· ἀνθρωπίνων ολισθαίνων, καὶ προσιών διακρί- mulctatur condematione: qui in ipsam ;, ὡς ἀναξίως μετέχων, τοσαύτης ἀξιοῦται τῆς κρίσεως· ὁ περὶ αὐτὴν τὴν ἱερουργίαν ἐξαμαρ ων, καὶ ἀμέσως αὐτὸ τὸ Κυριακὸν καθυβρίζων τα καὶ ἀπαρνούμενος, τήν τε παράδοσιν ἀθε ι, καὶ τὸν παραδεδωκότα καταπατῶν, τίνος ἂν καὶ πόσῳ μᾶλλον χείρονός τε καὶ μείζονος ος καὶ κατηγορίας καὶ τιμωρίας; Αρ' οὐ φρί- ; γέμει τὰ εἰρημένα; ἄρ᾽ ὑπολέλειπταί τις βολὴ τῷ τῆς καινοτομίας καὶ παραβάσεως ἀθείας τολμήματι; ᾿Αλλὰ ῥῦσαι, Κύριε, διὰ ἐλέους σου τοιαύτης δπάτης τε καὶ παραφρο - ης πάντας τοὺς μὴ ὀρθῶς ὁμολογοῦντας τὸν ὑφ᾽ ῶν ἱερουργούμενον ἄρτον καὶ οἶνον, σῶμα τέλειον αἷμα τίμιον εἶναι τοῦ Χριστοῦ σου. tionem peccat, et immediate ipsum Dc contumeliis afficit corpus atque negat, nemque abrogat, et auctorem qui tradic culcat, quanam fuerit, et quanto magis ac majori dignus tum accusatione tum su¸ Horrorene plena sunt ea dicta? Reliquun ullum novi facinoris, prævaricationis, im. genus, quod ad hanc sceleris audaciam ac possit? Verum libera, ο Domine, per tuam o ricordiam ab hac impostura et dementia ( eos qui non recte confitentur, quem consecr panem et vinum, corpus perfectum et sangu pretiosum esse Christi tui. ANNO DOMINI MCXCII. EUSTATHIUS THESSALONICENSIS METROPOLITA NOTITIA. (Fabric. Biblioth. Gr. ed. Harles, t. XI, p. 282. Subjiciuntur nota quas addidit Opusculorum Eustathii editor, D. Theoph. Lucas Fridericus Tafel in libro De Thessalonica ejusque àgro, p. 351). ustathius Cpolitanus (a), monachus s. Flori sive illius monasterii quod ædi SS. Flori et ri in urbe Cpoli vicinum erat. Ita enim malo cum Baudario verba τοῦ κατὰ Φλώρον, apud Deium Chomatenum, interpretari, quam cum Cangio, diaconum ad Flori zdem (c). Deinde lirum supplicum magister, magister rhetorum (α), hinc Magna Ecclesia Cpol. diaconus (e), designato Myrensis Ecclesiæ episcopo archiepiscopus, Thessalonicensis, insigni virtutis et Jbi Eustathius natus sit, Fabricius nullibi ravit. Aliud enim est probare, aliud asseed fuit genere et natalibus Cpolitanus, quod r me patefiet. Eustathius in narratione de mica urbe a Latinis capta, num 55: Ἡμεῖς lius de se) γοῦν φθάσαντες τὴν τῶν πόλεοδον, τοὺς ὅσοι μεθ᾿ ἡμῶν τῆς Κωνσταντ πως ήσαν τέκνα, ἐξεστείλαμεν (8. 1185.- αυτῶν, κ. τ. λ. Eustathii familia me laque ejus nomen, ut aliorum clericorum, sticum. netrius Chomatenus in responso, etc. i Jus Græco-Rom. vol. I, pag. 517): οφωτάτου, ἐκείνου Ευσταθίου τοῦ κατὰ ακόνου ὄντος τῆς Μεγάλης Εκκλησίας ρος τῶν βητόρων, κ. τ. λ. Ubi Μεγάλη uid aliud erit quam magna illa Soin illud τοῦ κατά Φλώρον idem mihi machi e monasterio S. Flori. Quod ni on habebis expressum ecclesia (s. monen. Nemini enim rerum Byzantinanti incognitum est, ecclesias et mocorum e conditoribus sanctisque noQuid ergo est illud: ecclesiæ JUXTA S. Florum sitæ? In fine hujus expositionis noto, Eustathium Cpoli eruditum fuisse, et quidem in monasterio S. Euphemim. Videatur ejus epistola 30: Καὶ τοὺς καλούς μου ποτε συντρόφους, τοὺς τῆς εὐεργέτιδός μου ἁγίας Εὐφημίας κληρικούς. (c) Titulus hujus muneris seu dignitatis aulics, de qua v. Du Cangium s. v.. est hic: '0Ì TWY δεήσεων. Εxemplum supplicationis habes apud ipsum Eustathium epist. 47: Τοῦ αὐτοῦ, γεγονός τος ἐπὶ τῶν δεήσεων. Ἔγεις, ιδού, πανσέβαστέ μου αὐθέντη, πρώτην τὴν τοῦ Εὐσταθίου δέησιν· καί σοι ἐγκαινίζω εὐτυχῶς τὸ ὀφφίκιον, κ. τ. λ. (d) Hoc munus (sc. professoris rhetorices), quo Eustathius Cpoli functus erat, ipse respioit epistola 45: Τὸ δὲ καὶ ὀνειδίζειν, τύφος ἡμᾶς παθεῖν, ἐφ᾽ οἷς τῷ σοφιστικῷ βαθμῷ προσέβημεν, με σύ αθεῖν γε ἔτι, κ. τ. λ. (c) Ad disconatum suum Cpolitanum alludit Eustathius epistola 34: Τεκμήριον δὲ ὁ σύνδουλός μου και ποτε συνδιάκονος, κ. τ. λ. Εo munere fungens Pindaricos suos commentarios scripsit, guorum inscriptio: Τοῦ αὐτοῦ ἔτι ἐν διακόνοις ὄντος πρόλογος τῶν Πινδαρικών παρεκβολών. Eidem vita Eustathiana stadio alia quoque summi

eruditionis laude floruit temporibus Manuelis, Alexii, Andronici et Isaacii Angeli Comnenorum, adhuc superstes a. 1194. Magnis laudibus mactatur a Niceta Choniate in Annalibus libro vit, pag 238, 334, et a Michaele Psello in epistolis ineditis (ex quibus nonnulla affert Cangius Glossario Græcoin Ρήτωρ). Defunctum pro funere laudarunt Euthymius et Michael Choniates, quorum orationes mss. Oxonii in bibl. Bodleiana codice Barocc. CXXI. Euthymius inter alias celebrat fasces epistolarum, quas, ait, se habere Eustachii, manu ipsius exaratas. Epistolas Eustathii ad Psellum in codice regio evolvit Cangius pag. 1296 Glossarii Græci. De commentariis ejus editis uberrimis atque pereruditis in Homerum dixi lib. II, cap. 3, et de commentarii in Dionysium Periegetem, quos Joanni Ducæ, Andronici Camateri (de quo supra pag, 286. ed. vet. lib. iv. cap. 2) flio, ins cripsit. In eodem, quem paulo ante memorabam, codice Barrociano habentur plura Eustathi adhuc inedita, ut Oratio in [ad] Manuelem Comnenum imp. Supplicatio ad eumdem imp. nomine civitatis Thessalonica [Cpoleos], cum siccitate laboraret. Lessus [?] in fratris suis obitum. In catalogo mstorum bibliothecæ Scorialensis observavi memorari orationem ab Eustathio Thessalonicensi archiepiscopo habitam ad eos qui in templo erant S. Demetrii μυροβλύτου, in principio indictionis anno 6702 (Christi 1194) [α] Eustathii Commentaria in Jo. Damasceni canones sive hymnos citat Allatius De consensu utriusque Ecclesia, pag. 613, 614, et in Diatriba de Georgiis, pag. 319 seq. viri scripta debentur, se. Homerica, Dionysiaca, Aristophanea. De ultimis v. ipsum in prooemio Pindaricorum cap. 35. Cujus ecclesiæ Cpolitana diaconus fuerit, non satis liquet. Putem, Sophiang, coll. Demetrio Chomateno supra cit.: Τοῦ γὰρ σοφωτάτου ἐκείνου Ευσταθίου τοῦ κατὰ Φλώρον διακόνου ὄντος τῆς Μεγάλης Εκκλησίας, κ. τ. λ. Ubi Μεγάλη Εκκλησία vix aliud significabit, quam principem omnium ecclesiarum regni Byzantini, scilicet Sophianam seu Sophiam Cpolitanam. In fine noto, titulum Eustathianorum commentariorum in Dionysium scriptorum apud Bernhardium (p.67) sic exhiberi:.. Ευσταθίου διακόνου ἐπὶ τῶν δεήσεων καὶ μαίστωρος τῶν ῥητόρων, κ. τ. λ. Ubi inter διακόνου εἰ ἐπὶ inserendum videtur καί. Quid enim erit, διάκονος ἐπὶ τῶν δεήσεων Postremo quo ordine honoribus suis Cpolitanis positus sit Eustathius, altioris indaginis esse videtur. (a) Vixit certo anno adhue 1192. Cf. Eusthatii: Allocutionem ad Isaacium Ang. post Serbos fugatos. IIæc Commentaria primus edidit card. Mai in Spicil. Rom. tom. V, anno 1841. Edit. EUSTATHII THESSALONICENSIS METROPOLITE ORATIO IN PSALMUM XLVIII Sancti Patris nostri Eustathii, Thessalonicensis Τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Εὐσταθίου, μετρο metropolitæ, in illud: «Laboravit in sæculum, et vivet in finem.» Agit autem in hac dissertatione didactica etiam de eleemosyna et humilitale, et jejunio, et lotione, et oratione, et de cæteris ad virtutem spectantibus. 1. Non potest fieri, o fratres, ut quispiam inter vos remissus aut languens, nec prorsus ad bonum experrectus, laudem aliquam qua Deo acceptus flat aut aliud quid pulchri inveniat. Scimus enim nihil eorum quæ in vita desiderabilia sunt, sine labore ac studio hominibus tribui, ne illa quidem quæ corpori enutriendo inserviunt, siquidem cibi alimentaque neque gra - tis neque sponte hominibus contingunt. Catcra enim animalia pabulis sponte crescentibus nutriri solent et pinguescere cibis a natura beniπολίτου Θεσσαλονίκης, εἰς τὸ·. Εκοπίασεν εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ζήσεται εἰς τέλος.» Δια λαμβάνει δὲ ὁ διδασκαλικὸς οὗτος λόγος καὶ περὶ ἐλεημοσύνης, καὶ ταπεινώσεως, καὶ νηστείας, καὶ λούματος, καὶ εὐχῆς, καὶ λοιπῆς ἐναρέτου διαγωγῆς. α΄. Οὐκ ἔστιν, ὦ ἀδελφοί, ἀνιέμενόν τινα ἐν ἡμῖν καὶ ἀναπίπτοντα, καὶ μὴ ὅλως ἐγρηγορότα εἰς ἀγαθὸν, ἐπαινόν ποθεν εὐρέσθαι θεοφιλῶς, ἢ ἄλλο τι καλόν. Ο δαμεν γὰρ μηδὲν τῶν ἐν τῷ βίῳ ἐφετών ἀπόνως ἀνθρώποις περιγίγνεσθαι, μηδ᾽ αὐτὰ, ὁπόσα τὸ σῶμα τρέφειν οἶδεν, οἷα μηδὲ τοῦ θρεπτικοῦ ἐράνου τυχαίου καὶ αὐτομάτου ὄντος ἐν ἀνθρώποις. Ζῶον μὲν γὰς ἑτεροῖον θρέψεται εἰκαίαις ἐνθύσεσι, ἂς οὔτε ἄρατος, οὔτε σπόρος αὐχοῦσι προάγειν, καὶ ἀρετὴ ζωϊκὴ ἐντεῦθεν τῷ τοιούτῳ ζώῳ ἐπιγενήσε

IN PSAL. XLVIII. ται· ἄνθρωπος δὲ, τὸ ἐν κόσμῳ ἄριστον ζῶον, τὸ gna productis, ad quorum incrementum neque τοῦ Θεοῦ ἔργον, τὸ εἰς ἐργατείαν ἐκεῖθεν εὐφυές, τὸ μὴ τεταγμένον ἀναπίπτειν, ἀλλὰ καὶ εἰς ἀεικινησίαν παραγγέλλον, ὅτε διατίθεται νοερῶς, καὶ κοπιάσει, καὶ ἱδρῶτας ἐκκρινεῖ, καὶ πονήσεται καλὸν ποιῆσαι· καὶ οὕτω τεύξεται τῆς ἐφέσεως, οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ συνεπιλαμβανομένου Θεοῦ. aratro, neque semente opus est, et quibus vis vitalis in animalibus conservatur: homo autem, animal in hac terra præstantissimum, opus Dei ad opera divina aptissimum, homo, inquam, non ad languescendum compositus, sed continuo motui destinatus, quando rationaliter vivit, semper laborabit, et sudoribus madebit, et bonum facere contendet, atque hoc modo ad desiderata pertendet, non simpliciter per se, sed adjuvante Deo. β'. Εἰ δ' ὅτι κυριεύειν των ἐπὶ γῆς αὐτὸς τέτα κται, ἀξιοῖ ἀνεῖσθαι, καὶ θέλει ἀνακεῖσθαι, καὶ μὴ πρὸς ἀγαθοῖς κόποις εἶναι, ἀλλὰ τοῦτο καὶ μᾶλλον αὐτὸν ἐναγετω κοπιᾷν εἰς καλὸν, καὶ μοχθεῖν ἐπ' ἀρετῇ ὁποία τὴν θεόθεν αὐτῷ δεσποτείαν ἐπικοσμή σει. Παραδέδοται γὰρ, καὶ οὐκ ἔστιν ἀντειπεῖν, ὅτι φροντιστικὸς ὡς μάλιστα ὁ πλειόνων κρατῶν· διὸ καὶ τοσαύτης ἐχρῆν τῷ ἄρχοντι μετεῖναι σπουδῆς καὶ βουλῆς καὶ ἐντρεχείας, ὡς μηδὲ παννύχιον ἐξεῖναι καθεύδειν αὐτόν. γ. Εἰ γοῦν βασιλεύει τῶν ἐπὶ γῆς ἅπας ἄνθρωπος, καὶ μάλιστα ὁ σπουδαῖος, ἐνθυμείσθω καὶ μετ λέτωρ ἑαυτοῦ τε εἶναι τοῦ ἑνὸς, καὶ δι᾿ αὐτοῦ οὐδε· νός, κατὰ τὴν παλαιὰν παροιμίαν, καὶ τῶν ἄλλων δὲ, ὅτους ὑπ᾽ αὐτῷ ἔταξεν ὁ Θεός· καὶ μὴ ἐθελέτω ἀπονητὶ, ἐπήβολος ἐναρέτου γίνεσθαι πράγματος, ἐλπιδοκοπούμενος εἰς κενὸν κατὰ τοὺς ὀνειροπολούντας καὶ εὑρίσκοντας ἐνώπιον τὰ διὰ πόθου αὐτοῖς, Βαλλέτω δὲ εἰς νοῦν καὶ σοφὸν ἐκεῖνον παλαιὸν, δς παίζων τοὺς ἐθέλοντας μὲν ἐν ἀγαθοῖς εἶναι, ὀκνοῦντας δὲ κοπιαν καὶ οὕτω κτᾶσθαι τὸ θελητὸν, ἀπησχόλησε φωνῇ, ἱστορησάμενος ὡς ἐπὶ τρυφῇ· καὶ ἐπλάσατό τινα βίον παλαίτατον, ἐν ᾧ θυσία τε ζῶσα, τα τε κρέα ἑφθὰ καὶ ὀπτὰ ταῖς τραπέζαις ἀπραγμόν πως ἐπέτρεχον εἰς ἑστίαν μακαρίαν καὶ εὐδαίμονα, και ζωμοί λιπαροὶ ποταμηδὲν ἔβρεον εἰς χρήσιν τοῖς ὀριγνωμένοις, καὶ πτηνὰ καλὰ εἰς βρῶσιν και τεπετάννυντο ἔτοιμα τοῖς δαιτυμόσι, καὶ τοῖς ἐκε!- των ἐμπίπτοντα στόμασι παρεβύοντο, καὶ ἰχθύες δὲ ὀπτῶντες ἑαυτοὺς, ἐπειδὰν θάτερον μέρος κατερ γασθῶσι πυρί, μετεστρέφοντο αὐτοκύλιστοι ἐπὶ θάτερα, καὶ οὕτως εὔθετοι γεγονότες αρτύσαι τρά πεζαν, καὶ ἀρθέντες μετέωροι ταῖς τραπέζαις ἐνεκυβίστ των· καὶ ἐτρύφων οὕτως ἐξ αὐτομάτων οἱ τότε δαιταλεῖς ἄπονοι. δ. Καὶ ἐξέθετο μὲν ταῦτα ὁ σοφὸς ἐκεῖνος λαλῶν ευτράπελα κατὰ τῆς ᾿Ασκραίας μούσης (ὡς ἂν τις εὐθυβόλως νοήσοι), ἐφ' οἷς χρύσεον ἐκείνη ἀρχαῖον ζωώσασα γένος Αγαλμάτωσε, μεταλλεύσασα δεξιῶς, καὶ χρυσοχοϊκῶς χοανεύσασα. Καὶ τὰ πρῶτα μὲν αὐτό· ἔπειτα δὲ εἰς ἀργύρεον αὐτὸ ὑπεβίβασε, καὶ θάνατον εξητόρευσε τοῖς τότε γλυκύν, οἷα καὶ ὕπνον, ἱαπτώνῃ βίου καὶ ἀπόνῳ ζωῇ ἀνάλγητον καὶ αὐτὸν ἐφικόμενον. Διαγραψάμενος δὲ οὕτως ὁ ἀστεῖος ἐκεῖνος, καὶ γοητεύσας ἀκοὰς, ὡς καὶ ὀνειροπολεῖν τρυ φὰς καὶ τραπεζώματα, οὐ φαύλως, οἶμαι, καθίκετο τῶν εἰς μάτην χασμωμένων, καὶ τὸν κόλπον διὰ κετῆς ἀναπεταννύντων, ἐξαπλούντων δὲ καὶ τὰ χεῖρε, PATROL. GR. CXXXV. 2. Tantum autem abest ut ideo, quod dominus terra constitutus est, languescere et otio sese dedere et a bonis laboribus cessare permittatur, ut illo ipso etiam magis impelli debeat ad pulchrum sectandum et virtuti studendum qua dominium divinitus ipsi concessum condecoretur. Traditum enim est neque negari poterit, eum qui majori imperio gaudet, plurimis curis esse implicitum: quare etiam imperator tanto studio et meditatione et labore opus habuit, ut ne tota quidem nocte dormire potuerit. 3. Jam vero si quilibet homo, et in primis virtutis studiosus, rerum terrestrium dominus est, conetur sui ipsius solius, id est, ut vetus proverbium ait, nullius curam gerere; sed reliquorum quos Deus ei subjecit, neque desideret sine labore ac studio virtutis compos fieri, spe vana deceptus ad instar illorum qui somniis confidunt et cupita jam sibi adesse autumant: sed potius animum advertat ad illum veterem philosophum, qui, ut illuderet iis qui bonis quidem frui desiderant, sed labore desiderata acquirere recusant, fabula quadam de mollitie excogitata tempus olim fuisse dixit, quo victima vivens, carnes autem coctæ assntæque ad mensas accurebant hominum in beatis habitationibus feliciter degentium, liquorum porro dulcium torrentes velut ad nutum desiderantium afflucbant, aves quoque deliciosa mensarum accubitoribus advolantes, totæ ad esum idoncæ illorum ori sese immittebant, pisces denique se ipsos assantes, ubi igni admoti ex una parte tosti essent, sua sponte in alteram partem se convertebant, quo facto mensis jam aptæ, impetu gratuito provoluti convivis se offerebant, adeo ut illius ævi homines sine omni labore deliciis sponte affluentibus abundarent. 4. Hæc sapiens ille retulit, lepores imitans musæ Ascrææ (uti facile quis intellexerit), siquidem illa eodem modo quo artifex peritus aurum conflare et in diversas formas diducere novit, antiquum hominum genus tanquam aureum repræsentavit. Et hoc quidem ab initio fuit. Postea autem illud ad argenteum depressit, et iis qui tunc viverent, mortem dixit fuisse dulcem, somni similem, vitæ suavi ac laborum dolorumque experti insecutum. Dum autem sapiens ille hanc fabulam lepide enarravit et aures demulsit ad somniandas omnis generis delicias, haud male, opinor, traduxit illos qui frustra os diducunt, et in17

cassum sinum aperiunt et ambas manus exten- ως καὶ ἐμφαγεῖν εἰς κόρον, καὶ πλοῦτον κατακολdunt, ut cibo repleantur, et divitias colligant, et πίσαι, καὶ δράξασθαι τῶν ποθουμένων δίχα κοπιά desiderata prehendant nullo labore adhibito. ματος. ε. Μοχθητέον οὖν, ὦ ἀδελφοὶ, καὶ κοπιατέον, καὶ πονητέον, καὶ ἱδρωτέον ἐπ᾿ ἀγαθοῖς, ὡς μὴ κατά τινα τρόπον ἕτερον, ἀλλὰ τοῦτον δὴ καὶ μόνον περιγενησομένοις ἡμῖν τοῦ κατορθοῦν τὰ καλά. Καὶ παραγαγεῖν μὲν εἰς μαρτυρίαν τὸ «μηδὲν ἐυτυχεῖν ἄνευ πόνου, ο εἰς τοσοῦτον στενολεσχών, παράγω οἷα ἐξωτερικόν. Μυρία δὲ καὶ ἄλλα ἔχων (ού, καθά τις ἂν περιαυτολόγος ἐρεῖ, ἐξερεύξασθαι, κατ' εξ πορίαν δὲ προβαλέσθαι), ἀφίημι ἀπολεγόμενος τὸ ἀκαίρως φιλότιμον. Καιρίως δὲ τοῦ ἱερωτάτου γρα φικοῦ θησαυροῦ ἀναλεξάμενος ἅγιον χαρακτῆρα, ἐν ᾧ προφήτης μέγας καὶ ὑπερβάλλων ἅγιος ὁ Δαυΐδ 5. Luctandum ergo nobis est, o fratres, et laborandum,et contendendum, et sudandum, siquidem haud aliter, sed hac sola ratione, ad bona atque honesta pervenire licet. Ad quod probandum profero illud (quamvis minutiarum studiosus videar) a profanis dictum: Nihil succedit sine labore. Et quamvis sexcenta alia habeam (non,velut ostentator quis dixerit, quæ eructem, sed quæ commode referam), lubenter omitto, ut ne ambitionis male opportunæ vituperium incurram. Cum autem in sacro Scripturæ thesauro peropportune invenerim sanctum characterem quo propheta magnus, sanctissimus David, ut in tabula Sinaitica, descripsit η ἐξετυπώσατο νοῦν θεῖον, ὅσα καὶ ἐν Σικαϊκῇ πλακί, mentem divinam, prælegam vobis verba quibus de viro Deo dilecto dicit: «Laboravit in seculum, et vivet in finem 1:» id est, non laboravit quando habuit, sed per omne vitæ tempus: sæculum enim sensu altiori acceptum cujuslibet hominis tempus vitæ designat. Propterea igitur inveniet talis finem bene ac feliciter vivendi, velut si quis ærumnose terram exercet aut mare tractat, et ejusmodi laboribus vitæ necessaria sibi comparat, etiamsi eorum quibus opus habet, aliquo careat in posterum, et imprimis quando senectus molesta ingruerit, ubi dulces labores deficiunt et ærumnæ senii importuni incipiunt, quando nimirum octogesimum annum excesserimus, uti David canit. Tunc enim is qui hoc sæculo laboravit, id est tota vita, primum state juvenili, deinde virili, denique senili, qua nervi laborantium remittuntur, is, inquam, vivet in finem utpote qui, quæ cum labore acquisivit, in vitam deposuit futuram, non formicarum instar quæ de anno in annum laborant ut vivant, sed quemadmodum decet hominem domini vel regis more viventem, et qui ab ipso Deo in hoc constitutus est fastigio. 6. Cum autem loquimur de virtutibus quibus qui in sæculum laborat, in finem vivet, necessario addemus beneficentiam et veram amicitiam. Qui enim cum Dei amore et perpetuo laborat, et ita dignus fit beneficiis Dei qui omni carni nutrimentum suppeditat,is sane, siquidem pro viribus communicat indigentibus, et amicis necessaria donat, inveniet illinc quibus in senectute vitam sustentet, quoniam illi ipsi quorum necessitatibus prius succurrit, ipsi necessaria retribuent et, quantum fieri potest, officio suo erga eum fungentur, bonestosque se exhibebunt et gratiam referent. Jam vero si forte boni memoria ex illorum mente dilapsa fuerit, Deus tamen qui abunde distribuit, qui amicitiæ arbiter et beneficiorum nostrorum retributor exsistit, non permittet ut ille non in finem vivat, uti Propheta ait, sed remunerabitur et præ- • Psal. XLVIII, 9. ἀναγνώσομαι ὑμῖν διαλαμβάνοντα ἐκεῖνον περὶ θεο φιλοῦς ἀνδρὸς, ὡς καὶ «Εκοπίασεν εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ζήοται εἰς τέλος,» ὅπερ ἐστίν· ἐκοπίασεν οὐ τυχό τως, ἀλλὰ ὅλην τὴν κατ' αὐτὸν ἐν βίῳ ζωήν· «αἰών» γὰρ ὡμολόγηται σεμνότερον λέγεσθαι καὶ «ὁ χρόνος» τῆς ἑκάστων ἀνθρώπων ζωής. Οὐκοῦν δι' αὐτὸ τέλος ὁ τοιοῦτος εὑρήσει τὸ καὶ εὖ ζῆν καὶ μακαρίως διὰ βίου περιεῖναι, ὅμοιον ὡς εἴ καὶ κυπτόμενός τις ἔκκοπος παρὰ γῆν, ἢ πονούμενος περὶ θάλασσαν, πορίσεται τοιούτοις μόχθοις ἑαυτῷ τὴν ζωὴν, ὡς καὶ αὐτόν τι τῶν δεόντων αὐτὸν ἐπιλιπεῖν τοῦ λοιποῦ, καὶ μᾶλλον, ὅτε τὸ γῆρας ἐγκρατῶς αὐ τοῦ ἀμφήσεται, περὶ ὁ συντελοῦνται μὲν οἱ γλυκεῖ ἐργατικοί πόνοι καὶ κόποι, ἐνάρχονται δὲ οἱ τι ἀργαλέας γηραλεότητος, οἱ μετὰ τὰ ὀγδοήκοντα ἔτα ὡς ψάλλει Δαυίδ. Τότε γὰρ ὁ τὸν αἰῶνα τοῦτον το νήσας, ἤγουν τὴν κατ' αὐτὸν ὅλην ζωήν, πρώτα την τὴν νεωτερικὴν, εἶτα τὴν ἀκμαίαν, καὶ ἐφεξῆς τὴν ὠμογεροντικήν, μεθ᾿ ἣν ὑποχαλᾶται τὰ νεῦρα τοῖς κάμνουσι, ζήσεται διὰ τέλους, οἷς προεπόνησεν, ἀποθέμενος ἐς βίον αὐτὰ, οὐ κατὰ μύρμηκας, οἵπερ ἀεὶ ἐξ ἔτους εἰς ἔτος πονοῦνται, καὶ οὕτω ζῶσιν, ἀλλ' ὡς ἀνθρώπῳ ἐπιπρέπει βιοῦντι δεσποτικῶς, εἴτ᾿ οὖν βασ σιλικῶς, ὡς καὶ πέπλασται πρὸς τοῦ Θεοῦ. ϛ΄. Συνεισακτέον δὲ τοῖς τρόποις, δι' ὧν ὁ εἰς τὸν αἰῶνα κοπιάσας ζήσεται εἰς τέλος, καὶ τοὺς ἐξ εὐεργεσίας καὶ τοὺς ὀρθῶς φιλικούς. Ὁ γὰρ κοπιῶν θεοφιλῶς ἅμα καὶ διηνεκῶς, καὶ ποριζόμενος οὕτω τὰ ἐκ τοῦ Θεοῦ, ὃς δίδωσι τροφὴν πάσῃ σαρκί, καὶ δὲ καὶ ὁ μεταδιδοὺς τῶν εἰς χρείαν τοῖς αὐτοῦ δεομένοις, ὡς δύναμις, χορηγῶν δὲ καὶ φίλοις τὰ καθή κοντα, εὑρήσει κἀντεῦθεν ἐν τῷ γήρᾳ χορηγίαν τοῦ ζῆν, αὐτῶν ἐκείνων, οἷς τὸ δέον ἐχορήγει, ἀνταπο διδόντων τὰ δέοντα, καὶ ἀναπληρούντων εὐδιακρίτως τὸ δέον ἐν αὐτῷ, εἴ γε καὶ δύναιντο, καὶ εὐγνωμο σύνην φυλάττοιεν, ὡς καὶ ὄφλειν χάριτας. Εἰ δὲ καὶ ἴσως εξ ἐκείνων ἡ τοῦ καλοῦ μνήμη ἀποπετασθείη, ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ, τοῦ δανειζομένου, τὰ κατ᾿ εὐπορίαν, ὃς καὶ τῆς φιλίας ταμίας καὶ ἀνταποδότης τῶν ἐν ἡμῖν ἀγαθουργιῶν πέφηνεν, οὐκ ἀφιέντος αὐτὸν μὴ ζῇν εἰς τέλος, ὡς ὁ Προφήτης ἀπεφθέγξατο ἀλλὰ

IN PSAL. XLVIII. Homo enim qui per totum hujus caduca brevissimæque vitæ tempus quæ Deo ditissimo veracissimoque debebat peregit et, quamvis fatigatus, activitatis laboriosæ studiosus fuit, in finem requiescet, neque labor hujus vitæ in malum ei cedet, ut qui vitam interrumpat, sed vivet nimirum sine labore, siquidem labor et ærumnæ quæ sanitati officiunt ad puram vitam non transferuntur. καὶ ἀποδιδόντος, καὶ τῷ κεφαλαίῳ προσεπιβάλλον- ter summam principalem etiam fenora reddet. τος, ὡσεὶ καὶ τόκον ἀπετίννυεν. Ἀνύσας γὰρ ὁ φιο λεργὸς δι' ὅλου τοῦ κατὰ τὴν ἐπίκηρον, καὶ οὕτως εἰπεῖν, ἐπίκαιρον καὶ ἐφήμερον αὐτοῦ ζωὴν αἰῶνος, ὅπερ ώφειλεν τῷ καὶ παμπλουσίῳ καὶ ἀψευδεστάτῳ δεσπότῃ θεῷ, καὶ τὴν ἔγκοπον πληροφορήσας έργατείαν αὐτοῦ, ἐν τῷ τέλει ἀναπαύσεται· καὶ οὐκ ἀποβήσεται ὁ καίριος κόπος αὐτῷ εἰς τι κακόν, οἷα συγκοπτικὸς, ἀλλὰ ζήσεται δίχα δηλονότι κόπου, ὡς τοῦ κοπιἂν μὴ ἐνταττομένου εἰς ἀκραιφνῆ ζωὴν, ἀλλὰ ὑγείας ἐγκοπτικήν. α ζ'. Οὕτω δὲ τὴν ἐκτεθειμένην ψαλμῳδικῶς ῥῆσιν ἐπελθὼν ταπεινότερον, ἐθέλω καὶ ἄλλως αὐτὴν ἐξεργάσασθαι ὑψηλότερον. Ἔχει μὲν γὰρ οὐδὲ ἐκεῖνο φαύλως τὸ προβῥηθέν· οὐκ ἂν δὲ, αὐτοῦ ἐγκοσμίου ὄντος, λελείψοιτο εἰς ἐνάρετον ἔννοιαν οὐδὲ τὸ δεύ τερον, τῷ ἐκεῖσε κόσμῳ ἀφωρισμένον, καὶ τῆς αιωνίου ζωῆς ἐχόμενον. «Καὶ ἐκοπίασε,» φησίν, «εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ζήσεται εἰς τελος.» Καὶ τέως προληπτέον, ὅτι αἰῶνα μέλλομεν ἄρτι νοῆσαι οὐ τὸν παρ' ἡμῖν τοῖς κατὰ σῶμα θνητοῖς, τὸν τῆς ἡμετέ ρας ζωῆς, τὸν ἀπόνως μετρητόν, τὸν ῥᾳδίως άριο θμητὸν, τὸν καὶ ἀόριστον καὶ τελειούμενον, τὸν πρόσκαιρον, εἰ καὶ χιλιοστύος ἐγγὺς παρεκταθήσεται· ἀλλὰ τὸν ὕστερον, τὸν ὄντως ἄπειρον, τὸν ἀμέτρητον, τὸν μηδὲν πρὸς ἡμᾶς τοὺς ὧδε βραχυβίους, ἀνθρώπους, τὸν μὴ τῷ κόσμῳ σύμμετρον, μόνῳ δὲ τῷ Θεῷ ἁρμοττόμενον, καὶ τῇ κατ' ἐκεῖνον ἀπειρίᾳ συμπαρεκτεινόμενον, τὸν μέλλοντα, τὸν ὄγδοον, τὸν ἀκατάπαυστον καὶ ἀτελεύτητον, καὶ δι᾿ αὐτὸ τέλος ὠνομασμένον, ἐνδελεχέστατον αὐτὸ πάντως, καὶ οὐ ἐπέκεινα καὶ μεθ᾿ ὃ τέλος οὐκ ἔστιν ἄλλο, ἵνα τις λέγῃ, μηδὲ καὶ τέλος εἶναι, ὡς οὐδὲ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ. η. Τούτων δὴ οὕτω προειλημμένων, ἐπιβλητέον τῇ ἐκτεθειμένῃ Δαυϊτικῇ προφορᾷ καὶ οὕτως. «Εκοπίασε,» φησίν, οὐχὶ ὁ ἁπλῶς, ἀλλὰ ὁ ἐνάρετος ἄν θρωπος, οἷα καὶ εἴς τινα προβεβλημένον σκοπόν, τὸν αἰῶνα ἐκεῖνον τὸν ἄπειρον, οὐ πρὸς τὸν ἐνταῦθα δηλαδὴ τὸν πεπερασμένον ἀποβλέπων, καὶ οὕτω κοι τῶν διὰ μόνην τὴν κάτω ζωὴν, καὶ τὰ ἐντεῦθεν κοπηρὰ καλὰ, πρὸς ἐκεῖνον δὲ καὶ μόνον τὸν ὕστε ρον, καὶ πρὸς μόνα τὰ ἐκεῖ ἀπευθύνων ἑαυτὸν καὶ τυπούμενος. Πῶς δὲ τοῦτο κατορθῶν; ἐν τῷ παραμετρεῖν αἰῶνα στενὸν τοῦτον αἰῶνι πλατυτάτῳ ἐκείνῳ, καὶ ζωὴν καιρικὴν, τὴν ἐν τοῖς ὧδε, ζωῇ ἀλήκτῳ τῇ ἐκεῖ, καὶ οὕτω κακὰ κόσμον παρατιθέναι p τὰ ὑπερκόσμια, καὶ ἀνταλλάττεσθαι τούτων ἐκεῖνα. Διὸ καὶ κοπιῶν εἰς τοιοῦτον αἰῶνα, ζήσεται εἰς τέ λις ἄληκτον, εἰπεῖν δὲ προσφυῶς καὶ προσῆκον [και θῆκον (1)] καὶ ἀληθῶς, ἐντελέστατον, καὶ ὡς εἴποι μεν, τελειότατον. Καὶ τοιόνδε μὲν καὶ τόδε, καὶ γίνοιτο καλῶς ἔχειν καὶ αὐτό. γ. Εἰ δὲ τὸ δὲς τὰ καλὰ προσαυξητέον ἁρμοζόν τως, καὶ εἰς τὸ τρὶς ἐπιβλητέον καί τινι τρίτῃ ἐξηγήσει τοῦ Δαυϊτικοῦ ῥητοῦ ἐχόμενά πως κειμένῃ τῆς προσεχοῦς, καὶ ῥητέον ἐν πρώτοις, ὅτι μυστηριωδε Scholion in ms. 7. Postquam autem hunc Asalmi locum sensu humiliori exposui, jam altiori quoque eumdem explicare lubet. Ac bene quidem habent quæ hucusque disseruimus, quamvis hanc terram respiciant: sed quæ jam, utpote æternam vitam spectantia et hanc terram despicientia, prolaturi sumus, priori illi sensui hauquaquam cedent. «Laboravit, inquit, in seculum, et vivet in finem.» Promonendum autem videtur nos jam non accepturos esse sæculum tanquam tempus nobis mortali corpore indutis ad vivendum concessum, sine labore commensurandum, sine negotio numerandum, incertum et finibus circumscriptum, brevissimum, quamvis ad mille annos excurrat: sed posterius, revera infinitum, incommensurabile, neque nobis brevissimo vitæ spatio circumclusis, neque mundo adæquatum, sed solo Deo adaptatum et ejus infnitati congruum, futurum, octavum, incessabile et interminabile, et propterea «fais» appellatum,in æternum duraturum, ultra et post quod non alius erit fnis, quemadmodum nec regnum Dei fnem habiturum esse jure quis dixerit, 8. His præmonitis ad laudatum Davidis locum, aggrediamur. «Laboravit,» inquit, non simpliciter, sed homo virtutis studiosus, respiciens nimirum ad scopum propositum, sæculum illud infinitum, non ad hujus vitæ limitibus restrictum,aut laborans ob hanc solam vitam terrestrem ejusque bona fugienda, sed ad illam tantummodo vitam secundam et quæ eam concernunt se dirigens atque componens. Quomodo autem hoc assequitur? Comparando nimirum hoc sæculum coarctatum cum sæculo illo latissimo, et vitam quam hic degimus brevem cum illa vita nunquam cessature, et componendo mundana cum supramundanis, et hæc cum illis permutando. Cum igitur ad tale sæculum pertingere adnititur, vivet in finem infinitum, vel, ut verius congruentiusque loquamur, perfectissimum et, uti supra diximus, omnibus numeris absolutum. Sic secunda habet explicatio, et utinam etiam bene habent! 9. Si autem secunda interpretatio commendatur, consequenter eadem via procedendum erit et tertia eſſati Davidici explicatio promenda quæ cum antecedente arcte cohæret. Ante omnia notamus

hano tertiam expositionem sensu mysterii pleno 1 στέρα ή τρίτη κατ᾽ ἔννοιαν ἐπιβολὴ, ἐχομένη και accipiendam esse atque illam attingere doctrinam reconditiorem quam de retributione bonorum hujus vitæ operum æterna et de ultione peccatorum dum hic vivimus commissorum accepimus. Disceptatum enim est, cur Deus illum qui hoc in mundo peccata limitata admittit, in æternum puniat. Ad hujus quæstionis solutionem sapientissimus Dei Psaltes in loco modo memorato alludit, et indirecte saltem et secundum sensum profert explicationem cui nemo Christianus firmiter obloqui conabitur. Sensus autem Psaltæ hic est: Bonum et virtuti studentem hominem propter vitam licet brevissimam virtuti consecratam adepturum esse bona aterna, utpote qui laboribus et luctis, ob spem illius vitæ inconcussam, carnem mortificaverit. Et sic conclusione philosophica et ratione ex opposito deducta illam quæstionem controversam solvit, supponens quod justus homo in præsenti vitæ humanæ sæculo occupatur, non uti fors tulerit (hoc enim vix ullius foret pretii), sed admodum ærumnose et cum multo et perseverante et continuo et exclusivo et, ut ita dicam, unico et æterno labore, siquidem per totam vitam sine intermissione luctatur. 10. Non enim dixit, Laboravit certis interstitiis, alio tempore et alio, sed, semel laboravit in æternum, hoc est convenienter vitæ tempori ei in hao terra concesso. Quoniam igitur per totam hanc vitam Deo placuit, jure meritoque vivet etiam in finem, id est in omne tempus et usque ad profunditatem sæculi infiniti, cujus uinis est infinitas. Propterea enim quod est finis omnino stabilis et immutabilis,nullo limite aliarum rerum instar circumscriptus, ideo homo perfectus assequi contendit illud quod est sæculum sæculorum, cujus limites omnem mentem excedunt, quodque sæcula præterlapsa in æternum concludit et sic cæteris terminum imponit, ut veluti sigillum eis imprimat. Et hoc quidem addecet Deum,nimirum ut gratiam dignam pro gratia rependat ei qui ipsum vere semperque dilexit, et sæculum infinitum reddat pro hujus mundi sæculo, in quo cultor ipsius laboravit, seculum, inquam, infinite supra humana elatum, ipsique proprium, lege amicitiæ quæ bona amicorum communia esse jubet. Ο 11. Jam si hoc sic se habet (quod addubitari non potest), consequenter ex opposito demonstrabitur hominem qui non laboravit in sæculum neque vivere in finem sancti instar, sed vitam ipsius prorsus diversam illique contrariam fore. Si enim ille æternum vivit in bonis ob animam immortalem, hic e contra, peccator nimirum, alio modo vivet in non bonis, in æternum tamen ob animam identidem morti non subjectam.Est autem, ne longus sim, sensus fere hic: Justus per totam vitam in hoc mundo transactam laboravit, ergo illic vivet felicitate cum Deo fruens æterna; ille autem qui non eodem modo vitam moresque composuit, μυσταγωγίας, ἣν περὶ τῆς αἰωνίου καὶ ἀνταποδό σεως τῶν ἐν βίῳ ἀγαθῶν καὶ ἀντιδόσεως τῶν ἐν τῷ βιοῦν σφαλμάτων παρελάβομεν. Ηπόρηται μὲν γὰρ, διατί ὁ Θεὸς ἀτελεύτητα κολάζει ἐκεῖ τὸν ἐπταικότα ἐν τῇ κατὰ κόσμον ἀναστροφῇ μετρητά; Τούτου δὲ λύσιν ὑποκρουόμενος ἐν τοῖς ἄρτι ὁ πάνσοφος τοῦ Θεοῦ Ψάλτης, προβάλλεται νῦν λυτικόν τινα λόγον ἐπιχειρῶν ἐκ τῶν πόῤῥωθεν, κατ᾽ ἔννοιαν, ᾗ οὐδεὶς Χριστιανὸς ἐπιχειρήσει ἀντιπαλαίσειν εἰς ἀκατάβλητον. Ἔστι δὲ τοιοῦτος ὁ νοῦς τῷ Ψαλμῳδῷ· λέγει τὸν ἀγαθὸν καὶ ἐνάρετον ἄνθρωπον διὰ τὴν πρόσ καιρον βιοτὴν αὐτοῦ καὶ ἀρετὴν ἀπολήψεσθαι ἀγαθὰ αἰώνια, νεκρώσαντα κόποις καὶ πόνοις τὴν σάρκα διὰ τὴν σταθερὰν ἐλπίδα τῆς ἐκεῖσε ζωῆς. Καὶ οὕτω φιλοσόφῳ διαθέσει καὶ κοινωνίᾳ ὡς ἐξ ἐναντίου τούτου θέματος λύει ἐκεῖνο τὸ ἀντίθετον ἄπορον, νοῶν, ὅτι ὁ δίκαιος ἄνθρωπος ἀσχολεῖται εἰς τὸν παρόντα αἰῶνα, τὸν τῆς κατ' ἄνθρωπον ζωῆς, οὐ μόνον ὡς ἐνδέχεται (οὐδὲν γὰρ μέγα τὸ οὕτως εἰπεῖν), ἀλλὰ εἰς λίαν ἐπιπόνως καὶ μετὰ πολλοῦ κόπου καὶ διηνε κοῦς καὶ συνεχοῦς καὶ ἐπιμόνου καὶ ὡς οἷον ενιαίου καὶ οὕτω πως αἰωνίου, διὰ τὸ ἀδιακόπως ἐν πάσῃ τῇ αὐτοῦ ζωῇ πονεῖν. ι. Οὐ γὰρ ἐκοπία, φησίν, ἔκ τινων διαλειμμάτων, ἄλλοτε καὶ ἄλλοτε, ἀλλὰ καθάπαξ ἐκοπίασεν εἰς αἰώνιον, ὅ ἐστιν ἀναλόγως τῷ ἐπιμεμετρημένῳ αὐτῷ ἐνταῦθα αἰῶνι. Ἐπεὶ οὖν ὅλον τὸν αὐτοῦ αἰῶνα τοῦτον θεαρέστως ἔζησε, δικαίως ζήσεται καὶ «εἰς τέλος,» ἤγουν διὰ παντὸς, καὶ μέχρι βάθους ἀπείρου αἰῶνος, οὗ πέρας οἷον ἀπειρία. Καὶ τὸ αὐ τὸν ὅλως εἶναι μόνιμον τέλος, καὶ μὴ ἔχειν κατάπαυσιν ὡς ἕτερόν τι, πέφυκε τελειούμενον δευτερεύ ειν μετ' αὐτὸν, αἰώνων ὄντα αἰῶνα, οὗ πέρας οὐδ ἂν ἐπινοήσηταί τις, καὶ τέλος αἰώνων τῶν πρὸ τοῦ, ἀκατάπαυστον δέ· οὕτω περατοῦντα τοὺς ἄλους, ὡσεὶ καὶ σφραγὶς αὐτὸς ἐκείνοις ἐπέκειτο. Κ πί ἔστι τοῦτο πρέπον τῷ Θεῷ, τὸ χάριν δηλαδὴ ἀντὶ χάριτος αξίαν ἀποδοῦναι τῷ αὐτὸν ὀρθῶς ἕως ὅλον ἀγαπήσαντι, καὶ αἰῶνος ἀντιδοῦναι αἰῶνα τοῦ κατὰ κόσμον, ἐν ᾧ ἐκοπίασεν ὁ αὐτοῦ θεράπων, τὸν ὑπὲρ τὰ τοῦ κόσμου τοῦ ἀνθρωπίνου, τὸν ἑαυτοῦ, νόμῳ φιλίας, ὃς κοινὰ τὰ τῶν φίλων τίθεται. ια΄. Εἰ δὴ τοῦθ᾽ οὕτως ἔχει ἔχει δὲ οὐκ ἄλλως), εὔλογόν ἐστιν, ὡς ἐξ ἐναντίου τόπου ἐπιχειρῆσαι, τὸν μὴ κοπιῶντα εἰς τὸν αἰῶνα μηδὲ ζῆν εἰς τέλος, τὸ κατὰ τὸν ἅγιον ἄνθρωπον, ἀλλὰ ἀνάπαλιν ἐκείνῳ τὰ εἰς ποιότητα ζωῆς. Εἰ γὰρ ἐκεῖνος ζῇ αἰωνίως ἐν καλοῖς διὰ τὴν ψυχὴν ἀθάνατον οὖσαν, ὁ λοιπὸς ἄρα, ὁ ἁμαρτωλὸς δηλαδή, ξήσεται ἄλλως μὲν ἐν οὐ και λοῖς, αἰωνίως δὲ ὅμως, διὰ τὴν αὐτὴν ψυχὴν θανάτῳ μὴ ὑποπίπτουσαν. Καὶ ἔστιν ἡ τοιαύτη έννοια, * ἐπιτόμως φάναι, τοιαύτη τις· ἐκοπίασε τὴν αὐτοῦ ὅλην ζωὴν ὁ δίκαιος ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ, ζήσεται οὖν ἐκεῖ κατὰ Θεὸν ἀπολαυστικῶς εἰς αἰώνιον· ὁ δὲ μὴ κατ' αὐτὸν βιοὺς ζήσεται μὲν πάντως, άλλως μέντοι,

IN PSAL. XLVIII. πόνους δηλονότι ἔχων, καὶ ὁδυνώμενος αὐτὸς βαρέως vivet quidem, sed prorsus aliter, laboribus nimlοἷς τε κολάζεται καὶ οἷς βλέπει τὸν δίκαιον μὴ συγκοινωνοῦντα ζωῆς μακρᾶς τὸν ὅμοιον αὐτῷ τρόπον, ἀλλὰ ἐν ἀγαθοῖς ὄντα, ὁποίοις χαίρουσιν ἄγγε λοι όπηνίκα, τό γε εἰς ἐκεῖνον ἡκον, οὐκ ἂν οὐδὲ ἐθέλοι ζωὴν ἐπιμήκη, ἀλλὰ τὸ θνητόψυχον ἔλοιτο ἂν ἐπὶ ἀπαλλαγῇ αἰωνιζούσης ποινῆς· ὥστε δικαίως καὶ ἡ ἀπόλαυσις καὶ ἡ κόλασις, περὶ ὧν ὁ λόγος ἄρτι. αἰώνιοι ἔσονται· καὶ καθὰ ὁ τῆς ἀρετῆς χρηματίσας ἐν βίῳ τρόφιμος, ὁπηνίκα ὁ κόσμος ἔσχεν αὐτὸν. ἀεὶ ἔσται τοῦ ὑπερκοσμίως ἐκεῖ τρυφῶν, οὕτω καὶ ὁ ἀπότροφος, οἷς οὐκ ἐχρῆν, πάντοτε και κῶς ἐκεῖ πάσχων, οὐκ ἂν, οἶμαι, οὐδὲ ὀφθαλμὸν ἐπιῤῥίψαι τολμήσῃ τῷ χωρίῳ τῆς τρυφῆς. Τῇ γὰρ καθ᾽ ὅλον τὸν ἐνταυθα αἰῶνα καὶ ἡ ἐκεῖ ἀντίδοσις ἐξομοιώσεται· αἰωνία δὲ ἡ ἐνταυθοῖ, ἄρα· οὖν αἰωνία καὶ ἡ ἐκεῖ. ιβ΄. Καὶ ἔστιν ἡ ἀνάλογον εὐλογία τῆς ἐννοίας τοιαύτη· ὁ εἰς αἰῶνα κοπιάσας εἰς αἰῶνα ζήσεται, ἵνα κόποι αἰῶνος, ὃν ἐνταυθοῖ ὥρισε προγνούς δ Θεὸς τῷ ἀγαθῷ ἀνθρώπῳ, αἰῶνι παρατεθήσονται αἰῶνι παρατεθήσονται ἀντιδόσεως τῆς τοῦ αὐτοῦ ἀνθρώπου ζωῆς· καὶ ἀνάπαλιν ἀναγκαίως ὁ ἐῤῥαστωνευμένος ἐν ὅλῳ τῷ αἰῶνι τούτῳ ἄνθρωπος εἰς τὸν ἐκεῖ αἰῶνα ζήσεται μὲν, οὐκ ἂν δὲ καθὰ ὁ δίκαιος, ἀλλὰ ὡς οἷα νεκρὸς αἰῶνος ἐκείνοκ λογισθήσεται. Καί τις ἐπ' αὐτῷ εἴποι ἂν, ὡς καλὸν ἦν, εἰ μὴ ὡς ἐγεννήθη ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος εἰς τὸν κόσμον· προσθήσει δὲ, ἀναλεξάμενος ἐκ τοῦ ἁγιωτάτου Εὐαγγελίου, ἐπὶ ἀμφοῖν τούτοιν ἀνθρώποιν, τῷ τε δι' αἰῶνος κοπιάσαντι καὶ εἰς τέλος ἐπ᾽ ἀγαθοῖς ζήσοντι, καὶ τῷ ἑτεροίως διεκπεσουμένῳ, ὅτι δικαίως ὁ μὲν ἐπὶ ὀλίγα τὰ ἐνα ταῦθα πιστὸς πολλαπλασιάσει ἐς ἄῤῥητον τὴν ἐν καλοῖς ἐκεῖσε κατάστασιν, ὁ δὲ ἐπὶ ὀλίγα ἐκεῖνα τὰ ἐν τῷ βίῳ πονηρευσάμενος ἐπὶ οὐδενὸς καταστήσεται. ιγ, ἵνα δὲ ἀπὸ ἀγαθῆς ταύτης, οὐ παρεκβάσεως εἴποιμι ἄν, ἀλλ᾽ ὡς οἷον ὁδοῦ σχιστῆς ἐπὶ ἐναρέτῳ διατριβῇ, ἐς τὸ προτεθειμένον ἐπανακάμψωμεν, δοτέον ἡμᾶς αὐτὰ διὰ ταῦτα καὶ πόνοις, καὶ μοχθητέον, ὡς ἐπιπρέπει ἀνθρώποις (ἐπεὶ οὐκ ἄνεσις καὶ ἀνάπτωσις, οὐδέ τις καθεύδων οὔτε τρόπαιον ἐγείρει... ἐνεργῶν... εἰρηνικὰ διοικονομούμενος, ἀγαθὸν κατορθοῖ), καὶ κοπιατέον οὐχ ἁπλῶς, ὥστε ἀποζῇν βιωτικῶς (τοῦτο γὰρ ἄκοντες ποιήσομεν, κἂν μὴ βουλομένοις ἡμῖν εἴη, καὶ φερεπονήσομεν πάντως, ἵνα μὴ καὶ ἡμῖν ἔμφορος ὁ λιμὸς γένηται Φεργοῖς μένουσιν), ἀλλ᾽ ὡς καὶ τῷ Θεῷ ἀρέσκειν, καὶ αὐτίκα εὐλογεῖσθαι καὶ ἡμᾶς καί... τὰ ἔργα ἡμῶν, καὶ κόπον τοῦτον ἐπὶ εὐαρεστήσει Θεοῦ πό νοις εἶναι συνέριθον βιωτικοῖς, ἀρμόττοντα ἕνα ἐκεῖνον καὶ μονειδῆ τοῖς ὅλοις, ὧν οὐκ ἔστι διὰ βίου ἡμᾶς ἀπαλλάττεσθαι. Καὶ μηδεὶς τῶν ἐν κόσμῳ ὄντων, καὶ γυναικὶ καὶ πραγμάτων τύρβαις ἐμβλέτῶν, ἀδελφοῖς τοῖς ἔξω γενομένοις κόσμου καὶ βίου, λεγέτω μὴ ἐνευκαιρεῖν αὐτὸς κόποις τοῖς διὰ τὸν θεόν. ᾿Αλώσεται γὰρ ὁ τοιοῦτος ἀμαθοῦς λογισμοῦ, καὶ μὴ προσέχοντος οἷς λέγομεν. Ανεσις γὰρ ἐφ' ὁμῶν κολάζομεν, οὐκ ἐπίτασιν ἐπιτάσσομεν· ἀνάrum implicitus et graviter dolens quatenus pœnis subjicitur et videt justum non ejusdem cum ipso vitæ longe participem, sed in bonis versantem quibus angeli gaudent, ita ut, quantum penes ipsum est, nolit vita longa frui, sed æternæ pœnæ præferat animæ mortem. Jure meritoque igitur retributio et pona, de quibus modo sermo fuit, æternæ erunt; et quemadmodum ille qui, quandiu in mundo fuit, virtuti operam navavit, illic æterna felicitate supermundana fruetur, ita is qui, quod non debuit, virtutis studium neglexit, illic in æternum infelix erit, adeo ut, e mea quidem sententia, ad beatorum sedem ne oculum quidem attollere audeat. Vitæ enim quam per totum hic sæculum gessit, illic retributio adæquabitur: fuit autem hic non interrupta, ergo illic quoque in æternum durabit. 12. Est autem sensus illius dicti hic: Qui laboravit in sæculum vivet in sæculum, ubi labores sæculi quod Deus prævidens bono homini destinavit, sæculo retributionis ita adaptabuntur, ut ejusdem hominis vitæ respondeant; e contrario autem ille qui in toto hoc sæculo negligens fuit, necessario in illo quoque vivet sæculo, non tamen eodem modo quo justus, sed tanquam mortuus illius sæculi reputabitur. Quare de eo dixerit quispiam: Quam bene haberet, si homo ille hujus mundi lucem non conspexisset! et, secundum sanctissimi Evangelii effatum, de duobus istis hominibus, quorum alter,in sæculum laboravit et in finem bonorum abundantia perfruetur, alter autem e contrario a scopo aberravit, insuper addiderit quod jure meritoque qui hic super paucis fidelis fuit, in altera vita bonorum fcopia infinita abundabit, qui autem in hac vila pauca illa mala neglexit, super nihilo constituetur. 13. Ut autem ab hac utili, non dicam excursione, sed velut bipartita via ad honestam conversationem ducente, ad scopum propositum revertamur, in labores hanc ipsam ob causam incumbere et studiose contendere debemus, uti homines addecet (siquidem non... languor et relaxatio, neque quispiam dormiens tropmum erigit... operans... pacifica administrans, bonum perficit), neque simpliciter allaborare ut vitæ sustentandæ prospicismns (hoc enim et inviti ac quasi nolentes faciemus, atque omnino operam dabimus ne, si ignavia nos dederimus, fame pereamus), sed ut etiam Deo placeamus, ut benedicamur et nos et... opera nostra, et ut labor ille Deo gratus res ad vitam necessarias nobis procuret, utpote qui solus aptus sit et accommodatus omnibus quibus in vita carere non possumus. Neque quisquam eorum qui in mundo sunt et uxoris rerumque terrestrium curam gerunt, fratribus extra vitam mundanam positis dicat, sese laboribus divinis operam navare non posse. Talis enim et insipiens esse et ad ea quæ nos dicimus, animum haud advertere convincetur. Relaxationem enim in vobis punimus, non conten-

tionem postulamus; languorem vetamus, non con- πτωσιν κωλύομεν, οὐ τὸ ἀκατάκαμπτον βιαζόμεθα· tinuam intentionem imperamus; effeminate dormientem expergefacimus, non requiescentem ejicimus. Quapropter sinite monachos luctari et fortiter certare: vos autem remisse, prout poteritis, virtuti ac probitati studete. 14. Sponte illi jugum Domini, interdum grave, in se receptum tollunt: similiter vos quoque por tate illud quod, uti Servator noster ait, leve est ac salutare. Ita et vos ipsi, illorum instar, proportionaliter tamen, benedicemini. Exspectantes, ut cum Davide loquar, exspectant illi Dominum, tanquam columnæ immotæ ejus præceptis innitentes facite idem et vos, tanquam columellæ firmæ, et sicut illis, vobis quoque aderit Dominus. Laborant illi ad sudorem usque, humectati velut in balneo, atque lacrymis cubilia sua madefaciunt: vobis autem quibus non iidem sudores divinitus concessi sunt (Dei enim dona esse scimus illa scaturientia et per compunctionem pluviæ instar delabentia), pro sudore salutari, sufficiet aquæ hilaris poculum infusum in os pauperis ad animi recreationem. Si vero etiam vini aliquid addatur ad cor illius hominis latificandum, tunc, mi frater, haud amplius opus habebis ita ad summum virtutis culmen aspirare ut cum sudore ores. Dulce enim illud eleemosynæ poculum imputatur tibi pro amaro sudore, et ita potus quem liberaliter miscuisti, accurate compensabit sudorem, et misericordia qua fratrem egenum humectasti, et oculus mitis in illum respiciens et humanitatis lætitiam exprimens, lacrymarum viın ac virtutem habere reputabitur. ὕπνου τοῦ ὡς εἰς θηλύτατον εξεγείρομεν, οὐ τὸν ἀναπαύσιμον ἐξελαύνομεν. Οὐκοῦν ἄφετε τοὺς μου ναχοὺς ἀγωνίζεσθαι ἄλλως καὶ συντονίας ἔχεσθαι· ὑμεῖς δὲ ὑφειμένως, ὡς ἐγχωρεῖ. μεταχειρίζεσθε τὸ ἐναρέτως ἀγαθόν. ιδ'. Αἵρουσιν ἐθελούσιοι ἐκεῖνοι τὸν τοῦ Κυρίου ζυγόν, ἔστιν οὗ βαρύν, αὐτοῖς ἐπικείμενον· ἐπὶ ὁμοίῳ φόρτῳ ἄρατε ὑμεῖς τὸν, ὡς αὐτὸς ἐκεῖνος ἔφη, ἐλαφρὸν καὶ χρηστόν· καὶ οὕτω κατ' ἐκείνους, ἀναλόγος μέντοι, εὐλογηθήσεσθε καὶ αὐτοί Υπομένουσιν ὑπομένοντες Δαυϊτικῶς ἐκεῖνοι τὸν Κύριον, ὅσα καὶ κίονες ἀστραβεῖς ὑφεστηκότες τοῖς ἐκεῖνου προστάγμασι· ποιεῖτε ταυτὸ καὶ ὑμεῖς, ὁποῖα στυλίσκοι σταθεροί. Καὶ προσέξει καὶ ὑμῖν ἐκεῖνος, καθὰ καὶ αὐτοῖς. Πονοῦνται αὐτοὶ ἄχρι καὶ εἰς ἱδρῶτας ἐγραί νοντες ὡς ἐν λούματι, καὶ βρέχουσιν ἐν δάκρυσι τὰς αὐτῶν στρωμνάς· ἀλλ᾽ ὑμῶν ἑκάστῳ μὴ ἐνδαψι λευομένῳ θεόθεν ὑγρὰ ἴσως τοιαῦτα (Θεοῦ γὰρ πα ρειλήφαμεν εἶναι δῶρα καὶ ταῦτα ἐκβλύζοντα καὶ καταβρεχόμενα διὰ κατανύξεως) ἀρκέσει ἀντὶ μὲν σωτηρίου ἱδρῶτος ὕδατος ἱλαροῦ κοτύλη ἐγχεομένη δι' ὑμῶν εἰς πτωχικὸν στόμα ἐπὶ ἀναψύξει τῶν ἐντός. Εἰ δὲ καὶ οἴνου ἐπισταλαχθῇ, ὡς εὐφρᾶναι καρδίαν ἀνθρώπου τοιούτου, μηκέτι κοπιάσῃς, ὦ ἀδελφὲ, οὕτως ἐς ἄκρον, ὡς καὶ ἐνιδρῶσαι τῇ προσευχῇ. Ελλελόγηται γὰρ σοι τὸ τῆς ἐλεημοσύνης ἐκεῖνα ὑγρὸν τὸ γλυκὺ ἀντὶ ὑφαλμύρου Ιδρώματος· κα οὕτω μὲν ἀντισηκώσεις τῷ ἱδρῶτι κατὰ σταθμό ἀκριβῆ τὸ ἐξ ἐλεημοσύνης κρᾶμα, τῶν δὲ δακρύω σοι τὴν ἀρετὴν ἐκπληρώσει ἐξισωθεῖσα τῇ κατ᾽ ἐκεῖ νον βροχῇ συμπάθεια πτωχοῦ ἀδελφοῦ, καὶ βλέμμ ἱλαρὸν πρὸς ἐκεῖνον, καὶ ἐξ ἐλεημοσύνης γαλήνιον. ιε΄. Εἰ δὲ τῇ ὀπτικῇ ταύτῃ πηγῆ καὶ ἡ μετ᾿ αὐτ η κατωτέρω, ἡ κατὰ στόμα, ἐκβλύσει λόγον παρε γορον, δοκῶ μοι, καὶ δάκρυον αὐτίκα τῷ λόγῳ συνεχ δραμεῖσθαι, ὅπερ ἀποψᾷν ἡ δεξιὰ χεὶρ ἀ λήσασα καὶ τοῦ κόλπου γενομένη, ὡς καὶ ἐκεῖ θεν παρηγορήσεσθαι τὸν ἀδελφὸν, ἀποκαταστάσει τὸ ἐκείνου ἀγαθὸν εἰς τρία καλὰ, τὸ διὰ θέας ἐπαγωγοῦ, τὸ διὰ ὁμιλίας ἐμμελούς, καὶ τὸ διὰ πράξεως εὐεργετικῆς. Απερ οὐκ οἶδα ποίων ιδρώς των καὶ δακρύων οὐ κατακαυχήσονται ἔτι ἐχόμενα κατακλῶντες οἱ τῆς ἐνδελεχούς προσευχῆς ἄνθρω ποι, καὶ συχνὰ βάλλοντες, ὅτι καὶ εἰς γῆν ἐκλάζει σε πείθουσιν, ὡς ὑπογιγνώσκειν τὴν πρὸς αὐτοὺς 15. Si autem præter hunc fontem ocularem etiam ille inferior, os dico, vocem consolatoriam emiserit, et simul cum voce proruperit lacryma, quæ, utpote a manu haud abstersa, in sinum descendit, et hinc quoque fratris consolationem promit, tunc virtus ejusmodi hominis tribus bonorum generibus conspicua ac laudanda est, nimirum aspectu leni, colloquio mansueto, actione benefica. Quæ tria ubi possederis, nescio de quibus sudoribus ac lacrymis gloriari possint adhuc qui perpetuis precibus incumbunt et frequenter sese prosternunt, adeo ut etiam te ad genua flectenda permovere velint, ut ipsis ex parte similis fias. Et quid ille qui supra modum... ad continentiam provocans παρεξίσωσιν. Καὶ τί ὁ πρὸς ἀμετρίαν ἐγκρατευτι eum qui a nobis edoctus est? Decet omnino genua flectere, ο frater religiose, quantum potes: quando autem non vales, offer Deo preces tuas erectus, haud flectens genu, secundum sanctissimum illum, de quo dicitur: Stetit in calamitate ille servus Dei, et propitiavit, et malum cessavit, et ad satietatem usque colligatus et contortus in tali tristitia perstitit; præterea ei manus Mosaice non in terra suffultæ, ubi propheta fatigatus erat, per figuram repræsentarunt futurum crucis miraculum erectæ ad cœlum atque sic precibus auxilium divinum attrahentes. κῶς προκαλούμενος τὸν ἐν ἡμῖν διδασκόμενον; Γονυκλίτησον ἀναγκαίως, ὦ κατὰ Θεὸν ἀδελφὲ, εἰς ὅσον δύνασαι· μὴ ἐξισχύων δὲ ὅλως, πρόσευξαι τῷ Θεῷ καθηκόντως ὀρθοστάδην, μὴ κάμπτων γόνυ κατὰ τὸν ἀγιώτατον τοῦτον, Ἔστη, φησὶν, ἐν τῇ θραύσει ὁ δε να θεράπων Θεοῦ, καὶ ἐξιλάσατο, καὶ τὸ κακὸν ἐπαύσατο, καὶ ἐκορέσθη κρινωθεὶς ἐκεῖνος, καὶ οὕτω σφαιρωθείς, καὶ συστολῇ τοιαύτῃ γνόμενος, ἔτι αὐτῷ αἱ Μωσαϊκὶ χεῖρες οὐ πρὸς τῇ γῇ ἐρειδόμεναι, συγ χαλωμένου τοῦ προφήτου, ενήργουν τυπωδῶς τὰ ἐν ὑστέρῳ χρόνῳ σταυρικὰ τεράστια, μεταρσιούμεναι εἰς οὐρανὸν, καὶ οὕτω καθέλκουσαι δι᾽ εὐχῆς τὴν ἐκεῖθεν βοήθειαν.

IN PSAL. XLVIII. ις΄. Μίμησαι καὶ διδασκάλους ἐνταῦθα. ὧν οὐδεὶς ἐπὶ πρσωπου καταρρηγνύμενος ὠφελεῖ διδάσκων τοὺς μανθάνοντας. Ενθύμησαι καὶ τό· «Εστη δ Ἰησοῦς ἐπὶ τόπου πεδινοῦ, καὶ πλῆθος μαθητῶν πολὺ περὶ αὐτὸν·» οὐ μὴν γονυπετῶς διετέθη. Εἰ δὲ καὶ πολλὴ χρῆσις γονάτων κλίσεως, καὶ ἱδρώτων ἐκβλύσεως, καὶ αὐτῶν κατὰ θρόμβους αἱμάτων καὶ δακρύων καταβροῆς, καὶ κόπου ἕως καὶ εἰς μελῶν πέρεσιν, ἀλλὰ ἐγὼ τὸν Θεὸν καὶ αὐτὸν εἰδὼς, καὶ τὴν αὐτοῦ δεσποτείαν, ὅτι πᾶν ἀγαθὸν ἀνθρώπινον εἰσοδιάζει κομιζόμενον αὐτῷ, καὶ οὐδὲν ἐξουθενοῖ καὶ παραμετρῶν αὐτὰ πῆ μὲν δυνάμει, πῆ δὲ ἀδυ ναμία, τῇ κατ᾿ ἄνθρωπον, ἐκεῖνα μὲν ῶν ὑμεῖς ἐφικνεῖσθαι οὐκ ἔχετε, εἰς ὑπερβάλλουσαν τίθεμαι ἀρετήν. Οπόσα δὲ καὶ οἷα ἐκείνοις τοῖς μεγάλοις ἀγῶσι καὶ καμάτοις καὶ κόποις ὑποβιβάζονται, εἰς λόγον β συμμετρίας ἀποτάσσω, ἧς οἱ πλείους τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἀνθρώπων στοχάζονται, καὶ μάλιστα οι βιωτικοί, καὶ τῆς ὡς ἄκάστοτε τύρβης καὶ ἀσχολίας ἐξ ἀνάγκης για νόμενοι· οὓς ἐνάγων εἰς ἀγαθοπραγίαν τῷ νῦν καιρῷ πρέπουσαν, καὶ ἀναμιμνήσκων γονυκλισίας, περί ῆς ἦν προσεχῶς ἡμῖν ὁ λόγος, λέγω καὶ, ὅτι ὁ τὴν ψυχὴν κάμπτων, καὶ τὸ σαρκικὸν ἀτενὲς φρόνημα κατακλίνων, καὶ τὸ δῆθεν περιφανὲς ὑπερήφανον ἀλαμπὲς ἀποτελῶν, ὡς οἷον ζῆν ἐγκρυφῆ, καὶ μὴ πραγματεύεσθαι τὸ περίβλεπτον, ἀλλὰ κατὰ πᾶν τὸ περὶ αὐτὸν ὑπέροφρυ καὶ τὸ κατὰ οἴησιν αἰθέριον ταπεινοῦν ἕως γῆς, ἐκεῖνος οὐκ ἂν δέοιτο κατακάμ ψεως γονάτων, ὅλον ἑαυτὸν τῇ ταπεινώσει καταρρίπτων εἰς γῆν, ἤδη δὲ καὶ ὡς οἷα σκώληξ, οὐδὲ τοῦ ὑπὲρ γῆς φαίνεσθαι κρίνων κατάξιον δαυτόν. ιζ. Έστω γοῦν ὑμῖν, ὦ ἀδελφοὶ, καὶ τὸ ταπεινοῦσθαι γονυκλίσεων ἀντίδοτον. Καὶ τὸ σύμβολον τῆς ταπεινώσεως, τὴν κατὰ γῆς ῥίψιν ἰδιάζοντες, ὅτε μὴ δύνασθε προβάλλειν αὐτὸ, αὐτῆς ἐκείνης τῆς ἐν ὅλῃ ψυχῇ ταπεινώσεως γίνεσθε· καὶ ἄλλως δὲ νοοῦντες τὴν τῶν γονάτων κατὰ γῆς κλίσιν, καὶ οὕτω σωματικὴν κατὰ κλῆσιν, κωλυτικὴν εἶναι τοῦ βαδίζειν, βαδιστικοί τρόπον ἄλλον μεθοδεύετε εἶναι πολυειδῶς εἰς ἀρετήν. Καὶ λογίζεται ὑμῖν ὁ Θεὸς αὐτὸ εἰς ἀγαθὸν οὐδὲν τοῦ γονυκλίνειν ἔλαντον, ἐπεί τοι καὶ φυσικώτερον ἅμα καὶ ἐνεργέστερον καὶ πρακτικώτερον κατακλισεως ἢ ἀνάσταςις καὶ ἀναπαυ σις, ἔτι δὲ καὶ τοῦ κατακάμπτειν καλῶς κάλλιον τὸ θεαρέστως ὀρθοῦσθαι, καὶ τοῦ ἀκινητίζειν τὸ εὖ κινεῖσθαι, καὶ τοῦ ἔφ' ἑνὸς βαίνειν καὶ οὕτω στηρίζειν τὸ καὶ εὐπερίστροφον ώς εὔμορφον. ιη'. Ετι οὐ δύνασαι, ὦ ἐν τῷ βίῳ ἀδελφέ, νη στεύειν· ἔσθια μετρίως, ἵνα μὴ ῥᾳθύμως διάγης. Καθάπερ ἀλλοῖον μὲν πῦρ τὸ διακονικὸν καὶ χρειῶν δες ἑτεροῖον δὲ τὸ τιμωρητικὸν τῇ δασείᾳ τῇ κατὰ ὄρος (τὸ μὲν γὰρ ὠφέλιμόν ἐστι, τὸ δὲ λοιπὸν ἀχρειοῦν δὴν ὕλην διεπινεμήσεται), οὕτω καὶ τροφὴ σύμμε προς μὲν συνιστῷ ἐλλόγως τὸν ἄνθρωπον, ζωπυροῦσα τὸ κατὰ φύσιν ἔνθερμον· ἡ δὲ ἄμετρος εἰς πάθη ἐκκαίει ἀφανιστικά, δι' ὧν αἰωνίῳ πυρὶ παραπέμπεται ὁ τρυφῶν ἄμετρα. Έτι λοῦσαι ῥύπου ἀπογυμνών ἑαυτὸν, εἰ καὶ ἄλλως πλίνθον, δ φασι, 16. Imitare hic etiam magistros quorum nemo vultu in terram defixo docens discipulis prodest. Recordare etiam dicti illius; • Stetit Jesus in loco saxoso, et magna discipulorum multitudo circa eum;» non igitur genua flexit. Etiamsi vero multum prodest genuum flexio, et sudoris profusio, et lacrymarum sanguinisque copia densis stillis defluens, ego tamen, utpote cognoscens Deum ejusque potentiam, qua omnia bona hominibus largitur, neque quidquam nihili facit, sed ea partim robori, partim infirmitati hominum adaptat, ego, inquam, illa quæ vos assequi non potestis, egregie virtutis esse censeo. Quæcunque autem magnis illis certaminibus et laboribus et studiis inferiore sunt, ad mediocritatem refero, cui plerique homines addicti sunt, et potissimum ii qui necessario hujus vita turbis atque curis constringuntur, quos ad honestatem huic tempori convenientem perducons et genuum flexionis, de qua hucusque nobis sermo fuit, commonefaciens dico, eum qui animam inclinat, et carnalem sensum deflectit, et superbiæ ostentationem ad modestiæ temperantiam reducit, ita ut quasi in abscondito vivat neque coram mundo conspici gestiat, sed omne supercilium et altos spiritus quantum fieri potest (deprimat, eum dico non opus habere genuum flexione, quippe qui humiliter sese ad terram prosternit, et veluti vermis, (ne dignum quidem sese existimat qui supra terram extollatur. 17. Itaque pro genuum flexione, o fratres, humilitas vobis sit curæ. Cum autem symbolum humilitatis sit provolutio in terram, quoniam id facere nequitis, tota anima vos humiliate; cæterum autem cogitantes, genuum ad terram inflexionem esse corpoream qua gradi prohibemini, alio modo in omni virtutis genere progredi studeatis. Hoc enim vobis in bonum reputabitur a Deo haud minus quam si genua flexissetis, siquidem resurrectio et requies magis est naturæ conveniens et efficacior et ad vitam activam utilior; præterea si quis bene se inclinat, melius etiam stat rectus ut Deo placeat; denique immobilitati præstat honestus motus, et melius habet ad omnem directionem sese vertere quam uno pede stantem eidem loco inhærere. 18. Porro, mi frater, qui in mundo degis, non potes jejunare; ede cum moderatione, ne mollitici succumbas. Quemadmodum alius est ignis qui hominum usibus et commodis inservit, et alius qui silvam montanam devorat (alter enim utilis est, alter autem, nullius omnino frugi, arbores consumet), ita etiam cibus moderate sumptus conservat hominem, calorem naturæ convenientem ei suppeditans; immoderate acceptus in passionum perniciosarum flammam exurit quibus homo luxariei supra modum deditus igni æterno traditur. De

p κλησιν, ἵνα μὴ καχεκτήσας ὁ δοῦλατ τὸ σῶμα, γένηταί σοι δύσχρηστος. Λέγω σοὶ γὰρ, ὅτι, ὥσπερ τὸ ἀπονίπτεσθαι οὐ κεκώλυται, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον πρὸς ἔπαινον τοῖς καθαρειοτέροις ἐπιτηδεύεται, ἵνα μὴ καὶ μυσάττωνται πρός τινων, οὕτω νοεῖν ἔστι καὶ ἐπὶ τοῦ λούματος. Τοῦτο δέ φημι οὐ τοὺς ἀλευτοῦντας βδελυττόμενος, ἀλλὰ ἐκεῖνο καλὸν κρίνων διὰ φερεπονίαν καὶ ἀπειροκαλίας ἐντελῆ περιφρόνησιν, καὶ τοῦτο ἐγκρίνων διὰ τὸ· «Λούσασθε, καθαροί γενέσθε.» catero lava te atque sordes absterge, etiamsi, ut πλύνεις, οὕτω ποιῶν· ἔτι δὲ καὶ πρὸς ὑγιείας ἀνάin proverbio est, laterem lavas, dum hoc facis, et ad sanitatem conservandam lotioni da operam, ne corpus, tanquam servus male valens, inutile tibi fiat. Dico tibi enim, quemadmodum ablutio non prohibetur, imo potius in laudem purioribus cedit, ne forte quibusdam tædio sint, ita etiam lavacrum se habet. Jam vero haud quasi eos qui se non abluunt reprobans dico, sed illud quidem bonum esse censeo, ob laboris constantium et continuum bonæ valetudinis contemptum, hoc autem approbo propter illud effatum: «Lavamini, puri estote ³.» 19. Si vero alicubi legerem præceptum: Sordescite, ut immundi flatis, nunquam loturus me essem. Præterea quoniam vita ad se vos attrahit, ita ut perpetuis ad omnium Dominum Deum incumbere orationibus non possitis, offerte ei saltem primitias quasdam annuas, vel, ut accuratius dicam, horarias, quando occasio sese obtulerit, quemadmodum David alicubi dicit se Dominum esse omni tempore laudaturum. Si enim fideles ministri regii semper præsto sunt regi, neque impediuntur quominus etiam sibimetipsis vivant, sed otiantur in tempore, et edunt, bibunt, dormiunt, ac quædam ipsis necessaria faciunt, et bonus rex non solum non indignatur, sed etiam benevole ad ea adhortatur, multo magis Deus ejusmodi bona cultoribus suis indulget, facultates cujusvis respiciens, utpote qui nec ægre fert sanctissimis templis affixas esse portas quæ tempore psalmodorum et sacrorum celebrandorum aperiuntur, vicissim autem clauduntur quando talia peragendi non amplius est tempus. Necessario enim in his quoque rebus conceditur requies quædam a perpetuo et quasi infinito hymnorum cantu, et salutaris labor eorum qui Deum colunt non potest non interrumpi. Et sic in universum fuerit optimum, in omni re tenere modum. ιθ'. Εἰ δέ που ἀνέγνων καὶ, ὅτι Ρυπάνθητε, ὡς ἀναπεπλῆσθαι πηλοῦ, ἐλουσάμην ἂν οὐδέποτε, Ἔτι ἐνδελεχεῖς οὐ δυνάμενοι προσευχὰς καὶ συνάξεις ἐξοσιοῦν τῷ ἐπὶ πάντων Θεῷ, οἷα τοῦ βίου ἀντισπῶντος καὶ περιέλκοντος εἰς ἑαυτόν, ἀπαρχὰς γοῦν τινας χρονικὰς, εἰπεῖν δὲ ἀκριβέστερον, καιρι κάς, εἴτ᾿ οὖν ὡραίας προσκομίζετε τῷ Θεῷ· καθά που καὶ ὁ Δαυΐδ παραδίδωσιν, ἐν παντὶ καιρῷ εὐλο γήσειν λέγων τὸν Κύριον. Εἰ γὰρ βασίλικοὶ πιστοὶ θεράποντες γίνονται μὲν καὶ πρὸς αὐτῷ ἐκείνῳ τῷ βασιλεῖ ἐξάπαντος, οὐ κωλύονται δὲ τοῦ καὶ ζῆν καθ᾽ αὑτοὺς, ἀλλὰ καὶ ἀδειάζουσιν ἐν καιρῷ, καὶ ἐσθίουσι, καὶ πίνουσι, καὶ κοιμῶνται, καί τινας πράξεις ἐνεργοῦσι σπουδαίας αὐτοῖς, καὶ ὁ ἀγαθός βασιλεὺς οὐκ ἀγανακτεῖ, ἀλλὰ καὶ προσεποτρύνει παρήγορα τῷ παντὶ, πλέον ὁ Θεὸς φιλοτιμεῖται καλά τοιαῦτα τοῖς αὐτὸν θεραπεύουσι, πρὸ ἀναλογίας ἐν ἑκάστοις τοῦτο διοικονομούμενος, ὃς καὶ τοῖς ἁγιωτάτοις ναοῖς πύλας κατεσκευάσθαι οὐ μέμφε ται, ἀνοιγομένας μὲν ἐν καιρῷ ὑμνῳδιῶν καὶ ἱερο τελεστιών, κλειομένας δὲ αὖθις, ὅτε μὴ καιρὸς τοι ούτου ἀγαθοῦ, ὡς δέον ὃν πάντως, καὶ ἐν τοῖς τοιούτοις ἀνάπαυσιν τοῦ ἐνδελεχούς ὕμνου, καὶ οὕτως εἰπεῖν, ἀκοιμήτου γίνεσθαι, καὶ διαλείπειν τὸν φωτήριον κόπον καὶ αὐτοῖς τοῖς τὸν Θεὸν λιτανεύουσιν ἐξ ἁπάσης ἀνάγκης, καὶ οὕτως ἐν τῷ καθόλου τὸ μέτρον εἶναι πάντων ἄριστον. κ'. Κοπιατέον οὖν, καὶ πάλιν φημί, ἐπὶ πραγματ τείᾳ δεούσῃ ἀναπαύσεως καὶ ἀναψύξεως. Οὐκ ἔστι γὰρ φράσαι ὀρθῶς, καθάπερ οὐ καθεσθῆναι τὸν προανεστηκότα, οὕτω καὶ ἐξαρθῆναι τὸν μὴ καμόντα, ἤ ἀναπαύσασθαι τὸν μὴ κοπιάσαντα. Εἰ δὲ τὸ καλῷ τούτῳ καμάτῳ καὶ πάθος ἐπακολουθήσει, ὃν ἄλγος εἶναί φασί τινες ὡς καὶ τὸν Θεὸν καὶ αὐτὸν ἐννόως, 20. Laborandum igitur, neque repetere hoc tædet, in re quæ requie et relaxatione opus habet. Uti enim illum qui non prius surrexit, vix consedisse, ita neque eum qui non prius sese depressit, sursum esse elatum recte dixeris, neu eum requievisse qui non prius laboribus erumnisque incubuit. Si autem hunc bonum laborem passio sequetur, quem quidem ærumnam esse dicunt, ὅπερ ἐστὶ κατὰ τὸν Θεοῦ νόμον, καὶ λογικῷ δὲ νόμῳ utpote secundum Deum eunque sapienter, quod est secundum Dei legem, et rationali lege ita operans etiam lege excidet. Novimus enim esse laborem quem aggressus quispiam peperit stultitiam': talis autem labor est eorum qui ægre ferunt et quasi dolent animoque cruciantur, quando fratribus non damnum aliquod intulerint. Sane isti, o fratres in Christo, e diametro oppositi sunt illi dicenti: «Hodie non regnavi; nil enim boni feci;» ipsi e contrario dicentes: Hoc die non 1 Isa. 1, 16. τις οὕτω ποιῶν τάχα καὶ εἰς ἄνομον ἀποβαίη ἄν. Εμά θομεν γάρ, εἶναί τινα πόνον, δν συλλαβών ἔτεκεν ἀνομίαν· τοιοῦτος δὲ πόνος καὶ ὁ τῶν ἀχθομένων καὶ οἴοτ ἀλγούντων καὶ κατακναιομένων τὴν ψυχὴν, ὅτι μὴ ἐνεργοῦσι τὰ εἰς βλάβην τῆς ἀδελφότητος. Ναὶ γὰρ εἰσί τινες, ὦ ἐν Χριστῷ ἀδελφοί, ἀπεναν - τίας ἥκοντες τῷ εἰπόντι «Σήμερον οὐκ ἐβασί λευσα· οὐδὲ γὰρ εὐηργέτησα·» καὶ πως λέγοντες, ὅτι «Κατὰ τὴν ἐνεστηκυίαν ἡμέραν οὐκ ἐζήσαμεν· οὐδὲ γὰρ ἐφάνη με φρικτοὶ τοῖς ὁμοφύλοις καὶ

IN PSAL. XLVIII. ἀπρόσιτοι καὶ ἀπροσπέλαστοι.» Μαινόμενοί γε οὖ- viximus; non enim contribulibus terribiles et τοι, καὶ λύσσαν ἀγρίαν ἐνδομυχοῦντες, καὶ οὐδὲ ἄνθρωπο: πρὸς ἀλήθειαν, ἀλλὰ θηριώδεις· ὀκνῶ γὰρ δαιμονιώδεις εἰπεῖν· ἐκείνων γὰρ καὶ μόνων ἄχθος μέγα καὶ λύπη βαρεῖα καὶ ὀργὴ, ὅτι μὴ ἀεὶ καταβάλλουσιν, ὃν ἂν ἐθέλωσιν. κα΄. Ελευθέρους ἡμᾶς τοιούτων ἀνθρώπων εἴη συντηρῶν ὁ Θεὸς, ἐκείνους τε ἀπάγων, καὶ μηδέ τινα ἐξ ἡμῶν ἀφεὶς ἐκείνοις συναπάγεσθαι, καὶ οὕτω κοπιᾷν εἰς οὐδὲν οὐδόλως ὄφελος, ἢ τῷ αἰῶνι τούτῳ σύμφορον, ἢ τῷ ἐκεῖ καὶ τελευταίῳ καὶ μου νίμῳ καὶ αἰωνίῳ σύντροχον ἡμῖν, πρὸς Θεοῦ ἀρέσ σκειαν, ὅτι μὴ καὶ μᾶλλον ἀμφοτέροις ἐνάρμοστον καὶ λυσιτελὲς εἰς οὐδὲν ὁτιοῦν. Τῶν τε γὰρ αἰωνίων ἀγαθῶν οὕτω μάτην ἐνταῦθα πεπονηκότες ἐκπίπτο μεν, καὶ ἐν βίῳ δὲ δυσπραγοῦντες περὶ τὰ φλύαρα καὶ μικροῦ τινος ἄξια λόγου τῶν ἀξιολογωτάτων καὶ θειοτάτων ἀποξενούμεθα. Οὐδὲ γὰρ οὐδὲ ἀθροίζεσθαι εἰς τὸν τοῦ Θεοῦ ναὸν ἀξιοῦμεν οἱ μεριμνώντες μωρὰ, καὶ ἄλλως δὲ περὶ πολλὰ τυρο βάζοντες, καὶ βιωτικοὶ μὲν εἶναι πάνυ τι ἐφιέμενοι, τοῦ παραδείσου δὲ γενέσθαι ἄνιέμενοι, καὶ μὴ ἐνθυμούμενοι, ὡς τοιοῦτον βίον τρίβοντες οὔτε τοῖς ἑπτὰ μερίδα κατὰ τὸ θείως γεγραμμένον διδόαμεν, καὶ τοῖς ὀκτὼ οὐδὲ ὀβολιαῖόν τι ἀπομεριζό μεθα. κβ'. Διὸ εὔχομαι τοὺς εἰς τὸ ἁγίασμα τοῦ Θεοῦ εἰσερχομένους, καὶ ἀεὶ φυλάττεσθαι αὐτοῖς ἀξιοῦντας το τοιοῦτον ἀγαθόν, μὴ κάμνειν κατὰ ἀνθρώπων, μηδὲ πονεῖν κατὰ τῶν ὁμοφύλων, ἔνθα γε οὐδὲ κατὰ τῶν ἁπλῶς ἀλλοφύλων εἰκῆ καὶ μάτην μου χθεῖν ἔστιν, εἰ μή τι ἄρα ἐχθροὶ ἐκεῖνοι Θεοῦ ἢ βασιλέως διεκπίπτουσι, μηδὲ κοπιᾷν κατὰ τῶν οὐδὲν αἰτίων ὁμοθρήσκων, καὶ σαφῶς ὀνομάσαι όμοχρι - στιανῶν· ἀλλὰ μισεῖν ὑπερλίαν τὸ τοιοῦτον κο πίαμα, καὶ λέγειν ἕκαστον, ὡς Τοῦτο κόπος ἐστὶν ἐνώπιόν μου, συγκόπτων καὶ κατατέμνων καὶ τὴν κατὰ πνεῦμα συμφυΐαν ἀποδιαιρῶν, καὶ χορδεύων οἷον τὴν ἔνθεον ὁλομέλειαν. Πλὴν ἔσται μοι τὸ κοι πηρόν, φησί, τοῦτο πάθος, ὅτι μὴ ἔλθω εἰς ἁγια στήριον τοῦ Θεοῦ· ἔκτοτε δὲ ὡς εἰς δρόμον ἀποδυ σόμενος, δι' οὐ ὑπερβαίνοντας καὶ ἀποδιώκοντας δαίμονας ἀποῤῥίψω, τὸ ἀχθεινὸν τουτὶ φορολογεῖν.... οπτεται τοῖς εἰς Θεὸν τρέχουσι, καὶ ὡς τῷ ὑπερφώτῳ ἡλίῳ, τῷ Θεῷ, και σπίλου τοιούτου ρού. ἐλλαμψόμενος ἀποῤῥίψο εἰδεχθοῦς ἅμα και μυσα-D κγ'. Βἰ γοῦν τοιοῦτοι γενώμεθα διὰ φιλαλληλίας καὶ ὁμονοίας, ἣν ὁ Θεὸς διὰ τῶν ἱερῶν Γραφών παραδίδωσι, καὶ διὰ συμπνοίας πνευματικῆς καὶ σταραξίας, ἣν ὁ μὴ ἀγαπῶν πονηροῖς κυμαίνεται πνεύμασιν, ἐλώμεθα δὲ φορτίζεσθαι, ὡς Θεοῦ δουλευταί, ἅπερ ἡμῖν ἐκεῖνος εὐδιακρίτως, ὡς πατὴρ, ἐπιτίθησι, καὶ κοπιᾷν, ὡς ἐκεῖνος ἐπιτάσσει· ὁ καὶ τὰς ἡμῶν ἁμαρτίας ἄρας, καὶ ἡμᾶς ἐθέλων τὰ βάρη βαστάζειν πνευματικῶς, οὐκ ἀφήσει περιχορεῖσθαι μάτην καὶ τρίβεσθαι κατὰ τοὺς ἐπαχθιζομένους τὰ μὴ φίλα ἐκείνῳ. ᾿Αλλ᾽ ἐπειδὴ τὸν ἐκείνου φόρτον inaccessibiles fuimus. Furibundi quidem illi, et rabie feroci repleti, revera non homines, sed bestiales, ut ne dicam a diabolo obsessi. Ideo enim solummodo indignantur et dolent et irascuntur quod quos voluerint, damno afficere haud potuerint. 24. Liberos nos a talibus hominibus conservet Deus atque, dum illos ad supplicium deducit, faxit ut nullus e nobis deducatur cum istis, neque prorsus incassum laboremus, et neque huic sæculo utile quid, neque illi vitæ perpetuæ atque æternæ accommodatum quid secundum Dei voluntatem producentes nihil omnino præstemus quod vel minimum sit bonum ac conducibile. Si enim hic adeo frustra laboraverimus, æternis bonis excidemus, et si hac in vita rerum levium nulliusque momenti cura misere nos affixerimus, bonis summis ac cœlestibus privabimur. Neque enim Dei quidem templum intrare satagimus, qui rebus absurdis inhiamus et de iis quæ hanc vitam concernunt, anxie solliciti sumus, paradiso autem potiri negligimus, non reputantes, nos hac vita fruentes neque illis septem concedere particulam secundum quod Scriptura sacra dicit, neque illis octo vel tantillum tribuere. 22. Quapropter obsecro illos qui sanctuarium Dei frequentant et ejusmodi boni semper participes esse desiderant, ut ne adversus homines certent neque adversus contribules laborent (siquidem vel contra alienigenas frustra oleum operamque perdent, nisi fortasse inimici illi Dei aut regis exciderint), neque contendant contra eos qui eidem cultui sunt addicti, hoc est Christianos, sed ut ejusmodi studium ac laborem odio habeant detestenturque. Imo quisque sibi dicat: Hic labor talis est ut cognationem spiritualem excidat, disjungat, deleat, atque divinam membrorum compagem dissolvat. Præterea hoc, inquiet, impedit quominus in Dei sanctuarium ingrediar; nunc autem quasi in arenam descendens, malos dæmones qui me persequuntur in fugam conjiciam, molestam illam vectigalium solutionem.... eis qui ad Deum confugiunt, et veluti splendidissimo sole, Deo... collustratus hanc turpem nefastamque maculam procul abjiciam. 23. Jam vero si tales erimus per mutuum amorem et concordiam, qualem Deus per sacras Litteras nos edocet, et per spiritualem unanimitatem et tranquillitatem, quam qui non diligit improbis turbatur demonibus, et si tanguam Del servi, ea quæ ipse nobis ut sapiens pater imponit, portare, et laborem quem præcipit, exsequi studemus: tunc ille qui peccata nostra sustulit, et vult ut nos onera spiritualiter gestemus, non sinet nos frustra circumagi et versari illorum instar qui rebus ipsi non gratis sese onerant, sed quando ejus

onus portantes laboramus, dicet:«Accedite ad αίροντες πονούμεθα, ἐρεῖ· «Δεῦτε πρὸς με, οἱ χαme, qui mea causa laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam S.» Quid autem illud sibi vull, reficiam? Faciam, ne amplius incassum laboretis. Semper enim tanquam vacillabundi et versatiles et undequaque mobiles et instabiles, operam nostram collocamus in quibus non oportet, et frustra contendimus, et gratis luctamur, et incassum laboramus. Sed simulatque ille pro summa ipsius humanitate leve quoddam momentum animadvertit et in trutina judicii vel unum apicem, unum granum propendens videt, in commodum nostrum vertit et in lancibus ipsius thesauro dignis reponit, et quoties supplantati ab improbo adversario et collapsi vel dejecti resurrexerimus, illum prohibet quominus nobis porro illudat, et nos ab ejus insidiis in tuto collocat. Sic igitur nuno quoque vos præparatos et uti decet pronos ad laborandum non simpliciter, sed uti homo divinus debet, non sinet in peccati certamine succumbere, sed potius reficiet. Utinam nos omnes, o fratres, ita Deo accepti fiamus per ipsius benevolam misericordiam. Εxaudi nos, Domine Salvator, qui es benedictus in secula. Amen. ριν ἐμὴν κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι· κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς.» Τί δέ ἐστι τὸ «ἀναπαύσω;» Παύσω πάλιν τοῦ ἐν κενοῖς κοπιᾷν. Οὐκ ἔστι γάρ, ὅτε ὡς ἄστατοι, καὶ πολυῤῥεπεῖς, καὶ παλίμβολοι, καὶ εὐ μετάφοροι, καὶ ἀβέβαιοι, [οὐ] μοχθοῦμεν ἐφ᾽ οἷς οὐ χρὴ, καὶ εἰκῆ κάμνονεν, καὶ κοπιῶμεν τηνάλλως, καὶ πονοῦμεν μάτην. Αλλ' ὅμως βραχείας τινὸς δραττόμενος ἐκεῖνος ὁ πρὸς φιλανθρωπίαν ἀκριβέ στατος ἀφορμῆς, καὶ τῷ ταλάντῳ τῆς κρίσεως κε ράτιον ἓν ἢ κόκκον ἕνα ἐπιβληθέντα ἰδὼν, πρὸς ἡμέ τερον ἀγαθὸν ῥέπει, καὶ εἰς στατήρας ἀξίους τίθε ται τοῦ κατ᾿ αὐτὸν θησαυροῦ· καὶ ὁσάκις ἄν σκελισθέντες ὑπὸ τοῦ πονηροῦ ἀντιδρόμου, και πταίσαντες, ἢ καταῤῥιφέντες ἐξορθωθείημεν, παύει καὶ ἐκεῖνον τοῦ καταπαίζειν ἡμῶν, καὶ ἡμᾶς τοῦ ἐμπαίζεσθαι. Οὕτω γοῦν καὶ νῦν ἀναποιηθέντας ὑμᾶς, καὶ δεόντως ἀναφρονήσαντας ἐν τῷ πονεῖσθαι, οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ' ἐφ᾽ οἷς ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος τέτακται, οὐ παύ σει πρώτως ἄρτι τοῦ ἐφαμάρτως φορτίζεσθαι καὶ κοπιῶν, ἀλλὰ ἀναπαύσει. Καὶ γένοιτο δεχτοὺς πάντας ἡμᾶς, ὦ ἀδελφοί, τῷ Θεῷ οὕτω γενέσθαι διὰ τῆς, ὡς ἐῤῥήθη, εὐπορίστου ἐλεημοσύνης αὐτοῦ. Επακούσαις ἡμῶν, ὦ Σῶτερ Κύριε, ὁ ὢν εὐλογητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας. ᾿Αμήν. • Matth. xi, 28. EJUSDEM ORATIO ANNO AUSPICANDO HABITA. 1. Deus ipse anni circulo revera benedicit, ο fra- α'. Εὐλογεῖται στέφανος ἐνιαυτοῦ πάντως ὑπ' αὐτ tres, et hæc benedictio haud merum munus, sed retributio esse videtur. Deus enim, a nobis benedictus, rebus nostris benedictionem reddit. Benodicunt autem Deo homines non solum hymnorum glorificationibus aliisque rationibus, quibus ei gratias agunt, sed imprimis bonis vitæ actionibus, quorum finis a Deo initium sumit ad eumque recurrit, et sic ipsum magnificat et glorificat, dum nimirum et ejus qui bene agit, et eorum qui ad ipsum respiciunt ejusque imitatione ad frugem redeunt, animæ gaudio ac lætitia perfunduntur. 2. Quod ut magis appareat,paulo altius oratio repetenda est. Prima mundi creatio et quæ tunc homini,velut regi, vel antequam creatus esset, bonorum terrestrium liberalis oblatio reservabatur, hoc merum omnino donum fuit. Nondum enim boni quid Deus ab hominibus acceperat quod cum liberalitate rependeret, sed sponte dedit. Fortasse autem ad hunc usque diem daret, secundum summam ipsius sapientiam, nisi innata (nobis) prava voluntas, omnium peccatorum mater, prohiberet. Nunc vero τοῦ Θεοῦ, ὦ ἀδελφοὶ, καὶ ἡ τοιαύτη εὐλογία φαίνεται οὐ δόσις ἁπλῶς εἶναι, ἀλλὰ ἀντίδοσις. Ευλογούμενος γὰρ ὁ Θεὸς ὑφ᾽ ἡμῶν, ἀντευλογεῖ τὰ καθ᾿ ἡμᾶς. Εὐλογεῖται δὲ Θεὸς ὑπ᾽ ἀνθρώπων οὐ δοξολογίας μόνον ὑμνῳδικαῖς καὶ λοιποῖς εἴδεσι, δι᾽ ὧν τὸ εἰς αὐτὸν εὐχάριστον ἀπαρτίζεται, ἀλλὰ μάλιστα ταῖς κατὰ βίον ἀριστοπραξίαις, ὧν τὸ τέλος Θεοῦ τ ἐξαρτᾶται, καὶ εἰς ἐκεῖνον ἀνανεύει, καὶ οὕτω 80ξάζει καὶ μεγαλύνει, ἀγαλλιωμένης τῆς ψυχῆς τοῦ τε πράττοντος τὸ ἄριστον, καὶ τῶν εἰς αὐτὸν ἀπο βλεπόντων καὶ τῇ μιμήσει βελτιουμένων. β'. Ἵνα δὲ τὸν λόγον ἀναλαβὼν ἐπὶ πλέον ἀκρι βώσωμαι, ἡ πρώτη μὲν τοῦ κόσμου παραγωγική ἔκφανσις καὶ ἡ τηνικαῦτα κειμηλιωθεῖσα τῷ βασιλεῖ ἀνθρώπῳ, πρινὴ καὶ γενέσθαι, φιλοτιμία τῶν κατὰ κόσμον ἀγαθῶν, ἐκείνη δόσις ἦν αὐτόχρημα. Οὐ γάρ ποθεν καλὸν ἀνθρώπινον ἀπολαβὼν ὁ Θεὸς, εἶτα φιλοτιμησάμενος ἀνταπέδωκεν, ἀλλ᾽ ἄντικρυς ἔδωκε. Καὶ ἐδίδου ἂν ὁμοίως ἕως καὶ νῦν κατὰ τὴν ἐν αὐτῷ παραγωγόν σοφίαν, εἰ μὴ παρεισκριθεῖσα φαύλη προαίρεσις, ἁμαρτίας απάσης μήτηρ, ἀπεκώλυεν.

ORATIO ANNO AUSPICANDO HABITA. δὲ δι' αὐτὴν οὐκ ἀεὶ ἁπλῶς οὕτω δίδωσιν ὁ propter eam Deus non amplius tam sponte donat, λλ᾽ ἀντιδιδόναι φιλεῖ κατά τινα δοσοληψίαν sed rependere mavult secundum quamdam reciρέπουσαν. procitatem ipsi convenientem. ρέπει δὲ ἀναγκαίως τῷ ἀγαθῷ ἀγαθά τε δι καὶ ἀντιλαμβάνειν τοιαῦτα. Πονηρὸς μὲν γὰρ αίρει καὶ διδοὺς καὶ λαμβάνων, οἷς παρωει· ἀγαθὸς δὲ οὐκ ἂν οὐδὲ ἄνθρωπος ἐθέλοι τι πραγμάτων χρωτίζεσθαι, μὴ ὅτι γε δ θος Κύριος, ἐξ οὗ καὶ δι᾿ οὗ ἅπαν καλόν. Δεν οὖν ἅπαντες Χριστιανοὶ, καὶ πραγματευοίεἰς ὅσον δύναμις, μὴ λαμβάνειν ἁπλῶς ἐκ λλὰ ἀντιλαμβάνειν. Αντιλαμβάνει δὲ ὁ ἐφθαῦναι. Καὶ ἔχει τὸ διδόμενον ὁ τοιοῦτος μετὰ [σεως εὐγενοῦς, καὶ ἀγαθῆς συνειδήσεως, ὡς ' δῶρον ἔχον τὸ δεδομένον, ἀλλὰ ἀντίδωρον, ιενος, ὡς ἀλόγοις μὲν ζώοις, οἷς νοῦς οὐκ εἴ, δίδοται τὰ ἐκ Θεοῦ πονουμένοις παντὸς ὁποίῳ χαίρει ὁ Θεὸς, καὶ διὰ τοῦτο ἄσπαρτα ἤροτα ἐξ αὐτομάτου λαμβάνουσι τὰ οἷς θρέΑνθρώπῳ δὲ οὐκ ἂν εἴη προσφυές, οὕτω λαμἀλλὰ κατά τι συνάλλαγμα, καὶ αὐτὸ οὐκ ον κατά γε τοὺς ἐμπορευομένους, ἀλλ' εἰς στι τὸν ἄνθρωπον σταθμώσασθαι πρὸς Θεὸν, ον τὸν πενέστατον, Θεὸν τὸν παμπλούσιον. 3. Bono autem necessario convenit, et bona dare, et talia recipere. Malus enim dator quæ ipsius nomini congrua sunt, et dare et recipere solet: bonus autem homo vel levissimam pravi maculam aversatur, ac infinite magis optimus Dominus a quo et per quem omne bonum. Quare Christiani omnes summo studio ardoreque id agamus, quantum penes nos est, ut non simpliciter sumamus a Deo, sed retribuamur. Accipit autem retributionem, qui et ipse dedit antea. Et talis cum honesta convictione bonaque conscientia datum possidet, utpote qui non velut donum, sed tanquam præmium babeat id quod ei datum est, præsertim ubi reputaverit, brutis animalibus quæ ratione carent, omnia quæ Deo videntur bona gratis impertiri, ac propterea neque seminando neque arando, sed ultro alimenta quibus opus habent, divinitus concedi. Hominem vero haud decet, eodem modo accipere, sed ex pacto quodam, non tamen ejusmodi quale inter mercatores intercedere solet, sed pro ratione qua homo ad Deum considerari debet, id est, qua homo pauperrimus est, Deus autem ditissimus. ἰ γὰρ ἂν καὶ δοίη τῷ Θεῷ ἄνθρωπος πρὸς 4. Quid enim Deo condignum dabit homo? vel Πῶς δ᾽ ἂν συναλλάξοι πρὸς ἰσότητα; Δωρεάν quomodo pari lance cum eo paciscetur? Omnia ab τάντα τὰ ἐξ ἐκείνου, εἰ καὶ τὰ ὑπὲρ δύναμιν illo gratis nobis donantur, etiamsi vel supra vires νέγκωμεν. Οὐδὲν ἀντισηκοῦν, οὐδὲν ἰσόστα- dare conemur.Nil par, nil æquum. Quemadmodum Τί κέγχρος πρὸς οὐρανόν; Τηλικοῦτον τὰ ἐξ G granum ad colum,ita nostra sese ad divina habent; πρὸς τὰ τοῦ Θεοῦ. Τί τὸ οὐδὲν πρὸς τὸ πᾶν; et quemadmodum nihil ad universum, ita res noαν τὸ ἡμέτερον πρὸς τὰ θεῖα. Καὶ ὅμως οὐ stræ ad munera cœlestia. Nec tamen profero proὁ παροιμιώδες ἐκεῖνο τὸ «Δός τι, καὶ λάβε verbialiter dictum illud: «Da quid et recipe quid,» λλά, «Δός τι μετρητὸν, καὶ ἀντίλαβε τὸ ἀμέσ sed: «Da commensuratum quid, et recipe incomμᾶλλον δὲ, «δ [ίδου] μικρὸν, καὶ ἀντι- mensurabile,» vel potius: «Da parvum et recipe summum.» Quale illud parvum? Mentem rectam ac veritatis amantem;linguam impollutam;non frendere dentibus contra insontes; non colligere in ore blasphemiarum contaminationes; sincere diligere; vere amare;odio habere dissimulationem et eum qui illi indulget; non contaminari abominandis, nec hominibus,nec factis;non mendacio servire;non maleloqui de insontibus; non subdole componere vultum ad amicitiam simulandam; punire quos Deus jubet: non injuria afficere confidentes in Deo qui in judicio personam haud accipit; non vendere justitiam acceptis muneribus; non admittere eos qui ad injustitiam provocant, ut ne dicam, ad esparationem ab Ecclesia et potissimum ecclesiasticos, quod quamvis exsecrandum hoc tempore accidere ε μέγιστον.» Ποῖον μικρόν; Νοῦν ὀρθόν· τον λόγον ἀληθῆ· γλῶσσαν ἀῤῥύπαρον· τὸ μὴ ὀδόντας ἐπὶ τοῖς μηδὲν αἰτίοις· τὸ μὴ κατὰ όματος ἀγείρειν μιασμούς βλασφημιῶν· τὸ ἀκραιφνῶς· τὸ ἀγαπᾶν ἀκριβῶς· τὸ μισεῖν ὑπόκρισιν, καὶ ὃς δὲ αὐτὴν σωμασκεῖ· τὸ μὴ (ρώννυσθαι μυσαροῖς, εἴτε ἀνθρώποις, εἴτε ισι· τὸ μὴ διττολογεῖν ἐπὶ ψεύδει τὸ μὴ γεῖν, ἐφ᾽ οἷς οὐ χρή· τὸ μὴ καλλ[ιεργ] εῖν τὸ τον ὑποκριτικῶς ἐπὶ φιλίᾳ· τὸ ἐκδικεῖν, οὓς έλλει ὁ Θεός· τὸ [μὴ ἀδικεῖν] ἀφορῶντας εἰς Θεόν, ὃς οὐ λαμβάνει πρόσωπον ἐν κρίσει· τὸ οἴεσθαι δώρου τὸ δίκαιον· τὸ μὴ προσίεσθαι ροκαλουμένους εἰς ἄδικον, ὀκνῶ εἰπεῖν, εἰς κατὰ τῆς Ἐκκλησίας εἶναι, καὶ μάλιστα τοὺς ιαστικούς, ὅ τοῦ νῦν καιροῦ φύμα θεομισές. ἰπὼν γὰρ αὐτὸ ὑποβάλλω τοῖς ἀκροωμένοις ὅτι ἀρρωστεῖ καὶ ἡ Ἐκκλησία. Καί γε, ὦ ἀληθῶς ἀῤῥωστεῖ καὶ τὸ τοιοῦτον ἅγιον σῶμα, ίλιστα κατὰ τῶν τινας δακτύλων αὐτοῦ. Τὰ λλα τίμια μέλη τούτου οὐκ ἔχω μέμφεσθαι. τους δὲ τούτους· εἶπον, οὐκ ἐκβάλλοντας θεομι solet. 5. Hæc enim dicens auditores commonefactos velim, Ecclesiam egrotare. Vere autem, o amici, ægrotat hoc sanctum corpus, et imprimis in aliquot suis digitis. Cætera enim venerabilia illius membra non est quod vituperem. Digitos autem istos VOCO non qui Dei instar dæmonia expellunt (quomodo

τις. Ἰδαῖοι Δάκτυλοι τοιοῦτοι ἂν εἶεν;) άλλ enim Idai Dactyli opportune quis dixerit, hoc μήπως δαιμόνια, (πῶς γὰρ οἱ, ὡς ἂν καιρίω poterunt?), sed qui scribunt quod non licet, qui vel nosmetipsos scriptis suis aggrediuntur; qua quidem mens prava progignit,deinde lingua nutricis instar multimodis provehit, nunc aeri committens, nunc libris tradens atque dirigens contra nos, cur et qua de causa? num quia eos vel læsimus vel nunc lædimus? Liceat mihi cum fiducia in Deo posita dicere, contra nos qui eis et publice et privatim bene fecimus; publice quidem, quod et ipsi bonorum universo sacro clero concessorum participes facti sunt; privatim autem, quod et ipsi et eorum filii, quod maxime considerari debet, præcipue beneficia acceperunt. φοντας, ἃ μη χρεών, οἳ καὶ καθ' ἡμῶν αὐτῶν ä ζονται ὑπογραφέες γινόμενοι· ὧν πρῶτα μὲ νοὺς οὐκ ὀρθὸς, εἶτα γλῶσσα μαιευσαμένη ἐ ποικίλως, τὰ μὲν ἀέρι παραῤῥιπτοῦσα, τὰ δὲ βλίοις σπαργανοῦσα, καὶ τημελοῦσα καθ᾿ ἡμῶ τίνων; αῶν ποίων; τῶν τί ποτε ἢ βλαψά βλαπτόντων; Δότε μοι θαῤῥούντως εἰπεῖν σὺ τῶν εὐεργετησάντων τοὺς τοιούτους κοινῇ ἰδίᾳ· κοινῇ μὲν, οἷς παντὶ τῷ τοῦ Θεοῦ κλήρ διανενέμηται καὶ τὰ κατ' αὐτούς· ἰδίᾳ δὲ κατ' ἐξοχὴν, ἣν εἰς ἀδρὸν πρέμνον τίθημι, κ παραφυάσιν αὐτῆς. ς΄. Ακουε γὰρ, ὦ οὐρανέ, καὶ ἐνωτίζου, 6. Audi enim, o cœlum, et attende, o terra, Ex iis qui, beata memoria digni habiti, nostram humi- Τῶν τινὲς μακαρίας μνήμης ἠξιωμένων, οἱ τὴ litatem antecesserunt, quidam (dico autem quidam, non cuncti) universo venerabilium sacerdotum cœtui pecuniam legarunt, alius alio modo, hic quidem clericis Sanctæ Sophiæ Dei Verbi, ille Magnæ ecclesiæ sanctissima Domina nostræ ao Dei genitricis, alius sacerdotibus templi magni martyris qui urbem nostram protegit et dulces odores exhalat, cujus miracula unguento semper fluente innituntur, uti unguentum miraculis. In memoriam illius legatorum distributionis solemnitates aliæ aliis majores celebrantur, et qui illa stipularunt, felicitabundis acolamationibus extolluntur. Hoc autem bene habet. Nam si quid vituperabile inesset, nec ego laudarem; quod autem laudaverim, factis ipsis apparuit. Cum enim duæ solemnitates in maxima sanctarum ecclesiarum hujus metropolis adhuc celebrandæ essent, equidem in honorem Dei ejusque sancti illud laudabile officium in me suscepi. Cum igitur ecclesiastici digiti scriptis suis gratias mihi habere deberent calamum contra me movent. 7. Ubinam autem mihi solemnia celebrabuntur illorum instar qui me antecesserunt, quorum unum. quemque superem tali gratia? Scit, quæ dico, erogatio in festo Exaltationis Crucis, imo et ista magnæ secunds. Ceterum quamvis ab hominibus contemnamur, tu vero, o Deus Salvator, dare velis nobis in quod omni studio incumbimus, et hoc pro omni solemni commemoratione sufficiet. Et tu quoque, dies hodierne, a quo corona anniversaria denuo incipit, testimonium nobis exhibe, quid fecerimus in templo sanoti nostri odoriferi celeberrimo, ut et ipsum veris initium mense Martio accidens nos quasi tributum nostrum solvisse testetur. Et hoc quoque Dei est sanctique ejus ac magni martyris qui nos sanos sanotosque reddit. 8. Ο solemnitates cæteræ eximis, in quibus nummos parvos qui vix volam explerent, huc illuo disjectos velut majores effecimus, ita ut magis etiam quam illius qui in Psalmis commemoratur messoris ambas manus compleverint. Quid dicam προηγήσαντο ταπεινότητα (α τινὲς» δὲ λ • πάντες» ), έκερμάτισαν δόσεις νομισματ μὲν ταύτην, ὁ δὲ ἐκείνην, ὁ δὲ ἄλλην τῇ ὁμά τιμίων κλήρων, τῷ τε τῆς ἐνυποστάτου το Λόγου ἁγίας Σοφίας, καὶ τῷ τοῦ μεγάλου να ὑπεράγνου δεσποίνης ἡμῶν Θεομήτορος, καὶ πολιούχου ἡμῶν μυροβλύτου μεγαλομάρτυ καὶ τὰ θαύματα τῷ ἀειβρύτῳ μύρῳ ἐρίζει, μύρον τοῖς θαύμασι· καὶ προηγοῦνται τῆς τ διανεμήσεως τοῦ νομισματικοῦ κατακερμα ἑορταὶ ἄλλης ἄλλη, καὶ μακαρίζονται φωναῖς μοις οἱ τὰ τοιαῦτα κυρώσαντες, καὶ καλί γίνεται αὐτό. Εἰ γὰρ ψόγον εἶχεν, οὐκ ἂν οὐδ' ἐπήνεσα τοῦτο· ὡς δὲ ἐπήνεσα, ἐνδιαθέτως αὐτοῖς ἐκπέφηνε. Δυαῖν γὰρ ἑορταῖν ἐλλείποντ τοιούτου καλοῦ πρὸς ἀκολουθίαν τῆς ἐν τῇ πόλει μεγίστης τῶν ἁγίων ἐκκλησιῶν, ἀνεπ ἐγὼ τὸ τοιοῦτον καλὸν ἐκ τῶν τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ αὐτοῦ. Καὶ τοίνυν ὀφειλέται ὄντες οἱ ἐκκλησι δάκτυλοι γράφειν ἐμοὶ εὐχαριστίαν - οἱ δὲ γράφουσι. ζ. Ποῦ δὴ ἐμοὶ μακαριστὸν ἔσται μνη κατά γε τοὺς πρὸ ἐμοῦ, ὧν ἕκαστον αὐτὸν ὑπ τῇ τοιαύτῃ χάριτι; Οἶδεν, ἃ λέγω, βγα τὴν ὕψωσιν τοῦ τιμιωτάτου σταυροῦ, καὶ δ τῆς μεγάλης δευτέρας. Οὐ μὴν ἀλλ', εἰ καὶ ἀνθρώπων ἡμῖν ἀπέγνωσται, ἀλλὰ σύ, ὦ Σῶτι δρίης ἡμῖν, καθ᾽ ἣν προβεβλήμεθα προαίρε ἀρκέσει τοῦθ᾽ ἡμῖν ἀντὶ μακαρισμοῦ. Επιμ ἡμῖν καὶ ἡ σήμερον, καταρξαμένη τῆς τοῦ ἐνια στεφάνου γυρώσεως, τί τετυπώκαμεν ἐν τῷ κλύτῳ τοῦ ἡμετέρου ἁγιωτάτου μυροβλύτο ἵνα συναναφωνήσῃ μαρτυρικῷ λόγῳ καὶ ἡ κ Καρ ὑπάνοιξις, ἡ κατὰ τὸν Μάρτιον, καθ' αὐτὴν τὸ αὐτὸ χάραγμα τυπεν οἷον ὑφ' ἡμ δοται. Θεοῦ καὶ τοῦτο, καὶ τοῦ αὐτοῦ μὲν θ οντος μεγαλομάρτυρος, ἡμᾶς δὲ καὶ ὑγιοῦν ἁγιάζοντος. η'. Ω ἑορταί λοιπαὶ ἀρίζηλοι, ἐν αἷς κε εσπεριλήπτων παραῤῥιπτομένων, και που μόνην πληρούντων, ἡμεῖς ἐπληθύναμεν αἱ πληροῦν χνῖρας καὶ ὑπὲρ τὴν τοῦ ψαλμικῶς τος. Τί μοι λέγειν ἀθροισμούς καὶ συναν

ORATIO ANNO AUSPICANDO HABITA. ἐς, εἰ καὶ μὴ ἐν ἀναγκαίοις, ἀλλ᾽ οὖν de conventibus et conviviis spiritualibus, de conζωοι παρήκοι, καὶ ἄλλους δὲ ἐπιτραπεζίους, έχουν ὁ μάταιος κτάσθαι φίλους, οὐ τοὺς ίνειν, ἀλλ᾽ ὁποίους τὰ κατὰ Πνεῦμα τὸ τελοῦσι συσσίτια; Ἐῶ τὰ λοιπὰ, ἵνα μή μαῖος νομίσας ἐκεῖνα, καταψηφιεῖταί μου πειαν καὶ κυμίνου πρίσιν καὶ τὸ ἀνελεύ ωπῶ καὶ, εἴ τι ἄλλο δεδαπάνηταί που ἢ εἰς ἐπιποιήσεις, εἰς ἐπικοσμήματα, εἰς θαῤῥούντως λέγω χαίρειν τὸν Θεόν. Ο δα ων, ὡς οὐδέν τι ταῦτα πρὸς τοὺς παπάδας ερ ὅμοιον φαίνεται εἶναι, ὡς εἰ καὶ τοῦ ντικῆς οἰκίας λογοποιοῦντος τὰ δαπανή σύνδουλοι μηδὲν τὰ λοιπὰ εἴποιεν προσλογίι μὴ μόνα τὰ δαπανώματα εἰς αὐτούς. Καὶ οἴκοῦ δεσπότης οὐκ ἂν χαίροι τῷ τοιούτῳ λλὰ τὸν οἰκονόμον ἄλλως ἀποδέξοιτο ἂν, οἱ δὲ ἀλλὰ ἀναβοησαμένῳ ἤδη ἀκοὴν γῆς ὐρανοῦ, ἐπέρχεται συνεῖραί τι καὶ τὰ ἑξῆς ῆς περικοπῆς. Καὶ υἱοὺς μὲν γεννῆσαι οὐ εἰπεῖν· (πηλίκος γὰρ ἐγὼ πρός τοιαύτην ϋ πρέπουσαν, καὶ τοῖς, ὅσοι τῇ πρὸς ἐκεῖνον τι θεοί;) γεννηθέντας δὲ κατὰ σάρκα ὑπ' αἱ μικροῦ ἐκθέτους ὑψῶσαί φημι ἀγαθοῖς, παύξεται, καὶ ὁμῶς ἀθετηθῆναί ὑπ' αὐτῶν. δὲ εἰς τὸ πᾶν μὲν ἐξᾶραι καὶ προαγαγεῖν, ποιμι προσεπιθεῖναι δὲ, οἷς φθάσαντες ὑπὸ χιερέων ἔσχον, καὶ ἕτερα μείζονα, καὶ δυσ τὴν ἐκ τῶν τοιούτων ἀχαριστίαν οὐκ εἰς τὸ λλ᾽ εἰς ἐκπολέμωσιν. λὰ τούτους μὲν παρακατατίθεμαι τῷ Θεῷ, πανσόφῳ καὶ ὑπεραγάθω τεχνίτῃ, ὡς ἀγάλ είνου ὄντα καλλιτεχνηθέντα μὲν ἄλλως, ενα δὲ ταῖς εἰκῆ καὶ μάτην, ὅποι τύχοι, εσιν, ἀρτιῶσαι κατὰ τὴν αὐτοῦ σοφίαν, αγαγεῖν εἰς τὸ αὐτῷ ἀρέσκον εὔμορφὸν πρεπές· ὡς ἂν οὕτω καὶ δι' αὐτῶν εὐλογού. τευλογοίη τὸν στέφανον ἡμῖν τοῦ ἐνιαυτοῦ. ὼ δὲ καὶ τῷ παρατυχόντι λαῷ τοῦ Θεοῦ ῶν διδασκαλικῶς, παρεγγυώμαι καὶ αὐτοῖς, ; ἀκούειν ἡμῶν ἀνέχονται. Εἰσὶ γὰρ ἐν αὐ ωποι, ὁδηγηθέντες εὐκ οἶδ' ὅθεν, ἐπιστρέἰς εἰς τὸ ἀγαθὸν διὰ τοῦ μὴ ἐπιστρέφεσθαι · ἐφαμάρτων, καὶ διὰ τοῦτο καὶ ὡς εἰς δι5 καθεστῶτες ἡμῖν, διδάσκοντας μὲν οὐθὲν εμφομένους ἅπαν, ὅπερ ἂν ἢ ὁρῶμεν ἢ λέξ αἱ αὐτὴν δὲ, ὅ φασι, τὴν ἀναπνοὴν ἡμῶν. - τοιούτῳ λαῷ τοῦ Θεοῦ φωνὴν εἰς κοινον παρακαλοῦμεν εἰς ὅμοιον ἀγαθὸν, τὸ τῆς δηλαδή, περὶ ἧς ἄρτι ὁ λόγος ἡμῖν. Καὶ μὲν ἀναμιμνήσκομεν αὐτοὺς, ἐξ οίων εἰς οἷα γη τὰ καθ' ἡμᾶς. «ἡλίκα μὲν τὰ οὐ πρὸ πολλοὺ ἀγαθὰ τοῦ καὶ τὰ ἐν ὑμῖν βιβλία, αἱ μνήμονες ψυχαί καὶ εἰς ἀνάλνωσιν τοῖς πολλοῖς ἐκτίθενοὐδὲ ἐγὼ ἀμαθὴς οὐδὲ τῶν τοιούτων εἰμι ύει, vivis qui licet non cognati, ejusdem tamen originis terrenæ essent, quos miser ego sodales habere mihi visus sum, non qua mecum biberent, sed qua secundum Spiritum sanctum commensales mei essent! Cætera silentio premo, ne quis, flocci ea pendens, avarum atque illiberalem, qui velut cuminum diffiodam, me existimet. Taceo, si quæ factæ sunt aut fiunt impensæ in res accessorias, in ornamenta et cætera, quibus Deum delectari fidenter dico. Sio enim fore qui dicant, hæc nihil ad nos Patres pertinere, quod idem esse videtur ac si quando œconomus aliquos facit sumptus in domum herilem, conservi negent ullas faciendas esse expensas nisi quæ in ipsorum commodum cesserint. Jam vero ejusmodi verbis nullo modo gauderet paterfamilias, sed potius, ex mea qnidem sententia, wconomum laudaret. 9. Postquam autem calum ac terram ad audiondum provocavi, dicti illius prophetici verba sequentia adjungere libet. Et filios quidem me procreasse non est quod dicam, (quis enim ego sum comparatus cum natura Dei eorumque qui similitudine ejus promemodum dii facti sunt?) sed ab aliis carnaliter procreatos et quasi expositos cumulavi bonis quibus vita ornatur, et nihilominus ab illis contemptus sum. Alios autem, haud dico, quod exaltatos provexerim, attamen beneficiis quæ ab aliis archiepiscopis acceperant, majora etiam adjeci, quare eorum ingratitudinem non fortuitam, sed ex hostili animo profectam,inter summas calamitates censendam duco. 10. Sed hos, utpote qui Dei imaginem referunt, et ab initio quidem pulchri creati, postea autem pervicacia sua vana et insensata corrupti sunt, commendo Deo, creatori sapientissimo atque optimo, ut secundum patientiam suam dirigat eos et ad honestatem ac virtutem ipsi gratam reducat, atque ita in vicem benedictionum quibus ab illis celebratur, anni auspicia benedictione sua dignetur. 11. Jam vero dum præsentem Dei cmtum edoceo, simul adhortor eos qui nunc verbis nostris aurem præbent. Inter ipsos enim sunt homines qui, nescio unde moti, nos, quasi peccatores 0880mus, ad bonum convertere prætendunt, ideoque sese tanquam magistros nostros gerunt, quamvis nihil omnino doceant,imo quidquid aut fecerimusant dixerimus,etipsam, ut in proverbio est; respirationem nostra vituperent. Ad universum igitur Dei cœtum verba facientes bona ei apprecamur, benedictionem nimirum, de qua modo diximus. Et primum quidem in memoriam eis revocamus, ex quonam in quem statum res nostræ deductæ sint. 12. Quanta nuper fuere Dei beneficia quæ velut in libris inhærent animis vestris, ita ut a multitudine legi possint! Neque ego illorum ignarus sum. Fruges terræ abundabant arenæ instar; panis cor-

roborans, vinum corda exhilarans, pluvia tempe- γνώσεων. Ησαν τὰ γεννήματα τῆς γῆς ὑπὲρ ἄμμον. stiva quam lac cœleste vcl novum manna dixeris; ventus attemperatus qui omnem plantam velut in gymnasio exagitaret: hiems mausueta, æstas tepida (anni tempora quæ modo nimio frigore,modo nimio æstu doloribus nos afficiunt); ver fertile ac fecundum suaque temperie jucundum, tempestas quæ ad autumnum vergit et fructus maturat, unde etiam nomen traxit, et quæ præterea rebus optimis abundat,in quibus præeminet dulcissima ficus uvaque pulchra, nutricis instar, ut ita dicam, baccas veluti mamillas porrigens ad cibum potumque suppeditandum. 13.Etenim hiemus illa bonis futuris,ob quæ annus dictus est fertilissimus, quasi prospexit, siquidem findebat terram in cujus sinu segetes reconditæ, tanquam infantes mox in lucem prodituri,latebant, usque dum adesset tempus opportunum, ac præterea ad humiditatem recipiendam aperiebat arbores easque ad fructus suo tempore proferendos aptas reddebat aliaque permulta faciebat patris instar qui liberis enutriendis solerter providet. Eodem tempore et segetes et plantæ vitam acceperunt pluvia colitus immissa,et nivibus gelidis et glacie et pruinis convenienter datis. Pluvia enim terræ interiora emollit panditque, et sic ad frugum incrementum ac prosperitatem terram pinguem ac validam reddit,nives autem et reliqua,de quibus modo dixi, cohibent certisque limilibus constringunt fruges illas, ne tempore præmaturo ad lucem prosilientes corrumpantur, quod in abortibus et par. tubus precocibus accidere solet. Postquam igitur hiems tali modo terræ utilis fuerat, erga mare quoque se præstitit mansuetam, neque contra pisces marinos crudeliter sæviit, neque navigia nautasque penitus absorbuit. 14. Talis igitur, ut brevi dicam, hiems fuit. Ver autem, alma agricolarum mater ac nutrix nostra, anni tempus quod primum cum mundi creatione prodiit, vicissitudinum anniversariarum, uti præclare quidam dixit, regina, inter tempestates priuceps, frugibus teneris jucundissima aerisque tenperamento amœnissima, nobis omnia dedit bona quibus Deus eam insignem reddidit et quorum laudes quamplurimi celebrarunt philosophi qui partim in vestibulo, partim in adytis Ecclesim constituti fuere. 15. Deinde wstas immensam maturavit pulcherrimarum frugum copiam qua neque agricolæ neque qui illis bene cupiunt uberiorem unquam desideraverint. Autumnus ipse quoque priores anni tempestates æmulari pro viribus studuit. Quare non solum bona exhibuit sibi propria, in quibus speciosæ eminent uvæ, sed et præcedentem messem assequi,imo superare conatus est frugum ubertate et pulchritudine,ita ut etiam ipsius nomen (φθινόπωρον) mentiri videretur. Ceterum de iis quæ large manu æstas obtulerat, cuædam perierunt. Cum G ὁ στηρίζων ἄρτος· ὁ καρδίας εὐφραίνων οἶνος· δ καιρὸς ὑετὸς, τὸ ἢ γάλα οὐράνιον, ἢ μάννα δεύτε ρον· ὁ εὔκρατος ἄνεμος, διακινῶν ἅπαν φυτὸν ὡς εἰς γυμνάσιον· ὁ ἥμερος χειμών· τὸ προσηνὲς θέρος (καιροὶ οὗτοι λυπεῖν ἐθέλοντες τῇ ἀκρότητι, ὁ μὲν τοῦ ψύχειν, ὁ δὲ, ὅτι θερμαίνει εἰς ὑπερβολήν)· τὸ γόνιμον ἔχρ, καὶ πάμφορον, καὶ τῷ εὐκράῳ γλυκο ζον· ἡ φθινὰς ὥρα τά γε εἰς ὁπώραν, ὅθεν αὐτῇ καὶ ἡ παρωνυμία, εἰς καὶ ἄλλως τοῖς κρείττοσι βέβριθεν. ἐν οἷς ὑπερλάμπει τό τε μελιτόεν σῦκον, καὶ ἡ καλὴ σταφυλή, τιθηνή τις καὶ αὕτη, ὡς οὕτως εἰπεῖν, προβαλλομένη τῶν ῥαγῶν ἑκάστην, ὅσα καὶ θηλὴν, χορηγὸν τροφῆς τε καὶ πόσεως. ιγ΄. Καὶ ἦν ἡμῖν τότε ὁ μὲν χειμών προμηθεύς οἷον ἀγαθῶν τῶν εἰσέπειτα, δι᾿ ὢν τελεσφόρος ὠναμασται ὁ ἐνιαυτὸς, ἄρουραν ἐκεῖνος ἀναρρηγνύς, δι' ἧς τὰ σπόριμα ὑπὸ κόλπῳ γινόμενα γῆς ἐνεκυμο νοῦντο ἐκεῖθεν γενέσεως λόγῳ, ἕως καὶ εἰς τελειότητα, καὶ αὖ πάλιν λάκκους βοθρεύων φυτῶν ἐνθέσεσιν ἀδρυνομένων εἰς δένδρα κατὰ καιρὸν, καὶ ἄλλα δὲ ποιῶν, δι' ὧν ὅσα καὶ πατὴρ τέκνοις τοῖς ζώοις ἐτημέλει τὰ θρέψοντα. Ἐδίδου δὲ ζωὴν ὁ αὐτὸς καιρὸς τοῖς οὕτω καὶ ἀσπαρμένοις καὶ ἄλλως πεφυτευμένοις καὶ τῇ θεόθεν ἐπομβρίᾳ καὶ χιόνων δὲ ψυχρότητι καὶ παγετοῦ καὶ πάχνης. ἂν ὑετοῦ μὲν ἴδιον ἀναπεταννύειν τὰς λαγόνας εὐθέτως τῇ γῇ, καὶ λιπαίνειν εἰς τὴν ἑοικυῖαν βλάστην καὶ αΰξην χιόνος δὲ καὶ τῶν ἐφεξῆς, ἐπέχειν καὶ μετρεῖν τὰς τοιαύτας ἐκφύσεις, ἵνα μὴ τὰ φυτὰ προεκθορόντας εἰς γέννησιν ἄκαιρον ἐξαμβλώσκωνται, καθά πο καὶ ἠλιτόμηνα ἢ ἐκτρώματα. Καὶ τῇ γῇ οὕτω προσ φερόμενος ὁ κατὰ χειμῶνα χρόνος, οὐδὲ τὴν θάλασσα ἀμέτρως ἐλύπει, κατά γε τῶν ἐκγόνων ἰχθύων ἀφόρη τος ἐκθηριούμενος, καὶ πλοίων δὲ καὶ τῶν ἐμπλεόντων ἐρήμην παντελῶς αὐτὴν ἀποκαθιστῶν. ιδ΄. Καὶ τοιοῦτοι μὲν, ἐπιτροχάδην εἰπεῖν, οἱ χει μῶνες ἐκεῖνοι. Τὸ δὲ ἔαρ, ἡ παμμήτωρ τῶν ἡμᾶς διοικούντων ὥρα, ἧς ἡμεῖς τρόφιμοι, ὃ τῇ κοσμο. ποιία συνεξέλαμψε πρῶτον, ἡ τῶν ὡρῶν, καθά τις ὀρθῶς ἐφιλοσόφησε, βασιλίς, ὁ κορυφαῖος ἐν τοῖς καιροῖς, ὁ καὶ τὴν ἀπόλαυσιν ἥδιστος καὶ τὴν κρᾶσιν ἄριστος, ἐκεῖνα καὶ μόνα ἐποίει ἐν τοῖς ἡμετέροις ἅπασιν, ὁπόσοις καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ἐνέλαμψε, καὶ οἱ σοφισται λόγοις ἐπέμνυναν, μυρίοι ἐκεῖνοι· ὧν τοὺς μὲν ἡ ἔξω αὐλὴ ἔσχε, τοὺς δὲ τὰ τοῦ θειοτάτου οίκου ἄδυτα. ιε'. Τὸ δὲ ἐν τοῖς τότε θέρος ἐνεφόρει τὰ ὡραῖα ἡμῖν παγκαρπίας ἁπάσης, ὁποίαν εὔχονται οἱ περὶ γῆν τε πονούμενοι, καὶ ὅσοι δὲ ἄλλως αὐτοῖς ἐπιμέν λονται. Τὸ δὲ φθινόπωρον -- ἀλλὰ καὶ αὐτὸ ἐρίζειν ἤθελε ταῖς προηγησαμέναις ώραις, εἰς ὅσον ἐξῆν. Καὶ οὐ μόνον τὸ αὐτῷ ἀνῆκον καλὸν ἐδίδου, ὧν τὸ ἐξαίρετον αἱ καλαὶ σταφυλαί· ἀλλὰ καὶ τῇ πρὸ αὐτῆς ὀπώρᾳ ἐφιλονείκει πως ἐξισοῦσθαι, ἐπωρίζουσα καὶ αὐτὴ, καὶ ἡδονὴν πορίζουσα, εἰς ὅσον καὶ δοκεῖν ψεύδεσθαι τὸ φθινόπωρον. Ενοσφίζετο δέ τι καὶ τῆς θερινῆς σεμνότητος. Ἡ γὰρ ἐκεῖθεν πανσπερμία τὸ

ORATIO ANNO AUSPICANDO HABITA. μυρίον τοῦ κατ' αὐτὴν χύματος παρεκτείνουσα εἰς enim continui acciduerent imbres, tempus messiμακρόν τι χρόνου, ἅλωνάς τε ἐπλήρου, καὶ τῇ τῶν δραγμάτων συντριβῇ τὰς ἀποθήκας μεστὰς ἐποιεῖτο, εἴ τινές που καὶ εἶχον κενώματα. Τοῖς γὰρ πλείοσιν ἀνηρευνᾶτο καὶ ἀγγεῖα, χωροῦντα τὸ τῆς γῆς πολύ δεξίωμα. Είχε δέ τι καὶ κατὰ τοῦ ἔαρος ἡ τότε φθινὰς τῆς ὀπώρας νεανιεύεσθαι. Τῇ γὰρ εἰς διπλοῦν εὐφορίᾳ ἔνια τῶν φυτῶν ἐπανθοῦντα, εἶτα καὶ εἰς καρπὸν παραγγέλλοντα, ἐνεχρίσειν ὥσπερ ἐδίδου τοὺς αὐτὸς βλέποντας. Ἐνίκα δὲ ὅμως τῇ λοιπῇ εὐθηνίᾳ τῇ ὑπερβλύσει του γλεύκους ὁλκῷ. bus condendis destinatum diutius protrahi oportuit.Altamen et sic horrea completa sunt,nec minimum quidem granariorum fuit spatium quod vacuum relinqueretur. Multi etiam conquirere debuerunt vasa quibus terræ ubertatem reconderent. Præterea autumnus ille veris instar quasi rejuvenescere cwpit. Arbores enim quædam 80cunda vice floribus tumentes fructus iterum promiserunt, ita ut spectatores vernum tempus rediisse putarent. Attamen fecunditas antegressa novam fertilitatem cohibuit. 16 Talia olim nobis contigerunt, quando Deus et benedicebatur et benedicebat, atque accipiens rependebat. Nunc vero prorsus contrarium acoídit. ις΄. Καὶ τοιαῦτα μὲν ἡμῖν τὰ πρὸ τούτων, ὅτε καὶ εὐλογεῖτο καὶ εὐλόγει ὁ Θεὸς, καὶ λαμβάνων ἀντεδίδου. Τανῦν δὲ ἄναλλα πάντα, ὃ δὴ λέγεται. Ψεύ δονται γὰρ αἱ ὧραι τὰ κατ᾿ αὐτὰς ἐνεργήματα. Καὶ Namque anni tempora vim ac naturam sibi proὁ μὲν χειμέριος καιρὸς, ἀφιεὶς τὴν κατ' αὐτὸν ὑγρότητα, δι᾿ ἣν ὡς πολλὴν αὐτὴν «καταχέων» τῆς γῆς ὠνόμασται ο χειμών,» εἰς αὐχμὸν μετεσκεύασται. Καὶ ἀντὶ πηλῶν καὶ τελμάτων, δι' ὧν ἡ γῆ συνεχομένη κάτω μένει βαρυνομένη, κατακόπτεται εἰς κόνιν, καλῶς ἂν εἴποι τις, θερινὴν, ἢ καὶ ὡς εἰς ἀτόμους λεπτοτομεῖται. Ὁ δὲ ἀήρ τὰ πολλὰ μὲν βούλεται πρὸς ἐκρινὴν ἢ καὶ θερινὴν κατάστασιν ἐξημεροῦσθαι· ὅτε δὲ καὶ ἐνθυμηθείη χειμὼν αὐτὸς εἶναι, ἀλλὰ τότε ὑπερεπιτείνει ἑαυτὸν, καὶ οὐ μόνον οὐρανοῦ γίνεται ἄχος, ὁ δή τις ἔφη, ἀλλὰ καὶ τὸ μέσον αὐτοῦ καὶ γῆς ἅπαν χῦμα συγχέει, καὶ οὕτως ἀπάγει τοῦ παντὸς τὸ κόσμιον ὄνομα. Οοῦ γὰρ ἂν ὅτι κόσμος τὸ πᾶν, ἔνθα ἐσχάτη ἀκοσμία κατακαυχεται; θάλασσα δὲ καὶ αὐτὴ τηνικαῦτα τὰ ζωογόνον καὶ τῷ κόσμῳ φίλιον ἀπολέγεται, ἀναβαίνουσα ἕως τῶν οὐρανῶν, καὶ τοῖς σχίσμασιν ὑποδεικνῦσα γυα μνὴν τὴν ἄβυσσον, ὡς τοῖς μὲν λαχοῦσιν ἐμπλέειν τὸν ᾿Αδην ἀποκληροῦσθαι, κατὰ τὸ πάντη ὁμολογούμενον· τοῖς δὲ κατ᾽ αὐτὴν ζώοις μὴ μόνον μὴ ἐξεῖναι περὶ αὐτὴν ἐλεύθερα διατρίβειν ἐπ' ὠφελείᾳ ἡμῶν, ἀλλὰ μηδὲ ἔχειν, ὅπου καταδύντα περιέσονται. Καὶ οὕτω μὲν καὶ ἡ θάλασσα ὑπερμέμηνεν, οὐκέτι οὐδ᾽ αὐτὴ οὖσα ὅπερ ὑπὸ Θεοῦ τέτακται εἶναι. Τῇ γῇ δὲ ἄλλα ἐπιφορεῖται δεινὰ, τῶν μὲν ἀνθρώτων ὀκνούντων εἶναι, εἰ τὰ τοιαῦθ᾽ οὕτω γίνεται· τῶν δ' ἄλλων ζώων μηδ' αὐτῶν ἑτεροίως ἐχόντων (οὐκοῦν οὐ δὲ φαίνονται τοῖς τε ζητοῦσιν, ἀλλὰ τὰς τῶν πολλῶν ὄψεις ἀποκρύπτονται ἄλλως ἄλλα)· τῶν φυτῶν, τῶν τε μεγάλων, τῶν τε μέσων, καὶ ὅτα δὲ εἰς γῆν ταπεινοῦνται, εἴτε αὐτοφυῶς, εἴτε κατὰ τέχνην, βιαζομένων ἐκσπᾶσθαι τῆς μητρὸς γῆς, ὡς ψεύδεσθαι τὸν τοιοῦτον χειμῶνα τὸ ἱλαρὸν, ὅτε καὶ παραφήνῃ τινὰ ἡμερότητα, καὶ μήτε τὸ χειμερινόν ἄγριον μετριάζειν ἀληθῶς, μήτε τὸ πρᾶον ἐπαληθίζεσθαι. Ποῦ γὰρ πρᾶον τὸ εἰς ἅπαν ὀλέθριον; ιζ. Διαδεξάμενος δὲ τὸν οὕτω πικρὸν χειμῶνα ὁ τοῦ ἔαρος γλυκασμός, ἐξίσταται καὶ αὐτὸς τοῦ καθαρώς γλυκάζειν. Τοῦ γὰρ χειμῶνος τὴν γῆν συμπιέσαντος καὶ πιλήσαντος, ὡς μὴ δυνηθήναι αὐτὴν ἀναμύσαι εἰς βλάστησιν χλόης, οὐκ ἔχει τὸ ἐκτραφησόμενον οὐδὲ ἡ κατὰ τὸ ἔαρ ὥρα· εἴ που priam haud amplius exserunt. Tempus hibernum tantum abest ut naturalem humiditatem, quam abunde in terram demittens (καταχέων) nomen (χειμών) accipit, retineat, ut potius in siccitatem transmutatum sit. Pro lutosis paludibus et cœnosis sentinis quibus terra inundata deorsum comprimitur atque subsidet, in pulverem æstivum eam comminui, ant in atoma dissolvi jure dixeris. Porro ejus temperies tam mitis est, ut veri potius vel æstati convenire videatur. Quando autem forte hiemis partes agere revera conatur, tunc omnem modum excedit, nec tantum tristitia, ut ira dicam, afficitur cœlum, sed etiam quidquid humoris est inter ipsum ac terram effundit, ita ut universum vix mundi nomen mercatur. Quid enim universum adhuc mundus appellabitur,ubi summa immundities insolescit? Quin et mare ipsum vim suam vivificam et erga homines benignam tunc exuit, modo ad eœlum intumescens, modo ad extremam abyssi profunditatem dehiscens, ita ut qui in eo navigant ad inferos detrudi putentur, animalis autem marina, utilitati nestræ inservientia, neque amplius libere ibi versari queant, neque latibula habeant ubi secure recondita vivere possint.Terræ autem alia infliguntur mala. Quando enim talia eveniunt,homines de vita sua timent;animalia idem prorsus sentiunt, quare nec quærentibus apparent, sed ab hominum conspectu alia aliter sese abscondunt; plantæ autem et magnæ et mediæ et quæ ad terram serpunt, seu naturaliter, seu artificiose, ex alma terra violenter evelluntur. Mentitur interdum talis hiems lenitatem, dum aliquid de rigore suo remittit: revera autem nec frigus, ut decet, hibernum attemperat, neque serio agit, quando mansuetudinem simulat. Quomodo enim mansuetudinem dixeris ubi omnia ad interitum vergunt? 17. Hiemem autem acerbam excepit ver dulce, quod tamen revera dulce ac mansuetum non fuit. Cum enim terra hiberno tempore ita compressa constrictaque jacuit, ut ad plantarum incrementum nihil prorsus facere potuerit, tuno sane nec ver habebit quod nutriat; sin habebit, omnino debile

EUSTATHII ThessalonICENSIS METROPOLITÆ erit atque exsiccatum et ad maturitatem perfectam δέ τι καὶ σχοίη, ἀλλ᾿ ἰσχνὸν αὐτὸ καὶ ὑπέρινον, vix venturum. Jam vero licet ad fructum denique edendum pervenerit, vel minutissimus est fructus, vel medulla caret, atque sic spem bonam ab agricola conceptam misere fallit; quid? quod ipsi zephyri illo tempore spirantes infirmitate quadam labore videntur, impediente quominus messem, ut decet, corroborent. 18. Estas subsequens agricolarum manus manipulis vacuas relinquit, siquidem incassum ter. ram calefucit, vel etiam tantopere adurit ut qui eam colunt, tristitiæ æstu consumantur. Succedit denique autumnus, consuetæ pulchritudinis nihil exhibens, sed levem tantummodo gustum suggerens ac desiderium excitans. bit tandem, non, ut in Tantali fabula est, sursum elatus. Illius enim autumnus in altum assurgere conspiciebatur, nobis autem vix imaginationis conceptio, nedum aspectus conceditur. Quemadmodum autem cæteræ, sic etiam uvarum messis sterilis est, adeo ut audactor quis dixerit vinicolarum lacrymas et musti guttas quantitate pares esse. Cæterum hæc calamitas boni quid secum fert, siquidem hominibus vinolentis ebrietatis incitamentum aufert. Attamen melius foret, si vinum ad exhilarandos sobriorum animos abundaret. 19. Quid jam de ventis dicam qui vel parum vel nihil a typhonibus discreparunt? Exitiosi sunt isti venti, velut mali spiritus, ad nihil hominibus utiles, imo, si vertificaliter cum tali impetu in terram irruerint, sine dubio homines et reliqua animantia et corpora auferrent. Nunc vero, recta proruentes, etiam sic obviam factis perniciem afferunt. 20. Aliud malum sunt grandines omnibus terræ frugibus perquam hostiles. Quod enim in vites cum impetu decidant easque male afficiant, quod arborum fructibus illidantur eosque conterant, quod denique messes destruant, vix bonum quid dixeris. Quid? quod etiam in fortia animalia tanta cum vi decidunt, ut illa sauciata corruant; quia et homines ipsos nonnunquam violenter prosternunt. 24. Unde autem hæc omnia nobis obtigere nisi e peccatis nostris? Neque enim eorum quæ nobis intulit, Deum unquam ponitet, neque beneficia nobis conferre obliviscitur. Existimare autem quod elementorum connexus immutatus sit, et natura velut senia hebetata jam viribus careat, ridiculum foret. Jam demonstratio ejus quod diximus, prope adest, ut neque remotis immorantes, neque aliunde argumenta conquirentes magnam operam impendere opus habeamus. Consevimus nonnulli anno præterlapso hic et illic agrum ut telluris experimentum faceremus. Et alius quidem ager reddidit consuetum proventum et aliquid insuper; alius fruges duplicavit; tertius plus dedit, neque simplicitur, sed nimium quantum protulit. Mihi igitur καὶ οἷον μὴ τελεσφορηθῆναι εἰς ἀγαθόν. Ὅτε δὲ καὶ εἰς τέλος ἔλθῃ τοῦ καρπώσασθαι, ἢ λεπτότατος ἀπεκβαίνει ὁ καρπὸς, ἢ κεκὸν μένει τὸ ἀγγεῖον αὐ τοῦ, ψεῦσαν ἀγαθῆς ἁπάσης ἐλπίδος τὸν γεωργόν, ὡς δοκεῖν καὶ τοὺς τηνικαῦτα ζεφύρους ἐξασθενεῖν ἀδυνατοῦντας ἀδρύνειν τὸ λήϊον. ιη'. ᾿Ακολουθοῦν δὲ τούτοις τὸ θέρος κινας ἀφίησ σι δραγμάτων τὰς χεῖρας τοῖς γεωργοῖς, εἰς κενὸν διεκπυροῦν τὰ τῆς γῆς, τάχα δὲ καὶ ἄλλως εἰς του σοῦτον διεκθερμαῖνον, ὡς πῦρ ἐκκαίειν λύπης τοῖς ποιησαμένοις περὶ αὐτήν. Επεται δὲ καθεξῆς καὶ τὰ τῆς ὀπώρας, οὔκουν καλὰ, ὡς τὰ πρόσθεν, ἀλλ' εἰς ὅσον ἀπογεῦσαι ἡμᾶς καὶ ἐρεθίσαι τὴν ὄρεξιν. Τοῦ λοιποῦ γὰρ ἀφίπταται, οὐ μετεωριζομένη κατά τὸν ἐπὶ Ταντάλῳ μῦθον. Ἡ γὰρ ἐκείνου οπώρα ἐβλέπετο ὑψοῦ αἰρομένη· ἡμῖν δὲ οὐδαμοῦ ἐστιν οὐδὲ κατὰ μόνην γοῦν ὅρασιν, ὅτι μὴ ἄρα καὶ αὕτη φανταστικῶς. Αδελφὰ δὲ ταῖς λοιπαῖς οπώραις φρονοῦσα καὶ ἡ κατὰ τὴν σταφυλὴν, ὀλιγοῦται καὶ αὐτὴ, ὡς τολμῆσαί τινα εἰπεῖν παρεξισοῦσθαι τὸ ἐπ' αὐτῇ δάκρυον τοῖς γεωργοῖς τῷ τοῦ γλεύκους σταλαγματι. Καὶ ἔστι μὲν τὸ τοιοῦτον κακὸν ἄλλως καλόν· ἐπιλείψοι γὰρ ἂν οὕτω τάχα τοῖς φιλοπόταις τὸ τῆς μέθης ἐμπόρευμα. Εν δὲ ἂν ὅμως κάλλιον, εἰ ἐπληθύνετο ἐπὶ εὐφροσύνῃ σωφρόνων καρδιῶν. ιθ'. Τί μοι καὶ τοὺς ἀνέμους λέγειν, οἵ μικρον ἢ οὐδὲν διενηνόχασι τῶν τυφωνικῶν; Όλεθρος ἄνεμοι οὗτοι, πονηρὰ καὶ αὐτοὶ πνεύματα, ἀνθρώποις χρήσ σιμοι εἰς οὐδὲν, ἥρπαζον ἂν καὶ αὗτοι ἀνθρώπους καὶ λοιπὰ ζῶα καὶ σώματα, εἴ περ καθετικῶς εἰς γῆν κατασκήπτοντες ἀνεκλῶντο. Νῦν δὲ ἀλλ᾽ εὐ θεωροῦντες, καὶ οὕτως ἐντινασσόμενοι, ἐπὶ πάνωλεθρίᾳ κατασκήπτουσιν, οἷς ἂν προσβάλωσιν. κ'. Δἰ δὲ χάλαζαι κακὸν ἄλλο καὶ αὐταὶ πολέμιον τῇ περὶ γῆν ἁπάσῃ ἐκφύσει. Καὶ ἀμπέλοις μὲν αὐτ τὰς ἐπαράσσεσθαι, καὶ δεινὰ κατ᾿ αὐτῶν ποιεῖν, καὶ κατασκήπτειν καρποῖς δένδρων, καὶ κατατρίβειν αὐτὰ, καὶ ἀχρειοῦν λήϊα τῇ ἐπιπτώσει, οὐκ ἂν δικοίη πάνυ γενναῖόν τι κακὸν τυγχάνειν· αἱ δὲ ἀλλὰ καὶ κατὰ ζώων σφενδονῶνται ἀδρῶν, καὶ αὐτὰ βληθέντα πίπτουσι· καταβάλλουσι δέ που καὶ ἀνα θρώπους ἐπιφερόμεναι. κα'. Πόθεν δὴ ταῦτα πάντα ἡμῖν, ἢ ἐκ τῶν ἡμε τέρων ἁμαρτιῶν; Οὐ δήπουθεν γὰρ οὔτε μεταμεμέληται ὁ Θεὸς, ἐφ᾽ οἷς ἡμᾶς παρήγαγεν, οὐδὲ μὴν ἐξελάθετο τοῦ εὐεργετεῖν. Γελοῖα δὲ καὶ τὸ ὑπονοί σαι, ὡς ὁ στοιχειακὸς εἱρμὸς ἐνήλλακται, ἀτονούσης τῆς φύσεως ὡς οἷον γεγηρακυίας, Καὶ τὸ δεῖγμα τοῦ λόγου ἐγγὺς, ἵνα μὴ πραγματευοίμεθα, τοῖς πόῤῥω ἐνδιατρίβοντες, ἢ καὶ ἄλλως ἀποδεικτικώς πονούμενοι. Εσπειραμέν τινες πέρυσιν ὧδέ που καὶ ὧδε, πειράζοντες οὕτω τὴν γῆν. Ἡ δὲ ἐκεῖ μὲν ἀποδέδωκε τὸ ἀρχαῖον, καὶ τὶ πρός· ἐτέρωθι δὲ εἰς διπλάσιον παρέτεινε τὸν καρπὸν, ἀλλαχοῦ δὲ καὶ εἰς πλεῖον ἐφιλοτιμήσατο, καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ εἰς πολὺ πλέον. Εμοιγ᾽ οὖν γήδιόν τι βραχὺ μεδίμνων τριῶν ἀνταπέδωκεν εἰς ἑξήκοντα ἑνὸς δέοντος. Καὶ

ORATIO ANNO AUSPICANDO HABITA. ἡ γῆ ἐκείνη καταπεπονημένη συχνοῖς ἀρό - parvus ager trium moliorum retribuit sexagies καὶ κατασποραῖς· οὐ μὴν ἀκάματος. Οὐκ ἄρα ἡμᾶς γῆ διὰ γῆρας ἀπεπτείρωται, ἢ ἄλλως ται, ἀλλὰ γεννᾶν ἔχουσα καὶ καλὰ καὶ πολλὰ στα, στερίφη καθίσταται διὰ τὸ ἐν ἡμῖν πειον. Οὐ καρπογονοῦμεν, ἀλλὰ ἀκανθοφοροῦἐκ ἀνασχίζομεν τὴν ψυχὴν συνειδήσεων ἀρόοὔτε εἴς τι βάθος, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐξ ἐπιπολῆς. ἄν, εἴ τι καὶ σπεροῦμεν, σαπήσεται, ὡς ἡ οἶδε σήπειν τὰ ζωογόνα σπέρματα, καὶ ἀνακαὶ καρπὸν προενέγκῃ ἀδρον, δι' οὔπερ έφεσθαι; Συστέλλομεν ἡμεῖς τὰ ἐφ' ἡμῖν καὶ ἀποκρύπτει καὶ ἡ γῆ τὰ ίδια. Παίζο οἷς οὐ χρὴ, καὶ πάσχομεν δεινά, οὐκ ἀντἐν, ἐφ᾽ ὁποσονοῦν δὲ ὅμως. Οι προσδοκώθα χρή προσδοκῶν. Οὐκοῦν οὐδὲ ἡ τροφὴ ἡμῖν εἰς εὔκαιρον. "Πνοιγεν ὁ Θεὸς τὴν αὐτοῦ, καὶ ἦν ἐμπιπλῶν πᾶν ζῶον εὐδοκίας. εὐχοίμεθα, μή ποτε, ἀποστρέφοντος αὐτοῦ σωπον, δικαιωθῶμεν παθεῖν, ὅσα μὴ δι' ἡμῖν. Φαίνεται συνέχειν ἡμῖν ὁ Θεὸς τοὺς οὺς αὐτοῦ ἐν ἀργῇ αὐτοῦ· καὶ τίς ἡ ὀργὴ Αφίημι ἑκάστοις ἐννοεῖσθαι, καὶ ἀνερευνᾶν, Ιυπραγμονεῖν μετὰ συνέσεως. Ει δέ τις αυ :α:οῦσθαι ἐθέλων εἴποι μηδὲν εἰδέναι ποιεῖν, ερ παροργίζεται ὁ Θεὸς, παρελθέτω εἰς μέσ αἱ ἐγὼ μὲν, ἐὰν οὕτω τύχῃ, οὐκ ἂν οὔτε τὸν ἄνθρωπον, οὔτε γινώσκοιμι, τί ποτε αὐτός· πτοείσθω δὲ ἐκεῖνος, μή ποτέ τις εἰσ τὸν καὶ τὴν αὐτοῦ πολιτείαν ἐκπηδήσῃ ἐλέγ- Ο εἶνον μὴ ὄντα δίκαιον κατὰ τὴν αὐτοῦ οἴηιλ᾽ ἐποφείλοντα καὶ ποινάς. Ἐγὼ οὖν αὐτὸς ιβάνω αὐτίκα νῦν ἁμαρτάνειν, ὅτι πολλούς καταγελάν μου τῆς διδασκαλίας, εἰ μηδενί ἐν ἀγαθῷ, εἶτα διδάσκω ἑτέρους. minus uno. Erat autem ager ille frequenti oratione præparatus et bene seminatus, quamvis non indefessus. Haud igitur vetustate sterilis facta est terra nostra aut alio modo infirmata, sed cum et pulchros et multos fructus proferre valeat, per nostram malitiam ad sterilitatem redigitur. Nos non fructus,sed spinas proferimus. Neque profunde, neque superficialiter conscientiæ aratro animam findimus. Quomodo igitur, etiamsi quid seminaverimus, putrescet,quemadmodum natura in putredinem abire facit semina, et efflorescet et aptum proferet fructum quo homo nutriri possit? Abscondimus nos nostra bona, et sua quoque terra abscondit. Ludimus in quibus non decet, et mala patimur, non congrua quidem, sed lamen aliquo modo. Non exspectamus, ubi oportet exspectare. Itaque nobis nec alimentum opportuno tempore datur. Aperuit Deus manum suam utomnia animantia benedictione impleret. Nunc autem precemur, ne unquam, Deo vultum suum avertente, ad ea patienda condemnemur, quæ non ab eo petivimus. Misericordiam suam Deus cohibere videtur in ira sua; et qualis hæc ira! 22. Omitto singula examinare ot investigare et curiose perscrutari.Si quis autem semet ipsum justificare volens dixerit, se nihil facere scire quibus Deus ad irama provocatur, in medium prodeat. Quod si revera contingat, ego quidem fortasse nec hominem istum novi neque scio, si qua in re peccaverit, vereatur autem ille ne quis, eum ejusque mores cognoscens, prosiliat eumque coarguat non solum, licet ipse opinetur, non justum, sed etiam qui pœna dignus sit. Quod autem ad me attinet, ipse nuno peccare mihi videor, quia multi mem doctrine irridebunt, siquidem ego, nullo abundans bono, tamen alios doceam. Καὶ εἴθε μὲν μὴ οὕτως ἔχοι τοῦτο! Οὐδὲ γὰρ τοῦ διδασκάλου βίον περιεργάζεσθαι τους τε ις, ἀλλὰ τὸ διδασκόμενον ἐπισκήπτεσθαι, καὶ ὐτὸ ποιεῖν, εἴπερ ὀρθὰ διδάσκει καὶ ἀνεπι Τέως γε μὴν ἐπιδείξω καὶ δακτύλω, εἴ γε θε, τοῦτον καὶ ἕτερον καὶ ἐκεῖνον καὶ ἄλλον ιένους, εἰ καὶ τὸ στόμα κατὰ τὸν εἰπόντα υπι, καὶ μυκτηρίζοντας καὶ στρέφοντας ὑπὸ δοῦσι τό· «Τί φλυαρεῖ ὁ μέγας παπᾶς;» αἱ καὶ γελᾶτε, ὦ οὗτοι, καὶ καταγελᾶτε, καὶ indulgete ludibriis, et obturate aures, et pergite in τε, καὶ βύετε τὰς ἀκοὰς, καὶ ἐξανύετε τὸν περίπατον, οὗ τὸ τέλος κρημνὸς ὁ ἐς κόσ 23. Utinam hæc non ita se habeant! Neque enim boni magistri vitam curiose perscrutari debent discipuli, sed potius doctrinam animo expondere et secundum eam agere, si nimirum recte ac bene docet. Jam vero, si vultie, digito monstraro possum hunc et illum qui mihi illudunt, quamvis, uti dicitur, linguis faveant, qui irrident atque inter dentes versant illud: «Quid nugatur magnus pontifex?» Ridete modo, o miseri, irridete, et Αναμιμνήσκω πάλιν περὶ τῆς ἐν ἡμῖν δι ας δι᾿ ἣν συναντώντες ἀλλήλοις, ἔμπροσθεν αλιῤῥημονοῦμεν καὶ εὐπροσήγορα φθεγγόπαραλλάξαντες δέ τι βραχὺ καταπτύομεν ἀλο βορβόρους βλασφημιῶν. Τί εὐκολώτερον, ὦ τε, τοῦ ἀπαλλαγῆναι τοιούτου κακοῦ; Μιαὶ βαρέως ἔχεις ἐπί τινι. Οὐκοῦν μήτε προσ5, μήτε τὸ «χαίρε» προσείπῃς· ἀλλὰ ἀντιὢν ἀπαλλάγηθι τοῦ ἀνδρός. Κατακύψας δὲ PATROL. GR. CXXXV. via consueta quæ tandem præcipiti impetu in malam rem vos deducet. 24. Commemorabo etiam illam verborum ancipitem simulationem qua fit ut, invicem obvii facti, speciosis verbis utamur et gratulationes promamus, paululum vero prætorgressi calumniarum sordibus invicem polluamus Quid facillius est,o homo, quam hoc vitio liberari? Odisti aliquem eique male cupis. Neque igitur salutes, neque salvere eum jubeas, sed cum ei occurris, remotum te teneas. Dum autem sic frustra eum salutas et caput inclinas

et, licet eum odio habeas, gratulabunda voce allo- εἰς προσκύνησιν οὕτω μάτην, καὶ χαρὰν προσφω queris, mentiris uti non oportet. Quænam enim νήσας τῷ μισουμένῳ, ἐψεύσω εἰς οὐδὲν δέον. Τίς necessitas? γὰρ ἡ ἀνάγκη; 25. Porro mentionem injiciam calumniarum quibus plus quam dulcissimo melle delectamur. Quale lucrum inde enascitur? Habes cur alium incuses. Adi eum, loquere, perora, et si convictum puniendum censes, trade eum legi ut pœnæ statutæ subjiciatur; si tu ipse redargutus discessisti, age silentium. Calumniando enim nihil perficis, et hoc solum lucraris, ut nugatoribus accensearis atque canum more latrare videaris. Nimirum canes quoque, ubi mordere nequeunt, latratu suo aerem fatigant. 26. Denique impetus contra Dei Ecclesiam ne. fandos silentio præterire haud possum. Paucis abhinc diebus, civis quidam nostræ urbis nummularius, de quo breviter dicam (impia enim facta prius atque ante multum tempus commissa non commemorabo), cum ipsius servus miser in Magnam ecclesiam Dei confugisset, hostis Latini instar, quales nos quoque, proh dolor! experti sumus, accurrit et infelicem illum homunculum non ex atriis ecclesiæ, non e vestibulo aut pinna templi, sed e media ecclesia protraxit, et velut lupus agnum, arripuit domumque deduxit. Neque cogitans, se illum e Dei manibus eripuisse, capillos ei evulsit, non simpliciter, sed quasi mentis usu eum privare deberet, deinde totum corpus illius pessime tractavit atque innumeris verberibus afflixit: et quemnam magnus iste beros percussit? Scilicet eum qui ob teneram ætatem vix firmo pede " incedere posset. Postquam ita servulum affecerat ejusque, ut ita dicam,animam devoraverat, ad pedes descendit quos non minus curat, (quemadmodum ipsum utinam alius quis curet!) vinculis ferreis ornans. Deinde etiam suspendit miserum mancipium crudelis conservus, ita ut ne solo quidem insisteret,et sic quæ non licet perpetravit. Denique illum involvit sacco, quo ne Ninivitæ quidem, ex mea sententia, sed gravius peccantes involvi debuissent. Et sic quidem in te, o puerule miserande, peccavit ille, quia ad Deum accurrere ausus es. Quis autem te, o pueri carnifex, digne puniat, qui tam impudenter, si veritatem confiteri licet, Deo ipsi vim intulisti? Cum enim ira tua rabida ita te impelleret, ne Deo quidem pepercisti, cujus manu apprehensum videbas puerum. Deliquisti, o servule, quod non ad paternum tui domini sepulcrum accurristi. Tunc enim revera tibi impius parsurus fuisset. Quemnam hominum latronis more tu non aggredieris,o impudentissime, qui sic divina impuguas? Quemnam revereberis mortalium, o stultissime, qui nec Dei rationem habes? Securitatem præbent sanctorum regum columnæ,si quis ad eas confugerit. Tu autem Dei supplicem vi abripere haud erubuisti, o proterve! Que autem adversus deplorandos sacerdotes Dei evomuisti, etiamsi homo pravus ista audiens disrumpatur, dicant illi κε'. Ὑπομιμνήσκω καὶ περὶ τῶν διαβολῶν, αἷς ἐντυφῶμεν ὡς οὐδὲ τοῖς ἐκ μέλιτος γλυκασμοῖς. Τί κέρδος ἡμῖν ἐν τούτων; Ἔχεις εἰπεῖν κατηγορίαν ἐπὶ τῷ πλησίον. Ἔνστηθι κατ' αὐτοῦ, λάλησον, δια κασον. Καὶ ἢ καταδικάσας παράδος τῷ νόμῳ τὸν ἀναχθέντα, καὶ πασχέτω τὰ νενομισμένα ἢ ἀπενεγκάμενος τὴν ἐλάττω, ηρέμησον. Διαβάλλων γὰρ ἀνύεις οὐδὲν, κερδαίνεὶς δὲ μόνον τὸ στόμαργος εἶναι, καὶ δοκεῖν βαύζειν κυνηδόν. Καὶ γάρ τοι καὶ κύνες καταδολεσχοῦσι μάτην εἰς ἀέρα, ὅτε μὴ δάκνειν ἔχουσιν. κς'. 'Ανάμνησιν ὑποβάλλω καὶ τῶν κατὰ τῆς Εκκλησίας τοῦ Θεοῦ δεινῶν ἐγχειρήσεων. Ἡμέ ραι τινὲς αὗται ὀλίγισται, και τις πολίτης ἐν ἡμῖν ἀργυραμοιβος, βραχέος λόγου άξιος (ἀφίημι γὰρ τὰ πρὸ καιροῦ πλείονος καὶ παλαίτερα πάνδεινα), δου λάριον οἰκτρὸν προσφυγὸν τῇ καθολικῇ τοῦ μεγά λοῦ Θεοῦ ἐν ἡμῖν ἐκκλησίᾳ, ἐπιδραμὼν ἐκεῖνος, οἷα καί τις Λατίνος πολιορκητής, ὁποίων καὶ απ τῶν οἴμοι πεπειράμεθα, ἐξέσπασεν ἐκεῖνο τὸ ἔλε νὸν ἀνθρώπιον, οὐ τῶν ἐκκλησιαστικῶν προαυλίων, οὐ τῶν προτεμενισμάτων, οὐ τῶν πτερυγίων του ναοῦ, ἀλλ' αὐτοῦ ἐκείνου μέσου· καὶ ἀράμενος ἀπ γαγεν οἴκοι, λύκος ἀρνίον. Καὶ οὐκ ἐνθυμηθείς, ες ἐκ Θεοῦ χειρῶν αὐτὸ ἦρε, τήν τε κεφαλὴν ἐψίλευσε τριχῶν, οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ' ὡς εἰ καὶ πυριῶν αὐτὴν ἔδει φόβῳ παραφροσύνης, καὶ αὐτῆς ὑποκαταβάς γίνεται τῆς ὅλης σαρκὸς, καὶ πληγὰς ὁλομελεῖς ἐπιτίθησι, τίνα τύπτων ὁ μέγας γεννάδας; τὸν οὐδὲ στεῤῥὰ βαδίζειν δυνάμενον διὰ τὸ κατὰ τὴν ἡλικίαν πανάπαλον. Προνοησάμενος δὲ οὕτω τοῦ παιδίσκου, καὶ τὸ ψυχάριον αὐτοῦ, ὡς οὕτως εἰπεῖν, ἐκροφ σας, καταβαίνει περὶ τοὺς πόδας. Καὶ ἐπιμελείτε καὶ αὐτῶν, ὡς καὶ αὐτοῦ ἐπιμεληθείη τις ἕτερο κοσμήσας κλοιῷ τῷ ἐκ σιδήρου· εἶτα καὶ μετεια ρίσας τὸ ἐλεεινὸν ἀνδράποδον, οἷα μηδὲ γῆν πατε αὐτὸ ἀξιῶν ὁ ἀνηλεής σύνδουλος, ἐποίει τὰ μ καθήκοντα. Τέλος δὲ σάκκῳ περιστέλλει ἐκεῖνο οὔπερ οὐδ᾽ ἂν εἶμαι Νινευῖται, ἀλλ᾽ οἱ καὶ πλεί πταίοντες ἄξιοι. Καὶ αὐτὸς μὲν, ὦ παιδάριον οἴκτι στον, τοιαῦτα πεπλημμέληκεν ἐπὶ σοί, διότι τετόλ μηκας δραμεῖν εἰς τὸν Θεόν. Σὲ δὲ, ὦ τοῦ παιδὸ ἀλιτήριε, τίς ἂν ἀξίω, μετέλθῃ, οὕτως ἀναιδῶς βιά σάμενον Θεὸν αὐτὸν, εἴ τι χρὴ λαλῆσαι πρὸς ἀλα θειαν; Οὕτω γὰρ τοῦ ἀλογίστου θυμοῦ ἐλαύνοντά σε, οὐκ ἂν οὐδ᾽ αὐτοῦ Θεοῦ ἐφείσω, εἰ τὴν ἐκείνο το χεῖρα δραττομένην ἔβλεπες τοῦ παιδός. Επταισ ὦ δουλίδιον, ὅτι μὴ τῷ πατρικῷ τάφῳ τοῦ σου δε σπότου προσέδραμες. Η γὰρ ἂν ἐφείσατό σου ἀνόσιος. Τίνι τῶν ἀνθρώπων οὐκ ἂν ἐπιδράμεσος ληστρικῶς, ἀναιδέστατε, ὁ κατὰ τῶν θείων τοιο τος; Τίνα τῶν ἀπάντων ἐντραπήσῃ, ἀπαίδευτε, τοῦ Θεοῦ μὴ ἐπιστραφείς; Ασυλοι αἱ τῶν ἁγίω βασιλέων στῆλαι, εἴ τις αὐταῖς προσφεύξεται. Κατ σὺ τὸν τοῦ Θεοῦ ἱκέτην ἀπεθρασύνω πρὸς βίαν άγο πάσαι, ταμώτατε. δὲ κατὰ τῶν ἐλεεινῶν πα

ORATIO ANNO AUSPICANDO HABITA. πάδων ἐζήμεσας τῶν τοῦ Θεοῦ, εἰ καὶ διαῤῥήγνυται qui u raptore audierunt, ob quæ sancti lacrymaὁ πονηρὸς ἄνθρωπος τοῦτο ἀκούων, λεγέτωσαν οἱ ἀκούσαντες ἐκ τοῦ ἄρπαγος, ἐφ' οἷς οἱ μὲν ἱεροπρεπεῖς κλαύσονται, οἱ δὲ περιφρονηταὶ τῶν θείων γελάσονται, μήποτε δὲ καί τινες τῶν ἐκκλησιαστικῶν, οὕς ἐκ τῆς ἀγορᾶς ὁ τοῦ Θεοῦ ναὸς δεξάμενος καθιέρωσεν, ὀκνοῦντας μὲν οἶμαι ἱερᾶσθαι, τοῦ δὲ ἀγοράζειν ἐφιεμένους ὡς πρότερον. Καὶ μὴν ὁ θειότατος ἐκεῖνος τελώνης, εἰς μαθητείαν κληθεὶς καὶ προσληφθεὶς τῷ ἡμῶν σωτῆρι Χριστῷ, οὐκ ἀνέκαμ ψεν ἐπαὖθις ἐπὶ τὰ πρότερον. Οὐκοῦν ἐχρῆν καὶ τοὺς παρ' ἡμῖν Ἱεροὺς τούτους γενομένους τῆς καθαρότητος μὴ ἀνακάμπτειν ἐπὶ τοὺς πάλαι συρο φετοὺς, οἷς ἐνετράφησαν. Ο ἁγιωτάτη Εκκλησία τοῦ Θεοῦ, ἔμελλες ἄρα παρὰ τοιούτου ἀνδρὸς περιο υβρισθῆναι. Εἶθε δὲ εἴη τοῦτο ἔσχατον, καὶ μὴ ἄλο λως ἀρχὴ, δ καὶ μάλιστα πεφόβημαι. Ἐπὶ δὲ τούτοις οὕτως εἰσί τινες ἁπαλοὶ τὰς ψυχὰς καὶ γενναῖοι φέρειν ἔλθη τοιαῦτα, ὥστε καὶ προσιόντες ὑπαικαλλουσι, καὶ γλυκέα λαλοῦντες παρακαλοῦσιν εἰς τὸ ὑπὲρ τῆς εἴτε Σφιγγός ταύτης, εἴτε καὶ Σκύλλης, ὧν ἔκατέρα ἀνθρώπους ἤρπαζον, οὐ κατὰ τὰς περιᾳδομένας ᾿Αρπυίας, ἀλλ᾿ ὥστε διασπαράξαι εἰς ἄλεθρον. Τί παραλαλεῖτε, ὦ οὗτοι; Εὐξαίμην ἄν Οἰδίποδά τινα καὶ νῦν εὑρεθῆναι ἤ Οδυσσέα, ὃς ἔσχεν ἂν ἐξαφανίσαι τοιοῦτον κακόν. Σκύλλα μὲν γὰρ Σικελικὴ ἐκείνη τοὺς παραπλέοντας ἀνελάμβανεν ὑψοῦ, καὶ ἀπῆγε τοῦ ζῆν· ἡ δὲ Θήβηθεν ἐκείνη Σφίγξ τοὺς ἐκ τῶν ἀμφόδων ἀνάγουσα, ἐθινᾶτο ἐπὶ τῶν τε.Λέων. Θὴρ δὲ οὗτος ὁ Μακεδονικὸς οὐκ ἐκ βεβήλων τόπων, ἀλλ' ἐκ μεσαιτάτου θειο- buntur, contemptores autem religionis subsannabunt, imo vel nonnulli ecclesiastici, quos e foro exceptos templum divinum consecravit,qui tantum abest ut sacro munere fungantur, ut veluti antea negotiis forensibus vacare cupiant. Sanctissimus ille vectigalium exactor, qui a Servatore nostro Christo vocatus inter discipulos recipiebatur, nunquam prioribus iterum inhiavit. Quare nec ii qui inter nos ad puritatem consecrati fuere, ad priorem cui innutriti erant immunditiem reflectere cursum debuissent. tali igitur homine tu, o sanctissima Dei Ecclesia, contumelia eras afficienda! Utinam vero hoc finis sit, neque potius initium! Valde enim hoc timeo. Ad hæc autem quidam adeo molli sunt animo et tam mansuete ejusmodi injurias ferunt, ut accedentes etiam placare et dulcisona voce demulcere conentur, et id quidem in re quæ atrocitate superat fabulam Sphingis ac Scyllæ quæ ambo homines rapuerunt, non ut illæ quæ in fabulis sunt Harpyiæ,sed ad eos miserabili neci tradendos. Quid nugamini, o miseri? Magnopero cuperem, ut OEdipus quidam aut Ulysses etiamnum inveniretur qui ejusmodi malum delere possent. Scylla enim illa Sicula præternavigantes in altum ejectos vita privavit: Sphinx aulem Thcbana homines e biviis allectos super urbis mœnibus devoravit. Hæc autem bestia Macedonica non e locis profanis, sed e media æde divina eo qui illuc confugerat erepto horrendum piaculum commisit. En recentem hanc vobis, o fratres, exposui injuriam, novam contumeliam adversus Deum peccatum, indifferentiam improbam, quam non diffitebimini,ad quam non potestis opponere illud: Unde hoc manifestum? aut istud: Calumniam bouno patitur, aut hoc: Demonstretur. Equidem ut hæc res aliquot diebus prius aut serius acciderit, nihil opponam, sicut vos Doi Ecclesiam dehonestatam esse non negabitis.Jam neque opponendi est loeus, neque negandi. Qualis autem homo prærogativam ecclesiasticam violavit! Quid faciemus,si quid gravius alicunde acciderit? Patrocinio vestro fruitur iste, o humani mediatores, quamvis violentiæ inimici; igitur justificatus sit. Cæterum non possum quin hac de re sæpissime lacrymas me fusurum promittam. Nobis miseris non sufficiunt innumera quæ nobis invicem machinamur mala, sed jam etiam Deo vim inferimus, ut scilicet terrore perculsus vel invitus prospera anni auspicia nobis concedat! τάτου οἴκου ἁρπάσας τὸν αὐτῷ προσπεφευγότα, G ecclesiasticam, scelus manifestum, nuperrimum δεινὰ διέθετο. Πρόσφατον ἰδοὺ τοῦτο ὑμῖν, ὦ ἀδελφοί, περιηγσάμην φορτικόν, νεαρὰν ὕβριν ἐκκλη σιαστικὴν, ὑπόγυιον ἐλεεινόν, χθιζὸν ἁμαρτημα εἰς τὸν Θεὸν, ἀδιαφορίαν ἔκδικον, ἤν οὐκ ἂν ἀρνήσης σθε, πρὸς ἦν οὐκ ἂν ἔχοιτε εἰπεῖν τό· «Πόθεν τοῦτο δῆλον;» καὶ τό· «Συκοφαντεῖται ὁ ἄνθρωπος,» καὶ τό • Αποδειχθήτω.» Εἰ δέ τινες ἡμέ και πλείους τῶν μέχρι τῆς ἄρτι ἐμέτρησαν καιρὸν μικρότερον, οὐκ ἔχω ἀπισχυρίσασθαι, ὡς οὐκ ἂν ἀπαρνήσησθε καὶ τὴν ἐνεστῶσαν ἐκκλησιαστικὴν ἀτιμίαν. Νῦν δὲ οὐκ ἔστιν οὔτε ἀντειπεῖν, ούτε ἄρνησιν προενεγκεῖν. 2, οἷος ἄνθρωπος κατεξανέστη προνομίου ἐκκλησιαστικοῦ! Τί ποιήσομεν, εἴ τι μεῖζυν ἔλθοι ποθέν; Μεσιτεύεται ὁ τοιοῦτος ὑφ᾽ ὁμῶν, ὦ φιλάνθρωποι μεσῖται, μή που δὲ καὶ φίλάρπαγες· καὶ ἔστω δεδικαιωμένος. ᾿Αποκείσθω δέ μοι λόγος, ὡς ἀντὶ τούτων πολλὰ κλαυσόμεθα ὕστε ρον. Οὐκ ἀρκεῖ τοῖς ἐλεεινοῖς ἡμῖν, ὅσα κατ᾿ ἀλλή λων τεκταινόμεθα, ὧν οὐδὲ ἔστιν ἀριθμός· ἀλλ᾿ οἶμαι, πτοηθεὶς εὐλογήσῃ ἄκων ἡμῖν τὸν στέφανον τοῦ κ. Ἀλλ᾽, ὦ Κύριε, Κύριε, ὄρθωσον ἡμᾶς, οὐ προσκόπτοντας, οὐ σφαλλομένους, οὐ καταπίπτον12ς, οὐδὲ καταπεσόντας ἄρτι, ἀλλ᾽ ἐκ μακροῦ καὶ κειμένους, καὶ τῷ πτώματι οὐ μόνον ἐμβραδύνοντας, ἀλλὰ καὶ ἐμβαθύνοντας. Εὐλόγησον ἡμᾶς, ἵνα οὕτως, εὐλογηθέντων ἡμῶν, καὶ ἀκολούθως άρες σκόντων σοι, εὐλογηθείη καὶ ὁ κύκλος τοῦ ἐνιαυτοῦ ἰδοὺ καὶ κατ᾿ αὐτοῦ Θεοῦ γινώμεθα ἰσχυροί, ὡς ἂν ἐνιαυτοῦ. 27.Sed tu,o Domine,erige nos, qui non offendimus, non cadimus, non ruimus, neque super cecidimus, sed ex longo inde tempore, et jacemus, et casum non solum protrahimus,sed etiam augemus. Benedicas nobis, ut sic, ubi benedictionis tuæ participes ideoque tibi grati facti erimus, per tuam benignitatem etiam circulus anni benedicatur. Aliter

enim hoo feri non posse bene perspicio. Nobis διὰ τῆς σῆς χρηστότητος· "Αλλως γὰρ, καθὰ συν enim impossibile hoc ob perversitatem.Tibi autem soli possibile, utpote omnipotenti hominumque amico. Tolerantiam nobis exhibe, licet tolerantia Indigni simus. Conducas impetuosos. Reducas ere rantes. Rectos reddas perversos. Promoveas edoceasque illos qui ad puerilem ac reprobum sensum sese converterunt. Corrobora dissolutos, confirma debiles,illumina stolidos,condona prudentiam mente captis.Institue nos, ut non exspetamus demonstrationem de quibus erudimur.Sæpe enim interrogamus: Unde demonstratur, nos peccare? Ο ignoO rantiam! Non judicamur, ο fratres, non coarguimur, non curiose inquirimur, sed tantummodo per institutionem admonemur. Admonitio autem haud semper necesse est ut peccatum antecedens sanet, sed interdum præservare debet, quemadmodum nonnulla medicamenta. Si igitur me admonente efferaris, o frater, neque placide aures mihi præbes, sed demonstrationes requiris, suspicionem moves quod prius peccaveris. Cur igitur teipsum prodis? Cur accusationem adversus te provocas? Audisti admonitionem; adora et sile, ut sio pec- 'cati expers appareas. 28. Hæc igitur sic in nobis, o Servator, perfice, contumeliam cohibo ecclesiæ illatam et impetum illum audacem, insensatum, illiberalem, illegalem, multis verberibus dignum,sacrilegum. Annon hic de sacrilegio agitur ejusmodi quod vel infaustus Afratas agnoscere debeat? Alias enim sacrilegium clam et in occulto perpetrari solet. Hic autem nihil ocoulti est aut absconditi, imo plena luce in hominumque conspectu ille ad Deum preces faciens cum violentia abactus esi, sacrilege ereptus (e templo nimirum) et deductus veluti a bestia fera dentibus frendente et apri instar spumante. Oculis nostris adhuc observantur mala in urbis expugnatione nobis illata, quarum auctores in primis Afri e Sicilia adventantes fuere. Jam vero vilis iste Afratas mihi videtur unus esse ex illis Afris qui vel sanctis ecclesiis manus injecerunt. Illos autem utinam nunquam in posterum videamus,o Servator noster Deus et redemptor et liberator! Hunc autem videamus, et ipsum meliorem factum, et alios meliores reddentem. Tu in misericordia et vituperio informare nosti: tu variis modis nosti convertere. [ Ita, si ille tandem ad res divinas diligendas adducatur, discedimus, licet calamitatibus oppressi et stolidis hominibus illi similibus, si qui adhuc inveniantur. Ego enim precor, ut nemo alius isti similis flat, et comprecantur mecum idem cuncti te colentes, quorum preces exaudias benedictus in sæcula sæculorum. Amen. ορῶ, γενέσθαι τοῦτο οὐ δυνατόν. Οὐ δύνατὸν δὲ τό γε εἰς ἡμᾶς ἦχον ἐκ φαυλότητες. Σοὶ δὲ μόνῳ δυο νατὸν, τῷ καὶ παντοδυνάμῳ καὶ φιλανθρώπῳ. ᾿Αν έχου ἡμῶν, εἰ καὶ μή ἐσμεν ἄξιοι τῆς ἀνοχῆς. Οδήγει παροιστροῦντας. Ἐπάναγε πλανωμένους. Διόρθου στεβλουμένους. Ενηλικίου καὶ σωφρόνιζε στρεφομένους εἰς παιδαριώδη νοῦν ἀδόκιμον. Σύρο ραπτε παραλυομένους, ἐκλυομένους συνάρμοττε, σόφιζε ἀπονενοημένους· ἐντίθει νοῦν ἀπολωλεκόσι τὰς ἀρθὰς φρένας. Δίδαξον ἡμᾶς μὴ ἀπαιτεῖν ἀπο δείξεις, ἐφ᾽ οἷς παραγγελλόμεθα. Συχνὸν γὰρ ἐν ἡμῖν καὶ τὸ· «Πόθεν νηλοῦται, ὅτι πταίομεν;» Ω τῆς ἀνεπιστημοσύνης! Οὐ δικαζόμεθα, ὦ ἀδελ φοί, οὐκ ἐξελεγχόμεθα, οὐ πολυπραγμονούμεθα· μόνον δὲ διδασκανικῶς παραινούμεθα. Παραίνεσις δὲ οὐκ ἐξ ἀνάγκης ἅπασα θεραπευτικὴ ἐπὶ φθά σαντι ἁμαρτήματι, ἀλλὰ που καὶ προφυλάσσουσα, οποία δή τινα καὶ τὰ ἱατρευτικά φάρμακα. Εἰ γοῦν καὶ ἐμοῦ παρρινοῦντος ἐξαγριαίνῃ, ὦ ἀδελφὲ, καὶ οὐ προσηνῶς ἀκούσεις, ἀλλὰ ἔλέγχους ἀπαιτεῖς, υπόνοιαν πέμπεις, ὅτι σθάσας ἔπαισας. Τί γοῦν σεαυτὸν φαίνεις; Τί κατηγορίαν ἐνιστῆς ἐπὶ σοὶ αὐτῷ; Ἤκουσας παραίνεσιν· προσκύνησον, καὶ σί γησον, ὡς ἂν οὕτω δοκοίης ἀναμάρτητος. κη'. Ταῦτά τε οὖν οὕτως ἐν ἡμῖν, ὦ Σῶτερ, και τάρτισον, καὶ στῆσον τὴν ἰδοὺ κατὰ τῆς ἐκκλη σίας ὕβριν, καὶ τὸ κατ' αὐτῆς ἐμπήδημα, τὸ θρασύ, τὸ ἀλόγιστον, τὸ ἀπαίδευτον, τὸ ἔκνομον, τὸ πολύ λῶν πληγῶν ἄξιον, τὸ ἱεροσυλικόν. Καὶ μὴν οὐκ ἔστιν ἐνταῦθα σύλημα, ἵνα καὶ ἱεροσυλεῖν δοκοιη ὁ ἀπόφημος ᾿Αφρατᾶς; Συλᾷ μὲν γὰρ ὁπωσοῦν ὁ παρακρυπτόμενος, Ἐνταῦθα δὲ οὐδέν τι κρυφαῖον, οὐδὲ λαθραῖον· ἀλλὰ ἀνέδην ὑπὸ φωτὶ αιθριάζοντι καὶ ὀφθαλμοφανείᾳ ὁ εἰς Θεὸν ἱκετεύσας ἀπήχθη, συληθεὶς μὲν (οὐκοῦν ἐκ τοῦ ἱεροῦ), ἀφαρπαγεὶς δὲ ὡς ὑπὸ θηρὸς, τετριγότος οδόντας καὶ σιελῶδες παφρίζοντος. Ετι πρὸ ὀφθαλμῶν οἷον ἡμῖν τὰ ἐν τῇ ἀλώσει κακὰ, ὧν συνεργάται δτιμάλιστα οἱ ἐκ Σικελίας Αφροι. Ἔστω δὴ καὶ ὁ πιτυρίας οὗτος Αφρανᾶς, ὡς οἱά τις εἷς ἐκείνων τῶν ᾿Αφρων, οἱ καὶ αὐτοὶ τῶν ἁγίων κατεπεχείρησαν ἐκκλησιῶν. 'Αλλ' ἐκείνους μὲν μηκέτι ἴδοιμεν, ὦ Σῶτερ ἡμῶν Θεὲ, καὶ ῥῦστα καὶ ἐλευθερωτά. Τοῦτον δὲ ἴδοιμεν, αὐτόν τε σωφρονισθέντα, καὶ ἑτέρους δὲ σωφρονίσαντα. Οίδας παιδεύειν ἐν ἑλέει καὶ ἐλέγχῳ. Οίδας ἐπιστρέφειν πολυμεθόδως· ὡς, εἴ γε ὁ τοιοῦ τος εἰς τέλος ἐπιχαρείη τοῖς θείοις. οἰχόμεθα, τὸ μὲν θλίψεσι, τὸ δὲ καὶ ὑπὸ τῶν ὁμοίως αὐτῷ Ἀφραδέων, εἴ τινές που καί εἰσιν. Ἐγὼ γὰρ εὔχομαι, μηδένα ἕτερον τοιοῦτον ἐκβῆναι· συνεύχονται δὲ τοῦτο καὶ οἱ σοὶ θεράηοντες ἅπαντες. ὧν καὶ ἐπακούοις, εὐλογητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, Αμήν.

omnino inscius,ex eo fonte snmpserit,e quo David, ἔδοτο πίνειν τοῖς μέροψι τοῖς διψῶσι τὰ τοῦ Θεοῦ. Ο δὲ μετὰ τὴν διδασκαλίαν ἐκείνην ἐπενεθυμήθην καθὰ ἐφάμιλλος, τοιόνδε ἐστί. Παρῆλνε τὴν ὀγδόην καὶ ἐννάτην ὁ τρέχων ἄρτι Φεβρουάριος, καὶ ἡ ταύτην προάγουσα ἑσπέρα ἐπανηγύριζε τὸν εἴτε παρεν θέντα καὶ ἐμβόλιμον μάρτυρα τοῦ Χριστοῦ, εἴτε πως βιαστὴν τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν Νικηφόρον, μά λιστα μὲν οὖν τὸν ὡς ἐκ παρόδου καὶ ἀπραγματούτως καὶ ἀνελπίστως ἐντετυχηκότα σωτηρίῳ θησαυρῷ, τὸν τῆς «μνησικακίας» μὲν ἔλεγχον, τῆς δὲ μετανοίας διδάσκαλον ἔμπρακτον, καὶ τῆς ἐν Θεῷ ἀγάπης λαμπρὸν κήρυκα· ὃς τὸν ἄθλιον Σαπρίκιον εὐρηκὼς ὁρμῶντα νίκην, ὅ φασιν, ἀλαλάξαι κατὰ δ τοῦ κοινοῦ πολεμίου δαίμονος, καὶ τὸν τῆς νίκης στέφανον θεασάμενος ὑπερπετόμενον τῆς ἐκείνου και φαλῆς ὡς οἴδατε καὶ ὑμεῖς, τῆς ἱερᾶς ἱστορίας ἐναλλαξάμενοι), αὐτὸς μὲν ἐκληρονόμησεν αὐθωρὸν τοῦ ἐν ὀφταλμοῖς ἐκκειμένου θεόθεν κάλλους, προδραμὼν οἷον ὡς ἐν ἀγῶνε ἀεθλευτικῷ, ἐκεῖνον δὲ ἀφῆκε πεπνωκότα καταπατηθῆναι τῷ δαίμονι. Οτε καὶ ἦν θαυμάσαι, ἠλίκαν ἐδραμοτούργησε κατὰ τοῦ Σαπρικίου ὁ πονηρός. Φίλον γὰρ ἐκεῖνον προφανέντα τῷ Θεῷ, καὶ τῇ προθέσει τὴν ψυχὴν θέμενον ὑπὲρ τοῦ Δεσπότου εὐαγγελικῶς, ἀπέσπασεν ἐν ἀκαρεῖ χρόνῳ, σχοινίῳ «μνησικακίας» ἀφελκυσάμενος, οὐ προνοησάμενος, ὅτι ἀντάλλαγμα τοῦ προαπωσαμένου ἕτερός ἐστι μάρτυς Θεοῦ· ἀλλὰ σπουδής θέμενος μὴ δύο καλοὺς ἀνθρώπους οἰκειωθῆναι τῷ παμβασιλεῖ, ἕνα μὲν τὸν αὐτῷ μεμαρτυρηκότα, ἕτερον δὲ τὸν τῆς αὐτοῦ κληρονόμον εὐχῆς. eum ipse quoque hausisset, iis mortalibus dedit bibere qui res Dei sitiunt. Quod vero. a novissima oratione, pro virili parte meditando excogitavi, hocce est. Adimplevit Februarius nuper vertens octavam et nonam diem; at vesper, qui hodiernam produxit, celebravit quem nuncupabo vel interpolatum et intercalarem Christi martyrem, vel triumphatorem vi potitum regno coelorum, Nicephorum, vel potius virum cui otianti et quasi transeunti salutis thesaurus obviam fuit. Idem quoque exstitit injuriarum memoria (μνησίκακίας) redargutor, resipiscentiæ vero actuosus magister, et amoris in Deo præco clarissimus. Cum enim miserum Sapricium victoriæ auspicem et, ut dicunt, triumphi e communi hoste diabolo relati proclamatorem invenisset, intereaque vidisset coronam victoria caput Sapricii supervolitantem(quod vobis notum est qui sanctas historias perlegistis), ipse, eodem momento, propositum a Deo sub oculis Sapricii præmium obtinuit, cum eum prævertisset, ut fit in athletarum certamine, et reliquisset insidiis diaboli delapsum. Mirum tum erat, quanta spiritus malus machinatus esset adversus hunc Sapricium. Qui cum Deo sese amicum professus esset, animamque suam, ex proposito, secundum evangelica dicta, seorsum a tyranno posuisset, diabolus inde hunc, horæ momento, extraxit, retibus iræ pertinacis avulsum. Non præviderat, in locum delapsi, alium successurum Dei martyrem; sed id curabat ne duo egregii viri domestici universi regis fierent, unus quidem pro Deo martyrium passus, alter vero martyris precum hæres. 3. Erunt acute mentis viri qui illic hærebunt, ( our Dominus recesserit a Sapricio, quoniam et Sapricius Deo proximum ac devinctum sese tenuerat, et Deus nunquam ita se habuit. Non enim hos deserit, ut Davidis verba usurpem, qui ipsum quærunt; iis etiam qui ipsum vocant prope astat; quod autem plus est, ac mirum magis, ab iis ipsis, qui eum non quærunt, in occursu obvius invenitur. Hanc quæstionem qui suscepisset tali ratione dirimendam haberet. Nempe molestus ille Sapricius mihi vedetur, fratres, consilium adeundi martyrii præ se tulisse fictum atque exterius, non ex intimo toto corde ortum, sed cunctantius; quapropter non ea mente qua oportebat rem sanctam adortus est; non enim ad amorem Dei duntaxat respiciens, sed vanam intuens gloriam ad certamen martyrii cucurrit; opperiebatur donec circum se obstrepereret inclyta futilis laudis fama, utpote martyr cui nulla inerat comitas, nulla in se confidentia. Tali captus præmio, (nec enim is erat quem sola veritas pellexisset), ad martyrium vitamque ponendum irruit. Aliud insuper addam: quemadmodum enim vir quidam testimonio alterum hominem prosecutus ut sibi ipsi prosit, non jure ab illo grates repetat, cum ipse beneficii jam habeat pretium, seu manum suam vetita impleverit pecunia, sive aliud γ΄. Καὶ ἔστιν ἐπαπορῆσαι τοὺς εὐμαθεῖς ἐνταῦθα, πῶς τοῦ Σαπρικίου ἀπέστη ὁ Κύριος, ἐγγίσαντος καὶ προσκολλωμένου αὐτῷ, μηδέποτε οὕτω πεποιηκώς. Οὐ γὰρ ἐγκαταλείπει, Δαυϊτικῶς εἰπεῖν, τοὺς ζητοῦντας αὐτὸν ὁ καὶ ἔτι λαλούντων ἐγγὺς παραγινόμενος, τὸ δὲ θαυμασιώτερον, καὶ τοῖς μὲ ζητοῦσιν αὐτὸν εὑρισκόμενος καὶ παριστάμενος εἰς ἀντίληψιν. Ἔλοι δὲ ἂν ὁ τοιαύτην ἀναλαβὼν ἔννοιαν ἐπιλύσα. σθαι ὧδέ πως τὸ ἄπορον (δοκῶ μοι), ὦ ἀδελφοὶ, τὸν φορτικὸν Σαπρίκιον, ἐπίπλαστον ἐξεπιπολῆς, οὐ μὴν ἐνδόμυχον καὶ ὁλόψυχον, τὴν ἐπὶ τῷ μαρτυρίῳ πρόσ θεσιν ἐνδείξασθαι, ἀλλὰ μαλακώτερον, καὶ οὕτως οὐ δεόντως ἐπιβαλεῖν ἁγίῳ πράγματι, πρὸς μόνην θεοφιλίας δόκησιν καὶ δόξης κενῆς λόγῳ τῇ μαρτυρικῇ ἀθλήσει ἐπιδραμεῖν, εἴ πως δοξάριόν τι αὐτῷ ἐπιφημισθείη περίκλυτον, ὡς ἐὰν καὶ μάρτυς οὐκ εὐσυνα ἄλλακτος, καὶ δὴ αὐτῷ οὐ πιστὸς, δώρου χαριν (ού μὴν δὲ πρὸς αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν παραγάγοι ἂν ἐπιῤῥίψας εἰς μαρτύριον βιωτικόν. Ὅπου καὶ ἔστιν εἰπεῖν, ὅτι, καθὰ ὁ μεμαρτυρηκώς που ὑπὲρ ἀνθρώ που, καὶ διαθέμενος ἐκεῖνον καλῶς, οὐκ ἂν δικαίως χάριτας ὄφλεσθαι ἀπαιτοίη ἐξ ἐκείνου (ἀπέχει γὰρ ἤδη τὸν μισθὸν τῆς χάριτος, οἷα πλήσας τὴν χεῖρα, ὧν οὐκ ἐχρῆν, καὶ ἄλλως όπωσοῦν ἐκ θεραπευσάμενος), οὕτως οὐδὲ ὁ Σαπρίκιος, οὐδὲ εἴ τις ἄλλος κατ' ἐκεῖνον εἰς μαρτυρίαν δρόμοι τὴν περὶ τοῦ Θεοῦ, φθαρτῆς εὐκλείας ἔνεκεν καὶ τοῦ δόξαι φανητιασμού

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO I. χάριν Θεοῦ σκευάσαντα ἑαυτὸν προσενεχθῆναι τῷ odoribus ornaverat ut Deo placeret, evehi ad Deum, Θεῷ προτετιμημένον δυσαποφόρου σαπρᾶς προσφο ρᾶς, καὶ τὸν μὲν κρυψίνουν ἐπὶ οὐκ ἀγαθοῖς ἀπόβλητον διεκπεσεῖν, προτεθῆναι δὲ ἐκείνου τὸν ἐνα ρέτως ἀκατακάλυπτον. Εἰ δὲ καὶ τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου ἐπίλεκτα, ὡς ἐμάθομεν, παρὰ τῷ πανσόφῳ Θεῷ, πῶς μὴ οὐχὶ τὸν φρόνιμον ἐν Χριστῷ ἀνελάβετο αὐτ τὸς ἐκεῖνος προκεκριμένον τοῦ μωρανθέντος τῷ δαί. μονι, ἐπιλεγομένῳ ἀεὶ τοὺς οἷα σοφιστῇ τῆς κακίας αὐτῷ προσανέχοντας καὶ προσήκοντας; Πῶς δὲ οὐκ ἂν τὸ ἀληθινὸν φῶς ὁ Θεὸς τὸν ἡμεροφαῆ Νικηφόρον προέθετο τοῦ δαιμονίως νυκτέρου καὶ εἰς βαθύ σκου τόεντος; Εδει δὲ πάντως τὸν ἐν τῷ θεοφορεῖσθαι μὴ ἐνθεάζοντα, ἀλλὰ ἐνεργούμενον τῷ δαίμονι, διεκπεσεῖν τοῦ Θεοῦ, ὅτι μηδὲ ἦν τὸν αὐτὸν καὶ τῷ Θεῷ ἀνακεῖσθαι καὶ τῷ Σατανά, μάλιστα μὲν οὖν φαυλο επῶς τὴν ὅλην πλάστιγγα τοῦ λογισμοῦ πρὸς τῷ δαίμονι κλίναντα· ὅθεν καὶ ἥρπασεν ὁ σπουδαιότατος Νικηφόρος τὸ ἐν χερσὶ τοῦ «μνησι κάκου» καλὸν, καὶ οὕτω πλεονεκτήσας ἡγίαστο. at illum posthaberi unde pertinax tabis fœtor afflaretur; oportuit alium qui mentem utpote improbam celaverat, decidere, alium qui ut virtutis custos nihil texerat huic præponi. Quod si verum est, ut audivimus, eamdem quæ mundo stultitia est, lectissimam baberi prudentiam Deo sapientissimo, quomodo Deus non eum excepisset qui in Christo sapiebat, aut non prætulisset isti qui desipiebat in dæmone, et iis utebatur, qui malitiæ impostori sedulo adhærebant atque addicti erant? Quomodo hanc veritatis facem interdiu lucentem, scilicet Nicephorum, non isti præposuisset qui diaboli alla sub nocte caligabat? Necesse omnino eum excidere a Deo fuit qui, ut p particeps Dei fieret, non per Deum, sed per damonem operabatur. Etenim idem homo non potest esse Dei et Satanæ, præsertim si mentis libram ad Satanam dolose inclinet; quapropter optimus Nicephorus, cum rapuisset e manibus invidi Sapricii præmium, atque ita prævaluisset, sanctus evasit. η. Ἔστι δὲ εἰπεῖν καὶ ὅτι, ὡς ἔν τινι προδοκή καθιζήσας, καὶ τὸν ψευδομάρτυρα δοκεύσας, τὴν ἐκείνου ἀγαθὴν ἐμπορίαν οὐκ ἐλῄστευσε μὲν, οὐδὲ ἀπεσύλησεν, ἐμφανῶς δὲ παραῤῥιφεῖσαν πρὸς τοῦ ἄφρονος ἐκεῖνου ἐμπόρου, ἁρπαλέως ἐδέξατο ἔρμπιον ἐκεῖνο πολύολβον, αὐτοσχέδιον πλουτισμόν, δι' οὗ βασιλείαν ἔστιν εὐκληρεῖν οὐράνιον, εὐκταῖον συγκύρημα, «δῶρον ἐχθροῦ» ἀναπαλιν τῷ παροιμακῷ, εὕδωρον καὶ ὠφελήσιμον ἐν τοῖς μάλιστα, ο οὐ μὴν δύσδωρον, οἷα μηδὲ ὀνήσιμον, χάριν εὔχαριν, σωτήριον ἄμυναν, ὡς οὐκ εἶχεν ὁ ἄνους φαυλόμαρτης διακρῖναι· ὅμοιόν τι ποιῶν ἐν τῷ τὸν ἐχθρὸν ἀμύνεσθαι, ὡσεὶ καὶ ἄνδρα γενναῖον λαγαρούμενον λιμῷ ἐφόρτιζεν ἐδωδίμοις ἀγαθοῖς, ὡς ἐπὶ κατακάμψει σώματος, ἢ καὶ ἄλλως πενόμενον ὤλβιζεν ἐπιχθίζων χρήμασιν, οἷς βαρυνόμενοι χαίρομεν ἄνθρωποι. Καὶ ἦν τηνικαῦτα τὸν ἅγιον χάριν όμολογεῖν τάχα τῇ ἔχθρα, εἰ τοιοῦτον αὐτῷ καλὸν ἐκείνη προεξένησε, καὶ μῖσος τὸ ἐκεῖθεν εἰς Θεὸν αὐτὸν προήγαγε, καὶ ὡς διὰ κλίμακος αὐτοῦ ὑψώθη ἰς τὸν Κύριον· καὶ εἶπεν ἂν οὐχὶ ἑαυτῷ ποιῆσαι τὸν ἐπάρατον ἀρητῆρα Σαπρίκιον, ἀλλὰ τῷ μὴ δι καίως μισουμένῳ Νικηφόσῳ, καὶ ὡς ἐκείνου κοπιάσακος αὐτὸς εἰς τὸν μισθὸν τοῦ κόπου εἰσελήλυθεν 8. Adde quod Nicephorus in quibusdam quasi insidiis cum consedisset atque inde speculatus esset falsum martyrem, non transeuntis lautas merces prædatus est aut abripuit, sed palam projectas ab isto insano mercatore propere sustulit, uti Mercuriale quoddam ac locupletissimum donum, pecuniam fortuitam pro qua væniret regnum colorum, thesaurum inventu optabilem, denique munus quod licet ex hoste profectum pr posterum tamen erat iis proverbialibus donis. Nempe vere munus fuit atque imprimis quæsiuosum, non aliquod ex his donis quæ non dona sunt, utpote inutilia, sed beneficium vere beneficum, tutela vere tuta, quod insanus ille pseudomartyr discernere nequiverat. Idem fecit ac si virum quemdam generosum, sed exinanitum fame, bonis dapibus oneravisset adeo ut ille ponderi cederet, aut si pauperem ditavisset, prægravando eum pecunia qua homines prægravare gaudemus. Tunc forsitan locus erat sancto gratias agere inimicitiæ quæ ipsum talibus donis excepisset, quæ per invidum Sapricium ad Deum provexisset, ac per quam uti scalam ascendisset usque ad Dominum. Potuisset etiam dicere detestatorem eumdem ao Εργάτης περὶ ἐνδεκάτην, καὶ τὸ οἰκεῖον λαβὼν ἐν- detestandum Sapricium non sibi rem gessisse, sed πλῶς, καθὰ ἐχρῆν, μίσθωμα, καὶ τὸ τοῦ φθάσαντης παρεργάσασθαι, καθότι ἐκεῖνος τὸ καλῶς ὑπ' αὐτοῦ φθάσαν ἐργασθῆναι συγχέας κακῶς εὐδοκι μῆσαι τὸν ὑστεροῦντα καὶ κατ᾽ ἐκεῖνο πεποίηκε, βαστάσαντα τὸ ἐπίλοιπον βάρος, καὶ διπλοῦς οὕτω μισθούς ἐξαράμενον. to successorem adduxerat, ut ille postquam caperet. θ'. Ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα, οἷα γεωργός, ὁ νωθρός φυτηκόμος Σαπρίκως, καὶ ἐῤῥιζοῦτο τὸ φυτευθεν, καὶ ἐξέφυσε φύλλα, καὶ προέφηνε καρπόν· καὶ αὐτ τὸς τὸν ὀμφακίαν παρηλλαχώς ἤδη οὐχ ὑποπερά illi quem immerito oderat, Nicephoro; quippe qui subierit in mercedem operis quod Sapricius jam perfecerat, ipse operarius hore undecimæ, et susceperit ut reliquum opus ita integrum pretium; quod feri aliter non poterat. Nam Sapricius, commiscendo quidquid boni egerat famæ inale partæ, sustulisset reliquum onus, duplam inde mercedem 9. Vineam plantaverat, agricolarum instar, piger ille viticultor Sapricius. Exierant e surculis radices, folia, fructus, jamque uva superata cruditate satis erant maturæ vindemiatori. At cum

τῆς ἀπενύσταξε, τῶν τοῦ δρυμοῦ θηρίων ἐπιφυέντων καὶ κατενηνεγμένων εἰς σάρωμα, τὸν ὀφειλέτην φυλακῆς τῇ ἀμπέλῳ, τότε δὴ ὁ ἀγρηγορὼς ἀεὶ Νικηφόρος προδραμὼν ἐτρύγησεν ἐκεῖνον, ὡς οὐκ ἤθελεν ὁ φυτευτὴς, καὶ ληνοβατήσας, ὡς ἔπρεπε, καὶ τὸ σωτήριον ἐκπιέσας, καὶ πόμα πιὼν καλὸν εὐαγγελικῶς, ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν ἀνεπαύ σατο. Καὶ ἄλλως δὲ παραβαλεῖν τὰ τοῦ πράγματος· ἔβαλεν ὁ σαπρώνυμος χεῖρα ἐπὶ ἄροτρον, καὶ εἰργάζετο εὖ μάλα κατὰ ἀγάπην Θεοῦ, ὡς προφαίνετο ἀλλὰ στραφεὶς εἰς τὸ ἔμπαλιν, οὐ γέγονεν ἔνθετος εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. "Ωμολόγησεν ἐν τῷ Κυρίῳ τὴν ἀρχὴν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὅτι καὶ πρὸς αὐτοῦ ἦν ἀναγκαίως ή θεόθεν βοήθεια, ὡς ἔχειν φέρειν γενναίως ἐν τῷ βασανίζεσθαι· ἀλλ' ὕστερον τὸν αὐτὸν Κύριον ἀπηρνήσατο ἀνθρώπων ἔμπροσθεν ἐν τῷ ἐξομόσασθαι τὴν ἐκείνῳ φίλην ἀγάπην. Διὸ καὶ ἀπαρνησάμενος αὐτὸν ὁ Κύριος ἐνώπιον τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ, ἐνεγράψατο τὸν φέρω νύμως Νικηφόρον τῷ ἀγγελικῷ τάγματι· καὶ ἐν λαχεῖν ἔμελλεν ἐπισκοπὴν ὁ καὶ τὴν πίστιν χαῦνος καὶ τῆς ἀγάπης ἐχθρὸς, ἔλαβεν ἕτερος, ὃς καὶ ἐπισ σκέποιτο ἡμᾶς ἐφ' οἷς αὐτὸν προκαλούμεθα οἱ ἐλέους δεόμενοι, καὶ τοῦ δαιμονιώδους μίσους τὴν ἐν Κυρίῳ ἀγάπησιν ἀλλαττόμενοι, καὶ καλῶς διαχειριζόμενοι τὸ καλὸν, καὶ τοῦ ὀφιώδους θυμοῦ τὸ ἄκρατον ἀποτροπιαζόμενοι πρὸς ὀρθότητα· ὡς ὁ Θεὸς μὲν ταχύ ἐπακούει κατὰ τὸν οὕτω ψάλλοντα, καὶ ἐπισκέπτεται καὶ σώζει, ὁ δὲ ἀπεναντίας προτρέχει μέν, πρὶν ἢ καὶ ἐνθέρμως προκαλέσεται τις αὐτὸν, τάχιστα δι obdormivisset consitor, feræque sylva egresse ζων, ἦν, ἀλλὰ πέπων ἐπὶ τρυγητῷ. Ἐπεὶ δὲ ὁ φυτευeum fugavissent qui vineam custodire debebat, tuno Nicephorus, continuo vigil, iter preoccupavit, et quia renuebat consitor, ipse vindemiatas uvas prelo subjecit, ut par erat, pressitque uvam salutis, exhaustoque pulchro illo Evangelii potu, in regno cœlorum quievit. Alia etiam parabola res figurari possit. Namque iste Sapricius cum admovisset manum aratro, multamque nava visset operam in charitate divina, ut apparebat, posteaque conversus respexisset, jam non fuit ramus insitus regno cœlorum. Initio confessus est Dominum coram hominibus, cum etiam ipse cœlitus adhuc auxiliaretur ut generosum se præstaret in tormentis, sed postea negavit eumdem Dominum coram hominibus ejurata fideli Dei charitate. Quapropter negavit eum Dominus coram angelis suis, Nicephorumque tali nomine dignum angelicis ordinibus ascripsit. Episcopatum autem, quum iste adepturus erat segnis in fide infensusque charitati, alter suscepit, per quem episcopum ea nobis afforent propter qua eum nos vocavissemus, quos oportet esse misericordes, qui pro diabolico odio divinam rependimus charitatem, «qui male facta benefactis superamus,» qui vipereæ iracundiæ immoderatam vim ad rectum redigimus; quoniam Deus concinentem quidem iis præceptis virum cito et audit et aspicit et servat, secus autem se habentem, ut primum prætermittit quandiu non acrius provocatus est, sic citius percussum disperdit, quemadmodum perdidit et istum Sapricium misericordia indignum βλάπτων ἐξαπόλλυσι, καθὰ δὴ καὶ τὸν οὐ λέγω æternoque odio damnatum. Quo fieret ut qu summus osor fuerat, eodem modo esset invisus; qui neglecto officio sejunxerat ex amore divino amorem suum, eumque dicaverat dmmoni duci suo, hujusque dæmonis domino satanæ, is turpiter tergum daret, turpiter deinde recederet, Deumque pro nihilo reputaret. 10. Qaamobrem, fratres, magnam, ut par erat, cepi ex his duobus viris admirationem quorum alter mihi videbatur pro Christiana fide mori, alter a charitate desciscere; ille certaminis particeps despici, hio vix ingressus viam excipi a Deo; posterior quidem corona redimitus ascendere in excelsa, prior autem devolvi sub inferos, et, quia dilexerat præ morte vitam, mortem sortiri miserabilem, idque jure optimo, quippe qui amore caruisset. Qui autem talis est, nihil est, quod sanctissima Scriptura declarat, etiamsi aliunde magnus virtutibus esse videatur. Utque alimenta sale non condita funt non edulia, sic vitam cui charitas non immiscetur Deus tantuli facit quantuli odium. Proinde odium pertinax, quod tam alte latet, intrinsecus quidem animam perdit frigidis amplexibus, extrinsecus autem propugnaculum stat perniciosum, sub quo diabolic insidiæ struuntur, η ἐλέους ἄξιον Σαπρίκιον, ἀλλὰ τελείου μίσους τιμών μενον· ἵνα ὁ ἐς ἄκρον μίσητὴς ὡσαύτως εἴη καὶ μισητὸς, ὃς ἀγάπην, ἣν οὐκ ἐχρῆν, ἀνθελόμενος τῆς ἐν αὐτῷ τῷ Θεῷ, τῷ τυράννῳ μὲν ἡγεμόνι καὶ τῷ αὐτοῦ δεσπόζοντι δαίμονι ἐσπείσατο, κακῶς ὑπου στρέψας, ἔνθα καλῶς ἀνεχώρησε. τὸν δὲ Θεὸν ἔθετο παρ' οὐδέν. ί, Διὸ καὶ ἀντέλαβε τὸ ἐπάξιον θαῦμα ποὺ, ὦ ἀδελφοὶ, ότι δυοῖν τούτοιν, τοῦ φαινομένου ὑπεραποθνήσκειν τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως, τοῦ δὲ ἀντιχομένου τῆς ἀγάπης, ὁ μὲν παρεώραται ὁ ἀναγών νιος, ὁ δὲ παροδεύων προσδέδεκται. Καὶ οὗτος μὲν ἐστεφανωμένος ἀναλαμβάνεται ὕψιστος, ἐκεῖνος δὲ κατακυλίεται ὑποταρτάριος, καὶ ζωὴν ὑπὲρ τὸ θα νεῖν φιλήσας λαγχάνει θάνατον οἴκτιστον, αἴτιον δὲ πάντως, ὅτι οὐκ εἶχεν ἀγάπην. Ὁ δὲ τοιοῦτος οὐδίν ἐστιν, ὡς ἡ ἁγιωτάτη Γραφὴ ἀποφαίνεται, εἰ καὶ ἄλλως δοκεῖ μέγας εἶναι τὴν ἀρετὴν, ἵνα, ὥσπερ ἄλατος μὴ ὄντος ἐξαρτύοντος ἀχρειοῦται τὸ ἔδεσμα, οὕτω καὶ βίος ἀπρόσμικτος ἀγάπῃ εἰς μῖσος λογίς ζηται τῷ Θεῷ. Εἰ τοίνυν οὕτως ή βαθεία η μνησια κακία,» ἡ ὀλεθρία οἰκουρός, τὸ ψυχρόν παραγκά λισμα, ἡ ψυχόλεθρος ἄμυνα, ὁ δαιμόνιος λόχος ὑπο κάθηται, ὑπούλως ἐνεδρεύουσα, ὡς τότε μάλιστα φόνου μιμνήσκεσθαι, ὅτι ὁ μεμισημένος ἔλθοι ζητῶν Groe Σαπρώνυμος, nomen putridum gerens, vel potius e putredine denominatus, ironice.

καν IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO I. · τίς ἀνάγκη θαῤῥεῖν ἡμᾶς δυσωπεῖν τὸν ubi invidus clam insidens tum maxime de nece ανησικακοῦντα,» καὶ μὴ ἠσυχάζειν δεδιότας, cogitat, cum inimicus venit quæsitum concordiam ἐποθάνοι ὁ ζητῶν ἄφεσιν καὶ συμπάθειαν καὶ Quam igitur necesse nobis est studiose eniti ut σιν; pertinaces in odio flectamus, utque nunquam timore desinamus, ne is moriatur, qui veniam,concordiam consortiumque postulat! βλαβητέον οὖν, καὶ οὕτως ἐατέον τὸν μι καὶ μενετέον ἐν συστολῇ χειρῶν καὶ κατασώματος, καὶ ἡσυχαστέον, καὶ εἰς μόνον τὸν πης Θεὸν ἐλπιστέον, καὶ οὕτως ἄνωθεν ἔλκυφίλιον, καὶ ἄλλως δὲ τὸ αὐτὸ ἐπεξεργά τὴν τελειοτέραν σαφήνειαν. Τίς ἂν ἀνδρὶ ἐμβαθύναι εἰς μίσος καὶ ἐμπλατύνεσθαι καν, εἶτα φαινομένῳ μεταμέλεσθαι, πιστεύοι πεσθαι, καὶ μὴ καιροφυλακήσειν εἰς ἄμεινον ν; Οὐ γὰρ ἔστιν αὐτόθεν εἰδέναι ἡμᾶς γε τὸς ἀκρίβειαν, μὴ αὐτοῦ Θεοῦ πληροφορή ἀποκάλυψιν, ἔνθα ὁ μεμισηκὼς οὐ μόνον του, ἀλλὰ καὶ Θεοῦ αὐτοῦ ἐθέλει ἐκὼν ὑπεκεἰ μόνον ἐξισχύσει βλάψειν τὸν μισούμενον. πῶς ἂν τὸν οὕτω τοῦ μίσους ἄνθρωπον ι τις φίλον προσιέναι, καὶ μὴ ἐπέρχεσθαι ὡς ιν; ιμοῦμαι, ὦ φίλοι, πρός τινος, ὃν ὑποθε κι Σαπρίκιον. Φανερῶς ἐθέλω φιλώσασθαι· ρὸς αὐτὸν ἐγὼ Νικηφόρος ὡς ἐν ὑποθέσει· αι εἰς γνησιότητα φιλικὴν ἐγγραφῆναι. Ο οὐ μόνον οὐ προσήσεται, ἀλλὰ καὶ, εἴ που θείη λίθος, ἢ ξύλον, ἁρπάζει κατ᾿ ἐμοῦ τὸ μένον· παραβαλεῖ δὲ καὶ ξίφεσιν, εἴ τινες οιεν οὕτω θανοῦντες. Πῶς οὖν οὐκ εὐλαβήπῶς οὐ φοβήσομαι; πόθεν μοι θάῤῥος ἔσται κι τῷ Σαπρικίῳ εἰς ὁμιλίαν, ὅτι μὴ διὰ 13 Θεοῦ, ὠθήσαντός με, ὡς ἐκεῖνος οἶδε καὶ τα οἰκονομεῖν; Οὐκοῦν, εἴ τις ὀρθὰ φρονεῖν λαχεν, ὀκνήσοι ἂν προδραμεῖν καὶ ἁρπάσαι ιον, καὶ ἐκμειλίξασθαι τὸν πεφηνότα ἐχθρὸν, συγκυρίαν ἁπλῶς, ἀλλὰ μελέτην ἐνδόμυχον, ν ἔμπρακτον, καί γε ὀλεθρίαν, εἰ μὴ τὴν ἀκε αἰχμάσοντος ἤμβλυνεν ὁ Θεός. 11. Isto modo oportet nos hominem invidum cavere atque deserere, et perseverare in conserendis manibus, in flectendis genibus, in quieta vita, ita ut speremus uno in Deo charitatis, utque amicum e sublimi asciscamus, talique ratione et aliis similibus æternam lucem comparemus. Præterea quis audebit redire in gratiam cum homine qui postquam alte odium lateque iras exercuerit, resipiscere videtur? qui contra non suspectam habebit vitam in melius, sed ad breve mutatam? Nec est enim ut per nos explorate sciamus, antequam Deus detecta re certiores nos fecerit, num invidus sese ex paradiso, imo ex Deo jam segregatum malit, dummodo liceat nocere oi quem exsecratur. Qua ergo via quis poterit hominem odio tam proclivem ut amicum adire, nec potius caute convenire ut insidias molientem? 12. Prono me, amici,coram homine quem fingemus esse Sapricium. Volo plane in ejus amicitiam recipi. Accurro ad eum ego, ut posuimus, Nicephorus. Genua amplector ut fideles inter amicos me conscribat. Is autem forsitan adeo non delectabitur ut contra seu lapidem, seu lignum, seu quidquid invenerit adversus me arripiat. Imo ense aggredietur, si cui ita mori in promptu fuerit. Quomodo igitur non caveam? cur non timeam? unde audeam inire cum Sapricio societatem, nisi impulsus solo Deo, ut ipse Nicephorus, id peragendum susceperim? Ergo quicunque a Deo sanam accepit mentem non id committet ut prior occupet aut præcipiat aut mansuefaciat professum de genere hoc inimicum; nec ejus occursum solum cavebit, sed occulta etiam incepta, quæ non irrita, imo et lethalia, Deo non obtundente aciem, esse possent. ἷον τοίνυν, εἴ τις ἐχθρῷ τοιούτῳ περιπέσοι, ειν, εἴ που αὐτῷ περιτύχῃ, καὶ πρύμναν, ς εἰπεῖν, κρούεσθαι, καὶ ἀνακωχεύειν ἐν τῷ θαι, μὴ καὶ, λιμένα δοκῶν εὑρεῖν, προσεται ῥαχίᾳ εἰς ἀπώλειαν· καὶ οὐκ ἂν εἴη ς, οἶμαι, ὁ τοιοῦτος, οὐδὲ πτοιαλέος εἰς esset, credo, cur talis vir culpetur; nulla est ον, εἴπερ αὐτὸν ἐκεῖνον τὸν βαρύτατον έχε ισιόντα βλέπων, καὶ ἀβασανίστως λαλοῦντα κτικὸν, παρέλθοι αναστελλόμενος, Πόθεν γὰρ τι θαῤῥύνασθαι, ὡς μὴ δυσελπιστεῖν, ἔκειν ἐπὶ σπονδῇ, οὐ μὴν ἐπὶ σπουδῇ, μεγάλου Καὶ ἔστι τὸ πρᾶγμα εικάσαι οὕτως φοβε ίων ἐξάπαντος, ὅθεν καὶ προσελθεῖν ἐκείνῳ ἀθαρσις, εἰ καὶ ἀλύσεσι κατακλειόμενος πι· καὶ ἐπερχόμενον δὲ ἰδὼν φόνοι ἂν τις ;, εἰ μὴ τοὺς πόδας ἀποκωλύει τὸ δέος. δὴ λόγῳ φευκτέα καὶ ἡ βαθύβριζος ἔχθρα, στ' αὐτὴν λεοντώδης ἐχθρός. Ἔχοι τοίνυν 13. Oportet, si quis in talem inimicum inciderit, pedem referat, si date sit copia, navemque, ut ite dicam, retro agat, condatque celeriter in statione prudentiæ, ne forte, si cessaverit in inveniendo portu, a tergo cædatur usque ad necem. Nec locus enim timiditas ineluctabilia detrectanti. Jure igitur homo noster, si gravissimum hunc inimicum prospexerit ad se venientem et inconsulto de concordialoquentem conversus in fugamabeo declinabit. Unde enim poterit satis confidenti esse animo ut speret inimicum accedere ad conciliationem, non properare ad magnum facinus? Re similitudine adumbrabo. Terribilis est leo cum occurrit. Ut vero nulla opus esset audacia si quis eum in carcere cohibitum et catenis constrictum conveniret, sic [liberatum] et occurrentem quivis quam citissime fugeret, modo non pedes pavore constite-

οὕτω καὶ τοιούτῳ ἐχθρῷ προσμίξαι εἰς πραγματ τειαν φιλίας τῆς πρὸς ὀρθότητα, καὶ προερχόμενον δὲ ὡς ἀγαπῆσαι φεύγειν ὡσεὶ καὶ πῦρ, ὃ φλέγει τὰ ἐν ποσίν. Ομοιον γάρ, τά γε εἰς ψυχῆς τάραχον, ἐπιτρέχειν τε ἀφυλάκτως πράγματι, ὃ μετὰ πεῖραν πτοούμεθα, καὶ βλέπειν ἐκεῖνο προφθάνον εἰς ἡμᾶς. rint.Simili modo fugiendum est odium altis radici- ἐπίσης ποιῆσαι ὥσπερ, πυρὶ προσᾶραι πόδα γυμνόν bus hærens,fugiendusque inimicus per istud odium leoni similis. Pedem nudum in ignes sane proferret, qui se tali sociaret inimico, amicitiam cum eo secundum justitiam conciliaturus. Oportet eum fugiat occurrentem quasi ad oscula, non secus ac si ante pedes ignis accenderetur. Quod enim ad perturbationes mentis attinet, qui ad ea pericula incautus ruit quæ postea expertus reformidat,idem facit ac si non videret quod ante pedes. 14. Necesse est ergo, ut apparet ex his quæ nuper diximus,orare ne quis prior vos odio pertinaci occupet. Sin autem in tales miserias incideritis, demittite caput, atque ex illa communi malorum abysso, clam invocate Deum; tum genibus provoluti extendite ad eum manus; denique cavete ne p qui prior læserit, iram occasione data expleat, si vobis obvius fuerit. Quapropter colligendum est ex iis quæ antea consideravimus, remota odiorum scandala compositamque pacem summum esse ac supremum bonum omnibus hominibus, et imprimis Christianis, a quibus Deus neque donum neque aliud quidquam accipit nisi charitatem colant; tum cunctis iis quæ ad vitam spectant. 15. Quod si quis, postquam perseveraverit in odio, et lacessiverit et terruerit et nocuerit, et nullum plane amicitiæ indicium præ se tulerit, postea nuntietur se composuisse in amicum fidelem qui pacem promoveat et pacificum se dextere simulet; sed cavendum est ne cum tali homine amica societas ineatur, donec fidem in se fecerit, ponens in medio pignus idoneum, per quod alter cum altero conjungatur, ac duo sejuncti viri in unionem sancti Spiritus ingrediantur. Aliter jure timendum sit ne importuno in congressu, qui amicitiam respiscentis more precatur, detrimentum contra ferat, quod minime patienti salubre futurum esset. 16. Idem prorsus is reformidabit qui ad inimicum revertitur non plane simplicem, sed plus æquo acerbum. Quo enim satisdato certior sit qui, auctore Deo,tuam repetit studiosus quam projecerat amicitiam, fore ut ipse conveniat inimicum cito placabilem,qui resipiscentem amicum amplectatur et osculetur, non occidat et devoret misere trucidatum? Contigit in exemplo supra laudato ut qui reditum in amiciliam quæsivisset martyrio salvaretur, quique redeuntem aversatus esset per Satanam periret. Atque semper eodem modo se res habet, nec oportet confidere nos ita delapsos ita salvatum iri. Namque illud perraro evenit, neo alibi tale quidquam reperiatur. Omitto dicere id naturaliter ac vulgo fieri ut ambo una delapsi una pereant, qua ex re majus dæmon gaudium suscipiat. 17. Cavendum est igitur in re tali et quam maxime attendendum. Multi enim mala machinantur, scilicet ii quorum ad nutum res non coeunt, de quibus dictum est: «Non est ut dormiant nisl ιδ΄. Χρὴ οὖν εὔχεσθαι, ὡς ἔοικεν ἐν τοῖς ἄρτι, μὴ εὑρέσθαι ὑμῖν ἀρχὴν πεισματικοῦ μίσους· εἰ δὲ τις ἐμπέσοι κακῷ τοιούτῳ, ἀλλὰ τότε κατακάματα σθαι καὶ ἡσυχῆ κατακλᾶσθαι, προσπίπτοντα τῷ κοινῷ βυθῷ Θεῷ, καὶ γουνούμενον συστέλλεσθαι, καὶ ὑποπτεύειν τὸν κατάρξαντα, μήποτε καιρὸν κό ρηκὼς ἀποπλήσῃ τὸν θυμὸν αὐτοῦ ἐν τῷ συντυχεῖν ὑπὸ τουτῳὶ τῷ μισουμένῳ. Καὶ τοίνυν ποριστέον κ τῶν ἄρτι ἐπεσκεμμένων, ὅτι περιαιρεῖν μὲν σκάν δαλα ἐχθροποιῶν, καὶ πραγματεύεσθαι εἰρήνην άρι στόν ἐστι πάντη καὶ πάντως ἀνθρώποις, μὴ ὅτι γι Χριστιανοῖς, ὧν οὔτε δῶρα δέχεται ὁ Θεὸς, οὔτε προσένεξιν ἑτεροίαν, εἰ μὴ οὕτως ἀγαπητικῶς ποιο σιν, ἀλλὰ καὶ ἅπασι τοῖς ἐν βίῳ. ιε΄. Ὅτε δέ τις πρὸς ἔνστασιν μεμισηκὼς καὶ ἐπεξε ελθὼν καὶ ἐκφοβήσας καὶ βλάψας καὶ μηδέν τι μη δόλως ἐνδειξάμενος ἀγάπης τεκμήριον, εἶτα εἰκον ζειν ἐπαγγέλλεται φίλον ἀκριβῆ, προκεντῶν εἰρη ναῖά τινα και σκιαγραφών δεξιῶς, ἀλλ' ἐκείνῳ τῷ ἀνθρώπῳ εὐλαβητέον εἰς ταυτὸν ὁμιλίας ἐλθεῖν. φιλικῆς, ἕως ἂν τεκμηριώσηται κόλλαν ἐν τῷ μέσῳ. τεθεῖσθαι ἀξιόλογον, δι' ἧς ἀλλήλοις προσκολληθής σονται, καὶ εἰς πνευματικὴν οἱ διεστῶτες ἔλθωσιν ἔνωσιν. Δέος γὰρ οὐκ ἀνέλλογον, μή ποτε τῇ ἀκαίρῳ συνελεύσει ὁ προςελθὼν βλάψῃ μεθόδῳ ὑπούλῳ τὸν ἄνδρα, οὗ τὴν φιλίαν ζητεῖ ἀνακαμπικῶς, καὶ ἡ βλάβη ἐσται εἰς οὐδὲν ὑγιὲς τῷ παθόντι. ις'. Τὸ δὲ ὅμοιον πτοήσεται πάντως καὶ ὁ προσ βυϊσκόμενος ἐχθρῷ, οὐ τῷ ἁπλῶς ἐν ἁπλότητι, ἀλλὰ προς υπερβεβληκυῖαν σκληρότητα. Πόθεν γὰρ ἐγγύη δοθήσεται, ὡς ὁ κατὰ Θεὸν φιλυπόστροφος εἰς ἀγα την ἀποιχομένην στρεπτῷ εὐθέως ἐντεύξεται ἐχθρῷ καὶ ἑτοίμῳ ἐγκολπώσασθαι καὶ ἀσπάσασθα τὸν ἀνακάμψαντα φίλον, οὐ μὴν διαχειρίσασθαι, καὶ καταφαγεῖν ἐξολωλότα κακῶς; Οὐ δήπου γάρι ὡς ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὁ μὲν ζητήσας ἐπάνοδον ἐγεν πης ἐσώθη μεμαρτυρηκώς, ὁ δὲ δυσωπηθεὶς ἀπώλετε σατανικῶς, οὕτως ἔσται καὶ ἐπὶ πάντων γίνεσθαι· οὐδ θαῤῥητέον, ὡς πάντες, εἰ οὕτω πεσούμεθα, σωθησόμε θα. Τῶν γὰρ πάνυ σπανίων καὶ ἀνευρέτων ἐκεῖνο ἐστιν ἐῶ λέγειν, ὡς εἰκός ποτε καὶ ἀμφοτέρους εἰς ἔν συμ πετόντας ἀπολέσθαι, ὡς πλεῖον οὕτω γενέσθαι τὸ δικ μονικὸν ἐπίχαρμα. ιζ. Οὐκοῦν εὐλαβητέον ἐν τοῖς τοιούτοις, προσεκτέον ὅτι μάλιστα, Πολλοὶ γὰρ α κακά μηχαν νῶνται» κατὰ τὸν οὕτως εἰπόντα, οἷς οὐ πάνω προσαρμόττειν ἐθέλει, τὸ «Οὐ μὴ ὑπνώσωσιν,

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO I. οποιήσουσιν,» ἀλλὰ μᾶλλον, ὡς «Οὐ μὴ nocuerint *,» vel potius: «Non est ut vivant nisl ', εἰ μὴ φονεύσουσιν·» ὅ δὴ μάλιστα ἐζήλωσεν ίκιος. Εστι δὲ ἀστείσασθαι, καὶ ὡς οὐδ᾽ οὐ πνεύσωσιν, εἰ μή τινα καταπίωσιν, εἴθε δὲ ρωπον, ἀλλά τινα μυῖαν δακνηρὰν αἱ κυνόνα καὶ εἰς Βεελζεβούλ ἀνάγοιντο καὶ αὐτοί, τῶν τὰ θεῖα σοφῶν «καταπίνων μυῖαν» ύεται. Ἰδου τοίνυν ἐκ τοιοῦδε φάκτου καὶ ἕτερον Δένδρον ἡμῖν ἐντεθύμηται ἀλλόκοτον, οὗ οὐκ ἐθέμεθα φθάσαντες, ὅπερ οἵους μὲν ἔφερε καρπούς, οὐκ οἴδαμεν ἀκριβεῖ γνώσει βόντες. Ἐκεῖνο δὲ ἀκριβέστατα ἐπιστάμεθα, θ' ὂν καιρὸν ἔμελλεν αὐτὸ (ἦν δὲ ὁ Σαπρίκιος) ་ Θεοῦ τράπεζαν διὰ καρποφονίας εὐγενε ἀπετμήθη, ὡς γενέσθαι πυρίκαυστον· τὸν ενικα τοῦ Θεοῦ καταγευσάμενος, ὅτι μηδὲ τ᾽ ἐκεῖνον λόγῳ φυσικῆς εὐφυίας γλυκὺν ἐγ- ', ἀπετάχθη εἰς πῦρ αἰώνιον. ;ἰ δέ τι χρὴ οὐκ ἂν δὲ ἀπεοικός εἴη) δυάσαι νδρικὴν θεωρίαν ταύτην, ἔστι διανοήσασθαι νταῦθα οὐκ ἀπροσφυῶς καὶ δεύτερον αὐτίκα · παράδοξον, τὸν ἅγιον Νικηφόρον, ἄχρι μὲν τομῆς τοῦ ἀχρείου τὴν καρδίαν δένδρου, τοῦ λφου, καὶ οὕτω (Δαυϊτικῶς καλέσαι) βαρυκαρ Τα καὶ ἀγαπήσαντος ματαιότητα, οὐχ οὕτως ἐς, οὐδὲ οἷον μεγαλείως προφαίνεσθαι, ὡς ἐπ' αὐτῷ εἶναι πολύν. "Οτε μέντοι τοῦ καλοῦ προς ἐν χρῷ γέγονεν ἡ ἀξίνη, αὐθωρὸν τῶν τοῦ οὐρανοῦ παραψάμενον, καὶ ἄνθη προβαλο ν, καὶ καρποφορήσαν, ὡς Θεὸς ἀγαπᾷ, καὶ είνου ἀπελεύσει, καθ᾿ ἣν ἀπετμήθη ἐκ τοῦ καὶ τοῦ κατ' αὐτὸν παραδείσου, ἐκφανθὲν αὐτὸ τὸν Θεοῦ ἀξιόλογον, ἵνα πως κἀνταῦθα ἢ ἄλλου εἴη ἄλλου γένεσις. ἐπὶ ἰδοὺ δύο ἡμῖν ἄρτι ἀναπέφηνεν ἱστορηδένδρα, θαύματος καὶ ἐκπλήξεως ἄξια· ὧν τὸ άχιον, ἢ ἀναμῦσαί τινα, ὃ δὴ λέγεται, αὐτοῖς ἴς, οἷς ἔφερεν, ὡς μὲν ἄλλως εἰπεῖν, τυφωἐξέσπασται πνεύματι καὶ Αρπυίαις ἐλήλαται, νέστερον δὲ φάναι, κατέσπασται εἰς φθοράν τι γῆς. Τὸ δὲ ἕτερον δεύτερον, ὡς οἷα καὶ ἐκ τος ἀναφυὲν, ἐξεφάνη καὶ ἐπληροφορήθη πρὸς πελεστάτην αὔξην καὶ κάρπωσιν θεάρεστον· μὲν πρὸς αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ καὶ προφανὲν καὶ ὡς τελεσφαρηθὲν, ἐκεῖνο δὲ διὰ τοῦ παγκάκου που τῆς ἀνθρωπίνου φύσεως ἐξολωλός· ἵνα · τούτων μάθωμεν, οἷα μὲν ὁ Κύριος θαυμα ἐξ, ὁποῖα δὲ ὁ ἀποστάτης δοῦλος ῥᾳδιουργεῖ, δ * φιλῶν ἄνθρωπον, κἂν εἰ καὶ εἰς οἰκειότατον ἐγγράφηται, ἀλλὰ τοὺς ὅλους ἐθέλων κοινωαὐτῷ γενέσθαι τῆς κολάσεως, ἀπεναντίας πάν- · πάντας ἐθέλοντι σώζεσθαι. Οὐκοῦν, ἐφ᾽ οἷς ἄρτι φαμέν, κομψευόμενος ἄν τις, δύο τούτους ἀλήθοντας οἷς ἔζων, καὶ ov. IV, 16. ' ibid. occiderint *,» (quod in primis appetebat Sapricius), vel etiam acutius: Non est ut respirent, nisi sanguinem exhauserint, non dico homines hominem, sed ricini muscam mordacem, donec ipsi ad Beelzebuth perducantur, cujus nomen significat, sacrorum doctorum interpretatione, «quimu scas exsugit.» 48. Ecce aliud iisdem præmissis consentaneum, Arboren in principio singularem animadvertimus cujus nondum deposuimus memoriam. Quales autem hæc arbor priores fructus ediderit, incertum est, nec satis exacta cognitione traditum. At illud apprime novimus, eamdem (id est Sapricium), cum jam divinæ mensæ fructus generosos ministratura esset, eo excisam fuisse ut igne combureretur. Quoniam enim collata cum palma Dei non habebat, ut quasi de corporea natura loquar, æque suavem gustui medullam, seposita est in ignem æternum. 19. Sin autem oporteat (nec abs re esset); harum arborum alteram intueri, id perspiciamus, quod a prædictis non abhorret, posteriorem ex his duobus miris arboribus, id est sanctum Nicephorum, eo usque dum resecaretur illa prior,cujus cor sterile erat, quia fratres oderat, aut potius grave erat (ut Davidis verba usurpem), quia vanitatem diligebat, non ita viridem aut elatam se præstitisse ut multus de ea sermo haberetur. Postea vero cum seouris corticem penetravisset hujusce pulchræ ac putride arboris, Nicephorus horæ momento visus est excelsa coli tangere, flores profundere, fructusque ferre quibus Deus delectatur. Sapricii recessio, propter quam ex Deo atque ejus paradiso exemptus est, causa fuit cur Nicephorus plantam Deo pretiosam se exhiberet, sicque ex unius exitio alterius salus oriretur. 20. Ecce duo istæ arbores, quas memoravimus; admiratione et stupore dignas nobis nuper 80 ostenderunt. Alteram enim, priusquam quis, ut aiunt, nictaretur, typhonicus ventus, ut temere loquar, exstirpavit, cum fructibus quos ferebat, Harpyiæque abduxerunt; vel potius, ut 000gruenter dicam, avulsam et ad perniciem ruentem terra hians absorbuit. Altera autem, quasi ex illa demortua prodiisset, statim apparuit, implevitque justum incrementum, tulitque fructus Deo jucundos. Hic ipsum apud Deum visus est, quo eum divinus amor perduxerat; ille per pessimum generis humani hostem periit, quo disceremus quanta sint cum mirabilia Domini, tum nefaria servi istius rebellis, qui nullum ex hominibus amat, ne hos quidem quos ut sibi, fidelissimos conscripsit, sed vult cunctos fieri pœnæ suæ participes, longe secus ac Deus qui salvos omnes vult. 21. His quæ modo diximus, adjici posset ornandi causa, duo illos viros cum suis æqualibus

in pistrino fuisse, vitæ mola utrumque tritum esse, αὐτοὶ περὶ βίου τροχὸν εἰλούμενοι, τὸν μὲν παρα ex his autem alterum, scilicet Nicephorum acceptum fuisse pistrinario et sublatum, alterum autem jacuisse Tartaro relictum. Unde aliud etiam colligi queat. Cum enim in locum arboris excise utpote inutilis, magnus ille Nicephorus, vitæ arbor, subierit, argumentum fuit Sapricium, maledictam atque excisam arborem, non hic plantatum fuisse. ubi præterlabunturaquæ Dei,quippe qui non vitam egerit dignam sanctissimo baptismate, cujus ope tot fructus daturus erat in tempore quo debebat et poterat. 22. Itaque hoc e supra dictis colligendum est, summa nobis opus esse prudentia, cum dirimentibus juxta Evangelium scandala, tum caventibus ne congressi cum scandalizatis iniquo tempore, detrimentum vel ipsi patiamar, vel aliis inferamus ad quos sanctæ pacis causa nos contulerimus. Non est enim ut omnino confdamus nos, si delabemur, salvos factum iri. Quod contigit magno martyri Nicephoro,non casu,sed gratia Dei,qui cum amovisset scelestissimum suum sacerdotem, ut indignum regno coelorum, comiter accipit sanctum laicum hæredem tantæ felicitatis. Neque hanc ille neglectam, ut aiunt, reperit; nam salutis opus arte ao methodo procuraverat. Scilicet non eum fugiebat se, si haud insciis Satanæ ministris, in gratiam cum martyre rediret, correptum et abductum graves pro Christiana fide pœnas daturum. Sed cum talia prævidisset, secum reputavit necessario alterutrum factum iri, vel ut amicitiam sibi compararet, converso in amicum inimico, sicque preces martyris, hæredis nomine, obtineret: vel ut spe destitutus alio modo missa a Deo subiret. Nicephoro igitur ad pacem ita comparato magnum obtigit ex Deo beneficium, nempe coronam Sapricii transeundo suscepit, quia pluris quam iste indignus vir factus erat. Ο 23. Quamobrem Nicephorus duplicem coronam sustulit, alteram pro charitate, quia odii oblitus erat, alteram pro martyrio. Utraque autem capiti institit, quo tempore ensis jugulo suppositus est. Etenim Christi crucem sustulerat, juxta Evangelii præcepta, quod iste facere noluit, qui virtutem nefarie colebat, Sapricius. Crucem iste portaverat, rectam quidem ingressus viam, Christum autem charitatis Deum non pone secutus, quippe qui tum proximum suum non amaverit, cum charitas ei se præberet nequaquam intolerabilem autinaccessam, sed contra perquam facilem, adeoque perviam ut nihil minus asperum esset. Verumtamen satis fuisset hunc virum odio imbutum, eoque servientem dæmoni malitiæ principi, hoc unum ex intimo corde dicere: «Deus misereatur tui, frater,» ut statim Deo assisteret,corona redimitus. Non autem eum oportuit diu luctatum ut præ se ferret amorem Dei quem pro nihilo ducebat, cum jam ad exitum duceretur horrere quidem no frater pœnitens,geniληφθῆναι, τον Νικηφόρον, ἀλειλημμένον, τὸν δὲ ἀφεθῆναι κατακεῖσθαι ταρτάριον· ὡς οὕτως εἶναι πως ῥηθῆναι, δένδρου τούτου ἀλυσιτελοῦς ἐκκεκομα μένου ἀντιφυῆναι τὸν μέγαν Νικηφόρον, δένδρον ζωῆς, αἴτιον δὲ τῷ Σαπρικίῳ, δένδρῳ τῷ ἀπευκταίες ἐκτομῆς, ὅτι μὴ ξύλον ἦν πεφυτευμένον παρὰ τὰς διεξόδους τῶν τοῦ Θεοῦ ὑδάτων, οἷα μηδὲ τῶν ἀξίως τοῦ ἁγιωτάτου βαπτίσματος, δι' οὗ ἔμελλε δοῦναι τὸν καρπὸν αὐτοῦ ἐν καιρῷ, καθ᾿ ὃν καὶ ἐχρῆν καὶ ἐξῆν. κβ'. Οθεν ποριστέον ἐκ τῶν εἰρημένων, ὅτι συνέ σεως ἄκρας ἔργον ἐστὶ, λύειν μὲν τὰ σκάνδαλα εὐαγγελικῶς, εὐλαβεῖσθαι δὲ, μὴ [τῇ] πρὸς τοὺς ἐσκανδαλισμένους ἀκαίρῳ προσενέξει ἢ ἑαυτὸν βλάψῃ τις ἢ ἕτερον, ᾧτινι ἐπὶ ἁγιασμοῦ πραγματ τεία προσήνεκται. Οὐ δήπου γὰρ πάντως ἔχομεν θαῤῥεῖν, ὡς, εἰ πεσούμεθα, σωθησόμεθα. Ο δὴ τῷ μεγάλῳ μάρτυρι Νικηφόρῳ οὐ τύχης λόγῳ συνέπε σεν, ἀλλὰ πεφιλοτίμηται πρὸς Θεοῦ, ἀπωσαμένου μὲν τὸν φαυλεπίφαυλον πρεσβύτερον, ὡς μὴ ἐπάξιον διεγνωσμένον τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, δεξιωσε μένου δὲ τὸν ἅγιον λαϊκὸν εἰς κληρονομίαν τοιούτου ἀγαθοῦ· ὃς οὐ πάρεργον, ὡς ἂν εἴποι τις, τὴν βασι λείαν εὕρηκεν, ἀλλ᾽ προετοιμασάμενος ἐπιδεξίως καὶ εὐμεθόδως εἰς ἔργον σωτήριον. Οὐ γὰρ ἔλαβε δήπου ἐκεῖνον, ὅτι μάρτυρι σπενδόμενος εἰς ἐπήκουν θεραπευτῶν δαιμονίων, συλληφθήσεται καὶ ἀπαχθήσ σεται, πεισόμενος δεινὰ ὑπὲρ τῆς εἰς Χριστὸν πίσ στεως· ἀλλὰ προειδὼς καὶ αὐτὸ συνελογίσατο, δυοῖν θάτερον αὐτῷ γενήσεσθαι· ἡ φιλίαν εὑρέσθαι κατα πραξάμενον, γενέσθαι τὸν ἐχθρὸν πρὸς αὐτοῦ, καὶ οὕτω κληρονομῆσαι μαρτυρικῆς εὐχῆς καὶ περισω θῆναι· ἢ διαπεσὼν τῆς ἐλπίδος στέξαι καὶ τὸ ἄλλως ἐπισυμβησόμενον ἐν Θεῷ. Καὶ δὴ γέγονεν εἰς αὐτὸν οὕτως ἐτοιμασθέντα εἰς ἀτάραχον τὸ μέγα θεόθεν καλὸν, καὶ τὸν τοῦ Σαπρικίου στέφανον ἐνόδιος ἐν ελάβετο παρευδοκιμησάμενος τὸν ἀνάξιον. κγ. Μενούν γε δύο στεφάνους, ἕνα μὲν τὸν ἵνα κεν ἀγάπης, ὃν εἶχεν ἂν «ἀμνησικακίας» χάριν, ἕτερον δὲ διὰ τὸ μαρτύριον, ήρπασεν, ἅμα τῷ ξίφει μὲν τὸν τράχηλον, τοῖς δὲ στεφάνοις τὴν κεφαλὴν ὁποθέμενος, καὶ ἄρας τὸν σταυρὸν τοῦ Χριστοῦ, καθότι καὶ ἠκολούθησεν αὐτῷ εὐαγγελικῶς· ὅπερ ἀπηνήνατο ποιῆσαι ὁ τὸ καλὸν κακῶς ποιῶν Σαπρίο κιος, ἀράμενος μὲν σταυρὸν ὡς ἐν ὀρθότητι, οὐ μὴν κατόπιν τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ, τοῦ τῆς ἀγάπης Θεοῦ, ἐλθὼν ἀκολουθικῶς, ὅτι μηδὲ ἠγάπα τὸν πλησ σίον, καὶ ταῦτα οὐκ ἐπὶ φορτικότητι καὶ ἀδυναμία τινὸς ἀποτελέσματος, ἀλλὰ εὐκολία, ἧς οὐδὲν ἂν γένοιτο ἀφελέστερον. Εχρήν γὰρ τὸν τοῦ μίσους ἄνθρωπον ἐκεῖνον, καὶ δι᾿ αὐτὸ θεράποντα τοῦ ἀρο χεκάκου, εἰπεῖν μόνον τό· «Ὁ Θεὸς ἐλεήσαι σε, ὦ ἀδελφὲ,» κατ᾿ ἐνδιάθετον, καὶ αὐτίκα στεφανίτην παραστῆναι τῷ Θεῷ, οὐ μὴν ἀγωνισάμενον μακρι κατὰ πρόφασιν ἀγάπης της πρὸς τὸν Θεὸν, ὃν κατ' οὐδένα, ὡς ἔοικε, λόγον ἑώρακεν, εἶτα καὶ ἀπαγό μενον εἰς τελείωσιν, ὀκνῆσαι μὲν αὐτῆς μεταδούναι

' IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO I. δυσωποῦντι καὶ γονυκλιτοῦντι καὶ κατακύἐς προσκύνησιν, ὑπακοῦσαι δὲ τῷ δαίμονι ντι λόγῳ ὑποβολῆς, καιρὸν εἶναι αὐτίκα νῦν εἶν τοῦ ἐχθροῦ τὴν κεφαλὴν, καὶ οὕτω τῆς ῆς ἐπάρατον ἀνθελέσθαι τὴν ἐνταῦθα βιοτὴν, ὸς τῷ λιμένι ναυαγῆσαι, καὶ ὅτε ταῖς τοῦ σου πύλαις ἔγγισε, παρὰ θύρας, δ φασιν, ἀφέμενον τῷ ἐχθρῷ Νικηφόρῳ, εἰσδραμεῖν τὴν τοῦ Θεοῦ δόξαν θεάσασθαι· ὑπεκστάντα ῆς οὐρανοβάμονος κλίμακος τῷ θεοφιλῶς ἡ ἀετῷ Νικηφόρῳ, ἑαυτῷ δὲ ὡς γεωχαρεῖ ον εἰπεῖν) βουγαίῳ, εἴτ᾿ οὖν βοσκήματι γῆς εμένῳ τὸ κατάγαιον, καὶ τοῖς κάτω ἐναποα, μὴ ἔχοντα μηδὲ ἀναβλέπειν ἀτενῶς εἰς ρανόν· ὁπηνίκα καὶ οἱ δήμιοι οὐκ ἂν ἔσχον μὴ μάσαι, ὅπως οὐχὶ ἀντάλλαγμα λυτρώσεως δικαίας, ἀλλὰ ὀλεθρίου, τὸν φιλόχριστον Νιν παραδόμενος ὁ Σαπρίκιος ἐφόνα, δαιμόνων ς. Ἐβαρύνθησαν δὲ ἂν ἐκεῖνοι, καὶ ὅτι βλαὡς ὁ κακὸς ἄνθρωπος τὰς φιλικὰς εὐλογίας ο, καὶ τὰς ἱκεσίας ὕβρεσι, καὶ ὡς, φιλεῖν τὸν δεσπότην Θεὸν, τὸν σύνδουλον ἐς τοσοῦτον καὶ τύραννος ἀποβαίνει, μετάγων κατ᾽ ἐκεί ν κατὰ τῆς κεφαλῆς ἀπόφασιν, μενουν γε ου ἐξανάψας θυμοῦ, σώζουσαν μὲν τὸν προς τον θανεῖν, τὸν δὲ προδόντα διαβιβάζουσαν εἰς πῦρ. Παραπήξατε τοίνυν ὦ ἀδελφοί, τῇ καθ᾽ ὑμᾶς καὶ δένδρον τοῦτο παράδοξον, ἐκριζωθὲν τῳ δικαίως ἀξίνῃ τοῦ θείου κήπου, καὶ ἀποδὲν αἰωνίῳ πυρί, ὅπερ αὐτῷ τῷ δαίμονι καὶ κείνου ετοίμασται. Καὶ τὸ τοιοῦτον φάκτον τι δέλτοις φρενῶν ἐγγραψάμενοι, παραδέχεἅπαντα ἄνθρωπον ζητοῦντα εὐχὴν, καὶ αγὴν, καὶ ἕνωσιν ἀνθρωπικὴν ἀτύρβαστον, ότητα κοινωνικὴν, καὶ συνδρομὴν πολιτικὴν ίπην, καὶ συγκατάβασιν, καὶ ἐπιείκειαν, καὶ ητα, καὶ ἱλαρότητα, καὶ ἀσυλίαν, καὶ τὸ τον, καὶ ἀνεπιβούλευτον, καὶ τὴν ἐς βίον τησιν, ἐφ᾽ οἷς δυνατὸν, καὶ ἐνδεχομένην συν μιν, καὶ ἔλεον, καὶ μετάδοσιν, ἔτι δὲ συνανα- · εἰρηκικὴν, δεξίωσιν ἀπάνουργον, κεφαλῆς εὐλόγιστον, λαλιὰν εὐπαίδευτον, συνένεξιν συνδρομὴν ἀσκάλιστον, συνοικίαν ἀτάρα - λογίαν χριστιανικὴν, τὸ ἀπανούργως εὐόμι- «ναὶ» καὶ τὸ «οῦ,» τὸ πρὸς ἀλήθειαν ἀρᾳτον, τὸ ἀνθρωπίνως κοινωνικὸν, τὸ ἀκακούρλιτευτικὸν, τὸ ἐν συναλλάγμασιν ἄδολον, τὸ ἐν πεσιν ἀτρεκές, τὸ ἐν δανείσμασιν ἢ ἀκερδές, δευτέρῳ λόγῳ εὐδιακρίτως ὀλιγοκερδές, καὶ · ἄλλοις βίος ἐξαρτύεται ἥμερος, καὶ μὴ αἰσχύ ν τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπον, καὶ εἰς Θεοῦ δένδρα αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε πολυφόρα και αρπα, καὶ οἷα γλυκάζειν καὶ τέρπειν διὰ ἀγάαθ᾿ ἣν ἠγαπημένα νεόφυτα τῷ Θεῷ ἐξοσιοῦνδόξαν αὐτοῦ ὑψοῦ ἀνατρέχοντα. Καὶ τοιοῦτοι εἰς ἀποβαίνετε λόγῳ τελειώσεως, ὡς ἄνθρω bus flexis inclinatusque ad oscula hujus exitus particeps feret; aurem vero præbere dæmoni insidiose suadenti nunc esse tempus inimico ab homine declinandi. Quum enim hacce via in maledictionem incurrisset, huic vitæ æternam vitam posthabuit, naufragium ad portum fecit, foribusque paradisi jam proximus, a foribus, ut aiunt, deerravit,passus inimicum suum Nicephorum introrsum præcurrero, atque ibi gloriam Dei contemplari. Scilicet e scala pertinente ad calum excessit, quia, ut Nicephorus per divinum amorem in aquilam alta petentem conversus erat, sic ipse terrestribus deditus atque quodammodo terrestris ad subterranea quasi ad pastum adeo tendebat, iis tantum adhærebat, ut ne cœlum quidem recta intueri sustineret. Carnifices etiam non poterant non admirari quomodo Sapricius jam supplicio traditus compensaret amicitiæ pignora, non probi, sed pestiferi hominis instar, ad exemplumque demonum, exoptando necem Nicephori qui Christum diligebat. Egre ferebant quod iste vir nequam maledictis amice dicta probrisque preces rependeret, quodque, cum Dominum Deum amare videretur, conservum tantopere odisset. Rex autem coeli, qui ex ira sic incensa ignem ipse susceperat, jam a Sapricio recessit, eumque, in locum Nicephori, quatiens caput repudiavit,quo nutu qui morti devotus erat salvus factus est, qui autem devoverat translatus in ignem æternum. 24. Defigite igitur, fratres, vestra in memoria, arborem istam indignam merito securi excisam fuisse ad radices, jureque sepositam ex horto divino in ignem æternum, qui dæmoni et angelis ejus paratus est. Quod cum in memoribus mentis vestræ tabulis impressum erit, virum acceptabilem ducite quicunque requiret orationem, concordiam, communionem absque tumultu, amorem unde communio, consensum in publicis rebus, charitatem, obsequium, modestiam, comitatem, hilaritatem et securitatem; qui nec dissimulabit, nec insidiabitur; qui res vitæ componet quantum poterit; opitulabitur si opus erit, miserabitur et de suo dabit; qui societatem cum fratribus inibit pacificam, dextram porriget innoxiam, ipso capitis nutu sincerus erit. Qui in sermone ingenuus et in commercio urbanus videbitur, neque concurrentem supplantabit, neque contubernales vexabit, sed, ut Christianum decet, in colloquendo alfabilem, in conversando simplicem se præstabit; qui præter ita vel non nihil adjiciet, et a læsa veritate prorsus abhorrebit; qui in civilibus rebus officiosus, in publicis innocuus, in exercenda mercatura fraudis invenietur expers; qui fenerata ex pecunia mercedem vel nullam vel saltem bene modicam exiget, ita ut qui mutuatus erit sibi comparet ex reliquis victum facilem neo filio Dei indecorum. Simili modo et vos, ut arbores Dei, crescite et exuberate fructibus ut multis, ita jucundis, suavibusque et dulcibus per amo-

rem. Amor enim causa est cur neophyti a Deo di- ποι τοῦ Θεοῦ, ὁποίους ὁ ἁγιώτατος Βαπτιστής φιλεῖ lecti sancti flant, et sursum in gloriam ejus evo- ἐγγίζειν τῷ θεῷ εἰς παραδείσου ἀπόλαυσιν. lent. Nunc autem discedite, jam exacto sermone, quales illi Dei viri quos sanctus Baptista solet collocare apud Deum, ut paradiso ejus fruantur. 25. Quod si quis, utpote futuri inscius,cavet ne alter Sapricius sibi infensus alicubi lateat, timelque de congressus cum illo adeo non ipse in cœlum advocetur, ut contra in inferis pede lapsus dispereat, nolite viro ineptam et dementem ignaviam objicere, sed contra toto corde orate ut occumbat Sapricius novus his Nicephori artibus quas modo exposui. Si inde contingit ut, ex universa benedictione quæ post Adamum creatum pronuntiata est, et paradieus incolis frequentetur et arboribus divinis crescant cum frondes comantes, tum fructus Deo jucundi, omnia penes nos erunt bona, superque accedet auxilium Dei qui continuo in singulis convertendis tantum elaborat ut sæpissime vel invitos servet atque in gloriam recipiat, quippe qui sit omnino bonus, amatorque animarum et idcirco laude dignus in æternum. Amen. κε'. Ει δέ τις ἄνθρωπος ὢν ἀπροόρατος τοῦ μέλ. λοντος εὐλαβεῖται, μή που Σαπρίκιον τινα ὑποκαθ ήμενον ἔχῃ ἐχθρὸν, καὶ δέδιε, μὴ καὶ περιτυχών αὐτῷ οὐ πρὸς Θεὸν ἀναπεμφθήσεται, ἀλλ᾽ εἰς ᾅδου κατολισθήσας ἐξολεῖται, ἄφετε μέμφεσθαι τὸν τοιοῦ τον ἄνθρωπον τῆς ἐκλόγου καὶ ἀσυνέτου δειλίας· εὔχεσθε δὲ ὁλοψύχως ἐξολέσθαι πάλιν τὸν Σαπρίκιον διὰ τῆς Νικηφόρου μεθόδου, ἣν ἐν τοῖς παροῦσιν ἐξεθέμεθα. Οὕτω γὰρ [εἰ] ἀπὸ τῆς Ἀδαμιαίας παρ ῥησιασαμένης [εὐλογίας], δι᾿ ἧς καὶ ὁ παράδεισος οἰκίζεται, καὶ τὰ θεῖα δένδρα φυτηκομοῦνται εἰς καὶ καρποτρόφον αΰξην καὶ θεοφιλῆ, ἀγαθὰ ἔσται τὰ πάντα, καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ βοήθεια πρὸς ἡμῖν γενή σεται· ὃς τὴν ἑκάστων ἐπιστροφὴν ἐνδελεχώς ἐς τοσοῦτον πραγματεύεται, ὡς καὶ ἄκοντας ἡμᾶς ἐν πολλοῖς περισώζειν εἰς δόξαν αὐτοῦ, παναγάθου ὄντος, καὶ φιλοψύχου, καὶ δι' αὐτὸ εὐλογητοῦ εἰς αἰῶνας. Αμήν. Scilicet: Crescite et multiplicamini (Gen., 1, 28; VIII, 17). EJUSDEM IN SANCTAM QUADRAGESIMAM ORATIO II. Ejusdem Thessalonici metropolitæ in sanctam Quadragesimam oratio præparatoria. 1. Bene scio vos, fratres, spiritualis causa negotii, propterque lucrum ad Deum exinde proveniens, festinantes et nunc ad hanc divinam virtutis officinam properare, mutaturos, sive commutaturos merces, quales amat qui Dei negotia gerit homo, cujus pars est zelotes et imitator, necnon discipulus, praesertim autem magister, evangelicus paterfamilias, qui, venditis omnibus quæ possidebat,pretiosam margaritam emit. Et sic quidem, propter hoc, ad divinam ædem venitis, exinde a nobis, quasi divitibus, accepturi quæ vobis ad expeditam negotiationem utilia sunt, ut talibus, tanquum fenerati, locupletes, spiritualem mercaturam sedulo exerceatis, et ea quæ Deo Deique servis sunt chara, copiosissime comparetis. Ego vero, et si divinis non abundans, sed quantum decet lucri cupidus, sacrum talentum pratis deponere nolens, sed illud, boni nummularii instar, utiliter administrare, fructumque mihi convenientem ex pilo percipere quærens, tanquam non verens ratioΤοῦ αὐτοῦ μητροπολίτου Θεσσαλονίκης λόγος προεισόδιος τῆς ἁγίας Τεσσαρακοστῆς. α΄. Εὖ οἶδα, ὅτι ἐμπορίας χάριν πνευματικῆς, ὦ ἀδελφοὶ, καὶ νόμῳ τοῦ ἐντεῦθεν κατὰ Θεὸν κέρδους, φοιτᾶτε καὶ νῦν εἰς τὸ θεῖον τοῦτο τῆς ἀρετῆς ἐρο γαστήριον, ἀλλάξοντες, εἴτ᾿ οὖν συναλλάξοντες ἀγώ γιμα, ὁποῖα φιλεῖ ὁ τὰ τοῦ Θεοῦ πραγματευόμενος ἄνθρωπος, οὗ καὶ μέρος καὶ ζηλωτὴς καὶ μιμητής, ρητέον δ᾽, ὅτι καὶ μαθητής, ἄλλως δὲ ἄρα καὶ διδάσκαλος ὁ εὐαγγελικὸς οἰκοδεσπότης ὃς διαπωλή σας ἅπαντα, ὅσα ὑπῆρχεν αὐτῷ, τὸν πολύτιμον μαρ γαρίτην ἐπρίατο. Καὶ οὕτω μὲν καὶ διὰ τοῦτο ὑμεῖς ἥκετε εἰς τὸ θεῖον τοῦτο ἀνάκτορον, ληψόμενοι ἐντεῦθεν ἐξ ἡμῶν, ὡς οἷα βαρυπλούτων, τὰ ὑμῖν εἰς τὴν προκειμένην εὐσταλῶς ἐμπορίαν χρήσιμα, ἵνα διὰ τῶν τοιούτων ὡς οία και δανεισμάτων μεθο δευθείητε εἰς τὸ ψυχικὸν ἐμπόρευμα, καὶ πλουτι σθείητε τὰ φίλα καὶ τῷ Θεῷ καὶ τοῖς αὐτὸν θεραπεύουσιν. Ἐγὼ δὲ, εἴ καὶ μὴ τὰ θεῖα εὐπεριουσίαστος, ἀλλ᾽ οὖν φιλοκερδής ὢν ἐν δέοντι, καὶ τὸ ἱερὸν τάλαντον ἀπαναινόμενος δωρεαν καταβάλλεσθαι ζητῶν δὲ ἀγαθοῦ τραπεζίτου δίκην αὐτὸ διαχειρί '

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO II. καὶ τόκον αὐτοῦ ἀπολαμβάνειν ἐμοὶ ἀρέ- num inquisitorem, nisi centesimas aut duplum, sed οἷα μὴ εὐλαβούμενος τὸν λογιστεύοντα, εἰ ιστὸς ἢ ἡμιολίας, ἀλλὰ πολλῷ πλείω τού αιτῶ εἰς κέρδος, οὐκ ἂν οὕτω ῥᾳδίως πειἐκδοῦναι τὸ ζητούμενον. Ακριβώσομαι δὲ Λαβεῖν, εἰ καὶ μὴ αὐτίκα, ὅμως δ᾽ οὖν μετ' καὶ ὠφέλειάν μοι τῷ ἀρχαίῳ προσεπιδοθῆ- ͵ ἐστὶ καὶ τόκον ἐπὶ τῷ κεφαλαίῳ τοῦ δανείσ πιβαρύνων ὑμᾶς καὶ ἀνάγκῃ ἐπαχθούς προστί et multo majora repetam ad lucrum, non ita facilo consentirem tradere quæsitum. Operam autem dabo ut illud, si non continuo, saltem post breve tempus,accipiam, et commodum mihi, capiti funerato superaddatur, quasi caput summæ fwnerate,gravi necessario vos onerans multa, nisi hoc præstetis. Et hoc est mihi præceptum, quod assumunt in se qui divinas exhortationes pro nihilo habent. μὴ οὕτω ποιήσετε. Καὶ ἔστι μοι ἐκεῖνο ἡ ἐντολὴ, ἣν ἐπιφορτίζονται οἱ τὰς θείας παραινέσεις τιθέμε οὐδέν. τοίνυν οὕτως έκουσιάζεσθε λαβεῖν, ἃ ζηλῶς καὶ ἐπιτυχῶς ὑμῖν τὰ τῆς ὁδοῦ ἤνυδὲ ἄλλως ὀχλήσαντες ἤλθετε τὸ πνευματι ιεῖον, εἰς μάτην θυροκρουστείτε. Καὶ ἰδοὺ ὁ νεῦμα ταμιουχῶν ἐγὼ λέγω ὑμῖν, ὡς «Οὐκ ἰς.» ᾿Αλλὰ γὰρ αἰσθάνομαι ὑμῶν κατατιθεπερ ἐκδανεισθῇ τὸ ὑμῖν ζητούμενον, αυτό τε πολύ προσενεγκεῖν τὸ κεφάλαιον ἀκριβεῖ ζυγῷ, δικαιοσύνην, καὶ τοῦ ἐκεῖθεν καρπώματος οὐκ περίσσευμα. {που δὲ καὶ πολλαπλάσιον καὶ ἐπὶ τούτοις τὸ παρ' ἐμοὶ γλωσσόκομον, καὶ προφέρω οὔτε κίβδηλα, οὔτε εἰκόνι γεγραμμένα μὴ ), καὶ εὖ δὲ κεκωδωνισμένα, καὶ λήψεσθε ἐμπωλοῦντες κερδήσετε, οὐ τὸν ἐκ Σάρδεων κι ἤλεκτρον, οὐδὲ τὰ Ἰνδικὰ χρυσία, οὐδ᾽ κάτω τύρβης, περὶ ἣν τρίβονται οἱ τῆς γῆς ι, ἀλλ᾽ αὐτὴν βασιλείαν οὐρανῶν. Ἐντίθημι εἰς νοῦν καὶ ὡς οὐκ ἐμὸν τὸ προβεβλημένον καὶ ἀργύριον, καὶ ὅλως εἰπεῖν τὸ ἐκδανειἀλλ᾽ αὐτοῦ τοῦ μεγάλου Θεοῦ, ὅς τοῦ κατ' σαυροῦ ταῦτα εἶναί φησιν, « Εμόν ἐστιν εἰ χρυσίον, καὶ ἐμὸν τὸ ἀγρύριον,» ἀκολούθως ἂν ἄλλο σύστοιχον τούτοις. Καὶ τοῦτο ὑμῖν θέμενος, παρακαλώ, μὴ ψεῦσαι με τῆς ἐλπίδος, μηδὲ ἀπατῆσαι τὸν οὕτω μεγάλα :α, ἵνα μὴ καὶ ἐμὲ τῷ παμμεγίστῳ Δεσπότη οιήσητε, ὡς τὰ ἐκείνου, ὅπως ἂν καὶ τύχοι, έμενον, οὐδὲ ὑμεῖς ἀκατάγνωστοι μενεῖτε βεῖς. Πάνυ γὰρ φιλοκερδὴς ἐκεῖνος διέγνωδιὰ τοῦτο πανταχοῦ σπείρων καὶ εἰς πολαἰ μὴ ἐθέλων μηδὲ ψήγμα τοῦ κατ᾿ αὐτὸν διεκπεσεῖν εἰς κενὸν μηδὲ κεραίαν μίαν γοῦν αργηθῆναι τῶν συμφωνιῶν, ὅσαι ἀποτείνον αὐτὸν δανείζοντα. τι γοῦν ἄρέσκεσθε κἀνταῦθα, καὶ ἀναιτίους ς καὶ ἐμὲ τηρῆσαι διατείνεσθε, ὅτε τὸ μέσ Λογοθέιον καὶ ὁ φρικτότατος ἐκλογισμὸς τῶν ῶν δανεισμάτων γίνεται, καὶ τῆς ἐν τῷ αγματείας ἡμῶν καὶ πάσης άλλης οίκονοτου λαμβάνετε τὰ ζητούμενα. Εἰσὶ δὲ αὐτὰ 15 χαράγματος ἐκτυπώματα, εἰκονίζοντος οὐ τινας κεφαλὰς, ὁποίας τὰ τῶν ἐκ γῆς μετάλ- !ω γράφουσιν, ἀλλ᾽ αὐτοῦ Θεοῦ, τοῦ πάντων μένου, ᾧ δή χαρακτῆρι προσέχοντες ἐκματο τὸ τύπωμα, καὶ κατ᾿ εἰκόνα τοῦ πρωτοτύπου ι. Ἱερὰ ταῦτα καὶ χρήματα καὶ κτήματα, th. xxv. 12. ⚫ Joel III, 5. PATROL. ΘΑ. CXXXV. 2. Si ergo sic libenter vultis accipere quæ quæritis, bene feliciterque vobis iter paractum est; si vero turbulenti ad spiritualem thesaurum venitis, portam frustra pulsatis. Ecce ego spiritalis thesauri administrator vobis dico: «Nescio vos ³,» Sed animadverto vos esse paratos, si quæsitum vobis feneretur, ipsum, non multo post, wquo pondere, quod est secundum justitiam, fwneratum caput, et fœnoris exinde parti non parvam exuberantiam afferre. 3. Nedum autem multiplex super his aperiam quod est juxta me repositorium, profero nummos nec adulteratos, nec alia quam regia imagine signatos, sed bene probatos, et accipietis eos, et negcliantes lucrifacietis non electrum quod divitur Sardicum, neque Indicum aurum, neque aliud quid de turba terrestri, circa quam exagitantur homines hujus terræ, sed ipsum cœlorum regnum. Injicio autem vobis in mentem, non quasi meum, propositum aurum et argentum, et, uno verbo, foeneratum, sed ipsius magni Dei, qui sui thesauri dicit hæc esse: «Meum est, inquiens, aurum, et meum argentum ',» ac catera qua consequenter his adjuncta sunt. Et hoc vobis in mentem ingereus, hortor, ut non me bona spe fraudetis, neque tam magna fœnerantem decipiatis ne me maximo Dominatori faciatis obnoxium, tanquam res ipsius,ut qui putarit,abjicientem, ne0 vos innocentes innoxiique maneatis. Prorsus enim lucri cupidus ille dignoscitur, et ideo passim et apud multos seminat, neque vult vel minimam fœnerati particulam frustra cadero, vel unum punotum abrogari conventorum, quæ ad ipsum fœnerantem spectant. 4. Eo quod igitur assentientes,et vos et me contenditis innoxios reddere, cum magna rationum inquisitio terribilisque fiet supputatio Dominicorum fœnorum et nostræ operationis in vita cunctæque alius acconomiæ, ecce, quæ quæritis, accipite. Sunt autem ipse regalis characteris effigies, non quasdam figuras mortales, quales pleraque terræ metallorun effingunt, sed ipsius Dei, super omnia præstantis, formam experimentis: cui characteri ipsi adhærentes, typum ediscimus, et secundum imaginem prototypi fimus. Sacræ sunt istæ divitiæ possessionesque, vel ut absque

tropo communiter dicam, negotia sacra: divine κοινῶς δὲ καὶ τροπῆς δίχα εἰπεῖν, πράγματ gemmæ sunt hæc fœnerata, quæ si ecclesiastica dicimus numismata, si bonum est ad exactam elocutionem,non tamen satis clarum: legis autem præscripta potius dicenda, quod evidentius magisque proprium. Salutares characteres, et non sane sicut isti damnabiles, de quibus pronuntiatur, quod a Deo avertant applicentque dæmoni. Quid non quod super omne venerandum est dico? Deus illa finxit, Deus formavit; cujus etiam opus sunt illæ tabulæ digito Dei conscriptæ, de quibus observandum est, quod, si judicavit illas in arca deponendas, ad profunde significandum esse tunc abscondita posterioris divinæ manifestationis placita, hæc tamen in manifesto proposuit, eo quod ab illa antiqua umbra, ultimo sol veritatis illuxit. 5. Illius porro fœnerati quidquid ex Deo ipso est in lege et in Evangeliis loquente, et quidquid e servis ejus, multis, sapientiaque ac dono spiritali variis, in aurum ponendum est bene sonans, cui nulla scoria commiscetur. Etenim qui scriptoria fodiunt inveniuntque metalla, auream Deo consecrant participatiouem, eo quod rubiginem non recipit et ideo difficile corrumpitur; argentum autem in secundam, licet ipsam divinam, materiam ablegarunt. Quæcunque vero artis opera, vel, ut ita dicam, numuli alienæ licet rectæ sectionis, nec aureo neque flammeo lucentis fulgore, neo argenti præbentis candorem, quem Deo, Patri Juminum, tribuimus, hæc talia vobis in cætera metalla sunt accipienda, nec ipsa ad Deum inutilia vanaque negotia, sicut in divinis sapientes perspexerunt, qui ipsi de talibus metallis, ea bonis mercatoribus vendentes, multam perceperunt utilitatem. G κειμήλια τὰ δάνεια ταῦτα. Ἐκκλησιαστικά σματα μὲν φάναι, εἰ καὶ καλὸν εἰς ὀρθολεξία οὐ πάντη λαμπρόν. Νομοτεθήματα δὲ μᾶλλον σαφέστερόν τε καὶ προσφυέστερον. Σωτήριο κτῆρες καὶ οὐ δήπου κατὰ τοὺς ἐπιῤῥήτα επαγγελία Θεοῦ μὲν ἀφιστῶν, κολλῶν δὲ τῷ Τί μὴ λέγω τὸ πάντων σεμνότερον; Ὁ Θεὸς ταῦτα, ὁ Θεὸς ἐτυπώσατο· οὗ ἔργον καὶ ἐκεῖναι θεόγραφοι, ἐφ᾽ ὧν ἐστι θεωρῆσαι, ὡς ἐν κιβωτῷ ἐδικαίωσεν ἐκείνας ἐποτεθεῖσθα σύμβολον ἐκεῖνο βαθὺ τοῦ κεκρυμμένα εξ τὰ τῆς ὕστερον θείας ἐπιφανείας, ἀλλὰ τα εἰς ἐμφανὲς προέθετο, διὰ τὸ ἀπὸ παλα τότε σκιᾶς ὕστερον αναλάμψαι τὸ τῆς ἀ ἥλιον. ε΄. Τούτου δὴ τοῦ δανείου ὅσα μὲν Θεοῦ τοῦ καὶ ἐν νόμῳ καὶ ἐν Εὐαγγελίοις λαλοῦντ ὅσα τῶν αὐτοῦ θεραπόντων, τῶν καὶ πολλ πολυειδῶν τὴν σοφίαν καὶ τὴν πνευματικὴν εἰς χρυσίον θετέον εὔροιζον, ᾧ ῥύπος οὐδεὶ ταμέμικται. Καὶ γάρ τοι καὶ οἱ τὰ γραφικ λοντες καὶ ἀνευρίσκοντες μέταλλα Θεῷ και τὴν χρυσέαν μετάληψιν, διὰ τὸ κατ' αὐτὴν οἱ κὴν τοῦ τινος, καὶ διὰ τοῦτο φθορᾶς δυσέν τὸν μέντοι ἄργυρον εἰς δευτερεύουσαν, θείαν καὶ αὐτὴν, ὕλην ἀπέταξαν. Οσα δὲ κοπῆς ἑ ὀρθῆς μήντοι τεχνάσματα, καὶ, ὡς οὕτως κέρματα, μήτε χρύσεον στιβούσης καὶ οὔτ γιον, μήτε φαινούσης πρὸς ἀργύρου λευκότ Θεῷ ἀνατιθέαμεν, τῷ τῶν φῶτων Πατρὶ, ὁ τοιαῦτα εἰς λοιπὰ μέταλλα ἐκδεκτέον ὑμᾶς, οἱ τῇ κατὰ Θεὸν ἀσύμφορα πράγματα καὶ ἀξύμβο οἱ τὰ θεῖα σοφοί τεθεωρήκασιν, οἳ καὶ αὐτοὶ τῶν τοιούτων μετάλλων ἀπώναντο, ἀγαθοῖς ἐ αὐτὰ χειρίσαντες. ς΄. Παραλαμβάνετε δὴ μετὰ σκέψεως ἀκριβ τε δανείῳ καὶ ἐπὶ τόκῳ, τοῖς ἀνατεταγμένοις τοῦ Θεοῦ δι᾿ ἡμῶν τῶν αὐτοῦ γαζοφυλάκων καὶ ἔχετε πρῶτον ἰδοὺ τὸ «τῆς ἀγάπης κ τον, ὃ πολλάκις ἐκδοὺς ὑμῖν οὐκ οἶδα, εἰ ἀπ αὑτοῦ, ὡς οἷα καταχωσθέντος καὶ ἀφανισθέν οὕτω ψευσαμένου το χρύσεον, «ἀγάπης, ο λέγ ἀπραγματεύτου, τῆς ἀνυποκρίτου, τῆς ἀψευδο ἀπεριέργου, τῆς ἀπαραποιήτου, τῆς μὴ ἐν τ ματι καὶ ἐξεπιπολῆς, ἀλλ᾽ ἐνδομύχου καὶ 6. Accipite ergo cum attentione sedula pro fœnerato fœnoreque, supradictis, ea quæ a Deo nos ipsius gaze custodes dispensamus fœnerata; et primum habete charitatis talentum, quo sæpe vobis tradito, nescio an ex ipso, nempe infusso et abscondito et ita mendaciter aurum simulante, fructum acceperim; charitatis dico non fabricatæ, sincere, veracis, non curiosæ, non adulteratæ, quæ non est in specie nec in apparentia, sed interna, et in anima radicata, ita ut nulla violentia tempestatis eam ludere possit, ex horto divino qui in nobis est, μένης ἐν ψυχῇ, ὡς μηδὲ μίαν ἀνάγκην λ avulsam; charitatis, non illius quæ exterius subridet et in corde ditacerare meditatur amicum; charitatis, quam Deus tribuit ac diligit, quæ est ex tota mente, corde et anima; per quam cuncta in mundo produxit; per quam unitur nobis, nos docens sic ad invicem uniri, tanquam partes et membra Dei, in unam cohærentiain societatemque coaptata. 7. Hanc vobis operantibus tota virtutum caterva præsto erit, ut alibi propriis demonstrationibus evidenter ostendimus. Ipsa, non secus ac prinἔχειν κατακαυχάσθαι αὐτῆς, ἀνασπωμένης ἡμῖν θείου κήπου·· ἀγάπης,» τῆς μὴ π μὲν γελώσης, τῇ δὲ καρδίᾳ μελετώσης διαστ φιλούμενον· «ἀγάπης,» ἦν ὁ Θεὸς καὶ παρ καὶ φιλεῖ, τὴν ἐξ ὅλης διανοίας καὶ καρδίας χῆς, δι᾿ ἣν καὶ τὰ τῇδε πάντα παρήγαγε, δι' ται ἡμῖν, διδάσκων οὕτω τὴν πρὸς ἀλλήλους ὡς μέρη καὶ μέλη Θεοῦ ὄντας, εἰς μίαν συναρμ μενα συμφυΐαν τε καὶ συνάφειαν. ζ. Ταύτην πραγματευσαμένοις ὑμῖν δ ὅμιλος τῶν ἀρετῶν ἐφέψεται, ὡς ἄλλοτε σαφῶ ξαμεν διασκευασάμενοι. Αὕτη, ὅσα καὶ ἀρχὴ,

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO II. ταν ἐν ὑμῖν ἐκφανεῖ. Ταύτην ὁ ἔχων εἰς cipium, omne bonorum operum in vobis producet ορτηγεῖ τὰ τιμαλφέστατα. Οὐκ ἔφθη τις ἰπεῖν, καὶ συνεξεφωνήθη αὐτῇ ξύμπαν και ίπης παρεισδυομένης εἰς ψυχὴν, συνεισέρ λοιπὸς ἅπας όμιλος ἀρετῶν. Εἰ δὲ αὐτὴ κέκλεισται, δῆλον ὅτι ἔρημος ἡ ψυχή ντὸς ἀγαθοῦ. » δ υπις πρὸς τὸν Υἱὸν ἡ ἀγάπη, ἐπεὶ καὶ τῶν ολῶν ἐκπληρωτική. «Εἰ γὰρ ἀγαπατέ με,» τὰς ἐντολὰς ἂν ἐποιεῖτε τὰς ἐμάς.» Ο πι πρὸς τὸν Πατέρα κατά τόν «᾿Αγαπηθή- ; τοῦ Πατρός μου. ᾿Αγαλλίασίς ἐστιν ἱ ἀληθὴς χαρὰ κατὰ τό· «Εἰ ἠγαπᾶτέ με, ν.» Μήτηρ αὕτη ἀρετῆς ἁπάσης, ὡς ἕτε καιρὸς οὐκ ἠγωνίσατο εἰς ἀπόδειξιν, ἀλλὰ ως καὶ σαφῶς καὶ ἀναντιρρήτως ἔδειξε, ἀρετῶν ἁλύσεως κρίκος ὁ πρῶτος, βαλβις οῦ εἰς ἀρετὴν, βαθμὶς προέχουσα τῆς εἰς νόδου, εἰρήνης θεμέλιος, αταραξία ψυχῆς, διώκτρια, καὶ τοσοῦτον, ὥστε εἴπερ αὕτη οἰκουμένης ἐπολιτεύετο, οὐκ ἂν οὐδαμοῦ τοῦ πολέμου μήτηρ, ἐπαῤῥησιάζετο, ἀλλ᾽ ἐν ὅπλοις πληθυσμοῦ ἀρότροις ἂν ἦν ἡμῖν ζεσθαι καὶ οὐδ᾽ ἂν ἐσμικρολογοῦντο οἱ τες, λεπτοτομοῦντες ἐπὶ φόνοις τὸν σίδηρον. ἂν, ὡς οὕτω φάναι, καὶ χάριν τοῖς τέκνοις γῆ, ὅτι μὴ συχνὰ ἐκείνην πολυπραγμονοῦσι χίζουσιν ἐπὶ σιδηρέοις μετάλλοις, οἷς οἱ ἐξ αφθείρονται, ἀγάπης καὶ μόνης οἱ κατὰ οἱ σκοποί, καὶ τὰ ἐπ' αὐτοῖς ἔργα, δι' ὧν ι βίος. Ποῖα δὴ ταῦτα; Ἡ κατ᾽ ἄνθρωπον συμβίωσις, τὰ βουλευτήρια, οι νόμοι, τὰ κα, τέχνη πᾶσα καὶ ἐπιστήμη, γάμοι, ἐμε ανηγύρεις, ὅσαι τε ἄλλως κερδῷαι, καὶ ὧν αν προηγείται. ἕως δῶρον ἡ ἀγάπη, καὶ ἐν αὐτῇ πρώτῃ ν θεωρεῖται, δι' ἧς τὰ νεογνὰ οὐ μόνον ἐν ς, ἀλλὰ καὶ ζώοις τοῖς ἄλλοις περιέπονται απητικῶς, ὡς καὶ θάνατον αἱρετώτερον εἶναι αμένοις, ἤπερ ἀποστερηθῆναι τῶν φιλτάάλλεται τις ἀγάπη καὶ ἐν φυτοῖς, καὶ οἴ :ὸ οἱ τὸ ἐν φοίνιξι τοῖς φυτοῖς καθιστορή ὡς οὕτως εἰπεῖν, ἀῤῥενόθηλυ. Ενεωρεῖται σ᾿ ἄνθρωπον πλάσει χυμός φίλιος ὁ κατὰ τες ἀναδεδομένου φοινίσσεται τοῖς αἰδουμέπρόσωπον εἰς ὡραϊσμόν. Πάντως δὲ τὸ φίλιον σύστοιχον ἀγάπῃ ἐστὶ, καθὰ συστοιαὶ ἡ ἀγάπη καὶ τὰ φιλικά· καὶ ὅτε δὲ Η χαίρειν φαμὲν τὸ ὅμοιον λόγῳ καθολικῷ, εἶμαι κάνταῦθά τινά τινα ὑπολαλοῦμεν. Ἡ γὰρ πητὸν ἡ χαρά; Καὶ ὁ παραδοὺς δὲ τό· τοῦ εἶναι ἐφίεσθαι,» ἀγάπην τινὰ παρελά τῆς ἐφέσεως. οὖν οὕτω θηριώδης, ὡς τὸ πάγκοινον λὸν ἑαυτοῦ ἁπάγειν, καὶ ἐθέλειν μονάζειν, χον τοῦ μήτε πολιτικὸς καὶ κοινωνικὸς εἶ1 ׳v, 45. * ibid. 21. * ibid. 28. exercitium.Qui illam habet rem sane pretiosissimam possidebit. Non citius aliquis charitatem dixerit, quam cum ipsa consonuerit omne bonum. Charitate in animam intrante, ingreditur etiam omnis reliqua virtutum caterva. Si vero ipsa exinde excluditur, animam illam omni bono privatam e889 manifestum est. 8. Ad unionem cum Filio perducit charitas, siquidem ejus mandatorum exsecutionem continet. «Si enim diligitis me, inquit, mandata mea custodietis ³.» Familiaritatem cum Patre conciliat, juxta illud: «Diligetur a Patre meo *.» Εxsultatio divina verumque gaudium est, secundum hoc: «<Si diligeretis me, gauderetis³.» Hæc omnia virtutis mater, sicut alia nobis occasio non caruit demonstrationibus, imo facile manifeste inconcusseque ostendit. Aureæ virtutum catena annulus primus, curriculi ad virtutem janua, ascensionis ad coelum exordium, pacis fundamentum, anima securitas, bellorum fugatrix, atque adeo, ut si per orbem terrarum regnaret, nullibi discordia, belli mater; vocem clevare posset, et, armorum abundantiæ loco, nobis aratrorum abundantia daretur, nec fabri parce præstarent ferrum, illud ad cædes minute excudentes. Haberet, ut ita dicam, filiis gratiam terra mater, quod non sæpe exagitarentet dissecarent eam ad invenienda ferrea, metalla, quibus ipsius fnes corrumpuntur, folius charitatis recti fines ad vitam, operaque conformia quibus vita sustentatur. Quænam autem ista? Civilis hominum societas, concilia, leges, scholæ, omnis ars et scientia, matrimonia, commercia, costus, quæ sunt alias utilis quibusque veneratio divina præest. 9. Naturæ donum est claritas, et in ea prima post Deum conspicitur, per quam recens nata non solum in hominibus, sed etiam in cæteris animalibus, amore ac sollicitudine circumdantur, ut mors potius eligeretur a parentibus,quam charissime prolis orbatio. Apparet etiam in plantis quædam oharitas, et hoc noverunt qui in palmis, ut ita dicam, utrumque sexum agnoverunt. Videturet in hominum formatione dilectionis humor ad sanguinem pertinens, quo saliente pudibundis in decorem vultus rubescit. Omnino vero dilectio talis adheret charitati, quatenus conjunguntur charitas et deliciæ; et cum, universe loquendo, dicimus simile simili gaudere, hic quoque charitatem, puto, intendimus. Numquid enim ad dilectionem non pertinet gaudium? Et qui tradidit illud: «Omnia esse vello,» charitatem quandum per desiderium elocutus est. 10. Quis igitur adeo est ferus, ut hoc commune bonum a se projiciat et solus esse velit, ad ostendendum se non civilem nec socialem esse neque

esse hominem? Civilitatis est amare sic que reda- ναι, καὶ οὐδὲ ἄνθρωπος; Ημερότητος mari: unde manifestum, quod qui non amat, non civilis est. Si non autem hoc, quomodo esset homo proprie, et non tantum secundum formam, quam, ex anili fabella, jocosi simii natura cupiens obtinere, incepto cecidit? Aliquid sociale habent amantes; qui vero talis non est, is bene utique dicitur quidem solivagus: non autem male jocando asserøretur quod solitarius est agrestis. Cicurantur et serpentes, et multi tales in biblicis historiis occurrunt: non pauci autem hucusque mansuefacti cernuntur. Quis adeo inhumanus fuerit ut velit esse serpentibus ipsis pejor? 11. Zelatur charitas et ab ipsis sceleratis, in quibus perverse agunt. Amant igitur illi, lubricus quidem lasciviam, cædem autem ille qui semel homo sanguinis esse voluit; furtum vero, qui circafurtum versatus est; et alii alia prava, sexconti sexcenta talia. Dico autem hic dilectionem non peculiarem, non Deo amicam, non perfeclam, sed perversam et virtuti contrariam. Duplex enim sicut charitas, ita dilectio. Unus quidem diligit juxta legem quam Deus dedit et hoc cum Deo nos docemus; alius autem diligit, sicut suggerit adversarius, oppositam Deo legem statuens. Sic etiam præter dicta diligit, qui simpliciter hunc sensum corrumpit. Hoc autem non est proprie charitas non enim reprehenderetur. Diligit etiam legum transgressor hujusmodi transgressionem: sed non proprie diceretur habere charitatem: gesticulat malitia deformis ante formosum, nomine venerabili suam circumducens pravitatem, et hoo nomine contradicens Deo, qui, juxta magnum David, diligit quidem justitiam, odit autem iniquitatem, certe non diligit. Attamen ista demonstrant charitatem rem esse prorsus amabilem, siquidem perversi, suo nomine pudibundi, sub charitatis nomine se condant, et ad se eam, licet non possint attrahere conentur. Felis imago est eorum unusquisque erocotam sibi non convenientem ferens; aut jocosus simius, illustris esse volens, cum tunica floribus varia circumdatur; unde, puto proverbialiter blandiloqui eum pulchrum» cognominant. « ἀγαπῶν, καὶ οὕτως ἀνταγαπᾶσθαι· δ ρόν, ὡς ὁ μὴ ἀγαπῶν οὐδὲ ἡμερές ἐστιν. τοῦτο, πῶς ἂν εἴη ἄνθρωπος ὁ κυρίως, νον κατά γε σχήμα, οπερ τυχεῖν κατὰ τὸ μῦθον καὶ ἡ τοῦ γελοίου πιθήκου ἐθελής ἐξημβλωσε τὴν ἐγχείρησιν; Συναγελαστικ οἱ ἀγαπῶντες. Ὁ δὲ μὴ τοιοῦτος λέγεται τοῖς ὀρθῶς ὀνοματοθετοῦσι μονίας· οὐκ ἂ πτοιτο ἀφυῶς, ὅτι μονιός ἐστιν ἄγριος. ται καὶ ὄρεις, καὶ ἐμφωλοῦσι πολλοὶ το βιβλιακαῖς ἱστορίαις· οὐκ ὀλίγοι δὲ καὶ ἐξημερούμενοι βλέπονται. Τίς ἂν οὕτως εἴη πος, ὡς ἀγαπῶν εἶναι καὶ αὐτῶν ἀβέλτερο ια΄. Ζηλωτὸν ἡ ἀγάπη καὶ αὐτοῖς ἐ ἐφ᾽ οἷς κακουργοῦσιν· ἀγαπῶσι γοῦν ἐκεῖ καταφερὴς τὴν λαγνείαν, φόνον δὲ ὁ καθά σας ἀνὴρ αἱμάτων εἶναι· καὶ τὴν κλεπτική αὐτὴν δεινός· καὶ ἄλλοι ἄλλα φαῦλα, με μυρία ὅσα ἐκεῖνα. Λέγω δὲ ἀγαπᾶν ἐντα κύριον, οὐ τὸ φίλον Θεῷ, οὐ τὸ πρὸς ἀλλὰ τὸ διάστροφον καὶ τὸ ἐναρέτῳ ἀν Διπλοῦν γὰρ, ὥσπερ ἡ ἀγάπη, οὕτα ἀγαπῶν. ᾿Αγαπᾷ τις, ὡς ὁ Θεὸς ἔθετο νόμ σὺν Θεῷ ἡμεῖς διδάσκομεν· ἄλλος δέ τις ὁ ἀντικείμενος ὑποτίθεται, ἀντινομοθετῶν Οὕτω πρὸς τοῖς εἰρημένοις ἀγαπᾷ καὶ ἀδικῶν τὴν τοιαύτην διάθεσιν. Ἐν δὲ κυρίως ἀγάπη· οὐ γὰρ ἂν ἐψέγετο. 'Αγι νόμοις ἐπεμβαίνων τὴν τοιαύτην παραβ ἂν δὲ εἴη κυριολεκτικῶς ἀγαπῶν· ἀλλὰ τὸ κατὰ κακίαν εἰδεχθὲς εἰς εὐπρόσωπον σεμνῷ περιπέττων τὴν κατ᾿ αὐτὸν μοχθ τῷ Θεῷ ἀντονομάζων, ὃς παρὰ τῷ μεγά ἀγαπᾷ μὲν τὴν δικαιοσύνην, τὴν δὲ ἀνοι οὐ μὴν ἀγαπᾷ. Καὶ ὅμως δηλοῦσι καὶ ἀγάπην εἶναι πράγμα παμφίλητον, είγε κι νηροὶ τὴν κατ᾿ αὐτοὺς αἰδούμενοι κλησι χουσι τὴν ἀγάπην, καὶ πρὸς ἑαυτοὺς τάττ τὴν, εἰ καὶ μὴ δύνανται. Γαλή τις ἕκαστοι κροκωτὸν φοροῦσα μὴ πρέποντα· ἢ πίθη λοῖος, ἐθέλων εἶναι περίβλεπτος, ὅτε περιβέβληται, ἀφ᾽ ὧν οἶμαι καὶ ο καλό προσονομάζουσιν οἱ παροιμιακῶς ὑποκοριζό ιβ΄. Ἔτι θείως μὲν ἀγαπῶμεν οἱ σῶα 12. Adhuc divine quidem diligimus, salubriter recogitantes matrimonium quod Deus in primis τὸν γάμον, ὃν ὁ Θεὸς ἐν πρώτοις ἔφηνεν, instituit, ipso sanotissime conjunxit, ipse benedixit: cumque perinansit illud protoplastorum conjunctioni usque ad mortem, et non illegitime copulatus est ille pulcher dualis, ex quo usque nunc fraternitatis propinquitas servatur inter nos et in honore habetur. Aliter autem diligunt,et non juxta tale matrimonium, qui non prudentes aliena claustra transgrediuntur, imo perrumpunt, vel aliter sibi ruinam effodiunt. Ille quidem est amor benedictus, et ideo sanctus, et finis ejus Deo charus, fructus ventris jucundus, genus lucidum, nobilis progenies. Secundus autem, qui non est juxta ma. ρώτατον ζεύξας, αὐτὸς εὐλογήσας· ὅτε κ μεινεν ἐκεῖνος τῇ πρωτοπλάστῳ συζυγία εἰς θάνατον, καὶ οὐκ ἐδυάσθη ἀθέσμως ὁ κα νος συνδυασμός, ἐξ οὗ μέχρι καὶ νῦν τὸ φότητα γνήσιον καὶ σώζεται ἐν ἡμῖν, καὶ παῤῥησιάζεται. Αλλως δὲ ἀγαπῶσι, καὶ τοιοῦτον γάμον, οἳ οὐκ ἔμφρονες φραγμα ἀλλοτρίους ὑπερβαίνοντες, μήπου δὲ καὶ κ τες, ἢ ἄλλως βοθρεύοντες ἑαυτοῖς ὄλεθρον. ἐκεῖνο μὲν τὸ ἀγαπᾶν εὐλογητὸν, καὶ οὕτω μένον, καὶ τὸ τέλος αὐτοῦ Θεῷ φίλον, και στρὸς ἡδὺς, γένος φωτεινὸν, γόνος εὐπαῤῥ

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO II. εύτερον, τὸ μὴ κατὰ γάμον, εἰ καὶ εἰς ὄνομα trimonium, licet in nomine matrimonii dicatur, λεῖται γάμου, ἀλλ᾽ οὖν ἑτεροίως διεκπίπτει, θους προφαίνον, καὶ τοὺς σκοτίους, καὶ τοὺς ους, καὶ τοὺς ὑποβολιμαίους, καὶ ὅσα τοι οὐ μὴ νομίμου γάμου ἀποτελέσματα καὶ *. Οὗτος ὁ γάμος ὁ ἱερὸς, ὁ κατὰ νόμους, ὁ ὸς, ὁ τῷ θεῷ φίλος. ó Καιρὸς ἤδη πολὺς ὑπὲρ ἐνιαυτούς γάρ τού θλίβει με παρανομούμενος, πῆ μὲν τὴν κατ᾽ πῆ δὲ τὰ μετ᾿ αὐτὸν διὰ ἀνθρώπων, οἱ ἀγατὸ κατ' ἄνθρωπον ἐξωτερικόν, μισοῦσι τὴν ψυχὴν, ἐξοκέλλοντες ἀποτελεσματικῶς ἢ εἰς λαίαν ἀδιάφορον μίξιν, ἢ εἰς τὸ Πλατωνικὸν ν, ούπερ βούλημα κοινὰ εἶναι τὰ πάντα, ἤδη καὶ εἰς τὸ πάλαι ποτὲ Σκυθικόν. Σκύθαις ισὶν, οὐδὲν ἐπεχωρίαζεν ἴδιον, ὅτι μὴ ξίφος καὶ οὐκ ἔστιν οὖν ἡμέρα μία, καθ' ἣν οὐκ τρέχουσιν ἄνδρες τε καὶ γυναῖκες, ἀποκλαιζυγομαχίας αὐτῶν καὶ παροιστρήσεις γάμου, αὐτοὺς ὁ Θεὸς συνέζευξε. Διίσταται γυναι3, καὶ ἢ πύρνῃ κολλάται, ἢ ἀλλὰ χρεμετίζει ννόμου κοίτης ἀλλοτρίας· καὶ ἐγὼ μανθάνω λῶ μελαγχολῶν τὰ πολλὰ, καὶ ὁ ἀπόζυξ κερκαὶ καταπαίζει μου, στνεφαπτομένων αὐτῷ υκίας καὶ τῶν συμφατριαζόντων. Καὶ ὁ σεμσαλονίκης, ὁ πολυπροσκύνητος, ἐνταῦθα μια αἱ καταπτύεται, καὶ παίεται κατὰ κόῤῥης. ἐκ οἶμαι, τηνικαῦτα εἰ μὴ ὁ τοῦ γάμου της Κύριος ἐγγελή, τους τοιούτους ἐμβρι ς) αὖθις ἑτέρωθεν ἀνὴρ ἀναφαίνεται καταβοτῆς γυναικός, ὡς ἀποζυγείσης, καὶ οὐ μόν ταμόνας ἔξω αὐτοῦ γενομένης εἰς τόπον χλόης G οὐ μὲν, ἐκείνῃ δὲ γλυκείας, καὶ ἐπὶ ὕδατος, τῇ δοκούσης ἀναπαύσεως, ἀλλὰ καὶ προσβι ης, ἔνθα μὴ ἐπέτρεψεν ὁ Θεός. Καὶ θυμοῦ νταῦθα ἐγώ, καὶ ὀχλῶ εἰς οὐδὲν ἀγαθὸν τέἐν ἀμηχανήσας καὶ ἀπογνοὺς τὴν τῶν πολλῶν τιν, χρῶμαι κατὰ τῆς τοιαύτης νόσου φαροὐ μόνον πνευματικοῖς, ἀλλά που καὶ κοσμι ς, καὶ δοκῶ φορτικὸς διὰ πάντων. μὰ τί, διὰ τί οὐκ ὀρθῶς, ὦ ἀδελφοί, ἀγαπῶότε ἡμᾶς αὐτούς, οὔτε τὸν ἀγάπῃ ἐπισταΘεόν; Καὶ ἔστιν ἐνταῦθα τὸ τοῦ κακοῦ χεί. Έστω γάρ, ὅτι περιφρονητέον τὴν Ἐκκληἱ δὴ μὴ ἀγαπῶμεν ἕκαστος ἑαυτὸν γοῦν, ὅ τοῖς ἀλόγοις ἐμφαίνεται, ἅπερ ἀγαπῶσιν ὡς ἐκ τῶν δρωμένων φαίνεται; Φεύγουσι γὰρ ενα, καὶ τὰς πληγὰς ἐκκλίνουσι, καὶ σφαττό ορυβοῦσι. Ταῦτα δὲ πάντα φιλοσωμάτων ίδια, ακτήρες τοῦ ἀγαπᾶν ζῆν. Αγε δὴ καὶ σὺ, ὦ τὴς γυναικὸς ἄνερ, ἀγάπα ευές, καὶ μὴ, ἀφιεὶς τὴν ὁμόζυγα, καὶ οὕτως όμενος, έμβου πλανωμενος, ὅπου τὸ τῆς ἐπιθυμοῦν περιέλκει σε, ἵνα μὴ κακοῖς περιἀπροόπτοις, ἅπερ οὐκ ἔστι διαφυγεῖν. Καὶ ὦ γύναι, ἡ τὸν ἴδιον ἀποστέρξασα, πρὸς ἕτε ἐπονεύσασα, διδάσκου μὴ ἀποτέμνειν μὲν ριακὴν κεφαλὴν σεαυτῆς, ἑτέραν δὲ ἐφιστῶν, ἢ καὶ ἀπροσκόλλητον διὰ τὸ ἀνευλόγητον. sed alio declinet, præsagit nothos, et tenebrosos, et virgineos, et adultcrinos, et quæcumque non ex legitimo matrimonio proveniunt origenes et nomina. Illud autem matrimonium est sacrum, quod juxta leges, quod civile, quod Deo gratum est. 13. Multum jam tempus est (ultra enim sex jam annos tribulat me quod extra legem fit, tum quoad principium, tum quoad ea quæ sequuntur illud per homines, qui diligentes in homine quod exterius, suam oderunt animam, funesta inclinatione deviantes sive in gregariam indistinctamque mistionem,sive jocum Platonicum, cujus consilium erat omnia esse communia, sive etiam antiquum Scytharum morem sequentes. Scythis enim dicunt nihil ex more fuisse proprium, nisi poculum et 'ensem), — non est igitur una dies, in qua non ad me currant viri ac mulieres, suas lamentes rixas atque bella matrimonii, cujus vinculo Deus illos conjugavit.Separatur vir ab uxore,et vel pellici adhæret, vel in legitimum aliorum lectum hinnit; et ego audio loquorque plerumque melancholicus, et conjux separatus me ludit ac irridet, auxiliantibus illi ad illudendum contribulibus. Et venerabilis Thessalonicæ,ille cui debentur salutationes multæ, ibi fere conspuitur et in maxilla percutitur! Et, non puto, tunc (nisi matrimonii legislator Dominus pro ludibrio talia minatur) rursum ex alia parte vir apparet clamoribus insequendo uxorem, veluti separatam, et non tantum seorsum, procul ab illo,diversam in locum pascuæ mortifera quidem, sed quæ videtur illi dulcis, et super aquam, quæ videtur illi refectionis, sed et produotam, quo non permisit Deus. Et hic etiam irascor et importunus sum ad nullum bonum finem: unde infirmus et desperans multorum correctionem, adversus talem morbum utor remediis non tantum spiritualibus, sed et humanioribus, et in omnibus videor vix tolerandus. 14. Quare, fratres, quare non recte diligimus nec nos ipsos nec charitatis præsidem Deum? Est hoc malorum pessimum. Esto enim quod despicienda sit Ecclesia: cur autem unusquisque non semetipsum diligit, quod vel in brutis conspicitur animalibus, quæ seipsa diligunt, ut quotidie apparet? Persecutores namque fugiunt, vulnera devitant, et nocentia repellunt.Hæc autem omnia sese diligentium sunt propria, vitæque amoris signa. 15. Bia ergo tu, uxoris vir, quod tibi naturale est dilige, neque tuam deserens conjugem, et sic dimidio minutus, divageris passim, quo propellit animæ desiderium, ne malis incurras improvisis, quæ fugere non datur. Tu quoque mulier, tuum aversata conjugem et ad alium inclinata,disce non abscidere tui ipsius dominicum caput, ad præponendum aliud, quod, benedictionis defectu, neo coaptari nec consociari potest. Non enim aliquis

putet, et hoc cum juramento testor, se evasurum Μὴ γάρ τις οἰέσθω ἔνορκος δὲ τοῦτό φημι esse sive præsentem, sive futuram Dei iram,si quæ Deus conjunxit separat, et ita pulchrum conjugium, per quod semen juxta divinam benedictionem multiplicare vitam ordinatum est, inutile reddit. ἀποφυγεῖν τὴν ὀργὴν τοῦ Θεοῦ, τήν τε ἐν βίῳ καὶ τὴν ἐσύστερον, χωρίζων, ἅπερ ὁ Θεὸς ἔνωσε, καὶ οὕτω τὴν καλὴν συζυγίαν ἀχρειῶν, δι᾿ ἧς τὸ κατ' εὐλογίαν θείαν σπέρμα τὸν βίον πληθύνειν τέτακται. ις'. Ο δέ με οὐδὲν ἔλαττον ἐκτήκει, καὶ τῆς ἐν ἐμοὶ ζωῆς παρατρώγει, καὶ ὑφέρπον οὐ μόνον ἐκμυζᾷ καὶ βδάλλει τοῦ ζωϊκοῦ αἵματος, ἀλλὰ καὶ μικροῦ διασπαράσσει με, τὰ προαύλια, εἴτε προτεμενίσματα τῶν γάμων εἰσὶ, τὰ τῶν συζυγιῶν πρωτόλεια. Ἔθους γὰρ ἐνταῦθα τεταγμένου σεβασμίου, ἐπι βλέπεσθαι τὰ πρὸ τῶν γάμων, καὶ ἱερῶς ἐκλογίζε σθαι, ὡς ὀρθὰ μὲν ὄντα εὐοδοῦσθαι τῇ παραχωρή σει, ἐστρεβλωμένα δέ γε ἀποκωλύεσθαι, εἰσί τινες, 16. Quod autem me non minus consumit, et vitam meam conterit, et non solum vitalis sanguinis fluentum sugit et exprimit, sed fere me discerpit, Sunt prolusiones, sive nuptiarum atria, conjungiorum prælibationes. More enim hic venerabili statuto, præambula nuptiarum providendi sancteque considerandi, ut nihil obstet quin recta via gradiatur utque tortuosa præcludantur, quidam sunt, qui peculiaris desiderii fluento provoluti, in abyssum inconvenientiæ quidem observatores proji- οἱ ρεύματι κατακυλιόμενοι ἐφέσεως ἰδιοῤῥύθμου, ciunt, curare vaneque epeculari cessantes: ipsi vero copulant amantes, velut animalia gregaria, quibus nec ratio, nec lex, nec mos humanus est. 17.Et ego nuper vidi meos concives in hoc ausos iniquitatem, quam nondum usque hodie vidi, neo etiam, sive de loco isto, sive de alio, didici. Assumptos enim virum quemdam ac mulierem disputantes, an benedicerentur, non procul ab urbe duxerunt, et, decepto simplice ignaroque sacerdote, divinam subripuerunt benedictionem istaque conjunxerunt animalia sine Deo, jugoque consueto ao vinculo canonico. Sic enim mihi vocare libet documenta scripta,quibus homines conjugaliter uniuntur. Ut autem hæc in notitiam mihi venerunt facto citius hujusmodi jugalibus obviam, conjunctionem que exprobravi, eheu! quantam impudentiam ex ignobilibus jugariis expertus sum! Postquam enim violenter clamaverunt minitarique nihil omiserunt, recentem legislationem allegaverunt hi novi canonists,quod «Semel aut bis cum pulsavissemus et sacrorum ministrum non audientem invenissemus, alio, quod volebamus quæsitum ivimus:» Aliquid dicentes simile, ut ita dicam,ac istud: «Fermento misto paneque parato, clibannm invenientes non convenientem, ad alium cucurrimus.» Homines clibani igne, de quo psalmi, vere digni! Hi vero quoque in aliquid multo pejus, saltem prorsus illicitum, præterea offenderunt. Mane quidem enim sponsalia facta sunt, et statim conjugium absconditum impletum est. Hoc abominandum ipsis ad horam sic raptum est: sic, contra omnes conamine facto, tropæum ante urbem statuerunt: sic contra regiam novellam juvenili festinatione egerunt, et acceleraverunt culpam, priusquam canon obsisteret eis. Et quidem putaverunt miseri, Deum, qui in ipsam abyssum, ac, si qui inferius est, oculo penetrat, se abscondi! Et oculum, cui nihil est opertum, existimaverunt se latere! Sed qui de cœlo prospicit, et vidit et cernit et indignatur. εἰς ἀτυπίας βάραθρον τοὺς μὲν ἐπιτηρητὰς παρωθοῦνται, ἀφιέντες μελετῶν καὶ μάτην σκέπτεσθαι· αὐτοὶ δὲ βιβάζουσι τοὺς ἐραστὰς ὡσεὶ καὶ ἀγελαία ζῶα, οἷς οὔτε λόγος, οὔτε νομος, οὔτε τρόπος άνθρω πικός. ιζ. Καὶ εἶδον ἐγὼ πρὸ βραχέων συμπολίτας ἐμοὺς τῶν ἐνταῦθα τολμήσαντας ἀνομίαν, ἣν οὔπω μέχρι καὶ τήμερον οὔτε εἶδον, οὔτε μὴν ἄλλως ἔμαθον οὔτε ἐν τοῖς ὧδε, οὐδὲ μὴν ἀλλαχοῦ. Διαλαβόντες γὰρ ἄνδρα τινὰ καὶ γυναῖκα λογομαχουμένους, εξ εὐλογητέοι ἔσονται, ὑπεξήγαγον οὐ μακρὰν τῆς πό λεως, καὶ ἀπατήσαντες ἁπλοῦν ἱερέα καὶ ἀβαθῆ τὰ εἰς γνῶσιν, ἔκλεψαν τὴν θείαν εὐλογίαν, καὶ στ έζευξαν ζῶα ταῦτα Θεοῦ δίχα καὶ ζυγοῦ τοῦ συν ήθους καὶ ζυγοδέσμου κανονικοῦ. Οὕτω γὰρ καὶ εγώ καλεῖν ἐθέλω τὰ γραπτὰ τυπώματα, δι' ὧν συνο δεσμοῦνται γαμικῶς ἄνθρωποι. Ὡς δὲ εἰς γνῶσιν ἦλθον ἐμοὶ ταῦτα, τῷ τάχα τοῖς τοιούτοις ἐπιστα τοῦντι ζευγαρίοις, καὶ ἐμέμψάμην τὴν ζεύξιν, ὦμα τῆς ἀναιδείας! ἧς ἐπειράθην ἐκ φαύλων ζευγηλα τῶν. Ἐγκραγόντες γὰρ πρὸς θράσος, καὶ οὐδὲ ἀπει λήσασθαι κατοκνήσαντες, εἶτα καὶ θεσμοθεσίαν νεαρὰν ἐξεφώνησαν οἱ καινοὶ κανονισταί, ὅτι «Εεὶ ἅπαξ καὶ δὶς κοπιάσαντες, καὶ τὸν ἱερολόγον μὴ ὑπακούοντα ἐξευρηκότες, απηρτήσαμεν ἄλλως, ὅπερ ἠθέλομεν, «ὅμοιόν τι φάμενοι, ὡς ἐὰν εἶπον, ὅτι «Φυρασάμενοι ξύμην, καὶ ἀρτοποιήσαντες, εἶτα κλιβάνω περιτετυχηκότες οὐκ ἀρέσκοντι, μετεπη δήσαμεν εἰς ἕτερον.» Ανθρωποι οὗτοι κλιβάνου πυρὸς ψαλμικοῦ ἄξιοι. Οἱ δὲ καί τι χεῖρον πολλές συνέπταισαν, μενουν γε ἄθεσμον εἰς τὸ παράπαν ο Πρωΐ μὲν γὰρ ἡ μνηστεία ἐτελέσθη, αὐθωρὸν δὲ καὶ ὁ γάμος έγκρυφιασθεὶς ἐπληρώθη. Τοῦτο δὴ τὸ ἀποτρόπαιον οὕτως αὐτοῖς ἡρπάγη, τὰ τῆς ὥρας οὕτω κατὰ τῶν κανόνων σπουδάσαντες, ἔστησαν προ τῆς πόλεως τρόπαιον· οὕτω κατὰ τῆς βασιλικῆς νεαρᾶς ἐνεανιεύσαντο σπεύσαντες, καὶ ἐτάχυναν τὴν αὐ ἁμαρτίαν, μὴ καὶ φθάσας ὁ κανὼν ἀντιπράξῃ τοῖς. Καὶ ἔδοξαν μὲν οἱ ἐλεεινοί κρυβῆναι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, τοῦ καὶ εἰς ἄβυσσον αὐτὴν, καὶ εἴ τί που κατωτέρω, τῷ βλέμματι ἐμβαθύνοντος· καὶ λαβεῖν τὸν ἀλάθητον ἐνόμισαν ὀφθαλμόν. Ὁ δὲ προκύπτων ἀπ᾿ οὐρανοῦ, καὶ εἶδε καὶ βλέπει καὶ ἀγανακτεί

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO II. ιη'. Καὶ τὸ ἐφεξῆς ὀκνῶ λέγειν. Ὁ δέ με μικροῦ παρέδραμεν· ἐκεγχόμενος ὁ ἐν τῷ τοιούτῳ κακῷ θερμότερος τοῦ κόσμου ἀνθρωπος, καὶ ὑπὸ τῶν περιεστώτων τῆς ἐκκλησίας τέκνων ἀγχόμενος εἰς ποίημα, διαλογικὸν ἐξανοίγει τὸ στόμα εἰς χάσμα καὶ πλατὺ καὶ βαθύ. Καὶ κατὰ θυμομαχίαν ἀνατείνας τώ χεῖρε, καὶ τῇ μὲν δακτύλῳ ἀψάμενος τοῦ κάτω στοιχείου τῶν οδόντων, τῇ δὲ ἑτέρᾳ τοῦ ὑπερκειμέν νου, καὶ μύζων βαρύ, ἐνεδείκνυτο ἐθέλειν σχίσαι, καὶ οὕτως ἀνευρῦναι τὸν ἄνω λάκκον εἰς πλέον τοῦ φυσικοῦ, ἵνα ἔχῃ ποταμοὺς ἐκεῖθεν ἐξερεύγεσθαι ἁμαρτημάτων παπαδικῶν. Καὶ εἰς τοσοῦτον ἐνδει κτικῶς αἰνιξάμενος, εἶτα συνέκλεισε μὲν τὰς τῆς βλασφημίας πυλας. Εξουδένωσε δὲ ὁ μέγας ἄνθρωπος τὸ ταπεινὸν τοῦ Θεοῦ λάχος, ἀλαζονευσάμενος διαρρήδην, ώ, εἰ μὴ ὁ δοὺς ἤθροισεν οὐκ ἂν οὐδὲ λατηξίωσεν εἰς ὄψιν τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς ἐλθεῖν. Ούτω κατὰ τῆς Ἐκκλησίας ὑψηλὸς, ὁ πρὸς ἀκρίβειαν οὐκ εὐώνυμος ἄνθρωπος, οὕτω περιφανῆς ὁ μέχρι τότε ἡμῖν ἀφανής. 18. Jam ulteriora me piget dicere. Quod autem me fere præteriit: convictus, hic in hujusmodi malo calidior quam decet hominem,et a pueris ecclesiam circumstantibus ad suffocationem pœne compressus, os rationabile dilatabat in aperturam largam ac profundam; et certatim manus extendens, una quidem cum digito inferiorem dentium ordinem, alia vero superiorem tangens, monstrabat se findere velle sicque plusquam naturaliter, superiorem ampliare lacum, ut enormium peccatorum exinde fluvios evomere posset. Et sic ænigmatis interpretatione facta, protinus quidem blasphemiæ januas occlusit.Contempsit autem hic magnus homo humilem Dei sortem, manifeste jactitans se nisi dux coegisset, coram ecclesiasticis sistere vix dignaturum fuisse. Sic adversus Ecclesiam excelsus, hic non accurate pulchri nominis fuit homo; sio conspicuus, hic nobis hucusque obscurus. 19. Sic qui Dei videntur esse, diligunt eos qui Dei vere sunt; sic adulteratur charitas; sic Ecclesia honoratur a nostris dogmaticis, qui se gloriantur quidem Ecclesiam honorare ac venerari, et ad eam pertinere, et ad moriendum pro ea paratos esse, ecclesiasticos autem pro nihilo existimantes, etiam ecclesiastica nihili ducunt philosophice jaotitantes omnibus quæ sunt super terram opus non esse: super terram autem esse et ecclesiasticos et ecclesiastica. Quid igitur, inquiunt, haberetur ratio de hominibus et de rebus ecclesiarum, quibus ιθ´ Οὕτως οἱ τοῦ Θεοῦ δοκοῦντες εἶναι ἀγαπῶσι τοὺς ἀληθῶς τοῦ Θεοῦ· οὕτως ἡ ἀγάπη νοθεύεται, οὕτως ἡ Ἐκκλησία τιμᾶται παρὰ τοῖς ἐν ἡμῖν δογματικοῖς, οἱ τὴν μὲν Ἐκκλησίαν τιμὴν αὐλοῦσι καὶ σέβεσθαι, καὶ πρὸς αὐτῆς εἶναι, καὶ ἑτοίμως ἔχειν ὑπεραποθνήσκειν αὐτῆς, τοὺς δὲ ἐκκλησια στικούς παρανοοῦντες ὡσεὶ καὶ οὐθὲν, συνεξουθε γοῦσι καὶ τὰ ἐκκλησιαστικά, φιλοσοφοῦντες, ὡς ἀπροσδεὲς μὲν πάντων τῶν ἐπὶ γῆς· ἐπὶ γῆς δὲ καὶ οἱ εκκλησιαστικοὶ καὶ τὰ κατ' αὐτούς. Τί γοῦν ἀξιωτέον λόγου, φασὶν, ἀνθρώπους καὶ πράγματα ἐκκλησιῶν, ὧν ἀνθρώπων καὶ ὧν πραγμάτων οὐ hominibus quibusque rebus non indiget Deus? ο προσδέεται ὁ Θεός; " χθαμαλοὶ οὗτοι φιλόσοφοι, ὦ ἰδιῶται, ὦ ἀνόητοι καὶ βραδεῖς τῇ καρδίᾳ, καὶ μηδὲν ὑγιές! Εἶτα πόλεις μὲν καὶ νῆες κατὰ τὸν εἰπόντα οὐδέν εἰσιν, ἔρημοι ἀνδρῶν οὖσαι τῶν κατ᾿ αὐτάς· ναὸς καὶ Ἐκκλησία Θεοῦ ἀπροσλόγιστα κατὰ τὸν θεῖον κλῆρον καὶ τὰ κατ' αὐτοὺς πράγματα. κ. Καὶ σὺ μὲν, ὦ κατασοφιστὰ τοῦ γάμου προστ λογίζῃ σεαυτὸν τῷ οἴκῳ σου, καὶ τὸ πᾶν ἐν αὐτῷ συλλέγεις εἶναι· καὶ ἀληθῶς λέγεις. Καὶ τὸν μὲν βαλόντα λίθον κατὰ τοῦ τοίχου, τοῦ σοὶ διαφέροντος, ὀλίγα μέμφῃ· τὸν δὲ κατὰ σοῦ τὴν βολὴν τολμήσαντα κρίνεις καὶ κατακρίνεις. Ἡμᾶς δὲ, τὴν Ἐκκλησίαν, τὸν Θεὸν ἀποστερεῖς τοῦ τοιούτου δικαίου· καὶ τὴν Εκκλησίαν σεμνύνων οἷς λέγεις, περιυβρίζεις τὴν αὐτὴν οἷς πράττεις, σεπτὸν μὲν εἶναι τὴν Ἐκκλησαν ῥητορεύων, οὐ τοιοῦτον δὲ τὸ ἐκκλησιαστικὸν φίλον. 'Αγνοεῖς ἄρα, δ τί ποτέ ἐστιν Ἐκκλησία. Οὐ νοεῖν μοι δοκεῖς, ὡς ἕτερον μέν τοι ὁ ναὸς πρός με ἀκριβολογίαν, ἕτερον δὲ ἡ Ἐκκλησία. Ὁ μὲν γὰρ κτίσμα τεχνικόν, άφωρισμένον τῷ Θεῷ· ἡ δὲ σύγ κλητος ἱερὰ κλητοὶ Θεῷ ἄνδρες, πρόβατα καλούμενα θεῷ κατ᾿ ὄνομα. Ἐλεοῦμεν τοὺς κατὰ σὲ νοοῦντας ἄνθρωπε, οἰκτείρομεν τῆς ἐλαφρίας, θαυμάζομεν τῆς Φαίρου πεισμονῆς, μεμφόμεθα οἷς λυπεῖς τὸν Θεόν. κα. Οὐ μὴν ἀλλὰ οὕτως οἱ ἀμαθεὶς τὴν ἀγα την ψεύδονται. Ἀλλ᾽ ἡμεῖς τοῖς εἰδόσιν, ὁποῖόν τι abjecti philosophi! o idiote o insentati gravesque corde, nihil sani habentes! Deinceps urbes et naves juxta loquentem nihil sunt, absque hominibus in eis exsistentibus: templum et Ecclesia Dei, quoad divinum clerum et ea quæ spectant ad eos res sunt supervacuæ! 20. Et tu quidem, nuptiarum inimice, teipsum annumeras cum domo tua, totumque in ea esɛe concludis; et verum dicis. Et illum quidem qui jacit lapides contra murum, ad te pertinentem, paululum increpas: illum vero qui contra te ipsum jacuerit, judicas et condemnas. Nos autem, Ecclesiam, Deum tali justitia privas: et Ecclesiam honorans verbis, actibus injuriosis tractas, venerabilem esse quidem dictitana Ecclesiam, non autem similiter ecclesiasticam tribum. Ignoras ergo quid tandem sit Ecclesia. Haud cogitare mihi videris, aliud quidem, ut proprie loquamur, templum, aliud autem Ecclesiam. Illud quidem enim est artificiosa constructio, Deo separata; illa vero sacer cœtus, homines Dei vocati, oves Dei nomine dictæ. Nos miseremus et illorum qui juxta te sentiunt, homo; miseremur levitatis, miramur inopportunam præsumptionem; ea quibus contristas Deum, vituperamus. 21. Non secus ignari charitatem mentiuntur. Sed nos scientibus quale sit bonum. ecce propo-

suimus eam negotiationis modo commodantes, ut ἀγαθόν ἐστιν, ἰδοὺ παρατιθέαμεν αὐτὴν ἐκδι antea dictum fuit, ut per illam et vos locupletemini nobisque commodum afferatis, eam quæ ex Deo est examinantes et velut ipsius boni mensarii probantes, deinde cum ea quæ ex dæmone est comparantes, et hanc quidem declinantes, divinam vero probantes. Quemadmodum enim nulla est communio luci ad tenebras, ita nec charitati quæ secundum optimum Dominum est, ad eam quæ ex pessimo dæmone venit. 22. Proposito ergo vobis ad foenus charitatis, bono aureo, pœne dixerim, solis simili, adjiciam in parem utilitatem etiam cæteras hujusmodi materias, quas in sinu collocantes et sicut fas est commutantes, salutaria per eas etiam lucrifacietis. Non habeo vero contendere, nec me præbere cautionem, quod habeam numisma vobis offerre numismate charitatis septuplum purgato pretiosius ac pulchrius. Omnia enim, quæcumque vobis ad accipiendum proponam tali auro commista sunt. Licet ænea videantur esse quædam propositorum, attamen et ipsa charitatis auro commiscentur, et ideo splendidam habent dignitatem. 23. Habetis dein a nobis et aliud talentum conducens ad misericordiam, et hanc ante alios erga me. Non enim essetis misericordes, si quidem seniorem, alicubi repertum, egenum, mendicantem miseremini, non tantum simpliciter, sed ad communicationem, eamque largam, cum animæ voluntas compuncta est; me autem decrepitum seniorem, omnis quidem virtutis expertem, non autem Ο qui misericordiam consequatur indignum, modis omnibus tribulatis, non reputantes, quod in quantum mihi minimo non facitis aliquid boni, neo Deo facitis. Et sic quidem miserendum mei, vestri supplicis, et gratuiti ministri, in eis primo quibus oportet, licet alias incommodi, in his quibus a me non possibilia ministeria requiruntur. Deinde cæteros quoque miseremini fratres, quantum possibile est, propter Dei amorem. Hinc etiam talento superimponens solatium in mororibus cum aliquis frater insolabilis est, in eis quæ me respiciunt aliquid similis efflagito; et ego quidem, Deo præstante, talibus solatiis dives sum. 24. Sunt tamen aliqui mensurabiles, de quibus e πραγματευτικῶς, ὡς ἀνόπιν λελάληται, ἵνα καὶ ὑμεῖς πλουτισθῆτε, καὶ ἡμᾶς προσος βασανίσαντες ταύτην τὴν τοῦ Θεοῦ, καὶ ὡς α πεζῖται ἀγαθοὶ δοκιμάσαντες, εἶτα και θέντες τό δαιμονιώδει, καὶ αὐτὴν μὲν ναντες, τὴν δὲ θείαν ἐγκολπωσάμενοι· ὅτι κοινωνία, ὥσπερ οὐδὲ φωτὶ πρὸς σκότος, ο ἀγάπῃ, τῇ κατὰ τὸν πανάγαθον Κύριον, πρὸ παγκάκου δαίμονος. κβ'. Προβεβλημένου γοῦν ὑμῖν εἰς δ κατὰ τὴν ἀγάπην καλοῦ, τοῦ χρυσέου, εἰπεῖν δι' αυτὸν καὶ ἡλιώδους, προσθήσω χρέος καὶ λοιπὰς τοιαύτας ύλας, ἂς ὑπὸ κόλ νοι καὶ καταλλάξαντες, ὡς χρεών, κερδ δι' αὐτῶν τὰ σωτήρια. Οὐκ ἔχω δὲ ἀπισχ οὐδὲ ἐγγυήσασθαι ἐμαυτὸν, ὡς εὐπορῶ κ καὶ δοκιμώτερον ἀναθεῖναι νόμισμα ὑμῖν τὴν ἀγάπην ἑπταπλασίως κεκαθαρισμένου. Η οπόσα ὑμῖν παραθῶμαι εἰς ἀνάληψιν, χρυσί συνανακέκρανται· κἂν εἰ καὶ χάλκεα δοκεῖεν τῶν παρατεθησομένων, ἀλλὰ καὶ αὐτὰ χρυσ μικται ἀγαπητικῷ, καὶ διὰ τοῦτο σεμνότητα λάμπουσαν. κγ'. Ἔχετε δὴ ἐξ ἡμῶν καὶ ἄλλο τάλαντο γέλλον εἰς ἔλεον γέλλον εἰς ἔλεον, καὶ αὐτὸν πρό γε τί εἰς ἐμέ. Εἴητε γὰρ ἂν οὐκ ἐλεήμονες, εἰπι μὲν, εἴ που τύχοι, πτωχόν, μετα:τήςαντα καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ εἰς μετάδοσιν, ἁδραν, ὅτε κατανυγῇ τὸ βουλόμενον τῆς ψυ δὲ σαπρὸν γέροντα, πτωχεύοντα μὲν ἀρετῆς οὐκ ἀνάξιον δὲ οἴκτου τυγχάνειν, θλίβετε πως, οὐκ ἐνθυμούμενοι, ὅτι, ἐφ᾽ ὅσον ἐμοὶ ὄντί οὐ ποιεῖτέ τι ἀγαθὸν, οὐδὲ τῷ Θεῷ πο οὕτω μὲν ἐλεητέον πρῶτον ἐμὲ τὸν εὐχέτην καὶ ἄμισθον ὑπουργὸν, ἐφ᾽ οἷς ἐν εἰ καὶ ἄλλως δύσχρηστον, ἐν οἷς ἀπαιτοῦ πρὸς ἰσχύος δουλεύματα· εἶτα συνελεεὶτε λοιποὺς ἀδελφοὺς, εἰς ὅσον ἐστὶ δύναμις, πην Θεοῦ. Τούτῳ τῷ ταλάντῳ προσεπιφορ «τὸ ἐν λύπαις παρήγορον,» ότε τις ἀδελφ κλητος εἴη, ποτνιῶμαι εἴς τι ὅμοιον καὶ ὑπὲ ἐμέ· καὶ πλουτῶ μὲν ἐγώ, Θεοῦ διδόντος, πε τοιαύταις. κδ'. Εἰσὶ δὲ ὅμως τινὲς μετρητοί, ἐφ᾽ οἷς contra male habeo, spinæ illi nobis acutæ, divinum τὸ ἀνάπαλιν, ἄκανθαι ἡμῖν αὐτοὶ ἐξεῖαι, pratum sterile reddentes, amaritudo melli consociata, acetum quo spiritualis humor fructibus sibi competentibus orbatur. Hi sese felices esse crederent, si nos moreremur, ipsique colo se propinquasse volatu putarent, si nos Tartarus haberet. Ad quos ipse dicerem, non ipsis fore lausta, si quæ contra nos vovent perficerentur. Ardenter enim exoptant malum videre super nos irruens et statim ipsos morte præcipitandos: quod utinam non videant! sed detur et nos et ipsos vivere, ut ipsi quidem percutiant ac vulnerent, ut nunc lætanter faciunt, in vanum, nos cum autem admiraθεῖον λειμῶνα, πικρία παρεγχυμιζομένη μέ μη, δι' ἧς τὸ πνευματικὸν ὑγρὸν ἀποστειροῦ καρπογονίαν αὐτῷ πρέπουσαν· οἳ καὶ ε δόξαιεν ἂν, εἴπερ ἡμεῖς θανούμεθα, καὶ αὐτ πελάσαι νομιοῦσιν ἀναπτάμενοι, ἐὰν ὁ ἡμᾶς ἕξει. Πρὸς οὓς εἴποιμι ἂν αὐτὸς, οὐ νέσθαι σφίσιν, ἐὰν αἱ καθ᾿ ἡμῶν αὐτοῖς ἀπ σιν εὐχαί. 'Αρῶνται γάρ που ενθέρμως ἐλθὸν ἐφ' ἡμᾶς, καὶ αὐτίκα θανάτῳ κα αὐτούς· ὅπερ μὴ ἴδοιεν. ᾿Αλλὰ γένοιτο ζῆν καὶ αὐτοὺς, ἵνα βάλλωσι μὲν αὐτοὶ καὶ τιτ ὡς νῦν ποιοῦσι χαίροντες, ἐν κενοῖς, ἡμεῖ

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO II. μαζώμεθα, οἷς τε ἄβλητοι μένομεν καὶ ἀνούτατοι, καὶ tione aspiciamur quomodo maneamus inviolabiles οἷς κερδαίνομεν δι' ὑπομονῆς. Προσθήσω δι᾿ ὅτι καὶ παραμυθούμεθα, θεωροῦντες τὴν κατ᾿ αὐτοὺς ἀδράνειαν, ἔτι δὲ καὶ εἴ πῶς ὀψέ ποτε χρόνων ὁ μέγιστος τῶν ψυχῶν ἰατρὸς δοίη ἀναφρονῆσαι αὐτοὺς, καὶ οὕτως ἀποκαταστῆναι εἰς σωτηρίαν· ἧς εἴπερ ἐλπίδα φοροῦσιν, οὕτω ζῶντες, ὡς ἄρτι βιοῦσι, ματαιάζου σιν οἱ πτωχοί, καὶ εἰς κενὸν ἐλπιδοκοπούμενοι πε ποίθασιν εἰς ἀβολοὺς μεταδόσεως,εἴ τινά που καὶ ἐλεήσουσί, ὡς ἐκεῖθεν κερδήσαντες τὰ σωτήρια. κε΄. Καὶ τοῦτο μὲν οὕτω μοι τῷ τέως προκείσθω. Ἰδοὺ δὲ καὶ ἀλλο τάλαντον εὔχρηστον καὶ φίλον Χρισ στῷ τῷ θεῷ προχειρίζομαι ὑμῖν· τὸ δέ ἐστι «τὸ ἐν τῇ κατὰ τὸν βίον ἀναστροφῇ εὐδιάκριτον,» ᾧ συν αναφαίνεται αὐτίκα καὶ τὸ «συγγνωμονικόν.» ᾿Αμήχανον γὰρ θάτερον θατέρου δίχα συνίστασθαι. Μεταχειρίσεσθε δὲ καὶ αὐτὰ τεχνικῶς τοιούτῳ κανόνι. Λογίσασθε, ὦ ἀδελφοί, ὅτι οὐ πᾶς ὁ προσκόπτων ἐν ὁδῷ ψέγεται. 'Αλλ᾽ ὁ μὲν ἀλλαχοῦ πλανώμενος τοῖς ὀφθαλμοῖς, καὶ πάσχων διὰ τοῦτο πρόσκομμα, σκώπτεται· ὁ δὲ διὰ τὸ ἀρισφαλὲς τῆς ὁδοῦ σκαμβεύσας οὐ πάνυ ἂν ψεχθείη, ἀλλὰ συγγνωμονηθείη παρά γε τοῖς ὀρθὰ διακρίνουσιν. Οὗτος ὁ λόγος ὁ βραχύς, αὕτη ἡ ευσύνοπτος παραβολὴ, τοῦτο τὸ εὐπερίγραπτον ἐπι χείρημα ἔχει ὁδηγεῖν ὑμᾶς εἰς τὸ εὖ διακρίνειν καὶ αὐτίκα συγγνωμονεῖν, ὅποι χρεών. Ὁμοίῳ γὰρ τρόπῳ καὶ ὁ κατὰ βίον ἄνθρωπος οὐκ ἀεὶ μακάριος ἔσται, ὡς ἄμωμος ἐν ὁδῷ, καὶ κατὰ νόμον τὸν Κυριακὸν πορευόμενος· ἀλλ' ἔστιν οὗ καὶ σφαλεὶς ἐκλάσει, καὶ προσκόψει, και που καὶ πεσεῖται. Καὶ οὐκ εὐθὺς ὁ διακρικτικὸς ἄνθρωπος καὶ οὕτω συνετὸς ἐπεμπηδή σει τῷ πεπτωκότι, καὶ ὕλην ἐπιτιμήσεων ἐπιφορήσει κειμένῳ, καὶ καταθάψει αὐτόν· διαιτήσει δὲ, τῷ παθήματι κανονίσας, πνεύματι σοφίας καὶ συνέσεως· καὶ διερευνήσεται τὸ αἴτιον, παραμετρήσας αὐτὸ ποιότητι προσώπου καὶ βίου τοῦ κατ᾿ αὐτὸν, καὶ τύχῃ, καὶ περιπετείᾳ καιροῦ, καὶ ὅλως ταῖς ὕλαις, αἷς ὁ βιωτικός υπόκειται ἄνθρωπος· καὶ σταθμωσάμενος, εἰ μὲν τοῦ κόσμου ἐστὶ καὶ δίκης προΐσταται μεταχειριεῖται μὲν τὸ πρᾶγμα, ὡς ὁ νόμος εὐθύνει. Οὐκ ἔστι δὲ ὅπως οὐκ ἐπιεικεύσεται καὶ αὐτὸς ὡς οἷόν τε, εἴ YE Χριστιανός ἐστι, καὶ ἑλληνίζει τὰ εἰς καλοήθειαν, οὐ μὴν πρὸς βαρβαρικὴν θηριωδίαν πέπλασται. κς'. Καὶ οὕτω μὲν, ἐὰν ἡ δίαιτα προβαίνῃ κοσμι χώτερον· ἐὰν δὲ κατὰ πνεῦμα, οὐκ ἂν ἐγωγ᾽ οὖν ἐμαυτὸν πείσω, μὴ οὐχὶ τὸν τοιοῦτον χρῆναι πλεονάζειν ἐν τῷ διακρίνειν καὶ συγγνωμονεῖν, μεθοδεύοντα τὸ πρᾶγμα ἐπιστημόνως ὡς ὁ Θεὸς ὑποθή σεται εἰ μὴ ἄρα κατ' αὐτοῦ Θεοῦ τὸ πταίσμα πέφηνε. Τότε γὰρ οὔτε διακρίνειν, οὔτε συγγνωμοσ νεῖν δέδοται. Καὶ μὴν καὶ ἐν τοῖς τοιούτοις ἔχει παῤῥησίαν ὡς τὰ πολλὰ καὶ ἡ διάκρισις καὶ ἡ ἐπ᾿ αὐτῷ συγγνώμη, ὡς ὁ κατὰ πνεῦμα ἐπιστημοναρχῶν εὐμεθόδως τεχνᾶται. Η τί ἄλλο τὸ Ἐβραϊκὸν φύλον ἀφῆκε τῇ Χριστιανικῇ πολιτείᾳ, καὶ συμπαροικεῖν, καὶ ἐλέους τυγχάνειν, καὶ τρόπον τινὰ συζῇν; οἷς θρησκεύειν ἀφίεται, ὡς αὐτῷ φίλον, καὶ τῶν ἀναγκαίων πάντων μετέχειν, τῶν μὲν ἀφθόνως, τῶν δὲ ἐφ' ὅσον ἔξεστι. Καὶ μὴν διακρίσεως μὴ προϋπούσης, et invulnerati, quomodo et fructum per patientiam feramus. Adjiciam autem quod consolamur,considerantes eorum fragilitatem sperantesque ut si Deus aliquando, maxinus animarum medicus, eos resipiscere concedat, ita restituantur ad salutem:cujus etsi spen in se ferant, sic viventes ut nunc vivunt, eam reddunt inutilem miseri, et vana spes decepti, frustra retributionis denarios sperant,si cujus forte misereantur, tanquam exinde salutaria lucrantes. 25. Et istud quidem sic mihi usque huc obversetur.Ecce vero insuper talentum aliud utile charumque Christo Deo vobis propono. Hoc est «in vitæ conversatione bono esse judicio,» cui statim connexum apparet esse indulgentem.Impossibile namque est unum absque alio subsistere. Hæc autem artificiose tali regula comprehendetis: Considerate, fratres,quod non omnis qui cadit in via, reprehenditur.Sed ille quidem passim oculis errans et scandalum ideo passus irridetur: ille vero qui propter viæ lubricum vacillasset, non prorsus increparetur, sed a recte judicantibus cum indulgentia judicaretur. Iste brevis sermo, ista comprehensibilis parabola, hæc circumcisa argumentatio vos ad bene judicandum,et statim ubi oportet, ignoscendum facile ducet. Simili namque modo per vitam homo non semper felix erit, tanquam irreprehensibilis in via, juxtaque Dominicam legem ambulans, sed erit ubi quassatus flectet, et offendet, imo cadet. Et homo boni judicii sicque prudens non cito lapsum conculcabit et materiam accusationum imponet jacenti et obruet illum, sed moderate judicabit, spiritu sapientia et intellectus, de passione discernens,inquiretque causam eam dimetiens cum qualitate personæ vitæque illius, cum fortuna circumstantiaque temporis, uno verbo,cum omnibus quibus subjacet homo vivens, et, ponderatis omnibus, rem quidem juxta directionem legis, si ordini justitiæque præsit, administrabit. Non est autem cur non moderanter tractaretur,eo quod ipse sit Christianus, aut quoad venustos mores Græcus, aut in agresti barbarie formatus. 26. Et ita quidem est quando judicium seoundum mundum procedit; si vero secundum spiritum tiat non facile crederem non debere talem abundare magis in discernendo vel ignoscendo qui rem juxta scientiam tractabit, prout Deus suggeret, nisi tamen adversus Deum culpa adesse videatur. Tuno enim nec discernere nec ignoscere datum est. Attamen in his similibus plerumque copiam habet discretio et quæ comitatur eam indulgentia, prout qui secundum spiritum in scientia primatum tenet, methodice demonstrat. An est aliud, quod gentem Hebraicam concesserit Christianos regimini cohabitare, misericordiam obtinere, et quodammodo convivere, eo quod cultum exercere permittitur, ut ipsi placitum et omnium necessariorum habere parti, cipationem,horum quidem abundanter istorum vero

quantum licet? Et tamen sine discretione præcedente μηδὲ συγγνώμης ἐφεπομένης, οὐκ ἂν ἦ et indulgentia sequente non essent apud nos Judaicæ tribus, nec mali Christiani, multoque minus athei.Si ergo tales (quot autern millia sunt!)haud inquietos pascit discretio indulgentiaque christiana, cur tandem bonos inter nos fratres, rectos christianos,ab hujusmodi bono duali, hac pie conjugatione, hac in Christo fraternitate, eam dico quæ secundum discretionem atque indulgentiam est, excludimus? 27. Inebriatus est olim posterioris mundi protoparens Noe, sobrietateque abjecta et sui non compos alto somno sepultus, sine decore humi jacuit. Hinc, detectis quæ non oportet, irrisus est non a multis, sed ab uno quodam, cui non conveniebat, et ipso imprudenti. Qui vero sensati, non curiose tentarunt videre quæ non licet: sed etiam in non debito detectum absconderunt. At certe quidem a jacente, cum a vino liberatus est et a Deo ipso qui justissimum est hi benedicti sunt. 28. Jam mihi considerandum est factum isto modo. Inebriatus est magnus ille vir; indecore jacuit, a quodam irrisus est. Excitatus a somno, illum quidem cognovit ac maledixit, non autem illi similes benedixit. Et benedictio multa fuit ac pulchra, et Deus desuper annuens, illum quidem rursus magnum esse permisit, usque ad nunc illustrem et in perpetuum ita futurum. Cæterorum autem quos quidem ille magnus benedixit, sanxit illos manere benedictos dignosque bonæ memoriæ in perpetuum; adversus autem maledictum ipse suffragatus est. ἡμῖν οὔτε Ιουδαϊκά φύλα, οὐδὲ μὴν τὰ τ Χριστιανῶν, τὸ δὲ μεῖζον οὐδὲ τὰ τῶν ἀ τοίνυν τοὺς τοιούτους (μυρίοι δὲ ὅσοι αὐτοὶ) βόσκει ἀσκύλτους καὶ συγγνώμη Χριστια δήποτε τοὺς ἀγαθοὺς ἐν ἡμῖν ἀδελφούς, το Χριστιανούς, ἀπάγομεν τῆς τοιαύτης ἀγαθῆ τῆς φιλοθέου συζυγίας, τῆς φιλοχρίστι φότητος, λέγω δὴ τῆς κατὰ διάκρισιν γνώμην; κζ. Εμεθύσθη ποτὲ ὁ τοῦ δευτέρου και πάτωρ Νῶε, καὶ παραλυθεὶς τοῦ νήφειν ἔκει τῆς ἑαυτοῦ, καὶ ὕπνῳ βαθεῖ θανών, σὐχ εὐσχήμως κεῖσθαι, ὅτι μηδὲ κατεκλίθη πρ ἔμφρονα. Καντεῦθεν παραφήνας, ἃ μὴ χρ λάσθη οὐ πολλοῖς, ἀλλ᾽ ὑφ᾽ ἑνός τινος, οὗ μὴ καὶ αὐτοῦ ἄφρονος. Οι μέντοι φρενῶν περιειργάσαντο ἰδεῖν, ἃ μὴ θέμις· ἀλλὰ καὶ τὸν ἐν οὐ δέοντι ἀκατακάλυπτον. ᾿Αμέλει μὲν εὐλογήθησαν ὑπό τε τοῦ κειμένου, ὅτι ἔξω οἴνου, καὶ ὑπ᾽ αὐτοῦ Θεοῦ τοῦ διακ του. κη. Καί μοι θεωρητέον τὸ πρᾶγμα κι Εμέθυσεν ἄνθρωπος μέγας ἐκεῖνος, ἐσχ ἐγελάσθη πρός τινος. Αφυπνισθεὶς ἐκε κατέγνω καὶ ἐπηράσατο, τοὺς δὲ ἀνομοίο εὐλόγησε. Καὶ ἡ εὐλογία πολλὴ καὶ καλ Θεὸς ἐπινεύσας ἄνωθεν, ἐκεῖνον μὲν ἀφή εἶναι μέγαν, περίοπτον ἕως καὶ νῦν, καὶ δὲ τοιοῦτον ἐσόμενον· τῶν δὲ λοιπῶν οὕς γας ἐκεῖνος εὐλόγησεν, ἐκύρωσεν εὐλογητι Ο καὶ μνήμης ἀγαθῆς ἀξίους εἰς τὸ διηνεκ κατηραμένου κατεψηφίσατο καὶ αὐτός. 29. Cur ita judicas, Domine? Ebrium castigare negligis. Non autem hoc solum, sed etiam ejus placita comples; benedicis quidem quos ipse benedixit; maledicendum esse decernis miserum, in quem ille maledictionem injecit. Certe, inquit, et feci sic, et sapientissimo judicio feci, non tantum huic magna adherens personm, sed et ipsius bonæ indoli cæterisque dotibus, quæ illum virum justum præstiterunt. Consuetudinem vini non habebat homo: sed tunc primum ad hunc liquorem ex uva, tanquam ex quodam fonte salientem, velut ad aquam accessit: et bibens vinum, tanquam innocuum potum, quod vinum natum est facere, expertus est. Hoc autem cum per @sophagum in mensura descendit, plane quidem cordis lætitiam parit, debilitantem vero torporem producit, cum postquam extra mensuram descendit, exindeque rursus ascendit, occupata hominis arce, tyrannice regnat. Itaque factus est ebrius homo sic semel ex vino sopore caplus; sed, licet inebriatus sit, com gnomen ex ebrietate proveniens, non ipsi tamen adhæsit. Sic e contrario qui semel aliquid prudenter fecit, non secundum scientiam, sed prorsus invitus, nec prudens a recte judicantibus dicitur; neque certe, qui semel aliquando per accidens aliquid ausit virile, vim fortis nomen accepit. κθ'. Τί οὕτω κρίνεις, ὦ Κύριε; Αφῆκα τὸν μεθυστήν. Καὶ οὐ μόνον αὐτό· ἀλλὰ κα ἐκείνου θελήματα, καὶ εὐλογεῖς μὲν, οὕς ἐ εὐλογῇ καταρᾶσθαι δὲ κρίνεις τὸν ἐλεεινὸν τος ἐπέῤῥιψε τὴν ἀράν. «Ναί,» φησί, «x: οὕτω, καὶ σοφωτάτῃ κρίσει ἐποίησα, οὐ μό εσχηκώς προσώπῳ ἐκείνῳ μεγάλῳ, άλλ κατ' αὐτὸν ἀγαθῇ ποιότητι καὶ τοῖς λοι ἐκεῖνον τὸν δίκαιον ἄνδρα περιέστησαν. Οἱ οἴνου ὁ ἄνθρωπος· ἀλλὰ τότε πρώτως τῷ ὑγρῷ τούτῳ, ὅσα καί τινος πηγῆς, τ λῆς, προσηνέχθη καθὰ καὶ ὅδατι· καὶ ἐγ οἴνου, ἅτε νηφαλίου πόματος, έπαθεν, ὅπερ ποιεῖν. Ποιεῖ δὲ πάντως ἐκεῖνος καρδίας σύνην, ὅτε ἂν καταβαίη διὰ τοῦ οισοφάγε τρος· κάρον δὲ παραλυτικόν, ὅτε καταβ πέραν, εἶτα ἀναβάς, τυραννήσει, κατασχε ἀνθρώπῳ ἀκρόπολιν. Οὔκουν μεθυστής κ οὕτως ἅπαξ εαλωκὼς τῇ ἐξ οἴνου καταφ ἐμεθύσθη μὲν, οὐκ ἐνεκάθισε δὲ αὐτῷ ἐν ἐκ μέθης ὀνομασία. Οὕτως ἐκ τοῦ ἐναντ εἰσάπαξ φρόνιμόν τι ποιήσας μὴ κατὰ ἐ ἀλλ᾽ εἰς τὸ πᾶν ἄκων, φρόνιμος τοῖς ὀρθι λέγεται· οὐδὲ μὴν ὁ ἐς μίαν ποιὲ ἀνδρικ μήσας κατά τι παραπεσὸν τὴν τοῦ ἀνδρε ἀπηνέγκατο. Καὶ δικαίῳ δὲ φάκτῳ ἐπιθ

, sed modo leniori curabo morbum ejus οὐδὲ ὀφθαλμὸν ἐξορύξω ἀντὶ ὀφθαλμοῦ· ἄλλως δὲ avit, quia non ad umbram similis sum votuerunt, et incepti pondus sicut et lapis recidit. Et ecce vobis Evangelii lapis ipsa ita, quam ut Evangelii pretiosam, ad lu- .egotiabimini. ἠπιώτερον θεραπεύσω τὴν νόσον τοῦ πταίσαντος, ὅτι μηδὲ τῆς σκιᾶς ἐγώ εἰμι καθ᾽ ὑμᾶς, ο ἐσίγησαν καὶ τὸ τῆς ἀμηχανίας βάρος όσα καὶ λίθος ἐῤῥίφη ἐπ' αὐτούς. Καὶ ἰδοὺ ὑμῖν λίθος οὗτος Εὐαγγε λίου, θαῤῥῶ δὲ φάναι ἀσφαλῶς, καὶ μάργαρος, αὶ λίθου εἶδός τι καὶ ὁ μαργαρος, ὃν ὡς εὐαγγελικὸν πολυτίμητον εἰς κερδαλεότητα ἐμπορεύ Erat autem ibi victoriosum Salvatoris ads illos severos judices argumentum a fortiori. enim, inquit, ego qui sine peccato sum, non , lapidem in peccatricem, neque vos ergo, nec vobis sunt similes, quorum nulli sunt sicut ego pter peccatum quod in vobis est, lapidatioIn excusabit. Ignoscetis autem in judicando si- ¿ nunc ego quidem ipse manifeste coram vobis cipio dare legem, ego caro factus, ego qui ab terno pro communi salute tali discretione usus um, mei vero apostoli ac præcones, a me susciDientes legem ponent.» Hujusmodi divinum taentum, ad judicium et indulgentium pertinens, per quod vobis multum erit lucrum, aliquis diceret, superimmensum,si quis forte super quod est immensum inveniri posset. 33. Sed mihi videtur quod, ut ex iis quæ sub oculis sunt animadverto, plerique sumus inhabiles ad administrandum hujusmodi bonum, ob pusillanimitatem quæ nobis inest, alias autem ob examinis defectum in accidentibus, necnon ob suspicionem ac levitatem; cunctor enim dicere, et ob invidiam. talibus enim quibusdam plerumque causis perfc citur præjudicium,cujus effectus est implacabilitas in eis qui non solent etiam ubi non oportet, spiritualiter patrocinari, sed cum severis accusatoribus inveniri. Hi crudeliter exasperati iraque obcæcati, et ideo male videntes, non solum trabes curiose plusquam oportet inquirunt, sed etiam, si que forte sit palea fraterna, tanquam in montem Olympicum eam exaggerant. Et ubi sic judicant, eum qui quomodolibet propter aliquam ex natura necessitatem spuit, injuriose conspuere tenent, et qui simpliciter screat, hostiliter screare, indiscrete ipsi judicant; unguentorum autem inunctionem pro cœni effusione habent. Non salutavit nos ille quidam transiens: ergo fecit injuriam, aut saltem contemptor est. Obviam factus, non allocutus est, non risit, nec etiam subrisit: ergo nobis inimicus ost. Talis hunc et illum benigne suscepit et amplexus est: nostri vero non meminit: ergo hujusmodi hostilis, nec hospitalis, nec affabilis est. Quidam a nobis paululum offensus contra nos loquitur: ergo maledicus et litigiosus et contentiosus. Papas heri percussus a nobis in maxillam,deinde fugæ deditus, et hodie rogatus ut maxillam vertat alteram, retrocedit et renuit præbere maxillas ad accipiendam, nobis plaudentibus et lætantibus ac ridentibus, sonoram alapam: ergo talis homo prescriptionis evangelica transgressor est ac memor injuriarum. Loquimur, et audit: ergo dolosus, et ideo attentus λβ'. Ην δέ ἄρα ἐνταῦθα τὸ νικητικὸν τοῦ Σωτῆ ρος ἐπιχείρημα κατὰ τῶν αὐστηρῶν ἐκείνων κριτῶν ἐκ τοῦ μείζονος. «Εἰ γὰρ,» φησιν, «ἐγὼ ὁ ἀναμάρ τητος οὐ βάλλω λίθον κατὰ τῆς ἁμαρτωλοῦ, οὐδ' ἄρα ὑμεῖς καὶ οἱ καθ᾽ ὑμᾶς. οἱ μηδένες πρὸς ἐμὲ διὰ τὸ ἐν ὑμῖν ἐφάμαρτον, ποιήσετε τὸ ἐν ἐφέσει λί θασμα· συγγνωμονήσετε δὲ δηλονότι ενεπεβόλως κατὰ διάκρισιν, ὡς νῦν μὲν ἐγὼ αὐτὸς ὀφθαλμοφα νῶς ἐνώπιον ὑμῶν κατάρχομαι νομοδοτεῖν, σαρκο φόρος ὤν, ὁ καὶ ἐξ αἰῶνος ταύτῃ χρώμενος ἐπὶ στὰ τηφίᾳ κοινῇ· οἱ δὲ ἐμοὶ ἀπόστολοι καὶ κήρυκες & ἐμοῦ λαβόντες νομοθετήσουσι,» τοιοῦτον καὶ τοῦ θεῖον τάλοντον, τὸ κατὰ διάκρισιν και συγγνώμης, δι' οὗ πολὺ τὸ κέρδος ὑμῖν ἔσται, εἴποι δ᾽ ἄν τις, επ καὶ ὑπεράπειρον, εἴ τι που ἔστι λογιστεύσας και ὑπὲρ τὸ ἄπειρον. λγ. Ἀλλὰ δοκῶ μοι, ὡς, ἐξ ὧν βλέπων κατανοώ, ἄτεχνοί ἐσμεν οἱ πολλοὶ μεταχείζεσθαι τὸ τοιοῦτον καλὸν διὰ μικροψυχίαν τὴν ἐν ἡμῖν, ἔστι δὲ οὗ καὶ διὰ τὸ ἐν τοῖς συμπίπτουσιν ἀνεξέταστον, οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ καχύποπτον καὶ ἐλαθρὸν, ὀκνῶ γὰρ εἰπεῖν, ὡς καὶ διὰ τὸ φθονερόν. Ἐκ τοιούτων γέ τινων ὡς τὰ πολλὰ αἰτιῶν ἀποτελεῖται τὸ ἀδιάκρι τον, οὗ ἀποτέλεσμα τὸ ἀσύγγνωστον παρά γε το μὴ πεφυκόσι καὶ συνηγορεῖν, ἔνθα μὴ χρεών, πνευματικῶς, ἀλλ' ἐν ἀποτόμοις κατηγόροις ἀεὶ τάτ τεσθαι· οἳ δεινῶς ἐμπικραινόμενοι, καὶ θυμῷ σκο τούμενοι, καὶ οὕτω παραβλέποντες, οὐ μόνον δοκούς πλέον τοῦ δέοντος περιεργάζονται, ἀλλὰ καὶ, εἴ τὸ που κάρφος ἀδελφικόν, ὡς εἰς ὄρος όγκοῦσιν Ολύμ πιον. Καί που δόξαν οὕτω, τὸν μὲν ὁπωσοῦν πτύονται κατά τι ἐπαναγκάζον ἐκ φύσεως λογίζονται κατα πτύειν ἐφυβριστικῶς, τὸν δὲ ἁπλῶς χρεμψάμενον καταχρέμπτεσθαι, ἀδιακρίτως αὐτοὶ κρίνοντες· τὸ δ κατασταλάζεσθαι στακτοῖς μύροις εἰς βορβόρου ἐπί χυσιν τίθενται. Οὐ προσεκόνησεν ἡμᾶς ὁ δεῖνα παρ ερχόμενος· ὕβρισεν ἄρα, ἢ ἀλλὰ καταφρονητικώς διάκειται. Συνηντηκώς οὐ προσφθέγξατο, οὐκ ἐγώ λασεν, οὐδὲ γοῦν ἐμειδίασεν· ἐχθρὸς ἄρα ἐστ ἡμῖν. Ὁ δεῖνα τόνδε καὶ ἐκεῖνον φιλοφροντισάμεν καὶ δεξιωσάμενος, ἡμῶν οὐκ ἐμνήσατο· ἄφιλος τρα ὁ τοιοῦτος καὶ ἄξενος καὶ οὐκ εὐυπόληπτος. Ὁ δεῖ ν ἠρέμα παρ' ἡμῶν ὑβριζόμενος ἀντιλαλεῖ· βλάση τη μος ἄρα ἐστὶ καὶ ἐριθευτικὸς καὶ φιλόνεικος. Ο παπᾶς τυφθεὶς παρ᾿ ἡμῶν ἔναγχος τὴν παρειάν, εἶτι ἐκδραμών, καὶ σήμερον ἀπαιτούμενος καὶ τὴν ἑτέ ραν στρέψαι, ἀνὰ πόδα χωρεί, ὀκνῶν φυσῶν τὰς γνάθους εἰς ὑποδοχὴν ψοφώδους απίσματος, ἐπὶ κρότῳ καὶ ἡμετέρα χαρᾷ καὶ γέλωτι· παραβάτης ἄρα τῆς εὐαγγελικῆς παραγγελίας ὁ ἄνθρωπος καὶ μνησίκακος. Δαλοῦμεν, καὶ ἀκούει· δόλιος ἆρα, καὶ

' IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO II. προσεκτικός. Εγχειροῦμεν ζημιοῦν Ex- Ecclesiam lædere conamur (supponendum est eni m θετέον γὰρ οὕτω εἰπεῖν), ὁ δὲ ἀντέχεται καὶ · ὀξὺς ἄρα καὶ ἀφιλάδελφος καὶ οὐδὲ εὐ ἐστιν. Η γὰρ ἂν τῷ θέλοντι λαβεῖν τὸ τιον καὶ τὸν χιτῶνα προσαπεδύσατο. Καθε όχους· ὁ δὲ προορᾶται αὐτοὺς, καὶ οὕτω νει τὸν ὄλεθρον. Περίεργος ἄρα καὶ περινεἐστίν. ᾿Απειλοῦμεν, μορμολυττόμεθα, ἐκε ὁ δὲ περιφρονεῖ, καί που καὶ ἀνταπειλεῖτὰς ἄρα ἐστί. Κατατοξαζόμεθα, σφενδονῶεμεν αἰγανέας καὶ δόρατα· ὁ δὲ καὶ θωρα και που καὶ σύμμαχον προκαλεῖταί τινα. ς ἄρα ἐστὶ καὶ ὀχληρός.Δικαιολογείται συκονος· ἀντιλογικὸς ἄρα ἐστίν. Αστράπτομεν 5· ὁ δὲ μύων τοὺς ὀφθαλμοὺς οὐ δεδίττεται, μετὰ τὴν ἀστραπὴν μηχανᾶταί τι αὐτὸς Ἡ ὄψεως· μελετητικὸς ἄρα ἐστὶ καὶ σκεπτικός. δεινὰ πολλάκις, ἵσταται ἐνεός· ὕπουλος άρα νδόμυχος. φατε, ὦ τοιοῦτοι κριταί; Οὐκ οἴδατε, ὡς · ἐστι ταῦτα πάντα, καὶ λογισμοῦ ἀσκέπτου ματα, ἐν οἷς οὐδεμία ἐστὶ γνῶσις ἐπιστηΑγε δή, ἐρωτήσω τους, ὡς εἴρηται, γνωνους· καὶ, εἰ δύνανται, ἀποκριθήτωσαν, ωσάτωσαν σφᾶς αὐτοὺς, ἐφ᾿ ἧς ἀδιακρισίας αι. Εστιν, ὦ χρηστοὶ τὴν κρίσιν, εἴτ᾿ οὖν ιν, ἀποκωλῦσαι τὴν φύσιν τοῦ μὴ ποιεῖν ωπον ἢ πτύειν ἢ χρέμπτεσθαι; Εἰ δὲ σὺ τὸ πάθος, ὦ οὗτος, γίνεσθαι κρίνεις, τοῦτό ταρὰ σοὶ ἀδιάκριτον, ὥσπερ καὶ τὸ μυρίζεδιά τινος, δοκεῖν δὲ βορβόρῳ χραίνεσθαι, ἡ προσκυνεῖσθαι μὲν πρός τινος ἁπλοῖκευογκρίνειν δὲ αὐτὸ εἰς ὕβριν καὶ παίγνιον. Τί ι ἀνάγκη τῷ ἀνθρώπῳ ἔγκειται ποθεν τοὺς ντας εἰκῆ καὶ μάτην προσλαλεῖν καὶ προσ- :πιρα; Ὁ δὲ δώτῃ μὲν διδούς, ἀδώτῃ δὲ μὴ ἔχοι ἂν ποθεν ψόγον δίκαιον, οὐ μενοῦν, εἰπ άκριτον ἔχει διαγνώμην. Μάλιστα μὲν οὖν καὶ ις ἁπλῶς, καὶ ὡς ἔτυχε, γελασθείη ἂν, ὡς ἢ δέον φιλότιμος, ἢ μεταχειριστικὸς καὶ πραγιός. Τίς δὲ ὑβριζόμενος οὐ λαλήσει πρὸς ινην, ἐὰν φρονῇ; ' ita loqui), ille vero obsistit et adversatur: ergo violentus, et fratrum non amator, et Evangelio contrarius est. Aliter enim volenti rapere pallium ipsius, exuens quoque tunicam, cederet. Insidias ponimus, ipse vero prævidet eas et ita fugit interitum: ergo curiosus et nimis circumspectus est. Minamus, expavefacimus, terrificamus; ille vero despicit aut forte minas minis opponit: ergo ferox est. Arcum tendimus, fundam torquemus,jaculum et sagittam projicimus, ipse vero throrace munitur et forte quemdam advocat auxilliatorem: ergo audax ac turbulentus.Judicio contendit calumniam passus: ergo contradictor est. Fulguramus adversus illum: ille vero claudens oculos non terretur, sed et post fulgurationem invenit ipse quoddam remedium visus: ergo meditabundus et speculativus est. Sepe dura audiens,mutus permanet:ergo subdolus est atque dissimulatus. 34. Quid dicitis, hujusmodi judices? Non videtis, quod indiscreta sunt hæc omnia, temerariæque cogitationis sententiæ, in quibus nulla est juxta scientiam cognitio. Age ergo, interrogabo istos, ut dicitur, sententiosos. et, si possunt, respondeant, et ab indiscreto judicio, quo convincuntur, se liberent. Numquid, o boni ad judicandum, sive potius ad condemnandum, natura probiberi potest no faciat hominem vel exspuere vel exsoreare? Si vero contra te, o hujusmodi, hanc affectionem fleri judicas, hoc est a te discretionis defectus, quemadmodum si quis unguenta perfunderetur, crederetur autem inungi cano; vel si quis simpliciter non salutaret,et judicaretur ad injuriam et ludum hoc facere. Quænam autem de cætero necessitas homini, sicunde fuerit, cum obviantibus frustra vaneque loquendi, et intempestive ridendi? Qui vero datori dat et non danti non dat,unde justam haberet reprehensionem? non certe, siquidem discretivam habet deliberationem. Potissime quidem igitur ille qui daret simpliciter et ut accidit, irridetur, tanquam vel ultra necesse magnificus, vel administrativus, vel negotiosus. Quis autem i njuriam passus, non loqueretur cum sapientia, si sapit? ἀλλὰ χρὴ πάντως ἀνέχεσθαι καὶ σιωπᾶν τὸν ζόμενον, καὶ μάλιστα τὸν παπᾶν (Θεοῦ ἀνοχὴν), ὥσπερ καὶ τὸν ῥαπιζόμενον καὶ (Dei dicis tolerentiam), quemadmodum ei percus35. Verum oportet omnino patienter sustinere silereque injuriis onustum, et præsertim papam 1 μὴ ἐκκλίνειν τὸν εἰς αὐτὸν πλημμελοῦντα. ῖν, ὡς οἱ ἀδιάκριτοι βούλονται, τοῖς λαλοῦσι ις, αῖς ἡ φύσις πύλας οὐκ ἐπέθηκεν· ἀλλὰ ένοι χαρισάμεθα, ἐλλοχώμενο: δὲ περιπεσούοῖς ὀλοθρευταῖς ἑκούσιοι ἐς ὄλεθρον. Καὶ ἂν μωροί, οὕτω ποιοῦντες, καὶ μεμπτέοι καὶ εκρίτοις αὐτοῖς, ἐὰν τοιοῦτοι ἀπεκβαίνωμεν, ναίσθητοι ἢ ἠλίθιοι. Πάσχοντες δὲ ἀπειλὲς έμους, οὐ θωρακισόμεθα, οὐ κατάφρακτοι *, οὐ προσλαβώμεθα καὶ τὴν δυνατὴν ἐπιἀλλὰ τὰς χεῖρας δήσαντες, καὶ κατακύ ὁ δὲ λέγεται, εἰς καμάρωμα, ἐκπεσούμεθα sum et afflictnm, non effugere peccantem in ipsum, Obserabimus, ut temerarii volunt, loquentibus aures, quibus natura portas non imposuit, sed læsi gratias habebimus;insidiis autem circumdati, in manus exterminatorum ultro incidemus ad interitum. At essemus stulti, sio facientes, et illis etiam irridendi temerariis, si tales nos præberemus, ut stupidi vel insani. Sustinentes autem minas et bella, non thorace muniemur, non calaphracti erimus, non potens assumemus auxilium, sed manibus ligatis, et, ut dicitur, in testudinem inclinati, capite excidemus. At reputaremus occi-

EUSTATH|| THESSALONICENSIS METROPOLITÆ άλλα κατεγνωκότες ἡμῶν αὐτῶν ἀπώλειαν· ὁ δὲ συχν φαντων προσκυνηθήσεται ὡς ἀληθῆ λαλῶν. Οὐκ εὔχολον ἅπασι τὸ πρᾶγμα. Οὐ φυλαξόμεθα δὲ καὶ ἄλλως παντοίως ἐκ τῶς κατεπιχειρούντων· κακῶς δὲ ἀκούοντες ἀντιβλασφημήσομεν ἐκ ἀνάγκης, καὶ πορνικῶς φλυαρήσομεν, ἃ μὴ πρέπει καὶ οὐκ ἔξεστι. Φρονούντων οὐδὲ τοῦτο, ἕως ὀρθῷ λογισμῷ τις διοικῆται. λη. Παρακαλῶ οὖν ἀφέσθαι μὲν τοὺς ἀδισκρίτους τοῦ, ὡς αὐτοῖς δοκεῖ, γράφειν καὶ κρίνειν ἁμιλλᾶσθαι δὲ εἰς ἴσον ἔρχεσθαι καὶ ζωγράφοις βάπτουσιν εἰς ἀκριβεῖς χαρακτῆρας, οὓς οὐκ ἔστι ψευδεπιγρά φους εἶναι, καὶ κριταῖς ἐξεταστικοῖς καὶ οὕτως ὀρθοῖς, ἵνα καὶ ὁ Θεὸς αὐτοὺς παραβάλλῃ ὁμοίαις κρίσεσιν. ὡς εἴ γε στοχαστικῶς καὶ κατά τινα είχα sores nostri, vel saltem de nostra ruina senten- τῆς κεφαλῆς. Καὶ λογισθείημεν ἂν ἢ αὐτοφόντα, ἢ tiam ferentes; calumniator autem ut vera loquens honorifice salutaretur. Res non est omnibus facilis. Non autem alias ex aggredientibus omnimodo custodiemus: sed male audientes, ex necessitate per maledictionem respondebimus, et meretricie, quæ non liceat nec conveniunt, garriemus. Sapientium nec istud est, recta ratione dum aliquis dirigitur. 36. Hortor igitur eos qui sine discretione sunt ut a scribendo judicandoque, sicut ipsis placet, desistant,conentur autem imitari pictores qui fingunt in accuratos characteres,quos non esse falsos certum est,necnon judices sedulos ac proinde rectos, ut quoque Deus similibus eos objiciat judiciis. Quod si conjecturaliter, et secundum quamdam verisimilitudinem, et deductionem ex principiis Η τολογίαν καὶ ὑπόνοιαν ἐκ παρακούσματος ἐπιβαλλειν male cognitis, dispositiones eorum qui nobis noti sunt, modificari volumus, et discretionem ad ignoscendum non afferimus,recedet a nobis quidquid sociale est,quidquid proinde politicum,quidquid amore mutuo fundatum; et tandem oportet unumquemque nostrum, ut cum hominibus non sit, petere solitudinem, cum corvis errare quopiam, aut saltem in mundo non esse,sed trans Oceanum migrare. 37. Et hæc quidem de notioribus qui commune sal gustaverunt et tamen simul nimis extranei devenerunt. Si vero quis nullum principium vel initium cognitionis habens, nec hominis vitam aut virtutes aut opera mala sciens, hominem judicat, inquisitionem negligit, condemnat, et protinus vult ipsi rationem imponere, ad hujusmodi hominem nullum habeo sermonem, nec modo propositum talentum homini tali subjicio. Ipse enim prorsus est ignarus dijudicandi, nec sensu sanus. Ideo non aliquid lucri faceret mihi,nec per me,meo Domino cujus sum thesaurarius. Verum ipse quidem alium inquirat numularium: ego vero Dei thesaurum exhauriam in manus hominem scientium illi adhærere ipsiusque voluntatem facere, non autem intente prosequi judicium malum, ut etiam donum mstimetur illud divinum ideoque non abjiciendum. 38. Habere commendandum vobis et eliud talentum, hoc est jejunii, quod nostrum auspicamur primitivum nutritorem, præclarum germen, quod primus paradisus edidit, cui fortiter inhærentes generis auctores non exinde expulsi fuissent, per quod genus humanum, si velit, huc revertitur. Hoc enim amat in Edem reducere filios Adam, ut ibi cum illis degat, ubi primum constituti sunt; sed præsertim in ipsum calum, ubi plurimum est ipsi participationis, in quod exaltat eos qui, per ipsius amorem, elevationem ipsi convenientem, id est, owlestem, ambiunt. 39. Ubi enim alibi spiritualis apathia, quam sibi proponit jejunium, nisi in colo sanctissimisque ordinibus illi degentibus? An enim aliquis putat alium esse jejunii scopum, præterquam in mente ἐθέλομεν ταῖς τῶν γνωρίμων ἡμῖν διαθέσεσι, καὶ οὐ διακρίνομεν, ὡς καὶ συγγνωμονεῖν, οιχήσεται άφ ἡμῶν τὸ κοινωνικὸν, καὶ οὕτω πολιτικὸν, καὶ φιλάλ ληλον· καὶ χρὴ τοῦ λοιποῦ ἕκαστον ἡμῶν ἐρημάζειν ὡς μὴ μετ᾿ ἀνθρώπων εἶναι, ἀλλὰ που κατὰ κοράκω ἀποπλανᾶσθαι, ἢ ἀλλὰ μηδὲ ἐν κόσμῳ εἶναι, ἀλ ἐξωκεανίςεσθαι. λη. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῶν γνωριμωτέρων, οι καὶ κοινοῦ ἁλὸς ἐγεύσαντο, καὶ ἄλλως ὁμοῦ ἦλθον ξενικώτερον. Εἰ δέ τις μηδεμίαν ἔχων ἀφορμὴν ἢ ἀρχὴν γνωριμύτητος, μηδὲ εἰδὼς ἀνθρώπου ἢ βίον ἢ ἀγαθοπραξίας ἢ κακὰς ἐνέργειας, κρίνει ἄνθρω πον, οὐδ᾽ ἐκριβώσατο, καὶ κἀνακρίνει, καὶ αὐτίκα ἐθέλει καὶ εὐθύνας αὐτῷ ἐπιφέρειν, οὐδείς μοι πρὸς τὸν τοιοῦτον λόγος, οὐδὲ τὸ προτεθὲν ἄρτι ταλαντον τῷ τοιούτῳ ἀνθρώπῳ προβάλλομαι. Αὐτὸς γὰρ παν τελῶς ἀμαθὴς διακρίνειν, καὶ οὐδὲ καθαρὸς ἐχέφρων διὸ οὐδὲ πραγματεύσηται ἂν τι κέρδος ἐμοὶ, καὶ δι' ἐμοῦ τῷ ἐμῷ Δεσπότῃ, οὗ θησαυροφύλαξ ἐγώ. Αλλ' αὐτὸς μὲν ἐρευνάτω δανειστὴν ἕτερον· ἐγὼ δὲ τὴν γάζαν τοῦ Θεοῦ ἐκκενώσω ἀνθρώποις εἰδόσιν ἐπιστρέ φεσθαι αὐτοῦ καὶ ποιεῖν τὸ αὐτοῦ θέλημα, οὐ μὴν ἀτενῶς ἀντέχεσθαι τοῦ καταγνωμονεῖν, ὡς καὶ δῶρον ήγεῖσθαι αὐτὸ θεῖον καὶ οὕτως ἀναπόβλητον. λη'. Εχω παραθεῖναι ὑμῖν καὶ ἄλλο τάλαντον, τὸν «τῆς νηστείας,» ἧς ἐναρχόμεθα τῆς ἀρχεγόνου ἡμῶν τιθηνοῦ, τοῦ καλοῦ βλαστήματος, ὁ πρῶτος ὁ παράδεισος ἐξέφυσεν, οὔπερ οἱ γενάρχαι αντεχόμενοι ἐγκρατῶς οὐκ ἂν ἐκεῖθεν ἀφωρίσθησαν, δι᾿ οὗ καὶ πάλιν τὸ ἀνθρώπινον φύλον ἐπανέρχεται εἰς ἐκεῖνον, εἴπερ ἐθέλει. Φιλονεικεῖ γὰρ αὕτη ἐπανάγειν αὖθις εἰς τὴν Ἐδὲμ τοὺς τοῦ Ἀδάμ, ἵνα ἐκεῖ συνδιάγ αὐτοῖς, ἔνθα τὴν ἀρχὴν ἐτάχθησαν· μάλιστα μέσα οὖν εἰς οὐρανὸν αὐτὸν, ὅπου καὶ τὸ πλεῖον τῆς μετα νυσίας ἐστὶν αὐτῇ, εἰς ὃν ἀνάγει τοὺς ἐν τῷ φιλεί αὐτὸν ἐφιεμένους τοῦ αὐτῇ πρέποντος ἀνυψώματος, τοῦ κατὰ οὐρανόν. λθ'. Καὶ ποῦ γὰρ ἄλλοθι ἀπάθεια νοερά, ἡ τῆς νηστείας πρόθεσις, ἀλλ᾽ ἢ ἐν οὐρανῷ καὶ τοῖς ἐκεῖ ἁγιωτάτοις τάγμασιν; Η γὰρ οἴεταί τις ἑτεροῖον εἶναι τῇ νηστείᾳ σκοπόν, ὅτι μὴ τὸ εἰς νέας ἀπολε

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO II. πτῆναι τοὺς νηστευτὰς, καὶ εἰς ἀπάθειαν ἀποκα- expeditos reddere jejunantes, et absque passioταστῆσαι, εἰ καὶ οἱ ἐν ἡμῖν μόγις τὴν μετδιοπάθειαν κατορθοῦσιν; ᾿Αγγελοποιὸν γὰρ ἡ νηστεία τρόπον τινὰ, οἷς διὰ ἰσαγγέλου βίου εἰς αὐτόχρημα νοῦν ἀπολεπτύνειν προτίθεται τὸν νηστεύοντα, εἰς καὶ ἐκεῖνος ὡς ἐπιπολὺ διὰ τὸ κάτω βρίθον τοῦ σώματος καὶ γεῶδες ἀπροσφυῶς ἔχει τῇ τοιαύτῃ τῆς νηστείας προθέσει. Οἰκεία τοίνυν καὶ παραδείσῳ καὶ οὐρανῷ ἡ νηστεία, καὶ δύο οὗτοι τόποι πατριῶται αὐτῇ καταγωγαί, φίλαι τῷ Θεῷ ψυχῶν ἀναπαύσεις, ἀπρόσβατοι δαίμοσι· διὸ καὶ ἀμφοῖν τούτοιν ἐγκαθιστῶν ἡ νηστεία βούλεται τοὺς καλῶς αὐτῇ χαίροντας καὶ κατὰ σκοπὸν ὀρθόν, ὃς εὐοδοῦται διὰ μόνης ἀγάπης. μ΄. Οὐδὲ γὰρ οὐδὲ τὸ τῆς νηστείας καλὸν μέταλλον ἀνεπίμικτόν ἐστι τοῖς ἀγαπητικοῖς χρυσέοις εὐρή - μασιν· ἀλλὰ καὶ αὐτῇ τὸ ἀγαθὸν τοῦτο ἀνακέκραται καθὰ καὶ τοῖς πρὸ αὐτῆς. Καὶ οἴδαμεν πάντες, ὅσοις μέτεστι τοῦ εἰδέναι, ὅτι διὰ νηστείας ἀγάπη περεγίνεται ἡμῖν, οὐ μόνον ἡ, ὡς ἂν τις εἴποι, ἐγκάθετος, ἀλλὰ καὶ ἡ μεταβατική, ἢ καὶ ἄλλως φράσαι, ἡ αὐτοπαθὴς καὶ ἀλλοπαθής. Λέγω δὲ Εγκάθετον μὲν καὶ αὐτοπαθῆ ἀγάπην τὴν ἐμπεριω ρεσμένην τῷ νηστευτῇ αὐτῷ ἐκείνῳ καὶ μόνῳ. Τοιοῦτος δὲ ὁ καταμόνας ἐπ᾿ ἐλπίδι τῇ ἐν Θεῷ κατοικῶν, καὶ ἐν ἐρημίᾳ διάγων, ἐν ᾗ μόνος αὐτὸν ὁ Κύριος ἐπισκέπτεται. Ὁ τοιοῦτος γὰρ ἑαυτῷ μου σταχοῦ ἐγκαθημένην ἔχει τὴν ἀγάπην, καὶ αὐτὸς μόνος Ἐπάσχει τὸ τελειοποιὸν τοῦτο πάθος, οὐκ ἐξαπλῶν τὰς Της ἀρετῆς ἀκτῖνας εἰς λάμψιν καὶ ἄλλοις, ὡς οὐδὲ ὁ * Διος, ἐν ὅσῳ κρύπτεται ὑπὸ γῆν. μα΄. Καὶ τοιαύτη μὲν ἡ ἐγκάθετος καὶ αὐτοπαθὴς -ράπη, ὡς τύπῳ φάναι καὶ παχυλῶς· ἡ δὲ μεταΣεπτικὴ καὶ ἀλλοπαθὴς οὐ περιγράφει τὸ αὐτῆς καλὸν - Ε, τινα ένα, πλατύνει δὲ αὐτομερίζουσα εἰς κοινὸν, καθ' όσον οἷόν τέ ἐστιν. Ὁ γοῦν μὴ λανθάνων nibus efficere, licet qui sunt in nobis vix in passionibus moderantiam consequantur? Namque jejunium aliquo modo similare facit angelis, quantum per vitam angelicam ad veram mentis tenuitatem conducit jejunantem, licet ille plerumque per declive ac terrestre corporis, tali jejunii proposito naturalem habeat contrarietatem. Proprium est ergo paradiso coloque jejunium, et ista duo loca sunt ipsi patrii portus, amabiles Deo, animarum requies,inaccessi dæmonibus; ideoque duobus illis jejunium constituere vult eos qui pulchre, juxtaque rectum scopum, qui sola bene dirigitur eharitate, ipso lætantur. 40. Nec enim pulchrum jejunii metallum eum charitatis aureis non commiscetur inventis; sed et istud bonum ipsi, sicut et ipsum præcedentibus, admiscetur. Scimus omnes, quibuscunque datur scire, charitatem in nobis a jejunio generari, non solum eam, quæ, ut ita dicam, inbærens est; sed et transgredientem, vel, ut aliter loquamur, eam quæ ad se tendit et eam quæd ad alios extenditur. Dico autem insidentem et ad se tendentem charitatem quæ ad jejunantem, eumque solum,oircumscribitur. Talis est ille qui seorsum in spe Deo inhærente constituitur, et in eremo vitam agit, ubi solus eum Dominus considerat. Hic enim solitarie charitatem habet in se insidentem, et ipse solus illam perficientem sentit affectionem hujus virtutis radios ad lucendum aliis non expandens,sicuti neo sol, quantum sub terra contegitur. 41. Talis est quidem charitas, ut typice breviterque loquar, insidens et sibi sentiens. Illa vero transgrediens et ad alios aspirans, sui bonum non circumscribit ad unum quemdam, sed ad commune, quodcunque sit et qualecunque, distribntiva expandit. Hic ergo qui non homines latet jejunans, nec sibi proposuit anachoretice vivere, et ita, non tantum hominibus, sed etiam, si possibile foret, et ipsi soli absconditus esse, manifestare vero proposuit tum semetipsum, tum quod in se est lumen, in vitæ tenebris, et ita conspicuus esse, ad id, quod virtutis est divinius, et quod Deo magis propinquat, tendit. Etenim Deus non contentus est proprium bonum, comprimens et coarctans, in semetipsum conglobare,sed expandens evolvit illud;et sio θρώπους τηστευτής, μηδὲ προθέμενος ἀναχωρη- = = πῶς βιοῦν, καὶ οὕτω μὴ μόνον ἀνθρώπους, ἀλλ᾽, Εξ δυνατὸν, καὶ αὐτὸν ἥλιον ἀποκρύπτεσθαι, φαίνειν δὲ καὶ ἑαυτὸν καὶ τὸ κατ᾿ αὐτὸν φῶς ἐν τῇ τοῦ βίου Σκοτίᾳ, καὶ οὕτω περίβλεπτος εἶναι, εἰς τὸ θειότερον τῆς ἀγάπης ἀπονεύει, καὶ εἰς πλέον ἐξομοιοῦται τῷ Θεῷ. Καί γάρ τοι καὶ ὁ Θεὸς οὐκ ἀρκεῖται στρογγυλλόμενος εἰς ἑαυτὸν καὶ σφίγγων καὶ στενοχωρῶν τὸ αὐτάγαθον, ἀλλ' ἐξαπλοῖ ἐπεκτείνων· καὶ οὕτω πληθύνει τὰ εὐεργετούμενα ὡς ἑκάστοτε· ὅτι μηδὲ ἐπαύσατο, οἷα καθάπαξ ἐνεργήσας, ἀλλὰ καὶ ἕως ἄρτι quasi perpetuo benefacta multiplicat: nam haud Εργάζεται. με. Και, οὕτω μὲν ἡ νηστεία κράμα χρύσεον ἀλλοίων τέ ἐστιν ἀρετῶν καὶ ἀγάπης αὐτῆς, δι' ἧς καὶ τὸ ἀπαθὲς μὲν τῶν τισι νηστευτῶν περιγίνεται, εἰς πλέον δέ γε τὸ μετριοπαθές. Καὶ ἐστι μακαριώτατον μὲν ἐκεινο κατορθούμενον, ὅτε τις δηλαδὴ ἐς τοσοῦτον ἀνδρεῖος γένηται καθὰ παθῶν καὶ ἀπρόσμα χος, ὡς μηδὲ τολμᾷν ἐμπαθῆ λογισμὸν προσβάλλειν αὐτῷ, μηδὲ κατορχεῖσθαι αὐτῷ τὸν ἐπιστατοῦντα τοῖς τοιούτος δαίμονα. Διάκειται γὰρ ὁ τοιοῦτος ἄνθρωπος πρὸς τὰ πάθη, ὡς εἰ καὶ ἠγνόει, τί ποτέ quievit quia semel operatus est, sed usque nuno etiam operatur. 42. Et ita quidem jejunium aurea scala est et cæterarum virtutum et ipsius charitatis, qua quidem jejunantium aliquibus apathia generatur, sæptus autem passionum moderatio. Et est quidem ille felicissimus successus, quando quis adeo contra passiones sit et invictus, ut non audeat illum lacessere turbata ratio fortis nec illi insultare qui talibus præest, diabolus. Ad passiones enim talis homo se habet, quasi non cognosceret quid sit malum, et quasi non esset homo subjacens passio-

EUSTATAI THESSALONICENSIS METROPOLITE nibus. Et ita quidem illie revera felicissimus est: ἐστι τὸ κακὸν, καὶ ὡς εἰ μηδὲ ἄνθρωπος ἐστιν, ὑποfelix autem etiam est posterior,qui luctatur quidem et agitur, sed non dejicitur; pugnat quidem adversus animæ turbinem, sed superest et strangulat veluti Samson leonem, et quasi super aspidem et basiliscum ambulat, et non mentitur hominem vere fortem, ipse, juxta proverbium, violentus, rapiens virtutem, pancratice quidem debellans, victus autem nunquam decidens. Prior quidem vere rex adversus passiones est, posterior autem subregulus. Ideo et ille rationem non habet redden. dam de quo enim ab illo ratio requireretur, qui nihil Deo displicens agit? Hic autem haberet forte rationes, ut videtur, tali regi reddendas, quasi non cito potitus victoriæ, vel legem athleticæ transgrediens, quando non juxta discretionem operatur; Η cujus discretionis fines sunt qui non recte attingunt,cum jejunantes a canonibus diriguntur.Perficit autem et in ipsis talem discretionem charitas orga fratres. Hac enim semetipsum regulans qu; moderationem erga se et circumstantes se adhibet invictus egredietur athleta, partim quidem paululum cedens, partim vero vim adhibens; et sic ipse quoque bonum rapiens; ita ut qui sine passione est, ignoret, simplicitatis causa,quid peccatum aul peccare sit; qui vero moderationem in passionibus habet, scienter quidem ex regula boni, quid non sit bonum etiam cognoscat, sed vi regnum cœlo. rum rapiat. 43. Sic constituto uobis et isto negotio, superadjicio de precatione talentum, atque de plenissima talentum misericordia. Superius enim aliquid breve de hujus nummulo proposuimus.Horum autem duorum talentorum illud quidem tendit ad ipsum Deum, ad quem ascendere bonæ preces ostendunt; hoc autem ad illius fratres, qui nobis minimi videntur, sed aliter apud Deum adstant, a quibus etiam nostræ preces ad illum trajiciuntur. κείμενος πάθεσι. Καὶ οὕτω μὲν αὐτὸς τῷ ὄντι μακαριώτατος· μακάριος δὲ καὶ ὁ δεύτερος, ὃς παλαίει μὲν καὶ στροβεῖται, οὐ καταρρίπτεται δέν καὶ πυγμαχεῖ μὲν κατὰ τοῦ ἐμπαθοῦς τῆς ψυχῆς, περιγίνεται δὲ καὶ ἄρχει, ὡς οἷα καὶ Σαμψών λέοντα, καὶ ὡς ἐπὶ ἀσπίδα καὶ βασιλίσκον ἐπιβαίνει, καὶ οὐ ψεύδεται τὸν ὄντως ἀνδρεῖον ἄνθρωπον, πρὸς βίαν κατὰ τὸν εἰπόντα κτώμενος τὴν ἀρετὴν, καὶ παγο κρατιάζων μὲν ἀεθλευτικως οὐκ ἐκπίπτων δέ ποτε δεύτερος. Καὶ ἔστιν ὁ μὲν πρῶτος βασιλεὺς τῷ ὄντι κατὰ τῶν παθῶν, ὁ δὲ δεύτερος ὑποβασιλεύς. Διὸ καὶ ἐκεῖνος μὲν ἀνεκλόγιστός ἐστιν. Ἐπὶ τίνι γὰρ ἂν καὶ λογιστευθήσεται ὁ μηδέν τι ὁρῶν ἀπαρέσκον Θεῷ; Ὁ δε ὑπόσχοιτο άν ποτε λόγους, ὡς εἰκὸς, τῷ τοιούτῳ βασιλεῖ, ὡς ἢ μὴ ταχὺ κυριεύων τῆς νίκης, ἢ καὶ ὑπερβαίνων τὸν τῆς ἀθλήσεως νόμον, ὅτε μὴ κατὰ διάκρισιν ἐνεργεῖ ἧς διακρίσεως οὐκ εὐστοχοῦντες ἔστιν ὅτε οἱ νηστευταὶ πρὸς τῶν κανόνων εὐθύνονται. ᾿Αποτελεῖ δὲ καὶ ἐν αὐτοῖς τὴν τοιαύτην διάκρισιν ἡ πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς ἀγάπη. Ταύτῃ γὰρ ἑαυτὸν κανονίζων ὁ ἐγκρατευόμενος ἐπί τε ἑαυτῷ καὶ τοῖς ἀμφ᾿ αὐτὸν, αήττητος ἀεθλευτὴς ἀπεκβή. σεται, πῆ μὲν ὑπενδιδούς, πῆ δὲ βιαζόμενος. Καὶ οὕτω καὶ αὐτὸς ἁρπάζων τὸ καλὸν, ὡς τὸν μὲν ἀπαθῆ ἀγνοεῖν ἁπλότητος λόγῳ, εἰ καὶ ἔστιν ἁμαρτία ἢ ἐξαμαρτάνειν, τὸν δὲ μετριοπαθῆ εἰδέναι μὲν ἐπιστημονι χῶς κανόνι τοῦ καλοῦ καὶ τὸ μὴ καλόν, βιάζεσθαι δὲ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. μγ΄. Οὕτω καθεσταμένου ἡμῖν καὶ τοῦδε τοῦ πραγματεύματος, προσεπιτίθημι καὶ τὸ κατὰ τὴν • προσευχὴν» τάλαντον, καὶ τὸ κατὰ τὸν «ἕλεον» τὸν πληρέστατον. Ανόπιν γάρ βραχύ τι τοῦ κατ' αὐτὸν προσβαλόμεθα κέρματος. Τούτων δὲ τῶν δύο ταλάντων τὸ μὲν ἀπονεύει πρὸς Θεὸν αὐτὸν, εἰς ὃν ἀναβαίνειν αἱ ἀγαθαι δηλούσιν εὐχαί· τὸ δὲ πρὸς τοὺς ἐκείνου ἀδελφούς, τοὺς ἡμῖν μὲν ἐλαχίστους προφαινομένους παραστατοῦντας δὲ ἄλλως τῷ Θεῷ, ὑφ᾽ ὧν καὶ αἱ εὐχαὶ πρὸς ἐκεῖνον διαπορθμεύονται. μδ. Μυστήριον ἐκλαλῶ ὑμῖν ἱερατικόν, ἐν ᾧ καταμόνας εὐχόμενοι, ὅτε λειτουργοῦμεν τὰ θεῖα, θεοκλυτοῦμεν διὰ μνήμης εἶναι τῳ ὑπεραγάθῳ Κυρίῳ καὶ τοὺς μεμνημένους τῶν μενήτων, ὥστε ἡ ὥρα ἐκείνη τῆς εὐχῆς ἐκείνους προσλαμβανομένη παριστά τῷ Θεῷ ἐμπροέθεν τοῦ κατ' αὐτὸν ἁγιωτάτου βή ματος, ὅσοι τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ μέμνηνται. Οἱ δὲ 44. Mysterium exprimo vobis sacerdotale,in quo seorsum peccantes, cum sacra facimus, rogamus ut Dominus protegat eos qui pauperum quoque recordantur, ita ut precationis hora illos assumens, quotquot fratrum ejus meminerunt,ad Deum coram ipsius sanctissimo throno sistat.Qui vero tales non sunt non illic appropinquant. Janitores ergo sunt et confidentes patroni, Dei servi tales ipsius fratres. γε μὴ τοιοῦτοι οὐκ ἐγγίζουσιν ἐκεῖ. Θυρωροί οὖν καὶ Utendum est igitur his mediatoribus in his quæ sunt ad salutem; non gratuito,sed juxta retributionem, quæ a Deo venit. Quæcunque enim fratres accipiunt; etiam cum Deo partiuntur; exinde gratiam ille retribuit, propria lege coactus ad remunerationem. Manifestum est autem charitatem, quæ talia bona perficit, in his quoque partem habere. 45. Neo igitur aliquorum gratia, precatio sanctificatur iis qui non diligunt, nec misericordia. Considerandum autem est, fratres, quod vobis misericordiam propono, non qualemcumque, sed εὐπαῤῥησίαστοι καραστάται, Θεοῦ θεράποντες οἱ τοιοῦτοι αὐτοῦ ἀδελφοί. Καὶ τοίνυν χρηστέον αὐτοῖς μέσοις τά γε εἰς σωτηρίαν· οὐ δωρεάν, ἀλλὰ πρὸς ἀντίδοσιν, τὴν ἐκ Θεοῦ. "Α γὰρ οἱ ἀδελφοὶ λαμβάνουσι, καὶ τῷ Θεῷ μερίζονται, κἀντεῦθεν ἐκεῖνος ἀντιχαρίζε ται, νόμῳ ἰδίῳ βιαζόμενος πρὸς ἀνταμειψιν. Δῆλον δὲ, ὡς κἀνταῦθα ἡ ἀγάπη συμπαρεισδύεται, αὐτὴ ἀπο τελοῦσα καὶ τὰ τοιαῦτα καλά. με'. Οὔτε γοῦν εὐχὴ ὁσιοῦται ὑπέρ τινων τοῖς γε μὴ ἀγαπῶσιν, οὐδὲ μὴν ἔλεος. Χρὴ δὲ ἐπιστῆσαι, ἀδελφοί, ὅτι ἔλεον ὑμῖν ὑποτίθεμαι, οὐ τὸν ἁπλῶς, ἀλλὰ τὸν κακονικὸν, τὸν ἀπὸ δικαίου πονήματος, καὶ

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO II. · δὲ οὐκ ἀποτετραμμένου περιουσιασμοῦ, τὸν canonicam, ab opere bono constantem, non ὁ κλεμμάτων, τὸν μὴ ἐξ ἁρπαγῆς, τὸν μὴ ἀπὸ ντιῶν καὶ διαβολῶν, μήποτε δὲ οὐδὲ τὸν ἐκ ἀθέσμου. Ελεημοσύνη γὰρ ἡ ἐκ τούτων εκτος τῷ Θεῷ, καθὰ καὶ ἡ ἐκ μισθοῦ πόρνης. τοι ὀρθὸς καὶ ἀπηκριβωμένος ἔλεος ὑπερλίαν κι τῷ ἐλεήμονι Θεῷ, ἔλεον ἐθέλοντι, καὶ οὐ τήν τε ἄλλην, καὶ οὐχ οὕτως οὐδὲ τὴν τῆς ως, εἴπερ ἐλέῳ μὲν καὶ αἴνεσις παντοία ἐπαεἴ. Αἰνέσεις δὲ πολλὰς οἱ πολλοὶ ποιούμεθα νεπι μίκτους. ᾿Αλλὰ τί μοι παράγειν εἰς προχείρισιν ὑμῖν λογικῶς τοῦτο, καὶ ἐκεῖνο, καὶ ἄλλο, καὶ τινα ἐπ' αὐτοῖς Θεοῦ τάλαντα εὐαρίθμητα; δὴ τὴν ὅλην γάζαν τοῦ μεγίστου βασιλέως αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ, τὸ θησαυροφυλάκιον, ἐν ᾧ " ιρὸν κειμήλιον συνεσπείραται καὶ κατεσφρά. πιστεύω ὑμῖν· ἐξ οὗ ἔσται ἀναλέξασθαι ὡς ς ὑμᾶς θεράποντας, ὁπόσα εἰς δάνειον βούἀφ' οὗ λαβόντες, αὐτοί τε ἀποπλήσετε τὴν ρεστὴν ἀπληστίαν, καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ κορβωήσετε πάλιν μεστὸν καθὰ καὶ πρότερον. Τὸ αραδοξότατον· ἅπαντες μὲν ἐκεῖθεν ἀρύονται θεῖα διψῶντες, καὶ σιτίζονται οἱ κατὰ Θεὸν τες· ἡ δὲ τοῦ θησαυροῦ ἀποθήκη ἀεὶ ἐμπέει, καὶ τοῖς ἐθέλουσιν ἐξ αὐτοῦ λαμβάνειν μετ μένη πρόκειται. Φύλαξ δὲ καὶ ταμίας τῆς ης πλουσιωτάτης γάζης, τῆς καὶ παντοδαπακαὶ ἀνελλιποῦς, ὕστερον μὲν ὁ τῶν θείων λιστῶν καὶ λοιπῶν θειοτάτων ἀποστόλων, ἔτι ἱερῶν κηρύκων πληθυσμὸς, πρὸς δὲ αὐτῶν ὁ βασιλεὺς καὶ θεοπάτωρ Δαυίδ, ὁ ἐκ τοῦ Θεοῦ οιοῦτον ἀπόκρυφον πλοῦτον πεπιστευμένος, πε ταμιουχεῖν αὐτὸν ἡλίῳ ἀνεπισκόπητον διὰ τάδοτον, ἀλλ᾽ ἵνα ἐν ἀσφαλεῖ φυλάττων αὐτὸν ν ποιηται τοῖς χρήζουσι. Χρήζουσι δὲ πάνω ὐτοῦ οἱ τοῦ παμβασιλέως Θεοῦ ἄνθρωποι, οἱ · Δαυΐδ ποθοῦντες καὶ τὸν αὐτὸν βασιλεύσαντα Ἀλλὰ τίς ὁ θησαυρὸς οὗτος, δ· καὶ ὀλίγος καὶ Αλλά λυς, ὁ καὶ βραχὺς καὶ ἀναρίθμητος, ὁ τῇ πο μεν σφιγκτός τε καὶ εὐπερίληπτος, τῇ δὲ τι πάμμεγας καὶ πάντα κόσμον ὀλβίζων ταῖς τοῦ ἀγαθοχυσίαις; Ιδού συνορᾶτε μετὰ προσκαὶ ἐπιστασίας απηκριβωμένης, ὥστε συλλα ὐτὸν ἐν βραχεῖ, καὶ εὑπεριλήπτως δράξασθαι δε βασιλείας αὐτῆς τῆς τοῦ Θεοῦ· καὶ συνες εἰς νοῦν, καὶ τὰς ὡς οἷον εἰπεῖν γραμμι ῆς ψυχῆς ἀποτάσεις εἰς κύκλον στρέψαντες, ἐν δὲ καὶ ἀποσφαιρώσαντες εὐμεθόδως ὡς μίμησιν οὐρανοῦ, ἐν ᾧ Θεὸς ὑπερκαθήμενος ὅσα ἐθέλει, ποιεῖ, ἐμβλέψατε ταμιείῳ πολυ ῳ, ἐν ᾧ τὸ τῶν ἀρετῶν ἀπατῶν κειμηλιούται μα. Εστι δὲ τὸ πολυτίμητον, φάναι δὲ μᾶλ τιμον τουτὶ δοχεῖον τῶν κειμηλίων τοιοῦτον· νον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν. Σμικρὰ sal. xxxvi, 27. PATROL. GR. CXXXV. autem ab odiosa copia, non a furtis, non a rapinis, non a delationibus et calumniis, nec unquam ab illicita usura. Ex talibus onim eleemosyna, sicut ex mercede fornicationis, accepta Deo non est. Recta et enim ac perfecta misericordia magnopere Deo placet misericordi, qui vult misericordiam, et non sacrificium, sive aliud, sive etiam sacrificium laudis, siquidem misericordiam laus etiam omnimoda comitatur. Laudes autem multas misericordiæ alienas plerique facimus. 46. Sed quid ministrando vobis minutatim verbo proferam hoc vel istud, vel aliud, vel totum divinorum talentorum numerum? Age I totum thesaurum maximi regis nostri, ipsius Dei, gazophylacium, in quo omnis sacra supellex reposita consignalaque est, vobis credam: ex quo vobis tanquam fidelibus servis colligenda sunt, quæcumque velitis ad mutuum promere; a quo sumentes,ipse cupiditatem Deo acceptabilem complebitis, Deique corbonam plenam sicut prius relin - quetis. Hoc enim ante omnia mirandum: omnes quidem exinde divina sitientes hauriunt, et nutriuntur, qui secundum Deum esuriunt: thesauri vero promptuarium semper repletum est, et volentibus ex illo sumere plenum offertur. Custos autern el dispensator hujusmodi ditissimi thesauri, qui cunctas perfecte complectitur opes, ultimo quidem est divinorum evangelistarum cæterorumque divinissimorum apostolorum necnon sacrorum præconum turba, sed ante eos magnus rex et deipater David, cui tales absconditæ concreditæ sunt 8 Deo divitiæ, non ut ministraret illas ad solem pellucidas propter incommunicabile, sed ut tuto custodiens illas desiderabites faceret volentibus. Anhelant autem prorsus ad illas magni regis Dei homines, qui David et Dominum qui fecit illum regnare desiderant. 47. Verum quis ille thesaurus est, parvus et multus, tenuis et largus, quantitate quidem contractus et circumscriptus, qualitate vero maximus et bonorum ex illo profluentium largitione totum beatificans mundum? En intelligite oum omni attentione ac diligentia, at brevi concipiatis eum, et perfecte complectamini pro lucro regnum ipsum Dei; et in mentem collecti, atque, ut ita dicam, lineares animæ extensiones in circulum vertentes, exinde vero methodice conglobantes tanquam ad imitationem cœli, in quo Deus supersedens omnia, quæcumque vult, agit, inspicite in magnum promptuarium, in quo pretiose asservatur virtutum omnium plenitudo. Est autem istud rerum pretiosarum honorabile vel potius venerandissimum ærarium tale: «Declina a malo, et fac bonum *.» Parva hujus est

δύναμις. Εν τι δοκεῖ παράγγελμα θεῖον αὐτὸ εἶναι τὸ δὲ ἐστι τὰ πάντα. Τούτῳ ἀρετὴ πᾶσα ἐγκρέμα ται· μισγάγκεια τις αὕτη, ἐν ᾗ σύῤῥοια παντὸς ἀγαθοῦ. Ἐθέλω χρυσίτην εἰπεῖν αὐτό· εἴποιμι ἂν οὕτως οὐδὲν ὑψηλόν. Ἔστι γοῦν πάσης γραφικῆς χρυσίτιδος μεταλλεία ὑπερκάθαρος, ἐθέλουσα οὔτε πῦρ, οὔτε φύσας, οὔτε χόανα πρὸς ἀναχώνευσιν Δεχὰς Κυριακὴ αὕτη καὶ δεξαμενὴ καλῶν ἁπάντων, δοχεῖον ἐντολῆς ἁπάσης θείας, ὁποίαν ἂν εἴποι τις πανσπερμία πνευματική. circumlocutio: sed inenarrabilis est complexionis τούτου ἡ περιγραφή, ἀλλ' ἀμύθητος ἡ τῆς περιοχῆς potentia. Unum aliquod videtur esse divinum præceptum hoc autem est omnium instar. Ab illo omnis virtus pendet: vallis, ut ita dicam,est,in qua confluunt omnis boni fluenta, hoc chrysiten dicere volo nihil autem sic dicerem excelsi. Est igitur omnis graphicæ chrysitidis purissima vena, neo ignem, nec folles, nec fornacem fusoriam ad probationem volens. Dominicum receptaculum in se cuncta bona gerit, divinique cujuslibet præcepti vas est: seminarium vitæ spiritualis universale. 48. Breviter autem vobis, homines Dei, explorandum est verbum, qua ratione Deus inspiravit: «Declina a malo,et fac bonum.» Ecce,gens divina, divitiæ ineffabiles; mutuum sumite. En mare: navigate per illud qui lucrum in divinis quæritis. En scaturigo: haurite. Si vero parva apparet, eo quod brevis enuntiatur, gustate tamen, ut comperiatis vos citius esse fatigandos bibentes, quam ista; non tantum enim non deficiet, sed nec minuetur. Declina a malo, inquit, non hoc vel illo, uno, duobus, tribus, quatuor, pluribus, sed, uno verbo, cunctis. Si vero locutio laconica, brevitate attenuata, locuples dividit nomen, non est hic prædicanda philosophica breviloquentia, qua concipitur infinitas, in hujusmodi prolationibus totum dividens. Hic similiter dicitur: «Declina a malo, declina» ab omni pravitate. Unius enim mali fuga non habet laudem,ubi similia mala ingruunt,sicut nec exhaustio cœni, cum novum aliquod irruit. Declina; dicit hoc tanquam de via, qua viator non habet, ubi velit, locum quietis obvium. Gredior ergo, non juxta virlulem, sed per viam abducentem ad malum. Declina, quod est, dirumpe lineam istam rectam et accuratam, et retro versus sequere viam abducentem ad bonum. Et ita sane salvus eris. μη. Καὶ ἔστι διὰ βραχέων ὑμῖν, ὦ ἄνθρωποι τοῦ Θεοῦ, πειράσασθαι τοῦ λεγομένου, ὡς ὁ Θεὸς οίδεν ἐμπνέειν· «Εκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγα θόν.» Ἰδοὺ πλοῦτος οὗτος, ὦ θεῖς λαέ, ἀνεκδιήγη τος· ἐκδανείζεσθε. Ἰδοὺ θάλασσα, καὶ πλέετε δι' αὐτῆς, οἱ τὰ θεῖα φιλοκερδείς. Ἰδοὺ πηγή, καὶ 3 ἀρύεσθε. Εἰ δὲ βραχεία προφαίνεται, ὅτι καὶ ὀλίγη προφέρεται, ἀλλὰ γεύσασθε, ἵνα γνώτε, ὡς θάττον ἂν ἀποκάμητε ὑμεῖς πίνοντες, ἤπερ αὐτὴ οὐ μόνο οὐκ ἐπιλείψει, ἀλλ᾿ οὐδὲ ἐλαττωθήσεται. Εκκλινο ἀπὸ κακοῦ, φησίν, οὐ τοῦδε ἢ ἐκείνου, τοῦ ἑνὸς τῶν δύο, τῶν τριῶν, τῶν τεσσάρων, τῶν πλειόνω ἀλλὰ εἰς ἓν εἰπεῖν, ἁπάντων. Εἰ δὲ ἡ φράσις ίσχνα νομένη τῇ βραχυλογία μερικεύει τὸ πλουτοποι ὄνομα, οὐκ ἔστιν ἐνταῦθα παῤῥησιάσασθαι σμικρ λογίαν φιλόσοφον, δι' ἧς ἡ ἀοριστία ὑπονοεῖται, ταῖς τοιαύταις προφοραίς μερικεύουσα τὴν ὁλότης πα Ομοιόν ἐστιν ἐνταῦθα εἰπεῖν. Εκκλινον ἀπὸ καὶ τοῦ, ἔκκλινον ἀπὸ πάσης φαυλότητος. Ἑνὸς γὰρ ἅπτου φυγὴ κακοῦ οὐκ ἂν ἔχει ἔπαινον, ὅτε τὰ συγγενή ἀντεισέρχεται, καθὰ οὐδὲ ἐξάντλησις βορβόρου, ότι ἕτερος ἐπεισρέει. Εκκλινον, φησί, τοῦτο, ὡς ἐπὶ ὁδοῦ, ἦν ὁ βαδίζων οὐκ ἐπιτυγχάνειν ἔχει οὗ θέλει καταλύματος. Βαδίζω οὖν, φησίν, οὐ κατὰ ἀρετὴν, ἀλλὰ τὴν ἀπάγουσαν ἐπὶ τὸ κακόν. Εκκλινον, ὅπερ ἐστί, κατακλάσθητι τῆς τοιαύτης ὀρθῆς καὶ εὐθείας, καὶ πλαγιάσας γενοῦ τῆς ἁπαγούσης εἰς τὸ ἀγαθόν. Καὶ οὕτω δηλαδή σωθήσῃ. μθ'. Ποιεῖ δὲ τὴν τοιαύτην ἔκκλισιν ἡ κατὰ ἀρετὴν ἐνέργεια, ἡ κατὰ ἀγάπην Θεῷ πρέπουσαν καὶ ἀρέσ σκουσαν, ἡ κατὰ δικαιοπραγίαν, ἡ κατὰ τὸ ἀπονήρευτον, ἡ κατὰ τὸ σῶφρον, ἡ δικαιοσύνη, τὸ ἀνδρίζεσθαι κατὰ πολέμου δαιμονικοῦ, τὸ ἁληθίζεσθαι, τὸ ἐλεεῖν, τὸ δικαιοπραγεῖν, τὸ βοηθεῖν τοῖς ἐνδεέ49. Hanc autem declinationem operatur efficacia virtutis, efficacia charitatis Deo convenientis et acceptæ, efficacia justorum operum, efficacia simplicitatis et prudentia, justitia, virilia animus adversus bellum diabolicum, veracitas, misericordia, æquitas, auxilium egentibus præstitum, quod etiam est misericordim genus; non σιν, ὃ καὶ αὐτὸ ἐλέου εἶδός ἐστι· τὸ μὴ περιεργάζε inaniter et curiose satagere, cum opus est simplicitate, conventiones in veritate sicuti coram Deo signare; custodire indelebilia in veraci anima, quæcunque scribuntur, et sic uon frustra crucis apponere typum, et aliquo modo dicere velut olim: «Tolle, crucifige 7» fratres, quos venerando crucis signaculo decipimus; non inferre damnum sive per novam injustitiam, sive non reddentes concreditum, rive mutui sive depositi titulo, sive ad aliquem 1 Joan. ΣΙΣ, σθαι, ὅπου καιρὸς ἁπλότητος, τὸ συμβολαιογραφεῖν πρὸς ἀλήθειαν ὡς ἐνώπιον Θεοῦ, καὶ φυλάττειν ἀνεξάλειπτα ἐν ἀληθευούση ψυχῇ, ὅσα γράφεται, καὶ μὴ μάτην οὕτω σταυρικὸν τύπον προβάλλεσθαι, καὶ οὕτω τρόπον τινὰ λέγειν καὶ ἡμᾶς· Αρον, ἄρον, σταύρωσον τοὺς ἀδελφοὺς, οὓς ἁπατῶμεν τῷ τιμίῳ σταυρικῷ προβλήματι· τὸ μὴ ἀποστερεῖν εἴτε κατὰ ἑτεροίαν ἀδικίαν, εἴτε μὴ ἀποδιδόντας τὸ λαμβανό μενον, εἴτε πρὸς δάνειον, εἴτε παραθήκης λόγος τ εἴτε πρὸς χρείαν τινά· τὸ μὴ παρασπᾶσθαι γῆ Ο

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO II. ἀλλοτρίαν, καὶ αὐτὴν μήτε ιδιωτικὴν, τῷ παντὶ δὲ usum; non alienam arripere terram sive privaπλέον, μηδὲ ἀφωρισμένην τοῖς ἱεροῖς. tam, sive, quod omnino gravius est, sacris dicatam. ν΄. Τοῦτο δὴ τὸ ἱεροσυλικόν. Χρὴ γὰρ ἐνθυμεῖ σθαι τὰ παρὰ τοῖς Ἕλλησι τεμένη, ὁπόσα ἐκεῖνοι μὲν ἀφιέζουν δαίμοσιν· οἱ δὲ αὐτὸ εἰδότες, ὄμματα μόνον ἐπαφιέντες αὐτοῖς, ὡς εἰς θέαν ἁπλῆν εἴτε καὶ θαῦμα, πόδας οὐκ ἐπέβαλλον, ἀλλὰ παρέτρεχον εὐλαβῶς, καὶ ὡς αὐτοὶ ἐνόμιζον, ἱεροπρεπῶς. ΕΙ δέ γε ἄλλως ἐποίησαν, εἶχεν ἂν αὐτοὺς νόμιμος τοῖς τότε θάνατος. Τὸ δὲ μείζον· καὶ ἄνετον ζώων ἀγέλαι τοῖς τοιούτοις ἐνετρέφοντο τεμενίσμασι,καὶ ἦσαν ἄσυλα καὶ αὐτά· καὶ πρότερον ἂν κατέφαγέ τις ἰδίαν σάρκα, ἤπερ ἐκείνων ἥψατο. να΄. Νῦν δὲ ἀποθεοῦσθαι δοκοῦμεν, εἰ τὰ ἐκκλησιαστικά νοσφιζόμεθα. Πολὺς ἐν ἡμῖν ὁ λόγος τό Καὶ τί δήποτα ὁ Θεὸς καὶ οἱ τοῦ Θεοῦ ἅγιοι τῶν τοιούτων δέονται, οἱ μήτε σπείροντες, μήτε θερίζον τες, μήτε τρώγοντες, μήτε πίνοντες; Εἰ δὲ χάριν ἄλλων ταῦτα, ἵνα οἱ πένητες, φασίν, ἐκ τῶν τοιού των ἀποτρέφωνται, ἰδοὺ ἡμεῖς πτωχοί, οὐ καθέξομεν αὐτὰ καὶ θρεψόμεθα; Ω ἐλεεινοὶ τοιοῦτοι ἀδελφοί· οὐκ οἴδατε, Θεοῦ καὶ τῶν θείων καταπαίζοντες· οὐδὲ ἐνθυμεῖσθε, μείζονας ἑαυτοὺς τοῦ Θεοῦ καθο ιστῶντες, εἴπιρ ὑμεῖς μὲν ἀποχαρισάμενοι τὰ δῆθεν ὑμέτερα φίλοις ἢ συγγενέσιν ἢ ἄλλως οἰκείοις, οὔτε Θέλετε, οὔτε δύνασθε αὖθις αὐτὰ κτήσασθαι αναλαβόμενοι· τὸ μὲν, ἵνα μὴ ψευδεῖς φανείητε καὶ ἄστατοι καὶ παλίμβολει, τὸ δὲ, ὅτι πτοεῖσθε τὸν τὰ τοιαῦ τα κολάζοντα νόμον καὶ τὰ ἐξ αὐτοῦ τίμημα· τὰ δὲ τῷ θεῷ καὶ τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ ἀποχαρισθέντα καθαρπάζοντες, οὐ λογίζεσθε παροργίζειν ἐκείνους, οὐδὲ εὐλαβεῖσθε δικαιοτάτην ἄμυναν· ἀλλὰ τὴν τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίαν, ὅσα καὶ ἀσπίδα στερὰν ὑποδύντες, τοξάζεσθε κατὰ τῶν αὐτοῦ ἱερέων καὶ ἱερῶν. Εὐχοίμεθα, μὴ πάλιν ἐκθυμώσωμεν αὐτόν. Εἰ γὰρ αὐτὸ γένηται, τότε μαθήσεσθε ἀπ' αὐτῶν ἔργων, οἷος ἐκεῖνος τὴν ἀγανάκτησιν· ὃς καθάπερ οὐ φιλεῖ κλεπτόμενος, οὕτως οὐδὲ ἀρπαζόμενος. Τοῦ Κυρίου ἡ γῆ καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς· ἐχέτω οὖν ἕκαστος, ὅσον θεόθεν ἔλαβεν, ἵνα μὴ ἀδικῶν οὐ πάθοι εὐλογίαν. ν. Ἀλλ᾽ ὅπερ ἐλέγομεν, ποιεῖ, ἔκκλισιν κακοῦ καὶ τὸ ἀσυκοφάντητον, καὶ τὸ ἀβλάσφημον, καὶ ἡ ἐν θέντι εὐλογία, καὶ τὸ μὴ καταμαρτυρεῖν ἐπὶ ψεύδασι, καὶ τὸ χαίρειν μετὰ τῶν ἐπ᾿ ἀγαθοῖς χαιρόντων, καὶ κλαίειν μετὰ τῶν ἐφ᾽ οἷς χρὴ κλαιόντων, καὶ τὸ [μή] θηριωδῶς ἐπεξέρχεσθαι καὶ κολάζειν ἀφόρητα τους πταίοντας· ἔτι δὲ καὶ τὸ ἀπορουμένοις τά γε εἰς συμβουλὴν ὑποτιθέναι τὰ ξύμφορα, καὶ οὕτως ὑπεξάγειν αὐτοὺς βόθρου ἀπωλείας, εἰς ὃν ἐμπίπτουσιν οἱ ἀπρομηθέστεροι. γ. Εκκλισις κακοῦ ἐπισημοτάτη καὶ ἡ τοῦ δα μίου μέθοδος, πρῶτα μὲν ἡ θεοπαράδοτος, καθ᾿ ἣν ἐπαινεῖται καὶ ὁ τὸ ἀργύριον αὐτοῦ μὴ διδοὺς ἐπὶ κάνω δευτέρῳ δὲ λόγῳ ἡ νομική. Ὁ μήτε κατ' · Φαίνην, μήτε κατὰ ταύτην δανείζων, εἰ καὶ βαρύς 50. Hoc sane sacrilegium est. Oportet enim in mente habere quod apud Græcos ea loca sunt sacra,quæ ubicumque dæmonibus dedicabant. Hoc vero scientes, oculos tantum,ut ad simplicem visum aut admirationem, in ea conjicientes, pedes ibi non ponebant, sed religiose, et, sicut ipsi putabant, rebus sacris congruenter transibant. Aliter autem si fecissent, morti tunc legibus probatæ fuissent obnoxii. Hoc autem majus: errantes libere greges animalium in talibus enutriebantur nemoribus, et ipsa erant inviolabilia;potiusque propriam aliquis manducasset carnem, quam in illa manum injeciset. 51. Nunc autem apotheosim participare videmur, si ecclesiastica subripiamus. Multus inter nos hujusmodi sermo: Ecquid Deo Deique sanctis, qui neque serunt, neque metunt, neque manducant, neque bibunt, talibus opus est? Si propter alios autem ista sunt, ut egentes, inquiunt, ex illis nutriantur, ecce nos pauperes, non illa accipiemus et nutriemur? O miserandi bujusmodi fratres! Non videtis quod Deum et res divinas luditis? Non ànimadvertitis, quod vosmetipsos Deo majores constituitis, siquidem vos,cum de vestris,aliquam contulistis gratiam amicis, vel cognatis, vel quibuscunque familiaribus, neque vultis, neque potestis ea denuo resumentes possidere; tum, ne fallaces et mobiles et versatiles appareatis, tum quia timetis legem talia punientem ipsiusque mulctam; ea vero que Deo et sanctis ejus donata sunt, rapientes, non timetis illos ad iram excitare, nec justissimam reveremini vindictam, sed Dei benignitatem, veluti scutum inviolabile, subeuntes, adversus sacerdotes ejus et sacra tela jacitis. Deprecemur, ne rursus illum irritemus: si enim istud fieret, tunc ipsis operibus discetis, qualisin indignatione ille sit, qui, sicuti nec fures, ita nec raptores amat. «Domini est terra et plenitudo ejus³,» Habeat igitur unusquisque quod a Deo accepit; ne reus injustitia benedictionem non sentiat. 52. Verum quod dicebamus, declinationem a malo facit etiam irreprehensibilis conversatio, immunitas a conviciis, in necessitate benedictio, falsum non ferre testimonium, gaudere cum de bonis gaudentibus, fere cum de debilibus plangentibus, non eævire punireque crudeliter eos qui facinora commiserunt, necnon consilio egentibus utiliter auxiliari, et ita eripere eos ex perditonis abysso, in quam decidunt qui minus sunt prudentes. 53. Præclarissima quoque declinatio mali est mutui commodatio, primo quidem ea que a Deo tradita est, juxta quam laudatur et ille qui pecuniam suam non dedit ad usuram; secundo autem, quæ a lege præstituta est. Qui nec secundum illam,

neo secundum istam fuerat, etsi grave sit dictu, ὁ λόγος, ἀλλ᾽ ὅμως λέγω, πεποιθὼς τῇ ἀληθείᾳ, ὅτι tamen veritati parens, dico, quod reprehensibiis et exsecrabilis est. Ego vero reputo qualiter agant cupidi fœnoris, cum multa sint fœnora vel fetus. (Fetum enim ferunt non tantum homines, sed et omne animal, præter vulturum genus; dicitur porro etiam terra mareque fetum producere; fetum vero mens ipsa præbet, naturales suos fructus; et porsus extensum est nomen fetus seu fœnus.) Illi autem privatim istud assumunt ad aliquid particulare de suo misero fetu, quod neque natura neque hominum integritas novit, Deus autem prohibuit. Largum igitur illis et multum et clarum hoc: Da mihi fetum (vel fonus) meum. Qualem, fœnerator? Quem tu genuisti, vel quem ancilla tua genuit, vel quem peperit filia tua, vel bos, vel equa? Non, η inquit, sed argenti mei fetum. Mercenarium autem, sodes, tuum argentum est, ut etiam generare valeat. Videris, inquit, debitor, irridere mihi, sed da mihi fœnus meum. Hic autem si non gravior, at certe risibilior est sermo, fœneratoris, illis squæ quærit orbati scilicet: Fetus perdiderun me non soluti. Ergo tandem, fcnerator, non est tibi dominicum illud bonum. Dominus enim fetum non perdit, sed ditat majoribus accessionibus, et beatum honoratumque facit; sed fetus iste perdit, ut tu dicis. Perdit enim te quatenus ad animam, illum autem qui tibi subjicitur quatenus ad vitam: quod absit! Sed et cum aliquis, ne fetum (aut fcnus) dicat, pudore prohibitus, hunc commodum vocat, ambiguitatis locum istum ipse reperiens, tunc aliquis, emisso risu certe gravissimo, deinque quibusdam dictis a sanctissimo David assumptis, dicet: Quod commodum in argento tuo, quod te demittit ad perditionem? O dolose fœnerator, usquequo talis eris? Dolosum enim appello te recte, necnon consequenter copulanti talia magno prophetæ ac regi, qui loco, ubi de fenore agitur, sic exprobrat: usura et dolus maifeste exercentur in plateis, utpote dolo ubique fœnus comitante. Simili namque modo et fœnore commodantes. 54. Sed quoniam et alias multa de tali malo hortatus, nihil profeci, quin etiam adauxi malum, et pratuales animæ meæ dolores fenus magistralem ut infornem fetum, produxerunt ad lucem; tibi ἐπαρατός ἐστι καὶ ἐπίῤῥητος. Ἐγὼ δὲ συννοούμενος καὶ ὅπως οἱ τοκογλύφοι, πολλῶν ὄντων τόκων (τίο κτουσι γὰρ οὐ μόνον ἄνθρωποι, ἀλλὰ καὶ ζῶον ἅπαν, δίχα με τοῦ κατὰ τοὺς γύπας φύλου λέγεται δὲ καὶ γῆ τίκτειν καὶ θάλασσα· τίκτει δὲ καὶ νοῦς γεννή ματα προσφυῆ· καὶ ὅλως πεπλάτυνται τὸ ὄνομα τοῦ τόκου) – οἱ δὲ ἰδίασαν αὐτὸ κατά τι ἐξαίρετον ἐπὶ τοῦ κατ᾿ αὐτοὺς δύστέκου τόκου. Οὔτε ἡ φύσις οἶδεν, οὔτε ἡ κατ᾽ ἄνθρωπον ὀρθότης, καὶ ὁ Θεὸς δὲ ἀπηγόρευσε. Πλατύ γοῦν αὐτοῖς καὶ πολὺ καὶ τρανὲς τό· Δός μοι τὸν τόκον μου. Ποῖον, ὦ δανειστάς ὃν σὺ ἐγέννησας, ὃν δὲ ἡ παιδίσκη σου, ἂν δὲ ἡ θυγάτηρ σου ἡ ὁ βοῦς σου ἢ ἵππος; Οὔ, φησίν, ἀλλα τὸ τοῦ ἀργυρίου μου. Θητικὸν δὲ, ὦ ἄνθρωπε, τὸ ἀργύριόν σου, ὥστε καὶ γεννᾶν. Καταγελών μου, φησὶν, ἔοικας, ὢ χρεῶστα. Σὺ δὲ δός μοι τὸν τόκον μου. Τούτου δὲ εἰ μὴ βαρύτερον, ἀλλ᾽ οὖν γελοιότε ρον νόημα δανειστοῦ, στερομένου ὧν ζητεῖ τό· Ο τόκοι ἀπώλεσάν με, μὴ διδόμενοι δηλαδή. Λοιπὸν ἄρα, ὦ τοκιστὰ, οὐκ ἔστι σοι κυριακὸν τοῦτο τὰ ἀγαθόν. Ὁ Κύριος μὲν γὰρ οὐκ ἀπόλλει, ἀλλὰ κατ πλουτίζει μείζοσιν ἐπιθήκαις, καὶ εὐδαιμονίζει χα τιμῇ· ὁ δὲ τόκος οὗτος ἀπόλλυσι, καθὰ σὺ φής 'Απόλλυσι δέ σε μὲν τὰ ἐς ψυχὴν, τὸν δὲ καταβαλλ μενόν σοι αὐτὸν τὰ ἐς ζωὴν, ὡς μὴ ὠφελεν. Αλ ὅτε καὶ αἰδούμενός τις τόκον εἰπεῖν, ὠφέλειαν αὐτή καλέσει, πολυωνυμίας τόπον τοῦτον αὐτὸς ἐξευρα τῶν, τότε δὴ γελάσας τις πρὸς βαρύτητα, εἶτα καὶ παρα φράσας ἐκ τῶν τοῦ ἁγιωτάτου Δαυΐδ ἐρεῖ. Τίς ωφέ λεια ἐν τῷ ἀγρυρίῳ σου, ἐν τῷ καταβιβάζειν σε εἰς διαφθοράν; Ὦ δόλιε τοκογλύφε ἄνθρωπε, μέχρι είνος τοιοῦτος ἔσῃι Δόλον γάρ σε ἀποκαλῶ εὐθυβόλως καὶ ἀκολούθως τῷ συνδυάζοντι τὰ τοιαῦτα μεγαλῳ προ φήτῃ καὶ βασιλεῖ, ὃς ἀνειδίζει τόπον, ἔνθα τόκος. καὶ τόκος καὶ δόλος παῤῥησιάζεσθον ἐπὶ τῶν πλατειῶν, ὡς ἐπακολουθοῦντος πάντως καὶ δούλου τῷ τόκῳ. Ψεύδονται γὰρ ὁμολογουμένως τά τε ἀλλὰ καὶ τὴν κατὰ Θεὸν ἀγάπην οἱ ἐπὶ ἀθέσμῳ τόκῳ δανεί ζοντες. in cæteris divinam charitatem mentiuntur illicito νδ΄. Ἀλλ᾽ ἐπειδὴ καὶ ἄλλοτε πολλὰ παραινέσας ἐπὶ τῷ τοιούτῳ κακῷ. ἀνύσας ἔχω οὐδὲν, ἀλλὰ που· καὶ προσεπηύξησα τὸ δεινὸν, καί μοι αἱ τῆς ψυχῆς ὡδια νες τόκον διδασκαλικὸν ἐξέφηναν, οἷα και τινα μύο soli, qui magas cunctaque potes, Domine, com- λην· σοὶ μόνῳ, μεγαλοδύναμε καὶ παντοδύναμε δύ mitto, ut abortiri facias huncce validum fetum, diabolicam productionem, cupiditatis partum, qui fratres rustice odit, qui inimicus est Dei Deoque odiosus. 55. Præter jam dicta malum etiam declinat qui maledicum diffitetur,qui calumiatorem repellit, qui non scrutatur hominum vitas absque necessitate nec rem ad se non pertinentem sive secundum spiritum, sive secundum carnem; qui dolum in negotiis non exercet, qui regulam in servitutem non redigit; qui non leges calcat; qui seniorem honorabilioremque se non solum primas tenere sinit, et illi ριε, ἀνατίθημι ἐξαμβλῶσαι τὸν ἁδρὸν τοῦτον τόκον, τὸ δαιμονικὸν γέννημα, τὸ τῆς πλεονεξίας αποκύη μα, τὸ ἄγριον, τὸ μισάδελφον, τὸ καὶ μισόθεον καὶ θεομισές. νε΄. Ἔτι πρὸς τοῖς εἰρημένοις ἐκκλίνει κακὸν καὶ ὁ τὸν συκοφάντην αποπροσποιούμενος, καὶ ὁ τὸν ἐνδιαβάλλοντα παρωθούμενος, καὶ ὁ μὴ ἐρευνῶν ἀν θρώπων βίους εἰς οὐδὲν δέον καὶ μηδὲν αὐτῷ προσ ἥκον οὔτε κατὰ πνεῦμα, οὔτε κατὰ σάρκα· ὁ τῆ πραγματείαν αδολίευτος· ὁ μὴ τὸν κανόνα καταδο λούμενος· ὁ μὴ τοὺς νόμους καταπατῶν· ὁ τῷ προ σβυτέρῳ αὐτοῦ καὶ τιμιωτέρῳ μὴ μόνον ὁδοῦ παρα

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO II. χωρῶν καὶ καθέδρας ὑπεξιστάμενος, πολλῷ δὲ πλέον de sedili cedit, sed quod multo præstat nihil non μηδὲ καταναιδευόμενος τοῦ τοιούτου, ἀλλὰ καὶ λα λοῦντος αὐτοῦ σιωπῶν, καὶ ἀγαθὰ μὲν εἰπόντος πειθόμενος, πταίσαντι δέ τι συγγνωμονῶν διακριτικῶς· ἔτι καὶ ὁ τὸν ὁπωσοῦν πλανώμενον ἐπιστρέφων ἐφ' ὁποσονοῦν, καὶ ἐνάγων εἰς τὴν ὀρθήν· καὶ ὁ πρὸς τὸ ἐρωτώμενον ὀρθῶς ἀποκρινόμενος, καὶ μὴ κατὰ ὑπόκρισιν, ἣν τὸ μὲν ἀληθινὸν φῶς, ἡ αὐτοαλήθεια, ὁ Θεὸς μισεῖ. ὁ δὲ τοῦ σκότους ἄρχων ὑπερφιλεῖ διὰ τὸ πρὸς αὐτὸν ὅμοιον. veneranter agit in illum, verum etiam,illo loquente tacet, et bona quidem dicenti obedit, aliquid autem peccanti indulget prudenter; qui etiam quomodocunque errantem, prout res volunt reducit et in viam rectam dirigit; quid ad interrogata recte respondet et non per hypocrisim, quam quidem lux vera, ipsa veritas, Deus odit, princeps autem tenebrarum ob similitudinem sui maximopere diligit. νϛ΄. Η γὰρ οὐ σκοτεινὸν πᾶσα ὑπόκρισις, δίχα 56 Numquid enim tenebrosum quid non est γε τῆς λογικῶς παραδεδομένης; οὐ μίμησις ψιλή omnis hypocrisis præter eam quæ logice tradita ἀγαθοῦ, καὶ πλέον οὐδέν; Οργανον ἀπάτης αὕτη, est? annon vana boni simulatio prætereaque niὑπόξυλος καλλονή, άγαλμα πονηρίας, ῥυπαρὸν μὲν hil? Hæc deceptionis instrumentum; conficta pulτὰ ἔνδον καὶ ὑπομόχθηρον καὶ κίβδηλον, τὰ δὲ προ- chritudo, malitiæ simulacrum, sordidum quidem φαινόμενα περικαλλές, καὶ οὐ κατά τι χολοβάφινον, interius et parvum et adulteratum, exterius vero ἀλλὰ ἀμυδρόν τι προλάμπον χρυσέα στιλπνότητι. perpulchrum, et non secundum quid bilis colore Λάκκος αὕτη κατηνθισμένος ἐπὶ ἀπωλείᾳ τῶν περι- flavum, sed subobscurum quid aurea claritate πεσουμένων· ψυχῆς ἐκπορνευούσης μόρφασμα και prælucens. Hæc laqueus floribus exornatus ad κία ὕπουλος, ἀρετὴν ἐπιφαίνουσα διαβόλῳ αὑτείχε- perditionem supervenientium; animæ fornicantis λον· ψεῦδος ἔνσαρκον· λιμὴν φρίσσων λίθοις ὀξέσιν imago; pravitas dissimulata; ingenium diabolo ἐφάλοις· παγὶς εὐπρόσωπος· χαροπὸν θηρίον, οὗ prorsus simile ostendens; mendacium incarnaτῇ κατ' ὄψιν χαρᾷ τὸ τῶν ὀδόντων ἀντιφωνεῖ κάρτ tum; portus rupibus acutis in mari latentibus χάρον. Ορθότητος αὕτη ἐμπαίκτρια, οἷς ἀεὶ πλα horrescens: laqueus speciosus; vultu ridenti fera, γιάζει, τὰ πολλὰ δὲ καὶ κύκλῳ περιπατεῖ ἀσεβῶν cujus faciei visus hilaritate dentium acris acies δίκην, κατὰ τὸν Ψαλμῳδόν. ᾿Αγάπης κρυπτὸς ἐπί- pugnat. Rectitudini hæc irridet, quippe quæ semβουλος, οἷς ὑφειμένη, κατὰ τὸν εἰπόντα, ὡς ἔχιδνα per obliquo utitur quidem motu, plerumque vero λανθάνουσα, ἐκπίνει τὸν ἄνθρωπον. ᾿Αλώπηξ πλή- circuitu, impiorum instar, juxta Psalmistam, obρης μὲν δόλου, ἀπατῶσα δὲ τοὺς ἁπλοῦς, τὰ πλείω ambulat. Charitatis latens insidiatrix, quatenus δὲ τοὺς εὐηθικωτέρους, οἷς νεκρικῶς ἑαυτὴν κατευ- humilis,juxta proverbium, sicut vipera latitans exνάζει. Αὕτη, πρὸς αἴνιγμα φράσαι, τὸ πᾶν ἐστι καὶ sugit hominem. Vulpes repleta dolo, et simplices τὸ μηδέν· ἐκεῖνο μὲν, οἷς τεχνάζεται, τὸ δὲ, οἷς ἐρ- et plerumque simplicissimos quosque decipiens, γάζεται. Βούλεται μὲν γὰρ θεῖόν τι εἶναι, καθότι quamdoquidem se, velut cadavrer,quiescentem fingit καὶ ἅγιον, ἀπεκβαίνει δὲ εἰς αίμονα κακοποιὸν καὶ Hæc, ut more vulgari loquar, totum est et niμὴ εἰδότα, δ τί ποτέ ἐστι τὸ ἀγαθὸν τῆς ὀρθότητος· ἢ hil: illud quidem, quantum ad artes, hoc autem καὶ ἄλλως, εἰδότα μὲν, ὀκνοῦντα δὲ χρῆσθαι αὐτῇ. quantum ad opera. Etenim vult quidem esse aliquid divinum et sanctum: desinit autem in dæmonem pravum ac nescium quid sit rectitudinis bonum; aut certo scientem quidem, non autem νς. Ψευδάνθρωπος ἄνθρωπος ὁ ὑποκριτής, ὡς δὲ καὶ δαιμονῶν λεχθείη ἂν καὶ δαιμονάνθρωπος. Καὶ Αργος μὲν ὁ θρυλλούμενος, οἷα πανόπτης, οἴδαμεν ὁποίῳ λόγῳ τοιοῦτος εἶναι πλάττεται· ὁ δὲ ὑποκρι τῆς ἄλλο τι φέρει ξενίζον. Ψεύδεται γὰρ ὅλῳ τῷ σώ ματι, τῇ ἐπικύψει τῆς κεφαλῆς, τῇ ἐννεύσει τῆς όμως, τῷ μειδιάματι, τῷ γελάσματι, τῷ φιλήματι, τῇ λαλιᾷ, τῷ πτύσματι ὁ κατάπτυστος· συνόλως εἰπεῖν, τῷ παντὶ προσώπῳ, τῇ βαθεία προσκυνήσει, τῇ τοῦ ἀσπασμοῦ ἐμπλοκῇ, τῇ τῶν χειρῶν ἐμβολῇ, τῇ τῶν τριχίνων περιβολῇ, τῇ μεταδόσει, ὅτε που καὶ ἐλεήσει τὸν ἐπαιτοῦντα· τῇ τῶν γονάτων κλίσει ὡς εἰς προσευχὴν· τῷ παντοδαπῷ τοῦ βαδίσματος. Οὔτε γὰρ σεμνώς βαδίζων, πρὸς ἀλήθειαν αὐτὸ ποιεῖ, οὐδὲ μὴν σπεύδων, ὅτε τινὶ βοηθεῖν προσ ποιεῖται. Τὰ μέντοι περὶ γαστέρα, καὶ εἴ τι ἐχόμε τον, πεφυλάχθω σιγῇ, ὦ ψυχή, οὕτω τὴν καλὴν ἀχρειοῦσε πλάσιν, καὶ τὸν καλὸν ἄνθρωπον ψεύ პი.... γ. Εχω δείξας ἤδη τρανῶς, οἶμαι, ὅτι ἐκκλίνει exercentem. 57. Homo mendax est hypocrita; quasi vero demoniacus dici potest et homo-demon. Et quidem Argus celebratissimus, quaomnia videns, quali nodo talis esse fingatur, novimus: hypocrita vero aliud quid gerit extraneum: mentitur enim toto corpore, capitis nutu, oculorum obtutu, dulci risu, cachinno, osculo, loquela, sputo, conspuendus ipse; uno verbo, tota facie, profunda salutatione, osculorum implicatione, manuum injectione, crinium circulis, largitione, si forte mendicantis miseretur; genuum velut ad orationem flexione, toto gressus habitu. Nec enim cum decentergraditur,uec quando frestinat, alicui succurrere præ se ferens, juxta veritatem facit. Quod autem attinet ad ventrem et partes annexas, prætereatur silentio, o anima, sic pulchram deturpans plasmationem, et pulchrum hominem mentiens. 58.Jam evidenter demonstrasse mihi videor illum τὴν κατὰ ψυχὴν κακότητα καὶ ὁ μηδέν τι ποιῶν animæ malitiam devitare qui nihil ex hypocrisi,

sed juxta veritatem agit. Nec enim aliquid com- ὑποκριτικῶς, ἀλλὰ πρὸς ἀλήθειαν. Οὔτε γὰρ ἡλίῳ mune est soli cum tenebris, nec veritati cum hypocrisi; ipsi autem est oppositio quæ medium et concordiam nescit. Ille etiam procul declinat a malo,qui non dividit amicos, inter inimicos autem pacem nectit. Illud enim factum opus est hominis, postea autem Dei, qui vivificat, qui Deus est unitatis in eodem loco statuendus est qui non excitat inimicitiam, nec scintillam animat et inflammat velut ad incendium. 59. Quare vero mei meæque potestatis oblitus, conor subjecti thesauri describere selecta, quibus vitandum est malitiam? Sumite vos gazam, et circumeuntes eam augete et quæ vobis utilia sunt quærite.Nihil invenietis ex omnibus quod non sit ad vestrum commodum, ad utilitatem spiritualem, ad omne bonum. Conjungite vero cum hoc: «Declina a malo,» et istud connexum talentum, cui divinum ac vere regium est signaculum: «et fac bonum.» Non enim, juxta sacram explanationem, suffcit a malo declinare, nisi quis in bonis operibus exerceatur. 60. Hoc porro ita dico non ut simplicem et indivisam sententiam; sic enim distinguo: Qui virtutibus quidem deditus est, et omnibus bonis refertus,sed tamen habet ut homo quoddam malitiæ parapegma, et a tali malo declinat, sufficeret ei sic agere; tunc non hasce voces audiret: «Et fac bonum.» Jam enim fecit: et cum jam feceκοινόν τι πρὸς τὸ σκότος, οὔτε τῇ ἀληθείᾳ πρὸς τὴν ὑπόκρισιν· ἀλλὰ ἀμεσολάβητος αὐτοῖς ἐστιν ἡ ἀντίθεσις, οὐ γινώσκουσα σύμβασιν. Ετι μακρὰν ἐκε κλίνει κακοῦ καὶ ὁ μήτε φίλους διασπῶν, καὶ τοῖς ἐχθροῖς δὲ σπονδὰς πραγματευόμενος. Ἐκεῖνο μὲν γὰρ φάκτον ἔργον ἀνδρὸς, τὸ δὲ δεύτερον Θεοῦ, τοῦ ζωοδότου, τοῦ τῆς ἑνώσεως· ὁποίῳ ἐντακτέος τόπῳ καὶ ὁ μὴ τὴν ἔχθραν προσυπανάπτων, καὶ σπουδῇ τὸν σπινθῆρα τοῦ μίσους ῥιπίζων, καὶ ἐκφλέγων ὡς εἰς πυρκαϊάν. νθ'. Τί δὲ ἀλλὰ ἐμαυτοῦ λαθόμενος καὶ τῆς ἐν ἐμοὶ δυνάμεως, πειρῶμαι τὰ τῆς προκειμένης γάζης ἀναγράφειν ἐξαίρετα, δι᾿ ὧν ἔστι τὴν κακίαν ἐκφυ γεῖν; Λάβετε τὴν γάζαν ὑμεῖς, καὶ περιιόντες αὐτὴν πολυπραγμονεῖτε, καὶ ζητεῖτε τὰ συνοίσοντα. Ευρή σετε δὲ οὐδὲν, ὅ τι τῶν ἁπάντων μὴ πρὸς χθησίμου ὑμῖν, καὶ ὠφελείας πνευματικῆς, καὶ καλοῦ παντός. Συντάξατε δὲ τῷ, «Εκκλινον ἀπὸ κακοῦ,» καὶ τὸ συγκείμενον τάλαντον, οὗ χάραγμα θεῖον καὶ τῷ ὄντι βασιλικὸν τὸ, «Καὶ ποίησον ἀγαθόν.» Κατὰ γὰρ τὴν ἱερὰν ἀνάπτυξιν οὐκ ἂν εἴη ἀρκοῦν ἐκκλίνειν ἀπὸ κακοῦ, εἰ μὴ καὶ ἀγαθοπραξίαν ἀσκοίη Ο rit, non cessabit aliquid ulterius adipisci, tan. quam alia quidem adeptus bona; sed ex illa forsan hortatione: «Unum tibi deest» istud inquirens, ex quo a priori malitia, sicut aliquo muro intercludatur,et ita tanquam ex se naturaliter in bono simul ac in mali declinatione stabilitus. Si vero quis non dives bonis, nocentem abjiciat malitiam, per quam pauper est et egens omni bono, prorsus a malo declinans, habet necessitatem adjungendi tali divino talento etiam secundum, ne bono destitutus, imperfectus sit homo, divinum vas vacuum, domus Dei non polita, informis materia, bonum non pulchrum, ideoque non desiderabile, ut autem accurate dicam, omnis quidem virtutis alumnus, sed ab una quadam, propter malitiam impedientem, abstinens. Deinde ille quidem qui declinavit malum, et bono nuper adepto inhmsit, luctamen ac necessitatem habet non solum simpliciter faciendi, sed etiam continue faciendi bonum, ut non faciliter et cito tali bono orbetur, sed firmans illud ad perseverantiam ex nuper imperfecto, solidus virtutis possessor fiat. Alias autem est dicendum, quod omnis homo, qui declinat a malo, protinus etiam facit aliquod bonum. Quale? Hoc ipsum sane, a malo declinare. 61. Ego vero propheticum et regium numulum hic immutans, non falsi monetarii instar sed per mutationem,placentem et ipsam summo regi Deo, τις. ξ΄. Τοῦτο δὲ οὕτω φημὶ οὐκ εἰς ἁπλοῦν τι καὶ ἀσχιδές νόημα· διαστίζω δὲ οὕτως· Ὁ μὲν ἀρεταῖα ὢν κατακώχιμος, καὶ ἀγαθοῖς πᾶσιν ἔμφορτος, ἔχω δέ τι ὅμως ὡς ἄνθρωπος καὶ παράπηγμα κακίας καὶ ἐκκλίνας τοῦ τοιούτου κακοῦ, ἀρκεσθείη ἂν οὗτα ποιήσας, καὶ οὐκ ἂν ἀκούσοι ποθὲν τό· «Καὶ ποίπ σον ἀγαθόν.» Ἤδη γὰρ πεποίηκε· καὶ πεποιηκες οὐκέτι κοπιάσει ἄλλο τι προσεπικτήσασθαι, ὡς ἤ τἄλλα μὲν πάντα κτησάμενος ἀγαθὰ, ἐν δὲ ἀκοῦσαί ποθεν, ὅτι «Εν σοι λείπει,» ἐξευρ ἐξευρε τον ἐκεῖνο, ἐξ οὗ τῇ προτέρᾳ κακίᾳ ὅσα καὶ φραγμῷ τεν ἀπετειχίζετο, καὶ ὡς ἐξ αὐτομάτου εγκαταστικὰς αὐτοφυῶς τῷ ἀγαθῷ ἅμα τῇ ἐκκλίσει τοῦ κακοῦ. Εἰ δέ τις μὴ πλουτῶν ἀγαθοῖς ἀπολέξεται κακίαν ἐπτηρεάζουσαν, δι' ἧς πτωχεύει, πενόμενος παντὸς ἄεγκ. θοῦ, ἐκεῖνος πάντως ἐκκλίνας ἀπὸ κακοῦ ἀνάγκην ἕξει προσλαβεῖν τῷ τοιούτῳ θείῳ ταλάντῳ καὶ τὸ δεύτερον, ἵνα μὴ τοῦ ἀγαθοῦ λειπόμενος εἴη ἀτελής ἄνθρωπος, ἀγγεῖον θεῖον ὑπόκενον, οἶκος Θεοῦ ἀνι πίξεστος, ἀνείδεος ὕλη, ἀγαθὸν οὐ καλόν, διὲ οὐδὲ ζηλωτόν, ὡς ἄν δὲ πρὸς ἀκρίβειαν εἴπω, καὶ πάσης μὲν ἀρετῆς τρόφιμος, μιᾶς δέ τινος ἀπεχόμενος διὰ κακίαν κωλύουσαν. Εἶτα ἐκκλίνας μὲν τὸ κακὸν, καταστὰς δὲ εἰς τὸ νεόκτητον ἀγαθόν, ἀγῶνα καὶ αὐτὸς ἔχει καὶ ἀπαίτησιν μὴ μόνον τοῦ ποιῆσαι ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ ποιεῖν ἐνδελεχῶς τὸ καλόν, ἵνα μὴ εὐπετῶς ἀποστερηθείη αὐτοῦ, ἀλλὰ στερεώσας αὐτὸ εἰς παράμονον, ἀντὶ τοῦ πρὸ βραχίων ἀτελοῦς, ὑπερτελὴς ἀρετῆς λόγῳ γένηται. Εστι δὲ καὶ ἑτέρω εἰπεῖν, ὅτι ἅπας ἄνθρωπος, ἐκκλίνας ἀπὸ κακοῦ αὐτίκα καὶ πεποίηκέ τι ἀγαθόν. Ποῖον ἐκεῖνο; Αὐτὸ δη τοῦτο τὸ ἐκκλῖναι ἀπὸ κακοῦ. ξα΄. Ἐγὼ δὲ ἐνταῦθα παραποιῶν τὸ προφητικὸν καὶ βασιλικὸν κέρμα τοῦτο, οὐ μὴν παραχαράκτου δίκην, ἀλλὰ κατὰ μεταβολὴν, ἀρέσκουσαν καὶ αὐτὴν

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO II. luntatem considero. Mihique juxta interpretationem quidem alienam, sed et ipsam meliores reddentem sicut me timidos, persuadeo fugiendum, quemadmodum a re mala, sic et ab homine malo: deinde conandum, vel illum conversione facere perficereque bonum, vel ipsi mihi facere bonum, ab illo declinare, ne ipse quoque cum illo corrumpar. Solent enim plerumque cum malis consortia non bene finire. In his autem videre etiam est illud: «Pac.» Non enim dixit: «Bonum loquere,» vel «doce,» vel «cogita,» vel aliud tale, sed: • Fac bonum.» Quod certe ultimus finis intentus conceditur esse omnis loquelæ, doctrinæ ac cogitationis. Quod autem a malo declinare facereque bonum non ipsum alienum sit a charitate, dulcis et sapiens et sanctus rex ait, hoc protinus subjungens: «Quære pacem, et persequere eam.«Tanquam enim aliquo suggerente: Da mihi methodum, præceptor rex, ut mali vitationem et una boni operationem perfciam; statim docte subjicit, per pacem, sive per charitatem, tales bonum esse complendum. Charitatis enim aliquod solidum est segmentum pax, non minus ac amicitia, sicut consideranti juxta veritatem facile probatur. τῷ παμβασιλεῖ Θεῷ, θεωρῷ αὐτὸ καὶ ἄλλως πρός illud et aliter secundum meam non discordem voἐμὸν οὐκ ἄῤῥυθμον θέλημα. Καὶ πείθω ἐμαυτὸν κατὰ ἐρμηνείαν ἀλλοίαν μὲν, βελτιοῦσαν δὲ καὶ αὐτ τὴν τοὺς κατ' ἐμὲ δειλούς, ἐκκλίνειν, ὥσπερ ἀπὸ κακοῦ πράγματος, οὕτω καὶ ἀπὸ κακοῦ ἀνθρώπου· εἶτα σπουδάζειν ἢ ἐκεῖνον ποιεῖν καὶ ἀποτελεῖν ἀγα θὸν ἐπιστρεπτικῶς, ἢ ἀλλὰ γοῦν ἐμοὶ αὐτῷ ποιεῖν ἀγαθὸν τὸ ἐκκλίνειν ἀπ᾿ ἐκείνου, μὴ καὶ συνδιαστραφῶ. Ειώθασι γὰρ ὡς τὰ πολλὰ αἱ μετὰ τῶν φαύλων ἀναστροφαὶ οὐκ εἰς καλὸν συντελεῖσθαι. Ἔστι δ' ἐν τούτοις ὁρᾶν καὶ τό· «Ποίησον.» Οὐ γὰρ εἶπε· «Λάλησον ἀγαθὸν,» ή «δίδαξον,» * «ἐννοήθητι,» ἢ τοιοῦτόν τι, ἀλλὰ· «Ποίησον ἀγαθόν.» Ο δὴ σκου πιμώτατον τέλος ὡμολόγηται εἶναι ἀπάσης καὶ λα λιᾶς καὶ διδασκαλίας καὶ ἐνθυμήσεως. Ὅτι δὲ τὸ ἐκκλίνειν ἀπὸ κακοῦ καὶ ποιεῖν ἀγαθὸν οὐδ' αὐτὸ τῆς ἀγάπης κεχώρισται, ὁ καὶ γλυκός καὶ σοφὸς καὶ ἅγιος βασιλεύς [φησι], παραθεὶς αὐτίκα τό· «Ζήτη σον εἰρήνην, καὶ δίωξον αὐτήν.» Ως γάρ τινος Επειπόντος· Δός μοι μέθοδον, ὦ διδάσκαλε βασιλεῦ, εὡς ἂν ἐξανύσω καὶ τὴν ἐξέλυξιν τοῦ κακοῦ καὶ τὴν συναπτώς ποίησιν τοῦ ἀγαθοῦ, ὑποτίθησιν εὐθὺς ἐπιστημονικῶς, ὡς διὰ εἰρήνης, εἶτ᾽ οὖν ἀγάπης, τὸ τοιοῦτον ἐκπληρωθήσεται ἀγαθόν. ᾿Αγάπης γὰρ αδρομερές τι κόμμα καὶ ἡ εἰρήνη, οὐκ ἔλαττον ἤπερ ἡ φιλία, ὡς ἔστι κατασκευάσαι τὸν σκεψόμενον πρὸς αλήθειαν. {β΄. Εἰ τοίνυν οὐκ ἔστι δρασμὸς ἐκ κακοῦ καὶ ποίησις ἀγαθοῦ ἄλλως εἰ μὴ δι᾽ εἰρήνης, τῆς τε ἄλλης, καὶ τῆς ἐν ἑκάστῳ ἡμῶν, καθ᾽ ἣν ἅπαν ἀνταἴσον ψυχικὸν πάθος δουλοῦται, καὶ οὕτως ὑποτάσ σεται τῷ βασιλεῖ λογισμῷ· ζητητέον αὐτὴν, εἴ που καὶ κρύπτεται. Καὶ πάντως εὑρήσομεν, εἰ ζητήσου μεν. Μας γὰρ ὁ ζητῶν εὑρίσκει, καθὰ μανθάνομεν πρὸς ἀλήθειαν. Εἰ δὲ ζητήσαντες καὶ εὑρηκότες, οὐκ ἔχομεν αὐτῆς δράξασθαι διὰ πολλὰ τὰ αἴτια, ὧν ὀκνοῦμεν ποιεῖσθαι μνείαν, μὴ καὶ εἰς οὐδὲν δέον ὀχλοκοπῶμεν, θορυβοῦντες τοὺς ἁγχινουστέ ρους ἀκροατάς· τότε δὴ καὶ διώξομεν αὐτὴν φεύγούσαν, ὅπερ ἐστί· δραμούμεθα σπουδαίως εἰς αὐτ τήν, κουφίζοντος ἡμῖν τὸν δρόμον τοῦ κατέχοντος, ἐν χεροῖν τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως, τοῦ τῆς εἰρήνης δοτῆρος ἡμῖν τοῖς ἐπικαλουμένοις τὸ αὐτοῦ όνομα. Πάντως γὰρ ὁ καθάπαξ εἰπὼν τό· «Εἰρήνη ὑμῖν,» καὶ τό· «Εἰρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν,» τοῖς ἐμοῖς δηλαδή, οὐκ ἂν ζητουμένην ἀποκρύψῃ αὐτὴν ἀφ᾽ ἡμῶν, ἀλλ᾽ ἐπιτάξει προελθεῖν εἰς ἡμᾶς, εἰ μόνον θεοκλυτήσομεν, εἰ δυσωπήσομεν, εἰ γενώμεθα ἐπάξιοι τυχεῖν εἰρήνης, τῆς τῷ Θεῷ φιλτάτης· ἧς καὶ οἱ τυχόντες μακάριοι, καὶ οἱ πρόξενοι δὲ συμμακαρίζονται, ὡς υἱοὶ θετοὶ τῷ Θεῷ. «Μακάριος ο γάρ, φησίν, «οἱ εἰρηνοποιοί, ὅτι αὐτοὶ υἱοὶ Θεοῦ κληθήσονται.» ε. Καὶ ἐγὼ μὲν καὶ οἱ κατ᾽ ἐμὲ οὕτω φρονοῦ μὲν περὶ τῆς ἀγαπητικῆς εἰρήνης τοῦ Θεοῦ, καὶ τῶν κατὰ τὴν τοιαύτην εἰρηνικῶν ἀνθρώπων. Οίδα δέ είνας ἄλλως διακειμένους καὶ ἀχθομένους, εἴ τινας 62. Si ergo non est mali devitatio nec operatio boni aliter, nisi per pacem,tum per qualemcumque,tum peream quæ in unoquoque nostrum est, secundum quam omnis exoriens anima passio redigitur in servitutem, et ita subjicitur reginæ rationi; quærendum est eam,si forte absconditur. Et certe, si quæramus, inveniemus. «Omnis enim qui quærit, invenit 10,» sicut in veritate discimus. Si vero postquam quæsivimus et invenimus, non possumus eam capere propter multas causas,quarum omittimus facere mentionem, ne sine necessitate tædio molestiaque afficiamus benevolos auditores; tuno saltem et persequemur eam fugientem, quod est: ad eam festinanter curremus, cursum nobis levem faciente qui manibus tenet coelestis vocationis bravium, qui pacem dat nobis invocantibus nomen ejus. Certe enim qui semel dixit hoc: «Pax vobig 11;» et hoc: «Pacem meam do vobis 19,» scilicet meis, non illam quæsitam abscondet a nobis, sed jubebit ad nos venire, dummodo Deum invocemus, dummodo supplices rogemus, dummodo digni fiamus qui pacem inveniamus Deo charissimam; cujus compotes beati sunt, sed et auctores beati simul dicuntur, tanquam filii Dei adoptivi. «Beati enim, ait, pacifici, quoniam ipsi filii Dei vocabuntur.» 63. Ego quidem et qui juxta me sunt, ita de pace Dei, quæ charitate constat, et de pacificis secundum illam hominibus, sentimus. Scio vero quosdam aliter dispositos etirascentes, si quosdam ' Psal. xxxııı, 15. 1º ibid. “Luc. xxiv, 36. 1ª Joann. xiv, 27.

vident sese regulariter diligentes invicem,et secun- βλέπουσι φιλιουμένους κανονικῶς ἀλλήλοις, κα dum Deum amantes, et spiritualiter pacem custodientes.Qui quoque,gladium vibrantes, tales intercidunt unanimitates, et non verentur vitæ commiscere turbas et perturbationes et lites et commotiones et vindictas et aliquando punitiones: quasi sanguine lætantes, cupientesque in filiis Dei libere exerceri veterum flagella Laconum et irrationabilia Mithræ supplicia,necnon mortiferos Celtarum ex ebrietate lusus, et Scytharum tentamina, quibus homines in altum projecti, deinde illapsi, lanceis in altum Bublatis transfigebantur. His autem sic agentibus, quæ pacis sunt aliter etiam, ut videtur, præter communem et assuetam et rectam sententiam, et a Deo traditum Davidicum de pace verbum, excipiuntur. Quærunt enim quidem tales pacem, ubi forte inveniatur, et odorisequi, inveniunt apud colentes eam,non autem apud eos manere einunt; sed persequuntur alio modo, non ut comprehensa custodiatur, sed ut terra exeat, et ipsi exsultant de interpretabili duplicitate persequendi, quasi per eam sophistice triumphantes. Persequi namqua etiam de dilectione in Scriptura habetur: sed plerumque de odio. Sic enim apud Deum beatificantur, quos quidam probris afficiunt propter illum et persequuntur. Sed quidem talibus sorte contingat gratum ipsis odium,ut cum diabolo, inimicitiæ duce, congaudeant; nos autem in nobis ipsis babeamus pacem, sicut Deus præcipit, et illam ex tota anima colamus. 64. Precemur deinde ut potentissimo nostro dominatori major a Deo potentia fiat, ad eam integre perfecteque in mundo pro communi salute exercendam. Etsi enim quidam homines sæpe non animadvertere curant quibus iste circumdatur periculis; tamen in mentem descendentes accurate sciunt. Habet quidem vere perpetuoque de colo auxilium ac levamentum. Quomodo enim istis non locupletetur ille qui exinde sine medio electus est a Dei sapientia quam deamavit et in regnum elevatus, unaque regia corona tropæisque, quorum nos primitiæ sumus, exornatus? Decet tamen nos,quos ipse, post Deum,liberavit, et secundum quem vivimus, in commune libenterquod nostrum est afferre per preces, quarum auditionem Deus Θεὸν ἀγαπῶντας, καὶ πνευματικῶς εἰρηνεύον· και μαχαίρας βάλλοντες, τὰς τοιαύτας ἀποτ συμφυίας, καὶ οὐκ ἀνέχονται μὴ ταράχους τ ἐμπολιτεύεσθαι καὶ ὀχλήσεις καὶ δίκας καὶ καὶ ζημίας, ἤδη δέ που καὶ κολάσεις· ὡς οἱ ροντες αἵμασι, καὶ τὰς τῶν παλαεῶν Λακών θοῦντες ἐν τοῖς τοῦ Θεοῦ παρρησιάζεσθαι με καὶ τὰ κατὰ τὸν Μίθραν ἀλόγιστα κόλαστε δὲ καὶ τὰ Κελτικά θανάσιμα ἐκ μέθης παίγ τὰ κατὰ Σκύθας, παρ' οἷς ἄνθρωποι ἀναρξι νοις ἐς ὕψος, εἶτα κατιόντες λόγχαις ὀρθαῖς γυίας περιεπείροντο. Τοῖς δὲ οὕτω κατερ νοις τὰ εἰρηνικὰ καὶ ἄλλως, ὡς ἔοικε, πα κοινὴν καὶ συνήθη ἔννοιαν καὶ ὀρθὴν καὶ θ δοτον τὸ περὶ τῆς εἰρήνης Δαυϊτικὸν ῥητὸν βάνεται. Ζητοῦσι μὲν γὰρ εἰρήνην οἱ τοιοῦτ ποτέ πολιτεύεται· καὶ ῥινηλατοῦντες εξ σι μὲν παρὰ τοῖς πραγματευομένοις αὐτι ἀφιᾶσι δὲ μένειν παρ' ἐκείνοις· διώκουσι τον ἄλλον, οὐχ ἵνα καταληφθεῖσα φυλαχθ ἵνα ἐξ ἀνθρώπων γένηται και που καὶ λονται τῇ κατ᾽ ἔννοιαν διπλόῃ τῆς διώξε κατασοφιζόμενοι δι' αὐτῆς. Διώκειν γὰρ φιλίας μὲν τίθεται γραφικῶς, τὰ πολλὰ δὲ ἐ σους. Οὕτω γὰρ μακάριοι παρὰ τῷ Θεῷ, ο δίσουσί τινες ἕνεκεν αὐτοῦ καὶ διώξουσιν τοὺς τοιούτους μὲν λάχοι τὸ φίλον αὐτοῖς με τῷ διαβόλῳ συγχαίροιεν, τῷ τῆς ἔχθρας: ἡμεῖς δὲ εἰρηνεύοιμεν ἐν ἡμῖν αὐτοῖς, ὡς ὁ θε αγγέλλει, καὶ πραγματευοίμεθα τοῦτο ἐξ ὅλης ξδ'. Εὐχοίμεθα δὲ καὶ τῷ κρατίστῳ ἡμῶ κράτορι ἐγγίνεσθαι πλείω δύναμιν ἐκ Θεο ποιήσασθαι αὐτὴν εἰς ἀκέραιον καὶ παντ · κόσμῳ ἐπὶ σωτηρία κοινῇ· ὃς, εἰ καί τι οὐκ ἐπιβάλλουσι νοεῖν, ὁποίαις έργωδίαις χάζεται, ἀλλὰ βάπτοντες εἰς νοῦν ο δασι προ βειαν. Καὶ ἔχει μὲν ἀληθῶς τὴν οὐρανόθεν ρίαν, καὶ σύναρσιν εἰσαεί· καὶ πῶς γὰρ πλουτοίη αὐτὴν ὁ καὶ ἐκλεγεὶς ἐκεῖθεν ἀμ τῆς τοῦ Θεοῦ σοφίας, ἣν ὑπερεπόρησε, καὶ σιλείαν ἀναβιβασθείς, καὶ ἅμα βασιλικῷ φει καὶ τροπαίοις ὡραϊσθεὶς, ὧν ἡμεῖς τὸ λειων; Πρέπον δὲ ὅμως, καὶ ἡμᾶς, τοὺς δ μετὰ Θεὸν ἠλευθερωμένους, καὶ ἰδοὺ ζῶντι εισάγειν εὐνοϊκῶς τὸ ἡμέτερον δι' εὐχῶν, sane non recusabit. Scimus enim, et quid sit ora- ἂν εἴη παρήκους ὁ Θεός. Επιστάμεθα γὰρ tio, et quod Deus orationem justam aversari non potest. Numquid enim incensum inanimum olim in veteri lege et nunc apud nos incensum quod decet sanctos, acciperet sicut credimus (accipit autem velut divinorum mysteriorum symbolum), orationem vero quæ solet ad illum dirigi rationalis et animata, ex veritate rectaque conscientia proficiens, non reciperet? 65. Rationabiliter autem nunc deprecaremur opportunam plagam, ut, sicut istud servitutis pondus olim a nobis ablatum est, Deo quidem ● δ τί ποτέ ἐστιν ἡ εὐχὴ, οὕτω καὶ, ὅτι δικαίο οὐκ ἔστιν ἀποστατεῖν τὸν Θεόν. Ἢ θυμί ἄψυχον πάλαι μὲν τὸ κατὰ νόμον ἐκεῖνον λαιὸν, καὶ νῦν δὲ τὸ καθ᾿ ἡμᾶς ἁγιοπρεπές καθὰ πιστεύομεν (καὶ ἀποδέχεται, σύμβο αὐτὸ θείων μυστηρίων τυγχάνον)· προσε κατευθύνεσθαι ἐωθυῖαν εἰς αὐτὸν οὐ προ τὴν καὶ ἔλλογον καὶ ἔμψυχον, κατά γε τὸ π θειαν, καὶ ὀρθῶς ἐνδιάθετον; ξε'. Εὐχοίμεθα δὲ ἂν εὐλόγως ἄρτι καιρί γὴν, ἵνα, καθὰ τὸ δούλειον ἐκεῖνο Ποτ ἀπηύχθη ἡμῶν, Θεοῦ μὲν ἐθέλοντος ἄνωθε

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO III. p βαλλομένου τὸν ἐφ' ἡμῖν ἔλεον, τοῦ δὲ αὐ- cœlo volente, sed etiam super nos misericordiam ρος βιασαμένου ἐκεῖνον θεοπειθῶς, καὶ καθτος τὸ ἐκεῖθεν ἀγαθὸν εἰς ἡμᾶς, οὕτω καὶ ὡς ἄν τις εἴποι, αἱμοχαρή ζυγὸν (οἴδατε λέγω) τὸν βαρβαρικόν, τὸν ἄλλως μὲν ἀείἄρτι δὲ ζυγοῦ δίκην ἀναιδευόμενον, τραχήιπίπτειν, οἷς οὐδέν τι δουλείας μέτεστιν, κι τῶν ἀσυνήθων αὐχένων, θραυσθέντα καὶ καὶ πᾶν τοιοῦτον παθόντα κακόν· δι᾿ οὗ ται μὲν τοῦ ζυγὸς εἶναι, ἀποταχθήσεται δὲ καϊὰν, ὁποίαν ἀποτελεῖ συμφορὰ δουλώσεως. γὰρ ὁ τῆς περὶ ἡμᾶς ἐλευθερίας ἐκείνης αὐτός ἐστι καὶ νῦν, οὕτω δὲ αὐτοκράτωρ ὁ Καὶ γένηται ἂν καὶ νῦν κατὰ τὸ ἀγαθὸν εἴπερ αὐτοὶ ἐθέλομεν, οὐκ ἐν χρόνου πλάτει, χιον· εἰ δὲ μὴ, ὡς ἐν ριπῇ ὀφθαλμοῦ, ἢ στραπῆς τάχος, καὶ ὅ φασι πρὶν ἢ καὶ εἰς νοῆσαι ἢ εὔξασθαι· ἢ καὶ αὐτὰ ὁ Θεὸς δύο ἀλλ᾽ οὖν θάττον ἤπερ ἐλπίζομεν. Καὶ ἔστιν κ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἐκείνων, τῶν ἐν τῇ αἰχ 4, τεκμήρασθαι. Εἰ γὰρ τότε, ὅτε οὐδεμία ἐλπὶς ἐνέλαμπεν, οὐδὲ τρίμηνος ὠροθεσμία το, εἷς ὁλόκληρον καὶ ἐῤῥύσθημεν, ὧν εἴχοεγάλων κακῶν, ὡς οὐκ ἂν οὐδὲ ἐλογίσατό · παντὶ πλέον ἐνταῦθα ἔσται ταχύ ραστώνη κ εὖ πάσχουσιν, εἰ μόνον κατανυγῶμεν βακαὶ στόμασι πεπλατυσμένοις καὶ οὕτω πε - μένοις Θεοῦ ἐκβοήσομεν πρὸς ἐκεῖνον τὰ ἱλαΟὕτω γὰρ κλινεῖ τὸ οὖς αὐτοῦ ἐφ' ἡμᾶς, μελήσεται πάντων εἰς εὐζωΐαν, καὶ τοὺς ἐν ἀδικοῦντας, οὐκ ἀνθρώπων υἱοὺς, ἀλλὰ τὸ ῖς θηριῶδες καὶ ἀλόγιστον ψευδομένους τὸν G ον, ἀφαντώσει ροπῇ ζυγοῦ τοῦ ἄνωθεν· καὶ τὰ πρώην ἡμῖν ἐμπολιτεύσει ἀγαθὰ εἰς δόξαν καὶ αἴνεσιν, τὴν εἰς αἰῶνας τῶν αἰώνων. immittente, dominatore autem illum per obedientiam cogente, et exinde bonum in nos eliciente, ita et nunc illud, ut dici potuerit, jugum sanguine gaudens (scitis autem quod dicam) illud barbaricum, illud aliunde semper servum quidem, sed nunc jugi instar impudenter audens sess cervicibus imponere, quibus nihil est cum servitute commune, ab insolitis collis abducat confractum et' diruptum et quocunque tali malo affectum: unde obliviscatur quod sit jugum, collocetur autem in rogum, qualem efficit servitutis strages. Prorsus enim Deus illius nostræ libertatis et nunc idem Deus est, sicut et dominator idem. Nunc etiam fieret juxta bonum istud, si quidem vellemus, non in longo tempore, sed citius; sinon quasi in ictu oculi, vel juxta fulguris velocitatem, et quod dicitur, priusquam vel omnino cogitetur vel rogetur. Et hæc ipse potest Deus velocius quam speramus. Et hoc ex illis nostris in captivitate tormentis conjiciendum est. Si enim tunc, cum nulla spes appareret,nec ullum trimestre signum perfectum esset, omnino liberati sumus ab his quæ perferebamus, malis adeo magnis, ut nemo computare ea posset; multo magis hic erit brevi sublevamen illis qui non prospere degunt, dummodo profunde contriti simus, et oribus apertis, et sic Deo repletis, ad illum quæ propitiationem movent proclamemus. Sic enim ad nos inclinabit aurem, omnesque cum benevolentia curabit, et eos qui injuste agunt in jugis, qui non hominum filii sunt, sed sua feritate et irrationabilitate mentiuntur hominem, inclinamento trutinæ cœlestis dissipabit: et sic in patria nobis primitiva bona restituet, ad ipsius gloriam et laudem, quæ est in sæcula sæculorum. Amen. EJUSDEM IN SANCTAM QUADRAGESIMAM ORATIO III. ὐτοῦ Εὐσταθίου Θεσσαλονίκης λόγος προ- Ejusdem Eustathii Thessalonicensis in sanctam maηθεὶς τῆς ἁγίας και μεγάλης Τεσσαρακο- ;, ὡς ἔθος. Μακάριος ὁ ποιήσας καὶ διδάξας.» Δύο τὸ τοῦτο ἐννοίας προίσχεται, ὧν μία μὲν αὕτη ιός ἐστιν ἐν ἀνθρώποις ὁ πρῶτα μὲν ποιήεἶτα καὶ λόγοις διδάξας τὰ ἐς ὁμοίαν ποίη 5 χρεών ἂν τὸν μαθόντα ποιεῖν ἀγαθὸν, οὕτω Gatth. v. 19. gnamque Quadragesimam, juxta morem, oratio præparatoria. 1. Beatus qui fecit et docuits,» Duos hoc dictum præ se fert sensus, quorum unus quidem hic est: Beatus est inter homines, qui primo quidem fecit, deinde vero quæ facienda sunt ad similem operationem, sermonibus docuit, quasi necesse

ἑτέροις διδάσκειν· οὗ δὴ ἀρετὴ τὸ ἔμμισθον πῆ μὲν ἀνθρωπίνως, πὴ δὲ ἐκ Θεοῦ, ὡς τὰ πολλὰ δὲ ἐξ ἀμφοῖν· ὡς ὅ γε μὴ πεποιηκὼς ἔτι, ἀλλὰ διδάσκων εἰς ἔργον, οἷα καί τις θυμόσοφος, εὐλα βοῖτο ἂν εἰκότως, μή ποθεν ἀκούσοι τό· Αρά γε πεποίηκάς ποτε αὐτὸς, ὅ νῦν διδάσκεις; καὶ οὕτως αἰσχυνεῖται κατακαλυψάμενος Καὶ αὕτη μὲν ἔννοια μία τοῦ προτεθειμένου ῥητοῦ. Δευτέρα δὲ τό· Μακάριος, ὃς ἂν ποιήσῃ, καὶ οὕτως ἐν μόνῳ τῷ πεποιηκέναι διδάξῃ καὶ ἑτέρους ποιεῖν ἀγαθὸν ὅμοιον. foret eum qui facere bonum est edoctus, sic et καὶ alios docere; cujus porro virtus est munus acceptum partim ab hominibus, partim a Deo, plerumque ab ambolus; ita ut ei qui non adhuc fecit et operationem, velut quis naturaliter sapiens docet, merito cavendum esset, ne sibi diceretur: Numquid unquam ipse fecisti quod nunc doces? et sic erubesceret pudore. Talis est quidem prædicti verbi unus sensus. Alter autem hic est: Beatus qui fecerit, et hac quidem operatione sola docuerit et alios idem facere bonum. 2. Duarum istarum sententiarum prima quidem proposita simpliciter homini convenit, quatenus artis est forma, juxta quam non aliter quis edocere potest, nisi prins exercitatione experimentoque docenda facere sciverit. Posterior autem juxta quam aliquis operans statim erudit et instruit et efficit quosdam scientia præditos, nihil docens, sed silens ad ea quæ ad methodicam pertinent disciplinam, aliquid est divinius, et non secundum hominem artis peritum, sed archetypum, et cum mundo primitivo exortum, et ideo primitivum, et sic honorandissimum. Etenim ab initio Deus fecit et sic edocuit, angelos cum primo condidit, terram formavit, cœlos creavit, et inter illa, multa varia, quæ vix aspici possunt, disseminavit: ex quibus factis efformari potuisset his posterior omnis homo, licet nihil unquam a doctoribus audisset. Cum autem mundi preclara, de quibus et per quæ laudatur Deus, non valerent ipsa docere hominem, sese quomodocunque acciderit gyrantem, et ad eum qui fecerat et ita docuerat non se vertentem, ul imitationi juxta vires ad imaginem illius effingeretur; tunc Creator desuper in terram plasmati parcens, illapsus et loquens animal ad salvandum ipsius genus indutus, præfatæ prioris sententiæ factus est, ad faciondum personaliter ea quæ meliorem verum hominem reddunt,et illa docendum, et seipsum humanæ perfectionis exemplar ostendendum. Et ita quidem omnis qui facit et per solam operationem docet, anteire videretur, juxta quod est divinius, illum qui facit et docet, sive qui præcedit ad opera, deinde doctrinam ipsis addit, et edoctis adjicere: Quemadmodum me videtis facientem, ita et vos facite. Atque ita plerumque aratur et seminatur fructuose nostra conver πετε, οὕτω καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε. Καὶ τοίνυν ὡσεπι sationis ager per œconomiam tum facientis tum docentis. β΄. Τούτων τῶν δύο ἐννοιῶν ἡ μὲν προβεβλημένη πρώτη ἀνθρώπῳ ἐπιπρέπει τῷ ἁπλῶς, ἔνδαλμα τέχνης οὖσα, καθ᾿ ἣν οὐκ ἔχει τις ἄλλως διδάξαι, εἰ μὴ πρότερον ἐγγυμνασάμενος καὶ καταλαχών εἴσεται ποιεῖν, μέλλει διδάσκειν. Ἡ δὲ δευτέρα, καθ᾽ ἣν ποιῶν τις αὐτίκα καὶ παιδεύει καὶ συνετί— ζει καὶ ἀποτελεῖ τινας ἐπιστήμονας, μηδέν τι δι δάσκων, ἀλλ᾽ ἠρεμῶν τὰ εἰς μεθοδικὴν ἀκολουθίαν θειότερόν τί ἐστι, καὶ οὐ κατ' ἄνθρωπον τέχνη εἰδήμονα, καὶ ἀρχέγονον και συγκαταβεβλημένα τῷ κόσμῳ ἐν ἀρχῇ, καὶ διὰ τοῦτο πρωτεύον, και οὕτω τιμιώτατον. Αρχῆθεν μὲν γὰρ ὁ Θεὸς οπίηκε, καὶ οὕτως ἐδίδαξεν, ἀγγέλους προϋποστ σας, γῆν κεντρίσας, οὐρανὸν ὑποστήσας, τοῖς μέσων μεστώσας, τοῖς πολλοῖς καὶ ποικίλοις δυσθεωρήτοις· ἐξ ὧν πεποιημένων εἶχεν ἂν στ τίζεσθαι ὁ μετ᾿ αὐτὰ πᾶς ἄνθρωπος, εἰ καὶ μη τι διδασκαλικῶς ποθεν παρήγγελτο. Ἐπεὶ δὲ ἐγκόσμια καλὰ, ἐφ᾽ οἷς καὶ δι᾽ ὧν αἰνεῖται θε οὐκ ἴσχυον αὐτὰ διδάξαι τὸν ἄνθρωπον, ῥεμβ νον, ὅπως ἂν καὶ τύχοι, καὶ τοῦ πεποιηκότος οὕτω δεδιδαχότος μὴ ἐπιστρεφόμενον, ἵνα τῇ ἐπ δυ νατὸν ἐκμιμήσει πρὸς ἐκεῖνον ἐξεικονίζηται· τότε δὴ κατελθὼν ὁ ποιητὴς ἄνωθεν εἰς γῆν φείδου του πλάσματος, καὶ τὸ λαλητὸν ζῶον ἐνδυσάμενος ἐπὶ σωτηρίᾳ τοῦ κατ' αὐτὸ γένους, γέγονε τῆς ἔκτεθειμένης πρώτης ἐννοίας, τοῦ καὶ ποιῆσαι αὐτὸ τὰ βελτιοῦντα τὸν ὄντως ἄνθρωπον, καὶ ἐπ' αὐτοῖς καὶ διδάξαι, καὶ παράδειγμα ἑαυτὸν θέσθαι τῆς κατ' ἄνθρωπον τελειότητος. Καὶ οὕτω μὲν ἅπας δ ποιῶν, καὶ διὰ μόνου τοῦ ποιεῖν διδάσκων, προτε ρεύειν κατὰ τὸ θειότερον δόξοι ἂν τοῦ καὶ ποιοῦνται καὶ διδάσκοντος, εἴτ᾿ οὖν προάγοντος εἰς ἔργα, ε καὶ τὸ διδασκάλιον αὐτοῖς ἐπάγοντος, καὶ ἐπιλέγει τοῖς διδασκομένοις, ὅτι Καθὰ ἐμὲ ποιοῦντα βλέ 3. Sic autem stabilito duabus sententiis isto: «Beatus qui fecit et docuit,» aliquid magis extraneum præsecundo superanimadverto. Potest enim aliquid boni fieri ab homine, quin ullam statim habeat doctrinam, ita ut per illud quidem ascendatur ad ea quæ sunt ante sæcula, ad veram beatitudinem, ad felicitatem immortalis Dei; siquidem ille beauts et immortalis supra quæ nobis eo veniunt πολὺ ἀροῦται καὶ σπείρεται εἰς τελεσφόρον ἡ τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς βίου ἄρουρα, οὕτω συζυγία διοικονομουμένου τῇ ἔκ τε τοῦ ποιοῦντος, ἐκ τε τοῦ διδάσκοντος. « τό -όμ Κα γ΄. Οὕτω δὲ καθεσταμένου δυσὶν ἐννοίαις τοῦ Μακάριος ὁ ποιήσας καὶ διδάξας. προσεπι θεωρῶ τῷ δευτέρῳ καί τι παραδοξότερον. Εοτα - γὰρ ποιεῖσθαί τι ἀγαθὸν πρὸς ἀνθρώπου, καὶ δια δασκαλίαν μὴ ἔχειν εὐθὺς ἡντιναοῦν, καὶ ἀναδρα μεῖν μὲν εἰς τὰ πρὸ αἰώνων, εἰς τὴν ὄντως μακα ριότητα, τὴν κατὰ τὸν ἀθάνατον Θεόν· εἶχε ταυτόν μακάριον εἰπεῖν καὶ ἀθάνατον ἀτεχνῶς ἐστιν ὑπὲρ

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO III. · ἡμᾶς. Εἰργάζετο μὲν γὰρ ἀεὶ πάντως ὁ dicendus est. Operabatur enim prorsus ab æterno οῦ κόσμου Θεὸς τὰ ἑαυτοῦ, ὃς καὶ ἕως ἄρτι ται· οὐκ εἶχε δέ τινα τὸν διδασκόμενον, ἀλλ᾽ :ὸς αὐτόχρημα ἐν τοῖς αὐτοῦ. Καὶ ἰδοὺ προ- ; τις αὕτη δρᾶσις, μὴ ἐκδιδάσκουσα, ἧς ἐφιοὐκ ἂν δύναιτο νοῦς ἀνθρώπινος, ὅτι μηδὲ κής. ἐνδείξεται δέ τις ὅμως αὐτὴν πρὸς ἀμυδρὰν ν, τοὺς ὕστερον μιμητὰς τοῦ τοιούτου καλοῦ ς διαχειρισάμενος· οἵ πρὸς τὸ δυνατὸν ἀνθρώιοιον ἐκτυπούμενοι, καὶ παραβεβυσμένοι γωνευματικαῖς, καὶ σππηλαίοις καὶ ὁπαῖς γῆς εκρυμμένοι, καὶ μόναι τοῖς ὄρεσιν ἐνδικι ι, καὶ οὕτω ποιοῦντες τῷ προανάρχῳ Θεῷ οὐδένα διδάσκουσιν ἐμφανῶς, εἰ μὴ ἄρα ἐξ οὐχ εκόντων οχετός τις εκτρέχει ὡς ἐκ πητορούτου, ἢ καὶ διαύγεια ἐκλάμπει καθὰ καὶ ξἡλίου, ὁ μὲν ἀρδεύων διδασκαλικῶς, οἷς ἂν μοι, ἡ δὲ φωτίζουσα, οἷς ἂν ἐπιλάμψοι. Προι μὲν γὰρ λανθάνειν οἱ κατὰ Θεὸν ἀσκούμεἱ αὐτῷ μόνῳ ἀρέσκειν πειρώμενοι, καὶ οὕτω :οὶ τοῦ καλοῦ· οὐκ ἔχουσι δὲ κρύπτεσθαι καθὰ (ναι μοδίῳ σκεπόμενοι, ἀλλ᾽ ἐκφαίνονται που ως, Θεοῦ ἀνακαλύπτοντος· ἐπὶ μηδὲ ἥλιος ῆς θέων ἀφανίσαι ἂν ἑαυτὸν, εἰ μὴ μάλα μυ η ἐπιπροσθοῦντα ἐπηλυγάζει τὸ κατ᾽ ἐκεῖνον αἱ ἰδοὺ καὶ τοῦτο τρίτον τι θεῖον διδασκάλιον ρώποις· ὑπεξῃρήσθω γὰρ τὸ αὐτοῦ θειότατον IVLOV ἀρχέτυπον. Υπονοεῖται δέ τι πρὸς · καὶ τέταρτον, ἀντίθετον τῷ ποιοῦτι μὲν, quæ spectant ad seipsum, ante mundum exsistens Deus, qui usque nunc etiam operatur; non autem habebat aliquem qui doceretur, sed ipse solus in suis operationibus erat. Et ecce hæc æterna quædam est operatio non docens, ad quam attingendam non sufficit mens humana, imo nec angelica. 4. Attamen aliquis eam sub obscura demonstrabit imagine, qui hujusmodi boni posterius imitatores manifestabit ascetas: qui juxta quod hominibus possibile est similes expressi, angulisque spiritualibusintromissi,et speluncis et foraminibus terræ absconditi, solitariique super montibus conversantes, et ita quæ Deo immortali placita sunt agentes neminem manifeste docent, nisi ex illis invitis aliquis tanquam ex invisibili fonte erumpat fluvius, vel claritas tanquam e sole radius emicet, ille quidem cum magisterio fluens in suo cursu, ista vero illuminans suo splendore. Proponunt enim sibi latere secundum Deum sese exercentes et ipsi soli placere studentes, atque ita bonum facientes: non autem possunt abscondi sicut lucernæ modio cooperts, sed, Deo revelante, diversimode refulgent: nam neque sol super terram ambulans sese potest abscondere, nisi nubes innumeræ interpositæ lumen illius velent. 5. Et ecce tertium quid divinum in hominibus magisterium; subducatur enim ipsius divinissimum et æternum archetypum. Concipitur autem insuper aliud quod quartum, oppositum illi qui quidem λαλοῦντι δὲ διδασκαλικῶς· καθ᾽ ὁ λαλεῖ τις facit, sed non magistraliter loquitur juxta quod aliιθά, πράττων οὐδὲν τοιοῦτον, ἀλλὰ παραι ἐν τὰ λῴονα, οἷς δὲ αὐτὸς πράττει, ἀσύν ὢν οἷς λαλεῖ. Καὶ δῆλοι τὴν τοιαύτην δια ικὴν παράθεσιν ὁ παραδοὺς μέγιστος μυστα τό· «Πάντα, ὅσα ἂν εἴπωσιν ὑμῖν οἱ 8οιεῖν, ποιεῖτε· κατὰ δὲ τὰ ἔργα αὐτῶν μὴ .» Τεσσάρων οὖν τούτων ἐκτεθειμένων ἡμῖν τῷ ἑνὸς μὲν τοῦ καταμόνας ποιεῖν τὰ πρὸς ἀρενὸς βλέποντος ὡς καὶ διδαχθῆναι· δευτέρου πον ἄλλον μονάζοντος, τοῦ μὴ ποιεῖν μὲν διδάσκειν δὲ ἑτέρους αὐτά· τρίτου δὲ τοῦ μὲν ἔργα Θεῷ ἀρέσκοντα, καὶ οὕτω πῶς ; διδάσκειν, προφορὰν δὲ μὴ ἐκδιδόναι διλαἦν· καὶ τετάρτου καὶ ἐντελεστέρου τὰ εἰς τελεωτάτην μάθησιν, τοῦ καὶ ἐργάζεσθαι τὰ καὶ γλώσσῃ προάγειν εὐμεθόδως προθέσει, ἄλλως ἐπαγαγέσθαι πρὸς τὸ ἐνάρετον, καὶ ληθῆναι τῷ θεῷ θεράποντα, καὶ στρατολο κατὰ δαιμόνων αὐτοὺς ὑφ᾽ ἑαυτῷ στρατηγῷ ο λοιπὸν καὶ πέμπτον τὸ μήτε ποιεῖν, μήτε ιν, σκορακιστέον ἐκ τῶν κατ᾿ ἄνθρωπον, τῷ ἑ μάλιστα ἐκ τῶν θείων. Δῆλον γὰρ, ὅτι οὐἐν τοιούτων ἥρμοσται, ἀλλὰ φύλῳ τῷ κατὰ μονα ᾠκείωται. Διαγραπτέον δὲ ἄλλως καὶ τὸ atth. ΧΙΙΙ, 3. quis loquitur bona, nihil faciens tale imo exhortans quidem ad meliora, illis autem quæ ipse facit, contrarius his quæ loquitur. Hanc doctrinæ traditionem manifestat maximus ille mystagogus qui dixit: Omnia quæ dixerint vobis sacerdotes facere, facite; secundum autem illorum opera, nolite facere. 16.» 6. quatuor igitur a nobis hucusque expostiis, uno quidem, quod privatim ea quæ sunt virtutis agantur, uno vidente ut etiam doceatur; secundo vero, per alium modum separatim agentem, quod quidem non agantur bona, sed illa cæteri doceantur; tertio autem, quod agantur quidem opera Deo placentia, et sic aliquo modo sine voce doctrina tradatur, sed non fat documentorum enuntiatio; quarto vero et ad perfectissimam virtutis disciplinam perfectiore, quod debita agantur, et lingua ex proposito exponantur agenda; quod cæteroquia ad virtutem alii trahantur, et sic multiplicentur Dei servi, et a docente, tanquam duce, contra damones inscribantur milites (hoc reliquum et quintum: neque facere, neque docere, contumeliose rejiciendum est e rebus humanis, maxime vero é divinis. Evidens est enim quod illorum nulli competit, sed genti quæ secundum dæmonem est, ap-

EUSTHATII THESSALONICENSIS METROPOLITÆ διδάσκειν διὰ τὸ ἐν τοῖς μαθητευομένοις ἀνήκουν Απώκισται γὰρ μακαρισμοῦ καὶ αὐτό· εἴ γε μα κάριος μὲν ὁ λέγων εἰς εὐπειθεῖς ἀκοὰς, ἀναλόγω δὲ οὐ τοιοῦτος ὁ πρὸς ἀνηκόους λαλῶν καθὰ καὶ πρὸς πέτραν λυρίζων) - ἐκτεθειμένων οὖν τούτων ὡς ἔφαμεν, τὸ μὲν ὑπερκείμενον καὶ οὕτω πρώτ στον ἐν τοῖς προκειμένοις τοῖς ἐρημάζουσι τῶν ἁγία ὡσίωται, οἵ ἀποκαθάραντες εἰς αὐτόχρημα νοῦν και τοὺς, ἢ καὶ ὡς οἷον ἀποσφαιρώσαντες τὸ ἐν αὐτο νοερὸν, καὶ σημείοις οὕτω βραχυτάτοις καὶ ὡς ε πεῖν ἀμερέσιν ἐφαπτόμενοι γῆς καὶ τῶν περὶ γῆ πρὸς οὐδενὶ ἄλλῳ τὸν νοῦν ἔχουσιν ἢ πρὸς μόνῳ τ Θεῷ, ἀκριβολογούμενοι τὰ σωτήρια, καὶ, ὡς ἂν τ εἴποι οὐκ ἀφυῶς, κιμβικευόμενοι ἀπλάστως τὰ ε propriatur. De catero vero sextum inter hujusmo- ἐν τοῖς τοιούτοις ἕκτον, τὸ ποιεῖν μὲν, μὴ ἔχειν ὃ di conscribendum est: facere quidem, sed non posse docere propter discipulorum indocilitatem. Excluditur enim hoc ipsum a beatitudine; siquidem beatus est qui loquitur ad sedulos auditores, sed conditio talis non est ejus, qui ad indociles loquitur, velut ille qui rupi lyra præcinit) — expositis igitur his, ut diximus, illud quidem supra positum, et ita primum in præfatis, sanctorum solitarie viventibus proprium est, qui prorsus ad mentem se purificantes, et quod in ipsis et spirituale quasi conglomerantes, et punctis adeo tenuibus ut invisibilia fere dicantur, ad terram et terrena partinentes, alii nulli student, nisi Deo soli, accuratissime salutaria curantes, et, uti quis non absurde dixerit, in rebus virtutis aperte parcissi- ἀρετὴν, οὐ προσλογιζόμενοι γένος, οὐ φυλὴν ἐνθ mi: non genus computantes, non reputantes tribum; non familiam in ratione tenentes, nec rempublicam, sicut nec divitias, nec famam, nec ipsum totum mundum, sed econtra ad perfectionem solitarie viventes, et sicut fugati a malo fugientes, ut semetipsos salvificent, contenti, si sola mundi fuga seipsos homines perfectos Deo sistant; opinantes, quod ipsi non exinde crimen incurrent, si non alios humanæ societatis lege juvent.Laudabiliter enim judicant unumquemque hominem ad salutem sibi sufficere, si velit, nulloque egere alieno exemplo, vel ductu, vel directione; quia Deus, sine acceptione personarum, nobis largitus est animi principatum ipsiusque divitias, atque omnibus æqualiter, tanquam pater prole felix et liberum amans, principatus ambrosiam et nectar instillavit, ex quo immortaliter vivere, si placet, valemus. 7. Supernumerant autem isti solitariæ operationis ascetæ, viventibus absconditi, et facientes quidem, sed non docentes, quinimo quidquid ad docendum attinet in semetipsis suffocantes et circumscribentes, quod quemadmodum qui sane regitur oculis ad sensum attinentibus, manu ducente non eget ad ambulandum, ita nec qui mentem sortitus est, et sic a Deo illuminatur, non habet aliunde quærendam ad bonum ductionem, quam Deus abunde dispensavit et per vitam dispensat, nisi quisque semetipsum obnubilet et obcæcet, lumen intercludendo, et sic abscondendo passionibus illum, qui in homine est, divinissimum solem. 8. Et ita quidem hujusmodi contra dæmones athletæ hominibus quidem ignoti, soli autem Deo cogniti, actores factoresque virtutis sunt; quos plerumque secreta loca subducunt, ut sunt aurea metalla, quæ fodi et in humanum numisına effingi fugiunt, eo quod ad superficiem non attinent, sed in profundo terræ, ne videantur, se immergunt vel abscondunt. Quibus autem bonum non in anima profundo jacet, sed in sola lingua, superficialiter supernatat, et sic manifestum apparet; qui quidem alios docent semetipsos relinqunt ruditer ao μούμενοι, οὐ φρήτρην ἐν λόγῳ ποιούμενοι, οὐ φ λίαν ἐν ἀριθμῷ τιθέμενοι, οὐ πολιτείαν, οὐ περιο σίαν, οὐ γνωριμότητα, οὐ κόσμον αὐτὸν ὅλον· ἀλ μονάζοντες ἐς ἀκρίβειαν καὶ κατὰ τοὺς προτροπάδ ἔκ ποθεν κακοῦ φεύγοντας, ἵνα σφᾶς αὐτοὺς περ σώζωνται, αρκούμενοι, ἐὰν τῇ τοῦ κόσμου φυ μόνῃ αὐτοὺς ἀνθρώπους τελείους περιστήσωσι Θεῷ· φιλοσοφοῦντες, οὐδὲν αὐτοὶ ἐντεῦθεν αἰτίπ ἐπισπᾶσθαι, εἰ μὴ ἄλλους ώφελοῖεν ἀνθρωπί κοινωνίας νόμῳ. Κρίνουσι γὰρ ἐπαινετῶς ἕκασ ἄνθρωπον ἄρκιον ἑαυτῷ εἶναι πρὸς σωτηρίαν, περ ἐθέλει, καὶ μηδεμιᾶς ἐπεισάκτου δεῖσθαι δ σκαλίας ἢ χορηγίας ἢ ὁδηγίας· ὅτι μηδὲ ἑτερ λως ὁ Θεὸς ἐμέρισεν ἡμῖν τὸ ἡγεμονικὸν καὶ κατ᾿ αὐτὸ πλοῦτον, ἀλλὰ πᾶσιν ἐπίσης οἷα καὶ τὴρ εὔπαις καὶ φιλότεκνος τὸ καθ᾽ ἡγεμονία ἀμβρόσιον καὶ νεκτάρεον ενεστάλαξε, δι᾿ οὗ ἀθανά βιοῦν ἐξισχύομεν. εἴπερ βουλόμεθα. ζ. Συνεπιλογίζονται δὲ οἱ τῆς μονήρους ποιήσει ἀσκηταὶ οὗτοι, τοὺς βιοῦντας ἀπὸ ῥυπτόμενοι, κ οὕτω ποιοῦντες μὲν, οὐ διδάσκοντες δὲ, ἀλλὰ τὸ πί τοῦ διδάσκειν καταπνίγοντες ἐν ἑαυτοῖς καὶ περ γράφοντες. Καὶ ὅτι, καθάπερ ὁ διοικονομούμεν ὑγιῶς ὀσθαλμοῖς, τοῖς πρὸς αἴσθησιν, οὐ προσδεῖτ τοῦ χειραγωγοῦντος εἰς βάδισιν, οὕτως οὐδὲ ὁ νο εἰληχὼς καὶ θεόθεν οὕτω πεφωτισμένος ζητοίη ί τὴν εἰς τὸ καλὸν ποδηγίαν ἑτέρωθεν. ἦν ὁ Θεὸς κ ἐνεδαψιλεύσατο καὶ ἐνδαψιλεύεται διὰ βίου, εἰ μ αὐτὸς ἕκαστος ἑαυτὸν ἀχλύει καὶ σκοτίζει, ἐπιπρο θῶν, καὶ οὕτως ἀποκρύπτων πάθεσι τὸν ἐν ἀνθρών θειότατον ήλιον. η΄. Καὶ οὕτω μὲν οἱ τοιοῦτοι κατὰ δαιμόνων ἀθλ ται, ἀνθρώποις μὲν ἄγνωστοι, Θεῷ δὲ μόνῳ γν στοί, πρηκτήρες καὶ ποιηταὶ γίνονται ἀρετῆς ὡς τὰ πολλὰ οἱ ἀνακεχωρηκότες τόποι ὁποῖα μέταλλα χρυσᾶ ἐνδομυχοῦσιν, ἐκπεφευγότα τὸ σκ λεσθαι καὶ εἰς νόμισμα τυποῦσθαι ἀνθρώπινον, τὸ μὴ τῆς ἐπιπολῆς εἶναι, ἀλλ' ἐν βάθει γῆς τά εἰς ὅρασιν ὑποδύεσθαι, ἢ καὶ καταδύεσθαι. Οἷς τὸ ἀγαθὸν οὐκ ἐν βάθει κεῖται ψυχῆς, ἀλλ᾽ εἰς γλί σαν καὶ μόνην ἐπιπολάζει, καὶ οὕτω προφαίνει οἱ ἑτέρους μὲν διδάσκουσι, σφᾶς δὲ αὐτοὺς ἀφι

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO III. τους ἀλογίζεσθαι, κύμβαλα ἢ κώδωνες ἢ αὐ- imprudenter agere, cum sint ipsi cymbalum, aut ὐτοὶ ὄντες, ὧν ἕκαστον φωνὴν μὲν ἀφίησι καί αἱ πρὸς ἡδονὴν, οὐ συνίησι δὲ, τί ποτε καὶ · οἱ τοιοῦτοι ἔρημον μὲν ἢ ἑτεροϊόν τινα πα τον τόπον οὐκ ἂν ἐπιζητήσαιεν. Πῶς γὰρ ἂν γλώσσῃ πανηγυρίζειν προθέμενοι, καὶ ἀγοράἐπὶ ἀσπασμῷ, καὶ τὸ καλεῖσθαι Ραβ: πρὸ ἔργου ποιησάμενοι, καὶ τὸ μὲν κατ' ἀρετὴν κὸν συστείλαντες, μόνον δὲ τὸ λαλη τὸν θεατρί καὶ ὅμως οὐδ᾽ αὐτοὶ τέλειον ἐπισπῶνται: ψήὰ τὸ καλόν, οἱ καὶ μὴ ἡμισεύουσιν ἀκριβῶς εἰς μερίδα γοῦν τινα ἐγκολπούμενοι· καὶ εἴποι δεξιῶς, φέρειν αὐτοὺς οὐ φαῦλον γλωσσόκο ὑπόκενον δὲ πάντως ἀγαθοῦ κέρματος. Τὸ γὰρ τῇ κεφάλαιον, τὴν ἐπαινετέαν πρᾶξιν, άπονοτες ἑαυτῶν, τὴν γοῦν ἐνάρετον λαλιάν στε ται· καὶ φιλοῦνται καὶ αὐτοὶ τῆς ἐναρέτου είας, καθά που καὶ τῶν ὀρνίθων ὅσοι κατ' τον λαλεῖν ὑποκορίζονται, καὶ εἰς τοσοῦτον ἀνθρωπίζονται. Καὶ ἄλλως δὲ φάναι, τὸ γλυ ν αὐτοὶ μέλι μυσαττόμενοι, οὔπερ ὁ γενόμε. εἶνος οἶδεν, ἢ τί ποτὲ ἐστι τὸ τοῦ μέλιτος ἀλλ᾽ οὖν καὶ ὀνομάζουσι μέλι, καὶ φυσιολο αὐτὸ, καὶ ἐντιθέασι γνωσιν αὐτοῦ τοῖς άκρο. 5, καὶ ἐπάγονται αὐτοὺς οὕτως ἐρᾷν τοῦ μέσ καὶ τοῦτό γε δοκοῦσιν ἔχειν τι ἐπαίνου καὶ τες μὲν, φασιν, ὄντες τὰ ἐς ἀποχὴν τοῦ ιτειώδους μέλιτος, ὑποκρινόμενοι δὲ ἄλλως νθρωποις φιλόκαλον διὰ τὴν χρηστολογίαν τοῦ οντος ή τυραννούμενοι μὲν ἱκτέρῳ, εἰδότες ἐκλαλοῦντες πρὸς ἀλήθειαν τὸ μέλι, ὅπερ ἐκκλίνουσι· καὶ ὀρθὰ μὲν προϊέναι οὐκ ἔχοντες τα καὶ καρκίνο. αιβούμενοι, ἑρμηνεύοντες ὀρθὴν, ὡς ἔχει φύσεως· καὶ εἰς ὄψιν μὲν αγοῦντες μήποτε καὶ ὡς ἀσφάλακες, φιλοῦντες ; τὸ φῶς, καὶ ἑνάγοντες εἰς αὐτό, καὶ διὰ τοῦτρ ῆς ὄντες ἄξιοι. ὁ καὶ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, ὁ καὶ ποιήσας ἀληθῶς έξας ἀκριβῶς, καὶ εἰδὼς, εἶναί τινα ὠφέλειαν τῇ ἁπλως ἀγαθῇ διδασκαλία, κἂν εἰ καὶ ἐκ αν ἀλόγων ἦν αὐτὴν προφέρεσθαι, παραδέ μηδὲ τοὺς φαύλους ἱερεῖς ἀποπροσποιεῖσθαι, τὰ κατὰ Θεὸν διδάσκοντας. Δῆλον γὰρ ἕως ν ἄρτι εὐσεβῶν, ὅτι οὐδεὶς ἂν τολμώη σχηἑνὸς εἰς διδάσκαλον ἀπαρακαλύπτως ἀνέδην ιν τὰ μὴ καλὰ καὶ ἕτεροδιδασκαλεῖν, καν · ἀνθρώπων εἴη ὁ χείριστος· πεπληροφόρη μηδενὶ τῶν ὀρθῶς ἀκροωμένων ἀποκεκρυμκαι τὰ τῷ Θεῷ ἀρέσκοντα, ἀλλὰ τὴν ὀρθὴν καλὸν ὁδὸν λεωφόρων ἐκκεῖσθαι, καὶ πᾶσι ὅσα καὶ πλατυτάτην αμαξιτὸν τοῖς εὐθέα ι. Βλέπουσι δὲ πάντες οἱ πλείοντες Θεοῦ χά οὗ ἔννοιαν κοιναὶ καὶ ἀξιώσεις τὰ θεῖα πρόσ παραγγέλματα. ικου ἀποβλητέος διὰ ταῦτα οὐδὲ ὁ φαῦλος τ, εἰ τὸν μὲν βόρβορον καὶ τὸν τῆς σαπρίας οὺς τῷ πυθμένι τῆς καρδίας καθιστῷ, ὡς αν λυπεῖν, μήτε ὄσφραν προπέμπειν δυσένtintinnabulum aut tibiæ, quorum unumquodque sonum quidem emittit et forsitam ad jucunditatem, sed non intelligit, quid unquam reboet, tales eremum vel alium secretum locum non quæsierint.Quomodo enim sic agerent, qui lingua fulgere cupiunt, forumque frequentant ut salutentur, et super omne opus vocari Rabbi satagunt, et in obscuro minutam virtutis exercitationem reducunt, solamque loquelam in spectaculum tradunt? 9. Et tamen ipsi non sibi completam attrahunt vituperationem, non secus ac bonum, siquidem non accurate forte dimidiant, sed certe in quamdam mediam partem involvuntur, et aliquis non inepte diceret ipsos ferre nos vilem capsulam, sed prorsus bono numulo vacuam. Quod enim in virtute precipuum est, laudabilem actionem a so rejicientes commendabilem usurpant lequelam; et ipsi sunt amatores pulchræ locutionis, sicut ex avibus illa quæ secundum hominem loqui molliter callent, et in hoc solum homines simulant, ad aliter autem loquendum, dulcissimum ipsi mel abhorrentes, quod qui gustavit, quid sit mel ipse novit, attamem mel nominant, et ipsius explicant naturam, et notionem ejus auditoribus exponunt, et sic inducunt eos ad mel amandum, et in hoc saltem ipsi quoque laudis aliquod habere videntur. Sues, ut dicitur, cum sint operosi mellis abstinentes, fingunt aliunde quod in hominibus inest hom desiderium per amœnam de suavitate locutionem; vel ictero subjugati, secundum veritatem vident et loquuntur de melle quod ipsi fugiunt; et recta quidem procedere non assueti, velut cancri tortuosi, rectitudinem nihilominus quali natura sit, interpretantur; et circa visum male quidem habentes, forte sicut talpa, lumen tamen amant, et ad illud inducunt, et ideo sunt altentione digni. 10. Propterea Salvator noster, qui vere fecit et accurate docuit et vidit esse quamdam utilitatem in simplici bona doctrina, licet ex oribus poaset irrationalibus emitti, nec malos sacerdotes, bona secundum Deum docentes, respuendos esse tradidit. Manifestum est enim usque ad hodiernos pios, quod nemo rite promotus in doctorem aperte audere prædicare quæ non sunt bona, nec heterodoxa docere, quamvis omnium hominum esset pessimus: notum est enim nemini recte audientium abscondita esse quæ Deo placent, sed rectam ad bonum viam omni patere populo, a cunctisque teri, quasi largissimum iter recte videntibus. Vident autem omnes numero majores gratia Dei, per quem sententiæ communes et dogmata protegunt divina mandata. 14. Non igitur rejiciendus est propter ista malus homo, si conum quidem et cariei fæcem in pectoris profundo deponit, ut neque visum contristent, neque maleolentem emittant odorem,

BUSTHATII THESSALONICENSIS METROPOLITÆ scaturit autem, si quid forte fontani jucundique τευκτον, ἐξαναβλύζει δὲ, εἴ τί που κρηναῖον υγρα humoris introrsum commiscetur; namque de terra ebullentia fervida lavacra deorsum in cavis sub terram, unde scatent, non, ut videtur, bona forent, sed cum ad exteriorem aerem effluentia excurrerunt, accessibilia salutariaque fiunt. σμα ἡδὺ ἔνδον συλλείβεται· ἐπεί τοι καὶ τὰ γῆθεν ἐκβραττόμενα θερμά λουτρά κάτω μὲν ἐν ταῖς κατὰ γῆν κοιλίαις, ὅθεν ἐκκύπτουσιν οὐκ ἂτ εἶεν χρηστὰ ὡς εἰκὸς, ὅτε δὲ εἰς τὸν ἐκτὸς αέρα ἐκδράμωσι μεταρρυέντα, προσιτὰ καὶ σωτήρια γίνονται. ιβ΄. Αφες τὸν τὸ καλὸν λαλοῦντα λαλεῖν, ὡσε καὶ παιδίον ἀναγνωστικὸν ἐν τοῖς ἱεροῖς, ὁποῖα τὰ βαϊοφόρα νήπια· καὶ μὴ μόνον ἄφες, ἀλλὰ καὶ ἐπευλόγησον, καὶ ἐρέθισον, ἵνα ἐμβραδύνων τοιου τοις λόγοις, καὶ ἄσχολος μένων, καὶ πρὸς μηδενὶ ἑτέρῳ τὸν λογισμόν ἔχων, ἀλλ᾽ ἢ μόνον χρηστολογῶν, ἀπέχηται τοῦ κακοπραγεῖν πρὸς καιρὸν γοῦν τινα. Τυχὸν δὲ καὶ διωρθώσατο ἑαυτὸν, αἰσθόμενός 12. Sine qui bonum loquitur loqui, veluti pucrum in sacris lectorem, qualesque palmiferos infantes; et non solum permitte, sed etiam lauda et excita; ut his immorans sermonibus, et occupatus manens, et ad nihil aliud applicans mentem nisi ad bene loquendum, ab agendo male quodam tempore abstineat. Forsitan autem sese corriget, aliquando sentiens, sermonem, ut ita dicam, dignum ex indigno ore se proferre. Quis enim novit an ποτε λόγον, ὡς οὕτως εἰπεῖν, ἄξιον ἐξ ἀναξίου προipse sanctorum verborum frequentia sanctificetur, virtuti adherens et sic assuefactus? Et discipulis offeret se tanquam aliquod divinum coronamen, et pium perficiet acervum, qui ab isto grano profecto cumulabitur. Quid prohibet hominem sic divina et laudabilia et ab omnibus audientibus probata, docentem omnimodeque acceptissimum pudere semper esse mendacem atque absistere semper esse duplicem aliter ac oportet, et habere tædio quod lingua quidem fulgeat, sed animo tenebrosus sit sermonesque proferat, quibus mereretur coronam, sed opera producat, quorum pœna foret ipsius capitis abscissio? 13. Habemus et historiam quæ tradit nec esse reprehendendum eum qui laudabilia quidem eloquitur, sed de ceteris non ita sentit. Illum quidem posterius hominem sacrum, qui postquam in firma fide vacillavisset, attamen necessario magnum in doctorem provectus est, firmato quod ipse quidem cogitaret, quæcumque cogitasset, non autem Ecclesiam Dei perverteret, sed recta doceret, non fusius historico more producam. Sed hoc sermoni propter veram præsentium utilitatem adjiciam, quod ille, qui quidem intus non erat bonus, in hæresis non laudatæ scientia prorsus versatus, in his autem quæ sunt extra, bonus erat, alius postea doctor correctus est, et duplicitatem in re non debita reducens ad unitatem, ut decebat, miles Deo carus evasit, lingua melior effectus, et per Gam, quasi per hauritorium ex interiore rejecta fæce, qua bona doctrinæ aqua reddebatur inutilis. Si vero quis objicit illum quidem ita bona fruitum esse lingua, sed non alium quemdam esse talem evasurum, fortuito loquitur, et propter paradoxon hujus propositionis thesim inutilem et instabilem forte defenderet. Non enim opinionem impossibilem ac in eventum testimonio probatum non adductam vult oppugnare. Adeste enim, omnes ab exteriore viri selecti, quorum ni his quæ fidei sunt licet alienorum, mille tamen rectis doctrinis cum detectu student pii lectores, et ipsas producentes, άγειν στόματος. Τίς γὰρ οἶδεν, εἰ καὶ αὐτὸς ἀγια σθείη τῷ συχνῷ τοῦ ἁγίου φθέγματος, ἐπακολουθή. σας, καὶ οὕτω συνεθισθεὶς εἰς τὴν ἀρετήν; Καὶ προσθήσει τοῖς μαθηταῖς ἑαυτὸν ὡς οἷόν τι θεῖον ἀκροθίνιον, καὶ σωρὸν ἀπαρτίσει θεοφιλῆ, ὅς παρὰ ἕνα τοῦτον τοῦτον κόκκον σεσώρευτο εἰς ἀντελές. Η τί κωλύει ἄνθρωπον οὕτω διδάσκοντα θεῖα καὶ ἐπαι· νετὰ καὶ πρὸς ἁπάντων ἀκροατῶν εὐλογούμενα, καὶ παντοίως δεξιούμενον, αἰδεσθῆναι ψεύδεσθαι διόλου ἑαυτὸν, καὶ ἀπείπασθαι, διπλοῦν εἶναι ἀεὶ παρὰ δὲ δέον, καὶ ὀκνῆσαι τῇ γλώσσῃ μὲν προλάμπειν, ἐσκοτῶσθαι δὲ τὰ ἐς τὴν ψυχήν· καὶ λόγους μὲν προφέρειν, δ' ὧν καταστέφοιτο ἂν, ἔργα δὲ προφαί νειν, ὧν τίμημα καὶ αὐτῆς κεφαλῆς ἀφαίρεσις; ιγ. Ἔχομεν καὶ ἱστορίαν παραδιδοῦσαν, ὡς οὐκ ἔστι ψέγειν οὐδὲ τὸν φθεγγόμενον μὲν ἐνάρετα, φρονοῦντα δὲ ἐπ' ἄλλοις οὐχ οὕτω. Καὶ τὸν μὲν ἐσύστερον ἱερὸν ἄνδρα ἐκεῖνον, ὅς ἐσφαλμένος ὧν τὰ ἐς ἀσφαλῆ πίστιν, ὅμως ἀναγκαίως εἰς μέγαν προηνέχθη διδάσκαλον, κυρώσας αὐτὸς μὲν φρονεῖν, ἅττα ἂν καὶ φρονοίη, ἂν μὴ δὲ διαστρέφειν τὴν τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίαν, ἀλλὰ διδάσκειν τὰ ὀρθὰ, οὐκ ἂν εἰς πλέον πλάτος ἐκθείην καθιστορῶν. Τοῦτο δὲ προσθείην τῷ λόγῳ διὰ τὸ πάνυ τοῖς παροῦσι χρήσιμον, ὅτι καὶ ἐκεῖνος ὁ τὰ ἔσω μὲν οὐκ ἀγαθὸς, πάντη ἐπιστήμων κατὰ αἵρεσιν οὐκ ἐπαινουμένην, τὰ δὲ ἐκτὸς ἀγαθὸς, ἄλλος διδάσκαλος ὕστερον χρόνου διωρθώσατο, καὶ τὴν ἐν οὐ δέοντι διπλόην μονάδας, ὡς ἔπρεπεν, ἀπῆλθε φίλος παραστάτης Θεῷ τῇ γλώττῃ βελτιωθεὶς, καὶ δι' αὐτῆς ὅσα καί τινος ἀντλητῆρος ἐκχέας τὴν ἔνδον Ιλὺν, δι᾿ ἧς τὸ καλὸν τῆς διδασκαλίας ἠχρειοῦτο ὕδωρ. Εἰ δέ τις ἀνθυποφέρει ἐκεῖνον μὲν οὕτω τῆς ἀγαθῆς γλώττης ἔνασθαι, μὴ ἂν δὲ εἶναι καὶ ἑτερόν τινα τοιοῦτον ἀποβῆναι, ἀποκληρωτικῶς λέγει, καὶ διὰ τὸ παράδοξον τῆς ὑπολήψεως ταύτης τάχα ἂν θέσιν φυλάττοι καὶ αὐτὴν ἀχρείαν καὶ ἀσυνηγόρητον. Οὔτε γὰρ ἀδυνάτου κατ επιχειρεῖν ἐθέλει δόξης, καὶ οὐδὲ ἀπενηνεγμένης εἰς ἁμάρτυρον ἀπέκβασιν. Δεῦτε γὰρ, ὦ πάντες οἱ ἐξωτερικοί λογάδες, ὧν ἀλλοφύλων τὰ ἐς πίστιν ὄντων ὅμως διδασκαλίαις μυρίαις ὀρθῶς ἐχούσαις έμμελετῶσιν ἐπιλέγδην οἱ θεόφρονες ἀναγνῶσθαι,

τὸν ἑτέρως μὲν ἤθους ὄντα ἐξηυλημένου, τὰ εἰς ἀρετὴν δὲ λαλοῦντα, καὶ οὕτως εὖ τὸν ἀκροατὴν ἁρ μόττοντα. Η σύριγξ, καὶ ὅσα λοιπὰ τῶν ὀργάνων, ἔμμουσα, τέρπουσιν, οὐδὲν μὲν αὐτὰ ἐπιστάμενα ὑπ᾽ ἄλλων δὲ τεχνικῶς πρὸς ἡδονὴν ἀρμοττόμενα· τερπέτω τοίνυν ὡς τοιοῦτός τις καὶ ὁ τῶν διδασκαλιῶν ἐξηγητής, εἰ καὶ τὰ ἐς ψυχὴν ἀναρμόστως ἔχει· Τάχα γὰρ ὁ Θεὸς κηδόμενος, τέως μὲν τὸ ἥμισυ τῆς κακίας ἀπήγαγε, τὸ στόμα ῥυθμίσας αὐτοῦ σου φίαν λαλεῖν· ἐν καιρῷ δὲ καθηγήσεται μελετῶν καὶ τὴν καρδίαν αὐτοῦ σύνεσιν. Εἰ δὲ καὶ μηδέν τι τοιοῦτον ἐθέλομεν ἐπ᾿ αὐτοῦ καραδοκῆσαι, ἀλλ᾽ οὖν θαυμάσομεν αὐτὸν κατὰ τὴν λαλήσασαν ὄνον κελεύσει Θεοῦ. Λογισώμεθα δὲ καὶ, ὡς ἴσως ἐκεῖνα λαλεῖ, ὅσα βούλεται μὲν κατορθοῦν, οὐ δύναται δὲ διὰ φαῦλον συνεθισμόν· ὅθεν καὶ ἐξ ὅλης ψυχῆς εἰκὸς διδάσκειν αὐτὸν τὰ κρείττονα, καὶ οὕτως ἐθέλειν ἀντισηκῶσαι τῇ ἀγαθωσύνῃ τῶν ἀγαθῶν τὸ κατ' αὐ τὸν περιπόνηρον. Καὶ οὕτω μὲν οὐ πάνω ἀπόβλητος οὐδὲ ἱερεὺς, ὃς μὴ ἐν ἀγαθότητιφ ψυχῆς καὶ τῶν κατ' αὐτὴν ἔργων θεῖα λαλεῖ, διδάσκων, ὡς θέμις. Ος δὲ ποιῶν μὲν, οὐ λαλῶν δὲ γλώσσῃ τὰ πρέποντα, πολύν καὶ αὐτὸς ἔπαινον ἐφέλκεται κατ' αὐτὸ δὴ καὶ μόνον τὸ ποιεῖν. Κρίνας γὰρ καθάπαξ, δραστικώτερον λόγου τὸ ἔργον εἶναι, καὶ ὡς οἷον ἐςυμῶσθαι τοῖς σπουδαίοις ἔργοις κατανοῶν καὶ τὴν ἐπ' αὐτοῖς δια δασκαλίαν, τοῦ ἐνεργεστέρου γίνεται μόνου· καὶ πράττων ἅμα καὶ διδάσκει· καὶ ἐνεργῶν αὐτὸς τὰ εὐλογητὰ ἐν τῷ κατ᾿ ἀρετὴν ζῆν, τόν τε Θεὸν εὐλο γεῖ οὕτως ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ, ψαλμικῶς εἰπεῖν, καὶ ἑτέρους παιδεύει, δρώμενος ἢ ἀκουόμενος. Αληθώς γὰρ ὁ συνετὸς μαθητής, ἐκ τῶν διδασκαλικῶν ἔργων τυπούμενος, ἐν ταῖς πρακτικαῖς τῶν ἀρετῶν ἀλίγα ἢ οὐδὲν τῶν ἐπ' αὐταῖς διδασκαλιῶν προσδέεται. requirit opportunitas, quin nihil intelligat ipsum: δέν τι αὐτὸ φρονεῖν· λογιστέον εἰς τοιοῦτόν τι καὶ item aliquo modo ratiocinandum est de eo qui malis quidem est moribus, sed verba virtutis loquitur, et sic auditorem bene disponit. Fistula ceteraque musices organa lætificant, cum ipsa quidem nihil sciunt et ab aliis artificialiter ad jucunditatem ordinantur: lætiβcet igitur qui, quasi talis, est doctrinarum explanator, quamvis ad ea quæ spectant animam male sit dispositus. For san enim Deus misericorditer sollicitus, dimidiam prohibuit iniquitatem, ipsius os disponens ad loquendum sapientiam: in tempore autem opportuno illum ad curandum cor atque conscientiam diriget.Sed etiam si nihil ejusmodi de illo velimus exspectare, saltem eum velut asinam jussu Dei locutam mirabimur. Cogitemus autem etiam quod fortassis ista loquitur, quæ cupit quidem ad actum educere virtutis, sed non potest propter pravam habitudinem; unde verisimile est ex tota anima eum meliora docere, sicque velle, bonitate sermonum, quod in se vitiosum est, compensare. Et ita quidem neo omnino abjiciendus est sacerdos, qui non in bonitate animæ nec operum ad eam spectantium divina loquitur, docens ut justum est.Qui vero fecit quidem, sed lingua convenientia non loquitur, multam et ipse laudem per hoc solum facere sibi conciliat. Cum enim semel judicavit opus efficacius esse sermone, reputavitque ferventibus operibus quasi fermentari considerantem de iis doctrinam, solum quod est efficacius amplexus est: et faciens simul docet; et operans ipse quæ probanda sunt, vivendo juxta virtutem, sic Deum in sua vita, secundum Psalmorum verba, benedicit, et alios, visus et auditus, erudit. Vere enim discipulus intelligens ex operibus doctrinalibus efformatus, in virtutum exercitiis pauca vel sulla super his documenta necessaria habet. 17. Scimus etiam in discentibus artes plerumque operibus prosperare: observans enim, qui studet arti, magistrum secundum illius opus dirigitur. Si vero forte non secundum perfectionem egerit, tunc sermonem habet magistri corrigentem. Frequens tradit experientia discipulos et magistros opifices, quibus ex nativitate surdis magistrales natura subripuit voces; et tamen hi quidem docuerunt, illi vero didicerunt, neque præmittentes, neque recipientes sermones, sed erudientes et eruditi operibus; quæ quidem sermonum substantias, vel ineffabiles sermones, vel viventes sententias non immerito quis vocaret. Omitto dicere annuentia vel renuentia signa in templo Ammonis et fortassis alibi usitata,a quibus sine voce discebant desiderata consulentes oraculum. Celebrantur et alia quædam actionum documenta per manuum ministeria, absque locutione. Et hoc, quatenus totum uno potest demonstrari exemplo, exinde manifestum est. 18. Rex quidam ex antiquis a factiosis gravia sustinens et auxilii viam quærens misit ad virum ιζ΄. Οἴδαμεν καὶ τεχνας τὰ πλείω μὲν ἔργοις εὐοδουμένας ἐν τοῖς μανθάνουσιν· ἐντρανίζων γὰρ ὁ τεχνούμενος τῷ καθηγητῇ, πρὸς τὸ κατ' ἐκεῖνον ἔργον εὐθύνεται. Εἰ δέ που καὶ σφάλλοιτο τοῦ εἰς ἀκρίβειαν, τότε δὴ καὶ λόγον εὑρίσκει ἐπανορθοῦντα δι δασκαλικῶς. Παραδίδωσιν ἡ συχνή πεῖρα καὶ μαθη τὰς καὶ διδασκάλους χειρώνακτας, ὧν παρείλετο και τὰς διδασκάλους φωνὰς ἡ φύσις κωφευσάντων έκ γενετῆς· καὶ ὅμως οἱ μὲν ἐδίδαξαν, οἱ δὲ ἔμαθον οὐ λόγους προϊέμενοι καὶ εἰσδεχόμενοι, ἀλλὰ σοφί ζοντες καὶ σοφιζόμενοι ἔργοις· ἅπερ οὐκ ἂν ἀφυῶν λόγων οὐσίας, ἢ λόγους ἀνεκλαλήτους, ἢ ζώσας ένω νοίας ὀνομάσοι τις. Εῶ λέγειν κατανεύσεις και ἀνανεύσεις τὰ ἐν Αμμωνος, ἴσως δὲ καὶ ἑτέρωθ δι' ὧν ἀφώνως ἐδιδάσκοντο τὰ θελητὰ οἱ χρησμοδα τούμενοι. Περιέδονται καὶ ἄλλως διδασκαλίαι τιν πράξεων ἐν ὑπουργίαις χειρῶν δίχα λαλιᾶς. Κ δῆλον αὐτὸ ἐκεῖθεν, ὡς ἐξ ἑνὸς ἐμφῆναι τὸ πᾶν ὑπ δείγματος. ιη. Βασιλεύς τις τῶν πάλαι δεινὰ πάσχων ὑπὸ στασιαστῶν, καὶ τεχνώμενος ἐπικουρίας μέθοδον,

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO III. salvam haberet potestatem. Et exspectavit regius legatus, rescriptum petens ut brevi ad eum qui miserat, rediret. Cum autem ipse multum sollicitus instaret, et sapiens scriptum dare moraretur, timens, puto, ne qualicunque modo, si scripto patefaceret mysteriosum documentum, illi qui interrogaverat noceret, missum sibi comitem adjungit; et, cum tunc media ferveret mutas, in agros frumentarios penetrat; et, nudato ense, diversas abscindit spicas, quæcunque super cæteras altitudine præstabant; et, hoc facto, egressus est, et domum rediit, iis, quibus erat antea præpositus de novo imperans. Regius autem erat denuo sollicitus, eadem quæ prius, denuo rogitans. Cum vero sapiens nihil diceret nec faceret, exprobravit a rege missus, non bene secum agi mussitans, nisi verbo dignus haberetur, tam longa cito functus via, tantaque spe frustratus. Tunc strenuus regiæ sollicitudinis solutor,quemadmodum in abscissione spicarum antea, sic nunc in explicatione verbali laconicus, «Abi, inquit, et quod vidisti renuntia.» Et sic ipse fatus, locutionis clausit librum. Qui vero audierat, distinxit quidem virum sapientem ex recte sapientibus, non sanæ mentis eum æstimans; sed prorsus erravit judicio. Dominus enim ejus rex in operis renuntiati profundum intuens, vividam ac altam sapientis doctrinam, et patefactam manu, sermonis intus latentis revelationem conspexit; et intellexit superantium spicarum abscissionem documentum esse de necessitate eos e medio tollendi qui inter cives in majores justo spiritus sublati excedebant. Et hoc agnito et re vera facto, sibi regnum in tuto posuit, non ipse verbo nactus desideratam doctrinam, sed sapientis exemplo magistri. ἐπέστειλεν ἀνδρὶ σοφῷ προκαλούμενος διδάξειν, sapientem rogitans ut doceret quanam ratione tuto ὁποίῳ δή τινι τρόπῳ ἐν ἀσφαλεῖ καταστήσεται τὴν ἀρχήν. Καὶ ἐπέμενεν ὁ βασιλικός ἀπόστολος, ἀπαι τῶν ἀντιγραφὴν, εἴ πῶς παλινοστήσει ταχὺ ἐπὶ τὸν πέμψαντα. ὡς δὲ αὐτὸς μὲν ἐνέκειτο, πάνυ ὀχλῶν, ὁ δὲ σοφὸς ὤχνει τὴν γραφήν, δεδιώς, οἶμαι, μὴ καὶ γράψας ἔκπυστον θήσει τὸ μυσνηρικὸν διδασκάλιον ὁτῳδήτινι τρόπῳ καὶ βλάψῃ τὸν ἐρωτήσαντα, προσλαμβάνεται τὸν ἀπεσταλμένον εἰς ὀπαδόν· καὶ ἔλαχε γὰρ ἀκμὴ θέρους είναι) παραδύεται εἰς βαθὺ λήϊον, καὶ γυμνώσας μαχαίριον, ἔκειρε σποράδας τῶν ἀσταχύων, ὅποι ἐξεῖχον ἐς μῆκος ὑπὲρ τοὺς λοιπούς· καὶ τοῦτο ποιήσας ὑπεξῆλθε, καὶ ἀπῆλθεν οἴκοι, καθεστώς, εφ᾽ οἷς ἦν καὶ πρώην. Ὁ δὲ βασιλικός πάλιν ἦν δι᾿ ὄχλου, ἀπαιτών, δ καὶ πρότερον. Ὡς δὲ τοῦ σοφοῦ με, δὲν μήτε λέγοντος, μήτε πράττοντος, ἐξωνείδισεν ὁ τοῦ βασιλέως, οὐ καλὰ πάσχειν γογγύζων, εἰ μηδὲ λόγου ἀξιοῖτο, μακράν τε οὕτω κατὰ σπου δὴν ὁδὸν στειλάμενος, καὶ τῆς ἐλπίδος ἐς τοσοῦτον ἀπαιωρηθεὶς· ἐνταῦθά γε ὁ ἔμπρακτος ἐπιλύτης τῆς βασιλικῆς ἀπορίας λακωνίσας, ὥσπερ ἔργῳ τῷ κατὰ τὴν ἐπτομὴν τῶν ἀσταχύων, οὕτω καὶ λόγῳ τῷ πρὸς ἐπίλυσιν, “Απελθε, εἶπεν, ὅθεν ἐστάλης, καὶ τὸ τεθεαμένον ἀνάγγειλον. Καὶ αὐτὸς μὲν οὕτω φάμενος, ἔκλεισε τὸ βιβλίον τῆς λαλιᾶς. Ὁ δὲ ἀκούσας ἀπέκρινε μὲν τὸν σοφὸν ἄνδρα τῶν ὀρθὰ φρονούντων, οὐ φρενήρη γνωματεύσας ἐκεῖνον· ἐψεύσθη δὲ τῆς κρίσ σεως ἐς τὸ πᾶν. Ὁ γάρ τοι κύριος βασιλεὺς κατακύψας εἰς βάθος τοῦ ἡγγελμένου έργου, καθεώρακε τὴν ἀγχίστροφον καὶ βαθεῖαν διδασκαλίαν τοῦ σοφοῦ, καὶ τὴν διὰ χειρὸς ἔμφασιν τοῦ κατὰ ψυχὴν λόγου καὶ ἀπελύσατο, τὴν τῶν προεχόντων ἀσταχύων ἀποτομὴν δίδαγμα εἶναι τοῦ χρῆναι κολούειν τοὺς τῶν πολιτῶν εἰς θράσος ἐπαιρομένους ὑπερηφάνως, καὶ οὕτως ἐξέχοντας. Καὶ τοῦτο διαγνούς, καὶ κατ᾿ αὐτὸ ποιῶν, ἑαυτῷ τὴν βασιλείαν κατησφαλίζετο, μαθὼν οὐδ᾽ αὐτὸς λόγω τὸ ποθούμενον διδασκάλιον, ἀλλ' ἔργῳ τῷ διὰ διδασκάλου σοφοῦ. ιθ'. Οὐκοῦν φανερόν, ἵνα μὴ πλείω ἐν τοῖς τοιού τοις διατρίβωμεν, ὡς ἔστι διδάσκεσθαι ἡμᾶς τὰ καλα, καὶ ὅτε πράξεσιν ἐναρέτοις ἐμβλέπομεν, καὶ ὡς ἐγκωμίων ἄξιος καὶ ὁ ποιῶν τὸ καλὸν σιγηλῶς, καὶ μονονουχὶ ἐν τῷ ἐργάζεσθαι λέγων τοῖς θεωμέναις τόν «Ὡς ἐγώ, οὕτω καὶ ὑμεῖς.» Οὕτω κατὰ τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον οἱ βλέποντες τὰ ἕν τισι καλὰ Εργα δοξάζουσι τὸν Θεόν· καὶ οὕτω λάμπει τὸ ἀποατολικὸν φῶς ἐνώπιον τῶν ἀνθρώπων, ἔργων καλῶν Επαναπτόντων καὶ ἐκφαινόντων τὴν λαμπάδα τοῦ του τούτου φωτός. Προσενθυμηθῶμεν ἐνταῦθα καὶ τὰς Σειρὰς εἰκονογραφίας, ἐξ ὧν καὶ αὐτῶν πολλὰ μανθάνα μεν οὐ λαλιαῖς. ἀναμνήσεσι δὲ τῶν ἔργων, ὧν κατὰ Θεὸν ἔπραξαν οἱ τῶν εἰκόνων ἀρχέτυποι. κ. Τούτων δὲ οὕτω τεθεωρημένων, ἰτέον ἐπὶ τὸν ποιοῦντα, καὶ δὲ καὶ διδάσκοντα. Ἔργου ἐκεῖνο ἐπαινετοῦ, λόγου διδασκαλικοῦ τὸ δεύτερον. Καὶ ἔστιν αὐτὸς ἐντελῶς μακάριος δυοῖν ὀργάνοιν, ἅπερ ἐκ τοῦ πανσόφου τεχνίτου Θεοῦ πολυδύναμα ἔχομεν, αποτελῶν ἑαυτὸν καὶ εἰκόνα ἐκείνου καὶ οἶκον καὶ ναόν, καὶ εἴ τι ἄλλο τοιοῦτον ἐν ὀνόμασι βέλτιστον, PATROL. GR. CXXXV. 19. Itaque manifestum est, ut in his non longius immoremur, non posse bona doceri etiam cum laudabiles intuemur actiones, et laudibus esse dignum etiam qui silenter et solitarie operando bonum agit, dicens contemplantibus istud: «Sicut ego, ita et vos.» Sic juxta sanctum Evangelium qui vident in aliquibus opera bona glorificant Deum; sicque fulget coram hominibus apostolicum lumen, operibus bonis hujusmodi luminis lampadem accedentibus atque illuminantibus. Insuper hic quoque recogitemus sacras imagines, e quibus ipsis multa discimus non sermonibus, sed operum recordatione, quæ secundum Deum imaginum archetypi fecerunt. 20. His autem ita consideratis, veniendum est ad facientem, imo et docentem. Primum opus laudabile spectat, secundum ad normam dootrinalem pertinet. Est autem ipse prorsus beatus, duobus organis, quæ a sapientissimo artifice Deo efficacissima tenemus, sese perficiens illius imaginem et domum et templum, et quidquid in

καὶ μακάριον δὲ, τὸν ὄντως καὶ τελείως καὶ ὑπὲρ πᾶσαν ἀνάβασιν. Καὶ τούτου τοῦ εἴδους εὐρίσκομεν συνοχέα, εἴπερ μιμούμεθα τὸν ὑπερουράνιον διδάσκαλον· ὃς ἄλλως μὲν πρὸ τῶν αἰώνων ποιῶν, ὡς οὐκ ἂν τις ἐννοήσασθαι λογισμῷ ἀνθρωπίνῳ ἐφίκοιτο, ὕστερον δὲ τῇ τοῦ κόσμου ποιήσει ἐπιβαλών, διδα σκαλίαν αὐτίκα τότε τὴν ἀρχὴν ταῖς τῶν ἀνθρώπων ψυχαῖς προκατεβάλετο, τὴν ἐξ αὐτῶν τῶν ἔργων αὐ τοῦ, τῶν πέρα δόξης, τῶν παντοδαπῶν, τῶν καὶ ἐλλο. γων καὶ ὑπὲρ λόγον. Παιδεύουσι γὰρ ἄλλα μὲν ὁ οὐρανὸς, ἄλλα δὲ ἡ γῆ καὶ ἑτεροῖα τὸ μέσῳ τού των παντοῖον πλήρωμα. Εδιδάσκοντο γὰρ πάντως διὰ τούτου καὶ οἱ τότε ἄνθρωποι, ὡς, καθὰ ἐν τῇ κτίσει, οὕτω καὶ ἐν τοῖς κατ᾿ αὐτὴν τὰ μὲν ὑπερήρα ται, τὰ δὲ ταπεινῶς ἔχει· καὶ πρέπει, τὰ μὲν ἀν θρώποις ὑψηλὰ καὶ λαμπρά σεβάσμια εἶναι καὶ ἄθιγῆ τοῖς ταπεινοτέροις (ἐπειδὴ καὶ τὰ ἄνω τοιαῦτα), τὰ δὲ κάτω καὶ ταπεινὰ καὶ μὴ υπερλάμποντα στέρ γειν, ἣν ἔλαχον, τάξιν, καὶ τοῖς οἰκείοις όροις ἐμπεριγράφεσθαι. Καὶ νοῦς ἐντεῦθεν ὑποβάλλεται, ὅτι τὰ ὑπερκείμενα καὶ οὕτω τιμιώτερα ὑπὲρ τὰ κατώτερα καὶ ταπεινὰ οὐ μάτην καὶ εἰκῆ, οὐδὲ ἐξ αὐτομάτων ὑψοῦνται καὶ ἐλλάμπονται, ἀλλ᾽ ἔκ τινος αἰτίου κρείτ τονος καὶ παντοδυνάμου, ἀνεπακότος μὲν τὸν οὐρα νὸν ἐν ὑψηλοτάτῳ, ὑποθεμένου δὲ τὴν παμμήτορα γῆν ὡς ἐν συζυγίας λόγῳ, ἵνα ἐπαρδεύῃ μὲν ἐκείν νος, αὐτὴ δὲ γεννᾶ τὰ καθήκοντα, δαψιλευσαμένου δὲ ἄσβεστα λύχνα οὐράνια, ἵνα ἐν φωτὶ ἀεὶ διάγωμεν, ἡμέρας μὲν ἡλίῳ καταλαμπόμενοι, νυκτὸς δὲ κι ἀλλὰ τότε πολυμέριστα πλουτούντες φῶτα, εἰς τοσοῦτον ἀμυδρῶς ἀνατέλλοντα δίχα γε τοῦ κατὰ σελήνην, ἐς ὅσον μὴ προκαλεῖσθαι ἡμᾶς ἐπὶ τὸ ἀεὶ γεωργικόν τ καὶ ἄλλως ἐνεργὸν, ὡς ἀποκάμνειν ἀπαγορεύοντας ἐν τῷ διηνεκῶς πονεῖσθαι, ἀλλ᾽ ἔχειν ἐγρηγορότως μὲν διὰ τὴν τῶν ἐκεῖθεν φώτων χάριν, ἀναπεπαυμένως δὲ διὰ τὴν νύκτερον ἐπιπρόσθεσιν. nominibus est optimum, et, ut opportunissime καιριώτατα δὲ εἰπεῖν, ἄνθρωπον τὸν ὡς ἀληθως, dicam, hominem verissimum, sed et beatum reipsa ac citra omnem reprehensionem. Et hujusmodi speciei obtinemus qualitates, si magistrum qui super cœlos est imitemur: qui alias quidem ante sæcula operans, ut quis humana ratione concipere non valeat, postremum autem mundi creationi manum admovens, statim a principio tunc doctrinam hominum mentibus indidit, eam quæ ex ipsis ejus operibus est, iisque super laudem, iis magnificis, iis rationabilibus et supra rationem. Erudiunt enim alia quidem cœli, alia autem terra; et alia, quæ jacet in medio eorum omnimoda plenitudo. Discebant enim prorsus ab hoc illius ævi homines quod, sicut in creatione, sic et in creatis alia quidem supereminent, alia vero locum tenent inferiorem et decet ea quidem in hominibus sublimia splendidaque, veneranda intactaque humilioribus esse (siquidem et quæ sunt sursum, talia sunt), quæ vero deorsum et humilia et non splendentia, eum quem sortita sunt, ordinem amare, propriisque terminis circumscribi. Et mens exinde concipit superjacentia ideoque venerabiliora super inferiora atque humilia non in vanum, nec casu, nec ex semetipsis, sublimari ac lucere, sed ex quodam auctore validiore atque omnipotente, qui quidem posuit cœlum in altissimo, supe posuit autem universorum matrem terram per modum conjunctionis, ut irriget eam quidem illud et ipsa proprios generet fructus; sed et magnifice dispensavit inextinguibiles lucernas cœlestes, ut semper in lumine degamus, die quidem illuminati sole, nocte vero, aliis innumeris lucentibus luminibus, in tantum subobscure surgentibus absque lumine lunæ, quantum oportet ut non advocemur in aliquod continuum opus campestre et aliunde laboriosum, ad fatigandum eos qui non sustinerent intermissam operam; sed vigilare quidem per hujusmodi luminum gratiam, et quiescere per noctis interpositionem possimus. 21. Hæc igitur ediscebant, et, istorum auxilio, alia plura ac meliora. Insuper autem docebantur quod mentem et rationem homines habentes, et hoc insigne super quodcunque aliud animal feliciter sortiti ex altero meliore spiritu, rationeque præstante, omnium quæ sunt in mundo auctore, hujusmodi bonis ditantur, utpote hæreditate ad ipsos pertinente; quam semper etiam requirere, sicut nobilis filius proprium patrem, oportet. Et sic quidem ipsi doctrinam accipiebant absconditam quam mundus ipsis subjiciebat conspectus et ut decet recogitatus. 22. Cum autem illud efficax a Deo documentum nullos inveniret mentem ad ipsum habentes, sed prave intelligerent hunc primitivum spiritum, qui et spiritus angelicos creavit, et mortales qui paulo minus ab angelis sunt, ac in amentiam plerique dæmone pulsi converterentur, et non solum in aliis quibusdam insanirent, sed et creata corruptibiliaque in deos, repugnantes Deo, extollerent, κα'. Ταῦτά τε οὖν ἐδιδάσκοντο, καὶ διὰ μέσων τού των ἕτερα καὶ πλείω καὶ κρείττονα· προσεδιδέσκοντα δὲ καὶ ὅτι νοῦν καὶ λόγον οἱ ἄνθρωποι σχόντες, καὶ τοῦτο ἐξαίρετον ὑπὲρ ζῶον ἅπαν ἄλλο εὐκληροῦντες ἔκ ποθεν κρείττονος ἑτέρου καὶ νοῦ καὶ λόγου, πάνω των τῶν κατὰ κόσμον αἰτίου, τὰ τοιαῦτα πλουτούσιν ἀγαθὰ, ὡσεὶ καὶ κλῆρον καθήκοντα εἰς αὐτούς· ὃν καὶ ἐχρῆν ἐπιζηνεῖν ἐσαεὶ, ὡσεὶ καὶ παῖς εὐγενής πατέρα τὸν ἴδιον. Καὶ οὕτω μὲν αὐτοὶ διδασκαλίας εἶχον σεσιγημένης, ἣν ὁ κόσμος αὐτοῖς ἐπέβαλλεν δρώμενος, καὶ ὡς ἔδει κατανοοῦμενος· κβ'. Ἐπεὶ δὲ τὸ ἔμπρακτον τοῦτο ἐκ Θεοῦ διδα σκάλιον οὐδένας εὕρισκεν, ἔχοντας τὸν νοῦν πρὸς αὐτῷ ἀλλὰ παρενόουν τὸν πρώτιστον νοῦν, ὃς καὶ τοὺς ἀγγελικοὺς νέας ὑπέστησε, καὶ τοὺς, ὅσοι τῶν βραχύ τι παρ' ἀγγέλους ἡλαττωμένων εἰσὶ, καὶ εἰς ἀπόνοιαν οἱ πλείους δαιμονιώδη παρετρέποντο, καὶ οὐ μόνον ἄλλα τινὰ παρεφρόνουν, ἀλλὰ καὶ τὰ κτιστὰ καὶ φθαρτὰ εἰς θεοὺς ἀνήγον θεομαχοῦντες· τότε

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO III. τοὺς τοιούτους τῆς παροινίας, καὶ ποι- - tum misertus illorum dementim, qui cuncta feέντα καὶ εὖ ποιήσας, εὐδοκεῖ ἐπ' ἐκείνῳ · τὰ πρῶτα, εἶτα καὶ διδάξαι· καὶ τοῦτο μεθόδῳ ἐπιφιλοτιμησάμενος, ἀποστέλλει αὐτοῦ διδασκάλους τῶν θείων θελημά ἰς· ἐν οἷς δίχα τῶν ἄλλων, τῶν καὶ σοφῶν χιδῶν, καὶ προφῆται γένους ἑκατέρου. οὐδὲ τὸ θῆλυ ἀσυντελὲς οὐδ᾽ ἐνταῦθα εἰς , θείαν ἀπέβη, ἀλλὰ πολλοὶ ἐδιδάχθησαν cerat et bene fecerat, primæ creationi doctrinam adjecit; et huic multiplici methodo cum adhæ sit, multos e suis servis divinarum voluntatum doctores ablegat, in quibus præter alios, sapientes et varios, utriusque generis prophetæ. Nec enim hic femineus sexus ad divinam doctrinam evasit inutilis, sed multi ab illo edocti sunt. οῦ. εἰ δὲ κατίσχυεν ὁ τῆς ἁμαρτίας εἰσέτι :ὁ κατ' αὐτὴν ἔθος, καὶ οὐδὲ οὕτως ἐξηλλὰ πᾶσα διδασκαλία καὶ ἔγγραφος καὶ αγὸς ἦν· τότε δὴ ἀμεταβάτως καὶ οὐδὲ διαβὰς ἄνωθεν εἰς τὰ ταπεινὰ, καὶ κοι· ὢν κατ' ἄνθρωπον, ὡς Θεῷ ἔπρεπεν, ἐκάρόνου δόξης διδασκαλικῆς· καὶ ἐκ παιδὸς ὡς ἡλικίαν τελείαν προσμείνας τῷ ποιεῖν ιν, ἐξήνυε τὰ εἰς σωτηρίαν ἡμῶν, μακατοῦτο ἐκτετελεκὼς πρᾶγμα, ἐξ οὗ διεβιικαρισμὸς καὶ εἰς πάντας ἄλλους, οἳ διααὐτὸν ποιοῦσι καὶ διδάσκουσιν ἀποστολι κατέρῳ ἀμφότερα ἐνθεωροῦνται, εἰ καὶ οἷα δι' ἀλλήλων ήκοντα. Ποίησίς τε άγαεἰς διδασκαλίαν ἀποτελευτᾷ τῶν ἐθελόν · καὶ διδασκαλία δὲ ἀγαθοῦ παντοία εἰς τοῦ ἀφορᾷ, ὡς ἀπολήγειν τὸ μὲν ποιεῖν ίσκειν, τὸ δὲ διδάσκειν εἰς τὸ ποιεῖν, καὶ τέλος ἀμφοτέρων ἐκβαίνειν ἀμφότερα. οἰκείωσις καὶ αὕτη φυλακική, μεατχωκατέρων εἰς ἑκάτερα λόγῳ ἀντιστροφῆς, ορούντων ἄνθρωπον τὸν κατὰ Θεόν. εσταμένου δὴ οὕτω καὶ τοῦ ἄμφω ταῦτα υάζοντος, τὸ δηλαδὴ καὶ ποιεῖν καὶ διδάκεπτέον καὶ τὸν πάντη ἔξαλλον, τὸν μήτε τι ἀγαθὸν, μηδὲ μὴν διδάσκοντα· καὶ εἴη ὐκ ἂν οὐδὲ ζῶον ἄλογον, οὐδέ τις ιτέρα ύλων φύσεων, ἃ καὶ αὐτὰ λελόγωται τρόεἰς εἰς Θεοῦ αἶνον μετακαλοῦνται ψαλμῳ23. Cum autem adhuc prævaleret peccati lex et mores ex ista venientes ne sic quidem abolerentur, sed omnis doctrina scripta et non scripta inefficax esset, tuno absque mutatione et demissione desuper in humilia descendens et rebus humanis, ut decebat Deum, participans, in gloriæ magistralis throno sedit; et ab infantia usque ad ætatem perfectam, facere docereque perseverans, quæ sunt ad nostram salutem adimplevit, hoc felicissimo perfunctus negotio, ex quo felicitatis privilegium transiit ad alios omnes, qui recipientes illius locum apostolice faciunt et docent, quorum in utroque ambo conspiciuntur, etsi alias quasi per invicem veniant. Omnis exsecutio boni terminatur ad doctrinam æmulari volentium; et omnis boni doctrina ad illius exsecutionem prospicit,ita ut operatio desinat in doctrinam, et doctrina in operationem, et sic finaliter utraque ex utraque procedat. Et etenim proprietas illa custos, ubi utraque in utramque mutua vice transit et hominem secundum Deum perficit. 21. Posito quoque ita hoc, quod copulat ambo ista bona, facere scilicet et docere, considerandus etiam est ille prorsus alius, ille qui nec aliquid boni facit, neo docet; quin ipse sit aut brutum animal, aut quædam alienarum specierum altera; quæ quidem et ipsa quodammodo assimilata sunt rationi,eo quod propter mirabilia in eis conspecta, ad Dei laudem a Psalmista convocautur. Aptius autem talis repræsentaret hominem vel lapideum vel insanum,qui nec aliquid agunt, nec docent,sed tantum miserationem, ea quod a naturali formatione alienati sint, excitant: quibus multo niseriores hi sunt imitatores,in quibus est summa malitia ei in genere mala dispositio. Magis autem inτὰ ἐν αὐτοῖς θαυμάσια. Λογίζοιτο δ᾽ ἂν προν ὁ τοιοῦτος εἰς ἄνθρωπον ἢ λίθινον ἢ ', οἳ οὔτε ὁρῶσιν, οὔτε διδάσκουσιν οὐδὲν, ἶνον ἐλεοῦνται τοῦ παρενηνέχθαι τῆς κατὰ τεως· ὧν ἐπιμᾶλλον δυσμίμητοι, ἐν οἷς ἡ τρία καὶ κοσμική καχεξία. Δυσπραγεῖ καὶ τὸ πάντων χείριστον. Εἰσὶ γὰρ τινες εἰς κεκολοβωμένοι τῆς εἰς ἀγαθὸν διαρτίας, felix adhuc est,omnium pessimum. Sunt enim quiῷ μηδὲν εὐηρεστημένον Θεῷ ἢ ποιεῖν, ἢ ἐκἐλίνουσιν εἰς τὸ μηδὲ ἄξιον, θεῷ μια διαπραττόμενοι καὶ ὑποτιθέμενοι, οὐκέτ' · ἄνθρωποι ὄντες, ἀλλ᾽ εἰς δαίμονας τοὺς έκους καὶ φαυλοποιοὺς καὶ πονηροδιδασκάαττόμενοι. :ἰ οὖν οὕτω ταῦτα καὶ οὐ διεξεπέσομεν, ὀρθῶς διελεῖν), φέρε δὴ ἐξετάσωμεν ἡμᾶς ναβαίνοντες ἐκ τῶν ἐσχάτων ἐπὶ τὰ πρὸ · θεωρήσωμεν, ἐν ποίῳ τῶν διαιρεμάτων ι ἡμεῖς οἱ νῦν διδάσκοντες. Καὶ ὅτι μὲν ον κακίας διεκπίπτοντες ἀποσυριχθησόdam a forma quæ tendit ad bonum adeo alienati, ut dum prorsus nihil Deo gratum nec agant nec doceant, in quod minime dignum est delabantur, odiosa Deo facientes et suggerentes,nec jam homines,quippe qui in dæmones pessimos mala facientes et prava docentes tranformati sunt. 25. Cum igitur hæc ita sint (et non, puto, a recta sententia defecimus), eia nos ipsos examinemus, ab ultimis ad ea quæ priora sunt ascendentes, et videamus,in qua divisione nos qui nuno docemus, ordinandi simus.Quod in ultimum malitiæ delapsi, sibilandi simus, non dicam. Confidens

enim istam accusationem rejicio. Nemo enim, nec μεθα, οὐκ ἂν εἴποιμι. Θαῤῥῶν γὰρ ἀποφάσκ qui vestimenta laceravit, nec qui caput nudavit, nec qui frontem induravit, nec qui pudorem amisit, exprobraret nobis, neque malum firmiter abjiciendum, quod scilicet in actibus vel in sermonibus doctrinam diabolice depravatam tradiderimus, neque quod nihil boni fecerimus neque docuerimus, in his quæ ad nos hic attinent, idque negligentiæ vel ignaviæ causa, vel secundum aliam,quam quis inveniret, causam. Si vero quis, diabolica mente, in tantam adversum nos manifestationem audacia ferretur, ecce tempus, ipse quidem os adaperiat; nos autem hiatum obturamentis a Deo adbibitis, quibus et ora leonum lenta reddit ille ad vorandum eos qui confidunt in ipsum, occludemus. 26. Hac autem a nobis rejecta duplici pravitate, cui in superioribus quintus assignatus est locus,et etiam etiam ista quæ post ipsam in numero sexto posita est, juxta quam a doctore abest doctrinæ systema (omitto enim illam longius recordari),in quartum necessario incidemus, ut polliciti sumus,et inquiremus, an aliquid boni facientes vel docentes non pudorem excitaverimus eorum qui ad disciplinam nobis crediti suat.Et ego quidem multa me fecisse et ad doctrinam protulisse puto; et qui vult meus adversarius esse, acuat linguam, sicut et ensem, ad apertum, et ego obtundam eam non in tres vel quatuor partes disrumpendo, præbente Deo potentiam, sed etiam in atomos attenuando: non enim mihi sic inutilem esse servum ejus concessum est, ut imperfectus fierem ad omnia, et nihil hic præsentibus essem utilis. Si vero firmiter in certamine contendo me duplex participare bonum, facere scilicet ac docere, non omnino cuilibet adversanti cederem mihi non esse partem cum operantibus et sic in operando docentibus. Ubi enim duplex est, ibi quoque est simplex. Itaque, si fecerim ac docuerim, quis sanæ mentis faciendi gloria me vellet orbatum, qui consequor unum et alterum comitans fortiter teneo? Si vero quis modo expositam duplicitatem explicans, res nostras rationi sujicit, quasi nos ad bonum non duplicia conjungamus (docentes quidem bonum, non autem et facientes), ascendat etiam ad hujusmodi certamen, et in me spectet sacerdotem,malis quidem omnibus artibus undique coopertum, sed bona docentem; et ego quidem desisto concessa propositione, quod bona doceam simul et edocear, siquidem vitæ tempus extenditur. Ipse vero demonstret in meis operibus malitiam,ut perfectum mihi bonum in dimidiam, redigat. Et si tu adversari non vales, abduxisti tibi nigredinem; si vero quæ faciunt ad demonstrationem potes, tunc adversum te judicium proferet sacrum Evangelium, et exprobrabit tibi,diversis de causis, et eo quod oportebat te cuncta quæ ego doceo facere, mea vero opera non imitari. Præscribit autem tibi arguere, et reprehendere, et exhortari, et sic quæ ducunt ad meam correctionem adhibere, non tamen τὸ ἔγκλημα τοῦτο. Οὐ γὰρ ἄν τις, οὔτε τὰ διαβόηξας, οὔτε τὴν κεφαλὴν γυμνώσας οὔτε τωπον παρατριψάμενος, οὐδὲ μὴν ἀναιδευσ ἐπικαλέσῃ ἡμῖν οὔτε τὸ προσεχῶς ἀπόβλητ κόν, τὴν ἔν τε πράξεσιν ἔν τε λόγοις δαιμ ἑτεροδιδασκαλίαν, οὐδὲ μὴν, ὡς οὔτε ἐποιή οὔτε ἐδιδάξαμεν ἀγαθὸν οὐδὲν ἐν τοῖς καθ᾿ ἡμ ἐκνηρίας ἢ ἀμαθίας λόγῳ, ἢ καθ᾿ ἑτέραν, ἐξεύροι τις, αἰτίαν. Εἰ δέ τις διάβολος ὢν ἐ συνθείη καθ᾿ ἡμῶν ἐς τοσοῦτον ἀποφάνσεω καιρὸς, καὶ αὐτὸς μὲν καταχασκέτω· ἡμεῖς ραβύσομεν τῷ χάσματι τὰ ἐκ Θεοῦ ἐμφράγμα καὶ στόματα λεόντων ἀργὰ ἐκεῖνος ποιεῖ ἀ τοὺς τεθαῤῥηκότας αὐτῷ. κς'· Ταύτης δὲ τῆς δισχιδούς φαυλότητο φασκομένης ἡμῶν, ῆς ὁ τόπος ἐν τοῖς ἀνωτές πτος τις ετάχθη, ναὶ μὴν καὶ τῆς μετ᾿ α ἀριθμῷ ἕκτῳ, καθ᾽ ἣν ὄντος τοῦ διδάσκονται τὸ διδασκόμενον σύστημα (ὀκνῶ γὰρ εἰς πλέ μνησθῆναι αὐτῆς), ἐπιβαλοῦμεν ἀναγκαίως τάρτῳ, καθὰ ὑπεσχήμεθα, καὶ ἐπελευσόμεθα που καλὸν ἢ ποιοῦντες ἢ διδάσκοντες οὐ κατ' μὲν τοὺς εἰς μαθητείαν ἐμπεπιστευμένους Καὶ ἐγώ μὲν οἶμαι πολλὰ καὶ πεποιηκέναι, διδασκαλίαν προτεθεικέναι· καὶ ὁ θέλων ἐ ἐμὸς γενέσθαι στομούτω τὴν γλῶσσαν, οἷα φος, εἰς ἐμφανές, καὶ ἐγὼ ἀπαμβλυνῶ αὐ τριχθὰ καὶ τετραχθὰ διαθρύψας, ἐνδυναμοῦντα ἀλλὰ καὶ εἰς ἀτόμους ἀπολεπτύνας· οὐ γὰ παρακεχώρημαι ἀχρεῖος γενέσθαι δοῦλος αὐ ἀσυντελὴς ἀποβῆναι κατὰ τὸ πάν, καὶ εἰς οὐ ἐνταῦθα χρήσιμος. Εἰ δὴ τοῦ διπλάζοντος και τέχειν ἐπαγωνίζομαι, τοῦ καὶ ποιῆσαι καὶ οὐκ ἂν πάντως ὑπεκσταίην οὐδενὶ ἀντιπίπτον οὐκ ἔστιν ἐμοὶ μερὶς καὶ μετὰ τῶν ποιούν οὕτω διδασκόντων ἐν τῷ πονεῖν. Ὅπου γὰρ πλοῦν, ἐκεῖ πάντως καὶ τὸ ἁπλοῦν. Οὐκοῦ ἐποίησα καὶ ἐδίδαξα, τίς ἂν ἐχέφρων απο με τῆς τοῦ ποιεῖν ἐνδοξότητος, ὃς καὶ αὐτ ἐπολαι, καὶ τοῦ σἀνεφεπομένου δὲ ἀντέχομαι τις τὴν ἐκτεθειμένην ἄρτι διπλόην ἀναπτύσε γιστεύει τὰ καθ᾿ ἡμᾶς, ὡς μὴ δυαζομένους θὸν (διδάσκειν μὲν γὰρ τὸ καλόν, οὐ μὴν ποιεῖν), ἀναβήτω καὶ εἰς τοιοῦτον ἀγῶνα, κ ρείτω με εἰς ἱερέα, κακοῖς μὲν ἅπασιν ἀποτ σιν ἔμφορτον, διδάσκοντα δὲ ἀγαθά· καὶ ἐ ἀπορῶ λήμματος ὁμολογουμένου τοῦ ἀγαθὸ δάσκειν καὶ διδάξασθαι δὲ, εἴπερ ὁ χρόνος τ παρατείνεται αὐτὸς δὲ δεικνύτω τὴν ἐν το ἔργοις κακίαν, ἵνα τὸ τέλειόν μοι ἀγαθὸν εἰ καταστήσῃ. Καὶ εἰ μὲν ἀδυνατήσεις, ὦ σὺ ἀπηνέγκω τὴν μέλαιναν· εἰ δὲ καὶ εὐτονήσε ἀπόδειξιν, δικηγορήσει τηνικαῦτα κατὰ σοῦ Εὐαγγέλιον, καὶ ἐπιτιμήσει ἄλλως τε πολλα διὰ τοῦ χρῆναι πάντα μὲν, ὅσα ἐγὼ διδάσκυ σε, τοῖς δὲ ἐμοῖς ἔργοις μὴ ἐπακολουθεῖν. λεύεται δέ σοι καὶ τὸ ἐλέγξαι, καὶ ἐπιτιμῆ παρακαλέσαι, καὶ οὕτω φρονίμως μεταχει

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO III. διόρθωσιν, οὐ μὴν ὀφεωδῶς, καὶ ὡς ἂν serpentino modo, et ita ut dmmones gaudeant. ίμονες. Οίμαι δὲ, ὅτι καὶ ἄλλως αιτιάσε Puto vero quod etiam aliunde te recta ratio repreγὸς λόγος, εἰ μὴ χθές που καὶ πρὸ τρί hendet, si non beri, neque nudius tertius, neque · μικρόν τι ἀνόπιν, ἀλλ' ἐξ αὐτῆς ἀρχῆς, paulo ante, sed ex ipso principio, cum sacram hazio ῦ τούτου λάχους ἐγενόμην μέχρι καὶ τή sortem obtinui, usque ad præsentem diem, absque ελέγκτως, λογοπραγεῖς με, τὸν καὶ διά- probatione calumniaris me, et mysteriorum Dei τοῦ Θεοῦ μυστηρίων, καὶ ἱερέα, καὶ ministrum, et sacerdotem, et archisacerdotem, et εὶ θύτην, καὶ μύστην Θεοῦ, καὶ μυστα Bacricolam,et Dei mystam, et mystagogum inter vos, μῖν, καὶ πατέρα κατὰ πνεῦμα, καὶ διδά- et secundum spiritum patrem, et doctorem, et in ἁγιαστὴν ἐν Θεῷ· καὶ πράγματα πα- Deo sanctificatorem; et negotia præbes et clamoατακραυγὰς καὶ ὀχλήσεις, καὶ δι᾽ ὕβρεων res et turbas cies,et injuriose agis,et fraternitatem τὴν ἀδελφότητα ψεύδῃ, καὶ τῆς ἱερᾶς mentiris, et a sacra communione te separas, et ανάξεως, καὶ οὐδὲ τὴν αὐτὴν γῆν ἡμῖν nec eamdem terram ac nos calcare, nec eumdem ῖν, οὐδὲ τὸν αὐτὸν ἐναπνεῖν ἀέρα, καὶ spirare aerem sustines, et si forte nobis occurras, δέ που καθ᾽ ὁδὸν ἐκτρέπῃ πλαγιάζων, conversus oblique a via declinas, et te segregas a ἀφορίζεις ἐξ ἡμῶν, καὶ δίδως οὕτως η nobis, et ita das super dorsum tuum fabricare όν σου τεκταίνειν τοὺς ἁμαρτωλοὺς δαί- peccatores dæmones, et renes tuos impleri illusioτὰς ψόας σου ἐμπιπλῆν ἐμπαιγμάτων. nibus. Siste paululum, intuere, loquetur aperte, ὀν, ἔμβλεψον, λάλησον εἰς ἐμφανές, προ- projice quæ te contristant, condemna, justitiam λυποῦντα, καταδίκασον, δικαιώθητι, καὶ sume, et tunc fac quod vis: quod si viceris quiὅπερ ἐθέλεις· ὅτε νικήσας μεν βελτιώ- dem, meliores nos facies; si vero victus fueris et νικηθεὶς δὲ καὶ ἐπιγνοὺς τἀληθὲς βελ- verum cognoveris, melior evades, ad sensum reverποκαταστὰς εἰς ἔμφρονα· ἄλλως δὲ δια- sus. Ceterum autem vive, nos a mania quæ prorἀπέχειν μανίας ἄντικρυς πάθος ἐξιστώσης sus subvertit sensum abalienans. ὰ καταστήσαντες καὶ τοῦτο ἐνταῦθα, οὐ ιακρῶν λόγων οὐδὲ εἰς τὸ πρῶτον, ὅπερ ουργεῖν καὶ ἄτερ διδασκαλίας. Εἰ γὰρ σι καὶ ἐποιήσαμεν καὶ ποιοῦμεν, συναδήπουθεν καὶ αὐτὸ τέως γε μήν, εἴπερ σοι ἐς ἀπόδειξιν. Ὁ Θεὸς μὲν εἰδείη ἂν στων φύλακες ἄγγελοι πάντα τὰ κακῶς ἄνθρωπος δὲ οὐκ οἶμαι εἴπερ ἅπας. Εἴ νῶς καὶ οὐδὲ κανόνος ἔξω πραττομένων εκφεύγει τὰς τῶν πολλῶν αἰσθήσεις καὶ εἰδήσεις, σχολῇ γε ἂν τὰ σφοδρῶς ήμαρ - σκότου ἄξια, καὶ αἰσχύνην ἐπισυρόμενα, αἴτια, πρόοπτα γίνοιντο ἂν, καὶ ταῦτα ῆς αὐτῆς ἐστίας, μήτε ὀρόφου τοῦ αὐτοῦ, της μιᾶς κοινωνοῖς. οὕτω μὲν ἐγὼ ἀμφὶ τούτοις ἔχω, τυχὸν οξάζων, ἴσως δὲ καὶ σφαλλόμενος· ὑμεῖς ἀκροατήριον, ὦ ἐν Χριστῷ ἀδελφοί, ὦ καθὰ καὶ ἐγώ, ᾧ καὶ φρονεῖν ἄκροι, και ρακτέα ὀρθῶς δεξιοί, πρὸς τῶν ἀρετῶν, μαρτυράμην ὑμῖν, πρὸς αὐτοῦ Θεοῦ τοῦ ἐν ἀρετὴν, διακρίνατε καὶ ἀποφήνασθε με, ὅπη τῶν ἀπηριθμημένων τόπων τεἂν μαθὼν τὸν ἐμὸν τόπον, κατασταθῶ ον ἢ γνώσεως ἢ ἀπογνώσεως, ὡς νῦν γε θερῶς, ὅτι καὶ ἐποίησα καὶ ποιῶ πρὸς ν, καὶ ἐδίδαξα καὶ διδάσκω, καθὰ ἐνε · μὴ μακρὰν εἶναι τοῦ καὶ ἐγὼ ἄνθρωΘεοῦ, ὡς καὶ ὑμῶν ἕκαστος· καὶ οὕτω ῶ ἐξ ἀνάγκης, ἀναλόγως τῇ κατ' ἐμὲ · ἐξευρίσκειν τὰ πρὸς ἐμὲ ὡς ἐκάστοτε ι. Οἷόν τι λέγω; Ἐθέλω εὐλογῶν τινας ακολογεῖσθαι, μηδὲ ἐν τῷ ἐπαινεῖν πε27. Verum etiam hoc ibi posito, neque longis opus erit nobis sermonibus ad primum, quod erat agere bonum etiam absque doctrinæ traditione. Si enim ostendimus, quod et fecimus et facimus, simul aliquo modo demonstratum est hoc ipsum, saltem, quantum et istud sub demonstrationem cadere potest. Deus quidem scit, necnon cunctorum custodes angeli omnia male facta, non autem unusquisque, puto, mortalium. Si enim sancte et non extra regulam factorum pleraque fugiant multitudinis sensus ideoque cognitionem, multo minus quæ graviter suntipeccata tenebrisque digna, et pudorem habentia comitem, et probri cause, manifesta fierent, et his qui nec ejusdem sunt domus, nec tectum idem neque unam mensam participant. 28. Et sic quidem super his ego sentio, forte quidem recte opinans, forsitan autem et deceptus. Vos autem, o charum auditorium, o fratres in Christo, ο Dei servi sicut et ego, o sagaces ingenio, o habilesque ad judicandum quæ recte sint acta, per virtutes, de quibus testati sumus vobis, per ipsum Deum qui super omnem virtutem est, dijudicate, et denuntiate, et docete me quonam enumeratorum locorum reponendus sim: ut, meo cognito loco, constituar in quadam stabilitate cognitionis vel ignorationis, sicut nunc firmiter credo, quod secundum meam potestatem feci et facio, et juxta vires, docui et doceo. Puto non procul abesse quin et ego sim homo Dei, sicut et unusquisque vestrum; et ita putans, dignum ex necessitate existimo, ut, ex analogia cum humanitate mea, reperiam ergo me semper eadem symptomata. Quid dico? Volo quosdam benedicens non maledici,

nec, dum laudo, vituperari: egre fero, non furans ριυβρίζεσθαι βαρύνομαι, μὴ κλέπτων κλέπτεσθαι, pati furtum, non rapiens rapinam subire, non laqueos ponens supplantari, non luctans in terram projici. Nec subripio, nec abstraho alienum: unde peto, ut nec alii nihil simile committant, nec erga quædam alia, nec erga mea. Mea enim dico, et non immerito,quæ mihi Deus in providentiam subministravit.Arguo quæ Dei sunt et sanctorum ejus furtim subripientes; et ipse quæro criminationem, si et ego in causa simili stulte egerim.Terminis malignis petor a multis: cujus tandem omnium hæreditati insidiatus sum? μὴ ἁρπάζων ἁρπάζεσθαι, μὴ συμποδίζων σφάλλε σθαι, μὴ παλαίων καταῤῥιπτεῖσθαι. Οὐδὲν οὔτε ὑφαιροῦμαι, οὔτε ἀποσπῶ ἀλλότριον· ἀπαιτῶ οὖν μηδὲ ἄλλους τοιοῦτόν τι πλημμελεῖν μήτε ἐπί τισιν ἄλλοις, μήτε ἐπὶ τοῖς ὁμοῖς. Ἐμα γάρ φημι, καὶ οὐδὲ ἐπισφαλῶς, ἃ μοι ἐνεχείρισεν ὁ Θεὸς εἰς προμήθειαν. Ελέγχω τοὺς ἀφαιρουμένους ἁρπάγδην τὰ τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν ἁγίων αὐτοῦ· ζητῶ καὶ αὐτὸς ἔλεγ· χον, ἐὰν καὶ ἐγὼ εἴς τι ὅμοιον ἐμωράνθην. Ὁρογλυ φοῦμαι προφανώς ὑπὸ πολλῶν· τίνος γοῦν τῶν ἁπάντων κληρουχία ἐπιβεβούλευται ὑπ' ἐμοῦ; κθ'. Τά τε οὖν εἰρημένα ολοψύχως ἐθέλω καὶ μηδὲ συκοφαντεῖσθαι, μηδὲ διαβάλλεσθαι, ὅτι μηδὲ ἐγὼ τοιοῦτον ἐνεμαξάμην τραῦμα τῇ ἐμῇ ψυχῇ. 29. Illa quæ ex animo dicta sunt volo nec calumniose impeti nec detrahi,quia nec ego tale vulnus animæ meæ impressi. Vulnera enim ego opportune dico spiritualia, quæ veniunt ex calumniis et Τραύματα γὰρ ἀκριβῶς ἀποφαίνομαι καὶ αὐτὸς detractionibus, et vulnera sunt non patientium, sed ψυχικὰ τὰ ἐκ συκοφαντιῶν καὶ διαβολῶν, καὶ τραυ multo magis facientium. Qui enim calumnias et ματα οὐ τῶν πασχόντων, ἀλλὰ πολλῷ πρότερον τῶν detractiones passi sunt, coronam habent a Deo, ποιούντων. Οἱ μὲν γὰρ συκοφαντούμενοι καὶ διαqui virtutis certamina remuneratur, sive capti βαλλόμενοι ἔχουσι στέφανον ἐκ Θεοῦ, τοῦ βραβευ malitiæ retibus fuerint, sive illa effugerint. τοῦ τῶν κατ᾿ ἀρετὴν ἀγώνων, εἴτε κατάσχετοι γέ Qui vero calumniam et convicium exercuerunt, νωνται, εἴτε καὶ διεκπετασθῶσι τῶν παγίδων τῆς si, coronis orbati, nihil jam possint propter κακώσεως· οἱ δέ γε τὴν διαβολὴν καὶ τὴν συκο opprobrium, quasi pice inuncti ridendi fo- φαντίαν ἐνηργηκότες, εἰ μὲν ἀπεστερημένοι τῶν rent; hoc tamen grave non est: illud autem στεφάνων ἀχρειοῦνται δι' αἰσχύνης, ὡς εἴ καὶ και Iniserum et lacrymis plane dignum, quod vulne- τάχριστοι πίσσῃ ἐπόμπευσαν, ἀλλὰ τοῦτο μὲν βαρύ rentur intus, conscientia quidem ipsos torquente, οὐδέν· ἐκεῖνο δὲ πάνυ ἀλγεινὸν καὶ ἀφόρητον εἰς dum pectora vero lacerantur, tanquam nihil ipsis δδύνην, ὅτι τραυματίζονται τὰ ἐντὸς, τὰ μὲν τῆς gratum perfecerint. Et de istis est pulchre dicen- συνειδήσεως πληττούσης αὐτοὺς, τὰ δὲ σπαραττού – dum, quod in ipsos tela contra innocentes directa σης τῆς καρδιώξεως, εἰ μηδὲν ἀπετέλεσαν φίλον retorta sunt, et ipsorum enses in corda propria αὐτοῖς. Καὶ ἔστι προσφυῶς ἐπὶ τῶν τοιούτων εξ intraverunt nam quæ quidem ipsi projecerunt, πεῖν, ὡς περιετράπησαν αὐτοῖς αἱ κατὰ τῶν ἀντιveluti puerilia tela habita sunt, et forte non τίων βολαί, καὶ αἱ ῥομφαίαι αὐτῶν εἰσήλθοσαν εἰς percusserunt; quæ vero justitia contra ipsos re- τὰς καρδίας αὐτῶν· καὶ ἃ μὲν αὐτοὶ ἐπαφῆκαν, torsit, in interiora cordis intraverunt et vulnera ὡς βέλη νηπίων ἐλογίσθησαν, καὶ τυχὸν οὐδὲ ἔπλη inflixerunt. ξαν· ἃ δὲ ἡ δίκη κατ᾿ αὐτῶν ἔστρεψεν, ἔσω καρδίας παρέκυψαν, καὶ τραύματα ἐνεβάθυναν. 30. Insuper volo justa loquens non despici, sed audiri. Non enim ibi vulgaris aut ignobilis homo sum, sed ad docendum teneo principatum; et discendi facultatem sub me magistro obtinent hujus loci cives. Hoc divini Spiritus donum est, qui me in tantum opus ordinavit, cujusque gratia Dei apostolus et ipse habeor. Apostolus autem, sicut et omnis presbyter, non indignus attentione judicatur, sed primum illum audiunt, qui coetu congregati sunt; deinde si cujusdam utilitatis et commodi agnoscant esse dicta, audiunt, docilesque parent, et in pace locutum dimittunt. Cur igitur non ego quoque tale obtineo bonum? Doceo, et vos discere oportet; legatione fungor, audite, et quæ facienda sint animadvertite; missus sum, observate. Si vero dicta non placent, dubitate, et in trutina ponderentur accurate solutiones et oppositiones; et ita sermo noster libere currat; vel, si quæ falsitatis suspicio spirituali numulo subjiciatur, unusquisque vestrum habet in spiritu Lydium lapidem, et per eum explorare potest, quanta puritas sit in hujusmodi cɔgitationibus. Et sic quidem bene λ΄. Ἔτι ἐθέλω λαλῶν δίκαια μὴ ἐξουθενοῦσθαι, ἀλλ᾽ εἰσακούεσθαι. Οὐ γάρ εἰμι ἐνταῦθα οὔτε χυδαῖος οὔτε τυχαῖος ἄνθρωπος, ἀλλ᾽ ἐξάρχω διδασκα λικῶς· καὶ μαθητείας ἐπέχουσι τόπον ὑπ' ἐμοὶ διδασκάλῳ οἱ ἐνταῦθα πολῖται. Θείου τοῦτο Πνεύ ματος δῶρον, τάξαντος καμὲ εἰς τοιοῦτον ἔργον, οὗ χάριν καὶ ἀπόστολος Θεοῦ λογίζομαι καὶ αὐτός. Απόστολος δὲ, ὥσπερ καὶ πρέσβυς ἅπας, οὐ κρίσ νεται ἀνάξιος προσοχῆς, ἀλλὰ πρῶτα μὲν ἀκούουσιν αὐτοῦ οἱ συνειλεγμένοι κατ' ἐντυχίαν· εἶτα, ἐὰν πρός τινι ὠφελείᾳ καὶ λυσιτελείᾳ διαγνώσκωσιν εἶναι τὰ λαλούμενα, ἐπακούουσι, καὶ πείθονται, καὶ ἐν εἰρήνῃ ἀποστέλλουσι τὸν λαλήσαντα. Τί οὖν μὴ καὶ ἐγὼ τοιούτου ἐπιτυγχάνω καλοῦ; Διδάσκω, καὶ χρὴ μανθάνειν ὑμᾶς· πρεσβεύω, ἀκούσατε, καὶ τὸ ποιητέον κυρώσατε· ἀπέσταλμαι, προσέχετε. Εἰ δὲ τὰ λαλούμενα οὐκ ἀρέσκει, ἀπορήσατε, καὶ ἐπὶ τρυτάνης ταλαντευθήτωσαν α τε ἀντιθέσεις καὶ αἱ λύσεις πρὸς ἀκρίβειαν· καὶ οὕτω τὸ ἐν ἡμῖν λογάριον ἢ παῤῥησιαζέσθω· ἢ ἀλλ', εἴ τις υπό νοια κιβδηλεύσεως ἐπὶ τῷ πνευματικῷ ὕπεστι πέρα ματι, ἀλλ᾽ ἕκαστος ὑμῶν ἔχει τὴν κατὰ πνεῦμα

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO III. Λυδίαν λίθον, καὶ δύναται δι' αὐτῆς βασανίζειν, constabunt quæ legationis et quæ discipulatus ὅσον ἐν τοῖς τοιούτοις νοήμασιν ἀῤῥύπαρον. Καὶ οὕτως μὲν ἐν καλῷ καταστήσεται τὰ τῆς εἶτε πρεσ βείας, εἴτε μαθητείας. Πρινὴ δὲ τοιοῦτόν τε γενέσθαι, μάταιος ὄχλος ὁ ἀποδυσπετῶν εἴτε πρὸς διδάσκαλον, εἴτε πρὸς ἄγγελον. Οὐκ ἀπεστάλην, ὦ οὗτοι, κόλαξ ἐνταῦθα, ὡς προσφέρειν ἅπασι μαλ θακοὺς λόγους καὶ οἵους τέρπειν μόνον καὶ διαχέειν Τοῦτο γὰρ σκηνοβατεῖν ἐστι χορευτικῶς καὶ ὀρχησ στικῶς· ἄλλως δὲ εἰπεῖν ὑψηλότερον, ἐχθραίνει τὸν Θεὸν τῷ τοιούτῳ διδασκάλῳ. Κόλαξ μὲν γὰρ ἅπας ψεύδεται, κοινὸν δὲ οὐδὲν ψεύδει τε καὶ Θεῷ· οὐκοῦν ὥσπερ οὐδὲ ὁ ψευδής, οὕτως οὐδὲ ὁ κόλαξ φιλόθεός ἐστι. sunt. Priusquam autem tale qui fiat, vulgus vane sive in magistrum, sive in missum invehitur. Non huc, credite mihi, missus sum adulator, ut omnibus molles proferrem sermones, ad mulcendum et dissolvendum tantummodo idoneos. Hoo enim est choreutarum ac orchistarum proprium; cæterum vero, ut loquar excelsius, Deum hoo tali magistro reddit inimicum. Adulator enim omnis mentitur, et nihil Deo cum mendacio commune est, itaque, quemadmodum neque mendax,sic neque adulator amicus Deo est. 31.Ipse memini non a recenti, sed a longis temλα. Μέμνημαι καὶ αὐτὸς οὔ τι νέον γε, ἀλλ᾽ ἐκ μακρῶν χρόνων ἀθείας κολακικῆς, δημοσιευθείσης poribus impietatis adulatoriæ, in urbium maxima ἐν τῇ μεγίστῃ τῶν πόλεων, ὅτε τις ἐπίτριπτος κόλαξ μυρία τολμήσας παράσημα, εἶτα καὶ εἰς Θεοῦ υἱὸν ἀνέγραψε τον κολακευόμενον· ὁπηνίκα ὁ ἐκ τῆς Ατρίκος λαμπτήρ, τούς πατριαρχικούς ιθύνων οἴακας, ἐπάμφαινεν ἄνδρα ἐκεῖνον, μέγαν μὲν καὶ ἐξίᾳ καὶ γένει καὶ λόγῳ, εἴ τις οἶδε μαθὼν τὸν πάλαι Ικανάτον, ὃς καὶ ἐνταῦθα προεκάθισε δουκικῶς, σμικρόνον δὲ, οἷς θεοποιούμενον ἐπίστευε καὶ συνετίθετο, ἄλλως δέ γε καὶ ἀναίσθητον, εἴπερ κατατρωγόμενος κόλακι, θηρίῳ ὑπούλῳ, οὐκ ᾔσθάVETO. λβ΄. Γράφειν μεθοδεύει ὁ κόλαξ εἰς εὐεργέτην τὸν ἄρπαγα, τὸν ἔκδικα ὁρῶντα εἰς εὐθυδίκην, τὸν δρογλύφον προσθέτην γηδίου, τὸν τοκογλύφον μετ γαλόδωρον, τὸν ὑβριστην ἐπαινέτην. Τὰ ὅλα συνελοῖν εἰς ἕν, πρὸς ἀντονομασίαν ἔκτοπον ἕλκεται, δι' ἧς ἀρετῶν ὀνόμασιν αἱ κακίαι σεμνύνοιντο ἂν οὗ τί ποτε ἂν εἴη χεῖρον, εἴτε ἐπάγονται καὶ οἱ τοιοῦτοι τὸ «οὔαι;» ὁποίου κληρονομοῦσι καὶ οἱ τὸ πικρὸν καὶ οἱ τὸ σκότος φαύλως ἀντονομάζοντες. Ο πόσα καὶ οἷα καὶ ἡλίκα τὰ ἐκ τῶν κολάκων δεινά! Φῦμα περὶ τὸν κολακευόμενον, καὶ ῥαγὲν ἴδωδεν αποτρόπαιον· καὶ ὁ κόλαξ νάρδου πιστικῆς ἔζειν τὸ τραῦμά φησιν. Τὸν ἀδρανῆ, καὶ οἷον ἀνέμῳ καταπνέοντα σκελίζεσθαι εἰς ἀνδρίαν ἐπαίρει· καὶ ἔποχον ἵππῳ ἀναπείσας γενέσθαι, εἶτα καταπεσόντα οὐ μέμφεται, ἀλλὰ τὴν ἐφεστρίδα αἰτιᾶται τοῦ πτώμπτος. Κἂν τραῦμα ἐκεῖθεν πάθοι τὸ σῶμα, τὸν χιτῶνα ψέγει, ὡς οἷα τραχύν, καὶ οὕτω τὴν σάρκα τρίψαντα· κἂν ἀποῤῥυῇ αἷμα, τάσιν μέλους εἰς μέμψιν προβάλλεται, δι' ἧς φλεβίου ῥαγέντος αἷμα ἐξέκυψεν. Ἐξ ἀνθρώπων ὁ κόλαξ γινόμενος, οὐκ εἰς ἀγαθόν τι ζῶον, ἀλλ᾽ εἰς κόρακα μεταπλάττεται. Ἡ γὰρ οὐ ταυτόν τι τὰ ἐς κακίαν, κόλακα καὶ κόρακα εἰπεῖν, κατὰ τὸν ὀρθῶς πάλαι ποτὲ σκηψάμενον, καὶ ὀρθῷ σταυλισμῷ τὸν κόλακα φωνῇ κόσ ρακος υποκορισάμενον; Πολλή τις αἰσχύνη ῥύπον μὲν ἐπὶ προσώπου φανέντα ὕδατι ἀποπλύνειν, μὴ πως ὁ φυσικὸς ἄχρειωθείη χαρακτὴρ τοῦ εἴδους • κόλακος δὲ ἀνέχεσθαι, ρυπαρώς παραζωγραφοῦντος οὐ μόνον τὸν ἔξω ἄνθρωπον, ἀλλὰ καὶ τὸν ἐντός Μὴ γὰρ οὐκ ἀπόλλυσιν ὁ κόλαξ καὶ ψυχὴν αὐτὴν χρώματα τρίβων ἔκφυλα, οἷς χρισμένοις υπογραpropalatæ, cum aliquis vafer adulator, postquam mille fuerat ausus extranea, postremum etiam in Dei filium inscripsit adulatum, tunc cum illa fax ex Attica, patriarchica dirigens gubernacula,splene descere fecit illum hominem, magnum quidem dignitate, genere et sermone, si quis antiquum audivit Hicanatum, qui huicce ducatui præfuit,pusillanimem autem,quod deificatus adhibebat fidem adulantibus et assentiebatur, aliunde vero stolidum, siquidem ab adulatore, subdola fera, se voratum non sentiebat. 32. Erigere solet adulator in beneficum, raptorem, in justum, qui facit iniqua, in adjunctorem agri, qui transgreditur terminos, in generosum, feneratorem, in laudatorem, qui loquitur injurias. Ut in unum cuncta colligam, in antonomasiam adducitnr inusitatam,qua virtutum nominibus pravitates honorandæ forent. Quo pejus quid forsitan esset, si quidem et subjacent qui tales sunt, illi væ? cujus etiam partem obtinent qui quod amarum et tenebrosum est antonomastice et falso vocant.Oh! quot et qualia quantaque mala veniunt ex adulatoribus! Vomica super adulatum est et disrupta graviter folet, et adulator pisticam nardum vulnus olere dicit. Eum qui debilis est et talis ut contra ventum spirantem supplantetur,in audaciam extollit; et postquam equo firmum insessurum esse suasit, lapum non redarguit, sed chlamydem de casu causatur. Et ubi vulnus exinde passum fuerit corpus, tunicam arguit, utpote hirsutum, et sic carnem conterentem; et si sanguis effluxerit, tensionem nembri vocat in reprehensionem, tanquam per illam rupta vena cruor effusus sit. Ex hominibus adulator natus,non in quoddam bonum animal, sed in corvum transformatur. Nonne enim pariter malitiosum est colacem (adulatorem) et coracem dicere, quatenus aliquis olim forte recte fingens et recte balbutiens e voce coracis blandicule sonuerit? Magnum quoddam opprobrium est, maculam opprobrium est, maculam in vultu apparentem abluere aqua, ne physica vultus forma deleatur, adulatorem vero sustinere, qui non solum hominem exteriorem, sed etiam interiorem sordide

depingit. Nonne enim perdit adulator et ipsam φόμενος ἀχρειοῦται ὁ καλὸς ἄνθρωπος. Ὁ πρὸς κολαanimam, extraneos conterens colores, quibus ad- κείαν λαλῶν δαίμονι ἐξυπηρετεῖται, ὃς καὶ αὐτὸς hibitis deletur hominis pulchritudo? Qui cum adulatione loquitur, dæmoni subministrat, qui et ipse peccata adulationibus demulcens ornamentis decorat, et tanquam ad virtutum pulchritudinem, bona inscribens nomina,similitudinem habere simulat. θωπείαις ὑποσαίνων ἁμαρτάδας ἐπαλείφει κομμωτικῶς καὶ ὡς εἰς εὑμορφίαν ἀρετῶν ἐξωραΐζειν υποκρίνεται, ἀγαθὰ ἐπιγράφων ὀνόματα. 33. Ne me ergo unquam ista capiat cogitatio, ut λγ'. Μὴ ἐμὲ γοῦν οὗτος λάβοι λογισμός ποτε, ὡς magistrum ignobiliter aduler, et decipiam et fallam. ἁγεννῶς κολακετειν καὶ ἁπατῶν καὶ ψεύδεσθαι τὸν Fidelis mihi testis est Deus, quod ex illis, quibus- διδάσκαλον. Πιστός μοι μάρτυς ὁ Θεὸς, ἐφ᾽ οἷς ἀεὶ cum semper conversor, amicum invenio, non adu- πραγματεύομαι, φίλον εὑρίσκειν οὐκ εἰδότα κολαlantem,sed reprehendere scientem Et talem diligo, κεύειν, ἀλλ᾽ ἐξελέγχειν. Καὶ ἀγαπῶ τὸν τοιοῦτον, et in hoc «sapiens sum,» juxta testimonium sapien- καὶ «τοῦτό γέ εἰμι σοφὸς,» κατὰ γνωματεύει καὶ tissimi paramiastm. Et tu igitur, quisque mihi di- ὁ πάνσοφος παροιμιαστής. Οὐκοῦν καὶ σὺ ἕκαστος lectorum, bonum ex te fac, et fac istud primum. τῶν ἐμοὶ φίλων, ποίοι τὸ καλὸν οἴκοθεν· τοῦτο δὴ Fac autem etiam ex aliis bonum, ut conveniens, τὸ πρῶτον. Ποίει δὲ καὶ τὸ ἑτέρωθεν, ὑποτεθὲν ὡς suppositum, et ne fugiens reprehensionem, quam εἰκός· καὶ μὴ, φεύγων τὸν ἔλεγχον, ὃν ἀγαπᾷ ὁ amat homo sapiens, adulationem accipere velis et " σοφὸς ἀνὴρ, θέλε κολακεύεσθαι, καὶ οὕτω παραγρά sic deformari. φεσθαι. λδ. ᾿Αλλ' ἐπειδὴ, ὅπερ ἐφάμην, οὐκ ἀπέσταλμαι κολακεύειν, λείπεται δὲ ὀρθότητος εἶναι με ἔλεγχον, Ανδρὸς δὲ τοιούτου ἔργον ἀληθίζεσθαι πρὸς τὰ παραπίπτοντα, ποικίλα ὄντα καὶ ἀδιεξίτητα, ὧν πατὴρ ὁ μακρός χρόνος, δαίδαλα φύων καὶ πράγματα καὶ νοήματα· οἷς ὁ ἐνδιατρίψας εἰς ἀπαρίθμησιν θαῤῥείτω τοῦ λοιποῦ καὶ ἀστέρας ἔχειν με τρεῖν καὶ ἅμμον αὐτήν. Καὶ οὕτω μὲν ὡς ἐπὶ πλεῖστον ψιλὴν ἀνυποστόλως αὐτὴν καθ᾿ αὐτὴν διαχειρίσεται τὴν ἀλήθειαν καὶ πᾶς μὲν ἄνθρωπος, μᾶλλον δὲ ὁ πεπαιδευμένος, ἐπὶ ἔτι δὲ πλέον ὁ ἐν ἱερωσύνῃ, μάλιστα δὲ καθ᾽ ὑπεροχήν ὁ ἀρχιερεύς. Περιπετείας δέ τινος ἐπιγενομένης, καὶ ἐπαινέσε 34. Verum quoniam, ut dixi, non ad adulandum missus sum, restat, ut ego sim rectitudinis vindicatio. Hujusmodi autem viri officium est dicere verum ad accidentia, quæ varia sunt et innumerabilia, quorumque pater est longum tempus, artificiosa gignens et negotia et cogitata; quibus qui ad enumerationem immoratus est,astra ipsamque arenam numerare posse de cætero confidat. Et ita quidem plerumque puram absque reticentia qualis est, ipsam administrat veritatem omnis homo, sed præsertim qui eruditus est, magis autem qui institutus est in sacerdotio, maxime vero qui secundum præeminentiam est archisacerdos. Occurrente vero quodam eventu, qui talis est de cu- ται ἀκροατὴν ἢ ἄνθρωπον ἢ δῆμον ὁ τοιοῦτος διὰ jusdam boni gratificatione auditorem vel singularem vel populum laudabit. Et hoc non est adulatio. Multum enim adulari spiritaliterque laudare inter *se discrepant, tantumque, quantum veritas a mendacio, studiumque acre a lusu differt. In veritate quippe manet spiritualis laudator, qui vero laudat in adulatione, prævaricatur. Laus autem, quam nunc expono, sermo est ad benedictionem eorum qui juxta virtutem vivunt; et iste vel brevis vel gravis est, secundum magistri judicium, quemadmodum iterum reprehensio sermo est hujusmodi laudi oppositus, eum qui virtutem non colit vituperans. Ad quem ipsum etiam opportune recurrendum est ab eo qui spiritu docet, enitens, hino quidem melle ceterisque suavitatibus pium sanctumque suscitare desiderium, illinc autem medicinalibus amaris ac reliquis acerbitatibus quod morbosum est ad sanitatem reducere. Quorum priori dicta laus proportionaliter infunditur,posterioribus autem reprehensio. 35. His premissis, jam plane intellixi mihi non esse licitum adulari vos qui mei estis, quibus inservire, quos ad bonum componere, quos in veritatem inducere volo. Vereor enim, ne, blandiens in docendo sioque mentiens, contra Deum pugnem. Etenim aliquando blandiar; sed cum ad aliquem καλοῦ τινος ἐπίδοσιν· καὶ ἔστιν αὐτὸ οὐ κολακεία. Πλείστη γὰρ ὅση διαφορὰ τοῦ καλακεύειν καὶ τοῦ πνευματικῶς ἐπαινεῖν, τοσαύτη, ὅση καὶ ἀληθείας πρὸς ψεῦδος, καὶ σπουδῆς πρὸς παίγνιον. Αλη θεύειν μὲν γὰρ ὁ πνευματικὸς ἐπαινέτης, παρεργά δ ζεται δὲ ὁ κατὰ κολακείαν. Ἔστι δὲ ὁ ἔπαινος, ὃ ἐγὼ ἄρτι ἐκτίθεμαι, λόγος εὐλογθτικὸς τῶν κατ ἀρετὴν ζώντων. Καὶ αὐτὸς ἢ ἐν στενολεσχία, αποτάδην, ὡς ὁ διδάσκαλος διακρινεῖ· ὥσπερ πάλιν ψόγος ὁ τῷ τοιούτῳ ἐπαίνῳ ἀντίθετος λόγος δυσφήμῶν τὸν μὴ ἀρετῶντα. Οὗ καὶ αὐτοῦ στοχα στέον ἐν καίρῷ τὸν κατὰ πνεῦμα διδάσκοντα, προτ ματευόμενον, πῆ μὲν μέλιτι καὶ λοιποῖς ἡδύσμασ ἀνακτᾶσθαι τὴν θεοφιλή ὄρεξιν, πῆ δὲ πικράσμα σιν ἰατρευτικοῖς καὶ λοιπαῖς δριμύτησιν ἐπανάγε τὸ καχεκτοῦν εἰς ὑγίειαν· ὧν τῷ μὲν πρώτῳ ἀν λογον διεκπίπτει ὁ ῥηθεὶς ἔπαινος, ψόγος δὲ τα δευτέροις. λε. Τούτων προεκτεθειμένων, ἔχω, συναγαγ ἤδη ἐντελῶς, ὡς οὐκ ἔξεστί μοι κολακεύειν ὑμ πας τοὺς ἐμοὺς, οὕς ὠφελεῖν ἐθέλω, οὕς εἰς ἀγαθὸν πει ταρτίζειν, οὓς ἐνάγειν πρὸς ἀλήθειαν. Δέδοικα γα μὴ καὶ θεομαχῶ, κολακεύων ἐν τῷ διδάσκειν, καὶ οὕτω ψευδόμενος· Κολακεύσω μὲν γὰρ ποτε· ἀλλ' r

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO III. eluctabiles inimici, si alicunde irruant. Et certe ὅτε ποππύζω πρός τινα, ὡσεὶ καὶ ἵππον ἀγριού- sibilo, tanquam ad equum agrestem, vel feram inμενον, ἢ καὶ καταψῶ θηρίον ἀτίθασσον· οἷς προσ- domitam demulceo; quibus adjungendi sunt inθετέον καὶ ἀφύκτους ἐχθρούς, εἴ ποθεν κατασκήψαιεν. Καὶ μὴν ἐγὼ (ἦν ποτε καιρὸς ἐκεῖνος ἀπευ‐ κταῖος, ὁ κατὰ τὴν αἰχμαλωσίαν) καὶ ὤκνουν κολα κεύειν, καὶ ὁ Θεὸς ἴστατο παρ᾽ ἐμοὶ καὶ διὰ τοῦτο· εὐδοκίμουν γὰρ τἀληθῆ λέγων εὐμεθόδως. Εἰ δέ ποτε καὶ χολήν τινα τοῖς δεσπόταις ἐκείνοις ὑπεκίνουν, ἀλλὰ καὶ αὐτοῖς ταχὺ τὸ πῦρ ἐσβέννυτο, τῇ ἄνωθεν δρόσῳ μαραινόμενον. λς'. Ἔτι προσεπιζητῶ, καὶ σοφοὺς εἶναι καὶ ἐμὲ καὶ ὑμᾶς. Ἐσόμεθα δὲ τοιοῦτοι οὐ πόνῳ πολλῷ, οὐ βιβλίων ἐπελεύσεσιν, ἐφ᾽ οἷς ἀφθαλμοὶ κάμνουσιν, οὐ διδασκάλων αὐστηρίαις, ὧν αἱ χεῖρες ἀλγει τοὺς ἐντρίβουσι μώλωπας, οὐχ ὕπνου ἀργίαις, δι' ὧν καὶ αὐτῶν πολὺ τὸ σῖνος τοῖς ἀγρυπνοῦσιν, οὐ ποδῶν καμάτοις ἐξ ὁδοιποριῶν, οὐ δαπάναις ταῖς τε ἄλλαις και ὅσαις ἐκθεραπεύονται λίχνοι διδάσκαλοι, οὐκ ἄλλοις τούτοις, ὧν μυρίων ἡ κατὰ σοφίαν ἐφίαται ἀγωγή. ᾿Αλλὰ χρὴ μόνον ἐθελῆσαι καὶ ἐπινεῦ σαι ἡμᾶς, καὶ αὐτίκα σεσοφίσμεθα ἐντελῶς. λζ. Σοφίζει δὲ οὕτως ἡμᾶς ἀγαπώμενος ὁ ἔλεγ χος· «Ελεγχε γὰρ,» φησί, «σοφὸν, καὶ ἀγαπήσει σε,» ἀφορμὴν ἐντεῦθεν λαβὼν τοῦ καὶ σοφώτερος εἶ και. Ο διδάσκαλος οὗτος εὐπόριστος, ὢ σαφής, ὢ γοργός, ὦ δώροις ἀνάλωτος, ἢ καὶ διδάσκων ἅμα καὶ ἱατρεύων, τὸ μὲν, οἷς μεθοδεύει τὰ σωτήρια, τὸ δ᾽, ὅτι τῆς ψυχικῆς καχεξίας ἀποκενοῖ· ᾧ καὶ πρὸς χάος ἄβυσσον κατάγων καὶ πρὸς οὐρανὸν ὑψῶν ὁ αὐτὸς, τὸ πρῶτον, οἷς ταπεινοποιεῖ ἐκ μεταμέλου, τὸ δεύτερον, οἷς ἀνάγει τῇ ἐκ μετανοίας καθάρσει πρὸς τὸν ὕψιστον Κύριον. Ει δέ τις ἁμαρτάνων τὸν τοιοῦτον ἔλεγχον σκορακίζειν ἑαυτοῦ πειρᾶται, ὁ τοιοῦτος φριξάτω, εὐλαβούμενος, μή ποτε καὶ αὐ τὰς αἰτιαθείη δεινῶς, ὡς τοὺς δικαίους ἐλέγχους μώλωπας ἑαυτῷ ἡγούμενος. λη. Ὦ ἁμαρτωλὸς ἐγώ, καὶ εἴ τις ἕτερος κατ' ἐμέ. Τί δήποτε κεκαυτηριασμένοι τὴν συνείδησιν, οἷς οἴδαμεν ἁμαρτάνοντες, τὸν ἐκ τοῦ λόγου καυτῆρα δυσωπούμεθα; Επαινῶ καχέκτας ἐκείνους, οἳ καὶ νοσεῖν αἰσθάνονται, καὶ ἀνέχονται καιόμενοι προς υγίειαν. Ὁ στραβίζων ἐμφανῶς, ἐὰν ἀκούσῃ, εὐωπὸς εἶναι, γελᾶσθαι κρίνει, καὶ τὸν ἐπαινεῖν δοκοῦντα μέμφεται. Οὕτω δὲ καὶ ὁ κυλλοποδίων, εἴπερ ὀρθὰ βαδίζειν λέγοιτο. Τὸ δ᾽ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων και τὰ σῶμα πηρώσεων. Ἡμεῖς δὲ, ὧν πρῶτος ἐγώ, ἁμαρτίαις ἐζοφωμένοι, καὶ μανθάνοντες, φῶς εἶναι καὶ ἡλιῶδες απαστράπτειν, διατί οὐ νοοῦμεν, ὅτι γελώμεθα; Ἐθέλομεν δὲ συνεχῶς αὐτὸ ἀκούειν εἰς ἔπαινον. Εἰ δὲ ὁ παραβλωψ καὶ χωλὸς, καὶ ὅσος ἄλλοις ἡ κατὰ σῶμα ἡμάρτηται πλάσις, θυμὸν ἀναλαμβάνουσιν, ὅτε ποτὲ σκώπτονται, καί τις οίεται διὰ ταῦτα, καὶ τὸν ἐλεγχόμενον καὶ οὕτω χολούμενον δεόντως ἀγανακτεῖν, ὡς οἷα περιυβριζόμενον, γινωσκέτω οὐ καλῶς οἴεσθαι. Οὐ γὰρ ταὐτὸν σκώπτεσθαι καὶ ἐλέγχεσθαι. Τὸ μὲν γὰρ σκῶμμα παίζει κυριολεκτούμενον, ὁ δὲ ἔλεγχος ἐπουδάζει καὶ διορθοῖ. λθ'. Οὐ τοίνυν οὐδὲ ἡμεῖς διδασκαλικῶς ἐλέγχον ego, erat olim tempus illud captivitatis abom.inandum, — adulari quondum nolebam, et idcirco mihi Deus aderat: amabar enim plana via vera loquens. Si quando vero bilem dominatoribus illis moverem, ecce brevi ignis, rore desuper infuse exstinguebatur. 36. Et adhuc me et vos esse sapientes præsumo. Tales autem erimus non multo labore, non librorum accessione, super quibus fatigantur oculi, non magistrorum austeritate, quorum manus m0lestas vibices imprimunt, non insomniis, per quæ multum damnorum affertur vigilantibus, non pedum ex itineribus ærumnis, non (expensis istiusmodi quibus cupidis magistris deserviunt, non aliis mille talibus, quæ secundum sapientiam educatio attingit; sed solummodo nos velle et assentiri oportet, et statim omnem sapientiam acquisiverimus. 37. Reddit autem ita nos sapientes desiderata reprehensio.. Reprehende enim, inquit, sapientem, et amabit te,» occasionem inde sumens ut sapientior fiat. O magister ille aditu facilis! quam manifestus, quam ardens, quam donis inaccessibilis! Una docet et sanat, istud quidem eo quod salutaria prescribit, hoc autem eo quod morbo spiritali purgat Idem in profundam abyssum demittit, et in cœlum extollit, illud, quod ex pœnitentia humiliat, hoc, quod puritate ex penitentia ad altissimum Dominum elevat! Si quis vero delinquens, hujusmodi reprehensionem a se projicere tentat, talis contremiscat, veritus, ne aliquando et ipse in causa tremenda constituatur, tanquam justas reprehensiones sibi vibices æstimans. 38. Ο peccator ego, peccatoresque si forte sint mihi similes, cur tandem conscientia cauteriati, qui nos esse peccatores scimus, cauterium ex sermonibus ægre ferimus? Morbo laborantes istos laudo, qui se sentiunt ægrotare combustionemque sustinent ad sanitatem. Qui manifeste strabus est, si quod bene sit oculis audiat, irrideri se judicat, et eum qui laudare videtur arguit. Sic porro etiam claudus, si recte dicatur incedere. Idem vero est quoque de cæteris corporis defectibus. Nos autem, quorum ergo primus, peccatis obcæcati, cum audimus esse lumen et sicut sol fulgere, quare nos irrideri non putamus? Sed perpetuo laudationem audire volumus. Si vero strabus et claudus, et quicunque tali corporis deformatione laborat, ira moventur, cum cavillationem audiunt, et ideo quis putat eum qui reprehenditur, cum sic irascitur, merito indignari tanquam injuriam passum, multum errat. Non enim idem cavillationem sub ire et reprehendi cavillatio enim proprie per ludum agit, reprehensio vero serio agit et corrigit. 39. Neo igitur nos, cum docendo reprehendimus

non probrose, neque injuriose, sed ad lapsus cor- τες, καὶ μήτε ὀνειδιστικῶς, μηδὲ πρὸς ὅβριν, ἀλλὰ rectionem revelationemque casus, vel cavillatione capimur vel exprobramus. At vero sicut qui devios a recla via reducunt ad illam, et impugnantes errationem, et viam directissimam illico ostendentes, non invehuntur, nec injuriose agunt, nec convitiantur; sic neque qui reprehendunt in exhortando, molestum quid faciunt, sed opus Deo gratum perficiunt, dum in rectis legibus et in canonum rectitudine firmant eos qui ab illis declinaverunt. 40. Ad quid mihi ista? Idcirco ut non omnes moneam invicem reprehendere, et ab invicem spiritualiter et fraterne reprehendi, et ita non cæcos ambulare in vita, sed diligenter illud quod secundum Deum est, iter implere, sicque sapientes evadere juxta istud: «Dominus illuminat cæcos 17;» qui sane velut in tenebris, in hac vita conversantes, a Deo recte diriguntur, et itinera perficiunt ad splendidam luminum facem, quorum excellentia sunt ellychnia spiritalium reprehensionum disciplinæ. 41. Insuper et ad virilem nobilitatem exhortor qui mecum sunt cives, et induco recordationem, vt dimittantur illæ imperitæ ac importunæ minæ, hic dentium intempestivus stridor, hi in vanum linguæ ardores, in mente proverbio habito quod «virorum est agere, mulierum autem loqui.» p 42. Ego igitur extabui, sic frequenter exterritus minis, iisque in me maximis, fratres. O vos, unus, duo, tres, plures, qui nimis ad iram ferventes, ad charitatem frigetis et ad dilectionem forte mortui estis, sinite me brevi vivere tempore, quo victurus sum, vel citius tollite me de vita. Dimittite calcaneo mihi insidiari, scientes, præcipuum esse ad interitum inhærere cordi, visceraque dilacerare et lambere cruorem. Cogitate, quod sex et decem anni jam sunt, quibus adversos nos dentes acuitis. Usquequo sic laborantes sustinebitis? Ecce, postjudicem maximum, coelestem dico, maximus in his qui sunt super terram: in causam ad illum adducendus est malus archisacerdos ille, qui vos excoriat, qui lædit, qui injuriatur, qui rapit, qui quodcunque malum facit. Et ille magnum scandali lapidem auferet, et vos ita recte gradiemini. Esto quædam et ex vobis gratia, quod ex Romanorum terra per vos deleatur omnium auctor malorum Eustathius. Denuntiate me, dissimulatum malum; revelate me, perniciem non omnibus manifestam. Invenietis gratiam apud Deum et homines, ex hoc sacro loco, illum quem vos indicatis maledictum, auferentes. Non vos omnes, fratres, pudore afficiens hæc dico. Perfecte quippe novi, sicut numerabiles inimicos, sic etiam ceteros qui Deum, qui Ecclesiam, qui sacerdotes πρὸς διόρθωσιν σφάλματος καὶ ἀνέγερσιν πτώματος, ἢ ἀλισκόμεθα σκώμματος, ἢ ὀνειδίζομεν. Αλλ' ώσε περ οἱ τοὺς ἐκτραπέντας τῆς ὀρθῆς ὁδοῦ ἐπανάγοντ τες εἰς αὐτὴν, καὶ διδάσκοντες τὴν ἀποπλάνησιν, καὶ τὴν σκοπιμωτάτην ἐνστατικῶς ὑποδεικνύντες, οὐκ ἐπιτίθενται, οὐδ᾽ ἀτιμάζουσιν, οὐδὲ ὀνειδίζουσιν· οὕτως οὐδὲ οἱ ἐξελέγχοντες πρὸς παραίνεσιν, λυπηρόν τι ποιοῦσιν, ἀλλὰ θεῷ ἀρέσκον ἔργον ἀποτελοῦ-. σι, νόμοις ὀρθοῖς καὶ κανόνων εὐθύτησιν ἐμβιβάζον τες τοὺς ἐξ αὐτῶν παροιστρήσαντας. μ΄. Πρὸς τί μοι ἀποτέλεσμα ταῦτα; Εἰς τὸ πάνο τας ἡμᾶς χρῆναι ἀλλήλους ἐλέγχειν, καὶ ὑπ᾽ ἀλλή λων ἐλέγχεσθαι πνευματικῶς καὶ ἀδελφικῶς, καὶ οὕτω μὴ τυφλούς περιπατεῖν ἐν βίῳ, ἀλλ᾽ ἐξακριβοῦς σθαι τὰ κατὰ Θεὸν διαβήματα, καὶ οὕτω σοφούς ἀπεκβαίνειν κατὰ τό· «Κύριος σοφοῖ τυφλούς·» οἳ δηλαδὴ ὡς ἐν σκότῳ, τῷ βίῳ τούτῳ, ἀναστρεφόμενοι, ὀρθὰ ποδηγετοῦνται θεόθεν, καὶ ὑπὸ φώτων λαμπροτάτων ἐξανύουσι τὰς πορείας, ὧν θρυαλλίδες εὐγε νεῖς καὶ αἱ κατὰ τοὺς πνευματικοὺς ἐλέγχους διδασκαλίαι. μα'. Ἐπὶ δὴ τούτοις προκαλοῦμαι εἰς ἀνδρικὴν εὐγένειαν τοὺς σὺν ἐμοὶ πολίτας, καὶ εἰσάγω μνήσ μην ἀφίεσθαι τῶν καὶ ἀπείρων καὶ ἀκαίρων ἀπει λῶν, τοῦ παρὰ ὥραν βρυγμοῦ τῶν ὁδόντων, τῶν ἐν κενοῖς γλωσσαλγιῶν, ἐνθυμουμένους τὸ περιοδόμενον, ὡς «ἀνδρῶν μὲν τὸ ποιεῖν, γυναικῶν δὲ τὸ λαλεῖν.» " μβ'. Ἐγὼ οὖν ἐκτέτηκα, οὕτω συχνά καταβρον τώμενος ἀπειλαῖς, καὶ ταῦτα ταῖς ἐμοὶ μεγίσταις, ἀδελφοί. Ὁ εἷς, οἱ δύο, οἱ τρεῖς, οἱ τούτων πλείους οἱ παρὰ τὸ δέον θερμοὶ ἐς ὀργὴν, οἱ τὰ μὲν ἐς ἀγάπ την ψυχροί, τὰ δὲ ἐς φιλίαν μήποτε καὶ νεκροί ἄφετέ με ζῆν τὸν βραχὺν χρόνον, ὃν βιώσομαι, ἀλλὰ τάχιον ἀπαγάγετέ με τοῦ βίου. Αφετε τηρε μοι τὴν πτέρναν, εἰδότες καίριον εἶναι εἰς ὄλεθρο ἐμφύναι τῇ καρδια και σπαράξαι σπλάγχνα, κ λάπτειν αἵματος. Λάβετε κατὰ νοῦν, ὅτι ἓξ ἤδη τα καὶ δέκα ἐνιαυτοὶ, ἐν οἷς καθ᾿ ἡμῶν ἀκονῶντες ὁδό τας οξύνετε. Μέχρι τίνος ἀνέξεσθε οὕτω κάμνοντες; Ἰδοὺ ὁ μετὰ τὸν μέγιστον δικαστήν, τὸν οὐράνιον, μέγιστος ἐν τοῖς ἐπὶ γῆς ἀκτέον παρ' ἐκείνῳ τὸν κακὸν ἀρχιερέα, τὸν σκύλλοντα ὑμᾶς, τὸν βλάπτοντα τὸν ἀδικοῦντα, τὸν ἁρπάζοντα, τὸν ἅπαν κακὸν ποιοῦντα. Καὶ ἐκεῖνος ἐξαιρήσεται τὸ μέγα πρόσο κομμα, καὶ ὑμεῖς ὀρθὰ οὕτω βαδίσετε. Έστω τις χάρις καὶ ἐξ ὑμῶν ὅτι τῆς Ῥωμαΐδος δι᾽ ὑμῶν ἀπαλιφήσεται ὁ πάντων κακῶν αἴτιος Εὐστάθιος. Έχο φήνατέ με, τὸ ὕπουλον κακόν· ἀνακαλύψατέ με, τὸν οὐ πασίδηλον ὄλεθρον. Εὑρήσετε χάριν παρά το θεω καὶ ἀνθρώποις, ἀπαγαγόντες τοιοῦδε τόπου ἁγίου τὸν ὡς ὑμεῖς κρίνετε ἐναγῆ. Οὐκ ἐντρέπων ὑμᾶς ἅπαντας, ὦ ἀδελφοί, ταῦτα λέγω. Ἠκριβωκώς γὰρ ἔχω, καθὰ τοὺς μετρητοὺς φιλέχθρους, οὕτω καὶ τοὺς λοιποὺς φιλοθέους, τοὺς φιλοκκλησίους, τοὺς amant, uno verbo, qui in Deo fratres diligunt; φιλαρχιερεῖς τὸ πᾶν εἰπεῖν, τοὺς ἐν Θεῷ φιλαδέλ 19 Psal, cxLv,

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO III. φους οὖς καὶ δυσωπῶ ἐπεύχεσθαι τῇ πόλει ταύτῃ quos suppliciter deprecor, ut exoptent huic civitati τὰ βελτίονα, ἵνα μὴ καὶ ἐνταυθα κακῶν ἀνδρῶν όλιγίστων οὐκ εἰς ἀγαθὸν ἀπολαύωσι τὰ ἡμέτερα. Θεέ, παναγιε βασιλεῦ, καὶ βασιλεῦ ἔνθεε· ἐπιβλέψα τε ἐφ' ἡμᾶς, καὶ κατασειομένους στερεώσατε, ἵνα ή ἐν ἀσφαλεῖ στησώμεθα προφαινόμενοι, ἤ ἀλλὰ καταπεσόντες κεισόμεθα εἰς ἀνάγερτον. Δυοῖν γὰρ θάτερον, ή καλῶς ζῇν, ἤ τεθνάναι καλῶς, ἐφιέμεθα καὶ ἡμεῖς, ὡς ἄνθρωποι καὶ ἐμπαθεῖς καὶ περιπαθεῖς. Ταῦτα εἰπὼν, οἷς οὐκ ἂν εἴποι τις μὴ καὶ διδασκαλίαν πυκνὴν παρενεσπάρθαι, ἧς ἕνεκεν ὀφειλετικῶς ἐνταῦθα συνηνέχθημεν, σιγήσομαι τοῦ λοιποῦ, ἕως ἄν ἐξ ὑμῶν μάθοιμι ἀποφαντικῶς, ὅποι τῶν ἤρωτη μένων τόπων κατατάξετε ἡμᾶς, τοὺς ἴσως μὲν χρείους, καθά τις ἔφη σοφὸς, ἴσως δὲ ἀχρείους. Τότε δὲ ἀκούσαντες λαλήσομεν ή περεισμένως, ἤ ἀφειδέ στερον. μγ'. Τῷ τέως δὲ ἀναφωνῶ συνήθως ὀμῖν διασκευάζεσθαι πρὸς τὸν ἐπιόντα τῆς νηστείας ἁγιασμόν, καθ' οίους τρόπους κόλαξ ὑπιθέμην ὑμῖν. Οὐκ ἔχω γάρ τι ἐκείνων φράσαι κάλλιον ἢ ἀκριβέστερον ἄρτυμα δὲ ἔστω ὑμῖν τοῦ θεαρέστου νηστεύματος μὴ μόνον ἡ ὀλιγοσιτία καὶ τὸ ἐγκρατῶς αὔταρκες, τὰ τοῖς πλείοσιν εὐχερῆ, ἀλλὰ καὶ μάλιστα ὁ πρὸς τοὺς δεομένους ἔλεος ὁ κατὰ δύναμιν· ὃν οὐδ᾽ αὐτὸν ἀποπροσποιεῖται ὁ πάγκοινος ἐλεήμων Θεός, οὐκ ἐν τῷ πολλῷ μόνῳ τὸ μέγα τῆς ἐλεημοσύνης τιθέμε νος, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ ὀλίγῳ τῷ κατὰ ἰσχὺν, καὶ ἐν αὐτῷ δὲ τῷ ὀλιγίστῳ, εἰ καὶ αὐτὸ ἱλαρῶς καὶ διακριτικῶς δίδοται. Ο δὲ ἐν τοῖς τοιούτοις εἰς νόστι μον ἅλας λογίζεται, μηδ᾽ αὐτὸ ἐλλειπέτω. μδ. Ἔστι δὲ ἐκεῖνο ἡ ἀγάπη, τὸ καὶ εὐπόριστον ἀγαθὸν, εἴπερ ἐθέλομεν ἀναβλέπειν καὶ ψηλαφᾷν, καὶ δυσπόριστον, είγε καταμύομεν καὶ διερευνώμε θα· περὶ ἧς μυρίους ὅσους λόγους χέαντες, οὐκ οἶδα, εἴπερ τὰς εἰς φιλίαν ἀτέγκτους ψυχὰς ὑγράναμεν, καὶ εἰς κάρπιμον διηνοίξαμεν. Ταύτης ἐπιλει πούσης, μάτην πονήσομεν καὶ εὐχόμενοι, καὶ νηστεύοντες, καὶ γονυπετοῦντες, καὶ ἀγρυπνοῦντες, καὶ ἔλεον προβεβλημένοι, καὶ δάκρυα προχέοντες· οὐ γὰρ ἂν εἴη τὸν Θεὸν, τὴν αὐτοαγάπην, προσδέξασθαί τι ἐκ τῶν τὴν ἀγάπην ἐξουθενούντων, καὶ οὕτω κατανωτιζομένων καὶ τὴν ἐξ ἐκείνου βοήθειαν. Πονηροὶ οἱ μὴ ἀγαπῶντες· πονηροὺς δὲ ὁ φίλιος οὐ προσίεται. "Αδικοι οἱ μὴ ἀγαπῶντες· ἀδίκοις δὲ οὐκ ἐπιλάμπει ὁ τῆς δικαιοσύνης Ηλιος. Οὐδὲν ἀγαθὸν παρὰ τοῖς μὴ ἀγαπῶσιν· ὁ δὲ Θεὸς ἀγαθῶν ἀπάν των αἴτιος. Κοινωνία οὖν οὐδεμία τοῖς τοιούτοις πρὸς τὸν Θεόν. Βοηθητικόν ἡ ἀγάπη, ἐπικουρεῖ, συμμα χεῖ, θερμῶς ὑπερπενεῖ. Πονεῖται ὁλοψύχως ὑπὲρ τῶν ἀγαπωμένων. καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τίθησιν ὑπὲρ αὐτῶν· πάντα πάσχει, πάντα ποιεῖ, πάντα ὑπομένει ὁ ἀγαπῶν. με'. Τί ἂν ὠφελοίη ζῶν, ἤ τίς αὐτοῦ χρεία ἐν βίῳ; Ορᾶτε πρὸς τὸ καὶ πρῶτον καὶ μόνον καὶ μέγιστον ἐν τοῖς ἄρτι παράδειγμα, τὸν αὐτοκράτορα, ὃς ἐγαπῶν τὸν κόσμον, οἷα καὶ εἰς θεὸν αὐτῷ ἐπικεκλημέν νας μετὰ τὸν ὑπερουπάνιον, οὐσίαν ὥσπερ ἑαυτῷ meliora, ne hic quoque ex paucissimis malis hominibus res nostræ affligantur. Deus, sanctissime rex, et rex divine, in nos aspicias et robora concussos, ut vel in tuo manifesti constemus, vel postquam ceciderimus,in quiete jaceamus. Ex duobus unum, vel pulchre vivere, vel pulchre mori desideramus et nos, tanquam homines turbidi vehementerque exagitati. His dictis, quibus non dixerit aliquis non densam intermisceri doctrinam propter quam utiliter hic sumue congregati,de catero nunc tacebo, donec ex vobis aperte discam, quo propositorum locorum ordinetis nos, forte quidem utiles, ut quis ait sapiens, forte vero inutiles. Postquam autem audiverimus, loquemur, vel vel minus remisse. parce, 43. Hucusque vero de more prædico vobis, ut præparemini ad instantem jejunii sanctificationem illis modis, queis vobis adulator suppositus sum. Non enim habeo dicere quidquam illis melius vel perfectius. Sit autem vobis jejunii Deo placentis condimentum non solum cibi parcitas, et firma temperantia, quæ plerisque facilia sunt, sed et maxime erga pauperes misericordia juxta vires exercita; quam nec ipsam abjiciet omnium miserator Deus, qui non solum ponit in multo eleemosynæ magnitudinem, sed etiam in pauco viribus respondente, sed et in ipso paucissimo, si hoc ipsum hilariter et discrete detur. Quod autem in his atile sal reputatur, neo ipsum desit. 41. Est autem istud charitas, adeptu facile bonum, dummodo velimus sursum aspicere et quærere, difficile vero inventu si claudamus oculos et inquiramus,de qua cum mille sermones infuderimus, nescio an aridas ad dilectionem animas madefecerimus, et ad fructificationem aperuimus. Ista prætermissa, frustra laborabimus orantes et jejunantes, et genuflectentes, et vigilantes, et misericordiam exercentes, et lacrymas fundentes: impossibile enim est, quod Deus, ipsa charitas, aliquid accipiat ex his qui charitatem parvipendunt et sic auxilium ex illo contemnunt. Mali sunt qui non habent charitatem; malos autem protector dilectionis benigne non prosequitur. Injusti sunt non amantes: injustis autem non illucescit sol justitiæ. Nihil boni venit a non habentibus charitatem Deus autem omnium bonorum est auctor. Nulla igitur talibus ad Deum est participatio. Auxiliatrix est charitas, succurrit, in pugna adjuvat, ferventer collaborat. Ex animo fatigatur propter dilectos et animam suam pro ipsis ponit: omnia suffert, omnia facit, omnia sustinet qui charitatem habet. 45. Quid vivens prodesset, vel quod illius esset in vita commodum? Intuomini primum et solum et maximum illorum qui nunc sunt exemplar, Dominum omnipotentem, qui diligens mundum, tanquam ipse deus post supercolestem deputatus,

" quasi substantiam sibi pro nobis labores assignat, τοὺς ὑπὲρ ἡμῶν πόνους ὁρίζεται, καὶ εἰς τοῦτο γεet ad hoc se judicat natum, et pro mundo laboret et labores sibi non obstacula faciant per vitam, neque die,neque nocte, neque hyeme, ipsum etiam humorem in membris animalibus congelante, neque æstate urente; ita ut difficile sit videre illum de actionibus pro nobis factis otium agentem, non dico ad quiescendum, sed etiam ad paululum respirandum. Ecce enim modo nos hyems includebat in domos tanquam in latibulorum recessus impellens, et unusquisque, velut sub Tartaro stantes, gelidi degebamus, et torpore vexabamur; nos etiam pigebat inclinare caput ad aerem, ut ita dicam, domesticum, qui circumit atria; et arte conficiebamus amoena pedum involucra, enemidesque luxuriosas, et vestitus velleribus onus. tos. Multi vero dulcem enutriebant ignem, per quem ab humano corpore hyemale frigus ejiciebatur; mollior autem ad tales ferendas impressiones, in balnei calore consistebat ad frigus exterius circumdatum æquali vi devincendum. Et talibus quidem rationibus aeris severitatem repellebamus. Dominator autem, assuetus jam & · magno et a parvo post infantiles fascias talibus horrorem imprimentibus, et, veluti quis urbane diceret, jamdulum frons ipse totus esse sciens in his quæ spectant ad constantem exercitationem ad perferendas tales aeris injurias,quando constantiæ tempus advenit, nihil circumdatus aut præmunitus, præter estum ad quodlibet opus pro Deo, zelumque quo fervebat ad illum, adeo ut incenderetur in injustitiam inimicorum ejus; pro mihilo reputans minas et plagas, quales ad summum extollebat hyems, ardentissime currit; et irruit medius inter inimicos alienatæ mentis et alienæ linguæ prospereque procedit ad extraordinaria, quorum modo per ecclesiam legebantur evangelia, exemplum et ipsa charitatis exinde profluentis; per quæ nos etiam hujusmodi festivitatum participes assumit ille qui non solum in fugam perpetuam inimicos vertit et quidquid in ipsis certamini proprium, evertit, sed etiam ipsorum terram habitatoribus desertam fecit, illosque subjecit nobis in servitutem, qua ipsi vere digni sunt et nomen ad id ferunt. 46. Tales igitur regalis erga nos charitas, talis propter nos et similes nobis zelus dominatorem urit. Sic ille sermonibus docens optima, quorum caput est charitas, doctrinam et operibus consignat, seipsum in omnibus virtutis præbens archetypum. Illum et hic, quantum possibile est, imitemur, quoniam ille imago cuncti boni figuratus, maximum Salvatorem nostrum in imitationem imaginaliter proponens, et gratuitam illius mortem propter nos in mentem exprimens, seipsum propter nos morti tradit. Ideo prorsus gauderet, discens et nos in bono diligentes, quoniam et magister et omnis boni gnarus monarcha nobis γεννῆσθαι κρίνει, τὸ ὑπὲρ τοῦ κόσμου πονεῖσθαι, καὶ τοὺς κόπους αὐτῷ μὴ ἐγκόπτεσθαι διὰ βίου, μὴ ἡμέρας, μὴ νυκτός, μὴ χειμῶνος, πηγνύντος καὶ αὐτὴν ὑγρότητα τὴν ἐν μέλεσι ζωϊκοῖς, μὴ θέρους φλέγοντος· ὡς ἔργον εἶναι ἰδέσθαι αὐτὸν σχολὴν πράξεων τῶν ὑπὲρ ἡμῶν ἄγοντα, μὴ ὅτι γε ὡς ἀναπαύσασθαι, ἀλλὰ μικροῦ μηδὲ εἰς ἄνετον ἀναπνεῦ σαι. Ἰδοὺ γὰρ καὶ νῦν ἡμᾶς μὲν ὁ χειμὼν ἐνέκλειε παραβύων ὡς εἰς φωλεῶν καταδύσεις τοὺς ἐν ἡμῖν οἰκίσκους, καὶ ἕκαστος ὡς οἷα καὶ ὑπὸ ταρτάρου ὄντες, κρυεροὶ διήγομεν, καὶ νάρκην ἐπάσχομεν· καὶ ἦν ἡμῖν ἔκνος, καὶ προκύπτειν εἰς ἀέρα, τὸν ὡς εἰπεῖν κατοικίδιον, ὃς καὶ περικέχυται τὰς αὐτ λάς· καὶ ἐτεχνώμεθα ποδῶν ἱλαρὰ προκαλύμματα, και κνημίδας τρυφώσας, καὶ ἀμπεχόνας μαλλοῖς βεβριθυίας. Πολλοὶ δέ τινες καὶ πῦρ μολακὸν περιειργάζοντο, δι᾿ οὗ σώματος ἀνθρωπίνου ψύχος χειμέριον ἐκπορίζεται· ὁ δὲ μαλακώτερος, προσβολὰς φέρειν τοιαύτας, καὶ λουτρῶνος ἐγίνετο ἂν ἀντίπαλον πρὸς τὸ δριμὺ τοῦ ἔξω περιέχοντος. Καὶ τοιαύταις μὲν ἡμεῖς μεθόδοις τὸ τοῦ ἀέρος λυποῦν ἀπεκρουόμεθα. Ὁ δὲ αὐτοκράτωρ, ἐθὼς ἤδη ἐκ μακροῦ καὶ μικροῦ μετὰ τὰ βρεφικά σπάργανα των οὕτω φρικαλέων καταστημάτων γενόμενος, και, ὃ δή τις ἀστείως ἔφη, πάλαι ποτὲ μέτωπον αὐτὸς ὅλος εἶναι διαγνούς τά γε εἰς καρτερικὴν γυμνασίαν τοῦ ὑπομένειο α διουργίας αέρων τοιαύτας, ὅτε φερεπονίας καιρός. περιβεβλημένος ἤ προβεβλημένος οὐδὲν περιττόν, ἀλλ᾽ ἢ τὴν πρὸ παντὸς ἔργου μετὰ Θεὸν θαλπωρὴν, καὶ τὸ διαθερμαίνεσθαι εἰς τὸν ὑπὲρ ἐκείνου ζῆλον καὶ ὡς οἷα πυρφορεῖσθαι ταύτῃ πρὸς ἐκδίκησιν τὴν κατὰ τῶν ἐκείνου ἐχθρῶν, παρ' οὐδὲν θέμενος τὰς καὶ ἀπειλὲς καὶ βολὰς, ὁποίας ὁ χειμὼν εἰς ἄκρον ἐξησκήσατο, ἐκτρέχει κατὰ σπουδήν· καὶ ἅμα ἐμπηδᾷ τοῖς ἀλλόφροσι καὶ ἀλλογλώσσοις πολεμίοις, καὶ εὐοδοῦται εἰς τα ἐξαίσια· ὧν ἔναγχος εὐαγγέλια ἐπ᾿ ἐκκλησίας ἀνεγινώσκοντο, δεῖγμα καὶ αὐτὰ τῆς ἐκεῖθεν ἀγάπης, δι᾿ ὧν κοικωνοὺς ἡμᾶς καὶ τῶν τοιούτων χαρμοσύνων προσλαμβάνεται ὁ μὴ μόνο εἰς φυγὴν ἀμεταστρεπτον τοὺς ἐχθροὺς κλίνας, και καταστρέψας τὸ ἐν αὐτοῖς μάχιμον, ἀλλὰ καὶ τὴ κατ' αὐτοὺς γῆν ἐρημώσας τῶν οἰκητόρων, και χώ ρας πολυτενοῦς αἰχμαλωσίας ἀπαγαγών, καὶ ἐγκ ταστήσας τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς εἰς δουλείαν, ἧς αὐτοὶ κε ταξιοι καὶ ἐπώνυμοι. με΄. Τοιοῦτον ἡ βασιλικὴ περὶ ἡμᾶς ἀγάπη, του οὗτος ὑπὲρ ἡμῶν καὶ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἐκκαίει ζήλο τὸν αὐτοκράτορα· οὕτως ἐκεῖνος καὶ λόγοις διδάσ κων τὰ βέλτιστα, ὧν κεφάλαιον ἡ ἀγάπη, ἐπισφραγίζει τὴν διδασκαλίαν καὶ ἔργοις, ἀρχέτυπον ἐφ ἅπασιν ἀρετῆς ἑαυτὸν προϊστῶν. Τοῦτον μιμησών - μεθα κἀνταῦθα, ὅσον δύναμις, ἐπεὶ καὶ ἐκεῖνα 4 ἐκμαγεῖον παντὸς ἀγαθοῦ τυπωθείς, τὸν μέγιστα Σωτῆρα ἡμῶν εἰς μίμησιν εἰκονικώς προστησάμενο καὶ τὸν ἐκείνου δωρεάν ὑπὲρ ἡμῶν θάνατο εἰς νοῦν τυπουμενος, θνήσκειν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμᾶς προτίθησι. Διὸ καὶ χαίροι ἂν πάντως, μανθάνω αἱ ἡμᾶς ἀγαπητικοὺς ἐν καλῷ, ἐπεὶ καὶ διδάσκε

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO III. prium est iis gaudere, quibus discipuli clarifcantur. Contrarie porro forsan affligeretur, siquidem ille pro nobis incurrit pericula belli, cui mortes comitantur, dum nos in invicem insurgimus pugnantes, et absque causa homicidæ evadimus. λος ἡμῖν καὶ παντὸς ἐπιστημονάρχης ἀγαθοῦ θεόθεν proponitur a Deo. Magister vero non in vidi proπροβιόληται. Διδασκάλου δὲ ἀφθόνου ἴδιον χαίρειν, οἷς εὐδοκιμοῦσιν οἱ διδασκόμενοι. Τουναντίον μέντοι θλίβοιτο ἂν, εἴπερ αὐτὸς μὲν κινδυνεύει δι' ἡμᾶς τὰ ἐς πόλεμον, ᾧ καὶ θάνατοι παρομαρτοῦσιν, ἡμεῖς δὲ κατ' ἀλλήλων ἀνιστώμεθα μάχιμοι, καὶ οὕτως εἰς οὐδὲν δέον βροτολοιγοὶ ἀπεκβαίνομεν. μζ'. Ενθυμώμεθα πρὸς τούτοις καὶ τὸ κατάντημα τοῦ προκειμένου νηστευτικού σταδίου, τὴν κοσμο - σωτήριον πασχάλιον, τὴν κυριακὴν ἀνάστασιν, τὴν καὶ ἄλλως μὲν ἐξανάστασιν ἡμετέραν ἐκ παραπο τωμάτων πολλῶν καὶ τῶν τῆς κοινῆς δὲ καὶ τελευταίας καὶ φρικτῆς προοιμίων επισφράγισμα ἐκφανέστατον. 'Ανασκάλλωμεν τῇ διανοίᾳ τὴν εὐκταίαν ταύτην κυριώνυμον, καθ᾿ ἣν σκοπὸς ἡμῖν καίριος αὐτὸν ἐκεῖνον τὸν παμβασιλέα Σωτῆρα ἐνοικίσασθαι ἐς ψυχὴν, προκαθηραμένους δηλαδὴ, καὶ συρφε τοῦ παντὸς τὸν κατὰ νοῦν ἐν ἑκάστοις οἶκον σαρώσαντας. 47. Recogitemus insuper propositi jejunationis stadii terminum, salutare dico Pascha, Dominicam resurrectionem, nostram aliunde resurrectionem ex multis lapsibus, sed et proœmiorum communis ultimæque ac horrendæ dici manifestissimum sigillum. Inspectemus cogitatione desiderabilem hanc Domini diem, qua nobis est opportunus finis intentus, ipsum hunc regem potentissimum ac Salvatorem in mentem hospitaliter accipiendi, sane post præparationem et ab omni sorde spiritalis in unoquoque domus purificationem. 48. Consideremus præter hæc, quod alias diximus, quomodo locum in nobis habere possit maximus dux, potentissimus rex Deus, cum sociis suis, si domus vestræ vilibus substantiis et vasibus adeo repleantur, ut ipsi non concedatur habitatio. Præsertim antem attendamus ĝistud: si cunctam quidem extraneam materiam e spiritali. domo abjecerimus qua nosmetipsos inhoneste exornaveramus, nosque puros et expurgatos constituerimus, unum autem solum interius permiserimus sedile, adversariam justæ, et recla, incuriosæque ac sinceræ charitatis, inimicitiam, quomodo charitatem μη'. Προσλογισώμεθα καὶ ἄλλως μὲν, ὃ καὶ ἑτέ ρωθι ἔφαμεν, πῶς ἂν ἐν ἡμῖν χωρήσῃ ὁ μέγιστος ἄρχων, ὁ παμβασιλεὺς Θεὸς, αὐτοῖς ὀπαδοῖς τοῖς περὶ αὐτὸν, ἐὰν οὕτω γέμωσιν ὑμῶν αἱ οἰκίαι φαύλων περιουσιῶν καὶ σκευῶν, ὡς μὴ δεδόσθαι οἴκησιν αὐτῷ. Μάλιστα δὲ προσεπιλογισώμεθα, ὡς εἰ καὶ πᾶσαν ὕλην ἑτέραν ἀπαγάγωμεν τοῦ κατὰ ψυχὴν οἴκου, φιλοκαλήσαντες ἑαυτοὺς ἀπειροκάλως, καὶ εἰς ἀῤῥυπάρους καὶ καθαρείους καταστήσομεν, ἔν δὲ καὶ μόνον ἐνδομύχως ὑφεδρεῦον ἐάσομεν, τὴν τῆς δικαίας καὶ ὀρθῆς καὶ ἀπραγματευτου καὶ ἀκιβδήλου ἀγάπης ἀντίπαλον ἔχθραν, πῶς ἂν τὴν αὐτ το αγάπην, τὸν Κύριον, εἰσοικισώμεθα; Οίμαι, G ipsam, Dominum, in bospitium recipere poteriοὐκ ἄν. μθ'. Εξελάσωμεν οὖν πρῶτα τὸν τοῦ τοιούτου βασιλέως ἐχθρὸν ἀφ᾿ ἡμῶν, τὸ ἀλόγιστον λέγω μια σος, πρὸς δέ γε καὶ τὴν αὐτοῦ στρατιάν, τὰς ἐπιβουλάς, τὰς διαβολὰς, τὸ ἐφ᾽ οἷς οὐ πρέπει κρυψί. νοῦν, τὸ ἀγκύλον ἦθος, τὰς πολυελίκτους καμπάς, τὸ κακόγλωσσον ψεῦδος, τὸ ἐπὶ φιλίᾳ ὑποκριτικὸν, τὰς λεοντώδεις αρπαγάς, τὰς ἀετώδεις κλαγγάς, ἐφ᾽ οἷς καὶ ἀδικοῦμεν, τὸ κατὰ τῶν ταπεινῶν ἀδελ φῶν καὶ δεινὰ βροντῆν καὶ ὄλεθρον κεραυνοβολεῖν, τὰ ἄλλα πάντα, δι᾿ ὧν στρατολογεῖται μῖσος ἀντίπαλον ἀγάπῃ τῇ κατὰ Θεόν. Τούτου τοῦ πολυκεφάλου βλάβους ἐξαιρεθέντος ἀφ᾿ ἡμῶν, ἅπαν ὠφέλιμον ἀντεισελεύσεται. Νέφος ἐστὶ τὸ φαῦλον μίσος, ἐπιπροσθοῦν τῷ τῆς δικαιοσύνης ἡλίῳ, καὶ μὴ ἀφιὲν αὐτὸν ἐπιλάμπειν ἡμῖν. Εκνεφίας ἐστὶ, μᾶλ λον μὲν οὖν Τυφών βιαιότατος, βυσσήθεν ἀναμοχλεύων τὴν τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς βίου θάλασσαν, καὶ τὴν κατὰ Θεὸν γαλήνην καὶ εἰρηναίαν διαγωγὴν καὶ ἡσυχαίαν κατάστασιν ἀπάγων ἐξ ἡμῶν. Τραχύτης ἐστὶν, ἅπαν ἀχρειοῦσα λεῖον καὶ εὐθὲς, δι᾿ οὗ πρὸς Θεὸν εὐοδούμεθα. Εἰρκτή ἐστι ζοφερά, κατακλείουσα, ὡς οὐκ ἂν εὔξαιτό τις, καὶ οὐ μόνον ἀποφραγνύσα καὶ κωτ λύουσα βιοῦν ἀνθρωπίνως, οὓς ἂν ἐνδον ἀπολαβοι, ἀλλὰ καὶ φωτὸς ἀποστεροῦσε, οὕς ἐναπείργει. ν. Τί πολλὰ λέγειν εἰς παραβολὴν αἰνιγματώδη; Δαίμονος ἔργον τὸ ἀκανόνιστον μίσος, οὔπερ άφεmus? Puto fieri non posse. 49. Expellamus igitur primum a nobis hujusmodi regem inimicum,odium dico irrationale,deindeque ipsius exercitum, insidias, calumnias, in rebus, quibus non decet, dissimulatione, tortuosam indolem, multifldos sinus, prave lingua mendacium, in amicitia simulationem, leoninos raptus, aquilinos clamores in eos quibus injuriam facimus, ad hæc contra humiles fratres tremenda tonitrua lethaliter fulminantia, catera cuncta, quibus agmina componit odium charitati quæ secundum Deum est adversarium. Hoc enim multicipiti damno a nobis ablato, quodilibet commodum succedet. Nubes est pravum odium, ante solem justitim posita, non sinens ipsum illucere nobis. Procella est, aut ut melius dicam violentissimus typhon, nostræ mare funditus commovens, et divinam tranquillitatem pacificumque transitum, ac securam stationem a nobis removens. Asperitas est, quodilibet destrucns planum ac rectum, qua ad Deum feliciter progredimur. Carcer est tenebrosus, claudens, ut nemo gloriari posset, et non 80lum intercludens et non sinens humane vivere, quos intro suscepit, sed etiam orbans lumine,quos includit. 50. Quid multa dicam in parabola et in ænigmate? Dæmonis est opus iniquum odium, a quo prorsus

fllis qui Dei sunt abstinendum est.iniquum autem τέον πάντως τοὺς τοῦ Θεοῦ. ᾿Ακανόνιστον δὲ μίσος odium dico, discernens istud ab illo, quod etiam ἔφην, διαστελλόμενος αὐτὸ τοῦ ἑτέρου, ὃ καὶ τῷ ad gloriationem Davidi reputatur. Odit enim ille, Δαυίδ εἰς καύχημα ἐπιλέγεται. Μισεῖ γὰρ ἐκεῖνος, quos amari non oportebat: hi vero sunt qui odii οὕς ἐχρῆν μὴ ἀγαπᾶσθαι· οἱ δέ εἰσιν οἱ λόγοις sermonibus versantur, et gratis bella inferunt. Nec μίσους κυκλοῦντες, καὶ δωρεὰν πολεμοῦντες. Ούτε abscondit hujusmodi suam mentem, sed etiam κρύπτει τὸν τοιοῦτον αὐτοῦ νοῦν, ἀλλὰ καὶ ψάλλει cogitatum psallit, perfectum odium dicens, illos τὸ νόημα, τέλειον μῖσος λέγων μισεῖν αὐτοὺς, οὓς odisse, quos etiam in inimicos fieri sibi asserebat. καὶ εἰς ἐχθροὺς αὐτῷ γενέσθαι. Εἴη δὲ ἂν τοιοῦτον Esset autem hujusmodi Davidicum odium, quod Δαυτικὸν μῖσος, ὃ καὶ ἐντὸς οἴκου ῥεῖ δεόντως ἐς intra domum ut decet in animam infunditur, et ψυχὴν, καὶ ἐκτὸς ἁμέμπτως ἐπιφαίνεκαι. Τελειουexterius irreprehensibiliter apparet.Cum enim per. μένου γὰρ τοῦ ἐν ἡμῖν συνθέτου ἔκ τε τοῦ προφαι fectum est in nobis, quod ex manifesto et ex men- νομένου καὶ τοῦ νοερῶς κρυμπτομένου, καλῶς ἄν tis abscondito componitur, pulchre perfectum Psal- μῖσος ψαλμικὸν ἑρμηνεύοιτο τέλειον, τὸ καὶ ἔσω miste explicaretur odium, quod intus manet et in μένον καὶ ἐν τοῖς ἔξω προῆκον, καὶ εἰς τοσοῦτον exterioribus prodit, et in tantum ex duobus cres- παραυξηθὲν δι' ἀμφοῖν, καὶ ἔχθραν ὑποκινῆσαι cit, ut inimicitiam convenientem quam sursum πρέπουσαν ἄνω Θεοῦ, ὁποῖον καὶ ὁ Δαυίδ, καὶ ὁ habet Deus,infra moveat,quod dicendum de David, Ηλίας, καὶ ὁ Φινεές, καὶ ὁ μέγας Μωσῆς, καὶ οἱ Elia, Phinee, magnoque Moyse, et cæteris zelatori- λοιποὶ ζηλωταὶ, οἱ κατὰ τῶν κακῶν πολέμιοι, bus, adversus malos inimicis. Alio vero odio in Ετεροίου δὲ μίσους ἀπαλλαγείημεν ἐν τοῖς κατ' offensis ad invicem abstineamus, si Christiani su- ἀλλήλων συρφετοῖς, ἐὰν ὦμεν Χριστιανοί, τηροῦνmus, servantes illud adversus pravi serpentis dis- τες αὐτὸ κατὰ τῶν τοῦ πονηροῦ ὄφεως μαθητῶν τε καὶ cipulos et pugnatores, necnon et illum ipsum, qui μαχητῶν, καὶ αὐτοῦ δὴ ἐκείνου, ὃς ἔχθραν τηρῶν κατὰ inimicitiam adversus humanum genus servans, τοῦ ἀνθρωπίνου σπέρματος, καλῶς ἂν αὐτὴν ἐκεῖθεν illam exinde merito baberet in se replicatam. ἔχοι κατ' αὐτὴν ἀνακάμπτουσαν. 51. Hanc adversus auctorem mali et semper inimicum inimicitiam Deus in nobis constanter obfirmet, roboretque nos ad semper vincendum illam separationis maceriam,quam evertentes in dilectam intrabimus habitationem, a qua nos ille neqnam prohibere semper vult et annititur. Hæc autem est chara habitatio, omnium, quas quis diceret, charissima, in paradiso sita, quod sumus cum Deo et in Deo, et juxta Deum per gratiam omnium dominatricis sanctissima Trinitatis, cui gloria in secula saculorum. Amen. να΄. Ταύτην τὴν ἔχθραν τὴν κατὰ τοῦ ἀρχεκάκου καὶ ἀεὶ πολεμίου παγιώσαι ὁ Θεὸς ἐν ἡμῖν παραμόνιμον, καὶ ἐνδυναμώσαι ἡμᾶς εἰς τὸ νικᾶν ἀεὶ ἐκεῖνον, τὸ κακὸν μεσότοιχον, ὃν καταβαλόντες γενησόμεθα τῆς φίλης οἰκήσεως, ἧς ἀποτειχίζειν ἡμᾶς ὁ πονηρὸς καὶ βούλεται καὶ τεχνᾶται πάντοτε. Φίλη δε οἴκησις, ἁπασῶν φιλτάτη, ὧν ἂν εἴποι τις, ἡ ἐν παραδείσῳ, διὰ τοῦ σὺν Θεῷ καὶ ἐν Θεῷ καὶ μετὰ π Θεοῦ εἶναι, χάριτι τῆς πάντων κυριευούσης παναγιωτάτης Τριάδος, ή δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώ νων. Αμήν.

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO IV. EJUSDEM IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO IV. ὐτοῦ λόγος προεισόδιος τῆς ἁγίας Τεσσαρακοστῆς. Ejusdem oratio præparatoria in sanctam Quadragesimam. · εὐπορῶ συνιδεῖν, ὦ ἀδελφοί, ὅπως ἂν ους ἡμῖν ἀρμόσωμαι σήμερον. Τριχῇ γὰρ · τὸ τῆς ἄρτι συνελεύσεως αἴτιον, οὐκ ἂν την ἀσφαλεῖς, δυνήσεσθαι πρὸς τὰ τρία ἐξὡς ἐγώ τε ἐπιθυμῶ, καὶ ὡς τὸ τοῦ πράγτον ἀπαιτεῖ. Πρόδηλον γὰρ, ὡς οὐ μόνον εκεν ἥκετε, ἧς χάριν ἀνέκαθεν ἡ ἄθροισυντελεῖσθαι εἴωθεν, ὡς ἂν τὸ πνευματιον αθλητικῶς ἐξανύσαντες, καὶ τῶν σκαμ εγονότες, ἔχοιτε οὐ μόνον τὰ νενομισμένα ἀλλ᾽ εἴ που δυνατὸν, καὶ ὑπὲρ τὰ ἐσκαμ ρέχειν, καὶ ὑπερακοντίζειν ἀλλήλους τοῖς βολὴν θεῷ φίλην καὶ ἀγωνίσμασιν· ἐπεὶ ις λόγος φάμενος τὸ «Ἐν κόποις ὑπερβαλ- laboribus abundantius 1,» docet autem non omδιδάσκει, μὴ πᾶσαν ὑπερβολὴν, ἀλλ᾽ ἢ ἣν ἐφάμαρτον, καὶ δι᾿ αὐτὸ μὴ φιλουμένην οἷς ἀποκληροῦν. Ούκουν εὐχῆς μόνης ἕνε ἐξέθη, ὁ τῆς ἡμέρας ταύτης σύλλογος, διδασκαλίας, ἣν οἱ θειότατοι Πατέρες ένον, οἷς ἐποίουν ὡς ἑκάστοτε. 1. Non facile perspicio, fratres, quomodo hodiernum sermonem vobis sim adapturus. Tres enim, inter se diverse, presentem congregationem provocarunt causæ; ast me fidum non dabo sponsorem capitum trium ita pertractandorum sicut desidero ipse et rei gravitas expostulat. Manifestum est enim, vos buc venisse non propter solam supplicationem,quæ antebac fideles congregare solebat, ut spirituale stadium athletarum more percurrentes limites cursu attingastis; verum etiam,si fieri posset, limites excedere studetis vos invicem superare, certamen certantes superabundans et Deo acceptum. Siquidem scriptura dicit: «In δ' ἐν τοῖς νῦν τρίτον αἴτιον τοῦ συνελθεῖν, περιπέτεια ἔφηνε, παραμυθία καὶ λόγος 6, οὔπερ, ὡς οἶμαι, καὶ αὐτοῦ μάλιστα με, εἴ τι χρὴ τοῖς ἐμοῖς τεκμήρασθαι καὶ α. Καὶ γάρ τοι καὶ αὐτὸς ἐν τοῖς νῦν ἄλο τοιοῦδε φαρμάκου προσδεδέημαι, ποτνιώθέσθαι ποθὲν μέθοδον, δι' ἧς τὸ ἰατρευμά ἠπιώτερον φιλανθρωπίᾳ Θεοῦ, καὶ μὴ πρὸς φορητήν. Τί δέ μοι λέγειν, ὡς τοῦ τρίτου ἐγὼ δέομαι, δέον εἰπεῖν, ὅτι καὶ τῶν τριῶν ἔχω, καὶ ὑπερκαίεταί μοι τῆς αὐτῶν ἐπιψυχή; Εὐχήν τε γὰρ καὶ αὐτὸς ἐθέλω τὴν εἴπερ ποτέ, καὶ διδασκαλίαν δὲ καταρτίσ Ο οἷς εἰς τὴν κατὰ Θεὸν οὐ παύομαι οδὸν ν, οὐδὲ κατορθῶ τὰς τρίβους, χωλεύων οὐχ λλ᾽ ἐπ' ἀμφοτέραις ἐγνύαις, εἴτ᾿ οὖν τοῖς ν καὶ πρᾶξιν διαβήμασιν. Ἔτι δὲ καὶ παπροσεπιζητῶ ἐφ᾽ ὁμοίοις, ἐφ᾽ οἷς δηλαδὴ προκαλεῖσθε οἶμαι τὸν παραμυθησόμενον. ; μὲν ὅπως ἂν τοῖς ἐμοῖς αἰτήμασι προσθε, εἰδοίητε ἂν αὐτοὶ, καὶ πρὸ ὑμῶν ὁ εθοδεύσας καὶ ὑμᾶς εἰς τὰ τρία καλὰ, ὑπὲρ έησις. δὲ, ὅπερ ἔφθην εἰπὼν, οὐ πάνυ εὐπόρως nem abundantiam gratam esse Deo, sed eam solam quæ peccato careat et vituperio. Igitur non propter preces tantum,uti dictum est. hum convenistis hodie,sed propter doctrinam quam divini Patres legibus scriptis atque factis nobis tradiderunt. 2. Tertia hujus concionis causa ex rerum et temporum natura defuit: consolationem, verbum permulcens vultis percipere, quo quidem vobis opus est, si de meis ad vestra quandam conjecturam proferre licet. Ego enim ipse, his in calamitatibus, solatii remedium desidero, et viam invenire, qua, concedente Deo, sanatio nostra evadat nobis facilior et non ad dolorem perducat intolerandum. Cur autem dico tertium, hoc mihi solum esse necessarium, cum esset confitendum me tribus istis indigere et animam meam illorum efflagitare consecutionem? Preces enim vestras et ipse magis quam antea imploro et droctrinam corroborantem ut a viis Domini non declinem; semitas autem meas non dirigo, quia non uno claudico pede, sed ambobus deflecto genibus, verbis scilicet et factis. Deinde solatium iisdem perquiro rationibus, quibus vos ipsi implorare videmini consolatorem. Ideo rescitis ipsi quomodo meis implicemini negotiis; Deus autem prius rem totam perspexit,qui ad bona tria, quæ in votis meis sunt, vos jam olim conduxit. 3. Equidem, sicut jam dixit, non prorsus bene · τὰ ἐξ ἐμοῦ, ὅτι μηδὲ τὴν πρώην εὐκαιρίαν habeo; divitia abierunt, nec jam in pristina con- '. ΧΙ, 23.

ditione sum, de qua gloriari licebat; sed mentis πλουτῶ, οὐδὲ κατάστασιν ἐκείνην ἔχω περὶ ἐμὲ, cogitationes,imo sermo ipse mutatus est in deterius, ac numerosus esse desiit; oratio enim quo minus fluat mæror impedit. Ubi enim fons obstruitur,aqua parce fluit,quia, quando origo minus bene constituta est, quidquid inde provenit languet. Tamen oportet causa cessante effectum quoque cessare. Nihilominus ad promissum exsequendum accingor, ita tamen ut quod maxime est necessarium in medium proferam, quia talem materiam amplificari auditores minus gratum habent.Pauca enim verba oranti et orationem suscipienti sufficiunt. Ejusmodi porro preces omnium locorum ac temporum esse nemo infitiabitur. καθ᾿ ἣν ἀγλαϊζόμην λέγων εἰς τὰ κατὰ σκοπόν ἀλλά μοι καὶ τὸ νοερὸν κατάστημα ἑτεροιοῦται πρὸς τὰ πρότερον, καὶ ἡ προφορὰ δὲ τῶν λαλουμένων καινοπραγεῖται, καὶ οὐχ οἷα τέ ἐστιν ἐμπλατύνε - σθαι εἰς ἀδρότητα. Καὶ ἔχει λόγον τὸ πάθος. Πηγῆς γὰρ ἀποῤῥύτου ἐμπεφραγμένης, ἀκόλουθον, ἐπιλεί πειν καὶ τὴν ἐκροήν, Καὶ ἄλλως δὲ χρὴ, τοῦ γεννῶντος ἐξιτήλου γενομένου, μηδὲ τὰ γεννώμενα τεθηλέναι. Καὶ ὅμως προεκτιθέμενος ὑπισχνοῦμαι, ὡς εὐχὴν μὲν ἀποδοῦναι πάνυ τι ἀναγκαιότατον, καὶ οὐδὲ διεξοδικὸν, ὅτι μηδὲ λιχνεύονται τά γε τοιαῦτα οἱ ἀκροαταὶ εἰς πολὺν πλατυσμόν. 'Αρκοῦσι γὰρ καὶ βραχέα ῥήματα, τὴν ἐπιθυμίαν ἀποπλῆσαι τῷ εὐχομένῳ τε καὶ τῷ ὑποδεχομένῳ τὰ τῆς εὐχῆς, καὶ οὐκ ἂν γένοιτό ποτε κίαν πραγματιιῶδες τὸ ἐν τοιούτοις εὔχεσθαι. 6. Quæ ad orationem pertinent, paucis jam per- δ΄. Καὶ οὕτω μὲν προκεφαλαιοῦμαι τά γε εἰς χάριν strinxi; doctrina subsequitur et ipsa triplex. Ast εὐχῆς· διδάξαι δὲ ὑμᾶς — ἀλλὰ τριχῆ καὶ αὐτό. Εμοιγ' in singulis eædem sunt difficultates. Primo quidem οὖν ἄπορον φαίνεται· καὶ πρῶτα μὲν κατὰ τὴν verborum penuria me vexat, qui ab incunabulis aliter περὶ λόγους πενίαν, ἣν δαψιλῆ πλουτῶ, η συντίedoctus fui; deinde ab antiquis temporibus sacrorum θραμμαι· εἶνα καὶ ὅτι αἰώνιος ἐξότου χρόνος τῇ cultus et doctrina nobiscum nata consenuit. Pro- καθ' ἡμᾶς ἱερωτάτη θρησκεία τοιαύτη τοῦ λόγον pterea plures, puto, sermones hortantes ad jeju- ἰδία καὶ συγγεγένηται καὶ παρεκτειναμένη συγγε - nium, optimam tractarunt materiam, ita onerariæ γήρακε. Διὸ καὶ πλείονες, οἶμαι, λόγοι τὸ τοιοῦτον naves, multis gravida mercibus, mare trajecerunt. ἀγαθὸν ἔτριψαν, τὰ νηστευτικά παραγγέλλοντες, ἢ Novissimam dicunt cantilenam esse pergratam περ φορτηγοί νῆες ἀγαθῶν πλήθουσαι τὴν θάλασσαν hominibus; verum ubi carmen sæpe sæpius fuerit ἔτεμον. Ὅθεν νεωτάτης μὲν ἀεὶ φιλουμένης ᾠδῆς, cantatum, si mentis ager fuerit omnino sulcatus, ἀπάσης δὲ τοιαύτης ἐννοίας κἀνταῦθα πολλάκις ἁμπvereor ad operam accedere. Eloquentem præver- ξευθείσης, ὃ δὴ λέγεται, και μηδεμιᾶς ἀτρέπτου πε tunt auditores et rubore suffundunt, dum peregri- ριλελειμμένης, ὄκνον ἔλλογον ἔχω λαλεῖν, ἅπερ οι nantur aures.Natura enim ita sumus comparati,ut ἀκροώμενοι προαρπάζοντες ἐμὲ μὲν καταιδέσουσιν plerumque assuetis rebus aures occludamus, atque αὐτοὶ δὲ ἀποκναίσονται πρὸς τὴν διόλου ἀκρόασιν — recedamus ex ecclesia in qua nobis pernotæ pro- ἐπεὶ καὶ φύσει τοῦτο πάσχομεν ἄνθρωποι, ὡς ἐπι ponuntur materiæ, dicentes: Scimus hæc omnia, πολὺ κλείοντες ἐν τοῖς τοιούτοις τὰς ἀκοὰς, καί που et his sermonibus nolumus defatigari. Quid inde καὶ ἀποπηδῶντες τῆς συνάξεως ἐν τῷ κατηχεῖσθαι · sequitur? In vanum laborat orator ut suos incantet τὰ γνώριμα, καὶ ἀναφωνοῦντες, ὡς «Οἴδαμεν ταῦτα auditores; loquitur enim sicut cymbalum tinniens. πάντα, καὶ οὐ δεόμεθα ἐνασχολεῖσθαι τοιούτοις ἀκού. Hæc mihi secunda causa est cur sermonem σμασιν·» ὡς ἐντεῦθεν τὸν διδάσκοντα μάτην περι perhorrescam. δειν τὸ διδασκαλεῖον, καὶ ὡς εἰς κύμβαλον ἀλαλάζον λογίζεσθαι. Τοῦτό μοι καὶ τὸ δεύτερον αἴτιον τοῦ εὐλαβεῖσθαι τὴν λαλιάν. 5. Tertia autem, eaque major et gravior causa, in solatorii generis lege et sermone consistit. Quomodo enim solaturus sum alios, qui ad mortem tristis sum in anima mea? Quomodo vocem ad dulces solationis modulos inclinabo, qui præ gemitibus verba nequeo proloqui? Quomodo afflictus ipse aliorum doloribus afferam remedium? Nonne merito illud auditurus sum: «Medice, ura teipsum?» Ista est causa tertia. Triplici igitur coangustatus vinculo ad silentium redigor; attamen non cedo: multis enim de recessu perpensis ad hanc propero concionem.Allegatas materias maxima prosequor reverentia, sicuti decet patrem sene. scentem; necessitate vero coactus, tria proposita capita metior, in quantum profuturum sit: multiloquia enim et verborum resonantia boc in loco nihil prosunt. Res ipsas dispositurus sum per viam facilem et expeditam,atque sic ad finem conventus pergam; initium vero sumam e rerum natura. ε'. Τὸ δέ γε τρίτον καὶ μεῖζον καὶ βιαιότερον δ παρηγορητικὸς καὶ νόμος καὶ λόγος. Πῶς γὰρ ἂν καὶ παρηγορησαίμην ἄλλους ὁ τὴν ψυχὴν περίλυπος ἕως μικροῦ καὶ εἰς θάνατον; Πῶς δὲ ἂν διαρθρώσω φωνὴν ἐπὶ παραμυθίᾳ ὁ τοῖς στεναγμοῖς τὸ λαλεῖν ἐγκοπτόμενος; Πῶς δ᾽ ἂν ὁ περιπαθὴς ἑτέροις ἐπὶ πάθεσι θεραπείαν τεχνώμενος, οὐκ ἀκούσωμαί ποθεν προσφυῶς τό. «Ἰατρέ, θεράπευσον σεαυτόν;» Τοῦτό μοι καὶ τὸ τρίτον. Οὐκοῦν ὡς οἷα τριπλόκῳ τούτῳ σχοινίῳ ἁγχόμενος, βιάζομαι σιγᾷν, εἰ καὶ μὴ πείσ θομαι· και πολλὰ λογισάμενος εἰς ἀποδυσπέτησιν, ἰδοὺ γίνομαι τῆς συνελεύσεως, καὶ ὁσιοῦμαι τὰ προτεθειμένα, ὡς εἰκὸς ποιῆσαι γέροντα παππᾶν, οὕτω διακείμενον. Χωρήσω οὖν ἀναγκαίως διὰ τῶν ἐκτεθειμένων τριῶν κεφαλαίων, εἰς ὅσον σύμμετρον που λυλογία γὰρ ἐγκροαίνειν ἀβρότερον, οὔτε ἔστιν, οὔτε ἔξεστι· καὶ ἀναμιγνὺς αὐτὰ οὐκ ἀμεθόδως, καὶ δι' ἀλλήλων ἄγων, περαιώσομαι τὸν σκοπὸν τῆς συνάξεως, ἀρξάμενος, ὅθεν εὐλογητὸν ἄρχεσθαι.

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO IV. τὸς, ὁ πρὸ αἰώνων καὶ ὑπὲρ αἰῶνας, ὅτι ς αἰώνων (οὐ τὸ ἄναρχον καὶ προάναρχον ἔστι κατὰ νοῦν ὀρθὸν, καὶ βεβαιώσασθαι, · καὶ στόματι ἀνομολογήσασθαι, νοῆσαι δὲ βειαν καὶ ἐμβαθύναι, δυσμήχανον), ἦν μὲν καὶ ἔστι καὶ ἔσται· οὔτε δὲ τῶν τινος δέησιν ἔσχε ποτέ, οὔτε δεήσεται. Εἰ γὰρ οίησεν ἂν ἡμᾶς ἐγγὺς προαιωνίους μὲν ὐτὸν δὲ φάναι, συναιωνίους, πλὴν οὐδὲ τοῦ ἰῶνος, ἀλλὰ πρὸ πολλῶν αἰώνων. Αρκού ῇ οἰκείᾳ οὐσίᾳ, καὶ τὸ πληρέστατον ἄπει εἰς ἀνενδεές, και μηδενὸς λειπόμενος τῶν τρεπε Θεοῦ ἀγαθότητι, καὶ πᾶσι τοιοῦτοις ῶν, ὕστερον είλετο τὴν ἡμετέραν πλάσιν, όν, ἀλλὰ δι' ἡμᾶς αὐτοὺς, ἵνα οὕτω πληεἰπεῖν, θεότητι, προστεθέντων ἡμῶν λόγῳ κατὰ φύσιν Θεῷ. δὲ ἡ μήτηρ γῆ καθέλκειν εἰς ἑαυτὴν ἴς, ὀκνοῦντας ἀνωφορεῖσθαι, προϋπεστή - ύλακας ἡμῖν τοὺς ἀσωμάτους ἁγίους χου α ἐκείνους δεύτερα, πυρσεύοντα ἡμῖν τὸ καὶ ἐπαύξοντα τῇ σφῶν διακονίᾳ τὴν θείαν οὗ χάριν καὶ ζώπυρον ἡμῖν ἐνέθετο, πεεύματι θείῳ ὁιπίζεσθαι καὶ ἀνάπτεσθαι εἴς τον ἐν κόσμῳ, καὶ εἰς τὸ καὶ θύματα Θεοῦ ἡμᾶς αὐτοὺς ἀποτελεῖν, καὶ ὡς θυμιά ιτευθύνεσθαι εἰς αὐτόν. δὲ τὸ ἀντικείμενον πνεῦμα ἐπιπωμάζον, αἱ ἀντιπνέον, ποτὲ μὲν μαραίνειν τὸ τοῦ ὃς ἐπειρᾶτο σπέρμα, καὶ ἀφιέναι μηδὲ θαι, ποτὲ δὲ καὶ ἐξαφθὲν καὶ πυρσεῦσαν , βαρύ καταπνέον, κἀντεῦθεν χάος καὶ 5 κατ' ἄνθρωπον κόσμου κατεκαυχᾶτο, καὶ βαθεῖα τε καὶ παχεῖα ὅση ἐπαρρησιάζετο ν ἐξ ἀνάγκης τὸ ἀπαύγασμα τοῦ πατρὸς ων, ὁ τῆς δικαιοσύνης ἥλιος εἰς γῆν ἐνεἀστραπὴς πληθύνας, καὶ συνταράξας τὸν τοῦ καθ᾿ ἡμῶν κακοῦ, ἐκεῖνον μὲν ὡς τὴν όρου καὶ κλῆσιν καὶ πρᾶξιν ἀποθέμενον σεν οἷς ἐχρῆν, τὸ βίαιον ἐκείνου ἀπαγαγὼν τῶν λογικῶν εἰς τοσοῦτον, ὡς μὴ ὅτι ἔχειν ἐπιφύεσθαι, ἀλλὰ μηδὲ χοίροις γοῦν ιν καὶ εἰς ὄλεθρον δίχα γε κελεύσεως. 6. Deus, qui est ante et super omnia sæcula, eo quod fecit et sæcula, absque initio ante initium dicendus, mente recta concipiendus, corde et ore puro benedicendus, intellectu autem adæquate comprehendi nequit; ipse erat semper sicuti est, atque erit, nec ullam nostri indigentiam habuit neque habebit. Etenim si quam habuisset indigentiam, nosmetipsos efformasset propius, non ante sæcula, sed cum sæculis; profecto non fecisset nos ultimo seculo, sed multis antea sæculis. Propria substantia sibi sufficit, thesaurum in se possidet infinitum atque inexhaustum, nulla re caret quæ divinæ conveniunt bonitati, et omnibus superabundat divitiis; posterius nostram assumpsit formam, non propter semetipsum, sed propter nos, ut nos quodammodo sua impleret divinitate, eum nos adoptione illi conjunxerit, qui natura Deus est. · δὲ μοχθηρία ἡ κατὰ προαίρεσιν, ἧς ἡμεῖς εἶναι κύριοι, ὥσπερ ἐκεῖνον τὸν πονηρὸν ἄν, οὕτω καὶ ἡμᾶς οὐκ ἀνῆκε μετὰ τὴν ρος ἀνάληψιν, ἀνασείουσα εἰς ἀποστατικά ἂν ὁ παμβασιλεὺς Θεὸς παροργίζεται, της ίσοι φρονήσεως εὖ εἴχομεν, αίροντες τοὺς αλμοὺς εἰς ὄρος ἐκεῖνο τὸ ὕφιστον, ὅθεν βοήθεια, προεκαλούμεθα κατὰ τοῦ κατωἐκ πεδιάδων πολεμίου τὸν ἐκ τῆς ἀνωτάτω ὺς ἡμῶν ἀρχιστράτηγον. Ὁ δὲ καὶ ἄλλας ορίας ἐξεστειλεν, ὧν οὐκ ἂν αἴσθησις ἀν- · ἐν δὲ ἐκείναις καὶ τὰς ἱερὰς διφθέρας δι᾽ ὧν ὅσα καὶ ἀσπίδων στερεμνίων τὰς του βολὰς ἀποκρουσόμεθα. Ἔφθη γάρ απο τεπιγράψαι τὸ ἑαυτοῦ ὄνομα εἰς ἐπίσημον, PATROL. GR. CXXXV. 7. Dum possideret et attraheret mater terra homines, qui segnius ad calum tendebant, proposuit nobis Deus custodes, videlicet incorporeorum angelorum choros, ut luminaria illa secundaria viam salutis illuminarent et servitio suo divinum augerent fulgorem. Nobis inditus est ignis vivus qui natura sua accendi potest et inflammari ad illuminationem mundi, qui nos perficere potest victimas divinas atque sacrificatores, et dirigere sicut incensum in Dei honorem. 8. Spiritus autem adversarius hunc ignem vult comprimere; modo sufflat e contrariis ut scintillas flammæ divinæ dispergat, modo accendi non sinit; hic cremantem et illuminantem exstinguit ignem, spirat enim vehementer e loco in quo est chaos et tartarus contra mundum superiorem, ubi profunda caligines et frigorum rigor. Splendor vero Patris luminum, sol scilicet justitiæ, ubi primum apparuit in terris, et radios suos emisit, statim conturbavit auctorem infelicitatis nostræ; sicuti prius Luciferum, nomine et virtute vocatum, expulerat et proprietatibus despoliarat, ita violentum spiritum a nobis rationalibus in tantum abduxit, ut nos immundus invadere non posset, sed ne in porcos quidem ad illorum perniciem transire sine jussu. 9. Ast ubi voluntaria perversitas, quam subigere nostrum erat, sicut Satanam olim ita nos ad mala opera vel post recuperatam salutem protrusit, quibus Rex regnum Deus irritatur, tunc, quotquot non plane mente capti eramus, sublatis versus montem, unde salus nostra veniet, oculis, contra inimicum terrestrem et abjectum, e summa arce ducem in auxilium appellavimus. Qui cum aliis cclestibus auxiliaribus advenit et Libros sacros tradidit, quibus ut scutis fortibus usi, ab hostium sagittis nos defendere possumus. Iis namque nomen suum quod ab adversariis cerni posset, ad metum inferendum insculpsit, additis insuper mandatis divinis,quibus prolatis, gens perfida ut servi nequam et mali dæmones aufugere consueverunt. Sunt

BUSTATHII THESSALONICENSIS METROPOLITÆ autem illa apostolorum cæterorumque nuntiorum ὡς βλέπεσθαι τοῖς ἐχθροῖς, καὶ φρίκην αὐτοῖς ἐμspiritu divino inflatorum præcepta, quibus auditis Dei milites animati dæmones adorti feriunt, propellunt, istiusmodi armis cominus ac eminus utentes. ποιεῖν· προσεπιγράψαι δὲ καὶ θεῖα προστάγματα, ὧν ἐξακουομένων οἱ ἀποστάται κακοὶ δοῦλοι δαίμονες δραπετεύουσι. Τὰ δέ εἰσιν αἱ τῶν ἀποστόλων καὶ τῶν ἄλλως δὲ κηρύκων ἐκ θείας ἐπιπνοίας διδασκαλίαι, ὧν ἐξηχουμένων θαῤῥύνονται οἱ τοῦ Θεοῦ ὁπλῖται, καὶ τοῖς δαιμονίοις ἐπεμπηδῶσι, καὶ πλήττουσι, καὶ ῥίπτουσι, χρώμενοι τοῖς αὐτοῦ οὐ μόνον ἀσπίδων δίκην, ἀλλὰ καὶ ὅπλου παντός. 10. Si igitur hæc ita se habent (ut vere habent), vobis Dei militibus auctor sum ut ex isto armamentario, Scripturis sacris dico, ea promatis arma quæ cognitionis instrumenta sunt, quibus ad vestram institutionem usi estis, et quorum ope ex hostibus hominum osoribus sæpe sæpius victoriam reportastis. Sed jam satis hac de re dictum est. Sacræ enim paginæ vos edocebunt et certamini favebunt, quo stadium spiritale victores percurretis. ι'. Εἰ τοίνυν ταῦθ᾽ οὕτως ἔχει (πάντως δὲ οὐκ ἂν ἄλλως), ἐπιτέλλομαι ὑμῖν τοῖς τοῦ Θεοῦ ὁπλίταις, εἰς τὸ τοιοῦτον θωρακεῖον δραμεῖν, καὶ ἀναλέξασθαι τὰ πρόσφορα ὅπλα τὰ ἐκ τῶν θείων Γραφών, αἳ πρόκεινται εἰς ἀνάγνωσιν, ἃς ἔχετε, ὧν πεπείρασθε εἰς ἐπιστήμην, αἷς πολλάκις περιεγένεσθε τῶν μια σανθρώπων ἀντιμάχων· καὶ οὕτως ἐμαυτὸν ἀπαλλάττω τοῦ πλείω λέγειν. Αὐταὶ γὰρ αἱ θεῖαι συλλα βαὶ διδάξουσιν ὑμᾶς, καὶ συλλήψονται παντὸς ἔργου, δι' οὗ κατευθυνεῖσθε εἰς τὸ προτεθειμένον πνευμα τικὸν στάδιον. 11. Sic igitur ad magnos belli duces ablego, quorum militia spiritualis et rei bellica summa peritia, quorum tubæ muros projiciunt, quos malignitatis architecti per nos exstruxerunt, cooperante malitiæ doctore autem in nihilum redegerunt.Quod si horum inopiam non habetis, attamen in præsenti rerum discrimine aliam capessite armaturam. Ad nos accedite ut armorum fabros, qui quibus ad hoc certamen opus habetis, vobis impertiemus. Equidem nihil recusabo, imo quantum possum, id monebo ne ad apparatus pristinos vos accingatis. Ubi enim linothorax clypeum induit et gladii horrendi loco framea se accinxit, certe a cataphractis immane quantum distabunt. Quam igitur ego ar- ὁποῖα τὰ παλαιὰ, οὔμενουν οὐδὲ ἐγγὺς ἐκείνων εἰς maturam nuncupo, pro tela araneæ habebitur ab iis qui arma severa et securitati inservientia co. gnita habent. Et ecce ego ipse ad pugnam vos exhortor qui rem militarem funditus didici, licet senex quoad corporis vigorem, et ingenii (si quid alioquin in me fuit) acumen perdiderim; id certe inoneo ut quod omne bellum antecedit, ad preces rei congruas fundendas procedatis. ια΄. Καὶ οὕτω μὲν ἐγὼ πέμπω ὑμᾶς εἰς τοὺς μετ γάλους πολεμάρχους, ὧν τὰ κατὰ πνεῦμα τακτικά, ὧν αἱ θεῖαι στρατηγικαί μέθοδοι, ὧν αἱ σάλπιγγες τείχη καταβῥιπτοῦσιν, ἅπερ οἱ τῆς κακίας οἰκοδόμοις δι' ἡμῶν ἐπλινθοποίησαν, ὧν αἱ ἐλεπόλεις ἅμα προὐ φάνησαν, καὶ πύργους, οἷς ὁ σοφιστὴς τῆς κακία ἀνέστησεν, εἰς χοῦν ἐλέπτυναν. Ὅτε δὲ τῶν μὲ τοιούτων αὐτάρκως ἔχετε, διὰ δὲ τὸ πρόχειρον εὐπόριστον κατ᾿ ἰδίαν αὐτὰ θέμενοι, λιχνεύεσθε και εἰς ἑτεροῖον ὁπλισμὸν, καὶ ὡς ἐπὶ ὁπλοποιοὺς ἡμε στ ἥκετε χορηγησοντάς τι πρὸς μάχην τὴν ἄρτι προκει· μένην ἐπιτήδειον· ἐπιδώσω μὲν ἐξ ἀνάγκης, προω νήσομαι δὲ, μὴ ἂν ἔχειν ἡμᾶς τοιαῦτα σκευάσασθαι, οὐδέν Εἰ γὰρ ὁ κατὰ πνεῦμα λινοθώραξ, καὶ ὁ ἐκ λύγων ἀσπίδα περιθέμενος, καὶ ἀντὶ ξίφους βριαρού ἀγεννῆ παραξιφίδα, καὶ ὅσοι τοιοῦτοι ἀλλ᾽ αὐτοὶ τῶν καταφράκτων ὁπλιτῶν πολύ τι διενηνόχασιν ἡ ἄρα ἐξ ἐμοῦ ὅπλισις λογισθείη ἂν ἀράχνης ἐπένδυ σις τοῖς ἄλλως εἰδόσιν ἐπλίζεσθαι πρὸς ἀκρίβειαν, καὶ στεγανοῦσθαι εἰς ἐχυρότητα. Καὶ ὅμως ἰδοὺ καὶ αὐτὸς ἐξαρτύω ὑμᾶς εἰς μάχην, ὡς καὶ μεθόδου καὶ δυνάμεως καὶ χορηγίας ἔλαχον ἔχειν, ἄνθρωπος γέρων ἀκμῇ τῇ κατὰ σῶμα, καὶ τὴν κατὰ λόγους (εἰ ποτέ μοι καὶ ἦσαν) συναπολωλεκώς· καὶ πρῶτον, ὃ δὴ παντὸς πολέμου προτρέχει, ποιῶ καὶ αὐτὸς εὐχὴν προγράψας, ὁποία τοιούτου προκατάρχειν ἔργου φιλεῖ. 12. At hoc quidem loco est quod omnes metuamus ne, ubi Deus in quocunque a nobis perficiendo opere se subducit, opera nostra irrita sit. Nobis autem certamen quod nobis incumbit severissimum Deoque ipsi gratissimum, jejunium est, propter quod omnes terræ sacerdotes hujusce considerationis rationem inire debent. Precemur igitur ut in his certaminibus summus palmarum distributor e parte nostra stet; qui quidem nobis, ubi bene certaverimus, meritam mercedem non refutabit; ubi autem fatali quodam casu a proposito exciderimus, victoriæ muneribus nos non privabit aut cum dedecore labi sinet. Non inaniter autem fatali quɔdum casu addiderim. Non enim de corporis exercitio aut carnis pondere agitur qua theorice certantes circumdantur, quippe qui et ιβ΄. Γινοίμεθα πάντες ἐνταῦθα φόβου, ὡς, εἰ μὴ ὁ Θεὸς ἡμῖν ἅπαντος ἔργου σπουδαίου συνεφάψεται, οὐκ ἔστι κατορθοῦν. Σπουδαιότατον δὲ ὅτι μάλιστα, ἐπεὶ καὶ θεοφιλέστατον, τὸ ἄρτι προκείμενον ἀγώνι σμα, ή ο νηστεία,» δι᾽ ἦν ὁ παρὼν λόγος ἄρτι και ροῦ τοῖς ἀπανταχοῦ γῆς ἀρχιερεῦσι καθέσταται. Οὐκοῦν εὐχοίμεθα, πρὸς ἡμῶν εἶναι τὸν ἐν τοῖς τοιού τοῖς ἀγῶσιν ὑπερκαθήμενον ὕψιστον βραβευτήν· ὃς καλῶς μὲν ἡμῖν ἀεθλεύσασιν οὐ φειδωλὸς ἔσται τῶν ἐπάθλων, ἀτεχνῶς δὲ διεκπεσοῦσιν οὔτε προσην φανεῖται, καὶ τῶν βραβείων αποστερήσει, καὶ ἄλλως οὐκ ἐντίμως ἀπώσεται. Οὐ μάτην δέ μοι τὸ κι ἀτεχ νῶς» ἐνταῦθα ἐπιλέλεκται. Οὐ γὰρ σωμασκίας ἐν ταῦθα χρεία καὶ στοιβῆς κρεάτων, ἣν οἱ θεωρικών σε ἀθλοῦντες περίκεινται, σαρκῶν αὐτοὶ ὄντες ἄνδρες, καί που καὶ βαρύτητι σώματος καταῤῥιπτοῦντες

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO IV. τὸν ἀντίπαλον· ἀλλὰ τέχνης εὐμεθόδου, πνευματι- ipsi carnosi sunt homines, et, corporis mole non κῶς βυθμιζούσης καὶ ἐναγούσης εἰς τὸ εὐσθενές, δι' ῆς ὡς τὰ πολλὰ καὶ ἀπονητὶ τέχνῃ καὶ σοφίᾳ θείᾳ κάτω βάλλοντι τὸν καθ᾿ ἡμῶν φρονούντα μετέωρα, τὸν καὶ πάνυ μὲν βριαρὸν, καὶ ἄλλως δὲ ἀνδρανέστατον· τὸ μὲν, εἰ καταῤῥαθυμοῦντες χαυνούμεθα, ὅτε καὶ πίπτομεν, τὸ δὲ, εἴπερ ἐργηγορότες ἡμᾶς αὐτ τοὺς ἕκαστος εἰς θάρσος ἐκπυροῦμεν μάχιμον, ὅτε καὶ ῥίπτομεν τὸν ἐχθρόν. Τέχνην δὲ τοιαύτην ἀθλητικὴν διδαχθῆναι, οὐδεμία χρεία ἡμῶν οὐδενί. Πάντες γὰρ καὶ δεδιδάγμεθα ἱκανῶς, καὶ πεπειράμεθα ἐντριβῶς, καὶ οἴδαμεν ἀκριβῶς, καὶ δυνάμεθα ἕκαστος ἀλέίπτης εἶναι, στρατηγὲς αὐτόνομος, κυβερνήτης αὐτ τοπρόβλητος, διδάσκαλος αὐτοφυής, ὁδηγὸς ἀφ᾽ ἐστίας αὐτομαθὴς ἑρμηνεύς. ιγ. Ἐπεὶ δὲ ὁσιότης παρηκολούθησεν, ἑκάστης μεγάλης νηστείας, καθὰ καὶ παντὸς πολέμου, προηγεῖσθαι σύναξιν καὶ διδασκαλίαν τὴν ἐπ' αὐτῇ (πολέμου γὰρ τι πάντως εἶδος, καὶ αὐτοῦ σκοπιμωτάτου, καὶ τὸ νῦν ἡμῖν προκείμενον σπούδασμα μετὰ τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν σκοτεινῶν τάξεων), καὶ ἄθροισμα τοῦτο ἱερὸν συνελέγη, καὶ οὐκ ἔστι μὴ καθοσιώσασθαι τὸ πρέπον, εἰς ὅσον ἰσχύς· μεθοδεύομεν ὑμῖν ἀναγκαίως πρὸ πάντων ἄλλων, ὡς ὁ τῆς διδασκαλίας δρος κανονίζειν βούλεται, εἰς νοῦν λαβέσθαι τὰ τοῦ σκοποῦ τῆς νηστείας, εἰς ἣν ἤδη προβιβαζόμεθα. Τούτου γὰρ εὐρημένου (πρόοπτὸς δὲ πάντως ἡ αὐ τοῦ θύρα, καὶ χρὴ μακρὰ ἰσχνηλατεῖν), οὔτε ἡμεῖς πολυλογήσομεν, οὔτε ὑμεῖς πονήσεσθε, ἀλλ' ἐκ προχείρου δράξεσθε τοῦ ποθουμένου· ταὐτὸν δ᾽ εἰπεῖν, τὸ θεῖον ἐξανύσετε θέλημα, τὸ δὲ σεμνότατον φάναι, αὐτῷ Θεῷ ἐγγίσεσθε, καὶ ἄλλος ἄλλου προτρέχοντες ἐν τῷ τῆς παντίμου ἀναστάσεως καιρῷ, ἐντεύξεσθε αὐτῷ, καὶ προσφωνήσετε, καὶ τὸ «Χαίρετε» ἀκούσεσθε, καὶ ὅσο ἄλλὰ προσφορα τῇ τοῦ Θεοῦ καὶ ἀναστάσει καὶ λαλιᾷ τῇ πρὸς τοὺς ἀγαπῶντας αὐτὸν, καὶ τὴν αὐτοῦ μαθητείαν φιλοῦντας, καὶ ποθητὸν ἡγη σαμένους τὸ κολλᾶσθαι αὐτῷ. ιδ. Σκοπὸς δὴ νηστείας, εἰς ἣν ἡμεῖς ἄρτι στελ λόμεθα, οὐχ οἷον ἐπιτηδευόμεθα οι πολλοί, κημοῦν τις τὰ χείλη, ὡς ἂν μὴ τὸ πλῆρες τοῦ ταμιείου ταχὺ γίνηται ὑπόκενον, μηδὲ τὰ ἀναγκαῖα μύλαις οδόντων ἀλήθεσθαι παραβάλλωνται, μήπως αὐτὸς ὁ βίος ἐλαττοῖτο. Τοῖς γὰρ οὕτω τεχνωμένοις νηστεύειν, ἐμπορία τὸ πρᾶγμα, καὶ τίς κερδαλεότητος εὕρεσις. Καὶ ὑγίειαν μὲν, εἰ οὕτω τύχοι, περπιοιοῦνται οἱ τοιούτοι, καὶ οὐδὲ τοὺς ὀδόντας τρίβουσι· μεστὸς δὲ αὐτοῖς ὡς ἐπὶ πολὺ καὶ ὁ ἔξω κώρυκος, οἷς τὸν οἶ κεῖον καὶ σύμφυτον θύλακον λαγαρὸν φυλάττουσιν. Αρετὴ δὲ ἐν αὐτοῖς οὐδεμία. Οὔκουν ἡμῖν ἄρτι νησ στείας τοιαύτης κήρυγμα, τῆς καὶ πονηρᾶς καὶ ἰσχνοποιοῦ, εἰς οὐδὲν δέον· παραγγέλλομεν δὲ ἄλλως νηστείαν τὴν μετὰ καὶ τροφῆς καὶ τρυφῆς καὶ πλησμονῆς, τὸ καινότατον. Προκαλοῦμαι γὰρ ὑμᾶς, δι' ὅλης τῆς νηστίμου καὶ ἐσθίειν καὶ πίνειν καὶ πλείω τῶν προτέρων, εἰ δυνατὸν, καὶ μέχρις αὐτοῦ κόρου· σπεύδειν δὲ καὶ θησαυρίζειν, εἴτε δύνασθε, ἵνα οὕτω μηδέν τι καινοπραγεῖν οἰώμεθα, εἴτε πρὸς τὸ νηστεύειν ἄρτι ἀπονεύομεν, ὡς τὸ δοῦλον σῶμα impediti, adversarium humi projiciunt; sed ars proba requiritur quæ ipsorum personis decus ac robur impertit, quorum venia sine labore, vi autem et sapientia divina suffulti eum humi sternunt qui nostram cladem, licet robusti simul et ignavi, meditantur, seu ob negligentiam tumescentes cadimus, seu ubi novo cum vigore nos invicem ad pugnandum exhortamur in adversarii perniciem. Hanc autem artem nemo nostrum opus habet edo. ceri. Omnes enim satis ea in re instructi expertique sumus, et quisque nostrum sui ipsius unctor, dux sui juris, gubernator, præceptor, ductor domesticus, interpres idoneus esse potest. 13. Sed cum cuique magno jejunio sanctimonia inberet, et ut in omni bello accidit, concio et doctrina antecedit (belli namque, et quidem ad flnem aliquem perducendi speciem præbet certamen quod nos occupat cum duce cohortium tenebricosarum), et hæc sacra phalanx coacta est ad necesFariam consecrationem; quare summum ei rei studium impendimus, ut doctrinæ canon præscribit, et de jejunii quod peragimus ultimo fine meditamur. Hac enim reperta et facilis quidem ad eam aditus est), non multis nobis verbis, aut vobis diuturno labore opus erit, sed desiderii statim compotes erimus, aut ut aliis verbis dicam, voluntatem divinam facietis, imo Deo ipsi, ut rem solemniter dicam, appropinquabitis, dum alii alios in venerandæ resurrectionis momento cursu superare contendetis. Obvium autem eum habebitis, interpellabitis et ex ejus ore «Salvete» et cunctas voces audietis quæ resurrectionis prædicationisque respectu iis qui eum diligunt ejusque doctrinam reverentur, et cum ipso unionem desiderabilem credunt proficuæ sunt. 14. Jejunii porro, quod nunc inchoamus, propositum non in eo consistit, ut, ad exemplum multitudinis, labia coerceamus, ex quo ft ut frumenti abundantia cito in nihilum abeat, neque ut cibos dentibus ad vitam sustentandam molamus. Qui enim hac ratione jejunium exercent, rem pro negotio aliquo quæstuoso habent. Tales quidem homines sanitatis curam gerunt, et dentibus parcunt; folliculus autem externe iis plenus est, dum utrem natura dalum inanem gestant. Hi igitur, ut vides, de virtute gloriari non possunt. Quare nobis quoque ejusmodi jejunii ostentatione non opus est, quod non nisi corporis maceriem gignit, aut cum ciborum abundantia et luxurie conjunctum est. Enimvero vos exhortor ut jejunii tempore ab esu atque potu vel ad satietatem usque minime abstineatis. Thesaurizate vero, si potestis; sic enim nihil novi facere videbimini, et nemo inique læsi corporis vos acusabit. Cum autem hoc ipsum præceptum incommodum aliquod secum ferat (qui enim edit aut bibit sibi ipsi molestus quodammodo

est, equidem omnis molestiam evitando vobis au- κακοποιεῖν. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἡ τοιαύτη επιταγή πόνον ctor fuerim. ἔχει (μοχθεῖ γὰρ ὁ καὶ ἐσθίων καὶ πίνων πολλὰ καὶ χρηματιζόμενος), μεθοδεύω ὑμῖν ἐνταῦθα καὶ τὸ «ἀκοπίατον.» ιε. Τὸ δι' ἔστιν ἔχων οὕτως. Ἐπινενόηνται τοῖς ἐν βίῳ ἀχθοφόρα ζῶα λοιπὰ καὶ πρόσωπα δὲ, τὰ μὲν δουλικά, τὰ δὲ μισθοῦ μοχθοῦντα, δι᾽ ὧν οἱ δέσποται βίον τρίβουσιν ἄπονον. Τοιοῦτον δή τι κἀγὼ ὑμῖν ποιεῖν ὑποτίθεμαι. Τὸ δέ ἐστι μισθώσασθαι ἑαυτοῖς τοὺς πένητας καὶ πτωχοὺς εἰς τὸ τοιοῦτον ἔργον, τοὺς ἀχθοφοροῦντας τὰ ἡμῖν σωτήρια, τοὺς τοῦ Θεοῦ ἐργάτας, τοὺς βραχυτάτου μισθαρίου διαπραττομένους τὰ τοῦ παντὸς ἄξια τους προσώπῳ Θεοῦ ἐπιφαινομένους ἡμῖν, ὧν τὸ καλὸν οἰκειοῦται Θεὸς, τοὺς δεδιδαγμένους αἵρειν φόρτους τοιούτους, τοὺς 15. Ita vero se res habet. In vitæ solatium ao allevamentum animalia opera gestantia et hominum genus invenerunt,quorum alia servum pecus, alii mercede conducti opera navant, ita ut dominis otio vitam transigere suam liceat. Simile quid ego quoque vos ut faciatis moneo, homines pauperes atque egenos ad ejusmodi servitia conducendo, qui utilem vobis operam præstent; Dei servos dico, qui vili mercede accepta duris accinguntur laboribus. Hi namque Dei imaginem præ se ferunt eos protegentis, et onera portare didicerunt, et quietem sumunt, dum nos ipsi, oneribus curvali, eos ἀναπαύοντας, εἴπερ κοπιῶντες ἡμεῖς καὶ πεφορτι adimus. His nostra impertiamus; his id quo nos superabundamus æquitatis ratione habita largiamur. Etenim id pro certo habeatis, quando hos vestimentis induerimus, id futurum esse ut nec ipsi molestiam frigoris obeamus. Deo enim dante nos calescimus, siquidem malitiosi ad ignem æternum destinati ignem consumens accendit, probis autem calorem amanter impertit, sole justitiæ annuente. Dum enim illi cibos a nobis oblatos manducant, nos ipsi satiamur non tantum, quod nobis quoque de solo pane vivere fas sit, sed quia summus alimentorum dator rebus quarum penuria premimur, imperscrutabile offert supplementum, sicut in parcos famem caninam emittit, qua Erysichthon aut Harpocrates aut alius forte aut seleucis, quæ avis est voracissima laboraverit; quibus omnibus is comparandus est qui solus ad satietatem usque gulæ indulget. Quando igitur fratres egeni sitientes bibunt, nos sitim pellimus, idque non solum quoad corpus, ubi Deus copioso nos humore saturat et reficit, ita ut neque nimio solis ardore incommodemur, aut in morbum sudorificum incidamus, aut inani sudore humorem internum ejiciamus, ita ut externo influxu quasi antidoto opus habeamus; imo econtra, ut famosa mulier Samaritana, animam divino latice irroratam experiemur sine quo vel ii sitiunt qui maris vada ramis trajiciunt. σμένοι προσέλθωμεν αὐτοῖς. Τούτοις ἀναθῶμεν τὰ ἡμέτερα, τούτοις ἐπιτρέψωμεν τῶν ἐν ἡμῖν περιτο τῶν, ὅσα διακρινοῦμεν ὀρθότητος λόγῳ. Ἀμὴν γὰρ λέγω ὑμῖν, τούτων ἐνδυομένων, ἡμεῖς οὔτε φορτηγοῦμεν ἐκ περιττοῦ, καὶ οὐδὲ ῥιγοῦμεν. Θάλπει γὰρ ἡμᾶς ὁ Θεὸς, τοῖς μὲν τοῦ πονηροῦ πῦρ καταναλί σκον ἐξαπτόμενος, οἷς καὶ τὸ αἰώνιον ἐπιβρέμει πῦρ, τοῖς δὲ ἀγαθοῖς θαλπωρὴ αὐτόχρημα ὢν· ἐπεὶ καὶ δικαιοσύνης πεφιλοσόφηται ἥλιος. Ἐκείνων ἐσθιόντῶν τὰ δι' ἡμῶν χορηγούμενα, ἡμεῖς κορεννύμεθα, οὐ μόνον, καθότι οὐδὲ ἡμᾶς ἐπὶ ἄρτῷ μόνῳ ζῆν ἐλπίζειν πρέπει, ἀλλὰ καὶ ὅτι παραδόξως ὁ μέγιστος σιτοδότης αναπληροῖ τὸ ἐνδέον, ὡς οὐκ ἂν ἡμεῖς μάθοιμεν· ὥσπερ αὖ πάλιν ἀποκληροῖ τοῖς ἀμεταδότοις τὴν βούπειναν, ἣν Ερυσίχθων τις νοσοίη, καὶ ᾿Αρποκρᾶς, ἡ ἄλλος τις ἐφ᾽ ὁμοίοις θρυλλούμενος καὶ σελευκὶς δὲ τὸ ἐν πτηνοῖς βορώτατον, οἷς παραβλητέος ὁ εἰς κόρον μονοφαγῶν. Ἔτι τῶν πενήτων ἀδελφῶν ἐμφορουμένων πόσεως, δίψης ἔχομεν ἄκος ἡμεῖς, καὶ τοῦτο οὐ μόνον κατὰ σῶμα οἷα τοῦ Θεοῦ πολυειδή βροχὴν ὑπεριστῶντος ἡμῶν, καὶ ἀναψύ χοντος, οἷς οὔτε καύσωνι πυρακτούμεθα, νόσου προ καλουμένης ῥανίδα δροσίζουσαν, οὔτε ἱδροῦντες κενοῖς, καὶ τὸ ἐν ἡμῖν οὕτως ὑγρὸν ἐξατμίζοντες, ὡ δέεσθαι τῆς ἔξωθεν ἀντεπιῤῥοῆς, ἐφ᾽ ᾧ πρὸς ἄνα πλήρωσιν τέγγεσθαι· ἀλλὰ καὶ ἑτέρως κατὰ τὴν περίκλυτον Σαμαρεῖτιν, ὡς ἂν ψυχὴ διὰ τοῦ κατ Θεὸν ἀλλομένου ὕδατος θεραπεύοιτο, οὗ στερόμενοι διψῶσιν οἱ τὴν ἀλμυρὰν τοῦ βίου τέμνοντες θα λασσαν. 16. Quocirca si pauperes vestimus, et famis ac sitis pellendæ ansam præbemus, nequaquam rebus ad victum necessariis nos ipsi privamus, ut sensibus ao oratione falsa capti autumant; imo bonum omnifarium in nos inde redundat, quin alios privando nos ipsi abundemus; per mutuum enim canalem utrique eorundem commodorum afluentia gaudemus. Sic igitur nos quidem cibum ac potum vestimentaque, id est res parvi faciendas illis præbemus; qui ea quæ nobis debent, cum multiplici nobis usura reddunt, Deo omnipotente arrhas pro ipsi præbente, qui beneficium in pauperem rep misericordiam collatum æquiponderat. Hue ocedit quod quibus beneficium datum fuit, datoris ις'. Καὶ οὕτω μὲν τῶν πενήτων ἀμφιεννυμένων, καὶ τὰ ἐς τροφὴν ἑκατέραν προσιεμένων, οἷς δι καίως πονούμενοι μεταδιδόαμεν, οὐκ ἐλαττοῦμεν τὰ ἐς ζωὴν, ὡς τοῖς πολλοῖς φαίνεται, ἀποσκοπούμε έ νοις πρὸς οἴσθησιν ἄλογον. ᾿Αλλὰ τὸ καινότατον· τὸ ἐκεῖθεν ἀγαθὸν μεταβῥυίσκεται εἰς ἡμᾶς, οὐ προσ ἀναῤῥουν ἀνακάμπτον, ὡς ἀντιπεριστάσεως λόγ ἐκείνους μὲν ἐκκενοῦν, ἡμᾶς δὲ ἐμπιπλῶν, ἀλλὰ ἐκείνοις δι' ἡμῶν καὶ ἡμῖν αὖθις δι' ἐκείνων ἐπα χει τευόμενον, καὶ ἀντεπιῤῥέον τὸ χρήσιμον. Καὶ οὕτως ἀνταποδόσεως λόγῳ ἡμεῖς μὲν καὶ ψωμίζομεν, καὶ ποτίζομεν, καὶ ἀμφιέννυμεν ἐκείνους καὶ ὀλίγα καὶ βραχέος λόγου άξια καὶ ἐν σωματικῇ βραχύτητι θορώμενα· ἐκεῖναι δὲ ἡμῖν ἀλλάττονται μὲν, καὶ και και

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO IV. nummuli argentei aut oboli ærei,quod ipsis dedimus,loco thesauros nostros largiter augmentando. Deus enim, cujus immensæ sunt divitiæ, id quod fratribus donavimus, cum usura nobis restituit. Pater enim est isque omnium patrum summus qui non vult nos rebus propriis nos spoliantes, in illorum eas commodum vertere,ita ut illi per inopiam nostram ditescant.Quod enim dedimus, cum usura reddit, et ubi in parvis fideles nos expertus est,super majora nos ponit, et tantum abest ut nostrarum rerum jacturam faciamus, ut meliora eaque innumera redipiscamur. ὅσα ἔλαχον, εἰς πολλαπλάσιον, τόκους προσεπιτι- mentem, ut fas est, justo pondere metiuntur; θέντες διὰ τὸν αὐτοὺς ἐγγυώμενον ἀπειροτάλαντον οἰκοδεσπότην, ὃς ἐλεουμένου πτωχοῦ εἰς οἰκεῖον δάσ νειον ἐγγράφει τὸν ἔλεον· προσεπιβάλλουσι δὲ τοῖς πρὸς αἴσθησιν καὶ τὰ νοούμενα. Καὶ μὴν πρὸς τού τοις θησαυρούς πληθύνεσθαι οἱ αὐτοὶ ποιοῦσιν ἡμῖν, ὅτε καὶ μικρὸν ἀργυρίδιον ἢ ἀλλὰ χαλκίον ὀβολοῦ αὐτοῖς ἐνδαψιλευόμεθα. Χρηματιζόμεθα γὰρ ἐκ τοῦ παμπλουσίου Θεοῦ, ὅτε καὶ τοιοῦτόν τι τοῖς ἀδελφοῖς πορίζομεν. Πατὴρ γάρ ἐστι, καὶ πατέρων πάντων ὕπατος, καὶ οὐκ ἀνέχεται, δι' αὐτὸν ἀποπλουτεῖν ἡμᾶς τοῖς ἀδελφοῖς, καὶ πενίᾳ τῇ καθ᾿ ἡμᾶς τὴν ἐκείνων ἐκθεραπεύεσθαι· ἀλλά τι διδόντες, πλεῖον ἀντιλαμβάνομεν. Μάλιστα μὲν οὖν ἐπὶ ὀλίγα πιστοὶ τλοῦμεν, ἅμα ἐπεισρέει τὰ κρείττονα, καὶ αὐτὰ εἰς μυριοπλάσιον. ιζ. Καὶ ἰδοὺ, μεθώδευσα νηστείαν ὑμῖν καὶ ἔνδειαν, τρυφῆς αἰτίαν καὶ πλουτισμοῦ, ἵνα μὴ μόνον præscribendo,divitiarum acquirendarum vobis viam σάββατα τρυφερὰ λέγοιτο, ἀλλὰ καὶ νήστευμα τοῦ το τρυφηλόν, ίσχνανσις λιπαίνουσα, κένωσις πλήθουσα, ἔνδεια πλουτοποιός. ιη'. Ινα δὲ καὶ ἄλλως ἐπιβαλοῦμεν τοῖς αὐτοῖς, ἡ τοιαύτη νηστεία δοκεῖ μὲν τοῖς ἁπλοϊκῶς θεωροῦσιν ἐνιαῖον καλὸν εἶναι, καὶ οὕτως εὐπερίληπτον, ἢ εὐπερίγραπτον. Τὸ δ' ἄλλως ἔχει πρὸς ἀληθείας ἀκρίβειαν. Μια γὰρ ταύτῃ θεοφυτεύτῳ ῥίζῃ καὶ ἐνὶ τού τῷ εὐγενεῖ πρέμνῳ κλάδοι μυρίοι ἐπανατέλλουσι σπουδαῖοι, καρποὺς ἀρετῶν ὅλων προϊσχόμενοι, καὶ τελειοῦντες εἰς ψυχικὴν ἀπόλαυσιν. Αὐτίκα ὁ οὕτω νηστευτικὸς ἄνθρωπος ἀγάπην πρὸ τῶν ἄλλων ἠσκημένος ἐκφαίνεται, καὶ φιλάδελφος είναι διαζωγρα φεῖται (μὴ τοιοῦτος γὰρ ὢν, οὐκ ἂν ἐλεήσῃ)· πρὸ δέ γε τούτου θεωρεῖται φιλόθεος. Τὰ γὰρ τοῦ Θεοῦ τοῖς τοῦ Θεοῦ ἀπονέμει, τὸ δ᾽ ἀκριβὲς εἰπεῖν, αὐτῷ Θεῷ, τῷ ἀποφηναμένῳ, «πᾶν, ὅπερ ἂν ἐνὶ τῶν τοιούτων ἐλαχίστων καὶ ἀδελφῶν καὶ δούλων ποιῆται, αὐτῷ ποιεῖσθαι.» Εν δούλους μὲν ἡμετέρους οἱ ἐφήμεροι δεσπόται οὐκ ἀξιοῦμεν πεκουλιάζεσθαι, ἀλλ᾽ ἡμῖν αὐτοῖς τὰ σφίσιν ὑπάρχοντα ἐπιγράφειν ὁρίζομεν, καν μυρία ἔχοιεν· ὁ δὲ μέγιστος οἰκοδε σπότης Θεὸς οὐκ ἀξιοῖ τοῦτο δικαίως ἀφ' ἑαυτοῦ, καὶ οὐ δι᾽ ἑαυτὸν, οὐπέρ ἐστιν ἡ γῆ καὶ ἅπαν τὸ κατ' αὐτὴν πλήρωμα, δι' ἡμᾶς δὲ, ἵνα πιστοὶ ὄνα τες καὶ αὐτῷ ἀνατιθέντες ἡμᾶς τε καὶ πάντα τὰ καθ᾿ ἡμᾶς, ἀγαπώμεθα, ὡς καὶ εὐγνώμονες καὶ πίο στιν ἔχοντες καὶ Δεσπότου ἄξιοι, καὶ θετοὶ αὐτῷ υἱοὶ καὶ θεοί; ιθ'· 'Αγάπη τε οὖν οὕτω τελεία παραπέφυκε τῇ τοιαὐτῇ νηστείᾳ, ἣν ἀγάπην πολλάκις ἐθεατρίσαμεν, σεμνύναντες πομπικώτερον καὶ λαμπρότης ἀγγελική, πρὸς δὲ μίμησιν καὶ θεϊκή. Ὁ γὰρ ἐν τῷ, ὡς ἐβρέθη, νηστεύειν ἀποφορτιζόμενος τὰ περιττὰ, καὶ ῶν οὐδὲν οὐδόλως ὄφελος, ύπερθεν γῆς φέρεσθαι γνωματεύεται, καὶ οὐδὲν προσήκειν αὐτῇ, οἷς οὐδε νἱ τῶν γηίνων ἐνίσχεται, ἀλλὰ πάντα κάτω ἀφιεὶς τῶν ἀνωτάτω γίνεται. Ἐὰν δὲ τοῦτο, πάντως καὶ ἀντὶ σωματικοῦ θεωρητικὸς ἀπεκβαίνει, ὡς ἀντὶ φανέντες, ἐπὶ πολλῶν καθιστάμεθα· καὶ ἅμα ἐξαν 17. Hinc apparet quod jejunium et abstinentiam monstravi; et quod non solum de lautis sabbatis, sod de splendidis jejuniis et de materie pingui et inanitione superflua ac de inopia quæ divites facit sermo justus esse poterit. 18. Eamdem deinceps quæstionem alio quodam modo explanaturi dicimus quod si jejunium iis qui rem simplici obtutu complectuntur singulare quidpiam,indefinitum atque illimitatum esse videtur, quod quidem stricte veritati repugnat.Ex una enim hac radice a Deo plantata et ex hac stipite nobili sexcenti assurgunt rami, virtutum fructus omnium exhibentes et in spiritalem fruitionen læte abeuntes. Confestim igitur homo jejunus, quo diximus modo, charitatis egregia edet specimina et fratrum se amantem præstabit (quod si non esset, misericors nunquam foret), sed Dei quoque inprimis amicus esse apparebit. Quæ enim Dei sunt, Deo reddit qui dixit: «Quodcunque minimo ex istis fratribus et servis facitis, mihi ipsi feceritis 2. Non enim servos, quorum pro tempore domini sumus, mercede defraudare in animo habemus, aut ea quæ ipsorum sunt in commodum nostrum vertere intendimus, licet maximi sint momenti. Deus enim omium quæ exsistunt moderator talia respuit, cujus est terra ejusque plenitudo. contra vult ut fideles et submissi nos invicem amemus sincero corde ei fide inconcussa, ita ut Domino digni filii adoptionis, imo dii evadamus. 19. Tali jejunio charitatis adhæret qualem sæpe cum pompa, splendore angelico et more Deo digno in scena produximus. Qui enim, ut dictum est, per jejunium quod superfluum est, et quibus opus non habet abrogat. rebus terrestribus superiorem se annuntiat, et iis quæ infra sunt omissis ad ea quæ desursum sunt tendit. Quæ si ita se habent, idem ex homine mundano spiritualis evadet; totum enim se, vana terrestri vita omissa,contemplationi se dedet,quo fit veluti, ut nomen ipsum indicat, Deus in

β essentia sua ab eo comprehendatur. Et quid sane πράξεως τῆς περὶ βίον εἰς θεωρίαν τὴν ὄντως μεταaliud homo prudens et qui ad meliora Bese τιθέμενος, δι᾿ ἧς ὡς καὶ τὸ τοῦ ὀνόματος ἔτυμον δηaccingit faciet, nisi ut a vitæ tumultu liberatus et λοῖ, Θεὸς ὁρᾶται καταλαμβανόμενος. Τί γὰρ ἂν καὶ parum curans futilia, bona opera perficiat et rebus ποιήσῃ ἄλλο ἄνθρωπος ἔμφρων, καθάπαξ ἑαυτὸν παhonestis quas cognoverit studeat? Idem quoque ρασκευασάμενος, ἔξω βιωτικῆς εἶναι τύρβης, καὶ μὴ non statuarum more junctis manibus manducabit, πονεῖσθαι περὶ τὰ βραχέος ἄξια λόγου, ἢ πάντως aut disjunctis,inertiam quæ animalia bruta decet, γενήσεται ἄλλου έργου κρείττονος, καὶ περινοήσε simulando hominem se nuntietur; imo ratione ται τὸ κάλλιον ἐπιλέξασθαι; Καὶ οὐ συναγαγών τω salva talibus clientibus habita (fratribus au- χεῖρε καθεδεῖται, ὡς οἷον ἄγαλμα, ἢ ἀνακλινάμενος, tem conservis pauperibus inquam) sacrificia præ- ἀργίαν ἀλόγοις πρέπουσαν ἀναλήψεται, καὶ τὸν ἄνstabit. Illi enim sponte current et vivent, op- θρωπον οὕτω ψεύσεται· ἀλλὰ κατὰ λόγου εἰρμοῦ tima quæque in eum conferent; ipse autem rebus ἐοικότα ἐπιτρόποις τοιούτοις (τοὺς ἀδελφοὺς δὲ κάν se dignioribus studebit utpote homo spectatæ vir- ταῦθα καὶ συνδούλους πένητας λέγω) τὰ καθ᾽ ἐπιtutis et qui rebus indecoris operam navare de τὸν ἀναθείς, οἳ καὶ αὐτοὶ ἔρψονται, καὶ ἐνδύσονται, dignatur. Artificum idem honoris cupidorum, καὶ οὕτω ζήσουσι, καὶ αὐτῷ δὲ τὰ κρείττω πορίσονimo operariorum vulgarium exemplum sequetur, ται, αὐτὸς ἄλλο τι μεταχειριεῖται προσφυέστερον qui ex artificiis fortunam et nomen adepti, ma- ἑαυτῷ, ὡς ἤδη ἐνδόξῳ καὶ μεγάλῳ ἀνθρώπῳ καὶ μὴ quum opera se ditarunt, postea vero altos spi- πρέποντι ταπεινοῖς ἐντρίβεσθαι πράγμασι. Καὶ μι· ritus sumpserunt et arte cui divitias suas debent μήσεται φιλοτίμους τεχνίτας, ὧν καὶ βαναύσους in contemptu habita, rerum acquisitarum jac- ἔστιν οὓς ἴδοι τις ἂν, οἳ ἐκ τῶν κατὰ τέχνην ἔλα tura facta nihilominus solem ipsum aspernantur, γων ἱκανὰ πορισαμενοι, καὶ ὡς οἷον ἐλλαμφθέντες, atque instrumenta prius salutaria in fumo et οἷς χρηματισάμενοι πλοῦτον πολύν περιέθεντο, τοῦ clavo, potius vero in caligine suspendunt. Dum λοιποῦ ὑπέρφρονες ἀναβαίνουσι καὶ τῆς θρεψαμένης autem limum suum non simplici, sed aureo co- πλουτοποιοῦ τέχνης ὥς τινος ἀχρείου καταχρεμψά lore tingunt et capiti pulchritudinem cœlestem μενοι, καὶ, ἐξαθερίσαντες τὸν ἐκεῖθεν καὶ εἰσέτι που induunt, quæ autem supra eam exsistunt alio quo- ρισμὸν, καὶ, ὃ δὴ λέγεται, τὸν ἥλιον περιφρονήdam modo exornant, antiquum artificem abjurant σαντες, ὑπὲρ καπνοῦ μὲν ἢ πασσάλου, τὰ πλείω et regium morem amplectuntur. Dum enim vitam δὲ καὶ ὑπὸ σκότῳ τα πρώην φίλα τιθέασιν τὰ puriorem sequi instituunt, reges esse coeperunt. ὄργανα· ἐσκευακότες δὲ τὸν κατ᾿ αὐτοὺς πηλὸν εἰς ἐπίχρωσιν οὐχ ἁπλῶς λάμπουσαν, ἀλλὰ καὶ ἐπίχρυσον, καὶ τὴν μὲν κεφαλὴν ὡς εἰς οὐρανοῦ κάλλος εὐθεείσαντες, τὰ δὲ ὑπ' αὐτὴν ἕτερον τρόπον ἐξωραΐσαντες, τὸν μὲν πάλαι τεχνίτην ἐξόμνυνται, εἰς δὲ τὰ βασίλεια παραβύσαντες ἑαυτούς· οἵ γε καθαρειότερον ἐλόμενοι ζῇν, οἱ πολλοὶ καὶ βασιλικοὶ ἀποβαίνουσι. 20. Cum igitur qui religiose jejunat aliorum exemplum sequitur et nullam rerum vulgarium curam gerere, unam vero eamque præcipuum amplecti, quam suunmue Deus amat, apud se statuit, idem quæcumque ad vitæ severitatem spectant abjurabit, iis solis studens, quorum operationis beneficio bonam quam elegit partem non amittet. Fieri enim non potest ut homo, nec ubi summum virtutis fastigium attigerit, his presertim temporibus, vitæ turbarum saltem aliquatenus particeps esse desinat. Prorsus enim, ut facile cerni potest, glebæ adhæremus, non reptilium tantummodo ad instar repentes, neque subterranei et cæci uti talpa tellurem fodientes: sed etiam super terra vivere et rectis pedibus incedere recusantes, ne ipsi quidem arti valedicere satagimus, cujus ope res nefarias operamur et rebus mundanis coelestes posthabemus. 21. Quocirca qui,ut supra dictum est, imitatoris partes amplectitur, et facit ut ii qui artium loco regios mores sectantur et pro regibus haberi gestiunt quia auctoritatem regiam artificis humili conditioni præferunt, ut, quod mirum non est, in Dei manibus, dum vivit, erit, quo in statu et desideκ'. Καὶ οὕτω πρὸς μίμησιν ὁ ὑψίνους νηστευτής ἑαυτὸν ἀποξέσας, καὶ καθάπαξ κυρώσας παρ' ἑαυ τῷ, μὴ τυρβάζειν περὶ πολλὰς καὶ χυδαίας πράξεις ἀλλὰ μιᾶς εἶναι τῆς κορυφαίας, καὶ ἦν ὁ παμβασι λεὺς φιλεῖ Θεός, ἅπαν μὲν ἄλλο σεμνὸν βιώσιμο ἀπομόσεται κατά γε τὸ ἐγχωροῦν, ἐπιλέγδην κρίνα ἐκείνων εἶναι καὶ μόνον, ὧν ἐνεργουμένων οὐδὲ τῆ ἀγαθῆς μερίδος ἀφαίρεσιν πείσεται· ὅτι μηδὲ ἔστι ἀνθρώπῳ, οὐδ᾽ εἴπερ εἰς ἄκρον ἀρετῆς ὑπερελάσει καὶ μάλιστα ἐν τοῖς ἄρτι, μὴ καὶ βίου τυραστικο μετέχειν ἐφοποσονοῦν. Πάνυ γὰρ, ὡς βλέπομεν, τ γῇ προστετήκαμεν, οὐχ ἔρποντες μόνον διὰ τῶν αὐτῆς, ἀλλὰ τὰ πολλὰ καὶ ἱλυσπώμενοι· μήποτε καὶ ὑπόγαιοι, ἀκολούθως δὲ καὶ τυφλοί, κατὰ τοῦ ἀσπάλακας, τὰ κατὰ γῆς ὀχλοῦντες καὶ ὑπορύσσο τες, καὶ μὴ ὅτι γε υπέργειοι μὴ σπεύδοντες εἶναι ἀλλὰ καὶ τὸ εἰς ὀρθὸν βαδίζειν ἀπαναινόμενοι, κ τῆς συνήθους τέχνης οὐκ ἐθέλοντες ἀφίστασθα καθ᾿ ἣν τεχνώμεθα τὰ μὴ πρέποντα, τιμώμενοι π τῶν ἀνωτάτων τὰ γήϊνα. κα΄. Τέως δ' οὖν δ, ὡς προεκτέθειται, μιμεῖσθαι προθέμενος τοὺς ἀπὸ τεχνῶν εἰς τὰ βασίλεια παρ κύπτοντας, καὶ προελομένους, βασιλέα κύριον Επι· γράφεσθαι, καὶ τὸ τοιοῦτον ὕψος προθεμένους της τεχνικῆς ὑποπτώσεως, ἔσται καὶ αὐτὸς, εἰ καὶ τοῦ βίου (πῶς γὰρ οὔς) ὁ ἔτι ἐν βίῳ ἀλλὰ τὸ πλεῖον

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO IV. desperans vere Nazarenis concedet. Eum enim angeli in sublime volandi facultatem edocuerunt viamque ad Deum ipsum volatu perveniendi ei monstrarunt. Sed cæteri quoque mortales qui Dei memores et cultores exstitere, pari modo sursum tollentur, in quantum fieri poterit. Alioquin idem felici suo statu fruetur, terram quidem calcando et terrestria opera peragendo, nullius tamen peccati reus,aut restaurationi obnoxius secundum res humanas, nedum ad similitudinem Dei provectus. Bona autem opera perficiet, mundum sibi ingenitum ab omni perversitate purgans et talem constituens ut dignus fieret qui in Dei horto plantaretur et in Dei manibus repositus vere homo fieret. Quod nobis contigit si,quotquot sumus, rebus nefandis valedicimus; quæ quia naturæ consentaneæ sunt, hominibus rite excolendis, perficiendis ac servandis inserviunt. τοῦ παμβασιλέως Θεοῦ· καὶ ποθήσας ἐκεῖνον, τὸ μὲν rio virtutis sublime exercitium et altum fastigium κατ᾿ ἀρετὴν μετάρσιον, καὶ τὸ οὕτως ἐγγυτάτω πρὸς ἐκείνῳ διὰ θεωρίας εἶναι ἀεὶ, ἀφήσει τοῖς ἀληθῶς Ναζιραίοις, ὃν ἐτάξαντο ἐπὶ ἀγγέλων τὸ οὕτω πέτεσθαι ὑψηλὰ, ὑφ' ὧν ἀγγέλων καὶ ἐκεῖνοι αἴρον ται ὑψοῦ εἰς Θεόν. Καὶ οἱ λοιποὶ δὲ τῆς γῆς μὲν ἄνθρωποι, Θεοῦ δὲ μὴ ἐκλανθανόμενοι, ὁμοίως μεταρ σιοῦνται, εἰς ὅσον ἔξεστιν· αὐτὸς δὲ ἄλλως ἐνευθη νήσει τῷ τοιούτῳ καλῷ, γῆν μὲν τρίβων, καὶ γῆς ἔργα ποιῶν, οὐκ ἐφέρματα μέντοι, καὶ οἷα μεταποιεῖν αὐτὸν — δεινὸν μὲν, εἰ καὶ εἰς αὐτόχρημα γῆν, μήποτε δὲ καὶ εἰς ὁμοιότητα δαίμονος. Ανύσει δὲ τὸ μὴ ἐφάρματον, καθαίρων τὴν ἐν αὐτῷ γῆν ἁπά σης φαυλότητος, καὶ τοιαύτην ἀποκαθιστῶν, οἵαν ἀξίαν εἶναι Θεῷ κηπεύεσθαι, τὸ δὲ μέγιστον εἰπεῖν. ἀξιοῦσθαι εἰς χεῖρας Θεοῦ κεῖσθαι, καὶ εἰς ἀνθρω- η που πλάττεσθαι· εἰπεῖν δὲ ἄλλως εἰς τὸ σαφέστερον, εἴπερ ἑαυτὸν ἕκαστος ἀποκαθαίρομεν τῶν ὅσα οὐκ ἔστιν εἰπεῖν, ὅτι συντελοῦσιν εἰς φύσιν, οὔτε μὴν συνιττῶσι τὴν πλάσιν καὶ τὴν ἀνθρωπίνην σύνο θεσιν, ἤ ἀπαρτίζουσιν, ἤ περισώζουσιν. κβ'. Οἷόν τι λέγω· Δέδοταί σοι. ὦ οὗτος. ὀφθαλμον συζυγία. Βλέπε οὖν ἀκωλύτως· ἀλλὰ μὴ παρά βλεπε, τὰ πολλὰ δὲ καὶ κάμμυε. Η γὰρ οὐ παραγω γέλλειν δοκεὶ τοῦτο καὶ ἡ φύσις αὐτὴ, ἐπιτάξασα τοῖς βλεφάροις καταβαίνειν τε καὶ ἀναβαίνειν συ χνά, οὐ μόνον, ἵνα οὕτὼς ἡ λεπτοτάτη ἐπιπολὴ τῆς τε κόρης καὶ τῆς πέριξ χώρας τεγγομένη, μένῃ ἀξήραντος, καὶ μὴ βλάπτοιτο ἡ ὄψις στεγανουμένη κραυρότερον· ἀλλὰ καὶ εἰς μυστήριον συμβολικόν τοῦ χρῆναι τὸν ὀφθαλμὸν μὴ ἀεὶ Χασμᾶσθαι ἀνεῳγότα, καθὰ λέοντος καὶ λαγῳοῦ περιᾴδεται, καὶ εἴ τινος ἄλλου τοιούτου τὸ ἀτενὲς κατηγορεῖται τῆς ὄψεως· ἀλλά ποτε καὶ ἑκοντῇ τρόπῳ κατασφαλίζεσθαι πύλης δίκην, μή τις κλέπτης λογισμός παρεισοὺς ληστρικώτερον, οὐχ ὑποκλέψῃ ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ αφαρπάσῃ τὸν θεόθεν τῆς ψυχῆς θησαυρόν· ὃς καὶ διὰ θύρας ταύτης εἰσοδιάζεται πληθυνόμενος, ὅτε σωφρόνως οἱ τοῦ κατὰ σῶμα οἴκου δεσπόται διάγομεν· οὗ ὁ Θεὸς οἰκοδόμος πεφιλοσόφηται; Καὶ ἔστιν ὁρᾶν μὲν ἡμᾶς, ὡς ὁ Θεὸς ἐπιθυμεῖ, ὁπηνίκα λεῖα βλέπου μεν, ταὐτὸν δ᾽ εἰπεῖν, πρὸς εὐθύτητα, ἦν οὐκ ἔχουσιν οἱ, καθά τις ἂν δριμέως εἴποι, στράβωνες. Εὐ θύτητα δέ φαμεν τὴν ἐπὶ παντὸς τοῦ κατὰ πνεῦμα νοουμένου σωματικοῦ μορίου ἀῤῥέμβαστον πρόοδον καὶ ἰθυτενῶς τοξεύουσαν κατὰ σκοποῦ, ὁποίαν οὐ μόνον ὀφθαλμὸς ἔχειν ἐπαινεῖται, οὐδὲ ποῦς, ὃς ἐπαινεῖται ἱστάμενος ἐν τῇ κατὰ Θεὸν εὐθύτητι, οὐ δὲ καρδία, ἦν τοῖς ἔχουσιν ἀγαθύνει ὁ Κύριος, κατὰ τὸν ἱερῶς ψάλλοντα, ἀλλὰ πρὸ πάντων καὶ ἐπὶ πᾶς σιν ὁ τοῖς τοιούτοις ἐπιστατῶν νοῦς καὶ προβαλλόμενος τὸν εὐθύφρονα, ὃς οὔτε παραβλέπει στραβίζων, οὐ μὴν οὐδ' ἄλλον τινὰ τρόπον, καθ᾿ ὃν λέγοιτο ἂν παραβλώψ. 22. Bxempli gratia, datum tibi, sodes, est oculorum par.His utere sine obstaculo, nec tamen obliqua tuere, sape autem claude eos. Natura enim psa hoc facere palpebris præscribit ut sursum að deorsum moveantur,non tantum ut pupillæ superficies sublilissima humefacta siccetur, et ut ne vultus nimis astrictus lædatur. Sed et ob mysterium symbolicum oculus non debet aperto orbe hiare,nt leo aut lepus aliave animalia faciunt, sed sicut porta concludi, ne cogitatio male fida latronum more intrans divinum animæ thesaurum suffuretur; qui quidem abundantar ingreditur, quando domum, corpus nostrum dico, prudenter incolimus,cujus adificator Deus a philosophis celebratur. Sumus autem tales, quales nos vult Deus, quando rectum oculis obtutum demandamus, iḍ„ quod facere luscis haud est licitum. Istam autem oculi rectitudinem intelligimus continuum processum corporis a spiritu directi; semper enim scopum visit, quod facere non potest oculus, non pes qui omne tulit punctum ubi rectitudini divinæ insistit,neque cor,quod Deus, secundum Psalmistam, dirigit; maxime autem mens, omnium horum moderatrix, et quæ eum qui sapit gubernat, siquidem minime lusca aut torva est. κγ'. Χρὴ γάρ τινα ἔλεων ἐνορᾷν μετὰ διακρίσεως 23. Oportet enim discrimen agere benevolum in Θείας, καὶ ἅμα τὸ πολυσχιδὲς παραβλέπειν ἀπεῖναι τοῦ οὕτω βλέποντος. Εἰ δὲ καί τινι πρόκεινται ὁρατὰ, οἷς προβεβλημένοις οὐ θέμις ἐμβλέπειν τὸν σώφρονα, ὁ δὲ τηνικαῦτα κατακύπτων ἀποστρέψει τὴν ὄρασιν, μὴ καὶ δραξάμενον τὸ ὀπτικὸν ἅμα καθΕλκυση τὸν ὅλον ἄνθρωπον, ὅσα και τι σχοινίον βίο αιον, ἐκ τοῦ κατὰ Θεὸν ὕψους, καὶ ὑποβιβάσῃ πρὸς ἀπωλείας τάρταρον· τότε δὴ κατέμυσεν ὁ τοιοῦτος, his rebus,easque oculo irretorto contemplari. Quod si homo cordatus in res turpes inciderit, oculos verecunde avertet, ne cum oculis totum hominem perdat funditus, rumpens vincula, quibus Deo adhæret, ita ut in tartarum præceps cadat. Tum enim e cæcitate ad visum redit, et Scripturæ sacræ non incurrit vituperium cæcos olim cum lidibrio reprehendentis. Æquo etenim oculo res contem-

EUSTATH|| THESSALONICENSIS METROPOLITÆ platur, et ei placet qui in abscondito videt et pro- καὶ βλέπων βλέπει, καὶ οὐ μὴ ἴδῃ ἄλλον palam reddit altero autem claro oculo modo videt, modo non videt. ἤπερ ἡ ἁγιωτάτη Γραφὴ ἔσκωψε τοὺς πάλαι διορατικούς. Βλέπει γὰρ ὅμματι τῷ και καὶ φιλουμένῳ ὑπὸ τοῦ ἐν κρυπτῷ βλέποντος καὶ ἀποδιδόντος ἐν φανερῷ· τῷ δὲ λοιπῷ καὶ 1 ὀφθαλμῷ πῆ μέν βλέπει, πῆ δὲ οὐδαμῶς. κδ'. Εστι δὲ, ὅ λέγω, μυστήριον φύσεως, λοῖς παρατετηρημένον, ἀλλ᾽ ἢ ὅσοι ἐμβαί Ἔχει δέ πως οὕτω τὸ πρᾶγμα. Τὸ ὀπτικ διαπεπταμένον εἰς πλάτος, καὶ διαθέον καὶ μήκιστον, ἐφικνεῖται μὲν πολλῶν, καί ποτε λῶν ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ πάνυ πολλῶν. Οὐ μὴν τα ἐκεῖνα ὁμοίως ὁρᾷ, καὶ τὴν ἐκείνων γν εἴδησιν ἐπίσης ἀπομάττεται· ἀλλ᾽ ὅτε στηρ τινος ἑνὸς μόνου, καὶ ἀτενῶς ἐπιστήσει, α τὸ ὀπτικὸν, ὡς ἐκεῖνο καὶ μόνον ἐξακριβώ τότε δὴ γνώσεται ὁ συνετὸς θεατής διαφορά ματος καὶ κλέμματος. Ὅποι γὰρ ὁ κῶνος τικοῦ πνεύματος τὸ κατ᾽ αὐτὸν ὀξὺ βαλών σει, καὶ ἄψεται τοῦ ὑποκειμένου πρὸς δρασ να ακριβοί και διευκρινεῖ καὶ εὐστόχως θμεύει τῇ κατὰ νοῦν ὁράσει τῇ κριτικῇ. Το ριξ οὐχ οὕτω πρὸς ἀκρίβειαν ἄπτεται, ὡς να λεπτοτομῆσαι καὶ παραπέμψαι εἰς κρ ἔσω, εἰ μὴ ἀποσταίη ἐκείνου παρενεχθεὶς ὁ καὶ εἰς ἕτερον σῶμα φυσάμενος δράσει τὸ Καὶ τοῦτο ἐπὶ πάντων τῶν τοιούτων πανάλη τω δὴ οὖν καὶ ὁ διακριτικῶς βλέπων νηστε τι θεατὸν ἐφελκύσεται αὐτὸν οὐ πρὸς θαῦμα νον, ἀλλά τι καὶ πρὸς εὐπάθειαν, μὴ στηρ ἐκεῖνο περιεργότερον, ἀποστενώσας, καὶ 24. Est autem quod dico naturæ mysterium,non ab omnibus observatum, sed ab iis duntaxat qui profunda scrutari didicerunt. Est autem res hujusmodi. Ubi flumen visibile in planum descendit ac longe lateque patere cœpit,multis, imo plurimis in cursu suo occurrit.Non tamen illa uno obtutu videt,et eorum cognitionem sibi vindicat; sed ubi uni certaque rei continenter insistit,quo tendit,id attinget; tunc observator strenuus oculorum ac frandis differentiam videbit. Ubi enim spiritus visibilis conus telum suum figet et rem visibilem attinget, item judicii ope certam illam ac stabilem sistet. Ea autem qui circumcirca sunt minus accurate tanget, quare ea rite definire et dijudicare non poterit, nisi cono duce in alio quoquam corpore idem perficiat. Et hoc quidem in omnibus similibus verum esse patet. Atqui sio etiam jejunator qui quæ videt discernit, uti res conspecta non tantum ejus admirationem, sed voluptatem quoque movet, caveat ne illi nimio plus insistat, et quod videt nimis urgeat, ut eo magis animo inculcet; contracto autem sensu visionis majus sibi spatium creabit et, oculis clausis, affectum minus afficiet lædendo. Istiusmodi autem homo,ut jam vidimus, plus minusve videbit; videbit enim ut Deus prescribit, aut non videbit, sicut adversarius. εἰπεῖν παροξύνας τὸ ὀπτικὸν, μηδὲ ἀκριβωσάσθω, ὡς ἐμβαθύνθι αὐτὸ προκύψαν εἰς ψυχήν· δὲ τὴν περίεργον ὄψιν, διαχεάτω αὐτὴν ἄλλως, καὶ πλατυνάτω, καὶ οὕτω κλείσει τὴν ἐμπαθὴ καὶ οὐ πορνεύσει κατ᾿ αὐτῆς τὸ παθητιεκόν. Καὶ ἔσται ὁ τοιοῦτος ἄνρθωπος, ὡς προτεθεώρη βλέπων καὶ μὴ βλέπων· βλέπων, ὡς ἐθέλει, καὶ ὡς ἔταξεν ὁ Θεός· μὴ βλέπων, ὡς πραγμ ὁ ἀντικείμενος. 25.Jam vero alium aliquem procedendi modum investigemus. Proponatur jejunatori opus aliquid arduum quod ad intellectum aut meram vitam perțineat, quod quidem puris oculis lustret, ut natura vult, et a cæteris spectaculis se avertat; ex hoc enim oculus ad id quod dicet convertitur. Hac igitur ratione visus rite componitur et nunquam peccat; et hæc est vera ratio res naturales contuendi. Hinc quoque, ut a cæteris abstrahamus animum, olfactum pariter dirigemus odores jucundos suaveolentibus verbi coelestis apostolis attribuendo, et quorum odorum præparatio longum exigitstudium, quod quidem alio tempore fecimus. Sed auditui quoque rectitudinem dabit, ut vult Deus qui aurem plasmavit, almus conditor, qui omnia quæ aurium castitati nociva sunt, expellere vult, et qui omne vaniloquium detestatur quo protolastus homo Paradisum, id est patriam, exsul relinquere coactus est. Idem etiam gustum ordinabit, ne eo, quo fas non est, tendat, et sic contaminatus Dei justitiam annuntiare jam non dignus sit, utpote humidis corporibus et vitiis animæ in perniciem delapsus. Sic is quoque qui in exsilio degit condemnationem spernit, quam diabolus, hine nomen nactus κε. Καὶ μὴν ἐνταῦθα καὶ ἄλλη μεθόδευ τέχ· Προτειθείσθω τῷ νηστεύοντι ἔργον σ εἴτε καταμόνας ἐλλόγιμον, εἴτε καὶ ἄλλως καὶ ἀφοράτω εἰς ἐκεῖνοεμετὰ βλέμματος θ ὡς ἡ φύσις ὥρισε, παντὸς δὲ λοιποῦ θεάμ στάσθω· καὶ οὕτω ῥυθμίζοιτ' ἂν ὁ ὀφθαλμ δέοντα. Τοιοῦτον ἡ κατὰ τὴν ὅρασιν ἀγα δεία· οὕτω συντελεῖται τὸ κατ᾽ αὐτῆν ἀναμ τοῦτο τὴν θεωρητικὴν ἀρετὴν τῷ καθ᾿ ἡ παρεισήγαγεν. Εντεῦθεν δὲ, ἵνα μὴ καὶ τοῦ ὡσαύτως ἐπεξέλθωμεν, καὶ τὴν ὅσφρησιν ἐ ταί τις, εἰσκρίνων εὐωδίας ἀρεσκούσας ἐπουρανίου λόγου, μυρεψοῖς ἀποστόλοις, διασκευάζειν λόγου μακροῦ χρεία (καὶ ἄλλο αὐτὸ ἕτερος ἡμᾶς καιρὸς ἀπεσχόλησε)· καὶ τ δὲ καταρτίσει, ὡς φιλεῖ Θεὸς, ὁ φυτεύσας τ ἀγαθὸς φυτουργός, ὃς καὶ τὰ λοιπὰ μὲν τῆς ἀκοῆς ἐξωθεῖν ἀκούσματα βούλεται, κα θυρον δὲ ὡς μάλιστα φαυλολογίαν ἐκκρούετ ὁ προπάτωρ της κατὰ τὸν παράδεισον πατρ ριστος. Κατακεράσει δὲ πάντως ὁ αὐτὸς γεῦσιν εἰς ἀπρόσιτον, ἵνα μὴ καταῤῥυῇ, τ οὐδέν ἐστι, καὶ οὕτω χρανθεῖσα γένηται ἀ ἐκδιηγεῖσθαι Θεοῦ δικαιώματα, μιανθεῖσα ο

divina carmina,quæ solemniter cantata auditorum animos demulcent et ipsum cantorem delectant, et qui cantum ad magnum Davidem refert. Sed bona quoque doctrina, quæ inde emergit, in similem sanctificationem desinit. IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO IV. τοις σωματικωτέροις καὶ ἐγχύμοις, ὅσον τοῖς άσω- in eum contulit. Sanctificabunt vero eam quoque μάτοις φαυλότησιν· ὁποία καὶ ἡ τῆς διαβολῆς, ἣν ὁ ἐνδιαθέτως φεύγων ἡγίασται, καταπτύων αὐτῆς, εἰ γε οὕτω ταύτην ᾠκειώσατο φιλήσας ὁ ἀντικείμενος. ὡς καὶ ἀπ' αὐτῆς παρωνυμεῖσθαι εἰς διάβολον. Αγιασουσι δὲ αὐτὴν καὶ μέλη θεῖα, ἐκεῖθεν ἐξηχούμενα, καὶ τοὺς ἀκροωμένους θέλγοντα, οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ τὴν αὐτοῦ ἐκείνου ψυχὴν τοῦ ψάλλοντος, καὶ τῷ μεγάλῳ Δαυΐδ τὴν καλὴν ἀοιδὴν συναναβαλλομένου. Καὶ διδασκαλία δὲ ἀγαθὴ ἐκεῖθεν ἐκκύπτουσα, εἰς ἀγιασμὸν ὅμοιον ἀποτελευτᾷ. κς'. Εστι δὲ καλὸν στόματος ἔργον καὶ ἡ ἐκεῖ- 26. Pulchrum porro oris opus est laudatio et θεν εὐλογία καὶ τὸ ἀβλάσφημον. Εἰς τὸ καθόλου γὰρ oratio benevola.Instrumenti enim egregii et invenἀναδραμεῖν, ὀργάνου παντὸς ἀγαθοῦ ἀγαθὸς, ὥσπερ tor et scopus bonus est, licet animi error per abuὁ εὑρετής, οὕτω καὶ ὁ σκοπὸς, εἰ καὶ φαύλη μοχθη sum operatur. Sic quoque videndi, odorandi atque ρία ψυχῶν ἀχρειοῖ ἐκεῖνα παραχρωμένη, ὡς μὴ audiendi gustandique organa quæ vocibus patefiunt, ἐχρῆν. Οὐκοῦν καὶ τὸ τοῦ βλέπειν ὄργανον, καὶ τὸ a benigno creatore præclara arte instructa sunt. κατ᾿ ὄσφρησιν, καὶ δ δὲ ὑπουργεῖ τοῖς ἀκούσμασι, Quare qui iis utitur ad bonum finem secundum καὶ τὸ εἰς γεῦσιν, ὃ καὶ εἰς λαλιὰν ἀποτέτακται — natura prescriptum, non reprehendit naturam, σοφός τε καὶ ἀγαθὸς ὁ ποιήσας, καὶ αὐτὰ λίαν καλῶς δ sed artificem et auctorem honorat, et ipse bonus ἐπ' ἀγαθῷ πεποίηνται. Καὶ τοίνυν, ὃς μὲν αὐτὰ πεoperarius esse creditur. Qui contra facit, dæmonis ριποιείται σκοπῷ κρείττονι, πρὸς ὃν ἡ φύσις αὐτὰ qui ista in malum convertit, se assimilat, et miniκελευσθεῖςα κατήρτισεν, οὔτε τὴν φύσιν ἐλέγχει, me est bonus Christianus, o benigne Domine! καὶ τὸν δημιουργήσαντα δὲ τεχνίτην τιμᾷ, καὶ αὐτὸς ἀγαθὸς ἐργάτης κρίνεται· ὁ δὲ μὴ οὕτω διατεθειμένος τῷ τὴν παράχρησιν τεκτηναμένῳ δαίμονι ᾠκείωται, ὃ μηδεὶς ἀγαθὸς Χριστιανός, φιλάνθρωπε Κύριε. 27. Utinam vero Deus, qui animum ad justas preces attendit, nobis ista precantibus sit propitius! Ad quatuor autem senseus,videndi, odorandi, audiendi atque gustandi qui, volente Deo omnes ad virtutem tendunt, tangendi quoque quintus accedet, ad opus difficile et per totum corpus «liffusum peragendum; quod quidem aliquibus per duos digitos, medium et indicem, circumscribi posse credunt propter pulsationes gnomonicas, verius autem, propter constructionem primordialem sapienter coaptatam. Ideo nulla sensationum, de quibus agimus, illam effugere poterit, etsi modus alienus circa mutuam contrectationem in iis observetur,fallax quidem, sed qui in affinitatem contrectabilem cadit.Sed et tactus in malum aliquod vertitur, nisi ejus usum ad divinam legem accommodamus. Ut autem in eo judicio ne fallamur regula quam statuimus, utilis erit. Arx enim a natura intra nos fortificata, ut dictum est, munere suo fungetur et res nostras in urbe Dei virtutum ponet, et demonem adversarium impediet quo minus eam oppugnet aut appropinquans turribus coerceat. κζ. Καὶ τοῦτο μὲν οὕτως ἡμῖν ἐν εὐχῇ ὃν εἴη ἐπιτελῶν ῇ τῶν δικαίων εὐχῶν Θεός. Τῶν δέ γε τεσσάρων αἰσθητηρίων, τοῦ ὁρᾶν, τοῦ ὀσφραίνεσθαι, καὶ μὴν ἀκοῆς καὶ γεύσεως, ὁμοίᾳ ἐφόδῳ τετελεσμέ νων εἰς ἀρετὴν, καθὰ προέκκειται, ὑπὸ Θεοῦ, ἐφέψεται καὶ ἡ τῆς ἀφῆς διόρθωσις, τοῦ ἐν ἡμῖν δυσέρτου πράγματος, τοῦ δυσκαταπαλαίστου, τοῦ καθ' ὅλον σῶμα πεπλατυσμένου, τοῦ πολυσπερέος· ὃ πολλοῖς μὲν δόξοι ἂν δυοῖν δακτύλοιν ἄκρως περιγεγράφθαι, τῷ τε μέσῳ καὶ τῷ λιχανῷ διὰ τὸ αὐτοῖς ἀκριβῶς γνωμονικὸν τῶν κατὰ σφυγμούς, άληθῶς δὲ κατὰ τοὺς ἐπιβεβληκότας σοφώτατα, ὅλῃ συνδιήκει τῇ πλάσει, ὡς οἷον ἐγκατεσπαρμένον αὐτῇ. Διόπερ οὐδ᾽ αὐτῶν τῶν ὑπερκειμένων αἰσθήσεων οὐδεμία ταύτην διεκπέφευγεν, εἰ καὶ τρόπος ἐν αὐτοῖς ἑτεροῖος τῆς καθ᾿ ἑκάστην ἐπαφῆς τεθεώρηται, ἀπαφὴς μὲν, ὅμως δὲ πίπτων ὑπὸ συγγένειαν ἀπτικήν. Καὶ ἔστι καὶ ἡ ἀφὴ κακὸν ἄλλο ἐργῶδες, εἰ μή τις καὶ τὴν αὐτῆς χρῆσιν φύσει διακρινεῖ πρὸς νόμον Θεοῦ. Συλλήψεται δὲ ἡμῖν εἰς ὀρθότητα τοιαύτης διακρίσεως ἡ θεωρία, ἣν προανεταξάμεθα. Ἡ γὰρ κατὰ φύσιν ἐν ἡμῖν ἀκρόπολις ἐχυρως έσφαλισμένη, καθὰ δεδίδακται, περιποιήσεται καὶ τὰ ὑπ' αὐτὴν, καὶ εἰς ὅλην πόλιν τοῦ Θεοῦ τῶν δυνάμεων κυρώσει τὰ καθ᾿ ἡμᾶς· καὶ οὐκ ἀφήσει παῤῥησιάζεσθαι κατ' αὐτῆς τὸν πολέμιον δαίμονα, εἰπεῖν δὲ τάληθὲς, οὐδὲ ἔξωθέν ποθεν πολιορκῆσαι, ὅτι μηδὲ πελάσαι αὐτῇ καὶ πυργηρώσασθαι. κή. ᾿Αλλὰ με ὁ λόγος οὗτος (ἀναμεινάτω δὲ βραχύ 28. Sed sermo præsens (aliquid enim spatii aliis τι ὥρας τὰ ἐφεξῆς εἰς μνήμην ήγαγε τῆς ἄρτι ἐν ἡμῖν καταστάσεως καὶ διαθέσεως. Εἴης, Θεὲ ὕψιστε παμβασιλεῦ, κατασφαλιζόμενος, ὡς αὐτὸς οἶδας, τὴν οἰκουμενικὴν ἡμῶν ἀκρόπολιν, τὸν αὐτοκράτορα, καὶ κρατύνων, εἰς τὸ μηδὲ ἡμῖν πελάσαι πολιορκίαν καὶ κατακαυχήσασθαι· μὴ καὶ τέλεον ἐκτριβείημεν οἱ ἐλεεινότατοι. κθ. Καὶ τοῦτο μὲν ἐπὶ τοσοῦτον παρεμβεβλήσθω quoque quæstionibus reservandum est) ad constitutionis nostræ internæ mentionem faciendam ducit. Tu autem, Deus altissime, rex omnium, pro sapientia tua summam haucce acropolim et imperatorem salva, et contra inimicorum aggressiones et jactantiam nos defende,ne in extremam perniciem labamur. 29. Ejusmodi porro in verbis meis doctrina elu-

ceat, sicut spiritualis ardor opportune lucescit. μοι ἐς τὴν διδασκαλίαν, ὡς ἡ κατὰ ψυχὴν θερμότης Quod autem de civitate nostra spirituali mentionem feci, quam natura ordinavit, Deus consolidavit eum in finem, ut omnia optime administrentur ac gubernentur,id dictum velim quod omnia prospere succedent et optime constituta erunt. Quando enim oculus recto intuitu præest ut decet, tangendi quoque sensus rite obtemperabit; si gustandi deinde instrumentum bene judicat et nos docet quomodo unguenta administranda sunt, gustus ipse munere suo rite fungetur. Sensus auditivus ubi, ut decet, nos ducit in rebus sui generis. Id efficit ut tactus minus erret, contra quod judex præsertim in munere obeundo se ipsum custodiet. Gustui porro in iis quæ ad eum spectant certæ regulæ præscriptæ sunt, quas audacter prætergredi fas non est; et ecce hic quoque ima summis miscentur, et opus Dei maxime egregium, homo integer, jejunator prudens cum divino psalterio concinit et auribus mentique dum ab artifice pulsatur satisfaoit. 30. Hæc cum eo, quo diximus modo instituta sint, numerum ac rhythmum in rebus quæ ad doctrinam spectant ponere debemus: sic enim sacra concio non habebit de quo gravetur. Diligenter autem ab initio usque ad finem observanda sunt quæ divinus canon iis qui jejunium exercent præscribit. Quæ quidem observantia ad virtutem ante omnia spectat, nedum rebus futilibus studeat. Omnis autem virtus circa medium vertitur, quam vir sapions, cujus studia circa mores versantur,probe novit et magni facit. Et huic quidem nos maximopere studere debemus, si virtutis opera exercere nobis cordi est. Hæc enim pulchritudo varias assumet formas, ubi Deus hominibus se mediatorem præbuerit. Divinitatis igitur, fratres, et medietatis rationem habeamus, cujus venia et visibilia et invisibilia cernimus. Dein ubi examine facto in medictate ideam rationabilem videamus considerantes quod ii qui medium quod plus quam humanum est,transgredi audent,jam,mutata indole, non homines,sed angeli ao cœlicolæ evaserunt. Plures deinceps fuere qui hominem eo quo par non erat, perduxerunt, ita ut terra esse noluerint,imo in tartarum se precipitaverint. Sic igitnr re perpensa medioἐξέζεσεν οὐκ ἔξω καιροῦ. Ὃ δὲ ἔλεγον, «τῆς ἐν ἡμῖν ἀκροπόλεως,» ἣν φύσιν μὲν ἐπιτεταγμένη ᾠκοδομήσατο, ὁ Θεὸς δὲ συμπήξας ἐστερέωσεν, ἐχούσ σης εὖ τῶν ἄνω ἐφισταμένων, στρατηγίας τινὸς καὶ ταξιαρχίας δίκην, καὶ τὰ λοιπὰ εὖ καθεστήξονται, Οφθαλμοῦ γὰρ ὀρθὰ βλέποντος καὶ ἐπιτάσσοντος, ῶν ἅπτεσθαι δέον ἐστὶ, ὑπακούσεται πάντως καὶ ἡ ἀφή. Οσφρήσεως γνωματευούσης ὀρθῶς, ὅπως χρὴ διοικονομεῖσθαι τὴν ἐπαφὴν τοῦ μυροῦσθαι, οὐκ ἔσθ᾽ ὅπως ἁμαρτηθήσεται ἡ ἀνάλογος ἀρή. Ἔκρινεν ἡ ἀκουστικὴ πρὸς ὀρθότητα, τίνων δεόντως ἁπτέον, καὶ πῶς ἂν ἡ ἀφὴ τυραννήσῃ κατὰ τῆς κρίσ σεως, ἧς οὐδεὶς ἐφέτης ὑπερκάθηται. Πεπαίδευται ἡ γεῦσις ἅπτεσθαι τῶν κατ᾽ ἐντολήν (καὶ ποία θρα σύτης αὐτῇ ἐγγενήσεται, κατεπιχειρῆσαι, καὶ τὴν ὀρθὴν διαστρέψαι παίδευσιν;) καὶ ἰδοὺ κανταῦθα τὰ κάτω τῆς ἄνω συνῆπται, καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ ἐμμυ λὲς ὄργανον, ὁ καλὸς ἄνθρωπος, ὁ σοφὸς νηστευτής εἰς συμφωνίαν ψαλτηρίῳ θείῳ πρέπουσαν ήρμοσται, χορδεῖν ὁποῖα συγκροτούμενον τῷ πενταδικῷ τῶν τι προφαινομένων αἰσθήσεων, καὶ ὅσαι κατὰ νοῦν. λ΄. Τούτων δὴ οὕτω διεσκευασμένων ἡμῖν ἀκο λούθως οἷς προανεφωνήσαμεν, ῥυθμιστέον καὶ ἄλ λως τὸ διδασκαλικόν, ὡς οὐκ ἂν οἶμαι βαρυνεῖται τὸ καθ᾿ ἡμᾶς ἱερὸν ὁμακόϊον. Σπουδαία πραγματεία πρόκειται ἡμῖν ἀπὸ τῆς ἄρτι καὶ ἕως τέρματος, εἰς ὅπερ ὁ θεῖος κανὼν τὰς νηστίμους ώρισε. «Σπου δαίαν» δέ φαμεν τὴν κατ᾿ ἀρετὴν, οὐ μὴν τὴν όλοι λως κενόσπουδον· ᾿Αρετὴ δὲ πᾶσα καὶ περὶ μεσό τητα ἠσχόληται, ἣν ὁ ἠθικὸς ἀκριβούν οἶδε σοφός καὶ αὐτὸ δὲ τοῦτο μεσότης καὶ ἐστι καὶ ὀνομάζε ται. Ταύτης οὖν καὶ ἡμῖν στοχαστέον ὡς μάλιστα, είχε βουλοίμεθα τὰ πρὸς ἀρετὴν διαπρέττεσθαι, Καὶ ἔσται μὲν ἡμῖν καὶ ἄλλως τὸ καλὸν τοῦτο που λύτροπον, τοῦ Θεῷ καὶ ἀνθρώποις μεσιτεύσαντος μέσου γινομένου κανταῦθα τὰ εἰς ἡμᾶς. Εὐπορηθή σεται δὲ καὶ, ὡς ὁ λόγος εὐθὺς ὑποτυπώσεται. Στο χασώμεθα τῆς θεότητος, μεσότητος, ὦ ἀδελφοί, καθ' ἣν ἐν ἡμῖν τό τε ὁρατόν τεθεώρηται καὶ τὸ ἀόρατον" καὶ σκεψάμενοι ἐπινοησώμεθα μεσότητος ἰδέαν ἔλα λογον, καὶ ἱστορήσωμεν, ὡς οἱ μὲν τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ὑπεραναβῆναι τὸ κατ᾿ ἄνθρωπον μέσον φιλονεική σαντες, ἐβιάσαντο, μὴ ἁπλῶς ἄνθρωποι μεῖναι, ἀλλ' ἄντικρυς νωοθῆναι, καὶ εἰς ὕψος ἀναθλιβῆναι άγγε λικὸν, καὶ γενέσθαι οὐράνιοι. Πλείους δέ γε ἄλλοι tatem in hisce rebus amplectamus; et quod alis κατήγαγον τὸν ἄνθρωπον, εἰς ὅπερ οὐκ ἐχρῆν, καὶ ad volandum præditi non sumus quibus in sublimem aerem tolli valeamus, terrestres animantes esse satagamus, sicut ipsa natura præcipit. 31. Bos naturam suam non negat equinam simulando,nec destinationi suæ contraria facit. Ovis eamdem semper mansuetudinem monstrat;capra ut consuevit pascitur, et sic cætera animalia indolem peculiarem servant. Quare nos ipsi quoοὐκ ἠγάπησαν καν γοῦν εἶναι γῆ, ἀλλ᾽ ὑπεβίβασαν ἑαυτοὺς ὡς εἰς τάρταρον. Καὶ οὕτω θεωρήσαντες ἡμεῖς γενώμεθα τοῦ ἐν τούτοις μέσου· καὶ ὅτι μὴ πτερὰ ἔχομεν φύειν, δι᾿ ὧν ἄνω κουφίζεσθαι δύο νησόμεθα, σπεύδοιμεν ἀλλὰ γοῦν εἶναι γηίνοι καὶ ζωϊκά φρονεῖν, ὡς ἡ τῆς φύσεως ὀρθότης κανονίζειν προτίθεται. λα΄. Βοὺς οὐ ψεύδεται, ὅπερ ἐστὶν, οὐδὲ τοῖς τοῦ ἵππου ἤθεσιν ἐπιβάλλει· ἵππος, ἀλλ' οὐδὲ αὐτὸς πα ρανομεῖ τὰ ἐφ᾽ οἷς παρῆκται. Ηρόβατον μένει εξη θες διὰ βίου. Τὸν αἶγα βόσκει τὸ κατ᾿ αὐτὸν ἔθος. Τῶν ἄλλων ἕκαστον οὐκ ἔσθ᾽ ὅπως τὸ φυσικὸν θέμα

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO IV. σι. Μένοιμεν οὖν καὶ ἡμεῖς ἄνθρωποι, α?. que homines nos præbeamus et erubcscamus οι, ἐὰν ἐπ' ἄλλοις οὐ παρηγούμενοι ἁπλῶς, ιρὶ Θεοῦ πεπλασμένοι, τὸν τεχνίτην αἰσχύἘτάχθημεν κατ' εἰκόνα Θεοῦ· μηδὲ παραμεν τὸ θεῖον εἰκόνισμα. Τεθέντες ἐν παρατα ἐκπεπτωκότες, βιαζοίμεθα τὴν ἐπάνοδον, φιλοτιμώμεθα τὸν ἐπιπλεῖον ἀφορισμόν. έμεθα, εἰ τάλλα μὲν ζῶα οὐ θέλουσιν ἀνω θαι, ἡμεῖς δὲ ἀλογιζόμεθα, καὶ τὸ τῆς παρἀχρειοῦμεν τίμιον. Ἔχομεν παμβασιλέα δαμεν τὸν ἐξ ἐκείνου ἀποστάντα, τὸν ἀντὃν ἀλιτήριον. Μὴ οὖν ἀνταίρωμεν καὶ αὐτ ἱ τοῦ βασιλέως γινοίμεθα. Μὴ στρατολογοίκληρονόμῳ τοῦ ταρτάρου, ἀλλ᾽ ἐπακολουτῷ εἰς οὐρανὸν ἡμᾶς ἀνάγοντι. Ενθυμητέον ν τῆς νοουμένης τρυφῆς, ἐννοητέον τὸ τῶν Η· τοῦτο τοῖς ἐν ἁμαρτίαις δαιμονῶσιν ἀφώἐκεῖνο τοῖς ἀρεταῖς ἐντυφῶσιν ἀπόκειται. κάλλιον, ἐξ οὐρανοῦ πεσεῖν, ἢ ἀναβῆναι θανόν; Τοῦτο τοῦ ἑωσφόρου, ἐκεῖνο ἡμῶν, λομεν. Εὐκολώτερον, Θεοῦ γενέσθαι, ἤπερ ἀποπλανηθῆναι τῆς ἐκείνου χρηστότητος. και μὲν γάρ τις Θεοῦ ὀψέ ποτε διὰ τὸ ἐκεί. νθρωπον, ἐγγίζει δὲ διὰ τὸ τῆς ἀγαθότητος ολκόν. Τῷ δαίμονι δὲ ἅμα διανοήματι προστις, ἐγκαταλιπόντος ἐκεῖνον τοῦ Θεοῦ, ὅτε ππυσμα καθιστᾷ τὸν στρῆνον τῆς σαρκὸς, εὸς ἄγχει καὶ χαλινὸς τὸν αὐτοῦ ἀποσκιρ inhumana facere et artificem Deum cujus ad imaginem facti sumus, ne offendamus. Ad Dei imaginem enim plasmati, hanc imaginem haud fœde deturpemus. In paradiso positi a principio, inde ejecti sumus; sed nihilo secius ut eo revertamur omnem operam demus, ægre hanc separationem ferentes. Ut cætera quidem hominum lineamenta induere recusant; nos humanam naturam, qua induli sumus, in honoris loco ponamus. Habemus Deum oinnium moderatorem: eum qui defecit, diabolum dico, novimus. Ne igitur nos quoque obsistamus, sed in Dei partibus stemus, Ne a tartari hærede stemus, sed eum sequamur qui in cœlum nos conducit. Locum felicitatis intellectualis, locum punitionis ob oculos ponamus; ille quidem probis hominibus propositus est; bio peccatores maret. Quid satius est, e colo delabi, aut in cœlum ascendere? Facilius est a Deo stare quam ab ejus sanctitate deficere. Deus enim per charitatem suam homini prosperitatem tribuit et sui similem eum facit, dum dæmoni quispiam adhæret, quia Deus ipsum reliquit, quando neque sibilatio carnis libidinem siatit, neque frenum recalcitrantem perdomat. ', " ότι αναπεταννύει Θεὸς ἀγκάλας, καὶ εἰσδέτα καὶ ἐν λιμένι· ἀνοίγει ὡς εἰς φίλημα καὶ καταβροχθίζει, οὐχ ὅσα καὶ δράκων οὐδὲ μὴν καθά τις χάρυβδις, ἀλλ' ὡς αὐτὸς . Λαλεῖ ὁ Θεὸς καὶ ποιεῖ· ὑπισχνεῖται ὁ ἑνὸς καὶ ἀπρακτεί. ᾿Αληθεύει ὁ αὐτάγαθος· ὁ αὐτόκακος. Ἐκνικησάτω ἐν ἡμῖν τὸ ἡ ψυχὴ, καὶ μὴ τὸ χεῖρον ἡ γῆ. Αφῶμεν ·, γενώμεθα τῆς ψυχῆς. Εἰ δὲ μὴ τοῦτο, νέον γοῦν τὴν σάρκα τῇ ζωογόνῳ ψυχῇ, ἔμπαλιν. Τί τὸν πηλὸν περιέπομεν, ἀφιένκατὰ πνεῦμα ζέσιν, η συνέχεται; Τί τὸν έργομεν, ὃς ἀνέμου βραχεία ειπῇ σκεδάζει ποτε ἀμελοῦμεν ἄνθρωποι Θεοῦ εἶναι καὶ πιθυμιῶν, ὁποῖαι τὸν μέγαν Δανιὴλ ἐξεπύνόμεθα δὲ πλούτου ἄνδρες, οἷς τὰ χείρω ἐμθα, καὶ ἄνδρες αἱμάτων, οἷς ἀλλήλους εν, καὶ γῆς ἔνδοξοι, προσθήκης κακῶν μοι, ὅτι τὸν τοῦ Θεοῦ οἶκον ἡμᾶς εἰς λῃστῶν μεν σπήλαιον, ἔνθα δέον ὅν, Θεὸν ἐνοικεῖν οιπατεῖν, ἀλλ' αὐτὸς εἰς μωμητοὺς βολεῶποιεῖται, ὧν ὅζει φαυλότης τῇ κατὰ Θεὸν εὐωδία. Οι μοι, ὅτι τὸ τιμιώτατον ἐν ἡμῖν μον, τὸ καλὸν στόμα, οὐ χρυσέαις παραφ᾽ ὧν χρύσες παραδέδονται στόματα, ἀλλὰ ; γλώσσαις καὶ ὑποχάλκοις, δι᾽ ὧν ἐξηγοῦσ κύμβαλα, δυσφημοῦντες, συκοφαντοῦντες, ἄλλο, ἀργοῖς λόγοις ἐναδολεσχοῦντες, τἄλλα ὧν ἕνεκεν καλὸν ἦν, εἰ μηδὲ γλώσσας 32. Huc accedit quod Deus brachia tendendo nos sicut intra portum recipit. Dæmon os quasi ad basiandum aperit et devorat, non ut draco aut leo, aut charybdis,sed sicut tartarus. Deus loquitur et operatur; adversarius promittit et promissis non stat. Qui natura bonus est, veritatem colit; qui improbus, hariolatur. Vincat in nobis animus qui divinæ est originis, nec vero terra, quæ ad ima tendit. Omisso corpore animi partes amplectamur. Sin minus, caro animæ vivifice submittetur, nec vice versa. Quid limum sequimur, calorem spiritualem quo continetur negligentes? Quid colluviem ambimus, quæ levi vento diruitur Cur non homines Dei et desideriorum esse nitimur, ut magnus Daniel? Cur divitiarum sectatores sumus quæ nos deteriorant, quæ nos sanguinem sitientes reddunt et latrones et omnibus malis dignos? 33. Væ nobis, quia Dei domum latronum speluncam facimus, ubi Deus habitare et inambulare deberet, pro quo in turpe stercus mutatur malo odore plenum. Væ nobis, quia pulcherrimum in nobis instrumentum, lingua, non aureis sed adulterinis et æreis vocibus inservit, quo fit ut sicut tintinnabulum maledicamus, denuntiemus aut saltem futilia proferamus, uno verbo. ea faciamus propter quæ melius lingua omnino careremus. Cur linguas inanes reddimus linguas inanes reddimus et ea colimus quæ domui nostræ splendorem tribuere queant? Sed talibus

ne insistamus. Odoratus non admodum facilis est εἴχομεν. Τί δ' ἀλλὰ γλώσσας μὲν ἀχρειοῦμεν, ὅσοι tractatu, (quis enim nostrum adeo humidus et liquidus est, ut unguentis delibutus iisdem ad perniciem suam abutatur?) sed alia etiam dementia ac naturæ falsificatio intercedit quæ non circa odoratum, sed circa pervestigationem et vestigiorum scrutationem vertitur, cujus auxilio hominem ut brutum animal dilaniamus. Oculis etiam adeo τοιοῦτοί ἐσμεν, σεμνυνόμεθα δὲ τοῖς λοιποῖς, δι᾽ ὧν τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς οἴκου τηλαυγές ἂν τὸ πρόσωπον φαίνοιτο; Οὔκουν οὐκ ἔστιν, εἰς τὸ πᾶν εἰπεῖν, ὡς καὶ ἀπισχυρίσασθαι. Οσφρησις μὲν γὰρ ἡμῖν ἄλλως μὲν ἴσως οὐ πάντη δυσανάγωγος (τίς γὰρ ἡμῶν οὕτω περιττὸς καὶ πλαδῶν καὶ εὐροῶν τὰ ἐς βίον, ὡς μύροις ἐγκολυμβᾷν, καὶ τὴν ἐκεῖθεν παραχρησιν ἐξευρίσκειν εἰς ἀπώλειαν;) ἄλλη δέ τις ὕπεστι παράνοια καὶ παραποίησις φύσεως, οὐ πρὸς ὄσφραν ἠσχολημένη, ἀλλὰ πρὸς τὸ ῥινηλατεῖν καὶ ἴχνη ἐρευ ναν, δι᾿ ὧν ἐξευρόντες ἄνθρωπον ὅσα καὶ θῆρα διασπαράξομεν. Οφθαλμοῖς δὲ εἰς τόσον παραχρώμεθα, ὥστε, πρὸς ἃ μὲν μὴ δέον ἐστὶ, Λυγκέως ἀναβλέ πειν ὀξύτερον, ἢ καὶ τοῦ παροιμιαζομένου πανόπτου, ὃν λόγος ὁ παλαιὸς ὀλοσώματον εἰς ὀφθαλμοὺς ἤνοιξε. Καὶ οὐ λέγω κάλλους ἐποπτείαν καὶ περιεργίαν ὄψεως ἑτεροίαν, ἀλλὰ τὴν ἐποφθαλμίζουσαν πράγμα σιν ἀλλοτρίοις, καὶ οὕτως ἀδικοῦσαν εἰς στέρησιν. Κέκραγέ τις ἐπὶ ἀμπελῶνι, βοᾷ ἕτερος ἐπὶ οἰκίας ἀφαιρέσει, ἄλλος, ὅτι ὁρογλυφεῖται τὸ κατ' αὐτὸν γήδιον· πολλὰ δὲ καὶ ἕτερα τοιαῦτα ἀφθαλμῶν ἐδι κήματα. Καὶ οὕτω μὲν ὀξυωπέστατοι ποιούμεθα ἐπ τοῖς ἐφετοῖς ἡμῖν· ἔνθα δὲ ὁ μὲν ὀρθὸς λόγος προο καλεῖται βλέπειν, ἡ δὲ προαίρεσις ἀναστέλλει τὸ ὀπτικὸν ἢ κατὰ ἔχθραν ἢ φόβῳ ζημίας ἢ ἀλλὰ ἐπ πάνης μετρίας – ἀλλ᾽ ἐκεῖ καὶ τὴν ἐκ γενετής τί φλωσιν, εἴπερ οἷόν τέ ἐστιν εἰπεῖν, ὑπερπαίομεν, ἀρετὴν οὐ μικρὰν κρίναντες, εἰ καὶ παραβλῶπες προσενεχθῶμεν. Καὶ ὅτε δὲ σκοπιὰν θώμεθα, τὴν εἴτε σωτήριον, ὅτε ὑπὲρ φίλων γίνεται, εἴτε όλε θρίαν, ὅτε τὸ ἀνάπαλιν, τοῦ μὲν πρώτου ἔργου για νόμενοι, ἐς ἀγαθὸν βλέπομεν· ζηλοῦντες δὲ τὸ δεύ τερον, ἀλλὰ τότε οὐχ, ὡς ὁ Θεὸς ἐθέλει, βλέπομεν. Οὕτω δὲ καὶ, ὅτε μὴ ἐς ἀγγέλους μιμητικῶς ἡμᾶς αὐτοὺς ἀνάγομεν, διηνεκῶς τὸ τοῦ Πατρὸς τῶν φάτων βλέποντες, εὐαγγελικῶς εἰπεῖν, πρόσωπον, ἀλλὰ τῶν τοῦ σκότους οξίων γινόμεθα· ὅτε οὐδὲ ὁ θεὸς ἐφ' ἡμᾶς βλέπει, ὡς μὴ τρέμοντας τὸν αὐτοῦ λόγον. Ἔφη γὰρ, ἐπὶ τοιούτους ανθρώπους ἐθέλειν βλέπειν, καθὰ καὶ ἐπὶ τοὺς πράους, καὶ ἡσυχίους, καὶ τοὺς φυλάσσειν εἰδότας τὸ «Ὁ δοκῶν ἑστάναι, βλεπέτω, μὴ πέσῃ.» abutimur ut lyacis aciem oculorum et ejus qui, ut est in proverbio, omnia videt et cujus corpus plane oculatum ab antiquis depingitur, habere præsumamus. Sed equidem non pulchritudinis custodiam aut visionis curam indigito aliam, nisi quæ alienis negotiis operam dat ideoque culpa non vacat. Vociferatur aliquis ob vineam, alius de domo erepta clamat, alius quod agellus ejus nimis limitetur, et sic multa alia oculis objiciuntur. Sic circa desideria nostra oculi nostri erunt perspicacissimi; ubi autem ratio sana ad aspiciendum invitat, voluntas quod visibile est refert ad odium aut ad metum pœnæ, aut expensæ modicæ; sed cæcitatem innatam (si hoc nomine uti libet) superando virtutem non parvam recognoscimus, etiamsi oculis obliquis intuemur. Quando explorandi causa locum aut salutarem, si pro amicis, aut perniciosum, si pro inimicis, occupavimus, in salutari quidem, quod bonum est, videmus; in pernicioso autem non, ut Deus vult, speculamur. Sic etiam si non imitationis gratia nos ad angelos referimus, patris luminum ut cum Evangelio loquamur, faciem perpetuo videntes, tenebris digni filii fimus, ubi De Deus in nos oculos vertit quia verbum ejus non veremur, Dixit enim se tales homines intuiturum esse sicut mites et tranquillos et qui illud observant: «Qui stat videat ne cadat.» G 34. Et sic hac se habent. Si autem ad auditum quæstionem vertis, ne auditum quidem sicut par est, recolimus, sed aures laudibus, plausibus, cantibus, nugis, imo blasphemiis obtendimus, atque adulatoribus ut eas pravis sermonibus transfodiant, si velint. Verbum Domini fastidimus, unde fames nos premit cum eaque sitis verba divina audiendi: Verbum Domini autem non dico id solum, quod in Evangelio et in ceteris apostolorum scriptis legi tur, ubi Paulus apostolus Domini loquitur et qui simul cum eo locuti sunt, cum gravitate, sed id etiam quod in cæteris nuntiis ac magistris divinis invenitur. Omnes enim os Dei sunt, ut etiam prophetarum chorus. Idcirco etiam verbum ex talium virorum ore, verbum Domini est, nec solum, sed quivis sermo Dominicis sermonibus similis, quibuscunque labiis profertur. Itaque indocilis ille verbo Domini aures obturavit et sententia evangelica in eum quoque san- λδ'. Καὶ οὕτω μὲν ταῦτα. Εἰ δὲ χρὴ πλαγιάσει εἰς τὴν ἀκοὴν, οὐδὲ αὐτὴν συντηροῦμεν, ὡς ἔπρε πεν· ἀλλ᾽ ἐπαίνοις μὲν καὶ κροτάλοις καὶ μούσαις ᾠδικαῖς καὶ εὐτραπελίαις, ἤδη δέ που καὶ βλασφή μοις λόγοις ήδέως ἐκδιδόαμεν τὰς ἀκοὰς, καὶ κόλαξι δὲ παρατιθέαμεν αὐτὰς, ὡς καὶ κατατροπήν, βούλοιντο, καὶ ἀνευρύνειν εἰς τὸ φαύλως ἀκούεσθαι, λόγον δὲ Κυρίου ἀκούειν ὀκνοῦμεν, ὅθεν καὶ ὁ λιμὸς ἡμῖν ἐπεισορεῖ, συντρέχων τῷ λιμῷ τῆς τῶν θείων λόγων ἀκοῆς. «Λόγον» δὲ εἶπον «Κυρίου, ο μὴ μόνον τὸν ἐν τοῖς ἱεροῖς Εὐαγγελίοις, τοῖς τε τοῖς ἀποστολικοῖς, εἴγε καὶ Παῦλος ἀπόστολος Κυρίου σεμνολογεῖται, ὡς καὶ αὐτὸς ἁποφαίνεται, ἀκολού θως δὲ καὶ οἱ κατ' αὐτόν· ἀλλὰ καὶ τὸν ἐν τοῖς λοιποῖς θείοις κήρυξι καὶ διδασκάλοις. Στόμα γὰρ αὐ τοὶ πάντες Κυρίου, καθὰ καὶ τὸ προφητικὸν ἄγημα. Καὶ τοίνυν καὶ ὁ ἐκ τοιούτων στομάτων λόγος Κυ ρίου λόγος, καὶ οὐ μόνος αὐτὸς, ἀλλὰ καὶ εἴπερ ἐξ οιασδήτινος γλώσσης απηχεῖται λαλιὰ σύμφωνος τοῖς ἄλλοις

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO IV. σκαῖς. Οὐκοῦν καὶ ὁ ταύτης πύρήκοος λόγῳ citur et eidem judicio subjicitur cui is qui sacra σε τὴν ἀκοὴν, καὶ ἡ εὐαγγελικὴ ψῆφος καὶ 5 κυροῦται, καὶ εἰς ἴσον ἔρχεται κατακρί αὐτὸς, ὁποίας καὶ ὁ τῶν ἀγιωτάτων εὐαγ επίστροφος. ἰ μή μοι ἀντικαθιστάσθω τις αγερωχῶν, υόμενος, καὶ ἀπαξιῶν, ἐξ εὐτελῶν προσώτιν λόγον δέοντα. Λόγος γὰρ ἅπας θεῖος ενος ἀνθρωπίνου στόματος ἡγίασε τὸ στόμα εν καὶ ὡς ἐκ θειοτέρου εμπνοίας προϊών ' καὶ τὸν ἀέρα, δι᾿ οὗ ἐχεῖται, τίμιον ἀποω δὲ καὶ τὴν ἀκοὴν, δι᾿ ἧς ἐς ψυχὴν που : τοίνυν καὶ ἡ ψυχὴ ἀναπετάσασα ἐαυτὴν τον θεῖον λόγον εἰσοικίσεται, καὶ ὅλη γένη- , ἡγίασται μὴ οὕτω δὲ διατεθειμένη σκου · εὐλαβείσθω, μὴ ἐναγῶς διατέθειται. Καλόν ρύσεος ἐκκλησιαστικός, ἐν ᾧ τὸ πάντιμον Εἰ δὲ καὶ ἐν ὑελίνῳ μυστηριασθείη τὰ σως τῷ ἀπὸ ξύλου, εἴτε ὀστράκου, ἆρά γε ἀποτις Χριστιανὸς τὰ θειότατα; Μηδεςὶ, ὦ οιοῦτος ἀναφανείη. Οὕτω γοῦν καὶ στόμα :ν, ὡς εἰς ἱερὸν βιβλίον, καὶ λόγους θείους πείθειν ἂν ἔχοι τοὺς ἐχέφρονας, ὁποῖον η ἐκεῖνο τὸ στόμα. Η ὄνος μὲν Βαλαὰμ κτισθεῖσα κατ᾿ ἄνθρωπον, ἐπιστροφὴν ἔσχε ροάσεως; ἄνθρωπος δὲ λαλήσας, ὡς ἐχρῆν, μοίραν ἀποτετάξεται; Όφις παρακουέσθω τα τοῖς Ἐδὲμ ἀποικίζειν ἔχουσιν, ἄνθρωστις ἄν καὶ εἴη, ἀκουέσθω λαλῶν τὰ οἰκίπαράδεισον. αιρῶ τὸν ἄνθρωπον ἰδοὺ εἰς πολλοὺς, καὶ ἔκαστος τὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ ὁ βουλόμενος παρἵνα καὶ αὐτοῦ παρακούῃ ὁ Θεός. Καὶ τοὺς ὺς ἅπαντας ίδια τίθεμαι κατ' ἐξαίρετον· δὲ τῆς λοιπῆς ἐπελεύσεως, τῶν ταπεινοτέμενος. Θλίβεται δοῦλος, ἡ κατωτέρω τύχη, ίψις οὐκ εὔφορος, καὶ ἀναφωνεῖ τὰ πρὸς τραμιγνὺς καὶ Θεοῦ ὄνομα· τίς δὴ οὖν ἐπάτως, ὡς μὴ πρὸς ἐκείνῳ τὴν ἀκοὴν ἔχειν, ν; Πιέζεται τις χειρομάχα ψυχή, ὅτι κοι μισθοῦ ὁ ἄνθρωπος, καὶ προβάλλεται οἰκτρὸν ον, ζητῶν ἀκοῦσαι ὡς «Ἰδού, ἑταῖρε, ἔχεις ἄθλιος οὖν ὁ βύσας τὴν ἀκοὴν θείῳ ῥή τοῦ γὰρ λόγος, καὶ τὸ μὴ ἀδικεῖσθαι τὸν ι τὸ ἑαυτοῦ. Τύπτεται παῖς, εἶτ᾽ οὖν σωκι, καὶ πληγαὶ οὐ κατ᾽ ἄνθρωπον, καὶ τὸ κείνου γέμει Θεοῦ μνήμης, καὶ παρακλημωρὸς οὖν διδάσκαλος, ὃς παίἰσάγων οὐδὲ πολλοῦ ἴσως ἀξίαν, ἀπάγειν μιωτάτην ψυχήν. Στέρεται τῶν οἰκείων όρο ς, καὶ τὸν τῆς ὀρφανίας προστάτην ἐκφωνεῖ τηρίαν θεόκλυτον· φαῦλος οὖν υἱὸς ὁ ἀδελ του ὑπερορῶν, ὃς, εἰ καὶ πατρὸς τοῦ κατὰ ρηθεὶς ἀπεφκυτώθη, ἀλλὰ τοῦ τῶν φώτων ὀρφανῶν Πατρὸς οὐκ ἐκπέπτωκεν, Ηλικία λ, καὶ οὐδὲ γένους εὖ ἔχουσα, ἤδη δὲ καὶ και πρὸς τῷ Αδῃ οὖσα, καί τι πάσχουσα, ὧν ν ἀνέχεσθαι, λαλεῖ, καὶ τὸν παλαιὸν τῶν ἐπὶ στόματος φέρει, καὶ δι᾽ ἐκείνου μέσου ὸς ἄνεσιν ⋅ Evangelia dedignatur. 35. Ne autem superbus aliquis et gloriosus dedignanter mihi respondeat, qui non nisi cum vilibus conversari dignus est. Omne enim dictum divinum quod ex ore humano prodiit, id os sanctificavit; quare etiam, ut ex spiritu diviniori prodiens,sanctum est,et aerem quem transit venerandum reddit; eodem modo et aures per quas vitam adipiscitur. Si igitur anima in alium sublata talem sermonem divinum inhabitat, sui plena facta sanctificata est; quod si non isto modo conformata est, habet sane quod metuat ne inter res exsecrabiles ponatur. Res pulchra calix aureus, in quo sacerdos pretiosum sanguinem miscet. Si autem mysterium salutare in vase vitreo, aut ligneo, aut argillaceo perageretur, num est Christianus sacrificium illud repudians? Ne unus, Domine, hæc faciat. Sic etiam os contumelians librosļet sermones divinos, non facile nobilitatem suam probabit. Num Balaami asina voce hamana prædita ex auditu loquelam mutuata est? Homo autem qui debito sermone usus est, animalisne bruti munere fungetur? Serpens loquens audienbus non est ab exsulibus Edem; homo autem, quisquis sit, audiatur, quando de novis Paradisi incolis loquitur. 36. Hominem in plures divido, quorum quisque res divinas loquatur; qui audire non vult, ne audito, ut Deus quoque eum non exaudiat. Viros sacros omnes in loco peculiari statuo, ad viliores transiturus. Servus aliquis tribulatur et inter tormenta hominum Deique ipsius misericordium invocat. Quis adeo durus est ut miserum non audiat, misericordiam deneget? Laboriosa anima in angustiis est quod homo mercede frustratur et miserum supplicem rejicit, ut ei dicatur: En, amice, mercedem tuam! Miser igitur qui verbo Dei aures obturat. Dei enim est verbum prohibens ne ei qui sua alienat injuriam inferamus. Puer verberatur, sed inde emendatur; ictus graves non sunt, et os ejus Dei recordatur et veniam expostulat. Stultus igitur est magister qui disciplinam vilem introducturus animam pretiosam in exsilium agit. Orphanus aliquis fortunis privatus, tutorem ad supplicationem Deo offerendam evocat. Pravus igitur filius talem fratrem ex oculis adjiciens qui, etsi patre terrestri privatus sit, Patrem tamen luminum et orphanorum haud amisit. Etas provecta, viribus debilitata, jamque prope ad mortem, perintolerabilia mala loquitur et Antiquum dierum in ore gerit, et per eum misericordiam provocare tentat. Os dentibus exutum divinis hymnis resonat. Igitur qui animum non attendit, nec Deum timet, nec mortem, nec senectutem enixe sperat. Si enim spes senectutis ei fulgeret, morum simi-

EUSTATH|| THESSALONICENSIS METROPOLITÆ litudo aliorum eum aliceret. Mihi autem qui talis ἕλεον ἐθέλει ἐφέλκεσθαι, ὀδόντων μὲν τάχα που ἐκest videtur auditurus illud esse: In annos haud venit, siquidem præmatura morte ereptus est. Supponatur aliquis ebrius qui, cum fundamenta domus ejus subversa sunt, pedibus stare non valet ob cerebrum, pedes et caput, quæ male habent. Anferatur ex ore quidquid odiosum; lingua purgetur sordibus polluta; duplicentur in oculis quæ cernuntur et sic male retineantur. Mens autem hujusmodi viri sana sit, et lingna errabunda res debitas tenui voce effutiat, ut nullo facere videmus. Qui igitur quod audit parvi facit, quando resipiscere cœpit nec plane ebrius est, valde superbit. κεκρουσμένη, ἐμπιπλῶσα δὲ τὸ στόμα θεοκλυτήσεως· ὁ τοίνυν μὴ ἀξιῶν πρὸς αὐτῇ τὸν νοῦν ἔχειν, οὔτε Θεὸν εὐλαβεῖται, καὶ οὐδὲ καραδοκεῖ θάνατον, μήποτε δὲ οὐδὲ γῆρας. Εἰ γὰρ ἐλπὶς αὐτὸν ὑπέσαινε γηραλεότητος, ἐφίλει ἂν τὸ ὁμοιοπαθές. Καὶ οἶμαι ἀκούσειν ἔχοι ποθὲν καὶ ὁ τοιοῦτος τὸ «μὴ ὥρας ἵκοιτο,» ἀλλ' ἐκθερισθείη πρόωρος. Ὑποτεθείσθω τις καὶ μεθύων, τοὺς θεμελίους τοῦ κατὰ σῶμα σε σαλευμένος οἴκου, καὶ οὐκ ἔχων εἰς ὀρθὸν ἴστασθαι, τὸ ὑπερῴον κατασεσεισμένος (ἐκεῖνοι μὲν πόδες, τοῦτο δὲ κεφαλή)· ἀποφερέσθω τοῦ στόματος πολύ τὸ ἀηδές, παραφερέσθω ἡ γλῶσσα φαύλως ἐγκολυμ βοῦσα τοιούτοις δεύμασι, δυαζεσθωσαν τοῖς ὀφθαλ μοῖς τὰ δρώμενα, καὶ οὕτω παραβλεπέσθωσαν· δ νοῦς δὲ ὅμως τῷ τοιούτῳ ἐῤῥώσθω, καὶ ὑπολαλείτω παρακόπτουσα ἡ γλῶσσα τὰ δέοντα, ὁποίους πολλοὺς τοιούτους τεθεάμεθα. Ὁ γοῦν ἐξουθενῶν τὸ ἀκουό μενον, ὀκνῶ εἰπεῖν, εἴπερ ἐγρήγορεν εἰς νηφάλιον, καὶ μὴ μεθύει πολὺ τὸ ἀγέρωχον. 37. Sed cur longius in captis meis procedam? Cur non verbis meis finem imponam? Si enim talibus aures sunt præbendæ, quomodo non ei qui omnes superat? Sic autem scimus omnium caput, Deum inquam, recoli; si sensibus nostris finem laudabilem præscribimus, scopum puta, ad quem omnes qui secundum Deum vivunt,visunt.Non est hic locus hominem secundum populos distinguendi, quare tantum de nostræ ætatis homine græco ac barbaro mentionem faciam. Lingua autem græca loquentem audire, eique, ubi necesse est, obedire, nemo recusabit. Ipse barbarus res referens non refutandas, ab arbitris nostris condemnatur. Videns enim se a nobis non intelligi barbare loquentem, a sermone patrio destitit, digitum versus cœlum tendens, Deo cœlesti nos commendat, et sic theologiam exercet innuendo Altissimum suas ipsius preces exaudire. Si igitur obedimus, misericordiam divinam recuperamus; si non obtemperamus, in barathrum perniciei cadimus. 38. Si quis hoc loco querens interpellat quod sermo ipsum et Græcum barbarumque ad justas lamentationes adegit, per me queratur, illud in memoriam revocans quod, sicut conservi, ita etiam congeneres sumus ab uno patre, id est a Deo creatore, et ab una matre,terra inquam, prognati. Sic quidem oppositionem ejus admittam, id unum monens quod circa multa alia multi sumus in disserendo, dubias quæstiones proponendo, in Deum ipsum inquirentes cur id nec vero illud fecerit; etsi ipse non irrideat maligne uti in multis aliis, sed miserans nosmet qui circa vana profundi sumus. De his quam brevissime possum monebo, ne contra Deum luctemus et, Deum correcturi, legislatores nos esse præsumamus, et, quo lubet, trahentes, e servis domini facti in dominationem ipsam dominemur. λϛ΄. Ποῦ δὲ προχωρήσω τοῦ λοιποῦ εἰς πλέον τοῖς ἐκ τῶν ἐλαττόνων ἐπιχειρήμασι, καὶ μὴ συγκεφα λαιώσομαι τὸν λόγον; ὡς, εἶχε τοιούτοις προσώποις δοτέον τὰς ἀκοὰς, τῷ παντὶ πλέον τοῖς ἐν ὑπεροχή τούτων καὶ κρείττοσιν. Οὕτως οἴδαμεν τιμᾶσθαι τὴν μεγίστην ἡμῶν κεφαλὴν, τὸν Θεὸν, εἰ τὰς ἐν ἡμῖν αἰσθήσεις διοικονομούμεθα πρὸς ἐνάρετον τέλος, καὶ πρὸς ὂν σκοπὸν οἱ κατὰ Θεὸν βιοῦντες τοξάζονται, Ὑφέλκομαι τῷ λόγῳ διελεῖν κατ᾽ ἔθνος τὸν ἄνθρω πον, καὶ ἀφορίζω παχυλῶς εἰς τε τὸν καθ᾿ ἡμᾶς Ἕλληνα καὶ εἰς βάρβαρον. Καὶ γλώσσης μὲν ἑλλη νιζούσης ἀκούειν καὶ ἐπακούειν, ἔνθα βέον ἐστὶν, οὐκ ἂν ἀποφάσκοι τις· ὁ δὲ βάρβαρος, λαλῶν καὶ αὐτὸς, ὅσα οὐκ ἂν δέοι παρακούεσθαι, καὶ μὴ εὑρισκων ἐπιστροφὴν, κατάκρισιν ἐμποιεῖ καὶ αὐτὸς παρὰ τῷ κοινῶς διαιτώνται τοῖς καθ' ἡμᾶς. Εἰδὼς γὰρ, ὅτι οὐ ξυνίεμεν, ὧν βατταρίζει, καὶ ἀπογνοὺς τῆς πλείονος βαρβαροφωνίας, ἀνατείνει δάκτυλον ὡς εἰς αὐτὸν οὐρανὸν, καὶ ἀνατίθησιν ἡμᾶς τῷ οὐρανῷ Θεῷ, καὶ οὕτω θεολογεῖ, ἐπήκοον τῆς αὐτοῦ λιτῆς αἰνιττόμε νος εἶναι τὸν Ὕψιστον. Καὶ ἤ πειθόμεθα, καὶ κατά γομεν τοῦ λοιποῦ τὸν ἄνωθεν ἔλεον· ἡ δυσπειθοῦμεν, καὶ καταγόμεθα εἰς βάθιστον όλεθρον. λη΄. Εἰ δέ τις ἐνταῦθα ὑποκρούσεται μεμφόμενος, ὅτι ἑαυτὸν ἤγαγεν ὁ λόγος Ελληνά τε καὶ βάρβαρον τά γε εἰς τὸ ποτνιᾶσθαι δικαίως, αὐτὸν μὲν ἀφήσω τηνά λλως λαλεῖν, ὑποβαλὼν ἐνθύμησιν τοῦ πάντας ὥσπερ ὁμοδούλους, οὕτω καὶ ὁμογενεῖς εἶναι· ὅτι καὶ πατρὸς ἑνὸς, τοῦ ποιήσαντος Θεοῦ, καὶ μητρὸς μιας γῆς, ἀφ᾿ ἧς πεπλάσμεθα. Καὶ οὕτω μὲν ἐνα τρέψα αὐτὸν τῆς ἀντιλαλιᾶς, ὑπομνήσω δὲ, ὡς ὁμοίως καὶ ἐπὶ ἄλλων πολλῶν ἐσμεν λάλοι, καὶ ἀπορίας ψυχρὰς προβαλλόμεθα, καὶ λογοπραγοῦμεν Θεὸν, καὶ ἐρωτῶμεν, διὰ τί τοῦτο καὶ μὴ ἐκεῖνο πιο ποίηκεν; εἰ καὶ αὐτὸς ἀνέχεται οὐκ ἐκγελῶν, οὐδὲ μυκταρίζων (ἐπ' ἄλλοις γὰρ ταῦτά γε), ἀλλὰ ἐλεῶν ἡμᾶς τοὺς ἐν κενοῖς γλαφυρούς. Εφ᾽ οἷς ἐκεῖνα ἐν βραχυτάτῳ ἡμῖν ὑποτίθεμαι, ἵνα μὴ καὶ θεομαχών μεν, πάσχοντες οὕτω, καὶ τὸν Θεὸν διορθούσθαι πειρώμενοι, θεσμοθετοῦντες οἷον αὐτῷ, καὶ καθέλ - κοντες, ὅποι βουλόμεθα, καὶ ἀντὶ δούλων δεσπότας γενόμενοι, καὶ τυραννοῦντες τὴν κυριότητα.

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO IV. Οὐκ ἄξιον, ὦ οὗτοι πάντες, λογιότητος ἀνης, ἀπορεῖν, διὰ τί ποτε ὁ Θεὸς τοῦτον μὲν ν, καὶ ἐκεῖνον τὸν ἀδελφὸν, καὶ τόνδε τὸν καὶ ἄλλον περίοικον κατήντλησεν ἀγαθοῖς οἱ κόσμον, φαιδρότησιν οἴκων ἐλλάμψας, οἱ καὶ ἥλιος ἐναστράπτουσι κάλλεσιν, ἀγροὺς ας πίονας, ἐνευθηνουμένους τοῖς ἐκ γῆς τὰ ταμεῖα πληρώσας αὐτοῖς, καὶ στενοχω εὐδαιμονικοῖς ἐνθέμασι, θεράποντας καὶ θε ας ἐπιδοὺς εἰς φιλοτιμίαν ἀμύθητον, ζῶα ιθεὶς εἰς πλουτισμὸν, καὶ τοῦτον ἀμέτρητον, 39. Non dignum sapientia humana est quærere quibus ex causis perigrinum aliquem, aut fratrem, aut vicinum, aut alios bonis terrestribus cumularit, deliciosis locupletans rebus domos solis instar splendentes, campos fertiles fructificando, horrea replens, felicitatis germen ubique implantando, servos et servas zelosas addendo, animalibus domesticis imo omni prosperitatis genere cumulavit, me autem qui illi nulla in re inferior sum, in omnibus minoravit et siliqua inaniorem fecit, cunctis privatum? ἂν εἰπεῖν, καὶ τοῖς ἔσω καὶ τοῖς ἔξω ἑαυτοῦ πολλαπλασίονα κορυφώσας τὸν οὕτως εὖ παθόντα· ἐμὲ δὲ πεοικότα ἐκείνου τοῖς ἅπασιν ἠλάττωσε, καὶ αὐτῆς, ὅ φασι, λεβηρίδος κενώτερον ἀπετέλεσε, τοῖς ὅλοις νήσας ἐμέ; Μὴ δὴ τοιαῦτά τις ἐπαπορείτω, φιλοσοφεῖν 40. Nemo igitur, philosophiæ prætextu, de novo καὶ Θεοῦ καταψηφιζόμενος τὸ ἀδιάκριτον. dubia novens, confusionis Deum accusabit. Fore οι γὰρ ἂν ποθεν ἐκ τῶν κατωτέρω (ἄνωθεν Κύριος οὐκ ἂν μὴ οὐκ ἐξουδενώσῃ τὸν τοιοῦτον ον) πρῶτα μέν· Πόθεν οἶδας, ὦ οὗτος, ὡς οὐ ἔοικας τοῦ φθονουμένου, ᾧ ἐγκοτεῖς, εἰ του περίκειται ἀγαθά; Μήποτε γὰρ σὺ μὲν ἐνάξιος ονεῖν, ἐκεῖνος δὲ κατάξιος, καί που καὶ πλειό άξιος. Εἶτα ἐπειδὴ τούτο δάκνειν ἔχει σε εἰς (καὶ γάρ τοι πᾶσα σύγκρισις ἐλαττοῦσα δάκνει τοβιβαζόμενον), μάθε καὶ, ὅτι τῷ μὲν ἀδελφῷ σότητα ἥκεις ταλαντευόμενος. Ἔστω δὲ, ὡς θέλκεις τῇ ῥοπῇ πρός τι μεῖζον καὶ πολλοῦ καὶ ὅμως ὁ τοῦ βίου βραβεύς μέγας Θεὸς, ὁ : διανομεὺς γεωμερτήσας ἐπὶ παντὸς τὸ ἀνάτὸν μὲν ἀδελφὸν διέκρινε πλήθοντα εἶναι καὶ ο πίονα, σὲ δὲ ἀλλὰ ἰσχνὸν καὶ ὑπόκενον. Τί λογιστεύεις τὸν καὶ Δεσπότην καὶ Πατέρα, ι δίκης ἄγεις, ἐφ᾽ οἷς διῳκονομήσατο; Πότερον την ἐκεῖνον τίθης; Καὶ πῶς δοῦλος ὤν λογος τὸν Κύριον; ᾿Αλλὰ πατέρα ὀνομάζεις. Καὶ τολμᾶς, ἀναιδῶς προσφέρεσθαι, καὶ μὴ δεδιέ ' ' ἔννομον ἀποκήρυξιν, εἰ οὕτω καταθρασύνῃ Θεοκλύτει, δυσώπει, ἐξευμένιζε, μέσοις χρῶ ὐχαῖς, καὶ μάλιστα τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ· καὶ · εἴπερ δέον εἶναι διακρινεῖ, ἀπομερίσεται τοῦ ὐτῷ πλούτου καὶ σοὶ, καὶ μυρίολβον ἀποκατει σε. Εἰ δ᾽ ἴσως καὶ ποτνιώμενος καὶ πολλὰ · ἄττα πρὸς ἔντευξιν, μένεις ὁ αὐτὸς τοῦ , λόγισαι θέμενος ἐς ψυχὴν, ὡς ἢ πολὺ ἐν σοὶ μαρτον, καὶ δι' αὐτὸ οὐκ ἀξιοῖ καὶ σὲ τοῦ σμοῦ, ἢ ἄλλο τι. Νῦν μὲν οὐ συμφέρον σοι τὸ μα τοῦ αἰτήματος· ἔσται δὲ ὅτε ὁ τοῦ βίου · ἐξανθήσει, καὶ δρέψασθαί σοι δώσει ἐν καιρῷ τὸν καρπόν. Η οὐχ ὁρᾷς καὶ φυτὰ δένδρων, καρποῖς βρίθοντα, τὰ δέ τινα διαπαντὸς οὐκ α; καὶ τῶν καρπίμων τὰ μὲν εἰς ὅλον ἔτος στα τὸ τρέφον φῦμα, τὰ δὲ ἐξ ἔτους μὲν εἰς ἀφοροῦντα ἐκ διαλείμματος, τὸν δὲ ἐν μέσῳ οὐ μόνον ἄκαρπα εἰς τὸ πᾶν, ἀλλὰ καὶ φυλὄντα, καὶ τῆς φυσικῆς, ὡς εἰπεῖν, κόμης φαύμενα; Τὸ δέ ἐστιν οὐ μάτην καὶ εἰκῆ, ἀλλὰ φύσιν ἔλλογον. Ὅτε μὲν γὰρ ἔστιν ὄνασθαί ἢ ἀνθρώπους ἢ ἑτεροίαν φύσιν, τοῦ καρπώμαότε δὴ καιροῦ καὶ οἱ βλαστοί μεστοὶ καὶ καλοὶ tasse enim ab imis locis (desursum enim Dominus ejusmodi sermonem contemnit) audierit vocem: unde scis, sodes, quod non dissimilis sis ei, cui invides divitias? Non enim tu indignus, ille perdignus, imo pluribus quam quæ possidet dignus. Quod autem hoc animum tuum devorat (omnis enim comparatio humiliatum offendit) scito cum fratre eadem trutina te ponderari. Posito autem ut tu majoris momenti ac pretii sis inventus, attamen Deus, magnus vitæ distributor, qui omnia juste dimetitur, fratrem locupletem, te vero pauperem esse statuit et miserum Cur igitur Domino et Patri diem dicis, et recenses ejus creationem? Num in Domini loco eum ponis? et quomodo, servus cum sis, Dominum ad rationem reddendam vocas? At Patrem nominas. Quomodo vero audes pro impudentia tua,contemnere excommunicationem? Auxilium implora divinum; fac pœnitentiam, expia peccata tua precibus tuis, ad sanctos præsertim ejus effusis, et ubi opus erit divitias tibi communicabit, et vere beatum reddet. Si autem, supplicans et pro viribus quod tuum est peragens in eadem fortuna manes, cogita quod ob peccata tua aut aliud quoddam te divitiarum participem esse non vult.Nunc quidem voti compotem fieri nihil tibi prodesset; veniet autem tempus, quo vitæ pratum florebit, et tu fructum largissimum colligere poteris. Aut non vides arbores fructibus plenos, et frugiferos; alios quotannis passim frugiferos, passim steriles folia dijicere et comæ naturalis calvitium pati? Quod non vanum ac inane, sed secundum naturæ rationem. Quando enim fructus aut hominibus, aut cæteris creaturis prodesse debent, flores pleni et visu pulchri apparent, et folia in fructum virescunt; si autem fructus abiit, folia quoque humi labuntnr. Vivipara enim quasi in radices matris redeunt,ibique residentia sensim in ver novum reviviscunt quando ut per canales recurrunt, et ut anno elapso naturæ peculiaris munere funguntur. Vide igitur ne tu quoque simili legi subjiciaris, et ubi nil tibi proderit arbor, unde flores et fructus spectabiles, ut folia et quæcunque a bona arbore proveniunt, nascuntur, et

ne, si quando eos colligere cupis, omnia te effu- βλέπεσθαι,καὶ τὰ φύλλα τέθηλε διὰ τὸν καρπὸν ταῦτα. giant, quia tempus non est opportunum. Sed id quoque vide, ne carduos in ramis sterilibus aut in rubis et piris silvestribus producas (ob hoc enim fructum quidem fers,sed non debitum et manuum contractui resistentem). Annon Deus hominem parvum facit et deminuit qui ad fructus producendos natus non est, aut fructum quidem fert, cos autem qui illos tangere volunt pungendo ledit? Preces funde ad Deum, et spera in eum, et ipse faciet. Imple ejus voluntatem, et tibi favebit. Irrora labium siccum siti flagrans, et pluet tibi cœlitus manna spirituale et sensibile. An nosti virgam virentem et solo Dei servorum verbo germinantem, sexcentos e morte excitantem? Te autem plantam madidam, nunc pravis cupiditatibus ægrotantem, quæ e paraiso venit, educare, insertione amplificare et fecundam reddere non vales? Desine a Deo petere, et ipse sponte tibi dabit. Non a Deo petiisti ut in matris tuæ utero concipereris, et tamen illa te concepit. Ex utero in lucem prodire, nutriri, procedere, ubi nunc stas,non tum voluntatis fuit, attamen hæc omnia, te invito, acciderunt. Igitur cætera quoque tibi dabuntur, dummodo ea facias, post quæ cætera addentur et ut in fundamento firmo stabilientur. Quid Domino reddituri simus nescimus, attamen dedit nobis, quorum est ei accepta referre. Quid igitur petere vis a creditore? Dominus mercedem tibit dedi servo,cui non debebat, noli igitur impudentem te gerere et precibus tuis fatigare, ne ex iis quæ possides excidas et servi inutilis sortem obtingas. Pater heredes designavit; non igitur in ea est necessitate, quam tu ei attribuere vis. Magnus olim possedit Job; sed omnia perdidit,imo se ipsum amisit. Effluxit enim in saniem resolutus, nec tamen Deum accusavit inconsiderate, non de repetundis postulavit nec dixit se aliquid amisisse, sed in Deo facutatem dandi et eripiendi agnovit. Igitur ob gratitudinem non majorem felicitatem affectavit. Ego autem metuo ne Deus precibus tuis fatigatus tibi det aut potius restituat quod tibi expetendum non erat. Cum enim Deo dedisti quod par non erat, tu quoque redipisci debes quæ nolueris. Job inter dira tormenta Deo non incongrua dixit, tu autem, non similia passus, eum blasphemas.Igitur ab eo recipies quod tibi gratum minime erit, nisi charitas divina mala a te aufert. Si autem ob vexationes murmuras et quereris, te interrogo: De quo quereris amisso? Sane dices nulla te re egere quæ hominis naturæ convenit.Omnia tibi bona præsto sunt. Metuendum tibi non est ne in morbum incidas. Omnia opera humana perficere potis es inde a prima ætate quæ humi repit et vix sponte movetur. Ecce te vestitum et super columnis firmis, pedibus dico, constitutum incedentem. Omnia porro, quibus homini ad incedendum et alias operationes opus est, habes, sive homo, sive animal simplex specteris, dives es. Quid igitur Dominum Ὅτε δὲ αὐτὸς ἀπέλθῃ,τότε καὶ τὰ φύλλα ἔραζε πίπτει, καὶ τὰ λοιπὰ δὲ τοῦ δένδρου τὴν προτέραν ὥραν οὐκέτι ἔχει. Παλιννοστεῖ γὰρ τὸ ζωογόνον εἰς τὰς μητέρας ἐκείνων βίζας, καὶ ὑφεδρεύει, καὶ ὑποσμύχον ζωπυ ρεῖται εἰς ἔαρ, ὅτε πάλιν ὡς δι᾽ ὑπαγωγέων τινῶν ἐκθλιβόμενον ἀνατρέχει καὶ γεννᾶ τὰ πέρυσιν ἀγαθά. Ορα γοῦν, μήποτε καὶ σὺ τοιούτῳ λόγῳ ὑποπέπτωκας, καὶ ἢ οὐ συμφορόν σοι λαλεῖν ὕλην, ἐξ ἧς ἔσται βλάστη καὶ καρπὸς ἄξιος λόγου καὶ φύλλα καὶ λοιπὴ πᾶσα εὐφυΐα χρηστοῦ δένδρου, ἢ ἀλλὰ καὶ, εἴποτε λάβῃς, ἀλλ᾽ αὖθις ἀποῤῥυήσεταί σοι τὰ δεδομένα διὰ τὸ μὴ καίριον. Σκόπει δὲ καὶ, μήποτε ἀκανθροφορῇς κατὰ τὰς ῥάμνους (καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲ καρποφορεῖς), ἢ κατὰ τοὺς βάτους καὶ τοὺς ἀγρίους ἀπίους (καὶ δι' αὐτὸ φέρεις μὲν καρπόν, περιφέρεις δ᾽ ἐκεῖνον, ὁποῖον χρὴ τελεσφορεῖσθαι φυτῷ ἀκάν θαι φρίσσοντι, καὶ τὰ προσαπτομένας χεῖρας ἀμύσσοντι). Η γὰρ οὐ σμικρύνει Θεὸς καὶ ἀχρεῖοῖ ἄνθρωπον, ὃς ἢ καρποτροφεῖν οὐ πέφυκεν, ἢ τρέφει μὲν καρπὸν, κεντρίζει δὲ τοὺς προσάπτεσθαι καὶ δρέπεσθαι θέλοντας; Εὔξαι τῷ Θεῷ, ὡς καὶ ἀποδοῦναι αὐτῷ τὰς εὐχὰς, καὶ ἔλπισον ἐπ᾿ ἐκεῖνον, καὶ αὐτὸς ποιήσει. Πληροφόρησον τὴν μετάδοσιν, καὶ ἐπιδώσει σοι. Δρόσισον χεῖλος ἐνδεὶς, υποκαιόμενον δίψει, καὶ ἐπιβρέξει σοι ἄνωθεν τὰ ζωογόνα, καὶ αὐτὸ δὲ μάννα, τὸ καὶ νοούμενον καὶ φαινόμενον. Η ῥάβδον μὲν οἶδας βλαστήσασαν, καὶ φυτὰ δὲ μυρία ἐκ νεκρώσεως ἀναθηλήσαντα λόγῳ καὶ μόνῳ τῶν τοῦ Θεοῦ θεραπόντων; αὐτὸν δέ σε, τὸ ἔτι ἔνι· κμον φυτόν, τὸ νῦν μὲν ἠγριωμένον πάθεσιν, ἐκ παραδείσου δὲ ἀνέκαθεν πεφυκός, οὐκ ἔχει μοσχεύ σαι, καὶ ὡς οἷον δι᾿ ἐπεμβολῆς μεταποιῆσαι εἰς πάντη ήμερον, καὶ καταπλουτίσαι εἰς ἔγκαρπον; Αφες ἀπαιτεῖν τὸν Θεὸν, καὶ αὐτὸς δώσει εκών. Οὐκ ἐζήτησας τὸν Θεὸν, ἐν κοιλίᾳ συλληφθῆναι μητρός· καὶ ἐκείνη συνέλαβέ σε. Οὐκ ἠνάγκασας προσελθεῖν μήτρας, καὶ φῶς ἰδεῖν, καὶ ἐκτραφῆναι, καὶ προβῆναι, ὅποι νῦν ἔστηκας· καὶ ταῦτα πάντα γέγονέ σοι ἀπραγμόνως ἐκεῖθεν. Ἔσται γοῦν σοι ὁμοίως καὶ τὰ ἐφεξῆς, οἱ μόνον ἔκεῖνα ποιεῖς, ὧν γινομένων καὶ τὰ ἄλλα προτίθενται καὶ ὀροφοῦνται ὡς ἐπὶ θεμελίῳ στερέω. Τί ανταποδώσομεν τῷ Δεσπότῃ, καὶ ἀποροῦμεν, καὶ μεθοδεύομεν, ὡς οἷα δηλαδὴ δόντι, καὶ οὕτως ἐποφειλομένῳ τὸ ἀντιση κοῦν; Τί γοῦν ἀπαιτεῖν ἐθέλεις τὸν χρεωστούμενον; ᾿Απέδοτό σοι τὸν μισθὸν ὁ Δεσπότης, καὶ ταῦτα μὴ ὀφείλων μισθοὺς τῷ δούλῳ. Αφες οὖν ἀναιδεύεσθαι καὶ προσεπιζητείν, μὴ καὶ ὧν ἔχεις ἐκπέσης, καὶ τὰ τοῦ ὀχρείου δούλου καθυποσταίης. Εκληροδότησεν ὁ Πατήρ· οὐκέτι γοῦν ἀνάγκην ἔχοι τοιαύτην, ὁποίαν σοι ἐπάγειν ἐθέλεις. Εἶχε ποτε ὁ μέγας Ἰώβ· ἀλλ᾿ ἐξέπεσε πάντων, ὧν εἶχε, καὶ οὐκέτ᾽ εἶχεν οὐδὲ ἑαυ τόν. Απέρρεε γὰρ, εἰς ἰχώρας ἀναλυόμενος· ἀλλ᾿ οὐκ ἐλογίστευε τὸν Θεὸν, οὐκ ἐπολυπραγμόνει, οὐκ ἐζήτει, οὐδὲ μὴν ἔλεγεν, ἀπολωλεκέναι τι· ἀλλὰ τὸν Κύριον καὶ δοῦναι καὶ ἀφελέσθαι ἀπεφαίνετο. Οὐκο οὖν ἀνέκαμψεν εἰς τὸ πολὺ κρεῖττον καὶ εὐδαιμον διὰ τὸ εὐχαριστον. Ἐγὼ δὲ καὶ εὐλαβοῦμαι, μή

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO IV. ενοχλῶν τῷ Θεῷ λάβῃς, μᾶλλον μὲν οὖν liberalissimum, gloriosissimum fatigas? Cur non ;, ἐκεῖθεν τὸ ἄξιον μὲν, ἀπευκταῖον δέ σοι. ἀρ σε τῷ Θεῷ, ἅπερ οὐκ ἔχρῆν, ἀντιλαν, ἢ μὴ βεβούλησαι. Πάσχων δεινῶς ὁ ι ἔδωκεν ἀφροσύνην τῷ Θεῷ· σὺ δὲ, καὶ ίσχων οὐδὲν φαῦλον, δίδως ἄφρονας λόγους. γὰρ τὸ σὸν βλάσφημον καὶ ἀπαιτητικόν. ντιλήψῃ ἐκεῖθεν τὸ σοὶ ἀβούλητον, εἰ μὴ α φιλανθρωπία προσισταμένη, τὸ βλάπτον ἀπαγάγοι ἐκ σοῦ. Ἔστω δὲ ὅτι καὶ πάσχῶν γογγύ λαλεῖς. Ἐρωτῶ δή. Ἐπὶ τίνι γογγύζεις, καὶ τίνος λειπόμενος; Λείπεσθαι μὲν ἐρεῖς ἂν οὐ ν ὅσα ἐπιπρέπει ἀνθρώπῳ. Ολομελές σοι τὸ καλὸν καὶ πάντη ἄρτιον. Οὐκ ἔχεις κίνδυνον, ἀῤῥώστως. Εξεστί σοι ἐργάζεσθαι πάντα, ὅσα κατ᾽ ἄνθρωπον ἀπὸ γυμνοῦ ἐμβρύου, βρέφους ἱλυσπωμένου περὶ γῆν, καὶ μὴ ἔχοντος ἀνανεύειν. Ἰδοὺ καὶ ἐνδέδυσαι, καὶ ἐπὶ ταθερῶν, τῶν ποδῶν, ὄρθιος ἀναστήλωσαι. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ τὰ εἰς τὴν πορείαν καὶ τἄλλα να κατευθύνει τὸν ἄνθρωπον ὡς καὶ ζῶον ἁπλῶς καὶ ὡς ἄνθρωπον, πλουτεῖς. Τί δὲ οὖν τὸν ιλοτιμησάμενον μεγαλοπρεπέστατον Δεσπότην ὀχλεῖς, καὶ οὐκ ἀφίης βασιλικῶς διακεῖσθαι καὶ ἐπιδιδόναι, ὁπόσα ἐκείνῳ ἐστὶν ἐθέλοντι, κατὰ τὸ ἐν αὐτῷ φιλεύσπλαγχνον; «Τίς εἴ εἴνων ἀλλότριον οἰκέτην;» ἀκούσοι ἄν τις, αὐτό κατεξουσιάζειν ἀλλοτρίου δούλου πειρώμενος. οὐ δέδοικας καὶ αὐτὸς, μήποτε ἀκούσῃς ποθὲν τό· «Πόθεν σὺ ἀναπέφηνας, τοῦ σοῦ Δεσπότου ;» sinis eum regio erga te animo esse, et largiri tibi secundum charitatem suam? «Quis tandem es tu,qui servum alienum judicas?» aliquis audierit, qui alieno servo jussa dare præsumit. Quomodo igitur non ipse quoque metuis ne quando audias: Unde tu venis quia a Domino tuo rationem tibi reddi expostulas?» >> έρε εἴπω σοι κεφαλαιωσάμενος λόγον, ἀντιμὲν δοκοῦντα, τῇ δ᾽ ἀληθείᾳ εἰς ἐν συμ- :. Οὐκ ἔστι τῶν ἐν ἡμῖν οὐδὲν ἴσον, καὶ αὖ ἰδὲν ἐστι τῶν ἐν ἡμῖν ἄνισον. Πνευματικῶς θα ἐθέλω ἀντιφωνεῖν. Καθότι μὲν γὰρ ὁ ιλόγως ἑκάστοις ἐπιμερίζει τὰ δέοντα, καὶ αἴρει, τοῖς δὲ προστίθησι γεωμετρικώτε της ἐν ἡμῖν θειότερον πολιτεύεται, καὶ αστος τό· «Εταιρε, ἔχεις τὸ ἀνάλογον σόν. ω μανθανέτω καὶ ὁ τὸ ὀλίγον ἔχων, δικαίως δ, εἶτ᾽ οὖν πρὸς γεωμετρουμένην ἴσότητα. γάρ πως «ἴσον» εἰπεῖν καὶ «δίκαιον,» ἰσότητος ἡ δικαιοσύνη στοχάζεται. Καὶ οὕτω τοῖς ὅλοις ἅπαντα, λόγῳ δ᾽ ἄλλῳ καὶ ἄνισα· όγος ἢ κατὰ τὸ δοκοῦν τοῖς ἁμαθεστέροις δὲ εἰπεῖν καὶ ἀμαθεστέροις) ἢ γοῦν ἀλλὰ μόν, ὡς εἶναι τὰ καθ᾿ ἡμᾶς οὕτως ἀνακε. ἰσότητι καὶ ἀνισότητι, καὶ ἐξεῖναι λέγειν γὴν τοῦ ἐν ἡμῖν βίου ἢ ἀνισότητα ἴσην, ἢ λιν. Μένε οὖν, ἐν οἷς ἐτάχθης, ὦ ἀδελφὲ, των ὀφειλέτην εἰδὼς τῷ Θεῷ σεαυτὸν, εὔ · ἔλπιζε, καὶ μήτε τὸν κυβερνήτην μέμφου * τὴν καθ᾿ ἡμᾶς ὀλκάδα τεχνηέντως ὧδε ἕως ἂν περὶ τοὺς βιωτικούς πλέωμεν σάτε τὸν σύμπλουν ἀδελφὸν μέμφον, εἰ πρὸς ἔχοντα τοῖχον ὁ τῆς νεὼς κύριον αὐτὸν ἐτάγὰρ καὶ φθονητέον, ἔνθα ἡ μέμψις διαβαί τὸν Κύριον; Ὁ ἀδελφὸς οὐδὲν οἰκεῖον ἔχει, αὐτοῦ, ἀλλ' ὅπερ δέδωκεν ὁ Θεός. Τῷ γοῦν φθηνῶν, λέληθας σεαυτόν μεμφόμενος τὸν · οὕτω τρόπον τινὰ θεομαχῶν. Τί δὲ οὕτω Ο 41. Jam denique sermonem meum resumam qui contradicere videtur, re vera autem in idem con-· venit. Nihil eorum quæ intra nos, similia sunt - neque dissimilia. Spiritualiter autem respondere volo. Quemadmodum enim Deus singulis officia pro viribus distribuit, aliis quidem detrahens, alios bonis cumulans, sic æquitas diviniori ratione intra nos agit, et singuli audiunt: Amice, habes contingens tuum. Sicque qui pauca habet discat cum summa justitia ea possidere. Æquum enim ac justum dicere idem est cum justitia, cum æquitate societatem inire tendit. Sic omnibus omnia æqua et iniqua, et sermo stat aut secundum speciem indoctis qui aliquid docendi sunt, aut secundum numerum, ita ut res nostræ sic æqualitati et inæqualitati immistæ appareant et ut ordinem vitæ nostræ inæqualitatem æqualem aut vice versa diosmus.Mane igitur in iis,frater, in quibus constitutus es, et cum scias te Deo gratias agere debere, ora et spora, et ne incuses gubernatorem qui navem nostram scite movet, donec ad vitæ portum appellamus; neque fratri navigii consorti invideas, si nauclerus ipsi opportunum locum assignavit. Cur enim invidia exerceatur, ubi incriminatio ad Dominum usque ascendit? Frater nihil peculiare, nihil proprium habet nisi quod Deus ei impertiit. Dum igitur fratri invides, Deum nescius blasphemasti et quodammodo bellum ei intulisti. Quantopere igitur peccas, Dei sic censuram faciens et pene ei quæ facere debeat præscribens? Nonne vides te blasphemare prorsus si dubitas num Θεὸν ἀνακρίνων, καὶ μονονουχὶ ἐπιτάσσων Olympi incolæ sine metu aut cum morore vivant? τέον, ἁμαρτωλὸν πρᾶγμα ποιεῖς; ᾿Απορού ;, τί δήποτε, ἄλλων ἐν Ὀλυμπία βιούντων ἀτρεμεὶ ζώντων, αὐτὸ καὶ λύπην ἔχει καὶ οκεῖς λαλεῖν ἀναμάρτητα οὐ πάντως; Δέον ἀνταῦθα διαγνομονεῖν σε τὰ κατὰ σὲ, καὶ ειν αὐτοῖς τά τε ἡδέα, τά τε λυπηρά, καὶ PATROL. GR. CXXXV. Oportet igitur te ea quæ tua sunt decernere sive jucunda sint, sive amara, sicque causas ponderando tibi solatium afferre. De iis denique quæ nuno accidunt plura dicere me non decet; penes Deum enim judicia quorum profunditas est incomprehensibilis.

οὕτω τῇ καταλήψει τῶν αἰτίων λαμβάνειν τι παραμύθιον, καὶ δὴ θεωρητέον αὐτὸ εἰς ὀλίγοι τῶν ἄρτι συμβαμάτων μὲν οὐκ ἔχω εἰπεῖν· οὐ γὰρ οὕτω δεδίδαγμαι· Θεοῦ δὲ κρίματα, ὧν ἡμῖν ἀπερίληπτος. 42. Ista autem theoria consolationis quoque non parum continet, ut supra diximus. Sunt in vicinia nostra, quæ late patet, et inter populares nostros alii baptismate immersi, alii in abyssum tristitia baptizati sunt, unde plerique res futuras cum timore prævident, quarum finem non facile est videre. Ex his qui in abyssum prolapsi sunt lacrymis digni sunt; qui autem ad fæcem usque pervenerunt, preces et ipsi faciant et ab aliis faciendas curent; qui autem timore trepidant precibus etiam gratiarum actiones addant Deo æterno vita auctori. 43. Hoc igitur jugiter ob oculos teneamus atque examinemus quo in loco ii qui curis ac sollicitudine vexantur omninoque tristes sunt ponendi erunt. Primus quidem ac secundus tertiusque Doo favente a societate nostra separati erunt; non enim fæcis aut abyssi aut immersionis rationem habemus. Sine metu autem nunquam erimus, licet plerique id ignorent. Idem esset si quis tonitru e longinquo auditum in proximitatem transferret aurium. Cur igitur immodico nos tradamus mmrori? 44. Hoc dicendo non ita velim intelligi, quasi curam ac solicitudinem temporis futuri abolerem; imo id tantum moneo ne nimis affligamur,sed modum in ea quoque re observemus. Cur enim merum in vobis exstirpem, cum sciam metum in plerisque rem esse salutarem? Quomodo affirmem mærorem semper abfuturum esse ab iis quibus locus lamentationis assignatus est; qui vitam curis exemptam ignorant; quibus terra carduos et folium gignit. Quo igitur vituperio nos non digni erimus qui mærore exempli Dei obliviscimur? Melior enim non est præceptor mærore. Cum curi memoria Dei revertitur. Vexatur aliquis? statim audies orantem: Domine, juva; aut Domine, miserere mei; et jam Dei sancti clamoribus sollicitantur. Si e contra per aliquod tempus sine ærumnis sumus, Deum invocare desistimus, sanoti ejus et hymni in eorum honorem scripti negliguntur; jam enim lingua canit sordes, Dei iram provocat, nos vero canentes corrumpit. 45. Non igitur id præcipio, ut tristitiæ renuntietis (quod nec feri potest; nec enim nisi possibilia docere convenit); sed ut affligamini et solliciti sitis de rebus luctuosis, et quæratis medicamentum quod curas abigere, et quo homo afflictus morsum fatalem sanare valeat. Hujus autem medicamenti μβ'. Ἡ δὲ τοιαύτη θεωρία ἔσται αὐτίκα ήγορος λόγος, καθὰ φθάσαντες υπεσχή με ἐν τῇ καθ' ἡμᾶς περιχώρῳ καὶ συμφύλη πολυτενεῖ καὶ εὐρυχόρῳ, οἱ μὲν εἰς βαθὶ σμένοι λύπης, οἱ δὲ εἰς ἄβυσσον, ἄλλοι δὲ ἤδη οὐκ ἐς τοσοῦτον, οἱ πλείους δὲ ἐν τῷ ἱ καὶ αὐτῷ ἢ διά τι ἐγγίζον καὶ πρόοπτον διέχειαν, ἣν οὐκ ἔστι συνιδεῖν σταθερῶς. μὲν τῆς ἀβύσσου γεγονότες κλαιέσθωσαν· ἄλλο;) οἱ δὲ μήπω τοῦ βυσσοῦ καὶ τῆς κ τρυγὸς ὄντες, εὐχὰς καὶ αὐτοὶ ποιείσθωσαν, ρωθεν ἐχέτωσαν, καθὰ καὶ οἱ μὴ ἐξ ἐπιπολ τῷ φόβῳ οὕτως ἢ οὕτως ὑποτρέμοντες, ἀ πρὸς ταῖς εὐχαῖς καὶ εὐχαριστείτωσαν τῷ καὶ καὶ τοῦ ζῆν αἰτίῳ Θεῷ. μγ'. Καὶ τοῦτο μὲν κοινῶς κείσθω ἡμῖν ε κὲς ἐνθύμιον. Εξετάσωμεν δὲ νῦν πρὸς ἀκ συγχεόμενοι, ὡς εἰκὸς, καὶ ἐμφρόντιδες, κ ριμνοι, καὶ, ὁ δὴ λέγεται, κηραίνοντες, ποῖ που τῶν, ὡς ἐῤῥέθη, λυπευμένων τεταξύ πρῶτος μὲν καὶ ὁ δεύτερος καὶ ὁ τρίτος πά τως Θεοῦ ἐλεοῦντος ἡμῶν ἀπεσχοίνισται· τρυγίας τὸ [ἐν] ἡμῖν θεωρεῖται, ὁποῖος εἴρη μὴν βάθος, ἀλλ᾽ οὐδὲ καταβαπτισμός. Φό πάντως ἡμῖν ἐγγίνεται· πλὴν ἀλλὰ καὶ α πρόδηλον, ἀλλ' οὐδε ἀρίγνωτον. "Ομοιον καὶ βροντὴν κτυποῦσαν ἐκ ποῤῥωτάτων καρα εἰκότι λόγῳ ἀκουτισθῆναι εἰς ἐγγύτερον. Τί κατεν[εχθ]ησόμεθα εἰς ἀμετρίαν θλίψεως; μδ'. Τοῦτο δὲ λέγων οὐκ ἀπαλείφειν ἔθέλ ριμνᾶν ἐξ ἡμῶν οὔτε τὸ περὶ τῆς αὔριον, ἐπὶ ταῖς ἐφεξῆς· ἀλλὰ τὸ λίαν ἀπάγῳ, τὴν λὴν ἐλαττῶ, τὴν ἀμετρίαν ἄγω εἰς σύμμετ τί γὰρ καὶ πειράσομαι, τὸ δέος ἐν ἡμῖν και ὁ μαθών, χρῆναι καὶ δέος ἐν πολλοῖς ἐστά ριον; Πῶς δ᾽ ἂν ἐγγυησαίμην τὸ ἄλυπον, ε κλαυθμῶνος τόπος ἀποτέτακται, εἷς οὐδεὶς βίος ἄλυπος, οἷς ἀκανθαι καὶ τρίβολοι γι τέλλειν εἰς ἐπιστροφὴν ἐπετάχθησαν, φάν μᾶλλον ἐπιστρεπτικόν, οἵ χρονίζοντες ἄλυπ θανόμεθα Θεοῦ; Μὴ γὰρ ἔστιν ἡμῖν πα καλλίων τῆς λύπης. Αμα λύπη, καὶ αὐτίκ Θεοῦ. Κνίζεται τις, καὶ ἐπὶ στόματος αὐτο τό «Κύριε βοήθει» Και «κύριε, ἐλέη παρενοχλούνται βοαῖς οἱ τοῦ Θεοῦ ἅγιοι. καιρόν τινα λύπης δίχα, καὶ ὀψίζει παρ' ἡμῖ καλεῖσθαι Θεόν· καὶ οἱ μὲν αὐτοῦ ἅγιοι κα αὐτοῖς ᾄσματα ἐκκλείονται τοῦ στόματος, ο δὲ ἡ γλῶσσα, ὅσα καὶ αὐτὴν μολύνει, καὶ παροξύνει, καὶ ἡμᾶς κακύνει τοὺς ᾄδοντας. a με'. Οὐ τοίνυν παιδεύω, μὴ λυπεῖσθαι (α γὰρ καὶ ἀδύνατον· ἡ δὲ παίδευσις ἐπὶ τοῖς νοις γίνεσθαι), ἀλλὰ βάπτειν μὲν εἰς λύπην ἔ καὶ ἐφ' οἷς χρή, παρ' αὐτὰ δὲ μεριμνᾶν, ἐξε τὸ λαθικηδὲς καὶ κακῶν ἐπίληθον ἁπάντων κον, δι' οὗ ἀλεξικάκου τὸ θηριώδες δήγμα 1

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO IV. λειφθήσεται ὁ λυπούμενος. Τοῦ δὲ τοιού- dispensator est Deus, qui omnem corporis infirmiξιφαρμάκου χορηγὸς ὁ Θεὸς, ἀπάτης καχεαπευτής, εἰς ὃν ἀναθέντες ἡμᾶς αὐτοὺς θεσόμεθα, χαρέντες, καὶ οὕτω τὴν λύπην ἐξεΤί γὰρ ἄλλο ποιητέον ἐν τοῖς μὴ ἐφ' πάντως τὸ ἐπὶ ἡμῖν αὐτοῖς, οὔπερ ἡμεῖς ριοι; Κυριεύομεν δὲ ἐν λύπαις τοιαύταις οις ἐπικειμένοις ἀμηχάνοις τοῦ δέεσθαι· δὲ οὐ τοῦ τυγχάνοντος ἀμύντορος, ἀλλὰ τοῦ ίτου. Τοιοῦτος δὲ ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων· να καὶ δεκτέον, τοῦ καὶ τὰς δικαίας εὐχὰς ἀγαθὰς ἐλπίδας τελεσφοροῦντος. Ισχυρός ὄνος· διὸ καὶ ποιήσει ῥᾳδίως. Ὁ δ᾽ αὐτὸς ρόθυμος· οὗ χάριν μακρυνεῖ τὰς ἁμαρτίας αἱ ἱλάσεται ἡμῖν, είπερ ἡ δέησις ἐκτενὴς ίλης ψυχῆς καὶ διανοίας καὶ καθαροῦ στό ὃς οὐδὲ ἀναμένει διαρθρωθῆναι τὸν διητής λ᾽ ἔτι λαλοῦντός τινος πάρεστιν. Ἐπιθυμεῖ εσθαι ἱκεσίαν ἔλλογον καὶ εὐεργεσίᾳ τοῦ ὄντος. Η γὰρ βασιλεὺς μὲν ἀγαθός, μὴ ὃς προσφυῶς ἂν λέγοι τό τι «Σήμερον λευσα· οὐδὲ γὰρ εὐηργέτη κα;» Ὁ δὲ Θεὸς μὴ ἀδιαλείπτως εὐεργετεῖν, τοῦτο διηνε ν αὐτοῦ: ἐπεὶ καὶ αὐτάγαθός ἐστι καὶ αὐ ύς. Διὸ καὶ λαμβάνων δέησιν, οὐκ ἀνέξεκλίναι τὸ οὖς σου, καὶ ἐπακοῦσαι εἰς ἀγανὰ συμμετρήσει τῷ τοῦ κινδύνου καὶ τοῦ αιρῷ καὶ τὴν σύναρσιν. Μέλλει τὸ κακὸν, κεδάσει· ἐγγίζει, καὶ ἀπώσεται. Αλλ᾽ ἤδη καὶ ἐν χρῷ γέγονε· καὶ ψύξας ἡσυχῆ τὸ ιπνοία θεία, στρέψει ὀπίσω. Τὸ δὲ καινότα πρέψει, καὶ εἰς τὴν τοῦ βαλόντος καρδίαν τοιοῦτος αὐτὸς ἐπίκουρος ἄνωθεν τοῖς μένοις αὐτόν. tatem sanat. In eum itaque omnem spem ponamus, et sanabimur, et gaudebimus omni malo liberati. Quid enim aliud faciendum est in iis quæ penes nos non sunt, aut potius in iis ipsis quæ a nobis pendent? In ærumnis autem et metu cum sumus, precibus quem volumus adire possumus, sed non ad quemcunque, sed potentissimum accedere expedit. Est autem hic Deus virtutum; ipsius igitur auxilium imploremus, qui preces justas et spes bonas ad exitum perducere valet. Deus solus fortis; idcirco facile perficiet. Idem vero etiam longanimus est; quare peccata nostra diminuit et veniam nobis donat, dummodo preces ex tota anima ao tota mente et e puro ore prodeant; Deus enim non exspectat donec desideria nostra exposuerimus; nam loquente te adhuc, jam adest. Vult namque ut qui supplicatur secundum rationem et bene operans se adeat. Num rex bonus quidem, sed minus beneficus, diceret: Hodie non regnavi; non enim benefeci? Deus autem non semper benefaciat, cum id ei peculiare sit; bonitas qui est ipsa et rex universorum? Itaque preces tuas admittens in commodum quidem tuum vertet tempore periculi et timoris. Cunctatur malum: destruet illud; appropinquat: depellet. Sed jamjam venit, jam cuti inhæret, sed afflatu divino infirmavit telum et retro conjecit. Sed postremo retrorsum in corde sagittarii figet; talis enim est cœlestis auxiliator iis qui eum invocant. γὼ δὲ καὶ ἄλλο πρὸς παραμυθίαν ὑμῖν ἐρῶ τατόν τι καὶ λυσιτελέστατον. ᾿Ανενέγκατε ἢ τὰς ψυχὰς εἰς τὸν ἔνθεον ἡμῶν αὐτοκρά δι' ἐκείνου καὶ παρηγορήθητε, καὶ βοή ρέσθαι σπεύσατε· καὶ βοηθήσει μὲν ἡμῖν καὶ οἴκοθεν ἔργοις βασιλικοῖς καὶ προμην 7, οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ, εἴπερ εὐχαῖς Θεὸν , συνεφάπτεσθαι τῶν ἔργων αὐτῷ, καὶ συγμιν τὸ δόρυ κατά πάσης παλαμναίας φάσ ἀντιμάχου. Παρηγορήσεται δὲ τοῖς καθ᾿ καὶ οἷς ἀεὶ πονεῖται ὑπὲρ τῶν τοῦ Θεοῦ. άντως, ὡς, ἐξότου ὁ βασίλειος αὐτὸν ἔλαχε οὐκ ἐπαύσατο μέχρι καὶ σήμερον μὴ ὅτι γε καὶ ὕπνον μὴ διδοὺς ὀφθαλμοῖς καὶ βλεφά παυσιν, ἀλλὰ καὶ κινδύνοις ἑαυτὸν παραβάλο κινδύνοις τοῖς δεινοτάτοις, ὧν ἔργον, ψυἔγειν σώματος, οὐ κατὰ φύσιν, ἀλλὰ πρὸς τοίνυν, ἐκείνου τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν ἐπ᾽ ὤμων, *. βαστάζοντος καὶ εἰς τόσον ἀχθοφοροῦνόμως φέροντος, καὶ ἀπεκδεχομένου ἀγαθὰ θεὸν πεποιθήσει θαρρεῖ γὰρ οἷς μυριάκις · καὶ ἐβοηθήθη εἰς θάλος καὶ σαρκὸς καὶ ἡμεῖς οἱ βασιλευόμενοι, καὶ ἀπαιτούμενοι αθεῖν τοῖς αὐτοῦ, μὴ ἐφοποσονοῦν ἐφεπόμεθα μησιν τὴν δυνατὴν καὶ ἀρετῆς ἀπόμαξιν, δι' 46. Aliam rem consolativam æque ac persuas sivam vobis edisseram. Tollite in spiritu animas vestras ad imperatorem nostrum divinitus inspiratum, et consolamini vosmet, et auxilium exspectate. Ille enim operibus regiis et providentia divina nobis succurret, præsertim si Deum precibus flectimus et ipsi cooperamur et telum contra omnem cohortem inimicam sanguinem sitientem dirigimus. Consolationem autem contra tentationes præbebit. Probe nostis quod ex quo regnare cœpit, ad hunc usque diem non cessavit, non dico laborare, sed nec oculis nec superciliis quietem dedit, sed periculis se objecit, ubi de morte, non placida, sed violenta agebatur. Quid igitur, cum ille totum orbem humeris fort et bona recipit in fidei quam in Deo ponit, præmium (confidit enim, licet mala innumera passus, et carnem et animam restauravit); nos qui in statu obedientia sumus et qui jubemur eum sequi, non pro viribus ac facultate ejus virtutem imitamur, qua auxilium divinum impetramus. Non enim ejus exemplum secuti operari volumus. Simile namque officium nobis non incumbit, et si incumberet, non simili modo exse queremur. Illud vos moneo, ne omnino metui et desperationi succumbatis. Ante oculos ponite undas

decumanas, quas fortiter gubernando a nave depu- ἧς τὴν θεόθεν ἐπικουρίαν ἐφελκυσόμεθα; Καὶ οὐ lit; mementote tempestatum, quas, Deo auxiliante, dissipavit; bestiarum ferarum que nos aggressæ sunt, quasque Deo iterum opem ferente, fugavit. Confidamus igitur eumdem Deum undas et tempestates quæ terræ Romæorum imminent placaturum esse et bestiarum horrendum rugientium dentes obtusos et innocuos redditurum, unde pace profunda fruemur. Non dubito fore aliquos qui memi nerint quoties imperatoris laudes pronuntiaverim. Fuit autem talis, quia Deus imperatorem nostrum sub imagine certatoris indefessi et semper victoris repræsentare voluit, ut gloriari posset se esse operarium Dei in sudore frontis panem cœlitus impertitum edentem. Hoc nunc quoque nos bona spe impleat reputantes eum qui semper idem est, Deo volente non mutatum iri. λέγω φερεπονεῖν κατ' ἐκεῖνον καὶ ἡμᾶς. Οὔτε γὰρ ὑπόκειται τι ὅμοιον· οὔτε, εἴπερ ὑποκείμενον ἦν, ἔσχομεν ἂν ὁμοίως αὐτὸ μεταχειρίσασθαι. ᾿Αλλὰ παρκινῶ, μὴ παντελῶς τοῦ φόβου γίνεσθαι καὶ τῆς ἀπογνώσεως. Λογίσασθε τὰ μεγάλα κύματα, οπόσα κορυφωθέντα κατ᾿ αὐτοῦ ἀπεκρούσατο οἰακίζων δε ξιῶς, ὁπόσας θυέλλας διέλυσε, Θεοῦ σκεδάζοντος καὶ ἁπάγοντος· ὁποίους καὶ ὅσους θῆρας καθεῖλεν ἐμπηδῶντας ἡμῖν, Θεοῦ συνεπιλαμβανομένους κανταῦθα. Θαῤῥητέον οὖν, ὡς ὁ αὐτὸς Θεὸς καὶ τὰ νῦν καθ᾿ ἡμῶν κορυφούμενα κύματα καὶ τὰς αἰγίδας, ὅσαι ὑπερκρέμανται τῆς Ῥωμαϊκῆς γῆς, καὶ τοὺς ὠρυομένους εις φρίκην θῆρας, τὰ μὲν ταπεινώσει ἕως καὶ ἐς γαλήνην, τὰς δὲ ἀπαγαγεῖ σκεδάσας, τῶν δὲ τὰς μύλας συντρί ψει καὶ οὕτως εἰρηναίαν κατάστασιν πρυτανεύσεται. Μέμνηνταί τινες, οἶμαι, τῶν ἡμετέρων, ὅπως πολλάκις ἐς κοινὴν ἀκοὴν τὸν τῆς βασιλείας ἐξελάλησα χαρακτῆρα. Ἐν δὲ ἐκεῖνος, ὅτι ἔοικε τυπώσασθαι ὁ Θεὸς τὸν ἡμέτερον αὐτοκράτορα διόλου καὶ ἀεθλευτὴν εἶναι ἀκάμαντα, καὶ νικῶν διὰ πάντων, ὡς ἂν ἔχῃ σεμνύνεσθαι καὶ αὐτὸς, ἐργάτης εἶναι Θεοῦ, καὶ ἱδρῶτι προσώπου τῷ ὑπὲρ τοῦ θείου λάχους τὸν αὐτ τοῦ ἄρτον ἐσθίειν. Τοῦτο καὶ νῦν ἡμᾶς εἰς ἀγαθὰς ἐλπίδας προβιβαζέτω, λογιζομένους, ὡς ὁ πάντοτε τοιοῦτος οὐκ ἂν ἐν τοῖς ἄρτι ἀλλοῖος φανεῖται, Θεοῦ θέλοντος. 47. Contemplamini porro historiam illam, quam exposui, temporis antiquissimi mentionem faciens, quo Hercules celeberrimus natus est, et quod certaminibus ac victoriis illustravit, quippe qui e nullo certamine inchoato inferior excessit; et si quando lapides ac tela eum aggressa sunt, statim alios peregit labores, quos vir audax amat et quibus nunquam succumbit qui omnium primus esse gestit. Tum imperatoris virtutes, comparandi gratia, in medium protuli, præmia certaminibus adaquans. Proverbium quoque in illam historiam induxi dicens quod nunquam imperator quarta mensis natus est. Nam Hercules ille quarto mense in lucem editus multis certaminibus interfuit invictus, et proverbio locum dedit quo tales homines quarto mense nati admirantibus se loquendi ansam præbent. Utinam nunc quoque imperator inspiretur ad pacem pristinam nobis conciliandam. Sic preces et fidem nostram exauditum iri certitudo nimiam tristitiam terminabit nobisque solamen afferet. 48. Preces autem faciamus non pro forma, neo oscitanter, manus sursum tendentes et vociferantes, temporis opportuni ratione non habita, quo preces ad Deum missæ animum laxant. Quænam autem hæc tempora sint melius quam nomen suum quisque aliunde scire potest. Quare pauca aliqua addam, colloquium nostrum terminaturus. 49. Quando ad preces nos accingimus, ita disposili esse debemus quasi coram maximo imperatore nos sistere debeamus; et si tales nos præbemus, non μζ'. Προσεπιλογίσασθε καὶ ἱστορίαν ἐκείνην, ἣν ἀναλεξάμενος ἐξετιθέμην, ἀφηγούμενος, ὡς ἤνεγκε μὲν χρόνος πρεσβύτατος Ἡρακλῆν ἐκεῖνον, οὗ λόγος πολύς· ἐφήρμοστο δὲ αὐτῷ, εἶτ᾽ οὖν ἀπέκειτο, συν εχῶς μὲν ἀεθλεύειν τὰ βαρύτατα, συνεχῶς δὲ καὶ ταῖς νίκαις ἐλλάμπεσθαι. Οὐκοῦν οὐδαμοῦ ἐν οὐδεν! ἄθλῳ δεύτερος ἐξέπιπτεν. Εἰ δέ που καὶ λίθοι και λοιπά βέλη κατεπετάσθησαν αὐτοῦ πρὸς ἄλγος, καὶ πόνους ἑτεραίους ἔσχεν, ὁποίους φιλεῖ πάσχειν ὁ τοῖς ἐργώδεσιν ἐγχειρῶν, ἀλλ᾽ οὐκ ἀνέπιπτεν, οὔτε μὴν κατέπιπτεν, ἐλαττούμενος, καὶ τοῦ κατὰ πάν των πρωτεύειν στερόμενος. Καὶ ταῦτα λέγων παρ ἦγον ἐς ὁμοιότητα τὴν αὐτοκρατορικὴν ἐνέργειαν τοῖς μόχθοις μετρῶν καὶ τὰ ἔπαθλα. Προσεπῆγον δὲ τῇ ἱστορίᾳ καὶ παροιμίαν, ἀπορητικῶς λέγων τό «μέποτε καὶ αὐτοκράτωρ ἐν τετράδι γεγένηται.» Καὶ γάρ τοι καὶ Ἡρακλῆς ἐκεῖνος εἰς γένεσιν προαχθεὶς περί τινα τετάρτην μηνὸς, καὶ ἄθλοις ἐντριβόμενος μὲν, οὐ νικώμενος δὲ, παροιμίαν ἐξέφηνε. καθ᾿ ἣν οἱ τοιοῦτοι ἄνθρωπο: «ἐν τετράδι γεγενῆ - σθαι» λόγον ὑποβάλλουσι τοῖς τὰ κατ᾿ αὐτοὺς θαυ μάζουσιν. Εὐχοίμεθα οὖν, συγκροτεῖσθαι καὶ ἄρτι τὸν αὐτοκράτορα εἰς τὸ ὑπὲρ ἡμῶν, ὡς τὴν παλαιὰν εἰρήνην ἀποκαταστῆσαι ἡμῖν. Καὶ οὕτως ἡ εὐχὴ καὶ τὸ θαῤῥεῖν, ἐπακούεσθαι ὑπὸ Θεοῦ, ἐξωθήσει τὴν τῆς ἀμετρίας λύπην, καὶ παραμυθησόμεθα. μη'. Εὐχοίμεθα δὲ μὴ πρὸς ἀφοσίωσιν μόνην καὶ σχῆμα εὐχῶν, χεῖρας μὲν αἴροντες ἄνω, καὶ κραυγές ἀφιέντες, τὰ δὲ καιριώτερα τοῦ εὔχεσθαι παραλεί ποντες, δι' ὧν οἴδασιν εὐχαὶ πρὸς Θεὸν ἐλαφρίζεσθαι, Τίνα δὲ ταῦτα τὰ καιριώτερα, ἔχετε μὲν καὶ ἄλλο θεν εἰδότες κάλλιον, ἤπερ ἕκαστος τὸ ἑαυτοῦ, δ φασιν, ὄνομα· βραχὺ δέ τι προσεπιθεὶς καὶ αὐτὸς, λύσω τὸν σύλλογον. μθ'. Οτε μέλλομεν εἰς εὐχὴν σταθῆνοι, οὗτις διατεθῶμεν, ὡς βασιλεῖ μεγίστῳ μέλλοντες ἐντυγ- - χάνειν· καὶ εἴπερ οὕτω διοικονομησόμεθα, οὐκ ἔστιν

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO IV. rator supplex astat nihil alind in mentem ingerit; sed omnibus animæ portis clausis, ita ut nihil extrinsecus intrare possit, mentem colligit,ut tantum res ad petitionem spectantes proloquatur. Non conjugem,non dulces natos, non divitias, non possessiones ante oculos habet; imo quod majus est, sui compos non est et sentiendi facultate plane destitutus. Nil eorum quæ prope eum dicuntur audit, et licet magno clamore vociferentur, non nictat, nihil sentit; imperatorem solum videt ei soli studet, adhæret. Multos crinibus tractos vidimus incedere nescientes a quibus traherentur. Verbera quoque accipiunt nihil sentientes, ut lapides verberati. Tales injuriam pati prorsus non possunt; surdi enim sunt ad omnes voces,imperatoris responso unice intenti. ὅπως οὐκ εισακούσεται ἡμῶν ὁ Θεός. Ὁ κατ' όψιν est quod Deus nos non exaudiat. Qui coram impe βασιλεῖ ἐντυγχάνων, καὶ παρεστώς, καὶ δεόμενος, οὐδέν τι τῶν ἐν ὅκῳ τῷ βίῳ εἰσοικίζεται κατὰ νοῦν ἀλλὰ τὰς ὅλας κλείσας τῆς ψυχῆς θύρας, ὡς μηδέν τι τῶν ἔξω παρεισκρίνεσθαι εἰς αὐτὴν, ἰδιάζειν τὸν νοῦν ἀφίησι καὶ ἑαυτοῦ εἶναι καὶ λαλεῖν τὰ πρὸς δέησιν. Οὐκ ἐνθυμεῖται συζυγίαν, οὐ τὴν σύμφυτον γλυκεῖαν ἀγέλην, οὐ κλοῦτον, οὐ κτῆσιν· τὸ μεῖζον εἰπεῖν, καὶ ἑαυτοῦ ὁ τοιοῦτος ἐξίσταται, καὶ κατὰ οὐδεμίαν αἴσθησιν ἐνεργεῖ. Οὐδενὸς τῶν πέριξ ἀκούει· καὶ γὰρ, εἰ καὶ βροντῶσι τοῖς λόγοις, οὐ πλαγιάζει τὸν ὀφθαλμὸν εἰς οὐδένα, καὶ ὅλως οὐ πλατύνει τὸ αἰσθητικόν· ἀλλὰ στενοχωρεῖ, πρὸς ἐνὶ καὶ μόνῳ ἐκείνῳ τυγχάνων, τῷ βασιλεῖ, καὶ εἰς πρὸς ἔνα μετρεῖται, καὶ μόνος μόνου γίνεται. Οίδαμεν πολλοὺς ἐν τοῖς τοιούτοις καὶ τριχῶν ἐλκομέ- η νους, καὶ ἀντιβαίνοντας μὲν, οὐ σκοπουμένους δὲ, πρὸς τίνων ἔλκονται. Πάσχουσι καὶ κληγὰς, καὶ οὐδ᾽ οὕτως ἐπιστρέφονται, ἀλλὰ διατέθεινται, καθὰ καὶ λίθοι πληττόμενοι. Ύβρεων δὲ ἐμπάζεσθαι τοὺς τοιούτους, πῶς ἂν εἴη; Κωφεύουσι γὰρ πρὸς ἄλλο ἅπαν ἄκουσμα, καραδοκοῦντες τὸ βασιλικὸν ἀπόφθεγμα. ν. Καὶ οὕτω τοινυν καὶ ἡμᾶς εὔχεσθαι χρή, βραχεῖαν γοῦν ἐκείνην ὥραν ἀφορίζοντας τῷ Θεῷ· καὶ οὕτως ἀνύσομεν τὸ ζητούμενον. Συλλαλήσουσι δὲ πάντως ταῖς εὐχαῖς κυκλόθεν, καὶ εἴ τινες ἡμῖν πράξεις ἀγαθαὶ προκατώρθωνται, καὶ πρὸ τῶν ἄλ λων ἡ ἐλεημοσύνη, καὶ αὐτὴ, ὅτε μετὰ ἱλαρότητος γίνοιτο. Οίδαμεν γάρ, «ἱλαρὸν δότην ἀγαπᾶσθαι παρὰ Θεοῦ· › ἐπεί τοι, ὃς μὴ οὕτως ἐλεεῖ, ἀλλὰ μετ τὰ πικρίας δυσπροσίτου, ἔοικε ταῖς τροφοῖς, ὅσαι χολῇ τὴν θηλὴν ἐπαλείφουσαι ἀπογαλακτίζουσι τὰ νεογνά. Οὕτω γὰρ ὁ μετὰ χολῆς ἐλεῶν, ἀπότροφον τὸν ζητοῦντα πένητα τίθησιν. Οὐ γὰρ ἂν ἐκεῖνος εἰς δευτέραν ἐλεύσεται δέησιν. να'. Ὑπερλαλήσει τῆς ἡμετέρας εὐχῆς καὶ ἡ φύσ σις αὐτὴ, ἐὰν δεόντως φυλάξωμεν τὸ τῆς πλάσεως θεῖον τῷ τε κυρίως μοναδικῷ, καὶ τῷ κατ᾿ εἰκόνα (ἔν δὲ πάντως ἄμφω ταῦτα, ὅτι καὶ ἐξ ἑνὸς καὶ πρὸς ἔνα)· ἔτι δὲ καὶ, ἐὰν τρόπον ἄλλον τὸ καθ᾿ ἡμᾶς ἑνιαῖον τοῦτο πολλαπλασιάσωμεν, ἐννοούμενοι τὰ τῆς παραγωγοῦ συνθέσεως, καὶ μὴ μόνον σχιζώμεθα εἰς τετράδα στοιχειακῶς ταῖς γενικαῖς ἀρε ταῖς, ἀλλὰ καὶ ἄλλως πολιτικώτερον καὶ κοσμικώτε ρον· εἰ γινόμεθα οὐρανὸς μὲν ταῖς αἰθερίαις κατὰ νοῦν ἀναβάσεσι καὶ ταῖς κατ᾽ ἄστρα ἐλλάμψεσιν ῶν ἄγγελοι μὲν ἐπιβαίνουσιν, ἀστοχεῖ δὲ ὁ ἐκὼν και ταβεβλημένος ἐκεῖθεν σκοτεινὸς ἑωσφόρος· αὐτίκα δὲ ἅμα καὶ γῆ, προς μίμησιν κοσμογενείας, καθ᾽ ἤν οὐρανὸς καὶ γῆ πρῶτα πεποίηνται· γῆ δὲ, ὡς μὴ κάτω βρίθειν εἶσας, καὶ μὴ εἰδέναι τὴν ἀνωφόρησιν, ἀλλὰ καὶ τοῦτο μὲν τῇ ταπεινώσει καὶ τῷ μὴ ἐθέλειν ὑπερφαίνεσθαι, ἀλλὰ περὶ τὴν μητέρα γῆν κυπτάζειν καὶ ἐννοεῖσθαι ἀναστρέψομεν, καὶ οὕτω κατω βάλλειν πᾶσαν ἔπαρσιν καὶ ἅπαν φρόνημα κούφον, καὶ μὴ κατὰ Θεὸν μεταρσιούμενον· μάλιστα δὲ ἄλ λως γῆ πίων διὰ τοῦ μὴ πέτραις πληθύειν, ὅσαι μὴ πρὸς θεῖον σπόρον αὐλακίζονται, μηδὲ μὴν ἀκάνθαις θάλλειν συμπνιγούσαις τὰ κατὰ τὸν Θεὸν σπέρματα. 50. Sic igitur nos quoque precari decet. Breve igitur temporis spatium Deo consacremus et quod cupimus nanciscemur. Dum nos precamus,alii circa nos confabulantur, attamen bonas aliquas actiones agnoscent, et inter alia misericordiam et charitatem hilarem. Scimus enim hilarem datorem a Deo amari. Revera enim qui non sic dat eleemosynam,sed cum asperitate,nutricibus similis est que mammam bile ungentes recens natos lactant. Qui enim sic cum bile misericordiam exercet pauperem mendicum peregrini loco habet, qui certe non secundam petitionem faciet. 51. Precibus nostris ipsa natura favebit, ubi, sicut debemus,divinam unitatem et imaginem conservabimus (quæ duo unum sunt in quantum ex uno et ad unum); deinde si unum illud quod in nobis est multiplicabimus, compositionem derivatam mediantes, nec in quaternionem scindimúr virtutum elementalium et generalium auxilio, sed alia ratione civili,ut ita dicam, et magis terrestri; si cœlum fimus, mente aerem pervolantes, et stellarum instar fulgemus, super quibus angeli incedunt, et unde Lucifer amissa luce sponte delapsus est; deinde terra ad imitationem mundi creationis secundum quam cœlum ot terra ante omnia creata sunt; terra autem fimus, non in quantum proclives, humiles et a superbia remoti sumus, sed terræ matris modestiam imitantes omnem fastum spiritusque inanes et a Deo alienatos rejicimus; denique terra pinguis simus, et minime petrosa quæ semen divinum respuit et folium fovet quod semen divinum suffocat.

52. His rationibus adjuti super mare ac vastum eleemosynam et pia opera facientes nos extendemus; sic animalia nutriemus, non parva solum, quæ modico sumptu egent, sed magna, quibus fortioribus alimentis opus est; et muriam volentibus largiri poterimus amaram, quæ viro cuidam subamaro Halmionis nomen dedit, sed dulcem illam sali divino similem; unde proverbium «muriam non habere de viris odiosis dicitur,quorum aliqui insuper insulsi nuncupantur. " νβ΄. Τοιούτοις δὲ λόγοις καὶ εἰς θάλασσαν μεγάλην ἕξομεν καὶ εὐρύχορον ἐκπετάννυσθαι διὰ τοῦ ἐλεεῖν καὶ εὐεργετεῖν, καὶ οὕτω τρέφειν ζῶα, οὐ μόνον μικρά, ἐφ᾽ οἷς βραχεῖα καὶ ἡ δαπάνη, ἀλλὰ καὶ μεγάλα, ὧν ἀδροτέρα καὶ ἡ τροφή· καὶ ἄλ μην δὲ τοῖς ἐθέλουσιν ἐνδαψιλεύεσθαι αὐτὴν πιο κράν, ἐξ ἧς ἀνήρ τις παλαιὸς ὑπόπικρος ᾿Αλμίων παρωνομάσθη, ἀλὐὰ τὴν λοιπήν, τὴν νόστιμον, τὴν τῷ θείῳ συστοιχοῦσαν ἄλατι, ἀφ᾿ ἧς καὶ παροιμιά. ζεται τὸ «μὴ ἄλμην ἔχειν» ἐπὶ τῶν ἀηδεστέρων ἀνδρῶν, καὶ ὡς εἰπεῖν ἀναρτώντων· ἐφ᾽ ὧν καὶ τά τινας καὶ τὸ «ἄναλτον» ἥρμοσται. νγ'. Λόγῳ δὲ ἀναλόγῳ οὕτω καὶ εἰς ἀέρα, εἴτε καὶ αἰθέρα, λαμπροὺς καὶ ἀμφοτέρους, διασκευάσου μεν ἑαυτοὺς τῷ ζωογόνῳ καὶ εὐπνόῳ καὶ καθαρῷ, 53. Simili modo in aere aut æthere (uterque enim splendidus) naturæ vivificæ, odoriferæ, puræ nos assimilabimus, quia anima nebulosa non est, et spiritus cœlestes per scalam spiritualem ascen- διὰ τὸ κατὰ ψυχὴν ἀνέφελον καὶ τῇ δι' αὐτοῦ ἀνεdunt, et aliis rationibus quas nos concise defini- λεύσει τῶν οὐρανίων νόων, διὰ τῆς ἐναρέτου κλίμα mus; vos autem in errore estis. Idcirco doctrinam κος, πολλοῖς δὲ καὶ ἄλλοις τρόποις, οἷς καὶ ἡμεῖς profundiorem non sectamini in rebus quas alios βραχυλογοῦμεν· ἀλλ᾽ ἡ καρδία ὑμῶν πεπλάτονται. docere potestis, quia candelam, pharum, lampadem Διόπερ οὐδὲ μακροτέρας ἐφίεσθε διδασκαλίας, ἐφ' quærere opus non est, dum lux solaris Scriptura- οἷς καὶ ἑτέρους διδάσκειν δύνασθε, ὅτι μηδὲ χρὴ λυ rum sacrarum in aere lucens viam nostram illus- χνίσκον, ἤ φανίον, ἤ τινα λαμπτῆρα ζητειν, φωτὸς trat; nec, sicut ii qui viam qua incedendum est Γραφῶν ἱερῶν αἰθριάζοντος ἡλιακοῦ, καὶ τὴν δὸν nondum didicerunt, ad maximum Magistrum acceὑποδεικνύντος. Οὐδὲ ἔχομε καὶ αὐτοὶ ἕκαστος ἀρdere possumus verbis: «Monstra mihi. Domine, τι κατὰ τοὺς μήπω συνετισθέντας, ὅποι χρὴ ὁδεύviam, qua procedam.» Omnes enim probe novi- ειν, λέγειν πρὸς τὸν μέγιστον Διδάσκαλον· «Γνώρι mus qua incedendum sit, et a qua declinandum, σόν μοι, Κύριε, ὁδὸν, ἦν πορεύσομαι.» Πάντες γάρ persuasum habentes quod recta via est secundum ἐπιστημόνως οἴδαμεν, ὅποι τε βαδιστέον ὀρθὴν, καὶ Deum actio, cui contraria est ea qua declinamus ὅπου ἐκτραπέσθαι χρεών. Ισμεν ἅπαντες, ὡς δρο a virtute, secundum eum qui jubet facere bonum θὴ μὲν ἡ κατὰ Θεὸν πράξις, ἐκτροπὴ δὲ ὁ ἐκεῖ ac declinare & malo. Scimus ubi morandum ac c θεν πλαγιασμός, κατὰ τὸν παραγγείλαντα, ἐκαλί. diversandum sit, et quando ultra in via pergen- νειν μὲν τὸ κακὸν, ποιεῖν δὲ τὸ ἀγαθόν. Οίδαμεν, dum. Morabimus enim, in Dei amore diversantes, e contra cursum procrastinabimus quando cogitationes insidiosæ nos circumveniunt. Non una nobis vita via aperta est, sed plures, quarum hoc ad bonum, ad malum illa ducit. Dicendum ergo est quod, sicut in quacunque vitii via incedentes a virtute aberramus, ita quod quamcumque virtutem colimus, Deum hospitem ditissimum et judicem æquissimum obvium habebimus. a 54. Post has conclusiones metuo ns a quibusdam preces nostræ ægre ferantur, si non a pauperibus, at a creditorum fraudatoribus, quos graves dolores vexant ut, secundum Scripturas, mulieres parturientes anguntur propter partum exsecrabilem. Deo ingratum, naturæ contrarium, feram immanem, voracissimam, contra quam canum mores rabiosorum sæpissime latravimus, et quam e caverna protraherein qua abscondita est (absconditur in plerorumque animis) aut impedire ne pauperes miseros dilaniet et dilaceret, non potuimus. 55. Igitur nunc quidem tacere visum est. Video enim quod, quo magis cum Scriptura contra feneἔνθα χρὴ καταλύειν καὶ παραμένειν, καὶ πάλιν ἔνθα δέον παρατείνειν εἰς πλέον τὰ τῆς ὁδοῦ. Μενούμεν γάρ, καταλύσαντες ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ ἀγάπῃ· παρατενοῦμέν δὲ τὸν δρόμον, ἔνθα λῃσταὶ ὑφεδρεί ουσι λογισμοί. Οὐ μία ἡμῖν τρίβος ὑπέστρωται βίου, ἀλλὰ πολισχιδής, ὥσπερ ἡ εἰς τὰ φαῦλα, οὕτω καὶ ἡ εἰς τὰ κρείττονα. Εἴπωμεν οὖν, καθάπερ ἐπὶ κακίας. ὡς, είτε ταύτην ἢ τὴν ἑτέραν ἢ τὴν ἄλλην βαδιούμεθα, πλανησόμεθα τῆς ὀρθότητος, οὕτω καὶ ἐπὶ ἀρετῆς. ὅτι, ὁποίαν στελούμεθα, εἰς τὸν πλουσιώτατον καὶ εὐδιάκριτον ξενοδόχον Θεὸν καταντή σομεν. νδ'. Τούτων οὕτω συμπεραθέντων ἡμῖν, εὐλαβοῦ μαι, μήποτε δυσκόλως ταῖς ἡμετέραις εὐχαῖς ἀντιβήσονται, εἰ καὶ μή τινες ἄλλοι πτωχοί, ἀλλ᾽ οὖν οἱ χρεωκοπούμενοι, οὕς ἐξεῖαι ὀδύναι δύνουσιν, ὃ δὴ λέγεται, κατὰ τὰς (ἱερῶς εἰπεῖν) ὠδινούσας καὶ ἐγε γιζούσας τοῦ τεκεῖν, διὰ τὸν ἀλιτήριον τόκον τὸν ἔχε φυλον, τὸν θεομισῆ, τὸν παρὰ φύσιν, τὸ κάκιστον ἀηρίον, τὸ παμφάγον· οὗ μυριάκις μὲν καθυλακτή σαμεν, ὅσα καὶ λυσσητῆρες κύνες, οὐκ ἔσχομεν δὲ οὕτω τοῦ φωλεοῦ ἐκσπάσαι, εἰς ὃν κρύπτεται (κρύο πτεται δὲ ἐν ταῖς τῶν πλειόνων ψυχαῖς), οὐδὲ μὴν ἐκφοβῆσαι, ὡς μὴ προπηδῶν καὶ λαφύσσειν καὶ σπαράσσειν τοὺς ἐλεεινοὺς πτωχούς. νε', Εδοξεν οὖν μοι ἀπὸ τῆς ἄρτι σεσιγῆσθα:. Βλέπω γάρ, ὅτι εἰς ὅσον ἐγὼ τὰ τῶν ἱερωτάσων

IN S. QUADRAGESIMAM ORATIO IV. · ἀναβοῶμαι τοῖς τοκογλύφοις, τοσοῦτον αὐ- ratores declamo, o pejores futuri sunt, et quod ἰαίνονται εἰς πολυτοκίαν· καὶ οὕτω τὰ ἐμὰ λια, δι' ὧν ἀναστέλλειν πειρῶμαι ὡς διά τι οιδῆς τὴν τοῦ θηρίου ἀγριότητα, ἐμβοήματα αι, δι᾿ ὧν αὐτὸ ἐρεθίζεται καταπηδὲν καὶ ιν τοὺς τῷ Θεῷ μὲν ἠλεημένους, ἀδελφοὺς δὲ ογιζομένους, καθὰ καὶ θρέμματα πίονα, ὧν λα καὶ σάρκας καὶ δέρμα καὶ ἔριον εἰς χρήοἱ οἰκοδεσπόται προσφερόμενοι, και μηδ' αὐ ν εἰς βρῶσιν ἀχρείων ἀπεχόμενοι, αὐτὰ βοἀφιᾶσιν ἐντρέφεσθαι καὶ θαλλοῖς. Η γὰρ οὐχ ὀφειλέταις καὶ ἡμεῖς προσφερόμεθα; Καὶ ματ εἴπερ οὕτως· νῦν δὲ καὶ χεῖρον διατιθέμεθα οἷς. θρέμμασι μὲν γὰρ τοῖς κτηματικοῖς καὶ ἀνεγείρομεν, καὶ μάνδραν γυροῦμεν, καὶ ὺς ἑτεροίους περιγράφομεν, καὶ συρφετὸν τοῦμεν εἰς τροφὴν χειμέριον, καὶ ἀμέλγειν ἐνοῦμεν, ὅτε ὁ τοῦ γάλακτος αὐτοῖς ὀχετὸς οὐ ε· καὶ ποιμένας ἐφιστῶντες, τοῦ τε μὴ ψωρομηθούμεθα, εἴτε καὶ ἄλλως καχεκτεῖν· θα δὲ καὶ, πηνίκα καιροῦ καὶ ποῖ ποτε λειβοσκήσονται· καὶ τοῦ ἐρίου δὲ ψιλοῦμεν ' præcepta mea quibus, ut incantationibus, bestia illius ferocitatem domare conor, pro inani clamore habentur, quo illa excitatur ad proruendum nocendumque iis quos Deus miseretur et qui fratres nostri censentur, ut oves pingues quarum lac et carnem, pellem et lanam œconomi in usum suum vertunt,nec iis quæ esui non inserviunt parcentes, plantis et arboribus stercorandis adhibent. Nonne nos quoque in debitorum conditione sumus? Et bene,si ita est. Nunc autem iniquiore in conditione sumus. Namque pecoribus stabulum aperimus, mandram concedimus in campis, et quod sustentandis inservit per hiemem offerimus, lacti parcentes, pastores præponimus, luem aliosque morbos ab iis removemus, prata depascendo tempore opportuno recludimus, lana exuimus, quando non algent, imo lana ipsa exit, et a carduis laceratur, nisi quantocius tondeas. Nos autem nihil tale in miseris alumnis Dei facimus, quin imo nullam eorum curam agentes, deportamus, ubera exprimimus quotidie, fame necamus, nudamus, edimus, non ut vultures cadavera, sed sicut aquila Prometheum rupi impositum, et sic cruda humana carne vescimur. • ψυχῆς δάκνει δριμύττον εἰς ῥίγωσιν, ἀλ τὸ ἔριον αὐτόματον καταρρέει, καὶ εἰ μή τάφαιρεθῇ, ἀκάνθαις ἁρπάζεται καὶ κολλᾶται ρεία οὐδεμία. Ἡμεῖς δὲ οὐδέν τι τοιοῦτον ἐπὶ τοῖς ἐλεεινοῖς τούτοις τοῦ Θεοῦ διοικονομούμεθα θρέμμασιν, μηδεμίαν κηδεμονίαν ἐν αὐτοῖς ἐνδεικνύμενοι, ἀποικίζομεν, ἐκπιέζομεν ὁσημέραι, λιμαγχονοῦμεν, μεν, ἀπεσθίομεν τεραστίως, οὐ καθὰ γῦπες νεκρούς τινας, ἀλλ᾽ ὡς ἀεταὶ τὸν ἐπὶ σκόλοπος Προμηθέα καὶ οὕτως ἀνεψήτοις ἀνθρωπίνοις ἐντρυφῶμεν κρέασιν. Απάγαγε, φιλάνθρωπε Κύριε, τὴν ἀπάν- 56. Amove, quæso, Domine misericors, mores ταύτην φιλοτησίαν, καὶ παντὸς μὲν ἄλλου νοῦ, καὶ ἡμῶν δὲ, οἱ ἀνθρωποφαγοῦντες εθα τὴν κατ' ἄνθρωπον ἡμερότητα. Δὸς ἡμῖν θαι, ὅτι κάλλιον, καθάπαξ ἀφεῖναι τὸν ἀδελ χανόντα θανεῖν, ἤπερ ἐπὶ πολὺ στρεύγεσθαι τάτῳ λιμῷ. Οδήγησον ἡμᾶς ποιεῖν, ὃ κακῶς Ια. Δυνάμεθα δὲ θεοὶ γενέσθαι κατὰ τὸ παρ1 σου, ως οὐδὲν οὔτε ἀδύνατον, οὔτε ἄηθες ίωκας. Δοίης, μὴ ποιεῖν ἡμᾶς, ὅσα κακῶς κα· κακία δὲ δυνάμεως τοιαύτης, τὸ δαιμοτῷ διδασκάλῳ τῆς φαυλότητος ἐπακολουδάξαις, γίνεσθαι τοῦ οὐρανοῦ, εἰς ὃν αὐτὸς έσω ἡμᾶς, κατελθὼν, ἵνα ἀναβῶμεν, ταπει ὡς ἂν ὑψωθῶμεν. Μὴ ἐάσαις ἡμᾶς τοῦ ταρενέσθαι, εἰς ὃν πειρᾶται κατάγειν ὁ ἄνωθεν καὶ τὸ ἀνθρώπινον ἐθέλων συγκατενεγκεῖν, ἐναντίας τῷ ἐθέλοντι πλείω γίνεσθαι τὰ εὐερ να πληθυνεῖ αὐτὸς τὰ κακοποιούμενα, καὶ τας ἔχῃ πλείονας τῆς κολάσεως. istos inhumanos tum ab omni quidem Christiano, cum a nobis qui carne humana vescentes mansuetudini quæ hominem decet, renuntiamus. Da ut intelligamus satius esse fratrem in mortis articulo deserere, quam famis tormentis excruciare. Doce nos operari pro viribus. Possumus autem dii fieri ut tu ipse dixisti, qui nihil contra facultates aut mores instituisti.Ne permittas nobis facere malum quodcunque,dæmoni magistro perversitatis obtemperando. Doce nos cœlestes fieri, quoniam tu ipse in cœlum nos vocasti, et adventu tuo fecisti ut nos ascenderemus; qui te humiliasti ut nos exaltaremur. Ne sinas nos tartari incolas fieri, in quem is qui cœlitus lapsus est nos projicere tentat, genus hominum destructurus, et qui mala multiplicat ut eo plura beneficia emergant, et ut eo plures adulationis consortes habeat. Ήθελον εἰσέτι πλείω διδάσκειν, ὦ ἀδελφοὶ οι, ἐπεὶ μηδὲ πάντη τὴν ἐμὴν κλεψύδραν τὸ ειν ὕδωρ ἐπιλέλοιπεν. ᾿Αλλ᾽ ὅτι κάν τούτοις οιον συγκροτείται, βραχύτατόν τι προσθεὶς ομαι. Μετεχειρήσατο κόσκινον ὁ Θεὸς οὐ μακροί νιαυτοί), δι' ούπερ ἡμᾶς, ὄντας μὲν πρὸς ιν σίτους Θεοῦ, συνισθέντας δὲ τῷ ἐξαιτη - ἡμᾶς Σατανᾶ, καὶ συναναμιγέντας οὐκ ἀγα57. Plura adhuc dicere in animo erat, o fratres et amici, non enim tempus sermocinationi meæ concessum effluxit. Sed cum modus mihi tenendus est, perpauca addendo finem dicendi faciam. 58. Vannum Deus, proximis elapsis annis manipulavit, qua nos, veritatis ad Deum frumentum factos et Satane opere semini malo mundi ulterioris immistos sicut bonus agricola dijudicavit,et

distinctis distinguendis nos eos fecit, qui sumus, θοῖς σπέρμασι τοῖς ἐκ τῆς ἀντιπέραν ἠπείρου, καὶ ponos dico. Id ergo studiis assiduis faciamus ne lolio ac zizaniis agrum nostrum corrumpamus, ne panificationem spiritualem et sic bonum fermentum perdamus. Operam demus ne reprobati coram pane coelesti, neve vitulo saginato mystice promisso indigni famus, nec ad caminum igneum castigationis ergo condemnemur, sed panes maturos Dei ac Domini mensa imponamus, ut frumentum simus,quod ipse amat edere,nos amanter complectens per bonitatem ei consubstantialem ante sæcula et in omnia sæcula. Amen. τὴν σπόριμον εὐχρηστίαν απειπαμένους, διέκρινεν ἀγαθοῦ γεωργοῦ δίκην, καὶ τὰ συγκεχυμένα εὐκρι νήσας ἀπεκατέστησεν, εἰς ὅπερ ἦμεν. Καὶ ἰδοῦ, ἐσμὲν ἐν καλοῖς. Σπεύσωμεν οὖν δι᾿ ἐντεύξεων, μὴ πάλιν αἵραις καὶ ζιζανίοις φύρδην αναχρωσθῆναι, δι' ὧν ἀχρειώσομεν τὴν κατὰ πνεῦμα σιτοποιΐαν, καὶ τὴν ἀκόλουθον ζύμην, καὶ τὸ ἐπ' αὐτῇ καλὸν φύραμα. Πραγματευσώμεθα, μὴ καὶ ἄθετοι τῷ οὐρανίῳ ἄρ τῳ γενώμεθα, καὶ οὐδὲ τοῦ μυστικῶς ἐλπιζομένου σιτευτοῦ μόσχου ὦμεν ἄξιοι, μηδὲ κλιβάνῳ κολαστι κοῦ πυρὸς ἀποκληρωθῶμεν, ἀνθ' ὧν ἄλλως ἔδει και πυροὺς ἄρτους τῇ τοῦ Δεσπότου Θεοῦ προσενεχθῆναι τραπέζῃ, καὶ γενέσθαι εἰς βρῶσιν, ἣν αὐτὸς φιλεῖ προσφέρεσθαι, οἰκειούμενος ἡμᾶς φιλανθρώπως δι᾿ ἀγαθότητα συνουσιωμένην αὐτῷ πρὸ αἰώνων καὶ εἰς πάντας αἰῶνας. Αμήν.

EJUSDEM Ευσταθίου Θεσσαλονίκης ἐπίσκε - Ejusdem Eustathii Thessalonicensis vitæ monasticæ μοναχικοῦ ἐπὶ διορθώσει τῶν περὶ εἰς μοναχοί· ὁ ἀληθεῖς Ναζιραίοι ῶ τὸν τύρβην μὲν λιπόντες καὶ τὸν να, τῆς γωνίας δὲ διὰ τὸν Θεὸν γε κόσμου μὲν ἀπαναστάντες, Θεῷ δὲ ς, καὶ τῇ καταμόνας ἡσυχίᾳ πράξεσι υμνασάμενοι πρὸς ἐντέλειαν, καὶ τῇ ντες εἰς τὸ ἀγχίθεον καὶ οὕτως ἰσάγ μὲν κάτω δουλείαν ἀπειπάμενοι, καὶ ς οὕτως ἄρχοντα διεκφυγόντες εὐλο ·, τῷ δὲ ὄντως ἐλευθερωτῇ Δεσπότη καὶ τῶν γηίνων ἀλλαξάμενοι τὰ " νῦν ὑμεῖς ὅσιοι τῷ Θεῷ, καὶ ἀντὶ κοι ρανοπολῖται, ἀκούοιτέ μου εὐμενῶς, λῆσαι πρὸς τοὺς ἐν τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς ν ὑμῖν πολιτείᾳ, καὶ ἐγκράξαι αὐτοῖς ς τῆς τρίβου, ἣν ὑμεῖς εἵλεσθε· και τῆς προθέσεως, εἴ πως βελτιωθεί εν ἐμὲ, οἷς οὐδὲ ἀποκρύψομαι τήνδε την ὡς ἐμφανές αναμνήσας, ἢ ἀνακαλέσογίας, ἢ ἀλλὰ τὸ γοῦν ἐμὸν ἀποπλήσω γξω, καὶ ἀνεπιτιμήτως παρακαλέσω αὐτοῖς οὐκ ἔστιν, ὡς οὐδὲ τοῖς πλημ όσιν εἰς βάθος ἐπισπάσαι ῥίζας πιο ι προσπλάσαι φάρμακα· καὶ τέως πρό μνήμην αὐτοῖς ἀνακαινίσω τοῦ σκου πελέξαντο τὴν λαϊκὴν κοινότητα, καὶ κὸν κοινόβιον· καὶ εἰς ἐνθύμησιν δὲ υποσχέσεων, ἃς του δευτέρου βίου ἐπ' αὐτοῦ ἁγιωτάτου αρχείου, ἔνθα ῳ τῷ Θεῷ ἐπὶ συγκλήτου τῆς κατ᾿ δὲ προβεβλημένων, τῆς προθέσεως, οις ὁ νοῦς ὠδίνησε, καὶ τῆς ὑποσχέ κεν, ἐκφήνας αὐτὰς εἰς γνῶσιν ἐνώ ', οἷς ὁ καθένα ήθροισε πανηγυρί αὐτοῦ σωτηρία, καὶ πρό γε αὐτῶν τῶν αὐτοῦ ἀγγέλων, εἶτα προενέγκωοὐκ ἀμφιβαλλομένην καὶ τοὺς βίους ίας, ὧν γίνονται οἱ ἐνδατοὶ μοναχοί όσμου ἀπαλλαγήν· ὡς ἂν, εἰ μὲν καλὰ μῶν τῶν ἁγίων ἄξια, πρὸς οὓς ὡς τυποῦνται καὶ γράφονται, καθὰ πέμἐπευλογήσητε αὐτοὺς, καὶ τὰ ἔργα τῶν κατευθυνεῖτε, ψαλμικῶς εἰπεῖν, δὲ ὡς ἐκλαθόμενοι, ὅτι μονάζουσι, οιοῦσιν, ἤπερ τὸ προτεθὲν, ἢ οίκονοη consideratio ad emendationem corum qui ei nomen dederunt. 1. O strenui monachi, o veri Naziræi, o anachoretæ vos qui mundi et vitæ relictis curis, anguli vero propter Deum habitatores, e mundo quidem recessistis, Deo vero appropinquantes, in solitaria tranquillitate operibus Deo gratis vos ad perfectionem exercentes, et contemplatione ad cultum Deo propiorem et sic angelis parem ascendentes, terrestre quidem servitium renuentes, et malitiæ sic principem fugientes, benedicti transfugæ ad verum liberatorem Dominum currentes et terrestria coelestibus immutantes; o vos igitur' Deo sacrati et mundanæ habitationis loco coelites, benigne me audite, qui ad dissimiles inter nos ab ordinatione vestraloqui propono,et ipsos arguerea semita quam vos elegistis deviantes: et proposito meo conformes sitis, si forte meliores evaserint quidam de his qui partes meas tenent; et quibus hoc colloquium non celabo, sed in lucem producens aut ab insipientia revocabo aut aliter officio meo perfungar et arguam et irreprehensibiliter advocabo (repreheadere enim illos non licet) tanquam non sit convenienter alte percussorum radices amaras extraxisse, aut acerba medicamenta confecisse; et tunc ante alia memoriam ipsis reducam scopi propter quem laicum commercium, et licet mundanam communem vitam elegerunt; et in desiderium inveham promissionum quas secundæ vitæ ante tempus solverant coram sanctissimo præpositorum cuti, ubi regi maximo Deo cum convocato cœtu qui Dei est ordinati sunt. 2. His præmissis, proposili, dico, quod singulis mens parturivit, et promissionis quam peperit illas in cognitionem emittens coram hominibus quos unius more congregavit festum agentes pro mentis ejusdem salute, et ante omnia pro Deo et angelis ejus, deinde in explanationem adduco minime dubiam et vitas et regendi rationes quarum participes fiunt indigenæ monachi post separationem a mundo; ita ut si quidem bona operantur et vestri sanctorum digna pro quibus archetypa divina insculpantur aut scribantur, sicut emittunt exspectationem, eos benedicite et opera manuum eorum dirigite super eos, ut ait Psalmista. Si vero tanquam obliti quod monachi sunt, omnia alia faciunt sicut propositum est, aut dis-

pensate correctionem quæ ipsis competit, abolen- μήσητε διορθωσιν τὴν ἐπ᾿ αὐτοῖς, καταργήσαντες, tes quæ operati sunt: aut alias pro nobis operamini pro Deo legatione fungentes, animæ serenitatem, quia nunc non in malitia stetimus, quorum perniciosi agitant venti, sicut videmus, salutarem sinum,qui solus eis qui e vitæ mari appellunt ad securos portus, brachia offerens, salutaria proponit. ἃ ἐνεργοῦσιν, ἢ ἀλλὰ πραγματεύσησθε ἡμῖν, Θεῷ πρεσβεύοντες, γαλήνην ψυχῆς· ὡς νῦν γε οὐκ ἐν ἀκυμάντῳ καθέσταμεν, οἷς πνεύματα πονηρὰ ταράτο τουσιν, ὅσα γε καὶ ἡμᾶς βλέπειν, κόλπον σωτήριον, ὃς μόνος τῆς ἐκ θαλάσσης βίου καταίρουσιν ἀκλύστους όρμους ἀγκαλιζόμενος ἐγγυᾶται τὰ σώζοντα. γ΄. Προκείσθω τοίνυν τοῦ λόγου ἡμῖν, ὅπερ αὐτο! προέθεντο, ἡνίκα τὴν ἀρχὴν ἐμελέτησαν γενέσθαι ἀπόβιοι· καὶ οὐ δεήσομαι λόγου μακροῦ ἐνταῦθα, οὐδὲ τρίψω χρόνον, πέρα τοῦ δέοντος ἐμπλατυνόμε νος. Ὡς γὰρ, ἔπος φάναι, σωτηρία ψυχῆς καὶ πρὸς Θεὸν, οὕτως οἰκείωσις ἀπανέστησεν αὐτοὺς, ἧς πρώην μετεποιοῦντο, ζωῆς. Αὐτῆς μὲν γὰρ κατέγνων, ἐπίκριναν δὲ τὴν βελτίονα, τὴν ἀποστολικὴν, καὶ διὰ 3. Itaque a sermone nostro projiciatur quod proposuerunt quando ab initio vitæ exitum ouraverunt; nec inibi longo sermone opus erit, nec tempus consumam ultra quod decet disserendo. Sicut enim, inquam, animæ salus et ad Deum, sio studium eos reduxit a vita a qua nuper desertionem fecerant. Nam eam quidem damnaverunt, meliorem vero elegerunt, apostolicam ideoque angelicam; et huic incumbentes, elongaverunt fu- κοῦτο ἀγγελικήν· καὶ πρὸς αὐτῇ γενόμενοι, ἐμάκρυ gientes, sicut in deserto mansuri; præsertim quidem sicut in promissionis terram restituendi; per quam vitam tanquam Deo vocante exierunt ab ipsorum terra et cognatione, et venerunt in terram et vitam qualem Deus ostendit iis qui Abrahami partes tenent, et quotquot illo digni sunt. ναν φυγαδεύοντες, ὡς ἐν ἐρήμῳ αὐλισθησόμενοι, μάλιστα μὲν οὖν ὡς εἰς γῆν ἐπαγγελίας ἀποκατα στησόμενοι· δι' ἣν ὡς Θεοῦ καλοῦντος ἐξῆλθον ἐκ τῆς γῆς αὐτῶν καὶ ἐκ τῆς συγγενείας, καὶ ἦλθον εἰς γῆν καὶ βιοτὴν ὁποίαν ὁ Θεὸς ὑποδείκνυσι τοῖς τοῦ ᾿Αβραάμ, καὶ ὅσοι αὐτοῦ εἰσιν ἄξιοι. δ΄. Καὶ τοιοῦτος μὲν αὐτοῖς ὁ σκοπός τῆς μεταν· στεύσεως, οὗ χάριν ὁ μὲν καὶ γυναῖκα καὶ τέχνη, ὁ δὲ καὶ περιουσίαν καὶ συρφετὸν ἅπαντα τῆς ἐν βίῳ ἀναστροφῆς, ὁποῖον ἂν εἴποι τις, κοινῶς δὲ πάν τες τὸ κατὰ κόσμον θέλημα ἐκλιπόντες, ἐνὸς ἐγένοντο καὶ μόνου τοῦ κατὰ τὴν ἐκλελεγμένην πρόθεσιν ξ καὶ στοιχήσαντες, εἶτα καὶ ἅψασθαι μέλλοντες ἔρα γων, ὅσοις ἐξορθοῦνται εἰς ὁδὸν ἄνθρωποι τοιαῦτα 4. Et hic quidem ipsis exsilii terminus, cujus gratia hic mulierem et liberos, ille substantiam et peripsema omne vitæ commercii, sicut dixerit aliquis, generatim vero cuncti quodvis secundum mundum cupitum deserentes, unam eamdemque, secundum quod ipsis propositum erat, elegerunt vitam, cui insistentes et sese accingentes ad opera quibus homines tale consilium capientes in rectam semitam deducuntur,idque non simpliciter et ut fors – προθέμενοι, οὐχ ἁπλῶς, καὶ ὅπως ἂν τύχοι, καὶ ὡς tulerit et ut ipsi voluere, operibus divinis studuorunt. Numquid enim de suis peccatis excusationem haberent, utpote qui ipsi tentaverunt, ipsi denoverunt, ipsi coeperunt, viam nemine referente, nemine edocente, nemine viam monstrante, nemine impediente; ideoque nihil mirum faciunt si viam aliam ac propositum secuti sunt, neque rationem reddere debent, eo quod inventa difficultate, in iis quæ cogitaverant et inceperunt inexperti, ob eam longius ire destiterunt, et aliquantisper progressi sperata planitie pedem retulerunt, eo quod viam habuerunt asperam? Non igitur inconsulte vitam monachicam inierunt, imo vero cum deliberatione et consilio postquam admoniti et docti fuerunt, plerumque post traditionem et admonitionem, easque formidine plenas, si modo audirentur, quas discursus sermonis, quantum satis erit, innuet. 5. Cum ita sint quæ istiusmodi homines certe et inconcusse proposuerunt et assumpserunt (et aliter minime sese habent), jam breviter dicenda quæ apud eos hodie animadvertuntur. Et utinam non longe sint a vita quam elegerunt: nequidem boc eveniente necesse erit eos, post allata argumenta,resurgere, ut duo gravia ista non admittant, ipsos extra viam rectam esse, atque alios ad eam sectandam idoneos suis exemplis deducentibus revocare. αὐτοὶ ἐβουλήθησαν, τοῖς θείοις ἔργοις ἐπέβαλον. Ἡ γὰρ ἂν εἶχον ἀπόλογον ὕστερον, ἐφ᾽ οἷς προσέπταισαν, ὡς αὐτοὶ ἐγχειρήσαντες, αὐτοὶ κυρώσαντες, αὐτοὶ ἐνα αρξάμενοι, μηδενὸς ὑπομνήσαντος, μηδενὸς διδάξεν τος, μηδενὸς ὑποδείξαντος τὴν ὁδὸν, μηδενὸς ἐμπεδώ σαντος, οὐδέν τι καινοπραγούσι, τραπόμενοι ἄλλην και ρὰ τὴν τῆς προθέσεως, οὐδὲ ὑπόκεινται λογοπραγία, ἐργωδίαν εὑρηκότες, ἐφ᾽ οἷς ἐσκόπησαν, καὶ ἐνήρ ξαντο ἀνεπίτακτοι, καὶ δι' αὐτὴν ἀφέμενοι τῶν ἐφε ξῆς, καὶ προποδίσαντες μὲν βραχὺ ἐλπίδι τῆς ὁμαλῆς, ἀναποδίσαντες δὲ αὖθις, ὅτι τραχεῖαν ἔτριβον; Οὐκ ουν ἀπροβουλεύτως ἐνῄρξαντο τοῦ μοναχικοῦ βίου, ἀλλὰ σκεψάμενοι, καὶ βουλευσάμενοι, καὶ ἀναμνη σθέντες, καὶ διδαχθέντες, καὶ μετὰ παρεγγυήσεων οἱ πλείους καὶ καταθέσεων, καὶ αὐτῶν, ὁποῖαι φρίκης γέμουσιν, εἰ καὶ μόνον λέγοιντο· καὶ ὑποκρούσεται αὐτὰς ὁ λόγος προϊών, ἐφ᾽ ὅσον ἔσται ἱκανόν. ε΄. Οὕτως οὖν ἐχόντων, ὧν καὶ προέθεντο καὶ ὑπέ· σχοντο ἀμεταθέτως καὶ ἀσφαλῶς οἱ τοιοῦτοι (ἔχουσι δὲ πάντως οὐκ ἄλλως), ἐκθετέον βραχυλογικῶς, ἃ νῦν βλέπομεν ἐπ' αὐτοῖς. Καὶ εἴη μὴ παρεκνεύειν αὐτοὺς, ἧς ἐκύρωσαν, πολιτείας· ὡς, εἶχε τοῦτο φανείη, ἀνάγκη πάντως, κατορθωθῆναι τοὺς τοιούτους μετά τὴν ἐπὶ ἐλέγχων ἔνδειξιν· ἵνα μὴ δύο πλημμελώσιν ἐκεῖνα φορτικά, μήτε αὐτοὶ γινόμενοι τῆς ὀρθῆς, καὶ τοὺς δυναμένους δὲ προβαίνειν αὐτῇ ἀπάγοντες, αὐτοὺς τῇ μιμήσει ἐκτρέπονται. οἷς

αγκαῖον δὲ ἄρα, πρινη καταγραψασθαι τὴν ἐν καὶ καθ᾿ ἡμᾶς πλατεῖαν μοναχικὴν βιοτὴν, οἷα ταξάμενοι, τὸν λαϊκὸν βίον μετέθεντο τοιαύτῃ μεθόδῳ συνεπιπλέξαι, καὶ ὅπερ μετὰ ωσιν οὐκ ὀκνοῦσι ποιεῖν· καὶ οὕτω περᾶναι ν, εἰς ὃ προεθέμεθα. ησόμεθα δὲ πρό γε τῶν ἄλλων εὐλόγως τῆς τοιούτοις ἐξαρχούσης ὁμηγύρεως, τῆς καὶ καὶ τελειοποιοῦ, ἣν ὁ ὀρθὸς κανὼν ἀπαιτεῖ, νεούς τινας γραφικοὺς τοῖς λοιποῖς ἐπιστατοῦ δεῖν ἅπασι. Τοιοῦτοι δέ εἰσιν οἱ τοῦ μετ ἱ ἀγγελικοῦ σχήματος, οἱ δι' αὐτοῦ ἀληθῶς ὡς ἀγγελικοί, κατὰ τὴν κανονικὴν καὶ ν, καὶ κατάθεσιν, καὶ μυστικὴν τελείωσιν. ὰρ τὴν γῆν κατανωτισάμενοι, μάλιστα μὲν ρισθέντες ἀπ' αὐτῆς πτέρυξι πνεύματος, ὡς β · Θεὸν, ἐποπτεύειν ἐπιστατικῶς ἔχουσιν εἴτουσιν, ἐξ ὑψωμάτων θείων τὰ κατὰ κόσμον, μόνῳ θείῳ τάγματι ἐκχωροῦντες, καὶ ὑπεξι τοῦ θειοτάτου πρεσβείου τῷ ἀρχιερατικῷ, ἐφεξῆς ὑπερανεστῶτες τῇ προθέσει καὶ τῷ ι. Τῶν γὰρ ὑπ᾽ οὐρανὸν θείων κατ᾿ ἀνθρώμάτων, ἃ τῶν ὑπερουρανίων δευτερεύουσι, · τοῦ πρώτου καὶ μεγίστου τῆς ἡμῶν σωτηιερέως ἀντιτύπους, οι προσεχῶς τὰ ἐκεῖθεν τα ἀγαθά, οὐκ ἂν δύναιντο μὴ πρὸς ἐκείνῳ εἶναι ἕκαστον, ὡς ἐτάχθησαν. Αὐτοὶ δὲ τῆς υγχάνουσιν ἐλλάμψεως, ἵνα τριῶν τούτων τοῦ ἀσυγκρίτως ὑπὲρ ἥλιον (ὅπερ ἔστιν ὁ ῦ μετὰ τὸ ἀγγελικόν ἡλιώδους (ο παραυγάρχιερέα), καὶ τοῦ, ὡς οὕτως εἰπεῖν, σελη ; κατὰ τὸν μεγαλοσχήμονα μοναχὸν, ὕστεροι λωσιν οἱ λοιποὶ κατὰ Θεὸν πάντες περὶ γῆν φωτί τε καταυγάζοντες καὶ ζωογόνοις ἐνερ λποντες τοὺς ταπεινοτέρους ἀνθρώπους, ὅσα πίονα εἰς καρπογονίαν· ἧς ἀπαρχαὶ ἀφοΘεῷ καὶ οἱ τοιοῦτοι μοναχοὶ, καὶ οἱ κατ᾿ καὶ ἄλλως δὲ ὑπὲρ αὐτοὺς ἀρχιερεῖς· κατ' μὲν διά τὴν ἰσοπολιτείαν, ὑπὲρ αὐτοὺς δὲ διὰ ἀρχιερωσύνης ὕψιστον· ὅτι καὶ βασίλειον αὐτὸ π· δι᾿ οὗ καὶ αὐτοὶ ἐξάπαντος εὐλογοῦνται, η πάντως ἐλάττονες, ὑπὸ μείζονος, εἰ καὶ και ἴσως, αὐτό ἀκούσαντες, ὡς ἔστι τεκμήἀφ᾽ ὧν ὡς ἐκάστοτε πειρώμεθα· οὐκ εὐἐκεῖνοι ὄντες, ὅτι μηδέ λόγον ἔχουσιν LEV. γὰρ ἅπας ὁ ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς ἁγιασμός, τῷ ἀγιωτάτῳ βαπτίσματι, καὶ ὁ ἐν τῇ λοιπῇ αν ἀναστροφῇ τῶν βεβαπτισμένων καὶ οἱ ἱεβαθμοὶ ἅπαντες, ἤδη δὲ πρὸς ἄλλοις καὶ αὑτὸ υμα, δι' οὗ οἱ μοναχοὶ τῷ Θεῷ καθοσιοῦνται, ως τελεταρχοῦνται, ἀλλὰ τῷ νοουμένῳ μὲν Πνεύματος, τῷ δὲ βλεπομένῳ ἢ ὑπὸ ἐπισκό ἀλλὰ ὑπὸ ἱερέων, οὕς οἱ ἐπίσκοποι τοιούτων ῶν προϊστῶσιν ἐργάτας, πῶς ἄν τις τῶν των, οὕς καὶ αὐτοὺς, οἱ τοιοῦτοι ἁγιάζουσι ωδῶς, τολμήσοι ἀντειπεῖν, ὡς οὐχ ὑφίστα εστῶτα ἀρχιερεῖ, καὶ ἐλάττων ἐστὶν αὐτοῦ; μόνου τοῦ προσεχῶς τελειώσαντος, καὶ οὕτως 6. Necesse itaque est, antequam latam monachorum vitam nuperam et hodiernam describamus, exponere quibus conditionibus vitam laicam mutaverunt, et deinde eadem ratione connectere quæ agere post hanc receptam formam non verentur, sicque sermonem in finem præpositum conducere. 7. Sed ante omnia mente recordabimur congregationis inter illos primæ habite,quæ perfecta erat et perfectos fecit, quam, ut imaginem quamdam divinam, reliquis, imo fere omnibus, proponi requirit jus canonicum. Tales sunt magni et angelici habitus viri, propter illum vere magni, et sicut angeli, secundum regulæ præceptum, et institutum et mysticam initationem. Ii enim terram tergiversantes, ex ea ad Deum alis spiritus elevati,res humanas ex divina elevatione caperunt considerare, modo velint; uni et soli ordini divino locum cedunt, ex alta sua sede ante pontificem assurgunt; reliquos vero inferiores fine et habitu superant. Etenim sub coelo inter divinos hominum ordines, secundos post coelestes, eos qui primi et maximi nostræ salutis pontificis imaginem referunt, viri bona inde manantia percipientes, non possunt prohibere juxta eum stare unumquemque, prout ordinatus est. Exinde dignitatem ipsi statim accipiunt; ita ut post tria hæc luminaria, post id quod procul dubio est supra solem (quod est Deus); post id quod soli est simile, licet minus angelis (quo pontifex resplendet); post lunare, ut ita dicam, quod in monacho perfecto videre est, omnes inferiores luceant secundum Deum, sicut astra super terram: atque luce illuminent, et vividis virtutibus segniores homines, ut terram fertilem,ad fructus ferendos accedant. Cujus terræ primitiæ Deo consecrantur tales monachi, atque Juxta eos, et super eos alio modo pontifices: juxta quidem,quia iisdem legibus vivunt; supra, propter pontificatus excelsitatem. Namque regale est sacerdotium, a quo ipsi omni modo benedicuntur, utpote inferiore ex omni parte a superiore. Erunt forte qui, his auditis, indignabuntur,ut conjici potest ex his quæ undique experimur; sed non erunt laude digni, siquidem istius molestiae rationem dare non possunt, si quis eam ab illis postulat. ἀποδιδόναι τοῦ τοιούτου ἄχθους, εἴ τις αὐτοὺς 8. Etenim si omnis sanctificatio nostra sive quæ in sacro baptismate est, sive quæ in conversatione reliquæ vitæ baptizatorum, si omnes sanetitatis gradus, et imprimis ipsa tonsura, qua Deo monachi consecrantur, alio modo non benedicuntur, nisi a sanoto Spiritu judicantibus spiritualiter, et externe ab episcopis, aut a sacerdotibus quos episcopi horum rituum sacrorum operarios præficiunt; quomodo aliquis ex monachis, a sacerdotibus intra mysteria consecratus, contradicere auderet se præfecto pontifici non subjacere, neque eo minorem esse? neque solum eo qui ad unguem perfecit et sic consecravit,sed quocunque,

cujus capiti deinde insani insidientur, idque velint ἀγιάσαντος, ἀλλὰ παντὸς, οὐτινοσοῦν κἂν ὕστε demittere. Qui sibi videntur capita esse, sed re vera mera colla sine capite, qui sua jactantia mutantur in opera suo auctori contradicentia. Etenim non cogitant Patres quidem se esse in ordine hierarchico, sed Patrem Patrum esse pontifcem; nec pastores quidem sese, qui præsunt aliquando, summum vero pastorem esse pontificem,cui supra praeuntes esse contigit, et sape episcopum episcoporum; neque se modicum monachicis operibus exercitatos in pontificatum ascendere optaturos, non quod demergantur ex apice montis in præceps, sed quod e terra in cœlum assurgant. μὴ βαθυγνώμονες ἀπεγείρῶνται ταῖς κεφαλαί ἀπάγειν αὐτὰς ἐθέλωσι· δοκοῦντες μὲν οἱ τ κεφαλαὶ εἶναι, τῷ ὄντι δὲ αὐχένες ὄντες ἀκ καὶ οὕτως ἀποκαθιστάμενοι τῇ ἀλαζονείᾳ εἰς πλάσματα, τοῖς αὐτὰ ποιήσασιν ἀντιλέγοντα. ἐννοοῦσιν, ὅτι Πατέρες μὲν αὐτοὶ διακρίνονται ρατικῷ ῥυθμῷ, Πατὴρ δὲ Πατέρων ὁ ἀρχιερεύ ὅτι ποιμένες μὲν αὐτοὶ, ὅτι καὶ ἡγούμενο ἀρχιποίμην δὲ ὁ ἀρχιερεὺς, ἐπεὶ καὶ ἦγο ὕπερθεν ἔλαχεν εἶναι, ὁ καὶ ἐπισκόπων ἐπίσκ πολλοῖς· οὔτε ὅτε μικρὸν ὅσον ἐμμελετήσα μοναχικῇ ἐργωδίᾳ, εἶτα ἐπιθυμήσουσι καὶ εἰς χας αὐτοὶ μεταβῆναι· οὐ δήπου ὑποκαταβησόμενοι ὡς ἀπὸ ἀκρωρείας εἴς τινας κρημνούς, ἀλλ' ὡς ἄρθη ἐκ γῆς εἰς Ὄλυμπον. 9. Sed quam ob causam amplius divagari,et non θ'. ᾿Αλλὰ τί μοι παρεξοδεύειν εἰς πλέον, ad percurrendum stadium reflectere? Agebatur de eligenda vita perfecta, et de consideranda in ea universa vita monachica: quam qui post primam describunt illustres apud nos monachi, in vanum laborant, quod ad ipsos attinet. Si autem ad bene ordinandum sermonem istos primos aggredior, id omnes mundanos ordines docebit, ut aiunt, magnum et parvum, circa majora aut minora occupatum. Alius quidem ad majora ordinatus est, alius ad secundum locum, et tertius ad inferiora: quæ singula nos percurrere nemo postulabit, siquidem nemo est qui hanc sententiam in dubium revocet. 10. Monachorum genus exercitus est, non qualincunque, sed vere divinus. Copiæ sacre, Dei acies, αν electi Domino, in colo inclyti, omnino segregati " a proceribus terræ quibus mala servantur, milites adversus apostatam et rebellem diabolum, angelorum imitatores,ideoque non modo animæ humanæ, sed etiam corporis custodes, cui amotis peccatis, nostram primam harmoniam bene congruam turbantibus, sanitatem afferunt; ipsi virtutis vasa si ad eam protinus aperta sunt; divine myrrha receptacula, quando graviter non olent; aposto lorum eftigies,quando ad res divinas exsculpendas sunt idonei; paradisi salutares, inaccessi perfidis serpentibus per quos diabolus cum præbentibus aurem vult colloqui. Hæc pulcherrima acies, quam hierarcha alia omnino superat, ostentat suos prælatos qui sunt magnis insignes virtutibus, qui (ut absolute dicam) suam magnitudinem, et magnum characterem suum nullo modo fallere debent; cujus quidem intelligentiam non arbitror ita ascendere in mentes omnium, neque perfectam cognitionem,ut primo obtutu intelligatur. 11. Propositis variarum specierum figuris mathematicis, sphæra eminere videtur,cujus linea circumducta, atque gyro suo omnia intus involvens,magnaque apparentia inde conspicua, merito dicenda est magna figura propter suam magnitudinem. Eodem modo monachus, virtute cœlestis, et propinquus Deo, et dignus aliquo modo qui ad ἐπανακάμψαι εἰς τὸ προτεθειμένον τρόχασμι δὲ αὐτὸ ἐπιλογῇ τῆς μεγαλοσχήμονος βιοτ θεωρίᾳ δι᾿ αὐτῆς τοῦ ὅλου μοναχικοῦ βίου τῆς καθ' ἡμᾶς γῆς ἔνδοξοι μοναχοί παραγρ ἀχρειοῦσι, τό γε εἰς αὐτοὺς ἤκον. Εἰ δὲ πρὸ ξίαν λόγου τοὺς τοιούτους πρώτους μεταχειρ αὐτὸ, φασὶ, δηλώσει παντὶ τάγματι κοσμικῷ, καὶ μικρῷ, περὶ μείζω καταγινομένῳ καὶ περὶ τονα. Ο μέν τις ἐπιτέτακται εἴς μεῖζον, ὁ δεύτερον, καὶ ἑξῆς εἰς ὑποδεέστερον· κλὶ περ ἐπαγωγικῶς τὰ τοιαῦτα οὐδεὶς ἡμᾶς ἀπαιτήσ μηδέ εἴη ἂν ὁ ἀμφιγνοῶν τουτὶ τὸ λήμμα. ι'. Ἔστι δὴ τάγμα τι καὶ τὸ μοναχικὸν, καὶ τυχόν, ἀλλὰ θεῖον τῷ ὄντι στρατὸς ἱερός παρεμβολή· ἐκλεκτοὶ Κυρίῳ· ἔνδοξοι τοῦ ο τῷ παντὶ ἀφεστηκότες τῶν ἐνδόξων τῆς γῆς, ο προτίθενται· στρατιῶται κατὰ τοῦ ἀποστάτ ἀντάρτου δαίμονος· ἀγγέλων μιμηταὶ, καὶ δ φύλακες ἀνθρωπίνων οὐ μόνον ψυχῶν, ἀλλὰ κ μάτων, οἷς ὑγιάζουσιν, ἀπαλλάττοντες ἀμαρτ καὶ τὴν ἐν ἡμῖν πολλάκις εὐάρμοστον στοι αρμονίαν παραλύουσιν· ἀρετῆς αὐτοὶ δοχεία, αὐτὴν εὐθέτως ἀνοίγονται· μύρου θείου άγγι μὴ τύχωσι σαπρῶς ἔχειν· ἀποστολικὰ κα ηνίκα μὴ ἀφυῶς ἔχουσιν ἐκμάττεσθαι τὰ τι παράδεισοι σωτήριοι, ἀπρόσβατοι ψιθύροις ὅ ὧν ὁ δαίμων ἐθέλει λαλεῖν παρὰ τοῖς ἀνορθ αὐτοῖς τὰ ὦτα. Τοῦτο τὸ πάγκαλον τάγμα ἄλλως πρωτοστατεί πάντως τὸ ἀρχιερατικὸν σταμένους αὐχεῖ τοὺς τοῦ ἀληθῶς μεγάλου σχ οὕς χρὴ πάντως μήτε τὸ μέγα ψεύδεσθαι τὰ οὕτως εἰπεῖν), μήτε μὴν συνθέτως τὸ μέγα οὗ τὴν ἔννοιαν οὐκ οἶμαι εἰς τὰς πάντων ἀν ψυχὰς, τά τε εἰς ἀκριβῆ κατανόησιν, τοιάνδε σαν, ὡς ἐν πρώτῃ ἐπιβολῇ θεωρῆσαι. ια΄. Τῶν κατὰ μάθησιν σχημάτων πολυει τεθειμένων ὑπερκεῖσθαι τὸ κατὰ τὴν σφαίρα καθ᾿ ἣν καὶ ἡ ἀπλανής περιηγμένη, καὶ αὐτὴν γύρῳ τὸ πᾶν ἔσω σφίγγουσα, καὶ λί σέμνωμα ἐντεῦθεν πλουτοῦσα, ὀρθῶς διὰ τὸ τὴν μεγαλεῖον λέγοιτο ἂν μέγα σχῆμα. τὴν ἀρετὴν οὐράνιος μοναχὸς, καὶ οὕτως ἐ

ζεσθαί πως ὀφείλων πρὸς τὴν κατ' οὐρανον veram calestem speciem comparetur, ut infra di ὡς ὁ λόγος προϊὼν ἐκφανεῖ, δοκοίη ἂν ἐνεγαλοσχήμων όνομάζεσθαι, καλούμενος οὕτω ιστολὴν, ὥσπερ ἡ σφαῖρα σχημάτων ἑτέρων, ἱ αὐτὸς τῶν μὴ κατ' αὐτόν. κὶ τοῦτο μὲν οὕτω διὰ βραχέων εἰρήσθω, οὐ προσφυῶς, οἶμαι. Εἰκὸς δὲ τοὺς διὰ φιλοσολυθότας ἁγιωτάτους Πατέρας καὶ ἄλλως ἐξοτὴν θείαν ταύτην μεγαλοσχημοσύνην. Τριῶν ρασμένων σχημάτων τοῖς ἀποδεικνύειν προς τις φιλοσόφως τὰ λογικὰ, καὶ τοῦ ἐν αὐτοῖς μένου πρώτου σεμνομένου ἐπὶ τοῖς μετ᾿ τε ἄλλα, καὶ ὅτι δι' αὐτοῦ ἐκεῖνα τελειοῦνται, ρον δηλαδὴ καὶ τὸ τρίτον, ὡς καὶ αὐτὸ ἀποσιν οἱ σοφοί, τάχ᾽ ἂν ἐκεῖθεν καὶ ὁ μεγαλοεἴη λαχὼν τοὔνομα. Πρωτεύει γοῦν καὶ αὐτὸς μετ' αὐτόν. Οἱ δέ εἰσιν· ὁ ὡς εἰπεῖν) δευτε ων μανδυώτης, καὶ ὁ ὑστερῶν ἐκείνου εἶσα- . Καὶ σεμνύνεται ὁ τοῦ μεγάλου σχήματος, δεικνὺς λογίως τὰ πνευματικὰ ἕν τε τῷ ποεῖν καὶ ἐν τῷ διδάσκειν, εἰ μὴ συλλογιστικαῖς ς, ἀλλὰ πειθοῖ γοῦν Πνεύματος ἁγίου, τελειοῖ αὐτὸν σχήματα πρὸς ἀρτίωσιν, τῷ μόνῳ σοφῷ ἔσκουσαν. Αλλα ταῦτα μὲν τοῖς πλείοσι τῶν ιν, ὡς οἷα καὶ εἴς τινας γρίφους ἀποκαθ ἐς τοσοῦτον περιελευστέον ἐν βραχεί δέ τι νόημα, καὶ τρίτον, οὔπερ ἔστιν ἅπαντας θαι. p cetur, posset exinde magnus dici, eoque nomine vocari ad differentiam aliorum dissimilium, sicut sphora ab aliis figuris discernitur. Ο πολλοστὸς ἄνθρωπος ὁ περιττὸς ἄνθρωπος, εἰπεῖν, ἅπας ἄνθρωπος βίου, ὁ παρὰ τὸν εγόμενον μοναχόν, ἀδιατύπωτος εἶναι δόξοι ἂν, κς ἀνείδεος, καὶ ἀχαρακτήριστος, καὶ ἀδιάρκαὶ ἀμόρφωτος, καὶ ἀκατασκεύαστος, ἕως ἐν άτω στρέφεται. Αἴτιον δὲ τῆς τοιαύτης δοκή · ποικίλον τοῦ βίου καὶ πολυειδὲς καὶ μυριό ν, κἀντεῦθεν οὐκ εὐδιατύπωτον. Χρώζων γάρ τὸν ὡς εἰς ἀρετὴν, ὅτε βιοῖ χθαμαλώτερον, πρυψωθείς, μεταχρώζεται εἰς τὸ ἀνάπαλιν. 5 τις ἀγριούμενος τυραννικώτερον, ὅτε βίος ἀμφέπει δυναστευτικός, εἶτα παραλυθεὶς τοῦ κι, σχηματίζεται οὐχ ἑκὼν εἰς ἱλαρότητα, ττων τὴν θηριωδίαν εἰς ἀνθρωπότητα. Έμορτις αὖθις ἐν καιρῷ καὶ ἐλεημοσύνην· ἀλλὰ καὶ εἰς ἑτερο!αν μετηλλάγη ἕξιν, ἣν ὁ τραγι νος ἀναρπαξάνδραν εἴποι ἄν. Εμπαλιν δὲ τοῖς εις οἴδαμεν καὶ ἅρπαγας ἀνθρώπους, οἱ μετεσαν πρὸς μετάδοσιν, καὶ ἱλαρούς, ἐξηγριωμέ- · ὑστέρῳ χρόνῳ· και ἄφρονας ὑψηλούς, μετα12. Hæc breviter, non omnino in vanum, ut are bitror, dicta fuerint. Verisimite est eos qui philosophia sanctissimi Patres sunt habiti, hanc divinam monachi magnitudinem aliunde deduxisse. Tribus enim statibus ante illos qui ad lugicam scite docendam præficiuntur apparentibus, et proprie illorum viso primum locum tenere supra alios sequentes, et aliis de causis, et quia per istum alii perficiuntur, scilicet secundus et tertius, ut demonstrant sapientes, exinde forsitan nomen accepit magni habitus monachus. Primas igitur partes ipse tenet inter alios qui sequuntur. Ii sunt: mantellatus minoris ordinis (verbi gratia), et post hunc novitius. Honoratur iste perfectus, eo quod spiritualia perite edocens tum agendo, tum docendo, si non syllogismi vinculo, saltem Spiritus sancti gratia, inferiores ordines ad perfectionem adducit, quæ uni et sapienti Deo placet. Ista autem quasi seposita ad quasdam quæstiones, plerisque monachis breviter sic percurrenda erant: dicenda autem est aliqua sententia tertia quam omnes possunt attingere. 13. Homo vulgi, plerique homines, et ut omnia complectar, universi homines sæculares, præter dictum proprie monachum, judicandi sunt esse sine typo, sine specie, sine charactere, sine distinctione sine forma, et sine ornatu, quandiu inter terrena versantur. Cujus sententiæ causæ sunt varii vitæ aspectus, mille vices, ideoque difficilis definitio. Colorem virtutis ille usurpat, dum vivit terrestris, sed elevatus mox ad pristinum colorem redit. Alius sævit tyrannice, dum agit cum potestate, et ea amissa ad clementiam invitus redit, ex ferina in humanam naturam mutatus. Largitatem quidam aliquando induerat, mox in alterum habitum transfertur,qui a tragico raptor hominum esset vocatus. Et contra rapaces homines novimus liberales et postea ferocientes, deinde stultos ac superbientes et qui ad virtutem reversi sunt.Sæculi Euripus mille istiusmodi conversasiones videt reflecti,quibus secularis homo videtur plures facies,plures formas quam Proteus habere, quas enumerare esset impossibile. ας εἰς τὸ ἐνάρετον. Εὔριπος βίου μυρίους τοιούτους οἶδε στρέφειν ἑλιγμούς, δι' ὧν πολυπρόσωπός τις ὁ ου ἄνθρωπος, καὶ Πρωτέως πολυμορφότερος, εἰς ὅσον οὐκ ἔστιν εἰπεῖν. Καὶ οὕτω μὲν ὁ βίος διὰ τὸ πολυσχημάτιστον, όριστον, καὶ οὕτως ἔστατον, ἐπὶ ἑνὸς κατηγοIn hoc opusculo tres monachorum ordines guit Eustathius. Primo loco habendi sunt, vocat Μεγαλοσχήμονας. Hi tonsuram acepeacris rebus tempus consumebant, res commugebant. Ipsi majus pallium seu indumentum int, unde dicti sunt proprie monachi magni lenti (μέγα σχῆμα); illorum planeta seu palforma oblonga ex omni parte, a collo ad pe14. Sic seculum, eo quod est multarum formarum, indefinitum, atque inconstans, de uno arguit des decidebat,et super brachia relevabatur. Coloris nigri erat. Hos dico magnos monachos, aut perfectos; hoc nomine decursu operis utar. Alii erantminores, quos Mantellatos dicit sive μανδυώτας; et nonnunquam μικροσχήμονας. Tertius ordo erat novitiorum, seu εισαγωγικῶν. De quibus seorsim dicendum erit alio in loco ad finem.

EUSTATH]I THESSALONICENSIS METROPOLITÆ egregium istud animal, hominem, quod nullum ρεῖ τοῦ καλοῦ ζώου, τοῦ ἀνθρώπου, τὸ μὴ σχῆμα characterem habeat. Amat enim pro deficiente incertum accipi. Ipse autem cun, speculo conscientiæ sibi admoto, istud oculum figit, atque ex imagine spirituali colligit et discit figuram hominis propriam sibi deesse, sicut facit Nabuchodonosor, cum e specie naturali excidit, atque recentioribus temporibus Tiridates, (cur enim Circenses fabulas in mediuin proferre?) tunc tactus dolore cogitat quid faciendo in certam aliquam speciem seipsum informabit,atque incerta sua stabiliet.Igitur mente ad solem fulgentem assurgens, atque ad lunam etiam, et illius speciem in eodem statu semper manentem miratus, lunæ vero vicissitudines ob variam faciem despiciens, terram fugit quæ causa est cur lunæ, utpote proximæ terre, in specie videantur macule; ipseque supra terrram elevatur. με ἔχειν οὐδέν. Εθέλει γάρ πως ἡ ἀοριστία ὑποκρινε σθαι στέρησιν. Αλλ' ἐπειδὰν αὐτὸς τὸ τῆς συνειδήσεως προστησάμενος ἔνοπτρον ἀπερείσῃ τὸ νοερὸν ὀπτικὸν εἰς αὐτὸ, καὶ φαντασία πνευματικῇ ἀναλεξά μενος ἐκεῖθεν μάθοι, ὡς οὐκ ἔχοι ἀνθρώπῳ πρέπον σχῆμα, ὁ καὶ ὁ Ναβουχοδονόσορ ἐποίησεν ἂν, ὅτε τοῦ καθήκοντες ἐξέπεσε χαρακτῆρος, καὶ ὁ ἐν ὑστέροις χρόνοις Τιριδάτης, (τοὺς γὰρ Κιρκαίους μύθ θους τί χρὴ παρεισκρίνειν ἐνταῦθα; τότε δὴ ἀχθε σθεὶς μελετᾷ, τί ἂν ποιήσας, εἰς ἕν τι μορφῆς ἑαυ τὸν σχηματίσει, καὶ καταστήσει τὸ ἐν αὐτῷ ἄστατον. Καὶ τοίνυν εἰς τὸ κατὰ τὸν ἥλιον σεμνὸν ἀναδραμὼν τῇ διανοίᾳ, ἔτι δὲ καὶ εἰς τὸ κατὰ τὴν σελήνην, καὶ ἐκεῖνον μὲν θαυμάσας τοῦ διηνεκῶς ἐν ταυτότητα μένοντος σχήματος, τῶν δὲ σεληναίων αὐξομειώσεων καταγνοὺς διὰ τὸν ἐκεῖθεν κατ᾿ αὐτὴν πολύσχημον, φεύγει μὲν τὴν γῆν, δι᾿ ἣν καὶ αὐτῇ τῇ σελήνῃ προσγειοτέρα κειμένῃ δύσπασμά τι προσωπικὸν ἐπιφαίνεται γίνεται δὲ τῶν ὑπεργείων. ιε΄. Καὶ τότε δὴ ὡσεὶ καὶ ἄρκτου εἰδεχθές τι καὶ ἄμορφον ἔμβρυον εἰς εὐμορφίαν αὐτῷ πρέπουσαν μεταποιηθεῖς, καὶ ἐγγραφεὶς εἰς Θεοῦ λαὸν κατασκευ ασμένον, εὐαγγελικῶς φάναι, καὶ οὕτω κόσμιον, ἐνάρχεται σχῆμα σταθερὸν ἀπολαμβάνειν, καὶ χρωματίζεσθαι εἰς τέλειον ἄνθρωπον· μάλιστα μὲν οὖν εἰς μορφὴν εἰδοποιεῖσθαι θείαν, τὸ δε πάντη σεμνότ τατον, εἰς Θεοῦ, γραφικῶς φάναι, πρόσωπον· καὶ οὐκέτι ἀσχημόνως, καθὰ καὶ πρὶν, τῇ τοῦ βίου ἐμπεριοδεύει, νυκτὶ ἀλλ' ὡς ἐν ἡμέρᾳ εὐσχημόνως περιο πατεῖ· καὶ ἔχει καὶ αὐτὸς εὐσχήμων Θεοῦ ἄνθρω πος ὀνομάζεσθαι κατὰ τὸν νύκτερον κυριακὸν Ἰωα σήφ, ὃς καὶ ἐν νυκτὶ καὶ ἐν ἡμέρᾳ τοῦ αὐτοῦ κατὰ Θεὸν σχήματος ἦν, οὐ μεταμορφούμενος τοῦ λοιποῦ εἰς ἀλλόκοτον, οὐ μεταπίπτων, οὐκ ἀλλοιούμενος. Καὶ ἔστι τὸ τοιοῦτον σχῆμα, τὸ τῆς κατὰ πνεύμα ευσχήμονος μορφωτικῆς ἐνάρξεως δηλαδή, θεῖον μὲν, καὶ ἀκριβῶς ἀνθρωποπρεπὲς καὶ μεταγρά φον εἰς μονοπρόσωπον τὸν πρώην πολύμορφον ανα θρωπον· μικρὸν δὲ ὅμως αὐτὴ εἰσέτι. Διατί μικρόν; Ὅτι οὔπω τὸ μεγαλεῖον ἐντελῶς ἀπείληφεν ὁ τοιοῦ τος τοῦ Θεοῦ μελαμφορος ἄνθρωπος, οὐδ᾽ εἰς τὸ ὄν τως ἀκρότατον ἐφετὸν ἀναβέβηκεν· ἀλλὰ περιπέ ζιος μὲν εἶναι ἀφῆκεν, ἀπήρξατο δὲ γίνεσθαι τοῦ ὅρους, ὡς ἀναῤῥιχᾶσθαι εἰς αὐτὸν ἐφ᾽ ὅσον δύναμις ἀπαλλαγεῖς μὲν τῆς λείας πεδιάδος καὶ τοῦ περὶ 15. Tunc, veluti ursæ horridus et informis fœtus in pulchritudinem sibi propriam translatus, in populum Dei excultum, ut evangelice loquar, et sic ornatum inscriptus, incipit stabilem formam tenere ac in virum perfectum formari; et maxime in formam divinam, et quod super omnia reverendum est, Dei vultum induere, secundum verba Scripturarum. Jam non ambulat, ut prius, sine specie, in nocte vitæ mutationi obnoxia; e contra sicut in die honeste circumfertur. Jam enim dignus est qui sanctus homo Dei vocetur, sicut Joseph custos domini de nocte, qui nocte et die ejusdem habitus secundum Deum erat, non mutatus deinceps in alienum neque vacillans, neque variatus.Qui habitus forma renovata in id quod decet, sanctus quidem est, et homini optime conveniens, quia ex multis priscis speciebus hominem ad unicam adducit; parvus tamen manet. Et unde parvus? Eo quod vere magnum, hic homo Dei veste nigra indutus, nondum suscepit neque ad optatum finem altiorem pervenit; in planitie versari desiit, jam montem attigit, in eum totis viribus adrepit; e planitie egressus est, atque ex fumo emanante, proximusque aeri puriori et spiritui vivifico, licet terram adhuc conspiciat, et ista pristina memoria revolvat, sub quibus vera humana species latebat: et jam metuit ne decidens ex incepto ex altoque dejectus pejora ῃ αὐτὴν καπνώδους ἀτμοῦ, πελάσας δὲ ἀἰλικρινεστέρω patiatur. ἀέρι καὶ ζωογόνῳ πνεύματι, εἰ καὶ καταβλέπει ἄλλως εἰς γῆν ἔτι καὶ τὰ περὶ γῆν, καὶ ἀναπεμπάζει τῇ μνήμῃ τὰ πρώην ἐκεῖνα, ἐξ ὧν τὸ ἀληθῶς ἀνθρώπινον σχῆμα ἠφάνιζε· καὶ δέδιε, μὴ κατασυρεὶς τῆς ἀνόδου, καὶ κάτω πεσών, χεῖρόν τι πείσεται. 16. Postquam vero, concepto naturali ac justo timore, alas suas extendit, primo mane, vigil, exsurgens ad desideria quæ exaudit Deus, oculos omnemque sensum ita recludit ut nullo modo homo ις. Αλλ' ὅτε φοβηθείς φόβον, οὗ ἦν φόβος, ανα λάβηται πτέρυγας αὐτοῦ κατ᾿ ὄρθρον, ὃν ὀρθρίζει νήφων, εἰς ἐναεύξεις, ὧν ἐπακούει ὁ Θεός· καὶ μύ σει τοὺς ὀφθαλμοὺς, ἅμα δὲ καὶ πᾶσαν αἴσθησιν, terrenus remanere velit, sed cælestis, et assurgit ώς μηκέτι ἐθέλειν γῆς ἄνθρωπος ὅλως εἶναι, ἀλλ' statuens firmiter apud se montem summum superare, linquere aera humidum, circumductas tenenebras, et omnis generis tempestates, ut fit incola regionis nebula carentis semper que serena. Eiaage υπερουράνιος, καὶ στήσει, κυρώσας παρ' ἑαυτῷ, τὴν ἐνάρετον πατῆσας ἀκρώρειαν, καὶ καταλείψαι μὲν τὸ τοῦ ἀέρος λιμνάζον, καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν γνό φους, καὶ τὰς θυέλλας τὰς παντοδαπάς, γενέσθαι δι

εφέλου τόπου καὶ ἀεὶ φωτοφανοῦς· καὶ δὴ καὶ poliatur hoc voto, hac luce,juxta Deum sedem fgat αἱ τῆς τοιαύτης ἐφέσεως, εἶτ᾽ οὖν φαύσεως, αι civis altissima regionis, e qua universos flios hominum Dominus conspicit; et ipse se cum illo aliquo modo inclinans potest homines quotquot ipso duce indigent aspicere, et quæcunque sibi placuerint peragere. Tunc modicum progressus, quantulum mensurari vix possibile est, fit magni indumenti particeps, una specie lucida et magna conspicuus, visus sub specie magni Dei, et Salvatoris nostri Jesu Christi, unius de Trinitate incomprehensibili, et similiter reliqua Spiritus informatione multum et unice præditus, sicque assumptionem magni indumenti non fallens, quod eveniret quidem (res mirabilis dictu!) nisi id sancti Patres judicarent differre a maxima et unica Dei specie, ad quam incomparabilem ab æterno omnes aliæ ς τὸν Θεὸν ἀποκαταστῇ, τόπου γενόμενος ύψηου, ἀφ' οὗ ἐπιβλέπων ὁ Κύριος διοπτεύει πάνω οὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, καί πως ἐκείνῳ οκύπτων, δύναται καὶ αὐτὸς ἐφορῶν ἀνθρώ ὅσοι τῆς αὐτοῦ ἐφορείας δέονται, καὶ πάντα τὸς ὅσα ἐθέλει, ποιεῖν τότε δὴ τὸ μικρὸν καβὰς, εἰς ὅσον οὐκ ἂν εἴη ἐξαριθμήσασθαι, εγάλου γέγονε σχήματος, προσώπῳ ἑνὶ λαμ καὶ πολυμεγέθει σεμνυνόμενος, ἐν τῷ ὀπτάνε ῷ προσώπῳ τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ ἑνὸς τῆς ὑπερφωτου ις, καὶ τῷ λοιπῷ δὲ τῆς κατὰ πνεῦμα διαρτίας λόγου μεγαλείως καὶ ἑνικῶς ἐσταλμένος, καὶ τὴ ψευδόμενος τὴν τοῦ μεγάλου σχήματος ἀνάὅπερ ἦν ἂν καὶ μέγιστον εἰπεῖν εἰ μὴ velut umbræ apparent. λειν αὐτὸ οἱ Πατέρες εὖ ποιοῦντες, διέκρινον τῆς κατὰ Θεὸν παμμεγίστης μονοσχημοσύνης, καὶ ν ἀπαραποίητον αἰωνίως οὖσαν αἱ λοιπαὶ ὡσεὶ καὶ σκιαί τινες τεθεώρηνται. Τοιούτου τοίνυν ὡς ἐν τριπλῇ ἐννοίᾳ ὄντος τοῦ ισχήμονος βίου, καθὰ εἴρηται, τῆς τῶν ἀγαθῶν ανῶν καταφυγῆς, ὅτε πολεμίων ἐξ ἀέρος ὅτε πολεμίων ἐξ ἀέρος των κρύψασθαι, βούλονται, μακάριος μὲν δ τὸ ἀληθῶς ἐσχηματισμένος, εἶτ᾽ οὖν εἰδοπενος θεοειδῶς, καὶ θειότερον μεμορφωμένος, ι ἐν μορφῇ Θεοῦ καθεστώς, καὶ τὴν μεγαλοσύντεῦθεν αὐτοφυῶς κληρωσάμενος· ἔτι δὲ τειὸς τῶν ὑπὸ τὸ μέγα, καὶ οὕτω πρῶτον σχῆμα φίας λόγῳ καὶ πᾶσιν ἐκείνοις τὸ ἐνδέον ἀνῶν μεθόδῳ θείᾳ συλλογιστικῇ, δι' ἧς ἡ τῶν · γνῶσις περαίνεται, ναὶ μὴν καὶ εἰς οὐρανοῦ όμενος μίμησιν, ὡς ἐν τοῖς ἐξῆς ὑποτυπωθήΚαὶ οὕτω μὲν μακάριος ὁ τοιοῦτος λόγων τοιτριῶν, ἐπὶ ἀναβάσει τῇ κατὰ τὸν μεγαλονα, ὡς εἰς τρίτον ἐλαφρισθεὶς οὐρανόν· ἄθλιος ιἱ οὐκ εἰσάπαξ, ἀλλὰ τρισάθλιος ὁ ἄλλως πόκρισιν προσωποποιούμενος δι' αὐτοῦ, καὶ τι μὲν ἀντεπάγγελτος Θεοῦ πεφηνώς πρόσφυξ, ιτ: δὲ ἀπροσκόλλητος ὢν ἐκείνῳ, ὡς ἢ καταἢ μὴ ἐκουσιαζόμενος, ἢ ἀλλὰ ἐμπολῆς χά καλὸν προβάλλων πραγματευτικῶς· ὃς τὸ ἤδη ἀνεπτυγμένον μέγα σχῆμα ψευσάμενος, γικῶς μεμόρφωται προσώπῳ Θεοῦ, καὶ ἀσυλο ως βιοί, κατασοφιζόμενος ὑπὸ τοῦ τὴν κακίαν ου, καὶ τοῦ κατὰ νοῦν δὲ οὐρανοῦ ἀπολισθή- ; εἰς ἐωσφόρον κατέπεσε. Καὶ ἦν ἄρα κρεῖτα τῷ, καθὰ καὶ εὐηρεστεῖτο ἐν τῷ καιρῷ τῆς · μὴ τάξασθαι τῷ Θεῷ, ἢ ταξάμενον ψεύσαΕκεῖνο μὲν γὰρ εἶχεν ἂν κρῖμα· τὸ δὲ δεύ ἰς ἀκριβῆ κατάκρισιν ἀποτελευτᾷ. ' Φέρε γάρ, ὀλιγόστιχον ἐπιδρομὴν ποιησώμε κατατίθενται οἱ πρὸς μεγαλοσύνην πνευμαἐσχηματισμένοι, καὶ οὕτως ὑπεσχημένοι ἐκε τεῖν τῷ Θεῷ· ἵνα τῇ πρὸς αὐτὰ τῶν κατ᾽ αὑο ράξεων παραθέσει ἐπιγνῶμεν, εἰ πρὸς ἀκριμοιοῦνται προκένσημα οἱ πρὸς ἔνθεον ἑαυτοὺς ; περὶ ἡμᾶς μορφάζοντεσ πρόσωπον. Ἔχει ῆς ἐπιτομῆς ταύτης οὕτως ἐπελευστικώτερον. Ιρῶτα μὲν ἐκ θειοτάτης οπλοθήκης αναλαμ 17. Talis cum sit, et sub triplici ratione possit considerari vita perfectionis, ut supra dictum est, vel fuga bonorum Christianorum qui ab inimicis tela ex alto conjicientibus quærunt abscondi, beatus sane est qui in ea sanctum habitum et speciem vere assumpsit, qui divine informatus est, et quasi in forma Dei stetit, magnitudinemque jure accepit, qui insuper perficit homines sub magno et primo ordine inferiores, philosophicis verbis, et reliquis similibus rationibus, implens quod deest, secundum egregiam syllogismi methodum, qua ad bona cognoscenda pervenitur; atque etiam ad cœlestium imitationem protendit, sicut ex infra dicendis patebit. Beatum ergo dicemus horum trium ordinum hominem, ob ascensionem in monachicam perfectionem, usque ad cœlum evolantem. Miserum autem, nec semel, sed ter miserum bypocritam, qui sub hac specie aliam abscondit, qui videtur ad Deum confugere dicitur, re autem ei minime adhæsit, sive ex ludibrio, sive ex timore, sive ex avaritia bonum hoc præferente ad res augendas; qui triplicem supra memoratum magnum habitum ementitus, ne ratione quidem divinam speciem assumpsit, qui irrationabilem vitam ducit, decipitur a magistro malitiæ, et de cœlo intelligentis, sicut Lucifer, decidit. Melius erat ei, sicut tempore tonsure admonebatur, Deo non adhærere, quam adhærentem renuntiare: illud enim excusationem forte habuisset, hoc vero desinit in certam condemnationem. 18. Age ergo, quæ objiciant homines ad spiritualem, magnitudinem instructi, et Deo assimilari parati, breviter percurramus, ut actibus ad ea collatis agnoscamus utrum ad punctum,et ad perfectum similes sint, qui seipsos ad divinam speciem informare debent. Tali modo melius succedet illa brevis expositio. 19.Et primum ex hoc divino armamentario sumun-

tur arma ad bellum spirituale ad quod ordinantur βάνονται τὰ φραγνύντα τούτους πνευματικῶς ἐπὶ et præparantur. Quæ enim pro armis inter sacra induuntur, pridie ad vesperam, extra templi aditus præparantur, sanctificantur, et baptizantur ut fiant lorica aqua temperala. Postridie his primo induuntur ante sacram initiationem, quæ mane, et usque ad ardentem solem protenditur, ita ut vespere, mane et meridie enarrentur Dei mirabilia. Et cum perficiendum est hujus ritus mysterium, inchoantur cantus spirituales et psalmi, quibus gaudium mentis declaratur (lætum enim aliquid cantus est, nec ullum animal triste canere dicitur): sequuntur elogia eorum qui eodem modo secundum Deum vestiri elegerunt, et pronuntiatur sæculi condemnatio in psalmis et in serinone, velut ex ore illius qui tondendus est, quaei eum pœniteat et pudeat, quod seipsum rebus terrenis et contemptibilibus implicuerit, coelestiaque contempserit. Quibus peractis, monachus jam ad Deum proximus,stans juxta illum, et omnino progressus, ipse in limine interrogatur qua de causa accesserit, utrum spondeat permanere in monasterio, atque in exercitatione, usque ad finem, hoc est non modo usque ad integrum et ad perfectionem, sed et usque ad mortem. Postea postulantur iterum obedientia, patientia, submissio, solitudo, et alia his similia; et postquam spopondit,jubetur cogitare quid promiserit, cui promissum crediderit, profecto Deo,et angelis, quorum ambit speciem. ἐπειδὰν κατάθηται, παραγγέλλεται βλέπειν, οἷά τε ὅτι Θεῷ, καὶ ὅτι ἀγγέλοις, ὧν τὸ σχῆμα ἐπιποθεῖ. 20.Eidem nuntiatur adesse angelos, promissa ab ipso litteris mandantes:insuper hominem sic ordinatum cruci et morti addictum esse, ex tunc crucifigendum et moriendum esse mundo, sicut mundum sibi, ut nec ipse, e terra in altum sic elevatus in cruce, animum mundo applicet: neque sibi sic exaltato mundus amorem impertiat per suos propinquos, ne se crucifixum commoveant et dejiciant. Continuo enim jubetur separari a parentibus, fratribus, et omni cognatione, amicorum familiari-- tate, a mundanis, tumultu, cogitationibus, possessionibus post tonsurum acquirendis, bonis, voluptate, gloria, non qualibuscunque, sed vanis hujus seculi, siquidem tunc demum fruendum erit volup. tatibus aliis secundum Deum, inter quas primum locum obtinet Dei mneminisse, et de hoc gaudere, eaque gloria quæ Deus magnifice glorificatur. Tales prorsus sunt quæ a labore pro Deo suscepto, ut a fonte, derivantur, siquidem labores, ut novimus, gloriam pariunt. 21.Admonetur porro etiam animam abnegandam esse. Quam animam? Ea scilicet qua animalis homo ea quæ sunt Spiritus non percipit,qua abnegata crucem assumit, ut Christum sequatur. Et iterum qui accessit ad Deum ne quæ requirunt otia pecora irrationabilia, ipse prosequatur, nec πολέμῳ, εἰς ὃν ταττόμενοι ετοιμάζονται. γὰρ ἱερῶς ἀμφιέννυνται ὁπλισμοῦ τύπῳ, ἡ μὲν φθάσασα ἑσπέρα ἔσω τῶν τοῦ ναοῦ ἀδύτων ταμιεύει ἁγιαζό μενα, καὶ οὕτω βαπτόμενα εἰς θωρακισμού στερεότητα· ἡ δὲ ἐφεξῆς ἡμέρα προβάλλει περιδύεσθαι αὐτὰ πρὸς τελετὴν ἁγίαν, παρατείνουσαν ἕως καὶ εἰς ἡμέραν ἀκμάζουσαν, ἵνα καὶ οὕτως ἑσπέρας καὶ πρωΐ καὶ μεσημβρίας ἀπαγγέλλωνται τὰ τοῦ Θεοῦ θαυμάσια. Ὅτε δὲ καὶ τελεῖσθαι χρὴ τὸ τῆς ἐργασ σίας ταύτης μυστήριον, προηγούνται ᾠδαὶ πνευμα τικαὶ καὶ ψαλμοί, ψυχήν συμβολογραφούντες χαίρουσαν (χαροποιὸν γάρ τι καὶ ἡ ᾠδή, καθὸ καὶ οὐ δὲν ζῶον λυπούμενον ᾄδειν λέγεται)· συνεφέπονται δὲ καὶ μακαρισμοὶ τῶν προαιρουμένων οὕτω κατὰ Θεὸν σχηματίζεσθαι· καὶ βίου δὲ κατάγνωσις ἐκφωνουμένη ψαλμῳδικῶς, ἔτι δὲ καὶ εὐαγγελικῶς, ὡς ἐκ προσώπου τοῦ μέλλοντος κείρεσθαι, οἷα μετα εγνωκότος καὶ αἰσχυνομένου, εἴπερ ἑαυτὸν ἀπησχό λει τοῖς κάτω καὶ πατουμένοις, τὰ ἀνωτάτω ὑπερορῶν. Ἐπὶ τούτοις, ὡς ἤδη τοῦ μοναχοῦ ἐγγίσαντος τῷ Θεῷ, καὶ πρὸς αὐτῷ γενομένου, καὶ αὐτόχρημα προσεληλυθότος, ἐρωτᾶται ὁ ἐπηλύτης τί δήποτε προσῆλθε, καὶ εἰ παραμένειν τῷ μοναστηρίῳ κατα τίθεται καὶ τῇ ἀσκήσει έως καὶ εἰς τέλος· ὃ ταυ τόν ἐστιν οὐ μόνον τῳ εἰς ἀκέραιον καὶ ἐντελὲς, ἀλλὰ καὶ τῷ ἕως καὶ εἰς θάνατον. Εἶτα προσεπερωτᾶται καὶ ὑπακοὴν, καὶ ὑπομονὴν, καὶ θλίψιν, καὶ τὸ στενόχωρον, καὶ ἄλλα σύστοιχα τούτοις· καὶ συντίθεται, καὶ τίνι ἀνατίθησι τὴν συνθήκην, δῆλον, κ'. ᾿Αναδιδάσκεται δὲ καὶ ὅτι ἄγγελοι παρεστάσιν, ἀπογραφόμενοι, ἅπερ αὐτὸς ὁμολογεῖ· μανθάνει δὲ καὶ ὅτι ὁ οὕτως ἀποτασσόμενος σταυρὸν καὶ θάνατον ἐπαγγέλλεται, καὶ ὅτι ἐκ τῆς ἄρτι σταυροῦσθαι χρὴ καὶ νεκροῦσθαι αὐτόν τε τῷ κόσμῳ, καὶ τὸν κόσμον αὐτῷ· ἵνα μήτε αὐτὸς πρὸς τῷ κόσμῳ τὸν νοῦν ἔχῃ, ἅτε γηθεν ὑψοῦ σταυρικῶς ἐξηρμένος, μήτε ὁ κόσμος προσπαθῶς τῷ οὕτως ὑψωθέντι προσανέχῃ διὰ τῶν προσῳκειωμένων αὐτῷ, δρατο τομένων οἷον τοῦ ἐσταυρωμένου, καὶ κατασπώντων αὐτόν. Αὐτίκα γὰρ ἐπιφωνεῖται, καὶ γονεῦσιν ἀποτάσσεσθαι, καὶ ἀδελφοῖς, καὶ συγγενείᾳ πάσῃ, καὶ συνηθείαις φιλικαῖς, καὶ κόσμου θορύβοις καὶ φροντίσι καὶ κτήσεσι, ταῖς δηλαδὴ μετὰ τὴν κουράν, καὶ ὑπάρξεσι, καὶ ἡδονῇ, καὶ δόξῃ, οὐ ταῖς ἁπλῶς, ἀλλὰ ταῖς ματαίαις ταῖς τοῦ βίου, διὰ τὸ καὶ ἡδονῶν θεοπρεπῶς ἑτέρων κατάρχεσθαι, ὧν ἡ κορυφαία τὸ μεμνῆσθαι τοῦ Θεοῦ, καὶ οὕτως εὐφραίνεσθαι, καὶ δοξῶν δὲ, καθ᾽ ἂς καὶ αὐτὸς ὁ Θεὸς ἐνδόξως, δοξάζει ται. Τοιαῦται δὲ πάντως, οπόσαι οἷα καὶ πατρὸς τοῦ κατὰ Θεὸν πόνου ἐκφύονται, εἴ γε πόνοι γεννῶσι δό ξαν, ὡς οίδαμεν. κα΄. Πρὸς τούτοις κατηχεῖται ἀπαρνεῖσθαι καὶ αὐτὴν τὴν ψυχήν. Ποίαν αὐτήν; Καθ' ἣν ψυχικός ἄνθρωπος οὐ φρονεῖ τὰ τοῦ Πνεύματος· ἣν ὁ ἀπολέ ξας αἵρει σταυρὸν, καὶ ἀκολουθεῖ τῷ Χριστῷ. Ετε παραινεῖται τηνικαῦτα ὁ τῷ Θεῷ προσχώρησας, μήτε ἀνέσεις ἐθέλειν, ὁποῖαι τοῖς ἀγελαίοις καὶ οὕ

« spirituales, atque ad paupertatem: eam nempe dico quæ est Spiritus; et a peccato jejunat, sive quæ circa mundanam abundantiam versatur. Deinde ad bonum dolorem adducitur, quem concepit, ut dictum est, homo crucifixus et mortuus, qui exinde quærit dissolvi, et ait cum lacrymis: «Heu mihi, quia incolatus meus prolongatus est ¹, et non ex vita ista liberor!» Et ostenditur splendor famis, sitis, nuditatis, et injuriarum, propter copiosam mercedem earum in cœlis, unde necessario gaudendum ipsi est. Contingit inter hæc eum dicere: «Quis ergo poterit salvus esse?» Sed cum audivit evangelizantem impossibilia apud homines possibilia esse apud Deum, tacet libenter, prudenter, et caput inclinans. Sic consentiendo dicta recipit, suadetur cum protinus audit se a Deo electum esse, segregatumque ab ista vita mundana; cum audit velut ex persona illius secundum quem informatur cum lætitia, se positum fuisse militem in vitam angelicam, in agendi rationem sublimem et coelestis similem. οὐρανομιμήτου πολιτείας. τοις φιλοῦνται, μήτε ἀμεριμνίας και του- incuriam, nec delicias. Accenditur et ad pugnas ακαλεῖται δὲ καὶ εἰς ἀγῶνας πνευματικούς, πτωχείαν· ὁποίαν ταύτην εἴποι τις ἂν, εἴτε : πνεῦμα, καθ' ἣν πτωχεύει τις ἁμαρτιῶν, ἐν περιουσιασμῷ τῷ κατα κόσμον. Ἔτι ται καὶ εἰς πένθος ἀγαθὸν, ὁποῖον πραγματ ὡς ἐξέθη, σταυρούμενος καὶ νεκρούμε αὶ ζητεῖ τὴν ἐντεῦθεν ἀνάλυσιν, καὶ κλαίων Οἶμοι, ὅτι ἡ παροικία μου ἐμακρύνθη, ἀπολύομαι ταχὺ τῆς ζωῆς·» Ἐπισκήπτεαὶ φῶς, εἴποτε πεινήσει, καὶ διψήσει, καὶ τει, καὶ ὑβρισθῇ διὰ τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ὐτοῦ μισθόν· οὔπερ ἕνεκεν χαίρειν αὐτὸν καὶ ἔχει μὲν ἐν τούτοις εἰπεῖν καὶ αὐτὸς τὸ α δύναται σωθῆναι;» Εἰδὼς δὲ ἀκούσειν ῶς, ὡς τὰ ἀδύνατα παρὰ ἀνθρώποις κρὰ τῷ Θεῷ, σιωπᾷ εὐλαβῶς, εὖ γε ποιῶν, ακύπτων. Καὶ οὕτως ἀνθομολογούμενος, ὰ ἐκλαλούμενα, ψυχαγωγούμενος οἷς ἀκούει τε, ὅτι ἐξελέξατο αὐτὸν ὁ Θεὸς, καὶ διεχώ κ τῆς ἐν κόσμῳ ζωῆς· καὶ ὡς ἐκ προσώπου ρὸς ὁ σχηματίζεται μεγαλυνόμενος ἔθετο κατευσόμενον εἰς διαγωγὴν ἀγγελοειδῆ ἐν ὕψει τ εἰσὶ μὲν καὶ τοιαῦτα πάντα φρικτά, ὦ μὲ δὲ πλέον παράγει ἐς φρίκην καὶ ἐκεῖνο Στου βιβλίου τῆς ἀποταγῆς, ὅτι ὡς οἷα και νος ὁ τοιοῦτος ἀπολαμβανόμενος ἀκούει βάσ αμβάνειν αὐτίκα, τό τε εἰς καταρχὴν ζωῆς : βίου μετάθεσιν, προσφυέστερον δὲ εἰπεῖν, εσίαν σωτήριον, καὶ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτοῦ και, καὶ υἱὸς φωτός γίνεσθαι· καὶ ὅτι αὐτ πὸς ὁ Θεὸς συγχαίρει μετὰ τῶν ἁγίων ἀγο ὶ τῇ αὐτοῦ μετανοίᾳ, θύων τὸν μόσχον τὸν καὶ ὅτι ἐξ ἐκείνης τῆς ὥρας ἐνάγεται εἰς κτεῖν ἀξίως τῆς κλήσεως, καὶ τῆς τῶν ματ τροσπαθείας ἀπαλλάττεσθαι, καὶ μηδόλως πίσω στρέφεσθαι· μὴ καὶ γένηται, φησί, ιὸς κατὰ τὴν γυναῖκα του Λωτ, ἢ ὡς κύων, πιστρέφων εἰς ἴδιον ἔμετον, ἢ ἐξομοιωθῇ τιβαλόντι χεῖρα ἐπὶ ἄροτρον, καὶ εἰς τὰ κατόπιν στραφέντι, καὶ οὕτω μὴ εὐθέτῳ εἰς τὴν τοῦ πλείαν ὄντι. · δὲ ἅγιον βιβλίον ἐκεῖνο πρὸς τούτοις ἐπιπεῖναι τοῦ μεγαλοσχήμονος ἀνηκοΐαν, ἀντιὑπερηφανίαν, ἔριν, θυμόν, κραυγήν, βλασκαταλαλιὰν, ἀεργίαν, παῤῥησίαν, μερικὴν λαθροφαγίαν, περπερίαν, γογγυσμόν, ψιθυ ἐπίκτησιν ἰδιάζουσαν οἰκτροῦ πράγματος· λέγοντος τοῦ παραγγέλματος ἢ πάντα τὰ ον, ὡς οἴκτου ἄξιον ἀποτελοῦντα τὸν αὐτοῖς χοντα, ἢ τὰ εὐτελέστατα· ἵνα ὁ μοναχὸς σμικρότατα εγχειρῆ ἐπικτᾶσθαι· ὃ δὲ τοῖς κτημονοῦσιν ἐπιπρέπει εἰς μάλιστα, οἳ σχε τους ἑαυτοὺς κέκτηνται. Εἰ δέ τι καὶ ἔχειν ιούτους χρὴ ἕξουσι δὲ πάντως, ὡς ὁ Θεὸς ιι), ἀλλ᾽ οὐδ᾽ αὐτὸ ἔξω κεῖται τῆς τηνι βιβλιακῆς ὑποθήκης. Επιτέτραπται γὰρ αὐτ ; κτῆσιν ἁγιοπρεπή φιλαδελφία, ἡσυχία, ἐπι1. CXIX, 5. • Matth. xix, 25. PATROL. GR. CXXXV. 22. Tremenda sunt equidem hæc omnia, frater, amplius autem ad tremendum me adducit hoc verbum divini libri initiationis; eumdem, ut catechumenum, suscipi, juberique baptismum continuo recipere, incipere alteram vitam, et veterem mutare, seu, ut aptius loquar, renasci ad salutem, a peccatis mundari, et filium lucis fieri. Audit etiam Christum cum sanctis angelis de sua pœnitentia gaudere, vitulumque saginatum occidere, atque ex hac hora se invitari ad ambulandum digne vocatione sua, ad deponendum vanitatis amorem, retroque minime respiciendum, ne fiat, inquit, salis statua, ut uxor Lot, vel canis ad suum vomitum rediens, aut ne æquiparetur homini manum mittenti ad aratrum, et retro respicienti, et minime apto ad regnum Dei. 23. Vult etiam sanctus liber magnum monachum alienum esse ab inobedientia, contentione, fastu, discordia, ira, clamore, blasphemia, detractiones otiositate, procacitate, amicitiis privatis, occulta comestione, præsumptione, querela, susurratione, et re miserabili proprie possidenda; et miserabilia dicuntur a lege omnia bona in hoc mundo, quia decedit dignus miseratione qui iis agglutinatus est, tum vilissima ne minima quidem monachus curet acquirere: hoc enim maxime vere pauperes decet qui fere nihil nisi seipsos possident. Si quid oportet tales habere (et habebunt profecto, ut concedit Deus), illud extra hanc libelli normam non erit. Iis enim pro possessione sanctis congrua concessa sunt charitas, silentium, decentia, pietas, studium verbi divini, lectio, opera viribus ac24

commodata, temperantia, atque patientia usque ad είκεια, εὐλάβεια μελέτη θείων λογίων, ἀνάγνωσις, mortem. 24. His igitur ita enuntiatis in mero sermone non sistit exhortatio, sed interrogatur initiandus utrum hæc omnia servare promittat, non propriæ virtuti confisus, sed divine; et utrum in his promissis permanere usque ad finem vitæ spondeat, non vi sibi naturali, sed potius gratia Christi. Et postquam respondit tondendus: Ita, Pater, et sic thesaurus spiritualis in tuto est positus, exoptanda tondens invocat, et sigillo benedicto imposito, orat dicens quæ a tonso servari debeant, jacente humi usque ad completam initiationem, et quasi matrem terram amplexo prostratione, e qua hic longe profecturus est; ut aliquando e carne tranquille educἐργασία ἡ κατὰ δύναμιν, ἐγκράτεια, ὑπομονὴ ἡ μέσ χρι θανάτου. κδ'. Τούτων δὲ οὕτω παρηγγελμένων, οὐ μέχρι λόγου ψιλοῦ ἔσταται τὰ τῆς παραινέσεως· ἀλλ᾽ ἐρωτᾶται ὁ σχηματιζόμενος, εἰ ταῦτα πάντα οὕτω καθο μολογεῖ φυλάττειν ἐπ' ἐλπίδι, οὐ τῆς κατ᾿ αὐτὸν δυνά μεως, ἀλλὰ τῆς τοῦ Θεοῦ· καὶ ἐν ταύταις ταῖς ὑποσχέσεσι σχέσεσι διακαρτερεῖν συντάσσεται μέχρι τέλους ζωῆς, οὐ δυνάμει, οὐδὲ αὐτὸ οἰκείᾳ, ἀλλὰ χάριτι Χριστοῦ. Καὶ ἐπειδὰν τὸ «Ναί, Πάτερ,» ὁ χειρό μενος ἀποκριθῇ, καὶ οὕτως ἀσφαλίσηται τὸ πνεύ ματικὸν θησαύρισμα, ἐπεύχεται ὁ κείρων τὰ εὐ κταῖα· καὶ σφραγῖδα ἐπιτιθεὶς εὐλογητικήν, θεοκλυ τεῖ λαλῶν, ἃ χρὴ φυλάττειν τὸν χειρόμενον, κεί μενον κάτω ἕως συμπληρώσεως τῆς εὐχῆς, καὶ ὡς tus eam ad infra demittat, terræ objectam seu red. οἷον τὴν μητέρα τὴν ἀσπαζόμενον τῇ κατακλίσει, ditam unde accepta erat, atque evolet libera mente ad eum a quo vocatus est, et cui ordinatus est. κάτω πέμψῃ, τῇ γῇ προσρίψας, ἢ καὶ δίκην χρέους ἀνελεύσεται εἰς τὸν μετακαλεσάμενον, ᾧ καὶ ἐτάξατο. ὡς μακρὰν αὐτῆς μέλλοντα στέλλεσθαι· ἵνα καθ' ἡσυχίαν ἀπολυθεὶς τῆς σαρκὸς, αὐτὴν μὲν ἐν καιρῷ ἀποδούς, ὅπερ ἐξ αὐτῆς ἔσχε, γυμνῷ δὲ τῷ νῷ 25. Sic a principio homines Dei disciplinam ejus amplecti promiserunt. Ego autem dicturus sum quid postea, nostro ævo, sancti monachi multum vivere visi, re autem mortui, qui primo versari in cœlo constituerant, et mutato consilio terra lætantur; qui aliquantulum monachi fuerunt, verum mox non solum duplicantur, (non ad instar gemellorum Molionidarum ad quorum vires et robur accedere est impossibile; neque secundum duplicem Platonis hominem, cujus duplicitas monstruona efingitur, se duabus naturis tergiversan- Ο tibus; neque secundum celebrem Janum qui duobus vultibus solum duplicabatur), sed aliis modis, nec laude dignis, in multiplicitatem extenditur duplicitas eorum. Cum Deus eos jusserit, quo tempore cœlesti mundo se velut mutatos et renovatos addicebant, crescere et multiplicari, nempe bonis actibus et virtutum excellentia, atque etiam multos discipulos sibi non degeneres producendo; isti e contrario ex alto deorsum conversi, et in caput præcipitati, res priscæ vitæ augent et multiplicant, student meros laicos bonis acquisitis superare, et priora stercora mundana conversationis colligere, quæ nihil sunt facta comparatione ad bona futura; tunc acquisitis bonis immodicis, cum nulla re indigent, et pauperes esse oportet, sine ταῖς κτήσεσι, καὶ τὸν πρότερον συρφετὸν τῆς ulla necessitate ditantur, immemores præcepti: «Quærite regnum cœleste, et terrenum adjicietur vobis 8.» Non enim sinunt hæc a Deo effundi spontanea, et effusa rursus referri quo necesse est, et eo modo ad auctorem reflecti verbi gratia eleemosynis et alia erogatione; sed tantæ passioni indulgent, κε'. Καὶ οὕτω μὲν ἀνέκαθεν οἱ τοῦ Θεοῦ ἄνθρω ποι ἐκυρώθησαν τῆς αὐτοῦ γίνεσθαι ὑποταγῆς. Ἐγὼ δὲ ἥκω φράσων, οἷα τεχνάζονται ὕστερον οἱ τοῦ καθο ἡμᾶς βίου ἅγιοι μοναχοί, οι πολύβιοι ἄβιοι, οἱ τῇ κατ᾿ ἀρχὴν μὲν προθέσει οὐρανοβάμονες, τῇ δὲ τοῦ σκοποῦ μεταθέσει γεωχαρεῖς· οἱ μικρόν τι μονά σαντες, εἶτα οὐ μόνον δυάζονται (καὶ αὐτὸ οὐ κατά τοὺς διφυεῖς Μολιονίδας, ὧν τὸ κατ᾽ ἀνδρίαν σθένος ἀπροσπέλαστον· οὐδὲ μὴν κατὰ τὸν Πλατωνικὸν διπλοῦν ἄνθρωπον, οὔπερ ἀπόστροφος ὁ δυασμός πέπλασται, κατανωτιζομένων ἄλληλα τῶν συμφυῶν· τῷ παντὶ δὲ μᾶλλον οὐδὲ κατὰ τὸν περιφδόμενον Ιαννον, ὃς προσώποις μόνοις ἐδυάζετο)· ἀλλὰ τρόποις ἄλλοις, οὐκ ἂν ἐπαινουμένοις, εἰς πολλαπλάσιον ὁ δυασμὸς αὐτοῖς ἐπεκτείνεται. Καὶ τοῦ Θεοῦ τοῖς τοιούτοις πάντως κελεύσαντος, ὅτε τῷ ἀνωτάτω κόσμῳ ἐπιδεδώκασιν ἑαυτοὺς, ὡς οἷον ἐγ καινιζόμενοι, καὶ οὕτω μεταθέμενοι, αὐξάνεσθαι, καὶ πληθύνεσθαι, ταῖς ἀγαθοπραξίαις δηλαδὴ καὶ τῷ κατ᾿ ἀρετὴν περιουσιασμῷ ἐν σφίσιν αὐτοῖς· ἔτι δὲ καὶ τῷ μαθητὰς εἰς πλῆθος ἐκφύειν αὐτοῖς ἐξομοιουμένους. Οἱ δὲ ἐπαναστραφέντες ἄνωθεν κάτω, καὶ ὡς οἷον κατωκάρα βληθέντες, τὰ τοῦ προτέρου βίου αὔξουσι καὶ πληθύνουσι, φιλονει κοῦντες ὑπερβῆναι καὶ τοὺς ἀληθῶς βιωτικούς ἐν 8 Matth. vi, 33. Narrant fabulatores, non historici, Molionidas, duos fratres, fuisse plaustrorum ductores, eisque duo capita aptata esse, manus quatuor; κόσμω ἀναστροφῆς ἀπελέγξαι, τὸ μηδὲν ὄντα πρὸς γε τὸν ὕστερον· τηνικαῦτα ἐπερεκπερισσοῦ κτών μενοι, ὅτε μηδενὸς προσδέονται, καὶ ὅτε πτωχεύειν ἐχρῆν, πλουτοῦντες εἰς οὐδὲν δέον· παρανοοῦντες αὐτοὶ τὸ «Ζητεῖτε δὴν βασιλείαν τὴν ἄνω, καὶ προστεθήσεται ὑμῖν τὰ κάτω.» Οὐ γὰρ ἀφιᾶσιν ἀπραγ 008 quam maxima concordia egisse; et sic viri tour conjunctis multum valuisse.

τα ἐπιβῥέειν ἐκεῖνα πρὸς Θεοῦ, ὡς ἐπιχυ- rapiunt et empta seponunt,et in receptaculis conἐξαντλεῖσθαι πάλιν, ὅποι χρὴ, καὶ οὕτως ἐπα- cervata thesaurisant. πτειν πρὸς τὸν πέμψαντα, ἐλεημοσύνης λόγῳ καὶ λοιπῆς διακρίσεως· ἀλλὰ καὶ πραγματεύονται οῦτον πάθος, καὶ ἁρπάζουσι, καὶ τὰ οὕτω περιελθόντα ἐναποτίθενται, θησαυρίζοντες ἐν υῷ καὶ ἀποθή ευρύνειν. Καὶ ἣν ἂν τοῦτο συγγνωστὸν τάχα τοῖς πτέροις τὰ εἰς ἀκρίβειαν. Οἱ δέ που καὶ ἐξαν· ν αὐτὰ ἐπιῤῥήτως, ὡς οὐκ ἄν τις οὐδὲ ἀκούων αι. Καὶ ἔστιν αὐτὸ τοῦ εἰκότος. Εἰς τί γὰρ ταμιεύσηται τοιοῦτος ἄνθρωπος, εἰ μὴν ἐπὶ κῷ; Διατί δὲ ὁ τεταγμένος ἀκτημονεῖν τα ρήσει, ὅτι μὴ ἐφ᾽ ἁμαρτία; Καὶ οἴδαμεν ἐν οἱ διοικούμενοι ὄψεσί τε καὶ ἀκοαῖς λαϊκοὺς ;, οὕς ῥύπους ἀμπέχων, ὅλον ἐπύκαζεν αὐτοῖς μα, ὡς οἷα και τι περίβλημα, καὶ γυμνιτεία · τοῦ σώματος ἐνεφάνιζεν, οὔτι ἀνεκτὰ βλέ- ::. Ἐλαγαροῦτο δὲ καὶ ἡ γαστὴρ, διάκενος τὰ πλείω· καὶ ἐκρύπτοντο ἐκεῖνο διὰ ταῦτα ήλιον, δυσωπούμενοι τὴν τῶν πολλῶν θέαν αἱ λόγῳ, καὶ τῇ κατὰ βίον ἀφανείς ζοφούμενοι. δὲ ψυγόντες τὸν κόσμον ἰδίασαν, καὶ τῷ Θεῷ πατεῖν ἐκύρωσαν, ἐξέλαμψαν κοσμικώτερον μόν τε βύπον ἐξεκαλέσαντο, πυέλοις θερμῶν αν συχνὰ ἐμβαψάμενοι· καὶ οὕτως οὐ μόνον πῖλον ἀπαγαγόντες ἑαυτῶν, ἀλλὰ καὶ τὸ μεμ :ι, ὅτι τοῦ κατὰ Θεὸν προσώπου εἰσὶν, ὡς καὶ έθησαν καὶ εὐηρεστήθησαν· καὶ ἱματισμοῖς έπρεψαν ψευδομένοις τὸν μοναχικὸν τρίβωνα, τὰς κοιλίας ἐξώγκωσαν, ὡς μηκέτι μηδὲ ἔχειν ν τὸ σύμφυτον βάρος, ἀλλὰ καὶ ἡμιόνοις ἀδροῖς θέναι αὐτό· καὶ οἱ μηδέποτε παραιτούμενοι ( τρέχειν τὴν γῆν ἀπείπαντο αὐτὴν ἐς τὸ πανἢ τιμῶντές που τὴν μητέρα οὕτως, καὶ κατα- 26. Et forsan istud venia dignum ex parte hominum ignarorum perfectionis. Hi autem istud adeo audacter perpetrant, ut nemo audiens ferre possit. Et merito quidem. Ad quid enim talis homo thesaurizabit, nisi ad legitimum finem? Professus autem paupertatem ad quid congregat, nisi propter peocatum? Ibi enim veluti visu et auditu novimus laicos homines, quorum corpus totum, undique sordibus ut quodam pallio abscondebatur,et multæ partes corporis ita audæ apparebant, ut visa non ferrentur.Venter plerumque vacuus extenuabatur. Ideo solem isti reformidabant, ooulos turbæ præ pudore non ferebant, arque obscuri in mundo ignorabantur.Cum autem relicto sæculo in solitudinem venerunt, et statuerunt Deo propinquare, mundanius fulserunt;squalorem crebris aquæ calidæ balneis deponere visi sunt, et sic non modo sua maoulas aboleverunt,sed obliti sunt etiam se esse Dei personas,quo requisiti erant, et gratum habuerant, induti sunt vestibus pannum monachicum mentientibus;in tantum ventrem tumefecerunt ut non jam naturale pondus ferendum haberent, sed illud mulis vigorosis imponerent. Et isti pedibus incedere nunquam dedignati,terram ipsam plane jrecusant, sive matrem illo modo reverentes,eamque calcare non audentes,sine gestientes super terram elevari; et sic Persa apud candidum Xenophontem pedibus ad ambulandum potius utetur,vel ab equo Centaurus disjungetur,quam isti propriis pedibus ambulabunt. ν αὐτὴν ἀκνοῦντες, ἢ σοφιζόμενοι τὸ ὑπέρὥστε καὶ θᾶττον ἂν Πέρσης ὁ παρὰ τῷ Ξενοφῶντι ἀνάσχοιτο ποσὶν εἰς βάδισιν χρήσασθαι, εἴτε Κένταυρος ἀπολέξεται τὸν ἵππον, ἤπερ αὐτοὶ ναπήσονται εἰς ὁδὸν τὴν διὰ ποδῶν οἰκείων. Τάχα γὰρ παικτικῶς ἀφοσιούμενος ὁ τοιοῦτος λοσχήμων τὸ νενεκρῶσθαι τοῖς κάτω καθὰ καὶ γγελται, καὶ ὡμολόγηκεν· ἀφίησι μὲν ἄλλως ἐπιδείκνυσθαι πρὸς ἀλήθειαν δι' ἀργίας τοῦ ἐμπαθῶς, καὶ τοῦ μὴ κινεῖσθαι κατὰ ζωϊκὰς ις· ἀνατίθησι δὲ εἰς ὑποξύγια ἑαυτὸν, καθὰ τι ἄχθος, καὶ αὐτὸ ἐτώσιον, καὶ οὕτω φέρεται ρίδι ἀλόγων, τοῦ τε κρυπτομένου, καὶ ὅ προται· σοφιζόμενος ὁ ἑλεεινὸς, καὶ οὐκ ἐννοού ς, ἑτεροίαν ἱππασίαν χρῆναι ποιεῖσθαι αὐτὸν ρητικὴν, τὴν καὶ ἀποστολικὴν, τὴν ἐπὶ σωτη- tas et apostolos, equitationem salutiferam et turbanτὴν ταράσσουσαν ὕδατα, ὁποῖα ἡ Γραφὴ νοεῖν βάλλει ζωογόνα μὲν ἄλλως πολυειδώς, παραβεμένα δὲ θαλάσσῃ διὰ τὸ ἄπλετον καὶ ἀληθῶς α καὶ εὐρύχωρον, ἤδη δὲ καὶ διὰ τὸ δυσπρόσι εἰς γεῦσιν τοῖς γε μὴ δυναμένοις, ἢ κατηξιωοις ἐμπίνει τοιούτου ὕδατος· ὅπερ κατὰ θεω · ἑτεροίαν ζῇ, καὶ ἄλλεται, καὶ ζωῆς αἰωνίου όν ἐστιν, εἰ καὶ ὁ λαμπρὸς οὗτος ἀναβάτης ἀββᾶς τοιούτου ἀπεχόμενος ὕδατος, ὅσα καὶ ἅλμης, · ἱππασίαν ἐννοεῖται ταράσσουσαν ὕδατα γραφικά 27. Forte enim perfectus iste monachus, ut per ludum satisfaciat voto moriendi mundo,ut admonitus est et promisit, contendit id aliis modis,et veraciter ostendere, scilicet otiositate vitæ impatibilis et se non moventis secundum cupiditates animales; sed seipsum, ut sarcinam quamdam et inutilem super jumenta imponit, et sic fertur in societate animalium irrationabilium, unius absconditi, et alterius manifesti.Decipitur ille miser nec cogitat alteram equitationem sibi esse faciendam,secandum prophetem aquas quales intelligendas Scriptura suppeditat. Istæ aquæ multis aliis modis vivunt,et mari assimilantur quia abundantes, magnæ et immense, atque difficile ad eas gustandas acceditur iis qui nequeunt aut dedignantur istam aquam bibere; eædem vero aquæ alio modo vivunt et exsiliunt, et dant vitam æternam si clarus eques, abbas, ab eis non minus ab sale obstinet, non cogitat equitationem aquas depictas everrentem, et fluctus procellosos, et chlamydem et mare refluens non agitat, quæ om-

EUSTATIII THESSALONICENSIS METROPOLIT.E nia experitur homo sæcularis per mare negotiorum σάλους δὲ τυφωνικοὺς ἀνακυκᾷ καὶ χαρυβδεις καὶ ἀμnavigans, non autem qui vitam quietam et tranquillam eligit. πώτιδας ὦν κοσμικός πειρᾶται ἄνθρωπος, νηχόμενος διὰ θαλάσσης πραγμάτων, οὐ μὴν ὁ τὸν ἀκύμαντον καὶ ἀσάλευτον βίον ἐλόμενος. κη. Ὦ ἀρματηλάτα Πλία, τί δήποτε μὴ καταπέμπεις φωνὴν ἄνωθεν, ὅπως τοὺς τοῦ Θεοῦ τοιού τους ἀνθρώπους ἱππάζεσθαι χρή, ὡς μὴ ἀχρειοῦν τὸ κατὰ πνεῦμα διαβατικὸν ἐκ τοῦ κατὰ γῆς ἔρπειν; Η σὺ μὲν πύρινος διφρευτής ἀπεκβὰς, καὶ τὸν κόσ σμον ὑπεραναβὰς, ὀλίγα ἐπιστρέφῃ τῶν μὴ ἐθελόν των ζηλοῦν τὸ σὸν δίφρευμα· ἡμῖν δὲ ἐφίης λαλεῖν, εἴ τί που καὶ θεόθεν ἐπέλθᾳ φθέγγεσθαι; Καὶ δὴ ποιῶμεν οὕτω, ὅσιε τῷ Θεῷ μοναχέ. Ωσπερ οὐ πάντοτε σοι βαδιστέον, ἀλλά που καὶ ἠρεμητέον οὐδὲ ὀρθοστάδην διανυστέον τὸ πᾶν τῆς ζωῆς ἀκαι τάκαμπτον, ἀλλὰ ἐν καιροῖς καὶ κατακλίσει δοτέον τὸ σῶμα, καὶ αὐτῇ οὐ μόνον κατὰ γῆν, ἀλλ᾽ εἰ δεήσει ἐν χαμεύνῃ καὶ κλίνῃ, καὶ ταῦτα μετὰ στρώ ματος· οὕτως οὐδὲ ποσὶ διόλου τριπτίον τὴν γῆν, ἀλλὰ καὶ ἐποχητέον διὰ περιπέτειαν, ὁποίας πολλὰς ὁ τοῦ βίου τροχός περιφέρει, στρεφόμενος ἄνω κάτω καὶ ἀνακυκλῶν τὰ βιωτικά. Καὶ οὐ λέγω τὴν κατὰ νόσον, ὁποῖαι καὶ αὐταὶ πολυειδεῖς τὸ ἐν ἡμῖν ταπεινὸν σωμάτιον ἀνατιθέασιν εἰς βάσταγμα, ἑτεροῖα δέ τινα περιπτώματα, ὧν ἕνεκεν ἀνέγκη καὶ τὸν ἐν μοναχοῖς ὑπέρμεγαν ἀπολέγεσθαί ποτε τὸ ποσὶ βαδίζειν. Μακρὰ τοίνυν ὁδὸς βιάσεται αὐτῷ τὴν εἰς ὑποζύγιον ἀνάβασιν, καὶ σεμνότης δὲ μεγαλυνομάνῳ ἐπίτηδες, μεγαλυνομένῳ ἐπίτηδες, ἵνα μὴ παραῤῥιπτῆται εἰς 28. Ο Helia qui curru raptus es, cur non ex alto mones, quomodo equitandum est his hominibus Dei, ne vita spiritualis ex terrena peregrinatione negligatur? Aut curru ignito elevatus, super mundum ascendens, numquid parum curas eum qui currui tuo insistere recusat, et nos sinis proferre quæ Deus imperaverit dicendo: Eia age, sic faciamus,sancte Dei monache! Quemadmodum non ubique ambulandum, sed aliquando sistendum est; neque omni vitæ spatio recte et inflexible standum est,sunt vero tempora quibus corpori recumbere non solum super terram, verum si opus est in cubili, in lectulo, cum tapetibus conceditur: eodem modo nec pudibus terra proterenda est continuo,sed et curru utendum est, inter quasdam circumstantias,quales vitm rota ex alto in unum vertente et suo circulo dies nostros involvente, sope reducuntur. Neque de solis morbis loquor, qui variis modis languens corpus in feretrum ascendere cogunt, sed et de aliis accidentibus, in quibus majorem ex monachis non necesse est pedibus incedere. Longa soilicet via illum super currum ascendere coget, sicut et majestas amœna et digna homine sancto,ne vulgo commisceatur. αστεία, προσήκουσα καθαρείῳ ἀνθρώπῳ, ἄγροικον. 29. Hæc enim nonnunquam observanda sunt propter insensatos qui hominem interiorem perspicere non valentes, illum ex exterioribus volunt judicare. Ob hanc ergo causam non depingatur in portentosam personam ille magnus monachus, ne conspuatur ab ignaris, a quo si abstinet, non deerunt aliæ viæ ad alliciendos obvios. Etenim cum tempus erit, letabitur, parceque subridebit. Quid ergo? parta hac æquanimitate, adhuo ridebit. Non enim penes me homines risum omnino condemnantes probare,donec audivi dicentem: «Beati qui nunc fletis,quia ridebitis. Et iste servus Dei eodem modo se habebit, si quid jucundum acciderit eum videre est dulce aspicientem, aurem blande præbentem, illis cum quibus colloquitur, ore benigno intuebitur hominem rectum ad exemplar regis nostri amoena pulchritudine. 30. Quemadmodum ergo certis temporibus novus cibus, et mundum balneum, et vestis non trita,sio, propter ista, currus huic monacho majori concedendus est ad usum, non ad nimium, aut ad malum usum. Quod ille modeste faciet, si recogitat,ut scriptum est, ascendentem super pullum super quem neme sederat, et inter hymnos splendide triumphantem de nostro communi inimico dæmone; non autem aliter id agat, scilicet cum * Luc. VI, 21. κθ'. Πολλαχοῦ γὰρ καὶ τὰ τοιαῦτα παρατηρητές διὰ τοὺς ἀφραίνοντας, οἳ μὴ προκύπτειν εἰς τὸν ἔσω δυνάμενοι ἄνθρωπον, ἐκ τῶν ἔξω χαρακτηρί ζειν αὐτὸν ἐθέλουσιν. Ὅθεν οὔτε εἰς εἰδεχθὲς χρώζοιτο ἂν ὁ τοιοῦτος μέγας μοναχός, ἵνα μὴ καὶ σιςλογραφῆναι τοῖς ἀπαιδεύτοις· εἰ δὲ μὴν ἀπέχοιτο, οὐδὲ τοῦ ἄλλως ἐπάγεσθαι τοὺς ἐντυγχάνοντας. Καὶ γὰρ καὶ ἱλαρυνεῖται, ὅτε καιρὸς, καὶ ὑπομει διάσει γαληνιῶν. Τί δέ; εἰ πλεονάσας τουτὶ τὸ κατάστημα, καὶ γελάσει. Οὐ γὰρ ἔχω φιλεῖν ἐγὼ τοὺς παντάπασιν ἐξωθοῦντας τὸν γέλωτα, ἕως ἀκούω μακαρίους εἶναι τοὺς κλαίοντας νῦν, ὅτι γελάσουσιν. Οὐκοῦν καὶ ὁ τοιοῦτος θεραπευτής τοῦ Θεοῦ πείσεται ὅμοιον, εἴ τί που παραπέσοι ἐφολκὸν εἰς ἀν στειότητα· καὶ γλυκὺ δὲ ἐμβλέψει, καὶ ἀκοὴν ἐφελ κύσεται, γλυκάζων, οἷς λαλεῖ· καὶ εὐωπὸς ἐντρανί ζων ἔςται εἰς ἀνυπόκριτον, κατὰ τὸν ὡραῖον κάλλει Κύριον ἡμῶν. λ΄. Δοτέον οὖν, καθὰ καὶ τροφὴν καιρίως έξαλλο καὶ λουτρὸν καθάρσιον καὶ στολὴν ἀτριβή, οὕτω και τ ὄχημα διὰ ταῦτα τῷ μεγαλοσχήμονι, ὥστε χρᾶσθαι οὐ μὴν ὑπερχρᾶσθαι, εἴτ' οὖν παραχρῆσθαι. Ποιήσ δὲ αὐτὸ ἐκεῖνος εὐλαβῶς, ἐνθυμούμενος τὸν, ὡς γέγραπται, ἐπὶ ἀσαγῆ πῶλον ἐπιβεβηκότα, καὶ μετὰ ὕμνῶν θριαμβεύσαντα κατὰ τοῦ κοινοῦ πολεμίου δαίμονος πομπικῶς· οὐ μὴν ἄλλως τρυφερῶς κατὰ τοὺς καὶ οὕτω σπαταλώντας, ἵνα μὴ τῷ λόγῳ τούτ

καὶ τῇ ἀδιακρισίᾳ καὶ τῷ ἀδιαφόρῳ τῶν, εἰ χρὴ pompa, secundum deliciantes, ne ista agendi raοὕτω φάναι, προτακτικῶν οἱ ὑποτακτικοί διαστρέφωνται τοῦ ἐθυτενοῦς, φαύλοις τούτοις ἀρχετύποις ἐξομοιούμενοι, καὶ οὐκ ἐντέχνως, οὐδὲ πρὸς ἀκρίβειαν τὰ πνευματικά γραφόμενοι. Μὴ γὰρ οὐ φιλοσοφία κατὰ τοὺς ἁγίους Πατέρας ἐστὶ καὶ ἡ πολιτεία τῶν οὕτως ὑψηλῶν μοναχῶν, οἳ τὸν τῷ ὄντι φιλόσο φον ἐν σφίσιν αὐτοῖς εἰκονίζουσι, τὸν ὡς ἀληθῶς πρῶτον καὶ ἀνυπόθετον; ὃς πρὸς οὐδεμίαν ὅλως ἀρχὴν ἄλλην σχηματίζει τὰς κατ' αὐτὸν θεωρίας, ὅτι μὴ πρὸς τὴν ὑπέραρχον καὶ ἄναρχον· εἰς ἤν εἰς ἦν ἀναβαίνων, καὶ δραττόμενος αὐτῆς, καὶ ἐμπνεόμενος, ἀποκαθιστῷ ἑαυτὸν εἰς αἰτήματα καὶ ἀξιώματα καὶ ἐννοίας, δι' ὧν συνάγει τῷ Θεῷ φίλα θεωρήματα, θεάμασιν αὐτὰ συγκροτούμενα, οἷς ἐλλάμπεται, ἀμέσως ὁμιλῶν τῷ Θεῷ σχήματι μεγάλῳ καὶ ὑψηλῷ τῷ κατ' αὐτόν· τὰ μικρὰ καὶ χαμερπή παραλογισάμενος, καὶ ὡς, εἰ οὐδὲν θέμενος, ὅτι μηδὲ οἱ κατ' αὐτὰ ἐσχηματισμένοι λόγοι τε καὶ ἄνθρωποι τὸ ἐντελὲς ἀπειλήφασιν. tione, nulla adhibita discretione et differentia a prælatis, si ita loquendum est, subjecti a via recta deducantur, istis variis exemplis fiant simi1es, et sine arte, sine perfectione spiritualia edoceantur. Nonne enim philosophia est juxta sanctos Patres horum magnorum monachorum gubernatio, qui vere philosophum inter eos, vere primum, et nulli præferendum imitantur? Hio nempe ad nullum aliud principium suas theorias informat, nisi ad illud quod fuit ante omne principium, nec habet principium, ad quod ascen dens, quod adeptus, & quo inspiratus, quæstionibus, propositionibus, sententiis et cogitationibus incumbit, et exinde considerationes Deo gratas, et auditoribus applaudendas colligit, et sic illustratur, dum Deo magno et altissimo exemplari immediate adhæret, parvaque et terrena fastidit, et pro nihilo reputat, eo quod istis rebus informati homines et sermones admittant perfectioΑΘ. 31. Nunc autem minores monachos, quibus equos curare et ascendere plerumque cordi est, inspicio mussitantes, querentes, hinc illinc agitatos, give ut me increpent, sive instrumento sponte oblato utantur contra labia mea dicentis plura quam oportebat. Ego vero istos more ferarum sinens sævire, et sermonem de ipsis jubens silere, rursus ad monachos magnos meos redeo, eorumque in mentem revoco quæ Deo voverint, et quæ ostendunt; non varia autem, aut diversa, aut alia sunt, sed plane contraria; quasi interrogati non fuissent de vitiis curandis, assumendaque virtute, sed ut cognita vanitate ad eam innuant ut admoniti de periculis quibus est obnoxius homo Dei, in ea incurrant, et facta amicitia in unum simul pergant, neque amplius curas de istis capiant; quasi timeant ne arma divina que assumpta ex arce Dei induerunt, ut ostendit sermo superius, securitatem sibi non præbeant, nec possint tela ignita inimici exstinguere, quæ quidem contra sideream et divinam thoracem, vel contra firmum clypeum, sive quodcunque munitum propugnaculum parum vel nihil valent; contra calamos autem, aut fænum, aut reliquum acervum possunt incendium et ruinam inferre. τειχίσματος μικρὰ ἢ οὐδὲν ἐνεργοῦσι, κατὰ δὲ λα'. ᾿Αλλὰ γὰρ ἐνταῦθα ὑποβλέπομαι τοὺς μικροσχήμονας μοναχούς, οἷς μη μηλε τὰ πλείω ἱπποκομεῖν καὶ ἱππάζεσθαι, τονθορύζοντας, καὶ μύζοντας, καὶ ὧδε κἀκεῖ στρεφομένους· τάχα μὲν εἰς ἀπόστροφον τὸ ἐπ' ἐμοὶ, τυχὸν δὲ καὶ, ἵνα ὀργάνῳ περιτετυχη κότες ἐξ αὐτομάτου, χρήσωνται κατὰ τῶν ἐμῶν χειλέων, ὡς λάλων ὑπὲρ τὸ δέον. Ἐγὼ δὲ ἀφιεὶς αὐτοὺς κατὰ τὰ θυμομαχοῦντα τῶν θηρίων διατε θεῖσθαι, καὶ προφωνησάμενος ἀναμένειν ἡσυχῆ τὸν ἐπ' αὐτοῖς λόγον, τῶν ἐμῶν πάλιν μεγάλων μοναχῶν γίνομαι, καὶ εἰς νοῦν αὐτοῖς τίθημι, ὁποῖα μὲν τῷ Θεῷ ηΰξαντο, οἷα δὲ ἐπιδείκνυνται· οὐχ ἁπλῶς ἑτεροῖα, ἤ ἀλλοῖα, ἤ ἄλλα, ἤ διάφορα, εναντία δὲ εἰς τὸ πᾶν, ὡς εἴπερ μὴ ἠρωτήθησαν ἐπὶ διορθώσει κακιῶν καὶ ἐπ᾿ ἀναλήψει ἀρετῶν· ἀλλ᾽ ἵνα τὰ φαύλα ἐπεγνωκότες ἀνδρίσωνται ἐν αὐτοῖς ἐκείνοις, καὶ ἑρμηνευθέντες τὰ δεινά, οἷς ἐκπολεμεῖται ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος, προσχωρήσωσιν ἐπ᾿ αὐτὰ, καὶ φιλιωθέντες ἔλθωσιν εἰς ἔν αὐτοῖς, καὶ μὴ ἔχωσι τοῦ λοιποῦ ἐξ ἐκείνων πράγματα· δεδιότες οἷον, μή ποτε δ θεῖος ὁπλισμός, ὃν ἀναληφθέντα ἐκ τοῦ κατὰ Θεὸν θωρακίου περίκεινται, ὡς ἀνόπιν ὁ λόγος ἐδήλωσεν, οὐ δεφενδεύσῃ αὐτοῖς τὴν ἀσφάλειαν, οὐδὲ δυνήσονται κατασβέσαι τὰ πεπυρωμένα βέλη τοῦ ἔχθροῦ· ἅπερ κατὰ μὲν σιδηρέου θώρακος, τοῦ κατὰ Θεὸν, καὶ κατὰ στερεοῦ θυρεοῦ, ἔτι δὲ καὶ παντὸς ἐρυμνοῦ καλάμης καὶ χέρτου καὶ κοιποῦ συρφετοῦ δύνανται εἰς ἐκσλόγωσιν καὶ ἀπώλειαν. λβ'. Τοῦτό τε οὖν οὕτω δειλιᾷν ἐπὶ τοῖς πνευματιτοῖς ὅπλοις εοίκασι, καὶ οὐδὲ τὰ προπεφρασμένα ἱερὰ ἐκεῖνα τῆς πνευματικῆς κουρᾶς εἰς νοῦν ἄγειν ψάλματα φαίνονται, δι' ὧν ὅσα καὶ σαλπίγγων καὶ λοιπῶν ὀργάνων, οἷς θαρσοποιοῦνται εἰς μέγαν πόσ λεμον ἄνθρωποι, γλυκέως ἐτάξαντο τὸν κατὰ τοῦ δαίμονος ἕκαστος πόλεμον, κατεπαδόμενος καὶ μακαρισμοῖς, ὡς ἐβρέθη· ὧν οἱ τοιοῦτοι στρατιῶται τοῦ Θεοῦ ἐπιτυγχάνουσιν ἀριστεύσαντες. Θὐκ ἐνθυμεῖται δὲ ὁ τοιοῦτος μοναχὸς οὐδὲ τὴν τοῦ βίου κατάγνωσιν, ἦν καταψαλλομένην ἀκούων συνηγαλλιᾶτο καὶ συγκ 32. Hoc de spiritualibus armis isto modo reformidare visi sunt, et psalmos sacros tonsure spiritualis ante celebratos in mentem revocare non videntur, quibus velut tuba et aliis instrumentis homines ad strenuum bellum excitantibus, ipsi singuli se pugnaturos contra dæmonem libenter promiserunt, et beatitudine qua fruuntur fortes Dei milites, allecti sunt, sicut dictum est. Nec considerat iste monachus vitæ condemnationem, qua audita exsultabat, et ipse condemnabat; sed quasi eum pœniteat quod aliquid bonum condemnaverit

EUSTHATII THESSALONICENSIS METROPOLITÆ ad pristina revertitur, ea blande amplectitur; non κατεγίνωσκεν· ἀλλ᾽ ὡς οἷον μεταμελόμενος, ὅτι καλοῦ modo demisse, ut prius, sed abjectius agit, si fieri potest. Nec amplius meminit quid interrogatus sit, quidquid responderit, sancta initiatione ineunte. πραγματος κατεγίνωσκεν, ἐπάνεισιν εἰς τὰ πρώην, καὶ ἐκμειλίσσεται αὐτὰ, βιοτεύων φαύλως, οὐχ ὥσπερ καὶ πρὶν, ἀλλὰ θερμότερον, εἴ γε δύναται καὶ οὐ διαλογίζεται, τί μὲν ἡρωτήθη, ἐναρχόμενος τοῦ ἱεροῦ πολιτεύματος, τί δὲ ἀπεκρίνατο. 33. Ista interrogatio, frater, ad causam tui ad- λγ΄. Ἡ ἐρώτησις ἐκείνη, ὦ ἀδελφὲ, τὸ τῆς προσventus maxime spectabat; quærebat insuper utrum ελεύσεως ἐπολυπραγμόνει αἴτιον· ἐπυνθάνετο δὲ καὶ operi maximo applicatus in hoc usque ad finem εἰ προσελθὼν ἐργασία σπουδαιοτάτη, παραμενεῖς αὐτῇ fortissime permaneres, si paucis verbis omnia μέχρι τέλους φερεπονώτερον, εἰ χρὴ τὸ τὴν εἰπεῖν dicenda sunt. Et tu ardenter, corde sincero, ut ἐν οὕτως ὀλιγίστῳ. Σὺ δὲ κατέθου θερμῶς, καὶ, ὡς videbatur, spopondisti. Ita illo tempore. Multi te- ἐφαίνετο, ἐκ βυθίου θελήματος. Καὶ τοῦτο μὲν τότε. stes non patientes exprobrati mendacii, ii in primis Καὶ οἱ μάρτυρες πολλοὶ, καὶ οὐδέ παραγραφὴν εἰδόqui Omnipotenti propinquant, quorum vocem au- τες πάσχειν, καὶ μάλιστα οἱ τῷ κρείττονι πλησιάdire quisque optat, nempe angeli Dei; quos si quis ζοντες, ὧν εὔχεταί τις ἀκοῦσαι φωνὴν, οἱ τοῦ Θεοῦ mendacii arguere auderet, ipso facto manus in ἄγγελοι· οὓς εἴ τις παραγράψασθαι ἀπαυθαδίσεται, Deum attolleret. Nec longum tempus effluerat, et ecce conventio pro nihilo reputabatur; aliter, cum insania, non cum recta et sana ratione tenebatur. Obedis tu quidem, sed non ut statuisti, quando te aliquis ad loculos simul dividendos, ad parandam innocentis hominis inhumationem, aut ad alia similia invitat. Nonne enim ista sunt, quæ a te in homines nihil meritos aguntur? Tus enim opera esse autumo quæ a te jubentur. Sic enim obedis ut non debebas. Oculum projicere necesse erat magis quam sic audire et obedire. In tantum premi recusas, ut oculi tui cærulei more ferino, te abripiant in alios premendos, ut tu læteris. Causa enim gloriæ quam repulisti, sub specie contemptus cui iterum renuntiasti, quibusque humilitatem ovis Dei præposuisti, non modo premis, sive teris (quod est θλίβειν), sed etiam stringis, suffocas, vulneras, colaphizas, castigas, pressuram moliris eo fine, ut conterens, stans seorsim et inaccessus ex alienis bonis possis locupletari. Quæ novo consilio peragis, sicque mentiris quam elegeras paupertatem, hodie quidem restringentem et evangelice prementem, postea autem immensam planitiem aperientem. χωρίαν, ἦν ἔστερξας, τὴν ἄλλως μὲν ἀποστενουμένην ἐκεῖ ἀνοίγουσαν εὐρυχωρίαν ἀνεκδιήγητον. αὐτίκα καὶ Θεοῦ αὐτοῦ κατεπιχειρήσει. Οὐ πολὺς δὲ καθορᾶται χρόνος, καὶ ἡ ἀνθομολόγησις ἐκείνη κατ ήργηταί σοι ἄλλως φυλαττομένη, κατά τινα παρά νοιαν, καὶ οὐ πρὸς ὀρθότητα και υγίειαν λογισμού. Ὑπακούεις μὲν γὰρ πλὴν οὐ καθὰ ἐτάξω, ἀλλ' ὅτε τις προκαλέσεταί σε εἰς κοινοποίησιν βαλαντίου, καὶ εἰς προαγωγὰς κρύψεως ἀνδρῶν ἀθώων εἰς γῆν, καὶ εἰς ἄλλα ὅμοια. Η γὰρ οὐ τοιαῦτα τὰ διὰ σοῦ ἐντριβόμενα πράγματα τοῖς οὐδὲν αἰτίοις; Σοῦ γὰρ εἶναί φημι ἔργα τὰ ὑπὸ σοῦ κελευόμενα. Καὶ οὕτω μὲν ὑπακούεις, ὡς μὴ ὠφελες· ώφελες γὰρ κεκωφῶσθαι μᾶλλον, ἢ οὕτως ἀκούειν καὶ ὑπακούειν. θλίβεσθαι δὲ εἰς τοσοῦτον ἀπέχεις, ὡς διὰ τὴν ἐν σοὶ θηριώδη χαροπότητα και πραγματεύεσθαι θλίψεις ι ἑτέροις, ἵνα σὺ χαίρῃς, Τῷ γὰρ λόγῳ τῆς ἐνδοξότητος, ἦν ἀπελέξω, καὶ τῇ ἀφορμῇ τοῦ ἀκαταφρονήτου, ὁ καὶ αὐτὸ ἀπηρνήσω, οἷς πρόβατον Θεοῦ γεγονώς προείλου ταπείνωσιν, οὐχ ἁπλῶς θλίβεις, εἴτ᾿ οὖν πιέζνις (τοῦτο γὰρ ἐστι θλίβειν, ἀλλὰ συμπνίγεις, ἄγχεις, αἰκίζεις, κολάζεις, ὑπερβαίνων εὐμεθόδως τὴν θλιπτικὴν ἐνέργειαν· ἵνα συντριπτικὸς ἀποκε ταστὰς καὶ ἀπρόσιτος, ἔχῃς τοῖς ἀλλοτρίοι, έμπλατύνεσθαι· ὁ δὴ καὶ ποιεῖς χάριτι τῆς ὑστερογενούς ἐν σοι προθέσεως· καὶ οὕτω φεύγῃ καὶ τὴν στεινἐν τοῖς ὧδε, καὶ θλίβουσαν εὐαγγελικῶς, ἐν δὲ τοῖς λδ'. Μνήμη δέ μοι στενοχωρίας ἐνταῦθα, οὐ τῇ καθάπαξ ἐν τοῖς ἀναγκαίοις, καὶ ὧν ἄνευ οὐκ ἔστι βιοῦν ἄνθρωπον τοιουτον, ὅτι μηδὲ εἰς αὐτόχρημα νοῦν ὁ μεγαλοσχήμων μετεσκεύασται· ἀλλὰ τῆς ἀνε πιμίκτου τῷ περιουσιαστικῷ πλατυσμῷ· ἐπεὶ οὕτω 34. Ecce nunc subit memoria paupertatis non absolute circa necessaria, sine quibus vivere non potest homo,quia in purum animum monachus magnus non translatus est; sed illius paupertatis quæ nihil habet commune cum superflua abundantia, siquidem nec paupertas absolutam indigentiam trahit, nec idem τὸ στενόχωρον ἀνεπίδεκτὸν ἐστι τοῦ ὅλως χωρεῖν est in angustiis esse aut in deliciis: et ideo multi non egentes pauperes esse et dici possunt, in his quæ ad mundum, aut ad sanctum Spiritum pertinent. Similis est enim fonti vita prospera, et abundantia: et quemadmodum super locum magnum et frequentatum fons parvus modicum pratum irrigans habet inutiles aquas exiguas; et contra si civitas satis magna est, abundans aquis sane abundantiam nec ad necessaria quidem dissipabit: sic in monasterio καὶ οὐδὲ ταυτὸν στενοχωρεῖσθαι καὶ ἐμπλατύνεσθαι διὸ καὶ ἔστι πολλοὺς μὴ ἀπερίττους ὄντας, ὅμως ἐστενυχωρημένους καὶ εἶναι καὶ λέγεσθαι, καὶ αὐτὸ ἐπί τε τῶν τοῦ κόσμου, καὶ τῶν, ὅσοι τοῦ θειοτάτας Πνεύματος. Ἔοικε γὰρ πηγῇ τινι καὶ ὁ κατὰ βίον πορισμὸς, καὶ ὁ ἐντεῦθεν περιουσιασμός· καὶ ἔστεν ἰδεῖν, ὅτι, καθάπερ ἐπὶ μεγάλου καὶ πολυανθρώπο τόπου βραχεία πηγὴν οὐκ ἀξιόλογον ἐκβλύζουν σ λιβάδιον, ἀχρεία ἐστὶ τῆς ὀλιγότητος· εἰ δέ που επεσε Apud veteres cærulei oculi habebantur ut signa roboris animalium et hominum.

ρίγραπτός τις εἴη κώμη, πληθύουσα ὕδασιν, εἰς parvo inutilis est nimia possessio, et præsertim οὐδὲν ἐκείνη ἀναγκαῖον εὐμοιρεῖ τοῦ πλησμίου ὕδατος – οὕτω καὶ ἐπὶ μοναστηρίου μὲν σμικρού μάταιος ἡ ὑπέρπλεως κτῆσις, καὶ μάλισθ' ὅτε οἱ μονάζοντες εἰς κενὸν ἀφιᾶσι κατακεῖσθαι τὸ περιττόν μεγεθυνομένῳ δὲ, καὶ οὐ μόνον οἰκοδομαῖς, ἀλλὰ καὶ καθὰ καὶ νομῆς δαψιλοῦς μεγάλῳ ποιμνίῳ. λε. Καὶ ἔχει τις ἐπιλέγειν τῷ μὲν εὐπεριγράπτῳ φροντιστηρίῳ τὸ «Ἡ πηγή σοι τοῦ ὕδατος ἔστω ἰδία, μὴ παραπίνοντι κλοπιμαίας γλυκύτητος,» τῷ δὲ εὐπεριουσιάσδῳ εἰς ὑπερβολὴν τὸ «Υπερεκχείσθω τὸ ἐν σοὶ ὕδωρ ἔξω τῆς γραφικῆς ὁδοῦ,» ἐν καὶ ὁ Ψαλμῳδὸς τῇ ἀβάτῳ καὶ ἀνύδρῳ ἀντιδιαστέλλει. Καὶ ὁ Θεὸς εἰς ἀμάραν πολύῤῥουν τεχνᾶται τοῖς δεομένοις ἀρδείας κανονικῆς· ὡς, εἰ μή γε οὕτως ἐξαποῤῥέειν μέλλοι τὸ τῆς ὑπερκτήσεως ὕδωρ, κρεῖττον ἦν ἢ μηδὲ τὴν ἀρχὴν θεμέλια ὀρυγῆναι τοιαύταις οἰκοδο μαῖς, ἢ ἀλλὰ τελεσφορηθείσας ἐκ μέσου γενέσθαι ἁρπυίαις καὶ σεισμοῖς καὶ θείῳ πυρί. λζ'. Τί γὰρ κτητέον καὶ ἐπικτητέον εἰς πονηρὰν κτῆσιν τοὺς εἰδότας, ὅτι καὶ γῆ μετάλλοις τιμίοις πλουτοῦσα οὐ συνέχει αὐτὰ εἰς ἐνδόμυχον, ἀλλὰ τὰ μὲν ἐπιπολῆς ἐξανθεῖ, ὡς καὶ φαίνεσθαι καὶ συνάγεσθαι εἰς χρῆσιν ζωῆς· τὰ δὲ κρύπτει μὲν, ἐμφαίνει δὲ ἄλλως ἐν τῷ πολυπραγμονεῖσθαι βαθύτερον, καὶ οὕτω διδόναι αὐτὰ μεταλλευταῖς ἐπὶ οἰκωφελίᾳ, οἳ καθά τι ὄψον κόπου τὰ κερδαλέα λαμβάνουσι; Καὶ κοιλίαι δὲ γῆς, ὕδατος μεμεστωμέναι, ἄλλαι μὲν ἀνερεύγονται τὸ ἐν αὐταῖς καλὸν εἰς ἐμφανὲς, καὶ οὕτω κοινὴ ἀπόλαυσις πρόκεινται· πλείους δέ γε συστελλόμεναι εἰς κρύφιον, τοῖς φρεωρύχοις ἀρετὴν – παρέχουσι, δεξιουμένοις αὐτὰς τεχνικῶς, καὶ εἰς φῶς προάγουσι. Καὶ οὕτω μὲν, ὦ ἡμέτεροι μεγάλου ἐν τοῖς ὧδε μοναχοί, οὐ καθ᾿ ἑαυτοὺς μέντοι ἄλλως μεγάλοι, ἀλλὰ διὰ τὴν τοῦ εὐαγγελικοῦ μεγάλου περίθεσιν σχήματος, ὅμοιον δὲ εἰπεῖν, διὰ τὸ προφαινόμενον, περιουσιαστέον καὶ ὑμᾶς ὕπερθεν ἴσως μέσ τρου· ἄλλως δὲ οὐκ ἄν. Προμήθεια γὰρ καὶ μόνη τοῦ μέλλοντος, καὶ αὐτὴ σταθερὰ καὶ θεοφιλής, τὴν τοῦ πλεονάζοντος ἀπόθεσιν συνιστᾷ, χρησίμην ἐσομένην καὶ ἀναγκαίαν ἐν τοῖς εἰσέπειτα. Ὅπερ ἐν τῇ μεγίστῃ τῶν πόλεων μάλιστα ἐφωράσαμεν οἰκονομίας λόγῳ καταπράττεσθαι· ὅπου ἀποτίθενται μὲν κατὰ καὶ ἐν εὐαγγελικοῖς κοφίνοις, ἔτι δὲ καὶ σπυρίσιν, ἐλλείμματα Θεῷ φίλα, εὐλογητοῦ κόρου λείψανα· οὐ δαπανώνται δὲ ἀχρείως εἰς οὐδὲν δέον, ἀλλ᾽ ὅτε καιρὸς καλέσει δαπάνης, ἐξαντλοῦνται τὰ συνηγμένα· ὥστε ἢ ψυχὰς πεινώσας ἐμπλῆσαι ἄρτων, καὶ ἐν ἡμέραις Χορτάσαι λιμού, ἢ κατὰ αἰχμαλωσίας ῥνῆναι· ὡς παρασύραι μὲν κατὰ δουλώσεως, ἀποκαταστῆσαι δὲ τοὺς ἰχμαλωτισμένους εἰς τὸ ἐλευθέριον· ἢ ἀντικαταστῆναι χρόνῳ ἐγχανόντι κατὰ τῆς μονῆς, ἢ ἄλλο Σε ἐνάρετον καταπράξεσθαι. τι λζ. Τοιούτῳ δέ τινι λόγῳ δίχα πολλῶν ἄλλων, δι᾿ εν τὰ κατὰ κόσμον συνίσταται, καὶ τῷ Δαυϊτικῷ Nescimus quonam Scripturarum exemplari Bus sit Eustachius; sic enim habent Septuaginta hune locum: «Prov. V, 17: Fons aquæ tuæ sit ubi monachi superfluum in vanum abire sinunt; amplissimo autem monasterio tum domibus, tum rebus sacris eos replentibus, prodest magna abundantia, sicut magno gregi pascuum abundans. πληθυσμῷ θείῳ, πολλῆς χρεία τῆς περιττότητος 35. Posset aliquis de parvo monasterio dicere: «Fontes aquarum habeto solos, non de furata dulcedine bibens;» et de nimium divite: «Deriventur fontes tui extra rectam viam quam ab invio et sitiente distinguit Psalmista. Iis qui regulari irrigatione indigent, largum rivulum præparavit Deus; ubi enim abundans aqua fluere non debuisset, melius fuisset, si a principio fundementa supposita non fuissent, vel si in altum elevala terræ motu, tempestate et cœlesti igne diruta fuissent. 36. Cur enim addent et superaddent in pravam possessionem, non ignorantes pretiosis metallis terram ditatam ea in visceribus non recludere, imo quædam extrinsecus patefieri solere, quæ manifestantur et in usum vitæ colliguntur; quædam vero tegere, et aliter proferre, quando funditus evertitur, eaque profutura universitati tradere metallicis, qui ea lucra pro condimento laboris sui percipiunt? Et viscera terræ aqua repleta modo bonum suum ad extra profundunt, et universis prosunt, et sæpius eam in abscondito loco colligunt, fodientibusque dant utilitatem suam arte haustam et adductam ad lucem. Eodem modo, o monachi, hisce rebus magni, non tamen per vosmetipsos magni, sed eo quod magnam evangelii formam induistis, quasi dicatur ex eo quod apparet, vobis forte supra modum abundandum est; alio modo, minime. Sola enim providentia temporis futuri eaque constans et religiosa divitem docet seponere quod utile et necessarium erit in posterum. Quam dispensationem in maxima civitatum præsertim vidimus exerceri, ubi responuntur in canistris evangelicis, ac in sportis fragmenta remanentia et Deo grata, atque reliquiæ abundantiæ benedictæ. Hæc inutiliter, non urgente necessitate, non dividuntur, sed cum ades tempus distribuendi, collecta omnia exhauriuntur sive ad anim mas famelicas panibus saturandas, ad cibum tempore famis, sive ad erogandum captivis, verbi gratia, ad minuenda mala captivitatis, ad servos libertate donandos, aut ad subveniendum monasterio penuria adveniente, sive ad aliud quid bonum per ficiendum. 37. Eadem ratione, omissis multis aliis quibus mundanæ res reguntur, in thesauro Davidis multa tibi proprius,» et «16: Non supereffundantur tibi aquæ tuum fontem.» '

auri talenta recondita sunt. Celebratur etiam egre- μνήματι τάλαντα Εγκέκρυπτο χρυσίου πολλοῦ. gia illa crumena, etsi laudendus non fuerit Judas, qui eam portabat. Attamen concilium seniorum apostolicum admodum eleemosynas large erogatas amabat. Propterea concessa est ista abundantia, sicut in templis, vasorum sacrorum et aliarum rerum magnus numerus. Ea vero in sinu monachorum ita recondere ut abscondantur impura et Deo invisa quis probaverit? quales sinus apud nos videmus plenitudine manuum tempore messis, et spicis collatis (ut loquar * cum Davide) cumulatos immodice, idque apud homines parvi momenti. 38. Nonne enim novimus hominus vile subtegmen textentes, vixque pro laboris pretio nummos in manibus quotidie reportantes, quosdam vestes reficientes, aut æs tundentes, aut ponentes tentoria, alios vero pelles cujusvis generis tractantes, et alios pro modica hordei massa mare everrentes, plures etiam mendicos, proindeque maleficos? Quibus addendi sunt homines qui, furatis rebus sacris et aliis, hanc urbem quia molestam reliquerunt, ooulosque in hunc montem converterunt, aut alium circa nos, ubi antea elucebant virtus et dignitas, nunc autem contraria; quippe per speoiem animæ conversæ et salvandæ nummos acceperunt; homines sive nihili, sive peccaminosi, quorum manus hodie, ut non dicebat, nec oportebat, replentur. Non oportebat quidem, quia pridie pauperes, hodie fieri pauperiores necesse est; non dicebat, quis, ut dictum est, propter abundantiam manuum, pedes in malitiam feruntur, et laborant in his quæ odit Deus. Hos forum sæpius quam ecclesiasticorum cœtus conspicit; ipsi libentius monasterium quam plateas relinquunt. Hos simulare solitudinem non oportebat, sed perseveranter quietam vițam jugiter ducere, nec tranquilitatem fingere, nec ex ea causa agitationis plusquam oportet accipere, quod per jocum dictum sit. Ὑμνεῖται δὲ καὶ γλωσσόκομον ἐκεῖνο καλὸν ἄν, εἰ καὶ ὁ βαστάζων αὐτὸ Ἰούδας οὐ καλὸς ἦν. Ηγάπα δὲ καὶ ἡ ἀποστολικὴ γερουσία τὰς ἐπὶ ἐλεημοσύνη ἀρκούσας προσφοράς. Συγκεχώρηται οὖν διὰ ταῦτα καὶ τὸ τοιοῦτον περίσσευμα, καθὰ καὶ ἐν ἱεροῖς ἡ τῶν ἁγίων σκευῶν καὶ λοιπῶν κτήσεων περιττότης. Κόλποις δὲ μοναχικοῖς ἰδίως ἐμφωλεύειν αὐτὰ, ὡς καὶ νεοττεύειν ἀκάθαρτα καὶ τῷ Θεῷ ἀπρόσφορα, τις ἂν γνωματεύσειεν; ὁποίους κόλπους ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς ὁρῶμεν, ἀπὸ χειρῶν κληρώσεως ἐν θεω ρισμῷ καὶ συλλογῆς δραγμάτων (Δαυϊτικῶς φράσ σαι) ἐξογκουμένους εἰς ὑπέρμετρον, καὶ ταῦτα ἐν ἀνδράσι μικροῦ ἡμιωβολιαίοις. λη. Ἡ γὰρ οὐκ οἴδαμεν ἄνδρας, τοὺς μὲν ἱστὸν ὑφαίνοντας ὀλίγου τιμώμενον, καὶ μόγις δι' ἡμέ ρας ἀποφερομένους κέρδος τοῦ καμάτου νούμμους εὐαριθμήτους, τοὺς δὲ ἱμάτια ῥάπτοντας, ἢ χαλκὸν κατακροτοῦντας, ἢ σκηνάς καταρτύοντας, ἑτέρους δὲ σκευωροῦντας παντοῖα δέρματα, καὶ ἄλλους ὀχλοῦντας τὴν θάλασσαν ἐπὶ ὀλιγίστοις ἀλφίτοις· πολλοὺς δὲ καὶ αὐτόχρημα ἐπαίτας, καὶ δι᾿ αὐτὸ κακούργους; Οἷς προσενθυμητέον καὶ τοὺς ἐξ ἱεροσυλίας καὶ λοιπῆς κλεπτικῆς τὴν μὲν πόλιν ταύτην ἀπειπαμένους ὡς δύσεργον, ἄραντας δὲ τοὺς ὀφθαλ μοὺς εἰς ὄρος τοῦτο καὶ ἐκεῖνο καὶ ἄλλο τὰ περὶ ἡμᾶς, ἔνθα πάλαι μὲν ἐνέλαμπεν ἡ ἀρετὴ καὶ τὸ ἐκεῖθεν τίμιον, νῦν δὲ τὰ ἔμπαλιν· καὶ τὴν ἐκεῖθεν βοήθειαν πραγματευσαμένους τά γε εἰς δόκησιν ἐπὶ σωτηρία ψυχῆς καὶ ἀπαλλαγῇ τοὺς μὲν μας ταίου βίου, τοὺς δὲ καὶ ἐφαμάρτου, καὶ νῦν πεπλη σμένους τὰς χεῖρας, ὧν οὔτε ἐχρῆν, οὔτε πρέπει Οὐκ ἐχρῆν μὲν, ὅτι δέον ἐστὶ, τοὺς πρώην ἀκτημο νοῦντας εἰς πλέον ἄρτι τοιούτους εἶναι· οὐ πρέπει δὲ, ὅτι διὰ τὸ, ὡς ἐῤῥέθη, πλήρωμα τῶν χειρῶ οἱ πόδες αὐτοῖς εἰς κακίαν τρέχοντες πονοῦντα περὶ τὰ μὴ τῷ Θεῷ φίλα. Συχνότερον γάρ βλέπε τούτους ἡ ἀγορὰ, ἤπερ τὸ ἐκκλησιαστικὸν ἄθροι σμα· οἳ καὶ θᾶττον ἂν ἀπολέξωνται μονάζειν ἅπε ἀγοράζειν. Καὶ μὴν ἔδει τοὺς τοιούτους μὴ ψεύ δεσθαι τὴν μονὴν, ἀλλὰ μένοντας ἡρεμεῖν τὰ πολ μηδὲ ποιεῖν αὐτὴν ἀρχὴν τοῦ κινεῖσθαι, παρ' τι καὶ πρὸς ἱλαρότητα φθέγ λὰ, καὶ μὴ σοφίζεσθαι τὴν πνευματικὴν ἡσυχίαν, δεῖ, ἐν τῷ παρακούειν, ἡρεμίαν προηγεῖσθαι πάσης κινήσεως, ἵνα ξωμαι. 39. Manere jussus es, o monache, et sic philosophuri, non tamen, more Peripateticorum, ire et redire; partes tibi occiderunt in præclaris: monachus factus es, noli autem transfuga in mundum reverti et conversari in mundo, et inter eos qui sunt ejus. Cur ergo iterum reverteris ad eum? Insitus es ubi fuisti ordinatus, et insertio tua est opus dexteræ Dei,cum Psalmista si loquendum est. Docus tuus solitudo; tu, monachus; finis, ibi permanere. Quid ergo his fastidio habitis, et teipso sic eradicato, spiritualem custodiam frustraris, et fallis agricolam cui creditus es? Remane, mitte radices, ascende in altum instar cypressi, cedri et pini, quæ ad semper virendum sunt feliciter creatæ, * Psal. cxxvi11, 7. λθ'. Μένειν ἐτάχθης, ὦ μοναχέ, καὶ οὕτω φιλα σοφεῖν, οὐ μὴν περιπατητικῶς ἀναστρέφεσθαι. Μό νιμος ἔλαχες εἶναι θειότερον· οὐ μὴν μεταβατικός κοσμικώτερον ἀπανέστης καὶ μετέστης κόσμου και τῶν ἐν αὐτῷ. Τί γοῦν παλίντροπος εἰς αὐτὸν ἐπ· ανέρχῃ; Ενεφυτεύθης, ἔνθα τέταξαι· καὶ ἡ κατά σὲ αὕτη φυτεία δεξιᾶς Θεοῦ ἔργον, ψαλμικῶς εἰ πεῖν· καὶ ὁ τόπος μονή· καὶ σὺ μοναχός· καὶ ὁ σκοπὸς παραμένειν ἐκεῖ. Τί οὖν τούτων κατεγνω κώς, καὶ οὕτως ἐκκοπῶν σεαυτὸν, ἀχρεῖοῖς τὴν πνευματικὴν φυλακίαν, καὶ ψεύδῃ τὸν γεωργόν, ᾧ πεπίστευσαι; Ριζώθητι μείνας, καὶ ἀνάβαινε εἰς ὕψος κυπαρίσσου δίκην καὶ κέρδου καὶ πεύκης, τῶν εὐγενῶς ἀειθαλῶν, καὶ ἔτι κατὰ τὰ φιλικῶς κάρ

οὕτω καὶ ῥίζας ἁπλώσῃς, δι᾿ ὧν ἔσται et etiam instar arborum propter fructus suos ; διηνεκές, καὶ εἰς πρέμνον άδρυνθῇς· δ ίδας εὐφυεῖς ἀναθηλήσει, ἀνθρώπους σὴν ἀρετὴν ζηλοῦντας, καὶ οὕτω στερρυκότας σοι, καὶ στελέχη ἀνατελεῖ καὶ ὅρπηκας· καὶ αὐτοὺς τέως μὲν ἄνθεσι ; τοῦ καρποῦ προδρόμοις, ἐν δὲ καιρῷ τας τὰ ψυχικῶς τρόφιμα· ὧν δὴ πάναι τα μήτε παγίως εἰς βάθος ριζούεἰς ὕψος ἀναβαίνοντα, προστετηκότα γῆν ἔρψει. ἂν ἐκφεύγων τὸν ζῆλον, ηδὲ σὺ ἔρπε, ὡσεὶ καὶ τρίβολος ἀχρειοῦκήπευμα, μενούν γε μηδὲ κατὰ τὴν ς εἰ καὶ χρηστο! πρὸς βρῶσιν οἱ κόπου καὶ τὰ ἄκρα, ὅμως, οἷς ἠκάνθωται, στι καὶ αὐτὴ τοῖς μὴ καλῶς ὑποδεδε τοιμασίαν ὁδοῦ. Ἐνταῦθα ἐνθυμοῦ καὶ εωργικός παραδέδοται τῷ πλείονι μὲν φυτὸν ἐγκεχωσμένον τῇ γῇ, τῷ δὲ νεῖσθαι, ὡς ἂν οὕτω τῆς μητρός γῆς ; πλήσμιον, ἀναβαίνῃ ὄρθιον ἀσφαλῶς ἐπαγγελία, Προσμένων οὖν καὶ αὐτὸς, ἐγκατορυγμένος εἰς γῆν τῇ τῶν ἐξω λήύμενος, ἀνάβαινε τῷ κατ᾿ ἀρετὴν ὕψει, νάζου βάθος τοῦτο καὶ ὕψος θεάρεστον, ως καὶ αὐτά. γελοιότερον τοῦ τὴν μὲν ἀρχὴν ἐκπεν κατὰ τὴν πόλιν διατριβῶν, καὶ ἐξ ενέσθαι φιλίας ἁπάσης, τῆς τε κατὰ αἱ λοιπῆς, καὶ ἀρετῶν ὄρει προσβῆναι, κι, καὶ μὴ εὑρίσκεσθαι, μετὰ δὲ μι θεῖν, καὶ εὑρεθῆναι τοῖς μηκέτι ζητού- " φροντίσασιν; Οψὲ μὲν, ὦ οὗτος, ἀπῆλ μετανοίᾳ· ταχὺ δὲ ἐπανῆλθες μετάμε μας κακῶς, ὅθεν συμφερόντως ἔφυγες. ὐδὲ στατός ἵππος, ἀκοστήσας ἐπὶ φάτε τασάμενος νομάς παλαιὰς καὶ λουτρά, · ἔβοσκε, τὸ τῆς ἐπιθυμίας ἄλογον, τὰ εκεί τρέχει, ὅποι καὶ πρώην ἐνέμε ἔοικας, ὦ ἀδελφὲ, ὅτι τὴν θεωρίαν, ὁ καταμόνας ὁμιλῶν Θεῷ, ἀπόλλυσιν ῆς ἀγορᾶς γένηται· καὶ ὅτι ἐκκρούεται Η μνήμη διὰ τῆς κοσμικῆς, καὶ ὡς ἐν : τινὶ ἐκεῖνα μὲν τὰ ἐκ τοῦ ὄρους καταβὰς ἀσκητὴς κάτω ἀφίησι, και ἀποθέμενος αὐτὰ δι᾽ ὑποπτώσεως, τὰ ; αχθοφορῶν ἄνω φέρει, καὶ τοῦ παντὸς τὸ μηδὲν ἄνεισιν, ἀντὶ ἀσκητοῦ ἀσκίτης επλησμένος τὰ πολλὰ καὶ ἁγωγίμων,ἅπερ γκρατεῖς, καὶ τοῖς ἐξ ἀφαιρέσεως φαντάσο κάτωθεν ἀνεμάξατο ἀπαλείψας τὸ «κατ' * νοημάτων θείων ἐνετυπώσατο ἐκ τῆς ης εἰς ὕψος, ὦ κεκαρμένε, πνευματικωπος οὕτως ἐγένου Θεοῦ, ὅτε εἰς τὸ Α. Τί γοῦν κατακυλιόμενος πρινὴ καὶ πεδινὸς φέρῃ; Ὑψηλός γέγονας· λευτᾶς εἰς χθαμαλότητα; Οὐράνιος· ος; Διέβῃς ἐκ φθορᾶς εἰς ζωνὴν, ὡς οἷα dilectarum, ut sic radices tale diffundantur quæ perpetuam causent viriditatem, et truncus roboretur,qui frutices fertiles germinabit, scilicet homines tuæ virtutis æmulatores, juxta to assurgentes,reforentes truncos et ramos et frutices; atque ii postea nunc flores fructuum signiferos edent, nuno fruotus ad animam nutriendam germinabunt. His rebus omnibus privantur arbores quæ nec solidas radices agunt in imum,neque ad cœlum assurgunt, magis vero ad rependum humui sunt destinat. Quas noli æmulari, o monache, humi rependo, ut tribulus qui optimorum olerum utilitatem adimit; nec etiam cappari æquiparatur,cujus rami et summitates ad vescendum utiles sunt: et quorum tamen spinis aspera loca calcari non possunt, a viatore calceamentis itineri idoneis non instructo.Cogita hano legem agricolis datum: sistere meliorem remum terræ inditum; minorem autem moveri, ut eo modo terra ut matre nutritus assurgat rectus et validus et fructus proferat. Et tu perseverans, quasi terræ insertus ex oblivione rerum externarum, et radicibus firmus ascende ad verticem virtutis, et para profunditatem et altitudinem eximiam, quæ sint omnino immobiles. 40. Quid enim magis ridendum, quam a principio relinquere negotia civitatis, oculis omnium amicorum subtrahi et reliquorum proximorum, apicem virtutis ascendere, quæri et non inveniri, atque elapso modico tempore reverti, et non quærentibus, imo non cogitantibus apparere? Bero, o homo, ad pœnitentiam veneras, brevi mutato consilio pedem retulisti, eo nullo decore reflecteris unde feliciter veneras. Non sic equus otiosus, pastus in faliscis, et prata pristina imaginatus, ac stagna ubi indomitus pascebat, irrationabilem ardorem manifestat, cum vincula rumpit, et illuo currat ubi prius pascebat. Ignorare videris, frater, quas sententias, solus conversatus cum Deo, collegerat, continuo eas perdere cum plateas frequentat; e memoria solitarias cogitationes mundanis expelli, atque, mutatis quasi vicibus, ascetam descendentem spiritualia ex alto deorsum relinquere, eaque, ut camelum,inclinatum deponere; eum curas vulgares subire, ferre in altum; projicere quod est super omnia, et minima accipere; pro anima ventrem dilatare; cibis vetitis, quos oderunt sobrii, plerumque repleri; et pro abstractis imaginationibus quas deorsum effingit; oblivisci imaginis quam sibi anima ex meditatione divina in solitudine efformaverat. 41. In altum spiritualiter ascenderas, ο tonse, et eo modo homo Dei evaserus, cum in montem venisti. Cur ergo rovolutus, antequam sedem figas, ambulas in planitie? Excelsus eras, cur desinis in humilem Coelestis,cur terrenus? corruptione ad vitam translatus eras, quasi nova creatione, cur