(MANSI, Concil.. t. I, pag. 598.) De oppressione Christianorum et de accusatione epi scopi, de ordinatione archiepiscoporum et cote rorum et de primatibus et patriarchis, eorumque ministerio. ANACLETUS, servus Christi Jesu, in sede aposto lica Domino serviens, episcopis omnibus, et cæteris cunctis fidelibus, qui coæqualem nobiscum sortiti sunt fidem, gratia vobis et pax atque consolatio multiplicentur a Domino in sæcula. Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, qui secundum magnam misericordiam suam regeneravit nos in spem vivam, per resurrectionem Jesu Christi ex mortuis, in hæreditatem incorruptibi lem et incontaminatam, et immarcescibilem conser vatam in cælis, in vobis, qui in virtute Dei custodi mini per fidem in salutem paratam revelari in tem pore novissimo: in quo exsultabitis, modicum nunc si oportet contristari in variis tentationibus, ut pro batio vestræ fidei multo pretiosior sit auro, quod per ignem probatur ³, si tamen in tribulationibus experti, probati inveniamini. Patientes estole, dilectissimi, quia patientia probationem operatur, probalio vero spem, spes autem non confundit. Ecce agricola ex spectat pretiosum fructum terræ, patienter ferens, donec accipiat temporaneum et serotinum 5. Si agri colæ hæc patienter ferunt pro temporalibus fructi bus, quanto magis vos pro æternis patientes esse debetis? Estote ergo patientes, et confirmate corda vestra, ut adveniente judice Christo, læti et probati esse valeatis. Nolite ingemiscere in alterutrum, ut non judicemini.Ecce judex,ante januam assistit. Exem plum accipite,charissimi, laboris et patientiæ prophe tas, qui locuti in nomine Domini sunt.En beatificamus eos qui sustinuerunt. Sufferentiam Job audistis, et fi nem Domini vidistis, quoniam misericors et miserator Dominus est. Tribulationes vestras audivimus fratres, tam per nostros 8, quam et per aliorum apocrisiarios, super quibus valde dolemus, vobisque compatimur, et auxilium ferre (prout ipse largitus fuerit, qui pro nobis non solum tribulatus, sed etiam passus est) parati sumus. Nolite mirari,charissimi, qui persecutiones patimini, quasi novi vobis aliquid contingat sed communicantes Christi passionibus gaudete, ut et in revelatione gloriæ ejus gaudealis exsultantes. Si exprobramini in nomine Christi, beati eritis; quoniam quod est honoris, gloriæ et virtutis Dei, et qui est ejus spiritus, super vos re-. quiescit. Nemo autem vestrum patiatur quasi homi cida, aut fur, aut maledicus, aut alienorum appeti tor. Si autem ut Christianus, non erubescat: glori ficet autem Deum in isto nomine: quoniam tempus est ut incipiat judicium a domo Dei. Si autem a nobis primum; quis finis eorum qui non credunt Dei Evangelio? Et si vix justus salvabitur, impius et peccator ubi parebunt? Itaque et hi qui patiuntur secundum voluntatem Dei, fideli Creatori commendent De oppressione et laceratione Christianorum; et quod Ecclesia navi comparetur; atque de cæteris ibi insertis negotiis; omnibus episcopis scripta. Ita ms. Collectionis Isidori in bibliotheca collegii Parisiensis Soc, Jesu, e quo sunt hæ variantes lectiones. 3 I Petr. 1, 3-7. Rom. v, 4, 5. 5 Jac. v, 7. Ibid., 6 7 Ibid., 9-11. 8 vestros. notanda vox. succedentium diximus supra in notis ad Vitam Cle mentis. SEV. BINIUS. Has epistolas non ausus est Bellarminus in- ex iis quæ de numero ac ordine pontificum sibi dubitatas affirmare, nec negat in eas aliquos errores irrepsisse. Eruditis vero catholicis videntur suppo sitæ. MANSI. Epistola. Anacletum duas decretales epistolas, omni sapientia plenas conscripsisse, vetustum quod dam exemplar manuscriptum Libri pontificalis te statur: quod ubi sit, et unde acceptum fuerit, vide Turrianum cap. 20, lib. v, contra Magdeburgenses a novatoribus magna cum injuria redargui, ideo quod Clementem antecessorem suum nominet,patet Tribulationes vestras audivimus. Nota contra novatores quod Anacletus de rebus horum tempo rum, verbi gratia, de persecutionibus patienter exemplo Christi ferendis, scribat; adeoque hæ epistole decretales immerito reprehendantur ac re jiciantur, quasi in his nulla mentio fiat rerum hoc tempore gestarum. ID.

que inobedientes ejus præceptis exsistunt. Unde et B. Jacobus apostolus ait: Si diligitis proximos sicut vos ipsos, benefacitis. Si autem personas accipitis, peccatum operamini, redarguti a lege, quasi trans gressores 18, etc. Et beatus prædecessor noster Cle mens vir apostolicus, et spiritu Dei plenus, una cum reliquis sanctis collegis suis statuit, dicens 19 20 Accusandi vel testificandi licentia denegetur his qui Christianæ religionis et nominis dignitatem, et suæ legis vel sui propositi normam, aut regulariter pro hibita neglexerint. Transgressores enim sponte legis suæ, ejusque violatores et recedentes, apostatæ nominantur. Omnis enim apostata refutandus est ante reversionem suam, non in accusatione recte animas suas in benefactis 10. Nam, ut ait beatus Cle- fecto transgressores legis Dei et contemptores, at mens antecessor noster 1,similis est omnis Eccle siæ status navi magnæ quæ per undosum pelagus diversis e locis et regionibus viros portat 12, ad unam potentis regni urbem properare cupientes. Sit ergo navis auctor hujus, Dominus ipse omni potens Deus gubernator vero sit Christus: tum deinde proreta officium episcopus impleat:presby teri nautarum, diaconi dispensatorum locum te neant hi qui catechizant, nautologis conferantur epibatis autem, totius fraternitatis multitudo sit similis. Ipsum quoque mare hic mundus habeatur. Ventorum vero varietates et turbinum, diversis tentationibus conferantur: persecutiones, tribula tiones sive pericula, fluctibus exæquentur. Terreni vero spiritus,qui vel de torrentibus,vel de convallibus agentium, aut testimonio suscipiendus; quia vir spirant, pseudoprophetarum et seductorum, seu pra-duplex animo, inconstans est in omnibus viis suis. væ doctrinæ verba doceantur13. Promontoria vero et lo ca confragosa, hi qui in potestatibus sæculi suntjudi ces,et qui pericula minantur ac mortes. Dithalassa 1 vero loca, quæ duplicibus undæ fallacis æstibus verberantur, dubiis mente, et de repromissionum veritate nutantibus, conferantur, atque his qui ir rationabili fidem nostram ratione discutiunt. Hypo critæ vero et dolosi, piratis simites habeantur. Jam vero rapidus vortex, et tartarea Charybdis, et saxis illisa naufragia, ac mortiferæ submersiones, quid aliud æstimanda sunt, quam peccata?Restat igitur, ut hæc navis cursu prospero tuta possit portum desideratæ urbis intrare, ita Deo precem fundere navigantes, ut mereantur audiri. De iis qui sacerdotes accusant. Audimus, fratres, quod quidam detrahunt, et accusant sacerdotes Dei, cupientes eos damnari,non intelligentes forsitan, quod injuria sacerdotum ad Christum pertinet, cujus vice funguntur. Nec hoc aspiciunt, quod B. Petrus princeps apostolorum, instructor noster, ait: Deponentes igitur omnem ma litiam, et omnem dolum, et simulationes, et invidias, et omnes detractiones, sicut modo geniti infantes, ra tionabile 15,sine dolo lac concupiscite,ut in eo crescatis in salutem 16. Et Dominus per Prophetam inquit: Qui vult vitam diligere, et videre dies bonos, coerceat linguam suam a malo, et labia ejus ne loquantur dolum 17, etc. Qui autem ista transgrediuntur, pro Quicunque autem, ut ait apostolus Jacobus, totam legem servaverit, offenderit autem in uno, factus est reus omnium. Qui enim dixit: Non mechaberis; dixit el Non occides. Quod si non mechaberis, occidas autem, factus es transgressor legis. Sic loqui mini, et sic facite, sicut per legem libertatis inci pientes judicari. Judicium enim sine misericordia fiet illi, qui non fecit misericordiam. Superexaltat autem misericordia judicium 21. Et Dominus ait Nolo mortem peccatoris, sed ut convertatur, et vivat2. Et multa talia, horumque similia. Nemo enim,inquit Apostolus, nostrum sibi vivit, et nemo sibi moritur. Sive ergo vivimus, sive morimur, Domini sumus. In hoc enim Christus mortuus est, et revixit, ut et vi vorum et mortuorum dominetur. Tu autem quid ju dicas fratrem tuum? aut tu quare spernis fratrem tuum? Omnes enim stabimus ante tribunal Der 23, Scriptum est enim: Vivo ego, dicit Dominus, quo niam mihi flectetur omne genu, et omnis lingua con fitebitur Deo. Itaque unusquisque nostrum pro se ra tionem reddet Deo. Non ergo amplius invicem judi cemus, sed hoc judicate magis, ne ponatis offendicu lum fratri vel scandalum 2. Scimus enim, quia multum 25 derogatio prævalet, quando derogator creditur fide dignus. Ideo, fratres, variis detractio nibus et accusationibus non oportet 20 labefactari judices et primates Ecclesiæ sed magis aposto lorum et doctorum regulis informari ac roborari. Unde justum est, omnes in universo Romanorum orbe doctores legis, ea quæ legis sunt recte sapere et operari, et non regulas nascentis Ecclesiæ con 10 I Petr. iv, 12-19. 11 In epistola I ad Jacobum. 12 verba sunt interpretis Rufini, qui trecentis annis post Anacletum vixit. 13 dicantur, ducantur, vocentur. 1 bithalassa. 15 ms. rationabiles. 16 I Petr. 11, 1, 2. 17 Psal. xxxi, 13, 14. 18 Jac. 11, 8, 9. 19 In epist. sua 1, ad Jacobum sententialiter; 1II, q. 4, Beatus prædecessor. Et in Decr. Ivo, lib. iv. 20 Anianus lib. xvi, const. 1, tit. 7. 21 Jac 11, 10-13. 22 Ezech. XVIII, 32. 23 Rom. xiv, 7-10. 2 Ibid., 14-13 25 Tripartite hist. III, 8, hæc verba leges. Felix 11, epist. 1, eadem usurpat. 26 Damasus ep. ad episcopos Illyrici, apud Theod. et Soz. scripta ex Romano concilio. Accusationibus non oportet labefactari primates Ecclesia. Vide quæ dicimus in notis ad canon. apo stol. 74. SEV. BINIUS. Apostolorum regulis informari. Canones apo stolorum, 54, 73 et 74 intelligit. ID.

fundere, aut fidem, aut doctrinam apostolorum vinitas immensa 39, tempestatis incerta bono sere nitatis amovere. Et quid aliud, si Christus passus est pro nobis, nobis relinquens exemplum, et apostoli passi sunt, sequentes ejus exemplum, et reliqui patres, nisi ut sequamur tam doctrinam eorum quam exemplum, et patiamur adversa pro Christo, et cum patribus atque cum fratribus crucem portemus, eorumque tribulationibus com patiamur, ut Christi veri discipuli inveniamur, qui dixit: Qui vult post me venire, abneget semet ipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me et reliqua? 41 Præsumptio est, si dominorum beneficia famuli non sequantur. Obsequium ergo æstimandum puto, quod pariturus impendo. Quid est enim, quod plus creditur filii vocabulum valere, quam obsequium, et non quæritur, quid in amoris lance promoveas, sed quale ad præjudicium æsti manti nomen apponas,cum apud prudentes frustra sobolem dicimus, nisi exhibeat quod vocatur? Ego vero nolo errore meo alienas culpas asserere, ut factum, quod doleo 2, admisisse convincar. Odisti, inquit Dominus per Prophetam, omnes operantes iniquitatem, perdes loquentes mendacium Virum sanguinum et dolosum abominabitur Dominus ego autem in multitudine misericordiæ tuæ introibo in domum tuam, adoraboque in templo sancto tuo in timore tuo. Domine, deduc me in justitia tua propter inimicos meos, dirige ante faciem meam viam tuam. Non est enim in ore eorum rectum interiora eorum insidiæ. Sepulcrum patens guttur eorum, linguam suam lenificant. Condemna eos, Deus, decidant a con siliis suis: juxta multitudinem scelerum eorum ex pelle eos, quoniam provocaverunt te. Et lætentur omnes qui sperant in te, in æternum laudabunt. Et protege eos, et lætabuntur in te, qui diligunt nomen tuum,quoniam tu benedices justo. Domine,ut hasta ** placabilitatis coronabis eum 45. Deo enim sacrifi cantes perfecte, non debent vexari, sed portari 46, consolari, atque ab omnibus venerari. variis maculare doctrinis, nec fratres infestare 27. 28 Si autem omnia in hoc sæculo vindicata essent locum divina judicia non haberent. 29 Supervacuis enim ad beneficia laborat impendiis, qui solem certat facivus adjuvare. Ideo si aliquis putat, se Deo in hoc placere, quod servos suos accusat; et ut meliores fiant, dicit se hoc agere; in vanum laborat, et plus invidiæ stimulis agitatur, quam charitatis quoniam gratiæ plenitudo adjectione non indiget, nec ulla requirit commendationis au gmenta. 30 Erigit ergo doctores conscientia sua, et si quando incertis temporum flatibus opponuntur sustinent mala, quæ sæculis magis sunt ascribenda quam meritis. 31 Datam enim scimus Satanæ pote statem, ut servos Christi cribraret ut quod de tritico inveniri posset, horreis ingereretur: et quod de paleis,ad ignium alimenta transiret. Ad vos spe cialiter dictum est: Nolite timere pusillus grex quia complacuit Patri vestro dari vobis regnum 32. Venit inter vos gladius perfidorum, ut marcida Ecclesiæ membra resecaret,et ad coelestem gloriam sana perduceret. Quos habeat Christus milites, cer tamen ostendit qui triumphum mereantur, per bella cognoscuntur 33, Scimus autem multos ob id infestare doctores, ut eos perdant, et propriæ vo luntatis placita adimpleant. Non propterea tamen doctores (in quantum vires suppetunt)arecta æmu latione et bona intentione recedere debent,scientes, quia beati qui persecutionem patiuntur propter justi tiam 34. 35 Nihil autem illo est pastore miserius, qui luporum laudibus gloriatur. Quibus si placere volerit, atque ab his amari delegerit, erit hinc ovibus magna pernicies. Nullus ergo pastorum, placere lupis et gregibus ovium potest. 36 Perdit enim laboris memoriam mens terrenis obligata car ceribus. 37 Sicut artium in suo quoque opere inve nitur mater instantia, ita noverca eruditionis est negligentia. Nullus ergo præjudicium alteri faciat, neque quod sibi fieri non vult, exerceat. Nemo dictum de aliquo inveniat, 38 quod in ejus actibus non agnoscat. Ego autem labefactatam non solum quietem meam, sed et salutem,inimicorum valetu dine et rumorum procellis agnosco. Potens est Di Ut episcopus Deo sacrificans testes secum habeat. Ipsi autem, quando Domino sacrificant non 27 Luc. cod. inserit hic hunc titulum: Item de ea re Anacletus in prima epistola ita ait: Si, etc. q. 1. Si omnia in. 29 Ennodius II, 22, et dict. 9. Et hic enim incipiunt Ennodiani centones fraudis atque imposturæ manifestissimi indices. 30 Erigent ergo doctores conscientiam suam; vel Erit ergo doctoris. 31 Enn. II, 14. 32 Luc. XII, 32. 33 cognoscitur, habet editio Ennodii a Sirmondo accurata, p. 58, dist. 43. Scimus autem multos. 34 Matth. v, 10. 35 Dist. 38. Nihil illo. 36 Enn. dict. 8. 37 Ídem et 11. 38 Enn. IV, 9 et 24. 30 immensæ tempestatis ita ms. et Sirmondi editio, p. 126. 40 Matth. xvI, 24; Luc. Enn. ex libri iv, 4, 8, 19, epistolis. Obiit vero Ticinensis ille ep. an.Chr. 521, Valerio consule. 42 ut quod factum doleo, habet editio Sirmondi, p. 122, atque hæc vel sola ex Ennodio furta imposturam cuivis cordato detegunt. Ex vers. Hieronymi qui posterior Anacleto trecentis annis. scuto. 45 Psal. v, 7-13. 46 Quam absunt hæc a præcedentibus Ennodii laciniis! Ipsi autem, quando Domino sacrificant. Confir matur apostolica constitutio ista, qua præcipitur, ut episcopi solemnioribus diebus cum ministerio multorum altari astantium et inservientium so lemne sacrificium Deo offerant, ipsique ministri omnes post absolutum sacrificium communicent, nisi ex rationali et justa causa excusentur. Vide quæ dicimus in notis ad canones apostolorum 9 et

soli hoc agere debent, sed testes secum adhibeant, adventu ejus. Si scitis quoniam justus est, scitote ut Domino perfecte in sacratis Deo sacrificare locis probentur. Ait namque auctoritas legis divinæ Vide ne offeras holocausta tua in omni loco quem videris,sed in loco quem elegerit Dominus Deus tuus+. 48 Episcopus Deo sacrificans, testes (ut præfixum est) secum habeat, et plures quam alius sacerdos. Sicut enim majoris honoris gradu fruitur,sic major ris testimonii incremento indiget. In solemnioribus. quippe diebus, aut septem, aut quinque, aut tres diaconos, qui ejus oculi dicuntur, et subdiaconos atque reliquos ministros secum habeat, qui sacris induti vestimentis, in fronte et a tergo, et presby teri e regione dextra lævaque, contrito corde et hu miliato spiritu, ac prono stent vultu, custodientes eum a malevolis hominibus, et consensum ejus præ beant sacrificio. Peracla autem consecratione, omnes communicent, qui noluerint ecclesiasticis carere liminibus. Sic enim et apostoli statuerunt et sancta Romana tenet Ecclesia. Servite, inquit Do minus per prophetam David, in timore, et exsul tute ei cum tremore. 4 Adorate pure,ne forte irasca tur et pereatis de via. 30 Ille enim non perit de via,qui recte graditur; et præcepta custodit majo rum. quoniam et omnis qui facit justitiam, ex ipso natus est 38. Videte qualem charitatem dedit nobis Pater, ut filii Dei nominemur et simus.Propter hoc mundus non novit nos, quia non novit eum. Charissimi, nunc filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus.Sci mus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est. Et omnis qui ha bet spem hanc in eo,sanctificat se,sicut et ille sanctus est. Omnis qui facit peccatum, et iniquitatem facit,et peccatum est iniquitas.Et scitis quia ille apparuit; ut peccata tolleret,et peccatum in eo non est. Omnis qui in eo manet,non peccat: et omnis qui peccat,non vidit eum, nec cognovit eum.Filioli,nemo vos seducat. Qui facit justitiam, justus est, sicut et ille justus est. Qui facit peccatum, ex diabolo est, quoniam ab initio diabolus peccat. In hoc apparuit Filius Dei, ut dis solvat opera diaboli. Omnis qui natus est ex Deo, peccatum non facit: quoniam semen ipsius in eo manet, et non potest peccare, quoniam ex Deo natus est. In hoc manifesti sunt filii Dei et filii diaboli. Omnis qui non est justus, non est ex Deo, et qui non diligit fratrem suum: quoniam hæc est annuntiatio quam audistis ab initio, ut diligamus alterutrum. Non sicut Cain, qui ex maligno erat, et occidit fra trem suum. Et propter hoc occidit eum, quoniam opera ejus maligna erant, fratris autem justa. No lite mirari, fratres, si odit vos mundus. Nos scimus quoniam translati sumus de morte ad vitam, quia diligimus fratres. Qui non diligit, manet in morte. omnis qui odit fratrem suum, homicida est. Et scitis quoniam omnis homicida non habet vitam æternam in se manentem. In hoc cognovimus charitatem Dei, quoniam ille pro nobis animam suam posuit, et nos debemus pro fratribus animas ponere. Qui habuerit substantiam hujus mundi, et viderit fratrem suum necessitatem habere, et clauserit viscera sua ab eo, quomodo charitas Dei manet in eo? Filioli mei, non diligamus verbo neque lingua, sed opere et veritate. In hoc cognoscimus quoniam ex veritate sumus, et in conspectu ejus suademus cordi nostro. Quoniam si reprehenderit nos cor nostrum, major est Deus corde nostro, et novit omnia. Charissimi, si cor nostrum non reprehenderit nos, fiduciam habe mus ad Deum et quidquid petierimus, accipiemus ab eo, quonium mandata ejus custodimus, et ea quæ sunt placita coram eo, facimus. Et hoc est mandatum ejus Ut credamus in nomine Filii ejus Jesu Chri sti, ut diligamus alterutrum, sicut dedit mandatum nobis. Et qui servat mandata ejus in illo manet, et ipse in eo. Et in hoc scimus, quoniam manet in no bis de spiritu quem dedit nobis 58. 59 Et sicut Deus creator,qui hominem ad similitudinem suam crea vit, est charitas, est bonus, justus, patiens, atque Doceri ergo omnes oportet, qui Domini sacerdo tio funguntur, ut et cæteros instruant et sibi profi ciant. Scriptum est autem: Qui docti fuerint, ful gebunt quasi splendor firmamenti: et qui ad justi tiam erudiunt mullos, quasi stellæ in perpetuas æternitates 5. Et alibi: Populus autem sciens Deum suum, obtinebit, et faciet, et docti in populo doce bunt plurimos 52. Ipsa enim Veritas per se infert et dicit: Beatus est qui non fuerit scandalizatus in me 53, 54 lile procul dubio scandalizat in Deum, qui recte non docet, et qui ejus scandalizat episco pum vel sacerdotem. Impie namque agentes, sunt impii, neque intelligent omnes impii, porro docti intelligent. Omnes enim invicem humilitatem insi nuate, quia Deus superbis resistit, humilibus autem. dat gratiam 5.Nolite,inquit Joannes apostolus, omni spiritui credere,sed probate spiritus, si ex Deo sunt; quoniam; pseudoprophetæ exierunt in mundum 56. Et idem ipse alibi ait: Vos quod audistis ab initio,in vos bis permaneat. Si in vobis permanserit quod ab initio audistis et vos in Filio et Patre manebitis.Et hæc est repromissio,quam ipse pollicitus est vobis vitam æter nam 57. Hæc scripsi vobis de his qui seducunt vos. Et unctio quam accepistis ab eo, maneat in vobis. Et non necesse habetis ut aliquis doceat vos: sed sicut unctio ejus docet vos de omnibus, et verum est, et non est mendacium. Et sicut docuit vos, manete in eo. Et nunc, filioli, manete in eo, ut, cum apparue rit, habeamus fiduciam,et non confundamur ab eo in 47 Deut. xII, 13. 8 De consecr. dist. 1, Episcopus Deo sacrificans. 49 ex Hieronymiana versione. 50 Psal. II, 11, 12, 51 Dan. XII, 3. 2 Dan. x1, 33. Matth. x1, 6; Luc. VII, 23. 5 Distin. 93. Ille procul dubio, 55 I Petr. v, 5. 56 I Joan. IV, 1. nobis, vitu æterna, 58 I Joan, 11, 21-29. 58* I Joan. I per totum 69 S. Ambr. lib. De dignitate hominis, c. 3. Sic enim et apostoli statuerunt. Canone 9 et 10. SEV. BINIUS.

mitis et misericors, et cætera sanctarum virtutum in æternum fluctuationem justo 4.85 Omnis enim insignia, quæ de eo legentur: ita homo creatus est ut charitatem haberet, ut bonus esset et justus, ut patiens atque mitis, mundus et misericors foret. Quas virtutes quanto plus quisque in seipso habet, tanto propior est Deo et major est, ac sui condito ris gerit similitudinem. Si vero, quod absit! aliquis per devia vitiorum et divortia criminum, ab hac nobilissima sui conditoris similitudine degener ab erret, tunc fiet de eo quod scriptum est: Et homo cum in honore esset, non intellexit comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis 60. Qui major honor potuit homini esse, quam ut ad similitudinem sui factoris conderetur, et eisdem virtutum vestimentis ornaretur, quibus et condi tor? De quo legitur: Dominus regnavit, decorem indutus est; id est omnium virtutum splendore, et totius bonitatis decore ornatus. Vel quod majus homini potest esse dedecus, aut infelicior miseria, quam ut hac similitudinis gloria sui conditoris amissa, ad informem et irrationabilem brutorum jumentorumque similitudinem delabatur? Quapro pter quisque diligentius attendat primæ conditio nis suæ excellentiam, ut venerandam sanctæ Tri nitatis in se ipso imaginem agnoscat, honoremque similitudinis divinæ, ad quam creatus est nobili tatem 62 morum, exsecutionem virtutum, dignita tem meritorum habere contendat; ut quando ap paruerit qualis sit, tunc similis ei appareat, qui se mirabiliter ad similitudinem suam in primo Adam condidit, mirabiliusque in secundo refor mavit. Omnis ergo homo, qui ad imaginem Dei factus est, illum debet imitari, cujus ad imaginem condi tus est illius debet sequi vestigia, qui eum ad ima ginem sui condidit. Consiliarium vero ac protecto rem meliorem reperire non poterit, quam illum qui eum ad imaginem sui condidit, qui eum pretioso sanguine suo redemit, et propter eum homo fieri non est dedignatus. Quem procul dubio inveniet, si in eum totam spem suam, juxta Psalmista vo cem, projecerit. Ait namque 3: Projice super Do minum charitatem tuam, et ipse te enutriet, nec dabit homo in sua causa deficiens, et in suis hæsitans consiliis, quærit sibi amicum fidelem, in cujus con siliis, confidat, qui in suis diffidebat: et talem fidu ciam habet in illo, ut omne secretum sui pectoris ei pandat et aperiat. Qui dulcius est quam ut ha beas illum 66, cum quo omnia possis loqui ut tecum? Si ista cum hominibus fiunt, quanto magis cum Deo hoc est agendum, qui omnes vult salvos fieri, et neminem perire? 67 Nam si veraciter Deum cre dimus, eumque diligimus ut debemus, et proximos sicut nosmetipsos, in eum quoque totam spem projecerimus nostram; ipse nos eripiet et consola bitur. Et sicut per angelum suum, Habacuc prophe tam cum prandio in lacum leonum ad Danielem vatem misit 8, et Philippum, unum de septem dia conibus, ad eunuchum 69, ita dabit nobis consola tionem et liberationem. Hæc sectamini, charissimi, et nulli unquam nocete. Fratres estis, invicem vos diligite, ut veri Domini discipuli effici mereamini. Nam qui rancida corda virorum 70 inficit, malitiam inter homines spargit et qui detrahit fratri suo, homicida est. 71 Et qui abstulerit aliquid patri vel matri, dicitque hoc peccatum non esse, homicidæ particeps est. Pater noster sine dubio Deus est, qui nos creavit mater vero nostra Ecclesia, quæ nos in baptismo spiritualiter regeneravit. Ergo qui Christi pecunias et Ecclesiæ rapit, aufert vel frau dat, homicida est, atque homicida ante conspectum justi judicis esse deputabitur. Qui rapit pecuniam proximi sui, iniquitatem operatur: qui autem pe cuniam vel res Ecclesiæ abstulerit, sacrilegium fa cit 2. Privilegia enim ecclesiarum et sacerdotum, sancti apostoli, jussu Salvatoris, intemerata et inviolata omnibus decreverunt manere tempo ribus. De peregrinis et provincialibus judicibus. Leges Ecclesiæ apostolica firmamus auctoritate, et peregrina judicia submovemus Unde et Domi nus mentionem faciens Lot, per Moysen loquitur, 60 Psal. XLVIII, 13. 61 Psal. XCII. 4. 6 nobilitate, etc. in ms. Just. et in edit. Ambrosii. 63 CX Hier. 64 Psal. LIV. 23. 65 Eangith. abbatissa in ep. ad S. Bonifacium archiep. Moguntinum qui obiit anno 754. Cicero De amicitia, Martinus Bracarensi, et alii. 66 Ms. quam habere illum. 67 I Tim. 68 Dan. XIV 69 Act. VIII. 10 vivorum. Ita ms. 1 Bonifacius ep. 15, ad Ethibaldum 12, quæst. 1. Qui abstulerit. Et partim ibidem c. Qui Christi pecunias Et in decr. Lucii papæ, xvII, quæst. 4. Qui rapit. Et in decr. Lucii papæ xxv, quæstione 2, Privilegia ecclesiarum et sacerdot. Et 11, quæstione 6, Leges ecclesiarum. 12 Vide Hincm. lib. Lv, c. 15, et Dial. de statu Ecclesiæ, ac concil. Carisiacense an. 856. Peregrina judicia submovemus. Christus Domi nus, qui fuit rex et sacerdos secundum ordinem Melchisedech, in Ecclesia regale sacerdotium insti tuit, apostolis eorumque successoribus episcopis regendi et judicandi potestatem contulit: ideoque hac epistola sua Anacletus pontifex, doctrinam S. Paul. I ad Cor., cap. vi, secutus, recte decernit, ne Christiani ethnici alicujus aut infidelis judicis tribunal adeant, litiumque suarum discussio nem, judicium ac definitionem petant. Qua lege politicum imperium a Deo bene institutum non tollitur, sed Ecclesiæ dominio ac potestati sub jicitur. Vide Baron. an. 57, num. 24 et seqq. usque ad 42. Bellarm. De Rom. pont. lib. v, c. 4 et seqq. ld.

dicens Ingressus es quidem, inquiunt, ut advena rint quæstiones, aut episcoporum vel majorum ju dicia, aut majores causæ fuerint; 82 ad sedem apo stolicam (si appellatum fuerit) referantur; quoniam apostoli hoc statuerunt jussione Sal vatoris, ut majores et difficiliores quæstiones, semper ad sedem deferantur apostolicam, super quam Christus universam construxit Ecclesiam, dicente ipso ad beatum principem apostolorum Pe trum Tu es, inquit, Petrus, et super hanc petram ædificabo Ecclesiam meam 83, et reliqua. Sit ergo, fratres, constantia vestra adversus contentiones eo rum qui adversa sapiunt, et non quæ Dei sunt sa piunt, et erit fortior petra constantia vestra, sicut scriptum est: Ne timueritis ab his, neque terreamini a facie eorum qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere. Quod autem in aure audi nunquid ut judices 13? 4 Unaqueque provincia tam juxta Ecclesiæ quam juxta sæculi leges, suos debet justos et non iniquos habere judices, et non exter nos, nisi apostolicæ sedis hujus decreverit auctori tas, quatenus quicunque causam habuerit, apud suos judices judicetur; et non ad alienos, causa vagandi, stimulante protervia, suam despiciens pa triam, transeat, sed ad 76 duodecim ejusdem pro vinciæ judices, ad quorum judicium omnes cause civitatum referuntur, deferatur negotium. Si autem fuerit ecclesiasticum apud episcopos (interveniente primate), siquidem major causa fuerit: si vero mi nor, metropolitano; si vero fuerit sæculare, apud ejusdem ordinis viros, judicio tamen episcoporum; cum Apostolus privatorum Christianorum causas magis ecclesiis deferri, et ibidem sacerdotali judiciotis, prædicate in lumine, illum timentes qui potest terminari voluit ". Ut oppressus judicio sæcularium appellet judicium sacerdotum, et de majoribus causis ad sedem apostolicam referendis. 78 Omnis enim oppressus, 7 libere sacerdotum (si voluerit) appellet judicium, et a nullo prohibea tur, sed ab his fulciatur et liberetur. Si autem diffi ciles cause, aut majora negotia orta fuerint, ad majorem sedem referantur. Et si illic facile dis cerni non poterunt, aut juste terminari, ubi fuerit summorum congregata congregatio, quæ per sin gulos annos bis fieri solet et debet; juste et G Deo placite coram patriarcha aut primate ecclesia stico, et coram patricio 80 sæculari 81 judicentur negotia in commune. Quod si difficiliores ortæ fue animam et corpus occidere et mittere in gehen nam 85. Fratres mei, in carne ambulantes, non se cundum carnem militamus. Arma enim militiæ no stræ non carnalia, sed potentia Deo, ad destructio nem munitionum, consilia destruentes, et omnem exaltationem extollentem se adversus scientiam Dei, et in captivitatem redigentes omnem cogitationem, et in obsequium Christo perducentes 86. De cætero, fratres, confortamini in Domino, et in potentia for titudinis ejus, ut pax vobis multa et gratia a Deo et Domino nostro Jesu Christo ministretur. Am plectimur et osculamur, ac si præsentes, charita tem vestram, in unitate spiritus, in vinculo pacis et charitatis Christi. Propter quod, charissimi, ex. spectantes, satagite immaculati et inviolati inveniri in pace, et Domini nostri longanimitatem, salutem arbitremini, 88 sicut et charissimus frater noster Paulus secundum datam sibi sapientiam scripsit vo 11, tit 1 const 10 Lib. I, Cod. Hadr. c. 9, ubi 84 Luc. XII, 4. 23 Genes. XIX, 9. 11, quæst. 6. Unaquæque provincia. 75 Codex. Theod. lib. 2, q. 6. 76 Conc. Carthag. xi, 10. 17 I Corinth. VI. 78 II, quæst. 6, Omnis oppressus. tit. 4, const. 8 et 9. Conc. Colon. 887. 80 Vide Ant. Augustinum in notis ad coll. præside reponit. 81 ms. sæcularia. 82 Innoc. 1, ep. xi, cap. 3. 83 Matth. xvi, 18. 85 Matth. x, 28. 86 II Cor. x, 3-5. 87 Ephes. vi, 10, 8 Hæ similesque passim occurentes lacinæ e bibliis descriptæ longe absunt a stylo Anacleti, alteriusve Romani pontificis. Quæ per singulos annos bis fieri solet. Juxta p Cyprianus libro primo, epistola 3 et 4. Athanasius apostolorum legem ac consuetudinem: de qua vide canon. apostol. 38. SEV. BINIUS. Majores causæ,.. ad sedem apostolicam refe rantur. Hoc Anacleti decretum bene et juste latum esse ex eo patet, quod universale et legitimum Sar dicence concilium canone 4 et 7, plane idem con stituerit: quodque Gelasius in epistolis ad Faustum et ad episcopos Dardanie scribat, secundum cano nes fieri, quod totius Ecclesiæ appellationes ad Ro manæ sedis examen deferantur, ab ipsa autem ap pellare nemini permittatur. Hanc appellandi con suetudinem antiquissimam esse S. Leo, epistola 89 testatur, et antiquissimorum ad sedem Romanam appellantium exempla confirmant. Marcion enim ab episcopo in Ponto excomunicatus, ut a Romano pontifice absolveretur, Romam venit. Epiphanius hæresi 42. Fortunatus et Felix in Africa a Cypriano, Basilides in Hispania, depositi, ad Cornelium et Stephanum Romanæ Ecclesiæ pontifices appellarunt. ab orientalibus depositus, ad pontificem appellavit, et ab eo restitutus est. Sozomenus lib. II, cap. 7. Plura vide apud Bellarm. lib. 11, De Roman. pontif. cap. 21. ID. Quoniam apostoli hoc statuerunt. Hanc apo stolorum constitutionem Clemens 1. 11 Constit. c. 43, ex interpretatione Turriani, ex Bovii inter pretatione autem c. 49, recenset his verbis: «Præ clara Christiani laus est, cum nullo habere nego tium. Quod si ex aliqua vexatione et tentatione alicui lis oriatur, curet ut ea transigatur, etiamsi detrimentum pati debeat; nec ad ethnicum judi cium accedat, sed nec patiatur mundanos magi stratus de nobis jus dicere: nam per illos diabolus servos Dei vexat, et nobis notam inurit, quasi non habeamus nos unum sapientem, qui possit inter partes jus administrare et controversias compo nere.» ID.

bis, sicut et in omnibus epistolis, loquens in eis de his, in quibus sunt quædam difficilia intellectu, quæ indocti et instabiles depravant, sicut et cæteras Seri pluras, ad suam perditionem. Vos ergo, fratres, præscientes custodite ne insipientium errore tra ducti, excidatis a propria firmitate. Crescite vero in gratia et cognitione Domini nostri Jesu Christi et Salvatoris 89. Vos autem, charissimi, memores estote verborum, quæ prædicta sunt ab apostolis Domini nostri Jesu Christi, qui dicebant vobis, quoniam in novissimo tempore venient illusores, secundum desi deria sua ambulantes in impietate. Hi sunt qui se gregant semetipsos, animales, Spiritum non habentes. Vos autem, charissimi, superædificantes vosmetipsos sanctissimæ vestræ fidei, in Spiritu sancto orantes, ipsos vos in dilectione Dei servate, exspectantes mi sericordiam Domini nostri Jesu Christi in vitam æternam. Et hos quidem arguite judicatos, illos vero salvate, de igne rapientes. Aliis autem miseremini in timore, odientes eam quæ carnalis est, maculatam tunicam. Ei autem qui potens est vos conservare sine peccato, et constituere ante conspectum gloriæ suæ immaculatos in èxsultatione, soli Deo Salvatori no stro per Jesum Christum Dominum nostrum, gloria et magnificentia, imperium et potestas, ante omnia sæcula, et nunc et in omnia sæcula sæculorum. Amen 90. De ordinatione archiepiscoporum et reliquorum epi scoporum atque sacerdotum et de fide cæterisque causis. ANACLETUS episcopus, universis episcopis in Italia constitutis. De ordinationibus episcoporum et omnium clericorum. Ordinationes episcoporum auctoritate apostolica, ab omnibus qui in eadem fuerint pro vincia episcopis sunt celebranda 3.Qui simul con venientes, scrutinium diligenter agant,jejuniumque cum omnibus celebrent precibus, et manus cum sanctis Evangeliis, quæ prædicaturi sunt, impo nentes Dominica die,hora tertia orantes, sacraque unctione, exemplo prophetarum et regum, capita eorum (more apostolorum et Moysis) ungentes, quia omnis sanctificatio constat in Spiritu sancto, cujus virtus invisibilis sancto chrismati est permista, et hoc ritu solemnem celebrent ordinationem. Quod si simul omnes convenire minime poterunt,assen sum tamen suis precibus præbeant, ut ab ipsa ordi natione animo non desint. 95 Porro et Hierosoly mitarum primus archiepiscopus beatus Jacobus, qui justus dicebatur, et secundum carnem,Domini nuncupatus est frater, a Petro, Jacobo et Joanne apostolis est ordinatus, successoribus videlicet dantibus formam corum, ut non minus quam a tribus episcopis, reliquisque omnibus assensum præbentibus,ullatenus episcopus ordinetur,et com muni voto ordinatio celebretur. Reliqui vero sacerdotes a proprio ordinentur episcopo,ita ut ci nantes ordinationem celebrent: similiter et diaconi ves et alii sacerdotes assensum præbeant, et jeju ordinentur; cæterorum autem graduum distribu tioni, trium veracium testimonium, cum episcopi scilicet approbatione, sufficere potest. De accusationibus episcoporum. Quoniam apostolicæ sedis debitam reverentiam erga me charitas vestra distribuit, et quia pluri mum venerationis,charissimi filii,præbuistis (nam licet Ecclesiæ, in qua sanctus apostolus residens docuit, quodammodo nos gubernacula teneamus, tamen profitemur nos honore et sanctitate minores esse, et propterea omnino festinamus, ut ad glo riam ejus beatitudinis pervenire possimus); igitur consultationibus vestris plenius respondissemus, si licuisset; sed infirmitatis ac reliquarum oppres sionum onere pressi, breviter (prout Dominus tribuit, et ut a beato Petro principe apostolorum sed ipse proprio flagello peccantes sacerdotes a sumus instructi, a quo et presbyter sum ordina tus) scribere vobis (sicut petiistis) non denega vimus. 97 Accusatio quoque eorum, super qua nos con sulere voluistis, non nisi ab idoneis, et 98 probatis simis viris, et qui suspicionibus et sceleribus ca reant,fieri debet; quia Dominus sacra sui corporis tractatores, a vilibus et reprobis ac non idoneis personis infamari noluit, nec calumniari permisit, templo ejecit. Unde liquet,quod summi sacerdotes, id est episcopi, a Deo sunt judicandi, non ab humanis aut pravæ vitæ hominibus lacerandi, sed 98 II Petr. III, 14-18. 90 Jud., 17-25. Damasi ep. ad Orientales Trip. Historiæ c. 15, lib. ix, ex Theodoreti list. v, 10. 92 Dist. 64, Ordinal. episcoporum. 9. Concil. Nic. Iv, dist. 75, Ordinat. epi scoporum et in Decr. Ivon. lib. 1. Dist. 64, Ordinat. episcoporum. 95 In Decr. Ivon. lib. II, dist. 66, Porro, etc. Dist. 67, Reliqui sacerdotes. 97 III, quæst. 7, Accusatio quoque. Et in Decr. Ivon. lib. Ep. Constantini M. ad Ablavium. 99 Isid. sent. III, 39. Ordinationes episcoporum. De episcoporum ordinatione, vide quæ diximus supra in notis ad canon. apost. 1. SEV. BINIUS.

potius ab omnibus 100 fidelibus portandi, ipso Do- tibus consentire; quia non solum qui faciunt' mino exemplum dante,quando per seipsum, et non per alium, vendentes, et ementes ejecit de templo.. et mensas nummulariorum et cathedras vendentium proprio evertit flagello, et ejecit de templo.Et sicut alibi ait Deus stetit in synagoga deorum, in medio autem deos decernit; et alibi: Ego dixi: Dii estis, et filii Excelsi omnes 3. Nullus enim (ut reor) inve nitur inter nos, qui velit suum servum ab alio, quam a se, judicari quod si præsumptum fuerit, aut multa ipse indignatione irascitur, aut potius ultionem quærit super eum. Si vero hoc inter ho mines agitur, quid putatis faciet Deus deorum, et Dominus dominantium, qui ultionem suorum pro misit non differre servorum?Unde et ipse per Pro phetam loquitur, dicens: Deus ultionum Dominus, Deus ultionum libere egit: et reliqua. Et Aposto lus inquit: Tu quis es, qui judicas servum alienum? Suo enim domino stat aut cadit 5. Et ipse: Nolite judicare invicem, sed hoc judicate magis, ne ponatis offendiculum fratri vel scandalum 6. Et Dominus per prophetam inquit: Qui vos tangit, tangit pupillam oculi mei. Nam si aliquis nunc in malum oculos alicujus principis incipit tractare, manifeste reus majestatis judicatur, et infamis efficitur,aut potius capitali sententiæ subjacet. Hæc, fratres, valde cavenda sunt, et quod homines nolunt sibi fieri, Deo deorum non debent inferre, ne forte irascatur Dominus, et faciat vindictam eorum, etiam in eos qui non peccaverunt; quia perit sæpissimejustus pro impio. Imitandus est etiam Propheta, per quem Dominus ait Perambulabam in simplicitate cordis mei, in medio domus meæ: Non ponam coram ocu lis meis verbum Belial 10. Loquentem in abscondito contra proximum 12 suum, hunc iuterficiam 1314. Et hi cavendi sunt, de quibus Salomon ait: Sicut no aius est qui mittit lanceas, et sagittas in mortem, sic vir qui fraudulenter nocet amico suo, et cum fuerit deprehensus dicit: Ludens feci. Sicut carbo nes ad prunas, et ligna ad ignem,sic homo iracundus suscitat rixas. Verba susurronis quasi simplicia, et ipsa perveniunt ad intima ventris 15.Et si detractores quorumcunque graviter judicantur, et in perdi tionis laqueum cadunt; multo magis lacerato res, et detractores atque accusatores memora torum Dei famulorum atque persecutorum dam nantur, et in barathrum, nisi se correxerint, et per eorum satisfactionem condignam egerint pœ nitentiam, indubitanter vadunt, et vindicibus flam mis exuruntur. Quapropter oportet omnes ab his cavere, et non solum non facere, sed nec facien g damnantur, sed qui consentiunt facientibus. De talibus et his similibus ipsa Veritas ait: Vulpes foveas habent, et volucres cæli nidos: Filius autem hominis non habet ubi caput suum reclinet 16, id est in talibus non habitat Dominus,nec ipsi manent in eo.Et Salomon loquitur, dicens: Qui fodit foveam, incidet in eam et qui volvit lapidem, revertetur ad eum. Lingua fallax non amat veritatem, et os lubri cum operatur ruinus 17. Grave est saxum, et onerosa arena sed ira stulti, utroque gravior 18. Hominem qui calumniatur animæ sanguinem, si usque ad la cum fugerit, nemo sustinet. Qui se jactat et dilatat, jurgia concitat. Qui sperat in Domino, salvabitur. Qui confidit in corde suo, stultus est: qui autem graditur sapienter, ipse laudabitur 19. Qui fortiter premit ubera ad eliciendum lac, exprimit butyrum qui vehementer emungit, elicit sanguinem: et qui provocat iras, producit discordias 20. Hæc et alia periculosa considerantes apostoli statuerunt, ne facile commoverentur, aut lacerarentur, vel ac cusarentur columnæ sanctæ Dei Ecclesiæ, quæ apostoli et successores eorum non immerito di cuntur. Sed si quis adversus eos vel ecclesias corum commotus fueril, aut causas habuerit; prius ad eos recurrat charitatis studio, ut familiari. colloquio commoniti ea sanent, quæ sananda sunt, et charitative emendent, que juste emendanda agnoverint. Si autem aliqui eos, priusquam hoc egerint, lacerare, accusare, aut infestare præsum pserint, excommunicentur, et minime absolvantur, antequam per satisfactionem (ut jam dictum est) condignam egerint poenitentiam, quoniam injuria corum ad Christum pertinet 22, cujus legatione funguntur. Nec hoc mirum, quia si quisque no strum cuidam servorum 23 legationem injungeret, et a quoquam impediretur, aut ab aliquo subdi torum suorum despiceretur; mox indignatus ira sceretur, aut talia (prout posset) vindicaret, et ad injuriam ac contumeliam suam hoc factum repu taret et talionem(si in præsenti non posset) futuris temporibus redderet.Nam si in hominis causa hæc fiunt, quid putatis Deus faciet de suis, qui nec capillum capitis eorum perire dixerit? Unde et Dominus per Nahum prophetam loquitur, dicens Deus æmulator, et ulciscens Dominus, et habens furorem, ulciscens Dominus in hostes suos, et ira scens ipse inimicis suis; ante faciem indignationis ejus quis slabit? et quis resistet in ira furoris ejus? Indignatio eius effusa est sicut ignis, et petræ disso lutæ sunt ab eo. Bonus est Dominus, et confortans 100 hominibus. 1 discernit. 2 Psal. LXXXI, 1. 3 ibid., 6. + Psal. XCIII, 1. 6 Rom. xiv, 4. ibid., 13. Zach. 11, 8. 8 Not. vox. 9 proponebam ante oculos. 10 Ex citato ms. Collegii Soc. Jesu nas variantes, lectiones decerpsit Harduinus. Ms. coram oculis verbum oris Belial. 11 detrahenem 12 sodalem. 13.14 Psal. c, 2, ex interpr. S. Hieronymi. Ms. Detrahentem in abscondito_sodalem suum hunc interficiebam. 15 Prov. xxvi, 18-22. 16 Luc. IX, 58. 17 Prov. XXVI, 27-28. 18 Prov. XXVII, 3. 19 Prov. XXVIII, 17, 25, 26. 20 Prov. xxx, 33. 21 Aurel. v, 17. S. Greg., ep. 32, lib. XIII. 34 Luc. xxi, 18. 23 suorum,

in die tribulationis, et sciens sperantes in se 25, et lincam et tunicam, et superhumerale, et rationale, reliqua. Quædam autem ex his, jam aliis fratribus scripsimus, quæ toties sunt replicanda, quoties fuerint necessaria 26 28 Ejectionem quoque (ut supra memoratum est) summorum sacerdotum sibi Do minus reservavit, licet electionem eorum bonis sa cerdotibus et spiritualibus populis concessisset. Electionem enim illorum taliter Apostolus fieri jubet Si quis sine crimine est, unius uxoris virum, filios habentem fideles, non in accusatione luxuriæ, aut non subditos 29; et reliqua. Si enim sine cri mine sacerdos eligi præcipitur, nullatenus ab ho minibus criminibus irretitis accusari aut calum niari permittitur, nec ab aliis, quam ab his qui sine crimine sunt, et juxta electionem, si neces sitas fuerit, aut ipsi volendo Domino servire elege rint, sacerdotesque sine crimine fieri et ordinari possint, et tales per omnia fuerint, quales eligi sacerdotes jubentur. 33 Porro et Moysi præcipitur, ut eligat presbyteros. 34 Unde et in Proverbiis dici tur: Gloria senum canities 35. Hæc vero canities sapientiam designal,de qua scriptum est: Canities hominum prudentia est 36. Cumque nongentos et amplius annos ad Adam usque ad Abraham vixisse homines legerimus, nullus alius prius appellatus est presbyter, id est senior, nisi Abraham, qui multo paucioribus vixisse annis convincitur. Non ergo propter decrepitam senectutem, sed propter sapientiam presbyteri nominantur. 37 Initium enim sacerdotii Aaron fuit, licet Melchisedec prior ob tulerit sacrificium, et post hunc Abraham, Isaac, et Jacob sed hi spontanea voluntate, non sacer dotali auctoritate, ista fecerunt. 38 Cæterum Aaron primus in lege sacerdotale nomen accepit, pri musque pontificali stola indutus victimas obtulit, jubente Domino ac loquente ad Moysen: Accipe, inquit. Aaron et filios ejus, et applicabis ad ostium tabernaculi testimonii. Cumque laveris patrem cum filiis aqua, indues Aaron vestimentis suis, id est quod constringes balteo et pones tiaram in capite ejus, et laminam sanctam super tiaram, et oleum unctionis fundes super caput ejus, atque hoc ritu consecrabitur. Filios quoque illius applicabis, et indues tunicis lineis, cingesque balteo Aaron et li beros ejus, et impones mitras eis, eruntque sacer dotes mihi religione perpetua 39. Quo loco contem plari oportet, Aaron summum sacerdotem, id est episcopum fuisse, porro filios ejus presbyterorum demonstrasse figuram. Hoc enim fuit inter Aaron summum sacerdotem, et filios ejus qui sacerdotes erant, quod Aaron super tunicam accipiebat pode rem, stolam sanctam, et coronam auream, mitram, et zonam auream, et superhumerale, et reliqua quæ præfixa sunt filii autem Aaron, super tuni cas lineas cincti tantummodo et tiarati, assistebant sacrificio Domini. In novo autem testamento, post Christum Dominum, a Petro sacerdotalis cœ pit ordo, quia ipsi primo pontificatus in Ecclesia Christi datus est, dicente Domino ad eum: Tu es, inquit, Petrus et super hanc petram ædificabo Eccle siam meam, et porta inferi non prævalebunt adver sus cama, et tibi dabo claves regni cælorum ". Hie ergo ligandi atque solvendi potestatem primus ac cepit a Domino, primusque ad fidem populum vir Lute sue prædicationis adduxit. Cæteri vero apo stoli cum eodem pari consortio honorem et potesta tem acceperunt, ipsumque principem eorum esse voluerunt. Qui etiam, jubente Domino,in toto orbe dispersi Evangelium prædicaverunt: ipsis quoque decedentibus, in locum corum successerunt epi scopi quorum ordinatio prætacto fieri debet ordine et modo quos qui recipit et verba eorum, Deum recipit qui autem eos spernit, eum a quo missi sunt, et cujus funguntur legatione, spernit, et ipsi indubitanter spernetur a Domino 43. Viden tes autem ipsi apostoli messem esse multam, et operarios paucos, rogaverunt dominum messis, ut 25 Nahum 1, 2, 6, 7. 20.28 Distin. 79, Ejectionem vero. 29 Tit. 1, 6. 30 VI, quæstione 1, Si sacerdos sine. 31 justa electione. 32 Hadr. coll., c. 19. 33 Distin. 84, Porro Mosi. 3 Isid. De off. XI, 7. 35 Prov. xx, 29. 36 Job. XII, et Sap. IV. 37 Idem Isid. cap. 5. 38 Clem. Const. vi, 20. 40 21 dist., In novo test., et in Decr. Ivon. lib. III. 41 Matth. xvi, 19. 42 prætaxato. 43 Luc. x, 16. 39 Exod. In locum eorum successerunt episcopi. Hoc est Non aliter autem episcopos apostolis succedere, quod psal. XLIV, propheta David prædixerat: Pro patribus tuis nati sunt tibi filii. Nam Augustino præ dicti loci interprete, patres apostoli sunt, filii pro patribus nati, apostolorum successores episcopi. Concilium Florentinum in instructione Armenorum et concil. Tridentin. sess. 23, cap. 4, idem asse runt. Dicuntur autem episcopi apostolis succedere, non proprie eo modo quo episcopus episcopo, rex regi succedit, sed duplici alia ratione. Primo, ra tione sacri episcopalis ordinis; secundo, per quam dam similitudinem et proportionem; quia nimirum sicut Christo in terris vivenli, primi sub Christo erant apostoli duodecim, deinde septuaginta duo discipuli: ita nunc primi sub Romano pontifice sunt episcopi, post eos presbyteri, inde diaconi, etc. inde patet, quod episcopi nullam veræ apostolicæ auctoritatis partem habeant; apostoli enim,ut con stal Matth. et Marc. cap. ultimo,toto terrarum orbe prædicare, alias atque alias Ecclesias fundare, ca nonicos libros scribere poterant: porro nihil horum episcopi potuerunt. Præterea,donum linguæ et mira culorum habuerunt apostoli, non autem omnes episcopi. Apostolis omnibus immediate a Christo universam Ecclesiam gubernandi potestas ac juris dictio collata est, Joan. cap. 20, his verbis: Sicut misil me vivens Pater, et ego mitto vos (quanquam ordinaria jurisdictio, quæ in posteros per succes sionem transferretur, soli Petro, extraordinaria re liquis apostolis concessa sit): omnes autem episcopi a Petri successore Romano pontifice, cui dictum

Dominus dederit) providere debemus. 58 Sane per- destrueret, et eos, quos in tenebris et umbra mor cussor ille doctor dicitur, qui sermone inutili con scientiam percutit infirmorum 50.Ideo tenere vos et omnes fideles oportet eum, qui secundam doctri nam est, fidelem sermonem; ut potens sit consolari in doctrina sana, et contradicentes redarguere 60, et recte viventes, atque rectam fidem tenentes conso lidare. Illis ergo qui dicunt,quod Filius in eo minor est, quia propheta inquit: Verbum faciet Dominus breviatum universo orbi 61: ita respondendum est divinis testimoniis: 62 Verbum breviatum quod Do minus faciet super terram,non minutionem deitatis in Filio Dei significat, sed dispensationem suscept carnis annuntiat; in quali dispensatione non solum Patre hominis Filium, sed etiam angelis legimus minoratum, Paulo attestante apostolo: Eum autem, inquit, modice minus ab angelis minoratum vidimus Jesum, propter passionem mortis, gloria et honore coronatum; et infra: Propter quam causam non con funditur fratres eos vocare, dicens: Annuntiabo no men tuum fratribus meis, in medio ecclesiæ laudabo te 63. Et Propheta inquit: Minorasti eum paulo mi nus ab angelis, gloria et honore coronasti eum 64, Et ut verbum Dei Patris breviatum in Filio non esse doceamus, hanc Isaiæ prophetæ volumine ap probamus sententiam. Nunquid es abbreviatus fa ctus est sermo meus,aut ita parvus est, ut ita non pos sim redimere, aut non est in me virtus ad liberandum dicit Dominus omnipotens; et iterum Hæc dicit Dominus omnipotens Nunquid abreviata est ma nus mea, ut salvare non possit? Aut non potest vivi ficare cor humilium et spiritum contritorum 65? Et ut brachium Patris, quæ manus est, Filium esse do ceret, intulit, dicens: Paravit Dominus brachium sanctum suum in oculis omnium gentium, et vide bunt omnes fines terræ salutare ejus 68. Nam et in novissimo tempore hic sensus non inaniter poterit coaptari; in quo tempore Dominus 69 ex cœlesti aula ac empyreo domicilio pessimi dæmonis jam ferre dedignans tyrannidem, in creaturas suas cru delissime sævientem, plasmati condolens, ac suæ immensæ charitatis thesaurum reserare volens, in castissimæ Virginis purissimum uterum, omnis tori virilis nescium, inenarrabili mysterio, pro re demptione nostra carnem suscipiens 70, advenit, ut et illum qui habebat mortis imperium, sua morte Da tis captivos subegerat,virtutis suæ potentia in ipso parvo et exigui temporis spatio liberaret. De hoc etiam exiguo tempore discipulos instruebat, dum eos in lucem, cum adhuc tempus haberent, ince dere præmonebat: Adhuc modicum,inquit, in vobis lumen est. Dum lucem habetis, ambulate in luce, ne vos tenebræ comprehendant ".Et in 72 canonicis apo stolorum legitur Epistolis Filioli, novissima hora quia multi pseudoprophetæ exierunt in hunc mun dum 69. Et Paulus apostolus: Tempus enim breve est. Et iterum Præterit enim figura 74 hujus mundi.Et iterum: Omnia hæc ad correctionem 76 nostram facta sunt, in quos fines sæculorum obve nerunt 78. Nam Dominus in ipsa oratione Domi nica 9 breviavit nobis sermonem, dum nos a mul tiloquio prohibens, pauca loqui docuerit, quæ per tinent 80 ad salutem. Cum oratis, inquit, nolite multum loqui 81. Et infra: Vos autem cum oratis, dicite Pater noster,qui es in cælis 82, etc. Non enim propheta Filium Dei in hoc capitulo minoratum de signavit in verbo, quoniam ipse in prophetis retro tempore loquebatur, qui etiam nunc per apostolos et apostolicos viros novissimo tempore loquitur Ego, inquit, qui loquebar, in servos meos prophe tas, ecce adsum 84. Et alius propheta: Sicut est ab initio usque in sæculum, neque adjectum est ei,neque minuetur illi, quoniam ipse est Dominus creaturæ suæ 83. Ecce quale verbum breviatum fecit Dominus in orbe terrarum. Non quia, ut illi putant, inferio rem Patre 84, intimaret hominibus Filium, sed quia novissimum ejus annuntiaret adventum. 85 Si ergo (ut prædictum est) Aaron filii 86, presbyterorum figuram gestabant, et Aaron summi sacerdotis, id est episcopi, Moyses indubitanter Christi tenebat formam; quoniam fuit similitudo mediatioris Dei, qui est inter Deum et hominem Jesus Christus, qui est verus dux populorum,et verus princeps sa cerdotum, et Dominus pontificum, cui est honor et gloria in sæcula sæculorum. Amen. De patriarchis et primatibus, ac reliquis episcopis et quod Romana Ecclesia cardo sit et caput omnium Ecclesiarum. ANACLETUS servus Christi Jesu,in apostolica sede Domino constitutus, et a sancto Petro apostolo 58 Distin. 45, Rane percussor. 59 S. Hier., ibidem. 60 Tit. 1, 9. 61 Rom. ix, 28. 62 Ithacius Clarus quisquis tandem fuerit lib. Adv. Wari. c. 43. 63 Hebr. II, 9, 11, 12. Psal. VIII, 6. 65 ms. adbreviatus. 66 Isa. L, 2. 67 Isa. LIX, 1. 68 Isa. LII, 40 69 hæc absunt in ms. c. Justelli. 70 ms. suscipiendo. " Joan. XII, 35. 12 verba Ithacii notanda quæ imposturam arguunt Mercatoris. 73 I Joan. VIII, 1. 74 In Cor. 7 Ibid. 31. 76 correptionem. 1 ms. fines sæculorum obvenit. 78 I Cor. x, 41. 79 in ms. abest ea vox Dominica. 80 ms. pertineant. 61 Matth. vI, 7. 82 Ibid., 9. 83 Isa. LII, 6; Eccli. xxxvi, 17. 83* Eccli. XLII, 21, 22. 84 ms. Patri. 85 Isid. 11, De off. 5, succedit Ithacio, cujus sæpe integra fere capita descripsit pseudo-Isidorus. 86 In ms. hæc verba quinque non leguntur, Aaron filii, etc. Epistola. Hæc epistola, quod trium patriar chalium sedium ordinem, ipsumque patriarcharum nomen a Judæis et a gentibus usurpatum, et ab iis cum multis aliis in Ecclesiam feliciter translatum contineat, novatoribus disciplet. Vide Baron. anno 112, num. 2. Tres Ecclesiæ, Romana, Alexandrina et Antiochena, eo quod a Petro apostolorum prin cipe fundatæ sint, solæ ac semper patriarchales

rum principe presbyter ordinatus, omnibus episco- denegare possit dubitationes vel necessitates eorum? pis ac reliquis Christi sacerdotibus salutem. Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Chri sti, qui benedixit nos in omni benedictione spirituali in cœlestibus in Christo, sicut clegit nos in ipso ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immacu lati in conspectu ejus in charitate, prædestinans nos in adoptionem filiorum per Jesum Christum in ipsum, secundum propositum voluntatis suæ, in laudem glo riæ gratiæ suæ,in qua gratificavit nos in dilecto Filio suo, in quo habemus redemptionem per sanguinem ejus, remissionem pecatorum secundum divitias gra tiæ ejus, quæ abundavit in nobis in omni sapientia et prudentia, ut notum nobis faceret sacramentum vo luntatis suæ, secundum beneplacitum ejus, quod pro posuit in eo, in disqensatione plenitudinis temporum, instaurare omnia in Christo, quæ in cœlis et quæ in terra sunt in ipso. In quo etiam sorte vocuti sumus, prædestinati secundum propositum ejus, qui omnia operatur secundum consilium voluntatis suæ, ut si mus nos in laudem gloriæ ejus, qui ante speravimus in Christo 87. De primatibus, 88 charissimi, super quibus me quidam vestrum consuluerunt, et apo stolicæ auctoritatis (qua, licet indigni,Domino dis pensante, fungimur) decretum postulaverunt, aut si esse deberent,aut non, quantum hactenus de his a beato Petro apostolo, et reliquis apostolis, ac beato Clemente nostro sancto prædecessore, et martyre,novimus statutum, denegare vobis minime. possumus.89 Et quis est, qui quærentibus fratribus De bipartito ordine sacerdotum. Sacerdotum, fratres ordo bipartitus est et sicut Dominus illum constituit, a nullo debet perturbari. Scitis autem a Domino apostolos esse electos et constitutos, et postea per diversas provincias ad prædicandum dispersos. Cum vero messis coepisset crescere, videns paucos esse operarios, ad eorum adjumentum septuaginta duos 90 eligi præcepit di scipulos. Episcopi vero, domini apostolorum; pre sbyteri quoque, septuaginta duorum discipulorum locum tenent. De constitutione seu ordinatione episcoporum ac presbyterorum. 91 Episcopi autem non in castellis aut modicis civitatibus debent constitui, sed presbyteri per ca stella et modicas civitates atque villas debent ab episcopis ordinari et poni; singuli tamen per sin gulos titulos suos. Et episcopus non ab uno, sed a pluribus debet episcopis ordinari: et,ut dictum est, non ad modicam civitatem, ne vilescat nomen episcopi, aut alicubi, sed ad honorabilem urbem titulandus et denominandus est. Presbyter vero ad quemcunque locum vel ecclesiam in eo constitutam, est proficiendus, atque in ea diebus vitæ suæ dura turus. Amplius quam isti duo 93 ordines sacerdo tum, nec nobis a Deo collati sunt, nec apostoli do cuerunt. 87 Ephes. 1. 3--12. 88 Hinem. op. LV, quæst. c. 15. 89 ep. Attici ad PP. Carthaginensis concilii 90 septuaginta; et sic semper. Luc. Dist. 89, Episcopi non in. 92 Sardinense can. 6, et Laod. 57. Hæ quoque ex eodem ms. ab Harduino collectæ sunt. Ms. non sunt ordines. postea in Chalcedononsi, Constantinopolitanus non modo patriarchatum, verum etiam secundum lo cum obtinere conatus est, sed (pontifice reliquis que reclamantibus primatibus) frustra. Cur tres tantum prædicta sedes patriarchales isto ordine. collocata fuerint solius Petri apostolorum princi pis prærogativa, dignitas et primatus, velut propria et immediata causa honoris et potestatis, effecit quanquam Petrum in his sedibus eligendis, quod S. Leo in epistola 84, ad Anastasium docet, quam dam rationem magnitudinis et nobilitatis urbium habuisse negari non possit. Romana sedes primam dignitatem patriarchalem obtinet,quia Petrus apo stolus in hac quam fundavit, ut inquit S. Gregorius lib. vi, epist. 37, ad Eulogium Alexand.quiescere et vitam finire dignatus est. Alexandriam sede patriarchali decoravit (verba Gregorii sunt) in quam evangelistam Marcum discipulum misit. Tertio, sedem in qua ipse septem annis sedit, Antiochenam nimirum firmavit, et sedis patriarchalis honore condecoravit; ita Gregorius prædicta epistola, S. Leo epistola 53, ad Anatolium. Sicut ergo major est Pretrus apostolus Marco evangelista,et Marcus evangelista Evodic, qui neque apostolus neque evangelista fuit, ita quoque Romana Ecclesia Ale xandrinam,et Alexandrina Antiochenam auctoritate et dignitaie superat. Vide Bellarm. De Rom. po tif. lib. 1, c. 14. habitæ sunt, ut patet etiam ex conc. Nicæn.canone In concilio quidem Constantinopolitano primo, ac 6, Chalced. act. 16, item ex epistola 53 Leonis ad Anatolium ex epistola Gregorii ad Eulogium, quæ est lib. vi, cap. 37. Hierosolymitana per annos fere quingentos, non re sed nomine, non potestate sed honore duntaxat, quarta patriarchalis habita est; ut patet ex Nicæn. concil., canon. 7,ubi decernitur ut Hierosolymitanus, quartum quidem patriarchalis sessionis locum ac honorem habeat; non tamen propterea a subjectione Cæsariensis, quæ metropo litana erat, eximeretur. Unde beatus Hieronymus in epist. ad Pammachium, contra Joannem episco pum Hierosolymitanum, sie eum alloquitur: «Tu, inquit, qui regulas quæris ecclesiasticas, et Nicæni concilii canonibus uteris, responde mihi, ad Ale xandrinum episcopum Palæstina quid pertinet? ni fallor hoc ibi decernitur, ut Palæstina metropolis Cæsarea sit, et totius orientis Antiochia. Aut igitur ad Cæsariensem archiepiscopum referre debueras, cui spreta communione tua communicare nos no veras, aut si procul expetendum judicium erat, Antiochiam potius litteræ dirigendæ. Sed novi cur Cæsaream, cur Antiochiam nolueris mittere. Ma luisti occupatis auribus molestiam facere, quam debitum metropolitano tuo honorem reddere.»> Patriarchatus Constantinopolitanus (quia tempore Nicæni concilii Constantinopolis urbs nondum de dicata fuit) hisce postea tempore Justiniani, post annum Domini quingentesimum, opera imperato ris,et Romanorum pontificum permissione accessit.

De discretione episcoporum ct civitatum. Episcoporum vero ordo unus est licet sint pri mates illi qui primas civitates tenent, qui et in qui busdam locis patriarchæ a nonnullis vocantur. Illi autem qui in metropoli a beato Petro apostolo ordi nante Domino, et a prædecessore nostro prædicto sancto Clemente, seu a nobis constituti sunt, non omnes primates vel patriarchæ esse possunt: sed illæ urbes,quæ præfatis et priscis temporibus pri matum tenuere, 95 patriarcharum aut primatum nomine fruantur; reliquæ vero metropoles, archie piscoporum aut metropolitanorum, et non patriar charum aut primatum utantur nominibus; quia hæc eadem et leges sæculi in suis continent princi pibus; 96 aliæ autem primæ civitates quas vobis conscriptas in quodam tomo mittimus, a sanctis apostolis, et a beato Clemente, sive a nobis, pri mates prædicatores acceperunt. Hæc vero sacrosan cta Romana et apostolica Ecclesia, non ab apostolis, sed ab ipso Domino Salvatore nostro 97 prima tum obtinuit, et eminentiam potestatis super uni versas Ecclesias ac totum Christiani populi gregem assecuta est, sicut ipse B. Petro apostolo dixit Tu es Petrus, et super hanc petram ædificabo Eccle siam meam, et portæ inferi non prævalebunt adversus eam: et tibi dabo claves regni cælorum. Et quæcan que ligaveris super terram, erunt ligata et in cælo: et quæcunque solveris super terram, erunt soluta et in colo 98. Adhibita est etiam societas in eadem Ro mana urbe beatissimi apostoli Pauli vasis electionis, qui uno die, uno quoque tempore, gloriosa morte cum Petro, sub principe Nerone agonizans, coro natus est, et ambo sanctam Romanam Ecclesiam consecrarunt, aliisque omnibus urbibus universo mundo eam sua præsentia atque venerando trium pho prætulerunt. 99 Et licet pro omnibus assidua apud Deum omnium sanctorum effundatur oratio, his tamen verbis Paulus beatissimus apostolus Ro manis proprio chirographo pollicetur, dicens: Te stis enim est mihi Deus, cui servio in spiritu meo in Evangelio Filiz ejus, quod sine intermissione memo riam vestri facio semper in orationibus meis 100. 1 Prima ergo sedes est coelesti beneficio Roma næ Ecclesiæ quam (ut memoratum est) beatissi mi Petrus et Paulus suo martyrio consecrarunt. Roma quæ prius erat cacodæmonis artificio omnium errorum mater et altrix, excussis tenebris, et va nis superstitionum ritibus abjectis, filiorum Dei, exorto sole justitiæ, facta est copiosa propagatrix. «Secunda autem sedes apud Alexandriam, beati Petri nomine, a Marco ejus discipulo atque evan gelista consecrata est; quia ipse et in Ægypto pri mum verbum veritatis, directus a Petro, prædica vit, et gloriosum suscepit martyrium. Cui venera bilis successit Abilius 6. «Tertia autem sedes apud Antiochiam, ejusdem (id est beati Petri) apostoli nomine habetur hono rabilis: quia illic, priusquam Romam veniret, ha bitavit, et Ignatium episcopum 8 constituit, et illic primum nomen Christianorum novellæ gentis exor tum est. Reliquas vero ut prædiximus in quodam tomo, prolixitatem vitantes epistolæ, vobis con scriptas direximus. Inde namque et beati apostoli inter se statuerunt, ut episcopi singularum scirent gentium, 10 quis inter eos primus esset, quatenus ad eum potior eorum sollicitudo pertineret. 11 Nam et inter beatos apostolos quædam fuit discretio. Et licet omnes 12 essent apostoli, Petro tamen a Domi no est concessum, et ipsi inter se idipsum volue runt, ut reliquis omnibus præesset apostolis, et Cephas, id est, caput et 13 principium teneret apos tolatus; qui et eamdem formam suis successori bus, et reliqui apostoli episcopis tenendam tradi derunt. Et non solum hoc in novo testamento est constitutum, sed etiam in veteri fuit. Unde, scri ptum est, Moyses et Aaron in sacerdotibus ejus 1, id est primi inter eos fuerunt. Et quamvis ita ordi natum fuerit, nemo tamen quod suum est, quærat, sed quod alterius. Unde ait beatus apostolus Pau lus: Unusquisque placeat proximo suo in bonum ad ædificationem 1. Et sicut ipse Salvator suis ait discipulis Qui major est vestrum, erit minister ve ster 16, et reliqua. Et licet super his aliqua dicta fuerint, repetentes tamen sæpius, admonemus, ut semper in omnibus et ab omnibus vitentur elatio nes mentis et corporis. Et quanto major unusquis que videtur esse, tanto sit humilior, sicut Dominus Salvator noster non venit ministrari, sed ministra re 17 Et: si frater aliquis præoccupatus fuerit in ali quo delicto, vos, qui spirituales estis, instruite eum in spiritu lenitatis 18 Ut difficiliores causæ ad sedem apostolicam refe rantur. 19 Si quæ vero cause difficiliores 20 inter vos or tæ fuerint, ad hujus sanctæ sedis apicem eas, quasi ad caput, referte, ut apostolico terminentur judicio quia sic Dominum velle, ab eoque ita constitutum 94 ms. primatem. HARD. Isid. Etymol. VII, 12. 96 Hincmarus citat. cap. 24 De prædestinatione p. 151 tom. 1, et pag. 429; tom. II, cap. 15, op. Lr. qq., dist. 22, Sacrosancta Rom. Et in Decr. Ivo. 1. iv, 97 Conc. Rom. sub Gelasio. 98 Matth. XVI, 18, 19. 99 hactenus verba Gelasii in conc. Romano. 100 Rom. 1, 9, 10. 1 ab his verbis usque ad secunda autem desunt omnia in Luc. idem conc. sub Gelasio. 3 ms. Romana Ecclesia. HARD. +absunt a ms. 5 idem conc. 6 Anianus. et post hunc Abilius. 8 Zacchæum, postea Evodium, post quem Ignatium dist. 22, Sacrosaneta Rom. 10 Can. Ap. 35, ex versione Dion. Exigui citatur. 11 S. Leo ep 84, c. 11. 12 pares essent. 13 Sir. ep. 4, et 7 idem conc. Innoc. ep. 2. quasi and the xepals. Psal. XCVIII, 6. 15 Rom. xv 2. 16 Matth. XXIII, 11. 17 Matth. 18 Psal, VI, 1. 19 dist. 22. Sacrosancta Rom. 20 S. Leo, ep. 84, Vigil. ep. 2,

esse, antedictis testimoniis declaratur. Hæc vero cusent, ut 35 (plebibus languescentibus 36, vel mala apostolica sedes cardo et caput(ut prætactum 21 est, omnium Ecclesiarum, a Domino, et non ab alio, est constituta. Et sicut cardine ostium regitur, sic hu jus sanctæ sedis auctoritate omnes Ecclesiæ, Do mino disponente, reguntur. Non admittendos ad accusationem sive ad testimo nium qui antea inimici fuerunt, et de extremo judicio. agentibus, non tenentibus pastoribus frena eorum) lasciviant, atque in ima ruant. 37 Multum vero di stant damna morum a damnis rerum temporalium, cum ista extra nos sint, illa vero in nobis. 38 Sen tentia quoque Cham fiiii Noe damnantur qui suo rum doctorum vel præpositorum culpam produnt, ceu Cham, qui patris pudenda non operuit, sed magis deridenda monstravit 39. 40 Doctor autem vel pastor Ecclesiæ, si a fide exorbitaverit, erit a fide libus corrigendus: sed pro reprobis moribus magis est tolerandus, quam distringendus, quia "rectores Ecclesiæ a Deo judicandi sunt, sicut ait propheta Deus stetit in Synagoga deorum, in medio autem deos dijudicat 42. Unde oportet unumquemque fide lem, si viderit aut cognoverit plebes adversus pa storem suum tumescere, aut contra clerum detra ctionibus vacare, hoc vitium pro viribus exstirpare, prudenterque corrigere satagat. Nec eis in quibus cunque negotiis misceri, si incorrigibiles apparue rint, antequam suo reconcilientur doctori, præsu mat quoniam 43 tam sacerdotes, quam reliqui fideles omnes, summam curam habere debent de his qui pereunt, quatenus eorum redargutione aut cor rigantur a peccatis, aut, si incorrigibiles apparue rint, ab Ecclesia separentur. 22 Accusatores autem et testes esse non possunt, qui ante hesternum diem aut nudius tertius inimici fuerunt, ne irati, nocere cupiant, vel læsi, se ulcisci velint. Innoffensus igitur accusatorum et testium affectus quærendus est, et non suspectus. Causam enim vestram alieno nolite committere judicio valde enim iniquum est, ut omissis suis, alii qui libet aliorum se causis immisceant; quoniam nullis in locis spiritualis 23 cura deficit, sed se per omnia, quocunque nomen Dei prædicatur, extendit. Stu dendum est omnibus, ne (ut sunt) æmulationes ** malæ, sed piæ sint inter vos dilectiones; quia in hoc vos omnes Domini discipulos esse veros nove ritis, si dilectionem habueritis ad invicem. Ex omni ergo genere plurimos Deus dignatur attrahere, quos 25 erutos de potestate tenebrarum, transferat in regnum Filii charitatis suæ, et de vasis iræ faciat vasa misericordiæ. Unde nobis summopere stu dendum est, ut cooperatores simus gratiæ Dei; quia ad hoc vocati sumus, ejusque familiari collo quio sociati, et sacerdotes sacrati, ut fructuosos illi manipulos reportemus, cooperante gratia ejus. 26 Necesse est enim, ut rectores a subditis timean tur, ab ipsisque corrigantur, ut humana formidine peccare metuant, qui divina judicia non formidant. 27 Deteriores quippe sunt, qui doctorum vitam mo resque corrumpunt, his qui substantias aliorum prædiaque 28 diripiunt. Ipsi enim 29 ea quæ extra nos, licet nostra sunt, auferunt: nostri autem 30 detractores, et morum corruptores nostrorum, sive qui adversus nos armantur, proprie nos ipsos de cerpunt 31. Et ideo juste infames sunt, et merito ab Ecclesia extorres fiunt. 32 Pro meritis ergo plebis, sæpe pastores depravantur Ecclesiæ, ut proclivius corruant qui sequntur. Capite videlicet langue scente, facilius reliqua membra corporis inficiuntur, ut scriptum est: Omne caput languidum, et omne cor mærens. planta pedis usque ad verticem capi- positis suis, et qualiter circa eos agendum sit, qui tis, non est in co sanitas 33 Quapropter manifestum est, diabolum qui sicut leo rugiens circuit quærens. quem possit devorare 4) cordibus plebium suadere, ut doctores atque pastores suos detractionibus ac 45 Ita ergo beatus princeps apostolorum Petrus de sancto prædecessore nostro Clemente plebibus prædicando, quando docebat eas qualiter ei obe dire deberent, eumque observare, inter cætera. ait «Si inimicus est alicui pro actibus suis, vos nolite exspectare, ut ipse vobis dicat. Cum illo nolite amici esse: sed prudenter observare debetis, et voluntati ejus absque commonitione obsecun dare, et avertere ab eo, cui ipsum sentitis ad versum sed nec loqui his quibus ipse non loquitur, ut unusquisque qui in culpa est, dum cupit om nium vestrum amicitias ferre, festinet citius recon ciliari ei qui omnibus præest, ut per hoc redeat ad salutem, cum obedire coeperit monitis præsidentis. Si vero qui amicus fuerit his quibus ipse non est, et locutus fuerit his quibus ipse non loquitur, unus est et ipse ex illis qui exterminare Dei Eccle siam volunt;» et reliqua. His aliisque quam plu rimis documentis, facile unusquisque advertere potest qualiter obedire et obtemperare debet præ bus ipsi aut amici sunt, aut inimici. Si quis enim hæc præcepta non observaverit, hostis est animæ suæ et non tantum infamis, sed et excommunica tus, atque alienus ab Ecclesia efficiatur; quoniam 21 ms. factum, forte fatum; et ab eo absunt duæ sequentes voces omnium Ecclesiarum. III, q. 5, Accusatores autem et testes. Et in Decr. Ivo. lib. iv. 23 S. Ambr. ep. 64. 23 S. Col. ep. 2. 24 ms. ut non æmulat. 25 Idem ep I. c. 11. 28 S. Isid. 26 S. Greg. Past. p. II, c. 6. 27 VI, q. 1, Deteriores sunt. Sent. III, 38. 29 ms. autem. 30 ms. quoque. 31 decipiunt alias, diripiunt. 32 S. Isid. sent. III, 28. 33 Isai. 1, 4, 6. I Petr. v, 8. irrogent vel. 36 languentibus. 37 Idem Isid. 11, q. 7, Sententia Cham. 39 Gen. 1x. 40 In Decr. Ivo. lib. iv. Idem Isid. 42 Psal. LXXXI, 1. XXIV, q. 3, Tam sacerdotes. 45 Epist. 1, ad Jacobum, ex interpretatione Rufini, et dist. 93, Si inimicus, et in 46 ms. Ait ergo. 41 ms. ita. 44 Isid. Sent 111, 46. decret. Leonis papæ.

necesse est ea vitia ferro abscindere quæ aliis me- mini noceatis, quatenus et ab hominibus bonam dicaminibus non sanantur. Parcat unusquisque a laceratione vel 48 detractione linguæ suæ, caveatque ne aut linguam aut aures habeat prurientes, id est, ne aut aliis deroget, detrahatque quibuscunque, aut alios audiat derogantes vel detrahentes: custo diatque quisque sermones suos, et sciat, quia qui cunque de aliis loquitur, sua sententia judicabitur. Caveat etiam omnis fidelis, ne derogando quod in domo cujusquam agitur, alia domus per eum co gnoscat, sed omnium Christianorum domos quasi proprias amet. Nemo enim invito auditori libenter refert. Sitque uniuscujusque studium, non solum oculos castos servare, sed et linguam. Vos autem, charissimi, qui estis sub Domini disciplina consti tuti,sic vos exhibete, ut veri ministri et 4 dispen sotores mysteriorum ejus 57, ut non vituperetur ministerium vestrum, ne fiat in nobis, sicuti scri ptum est: Et erit sicuti populus, sic sacerdos 50*. Sic enim vos, vestrosque, et cunctos corripite, ut ne acquiratis famam, et a Deo mercedis præmium in æterna beatitudine percipere mereamini. Et si quid adversi de unitate Ecclesiæ acciderit, radicitus am putetur, ut Dei Ecclesia, fructusque servorum ejus maneant inconcussa. Propter quod, charissimi, ex spectantes satagite, immaculati ei inveniri in pace, et Domini nostri Jesu Christi longanimitatem salu tem arbitramini 54. Estote ergo prudentes, et vigi late in orationibus: ante omnia autem mutuam in vobismetipsis charitatem continuam habentes; quia charitas operit multitudinem peccatorum. Hospitales invicem sine murmuratione. Unusquisque, sicut ac cepit gratiam, in alterutrum illam administrantes, sicut boni dispensatores multiformis gratiæ Dei. Si quis loquitur, sicut sermones Dei: si quis ministrat, tanquam ex virtute, quam administrat Deus, ut in omnibus honorificetur Deus per Jesum Christum, cui est gloria et imperium in sæcula sæculorum. Amen 52. Quare laici in accusatione episcoporum non au diuntur. 53 Laici in accusatione episcoporum audiendi non sunt, quia oppido eis quidam infesti sunt. Et indi gnum est ut ab eis accusentur, qui eorum gravita tem nolunt imitari. Singulis annis apostolorum limina visitent episcopi, qui ordinationibus apostolicis subjacent. 64 Juxta sanctorum Patrum et canonum instituta, Comnes episcopi, qui hujus apostolicæ sedis ordina tioni subjacent, et qui propinqui sunt, annue circa Idus Maii sanctorum principum Petri et Pauli limi nibus præsententur, omni occasione seposita. Qui vero de longinquo sunt, juxta chirographum suum impleant. Qui autem hujusmodi constitutionis contemptor exstiterit, præterquam si ægritudi ne fuerit detentus, sciat se canonicis subjacere sententiis. 48 In ep. 2 D. Hieron. ad Nepotianum, cujus verba mire deformata mangonio nostri Mercatoris. 49 Zach. cap. 3, pro more interpolata. 50 I Cor. IV, 1. 50* Isa. xxiv, 2. 51 II Petr. 11, 14, 15. 52 I Pe tr. iv, 7, 11. 6311, quæst. 7, Laici episcoporum. Eadem fere verba habentur in epistola Eusebii papæ. 4 93, dist. 1. Juxta sanctorum Patrum, et in Decr. Zachariæ papæ.