LAUDATIO S. PHILOTHEI OPSICIANI. EJUSDEM LAUDATIO S. PHILOTHEI OPSICIANI. Τοῦ αὐτοῦ λόγος ἀπελευστικὸς βίου τοῦ κατὰ τὸν ἅγιον Φιλόθεον τὸν ὑψικιανόν, ἐκ προσώπου Φιλοθέου μοναχοῦ, ἀνδρὸς ἀξίου λόγου, τοῦ καὶ προκαλεσαμένου εἰς ταύτην την γραφήν. α'. Αἱ πρὸς αἴσθησιν μέλισσαι, ὅτε λύονται τὰ πτερὰ φοιτῶσιν εἰς λειμώνας, οὔτε πᾶσαι τοῖς ἄντ θεσιν ὅλοις ἐνασχολοῦνται, οὐδὲ μὴν εἶδος ἐν τι ἀπολεξάμεναι, τὴν σκευωρίαν ἐκεῖθεν τοῦ μέλιτος ερανίζονται, ἀλλὰ καὶ πᾶσιν ἄνθεσιν ἐμμελετῶσι· καὶ αἱ μὲν ἐντεῦθεν, αἱ δ' ἐκεῖθεν τὸ χρήσιμον ἐπιλέγονται, φιληδοῦσαι μὲν τῇ πάντοθεν ἀνθολογίᾳ, συνάγουσα: δὲ ἄλλη ἄλλο, καὶ οὕτω ποικίλως πονούσ μεναι. Τὸν αὐτὸν δὴ λόγον καὶ αἱ πρὸς νόησιν μέλισσαι, αἱ τὸν ἀληθῶς ἔλλογον ἐργάτην τοῦ Θεοῦ μὴ ψευδόμεναι, σιμβλοποιοῦνται τὴν κατὰ πνεῦμα γλυκύτητα ἑαυτοῖς πανταχόθεν, τοὺς ἱερούς λειμώνας περιπετόμεναι, καὶ τὸ καλὸν ἀπανθίζουσιν, οὐχ δπη τύχῃ, λόγῳ ζωϊκῆς φαντασίας ρεμβόμενοι, ἀλλὰ κατὰ σκέψιν σταθερὰν καὶ διάρθρωσιν δέουσαν ἀκρι δοῦντες τὸ ἀνθολόγημα. Καὶ οὕτω κατεργάζονται μελίσσειον κηρίον, δ φιλεῖ μὲν καὶ Θεὸς αὐτὸς, ἀποστολικῶς αὐτῷ παρατιθέμενον, φιλοῦσι δὲ καὶ ἄνθρωποι θεοφιλεῖς, εἰς ὑγίειαν προσφερόμενοι, βασιλεῖς τε καὶ ἄλλως ἄρχοντες, καὶ μὴν καὶ πένητες· οὗτοι μὲν, ὅσοι ἀπεριουσιάστως ἔχουσι τοῦ θείως γλυκάζεσθαι διὰ τὸ κατὰ νοῦν ἀπέριττον, ἀρχούμενοι ἀκροθιγῶς αὐτοὶ μέλιτος τοιοῦτοι γεύεσθαι, ο πρόχειρον μὲν καὶ εὐωνον, ἄλλως δὲ πολυτίμητον· ἄρχοντες δέ γε καὶ βασιλεῖ;, οἷς καὶ ἄλλα μὲν πρόσεστι γλυκάσματα διὰ πολυμάθειαν καὶ περιουσίαν γνώσεως, ὁποίαν ἡ συχνὴ μάθησις αὐτοῖς θησαυρίζει ἐς δαψιλές. Ποθεῖται δὲ ὅμως ὑπερμάλιστα τὸ εὐαγγελικὴν μέλι, τὸ καὶ ἀξιέραστον, καὶ βασιλείας ἄξιον τῆς ὄντως, ἐπεὶ καὶ ἡ κατ' αὐτὸ ὑγίεια καὶ εὐπάθεια εἰς βασιλείαν οὐράνιον βώννυσι. β'. Πρὸς ὁμοιότητα γοῦν μελίσσης ἐκείνῃς καὶ ἐγὼ, τῆς τοῦτο καὶ ἐκεῖνο συναγούσης ἄνθος, καὶ ἀπασχο λούσης ἑαυτὴν εἰς ἄλλοτε ἄλλο, καὶ οὕτω σιμβλοποιουμένης ἑαυτῇ τε καὶ ἑτέροις μέλι, οὗ κεφαλαιωδέστατον ἴδιον τὸ καὶ ὑγιάζειν καὶ φῶς παρέσχεσθαι ἄλυπον, καὶ τρέφειν πρός τε ἡδονὴν καὶ ἀβλαβῶς, ἔκρινα ἐκ τοῦ κατὰ πνεῦμα λειμῶνος καὶ τῶν ἐκεῖ μυρίων ἀνθέων, οἷς, καθὰ φίλον Θεῷ, ἐνεαρίζομεν οἱ ἀγαθοὶ Χριστιανοὶ, φυτὸν ἐπιλέξασθαι βρύον καλοί;, εἴ τί που καὶ δυναίμην· καὶ μέλι σκευάσας, παραθή σειν τοῖς φιλοκάλοις πρὸς ἥδυσμα τὸ κατὰ ἰσχύν· ἀξιώσας ἐμαυτὸν θέσθαι εἰς τοιαύτην μέλισσαν διὰ μόνην πρόθεσιν ἔνθεον φιλεργόν, οὐ μὴν πρὸς αύχημα καὶ φιλενδειξίαν, ἧς οὐκ ἔχω ἐφικέσθαι. γ. Εστι δέ μοι τὸ φυτόν, ἐξ οὗ σιμβλοποιίαν θείαν Ejusdem sermo memorialis vitæ sancti Philothei Ope siciani, dictus in persona Philothei monachi, viri spectati, qui et huncce tractatum componendi ansam præbuit. 1. Sensibiles apes, cum, explicatis alis, in prata feruntur, non omnes omnibus occupantur floribus, neque, selecto quodam flore egregio, in hoc solo delectantur, et certatim mel lauriunt, sed et cunctis indulgent floribus, et hæc quidem hinc, illa autem illinc, quod utile est eligunt, universorum, quæ pas - sim sunt, forum capta voluptate, sed aliud alig colligentes, atque ita varie laborantes. Eadem etiam ratione, intellectuales apes, quæ vere spiritualent operarium Dei non frustrantur, spiritualis mel dulcedinis sibi undique colligunt, sacra prata circumvolantes, et quod pulchrum est decerpunt, non fortuito, vivacitate imaginationis huc vel illuc aclg, sed juxta firmam circumspectionem et explanationem commodam florilegium exquirentes. Et ita efficiunt melleum ſavum, quem Deus ipse amat, apostolice ei appositum, quem amant etiam bo mines pii, ad sanitatem recuperandam occurrentes, regesque et principes, imo et pauperes; hi quidem, quicunque ob intelligentia mediocritatem di vinam dulcediuem parce hauriendam habent, contenti si leviter tantum mel gustent illud, quod in promptu est et vilis pretii, licet in se pretiosum: principes autem et reges, quibus et alia sunt dulcedines ob multarum rerum doctrinam et abundantiam sapientia, qualem scientia locuples eis copiose thesaurizat. Expetitur tamen valde nimium mel evangelicum et amabile et veri regni dignum, quoniam ea, quam præbet, sanitas et voluptas ad regnum cœleste obtinendum corroborat. 2. Ipse igitur, ad similitudinem apis illius, hunc et illum florem colligentis, et sese hic et illic exercentis, et ita sibi et aliis mel condentis, cujus præcipue proprium est sanare, letumque lumen præbere, nutriereque cum voluptate et innoxie, statui ex spirituali prato et innumeris qui ibi sunt floribus, inter quos, ut Deo placer, ver transigimus boni Christiani, plantam aliquam eligere abunde germi pantem bona, si invenire possem, conditumque mel ex illa pulchritudiņis amantibus apponere, ad eam, quæ robur generat, suavitatem: æquum censens, si ego ipse talis apis partes sumerem ob unicum propositum laborandi ad Dei gloriam,nequaquam vero ad propriam gloriationem quam assequi'non valeo. 3. Est autem mihi planta de qua divinum mel

EUSTATHII THESSALON:CENSIS METROPOLITA colligam, magnus Philotheus, cujus nomen ego gero ἀποδρέψομαι, ὁ μέγας Φιλόθεος, οὗ τὴν κλήσιν et hoc quidem solummodo glorians (factis enim quis illi sit comparandus?) ad hancce deveni orationem: Philotheus, cognomen factis confirmans; Philotheus, qui seipsum inscripsit infidelem servum Dei et bonum ministrum, cui contigit Dei amico vocari ad consortium apostolicum, qui audivit et ipse illinc istud: Non jam servum te voco, sed amicum, utpote qui scias quodcunque ego facio, et alios ad mei promoveas imitationem, et mea magistri instar obveles mysteria; quippe nulla reprehensione digna res est, mentem meliori submittere qui interpretetur et adaperial Scripturas: Fhilotheus, admiratio et cura mea, imo omnium. Nemo erim, nemo prorsus, auditis factis ejus, sanctum illum non admirari poterit, si tamen ex terrenis fas est depingere virum virtutibus cœlestem. 4. Tulit Asiatica regio, uti posteris eam vocare placuit, optimum Opsicianum, terra immensa, dives et beata, olim quidem fama percelebris, ferens nunc etiam pristinæ illius excellentiæ signa multa el generosa, præsertim belli peritiam incolarum. Itaque, at leviter ostendam, majestatem quamdam sanctus desumit e popularium virtute, qua leonibus similes videntur, quando canes, Agaris filii, Det greges aggredi conantur. Vicum autem, qui illam protulit, quoddam a reliquis diversum ostendere, quippe qui Formica (Μύρμηξ) vocetur, et isto Homine ad myrmecoleontes indigenas alludi fortasse quis dixerit. Mihi autem vicus Myrmex, sancti patria, symbolum exhibet omnino venerandum. Videor euim hic inclamantem audire mihi quoque sapientem Salomonem: «Vade ad talem formicam, ο piger *; › et Philotheo illic inquisito et formicarum antro ubi invenitur aurum, scrutare divitias Deo graias, et esto beatus mercator, congregataque illinc quæstuosa bona divide egentibus, non, formicarum instar, colligens quæ in via sunt, sed celeriter currens ad optabilem circuitum ubi inveniuntur qui maximo expetenda studio nundinantur, ut et ipse divitias, quas bonus paterfamilias Deus a nobis thesaurizari optat, lucrifacias, et convenientia iis qui emunt vendas. 5. Ea igitur fuit Philothei, Deo carissimi, terra patria, suo ipsius nomine memoriam revocans zeli et studii illius in spiritualia opera; patrem autem ejus nemo dicet suam dedecuisse progeniem. Licet enim etiam ex non bonis nonnunquam boni gignuntur, dic tamen non perlatuisset accuratam historiæ dililigentiam pater omnino dissimilis optimo filio, sed in exemplum factum esset ille, et in contumeliam insignitus esset qualis qualem genuisset, spina sciheet rosam, hyoscyamus anemonem, bestia fera • Prov. vi, 6. βαστάζων ἐγώ. καὶ τοῦτό γε καὶ μόνον σεμνυνόμενος (ἔργοις γὰρ τίς ἂν εἴη τούτῳ ἐνάμιλλος;) εἰς τὸν λόγον τοῦτον ἐμαυτὸν καθῆκα· Φιλόθεος, ὁ τὴν ἐπων νυμίαν τῷ ὄντι ἐπαληθεύων· Φιλόθεος, ὁ ἐγγράψας μὲν ἑαυτὸν εἰς πιστὸν δοῦλον Θεοῦ καὶ ἀγαθὸν θεράποντα, κληρονομήσας δὲ, φίλος Θεῷ κληθῆναι προς ἐσοκληρίαν ἀποστολικὴν, καὶ ἀκούσας καὶ αὐτὸς ἐκεῖθεν τό· Οὐκέτι δοῦλόν σε καλῶ, ἀλλὰ φίλον, ὡς καὶ εἰδότα πᾶν, ὅπερ ἐγὼ ποιῶ, καὶ ἄλλους εἰς ἐμὴν καταρτίζοντα μίμησιν, καὶ τὰ ἐμὰ διδασκαλικῶς ἐγε καλύπτοντα μυστήρια· ὅτι μηδὲ ἔστι φθόνος, τῷ κρείττονι τὸν αὐτοῦ νοῦν προάγειν ἐκφαντορικῶς ἐν τῷ διανοίγειν Γραφάς. Φιλόθεος τὸ ἐμὸν θαῦμα καὶ μέλημα, μάλλον μὲν οὖν τὸ κοινόν. Οὐ γὰρ ἄν τις οὐκ ἂν, πάντως οὐδεὶς, μαθὼν τὰ ἐκείνου, ἀπόσχοιτο ἂν τοῦ θαυμάζειν τὸν ἅγιον τοῦτον, εἴ τι χρὴ καὶ ἐν τῶν περὶ γῆν χαρακτηρίσαι τὸν ταῖς ἀρεταῖς οὐρά γιου. 8. Ηνεγκε μὲν 'Ασιανή χώρα, ἣν ήρεσε τοῖς ὕστε ρον ονομάζουσι, καλὸν ὑψίκιον, γή πολυτενής εἰς μιλιασμοὺς καὶ πολυτελὴς καὶ εὐδαίμων, πάλαι μὲν καὶ λίαν περίπυστος, φέρουσα δὲ καὶ εἰσέτι νῦν τοῦ πρωτοθέτου ἐκείνου καλοῦ χαρακτῆρας πολλούς, καὶ οὐδὲ ἀγεννεῖς, καὶ μάλιστα τὸ τῶν ἐγχωρίων ἐμπει ροπόλεμον. Καὶ οὕτω μὲν, ὡς ἐν στενῷ δηλῶσαι, σεμνότητα ὁ ἅγιος ἐπισύρεται τινα καὶ διὰ τὴν κατ' ἔθνος ἀρετὴν, δι' ήν οἱ ἐκεῖ ἀπολεοντιοῦσθαι δόξαιεν ἂν, ὅτε οἱ τῆς ᾿Αγαρ κύνες επιτρέχειν τοῖς τοῦ Θεοῦ ποιμνίοις προτίθενται. Ἐὰν δὲ ἡ προενεγκοῦσα τοῦ - τον κώμη ἑτεροϊόν τι φαντάζῃ, Μύρμηξ ἐπικαλουμένη, καὶ διὰ τὸ τοιοῦτον ὄνομα ὑποβάλλῃ κατὰ τῶν πατριωτών μυρμηκολέοντος νόημα, ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἐρεῖ τις ἕτερος κατὰ τὸ παρατυχόν· ἐμοὶ δὲ ὁ Μύρμηξ κώμη τὸ τοῦ ἁγίου πάτριον ἔδαφος εἰς σύμβολον τέθεῖται πάνυ σεμνόν. Δοκῷ γὰρ ἐνταῦθα ὑποφωνοῦν τος ἀκούειν καμοὶ τοῦ πανσόφου Σολομῶντος· «θε πρὸς τὸν τοιοῦτον μύρμηκα, ὦ ὀκνηρέ,» καὶ τὸν ἐκεῖσε Φιλόθεον ἱστορήσας καὶ τὴν ἐν ἐκείνῳ χρυσίτιν μυρμηκιάν, μετάλλευε πλοῦτον Θεῷ φίλον, καὶ γίνου μακαριστὸς ἔμπορος· καὶ συλλέξας ἐκεῖθεν πλουτο ποιόν τι καλόν, διαδίδου τοῖς χρήζουσιν, οὐ μυρμη κίζων τὰ εἰς ἐδων, ἀλλὰ ταχὺς τρέχων εἰς τὸ εὐκταίον κατάντημα τοῖς ἐμπορευομένοις τὰ σπουδαιόταταὅπως καὶ αὐτὸς πλοῦτον κερδήσῃς, ἂν ὁ ἀγαθὸς οἱ κοδεσπότης θεὶς θησαυρίζεσθαι φιλεῖ, καὶ τοῖς ἀγο ράζουσι πωλήσῃς τὰ πρόσφορα. ε'. Καὶ τοιαύτη μὲν τῷ θεοφιλτάτῳ Φιλοθέῳ καὶ ή πατριώτις γῆ, μνήμων αὐτῷ γινομένη τοῦ φιλοπήνως ἐργάζεσθαι τὰ πνευματικά· γεννήτωρ δὲ, οὐκ ἂν εἶποι τις, ὡς οὐκ ἦν αὐτῷ κατὰ λόγον τοιούτου γεννήματος. Εἰ γάρ ποτε καὶ ἐξ οὐκ ἀγαθῶν ἀγαθοὶ φύονται, ἀλλ' ἐνταῦθα οὐκ ἂν διέλαθε τὴν τῆς ἱστορίας ἀκρίβειαν πατὴρ ἀνόμοιος προαπεκβάς υἱῷ οὕτω καλῷ· ἀλλὰ ἔπεσεν ἂν εἰς παράδειγμα καὶ ἐκεῖνος, καὶ παρεσημάνθη, ὁποῖος αὐτὸς ὢν, ὁποῖον ἀπέτεκεν, Σκανθα δηλαδὴ εἶδον, ἐοσκύαμος

LAUDATIO S. PHILOTHEI OPSICIANI. ἐνεμώνην, θὰρ ἄγριος ἄνθρωπον ἱλαρόν, νὺξ ἡμέραν, & hominem mitém, nos dilem, et si qua res alia prava καὶ εἴ τι τοιοῦτον σεμνὸν ἀντίθετον. rei honestæ opponi potest. 6. Nunc vero antiquæ historiae succincta narratio, quæ de patre obticuit, nobis ex matre virum ipsum dignoscendum reliquit. Pulchra enim illa iuter m lieres, et qualem depingit Salomon, mulierem furtem describens. Pulchritudinem autem illius narranti, et solertiam in operibus, frugalitatem toti familiæ utilom, amorem erga virum et consequen– tem temperantiam fuse lateque esset promenda oratio, Ledioque aliiciendi audientes. Satis autem mihi est si cuncta summatim røpetam et breviter dicam quæcunque Deo grata sunt illam exhibuisse. Erat igitur amans operis, aut un idem dicası, bona operans. Sane quasi divinitus tale obtinuerat nomen. Theophilam enim parentes ejus ipsam voraverunt, filiæ primum nomen imponentes congruuia. operibus quibus ipsi dediti erant, deinde vero eo dem insignientes nomine, ob propria ipsius opera, ilłam a se pie educatam. Porro sic instituta mater, atque, ut Deo placet, adornata virtutibus, primum concepto Dei timore ex doctrinæ semine, deinde cum continentiæ labore parturiit et sic spiritum salutis peperit. Præterea naturæ legibus Alium concepit in utero, spiritualiter purificata, ideoque peperit infantem, in quo Spiritus sanctus convenienter inhabitaret. Idcirco et ipsum sno ipsius nomine Philotheum apte vocavit, hinc incipiens decentem ex matre hæreditatem dare filio, ut cum jam bumi re5. Νῦν δὲ ἡ τῆς παλαιᾶς ἱστορίας ἐπιδρομάδην ἐπέλευσις ἀποσιωπήσασα τὸν πατέρα, νοεῖν ἡμῖν ἀφῆκεν ἐκ τῆς γεννησαμένης μητρὸς καὶ τὸν ἄνδρα. Καλὴ γὰρ ἐν γυναιξὶν ἐκείνη, καὶ ὁποίαν διατυποδ Σολομῶν, ἐν οἷς τὴν ἀνδρείαν γυναῖκα διαζωγραφεί. Κάλλος μὲν οὖν αὐτῆς ἱστορῆσαι καὶ δεξιότητα τὴν εἰς ἔργα, οἰκωφέλειαν, καὶ τὸ φίλανδρον, καὶ τὸ ἀκόλουθον σώφρον, καὶ ὅσα ἕτερα γυναίκα κοσμίαν απαρτίζει, πλατὺν ἂν διαπετάσοι λόγον, ἀποκναίοντα τὴν ἀκρόασιν· ἀρκεῖ δέ μοι, τὰ πάντα κεφαλαιώ σασθαι, εἰπόντι συνεπτυγμένως, ὅτι πάντα, ὅσα Θεῷ φίλα, προεχειρίζετο· καὶ ἦν τρόπῳ τοιούτῳ φιλεργός, ταὐτὸν δὲ φάναι, ἀγαθουργός. Αμέλει, καὶ κατά τι θεῖον τοιαύτην ἔλαγε κλήσιν. Θεοφίλαν γὰρ οἱ τεχόντες αὐτὴν ὠνόμασαν, μεταδόντες τῇ θυγατρὶ τέως μὲν ὀνόματος προσφυοῦς αὐτοῖς, ἐξ ὧν εἰργάζοντο· ὕστερον δὲ καὶ πράγματι τῷ ἐξ αὐτῆς τὸ τοιοῦτον ἐπισφραγίσαντες όνομα, οἷς τὴν παῖδα τρέφοντες θεοφιλῶς ἐξεπαίδευον. Τοιαύτη δὴ ἐκτραφεῖσα ἡ μήτηρ, καὶ ὡς Θεῷ φίλον διεσκευασμένη ταῖς ἀρεταῖς, καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ φόβον ἐν γαστρὶ λαβοῦσα, πρότερον ἐκ διδασκαλικοῦ σπόρου, εἶτα καὶ ὠδινήσασα, οἷς ἐποιεῖτο κατὰ ἐγκράτειαν, καὶ ἐπὶ τούτοις τεκοῦσα πνεῦμα σωτηρίας, καὶ ἄλλως δὲ φύσεως ἀκολουθία παῖδα συλλαβομένη ἐν γαστρὶ ἐκείνη και θηγνισμένη πνευματικῶς, προήγαγεν ἀκολούθως καὶ παιδίον, Πνεύματι ἁγίῳ πρέπον εἰ; ἐνοίκησιν. Διδ προσφυῶς καὶ αὐτὸ Φιλόθεον παρωνόμασεν ἐξ ἑαυτῆς, pere desiisset, humanasque voceos reddere inceἐντεῦθεν ἀρξαμένη τὸν καθήκοντα μητρόθεν κλῆρον pisset, et cognovisset quale sortitus esset jana nomen, ἀποδιδόναι τῷ υἱῷ, ἵνα τοῦ κατὰ γῆς ἔρπειν ἀναφή - exspoliaret, ut nomen decebat, naturalen imaginem λας, καὶ τὴν ἀνθρωπίνην διάλεκτον κατορθώσας, καὶ diviuioremque indueret, veritus ne tam pulchrum γνούς, οπου μετείληχεν ἐκποδῶν ὀνόματος, ἀποξέῃ et divinum nomen corrumperet nequitia opeφερωνύμως τὸν φυσικὸν ἀνδριάντα πρὸς τὸ θειότερον, αιδούμενος ὄνομα οὕτω καλὴν καὶ θεῖον ἀχρειοῦν φαυλότητι πράξεων. ζ. Καὶ τοίνυν οὐκ ἐνέλειπεν ἐξομοιῶν τῇ κλήσει τὴν πράξιν, καὶ σπεύδων θειότητος εἶναι κατ' άμφω, καὶ ὥσπερ ονόματι, οὕτω καὶ πράγματι φιλοσοφών τὴν θειότητα, καὶ ἐπιγραφόμενος οὕτως εἰς θείαν εἰκόνα, καὶ Θεῷ εἰς τὸ πᾶν ἀνακείμενος· οὗ πρὸς μίμησιν ἀνωφορεῖσθαι θέλων, καὶ τὸν κάτω ὑπεραναβαίνειν ἄνθρωπον, καὶ οὐράνιος είναι εἶχε μὲν αὐτό, καὶ διὰ θεωρίας ἰδίᾳ τε, πᾶσαν ἀγαθότητα τι βαιβώσσων δίκην μελίσσης, καὶ διὰ συνεχούς δὲ μαθήσεως καὶ ἀναγνώσεως κειμηλιούμενος ἀρετὴν ἅπασαν. Οὐκ ἔφερε γὰρ, μὴ συχνά ταῖς ἱεραῖς Γραφαῖς ἐντρίβεσθαι, καὶ ἀδολεσχεῖν ἐν τοῖς τοῦ Θεοῦ δικαιώμασι, τὰ πολλὰ καὶ εἰς τὸ κοινὸν θαμίζων τῆς ἀρετῆς διδασκαλεῖον, καὶ ταῖς ἐθίμοις τῶν πανηγύρέων συγγενόμενος, καὶ ταῖς ἐκεῖ πανδαισίαις ἐντρυ φῶν κατὰ πνεῦμα εἰς κόρον, καὶ τὰ μὲν σιτιζόμενος αὐτὸς, τὰ δὲ καὶ ἑτέροις ἀποφερόμενος, καθὰ καὶ ἐν εὐαγγελικῇ σπυρίδι περισσευμάτων, ἅπερ ὁ Θεὸς εὐ λογεί. Συνεπελαμβάνετο δὲ εἰ; πλέον αὐτῷ τοῦ κατὰ θεωρίαν, ὡς ἐβρέθη, φιλοσοφεῖν καὶ ἀνάγεσθαι εἰς τὸν Υψιστον, καὶ τὸ εὐεπήβολον ἔμπρακτον, οὗ μέρος εξεργὸν καὶ τὰ τῆς γαστρὸς ὑπόκενον. Ἐξαντλῶν γὰρ " ruin. 7. Non cessavit igitur nomini facta adarquare, et eniti ut per utraque Dei esset, et quemadmodum nomine, ita etiam opera Deum amaret, divinam in se efformans imaginem et omnino Deo devotus; cujus ad imitationem se erigere, et inferiorem ho mɔiném superare, cœlestisque fieri, cupiens hoc revera assecutus est, et contemplatione privata om· nam bonitatem, tanquam mel, apis instar, conliciens, et ‘omnes virtutes assidua lectione et studio sibi comparans. Non potuit quin assidue ad sacras incumberet Scripturas et meditaretur in justjficationibus Domini. Frequenter ad communemi virtutis conveniebat scholam consuetisque aderat cetibus, et in lautis illis conviviis spiritualiter obfectabat se ad satietateus, saginatusque ipse hiac ad alios deferebat, quasi in cvangelica sporta abundantiarum, quæ Deus benedicit. Contigit autem ei, ut in dies ad theoriam, uti diximus, magis philosopharetur, et sese erigeret ad Altissimum et ad illam felicem activitatem, quæ, vontra keglecto, ad virtutem tendit. Exhauriens enim semper vas curpuris omnibus superfuis humoribus, et ita terre

num pondus alterans jejuniis, enitebatur terram ἀεὶ τοῦ κατὰ σῶμα κεραμείου πᾶν, ὅσον ἔνικμον καὶ more angeli et juxta Evangelii præscripta transvolare, indignum seipso judicans inscribi quidem Deo charum, altissimą Patri luminum, adhærere vero terræ matri et cœlestibus præferre terrestria et humilia. 8. Cum sic terram contemneret et ad nullam rem terrenam pronus esset, quomodo non etiam per orationes ad simile prospere progrederetur bonum? Perseverabat igitur diu stans, manibusque extensis ad illum qui sursum ipsum trahere poterat, postquam recte ambulasset, firmiter stetisset, et ad euni manus simul et totam animam elevasset. Et its quidem omnino in excelsis versabatur: si vero aliquando super terram, propter affinitatem, non neglexit erectam hominis slaturam, sed potius conservavit et terræ genitrici sese accommodavit. Porro boc perficiebat, genua lectens continenter, et cito erigens se, illud quidem ut terrestris et ad terram rediturus hoc vero, ut quasi planta cœlestis esse videretur Accidebantque ei fere sine molestia, quamvis frequentes, casus illi et erectiones inter orandum; nam præ nimia carnis macie, quam temperantia pepererat, cito sanctus erigebat se, ita ut facilius exurgeret se quam genua decteret, quemadmodum pulcher ramas paululum falu incurvatus, cito erigitur. 9. Quid igitur? Numquid carnen exhauriens et evacuans, cæterum inde quæstum faciebat sicut avari, et horreum genuiuum vacuum dimittens. complebat exterius et addictitium, et forsan illud evertere meditabatur, majusque suscitare? Nequaquam. At terra et divitiæ quæ ex illa sunt et reliqua vitæ compendia a Deo benedicta, plenum illum ſaciebant omnibus quæ terrestribus exoptanda videntur; beneficentia autem et humanitas evangelico superaddita mandato, per quod invitatur cordatus homo ad deponendum superduum iu vita pondus, et dividendum pauperibus, ut ita expeditus in viam divinam et vere rectam, licet aliquo modo asperam initio ingredientibus, serviat Deo ad meliora ducenti, sancto suaserunt ut sua bona effunderet in cateros, et ea quæ ex Dei sortitus erat numidentia transferret in consimiles, et talibus horreis (ventrem dico pauperum) crederei quæcunque Deus largiter suppeditabat. Et hoc erat quasi fons perennis et jugiter effluens. Scaturiebant enim sancto ex infinitis Dei thesauris utilia; ille vero paucis in terram suam, carnem, infusis, quantuni -satis erat ut humectaretur et herba virens repullularet, qualem quoque beatus David diligit, in tali mimirum terra lorida a Deo constitulus, reliquum fontem dimisit ut pinguefaceret alia loca, et sulveret siccitatem quam penuria pauperibus gignit. Et hæc dona nec simulate ab illo fiebant (nisi quis dicat eum qui exiit seminare seinen suum palam, spe Majoris a Doo collectionis, simulate seminare) neὑγρόν, δι' οὗ πλαδαροῦται ἄνθρωπος, καὶ οὕτω κου φίζων τὸ γήϊον βρίθος νηστείαις, ἐφιλονείκει τῆς γῆς ἀγγελικῶς ὑπερίπτασθαι, ἀνάξιον ἑαυτοῦ κρίνων, ἐγγράφεσθαι μὲν εἰς φίλον Θεοῦ, τοῦ τῶν φώτων ὑψίστου Πατρός, προστετηκέναι δὲ τῇ μητρὶ γῇ, καὶ τοῦ αἰθερίου ἀνθαιρεῖσθαι τὸ πεδινόν τε καὶ τα πεινόν. η'. Ο δὲ οὕτω τὴν γῆν περιφρονῶν, καὶ πρὸ; μηδέν τι τῶν κατ' αὐτὴν κεκυφώς, πῶς οὐκ ἂν καὶ δι' εὐχῶν εἰς τὸ ὅμοιον εὐοδοῖτο καλόν; Εσχόλαζε τοίνυν καὶ πιδῶν ὀρθίᾳ στάσει ἐφ᾽ ἱκανὸν, καὶ χειρῶν ἀνατάσει πρὸς τὸν ἄνω δυνάμενον ἔλκειν τὸν καὶ ἀσφα λῶς βεβηκότα, καὶ στερεῶς ἑστῶτα, καὶ χεῖρας ἅμα καὶ ψυχὴν ὅλην πρὸς αὐτὸν ἀνατείνοντα. Καὶ οὕτω μὲν ὅλος ἦν τῆς ἀνωτάτω ὑψώσεως· εἰ δέ που καὶ τῆς γῆς διὰ τὸ φυλετικὸν συγγενές, ἐποίει μὲν καὶ αὐτό, οὐχ ὥστε μὴν καὶ ἀχρειῶσαι τὸ ἀνθρωπικών ὄρθιον, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ φυλάξαι, καὶ τῇ μητρὶ γῇ χαρίσασθαι. Ηνυς δὲ αὐτὸ, γόνατα κλίνων συνεχώς, καὶ ταχὺ ἐξανιστάμενος, ἐκεῖνο μὲν γῆς καὶ εἰς γῆν, τοῦτο δὲ οἷα καὶ φυτὸν πεφιλοσοφημένος οὐράνιον. Καὶ εἶχον αὐτὸν ἡ τοιαύτη πυκνὴ εὐκταία πτῶσίς τε καὶ ἀνάστασις καὶ σχεδόν τι καὶ δίχα πόνου· τὸ γὰρ ἐξ ἐγρατείας ὑπέρισχνον τῆς σαρκὸς ταχὺ τῆς γῆς ἀπανίστα τὸν ἅγιον, ὡς εὐπετέστερον εἶναι τοῦ και τακλιθῆναι τὸ ἀνανεῦσαι, καθά που καὶ θάλος εὐφυὲς βραχύ τι κύψαν ἐκ καταπνοῆς, εἶτα θάττον ἀνατρέχει πρὸς τὸ εὐθύ. θ. Τί δὲ ἀλλὰ τὴν σάρκα ὑποκενῶν, καὶ εἰς λαγαρὰν ἀποκαθιστῶν, ἐχρηματίζετο ἄλλως ἐντεῦθεν κατά τοὺς κίμβικας, καὶ τὴν σύμφυτον ἀποθήκην διάκε νον ἀφιεῖς, ἀνεπλήρου τὴν ἔξω καὶ πρόσθετον, και που καὶ καθελεῖν αὐτὴν ἐμελέτα καὶ ἀνεγεῖραι μεί. ζονα; Ούμενουν. Αλλ' ἡ μὲν γῆ καὶ ὁ ἐξ αὐτῆς πλοῦτος καὶ ἡ λοιπὴ κατὰ βίον μέθοδος, εὐλογουμένη παρὰ Θεοῦ, μεστὸν αὐτὸν ἐποίει πάντων, ὅσα μακαριστὰ τοῖς περὶ γῆν· τὸ δὲ κοινωνικὸν καὶ φιλάλληλον καὶ φιλάνθρωπον, τῇ εὐαγγελική παραγγελία προσαυξόμενον δι' ἧς προκαλεῖται ὁ ἐχέφρων ἄνθρωπος, ἀποτίθεσθαι τὸν περιττὸν ἐν βίῳ φόρτον, καὶ ἀνατιθέναι πτωχοίς, καὶ οὕτω γινόμενον εὔζωνον εἰς ὀδὴν θείαν, καὶ ἀληθῶς εὐθεῖαν, εἰ καὶ ἄλλον τρόπον τραχεῖαν τὰ κατ' ἀρχὴν τοῖς ἑλομένοις ἀκολουθεῖν προηγουμένῳ τῷ Θεῷ εἰς τὰ κρείττονα, ἔπειθον τὸν ἅγιον, ἐξ αὐτοῦ κλίνειν εἰς ἑτέρους τὸ ἀγαθὸν, καὶ τὸ ἐκ Θεοῦ φιλοτίμημα μεταγειν εἰς τὸ ὁμόφυλον, καὶ τοιαύταις ἀποθήκαις (γαστέρες δὲ αὗται πενήτων) πιστεύειν, ὅσα ὁ Θεὸς ἐνεδαψιλεύετο. Καὶ ἦν τοῦτο πηγῆς ἀεννάου καὶ ἀποῤῥύτου μίμημα. Ανέβλυζε μὲν γὰρ τῷ ἁγίῳ ἐκ τῶν ἀβύσσων τοῦ Θεοῦ ταμείων τὰ λώονα· ὁ δὲ ὀλίγα τῇ περὶ αὐτὸν γῇ, τῇ σαρκὶ, ἐπιχέας, εἰς ὅσον ὑγράνασθαι τὸ ἱκανὸν, καὶ χλόην ἀναθῆλαι, ὁποίαν καὶ ὁ μακάριος Δαυὶὸ ἀγαπᾷ, σκηνοῦντος αὐτὸν τοῦ Θεοῦ εἰς τόπον τοιοῦτον χλοερὸν, τὸ λοιπὸν τῆς πηγῆς ἐξέπεμπε, πιαίνειν τὰ ἐφεξῆς, καὶ λύειν αὐχμεν, ὁποῖον ἡ πενία τοῖς ἐνδεέσιν επιψηφίζεται. Καὶ ἡ τοιαύτη δύσις αὐτῷ ἐγίνετο οὔτε ὑποκριτικῶς (εἰ μή τι; καὶ τὸν ἐξελθόντα σπείραι τον

LAUDATIO S. PHILOTHEI OPSICIANI. σπόρον αὐτοῦ εἰς ἐπόψιον ἐλπίδι συγκομιδῆς πλείο- que parca manu. Ne veuulam quidem terrae aut νας τῆς διὰ Θεοῦ, προφάσει λέξει σπείρειν, οὐδὲ μὴν πεφεισμένῃ χειρί. Οὐκ ἐφίλει γὰρ οὐδὲ φλέβιον γῆς ἢ πέτρας ἰσχνὸν, εἰς ὅσον μὴ προῤῥέει θεραπείαν είψους. Απῆν δὲ ἐκείνου καὶ τὸ ἐν τοῖς τοιούτοις ἄγριον. Μετεδίδου γὰρ μετὰ ἱλαρότητος, ὁποίαν φιλεῖ θεὸς, ὁ καὶ ἐλεημοσύνην ἀγαπῶν καὶ δότην οὐ τὸν ἁπλῶς, ἀλλὰ τὸν ἱλαρόν. Καὶ ἦν καὶ αὐτὸς οὕτω που ταμὸς ἐλεημοσύνης, κροτῶν χειρὶ κατὰ τὸν Ψαλμῳδέν. Ἔχαιρε γὰρ ἐλεῶν, καὶ ὡς οἷον ἐκράτει χαρμό συνον, οὐ δαπανᾷν δοκῶν, καὶ τὸ ταμεῖον ἀφιέναι κενόν, ἀλλὰ πλουτίζεσθαι, καὶ μεστὸς εἶναι, οἷα ἀναπληροί τοὺς χρήζοντας, τὸ δὲ μεῖζον εἰπεῖν, Θεός γίνεσθαι, είπερ ὁ εὐεργετῶν Θεὸν μιμεῖται εἰς δύναμιν. Μᾶλλον μὲν οὖν αὐτὸς ἠγαλλιᾶτο διδούς, Υπερ άλλος τις λαμβάνων· καὶ ἦν ὄρος αὐτῷ πλούτου τὸ δανείζειν θεῷ, οι μυριότοκος ἡ ἀνταπόδοσις. petræ tenuem amabat, nisi in sitis remedium proflueret. Neque in his asperitas ulla apparebat. Dabat enim cum hilaritate, qualem Deus diligit, qui eleemosynan amat et datorem, non simpliciter quidem, sed hilarem. Itaque ipse erat fumen elee mosyna, plaudens manu, juxta Psalmistam *. Gaudebat enim miserans, et fere cum exsultatione plaudebat, non dilapidare divitias sibi visus et vacuum dimittere thesaurum, sed dives et plenus esse, dum egentes impleret, et ut majus dicant, Deus fieri, si quidem qui beneficus est Deum imitatur quantum in se est. Magis igitur exsultabat ipse dans, quam quivis alius accipiens; et hic Ginis divitiarum erat ei, Deo fœnerare, qui millies fœnera· reddit. eam ι. Καὶ οὕτω μὲν αὐτὸς βίου πορισμὸν τὸ ἀποδιούν 10. Ita ipse vitae lucrum judicabat emori fratri τοῖς ἀδελφοῖς ἔκρινεν, εἰς Θεοῦ κρίνον ἀποκαθιστών bus, opinans seipsum statuere, Dei lilium, si com ἑαυτὸν γνωματεύων, εἴπερ ἐνδύει γυμνούς, καὶ πόσ operiret nudos, pedes ad Evangelii viam aptare δας εὐθετίζειν εἰς Εὐαγγελίου ὁδὸν μεθοδεύων, εἰ τοὺς meditans, si discalceatorum pedes ornaret, escam ἀνυποδέτους περιστέλλει, καὶ βρῶμα λογιζόμενος οι- sibi ministrare se putans, si utilia præberet indiκεῖον, εἰ χορηγεῖ τοῖς δεομένοις τὰ χρήσιμα, καὶ gentibus, et apostolicum sic adimpleus mandatum οὕτως ἐκπληρῶν καὶ αὐτὸς ἀποστολικῶς τὸ πᾶσι τὰ ut omnia omnibus fiamus. Quoniam autem multæ πάντα γίνεσθαι. Ἐπεὶ δὲ πολλαὶ ὁδοὶ πρὸς τὴν τῆς sunt viæ að virtutis arcem, quam magnus Philoἀρετῆς ἀκρόπολιν, εἰς ἦν ὁποῖα καὶ Θεοῦ ὄρος ὁ μέσ theus affectabat, ad illam tanquam ɔd Dei montemm γας Φιλόθεος ἀνατείνων τοὺς ὀφθαλμούς, καὶ τὴν inanus extendens et inde invocans auxilium, et ad ἐκεῖθεν βοήθειαν προκαλούμενος, αὐτῆς ἐγλίχετο, ascendere omnimode salagens (videtur auκαὶ τὴν ἐκεῖ ἀνάβασιν διὰ πάντων ἐπραγματεύετα tem plerisque superare alias monastica et pau- (δοκεῖ δὲ τοῖς πλείοσιν ὑπερέχειν τῶν ἄλλων ὁ μονή- c per vita, qua nihil possidet homo, sed quemvis ρης καὶ ἀπέριττος βίος, καὶ τὸ μηδὲν ἔχειν, ἀλλ' ἕκαστον άνθρωπον μόνον ἑαυτὸν ἐπισκέπτεσθαι· καὶ διὰ τοῦτο οἱ ἀνακεχωρηκότες τόποι ζητοῦνται καὶ ἐρημάζονται, πολλοὶ δὲ καὶ σπηλαίοις διὰ τοῦτο ἐαυτοὺς παραβύουσι, κρυπτόμενοι τὸν ἄνθρωπον, καὶ εἰς γῆς ὁπὰς παραδύονται, καὶ ἄλλα ποιοῦσι, δι' ὧν ἐκφευξοῦνται τὰς ἀγορᾶς, καὶ τὸν ἐν βίῳ φανητιασμὸν, καὶ τὴν σύγχυσιν, τὰ πολιτικὸν καὶ σύμβιον ὀκνοῦντες φιλεῖν, ὡς μὴ δυνάμενον προσάγειν Θεῷ), αὐτὸς καὶ τἆλλα μὲν πολλὰ σκεψάμενος, ἐπέκρινε καὶ ἀπεδέξατο, καὶ ἀναβάσεις ἐν τῇ καρδίᾳ διατιθεalium tanquam seipsum considerat; idcoque recessus et solitarii quæruntur loci, multique in speluncis nemini notis ob hanc causam seipsos abscondunt, et in foramina terræ irrepuut, et alia agunt, ut fora devitent, nec in vita appareant, nec in conturbatione vivant, societatis et convictus amorem reformidantes, quippe qui non possit adducere ad Deum), ipse cum alia multa examinasset, hanc approbavit vitam et amplexus est, videns ascensiones in corde suo dispositas esse et eas quidem ad altissimam virtutem; nec primitivam quidem vitam despexil juxta quam patres habuimus antiquos pregenitores. Cogitavit enim spectaculum esse quodammodo vitam nostram, buicque μένας εἶναι, καὶ αὐτὰ πρὸς τὴν ὕψιστον ἀρετὴν ἐθεώρησεν· οὐκ ἐξουδένωσε δὲ οὐδὲ τὴν προγονικὴν ζωήν, καθ' ἣν πατέρας ἔσχομεν τοὺς ἀρχεγόνους προπάτορας. Συνελογίσατο γὰρ, θέατρον εἶναί τι καὶ spectaculo spectatores complodere quicunque seτὸν καθ᾿ ἡμᾶς βίον, θεαταῖς μὲν συγκροτούμενον τοῖς καθ᾽ ἕκαστον τῶν βιούντων ἀνθρώπων, ἀγωνοθέτῃ δὲ βραβευτῇ τῶν ἄθλων πρυτανευόμενον τῷ μεγάλῳ Θεῷ, ἀεθλευταῖς δὲ πονούμενον τοῖς ὅσοι ζῶσι κατ' άρετὴν, οἷς ὁ ἀγὼν οὐ πρὸς σάρκας, ἀλλὰ πρὸς τὰ πνευ ματικὰ τῆς πονηρίας, ὧν σπούδασμα, προσβάλλειν ἀνθρώποις, καὶ καταβάλλειν, καὶ οὕτως αὐτοῖς ἀεὶ κατ θίστασθαι εἰς ἀντίπαλον. Διὸ καλὸν μὲν εἶναι, καὶ εἰ καταμόνας ἀποδυσάμενός τις πυγμαχεῖ καὶ νικᾷ κατὰ τοῦ δαιμονίου φύλου, μόνου τοῦ παμβασιλέως ἐφορῶντος Θεοῦ, εἰς ὃν ἅπας ἀθλητὴς ἀνατείνει τὸν νοῦν, τὸ πάντιμον στέφος ἐκεῖθεν ἐκδεχόμενος, δ · Psal. xcvii, 8. litariam vitam agunt, illudque summo a Deo administrari tanquam a designatore et instructore certaminis præmiorumque arbitro, hos vero athletas decertare quicunque juxta normam virtutis vivunt, quibus certamen non adversus carnem, sed adversus spiritus nequitiæ, quarum studium est irruere in homines et evertere, et sic adversus illos sem-· per consistere hostiliter. Idcirco pulchrum esse censebat, si quis privatim eliam exulusque luctatur adversus dæmoniorum genus, et vincit, Deo sumino rege contemplante solo, ad quem omnis athleta mentem dirigit, inde excipiens honoratissimam cc-

EUSTATHI THESSALONICENS:S METROPOLIT.K roam, quæ hujusmodi victures ornat; oportere τοὺς τοιούτους νικηφόρους κοσμεῖ· χρῆναι δὲ ἄλλως, autem præterea coram innumeris testibus omni καὶ ἐπὶ θεατῶν πάνυ πολλῶν παγκρατιάζειν τε, καὶ certamine superare, cæterasque perficere pugnas spirituales. Ita enim ille qui coram innumeris oculis prosternit inimicum, non confundetur coram solitariam vitam agente, superabit autem, ut opinor, praeclaro facinore. Solitarius enim quasi per planum curriculum, nullo interposito impedimento, el luctatur, et currit, et pugnat, et cætera certaminis facit; servus autem Dei qui medias per mundi vias certat, substratis tribulis, quos et semper gignit et acuit incomposita vita, subjacentibusque innumeris petris offendiculi, cerlat; ideoque post victoriam habet majus ornamentum, prætereaque et alios ad eumdem zelum provocat, et ita multiplicat secundum Deum principes. Si vero qui solitarium athletam videt in abscondito, retribuit manifeste. nonne ei qui manifeste certat, et sic effugit: «Væ soli, et lapsum irreparabilem justitiam reddet præter remunerationem? Sic sol pulcher est (sol est enim), quando sub terram iter facit, neque quisquam in eum oculos injicere potest; sed omnnino pulchrior est cum post ortum pulchra facit quæcunque intuetur, quibus eum Deus lucere jusait usque ad occasum. Sunt autem Dei quoque invisibilia; nobis vero incomprehensibilia et admiranda, visibilia ejus, seu manifesta. 41. Cum hæc et alia (sunt enim vere multa taHa) animo perpendisset Philotheus, a puero divina edoctus, desiderabat quidem secessum et asceticam vitam, plebi ignotam; attamen æqua statera simul expensis monastica et mundana vita, utraque secundum Deum, sicut ipse distinxit, el post distinctionem approbavit, elegit vitæ genus virtutibus ornatum quod beatissimus Job et ipse præoptaverat et in quo ut vix ullus qui unquam vixerunt clarus fuit. Cum autem innumeris conjugium nominibus commendari videret, et sicut parentes, Ma et ipse in mundo bonum simile, successionem honestam, posteritatem beatam, benedictum semen, vellet relinquere, copiam consilil parentibus facit, et ipsi libenter sermoni filli assentiuntur, se ipsos incusantes quod non præoccupassent consilium, gaudentes autem quod et in hoc parentes imitaretur flius. Confestim de prænuntiato solliciti sunt conjugio, vitulamque cum ipsi habeant qui sub benedicto futurus est jugo, requirebant juvencam (sociam), qua cito inventa consociaverunt hunc et illam, dignos invicem alterum altero, jugumque Dei eos reddiderunt aptum ad arandum et seminandum et colligendum necessaria ad salutem. Deus autem qui ipsos elegerat et qui plantas paradiso congruas posuerat in terra Opsicianorum, non passus est illos sua maturitate non ferre r. dicem firmam, stirpem increscentem, germinationem abundantem, et fructus tempore suo generosos, sed voluntatem timentium se in hoc quoque fa- • Eccle. iv, 10. τοὺς λοιποὺς ἐξανύειν ἀγῶνας κατὰ πνεῦμα. Οὕτω γὰρ ὁ ἐπ' ὄψεσι μυρίαις καταῤῥιπτῶν τὸν ἀντίμαχον οὐκ ἂν ἐντρέποιτο τὸν μονάζοντα, ὑπεραναβαίνοι δὲ ἂν εἶμαι τῷ κατορθώματι. Ὁ μὲν γὰρ μονάζων ὡς ἐπὶ σταδίου λείου καὶ μηδὲν τὸ συμποδίζον ἔχοντος, καὶ παλαίει, καὶ θέει, καὶ πὺξ πονεῖται, καὶ τἆλλα τοῦ ἀγῶνος ποιεῖ· ὁ δὲ περὶ μέσας ἀγυιὰς κόσμου θεῖος ἀγωνιστής, τριβόλων υπεστρωμένων, ὃς καὶ ἀναφύει καὶ ὀξύνει συρφετώδης βίος, ἔτι δὲ καὶ λίθων ὑποκειμένων μυρίων προσκόμματος, ἀεθλεύει· διὸ καὶ νικήσας ἔχει τι καὶ πλέον ἐπικόσμημα, τά τε ἄλλα, καὶ ὅτι καὶ ἄλλους εἰς τὸν ἔμοιον προκαλεί της ζῆλον, καὶ οὕτω πληθύνει τοὺς κατὰ Θεὸν αριστεῖς. Εἰ δὲ ὁ τὸν μονάζοντα ἀθλητὴν βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ, ἀποδίδωσιν ἐν τῷ φανερῷ, οὐκ ἂν τὸν ἐν τῷ φανερῷ ἀθλοῦντα, καὶ οὕτω διεκφυγόντα τὸν • Οὐαὶ τῷ ἐνὶ, ο καὶ τὸ ἀνέγερτον ἐν τῷ καταπεσεῖν, ἀφήσει δικαίας ἔξω ἀνταποδόσεως; Οὕτω καὶ ἥλιος καλὸς μὲν (ἐπεὶ καὶ ἥλιος), ὅτι ὑπὸ γῆν ὁδεύει, καὶ οὐδεὶς αὐτῷ ἐπιβάλλειν ἔχει τὴν ὄψιν· τῷ παντὶ δὲ καλλίων, ὅτι ἀνατείλας ποιεῖ τὰ κατ' αὐτὸν καλὰ, οἷς αὐτὸν ὁ Θεὸς ἐνέλαμψε μέχρι καὶ δύσεως. Εἰσὶ δὲ καὶ Θεοῦ ἀόρατα· ἡμῖν δὲ ἀλλ᾽ ἀκατάληπτα καὶ θαυμα ζόμενα τὰ ὁρατὰ τούτου, εἴτ᾿ οὖν θεωρητά. ια΄. Ταῦτα καὶ ἔτερα (εἰσὶ δὲ ἀληθῶς πολλὰ τοιαῦτα) καθ' ἑαυτὸν διαλογιζόμενος ὁ ἐκ παίδων τὰ θεῖα σεσοφισμένος Φιλόθεος, ἐπόθει μὲν καὶ τὴν ἀναχώρησιν, καὶ τὴν τοὺς πηλοὺς λανθάνουσαν ἄσκη σιν· ταλαντεύσας δὲ ὅμως ἐν ἀκριβεῖ σταθμώματι τὸν μονίαν βίον καὶ τὸν πολιτικόν, τοὺς κατὰ Θεὸν, ὡς αὐτὸς διεῖλε, καὶ διελὼν ἐπέκρινεν, ἐγένετο τοῦ κατὰ βίον ἐναρέτου πολιτεύματος· ὅ καὶ ὁ μακαριώ τατος Ἰὼβ προελόμενος εὐδοκίμησεν, ὡς οὐκ οἶδ' εἰ τις τῶν πώποτε. Καὶ δὴ μεθοδεύσας εγκώμια γάμου μυρία ὅσα, καὶ ἐθελήσας, ὥσπερ αὐτὸν οἱ γεννήσαντες, οὕτω καὶ αὐτὸς ἀφεῖναι καλὸν ὅμοιον ἐν τῷ κόσμῳ, διαδοχήν τιμίαν, ἐπιγονὴν μακαρίαν, εύλογητὸν σπέρμα, κοινοῦται τὸ σκέμμα τοῖς γειναμέ νοις· καὶ αὐτοὶ ἄσμενοι τὸν τοῦ υἱοῦ λόγον προσίευ ται, μεμφόμενοι μὲν ἑαυτοὺς, ὅτι μὴ προήρπασαν τὴν βουλὴν, χαίροντες δὲ, ὅτι καὶ ἐνταῦθα πατρώζει ὁ παῖς. Καὶ αὐτίκα μελετῶσι τὴν ἐκπεφωνημένην σύζευξιν· καὶ τὸν μόσχον αὐτοὶ ἔχοντες, ὃς ὑπὸ εὐα λογημένον ἔσται ζυγόν, ἐπεζήτουν τὴν δάμαλιν· καὶ ταχὺ εὑρηκότες, συνήγαγον τοῦτόν τε καὶ ἐκείνην ἀλλήλων ἀξίους· καὶ ζεῦγος Θεοῦ δι' αὐτῶν ἀπετέλεσαν, δεξιὸν καὶ ἀροῦν καὶ σπείρειν καὶ φορτηγεῖν τὰ σωτήρια. θεὸς δὲ ὁ τούτους ἐπιλεξάμενος, καὶ φυτὰ παραδείσῳ πρέποντα ἐνθέμενος τῇ τῶν ὑψι κιανῶν γῇ, οὐκ ἀφῆκε μὴ τελεσφορῆσαι αὐτὰ καὶ βίζωμα στερέμνιον, καὶ πρέμνου ἀναδρομήν, καὶ βλάστην αδράν, καὶ καρποὺς ἐν καιρῷ εὐγενεῖς· ἀλλὰ θέλημα τῶν φοβουμένων αὐτὸν κἀνταῦθα ποιῶν, ἐπλήθυνε τὸν οἶκον τῷ Φιλοθέῳ ταῖς διὰ τέκνων

LAUDATIO S. PHILOTHEI OPSICIANI. ἐπιγοναῖς, καὶ αὐτῶν οίων επισπᾶσθαι πατρός τε ciens, multiplicavit domum Philothei aliorum ge ἀγαθοῦ εὐλογίαν καὶ μητρὸς ἐπὶ τέκνοις εὐφραινο· μένης. ιβ. Τὸ δὲ ἐντεῦθεν (ἵνα μὴ τῷ καλῷ τῆς πρώην ἀρετῆς παραμιχθείη τι τῆς ἐν βίῳ φαυλότητος, μηδὲ ὁ κατὰ κόσμον κάματος τοῦ καλοῦ τούτου ζεύγους τὸν πρώην σίτον αχρειώσῃ ζιζανίου παραφυάδι), ἄλλη μέθοδος ἀρετῆς τῷ ἁγίῳ ἦν περισπούδαστος. Εαυτόν τε γὰρ ἐπὶ τοῖς προτέροις ἀγαθοῖς ἑτήρει, ὁ αὐτὸς ὢν τὰ εἰς ἀρετὴν, καὶ μὴ ἀλλοιούμενος, καὶ τὴν ὁμόζυγα εἰς ὅμοια εὔθυνε· καὶ κατώρθουν ἐπίσ σης τὸ τοῦ Θεοῦ ἔργον ἀμφότεροι. Καὶ οὐκ ἦν ζυγομαχεῖν αὐτοὺς, πολλῷ δὲ πλέον οὐδὲ παραστρεῖν. Ἐνεθυμοῦντο γὰρ τὰς παλαιὰς συζυγίας τῶν τοῦ Θεοῦ ἀνθρώπων, οι βοηθοὶ πρὸς Θεοῦ δεδομένοι ἀλ λήλοις, εργάται ἦσαν ἐκείνου ἄξιοι. ιγ΄. ὡς δὲ ταῦθ' οὕτως εἶχε, καὶ ἐχρῆν τὸν τοῦ Θεοῦ πελάτην ἐγγυτάτω πλέον ἐκείνου γενέσθαι (Έδει δὲ καὶ ἄλλως τὸν ἀεὶ θεωρητικὸν ἐπιτεῖναι τὴν διό βασιν, καὶ ἀντὶ νπεροῦ νοῦν ὡς ἐξὸν ἀποτελεσθῆναι, καὶ εἰς ἀγγελοειδὲς ἀναχθῆναι), γίνεται πρὸς ἐπιθυμίας αὐτῷ, καὶ εἰς ἱερωσύνης ὕψος ἀναπτῆναι, καὶ οὕτως ἐγκαταμίξαι τοῖς τοῦ Θεοῦ παραστάταις ἑαυτόν, τεχνησάμενος τὴν ἀρχὴν μὲν πρὸ πυλῶν ῥιπτεῖσθαι Θεοῦ, ὅτε τὰ κατ' ἀρετὴν εἰσαγωγικά ἐπονεῖτο· εἶτα καὶ ζητήσας εὐαγγελικῶς εἰς εὔρεσιν, καὶ κρούσας εἰς ἄνοιξιν· μετὰ δὲ εἰσελθὼν καὶ ἰδὼν τὸν ποθούμενον, καὶ ἀκολούθως ἐγγίσας, καὶ ἐπὶ πᾶσιν ἐνωθεὶς, εἴτε καὶ ἀνακραθείς, ὥσπερ τῷ πέθῳ αὐτοῦ, οὕτω καὶ ταῖς ἐκεῖθεν ἐλλάμψεσιν ιδ'. Ὡς οὖν καὶ τοῦτο καλὸν ἦλθεν αὐτῷ ἐπὶ νοῦν, καὶ ἐξεφάνθη, καὶ ἐκτελεῖσθαι ἤρξατο, καὶ ὁ ἱερὸς κανὼν ἐζήτει τὴν ἐκ μαρτυριῶν σύστασιν· ἦν ἰδεῖν ἐνταῦθα οὐ προσκαλουμένους τοὺς μαρτυρήσοντας ἀρετὴν παντοίαν αὐτῷ, οὐδὲ πρὸς ἀξίωσιν λαλοῦντας, ἢ ἄλλο τι ἐφολκὸν, ὁποῖα πολλὰ ἐν τοῖς τοιού τοῖς τεχνάζονται οἱ μὴ κατ' ἀρετὴν αὐτόθεν προλάμποντες, ἀλλὰ νόθον φῶς ἐπικτώμενοι. Οὐ τοίνυν κλητοὶ καὶ ὡρισμένοι παρήγοντό τινες μάρτυρες" ἀλλὰ ἅμα περιήλθε φήμη τους έγχωρίους, ὡς ὁ τοῦ Θεοφίλου βίος πολυπραγμονεῖται, εἰ ἐκλάμπει, καὶ προφανῆναι ζητεῖται εἰς ἱερωσύνην προκαλουμένου καὶ ὡς εἰς γλῶσσαν μίαν συντακέντες ἅπαντες καὶ ἐνθεάζοντες ἐμεγάλυνον τὸν ἄνδρα, οὐκ ἀγνοούμενον οὐδὲ τοῖς ἐρωτῶσι τὰ κατ' αὐτόν. Κανόνος γάρ εύο Ουτάτου ἐκεῖνοι ἐπλήρουν παράγγελμα· οὐ μὴν ἄλλως ἡκριβοῦντο πρὸς ἄγνοιαν. Ετελέσθη γοῦν καὶ τὸ ἱερώτατον οὕτως ἐπ' αὐτῷ χρίσμα, καὶ εἰς ἱερέα καταστὰς, οἷα καὶ φωτὸς ἄγγελος καὶ φλόγεος λειτουργός, οὐκέτι μιμητὸς ἦν, οὐδὲ οἷος ἔχειν ἀνθάμιλλον· ἀλλὰ διπλασιάσας τὴν, ὡς ἄν τις εἴπῃ, διὰ πασῶν ἀρετὴν μολπῶν, καὶ τὸ ὑπέρτονον ἁρμοσάμε· νος, ἀγγελικὴν ἐμμέλειαν ἀνεβάλλετο, ταῖς ἱεραῖς παραμένων εἰς πλέον συνάξεσι, θείοις ψαλμοῖς καὶ ὕμνοις προστετηκώς, ἀναγινώσκων τὰ μὲν ἐπ' ὠφελείᾳ τῶν ἀκροωμένων, τὰ δὲ καὶ καταμόνας εἰς θησαύρισμα ψυχῆς, νῦν μὲν ἑαυτῷ ἀποτιθέμενον τα neratione, eorumque qui possent attrahere optimi patris benedictionem et matris de Aliis lætantis. 12. Inde (ne prioris virtutis speciei immiscere tur aliquid terrenæ nequitiæ, nec muudanus fabor bujus præclari jugi prius frumentum inutile redderet zizaniæ propagine) alia virtutis via a sancto erat diligenter sectata. Seipsum enim in prioribus conservabat bonis, circaque virtutem non immutalus, sed semper idem erat, imo' conjugem ad similia dirigebat; et Dei opus æque perſiciebant ambo. Nec inter se dissidebant, nedum ad iracundiam invicem provocarent. Considerabant enim antiqua conjugia justorum, qui a Deo sibi invicem ad adjumentum dati, digni illius operarii fueο runt. 13. Cum igitur hæc ita se haberent et Del servus magis magisque ad Deum accedere deberel (calerum par erat ut qui semper meditabatur, intelligentiam promoveret, et mentem pro viribus excoleret, ita ut ad angelorum similitudinem eveheretur), desideravit ad sacerdoti fastigium ascendere, atque sic Dei apparitoribus sese aggregare. Coepit autem se prosternere ante portas Dei, quando quæ ad virtutem conducunt administrabantur; deindle, secundum Evangelium, quæsivit ut inveniret, et pul savit ut aperiretur; deinde intravit desideratumque vidit et appropinquavit, et denique, uti desiderio ejus, ita etiam illuminatione illinc proveniente, omnibus unitus sive commistus est. 14. Cum igitur hoc laudabile propositum ex animi recessibus in lucem prodire et ad effectum perduci cœpisset, et sacri canones testimoniorum commendationem requirerent: tunc videres testes qui omnimodam illius virtutem confirmarent, non undecunque conquisitos, aut ejus dignitatem et quidquid ad eum promovendum conduceret profes sos, quemadmodumn saepe accidit de iis qui non solum propria virtute non lucent, sed spurio ascititioque lumine splendent. Neque igitur convocati quidam et ad hoc destinati prodibant testes, sed totam regionem pertransiit fama de feracissima virtutum vita Theophili qui ad splendidum sacerdotii ministerium aspiraret, et cuncti quasi in unam compacti linguan et divino numine aflati summis laudibus extulere virum qui et ipsis percontantibus haud ignotus erat. Hi nimirum canonis rectissimi præcepto satisfaciebant, de iis quæ nescirentur, haud nimnium anxie disquirentes. Inunctus igitur est hoc modo oleo sanctissimo et ad sacerdotis fastigium promotus. Que facto, velut lucis angelus et flamma miuister, jam neminem habuit qui ipsum imitando assequeretur, sed omnium virtutum, ut ita dicam, concentum intendens et ad summam harmoniam eveheus, angelica conspicuus fuit vita Magis magisque igitur sanctis sacrificiis operam dedit, divinis psalmis et hymnis inhasit, et alia legit

EUSTATIIII THESSALONICENSIS METROPOLITÆ λαύειν ἐθέλουσιν. in commelum an.iitorum, alia in sue anima the- μιευτικῶς, αὔριον δὲ προβλησόμενον καὶ τοῖς ἀποsauro recondidit, et quae hodie, boni economi inslar, sibi reservarat, postridie, si qui iis perfrui desiderarent, larga manu exprompsit. 15. Pro habitatione plerumque habebat ædem divinam, in qua veluti plantatus pulcherrimos fructus tulit. Rarissime igitur sol eum conspexit quibus prius assueveral operam dantem, nisi forte de iis quæ maxime necessaria sunt hominibus, dispicere coactus esset, v. c. de agricultura. Neque solum enim per mercenarios terram ad producendos varios fructus effodiendam curavit, seul eliam propriis manibus eam sollicitavit, laudabile hoc esse opus judicans et homine dignum. Etenim et in terra et in mari laborant homines: et maris quidem labor et studium serioribus temporibus introducta sunt et infensa iis qui diu et secure vivere cupiunt; terra autem, utpote mater, desiderata diligit et amore complectitur eos qui ipsi adhærent, οι Neptunum srcens eos qui opportuno tempore terram colunt, conservat. Est porro agricultura bonum antiquis. simum, opus ditans, res pulchra et secura, ars hominibus cognata. | 46. Hæc igitur et similia quibus agricultura coinmendatur, Philotheum ad illam attraxerunt, præterea quod sudoribus corporis sordes detergentur, et sic homo fortis ac robustus ad agendum redditur. Quare huic quoque melius eligendum esse judicavit, et cum sciret quantum sudoris agricola, ut officio satisfaciat, e corpore profundat, siquidem ad comedendum panem nostrum in sudore faciei condemnati sumus, et cum sudorem ac bona inde profluentia compararet, atque hæc lancem deprimere perspexisset, hanc artem amplectitur utpote quæ vitam sustentaret et carnem extenuaret. Sic virtutem simul cum victu lucratus et terræ bona quæ etiam in animam redundarent nactus, et suis familiaribus, et pauperibus e justi faboris proventa necessaria distribuit. Nunquam enim destitit exhaurire fontem suum in gratiam eorum qui sitirent, minus sibi et suis, quam fratribus in Christo consulens. 17. Hæc autern omnia non solum effecerunt, αι sanctus vir laudaretur, et bona fama splenderet, et celeber esset verbis et factis quibus theoria el praxis constituitur: sed habuit etiam summum auxilium divinitus datum, quale Deus concedere solet illis qui ipsum summopere desiderant, examinati nimirum desiderii præmium splendidissimum rependens. Praeterquam enim quod alioquin indigentibus auxilium ferret per preces et unctionem (oleo exsultationis, uti Psalnorum auctor ait *), et manuum impositionem, etiam magna fecit miracula, panes aliasque res ad victum necessarias e minimis principiis ad magnum numerum adaugens, secundum Dominum qui verissime promißit, quod ii qui ipsi serviunt cadem quæ ille fecit, ipsi quoque facturi • Psal. XLIV, 8. ιε'. Οἶκος δὲ αὐτῷ ἦν ὡς τὰ πολλὰ ὁ τοῦ Θεοῦ οἶκος, ἐν ᾧ οἷον πεφυτευμένος κάρπιμον ἔθαλλεν. Ολίγα οὖν ὁ ἥλιος αὐτὸν ἑώρα ἐμφιλοχωροῦντα τοῖς πρώην συνήθεσιν, ὁπότε τυχὸν ἐπισκέψασθαί τι ἔδει τῶν ὅσα τοῖς κατὰ κόσμον ἀναγκαιότατα· ὁποῖον δή τι καὶ ἡ περὶ γῆν αὐτῷ ἐργασία. Ηγάπα γὰρ οὐ μόνον θητικαῖς χερσὶν ἀνασκάλλειν τὴν γῆν εἰς παν· τοδαπόν φύτευμα, ἀλλὰ καὶ χερσὶ πονεῖσθαι περὶ αὐτὴν, εὐγενὲς τοῦτο ἐπικρίνας ἔργον εἶναι καὶ ἀνθρώπῳ προσῆκον. Δυεῖν γὰρ τούτων, γῆς τε καὶ θαλάσσης, ταύτης μὲν ἡ ἐργασία επείσακτος ὕστε ρον χρόνου, καὶ οὐδὲ πεφιλημένη τοῖς ἐθέλουσι μα κρά τε ζῆν καὶ ἀκίνδυνα· γῆ δὲ ποθουμένη, ὅσα καὶ μήτηρ, φιλεῖ τε καὶ ἀσπάζεται τοὺς κυπτάζοντας περὶ αὐτὴν, καὶ τὸν ᾿Ασφάλιον προϊσχομένη συντη - ρεῖ τοὺς γεηπονοῦντας εἰς καίριον. Καὶ ἔστιν ἡ γεωργία ή όπωσοῦν ἀγαθὸν ἀρχέγονον, πλουτοποιὸν ἔργον, ἀκίνδυνον καλόν, τέχνη συγγενὴς ἀνθρώποις. ις. Ταῦτά τε οὖν, καὶ ὅσα τοιαῦτα σεμνὰ τῆς γεωργικής, καθείλκε τὸν Φιλόθεον εἰς αὐτὴν, καὶ ὅτι τοῦ κατὰ σῶμα πηλοῦ ἐξικμάζει, καὶ οὕτω στιγανὸν ἐκεῖνον ποιεῖ καὶ καρτερικὸν εἰς ἔργα. Ἐφιλοσόφησε τοίνυν, δέον εἶναι κανταῦθα ἐπικρἶναι τὸ κρεῖττον· καὶ εἰδὼς ὑπόσον ἱδρῶτα εἰς δέον ἐκβλύζει τῶν σαρκῶν ὁ γεωπονῶν, καθότι καὶ ἐν ἱδρῶτι προσώπου φαγεῖν τὸν ἄρτον ἡμῶν κατακεκρίμεθα, καὶ ταλαντεύσας πρὸς ἐκεῖνον τὰ ἐξ αὐτοῦ καλά, καὶ καθέλκειν αὐτὰ ῥοπῆς λόγῳ διαγνούς, γίνεται τῆς τέχνης ταύτης εἰς βίου τε πορισμὸν καὶ τῆξιν σαρκῶν· καὶ ἀρετὴν ἐν ταυτῷ καὶ βίον τεχνώμενος, καὶ οὕτω ποριζόμενος τὰ ἐκ γῆς ἀγαθὰ διαβαίνοντα καὶ ἐς ψυχὴν, τοῖς τε οἰκείοις ἐπεμέτρει τὸ ἀρκοῦν, καὶ τοῖς δεομένοις ἐκ δικαίων πονημάτων ἐσιτομέ τρει τὰ δέοντα. Οὐδέποτε γὰρ ἀνίει ἐξαντλῶν τὴν παρ' αὐτῷ περιούσιον δεξαμενὴν τοῖς διψῶσιν αὐτῆς, οὐ τοσοῦτον. ἑαυτῷ καὶ τοῖς αὐτοῦ πονούμενος, εἰς ὅσον τοῖς ἐν Χριστῷ ἀδελφοῖς. ιζ'. Ησαν δὲ ἄρα πάντα ταῦτα τῷ ἁγίῳ οὐ μόνον αἴτια τοῦ ἁπλῶς ἐν βίῳ σεμνύνεσθαι, καὶ εὐκλείαις ἐλλάμπεσθαι, καὶ ἐν λόγοις καὶ ἐν ἔργοις εἶναι περί βλεπτον, δι' ὧν θεωρία κατορθοῦται καὶ πρᾶξις· ἀλλὰ καί τις μεγίστη προσθήκη ἐκ Θεοῦ, ὁποίαν αὐτὸς οἶδεν ἐπιμετρεῖν τοῖς ἄκρως ποθοῦσιν αὐτὸν, ἐξαριθμούμενος τὸν πόθον, καὶ ἀντάλλαγμα διδοὺς τὸ μεγαλεῖον τῆς δόσεως. Δίχα γὰρ τοῦ ἄλλως βοηθεῖν τοῖς χρήζουσι διά τε εὐχῶν καὶ ἀλοιφῆς (ἐλαίου ἀγαλλιάσεως, κατὰ τὸν Ψαλμῳδὸν), καὶ χειρῶν ἐπιθέσεως, καὶ τεράστια κατειργάζετο θαύματα, άρτους τε καὶ λοιπὰ σἶτα ἐξ ἀφορμῶν ὀλιγίστων εἰς πολὺν ἀριθμὸν πληθύνων, κατὰ τὸν ἀψευδῶ; ἐπαγγειλάμενον Κύριον, ὡς οἱ αὐτὸν θεραπεύσαντες, ὁ ἐκεῖνος ποιεῖ, καὶ αὐτοὶ ποιήσουσι, και που καὶ μείζονα

LAUDATIO S. PHILOTHEI OPSICIANI. καὶ ταμιείων οὐδὲν ἐχόντων, ἀλλὰ παντελῶς διακέ- sint, et fortasse majora. Quando enim horrea nihil νων, ἐκφορῶν τοῖς ἐν ἐνδείς τὰ χρήσιμα, καὶ οὐ μόνον αὐτό, ἀλλὰ καὶ οἶνον σχεδιάζων κατὰ τὸ ἐν Κανά θαῦμα τὸ εὐαγγελικὸν, καὶ οὕτως ἄρτῳ μὲν στηρίζων, οίνῳ δὲ εὐφραίνων τὰς τῶν δεδιημένων καρδίας. Λέγεται γὰρ καὶ πιστεύεται, ότι καιρός τις ἦν τότε, καὶ οἶνος οὐκ ἦν τοῖς αὐτοῦ ἐπιδεέπ. Καὶ αὐτοὶ μὲν ἐλάλουν τὰ πρὸς ἱκεσίαν, ὑπὲρ οὗ ἐλείποντο· ὁ δὲ Θεὸς ἐπήκουε, καὶ τῷ αὐτοῦ θε ράποντι Φιλοθέῳ ἐπιτάξας, κατεπράξατο δι' αὐτοῦ τὸ καλόν. Ποτάμιον γάρ τι αὐτοῦ που παραῤῥέον, ἔνθα ή δέησις, εἰς οἶνον μετέβαλε, σταυρὸν τυπώσας καὶ ἐπευξάμενος. Εἰ δὲ πέτρα παλαιτάτη ἐκείνη βάσοῳ πληγείσα ὕδωρ εξέρρηξε, και τις γῆ μέλι καὶ γάλα θαυμασίαν ἔφηνε σύμβοιαν, καὶ ποταμοὶ δὲ, οἱ καὶ αὐτοὶ γραφικοί, εἰς αἷμα μετετράπησαν· παριπηκτέον ταῖς μεταβολαῖς ἐκείναις καὶ οἶνον τοῦτον ποταμῷ ρεύσαντα, οὐ σταφυλῆς αὐτὸν αἷμα, εἴποι ἂν ὁ μωσαϊκῶς ληνοβατῶν, δεξιᾶς δὲ Ὑψίστου βροχὴν ἐκούσιον, ἀφωρισμένην τοῖς δεομένοις αὐτοῖς. Καὶ δὴ θεωρητέον ἐνταῦθα, ὅτι Θεοῦ δεδωκότος, τοῦ τῶν θαυμασίων, τοῦ τῶν τεράτων, τοῦ τῶν δυνάμεων, τοῦ τῆς ἀληθείας, ἰδοὺ θαῦμα τοῦτο μείζόν τι τοῦ ἐν Κανᾷ, καθάπερ αὐτὸς ἐπηγγείλατο. Οὐ πίθοι γάρ, οὐδὲ πιθάκναι, οὐδὲ ἀμφορείς, οὐδὲ λάγυνοι, οὐδὲ βίκοι, ποτάμιον δὲ ὅλον οίνῳ βλύζον διὰ τοῦ Φιλοθέου, προῤῥέει τοῖς ἠξιωμένοις τοιούτου τέρατος. Καὶ τοῦτο μὲν οὕτω πρὸς χρηστότητα συμποσιακήν. ιη'. Ἐπεὶ δὲ πολλὴ καὶ ἐν ταῖς θαυματουργίαις διαφορὰ ταῖς ἐκ τῶν τοῦ Θεοῦ ἁγίων (αἱ μὲν γὰρ αὐτῶν ὑγιάζουσιν, αἱ δὲ τρέφουσι, τινὲς δὲ καὶ τὸ ἄλλως ἐνδέον ἀναπληροῦσιν, ὅτε τινὲς δέονται, τὰ μὲν ἀπάγουσαι, τὰ δὲ παράγουσαι, ἔστι δ᾽ ὅτε ἀποτελούμεναι καὶ πρὸς φόβον καὶ ἔκπληξιν, ὁποία καὶ ἡ τῆς κατηραμένης συκῆς, δι' ἧς τὸ Ἰουδαϊκὸν φύσ λον, καὶ ὅσον δὲ ἄλλο τοιοῦτον, τὴν τοῦ Θεοῦ ἐξεπλάγη δύναμιν, ὡς μὴ μόνον ζωογονοῦντος, ἀλλὰ καὶ θανατοῦν δυναμένου, μηδὲ μόνον τὸ κατὰ ὑγίειαν ὑγρὸν χορηγοῦντος, ἀλλὰ καὶ ἀποξηραίνοντος), ἐνήρ γησε καιροῦ λαλοῦντος καὶ ὁ Φιλόθεος θαῦμα, σκοπού τινος τοιούτου ἐχόμενον· Λίθον γὰρ οὔτε χερσὶ ληπτὸν, οὔτε ώμοις φορητόν, οὔτε οἷον κυλίεσθαι, ἀλλὰ γῆς ἄχθος εἶναι, καί τι καὶ βλάπτειν, ὁποῖα πολλά continebant, sed prorsus vacua erant, illis qui inopia laborarent, non solum frumentum egessit, sed etiam ad instar miraculi quod secundum Evangelimn Canæ evenít, vinum fecit, ita ut pauperum animos pane corroboraret, vino autem lætificaret. Narratum enim et fide dignum est illo tempore accidisse, homines vini penuria laborarent. Quare ad Deum conversi, ut ipsorum egestati succurreret, orarunt. Deus autem eos exaudivit, et servo suo Philotheo præcepit, et per eum auxilium tulit. Rivulum enim qui illam calamitosam regionem præterfluebat, crucis signaculo precibusque adhibitis in vinum transmtavit. Si autem rupes illa antiqua, baculo perculsa aquam profudit, et regio quædam miraculose melle et lacte duxit, denique luvii, quorum Scriptura mentionem facit, in sanguinem conversi sunt: istis conversionibus addi debet etiam hoc vinum in rivulo fuens, non quidem uvæ sanguis, uti viticula cum Moyse dixerit, sed grata Altissimi quasi pluvia, egentibus illis destinata. Animadvertas jam, quæso, concedente Deo, qui est Deus miraculorum, prodigiorum, potentiæ, veritatis, majus hic miraculum contigisse illo in Cana facto, quemadmodum ipse promisit. Neque enim dolia, nec doliola, nec amphors, nec lagenæ, nec aceri, sed rivus integer vino scaturiens per Philotheum produxit illis qui hoc miraculo digni habiti sunt. Et hæc quidem in convivii usum. 18. Quoniam autem miraculorum a Dei sanctis editoruin permagna est varietas (alia siquidem sanitatem reddunt, alia victum suppeditant, alia aliis necessitatibus medentur, nunc quidem auferendo, nunc autem adducendo; sunt porro quæ metum terroremque incutiant, exempli gratia illud quo ficus diris devota est, qua re tribus Judaica et omnes ejusmodi gentes ad reverendam admoniti sunt potentiam Dei qui non tantum vivificat, sed etiam mortem infligere potest, non solum succum valetudini utilem suppeditat, verum exarescere quoque facil), tempore postulante, etiam Philotheus edidit miraculum quod tali modo sese habuit: Lapidem nimirum qui neque manibus comprehendi, neque humeris aspor - tari neque volví poterat, sed tanquam moles iners γίνεται, λόγον ἐπιπέμψας, ὅσα καὶ μοχλὸν εὐμήχα- jacebat et, uti sæpe evenit, offensioni erat, solo νον, οὐ μόνον διώχλισεν ὑποσαλεύσας, ἀλλὰ καὶ μετα έθηκε. Καὶ ἦν ἀναλάξευμά τι καὶ τοῦτο θαῦμα ἐκεί νου, ὃ δίδωσιν ὁ Θεὸς τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς, ἐπαγγειλάμενος, καὶ ὄρη μετακινεῖν αὐτοὺς ἐπιτάσσοντας, καὶ μεταβιβάζειν ἐκ τῆσδε βάσεως εἰς ἄλλην ἑλκόμένα πίστεως πείσμασι. Τίς οὐκ ἂν ἐνταῦθα ἐξε πλάγη τὸν μέγαν Φιλόθεον, οὕτω καὶ τοῖς ἀψύχοις ἐπιτάττειν δυνάμενον, καὶ τὴν ἐπιταγὴν βλέπων εἰς έργον προβαίνουσαν; Εγκοπή παντὸς κακοῦ τὸ τοιοῦτον θαῦμα. Οὐκ ἂν ὡρογλύφησεν, οὐκ ἂν οἰκίαν πρὸς οἰκίαν ἤνωσεν, οὐδὲ ἀγρὸν πρὸς ἀγρὸν, εἰ οὕτω δύναται ὁ Φιλόθεος διασπᾶν καὶ μεταβιβάζειν ἄχθη βαρύτητα, ἐν χρῷ γῆς κείμενα, καὶ ἀκριβῶς εἰπεῖν, ἀμετάθετα. Τὸ δὲ ὅλον φάναι ἄλλως· οὐδεὶς τοιοῦτον verbo vectis loco adhibito, non solum concussum in altum sustulit, sed etiam transposuit. Fuit autem ejus miraculum in lapide perpetratum ex his quæ Deus discipulis suis concedit, ubi promittit fore ut ipsi solo jussu montes dimoveant atque fidei vigore ex alia in aliam sedem transmittant. Quis igitur non admiretur hac in re magnum Philotheum, qui etiam rebus inanimatis imperare valuerit, et cujus imperata in factum processerint? Hoc miraculum omnem perversitatem intercidit. Nemo jam statuis sculpendis incubuit, nemo domum domui, nec agrum agro adjunxit, quandoquidem Philotheus tam facile gravissima pondera, solo adhaerentia et, ut accurate dicam, immobilia divellere et translocare poterat.

EUSTATHII THESSALONICENSIS METROPOLIT.B Ut autem omnino aliter dican, nemo, conspecto ἡ ἰδὼν ἐνδύναμον ἀπειλητῆρα, ευρεύνατο ἂν ἁμαρ tam potente minitatore, ausus est inbærescere pec- τίαις ἐπιβαλεῖν, αἵτινες εἰς ἀκοὴν τῷ ἐκδικητῇ Φιλοcatis quorum fama ad vindicis Philothei aures per- θέῳ ἐλεύσονται. vulgari possit. 19. Quæ autem, dum adhuc superstes fuit, alia patraverit miracula, qui virtutis studio incensi auscultare et saluti animæ operam impendere studut, ex illius regionis incolis percontari possunt, siquidem alia libris historicis tradita referuntur, alia ab iis qui horum miraculorum participes fuere, hodieque viva voce pradicantur. lis enim diutius immorari tempus deficit, cum nonnisi e minimis quibusdam vitam Philothei summa admiratione dignam enarrare voluerimus. Quapropter uno alterove commemorato ex iis quæ non vivo sancto evenerunt, sed post ejus mortem, qua immediate al Deum omnipotentem evolavit auima pura et quasi piens integra, concludemus nostram expositionem, symmetriæ quam intendimus ratione habita. 20. Jam Philotheus, magna aquila et demnoniacorum alitum hostis, ad Altissimum evolaverat, multis capitibus istorum injustorum lethaliter percussis. Et ipsius quidem partem divinam thronus Dei, quod autem terrenum et humile erat, terra habebat, de qua sumptum fuit, terra, inquam, letabunda}de ejus depositione, neque efficiens ejus inter - itum seu dissolutionem, sed conservans et volens totum illum recipere et in sempiternum colere: quoniam autem animum retinere ac circumcludere non potuit, contenta fuit habere corpus quod matrem non infectaret vaporibus male olentibus aut putredidiuis faetore, sed quod gratos dulcesque exhalaret odores, quasi aromatum thurisque esset receptaculum, ita ut, cujus vivi preces ad Deum ascenderant thuris instar, illius et corpus tanquam allare seu thuribulum refertum esset odore quo Deus gaudet. Hoc per annum integrum perduravit, et admirationem excitavit, et dolorem injecit illis qui sanctum committebant terræ, quod thesauro condendo non haberent dignum receptaculumn, neque vas unguento conveniens, neque amphorain venerando oleo congruam. Operam igitur dederunt, ut sanctumn componerent in loco convenienti, et dignum eo monumentum erigerent. Quod cum fieret, et thesaurus iste ad locum splendidiorem transfer-D retur, placuit Christianorum regi, Philothei Deo, miraculo eum honorare et velut resurrectionis typum exhibere. Jam vero, o miraculum ineffabile, quocum vix ullum comparari queat! venerabiles depositionis administri sensim manus admovebant, et sollicite sanctum corpus apprehendentes cum magna cura sublevabant et diligenter suscipiebant, veriti ne quid illius sanctæ compagis diffractum periret. Ille vero ut demonstraret, se non periisse, sed in Deo vivere, viventem autem diffringi non posse, ambas manus, quasi viveret, extensas et ad comprehendendum compositas humeris illorum duorum sanctorum, qui cum sepelicbant, in:posuit, iisque firmiter innixus atque sic sustentatus, ιθ'. Οσα δὲ καὶ ἄλλα ἔτι ζῶν ἀπετέλεσε, θαῦμα προκαλούμενα, ἔστιν ἐκ τῶν ἐκεῖσε κατὰ χώρα πορίζεσθαι τοὺς ἐναρέτως φιλακροάμονας, καὶ τὰ ἐς ψυχικὴν ἐμπορευομένους ὠφέλειαν, τὰ μὲν ἐξ ἱστο ρίας ἀναλεγομένων, τὰ δὲ καὶ εἰσέτι πειρωμένων τῆς τούτων θαυμασιότητος. Ἡμῖν γὰρ οὐ καιρὸς ενδιατρίβειν αὐτοῖς ἐπὶ πλέον, προθεμένοις ἐκ βραχυτάτων τινῶν ἐμφῆναι τὸ μεγαλεῖον τοῦ κατὰ τὴν Φιλόθεον πολιτεύματος. Διόπερ ενός τινος ἢ καὶ δευτέρου τῶν τούτου ποιησάμενοι μνείαν, καὶ αὐτῶν οὐχ οἴων ἐξ ἐπι ζωῆς τοῦ μεγάλου, ἀλλὰ μετὰ ἀποβίωσιν, δι' ἧς ἀμέσως τῷ παμβασιλεῖ παρέστη Θεῷ, ψυχὴ ἀκραιφνής, νοῦς αὐτόχρημα, καταλύσομεν τὸν λόγον, συμμετρίας εστοχασμένοι, ὁποίαν προεθέ μεθα. κ'. Ηδη μὲν ὁ κατὰ δαιμονίων πτηνών μέγας ἀετὸς ὁ Φιλόθεος ἑπτερύξατο πρὸς τὸν Ὕψιστον, εἰς πολλὰς κεφαλὰς τοιούτων ἀνόμων βαλὼν θάνατον. Καὶ εἶχεν αὐτοῦ τὸ μὲν θειότατον ὁ τοῦ Θεοῦ θρόνος, τὸ δὲ μὴ τοιοῦτον, ἀλλ' ἐκ τῶν κάτω καὶ γῆς αὐτῆς, ἡ γῆ, ἐξ ἧς είληπτο, χαίρουσα τῇ καταθέσει αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἐπιχειροῦσα εἰς φθοράν, εἴτ' οὖν διαφθοράν, ἀλλὰ συντηροῦσα, καὶ θέλουσα μὲν ὅλον ἐκεῖνον δέξασθαι καὶ ἀμφέπειν ἀείζωον, ὅτι δὲ μὴ εἶχε περι σχεῖν τὸ ἀκατακράτητον, ἀρκουμένη τῷ καθεκτῷ σώματι οὐκ ἀχρειοῦντι τὴν μητέρα δυσώδεσιν ἀποφοραῖς καὶ σηπεδόνος δριμύτησιν, ἀλλ᾽ εὐωδιάζοντι καὶ μυροῦντι, ὡς εἰ καὶ ἀρωμάτων καὶ θυμιαμάτων ἦν θήκη· ἵνα, οὗ ζῶντος αἱ εὐχαὶ εἰς Θεὸν κατευθύ νοντο ὡς θυμίαμα, ἐκείνου καὶ τὸ σῶμα καθὰ καὶ θυτήριον, ταὐτὸν δ᾽ εἰπεῖν, θυμιατήριον ὀδμῆς πε πλησμένον εἴη, ὁποία χαίρειν οἶδε Θεός. "Ην τοῦτο εἰς ὅλον ἐνιαυτόν· καὶ ἐθαυμάζετο καὶ μετάμελος ἦν τοῖς τότε τὸν ἅγιον κρύψασιν ὑπὸ γῆν, ὅτι μὴ τῷ θησαυρῷ ἀνάλογον πεφιλοτίμηται θησαυροφυλά κιον, ὅτι μὴ κατὰ τὸ μύρον τιμία ἡ μυροθήκη, ὅτι μὴ καὶ τὸ ἀλάβαστρον ἄξιον τοῦ πολυτιμήτου ἐλαίου. Καὶ τοίνυν μελέτην ἔθεντο, μεταθέσθαι τὸν ἅγιον, ὅποι μᾶλλον ἐχρῆν, καὶ μνημεῖον αὐτῷ πρὸς ἀξίαν τεχνήσασθαι. Καὶ ὡς ἐγίνετο τοῦτο, καὶ ὁ πλοῦτος ἐκεῖνος μετακομίζετο εἰς ἕτερον τιμιώτερον γαζοφυλάκιον, ἤρεσε τῷ τῶν Χριστιανῶν παμβασιλεῖ, τῷ τοῦ Φιλοθέου Θεῷ, αὐτόν τε ἀποσεμνύναι θαυμασιώτερον, καὶ τύπον ἀναστάσεως καὶ αὐτῷ ἐνσημήνασθαι. Καὶ, ὦ θαύματος ἀῤῥήτου, καὶ οἷου ὑπερανί στασθαι συγκρίσεως! οἱ μὲν τῆς μεταθέσεως ἱεροὶ κηδεμόνες ηρέμα τὰς χεῖρας ὑπέβαλλον, καὶ πεφει σμένως τοῦ ἱεροῦ δράττοντο σώματος, καὶ ἐμφρόνως αὐτὸ ὑπολαμβάνοντες, ἐπιμελῶς ἀνεῖχον, εὐλαβούμενοι, μήποτέ τι συντριβὲν διαιρεθῇ τῆς ἱερᾶς ἐκεί νου διαρτίας. Ο δὲ δεικνύς, ὡς οὐ διαλέλυται, ἀλλ' ἐν Θεῷ ζῇ, ζῶντα δὲ οὐκ ἔστι παθεῖν συντριβήν, ἄμφω τώ χεῖρε διαπετάσας, ὡς εἴπερ ἔζη, ἔπειτα καμπύλας αὐτά, σχηματίσας, ὥστε περιλαβεῖν, καὶ τῶν ὤμων καταπετάσας αὐτά; ἱερέων ἐκείνων δύο