καταμόνας, καὶ θαμβουρίοις, καὶ αὐλοῖς, καὶ λύω præsidet juxta artis regules, et souos moderatur ad ραις, καὶ ὅσοις μουσικοῖς ὀργάνοις ὕμνουν οἱ παλαιοί. Διὰ τί δὴ κάλλιον; Ὅτι δὴ νοῦς ἐκείνοις ἐπιστατεί Έντεχνος, ὁ κατ' ἐπιστήμην, καὶ ῥυθμίζει πρὸς τὸν finem sibi intentum; lingua vero psallens, a qua removet attentionem aberratio cogitationum, mentşm non habet concinentem, nec numeros modulantem. σκοπόν· γλῶσσα δὲ ψαλμῳδὸς, ἧς ἀπάγει τὸν λογισμὸν ἡ τῶν ἐνθυμήσεων ατοπία, νοῦν οὐκ ἔχει ούτε συνάζοντα, οὔτε μὴν ἐμμελῶς ρυθμίζοντα. ις'. Ἐπὶ πᾶσι τούτοις εἶεν διὰ ζήλου ἡμῖν καὶ μια μήσεως τῶν ἐχερρόνων παίδων οἱ τὰ σπουδαιότερα τῶν μαθημάτων αποστηθίζοντες, οἷς πάνυ τι μέ μηλε τὰ ἐξαγγελλόμενα. Ἔχουσι γὰρ τὸν νοῦν ὅλον πρός τε τῷ διδασκάλῳ καὶ πρὸς οἷς ἐξαγγέλλουσιν. Ο πάντως ποιητέον καὶ ἡμᾶς ἐν τῷ προσπηγνύειν τὸν νοῦν καὶ τοῖς ψαλλομένοις καὶ τῷ παμμεγίστῳ διδασκάλῳ ἡμῶν, ᾧ ψάλλομεν, ίνα οὕτω μακαρίσῃ ψάλλοντας ἡμᾶς ὁμοίως τοῖς ἀναγεγραμμένοις παι 16. In his omnibus æmulandi et imitand; nobis sunt perspicaces pueri qui ediscendorum potissima memoriter pronuntiant, et quibus maximæ est curæ quod recitant. Totam enim mentem advertunt et að magistrum et ad ea quæ narrant. Id oportet nos quoque facere, et animum defigere, tum in iis quæ psallimus, tum in maximo nostro Magistro cui psallimus, ut orantes nos faciat beatos præfatorum instar puerorum, et jubeat nos horum similes fieri, δίκς, καὶ στραφῆναι ἡμᾶς εἰς ἐκεῖνα τοῦτό γε, εἴπῃ, et in regui sui hæredes et filios suos adscribat. καὶ εἰς κληρονόμους τῆς κατ' αὐτὸν βασιλείας ἐγγράφηται, καὶ οἷα καὶ υἱοὺς αὐτοῦ. ιζ'. Εἰ δὲ καὶ Θεὸν ὑμνοῦντες, ἢ τῶν τινας θερα πίντων Θεοῦ αὐτοῖς, ἐκείνοις παρεστάναι δοξαζό μεθα, καὶ κατ' ὄψιν λαλεῖν, τί μὴ τὸν νοῦν ὅλον ἐκ τῆς ἔξω τύρβης τηνικαῦτα μετακαλούμενοι, καὶ εἰς ἐν συναγείροντες, νέες αυτόχρημα γινόμεθα, συνόν τες τοῖς ὑμνουμένοις, καὶ κολλῶντες αὐτοῖς τὰς ψυχάς, καὶ οὕτω μηδενὸς τῶν βιωτικῶν ἐμπαζόμενοι, μὴ ὅτι γε τῶν ἀτόπων, ἀλλ' οὐδὲ τῶν διὰ σπου δῆς ἁπάσης; Κακομήχανος γὰρ ἡμῖν ἐχθρὸς ἐγκάρηται, σοφιζόμενος, μὴ μόνον λογισμοῖς ἀτόποις ἀποδ' υπολεῖν ἡμᾶς τοῦ Θεοῦ, ἀλλά που καὶ ταῖς χρηστοτέραις τῶν ἐννοιῶν, ἵνα μόνον όπωσοῦν τὴν ἱκεσίαν ἡμῶν ἐγκόψῃ. καὶ μεθοδεύσῃ, ἄλλα μὲν ἡμᾶς λαλεῖν, ἑτεροίοις δὲ τὸ νοερόν τῆς ψυχῆς εὐκαίρως ακαίρως ἐνασχολεῖν. Ἡμεῖς δὲ ἀλλὰ καὶ ὕμνους ᾄδοντες, καὶ ἄλλως δὲ τῷ Θεῷ καὶ τοῖς αὐτοῦ ἐντυγχάνοντες, του ξεύοιμεν κατὰ σκοποῦ ἑνὸς, τοῦ εἰδέναι, ὅ τε λαλού μεν, καὶ οἷς λαλοῦμεν, ἵνα τὸν δεινὸν ἀντίπαλον οὕτω κατατοξεύοιμεν, ευστοχοῦντες τῆς ἄνω κλήσεως. τη'. Ενθυμώμεθα δὲ καὶ, ὡς, ε! βασιλεῖ ὁμιλοῦν τες οὐκ ἔσθ᾽ ᾧ τινι τῶν ἔξω περιελκόμεθα, οὐδὲ ἄλλα μὲν λαλοῦμεν, εἰς ἄλλα δὲ τὸν νοῦν παραπέμπομεν, τῷ παντὶ πλέον ἐν ταῖς θειοτάταις ὁμιλίαις τοιάσδε στοχαστέον προσοχῆς καὶ συμφωνίας καὶ εἰς ἐν συννεύσεως τῆς τε γλώσσης καὶ τῆς ψυχῆς. Ταῦτα, ὦ φίλοι ἀκροαται, ἀρέσκοντα μὲν ὑμῖν συναρέσκουσι καὶ ἐμοί· εἰ δὲ ἀντιφωνεῖτε, ζητητέον ἄλλοθεν λύσεις κρείττονας. Εὑρήσετε δὲ πάντως, Θεοῦ διδόντος, τοῦ ὑπεσχημένου εὑρίσκεσθαι τοῖς ζητοῦσι, καὶ ἀνοίγε σθαι τοῖς κρούουσιν. 17. Si autem Deum orantes aut aliquos famulorum ejus, arbitramur nos coram ipsis astare et facie ad faciem loqui, cur non omnibus tunc cogitationibus a rerum exteriorum tumultu avocatis et in unum collectis, spiritus efficimur toti, præsentes iis quæ dicimus, hisque animas agglutinantes, vt cuncta despicientes terrena, nou solum quæ mała sunt, sed et quæ omni cura sunt digna? Callidus enim pravi inimicus observat, moliens nos a Deo avertere, non perversis tantum, sed et optimis cogitationibus, ut quocunque modo saltem preces nostras interrumpat, et machinetur nos alia dicere, ad alia vero animæ intellectam opportune importune applicare. Set nos, tun lynnos cauentes, tun aliter cum Deo et sanctis ejus conversantes, adl unum finem intendamus, scilicet ad sciendum quid loquamur et quibus loquamur, ut terribilem adversarium telis confodiamus, feliciter cœlestem attingentes lareditatem. 18. Recogitemus etiam nos, si cum rege colloqueutes, ad nihil alienum distrahimur, nec alia quidem dicimus, ad alia vero mentem avocamus, multo magis in divinis conversationibus tendere debere ad talem attentionem, concordiamque el conspirationem linguæ et animæ. Hæc, charissimi auditores, si vobis placuerint, et mihi complacent; si vero contradicalis, meliores alibi quærendæ sunt solutiones. Reperictis profecto, concedente Deo, qui pollicetur inveniendum quærentibus, et aperiendum pulsantibus. EJUSDEM DE OBEDIENTIA MAGISTRATUI CHRISTIANO DEBITA. Τοῦ αὐτοῦ περὶ ὑπακοῆς καὶ εὐπειθείας προπούσης πολιτεύματι Χριστιανικῷ. α. Υπομιμνήσκων ἔτι καὶ ἔτι, ναὶ δὲ καὶ διδάσκων τοὺς ἑκατέρου τοιούτου δεδδημένους ἀγαθοῦ ἐν ἡμῖν (τάχα γάρ τινες ουδετέρου δεήσονται, εί μὲν, ὡς μὴ ἐπιδεεῖς ὄντες διδασκαλίας, οἱ δὲ ὡς μόλου ἐμμελετῶντες ἅπασι τοῖς τοῦ Θεοῦ δικαιώμασί, καὶ δι' αὐτὸ πεπυκνωμένοι ἐς ἅπαν ἀπ...), Ejusdem de obedientia magistratui Christiano debita. 1. Admonens subinde, imo etiam docens cos inter vos qui vel admonitione vel doctrina opus habent (fortasse enim erunt qui neutro indigeant, sive nullius doctrinæ indigi sint, sive omnibus Dei justificationibus intento animo studeant ideoque corroborati sint ad omne...), ad hanc hon.i-

KUSTATHII THESSALONICENSIS METROPOLITÆ liam quæ ad spiritualem obedientiam promptumque Λ τὴν παροῦσαν ὁμιλίαν ἐπὶ παρακλήσει, τῇ εἰς εὐη ad auscultandum animum exhortatura est, nunc accingor, recurrens ad prima exordia quibus lubenter inhæreo. Fuit tempus, o fratres, quo neque lex, aut regula, aut ulla rationalis hominibusque digna administratio civitatisque bene ordi - natæ constitutio inter homines exsisteret, imo ne vitæ quidem securitas esset, quia neque societas coibat, neque concio habebatur, neque coetus congregabatur, neque (cur enim id quod omnium tristissimum est tacebo?) humanitas ac mansuetudo apparebat, quæ sola hominem efficit; cujus rei demonstratio partim procul repetenda, partim ex argumentis propinquis deducenda, facilis erit et expedita, 2. Atavi nostri generis ac speciei, homines primi, simulatque numerum primarium supergressi liberos procreaverunt, mutilationem subierunt, siquidem pius Abel cito decessit, haud morte naturali defunctus, sed nece per diaboli invidiam illa'a abreptus. Ex illo autem tempore dæmon improbissimus haud desiit omnimodis dolis similia nequitiæ lolia et contemporareis et posteris inserere, alque post fraudem qua paradiso majores nostros privavit, alia expromit horrenda facinora Cainiticæ malitiæ similia, quæ etiamsi alius generis sint et minoris quam cædes illa monenti esse videantur, tamen satis prope ad illam accedunt et clanculum calamitates mortales producunt, quales potissimum exsurgere vidimus ex injustitiis et rapinis quas nuper perpetravit (diabolus), ut perverteret – auimans rationale, pulchrum, regium, sapiens, divinum, ab angelis proximum, a Deo conditum, atque deflecteret illud ad amentiam et faceret, ut illius ætatis homines vita haud sapienter uterentur, sed potius ad mores belluarum declinarent. Unde exorta est calamitas tanta, ut mundus non amplius exsistere videretur. Quomodo enim mundus, ubi non est homo? Quomodo autem homo, ubi dus non administratur? 3. Quia aute'n e naturæ legibus fieri non po‐ derat, quin illis loliis commissa essent bona quædam grana, e quibus temporis successu messis divina, spicis frugibusque abundans, prodiret (gubernabat enim sapiens agricola et administrator mundi, quemadmodum etiamnum gubernat), et quin malis illis facultatibus bonæ quoque essent adjunct;e quibus vita Deo accepta formaretur: hominibus illis corruptis interfuerunt hic illic nounelli probi qui de caeterorum malitia dolebant, reputantes quomodo Adam et prima generis humani mater a Deo fuissent creati, simplices nimirum, tranquilli, mutationis expertes, mansueti, injuste agere nescii, et quomodo secure agentes ad hoc fuissent coustitusi, ut augerentur, ac multiplicatio facta sit, divino præcepto ad exitum perducto. κειαν πνευματικὴν καὶ πειθὼ καὶ ὑπακοὴν, ἐνίστη μι, [ἀνα]δραμὼν εἰς ἀρχὴν σκοπιμωτάτην, ἐμοὶ καλῶς ἀρέσκουσαν. - "Ην πάντως χρόνος, ὦ ἀδελφοί, καθ' ἐν οὔπω μὴ μόνον οὐ νόμος, ἢ κανών, ἡ ποίμανσις ἔλλογος καὶ ἀνθρώποις πρέπουσα, η κατάστασι, ἔθους ἁπλῶ; ἐν ἀνθρώποις ἐκράτει, ἀλλ' οὐδὲ βίας ᾠκονομεῖτο, καθότι οὐδὲ ὁμήγυρις ἠθροίζετο, οὐδὲ πανήγυρις ήγετο, οὐδὲ σύλλογος ἐγνωρίζετο, τί με λέγω τὸ οἴκτιστον; οὐδὲ ἡμερότης ἐξεφαίνετο, καθ' ἣν χαρακτηρίζεται ἄνθρωπος· καὶ ἡ τοῦ λόγου τῷ τέως ἀπόδειξις, εἰ καὶ ἐκ τῶν ποῤῥωτάτω, ἀλλὰ τρόπον ἄλλον ἐγγυτάτω, λέγοιτο ἂν διὰ τὸ αὐτόθεν εὐ πόριστον καὶ οὕτω πρόχειρον. β'. Οἱ γενάρχαι τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς καὶ γένους καὶ εἴδους, οἱ πρῶτοι ἄνθρωποι, ἅμα πυθμενικὸν ἀριθμὸν ἐθεάσαντο τέκνα προβαλόμενοι, καὶ ἐκολοβώθησαν, ἐκείνου ταχὺ ἀπεληλυθότος τοῦ καλοῦ ᾿Αβελ, οὐ θανάτῳ ἁπλῶς, ἀλλὰ τῷ διὰ φόνου ἐκ διαβολικού φθόνου. Ἐκεῖθεν δὲ χρόνου κατασπείρων οὐ διέλει πεν ὁ ἀρχέκακος ὅμοια ζιζάνια κακοποιίας τοῖς ἐπι· γόνοις καὶ ὀψιγόνοις, ὧν δὴ ζιζανίων φῦμα καὶ ἐπὶ τὸν Λάμεχ ἐξέπεσε, μεθοδείων· καὶ μετὰ τὸν δο λον, ὃς τοῦ παραδείσου τοὺς ἡμῶν προπάτορας ἀφώρισεν, ἑτεροῖα ἐκφαίνει δεινά, τὰ μὲν τῆς τοῦ Κάϊν μιμήσεως ἔργα, ἕτερα δὲ ἀλλοῖα, δοκοῦντα μὲν ἐλάττω εἶναι τῶν φονευτικῶν, ἀπονεύοντα δὲ πρὸς ἐκεῖνα, καὶ ὑπούλως κοριζόμενα δυσπραγίας θανατηρὰς, ὁποίας οἴδαμεν ὡς μάλιστα καὶ τὰς ἐξ ἀδι κιῶν καὶ ἁρπαγῶν, ἃς ἤνυε παρασχεδόν, διαστρέψει τὴ λογικὸν ζῶον τὸ καλόν, τὸ βασιλικόν, τὸ ἔνθεον τὸ δευτερεύον μετὰ ἀγγέλους, τὸ θεόπλαστον, φιλο νεικών μεταστῆσαι αὐτὸ εἰς ἀλογίαν, οἷς οὐκ ἐπι γως οἱ τότε τὰ εἰς βίον διέκειντο, θηριώδη ζωή ἐπαναιρούμενοι. *Ην δὲ ἄρα ὅμοιον τὸ δυσπραγημα, ὡς εἰ μηδὲ κόσμος ἦν ἔτι. Ποῦ γὰρ κόσμος, ένθα μὴ ἄνθρωπος; ποῦ δὲ ἄνθρωπος, ἔνθα μὴ τὸ κάτ σμιον πολιτεύεται; γ'. Οτι δὲ οὐκ εἶχεν ὀρθῶς φύσεως, μὴ ἐν τοῖ; τοιούτοις ζιζανίοις παραμεμίχθαι καί τινας κόκκους χρηστούς, ἐξ ὧν ἐδύνατο χρόνῳ ποτὲ λήϊον ἀποτελεσθῆναι Θεοῦ εὐσταχυ καὶ πολύκαρπον (ᾠκονόμησε γὰρ ὁ καὶ τεχνίτης γεωργός και προνοητής τοῦ κόσμου, καθὰ οἰκονομεῖ καὶ εἰσέτι), ἐγκεχυμίσθαι φαύλαις ἐκείναις ποιότησι καὶ χρησίμους, και οίως διαρτίαν θεοφιλεστάτην ἀποτελεῖν, παρέκειντο τοῖ; τότε παρεξηυλημένοις ἀνθρώποις ἀναμὶς καί τινες ἐμμελεῖς, καὶ ἔθλιβεν αὐτοὺς τὰ κακὰ τῶν ἄλλων ἐκεῖνα, λογιζομένους, οἷος ὁ ᾿Αδὰμ καὶ ἡ κατ' αὐ τὸν προμήτωρ ἄνθρωπος ἐπλάσθησαν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἁπλοῖ πάντως ἐκεῖνοι, καὶ ἀπράγμονες, καὶ ἀποί κιλοι, καὶ πραεῖς, καὶ οὐδὲν ἀδικεῖν εἰδότες, καὶ ὡς ἐτάχθησαν τοιοῦτοι φυλαττόμενοι, αὐξάνεσθαι καὶ πληθύνεσθαι καὶ πληροῦν τὴν οἰκουμένην, καὶ ὡς γίνεται μὲν τὸ ἐκεῖθεν κελεύσεως ή αύξησις καὶ ἡ πληθυντική πλήρωσις, οὐ διαπεσόντος τοῦ θείου κελεύσματος. 4. Sed quamvis bonis moribus studere jubean111:, tamen a vita majorum recedunt, utpote qui δ'. Ψεύδονται δὲ τὴν προπατορικὴν βιοτὴν αἱ τὸ καλὸν κελευσθέντες πάσχειν, οἷα μὴ περὶ γῆν, ὡς

ἐχρῆν, μοχθούντες καὶ τὰ κατ' αὐτὴν ἔργα, οὐδὲ ἐν neque terra, uti decebat, exercendae operam Ιδρώτι προσώπου ποριζόμενοι ἄρτον, οὐδὲ πρὸς λόγο γον ζῶντες καὶ βιοῦντες, ὡς ὁ Θεὸς ὥρισεν, ἀλλὰ κατὰ σφῶν αὐτῶν ἀπανθρώπως ερεθιζόμενοι, καὶ ἀλλήλους ταράσσοντες καὶ ἀράσσοντες καὶ σπαράτ• τοντες, καὶ πάντα δρώντες κακὰ εἰς τοὺς ὁμοίως αὐτοῖς ἀνθρώπους, δι᾽ ὧν ἂν ἐκεῖνοι τὴν τότε μα κροζωΐαν ἀπεύξωνται, ἂν αὐτοῖς παρέτεινεν ὁ Θεός. τα ε'. Τί οὖν οὐκ ἂν ἐποίουν εἰς διόρθωσιν οἱ καὶ τὴν ἢ ἀκρισιν καὶ τὸν ἀριθμὸν μέτριοι άνθρωποι τότε, οἱ πρὸς τῷ Θεῷ, οἱ κατὰ φύσιν, οἱ εὐγενῶς Αδα μαίοι, οὓς ἡ ἀγαθότης ἐδιδάξατο τὴν ἱλαρὰν ἀν θρωπότητα; τί δὲ οὐκ ἂν μεθώδευον θυμόσοφοι ἐς φιλαδελφίαν, μενοῦνγε θεόσοφοι ὄντες; πῶς δὲ οὐ μὴ ἐνεπυρίζετο τὰ σπλάγχνα ἐκείνοις, καὶ ἡ καρ δία ἐκαίετο, οὕτω τοῦ κατὰ ἄνθρωπον θείου πλάσματης βραχύ τι παντελῶς ἡλαττωμένου θηριώδους κακεντρεχείας, μόνης τῆς ἐπὶ τεσσάρων βάσεως ἐπιλειπούσης αὐτοῖς εἰς γε τὴν πρὸς θηρία δεινὰ καὶ ἀνθρωποδόρα ἐξίσωσιν καὶ ὁμοίωσιν; navant, neque in sutlore faciei panem acquirere contendunt, neque secundum rationem, uti Deus præcepit, vitam ac mores dirigunt, sed contra se ipsos invicem crudeliter insurgunt, perturbantes sese ac offendentes et lacerantes, et omnis generis mala inferunt iis qui æque ac ipsi bomines sunt, adeo ut illi vitæ longævitatem, a Deo ipsis concessam, misere detestentur. 5. Quid igitur non fecerunt ad meliorem conditionem reducendam pauci homines illi prudentes, Deo accepti, naturæ convenienter viventes, veri Adami posteri, quos bona ipsorum indoles placidam docebat humanitatem? Quid non excogitarunt iili qui a ratio̟ne sua, vel potius a Deo, ad fratrum charitatem stimulabantur? Quomodo viscera illis non inflammata sunt, quomodo cor non exarduit, cuni viderent diviṇam creaturam, hominem dico, bestiis propemodum esse inferiorem, ita ut ad similitudinem bestiarum ferarum atque crudelium nibil fere deficeret nisi ut quatuor pedibus incederent? 6. Sane a vero haud aberrabimus, si - concludimns illos homines probos primum summo animi mœrore affectos lacrymarum copiam profudisse, deinde paucos quosdam, fervore divino ad fratrum amorem excitatos, consultandi causa convenisse et de optima deliberavisse ratione qua veterem hominem revocarent. Tum primo Deum creatorent. animo sibi repræsentantes invocarunt, ut mundum ς'. Η πάντως ἔχομεν ἐκ τῶν εἰκότων συνεννοεί σθαι, ὡς πρῶτα μὲν ἀπωδύραντο ἂν εγκάρδια κατά σφᾶς αὐτοὺς οἱ ἀγαθοὶ ἐκεῖνοι ἄνθρωποι, κορεσθέν τις καταμόνας δακρύων· εἶτα μέτριοι τινες, οὓς τὸ κατὰ φύσιν θεῖον ζώπυρον ἀνεθέρμανε φιλανθρω πεύσασθαι, εἰς ἐν συνελθόντες βουλῆς, ἐσκέψαντο ἂν, τί τεχνησάμενοι ἀνακαλέσονται τὸν παλαιὸν ἄνε θρωπον. Τὸ δὲ ἐντεῦθεν ἐντεθυμημένοι πρῶτα τὸν πλάστην Κύριον, καὶ θεοκλυτήσαντες, ἐπιβλέψειν suum respiciat conversum ad improbitatem et perἐπὶ τὸν κόσμον αὐτοῦ περιτρεπόμενον εἰς ἀκοσμίαν καὶ ἀνασκευαζόμενον, καὶ μὴ ἀνασχέσθαι, πρόβατα μὲν καὶ βόας καὶ ἅπαν θηρίον διεξάγεσθαι κατά φύσιν, ὡς ἐτάχθησαν, τὸ δὲ θεοείκελον αὐτοῦ πλάσμα παραποιεῖσθαι ἀλογίστως εἰς ἀλλοφυές, παρεκλήτευ την ἂν μὴ παριδεῖν τὴν ἄνθρωπον, καὶ αὐτῶν ἀψύχων εἰς ἔλαττον διεκπίπτοντα, εἴπερ αὐτὰ μὲν ἠρεμεί, καὶ τῇ κτίσει λυμαίνεται εἰς οὐδὲν, ὁ δὲ τεταγμένος ἐπὶ πάντων, καὶ οὗ χάριν τὰ πάντα γέγονε, παράγει τὴν εὐκοσμίαν, οἷς ἑαυτὸν ἀπάγει ἐξαναλίσκων, καὶ φιλονεικεῖ, ἀπάνθρωπον καταστή σαι τὸν κόσμον καὶ (τόγε εἰς αὐτὸν ἦκον) ἀδέσποτον. Εδυσώπησαν δὲ ἂν τὸν ὑπεράγαθον Δεσπότην, καὶ μηδὲ πρὸς ἀκρίβειαν δίκης ἐπεξελθεῖν τοῖς ὑπὸ τῶν πλειόνων πλημμελουμένοις, μηδὲ ἀντιταλαντεύ σαι πληγὰς τὰς ἐξ αὐτοῦ ταῖς ἐκείνων, δι᾿ ὧν κατα θάλλουσι τοὺς ὁμοφυείς, μηδὲ ἐκδικήσαι τους φόνους, προβολὴν ἐπὶ καταδίκης ποιούμενον, ὡς αὐτὸς μὲν καίρια καὶ ἱλαρὰ καταβρέχων λιπαίνει τὴν γῆν εἰς ἀγαθὸν ἐκείνοις, οἱ δὲ χραίνουσι τὴν αὐτὴν ἐμφυλίοις αἷμασι, καὶ ἦν αἱ καθ' ἑκούσιον βροχαὶ πιαίνουσιν, αὐτοὶ λύθροις ὁμογνίοις μιαίνουσι, καὶ ὡς ἐς λάχανα βρώσεως τάσσοντες ἑαυτοὺς, ἄλλος ἄλλον ἀλληλο ψαγίας νόμῳ καταβροχθίζουσι. ζ. Ταῦτα δὲ ἐκεῖνοι εὐξάμενοι (οὐ γὰρ ἂν διέλιπεν ἡ τὰ νήπια καθὰ φυλάσσων, οὕτω καὶ σοφίζων Κύριος, καὶ χαίρων, εἰ καὶ ἐξ ἐκείνων ἔπαινον καταρτίζεται, μὴ καὶ ἀνδράσιν ἐκείνοις χρηστοί; καὶ ἐνεπερνισμένοις τὸ φιλάλληλον ἐπιπνέειν ἐν turbatam, neque, dum oves et boves et omnia. animalia naturæ leges, ad quas conditæ fuerc, sequerentur, creaturam ipsi similem a natura declinare sineret. Oraverunt Deum, ut ne despiceret hominem, infra bestiarum ordinem descendentem, siquidem illæ tranquille viverent nec ullo modo naturam violarent, hic autem qui omnibus præstat et cujus causa omnia facta sunt, mundum bene ordinatum perturbat, et seipsum in perniciem præcipitat, denique, quantum penes ipsum est, bominibus et imperio privare mundum nititur. Præterea Dominum omnis bonitatis-fontem supplicarunt, ne peccatis a multitudine perpetratis pœnam accurate compensaret, neque suppliciis quibus illi in contribules sævierunt, sua commensuraret, neque cædes ulcisceretur, sed potius pœnam differrat, quippe qui opportuno et fecundo imbre pinguem redderet terram in utilitatem eorum qui fratrum sanguine illam humectarent, et quam pluvia divinitus benigne concessa iinpingual, consanguineorum cruoribus polluerent, et quasi obsoniis nihilo præstarent, semetipsos invicem devorarent. 7. Postquam sic oraverant illi (Deus enim qui vel ipsos infantes non solum custodit, sed etiam sapientes reddit ab iisque laudem sibi offerri gaudet, viris illis bonis atque cordatis fraternam indidit charitatem, ita ut partim suprɔ hunc mundum elati

cum Deo cohaererent, partim huic mundo, uti νοίας, ὧν ταῖς μὲν ἄπτοιντο ἂν αὐτοῦ Θεοῦ ὑπερ. Deo placet, addicti essent), et consilium quod et Deo gratum et fratrum saluti utile esset, ceperant, in animum induxerunt, similem, si possent, cœtuin congregare et concionem convocare in qua de publico bono ac salute deliberaretur. 8. Cum autem brevi tempore eam coegisset Deus qui charitatis pacisque amicus est,quare etiam Adamum ad ipsius imaginem effinxit, volens ut per totum terrarum orben ejus posteri multiplicarentur: illi, tanquam doctores divinitus-inspirati et cœlesti sapientia instructi, quæ necessaria aptaque videhautur, exposuerunt. Revocantes enim in memo̟- riam primos parentes quorum exemplo auditores ad vitæ honestatem excitare studebant, ad fortius eis persuadendum dixerunt, illos ab initio nonuisi woum a Deo accepisse præceptum, idque facile observandum, et cui obedientes ipsi dii essent evasuri. Illi autem transgressi præceptum, fecerunt ut venerabilis paradisus relinqueretur desertas, et omnes qui ab initio ibi congregati fueranį, jam illo excluderentur, hoc solum Deo iis injungente u per propagationem multiplicati terram complerent. Jam vero, pergentes dixerunt, posteri eorum tamta pravitati se dederunt, ut non solura digni sint qui e terra prorsus defeantur, sed qui vivi in tartarum detrudantur. Ut autem acriorem stimulum adderent et accusationem graviorem redderent, mimitabundi auditoribus dixerunt: Si Deus paradisuun sulummodo inhabitatum relinqui voluit, quomodo terrae parciturus est quam nos infandis criminibus commaculamus? quomodo haud faciet alterutrum, aut ut terram confractam capitibus incolarum impingat, aut cœlo dejecto universum deleat, aut diluvio submergens, quod etiam accidit, genus humanum quod, cum pulcherrimum esse deberet, nunc omniam pessimum est, prorsus exscindal? κοσμίως, ταῖς δὲ περὶ τὰ κάτω στρέφοιντο ἐγκοσμίως ἅμα καὶ θεοφιλῶς), καὶ τὸ ἐντεῦθεν κυρώσαντες βούλευμα φιλόθεον καὶ φιλάδελφον, ἀπετόλμησαν ἀθροῖσαι, εἴ που εύρισκον, ὁμοίαν λογάδα καὶ ὁμάδα συστήσασθαι, καὶ κηρύξαι σύνοδον πολυάνθρωπον ἐπὶ ἀγαθῷ κοινῷ τε καὶ ῥᾴονι. η'. ὡς δὲ ταχὺ συνῆξεν ὁ Θεὸς ἐκείνην καθοδη γῆσας, ὁ τὴν ἀγάπην καὶ τὴν εἰρήνην φιλῶν, καὶ δι' αὐτὸ κατ᾿ εἰκόνα ἑαυτοῦ πλάσας τὸν Ἀδὰμ, καὶ πρὸς ὅμοιον τέλος ἐνδοὺς τὸν ἐν τῷ κόσμῳ δι' ἐκείν νου πληθυσμόν, πάντως ἂν ἐλάλησαν ἐκεῖνοι, ὅτα καὶ διδάσκαλοι ἔνθεοι, τὰ δέοντα, καὶ τῇ θεόθεν ἐπιπνοίᾳ σεσοφισμένοι· καὶ ἀναβάντες τῇ μνήμῃ. ἐς τοὺς προπάτορας, καὶ δι' ἐκείνων προθέμενος ἀναγαγεῖν τοὺς ἀκροωμένους εἰς βίου ὀρθότητα, προήγαγον ἂν εἰς χάριν πειθούς, οἷαν μὲν μίαν ένα τολὴν ἐκεῖνοι πρὸς Θεοῦ πρῶτοι ἐπιταγέντες, ῥᾳ δίαν ἐκείνην ἐξανυσθῆναι, ὡς καὶ θεοὺς εἶναι τοὺς ὑπακούσαντας, καὶ παραβεβηκότες αὐτήν, μονάδα τὸν σεπτὸν παράδεισον ἀφῆκαν εἶναι, ὡς ἔξω ἐκεί νου μένειν τοὺς καὶ ἐν αὐτῷ ἡνωμένους, τὴν ἀρχὴν, καὶ εἰς πληθυσμοῦ σπέρμα καὶ αὐξήσεως ἀφειμένους κατὰ τὴν τοῦ Θεοῦ κέλευσιν, οἷα δὲ οἱ ἐξ ἐκείνων καὶ ὅσα ποιοῦσιν ἀποτρόπαια, δι' ὧν καταξιοῦνται μὴ μόνον ἁπάσης γῆς ἐκβεβλῆσθαι, ἀλλὰ καὶ ζῶντας εἰς αὐτὸν καταδύναι τάρταρον. Δριμυττόμενοι δὲ τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην, καὶ τὴν κατηγορίαν ἐπαύξοντες, ἠπειλήσαντο ἂν τοῖς διδασκομένοις, καὶ, ὡς εἰ τὸν ἅγιον παράδεισον ἀοίκητον ὁ Θεός ἀφῆκε μένειν, πῶς ἂν τῆς λοιπῆς φείσαιτο γῆς, Αν ἔργοις ἀχρειοῦμεν αἰσχροῖς; πῶς δὲ οὐκ ἂν δυοῖν θάτερον, ἢ τὸν οὐρανὸν καταῤῥάξας ἐπιτρίψῃ τὸ πᾶν ἢ ἀνατρέψῃ αὐτὴν, ἐπικαταστρέψας τοῖς οἰκήσ τορσιν, ἢ ὄμβρῳ κατακλύσας, δ δήποτε καὶ ἀπο 16η, ἀφανιεῖ καὶ ἐκ καλλίστου εποφειλομένου κάτ κιστον ἄρτι γένος ἀνθρώπινον; 9. Porro magistri illi sapientes in mediumn produxerunt homines ulceribus omnique vulnerum genere laborantes, eosque palam ostendentes, ut vel sic resipiscentibus misericordiam injungerent, cum vituperio cis objeclantes, quales ex qualibus redderent contribules, alios mutilando, alios exse« cando, nullos interficiendo, plerosque omni molo male tractando, ut etiam talis vita Abelis cæde miserabilior censenda sit. Insuper commemorarunt metum qui Cainum invaserit, et a facie Dei rejec• tionem, et vultus sudorem ad quem Adamus, ubi leve quid peccaverat, condemnatus fuit. Denique tribulorum ac spinarum injecerunt mentionem, quibus homo, Deo irascente, in agro laborando pungitur. 10. Multa igitur ejusmodi pronuntiarunt, et pravum illum morbum, quo isti ferarum instar in se Invicem sæviebant, excidere studuerunt, Deo omnino eorum verba confirmante doctrinamque adjuvante, atque demum tranquilli exspectarunt, at auditoribus persuasum esset. Ab hoc inde temθ'. Παρήγαγον δὲ ἂν οἱ αὐτομαθεῖς ἐκεῖνοι σοφοί διδάσκαλοι ἐς μέσον καὶ ἀνθρώπους βεβλαμμένους ἕλκεσι καὶ λοιπαῖς πληγαῖς καὶ ὑποδ [ειγματίζοντ]ες, ὡς δυνηθῆναι καὶ ἔλεον τοῖς ἐγηγερμένοις εἰσβαλεῖν, τοὺς μὲν τραυματίζοντες, τοὺς δὲ συγκόπτοντες, πολυ λοὺς δὲ καὶ κατακόπτοντες, τοὺς πλείους δὲ κακοποιοῦντες εἰς πολύτροπον, ὡς ἐντεῦθεν τὴν ζωὴν ἡγεῖσθαι χείρονα τοῦ κατὰ τὸν ᾿Αβελ θανάτου, ἀνε μίμνησκον δὲ ἂν ἐκείνους καὶ τρόμου, τοῦ κατὰ τὸν Κάϊν, καὶ ἐκβολῆς ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ, καὶ Ιδρώτων προσώπου, καταψηφισθέντων τοῦ προπάτο ρος, ἐφ᾽ οἷς βραχύ τι παρέβη· καὶ τριβόλους παρήγα γον εἰς ἐνθύμιον καὶ ἀκάνθας, αἱ Θεοῦ παροξύναντις κεντοῦσι τὸν ἐργάτην ἄνθρωπον. ι. Καὶ τοιαῦτα πολλὰ ἐκεῖνοι ποριζόμενοι, καὶ τῆς φαύλης νόσου κατεπάδοντες, ἣν ἔπασχον οἱ κατ' ἀλλήλων ἐκθηριούμενοι, πάντως ἂν συλλαλοῦντος τοῦ Θεοῦ, καὶ συνεπιλαμβανομένου τῆς διδασκαλίας αὐτοῖς, εἶχον ἂν ἠρέμα ἐφ' ὑποσονοῦν πείθειν τοὺς ἀκούοντας· καὶ τὸ ἐκεῖθεν ἡμερῶν ἠλαττονούτο ή

κακία τῷ συχνῷ τῆς διδασκαλικῆς ἐντυχία;, καὶ εἰς pore imminuta est improbitas, cum doctrina perpetuo inculcaretur, et injustitia recessit. Omnes enim unanimi studio al pudoren ac penitentiam conversi vitæ rationem emendarunt, et increpati intellexerunt se esse Dei homines qui ei cujus imaginem ferrent, scse addicere deberent, praesertim cum homo totius terrarum orbis rex constitutus esset. Imo pudore quo decebat, correpti sunt quod, utpote tales creati in nulla re a feris voracitati inservientibus differrent, finem a Deo propositum haud attingerent, atque sic satanam provocarent, ut ipsos tanquam suum populum possideret. Itaque animum ad superiora extulerunt, neque amplius terrenis inhiaverunt, neque inferioribus studuerunt, sed sæpe ad cœlum aspicientes et mundicreatoris recordati, coelestia sapere et, relictis terrestribus, Deo se consecrare coeperunt. Quo factum est ut, timore Dei tanquam initio sapientiæ commoti, ad ejus similitudinem se componerent et moderationi temperantiæque pro viribus studerent. Multi igitur, abjectis injustitiæ instrumentis, lapi-- dibus nimirum, lignis atque gladiis, ad opera ntilia seзe accinxerunt, fuitque talis vivendi ratio plerisque accepta, injuria nempe affectis, quoniam haud amplius talia patiebantur, et illis qui injusti fuerant, quoniam neque negotis habebant neque facessebant, neque amplius ferarum more vivebant, sed divino cœtui accensiti concordiæ operam navabant, ex hostium numero ad fratrum consortium transgressi. Cessavit igitur morositas, tranquilli fuere superbientes, in societatem coiverunt solitarii, ad soulalitatis amicitiæque vincula accesserunt dispersi, et qui antea disjuncti fuerant in morum atque animorum consensu solatium dulcissimum iuvenerunt. ὅσον καὶ ὅσον ἡ φαυλότης εῤῥάιζε, καὶ ἡ ἀδικία συνέστελλεν ἑαυτήν· καὶ δὴ συννεύων ἕκαστος εἰς ψυχὴν καὶ προβαλλόμενος αἰδὼ καὶ νέμεσιν, ἐσωφρονίζοντο, καὶ ὀνειδιζόμενοι ἐμάνθανον Θεοῦ εἶναι ἄν θρωποι, καὶ ὡς πρὸς ἐκεῖνον ὀφείλουσι γράφεσθαι, οὗ τὴν εἰκόνα φοροῦσιν, καὶ ὅτι βαλὴν τῶν ἐπὶ γῆς ἐτάχθη ὁ ἄνθρωπος εἶναι, καὶ ἐνετρέποντο, καθά ἐχρῆν, ἐὰν πεπλασμένοι τοιοῦτοι αὐτοὶ διαφέρωσε κατ' οὐδὲν μάργων τὴν γαστέρα θηρίων, ψευδόμενοι τὸν σκοπὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ οὕτω προκαλούμενοι την σατανᾶν, κτήσασθαι αὐτοὺς εἰς οἰκεῖον λαόν. Καὶ τοίνυν ὡς ἐν ὑπαγωγή τινι ἀνέβαινον τῷ λογισμῷ ὑψοῦ, καὶ ἐφρόνουν οὐκέτι γήϊνα εἰς τὸ πᾶν, οὐδὲ περὶ τὰ κάτω ἐκύπταζον· εἰς οὐρανὸν δὲ ἀναβλέπον τες ἐκ διαλειμμάτων οὐ μακρῶν, καὶ τὸν τοῦ κόσμου ποιητὴν ἐννοούμενοι, καὶ οὕτως ὑψηλὰ φρονεῖν ἀπαρξάμενοι, καὶ τῶν περιπεζίων υπεριπτάμενοι, τοῦ Θεοῦ ἐνήρξαντο γίνεσθαι· καὶ ἀρχὴν σοφίας τὸν ἐκείνου φόβον προκεντήσαντες, ἐγράφοντο εικονιζόμενοι πρὸς αὐτὸν, καὶ ἐπείγοντο εἰς ὅσον ἐξῆν πρὸς μεσότητα. Καὶ αἱ χεῖρες τοῖς πολλοῖς ἐγίνοντο ἔργου, καταῤῥιπτοῦσαι τὰ εἰς κακίαν ἔργανα, εἴτε λίθοι ἐκεῖνα, είτε ξύλα, εἴτε καὶ ξιφῶν προβολεί· καὶ ἤρεσκε τοῖς πλείοσιν ἡ τοιαύτη διαγωγή, τοῖς μὲν ὁδικουμένοις, ὅτι οὐκ ἔπασχον ἔτι ὅμοια, τοῖς δὲ ἐρχομένοις διὰ πάσης ἀδικίας, ὅτι οὐκέτι πράγματα οὔτε ἔχουσιν οὔτε παρέχουσιν, οὐδὲ μονίαν βίαν ἀσκοῦνται τὸν ἄγριον, ἀλλ᾽ εἰς ἀγέλας Θεοῦ ξυναγείρονται, καὶ ζῶσι πρὸς χάριτας, ούκουν ἐχθροὶ μένειν τεχναζόμενοι, ἀλλ᾽ εἰς ἀδελφοὺς ταττόμενοι. Καὶ γοῦν ἐλύετο ἡ ἄκρα σκυθρωπότης, καὶ ἐγαληνίων οἱ ὀφρυώμενοι, καὶ ἐθάῤῥουν συναγελάζεσθαι οἱ μου νάδες, καὶ οἱ σποράδες εἰς ἐγγύτητα καὶ φιλίας Ένωσ σιν ἤρχοντο, καὶ οἱ διεῤῥωγότες ἀκέστριαν ἐξεύρισχον τὴν ὁμόνοιαν συρραπτόμενοι. ια. Καὶ ἔχαιρον μὲν πάντως καὶ οἱ λαοσυνάχται, οὺς πρώτους ὁ κατὰ Θεὸν ζῆλος εἰς τὸ τοιοῦτον κατὸν ἠρέθισε· καθ᾽ ὑπερβολὴν δὲ μᾶλλον ἐξεγίνετο χαίρειν τοῖς τοῦ ἀγαθοῦ ἀπολαύουσιν, εἰπεῖν δὲ ἀκριβῶς, ἀμφοτέροις ἐπληθύνετο ἡ κατὰ Θεὸν ἡδονὴ, τοῖς τε ποιοῦσι τὸ ἀγαθὸν, καὶ οὕτω θείαι; ἀποφαινομένοις, καὶ τοῖς εὐπαθοῦσι κατ' αὐτὸ, καὶ ἀνθρωπιζομένοις πρὸς ἀλήθειαν. Καὶ τοίνυν συνερχόμενοι πανδαισίας εκάθιζον, καὶ ὁμιλίας ἐπαρρησίαζον, καὶ πανηγύρεις ἦγον, ἂς ἐσχεδίαζον οἱ καιροί, καὶ ἑώρταζον ώρια. Εἰ δὲ μήπω τὰ τρυφερά δέσματα, οὐδὲ μὴν οἶνος ἐπεχωρίαζεν, ὡς καὶ τραπεζοκομεῖν, καὶ εἰλαπινάζειν, καὶ ἡδέως οινοποτάζειν, ἀλλὰ ἐπινοίαις ἑτέραις, ὡς ὁ χρόνος ἐδίδου, ἐξωσίουν τὰ φιλοτήσια· καὶ ἦσαν χορο. καί τινες ᾠδα, καί στίφος ἤθροιζον οἱ τὸ πρὶν μονήρεις, καὶ ἡ ἐκ κοινοῦ χάρις ἐκείνη πλείστη εξεφαίνετο, καὶ ἡ ἀγάπη κατεσπείρετο, ἀπαγγελλομένη μικρὸν ὅσον καὶ βλάστην καὶ αὔτην τὴν δέουσαν. ιβ. Ὡς οὖν ἡ διδασκαλικὴ ἐπιδὴ ἐπανῆγεν ἠρέμα κατά βραχὺ τοὺς καχέκτας ἐς ὑγείαν ἀληθῆ, εξ μάλα πεφυκότας αποκαθίστασθαι εἰς τὸ τοιοῦτον καλὸν, καὶ τὸ ἀγαθὸν ἐπηυξάνετο, καὶ ἀρετὴ ἐπλη11. Quare gavisi sunt gentium consociaiores quos primos fervor divinus ad hanc rem bonami perficiendam excitaverat; multo magis auten gavisi sunt qui hoc beneficio fruehantur, vel potius, ut accurate loquamur, utrique gaudio divino repleti sunt, nimirum et hi qui hujus beneficii auctores facti et sic tanquam divi redditi fuerunt, et illi qui hoc beneficio impertiti revera homines facti sunt. Congressi igitur convivia instituerunt, et festivitates annuas égerunt, Jam vero si carebant adhuc cibis delicatioribus atque vino, ita ut neque exquisitiori mensarum apparatu, neque dulci vini potu delectarentur, tainen aliis rebus, prout temporis opportunitas concedebat, festivitates suas condiverunt: fuere nimirum tripudia et carmina, et qui prius solitarii fuerant, in coetum coivere, et in propatulo fuerunt beneficia unionis atque consortii maxima, et charitas non solum radices egit, verum etiam seusim sensimque incrementa cepit. 12. Postquam igitur brevi temporę doctrina suavis ad bonam valetudinem reduxerat eos qui antea male valebant, siquidem a natura ad talis boni perceptionem apti erant, et honestas creverat, et

EUSTAT¡II THESSALONICENSIS METROPOLITÆ virtus iuvaluerat: tunc cousiliarii illi prudentes θύνετο, εισηνέχθη τὸ ἐντεῦθεν γνώμη πρὸς τῶν ἐνac graves sententiam in medium protulerunt, ut τέχνων καὶ σπουδαίων βουλευτῶν ἐκείνων, μεθοδευ status ille naturalis, quem veluti divinum instituvam diceres, ſigeretur ac conservaretur. Quam sen- `tențiam ubi audivere, qui jam illius beneficii participes erant, lubenter acquieverun', et charitas mutua mirum in modum promota est, ita ut cuncti ad hujusmodi felicitatem retinendam consentirent. Universis igitur hoc placuit vel post primam auditionem, et decretum est, ut bonum nuperrime repertum in tempus futurum propagaretur, neque ullo modo inde declinaretur, Jam vero quod sic placuerat de die in diem magis confirmatum est, salus communis stabilitatem accepit, et decretum usu diurno in consuetulinen abiit quæ, ubi in lucem prodiit et inter homines apparuit, abundantiam quamdam et ut ita dicam, vitæ splendorem et magnificentiam produxit. 13. Ab illo inde tempore- homines secure ac tranquille conversabantur, amicitiæ sinceræ vige bant, fœdera sanciebantur; porro cultus verus ac rationalis invaluit, siquidem Deum creatorem universi, uti prius, cognoscere cæperunt eique, sicut homines decet, gratias agere. Præterea suinmum suavissimumque vitæ bonum, justitiam dico, coluerunt, neque amplius suffocationes, ut in proverbio est, sed partitiones fuere. Mansuetudo, primaria hominis nota, tranquillum reddidit fratrum contubernium, terra autem alma mater, plurinum laborata est arando, fodiendo, sulcando, ο et omnis generis nutrimenta ac delicias protulit, illa quidem ad necessitatem, has autem ad abundantiamo. 14. Nec minus Venus vulgivaga veluti in oblivionis oceanum submersa est, ejusque loco matrimonium introductum sanctificavit hominum conjugium. Amor communis discessit, singule nuptiæ instituta sunt, et unusquisque unam ac propriam uxorem cognoscens in liberos haud spurios paternam exercuit potestatem, denique ad Adami Evæque exemplum, ipsis ante oculos positum, una caro fuerunt, et ad tale exemplar conspicuum conformati illis similes fieri studuerunt, ut ii qui in posterum amori plurium feminarum indulgerent, pudore suffunderentur. Unde factum est, ut quodl. vis tabernaculum, quodvis diversorium suam veluti haberet gentem ac familiam, maritum uxorem, 1.beros, et quicunque cum eis degebant hoc vinculo novo conjuncti. El diabolus? Diceres hunc inter illos tune haud vixisse; detinebatur enim in locis quos Dominus non visitabat; homo autem revera erat homo. 15. Porro homines illi Deo accepti qui hujus boni auctores suasoresque fuerant, nimium quantum ore omnium celebrati, admiratione, laudibus, felicitationibus elati, ad principum dignitatem erecti sunt, atque ita celebres facti dignique habiti qui rei publicæ curam gererent et deinceps vitæ prosperæ incrementis prospicerent. Nonnulli autem, θῆναι παραμονήν τινα, καὶ φυσικὴν καὶ ὡς οἷον ταμιευτικὴν συντήρησιν τοῦ θεοπέμπτου ευρήματος καὶ οἱ τὴν γνώμην εἰσδεδεγμένοι δι' ἀκοῆς, ὡς ἤδη τοῦ καλοῦ γεγευμένοι, εγλυκάνθησαν, καὶ πόθος ἀλλήλων εἰς πλέον εἷλεν αὐτοὺς, καὶ ἡ ψυχὴ ἑκάστων ἐφίλει τὸ παράμονον τοῦ γλυκασματος. Εὐηρεστήθη τοίνυν ἅπασι τὸ πρᾶγμα· καὶ ὑπακούσαντες εἰς ὑπακοὴν ὠτίου κατένευσαν κυρωθῆναι, γίνεσθαι τὸ εὑρημένον ἀγαθὸν καὶ εἰς τὸ ἑξῆς, ὡς οὕτως αὐτὸ καταπράττεσθαι, καὶ μὴ ἄλλως. Καί γε ἐκραταιοῦτο ἐπὶ πλέον καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν τὸ οὕτως ἀρέσαν, καὶ κοινὸν καθειστήκει τὸ ἔρμαιον, καὶ τὸ δόγμα τη συχνῇ τριβῇ ἐστήρικτο εἰς αὐτὸ δὲ τοῦτο ἔθος, ὅπερ εκφανθὲν εἰς πρόοπτον, καὶ τεθεαμένον ἡλίῳ, καὶ ἀναλάμψαν ἐποίησέ τινα περιουσιασμὸν κτήσεως, καὶ, ὡς οὕτως εἰπεῖν, βιότιον, καὶ αὐτὸ κόσμιον. ιγ'. Καὶ ἐπαρρησιάσατο ἐκεῖθεν χρόνου τεθαρρη μένη συμβιότευσις, καὶ παρήχθησαν ἀφελεῖς κοινω νίαι, καὶ ὑπηύγαζαν συναλλάγματα· ἐμελετᾶτο δε και τις θρησκεία ὀρθὴ μετὰ λογιότητος, ἐπεγνωσμέ νου τοῦ πάντων ποιητοῦ Θεοῦ, ὡς ἐξῆν, ἀρχαϊκώ τερον, καὶ ἐπωφείλοντο χάριτες θεῖαί τέ τινες, καὶ ὅσαι δὲ κατ᾽ ἄνθρωπον· καὶ ἐφιλοσοφεῖτο δικαιοσύνη, τὸ πάμμεγα τοῖς ἐν βίῳ καὶ χαριέστατον ἀγαθόν· καὶ οὐκέτι πνίγες ἦσαν, ἀλλὰ μερίδες, τὸ παροιμιαζόμενον· καὶ οἱ μὲν ἀδελφοὶ ἀνενόχλητοι ἔμενον ἡμερότητος λόγῳ, χαρακτηριζούσης ἄνθρωπον, χλεῖτο δὲ ἡ μήτηρ γῆ, βοθρευομένη καὶ λαχαιν μένη καὶ σκαπτομένη τὰ πλείω, καὶ ἀνεβλάστανε παντοίαν τροφὴν, ἅμα και τρυφήν, τὴν μὲν κατὰ τὸ αύταρκες, τὴν δὲ καὶ εἰς ὑπέρπλεον. ιδ'. Ἐπαύσατο δὲ καταδύσα ὡς εἰς πόντον λήθης καὶ ἡ ἀδιάφορος Κύπρις, και τις γάμου τύπος έπεισ· ελθὼν ἐσέμνυνε τὴν κατ' ἄνθρωπον συζυγίαν· καὶ ὁ μὲν ἀγελαῖος Έρως ἑπτερύξατο, ἰδίαζον δέ τινες θάλαμοι, καὶ γνωρίζων έκαστος μίαν ἰδίαν, ἐδέσποζε καὶ τέκνων οὐκ ἀμφιβόλων, καὶ ἡ κατὰ τὴν 'Αδάμ καὶ τὴν Εὔαν σὰρξ μία ἦν αὐτοῖς, ὡς οἷα πρὸ ὀφθαλ μῶν· καὶ τυπούμενοι πρὸς παράδειγμα τοιοῦτον ἐπίψιον, προεκέντουν αὐτοὺς εἰς ἰσότυπον ἐπὶ αἱσχύνῃ τῶν ἐσύστερον κοινοποιησομένων τὰ γύναια καὶ εἶχεν ἑκάστη σκηνὴ καὶ ἅπαν κατάλυμα, καθά τι ἔθνος ἢ καὶ φυλὴν, τὸν ἄνδρα, τὴν γυναῖκα, τους παῖδας, καὶ ὁπόσοι ἄλλοι ξυνδιήγον αὐτοῖς θεσμῷ, τῷ ἐξ ἔθους καινοφανοῦς. Καὶ ὁ δαίμων; Αλλ' οὐκ ἂν εἶπες αὐτὸν ἐνταῦθά γε ζῇν· εἶχον γὰρ αὐτὸν τό ποι, οἷς οὐκ ἐπεσκόπει ὁ Κύριος· καὶ ἦν ὁ ἄνθρωπος ἄνθρωπος τῷ ὄντι. ιεʹ. Καὶ οἱ τὸ καλὸν τοῦτο ἐξανύσαντες θεογιλέ. στατοι πρωτοσύμβουλοι καὶ ἀρχιδιδάσκαλοι διὰ πάνω λίαν πολλοῦ λόγου εφέροντο, θαυμαζόμενοι, εύφη· μούμενοι, εὐλογούμενοι, καθιστάμενοι ἐς ἄρχοντας, τιθέμενοι ὡς εἰς κεφαλὰς, καὶ οὕτω περιβλεπόμενοι, καὶ ἀξιούμενοι ἐπισκοπεῖν τὰ κατ' αὐτοὺς, καὶ προσεπιλαλεῖν τὰ ἐς πλείω βιώσιμον ἐξόρθωσιν ?

31$ Ὅσοι δὲ πρὸς βαθεῖαν τόλμαν ἐπιβάλλοντες έτυχον hoc veluti miraculo perculsi, eo usque progressi τῷ θαύματι, καὶ θεοὺς ἐποιοῦντο τους τοιούτους, καὶ εἰς τινα κρείττω φύσιν αὐτοὺς ἐνέγραφον, ἐκπλητα τόμενοι τῆς ἐνθέου τέχνης, είπερ οὕτω πείθοντες διδασκαλικῶς ἐκ μικροῦ δεῖν ἀλόγων εἰς λογικούς καὶ λογίους τοὺς μὴ τοιούτους διεβίβαζον, καὶ τοὺς μηδ' αὐτὸ τοῦτο εἰδότας, ὅ τί ποτέ ἐστιν ὁ πρὸς ἀλή θειαν ἄνθρωπος, εἰς ἐνθύμιον καὶ αὐτοῦ Θεοῦ μετερ Εύθμισαν. sunt, ut illos inter deos referrent et superiori naturæ ordini accenserent, obstupefacti nimirum virtute divina, qua, nonnisi institutione ac persuasione, ex iis qui propemodum bruti fuerant, rationales ac prudentes fecerunt, eosque qui ne nossent quidem quid revera bomo esset, ad Dei voluntatem transformarunt. 16. Cum igitur primarii hujus boni auctores animadvertissent, homines hoc modo metiores fieri, seipsos autem in admiratione esse majori, incensi sunt studio ac fervore, et laudibus quibos ob novam prosperitatem tam felici successu angescentem afficiebantur stimulati, majori in dies sapien - ις'. Ἐπεγνωκότες οὖν οἱ πρῶτοι αὐτοδιάκονοι τοῦ καλοῦ ἐκεῖνοι, ὡς καὶ βελτιοῦσι τοὺς ἀνθρώπους, καὶ θαυμάζονται, καὶ οὕτως ἐς πλείω ζῆλον διαθερ μαινόμενοι, καὶ οἷς ἐμακαρίζοντο, εἰς ἐπίδοσιν παρ αυξόμενοι, καὶ οὕτω πληθυνόμενοι προσθήκαις καὶ ἐξαχαῖς, καὶ δραστηριώτεροι αποτελούμενοι, ἀγεί. μουσι πλείονας πάλιν ἔχλους, καὶ καθίξουσιν αὖθις tia et activitate præditi, denuo majores colligont βουλάς, καὶ ὑπομιμνήσκουσι τοὺς ἤδη εὐμαθέστερον ἐπαίειν δεδυνημένους, ἐξ ὁποίων τῶν πάλαι ὁποῖοι αὐτοὶ ἀπετελέσθησαν διὰ μέσων τούτων ποδηγούν των αὐτοὺς ἐμβιβάζεσθαι εἰς ἀληθῆ ἀνθρωπότητα· καὶ καταγίνονται μὲν τῆς προτέρας ἐν τοῖς τοιού τοῖς μαθηταῖς ἀγριότητός τε καὶ πλάνης, ὑπεξαί μουσι δὲ τὴν καινὴν καὶ πρόσφατον φιλαδελφίαν καὶ φιλαλληλίαν, καὶ ἐγγὺς παρὰ βραχὺ ἀδελφότητα, τὴν καὶ πεπαγιωμένην εἰς ἔθιμον παράδοσιν, καὶ βίου τριβὴν, καὶ πεῖραν καὶ ἐμπειρίαν δεδοκιμασμέ την καὶ ἐπεγνωσμένην ὠφέλιμον. ι. Αὐτίκα δὲ οἱ τοιοῦτοι καινισταὶ τῆς πραότητοῦ καὶ τοῦ ἡμέρου βίου διδάσκαλος ἐξετίθεντο ἂν, ἐναργῶς ὑπὸ ὄψιν ἄγοντες, οπόσα μὲν τῶν ἀγαθῶν πρώην μὴ παρόντα νῦν ἐνδημοῦσι τοῖς ἀνθρώποις, ὁποῖα δὲ τῶν κακῶν καὶ πηλίκα τοῦ ἀνθρωπείου φύλου καταναιδευόμενα επαύσαντο καὶ ᾤχοντο, καὶ αὐτοὶ μὲν οὕτως ἐπιχειρηματικώτερον τὴν δημηγομίαν διεχειρίζοντο. δὲ πρώην μὲν ἀγελαῖοι ὄχλοι, νῦν δὲ εὐλογιστοι δήμοι, χάριτάς τε ὡμολόγουν, καὶ εἰς ἀγαθότητα συνεσκευάζοντο, ἐπιτείνοντες τὴν σπουδήν. cœtus iterumque bona consilia expromunt, et eos qui jam faciles aures præbere didicerant, commonefaciunt quales ex qualibus facti sint, atque hac - ratione ad veram humanitatem promovere student: denique de vita olim fera atque errabunda sermonem injiciunt, et laudibus efferunt recentem charitatem mutuam qua propemodum uti fratres conversentur ac degant, quæ jam in vitæ consuetudinem transierit, firmoque fundamento innitatur, quæ denique usu experientiaque comprobata et omnibus utilis inventa sit. 17. Deinde illi mansuetudinis inventores vitæque tranquillæ præceptores exposuerunt et quasi ante oculos collocarunt, quam multis bonis quæ olim deerant, homines nunc gauderent, et quam multa et magna mala quibus genus humanum vexabatur, jam penitus exstirpata essent; atque sic majori cum vi ac successu coram populo perorarunt. Qui auten gregariæ olim turbæ fuerant, nunc in rationalem collecti societatem, concordiam colère alque virtuti operam navare summo nisu studueιη. Ἐπεὶ δὲ ἐν τοσούτῳ καὶ γράμματα ἐξεύρητο, τὰ καλὰ τῆς μνημοσύνης κειμήλια, τὸ πρωτοφυές μουσεῖον, τὸ τῆς σοφίας ταμεῖον, τὸ τῆς λήθης ἀντίπαλον φάρμακον, οἱ σκιαγράφοι τῆς γνώσεως, ὁ τοῦ λέγειν ὑπογραμμός, οἱ τῶν ψυχικῶν βουλευμά των μηνυται, οἱ τῶν ἐγκαρδίων διανοημάτων ἑξάγ γελοι, οἱ τῶν κρυφίων ἐκφάντορες, οἱ τὸ ἐν πράξεσι ξευστὸν πηγνύντες καὶ στερεοῦντες τύποι, καὶ τοῖς ἐπιγινομένοις ὀψὲ χρόνου ἀναστηλοῦντε; εἰς γνώρισμα, οι ζωγράφοι τῶν παλῶν καὶ πραγμάτων καὶ προσώπων, εἰδήσεώς τε χάριν καὶ μνήμης παντοδατῆς, οἱ καλοὶ χαρακτῆρες ἁπάσης ἐμμεύσου παι δεύσεως, οἱ μηδὲν ἔλαττον ἀκοῆς τὸν ἄνθρωπον σου φίζοντες διὰ τῆς όψεως, ὅτε τοίνυν καὶ τὸ τοιοῦ τον καλὸν ἔβλαστεν ἤδη ἐν κόσμῳ, δι᾿ οὗ ἅπαν ἔθος ἀγράφως ἠκριβωμένον ἐπ᾽ ἀγαθῷ εἶχε μεταποιεῖσθαι εἰς χρηστότητα ἔγγραφον, ἣν δὴ νόμον καλοῦ μεν οἱ ὕστερον, καθὰ κεκύρωται, προέθεντο ἀξίωσιν οἱ τὴν 16ιον ἐκεῖνοι παύσαντες βίαν, καὶ τὸ ἔθος προεισηγησάμενοι καὶ εἰσαγαγόντες διδάσκαλοι και ασφαλίσασθαι στερεωθὲν τὸ νεοπαγὲς ἔθιμον εἰς runt. 18. Cum autem illo tempore etiam invenirentur litterae, egregia memoria dos, primarium - seum, sapientiæ receptaculum, oblivionis remedium, eruditionis delineatores, eloquentiæ exemplum, consiliorum animi indices, cogitationum intimarum nuntii, occultorum detectores, typi celeriter prætereuntia figentes et retinentes et ad posterorum notitiam post multa sæcula propagautes, pictores certaminum, rerum gestarum, personarum, ad omnium cognitione ac memoriam, egregii cunctarum scientiarum characteres, qui non minus quam per auditum, per visum homines edocent erudiuntque - cum, inquam, tale ac tantum mundo illuceret bonum, quo omnis consuetudo bona, hactenus conservata sine litteris, scriptura confirmata sanciretur, quam legem hodie vocamus, tunc illi qui vim ac violentiam olim intolerabilem perdomuerant, summo studio eo annisi sunt, ut recenti consuetudini legis characterem imprimerent, ut sanctio scripta veluti sigillo apposito confirmaretur, ut errabundum incertumque ad firmitatem redige-

' relur neque amplius mutabilitati obnoxium es- νόμιμον, ἵνα ὡς οἷον σφραγίδος τύπωμα τὸ ἐν τρόμο sel. 19. Εt bomines iu societatem coalunati lubenter amplexi illud consilium, ut ita- fieret consenserunt, cum bene viderent, et, ut equidem opinor, etiamu pronuntiarent, melius omnino esse, ut loquu quasi corpore circumdatum in librorum fundamento collocaretur, eodem modo quo verbum Dei ant viva voce prædicaretur, aut e sacris paginis prælegerctur. Itaque synedrii principes ad leges redigendas et certa stabilique forma figendas sose accingunt, et disquisitione de eo quid sit lex lubita decernitur, eam esse bonum divinum. Porro accepta insculpitur tabulis, aut pyxidibus et codicibus, seu, ut accuratius dicam, voluminibus. quibus veluti in quadain domo aut custodia conservetur, et sic universo cœtui perpetuo adsit. 20. Eodem tempore electi constitutique sunt arbitri justitiæ, inquisitores injustitiæ, probitatis censores, conversationis honesta custodes, legum provisores, institutionum hand amplius instabi iam, sed scriptionis tenore definitarum inspectores. Legibus igitur sic constitutis et, ne quis ignoraret eas, promulgatis, alii ad illarum normam vitam moresque composuere, et sic veluti recto cursu navigantes, cœlestium bonorum fruiti sunt tranquillitate, nulla vitæ procella aut tempestata perturbati; alii autem, aliam ingressi viam, ο saxis illisi misere perierunt lueruntque pœnas, quas non jam fera illa ac bruta iis qui aliter sese gessissent, fixerat consuetudo, sed quasi lex divina constituerat, gladio suavi ut recte quis dixerit, scindens ac percutiens. 1. Talis autem pœnarum inflictio effecit ut mali ab improbitate ad honestatem reverterentur, cum talis medicinæ dulcis simul et amaræ impatientes essent; et natura humana rediit ad statum priinitivum, simplicitate, pace perpetua, tranquillitate ac laetitia insignemn. 22. Hoc ita sese habuerat temporibus antiquis, quorum nemio¸ facile recordaretur; jam vero vita quæ olim invaluerat leonina, vel, ut mitiori verbo 'ar, impura et vana, corrigi et ad mansuetudinem revocari cœpta est, primum quidem per talem qualem convicium, deinde per certas consuetudines communes, denique per leges, quæ a singulis propositæ, universorum suffragiis sancitae sunt. Conjuncta enim virorum sapientum meditatione atque consultatione leges promulgatæ sunt, et jus naturæ ac gentium apparuit, el sapienti Dei dispensatione, Spiritusque sancti auxilio incrementa cepit. — Quoniam autem pulchrum debebat tieri pulchrius, et diviuum divinius, et mundanum exuere crassitiem saam, quo appareret ipsius virtus, et e terreno transformaretur in cœleste, et e mundano in supermundanum, ita ut, quantum augentur homines ac multiplican- μασι κύρος προσεπιτεθῇ, καὶ τὸ πλανητεύον κατα σταθῇ ἐφ' ἑνὸς, καὶ συντηρῆται εἰς ἀμετάστατον. 10. Καὶ οἱ τοῦ ἀθροίσματος ἄνθρωποι καταδέ χονται ἀσπάσιοι, καὶ τὴν τῆς βουλής ταύτης εισαγω γήν καλῶς ἄρα προνοησάμενοι, καὶ εὐεπηβόλω; διεγνωκότες, οἶμαι δὲ καὶ ἐκλαλήσαντες, μηδὲν διαφέρον εἶναι, ἀσώματον περιφέρεσθαι τὸ καλόν, καὶ βιβλιακῷ ἐδάφει ἐπαναπαύεσθαι, ὅμοιον, φασίν, ὡς εἰ καὶ Θεοῦ λόγον ἢ διὰ στόματος προφέροι τις, ἢ ἐκ διφθέρας ἱερᾶς ἀναλέγοιτο. Αἱροῦνται γοῦν οὕτως οἱ τοῦ συνεδρίου καὶ τὸ εἰσενηνεγμένον ἐπὶ παραδοχῇ τῆς τῶν νόμων θέσεως βούλευμα· καὶ εὐθὺς ἑρμηνεύεται, ὁποῖόν τι ὁ νόμος ἐστὶ, καὶ και ταλαμβάνεται, θεόσδοτον καὶ αὐτὸς χρῆμα εἶναι· καὶ στέργεται, καὶ ἐντίθεται δέλτας, εἶτ᾽ οὖν τους ξίοις καὶ κώδιξιν, ἡμαξευμένης δὲ φάναι, βιβλίοις, Στα καί τισιν οίκοις ἢ φυλακαῖς ἢ μάνδραις, μὴ καὶ διαδιδράσκοι τοὺς πολλοὺς φεμόμενος. κ'. Ἐξαυτίκα δὲ ὥρας ἐκαθίσθησαν ἐπιλεγέντες ἄνδρες βραβευταὶ δίκης, ἀδικίας διώκται, ὀρθότητος τα μίνι, πολιτείας ἀγαθῆς φύλακες, θεσμών τηρηταί, ἐθῶν ἐκείνων οὐκέτι ἀγράφων, ἀλλὰ γραπτῶν ἐπίσ σκοποι. Καὶ οὕτω εὑρημένης τῆς νομικῆς δια σεως, καὶ εἰς γνῶσιν ἐκτεθειμένης ἅπασιν. οἱ μὲν πρὸς νόμους ἀπευθύνοντες ἑαυτοὺς, καὶ διακυβερ νώμενοι τὸν βίον, καὶ οὕτω κατ' εὐθὺ πλέοντες, τῶν τῆς θεόθεν γαλήνης καλῶν μετεῖχον· καὶ οὐδεμία βίου κύμανσις αὐτοὺς διεσάλευσεν. Οἱ δὲ ἀνάπαλιν διακείμενοι βαχίαις προσηράσσοντο καὶ ἀπώλλυντο, ποινὰς ὑφιστάμενοι, δ; οὐ τρόπος ἐκεῖνος παλαιές θηριώδης ὑπέβαλλε τοῖς ἀποτόμως διχάζουσιν, ἀλλὰ νόμος θεῖος ὑπηγόρευε, γλυκεία μαχαίρᾳ, καθά τις ἂν οὐκ ἀπροσφυώς είποι, διχοτομών. και. Καὶ ἡ τοιαύτη ἐκδίκησις ἀνακάμπτειν ἐποίει τοὺς κακοὺς ἀπὸ στρεβλώσεως εἰς ὀρθότητα, οὐκ ἔχοντας γλυκύπικρον τοῦτο στέγειν θεράπευμα· καὶ ἡ κατ' ἄνθρωπον φύσις εἰς τὴν ἀρχέγονον ἀνεποιεῖτο πλάσιν, τὴν ἐν ἁπλότητι καὶ ἀστασιάστῳ εἰρήνῃ καὶ γαληναίς καταστάσει καὶ ἱλαρότητι. κβ'. Ην οὕτω πάλαι ποτὲ ταῦτα, ἐξότου ἐᾳδίως οὐκ ἂν ὑπομνημονεύσῃ τις· καὶ ὁ βίος ἐκεῖνος ὁ πρώην, ὁ λεοντώδης, εἰ δέ τις μετριώτερον ἐθέλει φράσαι, ἀκόρητος καὶ εἰκῇ κείμενος, επιμεμέλητο, καὶ εἰς ἡμερότητα μετεβέβλητο, πρῶτα μὲν διὰ μετ τρίου συνοικισμοῦ, εἶτα βεβαιοτέρου συνεθισμού, μετὰ δὲ νόμου εἰσφορᾶς, καλῶς δὲ ἂν ἔχοι φάναι, καὶ συνεισφορᾶς· κοινὴ γὰρ ἀνδρῶν σοφῶν βουλὴ καὶ σκέψις καὶ τότε τοὺς νόμους εἰσήγαγε, καὶ ὁ φυσικὸς ἐκεῖθεν καὶ ἐθνικὸς νόμος ἐξέλαμψεν, εἰς ἔγγυον προδραμὼν αὐτὸς οἰκονομίᾳ πανσόφῳ καὶ θειότητι, τῇ κατὰ τὸν ἐν ἁγίῳ Πνεύματι. — "Οτι δὲ τὸ καλὸν ἐχρῆν γενέσθαι κάλλιον, καὶ τὸ θεῖον θετό τερον, καὶ τὸ κατὰ κόσμον ἀπολεπτυνόμενον πάγο:, ὡς ἐκφανθῆναι τὸ ἐν αὐτῷ ἀγαθὸν, καὶ ἐκ βιωτικοῦ εἰς ἔνθεον κατασταθῆναι, καὶ ἐξ ἐγκοσμίου εἰς ὑπερο κόσμιον, ἵνα, εἰς ὅσον πληθύνονται καὶ αὐξάνονται οἱ ἄνθρωποι, ἐς τόσον καὶ ἡ ἐξ ἐπιστροφῆς καλλονή

αὐτῶν καὶ ἡ ἐνάρετος ἀγωγὴ προσεπαύξηται, καὶ tur, tantum etiam pulchritudo e conversione oriunda τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ καλὸν εἰς μάλιστα πρέπον αὐτῷ ἐκείνῳ ἀποκατασταίη (αὐτὸς γὰρ δοτήρ καὶ τοῦ πρωτοφανοῦς νεογράφου ἀγαθοῦ νόμου κατείληπται· προσεξευρίσκεται νόμος μετ' ἐκεῖνον ἄλλος δεύτε ρος ὑπέρτερος και μεγαλοδύναμος, καὶ τοῦ προσε νώς τεθεωρημένου ἐς τοσοῦτον υπερηρμένος, εἰς ὅσον καὶ σῶμα καλὸν καὶ σφριγῶν ὑπερθεν τοῦ μὴ τοιούτου φέροιτο ἄν. κγ'. Καὶ ἦν ἐκεῖνος ὁ Μωσαϊκός, οὐ μόνον ὁ Σιναΐτης, ἀλλὰ καὶ ὅσοι πολλοὶ καὶ αὐτοὶ ἀκόλουθοι ἐκείνῳ καὶ σύντροχοι καὶ σύμφωνοι, οὐ περὶ γῆν ἔρπων αὐτὸς, καὶ τὰ κατ' αὐτὴν μόνα συντηρῶν, καὶ ἐξορθῶν καὶ ἐπανορθούμενος, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς Θεοῦ ὡς ἐπὶ μᾶλλον ἐξαρτώμενος. Καὶ θεογνωσίαν γὰρ ἐκεῖνος ἐπραγματεύσατο καὶ φιλοσοφίαν θείαν, είτ' συν θεολογίαν, καὶ κόσμου ἐπίγνωσιν μὲν διὰ τῆς διδασκαλίας, ἣν ἡ κοσμοποιία παραδίδωσι, διάγνω σιν δὲ, οἷς ὁποβάλλει φυσιολογεῖν, κατάγνωσιν δὲ τὴν ἐφ᾽ οἷς χρή, δι' ὧν ρυθμίζει πρὸς ἦθος, ὡς ἐπιμελεῖσθαι μὲν κόσμου, καθ᾽ ἂν ὑπερλάμπει τὸ κόσμιον, περιφρονεῖν δὲ τἄλλα, ἐξ ὧν ὁ κατ' ἄνθρωτων βίος ἀπεκβαίνει άκοσμος. κδ. Καὶ ἀπετέλεσεν ὁ τοιοῦτος νόμος οὐ μόνον ἀγαθοὺς ἄνδρας ἁπλῶς, ὁποῖοι δή τινες καὶ ἐν τοῖς πρὸ αὐτῶν ἐξεφάνησαν μέτριοι ἐκεῖνοι καὶ ῥᾷον ἀριθμητοί, καὶ μάλισθ' ὅτε ἡ ἀγριονομία τὴν γῆν ἀπεσκότου, ἀλλὰ καὶ ἁγίους, καὶ τὸ καινότατον, θεοπάτορας. Επεφάνη δὲ ἄρα ὁ τοιοῦτος νόμος τελεύτερος μὲν καὶ εἰς πλέον ἐτιμάλα σεβάσμιος, καθότι καὶ θεόγραφος, μελετῶν δὲ ὅμως καὶ ὑποκρουόμενος τὰ τελεώτατα. Εθεωρεῖτο γὰρ ὡς ἐν ὑπογραμμῷ σκιαγραφῶν καὶ ὑποχαράσσων θεία τυπώματα, προφήταις μὲν ὡς διορατικοῖς ἐποπτευόμενος, καὶ λεπτότερον κατανοούμενος, τοῖς δὲ λοιτοῖς παχύτερον προσφερόμενος, καὶ οὐδὲ ὡς ἐν ὑπονοίᾳ γοῦν ἐφικτὸς ὤν. Μεγάλα γὰρ καὶ θειότατα καὶ τοῖς τηνικάδε χρόνου ἀνθρώποις ἀκατάληπτα λαλῶν, ἐπέκρυπτεν αινιττόμενος, τὸ φῶς οὕτω σκιά. ζων τῆς γνώσεως, καὶ κατακαλύπτων τὴν ἀλήθειαν ὡς ἐν παραπετάσματι, τῷ προφαινομένῳ τῆς φράσεως· καὶ εἶχον ὀλίγοι ἐμβαθύνειν τοῖς αἰνιγμοῖς, οἱ πλείους δὲ ἦσαν τῆς ἐπιπολῆς. κι'. Οὐκ ἠνέσχετο δὲ ἄρα ὁ καὶ ἐπιπέμψας τὸν νόμον τοῦτον Θεὸς, καὶ βαθέως τυπώσας, καὶ ἐν συμβάλλοις παραδούς, μὴ οὐχὶ καὶ διασαφῆσαι αὐτ τὰς ἐκεῖνον ἐναργέστατα, καὶ τελεσφορῆσαι εἰς πληρεστάτην χρῶσιν, καὶ οὕτω γνώσιν, τὸ σκιαγρά φημα. Εἰ γὰρ διδάσκαλος ἀποπειρώμενος μαθητών, πρὸς οἷς τὸν νοῦν ἔχει, καὶ γλαφυρά λαλήσας αύ τοῖς, καὶ εὑρηκώς οὐκ ἐμβαθύνοντας εἰς νόησιν, καὶ δι' αὐτὸ κατοκνοῦντας τὴν μάθησιν, καὶ τῇ ἀθυμίᾳ ἐκλείποντας, ἢ τῇ βαθυμίᾳ καταπίπτοντας, καὶ αποτελουμένου;, ὡς οὕτως εἰπεῖν, λειπογνώμονας, οὐκ ἀνέχεται μὴ ἐς φῶς ἀγαγεῖν διευκρινήσας τὸ δυσκατάληπτον, ἀλλὰ διερμηνεύει σαφῶς, καὶ οὕτω τὰς ἐκείνων κτᾶται ψυχάς. Τῷ παντὶ ἐπὶ πλέον δ καὶ προάρχων ἐνδιδασκάλως, καὶ ἄλλως δὲ παμμέ et vitæ honestas promoveretur, et bonum divinitus acceptum magis magisque in Dei laudem gloriamque cederet (ipse enim benignus nova legis auctor atque dator facile agnoscebatur): iuventa est insuper præter illam lex altera superior et potens, esque quæ jam sub manibus erat tanto præstantior, quanto corpus speciosum ac vigorosum turpi atque infirmo præstare creditur. 23. Puit autem illa lex Mosaica, non solum Sinaitica, sed et alæ multæ ei similes et ejusdem argumenti; illa, inquam, non ad terram repens, neque terrestria tantum respiciens, corrigens, dirigens, sed potius a Deo ipso suspensa. Suppeditavi enim eognitionem Dei et philosophian divinam, id est theologiam, et mundi cognitionem per doetrinam quam creatio mundi exhibet, necnon judicjum de rerum natura, et contemptum rerum contempla dignarum; quibus omnibus mores perfciuntur, ita ut mundo, quatenus veram nobis mmoditiem ostendit, studeamus, cætera autem, quibus vita humana ad immunditiem deprimitur, contemnamus. 24. Porro lex illa non solum reddidit homines simpliciter probos, quales etiam ante illos pauci quidam exstiterant, et imprimis cum feri illi mores terram obscurarent, sed etiam sanctos et, quod maxime admirandum est, Dei patres. Apparuit igitur lex illa perfectior et nullo magis venerabilis, quoniam a Deo erat conscripta et ad sunımara perfectionem homines præparabat. Conspiciebatur ením quasi adumbrans et delineans præcepta divina, et a prophetis perspicacibus intellecta facilius comprehendebatur, a cæteris autem crassiori modo concipiebatur, ita ut vix conjectura ejus sensum assequerentur. Cum enim magnalia atque divina eloqueretur que ab illius temporis hominibus capi neguibant, lumen intelligentiæ nonnisi adumbrabat et veritatem velut ænigmatum velamine celabat, dictione nimirum res futuras præfigurans, quare paucissimi mnigmatum sensuin perpetrabant, nuk titudo autem in superficie hærebat. 25. Deus igitur, qui hanc legem lioninibus benigne concessam et symbolis involutam tulerat, ipse quoque providit, ut ea optime intelligeretur, el quæ obscure dicta essent, ad claritatem ac perspicuitatem perdncerentur. Sienim præceptor, discipulos quibus bene cupit experturus, altum verborum suorum sensum ab iis haud perspici animadvertens, ita quidem ot ad doctrinam pigrescant atque aut animi vigore destituti, aut levitate correpti, omni prorsus, ut vere dicam, scientia excidant, ea quæ difficilia cognita sunt non vult non in lucem producere, sed bene explicat et ita eorum animos lucratur: multo potius is qui ab æterno summus fuit præceptor, legem suam a Moyse ejusque coævis conscriptam benevole revelare statuit hominibus qui divinæ grati.ø

EUSTATÍȚI THESSALONICENSIS METROPOLITÆ veritatique studerent et per ultimam perfectissi- γιστος, τὸν αὐτοῦ νόμον τὸν δεύτερον, τὸν γραπτόν mamque legem ad ipsum recurrerent, accurate ac δν Μωϋσῆς καὶ οἱ Μωσαϊκοὶ ἐξεγράψαντο, ἔμελλεν sine vituperio ejus justificationes exsequendo. εὐσχύλως ἀνακαλύψαι τοῖς ἐν χάριτι θείᾳ καὶ ἀληθεία νομομαθέσι, καὶ διὰ τοῦ ὑστέρου καὶ πληρεστάτου νόμου ἀναδραμουμένοις ἐς αὐτὸν ἐν τῷ καλῶς καὶ δίχα μώμου ἐκτελέσαι τὰ ἐκείνου δικαιώματα. 26. Descendit igitur per incarnationis dispensationem in mundum suum ac hominem, atque ab initio paucos tantum e multitudine elegit discipulos, in eo quoque admirandum et prodigiosumn quid ostenlens, quod non exspectans conspiciebatur doctrinæ cupidos docere, sed potius semetipsum exinaniebat, ut etiam ab ipso edocendos colligeret et ad eorum infirmitatem sese accommodaret. 97. Descendit igitur e coelo illuminatio perfectissima, luminis principium luminum pater, alque umbras luce penetrat. Inprimis autem Moysis legislatoris sapientis adumbrationes ad perfectionem provexit, ænigmata symbolica interpretatus est, characteres umbratiles ad veram vitam deduxit, et præclaram illam legem ad infandam pulchritudinem, aut si accuratius dicendum est, ad spiritualem veritatem sermone claro promovit, Hand amplius enim figura post condescensionem, haud symbolum, haud umbra, scd omnia lucida, perspicua omnia. Characteres explicati sunt, veritas serena luce apparuit, justitiæ sol exortus est, et qui antea, umbrarum caligine involuti, neque sciebamus quo eundum esset, neque apprehendere necessarium volebamus, e tenebris perpetuis ad lucem infuitam traducti sumus. Ambiguitas legalis evanuit, ejusque loco advenit mens profunda sane, sed simul simplex, quandoquidem sapienter ac strenue veritatem interpretatur; non amplius objicitur velamen legale, intra quod salutis doctrina occultatur. κς'. Οὐκοῦν καταβαίνει διὰ τῆς ἐνσάρκου οίκονομίας ἐπὶ τὸν αὐτοῦ καὶ κόσμον καὶ ἄνθρωπον, καὶ ἐκλέγεται μαθητὰς ὀλίγους πάντως τὴν ἀρχὴν ἐκ τηλικῆσδε της τότε ὁλότητος, τεράστιόν τι καὶ τοῦτο ἐκφήνας ἐκεῖνος, εἰ μὴ ἀναμείνας ἐψηλαφήθη διδά ξαι τοὺς ἐπιθυμοῦντας, ἀλλὰ κατεδέξατο κενωθῆναι, ὡς καὶ ἐπιζητῆσαι τοὺς μαθησομένους ἐξ αὐτοῦ, καὶ τῇ ἐκείνων ἀσθενείᾳ συνεκδραμείν. κι'. Κάτεισι τοίνυν οὐρανόθεν ἡ ὑπέρφωτος λάμψις, ὁ ἀρχίφωτος, ὁ τῶν φώτων πατὴρ, καὶ καταυγάζει την σκιάν. Μάλιστα μὲν οὖν τὰ τοῦ σοφοῦ σκιαγράφου Μωσέως τυπώματα χρώζει πρὸς ἐντέλειαν, καὶ τὰ συμβολικά διερμηνεύσας αἰνίγματα, καὶ τοὺς τυπικούς χαρακτῆρας εἰς πραγματικὴν ἐκβιβάσας ἀλήθειαν, τὸν καλὸν ἐκεῖνον νόμον έξωράϊσεν εἰς κάλλος ἀνεκλάλητον, μενουν γε ἀκριβέ στερον φάναι, λαλητὸν πρὸς πνευματικὴν ἀλήθειαν ἔθετο. Τύπος γὰρ οὐκέτι οὐδεὶς μετὰ τὴν συγκατά βασιν, σύμβολον οὐδὲν, σκιὰ οὐδεμία, πάντα ἐμφανή, προφανή πάντα· οἱ χαρακτῆρες διασεσάφηνται, ή ἀλήθεια ἐκπέφηνεν αιθριάζουσα, ὁ τῆς δικαιοσύνης ἀνέτειλεν ἥλιος, καὶ συνήχθημεν ἀπὸ σκότους δια ηνεκοῦς εἰς ἄδυτον φωσφορίαν οἱ πρώην ἐσκιασμέν νοι παρὰ τὸ μήτε εἰδέναι, ποῖ πορευσόμεθα, μηδὲ μὴν ἐθέλειν τὸ δέον ψηλαφᾷν. Η νομική διπλόη παρῆλθεν, ἀντεισῆλθε δὲ ὁ βαθὺς μὲν τῷ ὄντι νούς, ἁπλοῦς δὲ ἄλλως, καθότι ἑρμηνεύει καὶ σαφῶς καὶ τρανῶς αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν· οὐ προβέβληται καταπέτασμα νομικὸν, οὗπερ ἐντὸς κέκρυπται τὰ σωτήρια, 28. Neque jam dixerit quispiam e coavis, se secundum crassam litteram conversari, dum hæc vel illa ad litteram agit. Si autem spirituale quid in eis reconditum sit, quis scire poterit? Sed omnia sunt perspicua, et Verbi divini incarnati effata intellectu facilia; margarita inde proveniens, oiiinis velamenti obscuri expers, per se ipsam comprehenditur. Aurum et argentum purum projacet, non adulteratum, nullo lapide Lydio indigens; lapides pretiosi ut investigentur, neque sudorem neque laborem fodientibus imponunt. Qui donatillos, non solum magnificentissimus apparet, sed pro immensa ipsius misericordia permittit ut qui volunt munus percipiant; non quærit mercatores qui magno cum luero istos revendant corumque amateribus negotium facessant, sed pauperes spiritu intimæ amicitiæ vinculo sibi adjungere studet, quos ditare queat, ipsis dona sua impertiens atque ad beatitudinis fastigium evehens. κη'. Οὐκ ἔχει τις λέγειν καὶ ἐν τοῖς ἄρτι, ὡς Ἐγὼ μὲν κατὰ τὸ σωματικόν γράμμα πολιτεύομαι, τάδε καὶ τάδε ποιῶν γραμματικώτερον. Εἰ δέ τι πνευματικὸν ἐν αὐτοῖς κέκρυπται, τις ἂν εἰδείη; Αλλά τα πάντα σαφή, καὶ τὰ τοῦ θεανθρώπου Λόγου πα ραγγέλματα εύληπτα· καὶ αὐτόθεν νοούμενος γυμνὸς ἅπαντος προκαλύμματος ἐλυτρώδους, ὁ ἐκεῖθεν ἔκκειται μάργαρο;. Τὸ χρυσίον καὶ τὸ ἀργύριον καθαρὸν προβέβληται καὶ ἀκίβδηλον, οὐδέν τι ρασάνου δεόμενον· οἱ τίμιοι λίθοι οὐκ ἐθέλουσιν ἱδρῶ τας, ὡς ἀνιχνεύεσθαι, καὶ πόνους παρέχειν τοῖς μεταλλεύουσιν. Ο τούτων χορηγητὴς οὐχ ἁπλῶς μεγαλοπρεπέστατος ἔγνωσται, ἀλλὰ πλήσμιον τὸν αὐτοῦ προχέων Ελεον ενδίδωσι δωρεὰν ἀρύεσθαι τοῖς ἐθέλουσι· καὶ οὐδὲ ζητεῖ μεγαλεμπόρους, οἷς ἀποδώσεται βαρεία τιμῇ τὰ ὑπέρτιμα, ὡς ἐκείνους απο θις ἀντιτιμᾶσθαι αὐτὰ ἐπὶ ἐμπολῇ κερδαλέᾳ, καὶ πράγματα παρέσχειν τοῖς αὐτῶν ἐφιεμένοις ἐμπορικώτερον· ἀλλὰ πτωχοὺς τῷ πνεύματι φίλους βαθυκόλπους ζητεί εὑρέσθαι, οὓς πλουτιεῖ, παραβύσας αὐτοῖς τὰ οἰκεῖα δῶρα, καὶ ὀλβίσας ἐπὶ μακαρισμῷ. 29. Dolet enim, ut ita dicam, immensis divitiis suis, atque bonorum ipsius participes invenire studet, improbos et qui thesaurum ab ipso collectum tollere ac supportare possint; imo et latrones adκθ'. Αχθεται γὰρ αὐτὸς οἷον τῷ κατ' αὐτὸν μυρίῳ πλούτῳ, καὶ ἐπιποθεί μερίτας εὑρέσθαι τοῦ ἀγαθοῦ, παλαμναίους δή τινας καὶ οἴους ἀχθοφορεῖν ἀτλαν τικώτερον τὰ παρ' ἐκείνῳ τεθησαυρισμένα καλά

3?! DE OBEDIENTIA MAGISTRATUL CHRISTIANO DEBITA. ἀνέχεται δὲ καὶ ἀρπαγας εὐσυνέτως ἐπερχομένους, mittit solerter advenientes qui illius boua auferant βλέπων καὶ τὰ ἐκείνου φορτιζομένους, καὶ οὕτω βιαζομένους τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Φέρει δέ που καὶ ἐλλόγως κλεπτόμενο;· οὐ γὰρ δέδιεν, ἐπι· λιπεῖν αὐτὸν τὰ κειμήλια, ὅτι μηδὲ πηγαία τις χύσις αὐτῶν ἐν ἐκείνῳ ἐστὶν, ἢ πλήθων ποταμὸς, ἢ κόλο πος θαλάσσιος· ἄβυσσος μὲν οὖν πολλὴ πλούτου, ἧς οὔτε ριζική τις νενόηται ὑποστάθμη, ἐπέχουσα πυθ. μένος τόπον, οὐδὲ μὴν μέτρον ῥητόν· ἀλλ' οὐδὲ γνῶσις τῆς αὐτοῦ ἀπειρία;, μὴ ὅτι γε καταληπτική ἐντελῶς, ἀλλ' οὐδὲ ἀκροθιγῶς ἐν ἐπιβολῇ κατα νοήσεως ψαύουσα. λ'. Τοιοῦτος, ὡς ἐν ὀλιγίστῳ καθυπεγράψαι, ὁ καὶ τοῦ τρίτου καὶ νέου νόμου δοτήρ Θεός, οὕτω παμπλούσιος, οὕτω μεγαλόδωρος, καὶ μὴν καὶ γνώσεων κύριος καὶ αὐτοσοφία. Διὸ καὶ ὁ νόμος αὐτοῦ ἐπάξιος τοιούτου μεγάλου λογοθέτου καὶ νομοδύτου καὶ νομοθέτου πρὸς τῷ βάθει τῶν ἐννοιῶν, καὶ φῶς ἀποπάλλων ἄρ βητον σαφηνείας τοῖς ἐπαξίοις, καὶ ἀκροᾶσθαι αὐτοῦ, καὶ λύχνον τοῦτον τοῖς ποσὶ καὶ τῶς ταῖς οἰκείαις τφίβοις ἔχειν προπορευόμενον. α λα'. Εἰ δέ τινες καὶ τῶν αὐτοῦ παραδόσεων μυστη σιώδεις, οἷα τελεστικαὶ, καὶ ἄλλως δὲ ἀπόκρυφοι, καὶ δι' αὐτὸ βαθεῖαι, καὶ, ὡς οὕτως φάναι, νύκτεροι της μὴ ὀξὺ βλέπουσι (πολλαὶ δὲ καὶ τοιαῦταί εἰσιν), ἀλλ' αὐτὸς βιον ἀποκαλύπτει τοὺς ἡμῶν ὀφθαλμοὺς, εἶπερ ἐθέλομεν· καὶ ὡς ἐκ νυκτὸς ὀρθρίζοντες φωτ τιζόμεθα, και κατανοοῦμεν οὕτω τὰ θαυμάσια πάντα ἐκ τοῦ νόμου αὐτοῦ, τὰ πλείω μὲν ἐξ ἀφορμῶν διδασκαλικῶν, οὐκ ὀλίγα δὲ καὶ κατὰ ἔνθεον ἄλλως ἐπίπνοιαν. Ὅτε καὶ ἔστι τοῖς καθ' ἡμᾶς λέγειν, οὐχο ὅτι ἐς ὅσον τὸ σκότος ἡμῖν, ἐς τοσοῦτον καὶ τὸ ἐξ ἀποκαλύψεως ἀνασχὸν φῶς, ἀλλ' ὅτι πολλαπλάσιον, ὡς μηδὲ καθυποβάλλεσθαι ἀριθμῷ, καὶ ὅτι, ἀπελαθέντος τοῦ κατὰ ἄγνοιαν νεφώματος, ἢ καὶ ἑτέρως φάναι, ἀλλοιωθέντος καὶ διατεθέντος εἰς χρηστότητα γνώσεως, ἔφηναν ἐκεῖθεν αἱ ἀστραπαὶ τῆς θεογνω σίας τοῖς ἐν τῇ οἰκουμένῃ, ἐὰν μὴ κοιμώντας όπου νυστάξαντες, ή τυφλώττωσι. Τέως γε μήν, εἰ καὶ μυστήρια ὁ ἄλλως μὲν τελευταῖος, ἀληθῶς δὲ πρώτ ειστος κόσμος καὶ νόμος δυσανακάλυπτα έχει, καὶ οἷα Θεῷ μόνῳ καταληπτὰ εἶναι δοκεῖν, μὴ ἂν δέ τινι τῶν ἀνθρώπων, ἕως ἂν ἐκεῖνος τοῖς ἀξίοις ἐκρήνῃ αὐτά, ὅμως ἐν πολλοῖς τόποις, καὶ οὐχ ἁπλῶς πολλεῖς, ἀλλὰ καὶ μάλα τοσούτοις πάνυ ἐξαστράπτει αὐτὰ πρὸς σαφήνειαν· καὶ οὐδέν τι ἐν αὐτοῖς δει ως περινενοημένον, καὶ, ὡς εἰπεῖν, ἐλικτὸν, οὐδὲ βαθὺ καὶ κρύφιον, οὐδὲ ἀνακαλύψεως εἰς μακρόν ἑρμηνευτικῆς ἐπὶ καταλήψει δεόμενον. . Αὐτίκα γοῦν χύδην προβεβλημένον ἔκκειται αὐτόθεν εὐμαθῶς ὑπὸ τῶν φιλοκάλων εἰσοικιζόμενον τό ο Αγαπᾶτε ἀλλήλους, καὶ μὴ ψεύδεσθε, καὶ μὴ συκοφαντεῖτε, ἀλλὰ πραγματεύεσθε εἶναι ἄνθρωποι· μᾶλλον μὲν οὖν μηδὲ πραγματεύεσης τοῦτο.» Τί γὰρ πραγματειώδες, ποιεῖν εὐθέτως καὶ μετὰ ῥαστώνης ἀπράγμονος τὸ ἄτεχνον ἀγαθὸν, τὸ πρέπον, φημί, τοῖς ἀνθρώποις, ἀγελαῖον, φιλάλληλον, καὶ τὸ ἀλη θεύειν κοινότερον, περινοίας ἁπάσης δίχα, ἐν τῷ et sic regno cœlorum vim inferant. Lubenter patitur furtum cum prudentia perpetratum; non enim metuit, ne ipsius divitiæ unquam deficiant, siquidem neque cum aquis scaturientibus, neque cum Auvio pleno, neque cum maris sinu comparari queunt, sed potius fons divitiarum est immensus, cujus neque ambitus neque profunditas mente come prehendli, neque ulla mensura definiri potest, cujus denique immensitas tantum abest nt ullo modo. perspici queat, ut ne conjectura quidem eam quis assequi valeat. 30. Talis ac tantus, ut breves simus, tertiæ quoque ac novæ legis auctor est Deus, non solum ditissimus, sed etiam munerum largitate præcellentissimus, omnis scientie Dominus atque sapientia ipsa. Quure etiam lex ejus digna est tanto legislatore quoad effatorum profunditatem, atque luce cognitionis indicibili collustrat eos qui ejus vocem audire et istam lucernam ipsorum gressus comitantem et lucem ipsorum semitas conducentem baDere dignantur. 31. Jam vero licet quædam ejus dicta sint obscura, quatenus mysteria continent, et intellectu diffilcilia ob sensum profundum, et iis qui visn hebeti laborant, noctis, ut ita dicam, umbris involuta (sunt autem plurima), tamen ipse lubenter oculos nostros aperit, si modo velimus, quo ft ut veluti e nocle emergentes illustremur ac mirabilia quæ cjus luge continentur, intelligamus, edocti saepissime a dorto ibns, illuminati autem nonnunquam Spiritus divini afflatu. Tunc vero recte dicere possumus: Non solum quanta nox et caligo nos tenebat, tanta e revelatione nobis lux affulsit, sed sexcenties, imo infinities plus: dispersis enim ignorantiæ nubibus, aut, ut aliter dicam, cognitione mutata et ad melius everta, illinc fulgura doctrinæ divinæ per universum resplenduere terrarum orbem, si modo homines nou dormirent aut cæcitate constringerentur. Cæterum, etiamsi ultima, vel potius prima illa lex præclara continet mysteria inexplicabitia, et soli Deo, ut videtur, comprehensibilia, non autem ulli homini, priusquam ille ista revelaverit iis qui digni sunt: tamen in multis locis, neque solum multis, sed etiam talibus imprimis illa clirius perspiciuntur, ita ut fere nihil admodum obscurum et veluti tortuosum, nihil profundum et absconditum, nihil quod longa interpretatione ad intellectum indigeat, in illis reperiatur. 52. Statim igitur inter plurima illud a virtutis studiosis iubenter adoptatum nobis occurrit: • Diligite vos invicem, neque mentimini, neque calumniamini, sed solliciti estote de eo ut homines sitis, vel potius, ne de hoc quiden estate solliciti. Qui enim difficile erit, sincere et prompto animo operari id quod simpliciter est bonum, nimirum illum qui homines decet mutuum amorem, el dicere veritatem sine ulla fraude vel artificio, ita ut, quod

iu vita communi fieri solet, navis revera nominetur ἀγροικικῶς τὴν σκάφην σκάφην λαλεῖν, καὶ ἄμα .navis, et simul neque calumniari, neque accusare, ant quæ hujusmodi vitiis similia habentur, commi'tere? 33. Non igitur laboranduur est de communi charilate et de veritate comprebensu facili, et quæ ·præterea ad simplicitatem laboris expertem speøtant; sed illud potius pro viribus annitendum ac meditandum est, ut charitatis non faciamus jacturam, neque in eo solummodo aut ante omnia studium operamique colloceníus, ut fratres injuria ·aſſiciamus iisque metum incutiamus et terribilem in eos dominationem exerceamus. Hoc enim non :amplius convenit homini probo, sed potius latroni atque piratæ, si quis talem adhuc inter homines ·recensere voluerit, aut bestiæ feræ et violentæ, et ‘homini qui dimidia sui parte brutis accenseri debet, siquidem propter inhumanam vivendi rationem ·seipsum indignum reddidit, qui deinceps hominibus „annumeretur. Cum autem lex quæ post sanctissimam incarnationis dispensationem data est, haud sit ‘ejusmodi, omnes homines ei subjecti necessario præstant illis qui sanctæ veteri legi, de qua supra diximus, et imprimis principali parebant. Primiti- ·vam enim legem illam dicere nequeo, quæ, licet ·jam tune in consuetudinem transgressa, tamen nulla ∙constitutione ant vinculo sancita erat, seď, si ita dicere fas est, volabat et errabat ubicunque admittere homines velleut. 34. Εt sic quidem accidere debebat, ut et legiafator honoratus gauderet, quatenus honum ab ipso concessum servaretur, et ipsi meliores fieremus, ut Deo a'que hominibus gratum est acceptumque. Attamen non ita evenit, sed res nostræ male cedunt, siquidem cogitantes fatigamur, videntes pudore suffundimur, et loquentes cito ad silentium redigimur. 35. Age enim, consideremus rem totam breviter ac summatim repetentes. Ferocitatem et inhumamitatem, quæ post primos parentes sensin posteros invasit, probi quidam et facile numerandi viri ad mansuetudinem deduxerunt: perfecerunt autem hoc, dum summo fratres amplecterentur amore, benevole loquentes, præceptorum instar exhortantes, bonum sermonem cum prudentia proferentes atque sic persuadentes, et continua institutione utili pravitatem in virtutis decus permutantes, siquidem et ipsi a carne humana abstinentes, et illi qui nonnisi carnibus humanis vesci atque furto rapinaque vivere consueverant, ad artes pro viribus exercendas animum appulerunt. Et ab initio Abelis Deo accepti memoriam repetentes cœperunt armenta pascere atque nutrire, e quibus nulla bona eaque sine magno labore percipientes, a furtis mutuis et cædibus inopportunis manus cohibuerunt. 36. Quibus bonis degustatis etiam ad alias res utiles inveniendis animam applicuerunt, et specubus cæterisque ejusmodi deversoriis fortuitis egressi, μηδὲ συκοφαντεῖν, καὶ ἐνδιαβάλλειν, καὶ τἆλλα ἐξαμαρτάνειν, επίσα σύστοιχα κακίαις τοιαύταις; Αγ. Ούκουν πραγματευτέον, ἐξανύειν τὴν πρόχει ρον ἀγάπην, καὶ τὴν εὔληπτον ἀλήθειαν, καὶ ὁπέσα λοιπὰ ἔργα τῆς ἀπραγματεύτου ἁπλότητος· ἀλλ' ἐκεῖνο σπουδαστέον καὶ μεθοδευτέον, ὡς δύναμις, τὸ μὴ προΐεσθαι τὴν ἀγάπην, μηδὲ προτίθεσθαι εἰς πραγματείαν καὶ σπουδαίαν τέχνην, αὐτὸ δὲ τοῦτο καὶ μόνον, τὸ ἐπιτηδεύεσθαι κακοποιεῖν τὴν ἀδελ φότητα, καὶ οὕτως ἐκφοβεῖν, καὶ τεχνᾶσθαι κυριά τητα δυσάντητον. Τοῦτο γὰρ οὐκέτι ἀνθρώπου αγα θοῦ, ἀλλὰ ἢ λῃστοῦ καὶ πειρατοῦ, εἴ τις καὶ τὸν τοιοῦτον ἐθέλει τύπτειν εἰς ἄνθρωπον, ἢ ἀλλὰ θηρίω ἀγρίου τε καὶ σθεναροῦ, ὁ συνθήσει τις ἂν εἰς θη8 ριανθρώπου ἐπίνοιαν· ὅτε καὶ ὡς ἐξ ἀνθρώπων για νεται ὁ τοιοῦτος, άτε καὶ ἀπανθρωπιζόμενος τὰ πολλά. Οντος δὴ οὐ μετὰ τὴν ἔνσαρκον ἁγιωτάτην οίκονομίαν δεδομένου νόμου τοιοῦδέ τινος, ἀναγκαῖον πάνε τως, τοὺς ὑπ' αὐτῷ ταττομένους πάντας ἀνθρώπους ὑπερτερεῖν τῶν τε κατὰ τὴν προειρημένην τοῦ πα λαιοῦ ἁγίου νόμου τύπωσιν, καὶ μάλιστα τοῦ πρωτ τοφυοῦς. Πρωτόθετον γὰρ νόμον ἐκεῖνον εἰπεῖν οὐκ ἔχω, τὸν ἤδη μὲν ἐθάδα τότε, μηδαμοῦ δὲ τεθειμέ νον θεσμοῦ τρόπον καὶ θέμιδος, ἀλλὰ, ὡς εἰπεῖν, τ τόμενον, ὅπως ἂν αὐτὸν παραδέχοιντό τινες. λδ. Καὶ οὕτω μὲν ἀναγκαίως ἐχρῆν γίνεσθαι, ἵνα καὶ ὁ νομοθέτης έχαιρε τιμώμενος, οἷς τὸ ὑπ' αὐτοῦ δεδομένον ἀγαθὸν συνετηρεῖτο, καὶ αὐτοὶ ἐβελτιού. μεθα, ὡς καὶ ὁ Θεὸς ἂν ἐφίλει, καὶ ἡμεῖς ἀπεδεχόμεθα. Γίνεται δὲ ὅμως οὐχ οὕτως, ἀλλὰ διεκπίπτει τὰ καθ᾿ ἡμᾶς, ὅπου καὶ νοοῦντες βαρυνόμεθα, καὶ βλέποντες αιδούμεθα, καὶ λαλοῦντες ταχὺ ἀναστελλά μεθα. λε'. Φέρε γὰρ ἀνασκεπτώμεθα δια βραχέων ἐπιτεμόντες τὰ ὅλα πράγματα κεφαλαιωδῶς. Εξημέρωσαν τὴν μετὰ τοὺς προπάτορας ἐν τοῖς ἐπιγόνοις ἀπαν θρωπίαν καὶ ἀγριότητα χρηστοί τινε; καὶ ῥᾷον με. τρητοὶ ἄνδρες· ήνυσαν δὲ αὐτὸ, ζηλώσαντες φιλα δελφικῶς, λαλήσαντες εὐνοϊκῶς, παραινέσαντες διδασκαλικῶς, καὶ νοηθέντες εὐσυνέτως ἀγαθὰ λέγειν, καὶ οὕτω πείσαντες, καὶ τῷ ἐνδελεχεί τῆς ἀγαθῆς διδασκαλίας ἀλλοιώσαντες ἐκ φαυλότητος εἰς καλλο νὴν ἀγαθότητος, ὅτε καὶ ἀφέμενοι τοῦ ἀνθρωποσφα γεῖν, μήπου δὲ καὶ ἀνθρωποφαγεῖν οἱ μαθητευσάμε νοι, καὶ τοῦ ἁρπάζειν τὰ τῶν ἄλλων, ἐπέβαλλον τέχναις, ὡς εἶχον εὑρέσεως. Καὶ πρῶτα μὲν ἐξ ἀναμνήσεως καὶ ἐνθυμήσεως τοῦ θεοφιλούς ᾿Αβελ έναχείρησαν ποιμαίνειν ἐκεῖνοι καὶ βόσκειν ζῶα, ἐξ ὧν χρήσιμα ποριζόμενοι πολλὰ δαψιλῶς ἅμα, καὶ οὐδὲ σὺν πολλῷ πόνῳ, ἀπήλλαξαν τὰς χεῖρας τοῦ ληστεύειν ἀλλήλους καὶ πρὸ ὥρας ἐξάγειν τοῦ ζῆν. λζ'. Γευσάμενοι δὲ τοιούτου καλοῦ ῥᾴονος, ἔτρε ψαν τὸν νοῦν εἰς τὸ καὶ ἄλλως τεχνᾶσθαι τὰ καίρια - καὶ σπηλαίων ἀφέμενο: καὶ λοιπῶν αὐτοσχεδίων

quibus non inhabitare, sed bestiarum iustar latere eos jure quis dixerit, domos et ædificia coustruxerunt, ita ut abhinc securi degerent et ad vitam necessaria·contra rapinas in into haberent. Simul auten gynæcea ælificarunt, separantes lasciviosos, irrationalibus accurrere feminis sinentes, siquidem ›com/mulieribus intra domos constitutis nullam babere rem ¡is persunserunt, a semetipsis et quod aiunt, a foco edocti quonam talis amor tenderet, diabolico zelo ad conjugis raptorem ſkupi instar abigendon incitante ac instimulante. καταδύσεων, ἐν οἷς οὐ κατοικεῖν λέγοιντο ἂν, ἀλλὰ Ain φυλεύειν θηριωδῶς, ἀνέστησαν οἴκους καὶ δώματα, ὡς καὶ καταμένειν ἀσφαλεῖς, καὶ τὰ εἰς χρείαν ἐν επιτίθεσθαι ἀνεπιβούλευτοι. Αὐτίκα δὲ καὶ γυναικικὶν ζεῦγμα συνεπήξαντο, μονάσαντες τοὺς κήλωνας, ἀλόγοις ἐντρέχειν θηλείαις ἀφέντες, ὅτι οὐδ' ἂν ἐπισ βαίνεσθαι ταῖς κατ' οίκους γυναιξὶν ἔπειθον σφα; αὐτοὺς οἱ ἔξωθεν, αὐτόθεν, οἶμαι, μαθόντες, καὶ, δ φασιν, ἀφ' ἑστίας, ὅποι κακοῦ ὁ τοιοῦτος έρως ἀπο τελευτήσει, δαιμονίου ζήλου ἐρεθίζοντος καὶ ὑποκι νοῦντος, ἀποσοδεῖν τῆς ἐμοζύγου, ὁποῖα καὶ λύκου, τὸν ἄρπαγα. λη'. ᾿Ακολούθως δὲ καὶ γεωργία; τὸ ἐντεῦθεν το χρασθείσης, ἡ μήτηρ γῆ ὀχλουμένη γάλα μελιτόεν ἐχορήγει ταῖς τέκνοις ἀνθρώποις, τὰ ἐξ αὐτῆς ἀγαθά. 2. δὲ εἰρηναία ἦν ἠρέμα τοῖς ἀνθρώποις ἐκ τοῦ τοιούτου καλοῦ, ἀπελέγοντο καὶ τὰ στασιωτικά ως ἐπιπολὺ καὶ τὴν εἰσαεὶ ἔριδα καὶ τὴν ἐπίμονον μάχην, καὶ μόνον ἐφίλουν τὸ σωτήριον αύταρκες· ε; μέντοι ὁ κερδος ἐκνικῶν ὑπήγετο φιλοτιμότε ρον. 'Αλλ' ἐκεῖνοι τόλμαν καὶ θρασὺ μένος καὶ ἀλκὴν ἐνδυσάμενοι, θαλαττίαις τοῦ λοιποῦ παρέβαλλον σφάς αὐτοὺς κινδύνοις· καὶ τὸ γλυκὺ τῆς τραφερῆς ἀπεικάμενοι, τῆς ἀλμυρᾶς ἐγίνοντο μέτοικοι, αὐτοὶ τῶν ἰδίων ἀπεκβαίνοντες τρόπον τινά, ἢ "Αρπυίπις ἐκδόμενος ἑαυτοὺς, ἢ ἀλλὰ γοῦν ὡς εἰς ἀμφιβίους ἀποκα θιστάμενοι. Στ'. Οίκους τε οὖν ἐφ᾽ ὑδάτων τὰς νέας ἐτεκτήν να το παρακινδυνεύσαντες, καὶ φόρτους ἐν αὐταῖς Στα μετεύσαντο, καὶ περιφρονήσαντες τὴν τροφὴν γῆν, ἑτέραν εἰσεποιήσαντο τρέφουσαν, ἣν οὐκ ἂν ὀκνήσῃ τις μητρυιάν εἰπεῖν, ὑπεραυξήσαντες ἐκεῖνοι τὴν πρώην ἀγηνορίαν ἐν τῷ ναυτίλλεσθαι καὶ ὑπερόρια. θρασὺ μὲν γὰρ καὶ θερμόν, ἀπείπασθαι μὲν γαστρός χάριν τὸν ἀέρα, δύεσθαι δὲ κυβιστῶντα κατὰ βυθοῦ, καὶ ἐμβραδύνειν αὐτόθι τὸν τῆς χέρσου τρόφιμον ἄνθρωπον, καὶ ἄλλως δὲ ἀνέμοις ἐν θαλάττη δου λεύοντα πονεῖσθαι καὶ κατασαλεύεσθαι τροφῆς ἕνεκα, καὶ αὐτῆς ὡς τὰ πολλὰ δυσπορίστου. 20. Ὅτι δὲ καὶ ἡ χέρσος πράγματα δίδωσι τοῖς τε άλλως περιεργαζομένοις αὐτὴν, καὶ τοῖς θηρο. λέταις κυνηγέταις, καὶ ἄλλω; δὲ ἀγρευταῖς, καὶ ἀνάγεται αὐτὰ εἰς τέχνην τῷ βίῳ σύμφορον, ἐτέθη καὶ ἡ ἁλιευτικὴ ἐς τόπον τοιόνδε, καὶ ὡρίσθη τέχνη καὶ αὐτὴ, καὶ ἠγαπήθη, ὡς ἐκ τοῦ ἀνθρωπομαχείν συμμεταγαγοῦσα τὸ τοῦ Θεοῦ πλάσμα εἰς ἐπιτήδευ σιν θηρολέτειραν καὶ αὐτὴν, δι' ἧς οὐκέτι φονεύς, ἀλλὰ παλαμναῖος τεχνίτης και ρωμαλέος καὶ ἄλκι μας εθέλει στηλιτεύεσθαι καὶ ὁ κατὰ θάλασσαν θηματής. μ'. Καὶ οὕτω μὲν θαῤῥαλέος καὶ τολμητίας ὁ καὶ ἄλλως περὶ θάλασσαν ἄγων σχολήν· τὸ δὲ θρασύνασθαι, τῆς εὐσταθοῦς καὶ εὖ μάλα δρασμένης καὶ πεπηγυίας γῆς ὑπερόριον ἀπαναστῆναι, καὶ τοῦ ἀσφαλοῦς μὲν μεθέσθαι, σάλοις δὲ τοῖς ἐξ ἀνέμων αστάτων ἑαυτὸν ἐπιδοῦναι, καὶ ἄπτερον πεφυκότα μελετῆσαι πέτεσθαι, εἰ καὶ μὴ κηρίνοις πτίλοι;, κατὰ τὸν λογοποιούμενον Ικαρον, ἀλλὰ γοῦν λινέοις, δ θάττον ἂν κατασείσας καὶ ῥήξας ἄνεμος κάτω κάρα 57. Ubi autem agricultura exerceri est cœpta, hominibus filiis alma mater terra dulce fac suun, id est fruges, abundanter impertivit. Εt cum ot tale bonum pace et tranquillitate gauderent mortales, procul allegarunt rebelliones, contentiones, pugnas, atque murea mediocritate fuere contenti, exceptis illis quos lucri deus (Mercurius) sub suam facile redegit dominationem. Hi enim, audacia ot animi vigore ac generositate insignes, maris periculis sese objicere haud tinuerunt, et dulci almaque patria relicta salo sese commisere, ipsi ex semelipsis velut egressi, aut Harpyiis sese tradentes, 'aut saltem amphibiorum quasi naturam induti. 38. Ædificiis igitur quæ undis innatarent, id est navibus constructis posthabitisque periculis, onera in illis imposuerunt, et contempla almia terra alism substituerunt nutricem, quam jure meritoque novercam dixeris; quin imo majorem animum quam prius suuentes, peregrinas remotasque oras appulere. Audax enim alesque plenum facinus, ut homo, terræ alumnus, ventris causa aerem deserat atque in abyssum sese precipitet ibique conmoretur, præterea ventorum maritimorum imperio subditus laboret et periclitetur ob victum, eumqua dificulter acquiri solitum. 39. Quoniam autem et terra continens negotia facessit iis qui eam colunt, et venatoribus qui feras occidunt et quovis modo capiunt, et quoniam hæc considerantur tanquam ars vitæ utilis: etiam piscatura eodem loco habita reliquisque artibus accensita et studiuse tractata est, utpote quæ Dei figmentum (hominem) a cæde humana deflecteret ad bellum feris inferendum, unde fit, ut et ille qui în mari venatur, tion amplius interfector, sed artifex ingenuus, fortis et vigorosns prædicari velit. 40. Et sie quidem et generosus est et pericula non metuit qui əlioquin nullam maris curaın agit. At vero audacis est animi, a terra firma beneque stabilita longe discedere, et quod instabile est petere, et oceani Quctibus ventorum impetu exagitatis bese committere, et alarum expertem volatum meditari, haud quidem cereis, ut in fabula est de Icaro, at certe linteis alis, quibus a vento facile agitatis et undique ruptis navigatores denillere ancoras

EUSTATHII THESSALONICENSIS METROPOLIT.E cogentur, navigatcres, inquam, qui ligonem terre- σαλεύειν τοὺς αὐτῷ πεπιστευμένους βιάσεται, σκαstrem deserentes et vas securum vino recipiendo aptum contemnentes, in ligneum sese conjecerunt, in quo ad cœlum usque rapti et ad abyssum usque depressi mortis aleam subeunt, hoc sane audax est facinus viri imperterriti ac generosi, et vix, ac ne vix quidem audacia similis reperietur. 41. Et tamen (siquidem pejus est, ferarum iustar sine ratione vivere, et semet invicem devorare, et fratres a Deo creatos variis modis ac crudelissime interficere, et sic contra Deum luctari) homines ad mansuetudinem reducti etiam hanc alienam artem adoptarunt, quamvis manifestuin sit, eos qui terram continentem deserunt, etiam vitæ quodammodo valedicere. 42.Artes aulein cæleras omnis periculi expertes, imno et jucundas, et suavitate plenas, et magnam voluptatem secom attrahentes, quibus homines olim feri postea mansueti facti sunt, vix quisquam enumcrare potuerit. Sed sic quidem admonitio illa proba, et sermo prudens, et rationabilis virtutis doctrina, et obedientia prompta illos elim tortuosos in rectitudinem restituit atque expolivit, morum autem perversitatem in probitatem immutavit. Multæ autem celebrantur ac seriæ artes, quæ tunc inventæ, homines antea inertes alque magistratu deslitutos ad constitutionem civilem traduxerunt. 43. Præter alia enim illi viri sapientes etiam urbes describere ac condere cœperunt, etiam hujus boni salutaria exempla posteris relinquentes; qui autem eos sequebantur, homines nimirum legi a majoribus traditæ addicti, ansam illinc capientes, rem istam præclaram pro viribus confirmarunt, et pulchro fundameuto incrementa addere studuerunt venerabilia ædibusque Dei congrna. Cæterum artifices harum rerum peritissimi, inter quos et antiquissimi recensentur patriarchæ, summis laudibus praedicantur et admirationi sunt, et principibus sanctis adnumerantur, imo et cœlicolæ esse creduntur, nimirum et in divinos apostolos talem virtutem derivantes; qui fastigium imposuere puichro illi ædificio antiquo, et babitatoribus impleverunt, et sauctis ecclesiis ditarunt, beatisque praeconibus ac sanctis præsulibus constitutis cœtus divinos spiritualiter pascendos tradiderunt, et leges tulerunt et regulas sanxerunt, ad quas Dei oves Christiano more pascerentur, et pascua ostende- -runt in quibus alimenta caperent. 44. Hoc modo magui illi viri, a lege non scripla in sancto veteri Testamento contenta, legem litteris traditam perfecerunt et ad tantum rectitudinis culmen evexerunt, ut ne iota quidem unum aut minima litteræ apex divelli inde queat. Nos antem qui nunc vivimus homunciones, et præ omnibus ego, virorum illorum præcellentium non solum φείου μὲν τοῦ κατὰ γῆν ἀφεμένους, καὶ σκάφος ἀκίνδυνον τὸ ἐν ἀμπέλοις περιφρονήσαντας, ξυλίνω δὲ ἐμβεβλημένους, δι᾿ οὗ ἀναβαίνοντες ἕως τῶν οὐρανῶν καὶ καταβαίνοντες ἕως τῶν ἀβύσσων, ὀλέθροις ἔκκεινται ἀλλὰ τοῦτο ἀνδρὸς ἀργαλέου τόλμα και ιτητικοῦ, καὶ παντὸς θάρσους τε καὶ θράσους ὑπέρκειται. μα'. Καὶ ὅμως (κακοῦ μείζονος τοῦ ζῆν ἀλόγων καθὰ καὶ θῆρες, καὶ ἀλληλοφαγεῖν, καὶ πολλοῖς τρό ποις καὶ ἅπασιν ἀλγεινοῖς ἀπάγειν τοῦ βίου τους θεοπλάστους ἀδελφοὺς, καὶ οὕτω θεομαχεῖν) είλοντο καὶ τοιαύτην ἀλλόκοτον τέχνην οἱ ἐξημερωθέντες ἄνθρωποι, καθ' ἣν δῆλον, ὡς οἱ τὴν γῆν ἀπολεξάμενοι καὶ τὴν ζωὴν ἀπείπαντο. μβ'. Τέχνας δέ γε λοιπὰς ἑτέρας οὔτε κινδυνώδεις, ἀλλὰ καὶ ιλαράς, καὶ πρὸς χάριν ἐσκευασμένα;, καὶ ἡδονὴν πολλὴν ἐπισυρομένας, οὐκ ἂν οὐδὲ διαμετρή σασθαι δύναιτό τις, αἷς οἱ πρὶν θῆρε; ἄνθρωπο: τι θα σαὶ γεγόνασιν ὕστερον. Αλλ' οὕτω μὲν ὑποθήκη ἀγαθὴ ἐκείνη, καὶ ἔννους χρηστολογία, καὶ διδασκαλία εἰσύνετος τοῦ καλοῦ, καὶ ὑπακοὴ καὶ πειθώ τοὺς πάλαι ποτὲ σκαμβοὺς ἐξώρθωσε κανονίσασα, καὶ εἰς εὐθὺ ἀποξέσασα, καὶ τῆς ἐν ἤθει στρεβλότητος εἰς ἰθυτενές μετεσκεύασε. Καὶ περιᾴδονται τέχναι πολλαὶ καὶ σπουδαῖαι, τηνικαῦτα εὐθὺς ἐπισ νενοημέναι; καὶ εἰς πολιτικόν σχήμα τους πρώην καὶ ἀτέχνους καὶ ἀπολιτεύτους ἀποκαταστήσασα. μγ'. Πρὸς γὰρ τοῖς ἄλλοις καὶ πόλεις ἐκεῖνοι πε ριγράψειν ἀπήρξαντο μηχανησάμενοι, ἀρχὰς ἀγαθάς καὶ τοῦδε τοῦ καλοῦ παρεσχημένοι τοῖς ὕστερον" οἱ δὲ μετ' αὐτοὺς, οἱ τοῦ παλαιοῦ δηλαδή νόμου, λαβῆς ἐκεῖθεν ἐνδεδομένης, τὸ καλὸν ἐκεῖνο ἐπιμά. λιστα ἐστερέωσαν, καὶ καλῷ θεμελίῳ ἐκείνῳ παρύψωσιν καὶ αὔξησιν μεθώδευσαν ἄλλως τε σεμνήν, καὶ Θεοῦ οἴκοις πρέπουσαν. Καὶ οἱ τῶν τοιούτων Επιστημονάρχαι καὶ ἀρχιτέκτοντες, ἐν οἷς καὶ εἰ πρέσβιστοι πατριάρχαι, δι' ἐγκωμίων ἄγονται καὶ θαύματος, καὶ εἰς μεγάλους ἁγίους ἐγγεγράφαται, καὶ οὐρανοπολῖται εἶναι πιστεύονται, δῆλον ὡς καὶ εἰς τοὺς οὐρανοφοίτας ἀποστόλους τὴν τοιαύτην ἀρετὴν κατάγοντες· οἱ καὶ ὄροφον τῇ καλῇ ἐκείνῃ ἐπέθεντο παλαιᾷ οἰκοδομῇ, καὶ οἰκητόρων αὐτὴν έπλησαν, καὶ ἐκκλησίαις ἁγιωτάταις ἐμέστωσαν, καὶ κήρυκας μακαριστοὺς ἐνέταξαν, καὶ κορυφαίους ἱεροὺς ἐπέστησαν, καὶ ποίμνια θεία καταρτί σαντες ἐπέτρεψαν πνευματικώς ποιμαίνεσθαι, καὶ νόμους ἔθεντο ποιμενικούς, καὶ τρόπους μεθώδευ σαν, καθ' οὔ; ποιμανεῖται χριστιανικῶς τὰ τοῦ Θεοῦ πρόβατα· καὶ νομάς περιηγήσαντο, ἐν αἶ; βοσκήσονται. μδ'. Καὶ ὧδε μὲν οἱ μεγάλοι ἐκεῖνοι καὶ τὸν ἐκ τοῦ ἀφελοῦς ἀγράφου ἐν τῇ ἁγίᾳ Παλαι, ἔγγραφον νόμον ἐτελείωσαν, ἀρτιώσαντες καὶ ἀποκαταστήσαν τες, ἔνθα οὔτε προσθεῖναι ἦν ἔτι οὐδὲ ἰῶτα ἐν, οὐδὲ κεραία, γοῦν μίαν, οὔτε ἀφελεῖν. Οἱ δὲ νῦν ἡμεῖς μικροὶ ἄνθρωποι, καὶ πρὸ τῶν ἄλλων ἁπάντων ἐγώ, τὴν μὲν χρηστομαθῆ, καὶ τὴν τῶν ἀγαθῶν ἀνδρῶν,

μὴ ὅτι διδασκαλίαν, ἀλλὰ καὶ ἁπλῶς λαλιὰν ἀπο- doctrinam egregiam, sed vel merum sermonem στυγοῦμεν, καὶ μᾶλλον ἂν ὠρυομένων θηρίων ἡδέω; ἀκροασώμεθα. ἤπερ ἀνδρὸς ἀπευθύνοντος πρὸς εὐαγ γελικὴν ὀρθότητα τὴν ἐν ἡμῖν στρεβλότητα. με'. Νομίζομεν γάρ, ὥσπερ τὸν τεχνικὸν κανόνα, τὴν κατὰ τοὺς τέκτονας, οὐκ ἂν ἄλλως δύνασθαι λεαίνειν σανίδας ἢ ξύλον ἑτεροῖον, εἰ μὴ ἀπαγάγοι ξέσας τὸ ἐπιπροσθοῦν, οὕτω καὶ τὸ θεῖον διὰ τῶν θεοκηρύκων ἀποστόλων κανόνισμα τῶν ἡμετέρων σαρχῶν ἀποτέμνειν τε καὶ ἀπάγειν ἐπωδύνω;, ὅτε ἡμῖν ἐπὶ διορθώσει ψυχική προσφέρεται. Οὕτως ἡμεῖς νωθρευόμεθα την ψυχικήν διόρθωσιν, οὕτω την καθαρότητα παρορώμεθα. Καὶ πέδιλα μὲν, & φοροῦμεν, ὑποπλησθέντα πηλού χαίρομεν εἴ τις φθάσας ἰδεῖν ἢ ἐκκαθαριεί πρὸ ἡμῶν, ἢ ἐνδειξάμε της ἡμῖν προκαλέσεται ἀποῤῥύψασθα: (τὸ δὲ ὅμοιον πάσχομεν καὶ ἐπὶ παντὶ ῥύπῳ, εἴτε σώματος εἴτε ίμα· τισμού), ψυχῆς δὲ ἀχρειουμένης, ὡς οἷα διὰ σπιλώ - ματος δευσοποιοῦ τινος, οὐδὲ ἀκοῦσαι ἐνεχόμεθα, ὡς οὕτως ἐκείνη πάσχει, μὴ ὅτι γε ἀπαλείψαι αὐτῆς, εἰ τί που εἰς αἴσχος ἀνάξιον κατακέχρωσται. μς'. Τάχα γὰρ λογιζόμεθα οὐδὲν ἂν δούλων δια φέρειν ἡμεῖς, οὐδὲ μὴν παιδαρίων, ἐὰν ἐπιτασσών μεθα, καὶ ὑπείκειν ἐναγώμεθα. Τάχα δέ που ὑπὲρ τὸ δέον μεγαλο τοιοῦντες ἡμᾶς αὐτοὺς, λέγομεν καὶ αὐτοὶ, ὡς οἱ τηλικοίδε, καὶ διδαξόμεθα δή. Παραφαίνεται δὲ τοῖς οὐ φρονοῦσιν ὀρθά, καὶ ὡς ἀφροσύνης ἔγκλημα ἐπικλᾶσθαι ἡμῖν, ὅτι ὁρῶντες, ἃ μὴ χρεών, μανθάνομεν οὐ καλὰ ποιεῖν, καὶ οὕτω δια κείμενοι καὶ κωφεύοντες, ἐφ᾽ οἷς δεόντως παραινού μεθα, καὶ ὑπεραχθόμενοι, εοίκαμεν οὐκ ἔχειν συνιδεῖν, ὅτι ἕκαστος ἄνθρωπος εἰς οὐδὲν ἀρετῆς ἔρχεται μόνος αὐτὸς καθ᾿ ἑαυτὸν, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐν πολλῷ μεγέθε: λελόγισται στιγμιαίαν ἀμέρειαν. Καὶ δῆλον αὐτὸ τοῖς ἐπάγουσιν ἐν τῷ διὰ μερικῶν ἀρετῶν ἰέναι φιλοσοφώτερον, και παροιμίαν μὲν προαγαγεῖν, ἧς ἀπόφανσις των Εἷς ἀνὴρ οὐδέν τι φόβου ἔχει, ὡς μορμολύττεσθαι, ἀλλ᾽ ἢ μόνον λαλεῖ τὸ ἀληθές. Ἐκεῖνο δὲ ὡς μάλιστα ἐκφοβεῖ τοὺς φρονοῦντας τὸ Οὐαὶ τῷ ἑνί ὂν τίς ἐγγυήσεται, ὡς οὐ συντριβήσε - ται, είποτε καταπέσοι; μζ'. Εστι δὲ ἡμᾶς ἀκούσεσθαι παρὰ τῶν εἰδότων συνετίζειν τοὺς εὐπειθεῖς, καὶ ὡς ἡ φύσις αὐτὴ detestamur, et multo lubentius ferarum rugitui aures præbemus, quam viro qui perversitatem nostram að evangelicam probitatem dirigere sataGal. 45. Quemadmodum enim regula fabrorum ligneriorum non aliter tabulas aut lignum quocunque polire potest, nisi superfuum radlendo removeat: ita etiam Deum putamus per divinam apostolorum prædicationem aliquid de nostris caruibus abscindere et cum dolore auferre, quando de animæ perfectione agitatur. Ita autem ad eam languescimus, Ita puritatem negligimus. Calceamenta quæ gestamus, ubi tuto contaminata sunt, gaudemus si quis prius animadvertens vel ante nos absterserit, vel nobis indicans ad illa purganda provocaverit (et sic quidem sentimus de omni immunditie, sive corporis, sive vestium ): cum vero anima dobonestatur per maculam turpissimam, ne audire quídem sustinemus illam sic affici, nedum abstergere, si dedecore quodam inhonesto commaculata sit. 46. Fortasse enim nihil a servis aut pueris differre nobis videmur, si præcepta nobis imponantur el ad morem gerendum obstringamur. Fortasse altius quam (lecet de nobis sentientes dicimus: En nos, qui ab illis instruamur 1 Et quoniam baud recte sentimus, ignorantiæ crimen nobis objici opinamur, quando ea quae non oportet facientes haud bene agere nos audimus, et quando, sic affecti et velut cæcutientes in iis ad quæ rectissime instimulamur, et moleste ferentes non intelligere possa videmur, hominem per semetipsum solum nequa quam virtutem attingere, sed veluti punctum indivisibile in universo considerari. Manifestum hoc est iis qui singulis viruntibus solertem navasi operam, secundum proverbium quod ita habet: Non est cur vir singulus metuat aut expavescat, nici quod solus veritatem dicat. Metum porro prudentibus injicit dictum illud: Væ viro soli! quis enim sponsorem sese dabit pro eo, quin conteratur, ubi semel collapsus fuerit? 47. Jam vero ab iis qui dociles instruere callent, dicetur nobis, naturam ipsam docere et erudire ἐκείνη διδάσκει καὶ παιδεύει τὸν ἄνθρωπον, τὸν hominem mansuetum, sociabilem vitae amore preήμερον, τὸν συναγελαστικὸν, τὸν βιωτικόν. τὸν πολιτικὴν, τὸν σπουδαῖον, τὸν θεοφιλή, πολλῶν, ὥςπερ πραγμάτων, οὕτω καὶ ἀνθρώπων θέσθαι εἰς συγκρότησιν καὶ σύστασιν καὶ βίου ἐντέλειαν. Η γὰρ οὐδὲν μόνον δίχα γε τῶν ἄλλων, ὑφαντοῦ μὲν, ὡς ἐνδύσασθαι, σκυτοῤῥάφου δὲ, ὡς ὑποδήσασθαι, καὶ ἄλλων δὲ, πολλῶν δὲ ἐκείνων εἰς ἑτεροῖα τῷ σώματι χρήσιμα· εἰ δὲ σώματι, ὡς πλέον ψυχῇ, τῇ τὸ πᾶν ἐν ἡμῖν, καὶ οὗ ἄνευ οὐδεὶς ἄνθρωπος. μη'. Εἰ δὲ τοῦτο καὶ ἔγνωσται καὶ πρὸς δόξαν εὐηρέστηται πᾶσιν ἀνθρώποις, τί δήποτε, ἀνθρώπου μὲν περιϊόντος τὴν ἀγορὰν καὶ διεγνωσμένον, ὡς ἀγαθός ἐστι περὶ τέχνην όποιανοῦν, καὶ ἐπιστρωννύμεθα καὶ προκαλούμεθα οι χρήζοντες πορίσασθαι PATROL. GR. CXXXVI ditum, civilem, strenuum ac pium, ut sicut multas res ac negolia in unum coujungit, ita etiam bomines ad cœtum ac societatem convocet atque vitæ perfectæ participes reddat. Sane enim nihil aliquid vales, nisl alia accedant, verbi causa textor quoad vestes, sutor quoad calceamenta, et multi alii qui varias res in corporis usum destinatas suppeditant, Jam vero de corpore res si ita se habet, multo magis de anima, quæ hominis pars prestantissima est, imo sine qua ne ullus quidem homo exsistit. 48. Si vero hoc et notum et, uti videtur, gratum acceptumque est omnibus hominibus, quid tandem, ubi quis forum frequentat et in sua arte exceltere deprehenditur, ad eum assidentes et ea quibus opus

habemus cinere salagimus, et si quæ non statim ἀπ' αὐτοῦ τὸ ἐνδέον ἡμῖν, καὶ μὴ φα· ἐντα δὲ ἀναappareant, summo cum studio inquirimus usque ζητοῦντες κατά σπουδὴν πολλὴν ἐξευρίσκομεν, καὶ dum demum reperiamus, neque solum gaudemus προσρυϊσκόμενοι ἔχομεν φιλητῶς ἐκεῖθεν τὸ πεποίη- - quod rem desideratam jam possideamus, sed inter- μένον, καταβαλλόμενοι ἔστιν οὗ και τι ὑπέρτιμον, dum etiam justo majus pretinm insumimus, ut car- ἵνα τὴν δούλην σάρκα εἰς ὡραϊσμὸν τοῖς βλέπουσι nem servitio addictam aliquo ornamento pulchrio- παραστησώμεθα διὰ καλλωπισμοῦ τινος, οὗ τὰ πλείω rem redditam spectatoribus exhibeamus, ornamento, οὐδὲ εἰς ὄψιν ἡμῖν ἔρχεσθαι δύναται; Τὴν δὲ δέ. inquam, quod a nobis plerumque ne conspicitur qui- σποιναν ψυχὴν ἀφιέντες υποῦσθαι καὶ σκότον οὕτω deu? Animam autem dominam sordibus pollui et tene περιδιδύσκεσθαι, ὡς ἂν ὁ ζοφερός δαίμων φιλοίη, bris ita, uti dæmoni atro gratum est, involvi sinentes οὔτε ζητοῦμεν, πῶς ἂν ἢ ἡμεῖς αὐτοὶ ἐξωραΐσωμεν non solum nullam operam impendimus, ut vel ipsi ὡς εἰς νύμφην Θεοῦ, ἢ δι᾽ ἑτέρου νυμφοστολήσωμεν eam tanquam Dei sponsam condecoremus, vel per ἐπιστήμονος, ἀλλὰ καὶ εἴ τις ἐπιφανείη ἐπαγγελ alium hujus rei peritum hoc fieri sustineamus, sed λόμενος καὶ προκαλούμενος εἰς θεοειδῆ καὶ θεοφεγetiam, si quis ad divinam formationem seu tran- γῆ μόρφωσιν, εἴτ' οὖν μεταμόρφωσιν, οὐ προπηλα sformationem nos invitaverit atque provocaverit, η κίζομεν, ἡ ὀστρακίζομεν, ἀλλὰ καὶ ξιφήρεις ἐπιconviciis proscindimus et procul abire jubemus, " τρέχοντες, ἀχρειοῦν, εἴπερ οἷόν τε ἦν, γλιχόμεθα; · imo gladio aggressi interimere studemus? Omnis porro ars a nobis diligitur et approbatur, nullo inter cas discrimine admisso: illa autem quæ ad animæ pulchritudinem spectat, procul a nobis rejecta negligitur, neque ad avem infaustam aut ad rupium præcipitia, unde tandem aliquando reduci possit, amandatur, sed in oblivionis voraginem inmergitur, unde ad lucem nunquam redeat. 49. Econtra omne prudens consilium, omnia : doctorum precepta, ad vitam corrigendam spectantia, et leges adjuvantia et canones roborantia, suppressa jacent, omnique modo societas meditatur non de eo, ut respublica salva sit, sed ut justus, utpote importunus, in vinculis doleat, et præceptor quibus bene institutus est, et ad quæ profitenda alios instituere sategit, in perpetuum valedicat, et pater Spiritu divino instructus non a filio distraha- · 4ur (hoc enim minus foret malum), sed per malum damonem servis inutilibus accenseatur, et episcopus denique indignum quid infaustumque patiatur. 50. Non igitur morem gerimus, neque obedientiam'spiritualem·servamus, neque patribus paremus, quos sanctus.Spiritus dat, neque præceptoris arte indigemus. Quapropter etiam præsentem respuimus, et eam quam non habemus, non desideramus; quod omni arti accidit in hominibus, qui ea non opus habent. Rebus autem tam misere scse · habentibus necessario consequitur ut ad antiquam ¡¡lam vitam ferinam adspiremus, licet clanculum hoc fat et ab iis qui perspicacitate carent, vix sentiatur. 51. Mali antem bæc est causa: artes post hominum civilisationem inventas necessario diligimus, quoniam sine itlis de vita periclitaremur; probis antem consiliis ac bonis legibus morem gerere nolumus, imo tanquam inutilia, vel etiam superflua dedignamur. Quin eo audaciæ procedimus, ut ea nil ad vietum valere nugemur; proverbium autem ¿quòd potius portionem quam suspendium commendat,intervertentes, aliena pro bono habemus, panem peregrinum tanquam expetibile quid æstimamus, vinum raptum dulcissimum, aquam e furto provenientem suavissimam, vestes rapina acquisitas ‹veluti lucis ortum, proximí domum quasi paradisum Καὶ ἅπατα μὲν τέχνη στέργεται παρ' ἡμῖν καὶ ἐγκρίνεται, καὶ οὐ διακρίνομεν οὐδεμίαν· ἡ δὲ κατὰ διδασκαλίαν ψυχῇ πρέπουσαν ἀποκρίνεται βαλλο μένη μακρὰν ἐξ ἡμῶν, εἰς εὐχὶ κόρακας ἢ πέτρας ἀποκρήμνους, ὅθεν ἐπανασωθείη ἂν ἴσως χρόνῳ ποτὲ, ἀλλὰ ἐς βυθὸν λήθης ἀφιεμένη βαπτίζεσθαι, ὡς μὴ ἔχειν ἔκφανσιν. μθ'. Βουλὴ δὲ ἅπασα καὶ συμβουλὴ καὶ διδασκαλικὴ ἁρμονία, συνιστῶσα βίον ὀρθὸν, καὶ νόμοις ἐπικουροῦσα καὶ συλλαμβανομένη, κανότι κατήρ γηνται· ἀντιπράττεται δὲ πᾶν ἐπίβουλον καὶ ἡ σύσ ναξις, οὐχὶ, πῶς ἂν τὸ κοινὸν σωθείη, ἀλλὰ πῶς ἂν ὁ δίκαιος μὲν, δύσχρηστος δὲ, καταπονηθείη δεσμῷ, καὶ ὁ διδάσκαλος μεταμάθοι, ἃ καὶ αὐτὸς καλῶς δεδίδακται, καὶ ἑτέρους ὁμοίως διδάσκειν προβέβλη ται, καὶ ὁ κατὰ θεῖον πνεῦμα πατὴρ οὐ πρὸς υἱὸν εκστραφείη (οὔπω γὰρ τοῦτο μέγα κακόν), ἀλλ᾽ εἰς δοῦλον ἀχρεῖον ἐγγραφείη διὰ πονηροῦ πνεύματος, καὶ ὁ ἐπίσκοπος ἄσκοπόν τι πάθῃ καὶ ἀπαίσιον. ν'. Οὐκ ἄρα ὑπακούομεν, οὐδὲ ὑποταγὴν τηρού μεν πνευματικήν, οὐδὲ ὑπὸ πατράσιν ἐσμέν, οὓς τὸ ἅγιον Πνεῦμα δίδωσιν, οὐδὲ χρήζομεν τέχνης διδασ καλικῆς. Διὸ καὶ παροῦσαν μὲν ἐξωθοῦμεν, μὴ οὐ σαν δὲ οὐ ποθοῦμεν· δ δὴ πάσχει ἅπασα τέχνη παρά ἀνθρώποις, οἱ μηδὲν αὐτῆς προσδέονται. Διὰ ταῦτα γοῦν ὁ τῆς φαύλης ταύτης ἀκολουθίας εἱρμὸς παρ ῥησιάζει καὶ νῦν τὸν παλαιγενῆ θηριώδη βίον ἐκεῖ νον ὑπούλων καὶ ὡς οὐκ ἂν αἴσθοιτό τις μὴ κατακύπ των εἰς βάθος τοῦ νοεῖν. να΄. Καὶ ὁ λόγος τοῦ πάθους τοιοῦτός τις· τὰς μὲν τέχνας τὰς ὕστερον εὑρημένας μετὰ τὴν κατ' ἀνθρώπους ἐξημέρωσιν, στέργομεν ἀναγκαίως, οἷα μὴ ἐξὸν δν, ζῆν ἐκείνων δίχα χρησταῖς δὲ συμβουλίαις καὶ εὐνόμως εννόμοις ὀκνοῦμεν πείθεσθαι, περιέργους αὐτὰς, εἴτε καὶ παρέργους γνωματευόμενοι. Καί που ἐθέλομεν ὑπολαλεῖν καὶ αὐτοὶ, ὡς οὐδέν τι αὐταὶ πρὸς τἄλφιτα· καὶ πνίξ οὐ μερίς ἀναστρόφως παροιμιαζόμενοι, καλὸν εἶναι τὰ ἀλλό τρια γνωμολογοῦμεν, καὶ τὸν ξένον ἄρτον ἀποφαινόμεθα νόστιμον, καὶ τὴν ἁρπαγιμαῖον οἶνον γλυ κύτατον, καὶ τὸ τῆς κλοπῆς ὕδωρ ἡδύτατον, καὶ τὴν ἐξ ἁρπαγῆς ἔνδυσιν φωτὸς ἀναβολὴν, καὶ παράδει

σαν τὸν ἀλλότριον οἶκον. Καὶ οὕτως ἀνατρέχομεν εἰς consideramus. Sic aulem: ad antiquam revertimur τὸ ἀρχαῖον κακόν, ἀδικοῦντες, ἁρπάζοντες, λοιδο ροῦντες, βλασφημούντες, συκοφαντοῦντες, καὶ ἐπὶ πᾶσι τούτοις καὶ διὰ ταῦτα πάντα ψυχῆς κερδαίνοντες ἀπώλειαν, ὡς οὔτε αὐτοὶ ξυνιέντες εἰς ἐπιστρο φήν, μηδὲ τοῖς ἀδελφικῶς ἐν θεοφιλείᾳ επιστρέ φουσιν ἡμᾶς ἑπόμενοι, ὡς ἐντεῦθεν λείπεσθαι ἡμῶν ἑκάστῳ, ἀφιέναι καὶ τὰ τέκνα καὶ ἅπαν τὸ φίλτατον βόσκεσθαι ἀποίμαντον καὶ ἀνεξέταστον. Καὶ οὐκ ἀνακρίνομεν λογοπραγοῦντες ἡμᾶς αὐτοὺς, διατί κατὰ οἴκους μὲν ποιμαίνειν δῆθεν ἐθέλομεν ἀνθρω πικῶς τὸ συγγενές, τὸ δοῦλον, τὸ θετὸν, καὶ πᾶς, ὅστις οὖν, διδάσκαλος καὶ νομοθέτης τῶν ἑαυτοῦ αυτοχειροτόνητος, καθὰ ἐχρῆν, καθέστηκεν εἰς καὶ ὠφέλειαν σώματος καὶ ψυχῆς ἀνάπαυσιν· ὁ δὲ ἐκ Θεοῦ, καὶ κατὰ Θεὸν, καὶ θεοπαράδοτος καθηγητής, ὡς οὐκ ἄν τις ἔχοι ἀντειπεῖν, ἀποχειροτονεῖται, ὡς οἷον καθαιρεθείς, καὶ οὕτως ἀφαιρεθεὶς τὴν θεο πρόδη τον ενέργειαν; Ινατί δὲ πᾶς μὲν οἶκος φυλάτε τει τὴν ἐνδεχομένην διαδοχήν, αλύσει δουμένην θεσμῷ φύσεως εἰς ἀδιάρρηκτον, ὁ δὲ ἀποστολικός καὶ θεϊκὸς ἐξαργήσει, οὗ μᾶλλον ἔδει τὴν σειράν, οὐρανόθεν καθήκουσαν εἰς τὸν καθ᾿ ἡμᾶς κόσμον, μένειν ἀδιάσπαστον, καὶ συντηρεῖν τὸ θεόθεν καλὸν συνεχὲς καὶ ἄλυτον; να'. Οὐ καλὰ δὴ ταῦτα, οὐδ᾽ ὅσα τοιαῦτα, ὦ ἀδελφοί, οὐδὲ θεάρεστα, διαβολικῆς δὲ μεθόδου τύρκαι προφανώς. Τί γὰρ ἔδει αὐτὰ γίνεσθαι, εἰ μὴ πρόθεσις ἦν φιλύκεινος τῷ ἀρχεκάκῳ δαίμονι, άλλάξαι τὴν ἀγαθὸν σαββατισμὸν τὸν ψυχικὸν, τὴν ἐκ Θεοῦ, τὸν ἐπὶ ἀργίᾳ πάσης κακώσεως, καὶ μεταποιῆσαι κακῶς τὸ τὰ ἀρχαῖα μὲν παρελθεῖν, καινὰ δὲ πάντα γενέσθαι κατὰ Θεὸν, εἰς τὸ λέγειν ἀνάπαλιν, ὡς παρῆλθε μὲν τὰ καινὰ καὶ θεῖα, τὰ δὲ ἀρχαῖα φαῦλα λεληθότως ἀντιπαρελθόντα εἰς μέσον καταχορεύει τῆς ἐν ἡμῖν ὁμηγύρεως; malitiam, injuria afficientes, rapientes, conviciantes, maledicentes, accusantes, et prater hæc et propter hæc omnia animæ perniciem lucrantes, neque ipsi de conversione meditantes, neque iis qui tanquam fratres per amorem Dei reducere nos velint, obsequentes; quare in line vix feri poterit quin eo redaçamur, ut liberos nostros ac quidquid amore complectimur, sine pastore ac duce per pascua vagari sinamus. Neque nos ipsos examinando Interroganius, quare nos quidem qua homines in domibus nostris pascere velimus liberos consanguineos et adoptivos et servos, et quare quisque, præceptor ac legislator suorum sponte factus, et corporis valetudini et animæ tranquillitati prospiciat: præceptor autem a Deo datus et secundum Deum constitutus, et quod omnibus manifestum est, a Deo concessus, deponitur, tanquam vita privatus, et sic ab opere divino perficiendo arcetur? Et cur quælibet familia gaudet consequentia non interrupta, et lege naturæ quasi calena indissolubili continetur, familia autem apostolica atque divina, cujus vincula, utpote e crelo ad terrain descendentia, nunquam disrumpi, seul potius nativam divinitus insitam pulchritudinem conservare deberent, abolebitur? 52. Omnia ista, o fratres, neque pulchra sunt neque Deo accepta, sed manifesto fraudis diabolicas machinationes. Quomodo enim accidere potuisset nisi dæmon invidiosus omnisque mali auctor sibi proposuisset Sabbatum bonum, spiritualem, divinitus datum, ominis malitiæ suppressione insignem perturbare, et illud quod dicitur: Vetera disparuerunt, omnia secundum Deum innovata sunt, male pervertere in hoc: Nava ac divina di-paruerunt, vetus autem malignitas sensim sensimque in cœlumi nostrum irrepsit? 53. Equidem novi (neque enim adco mente sun captus, neque officii immemor) quod Deus non dormiet in finem, sed po'ens ac velut e vino excitatus exsurget, et sua cuique attribuet, præceptori ut doceat, patri ut habeat filios morigeros, pastori ut gregem ducat ac reducat, uti addecet, et ut brevis, sim, omni et præposito et subdito dabit quod νγ'. Καὶ οἶδα μὲν (μὴ γὰρ οὕτως ἢ μανείην, ἢ καθοίμην τοῦ δέοντος), ὅτι οὐ κοιμήσεται ὁ Θεὸς εἰς τέλος, ἀλλὰ δυνατὸς καὶ κραιπαλικὸς ὡς ἐξ οίνου ἀναστήσεται, καὶ ἐγκαταστήσει τὰ ἑαυτοῦ τοῖς αὐτοῦ, τῷ διδασκάλῳ τὸ διδάσκειν, τῷ πατρὶ τὸ ὑπηκόους ἔχειν τοὺς υἱοὺς, τῷ ποιμαίνοντι τὸ ἄγειν καὶ ἐπαyἄγειν τὰ ποίμνια, ὡς χρεών· καὶ παντὶ, ὡς ἁπλῶς εἰπεῖν, ὑπερέχοντι καὶ ὑπερεχομένῳ ἐπανασώσεται et spiritualiter ei convenit, et secundum legen τὸ πνευματικῶς καθήκον, καὶ τὸ οἰκεῖον καὶ προσἦχον κανονικῶς. νῦ. Καὶ οἶδα μὲν τοῦθ᾽ οὕτως ἐσόμενον· ήθελον δὲ ἄλλως αὐτίκα τοῦτο βλέπειν καὶ χαίρειν, καὶ μὴ δυσελπιστεῖν καὶ ἀγωνιἦν καὶ εὐλαβεῖσθαι παρά τοῖς εἰσέπειτα, καὶ συνοχλεῖν τὸν Κύριον, ἀναστῆναι καὶ ὑψῶσαι χεῖρα ὑψηλὴν εἰς ἐμβριθῆ ἐκδίκησιν, μηδὲ ἀποκείσθαι συγγράφειν, ὡς ἄρα καιρὸς ἦλθε, καὶ εὐφόρησε ζιζανίων καὶ ἀκανθῶν τὸ τοῦ Θεοῦ παρ' ἡμῖν καὶ πλήρωμα καὶ κλήρωμα, καὶ ὡς ἐθλί βησαν ἐντεῦθεν ἱκανοὶ, καθὰ οὐκ ἐχρῆν, καὶ ὅσους οὐκ ἔδει, καὶ ὡς οὐκ ἔτρεπε, καὶ νυγέντες οἱ πα θόντες ἐκεντρίσθησαν εἰς ὀδύνην. Οψὲ δέ ποτε μετά τοσάπληγον, εἴθε δὲ μὴ δεκάπληγον! εἰς εὔχρηστον ad ipsum spectet. 54. Nosi, inquam, hæc ila fore: vellem lam protinus ista videre et lætari, neque desperare nec dolere nec timere de posteris, imo Dominum rogare ut exsurgat et manum ad vindictam severam extollat, nec rationis reddendæ tempus distrahatur, siquidem momentum advenit, et divinus tum cœtus tum clerus lolia ac spinas affatim protulerunt, et haud pauci contumelia affecti sunt quot et quomodo non decebat et ob causas indignas} cæsique verberibus miseré dolorum aculeis traditi sunt. Sero autem aliquando post tot plagas, quæ utinam haud decuplentur! terra illa ad prosperan fertilitatem

redlibit. Tantopere auten desiderium istud corali neo | ἡ γῆ ἐκείνη εὐφορίαν ἀποκατέστη. Ες τοσοῦτον δέ μοι τὰ τῆς τοιαύτης Εφέσεως ἐντέτηκε, καὶ 5 τοῦ Θεοῦ ζῆλος ὑπεκκαίει με, ὥστε δι' εὐχῆς εἶναί μοι, αὐτομάτως ἀπὸ τῆς σήμερον καὶ τὰ ζιζάνια εἰ; καθαρὸν σῖτον ἀναθηλῆσας μεταμειφθέντα, ὡς μὴ ἂν τῷ δαίμονι σινιαθῆναί ποτε τοῦ λοιποῦ, καὶ τὰς ἀκάνθας δὲ ἀναβῆναι θεοφιλῶς, τὰς μὲν παρυψωθεί σας εἰς κέδρους καὶ κυπαρίσσους καὶ πεύκας, ὧν ὁ τοῦ inhæret tantusque zelus divinus me urit, ut in votis ardentissimis habeam, ut ab hoc statim die zizania permutata in purum frumentum excrescant, ne unquam a dæmone cribrentur, et ut spinæ, uti Deo gratum est, extollantur partim in cedros, cyparissos, pinus, quas Dei domus expetit, partim erigantar in alias arbores edentes fruges quas Deus diligit. Θεοῦ οἶκος ἐφίεται, τὰς δὲ ἀναδραμούσας εἰς ἑτεροῖα δένδρα εὐαυξή, καρποφοροῦντα τροφήν, ἣν ἀγαπᾷ ὁ Θεός. 55. Si autem haes dicens, ο fratres, et amicorum vulnera ostendens, gravis ac severus videor illis qui forte pudore suffunduntur, quemadmodum quis, qui cum speciosus non sit, tamen videri talis velit, invehitur in eum qui ipsi dixerit, forinanı speciosam quam sibi attribuit, esse ementitam, at ego auditoribus persuasum esse cupio, me adulari nescire aut omnia indiscriminatim laudibus efferro atque sic palam mentiri. Unës enim Deus omnino ac semper et ubique laudibus celebrandus, justissimus, optimus, sanctissimus, in quo nulla inest injustitia, quo fraus et malitia quæcunque exsulat: homo autem, quicunque demum sit et quantamcunque attigerit ætatem, frustra studet et opinatur et laborat ut in omnibus laude sit dignus. Quamvis enim plurima fecerit in mundo, non tamen eo' perveniet, ut omnis culpæ ac vituperii expers sit in via, sed solum ob ea, quæ bene peragit et quatenus scopum propositum attingit, 'jure meritoque laudatur. 56. Atque hæc est arenæ lex, qua athletæ ac pugiles ad fortitudinem exstimulantur, ut modo laudibus, acclamationibus, felicitationibus, modo præmiis adornentur. Sed ab iis qui animarum curam gerunt, interdum ne ille quidem qui beno luctatus est, laudatur. Meluunt nimirum, ne discipull sectatoresque virtutis per assensum ac gratulationem ad fastum vanamque superbiam prori piantur, ideoque vituperant pugnatores strenuos, quos tamen ejusmodi præceptorum vituperia ad melius incitant et velut stimuli virtutis fiunt. 57. Sic autem qui in tempore virtutem æmulatur, laude dignus erit. Ubi vero, præ niniio ardore, ultra scopum proreptus, aut nimia pigritia retentus peccaverit, tune revera nulla dignus censebitur laude, sed potius verba audiet quæ, ut non sint nimnis acria et amarulenta, tamen judicii melle, nti decet, attemperata sunt, si nimirum peccauum tale sit ut non, supplantatione «liaboli, lapso interitum ac mortem comminetur. Quando autem non mediocriter, ut ita dicam, sed capitaliter peccaverit et transgressio vix remitti posse videatur, innc peccator vituperiis et increpationibus castigabitur, et, si modo mentem sanam habeat, vulmeris curationem per correctionem velut per amaram radicem lubenter admittel. Si enim non ita senserit, sed potius spiritualem medicinam ægre ferre atque aversari videatur, male audiet, nil commune habens cum bominibus laude dignis, et post multa νε'. Εἰ δὲ ταῦτα λέγων, καὶ γοῦν, ὦ ἀδελφοὶ καὶ παραδεικνὺς φιλικά τραύματα, βαρὺς δοκῶ τοῖς ἴσως αἰσχυνομένοις, καθὰ καὶ εἴ τις μὴ ὢν ὡραῖος, ἐθέλων δὲ τοιοῦτος δοκεῖν, κατατείνεται τοῦ ἀναδιδάσκοντος ἐκεῖνον, ὡς ψεύδεται τὴν εὐμορφίαν, ἣν ἑαυτῷ ἐπιγράφει ἀλλ᾽ ἐγὼ πληροφορῶ καὶ ἄρτι τοὺς ἀκούοντας, ὅτι κολακεύειν ὀκτῶ, καὶ οὐκ ἔχω εξ λέγειν ἅπαντα εἰς ἀδιάκριτον, καὶ οὕτω φανερῶς ψεύδεσθαι. Εἷς γὰρ καὶ μόνος εὐλογητὸς πάντη και πάντως καὶ πάντοτε ὁ Θεὸς, ὃς οὐκ οἶδε ἁμαρτίαν ποιεῖν, ὁ δικαιότατος, ὁ πανάγαθος, ὁ ἁγιώτατος, ἐν ᾧ οὐκ ἔστιν ἀδικία, οὗ πᾶς δόλος καὶ κακὸν ἅπαν ἐξώρισται· ἄνθρωπος δὲ, ὁποῖος ἂν ἐκεῖνος καὶ εἴη καὶ ὁπόσος τὸν τῆς ζωῆς χρόνον, μάτην καὶ ἐθέλει καὶ οἴεται καὶ πραγματεύεται, ἁπλῶς οὕτως εύλογης τὸς εἶναι διόλου. Πολλὰ γὰρ ἐνεργῶν κατὰ κόσμον, οὐκ ἂν ἐξανύσῃ, διὰ πάντων ἔρχεσθαι ἀλογοπράγητος καὶ ἀμώμητος ἐν ὁδῷ· διόπερ, ἐφ᾽ οἷς μὲν εὐστα χεῖ καὶ ὀρθῶς βάλλει κατὰ σκοποῦ, εὐλογεῖται πάντως. νς'. Καὶ ἔστι τοῦτο ἀλειπτικός νόμος, δι' οὗ καὶ οἱ ἀεθλεύοντες καὶ οἱ ἀριστεύοντες προσαύξονται εἰς κραταίωσιν, οἱ μὲν ἐπαίνοις καὶ εὐλογίαις καὶ ἐγχων μίοις, οἱ δὲ καὶ δώροις ὑπαλειφόμενοι. Καὶ μὴν ἔστιν ὅτε οὐδὲ ὁ ἀγαθουργῶν εὐλογεῖται παρά γε τοῖς οικονομοῦσι τὰ ψυχικά. Οἱ δὲ δεδιότες, μὴ τοῖς μαθη· τευομένοις καὶ ἀλειφομένοις εἰς ἀρετὴν ἡ εὐλογία καὶ χρηστολογία εἰς τύφον ἀποτελευτήσῃ καὶ δόξαν κενὴν, δυσφημοῦσι τοὺς ἀγαθοὺς μύστας, οἷς καὶ γίνονται οἱ τοιοῦτοι διδασκαλικοὶ ὀνειδισμοὶ ἐρεθισμοὶ πρὸς τὰ κρείττονα, καὶ ὡς οἷα μάστιγες εἰς ἐργασίαν ἀγαθὴν ἐπισπέρχουσαι. νζ'. 'Αλλ' οὕτω μὲν εὐλογεῖται τις ἐν καιρῷ ἀγα· θοπραγῶν. Οτε δέ που ἢ ὑπερβαλών, ὡς διεκδραμείν τὸν σκοπόν, ἢ ἐλλείψας αμάρτοι, τότε δὲ εὐλογητὸς μὲν οὐκ ἂν ἔσται πρὸς αὐτὴν ἀλήθειαν, ἀκούσει δέ ποθεν λαλιὰς, εἰ καὶ μὴ πάνυ τι πικρὰς καὶ ὡς οἷον ἀψινθιώδεις, ἀλλὰ γοῦν ἐπιεικῶς κεκραμένας μέλιτι διακρίσεως, ὅτε δηλαδὴ τὸ πρόσκομμα οὐ συντριβὴν ἀπειλεῖ τῷ καταπεσόντι, ὡς εἰς θάνατον, σχελισμῷ δαίμονος· ὡς, εἴ γε οὐ μέτρια, ὡς οὕτως εἰπεῖν, και κοπραγήσει, ἀλλὰ κατάκρας, καὶ φανεῖται ἀπαραμ θητος ἡ ὑπερβασία, τηνικαῦτα καὶ σκώψεται ὁ ἑπταικὡ;, καὶ ἐπιτιμήσεται, καὶ θεραπείαν τραύματος διὰ παραινέσεως ὁποῖα καὶ πικρᾶς τινος ρίζης δεξάμενος ἱλαρῶς προσήσεται, είπερ φρονεῖ ἐντελῶς. Μὴ φρονῶν γὰρ οὕτως, ἀλλὰ ἐκφήνας δυσανασχετεῖν καὶ ἀποδυσπετεῖν πρὸς τὴν κατὰ πνεῦμα ιατρείαν, κακῶς τε ἀκούσεται ἀπεναντίας τοῖς εὐλογητοῖς ἀνθρώποις, καὶ μετὰ πολλὰ τὰ ἐν μέσῳ, καὶ οὐδὲ αὐτῷ φίλα,

σκορπισθήσεται, ὡς ὁ τοῦ Θεοῦ νόμο; καὶ ὁ ἐκεῖθεν incommoda, ipsi gravis, excommunicabiur, usi θεραπευτικός κανών παραδίδωσι. divina et canones ejusmodi sanationem concerlex nentes tradunt. νη'. Καὶ ὁ μὲν θλίψας τὸν οὕτως ἀθεράπευτον οὐκ ἂν ἴσως ἀποδεκτέος ἔσται οὐδενὶ τῶν τὰ ἐκείνου ζητ λούντων. Ὁ δὲ Θεὸς καὶ οἱ τοῦ Θεοῦ ἀποδέξονται τὸν ἀκριβῶς ἐατρεύοντα, πἂν οἱ τῶν ἀνθρώπων υἱοὶ, βαρυκάρδιος όντε; καὶ ἀγαπῶντες ματαιότητας καὶ ψεῦδος, εὐλογεῖσθαι τὸν ὅμοιον βούλωνται, καὶ οὐκ ἀνέχωνται ψόγον πάσχειν. Ἀλλ᾿ ὁ ἀρχιατρὸς Θεὸς ἀνθέξεται τοῦ ποιοῦντες τὸ ἀγαθὸν, καὶ ἐκδικήσει ἐκεῖνον βλαπτόμενον. Μηδεὶς γὰρ οιέσθω, ἀποῤῥᾳθυ μεῖν ἐν τοῖς τοιούτοις τὸν ὕψιστον Κύριον· ἀλλὰ πεπληροφορήσθω, παντὸς κακοῦ καὶ ἀνδρὸς καὶ πράγματος αὐτὸν κατεξανίστασθαι, ὀψὲ μὲν διὰ τὸ μακρόθυμον αὐτοῦ καὶ φιλάνθρωπον, αὐστηρῶς δέ γε, καὶ, κατὰ τὸν μέγαν Δαυΐδ εἰπεῖν, ἕως σφόδρα, όπης νίκα καὶ τοῦτο διακρινεί. ν. Καὶ ἐνθυμητέον ἐνταῦθα, ὦ ἀδελφοὶ, ὅτι καθὰ διδάσκαλος μέγας, προσφυέστερον δὲ φάναι, διδασ κάλων διδάσκαλος, καὶ φιλοσοφίας δὲ ἁπάσης, καὶ αὐτῆς τῆς ἀνυποθέτου προϊστάμενος (καλῶς δὲ εἰ πεῖν ἔχει τις, και προκαθήμενος), οὐκ ἂν ἐθέλοι αὐτὸς δι' ἑαυτοῦ καὶ μόνου μυσταγωγεῖν. ᾿Αλλὰ σου φίσας πολυειδῶς ἑτέρους, εἰ; ὅσον ἐγχωρεί, προβάλο λεται διδάσκειν τοὺς ὑποδεεστέρους ἐν φοιτηταίς. Αὐτὸ; μέντοι παρὼν ἐφ᾽ ἅπασι δόγμασι, καὶ διαρθρών, εἴ τί που δυσφραδᾶς ἔχει, καὶ δὲ καὶ ἐπιδιορθούμε νος, ὅποι δεήσειε, τὰ διδασκαλεῖα, ἐπικοσμεί τα σεμνά, καὶ τὸ καλὸν ποιεῖ καὶ πλεῖον καὶ κάλλιον. Οὕτω καὶ ὁ τῆς σοφίας χορηγός Θεός, πληθύνων καὶ ἐπὶ γῆς πολυτρόπως διὰ ἐνσωμάτων θεραπόντων αὐτοῦ τὸ οἰκεῖον ἀγαθὸν, ἅμα ἔπλασεν ἄνθρωπον, καὶ σοφίαν ἐκείνῳ ἐνέθετο, πηγήν τινα ταύτην γλυκείαν ὡς ἐκ πελάγους τοῦ κατ' ἐκεῖνον, λιβάδιον γλυκὺ ἐξ ἀβύσσου γλυκύτητος, ἀποῤῥοιαν ἐπιστήμης ἁγίας τε καὶ ἀρρήτου τῆς ἐν ἐκείνῳ, ἧς μέρος καὶ τὸ προγνωστικόν. 58. Quamvis aulem is qui talem hominem inenrabilem affligit, illius amicis vix futurus sit acceptus, tamen Deus ejusque æmuli solertem medicum comprobabunt, licet hominum alii, utpote cordle præfracto præditi et vanitatum mendacilque sindiosi, ejusmodi hominem taudibus efferri cupiant ac onurino vimperationis slut impatientissimi. At vero Deus, sumnius medicus, eum qui probitatem sectatur, adjuvabit, et qui injuria afficitur ¡llum ulciscetur. Ne quis enim opinetur, Dominum supremrum talia non curare, sed potius persuasissimum sibi habeat, eum omnibus malis et hominibus et factis pœnam inflicturum, sero quidem ob longanimitatem ac hominum amorem, severe autem et, ut cum magno Davide loquar, validissime, quando boc opportunum judicaverit. 59. Jam vero, o fratres, hoc quoque attendamus. Quemadmodum magnus præceptor, vel ut accuratius loquar, præceptor præceptorum, omnisque philosophiæ, etiam non suppositæ præfectus (et uti bene quis dixerit, præsidens) Hon ipse per semetipsum ac solum vult initiare, sed multimodis »lios erudiens, quantum fieri potest, að inferiores discipulos edocendos delegat, dum ipse, cunetis disciplinis præposits, explicat si quid expositu difficilius reperiatur, et, ubi opus fuerit, dirigit scholas, et augusta adornat, et pulchrum adaugot et promovet: ita etiam omnis sapientiæ princeps Deus, mukiplicans in terra variis modis per famulos corpore indutos benignitatem suam, simul atque creavit hominem, indidit illi sapientiam, foutem quemdam dulcem ex ipsius mari derivatum rivulum suavem ex abysso suavitatis, tralucem scientiæ sanctæ et ineffabilis, cujus pars est facultas prásciendi futura. 5. Προεφήτευσε γοῦν, καθὰ μαθόντες ἐσχήκαμεν, 60. Prophetavit igitur, quemadmodum compeὁ πρῶτος άνθρωπος, αὐτίκα θεόθεν εμπνεόμενος. Καὶ rimus, primus homo, extemplo divinitus inspiratus, τὸ ἐκεῖθεν ἀρξάμενος, οὐκ ἀνῆκεν ὁ πάνσοφος Κύριος, Atque hinc exorsus, non cessarit Dominus omnium τοὺς ἐπιγόνους ὡς καὶ νῦν σοφίζων, ἀλλ' ἐπιπέμπειν e.pientissimus, posteros illuminare, uti et naue τῷ κόσμῳ φιλοτιμείται θεότητι παρωνυμουμένους fit, sed mittere in mundum satagit viros divinitati ἄνδρας. Θεῖοι γὰρ καὶ ἔνθεο: ἐκεῖνοι πάντως καὶ similes. Divini enim et Deo repleti omnes sane illi πάντες, ἐπόσοι ἐκ Θεοῦ αὐτοὶ ζωούμενοι καὶ ἐλλαμ τόμενοι, καὶ οὕτω φωτὸς καὶ ζωῆς λόγον ἐν κόσμῳ ἐπέχοντες, ζωογονοῦσι τοὺς ἐν Θεῷ φιλοζωους, καὶ περιλάμπουσι τοὺς μήτε ἀμβλυωποῦντας τὰ ἐς ἀμβο τὴν, καὶ μηδὲ ὀκνοῦντας ἐγρηγορέναι εἰς ἐργασίαν θεάρεστον. Καὶ ἐμπνέων τοῖς τοιούτοις ἀνθρώποις ἐκεῖνος τὰ διδασκαλικά, καὶ μεθοδεύων τὴν πνευματικὴν σοφιστείαν, συνεπιτρέχει καὶ ἐφορᾷ τους δι' αὐτὸν σχολαστάς· καὶ προσεπιβάλλων τοῖς μυσταγωγοῦσιν ἀναλόγως χάριν ἐπιστημονικήν, συνεπιλαμβάνεται αὐτοῖς τοῦ ἔργου, καὶ συγγράφει, καὶ συνεπιμερίζει τὰ εἰς καταρτισμὸν, καὶ συλλαλεῖ διερ μηνεύων ἐξ ἁπάσης Γραφῆς, καθὰ τὰ ὑπὲρ ἑαυτοῦ, ὁμοίως καὶ τὰ ἐξ αὐτοῦ, ἀκολούθως δὲ καὶ συνεπου sunt, qui a Deo ipsi vivificati et illuminati, alque sie lucis et vitæ scientiam in mundo gestautes, eog qui in Deo vivere student, vivificant et illustrant eos qui ad virtutem non cæcutiunt et ad opera Deo grata sese accingere nuuntur. Inspirans auten talibus hominibus docendi facultatem, et indens sapientiam spiritualemn, adjuvat et inspicit eos qui ad ipsum animum advertunt, et condonans præceptoribus, quoad opus est, gratiam iuelligentiæ, adjuvat eos in opere exsequendo, et promittit dis tribuitque quæ ad perfectionem condncunt, el conversatur cum eis, explicans e tota Scriptura quæ ab ipso oriuntur et ad ipsum redeunt, nec minus incitare satagit, et in docendo adjuval atque

" 3'0 promovet. ita per viros ab ipso ad docendum des- τρύνει επιμελῶς, καὶ συνδιδάσκει καὶ συνωφελεῖ. Καὶ tinatos, dum ipse in excelsis versatur invisibilis (lotus namque mundus Deo plenus est), meliores Gunt qui ad virtutem sectandam apti sunt. 61. Quid autem dico apti? Etenien e lapidibus quoque quos colliguut qui sancta melalla fodiunt, exsurgunt divina semina, id est divini homines. Res autem illa præclara etiam in nos redundat qui nunc vivimus. Nam divini verbi torrens, doctrinam dico, divinitus scaturiens, veluti in quosdam sinus, nimirum in animas proborum præceptorum immittitur, indeque profluens etiam ad nos pertingit et tanquam paradisos divinos irrigat ad omnimodam fertilitatem qua animæ nutriuntur, et veluti sulcos inundat ad incrementum animarum, et tanquam homines vite sordibus commaculatos ad puritatem Javando perducit. Neque vero aliter salus nostra obtingere potest, nisi hoc solo modo, quantumvis in aliis methodis inveniendis homines allaborent. 62. Quicunque igitur hoc bonum quod unum ac solum iu toto mundo reperitur, contemnunt, persuasum sibi habeant, se in tenebris densissimis cæcutientes oberrare, quia neque doctrinæ lumen præ se ferunt quo in hujus vitæ caligine ducantur, neque alia ratione diriguntur; imo pro lumine isto hilari inceudium irruet in caput eorum, et pro lalice refrigerante, desuper irrigante et in vitam æternam saliente, fluctibus malis opprimentur, non solum amaris, sed etiam, quæ gravior plena est, mi vigore ac fertilitate, ut ita dicain, destitutis. Sic autem communis omnium Pater magna orbabitur liberorum copia quam impetus dæmoniacus absorbuerit. 63. Cum enim inter omnes constet, calamitatein esse exillosan, si homines pro lubitu arbitrioque suo, nulli subjecto domniuo, viverent (quod idem est atque propriæ voluntati addictum esse et nimia cum dducia genio indulgere): tali calamitate, utpoto nemini subjecti, laborant populi illi qui non habent duces Deo supremo duci submissos. Tales enim populos mundus circumagit ceu animalia quædam capitibus carentia. Quare eos per jocum, uti in veteri proverbio est, ἀκεφάλους καὶ ἀναύχενας (qui οὕτω διὰ τῶν ὑπ' αὐτοῦ προβαλλομένων εἰς διδασκαλίαν, ἐν τῷ καὶ αὐτὸν ἄνωθεν ἀοράτῳ παρεῖναι (τοῦ Θεοῦ γὰρ ἅπας ὁ κόσμος γέμει), βελτίονες οἱ εὐφυείς τὰ εἰς ἀρετὴν γίνονται. ξα'. Τί δὲ λέγω οἱ εὐφυείς; 5που γε καὶ ἐκ λίθων, οὓς ἀναλέγονται οἱ ἁγίως μεταλλεύοντες, ἀνίστανται σπέρματα θεία, εἴτ᾿ οὖν Θεοῦ ἄνθρωποι. Τὸ δὲ καλὸν ἐκεῖνο καθήκει καὶ εἰς ἡμᾶς αὐτούς, τοὺς τῆς νῦν ἡμέρας. Τὸ γὰρ τοῦ ἐνθέου λόγου ῥεῦμα, τὸ διδασκαλικὸν, πλημμύρον θεόθεν ὡς εἰς κόλπους τινάς, τὰς τῶν ὀρθῶν διδασκάλων ψυχάς, καὶ αὖθις ἐκεῖθεν προῤῥέον καὶ εἰς ἡμᾶς, καὶ ὡς παραδείσους Θεού ἀρδεύει ἐπὶ παντοία καρποφορία, δι' ἧς ψυχαὶ τρέ φονται, καὶ ὡς αὐλακας μεθύσκει ἐπὶ βλάστῃ ψυχ τρόφῳ, καὶ ὡς ἀνθρώπους δὲ ῥυπουμένους ιλύϊ βιω τικῇ ἀπολούει ἐς καθαρότητα. Καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλως τὰ ἐν ἡμῖν σωτήρια καταπράττεσθαι, ἢ τοῦτον καὶ μόνον τὸν τρόπον, κἂν εἰ καὶ πολλὰ κάμοι τις διερει νώμενος, μυρίαν ἑτεργίαν μέθοδον. α ξω. Οἱ τοίνον καλὸν τοῦτο ἐν καὶ μόνον αὐτὸ ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ ἀποπροσποιούμενοι πληροφορείσθω. σαν, ὅτι τε ἐν σκότῳ ψηλαφητῷ τυφλοί πλανῶνται, τὸ διδασκαλικὸν φῶς οὔτε φέροντες πρὸ χειρῶν, ὡς ἐν τῇ κατὰ βίον ὁδηγεῖσθαι νυκτί, οὔτε ἄλλοθεν χρω ρηγούμενοι, καὶ ὅτι ἀντὶ φωτὸς τοιούτου ἱλαροῦ φλόξ τῆς αὐτῶν καταρραγήσεται κεφαλῆς, καὶ ἀντὶ ἀναψύχοντος ὕδατος, ἄνωθεν μὲν ἐπομβρουμένου, κάτω θεν δὲ ἀλλομένου εἰς αἰώνιον ζωήν, ὕδασι κατακλυσθήσονται πονηροῖς, οὐ μόνον ἄλλως πικροῖς, ἀλλὰ καὶ ἀτενουμένοις, είτ' οὖν ἀτεκνοῦσιν ἐπὶ ζημίαν, εἴ τι χρὴ οὕτω φράσαι, τοῦ κοινοῦ πάντων Πατρὸς ἀφαι ρουμένου πολλὴν πληθὺν τέκνων, ἣν παρέσυρε κατάρρους δαιμόνιος. Εγ΄. Ομολογουμένου γὰρ τοῖς ἐν τῷ κόσμῳ ἅπασιν ἀνθρώποις, κακὸν εἶναι ὀλεθρευτικὸν τὸ αὐτεξουσίως καὶ ἀδεσπότως ἄναρχον (τοιοῦτον δὲ τὸ αὐτόνομον καὶ ἰδιόῤῥυθμον καὶ πεισματικὸν, είτε πεισμονικόν, ὑπὸ τοιαύτην κεῖνται φαυλότητα καὶ κακίαν ἀναρχίας καὶ λαοὶ, ὅσοι μὴ ἔχουσι καθηγητάς, ὧν ὑπερανέχει ὁ μέγιστος ἡγούμενος, ὁ Θεός· καὶ περιάγει τοὺς τοιούτους λαούς ὁ κόσμος οἷα καί τινα ζῶα, οἷς οὐκ ἐπίκεινται κεφαλαί. Διὸ καλὸν μὲν, καὶ ἀκεφάλους καὶ ἀναύχενας τους τοιούτους, κατά τινα παλαιὰν nec caput nec collum habent) jure nominaveris, seu λογοποιίαν, ἀποσκῶψαι', κάλλιον δὲ καὶ, ὡς εἰς φύσ potius vermibus inarticulatis accensueris, exsistentes quidem, quod ad vitæ rationem attinet, sed putantes sese praestare omni homini qui Deo appropinqual, et ad ita sentiendum sibi invicem persuadentes, fiduciam in rebus quibus non oportebat, collocantes. De hac fiducia quantumvis saepius verba feci, 'nunc quoque, quantum satis est, recordationis gratia proferre libet. 64. Fiducia et confidentia, res in tempore desi- -dlerabilis, nonnunquam autem fugienda, uti scimus, plerumque ex una radice ac fonte, seu ut simpli— cius loquar, ex uno principio procedunt, e subjectiome mimirum. Cum autem bipartitæ sint (altera „bona enim apparet, secundum quam quoad res σιν ἀδιαρθρώτων σκωλήκων ἀποτάξαι αὐτοὺς, όντας μὲν, ὁποῖοι τὰ ἐς βίον ἐκφαίνονται, δοκοῦντας δὲ υπερανέχειν ἀνθρώπου παντὸς, ἐγγίζοντας τῷ Θεῷ, καὶ συμπείθοντας ἀλλήλους εἰς τὸ οὕτω φρονεῖν, καὶ πείσμα φυλάττοντας, ἐφ᾽ οἷς οὐκ ἐχρῆν. Περὶ οὗ πείσματος πολλὰ καὶ πολλάκις εἰπὼν ἐθέλω κάνει θα μετρίως ἐπισημήνασθαί τι πρὸς ἀνάμνησιν. ξδ'. Τὸ πεῖσμα καὶ ἡ πεισμονή, τὸ καὶ εὐκταῖον ἐν καιρῷ χρῆμα, καὶ ἄλλως δὲ φευκτέον, ὡς οἴδαμεν, ἐξώρμηνται ὡς ἐπιπολὺ ὅσα καὶ ῥίζης τινὸς ἢ πηγῆς, ἁπλῶς δὲ εἰπεῖν, ἀρχῆς ἀμφότερα τῆς ὑποταγῆς Διττὴς δὲ οὔσης αὐτῆς (ἡ μὲν γὰρ ἀγαθὴ διεκφαίνεται, και ἣν δηλαδή θεοφιλέσιν ἀνθρώποις ἐπὶ

πράγμασι πάντως ὠφελίμοις ὑποτασσόμεθα· ἡ δὲ οὐ omnine utiles viris Deo acceptis nos subjicimus; τοιαύτη, θεωρουμένη αὐτή, ὅτε φορτικοῖς ἀνθρώποις ὑπείχομεν, οὐκ εὐπαιδεύτως τυπούμενοι προς τοιοῦ τον φαῦλον παράδειγμα), διπλήν εἶναι ἀνάγκη καὶ τὴν ἐξ ἀμφοῖν πειθώ, ξε'. Πεπεισμένοι μὲν γὰρ ἀγαθοῖς διδασκάλοις, ἀγαθὴν πεῖσμα πάσχομεν· μή τοιούτοις δὲ ὑπείκοντε;, πείσματι ἀζήλῳ τῷ ἐκεῖθεν, ὅπως μὴ πρέπει ἀνα θρώποις, εκνεύομεν. Οὐκοῦν ὑποταγής προηγουμένης ἐπὶ ὑστεροῦντι πείσματι, καὶ δευτερεύοντος πάντως τά γε εἰς ὑποταγὴν τοῦ ὑπακούοντος, δ; μὲν Θεῷ προσανέχων πείθεται διδασκάλῳ ἐνθέῳ, καὶ τὰς ἐκεῖ. θεν εἰσδεχόμενος ὑποθήκας ποιεῖ τὰ καθήκοντα, Θεοῦ ἄνθρωπος ἐκεῖνος, καὶ σταθερὸς αὐτὸς ἐν ἀρετῇ, καὶ βέβαιος ἐν καλοῖς, καὶ ἀσφαλῆς τὴν ἀγαθότητα, καὶ ἀστεμφῆς, ὡς καὶ ἐπαινεῖσθαι, καὶ στῦλος ὀρθότης τὸς ἀστραβὴς, καὶ θεμέλιος ἀῤῥαγής, εἰ καί ποτε κατασείεται, καὶ παραδείσου δένδρον εὔριζον, καὶ οἷον μὴ διατινάσσεσθαι ὡς εἰς πτῶσιν δαιμονίοις πνεύ ματι, καὶ Θεοῦ οἶκος ἀκατάλυτος. Καὶ τὸ πείσμα το κατὰ τοιοῦτον ἄνθρωπον οὐχ ἁπλῶς ἐν ἐπαίνῳ κείμε τον θαυμάζεται, ἀλλὰ καὶ Θεῷ φίλον καὶ ἅγιον γνωματεύεται. ξς'. Εἰ δέ τις ὑπὸ διδασκάλῳ μὴ οὕτω προηγουμένῳ εἰς εὐθὺ τάσσεται, ἀλλὰ κύκλῳ περιπατοῦντι, καὶ τὴν εὐθύτητα στρεβλοῦντι, ὃς οὐκ ἂν εἴη ἄμωμος ἐν ὁδῷ Κυριακῇ, κἀντεῦθεν ἀπ' ἐναντίας τῷ πρωτί. στῳ καὶ ἐπὶ θρόνου δόξης υπερτάτου καθημένῳ φερό μενος, τῆς διεστραμμένης πειθούς γίνεται· καὶ λαχὼν ἐκεῖθεν ἀρχὰς οὐ θεοφιλείας, οὐδὲ φρονήσεως, τὸ πᾶν δὲ συνῃρημένως φάναι, οὐκ ἐναρέτως πρὸς ἀλήθειαν, καὶ πείσας ἑαυτὸν, εἰς τέλος οὐκ ἀγαθὸν ἐνίσταται, καὶ ἀγωνιῶν ἀντιβαίνει, κοινότερον δὲ φράσει, πρὸς ἰδιωτείαν δι᾿ εὐμάθειαν, τὴν ἐν τοῖς πολλοῖς, πεισματίζει, ὡς καὶ κατὰ κράτος νικᾷν, καὶ συνιστῶν ὁ βούλεται· οὐκ ἔστιν, οὐδ᾽ ἂν εἰπεῖν τολμήσῃ τις ὀρθὰ φρονῶν καὶ λόγου μέτοχος, εναρές τως διακεῖσθαι τὸν οὕτω πεισμονικόν. Οὐ γὰρ δέδοται, φαύλης ἀρχῆς ἀγαθὸν εἶναι συμπέρασμα. ξζ'. Εἰ δὲ καί τις ἐν διαλόγῳ τὰ ψευδή προτείνων παρασυνάγειν ἀλήθειαν φαίνεται, ἀλλὰ τὸ ἐφαμάρπως προηγούμενον οὐκ οἶδα πῶς ἂν ἔχοι ἀποβαίνειν σωτήριον. Δῆλον δὲ, ὡς εἰς ταυτὸν ἥκει κακοῦ, φαύλῃ τε ἀρχῇ πεισθῆναι, καὶ κατ' ἐκείνην στρεβλωθῆναι η εἰς τὰ ἑξῆς λόγῳ ὑποταγῆς, καὶ εἴκοθεν παρεχνεῦσαι τῆς ὀρθῆς, ὅπου οἱ ἀλιτήριοι καὶ κατὰ τῆς ἀρε τῆς αἱρετίζοντες, οἳ καὶ αὐτοὶ δαιμονίαις προθέσεσι καθυπείκοντες πείθονται εἰς κακόν. Οτι δὲ εἰς γαλήνην σωτήριον καθορμίζει τοὺς ἐν βίῳ σαλεύοντας τὸ θεοφιλὲς πεῖσμα τοὺς αὐτὸ ἔχοντα;, καὶ ἡ πρώτη λεκτικὴ θέσις αὐτοῦ δείκνυσι· πείσματα γὰρ εἰθί σμεθα λέγειν σπάρτα ναυτικά, οἷς δηλαδὴ ναῦς ἐλλιμενισθεῖσα πείθεται, μὴ ἀφιεμένη διασαλεύεσθαι, καὶ εἰς κίνδυνον κλύζεσθαι· ὅτε καὶ μένει ἐκεῖνο τὸ σκάφος ἤρεμον ἐπὶ τῇ σωτηρίᾳ ἑαυτοῦ τε καὶ τῶν ἐμπλέειν λαχόντων. Ἐνταῦθα δὴ πεποιθέτως πυνθά νομαι, πότε φιλοκινδύνως αὐθαδιάζεται ναῦς τοιαύτη, καὶ ἀποῤῥῆξαι τοῦ λιμένος ἑαυτὴν φιλονεικεῖ, altera autem non talis est, sed in eo conspicitur quod ritibus hominibus obedimus, es ad tale inalum exemplum male effingere nos studemus), ad bipartita necessario etiam persuasio erit ex ambabus profluens. 65. Si enim bonis præceptoribus paremus, bo, nam fiduciam nanciscimur; sin vero non talibus obedimus, confidentia mala illac quo non decet homines, declinamus. Cum igiur obelientia precedat, fiducia autem subsequatur, et cum omnino secundum locum obtineat qui morem gerit: profecto si Deo obediens, Aducia in præceptore divinitus inspirato collocata ejusque doctrina in se recepta id quod decet facit, Dei homo erit, firmius in virtute, constans in bonis, inconcussus in μα bitate et inflexibilis, nt laudem mereatur columna rectitudinis non incurvata, fundamentuin non evertendum, quamvis nonnunquam concutiatur, arbor paradisi radices in profundum agens, ita ut nequeat a malis dæmonibus in ruinam dejici, et domus Dei inevertibilis. Porro fiducia ejusmodi viri non solum laude et admiratione est digna, sed etiam Deo accepta et sancta existimatur. 66. Si quis autem non a tali præceptore in recto collocatur, sed in orbe instabili atque rectitudinem pervertente, ita ut non sit irreprehensibilis în via Domini, seu potius ab eo qui in summo gloriæ throno sedet, avertatur et perversa fiducia innitatur: is, quoniam neque Dei amore neque prudentia imbuitur, et, ut breviter dicam, fiducia quae virtutis ac veritatis fructus est, destitutus ad finemin non bonum tendit et magno cum impetu per doetrinam multitudini propriam ad ignorantiam progreditur et oinnem funem movet, ut ipsius voluptati satisfaciat, is, ínquam, tali fiducia fretus a nemine recte sentiente aut bene instructo virtuti convenienter dispositus esse dicetur. malo euita principio bonus finis exsurgere nequit. 67. Etiamsi vero quis in conversatione mendacium proferens veritatem subintroducere videtur, illud tamen quod perverse disseritur, nescio quomodo in salutem cedere possit. Manifesto autemi ad idem malum redit, aut principio perverso inniti eique morem gerendo huc atque illuc agitari, aut ab initio de recto tramite deflectere, ubi homines nequam virtutique obluctantes ingrediuntur, qui et ipsi, inspirationibus obedientes demoniacis ad pravitatem declinant. Quod au'em Aducia (πεῖσμα) in Deo collocata illos qui ea gaudent, quando vitæ tempestatibus turbantur, in portam tranquillum et salutarem introducit, primaria vocabuli significatio ostendit; fiduciam (πείσματα) enim appellare solemus rudentes nauticos quibus navis in portu constituta retinetur quominus fluetibus agitetur aut ullo modo periclitetur, ita ut navigium illud tranquillitate fruatur non minus ad suam ipsius salutem quam corum qui forte deo

EUSTATHI THESSALONICENSIS METROPOLIT.E ἁπλῶς οὕτω μαγῆναι, καὶ τὸ πεπιστευμένον αὐτῷ πλοῖον ἀφεῖναι βάψαι εἰς κίνδυνον, ἢ ἀνέμοις ἐξώ σταῖς ἐκδοῦναι παράφορον, εἰ μὴ ἄρα ἢ κατατέσηπε τὸ σχοινίον ἐκεῖνο, ἢ ἄλλως εὐανάλυτον κέκλωσται. sit funis ille, aut male confectus, ita u sebantur. Jam vero, cum magna Gducia interrogo, πότε δὲ τὸ ἀπόγαιον ἐκεῖνο πείσμα μεταπείθεται num ejusmodi navis sibimeupsi relictà, e portu sua sponte exire possit, an rudens ille terræ affixus navem sibi commissam, quominus abrepta discrimen ullum subire aut violentis ventis tradi possit, non prohibeat, nisi aut putrediue corruptus facile disrumpatur. 68. Quapropter in hominibus fiducia revera est res bona, ideoque sanctis martyribus appetita, viris venerabilibus dilecta, omnibusque omnino Dmo obedientibus affectata, utpote ex qua omuis virtus et ars et scientia et reipublicæ constitutio exoritur; quam utinam Deus omnibus Christianis concedat in eisque conservet, ita ut semper adsit eis ac remaneat et tempore opportuno efficacem se praestet, ut tanquam sanctas columnas et augustas statuas navesque Dei erigat ejus servitores ad salutem communem. Talis est illa fiducia in Deo reposita, sine qua nulla est salus; qua si homines carent, eur tandem paradisus plantatus est, cum nullos habiturus sit incolas? Est autem porro alia fiducia, imprudens, irrationabilis, lignea, saxea, bruta, impetuosa, inexcusabilis, informis, obdurans, inbumana, provocans, rapas, dæmoniaca, insana, quam pacis Dominus a nobis et ab omnibus hominibus, imprimis autem Christianis procul avertat I ξη'. Οὐκοῦν ἐν ἀνθρώποις πείσμα τὸ μέν τι ἀγιο θὸν ἀληθῶς, καὶ δι' αὐτὸ ζηλωτὸν ἁγίοις μάρτυσι, καὶ ἀνδράσιν ὁσίοις ἀγαπητόν, καὶ ὅλως ἅπασι τοῖς ὑποτεταγμένοις τῷ Θεῷ φιλητὸν, δι᾽ οὗ ἀρετὴ πρό πασα καὶ τέχνη καὶ ἐπιστήμη καὶ σύστασις πολιτείας ὀρθῆς· καὶ διδοίη ὁ Θεὸς αὐτὸ Χριστιανοῖ, ἅπασι, καὶ παραφυλάττοιτο τὸ τοιοῦτον καλὸν ἐν αὐτοῖς, ὥστε παραμένειν καὶ παρακατέχεσθαι καὶ ἐνεργείσθαι εἰς καίριον, ὡς ἐντεῦθεν ἀνδριάντας ἱ: ροὺς καὶ στήλας ἁγίας καὶ ναοὺς οἷον Θεοῦ ἀνιστᾷ, τοὺς αὐτοῦ θεράποντας ἐπὶ κοινῷ συμφέροντι. Καὶ τοιοῦτον μὲν ἐκεῖνο πείσμα, τὴ κατὰ Θεὸν, οὗ χωρὶς οὐκ ἔστι σώζεσθαι, οὗ μὴ παρὰ τοῖς ἀνθρώποις ὄντος, τί δήποτε πεφύτευται παράδεισος, ἀοίκητος ἐσόμενος; Λοιπὸν δὲ ἕτερον πείσμα, τὸ ἀδιάκριτον, τὸ ἀλόγι· στον, τὸ ξύλιναν, τὸ ἐκ πετρῶν, τὸ θηριώδες, τὸ θυμῶδες, τὸ ἀναπολόγητον, τὸ ἀνειδοποίητον, τὸ ἀγριο ποιόν, τὸ ἀπάνθρωπον, τὸ μάχιμον, τὸ λῃστρικὸν, τὴ δαιμόνιον, τὸ μηδὲν ὑγιες, ὅπερ ἀπαγάγοι ὁ τῆς εἰρήνης Κύριος καὶ ἡμῶν καὶ παντὸς ἀνθρώπου ἑτεροίου τε καὶ μάλιστα Χριστιανοῦ! ξθ'. Είης ἐπακούων ἡμῶν, Σώτερ θεός, ὁ πρώτιστος ἐνηγούμενος, ὁ μέγιστος ἐν οἰκονόμοις, ὁ οἰκου μενικός διδάσκαλος, ὁ ἐπὶ τῶν ἱερῶν καταστάσεων, ὁ τῶν ἀρχόντων ἄρχων, ὁ τῶν κυρίων Κύριος, ὁ ὕπατος ἐν τοῖς ὑποτάσσουσιν, ὁ κατελθὼν οὐρανόθεν δι' ἡμᾶς ἐφ' ἡμᾶς, ἵνα καὶ σωματικῶς ὑποδείξῃς τὴν ἡγεμονείαν σου τοῖς ἀγνοοῦσι, καὶ ἐπιτάξας, καὶ ὑποτάξας, καὶ δοὺς ἀρχὰς ἐπὶ σωτηρία διδασκαλικῶς, καὶ ὑπακουσθεὶς, καὶ πείσας, καὶ τὰ ποιητέα ἐγκελευσάμενος, ἀποτελέσῃς μαθητὰς ἐψιμαθεῖς τοῦ καλοῦ, καὶ ἔτι μᾶλλον τοὺς ἐγγυτάτω λειτουργούν τάς σοι, οἱ κατὰ τὸν ἁγίως ψάλλοντα πορεύεσθαι ἄμωμοι ἐν ὁδῷ τῇ κατὰ σὲ ἀπαιτούμεθα. Πορευόμενος γάρ, φησίν, ἐν ὁδῷ ἀμώμῳ, οὗτός μοι ἐλειτουρ γει, οὐ μὴν παραστρῶν καὶ κατὰ φάραγγος ἀπω λείας τρέχων ἀκάθεκτος. Εὐξάμην δὲ οὕτως, ὦ φιλο 69. Exaudias nos, e Deus Salvator, princeps præceptorum, summe inter œconomos, totius terrarum orbis magister, dux sacrorum ordinum, princeps – principum, Domine dominorum, caput gubernantium, qui propter nos e cœlo ad nos descendisti, ut etiam corporaliter principatum tuum ostenderes ignorantibus, qui præcepisti ac subjecisti, et doctrina tua salutis fundamenta posuisti: fac ut nos obedientes, morigeri et de officiis nostris bene instituti, quamvis sero, discipuli virtutis fiamus, et ii imprimis qui cultui tuo proxime sese addixerunt; fac ut nos, secundum sanctum Psalmistam, irıeprehensi in via tua ambulenus. Ambulans enim, inquit, in via irreprehensibili, hic mihi serviebat, Hon sane furore percitus aut impetu irresistibili in perniciei gurgitem sese præcipitans. Precor autem hoc modo, o Domine hominum amantis- p άνθρωπε Κύριε, δι' αὐτὸ δὴ τοῦτο καὶ μόνον, ὅτι πᾶν sime, ob id solum, quia omne pouum desuper nobis per te accidit, non autem quia difficile prorsus fere impossibile sit, ut malam istam fiduciam abjiciamus, deleamus et ad nihilum redigaMus. Simulatque enim voluimus, qui tibi obedimus, tiam perfecimus; et simulatque in animam induximus, ad finem pertigimus, vel, ut prægnantius idem dicamus, simulatque, curas nostras in te rejicientes, adversus hoc malum nosmet acciuxímus, victoriam reportavimus. 70. Victoriam autem reportabimus hoc modo: Si quis sibi facile persuaserit et nimia Giducia ductus ad manus cum feroci pugili conserendas et pugnam cum adversario ineundam processerit, ut brevi post, ἀγαθὸν ἄνωθεν ἡμῖν διὰ σοῦ ἐπιγίνεται, οὐ μὴν διότι πάνω δυσχερὲς καὶ ἀδυνάτου ἐγγὺς, ἀπαρέῆξαι τὸ φαῦλον πεῖσμα καὶ διαλῦσαι καὶ ἀναλῦσαι ὡς εἰς τὸ μηδέν. Αμα γὰρ ἐβουλήθημεν οἱ τῆς σῆς ὑποταγῆς, καὶ ἡνύσαμεν, ἅμα ἐνενοησάμεθα, καὶ ἀπετελέσαμεν· ἵνα δὲ μεγαλείως φράσωμεν, ἅμα ωπλίσθημεν κατὰ κακοῦ τοιοῦδε οἱ τὴν ἐν ἡμῖν μέριμναν ἐπὶ σὲ μόνον ἐπιῤῥίπτοντες, καὶ νενικήκαμεν. ο. Καὶ ἡ μέθοδος τῆς νίκης τοιάδε τις· Ὑποτεθείοθω τις πείσας ἑαυτὸν εὐχερῶς, καὶ κραγὲν πεῖσμα συμπλέξας, ἐπανατεῖνα: χεῖρας παλαμναίῳ πυγμάχω καὶ οἴῳ καταπολεμῆσαι τὸν ἀνθιστάμενον, ἀλλὰ με

3$5 χρὴν καὶ ἕτερος αὐτὸν ἀνῆκε θυμὸς, ἀφέσθαι ταχὺ sententia immutata, ab illo certamine recesserit, τῆς τόλμης ἐκείνης, μὴ καὶ ἀποθραυσθῇ τῆς κεφα λής, και που καὶ σποδηθῇ κατὰ τὸν. οὕτως εἰπόντα, καὶ ἐπιτριβῇ φλώμενος καὶ πνιγόμενος· καὶ λογισμὸν τοῦτον δεύτερον συνετὸν μωρῷ ἐκείνῳ πρώτῳ ἀντιστήσας, καὶ ἄμφω ταλαντεύσας ἐκ παραθέσεω;, καὶ ῥοπὴν εὑρηκὼς ἐν τῷ δευτερεύσαντι, ἔχει λέγειν ἀστείως πρὸς τὸν κατάρξαντα νοῦν ἐκεῖνο τὸ παι λαιόν· ὡς οὐ πείσεις, οὐδ' ἣν πείσῃς· ἔπεισας μὲν γὰρ, ὦ θυμε, χεῖρας ἀντήρεις ἀνασχεῖν κατὰ ἰσχυροτέρου ἤπερ ἐγώ· οὐ πείσῃς δὲ ὅμως εἰς τέλος, εἰ καὶ παρέπεισας. Εὐλαβοῦμαι γὰρ ἐλυσπάσθαι, ῥιφείς εἰς γῆν, καὶ οὕτω τὴν ἔρψιν ἀλλάξασθαι τῆς βαδί σεως. οα'. Πάλιν λογισμός παρέπλαγξέ τινα, ὁποῖα πολmetuens ne capite percusso ad nihilum, uti afunt, redactus, contritus, suffocatus pereat; et si deinde priori illo insipienti consilio abjecto aliud ceperit sapientius, et utroque deliberato et comparato, ΠΙΟmentum inclinare ad secundum intellexerit, tunc ad mentem qua priorení suggesserat sententiam recte poterit dicere: Suasisti quidem, at non persuadebis; voluisti enim, ut contra fortiorem pugnæ discrimen subirem, neque tamen, quamvis me seducere studueris, mihi unquam persuadebis. Vereor enim ne, ad terram allisus, rependo potius sim obnoxius, quam recte incedendo idoneus. 71. Rursum ratio, uti haud raro accidere solet, νὰ φιλεῖ καὶ τοιαῦτα γίνεσθαι, γενναῖον εἶναι, παλα- aliquem induxit, ut generosum sese exhibeat et inμᾶσθαι συμποδισμόν, εἴ τις εἰς παλαίστραν ἀντικατισταίη αὐτῷ. Καὶ ἐπανηγυρίσθη ἀγὼν, καὶ ἐκηρύχθη παλαισμοσύνη, καὶ αὐτὸς παρεισέδυ ἐς μέσους, ἐθέλων συμπλοκὴν, καὶ θαῤῥῶν καταπαλαίειν, καὶ ἤδη εὖ μάλα συμπείσας ἑαυτὸν εἰς τοιαύτην ἄθλησιν. 'Αλλ' ἐπειδὰν ἀνταγωνιστὴν θεάσηται φανέντα, δν μὴ ἐνθυμούμενος, ἀλλὰ τότε κατίδοι ἐξανακύψαντα καὶ εἰς ἀντίπαλον προχωρήσαντα, οὐ πείσεις τῷ πρώην λογισμῷ, Εφη, κἂν φθάσας ἔπεισας· οὐ γὰρ ἀνέξομαι πεσὼν συντρίψεσθαι, καὶ καθόλου ἐν τοῖς φρονοῦσι καὶ μαθοῦσι βουλεύεσθαι, καὶ αὖθις εἰς λέον μεταβουλεύεσθαι. Πείθει μέν τις ἑαυτὸν ἐν πολλοῖς, καὶ εἰς τι ψεκτὸν καὶ κατατίθεται, και που ἐρεθίζεται, καὶ εἰς ἔργον ἐξορμᾷ. Μεταγνούς δὲ ἀφίησιν ἐκεῖνο, εἰς ὅπερ κατένευσε, καὶ χαίρει παυ σάμενος, καὶ λόγῳ τοιούτῳ, εἰ καὶ πέπεισται, ὅμως εὐκέτι πείθεται, ὅμοιον ὡσεὶ καὶ ὁρμηθεὶς κατὰ κρη μνοῦ, εἶτα μετάμελος επαναστρέψεται, καὶ ἔννους ἐκ δυσλογίστου γένηται. pedimenta si quæ in arena occurrant, fortiter disjicial. Certamine igitur indicto, et pugna præcouis voce annuntiata, ille in medium progreditur, certandi avidus, de victoria certus, suis viribus in ejusmodi congressu nimium quantum confisus. At ubi aðversarium quem non putaverat, apparentem et arrectum et hosti obviam euntem conspicit, tunc rationi, dicit quamvis antea persuaseris, non amplius persuade - bis; nolo enim turpi casu conteri, sed potius cum prudentibus sapientibusque viris consilium inire et ad officium reverti. Sic multis in rebus homo sibi confisus vel ad malum propendet et stimulatur adeo ut ad opus aggrediendum paratus sit; sed pœni. tentia correptus desistit ab illo in quod antea proclivis exstitit, et quod non perrexerit gaudet, et quamvis antea cesserit ejusmodi consilio, tamen non amplius cedit, veluti si quis de præcipitio sese dejecturus, postea mutata mente revertitur et insipietiam in sapientiam permutat. 72. Ita igitur in omni re simili fieri decet. Nimirum si consilium cepimus, vel ex nobis ipsis imprudentibus, vel præceptum malignum sequentes, vel denique demoni malorum principi obtemperantes, et ad opus improbitatis macula aspersum accingimur, tum reputare debemus, esse aliquem superiorem, etsi non hominem at saltem Deum, qui, uti bonorum fons, improbitati adversatur, et si quid ejusmodi admiserimus, ulturus est. Ipse enim leges οβ'. Χρή τοίνυν οὕτως ἐπὶ πάντων τῶν ὁμοίων γίνεσθαι, ὡς ἀκολούθως καὶ ἡμᾶς, ἀναλαβομένους πείσμα όπωσοῦν, εἴτε ἐξ ἡμῶν αὐτῶν ἀβούλως, εἴτε κατὰ διδασκαλίαν κακόβουλον, πάντως δὲ ἀπὸ ἀρχεκάκου δαίμονος, καὶ ὡρμημένους ἐς πράξιν ἀποτε λευτῶσαν εἰς φαυλότητα, ἐνθυμεῖσθαι, εἶναι τινα ἡμῶν κρείττονα, καὶ εἰ μὴ ἄνθρωπον, ἀλλά γε τὸν θεόν, δς διδοὺς τὰ ἀγαθὰ καταγίνεται τῆς κακότητος, ἑαυτὸν πάντως ἐκδικῶν διὰ τῆς τοιαύτης ἐπεξελεύσεως. Ἐκεῖνος γὰρ καὶ νομοθέτης ἀγαθότητος ἀπά- optimas tulit; ipsius est mundus universus, ipsius σης· καὶ αὐτοῦ ἐστιν, ὥσπερ ὁ κόσμος, οὕτω καὶ ἅπας κέσμιος ἡγούμενος, καὶ αὐτοῦ ἐστι παράγγελο μα, πείθεσθαι καὶ ὑπείκειν τοῖς ἡγουμένοις, οἱ ἐκείνου εἰσὶν εἰκονίσματα καὶ ἰνδάλματα. Διὸ καὶ ἡ αὐτῶν ὕβρις καὶ βλάβη καὶ ἡ κατ' αὐτῶν ἀδικία καὶ περιεργία καὶ περιφρόνησις εἰς ἐκεῖνον ἀναβαίνειν διαγινώσκεται, τὸν μισοῦντα μὲν καὶ ἅπαν κακὸν, οὐχ ἥκιστα δὲ τὴν κατ' αὐτὸ ἐπιμονήν. Ογ. Οὐ γὰρ ἔστιν ἀντειπείν, μὴ ἐπιμονήν τινα χειρίστην καὶ τὸ πείσμα εἶναι τὸ φαῦλον, καὶ ἰδιό τητα ζωϊκὴν δυσαπάλειπτον, πολλαχοῦ δὲ καὶ ἀνεξάλειπτον. Πλὴν ἀλλὰ ἐν ἀνθρώποις λογίμοις καὶ ἐπισταμένοις ὑποκλίνεσθαι λόγῳ καὶ ἐπιπείθεσθαι οὐκ ἔστι μὴ ἐξαλείφεσθαι καὶ τὴν τοιαὐτὴν οὐκ omnes mundi principes; ipse præcepit, ut obediamus et morem geramus superioribus qui effigies ejus sunt ac simulacra. Hinc apparet, eorum contumeliam, offensionem, injuriam, contemptum redire ad illum, qui et omnem malitiam, et in primis perseverantiam in ea odio habet. 73. Inter omnes enim constat, fiduciam perversam esse pessimis quibusque accensendam, siquidem affectio est animi, quæ nonnisi difficulter, interdum autem nullo modo supprimi potest. Cæteruín homines solertes rationique obedire et obsequ: scientes illam malam affectionem sine dubio exuere

νεται τὸ τοιοῦτον, ἀλλὰ διὰ οὐκ εὐπαιδεύτου συνεθισμοῦ καὶ φύεται καὶ ἀδρύνεται, σαφέστερον δὲ εἰπεῖ». διὰ φαύλης πειθούς, διπλῆς καὶ ταύτης. Η γὰρ οἴκαθεν πείθεταί τις, μοχθηρὸν αὐτὸς ἑαυτὸν διδάξας καὶ παιδεύσας καὶ στήσας πεισματικόν κακῶς εἶναι, ἢ ἑτέρωθεν παραλαχὼν ἀρχὰς, καὶ πειθανάγκῃ τῇ ἐκεῖθεν παρελκυσθείς, καὶ οὕτω διαμείνας κακό; ἐπιμονῆς λόγῳ, φιλτάτης αὐτῷ. Οὐ γὰρ ἄν τις, μή ὑπερφιλῶν πράγμα, παραμενεῖ ἐς αὐτό ἀλλὰ ταχὺ ἔχε πηδήσας ἀπαλλαγήσεται. Οὐ τοίνυν ιδιότου [αι. Ιδιότης ἀνθρώπου τὸ τοιοῦτον πάθος ἐστὶν, ἀλλὰ ἐπίκτητον εἶναι καὶ διδακτὸν ἔγνωσται, ἤτοι πεισθέντος τινός ποθεν ἔξωθεν, ἢ αὐτομαθῶς παθόντος τὴν κακίαν, καὶ μένοντος τοιούτου, καὶ ἐπαυξομένου καὶ στερεούμένου εἰς διηνεκές δαιμονία συναντιλήψει, καὶ κατά ἔθος εἰς δευτέραν οἷον φύσιν ἀποβεβηκός γεγενη. μένου πεισματικού. possunt: neque enim a natura eis indita est, sed ἀγαθὴν ἰδιότητα, ὅτι μηδὲ ἐκ φύσεως αὐτοῖς αὐξά per malam doctrinam et consuetudinem incrementa capit et stabilitur, vel potius, ut manifestius loquar, per confidentiam perversam quæ et ipsa duplex est. Etenim aut a semetipso quis talem manciscitur confidentiam, dum scilicet magno cum labore sese erudit instruitque et sic male fiducia impletur, aut aliunde principia sumit, malaque persuasione seductus consuetudini quam semel am - plexus est, pertinaciter iuuærescit. Nisi enim quis nimio rei alicujus amore teneatur, vix ei inhærebit, sed potius facile ea relicta ad aliam transibit, Illa igitur animi affectio non ad hominem vulgarem pertinet, sed ascititium manifesto quid est et per doctrinam superinductum, siquidem vel ab alio quopiam in illa mala affectione confirmatus est, vel eam sua sponte admisit, eique contumaciter addictus in dies ardentiori studio incubuit, non sine mali genii auxilio, et sic, improba consuetudine in male inflatus est.. 74. Est autem fiducia omnino animi perseverantia a mala confidentia originem nacta, et perduratio firma et constans, id est immutabilis. Proplerea homo sic affectus jure meritoque appellabitur tenax propositi et perseverans et inexorabilis, non tam secundum naturam simpliciter, quam sécundum propriam voluntatem animique propensionem, cujus potestatem ipse habet. Etsi enim naturæ indoles mutari nequit, attamen quæ post naturam sunt, immutantur, et imprimis dotes humanæ proprie dictæ facilius mutari queunt, præsertim ubi ad virtutem vergunt, quam Deus ipse adjuvat, ab improbitate nos abducens, uti etiam in fiducia apparet. 75. Si enim boc quod videtur et quod hominem all agendum impellit ac persuadet, naturæ humanæ contrarium est flectique nescium, imo nimium quantum indurat. Talis affectus non est nisi merum arbitrium et habitus singularis eum qui, veluti sapiens, tanta cum pertinacia in malo persistit, ostentationis macula aspergens. Porro ejusmodi affectus in singularitatis studium, vanam, ostentationem superbiamque degenerat. Jam vero reputare debemus, Dominum qui superbis resistit, nequaquam favere tali velle confidentiæ a qua Lucifer exorsus est, utpote qui, superbia ac vənitate seductus, cum alia magna efficere, tum thronum suum in nubibus collocare et sic Deo similis fieri jactavit. alteram veluti naturam transeunte, confidentia οδ'. Καὶ ἔστι τὸ πεῖσμα ἐν τῷ καθόλου ήθους ἐπι· μονὴ διὰ προϋπαρξάτης φαύλης πειθοῦς, καὶ ἔνστα σις ἀτενὴς καὶ ἀμετάβατος, ταυτὸν δ᾽ εἰπεῖν, ἀμετάθετος· διὸ καὶ ἰσχυρογνώμων λέγοιτ' ἂν ἀκριβῶς ὁ τοῦτο πάσχων ἄνθρωπος, καὶ ἐνστάτης ἀπαραίτητος, οὐ μέντοι κατὰ φύσιν ἀκράτως καὶ καταμόνας, ὡς οὕτως εἰπεῖν, ἀλλὰ κατὰ οἰκεῖον θέλημα καὶ ψυχικὴν ὁρμὴν, ἧς αὐτός ἐστι κύριος. Εἰ γὰρ καὶ τὸ κατά φύσιν μεταθέσθαι οὐκ ἔστιν, ἀλλὰ τὰ μετὰ φύσιν, καὶ μάλιστά τε τὰ κατ᾽ ἄνθρωπον ῥᾷον δύναται μετ τατίθεσθαι, καὶ ἐπιμᾶλλον τὰ εἰς ἀρετὴν ῥέποντα, ἧς πρὸς ἐξόρθωσιν αὐτὸς ὁ Θεὸς ἀντιλαμβάνεται, ἀπάγων ἡμᾶς τῆς εἰς τὸ ἐναντίον σπουδῆς, ὁποία τις καὶ ἐπὶ τοῦ πείσματος φαίνεται. οε'. Εἰ μὲν γὰρ τὸ δόξαν καὶ ὑποκινῆσαι καὶ παραπεῖσαν εἰς πράξιν τὸν ἄνθρωπον ἀπανθρωπόν ἐστι, καὶ εἰς οὐδὲν μαλθακὸν ἐνδίδωσιν, ἀλλὰ σκληρύνεται εἰς ὅσον καὶ ὅτον· ἰδιονομία πάντως ἡ τοιαύτη ἐστὶν ὄρεξις καὶ αὐτονομία καὶ θέσις παρά δοξος ἐπὶ φανητιασμῷ τοῦ τηροῦντος ταύτην ἀμεταπείστου τὴν κακίαν σοφοῦ. Τάσσεται δὲ τὸ τοιοῦ τον πάθος καὶ εἰς ἰδιοτροπίαν καὶ δόξαν κενὴν, οἷς καὶ τὸ ὑπερήφανον συναναφαίνεται. Καὶ αὐτίκα χρή νοεῖν ἡμᾶς, ὅτι ἐναντίος ὁ τοῖς ὑπερηφάνοις ἀντιτασσόμενος κύριος ἔρχεται τῷ τοιούτῳ πείσματι, οὗ κατῆρξεν ὁ Εωσφόρος, ὃς ὑπερφαίνεσθαι φιλονει κήτας, άλλα τε δεινὰ ἑβρόντησε ποιῆσαι, καὶ τὴν αὐτοῦ θρόνον ἐφρυάξατο ἐν νεφέλαις καταστῆσαι, καὶ οὕτως ὅμοιος ἔσεσθαι τῷ Θεῷ. ος'. Εκείνου δὲ οὕτω πείσαντος ἑαυτὸν, λαβόντες ἐκεῖθεν ἀρχὰ; οἱ ἔκπαλαι δαιμονιώδεις, οὐκ ἔστιν 76. Qui cum tali fiducia inniteretur, veteres ejus asseclæ, exemplum illius secuti, vix dici potest, quanto studio eun imitari contenderint: Ο εἰπεῖν, ὁπόσα προς μίμησιν ετεχνάσαντο, τὴν μὲν divinam enim essentiam postponentes, imbecillis atque obscuris male sese tradideruut dominis, eoque furoris usque processere, ut pessima confidentia duce qnain nullus præčeptor corrigere poterat, adinstar diaboli illudere Deo viderentur. Cum enim Deum, qui est principium summum simulque principii expers et omni principio excelἔνθεον ὑπεροχὴν παρωσάμενοι, βεβήλοις δὲ καὶ ἀδο κίμοις δεσπόταις ἀγεννῶς πιστεύσαντες ἑαυτούς, καὶ εἰς τόσον ἐκστάντες ἑαυτῶν διὰ φαυλοτάτης πεισμονῆς, ἧς οὐκ εἶχε τις διδάσκαλος παραγίνεσθαι, ὡς καὶ μυκτηρίζεσθαι τῆς μιμήσεως. Θεὸν γὰρ ἀπειπάμενοι, τὴν ἄναρχον καὶ ὑπεράρχιον ἀρχὴν καὶ παν τοδύναμον, αλλούροις ἐπέδωκαν ἑαυτοὺς, καὶ βοϊ

δίοις ἀπένειμαν σέβας, καὶ τοιαῦτα τινὰ ἐμωρά- lentius, negarent, felibus sese tradidere, et lauναντο, ἀποσεμνύναντες διδασκαλίας δίχα πεισματι χῶς καὶ κυάμους καὶ κρόμυα. α. Καὶ οὕτω μὲν τοῖς πείθουσιν ἑαυτοὺς εἰς φαυλότητα ὑπερηφάνως ἐξ ἀποτελέσματος, καὶ τοι οὗτον πείσμα κατακλωσαμένοις ἀντιφέρεται ὁ Θεὸς, οἷς ἐν τοῦτο καὶ μόνον διὰ σκοποῦ, καταρρίψαι ἀδίπως ἄνθρωπον, καὶ ἐμπηδῆσαι πεπτωκότι, καὶ εἰ πεῖν· ι Κατάκεισο οὕτως ἀνέγερτος ο 'Αλλ' ὅτε τινὰ εὑρήσει κυρώσαντα ἐν ἑαυτῷ, οὐ πείσμα λέγειν ἐθέλω, ἢ πεισμονικήν, τὰ ξενόφωνα, πειθοῦς δὲ τύ Σωμα καλὴν ἐκεῖνο καὶ μακαριστὸν καὶ θεοφιλῶς ἀσφαλὲς καὶ βέβαιον, αὐτίκα πρὸς ἐκείνου γίνεται, καὶ πρὸς ἀρετὴν εὐοδοί, καὶ ἀσφαλίζεται τὰ διαβή ματα τοῦ τοιούτου ἀνθρώπου, καὶ τὴν ἐν σχοινίοις άπτεινομένην παγίδα τοῖς ἐκείνου ποσὶ σχάσας εἰς ἀνενέργητον, κἂν βηματίζῃ, ὀρθὰ ποιεῖ προπορεύε τθα:, κἂν ἐθέλοι τρέχειν, ἐκπέτεσθαι ποιεῖ, ὡς ταχὺ λαμβάνεσθαι τοῦ ἐν ἐφέσει καλοῦ. Κἂν ἑστάναι δε ήσοι, οὐκ ἂν οὐδ᾽ αὐτὸς δαίμων ὑποσκελίσει τὸν τοι οὗτον, ὡς Θεοῦ ἄνθρωπον καὶ πεποιθότα εἰς ἐκεῖ γον, καὶ οὕτως ἀνεστηκότα ὡς εἰς ὄρος Σιών, καὶ ὡς οἶκον δὲ Θεοῦ τεθεμελιωμένον, καθὰ τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον βούλεται, καὶ οὐκ εἰδότα κατασείεσθαι, ἢ ἀνέμοις, ὡς οἷα καλάμινον, ή καταράσσουσι ποτα μοῖς, ὡς οἷα ἐπὶ ψάμμου ἢ πέτρας ἀστηρίκτου τε θεμελιωμένον, μετριώτερον δὲ φάναι, καὶ στύλου δίκην ἀνεσταμένον, οὔτε πλαγιάζειν οἷου τε ὄντος, πολλῷ δὲ μᾶλλον οὐδὲ καταπίπτειν, ἀλλὰ καὶ δυναμένου ἰσχυρῶς ὑπανέχειν τὸ ἐπικείμενον. στ'. Προκείμενος δὴ ὁ Θεὸς ἅπασι τοῖς ἀνθρώποις εἰς αἰτίαν καὶ ἀρχὴν καὶ παράδειγμα (προσκυνητά δὲ ταῦτα ἐν αὐτῷ πάντα), καὶ ἔπεισε, καὶ πείθων οὐ διαλείπει τοὺς εἰς αὐτὸν ἀποβλέποντας, στερεούς εἶναι καὶ βεβαίους κατὰ τῆς κακίας, καὶ ἀμεταβά τος τοῦ ἀγαθοπραγεῖν, καὶ εἴους ἄλλα τε ποιεῖν εὐαγγελικῶς, καὶ μιμεῖσθαι αὐτὸν εἰς ὅσον δύναμις, καὶ ὁμολογεῖν ἐκεῖνον ἐνώπιον τῶν ἀνθρώπων. Ο δέ γε Σατανάς, καθότι αντικείμενος, τῆς ἀνάπαλιν διαθέσεως καὶ αἴτιος καὶ ἐνστάτης ἐστὶ, κακοπραγεῖν τε πείθων τοὺς αὐτῷ προσανέχοντας, καὶ ἐς τὸ πᾶν γίνεσθαι κατὰ τοῦ Θεοῦ. εθ'. Καὶ ἰδοὺ, δύο τούτων ἰδιοτροπιῶν καὶ ἐνστάσεων ἡ μὲν φαύλη τους ποικιλοτρόπως δαιμονιώδεις τῷ βίῳ παρειστήγαγεν, ἡ δὲ δευτέρα τους ἡγιασμέν πως τῷ Θεῷ παρεστήσατο ἀσκητάς, τοὺς τῆς ἐρή μου, τοὺς στυλίτας, τοὺς χωστούς, τοὺς ἐγκλείστους, τοὺς πολιτικοὺς παιδευτὰς, τοὺς τῶν ψυχῶν ἀτενεῖς θεραπευτάς, τοὺς τῶν ἐξαγορευομένων ψυχικῶν τραυμάτων Ιατῆρας, οὓς ἀνάγκη καὶ ξυρῷ καὶ καυ τῆρι χρῆσθαι, ὅτι παραπέσοι καιρὸς, τοὺς τῶν ἔτι κρυπτομένων ερευνητὰς, τοὺς εἴτε ἀτέγκτους, εἴτε διακριτικοὺς τῶν ἀναιδευομένων κολαστές, τους ἐπανασώσαντας τοῖς ἡδικημένοις ἅπαν ἅρπαγμα, τοὺς καὶ φιλανθρώπως καὶ ἄλλως δὲ δικαίως ἐλέγ χοντας, ἐφ' οἷς ἐνδέχεται, τοὺς ὀνειδίζοντας, ἐφ' οἷς ros coluerunt, aliaque similia desipuerunt, ita ut, hominum rusticorum more, vel fabis atque cepis litare haud erubescerent. 77. lis autem qui tali confidentia inflati ad pravitatem abripiuntur, ea tanquam anchora freti, adversatur Deus, siquidem nihil aliud illis cordi est nisi ut hominem male præcipitent ejusque ruinæ insultantes dicere possint: En misere jaces, nunquam resurges! Ubi vero invenit (Deus) aliquem qui neque confidentia neque arrogantia tumescit, sed fiducia honesta, laudabili, firma, inconcussa secundum Dei voluntatem plenùs est, eum protinus adjuvat, in virtutis tramitem deducit, gressus ejusmodi hominis confirmat, laqueos ac retia ejus pedibus imminentia ad nihilum redigit, et euntem in recta via conservat, currentern autem tanquam alis donat, ut quam celerrime ad finem bonum pertingat. Si autem standum fnerit, ne ipse quidem diabolus eum supplantabit; est enim homo Dei in eoque fiduciam collocat, ita quasi in monte Sion constitutus sit, et tanquam domus Dei, uti sanctum Evangelium ait, firmis innixa fundamentis, nunquam concutiatur, neque procelis, ut arundo, neque torrentium impetu, uti domus super arena aut in rupe haud solida fundata, sed quæ potius persistat columnæ instar quæ neque inclinari, nedum dejici potest, imo quemvis impetum fortiter arcere ac repellere valet. 78. Deus igitur qui omnibus hominibus et causa exsistit et principium et exemplar (hæc omnia autem in eo sunt adoranda ), et hortatus est, et perpetuo hortatur eos qui ad ipsum respiciunt, ut Armi constantesque sint in pugna adversus improbitatem, et perseverantes in virtute, vitaque ad Evangelii normam composita ipsum pro virbus imitentur atque coram hominibus confiteantur. Contra Salanas, utpote adversarius, oppositæ affectionis auctor est instigatorque, eos qui ab ipsius partibus staut impellens, ut malitiam sequantur et in omnibus rebus Deo adversentur. 79. En duo vitæ instituendæ dirigendaeque modi. Prior Itemque malus eos qui a malo genio inspi-. rantur ad vitæ turbines deducit. Alter eos qui Deo sese consecrarunt, reddit ascetas, eremitas, styli• tas, subterraneos, inclusos, doctores publicos, strenuos animarum curatores, vulnerum animæ enuntiatorum medicos, qui quando opportunum videtur cultello et cauterio uti debent; porro eorum quæ adhuc occulta sunt indagatores, improbitatis aut severos aut clementes vindices, eorum qui injuste spoliati sunt defensores, humanus justusque pro tempore coargutores, nec non ubi opus est, reprehensores, ad virtutis studium promovendum monitores, ad probitatem excitandam vituperatores,

ad peccata delenda speculatores, ad vitæ spiritua- χρεών, τοὺς εὐλογοῦντας, ὡς θαρτοποιεῖν τὰ εἰς lis incrementa instigatores, et ut uno verbo dicam, animarum quoad vitam et spiritum curatores, et quod summum est, healos Dei confessores, quos, quia sanctis apostolis, et antiquae legi, ante omnia autem Deo qui princeps est veritatis testis, et Christo Salvatori fidem habuere atque in sanctissima fide perstitere, servos Dei reddidit ipsorum de illo confessio et testimonium, et mors pro illo tolerata que omnium rerum maxime horrenda atque diris. sina est. ἀρετὴν, τοὺς ἐπιπλήττοντας εἰς διόρθωσιν, τοὺς ἐπιτηροῦντας, ὡς ἀνακόπτεσθαι τὰ ἁμαρτητικά, τους λογιστεύοντας πνευματικῶς τὰ πρακτέα, τὰ πᾶν ἐπιτόμως εἰπεῖν, τοὺς τῶν ψυχῶν ἐπιμελητάς, τούς τε κατὰ βίον, καὶ ὅσοι τε ἄλλως τοῦ πνεύματος, τὸ πάντων μεῖζον εἰπεῖν, τοὺς μακαρίως τῷ Θεῷ μαρ τυρήσαντας, οὓς πεισθέντας τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις, καὶ πρό γε αὐτῶν τῇ ἁγίᾳ παλαια νομοδοσίᾳ, εἰ πεῖν δὲ τὸ σεμνότατον, τῷ πρωτομάρτυρι τῆς ἀλη θείας τῷ Θεῷ, τῷ σωτῆρι Χριστῷ, καὶ ἐμμείναντας τῇ ἁγιωτάτῃ πειθοί ᾠκειώσατο εἰς θεράποντας τῷ Θεῷ ἡ ὑπὲρ ἐκείνου ὁμολογία, καὶ μαρτυρία, καὶ ὁ δι' ἐκεῖνον θάνατος, το φρικτότατον ἐν ἀνθρώποις δεινὸν, καὶ τῷ ὄντι βίγιστον. 80. Tales si quis imitatur eorumque rectis opinionibus sese addicit et iis pertinaciter adhærens quæ decent facit, principio bono bonum finem adJungens, is primo haud dicatur improbam confidentiam sequi, sed potius rectæ fidei atque tenacitati circa res divinas operam dare: confidentia enim illa plerisque virorum piorum non approbanda, sed infaustum quid esse videbatur. Jam vero etiamsi ponamus, talem affectam iis qui recta fiducia innisi tenaces sunt propositi, convenire, tamen distinguendum erit dicendumque, ne spiritualem quidem qui fiduciam habet, ubique et in omnibus rebus ideo laudari; sed interdum, imo sæpius de sua tenacitate remittet et de jure suo, quantum feri potest, cedet, neque solum ad litigandum contendendnmque haud erit propensus, sed ne de justis quidem ad extremum usque ce.tare volet. 81. Hinc enim, tali bona agendi ratione inita, bellorum induciæ ac fœdera et similes res laudanda originem traxere. Ille igitur qui sic agit, non a 1plius dicetur omnino tenax, sed veluti immutatus honestioribus ornabitur nominibus appellabitur nimirum humanus, pacificus, iræ inimicus, concordiæ amicus, et ut accuratius loquar, moderationis amans. Qui enim de jure quod prius tenaciter defenderat, paululum remittit, ad aliam fiduciam pœnitentia commotus, deduci solet, quando virtutem sequens a proposito desistit et a pertinacia contentiosa ad moderationem transit; siquidem, quemnadmodum ille qui, penitentia ductus, ab improba et impia confidentia, per aliam fiduciam honestam compulsus, ad meliorem sensum se confert immutatione sive conversione facta, ita etiam qui moderationis studiosus est, ubi ab initio juri suo firmiter inhærere decrevit, deinde tempore opportuno laudabiliter immutatus et ad pacem propensus et uti veteribus sapientibus placitum est, de jure suo aliquantulum relaxat, atque virtutem ostendit; id est moderationem, uti sapientes cam nuncupavere, et ita concedit adversariis atque tis se subjicit. 82. His igitur hoc modo et hactenus consideratis (si enim longius protrahere hanc disputationem vellemus, ostentationis inopportunæ crimen incurreremus), quid tandem non subjicimus nos, o Doτ'. Τοὺς τοιούτους εἴ τις μιμούμενος καὶ πείθων ἑαυτὸν ἐνίσταιτο ταῖς ὀρθοῖς δόξαις καὶ ὑπολήψεσ:, καὶ παραμένων αὐταῖς πράττει τὰ δεόντως καθή κοντα, χρηστὸν τέλος ἐπιτιθεὶς ἀρχαῖς ἀγαθαῖς, πρῶτα μὲν οὐκ ἂν λέγοιτο πεῖσμα φυλάττειν ἢ πεισμονὴν, ὀρθοδοξίαν δὲ καὶ ἐνστατικὴν προσοχὴν ἐπὶ τοῖς τοῦ Θεοῦ· αἱ γὰρ πεισμοναὶ καὶ τὰ πείσματα ἔδοξαν μὴ ἐπ' ἀγαθῷ τεθεῖσθαι τοῖς ἐν ἀγαθῇ μοίρα πλείοσιν, ἀλλὰ δυσώνυμόν τι χρῆμα εἶναι. Εἰ δὲ καὶ ἴσως θῶμεν, προσαρμόττειν αὐτὰ καὶ τοῖς δεόν τως πεπεισμένοις καὶ οὕτως ἐνστατικοῖς, ἔχω διελών ἐνταῦθα εἰπεῖν, ὡς οὐδὲ ὁ πνευματικός πεισματικές ἐπαινεῖται πάντοτε καὶ ἐπὶ πᾶσι, τοιοῦτος ὤν· ἀλλ ἔστιν ὅπου καὶ ἐν πολλοῖς μετακινηθήσεται τῆς οἰ κείας ενστάσεως, καὶ ὑπενδώσει καὶ αὐτοῦ δὴ τοῦ κατ' αὐτὸν δικαίου ὡς οἷόν τε, καὶ χαυνωθήσεται οὐ μόνον τοῦ ἄλλως φιλονεικεῖν, ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ τοῦ ἐπὶ δικαίοις εἰς ἄκρον καὶ ὑπερλίαν μάχεσθαι. πα'. Ἐντεῦθεν γὰρ καλῷ τοιούτῳ μεθοδεύματι αἱ ἀνοχαὶ τῶν πολέμων ἐπινενόηνται, καὶ αἱ σπονδα!, καὶ ἔσα καλὰ τοιαῦτα. Καὶ τοίνυν οὕτω ποιῶν ἐκεῖνος οὐκέτι πεισματικὸς ὀνομασθήσεται τὸ σύνολον, ἀλλὰ ὡς οἷον μεταβαφείς χρωσθήσεται χρηστοτέραις κλήσεσι, φιλάνθρωπος ἐπονομαζόμενος καὶ ἀφιλ νεικος, καὶ μισῶν μὲν τὸ ἀκράχολον, εὔκολος δὲ μᾶλ λον εἶναι προτιθέμενος, εἰπεῖν δὲ ἀκριβῶς, ἐπιεικής. Ο γὰρ ἐκ πείσματος ἀτενούς δικαίου ὑποκαταβάς, εἰς ἑτεροίαν πειθὼ ἐπὶ μετανοίᾳ μετέπεσεν ἐπιμηθευσάμενος ἐναρέτως, καὶ ἐκ φιλονείκου ενστάσεως μετεληλυθὼς εἰς ἐπιείκειαν· ἐπεί τοι, καθὰ ὁ κατά μετάμελον ἐκ πειθοῦς φαύλης καὶ ἁμαρτικῆς διὰ δευτέρας ἐναρέτου πειθούς μεταβαλλόμενος εἰς καλο λίονα μετέρχεται νοῦν, μετατιθέμενος, εἶτ᾽ οὖν μετ ταπειθόμενος, οὕτω πως καὶ ὁ ἐπιεικὴς ἑαυτὸν πείσας τὰ πρῶτα τῷ οἰκείῳ δικαίῳ καλῶς ἐνίστασθαι, εἶτα δεόντως μεταβαλὼν ἐν καιρῷ, καὶ, ὡς εἰπεῖν, ἐπιείξας, καὶ καθὰ δοκεῖ τοῖς πάλαι σοφοῖς, καὶ παραθραύσας τῶν τινα δικαιούντων αὐτόν, ἀρετὴν ἐκφαίνει, τὴν, ὡς οἱ σοφοί ὀνομάζειν βούλονται, ἐπιείκειαν· καὶ οὕτως ὑπείκει τασσόμενος ὑπὸ τοῖς ἐνστάταις, καὶ αὐτὸ δὲ τοῦτο ὑποτασσόμενος. πβ΄. Οὕτω δὴ τούτων ἡμῖν τεθεωρημένων καὶ ἐπὶ τοσοῦτον εἰς πλέον γὰρ ἐπιτεῖναι τὸ τοιοῦτον σκέμμα, φιλοτιμίαν οἰήσεται τις ἄκαιρον), τί δήποτε οὐχ ὑποτασσόμεθα, ὦ σῶτερ κύριε, ὁ καὶ φθάσας εὐξά

μην, πειθόμενοι τοῖς διὰ σοῦ διδασκάλως ἡμῶν, καὶ Λ miue Salvator, quod jam prius desideravi, doctoτὴν τοιαύτην πειθώ στερεοῦμεν ἐν ἡμῖν αὐτοῖς, καὶ τὰς ἐξ ἐκείνων συμπεραίνομεν ἀρχὰς εναρμονίως [ρ]μῷ ἀληθείας, ἀλλὰ τῷ ἀντικειμένῳ ὑποστρων. νύμεθα, πείθοντες ἡμᾶς αὐτοὺς, ἀλλήλοις ἀντιμ..... φρίσσειν ὅσα καὶ ὅπλοις ἀγχεμάχοις μὲν, ταῖς και κομηχάνοις ἐπιθέσεσι καὶ ταῖς ἐπι]β[ού][οις ἐπ]: νοίαις καὶ περινοίαις καὶ πεισμοναίς, τηλεβόλοις δὲ, ταῖς συκοφαντίαις καὶ ταῖς ἀποσταδόν διαβολαῖς, ἐξ ὧν οὐδέν τι καλὸν ἐν ἡμῖν ἐκφανεῖται ποτέ, ἀλλὰ καὶ ὁ πολιτικὸς καὶ ὁ πνευματικός παράδεισο; οὐ μόνον ἀπανθήσουσι καὶ ἄκαρποι μενοῦσιν, ἀλλὰ καὶ αποψυγέντες εἰς ἐρημίαν ἀποκαταστήσονται, καὶ ὁ καθ' ἡμᾶς δὲ κόσμος καὶ βίος ἄκοσμος ἔσται, καὶ οὐ κατὰ τοὺς ἱστορουμένους δικαίους, τρόπον δὲ ἄλ λον ἄξιος; πω. Ἐγὼ δὲ ἐν τούτοις δοκῶ μοι πολλών τινων ἀκούειν αἰτιολογούντων εὐλογοφανῶς δῆθεν τὰ κατ' αὐτοὺς, καὶ ὑπολαλούντων, μὴ ἂν ἀγαθὸν εἶναι, μηδὲ πολιτικῶς ἐλευθέριον, τοὺς μὲν μείζονας ἐν ἀνθρώποις εἶναι, τοὺς δὲ ὑπάγεσθαι εἰς ἐλάττωσιν καὶ ὑπόπτωσιν, καὶ ταῦτα, ἔνθα ἡ φιλία ισότης είναι ν ίζεται, καὶ ἐποπολιτεία νενόμισται, καὶ κοινωνία πραγματεύεται. Νοοῦντες, οἶμαι, οἱ τοιοῦτοι, ἀνιτότητα φαύλην ἐμφαίνεσθαι τοῖς διδασκομένοις πρὸς τοὺς διδάσκοντας, καὶ τοῖς ποιμαινομένοις πρὸς τοὺς ταμείνοντας, καὶ τοῖς ὑπάρχοις πρὸς τοὺς ἐξάρ γοντας, καὶ δι' αὐτὸ φευκτέαν εἶναι τὴν ὑποταγὴν τοῖς ἐπακιρουμένοις ἐλευθέραν ζωήν — λανθάνονκαὶ δὲ ἄρα οἱ οὕτω γνωματεύοντες, ὅτι καθυπάγουσιν ἑαυτούς, πατέρες μὲν ὄντες, τοῖς τέκνοις, δεν σπόται δὲ, τοῖς δούλεις, νηπίοις δὲ, εἰ τῷ μακρῷ χρόνῳ εἰς γῆρας ἐλάτουσιν. Ἐῶ τὰς γυναῖκας, αἷς αυτοί, τεταγμένοι κεφαλαὶ εἶναι, εἰς πόδας ὑποκεί σονται κατὰ τὴν σφῶν αὐτῶν γνώμην, δι' ἧς τὸ ἐν ἀνθρώποις ὑπερέχον κολούεται. ribns a te constitutis, et ejasır.odi fiduciam in nobis constabilimus, et fundamentis ab illis jactis insistimus secunduro veritatis impetum, sed potius adversario succumbimus, nobis ipsis fidentes, nos invicem debellantes... horrere quantum et armis ad cominus pugnandam ap´is, insidiis malignis, consiliis perniciosis, suspicionibus et coufidentiis, et armis ad eminus certandum idoneis, conviciis et calumniis, ex quibus nunquam boni quid in nos redundabit, sed et mundanus et spiritualis paradisus non solum floribus et fructibus carebunt, sed etiam cmarcescent et in desertum coinniutabuntur, nec non terra nostra el vita omni decore erit destituta, nullo modo similis vitæ justorum qui scriptis feruntur, sed vitæ ne nomine quidem digna? 83. Jain vero hic eorum qui penitius res indagant hand paucos speciose, nt ipsi autumant, mihi obloquentes audio atque dicentes, neque bonum neque civitate libera dignum esse, ut nonnulli inter homines sint superiores, alii autem minores et subditi, idque eo minus, siquidem charitas existimatur æqualitas esse, et paritas civium legibus promulgata est, et omnes unam communionem conelituunt. lli, opinor, existimant inæqualitatem que inter doctores et discipulos, inter greges et pastores, inter subditos et regnantes intercedit, malum quil esse et propterea ab omnibus qui ad liberam vitam adspirant, subjectionem respui debere: at qui ita statuunt, non animadvertunt, se submittere semet ipsos, cum parentes sunt, filiis, cum domiui, servis, cum ad grandæram senectutem per venerint, infantibus. Mitto feminas quibus ipsi, licet domini earum constituti, ad pedes provolvun❤ tur quando illis libuerit, ita ut illud quo viri antecellere debent, penitus intervertatur. τ. Εἰ γὰρ καὶ ἐν τοῖς εἰρημένοις ανισότης ἐκ. πέφανται ἀναμφίλεκτος, τί μή, του αὐτοῦ τόπου, καὶ ἔργου καὶ ἀξιώματος πάντες γινόμενοι, διδάσκοντες μὲν πατρικῶς οι γεννησάμενοι, καὶ ῥυθμί ζοντες τὰ τέχνα εἰς ἦθος, ἐν καιρῷ δὲ καὶ ἐπιπλήτο τοντε; καὶ πλήττοντες, ἀντιδιδάσκονται καὶ ἀντιπλήττονται καὶ ἀντιγεννῶνται, καὶ εἰς ἀγωγὴν επανέρχονται νηπιώδη; Οἷς δὲ οἰκοδεσποτεῖν δίδοται, διὰ τί μὴ καὶ αὐτοὶ τοῖς δούλοις ὑποβιβάζουσιν εαυτοὺς ἐν μέρει, καὶ οὕτως ἀνισάζουσι τὸ τῆς τύχης ἕτεροῤῥεπές; Τί μὴ καὶ οἱ τῷ γήρᾳ πρέσβιστοι έπαποτρέψουσιν εἰς παιδία, οὐχ ὡς κληρονομήσαι βα σιλείαν οὐρανῶν, ἀλλὰ ἐκκεῖσθαι ἀθύρμασι, καὶ παί ζειν καὶ παίζεσθαι; Οὕτω δὲ ἂν καὶ γυναῖκες διὰ τὴν τοιαύτην ἐξίσωσιν ἀντιτεθήσονται τοῖς ὁμοζύγοις καὶ δεσπόζουσιν αὐτῶν, καὶ τὸν ἀποστολικὸν ἅγιον κανόνα λύσουσι, καὶ ἀναλλα τρόπῳ τοιῷδε τὰ πάντα γενήσονται. Πῶς γὰρ καὶ ἀποκληρώσομεν, άλλως μὲν τὰς καὶ φυσικὰς καὶ πνευματικὰς ἀρχὰς και ταλύεσθαι, τὰς ἐπουδήποτε ἄλλοθι, τὰ δὲ οἰκειακὰ μόνα εὖ καθεστάναι, τὰ εἰς προταγὴν καὶ ὑποτα τήν; 81. Et si in dictis inæqualitas manifesto apparet cur non, cum omnes eo·lem in loco et opere et honore exsistant, patres qui fifios instituunt es ad mores honestos componunt, nec non in tempore vituperiis et verberibus castigant, et ipsi vicissim edocentur et castigantur et generantur, et ad vitam puerilem redeunt? Qui autem patres familias constluti sunt, cur non et ipsi servis sese subdunt interdam, et sic fortunæ imparitatem exæquant? Quid denique illi qui ad decrepitam devenere seneclutem, ejusdem æqualitatis cansa, non reverta:" tur ad infantiam, hand sane ut regni cœlorum hrredes fiant, sed ut ludicris defectentur, et ludant et ludibrio habeantur? Ita etiam mulieres, ejus:lem paritatis gratia, conjugibus qui earum domini sunt adæquabuntur, et sanctum Apostoli cauonem irri tum reddent, atque hoc modo omnia intervertentur. Quomodo enim fieri poterit, ut principis naturalibns et spiritualibus, quæcunque demum sint, dissolutis atque contemptis, ea quæ ad regnantes et subditos spectant, bene apud nos habeant?

85. Væ regionibus et oppidis et vicis et agris, jam vero etiam desertis, quæ multi qui vitam secundum Deum vivunt, et dilexerunt et diligunt, et in habitationem Nazireis dignam transformarunt, ubi neque invenitur, neque cooptatur aut diligitur, imo no quæritur quidem firmiterque constituitur superior secundum Spiritum sanctum, legem rectam usumque laudabilem et naturæ convenientem, et inferior qui ei subsit, ex quibus ambobus pul· chra, rationabilis laudandaque couficitur paritas, secundum quam, ubi res administrantur juxta divinam voluntatem, multi discipuli doctoribus perfectiores, servi probi dominis excellentiores, infantes, secundum divinam revelationem et benignitatem, senibus prudentiores funt, et mulieres Dei gratia ac sapientia illustrate animum virilem exhibent. 86. Ο artes litteraque, quidni et vos invicem invidetis, et de præ-eminentia jactatis, atque æmulatione improba dissidetis? Ο missum corpus maguum, secundum veterem opinionem, descende aliquando, et quæ tibi subdita sunt, in cœlitum numero recenseri permitte. Ο membra particulaeque hominibus propriæ, quidni insurgitis contra pulchrum caput, vestrum veluti coelum? Cur vobis tolerabile videtur, ut membrorum compagi superimpositus sit globulus foraminosus, maximam partem ex ossibus compositus et carne propemodum destitutus? Cur vestrum unumquodque laborat ac luctatur, præsertim vero pectus, dum caput in alto positum omnis laboris expers eminet, et tyranni instar superciliose luxuriatur et cætera membra veluti humilia despicit? O vos qui nobis dogmata recta præceplaque divina tradidistis, apostoli et cæteri verbi cœlestis præcones, cur tandem animum ad vos advertere jubetis, nec legibus vestris ac doctrinis adversari sinitis? Nonne universi nos quemadmodum vos quoque homines e luto conficti sumus? 87. Haec omnia, quæ talibus dictis factisque comprehenduntur, quonam tendant, nonnisi qui crasso ingenio laborat et res penitius perspicere nequit, facile ignoraverit. Apparet enin, eum qui non intimo corde apostolorum Patrumque doctrinæ addictus, sed ab ea alienus est, haud multum abesse a contemnendis rebus divinis, cum tamen inter omnes constet, a Deo sicut omne bonum ita etiam sanctissima Evangelia tradita esse, et doctrinam apostolorum cæterorumque divinorum præconum et interpretum ad nos pervenire. Quapropter etiam, qui illis adhæret atque per eos in altum ascendit aliosque secum extollit, Dei est homo, morigeros sibi reddens similes, et ita Deum ipsum colens, ad quem omnia ab hominibus bene gesta redew quoniam et gratia bonum faciendi illine desce. dit. Qui autem reluctatur, et auribus obturatis omne studium in eo collocat, ut resistat alque refractetur, is magistrum a quo ad virtutem sequendam incitatur, coronat quidem, ipse vero πε'. Οὐαὶ χώραις καὶ πόλεσι καὶ κώμαις καὶ ἀγροῖς, ἤδη δὲ καὶ ἐρήμοις, ἂς πολλοὶ τῶν κατὰ θεὸν ζώντων ἠγάπησαν καὶ ἀγαπῶσι, καὶ εἰς οἰκ: σμὸν μετεβάλοντο Ναζιραίοις πρέποντα, ἔνθα μή εὑρίσκεται καὶ ἐπιλέγεται καὶ στέργεται, καὶ δὲ καὶ ζητεῖται καὶ τάσσεται στερεῶς ὁ μέν τις μείζων κατὰ Πνεῦμα ἅγιον καὶ νόμον ὀρθὸν καὶ ἔθος εὐη; και φύσει παραδεδομένον, ὁ δὲ ὑπ' ἐκεῖνον, οἷς ἐλάττων· ἐξ ὧν ἀμφοτέρων ἡ καλὴ καὶ ἐν ἰσότητι σοφὴ καὶ ἐπαινετή γεωμετρείται ισότης, καθ' ήν ἐναλλάξ τῶν πραγμάτων διοικονομουμένων ελλόγως θεόθεν καὶ μαθηταὶ πολλοὶ κρείττονες διδασκάλων ἐν ἀποτελέσματι γίνονται, καὶ δοῦλοι δὲ ἀγαθοὶ ὑπέρα τεροι δεσποτῶν μὴ τοιούτων, καὶ νήπια υπερφερή γερόντων ἐκ θείας ἀποκαλύψεως καὶ δυναμώσεως, καὶ γυναῖκες ἀνδρίζονται σοφίᾳ θείᾳ καὶ γά ρτι. τζ'. Ο τέχναι καὶ ἐπιστῆμαι, τί μὴ διὰ φθάνου καὶ ὑμεῖς ἀλλήλαις ἔρχεσθε, οἷς θεωροῦνται ὑπερο. γαὶ, καὶ ἐν ὑμῖν τὸ ἐπίφθονον ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς; Ο πεμπτὴν μέγα σῶμα, τὸ κατὰ παλαιὰν δόξαν, ὑποκατάβηθι χρόνῳ ποτέ, καὶ παραχώρησον ουρα νωθῆναι τὰ ὑπὸ σέ. Ω μέλη καὶ μέρη τὰ ἐν ὀν θρώποις, τί μὴ κατεξανίστασθε τῆς καλῆς κεφαλῆς, τοῦ ἐν ἡμῖν οὐρανοῦ, ἀλλὰ ἀνεκτὸν ὑμῖν δοκεῖ, ὅλο μελείας τοιαύτης ὑπερκεῖσθαι σφαιρίον πολύτρητον, οὗ τὸ πλεῖον ἀστῶδες καὶ οὐδὲ πλουτοῦν σαρκὸς περ ριουσιασμόν; Διά τί δὲ ὑμῶν μὲν ἔκαστον μοχθεί καὶ μᾶλλον τὰ μετὰ τὸν θώρακα, τὸ δὲ τῆς κεφαλῆς Εξαρμα μόχθου παντὸς ἀπείρατον ὑπερκάθηται, καὶ ὡς οἷά τις τύραννος ἐξαπόπτου τρυφᾷ, καὶ ὅσα και πεδινῆς τῆς λοιπῆς διαρτίας ἐθέλει κατατρυφάν; Ο παραδόται τῶν ἐν ἡμῖν καὶ δογμάτων ὀρθῶν καὶ πραγμάτων θείων, ἀπόστολοι καὶ λοιποὶ θεοκήρυ κες, τί δήποτε κελεύετε ἡμᾶς ἔχειν τοὺς λογισμούς πρὸς ὑμῖν, καὶ μὴ ἀφίετε ἀντινομθετεῖν καὶ ἀντιγνωματεύειν; Η γὰρ οὐχὶ καὶ ἡμεῖς πάντες ἐπίση; ὑμῖν καὶ ὁμοίως ἀπὸ γῆς ἄνθρωποι πεπλάσμεθα; τζ'. Ταῦτα δὲ πάντα, καὶ ὅσοι τοιοῦτοι λόγοι καὶ ἠθικοί τρόποι, ποῦ ποτὲ ἀνατείνονται, παχὺς ἂν εἴη καὶ μὴ βάπτων εἰς νοῦν βαθὺν καὶ ὀρθὸν ὁ ἀγνοῶν. Δῆλον γὰρ, ὡς ὁ μὴ ἐνδιαθέτως προσπα ούμενος, καὶ οὕτω φιληδῶν τοῖς ἀποστολικοῖς καὶ πατερικοῖς, ἀλλ' ἀποπροσποιούμενος, ἐγγὺς ἤχει περιφρονεῖν καὶ τὰ ἐξ αὐτοῦ Θεοῦ, ἐξ οὗ ὁμολόγη ται, ὥσπερ πᾶν ἀγαθὸν, οὕτω καὶ τὰ τῶν ἁγιωτά των ευαγγελίων παραδεδόσθαι, καὶ τὰ τῶν θείων δὲ ἀποστόλων καὶ λοιπῶν θεοκηρύκων καὶ διερμηνευ τῶν καθήκειν εἰς ἡμᾶς. Διὸ καὶ ὁ μὲν αὐτὸς οἰκειούμενος, καὶ δι' αὐτῶν εἰς βίον εὐθυνόμενος, καὶ ἑτέρους δὲ ἀπευθύνων, τοῦ Θεοῦ ἐστὶν ἄνθρωπος, ὁμοίους αὐτῷ ποιῶν τοὺς ὑπακούοντας, καὶ οὕτω θεραπεύων τὸν Θεὸν αὐτὸν, εἰς ὃν ἀναβαίνει ἀγα θουργία πᾶσα ἡ ἐν ἀνθρώποις, καθότι καὶ ἡ χάρι τοῦ πράττειν τὸ ἀγαθὸν ἐκεῖθεν καταβέβηκεν. Ο δέ γε ἀποδυσπετῶν, καὶ τὰς μὲν ἀκοὰς ἀποκλείων, του; δὲ πόδας καὶ τὰς χεῖρας εὐθετίζων εἰς τὸ ἀντιβαίνειν καὶ ἀντιπράττειν, τὸν μὲν διδάσκοντα καὶ κη-

ρύττοντα τὸ καλὸν καὶ εἰς αὐτὸ προκαλούμενον στε- quia a Patre coelesti desciscit, inter filios periφανοῖ· αὐτὸς δὲ τοῦ οὐρανίου πατρὸς ἀποστὰς τῇ ἀπωλείᾳ τίθεται εἰς υἱόν. tionis collocatur. 88. Fac, Domine, ne quando talem hominem castigas, alii simul pereant, qui fortasse insontes sunt: åt vero tu nunquam hoc facies qui bonus es, cujus justitia atque misericordia infinita est, quare non eodem modo sontem percuties et insontem, si quis insons dici potest, sed omnem hominem bonum servabis, qui vero maliti:e sunt addicti, humane mansueteque tractabis, curabis, tolerabis, in indicio faciendo dijudicabis, atque ita dammationis amariulinem temperabis, quod semper facis, his quidem beneficia, illis misericordiam condonans atque benevolentiam et πη. Καὶ, κύριε, βοήθει, μήποτε, ότε μετέρχη τὸν ἐν πολιτείᾳ τοιοῦτον ἄνθρωπον, συναπολεσθείεν καὶ ἕτεροι, οὐδὲν ἴσως αἴτιοι· ἀλλὰ τοῦτο μὲν οὐκ ἂν ποτε ποιήσῃς ὁ ἀγαθὸς, οὗ τῆς δικαιοσύνης καὶ ἅμα ἐλεημοσύνη; οὐκ ἔστιν ἀπαρίθμησις, ὅτι μηδὲ μάρπτειν ἐξείης ἐθέλεις, ὅς τε αἴτιος, ὅς τε καὶ οὐχὶ, κατὰ τὸν οὕτω φάμενον· ἀλλὰ πάντα μὲν ἀγαθὸν ἄνθρωπον φυλάττων, τοὺς δὲ μὴ τοιούτους φι λανθρώπως καὶ ἐπιεικῶς διοικονομούμενος καὶ κηδόμενος καὶ ἀνεχόμενος, κατακεράσεις διακρίσει τὴν κρίσιν, καὶ καταμελιτώσεις οὕτω τὴν πικρίαν τῆς καταδίκης, ὁ δὲ πάντοτε ποιεῖς, μερίζων τοῖς μὲν εὐεργεσίας, τοῖς δὲ εὐσπλαγχνίας, καὶ ἱλαρό- hilaritatem, in pauis autem indigendis niansueτητας, καὶ συμμετρίας ἐπεξελεύσεων πραγματευόμενος, καὶ οὐδέποτε θέλων ἀνθρώπου κάκωσιν, μόν τὴν δὲ μισῶν τὸ κατὰ δαίμονα, τὸν ἀρχέκακον ἀνεπίστροφον. tum te præbens neque unquam hominis perditionem cupiens, sed solummodo dæmonem pravitatis auctorein tenacissimum odio habens. 89. Jam vero, ο fratres, orationis cursus ne ultra modum discurrat, restringendus est cohiben - dusque. Quod autem jam dicam, non mera verba sunt, sed veritas absoluta. Nisi, ad modumi priscæ vitæ omnibus numeris absolutæ, pulcherrimos edi - musfructus in hac vita, neque secundam quæ in sacro veteri Testamento describitur et quæ similia sunt, sequimur, neque sanctissimæ tertia gratiam perfectam et perficientem adipiscimur, non colligentes, ut in transitu, stipis instar, sed recipientes,quem- .admodum Pater patrum et summus præceptor jubet, cum judicio ipsi conveniente, atque nos meliores reddente, et Trinitate sanctissima adju– vante in corde reponimus salutaria, quæ partim ipsi studiose conquirinius, partim a bonis magistris edocemur, digito Dei conscripta et ita sine labore nobis tradita, decedemus quomodo noluerimus. Ecce, dixiinus vobis, et audivit omniscius et omnipotens Deus, cui gloria in sæcula sæculorum. Amen. πι. Κεφαλαιωτέον μοι τὸν λόγον, ὦ ἀδελφοί, καὶ συσταλτέον εὐροοῦντα εἰς πλείω διατριβὴν, καὶ δη λωτέον οὐ πρὸς ἀναφώνησιν ψιλήν, ἀλλ' αὐτὴν ἀλή. θειαν, ὡς, εἰ μὴ καὶ τοῦ πάλαι ποτὲ ἀνέκαθεν ἀπολύτου κατὰ ἄνεσιν βίου ἀπανθίσομεν τὰ κάλλιστα ἐπὶ συστάσει βίου τοῦ καθ' ἡμᾶς, καὶ τοῦ δευτέρου τοῦ κατὰ τὴν ἁγίαν παλαιὰν ἐπιλεξόμεθα, ὅσα τε ὅμοια, καὶ ὁπόσα προς ισότητα συντρέχει, μάλιστα δὲ τοῦ ἁγιωτάτου τρίτου τὴν καὶ τελειοτάτην καὶ τελεστικὴν εἰσοικισόμεθα χάριν, οὐ συλλεξάμενοι, ὡς ἐν ἐπελεύσει, δίκην ἐράνου, ἀλλὰ εἰσδεξάμενοι, ὡς G ὁ τῶν πατέρων πατὴρ καὶ πρωτοδιδάσκαλος παραγγέλλει, μετὰ διακρίσεως αὐτῷ τε πρεπούσης και ἡμᾶς βελτιούσης, καὶ οὕτω σκευασόμεθα πάντοθεν, καὶ συνεπιλαμβανομένης τῆς ἁγιωτάτης Τριάδος ἀποθώμεθα ἐν τῇ καρδίᾳ τὰ σωτήρια, τὰ μὲν αὐτοὶ φιλοπόνως ἀναλεγόμενοι, τὰ δὲ καὶ ὑπαγορευόντων ἀγαθῶν διδασκάλων ἐκδεχόμενοι, δακτύλῳ Θεοῦ γεγραμμένα, καὶ οὕτως ἀπονητὶ παραδεδομένα ἡμῖν, ο!χησόμεθα, ὡς οὐ θέλομεν. Ἰδού, εἴπωμεν ὑμῖν, ἀκούοντος καὶ τοῦ ἐπὶ πάντων καὶ πάντα εἰδότος καὶ δυναμένου Θεοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.