Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.
col. 373–374page 1 of 17
PG 136:373Τοῦ αὐτοῦ περὶ ὑποκρίσεως. α΄. Ο προθέμενος, χαρακτήρα τῆς οὔτε εὐτέχνου, ἀλλὰ καὶ φαυλοτάτης διατυπώσεσθαι ὑποκρίσεως, αὐτίκα πάντως καὶ κατὰ ψεύδους αὐτοῦ χωρεί, τοῦ καὶ πολυειδοῦς καὶ δι' αὐτὸ πολυσχιδούς, ὅπερ εἰς μέας πολλὰς διαβαῖνον καὶ κατ᾿ αὐτὰς διαιρούμενον, έχει τι στρεβλόν σκέλος καὶ τὸ ὑποκριτικόν· ὥστε κατά δύο κακιῶν ὁ τοιοῦτος ἀεθλεύει, δ καὶ ἡμεῖς ἄρτι ποιοῦμεν, τοῦ τε ψεύδους καὶ τῆς ὑποκρίσεως Αν ἡ μὲν παλαιὰ εὕρεσις ἐπ' ἀγαθῷ μεθώδευσε τεχνικῶς καὶ οὕτως ἐπαντελῶς τῷ βίῳ, οἱ δὲ τῆς ἀρετῆς ἐπίβουλοι δαίμονες ἐν ὑστέροις χρόνοις και πῶς τεχνησάμενοι, ἐς ψυχοβλαβὲς καὶ αὐτὴν ἐνέρ γημα μετεποίησαν. Ἦν μὲν γὰρ, ὅτε θεάτροις έναν δοκίμουν πρὸς ἔπαινον οἰκεῖον οἱ ὑποκριταί, σοφίαν αὐτοὶ ἐπικοσμοῦντες, ἣν ἐτέχνουν οἱ τῆς τραγῳδίας διδάσκαλοι, ἀνατρέχοντες εἰς παλαιγενεῖς ἱστορίας ἐκεῖνοι, δεξιὰς παιδεύειν σεμνῶς, καὶ τὰ κατ' εκεί νας πρόσωπα ὡς οἷον ἐξανιστῶντες, καὶ εἰς θέαν προάγοντες δι' ἀνδρῶν, ὡς οὕτως εἰπεῖν, ἐκπροσω τοποιούντων ὑποκριτικῶς ἐκείνοις ἔν τε πιθανότητι πλάσεως βητορικῆς καὶ εἰκονογραφία προσώπων, καὶ ἐν τοῖς ἐκείνων πάθεσι τε καὶ λόγοις, ὅσα και κατόπτρους, εὐθετίζοντας πρὸς ἀρετῆς καλλονήν τους καὶ θεωμένους καὶ ἀκροωμένους, καὶ τῇ τοιαύτῃ ἀνειδωλοποιήσει (δοτέον δὲ καὶ προσωποποιίᾳ εἰπεῖν, ἤδη δὲ καὶ ὑποκρίσει) διδασκάλια ἐν βιβλιογραφία ἐκκαλοῦντες, δι' ὧν καὶ αὐτῶν εἰσέτι καταρτίζεται βίας ὁ καθ' ἡμᾶς. οι β. Ην γοῦν ἐκ τῆς τοιαύτης τέχνης μανθάνειν τοὺς τότε ἀνθρώπους, ἔστι δὲ καὶ τοὺς νῦν, τύχης μεταβολὰς παντοίας καὶ ἠθῶν ποικιλίας καὶ βίων ἀμυθήτους διαφοράς. Ἐδίδαξαν, καὶ μὴν ἔτι διδά σκουσιν αἱ βασιλικαί δυσπραγίαι, &ς ἡ ὑποκριτική τέχνη λογογραφεί, μή χρῆναι πιστεύειν τῷ περιόπτῳ βίῳ, ἐστήξεσθαι διόλου ἐν περιωπῇ, ἀλλά που εὐλαβεῖσθαι καὶ κατακύλισμα. Εμπαλιν δὲ τούτων ἐγνώρισαν ἡμῖν αἱ τῶν χαμαιριφῶν προσώπων παρα υψώσεις, &; καὶ αὐτὰς ἡ ὑπόκρισις ἐκείνη διεχεια ρίσατο εἰς ἐπίδειξιν, οὐ φρενήρη ἄνθρωπον εἶναι, ὅς πεδινός ὧν ἀπογινώσκει τὴν σὺν Θεῷ οὐράνωσιν. ἔγνωμεν ἐκεῖθεν καὶ, ὁπόσα φαῦλα τοὺς ήρωας ο φθόνος διέθετο, εἰκόνα όντα διαβαίνειν τῷ χρόνῳ καὶ εἰς τοὺς ὕστερον. Καὶ ἡ τοιαύτη γνῶσις βελτιού τους εἰδήτας. Οὐκ ἀφῆκαν αἱ παλαιαὶ ὑποκρίσεις ἐκεῖναι δ οὐδὲ τὴν φιλίαν ἀπαρασήμαντον, ἀλλὰ διέστειλαν καὶ αὐτὴν ὀρθῶς, μὴ ἔχουσαν ἐν καλῷ καθισταν λιόμενος τοὺς περὶ βίον θαλαττεύοντας, εἰ δὲ καὶ στρεβλωθῇ, θανατοῦν πρὸς ὥραν τους αθλίους περι λημένους.
Τοῦ αὐτοῦ περὶ ὑποκρίσεως.
α΄. Ο προθέμενος, χαρακτήρα τῆς οὔτε εὐτέχνου,
ἀλλὰ καὶ φαυλοτάτης διατυπώσεσθαι ὑποκρίσεως,
αὐτίκα πάντως καὶ κατὰ ψεύδους αὐτοῦ χωρεί, τοῦ
καὶ πολυειδοῦς καὶ δι' αὐτὸ πολυσχιδούς, ὅπερ εἰς
μέας πολλὰς διαβαῖνον καὶ κατ᾿ αὐτὰς διαιρούμενον,
έχει τι στρεβλόν σκέλος καὶ τὸ ὑποκριτικόν· ὥστε
κατά δύο κακιῶν ὁ τοιοῦτος ἀεθλεύει, δ καὶ ἡμεῖς
ἄρτι ποιοῦμεν, τοῦ τε ψεύδους καὶ τῆς ὑποκρίσεως·
Αν ἡ μὲν παλαιὰ εὕρεσις ἐπ' ἀγαθῷ μεθώδευσε
τεχνικῶς καὶ οὕτως ἐπαντελῶς τῷ βίῳ, οἱ δὲ τῆς
ἀρετῆς ἐπίβουλοι δαίμονες ἐν ὑστέροις χρόνοις και
πῶς τεχνησάμενοι, ἐς ψυχοβλαβὲς καὶ αὐτὴν ἐνέρ
γημα μετεποίησαν. Ἦν μὲν γὰρ, ὅτε θεάτροις έναν
δοκίμουν πρὸς ἔπαινον οἰκεῖον οἱ ὑποκριταί, σοφίαν
αὐτοὶ ἐπικοσμοῦντες, ἣν ἐτέχνουν οἱ τῆς τραγῳδίας
διδάσκαλοι, ἀνατρέχοντες εἰς παλαιγενεῖς ἱστορίας
ἐκεῖνοι, δεξιὰς παιδεύειν σεμνῶς, καὶ τὰ κατ' εκεί
νας πρόσωπα ὡς οἷον ἐξανιστῶντες, καὶ εἰς θέαν
προάγοντες δι' ἀνδρῶν, ὡς οὕτως εἰπεῖν, ἐκπροσω
τοποιούντων ὑποκριτικῶς ἐκείνοις ἔν τε πιθανότητι
πλάσεως βητορικῆς καὶ εἰκονογραφία προσώπων,
καὶ ἐν τοῖς ἐκείνων πάθεσι τε καὶ λόγοις, ὅσα και
κατόπτρους, εὐθετίζοντας πρὸς ἀρετῆς καλλονήν τους
καὶ θεωμένους καὶ ἀκροωμένους, καὶ τῇ τοιαύτῃ
ἀνειδωλοποιήσει (δοτέον δὲ καὶ προσωποποιίᾳ εἰπεῖν,
ἤδη δὲ καὶ ὑποκρίσει) διδασκάλια ἐν βιβλιογραφία
ἐκκαλοῦντες, δι' ὧν καὶ αὐτῶν εἰσέτι καταρτίζεται
βίας ὁ καθ' ἡμᾶς.
Ejusdem de simulations.
1. Qui sibi propenit non artificiosse tantum, sod
nequissimam simulationis charactorem exprimere,
statim omnino contra falsitatem ejus invehitur,
que multiformis, et idefreo multiples, in multas
species transiens, et secundum illas divisa, menibra articulatim torquet et loco movet, ita ut qui sie
vexatur contra duo mała certet, ut nos inpræsendiernis facimus, falsitatem et simulationem, quam
quidem vetus iuventio ad bonum artifcialiter et
utiliter pro vita instruxit, insidiatores autem virtuITE
dæmones in ukimis temporibus prava machinatione
in operationem animis perniciosam transformarunt.
Tempus enim fuit quo propria laude celebres erant
actores, ingenio quo ipsi adornantes quam artiAcialiter creabant tragedias magistri, ad antiquus
recurrentes historias, aptas ad þionestam doctrinam,
οι illarum persouas quasi suscitantes et ob oculos
ponentes per homines, ut ita dicam, per simulacrum
cum istis personificatos et in persuasione formatio
nis rhetorici et representations personarum, in istarums passionibus ac sermonibus, velut in speculis,
disponemies juxta virtutis pulchritudinem videntes
et audientes, et tali representatione (diceretur
autem presapopœim aut etiam simulationis nomine)
provocantes in librorum descriptione documenta,
Guilus ipsis adhuc vita nostra uformatur.
2. Er hac igitur arte discere poterant tunc teuporis homines, possunt autem etiam hodierni, oinimolas fortuna mutationes, morum varietates,
et innumeras vitæ vicissitudines. Docebant, et
etiamnum docent regum infortunia, quæ actorum
ars scenica describit, non esse credendum conspiciendæ vitæ, în circumspectione omnino standunə,
sed etiam a lapsu cavendum. Verum e contrario
prostratorum hominum elevationes, quas etiam
actores dabant passim spectandas, notum nobis
fecerunt, non esse sans mentis homine, qui super
terra gradiens mansionem com Deo iu cœlo non
speret. Exinde quoque cognovimus quot malis, quæ
verisimiliter ad posteros erant transitura, beroes
Invidia affecerit. Et talis notitia meliores reddit
β. Ην γοῦν ἐκ τῆς τοιαύτης τέχνης μανθάνειν
τοὺς τότε ἀνθρώπους, ἔστι δὲ καὶ τοὺς νῦν, τύχης
μεταβολὰς παντοίας καὶ ἠθῶν ποικιλίας καὶ βίων
ἀμυθήτους διαφοράς. Ἐδίδαξαν, καὶ μὴν ἔτι διδά
σκουσιν αἱ βασιλικαί δυσπραγίαι, &ς ἡ ὑποκριτική
τέχνη λογογραφεί, μή χρῆναι πιστεύειν τῷ περιό
πτῷ βίῳ, ἐστήξεσθαι διόλου ἐν περιωπῇ, ἀλλά που
εὐλαβεῖσθαι καὶ κατακύλισμα. Εμπαλιν δὲ τούτων
ἐγνώρισαν ἡμῖν αἱ τῶν χαμαιριφῶν προσώπων παρα
υψώσεις, &; καὶ αὐτὰς ἡ ὑπόκρισις ἐκείνη διεχεια
ρίσατο εἰς ἐπίδειξιν, οὐ φρενήρη ἄνθρωπον εἶναι, ὅς
πεδινός ὧν ἀπογινώσκει τὴν σὺν Θεῷ οὐράνωσιν.
ἔγνωμεν ἐκεῖθεν καὶ, ὁπόσα φαῦλα τοὺς ήρωας ο
φθόνος διέθετο, εἰκόνα όντα διαβαίνειν τῷ χρόνῳ καὶ
εἰς τοὺς ὕστερον. Καὶ ἡ τοιαύτη γνῶσις βελτιού τους
εἰδήτας. Οὐκ ἀφῆκαν αἱ παλαιαὶ ὑποκρίσεις ἐκεῖναι scientes. Non reliquerunt illa simulationes antiquæ
δ
οὐδὲ τὴν φιλίαν ἀπαρασήμαντον, ἀλλὰ διέστειλαν
καὶ αὐτὴν ὀρθῶς, μὴ ἔχουσαν ἐν καλῷ καθισταν λιο
μένος τοὺς περὶ βίον θαλαττεύοντας, εἰ δὲ καὶ
στρεβλωθῇ, θανατοῦν πρὸς ὥραν τους αθλίους περιλημένους.
amicitia irreprehensam, sed et istam recte distinxerunt, quæ non valet in porta tuto sistere
per vitam navigantes, imo si pervertitur, infortu
natos dilectos ad horam morti tradit.
col. 375–376page 2 of 17
PG 136:375γ. Τί δέ μοι έπεξελθεῖν κατὰ μέρος τοῖς τοιού τοις εἰς πλέον ἀγαθοῖς, δέον ὃν ὑποκρούσασθαι τοῖς εὖ εἰδόσιν, ὡς τὸ τῆς τοιαύτης υποκρίσεως εἶδος παντοίαν ἱστορικῶς ἀρετήν τε καὶ κακίαν τοῖς ἀρχ χαίοις ἐξέθετο εἰς τε πρόοπτον καὶ εἰς ἐπήκοον, ὡς τὴν μὲν ἐκείνους αἱρεῖσθαι, τὴν δὲ ἀποπροσποιεῖσθαι; Ο δὴ καλὸν ἐκεῖθεν κατέβη καὶ εἰς τοὺς μετέπειτα, ἵνα μὴ μόνον ἐκ τῶν ζώντων ερανιζώμεθα τὴν τοῦ ἀγαθοῦ μάθησιν, ἀλλὰ καὶ νεκροῖς ὁμιλοῦντες δι' ύποκρίσεως ἐκείνης, τὴν κατ' ἀρετὴν ζωὴν προσεπι κτώμεθα. Καὶ τοιαύτη μὲν ἦν ἔτε ἡ ὑποκριτικὴ ἐπίσ δειξις, μίμησις οὖσα προσώπων τε καὶ πραγμάτων Ελλογος, καὶ ἀνθολόγημα τῆς ἐν ἐκείνοις ποιότητος ἐπὶ παιδεύσει τῶν ἐντυγχανόντων. Καὶ ἦν ὁ τότε υποκριτὴς ἀρετῆς ἁπάσης διδάσκαλος, παρεισάγων μὲν εἰς τὸ θέατρον καὶ τύπους κακιῶν, οὐχ ώστε μὴν μορφωθῆναι τινα πρὸς αὐτὰς, ἀλλ' ὡς ἐκτρέψασθαι· εἰπεῖν δὲ καὶ ἄλλως, ψευδόμενος ἐκεῖνος τὸ πρόσωπον, ἀληθιζόμενος ἦν τὸν διδάσκαλον· καὶ εἶχον οἱ θεαταὶ πορίζεσθαι τηνικαῦτα ψεῦδος καὶ ἐκεῖνο ἐπαινετόν, οὗ τὸ μὲν παχὺ καὶ πρὸς αἴσθησιν οὐδὲν οὐδόλως ἦν πρὸς ἀλήθειαν, τὸ δὲ πρὸς ἔννοιαν τὴν ἐκλαλουμένην ψυχῆς ἦν τι μόρφωμα. δ'. Εστι δὲ τὸν ὑποκριτὴν ἐκεῖνον εἰπεῖν καὶ ὡς οἷον λόγον αυτόχρημα. Τὸ γὰρ καθ᾽ ὑπόκρισιν σῶμα ψευδόμενος εἰς τὸ πᾶν, ταῖς γοῦν διδασκαλίαις οὐ σίωτο, και πως έχει κάτοχος ἐκεῖνος εἶναι ψυχαῖς ἡρωικαῖς, ὑφ' ὧν ψυχαγωγικῶς ἐμπνεόμενος ἐδί δασκε τοὺς ἀκροατάς. Τάξοι δὲ ἄν τις αὐτὸν καὶ ὡς εἰς ὑποβολέα, λόγους ἀλλοτρίους εὐθυβόλως πορθμεύ οντα τοῖς ἀκροωμένοις· ἢ καὶ ὡς οἷον διπρόσωπον θατέρῳ τοῖν προσώποιν ἐνεργοῦντα, εἰ καὶ μὴ κατὰ τὸν περιᾳδόμενον Ιαννον· ἢ καὶ διπλοῦν τινα, εἰ καὶ ἄλλως, ἤπερ οἱ Μολιονίδας. Φαντάσηται δ' ἄν τις ἐν τῷ τοιούτῳ καὶ τὸν τερατευόμενον μεταγγισμὸν μετεμψυχώσεως λόγῳ. Ο δὲ τὸν νοῦν ἀπέριττος καὶ ὡς εἰς ἐντολέα τὸν τοιοῦτον ἐγγράψεται, καθυπουρ γοῦντα προσώποις ἡρωϊκοῖς, ὡσεὶ καὶ λόγους έχει νων καὶ ἔργα προς μίμησιν ἐξεμάττετο· οὐ κρίνων μὲν κατ᾽ ἐκείνους, ταὐτὸν δ᾽ εἰπεῖν, διακρίνων ἢ ἐπικρίνων, καὶ οὕτω κριτικῶς ἐρίζων, αὐτὰ δὴ τὰ ἐκείνων, ἵνα καὶ ποιῇ καὶ λέγῃ, ὅπερ ἂν ἐκεῖνοι αὐτ τόχρημα. ε'. Η γὰρ ἂν κριτὴς ἀσυνθέτως ἐλέγετο. Νῦν δὲ, ὥσπερ ἐστὶ πρὸς τὸν δοῦκα καὶ πρὸς τὸν πρακτῆρα καὶ πρὸς τὸν ἐν μεγίστῃ ἀρχῇ ὁ ὑποπράκτωρ καὶ ὁ ὑποδοὺξ καὶ ὁ ὑπαρχος, τοῦτο καὶ πρὸς κριτὴν ἐκεῖν τον κορυφαίον οἷον ὄντα διὰ τὸ πρωτόθετον ὁ ὑπο κριτής· ἀναλεγόμενος μὲν καὶ αὐτὸς κριτικῷ τρόπῳ ἔργα καὶ λόγους, ἡρωικὰ καὶ ἄμφω, οὐ μὴν ἀναμφιλέκτως αὐτὰ ἐκεῖνα τὰ πρὸς ἀπηκριβωμένην ἀλή θειαν, ἀλλ' ἐοικότα, καὶ τάχα ἂν οὕτως ἔχοντα, καὶ ὑπαγόμενα τοῖς ἐκείνων ήθεσι, καὶ ὡς ὑπό γε κρίσει ὄντα τῇ κατ' ἐκείνους· ὡς ἔχειν πείθειν τοὺς ἀκρος τὰς οἴεσθαι, εἰ καὶ μὴ αὐτότατα, καθά τις ἔφη, ἀλλὰ γοῦν τοιαῦτα εἶναι ἂν καὶ τὰ πρωτότυπα ηρωϊκά, οἷς ἡ ὑποκριτικὴ ἐλλάμπεται μέθοδος, καὶ εἰς τοσοῦ τον, ὡς καὶ τολμῆσαι ἂν τὸν οὕτω ῥητορεύοντα φάναι, ψυχας ηρωϊκὰς ἀναγομένας λαλεῖν καὶ ποιεῖν
5. Quid nihi vero discurrendum per singula
talfum magna ex parte bonorum, cum bene scientibus indicare sufficiat, quod bujusmodi simulationis
species omnimodam ex historia virtutem et maliLiam visendas ac audiendas antiquis proponebat,
ut illam quidem probarent, hanc vero rejicerent?
Bonum hoc exinde transiit ad posteros, ut non solum e viventibus mutuemur boni scientiam; sed et
cum mortuis per hanc transactionem conversantes,
vitam virtuti congruam adipiscamur. Εt talis quidem
erat tunc scenica demonstratio, cum rationalis
esset personarum et actionum imitatio, et in istis
qualitatum forilegium ad studiosorum disciplinam. Et erat hujus temporis actor scenicus onėmis
virtutis præceptor, introducens quidem in theatrum)
etiam malitiarum typos, non ut quis earum in.
dueret formam, sed ut ipsam aversaretur. Ut aliter
dicam, quoad vultom mendax, in magisterio verax
erat; et poterant spectatores tune sibi lucrosum
reddere mendacium et illud laudabile, ubi quod
spissum et sensibile erat, veritati non erat congruum;
quod autem ad sententiam enuntiatam spectabat,
animæ quædşın erat figura.
4. Dici vero quoque potest ejusmodi actor quasi
substantivus sermo. Corpore namque personato
prorsus úetus, disciplinis substantialiter constabat,
et aliquo modo videbatur ille inhærens animis leroicis, a quibus fortiter inspiratus edocebat auditores. Rectissime etiam dixeris illum ut monitorem, alienos sermones bene transmilenlera audientibus; sive quasi bifrontem, e vultibus uno,
etsi non quomodo celeber Janus, utentem; sive
quemdam duplicem, etsi aliter quam Molionida. Iuraginaretur aliquis in illo, metempsychoseos nomine,
portentosam ›, transfusiones. Qui vero mente simplex est, velut mandatarium talem nuncupaverit,
personis heroìcis subservientem, quasi sermones
Epsarum et actiones imitando exprimeret, non judicans quidem secundum ilas, vel, ut idem dicam,
discerneus vel decernens, et ila judex res ipsarum
determinans, ut agat et dicat quæ quidem illæ reipsa
fecissent ac dixissent.
5. Aliter enim judex simpliciter diceretur. Sed
punc, ut comparatus ad ducem et ad prælorem et
ad imperio maximo præpositum, est subprætor,
et subdux et hyparchus, sic et ad judicem illum
præcipuum, cui quasi thema subest primitivum, est
actor scenicus; colligens quidem et ipse critico
modo, opera et verba, ambo beroica, nou̟ lamen indubitabiliter illa ipsa quæ secundum accuratam sunt veritatem, sed verisimilia et forsitau
ita se habentia, et moribus illorum submissa, et ita
fere sub judicio illorum posita; ad suadendum au·
ditoribus ut credant, si non ipsissima, ut quis
dixerit, saltem talia debuisse prototypa esse heroica,
quibus disciplina theatralis refulget, et adeo ut
hujusmodi orator dicere auderet animas heroicas
evocatas loqui et facere, per illos actores ea quæ
γ. Τί δέ μοι έπεξελθεῖν κατὰ μέρος τοῖς τοιούτοις εἰς πλέον ἀγαθοῖς, δέον ὃν ὑποκρούσασθαι τοῖς
εὖ εἰδόσιν, ὡς τὸ τῆς τοιαύτης υποκρίσεως εἶδος
παντοίαν ἱστορικῶς ἀρετήν τε καὶ κακίαν τοῖς ἀρχ
χαίοις ἐξέθετο εἰς τε πρόοπτον καὶ εἰς ἐπήκοον, ὡς
τὴν μὲν ἐκείνους αἱρεῖσθαι, τὴν δὲ ἀποπροσποιεῖσθαι;
Ο δὴ καλὸν ἐκεῖθεν κατέβη καὶ εἰς τοὺς μετέπειτα,
ἵνα μὴ μόνον ἐκ τῶν ζώντων ερανιζώμεθα τὴν τοῦ
ἀγαθοῦ μάθησιν, ἀλλὰ καὶ νεκροῖς ὁμιλοῦντες δι'
ύποκρίσεως ἐκείνης, τὴν κατ' ἀρετὴν ζωὴν προσεπικτώμεθα. Καὶ τοιαύτη μὲν ἦν ἔτε ἡ ὑποκριτικὴ ἐπίσ
δειξις, μίμησις οὖσα προσώπων τε καὶ πραγμάτων
Ελλογος, καὶ ἀνθολόγημα τῆς ἐν ἐκείνοις ποιότητος
ἐπὶ παιδεύσει τῶν ἐντυγχανόντων. Καὶ ἦν ὁ τότε
υποκριτὴς ἀρετῆς ἁπάσης διδάσκαλος, παρεισάγων
μὲν εἰς τὸ θέατρον καὶ τύπους κακιῶν, οὐχ ώστε
μὴν μορφωθῆναι τινα πρὸς αὐτὰς, ἀλλ' ὡς ἐκτρέ
ψασθαι· εἰπεῖν δὲ καὶ ἄλλως, ψευδόμενος ἐκεῖνος τὸ
πρόσωπον, ἀληθιζόμενος ἦν τὸν διδάσκαλον· καὶ
εἶχον οἱ θεαταὶ πορίζεσθαι τηνικαῦτα ψεῦδος καὶ
ἐκεῖνο ἐπαινετόν, οὗ τὸ μὲν παχὺ καὶ πρὸς αἴσθησιν
οὐδὲν οὐδόλως ἦν πρὸς ἀλήθειαν, τὸ δὲ πρὸς ἔννοιαν
τὴν ἐκλαλουμένην ψυχῆς ἦν τι μόρφωμα.
δ'. Εστι δὲ τὸν ὑποκριτὴν ἐκεῖνον εἰπεῖν καὶ ὡς
οἷον λόγον αυτόχρημα. Τὸ γὰρ καθ᾽ ὑπόκρισιν σῶμα
ψευδόμενος εἰς τὸ πᾶν, ταῖς γοῦν διδασκαλίαις οὐ
σίωτο, και πως έχει κάτοχος ἐκεῖνος εἶναι ψυχαῖς
ἡρωικαῖς, ὑφ' ὧν ψυχαγωγικῶς ἐμπνεόμενος ἐδίδασκε τοὺς ἀκροατάς. Τάξοι δὲ ἄν τις αὐτὸν καὶ ὡς
εἰς ὑποβολέα, λόγους ἀλλοτρίους εὐθυβόλως πορθμεύ
οντα τοῖς ἀκροωμένοις· ἢ καὶ ὡς οἷον διπρόσωπον
θατέρῳ τοῖν προσώποιν ἐνεργοῦντα, εἰ καὶ μὴ κατὰ
τὸν περιᾳδόμενον Ιαννον· ἢ καὶ διπλοῦν τινα, εἰ
καὶ ἄλλως, ἤπερ οἱ Μολιονίδας. Φαντάσηται δ' ἄν τις
ἐν τῷ τοιούτῳ καὶ τὸν τερατευόμενον μεταγγισμὸν
μετεμψυχώσεως λόγῳ. Ο δὲ τὸν νοῦν ἀπέριττος καὶ
ὡς εἰς ἐντολέα τὸν τοιοῦτον ἐγγράψεται, καθυπουρ
γοῦντα προσώποις ἡρωϊκοῖς, ὡσεὶ καὶ λόγους έχει
νων καὶ ἔργα προς μίμησιν ἐξεμάττετο· οὐ κρίνων
μὲν κατ᾽ ἐκείνους, ταὐτὸν δ᾽ εἰπεῖν, διακρίνων ἢ
ἐπικρίνων, καὶ οὕτω κριτικῶς ἐρίζων, αὐτὰ δὴ τὰ
ἐκείνων, ἵνα καὶ ποιῇ καὶ λέγῃ, ὅπερ ἂν ἐκεῖνοι αὐτ
τόχρημα.
ε'. Η γὰρ ἂν κριτὴς ἀσυνθέτως ἐλέγετο. Νῦν δὲ,
ὥσπερ ἐστὶ πρὸς τὸν δοῦκα καὶ πρὸς τὸν πρακτῆρα
καὶ πρὸς τὸν ἐν μεγίστῃ ἀρχῇ ὁ ὑποπράκτωρ καὶ ὁ
ὑποδοὺξ καὶ ὁ ὑπαρχος, τοῦτο καὶ πρὸς κριτὴν ἐκεῖν
τον κορυφαίον οἷον ὄντα διὰ τὸ πρωτόθετον ὁ ὑποκριτής· ἀναλεγόμενος μὲν καὶ αὐτὸς κριτικῷ τρόπῳ
ἔργα καὶ λόγους, ἡρωικὰ καὶ ἄμφω, οὐ μὴν ἀναμφι
λέκτως αὐτὰ ἐκεῖνα τὰ πρὸς ἀπηκριβωμένην ἀλή
θειαν, ἀλλ' ἐοικότα, καὶ τάχα ἂν οὕτως ἔχοντα, καὶ
ὑπαγόμενα τοῖς ἐκείνων ήθεσι, καὶ ὡς ὑπό γε κρίσει
ὄντα τῇ κατ' ἐκείνους· ὡς ἔχειν πείθειν τοὺς ἀκροςτὰς οἴεσθαι, εἰ καὶ μὴ αὐτότατα, καθά τις ἔφη, ἀλλὰ
γοῦν τοιαῦτα εἶναι ἂν καὶ τὰ πρωτότυπα ηρωϊκά,
οἷς ἡ ὑποκριτικὴ ἐλλάμπεται μέθοδος, καὶ εἰς τοσοῦ·
τον, ὡς καὶ τολμῆσαι ἂν τὸν οὕτω ῥητορεύοντα
φάναι, ψυχας ηρωϊκὰς ἀναγομένας λαλεῖν καὶ ποιεῖν
col. 377–378page 3 of 17
PG 136:377διὰ μέσων τῶν ὑποκριτῶν τὰ εἰς πληθμόν, ως οδ. τως εἰπεῖν, τῶν θεατών. Οι ποιητικὸν ἴδιον παρ' ἄλλοις μὲν αἱ ἀοιδαὶ Μοῦσαι, παρὰ δὲ τῷ κορυφαίῳ ἐν μελικοῖς αἱ Κηληδόνες, άλλο τέρας αὐτοὶ παρά γε τὸ τῶν Σειρήνων. Ὁ δὲ οὕτω τολμηρός ῥήτωρ καὶ τὴν ἔντεχνον παλαιὰν ὑπόκρισιν ὁρίσηται ἂν ἀγοήτευτον ψυχαγωγίαν, βελτιοῦσαν τὸν βίον, καὶ τὸν αὐτὴν μετιόντα ὑποφήτην ψυχῶν ἡρωϊκῶν πρὸς βίου λυσιτέλειαν, ἢ βιβλίον ἱστορίας ζῶν καὶ λαλοῦν, ἢ καὶ ἡρώων ὑποδρηστήρα, οἷς καὶ τεθνεῶσιν ὁ νοῦς δι' αὐτοῦ περὶ γῆν σώζεται. ς'. Καὶ οὕτω μὲν ἀγαθὸν παλαιὸν καὶ ἡ ὑπόκρι εις, καὶ ὁ κατ' αὐτὴν τεχνίτης. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἦν μὴ καὶ τὸ καλὸν ἐκεῖνο καπηλευθῆναι, καὶ πρῶτα μὲν ἐχρειωθῆναι κατὰ παράμιξιν φαυλότητος, εἶτα καὶ παντελῶς ἀμαυρωθῆναι, ὡς ἀντὶ τέχνης εὐχρήστου εἰς ματαιοτεχνίαν, είτε κακοτεχνίαν διεκπεσεῖν, ἀνύει ταῦτα ὁ πολύτροπος βίος· καὶ κατά τι φθόνου τέχνασμα τῇ ἀγαθουργῷ ἐπιβουλευσάμενος ὑποκρί σες, πρῶτα μὲν ἐπινοείται τὰ Σατυρικά, μίγματα ἐκεῖνα πράξεων καὶ λόγων τῶν ἐν προσώποις ἡρωι τοῖς, ὧν τὸ κράμα γέλωτι καὶ σπουδῇ παραμέμικτο. Καὶ ἴσασιν αὐτὰ οἱ ἐντετυχηκότες παλαιοῖς πονή μασιν, ὧν ὀλίγα τινά περιφέρεται. ζ. Μετὰ δὲ τὰ Σατυρικά σπουδαιογελοία εὐδοχί μησε τὸ Κωμῳδικὸν ὑποκριτικὸν, οὐκέτι προσώπων ἡρωϊκῶν ἀντεχόμενον, εἰ μή που ἐν παρέργῳ· τὰ πολλὰ δὲ συρφετοῖς ἐγκαλινδούμενον, καὶ οὕτω και τεπατούμενον, καὶ ἂν κεισόμενον εἰς παρόραμα, μὴ καλλιῤῥημονούντες οἱ κωμῳδοὶ ἐπήγοντο τὰς τῶν θεατῶν ἀκοὰς, καὶ οὕτω πλατυνάμενοι περιεσώθησαν εἰς ἀνάγνωσιν τοῖς ἐλλόγως βιοῦσιν· οἱ τοῦ ἐκεῖθεν μυελοῦ κερδαίνοντες ἀποῤῥιπτοῦσι τὰ ὀστᾶ, καὶ ἄλλο δὲ πᾶν, ὅσον μὴ νόστιμον, εἰς ἐξουθένωσιν. η. Καὶ οὕτω μὲν τρεῖς αὗται παλαιαὶ ὑποκρίσεις, τῇ μὲν μεταχειρίσει διάφοροι, ελλόγιμοι δὲ ἄλλως καὶ ἐπαγωγοί, ἀνθήσασαι ἀνέκαθεν χρόνον, καὶ καρπὸν δὲ ἐνεγκοῦσαι πᾶσαι, ἡ μὲν παλαιὰ θαυμάσιον, ἡ δευτέρα δὲ καὶ τρίτη οὐδ᾽ αὐταὶ πάντῃ ἀπό βλητον, ἐξώλοντο. Ανεφάνη δὲ τετάρτη μετ' ἐκεί νας, οὔτε ἔλλογος, οὐδὲ μὴν ἀγαθὴ ὅλως εἰς ψυχήν, καὶ διὰ τοῦτο ἐρεθίζουσα τοὺς φιλοῦντας τὸ ἀληθὲς, ὁμέσα χωρεῖν τῷ κατ' αὐτῆς ψόγῳ, καθὰ πρώτην ἀράξαντες λόγου βαλβίδα υπεκρουόμεθα. Και ολα μὲν τὴν ἀρχὴν ἐν ἀνθρώποις ἐπολιτεύσατο, οὐκ ἂν εἰπεῖν ἔχοι μικρὸς ἀκρίβειαν. Ἐπολιτεύσατο δὲ ἂν πάντως, καθὰ οὐκ ἀγαπᾷ ὁ Θεός. θ'. Ετι θετέον εἰς ὑποκρίσεως τόπον καὶ τὴν κατὰ τὸν ἀρχέκακον ὄφιν ἐκεῖνον ψευδαπάτην, την Ψίθυρον. Νῦν δὲ ἀκμάζειν ἔοικεν, είτε σφριγᾶν καὶ όρο μὲν καὶ τεθηλέναι εἰς καρπὸν σαπρόν. Εμὲ τοίνυν αὐτὸν, τὸν ἄρτι τοῦδε τοῦ κακοῦ ξυγγραφέα, εξόλο λυσιν ἡ μιαρά. Καὶ γάρ τοι κατακώνιμος ὧν μυ ρίαις κακίαις, μήπου δὲ καὶ ἁπάσαις, διαλελώδημαι καὶ ὑπὸ ταύτης, ὡς οὐκ οἶμαι, εἴ τις ἄλλος τῶν κατ' ἐμέ. Δέον γοῦν ποτε χολᾷν, ἐφ᾽ οἷς πραγματικῶς διάκειμαι, ἀνακαγχάζω, ἐπικρύπτων ἐμαυτὸν, ὡς
διὰ μέσων τῶν ὑποκριτῶν τὰ εἰς πληθμόν, ως οδ. sunt spectatoribus, ut ita dicam, incantamentum.
τως εἰπεῖν, τῶν θεατών. Οι ποιητικὸν ἴδιον παρ'
ἄλλοις μὲν αἱ ἀοιδαὶ Μοῦσαι, παρὰ δὲ τῷ κορυφαίῳ
ἐν μελικοῖς αἱ Κηληδόνες, άλλο τέρας αὐτοὶ παρά
γε τὸ τῶν Σειρήνων. Ὁ δὲ οὕτω τολμηρός ῥήτωρ
καὶ τὴν ἔντεχνον παλαιὰν ὑπόκρισιν ὁρίσηται ἂν
ἀγοήτευτον ψυχαγωγίαν, βελτιοῦσαν τὸν βίον, καὶ
τὸν αὐτὴν μετιόντα ὑποφήτην ψυχῶν ἡρωϊκῶν πρὸς
βίου λυσιτέλειαν, ἢ βιβλίον ἱστορίας ζῶν καὶ λαλοῦν,
ἢ καὶ ἡρώων ὑποδρηστήρα, οἷς καὶ τεθνεῶσιν ὁ νοῦς
δι' αὐτοῦ περὶ γῆν σώζεται.
ς'. Καὶ οὕτω μὲν ἀγαθὸν παλαιὸν καὶ ἡ ὑπόκρι
εις, καὶ ὁ κατ' αὐτὴν τεχνίτης. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἦν μὴ
καὶ τὸ καλὸν ἐκεῖνο καπηλευθῆναι, καὶ πρῶτα μὲν
ἐχρειωθῆναι κατὰ παράμιξιν φαυλότητος, εἶτα καὶ
παντελῶς ἀμαυρωθῆναι, ὡς ἀντὶ τέχνης εὐχρήστου
εἰς ματαιοτεχνίαν, είτε κακοτεχνίαν διεκπεσεῖν,
ἀνύει ταῦτα ὁ πολύτροπος βίος· καὶ κατά τι φθόνου
τέχνασμα τῇ ἀγαθουργῷ ἐπιβουλευσάμενος ὑποκρί
σες, πρῶτα μὲν ἐπινοείται τὰ Σατυρικά, μίγματα
ἐκεῖνα πράξεων καὶ λόγων τῶν ἐν προσώποις ἡρωι
τοῖς, ὧν τὸ κράμα γέλωτι καὶ σπουδῇ παραμέμικτο.
Καὶ ἴσασιν αὐτὰ οἱ ἐντετυχηκότες παλαιοῖς πονή
μασιν, ὧν ὀλίγα τινά περιφέρεται.
G
ζ. Μετὰ δὲ τὰ Σατυρικά σπουδαιογελοία εὐδοχί
μησε τὸ Κωμῳδικὸν ὑποκριτικὸν, οὐκέτι προσώπων
ἡρωϊκῶν ἀντεχόμενον, εἰ μή που ἐν παρέργῳ· τὰ
πολλὰ δὲ συρφετοῖς ἐγκαλινδούμενον, καὶ οὕτω και
τεπατούμενον, καὶ ἂν κεισόμενον εἰς παρόραμα, et
μὴ καλλιῤῥημονούντες οἱ κωμῳδοὶ ἐπήγοντο τὰς τῶν
θεατῶν ἀκοὰς, καὶ οὕτω πλατυνάμενοι περιεσώθη
σαν εἰς ἀνάγνωσιν τοῖς ἐλλόγως βιοῦσιν· οἱ τοῦ
ἐκεῖθεν μυελοῦ κερδαίνοντες ἀποῤῥιπτοῦσι τὰ ὀστᾶ,
καὶ ἄλλο δὲ πᾶν, ὅσον μὴ νόστιμον, εἰς ἐξουθένωσιν.
η. Καὶ οὕτω μὲν τρεῖς αὗται παλαιαὶ ὑποκρίσεις,
τῇ μὲν μεταχειρίσει διάφοροι, ελλόγιμοι δὲ ἄλλως
καὶ ἐπαγωγοί, ἀνθήσασαι ἀνέκαθεν χρόνον, καὶ
καρπὸν δὲ ἐνεγκοῦσαι πᾶσαι, ἡ μὲν παλαιὰ θαυμά
σιον, ἡ δευτέρα δὲ καὶ τρίτη οὐδ᾽ αὐταὶ πάντῃ ἀπό
βλητον, ἐξώλοντο. Ανεφάνη δὲ τετάρτη μετ' ἐκεί
νας, οὔτε ἔλλογος, οὐδὲ μὴν ἀγαθὴ ὅλως εἰς ψυχήν,
καὶ διὰ τοῦτο ἐρεθίζουσα τοὺς φιλοῦντας τὸ ἀληθὲς,
ὁμέσα χωρεῖν τῷ κατ' αὐτῆς ψόγῳ, καθὰ πρώτην
ἀράξαντες λόγου βαλβίδα υπεκρουόμεθα. Και ολα
μὲν τὴν ἀρχὴν ἐν ἀνθρώποις ἐπολιτεύσατο, οὐκ ἂν
εἰπεῖν ἔχοι μικρὸς ἀκρίβειαν. Ἐπολιτεύσατο δὲ ἂν
πάντως, καθὰ οὐκ ἀγαπᾷ ὁ Θεός.
θ'. Ετι θετέον εἰς ὑποκρίσεως τόπον καὶ τὴν κατὰ
τὸν ἀρχέκακον ὄφιν ἐκεῖνον ψευδαπάτην, την ψίθυ
ρον. Νῦν δὲ ἀκμάζειν ἔοικεν, είτε σφριγᾶν καὶ όρο
μὲν καὶ τεθηλέναι εἰς καρπὸν σαπρόν. Εμὲ τοίνυν
αὐτὸν, τὸν ἄρτι τοῦδε τοῦ κακοῦ ξυγγραφέα, εξόλο
λυσιν ἡ μιαρά. Καὶ γάρ τοι κατακώνιμος ὧν μυ
ρίαις κακίαις, μήπου δὲ καὶ ἁπάσαις, διαλελώδημαι
καὶ ὑπὸ ταύτης, ὡς οὐκ οἶμαι, εἴ τις ἄλλος τῶν κατ'
ἐμέ. Δέον γοῦν ποτε χολᾷν, ἐφ᾽ οἷς πραγματικῶς
διάκειμαι, ἀνακαγχάζω, ἐπικρύπτων ἐμαυτὸν, ὡς
Sic poeticum privilegium quidem apud cateros sunt
cântatrices musæ, apud vero coryphæum in melicis
sunt Celedones, aliud ipsæ monstrum præter Sirenum prodigium. Ille vero audacis-imus rhetor industriosam veterem arten scenicam definiret animarumsine magia evocationem, quæ vitam melioren
facit, et eum qui prosequitur illam, vatem animarum
beroicarum ad vitæ utilitatem, vel historiæ librum
viventem et loquentem, vel beroum famulum, per
quem illorum etiam mortuorum mous in terra servolur.
6. Et sic quidem bonum erat antiquum et ars scenica et hujus artis artifex. Cum autem fieri non posset ut hoc bonum non corrumperetur, et primo quidem ob vilium rerum admistionem inutilis Beret,
deinde prorsus etiam sic obfuscaretur, ut, artis bona
loco, in vanum sive malum desiueret artificiumn, bac
perficit multiformis vita; et, secundum aliquam invidiæ machinationem, utili insidiata theatro, excogitat satyram, misturam illam actionum et ser -
monum in personis heroicis positorum, quorum compositio risu gravitateque commista est. Hæc sciunt
qui veteribus studuerunt operibus, quorum aliqua
pauca circumferuntur.
7. Post satyram autem jocoso serioque temperatam, iu honore fuit representatio comica, non jam
personas heroicas tractans, nisi forte per accessio,
nem, sed plerum:que sordibus involuta, sicque conculcata, atque in despectum casura, nisi eleganter
loquentes comicodi spectatorum captivassent auditum
et ita diffusi sèrvati fuissent ad instruendos rationabiliter viventes: qui medullam excipientes, ossa
rejiciunt, et aliud omne, quodcunque non est utile,
aversantur.
8. Et ita quidem tres illæ veteres comœdiæ,
tractatu quidem diverse, aliunde vero insignes et
ad suadendum aptæ, quæ a longo tempore floruerunt et fructum tulerunt omnes, illa quidem antiqua mirabilem, secunda vero ac tertia nec ipsæ
prorsus abjiciendum, perierunt. Apparuit autem
post illas quarta, nec rationalis, nec prorsus ad
animam utilis,et ideo veri amatores excitans quoad
consentiendum in ejus vituperationem, tanquam
prima sermonis repagula abscindentes insinuavimus. Quæ qualem in hominibus se gesserit ab
origine dicere non posset nisi auctor gravis; sed
omnino vitam degit qualem non amat Deus.
9. Ponendum est adhuc in arte scenica illam
quæ secundum auctorem totius mali serpens seductrix est, susurrantem dico. Nunc auten for
rescere videtur, sive germinare, prorumpere ac
abire in fructum putridum. Memet scilicet ipsum, præsentem hujus mali descriptorem, perdit
bestia illa scelerata. Etenim traditus mille iniquitalibus, sinon omnibus, ab ea diffamatus sum, ut
nullus, puto, mibi æqualium. Oportet enim aliquando
de negotiis quibus insum, vexari bilem; sed abscon-
col. 379–380page 4 of 17
PG 136:379ἐγὼ οἶδα. Δέον ἂν ἀφορίζειν τινὰς ἀπ' ἐμοῦ, ἀγχα λίζομαι τοὺς τοιούτους πραγματευτικώτερον· δέον δικαιολογήσασθαι, ἀλλὰ ἐχεμυθῶ εἰς κρῖμα ἐμοί. Τὸ πᾶν ἐν βραχυτάτῳ εἰπεῖν· ψεύδομαι τὸν ὀρθὸν ἄν θρωπον τὰ πολλά. Μη γάρ μοι γένοιτο ἐς τὸ παντελὲς, μή, ὦ Θεὸ Σῶτερ, ὁ καὶ εἰς ἐμὲ θεὶς τὴν χεῖρά σου. Εν γοῦν ἐκεῖνο οὐχ ὑποκρίνομαι, τὴν ἁγιό τητα, ἧς ἀφιστάμενος οὐ μόνον, ι ὅσον οὐρανό; ἐστ' ἀπὸ γαίης, ο ἀλλ᾽ εἴπερ ἦν εἰπεῖν, καὶ ὅσον ἐκ τῶν ὑπεργείων εἰς τοὺς ἐννοουμένους ἀντίποδας. Εκφαίνω ἐμαυτὸν ἰδοὺ περιπόνηρον. Οὔτε γὰρ εἰς ἀπλαστίαν ἐμαυτὸν ψευδογραφῶ κατὰ τοὺς πλείους τῶν περὶ ἡμᾶς, ὁ καὶ τοὺς ἀβαθεῖς ἀνθρώπους εἰς μαμμα κούθους καὶ πολυώρους καὶ μελιτίδας ἐγγράφων οὐδὲ μὴν ἐπίσης ἅπασιν ὡς ἐς φιλίαν αδιακρίτως προσφέρομαι ἀρέσκου δίκην. Αλλὰ στέργων ὀρθῶς ἀεὶ τὴν κατὰ Θεὸν ἀγάπην, ὅμως καιροῦ καλέσαντος καθυλακτῷ τοῦ κακοῦ, εἴποι ἂν ἐκεῖνος ὁ κακός, δς τὸν ἐπαινετὸν ἔλεγχον εἰς βαϊσμὸν τίθησι· καὶ οὐκ ἂν οὔτε συναλλάξαιμι, οὔτε ἀσπαζομένῳ προσενω θείην, κἂν διαρραγείη ἐπεκαλῶν μοι τὸ μνησίκακον. Κλαῦσαι δεἦσαν, οὐκ ἂν ἐκγελάσω σαρδόνιον. Εστι μοι καὶ χαρμονῆς ἑλλόγου καιρός, ὅτι οὐκ ἂν συν αγαγὼν τὰς ἀφρᾶς, καὶ τὰ χείλη συσφίγξας, πνίξω συστείλας τὴν χαρὰν ἐντὸς ὑποκριτικῶς. Οὐκ ἂν υποκρινάμενος ἐπαινέσαιμι, ὃν οὐ φιλῶ, ψευδόμενος γλώσσης χάριν κολακικώτερον, επεί τοι καὶ τὴν κοι λακείαν παραφυάδα οἶδα φαύλου στελέχους, τῆς ὑπο κρίσεως. Οὐ προσποιήσομαι οὐδὲ τὸ ἐγκρατευτικόν. Βέλτιον ἡγήσομαι κατάσχετος μέθῃ ἐκφανθῆναι, ήπερ ψευδογραφηθῆναι πρὸς νηστευτήν. πεπληροφορημένος τὴν χεῖρα θέρους τοῦ ἐκ Θεοῦ, οὐκ ἐπι κρύψομαι τὸν καρπόν. ι. Συνόλου δὲ ἀποφήνασθαι· ἀπεχθῶς ἐγὼ διάσ κειμαι περὶ τὴν ὑπόκρισιν, ὡς οὐκ οἶδ', εἴ τις ἀνα θρώπων. Λέγω δὲ αὐτὸ, οὐκ ἀποσεμνύνων ἐμαυτὸν Αστυδάμαντος δίκην, δ λέγεται, ἀλλὰ πρὸς ἀφίλαυ τον ἀκρίβειαν. Πάνυ γαρ μισώ τουτὶ τὸ κακὸν, καὶ εἰς ὅσον δύναμις, παρεκκλίνω ἀπ' αὐτοῦ. Εἰ δὲ τι χὸν ἐναντιοφωνίας ἐν τούτοις ἁλίσκομαι, πῇ μὲν κατηγορῶν ἐμαυτοῦ τὸ ὑποκριτικὸν ἦθος, ὡς φθάσας ἀνθωμολογησάμην, πῇ δὲ ἀπαρνούμενος τὸ αὐτὸ, ἀλλ' ἰδοὺ δικηγορῶν ἐμαυτῷ λέγω πρὸς ἀλήθειαν, ὅτι ἄλλως μὲν μεταδιώκων τὸν τῆς ἀνυποκρισίας ἥλιον, ἐκφεύγω τὸ τῆς ὑποκρίσεως σκοτεινόν· ὅσα δὲ διωμολογησάμην δρᾷν ὑποκριτικῶς, ἀλλ' ἐκεῖνα οἰκονομίας εἰσὶ καὶ παρ' ἐμοὶ μέθοδοι, ὁποίαν ὁ ὀρθὸς παραγγέλλει κανών, λόγους σε κριτικούς οίκ νομεῖν ἐκεῖνος διαταττόμενος, καὶ χείλη ἐν καιρῷ ἀνοίγειν, καὶ τὸ τῆς παῤῥησίας ἄκαιρον ἀπελέγε σθαι, καὶ ὅλως ταῖς περιπετείαις τῶν πραγμάτων εἰς δέον ἁρμόττεσθαι. "Οπερ εἴ τις ὑποβαλεί διαιρέ ματι ὑποκριτικῷ, οὐκ ἂν φθάνοι καὶ πᾶσιν σεμνότητα καὶ κοσμιότητα καὶ παίδευσιν, δι' ὧν τῇ τῶν κακῶν ἀποχῇ ἐνάγονται ἄνθρωποι, καθυπάγωνεὶς ὑπόκρισιν. Δῆλον γὰρ, ὡς ἡ μὲν κατ' ἄνθρωπον φύσις εὐόλισθος οὖσα, καὶ τὸ ἁμαρτητικὸν εὐπετῶς ἔχει καταρριπτεῖσθαι, ὅπη μὴ χρή· ὁ δὲ τῆς ὀρθότητος Κύριος
lems me sient possum, rideo. Essent quidam a me k ἐγὼ οἶδα. Δέον ἂν ἀφορίζειν τινὰς ἀπ' ἐμοῦ, ἀγχα
segregandi: sed magis illos ad negotia reservo. Caesam oporteret defendere: taceo in judicium mihi.
Ut omnia brevissime dicam, plerumque sinoeram
virum mentior. Utinam tandem non prorsus fallar, te precor, Deus Salvator, qui super me pesuisti manum tuam. Hoc igitur unum non simulo,
sanctitatem, a qua remotus sum, non solummodo,
• quantum a terra distat coelum,» sed, si sic loqui licet, quantum ex superterrenis ad fictos antipodes spatium currit. Ecco pessimum memetipsou manifesto. Non enim sinceritati memetipsum
fallaciter inscribo, secundum plerosque eorum qui
sunt circa nos, ego qui etiam frivolos homines inter aniles et vetulos et stupidos numero; nec
æque couctis in amicitiam imprudentem, blanditorem me præbeo. Verum, stricte semper quæ secundum Deum, est, charitatem amplectens, nihilominus invitante tempore, contra malitiam latro, dixerit ille malignus qui laudabilem reprehensionem
in latratu ponit; et neque paciscerer, neque
complectenti coadunarer, etsi simultatem mihi exprobrans rumperetur. Cum flere oportet, non risu
sardonico utar. Est quoque mihi rationalis lætitiæ occasio, cum non, contractis superciliis nec
labiis constrictis, suffoco gaudium, illud intus.per
liypocrisin componens. Non simulanter laudarem
quem non diligo, linguæ gratiam fingens adulatoriam, cum etiam adulationem scio propaginem
pravæ stipitis, simulationis. Non item sobrietatem
Gingam, satius ducens capium ebrietate me videri
quam fallaciter pro homine sobrio haberi. Manum
habens messe quæ venit a Deo plenam, fructum non
abscondam.
10. Ui totum declarem, simulationem ego, ut qui
maxime ex omnibus, in odio habeo. lioc autem
dico non glorians, Astydamantis iustar, ut dicitur,
sed secundum accurationem studio proprio immunem. Prorsus enim malum istud detestor, et ab
illo, quantum possum declino. Si vero in his
forte diversae locutionis convincor, hinc quidem
memetipsum accusans de more simulatorio, sicut
jam antea confessus sum, illine autem idem negans, ecce mihi factus advocatus in veritate dico
quod de caetero prosequens sinceritatis solem, simulationis effugio tenebras; sed quæcunque simulatorie facere confessus sum, hæc sunt a me rationes
ceconomia, qualem regula præscribit discretos
serinones dispensare statuens, labiaque secundum
opportunitatem aperire, nec non aperta locutionis
intempestivitatem vitare, atque omnino rerum
conditionibus ad opus accommodari. Quod quidem
si quis tribuit simulatorio discrimini, nón posset
omnem honestatem et moderationem et disciplinam,
quibus in vitiorum fugam inducuntur homines,
hypocrisi non subjicere. Manifestum est enim,
quod hominum natura, quæ lubrica est et errabunda facile potest præcipitari in ruinam; ille vero
qui rectitudinis Dominus est, desuper respiciens
"
λίζομαι τοὺς τοιούτους πραγματευτικώτερον· δέον
δικαιολογήσασθαι, ἀλλὰ ἐχεμυθῶ εἰς κρῖμα ἐμοί. Τὸ
πᾶν ἐν βραχυτάτῳ εἰπεῖν· ψεύδομαι τὸν ὀρθὸν ἄν
θρωπον τὰ πολλά. Μη γάρ μοι γένοιτο ἐς τὸ παντε
λές, μή, ὦ Θεὸ Σῶτερ, ὁ καὶ εἰς ἐμὲ θεὶς τὴν χεῖρά
σου. Εν γοῦν ἐκεῖνο οὐχ ὑποκρίνομαι, τὴν ἁγιό
τητα, ἧς ἀφιστάμενος οὐ μόνον, ι ὅσον οὐρανό; ἐστ'
ἀπὸ γαίης, ο ἀλλ᾽ εἴπερ ἦν εἰπεῖν, καὶ ὅσον ἐκ τῶν
ὑπεργείων εἰς τοὺς ἐννοουμένους ἀντίποδας. Εκφαίνω
ἐμαυτὸν ἰδοὺ περιπόνηρον. Οὔτε γὰρ εἰς ἀπλαστίαν
ἐμαυτὸν ψευδογραφῶ κατὰ τοὺς πλείους τῶν περὶ
ἡμᾶς, ὁ καὶ τοὺς ἀβαθεῖς ἀνθρώπους εἰς μαμμα
κούθους καὶ πολυώρους καὶ μελιτίδας ἐγγράφων·
οὐδὲ μὴν ἐπίσης ἅπασιν ὡς ἐς φιλίαν αδιακρίτως
προσφέρομαι ἀρέσκου δίκην. Αλλὰ στέργων ὀρθῶς
ἀεὶ τὴν κατὰ Θεὸν ἀγάπην, ὅμως καιροῦ καλέσαντος
καθυλακτῷ τοῦ κακοῦ, εἴποι ἂν ἐκεῖνος ὁ κακός, δς
τὸν ἐπαινετὸν ἔλεγχον εἰς βαϊσμὸν τίθησι· καὶ οὐκ
ἂν οὔτε συναλλάξαιμι, οὔτε ἀσπαζομένῳ προσενωθείην, κἂν διαρραγείη ἐπεκαλῶν μοι τὸ μνησίκακον.
Κλαῦσαι δεἦσαν, οὐκ ἂν ἐκγελάσω σαρδόνιον. Εστι
μοι καὶ χαρμονῆς ἑλλόγου καιρός, ὅτι οὐκ ἂν συναγαγὼν τὰς ἀφρᾶς, καὶ τὰ χείλη συσφίγξας, πνίξω
συστείλας τὴν χαρὰν ἐντὸς ὑποκριτικῶς. Οὐκ ἂν
υποκρινάμενος ἐπαινέσαιμι, ὃν οὐ φιλῶ, ψευδόμενος
γλώσσης χάριν κολακικώτερον, επεί τοι καὶ τὴν κοι
λακείαν παραφυάδα οἶδα φαύλου στελέχους, τῆς ὑπο
κρίσεως. Οὐ προσποιήσομαι οὐδὲ τὸ ἐγκρατευτικόν.
Βέλτιον ἡγήσομαι κατάσχετος μέθῃ ἐκφανθῆναι,
ήπερ ψευδογραφηθῆναι πρὸς νηστευτήν. Πεπληροφορημένος τὴν χεῖρα θέρους τοῦ ἐκ Θεοῦ, οὐκ ἐπι
κρύψομαι τὸν καρπόν.
ι. Συνόλου δὲ ἀποφήνασθαι· ἀπεχθῶς ἐγὼ διάσ
κειμαι περὶ τὴν ὑπόκρισιν, ὡς οὐκ οἶδ', εἴ τις ἀνα
θρώπων. Λέγω δὲ αὐτὸ, οὐκ ἀποσεμνύνων ἐμαυτὸν
Αστυδάμαντος δίκην, δ λέγεται, ἀλλὰ πρὸς ἀφίλαυ
τον ἀκρίβειαν. Πάνυ γαρ μισώ τουτὶ τὸ κακὸν, καὶ
εἰς ὅσον δύναμις, παρεκκλίνω ἀπ' αὐτοῦ. Εἰ δὲ τι
χὸν ἐναντιοφωνίας ἐν τούτοις ἁλίσκομαι, πῇ μὲν
κατηγορῶν ἐμαυτοῦ τὸ ὑποκριτικὸν ἦθος, ὡς φθάσας
ἀνθωμολογησάμην, πῇ δὲ ἀπαρνούμενος τὸ αὐτὸ,
ἀλλ' ἰδοὺ δικηγορῶν ἐμαυτῷ λέγω πρὸς ἀλήθειαν,
ὅτι ἄλλως μὲν μεταδιώκων τὸν τῆς ἀνυποκρισίας
ἥλιον, ἐκφεύγω τὸ τῆς ὑποκρίσεως σκοτεινόν· ὅσα
δὲ διωμολογησάμην δρᾷν ὑποκριτικῶς, ἀλλ' ἐκεῖνα
οἰκονομίας εἰσὶ καὶ παρ' ἐμοὶ μέθοδοι, ὁποίαν ὁ
ὀρθὸς παραγγέλλει κανών, λόγους σε κριτικούς οίκ
νομεῖν ἐκεῖνος διαταττόμενος, καὶ χείλη ἐν καιρῷ
ἀνοίγειν, καὶ τὸ τῆς παῤῥησίας ἄκαιρον ἀπελέγε
σθαι, καὶ ὅλως ταῖς περιπετείαις τῶν πραγμάτων
εἰς δέον ἁρμόττεσθαι. "Οπερ εἴ τις ὑποβαλεί διαιρέ
ματι ὑποκριτικῷ, οὐκ ἂν φθάνοι καὶ πᾶσιν σεμνότητα
καὶ κοσμιότητα καὶ παίδευσιν, δι' ὧν τῇ τῶν κακῶν
ἀποχῇ ἐνάγονται ἄνθρωποι, καθυπάγωνεὶς ὑπόκρισιν.
Δῆλον γὰρ, ὡς ἡ μὲν κατ' ἄνθρωπον φύσις εὐόλισθος
οὖσα, καὶ τὸ ἁμαρτητικὸν εὐπετῶς ἔχει καταρριπτεῖσθαι, ὅπη μὴ χρή· ὁ δὲ τῆς ὀρθότητος Κύριος
!
col. 381–382page 5 of 17
PG 136:381ὑπερείδων αὐτὴν, δύο ταῦτα ἐξανύει ἀγαθά, κατα τίπτειν τε κωλύων ἐν τῷ ὑπερείδειν καὶ συγκροτεῖν, καὶ πεσοῦσαν ἐξανιστῶν. Καὶ οὐ δήπουθεν ὁ ἄλλως μὲν ἔτοιμος εἰς κακίαν, τῇ δὲ κατὰ νοῦν διοι χήσει ἐξορθούμενος, λέγοιτο ἂν ὑποκριτής. κα'. Υποκριτὴν γὰρ οἴδαμεν εἶναι τὸν ἐν ἀγαθῇ προσποιήσει καὶ φαντασίᾳ τῇ ἔξωθεν εὐχρηστεῖσθαι ερχοῦντα, καὶ ὡς εἰς μύρον θεῖον καθεστάναι· τὰ δὲ ἐντὸς ἀχρεῖον καὶ ὀδωδότα· καὶ θεῖον μὲν δολίως προφαινόμενον, δαιμόνιον δὲ τὰ ἐς κρύφιον. Εἰ δὲ τοιοῦτος ὁ ὑποκριτὴς, πῶς ἂν εἴη ὅμοιος ὁ τῇ κακίᾳ παλαίων; καὶ πολεμούμενος μὲν ὑπ' αὐτῆς, νικῶν δὲ αὐτὴν ἐγκρατῶς· καὶ κολακευόμενος μὲν, ἀνα νεύων δὲ καὶ καταπτύων αὐτῆς, ὅτε φιλεῖν αὐτὸν ἐθέλει. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν οὕτω καθιστάσθω μοι, τάχα μὲν ἀμεμφῶς ἔχοντα, ἴσως δὲ καὶ ἄλλως. ιβ. Οἱ δὲ ὑποκριταί, ὧν καὶ φθάσας πεπείραμαι καὶ εἰσέτι πειρῶμαι, τοιαύτην έχουσι καταγραφήν. Ὑποποιοῦνται πρὸ τῶν ἄλλων τὸ φίλιον, ποππύζον τις τὸν παρατυγχάνοντα, θώπτοντες, αικάλλοντες ὡς οἷα καί τινα κυνάρια σαίνουρα, κνυζώμενοι, προ κυλινδόμενοι ποδῶν, λείχοντες μικροῦ καὶ ἴχνη, πρὸ τῶν φιλουμένων βαΰζοντες εὐνοϊκῶς δῆθεν, πάντα τοιοῦντε;, πάντα λέγοντες, δι' ὧν ἂν ἐφελκύσωνται ἄνθρωπον, προσανέχειν αὐτοῖς ὡς ἑταίροις φίλοις κλαίοντες, οὐ μόνον, ὅτε δάκρυον ὁ φιλούμενος ἐχρή ξει θλιβερὸν, ἀλλὰ καὶ, ὅτε που χαίρων αὐτὸς πάθῃ, καὶ ὁπηνίκα δὲ οὕτω συμβὲν ὀφθαλμία ἐπιγενομένη λυπήσει τὴν ὄψιν ὡς εἰς δάκρυον, 8 πήγνυται καὶ εἰς λήμην. Πάντῃ γὰρ πάντως μεθοδεύουσι, τῷ γεα λωμένῳ συσχηματίζεσθαι, ἀκριβούμενοι τὴν πρὸς ἐκεῖνον εὐφυῶς τύπωσιν· καὶ οὕτω μὲν κλαίοντες, χαίροντες δὲ ἀστείως μὲν ἴσως, ὅτε χαρὰν ὁ θωπευόμενός ἔχει· τὸ δὲ καὶ ἄλλως, ἢ κέρχνειν ἢ βήχειν τρέμα ἐπέλθοι ἐκείνῳ. Υποποιησάμενοι γὰρ, δοκεῖν Εγχεσθαι γελῶντα ἐκεῖνον, συνδιατίθενται τῷ καγχασμῷ εἰς ὁμοιότητα· ψύλλης δὲ ἐνδικούσης, ὡς επισημήνασθαι, ή μυίας ἐπιπετασθείσης, έτοιμοι καὶ ὁπλοφορεῖν κατὰ τῶν ἐνδακόντων οἱ θῶπες. Εἰ Ο πως ἐνώπιον ἢ πρόσκομμα πάθοι βληχρόν τι καὶ ἀμυδρόν, σπένδουσιν Ασκληπιῷ καὶ Πανακείς, συν επικαλούμενοι καὶ τὴν Ἰασὼ πρὸς θεραπείαν. Οτε ἃ καὶ εἰς πταρμὸν ἐξανεμωθῇ, βαβαὶ τῶν προσκυ τημάτων καὶ τῶν εὐφημιών! ᾿Αγωνιῶσι, καὶ προσ πίδα ἢ ἄχνην τινὰ ἐφιζάνουσαν ἰδόντες τῇ τοῦ φίλου ἀναβολή. Καθημένῳ παρίστανται ἀτενεῖς, τὰς χεῖο μας ἐπαλλάξαντες πρὸ τοῦ κόλπου, ὡσεὶ καὶ βασι λέως ἔμπροσθεν, ἐθέλοντες οἶμαι καὶ ὀπίσω συνδή και περσικώτερον αὐτὰς, ἵνα τὸ δουλοπρεπὲς εἰς πλέον ἐμφήνωσιν. Ἐξαναστάντος αὐτοὶ σκύλλονται, ἀπορούμενοι, ὅ τι δράσαιεν ἢ ἐξ ἐπιταγής, ἢ ἄλλως. Οδεύοντι παρομαρτοῦσιν, ὅσα καὶ ἀτρηροί θεράποντες, φιλονεικοῦντες τὴν πρόοδον. Μακαρίζουσι τους γειναμένους τὸν ἄνθρωπον. Εἴ τι λαλήσει, φαντάζουσιν αὐτὸν, ὀλίγον μέν τί ἐστιν, ἐὰν εἰς Δημοσθέ την, οἱ δὲ καὶ εἰς αὐτὸν Ερμήν. Τοξεύων, εἰς βα ριν εἰκάζεται τὸν περίκλυτον· τρέχων, εἰς Βορεάδας ἀνάγεται· μικρὸν γὰρ, εἴπερ εἰς Περσέα, τὸν καθά τις ἔφη αρβυλόπτερον. "Αδων, Ορφέως ἐμ
ὑπερείδων αὐτὴν, δύο ταῦτα ἐξανύει ἀγαθά, κατα- illam, hac duo bona perfeit, a cadendo preser
τίπτειν τε κωλύων ἐν τῷ ὑπερείδειν καὶ συγκρο
τεῖν, καὶ πεσοῦσαν ἐξανιστῶν. Καὶ οὐ δήπουθεν ὁ
ἄλλως μὲν ἔτοιμος εἰς κακίαν, τῇ δὲ κατὰ νοῦν διοι
χήσει ἐξορθούμενος, λέγοιτο ἂν ὑποκριτής.
κα'. Υποκριτὴν γὰρ οἴδαμεν εἶναι τὸν ἐν ἀγαθῇ
προσποιήσει καὶ φαντασίᾳ τῇ ἔξωθεν εὐχρηστεῖσθαι
ερχοῦντα, καὶ ὡς εἰς μύρον θεῖον καθεστάναι· τὰ δὲ
ἐντὸς ἀχρεῖον καὶ ὀδωδότα· καὶ θεῖον μὲν δολίως
προφαινόμενον, δαιμόνιον δὲ τὰ ἐς κρύφιον. Εἰ δὲ
τοιοῦτος ὁ ὑποκριτὴς, πῶς ἂν εἴη ὅμοιος ὁ τῇ κακίᾳ
παλαίων; καὶ πολεμούμενος μὲν ὑπ' αὐτῆς, νικῶν
δὲ αὐτὴν ἐγκρατῶς· καὶ κολακευόμενος μὲν, ἀνανεύων δὲ καὶ καταπτύων αὐτῆς, ὅτε φιλεῖν αὐτὸν
ἐθέλει. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν οὕτω καθιστάσθω μοι, τάχα
μὲν ἀμεμφῶς ἔχοντα, ἴσως δὲ καὶ ἄλλως.
ιβ. Οἱ δὲ ὑποκριταί, ὧν καὶ φθάσας πεπείραμαι
καὶ εἰσέτι πειρῶμαι, τοιαύτην έχουσι καταγραφήν.
Ὑποποιοῦνται πρὸ τῶν ἄλλων τὸ φίλιον, ποππύζον
τις τὸν παρατυγχάνοντα, θώπτοντες, αικάλλοντες
ὡς οἷα καί τινα κυνάρια σαίνουρα, κνυζώμενοι, προ
κυλινδόμενοι ποδῶν, λείχοντες μικροῦ καὶ ἴχνη, πρὸ
τῶν φιλουμένων βαΰζοντες εὐνοϊκῶς δῆθεν, πάντα
τοιοῦντε;, πάντα λέγοντες, δι' ὧν ἂν ἐφελκύσωνται
ἄνθρωπον, προσανέχειν αὐτοῖς ὡς ἑταίροις φίλοις·
κλαίοντες, οὐ μόνον, ὅτε δάκρυον ὁ φιλούμενος ἐχρήξει θλιβερὸν, ἀλλὰ καὶ, ὅτε που χαίρων αὐτὸς πάθῃ,
καὶ ὁπηνίκα δὲ οὕτω συμβὲν ὀφθαλμία ἐπιγενομένη
λυπήσει τὴν ὄψιν ὡς εἰς δάκρυον, 8 πήγνυται καὶ
εἰς λήμην. Πάντῃ γὰρ πάντως μεθοδεύουσι, τῷ γε- α
λωμένῳ συσχηματίζεσθαι, ἀκριβούμενοι τὴν πρὸς
ἐκεῖνον εὐφυῶς τύπωσιν· καὶ οὕτω μὲν κλαίοντες,
χαίροντες δὲ ἀστείως μὲν ἴσως, ὅτε χαρὰν ὁ θωπευόμενός ἔχει· τὸ δὲ καὶ ἄλλως, ἢ κέρχνειν ἢ βήχειν
τρέμα ἐπέλθοι ἐκείνῳ. Υποποιησάμενοι γὰρ, δοκεῖν
Εγχεσθαι γελῶντα ἐκεῖνον, συνδιατίθενται τῷ καγχασμῷ εἰς ὁμοιότητα· ψύλλης δὲ ἐνδικούσης, ὡς
επισημήνασθαι, ή μυίας ἐπιπετασθείσης, έτοιμοι
καὶ ὁπλοφορεῖν κατὰ τῶν ἐνδακόντων οἱ θῶπες. Εἰ
Ο πως ἐνώπιον ἢ πρόσκομμα πάθοι βληχρόν τι καὶ
ἀμυδρόν, σπένδουσιν Ασκληπιῷ καὶ Πανακείς, συνεπικαλούμενοι καὶ τὴν Ἰασὼ πρὸς θεραπείαν. Οτε
ἃ καὶ εἰς πταρμὸν ἐξανεμωθῇ, βαβαὶ τῶν προσκυ
τημάτων καὶ τῶν εὐφημιών! ᾿Αγωνιῶσι, καὶ προσ
πίδα ἢ ἄχνην τινὰ ἐφιζάνουσαν ἰδόντες τῇ τοῦ φίλου
ἀναβολή. Καθημένῳ παρίστανται ἀτενεῖς, τὰς χεῖο
μας ἐπαλλάξαντες πρὸ τοῦ κόλπου, ὡσεὶ καὶ βασι
λέως ἔμπροσθεν, ἐθέλοντες οἶμαι καὶ ὀπίσω συνδή
και περσικώτερον αὐτὰς, ἵνα τὸ δουλοπρεπὲς εἰς
πλέον ἐμφήνωσιν. Ἐξαναστάντος αὐτοὶ σκύλλονται,
ἀπορούμενοι, ὅ τι δράσαιεν ἢ ἐξ ἐπιταγής, ἢ ἄλλως.
Οδεύοντι παρομαρτοῦσιν, ὅσα καὶ ἀτρηροί θεράπον
τες, φιλονεικοῦντες τὴν πρόοδον. Μακαρίζουσι τους
γειναμένους τὸν ἄνθρωπον. Εἴ τι λαλήσει, φαντά
ζουσιν αὐτὸν, ὀλίγον μέν τί ἐστιν, ἐὰν εἰς Δημοσθέ
την, οἱ δὲ καὶ εἰς αὐτὸν Ερμήν. Τοξεύων, εἰς βαριν εἰκάζεται τὸν περίκλυτον· τρέχων, εἰς Βορεά
δας ἀνάγεται· μικρὸν γὰρ, εἴπερ εἰς Περσέα, τὸν
καθά τις ἔφη αρβυλόπτερον. "Αδων, Ορφέως ἐμ
vaus, sustentando fortificans, et lapsam erigens. Et
sane qui cæteroquin quidem pronus est ad malitiam,
sed spiritali moderatione erigitur, non appellabitur
simulator.
44. Simulatorem quidem esse scimus eum qui bona
specie et apparentia videtur utilis et divinum cre
deretur unguentum; interius autem inutilis est ac
folet; fraudulenterque divinus apparet, dum se
creto dæmoniacus est. Si vero talis est hypocrita,
quomodo ei similis esset qui cum malitia luctatur 2
qui quidem ab illa bello oppressus illam tainen
Grmiter vincit; et adulatus ab eadem, respuit et
conspuit illam, quando vult osculari eum. Αtlamen hæc quidem mibi sic statuta sint, forte quidem irreprehensa, aliquando vero reprehendenda.
12. Hypocrita vero, quos jam expertus sum et
adbuc experior, talem subeant delineationem. Fingunt ante omnia amicitiam, subeant provocantes
occurrentem, adulantes, mulcentes, ut faciunt
catuli caudam moventes, gannientes, ad pedes provoluui, vestigia fere lambentes, eoram dilectis, benigne sane, latrantes, omnia facientes, omnia dicentes, quibus alliciant hominem ad assuescendum ipsis
at charis sociis: plorantes, non solum, quando
amicus in tribulationis lacrymas erumpit, sed etiam,
cum forte gaudens ipse sic afficitur, et cum superveniens oculorum morbus visum dolore premit
tanquam ad fletum, qui coaguletor in lippitudinem.
Ubique enim omni modo stulent irriso conformari,
naturalem ipsius typum exprimere conantes; et
ita quidem fentes; lætantes vero interdum quidem
urbane, quando lætitiam adulatus habet; hoc
autem alias, si forsan raucitas vel parva tussis illi
supervenial. Conspicati enim illum ridentem sulfocatoque fere similem, ad imitationem ejus cachinni
componuntur. Quod si pulex momorderit, ut signo
manifestetur, vel insederit musca, parati sunt adversus mordentes arma capere adulatores. Si vero
forte quamdam levem snggillationem vel subobscurum patiatur offendiculum, Esculapio Panaceæque libant, insuper et Jasonem ad curationem
Invocantes. Cum autem in sternutamentum exagitetur, papæ! quæ salutationes et qualia vota! In
angoribus sunt tramam vel glumam in anict vestimento supersedentem videntes. Apud sedentem
astant attenti, manibus ante sinum consertis
tanquam in regis conspectu volentes etiam, puto,
persico more, retro ligatas illas habere, ut ad serviendum devoti magis appareant, assurgente,
laborant illi, observantes quid faciant vel ex jussu,
vel aliter, iter facientem comitantur, veluti celeres.
servi, progressum æmulantes. Beatos prædicant
qui genuerunt hominem. Si quid loquatur, illum
parum abest quin vel in Demosthenem, plures
etiam in ipsum Mercurium transfigurent. Sagittans
Abaris famam adæquat; currens, aquilonibus assimilatur; parum enim, si Perseo, qui, velut
aliquis dixit, pennipes erat. Cantans, Orpheo
col. 383–384page 6 of 17
PG 136:383μελέστερος εἶναι ἀκούει. Καλὸν εἶναι μανθάνει καὶ ὑπὲρ Νιρέα τὸν περιᾳδόμενον. Καὶ ἐπὶ πᾶσιν εὐδαιμονεῖν τὸν κόσμον φασίν, ὅτι τοιοῦτον είληχεν ἄνα δρα εἰς ἐπικόσμημα. Εν τι ἀφιᾶσιν εἶναι ἀσάλευτον εἰς ὑπερύψωσιν φιλικήν, τὸ θεοποιῆσαι, καὶ εἰς ἱερὰν στήλην ἀναστῆσαι τὸν ἄνθρωπον. Τὸ μέντοι θεῖον καὶ θειότατον καὶ θέσκελον καὶ θεοείκελον καὶ τὸ θεοειδὲς καὶ τὸ θεομίμητον, καὶ εἴ τι τοιοῦτον σεμνὸν ὄνομα, συχνά κατεπάδουσι τοῦ ἀνδρός. Ἔτι λουομένῳ παραστατοῦσιν· ὑπνοῦντος ἀποσοβοῦσι τὰς μυίας προμηθικῶς· πτύσαντος οὐκ ἀφιᾶσι παν τηθῆναι τὸν σίελον, μὴ σικχὸν αὐτὸν εἶναι φιλοσοφοῦντες, ἀλλ' ἡδὺν βλέπεσθαι. ᾿Αναβαίνοντα εἰς ὑποζύγιον ἀναβάλλουσι κουφίζοντες, καὶ παρακα λουθοῦντες ὅσα καὶ μυΐαι γλυκασμάτι, οὐκ ἐθέλουσι πείθεσθαι εἰς ἀνάκαμψιν. Ἀφηγοῦνται καὶ διαβολάς, ὧν δῆθεν ἐπιφερομένων τῷ φίλῳ αὐτοὶ προέστησαν ἀντίμαχοι καὶ ἀνέτρεψαν, καὶ αὐτὰς οὐκ ἀληθενού σας, ἀλλὰ πλαττομένας, οἱ ἐπίτριπτοι. Υβρίζοντες αὐτοὶ οὕτω πλαγίως τὸν κολακευόμενον, σοφίζονται καὶ βίου κοινωνίαν καὶ περιουσίας ἀπομερισμόν, βίκους οίνου περιφοροῦντες ἐκείνῳ, καὶ ὁπώραν δι λοτε ἄλλην, καὶ τρυβλία πεμμάτων μεστά. Καὶ ἐσθίοντα μὲν καὶ πίνοντα συνεπωθοῦσιν εἰς πλη σμονήν, τὸ μὲν φαινόμενον ἐπὶ συστάσει ζωῆς, ἀλ λως δὲ οἶμαι, ἵνα καταγελῷεν αὐτοῦ εἰς βορότητα καὶ οἰνοφλυγίαν. Μὴ ἐμφορουμένου δὲ δοκοῦσι μὲν ἄχθεσθαι, χαίροιεν δὲ ἂν μᾶλλον, ὅτι αὐτοὶ πλησθήσονται δαψιλῶς. Τὸ δὲ καινότερον· καὶ μυστηριά ζονται, καὶ κρύφια οἰκεῖα ἡ δράσαντες ἢ πλάσαντες, εκκαλύπτουσι, καὶ αὐτὰ χείριστα, καὶ ὡς οἷα τιθαρ ῥηκότες φίλῳ λαλεῖν καὶ παρατιθέναι τὰ ἐν ψυχῇ ἅπαντα, προκαλούμενοι τὸν ἐλεεινὸν κἀνταῦθα εἰς ὁμοιότητα, ἵνα καὶ ἐκεῖνος τῶν τινα παρ' αὐτῷ ἀπορ ῥήτων ἐκφήνῃ. Καὶ ταῦτα μὲν ποιοῦσιν αὐτοὶ, καὶ τούτων έτερα πλείω καὶ χείρω, ἕως ἂν καταγοητεύ σωσι τὸν δελεαζόμενον, πείσαντες θαῤῥεῖν ἐκείνοις, καὶ προσανέχειν ὅσα καὶ φίλοις ὀρθοῖς. Οτε δὲ θη ρασάμενοι ἔσω παγίδος τὸ οἰκτρὸν ἐκεῖνο στρουθίον κατάσχωσι, τότε δὴ τὸ τῆς ὑποκρίσεως ἀπαγαγόντες νέφος, ἐκλάμπουσι, τῇ πρὸς ἀλήθειαν φιλίᾳ καὶ οὕτω κακία περιφανέστατοι. ιγ'. Καὶ οἷα διατίθενται τὸν ἄνδρα, ἐγώ τε οἶδα, ὦ ἀδελφοὶ, καὶ ὑμεῖς οἴδατε, καὶ πρὸ ὑμῶν οίδασιν οι βιβλιογραφήσαντες, καὶ ὁ κόσμος δὲ ἅπας· διὸ καὶ περιττὸν ἂν εἴη, ἐκθέσθαι τὰ καὶ ἄλλως μηδὲ ἀκοῆς ἄξια. ᾿Αράχνης ἄν τις οὕτω κώνωπα περιλα Εὼν, οἷς δικτυοῦται, κακουργοίη περὶ τὸ ζωύφιον. ᾿Αλλὰ τοῦτο μὲν εἰς εὐτέλειαν πέφρασται. Λέων δὲ οὕτως ἂν ἐπιβρίσῃ προβάτῳ, καὶ συσχὼν διασπάση ται τὸ ζῶον, ὡς ἐκεῖνοι τὸν οἰκτρόν φίλον διασπαράττουσι χαίροντες, μενοῦνγε μέλποντες εὐφρόσυνα, ἵνα καὶ ἐπ' αὐτῶν ὅτα καὶ κυναρίων μέλπηθρά τινα θεωροῖντο. Οὐδὲ γὰρ ἐπαισχύνονται, ἀλλὰ καὶ φιλ ενδεικτοῦσιν ὡς ἐπὶ χορῷ καὶ μολπῇ, τὸ αῦτα πλημμελοῦντες οἱ καὶ θρασεῖς καὶ τάλανες· τὸ μὲν, ὅτι τολμῶσι κατὰ φιλίας, τὸ δὲ, ὅτι οὐδέν τι δρῶσι ματ καριστόν. ιδ'. Οὐκοῦν οὔτε σαίνουσι τοῦ λοιποῦ τὸ φίλιον,
EUSTATHII THESSALONICENSIS METROPOLIT.E
musicior esse praedicatur. Virum sic celebratum μελέστερος εἶναι ἀκούει. Καλὸν εἶναι μανθάνει καὶ
Niren præponit, et super omnia felicem esse mUAdum aiunt, quod talem exornationis gratia obtinuerit hominem. Unum quid ad elevationem amici
relinquunt intentatum, hominem facere Deum, et
in sacram extollere columnam. Attamen divinum
ac divinissimum atque divum, atque Deo similem et
Deo parem et Dei æmulum, et si quod est hujusmodi venerabile cognomentum frequenter appellant
bominen. Mane se lavanti asistunt: a dormiente
sedulo muscas abigunt; spuentis non sinunt calcari
Balivam, non fastidiosam illam esse putantes,
sed amœnam visu. Ascendentem in subjugale humeris extollunt, et adhærentes illi, veluti muscæ
cupediis, de reditu persuasum habere nolunt.
Enarrant quoque calumnias, contra quas, amico
intentas, ipsi sane decertarunt, quasque confutascelerati.
verunt, et ipsas non veras, sed fictas,
Adulatum sic ironice ipsi contumelia afficientes,
argute comminiscuntur vitæ communitatem et
substantiæ distributionem, vini amphoras, et alios
autumni fructus, et catinos placentis refertos,
illi proferentes. Et comedentem quidem et bibentem ad intemperantiam incitant, ut ipsi prætexunt,
ὑπὲρ Νιρέα τὸν περιᾳδόμενον. Καὶ ἐπὶ πᾶσιν εὐδαι
μονεῖν τὸν κόσμον φασίν, ὅτι τοιοῦτον είληχεν ἄνα
δρα εἰς ἐπικόσμημα. Εν τι ἀφιᾶσιν εἶναι ἀσάλευτον
εἰς ὑπερύψωσιν φιλικήν, τὸ θεοποιῆσαι, καὶ εἰς
ἱερὰν στήλην ἀναστῆσαι τὸν ἄνθρωπον. Τὸ μέντοι
θεῖον καὶ θειότατον καὶ θέσκελον καὶ θεοείκελον καὶ
τὸ θεοειδὲς καὶ τὸ θεομίμητον, καὶ εἴ τι τοιοῦτον
σεμνὸν ὄνομα, συχνά κατεπάδουσι τοῦ ἀνδρός. Ἔτι
λουομένῳ παραστατοῦσιν· ὑπνοῦντος ἀποσοβοῦσι
τὰς μυίας προμηθικῶς· πτύσαντος οὐκ ἀφιᾶσι παν
τηθῆναι τὸν σίελον, μὴ σικχὸν αὐτὸν εἶναι φιλοσο
φοῦντες, ἀλλ' ἡδὺν βλέπεσθαι. ᾿Αναβαίνοντα εἰς
ὑποζύγιον ἀναβάλλουσι κουφίζοντες, καὶ παρακα
λουθοῦντες ὅσα καὶ μυΐαι γλυκασμάτι, οὐκ ἐθέλουσι
πείθεσθαι εἰς ἀνάκαμψιν. Ἀφηγοῦνται καὶ διαβολάς,
ὧν δῆθεν ἐπιφερομένων τῷ φίλῳ αὐτοὶ προέστησαν
ἀντίμαχοι καὶ ἀνέτρεψαν, καὶ αὐτὰς οὐκ ἀληθενού
σας, ἀλλὰ πλαττομένας, οἱ ἐπίτριπτοι. Υβρίζοντες
αὐτοὶ οὕτω πλαγίως τὸν κολακευόμενον, σοφίζονται
καὶ βίου κοινωνίαν καὶ περιουσίας ἀπομερισμόν,
βίκους οίνου περιφοροῦντες ἐκείνῳ, καὶ ὁπώραν δι
λοτε ἄλλην, καὶ τρυβλία πεμμάτων μεστά. Καὶ
ἐσθίοντα μὲν καὶ πίνοντα συνεπωθοῦσιν εἰς πλη
ad vite sustentationem, sed alias puto, ut ipsius σμονήν, τὸ μὲν φαινόμενον ἐπὶ συστάσει ζωῆς, ἀλ
gulam ebrietatemque risui habeant: verum si non
satiatum illum ægre ferunt in apparentia, magis
tamen gauderent, quod ipsi laute replerentur. En
autem aliquid novi magis: mysteriis initiantur, et
propria secreta, quae vel fecerunt, vel excogitaverunt, revelant, et ipsa pessima; et tanquam amico
loqui credereque cuneta in animo reposita, ausi,
miserum et tunc provocant ad consortium, ut et
ille quædam suorum secretorum manifestet. Et
hæc quidem ipsi faciunt, et his alia plura pejoraque,
usque dum præstigiis deceperint inescatum, illique
persuaserint ut ipsis confidat et quasi rectis amicis
inhæreat. Cum autem intra retia miserandum hunc
passerculum captum retinuerint, tunc simulationis
nebulam abjicientes, apparent, amicitia vera sicque
malitia splendidissimi.
15. Εt quomodo tractent hunc hominem, ege
scio, fratres, et vos scitis, et ante vos sciunt scriptores, imo omnis mundus: unde superfluum esset
exponere quæ de cætero auditu non sunt digna.
Araneus qui ita culicem, captum retibus teneret, animalculum offenderet. Sed istud per attenuationem dicitur. Leo vero sic irrueret ovi, animalque
dente discerperet, sicut illi miserandum amicum
discerpunt lætantes, imo vero hilaria canentes, ut
etiam cum ipsis veluti canibus ludibria conspiciantur. Non
enim erubescunt, sed ostentationem
amant, quasi per chorum et cantilenam, talia complentes hi audaces et miserabiles: unum quidem,
quod audacter adversus amicitiam agunt; aliud vero,
quod nihil laudabile faciunt.
14. Itaque non jam amicitiam blandimentis alliλως δὲ οἶμαι, ἵνα καταγελῷεν αὐτοῦ εἰς βορότητα
καὶ οἰνοφλυγίαν. Μὴ ἐμφορουμένου δὲ δοκοῦσι μὲν
ἄχθεσθαι, χαίροιεν δὲ ἂν μᾶλλον, ὅτι αὐτοὶ πλησθή
σονται δαψιλῶς. Τὸ δὲ καινότερον· καὶ μυστηριά
ζονται, καὶ κρύφια οἰκεῖα ἡ δράσαντες ἢ πλάσαντες,
εκκαλύπτουσι, καὶ αὐτὰ χείριστα, καὶ ὡς οἷα τιθαρ
ῥηκότες φίλῳ λαλεῖν καὶ παρατιθέναι τὰ ἐν ψυχῇ
ἅπαντα, προκαλούμενοι τὸν ἐλεεινὸν κἀνταῦθα εἰς
ὁμοιότητα, ἵνα καὶ ἐκεῖνος τῶν τινα παρ' αὐτῷ ἀπορ
ῥήτων ἐκφήνῃ. Καὶ ταῦτα μὲν ποιοῦσιν αὐτοὶ, καὶ
τούτων έτερα πλείω καὶ χείρω, ἕως ἂν καταγοητεύ
σωσι τὸν δελεαζόμενον, πείσαντες θαῤῥεῖν ἐκείνοις,
καὶ προσανέχειν ὅσα καὶ φίλοις ὀρθοῖς. Οτε δὲ θη
ρασάμενοι ἔσω παγίδος τὸ οἰκτρὸν ἐκεῖνο στρουθίον
κατάσχωσι, τότε δὴ τὸ τῆς ὑποκρίσεως ἀπαγαγόντες
νέφος, ἐκλάμπουσι, τῇ πρὸς ἀλήθειαν φιλίᾳ καὶ οὕτω
κακία περιφανέστατοι.
ιγ'. Καὶ οἷα διατίθενται τὸν ἄνδρα, ἐγώ τε οἶδα,
ὦ ἀδελφοὶ, καὶ ὑμεῖς οἴδατε, καὶ πρὸ ὑμῶν οίδασιν
οι βιβλιογραφήσαντες, καὶ ὁ κόσμος δὲ ἅπας· διὸ
καὶ περιττὸν ἂν εἴη, ἐκθέσθαι τὰ καὶ ἄλλως μηδὲ
ἀκοῆς ἄξια. ᾿Αράχνης ἄν τις οὕτω κώνωπα περιλαΕὼν, οἷς δικτυοῦται, κακουργοίη περὶ τὸ ζωύφιον.
᾿Αλλὰ τοῦτο μὲν εἰς εὐτέλειαν πέφρασται. Λέων δὲ
οὕτως ἂν ἐπιβρίσῃ προβάτῳ, καὶ συσχὼν διασπάσηται τὸ ζῶον, ὡς ἐκεῖνοι τὸν οἰκτρόν φίλον διασπα
ράττουσι χαίροντες, μενοῦνγε μέλποντες εὐφρόσυνα,
ἵνα καὶ ἐπ' αὐτῶν ὅτα καὶ κυναρίων μέλπηθρά τινα
θεωροῖντο. Οὐδὲ γὰρ ἐπαισχύνονται, ἀλλὰ καὶ φιλενδεικτοῦσιν ὡς ἐπὶ χορῷ καὶ μολπῇ, τὸ αῦτα πλημ
μελοῦντες οἱ καὶ θρασεῖς καὶ τάλανες· τὸ μὲν, ὅτι
τολμῶσι κατὰ φιλίας, τὸ δὲ, ὅτι οὐδέν τι δρῶσι ματ
καριστόν.
ιδ'. Οὐκοῦν οὔτε σαίνουσι τοῦ λοιποῦ τὸ φίλιον,
col. 385–386page 7 of 17
PG 136:385ούτε κλαυθμοῦ καὶ χαρᾶς μερίται φαίνονται, οὐδὲ ἀμύνειν ἢ θεραπεύειν προσποιοῦνται, καὶ τοῦ τιμᾷν καὶ εὐλογεῖν τὸν πρώην φίλον καὶ εὐδαιμονίζειν ἀπ έχονται. Αἴρειν δὲ αὐτὸν ἐπὶ χειρῶν ἀναβολέων δίκην τοσοῦτον ἀπέχουσιν, ὥστε καὶ βοθρεύοντες κατα βάλλουσι, καὶ ἐπέχουσι δέ· καὶ εἴ τι ἐχορήγουν τῷ φίλῳ πρὸς δεξίωσιν, εἰ δὲ καὶ μυστήρια εκειμηλιώ σαυτό που φιλικά οἱ πρὸ τούτων εξερευγόμενοι μυσ στηριακά, καὶ αὖ πάλιν ἀντεισδεχόμενοι, οὐδ᾽ ἂν πηγαία χύσις ἡτισοῦν ἐκβράσο: ῥᾷον ἀναβάλλουσα τὸ κατ' αὐτὴν ἀρχικὸν ὕδωρ, ὡς ἐκεῖνοι ἐξεμοῦσι τὰ παρατεθειμένα κρύφια. Ταῦτα δὲ πάντα διατί καὶ τίνος ένεκα; Οτι φαυλότατόν τι παραπεσόν πράγμα, οὐδὲ ὀβολοῦ ἀξιούμενον, ἐλύπησε τὸν ὑπο κριτὴν παρεωραμένον, ὡς ἂν αὐτὸς εἶποι, ἀξιῶν δεσποτικῶς ἐς τὸ πᾶν τῷ κολακευομένω προσφέρεσθαι, καὶ μηδενὸς ἀποτυγχάνειν ἐξ ἐκείνου, ὧν ἐφίεται· δ πάντως οὐκ ἔστιν ἐν τῷ βίῳ πρὸς οὐδενὸς γίνεσθαι, όπου γε πᾶς ἄνθρωπος οὐδὲ τοῦ οἰκείου κρατεί διόλου βουλεύματος, αλλά τι κυρώτας ἐν σταθερῷ, τὴν σήμερον αὔριον μεταβαλών, ἀπεχει ρπόνησε τὴν οἰκείαν πρόθεσιν. Τί δέ φημι αὔριον; δέον εἰπεῖν, ὅτι αὐθωρόν, τά τε άλλα, καὶ διότι οὐ πάνω ἀπᾷδον πρὸς ἀλήθειαν, τὸ τὰς φρένας πρὸς εύχας κεκτῆσθαι ἡμᾶς. κ. Καὶ οὕτω μὲν τὰ ἐς φιλίαν κακουργοῦσιν οἱ τῆς ὑποκριτικῆς αἱ ρέσεως, ὅτε μεταχειρίσασθαι τὸ κατ' αὐτὴν πρόθωνται. Καὶ ἤρχει μὲν ἐνταῦθα φαύ λεως ἐληλεγμένους αὐτοὺς ἀφεῖναι βάλλειν ἐς κόραςτὰς. Ο γὰρ τηλικούτου καταπανουργευσάμενος ἀγαθοῦ, κατὰ ποίου ἑτέρου εὐλαβηθήσεται μὴ ἀν βρίσασθαι; Ἐπισκεψώμεθα δὲ ὅμως καὶ ἐπ᾿ ἄλλοις τὴν αὐτῶν μοχθηρίαν, ὅπὴ ἐπιτιμίας ἀφώρισται δπη ἐντυγχάνοντας· οὐδεὶς γὰρ τὴν τοιαύτην ἀγνοεῖ μου χθηρίαν, όπη επιτεμίας αφώρισται· ἀλλ᾿ ὥστε συν αγαγεῖν τι καὶ αὐτοὶ πρὸς κατάκρισιν, καὶ προσεπιβαλεῖν τῷ κατ' αὐτῆς μεγίστῳ κάδος ψῆφον μίαν γοῦν τινα μέλαιναν, τὴν διὰ γραφῆς ταύτης, ὅμοιον ὡς εἰ καί τινος αλιτηρίου λάϊνον ἀμφιεσαμένου χιτῶνα, ἂν αὐτῷ ἡ κακία εξύφαναν, εἰς ἐπίσημον ἐπάριον περίβλημα προσεπιρρίψει καὶ αὐτὸς ἐκ παρόδου λιθάριον εἰς ἀφοσίωσιν ἔθιμον. ις'. θεωρητέον οὖν τὴν ὑποκριτὴν, ὁποῖος ἐστι καὶ ἐν τῇ πολιτικῇ κοινωνίᾳ, ὅτε τάξεώς που περι φανοῦς ἐπιτεύξεται. Αμα εἶδεν αὐτὸν ἡ ἀγορὰ ἢ τὸ βουλευτήριον, καὶ εὐθὺς περιθέμενος τὸ τῆς εὐσχημοσύνης, εἶτ᾽ οὖν εὐλαβείας καὶ προσοχῆς καὶ ἀκρι δείας προσωπεῖον, βουλεύει μὲν βουλὰς ἀγαθὰς, ἀγορεύει δὲ τὰ συνοίσοντα· καὶ ὁμιλῶν μὲν ἐπιλέγεται νοῦν, ὃς προφερόμενος ὡς εἰς Θεοῦ φωνὴν ἀπηχεῖται· πράττων δὲ ἀφορίζει τὸν μῶμον ἐξ ἑαυτοῦ, ὡς καὶ φθονεῖσθαι τοῖς γε βασκάνοις. Καὶ καιτῶν μὲν οὐκ ἂν ἐς πρόσωπον ἀποβλέψῃ, οὐδ' ἂν κατακαυχήσηται αὐτοῦ δῶρον· μέσος δὲ ἄλλως για νόμενος πράγμασι, τὴν ἐνάρετον συντηρεί σύμβασιν λόγῳ τῷ κατ' ἀρετήν. Κρίνων δὲ ἀπορθοι τὴν γνώ μην εἰς εὐθύτητα θεοφιλή. Επανασώζει ἅπαν ἀφαί ρεμα, παρρησιάζει τὸ δίκαιον, περιγράφει τὸ ἄδικον, κολάζει δεόντως, ἐπιεικεύεται πρεπόντως, καθείρ
ούτε κλαυθμοῦ καὶ χαρᾶς μερίται φαίνονται, οὐδὲ ciunt, nec Delus et gaudii participes apparent,
ἀμύνειν ἢ θεραπεύειν προσποιοῦνται, καὶ τοῦ τιμᾷν
καὶ εὐλογεῖν τὸν πρώην φίλον καὶ εὐδαιμονίζειν ἀπ
έχονται. Αἴρειν δὲ αὐτὸν ἐπὶ χειρῶν ἀναβολέων δίκην
τοσοῦτον ἀπέχουσιν, ὥστε καὶ βοθρεύοντες καταβάλλουσι, καὶ ἐπέχουσι δέ· καὶ εἴ τι ἐχορήγουν τῷ
φίλῳ πρὸς δεξίωσιν, εἰ δὲ καὶ μυστήρια εκειμηλιώ
σαυτό που φιλικά οἱ πρὸ τούτων εξερευγόμενοι μυσ
στηριακά, καὶ αὖ πάλιν ἀντεισδεχόμενοι, οὐδ᾽ ἂν
πηγαία χύσις ἡτισοῦν ἐκβράσο: ῥᾷον ἀναβάλλουσα
τὸ κατ' αὐτὴν ἀρχικὸν ὕδωρ, ὡς ἐκεῖνοι ἐξεμοῦσι
τὰ παρατεθειμένα κρύφια. Ταῦτα δὲ πάντα διατί
καὶ τίνος ένεκα; Οτι φαυλότατόν τι παραπεσόν
πράγμα, οὐδὲ ὀβολοῦ ἀξιούμενον, ἐλύπησε τὸν ὑπο
κριτὴν παρεωραμένον, ὡς ἂν αὐτὸς εἶποι, ἀξιῶν
δεσποτικῶς ἐς τὸ πᾶν τῷ κολακευομένω προσφέρε
σθαι, καὶ μηδενὸς ἀποτυγχάνειν ἐξ ἐκείνου, ὧν
ἐφίεται· δ πάντως οὐκ ἔστιν ἐν τῷ βίῳ πρὸς οὐδενὸς
γίνεσθαι, όπου γε πᾶς ἄνθρωπος οὐδὲ τοῦ οἰκείου
κρατεί διόλου βουλεύματος, αλλά τι κυρώτας ἐν
σταθερῷ, τὴν σήμερον αὔριον μεταβαλών, ἀπεχει
ρπόνησε τὴν οἰκείαν πρόθεσιν. Τί δέ φημι αὔριον;
δέον εἰπεῖν, ὅτι αὐθωρόν, τά τε άλλα, καὶ διότι οὐ
πάνω ἀπᾷδον πρὸς ἀλήθειαν, τὸ τὰς φρένας πρὸς
εύχας κεκτῆσθαι ἡμᾶς.
κ. Καὶ οὕτω μὲν τὰ ἐς φιλίαν κακουργοῦσιν οἱ
τῆς ὑποκριτικῆς αἱ ρέσεως, ὅτε μεταχειρίσασθαι τὸ
κατ' αὐτὴν πρόθωνται. Καὶ ἤρχει μὲν ἐνταῦθα φαύλεως ἐληλεγμένους αὐτοὺς ἀφεῖναι βάλλειν ἐς κόρας
τας. Ο γὰρ τηλικούτου καταπανουργευσάμενος
ἀγαθοῦ, κατὰ ποίου ἑτέρου εὐλαβηθήσεται μὴ ἀν
βρίσασθαι; Ἐπισκεψώμεθα δὲ ὅμως καὶ ἐπ᾿ ἄλλοις
τὴν αὐτῶν μοχθηρίαν, ὅπὴ ἐπιτιμίας ἀφώρισται
δπη
ἐντυγχάνοντας· οὐδεὶς γὰρ τὴν τοιαύτην ἀγνοεῖ μου
χθηρίαν, όπη επιτεμίας αφώρισται· ἀλλ᾿ ὥστε συναγαγεῖν τι καὶ αὐτοὶ πρὸς κατάκρισιν, καὶ προσεπιβαλεῖν τῷ κατ' αὐτῆς μεγίστῳ κάδος ψῆφον μίαν
γοῦν τινα μέλαιναν, τὴν διὰ γραφῆς ταύτης, ὅμοιον
ὡς εἰ καί τινος αλιτηρίου λάϊνον ἀμφιεσαμένου
χιτῶνα, ἂν αὐτῷ ἡ κακία εξύφαναν, εἰς ἐπίσημον
ἐπάριον περίβλημα προσεπιρρίψει καὶ αὐτὸς ἐκ
παρόδου λιθάριον εἰς ἀφοσίωσιν ἔθιμον.
ις'. θεωρητέον οὖν τὴν ὑποκριτὴν, ὁποῖος ἐστι
καὶ ἐν τῇ πολιτικῇ κοινωνίᾳ, ὅτε τάξεώς που περιφανοῦς ἐπιτεύξεται. Αμα εἶδεν αὐτὸν ἡ ἀγορὰ ἢ τὸ
βουλευτήριον, καὶ εὐθὺς περιθέμενος τὸ τῆς εὐσχη
μοσύνης, εἶτ᾽ οὖν εὐλαβείας καὶ προσοχῆς καὶ ἀκριδείας προσωπεῖον, βουλεύει μὲν βουλὰς ἀγαθὰς,
ἀγορεύει δὲ τὰ συνοίσοντα· καὶ ὁμιλῶν μὲν ἐπιλέγεται νοῦν, ὃς προφερόμενος ὡς εἰς Θεοῦ φωνὴν
ἀπηχεῖται· πράττων δὲ ἀφορίζει τὸν μῶμον ἐξ
ἑαυτοῦ, ὡς καὶ φθονεῖσθαι τοῖς γε βασκάνοις. Καὶ
καιτῶν μὲν οὐκ ἂν ἐς πρόσωπον ἀποβλέψῃ, οὐδ' ἂν
κατακαυχήσηται αὐτοῦ δῶρον· μέσος δὲ ἄλλως για
νόμενος πράγμασι, τὴν ἐνάρετον συντηρεί σύμβασιν
λόγῳ τῷ κατ' ἀρετήν. Κρίνων δὲ ἀπορθοι τὴν γνώμην εἰς εὐθύτητα θεοφιλή. Επανασώζει ἅπαν ἀφαί
ρεμα, παρρησιάζει τὸ δίκαιον, περιγράφει τὸ ἄδικον,
κολάζει δεόντως, ἐπιεικεύεται πρεπόντως, καθείρnec tueri vel servire fingunt, et ab honorando benedicendoque ac prædicando beatuin bunc hesternum
amicum, abstinent. Tantum autem abest ut, equi
sonum instar, illam in manibus tollant, ut cum in
caveas præcipitent et obruant; et si quid amico
εuppeditabant ad amicitia signum, et si aliunde
mysteria amici quopiam servanda reponebant, illi
qui antea divulgabant mysteriosa, ut vicissim oblinerent,non facilius ſons ebullientis aquæ suam ſontanalem aquam emitteret, quam isti reposita secreta
eructant. Hæc autem omnia quare et propter quid?
Quia res aliqua vilissima superveniens, nec oboli
æstimanda, contristavit simulatorem, despectum,
sicut ipse diceret, dominationem in omnibus super
adulatum habere volens et ab illo nihil eorum quæ
desiderat, non obtinere: quod in vita prorsus
nemine potest obtineri, ubi quidem omnis homo
propriæ voluntatis non est omnino dominus, sed,
postquam aliquid firmiter statuit, hodierna die in
crastinam commutata, proprium abjudicavit propositum. Cur autem dico crastinan dium opor
tebat dicere illico; istudque, inter cætera, quia
non est omnino a veritate alienum, quod sensus
juxta fortunam habemus.
Et
45. Et ita quidem bonum amicitiæ pervertunt, qu.
pertinent ad sectam hypocritarum, cum id, quod
ipsius est, administrare luculentius aggressi sunt. Εt
quidem ibi sufficiebat istos de pravitate convictos
de grada dejicere. Qui enim adversus tantulus
bonum perverse egit, contra quod aliud verebitur
audacter ferri? Exaniinemus tamen, et in aliis,
ipsorum pravitatem, ubi ceusura signata est occur
rentibus. Nemo enim talem ignorat pravitatem,
ubi censura notata est; sed nos etiam aliquid colligemus ad ccndemnationem, et, maximo contra
Hlam suffragio, suffragium unum inquam saltem ni ⚫
grum, quod est illius accusationis, superadjiciemus, quemadmodum si, homine scelesto lapideam
tunicam induto, quam ipsi malitia texuit, in signatum sepulcrum et ipse transitor ex via pallium lapideum ad expiationem ex more conjiciat.
16. Consideremus igitur simulatorem, qualis sit
in civili communitate, si quando ad insignem
pervenerit ordinem. Statim ut conspexit eum forum
vel senatus, extemplo majestatis, sive circumspectionis et prudentiæ necnon obsequii persenam indutus, consiliatur quidem consilia bona,
et loquitur verba magnæ utilitati futura. Conversando sententiam quidem concludit, quæ prolata
tanquam ad Dei vocem sonat; operando vero sie
a se removet reprehensionem, ut invidig saltem
flat objectum invidiæ. Arbiter factus, non ad vul
tum unquam attendet, nec se donum invi o
ipsum gloriari audelit. Mistus aliunde negotiis,
lautabilem conciliationem, sermone secundum
virtutem facto, conservat. Judicans, sententiam
juxta rectitudinem Deo placitam, dirigit. Omne
restaurat abreptum, aperte justum declarat, reprii
col. 387–388page 8 of 17
PG 136:387γνυσι κραταιῶς, ἀφίησιν ἐπιεικῶς. Είποις ἂν ἐκεῖ. νον ἀρετῆς ἀφίδρυμα. Πρὸς γὰρ αὖ τοῖς ἄλλοις προσποιεῖται ὁ ἄνθρωπος τὴν ἀρχὴν καὶ τὸ ταπεινὸν καὶ ἀληθευτικόν· τὸ ταπεινὸν, οἷς θεραπεύει πρό παντας· τὸ ἀληθευτικόν, οἷς οὐκ ἂν φαίη τι ἀγαθόν, μὴ οὕτως ἔχον. Πραγματεύεται δὲ ἐπιμάλιστα τὴν καινὴνταύτην δυάδα, ἀποδυόμενος τοὺς ἐν μεγίστῳ βαθμῷ, καὶ ἐπιδειξάμενος αὐτὴν ἐν ἐκείνοις, καὶ τεθεραπευ χώς. Καὶ ἀνυψωθεὶς χρυσαν στα πτερύγοιν τῇ κατά τὴν ἀλήθειαν καὶ ταπείνωσιν, φιλεῖται πρός τε τῆς βουλῆς, πρός τε τοῦ δήμου. Κἀντεῦθεν ἅπαν πράγμα πολιτικὸν ἥκει εἰς χεῖρας αὐτῷ, οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ τὰ ἰδιωτικά. Φιλεῖ γὰρ, εἰ καὶ μὴ ἐσαεὶ, ἐς γοῦν τὸ πολύ, τῷ ἐπιμελομένῳ τοῦ κοινοῦ προσεπιβάλλεσθαι καὶ ἡ τῶν ἰδίᾳ καὶ καθέκαστα επιστροφή. Φοιτῶσι γοῦν παρ' αὐτὸν μυρίοι ὅσοι, καὶ ὅσαι ὧραι, κοινων σόμενοι περὶ πραγμάτων παντοίων, τῶν κατὰ γὰ μους, τῶν κατὰ ἐμπορίας, τῶν κατά συναλλάγματα παντοδαπά. Καὶ ἔστιν αὐτοῖς ὁ ἐπέτειος ἀγαθό; οὗτος, ὃν οὐκ ἂν τὸ ἐπιὸν καταλάδοι ἔτος ἀγαθυνό μενον· εὔχρηστος ἐφ᾽ ἅπασι, μηδὲ μιᾶς φαυλότητος &λισκόμενος. Καὶ τοίνυν ἀναβαίνει ἐς ὅσον καὶ ὅσον τῇ εὐκλείᾳ, καὶ φήμης πτεροῖς κουφιζόμενος οὐκ ἀναῤῥιχᾶται πονήρως, ἀλλ᾽ εὐμαρῶς αιθέριος ἄνει σιν, ὡς οἷον πετόμενος. Επὰν δὲ πάντας ἐφελκύσηται τῷ κατὰ πονηρίαν μεθοδεύματι καὶ πρὸς αὐτῷ ἐκεῖνοι γένωνται, καὶ τὸ ᾿Αγαθὸς ὁ δεῖνα πανταχού τῶν ἐκεῖσε διαφημισθείη· τότε δὴ τὸν παλαιὸν Δημ τὴν ἐκεῖνον ἀναπολήσεις τάχα εἰς νοῦν, ὅς τοὺς εγχώρους θέλξας τῇ δικαιοπραγίᾳ καὶ τῇ τῶν κοινῶν ἐπιμελείᾳ, καὶ ἀποκαταστὰς οὕτως εἰς ἄρχοντα, εἶτα επέβαλε κρατερῶς, οἷς οὐκ ἔδει, μεταβάλλεται καὶ αὐτὸς ἐφ᾽ ὁμοίοις. Καὶ οἷα διατίθεται ἢ τὴν πόλιν, ἣν ἂν λάχοι περιέπειν, ἢ τὴν κώμην, καθ' ήν αὐλία ζεται, ἢ τὴν κωμόπολιν, ἧς ἀπότροφος ηύξηται, ἀναλεκτέον μὲν ἐκ τῶν ἱστοριῶν καὶ τῶν συγγράφων, προσεπιλεκτέον δὲ καὶ ἀπὸ τῶν ὡς ἐκάστοτε μυρία γὰρ καὶ τοιαῦτα προτεθεωρημένα, καὶ εἰσέτι νῦν βλέπεται. Ἡμῖν δὲ εἰπεῖν ἀρκέσει, ὡς ὀφθαλμῶν ὀξέων δέεται τοῦ λοιποῦ ὁ οὕτως ἀνειλημμέν νας, ἀναβλεπόντων τρανὲς ἐπ' αὐτὸν μετὰ τὴν ἀνά ληψιν, χρεία δὲ καὶ εὐχῶν, εἴ πως ἐκεῖθεν ἐφορεύει βλέπων τὰ ταπεινά. ιζ'. Μεταβατέον δὴ ἐκ τῆς κορυφαίας ταύτης περιωπής πάλιν ἐπὶ τὰ κατωτέρω καὶ ταπεινότερα, διαπλοκής χάριν ποικιλτικῆς τῆς ἐν λόγῳ, καὶ ἐνδιατριπτέον αὐτοῖς ἐφ᾽ ὁποτονοῦν ἐν τῷ καθόλου συλληπτικώς, ἵνα μὴ ἐς μακρὸν ἀγλευκεῖ πραγματ τείᾳ ἐνδιατρίβωμεν, ἐπείπερ καὶ φορτικοὶ, ὥσπερ τὰ μισητὰ, οὕτω καὶ οἱ περὶ αὐτῶν λόγοι. Εἰσὶν ἐν τοῖς ἑκασταχοῦ τόποις καὶ χειροτέχναι τοιοῦτοι. Οὐκ ἐθέλει γὰρ τὸ κακὸν οὐδὲ τῶν σμικροτάτων ἀπέχει σθαι, ἀλλὰ διὰ πάντων ἀνυποστόλως χωρεί. Υπο κρινόμενος γὰρ ὁ σοφιστὴς τῆς κακίας, μᾶλλον μὲν οὖν ὑποσυλῶν τὰ τοῦ Θεοῦ ῥήματα, παραποιεῖ ἐκ τῶν ἐκείνου τοῖς δαιμονοφορήτοις θεραπευταῖς τό
EUSTATHII THESSALONICENCIS METROPOLITE
mit injustum, punit opportune, clementia convenien- γνυσι κραταιῶς, ἀφίησιν ἐπιεικῶς. Είποις ἂν ἐκεῖ.
ter utitur, firmiter coercet, clementer dimittit.
Eum virtutis imaginem dixeris. Præter enim cætera
noster homo primum fingit et humilitatem et veritatem: homilitatem, eo quod omnium est servus;
veritatem, quia non diceret aliquid bonum, quod
tale nou esset. Operatur maxime pulchram hanc
dyađem; eos qui sunt in maximo gradu exutus, postquam in eis illam demonstravit et curavit. Elevatus quasi duabus aureis alis, veritatis scilicet et
humilitatis, a senatu populoque amatur. Exinde
quodconque civile negotium in manus ejus venit,
sed præsertim negotia privata. Solet enim, etsi non
semper, frequenter saltem, illi de re publica cnranti superaðdi rerum privatarum curs. Adeunt
igitur illam, quibuslibet horis, innumeri, com
municaturi de rebus omnimodis, puta de nuptiis,
de mercationibus, denique de omnis generis conventionibus. Et est ipsis ille bonus annus, quein non
wequaret annus superveniens felicissimus; facilis
ad omnes et de nulla pravitate convictus. Itaque
sensim sensimque ascendit ad gloriam, et alis
famae sublevatus, non operose pedibus ac manibus
sursum tendit, sed commode per aera, tarquam
alatus, exsurgit. Postquam autem omnes perversis
viis ad se traxerit, et sic ad ipsum devenerint,
et verbum Bonus ille, › passim hic fuerit divulgatum, tunc veterem illum Deocen in mentem
cito rememorabit, qui suos concives justitia rerumque communium cura demulserat, et sic in
archontem assumptus, postea fortiter illis inhmesit,
quæ non conveniebant, ipse quoque ad similia mutatur. Et qualiter tractet vel hanc urbem, quam
obtinere potuit officiose regendam, vel hauc paguin,
apud quem habitat, vel hoc oppidulum, in quo
educatus est, deducendum quidem est ex bistoriis et monumentis, colligendum autem etiam ex
bis quæ velut ubique flunt; mille namque talia prius
conspecta, hucusque etiam videntur. Nobis autem
dicere suficiet, oculis acutis opus esse alioquin
homini sic elevato, ut in se post assumptionem
clare perspiciat, necessarias autem esse preces, ut
exinde possit sublimis humilia spectare.
νον ἀρετῆς ἀφίδρυμα. Πρὸς γὰρ αὖ τοῖς ἄλλοις
προσποιεῖται ὁ ἄνθρωπος τὴν ἀρχὴν καὶ τὸ ταπεινὸν
καὶ ἀληθευτικόν· τὸ ταπεινὸν, οἷς θεραπεύει πρό
παντας· τὸ ἀληθευτικόν, οἷς οὐκ ἂν φαίη τι ἀγαθόν, μὴ
οὕτως ἔχον. Πραγματεύεται δὲ ἐπιμάλιστα τὴν καινὴν
ταύτην δυάδα, ἀποδυόμενος τοὺς ἐν μεγίστῳ βαθμῷ,
καὶ ἐπιδειξάμενος αὐτὴν ἐν ἐκείνοις, καὶ τεθεραπευ
χώς. Καὶ ἀνυψωθεὶς χρυσαν στα πτερύγοιν τῇ κατά
τὴν ἀλήθειαν καὶ ταπείνωσιν, φιλεῖται πρός τε τῆς
βουλῆς, πρός τε τοῦ δήμου. Κἀντεῦθεν ἅπαν πράγμα
πολιτικὸν ἥκει εἰς χεῖρας αὐτῷ, οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ
τὰ ἰδιωτικά. Φιλεῖ γὰρ, εἰ καὶ μὴ ἐσαεὶ, ἐς γοῦν τὸ
πολύ, τῷ ἐπιμελομένῳ τοῦ κοινοῦ προσεπιβάλλεσθαι
καὶ ἡ τῶν ἰδίᾳ καὶ καθέκαστα επιστροφή. Φοιτῶσι
γοῦν παρ' αὐτὸν μυρίοι ὅσοι, καὶ ὅσαι ὧραι, κοινων
σόμενοι περὶ πραγμάτων παντοίων, τῶν κατὰ γὰ
μους, τῶν κατὰ ἐμπορίας, τῶν κατά συναλλάγματα
παντοδαπά. Καὶ ἔστιν αὐτοῖς ὁ ἐπέτειος ἀγαθό;
οὗτος, ὃν οὐκ ἂν τὸ ἐπιὸν καταλάδοι ἔτος ἀγαθυνό
μενον· εὔχρηστος ἐφ᾽ ἅπασι, μηδὲ μιᾶς φαυλότητος
&λισκόμενος. Καὶ τοίνυν ἀναβαίνει ἐς ὅσον καὶ ὅσον
τῇ εὐκλείᾳ, καὶ φήμης πτεροῖς κουφιζόμενος οὐκ
ἀναῤῥιχᾶται πονήρως, ἀλλ᾽ εὐμαρῶς αιθέριος ἄνεισιν, ὡς οἷον πετόμενος. Επὰν δὲ πάντας ἐφελκύ
σηται τῷ κατὰ πονηρίαν μεθοδεύματι καὶ πρὸς αὐτῷ
ἐκεῖνοι γένωνται, καὶ τὸ ᾿Αγαθὸς ὁ δεῖνα πανταχού
τῶν ἐκεῖσε διαφημισθείη· τότε δὴ τὸν παλαιὸν Δημ
τὴν ἐκεῖνον ἀναπολήσεις τάχα εἰς νοῦν, ὅς τοὺς
c εγχώρους θέλξας τῇ δικαιοπραγίᾳ καὶ τῇ τῶν κοινῶν
ἐπιμελείᾳ, καὶ ἀποκαταστὰς οὕτως εἰς ἄρχοντα, εἶτα
επέβαλε κρατερῶς, οἷς οὐκ ἔδει, μεταβάλλεται καὶ
αὐτὸς ἐφ᾽ ὁμοίοις. Καὶ οἷα διατίθεται ἢ τὴν πόλιν,
ἣν ἂν λάχοι περιέπειν, ἢ τὴν κώμην, καθ' ήν αὐλία
ζεται, ἢ τὴν κωμόπολιν, ἧς ἀπότροφος ηύξηται,
ἀναλεκτέον μὲν ἐκ τῶν ἱστοριῶν καὶ τῶν συγγρα
φῶν, προσεπιλεκτέον δὲ καὶ ἀπὸ τῶν ὡς ἐκάστοτε
μυρία γὰρ καὶ τοιαῦτα προτεθεωρημένα, καὶ εἰσέτι
νῦν βλέπεται. Ἡμῖν δὲ εἰπεῖν ἀρκέσει, ὡς ὀφθαλ
μῶν ὀξέων δέεται τοῦ λοιποῦ ὁ οὕτως ἀνειλημμέν
νας, ἀναβλεπόντων τρανὲς ἐπ' αὐτὸν μετὰ τὴν ἀνά
ληψιν, χρεία δὲ καὶ εὐχῶν, εἴ πως ἐκεῖθεν ἐφορεύει
βλέπων τὰ ταπεινά.
17. Porro transeundum est ex hoc primario con- ιζ'. Μεταβατέον δὴ ἐκ τῆς κορυφαίας ταύτης
spectu ad ea quæ inferiora humilioraque sunt, in
gratiam textura sermonis variegata, hisque qualibuscunque per unius collectivi modum immorandum, ne longius in injucunda materia immore
mur, siquidem, velut portenta, sic et de istis sermones onerosi sunt. 'Sunt,etiam in illis passim locis
sales artifices. Non enim vult malum a minimis
absistere, sed per omnia sine retinentia progrediter. Simulans quippe malitiæ sophista, vel potius
verba Dei usurpans, ex verbis illius ad famulos
dæmoniacos illud profert adulteratum: • Videte.
ne contemnatis vel unum ex pusillis istis ',
× Maith. xvm1, 40.
περιωπής πάλιν ἐπὶ τὰ κατωτέρω καὶ ταπεινότερα,
διαπλοκής χάριν ποικιλτικῆς τῆς ἐν λόγῳ, καὶ
ἐνδιατριπτέον αὐτοῖς ἐφ᾽ ὁποτονοῦν ἐν τῷ καθόλου
συλληπτικώς, ἵνα μὴ ἐς μακρὸν ἀγλευκεῖ πραγματ
τείᾳ ἐνδιατρίβωμεν, ἐπείπερ καὶ φορτικοὶ, ὥσπερ
τὰ μισητὰ, οὕτω καὶ οἱ περὶ αὐτῶν λόγοι. Εἰσὶν ἐν
τοῖς ἑκασταχοῦ τόποις καὶ χειροτέχναι τοιοῦτοι. Οὐκ
ἐθέλει γὰρ τὸ κακὸν οὐδὲ τῶν σμικροτάτων ἀπέχει
σθαι, ἀλλὰ διὰ πάντων ἀνυποστόλως χωρεί. Υπο
κρινόμενος γὰρ ὁ σοφιστὴς τῆς κακίας, μᾶλλον μὲν
οὖν ὑποσυλῶν τὰ τοῦ Θεοῦ ῥήματα, παραποιεῖ ἐκ
τῶν ἐκείνου τοῖς δαιμονοφορήτοις θεραπευταῖς τό
col. 389–390page 9 of 17
PG 136:389Οράτε, μὴ καταφρονήσητε μηδὲ γοῦν ἑνὸς τῶν Λ μικρῶν τούτων, ο εἴτε ἀνθρώπων, εἴτε καὶ τεχνυδρίων. Διὸ καὶ οἱ ταῖς τέχναις παρυφεστῶτες ὑπο κριταί, ἀγαθοπραξιών κατάρχοντες, ὅσα καὶ δελεασμάτων, καί τινας ἀγαθοὺς ἢ καὶ ἄλλως περιφανείς δι' αὐτῶν θηρασάμενοι, καὶ ἐπαγωγοί φανέντες, αὐτίκα συνεπάγονται καὶ τοὺς ἑτεραίους. Ειώθαμεν γὰρ οἱ ἄνθρωποι ταῖς τῶν χρηστῶν ἀνδρῶν χαίρειν μιμήσεσι, πολλοὶ δὲ καὶ ταῖς τῶν ἁπλῶς μειζόνων. Επειδὰν δὲ πλείους ἐπαγάγωνται, καὶ οὐδαμοῦ φαύλη περὶ αὐτοὺς ὑπόληψις προφαίνηται, μετα βάλλονται καὶ αὐτοί. Καὶ οἱ πρώην ἀληθευτικοί και ἀπράγμονες, καὶ ὅλως μὴ βαρύνοντες τὸ φυλετικόν, μηδὲ τοὺς μισθοὺς παρατείνοντες, καὶ τὰ τεχνικὰ δὲ ἀκριβοῦντες, καὶ οὕτω χρηστοί πιστευθέντες εἶναι, μισοῦσι μὲν ὄνομα κεκτήσθαι καλὸν ὑπὲρ πλοῦτον, γίνονται δὲ βδελυρίας ἁπάσης καὶ κέρδους αἰσχροῦ ἧττονες· καὶ μᾶλλον, εἴπερ ἀρχιτεκτονεῖν λάχωσι καὶ δημοσίων προΐστασθαι, άλλα τα πλημμελούντες ἀνόσια, καὶ τοὺς ὑπουργοὺς κολοβοῦντες, ὧν μισθοῦ και· οἱ φέρουσι μὲν βαρέως κολουόμενοι τοῦ μια σθοῦ, ὑπομένουσι δὲ τοὺς τοιούτους εργολάβους, δεν διότες οἷα βαρεῖς ἐργετείκτας, εἰ μὴ τοῦ κέρδους ἐκχωρούσιν αὐτοῖς. Καὶ μὴν καὶ οἱ ἐν τοῖς τοιού τοῖς εἰσέτι πλέον μικροϋποκριταί, οἱ τοὺς χάλικας δηλαδή παραφοροῦντες, καὶ τὸν πηλὸν ἢ τὴν τίτανον ὀργαζόμενοι, τὰς ἀρχὰς μὲν, ὅτε γνωρισθῶσι τοῖς θέαν, μικρὸν δὲ ὅσον ἐξαλλάσσουσιν ἑαυτοὺς εἰς τὰ . Οὕτω κἀνταῦθα σμικροπρεπής ή τοιαύτη κακία, ἵνα, ώσπερ ὑπὸ παντὶ λίθῳ σκορπίους κατα δαφθάνειν φαμὲν, οὕτω καὶ ὑπὸ παντὶ σχεδόν τι άν θρώπων ὑπόκρισιν ἐνδομυχεῖν λέγωμεν· ἦν εἴ τις ἐλλόγως δυσφημεῖν προσθήσεται, εἴποι ἄν, ὡς ἀρετὴ δαίμονός ἐστι, κακίας κάλλος ὕπουλον, πραγματεία αἰσχροπερδής, Εσθ' ὅπου δὲ καὶ ἀκερδής Θεού προς νείᾳ· βδελυρία παρακεκαλυμμένη, σκιαγραφία χρησ σιότητος, ἀγαθότης ψευδεπίγραφος, ἀπωλείας λάχω τις ἠνθισμένος, ὡς καὶ λανθάνειν· γελῶν θάνατος, πικρία μελιτόεσσα, σκότος ψηλαφητὸν μὲν ἄλλως τοῖς μὴ ἐχέφροσι, φευκτόν δὲ τοῖς βαθυγνώμοσι θήρ σαρκοβόρος προβάτου, περιτεθειμένος χώρ τον Αίδης, οὗ προλάμπει ζωή· φῶς ἐπιπολάζον βαθεῖ σκότῳ, ἀλώπηξ λόγῳ τὸ δύσνουν ἐπικοσμοῦσα Τὰς γλυκάζων μὲν τῇ προφορᾷ, πικράζων δὲ τῇ φθορά γλυκεία σφαγή, άλυπος όλεθρος, λόγος θα νατηρός, ἄοπλος, νύξ οὐκ ἀναπαύσιμος, σκιὰ θανά σιμος, έχιδνα ὑφειμένη αιμοχαρής· δράκων τάλλα μὲν βροτολοιγός, καὶ οὕτω σκληρός, μαλθακὸς δὲ τὰ εἰς χρυσὸν κατὰ τὸν θρυλλούμενον χρυσοφύλακα, Δίχα γὰρ ἄλλης φαυλότητος και χρυσομανὲς τὸ ὑπο κριτικὸν φύλον, καὶ λίαν πάνυ κερδαλέον· καὶ οὐκ ἂν οὐδενὸς ἑτέρου πραιτό τις τὴν αὐτοῦ εὔνοιαν, ὅτι μὴ χρυσοῦ, καὶ αὐτοῦ συνεχῶς ἐπαντλουμένου ώς, είπερ λείψοι ποτέ, συνεπιλέλοιπε καὶ ἡ εὔνοια καθὰ καὶ τῇ λυχνίᾳ ἐπιλειπούσης τῆς ἐξαπτούσης ύλης, συναπῆλθε καὶ τὸ δι' ἐκείνης λαμπρόν. ἐργοδοτοῦσιν, εὐήθεις καὶ ἁπλοῖκοὶ τυποῦνται τὴν ἔμπαλιν. Ο
artibus simulatores, bonos actus fingentes, quasi
illectamenta, quosdamque bonos vel aliter insignes
inter ipsos venati, blandique duces visi, continuo
sibi socimul et alios. Solemus enim homines bono
rum imitatione virorum, pluresque simpliciter majorum imitatione gaudere. Postquam autem plurimos sibi junxerunt, et minime prava videtur apud
illos congregatio, mutantur et isti. Qui prius veraces
et sinceri, non omnino contribules gravabant, nec
detinebant mercedes, sed arte facta curabant, et
sic probi esse credebantur, bonum quidem super
divitias habuisse nomen minine amant, cuilibet
autem improbitati et inhonesto quæstui cedunt;
præsertinique, si sorte contingit ipsis ut architecti
· Οράτε, μὴ καταφρονήσητε μηδὲ γοῦν ἑνὸς τῶν Λ sive bominibus, sive artificiolis. Jacirco qui subeunt
μικρῶν τούτων, ο εἴτε ἀνθρώπων, εἴτε καὶ τεχνυδρίων. Διὸ καὶ οἱ ταῖς τέχναις παρυφεστῶτες ὑποκριταί, ἀγαθοπραξιών κατάρχοντες, ὅσα καὶ δελεα
σμάτων, καί τινας ἀγαθοὺς ἢ καὶ ἄλλως περιφανείς
δι' αὐτῶν θηρασάμενοι, καὶ ἐπαγωγοί φανέντες,
αὐτίκα συνεπάγονται καὶ τοὺς ἑτεραίους. Ειώθαμεν
γὰρ οἱ ἄνθρωποι ταῖς τῶν χρηστῶν ἀνδρῶν χαίρειν
μιμήσεσι, πολλοὶ δὲ καὶ ταῖς τῶν ἁπλῶς μειζόνων.
Επειδὰν δὲ πλείους ἐπαγάγωνται, καὶ οὐδαμοῦ
φαύλη περὶ αὐτοὺς ὑπόληψις προφαίνηται, μετα
βάλλονται καὶ αὐτοί. Καὶ οἱ πρώην ἀληθευτικοί και
ἀπράγμονες, καὶ ὅλως μὴ βαρύνοντες τὸ φυλετικόν,
μηδὲ τοὺς μισθοὺς παρατείνοντες, καὶ τὰ τεχνικὰ δὲ
ἀκριβοῦντες, καὶ οὕτω χρηστοί πιστευθέντες εἶναι,
μισοῦσι μὲν ὄνομα κεκτήσθαι καλὸν ὑπὲρ πλοῦτον, sint et publicis præsint operibus, inter alia qu
γίνονται δὲ βδελυρίας ἁπάσης καὶ κέρδους αἰσχροῦ
ἧττονες· καὶ μᾶλλον, εἴπερ ἀρχιτεκτονεῖν λάχωσι
καὶ δημοσίων προΐστασθαι, άλλα τα πλημμελούντες
ἀνόσια, καὶ τοὺς ὑπουργοὺς κολοβοῦντες, ὧν μισθοῦ
και· οἱ φέρουσι μὲν βαρέως κολουόμενοι τοῦ μια
σθοῦ, ὑπομένουσι δὲ τοὺς τοιούτους εργολάβους, δεν
διότες οἷα βαρεῖς ἐργετείκτας, εἰ μὴ τοῦ κέρδους
ἐκχωρούσιν αὐτοῖς. Καὶ μὴν καὶ οἱ ἐν τοῖς τοιού
τοῖς εἰσέτι πλέον μικροϋποκριταί, οἱ τοὺς χάλικας
δηλαδή παραφοροῦντες, καὶ τὸν πηλὸν ἢ τὴν τίτανον
ὀργαζόμενοι, τὰς ἀρχὰς μὲν, ὅτε γνωρισθῶσι τοῖς
θέαν, μικρὸν δὲ ὅσον ἐξαλλάσσουσιν ἑαυτοὺς εἰς τὰ
. Οὕτω κἀνταῦθα σμικροπρεπής ή τοιαύτη
κακία, ἵνα, ώσπερ ὑπὸ παντὶ λίθῳ σκορπίους κατα
δαφθάνειν φαμὲν, οὕτω καὶ ὑπὸ παντὶ σχεδόν τι άνθρώπων ὑπόκρισιν ἐνδομυχεῖν λέγωμεν· ἦν εἴ τις
ἐλλόγως δυσφημεῖν προσθήσεται, εἴποι ἄν, ὡς ἀρετὴ
δαίμονός ἐστι, κακίας κάλλος ὕπουλον, πραγματεία
αἰσχροπερδής, Εσθ' ὅπου δὲ καὶ ἀκερδής Θεού προς
νείᾳ· βδελυρία παρακεκαλυμμένη, σκιαγραφία χρησ
σιότητος, ἀγαθότης ψευδεπίγραφος, ἀπωλείας λάχω
τις ἠνθισμένος, ὡς καὶ λανθάνειν· γελῶν θάνατος,
πικρία μελιτόεσσα, σκότος ψηλαφητὸν μὲν ἄλλως
τοῖς μὴ ἐχέφροσι, φευκτόν δὲ τοῖς βαθυγνώμοσι·
θήρ σαρκοβόρος προβάτου, περιτεθειμένος χώρ
τον Αίδης, οὗ προλάμπει ζωή· φῶς ἐπιπολάζον
βαθεῖ σκότῳ, ἀλώπηξ λόγῳ τὸ δύσνουν ἐπικοσμοῦσα·
Τὰς γλυκάζων μὲν τῇ προφορᾷ, πικράζων δὲ τῇ
φθορά γλυκεία σφαγή, άλυπος όλεθρος, λόγος θα
νατηρός, ἄοπλος, νύξ οὐκ ἀναπαύσιμος, σκιὰ θανάσιμος, έχιδνα ὑφειμένη αιμοχαρής· δράκων τάλλα
μὲν βροτολοιγός, καὶ οὕτω σκληρός, μαλθακὸς δὲ
τὰ εἰς χρυσὸν κατὰ τὸν θρυλλούμενον χρυσοφύλακα,
Δίχα γὰρ ἄλλης φαυλότητος και χρυσομανὲς τὸ ὑπο
κριτικὸν φύλον, καὶ λίαν πάνυ κερδαλέον· καὶ οὐκ
ἂν οὐδενὸς ἑτέρου πραιτό τις τὴν αὐτοῦ εὔνοιαν,
ὅτι μὴ χρυσοῦ, καὶ αὐτοῦ συνεχῶς ἐπαντλουμένου •
ώς, είπερ λείψοι ποτέ, συνεπιλέλοιπε καὶ ἡ εὔνοια:
καθὰ καὶ τῇ λυχνίᾳ ἐπιλειπούσης τῆς ἐξαπτούσης
ύλης, συναπῆλθε καὶ τὸ δι' ἐκείνης λαμπρόν.
committunt facinora, submissorum operariorum
mercedes mutilant. Isti quidem ægre ferunt mercede frustrari, sed hujusmodi conductores operum
sustinent, graves eos timeutes laborum exactores
habere, nisi quod sibi lucrum retineant. Et vero
sunt in talibus non admodum simulatores; qui
lapillos scilicet afferunt, mortariumque fac calcem
molliunt, initio quidem, partientibus opera videnur probi sincerique præ se ferunt speciem, brevissime vero postea in contrarium commutantur.
ἐργοδοτοῦσιν, εὐήθεις καὶ ἁπλοῖκοὶ τυποῦνται τὴν
ἔμπαλιν.
Ο
18. Sic et ibi parea reperitur hujusmodi malitia,
uit, quemadmodum sub omni lapide scorpiones
dormitare dicimus, sic etiam sub omni fere homine
simulationem latitare pronuntiemus. Quam si
quis ex proposito vellet difamare, diceret quod
est diaboli virtus, simulata malitiæ pulchritudo,
probrosi negotiatio lucrosa, sed respectu Dei sine
lucro; nequitia velata, adumbrata utilitatis descriptio, bonitatis simulacrum, perditionis lacus
Moribus, ne cernatur, conspersus, mors ridens,
amaritudo mellita, tenebra palpabiles vel h
minibus non sagacibus, sed fugiendæ prudentibus:
fera carnis ovilis vores, circumdata vellere, inferous, ante quem prælucet vita; lumen super profundas tenebras volitans; vulpes sermone malanı
intentionem exornans; sagitta lenis quidem pronuntiatione, sed amara corruptione; dulcis trucidatio, hilare lethum, acies lethifera sine armis,
nox non ad quiescendum, mortalis umbra, vipera
sanguine gaudens, submissai draco, quoad calera
quidem mortifer aique durus, sed juxta celebra
tum chrysophylacem mollis ad aurum. Præter
enim aliam pravitatem, simulatorum genus insanit
auro valdeque lucrosum est; et non alio quocunque benevolentiam ejus aliquis lemeret, nisi auro,
eoque continue profuso; adeo ut, si quando deßceret, deficeret etiam benevolentia, quemadmodum
lucerne, deficiente quæ ignem dat materia, siaru)
aufertur lumen.
col. 391–392page 10 of 17
PG 136:391εθ'. Τοῦτο τὸ κακὸν ἐνεδρεύει καὶ τοῖς τοῦ γάμου καλοῖς. Γυνὴ γὰρ ὑποκρινομένη τὸ τῆς συζυγίας εξάρμοστον, οιστρηλατεῖται εἰς μοιχικόν. κ. Τοῦτο τὰς προδοσίας ἐξεῦρε, τάς τε ἄλλας, καὶ τὰς τῶν πατρίδων. Ορθῶς μὲν γὰρ ἀγαπῶντες, ὁ φίλος, ὁ κοινωνὸς, ὁ ὁμογενῆς, ὁ πολίτης, σώζουσι τους φίλους, τοὺς συναλλάκτας, τοὺς τοῦ αὐτοῦ γένους, τους πατριώτας· νοθεύσαντες δὲ τὴν ἀγά την καπηλικῶς, τὰ πολλὰ μὲν ἐπὶ κέρδει, κατά το δέ που σπάνιον καὶ δόξης χάριν, καταγίνονται τῆς φιλίας, καὶ κοινωνίας ἁπάσης, καὶ γένους, καὶ τῶν τῆς αὐτῆς γῆς. κα'. Υποκρίσεως αποτέλεσμα καὶ τὰ εγκρυφ λῃστευτικά. Μὴ θαῤῥοῦντες γὰρ οἱ φονικοὶ τὴν ἀν τιμέτωπον μάχην, υποκάθηνται ἄλλως· καὶ ἐν προσ ποιήσει τοῦ μὴ φαύλου αίφνης γυμνοῦσιν ἑαυτοὺς μὲν τοῦ ὑποκριτικού προσωπείου, τὰ ὅπλα δὲ τῶν θηκῶν, καὶ ὁρῶσιν οὕτω τὰ σφίσι θελητά. κβ'. Υποκρίσεως νέφος καὶ τοὺς ἐπιβούλους πευ θῆνας ἐπηλυγάζον, μέγα κακὸν ἐπιπέμπει καὶ τοῖς στρατεύμασι καὶ ταῖς πόλεσιν. κγ'. Υπόκρισις φιλίας καὶ τὴν περίκλυτον Σεμίραμιν κατεπήρε τοῦ μηδὲν ἠδικηκότος Περσικού βασιλέως, ἀλλὰ καὶ ὑπερφιλήσαντος. Υπόκρισις ἡ τοῦ Σίνωνος τὸ μέγα κατὰ τῶν Τρώων κακὸν ἐκορύφωσεν. ᾿Αλλὰ μή τις ἐνταῦθα σεμνύνων τὰ κατὰ τὸν δούρειον ἵππον, σόφισμα, λεγέτω, οὐ μὴν κρυ ψίνοιαν ὑποκριτικὴν ἐξανῦσαι· τὸ ἔργον ἐκεῖνο· εὐκρινέστερον δὲ εἰπεῖν, μὴ σοφίαν αἰτιάσθω ἐκείνου τοῦ ἀριστεύματος, οὐ μὴν ὑπόκρισιν. Εἰ γὰρ οἶδεν ὁ ὄντως υποκρουσόμενος, ὅτι παντὶ ἔργῳ δεινῷ εξανυομένῳ, εἴτ' οὖν κατὰ πονηρίαν, είτε φρόνησιν, ὧν μήτηρ ἡ δεινότης πεφιλοσόφηται, παρέπεται και τις δόλος, ὁμοίως δὲ καὶ σόφισμα. Σοφίσματι δὲ καὶ δόλῳ οὐκ ἄν τις απισχυρίσηται μὴ οὐχὶ καὶ υπόκρισιν τά γε πλείω παρακολουθεῖν. Καὶ εἰ μὲν ἀγαθὸς ὁ δόλος, ἀγαθὸν καὶ τὸ καθ᾽ ὑπόκρισιν και ρακολούθημα· οὕτω δὲ καὶ ἐπὶ σοφίσματος. Εἰ δὲ φαῦλα καὶ ἄμφω, καθά που οἶμαι καὶ τὸ κατὰ Σί νωνα, εἴη ἂν τοιαύτη καὶ ἡ κατ᾿ αὐτὸν ὑπόκρισις, καθὰ καὶ ἡ κατὰ τὸν περίπυστον ἐν μεγαλοψυχία Μεγάβυζον. Εἰ δέ τις αὐτὰ εἰς φιλοτιμίαν καὶ ἀν δρικὴν τόλμαν ἐγγράψεται, ἵνα καὶ ἡ ἀκόλουθος ὑπόκρισις ἐνάρετος εἴη. ἔστω μὲν αὐτὸ οὕτως ἔχον. Ἐγὼ δὲ οὐκ ἂν κατ᾽ ἐκείνους ἐσινάμην ἐμαυτὸν, κατακόψας μικροῦ δεῖν, καὶ τῶν καιριωτάτων ἐκ προυσθείς, δόξης χάριν κενῆς. κδ'. 'Αλλὰ τί μοι πλείω επέρχεσθαι παραδείγματα υποκριτικά, ἐπιδέοντα συχνὰ ἐκ παλαιτάτων ἀκου σμάτων τοῖς ἱστορεῖν προτεθειμένοις; Δέον εἰπεῖν συνεπτυγμένως καὶ οὐδὲ μακρὰν ἀληθείας, πλήρη νῦν τὸν κόσμον εἶναι ὑποκρίσεως· ὅς γε καὶ αὐτὸ τοῦτο τὸ ο κόσμος» είναι ψεύδεται παρ' ἡμῖν διὰ τοὺς τοιούτους, ὡς βλασφημεῖσθαι, καθὰ τὸ τοῦ μεγάλου Θεοῦ ὄνομα διὰ τοὺς μὴ ἐνθέου;, οὕτω καὶ τὸ τοῦ κόσμου διὰ τοὺς ἀκόσμου;· ὁποῖοι καὶ τὸ ἔθνος τῆς ὑποκρίσεως, οἳ τὴν ἀκοσμίαν ὑπὲρ πᾶν ἄλλο φύ λον τεχνῶνται, παραποιοῦντες τὸ τῆς φύσεως κόστ μιον. Επ' ἄλλοις γὰρ πεπλασμένοι κοσμίως, ὡς ὁ κοστ
49. Istud malum etiam nuptiarum bonis insidiatur: mulier enim conjugii simulans continentiam, arl mochiam inarlescit.
20. Istud proditiones invenit, et cum aliis, patriarum proditiones. Etenim sincere amantes, amicus, socius, afinis, civis, amicos, consortes,
contribales, concives tuentur; qui vero caupoς
nantes charitatem adulteraverunt, plerumque qui
dem ad lucrum, raro vero gloriæ causa, amicitiæ,
totiusque communitatis, et generis, et ejusdem
regionis civium adversarii fiunt.
21. Alii simulationis effectus sunt absconsa
latrocinia. Non audentes enim homicida pugnam
ad faciem inire, aliter insiliantur; et in sinulatione consilii non mali, subito quidem hypocriseos
personam exuunt, arma palam stringunt, et ita sibi
placita complent.
22. Hypocriseos nebula speculatorum insidias
obumbrans, grandia mala et exercitibus et urbibus
infert.
"
εθ'. Τοῦτο τὸ κακὸν ἐνεδρεύει καὶ τοῖς τοῦ γάμου
καλοῖς. Γυνὴ γὰρ ὑποκρινομένη τὸ τῆς συζυγίας
εξάρμοστον, οιστρηλατεῖται εἰς μοιχικόν.
κ. Τοῦτο τὰς προδοσίας ἐξεῦρε, τάς τε ἄλλας,
καὶ τὰς τῶν πατρίδων. Ορθῶς μὲν γὰρ ἀγαπῶντες,
ὁ φίλος, ὁ κοινωνὸς, ὁ ὁμογενῆς, ὁ πολίτης, σώζουσι
τους φίλους, τοὺς συναλλάκτας, τοὺς τοῦ αὐτοῦ
γένους, τους πατριώτας· νοθεύσαντες δὲ τὴν ἀγά
την καπηλικῶς, τὰ πολλὰ μὲν ἐπὶ κέρδει, κατά το
δέ που σπάνιον καὶ δόξης χάριν, καταγίνονται τῆς
φιλίας, καὶ κοινωνίας ἁπάσης, καὶ γένους, καὶ τῶν
τῆς αὐτῆς γῆς.
κα'. Υποκρίσεως αποτέλεσμα καὶ τὰ εγκρυφ
λῃστευτικά. Μὴ θαῤῥοῦντες γὰρ οἱ φονικοὶ τὴν ἀν
τιμέτωπον μάχην, υποκάθηνται ἄλλως· καὶ ἐν προσ
ποιήσει τοῦ μὴ φαύλου αίφνης γυμνοῦσιν ἑαυτοὺς
μὲν τοῦ ὑποκριτικού προσωπείου, τὰ ὅπλα δὲ τῶν
θηκῶν, καὶ ὁρῶσιν οὕτω τὰ σφίσι θελητά.
κβ'. Υποκρίσεως νέφος καὶ τοὺς ἐπιβούλους πευ
θῆνας ἐπηλυγάζον, μέγα κακὸν ἐπιπέμπει καὶ τοῖς
στρατεύμασι καὶ ταῖς πόλεσιν.
κγ'. Υπόκρισις φιλίας καὶ τὴν περίκλυτον Σεμίραμιν κατεπήρε τοῦ μηδὲν ἠδικηκότος Περσικού
βασιλέως, ἀλλὰ καὶ ὑπερφιλήσαντος. Υπόκρισις ἡ
τοῦ Σίνωνος τὸ μέγα κατὰ τῶν Τρώων κακὸν ἐκορύφωσεν. ᾿Αλλὰ μή τις ἐνταῦθα σεμνύνων τὰ κατὰ
τὸν δούρειον ἵππον, σόφισμα, λεγέτω, οὐ μὴν κρυ
ψίνοιαν ὑποκριτικὴν ἐξανῦσαι· τὸ ἔργον ἐκεῖνο· εὐ
κρινέστερον δὲ εἰπεῖν, μὴ σοφίαν αἰτιάσθω ἐκείνου
τοῦ ἀριστεύματος, οὐ μὴν ὑπόκρισιν. Εἰ γὰρ οἶδεν
ὁ ὄντως υποκρουσόμενος, ὅτι παντὶ ἔργῳ δεινῷ
εξανυομένῳ, εἴτ' οὖν κατὰ πονηρίαν, είτε φρόνησιν,
ὧν μήτηρ ἡ δεινότης πεφιλοσόφηται, παρέπεται
και τις δόλος, ὁμοίως δὲ καὶ σόφισμα. Σοφίσματι
δὲ καὶ δόλῳ οὐκ ἄν τις απισχυρίσηται μὴ οὐχὶ καὶ
υπόκρισιν τά γε πλείω παρακολουθεῖν. Καὶ εἰ μὲν
ἀγαθὸς ὁ δόλος, ἀγαθὸν καὶ τὸ καθ᾽ ὑπόκρισιν και
ρακολούθημα· οὕτω δὲ καὶ ἐπὶ σοφίσματος. Εἰ δὲ
φαῦλα καὶ ἄμφω, καθά που οἶμαι καὶ τὸ κατὰ Σίνωνα, εἴη ἂν τοιαύτη καὶ ἡ κατ᾿ αὐτὸν ὑπόκρισις,
καθὰ καὶ ἡ κατὰ τὸν περίπυστον ἐν μεγαλοψυχία
Μεγάβυζον. Εἰ δέ τις αὐτὰ εἰς φιλοτιμίαν καὶ ἀνδρικὴν τόλμαν ἐγγράψεται, ἵνα καὶ ἡ ἀκόλουθος
ὑπόκρισις ἐνάρετος εἴη. ἔστω μὲν αὐτὸ οὕτως ἔχον.
23. Simulatio amicitiæ celebrem quoque excitavit Semiramidem adversus Persarum regem, non
solum innocuum, sed et amicissimum. Perfidia
Sinonis magnumn Trojanorum urbi malum intulit.
Verum ibi de ligneo equo aliquis justo plus extollens
artificium, dicat non dissimulationem perfidam
istud opus perfecisse, vel ut distinctius loquamnur,
non sapientiam, hypocriseos loco, bujus facinoris
assigned causam. Bene scit enim vere interpellaturus, quod cuilibet operi arte facto sive secundum iniquitatem, sive secundum prudentiam, quo
rum mater industria præsumpta est, comitatur
aliquis dolus, pariterque artificium. Artificio autem
doloque nemo affirmaverit non etiam perfidiam
plerumque saltem subesse. Et si quidem bonus
est dolus, bonus etiam est hypocriseos comitatus;
quod de sophismate quoque valet. Si vero mala sunt
etlanı ambo, sicati'argumentor de facto Sinonis, talis
esse debet illius hypocrisis, non aliter ac simulatio
percelebris in magnanimitate Megabyzi. Si quis
autem hac honoris cupiditati virilique audacia
ascribat, ut etiam comes simulatio laudanda, inftas non ierim. Ego vero non secundum illos mihi
nocerem, plane defatigatns, et ex opportunissimis Ἐγὼ δὲ οὐκ ἂν κατ᾽ ἐκείνους ἐσινάμην ἐμαυτὸν,
rejectus, vanæ gloriæ causa.
24. Sed quid mihi exponendnm hypocriseos
exempla, quæ frequentia habentur in antiquis
scriptoribus qui historiam tractant? Concise nec
procul a veritate dicendum est mundam præsentem esse crassa simulatione plenum. Qui vel in hoc
fpso, quod e muidus» est, apud nos per homi
nes hujusmodi fallitur; ita ut, quemadmodumn
magni Dei nomen per eos qui divinam non sequuntur inspirationem, blasphematur, sic etiam blaspbematur mundi nomen per eos qui mandi non
sunt; quales sunt, qui genten hypocritarum componentes, destructionem super omnem aliam triκατακόψας μικροῦ δεῖν, καὶ τῶν καιριωτάτων ἐκ
προυσθείς, δόξης χάριν κενῆς.
κδ'. 'Αλλὰ τί μοι πλείω επέρχεσθαι παραδείγματα
υποκριτικά, ἐπιδέοντα συχνὰ ἐκ παλαιτάτων ἀκουσμάτων τοῖς ἱστορεῖν προτεθειμένοις; Δέον εἰπεῖν
συνεπτυγμένως καὶ οὐδὲ μακρὰν ἀληθείας, πλήρη
νῦν τὸν κόσμον εἶναι ὑποκρίσεως· ὅς γε καὶ αὐτὸ
τοῦτο τὸ ο κόσμος» είναι ψεύδεται παρ' ἡμῖν διὰ
τοὺς τοιούτους, ὡς βλασφημεῖσθαι, καθὰ τὸ τοῦ
μεγάλου Θεοῦ ὄνομα διὰ τοὺς μὴ ἐνθέου;, οὕτω καὶ
τὸ τοῦ κόσμου διὰ τοὺς ἀκόσμου;· ὁποῖοι καὶ τὸ ἔθνος
τῆς ὑποκρίσεως, οἳ τὴν ἀκοσμίαν ὑπὲρ πᾶν ἄλλο φύ
λον τεχνῶνται, παραποιοῦντες τὸ τῆς φύσεως κόστ
μιον. Επ' ἄλλοις γὰρ πεπλασμένοι κοσμίως, ὡς ὁ κοστ
col. 393–394page 11 of 17
PG 136:393μοποιὸς Θεὸς ἀπεφήνατο, ἄλλως αὐτοὶ μεταπλάτ τουσιν ἑαυτοὺς, δῆλον, ὡς εἰς τὸ ἔμπαλιν. Ακοσμος αὐτοὶ ἄρα πρὸς ἀλήθειαν, καὶ δι' αὐτὸ ἔξω κόσμου ἄλλον τρόπον, ἤπερ οἱ πνευματικῶς ἀναχωρηταί. Αὐτοὶ μὲν γὰρ τῷ κατ' αὐτοὺς ἐξωτερικῷ εἰς ὑπερο κοσμίους υπερανοικίζονται· οἱ δὲ ὑποκριτικῶς ἔξω τοῦ κόσμου Αρπυΐαις ἑαυτοὺς παρατιθέασιν, ὡς ἐξωκεανίζεσθαι. ΕΧ κε'. Ἀλλ᾽ ἐνταῦθα μνησθεὶς τῶν ἁγίως καὶ θεο φιλῶς ἔξω τοῦ κόσμου ἀνδρῶν, τῶν ὑπερθεν γῆς καὶ πάντων τῶν κατ' αὐτὴν, τῶν ὑπερνεφέλων, τῶν αἰθε ρίων τὸν νοῦν, τῶν ἀειλαμπῶν τὴν νόησιν, τῶν φλο γέων ἀγγελικῶν, τῶν ἐκ Θεοῦ καὶ κατὰ Θεὸν φώτων, ὧν καὶ αἱ γλῶσσαι πύριναι ἀποστολικῶς καὶ ἡ λοιπὴ δὲ ἅπασα διαρτία, οἷς τὴν κακίαν καταναλίσκουσιν, ἐμπιπρῶντες ὡσεὶ καὶ ἄχυρα· οἱ κόσμον ἀφέντες καὶ τὰ ἐν κόσμῳ, πρὸς αὐτῷ θεῷ ἐγένοντο· διορῶ μαι στύλους μὲν ὀλίγους πυρὸς ἀσκητικοῦ ἐν ἡμῖν προφαίνοντας, γνόφου; δὲ μυρίους ὅσους υποκριτικούς, ἀποφραγνύντας καὶ διατειχίζοντας τους νεφε λουμένους, ὡς μὴ ἔχειν ποθὲν καταλάμπεσθαι, Προσεπιβλεπέτω δὲ καὶ καταιγίδας ἀποῤῥηγνυμένας ἐκεῖθεν, ἵνα καὶ τὸ φῶς ἐκείνων σβέσωσι, καὶ τὸ τῶν τοῦ ἐν ἡμῖν βίου ἐν ἀλαμπεῖ καταστήσων κς'. Ο κάκιστον θηρίον, ὑπόκρισις! τί δή ποτε πρὸς τῇ λαϊκῇ τοῦ Θεοῦ ἀγέλῃ ἐνάλλῃ καὶ τῇ ἱερᾷ, ἐξ αὐτοῦ Θεοῦ ἀφαρπάζειν πειρωμένη αὐτὴν, μᾶλ λον μὲν οὖν ἄλλως ἐπαπορῆσαι, οὐκ ἂν οἶμαι, μὴ δεόντως; Τί δή ποτε τὴν ὅλην φαρέτραν ἐκκενης, τοὺς ὡσιωμένους τῷ Θεῷ βάλλον; ὧν οἱ μὲν ἐν βίῳ δι' αὐτὸ δὴ τὸ βιωτικὸν οὐχ οὕτως ἐπιβουλεύονται οὐδὲ βάλλονται, οἱ δὲ τὸν βίον ἀπειπάμενοι φυλα δὲν, καὶ πάντων ὑπερπετασθῆναι τῶν κάτω προθέμενοι, ὧν μέρος καὶ ὁ πρὸς αἴσθησιν γάμος καὶ τὰ κατ' αὐτὸν σαρκικὰ (ὁ γάρ τοι λοιπὺς γάμος, ὁ κατὰ πνεῦμα, οὐκ ἔστιν ἀνδρὶ Χριστιανῷ οὐδενὶ ἀπόρβη της, οἶπερ ἐφίενται νοερώς οι φιλόκαλοι, τῷ τῶν ψυχῶν καθαρῷ νυμφίῳ ἑαυτοὺς παρθενικῶς ἀφοσιοῦντες) οἱ τοίνυν πρὸς ἀλήθειαν τοιοῦτοι ὅσιοι τοῦ Θεοῦ ἄσπονδον ἔχθραν ἐξανάπτουσι τῷ κοινῷ πολεμίῳ, γινομένῳ πρὸς αὐτοῖς ὡς μάλιστα, καὶ φιλοτιμουμένῳ τὸ ἀντίπαλον, καὶ οὕτως ἀνθάμιλλον. Καὶ τὸ αἴτιον, ὅτι γυμνωθέντες οἱ τοιοῦτοι τῶν τῆς παχυτέρας ζωῆς ῥακέων, ὃ δὴ λέγεται, ἀπαρακαλύπτως είλοντο κατὰ τοῦ ἀντικειμένου τοξάζεσθαι ὑπὲρ πάντα τὸν λοιπὸν ἄνθρωπον· καὶ τὴν τοῦ βίου παρεκδύντες τύρβην, καὶ ὡς ἐκ πόλεως ταύτης, καθ' ήν ἔστι πολεμικῶς πυργηροῦσθαι, προποδία σαντες οἷα καὶ εἰς πεδιάδα, ἐν ᾗ οὐκ ἂν ὑπίδοιτό τις λόχον αὐτόχρημα, στρατιῶται Θεοῦ εἶναι τάσ τονται, φύλακες τῶν ἄλλων πάντων ἀνθρώπων, ὀφειλόντων μὲν καὶ ἐκείνων μὴ ἀπονυστάξειν, οὐ κατ' αὐτοὺς δὲ, τοὺς ἤδη ταξαμένους τὰ ὑπὲρ τοὺς λοιπούς. Αὐτοὶ μὲν γὰρ τοῦ Θεοῦ κραταιοί, σφόδρα ἐξηρμένοι τῆς γῆς, καὶ διὰ τοῦτο φερέγγυοι, κατὰ τῶν πνευμάτων τῆς πονηρίας ἀνθίστασθαι, τῶν καὶ
μοποιὸς Θεὸς ἀπεφήνατο, ἄλλως αὐτοὶ μεταπλάτ- bum, natura ordinem adulterantes, artifciose
τουσιν ἑαυτοὺς, δῆλον, ὡς εἰς τὸ ἔμπαλιν. Ακοσμος
αὐτοὶ ἄρα πρὸς ἀλήθειαν, καὶ δι' αὐτὸ ἔξω κόσμου
ἄλλον τρόπον, ἤπερ οἱ πνευματικῶς ἀναχωρηταί.
Αὐτοὶ μὲν γὰρ τῷ κατ' αὐτοὺς ἐξωτερικῷ εἰς ὑπερο
κοσμίους υπερανοικίζονται· οἱ δὲ ὑποκριτικῶς ἔξω
τοῦ κόσμου Αρπυΐαις ἑαυτοὺς παρατιθέασιν, ὡς
ἐξωκεανίζεσθαι.
agunt. Prater enim alia, feliciter formati, sicut
creator Deus declaravit, aliter ipsi sesę immutant:
evidens est quod in contrarium. Parum idonei
sunt ad investigandam veritatem, et ideo extra
mundum alio modo, quam spirituales anachoretæ:
bi enim, suo exitu, ad supermundiales ascendunt;
qui vero per meudacium extra mundum sunt, harpyis, ut Oceanum transeant,se jungunt.
25. Jau vero mentione facta virorum illorum
qui sancte juxtaque Dei placitum extra mundum
sunt, qui super terram et omnia terrena sunt
elevati, qui nubes transcendunt, alberii spirito,
semper cogitatione lucidi, ardentes angelice, ΕΧ
ex.
κε'. Ἀλλ᾽ ἐνταῦθα μνησθεὶς τῶν ἁγίως καὶ θεοφιλῶς ἔξω τοῦ κόσμου ἀνδρῶν, τῶν ὑπερθεν γῆς καὶ
πάντων τῶν κατ' αὐτὴν, τῶν ὑπερνεφέλων, τῶν αἰθε
ρίων τὸν νοῦν, τῶν ἀειλαμπῶν τὴν νόησιν, τῶν φλογέων ἀγγελικῶν, τῶν ἐκ Θεοῦ καὶ κατὰ Θεὸν φώτων,
ὧν καὶ αἱ γλῶσσαι πύριναι ἀποστολικῶς καὶ ἡ λοιπὴ Deq secundumque Deum lumina, quorum lingus,
δὲ ἅπασα διαρτία, οἷς τὴν κακίαν καταναλίσκουσιν,
ἐμπιπρῶντες ὡσεὶ καὶ ἄχυρα· οἱ κόσμον ἀφέντες
καὶ τὰ ἐν κόσμῳ, πρὸς αὐτῷ θεῷ ἐγένοντο· διορῶμαι στύλους μὲν ὀλίγους πυρὸς ἀσκητικοῦ ἐν ἡμῖν
προφαίνοντας, γνόφου; δὲ μυρίους ὅσους υποκριτι‐
κούς, ἀποφραγνύντας καὶ διατειχίζοντας τους νεφελουμένους, ὡς μὴ ἔχειν ποθὲν καταλάμπεσθαι,
Προσεπιβλεπέτω δὲ καὶ καταιγίδας ἀποῤῥηγνυμένας
ἐκεῖθεν, ἵνα καὶ τὸ φῶς ἐκείνων σβέσωσι, καὶ τὸ
τῶν τοῦ ἐν ἡμῖν βίου ἐν ἀλαμπεῖ καταστήσων
TAL.
sicut apostolorum, ignitæ sunt sicut et reliqua tota
facies, ad consumendam malitiam, quam velutt
paleas comburunt, qui eundum et ea qua sunt
ip mundo relinquentes, ad ipsum Deum pervenerunt;
prospicio quidem in nobis aliquot columnas igne
fulgentes ascetico, sed innumeras nubes veluti
simulatorias, includentes et circumdant quæ nebu
losos, ne lumen exinde fulgere possit. insuper
autem aspicio procellas hinc erumpentes, ut etiam
eorum lumen exstinguant, et quodquod ad vitamı
nostram pertinet, in obseuro constituant,
26. O pessimna fera, simulatio, cur in Dei gregem laicum et sacrum irruis, ipsi Deo illum eripere tentans, ubi potius dubitandum, haud crediderim, an non opportune? Quid totam exhauris
pharetram, consecratos Deo percutiens? e quibus
qui quidem in vitæ conversatione sunt, propter
ipsam vitam non sic patiuntur insidias et feriuatur; qui vero sæculum tributim abnegaverunt,
sibique proposuerunt inferiora quæque volatu
transcendere, quorum pars nuptiæ sensibiles sunt
et secundum eas carnalia; (cæteræ pamque nupliæ, quæ secundum spiritum sunt, nulli viro
Christiano sunt interdictæ, quas spiritaliter ampleetuntur ardenter amantes, puro animarum sponso
sese virginali modo consecrantes), hi proinde
secundum veritatem hujusmodi sancti Dei implacabilem inimicitiam accendunt communi hosti, qui
præsertim illis adhæret, in honore tenens quod sibi
adæquatum est et sic æmulum aggredi. Et causa
est, quoniam bujusmodi bomines crassioris vilæ
panniculis, ut vulgo dicitur, cxuli, palam coperunt contra hunc adversarium super omnem
reliquum hominem sagittari; et vitæ turbam
fugientes, et postmodum ex hac urbe, qua turres
ab hoste circumveniri queunt, progredientes velut
in planitiem, ubi quis non omnino timet insidias,
milites Dei esse censentur, aliorum omnium cụstodes hominum, qui quidem ipsi non dormitare.
debent, sed non juxta illos, qui jam dignitatem su
pra carteros obtinuerunt. Ipsi quidem elenim
sunt Dei fortes, multum e terra elevati, ideoque
κς'. Ο κάκιστον θηρίον, ὑπόκρισις! τί δή ποτε
πρὸς τῇ λαϊκῇ τοῦ Θεοῦ ἀγέλῃ ἐνάλλῃ καὶ τῇ ἱερᾷ,
ἐξ αὐτοῦ Θεοῦ ἀφαρπάζειν πειρωμένη αὐτὴν, μᾶλ
λον μὲν οὖν ἄλλως ἐπαπορῆσαι, οὐκ ἂν οἶμαι, μὴ -
δεόντως; Τί δή ποτε τὴν ὅλην φαρέτραν ἐκκενης,
τοὺς ὡσιωμένους τῷ Θεῷ βάλλον; ὧν οἱ μὲν ἐν βίῳ
δι' αὐτὸ δὴ τὸ βιωτικὸν οὐχ οὕτως ἐπιβουλεύονται
οὐδὲ βάλλονται, οἱ δὲ τὸν βίον ἀπειπάμενοι φυλαδὲν, καὶ πάντων ὑπερπετασθῆναι τῶν κάτω προθέμενοι, ὧν μέρος καὶ ὁ πρὸς αἴσθησιν γάμος καὶ τὰ
κατ' αὐτὸν σαρκικὰ (ὁ γάρ τοι λοιπὺς γάμος, ὁ κατὰ
πνεῦμα, οὐκ ἔστιν ἀνδρὶ Χριστιανῷ οὐδενὶ ἀπόρβητης, οἶπερ ἐφίενται νοερώς οι φιλόκαλοι, τῷ τῶν
ψυχῶν καθαρῷ νυμφίῳ ἑαυτοὺς παρθενικῶς ἀφο
σιοῦντες) οἱ τοίνυν πρὸς ἀλήθειαν τοιοῦτοι ὅσιοι
τοῦ Θεοῦ ἄσπονδον ἔχθραν ἐξανάπτουσι τῷ κοινῷ
πολεμίῳ, γινομένῳ πρὸς αὐτοῖς ὡς μάλιστα, καὶ
φιλοτιμουμένῳ τὸ ἀντίπαλον, καὶ οὕτως ἀνθάμιλλον.
Καὶ τὸ αἴτιον, ὅτι γυμνωθέντες οἱ τοιοῦτοι τῶν τῆς
παχυτέρας ζωῆς ῥακέων, ὃ δὴ λέγεται, ἀπαρακαλύπτως είλοντο κατὰ τοῦ ἀντικειμένου τοξάζεσθαι
ὑπὲρ πάντα τὸν λοιπὸν ἄνθρωπον· καὶ τὴν τοῦ βίου
παρεκδύντες τύρβην, καὶ ὡς ἐκ πόλεως ταύτης,
καθ' ήν ἔστι πολεμικῶς πυργηροῦσθαι, προποδία
σαντες οἷα καὶ εἰς πεδιάδα, ἐν ᾗ οὐκ ἂν ὑπίδοιτό
τις λόχον αὐτόχρημα, στρατιῶται Θεοῦ εἶναι τάσ
τονται, φύλακες τῶν ἄλλων πάντων ἀνθρώπων,
ὀφειλόντων μὲν καὶ ἐκείνων μὴ ἀπονυστάξειν, οὐ
κατ' αὐτοὺς δὲ, τοὺς ἤδη ταξαμένους τὰ ὑπὲρ τοὺς
λοιπούς. Αὐτοὶ μὲν γὰρ τοῦ Θεοῦ κραταιοί, σφόδρα
ἐξηρμένοι τῆς γῆς, καὶ διὰ τοῦτο φερέγγυοι, κατὰ
τῶν πνευμάτων τῆς πονηρίας ἀνθίστασθαι, τῶν καὶ magis valentes ad resistendum contra nequitiæ
PATROL. GR. CXXXVI.
col. 395–396page 12 of 17
PG 136:395', πολλῶν, ψαλμικῶς καὶ τοῦτο εἰπεῖν, καὶ ἐξ ὕψους πολεμούντων· οἱ δὲ ἄλλοι κάτω ἔτι βαροῦνται, καὶ οὐκ ἐς τοσοῦτόν εἰσιν ἀξιόμαχοι, κἂν ἄλλως τῷ κατά Θεὸν ζήλῳ καὶ τῷ οὕτως ἐνδομύχῳ πυρὶ ἀναπτή μενοι, οὐκ εἰς ἄνθρακας, οὐδὲ εἰς φλόγα τὴν τυχοῦσαν, ἀλλ᾽ ὡς εἰς ἀστραπάς, αἱ πληθυνόμεναι τα ράσσουσι τοὺς ἐχθροὺς τοῦ Θεοῦ, ὑπεραναβαίνωσιν οὐκ ὀλίγοι τοὺς διόλου μελαμφόρους, ἐξανύοντες καὶ κατορθοῦντες, ἃ μὴ ἐτάξαντο. Οὔς οἶμαι καὶ δεδιότες, ὅσοι τῶν μοναζόντων εἰς ὑπόξυλα ἑαυτούς ἀγάλματα κατ' ἀρετὴν ἀναστήλωσαν, καὶ μὴ φέροντες, εἴπερ αὐτοὶ μὲν ἐστρατεύσαντο, ἄλλοι δὲ ἀποφέρωνται τὰ ἔπαθλα (καὶ αὐτὴ πάντως ὀρθό τατα), εἴτε, αὐτῶν ἀποῤῥιψάντων μικροῦ τὴν παν οπλίαν τοῦ πνεύματος, ἐκεῖνοι αὐτὴν ἀντενεδύσαντο εἰς τε εὐπρέπειαν καὶ εἰς ἀχύρωμα, εκτρέπονται εἰς ὑπόκρισιν· καὶ περιβαλόμενοι ταύτην εἰς ἐπίσ κρυψιν ὡς οἷά τι ἐλαφρὸν ἁγιοποιὸν ὅπλον, φενακίζουσι τοὺς ἁπλουστέρους, ὅτι ἔνοπλοι τοῖς ἐχθροῖς δαίμοσιν ἀντικαθιστάμενοι, καὶ οὕτως ἀποσοβοῦντες ἐκείνους, ἀποσοβοῦσι τὴν ἀρετὴν,· καὶ πᾶσαν ἐκεί νην εἰσοικίζονται, ὡς εἰ καὶ ἀνέκαμψαν εἰς πρεσβυγενῆ ἀρχέγονον πλάσιν, δι' ἧς οἷα καὶ ἐν παρα δείσῳ διαιτώμενοι, ἀνενόχλητοι τῷ ἐπιβούλῳ τῶν ἀνθρώπων δαίμονι ἐκβεβήκασι. κζ'. Καὶ ἴδοις ἂν αὐτοὺς οὐκ ἂν μὴ οἴους τε ὄνο τας, ἀπατῆσαι πάντα ἄνθρωπον, πεπλασμένους όλους ἐκ ποδῶν ἕως κεφαλῆς. Οὐ μόνον γὰρ ἐπίτης δες νήλιποι καὶ ἀνιπτόποδες περιέρχονται, καὶ δύο που γέμοντες ἀπὸ ἄνωθεν ἕως κάτωθεν, ἀλλὰ καὶ λοιπήν κάκωσιν τεχνῶνται περὶ τοὺς πόδας, ὁποίαν εἰκὸς περινοεῖσθαι αὐτοὺς, κυρώσαντας καθάπαξ παραλλαγὴν τοῦ θείου πλάσματος. Βάδισμα δὲ περ ποιοῦνται μορφαστικῶς, ὁποῖον μυρμηκίζων τροχαλὸς πάσχοι ἂν γέρων, ἔμφασιν οὕτω πέμποντες, παραλελύσθαι τῆς κατὰ φύσιν τονώσεως τῇ ἐγκρατ τείᾳ, καὶ παρασχεδὸν ἥκειν τοῦ νενεκρῶσθαι. Καὶ μὴν αἱ χεῖρες ἐνταῦθά γε ἄλλα μαρτυροῦσι. Πέρυ σημέναι γὰρ ταῖς εἰς κόρον τροφαῖς, ἀντιφωνοῦσι τῷ οὕτως ἀρετῶντι. Τὰ μέν τοι περὶ τὸ πρόσωπον, ἀλλ᾿ αὐτὰ ἑτεροίᾳ τύρβῃ. ψεύδους. ἐμφαίνεται. Ο μὲν γὰρ πώγων ἢ ἀμελούμενος δυσπρόσοπτός ἐστι διὰ τὴν ἐγκρατευτικὴν ῥύπωσιν καὶ τὴν ἐκεῖθεν εἰ δεχθῆ πίλησιν, ἢ κτενιζόμενος εἰς εὐπρέπειαν, ἐκεῖ. δεν εκκρεμάμενον φέρει τὸ πᾶν τῆς ἀρετῆς, στεγά ζοντος αὐτὴν σεμνῶς τοῦ κατὰ τὸν μύστακα πάππου, οἷα καὶ ορόφου λαχνήεντος. Τὰ δὲ ὑπερθεν εξ που καὶ αὐτὰ κατὰ τὰς χεῖρας τέτρεψεν εἰς ὡραϊσμὸν, ἀλλ᾽ ἔχει καὶ κατὰ τούτων ὁ ἀσκητὴς τεχνητὸν ᾤχρον, δι' οὗ πολυειδῶς ἑαυτὸν ἀφανίζων βέδαπται. Οἱ δὲ ὀφθαλμοί, τὸ καλὸν τῆς ψυχῆς ἔγοπτρον, ὁ λύχνος τοῦ σώματος, ὁ ἐν τῷ κατ' ἄνθρωπον οὐρανῷ ἥλιος, αἱ τοῦ κατ' αἴσθησιν ἐν ἡμῖν φωτὸς πύλαι, ὁ τοῦ προσώπου κόσμος, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ ἀχρειοῦνται τῷ ὑποκριτῇ, κνυζόμενοι ἀκαίρῳ σκυθρωπότητι, συστέλλοντες τὸ ἱλαρὸν καὶ οὕτω νεφούμενοι, οὐ σχε δαννύντες τὰς ὀπτικὰς ἀκτῖνας, ὡς πανταχοῦ θέειν,
spiritus, qui multi sunt, et juxta Psalmistam ', πολλῶν, ψαλμικῶς καὶ τοῦτο εἰπεῖν, καὶ ἐξ ὕψους
ex alto dimicant. Alii vero deorsum adhuc graviter
incumbunt, et non tam ad pugnam idonei sunt,
Nicet alioquin zelo secundum Deum, et sic intus igne
succensl non in carbunculos, nec in qualemcunque
“flammam, sed velut in fulgura, quæ multiplicata
conturbant inimicos Dei, non pauci superent eos
qui prorsus tenebrosi sunt, adimplentes et ordine
perfcientes, quæ non erant ordinata. Quos, puto,
pertimescentes illi monachi, qui sese in lignea
simulaɑ:ra secundum virtutem suam erexerunt, neque
ferentes, quod quidem ipsi certaverint, alii autem
auferant præmia (et hoc prorsus summo jure), sive
quod ab ipsis armatura spiritus paululum rejecta,
illi eam in ornamentum et propugnaculum vice
sua induerint, labuutur in hypocrisin; et illa,
tanquam levi quadam armatura sanctificante ad
latendum circumdati simpliciores decipiunt, eo
quod in armis adversus dæmones inimicos stantes
að fugandum illos, fugant virtutem, et illam totam
e sede movent, quasi reversi sint in hanc velerem primitivamque formam, per quam velut in
paradiso conversantes, intentati al insidiatore bominum dæmone evaserint.
πολεμούντων· οἱ δὲ ἄλλοι κάτω ἔτι βαροῦνται, καὶ
οὐκ ἐς τοσοῦτόν εἰσιν ἀξιόμαχοι, κἂν ἄλλως τῷ κατά
Θεὸν ζήλῳ καὶ τῷ οὕτως ἐνδομύχῳ πυρὶ ἀναπτή
μενοι, οὐκ εἰς ἄνθρακας, οὐδὲ εἰς φλόγα τὴν τυχοῦ
σαν, ἀλλ᾽ ὡς εἰς ἀστραπάς, αἱ πληθυνόμεναι τα
ράσσουσι τοὺς ἐχθροὺς τοῦ Θεοῦ, ὑπεραναβαίνωσιν
οὐκ ὀλίγοι τοὺς διόλου μελαμφόρους, ἐξανύοντες καὶ
κατορθοῦντες, ἃ μὴ ἐτάξαντο. Οὔς οἶμαι καὶ δεδιό
τες, ὅσοι τῶν μοναζόντων εἰς ὑπόξυλα ἑαυτούς
ἀγάλματα κατ' ἀρετὴν ἀναστήλωσαν, καὶ μὴ φέροντες, εἴπερ αὐτοὶ μὲν ἐστρατεύσαντο, ἄλλοι δὲ
ἀποφέρωνται τὰ ἔπαθλα (καὶ αὐτὴ πάντως ὀρθό
τατα), εἴτε, αὐτῶν ἀποῤῥιψάντων μικροῦ τὴν πανοπλίαν τοῦ πνεύματος, ἐκεῖνοι αὐτὴν ἀντενεδύσαντο
εἰς τε εὐπρέπειαν καὶ εἰς ἀχύρωμα, εκτρέπονται
εἰς ὑπόκρισιν· καὶ περιβαλόμενοι ταύτην εἰς ἐπίσ
κρυψιν ὡς οἷά τι ἐλαφρὸν ἁγιοποιὸν ὅπλον, φενακί
ζουσι τοὺς ἁπλουστέρους, ὅτι ἔνοπλοι τοῖς ἐχθροῖς
δαίμοσιν ἀντικαθιστάμενοι, καὶ οὕτως ἀποσοβοῦντες
ἐκείνους, ἀποσοβοῦσι τὴν ἀρετὴν,· καὶ πᾶσαν ἐκεί
νην εἰσοικίζονται, ὡς εἰ καὶ ἀνέκαμψαν εἰς πρεσβυγενῆ ἀρχέγονον πλάσιν, δι' ἧς οἷα καὶ ἐν παραδείσῳ διαιτώμενοι, ἀνενόχλητοι τῷ ἐπιβούλῳ τῶν
ἀνθρώπων δαίμονι ἐκβεβήκασι.
27. Videres igitur illos non quales sunt, decipere κζ'. Καὶ ἴδοις ἂν αὐτοὺς οὐκ ἂν μὴ οἴους τε ὄνο
quemlibet hominem, totos a pedibus ad caput usque τας, ἀπατῆσαι πάντα ἄνθρωπον, πεπλασμένους
fetos. Non solum enim nudis neque lavatis pedibus, όλους ἐκ ποδῶν ἕως κεφαλῆς. Οὐ μόνον γὰρ ἐπίτης
sordibusque desuper usque deorsum repleti circum δες νήλιποι καὶ ἀνιπτόποδες περιέρχονται, καὶ δύο
ambulant, seul etiam reliquam circa pedes arte con- που γέμοντες ἀπὸ ἄνωθεν ἕως κάτωθεν, ἀλλὰ καὶ
ficiunt foedationem, qualem nemo mirabitur est ipsos λοιπήν κάκωσιν τεχνῶνται περὶ τοὺς πόδας, ὁποίαν
noinvenire, qui divinæ formationis immutationem εἰκὸς περινοεῖσθαι αὐτοὺς, κυρώσαντας καθάπαξ
semel statuerunt. Gesticulantem usurpant incessum, παραλλαγὴν τοῦ θείου πλάσματος. Βάδισμα δὲ περ:-
qualem formicarum more incurvus præsefert se- ποιοῦνται μορφαστικῶς, ὁποῖον μυρμηκίζων τροχα
nex, sic fidem facientes, se naturali vigore solvi λός πάσχοι ἂν γέρων, ἔμφασιν οὕτω πέμποντες,
per abstinentiam, et propemodum attingere morπαραλελύσθαι τῆς κατὰ φύσιν τονώσεως τῇ ἐγκρατ
tem. Attamen hic manus alia testantur. Nutri- τείᾳ, καὶ παρασχεδὸν ἥκειν τοῦ νενεκρῶσθαι. Καὶ
mentis enim ultra satietatem fumentes, contra sie se
μὴν αἱ χεῖρες ἐνταῦθά γε ἄλλα μαρτυροῦσι. Πέρυ
jactantem loquuntur. Illa vero quæ facie parent, σημέναι γὰρ ταῖς εἰς κόρον τροφαῖς, ἀντιφωνοῦσι
ipsa differenti turba mendacii mutata videntur. τῷ οὕτως ἀρετῶντι. Τὰ μέν τοι περὶ τὸ πρόσωπον,
Etenim barba vel inculta manens horret propter.
abstinentia sordes et deformem exinde concre.
tionem, vel ad ornatum compta, pendentem illine
fert virtutis comprehensionem, tegente cam supe1
ἀλλ᾿ αὐτὰ ἑτεροίᾳ τύρβῃ. ψεύδους. ἐμφαίνεται. Ο
μὲν γὰρ πώγων ἢ ἀμελούμενος δυσπρόσοπτός ἐστι
διὰ τὴν ἐγκρατευτικὴν ῥύπωσιν καὶ τὴν ἐκεῖθεν εἰ
δεχθῆ πίλησιν, ἢ κτενιζόμενος εἰς εὐπρέπειαν, ἐκεῖ.
rioris labri lanuginoso fore, veluti tecto piloso. δεν εκκρεμάμενον φέρει τὸ πᾶν τῆς ἀρετῆς, στεγά
Si vero forte superiora quomodo manus ad ornamentum enutrivit, at etiam habet ad illa asceta
artificiosum fucum, qua diversis modis immutans
60 coloratur. Oculi vero pulchrum animæ speculum,
corporis lucerna, sol in humano coelo lucens, sensibilis luminis in nobis portæ, vultus ornamentum
etiam ipsi redduntur inutiles lypocritæ, vultum
importane præmonstrantes iratum et tetricum,
reprimentes bilaritatem, et sic nebulosi, non visionis radios disseminantes ad ubique videndum et
brevissimo tempore quæ sunt sursum et deorsum
et circum, divinius, conspiciendum, et ita visionem
Psal. Lill,
ζοντος αὐτὴν σεμνῶς τοῦ κατὰ τὸν μύστακα πάπ
που, οἷα καὶ ορόφου λαχνήεντος. Τὰ δὲ ὑπερθεν εξ
που καὶ αὐτὰ κατὰ τὰς χεῖρας τέτρεψεν εἰς ὡραῖσ
μόν, ἀλλ᾽ ἔχει καὶ κατὰ τούτων ὁ ἀσκητὴς τεχνητὸν
ᾤχρον, δι' οὗ πολυειδῶς ἑαυτὸν ἀφανίζων βέδαπται.
Οἱ δὲ ὀφθαλμοί, τὸ καλὸν τῆς ψυχῆς ἔγοπτρον, ὁ
λύχνος τοῦ σώματος, ὁ ἐν τῷ κατ' ἄνθρωπον οὐρανῷ
ἥλιος, αἱ τοῦ κατ' αἴσθησιν ἐν ἡμῖν φωτὸς πύλαι, ὁ
τοῦ προσώπου κόσμος, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ ἀχρειοῦνται
τῷ ὑποκριτῇ, κνυζόμενοι ἀκαίρῳ σκυθρωπότητι,
συστέλλοντες τὸ ἱλαρὸν καὶ οὕτω νεφούμενοι, οὐ σχε
δαννύντες τὰς ὀπτικὰς ἀκτῖνας, ὡς πανταχοῦ θέειν,
col. 397–398page 13 of 17
PG 136:397καὶ ἀκαρεῖ χρόνῳ τῶν ἄνω καὶ κάτω καὶ πέριξ &; δράττεσθαι θειότερον, καὶ οὕτω τὴν θέαν μὴ ψεύδεσθαι· ἀλλὰ κατὰ γῆς μόνης αὐτὰς βάλλοντες εἰς ἔνδειξιν ἀκουσίαν τοῦ μόνην γῆν εἶναι τὸ οὕτω και τὼ βλέπον. Καὶ μὴν ἐχρῆν, οὐρανοβάμονα ταξάμενον εἶναι ἄνω βλέπειν συμβολικῶς, καὶ οὕτως αἴρειν ὀφθαλμοὺς εἰς ὄρη, ὅθεν καταπέμπεται τοῖς ὀρθῶς Αναβλέπουσιν ή βοήθεια. κη'. Οὐκ ἀφίησι δὲ ὁ τοιοῦτος οὐδὲ τὸ στόμα εξ ἔχειν τοῦ κατὰ φύσιν ἐνεργεῖν, ἀλλὰ παραποιεῖ αὐτό, τὰ πολλὰ μὲν σιωπῶν κατὰ τὴν, ὡς ἄν τις πυθαγο ρίζων εἴποι, ἐκσίγησιν· ὅτε δὲ καὶ φθέγξασθαι αὐτ τῷ εὐαρεστηθείη, νυχτερίδων δίκην ὑποτρίζων, ὡς μὴ αἴσθησιν έμποιεῖν τινι τοῦ λαλεῖν· εἰ δὲ καὶ διαρθρούν δέει τὸ προφαινόμενον ηρέμα, καὶ τότε ὑποψοφῶν, ὡς εἰ καὶ εὐλαβεῖτο, μὴ συνεκπνεύσοι καὶ τὴν ψυχήν. Ενδειξις ταῦτα τῷ τοιούτῳ ἐναρέτῳ τοῦ πεπνίχθαι τὰ ἐντὸς αὐτῷ ἐν ἀσιτίᾳ καὶ λοιπῇ καχεξία, ὡς μὴ τόνον ἐντεῦθεν ἔχειν αὐτῷ μηδὲ τὴν ἐκπνοήν. Λαλιᾶς δὲ τοιαύτης ὁποῖος τις ἂν εἴη νοῦς; Πλατὺς μὲν γὰρ πως ἂν γένηται τῷ οὕτω δυσλάλῳ καὶ δι' αὐτὸ στενολεσχοῦντι, γλυκὺς δὲ οὐκ ἂν οὐδόλως ὁ καὶ δυσαίσθητος. Αφέλειαν δὲ ἡλίκην ἔχει ἀν, εἴσεται ὁ ἀκούσας, ὃς μὴ εἴην ἐγώ. Πραγματεύεται δὲ ἄρα ἐν τούτοις ο ψευδάνθρωπος τὴν τῆς ἰδιωτείας ἐπίκρυψιν. Αγροικοι γὰρ πάντη πάντως οἱ τοιοῦτοι πραγματευόμενοι τὸ σιγηλὸν καὶ τὸ ὀλιγοῤῥημονεῖν, διὰ τὸ ἐκεῖθεν ἀνεξέλεγκτον· ὡς οι γε σοφοί μοναχοί, καὶ γραμμάτων ἄνθρωποι, καὶ ἀρετῆς ἄνδρες, καὶ μύσται χρηστῆς παιδεύσεων, τήν τε φωνὴν τοροῦσι, τρανότερον λαλοῦντες, καὶ τὸ φθέγμα καλλύνουσιν, ἐννοίας ἐμμούσους ποταμῶν δίκην ἐξερευγόμενοι, ὧν τὰ ὁρμήματα εὐφραίνουσι πόλεις Θεοῦ· καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς λάμπουσι, καὶ τοῖς προσώποις εἰς ώρα σμὸν θεῖον ἐρεύβονται· καὶ τῷ ὅλῳ κατά φύσιν ἀνα στήματι τὸ θεῖον πλάσμα επαληθιζόμενοι, καὶ ταῖς πράξεσιν εἰς Θεοῦ μίμησιν εἰκονίζονται. Οὐ μὴν κατὰ τοὺς παρ' ἡμῖν ὑποκριτικῶς τυποῦνται, οἳ τὸ ἀκατάληπτον μεθοδεύοντες κομμωτικώς, ὑπογράφουσι τὴν ἔμπρακτον ἀρετὴν, εἰ καὶ μὴ ἔχουσι δι όλου αὐτὸ ἐξανύειν, ότι μηδὲ δυνατόν. κι. Πλεονάζουσα μὲν γὰρ ἡ ἀρετή, καὶ πραγματ τειώδης ἀληθῶς οὖσα, καὶ σπουδαζομένη κατὰ πάν τα τρόπον, ὡς ἄγχεσθαι δι' αὐτῆς ἀνδρικῶς ὁποῖα καὶ λέοντα τὸ κατὰ ψυχὴν ἄλογον, πνίγος ἂν ἐντὸς μοχθηρίαν, μὴ ἔχουσαν εκφανθῆναι, εἰ τίς που ένα δόμυχος κρύπτοιτο· καθὰ καὶ ὀδμὴ δυσαπόφορος ἀρωμάτων παραβεβλημένων εἰς πλῆθος οὐκ ἂν ἔχοι φιλενδεικτεῖν τὴν φαύλην ἔσφαν. "Οτε δέ τινι τὰ μὲν ἐντὸς ἁπάσης ἀκαθαρσίας γέμει τῆς διὰ και κίαν, ἔξωθεν δὲ ἀρετῆς προφαίνοιτο χάσμα ἐπίπλαστον, πῶς ἂν ἐκεῖ νικῴη τὸ ἀληθῶς ἐνάρετον, οὗ μηδόλως μέτεστι τῷ ἀνδρί; Ἀμέλει καλῶς ὁ τὴν ἐνάρετον πράξιν ψευδόμενος, καὶ ὡς οἷον ἐφιμυθιων μένος κατ' αὐτὴν, καὶ προσθέτῳ ἐρυθήματι καλλυνόμενος, οὐ κρύψεται τὴν αἰσχρίαν διὰ παντὸς, ἀλ λὰ ταχὺ ἐπιγνωσθεὶς ἐκφανεῖται, καὶ διαδείξει φαι
cientes, ad invite monstrandum solummodo terram
esse quam illa deorsum respicit visio. Attamen
cœlicolam prorsus perfectum, oportebat symbolice sursum tueri, sicque levare oculos ad montes, unde venit rite suspicientibus auxilium.
καὶ ἀκαρεῖ χρόνῳ τῶν ἄνω καὶ κάτω καὶ πέριξ & non fallendum; sed ad solam terram era dejiδράττεσθαι θειότερον, καὶ οὕτω τὴν θέαν μὴ ψεύδε
σθαι· ἀλλὰ κατὰ γῆς μόνης αὐτὰς βάλλοντες εἰς
ἔνδειξιν ἀκουσίαν τοῦ μόνην γῆν εἶναι τὸ οὕτω και
τὼ βλέπον. Καὶ μὴν ἐχρῆν, οὐρανοβάμονα ταξάμενον
εἶναι ἄνω βλέπειν συμβολικῶς, καὶ οὕτως αἴρειν
ὀφθαλμοὺς εἰς ὄρη, ὅθεν καταπέμπεται τοῖς ὀρθῶς
Αναβλέπουσιν ή βοήθεια.
κη'. Οὐκ ἀφίησι δὲ ὁ τοιοῦτος οὐδὲ τὸ στόμα εξ
ἔχειν τοῦ κατὰ φύσιν ἐνεργεῖν, ἀλλὰ παραποιεῖ αὐτό,
τὰ πολλὰ μὲν σιωπῶν κατὰ τὴν, ὡς ἄν τις πυθαγο
ρίζων εἴποι, ἐκσίγησιν· ὅτε δὲ καὶ φθέγξασθαι αὐτ
τῷ εὐαρεστηθείη, νυχτερίδων δίκην ὑποτρίζων, ὡς
μὴ αἴσθησιν έμποιεῖν τινι τοῦ λαλεῖν· εἰ δὲ
καὶ διαρθρούν δέει τὸ προφαινόμενον ηρέμα, καὶ
τότε ὑποψοφῶν, ὡς εἰ καὶ εὐλαβεῖτο, μὴ συνεκπνεύσοι
καὶ τὴν ψυχήν. Ενδειξις ταῦτα τῷ τοιούτῳ ἐναρέτῳ
τοῦ πεπνίχθαι τὰ ἐντὸς αὐτῷ ἐν ἀσιτίᾳ καὶ λοιπῇ
καχεξία, ὡς μὴ τόνον ἐντεῦθεν ἔχειν αὐτῷ μηδὲ τὴν
ἐκπνοήν. Λαλιᾶς δὲ τοιαύτης ὁποῖος τις ἂν εἴη νοῦς;
Πλατὺς μὲν γὰρ πως ἂν γένηται τῷ οὕτω δυσλάλῳ
καὶ δι' αὐτὸ στενολεσχοῦντι, γλυκὺς δὲ οὐκ ἂν οὐδό
λως ὁ καὶ δυσαίσθητος. Αφέλειαν δὲ ἡλίκην ἔχει ἀν,
εἴσεται ὁ ἀκούσας, ὃς μὴ εἴην ἐγώ. Πραγματεύεται
δὲ ἄρα ἐν τούτοις ο ψευδάνθρωπος τὴν τῆς ἰδιωτείας
ἐπίκρυψιν. Αγροικοι γὰρ πάντη πάντως οἱ τοιοῦτοι
πραγματευόμενοι τὸ σιγηλὸν καὶ τὸ ὀλιγοῤῥημονεῖν,
διὰ τὸ ἐκεῖθεν ἀνεξέλεγκτον· ὡς οι γε σοφοί μοναχοί,
καὶ γραμμάτων ἄνθρωποι, καὶ ἀρετῆς ἄνδρες, καὶ
μύσται χρηστῆς παιδεύσεων, τήν τε φωνὴν τοροῦσι,
τρανότερον λαλοῦντες, καὶ τὸ φθέγμα καλλύνουσιν,
ἐννοίας ἐμμούσους ποταμῶν δίκην ἐξερευγόμενοι,
ὧν τὰ ὁρμήματα εὐφραίνουσι πόλεις Θεοῦ· καὶ τοῖς
ὀφθαλμοῖς λάμπουσι, καὶ τοῖς προσώποις εἰς ώρα
σμὸν θεῖον ἐρεύβονται· καὶ τῷ ὅλῳ κατά φύσιν ἀναστήματι τὸ θεῖον πλάσμα επαληθιζόμενοι, καὶ ταῖς
πράξεσιν εἰς Θεοῦ μίμησιν εἰκονίζονται. Οὐ μὴν
κατὰ τοὺς παρ' ἡμῖν ὑποκριτικῶς τυποῦνται, οἳ τὸ
ἀκατάληπτον μεθοδεύοντες κομμωτικώς, υπογράφουσι τὴν ἔμπρακτον ἀρετὴν, εἰ καὶ μὴ ἔχουσι διόλου αὐτὸ ἐξανύειν, ότι μηδὲ δυνατόν.
'
κι. Πλεονάζουσα μὲν γὰρ ἡ ἀρετή, καὶ πραγματ
τειώδης ἀληθῶς οὖσα, καὶ σπουδαζομένη κατὰ πάντα τρόπον, ὡς ἄγχεσθαι δι' αὐτῆς ἀνδρικῶς ὁποῖα
καὶ λέοντα τὸ κατὰ ψυχὴν ἄλογον, πνίγος ἂν ἐντὸς
μοχθηρίαν, μὴ ἔχουσαν εκφανθῆναι, εἰ τίς που ένα
δόμυχος κρύπτοιτο· καθὰ καὶ ὀδμὴ δυσαπόφορος
ἀρωμάτων παραβεβλημένων εἰς πλῆθος οὐκ ἂν ἔχοι
φιλενδεικτεῖν τὴν φαύλην ἔσφαν. "Οτε δέ τινι τὰ
μὲν ἐντὸς ἁπάσης ἀκαθαρσίας γέμει τῆς διὰ και
κίαν, ἔξωθεν δὲ ἀρετῆς προφαίνοιτο χάσμα επίπλαστον, πῶς ἂν ἐκεῖ νικῴη τὸ ἀληθῶς ἐνάρετον, οὗ
μηδόλως μέτεστι τῷ ἀνδρί; Ἀμέλει καλῶς ὁ τὴν
ἐνάρετον πράξιν ψευδόμενος, καὶ ὡς οἷον ἐφιμυθιων
μένος κατ' αὐτὴν, καὶ προσθέτῳ ἐρυθήματι καλλυνόμενος, οὐ κρύψεται τὴν αἰσχρίαν διὰ παντὸς, ἀλ
λὰ ταχὺ ἐπιγνωσθεὶς ἐκφανεῖται, καὶ διαδείξει φαι28, Talis autem nec os sinil juxta naturalens vim
agere, sed illud adulterat, plerumque quidem silens
sccundum kane, quam pythagorio more dixeris,
taciturnítatem; sed et cum sonum edere bonum
ipsi visum est, vespertiliouum more stridulam
vocem emittens, ita ut sensum sermonis alicui non
imprimat; si vero prolatum aliquantulum articulare tentat, tunc etiam submurmurat, quasi Limeret, ne simul exspiret mentem. Hæcita que hujusmodi
prædito virtute testimonio claro suut quod ea quæ
sunt intus ipsi vexantur inedia reliquaque mala
corporis valetudine, tanquam exhinc non haberet
tonum nec respirationem, sermonis antem ejuemodi qualis mens esse posset? Larga quidem sano
esse potest huic difficile loquenti et ideo anguste
fauti, jucunda vero sane non posset haberi que
tam difficile percipitur. Quantam autem utilitatem
proferat, auditor sciet, qui ego non esse veller.
Teutat autem in istis homo falsus suæ ruslicitatis dissimulationem, Rudes enim omnimodo snpl
linjusmodi, qui silentium verborumque parcitatem
observant, quoniam exinde confutari nequenpt.
Certe enim monachi sapientes, litterarumqne periti, necnon virl virtutibus pleni boumque discipling
initiatores, vocem expoliunt clare loquentes et
sermonem adormant cogitationes barmonicas Quininum instar emittentes, quorum impetus lætificant
civitatem Dei; oculis lucent, ac in divinum decus
νultu rubescunt, tota naturali celsitudine opus Dei
veracitør annuntiant, et actibus ad Del imitationem
εimguntur.. Autamem non simulatorie finguntur
secundum illos qui sunt apud nos, quique quod
Incomprehensibile est de industria prosequentes,
efficacem promittunt virtutem, etsi nou omnino
possint istud perficere, quod haud possibile est.
49. Virtus enim quæ præstal, et vere oper:ria
est, ne omnimode studiosa, ita ut per illam quasi
leo stranguletur quod non est in anima rationale,
sic internam malitiam suffocaret, ut, si quæ forte
lateret interior, manifestari nequiret: quemadmodum tenacissimus aromatum inclusorum odor ad
multitudinem non valeret pravam olentiam expan
dere. Cum autem alicujus interiora qualibet im
puritate malitiæ plena sunt, et exteriora fictum
virtutis biatum ostendunt, quomodo vinceret ibi
quod vere virtutem sapit, cum huic homo minime
participas? Profecto qui pulchram actionem fugit,
el per eam quasi cerussatus est, adjectitioque colore veņustatur, non semper fœditatem abscondet,
sed brevi 'cognitus apparebit, et seipsum fallacem
:endacemque sigualorem ostendet. Vel enim
col. 399–400page 14 of 17
PG 136:399τὸν ἀπατεῶνα καὶ ψευδεπίγραφον. Ἔχει δὲ διπλόην ὁ τοιοῦτος ἐκφάνσεως. "Η γὰρ ἀνύσας ἤδη τεχνικῶς τὴν ὑπόκρισιν, καὶ ἰσχύσας ἐξαπατῆσαι τοὺς τετι χηκότας, καὶ λογισθεὶς ἐν ἁγίοις, ἀπολούεται τὴν ὑπόκρισιν τοῦ λοιποῦ· καὶ καθαρός οὕτω γενόμενος ἐκφαίνει τὸ ἐν αὐτῷ δαιμόνιον, καὶ πληροφορήσας τοὺς θεαθέντας, ὅτι κατετάχθησαν ὑπ' αὐτοῦ σκηνο βατήσαντος, τὴν ἁγιωσύνην διαδείκνυται, ὅπερ ἦν ἐκφύσεως καὶ φαύλης βιώσεως. Ἡ ἀλλὰ εὐλα βηθεὶς τάχιον τὴν ὅλως ὑπόκρισιν τοῦ καλοῦ, ὡς καὶ αὐτὴν βαρείαν καὶ καταπονοῦσαν αὐτὸν πρὸς ὁμοιότητα τοῦ ἐν ἀγεννεῖ τῷ σώματι πρὸς ὁπλιτικὴν σκηνὴν ἐνδεικνυμένου τὰ τῶν καταφράκτων στρα τιωτῶν (οὐδὲ γὰρ οὐδὲ ἐκεῖνος εὐρύθμως διόλου έχει κινεῖσθαι, περιβεβλημένος βάρος ὁπλίσεως πολυτάλαντον), ἀποῤῥίπτει μὲν καὶ αὐτὸ τὸ πρόσχημα τῆς ἀρετῆς ὡς βαρὺ καὶ ἀβάστακτον, ἀποκαθίσταται δὲ δραπετεύσας ἐκεῖθεν ταχὺς εἰς τὸ προφανῶς ἐφάσ μαρτον. λ. Καὶ οὕτως ἑκάτεροι δοῦλοι τῆς ὑποκρίσεως, ὅ τε παράμονος καὶ ὁ φυγάς, ἀποσώζουσι καθαρὰν εἰκασίαν πρὸς τὸν πρωτοφανῶς ὑποκριτὴν, τὸν παλαίτατον δηλαδή. Εκείνός τε γὰρ ὁ τυχών, εἴ που καὶ λάχοι ἄνθρωπος ὢν καὶ μιμησάμενος ἡρωικά πρόσωπα, εἶτα μετὰ τὴν σκηνὴν εἰς τὸν πρῴην τα πεινὸν ἄνθρωπον ἀνέκαμπτε· καὶ ὁ καθ᾽ ὑπόκρισιν δὲ μοναχὸς τὴν ἀρετὴν παίξας ἐφ' ὑποσονοῦν, ἐκεῖ. νος αὖθις μένει ὁ καὶ πρὸ τῆς σκηνοβατήσεως ἁμαρτωλός. Αποκληρούσθωσαν δὴ καὶ οἱ τοιοῦτοι ἄνθρωποι τῇ παιγνήμονι θυμέλῃ, καὶ ὑποτακτικοὶ μὲν ὄντες τετάχθωσαν εἰς ἁπλῶς θυμελικούς, καὶ αὐτοὺς οὐκ ἐμμελεῖς· ὑπερκαθήμενος δὲ λογιζέσθων σαν ὡς εἰς θυμέλης προάρχοντας, οἱ καὶ γελάσθωσα σαν τῶν οὐ σπουδαίων ὑποκρίσεων, ἔννοιαν τοῖς περ πειραμένοις ὑποβάλλοντες, οἷοι μὲν ἅμα τῇ κουρά ἐξεφάνησαν, οἷοι δὲ μετὰ χρόνον οὐ πολὺν ἀπεδείχθησαν. Υπεκρίναντο μὲν γὰρ, τὸν βίον πρόπαντα φυγεῖν, ἀκολούθως δὲ καὶ τὰ παρεπόμενα, ἐν οἷς καὶ οἱ πρὸς γένους καὶ οἱ ἄλλοις γνωστοί. Ετάξαντο δὲ καὶ ἀτυφίαν καὶ ἐκτοπισμὸν καὶ τὸ ὅλως ἄβ:ον, διδ οὐκ ἂν καὶ μετάδωσιν. Τίνος γὰρ ἂν μεταδοῖεν οἱ μηδὲν ἔχειν προσποιησάμενοι, καὶ μηδὲ ἄνθρωπον βλέπειν ἄλλον κυρώσαντες, ὅτι μὴ μόνους ἑαυτούς; Μικρὸν δὲ τῇ σκηνῇ ταύτῃ ἐμμελετήσαντες, καὶ τὸ δράμα ἐπιδειξάμενοι, ὡς αὐτοὶ ἐχορήγησαν, ἑαυτοῖς καὶ τοῖς ἀβαθεστέροις θεαταῖς εὐηρεστηκότες ἐν μόνον τῆς δραματουργίας παρακατέσχον εἰς τέλος οἱ πλείους, την προφαινομένην πένθιμον μελανίαν τῶν δὲ λοιπῶν ἀπέσχοντο, μή, ὅπερ ἔπαιζον, μεί ναντες, καὶ μηδὲ εἰς τὰ πρότερα γοῦν ἀποκαταστάντες, ἀλλὰ μεταποιηθέντες εἰς χείρονας, τὸν κόσμον ἐς τοσοῦτον οἰκειωσάμενοι, ὡς ἐκείνου μᾶλλον εἶναι δοκεῖν, ἢ τοῦ ἁγίου φροντιστηρίου. λα. Τοπρὶν μὲν γὰρ ἡ βίου ζήτησις ἡτισοῦν ἀπῆγεν αὐτοὺς τῆς ἀγορᾶς, ἡ ἐντροπή προφάνσεως. Ωχνουν γὰρ τὴν ἐν τοῖς πολλοῖς θέαν· οἱ πλείους μὲν διὰ τὸ τῆς κατὰ κόσμον ἀναβολῆς οὐκ ἀξιοθέα τον, πολλοὶ δὲ καὶ διὰ κακουργίαν αἰσχύνουσαν, ὧν δή τινας καὶ κάθειρξις ἐπέκρυπτε κακουργοῦντας, καὶ οὕτω λαγχάνοντας τὸ οὕτω κρύπτεσθαι οὐ καθ'
pestquan malis artibus jam mendacium complevit,
invaluitque decipiens occurrentes, ac in sanctis est
reputatus, tandem abluitur bypocrisi, sicque prorsus factus dæmonium in se latens ostendit, el, convictis mirantibus, quid ab ipso scenico sanctitatem
æstimaverint, quod erat pravæ naturæ perversæque
vitæ manifestatur. Vel cito boni simulationem
omnem veritus, uti gravem ipsumque fatigantem,
ad similitudinem ejus qui, debile corpus habens ad
scenam graviter armatorum, in loricatorum militum armis impeditus apparet (non enim omnino
potest conciune moveri, plurimorum talentorum
ai maturae pondere circundatus), ipsam quidem virtutis apparentiam quasi gravem et intolerabilem
abjicit, exinde vero fugitivus factus in evidentia
peccandi brevi restituitur.
τὸν ἀπατεῶνα καὶ ψευδεπίγραφον. Ἔχει δὲ διπλόην
ὁ τοιοῦτος ἐκφάνσεως. "Η γὰρ ἀνύσας ἤδη τεχνικῶς
τὴν ὑπόκρισιν, καὶ ἰσχύσας ἐξαπατῆσαι τοὺς τετι
χηκότας, καὶ λογισθεὶς ἐν ἁγίοις, ἀπολούεται τὴν
ὑπόκρισιν τοῦ λοιποῦ· καὶ καθαρός οὕτω γενόμενος
ἐκφαίνει τὸ ἐν αὐτῷ δαιμόνιον, καὶ πληροφορήσας
τοὺς θεαθέντας, ὅτι κατετάχθησαν ὑπ' αὐτοῦ σκηνο
βατήσαντος, τὴν ἁγιωσύνην διαδείκνυται, ὅπερ
ἦν ἐκφύσεως καὶ φαύλης βιώσεως. Ἡ ἀλλὰ εὐλα
βηθεὶς τάχιον τὴν ὅλως ὑπόκρισιν τοῦ καλοῦ, ὡς
καὶ αὐτὴν βαρείαν καὶ καταπονοῦσαν αὐτὸν πρὸς
ὁμοιότητα τοῦ ἐν ἀγεννεῖ τῷ σώματι πρὸς ὁπλιτι
κὴν σκηνὴν ἐνδεικνυμένου τὰ τῶν καταφράκτων στρα
τιωτῶν (οὐδὲ γὰρ οὐδὲ ἐκεῖνος εὐρύθμως διόλου έχει
κινεῖσθαι, περιβεβλημένος βάρος ὁπλίσεως πολυτάλαντον), ἀποῤῥίπτει μὲν καὶ αὐτὸ τὸ πρόσχημα τῆς
ἀρετῆς ὡς βαρὺ καὶ ἀβάστακτον, ἀποκαθίσταται δὲ δραπετεύσας ἐκεῖθεν ταχὺς εἰς τὸ προφανῶς ἐφάσ
μαρτον.
50. Et sic uterque simulationi servit; qui perseverat et qui fugitivus est puram retinent similitudinem cum eo qui principio paruit hypocrita, scilicet
antiquissimum. Hic enim qualiscunque, si forte
contigi-set ut homo personas heroicas imitaretur,
deinde post scenam in humilem ut prius hominem
redibat: hypocrita vero inonachus, postquam virtutem quomodolibet illusit, ille rursus manet qui
ante repræsentationem crat peccator. Ascribantur
ergo tales bomines comico theatro, et subordinati
quidem ordinentur in simpliciter scenicos eosque
non concinnos; superiores autem reputentur in
theatri duces, istique imperfectas simulationes
λ. Καὶ οὕτως ἑκάτεροι δοῦλοι τῆς ὑποκρίσεως,
ὅ τε παράμονος καὶ ὁ φυγάς, ἀποσώζουσι καθαρὰν
εἰκασίαν πρὸς τὸν πρωτοφανῶς ὑποκριτὴν, τὸν πα
λαίτατον δηλαδή. Εκείνός τε γὰρ ὁ τυχών, εἴ που
καὶ λάχοι ἄνθρωπος ὢν καὶ μιμησάμενος ἡρωικά
πρόσωπα, εἶτα μετὰ τὴν σκηνὴν εἰς τὸν πρῴην τα
πεινὸν ἄνθρωπον ἀνέκαμπτε· καὶ ὁ καθ᾽ ὑπόκρισιν
δὲ μοναχὸς τὴν ἀρετὴν παίξας ἐφ' ὑποσονοῦν, ἐκεῖ.
νος αὖθις μένει ὁ καὶ πρὸ τῆς σκηνοβατήσεως
ἁμαρτωλός. Αποκληρούσθωσαν δὴ καὶ οἱ τοιοῦτοι
ἄνθρωποι τῇ παιγνήμονι θυμέλῃ, καὶ ὑποτακτικοὶ
μὲν ὄντες τετάχθωσαν εἰς ἁπλῶς θυμελικούς, καὶ
αὐτοὺς οὐκ ἐμμελεῖς· ὑπερκαθήμενος δὲ λογιζέσθων
σαν ὡς εἰς θυμέλης προάρχοντας, οἱ καὶ γελάσθωσα
σαν τῶν οὐ σπουδαίων ὑποκρίσεων, ἔννοιαν τοῖς περ
πειραμένοις ὑποβάλλοντες, οἷοι μὲν ἅμα τῇ κουρά
ἐξεφάνησαν, οἷοι δὲ μετὰ χρόνον οὐ πολὺν ἀπεδείχθησαν. Υπεκρίναντο μὲν γὰρ, τὸν βίον πρόπαντα
φυγεῖν, ἀκολούθως δὲ καὶ τὰ παρεπόμενα, ἐν οἷς καὶ
οἱ πρὸς γένους καὶ οἱ ἄλλοις γνωστοί. Ετάξαντο δὲ
καὶ ἀτυφίαν καὶ ἐκτοπισμὸν καὶ τὸ ὅλως ἄβ:ον, διδ
οὐκ ἂν καὶ μετάδωσιν. Τίνος γὰρ ἂν μεταδοῖεν οἱ
μηδὲν ἔχειν προσποιησάμενοι, καὶ μηδὲ ἄνθρωπον
βλέπειν ἄλλον κυρώσαντες, ὅτι μὴ μόνους ἑαυτούς;
Μικρὸν δὲ τῇ σκηνῇ ταύτῃ ἐμμελετήσαντες, καὶ τὸ
δράμα ἐπιδειξάμενοι, ὡς αὐτοὶ ἐχορήγησαν, ἑαυτοῖς
καὶ τοῖς ἀβαθεστέροις θεαταῖς εὐηρεστηκότες ἐν
μόνον τῆς δραματουργίας παρακατέσχον εἰς τέλος
rideant, cogitationem expertis suggerentes, quales
cum tonsura quidem apparuerint, quales autem
post breve tempus manifestati sint. Simularunt
enim totum fugere mundum et consequenter ea
quæ comitantur, inter quæ sunt parentes aliique
familiares. Constituerunt autem quoque sibi modestiam et successum et omnino paupertatem,
ideoque nihil prorsus partiri possunt. Quidnam enim
partirentur, qui nihil babere finxerunt; nec ullum alium hominem præter semetipsos videre assueti sunt? Postquam autem buic scenæ Bese
paululum dedissent repraesentavissentque drama
quasi ipsi choragi forent, sibimet ac levioribus
placentes spectatoribus, unum solum ex actione
dramatica plerique usque ad Anem retinuerunt,
prædguratam lamentabilem nigritiam; caeteris au- οἱ πλείους, την προφαινομένην πένθιμον μελανίαν·
tem abstinuerunt, non quod ludebant remanentes,
nec etiam ad priora revertentes, sed in pejores
transformati, mundum adeo sibi proprium operati,
ut illius magis quam sancti monasterii esse viderentur.
31. Antea quidem etenim vel quædam victus
quæstio, vel publicitatis pudor ipsos arcuit a foro.
Fastidiebant enim inter multos videri, plurimi quidem quia mundana conversatione non erant digni
qui conspicerentur; plures autem etiam ob aliquod
facinus probrosum, e quibus aliquot carcer celavit
malefacientes, et sic abscondi non libenter obtiτῶν δὲ λοιπῶν ἀπέσχοντο, μή, ὅπερ ἔπαιζον, μείναντες, καὶ μηδὲ εἰς τὰ πρότερα γοῦν ἀποκαταστάν
τες, ἀλλὰ μεταποιηθέντες εἰς χείρονας, τὸν κόσμον
ἐς τοσοῦτον οἰκειωσάμενοι, ὡς ἐκείνου μᾶλλον εἶναι
δοκεῖν, ἢ τοῦ ἁγίου φροντιστηρίου.
λα. Τοπρὶν μὲν γὰρ ἡ βίου ζήτησις ἡτισοῦν
ἀπῆγεν αὐτοὺς τῆς ἀγορᾶς, ἡ ἐντροπή προφάνσεως.
Ωχνουν γὰρ τὴν ἐν τοῖς πολλοῖς θέαν· οἱ πλείους
μὲν διὰ τὸ τῆς κατὰ κόσμον ἀναβολῆς οὐκ ἀξιοθέατον, πολλοὶ δὲ καὶ διὰ κακουργίαν αἰσχύνουσαν, ὧν
δή τινας καὶ κάθειρξις ἐπέκρυπτε κακουργοῦντας,
καὶ οὕτω λαγχάνοντας τὸ οὕτω κρύπτεσθαι οὐ καθ'
col. 401–402page 15 of 17
PG 136:401ἑκούσιον, ὅτε οὔτε τῆς συγγενείας ἦσαν πάντως ἐπί στροφοι, οὔτε τῆς συνηθεία;· ἐπεὶ μήτε δ τέχνης σχολάζων ζωῆς χάριν ἄδειαν ἔχει τὰ τοιαῦτα ἐπισκέπτεσθαι, οὐδὲ μὴν ὁ κρυπτόμενος όπωσοῦν. Αλλ' ἐπει δὰν ἕκαστος αὐτῶν ὑποκρινόμενος, εἰς τὸ πρότερον ἦθος ἀποκατασταίη, ἐπιτείνει αὐτὸ εἰς ἐμμέλειαν εὐκ εὐάρμοστον. Επανελθών γὰρ τῆς κατὰ πνεῦμα φυγῆς, φανητιᾷ, καὶ ταῖς προόδοις ἐλλάμπεται· καὶ τὸ μονότροπον ὡσεὶ οὐδὲν λογισάμενος, πολιτεύεται πρὸς βίον ἀπόβλεπτον, φιλοτιμούμενος, καὶ τὴν συγ γένειαν πληθῆναι καὶ τὴν γνωριμότητα. Και γε πληθύνει αὐτὰ, ῥυθμίζων ἑαυτὸν οὐ καθ' ἑτέραν ἀναλογίαν, ἀλλὰ τὴν εἰς πολλαπλάσιον. λβ. Καὶ τοὺς τρόπους του πληθυσμοῦ τοῦδε προ φέρειν μυσάττομαι, ὧν εἰς πρὸ παντὸς ἔργου ἡ τῶν τέκνων ἐπίκτησις, ὧν τὰ μὲν σαρκικὰ ἐῤῥόντων ἐγώ δὲ λέγω τὰ κατὰ πνεῦμα, ὁποίοις ὁ μέγας μὲν Αβραὰμ ἄλλως χαίρει, ετεροίως δὲ ὁ ᾿Αβραμιαίος οὗτος γέρων, ὃς χάριν αὐτῶν δυσκολίαν ὑποκρινάμενος βιοτῆς, καὶ τὸν ἀρχιερέα ὑποποιησάμενος, καὶ γελάσας μὲν οὖν, καὶ εἰς ψυχῶν ἀνάδοχον ἐπικριθείς, καὶ οὕτω διαβὰς ἀδεῶς εἰς τὰ κατὰ βίον σωματικά, καὶ τῇ τῶν τέκνων εἰσποιήσει πλατυνάμενος, ἅπερ ὅσα καὶ μήτηρ ἡ γραῖς ὑπόκρισις ὑπὸ τῷ καλῷ γέροντι ἔτεκεν, εἶτα καὶ τὸν ἐνδόντα τεκνοποιεῖν ἀποπροσποιεῖται, ὡσεὶ οὐθὲν ἐνώπιον αὐτοῦ ἐκεῖνον λογισάμενος. Οὕτω δὲ μετὰ τὴν ἐκ φυγῆς ἐπανέλευσιν ἐκε κοσμίου λογικὴν ἀποκαταστὰς ἀκριβοῦται, καὶ τὸ μὴ ἄτυφον μένειν. Καὶ τοῦ γὰρ ἂν εἴη ατυφία πα τὰ τοῖς ἀπολεξαμένοις μὲν τὴν ταπεινότητα, καὶ δὴ τὴν αὐτῇ ὀπαδὸν ὑπακοὴν, ἑλομένοις δὲ τὸ αὐτ τόνομον καὶ προτακτικόν, λγ. Οὐκοῦν συχνὸν τοῖς ὁσίοις μετὰ τὴν ἐκ φυγής. κάθοδον εἰς τὰ κοσμικὰ πάτρια οὐ τὸ «Εὐλόγησον, ο οὐ τὸ ο Ὡς κελεύεις. ο οὐδὲ τὸ «Ναι, τίμιε Πάτερ, ο άλ λὰ τὰ τούτων ἀνάπαλιν. Τῆς γὰρ ὑποταγῆς ἀλλαξάμενος τὴν ἐπιταγήν, εὐλογεῖ μὲν, ἀλλὰ κατὰ πρόσω του τὰ πολλὰ διαβόλως· κελεύει δὲ τοῖς ὑπακούουσιν ὅσα καὶ τύραννος· ἀπαναίνεται δὲ προκαλούμενος εἰς τι ἐνάρετον, αὐτὸς ἑαυτὸν κανονίζων, αὐτὸς ἑαυ τῷ ἀρέσκων, ἑαυτοῦ καὶ μόνου τὸν κόσμον τιθέμενος, φάναι δὲ καὶ ἄλλως, ἑαυτὸν μόνον τῷ κόσμῳ προςλογιζόμενος· οἵπερ ἐκτοπισθεὶς εἰς βραχὺ ἐπαν έδραμε ταχὺ πρὸς αὐτὸν, ὅσα καὶ παῖς παρὰ φίλην τιθηνόν· ἄλλως, ἤπερ ἔξει, ἀναχωρήσας ὁ κοσμι» κὲς ἀσκητὴς, καὶ ἀντὶ τοῦ ἄνω χωρῆσαι ὡς εἰς αὐτ τὸν Θεὸν, ἀνόπιν χωρήσας, οἷα οὕτως ἑρμηνευομένας τὴν ἀναχώρησιν πρὸς τοῦ φαύλου διδασκάλου δαίμονος, και πως οὕτω φιλοσοφήσας κυνικός γενέ σθαι, οἷς κύνεον τρόπον ἀναλαβὼν εἰς τὸν οἰκεῖον έμειν ἐπανέστρεψε. Μή που δὲ καὶ ἀλλοτρίοις ἐμέ τοῖς ὁ τοιοῦτος προσανεχρώσθη μετὰ τὴν ἐπάνοδον, τήν τε πρώην φαυλότητα ἐξευρών, καὶ ἄλλην προσ επικτησάμενος. λά. Πρὸς γὰρ τοῖς ἄλλοις οὐκ ὀλίγοι καὶ τέχνας καὶ ἐμπολὰς μετὰ τὴν κουρὰν προσεπιλαβόντες, ἐπανέρχονται εἰς τὸν βίον, καὶ ἐκεῖθεν ἔμφορται, καὶ ἄλλα δὲ προσεπιφορτίζεσθαι δεξιοὶ διὰ τὸ ἐκ τέχνης ποριστικῶν. Οἱ δὲ τοιοῦτοι πῶς ἂν εἶεν ἄδιοι, ὅπερ ἐξ
ἑκούσιον, ὅτε οὔτε τῆς συγγενείας ἦσαν πάντως ἐπί nentes: et tunc nec prorsus inter propinquos, nec
στροφοι, οὔτε τῆς συνηθεία;· ἐπεὶ μήτε δ τέχνης σχολά -
ζων ζωῆς χάριν ἄδειαν ἔχει τὰ τοιαῦτα ἐπισκέπτεσθαι, οὐδὲ μὴν ὁ κρυπτόμενος όπωσοῦν. Αλλ' ἐπει
δὰν ἕκαστος αὐτῶν ὑποκρινόμενος, εἰς τὸ πρότερον
ἦθος ἀποκατασταίη, ἐπιτείνει αὐτὸ εἰς ἐμμέλειαν
εὐκ εὐάρμοστον. Επανελθών γὰρ τῆς κατὰ πνεῦμα
φυγῆς, φανητιᾷ, καὶ ταῖς προόδοις ἐλλάμπεται· καὶ
τὸ μονότροπον ὡσεὶ οὐδὲν λογισάμενος, πολιτεύεται
πρὸς βίον ἀπόβλεπτον, φιλοτιμούμενος, καὶ τὴν συγ
γένειαν πληθῆναι καὶ τὴν γνωριμότητα. Και γε
πληθύνει αὐτὰ, ῥυθμίζων ἑαυτὸν οὐ καθ' ἑτέραν
ἀναλογίαν, ἀλλὰ τὴν εἰς πολλαπλάσιον.
λβ. Καὶ τοὺς τρόπους του πληθυσμοῦ τοῦδε προ
φέρειν μυσάττομαι, ὧν εἰς πρὸ παντὸς ἔργου ἡ τῶν
τέκνων ἐπίκτησις, ὧν τὰ μὲν σαρκικὰ ἐῤῥόντων ἐγώ
δὲ λέγω τὰ κατὰ πνεῦμα, ὁποίοις ὁ μέγας μὲν
Αβραὰμ ἄλλως χαίρει, ετεροίως δὲ ὁ ᾿Αβραμιαίος
οὗτος γέρων, ὃς χάριν αὐτῶν δυσκολίαν ὑποκρινάμενος βιοτῆς, καὶ τὸν ἀρχιερέα ὑποποιησάμενος, καὶ
γελάσας μὲν οὖν, καὶ εἰς ψυχῶν ἀνάδοχον ἐπικριθείς,
καὶ οὕτω διαβὰς ἀδεῶς εἰς τὰ κατὰ βίον σωματικά, καὶ
τῇ τῶν τέκνων εἰσποιήσει πλατυνάμενος, ἅπερ ὅσα
καὶ μήτηρ ἡ γραῖς ὑπόκρισις ὑπὸ τῷ καλῷ γέροντι
ἔτεκεν, εἶτα καὶ τὸν ἐνδόντα τεκνοποιεῖν ἀποπροσ
ποιεῖται, ὡσεὶ οὐθὲν ἐνώπιον αὐτοῦ ἐκεῖνον λογισάμενος. Οὕτω δὲ μετὰ τὴν ἐκ φυγῆς ἐπανέλευσιν ἐκε
κοσμίου λογικὴν ἀποκαταστὰς ἀκριβοῦται, καὶ τὸ
μὴ ἄτυφον μένειν. Καὶ τοῦ γὰρ ἂν εἴη ατυφία πα
τὰ τοῖς ἀπολεξαμένοις μὲν τὴν ταπεινότητα, καὶ
δὴ τὴν αὐτῇ ὀπαδὸν ὑπακοὴν, ἑλομένοις δὲ τὸ αὐτ
τόνομον καὶ προτακτικόν,
λγ. Οὐκοῦν συχνὸν τοῖς ὁσίοις μετὰ τὴν ἐκ φυγής.
κάθοδον εἰς τὰ κοσμικὰ πάτρια οὐ τὸ «Εὐλόγησον, ο
οὐ τὸ ο Ὡς κελεύεις. ο οὐδὲ τὸ «Ναι, τίμιε Πάτερ, ο άλλὰ τὰ τούτων ἀνάπαλιν. Τῆς γὰρ ὑποταγῆς ἀλλαξάμενος τὴν ἐπιταγήν, εὐλογεῖ μὲν, ἀλλὰ κατὰ πρόσωτου τὰ πολλὰ διαβόλως· κελεύει δὲ τοῖς ὑπακούουσιν
ὅσα καὶ τύραννος· ἀπαναίνεται δὲ προκαλούμενος
εἰς τι ἐνάρετον, αὐτὸς ἑαυτὸν κανονίζων, αὐτὸς ἑαυ
τῷ ἀρέσκων, ἑαυτοῦ καὶ μόνου τὸν κόσμον τιθέμε
νος, φάναι δὲ καὶ ἄλλως, ἑαυτὸν μόνον τῷ κόσμῳ
προςλογιζόμενος· οἵπερ ἐκτοπισθεὶς εἰς βραχὺ ἐπαν
έδραμε ταχὺ πρὸς αὐτὸν, ὅσα καὶ παῖς παρὰ φίλην
inter notos versabantur: nam neque qui vivendi
causa vacal arti, neque qui quomodocunque celatur, otium habet talia invisendi. Sed postquanı
eorum unusquisque, simulatione facta, ad prioren
morem regressus est, extendit illum in proportionem non congruam. Nam e fuga spiritali reversus,
conspici amat, et in publico fulget; solitariamque
vitam pro nihilo reputans, juxta conspicuam vitanı
vivit, propinquos et familiares augere cupiens.
Et certe auget illa, non sese compơneus ad aliam
proportionem, sed istam mulio transgrediens.
32. Molos vero hujus auctionis horreo proferre,
quorum unus ante quodlibet opus est liberorum augmentatio. Horum quidem abeant res carnales; ego
vero dico spirituales, qualibus quidem gaudet
naagnus Abraham, alias autem Abramiæus ille scnex, qui in illorum gratiam, fastidio sæculi simulato, postquam archisacerdotem seduxisset et ita
quidem lusisset, in patronum electus animaru,
et sic ad victus materialia secure delapsus et filiorum adoptione dilatatus, quotquot vetula mater
hypocrisis sub hoc bono sene peperit, postea illum qui procreare filios dederat, renuit, quasi pro
nihilo coram oculis suis illum raputans. Sic autem post logicame laudabili fuga reversionem restitutus conatur et quod modestum est non servare.
Quomodo enim modestia maneat apud eos qui.
humilitatem ejusque comitem, obedientiam, abjecerunt, proprii vero juris esse eminereque maluerunt?
35. Itaque religiosis post rediuum ex fuga in sæcelarem patriam frequens est,non: < Benedic; > non s
‹ Ut jubes; › neque magis: ‹ Etiam, venerande
Pater, sed prorsus contrarium. Hic enim qui pra
obsequio imperium commutavit, benedicit quidem,
et sæpe in faciem diabolico modo; sed subditis veluti tyrannus imperat. Invitatus autem ad aliquid
laudabile renuit, seipsum regulam faciens, ipse.
sibi sufficiens, sui solius mundum esse supponens,
lumen aliunde mundo se solum reputans; e quo digressus aliquantulum, ad illum cito revertitur,
sicut puer ad suam nutricem; aliter ac oportet
τιθηνόν· ἄλλως, ἤπερ ἔξει, ἀναχωρήσας ὁ κοσμι» separatus ascela mundanus, pro superno successu
κὲς ἀσκητὴς, καὶ ἀντὶ τοῦ ἄνω χωρῆσαι ὡς εἰς αὐτ
τὸν Θεὸν, ἀνόπιν χωρήσας, οἷα οὕτως ερμηνευόμε
νας τὴν ἀναχώρησιν πρὸς τοῦ φαύλου διδασκάλου
δαίμονος, και πως οὕτω φιλοσοφήσας κυνικός γενέσθαι, οἷς κύνεον τρόπον ἀναλαβὼν εἰς τὸν οἰκεῖον
έμειν ἐπανέστρεψε. Μή που δὲ καὶ ἀλλοτρίοις ἐμέ
τοῖς ὁ τοιοῦτος προσανεχρώσθη μετὰ τὴν ἐπάνοδον,
τήν τε πρώην φαυλότητα ἐξευρών, καὶ ἄλλην προσ
επικτησάμενος.
λά. Πρὸς γὰρ τοῖς ἄλλοις οὐκ ὀλίγοι καὶ τέχνας καὶ
ἐμπολὰς μετὰ τὴν κουρὰν προσεπιλαβόντες, ἐπανέρ
χονται εἰς τὸν βίον, καὶ ἐκεῖθεν ἔμφορται, καὶ ἄλλα
δὲ προσεπιφορτίζεσθαι δεξιοὶ διὰ τὸ ἐκ τέχνης ποριστικῶν. Οἱ δὲ τοιοῦτοι πῶς ἂν εἶεν ἄδιοι, ὅπερ ἐξ
velut ad ipsum Deum, retrorsum digressus, tanquam sic recessum ex nequam magistro dæmone interpretatus, et aliquo modo sic philosophatus fieri cynicus, quibus cynicum morem assumens, ad proprium vomitum revertitur. Aliter
lenis vomitibus post reditum talis applicatur, et
priorem nequitiam resumens, aliam insuper adjiciet.
34. Nam præter hzc, arles et negotiationeus
post tonsuram non pauci rursum amplectentes,
redeunt ad sæcularem viam, exinde res importantes, et ad ditandum sese per negotium ex.arte
quæstuosum habiles. Tales autem immunes a victu,
col. 403–404page 16 of 17
PG 136:403Α' ἀρχῆς προέθεντο; Βίος μὲν γὰρ ἅπας ὁ κατὰ κά σμον χρηματιστικός, ὡς ἐγχωρεῖ, ὁ μὲν οὕτως, ὁ δ' ἄλλως, καὶ οὕτω κτητικός. Ὁ δὲ ἀκτημονεῖν ἐπ' ἀληθείᾳ κυρώσας, καὶ ἀπραγμάτευτος εἶναι, καὶ ἀρκεῖσθαι τοῖς παραπίπτουσι, τι ἂν ὅλως δέοιτο κόσμου καὶ αὐτίκα βίου; Ακτημοσύνης ὄρεξις έρη μοῖ φροντιστήριον. λε'. ᾿Αλλὰ τούτοις μὲν περιττὸν ἐμπλατύνασθαι. Ικανῶς γὰρ αὐτὰ ἐν ἄλλοις περιειργασάμεθα πρὸς ἀλήθειαν συγγραφικήν. Ἐγὼ δὲ καί τι ἀρετῆς ἀνα ποκρίτου εἴδωλόν, εἴτε βρέτας, είτε κεράμβηλον (εἰκόνα γὰρ ἐπὶ τῆς ἐπαράτου εἰπεῖν κατοκνῶ) έχει θήσων ήκω θεομισές. Κατεπιχειροῦσι καὶ τῶν αἰ χείων σαρχῶν ἔστιν οὗ οι τὴν ἀρετὴν προσποίητοι, και πως οὕτω συμβολογραφοῦσιν οἱ ἐξώλεις, ἄξιοι κατακοπῆς εἶναι, ἀπάργματα οἷον μυσαρὰ ταῦτα τῇ κατὰ σφᾶς ὁσιοῦντες θεῷ, τῇ ὀρέξει, ὧν Θεὸς καὶ αὐτὴ λέγοιτ' ἂν, καθὰ καὶ ἡ κοιλία. Καὶ οἱ μὲν μαχαιριδίῳ ξέοντες ηρέμα τὴν ἐπιπολὴν τῆς σαρ κός, ὅποι διακρίνουσιν αὐτο!· οἱ δὲ ἐνύχων ὀξύτητα ἀποσύροντες, ἄλλοι δὲ καὶ ῥίνη κατακονώντες, πλάτω τονται τοῖς θεωμένοις, εἴτε ἰδίᾳ τέκνοις, εἴτε κοινή λαοίς, πληγάς ταύτας ἐκ δαιμόνων αὐτοῖς ἐπιτεθεῖσθαι νύκτωρ ευχομένοις. Τερατεύονται δὲ ταῦτα, ἵνα καὶ ἐκπλήξωσι τῇ θέᾳ εἰς ἁγιωσύνης ένδειξιν, καὶ οἶνον δὲ οἶμαι καὶ ἔλαιον οὕτως ἐφελκύσωνται εἰς ἰατρευτικὴν ἐπίθεσίν τε καὶ ἔνθεσιν. Φιλυτι μοῦνται δὲ οἱ αὐτοὶ καὶ φθειρῶν πληθυσμούς, ὡ; καὶ ἔξω τῶν ῥακέων Έρποντα προφαίνεσθαι τὰ ζωδ φια. Καί που καὶ ἑτέρωθεν ἐρανίζονται, τυχὸν μὲν καὶ δι᾿ ἐμπολῆς, ἴσως δὲ καὶ δωρεάν. Διὰ τί καὶ τοῦτο; Ἵνα τῆς ἀγέλης ταύτης τεθαυμαστωμένοι ζώοις περιουσιασθήσονται, δι' ὧν ἔσται κέρδος αὐτ τοῖς τὸ μάλιστα κατὰ σκοπὸν τοῖς ὑποκριταῖς. Επ τοὺς σιδηροφόρους, οι δι' ἡμέρας τεθωρακισμένοι μὲν ἔνδον, προφαίνοντες δὲ ὅμως τὸν θωρακισμέν εἰς ἐπίδειξιν, ἐν τῷ κνήθεσθαι καὶ τοὺς φθεῖρας πολυπραγμονεῖν, καὶ ἄλλως δὲ διασείεσθαι, καὶ που λυτρόπως μηχανάσθαι τὴν θέαν· ἀλλὰ νύκτωρ ἀπ βάλλονται τὸ τοιοῦτον βάρος, ὡς ἂν ἐλαφροὶ ὦσι και τακοιμᾶσθαι. Τοὺς δὲ καὶ αἵματι χρίοντας τὴν κοί λην του σιδηρέου κυκλώματος περιφάνειαν, ὡς διο κεῖν αὐτὸ παρατρώγειν τῶν τοῦ ἀσκητοῦ σαρκῶν, καὶ οὕτως αἷμα οἷον ἐξαποπτύειν, ἐξολέσοι ὁ Θεὸς, οἷα αἵματι χαίροντας· ὡσεὶ καὶ αἱμάτων ἦσαν ἄνδρες, ὧν ψάλλων ὁ Δαυτό ῥυσθῆναι εύχεται. λς'. Ἐμοὶ δὲ ἔπεισι μνησθέντι και τι γελοῖον εἰ; πλέον ἐκθέσθαι φάκτον τοιόνδε, εἰς πεῖραν ἐληλυθὸς πλατείαν ἦν ὅτε τοῖς Μεγαλοπολίταις, δ καὶ ἡμᾶς ἐκπλήξαν παρέμεινεν εἰς μνήμην διηνεκή. Εγένετό τις ἡσυχαστικῆς ἀρετῆς ἀνὴρ ἐπίτριπτος εραστής, Ιθύνοντος τὴν Ῥωμαϊκὴν λήξιν τοῦ παμμάκαρος Ιωάννου τοῦ Κομνηνού, σιδήρω μεσολαβούμενος σφίγγοντι, σπίλος ὅλος ἐκεῖνος, γλοιός μυσαρός, ρύπος ἀνέκπλυτος· διὸ καὶ ἐπωδὼς ἐκεῖνος εἰς δυσπρόσιτον, οἷς ἀκαθαρσίᾳ ἐστεγανοῦτα, άλλα τε βήματα εἰς ἐπωνυμίαν ἐκληρώσατο κωμωδούμενος, καὶ νηρούμενο; δὲ ἐπεκαλεῖτο· καὶ ἐξενίκα τοῦτο
40%
quod primo sibi proposuerant quomodo essent? Α' ἀρχῆς προέθεντο; Βίος μὲν γὰρ ἅπας ὁ κατὰ κά
Victus enim omnis est qui secundum mundum est
negotiosas, at fieri potest, unus quidem sie, alius
autem aliter, et sic quæstuosus. Qui vero juxta
veritatem egenus esse statuit, et procul a negotiis,
quil ei prorsus mundo statimque victu opus est,
cum occurrentibus Armaverit esse contentus? Paupertatis cupiditas desolatur monasterium.
35. Sed his quidem superfluum est amplius im
morari: sufficienter enim ea hucusque secundum
veritatem descripta perscrutati sumus. Ego vero
quoddam ndn simulatæ virtutis idolum, sive simulacrum, sive spectrum (non enim imaginem de re
execrabili d:cere audeo) odiosum Deo venio expositum. Manus injiciunt in carnes suas alicubi virtutis simulatores et quodammodo sic symbolica scribunt perditi, amputatione digni, primitias velut
odioras illa suæ consecrantes deæ, cupiditati, quæ
Deus illorum dici posset, sicut et venter. Alii quidem
gladio superficiem carnis paululum stringentes,
ubi videtur ipsis; alii vero ungulum summitatem
radentes, vel etiam lima corrodentes, fulgent videntibus, sive privatim pueris, sive publice popu
lis, plagas istɔs a dæmonibus sibi per noctem orantibus fuisse impositas. Hæc portentosa simulant,
ut visu mirationem moveant in sanctitatis ostentationem, vinunt autem ac oleum, puto, trahaut ad
se in remedii adhibitionem externam et internam.
Afertant autem etiam iidem pediculorum multitudinem, ita ut extra laceras vestes serpentia videantur tenuia animalia. Vel etiam aliunde forte
colliguntur, sive pretio data, sive gratuito. Sed
ad quid? Ut per illius gregis animantia concitata miratione substantiam abundanter accipiant et
iude magnum lucrum obveniat ipsis juxta scopum
hypocritis. Omitto gladiatores, qui per diem loricati
quidem intus, etiam exterius loricæ utilitatem
ostentant, eo quod pruritu moventur et pediculos
studiose exscrutentur, aliunde vero exagitantur,·
et variis modis attentionem movent; sed nocte tale
projiciunt pondus, ut leves sint ad dormitandum.
Eos autem qui cavum ferrei circuli prospectum
sanguine liniunt, ut, videatur ascetæ rodere carnes,
et ita cruorem ejusmodi evomere, disperdat Deus,
ut sanguine irlantes, quales erant viri sauguinum
a quibus psaltens David liberari precɛtur.
σμον χρηματιστικός, ὡς ἐγχωρεῖ, ὁ μὲν οὕτως, ὁ δ'
ἄλλως, καὶ οὕτω κτητικός. Ὁ δὲ ἀκτημονεῖν ἐπ'
ἀληθείᾳ κυρώσας, καὶ ἀπραγμάτευτος εἶναι, καὶ
ἀρκεῖσθαι τοῖς παραπίπτουσι, τι ἂν ὅλως δέοιτο
κόσμου καὶ αὐτίκα βίου; Ακτημοσύνης ὄρεξις έρημοῖ φροντιστήριον.
λε'. ᾿Αλλὰ τούτοις μὲν περιττὸν ἐμπλατύνασθαι.
Ικανῶς γὰρ αὐτὰ ἐν ἄλλοις περιειργασάμεθα πρὸς
ἀλήθειαν συγγραφικήν. Ἐγὼ δὲ καί τι ἀρετῆς ἀνα
ποκρίτου εἴδωλόν, εἴτε βρέτας, είτε κεράμβηλον
(εἰκόνα γὰρ ἐπὶ τῆς ἐπαράτου εἰπεῖν κατοκνῶ) έχει
θήσων ήκω θεομισές. Κατεπιχειροῦσι καὶ τῶν αἰχείων σαρχῶν ἔστιν οὗ οι τὴν ἀρετὴν προσποίητοι,
και πως οὕτω συμβολογραφοῦσιν οἱ ἐξώλεις, ἄξιοι
κατακοπῆς εἶναι, ἀπάργματα οἷον μυσαρὰ ταῦτα τῇ
κατὰ σφᾶς ὁσιοῦντες θεῷ, τῇ ὀρέξει, ὧν Θεὸς καὶ
αὐτὴ λέγοιτ' ἂν, καθὰ καὶ ἡ κοιλία. Καὶ οἱ μὲν
μαχαιριδίῳ ξέοντες ηρέμα τὴν ἐπιπολὴν τῆς σαρ
κός, ὅποι διακρίνουσιν αὐτο!· οἱ δὲ ἐνύχων ὀξύτητα
ἀποσύροντες, ἄλλοι δὲ καὶ ῥίνη κατακονώντες, πλάτω
τονται τοῖς θεωμένοις, εἴτε ἰδίᾳ τέκνοις, εἴτε κοινή
λαοίς, πληγάς ταύτας ἐκ δαιμόνων αὐτοῖς ἐπιτε
θεῖσθαι νύκτωρ ευχομένοις. Τερατεύονται δὲ ταῦτα,
ἵνα καὶ ἐκπλήξωσι τῇ θέᾳ εἰς ἁγιωσύνης ένδειξιν,
καὶ οἶνον δὲ οἶμαι καὶ ἔλαιον οὕτως ἐφελκύσωνται
εἰς ἰατρευτικὴν ἐπίθεσίν τε καὶ ἔνθεσιν. Φιλυτι
μοῦνται δὲ οἱ αὐτοὶ καὶ φθειρῶν πληθυσμούς, ὡ;
καὶ ἔξω τῶν ῥακέων Έρποντα προφαίνεσθαι τὰ ζωδ
φια. Καί που καὶ ἑτέρωθεν ἐρανίζονται, τυχὸν μὲν
καὶ δι᾿ ἐμπολῆς, ἴσως δὲ καὶ δωρεάν. Διὰ τί καὶ
τοῦτο; Ἵνα τῆς ἀγέλης ταύτης τεθαυμαστωμένοι
ζώοις περιουσιασθήσονται, δι' ὧν ἔσται κέρδος αὐτ
τοῖς τὸ μάλιστα κατὰ σκοπὸν τοῖς ὑποκριταῖς. Επ
τοὺς σιδηροφόρους, οι δι' ἡμέρας τεθωρακισμένοι
μὲν ἔνδον, προφαίνοντες δὲ ὅμως τὸν θωρακισμέν
εἰς ἐπίδειξιν, ἐν τῷ κνήθεσθαι καὶ τοὺς φθεῖρας
πολυπραγμονεῖν, καὶ ἄλλως δὲ διασείεσθαι, καὶ που
λυτρόπως μηχανάσθαι τὴν θέαν· ἀλλὰ νύκτωρ ἀπ
βάλλονται τὸ τοιοῦτον βάρος, ὡς ἂν ἐλαφροὶ ὦσι και
τακοιμᾶσθαι. Τοὺς δὲ καὶ αἵματι χρίοντας τὴν κοίλην του σιδηρέου κυκλώματος περιφάνειαν, ὡς διο
κεῖν αὐτὸ παρατρώγειν τῶν τοῦ ἀσκητοῦ σαρκῶν, καὶ
οὕτως αἷμα οἷον ἐξαποπτύειν, ἐξολέσοι ὁ Θεὸς, οἷα
αἵματι χαίροντας· ὡσεὶ καὶ αἱμάτων ἦσαν ἄνδρες,
ὧν ψάλλων ὁ Δαυτό ῥυσθῆναι εύχεται.
36. Mihi autem memori fusius referendum est
ridiculum quoddam factum, quod in amplum experimentum Megalopolitanis venit et nobis etiam novitale percutsis in constanti nemoria remansit. Fuit
quondam sofitariæ virtutis vir astutus amator, dirigente Romanum imperium felicissimis auspiciis
Joanne Comneno, ferro constringente interceptus,
macula tolus, odiosumn strigmentum, sordes indelebiles: grave olens alienabat calerus, quod imsounditie circumcingebatur, sed ct verba comlige
rant ipsi in vulgare cognomen, nugatorque voca -
batur. Hic porro virtutis babitu primo quidem anλς'. Ἐμοὶ δὲ ἔπεισι μνησθέντι και τι γελοῖον εἰ;
πλέον ἐκθέσθαι φάκτον τοιόνδε, εἰς πεῖραν ἐληλυθὸς
πλατείαν ἦν ὅτε τοῖς Μεγαλοπολίταις, δ καὶ ἡμᾶς
ἐκπλήξαν παρέμεινεν εἰς μνήμην διηνεκή. Εγένετό
τις ἡσυχαστικῆς ἀρετῆς ἀνὴρ ἐπίτριπτος εραστής,
Ιθύνοντος τὴν Ῥωμαϊκὴν λήξιν τοῦ παμμάκαρος
Ιωάννου τοῦ Κομνηνού, σιδήρω μεσολαβούμενος
σφίγγοντι, σπίλος ὅλος ἐκεῖνος, γλοιός μυσαρός,
ρύπος ἀνέκπλυτος· διὸ καὶ ἐπωδὼς ἐκεῖνος εἰς
δυσπρόσιτον, οἷς ἀκαθαρσίᾳ ἐστεγανοῦτα, άλλα τε
βήματα εἰς ἐπωνυμίαν ἐκληρώσατο κωμωδούμενος,
καὶ νηρούμενο; δὲ ἐπεκαλεῖτο· καὶ ἐξενίκα τοῦτο
col. 405–406page 17 of 17
PG 136:405εἰς κλήσιν. Ἐκεῖνος δὴ ὁ τῷ κατ' ἀρετὴν σχηματισμῷ τὴν ἀρχὴν μὲν ἄγγελος εἶναι πεφαντασμένος, τῇ δὲ ὕστερον πρὸς ἀλήθειαν ἀποδείξει δαίμων είναι διεγνωσμένος, ἤδη δὲ καὶ ὕπερθεν ἐκείνου ἐνηνεγμένος, οἷς παχύτερον ἐπλημμέλει πρὸς σάρκας, καὶ κρεάτων οικείων ἀπέλευσιν ἐσοφίζετο, τῇ τοῦ σιδήρου δῆθεν παρατρίψει διαβιβρωσκομένων εἰς βά θος, ὅσα καί τι ξύλον ὑπὸ πρίονος. Καὶ τὸ σόφισμα μικρὸν τῷ ὄντι, καὶ οὐ μόνον πραγματικῶς, ἀλλὰ καὶ τῷ τρόπῳ τοιῷδε δντι. Πνεύμονα ζωϊκὸν ἢ καὶ παρ ἀπολαμβάνων, καὶ εἰς λεπτότητα κατακνίζων χλιώδη, ὁποῖα τὰ μεμασημένα, καὶ προσπλάττων, ὅποι παρείχει τοῦ σιδήρου, εἰσεδέχετο τοὺς ὁμιλητὰς· καὶ μετὰ βραχεῖαν λαλιὰν διεσείετο ηρέμα, ὡς εἴπερ ὠδυνᾶτο δακνόμενος. Εἶτα τὴν χεῖρα καθιεὶς ἔνδον, ὅποι τὸν πνεύμονα ἐκεῖνον κατέχρισε, καὶ χρησάμενος ἐξῆγε τὴν ἐξάγιστον ὑπουργὸν εἰς φῶς, καὶ ἐπιφωνήσας οδυνηρῶς τὸ «Τα κρέατά μου, ο διετίνασσεν αὐτὴν πρὸς τέχνην· ὡς τὸ μὲν τοῦ μύ σους καταπεσεῖν εἰς γῆν, ὅτον ἤδη καὶ σήψεως, τὸ δὲ ἐναπομείναι τῇ περὶ τοὺς ὄνυχας σήραγγι Αν ἀποπλυνάμενος ὡσεὶ καὶ βορβορώδη χείμαρρον, ἔπεμπε πολὺ θαῦμα τοῖς μήπω εἰδόσιν ὁ μὴ μόνον τῶν ἐκεῖ ἐπάξιος. καταβρώσεως ἀληθοῦς τῆς ὧδε, ἀλλὰ καὶ σκωλήκων. ζ. Τίνος ἂν οἱ τοιοῦτοι φείδοιντο, εἰς τὸ οἰκεῖον σώμα κακουργοῦντες; Ποῖα ἀποπροσποιήσονται μου λυσμὸν οἱ οὕτως αἱμοχαρείς; Ποιος ἂν ἐφαρμόσοι ψόγος ἀνδράσιν, οἷς ἀγαθὸν αἱματηρά βαφή αὕτη, ὅσα καὶ γυναιξὶ φύκος; Τίς τὸ σιδήρεον τοῦτο γένος ἀξίως ἀποτρέψεται, οὗπερ ἡ πραγματεία χρυσωθή και δι' ὑποκρίσεως, καὶ οὕτως ἀποτελευτῆσαι εἰς χρύσεον λόγῳ ἀποπτώσεως κἂν γοῦν εἰς ἀργύ ρεον; λή. Έτι σεσημείωνται παρὰ τοῖς ἀνέκαθεν ἁγίοις ὀλίγοι μεγάλοι στυλίται, οἱ οὐρανοβάμονες, οἱ ὅσα καὶ διὰ κλιμάκων, τῶν στύλων, προσέσχον τῷ οὐ ρανῷ. Ἡ δὲ νῦν γενεὰ οἷα καὶ δένδρα συχνὰ ἐν ξυλόχῳ πολλαχοῦ γῆς τὸ στυλιτικὸν φῦλον ἀναδίνω σιν, οὐ ζωῆς ἐν αὐτὸ ξύλον, οὐδὲ γνώσεως ξύλον, ἀλλὰ παρά τι βραχὺ ξύλον αυτόχρημα, καὶ οὐδὲ κατὰ Δωδωναῖον ἐκεῖνο, οἵπερ ἦν τις λόγες, ἀλλὰ ἑτεροῖον καινόφωνον, ἐξ οὗ μόνον ἔστι τρυγᾶν τὸ Εὐλόγησον.» Εἰ δὲ καὶ διδασκαλίαν ἐν τοῖς ἄρτι στυ λίταις ἐπιζητοίη τις, πρόφασις τῷ ἰδιώτῃ στυλίτη γίνεται τοῦ μὴ ἔχειν λαλεῖν, ἢ καταπνέων ἄνεμος λιγυρὸς καὶ σκεδάζων τὸ τῆς φωνῆς ἔναρθρον, ἢ ἀσκητική τις ισχνότης, δι' ήν στενοχωρεῖται ἡ λαλιά. Τῆς δὲ κατὰ θεωρίαν ἀρετῆς οὕτω διεκπίπτων, ὅμως τὴν κατὰ χειρα κερδίαν πράξιν εν μάλα δ τοιοῦτος κατορθοί, δι' ἧς ἀνιμᾶται τὴν κάλαθον, ὅτε κατ' αὐτῆς κέρμα κτυπήσει. Καὶ τοιαῦτα μὲν αὐτῷ τὰ ἐν τῷ φανερῷ· τὰ δὲ ἐντὸς οἶδεν ὁ τὰ ἐν κρυ πτῷ βλέπων Πατήρ. Οὕτω δὲ ἔχοντες οἱ ἀνατετα γμένοι, τὰ τέκνα τῆς ὑποκρίσεως, οἱ μιμηταί τοῦ δαίμονος (τὰ γὰρ λοιπὰ τῶν κατ' αὐτοὺς ὑποκρίσεων εἴδη οὐκ ἂν, οὐδὲ εἰ μυρία κάμοι τις γράφων, δύναιτο περιηγήσασθαι), παράγουσι τοὺς ἁπλουστέρους εἰς πλατείαν κατάγνωσιν τῆς μοναχικής βιοτῆς, καὶ γίνονται ὑπόδικοι τῷ Θεῷ βαρείας κολάσεως,
εἰς κλήσιν. Ἐκεῖνος δὴ ὁ τῷ κατ' ἀρετὴν σχηματι- gelus esse creditus est, deinde vero juxta veritateut
σμῷ τὴν ἀρχὴν μὲν ἄγγελος εἶναι πεφαντασμένος,
τῇ δὲ ὕστερον πρὸς ἀλήθειαν ἀποδείξει δαίμων είναι
διεγνωσμένος, ἤδη δὲ καὶ ὕπερθεν ἐκείνου ἐνηνεγμένος, οἷς παχύτερον ἐπλημμέλει πρὸς σάρκας, καὶ
κρεάτων οικείων ἀπέλευσιν ἐσοφίζετο, τῇ τοῦ σι·
δήρου δῆθεν παρατρίψει διαβιβρωσκομένων εἰς βάθος, ὅσα καί τι ξύλον ὑπὸ πρίονος. Καὶ τὸ σόφισμα
μικρὸν τῷ ὄντι, καὶ οὐ μόνον πραγματικῶς, ἀλλὰ
καὶ τῷ τρόπῳ τοιῷδε δντι. Πνεύμονα ζωϊκὸν ἢ καὶ
{παρ ἀπολαμβάνων, καὶ εἰς λεπτότητα κατακνίζων
χλιώδη, ὁποῖα τὰ μεμασημένα, καὶ προσπλάττων,
· ὅποι παρείχει τοῦ σιδήρου, εἰσεδέχετο τοὺς ὁμιλη
τάς· καὶ μετὰ βραχεῖαν λαλιὰν διεσείετο ηρέμα, ὡς
εἴπερ ὠδυνᾶτο δακνόμενος. Εἶτα τὴν χεῖρα καθιεὶς
ἔνδον, ὅποι τὸν πνεύμονα ἐκεῖνον κατέχρισε, καὶ
χρησάμενος ἐξῆγε τὴν ἐξάγιστον ὑπουργὸν εἰς φῶς,
καὶ ἐπιφωνήσας οδυνηρῶς τὸ «Τα κρέατά μου, ο
διετίνασσεν αὐτὴν πρὸς τέχνην· ὡς τὸ μὲν τοῦ μύσους καταπεσεῖν εἰς γῆν, ὅτον ἤδη καὶ σήψεως, τὸ
δὲ ἐναπομείναι τῇ περὶ τοὺς ὄνυχας σήραγγι Αν
ἀποπλυνάμενος ὡσεὶ καὶ βορβορώδη χείμαρρον,
ἔπεμπε πολὺ θαῦμα τοῖς μήπω εἰδόσιν ὁ μὴ μόνον
τῶν ἐκεῖ ἐπάξιος.
demonstratione dæmon esse fult agnitus atque
etiam super hunc elevatus, quod crassius in carnes pectaret, suarumque carnium continentiam Gr
geret quasi ferri contritione profunde corrosarum,
ut roditur sub serra lignum. Argumentatio vere
odiosa, non solum in effectu, sed etiam in modo.
Pulmonem vel hepar animale sumens et in minuta
concidens virescentia, qualia masticata, coaptans–
que ubi ferrum sineret, suscipiebat familiares;
et post breve colloquium paulatim exagitabatur,
quasi cruciaretur compunctus. Postea nam i
tus demittens, ubi pulmonem istum inunxerat,
postquam raserat, scelerataun auxiliatricem edu
cit ad lumen, el voce lamentabili emissa:
' Carnes meæ, illam eum arte discussit ita ut
pars quidem horrida, putredine jam olans, in ter-
`ram decideret, pars autem cavis sub unguibus in.
ligereret; qua veluti torrente cœnoso abluta, multum excitavit stuporem rem nondum scientibus,
ille, qui non solum hujus erosionis veræ hic, sed
etiam horum vermium illic erat dignus vexatione.
καταβρώσεως ἀληθοῦς τῆς ὧδε, ἀλλὰ καὶ σκωλήκων.
ζ. Τίνος ἂν οἱ τοιοῦτοι φείδοιντο, εἰς τὸ οἰκεῖον
σώμα κακουργοῦντες; Ποῖα ἀποπροσποιήσονται μου
λυσμὸν οἱ οὕτως αἱμοχαρείς; Ποιος ἂν ἐφαρμόσοι
ψόγος ἀνδράσιν, οἷς ἀγαθὸν αἱματηρά βαφή αὕτη,
ὅσα καὶ γυναιξὶ φύκος; Τίς τὸ σιδήρεον τοῦτο γένος
ἀξίως ἀποτρέψεται, οὗπερ ἡ πραγματεία χρυσωθήκαι δι' ὑποκρίσεως, καὶ οὕτως ἀποτελευτῆσαι εἰς G
χρύσεον λόγῳ ἀποπτώσεως κἂν γοῦν εἰς ἀργύ
ρεον;
λή. Έτι σεσημείωνται παρὰ τοῖς ἀνέκαθεν ἁγίοις
ὀλίγοι μεγάλοι στυλίται, οἱ οὐρανοβάμονες, οἱ ὅσα
καὶ διὰ κλιμάκων, τῶν στύλων, προσέσχον τῷ οὐ
ρανῷ. Ἡ δὲ νῦν γενεὰ οἷα καὶ δένδρα συχνὰ ἐν
ξυλόχῳ πολλαχοῦ γῆς τὸ στυλιτικὸν φῦλον ἀναδίνωσιν, οὐ ζωῆς ἐν αὐτὸ ξύλον, οὐδὲ γνώσεως ξύλον,
ἀλλὰ παρά τι βραχὺ ξύλον αυτόχρημα, καὶ οὐδὲ
κατὰ Δωδωναῖον ἐκεῖνο, οἵπερ ἦν τις λόγες, ἀλλὰ
ἑτεροῖον καινόφωνον, ἐξ οὗ μόνον ἔστι τρυγᾶν τὸ
• Εὐλόγησον.» Εἰ δὲ καὶ διδασκαλίαν ἐν τοῖς ἄρτι στυ
λίταις ἐπιζητοίη τις, πρόφασις τῷ ἰδιώτῃ στυλίτη
γίνεται τοῦ μὴ ἔχειν λαλεῖν, ἢ καταπνέων ἄνεμος
λιγυρὸς καὶ σκεδάζων τὸ τῆς φωνῆς ἔναρθρον, ἢ
ἀσκητική τις ισχνότης, δι' ήν στενοχωρεῖται ἡ λαλιά.
Τῆς δὲ κατὰ θεωρίαν ἀρετῆς οὕτω διεκπίπτων,
ὅμως τὴν κατὰ χειρα κερδίαν πράξιν εν μάλα δ
τοιοῦτος κατορθοί, δι' ἧς ἀνιμᾶται τὴν κάλαθον, ὅτε
κατ' αὐτῆς κέρμα κτυπήσει. Καὶ τοιαῦτα μὲν αὐτῷ
τὰ ἐν τῷ φανερῷ· τὰ δὲ ἐντὸς οἶδεν ὁ τὰ ἐν κρυ
πτῷ βλέπων Πατήρ. Οὕτω δὲ ἔχοντες οἱ ἀνατεταγμένοι, τὰ τέκνα τῆς ὑποκρίσεως, οἱ μιμηταί τοῦ
δαίμονος (τὰ γὰρ λοιπὰ τῶν κατ' αὐτοὺς ὑποκρί
σεων εἴδη οὐκ ἂν, οὐδὲ εἰ μυρία κάμοι τις γράφων,
δύναιτο περιηγήσασθαι), παράγουσι τοὺς ἁπλουστέ
ρους εἰς πλατείαν κατάγνωσιν τῆς μοναχικής βιοτῆς,
καὶ γίνονται ὑπόδικοι τῷ Θεῷ βαρείας κολάσεως,
37. Cui parcent ii, qui proprium corpus crudeliter tractant? quibus maculis abhorrebunt qui·
sic sanguine lætantur? Qualis reprehensio couveniręt hominibus, quibus bonum est sic immergi
eruore, ut mulieribus placet fucus? Quis hujusmodi
ferreum genus digne dolestetur, cujus negotiatio
est per lypocrisim auro supervestiri, sicque loco
ruinæ in aurum, aut saltem in argentum desinere?
38. Noti sunt adhuc inter veteres sanctos aliquot magui stylitæ, cœlo gradientes, qui per colampas, veluti per sealas, caelo propinquabant. Præsens aŭtem generatio tanquam arbores tigno densa,
multis in terræ locis, styliticam tribum producit,
quæ non est vitæ neque scientiæ lignum, sed fere
lignum purum, neque secundom íllud Dodonæum,
cujus magna erat fama', sed aliud quid novi s.;-
nans, ex quo solum excipi potest hoc: • Benelic.
Si quis autem in hodiernis stylitis doctrinam quæral, ignaro stylita, quod non valent loqui, praetextus est vel ventus, stridule spirans et vocis articulationem impediens vel quædam ascetica gracilitas, per quam angustiatur elocutio. Sic autem
contemplativa virtute lapsus, manibus tamen lucrosam præclare dirigit operationem, qua sursum eleval calathum, cum in illam nutumas somans intravit.
Talia sunt ipsi, quæ sunt manifesta: interna vero
novit ille quæ sunt in abscondito videns Pater.
Taliter autem se habontes qui 'supra ordinati sunt
hypocriseos filii, dæmonis imitatores (cætera namıque simulationum illorum genera nemo neque si
mille libros componendo impleres, describere
valeret), simplices decipiunt ad magnam monastica
vitæ damnationem, el a Deo gravi punitioni obnoxii, quod per ipsos blasphemnetur, non solum in
Continue reading PG 136: Contra injuriarum memoriam →≣ entire volume