26. Talis erat imperator, quando intus ab undis fervidis agitabatur, sicut mare quod Creator nobis implantavit. Quando autem, ut plerumque fit, aculeatum quid surgebat, et animam muniri et vindicari oportebat armorum auxilio,tum animus ebulliens ignem iræ spirabat; imperator autem sese continens et reprimens iram (severo enim tale imperium committere fas erat) jam non idem homo erat,sed indolem insitam delineans, prudentia doctorali lenitatem deposuit ad nihil tum utilem discipulis,et austeritate se accinxit, quam ipsi ignavia sua provocarunt, cauteria, non dulcia remedia affectantes. κς'. Καὶ τοιοῦτος μὲν ὁ βασιλεὺς, ὅτε ἀθέτως εἶχε πρός τι παρακινοῦν καὶ τὴν ἐντὸς ὑποκυμαίνον θάλασσαν, ἣν ἐν ἡμῖν ὁ πλάσας ἔθετο. Ὅτε δὲ, ὁποῖα πολλὰ θυμοδακές τι παραφανθείη ἀνακύψαν ποθὲν, καὶ ἐχρῆν τῇ ψυχῇ τὸν αὐτῆς δορυφόρον παραστῆναι καὶ ἀμύνασθαι, τηνικαῦτα θυμὸς μὲν ἐξέζειν, οὐδὲ καχλάζων ἀπήφριζε κατὰ τοὺς εἰς ὀργὴν πυρίνους· βιαζόμενος δὲ ὁ αὐτοκράτωρ ἑαυτὸν, καὶ διαζωγριο φῶν εἰς θυμούμενον (ἦν γὰρ ἀνάγκη πᾶσα, ὅτι μηδὲ εἰς παιγνήμονα θετέον τὴν οὕτω σεμνοτάτην ἀρχὴν, οὐκέτ᾽ ἀνὴρ δδ᾽ αὐτὸς ἦν, ἀλλὰ παρατυπῶν τὸ ἔμφυτον ζωγράφημα, ἐξένευεν εἰς ὅσα καὶ διδάσκαλος ἔμφρων, τὸν μὲν πρᾶν ἀποτιθέμενος, οὗ μηκέτι καιρὸς τοῖς διδασκομένοις, τὸν δὲ ἐπιστρεπτικὸν μεταμφιεννύμενος, ὃν αὐτοὶ κατὰ τῆς ἀμαθίας προεκαλέσαντο, καυτῆρας, οὐκ ἤπια φάρμακα θέλοντες. 27. Aliud ibi videre erat pulchritudinis specimen. Hilaritas enim et sic non lusciosis effulsit; animi vero indoles vultus lineamenta coloravit, sicut intus fulgar recondit, at non penitus oculorum obtutui detrahit. Qui autem coram spectaculo illo regio steterit, sibi timens quod res aliter fleri non poterat (nisi imperterritus aliquis ad leonem clausis superciliis quiescentem accessit), et obscuro visu tantum speciem externam videt, non autem in intimam lucem penetrat(mensstupefacta timet perscrutari quod sæpe mentem fugit, et in superficie judicii manet) mori mallet quam regem sibi iratum habere, sicut neque Deum, cujus ira mortalibus gravis est, licet magno erga homines amore mitigetur. Nunquam antea tantus metus hominem invaserat, et humanitas imperatoris intervenientis labentem erexit et amaritudine edulcoratum sanasset, si sanabilis fuisset. In his enim rebus ineptum esset sensus animi intimos reprimere, et contrarium amplectentem humaniter secundare atque ita et se et multos alios in pernicien precipitasse. 28. Equidem talem animum laudo, siquidem lex normalis, quam si imperatores exercerent laudarentur quidem, abolentes autem totum modum tantum non subverterent. Homo autem noster ea indole et habitu corporis erat, quando in civitatis administratione agitatio quædam apud eum elucebat; bellum enim ei alium animi affectum creabat, cujus gesta in Annalibus a gravissimis auctoribus confectis perscripta sunt. 29.Eleganter conversandi tempus est. Nemo enim per totam vitam plane rudis est, etsi alter Timon esset; amicitia autem urbanitatem nunquam rejicit, ut nec gubernatio civilis. Fuit enim sæculum quo imperator mellifluus obviis quibuscunque esset. Itaque manna colitus pluit, quia a celsitudine regia non sic cadebant regii sermones, quibus et κζ'. Καὶ ἦν ἐνταῦθα βλέπειν ἄλλο κράμα, κάλλους καὶ αὐτό. Τὸ μὲν γὰρ ἱλαρὸν καὶ οὕτω τοῖς οὐκ ἀμβλυωποῦσιν ἐξέλαμπε, τὸ δὲ θυμούμενον τῆς ψυ χῆς ἔχρωζε καὶ ἄλλως τὸ προφαινόμενον, καθὰ που κρύπτει μὲν ἐντὸς τὸ φωταυγές, ἀφανίζει δὲ οὐκ εἰσάπαν. Καὶ ὁ τῷ βασιλικῷ περιτυχὼν ἐκείνῳ προσχήματι, φρίξας, ὅτι μηδὲ ἦν ἄλλως γενέσθαι (εἰ μὴ καὶ λέοντά τις ἡμέρα τὸ ἐπισκύνιον συνδήσαντα παρῆλθέ που ἄτρεστος), καὶ τὸ ὀπτικὸν συγχεθεὶς ἐκεῖνος, ὡς μόνον προορᾷν τὸ ἐπιπολῆς, μὴ ἐμβαθύνειν δὲ καὶ εἰς τὴν ἔνδον φαῦσιν (δεινὸν γὰρ λογισμὸς ὑποπτήξας μὴ ἐξακριβοῦν, ἀλλὰ τοῦ προφαινομένου γίνεσθαι), (ανεῖν εὔξαιτο ἄν, ἤπερ βασι λέα ἔνθεον αὐτῷ ἐπισκύζεσθαι, καθὰ μηδὲ Θεόν, οὗ καὶ αὐτοῦ ὁ θυμὸς βαρὺς τοῖς περὶ γῆν, εἰ καὶ ἄκρα φιλανθρωπία συγκέκραται. Οὕτω τοιοῦτον δέος ἔπαθεν ὁ συσταλείς, καὶ τὸ βασιλικὸν ἱλαρὸν προέτρεχε, καὶ ἀνελάμβανε καταπέττοντα, καὶ μηδὲ παραψάμενον πικρασμοῦ ἐγλύκαζεν, εἰ μὴ ἄρα εἰς τὸ πάντη πάντως ἐξήνεκτο ἀθεράπευτον. Εν τοιούτοις γὰρ ἡλίθιος ἂν εἴη ὁ κατασιγάζων τὸ θυμικόν, καὶ τῷ ἀντιστρόφῳ χώραν διδοὺς ἐκτραχηλίζειν κατά κρημνοί, καὶ συγκαταφέρειν τῇ μιμήσει πολλοὺς εἰς ὄλεθρον. κη'. Ἐπαινῶ τὸν τοιοῦτον θυμὸν ἐγώ, ἐπεὶ καὶ ὁ διορθωτής νόμος, ὃν οἱ αὐτοκρατοῦντες μετριάσαν· τες μὲν ἐπαινοῦντο ἂν, ἀπαλείψαντες δὲ οὐκ ἂν φθά νοιεν τὴν τοῦ παντὸς νάξιν συγχέαντες. Καὶ ἦν μὲν ὁ ἐπαινούμενος οὕτω χαρακτῆρος ἔχων καὶ καταστή ματος τοῦ κατ' ὄψιν, ὅτε θυμική παραδράμη τις περιπέτεια τά γε εἰς τὸ πολιτεύεσθαι. Ο πόλεμος γάρ αὐτῷ ἑτεροίαν εἶχε θυμομαχίαν, ἣν αἱ πράξεις διαζωγραφοῦσιν, ἃς αἱ βιβλιακαὶ πτύχες ἀμφιέπουσι. κθ'. Καιρὸς δή τις καὶ ἀστείσασθαι. Οὐ γὰρ δυστράπελος διὰ βίου παντὸς ἐν ἀνθρώποις οὐδεὶς, ε γε καὶ Τίμων ἐφιλιάζετο· φιλία δὲ οὐδεμία τὸ ἀστεῖον ἀπείπατο, καθάπερ οὐδὲ ὁμιλία ἡ πολιτευτική. Καιρὸς δή τις καὶ τοιοῦτός ποτε, καὶ ὁ βασιλεὺς ἀπέβρει μέλιτος τοῖς ἐντυγχάνουσι. Μάλιστα μὲν οὖν ὡς ἀπ' οὐρανοῦ μάννα έβρεχεν, ὅτι τοῦ ἐν ὄψει μεγέθους

ατέπιπτον οἱ βασιλικοί λόγοι, οἷς καὶ τὸ faciei constans serenitas aliam dulcedinem gustanου γαλήνιον συνδιατιθέμενον ἑτέρας ἔγευς Μάννα δὲ, ὅτι περ εἰς πολυτροπίαν τὰ ις ὁμιλίας διέβαινε, καὶ πολυειδώς ένεκ τῆς ἡδονῆς ὁ πεινῶν τὸ φιλόκαλον. Καὶ ; ἡδὺς τοῦ προφαινομένου ἦν, εἰς γλυβάπτων ἔννοιαν· ὁ δὲ λόγιος καὶ εἰς τὸ σοφούμενον ἐνεβάθυνεν, ἐκμυελίζων τὸ μὲν οὐδ᾽ ἐξέπιπτέ τι τῶν ἐκείνου ἀργον, · εἰς ὀστῶδές τι ἐκλογίζεσθαι· ἥρτυε δὲ λατι μὲν διόλου τῷ διὰ παντὸς νοστίμῳ ρίσεως, καὶ βαθείαις δὲ θεωρίαις, ταῖς · ἀπόστολοι μαθηταὶ καὶ ὁ ἀποστείλας μέσ καλος ἀνέπτυξαν, ταῖς δὲ, ὁποίαις οἱ ἐξωύνονται. dam præbet: manna autem, quod conversationis delicias multiplicavit is qui pulchritudinem esurit multimoda voluptate fruebatur. Et hic quidem aliter quam per speciem jucundus erat, mentem suavem baptizans; qui vero rationis particeps erat in intimam penetrabat philosophiam, ingenii medullam hauriens: et nihil eorum quæ ex illo sunt in vanum cecidit, et quod, ut ita dicam, in osseam naturam abiit. Omnem enim sermonem sale condiebat usitato, et profunda indagando, ut apostoli discipuli et summus magister qui eos misit explicuere, deinde more vulgari. ὰρ καὶ νῦν ὡς ἐν θριάμβῳ τούτῳ καὶ λαμπρῷ τὸ ἐν ἐμοὶ τοῦ θαύματος οἶκουγὼν θεατρίσω, οὐκ ἦν ὑποκινηθῆναί ποτε ἤπερ ὁ αὐτοκράτωρ οὐκ ἐξελάλει τι καιἀκοὴν, θεόπεμπτον δὲ εἰς νόησιν. Ἐγὼ · οὔτε ἀμφιλαφὴς τὴν γνῶσιν, καὶ ὡς εἰς νθὴς, οὐ μὴν δὲ οὐδ᾽ εἰσάγαν ἀβαθὴς καὶ σεως, οὐκ ἂν αὐχήσαιμι παραβαλεῖν ποτε κροάσει βασιλικῇ, ἐν ᾗ μή τι ξενίζον καὶ ἔμοιγ᾽ οὖν εἰς χρηστομάθειαν εἰσῳκισάοὖν. ᾿Αττικοῖς ἀνδράσι τὸ τοιοῦτον φίλταπίσημον τό φιλόκαινον, ταυτὸν δὲ φάναι, διεξεσμένοις εἰς κάλλος λογιότητος, οἳ οἷς προσεπιζητοῦσι καὶ τὰ καινότερα, λιτὴν ἀκρόασιν. Καὶ ἦν λέγειν καίριον κεῖνο τὸ τῆς ποιήσεως, ὡς ἄρα Θεὸς τῷ ν μορφὴν ἔπεσι στέφει, κάλλιστον τοῦτο ίπτων τῷ βασιλικῷ στέμματι. οὕτω μὲν καλὸν τὸ ἐν ὀμιλίαις γλυκύ· τὸ ως ἐχρημάτιζε κάλλιον. Τὸ γὰρ τῆς ἐννοίας τοῦ προφερομένου βασιλικοῦ λόγου τορὸν τατον, άλλο τοῦτο γλυκύτητος άρτυμα τοῖς ἀκούουσιν, οἷς καὶ ἐπήρχετο μερίζε 8 τὸ νοούμενον ἄριστον ὂν, καὶ εἰς τὴν ο προφοράν, συνεπικοσμοῦσαν καὶ αὐτὴν · Και ἐξύμνηται καὶ τοῦτο τὸ βασιλικαὶ βίβλοις ἔγκειται. Τὸ δὲ ἐν ἀντιῤῥή ον, τὸ δὲ ταχὺ μὲν προβαλέσθαι, ὀξὺ δὲ αι τὰ ἐν νοήμασιν, οὐκ ἔχει παραβολὴν μή τις εἰς βέλους ἐκνεύσει πετομένου ἢ εἰς ἀστραπῆς ταχυτάτην ἐκπυρήνισιν, τητα πτεροῦ ῥδιζῶντος εἰς πτῆσιν ἀέριον. νὸν ἐν διαλέξεσι καὶ πλουτοῦν ἐπιχειρητοῦτο δὲ ἡ ποιητικὴ σεμνυνεῖ Καλλιόπη, α ἐς νιφάδων πύκνωσιν, καὶ μάλισθ' ὅτε τινα τοπικὴν ἢ καὶ ἄλλως βαρέως ἐκε ην ἡ τοῦ λόγου προκαλεῖται ὕλη. Τότε ; νιφάδος εἰκόνισμα και μάλιστα καιριώ ινὸς γὰρ τηνικάδε καιροῦ ὁ καταφορικὸς καὶ νιφάδες τινές· ἔτι μὴν καὶ φρικα 30. Ut igitur nunc in illustri triumpho quantum in me est, rerum mirificarum chorum ducam, non introducendum erat colloquium, in quo imperator nihil novi audientibus,divina autem menti suggessit meditanda. Itaque ego qui nec doctrina abundo, neque dicendi peritus sum,imo alta scientia careo, non tam en id committerem ut regio sermoui obtemperarem, unde nil commodi in usum meum vertere possem. Illud quidem viris Atticis pergratum est quibus peculiare est nova semper discere, id eet viris ad dictionis elegantiam expolitis, qui rebus antiquis nova adjiciunt et sic semper audiendi avidi sunt. Et hoc quidem loco cum poeta dixerimus, quod Deus regi formam verborum gloria ornat, hanc pretiosam margaritam diademati suo conjungens. 31. Sic in colloquio quidquid pulchrum, id jucundum est, sed vario modo. Mentis enim vehiculumi,sermonis regii splendidissimum aliud dulcedi nis condimentum auditoribus affert, quibus incepit dividi in cogitatum, quo nihil melius, et in enuntiationem oralem, quæ cogitationibus ornamento est. Ilocce quoque de imperatore cum laudibus refertur ac litteris mandatum est, quod in reponendo et in proponendo ac concipiendo aliorum cogitata celeriter cum sagitta volante aut cum fulmine, aut cum volucri quæ acrem volatu tindit. Quod porro in colloquiis strictum et in argumentando copiosum est, id Calliope poetria operatur, quæ sicut nix cadit, præsertim ubi sermonis materia vehementiam aut gravitatem postulat. Tunc quidem admodum quadrat cum nive comparatio: copiosus namque isto tempore sermo ut nix labitur, non sine horrore ac fremitu, et ex alto cum splendore ac magnitudine ad nos fertur. Sic imperatoris eloquentia experimentis fulta optimam se nobis magistram præbet, major autem est quam quæ memoriæ tradi possit. τά τις βιγεδανός· καὶ τῷ τῆς σαφηνείας μὲν λευκῷ διαλάμπων, ὡς ἐξ ὕψους δὲ κατασκήπτων τῷ οῦ μεγέθους ἐξάρματι. Οὕτω πολὺ τὸ ἐν λόγοις τῷ βασιλεῖ πόριμον, οὗ πεῖρα καὶ μόνη διδάσκαλος. ι γὰρ οὐκ ἂν εἴη, ἐς ὅσον καὶ χρή.

32. Liber erat memorialis indelebilis, stylo per- λβ'. Τὰ δὲ τῆς μνήμης βίβλος ην ἀναπάλειπτος, scriptus Dei ipsius, Spiritu sancto digitos regente. Historia quidem factorum conservatrix, et ante illam natura novit indolem humanam doctrinæ capacem, scientiam temere respuere ut canalis qui aquam accipit et repellit continuo, ita tamen ut homo cum repugnantia discat et audita sæpe oblivioni tradat minime curiosus, ut vas quod per os augustum liquorem recepit, difficulter reddit. Es igitur cum sint naturæ animus quem rebus utilibus instituis, obedit et item negligit. Sic oculus locis lustrandis aut oris lineamentis perscrutandis et aliis similibus operam dat, quorum imagines in mente deponere juvat. Et hæ quidem facile intrant,clavis autem depositi sigillum inaccessum conservat, donec tempus animi sensa explicandi venerit. Ubi vero janua reserata est, recordatio ex imaginatione renovata res adæquatas colligit, res minus essentiales menti occurrunt, et cognitio semel acquisita illustratur, et sic fideliter immanet. Ut enim sigillum divinum mentis repositorio ii apponebatur quæ puer didicit a juvene, loca puta, homines, tempus, conversatio, rerum qualitates et similia, quorum descriptio veterem notitiam renovat. γραφείῳ ἐγκεκολαμμένη θείῳ, κινουμένῳ δακτύλοις πνεύματος. Καὶ οἶδε μὲν ἡ τῆς ἱστορίας πολυπραγμοσύνη, πρὸ δὲ ταύτης ἡ φύσις, ἀνθρωπίνην πλάσιν, τὴν μὲν οἵαν ῥᾴονα μὲν καταλαβεῖν, βᾴονα δὲ καὶ ἀποβαλεῖν τὸ μανθανόμενον, ὁποῖόν τι καὶ σω λῆνος πάθος, εἰσροῇ τε ἀπόνῳ ὑποκειμένου καὶ ἐκροῇ· τὴν δὲ δύσπορον μὲν εἰσοικίσασθαι τὸ ἄκου σμα, λήθῃ δὲ ἀδυσώπητον. Καὶ ὁμοιότης ἐν τούτῳ κατὰ τὸ ἐν ἀγγείοις σύστομον, οἷς τὸ δυσδιέξοδον διὰ τὸ ἐν τῇ εἰσόδῳ στεγανόν. Καὶ τοιαῦται μέν τινες φύσεις. Ενταῦθα δὲ καὶ δραμεῖν εἰς ψυχὴν πάνω εὔοδον ταῖς εἰς αὐτὴν πρεπούσαις χρηστομαθείαις, καὶ ἐκδραμεῖν] οὕτως ἂν γένοιτο, καθὰ καὶ τοῖς ἐκ λαβυρίνθου φυγείν σπεύδουσιν. Ἐπέβαλεν ἡ ὄψις η τοπογραφία, φέρε εἰπεῖν, ἢ θέα προσώπων, ἤ καί τισιν ἑτέροις, ὧν ἔδει μνημοσύνην ἐντεθῆναι εἰς ψυχὴν. Καὶ αὐτὰ μὲν εὐμαρῶς παρεδύοντο εἰς ἐντύ πωσιν. κλεὶς δὲ συντηρήσεως ἐπιτεθεῖσα μνήμονος ἀνεπιβούλευτον ἐφύλατνε τὴν σφραγίδα, ἕως ἦν ἀναπτυχθῆναι τὸ τῆς ψυχῆς ταμιεῖον καιρός. Τότε δὲ εὐπετῶς ἀνοίγετο· καὶ φαντασίας ἀνακινούσης ἐκαινουργεῖτο τῇ μνήμῃ σαφὴς ἡ ἀνάγνωσις, καὶ τὰ εἰκότα συνήγετο, καὶ ἡ περίστασις διήρθρωτο, καὶ ἡ γνῶσις ἡκρίβωτο, ἅπαξ μέν ποτε γνωρισθεῖσα, τῷ δὲ ἀποθέτῳ τῆς μνήμης ἐς μακρὸν οὕτω τι παραμείνασα. Εσφράγιστο γὰρ ἐν τοῖς ψυχικοῖς θησαυροῖς θειότερον· τὰ πολλὰ δὲ καὶ ἐκ παιδὸς μέχρι καὶ εἰς τὸ ὑπέρακμον διεσώζετο· τόπος ἐκεῖνος, ἀνὴρ ἐκεῖνος, χρόνος δδε τις, ὁμιλία τοιάδε, ποιότητες πράξεων, καὶ τοιαῦτά τινα, ὧν ἡ ἀναζωγράφησις ἐκαινούργει τὴν παλαιτάτην ἐντύπωσιν τοῦ γνωστοῦ. 33. Altera porro e memoria insidebat quæ præ recentibus antiqua ac mira omittit,et quæ natura sua animi attentionem occupat. Dicendi enim non minus quam scribendi apprime peritus indefesso ac perseveranti stadio cunctis quæ ei demandata fuerant negotiis incumbebat. Ubi igitur mentis regim fetus maturitatem attigisset, et jam ad partum appropinquaret, imperator sapiens (par est enim novisse qui sic ingenio ac virtutibus inter cæ teros excellunt) sic facere stagebat talemque se monstrare vel iis qui ejus indolem cognitam habebant. Igitur propositi sui finem exponit integrum, dein a primis initiis argumentando, eo quo vult procedit,nihilquod ad rem facere potest omittendo (quis enim accusaret ea quæ levia videntur prætereuntem?) et aliud opus aggressurus fetum sub voluminis specie in lucem edidit et amicis perlegendum obtulit, et legentium animos delectabat, et metuendum non erat ne a manibus profanis alteraretur. Sic in omni re litteraria de quo inter doctos constat, fieri deberet; at non fit. Bonum enim perraro et in paucissimis occurrit.Idem enim animus et in publico oratore qui uno tenore loquitur et in operis scripti auctore manifestus est. Ubique autem oblivio id incommodi habet ut posteriora prioribus contraria producantur,ita ut quæ secundo loco suntiisquæ primum occupant,non respondeant. Bona autem memoria rerum conservendarum ordinem mirum in modum observat.Nobis quidem id imλγ. Ην δὲ καὶ ἑτέρα τις παρ' αὐτῷ μνήμη, τῷ μὲν προσφάτῳ διεκφεύγειν δοκοῦσα τὸ τοῦ μεμνῆσθαι τεράστιον, τῷ δε καθ᾽ εἰρμὸν συνεχεῖ καινοπρεπὴς οὐχ ἥκιστα καὶ ξενίζουσα. Ην μὲν ἐκεῖνος δεξιῶς, ὥσπερ λέγειν δημηγορών, οὕτω καὶ πρὸς λογογραφίαν λαλεῖν, καὶ ταύτην μικροῦ καὶ ἀπνευστὶ, καὶ πρὸς τῷ πυκνῷ τῶν νοημάτων καὶ ἀποτάδην ἡρμοσμένην. Ὡς δὲ εἶχε τέλος ὁ τοῦ βασιλικού νοὸς εὐγενὴς τόκος, καὶ ἔδει πρὸς φῶς αὐτὸν ἐλθεῖν, ὁ σοφὸς βασιλεὺς (δεῖ γὰρ τοὺς μεγαλοπρεπεῖς εἰ δέναι τοιούτους ὄντας, καὶ τῷ σφετέρῳ καλῷ ἐλλάμπεσθαι) ἤθελε ποιεῖν οὕτω, καὶ ἑαυτὸν ἐκφαίνειν τοῖς οὐδὲ ἄλλως ἡγνοηκόσι. Καὶ προεκθέμενος όλο σχερῶς τὸν τοῦ λόγου σκοπὸν, εἶτα καὶ ἀρχῆς ἀπ' άκρης μέχρι καὶ περατῶσαι τοῖς ἐπιχειρήμασιν ἐπεξιών, καὶ πᾶσι τοῖς καιριωτάτοις ἐνδραμών, (τί δὲ, εἴπερ βραχείαις τισὶν ἐνέλιπε λέξεσιν;) αὐτὸς μὲν ἑτέρου εγίνετο ἔργου, τὸν δὲ μηνυθέντα τόπον προῆγεν ἐσπαργανωμένον ὥσπερ τῷ τόμῳ, καὶ προφήνας τοῖς παρατυχοῦσιν ἐδίδου περιεργάζεσθαι, καὶ ἀνελιχθεὶς ἤρχετο εἰς περιέλευσιν, ἀκοῶν δι' ἀναγνώσεως. Καὶ ἦν ἐκεῖνος ὁ ἐκλαληθεὶς οὐδὲν ἑτεροιούμενος. Τοῦτο χρὴ μὲν, ὡς ἂν εἴποι τις, ἐφ' ἅπαντος λόγου γίνεσθαι (γίνεται δ᾽ ἐπὶ πάντων ούχ οὕτω)· σπάνιον δὲ καὶ ἐν ὀλιγίστοις τὸ ἀγαθόν. Νοῦς μὲν γὰρ ὁ αὐτὸς ἐν ἑκατέροις τῷ τε εἰς ὄχλον ἐκλαλουμένῳ λόγῳ πρὸς ἄνετον χύμα, καὶ τῷ βίβλοις ἑαυτὸν ἀφιέντι εγκατακλείεσθαι. Λήθη δὲ οὐκ ἂν ἀνάσχοιτο κανταῦθα μὴ κατακαυχάσθαι τῶν πλειό-

νων, ὡς μὴ τοῖς φθάσασιν ὁμολογεῖν τὰ δεύτερα. primis mirum videtur (omnes enim virtutis amlci Καὶ τοῦτο μὲν εὐφυοῦς μνήμης εἱρμὸς οἷος θαυμά- lande digna sectantur), quando aut ipse librum 10leζεσθαι. Ἡμῖν δὲ πλείω τὰ τοῦ θαύματος (φαμὲν δ᾽, gendi ergo aperuit,aut alicui alta voce legenti aures ὅτι καὶ πᾶσιν ἄλλοις φιλοκαλοῦσιν ἑαυτοὺς εἰς τὸ præbuit brevi post, vel post non paucos dies omnia πρὸς τοῖς ἀξιεπαίνοις ἔχειν τὸν νοῦν)· ὅτε καὶ βίο ista pro libito recitavit, et sic antiqua cum novis βλον ὅλην, ἢ αὐτὸς ἀναπτύξας εἰς ἐπίγνωσιν, ἢ ἀλλ᾽ miscendo astantium animos in stuporem rapuit. ἑτέρου περιόντος, καὶ ἀκούεσθαι τὸν ἐν αὐτῇ νοῦν ἀναλεξάμενος, εἶτα παρασχεδὸν καιροῦ ἢ καὶ μετὰ συχνὰς ἡμέρας εἰς τὸ πᾶν συνεῖρεν ἀπρόσκοπα, ἐξάγων τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ αὐτὰ μὲν παλαιὰ, ἐκείνοις δὲ καινὰ, ὧν ὁ λόγος οὔτι που μακρὰν ἐμέμνητο. λδ'. Πρὸς γὰρ δὴ τοῖς ἄλλοις, ὅτε (συμπεσόν οὕτω), μὴ τοῖς κοινοῖς ἐνασχολούμενος, μικρόν τι ἀδείας λάβοιτο, πόνοις παλαιῶν προσανεῖχεν, οἳ πρὸς λόγοις ἐγένοντο· καὶ οὐ λέγω τοπογραφικοῖς μόνον, καὶ οἱ χρόνους ἀκριβοῦνται πράξεων, καὶ μεθόδους τακτικὰς μηχανῶνται· οὐ μὴν οὐδὲ ὁπόσοι φύσιν λεπτολο γοῦσι, καὶ ὅσοι πρὸς συλλογιστικοὺς ἀπορθοῦνται κανόνας, καὶ οὕτω τήν τε ἐν τοῖς οὖσιν ἀλήθειαν ἀκριβοῦοι, τήν τε ἐν τοῖς πρακτέοις εὐθύτητα· ἀλλὰ καὶ μάλιστα τὰς περί τε τῶν θείων καὶ αὐτοῦ Θεοῦ. 34. Praeterea quando pro re nata publicis negotiis valedicens paululum otii capiebat,' magnis antiquorum oratoribus tempus suum dabat, nec geographis tantum et chronologis et tacticis,ut dicunt, nec omissis iis qui naturam subtiliter indagant aut circa ratiocinia et normas se exercent et sic in veritatis studio et in negotiis capessendis præstare student, sed imprimis rebus divinis et Deo ipsi investigando operam navabat. G λε. Καὶ ἦν αὐτῷ ἔρις χερσὶ μὲν καὶ βουλαῖς κατεργάζεσθαι τὸ ἄλλως πολέμιον, λόγου δὲ πειθανάγκαις ἐφέλκεσθαι τὸ τοῦ Θεοῦ ἀλλότριον. Καὶ εἶχεν ἡ ἱερὰ κολυμβήθρα συνεχῶς δι' αὐτοῦ πολὺ τὸ ἐνερ γόν· καὶ τὸ προδρομικὸν ὁ θεῖος ζῆλος ἐν αὐτῷ πῦρ ἀνέκαιε, καὶ ὁ καθ᾿ ἡμᾶς σωτήριος Ιορδάνης τοῖς βαπτιζομένοις ἔπληθε· καὶ τοῖς ἐθνικοῖς διδασκάλοις ὀλίγον τι τοῦ μοχθεῖν ἐλείπετο, τοῦ βασιλέως κἀνταῦθα τὸ τοῦ πόνου πλεῖον ἑαυτῷ ἀπομερίζον τος. Λογισμὸς γὰρ καὶ αὐτῷ βασιλικος μὴ χρῆναι σωμάτων μὲν ἐγκρατῶς ἔχειν τὸν ἄρχοντα, ψυχῶν δὲ μὴ ἐς δέον περιγίνεσθαι. Σκέψαιτο γὰρ ἄν τις οὐθυβόλως, μήτε γῆς ὄφελος εἶναι, ἧς καρπὸς οὐδεὶς, οὔτε σώματος ἀνθρωπίνου, ᾧ μὴ ψυχὴ κάρπιμος ἀγαθοῦ τινος. Ἔστι δὲ καὶ ἀριστου οἰκονόμου γῆν ἐρήμην οἰκεῖσθαι ποιῆσαι· καὶ διδασκάλου σοφοῦ κατὰ τὸν ἄρτι ὑμνούμενον, ἔνθα παντὸς ἀγαθοῦ ἐρημία, ἐκεῖ τὸν Θεὸν ἀγαγεῖν οἰκήσοντα, καὶ πρὸς νοητικῶς ἐμπεριπατήσοντα. Οι πλείους μὲν οὖν τὴν αὐτοῦ φωνὴν ἠκουτίζοντο, καὶ ἀμέσως αὐτόθεν εἶχον τὸ ἀγαθόν· πολλοῖς δὲ καὶ ἀποστολιμαῖα τὰ τῆς δια δασκαλίας, καὶ ἐπεστρέφοντο. Καὶ τῶν ἀποστόλων ἐκείνων οἱ μὲν ἐπανήρχοντο, κατισχύοντες τῆς πα λαιᾶς φαυλότητος τῶν μαθητευσαμένων ἐθνῶν· οἱ δὲ, τῷ μακρῷ τοῦ χρόνου καμόντες, ἐναπέμειναν τῇ εκδημία μεταταξάμενοι· μακάριοι μὲν τῆς ὁδοῦ, μακάριοι δὲ καὶ τῆς ἐξόδου, ὅτι ψυχὰς ἀνάμενοι τῆς εμπορίας κατέπαυσαν, συνεπιμερισάμενοι τὰ τοῦ κέρδους τῷ αὐτοκράτορι. Ην οὖν κατά τι θεῖον διὰ ταῦτα καὶ τὸ τῆς ἑσύστερον κλήσεως· καὶ τῷ θεω νυμουμένῳ πάνυ προσφυῶς καὶ τὸ τοῦ ὀνόματος 35. Manu et consiliis adversarios subigere, persuasione ad Deum reducere in mente propositum cum haberet, baptismus multum per eum invaluit, et zelus divinus ignem sanctum accendit, quare Jordanes noster salutaris baptizandis abundabat, et gentilium doctoribus parum laboris incumbebat, cujus rex ipse maximam partem assumebat,animo vere regali dictitans, regem haud decere in corpora dominari animarum dominio destitutum.Facillime sane senseris, quod nec terræ infrugiferæ nec corporis humani sine anima fertili ulla utilitas est. Boni porro administratoris est,terram desertam habitabitem reddere, et magistri sapientis sicut is de quo loquimur, Deum habitatorem perpetuum introducere in loca rebus bonis ac honestis vacua. Multos constat ejus dicto audientes fuisse, plures per mandata scripta ad ipsum conversos esse et missos ad gentes exteras, quas a morum pravitate ad virtutem revocarunt,alii post exantlatos labores peregre defuncti sunt, felices ob viam, felices ob exitum, quod post animas salvatas negotio valedixerunt et lucri una cum rege participes evaserunt. Sed et sortis futuræ indicia hic videris ct cum nomine divino nomen apostoli mire congruit, siquidem a Deo ad meliora docendum missus est, ipse autem cum Spiritus, sancti gratia misit ejusdem doctrinæ propagatores. Sed et aliter apostolatus munere functus est, non per alios dogmata propagando, imo suam ipsius vocem libris consignatam fores mittens,prout apostolicalex Paulum illustrem reddidit. ἀποστολικὸν προσήρμοσται, σταλέντι μὲν αὐτῷ θεόθεν διδάσκειν τὰ κρείττονα, στέλλοντι δὲ αὖθις μετὰ τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος τοὺς ἐν ὁμοιότητι διδασκαλίας λάμψοντας. Ὁ δὲ καὶ ἄλλως ἐνήργει τὸ τῆς διδασκαλικής ἀποστολῆς, οὐ στόμασιν ἑτέρων ἐπιτρέπων διακονεῖσθαι τοῖς διδάγμασιν, ἐπιπέμπων δὲ τὴν οἰκείαν αὐτὸς φωνὴν ἐνσεσημασμένην βίβλοις, ὃς καὶ αὐτὸς νόμος ἀποστολικὸς, ὁ καὶ Παῦλον σεμνύνας, τὸν τῆς Ἐκκλησίας ῥήτορα.

36. Ex parvo abhinc tempore lupus Orientalis, malum Assyricum, Babylonica garrulitate contra ovile divinum rugiit, vocem sinistram edens, et ut sine tropo dicam, peregrinus quidam, sapiens si per se spectetur, de nostris rebus ut ebrius blaterans, canum more divinissima quæque allatravit, ut equus recalcitrat, frendens contra dominum, quem non noverat, suum. Inania meditatus insulsa argumenta coacervavit, et dum retia texere videbatur, omnia confudit, et quasi per repudii libellum scientiam, quæ hominem cum Deo arcte jungit, alteram autem subintroducens pestiferam imperatori manu forti atque eloquentia præpollenti demonstrat quod contra sacram nostram religionem disserere posset; et sua, ut domum super arena, fundare, nostram autem, insanus, eruere tentavit, contra quæ portæ inferi non prævelebunt. Rex autem extemplo superveniens (talibus enim indormire non poterat) intellexit et Barbarorum procacitatem refrenaturus in controversias immiscuit dux bonus et sacer militibus qui et ipsi in talibus satis versati erant. Feliciter quidem tela in bestiam conjecerunt, inter quos et bene pharetratus imperator, multas alatas possidens sagittas; dum autem bestia in corde non vulnerabatur,ille medium cor transfodit; Deus autem hujus venationis præses more Psalmistæ eam celebrans lætatus est; et nunc egregium illud telum in honestis manibus inque oculis curiosis versatur et qui conjecit beatus dicitur.En testimonium quod ad philosophiam ejus universam spectat. η λς'. Καιρὸς οὖν οὐ μακρὸς, καὶ λύκος δῷος, και κὸν ᾿Ασσύριον, γλωσσαλγία Βαβυλωνίᾳ ωρύετο κατὰ τοῦ θείου ποιμνίου, καὶ φωνὴν ἀπόφημον ἠρεύξατο, καὶ τρόπου δίχα εἰπεῖν, ἀλλότριος τις ἀνὴρ, σοφός μὲν τὰ ἑαυτοῦ, τὰ δὲ ἡμέτερα ὡς ἐν μέθης λόγῳ παραλαλῶν, κυνηδόν κατὰ τῶν θειοτάτων δλάκτησεν, εἴτε καὶ ὡς ἵππος ἐξελάκτισε, φριμασσόμενος κατὰ τοῦ κυρίου αὐτοῦ, ὃν οὐδὲ ἐπέγνω. Καὶ με λετήσας κενά, ξυνεφόρησεν ἀλλοκότους παραλογι σμούς· καὶ δοκῶν πάγας πλέκειν, συνέχει και βιβλίον οἷον συνθέμενος ἀποστασίου, ἐξέπεμπε μὲν τὴν συζευχθεῖσαν ἀνθρώπῳ παντὶ θεόθεν γνῶσιν, ἑτέραν δὲ, ἣν οὐκ ἐχρῆν, εἰσποιησάμενος, ἐδήλου τὴν ἄνοιαν τῷ καὶ χερσὶ δυνατῷ καὶ λόγοις κραταίω βασιλεῖ, ἐνδεικνύμενος δύνασθαί τι κατὰ τῆς ἐν ἡμῖν ἱερωτάτης θρησκείας λαλεῖν, καὶ τὰ μὲν ἑαυτοῦ ἀνιστῶν ἐθέλων, ὡσεὶ καί τινα ἐξ ἄμμου οἰκοδομὴν, καταῤῥιπτεῖν δὲ πειρώμενος τὰ ἡμεδαπὰ νήπιος, ὧν οὐκ ἂν οὐδὲ πύλαι ᾅδου κατισχύσαιεν. Ὁ δὲ βασιλεὺς ταχὺ ἐπελθὼν (οὐ γὰρ ἦν ἐκείνου τοῖς τοιούτοις ἐπινυστάζειν), καὶ καταγνοὺς καὶ προσ βληματισάμενος ἑαυτῷ τὰ τὴν βασβαρικὴν ἐρεσχε λιαν κατασιγάσοντα, εἶτα καὶ τοῖς βουλομένοις ἐκδέδωκεν εἰς ἀντίρρησιν. στρατηγὸς ἀγαθός τε καὶ ἱερὸς, στρατιώταις ἱκανῶς καὶ αὐτοῖς ταῖς τοιαύταις μάχαις ἐνησκημένοις. Καὶ πάντες μὲν κατετοξάζοντο τοῦ θηρίου ἐπιτυχῶς, ἐν δὲ τοῖς καὶ ὁ εὐρυφαρέτρας, καὶ πολλοὺς πλουτῶν τοὺς κατὰ λόγον πτερόεντας βασιλεύς· καὶ τοῖς μὲν ἄλλοις οὐ κατὰ καρδίας ὁ θὴρ ἐβάλλετο, αὐτὸς δ᾽ ἀλλὰ τυγχάνει μέσης αὐτῆς. Καὶ ὁ τῆς θήρας ταύτης επιστατῶν Θεὸς, ναὶ μὲν καὶ ψαλμικῶς εὐλογῶν αὐτὴν, ἔχαιρε. Καὶ νῦν τὸ ἐκλεκτὸν ἐκεῖνο βέλος ἔν τε χερσὶ φιλοκάλοις, ἔν τε ὄψεσι φιλοθεάμοσι φέρεται, καὶ ὁ ἐπαφεὶς εὐλογεῖται μακαριζόμενος. Καὶ τῇ λοιπῇ φιλοσοφίᾳ ἐκείνου καὶ τοῦτο σύγκειται εἰς μαρτύριον. 37. Hujus sapientiæ pars non minima sunt pristina certamina ecclesiastica, in quibus regiæ cum Deo victoriæ et linguarum quæ Deo insultant, exstirpatio, quæ sacrificium pro mundi salute a magno sacrificatore oblatum rejiciebant, Deo impertientes, quasi scrupulo vexati ne oblatio Trinitati coelesti displiceret, et bine insipienter ad Patrem referentes et salutis universatis admittentes participem Filium, (eo pervenerunt) et Spiritum sanctum in nullitatis loco posuerunt. Ibidem opus regium perseverat, liber sacer, quem ccclesia inter thesauros sacros asservat, regiam declarans sapientiam et pro Dei ecclesiis sollicitudinem. λϛ΄. Ταύτης τῆς σοφίας μέρος οὔκουν ἐλάχιστον καὶ οἱ φθάσαντες ἐκκλησιαστικοὶ ἀγῶνες, ἐν οἷς καὶ αὐτοῖς βασιλικὰ σὺν Θεῷ ἐκνικήματα, καὶ θεομάχων γλωσσῶν ἐκρίζωσις, ὅσαι τὴν κοσμοσωτήριον προσφορὰν τοῦ μεγάλου καὶ θύτου καὶ θύματος ἀπὸ ενόσφιζον αὐτοῦ, ἰδιάζουσαι ταύτην τῷ Πατρὶ, ὡς εἴπερ εὐλαβοῦντο γλισχρότερον, μή ποτε τὰ τῆς προσαγωγῆς οὐκ εἴη τῇ ὑπερθέῳ Τριάδι ἀρέσκοντα, κἀντεῦθεν αὐτὴν ἀφρόνως εἰς τὸν Πατέρα μονάζου σαι, καὶ τοιούτου κεφαλαίου παγκοσμίου σωτηρίας ἀκοινώνητον τόν τε Υἱὸν ἀφίεῖσαι (τό γε εἰς αὐτὰς ἦκον) τό τε Πνεῦμα, ὡς μηδὲν ὅν, καὶ αὐτοῖς τούτου μετόν. Καὶ πρόκειται τὸ βασιλικὸν κἀνταῦθα πό νημα, ἡ ἱερὰ βίβλος, ἣν τὸ ἐκκλησιαστικὸν ἀνάκτορον ἐντεθησαύρισται, τὴν βασιλικὴν μηνύον φίασον καὶ τὴν ὑπὲρ τῶν τοῦ Θεοῦ ἐκκλησιῶν μέριμναν. 38. Verbum omne illud dogmaticum nondum λή. Οὔπω πᾶν εἴρητο ἔπος ἐκεῖνο τὸ δογματι prolatum erat, cum malus demon invidissimus, κὸν, καὶ ὃ αὐτοφθόνος δαίμων βασκήνας, εἴπερ ἡ dum Dei Ecclesia in unitatem conflata, discordia omni sublata in concordiam spiritualem coaluit, Patrem Filio majorem secundum Evangelium pronantiat. Ex binc offendicula et insolens commentit tam eorum qui minus religiose in via Evangeτοῦ Θεοῦ. Ἐκκλησία εἰς ἑνότητα ἥρμοσται, καὶ τὴν διχόνοιαν σχάσασα συνῆκται εἰς ἕν, καὶ πρὸς πνευ ματικὴν συνῆπται ὁμόνοιαν, περιεγράζεται τὸ τοῦ Πατρὸς μεῖζον πρὸς τὸν Υἱὸν, τὸ εὐαγγελικῶς ἐκ λαλούμενον. Καὶ προσκόμματα κανταῦθα, καὶ πολὺ

100% εἴοσι τὸ ἀπερίσκεπτον, τῶν μὲν εἰκαίως lica procedunt,non ideo ut usque ad finem rectum των τῇ εὐαγγελικῇ ὁδῷ, οὐχ ὥστε μὴ καὶ μέχρι πέρατος ἐκδραμεῖν τῆς ὀρθῆς, ἀλλ᾽ ἔχειν ἐμβιβασθῆναί ποτε εἰς τὸ εὐθύτατον καὶ παντελῶς τῆς βασιλικῆς ἐκκλινάντων, ἀπωλείας κατακυψάντων βάραθρον, ὡς καὶ αὐτόθι ἐλέσθαι. Ὅτε καὶ οἱ μὲν τὸ τῶν ἐν ἤρι θεανθρώπῳ φύσεων εὐκρινὲς συνέχεον, αἱ λάθοι τις οὕτως ἐξαμαρτάνων, οἱ δὲ τῇ μ ἑνώσει ἐπεβούλευον τῷ αὐθάδει τοῦ διααἱ ἦν αὖθις κανταῦθα ὁ σοφὸς βασιλεύς ' τὴν εἰς Θεὸν τρίβον, καὶ διανοίγων Γραεἰσάγων δι' αὐτῶν εἰς τὸν τῆς ἀληθείας ον. Καὶ οἷς μὲν ἐπῆλθε μὴ ὑπακοῦσαι τῷ γρίαν καλοῦντι, ἀπωλείας υἱοὶ ἐκεῖνοι, καὶ πεισμονὴν παθόντες, ᾗ καὶ συγκατεβλήθηδὲ τῆς βασιλικῆς διδασκαλίας, εἰπεῖν δὲ νθέου καὶ ἀποστολικῆς, ἐπιγνώμονες, καὶ σαντες μὲν ἐπὶ βραχὺ ὅσον τῆς εἰς ὀρθὸν Θεὸς ἑαυτῷ οἰκειοῖ, καὶ πρὸς ὄνομα, ἐπι ις δὲ πάλιν, καὶ ἀνὰ πόδα ἐπαινετῶς χωἀλλ᾽ αὐτοὶ τὸ μεθ᾿ ἡμῶν εἶναι καὶ τῆς ἐκέρδαναν. Καὶ ἰδοὺ γέγραπται καὶ ταῦτα βασιλειῶν ἑκατέρων, τῆς τε τοῦ Θεοῦ, καὶ ; αἴσθησιν, καὶ τὸ πολυγραφεῖν ἐντεῦθεν όπτεται. iter transgrediantur, sed ut paratissimi sint ad ingrediendum rectitudinaliter, ii vero qui omnino a via quen regis nomen honorat decesserunt, in ruinæ barathrum se præcipitarunt, ipsi casum accelerando. Hi quidem naturarum in Salvatore Deo incarnato distinctionem confundebant,ita ut nescii erraverint; illi puræ unioni bellum inferebant dualismum introducendo. Sed ibi etiam imperator sapiens semitam ad Deum ducentem patefecit, Scripluras aperiens, et per eas in veritatis paradisum inducens. Qui autem ad salutem vocanti obedire noluerunt, perditionis filii perierunt fiducis victi mæ et credulitates; qui autem magisterii regii, utpote a Deo inspirati et apostolici sensu recto fruebantur, paululum a recta via declinantes, quam Deus propriam sibi constituit, quoad nomen, rursus autem conversi et pedem prudenter referentes, hi, consortium nobiscum ineuntes, veritatem lucrati sunt. Et ecce bæc in libro utriusque regni conscripta sunt, regni Dei, inquam, et regni visibilis libro; quare non multa nobis hic referenda sunt. κα δὲ τοὺς λόγους τούτους ἐπισφραγίσωμαι ισάμενος, οὕτω καὶ τὴν πνευματικὴν ἐξήιλεκτικὴν, ὡς πῦρ βαλεῖν ἐνθέου ζήλου ἐν ᾳ, καὶ λέγειν ἐθέλειν, εἰ ἤδη ἐξανήφθη καὶ ὑπὲρ τῆς κοινῆς ἐνώσεως ἐκκαίεδιεῤῥωγότων ἐν τοῖς θείοις δόγμασιν. Επεὲν γὰρ καὶ τῇ λογαδικῇ τάξει, ὅση τε ὑπ' είπτῃ εὖ μάλα τὰ θεῖα ἡσκήσατο, καὶ αρ' ἄλλοις διδασκαλία πρὸς ἀγῶνας τοιούέψατο. Οὐκ ἂν δέ τις τῶν ἀγαθὰ φρονεῖν ἀξιώσοι τὸν οὕτω σοφὸν αὐτοκράτορα μὴ οιοῦτον ὄντα εἰδέναι, εἰ μὴ καὶ στρατηγὸν καὶ κυβερνήτην ἄριστον, καὶ ἰατρὸν ἐπικαὶ τὸν ὅλως ἐπαινετοῦ τινος ειδήμονα ἴη μὴ τῆς καθ' ἑαυτὸν τυγχάνειν ἕξεως να, ὡς οὕτω κινδυνεύειν, ἀνεπιστημόνως αι τὰ ἐπιστημονικά, και πως κατὰ τὸ αὐτ εὐοδοῦσθαι τὰ τεχνικά. Οὐκοῦν ἑαυτὸν εὖ αὐτοκράτωρ, ὥσπερ ἐν πρακτέοις, οὕτω οφία μέγαν (οὐ γὰρ ζώοις μὲν τοῖς ἑτέροις αἰσθάνεσθαι τῶν ἐν σφίσιν αὐτοῖς καλῶν, καὶ λογικοὺς καὶ λογίους στερητέον τοῦ πλεονεκτήματος), μὴ καὶ λεληθότως ἑαυ λογιστικὸν στερόμενον εἰς ἀλογίαν μετααι, ἤδη δὲ καὶ ἀργία καταψηφισθείη, λόγου :αρεγγυωμένου γινώσκειν ἕκαστον ἑαυτὸν, ὥσπερ τὴν ἐν χεροὶ συμπλοκὴν ὁ τὴν ἀνξιώτατος, οὕτω καὶ τὴν ἐν λογομαχίαις δ ας τρόφιμος. Καὶ ὁπου δίκην ἐπεποίθει συντὸ τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἑνώσεως διεῤῥυηPATROL. GR. CXXXV. 39. Ut verba summatim resumendo concludam, id dicam quod in dialectica sacra sic fuit eruditus, ut zelo divino ignem accenderet, ao in votis haberet igni consumi,si unitatem inter eos quos divina dogmata sciderunt restituere potuerit. Confidebat enim in institutione logica, quæ ab ipso institutore optime exercebatur, et quam aliorum doctrina ad ejusmodi exercitia fovebat. Nemo autem inter bene cordatos sapientissimum imperato - rem volet se ut talem nescire, nisi et ducem illustrissimum et gubernatorem optimum, et medicuan solertem, nemo, inquam, eum qui aliquo genere perfectus est, constituet qui non inveniat suæ agendi rationis consortem, ut sic exsequatur quæ scitu digna sunt, et sic forsitan rectam ingrediatur artium viam. Igitur se bene imperator magnum in rebus peragendis ut excogitandis esse persuasum habens (non enim decet cæteris animalibus bene sentiendi facultatem attribuere,denegare autem hoc privilegium rationis compotibus), ne clam ipsius ratiocinandi facultas in irrationabilitatem descendat, et etiam condemnetur, ubi illud præceptum omnibus datum: Nosce te ipsum, animum addidit, sicut in duello vir manu fortis, sic et in argumentando sapientiæ alumnus. Ubi ecclesiastica unionis ruptura publice causam agere invitabat, non per superbiam scientiæ injuriam fecit, quod multis accidit, quos jactantiæ spiritus supra terram tollit, sed inde divino quasi volatu in altum sublatus, et de se ipso philosophans et

EUSTHATII THESSALONICENSIS METROPOLITÆ animum secundum recli regulas librans et præter κός, οὐχ ὑπεραιρόμενος οὐδ᾽ ἐνταῦθα, ὡς τὴν γνῶσιν cæteros divinos bellatores spem in se deponere satagens, si forte se dederit occasio luctæ vocantis quemcumque pugnæ pro Deo peritum. ἀποτελευτῶν εἰς φυσίωσιν τὸ τῶν πολλῶν πάθος, οὓς ἀλαζονείας πνεῦμα φυσῶν ὑπεραίρει τῆς γῆς, ἀλλ᾽ ὕπερθεν ἄρσεσι φερόμενος θειοτέραις, καὶ φιλοσοφῶν ἑαυτὸν, καὶ μετρῶν κανόσιν ὀρθότητος, καὶ πρὸς τοῖς ἄλλοις θείοις ὁπλίταις καὶ ἑαυτῷ προσανέχειν ἐγνωκώς, εἴ ποτε καιρὸς ἐνσταίη ἀγῶνος προκαλουμένου τὸν εὖ εἰδότα μάχης τῆς ὑπὲρ τοῦ Θεοῦ· 40. Et sic quidem hæc se habent. Quoniam vero divinus Paulus non solum elevatione in altum se celebrem reddidit, sed terrestria quoque eum humi gradientem et caput ad cœlum usque tollentem sustinebant; eodem modo imperator quæstionum subtilitate altum tenebat, sed ad ea quoque se conformabat quæ ad terram,ad hominem spectant, bonum hoc ei suppeditante sapientia. Nature enim β profunda perscrutari, origines rerum investigare et creationis mysteria indagare neque Esculapii potuerunt, nec quisquis alius eruditione munitus. μ΄. Καὶ οὕτω μὲν καὶ τὰ ἐν τοῖς τοιούτοις. Ἐπεὶ δὲ καὶ ὁ οὐράνιος Παῦλος οὐ μόνον τῇ ὑψοῦ ἐσεμνύνετο ἄρσει, ἀλλὰ καὶ τὰ περὶ γῆν ποτε καὶ τα πεινὰ εἶχεν αὐτὸν, κάτω μὲν βαίνοντα, οὐρανῷ δὲ χάρη στηρίζοντα τῇ πρὸς τὸν Ὕψιστον ἐγγύτητι, τὸν ὅμοιον τρόπον καὶ ὁ αὐτοκράτωρ τοῖς τε ὑψηλο τάτοις ἐξήρετο φιλοσοφήμασιν, συνδιικνεῖτο δὲ μετ γαλοπρεπῶς καὶ τοῖς, ὅσα περὶ γῆν καὶ κατ᾽ ἄνθρωπου, σοφίας αὐτῷ καὶ τοῦτο καταπραττομένης τὸ ἀγαθόν. Φύσεως γοῦν κατασκέψασθαι βάθη, καὶ αἰτιολογῆσαι γένεσιν, καὶ ἀνακαλύψαι μυστήρια πλάσεως, οὔτ᾽ ἂν ᾿Ασκληπιαδῶν λεπτότης εἶχεν εἰς σαφὲς οὕτως ἐκθέσθαι, οὔτε τις λοιπὴ ἐπιστήμη τοῦ φυσικεύεσθαι. 41. In rebus externis strenuus, in rebus indagandis perspicax, unus omnium idoneue ad res peragendas fuit. Nec in conjecturis stabat, sed in veritate omnia esse volebat, nec sustinuit id quod pronuntiatum erat, cadere irritum, ut verisimilitudine ductus alios judicaret, quos graves, ut ipse erat, sed probos esse voluit. Nec alius erat noster, ( siquidem dissimulatorem perscrutabatur, hominem vulgarem penitius judicabat, et sic deinceps omnis generis et conditionis homines. Unde quisquis viderit, renes et corda hominum eum perecrutari dixerit, quasi natura intus inclusa arcana sua ei aperiret. 42. Novit quoque magistrum nostrum in eloquentia morbo latente affectum fuisse, cum sophistis præesset; quem qui videbat, non longum ei vita tempus prænuntiavit. id iudicium cæteros quidemn latebat; ille autem majori oculorum acumine gaudens, cum apertas, quibus anima quasi exit portas vidisset, proximam hominis mortem prædixit. Abiit ille,prædictionis haud immemor. Morborum curationes eumdem ordinem servant. Non enim utilia et efficacia invenit remedia,id quod veteri Prometheo attribuerunt, qum regia ab egentibus et sumptus suppeditantibus nuncupantur(subministrant autem sumptus publici præfecti pauperibus ut donum gratuitum); sed præter adinventiones illas recentes non negligebat antiquiores. Ii agrotantes, ad quos imperatoris sacra persona accedere non poterat ut morbi naturam indagaret, et malum secundum artis regulas expelleret, de morbo suo ad imperatorem referri curabant, qui, ex relatis, de remediis μα΄. Εν δὲ δεινὸς, καὶ τοῖς ἐπιπολῆς καὶ κατ ὄψιν προσβάλλων, τὰ ἐν βάθει κατοπτεύειν, καὶ ἐξ. ακριβοῦσθαι σοφωτάτῳ φύσεως γνώμονι. Καὶ τὸ πρᾶγμα οὐκ ἦν στοχάζεσθαι, ἀλλ᾽ αὐτὸ τοῦτο ἐν ἀληθείᾳ εἶναι, καὶ μὴ διεκπίπτειν τὸ λαληθὲν, ὡς καὶ εικοτολογίαν τινὰ συνελογίσατό τινα ἐμβριθῆ (καὶ ἦν τοιοῦτος ὁ νοηθείς), ἀλλὰ εὐήθη. Καὶ οὐκ ἦν ἑτεροῖος ὁ γνωματευθείς· διώπτευε τὸν κρυψί νουν, τῷ παντὶ πλέον τὸν ἐπιπόλαιον, τοὺς τῶν λοιπῶν ἠθῶν ὁμοίως. Καὶ εἶπεν ἂν ἐνταῦθα ἰδὼν ἅπας ὁστισοῦν καρδίαις αὐτὸν ἐμβαθεύειν ἀνθρώπων, ὡς τὴν φύσιν ἔνδοδέν ποθεν αὐτῷ ἐκλαλεῖν τὰ καθ' ἑαυτὴν ἀπόῤῥητα. μβ΄. Οἶδέ ποτε καὶ τὸν ἐμὸν ἐν λόγοις καθηγητὴν ὕπουλόν τινα νόσον τρέφοντα, ὅτε τῶν σοφιστευόντων προήδρευε· καὶ ἡ ὄψις ἐμήνυεν οὐ μακριν ζωὴν τῷ ἀνδρί. Καὶ τοῖς μὲν ἄλλοις ἀπρόοπτον ἦν τὸ σημαινόμενον· ὁ δὲ νοερωτέραις ἐπιβολαῖς ὄψεως παρανοιγομένας οἷον θυρίδας δωρακώς, δι' ὧν οἶδε ψυχὴ ἀπέρχεσθαι, προέφη τὴν οὐ μετά μακρὸν ἔξοδον τοῦ ἀνδρός. Καὶ ἀπῆλθεν ἐκεῖνος, οὐ παραπροθεσμήσας τὴν πρόγνωσιν. Νόσων δὲ ἀκέσεις τῆς αὐτῆς καὶ αὐταὶ σειρᾶς ἔχονται. Οὐ γὰρ χρησιά μόνον ἐξεῦρε καὶ πιστὰ φάρμακα, ὃ δή τις ἐπιγράφει τῷ παλαιῷ Προμηθεί σεμνολόγημα, οἷς δὴ βασιλικοῖς ἐστιν ἐπιλέγεσθαι πρός τε τῶν χρωμένων, πρός τι τῶν χορηγούντων (χορηγοῦσι δὲ δημόσιοι ταμίαι δόσιν ἄφθονον αὑτὰ καὶ εἰς δωρεὰν τοῖς χρήζουσιν)· ἀλλὰ πρὸς τοῖς καινοῖς εὑρήμασι τούτοις καὶ τὰ πάλαι προϋποκείμενα θαυμασιώτερον ἐξειργάζετο. Οἷς γὰρ οὐκ ἐδίδου τὸ τῆς βασιλείας ὅσιον αὐτὸν παρεῖναι τὸν θεραπευτὴν αὐτοκράτορα, ὡς καὶ πείρα

terrogabat, @groti vivendi genus perscrutatus dignoscebat, præcipiebat, morbi curandi cursum et regimen observabat. Moribundos parcius interrogabat de doloribus, de sepultura, qua re factum est ut morbo lethall laborantibus aliquod solamen afferret. γνῶναι τὴν κακουργίαν τοῦ ἀῤῥωστήματος, και adhibendis consilium dedit. De minimis enim inτῇ δυστροπίᾳ τῆς νόσου τεχνηέντως ἐπεξαγαγεῖν ἑαυτὸν, ἀλλ' ἐνταῦθα ὑπούργει μὲν ἀκοὴ, νοῦς δὲ γνωματεύων τὴν θεραπείαν ἐξέστελλεν. Ελεπτο - λόγει δι' ἐρωτήσεως, τὰ τοῦ κειμένου ἐμάνθανε, διεγίνωσκεν, ἐπέταττε, καὶ ἐπηκολούθει τὰ τῆς ἰασεως· τὰ πολλὰ δὲ καὶ πρὸς αὐτοῖς θανάτοις τε καὶ ἦν εἰπεῖν προσφυές, ὡς μικροῦ ἐρωτῶν, καὶ ποῦ θάπτεται, ἀνίστα τῆς θανατηφόρου νόσου τὸν κάμνοντα. 43. Quod autem mirabilius est narrabo. Cum acerba morbus eum vexaret, corporis constitutionem consumens, et vires corrodendo interiorem interimeret hominem, mens tamen sana omnibus officiis vacare poterat. Sic aliquem videns simili morbo laborantem, curationem maxima cum diliμγ'. Ο δὲ καὶ εἰσέτι πλέον θαυμάζειν ἄξιον. κατειργάζετο μὲν αὐτὸν ἡ χείριστος νόσος, τὸν κοσμικὸν θεμέλιον ὑπονομεύουσα. Καὶ αὐτὴ μὲν δεινὰ ἐποίει, καθυποσπῶσα τὴν φύσιν, καὶ τὸν ἐκτὸς ἄνθρωπον βλάπτουσα· ὁ δὲ ἐντὸς αὐτοκράτωρ σωζόμενος, εἰς ὀλόκληρον τοῖς τε ἄλλοις ἐξήρκει καλοῖς. Καί τινα βλέπων τῶν, ὅσοι πρὸς βασιλικὴν " gentia instituit, et quem mortuum sane luxisset, ἐξικνοῦντο θέαν, ὁμοίῳ πάθει προστετηκότα, μεθό- ad sanitatem reduxit. Qui si nunc superstes vivit, δοις ἐνῆγε θεραπευτικαῖς προμηθέστατα. Καὶ ἐμέμ- alter autem, cui sanitatem debebat defunctus est, φετο μὲν τὸν ἄνθρωπον, οἷς ἑαυτοῦ ἀμελὴς ἐξέ non minus mirum videtur; non item nobis, qui πιπτε· κατήρτιζε δὲ πρὸς ὑγίειαν. Εἰ δὲ οὕτω μὲν rem meliori mente contemplamur. Fortiter se geἀπώνατο και περίεστι, ὁ δὲ καθηγεμὼν αὐτοῦ τοῦ rendo aliquis in pugna multos cædit hostes, at poἀγαθοῦ ἀπελήλυθεν, ἕτερος ἄν τις θαυμάσειεν. Ἡμῖν stremo ipse quoque cadit, nec forte adhuc invenit γὰρ οὐχ οὕτω δοτέον μαίνεσθαι, ὡς τοιαῦτα νοεῖν. eum qui ejus præclare facta hymnis celebret. Sic ᾿Ανδρίζεται τις ηρωϊκῶς, καὶ συχνούς ρίπτει τῶν diu aliquis navem gubernavit, multos salvavit, tanπολεμίων, πίπτει δέ ποτε καὶ αὐτός. Καὶ οὐκ ἤδη dem in mare profundum lapsus periit, nec tamen τὸ ἀνδρεῖον περιήδεσθαι συγκαταπέπτωκε τῷ ἀν- boni navitæ gloriam perdidit. Sic Esculapius ipse δρί. Μακρά τις κυβερνήσας, καὶ μυρίους ὅσους ex tot morbis liberator, toties coronatus in hoc περισωσάμενος, εἶτα βαψάμενος ἐς ἀλμυρὸν βυ victoriæ genere, nequaquam morti non succumbere θόν, ἐξαπόλωλε. Καὶ οὐ συγκατέδυ τῷ ἀνθρώπῳ τὸ potest; nec tamen viri coronas sine injustitia auτοῦ δεξιοῦ κυβερνήτου ὄνομα. Ασκληπιάδης κατὰ feret, per omne tempus victoris nomen habituri. νόσων παγκρατιάζων, καὶ συχνὰ στεφανωσάμενος, οὐκ ἔσθ᾽ ὅπως οὐ πεσεῖται θανάτῳ. Καὶ οὐκ ἄν τις δικαίως τοὺς στεφάνους ἀφελεῖται τοῦ ἀνδρὸς, ἀλλὰ κληρονομήσει τῆς νικητικῆς διὰ παντὸς, ἐκεῖνος κλήσεως. μδ΄. Οὕτω δὴ καὶ ὁ ἀμνούμενος, ἐν οἷς αὐτὸς 44. Sic Andronicus, quem defunctum celebraἔπασχε, τοῖς πειραζομένοις βοηθεῖν δυνάμενος, ὅμως καλούμενος πρὸς τοῦ κρείττονος, ἀπελήλυθεν, ἔχων σεμνύνεσθαι τῇ καὶ τῶν σμικροτάτων ἐπιστροφῇ διὰ τοὺς ἑκάστων ἀγγέλους, οι παραστα τοῦσι θεῷ. Οἷς μὲν οὖν τὸ θεῖον σμικρολογεῖται, ἀλλ᾽ ἐκείνοις εὐαρεστεῖται, μέχρι καὶ εἰς σελήνην ἐξ ὑψίστων χαλᾶσθαι τὴν τῆς Προνοίας σειράν· ἐπὶ δέ γε τοῖς ἐκεῖθεν καὶ περὶ ἡμᾶς μὴ ἄν ἐθέλειν γλισχρεύεσθαι τὴν θειότητα συγκατακερματιζομένην τοῖς οὕτω πολυσχιδέσι, καὶ ἀπασχολοῦσαν ἑαυτὴν, ἔνθα τὸ σμικροπρεπὲς ἐπιλέγεται. Θεὸς δὲ καὶ ἐν ταῦθα ἕτερα βούλεται· καὶ οὐ φέρει παρ' ἡμῖν ἀτέχνως σεμνύνεσθαι, καὶ προσχήματι μεγαλειότητος εὐμεθόδως κατασμικρύνεσθαι. "Η γὰρ οὐ τυραννει Θεὸν ἄντικρυς ὁ τοῖς μὲν ὑψοῦ ἐπιπρέπειν αὐτὸν ἀφιεῖς, τῶν δὲ περὶ ἡμᾶς οὖν ἐντὸς εἶναι σοφιστευόμενος, καὶ τὰ κατ᾿ ἄνθρωπον, ὃς δὴ βασιλεύειν τῶν ἐπὶ γῆς πέπλασται, ἀπάγων Θεοῦ; ὡς ἂν οὕτω τοῦ καὶ παμβασιλέα ἐκεῖνον εἶναι ὑπούλως ἀφέλοιτο καὶ μὴν θεῖον ἀληθῶς ἡ ἐν προνοία λεπτοτομία, καὶ τὸ ἐν τοῖς ἁδροτέροις ἀνελικτικόν τε καὶ ἀναλυτικόν· οὗ δὴ πρὸ πάντων ἀνάγκη μετέχειν τὸν mus,in quibus ipse passus est, contra ea patientibus opitulatus est, quantum posset, ipse ab Omnipotente appellatus excessit venerandus etiam conversatione cum singulorum, qui Deo astant, angelis. Dum enim alii tenuia de rebus divinis agitant, illi magni faciunt, Providentiæ catenam ex alto ad lunam usque promittentes: nos autem haud decet divinitatem attenuare, in plures partes scindendo, et dignitate sua exuendo.Deus autem hoc loco alia vult,nec a nobis tenuiter coli et sub glorifcationis prætextu maligne deprimi patitur. Nonne tyrannica impietate contra Deum se gerit, qui eum cœlitus regnantem admittit quidem, rebus autem nostris non interesse sophistico elencho asserit, hominem autem, qui supra omnia terrestria dominari vocatus cst, a Deo alienat? Sic enim Deo majestate sua exuto universi gubernatio,in omnibus vel minimis providentia et circa mundum cura et sollicitudo detraheretur, quæ omnia tamen Deo, utpote soli sapienti competunt, qui non solum ad nos usque descendere non recusavit, sed humanitalem mire induit, et, ut nos, in carne vivit, sΘ-

cundum Patris voluntatem agens. Non enim humi- ἐπὶ πάντων Θεὸν, τὸν μόνον σοφόν· ὃς οὐ μόνον lia et superficialia respicit, sed ad ima penetrans mundi viscera, renes et cor perscrutatur, et ad terræ radices usque verba benigna mittit. τὴν ἕως καὶ εἰς ἡμᾶς οὔτε ώκνησε κάθοδον, δ και σωματικῶς αὐτὴν ἢ τοῦ θαύματος 1) ποιησάμενος, οὔτε μὴν συγκαταβαίνων ὀκνεῖ, ἐργαζόμενος εἰσαι; κατὰ τὸν Πατέρα· καὶ οὐ μόνον τὰ ταπεινὰ ἐφορῶν, ταῦτα δὴ τὰ ἐξεπιπολῆς, ἀλλὰ καὶ τῶν μυχαιτάτων γινόμε νος, καὶ ὥσπερ τοῦ ἐμψύχου κόσμου, ὅτε καρδίαις ἐμβατεύει καὶ διαλογισμοῖς, οὕτω καὶ τοῦ λοιποῦ, ὅτε μέχρι καὶ εἰς ῥίζας γῆς τοὺς προνοητικούς λόγους ἀφίησι. 45. Hujus exempli specimen præbens pius noster Imperator non tantum selectis et magnificis verbis utens, iis quoque qui ad ima descendebant sollicitudinem suam impertivit, non humiliter, sed, ut Deus, condescendendo. Illum in plena concione gravi et docta verbis sonantem audire poteras nunc singulos alloquentem, nunc singulorum quæstionibus respondentem, aut pro imperatoria auctoritate verba facientem. Hanc agendi rationem civitas " nostra quasi coelestis, et loca vicina sæpe experta sunt, ut non minus exercitus Romæus et tota christianitas; id experti sunt quotquot cum legum obedientia aut rebellium more vivebant; omnes autem ad statum bene ordinatum reductos aut vinculis aut humanitate refrenavit. με. Τούτου γινόμενος ὁ ἔνθεος ἐκεῖνος βασιλεὺς τοῦ ὑποδείγματος, οὐ μόνον τοῖς λογάσι καὶ μετ γαλείοις τῶν ἐν ταῖς πράξεσι λόγων ἑαυτὸν ἐπεδίδου, ἀλλὰ καὶ τοῖς εἰς τὸ ὑποδεὲς πυθμενιζομένοις τὴν κηδεμονίαν ἐμέριζεν, οὐ καταβαίνων ταπει νῶς, ἀλλὰ συγκαταβαίνων τρόπον ἔνθεον. Καὶ ἦν βλέπειν ἐκεῖνον ἐν λαῷ βαρεῖ καὶ συλλόγῳ πλή θοντι οὐ μόνον εἰς κοινὸν βροντῶντα λόγοις, ὧν ἐχρῆν ἐπὶ ἴσου μετέχειν ἅπαντας, ἀλλὰ καὶ τοῖς κατ' ἄνδρα διομιλούμενον, ἤτοι πρὸς ὅπερ ἄν ἔκαστις προβάλοιτο, ἢ ἔνθα τὸν αὐτοκράτορα ή κατ' ἄνθρωπον ἔννους περιπέτεια προκαλέσεται. Ταύ της τῆς μεθόδου ἡ κατ᾽ ἡμᾶς ὡς ἑκάστοτε, ὡς ἂν εἴποι τις, οὐρανόπολις ἐπειρᾶτο, ταύτης αἱ περιοικίδες ἅπασαι, ταύτης ἅπαν Ρωμαϊκὸν στρατόπε δον, καὶ φῦλον ἅπαν Χριστιανικὸν, καὶ ὅσον ὲ παρ᾽ αὐτό· τὸ μὲν ὑπήκοον, τὸ δὲ εἰ καὶ παρήκοον, οἷς αὐτονόμως ἤθελεν ἔχειν, ἀλλὰ τρόπον ἄλλον ὑπακοῦον καὶ αὐτὸ, οἷς ἔγχετο τὴν σιαγόνα, ὅσα καὶ χαλινοῖς καὶ κημοῖς ταῖς βασιλικαῖς ἀντιπράξεσι, καὶ τῆς ἀτάκτου φορᾶς εἰργόμενον, καὶ ὡς οἷον ἀναχαιτιζόμενον, τῆς θρασύτητος ἀνεσειράζετο. 46. Sic igitur in omnibus imperatoris sollicitudo μς. Καὶ ἦν ἐπὶ πᾶσι τὸ βασιλικὸν τοῦτο προed omnia penetrans a summo ad ima et in medio μηθὲς ἱκανὸν, καὶ συνδιῆκε τοῖς ὅλοις, καὶ ἀπὸ τῶν effusa sicut anima ubique adfuit; nihil parvi æsti- ἄνωθεν ἕως καὶ κάτω ἱκανούμενον, ἀνεχέετο καὶ mans,omnia divina reputabat,ita ut qui hæc omnia εἰς τὰ κύκλῳ, καὶ ψυχῆς δίκην τοῖς τοῦ παντὸς ἐγviderit imperatorem nulla re egentem,sibiipsi suffi- κατέσπαρτο μέρεσι, καὶ σμικρολόγον εἶχεν οὐδὲν, cientem pronuntiaverit; illi autem ab eo regi opus ἀλλὰ τὰ πάντα θεῖα, καὶ ὁποῖα βλέπων τις ἀνενδεξ habebant eo regimine, quod illegitimitatem ac fero- βασιλέα τοῦτο εἶπε καὶ μόνον, καὶ ἑαυτῷ ἐπὶ πᾶσιν citatem expellit, morum autem probitatem inducit. ἀρκοῦντα, καὶ μηδενὸς τῶν ἁπάντων ἐπιδεόμενον Viros præcipuos eligere datur, mnediocres seligere, εἰ μὴ ὅτι γε εἰς τοσοῦτον, εἰς ὅσον αὐτοὺς βασιpost hos sexcentos, quibuscum ille collocutus est λεύεσθαι, καὶ τὸ φύσει δουλευτικὸν ἐνδείκνυσθαι. de rebus ad vitam quotidianam spectantibus, de δι' οὗ τὸ τοῦ βίου μὲν ἄνομον καὶ θηριώδες μακρὰν scientia, de vivendi arte, de studiis litterarum. ἀφορίζεται, τὸ δὲ πολιτικὸν καὶ νόμιμον εἰσοικίζει ται. Ἔστιν ἀναλέξασται λογαδικοὺς ἄνδρας, ἔστιν ἀπολαβεῖν μέσους, ἔστιν ἀπαριθμήσασθαι τοὺς ὑπὸ τούτοις μυρίους ὅσους, οἷς ἐκεῖνος τὰς εἰσαεὶ ὁμιλίας διένεμε· τὰς μὲν ἐμπράκτους, ὅποι ἐχρῆν, ἔστι δὲ ἂς καὶ ἐν λόγοις, ὅσοις τε τὸ ζῆν κληροῦται, καὶ τοῖς ἐν γράμμασιν. 47. Equidem hoc loco solis exemplum sermoni adaptare non anio fulgentis et omnibus splendore suo pulchritudinem peculiarem emittentis; sapienti autem æquiparo magistro, cujus disciplina in bonum commune confertur, quo omnes indigent, et cujus officium unicuique provinciam attribuere, praesertim autem quod dictum ascriptum Deo est omnia omnibus facto, quod Paulus magnus apostolus imitando expressit, communi vitæ usui e Deo qui omnium animas ad salutem ducit. μζ. Ἐνταῦθα δὲ οὐ πάνυ φιλῶ τὸ κατὰ τὸνλιον ἢ ὑπόδειγμα προσαρμόσαι τῷ λόγῳ, λάμποντα και πᾶσιν ἐπαφιέντα τοῖς καταλαμπομένοις τὸ ἑαυτοῦ καλόν· σοφῷ δὲ διδασκάλῳ ἐκεῖνο παραβάλλω, οὔτ περ ἀγαθὸν πᾶσί τε κοινοῦσθαι τὸ διδασκάλιον, οὗ πάντες δέοιντο ἂν, καὶ αὖ πάλιν, οὗ χρεών, συν διασχίζειν ἕκαστοις τὴν μέριμναν· μάλιστα μὲν οὖν, ὃ καὶ εἰπεῖν προσετέθη Θεῷ, τῷ πᾶσι τὰ πάντα, ὃ δὴ καὶ Παῦλος ὁ μέγας ἐκεῖθεν εἰς μίμη σιν ἀνεμάξατο, τῷ καὶ κοινῇ, καὶ πρὸς μερίδας δὲ βίων, ἔτι δὲ καὶ πρὸς ψυχὰς ἑκάστης διοικονομουμένῳ τὸ σύμφορον.

auctorum est. Nobis enim perpetuo de hac re loqui non est propositum, quibus nec breviter sermocinari lubet ad auditores non plane attentos; nec in promptu est in tanta rerum memorabilium multitudine. Fuit autem ille status pristini renovator, regni turbati restaurator, luxuriei quæ a virtute alienat coercitor, temporis parcus. Qui enim omnia domare voluit, ecclesiis divinis inhiabat aut si quæ alia ædificia obvia erant; imperator autem spem illius frustratus excitavit, ruinas restauravit, morbos curavit, omnia fecit ut os sæculi quod cuncta contra fas devorare gestit, clauderet. μη. Καὶ ταύτης δὲ τῆς βασιλικῆς ἀρετῆς τὰ 48. Regis virtutis mentionem peculiarem facere καθ᾿ ἕκαστον αἱ συγγραφαί λαλείτωσαν. Ημείς γὰρ οὐκ εἰς ἀπέραντον ἐξαγαγεῖν τὰ τοῦ λόγου προτεθυμήμεθα, οἷς γε καὶ βραχέα λαλεῖν οὔτε ἐν καλῷ καιροῦ κεῖται, ὅπου τοῖς παθαινομένοις οὐκ εὔπορος ἡ ἀκοὴ, οὔτε ἐν εὐχερεῖ, διὰ τὸ καὶ οὕτω πολυπληθὲς τῶν μνήμης ἀξίων· ἐν οἷς καὶ ὡς ἀγα θῶν ὑποῤῥεόντων ἦν καινιστής, ἀταξίας ἁρμοστής καιρικῆς, ἐπισκευαστὴς τῶν εἰς ἀρετὴν ἀφωρισμέ νων ἐνδιαιτήσεων, χρόνου φθορᾶς ἀντίπαλος. Ὁ μὲν γὰρ πάντα δαμάζειν ἐθέλων, βαθὺ ἔχασκε κατὰ τε θείων ναῶν· καὶ ὅσον αὐτοῖς εἴτε σύνναον, εἴτε καὶ ἄλλως οἰκειούμενον, ὁ δὲ αὐτοκράτωρ εἰς κενὸν, ὃ φασι, χαίνειν αὐτὸν ἀφιεὶς ἐπεσκεύαζεν, ἐπεποιεῖτο, ἐξήγειρε τὰ καταπεπτωκότα, ἰᾶτο τὰ πεπονηκότα, πάντα ἐποίει, ὅσα χρονικῷ ἀντιπίπτει στόματι ἀνοιγομένῳ εἰς φθορὰν τῶν ὅσα μὴ χρεὼν φθείρεσθαι. μθ'. Σεισμοί ποτε αναταράττοντες τὰ τοιαῦτα καὶ ἐκμοχλεύειν ἔχοντες, καὶ ἡ γῆ τοὺς θεμελίους ἀνέπτυε· καὶ ἡ βασιλική χειρ ἀνίστα τὰ ἱερὰ πτώματα. Εἰ δὲ μὴ θεμελίοις ἐπεβούλευε τὸ κακὸν, ἀλλ᾽ αὐτὰ μὲν ἀφίει κατευμεγεθεῖν τοῦ βλάπτεσθαι, τοῦ δ᾽ ὑπερφαινομένου κατεπεχείρει, ἐνταῦθα μια κρὸν ἐδόκει τῇ βασιλικῇ μεγαλοδωρεᾷ τὸ ἐνδέον ἀναπληρῶσαι τῆς οἰκοδομῆς, εἰ μὴ καὶ τὰ ἐντὸς ἀγαθοχυσίας ἐμπλήσει τοῖς ἐν ἀναθήμασιν ἱεροῖς. Καιροί τινες, καὶ ἀνήφθη πῦρ, ἢ αὐτόματον, ἢ καὶ ἄλλως ἐκ μηχανῆς ἐπίβουλον, καὶ τὰ ἑαυτοῦ ἦναιδεύσατο, μήτε τῶν κοινῶν φειδόμενον, καταβοσκηθὲν δὲ καὶ πολλὰ, ὧν ἦν τὸ πολλοῖς ἄβατον. Καὶ πάλιν κἀνταῦθα τὸ βασιλικόν προμηθὲς ἀντεπεξήγετο τοῖς κανονικοῖς, καὶ τὸ ἀπελθὸν καλὸν ἀποκαθίστατο. Καὶ οὐκ ἂν ἔχοι τις εἰπεῖν κακὸν οὕτω φιλονεικηθὲν ἐκκορυφωθῆναι εἰς μήκιστον, ὃ μὴ ταχὺ ἐξηφά νιστο. 49. Terræ motus olim grassabantur,omnia e loco moventes, et solum fundamenta rejecit,regis autem dextera quæ lapsa erant templa restauravit. Si fundamentis malum non incubuit et omnia restaurationem exspectabant, imperator infra liberalitatem duxit suam ædificii damna reparasse, nisi sacris oblationibus intus quoque thesauros suos aperuisset. Quodam tempore ignis aut sponte aut malitia accensus, destructionem afferre sategit, ædificii molem consumens, et plurima depascens multitudini inacessa. Sed tum quoque cura imperatoris canonicorum sollicitudinem præcessit, et quod consumptum fuerat templum, reædificatum est. Nec aliud, de quo construendo tot æmulati sunt, ut longum duraret, tam prompte interiit. ν. Καὶ οὐ περιεγράφετο ἐν μόνοις ἡμῖν οὐδὲ ταυτὶ τὰ ἀγαθά· τὰ πλείω δὲ οἱ τῆς ἐψας λήξεως ἐκληροῦντο, καὶ τὸ Εὐρωπαῖον πλάτος, καὶ νῆσοι ἐγκαινιζόμεναι καὶ οὕτω προφητικῶς, οἷς ἐκ καινῆς τὸ ἀποιχόμενον ἐν ἱεροῖς κάλλος ἀνεκομίζοντο. Καὶ ὃ ἐνταῦθα κενούμενος πλοῦτος δόξειε μὲν ἂν ἐκ μέρους ἐστοχάσθαι τοῦ εὐεργετεῖν, οἷς ἐκερματίζετο· τὸ πλῆθος δέ τις καταλέξας τῶν ἐπιποιηθέντων καὶ σεμνείων καὶ θείων ναῶν, πάνυ πολλὰς ὀλότητας καὶ μεγίστας δαπάνης ἐκκορυφώσεις τῷ ἀδροτάτῳ τῆς ἐκχύσεως. Καὶ οἱ μὲν φθάσαντες τῶν ἐν ἡμῖν αὐτοκρατόρων μίαν δήπουθεν, ἢ καὶ δευ τέραν καλλονὴν θείαν φωτὶ δείξαντες, νεοτήσιον σεμνὸν καὶ μέγα τι ποιῆσαι κέκρινται, καὶ ἀληθῶς πεποιήκασιν· ὁ δὲ συννοησάμενος κρεῖττον εἶναι φυλάξαι τὸ εἶναι τοῖς οὖσι μὲν, κίνδυνον δὲ ὑπομέ νουσιν ἀπιέναι, πρὸς τῷ ἔργῳ τούτῳ εἶχε τὸ πᾶν, φιλοτιμούμενος μηδέν τι τῶν ἱερῶν ἔργων απογενέσθαι, ἀλλὰ τὸ πάλαι κτητορικὸν αὐτοῖς ἐναπομεῖναι μέχρι τέλους ἐκφώνημα πρὸς μνήμην τοῖς ἀνεγείρασιν. Επηκολούθει δὲ ἄρα τῷ βασιλεῖ αὐτο50. Nec ad nos solos hæc commoda spectabant; pleraque enim regiones. Orientis fortita sunt, et contineus Europa et insulæ prophetice renovatæ, ad quas denuo cultum divinum labantem reduxerunt. Hic divitiæ absumptæ ex parte ab iis qui eas sortiti fuerant,ad stipem erogandam adhibitæ sunt. Multitudine vero enumerata monasteriorum, ecclésiarumque summas pecunia maximas quis largitionis loco profusas inveniel.Priores equidem impe ratores nostri unam aut alteram pulchritudinem in lucem edentes rem grandem fecisse videntur, et reipsa fecerunt. Qui vero consideravit quod melius esset conditionem servasse exsistendi iis quidem qui sunt, a superstitibus vero periculum ejecisse; et præter opus illud universum esse habuit. omni ope curaque enitens, ut nihil de sacris operibus deficeret, sed quod antiquitus Dominica res erat ipsis remaneret usque ad finem,adhortationem illud habens ad memoriam illis qui memoriam suscitant. Regi exinde hanc præsertim hereditasse gratiam pro re nata inhærebat. Et priori quidem qui pos-

EUSTHATII THESSALONICENSIS METROPOLITÆ sedit codicillorum memorialium nomina et titu- φυῶς ἐντεῦθεν, κληρονομεῖν αὐτὸν μάλιστα τῆς los et quæ ad illum pertinebant, tempus delevit; secundus vero tempore veniens rex, illud denuo ad memoriam inscripsit, priorem, et se ipsum inscripsit, quia non est cur lateat recens quod juventus fuerit, et celebritaie antecessores vicerit et memoriæ secundam fuerit gloriam assecutus, ubi antiquum non firmitatem habuit, quando junior nondum natus erat. 51.Quando vero bonis absumptum imitationibus et ad perpetuitatem tendentem, perfectum exinde oportebat complementi in talibus esse participem, non sufficere astimat talem actis additionem, sed opus eomplet divinum, nec ad vanum in conspectum veniendi amorem et arrogantem tumorem quod mirabitur qui ferocitate motus cogitat; et viro solitariam vitam fastidiendi placendi studiosus (cum talibus enim sibi complacebat, magis quam quivis alius) monasterium construit, cujus secessus quidem in deserto solitariam cellam, pulchritudo vero adornat sermonis fulgens elogium. Gubernationis in eo norma valde convenienter diceretur angelis digna. Viris nunc repletur optima nota signatis, fere absque corpore viventibus, qui lucis angelum prope se habere et traduntur et creduntur,et ipsi sciunt, et divulgatur sermoillius creber, quia vehementer desideravit sanctos ipsius hos viros omnes simili ratione viventes superare. Et desiderium effectum habuit. Ipse enim nullius antecessorum inferior evasit, quotquot talibus bonis splendidi fuerunt, et qui desiderii secundum ipsum, dixerim et secundum Deum, viri fuerint, qui debebant alios omnes superare. Igitur se tanto bono dant, in quantum energia deficere non licet, et decertant in virtutis stadio vincere, quasi et contra athletas qui stare non prævalent. Et non est renuendi locus quod, Deo auxilium suppeditante, non excident a bono proposito. τοιᾷσδε κλήσεως. Καὶ τῷ μὲν πρώτῳ κτησαμένῳ ἤδη ἐπαλείφων ἦν ὁ χρόνος τοὔνομα τῆς μνημονικῆς δέλπου, τά γε εἰς αὐτὸν ἥκοντα· ὁ δὲ βασιλεὺς δεύτερος ἥκων τῷ χρόνῳ, ἐκεῖνόν τε αὖθις εἰς μνή. μην ἐνέγραφε τὴν προτέραν, καὶ ἑαυτὸν προσενέγρα φεν· ὅτι μηδὲ ἐστι τὸ νεάζον λαθεῖν, καὶ παρευδοκιμηθῆναι τῷ φθάσαντι, καὶ τὸ τῆς μνημοσύνης ἀπενέγκασθαι δευτερεῖον, ἔνθα τὸ παλαιὸν οὐκ ἂν συνεστήκει, μὴ τοῦ νεάζοντος ἐπιγεγονότος. να'. Ἐπεὶ δὲ τὸν ἀγαθαῖς μιμήσεσιν ἐντηκόμενον, καὶ εἰς τὸ ἀεὶ προβαίνοντα, τέλειον ἐχρῆν κανταῦθα τῆς ἐν τοιούτοις καὶ αὐτὸν ὁλότητος εἶναι μέτοχον, οὐκ ἀρκοῦν ἡγεῖται τὴν τοιαύτην ἐπιποίησιν, ἀλλὰ ὀλοκληροῖ καὶ αὐτὸς θεῖον ἔργον, καὶ αὐτὸ οὐ πρὸς κενὸν φανητιασμὸν καὶ σοβαρὸν ὄγκωμα, ὡς ἂν δὲ θαυμάσειεν ὁ φρονῶν εἰς στρυφνότητα· καὶ χαρι σάμενος ἀνδρὶ μονάδος βίου κατακόρως ἔχοντι (ἔχαιρε γὰρ τοῖς τοιούτοις, εἴπερ τινὶ τῶν ἑτέρων), ἀνιστα φροντιστήριον, οὗ τὸ μὲν ἀνακεχωρηκός ἐρήμου τμῆμα, τὸ δὲ κάλλος ἐξαρτύσοι ἂν λόγου λαμπρὰν πανήγυριν. Ἡ δὲ τῆς ἐν αὐτῷ πολιτείας διάταξις οἰκειότατα λεχθείη ἂν ἀγγέλοις πρέπουσα. Καὶ νῦν πέπληθεν ἀνδρῶν ἐκεῖνο ἀσκουμένων φε ρωνύμως τῇ ἐπικλήσει, καὶ τὸ μικροῦ ἀσώματον βιαζομένων οἷς ἄγγελον φωτὸς ἐφίστασθαι αὐτοῖς καὶ ὀνομάζονται καὶ πιστεύονται, καὶ αὐτοὶ οἶδασι, καὶ περιφδεται λόγος ἐκείνου ὑμνητὸς, ὡς ὅτι ἐπισ θυμίᾳ ἐπεθύμησε τοὺς ἑαυτοῦ Ἱεροὺς τούτους ἀνα δρας πάντων ὑπερεῖναι τῶν ὁμοιοβίων. Καὶ ἦν ἡ ἐπιθυμία εἰς ἀνάλογον. Αὐτός τε γὰρ οὐδενὸς τῶν φθασάντων ἐξέπιπτε δεύτερος, ὅσοι τοιούτοις ἐνη γλαίσθησαν ἀγαθοῖς, καὶ οἱ τῆς κατ᾿ αὐτὸν, εἰπεῖν δὲ καὶ τῆς κατὰ Θεὸν ἐπιθυμίας ἄνδρες, ὀφειλέται πάντων περιέμμεναι ἄλλων. Καὶ τοίνυν γίνονται τοῦ τοιούτου καλοῦ, εἰς ὅσον οὐκ ἔστιν ἐλλιπεῖν δυο νάμεως, καὶ ἁμιλλῶνται τὸ τῆς ἀρετῆς κρατεῖν στάδιον, ὡσεὶ καὶ εἰς ἀπαραμίλλους καταστῆναι παγκρατιαστάς. Καὶ οὐκ ἔστιν ἀπείπασθαι, ὡς Θεοῦ ἐπαλείφοντος οὐκ ἐκπεσοῦνται τῆς ἀγαθῆς προθέσεως. νβ'. ᾿Αλλὰ γὰρ οἷον τὸ ἀκοῦσαι, Γεύσασθε καὶ ἴδετε, ὅτε γλυκύτης θεία τοῖς βουλομένοις ἐμβρωμα. 52. Audite,quæso, illud:Gustate et videte, quando dulcedo divina volentibus gustare offertur. Simul divinorum cupidus audivit, et simul manducavit, τίζεσθαι πρόκειται. Αμα ὁ τὰ θεῖα λιχνευόμενος et bibit vinum mistum, sicut novitsalomonis sapientia epulas parare; et insumptis his quæ recondita habebat, ad majora desideria provocat, nec divinis deliciis saturari potest. Talis ille, reipsa beatus et magni invitatoris conviva dilectus, comperit pulchrum esse ejusmodi laborem;et animæ in ipso virilis conditio non lucernam exstinxit, cujus ad lucem incedit quivis in talis vitæ recta semita; accendit vero amplius divino Spiritu refovens et anima ad Deum aspirans; unde progressus efficiens se exercebat et cæteris similibus studebat operibus. Et loca in apto electa, ex judicio, et ἤκουσε, καὶ ἅμα ἔφαγε, καὶ ἔπιε τὸ κερασθὲν, ὡς οἶδεν ἡ Σολομώντειος δαιταλουργεῖν σοφία· καὶ διπανήσας τὸ παρατεθὲν, ἐρεθίζεται εἰς πλείω ἐπισ θυμίαν, καὶ τῆς θείας οὐκ ἔχει τρυφῆς κορέννυσθαι. Τοιοῦτος καὶ ἐκεῖνος, ὁ τῷ ὄντι μακαριστὸς, καὶ τοῦ μεγάλου δειπνοκλήτορος δαιτυμὼν φίλιος. Ἐγεν σατο, καλὸν εἶναι οὕτως ἐργάζεσθαι· καὶ ἡ ἐν αὐτῷ τῆς ψυχῆς ἀνδρεία κατάστασις οὐκ ἐσβέννυε τὴν λυχνίαν, δι' ἧς ποδηγεῖταί τις εἰς τοιαύτην ὀρθὴν βίου τρίβον· ἐξανῆπτε δὲ εἰς πλέον ἀναῤῥιπίζων θείῳ Πνεύματι, καὶ ἐπιποθῶν τῇ ψυχῇ πρὸς Θεόν, ὅθεν προσβιβαζόμενος ἐμελέτα, καὶ ἑτέροις ὁμοίοις

ν πράγμασι. Καὶ οἱ τόποι ἐν ἑτοίμῳ, ἐπι- materialia confciebantur et tribus artibus valens ἐξ ἐπικρίσεως, καὶ τὰ τῆς ὕλης ηὐτρέαἱ τὸ τεχνικὸν φῦλον προκατείληπτο τοῖς τό τε ἀρχιτεκτονοῦν καὶ τὸ ὑπουργικόν ων οἱ μὲν τοῖς Ναζιραίοις θέσθαι σκηνώγὺς δὲ ἔστι φάναι καὶ Θεῷ, διά τε τὸ θεῖον άσματος, καὶ ὅτι τοῖς ἐν αὐτῷ καθαρεύουσι σκηνοῦν οἶδε καὶ ἐμπεριπατεῖν· οἱ δὲ ξένοις ἀνάπαυλαν, καὶ αὐτοῖς τραυματ καὶ ἑτέρως νόσοις ἐνολισθήσασι. Καὶ ὁ μὲν ; θείᾳ ἐπιθυμίᾳ ἐκθερμανθείς, καιομένην καρδίαν ἐν ἑαυτῷ, εἴ πως ἴδοι τὸ ἐπιθυΩς δὲ τὸ χρεών ἤπειγεν, ἀπῆλθε, προσῷ τὴν ἔφεσιν καὶ τὴν εἰς τἀγαθὸν πρόθε καὶ ἔργον ἤδη τέλειον, ἀφέμενος τῷ υἱῷ τελεσφορῆσαι τὸ ἔλλειμμα, καὶ τὴν μὲν δοὺς αὐτὸς καὶ τοῦδε τοῦ ἀγαθοῦ, ἐκεῖνο δὲ σάμενος τὸ παντέλειον, pretiis primas tenuerai et constructiones faciens et adjumentum præslans. Horum eos quidem Naziræis constituisse tabernacula, proximum autem est Deo colloqui,lum ob apparatum divinum,tum quia illis qui in divino apparatu se mundant Deus inhabitare vult et ambulare; hos vero advenis hospitium præbuisse, et vulneratis aut aliis morbis laborantibus. Qui quidem sic divino desiderio fervidus fuit, ardens in se cor habuit si forte desideratum viderit. Cum vero festinavit mors, decessit, Deo afferens desiderium et virtutis amorem, tanquam opus jam perfectum, relinquens filio regi ad bonum finem perducena quæ relicta sunt, principium quidem faciens boni,illudque omni numero consummatum æmulationis rationem præbens. ν δὲ τῆς αὐτῆς ἐπισκευῆς καὶ ἡ τῶν πόσ · φρουρίων, τῶν μὲν ἔγερσις ἐκ τοῦ πάλει τῶν δὲ ποίησις, καὶ εἰπεῖν καιριώτερον, ανή. Καὶ Τιβερίῳ μὲν προνοίας προσμετ και ἀγαθόν, ὅτι πολλὰς πόλεις κατασειταῖς εὐεργεσίαις ἀνέλαβεν. Ὁ δὲ καὶ τοῦτο οσοῦτον, εἰς ὅσον οὐκ εἰπεῖν ἡμῖν εὐμαρὲς ῷ παρόντι, μὴ καὶ τὴν ἐπιμεμετρημένην τικοῖς ὀνόμασι προσδαπανήσωμεν· ὅσας δὲ τινῆς ἐν ἐπικαίροις χωρίοις ἀνέστησεν, ἕτερος αὗται, οὐχ οἷος μὴ ἐπεξισοῦσθαι παῖς οὐ γὰρ εἰς ἑκατὸν ἔπαξ, οὐδὲ εἰς τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ὑπερέκεινα κορυφούμενα ανται, δι' ὧν ἀποτειχίζων τοὺς πολεμίους · ἐκδρομῆς, ἐχόμενα τρίβου σκάνδαλα τιθέοἷς, καὶ προοδεῦσαι μὲν κωλύων, βιασαμέν τὴν ὁδὸν φόβον θανάτου ἐπισείων ἐκ τῶν καὶ μένειν οὕτως οίκοι βιαζόμενος, καὶ ἢ ν πέττειν, ἢ κατὰ σφᾶς αὐτοὺς θυμομα ήγνυσθαι. χ ήττον δέ τι καὶ ἐκεῖνο κεινὸν, ὅτι τοῖς τῶν τοιούτων ἔργων ἑαυτὸν ἀρχιτεκτονεῖν καὶ διευκρινεῖν τὰ, δι' ὧν ἀσφαλῶς ἐστήὶ πολλὰ δὲ καὶ διακονεῖν καὶ χειρουργεῖν τίζουσι, καὶ παραφορεῖν ὅσον χρήσιμον. ; μὲν τὰς βασιλικὰς ἔτριβον χεῖρας, καὶ δὲ τρίψουσιν, ἢ σπάθη βαρυνομένῃ πολλῷ ῳ, καὶ ὅσον δίχα γε τοῦ τέμνειν οὐκ ἂν ως φέροι κατενεχθέντα πολέμιος όμιλος, χνὸς τοῦ βίου ἐκθεριζόμενος, δραγμεύοιτο τοιβάς· ἢ κορύνη σιδηρέα, χάλκεον ὕπνον ττομένων καταφέρουσα, ἢ βριθύ δόρυ, καὶ σεν ἂν ποιητικὴ μεγαλοφωνία ὡς εἰς νηός κοσόροιο. Τοιοῦτον γὰρ ἡ βασιλικὴ παλάμη : καὶ ἐχώρει. Καὶ ταῦτα μὲν χθές τε καὶ ἔργα τηνικαῦτα τῷ βασιλεῖ· μεταξὺ δὲ ἐν χερσὶν ἀδροὶ καὶ ἀδραχθεῖς, λίθοι προσ- · καὶ αὐτοὶ τοῖς ἐχθροῖς τοῦ Θεοῦ. Καὶ γαπητὸν, εἰ μέχρι τούτων ὁ κάματος. Ὁ δὲ 53. Ejusdem restaurationis erat urbium et arcium aliarum quidem renovata ab antiquo excidio edificatio, aliarum antem constructio, et ut opportunius dicam,nova creatio. De Tiberio quidem providentiæ bonum testificati eunt quod multas urbes subversas liberalitatibus restauravit. Ille vero hoc peregit in quantum non nobis in presenti dictu facile, nisi definitam horam locorum nominibus consumamus; quot vero et denuo in opportunis locis constituit, numerus alius ills, nec qui reliquis inferior queat comparari. Non enim in centum semel, nec in duplicem hunc numerum, sed et supra hæc exstructa sunt, quibus muniens hostem quemque repulit excursiones molientem, continua viarum propugnacula statuens adversus hostes, et iter quidem pergere prohibens, viam vero violenter tenentibus mortis metum incutiens per ea quæ retro stabant, sic domi remanere cogens et sive ferocitatem minuere, sive contra invicem sævientes frangi. 54. Non minus illud mirum quod talium operum plerasque seipsum architectum statuebat et discrevit quæ tutiora stabunt, multa vero ministravit manibus præstare ædificantium, et vehere quantum utile erat. Heri quidem regias fatigabant manus, cras voro fatigabunt aut instrumentum multo ferro oneratum, et quantum præter secandi naturam non alias gestaret ruens hostilis turbain fasces aut clava ferrea æreum somnum percussorum præcipitem agens, aut ponderosa hasta, quam reprasentavit poetica magniloquentia quasi navis viginti remis malum. Hoc regia manus sustinebat et porlabat;hæc quidem heri et cras regis tunc opera, interea vero lapides in manibus multi et quales vehare potest homo,lapides scandali pro Dei inimicis; optimum, si hucusque labor cessit. Ad plura vero providebat, interdiu quidem hæc erant; noctem vero bellicis. Et imperator laboribus dabat et quietie horam ad incensi animi talem ardorem opportu-

nam faciebat, insomniis sc dedens,nec genua fec- καὶ εἰσέτι πλέον ἐπετείνατο. Μεθ᾿ ἡμέραν μὲν γὰρ tens, et patientiæ columnam sibi erigens; quo certe optimis studuit documentis per vitam ad omnia patienter toleranda se macerans. 55. Nam cuncta ut dicamus, in plura divisa patientia:alia quidem quam circa corpus exercemus, quam laborum tolerantiam vocare consuevimus: alia in cupiditatum refrenatione,quæ est temperantia; alia in ægritudinis omnis miligatione, sapientiæ sane et patientiæ est, quod adhuc etiam et mansuetudinis hæc victoria, non est circa quam propriam patientiæ non habuerit summam gloriam, rex ibi suiipsius, quia nefas erat adeo magnum principem inferioribus parem esse. Sustinendis igitur perstabat in omnibus luboribus, frigus quidem tolerans quasi medii æstus urentis flatus recte compositi cupidinem inveniret, æstivis denuo caloribus expositus et patienter ferens quasi vitalibus auris refrigeraretur; sitim vero sicut nec Adipsi in historia memorati,sustinens;famem autem olioso viro utilem esse non absurde dicens, laborioso vero homini non congruam, quem noverunt nutrire sedula opera, quæ animæ luctationem renovant. 56. Compescuit et ventris cupiditates; sicut statua quæ id tantum sibi infundi vult quantum ad impletionem satis sit. Non enim ille ingurgitatum supercalcaret, nec invito stomacho cibos et liquida ultra quam fas est ingerere conaretur,sicut faciunt quorum Deus venter est. Ecce eadem amborum causa. Nam nec quod plenum est adhuc quod injicitur admittit, nec jam ore clausum ulteriora sinit intus penetrare. @ 57. Sic cupiditatem vehementissime nobismetipsis veniam dantem domabat. Cupiditatem enim tanquam rex legi obtemperans expellebat tyrannum. Stragulum ipsi ad terram asperrimum non a mediis tapetibus explicatum, adeo æstimaverat charum, ut ipsi in tempore esse res opportuna quia jam genio simul ac naturæ necessitatibus debitum solvere posset. Homericum quidem Jovem somnus quondam insidias tendens circumvenit invitum, et conjicitur ostendens sermo sorani vim non solum in iis qui aliter vitam instituunt, sed et in iis qui late dominantur.Ipsi vero vocatus non paruit somnus: præstabat utilium sollicitudo, fususque cito assurgens et quodam modo adesse timens prope huic qui semper cum metu vivit, et immortalitate digno mortem quamdam operari sensuum pigritia, et operibus ferventibus obstaculum ponere mundanæ ordinationis artificem. τοιαῦτα ἦν· ὁ δὲ αὐτοκράτωρ καὶ τὴν νύκτα πολεμικοῖς ἔργοις ἐδίδου, καὶ τὴν ὥραν τῆς ἀναπαύσεως καιρὸν ἐποιεῖτο τῆς τίς τοιαύτην ζέσιν ἐκκαύσεως, διακαρτερῶν ἄϋπνος, καὶ μηδὲ γόνυ κάμπτων, καὶ στήλην οὕτω καρτερίας ἑαυτὸν ἀνιστῶν· ὁ δὲ εὐμα θῶς μεμελέτηκε διὰ βίου, εἰς τὸ παντοίως ύπομε νετικὸν ἑαυτὸν ἐκπονούμενος. νε΄. Ολως γὰρ εἰπεῖν, εἰς πλείω διηρημένης τῆς ὑπομονῆς, καὶ τῆς μὲν εἰς τὰ περὶ σῶμα ἐχούσης, ἣν φερεπονίαν ὀνομάζειν οἴδαμεν, τῆς δὲ εἰς ἐπιθυμιῶν συνοχήν, ὃ δή ἐστιν ἐγκράτεια, τῆς δὲ εἰς παντὸς λυπηροῦ κατακέρασμα, τοῦτο δὴ τὸ καὶ σω φροσύνης καὶ καρτερίας, ἔτι μὴν καὶ πραότητος ἐκνίκημα, οὐκ ἔστι, περὶ ἣν ἰδίαν ὑπομονῆς οὐκ εἶχεν ἄκρον τὸ εὐδόκιμον, βασιλεὺς κἀνταῦθα ὧν καὶ ἑαυτοῦ, ὅτι μηδὲ ἐχρῆν τὸν οὕτω μεγάλως ἄ χοντα εἴκειν τοῖς χείροσι. Διήρκει οὖν εἰς ἅπαν φερεπονῶν, ψύχος μὲν ὑπομένων, ὡς ἐὰν καὶ μεται τάτου θέρους φρύγοντος φιλοτιμίαν εὐκράτου πνοῆς εὕρισκε, θερινῳ δὲ θάλπει αὖθις παραβαλλόμενος καὶ ἐγκαρτερῶν, ὡς εἰ καὶ ζωογόνοις αὔραις ἐψύ χετο· δίψαν δὲ, ὡς οὐδ᾽ ἂν οἱ τῆς ἱστορίας διψοι, ἀνεχόμενος· λιμὸν δὲ ἀεργῷ μὲν ἀνδρὶ σύμφορον εἶναι φιλοσοφῶν, ἐργατικῷ δὲ ἀνθρώπῳ ἀπροσάρμοστον, ὃν οἶδε τρέφειν τὰ σπουδαῖα ἔργα, ἑαυτοῖς ἀπασχολοῦντα τὸ τῆς ψυχῆς ἐναγώνιον. νς'. ᾿Αμέλει καὶ ἐπεῖχε τὰ εἰς γαστρός θεραπείαν, ὅσα καί τις ἀνδριὰς, εἰς τοσοῦτον ἐθέλων τὴν ἔνθε σιν, εἰς ὅσον καὶ ὁ ὑπερπλησθείς· οὔτε γὰρ ἐκεῖνος ἐπισάττοι ἂν τὸ ὑπέρφορτον, οὔτ᾽ αὐτὸς εἶχε τὴν καθάπαξ σφιγχθεῖσαν λόγῳ συστέλλοντι ἀνευρῦναι εἰς βρῶσιν κατὰ τοὺς κολιοδαίμονας. Καὶ ἔστι ταυ τὸν ἐπ᾽ ἀμφοῖν τὸ αἴτιον. Οὔτε γὰρ τὸ πλῆρες ἔτι στέγει τὸ ἐμβαλλόμενον, οὔτε τὸ εἰσάγων σύστομον ἀφίησί τι τῶν ἐντιθεμένων προκύπτειν ἐντός. νζ'. Οὕτω κατισχύων ἦν ἐπιθυμίας, τοῦ δεινοτάτου κόλακος. Θυμὸν γὰρ, ὅσα καὶ βασιλεὺς ἔννομος, ἐξώθει τύραννον. Στρωμνὴ δὲ αὐτῷ πρὸς γῆς τρα χύτητα, στρώμασι μαλακοῖς ἀμεσολάβητος, οὕτω τι λελόγιστο φίλον, ὡς πραγματειώδες αὐτῷ ἐν καιρῷ εἶναι, μηδὲ τῷ παντὶ τοῦ μεγέθους κατακλίνεσθαι, ἀλλὰ καθῆσθαι ὀρθούμενον, καὶ οὕτως ἐκκλίνειν τὸν σοφὸν κατευναστὴν ὕπνον τῆς φύσεως. Τὸν μὲν οὖν Ομηρικὸν Δία ὕπνος ποτὲ περιεχύθη ἐπίβουλος οὐχ ἐκόντα, καὶ ὁ λόγος υπονοεῖται δηλοῦν τὸ τοῦ ὕπνου βίαιον, μὴ μόνον ἐν τοῖς ἄλλως ἔχουσι τοῦ βιοῦν, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς πλατὺ ἄρχουσι. Τῷ δὲ καὶ προκατ λούμενος ὕπνος οὐχ ὑπήκους· τὸ γὰρ φροντιστικών τοῦ χρειώδους περιεγίνετο· καὶ ἐπιπετασθεὶς δὲ ταῦ χὺ ἀπεπήδα, μετρῶν ἑαυτὸν, ὡς ὁ βασιλεὺς ἐπέτατα τε, καὶ τοῖς τῶν ἔργων καιροῖς ἐπιοῦσιν ὑπεξιστά μενος, και πως ὀκνῶν, τῷ ἀεικινήτῳ παρεῖναι, καὶ τῷ ἀθανασίας ἐπαξίῳ θάνατον οἷον τεχνᾶσθαι τῇ ἀργίᾳ τῶν αἰσθήσεων, καὶ τῶν σπουδαίων ἔργω εγκόπτειν τὸν τῆς κοσμικῆς ἐργάτην συστάσεως.

νη'. Υδωρ μὲν αὐτῷ φίλον ποτον, δελεαζόμενον, ὅτι τρυφῶν δέει πρός τινα σκευωρίαν ἡδονῆς σώφρο να, εἰς ἣν καὶ ὁ γλυκὺς συμβολήν τινα παραμίγνυσι κάλαμος· ἔτι γε μὴν καὶ ὁ στύφων χυλός· ἔστι δ' ὅπου καὶ ἡρέμα ὀξὺς ὁ κρίθινος. Εἰ δὲ καὶ οἴνῳ προσδεήσει χρήσασθαι, ἀλλ᾽ ἐκεῖνος ἀγλευκής· καὶ ὀξίνης ἐκίρνατο, καὶ τοῖς πλείοσιν ἀπρόσιτος. Καὶ ἦν τοῦτο βασιλικοῦ κρατῆρος ἐπίσημον, οὐχ οὕτω χαίροντος τοῦ βασιλέως τῷ πόματι (οὐ γὰρ ἡδὺ τὸ τῇ γεύσει μὴ προσηνές), ὅσον οἶμαι καταμηχανωμένου τῆς ἄγαν ὀρέξεως. Καὶ οἶδα πρὸς ἀκρίβειαν ἀσκη τὰς ἄνδρας τοιοῦτον ἑαυτοῖς οἰνοχοοῦντας κέρασμα, ὡς ἂν κατευμεγεθῶσι καὶ αὐτοὶ τοῦ ἔνδον ἐχθροῦ. νθ'. Στάσιν δὲ ὀρθίαν, ὃ δὴ καὶ ἐξ έθη, ὡσεὶ καὶ κίων ἐκπονησάμενος ἀστραβὴς καὶ ἀναστηλῶν ἐαυ· τὸν καὶ οὕτω πρὸς εὔκλειαν, οἷς ἀνεῖχεν ὑψοῦ τὰ ἡμέτερα, γόνατα κάμπτειν αὖθις Θεῷ εὐχῆς λόγῳ, καὶ οὕτω πρεπόντως ἀφοσιοῦσθαι τὸ γουνάζεσθαι, αρχετύπῳ παράμιλλος ἦν τῷ μεγάλῳ ἐκείνῳ δικαίῳ, οὔπερ οἱ τῶν γονάτων τύλοι τὸ συχνὰ γονυπετὲς ἠγόρευον. Καὶ οὕτω τὸ ἐν ἀριστεύμασιν ἀνάστημα πεπραγμάτευτο. Οὐδὲ γὰρ ἐχρῆν τὸν εἰς Θεὸν κατανεύοντα μὴ κατεξανίστασθαι τῶν ἐχθρῶν, μηδὲ τῶν ἐξ ὕψους οὕτω μακροῦ ἑαυτὸν ταπεινοῦντα μὴ θεό θεν ὑψοῦσθαι, καὶ τοῦ μέχρι καὶ εἰς γῆν ταπεινοποιοῦ ἀντιλαμβάνειν ὕψωμα εὐκλείας ουράνιον. ξ'. Τὸ δὲ βαδιστικὴν ἐντεῦθεν διαδεχόμενον, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ καρτέρημα ἦν. Οὐ γὰρ ἀνέπαυε λιπαρούς πόδας εἰλαπινάζων, οὐδὲ ἵππου κουφότητι αιρομένου ( πρὸς τάχος εἰσαεὶ τοὺς δρόμους ἐπίστευεν. Ἀλλὰ δεῆσαν τοὺς πεζοδρομεῖν ἐπιστημονικούς παρήλαυ νεν, οὐκ ἀπαξιῶν τὸ πεζὸν κατὰ τὸ πάλαι Περσικὸν ὑψηλόφρον, οἷς ἔρεσε νομοθετῆσαι δίχα τοῦ κατ' οἱ κίαν περιπάτου λοιπὴν πορείαν ἐφ᾽ ἵππου τίθεσθαι. ἀλλὰ ταῖς μὲν ἀνάγκαις, καὶ ὅτε δὲ θρίαμβοι, τὴν ἱππασίαν ἐγκρίνων, τοῦ δὲ λοιποῦ ποσὶ χρώμενος εἰς τὸ καρτερόν. ξα'. Οὕτω τὰ τοὺς πολλοὺς λυποῦντα, καὶ τῷ ἐνα γωνίῳ πικράζοντα, κατεκίρνα γλυκάσμασιν ἀρετῆς, ὑφ᾽ ἧς καὶ τὸ ἀνεξίκακον ἐπορίζετο, νωθρευόμενος κατ' ὀρθὸν λόγον εἰς ἄμυναν, καὶ καιρὸν εἰς ἐπιστρο‐ φὴν ἐνδιδοὺς τοῖς ἑαυτοὺς ἀποστρέψασιν εἰς φαυλότητα, τὸν Σωτῆρα Χριστὸν ἑαυτῷ κανταῦθα προϊ στῶν εἰς ἀρχέτυπον μιμήσεως, τὸν καὶ ἐπὶ πάντων ὄντα, καὶ πάντων προνοητικῶς ἀνεχόμενον· οὗ καὶ τὸ αὐτουργὸν ἐμιμεῖτο, καὶ τὸ ἐν ἔργοις αὐτοδιάκονον, καὶ μάλιστα τοῖς μεγίστοις. Οὐ γὰρ ἤθελε χερσὶ μὲν ἑτέραις ἐκπονεῖσθαι τὸ καλόν, αὐτὸν δὲ τοῖς ἀνα δραγαθήμασιν ἐπιγράφεσθαι, οὐδ᾽ ἀκοὰς παραβάλ - λειν τοῖς βασιλικοῖς πρακτέοις, ὀφθαλμοὺς δ' ἐπι· βάλλειν, καὶ χερσὶ καταβάλλειν τὸ ἀντικείμενον. ξβ'. ᾿Αμέλει καὶ κινδύνοις ἑαυτὸν παρενετίθει, ἔνθα τῷ στρατῷ ἄλλως ἦν ἀφυκτον· καὶ διδοὺς ἐχυτὸν ἕως καὶ εἰς θάνατον, κατηλλάττετο τοῖς λοιποῖς τὸ σώζεσθαι. Ὅθεν καὶ ἐφιλοτιμεῖτο τοῖς διὰ παντὸς 58. Aqua ipsi gratus potus, seducens quia in deliciis vivere oportet ad quamdam voluptatis vigilantiam sapientem,cum qua dulcis compositionem quamdam miscet calamus; adhuc et astringens est succus; aliquando leviter acidum hordeum. Si vero vino uti egebat, illud acerbum sumpsit; et acescens mistum fuerat etplerisque idcirco repugnans. Regii autem illud poculi insigne erat, non tam gaudentis regis potu(non enim est gratum quod palato injucundum) quam, opinor, temperanter disponentis nimium appetitum. Novi ad severitatem se exercentes viros talem sibi infundere misturam, qua in inferiorein hostem dominari possint. 59. Standi vero modum arrectum, quod dictum est, sicut columna retinens directa, sic ad nobilem habitur se componens in quantum in altum nostra sustinuit, deinde genua Deo flectere precationum gratia, et sic decenter consecrari modum suppliciter genua flectendo orandi, archetypo præcellens erat magno illo justo, cujus genuum calli testificabantur quod frequenter genua flectebat.Sic in optime gestis elevationem servare placebat.Non enim oportebat eum qui se ante Deum humiliabat non insurgere in hostes, nec eum qui post tantam elevationem humiliatus non ad Deum exaltatur, et pro virtute qua se usque ad terram abjiciebat remunerationem accipere exaltationem gloriæ caelestem. 60. Quod vero bene incedebat, inde receptum non minus sapientis viri officium erat. Non enim cessavit pingues pedes pedes ad apricum proferre, nec equo velociter currenti ob celeritatem semper decursiones præscripsit.Sed ubi oportebat eos qui assueti erant pedibus currere prægrediebatur, non indignum interpedestre reputans juxta veterem Persarum morem,quibus placuit domi quidem pedibus uti ad deambulandum, in cæteris autem itineribus equo semper vehi,sed in necessitatibus et quando triumphus equitationem admittebat, de cætero pedibus strenue uti. 61. Sic quæ multis ærumnosa sunt et ei qui certaminibus assue factus est amara temperabat miscens virtutis dulcedinibus, qua ad sanationem perveniebat; languescens, juxta rectam rationem, ad vindictam et tempus ad conversionem dans iis qui in vilitatem declinaverunt, Salvatorem Christum sibi hic proponens imitationis exemplar. eum qui super omnes est et providentia sua omnes continet, cujus vitam laboriosam exprimebat ut hominis qui in operibus, præsertim in maximis a nomine juvari volebat. Noluit enim alienis quidem manibus pulchras actiones laboriose operari,seque autem ubique virum fortem præbere, nec auditum regiis operibus præstare, oculos vero injicere et manibus oppositum projicere. 62.Itaque periculis se objiciebat ubi exercitus aliter salvari non poterat, seque usque ad mortem exponens,reliquos salvari permittebat.Exinde inter dilecta et super omnia habebat corporis vulnera

Eustathil THESSALONICENSIS METROPOLITÆ supra diadametis fulgores, ac sigilla ferebat τοῦ σώματος τραύμασιν ἤπερ τοῖς ἐν διαδήματι fortitudinem designantia. Regem quidem igitur contemplari illum, sed illud successionis, quam Deus ipsi extraordinarie, constituit, confirmans regem eum qui inter fratres magnos et pulchros parvus quidem tunc erat,perpulcher vero, deinceps vero maximus. Ducem vero non invenires ubique quærens sicut regem illum. Nam rex quivis (non immerito dicimus) ducum dux est. Equitem sane optimum vidisse, et peditem et contra singulos dimicantem ad fortiter bellandum idoneum, et in prima fronte præliantem et terribilem obsessorem et insidiarum peritum molitorem cæterisque omnibus prædiis fortissime se immiscentem, hæc non in successionis catena complicantur, licet a genere usque ad eum protrahantur, bene vero frequenti oriuntur ex exercitatione et permanenti consuetum dine, et organorum compositione,quam natura sub auctore Deo peregit. 63. Nimis vero repositis bellis non se immiscendum putavit rerum ab exordio et tempore quo tum suscitata, tum ambigua æstimata erant, unde autem necesse erat in medio adesse regem et fortitudinis opere verboque commilitones accendere et fervidos reddere. Non sane. licet discrevit (discrevit vero in omnibus animi ardor), alienus et contemptor remanebat ad sortes congregatas et ad reliqua. Sane exiens ab urbium regina, et illam quæ prope bellantes erat castris positis oppugnabat partim, vero per medium imminens, prope mittebat legiones, et sic operabatur prout debat Deus, qui una cum ipso res propitius suscipiebat. Et si non novum quid et magnum accidebat, non erat exinde redire regios emissarios quin omne loco idoneo constituissent. Nam simul cum ipsis consilia mandabat imperator, per quos quasi præsens ipse tropea struebat. Non enim erat cujus bona proposita non successerint. Si vero vcl exercitus culpa male succedebat pugna, aut si copias stipiendo frustravit conabantur duces, exitus isto et prælii atea non ad optima recidebant, aliunde quidem culpa, regis vero inanus ab hac alienæ erant. 64. Sic quidem insolita gerebat exercitus. Nec vero cuivis in promptu esset pluribus talia enumerasse. Pleraque enim ipse talium operum aggrediebatur, non cæteris tam præclara committens et periculosa. Norunt id Cilices et Armeniæ tribus, et Assyriorum gentes et omnes qui orientalibus solis radiis illuminantur. Scytharum vero ferocitatem non solus virtutibus abundans pater cicuravit, sed et non minus noster. Ultra Istrum vero sio cucurrit ut si quis impune inhabitantium ferarum venator alias capit, aliis extremum metum incutit; nec illud semel. Nam Alexandri illud erat, vix tali transitu prævalentis, statim fugientis non retro inspicientis; non enim locum munitum citaveris, quem, fcrtiter cum suis urgendo, non expugnaverit Alexandri præolara virtus, qui in qualiἀγλαίσμασι, καὶ σφραγίδας ταύτας ἔφερεν, ἐγγεγλυμμένας τὸ ἀνδρικόν. Βασιλέα μὲν οὖν θεωρεῖν αὐτὸν, ἀλλὰ τοῦτο διαδοχῆς, ἣν Θεὸς παραδόξως αὐτῷ διέθετο, ἐπικρίνας εἰς βασιλέα τὸν ἐν ἀδελφοῖς μεγάλοις τε καὶ καλοῖς μικρὸν μὲν τηνικαῦτα, κάλλιστον δὲ, εἴς δὲ τὸ ἐπιὸν καὶ μέγιστον. Στρατηγὸν δὲ οὐκ ἂν εἴη πόῤῥω του καὶ οὕτω βασιλέα διασκέπτεσθαι. Ἔστι γὰρ βασιλεύς ἅπας οὐκ ἔξω λόγου εἰπεῖν) στρατηγῶν στρατηγός. Ιππότην μέντοι ἄριστον τε θεᾶσθαι. καὶ πεζομάχον, καὶ μονομάχον βώμην πνέοντα, καὶ πρόμαχον, καὶ πολιορκητὴν δεινότα τον, καὶ λόχους καθίζειν δεξιὸν, καὶ λοιπαῖς ἀπάσαις παρεῖναι μάχαις θερμότατον, ταῦτα δὲ οὐκέτι δια δοχῆς ἁλύσει συμέπλεκται, εἰ καὶ ἐκ γένους καθῆ, κεν ἄχρι καὶ εἰς αὐτὸν, ἀσκήσεως δὲ ὁτιμάλα συχνῆς· καὶ τριβῆς διαρκοῦς, καὶ ὀργανώσεως, ἣν φύσις ἔφιλοτέχνησεν ὑπὸ θεῷ ἀρχιτέκτονι. ξγ. Ταῖς μὲν οὖν ἄγαν ὑπερορίοις μάχαις οὔτε αὐτὸς ἔκρινε δέον παρεῖναι, τοῦ ἀνέκαθεν χρόνου τὰ μεταξὺ τὰ μὲν ἐκπολεμώσαντος, τὰ δὲ ἐν ὑπόπτῳ θεμένου· ὅθεν καὶ ἦν ἀνάγκη, πρὸς τῷ μέσῳ εἶναι τὸν βασιλέα, καὶ καρδίας λόγῳ τὰ πέριξ θάλπειν καὶ ζωογονεῖν. Οὔτ᾽ ἂν, εἴπερ αὐτὸς ἔκρινεν (ἔκρινε δὲ ἐν ἅπασι τὸ τῆς ψυχῆς ζέον), ἀδυσώπητος ἔμενε πρός γε τοῦ συγκλήτου λάχους, καὶ τοῦ λοιποῦ. Αμέ λει καὶ προελθὼν τῆς βασιλίδος τῶν πόλεων, καὶ τὴν ἐπὶ τοὺς πολεμίους πῆ μὲν διχῆ τεμὼν τῷ στρατο πεδεύματι, πῆ δὲ καὶ ὑπερμεσώσας, ἐξέστελλεν ἐγ γύθεν τὸ στρατιωτικὸν, καὶ κατεπράττετο, οἷα Θεὸς ἐδίδου, ὁ τῶν ἔργων αὐτῷ συνεπιλαμβανόμενος. Και εἰ μὴ καινόν τι καὶ μέγα συνεπεπτώκει, οὐκ ἦν ἀναστρέψαι τοὺς βασιλικοὺς ἐκεῖθεν ἀποστόλους, μὴ τὸ πᾶν ἐν καλῷ καταστήσαντας. Συνεξέπεμπε γὰρ ἐκείνοις ὁ αὐτοκράτωρ βουλεύματα, δι᾿ ὧν ὡς αὐτὸς παρὼν ἐνήργει τὰ τρόπαια. Οὐδὲ γὰρ ἦν βουλευτέ μενον μὴ οὐκ ἐπιτυχεῖν. Εἰ δέ που ἢ στρατοῦ ἀτα σθαλίᾳ ἔσφαλλε τὰ τῆς μάχης, ἢ τὸ συμμαχικὸν οὐκ ἀπονήρως ἐμισθοφόρει, τυχὸν δὲ οὕτω καὶ κύβος μάχης οὐ πρὸς ἀγαθοῦ ἔῤῥιπτο, τούτου μὲν ἄλλοθεν τὸ αἴτιον, τὸ βασιλικὸν δὲ ἔργον ἀναίτιον. ξ'. Καὶ οὕτω μὲν τὸ τῆς στρατείας διψκονομεῖτο ἔκτοπον. Οὐκ ἂν δέ τινι ἐγγένοιτο συχνὰ τοιαῦτα ἐξαριθμήσασθαι. Τὰ πλείω γὰρ αὐτὸς καὶ τῶν τοιούτων ἔργων ἐπέβαινε, οὐκ ἔχων ἑτέροις τὰ οὕτω μέγιστα πιστεύειν καὶ ἐπικίνδυνα. Κίλικες οίδασι ταῦ τα, καὶ Αρμένια φύλα, καὶ γένος Ασσύριον, καὶ λοιπὸν, ὅσον πρωτοφαέσι βολαῖς ἡλίου βάλλεται. Σκυθικὴν δὲ ἀγριότητα οὐ μόνος ὁ πολυαριστεύς παι τὴρ ἡμερώσατο, ἀλλὰ καὶ οὗτος ἐπ᾿ οὐδὲν ἔλαττον. Ιστερου δὲ τὰ πέραν οὕτω κατέδραμεν, ὡς εἰ καὶ ἀδεῶς τες περιῳκοδομημένα θηρία κυνηγετῶν, τὰ μὲν ἀλίσκει, τὰ δ' εἰς φόβον κινεῖ. Καὶ αὐτὸ οὐκ εἰσάπαξ. ᾿Αλεξάνδρου γὰρ τοῦτο πάθος, κατισχύσαν τος μόγις τῆς τοιαύτης γενέσθαι περαίας, καὶ ἅμα πεφευγότος ἀμεταστρεπτί. Καὶ οὐκ ἦν ἐρυμνότητα χωρίου εἰπεῖν, ἧς μὴ ταχὺ περιεγίνετο αὐτὸς τοῖς

hic quidem Avernum (scopulus hic Indum flumen cohibens radicibus allapsum capere non valuit, tribus quidem vicibus molitus, toties vero, ut aiunt, a proposito dejectus, Alexander autem semel accedens vi subegit. πραττομένοις ἐπιδεδημηκώς. ᾿Αλεξάνδρου τοῦτο με- bet regione Herculis miracula confutavit. Nam γαλούργημα, ὅς (ἔστιν εἰπεῖν ὅπου τὸ τοῦ Ἡρακλέος σεμνὸν ἀπήλεγχεν. Αὐτίκα γὰρ ὁ μὲν τὴν Αορνον (πέτρα δὲ αὕτη, τὸν Ἰνδὸν ποταμὸν ὑπομένουσα ταῖς ῥίζας προσαρασσόμενον) ἑλεῖν οὐκ ἔσχεν, εἰς τρὶς μὲν προσβαλών, τοσαυτάκις δὲ, φησίν, ἀποκρουσθείς· 'Αλέξανδρος δὲ εἰσάπαξ προσβεβηκώς, είλεν ἐγκρατῶς. ξε. Εἰ μὲν οὖν πρὸς πολλαῖς τῶν πόλεων πόλλ' ἐμόγησεν ὁ ἡμέτερος βασιλεὺς, πολιορκία τριβόμενος, πολέμου νόμος καὶ τοῦτο. Ἔχει δὲ ἡ συγγραφή, καὶ ᾶς ἅμα τε εἶδε, καὶ τὰς μὲν κατέβῥιψεν, ὅσας οὐκ ἐχρῆν ἴστασθαι, τὰς δὲ ἀφῆκεν ἐστάναι, ὅσαις τὸ συντελεῖν πρὸς ἡμῶν ἦν. ᾿Αριθμὸν δὲ τού τοις ἐπιστῆσαι συγγραφικῆς ἔργον λεπτολογίας καὶ ὅλης δέλτου βούλημα. Εἶδον ἡμέραι δύο ποτέ πέντε πόλεις ἀνδραποδισάμενον τὸν πολὺν ᾿Αλέξανδρον. Καὶ τούτων οἷα μὲν τὰς τρεῖς ἐκεῖνος διέθετο, οὐκ ἀκριβοῦσιν οἱ τὰ τοιαῦτα φιλοπονησάμενοι. Α' γε μὴν λοιπαὶ δύο τοὺς σφῶν πολίτως ἄρδην ἀνῃρημέν νους ἔκλαυσαν. Καὶ οὐκ οἶδα μὲν εἰπεῖν πρὸς ἀκρίσ βειαν, ἐφ' ὅτῳ κακῷ προϋπάρξαντι· οὐχ ἔχω δὲ μὴ ἀπόρως ἔχειν, τί ποτ' ἂν ἦν ἐκεῖνο μέγα, ὃ τοσούτοις ἀνδράσι βασιλείαν ἐζημίωκεν. Ἐνταῦθα δὲ καὶ τὰ τρόπαια οὐδὲν ἐλάττω, καὶ τὸ ἀλισκόμενον ἐτώζετο, καὶ περιεποιεῖτο εἰς εὐχρηστούμενον· ἵνα καὶ οὕτω, καθὰ καὶ ἀνόπιν ὁ λόγος ὀρθῆ κρίσει ἐζυγοστάτει, τὸ θεῖον ἐπαύξηται τάλαντον. Οἱ πῶς οὐκ ἂν τοῦ λοιποῦ ὑπὲρ τῆς Ῥωμαίων γῆς πρόοιντο καὶ τὴν ζωὴν, ἄνθρωποι θανάτῳ μὲν περιτετυχηκότες, πεφιλοτιμημένοι δὲ τὰς ψυχὰς πρὸς τοῦ αὐτοκράτορος, πρὸς δὲ καὶ τοῖς εἰς βίον ἀρκοῦσι καταντλούμενοι δαψιλῶς; Οἷς καὶ ἄλλως ἀρκοῦν πρὸς μάχης ἐρεθισμὸν τὸ ἐν πολέμοις οὐ μόνον ἐκβοᾶσθαι πρὸς τοῦ βασιλέως τὰ εἰς τὸν Ενυάλιον διεγερτήρια, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν προθέειν τῶν ἄλλων εἰς ἔργον, καὶ προαρπάζείν τὸν στέφανον. ξε. Εν γὰρ τῷ ὄντι παραθῆξαι μὲν εἰς μάχην λόγοις Τυρταίου ῥητορεία, ἢ Τιμοθέου πρὸς μέλος ἅρμοσις, ὧν ὁ μὲν ἔδεται τοῖος εἶναι εἰς πόλεμον στοῦναι, ὡς δεξιῶς ἔχειν ἐρεθίσαι εἰς θάνατον· Τιμό θεος δὲ τὸν πολὺν ᾿Αλέξανδρον ἔδων ποτὲ εἰς θυμὸν ἐκμῆναι ᾿Αρεϊκὸν, καὶ πεῖσαι πρὸς ὅπλα δραμεῖν, ὡς εἰ καὶ πόλεμος ἐνίστατο· προθυμηθῆναι δὲ εἰς ἔργον, ἀστραπῆς ἔχων ἔξαλμα, ἔργου δὲ γενέσθαι πῦρ, ὕλης δραττόμενον. Καὶ ἔστι καὶ ταῦτα τῶν οὐκ οἶδ' εἷς ἀγνώστων. Ναὶ γὰρ εἰς ἀνδρίαν κραταιούσθαι τὸν ὑμνούμενον ἔκδηλον, ὅσοις καὶ αὐτοκράτωρ ἔγνωστο (ὅσον γὰρ τῆς γῆς - ἦν δὲ τὸ ἅπαν τοῦ οἶκουμένου τμήματος αὐτῆς, οἶδε θάτερον, οἶδε καὶ τὸ λοιπόν), βασιλεὺς πανταχοῦ γῆς περιᾳδόμενος καὶ ἀνδρεῖος οὐκ ἔστιν ὅπου μὴ τῆς οἰκησίμου γῆς. Ένα ταῦθα τίς ἂν ἔχοι ἑαυτὸν ἀπασχολῆσαι τοῖς ἀνδραγαθήμασι, καιρῷ βραχεί μετρούμενος; Βίβλοι ὅλαι καὶ ταῦτα. Βιβλιογραφεῖν δὲ νῦν τίς ἂν αἰτήσειεν ἢ ἀπαιτήσειεν; ξζ. Αναμνηστέον τοῦ μεγάλου ἐκείνου πολέμου, ἐν ᾧ μόνος ἁπάντων ὥσπερ βασιλεύων ὑπερεῖχεν, 65. Itaque quando in plurimis urbibus multum laborem insumpsit rex noster obsidere conans, belli ea sors est. Habent vero annales, et quas simul vidit, has quidem delevit quotquot stare non oportebat; has vero manere sivit omnes quæ nobis adjungendæ erant. Horum vero numerum texere annalium recensentium singulatim est et libri totius res. Viderunt dies duo olim quinque urbes in servitutem redactos a magno Alexandro. Quarum tres quidem quomodo tractarit, non præcise designant ii quos talia tradere videmus. Cæteræ duæ cives ad internecionem casos fleverunt. Nec quidem scio unde narrationem malorum incipiam, sane nescio quoduam magnum distrimen tantos viros regno privarit. Inibi vero et tropea non minora, et quod cuptumest servabatur et reservabatur ad meliorem sortem; idque quemadmodum antea sermo recta judicatione æstimabat ponderans, divinum augeretur talentum. Qui quomodo non de cætero super Romanorum terram projecissent vitam, homines mortem quidem sortiti, qui animas vero ab imperatore habuerunt, et large ea quæ ad vitam sufficiunt obtinuerunt? Quibus et aliter sufficiebat, ad pugnæ provocationem bellica dos non solum auctore rege inclamandi voce Martis excitatoria, sed et pugnam præ aliis inchoandi et coronas reportandi. 66 Erat enim reipsa accensura quidem ad pugnam carminibus Tyrtæi eloquentia, aut Timothei carmen, quorum alter quidem memoratur in bel. lum animos inspirasse, et ad mortem provocassee feliciter; Timotheus vero magnum Alexandrum, cantans, quondam in furorem martium convertisse et suasisse ut ad arma curreret quasi prælium instaret; arsisse vero in opus, fulguris impetu citatum, operis vero fieri ignem, quo materia eonsumebatur. Hæc de istis nescio quibus ignotis. Nam certe fortitudine præpollere eum quem celebramus, evidens est omnibus qui imperatorem noverunt (quotquot enim super terram erant autem omnes habitatæ partis in terra, noverunt unum, noverunt et alterum), rex ubique terrarum celebratus et fortis, ubique in terris habita is occurrebat. Inibi quis per modicum tempus oculos ab iis præclare gestis avertat? Libri cuncti his redundant; libros vero nunc scribere quis peteret vel deprecaretur? 62. Memorandum magnum bellum in quo omnium solus tanquam res prævaluit, sic et optimi viri

mores gerens, se a vans et reliquos in sinum suum recondens tanquam in salutis portum.Mercurio quidem similem videri eum qui apostolicis sermonibus elflugebat Salvatoris Christi discipulum feliciter accidit non propter miram quantam cum imagine similitudi· nem, sed quia nemo inter Græcos fuit in honorando apostolo studiosior, Barbarum vero genus tunc Græcam sapientiam superavit et diviniorem infra se effinxit intelligentiam, et angeli loco imperatorein erigebat, et adhuc altera meliori natura, quasi incongruum fuisset humanis operibus æquiparare facta portentosa. tanto bellico tumultu sal- Α, οὕτω καὶ ἀνδραγαθιζόμενος, ἑαυτόν σε σώζων ἐξ οὔ 68. Nec ibi magis nostrum est tempus consumere, sed satis sit saltem auditorum memoriam excitasse, non alias sopitam. Nemo enim tarn somnolentus est ut in talibus somuo non resistat: sed tunc quidem ætate viribusque florens erat, operaque maxima, a corpore vero hæc robusto et elementariæ temperantiæ bene obedienti; quæ vero deinceps extemplo, quibus Claudii vetus urbs pulchrior apparuit, mirandum aliud quia ducis opera illa non prospere firmeque constituti, sed cui merito tribuendum curari et curare seipsum et revocare quod sanitatis perierat, quando erat naturæ et studii lucta; illius dictitantis quod sibi parcere, hujus vero quod pro republica mori deberet. Hoc ultimum nimium postulavit, prævaluitque contra naturam studium. Lectus quidem in quo infirmitas illius curabatur, conspiciendus exponebatur inspicientibus equus vero imperatorem vehebat non ad exercitia aptus,quo solo opus erat viro adeo fesso, sed ad prælium hinniens et ascensorem ad certamen commovens, et iterum præ cæteris currebat dux imperator virtutem spirans, quasi non a morbo, sed a longo otio procederet et cognito paucis catervis in turmarum decem millia viam aperire, amplius in ardorem processit iu Deum erecta fortitudo; cui adjuncta bellica virtus onus nobis impositum simul portavit. Igitur. primo concursu perfectum est quod nemini in mentem venisset fortium in pugna fronte casus, fuga illorum quotquot de vita magis providebant, multornm quidem millium numerum cumulantes, mutilati vero plerique ab exercitu. 69. Hæc in animo recogitantes et quam multa in hac serie collata, causa est cur diu lugeamus; tumulum circumdantes optimum virum includentem, incitamur ad lamentationes consolationem aliis allaturas. Deinde ob: inquimus, quo devenisti, bonorum nostrorum commune? Quo ad intelligendum circumscriptus es,qui mirandis omnia reples, qui viriliter præclareque gestis abundasti, deinceps abundaturus? Donec sit Deus annuens sermonibus, optimus leonis progenies rex unguibus polleat, ut belluas quæ adversus nos sæviunt subigere valeat. Hucusque enim regio rugitu gubernabantur talia, et eximia firmaque spe futuri. τω μεγάλου μαχίμου κλύδωνος, καὶ τοὺς λοιπούς εἰς ἑαυτὸν κατακολπίζων ὡς εἰς λιμένα σωτήριον. Ἑρμῇ μὲν οὖν εἰκάσαι τὸν ἀποστολικοῖς λόγοις ἐλλαμπόμενον τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ μαθητὴν ἐπιτυ χῶς ἔσχεν, οὐ διὰ τὸ πάνυ μέγα τοῦ τῆς εἰκόνος ἀφομοιώματος, ἀλλ᾽ ὅτι μὴ καὶ ἐπὶ πλέον ὁ Ἑλλην εἶχεν ἐμβαθύνων σεμνύνειν τὸν ἀπόστολον. Τὸ δὲ βάρβαρον τότε τὴν Ἑλληνικὴν σοφίαν ὑπερανέβη, καὶ θειοτέραν ἐσχημάτιζε παρ' ἑαυτῷ ἔννοιαν, καὶ ἀγγέλου τόπῳ τὸν αὐτοκράτορα προσεβίβαζε, καὶ ἔτι ἑτέρᾳ κρείττονι φύσει, ὡς ἀσύμμετρον ὅν ἀνθρωπίνοις ἔργοις παραβαλεῖν τὰ φαινόμενα. ξη. Καὶ οὐδ᾽ ἐνταῦθα πλεῖον ἡμῖν ἔστι διατρί βειν, ἀλλ᾽ ἢ ἐς ὅσον ἀνακινῆσαι τοῖς ἀκροωμένοις τὴν μνήμην, οὐδὲ ἄλλως καθεύδουσαν. Οὐδεὶς γὰρ οὕτως ὑπνηλὸς, ὡς ἀπολέσαι τὴν ἐν τούτοις ἐγρήγορ σιν. ᾿Αλλὰ τότε μὲν ἀκμαῖος ἦν τὴν ῥώμην, καὶ ἔργα μέγιστα μὲν, ἀπὸ σώματος δ᾽ ἐκεῖνα εὐτόνου καὶ τῆς στοιχειακῆς κράσεως εὖ ἔχοντος· τὰ δὲ εἰσέτι ἔναγχος, οἷς ἡ τοῦ Κλαυδίου γραῦς πόλις ἐνεκαλλωπίσατο, άλλο τοῦτο θαῦμα, ὅτι καὶ στρατηγού ἔργα ἐκεῖνα οὐκ εὐθηνουμένου εἰς εὐεξίαν, ἀλλ᾽ οἷου ἀξίως ἔχειν τη μελεῖσθαι καὶ νοσοκομεῖν ἑαυτὸν, καὶ ἀνακαλεῖσθαι τὸ τῆς ὑγιείας ἀπελθόν· ὅτε καὶ ἦν ἀγὼν φύσεώς τε καὶ σπουδῆς· τῆς μὲν οἷον ὁπολι λούσης φείδεσθαι ἑαυτοῦ, τῆς δὲ θνήσκειν ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ. Καὶ ἦν τὸ πλεῖον ἐνταῦθα, καὶ ἡ σπουδή ἐξενίκα τὴν φύσιν. Καὶ ἡ μὲν νοσήλιος κλίνη ἀφίετο εἰς θαῦμα τοῖς βλέπουσιν, ἵππος δὲ τὸν αὐτοκράτορα ἔφερεν οὐ γυμναστήριος, οὗ καὶ μόνου χρεία ἦν ἀνδρὶ οὕτω καταπόνῳ, ἀλλὰ μάχιμον φρυαττόμενος, καὶ διατινάσσων τὸν ἐπιβάτην εἰς ἐναγώνιον· καὶ προέθεε τῶν λοιπῶν καὶ πάλιν ὁ στρατηγὸς αὐτοκράτ τωρ ἀνδρίαν πνέων, ὡς εἴπερ οὐκ ἀπὸ νοσηλείας, ἀλλὰ μακρᾶς ἀναπαύσεως ἤλαυνε· καὶ μανθάνων χερσὶν ὀλίγαις πρὸς μυριόχειρας αρτύειν τὴν ἔφοδον, ἐπὶ μᾶλλον εἰς προθυμίαν προέκοπτε, τὸ εἰς Θεὸν προβεβλημένος θάρσος· ᾧ συζυγοῦν καὶ τὸ μένος τὸν ὑπὲρ ἡμῶν φόρτον συνδιέφερε. Καὶ τοίνυν ἔνυσται προσβολῇ, πρώτῃ, ὅ τις οὐδὲ ἐπὶ νοῦν ἔλαβεν ἂν, πτῶσις τῶν θαῤῥησάντων τὸ τῆς μάχης ἀντιπρόσωπον, φυγὴ τῶν ὅσοι προμηθέστερον ἔσχον τοῦ ζῆν, εἰς πολλὰς μὲν χιλιοστύας κορυφούμενοι, κολοβωθέντες δὲ τῷ πλείονι τῆς στρατιάς. ξθ'. Ταῦτα εἰς διάνοιαν ανασκάλλοντες, καὶ ὅτι τῇ συστοιχία ταύτῃ συνθετα, οὐκ ἔχομεν ὅπως οὐ διὰ μακροῦ πενθεῖν· καὶ τὸν τάφον περιιστάμενος, τὸν τοσούτου καλυμπτῆρα καλοῦ, ἐξαγόμεθα καὶ πρὸς οἴκτους, οἱ παραμιθεῖσθαι καὶ ἑτέρους ὀφειλέται ὄνο τες. Καὶ ὦ, φαμὲν, ὅποι κατήντησας, τὸ κοινὸν ἡμῖν ἀγαθῶν; Οποι προς αἴσθησιν περιγέγραψαι, ὁ καὶ πληρῶν τὰ πάντα θαύματος, οἷς ἐνδραγαθίζου, καὶ πληρώσων εἰσέπειτα; Εως εἴη δὲ Θεὸς ἐπινεύων τοῖς λόγοις, ὁ καλὸς λεοντιδὴς βασιλεὺς κραταιωθῇ τοὺς ὄνυχας, ὡς καὶ ἐμπείρειν ἔχειν τοῖς καθ᾿ ἡμῶν ὀργῶσι θηρίοις. Τέως γὰρ βρυχηθμῷ διοικονομεῖτο τὰ τοιαῦτα βασιλικῷ καὶ σταθεραῖς ἐπαγγελίαις τοῦ μέλλοντος.

ο. Καὶ μὴν ἡ κοινωνός σοι καὶ βίου και βασιλείας, καὶ συνέσεως ἄκρας μέτοχος, καὶ τὸ πᾶν συνελεῖν) βασιλεῖ οὕτω μεγάλῳ εἰς συμβίωσιν ἐπιπρέπουσα, καὶ συμπάρεστι τῷ νέῳ αὐτοκράτορι, καὶ πάντα οἶδεν, οἷς οἰκουμένη κατορθοῦται, τῆς σῆς ἀποναμένη καὶ μαθήσεως καὶ μιμήσεως· καὶ τὰ διδασκάλια ἔργοις προϊσχομένη, οὐκ ἄν ἔχοι μὴ οὐκ εἰς τὸ πᾶν κατευστοιχεῖν τοῦ κοινωφελούς. Αλλ' ἡμεῖς καὶ νοῦν μὲν βασιλικὸν ἐθέλομεν καὶ τὰ ἐκεῖ θεν ἀγαθά· ποθοῦμεν δὲ καὶ ὁπλίτην κατὰ σὲ, καὶ χεῖρας οὕτω γενναίας, καὶ ᾿Αρεϊκὸν ἀτένισμα πρὸς τὸ ἀντίμαχον, καὶ ἀνδρῶδες ἔξαλμα, καὶ χύσιν αἱ μάτων, οἷς ἀνοίγει τὸ ῥεῦμα σίδηρος, χερσὶ βασιλικαῖς εὐθυνόμενος. οα'. Είδος, ὦ μέγιστε βασιλεῦ ἥλιε. Καὶ νῦν μὲν 70. Et certe communis tibi vitæ, regni et prudentiæ summæ particeps et (ut paucis dicam) regi tanto societate convenientissima, pariter juniori adstat imperatori, et cuncta novit quibus regitur orbis, tua, fruens instructione et imitatione; et documenta ab operibus exhibens, non haberet qua non in omnibus publici commodi lineam sequi pergeret. Sed nos animum quidem regium volumus, et bona quæ inde profluunt: cupimus vero bellatorem sicut te, tam fortes manus, martium in hostem vultum, virilem impetum et sanguinis effusionem, cujus cursum aperit ferrum manibus regiis scile directum. 71. Occidisti, o maxime rex sol. Et nunc quidem ἡ σὴ σελήνη φωσφορεῖ τοῖς περὶ γῆν, μέλαινα μὲν β luna tua iis qui sunt super terram, lucem spargit, τῷ τε πενθίμῳ ζόφῳ καὶ τῷ προφαινομένῳ δὲ, καλὸν δὲ καὶ φεραυγὲς ἀπαστράπτουσα τοῖς βασιλείοις ένα θέοις κάλλεσι. Καὶ φωσφορήσοι δὲ οὐ κατὰ τοὺς ὀψὲ δύοντας, ἀλλ᾽ εἰς ἄδυτον, εἴπερ ἔστιν εὔξασθαι. Δοίη δὲ Θεὸς καὶ τὸν ἥλιον τοῦτον ἐλθεῖν εἰς ὅσον μήκιστον, καὶ τὸ καλὸν ἡμῖν οὕτω πληθυνθῆναι, καὶ ὑπὸ φωτὶ διάγειν ἑκατέρωθεν, ὃ διαδοχὴν οὔκουν ἑτέραν οἶδεν ἢ τὴν εὐτακτουμένην ἐκ φύσεως. οβ'. Ὢ τάφος, τὸ τῆς φύσεως ἀπάνθισμα κρύψας, ὢ τὸ τῆς φρονήσεως πλάτος συστείλας, ὦ συγκλείο σας τὸν ἀεικίνητον! οὐκ ἔδει τοιαύτην τῷ βασιλεῖ ἀποτελευτηθῆναι αὐτῶν μακρῶν πόνων ἀνάπαυλαν. Ἔδει τοὺς μακροὺς καμάτους παύσαντα καθ᾿ ἡσυ χίαν μεῖναι, καὶ τοὺς ἱδρῶτας ἀποψήσασθαι, καὶ βίον διατελέσαι ράονα, εἶτα καὶ εἰς τὴν ἔμφρονα ῥᾴονα, ῥαστώνην και άλυπον μετατάξασθαι. Ὁ δὲ χθές που τὰ πολέμια παγκρατιάζων, καὶ τοσοῦτον ἀνεθεὶς ἐφ᾽ ὅσον στεφανώσασθαι, ἀφῆκε μὲν τὰς περὶ γῆν στρατ τιὰς καὶ δυνάμεις, τῶν δὲ ἀνωτάτω γέγονεν. ογ'. Ὁ κράτιστε βασιλεῦ, ὦ κάλλιστε μὲν προφα νῆναι, ἄριστε δὲ πρᾶξαι, εἰπεῖν δὲ ἥδιστε· τί δή ποτε ἀποκρυψάμενος, τοιαῦτα καλὰ συναπέκρυψας; Σεπτὸς ὁ κατὰ σὲ τάφος, τοιοῦτον ἔσω κρύπτων ἄνδρα, οὗ μηδὲ πᾶς ὁ καθ᾿ ἡμᾶς κόσμος ἀντάξιος. Πικρὸς ὁ τάφος οὗτος, τοιαύτην ἀπαγαγὼν ἐξ ἁπάν των γλυκύτητα. Ἤδη τις ἰδὼν ὡς ἐπὶ σίμβλον δρα μεῖται τοῦτον, τρυγήσων τοῦ ἔνδον μέλιτος· ἀπελεύσεται δὲ χολὴν σπάσας, πικρίας καὶ θλίψεως κέντρῳ νυγείς· καὶ ψωμιεῖται δάκρυα. Τοῖς δ᾽ αὐτοῖς οὐκ ἐν μέτρῳ καὶ ποτιεῖ ἑαυτόν. Ὦ λίθος οὗτος τάς φου, τὸν παντάρβην ἔσω λίθον κρυψάμενος! οδ'. Ἐν γὰρ ἀληθῶς τοῖς ἐχθροῖς συντρέχον ἰδεῖν ἅμα τοῦτον, καὶ ταρβῆσαι, καὶ τραπέσθαι εἰς φυγήν, ἐφιεμένην ἀεὶ τῶν ἔμπροσθεν· εἰ δὲ καὶ πίπτειν, ἀλλὰ τοῦτο χειρὸς βασιλικῆς ἔργον, δρυοτομούσης, ὡς ἐν ἀξίναις λόχμην, τὸ τῆς βαρβαρικῆς στρατιᾶς ἐν πυκνότητι λάσιον· οἳ καὶ βραχύ τι ἀναψύχοντες ἑαυτοὺς ἄρτι, καὶ βουλῶν καὶ τραυμάτων άπηλλαγμένοι, ὧν εἰς βάθος ἐντετηκυίας τὰς οὐλὰς φέρου σιν, ὅμως οὔτι που διὰ τέλους χαίρουσι. Παραιρεῖται nigra quidem luctuosis et præfulgentibus tenebris, speciosis vero fulgurans luminibus, regias divinasque emittens venustates. Coruscet non secundum astra quæ sero occidunt, sed quæ occasum nesciant, si sic precari liceat. Det Deus et solem istum in quam longissimum tempus progredi, bonunique nobis sic multiplicare, et sub luce utraque traducere, quod successionem aliam nescit quam recte a natura compositam. 72. O tumule, naturæ florem celans, o prudentiæ latitudinem coarctans,eumque qui semper in actione erat condens: non talem regi oportebat longorum laborum requiem ac finem præberi. Longas fatigationes terminantem oportebat in tranquillitate remansisse, sudores tersisse, vitam dulciorem degisse, deinde in sapiens egritudineque omni vacans otium mutatam sortem guslasse. Qui vero heri forsitan e bellis victor procedebat et tantum relaxationis obtinuerat, quantum coronari dignus esset terrestres quidem exercitus potestatesque dereliquit, supernas vero adeptus est. 73. O validissime rex, ο procellens quidem qui appares, optime qui agis, dicam etiam jucundissime, cur absconditus tanta bona recondisti? Venerandus tumulus tantum intus tegens virum, cui nec omnis terrarum orbis æquiparabilis. Amarus tumulus iste talem ab omnibus auferens dulcedinem. Jam videns aliquis quasi ad alveum curret, internum mel collecturus; hausto vero tædio redibit amaritudinis et afflictionis aculeo punctus; et lacrymas potabit. Lacrymis istis non in mensura potum suum miscet. O tumuli sancte lapis, qui intus lapidem sanctionem, omnibus formidinem afferentem recondis! 74. Vere enim in hostes currentem simul videre eum poteras, et confestim timuisse,et conversos in fugam fuisse semper ad eos qui in fronte erant tendentem. Si vero etiam caderet,illud manus opus erat regiæ, quercus secantis, sicut in securibus sylvam, barbarici exercitus densata agmina hominum, qui paululum de novo animati et consiliis immutatis vulneribusque quorum in profundum altas cicatrices gestant, similiter nullatenus usque ad fi-

τοῦ θαύματος, προσέτι μὴν καὶ ἡ τοῦ ἀρχετύπου ἀπέλευσις, πρὸς ὅπερ αὐτοὶ τοὺς ἐν σφίσιν αὐτοῖς ἐθνάρχας ἤθελον γράφεσθαι. Ηρεσκε γὰρ ἑκάστοις γνωματεύειν. Καὶ καλῶς ἄρα εἶχε τὸ γνωμάτευμα, ὡς, εἴπερ τοιοῦτος αὐτοῖς ἐφίστατο στρατηγός, οὐκ ἂν ἔπασχον οὕτω τὰ πάνδεινα· πᾶσαν δὲ ἂν μάχην ἐκράτουν, καὶ τὸ ἀήττητον ἐπεγράφοντο. Συνενοοῦν. το γὰρ, ὡς οὐ συστέλλων ὁ αὐτοκράτωρ τώ χεῖρε, καὶ εἰς τὸ ἀπράγμον καταλύων, διακεῖτο τὰ τῆς ἀρχῆς· τὰ πλείω δὲ κινδύνοις ἐπιτολμῶν, καὶ βρια ρότητα προφαίνων χειρῶν, καὶ νίκαις παρασπιζόμενος. Καὶ μὴν ἤθελε πολλάκις τὸ τοῦ πολέμου στόμα ἐγχανεῖν καὶ αὐτῷ πρὸς θάνατον· καὶ φιλόνεικος ἦν, ἐπαληθεῦσαι κἀνταῦθα, ὡς ἄρα ὁ πόλεμος ἐν nem gaudent. Ab ipsis aufert exsultationis elationes δ᾽ αὐτοῖς τὰ τοῦ χάρματος τὸ πολὺ καὶ ἐκπλῆττον magna turbatio ex admirando eventu proveniens, adhuc et archetypi discessus ad cujus instar ipsi ethnarchas qui apud illos sunt depingi volebant. Singulis placuit sententiis uti. Quarum optima fuit, quod,si tantus ipsis præfuisset dux,non tanta mala passi essent, omne prælium victores commisissent et armis invicti recensiti fuissent. Nam considerabant quomodo non manibus parcens imperator et in incuriam delapsus rem publicam administrabat; plerumque autem periculis se objiciens, manuum validitatem monstrans et victoriarum socius præcellens. Sane sæpe voluit belli os et ipsi ad mortem hiare; et in eo quoque experientia docuit quod belli fortuna e viris optimum semper eligit et aufert. Pericula ergo in fluviis, pericula in p ἀνδράσι τὸ κρεῖττον ἀεὶ ἐπιλέγδην αἱρεῖται. Κίνδυνοι viis, pericula in insidiis, in conserto prælio plura, non pauca in obsidionibus, ut uno verbo dicamus, periculorum decem millia, quorum eadem finis mors est. 75. Cum æquum non sit tali natura gloriari ferrum, non cecidisse sanguine imbutum,multum alie norum cruorem effundens, ne Barbarorum quis de novo opera hæc fieri irrideret, secundum naturam cadit, nemini omnium adversus se dans gloriam perpetui triumphi, et dormit longum quidem, sed unde evigilatur, somnum; vita quidem nuper elapsa insignis, insignior adhuc consummatione, quia vitam in regno collocavit, cujus funestus fuisset non par exitus. γοῦν ἐν ποταμοῖς, κίνδυνοι ἐν ἐφόδοις, κίνδυνοι ἐν λόχοις, πλείονες ἐν σταδίᾳ μάχῃ, οὐκ ὀλίγοι ἐν που λιορκίαις καὶ ὡς ἐν συναιρέσει φάναι, μυριαχού κίνδυνοι, εἰς ἐν τῷ θανάτῳ φρονοῦντες. ' οε'. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἔπρεπε τοιαύτης φύσεως κατακαυχήσασθαι σίδηρον, μηδὲ πεσεῖν αἵματι πεφυρμέν νον τὸν πολλὰ τῶν ἀλλοφύλων χέαντα, ἵνα μὴ καὶ τις τῶν βαρβάρων ἄρτι τὰ ἔργα τάδε γενέσθαι σκώψειε, πίπτει κατὰ φύσιν, μηδενὶ τῶν ἀπάντων κατ' αὐτοῦ ἰδοὺς ἐναβρύνασθαι ὁ εἰσαεὶ νικητὴς, καὶ ὑπνοῖ τὸν μακρὸν μὲν, μακαρίως δὲ αὖθις ἐγέρσι μον· ἀοίδιμος μὲν τοῦ πρώην βίου, ἀοίδιμος δὲ εἰσέτι πλέον τοῦ πρὸς τῷ τέλει, ὅτι καὶ βασιλείας ἐκεῖνος αὐτὸν ἐπεβίβασεν, ἧς ἐξαίσιον τὸ ἀτελεύτη του. ος΄. Τίς δὲ οὐκ ἂν ἐνταῦθα κρινεῖ πρὸς θαύμα τος, ὅτι καὶ τὸν βίον ἤδη ἀπομετρῶν, καὶ πρός τι τῆς ἐν τῇ θνητότητι φύσεως, εἰ καὶ μήπω ἔδει τὸν τηλικοῦτον, πρός τε τῆς ἄνωθεν κλήσεως διχαζόμεν νος, καὶ τὸ σῶμα μὲν ἀνάγκη· ἔχων παρατιθέναι τῇ γῇ, τῇ δὲ ψυχῇ ἀναβαίνειν πρὸς τὸν Ὕψιστον, ὤχνει μὴ εὐγενῶς ἀναλῦσαι, ἀλλ᾽ ἐπὶ τέλους ταπει νὸν καὶ τοῖς φθάσασιν ἀσύντροχόν τι παθεῖν; Μάχη μὲν οὖν ἅπασα ὑπερόριος ἐλήλατο· κατήπειγε δὲ οὐδ᾽ ἄλλο οὐδὲν, ὅ τι τῶν ἁπάντων, εἰς πόνον μείο ζονα. Θῆρας τοίνυν νεανικούς ἔῤῥιπτε, τὸ τοῦ Ηρακλέους τοῦτο σεμνὸν, ὑποκοριζόμενος μάχην ταύτην, ὡς ἐν γυμνάσματι. Τοῦ βαδιστικοῦ δὲ τόνου ὑπενδιδόντος, κατὰ συχνὰς αὖθις ἀναπαύλας ἐγίνετο τοῦτο. Καὶ ἡ νόσος μὲν ἡσυχάζειν προτρέπετό, ἡ δὲ χεὶρ τῶν γενναίων ἔργων οὐκ ἀπείχετο· καί πως 76. Quis vero non ibi mirandum habeat quod et vitam jam metiens pro morti addicta natura, licet tantum virum lege alligari non oportuerit, et pro superna vocatione divisionem patiens,siquidem corpus pro natura sua terræ est reddendum, anima vero ad Altissimum ascendere debet, timebat ne non egregie a vita solveretur, et ne in fine vile quid et præteritorum impar in se non admitteret. Immensa igitur quidem lucta omnis producebatur, nihil vero aliud inter omnia ad majorem laborem urgebat. Itaque belluas juveniles prostravit, Herculis decus illud, lepido nomine luctam illam designans sicut in exercitiis. Imminuto vero pedum vigore, iterum hæc interpositis frequentibus intervallis agebat. Et morbus quidem ad tranquille sistendum incitabat; manus vero ab egregiis operibus non abstinebat. Et quo- αἰδὼς αὐτὸν περιέτρεχεν, εὑρεθῆναι μὴ εἰς τὸ πᾶν dam modo habebat illum pudor ne ignavus in agendo videretur quoties stimulo externo opus habebat. 77. Itaque quod ab omnibus expetendum est quibus in promptu est juxta prudentiæ regulas vivere, suffecit usque ad consummationem exitus ad desideratum Deum, in omnibus perfectionis compos; legationes parans; mittens quo oportebat; cum undequaque legatis tractans; graviter concionans, quod quivis vocabit quasi a lecto regio,opportunius volens per proverbia significare, quam a sedo dicta; ad memoriam revocans et evolvens ἐγρηγορότα, ὅτε κληθῆναι δεήσεις. οζ. Καὶ τοίνυν τὸ τοῖς ἅπασιν εὐκταῖον, οἷς μέτεστι τοῦ πρὸς ὀρθρὸν [απ ὀρθὸν?] φρονήσεως ἵστα σθαι, εξήρκεσε μέχρι καὶ εἰς τέλος τοῦ ἀπεληλυθέα ναι εἰς τὸν πεποθημένον Θεόν, εαυτοῦ ὢν εἰς τὸ πάν τη τέλειον· στέλλων πρεσβείας· ἐπιστέλλων, ὅποι ἐχρῆν· χρηματίζων τοῖς μυριαχοθεν πρέσβεσι· ὅπο μηγορών εμβριθῶς, ἃ δή τις ὀνομάσοι ἂν ἀπὸ κλί. νης βασιλικής, καιριώτερον παροιμιάζεσθαι θέλων, ἤπερ τὰ ἀπὸ κηπαίας λεγόμενα· ἀπομνημονεύων

καὶ ἀνελίττων σπουδαίας πράξεις, τὰς μὲν, ἂς νοῦς strenuas actiones, has quidem quas ejus regia mens βασιλικὸς ἐκείνου προεβάλετο, τὰς δὲ παλαιάς, αἷς παραδειγματικῶς τὰς ἑαυτοῦ παρέβαλλε· διαιτῶν ὑποθέσεσι, δι᾿ ὧν ἀπευθύνονται πόλεις· διδάσκων, ἅτε δὴ καὶ ἀνὴρ ἀποστολικός, εἴ που διδασκάλιον τι ἀπορηθείη ἐν δικαιώμασι Θεοῦ ἀδολεσχῶν μετὰ τοῦ Δαυΐδ θεολογίαις ἐμβαθύνων λεπτῷ λογι σμῷ καὶ θυμῷ, καὶ ὁλίγα μετέχοντι σώματος· τάσσων ἐμφρόνως τὰ κατ' αὐτόν· ἐπιτάσσων μεγαλοφυῶς τὰ μετ᾿ αὐτόν· εἰς τέλος προάγων, ἃ μὴ φθάσας εὐεργετικῶς εἰς ἐντελὲς ἤγαγε· δημοσία τε καὶ κατ᾽ ἄνε δρας ἀξίαις ἐμβιβάζων· πλούτους ἐπιβρέχων τοῖς ὅσα καὶ γῆ διψῶσα ἐπιδεομένοις· χρυσᾶς ἐπιτιθεὶς κορω νίδας Ικετηρίοις γράμμασι, σφραγίζων, ἐπισφραγίζων τὰ μὲν ἐκ καινῆς, τὰ δ᾽ εἰς πλεῖον στερέωμα, ἐν οἷς καὶ ἡ τῶν ἐκκλησιῶν φροντὶς καὶ προμήθεια, ἣν ἀγχοῦ, που ἡμερῶν ἡ τῶν ἐκκλησιῶν κορυφαία εκράτει περισαλπιχθεῖσαν ἐξάκουστα· τὸ πᾶν εἰπεῖν, θεμελίους ὑφιστῶν στερεοὺς τῷ τὴν οἰκουμενικὴν οἰκοδομὴν διαδεξομένῳ υἱῷ βασιλεῖ· ὃς ἔμα ἦν ὅτε σπαργάνοις περιειλίχθη, καὶ ἄμα διαδήματι περιελήφθη, καὶ στέμματι βρεφόθεν ὡραίσθη βασιλικῷ, ἵνα διαπαν τὸς ὢν βασιλεὺς, συνδιϊκνούμενον φέρῃ ταῖς ἡλικίαις ἁπάσαις τὸ τοῖς βασιλεῦσι πρέπον εὐεργετικὸν, καὶ συνεπαυξάνοι τὸ ἔνθεον, καὶ τὸν μέγαν βασιλέα καὶ παῖδα εἰς ἄνδρα τελειώσεις μέγιστον, βασιλεύτατον· ὅπερ καὶ εὐαγγελίζεται ἡμῖν τεκμήρια παραφαῖνον, οἷς οὐκ ἔστι λύεσθαι ἢ ἐκπίπτειν εἰς τὸ δυστέκμαρτου. ση'. ᾿Αλλὰ ταῦτα μέν μοι ἡ ἐν λόγῳ θερμότης ἔξω τοῦ προκειμένου παρέθετο. Ἐκεῖνος δὲ ἀλλ᾽ ἐπεὶ πάντα πέρας αὐτῷ εὗρε τὰ κρείττω, καὶ εἰπεῖν ἔσχε καὶ αὐτὸς, ὡς ἤδη τετέλεσται, καὶ ἃ μὲν κατὰ σκοπὸν καὶ τὸ βιώσιμον δὲ, ἀποῤῥιπτεῖ μὲν τὸ ἔμβιον, γίνεται δὲ τοῦ ἀβίου. Καὶ χρυσὸς μὲν ἡλίου ἀντίμιμος, καὶ μάργαρος ὑποκρινόμενος φῶς, καὶ λίθοι πυραυγεῖς, καὶ ὅσοι κάλλος ἅπαν ἀνθέων παρευδοκιμοῦσι. λογίζονται ὡσεὶ οὐ δέν. Ἐπικρίνεται δὲ τὸ νύκτερον ἄμφιον, ὃ τὴν εἰσέπειτα ἡμέραν εὐαγγελίζεται, ἧς εἰ μὲν άρθρος προηγήσεται, λόγον ἂν ἔχοι· νυκτὸς δὲ οὐκ ἂν εἴη διαδοχή. Καὶ συμβόλῳ τοιούτῳ δεδωκώς ἑαυτὸν, ἀπολέγεται μὲν τὴν ὑψηλὴν καὶ τρυφερὰν στιβάδα· ῥίπας δὲ ὑποστορεσθῆναι θελήσας, τυγχάνει τοῦ ἐφετοῦ. Καὶ στρωμνὴν ἐσχάτην ταύτη ἑαυτῷ τίθεται δ πολλάκις ὅμοια πεπονθώς, οἷς ὑπὲρ ἡμῶν ἐνήθλει• καὶ καταβὰς τὴν ἐν ταπεινώσει ταύτην κατάβασιν, ἀναβέβηκεν, οὔπερ ἀνωτέρω οὐ θέμις ἀνελθεῖν ἄνθρωπον. Καὶ φιλοσοφήσας, ὅτα ψυχὴ καθαρὰ καὶ θεοειδῆς, μονάζουσα σώματος, καὶ ἐπιγνώμων γενόμενος τῆς ἀναλύσεως, καὶ εἰπὼν ἡσυχῆ, καὶ ἀκούσας πρὸς τῶν ἔγγιστα, ὅσα ἐχρῆν, ἀπελύθη τοῦ δεσμοῦ· μᾶλο λον μὲν οὖν ἀληθῶς ἐκδεδήμηκε, συνταξάμενος, ὃ δὴ μακαριώτατον ἀληθῶς, καὶ ἀνθρώποις γε οὖσιν ἡμῖν ἅπασιν εὐκταιότατον. Κεῖσθαι μὲν γὰρ ἐμπνέοντα, καὶ σιωπῇ κατάσχετον, καὶ οὐδὲ φρονεῖν εἰδότα, τοῦτο θνήσκειν ἂν ῥηθείη ἀληθῶς· μεταστῆσαι δὲ λαλοῦντα, ῶν μεμνήσεται τις εἰς ἀγαθὸν, καὶ σῷα φρονοῦντα, proposuerat, illas vero veteres, quibus exempli causa suas æquiparabat; principia scite discernens quibus recte gubernantur civitates; docens sicut vir apostolicus, si forte documentum quoddam examinandum esset; in judiciis divinis procedens juxta David; divinis scientiis incumbens subtili ratiocinio et ardore, et parum corporis ope egenti; prudenter sua regens; magnanime quæ sunt circa ipsum dirigens; ad finem perducens, quæ non ab initio recte ad ultimum finem perduxerat; publicis et privatis dignitatibus perfunctus; divitias cumulans in eos qui indigebant sicut terra inaquosa; aureas apponens conclusiones supplicibus litteris, sigillo signans, obfirmans, alia de novo, alia in ampliorem confirmationem, in quibus et ecclesiarum sollicitudo et providentia quam his ultimis diebus ecclesiarum fastigia resonabant tubarum sonitu; ut omnia dicamus, fundationes solidas stabiliens filio in ædificatione universali successuro regi, qui simul ao faciis involutus fuit, diademate cinctus vittisque ab infantia regiis decoratus est, ut omnibus numeris absolutus rex proficiens omni ætati gestaret beneficium reges decens, augeret divine inspiratam dotem, et magnum regem et puerum in virum maximum regio nomine dignissimum consummaret; quod et bonum nuntium et signum nobis afferens fulget,a quo non est quod solvamur et in infaustorum conjecturam decidamus. 78. Hæc quidem mihi sermonis ardor præter argumentum subjecit. Ille vero cum scopum sibi omnia invenit meliora, et dicere potuit et ipse quod jam consummatum est, quod secundum terminum et vitalitatem, rejicit quod vitale est et fit vitæ minime vitalis particeps. Et aurum solem imitans, et margarita lucem simulans et gemma ignicoloræ et quæ florum pulchritudinem omnem superant tanquam nihil æstimantur. Eligitur vero nocturnum indumentum quod diem posterum annuntiat; cujus si diluculum precedet huic consentanea erit, noctis vero nulla successio. Et ad signum tantum qui se dedit, rejicit quidem elatum et delicatum lectum deliciosum, crates vero sterni volens, quod cupivit obtinet. Stratum illud ultimum sibi parat qui sæpe similia perpessus est; quibus pro nobis se exercebat, et descendens ad talem in humilitate depressionem, exaltatus est ad culmen quod superare genus hominum fas non est. Et philosophice meditatus est utpote anima munda et Dco similis, corpus relinquens et liberationem sciens, et audiens ab his qui astabant quantum oportebat, a vinculis solutus est: quin verius ultimam viam arripuit ordinatim incedens, illam quæ vere beatissima est et hominibus nobis omnibus maxime desiderabilis. Nam jacere quidem spirantem et in silentio præpeditum, nescientemque prudentiam, illud vere mori dicitur; immutari vero loquentem de iis quorum memineris

μακαριστέα. Εἰ δὲ καὶ θάνατος, ἀλλ᾽ οὗτος οὐδέν τι τοῦ νοεροῦ παρακερδήσας, οὐδὲ τοῦ τῆς ζωῆς και ροῦ νοσφισάμενος, οὔτε μὴν κατακλείσας τὸ φρονοῦν εἰς ἄπρακτον, καὶ τῷ οἰκοδεσποτοῦντι λογισμῷ ἐπι βουλευσάμενος, ἀπελθόντος δὲ τῷ οἰκίσκῳ καταμόνας ἐπιθέμενος, καὶ κατὰ ἑαυτοῦ δεδρακώς. quivis in bonum et salutaria cogitantem illud po- τοῦτο δὲ ἀποδημία λέγοιτ' ἂν μάλιστα, καὶ αὕτη tius transitus dicetur, et transitus felix Si vero et mors, sed ea quæ nihil præterea spirituale superlucrata est, nec quid de vitæ tempore reservans,neo cogitationem in actionis impotentia concludens et ratiocinio dominationem servanti insidias tendens, decedentis vero inhabitationi tantum hærens et contra ipsum agens. 79. Sic quidem rex benedictione divina relicta reginæ conjugi, et regi filio et aliis quotquot sacrum tabernaculum circumdabant, adjunctus erat supernis agminibus, et regum Regi, Deo, proximus astiterat, ad cujus servitium regnum semper direxit. Civitatem vero non diceres hominum vocem habentium habitationem esse; sed cupiebant non amplius superesse. Et avulso fundamento ipsi quoque una jacuerunt: ac vitæ lumen qui perdiderant tenebras internas extrinsecus prodebant, se obtenebrantes et tam obscuræ nubi convenientem imbrem, plurimas lacrymas effundentes. Omnino oblivioni dederunt, qui fundamenti locum illum recenter præsentem non amplius videbant, reges nostros, divinissimum fastigium, qui dominationi domum nobis assurgere faciunt. Quos sit servans firmiter incedentes magnus domus ædificator Deus, qui non solum civitates ædificat, quas nisi custodierit ipse, frustra vigilat qui custodit; sed et limum plasmans in solidum opus, et domios sic edificans, alias in hominibus, et præsertim maximas, quæ ad defensionem ab omni malo quod in mundo esse potest, in alto gradu ædificatæ sunt (reges autem dico in quibus fastigium consistit), qui reges secundum nos, quorum bene gestis jam ab exordio cursus imperatorii cumulati sumus: capiant quidem inde omnis rei exordium, adhuc vero amplius incrementum curanto similitudinis cum Deo per beneficentiæ talentum; quod ipsis illa tanquam bonis villicis proposuit, amplius diffundi volens bonum secundum divinam imitationem et plura esse beneficia recepta et collata. 80. Sermonem produxi, o beate rex, quantumı permittebat tempus. Dixisse enim, quantum facultas, de hoc vero vituperatio ne in me cadat qui tempori parcendo in sermone meo decorum observari. Absit igitur nemesis. Ο οθ'. Καὶ οὕτως ὁ μὲν βασιλεὺς εὐλογίαν τὴν ἐκ Θεοῦ λελοιπὼς τῇ τε ὁμοζύγῳ δεσποίνῃ, καὶ τῷ βασι λεῖ τέκνῳ, καὶ τοῖς ἄλλοις δὲ ὅσοι τὸ ἱερὸν περιτο σταν το σκήνωμα, συνῆπτο τοῖς ἀνωτάτω τάγμασι, καὶ τῷ παμβασιλεῖ παρέστη Θεῷ, οὗ πρὸς θεραπείαν ἀεὶ τὴν βασιλείαν ἀπεύθυνεν. Ἡ δὲ πόλις οὐκ ἂν εἶ. πες οἴκησιν αὐτὴν ἀνθρώπων εἶναι φωνὴν ἐχόντων· ἀλλ᾽ ἤθελον μηκέτ᾽ εἶναι. Καὶ τοῦ θεμελίου ὑποσπα σθέντος, καὶ αὐτοὶ συγκατέπιπτον· καὶ τὸ τοῦ βίου φῶς ἀπολωλεκότες, τὴν ἐντὸς ἐκτὸς ὑπέφαινον μέλανο σιν, ζοφώσαντες ἑαυτοὺς, καὶ τῷ τοιούτῳ νέφει ομόλο γον ὑετὸν, τὸ δαψιλὲς δάκρυ, κατάγοντες. Κἂν ἐξέλιπον εἰς τὸ παντελὲς, εἰ μὴ τὸν τοῦ θεμελίου τόπον ἐκεῖ νον ἀρτιωθέντα εἶδον, τοὺς βασιλεῖς ἡμῶν, τὴν θειοτάτην κορυφήν, οἱ τὴν τοῦ κράτους ὀροφὴν ἡμῖν ὑπανέχουσιν. Οὓς καὶ εἴη συντηρῶν παγίως βεβηκότας ὁ μέγας οἰκοδόμος Θεὸς, ὁ μὴ μόνον πόλεις οἰκοδομῶν, ἂς εἰ μὴ φυλάξει αὐτὸς, εἰς μάτην άγρυ πνηθήσεται ἡ φυλακή· ἀλλὰ καὶ πηλοποιίαν πλάτο των εἰς τὸ στερέμνιον, καὶ οἴκους οέτως οίκοδομῶν, τούς τε ἄλλους τοὺς ἐν ἀνθρώποις, καὶ μάλιστα τοὺς μεγίστους, οἳ πρὸς ἀλεωρὴν παντὸς κακοῦ τοῦ ἐν κόσμῳ ἀνῳκοδόμηντα: (τους βασιλεῖς λέγω, ἐν οἷς τὸ κορυφαῖον), οἱ καθ᾿ ἡμᾶς, ὧν τῆς εὐεργεσίας ἐξ αὐτῶν ἤδη βαλβίδων τοῦ τῆς αὐτοκρατορίας δρόμου ἀνεπιμπλάμεθα. Λαβόντων μὲν ἐκεῖθεν τὸ τοῦ παντὸς ἐνδόσιμον, προσεπαυξανόντων δὲ καὶ ἐπὶ πλέον τὸ ἐξομοιοῦν Θεῷ τῆς εὐεργεσίας τάλαντον· ὃ δὴ αὐτοῖς ἐκεῖνος ὡς ἀγαθοῖς οἰκονόμοις παρέθετο, θέλων ἐπὶ πλέον χεθῆναι τὸ ἀγαθὸν κατὰ θείαν μία μησιν, καὶ εἶναι πλείω τὰ εὐεργετούμενα, και γε τὰ εὐεργετήματα. π΄. Ωσιωσάμην τὸν λόγον, ὦ μακαριστὸ βασιλεῦ, εἰς ὅσον ἐπεμέτρει καιρός. Εἰπεῖν γὰρ, εἰτ ὅσον καὶ δύναμις, οὐκ ἂν ἀληθὲς ἀπελεγχθείη μοι, ἐνδαψιλευ σαμένῳ καὶ χρόνον ἐοικότα καὶ τὸ τῆς ἀδείας καλόν. ᾿Απέστω δὲ νέμεσις. EJUSDEM EPISTOLA AD THESSALONICENSES4. Si ego primus hanc institutionem epistolarem, o fratres, ad vos misissem, novi quid agere fortasse accusarer. Cum autem non primus hac via procedam, sed perantiquam consuetudinem sequar α΄. Εἰ μὲν ἐγὼ πρῶτος διαπόμπιμον διδασκαλίαν, ὦ ἀδελφοὶ, ἐξέστειλα ταύτην, ἐνέτρεψεν ἄν τις ἐμὲ τῆς καινοπραξίας ἴσως. Ὅτι δὲ οὐ προάγω ἀρχό μενος, ἀλλ᾽ ἐπακολουθῶ παλαιτάτῃ μεθόδῳ τοιαύτη,

EPISTOLA AD THESSALONICENSES. η καὶ ζήλῳ τῶν προηγησαμένων ἐνάγομαι εἰς ἔργον et exemplo majorum ad idem faciendum inducar, ὅμοιον, εὖ ἔχω πεποιθήσεως, εὑρέσθαι συγγνώμην τῆς μιμήσεως, τά τε ἄλλα, καὶ διότι λόγῳ καὶ νόμῳ τοιούτῳ καὶ οἱ ἄλλως ἐπιστολιμαῖοι λόγοι εξεύρηνται. Λαλητὸν γὰρ ζῶον ὄντες οἱ ἄνθρωποι, καὶ δι᾿ αὐτὸ φιλολόγον, καὶ οὕτω φιλάλληλον, συνόντες μὲν ὁμι λοῦσι τὰ σφίσι φίλα· ὅτε δὲ καὶ δισταῖεν κατὰ τόπον, ὁσιοῦνται τὰ τῆς λαλιᾶς ἀποστόλοις, πῆ μὲν ζῶσιν ἐλλογίμως, πῆ δὲ ἀψύχοις μὲν, ἠσκημένοις δὲ εἰς προσφώνησιν γραμμαῖς τεχνικαῖς, ταῖς διὰ μέλανος γραφικοῦ. Καὶ τοίνυν ἐννόμως οὕτω διδάσκων ὑμᾶς, ὅσα καὶ πατὴρ θεῖος, τέκνα πνευματικὰ ἐκ διαστή ματος τοῦδε, ὃ καὶ αὐτὸ Θεὸς ἡμῖν ὡς ἐφαμάρτοις διώρισε, πρῶτα μὲν εὐχὰς αὐτός τε ποιοῦμαι, καὶ ἐξ ὑμῶν προκαλοῦμαι, μὴ εἰς κενὸν λαλῆσαι, ἀλλ᾽ ὥσπερ ἐν τῷ παρεῖναι, οὕτω καὶ ἀπόντα χώραν εὑρεῖν με φίλης ακροάσεως παρ' ὑμῖν· εἶτα καὶ λαλῶ οὐκ ἀσύμφωνα, οἷς φθάσας βιβλιοφυλακεῖν ὑμῖν ἐν καρδίαις ἀφῆκα, ἐχόμενα δὲ πάντως ἐκείνων, καὶ στρεφόμενα ἐν τοῖς αὐτοῖς. Καὶ ἔστι τοῦτο Δαυιτικῶς καὶ ἐν ἐμοὶ ἀδολέσχημα ἐν δικαιώμασι Κυρίου, ταύτὸν δ᾽ εἰπεῖν, ἐν διδάγμασιν ἀρέσκουσι τῷ Θεῷ. Οὐ γὰρ ἄν τις δυσπραγοίη ψόψον τινά, δικαιώματα Κυρίου καὶ νοῶν καὶ προφέρων, τὰ ἐν τῷ καθόλου δικαιοῦντα καὶ τὸν διδάσκοντα καὶ τὸν διδασκόμενον· τὸν μὲν, ὡς τὰ τοῦ Θεοῦ λαλοῦντα, τὸν δὲ, ὡς μὴ παρήκοον. Καὶ οὕτω μὲν ἐγὼ λαλῶ ἄρτι πρὸς ὑμᾶς, οὐ κατ᾿ ὄψιν ἀμέσως καθὰ πρὸ τούτων, ὡς ἐμὲ μὲν διδάσκειν, ὑμᾶς δὲ ἀκούειν ἐκ τοῦ παραχρῆμα, καί που ἔχειν αὐτικα ἐρωτᾷν, εἴ τί που παραπέσοι ἀπορίας ἄξιον, καὶ τὴν λύσιν ἐξ ἡμῶν ζητεῖν, καὶ δέχεσθαι, ὃ δὴ καὶ αὐτὸ νομοθέτημα διεξοδικής διδασκαλίας ἦν ποτε· ἀλλ᾽ ἐξαποστέλλω τὸ διδασκάλιον ἀναγκαίως, καὶ ἡ ἀνάγκη αὕτη διπλῇ, πραγματευομένη καὶ τὰ ὑπὲρ ὑμῶν καὶ τὸ κατ' ἐμὲ, ἵνα σωζοίμεθα ἐξ ἴσου ἰσοταλάντῳ ῥοπῇ· ἐγὼ μὲν, ὡς διδάσκων τὸ ἀγαθὸν, ὑμεῖς δὲ, ὡς ὑπακούοντες, ὃ καὶ ἐν τοῖς πρώην ἐνιαυτοῖς εὐπραγομενον ἐν ὑμῖν διεφαίνετο. Τίνα δέ μοι τὰ οὐκ ἀσύμφωνα τοῖς ἐφθακόσιν ἐμοῖς λόγοις διδασκάλια; Τὸ ὅλον τῆς ἐπιστολῆς ταύτης ἐδάφιον, ἐν ᾧ καὶ αὐτῷ δικαιοσύνη κεῖται, εἶχε μὴ κοιμωμένη ἐς ἄπρακτον, ἀλλ' ἐπαναπαυομένη, κατὰ νοῦν γραφικὸν, καὶ γρήγορος αὐτὴ προσφερομένη ἐγρηγορόσιν ὑμῖν. persuasissimum habeo fore ut hujus imitationis venia concedatur et omnino,et quia alia scripla epistolaria partim forma partim argumento eodem modo exarata sunt. Cum enim homines loquendi facultate præditi sint, quo fit ut lubenter colloquantur et sese diligant invicem, quando eodem loco degunt, de rebus sibi charis conversantur: quando autem locis separantur, conversatio transmittitur per nuntios, nunc vivos et diserte loquentes, nunc mortuos quidem, sed ad allocutionem aptos signis artificiosis atramento exaratis. Sic igitur legitime vos erudiens, uti pater divibus, infantes spirituales e longinquo,ad quod munus nos peccatores Deus destinavit, ante omnia precor et ut mecum precemini exhortor,neincassum verba faciam, sed ut, quemadmodum præsens, ita etiam absens libenter attenteque a vobis audiar, siquidem loquor non diversa ab iis quæ vobis in intimis cordium recessibus conservanda prius tradidi, sed quæ prorsus cum illis cohæreant et in eodem versentur argumento. Vertitur autem oratio mea, ut cum Davide loquar,in justificationibus Domini, hoc est in doctrinis quæ Deo placent. Ne que enim vituperio dignus fuerit qui mente versat et verbis profert justificationes Domini, et magistrum et discipulum omnino justificantes, illum quidem ut qui quæ Dei sunt loquatur, hunc autem, ut qui non inobediens sit. Et sic ego nunc ad vos loquar, non immediate e conspectu quemadmodum antea, cum ego docerem, vos autem auribus me exciperetis et, si quid esset minus clarum, illico me interrogare et solutionem ex me quærere et accipere possetis, quam conversationis nostræ legem illo tempore nobis statueramus: sed mitto vobis doctrinam necessitate coactus. Est autem necessitas hæc duplex, ut quæ et ad vos et ad me pertineat, ut pariter eadem ratione salutis participes fiamus: ego quidem ut bonum docens, vos autem ut morem gerentes, qua virtute annis præterlapsis insignem vobis gloriam peperistis. Quænam autem sunt præcepta mea a prioribus non diversa? Totum hujus epistolæ argumentum, in quo et ipso justitia versatur, quæ utinam haud torpore inefficaci cohibeatur, sed, ut Scriptura ait, aliquantulum requiescens, jam evigilata ad vos vigiles perferatur | β'. "Αγε δή, ὦ φιλτάτη τῷ Θεῷ ἀγάπη, ψ κόσμου παντὸς σύστασις, ὦ πάντων τῶν ἐν ἀνθρώποις ἀγαθῶν αἰτία, ὦ φύσεως τῆς καθ᾿ ἡμᾶς ἐπικόσμημα, ὦ μῆτερ καὶ εἰρήνης καὶ ἀπραγμοσύνης καὶ ἡσυχίας θεοφιλοῦς, ὦ τοῖς φιλοκάλοις καὶ φιλοθέοις ἀπραγμάτευτον καὶ εὐπόριστον ἀγαθὸν, δι᾿ ἣν καὶ νόμοι τέθεινται, καὶ πολιτεῖαι ἐξεύρηνται, καὶ συναλλά γματα ἐπινενόηνται, καὶ τὸ ὅλον εἰπεῖν, δι' ἧς δ βίος ἅπαξ ἐῤῥυθμισται· ὦ τοίνυν ἀγάπη μελιτόεσσα, ἣν ὁ μὴ ἔχων ἄνθρωπος εἰς θηρίον ἀποκέκριται, ἣν ὁ μὴ προφέρων διδάσκαλος μίσους ἐστὶ κατάξιος· παρεσό μοι καὶ νῦν ἄρτυμα πνευματικὸν πανδαισίας ταύτης, ἣν δαιταλεῦσι φίλοις διαπέμπομαι. Εἰ δὲ PATROL. GR. CXXXV. 2. Age igitur, o charitas tantopere a Deo dilecta, o mundi universi compages, o omnium quæ hominibus eveniunt bonorum causa, o natura nostra decus, o mater pacis et otii et quietis leo gratæ, o bonum virtutis studiosis Deique amantibus sine magno labore comparabile, o charitas; per quam leges latæ, et civitates fundatæ, et foedera inita sunt, per quam, ut uno verbo dicamus, universa vita ordinatu est: o charitas dulcissima, sine qua homo ab bestiæ similitudinem deprimitur; sine qua magister odio se dignum reddit, ades mibi jam velut condimentum spirituale harum epularum quas charis convivis transmitto. Si vero reliquus

quoque virtutum catus, ancillarum dilectarum do- καὶ λοιπὸς ὁρμαθὸς ἀρετῶν ἀμφιπένονται σε, ὅσα minam sectantium instar, te comitatur, assistant et ipsæ convivio et quæ decet perficiant, ut cibus hic spiritualis verum nobis bonum præbeat,omnino excellentius quam illius molarii Eunosti, quem vetus fabula magno honore dignum habuit. καὶ ὀπαδοὶ φίλαι θεράπαιναι, παρέστωσαν τῷ συσπ τίῳ καὶ αὑτα, συντελέσουσαι τὰ πρόσφορα, ὡς ἂν ἡμῖν οὕτω νόστιμον καλὸν ἢ πνευματική αὕτη σχοίη τροφή, τῷ παντὶ σεμνότερον τοῦ ἐπιμυλίου Εὐνόστου, ὃν λόγος παλαιὸς διὰ σεβάσματος ἤγαγε. γ΄. Προσέχετε δὴ, ἡ ἀδελφοὶ, τοῖς ῥηθησομένοις. Καὶ ἐπεὶ χεῖρες ἀγάπης τῆς παμφιλήτου τὴν λογι κὴν ταύτην καὶ τράπεζαν καὶ τροφὴν ὅσα καὶ σώφρονες οψοποιοί καταρτίζουσι, γίγνεθε πρὸς αὐτῇ διὰ τὸν Θεὸν, ᾧ παρεδρεύει· καὶ πρὸς ἀληθῆ καὶ ἁπαραχάρακτον ἀγάπησιν σιτίζεσθε τὰ προτεθητήμενα· καὶ μὴ, διότι σοφίας οὐ παρατέθειται κράμα ὑμῖν, σικχάζεσθε ἀηδιζόμενοι. Εἰ γὰρ καὶ ἄσοφος ὁ διδάσκαλος, καὶ εἰς οὐδὲν γλυκὺς, ἀλλὰ ἡ ἀγάπη, δι' 3. Animum igitur, o fratres, advertite iis quæ dicturus sum. Et quoniam spiritualis hæc mensa a manibus charitatis dilectissima veluti a prudentibus coquis vobis apponitur, accumbite ad eam per Deum, cui assidet, et epulis fruimini, ut sincera genuinæque charitatis participes fiatis: nolite autem propterea quod sapientiæ libamen vobis non affertur, stomachari aut jocari. Etsi enim magister sapientiæ expers aut etiam injucundus est, attamen charitas, qua etiam imperiti præceptores βἣν καὶ ἰδιῶται διδάσκαλοι προσιτοί γίνονται τοῖς ab iis qui edoceri cupiunt, frequentantur, hunc calicem dulcem reddet, hilaritatisque merum propinando qua ad sapientiam hauriendam sufliciant, abunde suppeditabit, adeo ut quæ mundus evomit, omnino et vi careant et ignorentur, moderatio autem et temperantia animam evehant ad vitam angeicam. 4. Charitas, o fratres (nunquam enim ab ea desistam, imo, licet molestus sim, semper citabo), si quando in vobis largiter inhabitat, ante omnia requirit, ut qui vere homo vult esse, apud Deum sit et eos qui ipsi adstant,deinde apud regem. Num porro etiam episcopi diligi debeant a presbyteris, et diaconis Christianis et ab universo cloro ao populo, vos nostis, qui e sacro suggestu in ecclesia hac de re edocti estis. Et sic consequenter charitas omnium etiam proximis debetur. 5. Quæ quidem cum ita se habeant (et vere sic se habent, quantumvis adversarii nugentur et in contrarias partes abeant), vos ipsi meditando facile intelligetis, vobis hæc omnia diligenter observantibus spem salutis certissimam inde enasci. Cæterum si forte in uno charitatis præcepto deliqueritis, nolite statim spern illam aljicere, sed per μας nitentiam corrobarare denuo eamdem studete.Jam vero ejusmodi pœnitentia non simpliciter in co consistit ut animi dolorem sentiatis, sed ut charitatis defectum compleatis, et quod vobis ad illam deest perfciatis, adeo ut quos amare debetis, non l) aliter ametis, quam uti Deus præcepit, in toto animo et ex toto animo, in toto corde et ex toto corde, in tota cogitatione et ex tota cogitatione. Sic nimirum diligere abeo jubemur. 6. Animam autem dico illud quod prorsus intra nos est, animam non de terra natam, neque ideo ad terram reversuram, sed quæ orta est ex insufflatione Dei, ad quem etiamn redit, si rectum fecerit; animam, inquam, qua licet ad Dei naturam non prorsus accedente, tamen similitudinem divinam ἐφιεμένοις μαθεῖν, γλυκανεῖ τὸν κρατῆρα τοῦτον, καὶ ἱλαρότητος μέθυ προβαλλομένη, ἐμβρωματίσει τε καὶ ποτιεῖ τὰ εἰς κόρον σώφρονα· δι' οὗ ὁ μέν κατὰ κόσμον ἔμετος ἀπρακτεῖ, ὡς μὴ δὲ γινώσκεσθαι, τὸ δὲ νηφάλιον δραξάμενον τῆς ψυχῆς ἀναφέρει αὐτὴν εἰς πολιτείαν ἀγγελικήν. δ΄. Ἡ ἁγάπη, ὦ ἀδελφοὶ (οὐ γὰρ ἐθέλω ἀποσχέσθαι ποτὲ αὐτῆς, ἀλλ᾽ οἷον παρενοχλῶ, πρὸς βίαν αὐτὴν ἐπισπώμενος), εἴ πως ὑμῖν εἰς πλάτος ἐμπολιτεύοιτο, πάμπρωτα μὲν ἀπαιτεῖ, τὸν ὡς ἀληθῶς ἄνθρωπον πρὸς τῷ Θεῷ εἶναι καὶ τοῖς αὐτῷ παρεστῶσιν, εἶτα καὶ πρὸς τῷ βασιλεῖ. Εἰ δὲ καὶ οἱ ἀρχιερεῖς ἀγαπη θήσονται πρός τε τοῦ πρεσβυτερίου, καὶ τῆς ἐν Χριστῷ διακονίας, καὶ παντὸς τοῦ κλήρου, καὶ τοῦ λαοῦ, ὑμεῖς οἴδατε μανθάνοντες αὐτὸ ἐκ τοῦ ἱεροῦ ἀναπτάθμου τοῦ κατὰ τὴν ἁγίαν ἐκκλησίαν ἐξηχού μενον εἰς ὑμᾶς. Ἐποφείλεται δὲ ἀκολούθως ἀγάπη πρὸς πάντων καὶ τοῖς πλησίον. ε΄. Τούτων δὴ οὕτως ἐχόντων (ἔχουσι δὲ οὐκ ἄλ λως, κἂν εἴ πολλά τις πτερυγίζῃ ἀντιφερόμενος καὶ ἀδολεσχών), ὑμῖν ἀφίημι διασκοπεῖσθαι καὶ λογι στεύειν τὰ καθ᾽ ὑμᾶς αὐτούς, ὡς ἄν, εἰ μὲν αὐτὰ πάντα φυλάττεσθε εἰς ἀκριβές, εὐέλπιδες εἴητε σωθήσεσθαι· εἰ δέ τι σφάλλεσθε τοῦ κατὰ τὴν ἀγά πην ὅλου κανόνος, ἀπ᾿ ἐλπίδος μὲν μηδὲ οὕτω για νοισθε, σπεύδοιτε δὲ πραγματεύεσθαι διὰ μετανοίας τὸ τῆς ἐλπίδος ταύτης ακαταίσχυντον. Θεωροῖτο δὲ ἂν ἡ τοιαύτη μετάνοια οὐκ ἐν τῷ ἁπλῶς μεταμέ λεσβαι, ἀλλὰ καὶ ἀναπληροῦν τὸ τῆς ἀγάπης ἐν ὑμῖν ἐλλεῖπον, καὶ τελειοποιεῖν τὸ κατ᾿ αὐτὴν ἐνα δεές· ἵνα μὴ ἄλλως ἀγαπητε, οὓς ἀγαπᾶν χρεω στεῖτε, ἀλλὰ ὡς ὁ Θεὸς ἐκανόνισε, διαταξάμενος, ἐν ὅλη ψυχή, καὶ ἐξ ὅλης ψυχῆς, καὶ ὅλῃ καρδία, καὶ ἐξ ὅλης καρδίας, καὶ ἐν ὅλῃ διανοίᾳ, καὶ ἐξ ὅλης διανοίας ἀγαπᾶν, οὓς φιλεῖν δι᾿ αὐτοῦ ἐντε τάλμεθα. ς. Λέγω δὲ ψυχὴν μὲν τὴν τὸ πᾶν ἐν ἡμῖν, τὴν μὴ ἐκ γῆς, διὸ μηδὲ παλινοστοῦσαν εἰς γῆν· ἀλλ᾽ ἐξ ἐμφυσήματος Θεοῦ, εἰς ὃν καὶ καταλύει, ἂν ὀρθὰ πορεύηται· δι' ἧς, Θεοῦ μὲν μὴ οὔσής αυτόχρημα, Θειοτάτου δὲ χρήματος, αποθειούμεθα, εἴπερ ἐθέλο μεν, καὶ υἱοὶ γινόμεθα Υψίστου πάντες· καὶ εἰ καὶ

EPISTOLA AD THESSALONICENSES. θνήσκομεν, ἀλλ' ὡς τοιοῦτοι θνήσκομεν, ὡς δηλαδή referente, ad deorum, si velimus, dignitatem eve προσειλημμένοι αὐτῷ εἰς υἱότητα. οὐ μὴν ὡς υἱοὶ ἀνθρώπων, οὐδὲ, ἀπολύτως εἰπεῖν, ὡς ἄνθρωποι ἀδίκου δηλονότι πλούτου, ἢ φαύλων ἐπιθυμιών, ἢ ὀργῆς, ἢ αἱμάτων, ἢ τοιοῦδέ τινος κακοῦ. Καρδίαν δέ γε φημὶ, ἐφ᾽ ἣν διαλογισμοὶ εὐαγγελικῶς ἀναβαίνουσι, καὶ αὐτοὶ διάφοροι ἔστιν ὅτε, καὶ οὐδὲ εὐσύμβατοι διάνοιαν δὲ, καθ' ήν, εἰ μὲν σεσοφισταί τις θεόθεν, ἀγαθὰ συλλογίζεται, καὶ συμπεραίνει τοὺς λόγους πρὸς θείας ἀρχὰς τὰς ἐκεῖθεν· εἰ δὲ ἡμάρτηται, σοφίζεται καὶ ἑαυτὸν καὶ τοὺς ἀκροατάς, καὶ οὕτως οἱ τῆς αὐτοσοφίας λογίζεται μαθητής, ἀλλὰ τοῦ σου φιστοῦ τῆς κακίας ὑποδρηστήρ. himur et cuncti reddimur filii Altissimi, ita quidem ut, etiamsi morimur, tamen non tanquam teles moriamur, utpote jam antea in filiorum numerum adoptati, neque tanquam filii hominum, ne. que, ut breviter dicam, tanquam homines injustarum divitiarum, aut pravarum cupiditatum, aut iræ, aut sanguinum, aut similis improbitatis. Gor porro dico, in quo, ut cum Evangelio loquar, cogitationes exsurgunt diversæ interdum et illicitæ. Cogitationem denique, qua quis divinitus sapientia instructus de rebus bonis meditatur et disciplinam ab initio acceptam ad justum finem perducit et conservat; ubi vero peccatum est, se atque auditores edocet, neque propriæ sapientia discipulus, sed magistri perversitatis servus reputatur. ζ. Ἐμοὶ δὲ καὶ ἐνταῦθα λόγου τὸ ἐν ὅλῃ καὶ τὸ ἐξ ὅλης οὐκ ἀπροσφυῶς, οἶμαι, δοκεῖ μὴ συντρέχειν εἰς ἔννοιαν τὴν αὐτὴν, καὶ πάντη πάντως ἀνεξάλλα κτον, ἀλλὰ προφαίνεσθαι μὲν διαφοράν τινα ἐν αὐτ τοῖς, οὐ μὴν ἀσύντροχον τῇ ὀρθότητι, οἷα ἐν δια φόρῳ λαλίς ξυμβαίνουσαν εἰς ἕν ἀγαθόν· ὅμοιον ὡς καὶ εἴ τινες δύο πορευόμενοι ἐς ὀρθὸν ἐν ὁδῷ σχιζομένῃ διχῇ, ὅμως εὐθυβόλως εἰς ἕν πέρας ἀγαθὸν καταλύουσι. η΄. Καί μοι ἀρέσκει τὸ μὲν ἐν ὅλῃ τὸ ἐνδόμυχον τῆς ἁγάπης ὑποσημαίνειν τὸ καταμόνας ἔνδον ἐν τῇ ψυχῇ, τὸ τοὺς πολλοὺς λανθάνον εἰσέτι, τὸ μήπω ἐκπεφηνός, τὸ ἐνοικοῦν τῇ ψυχῇ, τὸ ἐν τῷ ἐντὸς κεκρυμμένον οἰκουρίας τινὸς δίκην, οὐ μὴν καὶ προφαινομενον εἰς ἐνέργειαν. Ἔντα προσεπινοεῖν ἐνάγομαι, καὶ ὡς ἐν τρισὶ τούτοις καλοῖς, τῇ ψυχῇ, τῇ καρδίᾳ καὶ τῇ διανοίᾳ τὸ ἐν ἡμῖν πᾶν ἐντὸς ἀγαθὸν ἐντελῶς ὑπογράφεται, ου μεμνῆσθαι καὶ τὸν μέγαν Δαυίδ, ὅπου ἐθέλει πάντα τὰ ἐντὸς αὐτοῦ κι νεῖσθαι εἰς τὸ εὐλογεῖν τὸ τοῦ Θεοῦ ἅγιον ὄνομα. Τούτοις γὰρ τοῖς ἐντὸς, τοῖς τρισὶν, ὑφ᾽ ὧν ἡ ἀγάπη διαπλέκεται, εἴ τις λογισμοῦ εὖ ἔχοι, εὐλογεῖ τὸν τῆς ἀγάπης Κύριον, ὕμνον ἀναμέλπων ἐν τῷ πνευματικῶς ἡρμόσθαι κατὰ τὸ ἐν ἁγάπῃ σύμφωνον τοῦ τριμερούς τῆς ψυχῆς. Καὶ τοιοῦτον μὲν τὸ ἐν ὅλῃ ψυχῇ τε καὶ καρδίᾳ καὶ διανοίᾳ, ὡς εἴρηται, ἀγαπᾷν. θ'. Τὸ δὲ ὅλης τῷ ἑτεροίῳ τῆς φράσεως καὶ τὴν ἔννοιαν συνεξαλλάττειν δοκεῖ. Φαίνεται γαρ δηλοῦν ἀγάπην ἡ φράσις αὕτη πρόοπτον, καὶ οὕτως ἐξωτερικὴν, ἐκπιδύουσαν τῶν ἐντὸς καὶ κατὰ ψυχὴν, ὅσα καὶ πηγῆς ἀγαθῆς. ῥεῦμά τι χρηστὸν ἔξω, καὶ ἐκκαλυπτομένην καὶ προφαινομένην ἐκ τοῦ ὡς εἰπεῖν δυνάμει κατὰ ἐνέργειαν· οἷον ὁ μὲν λογιζό μενος ἐν ψυχῇ, καὶ διανοούμενος, καὶ οὕτω συλλογιζόμενος ὀρθῶς τὰ ὑπὲρ ἀγαθοῦ φίλου, καὶ μεθο δεύων, καὶ ἑαυτὸν εὔθετον ποιῶν εἰς τὰ πρὸς χάριν ἐκείνου, καὶ βυσσοδομεύων καλὰ συνοίσοντα τῷ ἁγα πωμένῳ, ἐν ψυχῇ καὶ ἐν καρδίᾳ καὶ ἐν διανοία ὅλῃ, ἐκεῖνον ἀγαπᾷ, ἐντὸς μὲν φέρων αὐτὸν, οὐ παραυγάζων δὲ τὸ φίλιον καὶ ἐμφανῶς, οὐδὲ ἐξαστρά πτων αὐτὸ ἔξω εἰς ἐναργές. Ὃς δὲ καιροῦ παραπε σόντος καὶ ἀπαιτοῦντος ἀγάπης ἐπίδειξιν εκπορίζει τῷ φίλῳ τὰ δέοντα, πράττων εἴτε ὑπερλαλῶν, ἢ ἄλλο τι τεηνώμενος, δι᾿ οὗ πανηγυρίζει, πομπικῶς 7. Jam hic vero haud inopportunum videtur dicere, quod illa verba in toto et ex toto non prorsus ad eumdem redeant sensum, nec ullo modo discrepantem, sed discrimen quoddam eis inesse, non tale quidem quod rectæ fidei regugnet, sed quod diverso loquendi genere ad unum idemque bonum deducat, velut si duo via recta, licet bifariam divisa, proficiscentes, ad finem optatum felicitor perveniunt, 8. Verba illa in toto, ut mihi quidem videtur, indicant reconditum charitatis, id quod solum intre animam est, quod multitudinem adhuc latet, quod nondum apparuit, quod animæ insidet, quod in interiori, velut in domo quadam absconditur necdum ad activitatem processit. Jam hic animadverto, pulchra ista trinitate, anima nimirum et corde et cogitatione, omne bonum intra nos accurate designari, cujus rei etiam magnus David meminit, quando vult ut omnia quæ intra ipsum sunt ad benedicendum sancto Dei nomini permoveantur His enim tribus interioribus, quibus charitas inhæret, si quis bene senserit, benedicit charitatis Dominum, dum hymnum, spiritualiter ad harmoniam illarum trium animæ partium in charitate compositum, modulatur. Et hoc est, in tota anima et corde et cogitatione amare, uti diximus. 9. Illud autem ex toto, uti dictione, ita etiam sensu differre videtur. Ex mea enim sententia ista phrasis innuit charitatem manifestam, ad exteriora prorumpentem, ex intimis animi recessibus, tanquam e bono fonte, excellentis laticis instar ebullientem, aperiam et ex potentialitate, ut ita dicam, ad activitatem alacriter prosilientem, dum contra is qui animo reputat et meditatur, et sic probe quæ amico utilia sint deliberat, et scrutatur et semet ad illi grata exhibenda præparat, et quæ dilecto prodesse possint, rimatur, is in anima et corde et cogitatione illum diligit, intus eum ferens, non autem manifesto revelans amicitiam, neque ad activitatem deducens. Qui autem, occasione oblata et tempore charitatis demonstrationem requirente, amico necessaria suppeditat, sive factis, sive verbis, sive re alia quacunque, et ita clare ostendit et coram omnibus aperte probat, quali

amicitim sensu ergo anicum affectus sit, is ex tota θριαμβεύων καὶ παραδεικνύς, ὁποῖος ἐστι τὰ εἰς anima et ex tota cogitatione diligit, promens nimirum quæ in animo latent, et factis demonstrans. Quare charitas interior, ubi erumpit comparanda est titioni alicubi sub cineribus latenti aut flammæ corpore aliquo superjecto oppressæ, ubi autem ad agendum parata proruperit, similis dicetur igni qui e loco abdito prosilit et in altum elatus clarissimo splendore omnia collustrat. 10. Cum igilur ita statutum sit de dilectione et charitate, quæ superne ab ipso Deo, agricola instar, hoc in mundo seminata est ut abundantes fructus divinis receptaculis convenientes proferat, vos quoque bonis debetis abundare fructibus et messem exhibere perfectam, ne hilum quidem abjicientes in escam avium grana devorantium, hoc est dæmonum qui arva divina circumvolitantes pro viribus contaminant, omnemque navant operam ut optimam istam ac fertilissimam charitatis plantam radicitus evellant, totoque adhibito studio funditus evertant, ejus loco odium lirmissime implantantes; ad quod perficiendum ubi non ex voto pervenerint, saltem mutilare illam et ne integra perfectaque sit officere conantur. Itaque olim dæ mon revera pravus contra eam quae in Deum exseritur charitatem rebellavit, eaque rebellio produxit hæresiarchas corumque asseclas, quibus nimirum utpote exitio devotis auxilium Deus denegat suum, ne virtus sit coacta, ne pulchrum maneat sine premio, neque sic omnino peccatum e necessitate quadam oriri asseratur. Eadem porro mali dæmonis astutia multos qui ab honesta ac morigeranaturæ indole defecerant,contra Dei cultores exstimulavit et in furiosos impetus concitavit. προσβολαῖς ἐνθέοις ἀνθώπλισεν, ἀπειπαμένους τὸ πρὸς 11. Atqui hæc non semper neque in multis perficere malus dæmon potest.Cum enim gravia scelera ab improbis haud facile committantur,et peccantes summum periculum incurrant,ille non omnino aut absolute iis insistit, sed imminuens ejusmodi pravas actiones et ad parvum numerum reducens, impavidos adoritur, et magna non solum, sed etiam minima derelinquit, quoniam fraudis retia adversus illos explicare nequit; adversus infirmiores autem, qui vel omni auxilio sunt destituti vel parum opis in sese habent, omnis generis casses tendit. Tales nimirum etiam uos sumus, ego qui hæc ad vos pronuntio, et vos qui auditis, hominos imbecilli et omnino impotentes, in quibus haud pauci, sese viribus pollere autumantes, prorsus inermes deprehenduntur, licet nos vana fiducia elati infinita armorum copia instructi esse nobis videamur. 12. Contra tales igitur (sunt autem ubique terrarum permulti et, ut vere dicam, innumeri) insidians diabolus Deoque inimicus retia suu protendit, et quia charitatem luciferam in nobis εὐθυτάτην φιλίαν, ἐξ ὅλης ψυχῆς, καὶ ἐξ ὅλης καρδίας, καὶ ἐξ όλης διανοίας ὁ τοιοῦτος ἀγαπᾷ, ἐξάγων δηλαδὴ τὰ ἐν τῇ ψυχῇ προαποκείμενα, καὶ προάγων καὶ ἐκφαίνων ἐναργώς· ἵνα τὸ μὲν ἐντὸς καὶ ἐσωτερικὴν τῆς ἀγάπης ἀναλογῇ ζω πύρῳ ἔνδον που ὑποσμυχομένῳ, ἢ καὶ φλογί πνιγο μένῃ ἔν τινι στεναγμῷ· τὸ δὲ κατ᾽ ἔκφανσιν αὐτῆς ἐνεργητικὸν εἰκάζηται πρὸς φλόγα, ἔνδοθέν ποθεν ἐγκύψασαν ἔξω, καὶ ἀναπηδῶσαν καὶ ἐκλάμπουσαν φανότατα. ι. Οὕτως οὖν κεκανονισμένου τοῦ ἀγαπᾶν καὶ τῆς ἀγάπης, ἐκ τῶν ἄνω δι' αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ οἷς καὶ γεωργού κατεσπαρμένης ἀνέκαθεν ἐν τῷ κόσμῳ, ἐπὶ εὐφορία καρποῦ θείαις ἀποθήκαις προσήκοντος χρὴ καρπογονεῖν καὶ ὑμᾶς εὐγενῶς, καὶ συγκομί ζειν τὸ κάρπωμα ἐντελῶς, καὶ μὴ ἀφιέναι μηδὲ σμικρόν γοῦν τι αὐτοῦ παραῤῥιπτεῖσθαι εἰς ἀποτροφὴν σπερμολόγοις ὀρνέοις δαίμοσιν, οἵ τὰ τοῦ Θεοῦ περιερχόμενοι λίϊα λυμαίνονται εἰς ὅσον δύνανται, πραγματείαν μὲν τιθέμενοι, καὶ ἐκριζοῦν τὸ πάμε φορον καὶ κάλλιστον φυτὸν τῆς ἀγάπης, καὶ και ταῤῥιπτεῖν προβέλυμνον ἐπὶ φορᾷ παντελεί, μέσος δὲ ἀντεμφυτεύειν βαθύῤῥιζον· εἰ δὲ μὴ εὐσθενῶς εἰς τὸ μέγα τοῦτο κακὸν ἔχοιεν, ἄλλος γοῦν αὐτὴ κολοβοῦντες ἐπί τι, καὶ τῆς ὁλότητος ἐφ' ὁποσονούν παραλύοντες. Ἴσχυσεν οὖν ποτε ὁ τῷ ὄντι κακομή χανεις καὶ κατὰ τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης νεανιεύσασθαι καὶ ἡ μηχανή αὕτη ἐξέφηνε τούς τε αἱρεσιαρχήσαν τας καὶ τοὺς ἠκολουθηκότας αὐτοῖς, Θεοῦ συστεί. λαντος πάντως ἐνταῦθα τοῖς ἀπολωλόσι τὸ αὐτοῦ αντιληπτικὸν, ἵνα μὴ τὸ ἐνάρετον ἀκουσιάζοιτο, καὶ γένοιτο ἐντεῦθεν ἀγέραστον τὸ καλὸν, καὶ οὕτως ὡς ἐξ ὑπαγωγῆς παρρησιασθείη ἐφ᾽ ἅπασι τὸ ἐφάμαρτον. Ἡ δ᾽ αὐτὴ μηχανή του κακοτέχνου δαίμονος πολ λοὺς καὶ τοῖς τοῦ Θεοῦ θεραπευταῖς ἀντέστησε, καὶ ὀρθότητα φύσεως καθῆκον τίμιον καὶ εὐπειθές. ια΄. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν οὐκ εἰσαεί, οὐδὲ εἰς παμπληθὲς ἔχει ἐξανύειν ὁ πονηρός. Ἐπεὶ γὰρ τὰ κατὰ τῶν μεγάλων πταισμάτων οὔτε ῥᾷον ἐκτελεῖται τοῖς ῥᾳδιουργοῦσι, καὶ κίνδυνος δὲ μέγας αὐτοῖς ἐγκίκλιται διαμαρτάνουσιν, οὐδὲ ἐκεῖνος ἀπισχυρίζεται διόλου ἐπὶ τοιούτοις, ἀλλὰ σχάζων τὰς τοιαύτας και κοτεχνίας καὶ σπανίζων αὐταῖς, διαχειρίζεται τους με φοβερούς, καὶ ἀφίησι μὲν τά τε μέγιστα καὶ ὅσα δὲ ἄλλως ἀρχοειδῆ, ὅτι μηδὲ δύνανται καταπεταννύειν αὐτῶν τὰ τοῦ δόλου δίκτυα· καταρτίζει δι πάναγρα κατά των ταπεινοτέρων, καὶ οὕτως ἢ παν τελῶς ἀβοηθήτων, ἢ ὀλίγα δεδυνημένων ἑαυτοῖς ἐπισ κουρεῖν. Τοιοῦτοι δὲ δήπουθεν καὶ ἡμεῖς, ἐγώ τι δηλονότι ὁ ταῦτα κράξας, καὶ ὑμεῖς οἱ ἀκούοντες, ἄνθρωποι ἀσθενεῖς, καὶ οἱ μὲν πάντη ἀνίσχυροι, οὐκ ὀλίγοι δὲ, δοκοῦντες μὲν ἰσχύειν, ἄλλως δὲ μικρού καὶ ἄχειρες, εἰ καὶ ταῖς κεναῖς καραδοκίαις πλάττομεν ἡμᾶς αὐτοὺς εἰς ἑκατόγχειρας. ιβ΄. Τῶν γοῦν τοιούτων (πολλοὶ δὲ εἰσι μυριαχού τῆς γῆς καὶ ἀληθῶς ἀμύθητοι) καταπετάσας ὁ θεομίσιτος θηρατής διάβολος τὰ κατ' αὐτὸν λίνα, ἐπεὶ πὴ βλέπει τὴν φωσφόρον ἀγάπην ἐν ἡμῖν πολιτευο

EPISTOLA AD THESSALONICENSES. μένην, καὶ μεθοδεύουσαν ἀπάγειν αὐτὸν ἐξ ἡμῶν, habitantem eumque e nobis expellere satagentem ἀντειστάγει τὸ σκοτεινὸν μίσος, καὶ παῤῥησιάζει καθ᾿ ἡμῶν αὐτό, καὶ οὕτως ἐντρίβει πάντας τοὺς καθ' ἡμᾶς. Καὶ οἷα μὲν τοὺς ἄλλους διατίθεται, οἴδασιν οἱ πειρώμενοι· ἐμὲ δὲ φιλονεικεῖ καὶ θανάτῳ προπέμψαι· καὶ ἂν ἐξέπραξεν αὐτὸ πάλαι, εἰ μὴ φανερῶς πρὸς ἐμοῦ ὁ Θεὸς, ἀνεχόμενος καὶ εἰσέτι περιεῖναί με τῷ βίῳ, εἴ πως ἐμαυτοῦ γενόμενος ἐπιστραφείην εἰς αὐτὸν, οὔπερ όσημέραι ἀφορίζων ἐμαυτὸν εὐκ ἐντρέπομαι. ιγ. Ἰδοὺ οὖν σήμερον ξενηλατούμαι ὑπὸ τοῦ μίσ σους, καὶ αὐτοῦ εἶθε μὲν ἐκ πολλῶν τινων καὶ περι βλέπτων, ἵνα μαθὼν παμμίσητος εἶναι ἢ διωρθωσάμην, ἢ διεξέφυγον ἐκ μέσου λαθών, μήπου δὲ καὶ ἀμφαδόν. Νῦν δὲ ἄνθρωπο: οὐδένες ἐπανίστανται ἐπ᾿ ἐμὲ, καὶ λέγουσι τῇ ψυχῇ μου· Οὐκ ἔστι σωτηρία αὐτῷ, οὔτε ἐν τῷ Θεῷ αὐτοῦ, οὔτε ἐν τῷ βασιλεῖ. ᾿Ακούετε, ὁ βασιλεύς μου καὶ ὁ Θεός μου, οἷς ἐγώ πέποιθα, τῷ μὲν κατὰ πρῶτον λόγον καὶ καθ᾿ αὐτὸ καὶ φύσει, τῷ δὲ μετ᾿ αὐτὸν καὶ δι᾿ αὐτόν. Καὶ μὴν, ὦ ἐχθροί μου, ὁ εἷς καὶ οἱ δύο, οἱ πρόοπτοι λαϊκοί, οι γεννάδαι, καὶ ἱεροὶ δὲ ἄνδρες, οἱ καὶ ῥᾷον αριθμητοὶ, καὶ οὐδὲ ἐν λόγῳ πολλῷ κεί μενοι· παράλληλοι τεθέντες, ἐγώ τε καὶ ὑμεῖς, οὐκ ἂν εἰς ῥοπὴν ἴσην ταλαντευθησόμεθα. ιδ. Καὶ οὕτω μὲν ἐγὼ ξενηλατοῦμαι, ὡς οὐκ ἐχρῆν, διὰ μίσος οὐκ ἀγαθῶν ἀνδρῶν, τὰ μὲν εἰς ἀνθρωπικὴν διάθεσιν ἀγροίκων, σοφωτάτων δὲ τὰ εἰς θηριακὴν καὶ οταν φεύγεσθαι παρὰ τῶν κατ' ἐμὲ δειλῶν· ὃς καὶ ἄλλοτε καρχάροις τούτοις θηρίοις ο περιτετυχηκώς, απήλλαξα δυστυχῶς. Ὑμεῖς δὲ, ὦ ἀδελφοί, ἐπεὶ ἔξεστιν ὑμῖν ἀνθρώποις εἶναι, καὶ οὐ θηρίοις, καὶ φίλοις, οὔχουν δὲ ἐχθροῖς, καὶ Θεοῦ ἀγ γέλοις, οὐ μὴν πονηροῖς, ἔχετε τὸν νοῦν πρὸς ὑμῖν αὐτοῖς, καὶ ἐκκλίνατε τὰς τρίβους αὐτῶν τρεχόντων εἰς κακίαν, καὶ μὴ εὐθυπορούντων, ἐσομένων δὲ τοιούτων καὶ εἰσαεὶ, ὡς ἔστι τεκμαίρεσθαι ἀκριβῶς. Οὓς γὰρ ἡ πολυετής διδασκαλία καὶ ἡ ἐπ' αὐτῇ πραγματική μέθοδος οὐκ ἐνήγαγεν εἰς τὸ ποθούμε νον ἡμῖν (ποθοῦμεν δὲ σὺν Θεῷ τὴν κατ᾽ ἐκεῖνον ἀγάπην), τίς ἂν ἐγγυήσηται, ἀκαρή μεταβαλέσθαι, ὡς τῆς πολυχρονίου κακίας ἀποστήσεσθαι, ἀνθρώ πους αὐτοὺς ἐλλαμπομένους, εἰ κακοὶ προφαίνονται, καὶ εἰς βίου αὐτὸ ἀβρότητα ἐγγράφοντας· οἷς διὰ σπουδῆς ἀνυπερβλήτου γίνεται, καὶ ἑτέρους ἐπισπᾶσθαι πρὸς ἁμαρτητικὴν ὁμοιότητα· ἵνα συγκροτηθέντες ὡς εἰς λεγεώνα, κατασταῖεν ἀπρόσμα χοι, φαῦλαι κεφαλαί, οὐκ ἀγαθοῖς ἐπιστησόμεναι σώμασι, φαλαγγάρχαι στρατιᾶς οὐ Θεῷ φίλης, οὐδ᾽ αὐτοὶ ἀγαθοὶ, οἷς ὁ μὴ συνταττόμενος ἄνθρωπος ἐστι τοῦ Θεοῦ. Διὸ φευκτέον καὶ ὑμᾶς ἀπὸ παντὸς τοιούτου τάγματος, ὀφείλοντας εἰδέναι, ὡς δαιμονῶσιν οἱ κατὰ τῆς ἀγάπης ἀντίπαλοι. Μήποτε δὲ καὶ ὑπερπαίουσι τὴν δαιμόνιον κακίαν. Οὐ γὰρ κακὸς ἁπλῶς ὁ οὕτω κακὸς ἄνθρωπος, αλλά που καὶ ὑπὲρ αὐτὸν δαίμονα. Ευρηνται οὖν λογισμοί πονηροί, οὓς δαίμων μὲν οὐκ ἔφθη προβαλέσθαι, άνθρωπος δὲ πονηρὸς προβάλετο ἄν. non animadverit, tenebrosum odium conatur introducere, deprædicans istud tanquam acceptabile quid, et sic nobis omnibus negotia facessens. Jam quomodo alios adoriatur, sciunt ii qui eum experti sunt. Me autem etiam morti tradere studet; et dudum jam hoc perfecisset, nisi aperte causam meam defenderet Deus, qui hucusque me superstitem voluit,si forte mei conscius revertar ad ipsum quem quotidie deserere, proh dolor! non erubesco, 13. Ecce igilur hodie proscribor ab odio, et utinam ab odio multorum et illustrium! ut sciens me omnibus invisum esse, aut defenderem me,aut e medio digressus laterem nec alicubi apparerem. Nunc vero homines nullius frugi in me assurgunt et animæ meæ dicunt: Non est salus ei, neque in Deo ejus, neque in rege. Audito, mi Deus et mi rex, in quibus fiduciam collocavi, in illo quidem ab initio et per se et naturæ convenienter, in hoc autem post illum et propter illum. Vos autem, o inimici mei,qui vix binarium numerum exceditis, vos laici probi quos antea novi, et viri sacri facile numerandi nec magni faciendi, si nos coram constituemur, ego nimirum et vos, non pari lance trutinabimur. 14. Et sic equidem in exsilium mittor, uti non decebat, per odlium virorum haud bonorum,qui humanitatis prorsus expertes propendent in ferarum naturam,et quorum immanitatem amici mei timore perculsi fugiunt; ego, inquam,qui jam semel, cum in illas feras bestias incidissem, ægre eas effugi. Vos autem, o fratres, quandoquidem vobis licet homines esse, non ferm, amici, non inimici, angeli divini, non mali, vobismet ipsis attendite, et declinate a semita illorum qui versus malitiam tendunt nec recta via procedunt, qui crunt semper iidem, ut augurari licet. Quos enim diurna disciplina eique conformis institutio non perduxit ad id quod nos desideramus (desideramus autem cum Deo simul charitatem divinam), quis spoponderit eos uno temporis momento ita immutatum iri, ut ab inveterata malignitate desistant, siquidem ubi mali apparent, sese excellere et gloriam inde adipisci opinantur? Sane maximo studio in hoc incumbunt, ut alios quoque in peccati societatem pelliciant, ut velut in legionem conglomeratiinvictos se exhibeant,mala capita,malis imposita corporibus, duces exercitus Deo non dilecti,et ipsi haud boni,utpote quibuscum homo Deinil commune habet.Quare vos quoque omnem ejusmodi societatem aversari debetis, bene scientes, charitatis inimicos a diabolo obsessos teneri. Ac propemodum demonis malitiam superant. Homo enim sic malus non simpliciter malus est, sed pejor ipso dæmone. Sunt enim pravæ cogitationes quas, licet dæmon non protule rit pravus tamen homo proferro haud recusat.

15. Et hic meditanda quæ narrantur de beata Theodora,quæ se esse masculum simulavit et apud sanctos viros vixit, monasticaque in vita decessit. Ipsam enim et alias quotquot morem eumdem sequuntur (multæ autem illæ) iniquus homo faciliter avertendas a sancto agmine in mente habuit, si ab ista communi vita et virtutibus quæ ibi coluntureas deterreret. Perverse enim compertum habens, mulieres quæ viri nomen præ se ferunt, apud solos versari ascetas, sicut et juvencæ in medio boum, in sanctas mulieres in ruinam vires sumpsit. Non enim qui mulieres quæ sic vixerunt post mortem laudaverunt, vivas permittere ausi sunt apud ipsos manere. Et talia quidem iniquus cogitavit. Malitia vero peritissimus iste inibi simile aliquid proficiendum non habuit. Attamen alia absque adinventione curavit somnium saltem venerabilissimorum ascetarum quidem supervenire, et improbe suggerere circa hanc et illam et aliam sanctam cogitationes, quemadmodum olim Pilati uxorem docuit, suggerens pessima, licet perficere non valuerit.Nec sic quod voluit, assecutus est, sed latuit, ut ita dicam, inter sanctas virgines illas electa ista, tum inonachos qui una degebant, tum dæmonem malignum. 16. Et exinde suspicari est, sicut ex aliis multis, quod iniquus homo aliquando et dæmonem ipsum superet in machinando, ita ut dicere possis in istis ab iniquo homine dæmonem superari. Quare ergo non vitandus sit qui istiusmodi est et de diabolo insultandum? «Tu,inquit, conteres caput, ejus!» idest serpentis,et ille,o homo, calcaneum tuum. Et iniquus hono, calcaneum sortitum quidem respicere sino, sed cujus ad caput vult tendere, ipsiusque elate divine dictis laudibus,ut in ostentationem se componat. Fuerit ergo magnum illud caput sanum curebrum non sortitum, nisi declinans ab iniquo isto serpente caveret; siquidem et constantes animo viri, quotquot experti sunt serpentes saltu primo quasi volantes sagittæ instar et in faciem irruentes, cum tale animal aerium vident ut pessime solet volantem,excubias habent et pro facie et pro reliquo capite, nec manibus tantum, sed et districtis armis quibus et appropinquans bestia in frusta secatur.Et ista quidem ab integritate una in partes scinditur, qui autem vigilans fuit et salvus remanet et inter prudentes inscribitur, in salvato capite serpentis more lucratus salutare quoddam antidotuın. ἀκεραιότητι μένει, καὶ φρονιμοις ἐγγράφεται, κερδήσας οἷα καί τινι σωτήριον ἀντίδοτον. ut 17. Hos ergo sic fugite, ut nunquam vestigiis insistatis illorum sive nullius sive mentientis amoris, et a diabolicis obtrectationibus cavete, quæ plurimum et gravissimæ sunt et multæ, quas nec oportebat nominari, eo quod talia nefanda sint Quibus inutile fit organum Dei, pulchrum os, 1 Gen. 111, 15. ιε΄. Καὶ ἐνθυμητέον ἐνταῦθα τὰ κατὰ τὴν μακα ρίαν Θεοδώρον, τὴν ὑποκριναμένην τὸν ἄῤῥενα, καὶ ἀνδράσιν ἁγίοις συμβιοτεύσασαν, καὶ συντελειώθει σαν μοναχικῶς. Εκείνην γὰρ καὶ τὰς ἄλλας, ὅσαι κατ' αὐτὴν (πολλοὶ δὲ ἐκεῖναι), κακὸς μὲν ἄνθρωπος εἶχεν ἂν ῥᾳδίως ἀποστῆσαι τῆς ἱερᾶς ἀγέλης, εἰ τῆς μετ᾿ ἐκείνων συμβιώσεως καὶ τῆς ἐντεῦθεν ἀρετῆς αὐταῖς ἐνεκότει. Καταμηνύσας γὰρ δυσμενῶς, ὅτι γυναῖκες, ἀνδρὸς προβεβλημέναι ὄνομα, περὶ μόνους εἰλοῦνται τοὺς ἀσκητὰς, ὡσεὶ καὶ δαμάλεις ἐν μέσῳ θατέρου γένους βοῶν, ηρίστευσεν ἂν κατὰ τῶν ἁγίων γυναικῶν εἰς ἀπώλειαν. Οὐ γὰρ οἱ μετὰ θάνατον ἐκείνας ὑπερθαυμάσαντες οὕτω βεβιωκνίας, ἠνέσχοντο ἂν ζώσας ἀφεῖνοι μένειν παρ' αὐτοῖς. Καὶ οὕτω μὲν πονηρός τις ἂν μεθώδευσεν· ὁ δὲ τὴν και κίαν ἐπιστημονικώτατος ἐνταῦθά γε οὐκ ἔσχε σοφία σασθαί τι τοιοῦτον. Καὶ μὴ εἶχε δίχα καταμηνύσεως ἑτεροίας ὄναρ γοῦν ἐπιστῆναι τῶν τινι σεμνοτέρων ἀσκητῶν, καὶ περιπονήρως ὑποβαλεῖν τὸ κατὰ τῆσδε καὶ ἐκείνης καὶ ἄλλης τῆς ἁγίας νόημα, ὥσπερ ποτέ καὶ τὴν γυναῖκα του Πιλάτου κατήχησε πονηρὰ βουλευσάμενος, εἰ καὶ μηδὲν ἴσχυσεν ἔμπρακτον. Ἐποίησε δὲ ὅμως οὐδὲν τοιοῦτον, ἀλλὰ ἔλαθεν, ὡς οὕτως εἰπεῖν, ἡ τῶν ἁγίων ἐκείνων γυναικῶν λογάς, ὥσπερ τοὺς συμμονάζοντας, οὕτω καὶ τὸν τῆς κακίας ἐπύπτην δαίμονα. ις΄. Καὶ ἰδοὺ ἔστι κἀντεῦθεν, ὥσπερ καὶ ἐξ ἄλλων πολλῶν, ὑπονοήσασθαι, ὡς ὁ πονηρὸς ἄνθρωπος ἐνταχοῦ καὶ ὑπὲρ αὐτὸν δαίμονα ἐπιβάλλει τεχνάσθαι, ἵνα τις τολμήσας ἐρεῖ, ὡς ἐν τοῖς τοιούτοις βραχύ τι ὁ δαίμων τοῦ πονηροῦ ἀνθρώπου ἐλάττωται. Διατί οὖν μὴ φευκτέον τὸν οὕτω καὶ τοῦ διαβό λου ἔστιν οὗ κατακαυχώμενον; «Σύ,» φησί, φησί, κ την ρήσεις κεφαλὴν αὐτοῦ,» τοῦ ὄψεως δηλαδή. Ὁ δὲ, ὦ ἄνθρωπε, πτέρναν τὴν σήν. Ὁ δὲ κακὸς ἄνθρω πος, τὰς πτέρνας μὲν ἀφίημι καταβλέπειν, κεφαλῆς δέ τινος ἐθέλει καταστοχάζεσθαι, καὶ αὐτῆς ἡρμένης ὑψοῦ τιμαῖς θείαις, ἵνα οὕτω σεμνύνηται. Εἴη ἂν οὖν ἡ μεγάλη κεφαλὴ ἐκείνη μὴ πλουτοῦσα ἐγκέφαλον ὑγια, εἰ μὴ ἐκκλίνουσα φυλάττεται τοιοῦτον πονηρὸν ὄφιν· ἐπεί τοι καὶ τῶν ἀσφαλῶν ἀνδρῶν, ὅσοι πεπείραντα: ὄφεων ἐκπετομένων τοῖς ἄλμασιν, ὁποῖα καὶ διστῶν, καὶ κατὰ προσώπου χωρούντων, ἐπειδὰν ἴδωσι τοιοῦτον ζῶον ἀέριον καταπετόμενον ἐπὶ κακῷ συνήθει, φυλάττονται τό τε πρόσωπον καὶ τὸ λοιπὸν τῆς κεφαλῆς, καὶ οὐ χερσὶ μόνον, ἀλλὰ καὶ προβο λαῖς ξιφῶν γεγυμνωμένων, οἷς καὶ ἐμπελάζον τὸ θηρίον κατακόπτεται. Καὶ αὐτὸ μὲν ἐκ μιᾶς ὁλότη τος μερίδες γίνεται· ὁ δὲ φυλαξάμενος ἐκεῖνο καὶ ἐν αὐτὸ ἐκ τοῦ τὴν κεφαλὴν φυλαττομένου όφεως, ι5΄. Τούτοις τε οὖν οὕτω φεύγετε, ὡς μὴ κατ᾽ ἴχνη βαίνειν τῆς αὐτῶν ἢ οὐδόλως ἀγάπης, ἢ ψευδαγα πήσεως, καὶ τῶν διαβόλων βλασφημιῶν ἀπέχεσθε τῶν ἐν τοῖς πλείοσι καὶ βαρυτάτων καὶ συχνῶν, ἃς ἐχρῆν ἀβέντους εἶναι διὰ τὸ κατ᾿ αὐτοὺς ἐπίῤῥητον δι' ὧν ἀχρειοῦται τὸ σοφὸν ὄργανον τοῦ Θεοῦ, τὸ

EPISTOLA AD THESSALONICENSES. guitur. Nostrum est de hoc in mente habere quod lutum horridum in os recondit obtrectator,et quod amara quælibet degustans quisquis sano gustu valet et re fœdatus, non solum sputat cum saliva fætorem ejiciens, sed etiam aqua suavibusque potionibus pulchrum hoc penetrale mundat. καλὸν στόμα, ὁ τοῦ νοὸς ἐξάγγελος, δι' οὗ τὸ λαλητὸν mentis interpres, quo loquens animal Dei distinζώον τοῦ Θεοῦ χαρακτηρίζεται. Χρὴ δὲ ἐνθυμεῖσθαι ὑμᾶς ἐνταῦθα, ὅτι τα βόρβορον δυσαπόφορον ἐγκλείει τῷ στόματι ὁ βλασφημος ἄνθρωπος, καὶ ὅτι πικρίας μὲν οἰασοῦν γευσάμενός τις ὑγιῶς ἔχων τοῦ γεύε σθαι, και μυσαχθεὶς τὸ πρᾶγμα, οὐ μόνον συχνά ἐκπτύει συνεκβάλλων τῷ σιέλῳ τὴν ἀηδίαν, ἀλλὰ καὶ ὕδατι καὶ χυμῶν γλυκύτητι ἐκπλύνει τὸ καλὸν δοχεῖον ἐκεῖνο. ιη΄. Τί δή, ὦ δαιμονοφόρητε ὑβριστά, παραβύεις τῷ στόματι βλαφήμους πικρίας, ὧν τὸ ἀηδὲς μανθάνεις μὲν ὕστερόν ποτε καὶ αὐτός; Ὅτε γὰρ βλασ φημεῖς, οὐκ αἰσθάνῃ ὡς οἷον ἐξεστηκώς. Μάλιστα δὲ οἶδε τὴν ἐκεῖθεν πικρίαν ὁ βλασφημούμενος, εἴπερ μὴ ὁλιγώρως ταῖς ὕβρεσι προσφέρεται. Τί ἀναπτύσσεις τὰ χείλη, καὶ χαίνεις, οὐχ ὥστε ἢ φαγεῖν, ἢ λαλῆσαι ἁπλῶς, ἢ καὶ διδάξαι καὶ ὑμνῆσαι Θεὸν, καὶ οὕτως ἐξεμέσαι χυμούς, δι᾿ ὧν θανατηφόρον ἡ ψυχὴ πληθώραν πάσχει· ἀλλ᾿ ὥστε καταισχύ και σεαυτόν, τὸν τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπον, ὡς Χριστια νὸν, διὰ τοῦ καὶ δάκνειν καὶ κατεσθίειν; οὐ λέγω τόν σοι ὅμοιον, ἀλλ' ὑπερφερῶς καλλίονα; "Ανοιξόν σου τὸ στόμα γραφικῶς, καὶ ἔλκυσον Πνεῦμα θεῖον πάντως, οὐ μὴν πονηρόν τῷ γὰρ τοιούτῳ κλειστέον ἀκριβῶς πᾶσαν αἴσθησιν. «Πλάτυνον,» φησί, «τὸ στόμα σου, καὶ πληρώσω αὐτό.» Οὐ δεήσομαι τρι βῆς χρόνου τινός, οὐ μέλλησιν ἐνδείξομαι· αὐτίκα δὲ, ὥσπερ ἔτι λαλοῦντός σου τὰ ἀγαθὰ, παραγίνομαι. Οὕτω καὶ ἀνοίξαντος πληρώσω Πνεύματος, καὶ σου φίαν ψωμίσω διὰ βιβλίου, ὁποίῳ καὶ προφῆται μυστηριάζονται. Οὐ γὰρ οὔτε ὀκνῶ, οὔτε φθονῶ, οὔτε μελετῶν σκέπτομαι. ᾿Αλλὰ ἀνοίγεις ἅμα, καὶ εἰσέρ χομαι. Οὕτω καὶ ἐγὼ τὴν ἐμὴν ἀνοίγων θύραν προκαλοῦμαι καὶ σὲ καὶ πάντας εἰσελθεῖν. Οὐ μεριμνώ, πῶς πληρώσω τὸ στόμα σου πλατυνθέν. Καὶ δηλοῦσιν αὐτὸ καὶ οἱ ἄλλως ἐμοὶ μαθηταὶ, καὶ ὅσοι δὲ τυράννοις παραστάντες, οὐ διὰ χρόνου, ἀλλὰ αὐτῇ τῇ ὥρᾳ λαμβανουσι στόμα καὶ σοφίαν· οἷς οὐ δύνα ται ἀντειπεῖν οὐδεὶς ἀντικαθιστάμενος. Στόμα δὲ ἐνταῦθα καὶ σοφίαν ἀκούσας, μὴ ἀπεριμερίμνως ἐπιβάλῃς τῇ ἀκοῇ, ἀλλ᾿ ἐμβάθυνον· ὅτι ὁ μὴ κατὰ τοὺς λόγους τούτους διακείμενος θειότερον ἐν τῷ ἀναπνεῖν καὶ λαλεῖν οὔτε στόμα ἔχει, οὔτε σοφίαν, ἀλλὰ καὶ ἄστομός ἐστι χειρόνως ἤπερ τῶν ἵππων ὅσοι λέγονται ἄστομοι, ναὶ μὴν καὶ ἄσοφος, μήπου δὲ καὶ ἄλογος. ιθ'. Καὶ τοιαῦτα μέν σοι λέξει ὁ τὸ στόμα πλατύνειν ἐγκελευόμενος ἐπὶ πληρώσει παντὸς δηλαδὴ ἀγαθοῦ, δι' οὗ καὶ ἐμβρωματίζεται. Καὶ ἄλλως δὲ ζῇ ὁ πρὸς ἀλήθειαν ἄνθρωπος. Ὁ μέντοι τῷ Θεῷ ἀντικείμενος ἄλλως αὐτὸ πληροί, μεστὸν ποιῶν ἁπάσης φαυλότητος. Οὕτω πληροῖ τὰ τῶν αἱρετι ζόντων στόματα, οὕτως ἐπλήρωσε τὰ τῶν σταυρωτῶν τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· ὧν τὸ στόμα ἔγεμε τῷ καιρῷ ἐκείνῳ τοῦ • Οὐκ ἔχομεν βασιλέα, εἰ μὴ Καίσαρα·» και, «Εἰ μὴ σταυρώσῃς αὐτὸν, ὦ Πιλάτε, οὐκ εἶ φίλος τοῦ Καί- • Psal. Lxxx, 11. 8 Joan. ΧΙΧ. 15. * ibid. 12. 18. Cur, o impudens a dæmone agitate, in os admittis obtrectationis amaritudines quarum molestiam ultimus noscis et ipse? Cum enim maledicentias profers, quasi mente captus nun intelligis. Optime istarum amaritudinem novit qui tuis a maledicentiis impetitur, nisi contemplui contumelias (uas babeat. Cur labia aperis et bias non ad manducandum, nec ad simpliciter loquendum, nec ad docendum aut laudes Deo persolvendum, et sic ad humores quibus lethifera plethora laborat anima evomendum; sed ita ut ignominia teipsum aflicias, Dei honinem, utpote Christianum, eo quod iniquo dente mordes et laceras, non dico parem, sed tibi valde superiorem? Aperi os tuum secundum Scripturus, et Spiritum divinum hauri omnino, non vero malum, cui accurate claudenda tot: mens. «Dilata, inquit, os tuum, et implebo illud 3.» Non temporis dilatione opus est, mora perfugio non utar; confestim,quasi alhuc loquente te bona, adsum. Sic et aperientem Spiritu replebo, et sapientiair escam dabo per librum sicut et mystice dicunt propheta. Nam nec piger sum, nec invideo, nec cogitationibus immoror, sed aperis et intro. Sic et ego januam meam aperiens, te et omnes ut intretis invito. Non anxius sur, quomodo os tuum implebo dilatatum. Εt id ostendunt etiam alio modo discipuli mei, et quotquot ante tyrannos ducti sunt; non in temporis intervallo, sed ipsa hora ore et sapientia valent quibus nullus contradicere potest adversarius. Os hic et sapientiam audiens ne inconsiderate vocem sonantem excipe, sed altius considera: quia ad illa verba qui non est animo diviniori dispositus, ad hauriendum spiritum et loquendum nec os habet nec sapientiam, sed etiam oris duri est infelicius quam qui inter equos oris duri dicuntur, quin et insipiens et irrationabilis est. 19. Talia quidem tibi dicet qui os operire jubet, scilicet ut omni bono repleamur, quo et alamur. Aliter vero vivit qui secundum veritatem vivit homo. Qui autem Deo adversarius manet, os aliter replet, refertum reddens omni pravitate, sic plena sunt hæresim amplectentium ora, sic repleta sunt ora crucifigentium magnum Deum et Salvatorem nostrum Jesum Christum; quorum os redundans tunc effudit: «Non habemus regem nisi Casarem *,» et, «Si non crucifixeris eum, non es amicus Cesaris *,» et: • Tolle, tolle, crucifige

cum s.» Ibi consideranda duplicatio, tolle, tolle, σαρος·» καὶ «Δρον, ἄρον, σταύρωσον αὐτόν.» qua a perverso domino et fœneratore dæmone commodatum perversus populus ille impurum cresocro fecit talentum. Ille quidem semel istis suggessit ut noxii fierent Dominicæ in crucem exaltationis; isti vero talentum in terra non abscondentes ne pigri æstimarentur fœneratori multiplicatum præbuerunt, non semel dicentes: Tolle; sed redundanter vociferaverunt, Tolle, tolle, et sic fideles se ostenderunt servos servo pessimo qui a communi Domino apostatavit, ideoque illo ferventius ad malum proficientes. Exinde animam sortiti acutam in multis iniqui homines plus quam illorum magister dæmon, et prompte a doctore malitiæ accipientes ardorem, sapientiores funt, et ex modica potestate super majora constituti,seminis minimi fructum malitiæ centuplum reddunt. Sæpe autem istiusmodi homines, sicut in sermonis principio notificavimus, et plura quam iste animo non laudando excogitant; et, quæ iste nec cogitasset quidem, ipsi eo deveniunt ut inveniant, pessimis in eorum cordibus pullulantibus ratiocinationibus. Et in hoc nihil novum, siquidem nec perfecta, nec pura, nec accusata et articulatim composita dæmonibus cogitatio, nec perspicacia, nec reliqua natura, prout videre est in multis. Ἔνθα σκοπητέον τὸ δίπλασμα τοῦ «'Αρον, ἄρον,» δι' οὗ τῷ πονηρῷ δεσπότῃ καὶ δανειστῇ δαίμον. ὁ πονηρὸς λαὸς ἐκεῖνος τὸ ἐκδανεισθὲν κίβδηλον ἐπηύξησε τάλαντον. Ὁ μὲν γάρ καθάπαξ ἐκείνοις ὑπο έβαλεν ἀξιωθῆναι τὴν Κυριακὴν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ ἄρσιν· οἱ δὲ μὴ καταχώσαντες τὸ δάνειον, μὴ καὶ ὀκνηροί νομισθώσι, τῷ ἐκδανείσαντι ἐπολλαπλασίασαν, οὐκ εἰσάπαξ εἰπόντες ἄρον, ἀλλὰ περισσῶς κράξαντες· ἄρον, ἄρον, καὶ οὕτω πιστοί φανέντες οἰκέται πονηροτάτῳ δούλῳ, ἐκ τοῦ κοινοῦ Δεσπότου ἀποστατήσαντι. καὶ δι' αὐτὸ θερμότεροι ἐκείνου ἀπεκβάντες πρὸς τὸ κακόν. Ἐπεὶ καὶ εὐφυεῖς ἐν πολλοῖς οἱ κακοὶ ἄνθρωποι πλέον ἤπερ ὁ διδάσκαλος αὐτῶν δαίμων, καὶ βραχεῖαν ἐκ τοῦ σοφιστοῦ τῆς κακίας λαβόντες ἀφορμὴν, σοφώτεροι γίνονται, ἐξ ὀλιγίστης ἀρχῆς εἰς μέγιστα προαγόμενοι, καὶ σπέρ ματος ἀμυδροῦ καρπὸν κακίας πολύχουν ἀντιδιδόντες. Πολλαχοῦ δὲ οἱ τοιοῦτοι, καθὰ καὶ φθάσαντες ἀνόπιν λόγου ὑπεδηλώσαμεν, καὶ πλεῖόνν τι ἐκείνου ἐπινοοῦνται κατὰ οὐκ ἐπαινετὴν περίνοιαν· καὶ ἅπερ ἐκεῖνος οὐκ ἐννοήσηται ἂν αὐτοὶ περιεργάζονται, πονηρῶν λογισμῶν ἀναβαινόντων ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν. Καὶ καινόν τι τοῦτο οὐδὲν, εἴ γε οὐκ ἐντελής, οὐδὲ ἀκραιφνὴς καὶ ἀκριβὴς καὶ διηρθρωμένη τοῖς δαίμοσιν ἡ νοήσις, οὔτε ἡ διορατική, οὔτε ἡ λοιπή, ὡς δῆλον πέφηνεν ἐκ πολλῶν, καθυλακτοῦντες τῶν ἀδελφῶν, ὅσα μηδὲ οἶδασιν, ἀλλὰ πανούργως πλάττονται· μεθοδεύω τὴν διδασκα λίαν καὶ ἄλλως. Ἰδοὺ ἐρωτῶ πρὸς διάκρισίν τιν τῶν τε ἐπαινούμενων καὶ δι᾿ αὐτὸ φιλουμένων τοῖς ἐχέφροσι, καὶ τῶν ψεκτέων καὶ διὰ τοῦτο φευγομέν νων τοῖς ὀρθὰ φρονοῦσιν· ἄρά γε καλὸν ὁ ἔπαινος; Ερεῖτε, πάντως οὕτως ἔχειν τὸ πρᾶγμα· καὶ τοί γυν κακὸν τὸ ἐναντίον ὁ ψόγος. Τί οὖν τὸ καλὸν ἀφιέντες, πρὸς τῷ κακῷ ἔχομεν τὸν νοῦν; Τί δέ; καλὸν ἡ εὐχαριστία; Παρακύπτω εἰς τὰς ψυχές ὑμῶν, καὶ βλέπω κατατιθεμένας αὐτὰς καὶ εἰς τοῦτο, ἀνανευούσας δὲ αὐτίκα εἰς τὸ τὴν ἀχαριστίαν εἶναι καλόν. Διατί τοίνυν οὐκ αἰδοῦνται οἱ ἀχάριστοι, τὸν Ἰούδαν ζηλοῦντες, ὃς ἐκληρονόμησε τοῦ τοιούτου 20. Ut hanc contumeliosam vilitatem et aliter κ'. Ἵνα δὲ τὴν ὑβριστικὴν φαυλοτομίαν καὶ ἄλλως objurgantes arguamus, non contumeliis cedentes παραδειγματίσαντες ἀπελέγξωμεν, οὐχ ὑβριοπα ipsi, sed detractorum loco erubescentes et mise. θοῦντες αὐτοὶ, ἀλλὰ τῶν ὑβριστῶν ὑπεραισχυνόμε ricordia fracti horum, qui nedum more humano νοι, καὶ ἐλεοῦντες αὐτοὺς, εἴπερ ἀντὶ τοῦ λαλεῖν loquantur, ut de nobis ordinavit Deus, turpiter G ἀνθρωπίνως, ὡς ὁ Θεὸς ἡμᾶς ἔταξεν, εἶτα βαύζουσι. latratu fratres insequuntur, non secundum scientiam, sed secundum omnimodam adinventionem; documentum et aliter instituo. Ecce ad judicium interrogo aliquem e laudatis et propter hoc amatis a sensatis,et aliquem e vituperabilibus et ideo vitatis a recte sentientibus: num pulchra laudatio? Dicitis sane sic rem se habere; ergo malum contrarium exprobratio.Cur ergo pulchrum prætermittentes ad malum mentem applicamus?Quid adhuc?Pulchrum gratiarum actio? Animas vestras scrutor, beneque ad hoc ordinatas video, negantes e contra de ingrato animo quod sit pulchrum. Quare ergo non erubescunt ingrati animi, Judam imitantes qui tam vile nomen prout decebat hæreditavit? Sed obolo valebat gratia, inquies, o ingrate anime. Et tali pon- φαύλου ονόματος κατ᾽ ἐξαίρετον; ᾿Αλλὰ ὁβολοῦ ἦν dere teipsum appende, non solum æqua lance tecum ponderatum pariter invenies, sed et graviter præstantem obolum. Et sic non indigne fert, o homo (ita appretiande) nihili paris ponderis qui donum recepisti, præsertim si omnino divitem mundi dominum conspexeris Deum minutis duobus contentum et grate affectum, nec parvipendentem nec viduæ aversantem manum qua dona parva ipsi proposita sunt, non minuta æstimanti mulieris munusculurn, sed simplicitatem et congruentiam ipsius benedicenti. 5 Joan. xix, 6, ἀξία ἡ χάρις, φαίης ἂν, ὦ αχάριστε. Καὶ στάθμητον ἑαυτὸν ἐνταῦθα· καὶ ἴσως εὑρήσεις οὐκ ἀντισηκοῦντα μόνον ἐπὶ σοὶ, ἀλλὰ καὶ καθέλκοντα ῥοπῇ βαρείς τὸν ὁβολόν. Καὶ οὕτως οὐκ ἂν δυσχερανεῖς ὁ (θετέον οὕτως) δβολιαῖος, ἰσόῤῥοπον ἔχων δωρεάν, καὶ μᾶλλον, εἰ προσενθυμηθῇς τὸν παμπλούσιον κοσμοδεσπότην Θεὸν λεπτοῖς δυσὶν ἀρκεσθέντα, καὶ χαρέντα καὶ μὴ ἐξουδενώσαντα, μηδὲ τὴν τῆς χώρας ἀποστρα φέντα χεῖρα, δι' ἧς δωρεά σμικρὰ προετέθη αὐτῷ, οὐ λεπτολογήσαντι τὸ σμικρολόγον τῆς γυναικὸς, ἀλλ' εὐλογήσαντι τὸ καὶ ἁπλοῦν ἐκείνης καὶ εὔγνωμον.

EPISTOLA AD THESSALONICENSES. κα΄. Ετι προσεπερωτῶ· πότερον κάλλιον, άλη- 21. Adhuc interrogo, utrum pulchrius, veritaθεύειν, ἢ ψεύδεσθαι; Αλλ' ἐνταῦθα οὐκ ἀνέχεται ὁ Θεὸς, ἡ αὐτοαλήθεια, σκέψασθαι ὑμᾶς τὴν ἀπόκρισιν, ἀλλ᾽ οὐρανόθεν βοᾷ ἐξάκουστον· καὶ ὑμεῖς ἀκούετε, καὶ πιστεύετε τὴν ἀλήθειαν ἐπίπροσθεν εἶναι, ὥσπερ τοῦ δαίμονος, οὕτω καὶ τοῦ ἐκεῖθεν κακοῦ ἐκγόνου, τοῦ ψεύδεσθαι. Εἰ γοῦν ἀγαθὸν ἡ ἀλήθεια, τί τοῦ ψεύδους γινόμεθα, καὶ οὐ λέγω, τοῦ ἐν ῥήμασι μόνοις, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἐν ἔργοις ὡς μάλιστα; Μὴ γάρ τις οἰέσθω, ἐν μόνοις λόγοις περιγεγράφθαι τὸ ψεύ δος· ἀλλ' ἐπιστήμην ἐχέτω οὐχ ἥκιστα καὶ ἔργοις τοῖς κατ᾿ ἄνθρωπον ἐγκατεσπάρθαι τὸ ψεύδεσθαι. Καὶ ὥσπερ τις εὐτροπέλως καὶ δεξιῶς ἐθεώρησε, τὸν σόλοικον ἄνθρωπον οὐκ ἐν μόνῳ τῷ λαλεῖν ἢ γράφειν ἐνδείκνυσθαι τὸ κατ' αὐτὸν ἐφάμαρτον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἐγκατανεύσεσι καὶ ἀνανεύσεσι καί τισι τοιούτοις· οὕνω καὶ τὴν ἁμαρτίαν τοῦ ψεύδους ἔστι νοεῖν μεριζομένην εἰς τε ψευδολογίαν, καὶ εἰς ὡς οὕτως εἰπεῖν ψευδοπραξίαν. ὡς γὰρ ψεύδεται ὁ ἄλλα μὲν προφέρω. χείλεσιν, ἄλλα δὲ βυσσοδομεύων κατὰ ψυχὴν, καὶ ἀσύμφωνον λαλιάν προάγων τοῖς ἐνδυμυχουμένοις νοήμασιν, οὗ δὴ φαυλοτάτου σπέρ ματος πρωτογέωργος ὁ τοῖς γενάρχαις ἡμῶν ἐπιβου λευσάμενος· οὕτω καὶ ὁ πράττων μὲν ἀγαθὰ ἐν προσχήματι, τεχνώμενος δὲ διὰ τῆς δοκούσης ἀρι στοπραξίας τὰ ἐν ὑστέρῳ χείριστα. κβ'. Καὶ προκατῆρξε μὲν κακοῦ τοιούτου ὁ φιλήσας μαθητής, εἶτα προδοὺς τὸν ὑπέρσοφον Διδάσκα λον. Μιμούμεθα δὲ φαυλοδιδάσκαλον ἐκεῖνον καὶ οἱ πρὸς αὐτὸν ἐξομοιούμενοι ταῖς μιμήσεσι. Φιλεῖν γάρ ποτε καὶ αὐτοὶ δοκοῦμεν, προσκυνοῦντες μὲν συναντῶντα, καὶ ἱλαρὸν προσμειδιῶντες, καὶ χειρα- G γωγοῦντες, εἴ που δεήσει, καὶ ποδηγοῦντες, καὶ ἐπιχορηγοῦντες τὰ ἐλλείποντα· μικρὸν δὲ ὅσον καὶ τούτων πάντων ἐκλανθανόμενοι, τὰ ἔργα ἐκεῖνα ψευδόμεθα, πανουργευσάμενοι τοὺς πιστεύσαντας, ὡσεὶ καὶ ὄρνιθας, οὓς οἱ θηραταὶ ἁλίσκουσι, θέλγητρα πρὸ τῶν παγίδων τιθέμενοι. Καὶ τοίνυν τῇ ἐντεῦθεν κακουργία τοὺς μὲν προσκυνουμένους ἐκείνους ἄραντες τῶν σκελών, καταῤῥιπτοῦμεν εἰς ὄλεθρον· τοὺς δὲ τεθαῤῥηκότας τῷ μειδιάματι ὡς οἷον καταγελαστούς διατιθέμεθα. Οὓς δὲ τῶν χει ρῶν ἤγομεν, ὑπερείδοντες ἀποστρεβλοῦμεν, ἢ συν δέοντες αὐτὰς, ἢ ἄλλως ἐξαρθροῦντες. Τὴν δὲ ποδηγίαν εἰς πλάνην ἄτοπον μεταποιοῦμεν, παρεκνεύοντες τῆς ὀρθῆς· τὸ δὲ χορηγεῖν τὰ ἐνδέοντα, εἰς ἀφαίρεσιν τῶν ὑπαρχόντων, ὥσπερ οἷόν τε ἦν, άλλοι - οῦντες, μή που δὲ καὶ εἰς ζωῆς αὐτῆς ἀποστέρησιν. Οὕτως ἡμεῖς εἰς τὸ πᾶν ψευδόμεθα, οὔτε λόγοις εὐθυβολοῦντες. καὶ τοῖς ἔργοις δὲ σκαμβευόμενοι, ὡς ἂν ἔχοι καταφάσκεσθαι ἡμῶν τὸ Δαυϊτικὸν ἀληθέστατα, ὡς «Πάντες ἄνθρωποι ἐσμεν ψεῦσται.» κγ'. Καὶ οἶδα μὲν πολλούς, μήποτε δὲ καὶ ἐμὲ αὐ τὸν ὑπολαλοῦντας, ὡς, ἐπεὶ διορατικῶς ὁ Δαυίδ προεφήτευσεν, αμήχανόν ἐστι διαπεσεῖν τὸ ἐκείνου • Psal. cxv, temne an mendacium dicere? Sed hic non sinit Deus, veritas ipsa, quærere vos responsum, sed de coelo clamat clara voce: et vos audite et credite ob oculos vestros positam veritatem, ot solius dæmonis esse pariterque cjus pravi filii mendacium dicere. Si ergo bonum veritas, cui mendacii filii fimus, non dico tantum verbis, sed etiam præsertim operibus? Etenim no quis putet in solis sermonibus circumscribi mendacium, sed compertum habeat, non minus et in operibus hominum conspersum inveniri mendacium. Et quemadmodum lepide quidam et recte consideravit,inquinate loquentem hominem non in solis verbis seu scriptis mendosa emittere, seil et nutibus approbantibus et negantibus et similibus, sic et mendacii vitium sciendum quod locum et in falsa loquela habeat, et, ut ita dicam, in falsa actione. Quemadmodum enim mentitur qui alia labiis profert, alia vero intra animam excogitat, et dissonam loquelam a rebus quas anima molita est emittens, cujus perversissimi germinis primus cultor ille qui adversus primos parentes nostros machinatus est; sic et qui in specio bona operatur, molitur vero sub optimi operis apparentia pessima quælibet in posterum. 22. Et primus usus est mali hujus præceptis discipulus primum osculatus est, deinde autem excellentem prodidit Magistrum. Perversum vero magistrum illum imitemur, similes illi simulationibus facti. Nam et aliquando amare videmur, et ante obvium quemcumque prosternimur et hilare subridentes, et manu dirigentes si opus sit, et ducatum præbentes, auxilium superaddentes de superfluis; et brevi post omnium istorum obliti operibus istis mentimur eos qui in nobis confidunt fallentes, sicut aves, quas venatores aucupant illecebram ante retia ponentes.Itaque improbitate ista quos quidem venerati rumus attollentes pedibus, præcipites in ruinam damus; eos vero qui arridentibus nobis confisi sunt, tanquam deridendos habemus. Quos manibus dirigebamus, contemnentes torquemus, sive ipsorum manibus ligatis sive aliter luxatis. Conductum quem præbebamus in defectionem a recto cursu mutamus,a recta via deflectentes; et quibus auxilium addideramus in quo egebant immutati, hos in bonorum amissionem, summo cum impetu præcipitamus, forsitan et in vitæ ipsius amissionem. Sic per omnia mentimur non verbis ad rem ipsam tendentes et operibus flexuose agentes. Hino verissime de nobis prædicanda David sententia ®, quod «Omnes homines sumus mendaces.» 23. Et novi quidem multos et forsitan memetipsum, qui dicti Davidici rigorem impugnant secundum quod nos omnes mendaces essemus. Ineptias

estimaturi talium cogitationes attendamus ad Jo- γνωμάτευμα, ὡς διὰ τοῦτο ἠναγκασμένως εἶναι nam qui exitium Ninivitis prædixit, utpote pessimis, et cum eos invenisset pœnitentes et Deum propitium esse supplicantes et ad misericordiam, follicitantes, licet exitus fefellerit prophetiam, nihil tamen hoc apud Deum erat. Quid enim si afflictus quidem fuerit sanctus, unus cum sit, salvata vero sint multa hominum millia et sic sanctitatem multiplicent? Omnino ergo gaudeat Dei progenitor David, quamvis erubescentibus nobis eo quod splendide mentiti sumus, mundatisque a tenebraso fuco quo mendacium inficit in angelice flammeam veritatem, falsitate arguatur et ipsius prophetia, et quoquo modo mendax et ipse ibi tanquam homo inveniatur. Vobis autem dico quod sic etiam de nobis vera dicens David clamare potest: Væ nobis de quibus verax flo. ψεύστας ἡμᾶς. Ὅτι δὲ ληροῦμεν οἱ οὕτω φρονοῦντες, προσεκτέον καὶ τοῖς κατὰ τὸν Ἰωνᾶν, ὃς τοῖς Νι νευίταις ἀποφηνάμενος ὄλεθρον ὡς πάνυ κακίστοις, καὶ εὑρηκὼς ἐκείνους μεταμεληθέντας, καὶ ἐξιλεω σαμένους τὸν Κύριον, καὶ προκαλεσαμένους εἰς ἔλεον, εἰ καὶ ἐψεύσατο τὴν ἠπειλημένην πανωλε θρίαν, ἀλλ᾽ ἦν αὐτὸ οὐδὲν πρὸς τὸν Θεόν. Τί γάρ, ἐὰν ἐλυπήθη μὲν ὁ ἅγιος, εἰς αὐτὸς ὢν, ἐσώθησαν δὲ μυριάδες ἀνδρῶν, καὶ οὕτω τὴν ἁγιωσύνην ἐπλήθυναν; Χαίροι οὖν πάντως ἂν καὶ ὁ θεοπάτωρ Δαυίδ, εἴπερ, ἡμῶν αἰδεσθέντων ἐφ᾽ οἷς λαμπρῶς ψευδόμεθα, καὶ μεταβαφέντων ἀπὸ σκοτώδους χρώματος τοῦ κατὰ τὸ ψεῦδος εἰς τὸ ἀγγελικῶς φλόγιον ἀληθὲς, ἐλεγχθείη καὶ ἡ αὐτοῦ προφητεία, καὶ ψευσθείη πως καὶ αὐτὸς ἐνταῦθα, οἷς καὶ ἄνθρω πος. Λέγω δὲ ὑμῖν καὶ ὅτι ὁ Δαυὶδ οὕτω καθ᾿ ἡμῶν ἀληθεύων, δύναται εἰπεῖν, ὡς Οὐαὶ ὑμῖν, ἐφ᾽ οἷς ἀληθὴς γίνομαι. 24. Sed ad sermonem redeundum est a quo digressus sum,et objurgandi qui in omnibus mendaces sunt, quorum et motus et reverentia signa et oculorum nictus et respiratio ipsa fallunt, et etiam beneficentia, cujus mendacii nescio quis nostrum immunis sit. Etenim virtutum quidem in vita præcipua est egenis succurrerre, auxiliari, consolari et superflua tum aliis rationibus tum mutuo dando communicare. Late oa facimus. Nec solum obvios fratres ad hujusmodi eleemosynam excipimus, sed etiam obscure egestatem ferentes quantum possumus indagare satagimus; inventos amplexamur et in ipsos sane misericordiam effundimus. Immisericors vero est illa strangulatio. Non enim eleemosyna sinimus frui istos, nec manducare et bibere datum ad vitæ necessitatem, sed dimittentes donec domum absorbuerint, mox ad evomendum vocamus eos qui manducaverunt, ita ut quod stomachum intraverat inde extrahamus. Hoc vocamus fenus, nomine honesto turpe negotium adornantes. Fitque talis alimentorum subministratio famis mater, et inde nutricatio evacuatio, et expletio coactum jejunium. Et nos fratrem videntes marceBoentem quibus artibus eum fraudulenter nutrivimus, incrassati gaudemus quasi quid lucrati his quæ iste evomuit. Lethiferum auxilium istud, via in abyssos, perniciosum nutrimen, susceptio in ruinam vergens, hospitalitas latrocinium redolens, dura beneficentia, donum a dono alienum nec Deo charum qui ansat eum qui pecuniam suam non dedit ad usuram, neo ab hominibus amatum. 25. Pereat ab orbe falso nomine beneficentia ista,adulterino titulo pulchrum, Deo odiosa probitas, hominum inimica societas, civitatibus exitiosa donorum acceptio, fraudulenta amicitia, dulce ab initio saccharum, in fine vero intoleranter amarum, in infernum ante tempus præmittens emplastrum, lininentum veneno imbutum,mellita stranκδ'. ᾿Αλλ᾽ ἐπανακτέον τὸν λόγον, ὅθεν παρεξένευσε, καὶ ὀνειδιστέον τοὺς διὰ πάντων ψευδεῖς. ὧν καὶ αἱ κινήσεις, καὶ αἱ προσκυνήσεις, καὶ αἱ τῶν ὀφθαλμῶν ἀναμύσεις, καὶ αὐτὸ δὲ τὸ ἀναπνεῖν ψεύδονται καί γε τὸ εὐεργετεῖν, οὗ δὴ καὶ αὐτοῦ ψεύσματος οὐκ οἶδα τίνες ἀπηλλάγμεθα. Εστι μὲν γὰρ ἐν τοῖς πρώ τοις τῶν κατὰ βίον ἀγαθῶν τὸ βοηθεῖν τοῖς ἐνδεῶς ἔχουσι, καὶ προσλιπαρεῖν αὐτοῖς, καὶ παραμυθεῖ. σθαι, καὶ τὰ ἐλλείποντα ἐπιδαψιλεύεσθαι ἄλλοις τι τρόποις, καὶ διὰ τοῦ ἐκδανείζειν. Καὶ ποιοῦμεν ἡδέως αὐτό. Καὶ οὐ μόνον προσιόντας τοὺς ἀδελφοὺς παραδεχόμεθα εἰς ἐλεημοσύνην τοιαύτην, ἀλλὰ καὶ κρυπτομένους ὡς οἷον διερευνώμεθα ἐξιχνιάζον τες· καὶ εὑρόντες ακγαλιζόμεθα, καὶ ἐκχέομεν ἐπ᾿ αὐτοὺς τὸν δῆθεν ἔλεον. Ἡ δέ ἐστιν ἀγχόντ ἀνηλεής. Οὐ γὰρ ἀφίεμεν ἀπολαύειν ἐλεημοσύνης αὐτοὺς, οὐδὲ ἐσθίειν καὶ πίνειν τὸ δεδομένον εἰς κερδος τρόφιμον· ἀλλὰ συγχωρηθέντες καταβροχθίσαι τὴν δωρεάν, εἶνα εἰς ἔμετον προκαλούμεθα τοὺς φαγόντας, ὡς καὶ αὐτὸ ἐξεράσαι τὸ ἐντεθὲν, καί τι περίττὸν, καὶ τὸ πλέον. Τοῦτο καλοῦμεν τόν κον, ὀνόματι σεμνῷ καλλύνοντες πρᾶγμα αἴσχιστον. Καὶ γίνεται ἡ τοιαύτη τροφή μήτηρ λιμοῦ, καὶ τὸ ἐντεῦθεν χόρτασμα κένωμα, καὶ ὁ κόρος νηστεία βιαία. Καὶ ἡμεῖς ὁρῶντες τὸν ἀδελφὸν ἰσχναινόμενον, οἷς αὐτὸν ἐθρέψαμεν πανούργως, λιπάναντες χαίρομεν, ὥς τι κερδήσαντες, ἀφ᾽ ὧν ἐκεῖνος ἐξή μεσε. Θανατηρὸν βοήθημα τοῦτο, ποδηγία κατά βαράθρων, τροφή δηλητηριώδης, ὑπόληψις ῥιπτοῦσα εἰς ὄλεθρον, ξενία λῃστεύουσα, ἐμπόνιμος εὐεργεσία, δῶρον άδωρον, οὔτε Θεῷ φίλον, ὃς ἀγαπᾷ τὸν μὴ ἐπὶ τόκῳ διδόντα τὸ αὐτοῦ ἀργύριον, οὐδὲ μὴν ἀνθρώποις ἀγαπητόν. κι΄. 'Απόλοιτο ἐκ βίου ή ψευδώνυμος αὕτη άγαθοποιία, τὸ ψευδεπίγραφον καλόν, ἡ θεομισὴς χρη στότης, ἡ ἀπάνθρωπος κοινωνία, ἡ δυσπολίτευτος δοσοληψία, τὸ δόλιον φίλημα, τὸ γλυκὺ μὲν τὴν ἀρχὴν σάκχαρ, ἐσύστερον δὲ ἁπρόσιτον τῇ πικρία, ἡ προϊάπτουσα εἰς ᾅδην ἔμπλαστρος, τὸ φαρμάττον μοτάριον, ἡ μελιτίνη αγχόνη, ὁ ἑκούσιος ὄλεθρος,

EPISTOLA AD THESSALONICENSES. πραγματειώδης θάνατος, ὁ ἀσπαστὸς κίνδυνος, μάλισ- gulatio, voluntaria pernicies, elaborata mors,oscaτα μὲν οὖν ἡ ἀπροόρατος απώλεια, τὸ λεληθὸς χάος, ἡ κεκρυμμένη παγίς, τὸ πᾶν δὲ συνῃρημένως φάναι, τὸ δύστοκον γέννημα, ἐπεὶ καὶ δαίμονος τόκος αὐτὸ, τοῦ καὶ σπείραντος καὶ συλλαβομένου καὶ ἀποκυήσαντος εἰς κοινόν κακόν. κς'. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν τοιαῦτα ψεύσματα ἐν τοῖς οὐκ ἀγαθοῖς ἀνθρώποις, οἷς ὁ Θεὸς μὲν ἐπ᾿ ἀγαθῷ δίδωσι περιουσιάζεσθαι, ἡ δὲ φαύλη προαίρεσις ἐμποδὼν κεῖται τῇ κατὰ βίον εὐθυπορίᾳ, τῇ πρὸς τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ. Φέρε δὲ καὶ ἄλλο κακὸν ὅμοιον ἐργῶδες ταῖς δαιμονῶσιν ἐκλαλήσω ὑμῖν, ὅπερ ὡς τὰ πολλὰ μὲν λόγοις καὶ αὐτὸ ἐνθεωρεῖται, ἀκολούθως δέ ποτε καὶ δι᾽ ἔργων ἐκφαίνεται. ᾿Αρχιερέα ἔχειν λέγετε τὸν ἄρτι, ἐμὲ δηλαδή· καὶ καλῶς λέγετε. Εἰμὶ γὰρ ἔτι, κἂν μὴ ἐπιπρέπω τῷ ἀξιώματι. Καὶ ὅπως μὲν διέκεισθε περὶ τοὺς φθάσαντας, ἵματ θον μὲν ἐκεῖνοί, μέμνησθε δὲ ὑμεῖς· τὸν δὲ νῦν ζῶντα μὴ ἀφήσοι ὁ Θεὸς τοιοῦτον εἶναι, ὁποῖον ἢ νοοῦσιν ἢ παρανοοῦσιν οἱ ἐκ καινῆς διαιτηταὶ τῶν ἐμῶν, ὁ πτωχὸς, φημὶ, Λέων, ὡς αὐτὸς ἐπιγράφεται, ὃν εἰ μὴ ὁ ἐκκλησιαστικὸς ἀλετὸς ἀπέτρεψε, λιμῷ ἂν ἀπώλετο μυρμηκολέων, μὴ ἔχων τροφήν· πρὸς δὲ καὶ ὁ κατὰ σύμπνοιαν εἴτε θεόθεν δοτὸς αὐτῷ, εἴτε καὶ ἄλλοθεν· οἱ κατὰ τοῦ Θεσσαλονίκης ἀρχιερατεύουσι λογοπραγοῦντες, τὸν ἀνεκλόγιστον καὶ βίον αὐτοῦ καὶ λόγον καὶ νεῦμα καὶ κίνημα καὶ πᾶσαν διάθεσιν φυσικὴν λογιστεύοντες. Καὶ οὐχ οὕτως ἀκριβοῦνται τὰ κατ' οἴκους αὐτοί τε καὶ τὸ περὶ αὐτοὺς φρατορικὸν, ὡς τὴν τοῦ Εὐσταθίου τούτου πολιτείαν πολυπραγμόνως ἀνασκάλλουσι, πῶς μὲν ζῇ, φυλλοκρινοῦντες οἷα δὲ λαλεῖ, ὅπως δὲ τοῖς ἐντυγχάνουσιν ὁμιλεῖ, ὁποία δὲ κρίνει. Ἐθέλουσι δὲ, οἶμαι, εἴπερ, οἷόν τε καὶ τὰ κατ᾿ ὄναρ αὐτῷ συνδιοπτάνεσθαι, καὶ οἷα φαντασιοῦται. Καὶ τὸν θυμὸν δὲ αὐτῷ καὶ τὴν ἐπιθυμίαν ἀκριβολογοῦνται, εἰ πρὸς κανόνα ἢ καὶ ἄλλως ἑκάτερα διευθε τεῖται. Καὶ ὅλως τὸν (θαββούντως λέγω) κατὰ πνεῦμα πατέρα, εὐκταῖον μὲν,· εἴπερ εἰς υἱὸν τίθενται αὐτοὶ δὲ ἀλλ' ὡς εἰς δοῦλον, καὶ αὐτὸν ἐλάχιστον, τάττουσιν, αὐθεντῶς αὐτῷ προσφερόμενοι, ἐκλογισμοῖς ὑποβάλλοντες, ἀπαιτοῦντες τάδε καὶ ἐκεῖνα ποιεῖν, ὡς αὐτοῖς παρίσταται, ἀναγκάζειν ἐθέλοντες, περιυβρίζοντες, ἄγριον ἐμβλέποντες, ἀπειλούμενοι, ἐμβριμώμενοι, κάτω ἐδάφους, καὶ, ο φασι, lum dans periculum, præsertim autem improvidum exilium, latens chaos, laqueus abseonsus, et si uno verbo omnia complectamur, partus infelix, quippe a demone genitus, a quo seminatus et conceptus et quasi partu editus est ad commune malum. 26. Sed talia mendacia in hominibus sint non bonis,quibus Deus bene faciendi facultatem dedit, perversa vere voluntas offendicula ponit ne bonum tramitem in vita secundum Dei beneplacitum servent. Agedum et aliud malum simile a dæmonibus preparatum vobis exponam,quod quidem maxime verbis effulget, consequenter vero per opera conspicitur. Pontifcem vos impræsentiarum habere dicitis, nempe, me, et bene dicitis; sum etenim, licet dignitati impar. Et quos in antecessores gessistis animos, noverunt quidem hi, meministis vero vos. Eum autem qui nunc vivit, faxit Deus non talem esse, qualem "aut censent aut insipienter somniant isti de novo arbitri mei, scilicet pauper Leo, sicut ipse se inscribit, quem nisi Ecclesim molitura nutriret, fame interrisset,formicalso, victum non habens, insuper qui secundum conspirationem sive a Deo datus est ipsi,sive aliunde; qui de Thessalonices pontifcibus verbis negotia agunt, de quibus nulla ratio ipsos reposcende est, scilicet vitam, sensum, agitationem, omnem physicam compositionem computantes. Nec ita accurate de domo sua se gerunt ipsi et de familia sua, ut de Eustathii illius administratione effodere satagant,vitam ipsius maligne indagantes:quænam verba loquitur, quomodo cum obviis conversatur, quænam sentit. Volunt, ut puto, si possibile est,et quæ somniat et quæ cogitat perscrutari.Et cor ipsi et desideria accurate perpendunt, si juxta canones aut hinc indeve bene ordinentur. Et penitus patrem (confidenter dico) secundum spiritum, optandum quidem, licet filium constituant, ipsi quasi in servum huncque quam minimum mutant, nimio imperio cum eo agentes, ratiunculis subjicientes, exigentes ut hæc et illa faciat prout ipsis complacet, cogere volentes, contumeliis afficientes, torve intuentes, minitantes, in sum frementes, ad terram, et ut aiunt, capillis ad solum ducere cupientes, omnia agentes quibus filii κουρίξ ἐν δαπέδῳ περιέλκειν ἐπιθυμοῦντες, πάντα vices pater, et servi liber et, barbari Græcus gerit, ποιοῦντες δι' ὧν οἱὸς ὁ πατὴρ, καὶ παιδίσκος ὁ ἐλεύ θερος, καὶ βάρβαρος ὁ Ελλην, αὐτῶν μεταπεποιηκό. των, γένηται, καὶ ἀμαθὴς καὶ εὐμαθής, τὸ δὲ πάν των χεῖρον, κοινὸς ἄνθρωπος ὁ μέγας ἀρχιερεὺς, καὶ λαϊκὸς ὁ τοῦ ἐνταῦθα λαοῦ, εἴ καὶ μὴ ὑπερθεν, ἀλλ᾽ οὐδὲ ὕστατος. κι΄. Οὕτω κἀνταῦθα ψεύδονται οἱ ἄνθρωποι, ἀρο χιερέα λέγοντες, ὃν εἰς ἀνοσίου μοῖραν ἀποτάττονται καὶ ὃν εὐκτηριάζοντες οἴκοι εὐλογοῦσιν ὡς ἀρχιεπί σκοπον, ἐπὶ τῶν λεωφόρων ὑμνοῦσι φροιμίοις πολυβ ῥόθοις κραγόν, ὃ δὴ λέγεται, ἀνακράζοντες· ὅθεν καλῶς καὶ ὁ κόσμος, τὰ κατὰ γῆν δηλαδὴ καὶ θάλασ mutantibus ipsis, sive ignari sive doctisint, et quod omnium pessimum, quibus tenuis hominis loco habetur magnus pontifex, et laici loco, vir populi qui hic exstat, si non eximio modo, attamen non ultimus. 27. Sic hujus loci mentiuntur homines de sacerdote summo loquentes quem in impii sortem reponunt, et quem in domo orationis benedicunt tanquam archiepiscopum, de eo celeberrimis in viis fragosa exordia cantant, clamore, ut aiunt, voci ferantes, unde bene fit ut orbis, soilicet quæ in

terra et mari et aere, nos fallaces et deceptores σαν καὶ ἀέρα, ψεύδουσι τοὺς ψεύστας ἡμᾶς καὶ ἀπα fallat. Et in hoc, quod lias tempore opportuno et sermone et ore protul aus, sua non facit ordinata constitutio, sed vi ssim tempora variantia aut faciunt, aut patiunt r, convertuntur, deinde ad odium pristinum redcunt, et sine nos spe inani de eorum in nos benevolentia fallunt. Sic et nos improbe alii erga alios animamur ut non decebat. Inibi dico ut non decebat, quoniam haud pauca mendaciorum non absque virtute componunt homines, consulto mendacium præstruentes.Itaque interdum laudantur quidam si cum benevolentia mentiti sint, et iterum vituperantur si perperam veritatem dixerint. Et huic ratiocinio testimonium reddit qui primus hocce præceptum tradidit: Quando oportet mendacium proferre, profer. Sed Η et rarum illud, et cogitationi et æquitati penitus repugnat. οι τεῶνας. Καὶ τοῦτο δή, ὃ καὶ ἄλλοτε καιροῦ πλατεί καὶ λόγῳ καὶ στόματι ἔφαμεν, οὐ ποιεῖ τὰ ἑαυτῆς ἡ στοιχειακή κατάστασις· ἀλλὰ ἐναλλαξ τὰ ἀλλήλων οι καιροὶ ἀμείβοντες ἢ ποιοῦσιν ἢ πάσχουσιν, ἀναστραφέντες, εἶτ' οὖν ἀνατραπέντες εἰς τὸ παλίγκου τον, καὶ οὕτω ψεύδοντες ἡμᾶς τῶν ἐπ᾿ αὐτῆς ἐλπίδων πρὸς ὁμοιότητα τὴν ἐν ἡμῖν. Καὶ γὰρ καὶ ἡμεῖς οὕτω κακῶς ἀλλήλους διατιθέμεθα, καθὰ οὐκ ἐχρῆν. Λέγω δὲ ἐνταῦθα τὸ οὐκ ἐχρῆν, διότι οὐκ ὀλίγα τῶν ψευσμάτων οὐκ ἔξω ἀρετῆς ἐπιτηδεύον ται άνθρωποι, μεθοδεύοντες οἰκονομικῶς τὸ ψεύδε σθαι. Διὸ καὶ ἐπαινοῦνται μέν τινες ἔστιν ὅπου, εἰ ἐπ' ἀγαθῷ ψεύσονται· ψέγονται δὲ αὖ πάλιν, εἴ γε μὴ πρεπόντως ἐπαληθεύουσι. Καὶ μαρτύρεται τῷ λόγῳ τούτῳ καὶ ὁ γνωμοδοτήσας, ὡς Ἔνθα τι χρὴ ψεύ δος λεγέσθαι, λέγεσθω. Αλλ' αὐτὸ μὲν καὶ σπάνιον, καὶ δυσθεώρητον, καὶ οὐδὲ εὐδιάκριτον. κη'. Ἐγὼ δὲ καὶ ἄλλο κορυφαῖον ἐκθήσομαι ψε σμα, ὅπερ ἀπαλείψοι ὁ Θεὸς ἐκ τοῦ κόσμου, ὡς καὶ κατ' αὐτοῦ ἐκείνου ψευδόμενον. Συναλλάττοντες γὰρ ἀσφαλῶς, ὡς μὴ ἐξεῖναι παραποιῆσαι τὴν συναλλαγὴν, «Ἐν ὀνόματι, φαμέν, τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος·» καὶ οὐ μόνον λέγομεν αὐτό, ἀλλὰ καὶ προτιθέαμεν τῶν γραφέντων τούτων τοῦ κοσμοσωτηρίου σταυροῦ τύ που προσκυνητόν, χερσὶν ἰδίαις αὐτὸν προχαρές σοντες. Εἶτα δεῖσαν ἐκβῆναι τὸ αἱρεθὲν καὶ εἰς ἔργον, ἀλλ' ἐνταῦθα ζητούμενοι δάνειον τυχὸν ἢ ἑτεροίαν ὀφειλομένην ἀπόβασιν, τοῦ συμβολαίου κατορχούμενοι, οὗ τοιαῦτα φρικτά προγεγράφαται, ἐπομνύμενα μήτε σταυρὸν προγράψαι, μήτε τον πώσασθαι συνάλλαγμα, ὅρκῳ τούτῳ ὑστέρῳ κα71λύοντες καὶ τὸν προηγησάμενον σταυρὸν καὶ τὴν φρικτὴν ἐκείνην ἔνορκον ἔννοιαν. Κάνταῦθα ἐστιν ἔμοιγ' οὖν συννοεῖσσαι καὶ φρίττειν, εἴπερ ὁ μὲν κοινὸς Δεσπότης ἡμῶν, ὃν ἐν τοῖς συναλλάγμασιν ορκωμοτούμεν, αίρειν καὶ σταυρὸν τοῦτον ἡμᾶς ἐθέλει, καὶ ἀκολουθεῖν τῷ ἀντικειμένῳ, καὶ οὕτως αρνησίσταυροι, ὡς οὕτως ὀνομάσαι, δεικνύμενοι ἀπολλύμεθα. Ανθρωπε Χριστιανέ, λόγον ψιλόν ἐὰν εἴπῃς, οὐκ ὀφείλεις ἀθετῆσαι αὐτόν· καὶ ὀμνύων ψευδολογεῖς; «Ωμοσα, φησὶν, καὶ ἔστησα.» Καὶ σὺ ὀμνύεις καὶ καταῤῥιπτεῖς. Αντί παγίδος ἄρα ἔχεις τὸν ὅρκον, ὡς δέλεαρ αὐτὸν προβάλλῃ, καί ἀλίσκειν δι' αὐτοῦ ἐθέλεις, μὴ ὅτι γε τοὺς ἀπλουστέρους, ἀλλὰ καὶ 28. Aliud summum exponum mendacium quod e mundo deleat Deus, nempe contra ipsum Deum mentiens. Pactionem enim facientes ir. ovocabilem quam ne liceat adulterare:«In nomine Patris, inquimus, et Filii et sancti Spiritus,» nec sulum id dicimus, sed etiam horum in capite scriptorum crucis, mundi salutis, signum adorandum superaddimus, manibus proprii illud delineantes. Deinde cum oportuerit in lopus deducere quod selectum Le!, inibi et contra scrutamur, si lucrum sit quoddam aut aliud effugium, pactionem ludo vertentes, quæ tam venerando signo inscribitur, jurejurando firmamus, nec crucem insculpsisse, nec scripsisse pactionem, ultimo juramento solventes et præfiguratam crucem et venerandam illam jura. mento superadditam cogitationem. Inde mihi meditandi et reverendi causa, siquidem communis Dominus noster, quem in pactis adjuravimus, portare nos vult crucem illam crucifixumque sequi, et sic crucinegatores, si sic vocari licet, nos ostendimus et perimus. llomo Christiano, verbum simplex si dicis, non ir: tile reddere debes, et jurans mentiris» Juravi, ait, et statuiº.» Et tu juras et quasi nihilum abjicis! Retis loco habes juramentum, sicut illicem id producis, per quod captare vis non solum simpliciores, sed et qui ad intimos, scientia recessus penetrarunt. Et quid ultra facit diabolus mendacii pater μάλλον, όσοι ἐς βαθὺ νοήματος βάπτουσι oujus sunt filii, ut ita dicam, qui jurant in dolo, quippe qui mendacium et ipsi diaboli instar pariunt, solis sermonibus affirmationes reservantes. 29. Sunt multi etiam inter hujus temporis homines gloriabundi et dicentes unusquisque quia Meus sermo vere sermo est. De quibus ego ridens volo meos gloriari unumquemque in Domino, quia Meus sermo non sermo simpliciter, sed • Psal. cxvIII, 106, Καὶ τί πλεῖον ποιεῖ ὁ διάβολος, ὁ τοῦ ψεύδους και τήρ; οὗ σύντεκνοι, ὡς οὕτως εἰπεῖν, καὶ οἱ ψεύ δορκοι, καθότι ψεύδη καὶ αὐτοὶ κατ᾽ ἐκεῖνον ἀπο κυίσκουσιν, ἐν μόνοις λόγοις περιιστῶντες τὰ τῶν καταθέσεων. κθ'. Καὶ εἰσὶ μὲν πολλοί μέχρι καὶ ἐν τοῖς ἄρτι, αὐλοῦντες ἕκαστος, αὐχοῦντες ἕκαστος, ἐν τῷ λέγειν, ὅτι Ὁ ἐμὸς λόγος λόγος ἐστίν. Αλλ' ἐγὼ καταγελῶν τῶν τοιούτων, ἐθέλω τοὺς ἐμοὺς τὸν καθ᾿ ἕνα καυχάσθαι ἐν δ ρίῳ, ὅτι Ὁ ἐμὸς λόγος οὐ λόγος ἁπλῶς, ἀλλ᾽ ἔργον

EPISTOLA AD THESSALONICENSES. ἐστὶ, πολλῷ δὴ πλέον, ὁ καὶ μετὰ ὅρκου. Λόγος μὲν opus est; & fortiori si sermo adhibeatur cum γὰρ ἅπας αέρα πλήξας, καὶ οὕτως αὐτὸν ὀχλήσας, συγκατελύθη τῷ ἀκούσματι· ὁ δὲ καὶ ἔγγραφος οὐχ ἁπλῶς ἀέρος ἐστὶ διατιναγμός, ἀλλ᾽ ἤδη σεσωμάτωται, καὶ ἀπὸ ἀκοῆς εἰς θέαν μετέβη, καὶ βλεπόμενος δημοσιεύεται, καὶ ὅσα καὶ στήλη ἐν τῷ ἐδάφει τοῦ πινακίου ἐμφαίνεται· καὶ τὸν μὲν εξορκον ἀποτεμνύνει, κατάπτυστον δὲ ἀποτελεῖ τὴν ἐπίορκου. μεν, λ'. Τί οὖν μὴ τῆς κρείττονος μερίδος γινόμεθα; Τί τὸν λόγον αἰσχύνομεν τὸν ἐν ἡμῖν, καὶ δι' αὐ τοῦ καὶ τὸν μέγαν καὶ πρώτιστον Λόγον παροργίζου δι᾽ οὗ τὸ καὶ ζῆν καὶ λαλεῖν καὶ νοεῖν ἐσχηκαμεν; ἔνθα κινδυνεύει τὸ μέγα ἐκεῖθεν ἀγαθὸν εἰς κακὸν ἡμῖν ἀποτελευτᾷν. Εἰ γὰρ λαλοῦντες μὴ καὶ νοῦν εἴχομεν, οὐκ ἂν ἡμῖν πταῖσμα ἦν οὐδὲν, καθὰ οὐδὲ τοῖς ἀγόλοις τῶν ζώων. Καί που ὁ μὴ ἐχέφρων κακολογήσει τὸ ἐν ἀνθρώποις ἄριστον, τὸ νοερόν, ὡς οἷα χείριστον. λα'. Τὸ δὲ δὴ χεῖρον ἐν τοῖς τοιούτοις, ὅτι ψευσά μενο: μέν ποτε οὐ καθ´ ἐκούσιον, αἰδούμεθα, καὶ με ταμελόμεθα, καὶ ἀπολογούμεθα ὑπὲρ ἡμῶν αὐτῶν ότι μάλα σπουδαίως, και συγγνώμην ἐξαιτούμεθα, μὴ καὶ ἀλῶμεν τοῦ ψεύδεσθαι. Αλλως δὲ ψευδόμενοι κατ' ἐπίγνωσιν, καὶ τεχνώμενοι τὴν ψευδολογίαν, ὁποῖα καί τι λαμπρὸν ἐπιτήδευμα, κατὰ τῶν οὐδὲν αἰτίων ἀβρυνόμεθα, ὡς οὐδ᾽ ἂν τρισαριστεύς κατὰ ὁμοίου τινὸς, νίκης μέγα κῦδος ἀράμενος, καὶ οὐδ' ἂν ὁ μέγας Δαυιδ οὕτως ἀγαλλιάσατο ἢ ἐκαυχήσατο, τὸν ἀλιτήριον Σαούλ καταβ ίψας, ὡς ἡμεῖς μεγάλα φρονοῦ· μεν, ὅτε διὰ περινοίας ορκωμοτικῆς περιεγενόμεθά τινος ἀδελφοῦ, ὅπου γε οὐδὲ ἀλλοτρίου τινὸς οὕτω καταστοχάζεσθαι χρή, μὴ ὅτι γε Χριστιανοῦ, ὁμοίου ἡμῖν. λβ'. Ταῦτα δὴ πάντα, καὶ ὅσα τοιαῦτα χαρακτῆρα ψεύδους ὑπογράφει, ψευδεῖς εἶναι δείκνυσιν, εἰ καὶ μὴ πάντας ἀνθρώπους, ἀλλὰ γοῦν ἡμᾶς τοὺς οὕτω διακειμένους περὶ τὴν ἀλήθειαν. Ἐκεῖνο δὲ πῶς ἂν εἴη ἀνθρώπινον, ἢ μὴ ψευστικὸν ἀνθρωπότητος, εἰ τῶν σπουδαιοτέρων ἔργων ἀφέμενοι, καθήμεθα μά την οὕτω περὶ ζήτησιν τοῦ κατ' ἀλλήλους βίου που νούμενοι καὶ διερευνώμενοι, οὐ τίς ἀγαθὸς, τίς ἐνάρετος, τίς φιλόθεος, ἀλλὰ τίς ἐφάμαρτος; ἵνα τί ἐντεῦθεν κερδήσωμεν; τὸ καταγράφειν, τὸ καταγελᾶν, τὸ σκώπτειν, τὸ διαβάλλειν, τὸ συκοφαντεῖν, καὶ διὰ πάντων τούτων ἄνθρωποφαγεῖν· οὗ τι ἂν εἴη μιαρώτερον καὶ θεομισέστερον; λγ· Εἰ δὲ καὶ ἄλλως ἐπελευστέον τὰ τοῦ ψεύδους, ψευδόμεθα τὴν πορείαν, ἦταν οἱ πόδες ἡμῶν εἰς και κίαν τρέχωσιν. Οὐκ ἐπαληθεύεται ἡμῖν οὐδὲ ἡ στά σις, ὅτε ὑπενδιδόαμεν, τῆς σταθερότητος τὸ ἐν ἁγα θοῖς ἀπολεγόμενοι στάσιμον. Ψευδόμεθα τὰς ἡδονας, ὅτε παρεξηυλημέναι οὐκ εὐρύθμως ἐν ἡμῖν ἁρμότα τονται. Ψευδόμεθα τὰς λύπας, ἡνίκα ἐφ᾽ οἷς οὐ χρή παθαινόμεθα. Ψευδόμεθα τὸ κλαίειν, ὅτε καὶ κροκο δειλίζομεν, ἐφ᾽ αἷς μὴ ἔχομεν κατεσθίειν ὁλοκλή ρως τοὺς ἀδελφούς. Καὶ γὰρ τοι καὶ κροκόδειλος που τάμιος ἀνθρώπου περιγενόμενος, καὶ τὸν ὅλον κατα σπάσας ἄχρι καὶ εἰς κεφαλὴν, εἶτα μαθὼν ἄσαρκον juramento. Nam sermo quidem omnis aerem verberat et sic agitatus statim ac auditus est evanuit. Qui vero est scriptus, non simpliciter est aeris commotio, sed jam corpus assumpsit, et ab auditu in spectaculum transit, et sic publicus fit, et tanquam columna in tabulæ basi apparet, et jusjurandum servantes laude dignos, contemptibiles vero perjuros reddit. 30. Quare ergo non optimam partem eligimus? quare sermonem in nobis fœdamus, et inde magnum et primum Verbum ad iram concitamus, per quod et vivere et loqui et cogitare habemus, quo periclitamur magnum bonum in malum nobis exstinguere? Si enim loquentes intellectum non haberemus, nihil nobis casui esset, sicut nec in irralionabilibus animalibus. Et forte qui non est sensus compos mala dicet de optimo hominum dono, intelligentia, quasi pessima esset. 31. Quod præterea in talibus pejus est, cum forte post invitum mendacium, erubescimus, et nos pœnitet et quam diligentissime causam defendimus nostram atque veniam postulamus, ne mendacii convincamur. contra si scienter mentiendo commenta machinati sumus, tunc quasi de agendi ratione meritissima, cum absolute innocentibus gloriamur, sicut nec gloriatur ter coronatus de similiter præclare facto, victoria magnum bravium referens; nec sic lætatus est magnus David aut se cxtulit cum hanc pestem Saul (Goliath) prostravit, sicut nos magna de nobis sentimus eo quod astutia juramento firmata fratrem circumvenimus, dum nec alienum quemquam appetere liceret, nedum Christianum nobis similem. 32. Hæc omnia et quæcunque tales mendacii notæ designant, mendaces esse ostendunt si non cunctos homines, saltem nos sic erga veritatem animatos. Illud vero quomodo humanum esset, aut non humanitatis mentiens, si studio dignas operas prætermittentes, vane sedentes in aliorum vitæ indagationem solliciti et inquirentes sumus non quis bonus, quis laudabilis, quis Doum diligens, sed quis peccator? Et quid lucri exinde reportabimus? accusare, irridere, acerbe cavillari, insimulare, calumniari, omnibusque istis rodere homines; quo quid scelestius, quid majori odio coram Deo? 33. Si et aliunde mentio de mendacio habenda, vias nostras mentimur, quando pedes nostri veloces in malum currunt. Nec veritas est apud nos statio, quando retro cedimus, recedentes a stabilitate per stationem in bonis. Mentimur voluptates, quando exstinctæ non nobis concordant. Mentimur mærores quando de quibus non oportet corde affligimur. Mentimur lacrymando, quando malitiose flemus crocodili more, eo quod nobis desit omnino fratres devorandi facultas. Sic enim et crocodilus fluviatilis arrepto homine, totoque voralo usque ad caput; deinde macilentum esse et

ad nutricationem inutile caput cogitans, lacry- αὐτὴν εἶναι καὶ ἀχρείαν εἰς βρῶσιν, κλαίειν ἐθέλει, mare vult, non præ misericordia sed quia luori parum erat in reliquo. Mentimur portam Dei in nobis claudentes, in quibus dissolutæ ostium magnum babent euntes et redeuntes sensationes. Aspicientes non aspicimus, nec novimus quidem, Dignos enim contemplari dedignamur. Hebetamur boni odoris incapaces in vitæ luto volutati, nec nos ipsos inclinantes ad Dei bonum odorem, ad altissima tendentem quasi thymiama. Auditu audimus et nou iutelligimus. Mentimur et gustum quando non gustamus adeo ut videamus quia suavis Dominus. Tactus porro peccatis ipse non caret, quia omnibus sensibus arripimus quæ non oportet. Dico et novum aliquid pro multis: memtimur in amicitias et inimicitias, non ideo ut laudemur ob mali defectum, sed quia nec illud recta regula facimus, nec odio habemus eos qui nobis odio esse debent. Sunt enim, sunt quos odio Deo suavi odimus et implacabili, quos et David insipienter odientes detestatur odio supremo. 34. Sed inibi necessario finem impono præ horrore (exsecratus sum enim immanem hanc belluam, inimicitiam,tanquam et dæmonem ipsum qui illam intra septa continet), in ipsam arma sumam alio sermone, quo sagittas emittens prout sanctus diriget Spiritus qui adversus ejusmodi mala tela cudit, vos judices de tanto opere sumam. Interim auxilium mihi in molitione ista præbere incipite per preces et supplicationes ad Deum altissimum, quas erigentes ad Deum et vos communem hostem confgetis. Assurgat ergo vobis intima spes, non longum evasurum tempus quin sermonem alium, Deo dante, doctrina plenum vobis protulerim, ita ut sic alii aliis concordes simus, licet locorum finibus circumscribamur, et disserentes de rebus leo caris et exauditi, et sic delectati, gloriam dabimus Verbo qui ab initio et ante sæcula est, cujus gloria in sæculorum sæcula exlenta, finem habere non potest unquam. Amen. οὐ πρὸς οἶκτον, ἀλλ᾽ ὅτι μικρὰ κερδαίνει τοῦ ἐγκα ταλείμματος. Ψευδόμεθα τὸ τεθυρῶσθαι τὸν τοῦ Θεοῦ ἐν ἡμῖν οἶκον, οἷς ἄνετοι διαγάσκουσιν αἱ κατ' αὐτὸν εἰσοδοέξοδοι, αἱ διὰ τῶν αἰσθήσεων. Βλέπον τες οὐ βλέπομεν, οὐδ᾽ οὐ μὴ ἴδωμεν. Παρορώμεθα γὰρ τοὺς ἀξίους προσβλέπεσθαι. Δυσαισθητοῦμεν τὰ εἰς ἀγαθὴν ὄσφραν, βορβόροις βίου ἐγκυλιόμενοι, καὶ οὐ σκευάζοντες ἡμᾶς αὐτοὺς εἰς εὐωδίαν θείαν, κατευθυνομένην εἰς τὸν Ὕψιστον ὡς θυμίαμα. ᾿Ακοῇ ἀκούομεν, καὶ οὐ συνίεμεν. Ψευδόμεθα καὶ τὴν γενσιν, ὅτε μὴ γευόμεθα, ὥστε καὶ ἰδεῖν, ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος. Ἡ δε ἀφῆ, ἀλλ᾽ αὐτὴ πολυαμάρτητος, ἐφ᾽ οἷς δραττόμεθα κατὰ πᾶσαν αἴσθησιν, ὧν μὴ χρή. Εἴπω καί τι ξενίζον τοὺς πολλούς. Ψευδόμεθα πρὸς τῇ φιλίᾳ καὶ αὐτὴν τὴν ἔχθραν, οὐχ ὥστε μὴν ἐπαι νεῖσθαι διὰ τὴν τοῦ κακοῦ στέρησιν, ἀλλ᾽ ὅτι μὴ ποιούμεθα μηδ' αὐτὸ ὀρθῷ κανόνι, οὐδὲ ἐχθραίνομέν, οἷς ἀπαιτούμεθα. Εσὶ γὰρ, εἰσὶν, οἷς θεοφιλῶς ἐχε θρανοῦμεν ἀκατάλλακτα, οὓς καὶ ὁ Δαυΐδ ματαίως ἐχθραίνοντας μισεῖ μίσος τέλειον. λδ'. 'Αλλ' ἐνταῦθα καταστήσας ἀναγκαίως τὸν λόγον διὰ τὴν φρίκην (πέφρικα γὰρ τὸ κάρχαρον τοῦτο θηρίον, τὴν ἔχθραν, καθὰ καὶ αὐτὸν δαίμονα, ὃς αὐτ τὴν λεοντοκομεῖ), συσκευάσομαι κατ' αὐτῆς δι᾿ ἐπέσ ρου λόγου, ἐν ᾧ κατατοξασάμενος, ὡς τὸ ἅγιον Πνεῦμα χορηγήσει, ὃ βελοποιεῖ κατὰ τῶν τοιούτων κακῶν,παραλήψομαι ὑμᾶς ἐπιγνώμονας καὶ τοῦ τοιούτου ἔργου. Τῷ τέως δὲ ἄρξασθέ μοι συνεπιλαμβάνεσσα: τῆς ἐγχει ρήσεως ἐκείνης διὰ χειρῶν ἱκετικῶν εἰς τὸν ὕψιστον Κύριον, ἂς ἀνατείνοντες εἰς ἐκεῖνον κατατοξεύσετε καὶ αὐτοὶ οὕτω τὸν κοινὸν ἐχθρόν. Υποτρεφέσθω τοίνυν ὑμῖν ἐλπὶς, ὡς οὐ πολὺς παρελάσει χρόνος, καὶ λό γον ἕτερον, Θεοῦ δὲ δόντος διδασκαλικὸν, ὑμῖν ἐκφωνή σομεν, ἵνα καὶ οὕτω συνῶμεν ἀλλήλοις, εἰ καὶ κατὰ τό πον ἀφωρίσμεθα, καὶ ὁμιλοῦντες τὰ τῷ Θεῷ φίλα, καὶ εἰσακουόμενοι καὶ οὕτω τερπόμενοι, δόξαν ἀναπέμποι· μεν τῷ ἐν ἀρχῇ πρὸ τῶν αἰώνων λόγῳ, οὗπερ ἡ δόξα εἰς αἰῶνας αἰώνων παρεκτεινομένη πέρας οὐκ ἂν σχοίη, ποτέ. Αμήν. Alia Eustathii scripta tomus sequens complectitur.