclius, cal. cibus in enm imsiluit, et castrari jussit. Alii eum slatim occisum esse tradunt, alii manibus priuex el pedibus amputatis, virilibus denique, ab lasci viam et multorum conjuges adulteratas, exseclis, postrema cibuuncatum, et infelix cadaver in Bore crematum esse, ubi caminus fuisse perhibetur aerens, forma boris, Pergamo trasslatus, unde et loco nomen factum. Sunt et fratres ejus aliique ne cessarii interfeci. Phocte igitur peseirei tyrannidis bic fuit exitus, oum 82 imperio per annos octo insultasset. fa XV. Heraclius autem a Șergio patriarcha coro Variæ lectiones et notæ. 22 Martii. Chron. Ales. Qui Crispus dicitnr eidem Zonara in Heraclio, Nicephoro CP. et Cedreno. Vide Stemmata Byzantina. Vide Nicephorum CP, Theophanem, Cedrenum, etc. rocat cjusmodi imagines Theophanes an. 5 Phoce. Ut vero cæ in circum deducerentur, docet Chronicon Alexandrinum, p. 876, a candidatis scilicet, et cum cereis aoern«l«, quomodo videre est etiam in titia utriusque imperii, abi de profectis prætorio rum. Nicephorus CP., Theopha nes. Eadem Label Nicephorus CP.

matus, station etiam Eudociam sponsam diademnat ormat. Ita simul et imperatorias et nuptiales coro as acceperunt, eodem die et imperatores et sponsi appellati. At Pers, Orientales provincias incursantes, alias subegerant, alias predabantur, Romauæque legiones ab eis vicle casæque erant paucis fuga elapsis. Europam Scythae et Avares vastarant. Quæ res imperatorem animi dubium reddebant. Nam in militaribus catalogis paucos omnino reperiebat, pene omnibus bello absumptis, Bx mollis enim eorum millibus, qui sub Mauricio Phocam imperatorem consalularant, duo tantum milises reliqui sunt inventi. Verum delectu acto, Crispam cum imperio in Cappadociam mittit. Ex Eudocia Augusta, quam et Fabiam nominavit, Aliolam suscepit Epiphaniam. Deinde filium quo que Heraclium juniorem, qui et minor Constanti nus dictus est, ambosque pueros diademate orna vit. Neque multo post conjux ejus moritur. Cujus funus cum ornatu regio per forum efferretur, puella quædam Barbara prospectans, sputum imprudens in feretrum dejecit, ob quod factum comprehensa et cremata imperatrici defuncte infe liciter parentavit. Heraclius post eam, fratris suf Aliam Marlinam ducit, atque Augustam salutato Cum autem Chosroes et Persæ impotenter grassan tes, omnia popularentur, imperator per legatos ab eo petiit, ut tandem interitu hominum cațiatus.pa cem faceret, annuaque tributa acciperet. Ea legn lione repudiata, mittit aliam, et pacem petit Cui Persa superbe contumelioseque respondit, Se.eue quam parsurum Christianis, nisi Crucifixum infl clati, Solem adorarent. Imperator igitur pace de sperata bello Persas invadere constituit, el cum Chagano, qui Thraciam continenter infestabat, pa cem propere facere: qua per legatos petita, Bar barus non abnuit. Ea re delectatus imperator, urbem egressus, extra Longum Murum, cum regia magnificentia et comitatu, stativa habuit, multaque munera Chagano attulit. At Barbarus spreto jure jurando et fcedere, Heraclium comprehendere stu duit. Sed eo conatu 83 frustratus (nam ilie jam aufugerat), omne regium instrumentum et comita tum, pecuniam quoque et multa captivorum millis diripuit, otioseque domum est reversus. Heraclius igitur denuo per legalos, de perfidia ejus conque stus, pacem ab illo impetrat. Ille vero, regia urbe digressus, Caesaream, ubi Crispus dux agebat, pervenit, eumque vel egrotantem, vel morbum simulantem invisit, de rebus gerendis cum eo de liberaturus. Sed negligenter ab eo excipitur. Nam neque obviam progressus est, neque e lectulo sur Varis lectiones et nota. Niceph. Theophan. an. 2.. Heracl. Theophan. m. 3.Heracl. Niceph. GP. an. 619 incendio clammatam, non consumptam tradit, cum sese sub duxisset. Niceph. CP. an. 616; Theophan. et Cedren. an. 4 Heracl. Theaplan. et Cedren. an. 8 Heracl. Niceph. GP. an. Theophan. an. 9, 10.

rexit, in colloquiis etiam arrogantioribus verbis usus. Heraclius etsi quid ille ageret, intelligebat, et sui contemptum iniquo ferebat animo: tamen utrumque dissimulat. Interea ei nuntiatur, Augustam peperisse flium. Relictis igitur Crispo legionibus, ipse Byzantium redit. Nicetam Gregoræ patricii filium, urbem ingressum, honorifice exceptum, fratrem appellat. Est et Crispus ab expeditione re versus. Cum baptizandus esset imperatoris filius, senalu convocato, et patriarcha præsente, impera tor eos qui aderant rogat: Qua pena dignus sit is, qui imperatori contumeliam fecerit? Respondent ¡lli': Vita indignum esse, qui omnem clementiæ spem altro ipse sibi præciderit. Tum imperator, quid Crispus egisset, illo etiam praesente, commemorat. Inde ad eum conversus: Qui te generum, inquit, non prastilisti, neque amicum unquam prastabis. Clericum igitur eum fieri jussit. Martina vero fratris filia duos suscepit filios, Fabium, quem et Heraclonam vocavit, et Davidem. Cum autem Cho sroes omnis prædaretur et deleret, et Palaestina subacta, Hierosolyma quoque expugnasset: fertur infinita Christianorum multitudo esse interfecta. Nam Judæi, eos vili pretio commercati pereme runt, quorum summa fuisse memoratur ad nona ginta millia. Patriarcham autem sanctæ urbis, et pretiosa crucis ligna, Porse domum secum aspor tarunt. Imperator igitur cum exercitum hostibus parem non haberet, ac pecuniæ inopia laboraret argentum et aurum ex Magna Ecclesia et aliis sa cris edibus mutuatus, nummos inde cudit, colle ctumque ex provinciis populum militari disciplina exercet, ac socios accersit. Et post festum 84 Paschatis, Sarbarum Chosro archisatrapam, cum magnis copiis contra Romanos missum, profligat, ejusque exercitum trucidat. Variæ lectiones et notæ. Vide Niceph. CP. Niceph. CP. an. Niceph. GP. an. 612. Niceph. CP. an. Nicephorus GP. Ubi Petavius legendum censet, ut et apud Zonaram, pro wc, vel öc. Ego vero apud Nicephorum vocem, reponendam censuerim, uti apud Zonaram re peritur, cum per, nulla possit elici constructio. Horum igitur verborum sensus est: Qui affinem non fecisti, qua ratione amicum feceris? Galli dicerent, Vous qui n'aves pu faire un allié, comment feres vous un ami? Ea enim est vis vocabuli qua utuntur passim Byzantini scriptores pro eo qui per connubium affinitatem cum aliquo iniit, quemadmodum Crispus cum Phoca. Proinde ex punximus vocem quam in textum immiserat Wolfius, quæ abest ab omnibus mss. Sed et is po test dari sensus verbis et quomodo nos Galli vocean faire usurpamus Vous qui n'avez pu faire le gendre, comment ferez vous l'ami? id est, Qui te ut generum non præsti tisti, quomodo te amicum præstabis? Chronicon ms. Georgii Hamartoli Post addit cod. ms. V. Decembr. an. He raclii (Chron. Alex.). In clericum igitur attons) Crispo, Heraclius milites ita est allocutus, () etc., ubi vox clericis convenit, non copiarum ducibus, uti vult vir magnus. Chronic. Alexandr. an. 4 Heracl. Theophan. et Cedren. an. 5.

ae Byzantium perducias magistratus lectas litteras, & una cum tabellario ad Sarbarum mittunt. Is lecta epistola, et Ekosrow sentema e tabellarie cognita, aliam epistolam confingit, eamque convocatis tri bunis et centurionibus recitandam curat. Unde illi iracundia inflammati, communi consilio se ad Romanorum imperatorem conferre statuerunt. Post hæc etiam aliud quiddam accidit ad Chosrow inte ritum maturandumn. Nam cum multos haberet. libe ros, rejecto natu maxime Stroe, alií tradere voluit regnum, nomine Merdas. Quo Sirves cognito, concilialis sibi quibusdam satrapis, patrem inva dit, eique in vincula cumjecto, cum multum mei et pretiosarunt gemmarum acervar pmposis set: Ob Ira'c, inquit, Romanos contra Persas concl» tasti, et mutuis cadibus et cladibus grassari coegistis Pruere igitur desitferis tuis. Deinde ftium quoque illius Merdasam, cui regnum' destinarat, cæteros que liberos in conspecta illius, ac tum demum ipsum quoque sustulit. Ita regno Persarum potitus, legatos ad Heraclium mittit, Chosrom interitum illi nuntians, paceque facta, omnes Romanos capti vos dimittit, et venerabilia figna salutaris ereis, et patriarcham Hierosolymitanum Zachariam H & restituft. Inperator vicissim Persis, qui a Romanis tenebantur, domum redeandi potestatem dedit. Mis sexennis peractís, et pretiosis lignis ipsoque pa triarcha Hierosolyma restitutis, Heraclius anno septimo in regiam regressus, a senatu populoque Byzantine lætis acclamationibus, et cum plausu, splendidissime excipitur. XVII. Cæterum, in reditu Jacobitarum catholi. cum, quem illi patriarcham nominant, Ilierosolymis incusavit, ut qui Chalcedonense coucilium impro baret, neque duas naturas in Christo citra confu sionem unitas confiteretur: quod si faceret, ac sententiam eamdent amplecteretur, se illam Antio chenæ Ecclesiæ patriarcham designaturum. At ille homo callidus, et dolis plenus, et concilium se approbare simulat, et duas naturas in Christo unitas se profiteri alt. Sed de voluntatibus et actio Varia lectiones et notæ. hæ fclz fuerant ab Heraclio littera. Niceph. CP. an. 625. Niceph. GP. an. Aliis verbis hæc recital Nice phorus CP. Chronicon Alexandr. an. 18 Heracl. Nicephor. CP. an. 628. Hunc appara ium Nicephorus CP. Theophanes et Cedreit. an. 18 memorant. Athanasius, Theoph. an. 20 Heracl; Cedren. an. 25.

& nibus percontatur, utrum eas duplices an vero unas el singulas dici fas sit? Eam quæstionem imperator ad Sergium patriarcham Constantinopo litanum scribit. Qui cum pridem Monothelitarum hæresim probaret, unam naturalem voluntatem, et unam actionem in Christo statuendam esse impera tori rescribit. Rogato Cyro Phasidis episcopo, cum quoque idem sentire cum Sergio intelligit. Quorum auctoritate motus Beraclius, et ipse eamdem opi nionem amplectitur, et turbidan aquam bibit ab illis non pastoribus, sed mercenariis exhibitam. Verum cuin sanctus Sophronius tum summo sacerdotio fungens Hierosolymis, subjectis sibi sacerdotibus convocatis, per concilii modum demonstrasset qui unam in duobus Christi naturis voluntatem atque actionem allirmarent, eos palam unam quo que 86 naturam statuere, eique Jo.unnes japa Romanus assensus esset, imperator edictum pro ponit: Neque singularem, neque binariam in Christo actionem, esse asserendam. Id edictum non orthodoxis tantum, sed Severi etiam sectatoribus, ridiculum visum. Sergio patriarchæ Constantinopo litano defuncto, Pyrrhus ejusdem opinionis succe fit, sententiæ Cyri et Severi et admirator et approba tor. In eodem triumphali ex Persia reditu, foamie tus Saracenorum princeps imperatorem conveníť. Ei principatus non ex nobilitate generis contigerat. Nam cum pauper esset, locupleti cuidam viduæ mercede servierat, quam præstigiis quibusdam in amorem sui pellectam, uxorem duxerat. Sed quia comitiali morbo laborabat, et ex intervallis impetu illius mali prostratus, mente alienabatur: domina suæ uxorique et moerori et pudori fuit. Caterum honio improbus, monachum se nequiorem nactus, ob perversam religionem Byzant'o exactam: illias instinctu, uxori ait archangelum Gabrielem do cœlo ad se descendentem, divina quædam arcana que sibi revelare: cujus conspectum quia férre non possit, se oborta ex metu vertigine, llumi procumbere. Ea verba testimonio dolosi monachi confirmabantur, qui mulieri dicebat, ommino Ga brielem ad omnes prophetas mitti solere. Et eo mulier, abolito dedecore, ac potius prophetæ conjugia glorians, fabulam istam inter ceteras mulieres spargit. Sic impurus ille apud suos lares, prophetae nomen consecutus, et usuris mortaæ hæreditate locupletatus, Ismaelitico gen tis princeps, doctor et legislator est habitus, cum alios verbis seduxissel, alios imperium detrectantes stricto gladio sibi cedere egisset: jam enim mandu non contemnendamṁ fecerat. Is igitur ex Æthribo progressus im peratorem convenit, et regionem ad habitandum petitam accepit. Cumque omnes populares suos Variæ lectiones et notæ. Theophr. Theophan. an. 20 Heracl. Νiceph. Gr. sub indict. 19. Theophanes: an. 12, 21 Heracl. Cedren, an. 21.

ad hunc modum deceptos subegisset, Syriam di reptionibus vexavit, et multas Romanorum provin cias evastavit. Ex eo tempore gens Ismaelitaruın Romanorum terram incursare et prædari nunquam destitit. Heraclius autem ita, uti exposui, in s‹ clam Monothelitarum devolutus, aqua intercute laborare cœpit. Fertur etiam 87 inguine sursum converso faciem suam permiuxisse, nisi urina, labella imo ventri opposita, averteretur. ld ei accidisse credi tum ob incestum cum fratris filia coitum. Mortuus est, cum annos triginta unum Romano imperio præfuisset. XVIII. Imperium autem et summa potestas ad ejus filium Constantinum successione devenit; quo non diu est latatus. Nam cum unum regnassel annum, veneno periit, a Martina noverca, eadem que patrueli, temperato. Uxorem habuit Gregoriam, Nicetae patricii filiam, e qua Constantem suscepit. De religione recte sensit, paterni imperii duntaxat, non item perversæ opinionis hæres. Qua de causa, Pyrrhus etiam patriarcha, conscius fuisse insidia rum putatur. Constantino ita defuncto, Martina cum úlio Heraclona imperium sibi vindicabat, quo et ipsi cito exciderunt. Nam ob Constantini parrici Variæ lectiones et notæ. Quando primum Saraceni G runt finaliter Agareni, et in illo confictu bellatorum Mahumeto duce Romanorum provincias incursare coeperint, docet Stephanus Mathematicus apud Constantinum Porph. De Adm. Imp. cap. 16. Huc referri debent quæ habet scriptor Chronici Orientalis in Benjamino Patr. Alexandrino: Heraclius autem imperator in somnio vidit quemdam sibi dicentem: Futurum est ut gens quædam circumcisa te invadat, superet, et tui parlem occupet imperii: qui Judæos hos esse ralus est. Quamobrem omnes Judæos et Samaritanos aui in imperio ejus erant, baptizari jussit. Sed non multo post apparuerunt Muslæmani, quamobrem Heraclius omnes suos collegit exercitus ab Egypto usque Asuanem, et tributum appendit Moslæmanis octo annis, donec exhausti sunt omnes ejus thesauri. Qua quidem tempestate, anno scilicet 21, sen ut alii volunt anno 18 Heraclii, Antiochia in eorum potestatem venit, quod et tradit Aythonus in Hist. Orient. cap. 15: Anno Dom. 652 maledictum semen perfidi Mahumeti regnum Syriæ introivit, et Sara ceni erpugnantes Damasci opulentissimam civitatem, de manibus Græcorum, qui illam longo tempore le nuerant, abstulerunt, et postea in brevi tempore to tum regnum Syriæ occupaverunt. Postea vero ubse derunt magnam Antiochiæ civitatem, in qua Græci illo tempore morabantur. Imperator Heraclius Au gustus Romanum administrans imperium hoc an diens misit magnum subsidium Græcis, ut civitatem tuerentur a perfidis Saracenis: et dum gentes impe ratoris Heraclii ad quamdam planitiem pervenissent, quam Possene nominant, Saracenique ex opposilo venientes, cum eis bellum crudelissimum inierunt. Magna fuit quidem altercutio inter 208, sed obtinue¬ innumerabilis cedidit multitudo, et usque nunc ap parent ibi ossa cadaverum in maxima quantitate. Unde accidit quod Græci qui in civitate degebant, nimio pavore perterriti, ipsam civitatem Antiochia Sarracenis cum certis pactis et conventionibus reddi derunt. Deinde ut Ciliciam, Paphlagoniam, Lycao niam, et alias Asive provincias invaserint Sarra ceni, narrat. Adde Nicephor. Constantinopolit. pag. 69, 1 edit. Cedren. p. 429; Sigebert. anno 640, etc. Aliis verbis tres codd. Regii etc. Cod. alius ulov, etc. Sic in verbis servato sensu variant inter dum codices. Anastasiam vocal Chronicom ms. ab Adamo ad Leonem. Phil. in eodem Con stantino His consentit Cedrenus. Vide conjecturam nostram in Familiis Augustis By zantinis. (*2) Quem et Heracleonam co gnominatum scribit Georgius Hamartolus in Chron.

dium senatui invisa, per seditionem regio solio avulsa est, ipsique lingua exsecta: Heraclonæ vero decenni adhuc, nasus præcisus et uterque a se natu relegantur, cum regnassent.... Pyrrhus item Ecclesia ejectus, exsulare jubetur. XIX. Deinde Constans Heraclii nepos, Constan tini filius in regnum, Paulus in pontificium solium collocatur. Qui Paulus et ipse ejusdem cum Sergio et Pyrrho opinionis fuit. Ipse quoque Constans, & aliis quidem in rebus, non inutiliter administravit Movo imperium, sed in religione avum imitatus, Mono thelilarum sectam est sectatus. Qua de causa Maximum, vere suo nomini respondentem, virum doctissimum et sanctissimum, et ambos ejus dis cipulos, crudelissimo supplicio affecit, ac Marti num sanctissimum papam Romanum in exsilium egit, in quo et mortuus est. Nam is cum sancto Maximo Romam profecto, coacto pr.morum 82 cerdotum concilio, anathenate notarat Monothe litarum assensores. Alios quoque complures, Con stans unicæ voluntati suæ refragantes, pœnis affecit. Cum autem jam Saraceni magnam adepti potentiam, multas provincias Romanis tributarias et insulas occupassent, dux eorum Mabias bellicis navibus edificatis, Romanum imperium invadere cogitabat. Quo Constans intellecto, et ipse classe comparata in Phoenice 88 Lycis portu appulit. Quo cum et Agareni venissent, ac pugna postridie committenda esset: ea nocte imperator in somnis se Thessalonice esse videt. Eo somnio conjector cladem illi portendi dixit, quod significaret, alteri victoriam tribuendam: idqne accidit. Commisso enim prælio, hostes superiores evasere, tanta Romanorum cæde edita, ut mare illorum sanguine purpurasceret, et Constans vili veste indutus, fortuito navigio conscenso, cum paucis Byzantium evaderet. Agareni vero jan obsidente nemine, invadebant omnia. Tunc etiam Rhodo insula subacta, celebratum in ea Colossum demoliti sunt, cujus æs Judæus quidam mercatus, cdcccc camelis fertur asportasse. Cæterum Agare. norum audacia, qua Romanos lacessebant, aliquan tisper nonnihil est repressa, orta inter eos de duce exercitus controversia, aliis Mahiam, aliis Aliman Muchumeli generum præferentibus, ac biennii Varia lectiones et nola. In codd. mss. Istius portus videtur meminisse Codinus in Orig. Constantinopol. n. 112. Eudoxia Macremlo litisgs uxor Diogenis Romani in loniis mss.

inducias cum Romanis tributa pollicitis fecerunt. Sub Constante multæ Romazorum, provinciæ terræ anolu ventorumque procellis, quæ multa ædificia dejecere, amictæ sunt. Patriarcha Paulo cum XII annos Ecclesiæ nefarie præfuisset, mortuo, Pyrrhus duodecimo anno imperil Constantis in sedem urbis pastoralem revocatur. Nam cum, ut dictum est, Ecclesia excidisset, Romam profectus, et a sancto Maximo pravæ opinion's convictus: se deseruisse Monothelitarum opinionem simulat, libellumque de fide sua pape petenti offert, a quo approbatus est. Iude clam Ravennam digressus, hæresim celare non potuit. Quo rapa comperto, convocatis suis episcopis, cum penitus condemnat. Is igitur denuo sede Constantinopolitana per men ses quatuor potitus, moritur. Ei succedit Petrus, et ipse a prioribus non dissentiens, quo post an Hos x³ mortuo, Thomas veræ sententiæ defensor orthodoxis præfuit, qui post annos duos et menses septem mortuus, Joannem habuit successorem. Verum Constans ob cæsum fratrem Theodosium, et admissa in papam Martinum et illustrem Maxi anum facinora, civibus se invisum esse cernens, in Sicilian profectus, circa Syracusas vitam agil, al que imperium etiam Romam veterem 89 trans ferre voluit. Dicebat enim, plus honoris deberi matribus quam Eliabus. Eaque de causa, impera tricem et tres filios suos, Constantinum, Heraclium el Tiberium ad se accersivit. Sed quominus ab irent, vel a cognatis retenti, vel ab urbana multi tudine prohibiti fuerunt. Cum autem sex annos in Sicilia vixisset, ințe non rediit, sed inter lavandum per insidias est occisus, capiti situla graviter im pacta, qua calida aqua perfundi solebat, anno im perií septimo et vicesimo exstinctus. c Varia lectiones et notæ. dem pariter ratione Romana Ecclesiæ præroga Vide Constantinum Porphyro genitum, De adm. imp. cap. 21, ex Theophane, et quæ adnotat Allatius ad librum De septem orbis miraculis. etc. Quaedam in hanc sententiam, adducto etiain Zo naræ loco, adnotavimus in nostra Constantinopoli Christiana, lib. 1, pag. 35, quam quidem præroga ti.am veteris Romæ agnovit ipse Constantinus, ut scribit idem Zonaras. Εa tivam agnoscit Joannes Palæologus imp. apud Sguropulumn in Hist. concilii Florentini, sect. 5, cap. post expugnaturu Turcis urbem Andronicus Callisti in Monodia ms. in Luiseram Constantinopolim: @ et certe urbes a quibus originem acceperant, ut pa rentes colebaut, eumdemque honorem exhibebant, quem filii parentibus, ut observatum ab Henrico Valesio ad Excerpta Polybii. Anastas. Bibl. in S. Vitaliako PP. et alii.

XX. Εu defuncto, legiones que cum illo fucrant, statim Armenium quemdam Mizizium, hominem adeo formosum, ut nec pictæ fictæve imagini cederet, imperatorem designarunt. Quo natu maxi mus Constantis filius Pogonatus audito, quem ipse pater insignibus imperii ornarat, Sicilia cum magna classe occupata, Mizizium victum occidit, necemque patris ulciscitur, cum aliis, tum Ju stiniano patricio Germani patriarchæ patre inter ferto, ipsumque Germauum jam pubertatis aunos, et eam ætatem qua castrari solent, egressum, eu nuchum facit. Quia vero Byzantio solvens tenera adhuc lanugine fuerat, e Sicilia vero promissam barbam retulerat, Pogonati cognomen accepit a civibus. Cæterum qui ex Orientalium themate erant, Chrysopolim profecti, vociferabantur, duos alios Constantini fratres coronandos esse, dicentes Sicut in Trinitatem credimus, ita etiam tribus impe ratoribus nos parere æquum est. Constantinus vero missis legatis, se postulatis eorum annuere pollici tus, populi principes accersit, ut coram illis fra trum proclamatio fiat. Eos, cum Byzantium venis sent, pro seditiosis interfecit, quo ceteri cognito, trepidi ad sua se receperunt: utrique etiam fratri nasum præcidit. Agareni autem omnes Romano rum provincias terra marique et incendiis et di reptionibus vastare non desistentes, tandem ma gna classe ipsum etiam Byzantium sunt aggressi, navibus suis ab Hebdomi occidentali promontorio usque ad Cyclobium collocatis. Sed et Constantinus classe exornata, in dies cum eis decertabat, na valesque pugnæ a vere usque in autumnum com miuebantur. Igitur barbari cum nihil profcerent, soluta obsidione, Cyzicum occuparunt, 90 ibiqua hiemarunt: sub veris initium, rursus Byzantium invasere, ubi cum denuo crebris praliis naval bus committendis tempus tereretur, autumno classem Cyzicum reduxerunt, idque per annos septem factum. Desperata igitur expugnatione, atque etiam multis militibus et pluribus navibus amis sis (nam tum quoque Græcum ignem a Callinico quodam architecto e Syria in regiam urbem pro fecto excogitatum ferunt) cum dedecore magnoque mærore retro abierunt. Cum autem barbarica classis reliquiæ jam ad Sylæum pervenissent, turbo vehemeus exortus, naves partim demersil, partiin scopulis illisas contrivit. Unde ei qui eva serant, eos etiam Cibyrreolarum dus delevi. Quin terra etiam alius Arabum exercitus a Roma nis legionibus victus est. Unde Saraceni spe dc jecti, ac potius metuentes ne a Romanis ipsi inva derentur, pacis faciendæ consilium ceperunt. Ma Variæ lectiones et notæ. Qui Mezzetius dicitur Anastasio In Adeodaw, ubi de ejus cade. Chronicon ms. Georgii Hamartoli in Constante Ita etiam appellatur in Chron. ms. ab Adamo ad Leonem Philos. Ut tum obsessa fuerit urbs Saracenis, praeter scriptores Byzantinos, narrat auctor Orationis in festnm 8' et Theophylactus llicrodiaconus, serm. 19, v. 9

vie igitur pacem per legatos petenti, annuit inpe rator, misso Joanne patricio, cui Pitzigaudæ no men erat, viro prudente ac in dicendi facultate exercitato, qui pacis interpres esset. Qui in Ara biam profectus, et honorificentissime exceptus, cum Saracenis transegit, pace, scriptis tabulis, in antios xxx Girmata, ut Arabes, scRomanorum imperio quotannis auri terna millia, octonos servos, toti demnque equos apud se præslantes tribuli nomine pensitataros pollicerentur. Ea pace cognita, Occi dentales Romanorum hostes, et ipsi legatis cum muneribus ad imperatorem missis, pacem impc erarunt. XXI. Ita et Oriente et Occidente pacato, Theodo rus in sedem pontificiam introducitur, cui post bien nium ejecto Georgius succedit. Cum autem Con stantinus orthodoxus esset, unire studuit Ecclesias ob Monothelitarum hæresim jam inde a proavo suo 'Heraclio ortam dissidentes. Itaque concilium Con stantinopoli indicit, cujus fuere principes Agathonis pape Romani legati, Georgius Constantmopolita. nus et Theophanes Antiochenus. Neque enim Alexandria, neque Hierosolyma patriarcham habe bant, a Saracenis occupatæ. Eo concilio, quod nu mero sextum fuit, est decretum, duas voluntates et duas actiones in Christo et prædicandas 91 et credendas esse, etiam imperatore præsente. Qui autem unicam voluntatem et actionem assere bant, Theodorus Pharanius episcopus, Cyrus G Alexandrinus, Sergius, Pyrrhus, Paulus et Petrus Constantinopolitani, Macarias Antiochenus, et Ste phanus discipulus ejus, inveteratæ improbitatis el puerilis vecordiæ senex, anaibemate sunt notati. In terea Balgaris Romanas ultra Danubium provincias effuse vastantibus, imperator Constantinus terra ma rique occurrere parat, magna classe e mari in Danu bium traducta. Quo apparatu territi barbari, muni tione quadam occupata quæ fluminibus et limo cin gebatur, quiescunt. Sed nec Romani eos invasere. Cum autem utrinque dies aliquot per otium trans egissent, barbari Romanos ignavos esse rati, elian tali eventu confirmati, parem priori timidi tati fduciam receperunt. Namn imperator ingenti pedum cruciatu affectus, cum v navibus expe·litis et suɔ comitatu in Mesembriam, Romanam provin ciam, trajicit, baleis usurus, exercitu et ducibus Varia lectiones et nota. Hujus synodi memoriam agunt Graci 23 Januarii, ut est in Menæis.

hostes ad pugnam elicerent. Verum rumore in ca stris orto,imperatorem metu hostium cepisse fugam. omnes turpiter fuginnt, persequente nemine. Quod præter spem factum, Bulgarorum animos auxit, et audaciam acuit, ut tergis. fugientiam in harentes, multos caderent, neque pauciores cape rent, et Istro trajecto tentoria in Romanorum terra Aigerent. Nec ab eo tempore destiterunt omnes Klimanas provincias vastare. Unde coactus impe rator, pacein cum eis facit, pacto annuo tributo cum dedecore Romani imperii. Post illa, res Romana ubique quieta fuit, usque ad obitum Con stantini. Est autem mortuus, relicto successore illic relictis, quibus mandarat, ut velitationibus. Justianino Glio, cum annos xvu iniperasset. XXII. Justinianus vero suscepto, imperio ado lesers natus annos xvi, cum suo arbitratu ad ministraret omnia, in multas elades rempublicam conjecit. Nam populi quidam Mardaitæ, speculis montis Libani sub Pogonato occupatis, formidabiles erant Arabibus, quæ etiam causa illis fuerat pelen de pacis a Romanis, quam (ut dictum est impetra runt. Cum antem is imperator sceptris recens potitus esset, 92 Abimelchus, Mavia defuncto, Arabun princeps, per legatos a Justiniano pacis confirma tionem petiit, rogans ut Mardaitæ Libano amove rentur. Quod si fieret, se Romanis quotidianum tribatum pensurum, milleuos aureos nummos, ser vum et equum eximium pollicebatur. Iis conditio nibus fœdere renovato, et Mardaitis, qui xu millia bellicosorum virorum habebant, e Libano digressis gens Arabica metu illorum liberata, Romanum imperium multis malis affecit. Cæterum Justinia nus, misso duce Leontio, Iberiam, Aibaniam et alias regiones subegit. Idem ctiam ictum cum Bulgaris foedus rupit, neque eis tributa pendere sustinuit, sed expeditione in plagas occidentales suscepta multas Sclavicas gentes partim in dedi tionem accepit, partim bello domuit. Unde novas legiones conscripsit, delectis juvenum fortissimo rum circiter xxx millibus: quos populum acquisi tum appellavit. lis gaudens et fretus, etiam Arabi cum foedus rupit, causa ex eo sumpta, quod an uui tributi moneta non Romanum signum, sed Variæ lectiones et notæ. Regnavit Pogonatus an. 17, a morte scilicet parentis computatis. Nam cum in Actis concilii vi cecumenici, quod coeptum est Constantinopoli 7 die Novemfr. indictione 9, (anno Clr. 680) 27 imperii ejusdem Constantini, post ejus consulatum 13, et Herachi et Tilerii anno 22. Inde colligitur Constantinum et fratres. patre superstite, imperatores appellatos, ac Con stantinum quidem an. 643, fratres vero anno 648

novum Arabicum haberet. Neque vero aurco nummo aliam imaginem, nisi Romani impera toris, insculpi fas erat. Bellum igitur eis intulit, non tam Romanis legionibus fretus, quam novo isto et acquisito populo. Quamvis enim Ara bes orarent, ne inducias rumperet, neve pacto rum tabulas violaret, Deum ob!estati, cujus illæ numine interposito confirmatæ essent, eumque vindicem invocarent contra eos qui pugnæ causam præberent: imperator obturatis auribus ad pu gnam ferebatur. Arabes igitur induciarum tabulis hasta suspensis, ac vexilli instar ante suum excr citum elatis, cum Romanis congrediuntur. Statim autem viginti millia Sclavorum acquisiti populi ad hostes defecerunt, quæ 'res animos Romanis minuit, clademque attulit, illis auxit, ac victoriae causa fuit. Romanos igitur persecuti, quoscunque adipisci potuere, sustulerunt, ac fere innumeri ex legionibus ceciderunt. Ipse iuperator turpi fuga cum paucis conservatus, cum að Leucaten perve nisset, reliquias Sclavicæ illius et acquisitæ gentis omnes occidi, cadavera in mare abjici jussit. By zantium reversus, substructionibus vacavit, et maximum 93 triclinium regiæ Orienti obversæ condidit, quod etiamnum ab eo Justinianeum ap pellatur. Agareni porro ab eo tempore impune Ro manas provincias invaserunt, et Sabbatius patri cius, Armeniae prætor, cognita clade imperatoris ad Arabes se contulit, eisque Armeniam tradidit. Neque illi Orientem universum vastare incendiis, et Christianos in servitutem abducere destiterunt. Fuit apud Justinianum eunuchus quidam gratio sissimus, qui et sacellarius est designatus, nomine Stephanus, genere barbarus, crudelitate et imma nitate plus quam barbarus, gravis omnibus, non tantum in rebus gerendis, sed in poenis etiam indi gendis: neque is plebeios duntaxat, sed potentis simos etiam invasit, adeo ut et imperatoris ma trem verberarit. Idem imperator monachum quo que Theodosium, pridem inclusum, igeneralem designavit, qui nec ipse improbitate eunucho Stephano cedebat. Cum autem ab his respublica multis malis afficeretur, imperator omnium odia suscepit. Leontium vero ducem de cupiditate im perii suspectum, biennium in vinculis habuit, post, ejectum, Græciæ ducem fecit. Is Paulo cui dam monacho astrologiam tractanti, et imperium ei vaticinanti ait: Se jam abire in Græciam, ac scire, imperatorem sibi percussures a tergo immissu rum: ea vero quæ ille diceret, nihil fore. Cui mo Variæ lectiones et notæ. Idem habent Nicephorus Constantino pol. et Theophanes an. 7 ejusdem Rhinotueli. Sic alios legimus idem factitasse contra fœdifra gos, atque in primis Joannem Asanem Bulgariæ regera qui fæderc ab Theodoro Angelo Thessalo nicæ imperatore fracto, collectis statim quantas potuit viribus, in hostem progressus est, et collatis signis, longe licet copiis impar, proligavit, quod pluribas narrat Georgius Acropolita in Chron. cap. 25. Sed el scribit Joannes Cantacuzenus, lib. i, cap. 52, flagrantibus inter utrumque Andronicum Palæolo gun civilibus bellis, Juniorem

nachus Ne, inquit, efeminato sus animo, sed rem strenue administrato, neque enim impos vati fies. Leontius igitur Alissimis quibusque assumptis, et publicis carceribus ruptis, magnam captivorum multitudinem eduxit, qui in magnum Dei tem plum progressi, multis etiam aliis confluentibus, Justinianum maledictis insectati, Leontium faustis ominibus prosecuti sunt, Callinico patriarcha quo que adjuvante. Inde in theatrum equestre digressi, cadem factitarunt, et Justinianum e regia eductum, maso in funda preciso, Chersonem relegarunt, cum annos xvi imperasset. Stephanum vero eu nuchuin et sacellarium, et Theodosium monachuin generalen comprehensos, funibus ad pedles alliga tis, per Forum in Bovem pertractos combusserunt. XXXIII. His actis, Leontius imperium tenuit sub quo Arabes Romanas provincias incursantes, 94 multos captivos abduxeruut, tandem Africam quoque subegerunt. Quo cognito imperator, Joau nem patricium, virum strenuum cum Lola classe miuit, ad Africam Romano imperio recuperandam. Variæ lectiones et notæ. Μonachus is fuit monasterii Callio strati. Neque ille duntaxat Leontium imperaturnm predixerat, sed et Gregorius Hegumenus ut est apud Nicephorum CP. 115 el alios: de quo quidem monasterio egimus in nostra Constantinopoli, lib. v, p. 156, ubi, ut hoc obiter moneain, Eustathius auctor Commentariorum in Homerum, quique in Myrensent episcopum electus, postea Thessalonicensis exstitit archiepiscopus, monachum egit, ut docemur ex Demetrio Choma teno in Responsis ad Constantinum Cabasilam: To etc. Africa postquam a Justiniano, Belisarii opera, in jus potestatemque imperatorum rursum concessit. 2 pratoribus, quos interdum patricios, interdum magistros mi litum Africæ vocant scriptores, administrari dein ceps cepit: quorum primus hunc magistratum gessit Salomon eunuchus, qui rem præclare ges sit contra Mauritanos, quos et delevit anno 525, ut scribunt Procopius, lib. n Vandal. Marcellinus comes et Theophanes. Eo com exercitu dissi dente, missus Germanus. Justiniani ex fratre nepos, anno 536, qui rem feliciter gessit adversus Stotzam tyrannum, eo inter Maurorum descria bellando effugato. Inde revocato Germano, anno 539, Salomon rursum in eam provinciam missus, feliciter dimicans, ac rebellionibus proturbatis. tandem ab eodem Stotza, qui regnum in eremi parúbus invaserat, interficitur anno 541, non vero triennio post, ut scripsit Victor Tununensis. Ser gius, Salomonis ex fratre nepos, Bacchi Glius». illius loco mittitur belli moderatorque provinciæ. Stotza et Mauris inquietatur anno 513. Is a Bulgaris postea Thraciam invadentibus anno 561, caplus et distractus est. Joannes, quem absque allo titulo nominat Marcellinus, Victor vero mi litiæ ducem in Africa fuisse scribit, congressione facta in portu Tacea, Stolzam perimit, ipse vero ab ejus armigero occiditur anno 545. Sed cum tra dat idem Marcellinus anno sequenti revoca tum Sergium, incertum an hanc dignitatem sun) mo jure obtinuerit. Revocato igitur Sergio, Areo bindas, nepte imperatoris accepta, dirigitur in Africam, ibique anno 547, Carthagine inira pala tium occiditur a Gunthario, regno cum tyrannide assumpto: quem Carthaginis dux Artabanus 30 regni sui die prandentem interfecit, Joanne insu per Siotza juniore vincto ad principem misso. Idem Artabanus Areobindæ ab imperatore suffici tur, quo post aliquantos dies missionem flagitante, mittitur in Africam Joannes, Pappi frater, qui Mauros domuit anno 551. Lerumque anno 562, in cujus subsidium cum valido exercitu misit Justi nianus Marcianum, ex fratre aut sorore nepotem, magistrum militum, qui pacem Africa reddidit. Exhinc aliquot alii Africæ prætores et patricii recensentur sub Jastino Juniore a Joanne Bicla riensi, atque in his Tireodorus præfectus Africa a Mauris interfectus sub ann. 567. Theoctistus ma gister militum. provinciæ Africanæ, qui a Mauris hello superatus perinde interiit sub annum 568, ot Amabilis, a. Mauris anno soyuenti pariter in

ls Arabes qui ibi erant bello superalos expulit, atque ihic hiemavit, rebus suis gestis ad impe ra orem perscriptis, exspectans quid porro de illius sententia faciendum esset. Ceterum Agarenorum summus consul (sic enim suos principes appella bant) statu Africano cognito, jacturamque iniquo ferens animo, classem ingentem exornat ad pro vinciamn recipiendam: cui cum patricius Joannes impar esset, portu relicto ad imperatorem se conferebat, ut majores copias postularet. Sed cum Romana classis Cretam pervenisset, populi prin cipes partim turpe rati Africa omissa et hostibus cuncess reverti, partim iracundiam imperatoris veriti, classiariis defectionis auctores funt, ac Leontii insectandi, et Apsimari Cibyrrhæotarum Drungarii, quem statim etiam Tiberium nomi narunt, imperatoris salutandi. Is igitur cum classe Byzantium pervectus, in Sfcis appulit. Etsi autem Leontius urbis custodiam diligenter curarat, tamen quidam provinciales magistratus, per ma rum Blachernium, cujus custodiam sortiti erant, cla vibus portæ cum sanctissimo jurejurando acceptis, Apsimarum introduxerunt. Ita classiarii ingressi, civium ædes diripuerunt, Apsímarus Leontium naso præciso, custodia tradidit. Principes qui ab illo stabant, verberibus affectos et bonis spoliatos relegavit. Imperavit Leontius triennium. XXIV. Apsimarus sive Tiberius, it imperio potitus, statim fratrem suum Heraclium omnibus et pedestribus et equestribus copiis solum cum summo imperio praefectum, in Orientem contra Agarenos misit. Romani igitur Syriam incursarunt et Samosata usque progressi, finitimaque loca omnia populati, Agarenorum plurimos confecerunt, captisque plurimis et ingenti præda parta, magnum Arabibus terrorem incusserant, Baanes vero cogno Varia lectiones et notæ. teremptus. Post hunc occurrit Gennadius ma gister militum in Africa, qui, ut scribit idem Victor, Mauros delevit, et Gasmulem fortissimum regem. qui jam tres duces superius memoratos Romani exercitus interfecerat, hello superavit, et ipsum regem gladio interfecit, an. 2 Tiberii Augusti. Me moratur deinde Heraclius Africa patricius et magister militum an. 6 Phocæ, Heraclii imperato ris pater, apud Theophanem, auctorem Chronici Orientalis, et alios, sub quo illius frater Gregorius, seu ut aliis appellatur, Gregoras, legali munus obiit. Denique Gregorius Africa patrícius memo ratur a Theophane, qui anno 5 Constantis in ea provincia seditionem movit: et anno proxime so quenti ab Arabibus African incursantibus pulsus est, tributo provincialibus imposito. Istius Gregorii præterea mentio occurrit in Disputatione S. Maximi cum Pyrcho Patr CP. coram quo illa acta est, et qui in aliquot ejusdem Maximi epistolis Georgius nuncupatur. Ili rursum anno 660 Constantino Pogonato imperante, exercitum moverunt in Africam, octoginta hominum millibus in captivita tem abductis. Denique anno Leontini tertio, iidem Abimelecho principatum obtinente, expeditione in Africam suscepta, universam imperio suo subdi derunt, nequaquam reluctante Joanne patricio Africæ, qui eo cuni idoneis viribus a Leontio mis sus, rem primo feliciter gessit, Carthaginem Ro inanæ ditioni asseruit. Saracenos in fugam vertit. Verum iis majori postmodum apparatu et belli mole in cum contendentibus, Africa cedere coactus, cum omni quæ supererat classe in Cretam insulam abe cessit: ubi exercitus, male gesta re, Leontii offensionem veritus, Absimarum ad imperium pro vexit. Accidit hæc Africa clades circa annum 698, quam attigere scriptores, atque in iis Theophanes, Nicephorus Constantinopolit. in Historia, Consial tinus, De administ. imp. cap. 22; Anastasius Bi blioth. in Joanne V. PP. et alii. Chronicon m Georgii Hamartoli, de Leontio

mento flepiadamon, quartam Armeniam Arabibus prodidit. Sed Armeniorum principes, Agarenos per seditionem occiderunt, et legatis ad Apsima – rum missis, Romanos denuo in provinciam receperunt. Moametus autem qui tum Agarenis imperabat, Armeniam iterum sibi parere coegit, ac principes populi vivos cremavit. Tunc Ciliciae quoque arma intulerunt Agareni, cum quibus He raclius congressus, majorem partem ferro confecit, cæteris captis quos ad imperatorem vinctos mi sit, Philippicum Nicephori patricii filium, quod in somnis aquilam sibi umbram facere vidisset, re gnum anlıno agitantem, in Cephaloniam relegavit Apsimarus. Justinianus autem, qui, ut dictum est, Chersone exsula bat, fuga elapsus, ad Chaganu.n Chazarorum principemn se contulit, a quo honio rifcentissime exceptus, ejus sororem Theodora:n uxorem duxit ac paulo post înde digtessus, in alla provincia cum sua conjuge consedit. Verum Apsimarus Chagano magusm pecuniam per nun Lios pollicitus, si Justiniani caput ad se misisset, impetrat a barbaro ut duos e suis familiaribus ableget, cuin mandatis, ut Sustinianum secreto tollant. Eo consilio Theodora per servum cognito, maritum præmonet. Justinianus igitur duos illos seorsim accersitos, utrumque laqueo præfocat, et Theodora in Chazariam ablegata, ipse navi culam conscendit, ad Terbelin Bulgarorum prin 8 cipem profecturus. In ea navigatione magna tem pestate orta, navicula in periculo submersionis versata est. Monitus igitur ab iis qui una na vigabant, ut votum faceret Deo se, si evasisset incolumis et regnum recepisset, veniam omnibus suis adversariis daturum; respondit: Si cui illorum pepercero, statim hic submergar. Cum auten ad Bulgarorum principem pervenisset, multaque ei dedisset, daturumque promisisset, si ab eo in avitum regnum reduceretur, nuptias ctiam dilise suæ illi pollicitus cum illo, ingentibus copiis subnixus, Byzantium aggreditur, et castris ante mvenia positis, civium animos pertental, cum eis de pinnaculis prospectantibus colloquens. Illi vero eum non modo non invitabant, sed et atro cibus maledictis incessebant. Verum noctu per aqueductum ingressus atque urbe potitus est. Apsimarus autem, qui Apolloniam confugerat, captus est, cum vi annos imperassel. XXV. Sic Justinianus imperium recuperavit, idque secundum 98 suscepit præsecto naso. Bul garorum principem cum donis multis, icto pacis federe dimisit. Deinde Apaimaro, et fratre ejus Varia lectiones et nom. Μeminit alterius Faanæ præpositi et patricii Photius in epist. 91 et 114.

Heraclio, atque etiam Leontio ad se adductis, He raclium cum aliis pluribus de lignis juxta mœnia suspendit, Apsimarum et Leontium vinculis per forum circunaductos, lucis Circensibus spectaculo exhibuit, cumque collis eorum ante se projectorum, pedibus insultasset, sic demum capita in vena tione illis præcidi jussit. Callinicum patriarcham, Oculis prius erutis, Rounam relegavit. Cyrum mo nachum quemdam inclusum, qui ei regni re cuperationem praedixerat, patriarcham designavit. Maximam turbam et plebeiam et militarem occidit, partim aperte, partim clam. Uxorem Theodoram e Chazaria revocavit, quæ jam filinm pepererat, quem Tiberium vocavit, ipsumque et matrem in peratorio nomine dignatus, diademate ornavit. Foedus cum Bulgaris ictum rupit, eisque bellum intulit, pedestribus, equestribus et navalibus co piis Anchialum profectus. Ac primum territi Bulgari, in montes confugerunt. Inde cum Ro manorum exercitum castra nullo ordine posuisse, et temere pabulatum dispergi viderent, animos receperunt, et congressi mulios occiderunt neque paucio es ceperunt, equis etiam multis potiti. Ceterum imperator cum reliquiis exercitus in castellum quoddam se conclusit. Deinde incisis equorum nervis, ne hostibus usui essent, con scensis navibus cum magno dedecore Byzantium rediit. Chersoniis porro iratus, quod de se res novas moliente tollendo cogitassent, triremes, droinones et naves onerarias cum maximo exercitu c et duobus ducibus mittit, eisque mandat, ne cui quam illorum parcant, sed omnes gladiis con-. ficiant. Qui eos nullo cum labore ceperunt (neque enim urbium Chersoniarum habitatores resi stebant), ac pene omnibus sublatis, pueris duntaxat et adolescentulis pepercerunt. Quo Justinianus co gaito, iratus, eos quoque ad se mitti jussit qui conservati essent; qui cum missi essent, maxima ex parte in mari perierunt: ea res imperatori voluptati fuit. Sed ne sic quidem furore in illos suo expleto, minatus est se aliis copiis missis ita regionem illam evastaturum ut, 97 quibus in locis arbes fuissent, arva colerentur. Ob hæc Chersonio rum reliquiæ, eorumque finitimi ad defectionem impulsi Philippicum Bardanis filium, quem supra ab Apsimaro in Cephaleniam relegatum fuisse memoravimus, revocatum modo et dua Constan tinopolim iret, illuc profectum, imperatorem 82 lutant, eliam Elia principe suo adjutante. Quibus Justinianus cognitis, Eliæ liberos in sinu matris jugulavit, et ipsam servo ejus Indo coquo copulavit. Deinde instructain classem contra Chersonem mit Varia lectiones et notæ. Hujus memoriam agunt Græci 23 Augusti, ut est in Me nais, Hujus_synaxin agunt Græci 8 Januar. in monasterio ut est in Me nais. Vide Gloss. med. Græcit. in Anonymus Valesianus de Con stantino M. Summa festinatione veredis post se truH calis Alpes transgressus, etc. Constantinus Manas 8es, p. Utitur etiamn Theophanes an. 6 Justiniani.

versos deleat. Quæ cum jam illic appulisset, ac provinciam obsideret, Chazari Chersonitis sup petias venerunt. Unde obsidio soluta est, et clas siarii cum ad imperatorem redire non auderent, maledicta in eum jecerunt, et Bardanem pro imperatore celebrarunt. Jam longo tempore elapso, cum nihil ei de classe significaretur, suspicatus accidisse aliquid quod in suam fraudem tenderet, Byzantio profectus, cum Sinopen usque perre nisset, videt classem versus urbem proficisci statim igitur et ipse naves convertit. Sed Philip picus prospera navigatione usus magnam urbem prænceupat. Justinianus vero in Damatry stativa habet, ad quem Elias missus, militibus persuasit, ut deserto illo se ad Philippicum conferrent. Quo facto suis manibus caput illi resecat. Filius au tem ejus Tiberius, com avia materna Anastasia (nam Theodora mater jam obierat) in templum Blachernium confugit: cumque sacrosanctum sa cellum ingressus, mensam sanctissimam subiisset, prebensa una ejus columella, mortem est depre catos. Sed qui ad eum quærendum missi erant, pueri e sacrario abstracti collum tanquam pccudis crudeliter resccuerunt. tit, classisque praefecto mandat ut funditus uni Bu XXVI. Jam potitus imperio Philippicus, contra sextam œcumenicam synodum se armavit, indi cloque concilio homo vanus, quantum in ipso fuit, sacram illam synodum abrogavit. Nam Leon tio recens sceptrum adepto, fertur inclusus qui dam monachus in Callistrati monasterio, qui Mou nothelitarum sectam probaret, huic Philippico regni adeptionem prædixisse, ejusque prædictio⚫ nis mercedem sexta synodi abrogationem stipula tus, et hic policitus esse. Ac sextam 93 ccu menicam synodum abrogavit, ut putabat. Cum vero acervos pecuniarum a veteribus imperatoribus cumulatos in regia reperisset, majorem partem in nullos usus in nullos usus necessarios collatam dissipavit exiguo tempore: ac omnem forsan absumpsisset, si diutius imperium tenuisset. Nam in dicendo quidem disertissimus habebatur, nec prudentis expers: ad res autem gerendas erat omnium ineptissimus, et ingenio plane sinistro. Cyrum patriarcham Ecclesia, quam per sex annos tenue ral, exegit, et Joannem assensorem suum in ea Varia lectiones et notæ. Libellus synodicus Pappi

collocavit. Sub co Bulgari Thraciam universam populati, ad ipsam usque urbeın incursarunt om nia, magnaque præda, et captivis fere innumeris abductis, domum se receperunt. Sed et Agareni Orientem eodem modo tractarunt. Duobus annis et mensibus aliquot, ex quo imperium susceperat, elapsis, cum ludos equestres celebrasset, et pusί certamen in Zeuxippí balneo lavisset, quosdain senatores cœnæ adhibuit; vel, ut alii dicunt, eos qui ludis Circensibus vicerant. In eo convivio a quibusdam senatoribus oppressus cæcatur. Id actum est pridie Pentecostes. Postridie, hoc est, in ipsa Pentecoste, et senatus et populus Artemium primum a secretis, imperatorem designant, in dito ei nomine Auastasii. XXVII. Hic omni doctrinæ genere eruditus, et rebus gerendis versatissimus fuit. Patriarcha Joanne, ut non orthodoxo, a sede quam triennium tenuerat, avulso, Germanum Cyzico revocatum, in ejus locum substituit, quem a Constantino Po gonato virilibus privatum fuisse supra memoravi mus. Cum Alexandrinos in Phoeniciam appulisse, ot inde ligna ad fabricandas naves peterent, didi cisset classem instructam contra illos misit, et provincialium quoque naves Rhodum appellere, alque ubi convenissent, contra hostes ire jussit, totius classis duce delecto Joanne Magnæ ecclesiæ Dei diacono, et generali logotheta. Postquam om nes Rhodi convenerant, et Joannes navigationem adornabat: classiarii, ac polius Opsiciani, infensi imperatori, quɔd navales copias parum commode tractasset, imperium detrectabant: et diaconum eorum contumaciam severius castigantem, male dicta in imperatorem congerentes, 99 statim Variæ lectiones et notæ. Nihil crebrius in universa By zantinorum imperatorum historia, quam excæca tionis pœna, in rebelles præsertim, vel qui rebel lionum et conjurationum participes ac conscii erant: qua quidem ut mortis supplicio longe mi tiori sæpe utebantur, dum clementiam testări ut cnnque vellent. Constantinus Porph. in Basilii avi Viu n. edit. Combef. Μox rationem subdit Michael Psellus, lib. i Hist. ms. die scilicet celebrabat urbis natale, ut habent Theophanes et Nicephorus Constantinopolit. quod quidem Sabbatum Pentecostes in 3 Junii, eo anno quo abrogatum est imperium Philippico, Christi scilicet 793 incidit, licet f1 mensis Maii vulgo hæc festivitas celebrari soleret: unde conjicit Pe tavius in hunc diem dilatos ejusmodi ludos cir censes, qui quotannis in die urbis natali edebantur, uti pluribus observamus in nostra Constantinopoli, lib. i, p. 99. Sed id verum ne sit, ut dubitem, fa cit Synaxarium ms. iu S. Joanne Jejunatore pa triarcha Constantinopolit. imperante Mauricio, sub 2 Septembr. ubi mentio Bi hujusce circensinm editionis Sabbato Pentecostes, quam ille non pro babat

per seditionem occiderunt, omissoque alteriore progressu, partim domum redierunt, partim By zantium petierunt: cumque Adamyllium per venissent, Theodosium quemdam publicorum vectigalium exactorem, hominem in republica non versatum, imperatorem invitum salutarunt. His Artemius cognitis, classem parat, urbemque custo dia munit, ipse Nicææ degens, quæ est Bithyniæ metropolis. Seditiosi vero, terra marique Chryso polim pervenerunt, ac navales pugna aliquandiu sunt commissæ. Deinde in Thraciam pervectus Theodosius, per murum Blachernium, opera pro ditorum, magnam urbem intravit, unaque cum en classiarii et milites, qui magnam pecuniam ex ædibus rapuerunt, et principibus, qui Artemium defendebant, ac Germano patriarcha comprehensis, Nicæam discesserunt, Artemio urbem et regiam jam esse occupatas ostendentes. Is igitur habit monachi sumpto, acceplaque fide, nihil sibi piz terea mali timendum, eis sese tradidit, ac Thessa lonicam est relegatus, cum unum annum et tres menses regnassel. XXVIII. Imperio aptem potitus est Theodosius Adramyttenus, vir bonus ille quidemn, honestaque vilz, sed ignavus et ad rerum administrationem el tractationem, regni præsertim minime idoneus. Cæterum Leo qui et Conon, ab Artemio, cujus tum partes amplectebatur, dux Orientis designa tus, Theodosio non cessit, cum etiam Artabasdum Armenium, Armeniacorum ducem suffragatorem haberet. Inde igitur cum suis legionibus Nicome diam digressus est, ubi Theodosii filium cum regio instrumento deprehensum, Chrysopolim perduxit. Ei Theodosius citra dimicationem regno cessit, unaque cum filio rasus in clericum, accepta fide nihil in se consultuin iri gravius, vitæ reli quum tranquille exegit, cum biennium imperas sel. Varia lectiones et nola. Dicitur. Theo sterico in Vita S. Nicetæ Confessoris, n. 27 Ville Gloss. med. Grecit. in Hæc de Theodosio subdit Symeou logotheta, in Chron. ms. (41*) Iu banc scntcntiam Constanti I. Dehinc imperii dignitatem Leo preter dignis tatem est cousecutus, qui patriam habuit Isau nus Acropolita in serm. de S. Joanne Damasceno,

riam, atque iude una cum parentibus ab impera tore Justiniano, antequam imperio ejectus 100 esset, translatus, Mesembriæ Thraciæ urbe vitam egit. Pulso autem Justiniano, et a Bulgaris in regnum reducendo, progressus obviam, ci munera obtulit eaque de cansa spatharii dignitatem statim est consecutus, et, recuperato ab illo im perio, ejus familiaritate usus. Deinde ad Alanos, sive Albanos (sic enim vocantur a veteribus mis sus est, ut eos contra Abasgos, qui a Romanis defecerunt, concitaret. Parebant autem, ut Casa riensis Procopius refert, duobus suis popularibus, quorum alter partem orientalem, occidentalem alter gubernabat. Uterque porro gentem ex avaritia male tractabat. Nam quoscunque puerus formosos p et corporibus elegantibus inveniebant, eos vi paren tibus ereptos castratosque, Romanis eunuchorum amore semper attonitis, magna pecunia vende bant, eorumque patres occidebant, ne quando propter filios irati, seditionem moverent. Erat igi tur apud Abasgos Aliolum pulchrum genuisse maximum infortunium, eam elegantiam morte luentes. Ac Abasgi sic a suis magistratibus tra etabantur. Justinianus autem primus, misso ad cos imperatorio eunucho quodam, eorum populari (multi enim tales in Romana curia versabantur ) magistratibus eorum interdixit, ne quem in poste rum invitum castrarent: capturos enim laborem inanem, nemine Romanorum castratos eorum empturo. Hoc Abasgi cupidissime acceperunt, edi cloque imperatoris Romanorum freti, deinceps magistratibus suis in ea re non cesserunt, qui er ipsi jam segniores ad id facinus erant redditi. Post etiam, utrique magistratu abrogato, suis vi vere legibus voluerunt, cum ad id usque tempus Christianæ religionis rudes essent, et lucos ac silvas venerarentur, et arbores barbarica simplici tate pro diis haberent. Sed Justiniano studio fuit, eos ad pietatem traducere, missisque sacris viris, Dei cognitione barbaros imbuit: exstructaque præclara æde Deiparæ, et sacerdotibus in ca col locatis, eos a vita plane barbarica ad mores Chri stianorum traduxit. Ex co nemini parentibus Abasgis, imperatores Romani magistratus miserunt, a quibus res administrabantur. Qui cum injurii essent, ac populum crudelius traclarent, veriti ne prorsus iol in servitutem a Romanis redigeren tur, defecerunt, neque amplius magistratum Ro manorum admiserunt. Ea de causa Justinianus, is qui naso mutilatus fuit, eos ulturus, Leonem spa tharium ad Alanos mittit cum maxima pecunia, ut eos contra finitimos Abasgos armaret. Eo pro fectus Lco, et multos ibi annos commoratus, sero Varim lectiones et notæ. Addit alter e codd. Wolfianis, C3;

cisus eral) meque Philippies (pulsus enim oral, *A6zsywv, s! þankai; Tupains Ismèàkov žgyming, a agreque rediit, nec Justiniano invents (smu dictum est, oculis etiam ermuis), Artomium igi kur tum imperantem convenit, a quo honigne ac ceptus est, et Orientalium themati præfectus. Pro eo igitur, ut dictum est, propagnans scilicet, Theodosio se opposuit, sceptrisque polìtus eBL. judiciorem Dei abyseum iucημrhens bilem! Suc adeptus imperium, statim Artakasho Bluam de spandit, el coropalatæ honorem decrevit. Has mas autem Arabum dux Abydo cum magnis expris in Thraciam transvectus, niaguam ejus provinciae partem populatus est, impetuque in urbem regiam facto, valium juxta terrestria niɛnia pasuit, algne ab ea parte ipse urbem oppugnavit, Solymas tem archisatrapes cjus, e mari cum maxima che Verum Baves ejus tam bellicas quam enoca Romani Græco igni repulerunt, uɩ muki navarchi, φuarta Raves is Deadme alligerai, por dor Lionem se ad imperatorem conferrent. Et modo pars maxima chassis Arabicæ periit. Re næque legiques ens augresse, qui in Bithyni pra dabantur, multos occiderunt, ut et illi territi safegerent. Qui automa in Thracia eraal Arabes tanta fame premebantur, ut nullius animantis daveribus abstinerent, quin et humanis carnibus samorisse manus perhibentur. Freierta peiles tia cos invasit, cerumque turbas confertim εὐeampsit. Ad hac Mulgari, ut quidam auctores sul, ens aggressi, multa millin ferro trucidarunt H. Interea Sergius Siciliæ prætor, cognita urbis ob sidione Arabica, et imperii perturbatione, tyranni dem et ipse affectavit, non sibi ipsi usurpato imperii titulo, sed ministrorum suorum quemdam Gregorium curavit a populo imperatorem salutandum, nomine ejus in Tiberium commutato, qui de Sergii sententia quusdam ad magistratus erexit. Hoc nuntio Leo commotas, 102 de opprimendo tyranno cogitus, Paulum imperatoriis equisonibus præfectum, qui lingua Romana chartuber.us dicitur, patricii digni tate oruatum, et Siciliæ prætorem designatum, centra seditiosum misit, tradito edicto ad provin ciarum præsides, quibus eum adjutare jubebantar, scriptisque ad Siciliensem exercitum litteris, qui bus Romanam rem bene se habere significabiat, Arabibus jam victis et profligatis. Eas quoque Varia lectiones et nolæe. Ut Lum oksensa fuerit a Baracenis, attigit eliam au ctor Orationis in festum 817.

liberas Paulo tradidit,militibus reddendas. Quem cum ex insperato Siciliam tenuisse, ac Syracusas ingressum esse cognovisset Sergius: statim arrepta fuga versus Longobardiam proficiscitur. Paulus vero oratione apud milites habita, et litteris impe ratoriis recitatis, effecit, ut statim imperatorem ce Jebrarent, et Gregorium cum suis vinctos traderent. Gregorium itaque sustulit, satellites ejus fagris casos rasaque coma relegavit. Sergius promissa impunitate ad eum e Calabria venit. Ita motus Siciliæ pacatus est. Arabes qui urbem obsidebaut, pluribus malis acceptis quam datis, reditum ador narunt, et reliquis navibus conscensis discesserunt, sed vehementi turbine exorto perierunt omnes cum suis triremibus, x tantum navibus exceptis, qua rum v a Romanis captæ sunt, reliquæ elaps, cladis nuntiæ domum redierunt. Natus autem est Leoni catulus patre crudelior, cujus matrem Mariam diadeınɔte ornavit, et puerum in Magna ecclesia baptizavit, Constantini nomine indito: qui cum in sacrosancta illa aqua mergeretur, fertur excrevisse stercus, unde Copronymus est cognominatus. Sed et sanctissimum patriarcham Germanum dixisse aiunt, id signum esse quod is puer sacra contami naturus esset, et pietatis studiosis magno malo fu Lyrus, Artemio Thessalonica degenti Niceles Xyli nites magister, vir summæ auctoritatis persuasit ut ad Bulgaros confugeret, eorumque opera inpe rium recuperare conaretur. Quod cum fecisset, et cum magna eorum multitudine Byzantium venis. sel, se a populo receptum iri existimans, nemo au lem eum curaret: Bulgari eo magna pecunia Leoni prodito domum redierunt. Ille cum Xylinite inter fectus est, et Xilinitæ opes omnes quæ magnæ erant, publicatæ. 103 Sunt et alii ex Artemii con juralis occisi, et praeter ceteros Thessalonicensium archiepiscopus. Post hæc Leo flium suum impera torem creat, officio coronationis a sancto Germano ce'ebrato. Exinde cum Deo pugnare incipit, et con tra venerandas imagines insanire. Accersitoque Germano patriarcha, negat colendas esse imagines, carumque adorationem idololatriam vocat. At dio vus ille Pater: Bona verba, inquit, imperator: ita sentire noli. Nam ista cogitatio plane impia est. Scio equidem cantari, fore ut isla haresis agiletur, tu vero illius auctor esse noli. Num Conon quidam eam auspicaturus esse dicitur. Tum ille statim Ego, inquit, is sum, et non alius. Conon enim in fans a parentibus meis sum appellatus. Inclytum Germanum assentiri nolentem, ac potius magno animo refragantem, et perversam illam opinionem arguentem, Ecclesia ejecit, cum eam xv annos gu bernasset, et Anastasium quemdam sibi assentien tem, patriarchum designavit. Nunc unde Leo in istam opinionem adductus, et huc impietatis pro gressus fuerit, exponam. Variæ lectiones, et notæ. apud Constantinum, lib. De Thema. cap. 6.

II. Izitho Arabum principatum nuper adéplo, Hebræi duo, arte prestigiatores, etsi futurarum rertim ex astrologia prædictionem profiterentur. imperium et diuturnam vitam pollicebantur, si Christi et Matris ejus imaginės e Christianis eccle siis ejecisset. Paret haud segniter Barbarus, om nesque venerandas imagines in templis omnibus suæ ditionis abolét: nec multo pošt miserum divina vindictà consequitur, anno nondum elapso mor tuam. Cujus filius regni successor, cum falsos illos rates ob deceptum parentem ad supplicium quæ ritaret: illi jam in Isauriam transfugerant. Ibi cum in hunc Leonem tum adolescentem opificem inci dissent, imperium ei Romanum prædicunt. Qui cùm suam fortunam intuens, infinito intervallo tante imperio sejunctam, illorum oraculis fidem abrogaret: illi eventuru.n id quod prædixissent, constanter asseverabant, cumque furejurando ob stringebant, ut se, imperio potitus, voli compotes redderet. Jurat ille se facturam. Politum igitur, ut dictum est, Romano imperió, idqué nonúm janı annum tènentem, qui id ei vaticinati fuerant, coR venere, 104 prædictionis mercedei fagilantes. Non fecusat Leo, ac dicere jubet quid pelams? At profani illi duo Judzi: Neque divitias, inquiuit, postulainus, neque dignitatis alicujus fastigium bimus, neque ullum imperii splendorem, sed illud duntaxat, ut Namreui et Gemiiricis ejus imagines asique tollantur. Tur ille, parum frma Ade predi c tus, quasi res levis at facillima esset, se ita facia rum pollicetur, ét decimum suæ tyrannidis annum auspicans, und ellii bellum contra Deum suspi catur, et cum terribili fugitu venerandas imagines invadit, gravissimamque persecutionem excitat, multos detestande su voluntati adversantes pr nit, ac martyres facit. Ac præter catèra, quæ in pios ausus est, illud etiam designavit. Domus erat in basilica proxime forum Erarium regia, in qua multi codices et humanæ, el generosioris ac divinæ sapientiæ asservabantur, ab antiquis temporibus et ad habitandum attributa, qui eraditione excelle quem acumenicum doctorem appellabant. Is x11 cóntubernales habebat éxcellentèr eruditos. His publicas victus præbebatur: bos eruditionis et cognitionis atidi accedebant: hos imperatores nd rerum gerendarum consilia adhibebant. Ens Loo si cépissét, et in suáin sententiam pertraxissel, om Varia lectiones et notæ. žepuçrəfiri kärtcher #krukiðjan. Kal &; G. Bistoriam hanc pluribes enarrat Joannes Monachus et locum tenens Ecclesiarum Orientalium in concilio Nicæno 11, act. 5, p. 385.

mia sibi confecta fore putabat. Accersit igitur vi ros, improbamque suam de venerandis imaginibus opinionem cum eis communicat. Qui adeo non sunt assensi, ut et ipsum ab ea opinione prorsus abdu cere conarentur, partim demulcendo feram illam, et salutaribus carminibus incantando, partim con Adentius adversando, et ejus impietatem coar guendo. Sed ille instar aspidis obturabat aures, et vocem incantantis non admittebat, neque medici nam accipiebat a sapientibus. Cum igitur sæpe com eis egisset, persuadendi spe abjccla, eos domum dimisit in ædes illas regias, multamque materiam aridam circum eos collocatam noctu incendi jussit, atque ita ædes cum libris, et doctos illos ac vene rabiles viros combussit. IV. Hac de causa Gregorius, qui tum Romæ ve Seris Ecclesiam gubernabat, repudiata societate poutificis novæ Romæ, necnon eorum qui illum sequerentur, illos una cum 105 imperatore syno dico anathemate obstrinxit, et vectigalia quæ ad id usque tempus imperio inde pendebantur, inhi buit, icto eum Francis foedere. Ude illi occupandæ Romæ occasionem habuerunt. Neque enim Romani generis sunt Franci, sed (ut in Varia Historia tra dit Cæsariensis Procopius) geus Germanica, quæ olim circa Rhenum fumen et Rhodanum et palu des illorum locorum habitavit. Cum autem Beli sarius sub priore Justiniano ductaret excrcitum, et cum Gouhis de ftalia et urbilus Italicis, ipsaque Roma, quæ tum a Gotthis tenebantur, decertaret tum Francos etiam narrat Italiam invasisse, et Gotthos qui simul et Romanis et Francis resistere Now possent, cum bis, omisso bello, pacem fecisse, concessis Galliis quæ eis accesserant; atque id fa cum, ipsum etiam Justinianum, Francis peteutibus, imperatoriis litteris confirmasse, eo consilio, ne Romanis Gotthos impugnantibus impedimento es sent, sed ejus confirmationis gratia, pacem agerent. Unde Germani Massiliam Phocæensium coloniam et loca maritima omnia occuparint, et illo mari sint potiti, et magnam eliam Veneliarum partem obtinuerint. Ita Francos cum in Italorum vicinia consedissent, ab eo tempore non destitisse finiti mos Romanos bellis lacessere, corumque provin cias populari. Igitur papa Gregorius deserta impe ratoris obedientia, ut dictum est, ob perversam illius opinionein, pacem cum Francis fecit, cum prius sæpe dedisset operam, nt Leonem per litteras ab odio Dei revocaret, atque ad cultum sacrarum imaginum reduceret. Sed id plane erat tbiopem

lavart. Tantum enim aberat ut resipisceret, ut etiam furore contra orthodoxos percitus, multos supplicio afliceret, et confessionis coronis oruaret. Calabros et Siculos novis tributis oneravit, ac more Judaico tributum capitum pendere, et mares qui apud illos nascebantur, describi jussit. Filio jam adulto filiam Chagani Scytharum ducis despondit, eamque baptizatam frenem vocavit, quæ mariti er rerem non amplexa est, sed pium dogma quo im buta fuerat, constanter tenuit. Terræ motu vehe menti muka templa et domus Byzantii corruerunt, magna hominum multitudine ruinis oppressa. 106 Tunc et Arcadii statua in Xerolophi columna po sita concidit, et Theodosii statua in Aurea purta, et obversa continenti urbis moenia. Gorruerunt et Nicomedia et Nicæa, Bithynians metropoles. Rui nam murorum tyrannus Leo ad lucri occasionetn detersit. Nam urbano populo per præconcm edisis Eum mania celeriter instaurare non posse, neque vero expedire civitati, ut diu mænibus careat, itaque se jussisse publicis tributis accessionem adjungi, vice nos quaternos folles in singula numismata: quibus in fiscum relatis, mænia sumplibus imperatoriis in slaurentur. Ea exactio ab illo ten pore etiam nunc durat. Sic infelix Leo, cum in reipublica perni ciem annos viginti quatuor imperasset, ex morbo intestinorum animam infeliciter eructavit. V. Romanum imperium una cum paterna ìm pietate ignominiosus ejus filius suscepit, qui patris improbitatem longo intervallo superare studuit. Neque enim contra venerabiles imagines duulax! insaniit, sed et præestigiis fuit deditus, et victin.a ruin dissectionibus, et evocationibus manium, aliisque infandis rebus. Denique nullo scelere abstinuit, non uniforni, sed multiplici improbitate preditus, non Christianus, non paganus, non Judæus, sed colluvio quaedam impietatis, instar Africanarum ferarum, quæ ex diversi generis coitu multiformnes confusaque specie et inmanitate nascl perhibentur: atque ob hæc omnibus invisus fuit. Secundo anno tyrannidis suæ (neque enim regni Varim lectiones et notæ. Accidit bic ter re motus an. 24. l.eunis indict. 9 vut Kal. die S. Demetrio sacro, feria iv, hora 8. Ita Theo phanes et Cedrenus. Illins etiam meminit Nicepho rus Constantinopol. in Breviario, quo quidem die fieri cjus olservant Menæa. Vide qua de eo adpotamus in dissert. de Hebdomo. In his redem S. Irenes Sophiane proximam recenset Nicephorus. Nicom diz et Nicem tertiam addit Pranetum Theophanes, qui eadem babet quæ Zonaras de nova tributi acces sione pro muris urbis reparandis imposita. idem Theuste rictus, n.

dixerim expeditione contra Arabes suscepts, cum ad obsicii provinciam pervenisset, cui provinciæ allinis ejus Arabasdus curopalates præerat, illi alini suo insidias struxit. Nam senatus et populus atque etiam legiones, cum, ut dictum est, Constan tiuum odissent, Artabasdo ut orthodoxo imperio decernebant. Verum Artabasdus animadversis in sidiis, oratiune apud populum habita, Constanti num aggreditur. Sed efugit Copronymus, et amo. rium se contulit, missisque ad Orientalium Lace num, et Thracensium Sisinoacium duces legatis, magnificis pollicitationibus impetravit, ut secum militarent. Hinc civilla bella orta sunt, el Romani sese mutuis cædibus confecerunt. Nam utrique suo i.nperatori adhærebant, 107 et Artabasdus etiam j.uperator jam declaratus erat. In urbe regia Con stantinus Theophanem nugistrum. rerum admini stralorein reliquerat: qui Arlabasdo deditus, ac ceptis ab eo litteris vulgabat, Constantino publice interfecto, Artabasdum a legionibus creatum esse imperatorem. Sie urbana multitudo in magna Eccle sia congressa, Constantinum anathemate notavit, et Arlabasdum laudibus prosecuta est, eadem hac et Anastasio patriarehs comprobante. Arlabasdus igitur susceptus, et ab omnibus imperator saluta tus, statim venerandas imagines ubique erexit. Anastasius autem patriarcha jurejurando afirmavit, dixisse Copronymum, Christum nou ed«e filium Dei, sed nudum hominem Maria natum, quemadmodum ipse e sua matre Maria natusessel. Arlabaedo urbem egresso, denuo pugna committebantur, et Constan Linus Chalcedone transvectus, jacto circa terrestria mania vallo, urbem obsedi. Cum eo congressus Artabasdus et victus, in urbe se conclusit: et ut ea diligenter custodiretur, operam dedit. Sed quia Copronymus mare tenebat, neque onerarias naves in urbem appellere patiebatur, fame laboratum est, multique eives perierunt. Idem Artabasdi filiam nactus, in compedes conjectum patri ostendebat. Deinde rursus téntata oppugnatione, o inscruta bilia Dei judicia, urbe potitus est. Sed Artabardus elapsus, in castellum quoddam provincia obsequii se recepit. Ubi comprehensus cum duobus suis liis excæcatur. Sunt et fooderatorum ejus multi Copronymno interfecti, et prae ceteris Baclangius patricius, vir illustris, cujus uxorem post plurimos annos in monasterium Choræ abire coegit tyrannus, ubi ille sepultus erat, et refossa mariti sui ossa ipsam afferre, et projicere in pelagium, quo hostes et condemnati adjiciebantur. Cum ludi equestres agerentur, Artabasdum et filios ejus in medio theatro circumductos traduzit. Sed et Anastasium patriarcham a Diippio asino insidentem, facie versus caudam conversa, adductum, ignominiose Variæ lectiones et notæ. Theostericlus in Vita S. Nicetae confess. n. 28 scribit Copronymum Deipara cultum omnino abolere conatum fuisse,

inclyti patriarche Germani prælictio ipso opere est comprobata. Nam cum aliquando eum a tergo sequeretur Anastasius, 108 et l.umerale ejus pe dibus calcassel, conversns sanctus Germanus: Me, inquit, festina, Blippium te exspectat. Eum post ignominiosam circumductionem, ut assensorem soum, iterum Ecclesiam tenere, et sacris operari passus est. pariter traduxit, prius publice verberatum. Sic VI. Arabibus inter se dissentientibus, et bello intestino occupatis Copronymus, arrepta oera sione, Syris bellum infert, et Germaniciam capit In Palæstina et Syria maximo terræ motu multæ Ecclesis, et monasteria, et ades corruerunt, mul taque hominum millia perierunt, non ruina IDR tum, sed et pestilentia, in Sicilia, Calabria, Grecia. et aliis provinciis, quæ ipsum usque Byzantium est grassala: ac tanta fuit morientium multitudo, at efferri non possent, sed plura cadavera simul cur ribus imposita ereherentur. Copronymo Chagani filis peperit filium: eum Leonem vocavit et impe ratorem appellavit, coronatum ab Anastasio pa triarcha ejusdem opinionis. Potitus est Coprony mus et Theodosiopoli et Melitina: quo successu, elatus, acerbior in Ecclesiam et orthodoxams Gdem. evasit: edictis propositis, quibus vulgi fæcem in. sententiam suam Impietatis plenam pertraheret. Tunc et patriarcha Anastasius, cum Ecclesiæ per annos viginti quatuor impie insultasset, vitam cum morte commutavit. Copronymus autem multis episcopis sibi suffragantibus convocatis, quorum princeps erat Theodosius Ephesinus, et Pastilas Pergensis, per eos quidquid libuit, decrevit, ne mine vcl ex vetere Roma, vel ex allis patriarchis præsente. Eum concursam profanorum bominum, synodum œcumenicam appellare non dubitavit cuë quibus ædem sacrosanctam Deiparæ Blacher niam ingressus, conscenso ambone, et Constantino quodam monacho, qui Sylæi episcopus fuerat, illic collocato, exclamavit: Constantinus acumenicus triarcha multos rivet annas! Post paucos dies tyran Varia lectiones et nola. Absunt ab uno e mas. Reg. Hujus memoriam aguut Greci * Febr., ut est in Menais. Meminit Constantinas, in Tacticis, p. 27, expeditionis quam Leo pater_sus cepit in Syria: unde a Sara cenis receptam postmodum vero simile. Hanc po stremis temporibus dictam docemur ex Pxcerptis geographicis mss. ex cod. Reg. Meminit pestilentie istius sel Capronymus Constantinus Porph. lib. 11 De Themal, cap. 6. Nonnulla de hac pseudosynodo a Theophane, Cedreno, et aliis intacta habet Chro nicon ms. ab Adamo ad Leonem Philos.

uus in forum venit, cum patriarcha suo, et secta toribus episcopis, qui curam omni populo vene randarum imaginum adorationem interdixerunt, idololatris iis appellatis, qui cas colerent, et ana tbemate notarunt inclytum Germanum, et Georgium Cyprium, qui Constantinopolitanus patriarcha fue rat, et doctrina virtuteque praestantem 109 Ioan. nem Damascenum, qui hunc Dei hostem, et patrem ejus, per litteras sæpe impictatis argnit. Bello contra Bulgaros moto, Constantinus, commissoque praelio victus, multis non gregariis duntaxat militibus, sed illustribus etiam viris et tribunis amissis, cla dem domum retulit, Cum autem Christiani ab antiquis temporibus vectigalium codices tractarent apud Agarenos (neque enim scribere aut subtiliores rationes trientium, quadrantium, bessium et uncia rum, et si qua tenuiora sunt, persequi sciunt), tune ex invidia ea tractatione sunt interdicti; et lainon eam administrationem receperunt, quod Agareni ejusmodi o̟pps exsequi nequirent. Hiſamis tyrannus Andream quemdam monachum, qui Calybites vo cabatur, virum sanctum, quod ab eo reprehensus ct impius dictus fuerat, Julianum item et Valentem fagris occidit. Bulgari ducibus suis, qui e princi pum familiis ortum ducebant, interfectis, alium elegerunt a principatu alienum, nonine Telentzam. Bos imperator, terra marique illato bello, ad An chialam est aggressus, cumque pugna al bora diei quinta usque ad vesperam durasset, et utrinque malui cecidissent, viotor tandem evasit, dnce Bul Karorum fuga elapso, magnaqe Barbarorum cede. edita, nec. paucioribus captis: multi quoque altro ad. imperatorem se contulerunt, qui re bene gesta elatus, triumphum egit, ipse armatus cum arınalis legionibus antecedens, captivosque in vinculis ad ducens, victoria non divinæ potentia, sed suis armis ascripta. Post triumphum captivos, omnes, interemit. Variæ lectiones et notæ. Recte interpres, qui Constantinopolitanus patriarcha fuerat: nam m pseudosynodus illa coacta est, Germanus u bis sedem obtinebat. Proinde Georgium illam Cy prium, qui in illo conciliabuto una cui Germano patriarcha et Damasceno anathemate perculsus est, Georgium patriarcham esse existimavit Zona ras, qui sub Constantinio Pogonato, anno J'suz dignitatis, ut scribit Theophanes, concilio Con stantinopolitano contra Monothelitas una cum Ro man. sedis legatis presedit: in quo quidem edita quædam decreta pro sanctis imaginibus, atque iis maxime in quibus exprimitur Agnus digito Præ cursoris monstratus. ui est apud Cedrenum, an. 15 Constantini Pogonati, ex canone 82 synodi Trol kanæ, seu ()ninis-xtæ. Sed toto cœlo erravit Zona fas, cum is a pseudosynodo damnatus Georgius Cyprius (non Cypri episcopus. ut vertit Xylander apid Cedrenuin, et auctor Historiæ præfixæ vii synodo existimavit), tunc temporis esset superstes, neque hac patriarchæ dignitate donetur a Nice, phoro CP. in Breviario, Theophane, Cedreno, et aliis, sed nude ex Cypro oriundus fuisse, et in Responsione ad pseudosynodum a Patribus edita. idem Georgius, dicatur, id est vitam monachicam amplexus. Vide Allatium in Diatriba de Georgiis. Bul garici istins belli meminit præ cæteris scriptor ms. Vite S. Joannicii

VII. Sub ejus imperio sævissima hiems fuit, adeo ut non Aluvii tantum, sed et mare septentrio nale ad complura stadia frigoribus conglaciarent. angustum item fretum, et quo ex urbe Chrysopolim trajicitur. Cumque nix in glaciem cecidisset, caque gelu densata et in glaciem ipsa quoque conversa esset, homines fretum pedibus Chrysopolim usque transibant, et sarcinis onusta jumenta, et boves. plaustra magni ponderis trahentes. Idem tunc et in aliis marihus accidisse fertur. Post, aere tepefacto, continua glacies dissoluta et in fragmina redacta est, quæ venti vehementis impetu violenter per mare agitabantur, 110 collibus et spatiosis insulis non dissimilia. Ilis animantes inerant feræ, et, cicures exanimata astrictæque glacie. Eorum fra gminum quædam vi ventorum sub aquis impetu vehementis marinis impacta mœnibus, non ipsa tantum, sed et vicinas ædes prostraverunt. Hæc. æstus ingens est secutus, quo et perennes amnes siccati sunt, et fontes penitus defecerunt. Verum. stupidus imperatoris animus bis rebus nihil emen datus est, sed patriarcham suum arcano interro pavit Si Maria Christipara vocaretur, nunquid in eo esset incommodi? Tum ille ad preces conversus Ne, inquit, alias, neque apud alios imperator istud, protuleris. Εst enim Nestori sententia. Num ignoras. ut ille ab omni fidelium Ecclesia sit proscriptus, el. anathemate notatus? Ad hoc ille, se, non quod ila sentiret, sed cognoscendi causa illud interrogasse. G Et eo impietatis est progressus, ut etiam sanctorum reliquias igni traderet, et sancti titulum, neqne Deiparz, neque ulli eorum qui Deo placuere, tribui juberet, sed dici vellet, apostolus Petrus et Paulus, martyr Theodorus et Gregorius, et sic in cæteris. Cum autem impiorum episcoporum conventus, de quo jam a me dictum est, impia sua decreta scripto complexus esset, id scriptum Tomum Synodicum ; homo impius appellari voluit, utque ei subscribere tur ab omnibus pontificibus, et virtute illustribus monachis postulavit. Quos monachos etsi vehe mentissime persecutus fuerat, adeo ut fere nullus, qui quidem prodiret in publicum, in urbe esset reliquus tamen plures adhuc habitabant, et alii extra urbem vitam agebant. Qui ¡gitur immanitati cjus metu cedebant, et impiam illam scripturam κondrinabant, vivere citra noxam-sinebantur. Qui refragabantur, acerbis mortibus et atrocibus sup pliciis vita privabantur. Quo tempore magnus asce tes et athleta celebris Stephanus, acceptione et subscriptione tomi illius recusata, post multa tor menta crudeliter occisus est, et e prætorii carcere protractus usque ad Pelagium, illic cum condem Varia lectiones et not.

natis est projectus. Na:n quo in loco Pelagia marty ris des fuerat, in cQ, destructa illa, sanctorum esor, fossa profundissima excavata, condemnalos abjici jussit. Multos etiam senatorii ordinis, ob Bacrarum imaginum cultum supplicio affecit, et jusjurandum ab omnibus exegit, ne quis cas veneraretur, hlemque jusjurandum. al. ipsa quoqα Constantina, quem Ecclesia praefecerat. postulavit, atque is in ambone stans, juravit. Gum çlasse ma gna contra Bulgaros Anchialum profectus est: sed procella venti navibus fere omnibus collisis. magna multitudo et navalium sociorum et militum periit Unde re infecta rediit; nihilominus lamco furore percitus, cum in theatro ludi Circenses agerentur, & multas monachios comprehendit, ac triumphum de illis egit, per theatrum circumductis, cum iphone stas mulierculas manibus tenerent. Quosdam etiam illustrium principum prodidit: alios ex invidia. ob pulchritudinem et robur; alios per calumniam, quod sibi insidiarentur, et sua facinora monachis narrarent. Ac duobus insignioribus capita resecuit reliqnos, oculis crutis, certis locis inclusit, coque lorariis quotannis missis, unumquemque contum nervis bubulis cædi jussit. Ad hæc Constantino patriarchæ a se designato crimini dedit, quod cum corum principum uno colloquia contra se baleret subornatis ad eum convincendum accusatoribus, quns, illo inicias eunte, jurare coepit. Qua facio patriarcha relegatus est, et alius a tyranno creatus Nicetas eunuchus, non ingenuus, sed servili genere ortus, qui vix legere poterat, in muliebribus mini steriis versatus. Deinde Constantinum patriarcham sb exsilio reductam, et srrissime excarnificatum, ut ambulare non posset, in Magnam Ecclesiam instar sarcina portari jussit. Hbi quodam crimina quae illi objiciebantur. recitaute, praesentibus multis qui ea de causa convocati erant, et novo patriarcha. Niceta in solio sedente, et illa suscultante, alapis, cz;litur: ac diu ita exagitatus, tandem anathemale notatur, erulsisque capillis. barba et supercilis, Varia lectiones et nole. quæ Gogn. cujus festum agunt Graeci 26 Mart, ut est in Menæis. Observavimus in nostra Constantinopoli, lib. 1. sec. 7, n. 56, ex Theophane, uti a Petavio laudatur ad Nicephori Constantinopol. Patr. Historiam, ut et apud Ce drenum, pag. hoc loco legi, non quomodo etiam legitur in Chronico ms. ab Adamo ad Leonem Philosophum cui quidem Sanctæ Martyri ædem aliam ultra sinum dicatam refert Synaxarium collegii Claromon tani ad 4 Maii, quo S. Pelagia Tarsensis festum colitur Verum anonymus in Vita His. S. Stepha ni Junioris, Zonara prorsus assentitur nodum hune solvit scriptor ms. Vitae S. Pelagi Antiochena, cui hæc fuit dicata ædes: nam eadem est Pelagia cum sancto Pelagio. Quippe eadem Pelagia ex insigni scorto in sanclam monastriam mutata, monasterium hominum virili babitu es eunuchi specie Ingressa, ac Pelagii assumpto no mine, vitam in eo sancte exegit, sexu post illius obitum duntaxat deprehenen Simili porro insania in adem Sanctæ Mauræ gras satus est impius ille tyrannus, illius forte cujus nomine insignitur insula in Egro Pelago; nam plures hac appellatione habent Menea. Rem nap ral idem scriptor Vitz S. Stephani Sun. Visit autem S. Stephanus sub eodem Copronymo. Sed

introducitur, ignominloseque triumpho conspuitur, et pulvere connpergitur. Post haec procerum qui busdam missis, tyrannus eum percontatur, quid de fide ipsius sonslas, doque synoda. Me, crudelitatem ejus placaturus, respondet eum et recte credere, et decreta synodi accurata esse. His miser dictis in venationem abductus, obtruncatur. ac seine impositus, ludis Circensibus in theatrum 112 Vill. In dies autem homo profanus furori contra Ecclesias et monasteria adjecit aliquid: et quia intemperans erat, tres duxit uxores, e qua rum prima filium Leonem suscepit, quem impera torie nomine ornavit, e cæteris Christophorum. Nicephorum et Nicetam, ac priores duos corona Cæsarea ornavit, Nicet nobilissimi titulum tri buit. Prime Alio et imperatori, uxorem Athenien sem despondit, et Angustam appellavit, indito Irene nomine, e qua Leoni alius Constantinus natus est. Post bacc denuo cum plurimis triremi bns et expeditis navibus contra Bulgaros est pro Γeotus, per istruin in Bulgariam irrupturus. Sed cum audacioris conatus pœniteret, de reducendo exercitu cogitavit. Bulgari quoque territi, missis legatis pacem petierunt, eamque his conditionibus impetraruat, ut neque ipsi provincias Romanas rastarent, neque a Romanis invaderentur. His peractis domum rediit. Quidam tamen e Bal paris adducti largitionibus clam imperatori ducis sui consilia aperuerunt: atque indicarunt, eum prædones in quamdam Romanam provinciam emis sarum. Missis igitur exploratoribus, jamque in structas, cum illi pradatum exituri essent, dere pente impetum in illos facto, multos interfecit, plurimos cepit, et cum multis captivis reversuK,. iterum armatus triumphavit, Neque multo post mallas triremes contra eosdem allegavit, quæ çirca Mesembriam fere universa ventorum procel lis sunt demers. At Telerichus Bulgarorum prin ceps, sua consilia imperatori a domesticis signif cala esse suspicatus, qui tamen illi essent, igno rans: astu Copronymi levitate circumventa, ex ipso quod ignorabat rescivil. Scripsit enim s clam illum aditarum, petiitque ut sibi significaret, Varia lectiones et notæ. eue. Alius cod. ut

nim quos procerum apud Bulgaros amicos haberet, & quibus arranum committere auderet, sibique itine ris comites adjungere. ille præ stupore ingenii, quemadmodum apparet, consilio Barbari non anim adverso, sui studiosos statim amenter prodidit, quos Barbarus omnes crudeliter atque immaniter interfecit. Imperator iterum, eamque postremam expeditionem contra Bulgaros suscepit, in qua dum circa Arcadiopolim in Thracia versaretur, pedes ejus carbunculus invasit, unde eum vehe mentes et calidæ febres urebant, quartum nullum remedium excogitari poterat a medicis. Inde lectica Selybriam perlatus, et triremi est impositus, vociferans, se viventem in ignem con jectum esse: et statim cum Strongylum advenisset, aciem offensi numinis miser sensit, atque illic vitam violenter finiit: sublatis multis orthodoxo rum millibus, monachorum præsertim, quorum monasteria partim incendit, partim destruxit, partim profanavit, ut et Dalmati monasterium vetustum, et omnium quæ Constantinopoli sunt ”ntiquissimum, quod pulsis monachis militum diversorium fecit. Neque vero viventes duntaxat Christi servos exagitavit, sed et divis martyribus, et aliis Deo gratis insultare non destitit, quos nibil posse asserebat, eorumque intercessiones ficulnum presidium appellabat: reliquias autem partim per contumeliam terra obruit, partim demersis, partim in cineres redegit, ut et gloriosa martyris Euphe mize sanctum corpus, de quo duplex rumor est nam alii ferunt nefarium Copronymum in animo habuisse id cremare, canibus et asinis una combu rendis, sed institutum ejus successu caruisse, cum Ortho loxi eo conatu cognito, id clam e loculo sub reptum, alio transtulissent, et cadaver aliud supe posuissent, quod a nefario illo sit crematum. Alii non crematum, sed una cum loculo in mari de mersum esse corpus martyris affirmant: qui divina gratia gubernante, Lemno insulæ sit appulsus, et a fidelibus illius loci agnitus, illicque asservatus sit, et sub Irene, ejusque fiio Constantino honori fice et magnifice in urbem imperatoriam relatus. Vita igitur tam fœde acta, violentissime interiit, ut narratum est, cum annos xxxiv et menses in rerum potitus esset, si eis il quoque biennium adaume retur, quo Artabasdus illo superior imperavit. IX. Imperio autem potitus est filius ejus Len Chazara natus, eodem impietatis morbo laborans, Varia lectiones et notæ. Addidimus ex mss. Înde Chazarus vulgo appellatus Lev. Chronicon Casinense, lib. 1. cap. 13: Fuit autem temporibus Leonis, qut et Zacharis, pro Chazaris.

etsi principio religionem et observantiam erga monachos simulabat, quorum nonnullos in Hilu strioribus urbibus ad pontificatus evchebat. Cum autem magnam pecuniam in publicis thesauris re perisset, quam pater ejus per injuriam coegerat, ea et ficta religione, ad subditos conciliandos est abasns. Igitur cives, et 114 e provinciis multi congregati, in illius utique gratiam postulabant, at filius ejus Constantinus imperator appellaretur. At ille vicissimı ab iis petiit, si id vellent, ne quem alium nisi se et alium suum, suamque progeniem in imperium admitterent. Jurarunt omnes, non senatores tantum et milites, sed et plebeia turba et mercatores et opifices, et hoc jusjurandum in pu Micas litteras retulerunt, læc sexto die hebdoma R dis salutaris passionis Servatoris nostri acta sunt. Magno Sabbato fratrem suum Eudocinium nobilis simum designavit, et in ipsa Paschatis Dominica Filium suum coronavit, solennibus precibus a pa triareba peractis. Mortuo Niceta castrato patriar cha, cum Ecclesiæ Constantinopolitanæ per annos quatuordecim præfuisset: Paulus Cyprius patriar cha eligitur, qui lector fuit, et orthodoxus. Cum antem Leo proceres quosdam aulicos divinas ima gines adorantes deprehendisset, exuta vulpina pelle, latitantem sub ea leonem in apertum protu lit, eosque crudelissime excruciatos, ignominioso que spectaculo per forum circumductos, cum prius pilis nudasset, in prætorium inclusit, ubi eorum quidam animas suas in manus Domini deposuerunt. Obiit anno imperii quinto. Adamala enim corona, quam Mauricius in Magna Ecclesia Deo consecra ral, eaque capiti suo accommodata, statim vehe menti febri est correptus, quæ vitæ finem ei attulit. X. Eo mortuo. Irene Augnsta, et filius ejus Constantinus, decimum ætatis annum agens, ambo venerandarum imaginum adoratores, imperium susceperunt: eoque nondum firmato, insidiis appe titi sunt a quibusdam, Nicephoro Cæsari, mortui Leonis fratri, summam rerum deferre cupientibus. Conjuratione delecta imperatrix insillatores ex cruciatos, et pilis nudatos relegavit, mariti vero sui fratres tam Caesares quain nobilissimos raden dos, et in sacerdotum ordinem allegendus curavit, ut res sacras populo impertirentur in festo Nativi talis Christi, ipsaque cum alio imperatoriis satel litibus stipala processit, cumque in erclesiam per venisset, coronam a marilo suo allatam, pluribus ornamentis additis restituit. Misit etiam legiones. 115 ad reprimendas Arabum grassationes. Aga reni igitur prædatum egressi, cum in Romanum exercitum incidissent, in fugam vertuntur, multis corum interfeçtis. In Thracia versus Longum Mu ram quidam inter fodiendum in lapideam cistain incidit, quæ humanum cadaver continebat, inci "Google"

discidio inter eam et ellat catholicas sedet erio. Deinde rursus éruditos senatorii ordinis viros ad cum misit, sciscitans; quo pacto res fite admini strandæ essent? Tum tte: Nisi értutum synodo catholica correctum, et Ecclesia concordia restituta fuerit, salvi esse non possumus. Senatoribus autem interrogantibus, cut ipse cum eligeretur, non ado randas esse imagines assensus esset, iespondit, of corum insaniam qui rerum pollebantur, el vestram crudelitatem. Sed hoc lageo, ac pœnitentiam ad Dei misericordiam confugi, orans ut de me non tanquam de pontifice, judicium fat. At ille hoc modo vitam Aniit. Imperatoręs autem inclytum Tarašluth a so cretis patriarcham designarunt, approbante omni populo. Sed ipse recusavit: neque enim se pre esse posse Ecclesiæ a reliquis Ecclesiis avulse, et anathemati subjectæ. Instantibus autem imperato ribus et populo: Si permittitis, inquit, at synodus æcumenica convocetur, et Ecclesiæ uniantur, et ipse designationem admittam. Assensis ormibus, pa triarcha electus divinus Tarasius, et ipse et impe ratores veterem Romam mittunt, cui Adrianus presidebat, et ad cateros patriarchas, petentes ut aliqui ab eis mitterentur, qui concilio interessent, Missi igitur sunt ab omnibus, et cæteris pontifiek bus et monachis Nicææ Bithyniæ congregatis etiam patriarcha Tarasius est egressus, ibique septimum ocumenicum concilium est constitutum, as decretum venerabiles imagines et adorandas et colendas esse, et tres anathemate notati, qui Con stantinopolitana Ecclesia præfuerunt, Anastasius, Constantinus et Nicetas, sanctique concilii decreta in commentarios relata sunt. Deinde qui concilium celebrarant, in urbem imperatoriam profecti, de creta in regia, imperatoribus præsidentibus, atque omnibus audientibus, recitarunt, quæ statim ab imperatoribus approbata et subsignata sunt, sigue ita sacras imagines templis restituta, et Ecclesiar 117 universa unitz. Hactenus ab imperatrics ejusque familiaribus regnum administratum est, Calerum Constantinus annos pueritis egressus, factusque adultior (nam xx annos natus erat), cura matrem pro auctoritate agere omnia videret, et Sturacium patricium et logometam nihil nom posse, sui vero nullam rationem haberi: ægre ille tulit, et consilio cum quibusdam senatoribus suis que ministris inite, de magistratu Stauracio abro gando, eoque relegando cogitavit. Eo consilio com gnito, imperatris, ministros imperatorios illius ref conscios omnes verberibus affectos et pilis nuda tos, alios alio relegavit. Senatores ignominia nota tos, partim domo exire vetuit, partim in exsilium misit. Sed et filium excruciavit, et conviciis inse Varia lectiones et uola. Cubes folum agunt Graeci 25 Febr. Benciorem Patrum qui huie synodo adfuere festum celebrant Græci 11 Octobr. Menza

clata, prodire in publicum prohibuit quin et legiones sacramento adegit, ne se vivente filium ad imperium admitterent. Ac cxleri vel inviti jurarunt; sed Armeniacæ legiones mulieri non cesserunt, seque Constantinum imperatorem agno scere, el ante matrem initio proclamatum esse dixerunt, atque ita rursus cum lætis ominibus prosequi voluerunt. His Irene cognitis, Alexium Moselem spatharium, eumdemque Drungarium Vigiliæ, ad eas conciliandas misit, At illi duce suo in custodiam tradito, et Mosele provinciæ præside designato, solum Constantinum pro imperatore celebrarunt. Hinc orto initio, etiam aliarum pro vinciarum exercitus idem fecerunt, et congregali communiter euin proclamarunt. Igitur Irene legio num concordiam verita, filium produxit. Is Stau racium et honoratiores ex maternis ministris excru ciatos statim relegavit: ipsam vero matrem regia honorifce eductamn, in ipsius dilus, quas in Eleutherii tractu struxerat, vitam degere jussit. XII. Et hæc ita acta fuerunt: orto autem in cendio magnum sacri palatii triclinium, quod Thomaitem vocant, conflagravit, unaque cremata c esse feruntur eo in loco sita commentaria quædam in sacras litteras Joannis Chrysostomi. Imperator Constantinus Bulgaris, quorum princeps tum Car camus erat, bellum intulit: levi autem pu gna commissa, terror utrumque exercitum in vasit. Itaque imperator in magnam urbem rediit, Bulgari in 118 suas sedes se receperunt. Sed et contra Arabes profectus nihil memorabile ges sit. Matrem, ab ipsa et quibusdam ex primo ribus oratus, in regiam reduxit, et una se cum celebrari passus est. Omnes itaque provin ciarum legiones iteratam Irenes proclamatio nem admiserunt; solis Armeniacis per seditioneni adversantibus, et Alexium Moselem ducem, ut dictum est, pridem suum accersentibus, quem imperator ante revocatum, et patricii dignitate ornatum apud se habebat. Sed quia fama erat im peraturum esse, et quia a seditiosis accersebatur, eumden ex metu in Prætorianum carcerem con jecit, fagris prius casun, comiaque detonsa. Prin cipi Bulgarorum Romanam ditionem aggresso, im Variæ lectiones et notæ. Triclinii, patriarchii, Thomai tæ dicti, conditor fuit Thomas patriarcha Constan tinopolit., qui Cyriaco successit. Nicephorus Callist. XVI, c. de Thoma Plura de hoc triclinio congessimus in Constantinopoli Christ. lib n sect 8 In eo tri- linio exstitit bibliotheca patriarchæ, quam, inde patriar chalem bibliothecam S Thomæ perperam vocavit Combefisius apnd Continuatorem Theophanis, lib. 111, n. 14. Meminit præterea Balsamon ad Nomo canonem Photii, p. 212 1 edit. Justelli in versione Latina, ejusdem "trielinii: nam hæc vox abest ja Greco textu.

Plato monasterii Saccudionis abbas, cum Tarasio patriarcha communicare non susti nuit, quod ille imperatorem ad communionem admisisset, qui deserta uxore, aliam contra instituta Christianorum matrimonio sibi juxisset, quod factum, adulterium appellabat. Eum imperator in Palatinum carcerem compegit; sed mater illius defensionem ideo suscepit, quod filium probro affecisset. Prusam cum matre profectus, cum sibi Gliolum natum este audisset, matre illic relicta, propere reversus est. Tum illa mocta opportuni tatem, tribunis militum largitionibus et policita tionibus conciliatis, persuasit, ut promitterent se imperium filio ademptum, in eam solam collatures. Quo impetrato, occasionem rei conficiendæ quæ ritabat. Verum imperatore, flioli, quem Leoneun nominarat, obitum deplorante, il qui matris contra eum iusidiarum conscii erant, veriti ne nora in terposita dilatoque facinore deprehensi perirent, ei subito sub horum nonam oculos in palatio crudelissime eruunt, parati non lumine duntaxat, sed vita etiam ipsa privare. Tum accidit ut sul per dies xvi non splenderet, sed obscuri et teue brosi essent dies illi, quod haud scio fortuito ne acciderit, an ob Constantini excaecationem, ut tum hominibus videbatur, quasi divina Providentia cladem illam aversaretur lio a matre illatam. Oculi ei eruti sunt eodem die quo ipse patruum suum Nicephorum et Moselen excæcarat, el reliquis, ut dictum 120 est, linguas praeciderat, annis interim quinque elapsis. Irene vero denuo imperium consecuta est. Adriano veteris Roma papa mortuo, Leo suffectus cst, vir reverendus et honorabilis: sed Adriani defuncti necessarii, pe pulo contra illum concitato, ei læserunt oculos, non tamen ademerunt. Nam ii quibus mandata erat excæcatio, pepercerunt homini̟ ejusque mi serti, extrinsecus oculos læserunt, sed lumine non privarunt. Qui cum deinde se ad Carolum Franco rem regem contulisset, ab illo sedi Romanæ restitutus, inimicos suos ultus est: ab eoque tempore Roma prorsus Franci potiti sunt, Carolo a Leone coronato, et Romanorum imperatore ap pellato. Nam sub priore Justiniano Franci Gernia Variæ lectiones et notæ. etc. fus narral of kes adullerinas muptias redarguerit, et in exsilium missus sit. At hisce ridiculis et nefastis nuptils fortiter antea restiterat Taras us, ut scribit Ignatius episcopus in ejusdein Tarasii Vita, c 7: sed et uiriquo nuptiales corollas in powere abnuerat. Tolam hanc controversiam attigimus in Gloss. med. Græcil. in v. Fuit porro hic Plato Secundionis monasterii be gumenus (præceptorem perperam verterat inter pres) alter a Platone monasterii Studii abbate, cajus infra mentio est iu Michaele Rhangabe. Fuit etiam S. Plato, frater S. Antiochi; cui ædes sacra Constantinopoli ædificata ab Anastasio Dicoro, ut observamus in nostra Constantinopoti, cujus situs indicatur in Synaxario ms. 18 Theodorus Studita in Vita ejusdem S. Platonis, n. 46 Matre instia, sed tamti fn cinoris participe. Georgius Hamartolus in Chron. ms.

est expositum, fueruntque Roumanorum hostes. Sed sub Leone Isauro, temporis illius papa Gregorius, ob perversam opinionem ab illo im peratore impio defecit, eique tributum pendere recusavit, neque sibi quidquam esse rei voluit cum impiis Ecclesie Constantinopolitane guber natoribus, omissisque bellis, pacem cum Francis fecit. Sub Constantino porro et Irene, papa Leo cos etiam Romam admiisit: sie et Italia universa et ipsa Roma sunt potiti. Irene monarchiam, ut dictum est, adepta, fratres mariti ejus carcere elapsi, in Magnam ecclesiam confugerant, a qai busdam novarum rerum studiosis incitati. Actius igitur eanachus, qui multum apud imperatricem nice stirpe eriaadi Italian invaserunt, ut supra auctoritate valebat, Gde impunitatis data, cos ecclesia eductos Athenas relegavit. Ibi cum agerent, Graeci quidam Sciasirarum gentium prin cipem couvenere, orantes ut eos inde educeret, el quum ex eis imperatorem designatum, in urbeni imperatoriam reduceret. Quæ res cum ad imperatricem delata esset, omnibus crul sunt oculi. At Francorum dus Carolus, imperator Romanorum a papa Leone, ut dictum est, appel latus, missis ad Irenem legatis nuptias illius ambiit, cum nec illa ab eo conjugio abborreret res;ue confecta esset, nisi eunuchus Aetius, po testa'is particeps, omnem lapidem, ut siunt, morisset, ne id conjugium perfceretur. Nam, cum in regia multum posset, fratrem suum Lecnem ornare imperio meditabatur, 121 quem insigni studio ad præturam Thraciæ et Macedoniæ solum evexerat, cum ipse provinciis Opsicii orientalibu, przesset Unde elatus viros honoratos despiciebat, el arroganter tractabat. Quod illi ægre ferentes, consilium contra imperatricem inierant, adbibi toque patricio Nicephoro, generali logotheta, pre ſunda nocte in Chalcem venerunt, Irene ægrotante et in edibus suis Eleutherianis decumbente: ac satellitibus dixerunt se ab imperatrice missos esse, ut Nicephorum imperatorem designarent, ut patricius Aetius eam cogere desineret ad fratrem suum imperatorem decernendum. Illi viris patriciis ob eorum dignitatem ſide habita, ipsi etiam una cum illis Nicephorum imperatorem salutarunt, atque ita in regiam illi admissi sunt. Deinde ea ipsa nocle turba promiscua collecta, Nicephori designationem per totum forum ante diluculum publicarunt, et Irenes adibus in quibus tum agebat, custodiam adhibuerunt. Die jam illuce scente, eam in orientalen regiam traductam con cluserunt: postea Magnam ecclesiam sunt ingressi, ut ibi Nicephorus diademate ornaretur, et impe rator proclamaretur; idque factum est. Goog

XIV. Imperio sic arrepto Nicephorus postri die ad imperatricem venit, quæ a satellitibus custodiebatur, seque dixit invitum ad id digui tatis fastigium evectum esse, quod sibi cordi non sit, eamque bono auimo esse jussit, ut quæ nihil nou impetratura esset, quod dominæ a servo præstari oporteret, et ut imperatorii thesauri om nes sibi monstrarentur petiit. Illa respondit Se res suas commendasse Deo, et amissionem im perii peccatis suis ascribere, illiusque proclama tionem divinitus contigisse judicure, ac adorare eum ut a Deo designatum, et petere ut suæ imbecillitati parceret, seque in ædibus suis ætatem deyere pa teretur. Ad hæc ille, si nihil ex absconditis the sauris cclaret, se et hoc ei concessurum, et si quid. aliud placeret, promisit, eaqua de re jusju. randum ab ea exegit. Cumn illa jurasset, maxi mamque pecuniam demonstrasset, statim eam in insulam Principis, in qua monasterium Irene struxerat, relegavit. Fuit enim Nicephorus pe cuniae avidissimus, avaritia inexplebili, summaque perfidia, et, ut ita dicam, omnis improbitatis diversorium, ac ne ad exiguum quidem tempus benignitatem erga subditos simulare potuit, sed statim injuriis implevit omnia: ac ne iis quidem pepercit, quorum opera ad imperium pervenerat. Nam Triphylium veneno sustulit, Bardanem pa tricium et ducem, cognomento Turcum, ab orien talibus legionibus sive volentem sive nolentem, imperatorem salutatum (nam utrumque fertur), accersivit promissaque impunitate, factum monar chum in insulain Protam transvectum, ubi mo nasterium struxerat, luce privavit, quibusdam clam missis, ut ipso invito id factum esse videretur, maroremque prae se ferens, jurejurando negavit se illius facinoris esse conscium. Constantinum Irenae alium ascivit, ab eoque obsequiis delinito impetravit ut sibi magnam pecuniam in muro quodam ædificiis obsepto conditam demonstraret. Cum autem se omnibus invisum esse cerneret, veritas ne Irenem in propinquo degentem in im perium reducerent, eam custodibus adbibitis, Leo sbum relegavit, ubi præmœ rore mortua est. Filiamı Stauraciumn hominem odiosissimum et simplicem, neque forma neque prudentia regno digna prædi tum coronavit. Patriarcha Tarasio prima jejunio rum bebdomade defuncto, inclytus Nicephorus a secretis, Dominica Paschatis communi suf. fragio patriarcha est clectus: cui electioni Plato et Theodorus, qui præfectus seu abbas Studiensis monasterii fuerat, se opposuerunt, quod Nice Variæ lectiones et notæ. 1s dicitur in Chronico ms. ab Adamo ad Leonem Phil. levir Irenes imperatricis, quod ab aliis scriptoribus nescio an observatum. Eva Lunoogle

phorus homo plane laicus episcopatum adeptus esset, quamvis il sape acciderat. Eos imperator vrbe pellere in animo habuit; sed id consilium non est exsecutus. Sunt qui illos crimen illud laicæ conditionis ambitioni suæ prelexuisse dicant, cum revera ipsi Ecclesiæ dominari, et pontificium Con stantinopolis solium conscendere impense cu perent. Imperator filio uxorem daturus, Theo planonem Atheniensem, Irenes imperatricis co gnatam, jam viro desponsam, matrimonio nefarie diremplo, Stauracio conjunxit, eumque colluvio quaedam et sentina omnium vitiorum esset, alia atque alia ad subditos atterendos comminisci non destitit, quorum plerisque omissis, paucorum men tionem faciam, 123 gustum duntaxat tanquam de pleno dolio lectoribus præbiturus. Inopes pro vinciarum militare jussit, eisque a infitimis arma et stipendia præberi, et inopum vectigalia exigi locupletibus, quæ constitutio Allelengyon, quod alii pro aliis sponderent, appellata est. Designavit et inspectores, quibus mandavit ut publica ve ctigalia augerent, et pro Charliatico in singula nomismatą binæ siliquæ poscerentur. Illi etíam fundos optimos quosque dominis ereptos, fiscu assignarunt. Hujus inventum pessimum est etiamı Capnici impositio, paracis Ecclesiarum, mona steriorum, earumque dium in quibus vel pauperes vel senes alebantur, mandati, et cuivis eorum qui neque fundos neque reditus habebant. Ab ¡is etiam qui quomodocunque e pauperibus divites " evaserant, tanquam thesauros reperissent, pe cuniam exigi jussit. Naucleros agros emere a publico coegit, homines vel quid esset agricultura ignorantes, idque ad provinciales naucleros per tinuit, Qui autem Constantinopoli degebant, sin guli duodenas auri libras disco pro usura pensi tabant, ultra cætera onera quæ navibus incumbe bant. Præterea quos vel mercatores vel officinarum magistros pecuniasos esse norat, iis, maxima parte adempla, perexiguum quiddam relinquebat, cuidam cereorum venditori fecit, quem cum ma gnae pecuniae dominum esse cognovisset, accer situnı manu illius suo capiti imposita, juratum Varia lectiones et notæ. Invitus, mul tumque renitens, cum abdicatis Palatiuis negotiis in quamdam rupein asperam in Propontide haud paucis ab urbe regia stadiis secedens vitam agere solitariam decrevisset; unde tandem a Nicephoro imp, clero et senatu Constantinopolitano evocatus, unanimi omnium consensu patriarcha electus est. Ita enim ille in Epistola ad Leonem III, PP. 'ATE Idem Nicephorus. Hue spectant que deinceps scribit idem Nicephorus, duin ait invidorum ob trectatiouibus obnoxium se esse, eorumque pra vilalem non mediocriter se habere etc.

dicere coegit, quantum auri haberet? illo centum libras affirmante, ut eas afferret hominem hor Latus est. lis allatis: Non tibi opus est, inquit, Laulo anro; et decem libris illi relictis, ipse reliquas sibi vindicavit, cumque suæ mensæ ad hibuit, unum imperatoriam prandium xc libris auri non sponte mercatum. XV. Hujusmodi multis rationibus excogitatis Nicephorus, ad quas solertissinio erat ingenio, subditos omnes aflixit, omnibus odio fuit, Quam obrem vir quidam ignotus stricto gladio in re giam ad eum occidendum accurrit, concursuque facto, quosdam ense percussit, comprehensus et quæstionibus adhibitus. nihil de quoquain protulit, simulataque insania inclusus est. Nicephorus Ma nichæis, et iis qui Albingani vocantur, in oraculis, auguriis et arcanis magicis usus est. Unde in Romanis provinciis dispersum id hominum genus, multarum simplicium Gdem corrupit. Aga. reni sub eo Romanis provinciis, crebris expedi tionibus, multas clades intulerunt, ac præter cæ tera, etiam Euchaitorum metropolim ceperunt. Ac illi Orienten populati sunt, Bulgari Occidentem. Imperator igitur cum bellum adversus Bulgaros suscipere decrevisset, et quidam ex ejus intimis ei suasisset, ut subditos clementius tractaret. Nam omnes, inquit, contra uos vociferantur: et si quid adversi nobis acciderit, omnes casu nostro trelabuntur. Respondit ille: Deus cor meum quem admodum Pharaonis induravit. Νe quid igitur a me bonum iis eventurum exspectato, qui in manu mea sunt. Accersitis igitur undique legionibus, in Bulgariam profectus, Crumo genti imperante, principio secunda fortuna usus est, ut et aulam illius caperet (sic enim Bulgari sui principis ha bitationem appellabant), et conclavibus ut suis si gilla imprimeret, et multos suorum ob spoliorum rapinam multarel. Crumo autem fractis animis supplicante ut genti parceret, et quibus ipse vellet conditionibus pacem daret, successu elatus nullas conditiones admisit. Cremus igitur desperatis rebus, sibi jam de ipsa vita dimicandum ratus, coactis suis copiis, easque cobortatus, castra Romano rum noctu invadit, omnibus sine excubiis dor mientibus (neque enim in tanta desperatione un quam ausuros secumn Barbaros congredi putabant), statim in tabernaculum imperatoris facto impetu Nicephorus occisus est: quo autem pacto, igno ratur. Fertur enim a suis ex odio per insidias interfectus, sive cædem hominis pestilentis au spicatis, sive a Barbaris inchoatam exsecutis. Est et Sauracius inter humerum dextrum et jugulum vo!α;

muhi magistratibus præditi, multi dnces et di gnitatibus illustres: gregarii vero milites, impe ratorii comites, aliique ministri innumerabiles. Direptum est universum imperatoris instrumentum, et totum Romanorum vallum. Barbari magnis opi bus sunt potiti, multis armis equisque plurimis. Stauracius ægre evasit, et alii quos nox texit, in dumetis, painclibus, et aliis ejusmodi 125 locis latitantibus. Crumus Nicephori caput amputatum), per aliquot dies crucibus sufiram, spectandum præbuit, et rei bene gestæ pompam celebravit. Deinde osse verticis resecto, cute direpta, capite argento inducto pro calice usus est, infusoque vino suis ex eo propinavit. Romanorum interitu et imperatoris cæde Byzantii nuntiata, luctus ubi que magnus fuit, cæsorum necessariis ejulantibus. Calamitatem tamen levabat imperatoris interitus, quo omnes lælabantur. Regnavit homo pessimus vulneratus, czsique sunt multi viri excellentes, annos Ix. XVI. Nicephorus uti vir pessimus fuerat, ita turpissime periit. Siauracius autem vulneratus Adrianopolim pervenit, ubi magistratuum quo rumdam studio imperator est salutatus, et ex vul nere male affectus, magnam urbem ingressus, Michaeli curopalatæ cognomento Rhangabe, cui soror ejus Procopia nupta erat, insidias struxit, imperium suæ conjugi relicturus. Caterum scnatus Stauracii consilio cognito, reliquiis legionum con vocatis, Michaelem curopalatem sub diluculum imperatorem dixit. Suaracius autem statim de tonsa coma, monachi habitum sumpsit. XVII. Michael, ubi diluxit, Magnam ecclesiam Ingressus, a patriarcha Nicephoro imperatorio diademate est ornatus, postulato prius scripto quo promitteret se nulla Ecclesiæ instituta violaturum, neque Christianorum sanguine manus contamina turum esse. Post dies aliquot Procopiam uxorem.. Variæ lectiones et notæ. Joannicius a quibusdam aulicis rogaretur an diu turnum foret Siauracii imperium, illius pr dixisse. Sed et hunc miserabilem vitæ exitum Nicephoro pariter prædixisse S. Theodornm Su ditam narrant Michael in illius Vita, et Amonymus in Vita S. Nicolai Studitæ llius f Idem deinde scriptor sululit, cum interitum paulo ante prædixerat S. Joannicios, ut est in illius Vila mas. ld ipsum narrant iidem, Michael in S. Theodori, et anonymus in S. Nicolai Vita ut et Ignatius diaconus in Vita S. Nicephori patr. Constantinopol. n. 52. Vide Gloss. med. Gracil. in bac voce.

Augustam salutavit et coronavit: vir pius atque ingenui animi. Eos quibus a Nicephoro factae erant injuriz, et militum bello casorum uxores pecunia distributione consolatus est. Theophanonem Stau racii conjugem, quæ tonsa coma nigram stolain induerat, magna pecunia donavit, ædibus ei ad babitandum assignatis, quas illa in monasterium convertit, quod a Stauracio ibi sepulto nomen est sortitum. Nam ex vulnere, quod supra memoravi mus, decessit, cum duos duntaxat menses et sex dies imperasset. Id monasterium appellatione cor rupta vulgo Braca dicitur, et a nonnullis qui vocem ad Græcam formam detorquere conantur, originis ejus ignari, Hebraica. Cum autem Studiensis 126 monasterii moderatores, Platonem et Theodorum, et fratrem ejus etiamn Josephum Thessalonicensem archiepiscopum, ejusdemque monasterii monachos insigniores in carcerem conjectos reperisset,propterζεται ea quod cum patriarcha et Ecclesiæ non consentis rent, ut supra dictum est, operam dedit ut eos in concordiam redigeret, idque perfecit. Filium Theo phylactum imperatorio nomine dignatus est, et a patriarcha diademate ornandum curavit. Post, expeditione contra Bulgaros suscepta, qui Thraciam populabantur, quibusdam legionibus seditiosis, & quibus aperte maledictis incessebatur, benignis alloquiis et liberalitate placatis, in regiam reversus est. Cum multi insaniam contra venerabiles ima gines renovare studerent, quibusdam comprehensis et mediocriter multatis, cæteros a simili conatu delerruit, et monacho cuidam qui ostentandæ for sitan pietatis ergo, Deiparæ imaginem eraserat, linguam præcidit. Agarenis autem rursus Orientem vastantibus, Orientalium dux Leo Armenius, com inisso prælio, ad duo millia cecidit, multis equis et spoliis potitus. Grunus porro Bulgarum princeps legatos ad imperatorem misit, pacem iis conditio nibus petens, quæ sub Theodosio Adramytteno et patriarcha Germano concesse essent. Quod si pa œm repudiaret, se Mesembriam invasorum mina batur, cumque qui bellum maluisset, exitii Christia norum auctorem fore asserebat. Eas conditiones cum Michael de consilio suorum renuisset, Crumus Mesembriam invasit, machinis ad expugnationem urbis adductis. Nam Arabs quidam solers mecha nicus, cum se ad Nicephorum aliquando coníu lisset, et sacro baptismate initiatus, ob Nicephori sordes pro dignitate non tractaretur, deque sui Variæ lectiones et notæ. Fuit ila Olia Ni cephori Seleuceni, sen generalis, imperatoris, a qua conditum monasterium Constantinopoli, quod ab ea appellabant, ex originibus ur bis ineditis observamus in nostra Constantinopoli, lib. v, pag. 100. Codinus vero illud vocat, p. 57. Idem pag. 60. Procopie monasterium a Justino Thrace imp. et Eupheinia uxore condi tum scribit. In concilio Chalcedonensi orcarrit nescio quis Elpidius dictus, id est adituus, uti hanc vocem acci piendam docemus in Gloss. med. Grecit: quam qui dem dem, siquidem Constantinopoli exstitit, ab anno 451 exstitisse oportet, proiade ante Justinl tempora. Istius Josephi festumn agunt Graeci 15 Junii, Vitam vero habent Synaxaria. Meminerunt etiam Menæca in S. Theophylacto episcopo Nicome d'ensi ad 8 Martii: præterea 23 Sept. in SS. Mar tyr. Andrea, Joanne, et Antonio, ubi Saracenorum dus dicitur.

neglectu conquestus acerrime vapuasset, ex despe ratione se ad Bulgaros contulit, a quo Barbari on) nis generis machinas fabricari didicerunt: quibus abunde instructi, vastationem Mesenbrize non cunctanter sunt aggressi. Imperator autem cum patriarchae et primorum sacerdotum quibusdam deliberationem de pace Bulgarica et transfugis qui basilam Cranio tradealis proposuisset (uam id etiam inter cætera Barbarus postularat), patriarcha et sacerdotes 127 praestare censuerunt, transfugis traditis, paucos male tractari, quam turbas innu merabiles. Sed senatores aulici et Theodorus Stu diles pace repudiata supplices tradendos esse ne gaverunt. Quæ res paci Bulgarica impedimento fuit. Nam imperator hic ingenio leui et fide recta prædius fuit; sed ad res gerendas tardior, facile seculus quocunque a proceribus duceretur. c XVIII. Tum stella crinita apparuit, quæ varias formas exprimebat, quarum una fuisse fertur etiam hominis sine capite. Bulgari autem Mesembria potiti, cum multa alia ibi repererunt, tum ignis Græci non parum, Cum vero imperator e quibus dam captivis didicisset, velle Crumum Thraciam populari, urbem egressus est. Barbarus igitar omissis suis conatibus, multisque suorum amissis recessit et imperator Romanis copiis undique accersitis rursus in Thraciam abiit, eliam Augusta ad Cedoctum usque comitante: quod milites #gre ferentes, imperatori conviciabantur. Deinde illa domum rediit, Michael vero Thraciam obiit, neque quidquam duce dignum, aut hostibus fraudi futu rum egit, fueruntque legiones provincialibus non minus praede quam Barbari. Sed et Crumus suis sedibus relicus, castra e regione imperatorii exer citus posuit, commissaque pugna Romani succubue runt, ducis Orientalium copiarum Leonis Armenil culpa, qui imperii cupidus, Michaelen apud exer eitum initio pugna ut efeminatum et rei bellic imperitum calumniatus, suas legiones se sequi jussit, desertisque ordinibus fugam cepit; id quod alios quoque in fugam vertit, adeo ut Crumus id non crederet ob absurditatem, et insidias esse ralus, suos contineret. Ut autem Romanos temero effuscque fugere vidit, tune suis insequi jussis, Varia lectiones et nota. Ita hanc di gnitatem expressit Ignatius diaconus in Vita S. Ni cephori patr. Constantinopol. n. 31, ubi de eodem Leone Primum enim ex thematibus ut est apud Con stantinum Porph. lib 1. De Themat. Cujus præ cæteris meminit auctor Vitæ S. Nicolai Studite, p. 907. Nicephorus Constantinopolit. in Brev. ed. Vide eumdem Zonaram in Romano Diogene. Idipum narrat. scriptor ms. Vitz S. Joannicii.

maximam cedem militum et ducum edidit, impe ralore vix cum paucis Constantinopolim elapso, vallura et tabernaculum imperatorium a Barbaris direptum. Ex eo sumpta fiducia Leo, consiliorum suorum conscios in reliquias legionum dimisit, qui dicerent, Romanos ex inscitia imperatorum vinci, et res strenuum virum postulare, qualis sit Leo dax Orientalium. Itaque milites ad seditionem con citavit, ut et Michaeli maledicerent, et Leonem, ejus tabernaculum circumstantes, imperato rem salutarent. Illum vero simulate detreclantem, ac deprecantem scilicet imperium, Michael Balbus tribunus, stricto gladio, monitis etiam cæteris con juratis ut idem facerent, adigit, at invitus nimirum imperii titulum admitteret. Quibus nuntiatis Mi chael, neque ad resistendum se paravit, neque de imperio vindicando cogitavit, sed potestatis insi gnia statim Leoni misit: eoque regiam ingresso, cum uxore et liberis in ædem quæ est in Pharo supplex confugit. Inde avulsi, Michael in insula Prola monachus factus vitam exegit. Theophylactus flius ejus, qui imperator appellatus fuerat, virili bus exsectis, cum matre et fratribus est relegatus. XIX. Hunc exitum habuit Michaelis imperium, 10'. cum il biennium tenuisset. Leo vero ingressus re giam, statim exutam vestem quam gerebat, Michaeli Balbo dedit, quam idem statim induit: unde multi conjecerunt, eum Leoni in imperio successurum. Neque hoc solum potestatis augurium illi fuit, sod illud etiam, quod Leonem pone sequens, vestis imperatoris extremitatem calcavit: idque malum omen Leoni quoque visum est. Horum utrique præ dictam fuerat, fore ut imperarent. Nam Bardanes dux et patricius, cujus supra facta est mentio, imperium, priusquam id invaderol, animo agitans, cum monacho quodam in Philomelio degente, qui futura prædicere credebatur, arcanum communi cavit, percontatus an vuti compos futurus esset? Variæ lectiones et notæ. Michael europalata ultro imperio Leoni cesserit, narrat, præter scriptores Byzantinos, Nicetas Pa phlago in Vita Ignatii patr. Constantinopol. p. 1183, et ut in Principis insulas, ex quibus erat cujus hic meminit Zonaras, secesserit, et in iis habitu monachi sau ele vitam exegerit. Scriptor ms. Vita S. Juannicii Theosterictus in Vita S. Nicete Confess. n. 51

lip dazniusvau, mal zpožćyew tà pélløven mistsvé à Is com a conatu pasov, knàbòv, kuzívp và kuiščetov àmežuje. Kai al form xůvý imusákg vò pedicure, izuvchi “O & ŻETYÓPEUSIVv ubný chy kyysipysy, pá piva; &; Ou trúž saò sprzeć, xzi sapņľýsp s]; x=pIDEO:1; xa² vsù pwzi;. Exi múrni; é dným zɛplum;. 10 m & cm; zai Touvèh; Mi xzh, mi n; tɛpor Buspä;, zitý vòv Iznov nap És v. "Avdāv dà seponcůɖng á pova, al TOUS köies pezeminize the szpasqyby zzi pra· Fal vir, is Spei ra, có riêng ở độc vào Ban adreur toiç čúo, tèr Añorta mal vòr Mizahɩ, dehortatus, neque voci potem faterem sse, et apibus ac luminības pri vatum iri respondit, Quibus ille anditis, tristis abiit. Hic vero Leo, et Bulbus Michael, et alims quidam Thomas oquum ei adduxernat; quas cum chas superne prospectans vidisset, duci»ccer mite ait: Tibi quidem, ut dixi, regnum Deus woR gitur. Esrum vero duas, qui tibi equum adduxe Loonem at Nichaelem, suis utrumque tempo imperis potituros scite. Tertius autem conabi slle quidem, of diadema sibi imponet; sed roto frustratus male peribit. Hæc ille prædixit; sed Bardanes, Side ei non habita, tyrannidem invasil. two pacio autem regno exciderit, et oenlis sit orba opībus etiam ereptis, ante 129 a me narratum est. Cæterum Leo imperio potitus Michaelem Balbum patricium fecit, et scholæ excubitorum comitem Thomam, qui et ipse ex iis Ineral qui Bardani equum adduxerant juxta monachi ædes, turmarcham legionis Fœderatorum designavit. Bulgaris autem Thraciam vastantibus, Legates a‹ ducem corum de pare misit: quem, cam recenti victoria inflatus, pacis conditiones repudiaret, bello adortus est. Sed Barbari, victoria rursus ad ipsos inclinante, Romanos in fugam versos a tergo contemptim nul leque ordine sunt insecati, alii alio dispersi. Quo narà oʻzezėr, ¿l àzokiru zaminç. “O pèv obv Kam spozitav. ʼn & Bapšāvŋ; kusthoz; alvė, c>poveň innexeipruɛ • sì 8° bow; sửx truye ti; pandslag, ¿lli xai išmxám và bµpera, xal mos nisůrou iszépryca, köŋ pat zpsissipq=zı. Basúró sz; & i Aderv sòv pèv Tpzvàòv Mɛyzhà xu:pi xnov krípzes, xxl zópęta vi; vien šķarabicum sɲ9 navoxía; več povayai, resppápyTY TO SAYRTO; nův koɔbepánov zporyzɩpisate. Tüv péves Drulyá¨imperator animadverso (nam in editiore loco sishat! pav sky 8pfaxqjy kyšľopémov, ducxprobeixx xpk; tiv abrir ágygyby & Abuv zapi szw. “O & viny bayes bymekel;, shy xpsobslav skye mapl é facıdsbę xes” zúroō, xal súbɩ; † víxt, vi; Baphȧ ¿šlascov el Biphapet &ziodev, xai xapp Šaxeľpevos, sú zatk xószov, obð" aboutir; this zov, dllä Ellosé an tùm suɛbawipevel. Teūzo xz ksızmù;) xal sobę zapł zúriv Móya; xapathis; zapezizizzol;, xal mapeuticas el; axis iqpqa xatk süs Bapbépen peza yɛrvalou qvyží mapasrýpato;, xa! vž á§póę peraboà§, &ɛlµarı vɔů; sic & Kpoñja; ¿výpero dv, päņēsl;, zal to] [RROS pópy zztíhabs zè Paridesa, xui delav &yesv zollkv o³ modů zò tv pis xal 7; x suos ad pugnam cohortatur, Barbaros fortiter ag greditur, et subita conversione perterrefacies, maxima ex parte cædit, magnamque turbam capit nec multum abfuit quin ipse Crumus sagitta ietus oquoque delapsus occideretur, ni satellites conglo bati scutis protecto, et alteri equo imposito fugam aperuissent. Imperator igitur triumphaus, multaque præda parta, regiam ingressus, non multo post in saniam contra sacras imagines est auspicatus. Unde au:em in cam furorem inciderit jam exponam. Ei monacho, a quo imperium ipsi prædictum fueral, gratiam relaturus, per quemdam ex intimis suis dona miɛit. Is non in ipsum incidit, quippe jum mortuam: sed cum alium invenisset ibi habitan tem, ad eum, ut quem non nosset, accessit. The vero (eral enim oppugnator imaginum, ejusque settæ vebementissimus propugnator) neque mu nera accepit, et co a que afferebantur dimisso, Se a simulacrorum adoratore nihil accipere dixit, Lenni et regni et vitæ jacturam brevi comminatus, nisi a:loratione simulacrorum (sic enim venerandas imagines appellabat) abstineret. Hæc nuntiata solli eitum fecerunt Leonem: rem igitur cum quodam ex familiaribus Theodoto Melisseno communicat, qui oppugnatoribus imaginum studebat. Is cum Variæ lectiones et notæ. slóverv kútry; dzhpfare. "Wev & r§ paviş Fylévsi pu povayý, š; zepi aůtos Et: päides rijs Kai Kbur. Qui vulgo Armenius cognomi matur, et quem vocat Pappi Synodi ces, cap. ixavasvá; ixpáryss o½ pariksia, Toubaix}; ve xal Karà rŵr σebaσpler alzórur. Ut in sacras imagines serierit Leo, pluribre prosequitar Thee sterictas in Vita S. Nicete Confess. n. 31 et seq

dolo aggressus, monet ut negotium cum quodam monacho, quem ejusdem secum opinionis esse norat, communicet, et quod ille suassisset exse qucretur: virum enim cum plenum esse gratia Spiritus, ac res futuras et prævidere et prædicere. Assenso imperatore, monachum convenit, 130 imperatorem habitu privati hominis ad eum venta rum esse indicat, et qua gratia sit venturus, qua que enim co disserenia sint instruit. Imperator noctu ad monachum abit, mutata veste me øgnosce retur, Theodoro comitante. At monachus, ut ab illo spiritu commentum edoctus, Leonem pro im peratore salutat: el, Ne, inquit, majestatem tuam celaris, neque imponere velis nostræ vilitati: sed scito le de religione perperam sentire, el plane simu lacrorum cultorem esse et te et omnes eos qui tibi parent. Quod si ex ecclesiis simulacra sustuleris, et vila et imperium tibi diuturnam et fortunatum est futurum. Sin minus, scito te brevi utrumque amis surum, pratereaque aterna supplicia subiturum. Ilis Leo auditis, miratus monachum, ob prædictio nem utique, ignarus impostura Theodoti, verbis illius captus est, et contra sacrosanctas imagines vehementissime sæviit, et eas omnes edicto tolli jussit: cumque sanctissimum patriarcham Nice phorum quoque in suam sententiam pertracturus. esset, ille vero acriter adversaretur, et edictum illud et scriptis et oratione impietatis arguerel viram justam relegat, qui quidem improbos Leonis mores praesensisse fertur, qui orthodoxis offendi xal culo futurus esset, Ecclesieque tumultus occasio. Nam cum ejus capiti diadema imponeret, manum suam spinis compungi putavit. Dum autem Pras connesum exsulatum abducitur, Magni Agri abbas Theophanes confessor, transitu illius spiritu co gnita (neque enim videbat sanctum) cereis incensis et sufita, eminus ean excipit et prosequitur, atque ille vicissim ex navi eum fexis genibus veneratur; cum neque videret neque videretur. Quod patriar chæ comitibus admirantibus, et cui honorem illum præberet percontantibus, respondit: Confessori Theophani Magni Agri abbati: confessionem vati cinatus, necdum enim ea dignatus fuerat. Variæ lectiones et notæ. Is Sabalins vocabatur. Contin. Theoph. lib. 1, cap. 14. Symeon logoth. n. 3 el alii. Εt spatharis, apud Theoserictum in Vita S. Nicela Confess. n. 37. Accersito S. Nicephoro, Leo imp. colloquio cum co habito, hanc in suns partes al licere conatus est illud pluribus descripsit Ig a tius diaconus, in Vita ejusdem Nicephori, cap. 6, Continuator Theoph. f. 1, n. 16

Venerando Nicephoro sic ecclesia palso, in locum introductus est Theodotus Melisscnus, duples oral cognomentem: nam et Gassileras dicebatur, qui unde in Leonis notitian pervenerit, non est praetermittendum. Michaele Rhangebo imperante, muliercula quadam ex gynacco 131 imperatorio, ad lunares circuitus furore percita, ad eum clamitabat, Descende, alienis codito; id non semel, sed sæpissime factum turbavit impera torem: itaque Theodoto, quo familiariter uteba tur, mulierculæ vociferationes exponit. Tum ille Uti, inquit, mente alienata fueris, et de more cla milarit, interrogetur ab aliquo, ad quem regia pertinent, quod ei nomen sil, qua forma, quam aliam notam habeat, Id consilium prudens visum, inter rogandi munus ipsi commissum. Cum igitur pro sua consuctudine insania correpta vociferaretur, rogat eam. Illa et nomen Leonis et formam nar rat: alque ait, si jam ex Acropoli egrederetur, obviam ei futuros esse duns viros, quorum alterius qui mulo veheretur esset imperium. His Theodo tus auditis, imperatori nihil retulit: sed verba puelle ab insania proficisci dixit, certi nihil decla rantia. Ipse vero ad Acropolim egressus, in Leo nem incidit, ac indiciis quæ muliercula prædixerat agnitis, seducit virum, Adeque data of accepta imperium ei prænuntial, quod divino allely co gnovisset, petitque predictionis post ereptum remunerationem. Hoc pacto Theodotus innotuit, et familiaris factus est leoni: et post amotum san ctum Nicephorum, vice remunerationis sedem Constantinopolitanam obtinuit. judiciorum Del abyssum incomprehensibilem! quem quis est se catus? Cæterum homo nefarius sacra cathedra πodo indigno conscensa, cum imperatorem sur fragatorcm haberet, audacter in sacras imagines est grassalus. Leo item instar bellum tractall cos qui venerandas slaluas honorare vellent. Nam et a Theodoto ipso exasperabatur, et ab imperatorii cleri prefecto, quem protopsaltem vocari receptum est. Qui cum sects Iconomachorum turbidam per versitatem ad satietatem hausisset, instigabat imperatorem, ut imagines passim tolleret. Εt cum Variæ lectiones et notæ. etc. S. Nicephori pa-D triarchæ reliquiæ postea Constantinopolim relatæ, guarum quidem Synaxin celebrant Grari 13 Martii, De Theodoti Melisseni, Cassiteræ etiam cognominati, patr. Constantino pol. moribus, sic Nicelas Paphlago De Helissenoruin familia Constantinopoli dehinc perillustri, egimus in Fa mil. Constantinopolit. Clarins continator Timopha nis, lib. n. Spóror. Circa Paschale festoin. Contın. Theophan.

aliquando divina Isaia verba illa in Ecclesia re citarentur: Cui assimilastis Dominum? Num ima ginem ejus facit faber, aut aurifes similitudinem ejus paruvit? et reliqua ', accessit, et imperatori in aurem dixit Audi prophetam, Domine, eique ob Lempera. Ex eo citra verecundiam Leo sectam illam sectabatur, quique impietati ejus non cede baal, et dilacerare et devorare cupiebat etiam alioquin sævus et implacabili ira contra de linquentes, ob modica delicta penas alroces irro gans. Talem igitur se Leo præbuit erga pios et alios quibus offensus erat. In republica vero ad ministranda non segnis erat, sed acer admodum et vigilans, injuriosque coercebat. Oratus igitur s quodam qui uxorem a senatore quodam sibi raplam esse querebatur, et addebat se frustra præfecti opem implorasse crimine probato, statim praefecto potestatem abrogavit, raptorem que legibus puniendum tradidit. Magistratus tam civiles quam militares, delectu ex optimis habit, conferebat, Romanarumque provinciarum præfc claras neque pecunia venum exponebat, neque ex gratia viris ineptis ad magistratus aut avaris, et jus pecunia vendentibus largiebatur. Quod si etiam nunc fieret, res bene se haberent. XXI. Michael vero Balbus Amorio ortus, cum ad magnam fortunam pervenisset, ac preter alia vidia linguam etiam intemperantem haberet, delatus est apud imperatorem, quasi clam insidias ei strueret, ac perniciem moliretur. Ea delatio pridie cjus diei facta est, quo festum Nativitatis Christi Ecclesia celebrare consuerit. Statim igitur comprehenditur, imperator ipse quæsitor earum rorum quarum accusatus erat, presidet. Convin citur ab accusatoribus Michael, crimina et ipse conftetur condemnatur ut igni cremetur, abdu citur ut comburendus: locus supplicio destinatus erat balnei regii caminus sequitur imperator, sive quod aliis supplicium non credebat, sive quod illius interita lætabatur. At imperatris, 60 cognito, id facinus prohibebat, maritum partim orans ut damnati supplicium propter festum dif ' Isa. xLvı, 5, 6. Variæ lectiones et notæ. Continuator Theophanis, lib. n. Unde colligiur apud Zonarain etc. non esse cubiculariis præfectum, uti verterat Hieron. Wolfus, sed clerici palatini præfectum, seu pro topsaltem, uti restitimus: proinde hoc loco suv pro sacello sumitur, uti apud Latinos inferio ris aevi cubiculum, vel certe pro ipso palatio, nam non sensei occurrit. Cap. 40, n. 18. Vido Conti anal. Theoph. Vide Thodoram Siadi tam, lib. ut, epist. 14, apud Baronium an. 817, n. 35, 58. Leonis virtutes politicas recen set etiam continuat. Theophanis, lib. 1, n. 19.

ferret, partim etiam audacius increpans, et im pium appellans, qui diem venerandi mysterii Nativitatis Servatoris non vereretur. His verbis ejus asperitato mitigata, persuasus ut Michaelis interitum differret, ad conjugem dixit: Ecce ob. tempero tibi: sed tu liberique tui cognoscrtis que vobis ex eo eventura sint. At Michael hoc pacto necem effugit. Miretur autem aliquis unde Leo futura prædixerit, quæ utique non ex divino amatu cognorat, quippe homo infestus Deo et sanguina. rius, 133 vitamque degens perturbationibus mi nime purau? Fertur oraculum a quodam acrc pisse, fore ut die Nativitatis Christi, et imperium et vitam amitteret. Perhibetur etiam in regia bibliotheca fuisse liber, quo oracula de imperatu ribas continerentur, formæque et hominum et frarum expressæ, atque inter cæteras leo etiam fera illic pictus, littera x tergo ejus insculpta pone bestiam vir-stabat, qui leonem per mediun X confodiebat. Et hæc liber continebat, quæ Si byllina oracula putabantur. Ejus pictura obscurum involucrum quæstor illius temporis explicasse fertur, et dixisse imperatorem die Nativitatis Chri sli occisum iri: nam ferain significare Leonem, litteram diem illum innuere, et quia per me dium x hasta in Iconem indigeretur, imperatorem eo die occisum iri. Hæc imperatorem turbabant, niec minus matris terrebat insomnium. Videbatur illa sibi in æde Deiparæ Blacherniana esse, et cernere matronam quamdam, quam adolescentes candidis induti vestibus comitarentur, et ædis so lum sanguine redundare, audireque matronain illam jubere dati matri imperatoris vas co sangui ne plenum, quæ cum id adversaretur, dicere illustrem illam matronam; At filius tuus eos qui me venerantur, sanguine implet, neque intelligit, se et Deum et Filium meum ad iram commovere. Hæc in somnis vidit Lconis mater, filioque exposuit, obtestata, ut in venerandas imagines sævire desi steret. Sed miser homo obsurduerat. Deumque lacessere pergebat. Est et sanctus Tarasius jam ex bac ærumnosa vita translatus, cuidam in som nis visus, qui Michaelem quemdam iuclamaret, eumque ad invadendum et occidendum Leone a hortaretur. Sed et Philomeliani monachi prædi ctio et alia quædam Leonem turbabant et terre bant. Interea Michaelem compedibus vinctum Papiæ custodiendum tradidit, clavem seræ ferreæ ipse asservavit, eamque noctem sollicitam et ex sollicitudine insomnem egit. Quare Papiæ conclave ingressus, Michaelem in lecto otiose dormientem videt, Papiam vero humi jacentem: quod vel ut honoraret Michaelem faciebat, vel, ut putabatur, insidiarum contra imperatorem conscius. Ut igitur Michaelem somno profundo et suavi oppressum vidit, nullam sollicitudinem præ se ferentem: re cessit iratus, iramque agitatione 134 manus declaravit. Ac cæterorum nemo ejus præsentiam animadverterat præter unum Papiæ vigilem, qui

Sommo simulato, quid fecisset viderat, et ut iratus & ac minitabundus abisset: omnemque rem suo domino nuntiat, ille Michaeli communicat, ambo que territi, quo pacto Imperatoris indignationem efugerent, deliberant. Ibi Michael Papire ait: Si ipse vellet, se non periculum modo vitaturos, sed eliam consilia sua od exitum perduciuros. Papias hortatur, ut quod animo concepisset, ageret, se nusquam ei defuturum. Itaque Michael litteras ad conscios scribit, quibus minabatur, nisi cele riter adessent, et quod constituissent, perpetra rent (idque facile esse, quemadmodum ipse in struxisset ), se omnes imperatori indicaturum, neque solum in periculo futurum esse. Eas litteras per quemdam Papiæ ministrum misit, eique man davit, ut illos noctu ad palatium ire juberet cle ricorum habitu, et occultos pugiones gestare. Illi Michaelis monitis obtemperantes, se ad Regiam conferunt. Sub diluculum imperatori cantores ad matutinas odas canendas adsunt, cum quibus Ni chaelis conscios Papias una introducit, qui seso in obscuro quodam angulo abdiderunt. Psaltæ cum bymnorum plus media parte cecinissent, etiam imperator ædem ingreditur, qui cum ma gnam vocem haberet, sed gravissimam et cum asperitate auribus insonantem, se bene cantare ac praeclarum esse musicum opinabatur, et hymnos auspicari consueverat. Ac tum stans exclamavit Sprevere summi cuncta amore principis Insidiatores vero statim strictis ensibus ex angulo prosilierunt ille territus in sacrarium accurrit, quem bi consecuti, multis vulneribus confecerunt, amputata manu et capite, cum crudeliter atque impie annos või et v menses imperasset. Cadaver ejus in Hippodromum pertractum, ibique abjectum est. At Michael compeditus (nam clavis non sta tim reperiebatur, quam Leo in sin gestabat) læ. tis acclamationibus ut imperator adoratus est. Deinde, clave uon iuventa, compedes ferrez dis secta sunt. Vario lectiones et notæ. Ut Leo gladiis concisus fuerit, narrat etiam Nicetas Pa phlago in Vila Ignatii patr. Constantinopol. p. 1185. Casus forro hora noclis 10 die Natalis Christi. Continual. Theoph. Scribit Idem Nicetas in insula Prote sine ullo apparatu contemplim sơ peliri praecepisse. Theosteriotas, n.

XXII. Mane Michael in Magnam ecclesiam venit, ut diademale ornaretur, et publice pro clamaretur, sacramque ædem, non habita nefariæ cœdis ratione, ingressus est, et voti compos factus, Leonis uxorem, 135 quatuor filios, Sabbal tium, cui cum imperator inauguraretur nomen Constantini fuerat inditum, Basilium, Gregoriam et Theodosium, regia eduxit, ac mulierem in mo nasterio Despotarum inclusit, adolescentes in in sulam Protam relegavit omnes, virilibus exsectis. Ex his Theodosius obiit, Constantinus vocem amisit. Qua de causa Deum ferventissimis preci bus oravit, sed et magni Patris Gregorii Theologi imaginem continenter accessit, ut sibi loquendi facultas restitueretur: nam una cum imperio etiam paterna impietate liberi Leonis exciderunt. Aliquando igitur sanctus in somnis el astare visus est, et jubere ut surgeret, ac illud: lterum Jesus meus, legeret. Eo viso fretus ecclesiam ingressus est, ac citra impedimentum ullum vocis legit. Etsi autein Michael Leonis uxorem et liberos intra certos limites circumscripserat, ut dictum est, non tamen egere passus est, quibusdam ex eorum possessionibus, unde necessaria suppeterent, et servis ad ministerium attributis. Oriundus fuit Michael Amorio, superioris Phrygiæ urbe, in qua Judæi, Athingani, et aliorum impiorum turba ha bitabant, uude confusa quædam secta exsistebat, cujus et ipse particeps fuisse creditur. Ea tametsi sacrosanctum baptisma adınittebat, Mosaica tamen instituta, præter præputii resectionem observabat. Aluit domi Judæum quemdam a quo erudiebatur. Unde nihil sinceri apud eum reperiebatur, sed erat, ut ita dicam, sentina quædam sectarum eaque de causa disputationes oderat, ut quæ ejus perversæ opinioni evertendæ essent. In adolescen tia cum ob iµopiam militaret, aliquando tribunum adiit, aliquid ab eo petiturus. Ei tribuno quidain Atbinganus astans, clam dixit: Is qui tibi nunc sup plex est, aliquando Romanis imperabit. Eo augurio ille motus, statim cum Michaele familiaritatem contrahit, eique filiam despondet. Cum autem recens imperium occupasset, ut dictum est, san clus Nicephorus patriarcha exsulans, per litteras ab eo petit ut venerabiles imagines reponerentur. Cui ille respondit, se neque in religione quidquam novaturum neque Ecclesiæ statum mutaturum, neque coacturum essc quemquam, ut aliter quam vellet, de Deo sentiret. Sed hac verba fuere. Neque enim multo post, auimo suo declarato, orthodoxos 136 oppugnavit, ac præter multos alios crudeliter tractatos, eliam in sanctum Methodium grassa tus, Euthymium Sardium archiepiscopum ob san Varia lectiones et nota. Quia scilicet autea purificari debuerat. Describitur in Euchologio Guari, p. 681 Michaelem secta Sabbadinoum fuisse scribit Nieetas Paphlago.

clarum imaginum coitum in exsilium misit. Dein de Methodium in Acrita conclusit inclytam vero Euthymium a filio suo Theophilo crudeliter Lagris casum, in martyrum numerum retulit. Copronymum in omnibus imitans et Judæis ad dictus, Sabbata jejunari jubebat. Resurrectionemi mortuorum non credebat, eoque futura lona su gillabat, et prophetas irridebat, dæmones esse peruegabat, scortationem peccatum non judica bat, Judæ salutem omninabatur. Pascha alieno celebrari tempore affirmabat. Hæc pauca e multis improbitatis ac potius dementiæ illius indicia con scribenda censui. Nunc oratio ad res gestas et bella múlta illorum temporum progrediatur. Tho mas unus trium eorum de quibus Philomelianus ille monachus Bardanæ vaticinatus fuerat, ut supra dictum est, quorum duo imperio potituri essent, tertius (is vero Thomas erat) invasurus ille qui dem tyrannidem, et diadema sibi impositurus, regui vero non compos futurus, seditionem exci tavit. Is igitur, ut ante scriptum est, a Leone Foederatorum legioni præpositus, ut principem de se bene meritum a Michaele casum cognovit, per speciem uecis illius vindicanda, cum revera impe rium cogitaret,Michaelem est aggressus, coactisque non contemnendis copiis, universas fere orientales provincias occupavit, et publica eorum vectigalia sibi afferenda curavit. Unde auctis opibus etiam Agarenos invasit, qui tam omnes provincias et ipsas insulas ob intestinum bellum audacius po pulabantur, eorumque impetum repressit, et ca stris prope positis, habitoque colloquio, pepigit, si imperio potiretur, se Romanis finibus eis cessu rum esse. His peractis, caput diademate regio ornat, et ab Jobo Antiocheno patriarcha imperator appellatur. Inde cum magno exercitu profectus (nec enim Agarenos duntaxat, sed et plures alias gentes ad belli societatem asciverat) tyrannidem majore animo invadit. Fuit bic Thomas non ex gente patricia, sed admodum obscura eaque Bar bara, tantaque inopia conflictata, ut mercede ser viret. Sed a fortuna erectus, ut dictum est, re gnoque affectato Constantini nomen assumpsit, et Hliam adoptivum, 137 imperii consortem, ut putabat, allegit. Cum exercitu Michaelis contra se misso congressus, aliis occisis aliis fugatis, tyranni dem stabilivit, et classe comparata, imo etiam classe imperatoria potitus, Abido in Thraciam tra jecit, Orientalibus pene omnibus subactis, præter Opsicianam provinciam, cui Cataquila, et Ar meniacam, cui Olbianus præerat, qui tyranni adoptivum filium insidiis exceptum, statim sus tulit. Varia lectiones et notæ. Anonymus in Vita S. Nicolai Stalite czyto;, Thomæ rebellionis historiam præ cæteris narrat ipse Michael imp. in Epistola ad Ludovicum, apud Baronium an. 827, n. 19 et seq.

{llius Thoma lalefactata sumt. Nam rumore de fectionis Thomæ, et urbis obsidionis passim sparso, Mortagon Bulgarorun princeps,qui annorum triginta inducias cum Leone fecerat, Romanis amicus, ultro suppetias imperatori venit, castris ad Cedoctum locatis. Ea res desertorem turbavit. Nam cum e re sua esse non putaret, ut simul et urbem oppugna ret, et cum Bulgaris diniicaret, quod,divisis copiis, neutris par futurus esset, contra Bulgaros cum omni exercitu est profectus, pugnaque commissa vicus, multos suorum amisit partim casos, partiin captos. Qui vero et barbaricum ensem et captivi tatem effugerant, exspectatione rerum futurarum suspensi, quieverunt. Bulgari, captivis et magna preda adducta, elati victoria recesserunt. Ea clade desertoris cognita, classis ejus reliquiæ ad Michaelem defecerunt. Eo rerum statu tyrannus, elsi viros ejus undique mauebantur, tamen ab obsidione non recedebat: sed cum ne tum quidem quidquam proficeret, omissa urbe longius absce dit, et locum opportunum nactus, vallum commu nit, atque inde suburbana diripis, eorumque amœnitatem vastat. Sed Michaele eum aggresso, commissaque pugna, Thomai de industria in fu gaum versi, partim ad imperatorem se contule runt, partim ad sua redierunt. Tyrannus cum paucissimis Adrianopolim abis, quem Mi chael evestigio insecutus, urbem non machiuis, sed annonæ penuria oppugnat. Gives urgentu fame, petita delictorum ab imperatore venia et impetrata, Thomam vinctum ei tradunt. Is ei et manus et pedes amputat, et asino impositumn ignominioso triumpho circunducit. Postea de consciis quærit, quorum ille multos nominas set, nisi 189 Hexabulius patricius imperate ris impetum hoc dicto repressisset, inimicis amicos deferentibus non habendam esse fidem. Thomas vero alias aliis tormentis excruciatus, miscrrime exspiravit. Adoptivus item ejus filius, cum in Bizyam oppidum confugisset, a castelli habitatoribus vinctus, ad imperatorem est addu clus, et eodem quo fictitius pater supplicio affectus, violenter et ipse periit. Thoma seditione ad hunc modum compressa, maritimæ Thracia civitates nihilominus, etiam ilio sublato, motum eum urge» bant, ac præ cateris Panium et Perinibus (sic enim Heraclea olim appellata est (idque imperatoris odio factum. Cæterum, Panium manibusterræ mota collapsis, captumest, Heraclea mari expugnata. Hi chael his rebus bene gestis, triumphans in urbem re diit, et ludis Circensibus Michaelis adjutores asinis insidentes in theatrum introductos, sola relegatione contentus, gravioribus suppliciis non affecit, duo Varim lectiones et nola.. Michael ipse in Epist. ad Ludovicum imp.: Et ipsum quidem Thomam, amputatio manibus et pedibus, pa tibulo suspendi jussimus. Duo vero qui dicebantur eißliš eme adoptivi, alter corum in Asia a fidelibus nostris interemptus est: et alterum eadem,morte qua pseudopatrem ejus, condemnari jussimus.

bus exceptis Cliarea et Zagoreno, qui cum castella quihas præerant, ne post Thonæ interitum quidem tradere vellent, iis expognatis, in crucem acti sunt. Ob XXIV. Dum Romanæ copiæ, Thomæ defectione bellisque civilibus occupantur, Agareni occiden tales, sinus berici incolæ, qui Hispani vocantur. arrepta occasione, a suo duce, quem Amermu mnem vocant, locorum coacti angustiis, petierun!, at coloniam deduceret. Annuit ille, et cum eis triremibus impositis solvit, insulasque Romanas obiens populatur. Ut autem in Cretam quoque venit, ejus fertilitate cognita, maximam partesis praeditum mittit, ipse cum paucis ad navium custodiam relictus, iguo injecto omnes cremal. ()1 quod factum Agarenis tumultuantibus, et causam ejus requirentibus, Achaps (id enim duci eorum nomen erat): Coloniam, inquit, periistis: En regio nem lacte et melle manantem.Hanc occupate et incolite. Cum vero illi dicerent: Nostra vero charissima ubi sunt? respondit: Mulieres sunt e quibus paulo post liberos suscipietis. His Agareni persuasi, insula subacta, indigenas in servitutem redegerunt. Quo tempore Cyrillus Gortynius episcopus pro Christi defensione martyrii coronam accepit. Interea imperator, uxore mortua, se a secundis 140 nuptiis abhorrere palam præe se ferens, clam ad senatus principes missitando perfecit, ut ipsi peterent, ut alteram duceret uxorem. Ea simula τio honesta specie non carebat. Neque enim con venire, ut ipsi ab imperatore regerentur, uxores vero sum imperatricem non haberent. Michael eaul petitionem principio tergiversando repulit, sed illis instantibus fidem sibi dari peuil, si vellent ut imperatricem duceret, ut eam se quoque mortuo imperatricem agnoscerent, et liberos ca natos ut imperatores honorarent. Quæ cum senatus scriptu promisisset, et ipse de fcta illa pertinacia deces sit, uxore ducta Euphrosyna, quæ filia Constantini imperatoris, quem mater Irene (ut disinius) cxce cavit, esse dicebatur, et multo ante tonsa inter monachas religioni in insula Principis deditas, a primo capillo vitam agebat. Patriarcha Theodoto Varice lectiones et nota. Iane Serracemorem in Cre Lam insulam expeditionem attgit præterea auctor Vita S. Nicolai Studitæ, p. 891. Symeon Louth Affecins vocant Latini. Vide Gloss. med. Lat. Symeoni Logoth. n. 4 'Andxaq, Contin. Theoph. 1. 11, n. 21.

mortuo, qui sex annos Ecclesiae impie præfuerat, Antonius cognomento Cassimatas in ejus locum est suffectus, perversa et ipse religione præditus. Imperator missa contra Agarenos in Cretam classe, victus est, quique cladi superfuerant, ipsi nuntium eum attulerunt. Post, aliam ingentem classem contra eosdem mittit, duce Cratero, qui principio rem contra Agarenos bene gessit, multis eorum captis et interfectis. Deinde et ipse et ejus milites victoria freti, quasi adversariis jam enervatis, neque unquam ausuris ipsos aggredi, se voluptati et poculis dediderunt, eaque nocte sine excubiis comessati otiose dormierunt. Quo hostes intellecto, noctú cos cum maximo clamore adorti, omnes ita ceciderunt, ut vix nuntius cladis superesset. Nɔm et ipse classis praefectus Craterus, cum in nave mer catoria fugisset, captus atque in crucem actus est. Post hæc, alia classis Ooryphæ cuidam est com missa, qui insulas obiens, piraticarum navium impetum, iis spoliandis, repressit, et Cretensium quoque priorem ferociam compescuit. In Sicilia ¿quoque alia mota est seditio. Nam quidam populi princeps Euphemius monacham quamdam, cujus insano amore flagrabat, rapuit. Cui cum a prætore ad supplicinm quæreretur, ad Africa Amyram confugit, eique pollicitus est se Siciliam proditu rum, et magna tributa pensurum, si Romanorum imperator appellaretur. 141 Ille hominem voli compotem facit, magnis copiis dalis: quibus Eu phemius acceptis Siciliam ei prodit. Sic illa in potestatem Agarenorum venit. Tyrannus autem non multo post sui sceleris et desperationis dat poenas, crudelissime interfectus. Michael porro imperator, cum octo annos et novem menses imperasset, phrenitide et retentione urina, sive intestinorum dolore (nam utrumque fertur) obiit, imperio filio Theophilo relicto. Sub illo etiam Dalmatia Romani imperii jugum excussit, idque vetusto hoc oraculo prædictum ferunt Babylone quando Balbus imperaverit, Draco subactus auri amore perdito, Tellus malorum sentiel primordia. Varie lectiones et notæ. Vila ms. S. Joannicii etc. Georgius Gelesiota in oras. funebri in Theodorum Xantho pulum etc. Qui et cognominatus, tum Perga metropolita, ut Scribit Nicetas Paphlago. Ita Continuator Theophanis. Symeoni logothetæ. ms. Herkem pertus: Circa hæc tempora gens Agarenorum a Ba bylonia et Africa, ad instar examinis apum, manu cum valida egrediens ad Siciliam properavit, omnia que cicumquaque devastans, tandem civitatem, normam nomine, caplam nunc uaque inhalitat, plu rimasque in ea insula urbes et oppida diruens, jam pene totam suæ ditioni subjecit.

Fuit autem Michael omnino avarissimus. Yap XXV. Imperio potitus Theophilus nihil prius habuit, quam ut eos qui patri ad regnum obtinen dum adjumento fuerant, Leonemque interfecerant, suppliciis aliceret. Quorum ne quis lateret, totα senatu in regiam convocato, se mandatum paternuni exsequi velle dixit. Nam cum is imperii parti adjutores pro dignitate remunerari cuperet, tempus ei defuisse, quo minus id re ipsa præstaret, primunı bellis impedito, deinde morbo et obitu: sibi igitur mandasse, ut id debitum liberaliter prosolveret. Proinde hortabatur eos, qui patri ad Leonem tol lendum operam navassent, ut a cæteris segrega rentur. Illi dolo non intellecto, seorsim steterunt, se professi eos esse, qui patri ejus opem tulissent. Tum is statim persona simulationis deposita: Cur, inquit, uncto Domini sceleratas manus aliulistis, neque homicidæ duntaxat, sed et imperatoris parri cidæ exstitistis? Et mox ad præfectum conversus, jubet, ut eos abductos digna facinore pena aficc ret. Illi igitur pro homicidis sunt multati. Theo pristinum ejus monasterium in iusula Principis philus vero etiam novercam regia ejectam, in inclusit, neque quidquam ei jusjurandum, quos Michael a senatu exegerat, profuit. Uxorem ducta rus multas formosas puellas undecunque accersi vil, inter quas et Icasia virgo fuit, tum forma praestantior cæteris, tum erudita, tum genere ilustri nata. Dum igitur eas spectans circuit, aureum pomum manu 142 tenens, quod ei que placuisset conjugi pignus daret, cum ad Icasiam venisset, pulchitudinem ejus admiratus: muliere, inquit, emanarunt mala. Cui illa placide et cum honesto rubore solerter respondit: Sed et res meliores e muliere exuberant. At ille virginis oratione velut attonitus, ea præterita, malum au reum Theodoræ ex Paphlagonia oriundæ dedit. Icasia vero cum regno excidisset, monasterium de suo nomine condidis, in quo sibi et Deo vixit, eruditione litterarum non neglecta. Unde et scripta ejus reperiuntur, in quibus neque doctrinam neque gratiam desideres. Et sic illa res suas administravit et, mortali rege frustrata, Regi om nium nupsit: pro terrano imperio, celeste sortita. Imperator vero Theodoram simul et nuptiali corona et regio diademnate ornat, nuptiasquo celebrat. Es Veriæ lectiones et notæ. Vide Symeon. logoth. n. 3. In palatii triclinio, quod Margaritem appellabant, coactas puellas scribit Georgius Hamartolus in Chronico ms. etc. Georgius Hamartolus in Chronico mis.

quia justitia cultor erat, gravem se et inexorabilem delinquentibus præbebat. Singulis igitur hebdoma dibus eques per forum cun sateliitibus imperato riis 'n adem Deiparæ Blacherniam ivit. Etsi enim sacris imaginibus honorem non habebat, Servatori tamen et Dei Matri se fidem servare profitebatur. Cum autem sic in publico versaretur, facilis aditu fuit, rerumque venalium curam habuit, et quanti quæque, venderentur curiese indagavit. Quod si qua magno venirent, prefecto de iis interrogato vel magistratum abrogabat, si peccasset, vel objør gato eo, quid agendum esset præscribebat. Sic igitur aliquando pratereuntem mulier quædam accessit, quæ sibi injuriam fieri a drungario Vigi liæ querebatur (is Auguste frater erat, nomine Petronas, qui cum in vicinia habitaret, ædibus in allum educendis, suis luminibus obstrueret. illa sic Pedronam accusabat. is vero ab imperatore accersitus, et quid mulier dicerit interrogatus, augas eam agere dixit, Tum imperator: Cave, inquit, ne denno radem de re me appellet, quod tibi bono non est futurum. Ac mulierem ad Petronam abire jussit, et nisi ei damnum resarciretur, ad se redire. Quod cum illa fecisset, neque a Petrona quidquam impetrasset, re desperata rursus impe ratorem interpellavit. Is statim quibusdam senato ribus mandavit, ut viderent, num damnum mulieri daretur? Abiere illi statim, damnumqne cognitum imperatori renuntiarunt, qui in forum progressus, atque ibi certo loco sinus, Pe- c tronam vestibus direptis et in tergo et in pectore verberari jussit, et quæ in fraudem mulieris stru xerat destrpi, materiamque et solum ipsum mu lieri altribai. Atque hoc specimen este quantopere justitive studuerit Theophilus. Sed et alind refera tur, quo et ejus observamia æqui, et setlicitudo de subditis declaretur. Appulit aliquando ad Regiz portum navis oneraria pondere sarcinarum gravis, eoque asque ad extremnum cingulum demnersa. Imperator superne prospectans, navemque admi ratus, per pedissequum cujus ea sit percontatur? El Augusta esse cognovit, recens n mercatura Ut reducta, quam ab imperatrice missi in Syria partibus fecissent si quid sarcinarum in navi baberent, id statim efferre jussit, et nihil quod ad Augustam pertineret attingere. Quo facto pulsis inde nautis, Graco igni injecto, navim cum ipsis sarcinis eremavis, imperatricem maledictis inse elatus: Nam cum me Deus, inquit, imperatorem designarit, tu me nauclerum facere contendis. Scile aulem merea:uram privatis hominibus esse at:ribu lam, ut ea toleranda vitæ occasionem habeant. Quod si nos præter imper:i opes etiam mercaturæ ema a Variæ lectiones et notæ. Alia Theophili imp. justitie ct severitatis exempla refert auctor ora tionis historic in festuin Restitutionis imaginum, a Combefisio cdike, p. 740, 741. Nicetas Paphlago in Vita Ignatii_Patr. Constantinopol. de eodem Augusto

lumenta interceperinius, undenam fortune tenuioris homines victum comparabunt XXVI. Imperatrici patria fuit Paphlagonia, pa rentes Marinus et Theoctista, ex nobili illius pro vinciæ familia, ambo pii et sacrarum imaginum adoratores. Theodora vero imperatori desponsa, eliam mater ejus Theoctista, Florina cognomento, Zostæ et patriciæ dignitatem est consecuta. Habi tavit autem juxta Gastria monasterium, idque, ut quidam asserunt, condidit. Filiolæ igitur Imperato ris numero quinque, ad eam ut aviam aliquando adducebantur, quarum nomina fuerunt Thecla, Anna, Anastasia, Pulcheria et Marin. illa puellas munusculis sibi conciliabat, ac seorsim hortabatur ad sacrarum imaginum venerationem, curabatque ut sacras effigies, quas e cistella proferebat, neptes adorarent ac deoscularentur, earumque capitibus et faciebus eas admovebat. Puellas aliquando inde reversas rogat imperator, ut ab avia tractatæ essent, et 145 quid illa diceret? Cæteris tacentibus, G Pulcheria adhuc infantula com cætera balbutienti voce refert, tum addit, aviam in cistellam pupas habere (sic enim imagines vocabat) quas ipsarum capitibus et faciebus admoveret atque osculandas praberet. Ex eo cum cognovisset filiolas ab avia cultum sacrarum imaginum doceri: eas non am plius ad illam accedere passns est, neque alia molestia Theoctistam affecit, quam et propter affinitatem el magis etíam ob virtutem verebatur cum quidem sæpe ab ca reprehenderetur, quod orthodoxos puniret, et sacris imaginibus contume liam faceret, iisque rebus omniam subditorum odia susciperet. Simile quiddam etiam imperatrici accidit, Erat in regia quidam homuncio delirus et impedita lingua, quem imperator in delielis habebat, cui etiam in gynæconitidem patebat aditus. Aliquando igitur in imperatricia thalamum ingressus, cum illa sacras imagines oscularetur et adorarel (eas enim clam marito supra modum honorabat), sacras elligies conspicatus, quid essent rogat? respondet illa simpliciter: Pulchras suas pupas esse. Egressus vecors homuncio, Theophilum in convivio reperit; interrogatus unde veniret? Manna, respondit, sic enim Dominam vocabat, eamque pulchras pu pas habere dixit. Imperator autem pupas imagines Varia lectiones et notæ. Theophili tamen alias avaritiam perstringit scriptor ms. Vitæ S. Joanni cii etc.

esse suspicatus, commotus et ira æstuans impera tricem accedit, et contumeliosis dictis insectans, idololatram appellat, eaque refert quæ a Dendere (id enim fatuo nomen erat) audivisset. Verum illa maritum solerter decepit: Neque enim, inquit, ima gines vidit Denderis, sed cum speculum intuerer, formas quæ in eo repræseulabantur,pupas appellavit. Eo probabili commento, imperatoris iram decli navit furoremque leniit. Nam cum omnes in suam impietatem pertrabere studeret, sævus admoduin erga pios fuit, et ut justitia, sic et ejus quam ipse probabat pietatis acerrimus defensor, subditos a cultu imaginum abducere insano studio contende bal, eaque de causa multos puniebat: ut eos, qucm admodum intemperanti lingua dicebat, ab idolo mania depelleret, ac multos confessores fecit. Joannem Syncellum, quo magistro usus fuerat, impietatis suæ socium, 145 ad Agarenos cum maximis opibus ablegavit, imperii Romani divitias ostentaturus, quarum nonnullas eorum principi dono misit, nonnullas Joanni ad ministerium assi gnavit, inter quas duo quoque malluvia aurea, gemmis distincta fucrunt, exquisite artis. elegantia adornata, præterque cætera omnia signati auri centenarios quadraginta ei dedisse perhibetur, ut Agarenos quos vellet liberaliter et magnifice do naret, itaque percelleret Barbaros, qui cum tantas opes ministrorum imperatoris esse cernerent, cogi tarent, quantis ipse divitiis potiretur. Is igitur in urbem Bagdam. profectus (ea velus Babylon est) cum in principis conspectum venisset, oblatisque imperatoris muneribus cum eo collocutus esset, cum ob hac, tum propter dicendi vim (erat enim in congressibus perquam disertus) et in honore et in admiratione fuit. Barbaros tamen sua erga eos munificentia magis obstupefecit. Nam si qui eum conveniebant, sive a suo principe missi, sive aliis de causis, eos magna pecunia donabat, ut qui eam acciperent, et gauderent, et mirarentur. Cum autem ipse aliquando ab Amermumne ad convivium in ædes illius invitatus esset, alterum ex aureis illis malluviis secum attulit, ut aquam mauibus illius funderet. Quod cum negligenter alicubi positum esset (ita enim ministris suis Joannes mandarat, ut periret) a quodam est surreptum, quæsitumque nusquam comparuit. Barbari igitur murmurarunt, et pretium illius et elegantiam exaggerantes: ipse vero cum eam jacturam sibi curæ non esse dixisset, eos obstupefecit quem tantam rem negligere eer rerent, et a ministris alterum afferri jussit, quo allato magis etiam admirati sunt. Sed et Agureno rum princeps vicissim magnificentiam ostentans, Joannem magnis muneribus affecit, et post cætera Variæ lectiones et notæ. lia quidam codd.; alii ut Theophanes, et alii. Sedes principis seu calife Sarracenorum. Arellias in Apocalypsin c.

bus exornatos. Qui ex ea legatione reversus, cum imperatori quid actum esset exposuisset, ac prin cipalium ædium figuras et varietatem narrasset, cupiditatem ejus excitavit ejuscemodi regiæ ætf candæ, ac jussu illius in Bryante regiam Syriacæ pro omnia similem auspicatus est, et architectis Aguris mensurisque latitudinis, longitudinis et alti tudinis 146 demonstratis, opus celeriter ab solvit. oinnia centum ei captivos dedit, splendidis vesti κal XXVII. Idem imperator etiam maritima mœnia cum vetustate tum ob alios casus ruinosa, magni fice instauravit, in majorem educta altitudinem, et maximum hospitium de suo nomine condidit, quo in loco prius impudicarum mulierum diversorium fuerat. In libidinibus fuit continens, cumque semel amore puellæ formosissimæ, quæ imperatrici inser viebat, captus esset, idque Theodora ægre ferret eum dejerasse ferunt, se nunquam alias alterius mulieris notitiam habuisse, eoque lapsu dolentem, veniam ab illa petiisse. Sed furor ejus contra sacras imagines effecit, ut illa pro nihilo putentur. Prorsus enim insania quadam et rabie majore quain supe riores imperatores, cultores atque etiam pictores sacrarum imaginum persequebatur, eaque de causa πιοnachum quemdam Lazarum, pictorem tum ee leberrimum, crudeliter excruciatuin in carcerem conjecit. Qui cum, ex plagis illis recreatus, iterum manus sacrarum imaginum picturæ admoveret, igni tas laminas tyrannus ejus manibus admoveri jussit, ne labores manuum ejus pii adorare possent. Ac is quidem id supplicium ea de causa toleravit, tyran nus autem spe sua frustratus est. Fertur enim confessor ille, post ca tormenta carcere ejectus, plǝgas adhuc in manibus gestans, divina adjuvante gratia, venerandas imagines depinxisse, ac post tyranni interitum, Servatoris imaginem in Chalce pinxisse, ac qualis nunc cernitur, restituisse, cumu prius imago jam olim erasa fuisset. Idein fratres Theophanem et Theodorum, utrumque confesso rem, ob suam impietatem prophetarum oraculis et Scripturarum testimoniis reprehensam, primum Varia lectiones et notæ. De quo Anastasius Bibl. in Benedicto III, p. 206: Hujus temporibus Mi chael filius Theophili imp. Constantinopolitana urbis imperator,ob amorem apostolorum,misit ad B. Petrum apostolum donum per manum Lazari monachi, el pi clorir artis ninie eruditi, genere vero, Chazari, etc. Sed de Lazaro in primis consulendus. Bollandus ad 23 Feb.quo festum illius agunt Græci et Latini Vide etiam Menza ad 17 Novemb. Porro sancti La zari reliquias in Evandri monasterium relatàs do rel Synaxarium ms. 17 Novemb. quo ejus festum celebrant Græci

graviter excruciavit. Deinde Leles eorum compon xit, ac notis illis hos iambieos versus atramento infuso expressit Cunctis cam urbem viseve exoptantibus, Purissimi quam Christi presserunt pedes Totius orbis unde manavit salus; Sacro toco isti vasa conspecti improba Superstitionis errore ex incredulo Multisque factis inquinati turpibus 147 Apostata velut rejecti inde procu, Se contulere mox in urbem regiam Tamen nefanda non relicta amentia. Nolis perusla fronte, more sontium. Condemnatique rursus verterunt solum. Sed et alios multos persecutor hic confessores 6 fecit, et in martyrani numerum retulit, quos en merare alterius et operis et temporis fuerit. Stu duit etiam melodiis componendis, ac præter cœ tera illud etiam carmen, quod in festo Palmarem canitur: Exile gentes, exite populi, ejus esse fertur. Cum quinque fliarum pater esset, flium nondum st:sceperat, filiamque Mariam natu minimam sapra modum dilexit, et Alexio Moseli despondit, viro Armenio, ex genere Crinitarum, florenti ætate, et villa venustatis ac gratia pleno, quem prius aliis quoque dignitatibus honestatum, progressu tem poris etiam Cæsarem salutavit, ac deindc cum exercitu in Longobardiam misit. Sic erectus Mo seles invidiam efugere non potuit. Criminati autem eum sunt invidi, ut imperii cupidum, sed tilia imperatoris superstite, calumnia contra eum nibil valuit. Filio auten Michaele imperatori nato, et conjuge sua defuncta, statim vitæ ratione mu lala, ultro comam undet, vilique pallio inductus, monachorum institutumn amplectitur, difcato Anthemii monasterio, in quo vila exacta sepultus est. Cum autem Arabes Romanas provincias inva sissent, Theophilus, expeditione contra illos sus cepta, secum eduxit Theophobum et Manuelem, viros strenuos et bellicosos, quorum Manuel nobilis erat apud omnes, ipsosque hostes, ut qui et exer citum srpe duxisset, et rem bene gessisset, et Ma Varia lectiones et not. De Alexio Mosele nobili Armenio egimus in familia Michaelis Balbi, in Famil. Aug. Byzantin. p. 433, cujus posteri ad extreman tandem redacti erant paupertatem sub Basilio Bulgaroclo 319, ut ex ejus Novella, quæ describitur in jure Grecorum. L. 1, p. 175 docemur, ubi pervenisse ait cum illi patrimo nium suum ab avo et parentibus relictum circa Philomilium possiderent. Grecia praetorem, seu quem niemorat anonymus in Vita S. Lucæ Junio ris, p, 996, alium Constantinus Porph. De admin. imp. c. 50, alium denique anonymus Combellsin pus in Leone Philosophio, n. 9.

bus autem genus a Persis ducebat, et in urbe im peratoria, ubi educatus est, obscurus vivebat atque ignobilis. Fertur autem pater ejus ex regia Persarum tribu fuisse ortus, cumque regiæ familiæ apud Persas defecissent, cognovisse dicuntur, apud Romanos esse virum regio genere oriundum, et ad eum inquirendum venisse. Ut inventus fuit, in notitiam imperatoris quoque pervenit, et amplissi mas fortunas est consecutus, patric'i honore orna tus, et imperatoris sorore 148 in matrimonium ac cepta. lis igitur ambobus frelas Theophilus, hostes aggressus est. Cum autem proxime inter se castra communissent exercitus,Surracenorum dux Imbrael, uno ex suis satrapis cum nonaginta millibus að decernendum cum Romanis relicto, ipse cum cæ tcris sive ex metu sive per arrogantiam recessit. Exercitibus congressis, multi utrinque ceciderunt. Sed tandem legionibus ad fugam inclinatis, ipse etiam imperator captus fuisset, nisi Theophobus cum suo Persico exercitu et manu opem tulisset, et stratagemate Agarenos circumvenisset. Ac tum Constantinopolim reversus est imperator. & Michaelis Rangabis protostrator fuisset. Theepho et XXVIII. Anno vero sequente iterum cum Aga renis congressus, fit superior, magna hostium multitudine cesa, et pluribus captis, inter quos vir fuit legions:n domestico notus, cui is testimonium perhibebat, ut et manu prompto, et ambidextro et solerti equiti, et qui binas hastas tractare sciret. Cum igitur Judis Circensibus ob victoriam triumphus duceretur, imperator laudatum illum Agarenam equitare et bina hastilia tractare jussit. Ostentavit ille, ut fursus erat, dexteritatem suam spectatoribus. Eum imperator et laudavit et admiratus est. At Theodorus Craterus, qui paulo post corona martyrii est ornatus, unus e xlif martyrum numero, Theophilo aslans, Agarenun subsannabat. Qua de causa iratus Theophilus Tu vero, inquit, effeminate (nam eunuchus erat Craterus) tale aliquid prastubis? Tum Craterus Binis quidem, inquit, hastilibus vibrandis me non exercui, quod in pralio non luditur, sed res seria agitur: una vero hasta, Deo annuente, eum proster nam. Imperator ob ea verba furore percitus, per seipsum juravit, se statim cum occisurum, nisi e vestigio illum prostravisset. Ibi Craterus nibil cunctatus, hasta sine ferro Agarenum equo de jecit. Cum autem imperator denuo expeditions suscepta cum Agarenis pugnasset, eventus pelit Varia lectiones et nola. Manuel patricius, cui uxor fuit Helena, de qua ancnymus, in Vita sancti Nicolai Studite, p. 943.

Romanis parum auspicatus fuit. Parum enim abfuit, quin et imperator ab hostibus circumventus captivus adduceretur. Quo Manuel cognito, suis inclamatis, in confertissimos hostes invectus in peratorem se sequi jubet: stabat enim netu attonitus, sed ad velandam 149 ignaviam se relicto exercitu nolle fugere dicebat. Cum autem sæpe monitus, ut pugna excederet, timore tanquam compedibus vinctus staret, Manuel stricto ense Nisi me, inquit, secutus fueris, te perimam. Præstal enim te mori, quam ab hostibus captum, Romanæ reipublicæ tantum imprimere dedecus. lis Mannelis minis ægre soluto metus stupore, eumque secutus, evasit: qua de causa virum servatorem appellavit, munificeque remuneratus est. Verum non multo post, invidorum linguæ ejus animum in contra rium verterunt, eoque redegerunt affeclali regni calumniis, ut Manuelem excæcare in animo ha beret. Quo ille cognito in Agarenum viciniam aufugit, eorumque duci significat, quis sit: quod si Gides sibi detur, non coactum iri se religionem ejurare, se ad ipsum defecturum. Ille statim data fide lætus eum suscipit, Manuel dam ibi versaretur, præpositus excrcitui, sæpe rem bene gessit contra Persas, magnosque triumphos adeptus, Agarenis et charus et admirationi fuit. Theophilus autem Manuelis fugam ægre ferens, de eo revocando cogitabat. Scribit igitur ad eum litteras, quibas jurejurando fidem suam ei obstringebat, easque aureo sigillo confirmatas, per monachum quemdam ( ad eum mittit, hortans ut redeat. Ille redit, sed qua ratione, id vero referre est operæ pretium, habet enim expositionem non injucundam. Con gressus cum monacho, qui fidem ab imperatore afferebat, seque reversurum pollicitus, Ismaelitarum principem adit, petens exercitum sibi dari, ut profectus in Cappadociam, delatores suos (ibi cnim eos habitare ulcisceretur, ejusque alium una mitti, ut in re militari exerceretur. Princeps Manueli morem gerit, et quia fidem ei habebat, suum filium una mittit: ita discedit Mannel, cum que prope fines Romanos ventum esset, as sumpto principis Agarent filio cum paucis Sarracenis, se venatum ire simulat, multis ministris comitantibus, cumque jam in Romana provincia versaretur, adolescentem amplexus: Tx quidem, inquit, fili, ad tua revertere: ego vero ad Romanos proficiscor. Constantinopolim reversus, magna cum lætitia est exceptus ab imperatore, statimque magistri honore ornalus, 150 inperatoris flium Michaelem e sacro baptismale suscepit, quem pater diademate cinxit, et Romanorum imperatorem declaravit. Antonio patriarcba mortuo, cum x annos Ecclesiæ præfuisset, Joannes, quem supra dixiinus Theo phili preceptorem et suffragatorem fuisse, patrfare tha designatur, quem et Jannem vocabant, tum ob hæresin, tum propter præstigias in quibus versalus erat. Sanctissimum vero Methodium, qui deinde patriarchicam ornavit sedem, perversæ

in insulain Panormum, quæ nunc Antigoni com gnomentum habet, impius relegat Theophilus, et intra monumentum cum duobus latronibus cou cludit: quorum altero mortuo, quantam violen tiam, et molestiam vir sanctus ex Lelerrimo cadaveriş fetore tolerarit, nulla quisquam oratione consequi potest. Illic igitur inclyto illo patre incluso, fratres illi confessores Theophanes et Theodorus, post facierum compunctionem relegati, cum ad Cartæ portum appulissent, per quemdam piscatorem Methodio familiarem bæc scripserunt Viventi mortuo, atque mortuo simul Vitam ferenti, qui cum tellurem colat Polos pererrat, littera:i litteras Vincli misere vinculis adobruto. & opinioni refragantem, post multos cruciatus, ma larumque contusionem et dentium evulsionem, Quibus per eumdem piscatorem vir sanctus re scripsit Quorum notata nomina in cœlestibus Libris leguntur, et decentibus votis Compuncte frontes, vinculo oppressis Dicit salutem, qui vivens sepultus est, Cum autem septimum annum in sepulcro exegisset, inde ejectus atque in regia conclusus est, uemine eum vidente, præter ministrum ejus,etTheophilum qui cum studiose legeret, divinum virum de locis dubiis interrogabat, eaque de causa etiam in per egrinationibus semper habebat secum. XXIX. Vere incipiente imperator rursus, Agarenis arma intulit et, magna Syriæ parte vastata, urbibus est potitus, ipsaque Sozopetra patria Amermu wunis: quamvis ille multum, sed frustra, orare, ut patriz 151 suæ parceretur. Ac inperator feliciter domum rediit. Theophobus autem ad gubernandas legiones relictus, cum Persarum stipendia tardius solverentur (habebat enim imperator exercitoni Persicum), ab illis indignantibus, vel invitus auque ab ea desperatione frustra dehortans, ne et se et semetipsos in extrema mala conjicerent, imperator salutatur. Quo facto, clam Persis, id imperatori significat, eiqne Guem facit, ne quid sinistri de se suspicetur. Reversus imperatorem accedit, et cu pidissime excipitur, pristina felicitate recepta. Est et Persis omnibus data venia, neque alia irrogata Varia lectiones et notæ. Cujus festum agunt Græci 24 Junii, ut est in Menzis.

pana, nisi quod una esse sii non sunt, sed cum tricies mille essent, divisi ac dispersi sunt, cuilibet provinciæ binis millibus attributis, earumque prætoribus subesse ac parere jussi. Atque hæc cum Persis et Theophobo acta sunt. Amermumuem autem patriæ suæ vastatio tanto dolore affecit, ut vitam sibi acerbam putaret, nisi Theophilum ulcisceretur, cujus patriam esse Amoriam ubi cognovisset, eam urbem oppugnare constituit. Sed imperator præmonitus, eam cum structuris tum exercitibus missis communiit, quibus Theodorus Crateras, cujus supra facta est mentio, præerat, creterique qui apud Agarenos in martyrii stadio decurrerunt, numero xliii. Exiit et imperator Aga renis occursurus, et cum Amermumais filio cum justis copiis adventante congressus, in fugam vertitur. Nocte insecuta Manuel dum vigilias obit, quosdam Persas (nam linguam eorum intelligebat) audit de proditione cum Agareuis colloquentes, eoque nuntiato, imperatori persuadet, ut sub di luculum castris excedat: sic iHe discessit, totis habenis equo laxatis. Amermumues autem ex eo securus, Amorii obsidionem aggressus, cum cre bras impressiones faceret, nihil profciebat, iis qui intus erant fortiter resistentibus, adeo ut Agareni expugnationis spe abjecta discessuri fue rint, et urbs incolumis permansura, nisi quidan in tus, cognomento Boiditzes, ob contentionem quam dam furore percitus, eam prodidisset. Urbe capta, quantus populus casus fuerit, dici non potest. Mulierum vero, puerorum et adolescentium multa millia, et duces primarii, Callistus, Constantinas, Theodorus Craterus, 159 patricii, aliique mulu partim præturis insignes, partim dignitatum ho noribus illustres, In captivitatem sunt abducti. lis Theophilus, qui Dorylaei tum agebat, cognitis, missis ad Ismaelitarum principem legatis, illustres captivos et genere sibi junctos, xxιν centenariis sibi reddi petiit. Quos ille arroganter dimisit, se fa tuum fore dicens, si captivos tantilla pecunia re stitueret, cum sibi expeditio circiter mille cente nariis constitisses. Legatis re infecta reversis calamitas illa sic Theophili animum perculit, uL ei nulla consolatio adhiberi posset, sed et cibo abstineret, neque ullum potum admitteret, nisi aquam gelidissimam, cujusmodi est nivalis: cujus frequenti usu laesis interioribus, in dysenteriam incidit. Itaque in regiam reversus, desperata jaun salute, senatum accersit, petens ut uxori suæ et filio fidem servarent, iisque imperium tuerentur. Quod cum illi se facturos promisissent, imperator, qui Theophobum jam ante, ex quo a Persis impe rator salutatus fuerat, suspectum haberet, magis cliam ei suspicioni indulsit, ob proditionem quam xxıv Variæ lectiones et notæ. Amorii excidium attigere etiam auctor Orationis historicæ in festum Restitutionis imaginum, p. 721: et Menæca ad 6 Martii in SS. Theodoro, Constantino, et aliis qui tum cœsi sunt a Barlaris.

Perse, ut jam exposui, noliti fuerarit, eum dela tores affirmarent illos id impulsu Theophobi fe cisse. Ut igitur corpore morbo consumpto viribus destituebatur, veritus, ne se mortuo Theophobus tyrannidem invaderet, circa regiam eum in carce rem conjecit, cumíque jam vitam suam de tenui filo pendere cerneret, et mox defecturam, illo in terfecto, caput ejus sibi afferri jussit,manuque impe sita et contrectalis capillis,dixisse fertur: Jam neque ego Theophilus sum, neque tu Theophobus. lisque dictis animam exhalavit, cum regnasset annos Xit et menses uxorem et Caniclio præfectum Theo. ctistum, qui imperii quodammodo particeps erat, multum obtestatus, ne paterentur venerandas imagines reponi, aut Joannem Ecclesia pelli. Varia lectiones et notæ. In Magnauræ palatium, nt habet Scilitzes, quod quidem ad orientem ur bis exstitit. Hujus mentionem tum primum fieri, sub ipsa Justiniani tempora, ex Chronico Alexan drino docuimus in nostra Constantinopoli, 1. 11, sect. 5, n. 2, quod firmat pra-terea Cyrillus Scytho politanos, qui sub eodem Augusto vixit, in Vita ms. S. Sabæ c. etc. 'Ex Addit Georgius Hamartolus in Chron. ms. De miserabili Theophili morte consulendus idem scriptor Ora tionis historica de Orthodoxia, p. 724. Idem auctor, p. 721, ait Theophilum regnasse all, 12 mnenses 6.

ORDO RERUM QUE IN HOC TOMO CONTINENTUR. Liber quintus. Liber sexlus. Præfatio Ducangii. Liber septimus. Monitum ejusdem lectori. Liber octavus. Præfatio Hieronymi Wolfli. Liber nonus. Liber decimus. Præfatio auctoris. Liber undecimus. Liber primus. Liber duodecimus. Liber secundus. Liber decimus tertius. Liber tertius. Liber decimus quartus. Liber quarius, Liber decimus quintas.

Book IILiber Secundus

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 134:146ἡ μὲν χρυσῆ κεφαλὴ σύ τε εἶ καὶ οἱ λοιποὶ βασιλεῖς τῶν Βαβυλωνίων, τὸ πολύολβον δ’ ὁ χρυσὸς τῆς ἀρχῆς σου παραδηλοῖ· αἱ δὲ δύο χεῖρες καὶ οἱ ὦμοι διττὰς εἰκονίζουσι βασιλείας, ὑφ’ ὧν ἡ ὑμῶν ἡγεμονία καταλυθήσεται· ἡ χαλκῆ δὲ γαστὴρ καὶ οἱ τοιοῦτοι μηροὶ βασιλέα δηλοῦσι χαλκὸν ἐνδεδυμένον, ὃς τοὺς ὑμᾶς καταλύσοντας καθαιρήσει· τὴν δ’ ἐκείνου βασιλείαν αὖθις ἑτέρα καταπαύσει δυνατωτέρα· τοῦ τε γὰρ χρυσοῦ καὶ τοῦ ἀργύρου καὶ τοῦ χαλκοῦ ὁ σίδηρος δυνατώτερος. ὁ μὲν γὰρ χρυσός, καὶ μᾶλλον ὁ καθαρώτατος, τοῦ ἀργύρου ἐστὶ μαλακώτερος· ὁ δ’ ἄργυρος τοῦ μὲν χρυσοῦ στεγανώτερος, τοῦ δὲ χαλκοῦ τυγχάνει χαυνότερος· ὁ δὲ σίδηρος αὖθις καὶ τοῦ χαλκοῦ στερεώτερος. κεφαλῇ μὲν οὖν ἡ τῶν Ἀσσυρίων βασιλεία ἀπείκασται, ὡς προγενεστέρα τῶν ἄλλων καὶ τῷ χρόνῳ προάγουσα. δευτέραν δὲ τὴν τῶν Μήδων καὶ τῶν Περσῶν ἐκάλεσεν, αἳ τὴν τῶν Ἀσσυρίων ἀρχὴν καθῃρήκασιν. ὁ γὰρ Κῦρος, ὥσπερ ἱστορηθήσεται, Πέρσης μὲν ἦν πατρόθεν, τοῖς δὲ Μήδοις προσῆκεν ἐκ τῆς μητρός· ὃς ἄμφω τὰ ἔθνη συμπαραλαβὼν καὶ πολεμήσας τοῖς Ἀσσυρίοις τὴν αὐτῶν βασιλείαν κατέλυσε.
τῇ δυάδι δὲ τῶν χειρῶν ἡ τῶν ἐθνῶν τούτων ἀμφοῖν δυὰς εἰκονίζεται. τρίτην δὲ βασιλείαν τὴν τῶν Μακεδόνων καλεῖ. τῷ χαλκῷ δὲ ταύτην ἀπείκασεν ὡς δυνατωτέραν, οἷα καὶ τὴν Περσικὴν ἀρχὴν καταλύσασαν. καὶ διὰ μὲν τῆς κοιλίας ἡ Ἀλεξάνδρου μοναρχία ὑποτυποῦται, διὰ δὲ τῶν μηρῶν ἡ μετὰ θάνατον ἐκείνου τῆς βασιλείας διαίρεσις καὶ ὁ αὐτῆς μερισμός. τετάρτην δὲ βασιλείαν τὴν τῶν Ῥωμαίων ἐκάλεσεν, ᾗ τὸν σίδηρον ἀπένειμε διὰ τὸ στερέμνιον. ταῖς δὲ κνήμαις αὐτὴν εἰκόνισεν διὰ τὸ μετάχρονον· τῶν γὰρ ἄλλων μεγάλων βασιλειῶν μεταγενεστέρα ἡ τῶν Ῥωμαίων, καὶ αἱ κνῆμαι δὲ καὶ οἱ πόδες τελευταῖα μέρη τοῦ σώματος. τὸ δὲ τῷ σιδήρῳ ἀναμεμῖχθαι τὸ ὄστρακον αἰνίττεται τὸ ἰσχυρὰν μὲν εἶναι τὴν βασιλείαν, ἔχειν δὲ παρ’ ἑαυτῇ καὶ εὔθραυστόν τι καὶ ἄναλκι· τοιοῦτον γὰρ τὴν φύσιν τὸ ὄστρακον, συγκείμενον ἐκ πηλοῦ.
Εἰ μὲν οὖν πρὸς τὴν προτέραν κατάστασιν τῆς Ῥωμαίων ἡγεμονίας ἀναγαγεῖν τις βουληθείη τὸ ὅραμα, ὅτε ἡ γερουσία καὶ οἱ δικτάτωρες καὶ οἱ ὕπατοι καὶ οἱ δήμαρχοι καὶ ὁ δῆμος τῆς τῶν πολιτικῶν πραγμάτων ἀντείχοντο διοικήσεως, εὑρήσει πολλαχοῦ τὸν δῆμον τῇ γερουσίᾳ διαφερόμενον καὶ στάσεις ἐγειρομένας, ἄλλα μὲν τῶν τῆς βουλῆς διαταττομένων, ἄλλα δὲ τῶν τοῦ πλήθους ἀντεισαγόντων, ὡς ἐκ τούτου μάχεσθαί τε ἀλλήλοις καὶ σφίσι τὰ πράγματα διὰ τὴν διχόνοιαν ἔστιν οὗ ῥέπειν ἐπὶ τὸ χεῖρον καὶ ἀσθενέστερον. σιδήρῳ μὲν οὖν ἄν τις εἰκονίσαι τὴν σύγκλητον διὰ τὸ τῆς γνώμης στερέμνιον, ὀστράκῳ δ’ ἂν εἰκασθείη τὸ πλῆθος, ἀναμεμιγμένον ὂν τοῖς ἐν τέλει καὶ τῇ βουλῇ, διά τε τὸ συρφετῶδες καὶ τὸ χαμαίζηλον, τοιοῦτον γὰρ ὁ πηλὸς ὅθεν τὸ ὄστρακον γίνεται, καὶ διὰ τὸ εὐμετάβολον καὶ τὴν ἀσθένειαν τοῦ φρονήματος. εἴωθεν γὰρ τὸ πλῆθος ἀστατεῖν ῥᾳδίως τε μετάγεσθαι καὶ μεταβουλεύεσθαι· ταῦτα δέ τις εὑρήσει πλειστάκις τῇ Ῥωμαϊκῇ πολιτείᾳ συμβεβηκότα, ἐπιὼν τὰ περὶ ταύτης ἀρχαῖα συγγράμματα.
PG 134:147Εἰ μὲν οὖν πρὸς τὴν προτέραν κατάστασιν τῆς Ῥωμαϊκῆς πολιτείας ἀναφέροι τις τὴν διαφορὰν τῶν ὑλῶν καὶ τὴν μίξιν αὐτῶν, ταῦτ’ ἂν ἴσως λογίσαιτο, εἰ δὲ πρὸς τὴν ὑστέραν, ὅτε πρὸς μοναρχίαν ἐξ ἀριστοκρατίας μετήνεκτο Ῥωμαίοις τὰ πράγματα, καὶ πρὸς τὴν εἰσέπειτα τῆς βασιλείας κατάστασιν, καὶ τότε πλείστην ἂν καταλάβοι τῇ πολιτείᾳ προξενήσασαν βλάβην τὴν πρὸς ἀλλήλους τῶν Ῥωμαίων διχόνοιαν. ὅ τε γὰρ Καῖσαρ τῆς μοναρχίας ὀριγνηθεὶς ἐμφυλίους πολέμους πρὸς τὸν Μάγνον Πομπήιον καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους, οἳ τῆς ἐλευθερίας ἀντεποιοῦντο τῆς παλαιᾶς, συνεστήσατο, καὶ πρὸς τοὺς ἀνελόντας αὖθις αὐτὸν ὁμοίας μάχας ὁ Καῖσαρ ὁ Αὔγουστος καὶ ὁ Ἀντώνιος συνεκρότησαν, εἶτ’ αὖθις ἄμφω πρὸς ἀλλήλους οὗτοι περὶ τῆς αὐταρχίας διαφερόμενοι πολέμους βαρεῖς κεκινήκασιν, ἀμφοτέρωθεν ἐν πάσαις ταῖς μάχαις φθειρομένων ὁμογενῶν, κἀντεῦθεν τῆς Ῥωμαϊκῆς ἐλαττουμένης δυνάμεως. καὶ οὐδ’ ἐν τοῖς μετέπειτα τὰς στάσεις λωφησάσας ἴδοι τις ἄν.
Εἰ δέ τις πρὸς τὰς ὕστερον βασιλείας τὴν τοῦ σιδήρου καὶ τοῦ ὀστράκου φύσιν παραβαλεῖ, εὑρήσει πῇ μὲν ἰσχυρὰν τὴν τῶν Ῥωμαίων ἀρχήν, πῇ δ’ ἀσθενοῦσαν καὶ τὸ πλεῖστον τῆς παλαιᾶς ἀποβεβληκυῖαν ἐπικρατείας, καὶ πολλοστῷ νῦν μέρει τῆς παλαιᾶς ἐκείνης περιγεγραμμένην ἡγεμονίας. Τὰ μὲν οὖν τῶν τεσσάρων βασιλειῶν ἐν τούτοις· ἡ δὲ λοιπή τε καὶ ἀκατάλυτος, ἣν ὁ λίθος εἰκόνιζεν ὃς ἄνευ χειρῶν ἐτμήθη καὶ τὰς ὕλας ἐλέπτυνεν ἐξ ὧν συντέθειτο ἡ εἰκών, καὶ τὴν γῆν ἐπλήρωσεν ἅπασαν, ἣν εἰς τοὺς αἰῶνας ὁ προφήτης εἴρηκε μὴ διαφθαρήσεσθαι, ἡ μέλλουσα ἐπιφάνεια εἴη ἂν τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἥτις, τῆς σιδηρᾶς βασιλείας γενομένης ἀσθενεστέρας διὰ τὴν τοῦ ὀστράκου ἐπιμιξίαν, ἀναφανήσεται· ὅτε αὐτῷ τὰ πάντα ὑποταγήσεται, καὶ βασιλείας ἀτελευτήτου τε καὶ ἀδιαφθόρου ἀξιώσει τοὺς ταύτης ἀξίους ἑαυτοὺς καταστήσαντας. λίθον γὰρ εἴωθεν ἡ γραφὴ καλεῖν τὸν Χριστόν. ὅ τε γὰρ Δαβίδ λίθον ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες ἔφη, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας, καὶ ὁ Ἡσαί̈ας ἐκ προσώπου φησὶ τοῦ θεοῦ ἰδοὺ τίθημι ἐν Σιὼν λίθον ἀκρογωνιαῖον.
PG 134:148καὶ ὁ μέγας Παῦλος ἀκρογωνιαῖον καλεῖ τὸν Χριστόν, ἐφ’ ᾧ ἐποικοδομηθῆναι τοὺς πιστεύσαντας ἔγραψε. καὶ πάλιν λέγει θεμέλιον ἕτερον οὐδεὶς δύναται θεῖναι παρὰ τὸν κείμενον, ὅς ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός. καὶ αὖθις ἑτέρωθι ἔπινον ἐκ πνευματικῆς ἀκολουθούσης πέτρας, ἡ δὲ πέτρα ἦν ὁ Χριστός. καὶ πέτρα δὲ σκανδάλου καὶ λίθος προσκόμματος λέγεται, καὶ πολλαχοῦ ἂν εὑρεθείη λίθος καὶ πέτρα κεκλημένος ὁ κύριος. τὸ δ’ ἄνευ χειρῶν τμηθῆναι τὴν ὑπὲρ φύσιν αὐτοῦ γέννησιν προεδήλου, τὴν ἄνευ σπορᾶς, τὴν γαμικῆς ὁμιλίας χωρίς. ὄρος μὲν γὰρ ἡ τοῦ Ἰούδα νομισθείη φυλή, ἐξ ἧς ὁ Δαβίδ· λίθος δὲ ὁ Χριστός, τμηθεὶς ἐξ αὐτῆς κατὰ τὸ ἀνθρώπινον· ἄνευ δὲ χειρῶν, ὅτι μὴ κατὰ τοὺς φυσικοὺς προῆλθε θεσμούς, ἀλλ’ ἐξ ἀπειράνδρου καὶ ἁγίας γαστρός. ὃς μικρὸς μὲν ἐδόκει πρότερον διὰ τὴν φύσιν τῆς ἀνθρωπότητος, προϊὼν δὲ τὴν οἰκουμένην πᾶσαν τῆς οἰκείας δόξης ἐπλήρωσε, καὶ ἔτι μᾶλλον πληρώσει κατὰ τὴν μέλλουσαν αὐτοῦ ἐπιφάνειαν.
Ὁ μὲν οὖν προφήτης τό τε ἐνύπνιον τῷ Ναβουχοδονόσορ ἀπήγγειλε καὶ τὴν τούτου σύγκρισιν ἀνεκάλυψεν, ὁ δὲ θαυμάσας ἐπὶ πρόσωπον ἔπεσε καὶ τῷ Δανιὴλ προσεκύνησε καὶ θύειν αὐτῷ διετάξατο, οὐκ ἐκείνῳ τὴν ἅπασαν ἀπονέμων τιμὴν ὁ ἀλαζὼν ἐκεῖνος καὶ ὑπερήφανος, ἀλλὰ τῷ παρ’ ἐκείνου θρησκευομένῳ θεῷ. ἔφη γάρ ἐπ’ ἀληθείας ὁ θεὸς ὑμῶν οὗτός ἐστι θεὸς θεῶν καὶ κύριος βασιλέων καὶ ἀποκαλύπτων μυστήρια. δώματά τε αὐτῷ παρέσχε πολλά, καὶ πάσης τῆς Βαβυλῶνος κατέστησεν ἄρχοντα, καὶ Βαλτάσαρ αὐτὸν ἐπωνόμασε, τὴν προσηγορίαν αὐτῷ θέμενος τοῦ οἰκείου θεοῦ. Εἶτα χρύσεον ἀνδριάντα στήσας πήχεων μὲν τὸ ὕψος ἑξήκοντα, πλάτος δὲ ἕξ, συνεκάλεσεν ἐξ ἁπάσης αὐτοῦ τῆς ἀρχῆς τοὺς πρώτους, προστάξας, ὅταν ἀκούσωσι τῆς σάλπιγγος, τότε πεσόντας προσκυνεῖν τὸν ἀνδριάντα, τοὺς δ’ ἀπειθήσαντας εἰς τὴν τοῦ πυρὸς ἐμβληθῆναι κάμινον, ἣν ἐκεῖ μεγάλην ἐξέκαυσε καὶ σφοδράν. πάντων οὖν προσκυνούντων οἱ τρεῖς νεανίαι, οὓς συγγενεῖς τοῦ Δανιὴλ ἡ ἱστορία παρέδωκε, μὴ παραβῆναι τὰ πάτρια θέλοντες οὐ προσεκύνησαν. καὶ οἱ μὲν εἰς τὴν κάμινον αὐτίκα ἐβλήθησαν·
τὸ δὲ πῦρ ἐκείνων οὐχ ἥψατο, ἀλλ’ ἑστῶτες ἐν μέσῳ τῆς ἀνυποστάτου φλογὸς ἐκείνης ὕμνον ἀνέπεμπον τῷ θεῷ. συνειστήκει δὲ τοῖς τρισὶν ἐκείνοις καὶ τέταρτος· ἄγγελος δ’ ἦν συγκαταβὰς αὐτοῖς καὶ τὸν φλογερὸν ἐκεῖνον ἀέρα μετατρέπων εἰς αὔραν δροσώδη. ταῦτα ἐξέστησαν τὴν θηριώδη ψυχὴν τοῦ βασιλέως ἐκείνου καὶ ἀτεράμονα, καὶ τὸν τῦφον ἀφεὶς πρόσεισι καὶ ἐξ ὀνόματος τοὺς νεανίας καλεῖ καὶ τὸν θεὸν αὐτῶν εὐλογεῖ, καὶ τοὺς ἄνδρας ἐκείνους τιμῆς ἀξιοῖ καὶ ἡγεμόνας τῶν ἐν Βαβυλῶνι πάντων Ἰουδαίων καθίστησιν. Ὁρᾷ δὲ μετ’ ὀλίγον ὁ Ἀσσύριος ἐκεῖνος ἐνύπνιον ἕτερον. δένδρον ἑώρα μέγα τε καὶ τῆς γῆς περιέχον τὰ πέρατα, φύλλοις ὡραϊζόμενον καὶ βρῖθον καρπῷ. ὑπ’ αὐτὸ δὲ κατεσκήνουν τὰ θηρία τὰ ἄγρια, καὶ τὰ πετεινὰ ἐν τοῖς κλάδοις κατῴκει αὐτοῦ. εἶτα Ἲρ εἶδεν οὐρανόθεν ἐλθόντα καὶ ἐν ἰσχύϊ φωνήσαντα ἐκκόψατε τὸ δένδρον, καὶ τοὺς κλάδους αὐτοῦ ἐκτίλατε, καὶ τὰ φύλλα ἐκτινάξατε, καὶ διασκορπίσατε τὸν καρπὸν αὐτοῦ, πλὴν ἐάσατε τὴν φυὴν τῶν ῥιζῶν αὐτοῦ·
PG 134:149καὶ ἐν δεσμῷ σιδηρῷ καὶ ἐν τῇ χλόῃ τῆς γῆς καὶ ἐν τῇ δρόσῳ τοῦ οὐρανοῦ αὐλισθήσεται, καὶ μετὰ τῶν θηρίων ἡ μερὶς αὐτοῦ, καὶ ἡ καρδία αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων ἀλλοιωθήσεται, καὶ καρδία θηρίου δοθήσεται αὐτῷ, καὶ ἑπτὰ καιροὶ ἀλλαγήσονται ἐπ’ αὐτόν. ταύτην ἰδὼν τὴν ὄψιν συγκαλεῖ πάλιν τοὺς μάγους καὶ τοὺς σοφοὺς Βαβυλῶνος καὶ ζητεῖ μαθεῖν τὰ δι’ αὐτῆς σημαινόμενα. ἠπόρουν δ’ ἐκεῖνοι καὶ οὐκ εἶχον λέγειν τοῦ ἐνυπνίου τὴν δήλωσιν. εἶτα πάλιν καταφεύγει ἐπὶ τὸν Δανιὴλ καὶ διηγεῖται αὐτῷ τὸ ἐνύπνιον καὶ ἠξίου λέγειν τὸ σύγκριμα· δύνασαι γάρ φησίν, ὅτι πνεῦμα θεοῦ ἅγιον ἐν σοί. ὁ δέ κύριέ μου φησί βασιλεῦ, τὸ ἐνύπνιον τοῦτο τοῖς μισοῦσί σε. εἶτα τὴν σημασίαν ἐξηγεῖται αὐτῷ καί φησι τὸ δένδρον τὸ μέγα, ὃ ἑώρακας, σὺ εἶ, ὦ βασιλεῦ, ὅτι ἐμεγαλύνθης καὶ ἴσχυσας, καὶ ἡ μεγαλωσύνη σου ἔφθασεν εἰς τὸν οὐρανόν, καὶ ἡ κυρεία σου εἰς τὰ πέρατα τῆς γῆς, μεγαλωσύνην δὲ τὴν τοῦ νοὸς ἐκάλεσεν ἔπαρσιν καὶ τοῦ φρονήματος τὸ ὑπέρογκον· ὅτι δὲ Ἲρ εἶδες ἅγιον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβαίνοντα, τουτέστιν ἄγγελον θεῖον· τὸ γὰρ Ἲρ ἐξελληνιζόμενον τὸν ἐγρηγορότα δηλοῖ, δι’ οὗ τὸ ἀσώματον ὑπαινίττεται·
ὁ γὰρ σῶμα περικείμενος ὕπνῳ δουλοῦται, ὁ τούτῳ δὲ μὴ δουλεύων ἀσώματον ἔχει φύσιν, ὅτι τοίνυν τὸν ἐγρηγορότα φησίν ἐκεῖνον εἶδες φωνήσαντα ἐκκοπῆναι τὸ δένδρον, ἐαθῆναι δὲ τὴν φυὴν τῶν ῥιζῶν αὐτοῦ, καὶ τὰ λοιπά, ἔλπιζε τῆς βασιλείας μὲν ἐκπεσεῖν καὶ τῆς πρὸς ἀνθρώπους κοινωνίας ἐκδιωχθῆναι, θηρίοις δὲ συναυλίζεσθαι καὶ χόρτον ἐσθίειν, μὴ μέντοι πάντῃ τῆς βασιλείας στερηθῆναι, ἐπανασωθῆναι δέ σοι αὖθις αὐτήν· τούτου γὰρ εἶναι σημαντικὸν τὸ τὴν φυὴν τῶν ῥιζῶν ἐαθῆναι τοῦ δένδρου. τοιαύτην τῷ Ναβουχοδονόσορ ὁ Δανιὴλ τὴν ἐξήγησιν τοῦ ὁράματος ἐποιήσατο. καὶ γέγονε πάντα κατὰ τὸν θεῖον χρηματισμόν, καὶ μανίαν νοσήσας ὁ βασιλεὺς ἐκεῖνος διὰ τὸ ἀλαζονικόν τε καὶ ὑπερήφανον καὶ ἐπὶ τῆς ἐρήμου διατρίψας ἑπταετίαν, οὐδενὸς ἐπιθεμένου τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ πάλιν ἀπολαμβάνει αὐτὴν ἱλεωσάμενος τὸν θεόν. ἔτη δὲ τρία βασιλεύσας καὶ τεσσαράκοντα τελευτᾷ. μεμνῆσθαι δὲ αὐτοῦ ὁ Ἰώσηπος λέγει καὶ πολλοὺς τῶν ἀρχαίων ἱστορικῶν, τόν τε Βηρωσὸν καὶ τὸν Μεγασθένη καὶ τὸν Διοκλέα καὶ τὸν Φιλόστρατον. Τούτου δὲ τελευτήσαντος Εὐιλὰδ Μαροδὰχ ὁ υἱὸς αὐτοῦ ὁ πρεσβύτερος τὴν ἀρχὴν διαδέχεται.
PG 134:150ὃς αὐτίκα λύει μὲν τῶν δεσμῶν τὸν βασιλέα Ἰωακεὶμ τὸν καὶ Ἰεχονίαν καλούμενον, ὃν καθειργμένον εἶχεν ὁ Ναβουχοδονόσορ, καὶ τιμῆς ἀξιοῖ, δίδωσι δὲ καὶ δωρεὰς αὐτῷ καὶ ὁμοδίαιτον εἶχε διὰ παντός. Καὶ τούτου δὲ παρελθόντος εἰς τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ μετῆλθεν ἡ βασιλεία Βαλτάσαρ καλούμενον, καθ’ οὗ Κῦρος μετὰ Περσῶν τε καὶ Μήδων ἐστράτευσεν. οὗτος γοῦν πότον ποιήσας τοῖς μεγιστᾶσιν αὐτοῦ, καὶ μετὰ τῶν παλλακῶν κατακείμενός τε καὶ μεθυσκόμενος, ἐκέλευσεν ἐνεχθῆναι τὰ σκεύη τὰ ἱερὰ ἃ ἐξ Ἱεροσολύμων ὁ Ναβουχοδονόσορ ἐσύλησεν καὶ τοῖς οἰκείοις θεοῖς ἀνατέθεικε· κομισθέντων δ’ ἐκείνων, οἷς ὁ πατὴρ αὐτοῦ οὐκ ἐχρήσατο, αὐτὸς ἐκέχρητο τούτοις, καὶ μεταξὺ πίνων ἐβλασφήμει κατὰ τοῦ θεοῦ. ὁρᾷ τοίνυν ἀστράγαλον ἐκ τοῦ τοίχου προϊόντα χειρὸς ἀνθρωπίνης καὶ γράφοντα ἐπὶ τὸ κονίαμα τοῦ τοίχου· καὶ ἐξέστη, καὶ ἡ μορφὴ αὐτοῦ ἠλλοιώθη. καὶ τοὺς Χαλδαίους καὶ τοὺς μάγους καλέσας τὴν τῶν γραμμάτων ἀπῄτει δήλωσιν, καὶ ἀμοιβὰς μεγάλας δώσειν ἐκήρυξε τῷ σαφηνίσοντι τὴν σημασίαν αὐτῶν· ἀλλ’ ἦσαν ἄγνωστα πᾶσι τὰ γεγραμμένα.
ἀθυμοῦντα δὲ τὸν βασιλέα καὶ τεταραγμένον ἰδοῦσα ἡ μάμμη αὐτοῦ ἔφη ὡς εἰ μεταπεμφθῇ Βαλτάσαρ ὁ Ἰουδαῖος, ὃς καὶ τῷ Ναβουχοδονόσορ πολλὰ ἐσήμανεν ἃ ἕτερος οὐδεὶς ἐκφράσαι ἠδύνατο, ἐκεῖνός σοι τὸ ἀπόρρητον τούτων τῶν συλλαβῶν σημανεῖ· ἔστι γὰρ πνεῦμα ἅγιον θεοῦ ἐν αὐτῷ. αὐτίκα τοίνυν καλέσας Βαλτάσαρ τὸν Δανιὴλ ὁ κρατῶν ἠξίου δηλοῦν αὐτῷ περὶ τῶν γραμμάτων, καὶ μὴ ὑποσταλῆναι, κἂν εἴη σκυθρωπὸν τὸ ὑπ’ αὐτῶν σημαινόμενον· καὶ γέρας δώσειν αὐτῷ ἐπηγγέλλετο πορφύραν ἐνδεδύσθαι καὶ περιαυχένιον χρύσεον, καὶ τὸ τρίτον τῆς ἀρχῆς μέρος. Δανιὴλ δὲ τὰς μὲν δωρεὰς παρῃτεῖτο, μηνύειν δ’ ἔλεγε τὰ γεγραμμένα αὐτῷ τοῦ βίου καταστροφήν, ὅτι μηδ’ οἷς ὁ πατὴρ αὐτοῦ δι’ ἀσέβειαν ἐκολάσθη ἐσωφρονίσθη αὐτός, ἀλλὰ τοῖς σκεύεσι τοῦ θεοῦ μετὰ τῶν παλλακῶν εἰς διακονίαν ἐχρήσατο. τὰ μὲν οὖν γράμματα ἀνεγίνωσκεν οὕτως μανὴ θεκὲλ φαρές, τὴν δὲ τούτων σημασίαν ἑρμηνεύων ἔλεγεν ἠρίθμησεν ὁ θεὸς τὸν χρόνον τῆς ζωῆς σου καὶ τῆς ἀρχῆς σου, καὶ εἰς ἄγαν βραχὺ περιέστη. ἐξελληνιζομένη γὰρ ἡ λέξις λέγοιτ’ ἂν ἀριθμός. οὕτω μὲν οὖν ἡρμήνευσε τὸ μανή, τὸ δέ γε θεκὲλ σημαίνειν ἔφη σταθμόν.
PG 134:151στήσας οὖν τὸν ὅρον τῆς βασιλείας σου ὁ θεός, καταφέρεσθαι ταύτην δηλοῖ καὶ κεκλάσθαι· καὶ κλάσμα γὰρ τὸ θεκὲλ σημαίνει καθ’ Ἑλλάδα διάλεκτον. τὸ δὲ φαρὲς διαίρεσιν ἑρμηνεύων ὁ προφήτης, τοῦτο γὰρ εἰς Ἕλληνα φωνὴν ἡ λέξις μεταγομένη δηλοῖ, διαιρεθῆναι τὴν βασιλείαν αὐτοῦ ἔλεγεν εἰς Πέρσας καὶ Μήδους παρὰ θεοῦ. τὰ μὲν οὖν ἐν τῷ τοίχῳ γεγραμμένα οὕτως ἀνέγνω ὁ Δανιήλ, καὶ τοιαύτην τὴν τῶν συλλαβῶν ἐκείνων ἐποιήσατο σύγκρισιν, τὴν ἑρμηνείαν δηλαδή· τὸν δὲ βασιλέα λύπη κατέσχε. καὶ μετ’ ὀλίγον ἡ τοῦ προφήτου ἐκβέβηκε πρόρρησις, Κύρου τοῦ Περσῶν βασιλέως ἐπ’ αὐτὸν ἐλάσαντος, ὑφ’ οὗ ἥ τε Βαβυλὼν ἐλήφθη καὶ ὁ Βαλτάσαρ ἐν τῇ ἁλώσει ἀνῄρητο. εἰσὶ δ’ οἳ κατὰ τὴν νύκτα ἐκείνην, καθ’ ἣν τὸν ἀστράγαλον τὸν γράφοντα ἐθεάσατο, φασὶ καὶ τὴν πόλιν αἱρεθῆναι κἀκεῖνον ἀναιρεθῆναι. Μετὰ δὲ τὴν τῆς Βαβυλῶνος ἅλωσιν ὁ προφήτης Δανιὴλ παρὰ Δαρείου τοῦ Μήδου, ὃς καὶ Κυαξάρης ὠνόμαστο καὶ μητράδελφος ἦν τοῦ Κύρου, υἱὸς ὢν Ἀστυάγους τοῦ βασιλεύσαντος Μήδων, εἰς Μηδίαν μετήνεκτο καὶ πάσης ἠξιοῦτο τιμῆς. οὕτω δ’ ἔχων ἐφθονήθη παρὰ τῶν ἐν Μήδοις ὑπερεχόντων, καὶ μηχανῶνται τρόπον καθ’ ὃν ἤλπισαν ἀπολέσαι αὐτόν.
ὁρῶντες γὰρ αὐτὸν τρὶς τῆς ἡμέρας προσευχόμενον τῷ θεῷ, προσίασι τῷ Κυαξάρῃ τῷ καὶ Δαρείῳ, ἀξιοῦντες αὐτὸν θεῖναι νόμον ἵν’ ἐπὶ τριάκοντα ἡμέρας μή τις ἢ τοῖς θεοῖς προσευχόμενος εἴη μήτ’ αὐτοῦ τοῦ βασιλέως δεόμενος, καὶ τὸν μὴ τὸν νόμον φυλάξαντα εἰς τὸν τῶν λεόντων λάκκον ἐμβάλλεσθαι. ὁ δὲ τὸ κατὰ τοῦ Δανιὴλ παρ’ αὐτῶν τυρευόμενον ἀγνοήσας προυτεθείκει πρόγραμμα τὰ εἰρημένα διαταττόμενον. οἱ μὲν οὖν ἄλλοι ἠρέμουν κατὰ τὸ θέσπισμα, Δανιὴλ δὲ κατὰ τὸ ἔθος αὐτοῦ ηὔχετο τῷ θεῷ. καὶ οἱ σατράπαι κατεῖπον αὐτοῦ πρὸς τὸν βασιλέα, καὶ κατὰ τὸν νόμον ἀπῄτουν εἰς τὸν λάκκον αὐτὸν τῶν λεόντων ἐμβάλλεσθαι. βληθέντος δ’ ἐκεῖ τοῦ προφήτου, τὸν ἐπὶ τοῦ στομίου λίθον σφραγίσας ὁ βασιλεὺς ἀνεχώρησεν. ἀγωνιῶν δὲ καὶ ἀλγῶν ἄϋπνος τὴν νύκτα διήγαγεν· ἤλπιζε μὲν γὰρ μὴ βλαβήσεσθαι τὸν Δανιὴλ ὑπὸ τῶν θηρίων, εἰδὼς ὅτι πνεῦμα ἅγιον θεοῦ ἐστιν ἐν αὐτῷ, ἀλλ’ ὅμως δειλιῶν ἠγωνία μή τι αὐτῷ συμβαίη κακόν, μὴ πάνυ γινώσκων οἷα βάρβαρος τὴν δύναμιν τοῦ θεοῦ. ἄρτι δ’ ἡμέρας ἀναλαμψάσης τῷ λάκκῳ ἐπέστη καὶ ἐκάλει τὸν Δανιήλ· ὁ δὲ ἀπεκρίνατο·
καὶ ὁ βασιλεὺς ἀνελκυσθῆναι τὸν προφήτην αὐτίκα ἐκέλευσε, καὶ ἀθιγῆ τοῦτον καὶ σῷον βλέπων ἐξίστατο. τῶν δὲ κατειπόντων αὐτοῦ τροφῆς κεκορεσμένους εἶναι λεγόντων τοὺς λέοντας καὶ διὰ τοῦτο μὴ θίξαι τοῦ Δανιήλ, μισήσας αὐτοὺς τῆς πονηρίας ὁ βασιλεύς, καὶ τὸ κατὰ τοῦ προφήτου μηχάνημα καὶ τὸν δόλον ἐκείνων συνείς, δαψιλῆ παρατεθῆναι τροφὴν τοῖς θηρίοις προσέταξε, κεκορεσμένων δ’ ἤδη τοὺς τοῦ προφήτου κατηγόρους εἰς τὸν λάκκον τῶν θηρῶν ἐμβληθῆναι προσέταξεν, ἵνα γνῶμεν εἰπών εἰ διὰ κόρον αὐτῶν οἱ λέοντες οὐ προσψαύσουσι. διασπαραχθέντων δ’ εὐθὺς τῶν πονηρῶν ἐκείνων ἀνδρῶν δῆλον ἅπασι γέγονεν ὡς θεία τις δύναμις τὸν Δανιὴλ συνετήρησε, τοὺς θῆρας φιμώσασα. διὸ καὶ τὸν τοῦ προφήτου θεὸν ὁ βασιλεὺς ἐμεγάλυνε, κἀκεῖνον ἐν τιμῇ πεποίητο πλείονι. Ταῦτα μὲν οὖν συμβέβηκεν ὕστερον· ἐν δὲ τῷ πρώτῳ ἔτει τῆς βασιλείας Βαλτάσαρ ἐνύπνιον ὁ προφήτης εἶδεν. ἦν δὲ τοιοῦτον τὸ ὅραμα. τέσσαρα ἐδόκει θηρία ἀνιέναι ἐκ τῆς θαλάσσης, ὧν τὸ πρῶτον λεαίνης εἶχε μορφὴν καὶ πτερὰ ὡσεὶ ἀετοῦ, ὃ καὶ ἐξήρθη ἀπὸ τῆς γῆς καὶ ἐπὶ ποδῶν ἀνθρώπου ἐστάθη, καὶ καρδία ἀνθρώπου ἐδόθη αὐτῷ.
PG 134:152ἡ μὲν οὖν θάλασσα τὸν ἀνθρώπινον ἐδήλου βίον τὸν πολυκύμαντον καὶ πλείστας καὶ συνεχεῖς μεταβολὰς δεχόμενον καὶ περιτροπάς, τὸ δὲ θηρίον ἡ λέαινα τὴν τῶν Ἀςσυρίων βασιλείαν εἰκόνιζε, τὸ δ’ ἐξαρθῆναι ἀπὸ τῆς γῆς τὴν τῆς ἀρχῆς ἐκείνης ἐδήλου κατάπαυσιν καὶ τῆς ἐξουσίας τὴν περιαίρεσιν. καὶ τὸ ἐπὶ ποδῶν ἀνθρώπου στῆναι τὸ ἴσην τοῖς ὑπηκόοις γενήσεσθαι ὑπῃνίττετο, τὸ δὲ καρδίαν ἀνθρώπου δοθῆναι αὐτῇ τὸ διὰ τῆς πείρας ἀνθρώπινα φρονεῖν διδαχθῆναι καὶ μή τι τῶν ὑπὲρ τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν ἐξ ἀλαζονείας φαντάζεσθαι· καὶ τὰ πτερὰ γὰρ ἃ τῷ θηρίῳ παρὰ φύσιν προσεπεφύκεσαν τὴν ἔπαρσιν ἐδήλουν τῶν βασιλέων ἐκείνων καὶ τὸ ἐξ ὑπερηφανίας τοῦ νοὸς αὐτῶν ὑπερνέφελον. Τὸ δὲ δεύτερον θηρίον ἄρκῳ ὡμοίωτο, καὶ εἰς μέρος ἓν ἔστη, καὶ τρία εἶχε πλευρὰ καὶ πτερὰ ἐν τῷ στόματι. καὶ ἐλέγετο αὐτῇ ἀνάστα, φάγε σάρκας πολλάς. τῆς Περσῶν δὲ βασιλείας ἡ ἄρκος ἐγένετο τύπωσις, διὰ τὸ ὠμὸν τοῦ ἔθνους καὶ ἀπηνές· πάντων γὰρ τῶν βαρβάρων οἱ Πέρσαι τιμωρήσασθαι ἀπηνέστεροι, σκαφεύσεσί τε καὶ δορᾶς ἀφαιρέσει πικροτάτας καὶ μακροτάτας τὰς κολάσεις τιθέμενοι.
Εἰκὸς δέ τισιν ἀγνοεῖσθαι τὴν κόλασιν τῆς σκαφεύσεως· καλὸν οὖν καὶ ταύτην δήλην θέσθαι τοῖς ἀγνοοῦσι. δύο σκάφας ἴσας ἀλλήλαις προσαρμόσαντες, καὶ ταύτας ἐγκόψαντες, ὥστε τὴν κεφαλὴν τοῦ κολαζομένου ἐκτὸς περιλελεῖφθαι τῶν σκαφῶν καὶ τὰς χεῖρας, ἀλλὰ μὴν καὶ τοὺς πόδας, ὕπτιον ἐντὸς τὸν τιμωρούμενον ἀνακλίνουσι, καὶ οὕτω τὰς σκάφας προσηλοῦσιν ἀλλήλαις. εἶτα κρᾶμα ἐκ μέλιτός τε καὶ γάλακτος κερασάμενοι ἐγχέουσιν εἰς τὸ στόμα τοῦ ἀθλίου ἐκείνου, μέχρις ἂν ὑπερκορὴς ὁ ἄνθρωπος γένηται· καὶ ἐκ τοῦ τοιούτου κράματος τοῦ προσώπου αὐτοῦ καὶ τῶν ποδῶν καὶ τῶν χειρῶν καταχέουσιν, ὕπαιθρόν τε θέντες αὐτὸν εἱληθερεῖσθαι τῷ ἡλίῳ ποιοῦσι, καὶ οὕτως ἑκάστης ἡμέρας πράττουσιν ἐπ’ αὐτῷ. μυῖαι μὲν οὖν καὶ σφῆκες καὶ μέλισσαι διὰ τὴν τῶν καταχεθέντων γλυκύτητα ἀθροιζόμεναι τῷ τε προσώπῳ αὐτοῦ καὶ τοῖς ἄλλοις ἐφιζάνουσι μέλεσιν, ἃ τῶν σκαφῶν ἐκτός, ὡς εἴρηται, περιλέλειπται, ἐνοχλοῦσαι, αἱ δὲ τὸν ἄθλιον καὶ τιτρώσκουσαι. ἡ δέ γε γαστὴρ ἐκείνου πληρωθεῖσα τοῦ μέλιτος καὶ τοῦ γάλακτος ὑγρὰ προί̈ησι σκύβαλα, ὧν ἐνσηπομένων εὐλαί τε καὶ σκώληκες ἀναζέουσιν·
PG 134:153ὁ δ’ ἐγκατακείμενος τῇ ὑγρότητι καὶ τὰς σάρκας αὐτῇ ἐνσηπόμενος καὶ ὑπὸ τῶν σκωλήκων αὐτὸς δαπανώμενος οὕτως οἰκτρότερόν τε θνήσκει καὶ χρονιώτερον. ταύτῃ τῇ κολάσει χρήσασθαι ἱστορεῖται καὶ ἡ Παρύσατις ἡ Κύρου καὶ Ἀρταξέρξου μήτηρ κατὰ τοῦ ἀνελεῖν τὸν Κῦρον αὐχήσαντος, μαχόμενον περὶ τῆς βασιλείας τῷ ἀδελφῷ, ἐπὶ τεσσαρεσκαιδεκάτην ἡμέραν τῇ τιμωρίᾳ διαρκέσαντος τῆς σκαφεύσεως. Ἡ μὲν οὖν σκάφευσις τοιάδε τις εἶναι ἱστόρηται. τὸ δέ ἀνάστα, φάγε σάρκας οὐκ ἐπιτρέποντός ἐστιν, ἀλλὰ προλέγοντος τὰ ἐσόμενα· πολλὴ γὰρ φθορὰ τῶν Ἀσσυρίων καὶ τῶν συμμαχούντων ἐκείνοις ὑπὸ Περσῶν τε καὶ Μήδων ἐγένετο. εἴποι δ’ ἄν τις καὶ τό φάγε σάρκας πολλάς τῆς ὠμότητος τοῦ ἔθνους σημαντικόν. τὰ δὲ τρία πλευρὰ ἢ πτερά, ἃ ἐν τῷ στόματι κατεῖχε, τὴν τῶν τριῶν τμημάτων ἀρχὴν τῆς οἰκουμένης ἦν προχαράττοντα. Κῦρος μὲν γὰρ ὁ τὴν Ἀσσυρίων βασιλείαν καθῃρηκὼς τὸ ἑῷον ἅπαν μέχρι τοῦ Ἑλλησπόντου ὑπέταξεν. ὁ δὲ τούτου υἱὸς Καμβύσης καὶ τὴν Αἴγυπτον καὶ τὴν Αἰθιοπίαν ἔσχεν ὑφ’ ἑαυτόν· νότιοι δ’ αἱ χῶραι αὗταί εἰσι. Δαρεῖος δὲ ὁ Ὑστάσπου καὶ τοὺς νομάδας ἐχειρώσατο Σκύθας·
οὗτοι δ’ οἰκοῦσι τὸ κλίμα τὸ βόρειον. ὁ δέ γε Ξέρξης ὁ τοῦ Δαρείου ὥρμησε μὲν κατὰ τῆς Εὐρώπης, κρατῆσαι καὶ ταύτης πειρώμενος, ἀπεκρούσθη δέ γε ναυμαχίᾳ πρὸς Ἀθηναίων ἡττηθεὶς καὶ ἀναζεύξας κατῃσχυμμένος. τὸ δ’ ἐν μέρει στῆναι τὸ θηρίον σημαντικὸν τοῦ μὴ πάντῃ τῆς ἀρχῆς ἐκπεσεῖν, ὀλίγῳ δὲ μέρει ταύτης περιγραφῆναι. πάσης γὰρ τῆς Ἀσίας πρῴην κρατοῦσα ἡ βασιλεία ἐκείνη καὶ Αἰθιόπων καὶ Αἰγυπτίων Παλαιστίνης τε καὶ Φοινίκης καὶ τῆς Λιβύης αὐτῆς ἐξέπεσε μὲν τῶν λοιπῶν, περιελείφθη δ’ αὐτῇ Μηδία τε καὶ Περσίς. ἢ καὶ ἄλλως τὸ ἐν μέρει στῆναι τὸ θηρίον ἐκληφθήσεται, ἐπὶ καιρόν τινα δηλαδὴ σχολάσαι τὴν τῶν Περσῶν βασιλείαν καὶ ἀπρακτῆσαι. τοῦ γὰρ Ἀλεξάνδρου καθῃρηκότος αὐτήν, εἶτα θανόντος, εἰς τέσσαρας ἀρχὰς ἡ ἐκείνου μοναρχία διῄρητο. κατ’ ἀλλήλων δὲ τῶν διαδόχων αὐτοῦ χωρησάντων καὶ ἐν ταῖς πρὸς ἀλλήλους μάχαις ἠσθενηκότων, οἱ Πέρσαι πάλιν καιροῦ λαβόμενοι ἀνεθάρσησαν καὶ πολλὰ τῆς σφετέρας ἀρχῆς ἀνεκτήσαντο.
Τὸ δὲ τρίτον θηρίον παρδάλει ἦν ἐμφερές, καὶ πτερὰ εἶχε τέσσαρα πετεινοῦ ὑπεράνω αὐτῆς, καὶ τέσσαρες κεφαλαὶ τούτῳ τῷ θηρίῳ ἐπεφύκεσαν, καὶ ἐξουσίαν λέγει δοθῆναι αὐτῷ. τοῦτο δὲ τὸ θηρίον τὴν Μακεδονικὴν εἰκόνιζε βασιλείαν. παρδάλει μὲν γὰρ εἰκάσθη Ἀλέξανδρος διὰ τὸ ὀξύρροπον καὶ εὐκίνητον, ὃ καὶ τὰ πτερὰ ἐδήλουν. ἡ δὲ τούτων τετρακτὺς τὰ τέσσαρα τῆς οἰκουμένης μέρη ᾐνίττετο, ἃ πτηνοῦ διῆλθε τρόπον καὶ σχεδὸν ἁπάντων ἐκράτησεν. αἱ δέ γε τέσσαρες κεφαλαὶ τὴν μετὰ θάνατον ἐκείνου διαίρεσιν ἐσήμαινον τῆς ἀρχῆς. εἰς γὰρ τέςσαρας βασιλείας ἡ ἐκείνου διῄρητο ἐπικράτεια, καὶ τῆς μὲν Αἰγύπτου Πτολεμαῖος ὁ Λάγου κεκράτηκε καὶ οἱ ἐξ ἐκείνου μέχρι τῆς Κλεοπάτρας, τῆς δὲ Συρίας καὶ τῶν αὐτῇ προσεχῶν ὁ Σέλευκος ἐκυρίευσεν, Ἀντίγονος δὲ τὴν Ἀσίαν ὑφ’ ἑαυτὸν ἐποιήσατο, τῆς δὲ Μακεδονίας ἦρξεν ὁ Ἀντίπατρος, ὡς δέ τινες ἱστοροῦσιν, Ἀριδαῖος ἀδελφὸς ἑτεροθαλὴς ἐκ πατρὸς ὢν Ἀλεξάνδρου.
PG 134:154φησὶ γὰρ ὁ Χαιρωνεὺς τὸν Περδίκκαν μετὰ θάνατον Ἀλεξάνδρου ἐν μεγίστῃ δυνάμει ὄντα εὐθὺς τὸν Ἀριδαῖον ὥσπερ δορυφόρημα βασιλείας ἐφέλκεσθαι, γεγονότα μὲν ἐκ γυναικὸς ἀδόξου καὶ κοινῆς, ἀτελῆ δὲ τὴν φρόνησιν ὄντα, οὐ φύσει τοιοῦτον προαχθέντα, ἀλλὰ τῆς Ὀλυμπιάδος φαρμάκοις διαφθειράσης αὐτῷ τὴν διάνοιαν. Τοῦ δὲ τετάρτου θηρίου εἶδος μὲν οὐκ ἐσήμανεν ὁ προφήτης, φοβερὸν δ’ εἶπε τοῦτο καὶ ἔκθαμβον περισσῶς, ὀδόντας ἔχον μεγάλους καὶ σιδηροῦς, ἐσθίον τε καὶ λεπτῦνον καὶ τὰ ἐπίλοιπα συμπατοῦν, καὶ τὸ διάφορον αὐτοῦ πρὸς τὰ προηγησάμενα θηρία ἔφη τυγχάνειν πολύ. ἡ τῶν Ῥωμαίων δὲ διὰ τούτου βασιλεία σημαίνεται. διὸ οὐδὲ εἶδος ὁ προφήτης τούτῳ οὐδ’ ὄνομα ἔθετο. πολυειδὴς γὰρ ἡ τῶν Ῥωμαίων ἀρχή, πρότερον μὲν βασιλεῦσιν ἰθυνομένη ἀπὸ Ῥωμύλου μέχρι τῶν Ταρκυνίων, τῆς δ’ ἐκείνων τυραννίδος καταλυθείσης ἀριστοκρατουμένη, τῆς συγκλήτου καὶ τῶν ὑπάτων διοικούντων τὰ πράγματα, ἔστι δ’ ὅτε καὶ δημοκρατουμένη, τοῦ δήμου πολλάκις πρὸς τὴν σύγκλητον στασιάσαντος, μετέπειτα δ’ αὖθις εἰς μοναρχίαν μεταπεσοῦσα, κἀκ ταύτης εἰς βασιλείας κλῆσιν ἐπανακάμψασα.
φοβερὸν δὲ τὸ θηρίον καὶ ἔκθαμβον εἶπεν ὅτι δυνατωτέρα τῶν ἄλλων βασιλειῶν αὕτη γεγένηται, καὶ ὅσα ἡ Μακεδονικὴ μὴ ὑπέταξε βασιλεία, ὑφ’ ἑαυτὴν αὕτη ποιησαμένη, τὴν Ἑλλάδα δηλαδὴ πᾶσαν, τὴν Καρχηδόνα σὺν τῇ Λιβύῃ, τὴν Σικελίαν, τὴν Σαρδώ τε καὶ νήσους ἄλλας καὶ ἔθνη ἑσπέρια διάφορα ἕτερα, ὧν οὐκ ἦρξεν Ἀλέξανδρος· ἅπερ ὁ βουλόμενος γνῶναι τὰς βίβλους τοῦ Ῥωμαίου Δίωνος ἀναγνώτω καὶ τὰ τοῦ Πολυβίου συγγράμματα. φοβερὸν δὲ τὸ θηρίον ἔφη καὶ ἔκθαμβον καὶ σιδηροῦς ὀδόντας ἔχον, ὡς τῆς τῶν Ῥωμαίων ἡγεμονίας τῶν ἄλλων βασιλειῶν ἁπασῶν φρικωδεστέρας γεγενημένης. καὶ ἐν τῇ εἰκόνι γὰρ τῇ κατ’ ὄναρ ὀφθείσῃ τῷ Ναβουχοδονόσορ τὸν σίδηρον τέθεικε τῆς τετάρτης βασιλείας εἰκόνισμα. τοῖς οὖν σιδηροῖς ὀδοῦσιν ἐσθίειν τὸ θηρίον εἶπε καὶ λεπτύνειν, καὶ τὰ λοιπὰ συμπατεῖν τοῖς ποσί. τὸ μὲν οὖν ἐσθίειν καὶ λεπτύνειν εἰς τὴν τῶν δασμῶν ἐξείληπται εἰσφοράν, ὡς βαρυτέρων τοῖς ὑπηκόοις φόρων ἐπιτεθέντων, οἳ τοὺς βασιλεύοντας τρέφουσι καὶ πιαίνουσι, τοὺς δ’ εἰσπραττομένους αὐτοὺς ἐκλεπτύνουσι πενητεύοντας.
PG 134:155οἳ δὲ δασμοφορεῖν οὐκ ἠνείχοντο, τῆς ἐλευθερίας ἀντιποιούμενοι, τούτους τοῖς ποσὶ συνεπάτει τὸ θηρίον καὶ ἐξωλόθρευε. διὰ τῶν ποδῶν δὲ τὸ στρατιωτικὸν ὑπαινίττεται, ὡς ἐν τούτῳ τῆς βασιλείας ἐρειδομένης καὶ βεβηκυίας καὶ ἐξ ἑτέρων μεταβαινούσης εἰς ἕτερα. καὶ κέρατα δ’ εἶναι τῷ θηρίῳ δέκα φησίν, ὑπεμφαίνων ὡς εἰς πολλὰς ἡγεμονίας ἐπ’ ἐσχάτων ἡ βασιλεία διαιρεθήσεται. ἐν μέσῳ δὲ τῶν δέκα μικρὸν ἀνιέναι κέρας, καὶ ἐκριζωθῆναι τῶν κεράτων τρία παρ’ αὐτοῦ, καὶ ὀφθαλμοὺς ἔχειν τὸ κέρας ἐκεῖνο καὶ στόμα λαλοῦν μεγάλα, καὶ πολεμεῖν τοῖς ἁγίοις. τοῦτο τὸ κέρας εἰς τὸν ἀντίχριστον ἐξειλήφασί τινες. μικρὸν δ’ ἐκλήθη ὡς ἀπὸ μικρᾶς φυλῆς τῶν Ἑβραίων μέλλον φυήσεσθαι. τρεῖς δὲ τῶν δέκα βασιλέων καταλύσει. διὰ δὲ τῶν ὀφθαλμῶν τὴν πονηρίαν αὐτοῦ καὶ τὸ πανοῦργον ᾐνίξατο, ὡς διὰ τούτων ἐξαπατῆσον πολλούς. διὰ δὲ τοῦ μεγάλα λαλοῦντος στόματος τὴν ἀλαζονείαν αὐτοῦ καὶ τὸ ἐπηρμένον ὑπενέφηνε τοῦ φρονήματος. τὸ δὲ πόλεμον μετὰ τῶν ἁγίων ποιεῖν τὸ πᾶσαν ἐνδείξασθαι σπουδὴν δηλοῖ τῆς οἰκείας κακίας καὶ βλασφημίας ἅπαντας λαβεῖν κοινωνούς.
τῆς δὲ κατὰ τοῦ θεοῦ βλασφημίας ἐκείνου ἐμφαντικὸν τό λόγους εἰς τὸ ὕψος λαλήσει. Ἐπὶ τούτοις ὁ προφήτης ἐπήγαγεν ἐθεώρουν ἕως οὗ θρόνοι ἐτέθησαν καὶ παλαιὸς ἡμερῶν ἐκάθισε, καὶ τὸ ἔνδυμα αὐτοῦ λευκὸν ὡσεὶ χιών, καὶ ἡ θρὶξ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ ὡσεὶ ἔριον καθαρόν, ὁ θρόνος αὐτοῦ φλὸξ πυρός, οἱ τροχοὶ αὐτοῦ πῦρ φλέγον, ποταμὸς πυρὸς εἷλκεν ἐκπορευόμενος ἔμπροσθεν αὐτοῦ, χίλιαι χιλιάδες ἐλειτούργουν αὐτῷ καὶ μύριαι μυριάδες παρειστήκεισαν αὐτῷ. κριτήριον ἐκάθισε καὶ βίβλοι ἀνεῴχθησαν. ἃ μὲν οὖν εἴρηται ποιοῦν τὸ κέρας οὐκ ἐπὶ μακρὸν διαρκέσειν ἐδείχθη τῷ Δανιήλ, ἕως δὲ ὁ αἰώνιος κριτήριον ἐκάθισεν, ἀντὶ τοῦ κρίσεως καιρὸν ἔστησε καὶ τὴν μνήμην τῶν ἑκάστῳ πεπραγμένων ἀνέπτυξε. βίβλους γὰρ τὰς ἀναμνήσεις ἐκάλεσε καὶ παλαιὸν ἡμερῶν τὸν αἰώνιον. ἡ δὲ λευκότης τῶν τριχῶν καὶ τοῦ ἐνδύματος τὸ καθαρὸν αὐτοῦ πανταχόθεν καὶ ἄμωμον δείκνυσιν.
ἵνα δὲ κατὰ συγχώρησιν θεοῦ δείξῃ γενήσεσθαι τὰ παρὰ τοῦ ἀντιχρίστου ἐσόμενα, καὶ οὐχ ὡς ἀδυνατούσης τῆς θείας φύσεως ταῦτα παῦσαι ἢ μηδὲ τὴν ἀρχὴν συγχωρῆσαι γενέσθαι, τὰς χιλίας χιλιάδας τῶν λειτουργῶν καὶ τὰς μυρίας μυριάδας τῶν παρισταμένων εἰσήγαγε, καὶ τὸν πύρινον θρόνον καὶ τοὺς ὁμοίους τροχοὺς καὶ τὸν φλογόεντα ποταμόν. καὶ ἐθεώρει ἕως οὗ ἀνῃρέθη τὸ θηρίον καὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ εἰς καῦσιν ἐδόθη πυρός. διὰ γὰρ τὴν μανίαν τοῦ ἀντιχρίστου ἡ ὅλη βασιλεία περιαιρεθήσεται. καὶ οὐκ αὐτὸ τὸ θηρίον εἰς καῦσιν δοθήσεται, ἀλλὰ τὸ σῶμα αὐτοῦ. τοῦ γὰρ θηρίου τὴν βασιλείαν αἰνιττομένου εἰκός ἐστιν ἐν τῇ βασιλείᾳ πολλοὺς εἶναι καὶ τὸν θεὸν σέβοντας καὶ ἀρετὴν μετιόντας. οὐ τούτους οὖν φησιν εἰς καῦσιν δοθῆναι, ἀλλὰ τοὺς κακίας ἐργάτας καὶ ταῖς τοῦ σώματος ἐπιθυμίαις ἐγκειμένους διὰ παντὸς καὶ μή τι φρονήσαντας πνευματικόν.
PG 134:156Μετὰ δὲ τὴν τοῦ θηρίου ἀπώλειαν ὁρᾶν ὁ προφήτης φησὶν ὡς υἱὸν ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐπὶ νεφελῶν καὶ ἕως τοῦ παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν φθάσαντα, ᾧ καὶ δοθῆναι λέγει τὴν ἀρχὴν καὶ τὴν τιμὴν καὶ τὴν βασιλείαν, καὶ αὐτῷ δουλεῦσαι τοὺς λαοὺς πάντας καὶ τὰς γλώσσας καὶ τὰς φυλάς, καὶ τὴν ἐξουσίαν αὐτοῦ αἰώνιον ἔσεσθαι καὶ μὴ παρελεύσεσθαι, καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ μὴ διαφθαρήσεσθαι. ταῦτα σαφῶς τὴν δευτέραν ἐπιφάνειαν τοῦ σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ προθεσπίζουσιν. υἱὸς μὲν γὰρ ἀνθρώπου καλεῖται διὰ τὴν ἡμετέραν φύσιν, ἣν προσελάβετο, ἐπὶ δὲ τῶν νεφελῶν ἐρχόμενος κατὰ τὴν ἐπαγγελίαν αὐτοῦ εἰπόντος ὄψεσθε τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ. Ταῦτα μὲν οὖν ἐν τῷ πρώτῳ ἔτει τῆς βασιλείας Βαλτάσαρ ἐμυήθη ὁ Δανιήλ, ἐν δὲ τῷ τρίτῳ ἑτέραν ὀπτασίαν ἑώρακεν. ἐν Σούσοις γὰρ ὢν ἦρα λέγει τοὺς ὀφθαλμούς μου, καὶ ἰδοὺ κριὸς ἑστηκὼς ἐπὶ τοῦ Οὐβάλ, καὶ αὐτῷ κέρατα ὑψηλά, καὶ τὸ ἓν ὑψηλότερον τοῦ ἑτέρου, καὶ τὸ ὑψηλότερον ἀνέβαινεν ἐπ’ ἐσχάτου.
καὶ ἦν κερατίζων κατὰ θάλασσαν καὶ βορρᾶν καὶ νότον, καὶ πάντα τὰ θηρία στῆναι ἐνώπιον αὐτοῦ οὐκ ἠδύναντο, καὶ ἐποίησε κατὰ τὸ θέλημα αὐτοῦ, καὶ ἐμεγαλύνθη. πάλιν κἀνταῦθα τὰ περὶ τῶν βασιλειῶν ὁ προφήτης διδάσκεται. καὶ κριῷ μὲν ἀπεικάσθη ἡ ἀρχὴ τῶν Περσῶν διὰ τὸν περικείμενον αὐτῇ πλοῦτον, ἑστὼς δ’ ἦν ὁ κριὸς ἐπὶ τοῦ Οὐβὰλ ἤγουν ἐπὶ τῆς πύλης τῶν Σούσων· αὕτη γὰρ ἦν ἡ πόλις μητρόπολις τῶν Περσῶν, καὶ ἐκεῖ τοῖς βασιλεῦσιν ἦν τὰ βασίλεια, καὶ ὁ προφήτης ἐν ταύτῃ τῇ πόλει διάγων εἶδε τὸ ὅραμα. τὰ δὲ δύο κέρατα τὰ τὴν βασιλείαν ταύτην ἰθύναντα δύο γένη ἐτύπουν. τὸ μὲν γὰρ ἧττον κέρας τὸν Κῦρον καὶ τὸν ἐκείνου υἱὸν τὸν Καμβύσην εἰκόνιζε, μέχρις αὐτῶν γὰρ ἡ τῆς βασιλείας ἔστη ἀρχή, καὶ οὐ προῆλθε περαιτέρω τὸ Κύρου γένος, τὸ δὲ μεῖζον κέρας τὸ Δαρείου γένος ᾐνίττετο, ὃ μέχρι τοῦ τελευταίου Δαρείου προέκοψεν, ὃν κατεπολέμησεν ὁ Ἀλέξανδρος. Καμβύσου γὰρ τοῦ Κύρου παιδὸς θανόντος οἱ μάγοι μετὰ δόλου τὴν βασιλείαν ἐσφετερίσαντο· οὓς ἐπ’ ὀλίγον κρατήσαντας, καὶ γνωσθέντας οἵτινες ἦσαν, οἱ ἑπτὰ τῶν Περσῶν οἶκοι καθεῖλον.
PG 134:157ἐξ ὧν ἐβασίλευσεν ὁ Ὑστάσπου Δαρεῖος, οὗ τὸ γένος μέχρι τέλους τῆς βασιλείας διήρκεσε. τοῦτο γὰρ ἐμφαίνει ὁ προφήτης προσθεὶς ὅτι τὸ ὑψηλότερον ἀνέβαινεν ἐπ’ ἐσχάτου, τὸ ἐπὶ μακρὸν δηλαδὴ διαρκέσαι καὶ ἕως τέλους τῆς Περσικῆς βασιλείας τῶν κεράτων τὸ ἕτερον. ἐκεράτιζε δὲ ὁ κριὸς κατὰ νότον καὶ βορρᾶν καὶ θάλασσαν· τό τε γὰρ νότιον κλίμα καὶ τὸ βόρειον ἐχειρώσατο, καὶ τῶν νήσων τὰς πλείους, ταύτας γὰρ διὰ τῆς θαλάσσης ᾐνίξατο, ὑπὸ δουλείαν πεποίητο· καὶ συνεμάχουν τῷ Ξέρξῃ κατὰ τῆς Ἑλλάδος στρατεύοντι οἱ τὰς νήσους οἰκοῦντες· διὸ καὶ κατὰ θάλασσαν τὸν κριὸν κερατίζειν ὁ προφήτης ἑώρακεν. οὐδέν τε τῶν θηρίων ἐνώπιον αὐτοῦ στῆναι ὑπέμενε. θηρία δὲ τὰς μερικὰς βασιλείας ἐκάλεσεν, ὡς φοβερὰς τοῖς ὑπηκόοις. εἶεν δ’ ἂν αὗται ἡ Σύρων, ἡ Κιλίκων, ἡ Ἀράβων, ἡ Αἰγυπτίων, ἡ Ἰουδαίων, καὶ ἕτεραι· οὐδεμία γοῦν τούτων ἀντιστῆναι εἰς τέλος ἠδυνήθη τῇ Περσῶν ἀρχῇ, ἀλλ’ ἅπαντας οἷς προσέβαλεν ὑπέταξε. καὶ ἐμεγαλύνθη ἢ ὅτι μεγάλη γέγονεν ἡ ἀρχὴ πολλῶν ἐθνῶν καὶ χωρῶν κυριεύσασα, ἢ ὅτι μεγάλα καὶ ὑπὲρ ἀνθρωπίνην ἐφαντάσθη φύσιν ὀγκωθεῖσα τῇ εὐτυχίᾳ.
Ἀπορῶν δὲ ὁ προφήτης περὶ τῶν ὁρωμένων, ὁρᾷ τράγον ἀπὸ λιβὸς ἐρχόμενον ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν, καὶ αὐτῷ κέρας ἦν ἓν θεωρητὸν ἀνὰ μέσον τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ. καὶ ἕως τοῦ κριοῦ φθάσας ἐξηγριώθη πρὸς αὐτὸν καὶ ἔπαισεν αὐτὸν καὶ συνέτριψε τὰ κέρατα αὐτοῦ καὶ ἔρριψεν αὐτὸν ἐπὶ τὴν γῆν καὶ συνεπάτησεν αὐτόν, καὶ οὐκ ἦν ὁ ἐξαιρούμενος τὸν κριὸν ἐκ τῆς χειρὸς αὐτοῦ. τὴν Μακεδονικὴν βασιλείαν ὑπετύπου ὁ τράγος· ὀξύτερος γὰρ τοῦ κριοῦ καὶ μᾶλλον εὐκίνητος. ἀπὸ λιβὸς δ’ ἤρχετο, ὅτι τὴν Αἴγυπτον πρότερον ὑφ’ ἑαυτὸν ποιησάμενος ὁ Ἀλέξανδρος οὕτω πρὸς Δαρεῖον τὸ δεύτερον ὥρμησε, καὶ κατατροπωσάμενος αὐτὸν τὴν τῶν Περσῶν βασιλείαν κατέλυσεν. ἐν Ἰσσῷ γὰρ πρῴην τῆς Κιλικίας αὐτῷ συμβαλὼν ἥττησεν αὐτόν, καὶ τὴν μὲν γυναῖκα καὶ τὰς θυγατέρας αὐτοῦ καὶ τὸ ἅρμα καὶ τὸ τόξον κατέσχε καὶ διήρπασε τὸ στρατόπεδον τὸ Περσικόν, ἔφυγε δ’ ἐκεῖθεν ὁ Δαρεῖος καὶ αὖθις δυνάμεις συναγαγὼν ἐμαχέσατο τῷ Ἀλεξάνδρῳ ἐξ Αἰγύπτου πρὸς ἐκεῖνον ὁρμήσαντι, καὶ πάλιν ἡττήθη ἐν Ἀρβήλοις καὶ φεύγων ἀπώλετο. θεωρητὸν δὲ τὸ κέρας φησὶν ἀντὶ τοῦ ἐπίσημον καὶ περίβλεπτον·
τὴν Ἀλεξάνδρου δὲ καὶ διὰ τούτου αἰνίττεται βασιλείαν. καὶ ἀνὰ μέσον τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ ἐκφῦναι τὸ κέρας λέγει διὰ τὸ ἀγχίνουν καὶ τὴν σύνεσιν καὶ τὸ γενναῖον τοῦ φρονήματος τοῦ Ἀλεξάνδρου. καί ἦλθε φησίν ὁ τράγος ἕως τοῦ κριοῦ τοῦ τὰ κέρατα ἔχοντος, καὶ εἶδον αὐτὸν φθάσαντα ἕως τοῦ κριοῦ, καὶ ἐξηγριώθη πρὸς αὐτὸν καὶ ἔπαισε τὸν κριὸν καὶ συνέτριψεν ἀμφότερα τὰ κέρατα αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἦν ἰσχὺς τῷ κριῷ τοῦ στῆναι ἐνώπιον αὐτοῦ, καὶ ἔρριψεν αὐτὸν εἰς γῆν καὶ συνεπάτησεν αὐτόν. συνετρίβη δέ, φησί, καὶ ἄμφω τὰ κέρατα τοῦ κριοῦ, προσαράξαντος τοῦ τράγου αὐτῷ· τοῦτ’ ἔστι, καὶ ἄμφω αἱ δυνάμεις αὐτοῦ αἷς ἐπεποίθει, ἥ τε Περσικὴ καὶ ἡ Μηδική. Περσῶν γὰρ καὶ Μήδων ἦρχον οἱ βασιλεῖς τῶν Περσῶν, ὡς τοῦ Κύρου ἐξ ἀμφοῖν, ὡς εἴρηται, φύντος καὶ τὴν ἀμφοῖν βασιλείαν σχόντος ὑφ’ ἑαυτόν, καὶ ἄμφω ταῦτα τὰ γένη τὴν Ἀσσυρίων βασιλείαν κατέλυσαν. καὶ ὁ τράγος ἐμεγαλύνθη σφόδρα. οὐ γὰρ μόνα τὰ ὑπήκοα τῇ τῶν Ἀσσυρίων ἀρχῇ ὑφ’ ἑαυτὸν ἐποιήσατο, ἀλλὰ καὶ ἄλλα πολλὰ ἐχειρώσατο. τῇ τε γὰρ Ἰνδίᾳ προσέβαλε καὶ τὸν Πῶρον ἐνίκησε καὶ τὸν Ταξίλην ᾠκειώσατο καὶ ἄλλα μέρη τῆς Ἰνδικῆς κατέσχεν.
PG 134:158εἶτα δηλῶν ὁ προφήτης ὅτι καὶ οὗτος εὐδαιμονήσας μικρὸν παρελεύσεται, ἐπήγαγε καὶ ἐν τῷ ἰσχῦσαι αὐτὸν συνετρίβη τὸ κέρας τὸ μέγα, καὶ τέσσαρα κέρατα ὑποκάτωθεν ἐξέφυ αὐτοῦ. τοῦ γὰρ Ἀλεξάνδρου μετὰ τὴν εὐτυχίαν ἐκείνην συντόμως θανόντος εἰς τέσσαρα ἡ ἐκείνου διῃρέθη ἀρχή, ὡς εἴρηται ἤδη ἐν τῷ τρίτῳ θηρίῳ, ὃ τῷ Δανιὴλ καθ’ ὕπνους ἔδοξεν ἐκ τῆς θαλάσσης ἐξέρχεσθαι, ἔχον τέσσαρας κεφαλάς. Καὶ ἐκ τοῦ ἑνὸς τῶν κεράτων ἐξῆλθε κέρας φοβερόν, καὶ ἐμεγαλύνθη περισσῶς πρὸς νότον καὶ πρὸς ἀνατολὴν καὶ πρὸς λίβα καὶ πρὸς τὴν δύναμιν. καὶ ἐμεγαλύνθη ἕως τῆς δυνάμεως τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἔπεσον ἐπὶ τὴν γῆν ἀπὸ τῆς δυνάμεως καὶ ἀπὸ τῶν ἀστέρων, καὶ συνεπάτησεν αὐτούς.
τὰ περὶ τοῦ Ἐπιφανοῦς Ἀντιόχου διὰ τούτων ὁ Δανιὴλ προδιδάσκεται, ὃς Ἀντιόχου μὲν τοῦ μεγάλου υἱὸς ἦν, μᾶλλον δὲ τῶν πρὸ αὐτοῦ κρατυνθεὶς βασιλέων, τῶν ἀπὸ Σελεύκου δηλαδή, καὶ τῆς Αἰγύπτου κρατήσας καὶ ἑτέρων χωρῶν καὶ ἐπὶ Ἰουδαίους ἐστράτευσε καὶ τῆς τῶν Ἱεροσολύμων ἐκυρίευσε πόλεως, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἔθνους παντός, καὶ τόν τε ναὸν ἐσύλησε καὶ ἐμίανε σύας ἐν αὐτῷ θύσας, καὶ τῷ Διὶ βωμὸν ἱδρυσάμενος τὸ ἔθνος ὅλον ἑλληνίζειν ἠνάγκαζε, κωλύων αὐτοὺς περιτέμνειν τὰ ἄρρενα. τὴν γὰρ κατὰ θεοῦ μανίαν αὐτοῦ τό ἐμεγαλύνθη ἕως τῆς δυνάμεως τοῦ οὐρανοῦ ὑπαινίττεται. τὸ δέ ἔπεσον ἀπὸ τῆς δυνάμεως καὶ ἀπὸ τῶν ἀστέρων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ συνεπάτησεν αὐτούς τοὺς ἐκ τοῦ Ἰουδαϊκοῦ λαοῦ ἀσεβήσαντας διὰ τὴν ἐξ ἐκείνου ἐπαγομένην αὐτοῖς ἀνάγκην δηλοῖ, οἳ τῆς νομίμου καὶ θείας διαγωγῆς ἐκπεπτώκασι, τῷ τυράννῳ ὑπείξαντες καὶ ὑπ’ ἐκείνου συμπατηθέντες. ἀστέρες δ’ ἐκλήθησαν διὰ τὸ τῆς εὐσεβείας καθαρὸν καὶ ὑπέρλαμπρον, ἢ ὅτι τῷ Ἀβραὰμ ὁ θεὸς ἐπηγγείλατο πληθῦναι τὸ σπέρμα αὐτοῦ ὡς τὰ ἄστρα τοῦ οὐρανοῦ. Καὶ ἕως τοῦ ἄρχοντος τῆς δυνάμεως ἱδρύθη.
PG 134:159καὶ κατ’ αὐτοῦ γὰρ τοῦ θεοῦ ἐλύττησε τοῦ ἄρχοντος τῶν ἄνω δυνάμεων. καὶ θυσία ἐταράχθη πτώματι, καὶ ἐγενήθη καὶ εὐωδώθη, καὶ ἐδόθη ἐπὶ τὴν θυσίαν ἁμαρτία, καὶ ἐρρίφη χαμαὶ δικαιοσύνη. ἀπηγορευμένα γὰρ θύσας ἐτάραξε τὴν θυσίαν, ἀντὶ τοῦ συνέχεεν, ἐμίανε. πτώματα δὲ τοὺς σύας λέγει, καὶ ἁμαρτίαν ἐπὶ τὴν θυσίαν τὴν ἐπ’ αὐτῇ παρανομίαν. διὰ δὲ τοῦ ἐρρίφη χαμαὶ δικαιοσύνη ἡ τῶν νομίμων ἀθέτησις καὶ οἱ ἄδικοι φόνοι δηλοῦνται τῶν ἀσεβῆσαι μὴ καταδεξαμένων. ἀλλὰ καὶ ταῦτα πράττων καὶ οὕτως ἀσεβῶν ὁ Ἀντίοχος εὐωδοῦτο, φησί. Ἐπὶ τούτοις ἐπάγει ὁ Δανιήλ καὶ εἶπεν εἷς ἅγιος τῷ φελμουνί, ἕως πότε ἡ ὅρασις στήσεται καὶ ἡ θυσία ἡ ἀρθεῖσα καὶ ἡ ἁμαρτία τῆς ἐρημώσεως ἡ δοθεῖσα; καὶ εἶπεν αὐτῷ, ἕως ἑσπέρας καὶ πρωὶ ἡμέραι δισχίλιαι καὶ τριακόσιαι, καὶ καθαρισθήσεται τὸ ἅγιον. ἀγωνιῶντι τῷ προφήτῃ διὰ τὰ ὁρώμενα ἐπιπέμπονται ἄγγελοι δηλοῦντες αὐτῷ ὅτι τέλος ἕξουσι τὰ δυσχερῆ καὶ τὸν καιρὸν διδάσκοντες τῆς αὐτῶν παρελεύσεως. καὶ ἠρώτα ἕτερος τὸν ἕτερον· τὸ γὰρ φελμουνὶ ἐξελληνιζόμενον τινὰ σημαίνει. ἠρώτα δὲ οὐχ ὡς ἀγνοῶν, ἀλλ’ ἵνα μάθῃ ὁ Δανιήλ.
ὁ δ’ ἐρωτώμενος ἀπεκρίνατο ἡμέραι δισχίλιαι καὶ τριακόσιαι ἕως ἑσπέρας καὶ πρωί, καὶ καθαρισθήσεται τὸ ἅγιον. ἑσπέραν μὲν οὖν ἐκάλεσε τὴν ἀρχὴν τῶν ἀνιαρῶν ἢ καὶ ὅλον τὸν χρόνον αὐτῶν, νυκτὶ γὰρ καὶ σκότῳ τὰ λυπηρὰ ἔοικε, πρωὶ δὲ τὴν μετὰ τὰς συμφορὰς εἰρηναίαν κατάστασιν. τοῦτο τοίνυν σημαίνει δι’ ὧν φησιν ὅτι ἀπὸ τῆς τῶν κακῶν ἀρχῆς μέχρι τέλους αὐτῶν τόσος καιρὸς παρελεύσεται. αἱ δὲ ἡμέραι πρὸς ἐνιαυτοὺς ἀριθμούμεναι ἓξ ἀποτελοῦσι μῆνας καὶ ἰσαρίθμους ἐνιαυτοὺς κατὰ τὴν τῶν Ἑβραίων ψῆφον· ἐπὶ τοσοῦτον γὰρ ἡ ἐπ’ Ἀντιόχου τοῖς Ἰουδαίοις ἐπενεχθεῖσα συμφορὰ ἐπεκράτησε. ταῦτα παρὰ τοῦ ἀρχαγγέλου Γαβριὴλ τῷ προφήτῃ ζητοῦντι σύνεσιν ἐμυήθη. Εἶτα διὰ τὴν τῶν ὁμοφύλων αἰχμαλωσίαν ἐπὶ Δαρείου πάλιν τοῦ Μήδων ἄρχοντος, ὃς καὶ Κυαξάρης ὠνόμαστο καὶ Ἀσούηρος, Ἀστυάγους ὢν υἱός, τοῦ προφήτου θρηνοῦντος καὶ τοῦ θεοῦ δεομένου ἥψατό τις ἀνὴρ ᾧ ὄνομα Γαβριήλ. ἥψατο δὲ αὐτοῦ ὡσεὶ ὥραν θυσίας ἑσπερινῆς, ἢ κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἐν ἑσπέρᾳ λατρείας, ἢ ἐπὶ τοσαύτην ὥραν ἐφ’ ὅσην ἡ ἑσπερινὴ ἐτελεῖτο λατρεία.
καὶ εἶπε τῷ Δανιήλ νῦν ἐξῆλθον συμβιβάσαι σοι σύνεσιν καὶ ἀναγγεῖλαί σοι ὅτι ἀνὴρ ἐπιθυμιῶν εἶ σύ. καὶ ἐννοήθητι ἐν τῷ ῥήματι καὶ σύνες ἐν τῇ ὀπτασίᾳ ἀντὶ τοῦ, ἀκριβῶς πρόσσχες τοῖς λεγομένοις αἰνιγματώδεσιν οὖσι καὶ πλείονος δεομένοις σπουδῆς. ἐνίοτε δὲ καὶ δι’ αἰνιγμάτων τὰ θεῖα δηλοῦται, ἵνα μὴ πᾶσι γίνοιντο δῆλα καὶ διὰ τοῦτο εὐκαταφρόνητα. ἀνὴρ δ’ ἐπιθυμιῶν ἐκλήθη ὁ Δανιὴλ ἢ ὡς κατὰ τῶν σαρκικῶν ἐπιθυμιῶν ἀνδριζόμενος καὶ γενναίως αὐταῖς ἀνθιστάμενος, ἢ ὡς ἐπιθυμῶν μαθεῖν τὰ τῷ λαῷ καὶ τοῖς αὐτοῦ συμφυλέταις ἐσόμενα, ἢ ὅτι ἐπιθυμητὸς ἦν καὶ ἐπέραστος δι’ ἣν μετήρχετο ἀρετήν. Εἶτα ἐπάγει ὁ ἄγγελος ἑβδομήκοντα ἑβδομάδες συνετμήθησαν ἐπὶ τὸν λαόν σου καὶ ἐπὶ τὴν πόλιν τὴν ἁγίαν σου ἕως τοῦ παλαιωθῆναι τὸ παράπτωμα καὶ τοῦ τελεσθῆναι τὴν ἁμαρτίαν καὶ τοῦ σφραγίσαι ἁμαρτίαν καὶ τοῦ ἐξιλάσασθαι ἀδικίαν καὶ τοῦ ἀγαγεῖν δικαιοσύνην αἰώνιον καὶ τοῦ σφραγίσαι ὅρασιν καὶ προφήτην καὶ τοῦ χρῖσαι ἅγιον ἁγίων. ὁ μὲν προφήτης προσευχόμενος ὁ λαός σου πρὸς τὸν θεὸν ἔλεγε καὶ ἡ πόλις σου·
PG 134:160ὁ δὲ ἄγγελος πρὸς τὸν Δανιήλ φησιν ὁ λαός σου καὶ ἡ πόλις σου, ὡς μὴ ἀξίου ὄντος τοῦ λαοῦ τοῦ θεοῦ καλεῖσθαι. εὕρηται δὲ ὁμοίως καὶ ἐπὶ Μωυσέως, ὅτε τὸν μόσχον ποιήσαντες οἱ Ἰσραηλῖται θυσίαν αὐτῷ προσήνεγκαν· καὶ τότε γὰρ τοῦ προφήτου δεομένου ὁ θεὸς ἔφη ὡσαύτως. φησὶν οὖν ὁ ἄγγελος ὅτι καὶ ἡ Ἱερουσαλὴμ οἰκοδομηθήσεται καὶ ὁ λαός σου ἐπανελεύσεται καὶ ἐπὶ ἔτη τετρακόσια ἐνενήκοντα διαμενοῦσιν· αἱ γὰρ ἑβδομήκοντα ἑβδομάδες εἰς τοσοῦτον συμψηφίζονται ἀριθμόν· ἑκάστην δ’ ἡμέραν εἰς ἐνιαυτὸν ἐλογίσατο. τὸ δὲ συνετμήθησαν ἀντὶ τοῦ ἐκρίθησαν καὶ ὡρίσθησαν κεῖται. ἕως τοῦ παλαιωθῆναι τὸ παράπτωμα καὶ τοῦ τελεσθῆναι τὴν ἁμαρτίαν, τοῦτ’ ἔστιν ἕως τοῦ χρονίσαι καὶ αὐξηθῆναι· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ παλαιωθῆναι καὶ τελείαν γενέσθαι τὴν ἁμαρτίαν. διὰ τούτων δὲ τὴν κατὰ τοῦ κυρίου τόλμαν καὶ λύτταν τῶν Ἰουδαίων παρίστησιν. πολλὰ μὲν γὰρ καὶ πρὸ τούτου ἡμάρτοσαν καὶ δίκας ἔτισαν, ἀλλ’ ἀνεκλήθησαν αὖθις· ἐπεὶ δὲ κατὰ τοῦ σωτῆρος ἐμάνησαν καὶ εἰς ἔσχατον κακίας ἀφίκοντο καὶ ἐντελῆ τὴν ἁμαρτίαν εἰργάσαντο, οὐκέτι ἀνακλήσεως ἔτυχον.
τὸ δὲ σφραγίσαι ἁμαρτίαν καὶ ἐξιλάσασθαι ἀδικίαν τὴν ἄφεσιν δηλοῖ τῶν πταισμάτων τὴν παρὰ τοῦ κυρίου δεδωρημένην τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν· οὗτος γάρ ἐστιν ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου· τὸ γὰρ σφραγίσαι τοῦ παυθῆναι σημαντικόν. τὸ δὲ ἀγαγεῖν δικαιοσύνην αἰώνιον τὸ αὐτὸν εἰς τὸν κόσμον ἐλθεῖν, ὅς ἐστι δικαιοσύνη καὶ ἀπολύτρωσις καὶ ἁγιασμός. τὸ μέντοι σφραγίσαι ὅρασιν καὶ προφήτην τὸ τέλος ἐσχηκέναι τὰς προφητείας δηλοῖ, ἢ ὅτι τὰ παρ’ ἐκείνων περὶ τοῦ Χριστοῦ λαληθέντα ἤδη ἐκβέβηκεν, ἢ ὅτι τὸ τῆς προφητείας χάρισμα τοῖς Ἰουδαίοις ἐκλέλοιπεν, ἢ καὶ ἀμφότερα. ἐλθὼν γὰρ ὁ Χριστὸς τὰς προφητείας ἐσφράγισεν, ἐπλήρωσε δηλαδὴ καὶ ἐβεβαίωσε καὶ μέντοι καὶ ἔπαυσεν· οὐκέτι γὰρ παρ’ αὐτοῖς ἄρχων καὶ προφήτης καὶ ἡγούμενος. καὶ ἀγαγεῖν δικαιοσύνην αἰώνιον, ἥτις αὐτός ἐστιν ὁ κύριος ἡμῶν καὶ σωτήρ. ὁ μὲν γὰρ ἀπόστολος ἐδόθη σοφία φησιν ἡμῖν ἀπὸ θεοῦ, δικαιοσύνη τε καὶ ἁγιασμὸς καὶ ἀπολύτρωσις. καὶ ἀλλαχοῦ περὶ τοῦ εὐαγγελίου γράφων δικαιοσύνη ἐν αὐτῷ ἀποκαλύπτεται λέγει.
PG 134:161ὁ δὲ κύριος αἰτεῖτε διδάσκει τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ καὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ, ἣν αὐτὸς ἤγαγε φανερώσας ἡμῖν διὰ τῆς αὐτοῦ διδαχῆς. καὶ τὸ χρῖσαι δὲ ἅγιον ἁγίων αὐτὸν δηλοῖ τὸν δεσπότην παραγενέσθαι Χριστόν. τίς γὰρ ἕτερος ἅγιος ἁγίων κληθείη ἂν εἰ μὴ ὁ κύριος ἡμῶν καὶ σωτήρ; ὃς ἁγιωσύνης ὑπάρχων πηγὴ χρίεται μὲν τῷ ἁγίῳ πνεύματι κατὰ τὸ ἀνθρώπινον, ὡς Ἡσαί̈ας προανεφώνησε λέγων πνεῦμα κυρίου ἐπ’ ἐμέ, οὗ εἵνεκεν ἔχρισέ με, καὶ ὡς Δαβὶδ ἐμελῴδησεν εἰπών ἔχρισέ σε ὁ θεός, ὁ θεός σου, ἔλαιον ἀγαλλιάσεως, παρὰ τοὺς μετόχους σου, καὶ ὡς ἡ κορυφαία τῶν ἀποστόλων ἀκρότης ὁ Πέτρος ἐδίδαξε περὶ τοῦ σωτῆρος γράψας ὡς ἔχρισεν αὐτὸν ὁ θεὸς πνεύματι ἁγίῳ καὶ δυνάμει, σφραγίζει δὲ καὶ βεβαιοῖ τὰς παλαιὰς γραφάς, ποιῶν ἅπαντα καὶ πάσχων ὅσα δι’ ἐκείνων προείρητο, καὶ ἐξιλάσκεται ἀδικίαν καταλλάσσων τοὺς ἁμαρτήσαντας τῷ θεῷ καὶ πατρὶ καὶ αὐτὸν τοῖς πταίσασαν ἱλεούμενος. Εἶτα ἐπάγει ὁ θεῖος ἀρχάγγελος καὶ γνώσῃ καὶ συνήσεις, ἀπὸ ἐξόδου λόγων τοῦ ἀποκριθῆναι καὶ τοῦ οἰκοδομῆσαι Ἱερουσαλὴμ ἕως Χριστοῦ ἡγουμένου ἑβδομάδες ἑπτὰ καὶ ἑβδομάδες ἑξήκοντα δύο.
ἤρξατο μὲν οὖν ὁ ναὸς ἐπὶ Κύρου οἰκοδομεῖσθαι· Κῦρος γὰρ πρῶτος τῆς ἐπανόδου παρεχώρησε τῷ ἔθνει τῶν Ἰουδαίων, ἀλλ’ ἐπεσχέθη παρὰ Καμβύσου τοῦ Κύρου παιδὸς φθόνῳ τῶν αὐτοῖς ὁμορούντων ἐθνῶν, ἐπετράπη δ’ αὖθις τοῖς Ἰουδαίοις ἡ τούτου ἀνέγερσις ὅτε Δαρεῖος ὁ Ὑστάσπου ἐκράτησε τῆς βασιλείας Περσῶν. ἐξ οὐδενὸς δὲ τούτων ἀριθμούμενος ὁ καιρὸς εὑρίσκεται σώζων [κατὰ] τὴν τοῦ ἀρχαγγέλου φωνήν, ἀλλ’ ὑπερβάλλων· εἰ δ’ ἐκ τῶν χρόνων τῆς Ἀρταξέρξου βασιλείας ὁ καιρὸς ἀριθμοῖτο, εὑρεθείη ἂν οὔτε περιττεύων οὔτ’ ἐλαττούμενος. κἀκ τούτου δέον ἀριθμεῖσθαι αὐτόν, ὅτι τότε καὶ τῇ πόλει περιεβλήθη περίβολος καὶ τῷ ναῷ προσετέθη τὰ λείποντα καὶ οἰκητόρων ἡ πόλις πεπλήρωτο, ὅτε Νεεμίας οἰνοχοεύων τῷ Ἀρταξέρξῃ ἐδεήθη αὐτοῦ ἐπιτραπῆναι αὐτῷ τὴν εἰς τὴν πατρίδα ἐπάνοδον, καὶ ἀπελθὼν τήν τε πόλιν περιετείχισε καὶ συνῴκισε καὶ τὸν ναὸν ἀτελῆ ὄντα ἀπήρτισεν.
εἰ γοῦν ἀπὸ τῆς τοῦ σωτῆρος ἐπιφανείας, δι’ οὗ μόνου ἄφεσις ἁμαρτημάτων ἐδόθη καὶ δικαιοσύνη εἰσήνεκται καὶ τῶν προφητῶν αἱ προρρήσεις πεπλήρωνται, ἀναποδίζων τις ἀριθμήσει τὸν χρόνον, εὑρήσει τοῦτον συμπληρούμενον ἕως τοῦ εἰκοστοῦ ἔτους τῆς βασιλείας Ἀρταξέρξου, ὅτε δηλαδὴ ὁ Νεεμίας παραχωρηθεὶς εἰς Ἱερουσαλὴμ ἐπανῆλθεν· ἃ προϊοῦσα καθ’ εἱρμὸν ἡ ἱστορία πλατύτερον διηγήσεται. ὃν δὲ ἅγιον εἶπεν ἀνωτέρω ἁγίων, τοῦτον αὖθις Χριστὸν ἡγούμενον εἴρηκεν, ὀνομάζων αὐτὸν κατὰ τὸ ἀνθρώπινον. ὡς γὰρ πρωτότοκος τῆς κτίσεως τῆς καινῆς καὶ πρωτότοκος ἐκ νεκρῶν λέγεται, οὕτω καὶ ἡγούμενος προσηγόρευται. καὶ ὁ θεῖος δὲ ἀπόστολος Πέτρος ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς ὠνόμασε τὸν σωτῆρα, τοῖς Ἰουδαίοις διαλεγόμενος, ὡς ἐν ταῖς Πράξεσιν ὁ θεῖος Λουκᾶς συνεγράψατο. ὥσπερ δὲ πρωτότοκος ἡμῶν καὶ πρωτεύων κατὰ τὸν μέγαν Παῦλον εἴρηται κατὰ τὸ ἀνθρώπινον, οὕτω δὴ καὶ ἡγούμενος τῷ ἀρχαγγέλῳ Γαβριὴλ προσηγόρευται. Ἀπορήσειε δ’ ἄν τις ὅτου χάριν διῃρημένως, ἀλλ’ οὐχ ὁμοῦ αἱ ἑβδομάδες ἠρίθμηνται, εἰς ἑπτὰ δὲ καὶ ἑξήκοντα δύο διῄρηνται καὶ εἰς μίαν ἑτέραν.
PG 134:162οὐχ ὡς ἔτυχε δὲ τοῦτο πεποίηκεν ὁ ἀρχάγγελος, ἀλλά τινα καινὰ διὰ τούτων διδάσκων ἐν ταῖς τῶν χρόνων διαιρέσεσι συμβησόμενα. εἰ γὰρ ἀπὸ τῆς τῶν Ἱεροσολύμων οἰκοδομῆς τῆς ἐπὶ Νεεμίου, ὡς εἴρηται, γενομένης ἀριθμοῖντο οἱ χρόνοι μέχρις Ὑρκανοῦ ἀρχιερέως, ἐφ’ οὗ τὸ τῶν Ἀσαμωναίων γένος ἐπαύθη τοῦ ἱερᾶσθαι, ὁ τῶν ἑξήκοντα δύο ἑβδομάδων ἀριθμὸς συμπεραίνεται. ἀπὸ μὲν γὰρ τοῦ εἰκοστοῦ ἔτους τῆς βασιλείας Ἀρταξέρξου, ὃς τῷ Νεεμίᾳ τὴν εἰς Ἱερουσαλὴμ ἐπάνοδον ἔδωκε τῷ ταύτην τειχίσαντι, ἕως Δαρείου τοῦ Ἀρσάμου, ὃν καθεῖλεν Ἀλέξανδρος, ἑκατὸν ἔτη εἰσὶ καὶ τεσσαρεσκαίδεκα· ἐκ δὲ τῆς καθαιρέσεως τῆς τῶν Περσῶν βασιλείας, ἐν ἕκτῳ γενομένης ἔτει τῆς Ἀλεξάνδρου πρὸς τὴν Ἀσίαν στρατείας, μέχρις Ἰουλίου Καίσαρος Γαί̈ου, ὃς πρῶτος τῇ μοναρχίᾳ τῶν Ῥωμαίων ἐπικεχείρηκεν, ἔτη παρήλθοσαν διακόσια ὀγδοήκοντα καὶ δύο· ἐκ δὲ τῆς αὐταρχίας τοῦ Καίσαρος ἕως ἔτους πεντεκαιδεκάτου Τιβερίου Καίσαρος, ἡνίκα ὁ Χριστὸς ὑπὸ Ἰωάννου ἐβαπτίσθη καὶ τῶν σημείων ἀπήρξατο, ἔτη ἑβδομήκοντα καὶ τρία· ὡς συμποσοῦσθαι ταῦτα εἰς ἐνιαυτοὺς ἐπὶ τετρακοσίοις ἑξήκοντα καὶ ἐννέα.
οἱ δὲ τοσοῦτοι ἐνιαυτοὶ ἀποτελοῦσιν ἔτη τετρακόσια ὀγδοήκοντα τρία κατὰ τὴν Ἑβραϊκὴν ἀρίθμησιν τῶν ἐτῶν. οὐ γὰρ ὡς ἡμεῖς οἱ Ἑβραῖοι ψηφίζουσι τὸν ἐνιαυτόν, ἀλλὰ κατὰ σεληνιακὸν δρόμον ἀριθμοῦντες αὐτὸν τριακοσίων πεντήκοντα καὶ τεσσάρων ἡμερῶν λογίζονται αὐτόν, ὡς περιττεύειν ἀφ’ ἑκάστου ἐνιαυτοῦ ἡμέρας ἕνδεκα. καὶ τούτων γοῦν τῶν περιττῶν ἡμερῶν εἰς ἔτη συμποσουμένων τὰ τετρακόσια ὀγδοήκοντα καὶ τρία Ἑβραϊκὰ συνίστανται ἔτη. Ἑβραίῳ δὲ τῷ Δανιὴλ ὁ ἄγγελος ὁμιλῶν πάντως τὰ αὐτῷ γνώριμα ἔλεγεν ἔτη. ἄχρι μὲν οὖν τῆς τοῦ ἀρχιερέως Ὑρκανοῦ ἀναιρέσεως, ὃν ὁ βασιλεὺς ἀνεῖλεν Ἡρώδης, εἰρήσεται δὲ τὰ περὶ τούτου πλατύτερον, αἱ ἑξήκοντα δύο ἑβδομάδες ἐξεμετρήθησαν. ἔκτοτε δὲ τῆς ἀρχιερωσύνης οὐ διὰ βίου προσπεπηγυίας κατὰ τὸν νόμον τοῖς ταύτης ἀξιουμένοις, ἀλλ’ ἐνιαυσιαίας παρανόμως διδομένης ἢ βραχυτέρῳ χρόνῳ περιοριζομένης, καὶ χρημάτων αὐτὴν ὠνουμένων τῶν βουλομένων, ὃ καὶ ὁ Ἰώσηπος ἱστορεῖ, αἱ ἑπτὰ παρήλθοσαν ἑβδομάδες.
PG 134:163τοῦτο δὲ δηλῶν ὁ θεῖος ἀρχάγγελος ἔλεγε καὶ μετὰ τὰς ἑβδομάδας τὰς ἑξήκοντα δύο ἐξολοθρευθήσεται χρίσμα, καὶ κρίμα οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ, ἀντὶ τοῦ διαφθαρήσεται τὸ χρίσμα τῆς ἀρχιερωσύνης. παρανόμως γὰρ χριομένων τῶν εἰς αὐτὴν προβιβαζομένων, οὐδὲ τὸ χρίσμα τὴν οἰκείαν εἶχεν ἰσχύν, ἀλλὰ παρεφθαρμένον ὂν ἠμοίρει τῆς θείας χάριτος. διὸ καὶ ἐπήγαγε καὶ κρίμα οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ, τοῦτ’ ἔστιν, οὐ κατὰ κρίσιν καὶ δοκιμασίαν γινόμενοι ἔσονται, ἀλλ’ ἀκρίτως ἢ διὰ χάριν ἢ διὰ χρήματα. τούτων δ’ οὕτω γινομένων καὶ αἱ ἑπτὰ παρερρύησαν ἑβδομάδες, μέχρι τῆς τοῦ κυρίου ἐπιφανείας δηλαδὴ διαρκέσασαι. Ἡ μὲν οὖν διαίρεσις τῶν ἑξήκοντα δύο ἑβδομάδων καὶ τῶν ἑπτὰ διὰ ταῦτα γέγονεν· ἐπεὶ δὲ πρὸς τὰς ἐξ ἀρχῆς εἰρημένας ἑβδομήκοντα ἑβδομάδας ἔτι μία περιλέλειπται, καὶ περὶ ἐκείνης εἴρηκεν ὁ ἀρχάγγελος ταῦτα καὶ δυναμώσει τὴν διαθήκην πολλοῖς ἑβδομὰς μία, καὶ ἐν τῷ ἡμίσει τῆς ἑβδομάδος ἀρθήσεται θυσία καὶ σπονδή, καὶ ἐπὶ τούτοις ἐπὶ τὸ ἱερὸν βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως, καὶ ἕως συντελείας καιροῦ συντέλεια δοθήσεται ἐπὶ τὴν ἐρήμωσιν.
ἡ λοιπή, φησίν, ἑβδομὰς ἡ μετὰ τὰς ἑξήκοντα καὶ ἐννέα τὴν καινὴν διαθήκην εἰσάξει ἰσχυρὰν οὕτως ὡς δι’ αὐτῆς ἀρθῆναι, τοῦτ’ ἔστιν ἐκ μέσου γενέσθαι, τὰς θυσίας καὶ τὰς σπονδὰς ἐν τῷ ἡμίσει τῆς ἑβδομάδος. μετὰ γὰρ τὸ βάπτισμα ὁ Χριστὸς ἐπὶ τριετίαν καὶ ἐπέκεινα διδάξας καὶ σημεῖα ἐπιδειξάμενος οὕτως ἐπὶ τὸ πάθος ἦλθε, καὶ αὐτοῦ τυθέντος ὑπὲρ τοῦ κόσμου παντός, τοῦ ἀμνοῦ τοῦ θεοῦ τοῦ αἴροντος τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, ἡ κατὰ νόμον θυσία ἐπαύθη καὶ ἡ σπονδή. καὶ ἔθυον ἔκτοτε οἱ Ἰουδαῖοι, ἐπεὶ καὶ ἔτι θύουσι, παρανόμως, ἀλλ’ ἀπρόσδεκτος ἦν τῷ θεῷ ἡ ἐκείνων θυσία καὶ ἡ σπονδή. καὶ ἄλλως δὲ τό δυναμώσει διαθήκην πολλοῖς ἐκληφθήσεται ἀντὶ τοῦ δυνατοὺς τοὺς ἱεροὺς ἀποστόλους εἰς τὸ κήρυγμα ἡ ἑβδομὰς ἐκείνη ἐργάσεται. εἰς δύο γὰρ τὴν ἑβδομάδα φαίνεται διαιρῶν ὁ ἀρχάγγελος, εἰς τὸν πρὸ τοῦ πάθους καὶ τὸν μετὰ τὸ πάθος καιρόν.
περὶ γὰρ τὰ τρία ἔτη πρὸς τῷ ἡμίσει κηρύξας ὁ κύριος, κατὰ τὸ τοῦ υἱοῦ τῆς βροντῆς εὐαγγέλιον, καὶ στηρίξας εἰς τὴν αὐτοῦ πίστιν τοὺς θείους αὐτοῦ ἀποστόλους τῇ τῶν λόγων ἀληθείᾳ καὶ τῇ τῶν θαυμασίων ἔργων ἐπιδείξει, οὕτω πρὸς τὸ πάθος ἐχώρησε καὶ τὸν σταυρὸν κατεδέξατο καὶ ὑπέμεινε θάνατον. εἶτα τὸν λοιπὸν τῆς ἑβδομάδος χρόνον μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν καὶ τὴν πρὸς τοὺς κόλπους τοὺς πατρικοὺς ἄνοδον, ὧν οὐ κεχώριστο πώποτε, καὶ τὴν τοῦ παρακλήτου ἐπιφοίτησιν καὶ θείαν ἐπίπνοιαν οἱ ἱεροὶ αὐτοῦ μαθηταὶ ἐν Ἱερουσαλὴμ τὸ θεῖον διαγγέλλοντες εὐαγγέλιον καὶ τὸ κήρυγμα πιστούμενοι θαύμασι καὶ πλήθη ἀνθρώπων ἐπισπώμενοι πρὸς τὴν ἐπίγνωσιν τοῦ ὄντως θεοῦ διεσπάρησαν εἰς τὰ ἔθνη καὶ ταῦτα ἐφώτισαν. τοῦτο τοίνυν ὁ ἀρχάγγελος προδηλῶν τῷ προφήτῃ Δανιὴλ ἔλεγε δυναμώσει διαθήκην πολλοῖς ἑβδομὰς μία, ἀντὶ τοῦ δύναμιν περιζώσει πολλούς, τοὺς μαθητὰς δηλαδή.
PG 134:164τόν τε πρὸ τοῦ πάθους τοῦ κυρίου χρόνον καὶ τὸν μετὰ τὸ πάθος, καθ’ ὃν πρότερον μὲν ἐν Ἱερουσαλὴμ προσέμενον καὶ ἐκήρυσσον οἱ ἀπόστολοι, εἶτα καὶ εἰς τὰ τῆς οἰκουμένης περιῄεσαν τέρματα καὶ ἐδίδασκον, συνάψας, αὖθις διαιρεῖ τὴν ἑβδομάδα ταύτην λέγων καὶ ἐν τῷ ἡμίσει τῆς ἑβδομάδος ἀρθήσεται θυσία καὶ σπονδή, διὰ τούτου προσημαίνων τὴν παῦλαν τῆς τοῦ νόμου σκιᾶς. εἶτα ἐπάγει καὶ ἐπὶ τὸ ἱερὸν βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως. τούτων γάρ, φησί, γινομένων τὸ πρὶν ἅγιον ἱερὸν καὶ σεβάσμιον βδέλυγμα λογισθήσεται· ἢ ὅτι μετὰ τὴν τελευταίαν ἑβδομάδα ταύτην βδέλυγμά τι ἐπὶ τὸ ἱερὸν εἰσαχθήσεται, σημεῖον τῆς αὐτοῦ τε καὶ τῆς πόλεως ἐρημώσεως. ὃ ἐπὶ τοῦ Πιλάτου γέγονε, σημαίας νύκτωρ εἰσαγαγόντος εἰκόνας ἐχούσας βασιλικάς, αἳ τοῖς Ἰουδαίοις βδέλυγμα ἐλογίζοντο· ἀπείρητο γὰρ αὐτοῖς ἀνθρωπίνην εἰκόνα ἢ ζῴου τινὸς κεκτῆσθαι ἢ καὶ σεβάζεσθαι. καὶ ὁ κύριος δέ ὅταν ἴδητε εἶπε τὸ βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως ἑστὸς ἐν τόπῳ ἁγίῳ, γινώσκετε ὅτι ἤγγικεν ἡ ἐρήμωσις αὐτῆς, τῆς Ἱερουσαλὴμ δηλαδή. καὶ ἀλλαχοῦ δ’ ἔφη ὁ κύριος ἰδοὺ ἀφίεται ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος.
ταῦτα προδιδάσκων τὸν Δανιὴλ ὁ ἀρχάγγελος ἐπιφέρει, μετὰ τὸ προθεσπίσαι ὡς ἐκ μέσου γενήσεται ἡ νομικὴ λατρεία, τό καὶ ἐπὶ τὸ ἱερὸν βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως. ἵνα δὲ μὴ νομίζηται τοῖς Ἰουδαίοις πρόσκαιρος ἡ ἐρήμωσις, ὡς αὖθις τῆς πόλεως αὐτοῖς ἀνοικοδομηθησομένης καὶ τοῦ ἱεροῦ ἀνεγερθησομένου, οἷα καὶ ἄλλοτε πλειστάκις συμβέβηκεν ἐπί τε τῷ ναῷ καὶ τῇ πόλει, ἐπήγαγε καὶ ἕως συντελείας καιροῦ συντέλεια δοθήσεται ἐπὶ τὴν ἐρήμωσιν, τοῦτ’ ἔστιν, ἕως συντελεσθῆ ὁ αἰὼν μενεῖ καὶ ἡ ἐρήμωσις, καὶ τότε καὶ ταύτῃ τέλος ἔσται ὅτε οὐκέτι καιρὸς ἢ τὴν πόλιν ἀναστῆναι ἢ τὸν ναόν. Ταῦθ’ ὁ Δανιὴλ περὶ τῶν ὁμοφύλων αὐτοῦ τεθέαται καὶ μεμύηται. ἀλλὰ καὶ ἑτέρας ὀπτασίας ἑώρακε καὶ ἐνύπνια, θεόθεν αὐτῷ προδηλουμένης δι’ αὐτῶν τῆς μελλούσης ἔσεσθαι τῶν κοσμικῶν πραγμάτων μεταβολῆς. καὶ οὐ τῆς ἀλλοιώσεως μόνης ἐμυεῖτο τὴν πρόγνωσιν, ἀλλὰ καὶ τοὺς καιροὺς καθ’ οὓς ἀποτελεσθήσεται ἕκαστον αὐτῶν ἐδιδάσκετο·
PG 134:165ἃ γνώσεται πάντως ὁ βουλόμενος τελεώτερον ἐπιὼν τὴν βίβλον τῶν τοῦ προφήτου ὁράσεων, καὶ βεβαίαν σχοίη κατάληψιν ἐντεῦθεν ὡς οὐδὲν ἀπρονόητον οὐδ’ εἰκῇ φερόμενον καὶ ὡς ἔτυχεν, ἀλλὰ πάντα τῇ θείᾳ προνοίᾳ καὶ κυβερνῶνται καὶ διεξάγονται. Ταῦτα μὲν οὖν οὕτως ἔχουσι καὶ τοῖς εὐσεβέσι δοξάζονται· ἡμῖν δὲ μηδὲ τὰ κατὰ τὴν ἀρρενόφρονα παραλειπτέον γυναῖκα τὴν Ἰουδήθ, ἣ τὸν Ὀλοφέρνην ὠλόθρευσε καὶ τὴν πόλιν αὐτῆς καὶ τὸ ἔθνος ἅπαν διέσωσεν. ἔχει δ’ οὕτω τὰ κατ’ αὐτήν. ἐν ἔτει δωδεκάτῳ τῆς βασιλείας αὐτοῦ ὁ τῶν Ἀσσυρίων ἀρχηγὸς Ναβουχοδονόσορ πρὸς Ἀρφαξὰδ τὸν βασιλέα Μήδων ἤρατο πόλεμον, καὶ τὰ πέριξ ἔθνη πρὸς συμμαχίαν αὐτοῦ μετεκέκλητο. πολλῶν δ’ ἑτέρων καὶ τῶν Ἰουδαίων τὴν πρόσκλησιν μὴ καταδεξαμένων καὶ τὸ συμμαχῆσαί οἱ ἀπειπαμένων, ὁ Ναβουχοδονόσορ ἐξώργιστο, καὶ ὤμοσεν ἦ μὴν τὸν πρὸς τοὺς Μήδους ἀνύσας πόλεμον ἐπελθεῖν κατά τε Κιλικίας καὶ Δαμασκοῦ καὶ Συρίας καὶ Ἰουδαίας καὶ τῆς Αἰγύπτου καὶ δῃῶσαι αὐτὰς καὶ ἐκπορθῆσαι καὶ εἰς ἐρήμωσιν ἀγαγεῖν.
ἀντιταξάμενος οὖν πρὸς Ἀρφαξὰδ τὸν Μῆδον καὶ κατὰ κράτος τούτου περιγενόμενος, τῶν ἄλλων τε πόλεων αὐτοῦ κρατήσας καὶ τῶν Ἐκβατάνων αὐτῶν, ἔνθα ἦσαν τῷ Ἀρφαξὰδ τὰ βασίλεια, κἀκεῖνον ἑλών τε καὶ ἀνελών, τὸν ἀρχιστράτηγον τῆς οἰκείας δυνάμεως καλέσας Ὀλοφέρνην ἐνετείλατό οἱ τὸν ὅρκον ὃν ὤμοσεν ἐκπληρῶσαι, καὶ κατὰ τῶν μὴ θελησάντων συμμαχῆσαι αὐτῷ ἐπιόντι κατὰ τῶν Μήδων ἐκστρατεῦσαι μετὰ βαρείας δυνάμεως, καὶ τοὺς μὲν ὅσοι ἑαυτοὺς αὐτῷ ὑποτάσσουσι διατηρῆσαι καὶ τὰς πόλεις αὐτῶν ἀπορθήτους ἐᾶσαι, τῶν δ’ ἀπειθούντων μὴ φείσασθαι, ἀλλὰ τοὺς μὲν ἀνθρώπους τῷ ξίφει ὑπαγαγεῖν, τὰς δὲ πόλεις αὐτῶν ἐκδοῦναι εἰς διαρπαγὴν καὶ εἰς ὄλεθρον. Ὁ μὲν οὖν Ναβουχοδονόσορ τοιαῦτα τῷ ἀρχισατράπῃ αὐτοῦ ἐνετείλατο, Ὀλοφέρνης δὲ ἐκστρατεύσας καὶ τοῖς ἔθνεσι καθ’ ὧν ἀπέσταλτο ἐπελθὼν τοὺς μὲν ἄλλους κατὰ τὰ ἐντεταλμένα διέθετο, ἐπὶ δὲ τοὺς Ἰσραηλίτας μέλλων στρατεύειν καὶ ὅπλα κατ’ αὐτῶν αἴρειν, οὐ γὰρ προσῄεσαν αὐτῷ οὐδ’ ὑπέκυπτον, ἤρετο τίνες οὗτοι καὶ ὅτῳ θαρροῦντες ἀνθίστανται.
καὶ εἶπεν αὐτῷ Ἀχιὼρ ὁ τῶν υἱῶν Ἀμμὼν ἀρχηγὸς τήν τε γενεαλογίαν αὐτῶν, καὶ ὅπως εἰς τὰς πόλεις ἐκείνας ἐξ ἀρχῆς κατῳκίσθησαν, καὶ τοῦ σφῶν θεοῦ τὴν ἰσχύν. εἶτα ἐπήγαγε νῦν οὖν σκεπτέον· καὶ εἰ μὲν εἰς τὸν θεὸν αὐτῶν ἁμαρτάνουσιν, ἀναβησόμεθα καὶ ἐκπολεμήσομεν αὐτούς, εἰ δ’ οὐ τοῦτο, παρελθέτω ὁ κύριός μου μήποτε ὑπερασπίσῃ αὐτῶν ὁ θεὸς αὐτῶν καὶ ἡττηθῶμεν. ταῦτα τοῦ Ἀχιὼρ εἰπόντος ὁ Ὀλοφέρνης θυμῷ ληφθεὶς ἐκέλευσε τοῖς παρεστηκόσιν αὐτῷ δῆσαι τὸν Ἀχιὼρ καὶ ἀπαγαγεῖν καὶ παραδοῦναι τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ, ἵνα σὺν ἐκείνοις ληφθεὶς κολασθῇ. οἱ δὲ συλλαβόντες τὸν ἄνδρα ἀπήγαγον εἰς Βαιτουλούα, καὶ οἱ τῆς πόλεως σφενδόναις τοὺς προσιόντας καὶ βέλεσιν ἔβαλλον. κἀκεῖνοι τὸν Ἀχιὼρ δεδεμένον ἔρριψαν ὑπὸ τὴν ὑπώρειαν, καὶ ὑπέστρεψαν. οἱ δὲ τῆς πόλεως ἄνδρες καταβάντες ἔλυσαν τὸν Ἀχιὼρ καὶ εἰς τὴν σφετέραν πόλιν ἀπήγαγον, καὶ τί τὸ συμβεβηκὸς ἐπυνθάνοντο· καὶ ὃς αὐτοῖς ἅπαντα διηγήσατο. οἱ δὲ τὸν θεὸν ἐκάλουν εἰς ἄμυναν. τῇ δ’ ἑξῆς Ὀλοφέρνης ἦγεν ἐπὶ Βαιτουλούα τὴν στρατιάν, χιλιάδας οὖσαν πεζῶν ἑκατὸν ἑβδομήκοντα καὶ ἱππέων χιλιάδας δώδεκα, χωρὶς τῶν τῆς ἀποσκευῆς·
PG 134:166καὶ ἐστρατοπεδεύσατο παρ’ αὐτῇ. εἶτα ἔγνω μὴ πολεμεῖν, ἀλλὰ τὰ ὕδατα προκαταλαβεῖν ὅθεν ὑδρεύοντο, ἵν’ ἐκλιπόντες τῇ δίψῃ διαφθαρῶσιν ἢ τὴν πόλιν αὐτῶν παραδώσουσι. καὶ περιέστησε μέρος τῆς στρατιᾶς τοῖς ὕδασι φύλακας. ἐπὶ δὲ τέσσαρσι καὶ τριάκοντα ἡμέραις περικαθημένων τῶν ἐναντίων αὐτούς, ἐξέλιπε σφίσι τὸ ὕδωρ, καὶ ἠθροίσθη πρὸς τοὺς ἄρχοντας ὁ λαός, καὶ ἠξίουν ἐκδοῦναι τὴν πόλιν τοῖς ἐναντίοις καὶ ἑαυτούς, ἵν’ ἢ δουλεύσωσιν ἐκείνοις καὶ ζήσονται ἢ κατασφαγέντες ἀπαλλαγῶσι τῶν ἀλγεινῶν. Ὀζίας δὲ ὁ τῶν τῆς πόλεως πρόκριτος ἔτι εἶπεν, ἀδελφοί, μείνωμεν πέντε ἡμέρας, καὶ εἰ μὲν ἥξει ἡμῖν βοήθεια ἐκ θεοῦ· εἰ δ’ οὔ, ποιήσω κατὰ τὴν συμβουλίαν ὑμῶν. Ἦν δὲ ἐν τῇ πόλει ἐκείνῃ γυνὴ ᾗ ὄνομα Ἰουδήθ, καὶ ἡ γυνὴ χήρα, καὶ αὕτη σώφρων καὶ συνετὴ καὶ ὡραία τῇ ὄψει. ἀκούσασα τοίνυν τὰ δεδογμένα τῷ λαῷ καὶ τοῖς ἄρχουσι, μετεπέμψατο τὸν Ὀζίαν καὶ τοὺς λοιποὺς τῆς πόλεως ἄρχοντας, καὶ ἐμέμψατο αὐτοῖς ὡς πειράζουσι τὸν θεὸν ὅτι εἶπον παραδώσειν τὴν πόλιν τοῖς ἐναντίοις μετὰ πέντε ἡμέρας, εἰ μὴ ἐν αὐταῖς ἥξει τις αὐτοῖς βοήθεια ἐκ θεοῦ.
οἱ δὲ καλῶς μὲν αὐτὴν συνέθεντο λέγειν, ἀντέθεντο δὲ τὴν δίψαν τοῦ λαοῦ καὶ τὴν βίαν τὴν ἐξ αὐτοῦ. κἀκείνη στῆναι αὐτοὺς τὴν νύκτα ἐπὶ τὴν πύλην τῆς πόλεως ἐνετέλλετο, αὐτὴ δὲ ἔλεγεν ἐξελεύσεσθαι μετὰ τῆς ἅβρας αὐτῆς, μὴ μέντοι αὐτοῖς ἐρεῖν τὸ παρ’ αὐτῆς μελετώμενον, ἕως οὗ πρὸς πρᾶξιν κατευθυνθῇ. καὶ εἶπον αὐτῇ πορεύου. καὶ οἱ μὲν ἀπῆλθον, ἡ δὲ πρὸς παράκλησιν ἐτράπη τὴν πρὸς θεόν. εἶτα ἀποθεμένη τὴν πενθήρη στολὴν τῆς χηρεύσεως, καὶ τὸ σῶμα περικλύσασα ὕδατι καὶ μύρῳ χρισαμένη, στολὴν μετενέδυ εὐφρόσυνον καὶ κόσμον ἑαυτῇ περιέθετο. καὶ καλλωπισθεῖσα πρὸς τὸ ἐπαγωγότερον ἔδωκε τῇ θεραπαίνῃ φέρειν ἐν ἀγγείοις οἶνον καὶ ἔλαιον καὶ πήραν ἀλφίτων πλήρη καὶ παλάθης καὶ ἄρτων, καὶ ἐξῆλθε τῆς πόλεως αὐτὴ καὶ ἡ παιδίσκη αὐτῆς ἀπιοῦσα πρὸς τὴν τῶν ἐναντίων παρεμβολήν. καὶ ἐντυχοῦσα τῇ τῶν Ἀσσυρίων προφυλακῇ κατεσχέθη καὶ ἤχθη πρὸς Ὀλοφέρνην. ὁ δὲ αὐτῆς τὸ κάλλος ἐθαύμασε καὶ εἶπεν αὐτῇ μὴ φοβοῦ· ἥκεις γὰρ εἰς σωτηρίαν. ἔφη δὲ αὐτῷ ἡ γυνή δέξαι τοὺς λόγους μου, κύριε, καὶ ὁ λόγος ὃν ἐλάλησεν Ἀχιὼρ ἤτω ἐν τῇ καρδίᾳ σου· ἔστι γὰρ ἀληθής·
PG 134:167ὅτι ἐὰν μὴ ἁμάρτωσιν οἱ υἱοὶ Ἰσραήλ, οὐ κατισχύσει ῥομφαία αὐτῶν, νῦν δὲ ἐπεὶ ἐξέλιπεν αὐτοὺς τὰ βρώματα καὶ τὸ ὕδωρ, ἐβουλεύσαντο καὶ τῶν τῷ νόμῳ ἀπηγορευμένων ἅψασθαι, καὶ τὰς ἀπαρχὰς τοῦ σίτου καὶ τὰς δεκάτας τοῦ οἴνου τὰς τοῖς ἱερεῦσι τετηρημένας, ὧν οὐδὲ ψαῦσαι θεμιτὸν ἑτέρῳ, δαπανῆσαι κεκρίκασι. ταῦτα δὲ καὶ τῶν τὴν Ἱερουσαλὴμ οἰκούντων βεβουλευμένων ἐστάλκασι πρὸς τὴν ἐκεῖ γερουσίαν, ἄφεσιν ἐπὶ τούτοις αἰτούμενοι. κἂν οὕτω παρανομήσωσιν, οὐκ ἔσται σφίσιν ἄμυνα ἐκ θεοῦ, καὶ εἰς ὄλεθρον ἐκδοθήσονται. ἅπερ αὐτὴ ἐπιγνοῦσα ἀποδιδράσκω τῆς πόλεως, ἵν’ ἐκφύγω τὸν ὄλεθρον. καὶ νῦν μενῶ παρὰ σοί, δέσποτα, καὶ ἐξελεύσομαι κατὰ νύκτα εἰς τὴν φάραγγα, καὶ προσεύξομαι πρὸς τὸν θεόν, καὶ ἐρεῖ μοι πότε ἡμάρτοσαν, κἀγώ σοι ἀναγγελῶ, καὶ ἄξω σε διὰ τῆς Ἰουδαίας ἕως Ἱερουσαλήμ, καὶ θήσω τὸν θρόνον σου ἐν μέσῳ αὐτῆς. καὶ ἤρεσαν Ὀλοφέρνῃ οἱ λόγοι αὐτῆς, καὶ ἐκέλευσεν εἰσαχθῆναι αὐτὴν εἰς τὴν σκηνὴν τοῦ ταμείου αὐτοῦ καὶ δοθῆναι αὐτῇ φαγεῖν. ἡ δέ οὐ φάγομαι ἔφη ἐκ τῶν ἐδεσμάτων ὑμῶν, μή μοι γένηται σκάνδαλον, ἀλλ’ ἐξ ὧν ἐπιφέρομαι τραφήσομαι.
καὶ εἶπεν αὐτῇ Ὀλοφέρνης εἰ δὲ ἐκλίποι ταῦτα, πόθεν σοι τοιαῦτα χορηγηθήσεται; ἡ δέ ζῇ ἡ ψυχή σου, κύριέ μου ἀνταπεκρίνατο, ὅτι οὐ πρότερον ἐκλείψει μοι τὰ ἐδώδιμα πρὶν ἂν ὁ θεὸς ἐν χειρί μου ποιήσῃ ἃ ἐβουλεύσατο. μεσούσης δὲ νυκτὸς ᾐτήσατο ἐπὶ τὴν φάραγγα πρὸς προσευχὴν ἐξελθεῖν, καὶ Ὀλοφέρνης ἐπέτρεψε· καὶ ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας οὕτως ἐποίει. καὶ τῇ τετάρτῃ ἡμέρᾳ πότον ἡτοίμασεν Ὀλοφέρνης, καὶ εἶπε τῷ εὐνούχῳ Βαγώᾳ, ὃς ἦν ἐφεστηκὼς ἐπὶ πάντων τῶν αὐτοῦ, πεῖσον δὴ τὴν γυναῖκα τὴν Ἑβραίαν τοῦ ἐλθεῖν πρὸς ἡμᾶς· αἰσχρὸν γὰρ ἡμῖν, εἰ γυναῖκα τοιαύτην παρήσομεν μὴ αὐτῇ ὁμιλήσαντες. καὶ ὁ Βαγώας εἶπε πρὸς Ἰουδήθ ἐλθὲ πρὸς τὸν κύριόν μου δοξασθῆναι κατὰ πρόσωπον αὐτοῦ, καὶ πίεσαι μεθ’ ἡμῶν οἶνον, καὶ γενηθήσῃ ὡς μία τῶν παρεστηκυιῶν ἐν τῷ οἴκῳ Ναβουχοδονόσορ. καὶ Ἰουδὴθ κοσμηθεῖσα ἀπῆλθε, καὶ εἰσελθοῦσα πρὸς Ὀλοφέρνην ἀνέπεσε, καὶ ἔφαγε καὶ ἔπιεν ἃ ἡτοίμασεν αὐτῇ ἡ παιδίσκη αὐτῆς. ἡ δὲ καρδία Ὀλοφέρνου ἐξέστη καὶ πρὸς ἔρωτα τῆς γυναικὸς ἐξεκέκαυτο. καὶ τοῦ πότου παραταθέντος ἔπιεν ἐκεῖνος οἶνον σφόδρα πολὺν καὶ ἐμεθύσθη.
καὶ ὁ μὲν ἐπὶ τῆς κλίνης αὐτοῦ καρηβαρῶν ἐκ τῆς μέθης κατέκειτο, πάντες δὲ ᾤχοντο, καὶ Βαγώας συνέκλεισε τὴν σκηνήν, μόνην τὴν Ἰουδὴθ ἐντὸς καταλελοιπώς. ἡ δὲ τῇ θεραπαίνῃ αὐτῆς ἐνετείλατο τὴν ἔξοδον αὐτῆς ἐπιτηρεῖν· ἐξελεύσεσθαι γὰρ ἐπὶ τὴν προσευχήν. ὁ μὲν οὖν Ὀλοφέρνης τῇ μέθῃ καταβεβαπτισμένος κατέκειτο καὶ ὕπνον θανάτου ὕπνωττεν ἀδελφόν, ἡ δὲ τὸν θεὸν ἐπικαλεσαμένη καὶ τὸν ἀκινάκην αὐτοῦ σπασαμένη τὴν αὐτοῦ ἀπέτεμε κεφαλήν, καὶ ἐξελθοῦσα τῇ θεραπαίνῃ παρέσχεν αὐτήν, καὶ ἀπῄει ὡς δὴ προσευξομένη κατὰ τὸ σύνηθες. ἐγγίσασα δὲ τῇ πόλει αὐτῆς ἐβόησε τοῖς ἐπὶ τῶν πυλῶν ἀνοῖξαι αὐτῇ. καὶ εἰσελθοῦσα διηγήσατο ὅσα ἐθαυμάστωσεν δι’ αὐτὴν ὁ θεός, καὶ τὴν κεφαλὴν Ὀλοφέρνου προήγαγε, καὶ συνεβούλευσεν ἀπαιωρῆσαι ταύτην ἐκ τῶν ἐπάλξεων, αὐτοὺς δὲ τὰς πανοπλίας ἐνδυσαμένους ἅμα πρωὶ ἐξελθεῖν· ἰδόντες γάρ φησίν ὑμᾶς οἱ Ἀσσύριοι δραμοῦνται ἐπὶ τὴν τοῦ σφῶν ἀρχιστρατήγου σκηνήν, καὶ εὑρόντες αὐτὸν ἀνῃρημένον ἐκστήσονται, καὶ φόβος ἐπιπεσεῖται αὐτοῖς, καὶ τραπήσονται εἰς φυγήν, καὶ ὑμεῖς ἕψεσθε ὀπίσω αὐτῶν καὶ συγκόψετε αὐτούς, καὶ πληρωθήσεται τὰ πεδία νεκρῶν.
PG 134:168ταῦτα τοῖς πολίταις αὐτῆς συμβουλεύσασα καλέσατέ μοι ἔφη τὸν Ἀχιώρ· καὶ ἐλθόντι τὴν κεφαλὴν τοῦ Ὀλοφέρνου ὑπέδειξε. καὶ ἐξέστη ὁ ἄνθρωπος, καί ἀνάγγειλόν μοι ἔφη ὅσα ἐποίησας. κἀκείνη πάντων ἐνώπιον διηγήσατο ἃ ὁ θεὸς πεποίηκε δι’ αὐτῆς, καὶ ὡς ἀμίαντον τὴν αὐτῆς σωφροσύνην καὶ χηρείαν ἐτήρησε. καὶ ὁ Ἀχιὼρ ἐπίστευσε τῷ θεῷ καὶ περιετμήθη. οἱ δὲ τῆς πόλεως ἄρχοντες καὶ τὸ πλῆθος αὐτῆς καὶ τὴν κεφαλὴν Ὀλοφέρνου τοῦ τείχους ἀπῃωρήκασι καὶ τἄλλα κατὰ τὴν συμβουλὴν Ἰουδὴθ πεποιήκασι. καὶ τοὺς Ἀσσυρίους ὡς χόρτον συνέκοψαν, καὶ τὴν παρεμβολὴν αὐτῶν διαρπάσαντες λαφύρων πολλῶν ἐνεπλήσθησαν. τῇ δὲ Ἰουδὴθ ἡ σκηνὴ Ὀλοφέρνου ἐξῄρητο καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτῇ, ἃ καὶ ἀνάθημα τῷ θεῷ ἐν Ἱερουσαλὴμ ἀπελθοῦσα ἀνέθετο. καὶ ᾖσεν ᾠδὴν αὐτῷ ἐστεφανωμένη ἐλαίας θαλλῷ, καὶ πᾶς Ἰσραήλ, καὶ ὑπέστρεψεν εἰς τὸν οἶκον αὐτῆς, καὶ κατεγήρασεν ἐν σωφροσύνῃ, καὶ τέθνηκε ζήσασα ἔτη πέντε καὶ ἑκατόν. Τὰ μὲν οὖν κατὰ τὴν Ἰουδὴθ ἐν τούτοις· ἑξῆς δ’ ἱστορητέον ἐπιτετμημένως καὶ τὰ κατὰ τὸν Τωβίτ. Τωβὶτ τοίνυν ἐκ τῆς φυλῆς μὲν κατήγετο Νεφθαλείμ, ᾐχμαλώτιστο δὲ ἐν ἡμέραις Ἐνεμεσὰρ βασιλέως τῶν Ἀσσυρίων.
ἦν δὲ τὰ πρὸς θεὸν εὐσεβὴς καὶ τὰ πρὸς ἀνθρώπους δίκαιος, καὶ τῶν συμφυλετῶν αὐτοῦ θυόντων τῇ Βάαλ αὐτὸς ἔθυε τῷ θεῷ πορευόμενος εἰς Ἱερουσαλήμ, καὶ κατὰ τὰς τοῦ νόμου διαταγὰς τὴν ζωὴν ἐρρύθμιζεν ἑαυτοῦ, καὶ αἰχμαλωτισθεὶς οὐκ ἐχράνθη βρώμασιν ἐθνικοῖς. γέγονε δὲ τῷ Ἐνεμεσὰρ ἔντιμος, καὶ ἐκτήσατο περιουσίαν πολλήν, καὶ ταύτης μετεδίδου τῶν οἰκείων τοῦ γένους τοῖς χρῄζουσι. πορευόμενος δὲ εἰς Μηδίαν παρέθετο ἑνὶ τῶν ἐκεῖ κατοικούντων ὁμοεθνῶν τῷ Γαμαὴλ ἀργυρίου δέκα τάλαντα. καὶ λαβὼν γυναῖκα τῶν ὁμοφύλων Ἄνναν, υἱὸν ἐξ αὐτῆς Τωβίαν ἐγείνατο. Ἐνεμεσὰρ δὲ θανόντος, καὶ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Σεναχηρεὶμ τὴν ἀρχὴν διαδεξαμένου τῶν Ἀσσυρίων, καὶ κατὰ τῆς Ἰουδαίας στρατεύσαντος καὶ αἰσχρῶς φυγόντος ἐκεῖθεν ἐπανελθόντος τε εἰς τὰ οἰκεῖα, καὶ θυμῷ διὰ τὴν ἧτταν ἀποκτιννύντος πλείστους τῶν Ἰσραηλιτῶν, ἔθαπτεν αὐτοὺς νυκτὸς ὁ Τωβίτ. γνωσθεὶς δὲ τοῦτο ποιῶν καὶ ζητούμενος ἔφυγε, καὶ τὰ τῆς οἰκίας αὐτοῦ διήρπαστο ξύμπαντα.
PG 134:169οὔπω δὲ πεντήκοντα παρελθουσῶν ἡμερῶν ὁ μὲν Σεναχηρεὶμ παρὰ τῶν υἱέων ἀνῄρητο, καὶ οἱ μὲν πατροκτόνοι δείσαντες ἔφυγον, ἕτερος δὲ παῖς ἐκείνου ὁ Ναχορδὰν τὴν βασιλείαν τὴν πατρικὴν διεδέξατο. ὃς συγγενῆ τοῦ Τωβὶτ κατέστησε τῶν αὐτοῦ πραγμάτων διοικητήν, Ἀχιάχαρ καλούμενον. κἀκεῖνος ἐδεήθη τοῦ βασιλέως περὶ Τωβίτ, καὶ ἐπανῆλθεν εἰς Νινευί. ἐνστάσης δὲ πεντηκοστῆς, ἣν καθ’ ἑπτὰ ἑβδομάδας ἑώρταζον Ἰουδαῖοι, ἄριστον ἡτοίμαστο τῷ Τωβὶτ δαψιλές. λέγει οὖν τῷ υἱῷ αὐτοῦ Τωβίᾳ πορεύθητι, τέκνον, καὶ ἄγαγε ὃν ἂν εὕρῃς τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν ἐνδεῆ μεμνημένον τοῦ κυρίου, μεθέξοντα τραπέζης ἡμῖν. ὁ δὲ πορευθεὶς ἀνέστρεψε λέγων εἷς ἐκ τοῦ γένους ἡμῶν ἐστραγγαλωμένος ἔρριπται ἐν τῇ ἀγορᾷ. καὶ ὁ Τωβὶτ εὐθὺς ἀπῆλθε, καὶ ἀνελόμενος τὸν νεκρὸν εἰς τὴν οἰκίαν ἐκόμισε, δύντος δὲ τοῦ ἡλίου ἔθαψεν αὐτόν. καὶ ἐπανελθὼν οὐκ εἰσῆλθεν εἰς τὴν οἰκίαν, οἷα κατὰ τὸν νόμον ἀκάθαρτος ὡς ἁψάμενος τοῦ νεκροῦ, ἀλλ’ ἐκοιμήθη παρὰ τὸν τοῖχον ἐν τῇ αὐλῇ. στρουθία δὲ ἐν τῷ τοίχῳ διανυκτερεύοντα ἀφώδευσαν εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ, ἐξ ὧν λευκώματα συνέβησαν ἐν αὐτοῖς, κἀκ τούτων πεπήρωτο ὁ Τωβίτ.
ἐν ἐνδείᾳ δὲ γεγονὼς ὑπὸ τῆς γυναικὸς μισθῷ νηθούσης ἐτρέφετο. καί ποτε μισθὸν λαβοῦσα, καὶ ἐπ’ αὐτῷ προσειληφυῖα καὶ ἔριφον, ἧκε πρὸς τὸν Τωβίτ. καὶ ἀκούσας τῆς κραυγῆς τοῦ ἐρίφου, ἠρώτα μήποτε κλοπιμαῖος εἴη. ἡ δέ δῶρον εἶπέ μοι δέδοται ἐπὶ τῷ μισθῷ. καὶ ὃς ἐνέκειτο λέγων εἰ κλοπιμαῖόν ἐστιν, ἀποδοθήτω τοῖς κυρίοις αὐτοῦ. περιαλγήσασα δὲ ἡ γυνὴ καὶ οἱονεὶ τὸν ἄνδρα ἐπὶ τῇ ἀκριβείᾳ τοῦ δικαίου χλευάζουσα ποῦ εἰσιν αἱ ἐλεημοσύναι σου καὶ αἱ δικαιοσύναι σου; ἔφη. καὶ ὁ Τωβὶτ ἐδάκρυσε συγχυθεὶς καὶ ᾔτει τὸν θεὸν ἀπαλλαγῆναι τοῦ ζῆν. Καὶ κατ’ αὐτὴν τὴν ἡμέραν ἐν Ἐκβατάνοις τῆς Μηδίας συνέπεσεν ὀνειδισθῆναι Σάρραν τὴν θυγατέρα Ῥαγουὴλ ὑπὸ παιδισκῶν τοῦ πατρὸς αὐτῆς, ὡς τοὺς ἄνδρας αὐτῆς ἀποπνίγουσαν, καὶ ἑπτὰ μὲν συζευχθεῖσαν, οὐδενὶ δὲ αὐτῶν γενομένην. δαιμόνιον γάρ τι Ἀσμοδαῖος καλούμενον ἐθανάτου αὐτοὺς πρὸς αὐτὴν εἰσιόντας. ἡ δὲ μὴ φέρουσα τὸν ὀνειδισμὸν ἀπάγξασθαι ἐβουλεύσατο.
ἀλλ’ ἵνα μὴ πένθος καὶ ὄνειδος δῷ τῷ πατρὶ αὐτῆς, τοῦτο μὲν οὐκ ἐποίησεν, εἰς προσευχὴν δὲ στᾶσα ἐπεκαλέσατο τὸν θεόν, αἰτουμένη θανεῖν καὶ ἀπαλλαγῆναι τῶν ὀνειδῶν ἢ οἰκτειρηθῆναι καὶ οὕτως αὖθις τὸ ὄνειδος ἐκφυγεῖν. Εἰσηκούσθη οὖν ἡ προσευχὴ καὶ ἀμφοῖν, καὶ ἀπεστάλη πρὸς τοῦ θεοῦ Ῥαφαὴλ ὁ ἀρχάγγελος ἰάσασθαι μὲν τὴν πήρωσιν τῷ Τωβίτ, τὴν Σάρραν δὲ τῷ Τωβίᾳ μνηστεύσασθαι, καὶ δῆσαι τὸν Ἀσμοδαῖον τὸ πονηρὸν δαιμόνιον, ὥστε μή τι κακὸν τῷ Τωβίᾳ ἐργάσασθαι, εἰ τὴν Σάρραν ἀγάγοιτο. καλέσας δὲ ὁ Τωβὶτ τὸν Τωβίαν τὸν παῖδα αὐτοῦ καὶ παραινέσας πολλά, τέλος ἔφη αὐτῷ δέκα τάλαντα ἀργυρίου παρεθέμην Γαμαὴλ τῷ τοῦ Γαβρία ἐν Ῥάγοις τῆς Μηδίας· πορευθεὶς οὖν λάβε ταῦτα. καὶ ἔδωκεν αὐτῷ τὸ περὶ τούτων χειρόγραφον, καὶ ἐνετείλατο ζητῆσαι ἄνθρωπον ὃς μισθοῦ συμπορεύσεται αὐτῷ. καὶ ζητῶν συνοδοιπόρον ἐντυγχάνει τῷ ἀρχαγγέλῳ Ῥαφαὴλ ἐν εἴδει ἀνδρὸς φανέντι αὐτῷ καὶ ἐπαγγελλομένῳ εἰδέναι τὴν ὁδὸν καὶ τὸν οἶκον τοῦ Γαμαὴλ καὶ σὺν αὐτῷ πορευθῆναι. καὶ παραλαβὼν αὐτὸν ὡς ἄνθρωπον Ἀζαρίαν καλούμενον ἀπῄει. καὶ ἦλθον ἑσπέρας ἐπὶ τὸν Τίγρην τὸν ποταμόν, καὶ ηὐλίσθησαν ἐκεῖ.
PG 134:170Τωβίας δὲ εἰσέδυ τὸν ποταμὸν περικλύσασθαι, καὶ ἀνέθορεν ἐκεῖθεν ἰχθὺς καταπιεῖν τὸ μειράκιον. ὁ δὲ ἄγγελος ἐπιλαβέσθαι αὐτῷ τοῦ ἰχθύος παρεκελεύσατο, καὶ ἑλκυσθέντα αὐτὸν εἰς τὴν γῆν ἀνατμηθῆναι εἶπε, καὶ λαβεῖν ὑπέθετο τῷ Τωβίᾳ τὴν καρδίαν αὐτοῦ καὶ τὸ ἧπαρ καὶ τὴν χολήν, καὶ διατηρεῖν ἀσφαλῶς. Ὡς δ’ ἐπορεύοντο καὶ ἤγγιζον Ἐκβατάνοις, ἔφη Τωβίας ἀδελφὲ Ἀζαρία, εἰς τί χρησιμεύσουσιν ἡμῖν ἡ καρδία τοῦ ἰχθύος καὶ τὸ ἧπαρ καὶ ἡ χολή; ὁ δὲ ἀπεκρίνατο ἡ καρδία καὶ τὸ ἧπαρ θυμιώμενα διώκουσι δαίμονας, ἐάν τινι ἐνοχλῶσιν, ἡ δὲ χολὴ ἐγχριομένη ὄμμασι λευκώματα ἔχουσι καθαίρει ταῦτα καὶ δίδωσι τὸ ὁρᾶν. ἤδη δὲ τοῖς Ἐκβατάνοις προσήγγισαν, καί φησι τῷ Τωβίᾳ ὁ ἄγγελος σήμερον αὐλισθησόμεθα παρὰ Ῥαγουὴλ συγγενεῖ σου τυγχάνοντι, ᾧ θυγάτηρ Σάρρα ἐστὶ φρονίμη τε καὶ καλή, καὶ λαλήσω περὶ αὐτῆς δοθῆναί σοι εἰς γυναῖκα. ὁ δέ ἀκήκοα ἔφη τὸ κοράσιον ἐκδεδόσθαι ἀνδράσιν ἑπτά, καὶ πάντας ἐν τῷ νυμφῶνι θανεῖν, ὅτι ἐρᾷ τούτου δαιμόνιον καὶ τοὺς αὐτὸ μνηστευσαμένους ἀπόλλυσι· καὶ δέδοικα μὴ καὶ αὐτὸς ἀναιρεθῶ παρ’ αὐτοῦ. καὶ ὁ ἄγγελος ἄκουσόν μου φησί, καὶ μηδείς σοι τοῦ δαιμονίου λόγος.
ἐὰν γὰρ ἔλθῃς εἰς τὸν νυμφῶνα, ἄνθραξιν ἐπίθες ἐκ τῆς καρδίας τοῦ ἰχθύος καὶ ἐκ τοῦ ἥπατος, καὶ φεύξεται τὸ δαιμόνιον τὴν ὀσμὴν αὐτῶν ὀσφρανθέν, καὶ οὐκέτι ἐπανελεύσεται. καὶ εἰσῆλθον εἰς τὸν οἶκον Ῥαγουήλ. καὶ μαθὼν ἐκεῖνος περὶ Τωβία ὅτι υἱός ἐστι τοῦ Τωβίτ, κατεφίλησεν αὐτόν, καὶ ἀκούσας ὅτι πεπήρωται ὁ Τωβίτ, ἔκλαυσε· καὶ ἀσμένως αὐτοὺς ἐδέξατο. ὁ δὲ ἄγγελος ἔφη τῷ Ῥαγουὴλ συζεῦξαι αὐτῷ τὴν Σάρραν· κἀκεῖνος κατένευσε, καὶ καλέσας τὴν θυγατέρα καὶ τῆς χειρὸς αὐτῆς λαβόμενος παρέδωκεν αὐτὴν τῷ Τωβίᾳ, καὶ λαβὼν βιβλίον ἔγραψε συγγραφήν. μετὰ δὲ τὸ δεῖπνον εἰσήγαγον εἰς τὸ ταμιεῖον πρὸς αὐτὴν τὸν Τωβίαν. ὁ δὲ ἀπιὼν ἔλαβεν ἄνθρακας, καὶ ἐπιθεὶς ἐκ τῆς καρδίας καὶ τοῦ ἥπατος τοῦ ἰχθύος ἐκάπνισε, καὶ ἡ ὀσμὴ τούτων ἐφυγάδευσε τὸ δαιμόνιον. Ῥαγουὴλ δὲ μεθ’ ἡμέραν ἔστειλε μίαν τῶν παιδισκῶν ἰδεῖν εἰ ζῇ ὁ Τωβίας. τῆς δὲ ἀναστρεψάσης καὶ ζῆν λεγούσης αὐτόν, εὐλόγησεν ὁ Ῥαγουὴλ τὸν θεόν. εἶπε δὲ πρὸς Τωβίαν ἑορτάσωμεν τοὺς γάμους ἐφ’ ἡμέρας δέκα καὶ τέσσαρας, καὶ οὐκ ἐξελεύσῃ ἐντεῦθεν πρὸ τοῦ ταύτας παρελθεῖν.
PG 134:171καὶ τότε λαβὼν τὴν ἡμίσειαν μοῖραν τῶν ὑπαρχόντων μοι πορεύου, τὰ δέ γε λοιπὰ λήψεσθε θανόντος ἐμοῦ καὶ τῆς τοῦ βίου μοι κοινωνοῦ. φησὶν οὖν ὁ Τωβίας πρὸς Ῥαφαήλ ἀδελφὲ Ἀζαρία, λάβε μοι τὸ χειρόγραφον καὶ πορεύθητι ἐν Ῥάγοις παρὰ Γαμαὴλ καὶ κόμισον τὸ ἀργύριον· εἰ γὰρ χρονίσομεν, ὁ πατήρ μου σφόδρα ὀδυνηθήσεται. καὶ ἀπῆλθεν ὁ ἄγγελος καὶ ἐνεχείρισε τῷ Γαμαὴλ τὸ χειρόγραφον καὶ ἔλαβε τὸ ἀργύριον καὶ ὑπέστρεψεν. Ἤδη δὲ παρελθουσῶν τῶν τοῦ γάμου ἡμερῶν ἐξαπόστειλόν με τῷ Ῥαγουὴλ ὁ Τωβίας φησί· καὶ λαβὼν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ καὶ τὸ ἥμισυ τῶν ὑπαρχόντων τῷ Ῥαγουὴλ ἀπῄει. ἄρτι δὲ πλησίον γενομένων τῆς Νινευί, φησὶν ὁ ἄγγελος πρὸς αὐτόν προδράμωμεν ἔμπροσθεν, ἑτοιμάσωμεν τὴν οἰκίαν. λάβε δὲ μετὰ χεῖρας τὴν χολὴν τοῦ ἰχθύος, καὶ ἀνοίξει τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ ὁ πατήρ σου, σὺ δὲ ἔγχρισον αὐτοὺς τῇ χολῇ, καὶ δηχθεὶς διατρίψει αὐτούς, καὶ ἀποβαλεῖ τὰ λευκώματα. ἡ δὲ μήτηρ αὐτοῦ ἐκάθητο τηροῦσα τὴν ὁδόν· καὶ ὡς ἔγνω τὸν υἱὸν αὐτῆς ἐρχόμενον, σπεύσασά φησι τῷ Τωβίτ ἔρχεται ὁ υἱός σου, καὶ προσδραμοῦσα κατεφίλησεν αὐτὸν καὶ εἶπεν εἶδόν σε παῖ, καὶ νῦν εἰ θανοῦμαι, οὐ μέλον μοι.
Τωβὶτ δὲ ἐξῄει πρὸς τὴν θύραν προσκόπτων. καὶ ὁ Τωβίας αὐτοῦ ἐπελάβετο καὶ ἐπέχρισε τὴν χολὴν ἐπὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ, καὶ συνεδήχθησαν, καὶ διέτριψεν αὐτούς, καὶ ἐλεπίσθη ἀπ’ αὐτῶν τὰ λευκώματα. καὶ ἰδὼν τὸν υἱὸν αὐτοῦ εὐλόγησε τὸν θεόν. καὶ ὡς ἀπηγγέλη τῷ Τωβὶτ τὰ γεγονότα τῷ Τωβίᾳ ἐν Μηδίᾳ, ἐξῆλθε Τωβὶτ εἰς συνάντησιν τῆς νύμφης αὐτοῦ, καὶ ἰδὼν αὐτὴν εὐλόγησεν αὐτήν. οἱ δὲ ἐν τῇ Νινευὶ ὁρῶντες αὐτὸν βλέποντα, καὶ ἀκηκοότες ὅσα ἐποίησεν ὁ θεὸς μεγαλεῖα, ἐθαύμαζον. εἶπε δὲ Τωβὶτ τῷ υἱῷ αὐτοῦ δὸς δή, τέκνον, τὸν μισθὸν τῷ ἀνθρώπῳ τῷ συνελθόντι σοι, μᾶλλον μέντοι καὶ προσθεῖναι αὐτῷ δεῖ. ὁ δέ πάτερ ἔφη, δίκαιόν ἐστι τὰ ἡμίση λαβεῖν ὧν ἐνήνοχα. καὶ εἶπε τῷ Ῥαφαήλ λάβε μοι, ἀδελφὲ Ἀζαρία, τὸ ἥμισυ πάντων ὧν ἐνηνόχαμεν, καὶ πορεύου ὑγιαίνων. τότε καλέσας κατὰ μόνας τοὺς δύο ὁ ἄγγελος ἀπήγγειλεν ἅπαν τὸ μεγαλεῖον ὃ ἐποίησε μετ’ αὐτῶν ὁ θεός, καὶ εἶπεν εἶναι ὁ Ῥαφαήλ, καὶ μὴ ἀφ’ ἑαυτοῦ παραγενέσθαι, ἀλλὰ σταλῆναι ὑπὸ θεοῦ. καὶ παρῄνεσεν αὐτοὺς εὐλογεῖν τὸν θεὸν καὶ ἐξομολογεῖσθαι ὅσα ἐποίησε μετ’ αὐτῶν.
PG 134:172μυστήριον μὲν γὰρ βασιλέως ἔφη κρύπτειν καλόν, τὰ δὲ ἔργα τοῦ θεοῦ ἀνακηρύττειν ἐνδόξως. οἱ δὲ ἀκούσαντες ταῦτα ἔπεσον ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ, καὶ ἀναστάντες οὐκέτι αὐτὸν εἶδον, καὶ ἀνθωμολογοῦντο τῷ θεῷ ἀνθ’ ὧν ἐποίησε μετ’ αὐτῶν θαυμασίων. Ἦν δὲ Τωβίτ, ὅτε τὴν ὅρασιν αὐτοῦ ἀπώλεσεν, ἐτῶν πεντήκοντα καὶ ὀκτώ, καὶ μετὰ ἔτη ὀκτὼ ἀποκατέστη πάλιν εἰς τὸ ὁρᾶν· καὶ ἦν μᾶλλον ἔκτοτε φοβούμενος τὸν θεὸν καὶ τὸ ἀγαθὸν ἐργαζόμενος. γεγηρακὼς δὲ εἰς ἔσχατον λέγει τῷ υἱῷ αὐτοῦ τέκνον, ἰδοὺ γεγήρακα καὶ πρὸς τῷ θανεῖν εἰμι, σὺ δὲ λάβε τοὺς υἱούς σου καὶ ἄπελθε εἰς Μηδίαν· πέπεισμαι γὰρ ὅτι ὅσα προεῖπεν Ἰωνᾶς περὶ Νινευί, ὡς καταστραφήσεται, γενήσονται, καὶ ὅτι Ἱεροσόλυμα ἔρημα ἔσται καὶ ὁ ναὸς κατακαυθήσεται, καὶ πάλιν ἐλεήσει τὴν πόλιν ὁ θεός, καὶ ἐπιστρέψει ὁ λαὸς καὶ οἰκοδομήσει αὐτήν. σὺ δὲ τήρησον τὸν νόμον καὶ γίνου ἐλεήμων καὶ δίκαιος. καὶ τοιαῦτα ἐντειλάμενος τῷ υἱῷ αὐτοῦ ἐξέλιπεν, ἐτῶν γενόμενος ἑκατὸν πεντήκοντα καὶ ὀκτώ. καὶ ἔθαψεν αὐτὸν ἐντίμως Τωβίας καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ ἀπῆλθε μετὰ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ εἰς Ἐκβάτανα πρὸς Ῥαγουὴλ τὸν πενθερὸν αὐτοῦ·
καὶ ἔθαψε κἀκεῖνον γηράσαντα, καὶ ἐκληρονόμησεν αὐτόν. ἀπέθανε δὲ καὶ Τωβίας ἐτῶν ἑκατὸν εἴκοσι καὶ ἑπτὰ ἐν Ἐκβατάνοις τῆς Μηδίας, καὶ ἤκουσε πρὸ τοῦ θανεῖν τὴν ἀπώλειαν Νινευὶ αἰχμαλωτισθείσης ὑπὸ Ναβουχοδονόσορ καὶ Ἀσουήρου. Τὸ μὲν οὖν σύμπαν τῶν Ἑβραίων ἔθνος, ὡς ἤδη ἱστόρηται, δορυάλωτον παρὰ τῶν Ἀσσυρίων γενόμενον μετῳκίσθη, καὶ ἔρημος ἡ Ἱερουσαλὴμ καταλέλειπτο, οὐ πρότερόν τε τῆς αἰχμαλωσίας ἐλύθη πρὶν ἡ τῶν Ἀσσυρίων κατελύθη ἀρχὴ κατὰ τὴν προφητικὴν προαγόρευσιν ὑπὸ Μήδων τε καὶ Περσῶν, καὶ οἱ ἑβδομήκοντα παρῆλθον ἐνιαυτοί, οὓς ὁ προφήτης Ἱερεμίας προανεφώνησεν. οὐκ ἄκαιρον δ’ ἂν εἴη καὶ τῆς τῶν Ἀσσυρίων βασιλείας ἐπιτετμημένως διεξελθεῖν τὴν καθαίρεσιν, καὶ δεῖξαι τὴν προφητικὴν ἀληθεύουσαν πρόρρησιν, τὴν ὑπὸ Μήδων καὶ Περσῶν μέλλειν αὐτὴν καταλυθήσεσθαι προθεσπίσασαν· ἔχει δὲ οὕτως. Βασιλεῖαι καθ’ ἑαυτὰς ἦσαν ἡ τῶν Μήδων καὶ ἡ τῶν Περσῶν. καὶ τῆς μὲν ἦρχεν ὁ Ἀστυάγης, ὁ Καμβύσης δὲ τῆς Περσῶν. συνῴκει δ’ οὗτος τῇ Ἀστυάγους θυγατρὶ καλουμένῃ Μανδάνῃ, ἥτις παῖδα τῷ Καμβύσῃ τὸν Κῦρον ἐγείνατο·
ὃς τοῖς τῶν Περσῶν νόμοις τραφεὶς ἀνδρειότατός τε καὶ σωφρονέστατος νουνεχής τε καὶ δικαιότατος γέγονε. τὰ δὲ νόμιμα τῶν Περσῶν τοιάδε ἦσαν, ὡς Ξενοφῶν συνεγράψατο. ἦν αὐτοῖς ἀγορὰ ἐλευθέρα κεκλημένη, καθ’ ἣν τά τε βασίλεια σφίσι καὶ τὰ ἄλλα ἀρχεῖα πεποίηντο, ὧν τὰ ὤνια καὶ οἱ ἀγοραῖοι καὶ ἡ τούτων τύρβη καὶ αἱ φωναὶ ἀπελήλαντο, ἵνα μὴ τῇ τῶν πεπαιδευμένων εὐκοσμίᾳ μιγνύηται. διῄρητο δὲ ἡ ἐλευθέρα ἀγορὰ εἰς τετρακτὺν ἀρχείων· τούτων τὸ ἓν παισίν, ἄλλο δ’ ἐφήβοις ἀφώριστο, τελείοις δ’ ἀνδράσι τὸ ἕτερον, τοῖς δ’ ὑπὲρ τὰ στρατεύσιμα γεγονόσιν ἔτη ἀπονενέμητο τὸ λοιπόν, καὶ εἰς τὰς ἑαυτῶν χώρας παρῆσαν ἕκαστοι. τοὺς δ’ ἐφήβους καὶ περὶ τὰ ἀρχεῖα καταδαρθάνειν σὺν τοῖς ὅπλοις τοῖς γυμνητικοῖς ἐνενόμιστο πλὴν τῶν γεγαμηκότων· οὗτοι δὲ οὔτε ἐπεζητοῦντο, εἰ μὴ προείρητο, οὔτ’ ἀπεῖναι συχνάκις αὐτοῖς συγκεχώρητο. ἦσαν δ’ ἑκάστοις ἄρχοντες δώδεκα· εἰς γὰρ δώδεκα φυλὰς οἱ Πέρσαι διῄρηντο. οἱ μὲν δὴ παῖδες εἰς τὰ διδασκαλεῖα φοιτῶντες δικαιοσύνην ἐμάνθανον, τῶν ἀρχόντων αὐτῶν τὸ πλεῖστον τῆς ἡμέρας δικαζόντων αὐτοῖς.
PG 134:173ἐγίνοντο γὰρ δὴ καὶ παισὶ πρὸς ἀλλήλους ὥσπερ ἀνδράσιν ἐγκλήματα καὶ κλοπῆς καὶ βίας καὶ ἁρπαγῆς καὶ ἀπάτης καὶ ὕβρεως καὶ ἄλλων τινῶν. οὓς δ’ ἂν ἔγνων τούτων ἀδικοῦντας, ἐτιμωροῦντο· καὶ οὓς δ’ ἂν εὕρισκον ἀδίκως ἐγκαλοῦντας, ἐκόλαζον. ἐδίδασκον δὲ τοὺς παῖδας σωφροσύνην, προσέχοντας τοῖς πρεσβυτέροις σωφρόνως διάγουσιν, ἐδίδασκον δὲ καὶ τροφῆς ἐγκράτειαν καὶ ποτοῦ. καὶ ὅτε τραφήσεσθαι ἔμελλον οἱ παῖδες, παρὰ τῷ διδασκάλῳ ἦσαν σιτούμενοι, ἄρτον φέροντες οἴκοθεν καὶ κάρδαμον ὄψον· καὶ ποτὸν ἐλάμβανον ποταμίου ὕδατος κώθωνα. ἐμάνθανον δὲ πρὸ τοῦ σιτεῖσθαι τοξεύειν καὶ ἀκοντίζειν. μέχρι δὴ ἓξ ἐτῶν ἢ ἑπτὰ πρὸς τοῖς δέκα ταῦτα οἱ παῖδες ἔπραττον, ἐκ τούτου δ’ εἰς τοὺς ἐφήβους ἐτάττοντο, καὶ δέκα ἔτη περὶ τὰ ἀρχεῖα ἐκάθευδον, παρεῖχον δὲ καὶ τὴν ἡμέραν ἑαυτοὺς τοῖς ἄρχουσι κεχρῆσθαι ὅπῃ ἐδέοντο σφῶν ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ. ὅταν δ’ ἐπὶ θήραν ἐξῄει ὁ βασιλεύς, ἐξῆγε τῆς μοίρας αὐτῶν τὴν ἡμίσειαν.
ἐθήρων δὲ κοινῇ, ὅτι συγγενὴς αὐτοῖς ἐδόκει αὕτη ἡ μελέτη τῇ ἀσκήσει τῇ πρὸς τὸν πόλεμον, καὶ εἴθιζεν ἀνίστασθαι πρωιαίτερον καὶ ψύχους καὶ θάλπους ἀνέχεσθαι, καὶ ὁδοιπορίαις καὶ δρόμοις ἐγύμναζε, καὶ τοξεῦσαι θηρίον καὶ ἀκοντίσαι ἐδίδασκε, καὶ πρός τι τῶν ἀλκίμων θηρίων ἀνταγωνίσασθαι παρεσκεύαζεν. ἐφέροντο δὲ θηρῶντες ἄριστον πλεῖον μὲν τῶν παίδων, τἄλλα δὲ ὅμοιον. καὶ οὐκ ἠρίστων θηρῶντες, εἰ μὴ ἐδέησεν ἢ θηρὸς ἕνεκα ἐπιμεῖναι ἢ ἄλλως διατρῖψαι περὶ τὴν θήραν ἠθέλησαν. τὸ οὖν ἄριστον τοῦτο δειπνήσαντες τὴν ὑστέραν μέχρι τοῦ δείπνου ἐθήρευον, καὶ μίαν τὰς ἡμέρας ταύτας ἐλογίζοντο ἄμφω. τοῦτο δ’ ἐποίουν ἵνα κἂν ἐν πολέμῳ δεήσῃ, δύνωνται τοῦτο ποιεῖν. ὄψον δὲ εἶχον ὃ ἂν ἐθήρασαν, εἰ δ’ οὔ, τὸ κάρδαμον. αἱ δὲ μένουσαι φυλαὶ διέτριβον μελετῶσαι πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ τοξεύειν καὶ ἀκοντίζειν καὶ πρὸς ἀλλήλους ταῦτα διαγωνίζεσθαι. τοῖς δὲ μένουσι τῶν ἐφήβων ἐκέχρηντο αἱ ἀρχαὶ πρὸς ἰσχύος ἢ τάχους ἔργα δημόσια. ἐπειδὰν δ’ ἐπὶ τούτοις οἱ ἔφηβοι δέκα ἔτη διήγαγον, ἐτέλουν εἰς τοὺς τελείους ἄνδρας, καὶ ἔκτοτε πέντε καὶ εἴκοσιν οὕτω διῆγον ἐνιαυτούς.
PG 134:174καὶ εἰ ἔδει στρατεύεσθαι, τόξα μὲν οὐκέτι ἔχοντες οὐδὲ παλτὰ ἐστρατεύοντο, τὰ δὲ ἀγχέμαχα ὅπλα καλούμενα, θώρακα περὶ τοῖς στέρνοις καὶ γέρρον ἐν τῇ ἀριστερᾷ, ἐν δὲ τῇ δεξιᾷ μάχαιραν ἢ κοπίδα. καὶ αἱ ἀρχαὶ δὲ πᾶσαι ἐκ τούτων καθίσταντο. ἐπειδὰν δὲ τὰ πέντε καὶ εἴκοσι διετέλεσαν ἔτη, ἦσαν μὲν πλειόνων γεγονότες ἐνιαυτῶν ἢ πεντήκοντα ἀπὸ γενεᾶς, ἐξήρχοντο δὲ τηνικαῦτα εἰς τοὺς γεραιτέρους. οἱ δὲ γεραίτεροι ἐστρατεύοντο μὲν οὐκέτι ἔξω τῆς ἑαυτῶν, μένοντες δ’ οἴκοι ἐδίκαζον τά τε κοινὰ καὶ τὰ ἰδιωτικὰ ξύμπαντα, καὶ τὰ θανατικὰ δ’ ἐκεῖνοι ἔκρινον, καὶ τὰς ἀρχὰς ἁπάσας ᾑροῦντο. καὶ ἤν τις ἢ ἐν ἐφήβοις ἢ ἐν ἀνδράσι παρέβη τι τῶν νομίμων, οἱ γεραίτεροι αὐτὸν ἐξέκρινον. ὁ δ’ ἐκκριθεὶς ἄτιμος διετέλει τὸ λοιπὸν τοῦ βίου. αἰσχρὸν δὲ παρὰ Πέρσαις λελόγιστο καὶ τὸ ἀποπτύειν καὶ τὸ ἀπομύττεσθαι καὶ τὸ φύσης ὦφθαι μεστοὺς καὶ τὸ φανερὸν τινὰ γενέσθαι οὐροῦντα ἢ κοιλίας ποιούμενον ἔκκρισιν. ταῦτα δὲ οὐκ ἠδύναντο ποιεῖν, εἰ μὴ μετρίᾳ διαίτῃ ἐχρῶντο καὶ τὸ ὑγρὸν ἐκπονοῦντες ἀνήλισκον. Ταῦτα μὲν τὰ ἔθη τῶν Περσῶν καὶ τὰ νόμιμα·
Κῦρος δὲ τούτοις τραφείς τε καὶ παιδευθείς, καὶ τὴν ἔφηβον ὑπερβὰς ἡλικίαν καὶ τοῖς ἀνδράσι καταλεγείς, ἐν ἅπασιν εὐδοκίμησεν. ἤδη δὲ τοῦ μητροπάτορος αὐτοῦ τοῦ τῶν Μήδων βασιλεύοντος Ἀστυάγους τὴν ζωὴν μεταλλάξαντος ὁ παῖς ἐκείνου Κυαξάρης, ὃς καὶ Δαρεῖος ὠνόμαστο, τὴν πατρικὴν ἀρχὴν διεδέξατο, τοῦ Κύρου τυγχάνων μητράδελφος. Ὁ δὲ τῶν Ἀσσυρίων κρατῶν, εἰς μέγα τῆς βασιλείας αὐξηθείσης αὐτῷ, καὶ ἄρχων μὲν τοῦ φύλου τῶν Ἀσσυρίων ὄντος πολυπληθοῦς, ὑφ’ ἑαυτὸν δὲ πεποιημένος τοὺς Ἄραβας, ὑπηκόους δὲ καὶ τοὺς Ὑρκανίους κτησάμενος καὶ τοὺς Σύρους ὑποφόρους, τούς γε μὴν Βακτρίους πολιορκῶν καὶ τὸ τῶν Ἑβραίων γένος ἤδη καταστρεψάμενος, καὶ ἄλλα δὲ πλεῖστα τῶν ἐθνῶν θέμενος ὑποχείρια, ᾤετο, εἰ τοὺς Μήδους ἀσθενώσειε, πάντων γε τῶν πέριξ ῥᾷον κρατήσειν.
ταῦτα δὲ διανοηθεὶς τούς τε ὑφ’ ἑαυτὸν ἡτοίμαζεν, ἔπεμψε δὲ καὶ πρὸς Κροῖσον τὸν βασιλέα Λυδῶν καὶ πρὸς ἄμφω τοὺς Φρύγας, πρὸς Παφλαγόνας τε καὶ Ἰνδοὺς καὶ πρὸς Κᾶρας καὶ Κίλικας, αἰτῶν συμμαχήσειν αὐτῷ κατὰ Μήδων ὡρμημένῳ, ὡς καὶ αὐτοῖς τοῦ πολέμου συμφέροντος, δυνατὸν εἶναι λέγων τὸ ἔθνος, ἐπιγαμίαν τε πρὸς Πέρσας πεποιημένον καὶ τὴν παρ’ ἐκείνων προσκτήσασθαι ἀρωγήν, καὶ θάτερον συγκροτεῖσθαι παρὰ θατέρου, ὥστε εἰ μή τις αὐτοὺς φθάσας ἀσθενώσει, ἑκάστῳ τῶν ἐθνῶν ἐπιόντας κρατήσειν αὐτῶν. ὁ μὲν οὖν τοιούτους λόγους πρὸς ἕκαστον τῶν ἐθνῶν διεπέμπετο· τῶν δὲ τὰ μὲν τοῖς λόγοις τούτοις παρακινούμενα, τὰ δὲ καὶ χρήμασι καὶ δώροις ἀναπειθόμενα, ἔνια δὲ καὶ φόβῳ τοῦ Ἀσσυρίου κρατούμενα συμμαχήσειν κατέθεντο. Κυαξάρης δὲ ταῦτα μαθὼν αὐτός τε παρεσκευάζετο καὶ εἰς Πέρσας ἀπέστειλε πρός τε τὸ κοινὸν καὶ πρὸς τὸν σφῶν βασιλέα Καμβύσην, συμμαχίαν αἰτῶν καὶ τὸν Κῦρον τὸν ἀδελφιδοῦν ἄρχοντα τῶν συμμάχων ἐλεύσεσθαι ἀξιῶν· ἤδη γὰρ ἐν τοῖς τελείοις ἠρίθμητο.
PG 134:175συμμαχήσειν οὖν τῶν Περσῶν καταθεμένων οἱ γεραίτεροι ἄρχοντα τὸν Κῦρον αἱροῦνται τῆς εἰς Μήδους στρατιᾶς, καὶ τρισμυρίους αὐτῷ ἔδοσαν πελταστὰς καὶ τοξότας καὶ σφενδονήτας. ὡς οὖν ᾑρέθη, τῷ πατρὶ συνταξάμενος ἀπῄει πρὸς Μήδους σὺν τῷ στρατεύματι. ἐπεὶ δὲ ἀφίκετο, οὔπω δὲ παρῆν ὁ Ἀσσύριος, ἀσκεῖν ἐπέταττε τοῖς ἑαυτοῦ τὰ πολέμια. ἐν τούτοις δὲ παρὰ Κυαξάρου ἧκεν ἄγγελος λέγων ὅτι Ἰνδῶν παρείη πρεσβεία, καί δεῖ παρεῖναι καὶ σέ. φέρω δέ σοι καὶ στολὴν τὴν καλλίστην· βούλεται γάρ σε προσάγειν ἐστολισμένον λαμπρότατα, ἵν’ οὕτω τοῖς Ἰνδοῖς ὀφθείης. ὡς δ’ ἀφίκετο ἐπὶ τὰς Κυαξάρου θύρας μετὰ τῆς στρατιᾶς, καὶ περσικῶς ἐσταλμένος εἰσῄει πρὸς αὐτόν, ἠχθέσθη ἐκεῖνος τῇ λιτότητι τῆς στολῆς. κληθέντες δὲ οἱ Ἰνδοὶ εἶπον ἐστάλθαι παρὰ τοῦ σφετέρου βασιλέως ἐρωτῶντος ἐξ οὗ ὁ πόλεμος εἴη Μήδοις τε καὶ τῷ Ἀσσυρίῳ, τὰ αὐτὰ δὲ πυθέσθαι κἀκείνου, καὶ ἀμφοτέροις εἰπεῖν ὅτι ὁ Ἰνδῶν βασιλεὺς τὸ δίκαιον σκεψάμενος μετὰ τοῦ ἠδικημένου ἔσται. πρὸς ταῦτα ὁ Κυαξάρης ἔφη ἡμεῖς μὲν ἀδικοῦμεν οὐδὲν τὸν Ἀσσύριον, ἐκείνου δὲ ὅ,τι λέγει πυνθάνεσθε.
ὁ δὲ Κῦρος εἶπεν εἰ παρ’ ἡμῶν ἀδικεῖσθαί φησιν ὁ Ἀσσύριος, ὦ Ἰνδοί, αὐτὸν αἱρούμεθα δικαστὴν τὸν βασιλέα ὑμῶν. Οἱ μὲν δὴ ταῦτα ἀκούσαντες ᾤχοντο· ὁ δὲ Κῦρος μὴ θέλων ἄπρακτον καθῆσθαι τὴν ἑαυτοῦ στρατιάν, τῷ Κυαξάρῃ φησίν ἔναγχος μέμνημαί σου ἀκούσας ὡς ὁ Ἀρμένιος οὔτε στράτευμα πέμπει σοι οὔτε τὸν δασμὸν δίδωσι, τὰς συνθήκας ἠθετηκώς. εἰ οὖν βούλει, πέμψον ἐμέ, ἱππέας μοι μετρίους προσθέμενος· καὶ οἶμαι σὺν τοῖς θεοῖς ὡς καὶ τὸ στράτευμα πέμψει καὶ ἀποδοίη καὶ τὸν δασμόν. ὡς δὲ ἐφῆκεν ὁ Κυαξάρης, ὑποσχόμενος, ὅτε τοῖς ὅροις πλησιάσει τῆς Ἀρμενίας, πέμψειν αὐτῷ τοὺς ἱππέας, ἀπῄει ὁ Κῦρος ὡς πρὸς θήραν ἐξιών· καὶ γὰρ εἰώθει θηρᾶν μέσον τῶν ὁρίων ἀμφοῖν, τῶν τε Μήδων φημὶ καὶ τῶν Ἀρμενίων. καὶ ἀπελθὼν ἐθήρα καὶ ἐπέβαινε τῶν ὀρῶν τῆς Ἀρμενίας ἐπὶ τὸ πρόσω χωρῶν ἠρέμα. ὡς δ’ ᾔσθετο ταῦτα ὁ Κυαξάρης, ἀπέστειλεν αὐτῷ τοὺς ἱππεῖς. ἐλθόντων δ’ ἐκείνων συγκαλέσας τοὺς ταξιάρχας ἐξέφηνε τὸ ἀπόρρητον, καὶ ἥκειν ἔφη διὰ τὸν Ἀρμένιον ἀγνωμονήσαντα πρὸς τὸν Κυαξάρην.
PG 134:176καὶ τῷ μὲν Χρυσάντᾳ ἐνετέλλετο τοὺς ἡμίσεις λαβεῖν τῶν Περσῶν καὶ εἰς τὰ ὄρη τῶν Ἀρμενίων γενέσθαι, φυλάττεσθαί τε μὴ γνωρισθῆναι ὅτι στράτευμα εἴη ἐν τούτοις, ἀλλά τινας προπέμπειν λῃσταῖς ἐοικότας καὶ τὸ πλῆθος καὶ τὰς στολάς, ὥστε εἴ τινες ἴσως τούτοις ἐντύχοιεν, κλῶπας νομίζειν εἶναι. καὶ ὁ μὲν Χρυσάντας μετὰ τῶν Περσῶν ἐπὶ τὰ ὄρη ἐχώρει, ὁ δὲ Κῦρος πέμψας πρὸς τὸν Ἀρμένιον ἐκέλευεν ὡς τάχιστα οἴσειν καὶ τὸν δασμὸν καὶ τὸ στράτευμα, καὶ αὐτὸς ἀπῄει συντεταγμένος. ὡς δ’ ἤκουσε ταῦτα ὁ Ἀρμένιος, ἐξεπλάγη, καὶ ἔπεμπε μὲν ἀθροίζων τὴν ἑαυτοῦ στρατιάν, ἔπεμπε δὲ καὶ τὰς γυναῖκας τόν τε νεώτερον υἱὸν καὶ τὰ χρήματα εἰς τὰ ὄρη· οὐ γὰρ τεῖχος τῇ σφῶν κατοικίᾳ περιεβέβλητο. ἐπεὶ δὲ οἱ πρὸς τὰ ὄρη πεμφθέντες ἐνέπεσον τοῖς ἐκεῖ ἐφεδρεύουσι, καὶ αἵ τε γυναῖκες καὶ ὁ υἱὸς καὶ αἱ θυγατέρες τοῦ Ἀρμενίου ἑάλωσαν, ἀπορῶν αὐτὸς καὶ ἑαυτὸν τῷ Κύρῳ παρέδωκεν. Ἐν τούτοις δὲ ὁ πρεσβύτερος τοῦ Ἀρμενίου παῖς Τιγράνης ἀπόδημος ὢν προσῄει, ὅς ποτε σύνθηρος τῷ Κύρῳ ἐγένετο, καὶ γνοὺς τὰ συμβάντα εὐθὺς ὡς εἶχε πρὸς τὸν Κῦρον ἀπῄει·
καὶ ἰδὼν τόν τε πατέρα καὶ τὴν μητέρα καὶ τὰς ἀδελφὰς καὶ τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα αἰχμαλώτους, ἐδάκρυσεν. ὁ δὲ Κῦρος εἰς καιρὸν ἥκεις ἔφη. καὶ πολλὰ τῷ Ἀρμενίῳ διαλεχθεὶς καὶ ἀδικοῦντα ἐλέγξας, τέλος ἔφη λέγε μοι πόση σοι δύναμίς ἐστι, πόσα δὲ χρήματα. τοῦ δὲ εἰπόντος ἱππεῖς μὲν ὀκτακισχιλίους εἶναι, πεζῶν δὲ μυριάδας τέσσαρας, χρήματα δὲ εἰς ἀργύριον λογισθέντα πλείω τρισχιλίων ταλάντων, ὁ Κῦρος τῆς μὲν στρατιᾶς ἔφη τοὺς ἡμίσεις μοι σύμπεμψον, τῶν δὲ χρημάτων ἀντὶ μὲν τῶν πεντήκοντα ταλάντων τοῦ ἐτησίου δασμοῦ διπλάσια Κυαξάρῃ ἀπόδος· ἐμοὶ δ’ ἔφη ἄλλα ἑκατὸν δάνεισον. καὶ ταῦτα εἰπὼν τήν τε γυναῖκα τῷ Ἀρμενίῳ καὶ τοὺς παῖδας δῶρον ἔδωκε, καὶ τῷ Τιγράνῃ τὴν οἰκείαν νεογάμῳ ὄντι, καὶ ἀφῆκε πάντας. Ἀρμενίοις δὲ καὶ Χαλδαίοις ὁμοροῦσι διαφοραὶ ἦσαν ἀεὶ καὶ μάχαι· τούτους δ’ ἀλλήλοις ὁ Κῦρος κατήλλαξε, καὶ οὕτως ἀπῄει. καὶ τὸ μὲν στράτευμα ὃ ἐκ τοῦ Ἀρμενίου ἔλαβεν ἔπεμψε πρὸς Κυαξάρην, ἐπεὶ δ’ ἀφίκετο εἰς Μήδους, μετέδωκε τῶν χρημάτων τοῖς αὐτοῦ ταξιάρχαις. εἶτα σὺν τῷ Κυαξάρῃ ἐνέβαλεν εἰς τὴν πολεμίαν, καὶ ἐστρατοπεδεύσαντο καὶ λείαν πολλὴν ἐκεῖθεν συνήγαγον.
ὡς δὲ προσιόντας καὶ τοὺς Ἀσσυρίους ἐπύθοντο, συντεταγμένοι προσῄεσαν, καὶ ἐστρατοπεδεύσαντο ἀλλήλων παρασάγγην ἀπέχοντες. τῇ δ’ ὑστεραίᾳ ἐξαγαγὼν ὁ Κῦρος τὸ ἑαυτοῦ στράτευμα παρετάξατο, καὶ καθ’ ἕτερον κέρας σὺν τοῖς Μήδοις ὁ Κυαξάρης, ἑτέρωθεν δ’ οἱ Ἀσσύριοι καὶ οἱ συμμαχοῦντες αὐτοῖς. καὶ παραθήξαντες ἀλλήλους οἱ Πέρσαι ὁμόσε δρόμῳ ἐφέροντο καὶ ὁ Κῦρος αὐτός. οἵ γε μὴν πολέμιοι οὐκέτ’ ἔμενον, ἀλλ’ ἔφευγον εἰς τὸ ἔρυμα. καὶ οἱ Πέρσαι αὐτοῖς ἐφεπόμενοι ὠθουμένων αὐτῶν πολλοὺς κατεστρώννυσαν, τοὺς δὲ εἰς τὰς τάφρους ἐμπίπτοντας ἐπεισπηδῶντες ἐφόνευον. καὶ οἱ τῶν Μήδων δὲ ἱππεῖς εἰς τοὺς τῶν πολεμίων ἱππέας ἤλαυνον· οἱ δ’ ἐνέκλινον· ἔνθα δὴ καὶ ἵππων διωγμὸς ἦν καὶ ἀνδρῶν καὶ φόνος ἐξ ἀμφοτέρων. ἰδοῦσαι δὲ αἱ γυναῖκες τῶν Ἀσσυρίων καὶ τῶν συμμάχων ταῦτα, ἀνέκραγον καὶ ἔθεον ἐκπεπληγμέναι, καὶ τοὺς πέπλους περιρρηγνύμεναι καὶ δρυπτόμεναι ἱκέτευον πάντας ἀμῦναι καὶ αὐταῖς καὶ τέκνοις καὶ σφίσιν αὐτοῖς. ἔνθα δὴ καὶ οἱ βασιλεῖς αὐτοὶ σὺν τοῖς πιστοτάτοις στάντες ἐπὶ τὰς εἰσόδους ἐμάχοντο καὶ τοῖς ἄλλοις παρεκελεύοντο.
PG 134:177δείσας δ’ ὁ Κῦρος μὴ ὀλίγοι ὄντες, εἰ βιάσαιντο εἰς τὸ χαράκωμα εἰσελθεῖν, ὑπὸ πολλῶν σφαλεῖεν, παρηγγύησεν ὑπὸ πόδα ἀνάγειν ἔξω βελῶν· καὶ ταχὺ τὸ κεκελευσμένον ἐποίησαν. εἶτ’ ἀπήγαγε τοὺς οἰκείους ὅσον ἐδόκει καλῶς ἔχειν, καὶ ἐστρατοπεδεύσατο. οἱ δ’ Ἀσσύριοι, καὶ τεθνηκότος τοῦ ἄρχοντος καὶ σχεδὸν σὺν αὐτῷ τῶν βελτίστων, ἠθύμουν. ὁρῶντες δὲ ταῦτα ὅ τε Κροῖσος καὶ οἱ ἄλλοι σύμμαχοι σφῶν πάντες ἤλγουν. ἐντεῦθεν ἐκλείπουσι τὸ στρατόπεδον καὶ ἀπέρχονται τῆς νυκτός. ὡς δὲ μεθ’ ἡμέραν ἔρημον ἐφάνη τὸ τῶν πολεμίων χαράκωμα, διαβιβάζει τοὺς Πέρσας ὁ Κῦρος πρώτους, εἶτα καὶ οἱ ἀμφὶ Κυαξάρην διέβαινον. τῷ μὲν οὖν Κύρῳ διώκειν τοὺς πολεμίους ἐδόκει, τῷ δέ γε Κυαξάρῃ τοὐναντίον ἅπαν ἦν αἱρετόν. καὶ ὁ Κῦρος δὸς δή μοι τῶν Μήδων ἔφη τινὰς συμπορευομένους μοι, ἐκείνους δὴ ὅσοι μοι ἐθελονταὶ συνέψεσθαι προθυμήσονται. καὶ ὁ Κυαξάρης ἐφῆκε, καὶ τὸν ἀγγελοῦντα ταῦτα τοῖς Μήδοις τῷ Κύρῳ συνέπεμψεν. Ἐν τοσούτῳ δὲ ἄγγελοι ἐκ τῶν Ὑρκανίων ἀφίκοντο. οἱ δ’ Ὑρκάνιοι ὅμοροι τῶν Ἀσσυρίων εἰσίν, ἔθνος οὐ πολύ, διὸ καὶ ἦσαν τῶν Ἀσσυρίων ὑπήκοοι·
ἐχρῶντο δ’ αὐτοῖς οὔτ’ ἐν πόνοις οὔτ’ ἐν κινδύνοις αὐτῶν φειδόμενοι. καὶ τότε δὲ οὐραγεῖν ἐτετάχατο, ἱππεῖς ὄντες ὡς χίλιοι, ὅπως εἴ τι ὄπισθεν εἴη δεινόν, ἐκείνοις τοῦτ’ ἐνσκήψειε πρὸ αὐτῶν. οἱ δὲ οἷα πάσχουσιν ἐννοούμενοι, ἔπεμψαν ἀγγέλους πρὸς Κῦρον ἐροῦντας ὡς μισοῖντο δικαίως παρ’ αὐτῶν οἱ Ἀσσύριοι, καὶ εἰ βούλοιτο ἰέναι ἐπ’ αὐτούς, καὶ σφεῖς ἔσοιντο σύμμαχοι καὶ ἡγήσοιντο. ὁ δὲ ἤρετο εἰ καταλήψοιντο αὐτούς· καὶ οἱ Ὑρκάνιοι εἶπον ὅτι κἂν αὔριον ἕωθεν πορεύοιντο εὔζωνοι, καταλήψοιντο σφᾶς. καὶ ὁ Κῦρος πίστεις ᾔτει ὡς ἀληθεύοιεν· οἱ δὲ ὁμήρους κατέθεντο παρασχεῖν, εἰ καὶ αὐτὸς δεξιὰν δοίη καὶ πιστὰ θεῶν ποιήσαιτο. καὶ ὁ μὲν Κῦρος δίδωσιν αὐτοῖς πιστά, ἦ μὴν ἐὰν ἃ λέγουσιν ἐμπεδώσωσιν, ὡς φίλοις καὶ πιστοῖς χρῆσθαι αὐτοῖς, καὶ μήτε Περσῶν μήτε Μήδων μεῖον ἔχειν τι παρ’ αὐτῷ. Ἐπὶ τούτοις ὁ Κῦρος ἔτι φάους ὄντος ἐξῆγε τὸ στράτευμα, καὶ ὁ Τιγράνης μετὰ τῶν Ἀρμενίων συνῆν, καὶ τοὺς Ὑρκανίους δὲ περιμένειν ἐκέλευσεν, ἵν’ ἅμα ἴοιεν. τῶν δὲ Μήδων σχεδὸν ἅπαντες συνεξῄεσαν τῷ Κύρῳ. ἡγεῖσθαι οὖν τοὺς Ὑρκανίους ἐκέλευε·
PG 134:178καὶ πολλὴν ὁδὸν διανύσας πλησίον γίνεται τοῦ τῶν Ὑρκανίων στρατεύματος. καὶ οἱ ἄγγελοι τοῦτο τὸν Κῦρον ἐδίδασκον, καὶ ὃς ἐκέλευσεν, εἰ φίλοι εἰσίν, ὡς τάχιστα ὑπαντᾶν τὰς δεξιὰς ἀνατείναντας. καὶ οἱ Ὑρκάνιοι ταῦτα ἐνωτισάμενοι παρῆσαν εὐθύς, τὰς δεξιὰς ὥσπερ εἴρητο ἀνατείνοντες. δεξιωσάμενος δὲ αὐτούς εἴπατέ μοι φησί, πόσον ἀπέχει ἐνθένδε ἔνθα αἱ ἀρχαὶ τῶν πολεμίων εἰσὶ καὶ τὸ ἀθρόον αὐτῶν; οἱ δ’ ἔφασαν ὀλίγῳ πλέον ἢ παρασάγγην. ἡγεῖσθαι οὖν τοὺς Ὑρκανίους ἐπέταττε. καὶ οἱ μὲν ἡγοῦντο, αὐτὸς δὲ σὺν τοῖς Πέρσαις τὸ μέσον ἔχων ἐπορεύετο, τοὺς δὲ ἱππεῖς ἑκατέρωθεν ἔταξεν. ἐπεὶ δὲ φάος ἐγένετο καὶ ἔγνων τὰ δρώμενα οἱ πολέμιοι, οὐδεὶς ἐμάχετο, ἀλλ’ οἱ μὲν ἔφευγον, οἱ δὲ καὶ ἀμαχεὶ ἀπώλλυντο. Κροῖσος δὲ ὁ Λυδῶν βασιλεὺς τὰς γυναῖκας σὺν ταῖς ἁρμαμάξαις νυκτὸς προέπεμψεν, ὡς ῥᾷον κατὰ ψῦχος πορεύοιντο, θέρος γὰρ ἦν, καὶ αὐτὸς τοὺς ἱππεῖς ἔχων ἐπηκολούθει. καὶ τὸν τῆς παρ’ Ἑλλήσποντον ἄρχοντα Φρυγίας τὰ αὐτὰ ποιῆσαί φασιν. ὡς δ’ οἱ φεύγοντες αὐτοὺς κατελάμβανον, καὶ τὸ γινόμενον ἔγνων, ἔφευγον καὶ αὐτοί. τὸν δὲ τῶν Καππαδοκῶν βασιλέα ἔτι ἐγγὺς ὄντα κατακαίνουσιν οἱ Ὑρκάνιοι.
καὶ οἱ μὲν ἄλλοι ἐδίωκον, ὁ δὲ Κῦρος τοὺς σὺν αὐτῷ περιελαύνειν ἐκέλευε τὸ στρατόπεδον, καὶ κτείνειν μὲν τοὺς ἐξιόντας σὺν ὅπλοις, τοῖς δὲ μένουσιν ἐκήρυξεν ἀποφέρειν τὰ ὅπλα συνδεδεμένα, τοὺς δ’ ἵππους ἐπὶ ταῖς σκηναῖς καταλείπειν· τὸν δὲ μὴ οὕτω ποιοῦντα τῆς κεφαλῆς στερεῖσθαι. οἱ μὲν δὴ τὰ ὅπλα ἔχοντες ἐρρίπτουν ἀποφέροντες εἰς ἓν χωρίον, καὶ ταῦτα οἱ τεταγμένοι κατέκαιον. ὁ δὲ Κῦρος ἐννοήσας ὡς ἦλθον οὔτε σῖτα οὔτε ποτὰ ἔχοντες, ἐκήρυξε τοὺς τῶν σκηνῶν ἐπιτρόπους παρεῖναι πάντας, καὶ ὡς παρῆσαν ἄγετε, ὦ ἄνδρες ἔφη, διπλάσια ἐν ἑκάστῃ σκηνῇ σῖτα παρασκευάσατε ἢ τοῖς δεσπόταις καὶ τοῖς οἰκέταις αὐτῶν καθ’ ἡμέραν ἐποιεῖτε. καὶ οἱ μὲν ὡς παρηγγέλθησαν ἔπραττον. τῶν δὲ Μήδων τινὲς οἱ μὲν ἁμάξας προωρμημένας καταλαβόντες καὶ ἀποστρέψαντες μεστὰς ὧν δεῖται στρατιὰ προσήλαυνον, οἱ δὲ καὶ ἁρμαμάξας γυναικῶν τῶν βελτίστων προσῆγον, καὶ ἐπιδεικνύντες Κύρῳ ἃ ἦγον πάλιν ἀπήλαυνον. ὁ δὲ Κῦρος ἐπὶ τούτοις ἐδάκνετο καὶ κατεμέμφετο ἑαυτοῦ, καὶ συγκαλέσας τοὺς ταξιάρχας συνεβούλευεν ἱππικὸν καὶ τοὺς Πέρσας κτήσασθαι, ἵνα τούτῳ τοὺς ἱππότας διώκοιεν καὶ τοὺς φεύγοντας καταλαμβάνοιεν·
καὶ οἱ ἄλλοι συνῄνεσαν. ἤδη δ’ ὑπερμεσούσης ἡμέρας προσήλαυνον οἱ ἱππεῖς οἱ Μῆδοι καὶ Ὑρκάνιοι ἵππους τε ἄγοντες αἰχμαλώτους καὶ ἄνδρας. τοῖς μὲν οὖν αἰχμαλώτοις ἀνδράσιν ἄπιτε εἶπε τήν τε χώραν ὑμῶν ἐργαζόμενοι καὶ τὰς οἰκίας οἰκοῦντες καὶ γυναιξὶ ταῖς ὑμετέραις συνοικοῦντες καὶ παίδων τῶν ὑμετέρων ἀπολαύοντες, καὶ τοῖς ἄλλοις δὲ διαγγέλλετε ταῦτα· ἓν γάρ τι καινὸν ἔσται ὑμῖν ὅτι οὐχ ὁ αὐτὸς ὑμῶν ἄρξει ὅσπερ καὶ πρότερον, τὰ δ’ ἄλλα τὰ αὐτὰ ἔσται πάντα ὑμῖν. οἱ μὲν οὖν προσκυνοῦντες ἀπῄεσαν· ὁ δὲ Κῦρος ὥρα δή, ἔφη ὦ Μῆδοί τε καὶ Ἀρμένιοι, δειπνεῖν· παρεσκεύασται δὲ ὑμῖν δεῖπνα ὡς ἡμεῖς, ὦ βέλτιστοι, ἠδυνάμεθα. καὶ ὑμεῖς δέ, ὦ Ὑρκάνιοι ἔφη, διαγάγετε αὐτοὺς ἐπὶ τὰς σκηνάς, τοὺς μὲν ἄρχοντας ἐπὶ τὰς μεγίστας, τοὺς δ’ ἄλλους ὡς ἂν δοκῇ κάλλιστα ἔχειν, καὶ αὐτοὶ δὲ δειπνεῖτε· σῷαι γὰρ ὑμῖν αἱ σκηναὶ καὶ ἀκέραιοι. καὶ οἱ μὲν ἐποίουν ὡς ἐκελεύσθησαν· ὁ δὲ Κῦρος πολλοὺς τῶν Περσῶν διέπεμψε κύκλῳ τηρεῖν τὸ στρατόπεδον, ἵνα εἴ τίς τε ἔξωθεν προσίοι, μὴ λάθοι, καὶ εἴ τις τῶν ἐντὸς ἀποδιδράσκοι, ἁλώσοιτο. καὶ οἱ μὲν Πέρσαι οὕτω διῆγον.
PG 134:179τῇ δ’ ἑξῆς ἡμέρᾳ τὰ λάφυρα τοῖς στρατιώταις διανεμηθῆναι προσέταξε, τοὺς δ’ ἵππους τοῖς Πέρσαις δοθῆναι, ἵνα ἱππεῖς καὶ αὐτοὶ ἔσοιντο. καί τῷ Κυαξάρῃ δὲ ἐκλέξασθε ἔφη ὁποῖα οἴδατε κεχαρισμένα αὐτῷ· Πέρσαις δέ ἔφη τοῖς μετ’ ἐμοῦ ὅσα ἂν περισσὰ γένηται, ταῦτα ἀρκέσει· οὐ γὰρ ἡμεῖς ἐν χλιδῇ τεθράμμεθα, ὥστε ἴσως ἂν καταγελάσαιτε ἡμῶν, εἴ τι σεμνὸν ἡμῖν περιθείητε· ὥσπερ οἶδ’ ὅτι πολὺν ὑμῖν γέλωτα παρέξομεν καὶ ἐπὶ τῶν ἵππων καθήμενοι, οἶμαι δὲ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς καταπίπτοντες. καὶ τοὺς ταξιάρχας καλέσας τοὺς ἵππους λαμβάνειν ἐκέλευσε καὶ κληρωσαμένους ἴσους λαμβάνειν ἑκάστους. Ἐν τούτῳ δὲ παρῆν Γωβρύας Ἀσσύριος πρεσβύτης ἀνὴρ σὺν ἱππικῇ θεραπείᾳ, καὶ τὸν Κῦρον ᾔτει θεάσασθαι. ἤχθη οὖν πρὸς αὐτὸν καὶ εἶπεν ὦ δέσποτα, ἐγώ εἰμι τὸ μὲν γένος Ἀσσύριος, ἔχων καὶ τεῖχος ὀχυρόν, καὶ χώρας ἄρχω πολλῆς· ἔχω δὲ καὶ ἵππον εἰς χιλίαν, ἣν τῷ τῶν Ἀσσυρίων βασιλεῖ παρειχόμην, καὶ φίλος ἦν ἐκείνῳ ὡς μάλιστα.
ἐπεὶ δ’ ὁ μὲν τέθνηκεν ὑφ’ ὑμῶν, ὁ δὲ παῖς ἐκείνου τὴν ἀρχὴν ἔχει, ἔχθιστος ὢν ἐμοὶ ὅτι τὸν μόνον μοι καὶ φίλον παῖδα φθονήσας ἀπέκτεινεν, ἥκω πρὸς σὲ καὶ δίδωμί σοι ἐμαυτὸν δοῦλον καὶ σύμμαχον, σὲ δὲ τιμωρὸν αἰτοῦμαι γενέσθαι μοι. Κῦρος δὲ ἀπεκρίνατο ἤνπερ, ὦ Γωβρύα, ὅσα φὴς καὶ φρονῇς, δέχομαί τε ἱκέτην σε καὶ τιμωρήσειν σοι τοῦ παιδὸς τὸν φόνον σὺν θεοῖς ὑπισχνοῦμαι. ὁ δέ ἐπὶ τούτοις ἔφη ἀληθεύων ἐγὼ δίδωμί σοι τὴν ἐμὴν καὶ λαμβάνω τὴν σὴν δεξιάν. Ἐπεὶ δὲ ταῦτα ἐπράχθη, ἀπιέναι κελεύει τὸν Γωβρύαν ἔχοντα καὶ τὰ ὅπλα. καὶ ὁ μὲν ἀπῄει· οἱ δὲ Μῆδοι παρῆσαν ἐξῃρηκότες Κύρῳ τὴν καλλίστην σκηνὴν καὶ τὴν Σουσίδα γυναῖκα, ἣ καλλίστη λέγεται ἐν τῇ Ἀσίᾳ γυνὴ γενέσθαι, καὶ μουσουργοὺς δὲ δύο τὰς κρατίστας, καὶ Κυαξάρῃ τὰ δεύτερα· τὰς δὲ περισσὰς σκηνὰς Κύρῳ παρέδοσαν, ὡς τοῖς Πέρσαις γένοιντο. ὁ δὲ Κῦρος τὰ μὲν τοῦ Κυαξάρου φυλάττειν ἐκέλευσε τοὺς ἐκείνου οἰκειοτάτους, καί ὅσα ἐμοὶ δίδοται, ἡδέως ἔφη δέχομαι. καλέσας δὲ Ἀράσπην Μῆδον, ὃς ἦν αὐτῷ ἐκ παίδων ἑταῖρος, ἐκέλευσε διαφυλάξαι αὐτῷ τὴν γυναῖκα καὶ τὴν σκηνήν.
PG 134:180ἦν δὲ αὕτη μὲν γυνὴ Ἀβραδάτου τοῦ Σούσων βασιλέως, ὃς ἁλισκομένου τοῦ στρατοπέδου οὐ παρῆν, πεμφθεὶς περὶ συμμαχίας παρὰ τοῦ Ἀσσυρίου πρὸς τὸν Βακτρίων βασιλέα, ξένος ὢν ἐκείνῳ. Πρωὶ δὲ ἀναστάντες ἐπορεύοντο πρὸς Γωβρύαν Κῦρος ἔφιππος καὶ οἱ Περσῶν ἱππεῖς γενόμενοι εἰς δισχιλίους. δευτεραῖοι δὲ ἀμφὶ δείλην γίνονται εἰς τὸ Γωβρύα χωρίον αὐτοὶ καὶ οἱ σύμμαχοι. μαθὼν οὖν ἐκεῖ ὅτι τοῖς Ἀσσυρίοις ἐν Βαβυλῶνι πολλαπλασία τῆς πρῴην δυνάμεως παρεσκεύασται, ἄγε ἡμᾶς εὐθὺ τὴν ἐπὶ Βαβυλῶνος ἔφη. ὡς δὲ πορευόμενοι τεταρταῖοι πρὸς τοῖς ὁρίοις τῆς Γωβρύου χώρας ἐγένοντο, καὶ ἐν τῇ πολεμίᾳ ἤδη ἐτύγχανον, τοὺς μὲν πεζοὺς καί τινας τῶν ἱππέων κατέσχε πρὸς ἑαυτόν, τοὺς δ’ ἄλλους ἱππεῖς ἀφῆκε καταθεῖν, κελεύσας τοὺς μὲν ὅπλα ἔχοντας τῶν ἐντυγχανόντων αὐτοῖς κατακαίνειν, τοὺς δ’ ἄλλους καὶ λείαν ὅσην ἂν λάβωσι πρὸς αὐτὸν ἄγειν. ἐκέλευσε δὲ καὶ τοὺς Πέρσας συγκαταθεῖν. καὶ ἧκον πολλοὶ μὲν αὐτῶν κατακεκυλισμένοι ἀπὸ τῶν ἵππων, πολλοὶ δὲ λείαν ὅτι πλείστην ἄγοντες. εἶτα πρὸς Βαβυλῶνα ᾔει ὥσπερ ἐν μάχῃ παραταξάμενος.
ὡς δ’ οὐκ ἀντεξῄεσαν οἱ Ἀσσύριοι, ἐκέλευσεν ὁ Κῦρος τὸν Γωβρύαν προσελάσαντα εἰπεῖν, εἰ βούλεται ὁ βασιλεὺς ἐξιὼν ὑπὲρ τῆς χώρας μάχεσθαι, καὶ αὐτὸς σὺν ἐκείνῳ μάχοιτο ἄν· εἰ δὲ μὴ ἀμυνεῖ τῇ χώρᾳ, ὅτι ἀνάγκη τοῖς κρατοῦσι πείθεσθαι. ὁ μὲν δὴ Γωβρύας προσελάσας ταῦτα εἶπεν· ὁ δ’ Ἀσσύριος πέμψας ἔλεγεν ὁ δεσπότης ὁ σός, ὦ Γωβρύα, ἀνταποκρίνεται, ἐὰν βούλησθε μάχεσθαι, ἥκετε εἰς τριακοστὴν ἡμέραν· νῦν δ’ οὔπω ἡμῖν σχολή· ἔτι γὰρ παρασκευαζόμεθα. Καὶ ὁ μὲν ἀπήγγειλε ταῦτα τῷ Κύρῳ· ὁ δὲ ἀπήγαγε τὸ στράτευμα, καὶ τὸν Γωβρύαν περὶ τοῦ Γαδάτου ἠρώτα. ὁ δὲ Γαδάτας βασιλέως τινὸς ἦν υἱός, ἑταῖρος τοῦ Ἀσσυρίου, ὃν συμπίνοντα αὐτῷ συλλαβὼν ἐξέτεμε καὶ ἐκτομίαν ἐποίησεν· ὃς τοῦ πατρὸς αὐτοῦ τελευτήσαντος τότε τὴν βασιλείαν εἶχεν εὐνοῦχος ὤν. πρὸς τοῦτον οὖν ἀπιέναι τὸν Γωβρύαν ἤθελε καὶ ἄγειν πρὸς ἑαυτόν. ὁ δὲ ἀπῆλθε. καὶ ἐντυχὼν καὶ ὅσα παρὰ Κύρου ἐνετάλθη εἰπὼν ὁ μὲν ἐπανῆλθεν, ὁ δὲ Γαδάτας τῷ Ἀσσυρίῳ συμμαχεῖν προσποιούμενος, καὶ φρούριόν τι τοῦ Ἀσσυρίου πρόβολον ὂν τοῦ πολέμου δόλῳ κατασχών, καὶ τῷ Κύρῳ αὐτὸ παραδούς, ἦλθε καὶ αὐτὸς πρὸς Κῦρον.
καὶ δεξιωθείς ὦ Γαδάτα ἤκουσε, παῖδας μέν, ὡς ἔοικε, ποιεῖσθαί σε ἀφείλετο ὁ Ἀσσύριος, οὐ μέντοι καὶ κτᾶσθαι φίλους ἐστέρησεν. ὁ μὲν οὖν τοιαῦτα εἶπε. τοῦ δὲ φρουρίου ὑπὸ τὸν Κῦρον γεγενημένου, καὶ Καδούσιοι καὶ Σάκαι καὶ Ὑρκάνιοι πλείους συνεστρατεύοντο αὐτῷ· καὶ ἐπὶ τούτοις προσέρχεται Κύρῳ ὁ Γαδάτας λέγων ὡς ὁ Ἀσσύριος περὶ τοῦ φρουρίου πυθόμενος καὶ χαλεπήνας συσκευάζοιτο εἰς τὴν ἐμὴν ἐμβαλεῖν χώραν. ἐὰν οὖν ἀφῇς με, τὰ τείχη ἂν πειραθείην διασῶσαι, τῶν δ’ ἄλλων μείων μοι λόγος. ἤρετο οὖν ὁ Κῦρος ἐὰν ἴῃς, πότε ἔσῃ οἴκοι; ὁ δέ εἰς τρίτην ἔφη δειπνήσω ἐν τῇ ἡμετέρᾳ. ἐγὼ δέ ἔφη ὁ Κῦρος ποσταῖος ἂν ἐκεῖσε ἀφικοίμην σὺν τῷ στρατεύματι; καὶ ὁ Γαδάτας οὐκ ἂν δύναιο ἀπεκρίνατο δέσποτα, εἰ μὴ ἐν ἓξ ἢ ἑπτὰ ἡμέραις ἐλθεῖν. καὶ ὁ Κῦρος σὺ τοίνυν ἔφη ἄπιθι τάχιστα, ἐγὼ δ’ ὡς ἂν δυναίμην πορεύσομαι. καὶ ὁ μὲν Γαδάτας ἀπῄει, ὁ δὲ Κῦρος τοῖς ἄρχουσι τῶν συμμάχων εἶπε δεῖν τῷ Γαδάτᾳ ἐπαμῦναι παρὰ τοῦ Ἀσσυρίου πολεμουμένῳ, ἀνδρὶ εὐεργέτῃ. καὶ πάντες συνέφασαν.
PG 134:181ὁ δέ ἐπεὶ καὶ ὑμῖν συνδοκεῖ ἔφη, ἄγετε πορευσώμεθα, ἵππων τε καὶ ἀνδρῶν τοὺς δυνατωτάτους λαβόντες καὶ τριῶν ἡμερῶν τὰ ἐπιτήδεια, ἵν’ εὔζωνοι ἴωμεν. οὕτω δὲ συσκευασάμενοι μέσων νυκτῶν τῆς ὁδοῦ εἴχοντο, τοῦ Γωβρύου σφῶν ἡγουμένου. Καὶ ὁ μὲν Κῦρος οὕτως ἀπῄει· ἀπιόντι δὲ τῷ Γαδάτᾳ τῶν τις παρ’ αὐτῷ δυνατῶν ἐπεβούλευσεν ἐκείνῳ, καὶ πέμψας πρὸς τὸν Ἀσσύριον ἐδήλου τὴν τοῦ Γαδάτου δύναμιν καὶ ὡς ἥκει, καὶ ἐνεδρεῦσαι αὐτῷ ἐνετέλλετο, ἵν’ οὕτως αὐτόν τε συλλάβοι τὸν Γαδάταν καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ. ἐπεὶ δὲ ταῦτα ἤκουσεν ὁ Ἀσσύριος, ἐνήδρευσεν. ὡς δ’ ἐγγὺς ὁ Γαδάτας τῆς ἐνέδρας ἐγένετο καὶ ἤδη ἐδόκει εἶναι ἁλώσιμος, ἀνίσταται ἐκ τῆς ἐνέδρας. ὁ δὲ τῷ Γαδάτᾳ ἐπιβουλεύων ἐν τούτῳ παίει αὐτὸν καὶ πλήττει κατὰ τὸν ὦμον, οὐ μέντοι καιρίως· ποιήσας δὲ τοῦτο πρὸς τὸν Ἀσσύριον παραχρῆμα ἀποχωρεῖ καὶ ἐδίωκε σὺν αὐτῷ. οἱ μὲν οὖν τοῦ Γαδάτου ἡλίσκοντο, οἱ δ’ ἔφευγον τοὺς χαλινοὺς τρέψαντες· καὶ ἤδη προσιόντα καθορῶσι τὸν Κῦρον. ὁ δὲ ὡς ἔγνω τὸ πρᾶγμα, ἐναντίος αὐτοῖς ἦγε τὴν στρατιάν. καὶ οἱ πολέμιοι τοῦτον ἰδόντες ἐτράπησαν εἰς φυγήν, καὶ ὁ Κῦρος διώκειν ἐκέλευσεν.
ἡλίσκοντο τοίνυν καὶ ἄνδρες καὶ ἅρματα, καὶ πολλοὶ δὲ ἐκτείνοντο, καὶ αὐτὸς ὁ τὸν Γαδάταν πλήξας· οἱ δ’ ἄλλοι καὶ αὐτὸς ὁ Ἀσσύριος εἰς πόλιν αὐτοῦ τινα μεγάλην κατέφυγον. καὶ ὁ Κῦρος ταῦτα διαπραξάμενος εἰς τὴν Γαδάτου χώραν ἀναχωρεῖ, καὶ ᾔει τὸν Γαδάταν ἐπισκεψόμενος. καί οἱ ὁ Γαδάτας ἀπήντησεν ἐπιδεδεμένος τὸ τραῦμα, καὶ χάριτας ὡμολόγει λέγων ὡς ἔγωγε τὸ μὲν ἐπ’ ἐμοὶ οἴχομαι, τὸ δὲ ἐπὶ σοὶ σέσωσμαι, προθύμως οὕτω μοι βοηθήσαντι. Οἱ δέ γε Καδούσιοι ὀπισθοφυλακεῖν τεταγμένοι τότε παρὰ τοῦ Κύρου, καὶ μὴ μετασχόντες τῆς διώξεως, βουλόμενοι δὲ καὶ αὐτοὶ λαμπρόν τι ποιῆσαι, οὐδὲν τῷ Κύρῳ κοινωσάμενοι καταθέουσι τὴν Βαβυλωνίαν. ἀπιὼν δὲ ὁ Ἀσσύριος ἐκ τῆς πόλεως οὗ κατέφυγε, συντυγχάνει αὐτοῖς· καὶ γνοὺς μόνους ὄντας ἐπιτίθεται, καὶ τόν τε ἄρχοντα σφῶν ἀποκτείνει καὶ ἄλλους πολλούς, καὶ διώξας μέχρι τινὸς ἀπετράπετο. οἳ δὲ τῶν Καδουσίων ἐσώζοντο, περὶ δείλην ἦλθον εἰς τὸ στρατόπεδον. ὁ δὲ Κῦρος τοὺς μὲν τετρωμένους τοῖς θεραπεύσουσι παρεδίδου, τοῖς δ’ ἄλλοις αὐτὸς προσῆγεν ἐν λόγοις παράκλησιν, καὶ ἄρχοντα ἑαυτοῖς ἐξ ἑαυτῶν παρῄνει αἱρήσεσθαι. καὶ οἱ μὲν εἵλοντο.
PG 134:182ὁ δὲ Γαδάτας ἧκε κομίζων τῷ Κύρῳ δῶρα παντοῖά τε καὶ πολλὰ καὶ πλείστους ἵππους. ὁ δὲ Κῦρος τοὺς μὲν ἵππους ἔφη δέχεσθαι, ἵν’ ἐκπληρώσῃ τὸ Περσικὸν ἱππικὸν καὶ εἰς μυρίους περισταῖεν αὐτῷ οἱ ἱππεῖς, τὰ δὲ χρήματα ἀπαγαγεῖν αὐτῷ ἐνετέλλετο καὶ φυλάττειν ἔστ’ ἂν καὶ αὐτὸν ἀντιδωρεῖσθαι γνοίη δυνάμενον. καὶ παρῄνει τὴν πόλιν αὐτοῦ ὑπὸ φυλακὴν ποιήσασθαι ἀσφαλῆ, αὐτὸν δὲ αὐτῷ συστρατεύσασθαι. καὶ ὁ Γαδάτας ἥσθη τῇ συμβουλῇ, συσκευασάμενός τε τῷ Κύρῳ συνείπετο. ἐπεὶ δὲ πορευόμενος οὕτως εἰς τὰ μεθόρια τῶν Σύρων καὶ Μήδων ἀφίκετο, ἐνταῦθα τρία ὄντα τῶν Σύρων φρούρια τὸ μὲν ἓν αὐτὸς προσβαλὼν καὶ βιασάμενος ἔλαβε, τὰ δὲ δύο φοβῶν μὲν ὁ Κῦρος, πείθων δὲ ὁ Γαδάτας παρεσκεύασαν παραδοῦναι τοὺς φυλάσσοντας. Εἶτα πέμπει πρὸς Κυαξάρην ἀξιῶν ἥκειν εἰς τὸ στρατόπεδον, ὅπως περὶ ὧν ἂν δέοιντο βουλεύσαιντο. καὶ ὁ μὲν ἄγγελος ᾤχετο· ὁ δὲ Κῦρος ἐκέλευσε τὴν σκηνὴν ἣν οἱ Μῆδοι τῷ Κυαξάρῃ ἐξεῖλον κατασκευάσαι ὡς βέλτιστα τῇ τε ἄλλῃ παρασκευῇ καὶ τῷ γυναῖκα εἰσαγαγεῖν εἰς τὸν γυναικῶνα τῆς σκηνῆς, καὶ σὺν ταύτῃ τὰς μουσουργοὺς αἵπερ τῷ Κυαξάρῃ ἐξῄρηντο.
ἐν τοσούτῳ δὲ ὁ ἄγγελος τὰ παρὰ τοῦ Κύρου τῷ Κυαξάρῃ ἀπήγγειλε, καὶ ὃς ἐπορεύετο σὺν τοῖς παραμείνασιν αὐτῷ τῶν Μήδων ἱππεῦσιν. ὡς δ’ ἔγνω προςιόντα αὐτὸν ὁ Κῦρος, λαβὼν τούς τε τῶν Περσῶν ἱππέας, πολλοὺς ἤδη ὄντας, καὶ τοὺς Μήδους παρόντας καὶ τοὺς Ἀρμενίους καὶ τῶν ἄλλων συμμάχων τοὺς εὐιπποτάτους, ἀπήντα, ἐπιδεικνὺς τῷ Κυαξάρῃ τὴν δύναμιν. ὁ δὲ ἰδὼν τῷ Κύρῳ μὲν πολλούς τε καὶ ἀγαθοὺς ἑπομένους, ἑαυτῷ δὲ ὀλίγην τε καὶ ὀλίγου ἀξίαν θεραπείαν, ἄτιμόν τι αὐτῷ ἔδοξεν εἶναι, καὶ ἄχος αὐτὸν ἔλαβε, καὶ εἰς φανερὰ κατήνεκτο δάκρυα. ὁ δὲ Κῦρος ἰδίᾳ τοῦτον ἀπολαβόμενος καὶ παρακαθίσας διειλέχθη, καὶ τῆς ὀργῆς καὶ τῆς λύπης ἠρώτα τὸ αἴτιον. καὶ πολλά τε εἰπὼν καὶ ἀκούσας, τέλος πρὸς θεῶν ἔφη, ὦ θεῖε, παῦσαι τὸ νῦν ἔχον μεμφόμενός μοι, ἐπειδὰν δὲ πεῖραν ἡμῶν λάβῃς πῶς ἔχομεν πρὸς σέ, τότε μοι ἢ χάριτας ὁμολόγει ἢ μέμφου. καὶ ὁ Κυαξάρης κατέθετο· ὁ δ’ ἐφίλησεν αὐτὸν προσελθών. καὶ ὡς εἶδον οἱ Μῆδοί τε καὶ οἱ Πέρσαι καὶ οἱ λοιποί, ὑπερήσθησαν. ἀναβάντες οὖν τοὺς ἵππους ὁ Κῦρος καὶ ὁ Κυαξάρης ἀπῄεσαν ἐπὶ τὸ στρατόπεδον, καὶ ἐπὶ τὴν ἐξῃρημένην αὐτῷ σκηνὴν τὸν Κυαξάρην ἀπήγαγον.
οἱ δὲ Μῆδοι ᾔεσαν πρὸς αὐτὸν δῶρα ἄγοντες, ἕκαστος ἕν γέ τι ὧν εἰλήφει τὸ κάλλιστον. ἐπεὶ δὲ ὥρα δείπνου ἦν, ὁ μὲν Κυαξάρης ἀμφὶ δεῖπνον εἶχε, ὁ δὲ Κῦρος ὡς ἂν αὐτῷ παραμείναιεν οἱ σύμμαχοι ἐφρόντιζε, καὶ συλλέξας τῶν φίλων τοὺς ἱκανοὺς τὰ δέοντα συμπράττειν αὐτῷ μηχανᾶσθαι ἠξίου ὅπως πείσαιεν τοὺς συμμάχους μὴ ἀποστῆναι αὐτῶν, ἀλλ’ ἐπαρήγειν ἔτι. τῇ δ’ ὑστεραίᾳ πρὸς Κυαξάρην ἅπαντες συνελέγησαν. καὶ πρὶν ἐντυχεῖν ἐκείνῳ προσῆγον οἱ φίλοι τῷ Κύρῳ ἄλλος ἄλλο τῶν ἐθνῶν τῶν συμμάχων, δεομένων αὐτοῦ μένειν καὶ συμμετέχειν τοῦ πολέμου αὐτῷ. Ἐν τούτῳ δὲ Κυαξάρης τῆς σκηνῆς ἐξελθών ἄνδρες σύμμαχοι ἔφη, σκοπεῖν δέον πότερον στρατεύεσθαι ἔτι καιρὸς εἶναι δοκεῖ ἢ διαλύειν ἤδη τὴν στρατιάν. ἕκαστος οὖν παριὼν ἔλεγε, καὶ πάντες στρατεύεσθαι δεῖν γνώμην ἔδοσαν. ἐπὶ πᾶσι δὲ ὁ Κῦρος εἶπεν οὐδ’ ἐμὲ λανθάνει, ὦ ἄνδρες, ὡς εἰ διαλύσομεν τὸ στράτευμα, τὰ μὲν ἡμέτερα γίνοιντ’ ἂν ἀσθενέστερα, τὰ δὲ τῶν πολεμίων αὐξήσεται. ἀλλ’ ὁρῶ ἡμῖν ἀντιπάλους προσιόντας οἷς οὐ δυνησόμεθα μάχεσθαι. προσέρχεται γὰρ χειμὼν καὶ τῶν ἐπιτηδείων ἔλλειψις.
PG 134:183τὰ μὲν γὰρ ἀνήλωται παρ’ ἡμῶν, τὰ δὲ δι’ ἡμᾶς ὑπὸ τῶν ἐναντίων ἀνακεκόμισται εἰς ἐρύματα. τίς οὖν λιμῷ καὶ ῥίγει μαχόμενος στρατεύεσθαι δύναιτ’ ἄν; δοκῶ δὲ χρῆναι τὰ μὲν τῶν ἐναντίων παραιρεῖν ὀχυρώματα, ἑαυτοῖς δὲ πλεῖστα ποιήσασθαι ὀχυρά. ἐὰν γὰρ φρούρια ἡμῖν γένηται, ταῦτα τοῖς μὲν πολεμίοις ἀλλοτριώσει τὴν χώραν, ἡμῖν δὲ εἰς λυσιτέλειαν ἔσται. ὡς δὲ ταῦτά τε καὶ πλείω τοιαῦτα ἐρρήθη, πάντες συμπροθυμήσεσθαι ταῦτ’ ἔφασαν, καὶ ὁ Κυαξάρης αὐτός, καὶ μηχανὰς ποιήσειν κατέθεντο πολιορκητικάς. Κῦρος δὲ γνοὺς διατριβὴν ἔσεσθαι ἀμφὶ ταῦτα, τὸ μὲν στράτευμα ἐν ἀσφαλεῖ ἐποιήσατο, ἐξῆγε δὲ εἰς προνομάς, ἵνα τε ἄφθονα ἔχοιεν τὰ χρειώδη καὶ ἵνα μᾶλλον ὑγιαίνοιεν κοπιῶντες, καὶ ὅπως τῆς εὐταξίας ὑπομιμνήσκοιντο. Ἐκ δὲ Βαβυλῶνος ἰόντες αὐτόμολοι ἔλεγον ὡς ὁ Ἀσσύριος οἴχοιτο ἐπὶ Λυδίαν πολλὰ τάλαντα χρυσίου καὶ ἀργυρίου ἄγων καὶ κόσμον παντοδαπόν. ὁ μὲν οὖν ὄχλος ὁ στρατιωτικὸς ἔλεγεν ὑπεκτίθεσθαι αὐτὸν ἤδη δεδιότα τὰ χρήματα, ὁ δὲ Κῦρος ἔλεγεν οἴχεσθαι τὸν Ἀσσύριον συμμάχους ζητοῦντα, καὶ ὡς μάχης ἔτι δεῆσον ἀντιπαρεσκευάζετο.
ἔδοξε δ’ αὐτῷ καὶ κατάσκοπον ἐπὶ Λυδίαν πέμψαι, ἵν’ ὅ,τι πράττει ὁ Ἀσσύριος γνῷ. καὶ πρὸς τοῦτο ἐπιτήδειος αὐτῷ ὁ Ἀράσπας ἐδόκει ὁ τὴν καλὴν γυναῖκα φυλάττων, ὃς ληφθεὶς ἔρωτι τῆς γυναικὸς προσήγαγε λόγους αὐτῇ· ἡ δὲ ἀπέφησε καὶ ἦν πιστὴ τῷ ἀνδρὶ καὶ ἀπόντι, οὐ μέντοι κατεῖπε τοῦ Ἀράσπου πρὸς Κῦρον. ἐπεὶ δὲ ὁ ἐρῶν ἠπείλει αὐτῇ ὡς εἰ μὴ ἑκοῦσα ἐνδοίη, ἄκουσα ποιήσει τοῦτο, δείσασα τὴν βίαν πέμπει τὸν εὐνοῦχον πρὸς τὸν Κῦρον καὶ κελεύει πάντα εἰπεῖν. ὁ δὲ ἀκούσας ἐγέλασε, καὶ πέμπει Ἀρτάβαζον σὺν τῷ εὐνούχῳ, κελεύσας εἰπεῖν αὐτῷ μὴ βιάζεσθαι τοιαύτην γυναῖκα, πείθειν δὲ εἰ δύναιτο, οὐκ ἔφη κωλύειν. ὁ δὲ Ἀράσπας ἀκούσας ταῦτα τὸ μὲν ὑπ’ αἰσχύνης, τὸ δ’ ὑπὸ φόβου τῇ λύπῃ καταβεβάπτιστο. ὁ οὖν Κῦρος γνοὺς τοῦτο ἐκάλεσεν αὐτὸν ἰδίᾳ καὶ ἔφη παῦσαι, Ἀράσπα, φοβούμενός τε καὶ αἰσχυνόμενος. ἐγὼ γὰρ θεούς τε ἀκούω ἔρωτος ἡττᾶσθαι καὶ ἀνθρώπους οἶδα καὶ μάλα φρονίμους οἷα πεπόνθασιν ὑπὸ ἔρωτος. καὶ σοὶ δὲ τούτου ἐγώ εἰμι αἴτιος, ὅς σε τοιούτῳ ἀμάχῳ συγκαθεῖρξα πράγματι.
PG 134:184καὶ ὁ Ἀράσπας ὑπολαβὼν εἶπεν ἀλλὰ σὺ μέν, ὦ Κῦρε, καὶ ταῦτα πρᾷος εἶ καὶ συγγνώμων τῶν ἀνθρωπίνων ἁμαρτημάτων, ἐμὲ δὲ οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι καταδύουσι τῷ ἄχει. οἱ μὲν γὰρ ἐχθροὶ ἐφήδονταί μοι, οἱ δὲ φίλοι συμβουλεύουσιν ἐκποδὼν γενέσθαι, μή τι καὶ πάθω ὑπὸ σοῦ. καὶ ὁ Κῦρος εἶπεν εὖ τοίνυν ἴσθι ὅτι ταύτῃ τῇ δόξῃ ἐμοί τε χαρίσασθαι δυνήσῃ καὶ τοὺς συμμάχους ὠφελῆσαι. εἴθε γάρ ὁ Ἀράσπας ἔφη γενοίμην σοι χρήσιμος ἐν καιρῷ. εἰ τοίνυν ἔφη προσποιησάμενος ἐμὲ φεύγειν εἰς τοὺς πολεμίους ἔλθοις, πιστευθήσῃ ὑπ’ ἐκείνων. ναὶ μὰ Δί’ ἔφη ὁ Ἀράσπας καὶ ὑπὸ τῶν φίλων. ἔλθοις ἂν τοίνυν ἔφη πάντα ἡμῖν τὰ τῶν πολεμίων ἀγγέλλων. Ἀράσπας μὲν οὖν οὕτως ἐξελθὼν καὶ παραλαβὼν τοὺς πιστοτάτους θεράποντας ᾤχετο, ἡ δὲ Πάνθεια μαθοῦσα τοῦτο πέμψασα πρὸς τὸν Κῦρον εἶπε μὴ λυποῦ, ὦ Κῦρε, ὅτι Ἀράσπας τοῖς πολεμίοις προσῆλθεν· εἰ γὰρ ἐμὲ ἐάσεις πέμψαι πρὸς τὸν ἐμὸν ἄνδρα, ἥξει σοι φίλος Ἀράσπου πιστότερος. καὶ ὁ Κῦρος ἐκέλευσε πέμπειν· ἡ δὲ ἔπεμψε. καὶ ὁ Ἀβραδάτας ὡς ἔγνω τὰ παρὰ τῆς γυναικὸς σύμβολα, ἄσμενος πρὸς τὸν Κῦρον ἐχώρησεν. ὡς δ’ ἦν πρὸς τοῖς σκοποῖς, πέμπει πρὸς τὸν Κῦρον εἰπὼν ὃς ἦν.
ὁ δὲ Κῦρος ἄγειν αὐτὸν πρὸς τὴν γυναῖκα ἐκέλευσεν. ὡς δ’ εἰδέτην ἀλλήλω ἡ γυνὴ καὶ ὁ Ἀβραδάτας, ἠσπάζοντο ἀλλήλους ἐκ δυσελπίστων. εἶτα ἔφη ἡ Πάνθεια τοῦ Κύρου τὴν ὁσιότητα καὶ τὴν σωφροσύνην καὶ τὴν πρὸς αὐτὴν κατοίκτισιν. ἐκ τούτου ἔρχεται πρὸς Κῦρον ὁ Ἀβραδάτας, καὶ λαβόμενος τῆς αὐτοῦ δεξιᾶς εἶπεν ἀνθ’ ὧν εὖ πεποίηκας ἡμᾶς, ὦ Κῦρε, φίλον σοι ἐμαυτὸν δίδωμι καὶ θεράποντα καὶ σύμμαχον. καὶ ὁ Κῦρος εἶπε κἀγὼ δέ σε δέχομαι. Ἦλθον δὲ τῷ Κύρῳ παρὰ τοῦ Ἰνδοῦ χρήματα, καὶ οἱ ἄγοντες αὐτὰ ἀπήγγελλον αὐτῷ ὅτι ὁ Ἰνδὸς λέγει ὡς ἥδομαι, ὦ Κῦρε, ὅτι μοι περὶ ὧν ἐδέου ἐδήλωσας, καὶ βούλομαί σοι ξένος εἶναι, καὶ πέμπω σοι χρήματα, κἂν ἄλλων δέῃ, μεταπέμπου· ἐντέταλται δὲ τοῖς παρ’ ἐμοῦ ποιεῖν ἃ ἂν σὺ κελεύῃς. ὁ δὲ Κῦρος κελεύω τοίνυν εἶπε τοὺς μὲν ἄλλους μένοντας ἔνθα κατεσκηνώσατε φυλάττειν τὰ χρήματα, τρεῖς δέ μοι ἐλθόντες ὑμῶν εἰς τοὺς πολεμίους ὡς παρὰ τοῦ Ἰνδοῦ περὶ συμμαχίας, καὶ τὰ ἐκεῖ μαθόντες ὅ, τι ἂν λέγωσί τε καὶ ποιῶσιν ὡς τάχιστα ἀπαγγείλατε ἐμοί τε καὶ τῷ Ἰνδῷ.
οἱ μὲν δὴ Ἰνδοὶ συσκευασάμενοι τῇ ὑστεραίᾳ ἐπορεύοντο, ὁ δὲ Κῦρος τὰ πρὸς τὸν πόλεμον παρεσκευάζετο μεγαλοπρεπῶς. καὶ γὰρ οἱ Πέρσαι ἱππεῖς ἔκπλεῳ ἤδη ἦσαν εἰς τοὺς μυρίους, καὶ ἅρματα δρεπανηφόρα εἰς ἑκατόν, καὶ ὁ Ἀβραδάτας ἕτερα κατεσκεύασεν ἑκατόν, καὶ τὰ Μηδικὰ ἅρματα ἕτερα συνέστησαν ἑκατὸν μετασκευασθέντα εἰς τὸν αὐτὸν τρόπον ἐκ τῆς Τρωικῆς καὶ Λιβυκῆς διφρείας· καὶ ἐπὶ τὰς καμήλους δὲ τεταγμένοι ἦσαν δύο ἐφ’ ἑκάστην τοξόται. οὕτω δὲ διατιθεμένων τῷ Κύρῳ τῶν τοῦ πολέμου ἧκον οἱ Ἰνδοὶ ἐκ τῶν πολεμίων καὶ ἔλεγον ὅτι Κροῖσος ἡγεμὼν καὶ στρατηγὸς ᾕρηται, καὶ πολλοὶ μὲν βασιλεῖς, πολλὰ δ’ ἔθνη καὶ Ἕλληνες συμμαχήσειν ἡτοίμασται. ὡς οὖν ταῦτα ἤκουσεν ὁ τοῦ Κύρου στρατός, ἐν φροντίδι ἐγένετο. ὡς δὲ ᾔσθετο ὁ Κῦρος φόβον διαθέοντα ἐν τῇ στρατιᾷ, διειλέχθη αὐτοῖς καὶ μετέβαλε πρὸς τὸ εὐθυμότερον. εἶτα εἶπε δοκεῖ μοι, ὦ ἄνδρες, ἐπ’ αὐτοὺς ἰέναι ὡς τάχιστα. καὶ ἅπαντες συνηγόρευον. Κυαξάρης μὲν οὖν τῶν Μήδων ἔχων τὸ τρίτον μέρος κατέμενεν, ὡς μηδὲ τὰ οἴκοι ἔρημα εἴη, ὁ δὲ Κῦρος ἐπορεύετο ὡς ἠδύνατο τάχιστα.
PG 134:185ὡς δ’ οἱ προϊόντες σκοποὶ ἐδόκουν μανθάνειν μετεωριζόμενον καπνὸν ἢ κονιορτὸν καὶ ἀνθρώπους ὁρᾶν χιλὸν καὶ ξύλα λαμβάνοντας, εἴκαζον εἶναί που πλησίον τῶν πολεμίων τὸ στράτευμα, καὶ τῷ Κύρῳ κατήγγελλον. ὁ δὲ ἐκείνους μὲν ἐκέλευσεν ἐπὶ ταῖς σκοπαῖς μένοντας ὅ,τι ἂν ὁρῷεν ἀπαγγέλλειν, τάγμα δ’ ἱππέων ἔπεμψεν εἰς τὸ πρόσθεν, ἵνα τινὰς συλλάβοιεν. οἳ καταδραμόντες εἰς τὸ πεδίον συνέλαβον ἀνθρώπους καὶ ἤγαγον. καὶ ἔλεγον οἱ συλληφθέντες ὡς ἐκ τοῦ στρατοπέδου εἶεν. καὶ ὁ Κῦρος πόσον ἔφη ἄπεστιν ἐντεῦθεν τὸ στράτευμα; οἱ δ’ ἔλεγον ὡς δύο παρασάγγας. καὶ προσεπήρετο ἡμῶν δὲ λόγος τις ἦν παρ’ αὐτοῖς; ναὶ νὴ Δί’ ἔφασαν, καὶ πολύς γε, ὡς ἐγγὺς ἤδη ἦτε προσιόντες. τί οὖν; ἔφη ὁ Κῦρος, καὶ ἔχαιρον ἀκούοντες ἡμᾶς ἰόντας; οὐ μὰ Δί’ εἶπον ἐκεῖνοι, ἀλλὰ καὶ μάλα ἠνιῶντο. τίς δὲ ὁ τούτους τάσσων ἐστίν; ὁ Κῦρος εἶπεν. οἱ δέ αὐτός τε Κροῖσος ἀπεκρίναντο καί τις Ἕλλην ἀνὴρ καὶ Μῆδός τις, ὃς ἐλέγετο φυγὰς εἶναι παρ’ ὑμῶν. καὶ ὁ Κῦρος πρὸς τοῦτο ἀλλ’, ὦ Ζεῦ, λαβεῖν μοι γένοιτο αὐτὸν ὡς ἐγὼ βούλομαι. τοὺς μὲν οὖν αἰχμαλώτους ἀπάγειν ἐκέλευσεν.
οὐ πολὺ δὲ τὸ ἐν μέσῳ καὶ ὁ πεμφθεὶς πάλαι κατάσκοπος, ὁ Ἀράσπας δηλαδή, ἀγγέλλεται προσελαύνων. ὁ μὲν οὖν Κῦρος ὡς ἤκουσεν, ἀναπηδήσας ὑπήντα αὐτῷ καὶ ἐδεξιοῦτο, οἱ δ’ ἄλλοι τῷ πράγματι ἐξεπλήττοντο, ἕως ὁ Κῦρος ἔφη ἄνδρες φίλοι, ἥκει ἡμῖν ἀνὴρ ἄριστος, ὃς οὐκ αἰσχροῦ τινος ἡττηθεὶς ᾤχετο ὡς ἐμὲ δεδιώς, ἀλλ’ ὑπ’ ἐμοῦ πεμφθείς, ὅπως μαθὼν τὰ τῶν πολεμίων σαφῶς ἡμῖν ἐξαγγείλειε. δεῖ οὖν πάντας τοῦτον τιμᾶν. ἐπὶ γὰρ τῷ ἡμετέρῳ ἀγαθῷ καὶ ἀτιμίαν ὑπέσχε καὶ ἐκινδύνευσεν. ἐντεῦθεν πάντες ἠσπάζοντο τὸν Ἀράσπαν. καὶ ὁ Κῦρος διηγοῦ ἔφη, Ἀράσπα, ὁπόσα ἑώρακας. κἀκεῖνος διηγεῖτο τό τε πλῆθος τῶν πολεμίων καὶ τὸν τόπον τῆς παρατάξεως καὶ τὰ τῶν ἐναντίων βουλεύματα. καὶ ὁ Κῦρος ἀπελθεῖν ἕκαστον ἐκέλευσε καὶ τά τε ὅπλα καὶ τοὺς ἵππους ἑαυτῶν ἐπισκέψασθαι, ἕωθεν δὲ πρὸς πόλεμον ἑτοιμάσασθαι. Τότε μὲν οὖν ἀπῆλθον· τῇ δ’ ὑστεραίᾳ ἐξωπλίζοντο ἕκαστοι, καὶ ὁ Ἀβραδάτας, κλήρῳ λαχὼν ἀντίος τετάχθαι τοῖς Αἰγυπτίοις.
PG 134:186ὁπλιζομένῳ δὲ προςῆγεν ἡ Πάνθεια χρυσοῦν κράνος καὶ περιβραχιόνια καὶ ψέλλια περὶ τοὺς καρποὺς τῶν χειρῶν καὶ χιτῶνα ποδήρη πορφύρεον καὶ λόφον ὑακινθινοβαφῆ, ἃ αὐτὴ πεποίηκε τῷ ἀνδρί. ὁ δὲ ἰδὼν ἔφη σὺ δήπου, ὦ γύναι, συγκόψασα τὸν σαυτῆς κόσμον τὰ ὅπλα μοι ἐποιήσω; νὴ Δί’ ἔφη ἡ Πάνθεια· σὺ γὰρ ἔμοιγε μέγιστος κόσμος εἶ. καὶ ταῦτα λέγουσα ἐνέδυε τὸν ἄνδρα τὰ ὅπλα, καὶ λανθάνειν κλαίουσα ἐπειρᾶτο, ἐλείβετο δὲ τὰ δάκρυα κατὰ τῶν αὐτῆς παρειῶν. ὡς δὲ ἤδη ἐπὶ τὸ ἅρμα ἀναβῆναι ἡτοίμαστο ὁ Ἀβραδάτας, ἀποχωρῆσαι κελεύσασα τοὺς παρόντας ἡ Πάνθεια εἶπεν ὅτι μέν, ὦ Ἀβραδάτα, καὶ τῆς ἑαυτῆς προτιμῶ σε ψυχῆς, οἶμαί σε γινώσκειν· ὅμως οὕτως ἔχουσα πρὸς σέ, ἐπόμνυμι τὴν ἐμὴν καὶ σὴν φιλίαν ἦ μὴν βούλεσθαι μετὰ σοῦ ἀνδρὸς ἀγαθοῦ γενομένου κοινῇ γῆν ἐπιέσασθαι μᾶλλον ἢ ζῆν μετὰ αἰσχυνομένου αἰσχυνομένη. καὶ Κύρῳ δὲ δοκῶ μεγάλην ἡμᾶς χάριν ὀφείλειν, ὅτι μοι γενομένῃ αἰχμαλώτῳ καὶ ἐξαιρεθείσῃ αὐτῷ οὔτε ὡς δούλῃ ἐχρήσατο οὔτε ὡς ἐλευθέρᾳ ἐν ἀτίμῳ ὀνόματι, διεφύλαξε δέ σοι ὥσπερ ἀδελφοῦ γυναῖκα λαβών.
πρὸς δὲ καὶ ὅτε Ἀράσπας ἀπέστη ἀπ’ αὐτοῦ ὁ ἐμὲ φυλάσσων, ὑπεσχόμην αὐτῷ, εἴ με ἐάσειε πρὸς σὲ πέμψαι ὥστε σε ἥξειν, πολὺ Ἀράσπου καὶ πιστότερόν σε καὶ ἀμείνονα ἔσεσθαι. ἡ μὲν οὖν ταῦτα εἶπεν, ὁ δὲ Ἀβραδάτας ἀγασθεὶς τοῖς λόγοις ἐπηύξατο δός μοι, ὦ Ζεῦ, φανῆναι ἀξίῳ μὲν Πανθείας ἀνδρί, ἀξίῳ δὲ Κύρου φίλῳ. ταῦτ’ εἰπὼν ἐπὶ τὸ ἅρμα ἀνέβαινεν. Ὁ δὲ Κῦρος συγκαλέσας τοὺς ἡγεμόνας ἐδημηγόρησε παραθαρρύνων αὐτοὺς εἰς τὸν πόλεμον, καὶ οὕτως ὡρμᾶτο ἀπιέναι. ἐπεὶ δὲ προσήγγισαν τοῖς ἀντιπολέμοις ὡς ἀλλήλους ὁρᾶν, συνέταξε τοὺς οἰκείους ὁ Κῦρος ὡς κάλλιστα, καὶ παριὼν τὰς τάξεις λόγοις τοὺς ἄνδρας πρὸς τὴν μάχην παρέθηγεν. ὁ δὲ Κροῖσος τὴν αὐτοῦ στρατιὰν ἀντίαν στήσας πρὸς τὸ τοῦ Κύρου στράτευμα, ἐσήμαινεν αὐτοῖς πρὸς τοὺς πολεμίους πορεύεσθαι. καὶ προσῄεσαν τρεῖς φάλαγγες, ἡ μὲν μία κατὰ πρόσωπον, τῶν δὲ δύο ἡ μὲν κατὰ τὸ δεξιόν, ἡ δὲ κατὰ τὸ εὐώνυμον, ὥστε φόβον παρεῖναι πάσῃ τῇ Κύρου στρατιᾷ· πάντοθεν γὰρ περιείχετο ὑπὸ τῶν πολεμίων πλὴν ἐξόπισθεν. ὅμως δὲ καὶ οἱ τοῦ Κύρου, ἐπεὶ παρήγγειλε, πάντες ἐστράφησαν ἀντιπρόσωποι τοῖς πολεμίοις. καὶ ἦν μὲν πολλὴ τέως πανταχόθεν σιγή·
ἡνίκα δὲ ἔδοξε τῷ Κύρῳ καιρὸς εἶναι, ἐξῆρχε παιᾶνα, συνεπήχησε δὲ πᾶς ὁ στρατός. καὶ ἐξανίσταται ὁ Κῦρος καὶ μετὰ τῶν ἱππέων τοῖς ἐναντίοις συνεμίγνυεν, οἱ δὲ πεζοὶ αὐτῷ συντεταγμένοι ἐφείποντο. καὶ Ἀρταγέρσης δὲ ὁ τῶν ἐπὶ ταῖς καμήλοις ἄρχων ἐπιτίθεται κατὰ τὰ εὐώνυμα, προεὶς τὰς καμήλους, ὡς Κῦρος ἐκέλευσεν. οἱ δ’ ἵπποι πόρρωθεν αὐτὰς οὐκ ἐδέχοντο, ἀλλ’ οἱ μὲν ἔφευγον, οἱ δὲ ἐξήλλοντο, οἱ δ’ ἀλλήλοις ἐνέπιπτον. καὶ τὰ ἅρματα δὲ κατὰ τὸ δεξιὸν καὶ τὸ εὐώνυμον ἅμα ἐνέβαλλε, καὶ πολλοὶ ταῦτα φεύγοντες ἡλίσκοντο ὑπ’ αὐτῶν. καὶ Ἀβραδάτας βοήσας ἄνδρες φίλοι, ἕπεσθε ἐνίει οὐδὲν τῶν ἵππων φειδόμενος· συνεξώρμησαν δὲ καὶ οἱ ἄλλοι ἁρματηλάται. καὶ ὁ μὲν Ἀβραδάτας εἰς τὴν τῶν Αἰγυπτίων φάλαγγα ἐμβάλλει, συνεισέβαλον δὲ αὐτῷ καὶ οἱ ἐγγύτατα τεταγμένοι, οἱ δ’ ἄλλοι ἐξέκλιναν κατὰ τὰ φεύγοντα ἅρματα. οἱ δὲ ἀμφὶ Ἀβραδάτην τοὺς μὲν τῇ ῥύμῃ τῶν ἵππων παίοντες ἀνέτρεπον, τοὺς δὲ πίπτοντας κατηλόων· ὅσων δὲ τὰ δρέπανα ἐπελάβοντο, πάντα βίᾳ διεκόπτετο καὶ ὅπλα καὶ σώματα.
PG 134:187ἐν δὲ τῷ ἀδιηγήτῳ τούτῳ ταράχῳ ὑπὸ τῶν παντοδαπῶν σωρευμάτων ἐξαλλομένων τῶν τροχῶν ἐκπίπτει ὁ Ἀβραδάτας, καὶ ἄλλοι δὲ τῶν συνεισβαλόντων. καὶ οὗτοι μὲν κατεκόπησαν, οἱ δὲ Πέρσαι συνεπισπόμενοι τοὺς μὲν τεταραγμένους τῶν Αἰγυπτίων ἐφόνευον, οἱ δὲ συνεστηκότες ἐναντίον τοῖς Πέρσαις ἐχώρουν· ἔνθα δὴ δεινὴ μάχη ἦν. ἐπλεονέκτουν δὲ οἱ Αἰγύπτιοι καὶ πλήθει καὶ τοῖς ὅπλοις. οἱ δὲ Πέρσαι οὐκ ἠδύναντο ἀντέχειν, ἀλλ’ ἐπὶ πόδα ἀνεχάζοντο παίοντες καὶ παιόμενοι, ἕως ὑπὸ ταῖς μηχαναῖς ἐγένοντο. ἐπεὶ δ’ ἐνταῦθα ἦλθον, ἐπαίοντο αὖθις οἱ Αἰγύπτιοι ἐκ τῶν πύργων. ἦν δὲ πολὺς μὲν ἀνδρῶν φόνος, πολὺς δὲ κτύπος ὅπλων, πολλὴ δὲ βοή. ἐν δὲ τούτῳ Κῦρος διώκων τοὺς κατ’ αὐτὸν παραγίνεται. καὶ ἰδὼν τοὺς Πέρσας ἐκ τῆς χώρας ἐωσμένους, ἤλγησε, καὶ παραγγείλας τοῖς μετ’ αὐτοῦ ἕπεσθαι, παρήλαυνεν εἰς τὸ ὄπισθεν· καὶ εἰσπεσόντες πολλοὺς κατέκαινον. ὡς δ’ ᾔσθοντο οἱ Αἰγύπτιοι, ἐστρέφοντο. καὶ φύρδην ἐμάχοντο καὶ πεζοὶ καὶ ἱππεῖς· πεπτωκὼς δέ τις ὑπὸ τῷ Κύρου ἵππῳ καὶ πατούμενος παίει μαχαίρᾳ κατὰ τὴν γαστέρα τὸν ἵππον αὐτοῦ, ὁ δὲ ἵππος ἐκ τῆς πληγῆς σφαδάζων ἀποσείεται τὸν Κῦρον.
καὶ εὐθὺς ἀνεβόησάν τε ἅπαντες καὶ προσπεσόντες ἐμάχοντο. καί τις τῶν τοῦ Κύρου ὑπηρετῶν καταπηδήσας ἀναβάλλει αὐτὸν ἐπὶ τὸν ἑαυτοῦ ἵππον. ὡς δ’ ἀνέβη, κατεῖδε πάντοθεν ἤδη παιομένους τοὺς Αἰγυπτίους. ὡς δ’ ἐγένετο παρελαύνων παρὰ τὰς μηχανάς, ἐπί τινα τῶν πύργων ἀνέβη, καὶ κατεῖδε μεστὸν τὸ πεδίον ἵππων, ἀνθρώπων, ἁρμάτων, φευγόντων, διωκόντων, κρατούντων, κρατουμένων, μένον δὲ οὐδαμοῦ οὐδὲν ἔτι ἰδεῖν ἠδύνατο πλὴν τὸ τῶν Αἰγυπτίων. οὗτοι δὲ πάντοθεν κυκλωθέντες ὑπὸ ταῖς ἀσπίσιν ἐκάθηντο, ποιοῦντες μὲν οὐδὲν ἔτι, πάςχοντες δὲ πολλὰ καὶ δεινά. ἀγασθεὶς δὲ ὁ Κῦρος αὐτοὺς καὶ οἰκτείρων ὅτι ἄνδρες ἀγαθοὶ ὄντες ἀπώλλυντο, μάχεσθαι οὐδένα ἔτι εἴα αὐτοῖς, διακηρυκεύεται δὲ πρὸς αὐτοὺς ἐρωτῶν πότερον βούλονται ἀπολέσθαι πάντες ἢ σωθῆναι. οἱ δέ ὅ,τι καλὸν ἂν ποιοῦντες σωθείημεν; ἔφασαν. καὶ ὁ Κῦρος εἰ τὰ ὅπλα ἡμῖν παραδοίητε, τοῖς αἱρουμένοις ὑμᾶς σῶσαι, ἐξὸν ἀπολέσαι. ἀκούσαντες δὲ ταῦτα οἱ Αἰγύπτιοι ἔδοσαν πίστεις καὶ ἔλαβεν. Ταῦτα διαπραξάμενος ὁ Κῦρος ἤδη σκοταῖος ἀναγαγὼν ἐστρατοπεδεύσατο.
PG 134:188καὶ οἱ ἀμφὶ τὸν Κῦρον δειπνήσαντες ἐκοιμήθησαν, Κροῖσος μέντοι εὐθὺς ἐπὶ Σάρδεις σὺν τῷ στρατεύματι ἔφευγε, τὰ δ’ ἄλλα φῦλα ἐν τῇ νυκτὶ ὅπῃ ἠδύναντο ἀπεχώρουν. ἕωθεν δὲ ἐπὶ Σάρδεις καὶ ὁ Κῦρος ἦγε, καὶ πρὸς τῇ πόλει γενόμενος τάς τε μηχανὰς ἀνίστη καὶ ἡτοίμαζε κλίμακας. τῆς δ’ ἐπιούσης νυκτὸς ἀναβιβάζει Χαλδαίους τε καὶ Πέρσας κατὰ τὰ ἀποτομώτατα δοκοῦντα εἶναι τοῦ Σαρδιανῶν ἐρύματος. ἡγήσατο δὲ τῆς ὁδοῦ τούτοις Πέρσης ἀνήρ, δοῦλος τῶν ἐν τῇ ἀκροπόλει φρουρῶν ἑνός. ὡς δὲ τὰ ἄκρα εἴχετο, ἔφευγον οἱ Λυδοὶ ἀπὸ τῶν τειχῶν. Κῦρος δὲ ἅμα τῇ ἡμέρᾳ εἰσῄει εἰς τὴν πόλιν, παραγγείλας ἐκ τῆς τάξεως μηδένα κινεῖσθαι. ὁ δὲ Κροῖσος κατακλεισάμενος ἐν τοῖς βασιλείοις Κῦρον ἐβόα. ὁ δὲ Κῦρος τοῦ μὲν Κροίσου κατέλιπε φύλακας, καταστρατοπεδεύσας δὲ τοὺς ἑαυτοῦ ἀπῄει πρὸς Κροῖσον. καὶ ἰδὼν αὐτὸν ὁ Κροῖσος χαῖρε, ὦ δέσποτα ἔφη. καὶ σύ γε ὁ Κῦρος εἶπεν ὦ Κροῖσε. ἀτὰρ ἐθελήσαις ἂν συμβουλεῦσαί μοί τι; βουλοίμην ἄν ἔφη ὦ Κῦρε.
ἔφη τοίνυν ἐγώ, Κροῖσε, τοὺς στρατιώτας ὁρῶν πεπονηκότας καὶ πλεῖστα κινδυνεύοντας καὶ νῦν νομίζοντας πόλιν ἔχειν τὴν πλουσιωτάτην τῶν ἐν Ἀσίᾳ μετὰ Βαβυλῶνα, ἀξιῶ ὠφεληθῆναι τοὺς στρατιώτας, ἐφεῖναι δ’ αὐτοῖς διαρπάσαι τὴν πόλιν οὐ βούλομαι. ὁ δὲ Κροῖσος ἀλλ’ ἐμέ ἔφη ἔασον λέξαι πρὸς οὓς ἂν ἐγὼ Λυδῶν ἐθέλω ὅτι μὴ γενέσθαι ἁρπαγὴν παρὰ σοῦ διαπέπραγμαι, καὶ ἴσθι σοι ἔσεσθαι παρ’ ἑκόντων Λυδῶν πᾶν ὅ,τι ἐν Σάρδεσι τίμιον. πρῶτον δὲ ἐπὶ τοὺς ἐμούς εἶπε θησαυροὺς πέμπε καὶ λάμβανε ὅσα βούλει. Ταῦτα μὲν οὖν οὕτω ποιήσειν ὁ Κῦρος κατέθετο, καὶ τότε ἐπὶ τούτοις τὴν ἡμέραν διήγαγον· τῇ δ’ ἑξῆς καλέσας ὁ Κῦρος τῶν φίλων τινάς, τοὺς μὲν τοὺς θησαυροὺς παραλαμβάνειν ἐκέλευσε, τοὺς δὲ ὁπόσα παραδοίη ὁ Κροῖσος χρήματα. εἶτα εἴ τις ἑώρακε τὸν Ἀβραδάταν ἤρετο· εἰπόντος δέ τινος τῶν ὑπηρετῶν ὅτι ἐν τῇ μάχῃ ἀπέθανεν, ἐπαίσατο τὸν μηρόν, καὶ ἀναπηδήσας ἐπὶ τὸν ἵππον ἤλαυνεν ἐπ’ ἐκεῖνον. καὶ ὡς εἶδε τὴν Πάνθειαν χαμαὶ καθημένην καὶ τὸν νεκρὸν κείμενον, ἐδάκρυσε καὶ εἶπε φεῦ, ὦ ἀγαθὴ καὶ πιστὴ ψυχή. ἡ δὲ γυνή οἶδ’ ὅτι δι’ ἐμέ ἔφη ταῦτα ἔπαθεν, ἴσως δ’, ὦ Κῦρε, καὶ διὰ σέ.
ἐγώ τε γὰρ ἡ μωρὰ πολλὰ διεκελευόμην αὐτῷ ὅπως σοι φίλος ἄξιος λόγου φανείη, αὐτός τε τί ἂν ποιήσας χαρίσοιτό σοι ἐνενόει. καὶ οὗτος μὲν ἀμέμπτως τετελεύτηκεν, ἐγὼ δ’ ἡ παρακελευομένη ζῶσα παρακάθημαι. καὶ ὁ Κῦρος χρόνον μέν τινα σιωπῇ κατεδάκρυεν, ἔπειτα πολλὰ τοῦ πάθους εἶπε παρηγορήματα, εἶτ’ ἀπῄει. ἡ δὲ γυνὴ τοὺς μὲν εὐνούχους ἐκέλευσεν ἀποστῆναι, τῇ δὲ τροφῷ εἶπε παραμένειν καὶ ἀποθανοῦσαν περικαλύψαι αὐτήν τε καὶ τὸν ἄνδρα ἑνὶ ἱματίῳ. ἡ μὲν οὖν τροφὸς ἐκάθητο κλαίουσα· ἡ δὲ σφάττει ἑαυτήν, καὶ ἐπιθεῖσα ἐπὶ τὰ στέρνα τοῦ ἀνδρὸς τὴν ἑαυτῆς κεφαλὴν ἀπέθνησκεν. ἡ δὲ τροφὸς ἀνωλοφύρατό τε καὶ περιεκάλυπτεν ἄμφω. καὶ οἱ εὐνοῦχοι γνόντες τὸ γεγενημένον τρεῖς ὄντες σπασάμενοι τοὺς ἀκινάκας σφάττονται. ὁ δὲ Κῦρος ὡς ᾔσθετο τὸ ἔργον τῆς γυναικός, ἠγάσθη τε αὐτὴν καὶ κατωλοφύρατο, καὶ μνῆμα αὐτοῖς ἔχωσεν ὑπερμέγεθες θάψας αὐτοὺς μεγαλοπρεπῶς.
PG 134:189Οἱ δὲ Κᾶρες στασιάσαντες καὶ πολεμοῦντες ἀλλήλοις παρέδοσαν ἑαυτοὺς τῷ Κύρῳ ἑκάτεροι, καὶ οἱ ἐπὶ Φρυγίαν δὲ τὴν ἐπὶ Ἑλλήσποντον δῶρα πλεῖστα τῷ Κύρῳ παρέσχον, ὥστε μὴ εἰς τὰ τείχη βαρβάρους εἰσδέξασθαι, δασμὸν δὲ ἀποφέρειν αὐτῷ καὶ στρατεύειν ὅπῃ Κῦρος κελεύει. ὁ δὲ τῶν Φρυγῶν βασιλεὺς παρεσκευάζετο ὡς οὐ σπεισόμενος· ἐπεὶ δὲ ἀφίσταντο αὐτοῦ οἱ ὕπαρχοι, εἰς χεῖρας ἦλθεν Ὑστάσπᾳ. καὶ ὁ Ὑστάσπας καταλιπὼν ἐν ταῖς ἄκραις φρουρὰς Περσῶν, ἀπῄει ἄγων σὺν τοῖς ἑαυτοῦ καὶ Φρυγῶν πολλοὺς ἱππέας καὶ πελταστάς. Ὁ δὲ Κῦρος ὡρμᾶτο ἐκ Σάρδεων, φρουρὰν μὲν λιπὼν ἐν Σάρδεσι, Κροῖσον δ’ ἔχων σὺν ἑαυτῷ ἄγοντα πλείστας ἁμάξας μεστὰς πολλῶν καὶ παντοδαπῶν χρημάτων, καὶ γεγραμμένα ἔχοντα ἀκριβῶς ὅσα ἦν ἐν ἑκάστῃ ἁμάξῃ. ὃς καὶ ἐδίδου τῷ Κύρῳ τὰ γράμματα· ὁ δὲ Κῦρος εἶπε σὺ μὲν καλῶς ἐποίησας, ὦ Κροῖσε, οἱ δὲ τὰ χρήματα εἰληφότες πάντως μοι ἄξουσι ταῦτα, ἢν δέ τι καὶ κλέψωσι, τὰ ἑαυτῶν κλέψονται. ἦγε δὲ καὶ Λυδῶν ὁ Κροῖσος πολλοὺς καὶ λαμπρῶς ὡπλισμένους.
Ἰὼν δ’ ὁ Κῦρος τὴν ἐπὶ Βαβυλῶνα κατεστρέψατο Φρύγας τοὺς ἐν τῇ μεγάλῃ Φρυγίᾳ, κατεστρέψατο δὲ Καππαδόκας, ὑποχειρίους δὲ ἐποιήσατο Ἀραβίους· ἐξώπλισε δὲ ἀπὸ πάντων τούτων Περσῶν μὲν ἱππέας οὐ μεῖον τετρακισμυρίων, καὶ πᾶσι δὲ τοῖς συμμάχοις ἵππους πολλοὺς τῶν αἰχμαλώτων διέδωκεν. ἀφίκετο μέντοι πρὸς Βαβυλῶνα πολλοὺς μὲν ἱππέας ἄγων, πολλοὺς δὲ τοξότας καὶ ἀκοντιστάς, σφενδονήτας δὲ ἀναρίθμους. ἐπεὶ δ’ ἐν Βαβυλῶνι ἐγένετο, περιέστησε μὲν τὴν στρατιάν, αὐτὸς δ’ ἐπιὼν σὺν τοῖς ἄρχουσι τῶν συμμάχων καὶ τοῖς φίλοις κατεθεᾶτο τὰ τείχη. εἶτα ἐπήγαγε τὴν στρατιὰν καὶ περὶ τὴν πόλιν ἐστρατοπεδεύσατο. ἰδὼν δὲ τὸν ἐκεῖ ποταμὸν ἔνδον τῆς πόλεως εἰσρέοντα καὶ μέσην διιόντα τὴν Βαβυλῶνα, οὐδενὶ μὲν τὸ βούλευμα ἐξεκάλυψε, τάφρον δ’ ἐκέλευσεν ὀρύσσειν περὶ τὸ στρατόπεδον εὐρεῖαν καὶ βαθυτάτην, ἵν’ ἐλαχίστων τάχα τῶν φυλάκων ἐν τῷ στρατοπέδῳ δέοιντο. οἱ μὲν οὖν τὴν τάφρον ποιοῦντες ὤρυσσον μέτριόν τι τοῦ ποταμοῦ ἀφιστάμενοι, τὸν δὲ χοῦν ἀνέβαλον πρὸς τὸ στρατόπεδον· οἱ δέ γε Βαβυλώνιοι κατεγέλων τῆς πολιορκίας, ὡς πλέον ἢ ἐτῶν εἴκοσι τὰ ἐπιτήδεια ἔχοντες.
PG 134:190ἤδη δὲ τῆς τάφρου ὀρωρυγμένης, φυλάξας ὁ Κῦρος νύκτα, ἐν ᾗ ἑορτὴν ἔγνω τοὺς Βαβυλωνίους ἄγειν ὅλην τὴν νύκτα πίνοντας καὶ κωμάζοντας, ἐν ταύτῃ πλῆθος ἀθροίσας ἀνεστόμωσε τὰς τάφρους πρὸς τὸν ποταμόν· Εὐφράτης οὗτός ἐστιν, ὡς Ἡρόδοτος ἱστορεῖ· καὶ τὸ ὕδωρ εἰς τὰς τάφρους ἐχώρει ἐν τῇ νυκτί, ἡ δὲ διὰ τῆς πόλεως τοῦ ποταμοῦ ὁδὸς πορεύσιμος ἀνθρώποις ἐγίνετο μετοχετευθέντος τοῦ ὕδατος. τότε δὴ καταβιβάσας εἰς τὸ ξηρὸν τοῦ ποταμοῦ ὑπηρέτας καὶ πεζοὺς καὶ ἱππέας ἐκέλευσε σκέψασθαι εἰ πορεύσιμον εἴη. ἐν τούτῳ δὲ διαλεχθεὶς τοῖς ἡγεμόσι τοῦ πλήθους καὶ διεγείρας πρὸς τοὔργον, τέλος ἔφη ἀλλ’ ἄγετε, λαμβάνετε ὅπλα, ἡγήσομαι δ’ ἐγώ· ὑμεῖς δ’, ὦ Γαδάτα καὶ Γωβρύα, δεικνύετε τὰς ὁδούς, εἰδότες ταύτας. ὅταν δ’ ἐντὸς γενώμεθα, τὴν ταχίστην ἄγετε ἐπὶ τὰ βασίλεια. ἐπὶ τούτοις ἐπορεύοντο. καὶ ἰόντες ὡς ἠδύναντο τάχιστα ἐπὶ τοῖς βασιλείοις ἐγένοντο οἱ σὺν τῷ Γωβρύᾳ καὶ τῷ Γαδάτᾳ, καὶ τὰς πύλας κεκλεισμένας εὑρίσκουσι, πίνουσι δὲ τοῖς φύλαξιν ἐπεισπίπτουσιν.
ὡς δὲ κραυγὴ καὶ θροῦς ἤρθη, αἰσθόμενοι οἱ ἔνδον, κελεύσαντος τοῦ βασιλέως σκέψασθαι τί εἴη τὸ πρᾶγμα, ἤνοιξαν τὰς πύλας, εἰς ἃς εἰσπίπτουσιν οἱ πολέμιοι καὶ ἀφικνοῦνται πρὸς τὸν βασιλέα. καὶ ἤδη ἑστηκότα αὐτὸν καὶ ἐσπασμένον ὃν εἶχεν ἀκινάκην εὑρίσκουσι. καὶ τοῦτον μὲν οἱ σὺν Γαδάτᾳ καὶ Γωβρύᾳ ἐχειροῦντο, οἱ δὲ σὺν αὐτῷ ἔθνησκον οἱ μὲν ἀμυνόμενοι, οἱ δὲ χάζοντες. ὁ δὲ Κῦρος διέπεμπε τὰς τῶν ἱππέων τάξεις κατὰ τὰς ὁδούς, προειπὼν οὓς μὲν ἔξω λαμβάνοιεν κτείνειν, τοὺς δ’ ἐν ταῖς οἰκίαις κηρύττειν τοὺς συριστὶ ὁμιλεῖν ἐπισταμένους ἔνδον μένειν, εἰ δέ τις ἔξω ληφθείη, ὅτι θανεῖται. ἐν τοσούτῳ δὲ Γαδάτας καὶ Γωβρύας ἧκον, καὶ ὅτι τὸν ἀνόσιον βασιλέα ἐτιμωρήσαντο, πρῶτον μὲν θεοὺς προσεκύνουν, ἔπειτα Κύρου κατεφίλουν χεῖρας καὶ πόδας. Ὁ μὲν οὖν Ξενοφῶν τὰ περὶ τοῦ Κύρου ἱστορῶν τὸ ὄνομα τοῦ ἁλόντος βασιλέως τῶν Ἀσσυρίων οὐ λέγει, ὁ δὲ Ἰώσηπος ἐν τῷ δεκάτῳ λόγῳ τῆς Ἀρχαιολογίας τὸν Βαλτάσαρ τοῦτον εἶναι ἱστορεῖ, ᾧ καὶ ἡ χεὶρ ἐφάνη ἐκ τοῦ τείχους προϊοῦσα καὶ γράφουσα τὰ ἤδη προγραφέντα γράμματα, ὧν τὴν δήλωσιν ἡρμήνευσεν ὁ Δανιήλ.
PG 134:191Ἡμέρας δὲ γενομένης ὡς ᾔσθοντο οἱ τὰς ἄκρας ἔχοντες ἑαλωκυῖαν τὴν πόλιν καὶ τὸν βασιλέα σφῶν τεθνηκότα, παραδιδόασι καὶ τὰς ἄκρας. ὁ δὲ Κῦρος εἰς αὐτὰς φρουράρχους καὶ φρουροὺς ἔπεμπεν. εἶτα τοὺς μάγους καλέσας, ὡς δορυαλώτου τῆς πόλεως οὔσης ἀκροθίνια τοῖς θεοῖς ἐκέλευσεν ἐξελεῖν, καὶ οἰκίας δὲ διεδίδου καὶ ἀρχεῖα τοῖς κοινωνήσασι τῶν πεπραγμένων αὐτῷ, καὶ ἑαυτῷ δὲ κατασκευάσαι διανενόητο δίαιταν πρέπουσαν βασιλεῖ. ἵνα δὲ μὴ τοῖς φίλοις ἐπίφθονος γένηται, σὺν γνώμῃ αὐτῶν τοῦτο ποιῆσαι ἠθέλησε, καὶ διαλεχθεὶς αὐτοῖς, δι’ ὧν εἶπεν ἔπεισεν ἐκείνους τοῦτο αἰτήσασθαι. κἀντεῦθεν εἰς τὰ βασίλεια εἴσεισι, καὶ φύλακας περὶ ἑαυτὸν ποιεῖται, καὶ τοὺς μὲν περὶ τὸ ἑαυτοῦ σῶμα θεραπευτῆρας ἐξέτεμε καὶ εὐνούχους πεποίηκε, δορυφόρους δ’ εἵλετο Πέρσας περὶ μυρίους, καὶ ἐν τῇ πόλει δὲ φρουροὺς ἔταξεν ἱκανούς. ταῦτα δὲ ποιήσας τοὺς ἐντιμοτέρους τῆς στρατιᾶς ἐξήσκει μὴ ἀπόνως βιοῦν καὶ καθ’ ἡδυπάθειαν·
καὶ τῶν μὲν ἄλλων πραγμάτων ἄλλους ἐπιμελητὰς κατεστήσατο, προσόδων ἀποδεκτῆράς φημι καὶ δοτῆρας δαπανημάτων, ἔργων τε ἐπιστάτας καὶ κτήσεων φύλακας, καὶ τῶν ἐπιτηδείων ἐπιμελητὰς τῶν πρὸς δίαιταν, καὶ ἵππων καὶ κυνῶν φροντιστάς· οὓς δ’ ᾤετο χρῆναι φύλακας τῆς εὐδαιμονίας ἔχειν, ἑαυτῷ τὴν τούτων προσέταττεν ἐπιμέλειαν. ἐπεὶ δὲ καὶ χρήμασιν εὐεργετεῖν αὐτῷ προςεγένετο, ἔγνω ὡς οὐδέν ἐστιν εὐεργέτημα ἀνθρώποις εὐχαριτώτερον ἢ σίτων καὶ ποτῶν μετάδοσις· διὸ καὶ ἐπέταξε πολλὰ αὐτῷ παρατίθεσθαι ὅμοια οἷς αὐτὸς σιτοῖτο καὶ ἱκανὰ παμπόλλοις ἐσόμενα, καὶ τὰ παρατιθέμενα, πλὴν οἷς αὐτὸς καὶ οἱ σύνδειπνοι χρήσαιντο, διεδίδου. καὶ φιλοδωρότατος ἀνθρώπων ἐγένετο. ἀλλὰ τὸ μὲν μεγέθει δώρων ὑπερβάλλειν πλουσιώτατον ὄντα οὐ θαυμαστόν, τὸ δὲ τῇ θεραπείᾳ καὶ τῇ ἐπιμελείᾳ τῶν φίλων βασιλεύοντα περιγίνεσθαι, τοῦτο ἀξιολογώτερον. καὶ λόγος δὲ αὐτοῦ ἀπομνημονεύεται, παραπλήσια ἔργα εἶναι νομέως ἀγαθοῦ καὶ βασιλέως· τόν τε γὰρ νομέα ἔλεγε χρῆναι εὐτραφῆ τὰ κτήνη ποιοῦντα χρῆσθαι αὐτοῖς ἤδη, τόν τε βασιλέα ὡσαύτως εὐδαίμονας πόλεις καὶ ἀνθρώπους ποιοῦντα χρῆσθαι αὐτοῖς.
Λέγεται δὲ καὶ τὸν Κροῖσον εἰπόντα ποτὲ πρὸς αὐτὸν ὡς διὰ τὸ πολλὰ διδόναι πένης ἔσοιτο, ἐρωτηθῆναι παρὰ Κύρου πόσα ἂν ἤδη μοι χρήματα οἴει εἶναι, εἰ χρυσίον ὡς σὺ κελεύεις συνέλεγον ἐξ ὅτου ἐν τῇ ἀρχῇ εἰμι; καὶ τὸν Κροῖσον εἰπεῖν πολύν τινα ἀριθμόν. τὸν δὲ Κῦρον φάναι ἄγε δή, ὦ Κροῖσε, σύμπεμψον ἄνδρα σὺν Ὑστάσπᾳ τούτῳ. σὺ δέ, Ὑστάσπα, περιελθὼν τοὺς φίλους λέγε αὐτοῖς ὅτι δέομαι χρυσίου πρὸς πρᾶξίν τινα, καὶ κέλευε αὐτοὺς ὁπόσα ἂν ἕκαστος δύναιτο πορίσαι μοι χρήματα, καὶ γράψαντας καὶ κατασημηναμένους δοῦναι τὰς ἐπιστολὰς τῷ Κροίσου θεράποντι. ταῦτα δὲ ὅσα ἐνετέλλετο τῷ Ὑστάσπᾳ γράψας καὶ σημηνάμενος δέδωκεν αὐτῷ φέρειν πρὸς τοὺς φίλους. ἔγραψε δὲ πρὸς πάντας καὶ Ὑστάσπαν ὡς φίλον αὐτοῦ δέχεσθαι. ἐπεὶ δὲ περιῆλθε καὶ ἤνεγκεν ὁ Κροίσου θεράπων τὰς ἐπιστολάς, ὁ Ὑστάσπας εἶπεν ὦ Κῦρε βασιλεῦ, καὶ ἐμοὶ ἤδη ὡς πλουσίῳ χρῶ· πάμπολλα γὰρ ἔχων πάρειμι δῶρα διὰ τὰ σὰ γράμματα. καὶ ὁ Κῦρος εἷς μὲν τοίνυν, ὦ Κροῖσε, καὶ οὗτος ἡμῖν θησαυρός εἶπε, τοὺς δ’ ἄλλους καταθεῶ, καὶ λόγισαι πόσα μοί ἐστιν ἕτοιμα χρήματα, ἤν τι δέωμαι χρῆσθαι.
PG 134:192λέγεται δὴ λογιζόμενος ὁ Κροῖσος πολλαπλάσια εὑρεῖν ἢ ἔφη Κύρῳ ἂν εἶναι ἐν τοῖς θησαυροῖς, εἰ συνέλεγεν, ἐπὶ τούτοις δὲ τὸν Κῦρον εἰπεῖν ὁρᾷς, ὦ Κροῖσε, ὡς εἰσὶ καὶ ἐμοὶ θησαυροί; Δόξαν δὲ αὐτῷ εἰς τὰ τοῖς θεοῖς ἐξῃρημένα τεμένη ποιήσασθαι προπομπήν, καλέσας τοὺς τὰς ἀρχὰς ἔχοντας Περσῶν τε καὶ τῶν ἄλλων, διέδωκεν αὐτοῖς στολὰς Μηδικάς· καὶ τότε πρῶτον Πέρσαι Μηδικὴν στολὴν ἐνεδύσαντο. ἐπεὶ δὲ τοῖς κρατίστοις διέδωκε τὰς κρατίστας στολάς, ἐξέφερε καὶ ἄλλας Μηδικὰς στολάς, παμπόλλας γὰρ παρεσκευάσατο, οὔτε πορφυρίδων φειδόμενος οὔτε ὀρφνίνων οὔτε φοινικίδων οὔτε καρυκίνων ἱματίων, νείμας δ’ ἑκάστῳ τῶν ἡγεμόνων μέρος αὐτῶν ἐκέλευσε τούτοις τοὺς ὑπ’ αὐτοὺς κοσμεῖν. καί τις τῶν παρόντων ἐπήρετο αὐτόν σὺ δέ, ὦ Κῦρε, πότε κοσμήσῃ; ὁ δέ οὐ γὰρ νῦν ἔφη δοκῶ ὑμῖν αὐτὸς κοσμεῖσθαι ὑμᾶς κοσμῶν; ἢν γὰρ δύνωμαι τοὺς φίλους ποιεῖν εὖ, ὁποίαν ἂν ἔχω στολὴν ἐγώ, ἐν ταύτῃ καλὸς φανοῦμαι. ποιήσας δὲ τὴν προπομπὴν καὶ θύσας τοῖς θεοῖς μετὰ τῶν φίλων ἐδείπνει, οὓς μὲν μάλιστα ἐτίμα παρὰ τὴν ἀριστερὰν χεῖρα καθίσας, ὡς εὐεπιβουλευτοτέρας ταύτης οὔσης ἢ τῆς δεξιᾶς, τοὺς δ’ ἄλλους παρὰ τὴν δεξιάν.
μετὰ δέ γε τὸ δεῖπνον τοὺς ἐθελουσίους αὐτῷ συμμαχήσαντας ἀπέπεμψεν οἴκαδε πλὴν τῶν βουληθέντων παρ’ αὐτῷ καταμεῖναι· τούτοις δὲ καὶ χώραν καὶ οἴκους ἔδωκε. τοῖς δ’ ἀπιοῦσι καὶ στρατιώταις καὶ ἄρχουσι πολλὰ ἐδωρήσατο. εἶτα καὶ τοῖς περὶ αὐτὸν στρατιώταις καὶ ἡγεμόσι διένειμεν ὅσα ἐκ Σάρδεων ἔλαβε χρήματα πρὸς τὴν ἀξίαν ἑκάστῳ. ὡς δὲ εἰλήφεσαν τὰ δοθέντα, ἔλεγον περὶ τοῦ Κύρου ἦπου αὐτός γε πολλὰ ἔχει, ὅτι καὶ ἡμῶν ἑκάστῳ τοσαῦτα δέδωκεν. οἱ δ’ ἔλεγον οὐχ ὁ Κύρου τρόπος τοιοῦτος ὡς χρηματίζεσθαι, ἀλλὰ διδοὺς μᾶλλον ἢ κτώμενος ἥδεται. αἰσθόμενος δὲ ταῦτα ὁ Κῦρος συνέλεξε τοὺς φίλους καὶ τοὺς ἐπικαιρίους ἅπαντας καὶ εἶπεν ἁπλουστάτου μοι δοκεῖ εἶναι ἤθους τὸ τὴν δύναμιν τὸν ἄρχοντα φανερὰν ποιησάμενον ἐκ ταύτης ἀγωνίζεσθαι περὶ καλοκἀγαθίας. κἀγὼ οὖν ἔφη βούλομαι ὑμῖν ὅσα μὲν οἷόν τέ ἐστι τῶν ἐμοὶ ὄντων ἰδεῖν δεῖξαι, ὅσα δὲ μὴ οἷόν τε ἰδεῖν, διηγήσασθαι. ταῦτα εἰπὼν τὰ μὲν ἐδείκνυ πολλὰ καὶ καλὰ χρήματα, τὰ δὲ κείμενα ὡς μὴ ῥᾴδιον εἶναι ἰδεῖν διηγήσατο. καὶ εἶπεν ὦ ἄνδρες, ταῦτα οὐδὲν μᾶλλον ἐμὰ δέον ἡγεῖσθαι ἢ καὶ ὑμέτερα·
PG 134:193ἐγὼ γὰρ ταῦτα ἀθροίζω, ὅπως ἔχω τῷ καλόν τι ὑμῶν ποιοῦντι διδόναι, καὶ ὅπως, ἤν τις ὑμῶν τινος δέηται, λάβῃ πρός με ἰών. Ὅτε δὲ τὰ ἐν Βαβυλῶνι εὖ κατεστήσατο, εἰς Πέρσας ἀπελθεῖν ἡτοιμάζετο. ἐπεὶ δὲ πορευόμενος γίνεται κατὰ τὴν Μηδικήν, τρέπεται ὁ Κῦρος πρὸς Κυαξάρην, καὶ ἀσπασάμενος αὐτὸν εἶπεν ὅτι οἶκος αὐτῷ ἐν Βαβυλῶνι ἐξῃρημένος εἴη, καὶ δῶρα παρέσχεν αὐτῷ πολλὰ καὶ καλά. ὁ δὲ Κυαξάρης προσέπεμψεν αὐτῷ τὴν θυγατέρα στέφανόν τε χρυσοῦν καὶ ψέλια φέρουσαν καὶ στρεπτὸν καὶ στολὴν Μηδικὴν καλλίστην. καὶ ἡ μὲν παῖς ἐστεφάνου τὸν Κῦρον, ὁ δὲ Κυαξάρης δίδωμί σοι ἔφη, ὦ Κῦρε, καὶ αὐτὴν ταύτην γυναῖκα, θυγατέρα οὖσαν ἐμήν, ἐπιδίδωμι δὲ αὐτῇ καὶ φερνὴν Μηδίαν πᾶσαν· οὐδὲ γὰρ ἔστι μοι ἄρρην παῖς γνήσιος. ὁ δὲ Κῦρος τὸ μὲν γένος, ὦ Κυαξάρη, ἐπαινῶ εἶπε, καὶ τὴν παῖδα καὶ τὰ δῶρα, βούλομαι δὲ σὺν γνώμῃ τοῦ πατρός τε καὶ τῆς μητρὸς γῆμαι αὐτήν. καὶ ταῦτα εἰπὼν εἰς Πέρσας ἐπορεύετο. ἐν δὲ τοῖς Περσῶν ὁρίοις ἐλθὼν τὸ μὲν στράτευμα ἐκεῖ κατέλιπεν, αὐτὸς δὲ σὺν τοῖς φίλοις τὴν πόλιν εἰσῄει, ἱερεῖα ἄγων πᾶσι Πέρσαις ἱκανὰ θύειν καὶ ἑστιᾶσθαι.
δῶρα δὲ τῷ πατρὶ καὶ τῇ μητρὶ ἔφερεν οἷα εἰκὸς ἦν καὶ τοῖς φίλοις, οἷα δ’ ἔπρεπεν ἀρχαῖς καὶ γεραιτέροις· ἔδωκε δὲ καὶ πᾶσι Πέρσαις, ἀλλὰ μὴν καὶ Περσίσι. καὶ χρόνον τινὰ τοῖς τεκοῦσι συνδιατρίψας ἀπῄει. καὶ γενόμενος ἐν Μήδοις συνδόξαν τῷ πατρὶ γαμεῖ τὴν Κυαξάρου θυγατέρα· γήμας δ’ εὐθὺς ἔχων αὐτὴν ἀνεζεύγνυεν. Ὡς δ’ ἧκεν εἰς Βαβυλῶνα, σατράπας ἐπὶ τὰ κατεστραμμένα ἔπεμπεν ἔθνη, εἰς Ἀραβίαν δηλαδὴ καὶ Καππαδοκίαν, εἰς Φρυγίαν τε τὴν μεγάλην, εἰς Λυκίαν τε καὶ Ἰωνίαν, εἰς Καρίαν, εἰς Φρυγίαν τὴν παρ’ Ἑλλήσποντον καὶ Αἰολίδα. Κίλιξι δὲ καὶ Κυπρίοις καὶ Παφλαγόσιν οὐκ ἔπεμψε σατράπας, ὅτι ἑκόντες ἐδόκουν αὐτῷ συστρατεύεσθαι· δασμοὺς μέντοι καὶ οὗτοι ἀπέφερον. ἵνα δέ, μεγάλης αὐτῷ τῆς ἀρχῆς οὔσης, ταχέως καὶ πόρρωθέν οἱ κομίζοιντο ἀγγελίαι, ἐσκέψατο πόσην ἂν ὁδὸν ἵππος ἐλαυνόμενος ἀνύοι, καὶ ἱππῶνας τοσοῦτον ἀλλήλων διέχοντας ἐποιήσατο, καὶ ἵππους κατέστησεν ἐν αὐτοῖς καὶ τοὺς αὐτῶν ἐπιμελομένους, καὶ ἄνδρα ἐφ’ ἑκάστῳ ἔταξε τὸν ἐπιτήδειον παραδέχεσθαι τὰ φερόμενα γράμματα καὶ παραδιδόναι καὶ παραλαμβάνειν τοὺς ἀπειρηκότας ἵππους καὶ ἄλλους πέμπειν νεαλεῖς.
Ἤδη δὲ παρελθόντος ἐνιαυτοῦ στρατείαν ἐποιήσατο, ἐν ᾗ λέγεται καταστρέψασθαι πάντα τὰ ἔθνη ὅσα Συρίαν εἰσβάντι οἰκεῖ μέχρις Ἐρυθρᾶς θαλάςσης. μετὰ δὲ ταῦτα στρατεύει ἐπ’ Αἴγυπτον καὶ καταστρέφεται καὶ αὐτήν· ὡς ἐντεῦθεν ὁρίζειν αὐτῷ τὴν ἀρχὴν πρὸς ἕω μὲν τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν, πρὸς ἄρκτον δὲ τὸν πόντον τὸν Εὔξεινον, πρὸς δ’ ἑσπέραν Κύπρον καὶ Αἴγυπτον, τὴν δ’ Αἰθιοπίαν πρὸς μεσημβρίαν. αὐτὸς δ’ ἐν μέσῳ τούτων πεποιημένος τὴν δίαιταν, ἐν Βαβυλῶνι μὲν μῆνας διῆγεν ἑπτὰ τὸν χρόνον δὴ τὸν χειμέριον, ἀλεεινὴ γὰρ αὕτη ἡ χώρα, τρεῖς δὲ μῆνας τοὺς ἀμφὶ τὸ ἔαρ ἐν Σούσοις, ἐν δ’ Ἐκβατάνοις δύο διῆγε μῆνας τὴν τοῦ θέρους ἀκμήν. Οὕτω δὲ ζήσας ὁ Κῦρος καὶ μάλα πρεσβύτης γενόμενος ἀφικνεῖται εἰς Πέρσας τὸ ἕβδομον, πάλαι τῶν τοκέων τετελευτηκότων αὐτῷ. καὶ κοιμωμένῳ κατὰ τὰ βασίλεια ἔδοξεν αὐτῷ κατ’ ὄναρ τις προςελθεῖν κρείττων ἢ κατὰ ἄνθρωπον, λέγων συσκευάζου, ὦ Κῦρε· ἤδη γάρ σε μεταπέμπονται οἱ θεοί.
PG 134:194ἐκ τούτου δ’ εἴκαζεν ὅτι παρείη τοῦ βίου ἡ τελευτή, καὶ τριταῖος τοὺς παῖδας ἐκάλεσε, συνείποντο γὰρ αὐτῷ, καὶ τοὺς φίλους καὶ τὰς Περσῶν ἀρχάς, καὶ εἶπεν ἐμοὶ μὲν τοῦ βίου τὸ τέλος ἤδη πάρεστι, δεῖ δὲ σαφηνίσαι περὶ τῆς βασιλείας τίνι ἔσται μετ’ ἐμέ, ἵνα μὴ πράγματα ὑμῖν παράσχῃ γενομένη ἀμφίλογος. σὺ μὲν οὖν, ὦ Καμβύση, πρεσβύτερος ὢν τὴν βασιλείαν ἔχε, θεῶν διδόντων κἀμοῦ· σοὶ δέ, ὦ Ταναοξάρη, εἶναι σατράπῃ δίδωμι Μήδων τε καὶ Ἀρμενίων καὶ Καδουσίων. ταῦτα τοῖς παισὶν ἐντειλάμενος καὶ παραινέσας πολλά, καὶ προσειπὼν τοὺς παρόντας καὶ πάντας δεξιωσάμενος, συνεκαλύψατο καὶ οὕτως ἐξέλιπεν. ἐπεὶ δ’ ἐκεῖνος ἀπῄει, εὐθὺς οἱ παῖδες αὐτοῦ ἐστασίαζον, πόλεις δὲ καὶ ἔθνη ἀφίσταντο, πάντα δ’ ἐπὶ τὸ χεῖρον ἐτράπετο. Ταῦτα μὲν οὖν τῷ Ξενοφῶντι περὶ Κύρου ἱστόρηται· ὁ δ’ Ἁλικαρνασσεὺς Ἡρόδοτος ἄλλα περὶ τῆς Κύρου φησὶν ἀγωγῆς τε καὶ τελευτῆς καὶ τῆς λοιπῆς βιοτῆς, ἃ μακρὸν ἂν εἴη διηγεῖσθαι.
ἐμοὶ δ’ ἐπιτομὴν ἱστορίας πεποιημένῳ οὐκ ἐπέοικε τὴν πραγματείαν θέσθαι πολύστιχον, ἀλλ’ αὐτὸς μὲν τὰ πιθανώτερα ἔγραψα, ὅτῳ δ’ εἰδέναι βούλημα καὶ ἅπερ Ἡρόδοτος περὶ αὐτοῦ συνεγράψατο, τὴν ἐκείνου μεταχειρισάμενος βίβλον εὑρήσει ταῦτα κατὰ τὸν πρῶτον λόγον, ᾧ τὴν πρώτην τῶν Μουσῶν ἐπέγραψε τὴν Κλειώ. Κῦρος μὲν οὖν οὕτω τὴν τῶν Ἀσσυρίων ἀρχὴν καταλέλυκε. τῷ δὲ πρώτῳ ἔτει τῆς βασιλείας αὐτοῦ, ἑβδομηκοστῷ ὄντι ἐξ ὅτου Ἑβραῖοι εἰς Βαβυλῶνα ἐξ Ἱερουσαλὴμ μετηνέχθησαν, ἐπέτρεψε τοῖς ἐν Βαβυλῶνι οὖσιν Ἰουδαίοις ἀπελθεῖν εἰς Ἱεροσόλυμα καὶ ἀνοικοδομῆσαι τήν τε πόλιν καὶ τὸν ναόν, ὡς ὁ προφήτης Ἱερεμίας προανεφώνησε, καὶ πρὸ ἐκείνου ὁ Ἠσαί̈ας προείρηκεν. ὁ μὲν γὰρ ἦν ὅτε ἡ πόλις ἥλω καὶ ὁ ναὸς κατεσκάφη, ὁ δ’ Ἠσαί̈ας ἔτεσιν ἑκατὸν καὶ τεσσαράκοντα πρότερον ἦν ἢ τὴν πόλιν ἁλῶναι καὶ κατασκαφῆναι τὸ ἱερόν. οὐ μόνον δ’ ἐφῆκε τοῖς αἰχμαλώτοις τὴν ἐπάνοδον καὶ τὴν τῆς πόλεως καὶ τοῦ ναοῦ ἐξανάστασιν, ἀλλὰ καὶ τὰ σκεύη τὰ τοῦ ναοῦ, ἃ Ναβουχοδονόσορ εἰς Βαβυλῶνα ἐκόμισε, συνέπεμψε, παραδοὺς ταῦτα φέρειν Μιθριδάτῃ τῷ αὐτοῦ γαζοφύλακι καὶ τῷ Ζοροβάβελ.
PG 134:195ἐπέστειλε δὲ καὶ τοῖς ἐν Συρίᾳ σατράπαις συναίρεσθαι αὐτοῖς ἐπὶ τῇ τῶν ἔργων οἰκοδομῇ καὶ τὴν δαπάνην αὐτοὺς χορηγεῖν πᾶσαν ἐκ τῶν βασιλικῶν χρημάτων. ταῦτα τοῦ Κύρου θεσπίσαντος ἐξώρμησαν οἱ τῶν δύο φυλῶν ἄρχοντες τῆς τε τοῦ Ἰούδα καὶ τῆς Βενιαμίτιδος, οἵ τε Λευῖται καὶ οἱ ἱερεῖς· πολλοὶ δὲ ἐν τῇ Βαβυλῶνι κατέμειναν, τὰς κτήσεις καταλιπεῖν οὐχ αἱρούμενοι. παραγενομένοις δὲ εἰς Ἱεροσόλυμα οἱ τοῦ Κύρου πάντες συνήργουν αὐτοῖς εἰς τὰς οἰκοδομὰς καὶ συνέπραττον. ἦσαν δ’ οἱ ἐπανελθόντες μυριάδες τέσσαρες δισχίλιοί τε καὶ ἑξακόσιοι. Ἤδη δὲ περὶ τὴν οἰκοδομὴν τῆς πόλεως σπευδόντων καὶ τοῦ ναοῦ, τὰ πέριξ ἔθνη, καὶ μάλιστα τὸ Χουθαίων, οὓς Σαλμανασὰρ μετῴκισεν εἰς Σαμάρειαν, ὅτε τοὺς Ἰσραηλίτας ἐξῃχμαλώτισε, φθονοῦντες τοὺς σατράπας ἐδεξιώσαντο πρότερον μὴ ἐπαρήγειν τοῖς Ἰουδαίοις εἰς τὴν οἰκοδομήν. εἶτα τοῦ Κύρου τὴν ζωὴν καταλύσαντος, Καμβύσου δὲ τοῦ παιδὸς ἐκείνου τὴν ἀρχὴν διαδεξαμένου, γράφουσι τῷ Καμβύσῃ διαβάλλοντες τοὺς Ἑβραίους ὡς ἔθνος ἀποστατικόν τε καὶ ἀνυπότακτον, καί εἰ τὴν πόλιν καὶ τὸν ναὸν ἐκτελέσουσι λέγοντες οὔτε φόρους δώσουσιν οὔθ’ ὑπακούσονται.
ταῦτα καὶ πλείω τοιαῦτα γράψαντες ἔπεισαν αὐτὸν κωλῦσαι τὴν τῆς πόλεως καὶ τοῦ ναοῦ ἀνοικοδόμησιν· καὶ ἐπεσχέθη τὰ ἔργα μέχρι τοῦ δευτέρου ἔτους τῆς βασιλείας Δαρείου τοῦ Ὑστάσπου ἐπ’ ἔτη ἐννέα. Καμβύσης γὰρ ἑπτὰ βασιλεύσας ἔτη, καὶ καταστρεψάμενος ἐν τούτοις τὴν Αἴγυπτον, ὑποστρέψας ἐν Δαμασκῷ ἐτελεύτησε, τῶν μάγων τῆς βασιλείας ἐγκρατῶν γενομένων. καλὸν δὲ καὶ τὰ περὶ τούτων ἐν ἐπιτομῇ διηγήσασθαι. Τῷ Καμβύσῃ ἦν ἀδελφός, κατὰ μὲν τὸν Ξενοφῶντα Ταναοξάρης, κατὰ δὲ τὸν Ἡρόδοτον Σμέρδης ὀνομαζόμενος. ἔδοξεν οὖν ἐν Αἰγύπτῳ τῷ Καμβύσῃ τυγχάνοντι καθ’ ὕπνους τις ἐπιστὰς λέγειν ὡς ἐς τὸν βασιλικὸν καθίσας θρόνον ὁ Σμέρδης τῇ κεφαλῇ τοῦ πόλου προσψαύσειε. δείσας οὖν περὶ τῇ βασιλείᾳ, τὸν Πρηξάσπην αὐτίκα πέμπει ἐς Σοῦσα, κτενοῦντα λάθρᾳ τὸν ἀδελφόν. καὶ ὁ μὲν οὕτω διέφθαρτο, ὁ δὲ Καμβύσης τὸ χρεὼν οὐκ ἐξέφυγε. δύο γὰρ ἦσαν ἀδελφοὶ Μῆδοι, μάγοι κεκλημένοι, ὧν τῷ μὲν Κατιζίθης, τῷ δὲ Σμέρδης ἦν τὰ ὀνόματα. ὁ δὲ Σμέρδης οὐ τοῦ ὀνόματος ἐκοινώνει μόνον Σμέρδῃ τῷ τοῦ Κύρου παιδί, ἀλλὰ καὶ τοῦ εἴδους. τούτων τὸν ἕτερον φροντιστὴν τῶν ἑαυτοῦ πραγμάτων ὁ Καμβύσης ἐκέκτητο.
χρονίζοντος δ’ ἐν Αἰγύπτῳ αὐτοῦ, γνοὺς τὸν φόνον τοῦ Σμέρδου τοῦ τοῦ Κύρου παιδὸς ὁ Κατιζίθης, καὶ ὡς ὀλίγοις ὁ ἐκείνου θάνατος ἔγνωσται, ἐπιθέσθαι τῇ βασιλείᾳ ἐσκέψατο· καὶ τὸν ἀδελφὸν ὁμωνυμοῦντα τῷ Σμέρδῃ καὶ πολλὴν πρὸς ἐκεῖνον ἐμφέρειαν ἔχοντα εἰς τὸν θρόνον ἐκάθισε τὸν βασίλειον, οὐχ ὡς οἰκεῖον ὁμαίμονα, ἀλλ’ ὡς τοῦ Κύρου υἱὸν καὶ τοῦ Καμβύσου ὁμόγνιον· καὶ κήρυκας διέπεμψε πανταχοῦ βασιλέα τὸν Κύρου Σμέρδην ἀγγέλλοντας. μαθὼν οὖν ταῦτα καὶ ὁ Καμβύσης τὸν Πρηξάσπην ἀνέκρινεν ὡς μὴ πληρώσαντά οἱ τὸ κελευσθέν. ὁ δὲ διεβεβαίου μὴ τὸν ἀδελφὸν ἐπαναστῆναι αὐτῷ. ἐκεῖνον γὰρ ἐγώ ἔλεγεν, ὡς σὺ ἐνετείλω, ἔκτανόν τε καὶ ἔθαψα. συλληφθῆναι τοίνυν κελεύει Καμβύσης τὸν ἐν τῷ στρατῷ κηρύσσοντα τὸν τοῦ Κύρου Σμέρδην βασιλεῦσαι Περσῶν. καὶ συλληφθεὶς ἠρωτᾶτο εἰ αὐτὸς τὸν Σμέρδην ἑώρακε, καὶ εἰ ἐκεῖνος αὐτῷ ἐνετείλατο λέγειν ἅπερ φησίν· ὁ δὲ μὴ θεάσασθαι τὸν Σμέρδην ἀνταπεκρίνατο, παρὰ δὲ τοῦ μάγου τοῦ τῶν βασιλείων ἐπιτροπεύοντος ταῦτα λέγειν ἐπιταχθῆναι.
PG 134:196γνοὺς οὖν ἐντεῦθεν ὁ Καμβύσης τὸ ἀληθὲς ἐθρήνησε μὲν ὡς μάτην κτείνας τὸν ἀδελφόν, ὥρμησε δ’ αὐτίκα κατὰ τῶν μάγων στρατεύεσθαι. ἀναθρώσκοντι δέ οἱ ἐπὶ τὸν ἵππον τοῦ κουλεοῦ τοῦ ξίφους ὁ μύκης ἐξέπεσε, καὶ γυμνωθὲν τὸ ξίφος παίει αὐτοῦ τὸν μηρὸν καιρίως. ἤρετο οὖν ὅπως ἡ πόλις καλοῖτο, καὶ μαθὼν ὡς Ἐκβάτανα, εἶπεν ὡς ἐνταῦθά μοι πέπρωται τελευτᾶν. ἐκέχρηστο γὰρ αὐτῷ ἐν Ἐκβατάνοις μέλλειν θανεῖν· καὶ ὁ μὲν παρὰ τοῖς ἐν Μηδίᾳ Ἐκβατάνοις ἐδόκει πρῴην τὸ τέλος αὐτὸν καταλήψεσθαι, ὁ δὲ χρησμὸς οὐκ ἐκεῖνα ἐδήλου, ἀλλὰ τὰ ἐν Συρίᾳ Ἐκβάτανα. Ὁ μὲν οὖν μεθ’ ἡμέρας τινὰς τελευτᾷ ἄπαις, βασιλεύσας ἐπ’ ἔτη ἑπτὰ ἐπὶ πέντε μησίν, ὁ δὲ μάγος τοῦ Καμβύσου θανόντος ἀδεῶς ἐβασίλευσεν, ἑαυτῷ τὸν τοῦ Κύρου Σμέρδην ἐπιγραφόμενος. καὶ πέμψας εἰς πᾶν ἔθνος ὧν ἦρχεν ἀτέλειαν πᾶσιν ἐπ’ ἔτη τρία ἐκήρυξεν. ἤδη δὲ μῆνας ἄρξας ἑπτὰ ὅστις ἦν ἐγνώσθη· ἐγνώσθη δ’ οὕτως. Ὀτάνης ἦν γένει καὶ πλούτῳ Περσῶν τοῖς πρώτοις ἐνάμιλλος. τούτου θυγατέρα Καμβύσης ἔσχεν, ἣ Φαιδυμίη ἐκέκλητο. ταύτῃ καὶ ὁ μάγος ἐκέχρητο ὥσπερ καὶ ταῖς λοιπαῖς ἃς εὗρεν εἰς τὰ βασίλεια.
πέμψας οὖν ὁ πατὴρ ἠρώτα λάθρᾳ αὐτὴν εἰ τῷ τοῦ Κύρου Σμέρδῃ εἴθ’ ἑτέρῳ τινὶ συνευνάζοιτο. ἡ δὲ μήτ’ ἰδέσθαι τὸν Κύρου Σμέρδην ἀνταπεκρίνατο μήτ’ εἰδέναι ᾧτινι συγκοιτάζοιτο. ὁ δὲ καὶ πάλιν στέλλει παρ’ αὐτήν, κινδυνεύειν αὐτῇ ἐντελλόμενος, εἰ δεήσειεν, ἵνα πληρώσῃ πατρικὴν ἐντολήν, καὶ ὑποτιθείς, ὁπηνίκα συγκοιμῷτο τῷ βασιλεῖ καὶ ὑπνώττοντα αὐτὸν γνῷ, ψαῦσαι τῶν ὤτων αὐτοῦ, καὶ εἰ μὲν ἔχοντα ὦτα γνοίη, εἰδέναι ὡς τῷ Κύρου Σμέρδῃ συγγίνεται· εἰ δὲ μὴ ἔχοι, τὸν μάγον Σμέρδην αὐτὸν νομίζειν. πείθεται τῷ πατρὶ ἡ Φαιδυμίη, καὶ γνοῦσα τὸν αὐτῇ συγγινόμενον ὦτα μὴ ἔχοντα, ἐσήμηνε τῷ πατρί. οὐκ εἶχε δ’ ὦτα ὅτι ὁ Κῦρός ποτε ταῦτα δι’ ἁμάρτημά τι ἀπέτεμεν. ὁ δὲ Ὀτάνης Ἀσπαθίνῃ καὶ Γωβρύᾳ πρωτεύουσι τῶν Περσῶν καὶ αὐτῷ φιλουμένοις κοινοῦται δὴ τὸ ἀπόρρητον. οἱ δὲ καὶ πρῴην ἐν ὑποψίᾳ ὄντες τοῦ πράγματος εὐθὺς τοὺς λόγους ἐδέξαντο. ἔδοξεν οὖν αὐτοῖς καὶ ἑτέρους προςεταιρίσασθαι. καὶ Ὀτάνης μὲν ἐπάγεται Ἰνταφέρνην, Γωβρύας δὲ Μεγάβυζον, Ὑδάρνην δὲ Ἀσπαθίνης· καὶ Δαρείῳ δὲ τῷ Ὑστάσπου υἱῷ ἄρτι πρὸς Σοῦσα ἐκ Περσίδος ἐλθόντι τὸ ἀπόρρητον ἐκοινώσαντο.
PG 134:197ὁ δὲ καὶ ἐδέξατο τὸν λόγον, καὶ πρὸς τὴν πρᾶξιν αὐτίκα ὁρμᾶν συνεβούλευεν, ἢ τῆς παρούσης ἡμέρας διακενῆς παρερχομένης αὐτὸς ἔλεγε γενέσθαι τῷ μάγῳ μηνυτὴς τῆς ἐπιβουλῆς. ἐπείσθησαν τῇ συμβουλῇ τοῦ Δαρείου καὶ οἱ λοιποί, καὶ τοῦ ἔργου εἴχοντο. Συνέβη δέ τι καὶ ἕτερον ὃ ἐπισπεῦσαι αὐτοὺς ἠρέθισε τὴν ἐγχείρησιν. εἰδότες γὰρ οἱ μάγοι ὅτι Πρηξάσπης ἐχειρούργησε τοῦ Σμέρδου τὸν φόνον τοῦ Κύρου παιδός, καὶ ὅτι διὰ τοῦτο καὶ ἐν αἰτίᾳ τοῖς Πέρσαις ἐστίν, προσκαλεσάμενοι αὐτὸν φίλον τε ἐποιοῦντο καὶ ὅρκοις προκατελάμβανον καὶ λαμπραῖς ὑποσχέσεσι μή τινι αὐτῶν ἐκφῆναι τὸ σόφισμα. καταθεμένου δ’ ἐκείνου ποιήσειν ταῦτα, προσεπῆγον συγκαλέσειν τὸ πλῆθος ὑπὸ τὸ τεῖχος τῶν βασιλείων, αὐτὸν δ’ ἐπὶ πύργον ἀναβάντα εἰς ἐπήκοον ἅπασιν ἐκβοῆσαι ὡς ὑπὸ Σμέρδου τοῦ Κύρου υἱέος, οὐχ ὑφ’ ἑτέρου δὲ βασιλεύονται· φείσασθαι γὰρ αὐτοῦ, καὶ μὴ κτεῖναι αὐτὸν ὡς ὁ Καμβύσης αὐτῷ ἐνετείλατο.
συνθεμένου δὲ καὶ ταῦτα ποιήσειν, συνῆκτο μὲν τὸ πλῆθος, Πρηξάσπης δὲ ἐπὶ τὸν πύργον ἀνῄει, καὶ ἔλεξεν ὅσα τοῖς Πέρσαις ἀγαθὰ παρὰ Κύρου γεγόνασι, προσετίθει δὲ ὡς τὸν ἐκείνου παῖδα τὸν Σμέρδην αὐτὸς ἀνέλοι, τοῦ Καμβύσου βιάσαντος. τοὺς μάγους δὲ τὴν βασιλείαν ἔχειν ἐπληροφόρει, καὶ ἐπηρᾶτο Πέρσαις, εἰ μὴ αὐτοὺς τίσαιντο. ταῦτα εἰπὼν ἑαυτὸν κατεκρήμνισε καὶ ἀπέθανεν. Οἱ δὲ ἑπτὰ ἄνδρες ἐν τῇ ὁδῷ τὰ κατὰ τὸν Πρηξάσπην μαθόντες ὥρμησαν εὐθὺς ἐπὶ τὰ βασίλεια καὶ εἰσῄεσαν, παρὰ τῶν φυλάκων μὴ κωλυόμενοι· ᾐδοῦντο γὰρ τὴν ὑπεροχὴν τῶν ἀνδρῶν. παρελθόντες δ’ εἰς τὴν αὐλὴν ἐνέτυχον τοῖς ἀγγελιαφόροις εὐνούχοις, οἳ σφᾶς ἠρώτων ὅτου χρῄζοντες ἥκοιεν, ἐκώλυόν τε προσωτέρω ἰέναι. οἱ δὲ τοὺς μὲν ἐκεῖ διεχειρίσαντο, αὐτοὶ δὲ δρομαίως εἰσῄεσαν. οἱ μάγοι δ’ ὄντες ἐντός, καὶ τῶν εὐνούχων γνόντες τὸν θόρυβον, ἐτράποντο πρὸς ἀλκήν, καὶ ὁ μὲν τὴν αἰχμήν, ὁ δὲ τὸ τόξον μετεχειρίσαντο. καὶ θάτερος μὲν τῇ αἰχμῇ Ἀσπαθίνην παίει κατὰ μηρόν, τὸν δ’ Ἰνταφέρνην κατ’ ὄψιν, ὅθεν ἐκεῖνος ἐβλάβη τὸν ὀφθαλμόν· τὰ τόξα δ’ ἦν ἄπρακτα χερσὶν ἐγγύθεν αὐτοῖς χρωμένοις.
καὶ ὁ ταῦτα κατέχων εἰσέδυ πρὸς θάλαμον, συνεισπίπτουσι δ’ αὐτῷ Δαρεῖός τε καὶ Γωβρύας. καὶ ὁ μὲν συνεπλάκη τῷ μάγῳ, Δαρεῖος δὲ ἀπορῶν διὰ σκότος καὶ δεδιὼς μὴ τὸν ἑταῖρον πλήξῃ, ἵστατο ἄπρακτος. Γωβρύας δὲ ἤρετο ὅτου χάριν ἀργὸς ἵσταται· ὁ δ’ εἶπε τὸ αἴτιον. καὶ ὅς ὤθει τὸ ξίφος καὶ δι’ ἀμφοῖν ἔφησε. καὶ ὁ Δαρεῖος ὦσε τὸ ἐγχειρίδιον, καὶ τοῦ μάγου ἐπέτυχε. κτείναντες οὖν καὶ τὸν ἕτερον οἱ λοιποὶ ἔτεμον τὰς κεφαλὰς καὶ ἀμφοῖν, καὶ τοὺς μὲν δύο τοὺς τραυματίας αὐτῶν διά τε τὰ τραύματα καὶ τὴν τῆς ἀκροπόλεως φυλακὴν κατέλιπον ἐν αὐτῇ, οἱ λοιποὶ δὲ τὰς κεφαλὰς ἐπιφερόμενοι τῶν μάγων ἐξέθεον καὶ Πέρσαις ταύτας ἐδείκνυον καὶ ἐξηγοῦντο τὸ γεγονός. οἱ δὲ τὴν ἀπάτην μαθόντες ἔκτεινον ᾧ ἂν τῶν μάγων ἐνέτυχον. Ἐπεὶ δὲ κατέστη ὁ θόρυβος καὶ ἤδη τινὲς ἡμέραι παρήλθοσαν, ἐβουλεύοντο περὶ τῆς τῶν πραγμάτων οἰκονομίας. καὶ Ὀτάνης μὲν δημοκρατίαν ἑλέσθαι παρῄνει, ἀριστοκρατίαν δὲ ὁ Μεγάβυζος, ὁ δέ γε Δαρεῖος βασιλείαν καὶ αὖθις αἱρήσεσθαι συνεβούλευε. συνέθεντο οὖν τῇ τούτου γνώμῃ καὶ οἱ τέσσαρες οἱ λοιποί·
PG 134:198καὶ ἔδοξεν αὐτοῖς ἐπιβῆναι τῶν ἵππων, καὶ ὅτου ἂν ὁ ἵππος ἡλίου ἀνατείλαντος χρεμετίσῃ ἐν τῷ προαστείῳ γενομένων, τοῦτον ἔχειν τὴν βασιλείαν. Δαρεῖος δὲ τὴν βουλὴν τῷ ἱπποκόμῳ αὐτοῦ ἐξηγήσατο. ἦν δὲ σοφὸς ὁ ἀνὴρ καί θάρρει, ὦ δέσποτα ἔφη ὡς σὴ ἔσται ἡ βασιλεία. γενομένης οὖν νυκτὸς θήλειαν ἵππον λαβών, ἣν ὁ Δαρείου ἔστεργεν ἵππος, καὶ δήσας εἰς τὸ προάστειον ἐπήγαγε τὸν ἵππον καὶ περιῆγεν αὐτὸν ἀγχοῦ τῇ θηλείᾳ, καὶ τέλος ἐφῆκεν ὀχεῦσαι τὴν ἵππον. ἕωθεν δὲ τῶν ἑπτὰ παραγενομένων εἰς τὸ προάστειον καὶ διεξελαυνόντων ἐν αὐτῷ, ὡς ἐκεῖσε γεγόνασιν ἔνθαπερ ἡ θήλεια ἵππος ἐδέδετο, εἰς μνήμην ταύτης ὁ Δαρείου ἵππος ἰὼν ἐχρεμέτισεν· κἀκ τούτου τῷ Δαρείῳ ἡ βασιλεία προσγέγονεν. οἱ μὲν οὖν τοῦτό φασι μηχανήσασθαι τὸν Οἰβάρεα, τοῦτο γὰρ τῷ τοῦ Δαρείου ἱπποκόμῳ ὄνομα ἦν, οἱ δ’ ἑτεροῖον εἶναί φασι τὸ τούτου μηχάνημα. τῆς γὰρ ἵππου ἐκείνης, ἣν ὁ Δαρείου ἵππος ἐφίλει, τῶν ἄρθρων ἐπιψαῦσαι τῇ χειρί, καὶ τὴν χεῖρα κρύπτειν ἐν τῇ ἀναξυρίδι.
ἤδη δὲ τοῦ ἡλίου ἀνίσχοντος, καὶ τοὺς ἵππους ἀναβαινόντων τῶν ἑπτὰ ἐκείνων ἀνδρῶν, προσαγαγεῖν αὐτὸν τὴν χεῖρα τοῖς τοῦ ἵππου τοῦ Δαρείου μυκτῆρσι, καὶ τὸν αὐτίκα αἰσθόμενον φριμάξασθαί τε καὶ χρεμετίσαι. εἴτ’ οὖν οὕτως εἴτ’ ἐκείνως ὁ Δαρεῖος τῆς βασιλείας ἐπέτυχεν. Οὗτος οὖν ἰδιώτης ὢν ηὔξατο τῷ θεῷ, εἰ γένοιτο βασιλεύς, πάντα τὰ σκεύη τοῦ θεοῦ ὅσα ἦν ἔτι ἐν Βαβυλῶνι πέμψειν εἰς τὸν ἐν Ἱεροσολύμοις ναόν. ἦν δὲ αὐτῷ πάλαι καὶ πρὸς τὸν Ζοροβάβελ φιλία, δι’ ἣν καὶ σωματοφυλακεῖν μεθ’ ἑτέρων δύο ἠξίωτο ἄρτι ἐξ Ἱεροσολύμων πρὸς αὐτὸν ἀφικόμενος. τῷ δὲ πρώτῳ ἔτει τῆς αὐτοῦ βασιλείας πότον τοῖς μεγιστᾶσιν αὐτοῦ Δαρεῖος ἡτοίμασεν· ὡς δ’ εὐωχηθέντες ἀνέλυσαν, καὶ αὐτὸς παρὰ τῇ κοίτῃ κατέδαρθε. μικρὸν οὖν ὑπνώσας ἀφύπνωσε καὶ μετὰ τῶν σωματοφυλάκων ὡμίλει. καὶ τούτων ἑκάστῳ ἀγῶνα λόγου προτίθησι· τῷ πρώτῳ μὲν εἰ ὁ οἶνος πάντων κρατεῖ, τῷ δευτέρῳ δὲ εἰ οἱ βασιλεῖς, τῷ δέ γε λοιπῷ, οὗτος δ’ ὁ Ζοροβάβελ ἦν, εἰ αἱ γυναῖκες καὶ αὐτῶν ἡ ἀλήθεια·
PG 134:199καὶ τῷ νικήσαντι γέρας δώσειν ὑπέσχετο νικητήριον πορφύραν φορεῖν καὶ κίδαριν βυσσίνην καὶ περιαυχένιον χρύσεον, καὶ ἐν ἐκπώμασι πίνειν χρυσοῖς καὶ ἐπὶ χρυσίου καθεύδειν καὶ ἅρμα χρυσοχάλινον ἔχειν καὶ μετ’ αὐτὸν προεδρεύειν καὶ συγγενῆ καλεῖσθαι αὐτοῦ. ὄρθρου τοίνυν τοὺς μεγιστᾶνας μεταπεμψάμενος τῶν σωματοφυλάκων ἕκαστον ἐκέλευσε περὶ τοῦ προβλήματος ἀποφαίνεσθαι. καὶ ὁ μὲν τὴν ἰσχὺν ἐξῆρε τοῦ οἴνου, ὡς τὴν τῶν καταχρωμένων ἀπατῶντος διάνοιαν καὶ τὰς τῶν ψυχῶν διαθέσεις μεταποιοῦντος καὶ ἄλλους ἐξ ἄλλων ἐργαζομένου τοὺς οἰνωθέντας· ὁ δὲ τὸν βασιλέα πάντων ὑπερισχύειν ἐφιλοσόφησεν, ὡς τῶν ἀνθρώπων κρατούντων τῶν ἄλλων ἁπάντων διὰ σοφίας, τούτων δ’ αὖ οἷς ἅπαντα ὑποτάσσεται κυριευόντων τῶν βασιλέων· ὁ δέ γε Ζοροβάβελ τὰς γυναῖκας κρειττονεύειν τὴν ἰσχὺν ἀπεφήνατο, ὡς καὶ τῶν βασιλέων δι’ αὐτῶν γενομένων καὶ τῶν τὰς ἀμπέλους φυτευόντων, καὶ πάντων αὐτὰς γονέων τε προτιμώντων καὶ τῶν πατρίδων καὶ τῶν φιλτάτων αὐτῶν· καὶ τῶν βασιλέων δ’ αὐτῶν κρατεῖν τὰς γυναῖκας κολακευόντων αὐτὰς καὶ ταπεινουμένων, εἰ κατά τι δυσχεραινούσας γνοῖεν αὐτάς·
μᾶλλον δὲ τούτων δύνασθαι τὴν ἀλήθειαν, ἐπεὶ καὶ ὁ θεὸς ἀληθής ἐστι καὶ οὕτω καλεῖται, καὶ τὰ μὲν ἄλλα θνητά, ἀθάνατον δὲ χρῆμά ἐστιν ἡ ἀλήθεια καὶ ἀί̈διον. πάντων δὲ τῇ γνώμῃ τούτου θεμένων ὡς ἄριστα περὶ τῆς ἀληθείας φιλοσοφήσαντος, ὁ Δαρεῖος αἰτήσασθαι ὃ βούλεται πάρεξ τῶν ὑπεσχημένων ἐπέτρεψεν. ὁ δὲ τῆς εὐχῆς αὐτὸν ἀνέμνησεν, ἥν, εἰ λάβοι τὴν βασιλείαν, πεποίητο. αὕτη δὲ ἦν, τὸν ἐν Ἱεροσολύμοις τοῦ θεοῦ κατασκευάσαι ναόν, ἀποκαταστῆσαι δὲ καὶ τὰ σκεύη ὅσα ἔτι ἐν Βαβυλῶνι περιελέλειπτο. καί τοῦτο ἔφη τὸ αἴτημα τὸ ἐμόν. ἡσθεὶς δ’ ἐπὶ τούτοις ὁ βασιλεὺς γράφει τοῖς σατράπαις κέδρινα ξύλα χορηγεῖν εἰς τὴν οἰκοδομὴν τοῦ ναοῦ, καὶ συγκατασκευάζειν τὴν πόλιν τῷ Ζοροβάβελ, καὶ πάντας τοὺς εἰς τὴν Ἰουδαίαν ἀπελθόντας αἰχμαλώτους τῶν Ἰσραηλιτῶν ἐλευθέρους εἶναι καὶ ἀτελεῖς, καὶ τάλαντα δοθῆναι πεντήκοντα εἰς τὴν ἀνέγερσιν τοῦ ναοῦ. καὶ τὰ σκεύη δὲ πάντα ὅσα ἔτι ἦν παρ’ αὐτῷ ἔπεμψε· καὶ ὅσα Κῦρος περὶ τῶν Ἰουδαίων ἐθέσπισε, ταῦτα καὶ Δαρεῖος προσδιετάξατο. Ἧκεν οὖν τούτων γεγονότων εἰς Βαβυλῶνα ὁ Ζοροβάβελ καὶ τοῖς ὁμοφύλοις τὰ παρὰ τοῦ βασιλέως εὐηγγελίσατο·
καὶ ὅσοι προτεθύμηντο ἐπανελθεῖν εἰς Ἱεροσόλυμα, ἀπῄεσαν. τὸ δὲ κεφάλαιον τῶν ἀπιόντων ἦν μυριάδες τετρακόσιαι ἑξήκοντα δύο καὶ ὀκτακισχίλιοι, ἄτερ Λευιτῶν τε καὶ πυλωρῶν καὶ δούλων ἱερῶν καὶ θεραπόντων, οἳ τοῖς ἀναβαίνουσιν εἵποντο. ἡγεμὼν δὲ τούτων ἦν ὁ Ζοροβάβελ, Σαλαθιὴλ παῖς ἐκ τῆς Ἰούδα φυλῆς, ἀπόγονος τοῦ Δαβίδ, καὶ Ἰησοῦς υἱὸς Ἰωσεδὲκ τοῦ ἀρχιερέως· πρὸς τούτοις δὲ Μαρδοχαῖος καὶ Σερὲβ ἐκ τοῦ πλήθους κεχρισμένοι ἄρχοντες ἦσαν. ἀπελθόντες δ’ εἰς Ἱεροσόλυμα ἔθυσαν καὶ τῆς οἰκοδομῆς ἀπήρξαντο τοῦ ναοῦ. καὶ ὁ μὲν ναὸς θᾶττον ἔλαβε τέλος· ἀπαρτισθέντος δ’ ἤδη τοῦ ἱεροῦ οἱ ἱερεῖς καὶ οἱ Λευῖται καὶ οἱ Ἀσὰφ παῖδες ὕμνουν τὸν θεόν. τῶν δὲ πατριῶν οἱ πρεσβύτεροι τὸν πρὶν ναὸν ταῖς μνήμαις ἀναπολοῦντες, καὶ τὸν ἄρτι γεγενημένον ἐνδεέστερον ὁρῶντες τοῦ πάλαι, εἰς δάκρυα καὶ θρήνους προήγοντο, καὶ ἡ τούτων οἰμωγὴ ὑπερεφώνει τὴν τῶν σαλπίγγων ἠχήν. Προσίασι δ’ οἱ Σαμαρεῖται τῷ Ζοροβάβελ ἔτι τοῦ ναοῦ ἀνεγειρομένου, ἀξιοῦντες συγκοινωνῆσαι αὐτοῖς τῆς οἰκοδομῆς τοῦ ναοῦ. ὁ δὲ τῆς μὲν οἰκοδομῆς αὐτοὺς μετασχεῖν οὐ προσήκατο, προσκυνεῖν δ’ ἐν τῷ ναῷ ἔλεγεν αὐτοῖς ἐφιέναι.
PG 134:200πρὸς ταῦτα οἱ Σαμαρεῖται ἠχθέσθησαν, καὶ πείθουσι τὰ ἐν Συρίᾳ ἔθνη δεηθῆναι τῶν σατραπῶν ἐπισχεῖν τοῦ ναοῦ τὴν ἀνέγερσιν. ἀναβάντες δὲ εἰς Ἱεροσόλυμα οἱ Συρίας ἐπάρχοντες καὶ Φοινίκης ἠρώτων τίνος συγχωρήσαντος ὡς φρούριον τὸν ναὸν ἀνεγείρουσι καὶ τῇ πόλει τείχη σφόδρα περιβάλλουσιν ἰσχυρά. Ζοροβάβελ δὲ καὶ ὁ ἀρχιερεὺς Ἰησοῦς ἐκ Κύρου πρῶτον ἐπιτραπῆναι τὴν οἰκοδομὴν ἔφασαν, εἶτ’ αὖθις ἐκ τοῦ Δαρείου. οἱ δ’ ἔπαρχοι τῶν τῆς Συρίας καὶ Φοινίκης χωρῶν τὴν μὲν τῶν ἔργων οἰκοδομὴν ἐπισχεῖν οὐκ ἔκριναν, Δαρείῳ δὲ παραχρῆμα ἔγραψαν. τῶν δὲ Ἰουδαίων κατεπτηχότων μὴ μεταδόξῃ τῷ βασιλεῖ περὶ ὧν ᾠκονόμησεν, Ἀγγαῖος καὶ Ζαχαρίας οἱ προφῆται θαρρεῖν αὐτοὺς παρώρμων καὶ μηδὲν ὑφορᾶσθαι ἀβούλητον. πιστεύοντες οὖν τοῖς προφήταις ἐντεταμένως εἴχοντο τῆς οἰκοδομῆς. Δαρεῖος δὲ τὰς ἐπιστολὰς δεξάμενος καὶ τὰς τῶν Σαμαρειτῶν κατηγορίας, ὅτι τήν τε πόλιν ὀχυροῦσιν Ἰουδαῖοι καὶ τὸν ναὸν οἰκοδομοῦσιν ὡς φρούριον, καὶ ὅτι Καμβύσης τὴν τούτων ἐκώλυσεν οἰκοδομήν, προσέταξεν ἐν τοῖς βασιλικοῖς ὑπομνήμασι ζητηθῆναι τὰ περὶ τούτου.
καὶ εὑρέθη ἐν Ἐκβατάνοις τῇ βάρει τῇ ἐν Μηδίᾳ γεγραμμένον ὡς τῷ πρώτῳ ἔτει τῆς αὐτοῦ βασιλείας Κῦρος ἐκέλευσε τὸν ναὸν οἰκοδομηθῆναι τὸν ἐν Ἱεροσολύμοις καὶ τὸ θυσιαστήριον, καὶ τὴν εἰς ταῦτα δαπάνην ἐκ τῶν βασιλικῶν διετάξατο γίνεσθαι, καὶ τὰ τοῦ ναοῦ σκεύη ἀποδοθῆναι, καὶ συλλαβέσθαι πρὸς τὸ ἔργον τοῖς ἐκεῖσε ἄρχουσιν ἐκέλευσε καὶ τελεῖν τοῖς Ἰουδαίοις εἰς θυσίαν ταύρους καὶ κριοὺς καὶ ἄρνας καὶ ἐρίφους σεμίδαλίν τε καὶ οἶνον καὶ ἔλαιον. ταῦτα ἐν τοῖς ὑπομνήμασι Δαρεῖος εὑρὼν ἀντέγραψε τοῖς ἐπεσταλκόσι τὸ ἀντίγραφον ὑμῖν τῆς ἐπιστολῆς ἐν τοῖς ὑπομνήμασιν εὑρὼν τοῖς Κύρου ἀπέσταλκα, καὶ βούλομαι γενέσθαι πάντα ὡς αὐτὴ περιέχει. ἔρρωσθε. γνόντες δὲ τὴν τοῦ βασιλέως προαίρεσιν οἱ τῶν χωρῶν ἐκείνων ἐπιτροπεύοντες συνήργουν τοῖς Ἰουδαίοις. καὶ ᾠκοδομήθη ἐν ἔτεσιν ἑπτὰ ὁ ναός, καὶ ἔθυσαν οἱ Ἰσραηλῖται θυσίας ἀνανεωτικὰς τῶν προτέρων ἀγαθῶν. τῆς δὲ τῶν ἀζύμων ἑορτῆς ἐνστάσης συνερρύη πᾶς ὁ λαὸς ἐκ τῶν κωμῶν εἰς τὴν πόλιν, καὶ τὴν ἑορτὴν ἤγαγον καὶ τὴν πάςχα προσαγορευομένην θυσίαν ἐτέλεσαν. Κατῴκησαν δ’ ἐν Ἱεροσολύμοις πολιτείᾳ χρώμενοι ἀριστοκρατικῇ μετὰ ὀλιγαρχίας.
PG 134:201οἱ γὰρ ἱερεῖς προεστήκεσαν τῶν πραγμάτων ἄχρις οὗ τοὺς Ἀσαμωναίου συνέβη βασιλεύειν ἐκγόνους. πρὸ μὲν γὰρ τῆς αἰχμαλωσίας ἐβασιλεύοντο ἐπὶ ἔτη πεντακόσια τριάκοντα δύο, μῆνας ἕξ, ἡμέρας δέκα· πρὸ δὲ τῶν βασιλέων ἄρχοντες αὐτοὺς διεῖπον οἱ προσαγορευόμενοι κριταὶ καὶ μόναρχοι. καὶ τοῦτον πολιτευόμενοι τὸν τρόπον ἐπ’ ἔτεσι πλείοσιν ἢ πεντακοσίοις διήγαγον μετὰ Μωυσῆν τε καὶ Ἰησοῦν. Οἱ δέ γε Σαμαρεῖς ἀπεχθῶς πρὸς αὐτοὺς διακείμενοι πολλὰ κακὰ τοὺς Ἰουδαίους εἰργάζοντο. πρέσβεις οὖν ἐξ Ἱεροσολύμων πρὸς Δαρεῖον ἐστάλησαν Ζοροβάβελ καὶ τῶν ἀρχόντων ἕτεροι τέσσαρες. μαθὼν δὲ ὁ βασιλεὺς τὰ κατὰ τῶν Σαμαρέων αἰτιάματα, ἔγραψε πρὸς τοὺς ἱππάρχους τῆς Σαμαρείας καὶ τὴν βουλὴν μήτι ἐνοχλεῖν Ἰουδαίοις, ἀλλὰ καὶ χορηγεῖν αὐτοῖς ἐκ τοῦ βασιλικοῦ γαζοφυλακίου τῶν φόρων τῆς Σαμαρείας πάνθ’ ὅσα πρὸς τὰς θυσίας αὐτοῖς ἐστι χρήσιμα. Δαρείου δὲ τελευτήσαντος παραλαβὼν τὴν βασιλείαν ὁ παῖς αὐτοῦ Ξέρξης καὶ τὴν πρὸς θεὸν εὐσέβειαν διεδέξατο, καὶ πρὸς τοὺς Ἰουδαίους ἔσχε φιλοτιμότατα. ἦν δ’ ἐν Βαβυλῶνι τότε Ἔζρας ἀνὴρ ἀγαθὸς καὶ τῶν νόμων Μωυσέως εἰς ἐμπειρίαν ἀκριβέστατος.
οὗτος φίλος τῷ Ξέρξῃ γίνεται, καὶ ἀναβῆναι θελήσας εἰς Ἱεροσόλυμα καί τινας ἐπαγαγέσθαι τῶν ἐν Βαβυλῶνι Ἑβραίων, ἐδεήθη τοῦ βασιλέως διὰ γραμμάτων αὐτοῦ γνωρίσαι τοῖς σατράπαις αὐτόν. ὁ δὲ γράφει ταῦτα. τῆς ἐμαυτοῦ φιλανθρωπίας ἔργον εἶναι νομίσας τὸ τοὺς βουλομένους τῶν Ἰσραηλιτῶν συναπαίρειν εἰς Ἱεροσόλυμα, Ἔζρᾳ ἱερεῖ καὶ ἀναγνώστῃ τοῦ θείου νόμου τοῦτο προσέταξα, καὶ ὁ βουλόμενος ἀπίτω. καὶ ἄργυρος καὶ χρυσὸς ὅσος ἂν εὑρεθείη ἐν τῇ χώρᾳ τῶν Βαβυλωνίων ὠνομασμένος τῷ θεῷ, τοῦτον πάντα κελεύω εἰς Ἱεροσόλυμα κομισθῆναι. καὶ ὅσα ἂν ἐννοήσῃς, ὦ Ἔζρα, καὶ ταῦτα ἔργασαι, τὴν εἰς αὐτὰ δαπάνην ἐκ τοῦ βασιλικοῦ γαζοφυλακίου ποιούμενος. καὶ τοῖς ἱερεῦσι δὲ καὶ Λευίταις καὶ πᾶσι τοῖς τοῦ ἱεροῦ δουλευταῖς μήτε φόρους μήτε ἄλλο τι φορτικὸν ἐπιταγῆναι κελεύω. καὶ σὺ δέ, Ἔζρα, κατὰ τὴν τοῦ θεοῦ σοφίαν ἀπόδειξον κριτάς, ὅπως δικάζωσιν ἐν Συρίᾳ καὶ Φοινίκῃ πάσῃ, τοὺς ἐπισταμένους τὸν νόμον· καὶ τοῖς ἀγνοοῦσι παρέξεις αὐτὸν μαθεῖν. λαβὼν δὲ ταύτην Ἔζρας τὴν ἐπιστολὴν ἀνέγνω ἐν Βαβυλῶνι τοῖς ἐκεῖ Ἰουδαίοις, καὶ τὸ ἀντίγραφον αὐτῆς παρὰ πάντας ἔπεμψε τοὺς ὁμοεθνεῖς·
οἳ ἅπαντες ὑπερήσθησαν. πολλοὶ δὲ αὐτῶν καὶ τὰς κτήσεις ἀναλαβόντες ἦλθον εἰς Βαβυλῶνα, ἵν’ ἐπανέλθωσιν εἰς Ἱεροσόλυμα· ὁ δὲ πᾶς λαὸς τῶν Ἰσραηλιτῶν κατὰ χώραν ἔμεινε. διὸ καὶ δύο φυλὰς ἐπί τε τῆς Ἀσίας καὶ τῆς Εὐρώπης Ῥωμαίοις ὑπηκόους εἶναί φησιν ὁ Ἰώσηπος, τὰς δὲ δέκα φυλὰς πέραν εἶναι τοῦ Εὐφράτου, μυριάδας οὔσας ἀπείρους καὶ ἀριθμῷ γνωσθῆναι μὴ δυναμένας. πρὸς Ἔζραν δὲ πολλοὶ τὸν ἀριθμὸν ἀφικνοῦνται καὶ σὺν αὐτῷ παραγίνονται εἰς Ἱεροσόλυμα. καὶ παραδέδωκεν ὁ Ἔζρας τοῖς γαζοφύλαξιν ἃ ὁ Ξέρξης καὶ οἱ σύμβουλοι αὐτοῦ καὶ οἱ ἐν Βαβυλῶνι Ἰσραηλῖται τῷ θεῷ ἐδωρήσαντο, εἰς πολλὰ τάλαντα ἀργυρίου καὶ χαλκοῦ συμποσούμενα, καὶ τοῖς τῶν χωρῶν ἐπιτροπεύουσι τὰ γράμματα τοῦ βασιλέως ἐπέδωκεν. οἱ δὲ τὸ ἔθνος ἐτίμησαν καὶ πρὸς πᾶσαν χρείαν συνήργησαν. γνοὺς δ’ ἔπειτα ὥς τινες τοῦ πλήθους καὶ τῶν ἱερέων καὶ τῶν Λευιτῶν ἀλλοεθνεῖς γυναῖκας ἠγάγοντο, ἔπεισεν αὐτοὺς δάκρυσι πολλοῖς καὶ πυκναῖς παραινέσεσιν ἐκβαλεῖν τὰς ἀλλοεθνεῖς καὶ τὰ ἐξ αὐτῶν γεννηθέντα.
PG 134:202τῆς ἑορτῆς δὲ τῆς σκηνοπηγίας ἐπιστάσης σχεδὸν ἅπαν τὸ τοῦ λαοῦ πλῆθος συνεληλυθὸς εἰς αὐτὴν ἠξίωσαν τὸν Ἔζραν τοὺς νόμους ἀναγνωσθῆναι τοῦ Μωυσέως. καὶ ἀκούσαντες τούτων εἰς δάκρυα προήχθησαν, δυσφοροῦντες περὶ τῶν παρελθόντων. Ἔζρας δὲ μὴ δεῖν ἔφη θρηνεῖν ἑορτῆς οὔσης, ἑορτάζειν δὲ καὶ εὐωχεῖσθαι καὶ τηρεῖν τοὺς νόμους εἰς τὸ μέλλον. Καὶ ὁ μὲν γηραιὸς ἐτελεύτησεν· τῶν δ’ αἰχμαλώτων τις Νεεμίας τὴν κλῆσιν, οἰνοχόος ὢν τοῦ Ξέρξου, πρὸ τῶν Σούσων περιπατῶν ξένους εἶδέ τινας εἰσιόντας τὴν πόλιν, καὶ ἀκούσας αὐτῶν ἑβραϊστὶ ὁμιλούντων, προσελθὼν ἐπυνθάνετο πόθεν εἶεν. ἥκειν δ’ ἐκ τῶν Ἱεροσολύμων εἰπόντων, πῶς αὐτῶν ἔχει τὸ πλῆθος καὶ ἡ μητρόπολις Ἱεροσόλυμα προσηρώτησεν. ἀποκριναμένων δὲ κακῶς ἔχειν, πολλὰ γὰρ δεινὰ τὰ πέριξ ἔθνη αὐτοῖς ἐπάγειν, ἐδάκρυσεν ὁ Νεεμίας· καὶ τῆς ὥρας ἐπιστάσης, ὡς εἶχε διακονήσων τῷ βασιλεῖ εἰσελήλυθεν. ὁ δὲ βασιλεὺς σκυθρωπὸν αὐτὸν θεασάμενος ἤρετο διότι κατηφιᾷ. ὁ δὲ τῆς λύπης αἴτια εἶπε τὰ τῆς πατρίδος αὐτοῦ δυστυχήματα, καὶ ἐδέετο συγχωρηθῆναι αὐτῷ πορευθῆναι καὶ τό τε τεῖχος ἀνεγεῖραι καὶ τοῦ ἱεροῦ τὸ λεῖπον ἀναπληρῶσαι.
καὶ ὁ βασιλεὺς κατένευσε πρὸς τὴν αἴτησιν καὶ δίδωσιν αὐτῷ τῇ ἐπιούσῃ ἐπιστολὴν πρὸς τὸν τῆς Φοινίκης καὶ Συρίας καὶ Σαμαρείας ἐπίτροπον, ἐντελλομένην αὐτῷ τιμῆσαι τὸν Νεεμίαν καὶ χορηγῆσαι τὰς εἰς τὴν οἰκοδομίαν δαπάνας. ἧκεν οὖν εἰς Ἱεροσόλυμα, πολλῶν αὐτῷ ἐκ τῶν ὁμοφύλων συνεπομένων, πέμπτον καὶ εἰκοστὸν ἔτος βασιλεύοντος Ξέρξου, καὶ τὴν ἐπιστολὴν τῷ ἐπιτρόπῳ τῶν ῥηθεισῶν χωρῶν ἐπιδέδωκε. τὴν δὲ τοῦ τείχους οἰκοδομὴν διένειμε τῷ λαῷ κατὰ κώμας καὶ πόλεις, ἵν’ ὅτι τάχιστα ἀνυσθῇ. καὶ Ἰουδαῖοι μὲν πρὸς τὸ ἔργον παρεσκευάζοντο, οὕτω κληθέντες ἐξ ἧς ἡμέρας ἐκ Βαβυλῶνος ἀνέβησαν, ἀπὸ γὰρ τῆς Ἰούδα φυλῆς πρώτης ἐλθούσης εἰς ἐκείνους τοὺς τόπους αὐτοί τε Ἰουδαῖοι καὶ ἡ χώρα ὁμοίως ἐξ αὐτῶν μετωνόμαστο, Ἀμμανῖται δὲ καὶ Μωαβῖται καὶ Σαμαρεῖται τῇ τῶν τειχῶν οἰκοδομῇ ἤχθοντο, καὶ αὐτοῖς ἐπετίθεντο καὶ πλείστους ἐκτίννυον, καὶ αὐτῷ τῷ Νεεμίᾳ ἐπεβούλευον. καὶ τὸ μὲν πλῆθος τούτοις ἐκταραττόμενον μικροῦ τῆς οἰκοδομῆς ἂν ἀπέστη. Νεεμίας δὲ στῖφός τι φυλακῆς ἕνεκα τοῦ σώματος προστησάμενος ἀτρύτως ἐπέμενε νύκτωρ τε καὶ μεθ’ ἡμέραν τῆς πόλεως τὸν κύκλον περιιών·
PG 134:203καὶ ταύτην τὴν ταλαιπωρίαν ὑπέμεινεν ἐπὶ διετίαν καὶ μῆνας τέσσαρας. ἐν τοσούτῳ γὰρ χρόνῳ τοῖς Ἱεροσολύμοις τὸ τεῖχος ἀπήρτιστο, ὀγδόῳ καὶ εἰκοστῷ τῆς Ξέρξου βασιλείας ἔτει, μηνὶ ἐνάτῳ. Νεεμίας δὲ τὴν πόλιν ὀλιγανδροῦσαν ὁρῶν, παρεκάλεσε τοὺς ἱερεῖς καὶ Λευίτας τὴν χώραν ἐκλιπόντας εἰς τὴν πόλιν μεταναστεῦσαι. ἐτελεύτησε δὲ Νεεμίας γηραιός, ἀνὴρ χρηστὸς τὸν τρόπον καὶ δίκαιος καὶ φιλοτιμότατος πρὸς τοὺς ὁμοεθνεῖς. Τελευτήσαντος δὲ Ξέρξου ἡ βασιλεία εἰς τὸν υἱὸν αὐτοῦ Κῦρον, ὃν καὶ Ἀρταξέρξην καλοῦσι, μετέπεσε. τῷ γοῦν τρίτῳ ἔτει τῆς βασιλείας αὐτοῦ τοὺς ἡγεμόνας καὶ τοὺς σατράπας τῶν οἰκείων καλέσας ἐθνῶν ἐφ’ ἡμέρας πολλὰς εἱστία τούτους πολυτελῶς· καὶ ἡ βασίλισσα δὲ Οὐάστη ταῖς γυναιξὶν ὁμοίως συνεκρότει συμπόσιον. ἣν κάλλει πάσας νικῶσαν ἠθέλησεν ὁ βασιλεὺς τοῖς αὐτῷ συμποσιάζουσιν ἐπιδεῖξαι, καὶ πέμψας ἥκειν αὐτὴν ἐκέλευε παρὰ τὸ συμπόσιον· ἡ δὲ οὐκ ἐπείθετο, καὶ πολλάκις στείλαντος ἀνένδοτος ἦν. ὠργίσθη οὖν ὁ βασιλεὺς διὰ τὴν ἀπείθειαν. καὶ κοινοῦται τοῖς ἑπτὰ τῶν Περσῶν συμβούλοις τῆς γυναικὸς τὴν ἀπείθειαν· οἱ δ’ ἐκβαλεῖν αὐτὴν δεῖν ἔκριναν. καὶ ἡ μὲν ἐκβέβλητο·
ὁ δ’ ἤχθετο, πρὸς αὐτὴν ἐρωτικῶς διακείμενος. οὕτω δ’ ἔχοντι συνεβούλευον οἱ φίλοι παρθένους εὐπρεπεῖς πανταχόθεν συναγαγεῖν καὶ τὴν προκριθεῖσαν ἕξειν γυναῖκα. πείθεται τῇ συμβουλῇ ταύτῃ, καὶ πολλῶν παρθένων ἀθροισθεισῶν εὑρέθη τις ἐν Βαβυλῶνι κόρη Ἰουδαία τὸ γένος ἐκ φυλῆς τῆς Βενιαμίτιδος, ὀρφανὴ καὶ ἀμφοῖν τῶν γονέων, παρὰ τῷ θείῳ Μαρδοχαίῳ τρεφομένη, τῶν πρώτων παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις· Ἐσθὴρ ἦν τῇ κόρῃ τὸ ὄνομα. ἡσθεὶς οὖν ταύτῃ ὁ βασιλεὺς εἰς γυναῖκα ταύτην ἠγάγετο, καὶ περιτίθησιν αὐτῇ τὸ διάδημα. καὶ ὁ θεῖος αὐτῆς ἐκ Βαβυλῶνος εἰς Σοῦσα μετῴκησε, περὶ τὰ βασίλεια διατρίβων καὶ περὶ τῆς ἀδελφιδῆς πυνθανόμενος. οὔτε γὰρ ἐκείνη δῆλον τὸ ἔθνος ἐξ οὗπερ ἐτύγχανεν ἔθετο οὔτε ὁ Μαρδοχαῖος τὴν πρὸς αὐτὴν ὡμολόγει συγγένειαν. Ἔθετο δὲ νόμον ὁ βασιλεὺς ὥστε μηδένα οἱ ἐπὶ τοῦ θρόνου καθημένῳ ἄκλητον προσιέναι, ἢ θνήσκειν τὸν οὕτω προσιόντα ὑπὸ τῶν αὐτῷ παρισταμένων πελεκυφόρων, εἰ μὴ ἐκεῖνος ὃν ἐν χερσὶ κατεῖχε λύγον ἐξέτεινε πρὸς αὐτόν· ὁ γὰρ τοῦ λύγου ἁπτόμενος ἀκίνδυνος ἦν.
ἐπιβουλευσάντων δὲ τῷ βασιλεῖ Ἀρταξέρξῃ δύο εὐνούχων αὐτοῦ, Βαρνάβαζος οἰκέτης τοῦ ἑτέρου, τὸ γένος ὢν Ἰουδαῖος, συνεὶς τὴν ἐπιβουλὴν τῷ Μαρδοχαίῳ ἀπήγγειλε, καὶ ὃς διὰ τῆς Ἐσθὴρ τῷ βασιλεῖ τοὺς ἐπιβούλους ἐμήνυσεν. ὁ δὲ τοὺς μὲν εὐνούχους ἀνεσταύρωσε, τοῦ δὲ Μαρδοχαίου τὸ ὄνομα ἐκέλευσεν ἐγγραφῆναι τοῖς ὑπομνήμασι καὶ προσμένειν τοῖς βασιλείοις αὐτόν. Ἀμὰν δὲ φίλον ὄντα τῷ βασιλεῖ ἐς τὰ μάλιστα ἅπαντες προσεκύνουν. Μαρδοχαίου δὲ μὴ προσκυνοῦντος διὰ τὸν νόμον αὐτόν, μαθὼν ὡς Ἰουδαῖός ἐστιν ἠγανάκτησε καὶ εἶπεν αὐτῷ ὡς οἱ μὲν ἐλεύθεροι Πέρσαι προσκυνοῦσιν αὐτόν, ὁ δὲ δοῦλος ὢν ἀπαξιοῖ τοῦτο ποιεῖν. προσελθὼν οὖν τῷ βασιλεῖ κατηγόρει τοῦ ἔθνους παντός, καὶ ᾔτει κελεῦσαι πρόρριζον ἀπολέσθαι αὐτὸ καὶ μή τι λείψανον αὐτοῦ καταλιπεῖν· ἵνα μέντοι μὴ ζημιωθῇ τοὺς φόρους αὐτῶν, αὐτὸς ἐπηγγείλατο δώσειν μυριάδας ἀργυρίου τέσσαρας. ὁ μὲν οὖν Ἀμὰν ᾔτει ταῦτα· ὁ δὲ βασιλεὺς καὶ τὸ ἀργύριον αὐτῷ χαρίζεται καὶ τοὺς ἀνθρώπους, ὥστε χρῆσθαι τούτοις ὡς βούλεται. αὐτίκα οὖν διάταγμα παρὰ τοῦ Ἀμὰν ἐπέμφθη εἰς πάντα τὰ ἔθνη ὡς ἐκ τοῦ βασιλέως, περιέχον ταῦτα.
PG 134:204τοὺς δηλουμένους ὑπὸ τοῦ δευτέρου μου πατρὸς Ἀμὰν κελεύω πάντας σὺν γυναιξὶ καὶ τέκνοις ἀπολέσθαι, καὶ τοῦτο γενέσθαι βούλομαι τῇ τετάρτῃ καὶ δεκάτῃ τοῦ δωδεκάτου μηνὸς τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους. τούτου κομισθέντος τοῦ γράμματος εἰς τὰς πόλεις καὶ τὰς χώρας, ἡ τῶν Ἰουδαίων ἀπώλεια ἡτοιμάζετο. εἶχον δὲ καὶ οἱ ἐν τοῖς Σούσοις ὁμοίως. Ὁ δὲ Μαρδοχαῖος μαθὼν τὸ γενόμενον, σάκκον ἐνδὺς καὶ καταχεάμενος σποδιὰν ἐβόα ὅτι μηδὲν ἀδικῆσαν ἔθνος ἀναιρεῖται. καὶ πρὸς τὰ βασίλεια ἐλθὼν ἐκτὸς ἵστατο· οὐ γὰρ ἐξῆν μετὰ τοιούτου σχήματος εἰσελθεῖν. γνοῦσα δὲ τοῦτο Ἐσθὴρ ἡ βασίλισσα, εὐνοῦχον πρὸς Μαρδοχαῖον ἀπέστειλε γνωσόμενον ὅτου χάριν πενθεῖ· ὁ δὲ τὰ συμβάντα τῷ εὐνούχῳ ἐγνώρισε, καὶ περὶ τούτων δεηθῆναι τοῦ βασιλέως τῇ Ἐσθὴρ ἐνετέλλετο. ἡ δὲ μαθοῦσα ταῦτα δηλοῖ αὐτῷ ὅτι, μὴ κληθεῖσα παρὰ τοῦ βασιλέως, δέδοικεν ὡς ἀποθανεῖται, εἰ ἄκλητος αὐτῷ προσέλθοι. Μαρδοχαῖος δὲ ἐδήλου αὐτῇ μὴ τὴν ἰδίαν σωτηρίαν σκοπεῖν, ἀλλὰ τὴν τοῦ ἔθνους· εἰ δ’ οὔ, ἔσεσθαι μὲν πάντως ἐκείνῳ βοήθειαν ἐκ θεοῦ, αὐτὴν δὲ καὶ τὸν πατρῷον οἶκον αὐτῆς διαφθαρήσεσθαι.
ἡ δὲ ἐνετέλλετο αὐτῷ εἰς Σοῦσα πορευθέντι παρασκευάσαι τοὺς ἐκεῖ Ἰουδαίους νηστεῦσαι τρεῖς ἡμέρας ὑπὲρ αὐτῆς. καὶ Μαρδοχαῖος μὲν οὕτως ἐποίησεν, ἡ δ’ Ἐσθὴρ ῥίψασα κατὰ γῆς ἑαυτὴν μετὰ πενθίμου ἐσθῆτος καὶ ἄτροφος ἐπὶ τρισὶν ἡμέραις διαμείνασα ἐδέετο τοῦ θεοῦ. μετὰ δὲ τὰς τρεῖς ἡμέρας κόσμον μεταμφιασαμένη βασίλειον, σὺν δυσὶ θεραπαινίσιν, ὧν τῇ μὲν κούφως ἦν ἐπερειδομένη, ἡ δὲ τὸ βαθὺ τοῦ χιτῶνος καὶ μέχρι τῆς γῆς κεχυμένον ἄκροις ἀπῃώρει δακτύλοις, ἧκε πρὸς τὸν κρατοῦντα, εἰσῄει δὲ μετὰ δέους. ὡς δὲ κατὰ πρόσωπον αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ θρόνου βασιλικῶς καθεζομένου ἐγένετο, προσιδόντος αὐτὴν βλοσυρῶς, πάρεσις ὑπὸ δέους λαμβάνει αὐτήν, καὶ τῇ παρὰ πλευρὰν ἰούσῃ ἐπέπεσεν ἀχανής. ὁ δὲ βασιλεὺς δείσας περὶ τῇ γυναικί, τοῦ θεοῦ προμηθευσαμένου τοῦτο, ἀνεπήδησεν ἐκ τοῦ θρόνου, καὶ ταῖς ἀγκάλαις αὐτὴν ὑπολαβὼν ἀνεκτᾶτο κατασπαζόμενος καὶ θαρρεῖν ἐγκελευόμενος καὶ τὴν ῥάβδον ἐκτείνας αὐτοῦ τὴν χρυσῆν καὶ τὸ σκῆπτρον ἐνθέμενος ταῖς χερσὶν αὐτῆς. ἡ δὲ ἐντεῦθεν ἀναθαρσήσασα ἐφ’ ἑστίασιν αὐτὸν μετὰ τοῦ Ἀμὰν πρὸς αὐτὴν ἠξίου ἐλθεῖν.
PG 134:205ὡς δὲ ἐπένευσε, καὶ παρῆσαν, ἐκέλευεν ἐκείνῃ ὁ βασιλεὺς δηλοῦν ὅ,τι βούλεται· μηδενὸς γὰρ ἀτευκτήσειν. ἡ δὲ εἰς τὴν ἐπιοῦσαν φράζειν αὐτῷ τὴν βούλησιν ἔλεγεν, εἰ πάλιν πρὸς αὐτὴν μετὰ τοῦ Ἀμὰν ἐφ’ ἑστίασιν ἔλθοι. τοῦ δὲ βασιλέως ὑποσχομένου περιχαρὴς ὁ Ἀμὰν ἐξῄει· καὶ ἰδὼν τὸν Μαρδοχαῖον ἐν τῇ αὐλῇ ἠγανάκτησεν ὅτι μὴ αὐτῷ προσεκύνησε. καὶ οἴκοι ἐλθὼν πρὸς τὴν γυναῖκα καὶ τοὺς φίλους διηγεῖτο οἵας καὶ παρὰ τῆς βασιλίσσης ἀπολαύει τιμῆς καὶ ὡς ἄχθεται τὸν Μαρδοχαῖον βλέπων ἐν τῇ αὐλῇ. τῆς δὲ γυναικὸς αὐτοῦ φησάσης κελεῦσαι κοπῆναι ξύλον πεντήκοντα πήχεων, καὶ πρωὶ παρὰ τοῦ βασιλέως αἰτησάμενον ἀνασταυρῶσαι τὸν Μαρδοχαῖον, τὴν γνώμην ἀποδεξάμενος προσέταξε τοῖς οἰκέταις ξύλον ἑτοιμάσαι καὶ στῆσαι τοῦτο ἐν τῇ αὐλῇ πρὸς τιμωρίαν Μαρδοχαίου. Καὶ τὸ μὲν ἦν ἕτοιμον· ὁ δὲ θεὸς τῆς νυκτὸς ἐκείνης ἀφαιρεῖται τὸν ὕπνον τοῦ βασιλέως. ὁ δὲ ἀγρυπνῶν τὸν γραμματέα κομίσαντα τῶν ἰδίων πράξεων τὰ ὑπομνήματα ἀναγινώσκειν ἐκέλευσε. καὶ ἀναγινωσκομένων εὑρέθη μηνυτὴς Μαρδοχαῖος γενόμενος τῷ βασιλεῖ ἐπιβουλῆς εὐνούχων.
φράσαντος δὲ τοῦτο μόνον τοῦ γραμματέως καὶ μεταβάντος ἐφ’ ἑτέραν πρᾶξιν, ἐπέσχεν ὁ βασιλεύς, πυθόμενος εἰ ἔχει γέρας αὐτῷ δοθὲν ἀναγεγραμμένον. ὡς δ’ ἤκουσε μηδὲν εἶναι, τίς εἴη τῆς νυκτὸς ὥρα ἤρετο· μαθὼν δὲ ὡς ὄρθρος ἤδη ἐστίν, ἐκέλευσε τῶν φίλων ὃν ἂν πρὸ τῆς αὐλῆς εὕρωσιν εἰσκαλεῖν. εὑρέθη δὲ ὁ Ἀμάν, ταχύνας ἵνα τὸν Μαρδοχαῖον αἰτήσηται. κληθέντι δὲ εἶπεν ὁ βασιλεύς συμβούλευσόν μοι πῶς ἂν τιμήσαιμί τινα στεργόμενον ὑπ’ ἐμοῦ. ὁ δὲ λογισάμενος, ἣν ἂν δῷ γνώμην, ὑπὲρ ἑαυτοῦ ταύτην δώσειν, στέργεσθαι γὰρ αὐτὸν ὑπὸ τοῦ βασιλέως τῶν ἄλλων μᾶλλον, εἰ βούλοιο ἔφη τοῦτον δοξάσαι, ποίησον ἐφ’ ἵππου βαδίζειν τὴν αὐτήν σοι ἐσθῆτα φοροῦντα καὶ περιαυχένιον χρυσοῦν ἔχοντα, καὶ προϊόντα τῶν ἀναγκαίων σου φίλων ἕνα κηρύςσειν δι’ ὅλης τῆς πόλεως ὅτι ταύτης τυγχάνει τῆς τιμῆς ὃν ἂν βασιλεὺς τιμήσῃ. ἡσθεὶς οὖν τῇ παραινέσει ὁ βασιλεύς ἐπιζήτησον φησί Μαρδοχαῖον τὸν Ἰουδαῖον, καὶ δοὺς ἐκείνῳ τὸν ἵππον καὶ τὴν στολὴν καὶ τὸ στρεπτόν, προάγων αὐτοῦ κήρυττε· σὺ γάρ μοι φίλος ἀναγκαιότατος. ταῦτα δὲ αὐτῷ παρ’ ἐμοῦ ἔσται σώσαντί μου τὴν ψυχήν.
τούτων ἀκούσας συνεχύθη, καὶ πληγεὶς ὑπὸ ἀμηχανίας ὅμως ἔξεισιν ἄγων τὸν ἵππον καὶ τὴν πορφύραν καὶ τὸ στρεπτόν. καὶ τὸν Μαρδοχαῖον πρὸ τῆς αὐλῆς εὑρὼν σάκκον ἐνδεδυμένον ἐκέλευεν ἐνδύσασθαι τὴν πορφύραν. ὁ δέ κάκιστε εἶπεν ἀνθρώπων, οὕτως ἡμῶν ταῖς συμφοραῖς ἐγγελᾷς; γνοὺς δὲ ὡς γέρας αὐτῷ ταῦτα ἀντὶ τῆς σωτηρίας παρέσχεν ὁ βασιλεύς, μηνύσαντι τὴν τῶν εὐνούχων ἐπιβουλήν, ἐνδύεται τὴν πορφύραν καὶ περιτίθεται τὸ περιαυχένιον, καὶ ἐπιβὰς τὸν ἵππον ἐν κύκλῳ περιῄει τὴν πόλιν, προϊόντος Ἀμὰν καὶ κηρύσσοντος ὅτι οὕτως τιμᾷ βασιλεὺς ὃν ἂν στέρξῃ. Ὁ μὲν οὖν τὴν πόλιν περιελθὼν πρὸς τὸν βασιλέα ἐπάνεισιν, Ἀμὰν δὲ οἴκοι ὑπέστρεψε καὶ τὰ συμβάντα κλαίων τῇ γυναικὶ διηγεῖτο. ἐν τούτοις ἧκον ἐκ τῆς Ἐσθὴρ εὐνοῦχοι, ἐπὶ τὸ δεῖπνον τὸν Ἀμὰν ἐπισπεύδοντες.
PG 134:206εἷς δὲ τούτων ἰδὼν τὸν σταυρὸν ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ, καὶ μαθὼν παρά του τῶν οἰκετῶν ὡς ἐπὶ Μαρδοχαῖον τοῦτον ἡτοίμασαν πρὸς τιμωρίαν αἰτηθησόμενον, τότε μὲν ἀπῆλθεν, ὡς δ’ ἡ εὐωχία πρὸς τέλος ἦν, ἐπέτρεπε τῇ βασιλίσσῃ λέγειν ὁ βασιλεὺς τίνα αἰτεῖ, ἡ δὲ τὸν τοῦ λαοῦ κίνδυνον ἀπωδύρετο, καὶ μετὰ τοῦ ἔθνους ἔλεγεν ἐκδεδόσθαι καὶ αὐτὴ πρὸς ἀπώλειαν, καὶ τὸν Ἀμὰν ταῦτα ἐπῆγεν αἰτήσασθαι. ταραχθέντος δὲ πρὸς τοῦτο τοῦ βασιλέως καὶ ἐκπεπηδηκότος τοῦ συμποσίου, τῆς Ἐσθὴρ ὁ Ἀμὰν ἐδέετο· καὶ ἐπὶ τῆς κλίνης πεσόντος καὶ ἱκετεύοντος τὴν βασίλισσαν, ἐπεισελθὼν ὁ βασιλεύς ὦ κάκιστε εἶπε, καὶ βιάζεσθαί μου τὴν γυναῖκα ἐπιχειρεῖς; ἐν τούτοις παρὼν ὁ εὐνοῦχος περὶ τοῦ σταυροῦ εἶπεν ὃν εἶδεν ἐπὶ Μαρδοχαῖον ἡτοιμασμένον. καὶ ὁ βασιλεὺς αὐτίκα κελεύει τὸν Ἀμὰν ἐπ’ ἐκείνου τοῦ σταυροῦ κρεμασθῆναι. καὶ ὁ μὲν οὕτως ἀπώλετο, τὴν δὲ οὐσίαν αὐτοῦ δῶρον ἔσχηκεν ἡ βασίλισσα. γνοὺς δὲ τὴν πρὸς Ἐσθὴρ τοῦ Μαρδοχαίου συγγένειαν ὁ βασιλεὺς δίδωσιν αὐτῷ τὸν δακτύλιον ὃν ἔδωκε πρὶν τῷ Ἀμάν.
καὶ ἡ βασίλισσα τὴν ἐκείνου κτῆσιν τῷ Μαρδοχαίῳ παρέσχετο, καὶ τοῦ κινδύνου ἀπαλλάξαι τὸ τῶν Ἑβραίων ἔθνος τοῦ βασιλέως ἐδέετο. καὶ ὃς γράφειν ἃ βούλεται ἐξ ὀνόματος αὐτοῦ ἐφῆκε περὶ τοῦ ἔθνους. τὰ δὲ γραφέντα ἦσαν τοιαῦτα. τοῦ μὲν Ἀμὰν κατηγόρουν ὡς πονηροῦ καὶ ἀγνώμονος καὶ αἰτησαμένου ἔθνους ἀπώλειαν μηδὲν ἀδικήσαντος, τὸν δέ γε Μαρδοχαῖον σωτῆρα ἐκάλουν, καὶ τοὺς Ἰουδαίους τὸν ἄριστον πολιτευομένους τρόπον καὶ τὸν θεὸν σεβομένους, καὶ οὐ μόνον σφᾶς τῆς τιμωρίας ἀπέλυον εἰς ἣν ὁ Ἀμὰν αὐτοὺς ἐξῃτήσατο, ἀλλὰ καὶ τιμῆς ἠξίουν καὶ τοῖς ἰδίοις νόμοις χρωμένους ζῆν μετ’ εἰρήνης ἐπέτρεπον, καὶ ἐδίδουν ἀμύνεσθαι τῇ τρισκαιδεκάτῃ ἡμέρᾳ τοῦ δωδεκάτου μηνός, ὅς ἐστιν Ἄδαρ, τοὺς αὐτοὺς ἀδικήσαντας, καὶ τοῖς τῶν χωρῶν σατράπαις ἐκέλευον βοηθεῖν αὐτοῖς, ἵνα τοὺς ἐχθροὺς μετελεύσονται.
PG 134:207Οἱ δὲ ἐν Σούσοις Ἰουδαῖοι τὰ κατὰ τὸν Μαρδοχαῖον γνόντες, κοινὴν τὴν εὐπραγίαν ἡγήσαντο, καὶ κατὰ τὴν τρισκαιδεκάτην τοῦ Ἄδαρ μηνός, ὃς κατὰ Μακεδόνας Δύστρος ὠνόμασται, οἵ τε ἐν Σούσοις Ἰουδαῖοι περὶ πεντακοσίους ἀπέκτειναν τῶν ἐχθρῶν, καὶ οἱ ἐν ταῖς ἄλλαις πόλεσί τε καὶ χώραις ἑπτακιςμυρίους καὶ πεντακισχιλίους ἀπώλεσαν. οἱ δ’ ἐν Σούσοις καὶ τῇ ἑξῆς ἡμέρᾳ τριακοσίους διέφθειραν, τοῦτο αἰτησαμένης Ἐσθήρ· καὶ οἱ δέκα τοῦ Ἀμὰν παῖδες ἀνεσταυρώθησαν, χαρισαμένου καὶ τοῦτο τοῦ βασιλέως αὐτῇ. τὴν δὲ τεσσαρεσκαιδεκάτην τοῦ μηνὸς ἑορτάσιμον τὸ ἔθνος ἅπαν ἐποίησε. καὶ ἔκτοτε τὰς ἡμέρας καὶ ἄμφω ἑορτάζουσι, φρουραίας ταύτας προσαγορεύοντες. ὁ δὲ Μαρδοχαῖος μέγας τε ἦν καὶ συνδιεῖπε τῷ βασιλεῖ τὴν ἀρχήν. Τῆς δ’ ἀρχιερωσύνης εἰς Ἰωάνναν μεταπεσούσης τὸν υἱὸν Ἰωδαέ, ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ Ἰησοῦς, φίλος ὢ Βαγώα τοῦ στρατηγοῦ τῆς Ἀρταξέρξου δυνάμεως, ὑπόσχεσιν ἔσχε τὴν ἀρχιερωσύνην λαβεῖν. διὰ ταύτην γοῦν τὴν αἰτίαν ὁ Ἰωάννας παροξυνθεὶς ἐν τῷ ναῷ ἀνεῖλε τὸν ἀδελφόν.
καὶ ὁ Βαγώας εὐθὺς ἐπιστὰς εἰς τὸν ναόν τε εἰσῆλθεν εἰπὼν ὡς εἰ οἱ τὸν φόνον ἐν τῷ ναῷ τολμήσαντες εἰσέρχονται ἐν αὐτῷ, κἀγὼ εἰσελεύσομαι καθαρώτερος τυγχάνων αὐτῶν, καὶ ἐπ’ ἔτεσιν ἑπτὰ τοὺς Ἰουδαίους ἐκάκωσε. τοῦ Ἰωάννα δὲ τὴν ζωὴν καταστρέψαντος διαδέχεται τὴν ἀρχιερωσύνην ὁ υἱὸς αὐτοῦ Ἰωάδ. ἦν δὲ καὶ τούτῳ ἀδελφὸς Μανασσῆς, ᾧ Σαναβαλέτης σατράπης Δαρείου τοῦ τελευταίου βασιλέως Περσῶν τὴν ἑαυτοῦ θυγατέρα συνῴκισε, Νικασὼ καλουμένην. οἱ δὲ τῶν Ἱεροσολυμιτῶν λογάδες ἐστασίαζον, ὅτι ἀλλοφύλῳ συνῴκησεν ὁ τοῦ ἀρχιερέως ἀδελφός, καὶ ἢ διαζεύγνυσθαι ταύτης ἐκέλευον ἢ τοῦ θυσιαστηρίου ἀπέχεσθαι. ὁ δὲ πρὸς τὸν πενθερὸν ἀφικόμενος διηγήσατο ταῦτα. τοῦ δὲ Σαναβαλέτου καὶ τὴν ἱερωσύνην αὐτῷ τηρήσειν ὑπισχνουμένου καὶ ἀρχιερέα ἀποδείξειν καὶ ἡγεμόνα ὧν αὐτὸς ἦρχε τόπων, εἰ τῆς αὐτοῦ θυγατρὸς μὴ ἀπόσχοιτο, καὶ ναὸν οἰκοδομήσειν ἐπὶ τοῦ Γαριζὶν ὄρους, ὃ τῶν κατὰ Σαμάρειαν ὀρῶν ἐστιν ὑψηλότατον, τοῦ ἐν Ἱεροσολύμοις κρείττονα ἐπαγγελλομένου μετὰ γνώμης τοῦ βασιλέως Δαρείου, ἐπαρθεὶς τούτοις ὁ Μανασσῆς κατέμενε παρὰ τῷ Σαναβαλέτῃ.
πολλῶν δὲ καὶ ἄλλων ἱερέων καὶ Ἰσραηλιτῶν τοιούτοις γάμοις ἐμπεπλεγμένων πάντες συνῄεσαν πρὸς τὸν Μανασσῆν. ὁ μὲν οὖν Σαναβαλέτης τῷ βασιλεῖ Δαρείῳ τὴν περὶ τῆς οἰκοδομῆς τοῦ ναοῦ ἐν Γαριζὶν ἀξίωσιν προσάγειν ἡτοίμαστο, ὁ δὲ τῷ Ἀλεξάνδρῳ συμβαλὼν ἐν Ἰσσῷ τῆς Κιλικίας καὶ ἡττηθεὶς ἔφυγεν. ἀπογνοὺς οὖν ὁ Σαναβαλέτης Δαρεῖον τῷ Ἀλεξάνδρῳ πρόσεισι σὺν ὀκτακισχιλίοις τῶν ὑπ’ αὐτόν, καὶ ἑαυτὸν καὶ τοὺς τόπους ὧν ἦρχεν ἔλεγε παραδιδόναι αὐτῷ. προσδεξαμένου δὲ τοῦ Ἀλεξάνδρου αὐτόν, θαρρῶν ἤδη περὶ τοῦ γαμβροῦ καὶ τῆς τοῦ ναοῦ ἀνεγέρσεως ἐν τῷ Γαριζὶν προσῆγεν ἀξίωσιν. καὶ ἐπιτραπεὶς τὴν οἰκοδομήν, σὺν πάσῃ σπουδῇ τὸν ναὸν ᾠκοδόμησε, καὶ Μανασσῆν τὸν γαμβρὸν ἀρχιερέα κατέστησεν. Ἐπεὶ δὲ μνείαν τοῦ Ἀλεξάνδρου ὁ τῆς ἱστορίας λόγος πεποίηται, καλὸν καὶ τούτου τὰς πράξεις τε καὶ τὰ ἤθη καὶ ὅθεν κἀκ τίνων ἔφυ κατ’ ἐπιδρομὴν διηγήσασθαι, καὶ οὕτως αὖθις ἐπαναγαγεῖν τὸν λόγον πρὸς τὴν συνέχειαν· καὶ μᾶλλον ὅτι καὶ τοῖς Ἱεροσολύμοις οὗτος ὁ βασιλεὺς ἐπεδήμησε, καί τι θαύματος ἄξιον γέγονε πρὸς τὸν ἀρχιερέα καὶ τὸν λαὸν ἐξ αὐτοῦ, καὶ αὐτός τι θεῖον ὅραμα διηγήσατο, ὡς Ἰώσηπος ἱστορεῖ·
PG 134:208ἃ προϊὼν ὁ λόγος μετὰ τὴν περὶ αὐτοῦ ἱστορίαν διδάξει. Οὗτος Φιλίππου μὲν ἦν τοῦ Μακεδόνων βασιλέως υἱὸς ἐξ Ὀλυμπιάδος αὐτῷ γεννηθείς, μυθεύεται δὲ Ἄμμωνος εἶναι υἱός, ἐν εἴδει δράκοντος τῇ Ὀλυμπιάδι συνευνασθέντος· Ἄμμωνα δὲ τὸν Δία φασίν. ἀλλὰ τοῦτο μὲν μῦθος· λέγεται δὲ τὴν μητέρα αὐτοῦ πρὸ τῆς νυκτὸς ᾗ τῷ Φιλίππῳ συγκατηυνάσθη ἐν ὀνείρῳ δόξαι κεραυνὸν ἐμπεσεῖν αὐτῆς τῇ γαστρί, κἀκ τούτου πῦρ ἐξαφθῆναι πολύ, καὶ τοῦτο πάντῃ φερόμενον διαλυθῆναι. μετὰ δὲ τὸν γάμον ὁ Φίλιππος καθ’ ὕπνους ἐδόκει σφραγῖδα τῇ γαστρὶ τῆς γυναικὸς ἐπιβαλεῖν, ἐγγεγλύφθαι δὲ τῇ σφραγῖδι λέοντα. οἱ μὲν οὖν ἄλλοι μάντεις ἄλλως τὸν ὄνειρον ἔκρινον, Ἀρίστανδρος δὲ κύειν ἔφη τὴν σφραγισθεῖσαν· μὴ γὰρ δὴ σφραγίζεσθαι τὰ κενά· θυμοειδῆ δ’ ἀποβήσεσθαι καὶ λεοντώδη τὸν τεχθησόμενον. ἐγεννήθη δὲ καθ’ ἣν ἡμέραν ἐν Ἐφέσῳ ὁ ναὸς τῆς Ἀρτέμιδος ἐνεπέπρηστο· ὅτε καί τινες ἐκεῖ παρόντες τῶν μάγων διαθέοντες ἄτην καὶ συμφορὰν βαρεῖαν τῆν ἡμέραν ἐκείνην τῇ Ἀσίᾳ τεκεῖν ἔλεγον.
Ἦν δὲ τὴν χρόαν λευκὸς ὁ Ἀλέξανδρος, ἡ λευκότης δ’ ἐφοινίσσετο περὶ τὸ στῆθος μάλιστα καὶ τὸ πρόσωπον, καὶ ἡδεῖά τις ἐκ τοῦ χρωτὸς αὐτοῦ ἀπέπνει ἀποφορὰ κἀκ τοῦ στόματος. τούτου δ’ αἴτιον ἡ θερμότης ἂν εἴη τοῦ σώματος· πυρῶδες γὰρ ὂν καὶ πολύθερμον ἀνήλισκε τὰ ὑγρὰ καὶ οὐδὲν ἐπιπολάζειν αὐτοῦ τῷ σώματι σηπεδονῶδες εἴα. παρενέφαινε δὲ παιδόθεν τὴν ἐμβρίθειαν τοῦ φρονήματος. ποδώκης γὰρ ὤν, πρὸς τοὺς ἐρομένους εἰ Ὀλυμπίασιν ἀγωνίσεται στάδιον εἶπεν εἰ βασιλεῦσιν ἀνταγωνίσασθαι ἔμελλον. εἰ δὲ πόλις τις τῶν ἐπιφανῶν ἁλοῦσα παρὰ τοῦ πατρὸς αὐτῷ ἀπηγγέλη ἢ ἐν μάχῃ νίκη γεγονυῖα περιφανής, ὥσπερ ἀχθόμενος τοῖς ἥλιξιν ἔλεγεν ὡς οὐδὲν ἐμοὶ σὺν ὑμῖν ὁ πατὴρ ἀπολείψει λαμπρόν τι ἔργον ἐνδείξασθαι. τοῦ Βουκεφάλα δ’ ἵππου κομισθέντος Φιλίππῳ τρισκαίδεκα ταλάντων τιμῆς, καὶ μήτε ἀναβάτην προσιεμένου, ὡς τῷ Φιλίππῳ ἐδείκνυτο, μήτε φωνὴν ὑπομένοντος, κἀντεῦθεν δυσχρήστου δόξαντος κομιδῇ, οἷον ἵππον ὁ Ἀλέξανδρος ἔφη μὴ εἰδότες χρήσασθαι ἀποπέμπονται. καὶ ὁ πατὴρ ἐπιτιμῶν αὐτῷ εἶπε σὺ δὲ χρήσασθαι δυνήσῃ αὐτῷ; ὁ δ’ ἀπεκρίθη βέλτιον ἂν ἑτέρου τούτῳ χρησαίμην.
PG 134:209καὶ χρήσασθαι τῷ ἵππῳ ἐπιτραπείς, παραλαβὼν τὴν ἡνίαν ἐπέστρεψε πρὸς τὸν ἥλιον, συνεὶς ἴσως ὅτι τῇ σκιᾷ πρὸ αὐτοῦ σαλευομένῃ ἐταράττετο. βραχὺ δὲ καταψήσας αὐτὸν ἀνέθορε καὶ ἐπέβη αὐτοῦ, καὶ παρακαλπάσας μικρὸν ἀφῆκε πρὸς δρόμον· ἠγωνίων δ’ οἱ βλέποντες. ἤδη δ’ ἐπιστραφέντος σὺν φρονήματι καὶ χαρᾷ, οἱ μὲν περὶ Φίλιππον ἀνεβόησαν, ἐκεῖνος δὲ χαρμόσυνα προήνεγκε δάκρυα, καὶ φιλήσας τὸν παῖδα ζήτει, τέκνον ἔφη, σοὶ βασιλείαν ἀνάλογον· Μακεδονία γάρ σε οὐ χωρεῖ. ἦν δὲ ἡ φύσις αὐτῷ δυσκίνητος μὲν ἐπιτασσομένῳ, εἰ δὲ λόγῳ τις αὐτὸν καὶ πειθοῖ μετῄει, πειθήνιος. ὡμίλησε δὲ τῷ Ἀριστοτέλει, μετασχὼν οὐ μόνον τοῦ ἠθικοῦ καὶ πολιτικοῦ λόγου, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀπορρητοτέρων, οὓς οὐκ ἐκοινοῦντο πολλοῖς, ἐποπτικοὺς καὶ ἀκροαματικοὺς καλοῦντες αὐτούς. φέρεται γὰρ πρὸς Ἀριστοτέλην αὐτοῦ ἐπιστόλιον οὕτως ἔχον οὐκ ὀρθῶς ἐποίησας ἐκδοὺς τοὺς ἀκροαματικοὺς τῶν λόγων· τίνι γὰρ τῶν ἄλλων διοίσομεν, εἰ καθ’ οὓς ἐπαιδεύθημεν λόγους οὗτοι πάντων ἔσονται κοινοί; ὁ δὲ ἀντεπέστειλεν ὡς ἐκδέδονται καὶ οὐκ ἐκδέδονται, διὰ τούτων δηλῶν τὴν ἀσάφειαν καὶ τὸ δυσκατάληπτον.
καὶ τῆς ἰατρικῆς δὲ οὐ τὸ θεωρητικὸν μετῄει μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν πρᾶξιν αὐτήν. ἑξκαιδεκέτης δὲ γεγονώς, καὶ τοῦ φρονήματος καὶ τῆς ἀνδρείας ἀπόπειραν ἤδη διδούς, ὑπερηγαπᾶτο πρὸς τοῦ πατρός· διὰ δὲ τοὺς παρ’ ἡλικίαν ἔρωτας τοῦ Φιλίππου καὶ τὸ τῆς μητρὸς ζηλότυπον καὶ βαρύθυμον ὁ Ἀλέξανδρος ἔσχε πρὸς τὸν πατέρα διαφοράς. Παυσανίου δὲ τὸν Φίλιππον κτείναντος παρέλαβε τὴν βασιλείαν εἴκοσι τυγχάνων ἐτῶν. καὶ τεταραγμένων πάντοθεν τῇ ἀρχῇ τῶν πραγμάτων, τόλμῃ καὶ βάρει φρονήματος αὐτὰ ταχὺ κατεστήσατο, τὰς μὲν Θήβας ἑλὼν καὶ κατασκάψας καὶ τοὺς ἁλόντας τῶν Θηβαίων ἀποδόμενος, Ἀθηναίοις δέ γε σπεισάμενος. ὅτε καὶ Τιμόκλειαν γυναῖκα Θηβαίαν καὶ τῶν ἐπιφανῶν Θρᾷξ τις τῶν ἡγεμόνων κατῄσχυνε βιασάμενος, εἶτα περὶ χρημάτων ἀνέκρινεν. ἡ δὲ μόνον αὐτὸν ἀπολαβοῦσα εἰς φρέαρ ἀπήγαγεν, ἐν τούτῳ φαμένη τῶν κειμηλίων κατακρύψαι τὰ κάλλιστα. τοῦ δ’ ἡγεμόνος ἐπικλιθέντος τῷ στομίῳ τοῦ φρέατος, ὦσεν αὐτὸν ἡ γυνὴ κατ’ αὐτοῦ καὶ λίθους ἄνωθεν βαλοῦσα ἔκτεινεν. ἣν δέσμιον πρὸς αὐτὸν ἀχθεῖσαν ἠρώτησεν ὁ Ἀλέξανδρος ἥτις εἴη.
ἡ δὲ ἀτρέστως Θεαγένους εἰμὶ ἀδελφή ἀπεκρίνατο, ὃς πρὸς Φίλιππον ᾑρέθη στρατηγὸς καὶ ὑπὲρ τῆς Ἑλλήνων ἐλευθερίας ἀγωνιζόμενος ἔπεσεν. ἀγάμενος οὖν τήν τε μεγαλοφροσύνην τῆς γυναικὸς ὁ Ἀλέξανδρος καὶ τὸ παράστημα τῆς ψυχῆς ἐλευθέραν σὺν τοῖς τέκνοις ἀπέλυσε. πρὸς Διογένην δὲ τὸν Σινωπέα περὶ Κόρινθον διατρίβοντα ἀπελθών, καὶ ἡλίῳ θαλπόμενον εὑρηκώς, ἠσπάσατό τε τὸν ἄνδρα καὶ εἴ τινος δέοιτο ἤρετο. ὁ δὲ τῆς τοῦ ἡλίου εἶπεν ἀλέας δεῖσθαι, καὶ μεταστῆναι αὐτὸν ἠξίου. ἀπιόντος δὲ τοῦ Ἀλεξάνδρου οἱ περὶ αὐτὸν κατεγέλων τοῦ Διογένους· ὁ δὲ πρὸς αὐτοὺς ἔφη, θαυμάζων τὸ ὑπεροπτικὸν τοῦ ἀνδρός, ὡς εἰ μὴ Ἀλέξανδρος ἤμην, Διογένης ἂν ἤμην. Ὁρμήσας δὲ εἰς τὴν ἐν τῇ Ἀσίᾳ στρατείαν οὐ πρότερον τῆς νηὸς ἐπέβη πρὶν τῷ μὲν τῶν ἑταίρων ἀγρὸν ἀπονεῖμαι, τῷ δὲ κώμην, τῷ δὲ πρόσοδον ἄλλην. τοῦ δὲ Περδίκκου τί δ’, ὦ βασιλεῦ, σεαυτῷ καταλείπεις; εἰπόντος, τὰς ἐλπίδας ἐκεῖνος ἀντέφησε. διαβάντι δὲ τὸν Ἑλλήσποντον οἱ τοῦ Δαρείου σατράπαι μετὰ βαρείας δυνάμεως περὶ τὴν τοῦ Γρανίκου διάβασιν αὐτῷ συνηντήκεισαν.
PG 134:210τῶν δὲ περὶ αὐτὸν τὸ βάθος δεδιότων τοῦ ποταμοῦ, τοῦ ῥοθίου τε τὴν φορὰν καὶ τὴν ἐπὶ τούτοις τῶν πολεμίων ἐπίθεσιν, ἐκεῖνος σὺν ἴλαις ἱππέων τρισκαίδεκα ἐμβάλλει τῷ ῥεύματι, πρὸς αὐτὸ ἀποκινδυνεύων καὶ πρὸς τοὺς ἐναντίους καὶ πρὸς ἀποβάσεις ὀχθώδεις καὶ ἀπορρῶγας. διὸ καὶ μανικῶς μᾶλλον, ἀλλ’ οὐ στρατηγικῶς ἔδοξε τότε ποιήσασθαι τὴν διάβασιν. οὕτω δὲ διαβὰς φύρδην ἠναγκάζετο μάχεσθαι. καὶ πολλῶν πρὸς αὐτὸν ὡρμηκότων, ἦν γὰρ ἐκ τῶν ὅπλων διάδηλος, ἀκοντισθεὶς μὲν οὐκ ἐτρώθη, κοπίδι δὲ τὸ κράνος αὐτοῦ πλήξαντός τινος, μέχρι τοσούτου τοῦ κράνους καθίκετο ἡ πληγὴ ὡς καὶ τῶν τριχῶν αὐτοῦ παραψαῦσαι τὴν κοπίδα. τῆς μάχης δ’ οὕτω συνισταμένης τὸν Γράνικον αἱ Μακεδονικαὶ δυνάμεις διαβεβήκασι· καὶ οἱ τοῦ Δαρείου οὐκέτι ἀντεῖχον, ἀλλ’ ἔκλιναν εἰς φυγήν. ἐκ γοῦν τῆς μάχης ταύτης πολλή τις ἐγένετο πρὸς εὐτυχίαν τῷ Ἀλεξάνδρῳ φορά· αἵ τε γὰρ Σάρδεις οἱ προσεχώρησαν καὶ τἄλλα προσέθεντο. ἐντεῦθεν εἰς τὴν παραλίαν ἐτράπετο, καὶ τήν τε Παμφυλίαν ἔσχε καὶ Κιλικίαν τε καὶ Φοινίκην Πισιδίαν τε καὶ Φρυγίαν· εἶτα Παφλαγόνας καὶ Καππαδόκας ἐχειρώσατο.
Δαρεῖος δὲ ἐκ Σούσων σὺν ἑξήκοντα μυριάσιν ὥρμησε, τῷ τε πλήθει τῆς στρατιᾶς ἐπηρμένος καὶ θράσος ἔχων ὡς δειλιῶντος Ἀλεξάνδρου, ὅτι ἐπὶ μακρὸν ἐκεῖνος ἐν Κιλικίᾳ διέτριβε. τὸ δὲ διὰ νόσον ἦν, ὅτε πρὸς τῶν ἄλλων μὲν ἀπέγνωστο ἰατρῶν, Φίλιππος δὲ μόνος ὁ Ἀκαρνὰν ἐθάρσησε φαρμακεῦσαι αὐτόν. τοῦ δὲ Παρμενίωνος φθάσαντος ἐπιστεῖλαι αὐτῷ ὑπὸ Δαρείου διεφθάρθαι τὸν Φίλιππον δωρεαῖς μεγάλαις καὶ ὑποσχέσεσιν, εἰ αὐτὸν ἀνέλοι, τὴν ἐπιστολὴν ἐπῆλθε καὶ μηδενὶ περὶ αὐτῆς ἐκφήνας εἶχε παρ’ ἑαυτῷ. ἄρτι δὲ τοῦ Φιλίππου τὴν κύλικα τοῦ φαρμάκου προσαγαγόντος αὐτῷ, αὐτὸς μὲν θαρρῶν ἐδέξατο ταύτην, ἐκείνῳ δὲ τὴν ἐπιστολὴν ἐνεχείρισε. καὶ ὁ μὲν ἔπινεν, ὁ δὲ ἀνεγίνωσκεν, ἐνορῶντες ἀλλήλοις, ὁ μὲν Ἀλέξανδρος ἐν ὄψει χαριέσσῃ καὶ ἱλαρᾷ, ὁ δὲ Φίλιππος ἐν περιδεεῖ καὶ τεθορυβημένῃ. τοῦ δὲ Δαρείου σπεύδοντος ἐπ’ Ἀλέξανδρον, ἵν’, ὡς ἔλεγε, μὴ ἀποδράσωσιν οἱ πολέμιοι, Μακεδὼν Ἀμύντας ὢν αὐτόμολος παρ’ αὐτῷ θάρρει ἔφη, ὦ βασιλεῦ· οὐ γὰρ φεύξεται ὁ Ἀλέξανδρος, ἀλλ’ ὅσον ἤδη βαδιεῖται πρὸς σέ.
PG 134:211Ἐν Ἰσσῷ δὲ τῆς Κιλικίας τῆς μάχης συγκροτηθείσης, πολλὴν μὲν καὶ ὁ τόπος διὰ τὴν στένωσιν παρέσχε τῷ Ἀλεξάνδρῳ ῥοπήν, πλείω δ’ αὐτὸς ἑαυτῷ δεξιῶς στρατηγήσας. ὅτε καὶ τὸν μηρὸν ἐπλήγη ξίφει, ἐν τοῖς προμάχοις ἀγωνιζόμενος. περιφανῶς δὲ νικήσας Δαρεῖον μὲν οὐχ εἷλε φυγόντα, τὸ ἅρμα δὲ καὶ τὸ τόξον αὐτοῦ ἔλαβε. τὸ δὲ Δαρείου στρατόπεδον διηρπάγη παρὰ τῶν Μακεδόνων, ἡ μέντοι τοῦ Δαρείου σκηνὴ τῷ Ἀλεξάνδρῳ ἐξῄρητο μετὰ τῆς θεραπείας καὶ τοῦ πλούτου καὶ τῆς ἄλλης παρασκευῆς. εἶτα τὴν μητέρα καὶ τὴν γυναῖκα Δαρείου καὶ δύο θυγατέρας αἰχμαλώτους ἄγεσθαί τις ἀγγέλλει αὐτῷ, ὀλολυζούσας ὡς τεθνηκότος Δαρείου, ἐπεὶ τὸ ἅρμα ἐκείνου καὶ τὰ τόξα ληφθέντα τεθέανται. περιπαθήσας δὲ πρὸς τὴν ἀγγελίαν διὰ τὸ τῆς τύχης ἀστάθμητον, πέμπει τινὰ πρὸς τὰς γυναῖκας ἐροῦντα ὅτι τε ζῇ Δαρεῖος καὶ ὅτι αὐταῖς οὐδὲν ἀηδὲς ἀπαντήσεται· οὐ γὰρ ἐχθρὸν ἡγεῖσθαι Δαρεῖον, ἀλλ’ ὑπὲρ τῆς βασιλείας αὐτῷ διαφέρεσθαι. οὔτε δὲ τῆς θεραπείας ἧς εἶχον ἀφείλετό τι οὔτε εἰς ὄψιν ἦλθεν αὐταῖς οὔτε παρά του ἀνάξιόν τι ταύτας παθεῖν ἢ προσδοκῆσαι ἠνέσχετο.
Ἤδη δὲ νενικηκὼς ἐν Ἰσσῷ γέγονεν ἐγκρατὴς καὶ τῆς Δαμασκοῦ, ἔνθα οἱ Πέρσαι καὶ Δαρεῖος αὐτὸς τά τε χρήματα καὶ τῆς ἀποσκευῆς τὰ πλείω κατέλιπον. μετὰ δὲ ταῦτα ἥ τε Κύπρος καὶ ἡ Φοινίκη, τῆς Τύρου χωρίς, αὐτῷ ἐγκεχείριστο. ἡ δὲ Τύρος πολιορκίᾳ ἑάλω, διττοὺς ὀνείρους ἐν τῷ ταύτην πολιορκεῖν τοῦ Ἀλεξάνδρου θεασαμένου· ἐδόκει γὰρ ὁ Ἡρακλῆς καλῶν αὐτὸν ἐκ τοῦ τείχους καὶ δεξιούμενος· ὁ δ’ ἕτερος ὄνειρος Σάτυρον αὐτῷ ἐδείκνυ προσπαίζοντα, καὶ βουλομένου συσχεῖν διαφεύγοντα, ὀψὲ δὲ εἰς χεῖρας ἐλθόντα αὐτῷ. ἐκρίθη δ’ οὗτος ὁ ὄνειρος δηλοῦν αὐτῷ κατὰ διαίρεσιν τοῦ ὀνόματος ὡς σὰ Τύρος ἔσται. εἶτα τὴν Γάζαν πολιορκῶν, πόλιν τῆς Συρίας μεγάλην, ἐπλήγη τὸν ὦμον λίθῳ, τὴν δὲ πόλιν κατέσχε. κυριεύσας δὲ τῆς Αἰγύπτου ἠβουλήθη πόλιν ἐν αὐτῇ Ἑλληνίδα εἰς ὄνομα οἰκεῖον ἱδρύσασθαι, καί τινα τόπον ἤδη τῇ πόλει ἀφώρισε. κοιμωμένῳ δὲ ἀνὴρ ἔδοξεν ἐπιστῆναι πολιός τε καὶ γεραρός, εἶναι δὲ τὸν φανέντα τὸν Ὅμηρον, καὶ λέγειν τὰ ἔπη ταῦτα, νῆσος ἔπειτά τις ἔστι πολυκλύστῳ ἐνὶ πόντῳ Αἰγύπτου προπάροιθε· Φάρον δέ ἑ κικλήσκουσιν.
PG 134:212ἀναθορὼν οὖν αὐτίκα πρὸς τὴν Φάρον ἀφίκετο, καὶ τῇ τοῦ τόπου ἀρεσθεὶς εὐφυί̈ᾳ ἐκεῖ τὴν πόλιν ἱδρύσατο, ἠπειρώσας αὐτὴν διὰ χώματος, νῆσον οὖσαν τὸ πρότερον. λέγεται δὲ ὡς ἡσθεὶς τῇ τοῦ τόπου φυσικῇ ἐπιτηδειότητι ἔφη ὡς Ὅμηρος ἄρα τἄλλα τε μέγας ἦν καὶ ἀρχιτέκτων σοφός. εἰς Ἄμμωνος δὲ ἱερὸν ἀπιὼν δι’ ἀνύδρου καὶ ἀμμώδους τόπου, τὴν αὐτῷ παρομαρτοῦσαν ἐν ἅπασιν εὐτυχίαν εὗρε κἀκεῖ τὸ ἐργῶδες τῆς πορείας ἐκείνης ἐπικουφίζουσαν. ὑετοὶ γὰρ γενόμενοι τὸν ἐκ τῆς ἀνυδρίας κίνδυνον διεκρούσαντο καὶ τὸν ἀέρα εὐκραῆ πεποιήκασιν, ὑγρανθείσης τῆς ἄμμου καὶ συμπιληθείσης ἐκ τῆς ὑγρότητος. τῶν δὲ τῆς ὁδοῦ γνωρισμάτων συγχυθέντων οἱ ταύτης ἡγεμόνες πεπλάνηντο· κόρακες δὲ ὑπεριπτάμενοι τῆς πορείας ἡγοῦντο τοῖς μετ’ αὐτοῦ, καὶ εἴ τινες βραδυποροῦντες ὑπελιμπάνοντο, νυκτὸς ἐκείνους ταῖς κλαγγαῖς ἀνεκόμιζον. οὕτω δὲ διελθόντι τῆς πορείας τὸ δύσεργον, καὶ εἰς Ἄμμωνος φθάσαντι, ὁ ἐκεῖ προφήτης Ἕλληνι φωνῇ θέλων προσφωνῆσαι αὐτῷ, ἐβαρβάρισε περὶ τὸ τέλος τὸ πρόσρημα, ὦ παιδίος ἀντὶ τοῦ παιδίον εἰπών.
καὶ ὁ βαρβαρισμὸς δόξαν πολλοῖς παρέσχε τοῦ ἐκ θεῶν τοῦ Ἀλεξάνδρου γεγονέναι τὴν γένεσιν, διαδοθέντος λόγου ὅτι παῖ Διὸς ὁ προφήτης εἶπεν αὐτῷ. κἀκεῖνος πρὸς μὲν τοὺς βαρβάρους ἐμεγαλαύχει τὴν γένεσιν τὴν ἐκ τοῦ θεοῦ, ὡς καὶ τὴν Ὀλυμπιάδα λέγειν οὐ παύσεται διαβάλλων με πρὸς τὴν Ἥραν ὁ Ἀλέξανδρος; πρὸς δὲ τοὺς Ἕλληνας τοῦ λόγου ἐφείδετο. βέλει δέ ποτε τρωθείς, αἵματος ἐκ τῆς πληγῆς καταρρέοντος τὸ ῥέον εἶπεν αἷμα καὶ οὐκ ἰχὼρ οἷός πέρ τε ῥέει μακάρεσσι θεοῖσιν. ὡς δὲ ὁ Δαρεῖος ἐπέστειλεν αὐτῷ, μύρια μὲν τάλαντα διδοὺς λύτρον τῶν φιλτάτων αὐτοῦ καὶ τῆς ἐντὸς Εὐφράτου πάσης αὐτῷ ἐξιστάμενος καὶ φίλον αὐτὸν ποιούμενος μίαν τῶν θυγατέρων αὐτοῦ γήμαντα, ὁ Παρμενίων εἰ Ἀλέξανδρος εἶπεν ἤμην, ἔλαβον ἂν ταῦτα· κἀγώ ἔφη νὴ Δία, εἰ Παρμενίων. ἀντεπέστειλε δὲ τῷ Δαρείῳ, εἰ πρὸς αὐτὸν ἀφίκηται, μή τινος ἀτυχῆσαι τῶν φιλανθρώπων. ἀποδρὰς δέ τις τῶν εὐνούχων τῆς γυναικὸς Δαρείου, καὶ πρὸς ἐκεῖνον διασωθείς, τὸν θάνατον τῆς βασιλίσσης ἀπήγγειλεν· ἔφθη γὰρ θανοῦσα ἐκ τοκετοῦ. Δαρεῖος δὲ ἀνεκλαύσατο, φήσας ὅτι οὐ μόνον αἰχμάλωτος ἡ βασίλισσα γέγονεν, ἀλλὰ καὶ ταφῆς βασιλικῆς οὐ τετύχηκε.
καὶ ὁ εὐνοῦχος ἀλλὰ θάρρει, ὦ δέσποτα, ἔφη. οὔτε γὰρ ζῶσά μου ἡ δέσποινα καὶ ἡ μήτηρ ἡ σὴ καὶ τὰ τέκνα κακοῦ τινος ἐπειράθησαν, οὔτ’ ἀποθανοῦσα ταφῆς ἐκείνη πρεπούσης ἠμοίρησεν, ἀλλὰ καὶ πολεμίων τετίμηται δάκρυσι. τούτοις ὁ Δαρεῖος εἰς ὑποψίας ἀτόπους ἐνέπεσε, καὶ τὸν εὐνοῦχον ἰδίᾳ παραλαβών, ὅρκοις προκατελάμβανεν εἰπεῖν, εἴ τις περὶ τὴν γυναῖκα γέγονε τῷ Ἀλεξάνδρῳ ἐμπάθεια. πῶς γάρ ἔλεγε παρ’ ἐχθροῦ καὶ νέου ἀνδρὸς πολεμίου γυνή, ὡς ἔφης, οὕτω τετίμηται; ὁ δ’ εὐνοῦχος τὸν λόγον ἐγκόψας εὐφήμει, δέσποτα, ἔφη καὶ μήτε τὴν γυναῖκα καταίσχυνε μήτ’ αὖ κακηγόρει Ἀλέξανδρον, ὃς πλέον ταῖς Περσίσι τὸ σῶφρον ἢ τοῖς Πέρσαις τὸ γενναῖον ἐνέφηνε· καὶ ὅρκοις τοὺς λόγους ἐβεβαίου, περὶ τῆς ἐγκρατείας Ἀλεξάνδρου καὶ τῆς ἄλλης ἀρετῆς διηγούμενος. καὶ ὁ Δαρεῖος ηὔχετο δυνηθῆναι ἀμείψασθαι τὸν Ἀλέξανδρον ὧν εἰς τὰ φίλτατα καλῶν ἐνεδείξατο, ἢ μὴ ἄλλον εἰς τὸν Κύρου καθίσαι θρόνον ἢ τὸν Ἀλέξανδρον. Ἤδη δὲ τὴν ἐντὸς Εὐφράτου χώραν παρειληφὼς ὁ Ἀλέξανδρος ἐπὶ Δαρεῖον ἀπῄει ἑκατὸν μυριάδας στρατοῦ ἐπαγόμενον.
PG 134:213ὡς δ’ ἐν ὄψει ἀλλήλων ἐγένοντο τὰ στρατεύματα, καὶ νὺξ ἦν, καὶ τὸ μεταξὺ πεδίον τὰ πυρὰ τῶν βαρβάρων κατέλαμπον, καὶ θόρυβος ἐκ τοῦ στρατοπέδου προσήχει πολύς, Παρμενίων καὶ ἄλλοι τῶν ἑταίρων τινὲς ἐκπλαγέντες τὸ πλῆθος συνεβούλευον Ἀλεξάνδρῳ νυκτὸς ἐπιθέσθαι τοῖς πολεμίοις· μὴ γὰρ ἂν δυνηθῆναι κατὰ συστάδην ἀντιστῆναι τοσούτῳ στρατεύματι. ὁ δέ οὐ κλέπτω τὴν νίκην εἶπε· τῇ δ’ ἐπιούσῃ τῆς μάχης συγκροτηθείσης, ὡς μέν τινές φασιν, ἐν Ἀρβήλοις, ὡς δ’ ἕτεροι, ἐν Γαυσαμήλοις, οἱ βάρβαροι ἐνέκλιναν, καὶ ἦν αὐτῶν διωγμός. Ἀλέξανδρος δὲ πόρρωθεν τὸν Δαρεῖον ἰδὼν ἐφ’ ἅρματος ὑψηλοῦ, ἱππόταις πλείστοις καὶ λαμπρῶς ὡπλισμένοις περικυκλούμενον, ἐκεῖ συνώθει τοὺς φεύγοντας, ὥστε τούτοις συνταράξαι τοὺς μένοντας καὶ πολλοὺς σκεδάσαι αὐτῶν. πολλῶν δὲ πεσόντων τοῦ Δαρείου ἐνώπιον, ὡς οὐκ ἦν ἐξελάσαι τὸ ἅρμα τοῖς πτώμασι συνεχόμενον, τούτου μὲν ἀπέβη Δαρεῖος, θήλειαν δ’ ἵππον ἀναβεβηκὼς ἔφυγεν. ἑάλω δ’ ἄν, εἰ μὴ Παρμενίων τὸν Ἀλέξανδρον μετεπέμψατο ἐπαρήξοντα τῷ κατ’ αὐτὸν κέρατι πονουμένῳ.
Ἡ μὲν οὖν νίκη λαμπρὰ τῷ Ἀλεξάνδρῳ προσγέγονεν, ἡ δὲ Περσῶν βασιλεία ἐντεῦθεν καθῄρητο, Ἀλέξανδρος δὲ τῆς Ἀσίας βασιλεὺς ἀνηγόρευτο καὶ ἐπ’ αὐτῷ ἡ Βαβυλωνία πᾶσα ἐγένετο. Σούσων δὲ κρατήσας τετρακισμύρια τάλαντα νομίσματος κατὰ τὰ βασίλεια εὕρηκε καὶ ἄλλων χρημάτων ἀμυθήτων πολυτέλειαν. κυριεύσας δὲ καὶ τῆς Περσίδος νομίσματος εὗρε πλῆθος ὅσον ἐν Σούσοις. τὸν ἄλλον δὲ πλοῦτον ἱστοροῦσιν ἐκκομισθῆναι μυρίοις ὀρικοῖς ζεύγεσι καὶ πεντακισχιλίαις καμήλοις. ἐμπρήσας δὲ τὰ βασίλεια, ταχὺ μετεμελήθη καὶ κατασβεσθῆναι ταῦτα προσέταξε. μεγαλόδωρος δὲ τυγχάνων, ἔτι μᾶλλον ἐπεδίδου πρὸς τοῦτο τῶν πραγμάτων αὐξομένων αὐτῷ. ὁρῶν δὲ τοὺς περὶ αὐτὸν τρυφῶντας καὶ ταῖς διαίταις πολυτελεῖς, καθήψατο πρᾴως αὐτῶν, θαυμάζειν εἰπὼν εἰ μὴ ἔμαθον ἐκ συγκρίσεως τοῦ Περσῶν βίου πρὸς τὸν σφέτερον ὅτι δουλικώτατον μέν ἐστι τὸ τρυφᾶν, τὸ δὲ πονεῖν ἀρχικώτατον. αὐτὸς μέντοι οὐκ ἐνεδίδου καὶ στρατείαις καὶ θήραις πονῶν. οἱ δ’ ἑταῖροι αὐτοῦ διὰ πλοῦτον τρυφᾶν βουλόμενοι, συνέπεσθαι δέ οἱ ἀναγκαζόμενοι, εἰς τὸ βλασφημεῖν αὐτὸν προῄεσαν.
PG 134:214ὁ δὲ πρᾴως ἔφερε τὴν ἀρχὴν τὰς βλασφημίας, λέγων βασιλικὸν εἶναι τὸ κακῶς ἀκούειν εὐεργετοῦντα. ὕστερον μέντοι αὐτὸν αἱ πολλαὶ διαβολαὶ ἐξετράχυναν καὶ πρὸς τοὺς βλασφημοῦντας αὐτὸν χαλεπὸν γενέσθαι καὶ ἀπαραίτητον παρεσκεύασαν. καίτοι πρῴην, ὅτε θανατικῶν ἠκροᾶτο δικῶν, εἰώθει τῷ ἑνὶ τῶν ὤτων τὴν χεῖρα ἐπιτιθέναι, ὡς ἄψαυστον αὐτὸ τῷ κατηγορουμένῳ τηρῶν καὶ τῆς κατηγορίας ἀμέθεκτον. Ἐξελαύνων δ’ ἐπὶ Δαρεῖον μετὰ τρισχιλίων ἐφ’ ἡμέρας πλείους ἐδίωκεν, ὡς ἀπαγορεῦσαι τοὺς πλείονας διά τε τὴν χαλεπότητα τῆς ὁδοῦ καὶ τὴν ἀνυδρίαν. ὅτε Μακεδόνες τινὲς ἐν ἀσκοῖς ὕδωρ κομίζοντες αὐτῷ συνήντησαν, καὶ πλήσαντες κράνος προςήνεγκαν αὐτῷ κακῶς ὑπὸ δίψους διακειμένῳ· ὁ δὲ τὸ κράνος λαβών, καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν πρὸς αὐτὸν ἰδὼν ἀποβλέποντας, οὐκ ἔπιεν, ἀλλ’ ἐπέδωκε τοῖς δοῦσιν αὐτό, εἰπὼν ὡς εἰ ἐγὼ πίομαι μόνος, ἀθυμήσουσιν οὗτοι. ἐμβαλὼν δὲ ἤδη τοῖς πολεμίοις, τὸ μὲν στρατόπεδον αὐτῶν παρῆλθε, τὸν δὲ Δαρεῖον ἠπείγετο καταλήψεσθαι. ὁ δ’ ἔκειτο ἐν ἁρμαμάξῃ τραυμάτων κατάπλεως καὶ ἤδη ἐκλείπων.
αἰτήσας δὲ ὕδωρ καὶ πιὼν εἶπε πρὸς τὸν δόντα Πολύστρατον τοῦτό μοι πέρας δυστυχίας ἁπάσης, ὅτι εὖ παθὼν ἀμείψασθαί σε οὐ δύναμαι· Ἀλέξανδρος δέ σοι τὴν χάριν ἀνταποδοίη, Ἀλεξάνδρῳ δὲ οἱ θεοὶ τῆς εἰς μητέρα καὶ γυναῖκα καὶ παῖδας τοὺς ἐμοὺς ἐπιεικείας. καὶ ἐπὶ τούτοις ἐξέλιπεν. ἐπιστὰς δὲ αὐτῷ θανόντι Ἀλέξανδρος τῇ ἑαυτοῦ χλαμύδι τὸν ἐκείνου νεκρὸν περιέστειλε καὶ πρὸς τὴν μητέρα βασιλικῶς κεκοσμημένον ἀπέστειλε. τὸν δὲ Βῆσσον, ὃς ἐκεῖνον ἀνεῖλε, διεσφενδόνησε, δυσὶ βίᾳ κλιθεῖσι δένδροις προσαρτηθῆναι κελεύσας αὐτόν, εἶτα μεθεῖναι τὰ δένδρα καὶ οὕτω διασπασθῆναι τὸν ἄνθρωπον, ἑκάστου τῶν δένδρων μετὰ σφοδρότητος εἰς τὴν κατὰ φύσιν ὡρμηκότος ἀνάτασιν. εἰς Ὑρκανίαν δὲ ἀπιὼν περὶ τὸ Ὑρκάνιον πέλαγος, ὃ καὶ Κάσπιον λέγεται, βαρβάρων τινῶν τὸν ἵππον αὐτοῦ τὸν Βουκεφάλαν ἀφελομένων ἐβαρυθύμησε, καὶ πέμψας ἠπείλησε πάντας ἀποκτενεῖν, εἰ μὴ τὸν ἵππον αὐτῷ ἀναπέμψειαν· οἱ δὲ καὶ τὸν ἵππον ἐκόμισαν καὶ ἑαυτοὺς αὐτῷ ἐνεχείρισαν. Ἐντεῦθεν εἰς τὴν Παρθικὴν ἀναζεύγνυσιν, ἔνθα πρῶτον βαρβαρικὴν στολὴν ἐνεδύσατο, τῆς μὲν Μηδικῆς ἀτυφοτέραν, τῆς δὲ Περσικῆς σοβαρωτέραν·
ἐδόκει δὲ τοῖς Μακεδόσι τὸ θέαμα φορτικόν. ἐπιλεξάμενος δὲ τρισμυρίους παῖδας τῶν αἰχμαλώτων ἐκέλευσε γράμματα σφᾶς Ἑλληνικὰ ἐκδιδάσκεσθαι καὶ κατὰ Μακεδόνας ὁπλίζεσθαι. τῆς Ῥωξάνης δὲ ὡραίας ἐρασθεὶς γυναικὸς οὐκ ἄλλως αὐτῇ προσῆλθεν ἢ κατὰ νόμον. τῶν δὲ φίλων αὐτοῦ τὸν μὲν Ἡφαιστίωνα, ἐπαινοῦντα τὴν στολὴν ἣν ἐνέδυ καὶ ὁμοίως αὐτῷ μεταμφιασάμενον, φιλαλέξανδρον ἐκάλει, τὸν δὲ Κρατερόν, μὴ παρεξιόντα τὰ πάτρια, φιλοβασιλέα· καὶ τῷ μὲν πρὸς τοὺς βαρβάρους ἐκέχρητο, διὰ δὲ τοῦ Κρατεροῦ τοῖς Μακεδόσι καὶ τοῖς Ἕλλησιν ἐχρημάτιζε. Φιλώταν δὲ τὸν υἱὸν Παρμενίωνος, μεγαλαυχοῦντα ὡς παρ’ αὐτοῦ καὶ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ τῶν κατορθωμάτων γινομένων, καὶ μειράκιον τὸν Ἀλέξανδρον ὀνομάζοντα, εἶτα καὶ ἐπιβουλεύοντα γνοὺς ἀνεῖλε. πέμψας δὲ εἰς Μηδίαν καὶ τὸν πατέρα αὐτοῦ, ἐκεῖ γὰρ ἦν, προσαπέκτεινε.
PG 134:215καὶ τὸν Κλεῖτον δὲ τῶν ἑταίρων ἕνα τυγχάνοντα, παρὰ πότον ᾀδομένων ποιημάτων εἴς τινας στρατηγοὺς πεποιημένων ἔναγχος ἡττηθέντας ὑπὸ βαρβάρων, καὶ τοῦ Ἀλεξάνδρου ἡδέως αὐτῶν ἀκούοντος, τραχυνόμενον καὶ ἀγανακτοῦντα καὶ μεγαλαυχοῦντα ὑπ’ αὐθαδείας καὶ μέθης καὶ κατ’ αὐτοῦ βλασφημοῦντα πρῶτον μὲν μήλῳ ἔβαλεν, ἔτι δ’ ἀναιδευόμενόν τε καὶ θρασυνόμενον καὶ τὰ τοῦ Εὐριπίδου ἰαμβεῖα λέγοντα οἴμοι, καθ’ Ἑλλάδ’ ὡς κακῶς νομίζεται καὶ τὰ λοιπὰ ὑπερζέσας θυμῷ ὁ Ἀλέξανδρος αἰχμῇ διελάσας ἀπέκτεινεν. αὐτίκα δὲ τοῦ θυμοῦ παυθέντος μεταμεληθεὶς ὥρμησε καὶ ἑαυτὸν ἀνελεῖν, ἐπεσχέθη μέντοι παρὰ τῶν σωματοφυλάκων, καὶ εἰσηνέχθη πρὸς θάλαμον, ἔνθα τὴν νύκτα καὶ τὴν μετ’ αὐτὴν ἡμέραν ἐν θρήνοις διαγαγὼν ἀπειρηκὼς ἔκειτο ἄναυδος, στένων μόνον βαρύτατα. καὶ τῶν φίλων εἰσιόντων πρὸς αὐτὸν οὐ προσίετο τοὺς λόγους αὐτῶν. Ἀριστάνδρου δὲ τοῦ μάντεως ὄψεως αὐτὸν ἀναμνήσαντος ἣν εἶδε περὶ τοῦ Κλείτου καί τινων σημείων ἐκείνῳ γενομένων, καὶ εἱμαρτὸν εἶναι τὸ γενόμενον λέγοντος, ἤρξατο ἐνδιδόναι.
Μέλλων δὲ εἰς τὴν Ἰνδικὴν ἐμβάλλειν, συνεσκευασμένων τῶν ἁμαξῶν πρώταις μὲν ταῖς οἰκείαις ἐνῆκε πῦρ, εἶτα καὶ ταῖς τῶν φίλων, καὶ μετὰ ταῦτα καὶ τὰς τῶν Μακεδόνων καταπρῆσαι ἐκέλευσε. τοῦτο δὲ γεγονὸς ὀλίγους μὲν ἐλύπησεν, οἱ δὲ λοιποὶ βοῇ καὶ ἐνθουσιασμῷ πρὸς τὸ ἔργον ὡρμήκασι καὶ τὸν Ἀλέξανδρον προθυμίας πρὸς τὴν στρατείαν ἐνέπλησαν. ἤδη δὲ καὶ φοβερὸς ἦν καὶ ἀπαραίτητος κολαστὴς τῶν πλημμελούντων. πολλοὶ μὲν οὖν κατὰ τὰς μάχας αὐτῷ συνέπεσον κίνδυνοι καὶ νεανικοῖς ἀπήντησε τραύμασι, τὴν δὲ πλείστην φθορὰν τῆς στρατιᾶς ἀπορίαι τῶν ἀναγκαίων καὶ δυσκρασίαι τοῦ περιέχοντος ἀπειργάσαντο. αὐτὸς δὲ διὰ τόλμαν οὐδὲν ᾤετο τοῖς θαρσαλέοις ἀνάλωτον οὐδέ τι ὀχυρὸν τοῖς ἀτόλμοις. πέτρᾳ δέ τινι ἀποτόμῳ προσβαλὼν σὺν τοῖς νεωτέροις τῶν Μακεδόνων, Ἀλέξανδρόν τινα ἐν τούτοις καλούμενον προσαγορεύσας ἀλλὰ σοί γε εἶπε καὶ διὰ τὴν κλῆσιν ἀνδραγαθεῖν προςήκει. ποταμὸν δὲ βαθὺν τῶν Μακεδόνων περᾶν ὀκνούντων τί γάρ εἶπεν ὁ κάκιστος ἐγὼ νεῖν οὐκ ἔμαθον;
PG 134:216ὡς δὲ παρῆσαν ἀπὸ τῶν πολιορκουμένων πόλεων πρέσβεις πρὸς αὐτόν, ὁ πρεσβύτατος αὐτῶν Ἄκουφις τοὔνομα ἠρώτησε τί ἂν ποιοῦντες φίλοι αὐτοῦ λογίζοιντο· ὁ δὲ Ἀλέξανδρος εἰ σὲ μέν εἶπεν αἱρήσονται ἄρχοντα, ἐμοὶ δὲ πέμψουσιν ἄνδρας ἑκατὸν τοὺς ἀρίστους. γελάσας οὖν πρὸς ταῦτα ὁ Ἄκουφις ἀλλὰ βέλτιον εἶπεν ἄρξω, ὦ βασιλεῦ, εἰ τοὺς κακίστους σοι καὶ μὴ τοὺς ἀρίστους στελῶ. Ὁ μέντοι Ταξίλης μοίρας ἄρχων τῆς Ἰνδικῆς παμφόρου τε καὶ εὐδαίμονος, οὐκ ἀποδεούσης Αἰγύπτου, σοφὸς δὲ ὢν ἀνήρ, πέμψας ἠσπάσατο τὸν Ἀλέξανδρον καί τί δεῖ πολέμων ἡμῖν ἔφη, εἰ μήτε ὕδωρ ἀφαιρησόμενος ἡμῶν ἀφῖξαι μήτε τροφὴν ἀναγκαίαν; τοῖς δ’ ἄλλοις εἰ μὲν κρείττων ὦ, ἕτοιμός εἰμι εὖ ποιεῖν, εἰ δὲ ἥττων, οὐ φεύγω χάριν ἔχειν εὖ παθών. ἡσθεὶς οὖν ἐπὶ τούτοις ὁ Ἀλέξανδρος ἐγώ φησίν ἀγωνιοῦμαι πρὸς σὲ καὶ διαμαχοῦμαι ταῖς χάρισιν, ὥς μου χρηστὸς ὢν μὴ περιγένῃ. λαβὼν δὲ δῶρα πολλὰ καὶ πλείονα παρασχὼν τέλος χίλια τάλαντα νομίσματος αὐτῷ ἐδωρήσατο. σπεισάμενος δέ τινι πόλει τῶν Ἰνδικῶν, ἀπιόντας ἐκεῖθεν τοὺς ἐν αὐτῇ μισθοφοροῦντας τῶν μαχιμωτάτων Ἰνδῶν ἀπέκτεινεν ἅπαντας·
ὃ τοῖς αὐτοῦ πολεμικοῖς ἔργοις οἷά τις κηλὶς πρόσεστιν. εἶτα πρὸς Πῶρον ἐμαχέσατο, καὶ τοῦτον χώρας Ἰνδικῆς βασιλεύοντα, τὸ μέγεθος τοῦ σώματος ἔχοντα εἰς τέσσαρας πήχεις ἀνατρέχον καὶ σπιθαμήν. τοῦτον νικήσας καὶ ζῶντα λαβὼν ὁ Ἀλέξανδρος ἠρώτησε πῶς ἂν αὐτῷ χρήσαιτο, ὁ δέ βασιλικῶς ἀπεκρίνατο· πυνθανομένου δ’ ἔτι τοῦ Ἀλεξάνδρου εἴ τι καὶ ἕτερον λέγει, ὁ Πῶρος πάντα ἔφη τῷ βασιλικῶς ἔνεστιν. ἀφῆκεν οὖν αὐτὸν καὶ ἄρχειν δέδωκε, σατράπην ὀνομαζόμενον, οὐ μόνον ὧν ἦρχε πρῴην, ἀλλὰ καὶ ἄλλων πολλῶν. ἐν ταύτῃ τῇ μάχῃ καὶ ὁ Βουκεφάλας τρωθεὶς μετὰ καιρὸν ἐτελεύτησεν, ἤδη ὑπέργηρως γεγονώς. ὁ δὲ Ἀλέξανδρος ἤλγησεν ὥς τινα φίλον ἀποβαλών. Οἱ μέντοι Μακεδόνες ἐν τῇ πρὸς Πῶρον μάχῃ πεπονηκότες οὐκ ἐπείθοντο Ἀλεξάνδρῳ καὶ τὸν Γάγγην ποταμὸν περᾶσαι βιαζομένῳ, εὖρος μὲν ἔχοντα σταδίους τριάκοντα πρὸς δυσί, βάθος δὲ ὀργυιὰς ἑκατόν. ὁ δὲ δυσθυμήσας ἀπρόϊτος ἐν τῇ σκηνῇ ἔμενεν, ἥττης λογιζόμενος συγκατάθεσιν τὸ τὸν Γάγγην μὴ παρελθεῖν. τῶν δὲ φίλων παρακαλούντων καὶ τῶν στρατιωτῶν ἀντιβολούντων μετὰ κλαυθμοῦ, ἐνδέδωκέ τε καὶ ἀνεζεύγνυε.
πολλὰ δὲ πορθμεῖα καὶ σχεδίας πηξάμενος ἐκομίζετο διὰ τῶν ποταμῶν, θέλων τὴν ἔξω θάλασσαν ἐπιδεῖν· καὶ παραπλέων ἀπέβαινε καὶ πόλεις ἐχειροῦτο. ἐν δὲ Μαλλοῖς γεγονώς, μαχιμωτάτοις οὖσιν Ἰνδῶν, μικροῦ ἐκινδύνευσε. πρῶτος γὰρ διὰ κλίμακος ἐπὶ τὸ τεῖχος ἀναβάς, τῆς κλίμακος συντριβείσης καὶ τῶν πολεμίων ἐπιτιθεμένων καὶ βαλλόντων αὐτόν, συστρέψας ἑαυτὸν εἰς μέσους ἄνωθεν ἀφῆκε τοὺς ἐναντίους· καὶ κατὰ τύχην ὀρθὸς ἔστη. καὶ τὸ μὲν πρῶτον οἱ βάρβαροι ἐσκεδάσθησαν, ἰδόντες δὲ αὐτὸν καὶ δύο μόνους ὑπασπιστάς, ἐπαναστραφέντες ἠμύνοντο καὶ ἀγχεμάχοις ὅπλοις ἐτίτρωσκον. εἷς δ’ ἀποστὰς βέλει ἐκ τόξου βαλὼν αὐτὸν τοῖς περὶ τὸν μαζὸν ὀστέοις τὸ βέλος ἐνέπειρε, καὶ οὕτως αὐτοῦ καθίκετο ἡ πληγὴ ὡς ἐνδοῦναί τε καὶ καμφθῆναι· ὅθεν ὁ βαλὼν αὐτὸν μετὰ ξίφους ἐπέδραμε. Πευκέστας δὲ καὶ Λιμναῖος ὑπερασπίσαντες καὶ ἄμφω ἐτρώθησαν· καὶ ὁ μὲν τέθνηκε, Πευκέστας δὲ ἔτι ἠμύνετο, τὸν δὲ τρώσαντα αὐτὸν βάρβαρον ἀνεῖλεν Ἀλέξανδρος. πολλαχοῦ δὲ τρωθείς, εἶτα καὶ κατὰ τοῦ τένοντος ὑπέρῳ βληθείς, τῷ τείχει προσερεισθεὶς πρὸς τοὺς βαρβάρους ἀπέβλεπεν.
PG 134:217ἐν τοσούτῳ δ’ ἀθροισθέντων τῶν Μακεδόνων ἁρπασθεὶς εἰς τὴν σκηνὴν ἀναισθητῶν ἐκομίζετο. ἑνὶ δὲ τῶν ὀστέων τῆς ἀκίδος ἐμπαγείσης τοῦ οἰστοῦ ἑλκομένου ὀδύναι δριμεῖαι καὶ λιποθυμίαι ἐγίνοντο, ὡς καὶ θανεῖν ἐκεῖνον ἐλπίζεσθαι. ὅμως μέντοι τὸν κίνδυνον διαδρὰς καὶ χρόνον πλείω θεραπευόμενος εἰς θόρυβον τοὺς Μακεδόνας ἐνέβαλε ποθοῦντας ἰδεῖν αὐτόν· καὶ προῆλθεν. Ἀναρρωσθεὶς δὲ αὖθις παρεκομίζετο χώραν τε πολλὴν καὶ πόλεις χειρούμενος. τῶν δὲ γυμνοσοφιστῶν τινας συλλαβὼν καὶ ἐρωτήσεις αὐτοῖς ἀπόρους προθέμενος ἐδωρήσατο καὶ ἀφῆκεν. ἕνα δὲ τῶν ἐν δόξῃ παρ’ αὐτοῖς ὄντων Κάλανον κεκλημένον ἔπεισεν ὁ Ταξίλης πρὸς Ἀλέξανδρον ἀφικέσθαι. οὗτος βύρσαν ξηρὰν ἐνώπιον τοῦ βασιλέως καταβαλὼν περιῄει τὰ ἄκρα ταύτης πατῶν. ἡ δὲ ἐν μέρει τῶν ἄκρων πιεζομένη τῇ συμπατήσει τοῖς ἄλλοις ᾔρετο μέρεσιν. εἶτα μέσον αὐτὴν πατήσαντος καὶ συσχόντος ἡ ὅλη βύρσα ἠτρέμει καὶ ἀκίνητος ἦν. παρῄνει δὲ διὰ τοῦ ὑποδείγματος τὸν Ἀλέξανδρον μὴ τοῖς ἄκροις τῆς ἀρχῆς ἐμφιλοχωρεῖν, τὰ μέσα δὲ κατέχειν, ἵν’ οὕτω καὶ τὰ πέριξ ἠρέμα ᾖ.
Ἑπτὰ δὲ μησὶ διὰ τῶν ποταμῶν εἰς τὴν θάλαςσαν ὑπαχθεὶς λέγεται ταῖς ναυσὶν εἰς τὸν ὠκεανὸν ἐμβαλεῖν. εἶτα ἀναστρέφων τὰς μὲν ναῦς παραπλεῖν ἐν δεξιᾷ τὴν Ἰνδικὴν ἐχούσας ἐκέλευσεν, αὐτὸς δὲ πεζῇ πορευόμενος εἰς ἐσχάτην ἀπορίαν κατήντησε καὶ πλῆθος τοσοῦτον ἀπώλεσεν ὥστε τῆς στρατιᾶς μηδὲ τὸ τέταρτον ἐκ τῆς Ἰνδικῆς ἀνακομισθῆναι διὰ νόσους καὶ πονηρὰς διαίτας καὶ καύματα καὶ λιμόν. ἄπορον γὰρ διῄει χώραν, ὀλίγα πρόβατα ἔχουσαν, καὶ ταῦτα θαλαττίοις ἰχθύσι τρεφόμενα καὶ σάρκα μοχθηρὰν ἔχοντα καὶ δυσώδη. ἐν ἑξήκοντα δ’ ἡμέραις διελθὼν τὴν χώραν ἐκείνην καὶ τῆς Γεδρωσίας ἁψάμενος ἐν ἀφθόνοις ἐγένετο, καὶ τήν τε δύναμιν ἀνεκτᾶτο καὶ αὐτὸς ἐκώμαζε. καταβαίνων δ’ ἐπὶ θάλασσαν ἐκόλαζε τοὺς πονηροὺς τῶν στρατηγῶν. ἡ γὰρ ἄνω στρατεία καὶ τὸ περὶ Μαλλοὺς τραῦμα καὶ ἡ τοῦ πλήθους φθορὰ ἀπιστεῖν τῇ σωτηρίᾳ αὐτοῦ παρεσκεύασε, καὶ τοὺς στρατηγοὺς καὶ σατράπας εἰς ὕβριν καὶ ἀδικίαν ἠρέθισεν· οἱ δὲ πρὸς ἀποστασίαν τοὺς ὑποφόρους ἐκίνησαν.
PG 134:218Ἀβουλήτου δὲ τῶν σατραπευόντων ἑνὸς μή τι τῶν ζωαρκῶν ἑτοιμάσαντος, νομίσματος δὲ προσαγαγόντος αὐτῷ τρισχίλια τάλαντα, παραθεῖναι ταῦτα τοῖς ἵπποις ἐκέλευσε, μὴ ἐσθιόντων δέ τί ὄφελος ἔφη τούτων ἡμῖν; ἐν δὲ Πέρσαις γενόμενος καὶ τὸν Κύρου τάφον ὀρωρυγμένον ἰδών, ἀπέκτεινε τὸν ὀρύξαντα, Πελλαῖον ὄντα καὶ οὐδὲ τῶν ἀσήμων. εἶχε δὲ ὁ τάφος Κύρου ἐπιγεγραμμένα ταυτί ὦ ἄνθρωπε ὅστις εἶ καὶ πόθεν ἥκεις, ὅτι γὰρ ἥξεις οἶδα, ἐγὼ Κῦρός εἰμι ὁ Πέρσαις κτησάμενος τὴν ἀρχήν. μὴ οὖν τῆς ὀλίγης μοι ταύτης γῆς φθονήσῃς, ἣ τοὐμὸν σῶμα περικαλύπτει. ταῦτα δ’ ἀναγνωσθέντα τὸν Ἀλέξανδρον περιπαθῆ πεποιήκασι λογισάμενον τὸ τῶν πραγμάτων ἀστάθμητον. Τὴν δὲ Δαρείου θυγατέρα τὴν Στάτειραν ἑαυτῷ μνηστευσάμενος καὶ τοὺς γάμους τελῶν ἑκάστῳ τῶν ἑστιωμένων ἐνακισχιλίων ὄντων φιάλην χρυσῆν ἐδωρήσατο, καὶ τἄλλα τε ἐλαμπρύνατο καὶ τὰ χρέα ὑπὲρ τῶν ὀφειλόντων κατέβαλεν, ὀλίγῳ δέοντα μυρίων ταλάντων. ὅτε καὶ Ἀντιγένης τῶν ἡγεμόνων εἷς ὀφείλειν πλασάμενος καί τινα παραγαγὼν ψευδῶς δανειστὴν καὶ λαβὼν τὸ ἀργύριον ἐφωράθη. ὀργισθεὶς οὖν ὁ βασιλεὺς ἀπήλασεν αὐτὸν τῆς αὐλῆς καὶ τὴν ἡγεμονίαν ἀφείλετο.
τοῦ δὲ ὑπὸ λύπης ἑαυτὸν ὑποπτευομένου διαχειρίσεσθαι, δείσας ὁ Ἀλέξανδρος καὶ τὴν ὀργὴν ἀνῆκεν αὐτῷ καὶ ἀφῆκε τὰ χρήματα. Τῶν δὲ παίδων τῶν τρισμυρίων, οὓς διδάσκεσθαι ἐκέλευσε, καὶ γενναίων ἀποβάντων καὶ εὐπρεπῶν καὶ οὐκ ἀφυῶν ταῖς ἀσκήσεσιν, ὁ μὲν Ἀλέξανδρος ἥδετο, οἱ δὲ Μακεδόνες ἐδάκνοντο. καταπέμποντος δὲ τοὺς ἀσθενεῖς καὶ πεπηρωμένους ὡς εἰς θάλασσαν, ὕβριν ἡγεῖσθαι τοῦτ’ ἔλεγον καὶ προπηλακισμόν, καὶ πάντας ἐκέλευον ἀφιέναι καὶ τοῖς νέοις ἀρκεῖσθαι πυρριχισταῖς. ὀργισθεὶς δ’ ἐπὶ τούτοις Ἀλέξανδρος τοῖς Πέρσαις τὰς φυλακὰς παραδέδωκε. ταπεινωθέντας δ’ αὖθις τοὺς Μακεδόνας προσήκατο, καὶ ἀπέλυσε τοὺς ἀχρήστους δωρησάμενος μεγαλοπρεπῶς, καὶ τῷ Ἀντιπάτρῳ ἐπέστειλε παρὰ τοὺς ἀγῶνάς τε καὶ τὰ θέατρα προεδρεύειν αὐτοὺς καὶ ἐστεφανωμένους καθέζεσθαι. Ἐν Ἐκβατάνοις δὲ γενομένου αὐτοῦ Ἡφαιστίων ἐπύρεττε καὶ ἐξ ἀκολάστου διαίτης τῆς νόσου κρατυνθείσης ἐξέλιπεν.
οὐκ ἤνεγκεν οὖν λογισμῷ τὸ πάθος Ἀλέξανδρος, ἀλλὰ τὸν μὲν ἰατρὸν ἀνεσταύρωσεν, ἵππους δὲ κεῖραι καὶ ἡμιόνους ἐκέλευσε, καὶ τὰς ἐπάλξεις περιεῖλε τῶν πόλεων, καὶ μουσικὴν καὶ αὐλοὺς ἐν τῷ στρατοπέδῳ πολὺν χρόνον κατέπαυσεν. ἀπιόντος δὲ εἰς Βαβυλῶνα Νέαρχος ἐπανῆλθεν, εἰςπλεύσας αὖθις εἰς τὸν Εὐφράτην ἐκ τῆς μεγάλης θαλάσσης, λέγων Χαλδαίους αὐτῷ συγγενέσθαι βουλεύοντας ἀπέχεσθαι τῆς Βαβυλῶνος Ἀλέξανδρον. ὁ δὲ μὴ προσσχὼν τῷ λόγῳ ἀπῄει. καὶ πρὸς τοῖς τείχεσι γενομένου κόρακες ἀλλήλοις μαχόμενοι ἐνώπιον αὐτοῦ ἔπεσον. ἠγγέλη δ’ αὐτῷ ὡς Ἀπολλόδωρος ὁ στρατηγὸς Βαβυλῶνος εἴη περὶ αὐτοῦ θύσας· τοῦ δὲ θύσαντος μάντεως, ὃς Πυθαγόρας ὠνόμαστο, μὴ ἀρνησαμένου, ἠρώτησε τὸν τρόπον τοῦ θύματος. τοῦ δὲ φήσαντος ἄλοβον εἶναι τὸ ἧπαρ, παπαῖ εἶπεν, ἰσχυρὸν τὸ σημεῖον, καὶ τὸν μάντιν ἀθῷον ἀφῆκε. σημεῖα δ’ αὐτῷ καὶ ἄλλα γεγόνασι καὶ τοῦτο δέ· ἀποδυσαμένου γὰρ πρὸς ἄλειμμα καὶ σφαῖραν αὐτοῦ, οἱ νεανίσκοι οἱ σφαιρίζοντες ἐνδύεσθαι μέλλοντες ὁρῶσί τινα ἐν τῷ τοῦ βασιλέως θρόνῳ καθήμενον σιωπῇ, ἐνδεδυμένον τὴν στολὴν τὴν βασίλειον καὶ τὸ διάδημα περικείμενον.
PG 134:219ὃς ἀνακρινόμενος ὅστις εἴη ἐπὶ πολὺ μὲν ἄφωνος ἦν, μόλις δέ ποτε Διονύσιος ἔφη καλεῖσθαι, τὸ δὲ γένος εἶναι Μεσσήνιος, δέσμιος δ’ ἀχθῆναι διὰ κατηγορίαν, λῦσαι δέ οἱ τὸν Σάραπιν τὰ δεσμά, καὶ ἀγαγόντα δεῦρο κελεῦσαι τὴν στολὴν καὶ τὸ διάδημα περιθέσθαι καὶ καθέζεσθαι σιωπῇ. τὸν μὲν οὖν ἄνθρωπον ὁ Ἀλέξανδρος, ὡς οἱ μάντεις ὑπετίθουν, ἠφάνισεν, αὐτὸς δὲ ἠθύμει καὶ περιδεὴς καὶ ταραχώδης γενόμενος οὐδὲν ἦν ὃ μὴ τέρας πεποίητο. λουσάμενος δέ, καὶ πρὸς Μηδίαν πορευθεὶς κωμασόμενος, κἀκεῖ τὴν νύκτα διαγαγὼν ἐν τῷ κώμῳ καὶ τὴν ἐπιοῦσαν ἡμέραν, ἤρξατο πυρέσσειν. πυρέττων δὲ καὶ διψήσας σφοδρῶς, ἔπιεν οἶνον, καὶ φρενιτιάσας ἀπέθανεν. εἷς μὲν οὖν ὁ τῆς ἐκείνου τελευτῆς λόγος οὗτος· ἕτερος δ’ ἔχει ἐφ’ ἡμέρας αὐτὸν πυρέττειν πλείους καὶ λούεσθαι, οὕτω δὲ κραταιωθῆναι τὸν πυρετὸν ὡς ἄφωνον κεῖσθαι αὐτόν· τοὺς δὲ Μακεδόνας θορυβεῖσθαι ὡς θανόντος αὐτοῦ, καὶ καταβοᾶν τῶν ἡγεμόνων, ἕως αὐτοῖς αἱ θύραι ἠνοίχθησαν καὶ τὸν Ἀλέξανδρον ἐν τῇ κλίνῃ κατεῖδον· καὶ μετὰ ταῦτα ἐξέλιπε.
φασὶ δέ τινες μετέπειτα λόγον γενέσθαι ὡς ὑπὸ φαρμάκου διέφθαρτο, καὶ τὸν Ἀριστοτέλην Ἀντιπάτρῳ σύμβουλον γενέσθαι τῆς πράξεως, καὶ δι’ ἐκείνου κομισθῆναι τὸ φάρμακον. τὸ δὲ ὕδωρ εἶναι ψυχρὸν καὶ παγετῶδες ἀπὸ πέτρας τινὸς ἐν Νωνάκριδι οὔσης, ὃ δρόσον ὥσπερ λεπτὴν ἀναλαμβάνοντες εἰς ὄνου χηλὴν ἀποτίθενται· οὐδὲν γὰρ ἕτερον ἀγγεῖον στέγει αὐτό, ἀλλ’ ὑπὸ ψυχρότητος καὶ δριμύτητος διακόπτεται. οἱ δὲ πλείους πεπλάσθαι φασὶ τὸ φαρμάκῳ θανεῖν τὸν Ἀλέξανδρον, καὶ τοῦτο τεκμηριοῦνται ἐκ τοῦ τὸ σῶμα ἐφ’ ἡμέρας πλείονας κείμενον ἐν τόποις θερμοῖς ἀτημέλητον, τῶν ἡγεμόνων πρὸς ἀλλήλους στασιασάντων, μηδὲν ἐμφῆναι τοιαύτης φθορᾶς σημεῖον, ἀλλὰ καθαρὸν διαμεῖναι καὶ δοκεῖν πρόςφατον. Λέγεται δὲ ὡς γνοὺς ἤδη ἐκλείπειν αὐτῷ τὸ βιώσιμον ἠβουλήθη ἐς τὸν Εὐφράτην καταποντῶσαι λαθρηδὸν ἑαυτόν, ἵνα γενόμενος ἀφανὴς παράσχῃ δόξαν ὡς εἰς θεοὺς μετελήλυθεν, ἐξ ἐκείνων γενόμενος, ἡ δὲ Ῥωξάνη τοῦτο γνοῦσα εἶργεν αὐτῷ τὸ ἐγχείρημα, ὁ δὲ μετ’ οἰμωγῆς ἔφη ὡς ἐφθόνησας ἄρα, γύναι, μοι δόξης τοῦ θεωθῆναι καὶ μὴ θανεῖν. Ὁ μὲν οὖν Ἀλέξανδρος οὕτως εἰς μέγα τύχης προαχθεὶς ἐτελεύτησεν.
PG 134:220ὅτε δὲ τὴν Τύρον ἐπολιόρκει, ἐπιστείλας τῷ τῶν Ἰουδαίων ἀρχιερεῖ ἠξίου συμμαχίαν αὐτῷ πέμπειν καὶ ἀγορὰν τῷ στρατεύματι καὶ ὅσα Δαρείῳ ἐδασμοφόρουν αὐτῷ διδόναι. τοῦ δὲ ἀρχιερέως ὅρκους Δαρείῳ δοῦναι φήσαντος μὴ ἆραι κατ’ αὐτοῦ ὅπλα, καὶ τούτους ζῶντος Δαρείου μὴ παραβήσεσθαι, ὠργίσθη Ἀλέξανδρος καὶ ἠπείλησε στρατεύσειν κατὰ τῆς Ἰουδαίας. ἄρτι δὲ τὴν Τύρον παρειληφὼς ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα ὥρμησεν. ὁ δὲ ἀρχιερεὺς Ἰωὰδ ἐν ἀγωνίᾳ ἦν διὰ τὴν τοῦ βασιλέως ὀργήν, καὶ τοῦ θεοῦ ἐδεῖτο προστῆναι τοῦ ἔθνους. ὁ δὲ θεὸς καθ’ ὕπνους αὐτῷ ἐχρημάτισε θαρρεῖν, καὶ κοσμήσαντας τὴν πόλιν ἀνοῖξαι τὰς πύλας, καὶ αὐτὸν μὲν μετὰ τῶν ἱερέων ταῖς συνήθεσι στολαῖς ὑπαντῆσαι τῷ βασιλεῖ, τὸ δὲ πλῆθος ἐσθῆσι λευκαῖς. καὶ ὁ μὲν ἐποίησεν ὡς αὐτῷ κεχρημάτιστο, καὶ ἤδη τοῦ Ἀλεξάνδρου τῇ πόλει προσάγοντος πρόεισι μετὰ τῶν ἱερέων καὶ τοῦ πλήθους τῆς πόλεως εἰς τόπον τινὰ ὅθεν ἡ πόλις καὶ ὁ ναὸς καθωρᾶτο·
τῶν δ’ ἑπομένων τῷ βασιλεῖ διαρπάζειν κελεῦσαι αὐτὸν τὴν πόλιν λογιζομένων καὶ τὸν ἀρχιερέα διαφθεῖραι, ὁ Ἀλέξανδρος πόρρωθεν ἰδὼν τὸ πλῆθος καὶ τοὺς ἱερεῖς κεκοσμημένους ὡς εἴρηται, τὸν δὲ ἀρχιερέα ἐνδεδυμένον τὴν ὑακίνθινον στολὴν καὶ διάχρυσον καὶ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τὴν κίδαριν ἔχοντα καὶ τὸ χρυσοῦν ἐπ’ αὐτῆς ἔλασμα ᾧ τὸ τοῦ θεοῦ ὄνομα ἐπεγέγραπτο, μόνος προσελθὼν προσεκύνησε καὶ τὸν ἀρχιερέα ἠσπάσατο. ἐπὶ τούτῳ οἱ μὲν ἄλλοι ξύμπαντες κατεπλάγησαν, Παρμενίων δὲ καὶ ἠρώτησε τί δήποτε τὸν τῶν Ἰουδαίων προσεκύνησεν ἀρχιερέα. ὁ δέ οὐ τοῦτον εἶπε, τὸν δὲ θεὸν προσεκύνησα, οὗ τῇ ἀρχιερωσύνῃ οὗτος τετίμηται. τοῦτον γὰρ ἐν τοῖς ὕπνοις εἶδον, ἐγγὺς ὢν ἔτι Μακεδονίας, ἐν τῇ στολῇ ταύτῃ· καί μοι φροντίζοντι πῶς ἂν τῆς Ἀσίας κρατήσαιμι μὴ μέλλειν παρεκελεύετο, καὶ αὐτὸς ἡγεῖσθαί μοι τῆς στρατιᾶς ἐπηγγέλλετο καὶ τὴν Περσῶν παραδώσειν ἀρχήν. οὐδένα οὖν ἐν τοιαύτῃ στολῇ θεασάμενος ἀλλ’ ἢ τοῦτον, ἄρτι τῆς ὄψεώς τε τοῦ ἐνυπνίου ἐμνήσθην, καὶ σὺν θεῷ τὴν στρατείαν νομίζω πεποιημένος τὸν Δαρεῖον ἡττήσειν καὶ τὴν Περσῶν ἀρχὴν κατακτήσασθαι.
ταῦτα εἰπὼν καὶ τὸν ἀρχιερέα δεξιωσάμενος τὴν πόλιν εἰσελήλυθε· καὶ εἰς τὸ ἱερὸν ἀναβὰς ἔθυσε τῷ θεῷ ὡς ὑφηγεῖτο ὁ ἀρχιερεύς. καὶ τὴν Δανιὴλ εἶδε βίβλον, ἐν ᾗ τινα τῶν Ἑλλήνων τὴν Περσῶν βασιλείαν καταλύσειν ἐγγέγραπται, καὶ ἥσθη ἐπ’ αὐτῇ· καὶ ὅσα ᾐτήσαντο Ἰουδαῖοι ἐπλήρωσε. Ταῦτα ἰδόντες οἱ Σαμαρεῖται, καὶ αὐτοὶ οὐ πόρρω τῶν Ἱεροσολύμων τῷ Ἀλεξάνδρῳ ὑπήντησαν ἐσκευασμένοι λαμπρῶς, καὶ παρεκάλουν τιμῆσαι αὐτὸν τῇ παρουσίᾳ καὶ τὸ παρ’ αὐτοῖς ἱερόν. ὁ δέ ἥξω ἔφη ὅθ’ ὑποστρέφω. αἰτουμένων δὲ χαρίσασθαι αὐτοῖς ὅσα τοῖς Ἰουδαίοις, τίνες εἰσὶν ἐπυνθάνετο. οἱ δὲ Ἑβραῖοι ἔφασαν εἶναι, χρηματίζειν δὲ οἱ ἐν Σικίμοις Σιδώνιοι. καὶ ὃς εἰ Ἰουδαῖοι εἶεν πάλιν ἠρώτησεν. ὡς δ’ οὐκ εἶναι κατέθεντο, ἔγωγε εἶπεν Ἰουδαίοις ἐχαρισάμην ἃ αἰτεῖσθε ὑμεῖς. τὸ δὲ ἐν τῷ Γαριζὶν ὄρει ἱερὸν εἰς καταφύγιον τῶν παρανομούντων ἐγένετο· εἰ γάρ τις κοινοφαγήσας ἢ ἄλλο τι παρανομήσας ὑπὸ αἰτίαν ἐγίνετο, παρὰ τοὺς Σικιμίτας κατέφευγε. τοῦ δὲ ἀρχιερέως Ἰωδαὲ τελευτήσαντος Ὀνίας ὁ παῖς αὐτοῦ τὴν ἀρχιερωσύνην παρείληφε.
PG 134:221Θανόντος δὲ Ἀλεξάνδρου εἰς τέσσαρας ἀρχὰς ἡ ἐκείνου βασιλεία διῄρητο, καὶ τῆς μὲν Ἀσίας Ἀντίγονος ἦρξε, τῶν δὲ λοιπῶν οἱ προγεγραμμένοι. τούτων δὲ πρὸς ἀλλήλους στασιαζόντων πόλεμοί τε συνεχεῖς ἦσαν καὶ ἐκακοῦντο αἱ πόλεις. ὁ δὲ Πτολεμαῖος ὁ Λάγου ὁ τῆς Αἰγύπτου βασιλεύων, ὃς καὶ σωτὴρ ἐχρημάτιζε, τῇ τε Συρίᾳ τἀναντία τῇ ἐπικλήσει αὐτοῦ γέγονε, καὶ τὰ Ἱεροσόλυμα δόλῳ κατέσχεν. εἰςελθὼν γὰρ εἰς τὴν πόλιν σαββάτῳ ὡς θύσων, ἀπόνως ταύτης ἐκράτησεν· οἱ γὰρ Ἰουδαῖοι μήτε τὴν διάνοιαν εἰδότες αὐτοῦ καὶ διὰ τὴν ἡμέραν ἐν ἀργίᾳ ὄντες, οὐκ ἀντέστησαν. κρατήσας δ’ οὕτω τοῦ ἔθνους πικρότατα ἦρχε, καὶ πολλοὺς λαβὼν αἰχμαλώτους εἰς Αἴγυπτον ἀπήγαγε καὶ κατῴκισε. τοῖς δ’ ἐν Ἱεροσολύμοις στάσεις πρὸς τοὺς Σαμαρείτας ἐγένοντο, τῶν μὲν Ἱεροσολυμιτῶν τὸ παρ’ αὐτοῖς ἱερὸν καλούντων ἅγιον καὶ τὰς θυσίας ἐν αὐτῷ γίνεσθαι δεῖν λεγόντων, τῶν δὲ Σικιμιτῶν τὸν ἐν τῷ Γαριζὶν ὄρει σεμνυνόντων ναόν. Τεσσαράκοντα δ’ ἔτη τοῦ Λάγου Πτολεμαίου βασιλεύσαντος τῆς Αἰγύπτου καὶ τελευτήσαντος ὁ παῖς αὐτοῦ Πτολεμαῖος ὁ Φιλάδελφος διεδέξατο τὴν ἀρχήν.
ὃς τάς τε γραφὰς τὰς Ἑβραϊκὰς ἐκ τῆς πατρίου γλώττης εἰς Ἑλλάδα μεταβληθῆναι διάλεκτον ἔσπευσε, καὶ τοὺς δουλεύοντας ἐν Αἰγύπτῳ τῶν Ἱεροσολυμιτῶν ἠλευθέρωσε. συλλογὴν γὰρ βιβλίων ποιήσασθαι βουληθεὶς καὶ περὶ ταύτην φιλοτιμούμενος, τὸν Φαληρέα Δημήτριον ἐπὶ τῶν βιβλιοθηκῶν εἶχε. καί ποτε τοῦ Πτολεμαίου τὸν Δημήτριον ἐρωτήσαντος πόσας ἤδη ἔχει μυριάδας βιβλίων, περὶ εἴκοσιν εἶπεν εἶναι τὰ συνειλεγμένα ἐκεῖνος· εἶναι δὲ καὶ παρ’ Ἑβραίοις τῶν παρ’ αὐτοῖς νομίμων συγγράμματα σπουδῆς ἄξια, καὶ δεῖν καὶ ταῦτα κτήσασθαι. γράφει τοίνυν ὁ βασιλεὺς τῷ ἀρχιερεῖ περὶ τούτων. Ἀρισταῖος δὲ φίλος τυγχάνων τῷ βασιλεῖ τοὺς τῶν Ἰουδαίων νόμους εἶπεν οὐ μεταγράψαι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἑρμηνεῦσαι διεγνωκότες, πῶς ἂν τοῦτο διαπραξώμεθα, πολλῶν Ἰουδαίων ἐν τῇ σῇ βασιλείᾳ δούλων ὄντων; ἀπόλυσον οὖν αὐτούς, βασιλεῦ, τῆς δουλείας, καὶ οὕτω πρόθυμον τὸ ἔθνος ποιήσεις εἰς τὸ τὰς γραφὰς καὶ μεταγράψασθαι καὶ ἑρμηνεῦσαι.

Book IIILiber Tertius

Clean text (TLG). Diplomatic Greek text; the machine OCR of the Migne page is kept in the OCR and Page views.
PG 134:222ὁ γοῦν βασιλεὺς τῷ λόγῳ τοῦ Ἀρισταίου πεισθεὶς ἐκέλευσε πάντας τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ δουλεύοντας Ἰουδαίους ἐλευθέρους ἀπολυθῆναι, πριάμενος ἕκαστον ἐκ τῶν δεσποτῶν αὐτῶν δραχμῶν ἑκατὸν εἴκοσι. τὸ δὲ τῶν ἐλευθερωθέντων πλῆθος εἰς μυριάδας ἠρίθμητο ὑπὲρ δέκα. τὰ δὲ ὑπὲρ τιμήματος αὐτῶν δοθέντα τετρακόσια καὶ ἑξήκοντα γεγόνασι τάλαντα. Γράφει γοῦν Πτολεμαῖος πρὸς Ἐλεάζαρ τὸν ἀρχιερέα. τελευτήσαντος γὰρ τοῦ ἀρχιερέως Ὀνίου ὁ παῖς αὐτοῦ Σίμων αὐτὸν διεδέξατο, ὃς καὶ δίκαιος ἐπεκέκλητο, τούτου δὲ θανόντος ἐπὶ νηπίῳ υἱῷ Ὀνίᾳ καλουμένῳ ὁ τοῦ Σίμωνος ἀδελφὸς Ἐλεάζαρ τὴν ἀρχιερωσύνην εἶχε. τούτῳ τοίνυν ὁ Πτολεμαῖος ἐπέστειλε, τήν τε τῶν δουλευόντων Ἰουδαίων ἐλευθερίαν καταγγέλλων καὶ τὴν εἰς τὸ ἔθνος διάθεσιν, καὶ ἀξιῶν τούς τε νόμους αὐτοὺς πεμφθῆναι καὶ ἄνδρας ἓξ ἀφ’ ἑκάστης φυλῆς τήν τε πάτριον ἠσκημένους διάλεκτον εἰς ἀκρίβειαν καὶ τὴν Ἑλληνίδα φωνήν, ἵνα παρ’ ἐκείνων εἰς τὴν Ἑλλάδα γλῶτταν μεταβληθεῖεν αἱ παρ’ αὐτοῖς γραφαί. ἔστειλε δὲ καὶ εἰς τὸ ἱερὸν ἀναθήματα, ἀργυρίου τάλαντα ἑκατόν, φιάλας χρυσᾶς εἴκοσι καὶ ἀργυρᾶς τριάκοντα, καὶ κρατῆρας πέντε καὶ τράπεζαν χρυσῆν.
ὁ οὖν Ἐλεάζαρ τὴν ἐπιστολὴν τοῦ Πτολεμαίου καὶ τὰ ἀναθήματα κομισάμενος, ἐπελέξατο ἄνδρας ἐκ φυλῆς ἑκάστης ἕξ, καὶ πέπομφε φέροντας καὶ τὸν νόμον. ὧν εἰς Ἀλεξάνδρειαν παραγενομένων, καὶ τῷ βασιλεῖ τάς τε διφθέρας χρυσοῖς γράμμασι τὸν νόμον ἐχούσας ἐγγεγραμμένον καὶ τὰ παρὰ τοῦ ἀρχιερέως αὐτῷ σταλέντα δῶρα προσκεκομικότων, ὁ βασιλεὺς ἥσθη διαφερόντως, καὶ ἠσπάσατο τοὺς ἄνδρας, καὶ συνειστιάθη αὐτοῖς, καὶ ἀνὰ τρία δέδωκε τάλαντα, καὶ καταλύσεις αὐτοῖς ἡτοίμασε καλλίστας. εἶτα παραλαβὼν αὐτοὺς ὁ Δημήτριος, καὶ εἰς ἕνα οἶκον ἀπαγαγὼν ἤρεμον ἔργου ἔχεσθαι παρεκάλει. οἱ δὲ ὡς ἐνῆν φιλοτίμως ἀκριβῆ τὴν ἑρμηνείαν ἐτίθεντο. τοῦ δ’ ἔργου ἐν ἑβδομήκοντα καὶ δυεῖν ἡμέραις τετελεσμένου, καὶ τῶν μεταγραφέντων ἀναγνωσθέντων τῷ βασιλεῖ, ἐκεῖνος καὶ ἔχαιρεν ὅτι εἰς ἔργον ἤχθη τὸ αὐτοῦ βούλημα καὶ τὴν διάνοιαν τοῦ νομοθέτου καὶ τὴν σοφίαν ὑπερεθαύμαζε. καὶ ἠπόρει πῶς οὐδεὶς οὔτε τῶν ἱστορικῶν οὔτε τῶν ἄλλων σοφῶν αὐτῆς ἐπεμνήσθη.
ἔφη δὲ αὐτῷ ὁ Δημήτριος μηδένα τολμῆσαι τῆς τῶν νόμων τούτων ἀναγραφῆς ἅψασθαι διὰ τὸ θείαν αὐτὴν εἶναι, καὶ ὅτι τινὲς ἐγχειρήσαντες τούτοις ἐβλάβησαν ὑπὸ τοῦ θεοῦ. Θεόπεμπτός τε γὰρ βουληθεὶς περὶ τούτων συγγράψασθαι ἐβλάβη τὰς φρένας ἐφ’ ἡμέραις πλείοσι τῶν τριάκοντα· καὶ συνεὶς ὅθεν αὐτῷ ἡ παραφροσύνη ἐγένετο, ἐν τοῖς διαλείμμασιν ἐξιλάσκετο τὸν θεόν· ὄναρ τε εἶδεν ὡς αὐτῷ τὸ πάθος συμβέβηκε περιεργαζομένῳ τὰ θεῖα καὶ εἰς κοινοὺς ἀνθρώπους ἐκφέρειν ταῦτα θελήσαντι. ἀποσχόμενος οὖν τοῦ ἔργου κατέστη τὸν νοῦν. ἀλλὰ καὶ Θεόδεκτος εἶπεν ὁ τῶν τραγῳδιῶν ποιητής, θέλων ἔν τινι δράματι τῶν ἐν τῇ ἱερᾷ βίβλῳ γεγραμμένων μνησθῆναι, ἀλγήσας τὰ ὄμματα ἐπηρώθη· καὶ τὸ αἴτιον γνοὺς ἀπηλλάγη τῆς συμφορᾶς, δεηθεὶς τοῦ θεοῦ. λαβὼν οὖν τὰς βίβλους ὁ βασιλεὺς καὶ προσκυνήσας αὐταῖς, καὶ δωρησάμενος τοῖς ἀνδράσι φιλοτιμότατα, καὶ ἀναθήματα στείλας ἐν τῷ ναῷ καὶ δῶρα κάλλιστα τῷ ἀρχιερεῖ, ἐπανελθεῖν ἀφῆκεν εἰς Ἱερουσαλήμ. Οὕτω μὲν τὴν ἑρμηνείαν τῶν Ἑβραϊκῶν γραφῶν γενέσθαι ἱστόρησεν ὁ Ἰώσηπος·
PG 134:223ἕτεροι δὲ μὴ ὁμοῦ συνελθόντας φασὶ τοὺς ἑρμηνεῖς τῶν γραφῶν ποιήσασθαι τὴν παράφρασιν, ἀλλ’ ἀνὰ δύο διαιρεθῆναι αὐτοὺς καὶ ἐν ἰδιαζούσαις διαίταις ὄντας ἐκθέσθαι τὴν ἑρμηνείαν, καὶ μετὰ τὸ τέλος ὁμοῦ συνελθεῖν, καὶ τὰς ἑκάστων συγγραφὰς παραβληθείσας ἀλλήλαις εὑρεθῆναι μήτε κατὰ νοῦν μήτε μὴν κατὰ λέξεις διαφωνούσας, ἀλλὰ συμφώνους ἐν ἅπασιν. Ἡ μὲν οὖν ἑρμηνεία ἐπὶ Πτολεμαίου τοῦ Φιλαδέλφου οὕτως ἢ ἐκείνως ἐγένετο. οἱ δὲ Ἰουδαῖοι, Ἀντιόχου τοῦ μεγάλου βασιλεύοντος τῆς Ἀσίας καὶ μαχομένου πρὸς τὸν Εὐπάτορα Πτολεμαῖον καὶ πρὸς τὸν ἐκείνου υἱὸν τὸν Ἐπιφανῆ Πτολεμαῖον, σφοδρῶς ἐκακώθησαν. νικήσας δὲ ὁ Ἀντίοχος τὴν Ἰουδαίαν προσάγεται. τοῦ δ’ Ἐπιφανοῦς Πτολεμαίου μετὰ θάνατον τοῦ πατρὸς αὐτοῦ ἐπὶ τὴν Κοίλην Συρίαν μεγάλην στείλαντος δύναμιν καὶ πολλὰς λαβόντος πόλεις, καὶ τὸ τῶν Ἰουδαίων ἔθνος πολεμούμενον προσέθετο τῷ Ἐπιφανεῖ. αὖθις δὲ τοῦ Ἀντιόχου νικήσαντος, ἑκουσίως Ἰουδαῖοι πρὸς αὐτὸν μετετέθησαν, καὶ εἰς τὴν πόλιν αὐτὸν εἰσεδέξαντο, καὶ τοὺς ἐν τῇ ἀκροπόλει φυλάσσοντας τοῦ Πτολεμαίου στρατιώτας πολιορκοῦντι συνεμάχησαν· κἀντεῦθεν φίλιον αὐτῷ τὸ ἔθνος ἐγένετο.
εἶτα σπένδεται μὲν τῷ Πτολεμαίῳ Ἀντίοχος καὶ κῆδος τίθεται πρὸς αὐτόν, τὴν θυγατέρα δοὺς αὐτῷ Κλεοπάτραν, καὶ εἰς φερνὴν παρέσχε τήν τε Κοίλην Συρίαν καὶ Φοινίκην καὶ Ἰουδαίαν, ἀλλὰ μὴν καὶ Σαμάρειαν. ταῦτα δὲ συνέβη ἐπὶ ἀρχιερέως Ὀνίου. τὸν γὰρ Ἐλεάζαρ θανόντα ὁ θεῖος αὐτοῦ διεδέξατο Μανασσῆς, μεθ’ ὃν τῆς ἀρχιερωσύνης Ὀνίας ἠξίωτο Σίμωνος ὢν υἱὸς τοῦ δικαίου. Σίμων δὲ τοῦ Ἐλεάζαρ ἦν ἀδελφός, ὡς ἱστόρηται. Ὁ γοῦν εἰρημένος Ὀνίας, διὰ φιλοχρηματίαν καὶ διανοίας ἀσθένειαν μὴ δοὺς τῷ Πτολεμαίῳ τὸν δασμὸν τὸν ἐτήσιον ὃν οἱ πρὸ αὐτοῦ τοῖς βασιλεῦσιν ἐδασμοφόρουν, ἠρέθισεν αὐτὸν εἰς ὀργήν. πέμψας οὖν ὁ Πτωλεμαῖος ἠπείλει κακῶς διαθήσειν καὶ τὸ ἔθνος καὶ τὴν πόλιν· ὁ δὲ ἀρχιερεὺς ἡττώμενος χρημάτων ἀδυσώπητος ἦν. Ἰωσὴφ δὲ υἱὸς Τωβίου, τοῦ δ’ ἀρχιερέως ἀδελφιδοῦς, ἠρώτησε τὸν θεῖον εἰ δίδωσιν αὐτῷ πρὸς τὸν Πτολεμαῖον πρεσβεῦσαι. τοῦ δὲ ἐπιτρέψαντος, τὸν ἐκ τοῦ Πτολεμαίου σταλέντα ξενίζει φιλοτιμότατα, καὶ δωρεὰς αὐτῷ πολυτελεῖς παρασχὼν προέπεμψεν, ἕψεσθαι καὶ αὐτὸς ὑποσχόμενος.
PG 134:224καὶ ὁ μὲν ἐπανῆλθε πρὸς Πτολεμαῖον, τὰ γεγονότα μηνύων καὶ τὴν τοῦ Ἰωσὴφ χρηστότητα διηγούμενος, καὶ λέγων τὸν ἄνδρα ἀφίξεσθαι πρεςβευσόμενον, καὶ πολλὰ τούτου πρὸς τὸν βασιλέα καὶ τὴν βασίλισσαν διεξιὼν ἐγκώμια· ὁ δὲ Ἰωσὴφ παρασκευασάμενος μετὰ ταῦτα εἰς Ἀλεξάνδρειαν παραγέγονεν. ἀκούσας δὲ ἐν Μέμφει τὸν Πτολεμαῖον εἶναι, ἀπῄει ὑπαντήσων αὐτῷ. ἔτυχε δὲ ὁ βασιλεὺς ἐπὶ ὀχήματος μετὰ τῆς γυναικὸς καθεζόμενος, παρῆν δὲ καὶ ὁ παρ’ αὐτοῦ τοῦ Ἰωσὴφ ξενισθείς. ὃς ἰδὼν αὐτόν οὗτος ἔφη τῷ βασιλεῖ περὶ οὗ σοι ἀπήγγειλα ὡς ἀγαθός ἐστι καὶ φιλότιμος νεανίας. καὶ ὁ Πτολεμαῖος ἀκούσας πρῶτός τε αὐτὸν προσηγόρευσε καὶ ἀναβῆναι ἐπὶ τὸ ὄχημα παρεκέλευσεν. αἰτιωμένου δὲ τὸν ἀρχιερέα τοῦ βασιλέως συγγίνωσκε ἔλεγε διὰ τὸ γῆρας αὐτῷ· τοῖς τε γὰρ πρεσβύταις καὶ τοῖς νηπίοις ὁμοία ἐστὶν ἡ διάνοια· ἡμεῖς δέ σοι οἱ νέοι πᾶσαν τὴν ὀφειλὴν καταθήσομεν. ἐκ τούτων ἐπὶ πλέον ἡ πρὸς αὐτὸν ἐπέδωκε τοῦ βασιλέως διάθεσις.
γενομένου δὲ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ τοῦ βασιλέως, ἰδόντες οἱ πρῶτοι τῆς Συρίας, ἔτυχον γὰρ ἐλθόντες ἵνα τὰ τέλη τῶν πόλεων ἐξωνήσωνται, κατ’ ἔτος τοῦ βασιλέως ταῦτα τοῖς τῶν πόλεων πιπράσκοντος δυνατοῖς, τὸν Ἰωσὴφ αὐτῷ συγκαθήμενον, ἐδυσχέραινον. εἰς ὀκτακισχίλια δὲ τάλαντα τὰ τῆς Κοίλης Συρίας τέλη καὶ τὰ τῆς Φοινίκης καὶ Ἰουδαίας καὶ Σαμαρείας ὠνουμένων τῶν ἐν ταῖς πόλεσι δυνατῶν, ὁ Ἰωσὴφ διπλασίονα δώσειν ὑπισχνεῖτο. τοῦ δὲ βασιλέως κατανεύσαντος, ἐρομένου δὲ εἰ τοὺς ἐγγυησομένους αὐτὸν ἔχει, δώσω εἶπεν ἀνθρώπους οἷς οὐκ ἀπιστήσετε. καί τίνες οὗτοι προσερομένου, σέ εἶπεν, ὦ βασιλεῦ, καὶ τὴν γυναῖκα τὴν σὴν ἐγγυησομένους δίδωμι. γελάσας δὲ ὁ Πτολεμαῖος συνεχώρησεν αὐτῷ τῶν φόρων τὴν εἴσπραξιν. λαβὼν οὖν στρατιώτας ὡς δισχιλίους εἰς Συρίαν ἐξώρμησε. γενόμενος δ’ ἐν Ἀσκάλωνι, ὡς οὐδὲν ἐδίδουν αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ προσύβριζον, συλλαβὼν τοὺς πρωτεύοντας ἔκτεινε, καὶ τὰς οὐσίας δημεύσας αὐτῶν τῷ βασιλεῖ ἔπεμψεν ὡς χίλια τάλαντα. ὁ δὲ τὰ πεπραγμένα ἐπαινέσας ἐφίησιν αὐτῷ ποιεῖν ὅ τι βούλεται. τοῦτο φόβον τοῖς Σύροις ἐνέβαλε, καὶ ἐδέχοντο προθύμος τὸν Ἰωσήφ, καὶ τοὺς φόρους ἐδίδουν.
κερδήσας δ’ ἐκ τούτων πολλά, μεγάλα τῷ βασιλεῖ καὶ τῇ Κλεοπάτρᾳ ἔστελλε δῶρα καὶ πᾶσι τοῖς περὶ αὐτούς, ὅθεν ἐπὶ ἔτη δύο καὶ εἴκοσι τῆς εὐτυχίας ταύτης ἀπήλαυσε. Γυναιξὶ δὲ δυεῖν συνοικήσας, ἐκ μὲν τῆς μιᾶς παῖδας ἔσχεν ἑπτά, ἐκ δὲ τῆς λοιπῆς ἕνα. ἦν δ’ αὕτη ἀδελφόπαις αὐτοῦ· ᾗπερ οὕτως συνῴκησε. ὀρχηστρίδος ἠράσθη τινὸς καὶ τῷ ταύτης ἔκαμνεν ἔρωτι. μηνύει δὲ τὸ πάθος τῷ ἀδελφῷ. ὁ δὲ διακονήσασθαί οἱ πρὸς τὸν ἔρωτα ἐπηγγείλατο, καὶ νυκτὸς τὴν ἑαυτοῦ θυγατέρα πρὸς τὸν ἀδελφὸν ἀγαγὼν συγκατέκλινε. καὶ τούτου γενομένου πολλάκις, ἤρα σφοδρότερον. τοῦ δὲ ἀδελφοῦ τὸ κεκρυμμένον αὐτῷ φανερώσαντος, συνῴκησε τῇ ἀδελφιδῇ, καὶ ἐξ αὐτῆς υἱὸν ἔσχεν, Ὑρκανὸν καλέσας αὐτόν. τρισκαίδεκα δὲ γεγονὼς ἐτῶν οὗτος τήν τε σύνεσιν ἐδείκνυ καὶ τὴν ἐντρέχειαν. δοὺς γὰρ αὐτῷ ὁ πατὴρ ζεύγη βοῶν τριακόσια ἐξέπεμψεν εἰς χώραν δυεῖν ἡμέραιν ἀπέχουσαν τὴν γῆν ἐργασόμενον, τοὺς ἱμάντας τῶν ζυγῶν παρακατασχών.
PG 134:225ὁ δὲ γενόμενος ἐκεῖ καὶ μὴ ἔχων ἱμάντας, τῶν βοηλατῶν στέλλειν πρὸς τὸν πατέρα τοὺς αἰτήσοντας αὐτοὺς δεῖν λεγόντων, τῇ μὲν ἐκείνων συμβουλῇ οὐ προσέσχεν, αὐτὸς δὲ δέκα ζεύγη καταθύσας τὰ μὲν κρέα τοῖς ἐργάταις διένειμε, τὰς δὲ δορὰς κατατεμὼν τούτοις προσέδησε τοὺς ζυγούς, καὶ οὕτω τὴν ἐργασίαν ποιήσας ἐπανελήλυθεν. ὁ δὲ πατὴρ τὴν ἐπίνοιαν αὐτοῦ γνοὺς καὶ ἐθαύμασεν αὐτὸν καὶ ἠγάπησε καὶ τῶν ἄλλων προετίμα υἱῶν· οἱ δὲ ἤχθοντο. τῷ δὲ Πτολεμαίῳ γεννηθέντος υἱοῦ οἱ πρῶτοι τῶν ὑπ’ αὐτὸν χωρῶν ἑώρταζον τὰ γενέθλια ἀπιόντες εἰς Ἀλεξάνδρειαν, Ἰωσὴφ δὲ τῷ γήρᾳ δυσκόμιστος γεγονὼς τῶν παίδων ἕνα ἐκεῖ ἀπελθεῖν προετρέπετο. τῶν δὲ πρεσβυτέρων παραιτουμένων ὁ Ὑρκανὸς κατέθετο ἀπελθεῖν. καὶ συνεβούλευε τῷ πατρὶ μὴ πέμπειν αὐτόθεν δῶρα τῷ βασιλεῖ, ἐπιστεῖλαι δὲ τῷ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ οἰκονόμῳ παρασχεῖν αὐτῷ χρυσίον, ἵνα δι’ αὐτοῦ πρίηται δῶρα. ὁ δὲ τὸν υἱὸν ἐπαινέσας τῆς συμβουλῆς, γράφει τῷ οἰκονόμῳ τῶν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ χρημάτων οὐκ ἐλαττόνων ὄντων τρισχιλίων ταλάντων, δοῦναι τῷ υἱῷ χρήματα ὅσων ἂν δεηθῇ, ἐλπίσας μὴ πλείω δέκα ἔσεσθαι ταλάντων τὴν ἐπὶ τῇ δωρεᾷ τοῦ βασιλέως δαπάνην.
λαβὼν οὖν τὴν ἐπιστολὴν Ὑρκανὸς ἀπῄει πρὸς Ἀλεξάνδρειαν. οἱ δὲ λοιποὶ τοῦ Ἰωσὴφ παῖδες γράφουσι τοῖς πατρικοῖς ἑταίροις ἐπιβουλεῦσαι τῷ Ὑρκανῷ καὶ διαφθεῖραι αὐτόν. γενόμενος δ’ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ τὴν ἐπιστολὴν τοῦ πατρὸς τῷ οἰκονόμῳ ἐπέδωκεν. ὁ δὲ ἤρετο πόσων χρῄζει ταλάντων· καὶ ὅς χιλίων ἔφη. ὁ δ’ οἰκονόμος οὐ πλείω δέκα παρεῖχεν. ὀργισθεὶς δὲ ὁ παῖς τὸν οἰκονόμον ἐδέσμησε. καὶ ὁ Πτολεμαῖος στείλας πρὸς Ὑρκανόν, θαυμάζειν ἔλεγε πῶς οὔτε ὤφθη αὐτῷ καὶ τὸν τοῦ πατρὸς ἔδησεν οἰκονόμον. ὁ δὲ μὴ ἐλθεῖν ἔφη περιμένων ἑτοιμάσαι τὰ δῶρα, τὸν δὲ δοῦλον κολάσαι οἷς ἐπέταξεν ἀπειθήσαντα. διὰ ταῦτα ὁ βασιλεὺς καὶ ἐγέλασε καὶ τὴν τοῦ παιδὸς μεγαλοφροσύνην ἐθαύμασεν. ὁ δὲ Ἀρίων ὁ οἰκονόμος γνοὺς ὡς οὐκ ἔστιν αὐτῷ ἀρωγή, δοὺς τὰ χίλια τάλαντα τῶν δεσμῶν ἐλύθη. ὁ Ὑρκανὸς δὲ παῖδας ἑκατὸν ἀκμαιοτάτους καὶ γράμματα εἰδότας ὠνήσατο, ταλάντου πριάμενος ἕκαστον, καὶ παρθένους τοσαύτας ἰσοταλάντου τιμῆς.
PG 134:226τῶν γοῦν ἄλλων ἁπάντων τῶν μὲν ἀνὰ δέκα τάλαντα προσαγόντων τῷ βασιλεῖ, τῶν δὲ μείζω δωρουμένων οὐχ ὑπερβάντων τὰ εἴκοσιν, ὁ Ὑρκανὸς τοὺς παῖδας καὶ τὰς παρθένους τῷ βασιλεῖ καὶ τῇ Κλεοπάτρᾳ προσήνεγκεν, ὧν ἕκαστος καὶ τάλαντον ἔφερε· καὶ τοῖς φίλοις δὲ τοῦ βασιλέως καὶ τοῖς περὶ τὴν θεραπείαν αὐτοῦ πολλῶν ταλάντων δῶρα παρέσχετο. θαυμάσας δὲ Πτολεμαῖος τὸν παῖδα αἰτεῖν ἃ βούλεται προετρέπετο. ὁ δὲ οὐδὲν ᾔτησεν ἢ τῷ πατρὶ καὶ τοῖς ἀδελφοῖς γράψαι περὶ αὐτοῦ. ὃ ποιήσας ὁ βασιλεύς, καὶ βασιλικῶς αὐτῷ δωρησάμενος, ἐξέπεμψεν. οἱ δὲ ἀδελφοὶ μαθόντες ἐπανιόντα μετὰ τιμῆς, ἐξῆλθον ὑπαντήσοντες αὐτῷ καὶ διαφθεροῦντες, μηδὲ τοῦ πατρὸς κωλύσαντος ὑπ’ ὀργῆς τῆς διὰ τὴν τῶν χρημάτων δαπάνην. ἐπιθεμένων δέ οἱ τῶν ἀδελφῶν πολλοί τε τῶν σὺν αὐτοῖς ἔπεσον, καὶ ἐξ αὐτῶν δύο. δείσας οὖν διὰ ταῦτα εἰς τὸ πέραν ἀπῆλθε τοῦ Ἰορδάνου καὶ ἐπολέμει τοῖς Ἄραψι, καὶ βᾶριν ἐκεῖ πολυτελῆ ᾠκοδόμησε, καὶ κατέσχε τὰ ἐκεῖ μέρη ἐπὶ ἔτη ἑπτά, ἐφ’ ὅσον ὁ τοῦ μεγάλου Ἀντιόχου υἱὸς Σέλευκος τῆς Συρίας ἐκράτησε.
τούτου δὲ θανόντος, καὶ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ Ἀντιόχου τὴν ἀρχὴν διαδεξαμένου τοῦ Ἐπιφανοῦς καλουμένου, φοβηθεὶς ὁ Ὑρκανὸς αὐτὸν αὐτόχειρ ἑαυτοῦ γίνεται· καὶ τὰ χρήματα αὐτοῦ ὁ Ἀντίοχος ἔλαβε. Τελευτᾷ δὲ καὶ ὁ Ἐπιφανὴς Πτολεμαῖος ὁ τῆς Αἰγύπτου κρατῶν, δύο παῖδας νεωτάτους πάνυ καταλιπών, ὧν ὁ μὲν Φιλομήτωρ ἐκέκλητο, Φύσκων δέ γε ὁ ἕτερος. τούτων καταφρονήσας Ἀντίοχος στρατεύει ἐπ’ Αἴγυπτον· ἀλλ’ ἀπεκρούσθη ταύτης, τῶν Ῥωμαίων ἀπέχεσθαι τῆς χώρας ἐντειλαμένων αὐτῷ. ἐκεῖθεν δ’ ἐπανιὼν ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα ὥρμησε, καὶ κατέσχε τὴν πόλιν ἀμαχητί, ἀνοιξάντων αὐτῷ τὰς πύλας ὅσοι τῆς ἐκείνου γνώμης ἐτύγχανον. θανόντος γὰρ Ὀνίου τοῦ ἀρχιερέως τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ Ἰησοῦ Ἀντίοχος τὴν τιμὴν παρέσχεν. ὀργισθεὶς δὲ αὐτῷ αὖθις τῷ νεωτέρῳ τὴν ἀρχιερωσύνην ἀπένειμεν ἀδελφῷ Ὀνίᾳ καλουμένῳ. Σίμωνι γὰρ τριῶν γενομένων παίδων, καὶ εἰς τοὺς τρεῖς ἡ ἀρχιερωσύνη περιελήλυθε. καὶ ὁ μὲν Ἰησοῦς Ἰάσωνα μετωνόμασεν ἑαυτόν, ὁ δὲ Ὀνίας Μενέλαον. στασιάσαντος οὖν τοῦ Ἰησοῦ πρὸς τὸν Ὀνίαν τὸν καὶ Μενέλαον καὶ ὁ λαὸς ἐμερίσθη·
καὶ οἱ μὲν πλείους τῷ Ἰάσωνι προσετίθεντο, οἱ δ’ ἄλλοι τῷ Μενελάῳ, ᾧ καὶ οἱ Τωβίου παῖδες ἦσαν συνεπαρήγοντες. καταπονούμενοι δὲ τοῖς πλείοσιν οὗτοί τε καὶ ὁ Μενέλαος πρὸς Ἀντίοχον ἀνεχώρησαν, καὶ τοὺς πατρίους νόμους λιπόντες ἡλλήνισαν, καὶ τὴν τῶν αἰδοίων περιτομὴν ἐπεκάλυψαν ἐπισπάσαντες. τῶν γοῦν τῆς τούτων μοίρας ἀνοιξάντων τὰς πύλας τῆς πόλεως τῷ Ἐπιφανεῖ Ἀντιόχῳ, ἐγκρατὴς ἐκεῖνος τῆς πόλεως γέγονε, καὶ πολλοὺς μὲν ἀπέκτεινε, χρήματα δὲ πολλὰ συλήσας εἰς Ἀντιόχειαν ἐπανέξευζε. Μετὰ δὲ δύο ἔτη αὖθις εἰς Ἱεροσόλυμα ἀνέβη Ἀντίοχος, καὶ ἀπάτῃ κρατήσας τῆς πόλεως οὐδὲ τῶν εἰσδεξαμένων αὐτὸν ἐφείσατο, ἀλλὰ καὶ τὸν ναὸν συλήσας καὶ τοὺς ἀποκρύφους θησαυροὺς ἀφελόμενος, τάς τε νομίμους θυσίας κωλύσας, καὶ τὴν πόλιν διαρπάσας, καὶ τοὺς μὲν τοῦ λαοῦ κτείνας, τοὺς δ’ αἰχμαλώτους ἀπαγαγών, καὶ ἐμπρήσας τὰ τῆς πόλεως κάλλιστα, καὶ σύας θύσας ἐν τῷ ναῷ, τέλος καὶ τὰ τείχη καθεῖλε, καὶ τὴν ἐν τῇ κάτω πόλει ἄκραν οἰκοδομήσας φρουρὰν Μακεδόνων ἐν ταύτῃ κατέστησεν.
PG 134:227ἠνάγκαζε δὲ καὶ τὸ πλῆθος τοὺς ὑπ’ αὐτοῦ νομιζομένους θεοὺς σέβεσθαι καὶ τὰ τέκνα μὴ περιτέμνειν, καὶ τοὺς βιαζομένους ταῦτα πράττειν κατέλιπεν. ὅτε καὶ Ἐλεάζαρ ὁ ἱερεὺς καὶ οἱ τούτου φοιτηταὶ οἱ Μακκαβαῖοι δηλαδὴ σὺν τῇ σφετέρᾳ μητρὶ τῆς τῶν θείων νόμων φυλακῆς ὑπερήθλησαν. οἱ μὲν οὖν τῇ βίᾳ νικώμενοι τοῖς ἐπιτεταγμένοις ἐπείθοντο, ὅσοι δὲ τὰς ψυχὰς ἐτύγχανον εὐγενεῖς, μὴ ὑπείκοντες ταῖς παρανόμοις ἐπιταγαῖς, πικρῶς ἐν βασάνοις ἀπέθνησκον ἢ ἔτι μικρὸν ἐμπνέοντες ἀνεσταυροῦντο· τὰς δὲ γυναῖκας αὐτῶν καὶ τοὺς παῖδας, οὓς περιέτεμνον, ἐκ τῶν τραχήλων αὐτῶν ἐξαρτῶντες ἀπῆγχον οἱ τοῦ τυράννου ὑπηρέται. καὶ εἴ που βίβλος εὑρέθη τῆς Ἑβραϊκῆς γραφῆς, αὐτήν τε ἠφάνιζον καὶ τοὺς ἔχοντας οἰκτρῶς ἀπώλλυον. διὰ ταῦτα οἱ Σαμαρεῖται οὐκέτι ἑαυτοὺς τῶν Ἰουδαίων συγγενεῖς ὡμολόγουν, ἀλλὰ Σιδωνίους ὠνόμαζον ἑαυτούς, καὶ τὸ ἐν τῷ Γαριζὶν παρ’ αὐτοῖς ἱερὸν Ἑλληνίου Διὸς προσηγόρευσαν.
Ἦν δέ τις τότε ἱερεὺς ὀνόματι Ματταθίας, υἱὸς Ἰωάννου τοῦ Συμεὼν τοῦ Ἀσαμωναίου, ᾧ ἦσαν υἱοὶ πέντε, Ἰωάννης ὁ καλούμενος Γαδδής, Σίμων ὁ κληθεὶς Θαθής, Ἰούδας ὁ καλούμενος Μακκαβαῖος, Ἐλεάζαρ ὁ λεγόμενος Αὔραν, καὶ Ἰωνάθας ὁ κεκλημένος Ἀφφούς. ἐλθόντων οὖν εἰς τὴν κώμην αὐτῶν τῶν βασιλικῶν καὶ θύειν κελευόντων καθ’ Ἕλληνας τὸν Ματταθίαν πρῶτον ὡς τῶν ἄλλων πρωτεύοντα, ἐκεῖνος ἀνένευεν. ὡς δ’ ἕτερος ἔθυσεν, ζήλου πλησθεὶς ὁ Ματταθίας σὺν τοῖς υἱέσι τὸν θύσαντά τε ἀπέκτεινε καὶ τὸν στρατηγὸν Ἀπελλῆν, ὃς θύειν ἠνάγκαζε, καὶ τὸν βωμὸν καθελὼν μετὰ τῶν υἱῶν ἐξώρμησεν εἰς τὴν ἔρημον. πολλοὶ δὲ καὶ ἄλλοι τούτους ζηλώσαντες μετὰ τῶν γυναικῶν καὶ τῶν τέκνων ἔφυγον εἰς τὴν ἔρημον καὶ ἐν σπηλαίοις διῆγον. οἱ τοῦ Ἀντιόχου δὲ στρατηγοὶ δύναμιν ἀθροίσαντες ἐπῆλθον αὐτοῖς, καὶ προσβάλλουσιν ἐν σαββάτῳ, καὶ πολλοὺς ἐν τοῖς σπηλαίοις κατέφλεξαν οὐδὲ ἀμυνομένους διὰ τὸ τῆς ἡμέρας ἀργόν· οἱ δὲ διασωθέντες τῷ Ματταθίᾳ προσέθεντο. ὁ δὲ καὶ ἐν σαββάτοις αὐτοὺς παρῄνει μάχεσθαι, ἵνα μὴ ἀπόνως αὐτοὺς διαφθείρωσιν οἱ πολέμιοι ἐπιόντες κατὰ τὰ σάββατα.
PG 134:228συναγαγὼν οὖν δύναμιν ὁ Ματταθίας τούς τε βωμοὺς καθεῖλε καὶ τοὺς ἀσεβήσαντας ἔκτεινε καὶ τοὺς μὴ περιτμηθέντας τῶν παίδων ἐκέλευσε περιτέμνεσθαι. ἄρξας δὲ ἐπ’ ἐνιαυτὸν καὶ νοσήσας τοῖς παισὶ τὸν αὐτοῦ ζῆλον μιμεῖσθαι παρῄνεσε καὶ ὑπὲρ τῶν νόμων, εἰ δεήσει, θανεῖν καὶ ἀλλήλοις ὁμονοεῖν. ταῦτα αὐτοῖς ἐντειλάμενος ἐτελεύτησε. Τὴν δὲ τῶν πραγμάτων προστασίαν ὁ παῖς αὐτοῦ Ἰούδας ὁ καὶ Μακκαβαῖος περιεζώσατο, καὶ συναραμένων αὐτῷ τῶν τε συγγόνων καὶ ἄλλων τοὺς πολεμίους ἐκ τῆς χώρας ἀπώσατο καὶ τοὺς παρανομήσαντας τῶν ὁμοφύλων ἐκόλασεν. Ἀπολλώνιος δὲ ὁ τῆς Σαμαρείας στρατηγὸς κατὰ τοῦ Ἰούδα στρατεύσας αὐτός τε πίπτει καὶ πλεῖστοι τῶν σὺν αὐτῷ. ἅπερ ὁ τῆς Κιλικίας μαθὼν στρατηγὸς ἐπῆλθε κατὰ τοῦ Μακκαβαίου, καὶ συμβαλὼν τρέπεται καὶ θνήσκει, οἱ δ’ ὑπ’ αὐτὸν ἔφυγον· ἐπιδιώξας δὲ ὁ Ἰούδας πολλοὺς αὐτῶν ἔκτεινε. διὰ ταῦτα τοίνυν ὀργισθεὶς ὁ Ἀντίοχος Λυσίᾳ τῷ τῶν πραγμάτων αὐτοῦ ἐπιτρόπῳ καταστρέψασθαι τὴν Ἰουδαίαν ἐκέλευσε καὶ τὸ ἔθνος ἀνδραποδίσασθαι καὶ κατασκάψαι τὴν Ἱερουσαλήμ. ὁ δὲ τρεῖς ἐπιλεξάμενος στρατηγοὺς ἔπεμψε μετὰ βαρείας δυνάμεως.
Ἰούδας δὲ τὸ πλῆθος τῶν ἐναντίων ἰδὼν ἐπὶ τὸν θεὸν τιθέναι τὰς ἐλπίδας παρῄνει τοῖς μετ’ αὐτοῦ. καὶ δειπνήσας ἑσπέρας πυρά τε πολλὰ ἐν τῷ στρατοπέδῳ λιπών, διὰ τῆς νυκτὸς ὁδεύσας ἐπιτίθεται τοῖς τοῦ Ἀντιόχου περὶ τὸν ὄρθρον· καὶ πολλοὺς μὲν μαχόμενος ἀπέκτεινε, τοὺς δὲ λοιποὺς διώκων, ὡς ὑπὲρ τρισχιλίους πεσεῖν. καὶ μετὰ τὴν ἧτταν τῶν ἐναντίων ἐπανελθὼν ὁ Ἰούδας ἐσκύλευσε τὸ τούτων στρατόπεδον, καὶ λείαν πολλὴν πλοῦτόν τε λαβὼν ἄφθονον εἰς τὴν οἰκείαν ὑπέστρεψε χαίρων. τῷ δ’ ἐπιόντι ἐνιαυτῷ στράτευμα πλεῖον ὁ Λυσίας ἀθροίσας ἐνέβαλεν εἰς τὴν Ἰουδαίαν. καὶ τοῖς προδρόμοις τούτου συμμίξας ὁ Ἰούδας νικᾷ. διὸ τὴν λοιπὴν δύναμιν ὁ Λυσίας ἀναλαβὼν εἰς Ἀντιόχειαν ἐπανέζευξε, καὶ παρεσκευάζετο μετὰ μείζονος στρατιᾶς εἰς τὴν Ἰουδαίαν ἐμβαλεῖν. ὅ γε μὴν Ἰούδας εἰς Ἱεροσόλυμα ἀναβὰς ὥστε τὸν ναὸν ἐκκαθᾶραι, καὶ ἔρημον αὐτὸν εὑρηκὼς καὶ ἔν τισι καταπεπρησμένον, ἐθρήνησε. καθάρας δὲ αὐτὸν σκεύη καινὰ εἰσεκόμισε λυχνίαν, τράπεζαν, βωμὸν χρύσεα, καὶ θυσιαστήριον καινὸν ἐκ λίθων οὐ σιδήρῳ τετμημένων ἀνῳκοδόμησεν, ἐθυμίασέ τε καὶ ὡλοκαύτωσε καὶ ἄρτους ἐπὶ τὴν τράπεζαν ἔθηκε.
γέγονε δὲ ταῦτα κατὰ τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν ὁ ναὸς ἐμιάνθη καὶ ἡ θρησκεία ἐβεβηλώθη, τριῶν παρελθόντων ἐνιαυτῶν, κατὰ τὴν τοῦ Δανιὴλ πρόρρησιν πρὸ τετρακοσίων καὶ ὀκτὼ γενομένην ἐτῶν. καὶ ἔκτοτε ἑορτάζουσιν οἱ Ἰουδαῖοι τὴν ἀνάκτησιν τῆς θρησκείας, φῶτα καλοῦντες αὐτήν. τειχίσας δὲ τὴν πόλιν φύλακας ἐγκατέστησεν. ὡς δὲ τὰ πέριξ ἔθνη πολλοὺς τῶν Ἰουδαίων διέφθειρεν, ἐνεδρεύοντα διὰ βασκανίαν, πολέμοις αὐτοὺς ὁ Ἰούδας ἠμύνετο καὶ ἀνέστελλεν. Ὁ δ’ Ἀντίοχος μαθὼν πόλιν εἶναι ἐν τῇ Περσίδι πλούτῳ κομῶσαν Ἐλυμαί̈δα ὠνομασμένην, καὶ ἱερὸν Ἀρτέμιδος ἐν αὐτῇ πλῆρες ἀναθημάτων πολυτελῶν, ὥρμησεν ἐπ’ αὐτὴν καὶ ἐπολιόρκει. ἀποκρουσθεὶς δὲ παρὰ τῶν ἐν τῇ πόλει ἐπεξελθόντων φεύγων ἧκεν εἰς Βαβυλῶνα καὶ τῆς στρατιᾶς πλείστους ἀπέβαλεν. ἀλγοῦντι δὲ διὰ τοῦτο τῷ Ἀντιόχῳ ἀγγέλλεται ἡ τῶν στρατηγῶν ἧττα ἡ ὑπὸ Ἰουδαίων. καὶ τοῦ ἀλγήματος προστεθέντος ἐνόσησε· καὶ γνοὺς ὡς ἀποβιώσεται τοὺς ὑπ’ αὐτὸν συνεκάλεσε, καὶ πάςχειν οὕτως εἶπεν ὅτι τὸ τῶν Ἰουδαίων ἔθνος ἐκάκωσε καὶ ἐσύλησε τὸν ναόν.
PG 134:229ταῦτα λέγων ἐξέπνευσε, Φίλιππον τῶν φίλων ἕνα καταλιπὼν τῆς βασιλείας ἐπίτροπον, καὶ δοὺς αὐτῷ τὸ διάδημα καὶ τὸν δακτύλιον, ἵνα ταῦτα κομίσῃ τῷ υἱῷ Ἀντιόχῳ. ὁ δὲ Λυσίας θανόντα μαθὼν τὸν Ἀντίοχον, τὸν ἐκείνου υἱὸν ἀπέδειξε βασιλέα, καλέσας Εὐπάτορα. Οἱ δ’ ἐν τῇ ἄκρᾳ τῶν Ἱεροσολύμων Μακεδόνες ἐκάκουν τοὺς Ἰουδαίους ἀνιόντας εἰς τὸ ἱερὸν ἐπὶ τῷ θῦσαι. διὸ ἐξελεῖν ἔσπευδε τὴν φρουρὰν ὁ Ἰούδας καὶ καρτερῶς ἐπολιόρκει αὐτήν. ὃ μαθὼν ὁ παῖς Ἀντίοχος ὠργίσθη, καὶ μετὰ μεγάλης δυνάμεως ἐξώρμησε κατὰ τῆς Ἰουδαίας καὶ Ἱερουσαλήμ. Ἰούδας δὲ ἀπαντήσας αὐτῷ τῶν προδρόμων περὶ ἑξακοσίους ἀναιρεῖ. καὶ Ἐλεάζαρ ὁ τοῦ Ἰούδα ὁμαίμων ὁ καὶ Αὔραν καλούμενος, τῶν ἐλεφάντων τὸν ὑψηλότατον ἰδὼν ὡπλισμένον θώραξι βασιλικοῖς, καὶ οἰηθεὶς αὐτῷ ἐποχεῖσθαι τὸν βασιλέα, μετὰ σφοδρᾶς ὁρμῆς ἐπῆλθεν αὐτῷ, καὶ ὑπὸ τὴν γαστέρα τοῦ θηρίου γενόμενος ἔπληξεν αὐτὸν καὶ ἀπέκτεινεν. ὁ δ’ ἐπικατασεισθεὶς τῷ Ἐλεαζάρῳ καὶ πιέσας αὐτὸν τῷ βάρει τοῦ σώματος ἔφθειρεν. ὁρῶν δὲ τὴν τῶν πολεμίων ἰσχὺν ὁ Ἰούδας εἰς Ἱεροσόλυμα ἐπανῆλθε καὶ πρὸς πολιορκίαν παρεσκευάζετο.
Page 1 of 4next ›last »
Index
Page scan enlarged

Notebook

Full View