ARIST Presbyter digamorum nuptiis non debet ΑΡΙΣΤ. «Οὐχ έστιᾶται πρεσβύτερος ἐπὶ διγάμους· «interesse. Cum digamus enim veniam implora- ‹ verit, quis eum venia dignabitur? › Sacerdos qui digamo benedixit, a mensa debet recedere et non cum eo convivari. Si enim pornæ subjectus fuerit digamus, quænam presbytero concedatur venia qui, eo quod convivatus est, istius modi nuptlis assensum præbuit? CANON VIII. ‹ Si alicujus uxor, cum esset laicus, adulterata • fuisse plane convicta fuerit, is non potest ad ‹ ministerium accedere. Sin autem etiam post • ordinationem adulterata fuerit, debet eam di- • mittere. Quod si cohabitet, non potest sibi com- ‹ missum ministerium exsequi. › BALS. Didicisti ex diversis legibus, licere sine periculo uxorem adulteratam recipere, et peccati veniam dare. Et lege librum Basil. xxvııı, tit. 7, cap. 1, qui dicit, maritum posse intra biennium, sine ullo periculo, suam uxorem ex monasterio recipere, quæ ut adultera condemnata est et inclusa: ab eo enim tempore tondetur. Dicit ergo etiam canon, quod, etsi vir hoc facere potest, nimirum veniam adulteratæ uxoris peccato dare, sed tamen quoniam can. apostolicus 18 non permittit, ut in sɔcerdotalem catalogum adscribatur, qui uxorem fornicatricem vel dimissam vel scenicam duxerit, ne hic quidem ad sacrum ordinem provehetur. Atque id quidem ita se habet, si laici uxor adulterata fuerit: sin autem ejus qui est sacratus, ipse quidem, ut qui nihil deliquerit, si exinde ab ea separetur, erit in proprio gradu. Sin vero hoc facere noluerit, sed una cum adultera cohabitat, deponetur, ut qui sit inquinamenti particeps; eo quod cum adultera rem habuerit. Interrogaverit autem quispiam, Cur cum Patres de mulieris adulterio dixissent, non satis habuerunt, nisi etiam adderent adulterium fuisse aperte convictum? Solutio. Diversa leges jubent mulierem non aliter condemnari ut adulteram, quam per apertas probationes, id est, per quinque testes jurantes se vidisse in ipso actu fleri adulterium. Hac ratione nec omnes possunt crimen adulterii intendere: sed quinque solum personæ, maritus, pater, frater, patruus, avunculus. Sed nec ipsa mulier, se adulterium commisisse confessa, condemnatur, quod etiam est novum. Adjecerunt ergo Patres, eam damuari ut adulteram, quæ est apertis probationiη «ἐκείνου γὰρ συγγνώμης δεομένου, τίς ἐκεῖνον • ἀξιώσει συγγνώμης; ο Ὁ ἱερεὺς, εὐλογήσας τὸν δίγαμον, τῆς τραπέζης ὀφείλει ὑπαναχωρεῖν, καὶ μὴ συνεστιαθῆναι αὐτῷ. Εἰ γὰρ ὑπὸ ἐπιτίμιόν ἐστιν ὁ δίγαμος, ποία ἔσται τῷ πρεσβυτέρω συγγνώμη, τῷ διὰ ἑστιάσεως τοῖς τοιούτοις συγκατατιθεμένῳ γάμοις; • Ἐὰν γυνή τινος μοιχευθεῖσα λαϊκοῦ ὄντος ἐλεγχθῇ • φανερῶς ὁ τοιοῦτος εἰς ὑπηρεσίαν ἐλθεῖν αὐ • δύναται. Ἐὰν δὲ καὶ μετὰ τὴν χειροτονίαν μο:- χευθῇ, ὀφείλει ἀπολῦσαι αὐτήν. Ἐὰν δὲ συζῇ, κ οὐ δύναται ἔχεσθαι τῆς ἐγχειρισθείσης αὐτῷ • διακονίας: ΒΑΛΣ. Έμαθες ἀπὸ διαφόρων νομίμων ὡς Έξεστι τῷ ἀνδρὶ ἀκινδύνως λαμβάνειν τὴν μοιχευ θεῖσαν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ συμπαθεῖν τὸ ἁμάρτημα. Ζήτει καὶ βιβλίον τῶν Βασιλικῶν κη', τίτ. 5, κερ' α' λέγον, ἐντὸς διετίας δύνασθαι τὸν ἄνδρα λαμβάνειν ἀκινδύνως ἐκ τοῦ μοναστηρίου τὴν οἰκείαν γυναῖκα, καταδικασθεῖσαν ὡς μοιχαλίδα καὶ ἐγκλεισθεῖσαν. Εκτοτε γὰρ κουρεύεται. Φησὶ τοίνυν ὁ κανὼν ὡς, εἰ καὶ δύναται ὁ ἀνὴρ τοῦτο ποιεῖν, ήγουν τὸ συμπε θεῖν τὸ ἁμάρτημα τῆς μοιχευθείσης γυναικός, ἀλλ᾽ ἐπεὶ ὁ ιη' ἀποστολικὸς κανὼν οὐ παραχωρεί Ιερατικῷ καταλόγῳ συναριθμηθῆναι τὸν λαβόντα γυναῖκα πόρνην ἢ ἐκβεβλημένην ή σκηνικὴν, οὐδὲ οὗτος εἰς βαθμὸν ἱερατικὸν ἀναχθήσεται. Καὶ τοῦτο μὲν, ἐὰν λαϊκοῦ τινος γυνὴ μοιχευθῇ· ἐὰν δὲ ἰερομένου, αὐτὸς μὲν ὡς μηδέν τι πταίσας, ἐὰν διαζυγῇ αὐτῆς ἀπεντεῦθεν, ἔσται εἰς τὸν οἰκεῖον βα θμόν. Εἰ δὲ οὐ θελήσει τοῦτο ποιῆσαι, ἀλλὰ συνδιάγει μετὰ τῆς μοιχαλίδος, καθαιρεθήσεται, ὡς μετασχὼν τοῦ μιάσματος διὰ τὸ συμμίγνυσθαι τη μοιχευθείσῃ. Ερωτήσει δέ τις, Διὰ τί εἰπόντες περὶ μοιχείας γυναικὸς οἱ Πατέρες οὐκ ἠρκέσθησαν, ἀλλὰ προσέθεντο τὴν μοιχείαν φανερῶς ἐλεγχθῆνα:; Λύσις. Διάφοροι νόμοι παρακελεύονται μὴ ἄλλως τὴν γυναῖκα ὡς μοιχευθεῖσαν κατακρίνεσθαι, εἰ μὴ διὰ φανερῶν ἀποδείξεων, τοῦτ' ἔστι διὰ πέντε μαρ τύρων ὀμνυόντων ἰδεῖν ἐπ' αὐτοφώρῳ τὴν μοιχείαν τελουμένην. Κατὰ τοῦτο γὰρ οὐδὲ πάντες δύνανται κινεῖν τὸ μοιχικὸν ἔγκλημα, ἀλλὰ πρόσωπα πέντε, ἀνὴρ, πατὴρ, ἀδελφὸς, θεῖος πρὸς πατρὸς, καὶ θεῖος πρὸς μητρός. Οὐδὲ αὐτὴ ἡ γυνὴ ὁμολογοῦσα μοι· χεῦσαι καταδικάζεται, ὅπερ ἐστὶ καὶ καινόν. Προς ἔθεντο οὖν οἱ Πατέρες ὡς μοιχαλίδα ἐκείνην κατα· Guill. Beveregii Ἐὰν γυνή τινος. Joannes Antiochenus in Collect. can. tit. 41, legit, Γυνή τινος μοιχευθεῖσα λαϊκοῦ ὄντος. ἐὰν ἐλεγχθῇ φανερώς. Sic etiam legit Dionysius Exiguus; vertit enim, Mulier cujusdam adulterata laici constituti, si evidenter arguatur. Et vetus interpres, Mulier cujusque adulterata laico constituto, si doceatur. Sic etiam legitur in Pari siensi Balsamonis editione: sed codex Amerbachianus cum Tiliano nostræ lectioni adstipulatur. Οὐ δύναται. Sic omnes codices mss.; sed Joannce Antiochenus legit, Οὐ δι' αὐτὴν δύναται nota. ἔχεσθαι τῆς ἐγχειρισθείσης αὐτῷ ὑπηρεσίας. Non polest propter eam commissum sibi ministerium exsequi. Gollect. can. tit. 41. Ζήτει καὶ βιβλίον. Haec usque adl έκτοτε γὰρ κουρεύεται inclusive, ex ms. Bolleiano supplerimus. Exstant autem in Tiliano: Nam Gentianus Hervetus Latine ea vertit. In aliis codicibus desiderantur. "Ηγουν τὸ συμπαθεῖν. Hanc etiam pericopen ἐξηγητικήν codici Bodleiano debemus: in nullo cnim alio legitur.

IN CAN. IX CONC. NEOCESAR. δικάζεσθαι, την ἐλεγχθεῖσαν διὰ φανερῶν ἀπο- bus convicta, ut dictum est; non autem eam, quæ δείξεων, ὡς εἴρηται, οὐ μὴν τὴν ὑποπτευθεῖσαν ἀπὸ ὁμιλίας ἢ συνοικήσεως, ἢ ἄλλης τινὸς αἰτίας. Τί δὲ, ἐὰν ὁ λαϊκὸς, μετὰ τὸ μοιχευθῆναι τὴν γυναῖκα τούτου, ἀπολύσῃ αὐτὴν, προαναβιβασθήσεται εἰς βαθμὸν, ὥσπερ οὐ καθαιρεῖται ὁ ἱερωμένος, ὁ ἀπολύσας τὴν μοιχευθεῖσαν γυναῖκα αὐτοῦ; Λύσις. Ἀπὸ τοῦ ιη' ἀποστολικοῦ κανόνος κωλύεται προ αναβιβασθῆναι εἰς βαθμὸν ὁ γυναῖκα πόρνην ἀγόμενος· πολλῷ γοῦν πλέον οὐ προαναβιβασθήσεται ὁ μετὰ μοιχαλίδος συμφθαρείς, κἂν ἐν ἀγνοίς. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ οἱ Πατέρες ἐπὶ μὲν τοῦ λαϊκοῦ διαίρεσιν οὐ πεποιήκασι, χάριν τοῦ ἀπολυθῆναι τὴν μοιχαλίδα, καὶ μὴ ἀπολυθῆναι, ἀλλὰ ἀδιαστίκτως διωρίσαντο μὴ δύνασθαι τὸν ἄνδρα αὐτῆς εἰς ὑπη ρεσίαν ἐλθεῖν· ἐπὶ δὲ τοῦ ἱερέως εἰσήγαγον τὴν διαίρεσιν. Εστι δὲ καὶ διαφορὰ τοῦ μήπω ιερωθέντος καὶ τοῦ ἱερωθέντος, καὶ διά τι πταίσμα καθαιρεθῆναι μέλλοντος. Ο μὲν γὰρ μὴ ἐπιτυχὼν πλείονός τινος οὐ τοσοῦτον βαρυθυμήσει, ἀλλ᾽ εὐχαριστήσει μᾶλλον, ὡς τῷ κανόνι μὴ προσκρούσας· ὁ δὲ διά τι πταῖσμα ἑτέρου ἀφαιρούμε νος τὸ προσὸν αὐτῷ ἀξίωμα μεγάλως δεινοπαθήσει. Τὸ γὰρ εἰς πεῖραν ηκον ἀνιαρὸν εἰς ἀφαίρεσιν. ΖΩΝΑΡ. Ανδρὸς λαϊκοῦ γυνὴ μοιχευθεῖσα, καὶ φανερῶς ἐλεγχθεῖσα, κωλύει τὸν ἄνδρα αὐτῆς εἰς ὑπηρεσίαν ἐλθεῖν, τουτέστιν εἰς βαθμὸν ἱερατικών τινα· πλὴν ἡ φανερῶς ἐλεγχθεῖσα, οὐχ ἡ ἐν ὑποψία γενομένη ἢ καὶ κατηγορηθεῖσα παρά τινος τῶν κατηγορεῖν, ἀλλὰ ῥητοῖς προσώπων. Οὐ γὰρ τῷ βουλομένῳ ἐφεῖται περὶ μοιχείας κατηγορεῖν οὐ δυναμένων αὐτῆς προσώπων. Οὐ γὰρ τῷ βουλομένῳ ἐφεῖται περὶ μοιχείας κατηγορεῖν ἀλλὰ προσ ώποις. Ἐὰν δὲ καὶ ἱερωμένου γυνή μοιχευθῇ, ἀπολῦσαι αὐτὴν ὀφείλει, τουτέστι διαζυγῆναι αὐτῆς. εἰ δὲ συζῇν αὐτῇ βούλεται, κωλύεται τῆς ἐγχει;ισθείσης αὐτῷ διακονίας, ἤτοι τοῦ βαθμοῦ εἰς ἄν κατετάχθη. Η γὰρ μοιχευθεῖσα μεμίανται· ὁ δὲ ταύτῃ μιγνύμενος ἐν σῶμα γίνεται, καὶ λοιπὸν μετά έχει κἀκεῖνος τοῦ μιάσματος. Ο δὲ μεμιασμένος πως δεχθήσεται είς τι θεῖον λειτούργημα; gionė ipsum maculari necesse est. Hominem ferat? fuit suspecta propter collocutionem, vel consuetudinem ac familiaritatem, vel aliquam aliam ob causam. Quid autem, an laicus, si postquam 409 ejus uxor fuit adulterata, dimiserit eam, ad gradum promovebitur; sicut non deponitur is qui est sacralus, dimissa uxore sua, quæ commisit adulterium? Solutio. canone apostolico 18 prohibetur ad gradum promoveri, qui duxit uxorem fornicatricem: multo ergo magis non promovebitur, qui cum adultera vel insciens rem babuit. Propterea enim Patres nullam in laico divisionem fecere, de dimit tenda adultera, vel non dimittenda: sed indistincte definierunt, non posse ejus maritum venire ad ministerium. In sacerdote autem divisionem intro duxere. Est autem differentia ejus qui nondum est sacralus, et ejus qui est sacratus; sed propter delictum aliquod est deponendus. Qui enim non est majus aliquod assecutus, non tam ægre feret: sed æquo potius animo patietur et lætabitur, quod canonem non offenderit. Is autem, cui propter alterius delictum aufertur ea quam habet dignitas, admodum ægre feret. Id enim quod jam expertus est, molestum est si auferatur. ZONAR. Si laici uxor adulterii manifesto convicta sit, ejus virum a ministerio, a sacrorum scilicet ordinum susceptione, arceri [canon] jubet; modo tamen manifestis indiciis convicta mulier, non autem vel suspicione tantum notata, vel ab iis, quibus nomen illius deferendi potestas non est, acc♦sata fuerit. Nec enim cuicunque volenti, sed certis tantum quibusdam hominibus, mulierem adulterii ream agere concessum est. Quod si adulterium sacro ordine initiati hominis conjux patraverit, eam vir dimiual, hoc est, ab illius se corr suetudine commercioque sejungat; si vero cum illa vitæ societatem habere voluerit, ipsum a commisso ministerio, hoc est, a sui ordinis gradu, dimoveri decreturn est. Patrato namque adulterio mulier polluta est; qui vero pollutæ commiscetur, unum corpus eficitur, eademque proinde contavero pollutum in sacro aliquo ministerio quis ΑΡΙΣΤ. 4 Ο λαϊκός, οὗ ἡ γυνή μεμοίχευται, οὐ • κληροῦται· καὶ ὁ ἐν κλήρῳ εἰ κατέχει μοιχεύ- • θεῖσαν αὐτὴν, ἐκδιώκεται. Εἰ ὁ κεκληρωμένος, τὴν γυναῖκα αὐτοῦ μοιχευθεῖσαν μὴ ἀπολύων, τῆς ἀξίας μετακινεῖται· πῶς ὁ λαϊκός, οὗ ἡ γυνή μεμοίχευται, εἰς κλῆρον παραδεχθήσεται; • Πρεσβύτερος, ἐὰν προημαρτηκὼς σώματι, προ- • αχθῇ, καὶ ὁμολογήσῃ ὅτι ήμαρτε πρὸ χειροτονίας, «μὴ προσφερέτω· μένων ἐν τοῖς λοιποῖς διὰ τὴν • άλλην σπουδήν. Τὰ γὰρ λοιπὰ ἁμαρτήματα ἔφα- • σαν οἱ πολλοὶ καὶ τὴν χειροθεσίαν ἀφιέναι. Ἐὰν • δὲ αὐτὸς μὴ ὁμολογῇ, ἐλεγχθῆναι δὲ φανερῶς μὴ • δυνηθῇ, ἐπ' αὐτῷ ἐκείνῳ ποιεῖσθαι τὴν ἐξουσίαν. ΒΑΛΣ. Ἱερεὺς, πορνεύσας πρὸ τῆς χειροτονία, ARIST. Laicus cujus uxor adulterata est non fit • clericus, et clericus qui eam retinet postquam • adulterium commisit, expellitur.» Si ille qui in clerum cooptatus est, uxorem suam adulteratam non dimittens, dignitate movetur: quomodo laicus cujus uxor adulterata est in clerum admittatur? CANON IX. • Si presbyter, qui corpore prius peccaverat, promo- • tus fuerit, et si ante ordinationem peccasse con- • fessus fuerit, ne offerat: manens in aliis, pro- •pter aliud ejus bonæ vitæ studium. Reliqua enim • peccata dicunt multi manuum impositione tolli. • Quod si ipse non confiteatur, aperte autem convin. • ci non potuerit, illius quoque ei flat potestas. BALS, Sacerdos, qui ante ordinationen fornica-

THECD. BALSAMON tus erat, peccatumi sua sponte post ordinationen ὡμολόγησεν ἐκῶν μετὰ τὴν χειροτονίαν τὴν ἁμαρτ fassus est. Dicunt ergo Patres, eum, ut qui sua sponte fassus sit, a sacrificii quidem celebratione cessara, habere autem alia sacerdotum privilegia, scilicet cum sacerdotibus cathedram, sacramentosum in altari participationem, et alia quædam: et maxime si sit virtutis studiosus. Perinde autem ac si dixisset quispiam, alia quoque peccata sequi fornicationis vitium, consensum, manus contrectatio nem, oscula, et hujusmodi alia; et ab iis impediri eum qui ſassus est, ne babeat sacerdotis honorem: subjunxerunt Patres, quod quoniam ab hujusmodi delictis non impeditur quispiam, quominus ad sacerdotium provehatur, quia bæe ab ordinatione solvuntur, non impedietur ab iis, quominns alia habeat privilegia. Et hæc quidem, quando sacerdos suum peccatum confessus fuerit. Sin autem nec confessus nec aperte convictus fuerit, nullo modo labefactabitur, sed in ejus potestate erit sacra celebrare vel cessare, prout ei sua dictarit conscientia; quemadmodum si convictus fuerit, exinde deponetur, et nec lionore nec alio privilegio dignus labebitur. 410 Adjecerunt autem Patres apertam probationem, eo quod nemo deponatur, nisi per apertas probationes, scilicet per affirmationem quinque testium jurantium. Dicit autem etiam lex civilis: Melius est peccata relinqui impunita, quam aliquos sine causa puniri. Lege et canonem sancti Basilii, 27 et novellam 29 domini Leonis Philosophi, et ex interrogationibus factis in synodo Constantinopolitana interpretationem responsi, dicentis la:corum loco censeri eos, qui depositi fuerint: et dic paucis, quod est differentia ejus qui peccavit ante ordinationem et confessus est et ejus qui propter crimen condemnatus est post ordinationem. Similiter et ejus qui fuit digamus post ordinationein, et ejus cui sacerdotium ablatum est. Qui enim, quod ante ordinationem commisit, peccatuin confessus est, ab offerendo tantum remiovebi, tur, sed sacerdotali cathedra dignus habebitur, et reliquis ejusmodi, ut vult canon 89 sancti Basilii Qui autem secundam uxorem duxit, et se eo modo sacerdotio movit, ministeriis, quæ sunt extra saerum tribunal, dignus habebitur. Sed qui est condemnatus, ne hæc quidem exercebit, sed in laico- η rum locum rejicietur. Lege syn. in Trullo canonem 21 et 26, et quæ sunt in ipsis. 79 auten imp. domini Leonis Sapientis novella, sic se habet ad verbum: Quæ Deo semel sunt consecrata, ea non esse auferenda constitui oportet; idque non soluın in rebus pretiosis consecratis, sed multo etiam magis in hominibus, quibus per clericatum Deo dedicatio accessit; etiamsi, cujusmodi multa sunt humana delicta, ab eo ordine, in quo, ut se honeste praeclareque gererent, electi sunt, tyrannidem exercens eos peccatum detruserit. Veteris itaque legislatoris institutum non admittimus, qui vult presbyterum vel diaconum vel subdiaconum, qui post - quam ei manus est imposita, cum muliere conjungiτίαν. Φασὶν οὖν οἱ Πατέρες τὴν τοιοῦτον ὡς αὐτο θελῶς ἐξομολογησάμενον τῆς μὲν ἱερουργίας παν θῆναι, ἔχειν δὲ τἄλλα προνόμια τῶν ἱερέων, δηλονότι τὴν μετὰ τῶν ἱερέων καθέδραν, τὴν ἐν τῷ θυσια στηρίῳ τῶν ἁγιασμάτων μετάληψιν, καὶ ἕτερά τινα, καὶ μάλιστα ἐὰν πρὸς ἀρετὴν σπουδαιός ἐστιν. Ως τινος δὲ εἰπόντος ἐπακολουθεῖν τῷ πά θει τῆς πορνείας καὶ ἄλλα τινὰ ἁμαρτήματα, συγκ κατάθεσιν, ἀφήν χειρός, φιλήματα, καὶ τοιαῦτα, καὶ ἀπὸ τούτων ἐμποδίζεσθαι τὸν ἐξομολογούμενον, ὥστε ἔχειν τιμὴν ἱερέως, ἐπήγαγον οἱ Πατέρες ὡς, ἐπεὶ ἀπὸ τοιούτων ἁμαρτημάτων οὐκ ἐμποδίζεται τις εἰς ἱερωσύνην προαναβιβασθῆναι, διὰ τὸ λύεσθαι ταῦτα ὑπὸ τῆς χειροτονίας, οὐ κωλυθήσεται ἐξ αὐτ τῶν ἔχειν τὰ ἄλλα προνόμια. Καὶ ταῦτα μὲν, όταν ὁ ἱερεὺς ἐξομολογήσηται τὸ ἁμάρτημα· ἐὰν δὲ μήτε ὁμολογήσῃ μήτε ελεγχθῇ φανερῶς, οὐδεπωσοῦν παρασαλευθήσεται· ἀλλὰ παρ' αὐτῷ κείσεται ἐξου σία τοῦ ἱερουργεῖν ἢ παύσασθαι πρὸς τὸ οἰκεῖον συνειδός· ὥσπερ ἐὰν ἐλεγχθῇ, ἀπεντεῦθεν καθαι ρεθήσεται, καὶ οὐδὲ τιμῆς ἢ ἄλλου προνομίου ἀξιω θήσεται. Προσέθεντο δὲ οἱ Πατέρες τὸν φανερὸν Ελεγχον, διὰ τὸ μηδένα καθαιρεῖσθαι εἰ μὴ διὰ φανερῶν ἀποδείξεων, ἤτοι διὰ καταθέσεως μαρτύ ρων πέντε όμνυόντων. Φησὶ δὲ καὶ ὁ νόμος • Κρεῖττόν ἐστι τὰ ἁμαρτήματα ἀνεκδικητα καταλιμ πάνεσθαι, ή τινας αναιτίους κολάζεσθαι. Ανάγνωθι καὶ τὸν κζ' κανόνα τοῦ ἁγίου Βασιλείου καὶ τὴν εθ' νεαρὰν τοῦ βασιλέως κυρίου Λέοντος τοῦ Φιλο σόφου, καὶ ἀπὸ τῶν γεγονυιῶν ἐρωτήσεων εἰς τὴν ἑρμηνείαν τῆς ἀποκρίσεως, τῆς λεγούση; εἰς τὴν τόπον τάττεσθαι τῶν λαϊκῶν τοὺς καθαιρεθέντας καὶ συναγαγὼν εἰπὲ ὅτι διαφορά ἐστι τοῦ πρὸ τῆς χειροτονίας ἡμαρτηκότος καὶ ἐξομολογησαμένου, καὶ τοῦ καταδικασθέντος διὰ ἔγκλημα μετὰ τὴν χειροτονίαν· ὡσαύτως καὶ τοῦ διγαμήσαντος μετὰ τὴν χειροτονίαν, καὶ ἀφαιρεθέντος τὴν ἱερωσύνην, Ὁ μὲν γὰρ ἐξομολογησάμενος τὴν πρὸ τῆς χειρο τονίας ἁμαρτίαν μόνου τοῦ προσφέρειν στερηθήσε ται· καθέδρας δὲ ἱερατικῆς ἀξιωθήσεται καὶ λοιπῶν τοιούτων, κατὰ τὸν πθ' κανόνα τοῦ ἁγίου Βασιλείου. Ὁ δὲ διγαμήσας, καὶ ἑαυτὸν τοιουτοτρόπως ἐκ τῆς ἱερωσύνης μετακινήσας, τῶν ἔξω τοῦ βήματος διακονιῶν ἀξιωθήσεται. Ὁ δὲ καταδικασθεὶς οὐδὲ ταῦτα ἐνεργήσει, ἀλλ᾽ εἰς τὸν τόπον τῶν λαϊκῶν ῥιφήσεται. 'Ανάγνωθι καὶ τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συν όδου κανόνα πα' καὶ τὰ ἐν αὐτοῖς. Ἡ δὲ οὐ νεαρά τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Σοφοῦ ἔχει κατὰ ῥῆμα οὕτως· Τὰ ἅπαξ ἀνατεθειμένα τῷ Θεῷ ἀναφαίρετα δεῖν εἶναι καθίστασθαι, καὶ τοῦτο οὐ μόνον ἐπὶ κειμηλίων ἀνιερωμένων, ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον ἐπ ἀνθρώπων, οἷς διὰ τοῦ κλήρου προσγένηται ή προς τὸ θεῖον ἀνάθεσις, καν, οἷα πολλὰ τὰ ἀνθρώπινα πταίσματα, τῆς τάξεως ἐν ᾗ διαπρέπειν κατεκλη ρώθησαν, ἡ τύραννος αὐτοὺς ἐξωθήσειεν ἁμαρτία. Οὐκ ἀποδεχόμενοι οὖν τῆς προαιρέσεως τὸν παλαιὸν νομοθέτην, ὃς βούλεται πρεσβύτερον ἢ διάκονον ἢ ὑποδιάκονον, μετὰ τὴν ἐπ' αὐτῷ χειροθεσίαν συντ

IN CAN. X CONC. NEOC:ESAR. laicam redire: et decretum infirmauus. Decernimus autem solum ut ordinis cessione, in quo ante matrimonium cognoscebatur, supplicii satis sit: clerici autem habitus, et alius in ecclesiis ministerii, quod nefas non est attingere, alienatione non omnino condemnetur. πτόμενον γαμετῇ, παντελῶς τοιούτου ὑπεξίστασθαι tur, ab co habita omnino excidere, et ad vitam σχήματος, καὶ πρὸς τὸν λαϊκὸν βίον ἐπαναστρέ φεσθαι, ἀχυροῦμεν τὸ δόγμα. Θεσπίζομεν δὲ μόνον τῇ ὑποχωρήσει τῆς τάξεως ἐφ' ἡ πρὸ τοῦ γάμου ἐγνωρίζοντο, ἀρκεῖσθαι τὴν δίκην αὐτοῖς· τοῦ δὲ κληρικοῦ σχήματος καὶ τῆς ἄλλης ἐν ταῖς ἐκκλησίαις ὑπηρεσίας, ἧς ἐφάπτεσθαι οὐκ ἀθέμιτον, μή παντάπασι τὴν ἀλλοτρίωσιν καταδικάζεσθαι. ZONAR. Si, priusquam sacris ordinibus initiaretur, corpore quispiam peccaverit, hoc est, ad libidinosam usque corporum commistionem progressus fuerit, deinde vero admissum crimen promotus, hoc est, ubi sacerdos creatus fuerit, contitentur, oferre, hoc est, sacra celebrare homini ΖΩΝΑΡ. Εάν τις πρὸ τῆς εἰς ἱερωσύνην χειρο τονίας ἁμάρτῃ σώματι, ήγουν μέχρι μίξεως σαρκι κῆς ἔλθῃ, εἶτα προαχθῇ, ἀντὶ τοῦ, πρεσβύτερος χειροτονηθῇ, καὶ μετὰ τὴν χειροτονίαν ὁμολογήσῃ τὴν ἁμαρτίαν, προσφέρειν μὲν οὐ συγχωρεῖται, τουτέστιν ἱερουργεῖν· μενεῖ δὲ ἐν τοῖς ἄλλοις, τουτέστιν ἐν τῇ τιμῇ τῶν ἱερέων, ἐν τῇ καθέδρα, η nequaquam licebit: cæterum alia, scilicet sacerdotum honorem, cathedræ prærogativam, jusque præterea in altari communicandi, retinebit, aliisque ob alias virtutes, si nimirum vitae integer ac virtutis exercendæ studiosus sit, privilegiis cohonestabitur. Nam reliqua minora crimina, qne videlicet conjunctionem corporum comitantur, quale est facinori assentiri, contrectare manu ſeminam, osculum quoque eiden impertiri, hæc, inquit, manuum impositione tolluntur. Verum ne id quidem tanquam omnino certum, sed cum ea moderatione dixere multi, hoc est, ut a quibusdam dicitur, asseveravit. Atque hæc quidem, eo scelus non inficiente, fenenda sunt. Quod si nec ille crimen fateri velit, neque manifesto convinci potest; lunc sacra ministeria obeundi, vel ab eis cessandi καὶ ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ τῶν ἁγιασμάτων μεταλή φεται, καὶ ἄλλα έξει προνόμια διὰ τὴν ἄλλην σπου δὴν σπουδαῖος. Αμαρτήματα γὰρ τὰ ἐλάττω, τὰ πρὸς τῆς μίξεως δηλαδή, οἷον τὴν συγκατάθεσιν, τὸ ἅψασθαι χειρὶ γυναικός, τὸ μέχρι φιλήματος προελθεῖν, ἡ χειροθεσία λύει, φησί. Καὶ οὐδὲ τοῦτο ὡς ὁμολογούμενον εἶπε, ἀλλὰ κεκολασμένως, ἔφασαν, εἰπὼν, οἱ πολλοὶ, ἀντὶ τοῦ, ὡς παρά τινων λέγεται. Εἰ μὲν οὖν αὐτὸς ὁμολογεῖ τὸ ἁμάρτημα, τὰ εἰρη μένα γενήσεται· εἰ δὲ οὐχ ὁμολογεῖ οὔτε προφανῶς ἐλέγχοιτο, τότε χρὴ τὴν ἐξουσίαν τοῦ ἱερουργεῖν ἢ παύσασθαι ἐκεῖνον ἔχειν, ἵνα, εἰ σύνοιδεν ἑαυτῷ τὸ ἁμάρτημα, παύσηται τῆς λειτουργίας· κρεῖσσον γὰρ, φησί που ὁ νόμος, τὰ ἁμαρτήματα καταλιμ πάνεσθαι ἀνεκδίκητα, ή τινας αναιτίως καλάζεσθαι. potestas illius arbitrio permitti debet; ut si quidem conscientia flagitii premitur, sua sponte a sacrorum munerum functione desistal. Maleficia namque, alicubi lex ita, potius impunita dimitti, quam innocentibus quibuscunque pœnam irrogarí, decet. ΑΡΙΣΤ. Ἐὰν ὁμολογήσῃ πρεσβύτερος ότι προήμερο • τε, μὴ προσφερέτω, καὶ μόνον. Τινὰ γὰρ τῶν • ἁμαρτημάτων αἱ χειροτονίαν ἀφιᾶσιν. Εἰ δὲ • μήθ' ὁμολογοίη, μήτ' ἐλέγχοιτο, αὐτὸς ἐχέτω «τὴν ἐξουσίαν. Τὰ μὲν ἄλλα πάντα ἁμαρτήματα ή χειροθεσία λύει· μόνης δὲ τῆς σωματικῆς ἁμαρτίας ἡττᾶται, Ἐὰν οὖν τις, πορνείαν προημαρτηκώς, εἰς ἱερω σύ την παραδεχθῆ, καὶ μετὰ τὴν χειροτονίαν ὡμολόγησε τὰ ἁμαρτήματα· τῆς μὲν καθέδρας καὶ τιμῆς τῶν πρεσβυτέρων μεθέξει· ἱερατικὸν δέ τι οὐκ ἐνεργήσει. Εἰ δὲ μήτε αὐτὸς ὁμολογοίη, μήτε παρ' ἄλλου ελέγχοιτο φανερῶς, παρὰ τῇ αὐτοῦ ἐξουσία κείσεται τῆς ἱερωσύνης παυθῆναι, εἴτε καὶ μή. ΚΑΝΩΝ Ι. • Ομοίως καὶ διάκονος, ἐὰν ἐν τῷ αὐτῷ ἁμαρτή. 4 ματι περιπέσῃ, τὴν τοῦ ὑπηρέτου τάξιν ἐχέτω. ΒΑΛΣ. Ἐν τῷ θ' κανόνι τὰ περὶ πρεσβυτέρων ἡμαρτηκότων διελέχθησαν· ἐν δὲ τῷ παρόντι περὶ διακόνων. Καὶ οὗτοι γὰρ, ἐξομολογούμενοι, τοῦ μὲν διακονικοῦ ἀξιώματος ἐκπεσοῦνται, εἰς ὑπηρέτου δὲ τάξιν καταβιβασθήσονται, ἤτοι ἀχειροτονήτου ὑποδιακόνου ἢ ἀναγνώστου. ΖΩΝΑΡ. Ἐκπεσείται γὰρ τῆς διακονίας, καὶ εἰς ὑπηρέτου τόπον καταβιβασθήσεται. Οἱ γὰρ ὑπηρέται οὐ προσφέρουσιν. ARIST. • Si presbyter confessus fuerit se pecasse, < ab oblatione abstineat, et ab ea tantum. Quæ- • dam enim peccata ordines remittunt. Si vero • nec confiteatur nec convincatur, ipse sui po- ‹ testatem habeat. › Omnia quidem alia peccata manuum impositio tollit, solo autem corporali peccato inferior est. Si quis itaque 411 qui fornicationem antea commisit, in sacerdotium recipitur, et post ordinationem peccata sua confessus est, cathedræ quidem et honoris presbyterorum particeps erit; at sacerdotale aliquod munus non obeat. Si autem nec ipse confessus fuerit, nec ab alio manifeste convincatur, in sua relinquitur potestate an a sacerdotio cessabit mene. CANON X. • Similiter et diaconus, si in idem peccatum inciderit, ministri ordinem habeat. › BALS. In canone 9 de presbyteris qui peccarunt tractatum est: in præsenti autem de diaco nis nam et ii confessi a diaconi dignitate excident in ministri autem ordinem deprimentur, hypodiaconi scilicet, qui non est ordinatus, vel 'lectoris. ZONAR. Excidet enim a diaconatu, et in ministri locum dejicietur. Ministri namque non offerunt.

ARIST. ‹ Diaconus etiam codem crimine obstri- APIET. ectus, minister maneat. ) Et diaconus si in idem inciderit peccatum panem et poculum afferre, aut populum docere, aut omnino aliquid sacerdotale peragere cessabit. Sed tantum ecclesiæ minister erit. CANON XI. ‹ Presbyter ante triginta annos non ordinetur, • etiamsi fuerit homo valde dignus; sed reserc vetur. Dominus enim Jesus Christus in trice- ● simo anno baptizatus est et cœpit docere. › BALS. Præsens canon sine ulla mutatione in canone 14 synodi in Trullo situs est, et illic est expositus. ZONAR. Est hic canon sextæ synodi decimus quartus, ibique ejus explicatio allata. ARIST. • Nisi triginta annos natus ne fiat presby- ‹ ter, etiamsi dignus habeatur, exemplum ha- • bens Servatoris baptisma. › De eo quod nemo, qui non est triginta annos natus, fiat presbyter, etiamsi omni modo dignus sit homo, et præsens canon dicit, et decimus quartus sextæ in Trullo synodi. CANON XII. • Si quis ægrotans fuerit baptizatus, non potest • in presbyterum evehi: fides enim ejus non est ‹ ex instituto, sed ex necessitate: uisi forte • propter consequens ejus studium et fidem ‹ hominumque raritatem. › • Καὶ ὁ διάκονος, τῷ αὐτῷ ἁμαρτήματα συσχεθείς, ὑπηρέτης μενέτω.» Καὶ διάκονος, τῷ αὐτῷ περιπεσών ἁμαρτήματι, παυθήσεται τοῦ ἄρτον ἡ ποτήριον ἀναφέρειν, ἡ τὸν λαὸν διδάσκειν, ἢ ὅλως τι τῶν ἱερατικών λειτουργεῖν. Υπηρέτης δὲ μόνον ἔσται τῆς ἐκκλη σίας. • Πρεσβύτερος πρὸ τῶν τριάκοντα ἐτῶν μὴ χειρο • τονείσθω, ἐὰν καὶ πάνυ ᾗ ὁ ἄνθρωπος ἄξιος· • ἀλλὰ ἀποτηρείσθω. Ο γὰρ Κύριος Ἰησοῦς Χρισ • στὸς ἐν τῷ τριακοστῷ ἔτει ἐβαπτίσθη, καὶ ἤρξατο • διδάσκειν. ο ΒΑΛΣ. Ο παρών κανὼν ἀπαραλλάκτως κεῖται ἐν τῷ ιδ' κανόνι τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου, καὶ ἐξη γήθη ἐκεῖσε. ΖΩΝΑΡ. Τοῦτον τὸν κανόνα ἡ ἔκτη σύνοδο, οὕτω τίθησι, καὶ ἐξηγήθη ἐκεῖ τεσσαρεσκαιδέκα· τος ων. ΑΡΙΣΤ. «Εἰ μὴ τριακονταέτης, μή γινέσθω πρε • σβύτερος, κἂν ἡ ἀξιόλογος, ἔχων παράδειγμα • τοῦ Σωτῆρος βάπτισμα.» Περὶ τοῦ μὴ γίνεσθαι τὸν ἥττονα τῶν τριάκοντα χρόνων πρεσβύτερον, κἂν πάνυ ἄξιος ᾖ ὁ ἄνθρω πος, καὶ ὁ παρών διαγορεύει κανὼν καὶ ὁ τεσσαρα καιδέκατος τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ έκτης συνόδου. • Εάν νοσῶν τις φωτισθῇ, εἰς πρεσβύτερον άγεσθαι • οὐ δύναται. Οὐκ ἐκ προαιρέσεως γὰρ ἡ πίστις • αὐτοῦ ἀλλ' ἐξ ἀνάγκης· εἰ μὴ τάχα διὰ τὴν μετὰ ι ταῦτα αὐτοῦ σπουδὴν καὶ πίστιν, καὶ διὰ σπάνιν • ἀνθρώπων.» ΒΑΛΣ. "Απιστός τις, ὑγιαίνων μὲν, οὐκ ἐπέσπευδε τὸ βάπτισμα, νοσήσας δὲ ἐφωτίσθη. Φασὶν οὖν οἱ ἅγιοι Πατέρες ὡς, ἐπεὶ οὐκ ἀγαθῆς προαιρέσεως οὗτος ἐβαπτίσθη, ἀλλ᾽ οἷον ὑπὸ τῆς ἀνάγκης τῆς νόσου νυττόμενος, ὡς μὲν πιστὸς μετὰ τὴν ὑγείαν δεχθήσεται· εἰς ἱερωσύνης δὲ βαθμὸν οὐ προαναδιβασθήσεται· εἰ μήπω σπουδαῖός ἐστι περὶ τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν φυλακὴν τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ, καὶ σπάνις εἴη ἀνθρώπων πρὸς ἱερωσύνην ἐπιτηδείων· τότε γὰρ ἱερωθήσεται. Σημείωσαι οὖν ὅτι καὶ ἀμφότερα ὀφείλουσι συνδραμείν, ἡ περὶ τὴν ἀρετὴν σπουδή. καὶ ἡ σπάνις τῶν ἀνθρώπων. Ενὸς γὰρ λείποντος BALS. Infidelis quidam, cum esset sanus, baptismum non postulabat: cum autem ægrotaret, baptizatus est. Dicunt ergo sancti Patres, quod quoniam iste non ex bono instituto baptizatus est, sed quasi a morbi necessitate stimulatus, ut fidelis quidem, postquam convaluerit, recipietur, sed ad sacerdotii gradum non promovebitur, nisi forte et virtutis studiosus et Dei mandatorum egregius observator fuerit, et hominum aptorum sacerdotio magna fuerit penuria; tunc enim sacerdos eſſicietur. Nota ergo, quod utrumque debet concurrere, virtutis scilicet studium, et raritas hominum. Si enim unum eorum desit, ἐξ αὐτῶν, οὐ παραβαθήσεται ὁ κανών. Ετι σημείω canon observabitur. Præterea nota ex hoc præsenti canone, quod, sicut in baptismate, ita etiam in tonsura, qui in extremo spiritu tonsus est, in aliquo quidem ut monachus reputabitur: in aliquo autem tanquam monachus non admittetur; eo quod tonisura secundus baptismnus existimatur. Si enim supervixerit is, qui in hunc morem tonsus est, el tousura dignam poenitentiam 412 servitutemque ostenderit, pro non sponte tonso minime reputabitur. Si autem cum primumn tonsus fuerit, commune mortis poculum hauserit, apud Deum quidem certe, ut ego existimo, ut qui in sanitate mo‐ nachus factus est recipietur. Sancti enim etiam, quæ casu vel ex aliqua circumstantia dantur, tonsuras σαι ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος, ὅτι ὥσπερ ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος, οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ἀποκάρσεως, ὁ ἐν ταῖς τελευταίαις ἀναπνοεῖς ἀποχαρείς, εἷς τι μὲν ὡς μοναχός λογισθήσεται, εἰς τι δὲ οὐ παραδεχθή σεται κατὰ μονάσαντας· ὅτι καὶ ἡ ἀπόκαρσις δεύ τερον λογίζεται βάπτισμα. Εἰ μὲν γὰρ ἐπιζήσει δ οὕτως ἀποκαρεὶς, καὶ ἀξίαν ἐπιδείξεται μετάνοιαν καὶ δουλείαν τῆς ἀποκάρσεως, οὐ λογισθήσεται ὡς ἀκουσίως ἀποχαρείς. Εἰ δ᾽ ἅμα τῇ ἀποκάρσει τὸ κοινὸν τοῦ θανάτου πίῃ ποτήριον, παρὰ μὲν τῷ Θεῷ, ὡς ἐγὼ τέως νομίζω, ὡς ὁ ἐν ὑγιείς μονάσας δεχθήσεται, Ασπάζονται γὰρ οἱ ἅγιοι καὶ τὰς περιστατικὰς ἀποκάρσεις· καὶ ὡς ἐκ θείας φωνῆς, φασίν, Ἐν ᾧ σε ευρω, κρινώ σε· παρὰ δὲ ἀνθρώπ

IN CAN. XIII CONC. NEOC.ÆSAR. ποις οὐδὲ δόξει ἀποκαρῆναι. "Ωστε, ἐὰν ὑπὸ αιρε- amplectuntur: et veluti voce divina incitati, dicunt, σιν ἀποκάρσεως κατελείφθη αὐτῷ τόδε τι, καὶ ἐν ζωῇ ὧν οὐκ ἀπεχάρη, ἀλλ' ἐν ταῖς τελευταίαις ἀναπνοαῖς τὸν μονήρη βίον είλετο, καὶ εὐθὺς ἀπέθα νεν, οὐ λήψεται ὁ κληρονόμος αὐτοῦ τὰ καταλει θέντα, διὰ τὸ πληρωθῆναι τάχα τὴν αἵρεσιν· ἀλλὰ καταδικασθήσεται ὡς μηδὲ δέξαντος ἀποχαρῆναι τοῦ τελευτήσαντος, κἀντεῦθεν ἀτονησάσης καὶ τῆς αἱρέσεως. 'Ανάγνωθι καὶ τοῦ α' τίτλου τοῦ δ' βιβλίου κεφ. ε' ὅπερ συνωψίσθη περὶ τὰ μέσα τοῦ α' κεφ. τοῦ ια' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καὶ τὰ περὶ τὸ τέλος τοῦ α' κεφ. τοῦ β' τίτλου τοῦ παρόν τος συντάγματος, καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν ἑρμηνείαν ἑρμήνευσον καὶ ἐκεῖνο τὸ κεφάλαιον, καὶ εἰπὲ ὅτι, εἰ μὲν ὁ ἐπὶ αἱρέσει παιδοποιίας λαβὼν πρᾶγμα βεβαρημένον ἐν ὑγείᾳ ἀποκαρῇ ἀγαθῇ χάριτι, καλῶς ἵνα καταλείψῃ αὐτὸ εἰς εὐσεβεῖς αἰτίας, καὶ ἡ ὑποκατάστασις ἀπακτήσει· εἰ δὲ ἐν τῷ καιρῷ τῆς τελευταίας ἀναπνοῆς αὐτοῦ οὐ παραπέμψει τοῦτο εἰς εὐσεβεῖς αἰτίας, διὰ τὸ ἀτονῆσαι τὴν αἵρεσιν, καὶ ἕξουσι χώραν τὰ τῆς ὑποκαταστά σεως. ΖΩΝΑΡ. Ος ύγιαίνων μὲν ὑπερετίθετο βαπτι σθῆναι, νοσήσας δὲ καὶ κίνδυνον περὶ τὴν ζωήν ὑφορώμενος ἐβαπτίσθη, οὗτος εἰς ἱερωσύνην οὐ προαχθήσεται. Δοκεῖ γὰρ ἀναβάλλεσθαι τὸ φώτισμα διὰ τὸ φιλήδονον καὶ φιλήσαρκον, καὶ τὸ θέλειν ἀνέτως ζῇν, καὶ ὑπαχθῆναι τῷ ζυγῷ τοῦ Εὐαγγε λίου καὶ ἐξ ἀνάγκης ἡ πίστις αὐτοῦ, ἀλλ' οὐκ ἐκ προαιρέσεως γενέσθαι φαίνεται. Εἰ δὲ σπουδαῖος μετὰ τὸ βάπτισμα φανῇ περὶ τὴν τῶν θείων ἐντο λῶν φυλακὴν, καὶ περὶ τὴν πίστιν βέβαιος, καὶ σπά νις εἴη ἀνθρώπων πρὸς ἱερωσύνην ἐπιτηδείων, τότε γενήσεται. · ΡΙΣΤ. «Ο διὰ νόσον βαπτισθεὶς μή γινέσθω πρεσβύτερος, εἰ μὴ διὰ τὸν ἀγῶνα τὸν ἑξῆ;, • καὶ σπάνιν ἀνθρώπων.» Ὁ μὲν μή τινος ανάγκης κατεπειγούσης· ἐπιζητήσας τὸ βάπτισμα, ἐπειδὴ πάντα ῥύπον ψυχικόν ἱκανόν ἐστιν ἀποπλῦναι αὐτὸ, καὶ εἰς πρεσβύτερον, καὶ εἰς ἐπίσκοπον προαχθήσεται, καθώς ὀγδοης κοστὸς κανὼν τῶν ἁγίων ἀποστόλων, ὁ δεύτερος τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου, ὁ τρίτος τῆς ἐν Λαοδικείᾳ, καὶ ὁ δέκατος τῆς ἐν Καρθαγένη διαγορεύει· ὁ δὲ διὰ νόσον βαπτισθείς, ὡς μὴ ἐκ προαιρέσεως, ἀλλ' ἐξ ἀνάγκης προσελθὼν τῷ φωτίσματι, οὐκ ἄλλως εἰς ἱερωσύνην παραδεχθήσεται, εἰ μὴ συνδράμωσι καὶ ἀμφότερα, τὸ σπάνιν τε ἀξιολόγων ἀνθρώπων εἶναι, καὶ τὸ ἀγωνίσασθαι αὐτὸν μετὰ τὸ βάπτισμα. • Επιχώριοι δὲ πρεσβύτεροι ἐν τῷ κυριακῷ τῆς Ubi te invenero, illic te judicabo. Apud homines autem non videbitur esse tonsus. Quare si ci aliquid relictum esset, sub hac conditione, si tonsus esset, et cum in vita esset, tonsus nou est, sed in extremo spiritu vitam monasticam elegit, et sic mortuus est; non accipiet ejus heres quæ ei relicta sunt, tanquam impleta fuerit conditio: sed condemnabitur, utpote quod defunctus non tonsus fuisse visus sit, et ideo conditio nullas vires habuerit. Lege et tit. 1 lib. v, cap. 5, in medio primi cap. 11 tit. praesentis operis in compendium redactum; et quæ sunt circa finem primi capitis secundi tituli præsentis operis et secundum præsentem interpretationem illud caput expone: et die, quod si is, qui sub liberorum conditione rem aliquam gravatam acceperit, in sanitate tonsus fuerit bona gratia, reete eam ad pias causas relinquat, et restitutio cessabit: sin autem in extremi spiritus tempore, eam ad pias causas non transmittet, quod invalida fuerit conditio, et locum habebit restitutio. ZONAR. Quicunque incolumis baptismi diem longius extraxit, deinde vero morbo grassante salutique metuens salutari lavacro ablutus est, ad sacerdotii gradum non promovebitur. Ut enim voluptati ac libidinibus indulgeret, vitamque dissolute ageret, atque a jugo Evangelii immunis esset, idcirco baptismo moram interposuisse censendus est; proindeque ab illo fides, necessitate quadam, non libera animae voluntate, suscepta videri potest. Quod si postea baptismo initiatus in exhauriendis strenue Dei mandatis operam suam fideique constantiam probaverit, et vero sie eoruni, qui ad sacerdotale munus idonei sunt, paucitas suadeat, tunc admittatur. ARIST. ‹ Propter morbum baptizatus ne fiat 4 presbyter, nisi ob certamen quod postea su- ‹ bierit, aut bominum raritatem. › Qui quidem nulla urgente necessitate Iaptisma quasivit, quandoquidem istud ad omnem spiritua lem diluendam sordem sufficiens sit, et in presby - terum et in episcopum promovebitur, nt octogesimus sanctorum apostolorum canon, secundus synodi Nicæna, tertius Laodicensis, et decimus Carthaginensis pronuntiant. Qui autem propter morbum baptizatus est, ut non ex proposito sed necessitate ad illuminationem veniens, non aliter ad sacerdotium admittetur, nisi ambo hæc concurrant, et paucos esse dignos homines. et ipsum post baptisma multum certaste. • Vicani autem Guill. Beveregii notæ. Τῷ ζυγῷ τοῦ Εὐαγγελίου. Legendum juxta mss. Auerbachianum et Gallandi, Ζυγῷ τοῦ Κυρ ρίου, τῷ νόμῳ, λέγω, τῷ εὐαγγελικῷ. Επιχώριοι δὲ πρεσβύτεροι. Hoc est, PrePATROL, GR. CXXXVII. CANON XIII. presbyteri in urbis dominico ofsbyteri ruris, ut Dionysius Exiguus recte vertit. In hoc enim et sequenti canone (vel potius hoc solo, siquidem in plerisque editionibus is huic conjungitur) de episcopia et presbyteris ruris agitur,

• fere non possunt, præsente episcopo, vel a urbis presbyteris: neque panem dare in • oratione, neque calicem. Sin autem absint, ‹ et solus ad precationem vocatus fuerit, ‹ dat, › ο πόλεως προσφέρειν οὐ δύνανται, παρόντος • ἐπισκόπου ή πρεσβυτέρων πόλεως ούτε • μὴν ἄρτον διδόναι ἐν εὐχῇ, οὐδὲ ποτήριον. • Ἐὰν δὲ ἀπῶσι, καὶ εἰς εὐχήν κληθῇ μόνος, · δίδωσιν. ο ΒΛΑΣ. Πανταχοῦ τῆς ἐκκλησιαστικῆς εἰρηναίας καταστάσεως τοῖς Πατράσιν ἐμέλησε. Διό φασιν ὡ;, ἐπεὶ ἕτεροι πρεσβύτεροι χειροτονοῦνται εἰς τάς ἔξω τῶν πόλεων ἐκκλησίας, καὶ ἕτερα: ἐν τῷ κυ ριακῷ τῆς πόλεως, ήγουν ἐν τῇ ἐπισκοπῇ, οὐκ ὀφείλουσιν οἱ ἐπιχώριοι πρεσβύτεροι καταυθαδιάζειν τῶν τῆς πόλεως ἱερέων καὶ τοῦ ἐπισκόπου, καὶ ἰε· ρουργεῖν ἐν τῷ κυριακῷ, παρόντος καὶ ταῦτα τοῦ ἐπισκόπου ἢ τῶν πρεσβυτέρων τῶν καθιερωθέντων ἐν τῷ κυριακῷ. Τοῦτο γὰρ εἰς ἀταξίαν ἀφορα, και εἰς καταφρόνησιν καὶ ὕβριν τοῦ ἐπισκόπου καὶ τῶν πρεσβυτέρων, ὡς δῆθεν καταγινωσκομένων. Εἰ μέν τοι ἀποδημούσιν οἱ πρεσβύτεροι καὶ ὁ ἐπίσκοπος, καὶ κληθῇ ἱερεὺς ἐπιχώριος παρὰ τοῦ λαοῦ, ἀκωλύ τως ἱερουργήσει. Καὶ τὰ μὲν τοῦ κανόνος ἐν τούτοις. Ἐγράφησαν δὲ οὕτω, διὰ τοὺς λέγοντας, Ἐπεὶ κεκανόνισται ἕνα ἕκαστον χειροτονεῖσθαι εἰς τήνᾶς τὴν ἐκκλησίαν, καὶ μὴ ἀπολελυμένως· οἱ ἐπιχώριοι δὲ ἱερεῖ; εἰς τὰς ἔξω τῆς πόλεως ἐκκλησίας ἐχειροτο νήθησαν· οὐκ ὀφείλουσι χωρὶς ἐπιτροπῆς τοῦ ἐπισκόπου ἐν ἐκκλησία πολιτικῇ ἱερουργεῖν, κἂν μετακληθῶσιν· ὥσπερ οὐδὲ οἱ παρ᾽ ἐνορίαν ἀρχιερεῖς. Τὴν τοιαύτην οὖν ἀμφιβολίαν λύοντες οἱ Πατέρες, φασὶν, ὅτι παρόντων μὲν τῶν ἐπισκόπων ἢ τῶν πρε σβυτέρων οὐ δύναται εἰς πόλιν ἱερουργεῖν ἐπιχώριος ἱερεύς· ἀπόντων δὲ δύναται καὶ χωρὶς ἐπιτροπής ἐπισκοπικῆς. Ταῦτα δὲ περὶ ἱερέων νόει μόνων ὅτι καὶ οὗτοι ἐκ τῆς παροικίας ἐκείνης εἰσ:, καὶ ὑπὸ τὸν ἐγχώριον ἐπίσκοπον τελοῦσιν. Ετέρας γὰρ παροικίας ἐπίσκοπος εἰς τὴν μὴ ὑποκειμένην αὐτῷ πόλιν οὐ λειτουργεί, μὴ ἐπιτρέποντος τοῦ ἐγχωρίου ἐπισκόπου, κἂν μετακαλῆται ὑπὸ τοῦ ταύτης λαοῦ. BALS. Ecclesiasticæ pacis constitutio Patribus ubique curæ fuit. Et ideo inquiunt, quoniam alii presbyteri ad ecclesias, quæ sunt extra civitatem, ordinantur, et alii in dominico civitatis, sive in episcopatu, non debent regionis episcopi civitatis presbyterorum et episcopi auctoritatem sibi vindicare, nec præsente episcopo, vel sacerdotibus in civitatis dominico consecratis, sacra celebrarc. Iloc enim spectat ad confusionen, et ad episcopi et presbyterorum contemptum et injuriam, ut qui exinde condemnentur. Sed si peregre absint presbyteri et episcopus, et regionis sacerdos a populo vocatus fuerit, citra ullam prohibitionem sacra celebrabit. Et sic quidem expositus est canon. 413 Sic autem scriptum est, propter eos qui dicunt: Quo- ·niam statutum est unumquemque debere ordinari in aliqua ecclesia, et non absolute; vicani autem sacerdotes in ecclesiis, quæ sunt extra civitatem, · ordinati sunt; non debent sine permissione episcopi ‹in urbana ecclesia sacra celebrare, etiamsi acpersiti fuerint: sicut nec alterius dioecesis antistites. Hanc ergo dubitationem solventes Patres, dicunt, quod praesentibus quidem episcopis vel presbyteris, non potest regionis sacerdos in urbe sacra celebrare absentibus autem potest, etiam sine episcopali permissione. Hæc autem de solis sacer- - dotibus intellige: quia et hi sunt ex illa parœcia et sunt sub illius regionis episcopo. Alius autem paraciæ episcopus in urbe, quæ non est diæcesis, non celebrat, nisi permittente ejus regionis episcopo; etiamsi ab ejus populo accersatur. Existimo autem, quod neque sacerdos in aliena discesi celebraverit, præter regionis episcopi Νομίζω δὲ ὅτι οὐδὲ ἱερεὺς ἵνα λειτουργήσῃ παρ' sententiam. ZONAR. Sextus Chalcedonensis synodi canon Heminemn absolute ordinibus insigniri jubet. Qui cunque igitur in alicujus vici aut oppidi ecclesia descripti sunt, qua ratione iis in urbana ecclesia offerendi, præsertim ejus urbis episcopo, aut sacerdotibus, qui in ea consecrati sunt, astantibus, facultas erit? Neque ergo ejusmodi hominibus ἐνορίαν παρά γνώμην τοῦ ἐγχωρίου ἐπισκόπου. ΖΩΝΑΡ. Ο τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου ἔκτος και νὼν μηδένα ἀπολελυμένως χειροτονεῖσθαι διακελεύ εται. Οἱ γοῦν ἐν χωρίων ἢ κωμῶν ἐκκλησίαις χειροτονηθέντες, πῶς ἐν ἐκκλησίᾳ πόλεως δυνήσονται προσφέρειν, καὶ ταῦτα παρόντος τοῦ ἐπισκόπου τῆς πόλεως ή πρεσβυτέρων ἐν αὐτῇ καθιερωθέντων; Οὔτε οὖν προσφέρειν δύνανται οἱ τοιοῦτοι, ἤγου, Guill. Beveregii notæ. quatenus ab iis distinguuntur, qui in urbibus constituti sunt; et tales quidem presbyteri, ἐπιχώριοι πρεσβύτεροι, et episcopi χωρεπίσκοποι appellantur. Et ills in urbis Dominico, præsente episcopoļaut presbyteris urbis, offerre prohibetur; his autem perBittitur. Adeo ut si nullum alind suppeteret argumentum, hinc saltem clare satis evincatur chorepiscopos non fuisse ἐπιχωρίους πρεσβυτέρους, utpote a quibus hic apertissime distinguuntur. Neque sane ulla reddi potest ratio, quare ili zwpεπίσκοποι, hi έπιχώριοι πρεσούτερο: dicerentur: nisi quod illi vere episcopi, et hi vere presbyteri • rure constituti essent. Παρόντος ἐπισκόπου ἢ πρεσβυτέρων πό λεως. Hac verua in ms. Auerbachiano desiderantur. Sed omnes alii codices Græci, una cuin Joanne Antiocheno legunt, παρόντος ἐπισκόπου ή πρε σβυτέρου πόλεως. Adeo ut noster sulus Bouleianus πρεσβυτέρων legat. Sed veteres Latinos interpretes ita etiam legisse ex eorum versionibus patet. Namque vetus interpres vertit, præsente episcopo a'u presbyteris civitatis. Dionysius Exiguus, episcopo præsente, vel presbyteris urbis ipsius. Sic ebam Hervetus ex codice Tiliano, præsente episcopo ve! urbis presbyteris. Sed Isidorus Mercator, present bus episcopis vei presbyteris civitatis, ac si èR!JXÍ– πων que ac πρεσβυτέρων legisset. Et haec quident varba necessaria esse ex sequentibus patet, ubi dicitur, ἐὰν δὲ ἀπώσι,

IN CAN. XIV CONC. NEOCÆSAR. προσκομίζειν ἐπὶ λειτουργίᾳ, οὔτε ἄρτον ἢ ποτή- offerre, en fine videlicet, ut sacris operentur, ριον διδόναι ἐν εὐχῇ, τουτέστιν οὐδὲ τῶν ἁγίων δώρων ἔξεστιν, αὐτοῖς μεταδιδόναι τῷ λαῷ ἐν εὐχῃ, ἤτοι ἐν ἱερουργίας καιρῷ. Οἱ γὰρ προσφέρειν οὐ δυνάμενοι οὐδὲ τὰ ἄλλα τὰ τοῖς προσφέρουσιν ἀνή - κοντα πράξουσιν. Ἐὰν δὲ ἀπῶσιν ὁ τῆς πόλεως ἐπίσκοπος καὶ οἱ ἐν αὐτῇ ἱερεῖς, καὶ κληθῇ χωρίου ἢ κώμης ἱερεὺς εἰς εὐχὴν, τότε καὶ τῶν ἁγιασμάτων μεταδίδωσιν. quidpiam afferre, neque panem aut calicem in precatione tradere, hoc est, populo sancta munera in precatione, interea scilicet dum sacra peraguntur, impertiri concessum est. Quibus namque aliquo in loco offerendi facultas non est, cartera quoque offerentium propria munera illis eodem in loco obire nequaquam licebit. Absentibus vero tum urbano episcopo tum ejusdem urbis sacerdotibus, si ex vico aut oppido ad precationem presbyter advocetur; ei tunc temporis sacra quoque munera impertiri licere decretum est. ΚΑΝΩΝ ΙΔ'. • Οἱ δὲ χωρεπίσκοποι εἰσὶ μὲν εἰς τύπον τῶν ἑβδο • μήκοντα· ὡς δὲ συλλειτουργοί, διὰ τὴν σπου «δὴν τὴν εἰς τοὺς πτωχούς, προσφέρουσι τιμών • μένος. Ο CANON XIV. • Chorepiscopi autem sunt quidem imitatione septuaginta. Utautem comministri, propter studium • in pauperes, offerunt honorati.» BALS. In locum discipulorum Domini,'duodecim scilicet apostolorum, qui etiam Spiritus sancti gratiam acceperunt, ut ligarent et solverent, promoti sunt uniuscujusque regionis episcopi. Quia autem salutaris prædicationis tempore non suðiciebant 12 apostoli ad doctrinam Evangelii, et reliqua ministeria eorum, qui ad Deum accedebant, assumpti sunt etiam septuaginta viri, qui dicebantur quidem ministri et discipuli Domini, non habebant autem facultatem dimittendi peccata, ut qui neque Spiritus gratiam accepissent: visum est Patribus, ad exemplum eorum septuaginta discipulorum, chorepiscopos ab episcopis promoveri: ut per cos fieret pauperibus distributio et expensa Dominicarum pecuniarum, et eorum quæ πτω χικά, seu pauperum bona, dicuntur. Quamobrem nec possunt quidem presbyteros vel diaconos ordimare; sed nec peccata dimittere, quemadmodum nec septuaginta discipuli. Quia autem æquum erat, ut ii propter suos labores honorarentur, statuerunt Patres ut ii nihil aliud facerent, quam ut tanquam conministri sacra solum celebrarent. In decimo autem canone synodi Antiochenæ cautum est, ut chorepiscopi faciant lectores et subdiaconos et exorcistas. Nota ergo et ex hoc præsenti canone quod etiam sacerdotes non possunt peccatorum confessiones excipere, et peccata remittere, nisi ea ab episcopo illis concessa fuerint: quandoquiΒΑΛΣ. Εἰς τύπον τῶν μαθητῶν τοῦ Κυρίου, τῶν δώδεκα δηλαδὴ ἀποστόλων, τῶν καὶ λαβόντων τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὥστε δεσμεῖν καὶ λύειν, προεβλήθησαν οἱ ἑκάστης χώρας ἐπίσκοποι. Ἐπεὶ δὲ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ σωτηριώδους κηρύ γματος μὴ ἐξαρκούντων τῶν δώδεκα ἀποστόλων εἰς τε τὴν διδασκαλίαν τοῦ Εὐαγγελίου, καὶ εἰς τὰς λοιπὰς διακονίας των προσερχομένων τῷ Θεῷ, παρελήφθησαν καὶ οἱ ἑβδομήκοντα άνδρες οἵτινες δια κονηταὶ μὲν ἐλέγοντο καὶ μαθηταὶ τοῦ Κυρίου, ἐξουσίαν δὲ οὐκ εἶχον ἀφιέναι ἁμαρτίας, ὡς μηδὲ λαβόντες τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος· ἔδοξε τοῖς Πατράσι εἰς τύπον τῶν τοιούτων ἑβδομήκοντα μαθητῶν χωρεπισκόπους παρὰ τῶν ἐπισκόπων προβάλ- c δεσθαι ἐφ᾽ ᾧ διὰ τούτων γίνεσθαι τὴν εἰς τοὺς πτω χούς διανομὴν καὶ δαπάνην τῶν Κυριακῶν χρημάτων καὶ πτωχικῶν λεγομένων. Τῷ τοι οὐδὲ δύναται πρεσβυτέρους ἢ διακόνους χειροτονεῖν· ἀλλ᾽ οὐδὲ ἀφιέναι ἁμαρτίας, ὥσπερ οὐδὲ οἱ ἑβδομήκοντα μα θηταί. Ὅτι δὲ χρεών ἦν τούτους τιμᾶσθαι διὰ τοὺς κόπους αὐτῶν, ὥρισαν οἱ Πατέρες μηδὲν ἑτέρον τούτους ποιεῖν, ἀλλ᾽ ἢ ὡς συλλειτουργούς μόνον ἱερουργεῖν. Ἐν δὲ τῷ δεκάτῳ κανόνι τῆς ἐν Ἀνα τιοχεία συνόδου κεκανόνισται, τοὺς χωρεπισκόπους ποιεῖν ἀναγνώντας καὶ ὑποδιακόνους καὶ ἐξορκιστάς. Σημείωσαι οὖν καὶ ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος, ὅτι καὶ οἱ ἱερεῖς οὐ δύνανται δέχεσθαι λογισμούς καὶ ἀφιέναι ἁμαρτίας, εἰ μὴ ἐκχωρηθῶσι ταῦτα παρὰ τοῦ ἐπισκόπου· ἐπεὶ οὐδὲ οἱ χωρεπίσκοποι τοῦτο dem nec hoc possunt chorepiscopi; qui tamen δύνανται, πλείονα καὶ ταῦτα προνόμια παρὰ τοὺς ἱερεῖς ἔχοντες. Οτι δὲ οἱ ἑβδομήκοντα μαθηταί τοῦ Κυρίου οὐκ εἶχον ἐξουσίαν ἀφιέναι ἁμαρτίας, δηλόν ἐστιν ἐκ τῆς βίβλου τῶν ἀποστολικῶν Πράξεων· ἐν ῇ ἱστόρηται ὁ Φίλιππος, ὁ τῶν ἑπτὰ διακόνων εἷς καταβὰς εἰς Σαμάρειαν, καὶ βαπτίσας πολλούς ἐφ' ού; ἀπεστάλκασιν οἱ ἀπόστολοι Πέτρον καὶ Ἰω· άννην, οἵτινες ἀπελθόντες ἐπετίθουν τὰς χεῖρας τοῖς βαπτισθεῖσι, καὶ ἐλάμβανον Πνεῦμα ἅγιον. Ού πω γὰρ ἦν ἐπ' οὐδενὶ αὐτῶν ἐπιπεπτωκός. ΖΩΝΑΡ. Οἱ μὲν ἐπίσκοποι εἰς τύπον τῶν ιβ' ἀποστόλων εἰσὶν, οἷς ἐμφυσήσας ὁ Κύριος ἔφησε, Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον· ἄν τινων ἀφῆτε τὰς plura habent privilegia quam sacerdotes. Quod autem septuaginta discipuli Domini non habebant facultatem remittendi peccata, clarum est ex libro Actorum apostolorum: in quo scribitur Philippum ex septein diaconis unum, descendisse in Samariam et baptizasse multos; ad quos miserunt 414 apo· stoli Petrum et Joannem; qui quidem eo profecti, imposuerunt manus iis qui baptizati fuerant, et acceperunt Spiritum sanctum. In nullum enim eorum adhuc descenderat. ZONAR. Episcopi quidem in duodecim apos10lorum locuin suffecti sunt, quibus cum sufflasset Dominus, Accipite, inquit, Spiritum sanctum, aue-

καὶ ἡ τῆς χάριτος τοῦ ἁγίου Πνεύματος πρὸς ἄλλους διανομή. Οἱ δὲ χωρεπίσκοποι εἰς τύπον τῶν σ' ἀπο στόλων εἰσίν· οἷστισιν οὐκ ἐδόθη ἡ τῆς χάριτος του ἁγίου Πνεύματος διανέμησις. Καὶ τοῦτο δῆλον ἐκ τῆς βίβλου τῶν Πράξεων, ἐν ᾗ ιστόρηται ὁ Φίλιππος ὁ τῶν ἑπτὰ διακόνων εἶς, καταβὰς εἰς Σαμάρειαν, και βαπτίσας πολλοὺς, ἐφ᾽ οἷς ἀπεστάλκασιν οἱ ἀπόστολοι Πέτρον καὶ Ἰωάννην, οἵτινες ἀπελθέντες ἐπετίθουν τὰς χεῖρας τοῖς βαπτισθεῖσι, καὶ ἐλάμ βανον Πνεῦμα ἄγιον. Οὔπω γὰρ ἦν ἐπ᾽ οὐδενὶ αὐτῶν ἐπιπεπτωκός. Εἰς τύπον οὖν τῶν ο' ὄντες οἱ χωρεπίσκοποι, διὰ τοῦτο οὐδὲ πρεσβυτέρους ή διακόνους χειροτονοῦσιν, οἷα μηδὲ τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος παρέχειν δυνάμενοι· προσφέρειν δὲ οὐ χωλύονται διὰ τὴν σπουδὴν τὴν εἰς τοὺς πτωχούς τιμώμενοι. Τὰς γὰρ τῶν ἐκκλησιῶν, ὧν προϊ σταντο, προσόδους εἰς πτωχοὺς ἀναλίσκειν ωφειλον, καὶ προνοεῖσθαι αὐτῶν, καὶ τοῦτο ποιοῦντες ἐτι· μῶντο. Εἰ δὲ τοῖς χωρεπισκόποις ἐφείλημα ἦν τὰ κυριακά χρήματα εἰς πτωχούς δαπαναν, πόσῳ μᾶλλον τοῦτο τοῖς ἐπισκόποις ὀφείλεται; rum remiseritis peccata remittuntur eis, et cetera: άμαρτίας, ἀφίενται αὐτοῖς, καὶ τὰ ἑξῆς· οἷς ἐδόθη quibus praterea Spiritus sancti gratiam aliis quoque communicare concessum est. Chorepiscopi vero 70 apostolorum imitatione constituti; quibus Spiritus sancti gratiam aliis impertire nequaquam permissum. Quod quidem ex Actorum libro facile apparet, in quo commemoratur Philippus unus ex septem diaconis descendisse in Samariam, el baptizasse multos, ad quos mittunt apostoli Petrum et Joannem, qui venientes baptizatis manus imponebant, accipiebantque Spiritum sanctum. Nondum enim in quemquam illorum descenderat. Cum ergo in 70 locum chorepiscopi successerint, proinde illis neque presbyteros neque diaconos creandi, quippe qui sancti Spiritus gratiam largiri non possent, facultas dala: offerre autem, o eam curam, quam in pauperes juvandos conferebant, in honore habiti haud prohibentur. Quippe redditus ecclesiarum, quibus præerant, pauperibus elargiri, eorumque commodis prospicere, chorepiscopi debebant; ac in honore, qui id facerent, habebantur. Quod si pecuniam Dominicam in pauperes conferri a chorepiscopis oportuit: quanto, id exigi arbitrabimur? ARIST. Presbyter ruri degens in civitatis templo • ne offerat, nisi episcopus et totus presby- ‹ terorum coetus abfuerit. Si vero ablue. 4 rint, et ipse vocetur, offert. Chorepiscopi • autem ut comministri offerunt, septuaginta locum obtinentes. › Qin parœciis ab episcopis ordinantur presbyteri in civitatis templo sacra facere non permittuntur, si episcopus aut presbyteri civitatis adsint. Sin omnes absint, et aliquis vicanorum presbyterorum ad precationem vocetur, et offerre et sacra facere non prohibetur. Chorepiscopi autem tan- 'quam comministri episcoporum, et honorati, quia etiam septuaginta typum ferunt, quamvis civitatis episcopus et presbyteri adsint, vel non adsint, in civitatis templo sine prohibitione ministrabunt. CANON XV. Diaconi septem esse debent ex canone, etiam si sit ‹ magna civitas. Hujus autem rei fidem faciet liber Actorum. › BALS. Præsens canon est expositus in canone 16 sextæ synodi et non oportet de eodem amplius incassum laborare. ZONAR. De hoc canone sextus decimus sextæ synodi canon disserit. Eo enim loci diaconorum nomen, quod in Actis habetur, ab hujus synodi Patribus hand ita accommodate explicatum esse diximus. Iterum eadem hic dicere aut scribere necesse non est. * Matth. xx, 23. magis, tanquam debitum et justum, ab episcopis ΑΡΙΣΤ. «Επιχώριος πρεσβύτερος εἰς ναὸν τό • λεως οὐ προσφέρει, εἰ μὴ ἄπεστιν ὁ ἐπίσκοπος, • καὶ τὸ πρεσβυτέριον ὅλον. Ἐὰν δὲ ἀπῶσι, καὶ 1 καλοῖτο, προσάγει. Οι μέντοι χωρεπίσκοποι, • ὡς συλλειτουργοί προσφέρουσι, τῶν ἑβδομή «κοντα τὸν τόπον ἐπέχοντες. Οι χειροτονούμενοι πρεσβύτεροι ἐν παροικίαις παρὰ τῶν ἐπισκόπων λειτουργεῖν οὐ συγχωρούνται εἰς ναὸν πόλεως, παρόντος ἐπισκόπου καὶ τῶν πρεσβυτέρων τῆς πόλεως. Ἐὰν δὲ πάντες ἀπωτι καὶ καλοῖτό τις τῶν ἐπιχωρίων πρεσβυτέρων εἰς εὐχήν, προσφέρειν τότε καὶ λειτουργεῖν οὐ κεκώλυται. Οι μέντοι χωρεπίσκοποι, ὡς συλλειτουργοί των Επισκόπων, καὶ τιμώμενοι διὰ τὸ ἐπέχειν καὶ τὸν τύπον τῶν ἑβδομήκοντα, κἂν ἐνδημῇ ὁ ἐπίσκο πος τῆς πόλεως, καὶ οἱ πρεσβύτεροι, κἂν μὴ, λειτουργήσουσιν ἀκωλύτως ἐν τῷ ναῷ τῆς πόλεως. • Διάκονοι ἑπτὰ ὀφείλουσιν εἶναι κατὰ τὸν κανόνα, ι κἂν πάνυ μεγάλη ή πόλις. Πεισθείσῃ δὲ ἀπὸ «τῆς βίβλου τῶν Πράξεων.» ΒΑΛΣ. Ο παρών κανών ἡρμηνεύθη ἐν τῷ ις κανόνι τῆς ἕκτης συνόδου, καὶ οὐ χρὴ περὶ τῶν αὐτῶν ματαιοπονεῖν. ΖΩΝΑΡ. Ὁ ἐξκαιδέκατος κανὼν τῆς ἔκτης συνή δου περὶ τούτου τοῦ κανόνος διαλαμβάνει. Είρηται οὖν ἐκεῖ ὅπως οὐκ εὐστόχω; οἱ τῆς συνόδου ταύτης τὸ ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν διακόνων ὄνομα εξειλήφασι. Τὰ αὐτὰ οὖν καὶ πάλιν λέγειν ἢ γράφειν οὐκ ἀνα - καίον. Guill. Beveregii notam. Ὁ παρών κανών. flæc Balsamonis interpre- sed in aliis omnibus codicibus æque ac in Bodleiano tato in codice Amerbachiano tota desideratur; exstat,

IN CAN. I CONC. GANGR. ΑΡΙΣΤ. «Επτά διάκονοι, κατὰ τὰς Πράξεις, καὶ ARIST. «Septem diaconi secundum Aela apostom εἰς μεγάλην πόλιν ἔστωσαν.» Ως ὁ ἐξκαιδέκατος τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ ἔκτης συνόδου παρίστησιν, οὐ περὶ τῶν τοῖς μυστηρίοις διακονουμένων ἀνδρῶν ὁ παρὼν προστάττει κανών, ἀλλὰ περὶ τῶν τὴν οἰκονομίαν πεπιστευμένων τῆς πρὸς τοὺς δεομένους φιλανθρωπίας τε καὶ σπουδῆς. Οτι καὶ ἡ βίβλος τῶν Πράξεων περὶ τῶν τοιούτων διαλαμβάνει, τῶν ἐν ταῖς χρείαις· τῶν τραπεζών ὑπουργούντων. Πλείονες γοῦν τῶν ἑπτὰ τοιούτων ὑπηρετῶν, κἂν μεγάλη ἡ πόλις ᾖ, οὐκ ὀφείλουσιν εἶναι· διάκονοι δὲ, οἱ ἐν τοῖς μυστηρίοις ὑπηρε τοῦντες, καὶ ὁ λοιπὸς τῶν κληρικῶν κατάλογος, πρὸς τὴν εἴσοδον τῆς ἐκκλησίας ταχθήσονται. ‹lorum etiam in magna civitate constituantur. › Ut decimus sextus sextæ in Trullo synodi contendit, hic præsens calon non loquitur de viris qui mysteriis inserviunt, sed de iis quibus concredita est administratio humanitatis et diligentiæ in egenos. Quandoquidem et liber Actuum de talibus disserit qui in mensarum necessitatibus ministrant. Plures itaque septem ejusmodi ministris licet magna sit civitas esse non debent. Diaconi autem qui in mysteriis ministrant, et reliquus clericorum catalogus juxta ecclesiæ rèditum constituentur. ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΕΝ ΓΑΓΓΡΑ ΣΥΝΟΔΟΥ CANONES SYNODI GANGRENÆ. ΒΑΛΣ. καὶ ΖΩΝΑΡ. Ἡ ἐν Γάγγρα τῇ μητροπόλει τῶν Παφλαγόνων γεγονυία σύνοδος συνέστη μετὰ τὴν ἐν Νικαία πρώτην σύνοδον κατὰ Εὐ415 BALS et ZONAR. Synodus, quæ in Gangra Paphlagonum metropoli est habita, post Nicænam primam synodum, adversus quemdam Eustathium Guill. Beveregii nota. Κανόνες τῆς ἐν Γάγγρᾳ συνόδου. Hæc est Bodleiana hujus synodi inscriptio, cui Amerbachiana addit είκοσι. In Parisiensi Zonaram editione sic inscribitur, Κανόνες τῶν ἐν Γάγγρᾳ συνελθόντων ἁγίων Πατέρων, οἵτινες μετὰ τὴν ἐν Νικαίᾳ σύνοδον ἐξετέθησαν. Canones sanctorum Patrum Gangre congregatorum, qui post synodum Nicænam expositi sunt. In Parisiensi Balsamonis editione duplex est inscriptio, una praefationi, nimirum ἡ ἐν Γάγγρα σύνοδος, altera canonibus prefixa est, quæ est, Και γένες τῶν ἐν Γάγγρᾳ συνελθόντων ἁγίων Πατέρων. Η ἐν Γάγγρᾳ τῇ μητροπόλει. Gangra urbs cst et metropolis in Paphlagonia, regione Minoris Asiæ; cujus eliam Plinius, Strabo, Stephanus, aliique meminerunt. Hujus metropolitano in notitia episcopatuum, throno Constantinopolitano subjectorum, tres episcopi subesse dicuntur, ¿ 'lvνουπόλεως, ὁ Δαδίβρων, καὶ ὁ Σωρών. Subinde Theodosia Gangrorum appellatur. Μετὰ τὴν ἐν Νικαίᾳ. Hanc synodum post Nicenam, sive priniam generalem, habitam fuisse, præter Balsamonem et Zonaram hoc in loco, alii etiam diserte testati sunt. Sic enim Dionysius Exiguus hos canones inscribit, Incipiunt regulæ Gangrenses, quæ post Nicænum concilium expositæ suni, xx. Et ante eum vetus interpres in præfatione al hos canones ait, Hi canones post sanctam synodum Nicænam expositi sunt in Gangram, titulos (leg. titulis) xx. Verum in nonnullis horum canonum editionibus, ut Severini Binii, Bartholomæi Carranzæ, aliisque, bæc synodus tempore Sylvestri papæ l, circa annum Domini 324, celebrata dicitur, hoc est anno Nicænam præcedente. Et quidem Baronius ad an. 361, et ex eo Binius, eam Constantini Magui et Sylvestri papæ temporibus habitam fuisse contendit, ex eo quod Osias episcopus Cordubensis ei interfuisse dicatur: nimirum in inscriptione epistole ab hac synodo ad Armenos conscriptæ, quæ sic se habere creditur, Dominis honorabilibus consacerdotibus in Armeni aconstitutis coepiscopi Eusebius. Huratius, Eulalius. Gregorius, Elianus, Bithynicus, Olympius, Bassianus, Basilius, Philetus, Heraclius, Pappus, Eugenius, Osius Cordubensis, Proæresius, Bassus, qui convenerunt in Gangrensi concilio, in Domino salutem. Sed in Græca ipsa inscriptione, cui hanc Binius tanquam Latinam ejus versionem apposuit, nulla fit omnino Osii Cordubensis mentio. Verum ea etiam in Biniana editione eadem est, quæ in hoc opere isti epistolæ præfigitur. Quinetiam nec a veteri Latino interprete, nec ab alio quovis canonum horum editore, Osius iste inter episcopos hac synodo congregatos, commemoratur. Adeo ut ista Baronii opinio nulla prorsus ratione nitatur. Et, ut ingenue fatear, quoto post Nicænam anno præsens hæc synodus celebrata fuerit minns adhme compertum babemus hoc salten verisimile est, hanc ante Antiochenan habitam fuisse; quod etiam Sozonienus innuere videtur, ubi de Eustathio ab hac synodo damnato loquens, ait, Ἔπειτα δὲ ὡς οὐ διον διδάσκων τε καὶ πράττων καὶ φρονῶν ἀφῃρέθη τῆς ἐπισκοπῆς παρὰ τῶν ἐν Γάγγραις συνεληλυθό των, ἐπὶ δὲ τῆς ἐν ᾿Αντιοχεία συνόδου επαρχίας ἑάλω. Sozon. Hist. Eccles. l. 1v, c. 24, ubi, nt videre est, Eustathium a synodo Gangrensi prius depositum, quam ab Antiochena perjurii convi. ctum fuisse commemorat. Et sic quidefn in omnibus conciliorum canonumque editionibus Gangrensis prior collocatur. Habita est autem Antiochena anno Domini 341. Ergo paulo ante illud tempus præsenten etiam synodum celebratam fuisse non immerito suspicamur.

et eos qui erant ejusdem cum illo sententiam, cuλία σταθίου τινὸς καὶ τῶν ὁμοδόξων ἐκείνῳ· ο. est: qui legitimas nuptias criminantes, dicebant, nulli eorum, qui matrimonio juncti sunt, a Deo ullam esse spem salutis. Quibus fidem habentes viri et mulieres, illi quidem suas uxores ejiciebant, hæ vero proprios maritos relinquentes, continenter vivere volebant. Deinde vitam conjugis expertem non ferentes, in adulterium prolabebantur. Docebant autem Eustathiani, tum alia præter ecclesiasticam traditionem et consuetudinem, tum etiam ecclesiarum fructus sibi vindicabant; et mulieres virilibus apud eos vestibus induebantur, et coma:, tondebant: quin et diebus Dominicis jejunandum esse tradebant, et jejunia Ecclesiæ decreta aspernabantur, et carnes abhorrebant; et in ædibus ejus qui uxorem duxit neque orare, neque communicare permittebant, et sacerdotes, qui uxores duxerant, aversabantur; et loca, in quibus martyrum positæ erant reliquiæ, ut communia, contemnebant: et eos, qui pecunias habentes eas non contempsere, condemnabant, perinde ac si nulla eis relicta esset spes salutis; et multa alia decernebant et docebant. Adversus eos ergo sancti Patres congregati hic subjectos canones exposuerunt: et ideo unicuique canoni anathema adjecerunt ad subversionem hæresis, docentes, sic oportere Eustathianos ad Ecclesiam accedentes, unamquamque suam opinionem anathe - matizare. BALS. Ac præsens quidem synodus occasione ( malorum, quæ fiebant ab Eustathio, adversus ea quæ recte decreta sunt ab universali Ecclesia, statuit, ut ii anathematizentur, qui sunt ejusdem cum illo sententia. Sancta autem Chalcedonensis synodus in secundo et septimo canone, statuit laicos anathematizandos, qui, ut aliqui pecuniis ordinentur, intercedunt: similiter monachos et clericos qui militant, et non agunt pœnitentiam. Lingua autem aureus, et orbis terrarum doctor, τινες, τὸν ἔννομον γάμον διαβάλλοντες, Ελεγον μηδενὶ τῶν ἐν γάμῳ τυγχανόντων σωτηρίας ἐλπίδα εἶναι παρὰ Θεῷ. Οἷς πειθόμενοι ἄνδρες τε καὶ γυναῖκες, οἱ μὲν τὰς ἑαυτῶν γυναῖκα; ἐξώθουν, αἱ δὲ, τοὺς ἰδίους ἄνδρας καταλιμπάνουσαι, σω φρόνως ζῆν ήθελον. Εἶτα τὸν ἄζυγον βίον μὴ φέ ροντες εἰς μοιχείαν ἐξώλισθον. Εδίδασκον δὲ οἱ περὶ τὴν Εὐστάθιον καὶ ἄλλα παρὰ τὴν ἐκκλησιαστικήν παράδοσιν καὶ συνήθειαν, καὶ τὰς τῶν ἐκκλησιῶν καρποφορίας ᾠκειοῦντο· καὶ γυναῖκες παρ' αὐτοὺς ἀνδρῴας στολὰς ἡμφιέννυντο, καὶ τὴν κόμην ἀπέκε; - ρον· παρεδίδουν δὲ καὶ ἐν ταῖς Κυριακαῖς νηστεύειν, καὶ τὰς τῇ Ἐκκλησίᾳ τεταγμένας νηστείας ἠθέτουν, καὶ τὰ κρέα ἐβδελύσσοντο, καὶ ἐν οἴκοις γεγαμηκή. το; οὔτε εὔχεσθαι ἠνείχοντο, οὔτε μεταλαμβάνειν, καὶ ἱερεῖς γεγαμηκότας ἀπεστρέφοντο, καὶ τῶν τύπων ἐν οἷς μαρτύρων ἀπέκειντο λείψανα, ὡς κοινῶν, κατα εφρόνουν, καὶ τῶν χρήματα ἐχόντων, καὶ μὴ ἀναχω· ρούντων αὐτῶν, κατεγίνωσκον, ὡς ἀνελπίστου σφίσιν οὔσης τῆς σωτηρίας, καὶ ἄλλα πολλὰ ἐδογμάτιζον καὶ ἐδίδασκον. Κατὰ τούτων οὖν ἱεροὶ ἀθροισθέντες Πατέρες ἐξέθεντο τοὺς ὑποτεταγμένους κανόνας διὰ καὶ ἐφ' ἑκάστῳ κανόνι τὸ ἀνάθεμα προσετίθουν εἰς ἀνατροπὴν τῆς αἱρέσεως, ἐκδιδάσκοντες ὡς οὕτω δεῖ τοὺς περὶ τὸν Εὐστάθιον προσερχομένους τη Ἐκκλησίᾳ ἑκάστην τῶν οἰκείων δοξῶν ἀναθεματ τίζειν. ΒΑΛΣ. Καὶ ἡ μὲν παροῦσα σύνοδος προφάσει τῶν γιγνομένων παρὰ τοῦ Εὐσταθίου κακῶν ὑπεναντίως τοῖς δογματισθεῖσιν ὀρθῶς παρὰ τῆς καθολικής Εκ κλησίας ἀναθεματίζεσθαι τοὺς ὁμόφρονας ἐκείνῳ διορίζεται· ἡ δὲ ἐν Χαλκηδόνι ἁγίι σύνοδος ἐν β' καὶ ζ' κανόν: ἀναθεματίζεσθαι διορίζεται τους μεσιτεύοντας λαϊκοὺς ἐπὶ χρήμασι χειροτονεῖσθαί τινας· ὡσαύτως καὶ τοὺς μοναχοὺς καὶ τοὺς κληρικούς στρατευομέν νους, καὶ μὴ μεταμελομένους. Ὁ δὲ χρυσοῦς τὴν γλῶτταν καὶ τῆς οἰκουμένης διδάσκαλος, παραχει Guill. Beveregii Κατὰ Ευσταθίου τινός. Recte hic additur τινός, neque enim pro certo habemus quisnam hic Eustathius fuit, qui a præsenti concilio damnatus, et anathemate percussus est. Non equidem diffinotæ. troductar. Socrat. lib. ii, cap. 45; Sozom. lib. ut, cap. 14. Quos lector consulat. Εξέθεντο τοὺς ὑποτεταγμένους κανόνας. Scholiastes hic impressi, Balsamon, Zonaras, alteor, quin Socrates et Sozomenus consentiant, p que Aristenus canones 21 huic synodo attribuunt, cumdem esse Eustathium, qui Sebastiæ in Armenia episcopus fuit: sed Baronius ad an. 564 multa congessit, quibus verisimile salteni redditur, En - stathium hic commemoratum alium esse ab eo, qui Sebastenus episcopus dictus est; cui proinde Eustathius mendose pro Eutachus scriptus videtur, de quo Epiphanius hæresi 40 meminit. Cum autem in omnibus Græcis pariter atque Latinis bujus synodi codicibus tam inss. quam impressis Eustathius constanter legatur, vero propius est, ita eum nominatum esse, etiamsi satis non liqueat, quisnam ille fuerit: nisi quod eum hæresiarcham fuisse, atque absurdorum magistrum dogmatum, hæc ipsa synodus abunde testatum fecerit. Οἵτινες τὸν ἔννομον γάμον. Omnes h absurda Eustathii et discipulorum ejus opiniones, non modo in synodica epistola proxime ante cano nes posita, verum etiam a Socrate et Sozomeno recensentur; tanquam ab Eustathmo Sebastens in sed alii omnes 20 tantum numerant. Sic euim Joannes Antiochenus in sua ad Collectionem canonum praefatione, Τῶν ἐν Γάγγραις συνελθόντων Πατέρων, ὑφ' ὧν ἐξετέθησαν κανόνες κ'. Ει Photius in suo itidem ad Nomocanonem prooemio, Συνόδου τῆς ἐν Γάγγρᾳ κανόνες κ'. Quibus Nomocanonis Arabici in Bibliotheca nostra Bodleiana auctor suffragatur, dicens: Septimus est liber canonum tertii concilii in Gangra, quo quindecim numero episcopi congregati sunt, eorum causa qui esúm carnis et conjug.um improbabant, de quibus aliisque rebus viginti canones ediderunt. Nec plures saue quam viginti a veteri aliisque Latinis interpretibus, ut Dionysio Exiguo, Isidoro Mercatore, agnoscuntur; quibus nimirum omnibus qui ultimus bic habetur canon, in canonum hujus concilii censum non refertur, sed tanquam epilogus ad omars canones, nec immerito, existimatur. •Digitized by

IN CAN. I CONC. GANGR. λευόμενος μὴ ἀναθεματίζεσθαι ἄνθρωπον πιστόν, præcipiens, ue homo Gdelis anathematizetur, lec dicit expresse; Quid autem aliud est hoc, quod dicis anathema, quam, Diabolo hic dedicetur, et nullum salutis locum habeat? Sit a Christo alienus? Et quis es tu? Hæc sunt auctoritatis et magnæ potentiæ. Tunc enim sedebit Rex et statuet, oves quidem a dextris, hædos vero a sinistris. Cur hanc ergo dignitatem arripuisti? Et paulo post Apostolus quidem certe in duobus tantum locis necessario hanc vocem dixisse videtur: sed non eam definitivo modo protulit. In Epistola quidem ad Corinthios dicit: Si quis non amat Dominum nostrum Jesum Christum, sit anathema; et, si quis vobis evangelizel aliud, quam accepistis, sit anathema **. Quid ergo, quæ nullus eorum qui potestatem acceperunt, fecit, nisi solus qui accepit, tu ea facere audes adversus Domini præceptum, et imperatoris judicium anticipas? Anathema enim. a Christo penitus exscindit. Doce in lenitate, et quæ sequuntur. Propterea ergo, ut est verisimile, exolevit etiam synodalis decisio facta sub imperio domini Constantiui Porphyrogenneta, et tempore patriarchæ domini Alexii, de anathematizandis defectoribus et multariis, et qui adversus imperatores arma excitant, et tyrannidem 416 moliuntur. Si autem, quæ a magno Patre et doctore nostro Chrysostomo scripta sunt, debent esse superiora iis, que a Chalcedonensi synodo et Gangrensi definita sunt, quid omnino dicent ii, qui φησὶ ταῦτα ῥητῶς· Τί οὖν ἐστι τοῦτο ὃ λέγεις τὸ ἀνάθεμα, ἀλλ' ὅτι Ανατιθέσθω οὗτος τῷ διαβόλῳ, καὶ μηκέτι σωτηρίας χώραν εχέτω, γινέσθω ἀλλά. τριος τοῦ Χριστοῦ; Καὶ τίς εἶ σύ; Ταῦτα τῆς ἐξου σίας καὶ τῆς μεγάλης δυνάμεως. Τότε γὰρ καθίσει ὁ βασιλεὺς, καὶ στήσει τὰ μὲν πρόβατα ἐκ δεξιῶν, τὰ δὲ ἐρίφια ἐξ ευωνύμων. Τί οὖν τῆς τοσαύτης ἐπελάβου ἀξίας; καὶ μετ᾿ ὀλίγα· Τοιγαροῦν ὁ ᾿Απόστο λος ἐν δυσὶ μένοις τόποις ἐξ ἀνάγκης τὴν φωνὴν ταύτην φαίνεται εἰπών· οὐχ ὁριστικῷ δὲ τρόπῳ ταύτην προσήγαγεν· ἐν μὲν τῇ πρὸς Κορινθίους εἰπὼν, Εἴ τις οὐ φιλεῖ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστίν, ήτω ἀνάθεμα· καὶ, Εἴ τις ὑμᾶς εὐαγγε λίζεται παρ' ὅ παρελάβετε, ἀνάθεμα ἔστω. Τί οὖν; & μηδεὶς τῶν εἰληφότων ἐξουσίαν πεποίηκεν, εἰ μὴ μόνος ὃς ἔλαβε, σὺ τολμᾷς ταῦτα ποιεῖν ἐναντίως τῷ Δεσποτικῷ παραγγέλματι, καὶ προλαμβάνεις τὴν κρίσιν τοῦ Βασιλέως; Τὸ γὰρ ἀνάθεμα παντελῶς τοῦ Χριστοῦ ἀποκόπτει. Δίδαξον ἐν πραότητι καὶ τὰ ἑξῆς. Διὰ γὰρ τοῦτο, ὡς ἔοικεν, ἀπρακτεῖ καὶ ὁ γεγονώς συνοδικὸς τόμος ἐπὶ τῆς βασιλείας του Πορφυρογεννήτου κυρίου Κωνσταντίνου καὶ τῆς ἐφημερίας τοῦ πατριάρχου κυρίου Αλεξίου χάριν τοῦ ἀναθεματίζεσθαι τοὺς ἀποστάτας καὶ μουλταρίους καὶ κατὰ τῶν βασιλέων ὅπλα εγείροντας, καὶ τυραννίδα μελετῶντας. Εἰ δὲ τὰ παρὰ τοῦ μεγάλου Πατρὸς καὶ διδασκάλου ἡμῶν τοῦ Χρυσοστόμου γραφέντα ύπερτερεῖν ὀφείλουσι κατὰ τὰ διορισθέντα παρὰ τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου, καὶ τῆς ἐν Γάγγρᾳ, τί ἐροῦσι horum ordinandorum et componendorum potestatem πάντως οἱ τὰ τοιαῦτα διευθετεῖν ἐξουσίαν ἔχοντες; Ο τοιοῦτος δὲ τόμος, μᾶλλον δὲ ἡ δύναμις τούτου κατεστρώθη εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ τρίτου κανόνος τῆς παρούσης συνόδου. ΖΩΝΑΡ. Κυρίως τιμιωτάτοις ἐν ᾿Αρμενία συλλειτουργοί; Εὐσέβιος, Αιλιανός, Εὐγένιος, Ολύμπιος Βιθυνικός, Γρηγόριος, Φιλητὸς, Πάππος, Εὐλάλιος, Υπάτιος, Προαιρέσιος, Βασίλειος, Βάστος, οἱ συνελθόντες εἰς τὴν κατὰ Γάγγραν ἁγίαν σύνοδον, ἐν Κυρίῳ χαίρειν. 15 I Cor. xv, 22; Galat. 1, 11. babent? Hæc autem decisio, vel potius effectus ejus situs est in expositione tertii canonis præsentis syuodi. ZONAR. Dominis honorabilibus consacerdotibus in Armenia, Eusebius, Elianus, Eugenius, Olympius Bithynicus, Gregorius. Philetus, Pappus Eulalius, Hypatius, Proæresius, Basilius, Bassus, qui convenerunt in sanctum Gangrense concilium, in Domino salutem. Guill. Beveregii nota. tata sunt, et ubi melius, quam hoc in loco, leguntur in hunc modum; Τί οὖν; 8 μηδεὶς τῶν εἰληφότων τὴν ἐξουσίαν τοῦτο πεποίηκεν, ἢ ἀποφήνασθαι τετόλμηκε, σὺ τολμᾷς ταῦτα ποιεῖν ἐναντία τοῦ Δεσπο τικοῦ θανάτου διαπραττόμενος, καὶ προλαμβάνεις τοῦ βασιλέως τὴν κρίσιν; Chrysost. Loui. VI, p. 441 edl. Savil. Καὶ τῆς οἰκουμένης διδάσκαλος, παρα- ipsa Opera divi Chrysostomi, unde haec verba ciκελευόμενος. Si se habet codex Bodleianus. Auerbachianus legit Διδάσκαλος Ιωάννης παρα κελ. Quomodo etiam codex Parisiis editus legisse videtur; utpote in quo lacuna inter διδάσκαλος ει παρακελευόμενος relinquitur, nisi quod particula εἰς interponatur, mendose forsitan pro Ιωάννης. Quæ tamen vox in codice Tiliano juxta cum Bodleiano desideratur. Nam Hervetus Latine vertit Lingua autem aureus, orbis terrarum doctor præci - piens. Verba autem divi Chrysostomi, quae hic laudantur, etiamnum exstant in homilia ejus, Περὶ τοῦ μὴ δεῖν ἀναθεματίζειν ζῶντας ἢ τεθνεῶτας, que inter Opera ejus habetur, tom. VI, pag. 349 edit. Savil. Καὶ προλαμβάνεις τήν κρίσιν. In Parisiensi Balsamonis editione lacuna hoc in loco relinquitur, pro προλαμβάνεις nihilo praeter προλαμ. lecto. Lacunam nos ex ms. Bodleiano supplevimus, cui etiam Amerbachianus astipulatur: necuon Καὶ μουλταρίους. In novella Constantini Porphyrogennete, quæ in scholiis Balsamonis ad tertium hujus concilii canonem habetur, Μούλτου pro tumultu legitur, τοῖς μέλλουσιν ἢ ἐπιβουλή ἀπό γε τοῦ νῦν ἐπιχειρεῖν ἢ μούλτῳ ἀνάθεμα. Sic etiam Achmes, Ἐπεὶ ἡ ὁδός σου μετ' αὐτοῦ μίλιον ἦν, οὐ μὴ παρέλθῃ ὁ μεὶς οὗτος, καὶ σφαγήσει ἐν πολέμῳ μούλτου. Καὶ ἐγένετο μοῦλτον Αράβων, καὶ ἐσφάγη ὁ ἰδὼν πρὸ τελευτῆς τοῦ μηνός. Achm. cap. 154. voce igitur μούλτον, Balsamon le loco μουλτάριον format, quemadmodum Latiui tumultuarium a tumultu deducunt.

• Ἐπειδὴ συνελθοῦσα ἡ ἁγιωτάτη σύνοδος τῶν · ἐπισκόπων ἐν τῇ κατὰ Γάγγραν ἐκκλησίᾳ διά τινας · ἐκκλησιαστικάς χρείας, ζητουμένων καὶ τῶν κατ' • Εὐστάθιον, εὕρισκεν πολλὰ ἀθέσμως γινόμενα ὑπὸ • τούτων αὐτῶν τῶν περὶ Εὐστάθιον· ἀναγκαίως 4 ὥρισεν, καὶ πᾶσι φανερὸν ποιῆσαι ἐσπούδασεν, εἰς · ἀναίρεσιν τῶν ὑπ' αὐτοῦ κακῶς γενομένων. Καὶ · γὰρ ἐκ τοῦ καταμέμφεσθαι αὐτοὺς τὴν γάμον, καὶ • υποτίθεσθαι ὅτι οὐδεὶς τῶν ἐν γάμῳ ὄντων ἐλπίδα ι παρὰ Θεῷ ἔχει· πολλαὶ γυναῖκες ὕπανδρος, ἀπα ι τηθεῖσαι, τῶν ἑαυτῶν ἀνδρῶν ἀνεχώρησαν, καὶ ἄν ἄρες τῶν ἰδίων γυναικῶν· εἶτα ἐν τῷ μεταξύ μή • συνηθεῖσαι ἐγκρατεῖν, ἐμοιχεύθησαν, καὶ διὰ τὴν • τοιαύτην υπόθεσιν ὠνειδίσθησαν. Ευρίσκοντο δὲ καὶ • ἀναχωρήσεις ἐκ τῶν οἴκων τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς • Ἐκκλησίας ποιούμενοι, καταφρονητικώς διακείμε ε ναι κατὰ τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῶν ἐν τῇ Ἐκ • κλησίᾳ, καὶ ἰδίᾳ συνάξεις ποιούμενοι, καὶ ἐκκληο σιάσεις, καὶ διδασκαλίας ἑτέρας. καὶ τὰ ἄλλα καὶ • κατὰ τῶν ἐκκλησιῶν καὶ τῶν ἐν τῇ Ἐκκλησία, ξένα · ἀμφιέσματα ἐπὶ καταπτώσει τῆς κοινότητος τῶν • ἀμφιεσμάτων συνάγοντες· καρποφορίας σε τὰς ἐκε • κλησιαστικάς, τὰς ἀνέκαθεν διδομένας τῇ Ἐκκλη- • σίᾳ, ἑαυτοῖς καὶ τοῖς σὺν αὐτοῖς ὡς ἁγίοις, τὰς • διαδόσεις ποιούμενοι, καὶ δούλοι δεσποτῶν ἀναχω- • μοῦντες, καὶ διὰ τοῦ ξένου ἀμφιέσματος καταφρό ε νησιν κατὰ τῶν δεσποτών ποιούμενοι, καὶ γυναΐχες ι παρὰ τὸ σύνηθες ἀντὶ ἀμφιεσμάτων γυναικείων • ἀνδρικὰ ἀμφιέσματα αναλαμβάνουσαι, καὶ ἐκ τού ι των οἷόμεναι δικαιούσθαι, πολλαὶ δὲ καὶ ἀποκεί • ρονται προφάσει θεοσεβείας τὴν φύσιν τῆς κόμης 4 τῆς γυναικείας· νηστείας τε ἐν Κυριακῇ ποιούμε ε νοι, καὶ τῆς ἁγιότητος τῆς ἐλευθέρας ἡμέρας και • ταφρονοῦντες καὶ τῶν νηστειῶν τῶν ἐν ταῖς ἐκ- • κλησίαις τεταγμένων ὑπερφρονοῦντες καὶ ἐσθίοντες, ● Quoniam sancta synodus episcoporum in ecclesiam ▲ ‹ Gangrensem conveniens propter quasdam ec- • clesiasticas et necessarias causas et quæ ex ● Eustathii mente gesta sunt inquirenda, ab ipsis Eustathianis multa nefarie fieri invenit; ne- • cessario decrevit, et palam omnibus facere • studuit, ut amputentur universa, quæ ab eodem • male commissa sunt. Ex eo enim, quod nuptias • accusent, et doceant, neminem in statu con- • jugali positum spem habere apud Deum; multæ ‹ mulieres seductæ proprios viros reliquerunt, • virique suas uxores: interim se continere non valentes adulterium commiserunt, et ob eam ‹ etiam causam probro affecti sunt. Reperti ● sunt itidem dissensiones ac separationes a * domibus Dei et Ecclesia facere, Ecclesiam et ‹ quæ in ea sunt contemptui habentes privatis • conventiculis institutis et concionibus ac doctri- ‹ nis diversis, aliisque, tam contra Ecclesiam, * quam contra ea quæ in Ecclesia funt, ad hæc • vestibus communibus spretis novos et insolitos • babitus sumere, primitias quoque fructuum et v corum oblationes, quas veterum institutio • Ecclesiis tribuit, sibimet et suis tanquain • sanctis, dispensandas vindicare. Servi præ- ‹ terea a dominis recedentes, per hunc inusita- • tum habitum, eus contenanunt; mulieres quo- • Que hinc se justificari credentes, pro inuliebri- • bus vestimentis, præter consuetudinem, virilen ‹ habitum suscipiunt, pluresque earum pietatis ‹ prætexlu tonsæ, genuini decoris comas penitus ‹ amputant. Jejunia porro die Domínico peragunt, et sanctitatem liberæ diei contemptui • habent, et jejunia, quæ in Ecclesiis constituta c sunt, despiciunt, ac comedunt; et eorum non- ‹ nulli cibos carnium tanquam illicitos reputant. • In domibus deinde conjugatornın orationes ‹ celebrare nolunt, et celebratas contemnunt, ac • sæpe oblationibus in ædibus nuptorum factis • non communicant, et presbyteros, qui matri- • monia contraxere, spernunt, per sacramenta, ‹ quæ ab iis conficiuntur, attingunt. Martyrum • tandem congregationes, et omnes qui illuc con- ‹ veniunt et sacra faciunt; ut et divites, qui «not onuibus, quæ possident, renuntiant, Lan- * quam spem apud Deum non habentes, repre- ‹ bendunt. Et alia præterea multa, quæ enumie- ‹ rare nulli possibile est. Unusquisque enim «eorum, postquam ab ecclesiastico canone re- ● cessit, sibi proprias ac privatas quasi leges con- ‹ ditas habuit. Nec enim communis his ominibus • et una sententia fuit: sed quilibet, quidquid ‹ sibi in mentem venit, adjecit, in calumniam • καί τινες αὐτῶν μεταλήψεις χρεῶν βδελυττόμενος, • καὶ ἐν οἴκοις γεγαμηκότων εὐχὰς ποιεῖσθαι με • βουλόμενοι, καὶ γινομένων εὐχῶν καταφρονοῦντες, · καὶ πολλάκις προσφορῶν, ἐν αὐταῖς ταῖς οἰκίνος • τῶν γεγαμηκότων γινομένων, μὴ μεταλαμβάνον «τε;, καὶ πρεσβυτέρων γεγαμηκότων ὑπερφρονοῦν «τες, καὶ τῶν λειτουργιῶν, τῶν ὑπ' αὐτῶν, γενο μένων, μὴ ἁπτόμενοι· καὶ τὰς συνάξεις των • μαρτύρων καὶ τῶν ἐκεῖ συνερχομένων και λειτουρ ο γούντων καταγινώσκοντες, καὶ πλουσίων δὲ, τῶν μὴ • πάντων τῶν ὑπαρχόντων ἀναχωρούντων, ὡς ἐλπίδα ι παρὰ Θεῷ μὴ ἐχόντων· καὶ πολλὰ ἄλλα, ἃ άρι- • 3μῆσαι οὐδεὶς ἂν δυνηθείη. Εκαστος γὰρ αὐτῶν, ἐπειδὴ τοῦ κανόνος τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ἐξῆλθεν, ὥσπερ νόμους ἰδιάζοντας ἔσχεν. Οὔτε γὰρ κοινή • γνώμη αὐτῶν ἁπάντων ἐγένετο· ἀλλ᾽ ἕκαστος, ὅπερ • ἂν ἐνεθυμήθη, τοῦτο προσέθηκεν ἐπὶ διαβολῇ τῆς • Εκκλησίας καὶ ἑαυτοῦ βλάβῃ. Δι' τῶν ταῦτα ⚫ Ecclesiæ et sui ipsins damnum. Propterea • Αναγκάσθη ἡ παραγινομένη ἐν Γάγγραις ἁγία σύν- ‹ ergo coactum est sanctum concilium Gangris ο ολος καταψηφίσασθαι αὐτῶν, καὶ ὅρους ἐκθέσθαι, • babitum illos condemnare, et canones edere, < ἐκτὸς αὐτοὺς εἶναι τῆς Ἐκκλησίας· εἰ δὲ μετα ‹ quibus extra Ecclesiam esse decernuntur. Quod si resipuerint, et omnia hac, qu: male sen- • serunt, tanquam a se non bene prolata, ana- • γνοῖεν, καὶ ἀναθεματίζοιεν ἕκαστον τούτων τῶν ο κακῶς λεχθέντων, δεκτοὺς αὐτοὺς γίνεσθαι· καὶ · διὰ τοῦτο ἐξέθετο ἡ ἁγία σύνοδος ἕκαστον, ὁ ὀφεί

IN CAN. I CONC. GANGR. • λουσιν ἀναθεματίσαντες δεχθῆναι. Εἰ δέ τις μὴ • πεισθείη τοῖς λεχθεῖσιν, ὡς αἱρετικὸν αὐτὸν ἀναθε • ματισθῆναι, καὶ εἶναι ἀκοινώνητον καὶ κεχωρισμέ • νον τῆς Ἐκκλησίας· καὶ δεήσει τοὺς ἐπισκόπους «ἐπὶ πάντων τῶν εὑρισκομένων παρ' αὐτοῖς τοιοῦ- • τον παραφυλάξασθαι, • Εἴ τις γάμον μέμφοιτο καὶ τὴν καθεύδουσαν · μετὰ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς, οὖσαν πιστὴν καὶ εὐ • σεβή, βδελύσσοντο ή μέμφοιτο, ὡς ἂν μὴ δυνα- • μένην εἰς βασιλείαν εἰσελθεῖν, ἀνάθεμα ἔστω.» ΒΑΛΣ. Φησὶν ὁ μέγας ᾿Απόστολος· Τίμιος ὁ γάμος καὶ ἡ κοίτη αμίαντος· καὶ ἀλλαχοῦ πάλιν· Εν ὑστέροις καιροῖς ἀποστήσονται τινες τῆς πίστεως ἐν ὑποκρίσει ψευδολόγων, κεκαυτηριασμένων τὴν ἰδίαν συνείδησιν, κωλυόντων γαμεῖν, ἀπέχεσθαι βρωμάτων, ἃ ὁ Θεὸς ἔκτισεν εἰς μετάληψιν· καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ αὖθις· Πάντα καθαρὰ τοῖς καθαροῖς· τοῖς δὲ μεμιασμένοις καὶ ἀπίστοις οὐδὲν καθαρόν· ἀλλὰ μεμίανται αὐτῶν καὶ ἡ ψυχὴ καὶ ἡ συνείδησις. Τούτοις ἑπομένη καὶ ἡ παροῦσα σύνοδος, τοὺς ἀκάθαρτον ἡγουμένους τὸν γάμον καὶ τὴν ἔννομον μίξιν βδελυσσομένους ἀναθε ματίζει. Ανάγνωθι καὶ τὴν να' κανόνα τῶν ἁγίων ἀποστόλων, καὶ εἰπὲ ἐξ ἀντιδιαστολής μὴ κολάζεσθαι τοὺς μυσαττομένους καὶ διώκοντας τὰς μοιχαλίδας καὶ ἀπίστους γυναῖκας αὐτῶν. ΖΩΝΑΡ. Φησὶν ὁ μέγας ἀπόστολος Παῦλος· Τίμιος ὁ γάμος, καὶ ἡ κοίτη αμίαντος· καὶ ἀλλαχοῦ πάλιν· Εν ὑστέροις ἀποστήσονταί τινες τῆς πίστεως ἐν ὑποκρίσει ψευδολόγων, κεκαυτηριασμένων τὴν ἰδίαν συνείδησιν, κωλυόντων γαμεῖν, ἀπο έχεσθαι βρωμάτων, ἃ ὁ Θεὸς ἔκτισεν εἰς μετάλης ψιν, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ αὖθις· Πάντα καθαρὰ τοῖς καθαροῖς, τοῖς δὲ μεμιασμένοις καὶ ἀπίστοις οὐδὲν καθαρόν· ἀλλὰ μεμίανται αὐτῶν καὶ ἡ ψυχὴ καὶ ἡ συνείδησις. Τούτοις επομένη τῶν Πατέρων ἡ σύνοδος, τοὺς ἀκάθαρτον ἡγουμένους τὸν γάμον, καὶ τὴν ἔννομον μίξιν βδελυσσομένους, ἀναθε μάτισεν. ΑΡΙΣΤ. «Τῷ ἀθετοῦντι τὴν νόμιμον γάμον ἀνά- • θεμα.» 98 Hebr. xiii, 4. " I Timoth. v, 2, 3. •!hematizarent, admittendos eos esse placet: < atque ideo singula exposuit synodus, quæ • anathenalizare debent, antequam sunt admit- • tendi. Si quis vero dictis non obtemperaverit, • tanquam hæreticus condemnetur, et sit ex1€ communicatus et ab Ecclesia 417 segregatus: et in omnibus, quæ penes eos delecta 1. et deprehensa sunt, talem observare oportebit episcopos. › CANON 1. ‹ Si quis matrimonium vituperet, et eam, quæ ‹ cum marito suo dormit, fidelis cum sit et religiosa, abhorreat aut insimulet, tanquam • quæ non possit regnum ingredi, sit anathema. > BALS. Dicit magnus Apostolus: Honorabiles nuptiæ et cubile immaculatum s. Et alibi rursus: In postremis temporibus deficient quidam a fide in simulatione mentientium, qui cauteriatam habent conscientiam, prohibent matrimonia contrahere, et jubent a cibis abstinere, quæ Deus creavit ad participationem", etc. Et rursus: Omnia munda mundis: inquinatis autem et infidelibus nihil purum; sed polluta est eorum anima et conscientia. Hæc sequens præsens quoque synodus eos, qui nuptias immundas existimant, et legitimum coitum ahhorrent, anathematizat. Lege et 51 canonem sanctorum apostolorum, et dic argumento sumpto a contrario, non puniri eos qui abhorrent et persequuntur adulteras et infideles eorum uson's. ZONAR. Honorabile connubium, et torus immaculatus, verba sunt magni apostoli Pauli; cujus et illa alibi In postremis temporibus deficient quidam a fide, in simulatione mentientium, cauteriatam habentium conscientiam, prohibentium nubere, et jubentium a cibis abstinere, quos Deut creavit ad participationem; et cætera. Et rursus: Omnia munda mundis, inquinatis autem et infidelibus nihil purum; sed polluta est eorum anima et conscientia. Ad hæc respiciens Patrum synodus eos, qui nuptias impuras existimarent, legitimamque conjunctionem aversarentur, anathemati obnoxios esse decernit. ARIST. Guill. Beveregii notæ. Ε' τις τὸν γάμον μέμφοιτο. Ante Enstathium Saturnilus matrimonium usque adeo condemnavit, ut a Satana esse pronuntiaverit: Το γαμεῖν δὲ καὶ τὸ γεννᾷ ὁ αὐτὸς ἀγύρτης ἐκ τοῦ Σατανᾶ ὑπάρχειν λέγει. Epiphan. hær. 23. Sic etiam Iremæus ait, quod Saturnini sectatores, Nubere et gcnerare a Salana dicunt esse. Iren. adv. hær. 1. 1, c. 22. Apostolicos etiam in eadem fuisse opinione docet Epiphanius, lares. 60. Unde Origenes nonnullos prohibuisse observal, Οὐ πορνεύειν μόνον, ἀλλὰ καὶ γαμεῖν. Orig. in Matth. p. 357, ed. Rothom. Hieracam eliam, et ex eo lieracitas, dixisse nuptias in Veteri quidem Testamento licitas esse, sed post adventuin Christi eas rejiciendas esse, quippe a regno calorum arcentes, Epiphanius docet, Καὶ ‹ Legitimum improbanti matrimonium c anathema. συγκεχωρῆσθαί φησιν ἐν τῇ Παλαιά Διαθήκῃ τῷ γάμῳ συνάπτεσθαι, ἀπὸ δὲ τῆς ἐνδημίας τοῦ Χριστοῦ μηκέτι τὸν γάμον παραδέχεσθαι, μήτε δύνασθαι αὐτὸν κληρονομεῖν βασιλείαν οὐρανῶν. Epiphan. her. 67. Εt haec sane sententia, ab Eustathio reSuscitata, hoc canone disertis verbis damnatur. Hanc autem hæresim in ultimis fore diebus ipse divus Paulus prædixit in prima Epistola ad Tim. cap. iv, 3. Φησὶν ὁ μέγας Απόστολος. Hæc Balsamonis interpretatio, usque saltem ad ἀναθεματίζει, eadem fere est, quae Zonara. In codice sane Amer bachiano tota Zonaræ, eique soli hæc interpretatio tribuitur, ut nulla ibi sit Balsamonis in hutc canonem ἑρμηνεία.

CANON II. c Si quis eum, qui carnem sine sanguine et ido- •lothyto et suffocato cum pietate et fide co- • 'medit, tanquamn, propter hujusmodi perce- • plionem, spem non habentem condemnat, sit • anathema. BALS. Scriptum est in libro Acluum, quod cum orta esset controversia de circumcisione et observatione legis, an fidelibus essent necessariæ; Petrus quidem apostolorum summus ea dixit, quæ illic divinus scripsit Lucas: Dei autem frater Jacobus dixit non esse molestia afficiendos eos, qui erant ex gentibus, sed oportere eos abstinere ab idolothytis et fornicatione et suffocato et sanguine. Consequenter ergo, qui condemnant eos, qui carnes sine condito sanguine idolothyto vel sufforato comedunt, præsens quoque canon anathematizat. Lege et canonem 63 sanctorum apostolorum el sextæ synodi canonem 67. ZONAR. Scriptum exstat in Actis apostolorum, cum de cirumcisione ambigeretur, an a fidelibus admittenda, atque ab iisdem servanda lex esset, Petrum quidem apostolorum principem eam concionem habuisse, quam divinus Lucas ibidem enarrat: Dei vero fratrem Jacobum censuisse, non esse molestia afficiendos eos, qui erant ex gentibus. 418 sed tantum, ut ab idolothytis, fornicatione, suffocato et sanguine abstinerent, præcipiendum. Hanc apostolicam constitutionem servantes hujus quoque synodi Patres, si quis tantum carnes comederit, non autem sanguinem de Endustria decoctum et coagulatum, neque idolothytum, neque suffocatun, eum nec odio haben: dom, neque damnandum esse decrevere; ac si quis jussere. ARIST. Et condemnanti carnes manducantem, excepto suffocato, et idolis immolato}, anathema. > CANON III. ‹ Si quis doceat servum pietatis prætextu dominum ‹ contemnere, et a ministerio recedere, et non cum benevolentia et omni honore domino suo • inservire, sit anathema. BALS. Magnus Paulus scribens ad Timotheum, inquit: Quicunque sunt sub jugo servi, dominos suos omni honore dignos pulent. Qui autem fideles habent dominos, ne contemnant, quod fratres sinl; sed magis serviant, quoniam sunt fideles, qui bono eorum opere fruuntur'. Et ad Titum rursus, præcipiens quid docere oporteat, præter alia hoc quoque dicit: Servos suis dominis subjici, et in omnibus bene placentes non contradicentes, non arrogantes, ' I Timoth, u1, 1. 2. Λ • Εἴ τις ἐσθίοντα κρέα χωρίς αἵματος καὶ εἰδωλοθύ • του καὶ πνικτοῦ μετὰ εὐλαβείας καὶ πίστεως και 1 τακρίνοι, ὡς ἂν διὰ τὸ μεταλαμβάνειν ἐλπίδα «μὴ ἔχοντα, ἀνάθεμα έστω.» ΒΑΛΣ. Γέγραπται ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Πράξεων ότι, ἀμφιβολίας γενομένης εἰ δεῖ τοὺς πιστεύοντας περιτέμνεσθαι καὶ τηρεῖν τὸν νόμον, ὁ μὲν τῶν ἀποστό λων κορυφαιότατος Πέτρος ἐδημηγόρησεν, ὅσα ἐκεῖ ὁ θεῖος Λουκᾶς ἱστέρησεν· ὁ δὲ ἀδελφόθεος Ἰάκωβος ἔφη μὴ δεῖν παρενοχλεῖν τοῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, ἀλλ' ἀπέχεσθαι αὐτοὺς τῶν εἰδωλοθύτων καὶ τῆς πορνείας καὶ τοῦ πνικτοῦ καὶ τοῦ αἵματος. Ακολούθως οὖν καὶ ὁ παρὼν κανὼν ἀναθεματίζει τοὺς κατακρίνον τας τὸν ἐσθίοντα κρέα χωρὶς ἐπιτηδευτοῦ αἵματος ἢ εἰδωλοθύτου ή πνικτοῦ. Ἀνάγνωθι καὶ τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανόνα εγ καὶ τῆς ς' συνόδου και νόνα ξε'. ΖΩΝΑΡ. Γέγραπται ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Πράξεων, ὅτι, ἀμφιβολίας γενομένης εἰ δεῖ τοὺς πιστεύοντας περιτέμνεσθαι καὶ τηρεῖν τὸν νόμον, ὁ μὲν τῶν ἀποστόλων κορυφαιότατος Πέτρος ἐδημηγόρησεν, ὅσι ἐκεῖ ὁ θεῖος Λουκᾶς ἱστόρησεν· ὁ δὲ ἀδελφόθεος Ἰάκωβος ἔφη μὴ δεῖν παρενοχλεῖν τοῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, ἀλλ' ἀπέχεσθαι αὐτοὺς τῶν εἰδωλοθύτων, καὶ τῆς πορνείας, καὶ τοῦ πνικτοῦ, καὶ τοῦ αἵματος. Ταύτην τὴν ἀποστολικὴν διαταγὴν τηροῦντες καὶ οἱ τῆς παρούσης συνόδου, τὸν ἐσθίοντα κρέα, καὶ οὐχ αἷμα ἐξ ἐπιτηδεύσεως εψόμενον καὶ πηγνύμενον, οὔτε μὴν εἰδωλόθυτον, οὔτε πνικτόν, μὴ βδελύττεσθαι, μηδὲ κατακρίνεσθαι ὥρισε· τὸν δὲ κατακρίνοντα απο τὸν ὑπὸ ἀνάθεμα ἐποιήσατο. hominem eum damnarit, anathematis pœna teneri ΑΡΙΣΤ. «Καὶ τῷ κατακρίνοντι τὸν κρεωφαγοῦντα • δίχα πνικτοῦ καὶ εἰδωλοθύτου ἀνάθεμα. • Εἴ τις δοῦλον προφάσει θεοσεβείας διδάσκει κατα φρονεῖν δεσπότου, καὶ ἀναχωρεῖν τῆς ὑπηρεσίας 1 καὶ μὴ μετ' εὐνοίας καὶ πάσης τιμῆς τῷ ἑαυ • τοῦ δεσπότῃ ἐξυπηρετεῖσθαι, ἀνάθεμα ἔστω. ΒΑΛΣ. Ο μέγας Παῦλος ἐπιστέλλων Τιμοθέῳ, φησίν· “Οσοι εἰσὶν ὑπὸ ζυγὸν δοῦλοι, τοὺς ἰδίους δεσπότας πάσης τιμῆς ἀξίους ἡγείσθωσαν. Οἱ δὲ πιστοὺς ἔχοντες δεσπότας μὴ καταφρονεί. τωσαν, ὅτι ἀδελφοί εἰσιν· ἀλλὰ μᾶλλον δου· λευέτωσαν, ὅτι πιστοί εἰσιν οἱ τῆς εὐεργεσίας ἀντιλαμβανόμενοι. Καὶ τῷ Τίτῳ δὲ αὖθις ἐντελλό μενος τίνα διδάσκειν χρεών, πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ ταῦτά φησι· Δούλους ἰδίοις δεσπόταις ὑποτάτο Guill. Beveregii notæ. Ο μέγας Παῦλος. II:ec Balsamonis in hunc canonem scholia in Parisiensi editione quamplurimis lacunis scatent, quas omnes ex mis. nostro Bodleiano supplevimus; cui etiam Antiochenus in omnibus consentit.

IN CAN. III CONC. GANGR. Eus ergo, qui servis contraria suggeruut, ob exercitationem forte spiritualem, canon anathematizat. Jam vero imperatoris domini Leonis philosophi novella 66, juberut plagiarius non subeat ponam capitis, ut volebat lex antiqua: sed cum servi restitutione det loco pœnæ in duplum pretium eorum quæ a servo forte furto surrepta sunt, et omnis ejus rei, quæ domini interest; quinetiam et ejus pretium. Et canon quidem eos sic punit, qui servis suggerunt, non esse parendum dominis: etiamsi hoc fiat prætextu religionis. Quæ autem mense Julio, indict. 9, anno 6534, ab imperatore domino Constantino Porphyrogenneta facta est novella, sanctissimo quoque patriarcha domino Alexio, et synodo τεσθαι, καὶ ἐν πᾶσιν εὐαρέστους εἶναι μὴ ἀντι· sed fidem omnem bonam ostendentes ". · λέγοντας, μὴ νοσφιζομένους, ἀλλὰ πίστιν πᾶσαν ἐνδεικνυμένους ἀγαθήν. Τοὺς γοῦν τἀναντία τού τοῖς ὑποτιθέντας τοῖς δούλοις τάχα διὰ ἄσκησιν, ἀναθεματίζει ὁ κανών. Η μέντοι ξς' νεαρὰ τοῦ βασιλέως κυρίου Λέοντος τοῦ φιλοσόφου παρακελεύεται τὸν ἀνδραποδιστὴν μὴ κεφαλικήν τιμωρίαν ὑφίστασθαι κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον, ἀλλὰ σὺν τῇ ἀναστροφῇ τοῦ δούλου διδόναι χάριν ποινῆς εἰς τὸ διπλάσιον τὴν διατίμησιν τῶν κλαπέντων παρὰ τοῦ δούλου ἴσως καὶ παντὸς διαφέροντος τῷ δεσπότῃ· ἀλλὰ μὴν καὶ τὴν ἀποδιατίμησιν αὐτοῦ. Καὶ ὁ μὲν κανὼν οὕτω κοι λάζει τοὺς ὑποτιθεμένους δούλους μὴ ὑπείκειν τοῖς δεσπόταις, κἂν κατ' εὐλαβείας πρόφασιν τοῦτο γίνηται· ἡ δὲ κατὰ τὸν Ἰούλιον μῆνα τῆς θ' ινδικτιῶνος τοῦ ςφλδ' ἔτους γενομένη νεαρὰ παρὰ τοῦ βασιλέως assentiente, quæ decisionis locum obtinet, ut que κυροῦ Κωνσταντίνου του Πορφυρογεννήτου, συμπρά ξαντος καὶ τοῦ τότε ἁγιωτάτου πατριάρχου κυρίου ᾿Αλεξίου, καὶ τῆς συνίδου, ἡ καὶ τάξιν τό μου ἐπέχουσα, ὡς ὑπογραφείσα παρὰ τοῦ βασιλέως καὶ τῆς συνόδου, και διοριζομένης αναθεματίζεσθαι τοὺς ἐπιχειροῦντας ἀποστασίαν κατὰ βασιλέως ποιῆσαι η τυραννίδα, κἀντεῦθεν τοὺς ὑπηκόους κατὰ τῶν αὐτ θεντῶν αὐτῶν ἀναστατοῦντας, διορίζεται μετὰ τῶν ἄλλων περὶ τὸ τέλος καὶ ταῦτα ῥητῶς· Τοῖς μέλλου σιν ἢ ἐπιβουλῇ ἀπό γε τοῦ νῦν ἐπιχειρεῖν, ἢ του μούλτῳ, ἀνάθεμα· τοῖς συμπράττουσιν αὐτοῖς καὶ συγκοινωνοῦσιν ἐν τῇ ἀποστασίᾳ ἀνάθεμα. Τοῖς συμβουλεύουσιν ἢ παρορμῶσιν εἰς τὰ τοιαῦτα ἀνάθέμα. Τοῖς συνεκστρατεύουσι τούτοις ἀνάθεμα. Τοῖς δεχομένοις αὐτοὺς ἐν μετανοίᾳ, μὴ μεταμελομένους ἀπὸ τῆς ἀποστασίας, καὶ καταλιμπάνοντας αὐτὴν, ἀνάθεμα. ΖΩΝΑΡ. Ο μέγας Παῦλος ἐπιστέλλων Τιμοθέῳ, G φησίν· “Οσοι εἰσὶν ὑπὸ ζυγὸν δοῦλοι, τοὺς ἰδίους δεσπότας πάσης τιμῆς ἀξίους ἡγείσθωσαν. Οι δὲ πιστοὺς ἔχοντες δεσπότας μὴ καταφρονείτω σαν, ὅτι ἀδελφοί εἰσιν, ἀλλὰ μᾶλλον δουλευέτωσαν, ὅτι πιστοί εἰσιν οἱ τῆς εὐεργεσίας ἀντιλαμ βανόμενοι. Καὶ τῷ Τίτῳ δὲ αὖθις ἐντέλλεται τίνα διδάσκειν χρεών, καί φησι· Δούλους ἰδίοις δισπόταις ὑποτάσσεσθαι, καὶ ἐν πᾶσιν εὐαρέστους εἶναι, καὶ τὰ ἑξῆς 'Αλλ' ὁ Εὐστάθιος καὶ οἱ περὶ ἐκεῖνον τοὐναντίον ἅπαν ἐδίδασκον, καὶ τοῖς δούλοις παρήνουν καταλιμπάνειν τοὺς δεσπότας, καὶ τῆς τούτων υπηρεσίας καταφρονεῖν τάχα δι᾿ ἄσκησιν. Οὓς ἡ σύνοδος διὰ τὴν διδαχήν, στοιχοῦσα τῇ ἀποστο λικῇ διδασκαλία, ἀνεθεμάτισεν. ΑΡΙΣΤ. «Τῷ πείθοντι δοῦλον ἀναχωρεῖν τοῦ δεσπότου εὐσεβείας προφάσει ἀνάθεμα.» * Tit. 11, 9, 10. ab imperatore et synodo subscripta est, et quæ decernit eos anathematizari, qui defectionem ab imperatore moliuntur, vel tyrannidem invadere, et - ea ratione subjectos adversus eorum magistratus incitant et ad insurgendum provocant; inter alia hoc quoque circa finem expresse definit: lis, qui ab hoc deinceps tempore insidias sunt machinaturi vel tumultum excitaturi, anathema. lis, qui opem illis ferunt, et in defectione sunt socii, anathema. lis, qui consulunt vel ad hujusmodi incitant, anathema. Iis, qui expeditiones cum his suscipiunt, anathema. lis, qui ipsos ad poenitentiam suscipiunt, cum a defectione non resipiscant nec cam relinquant, anathema. ZONAR. Quicunque, inquit magnus Paulus ad Timotheun scribens, sunt sub jugo servi, dominos suos omni honore dignos putent. Qui autem fideles dominos habent ne contemnant, quod fratres sint; sed magis serviant, quoniam sunt fideles qui bono eorum opere fruuntur. Et ad Titum rursus, dum ea quæ docere oporteat exsequitur, præter alia, hæc quoque habet, Servos suis dominis subjici, in omnibus benę placentes, et quæ sequuntur. At Eustathius ejusque asseclæ contraria prorsus disseminabant, ac servis, ut se dominorum imperio subtraherent, muniaque 419 ab illis imposita negligerent, forte spiritualis exercitationis obeundi causa, suadebant. Quos quidem hæc synodus ob ejusmodi doctrinam, apostolicæ disciplinæ vestigiis insistens, anathemate irretitos esse decernit. ARIST. ‹ Ei qui servo persuadet a domino religio- ‹nis prætextu recedere anathenia, › Guill. Beveregii nota. Αὖθις ἐντέλλεται. Legendus est hic Zonarae locus, juxta codicem Amerbachianum, Αὖθις ἐντελλόμενος τίνα διδάσκειν χρεών, πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ ταῦτά φησιν. Καὶ τὰ ἑξῆς. Pro his verbis in codice Amerbachiano locus sacræ Scripturæ hic citatus plene sic legitur, Μὴ ἀντιλέγοντας, μὴ νοσφιζομένους, ἀλλὰ πίστιν πᾶσαν ἐνδεικνυμένους ἀγαθήν, Non contradicentes, non fraudantes, sed omnem bonam fdem ostendentes, Quæ etiam verba in Gallandi codice leguntur.

CANON IV. Si quis de presbytero conjugato contendat, non ‹ oportere eo sacra celebrante oblationi commu- • nicare, sit anathema. BALS. Præsens canon eos anathematizat, qui non sine hæsitatione communicant sacris sacerdotum qui habent uxores. ZONAR. Si quis, sacerdote conjugato saera faciente, incruentumque sacrificium celebrante, coramunicare ambigat, hoc est, subducat se ac recuset, eum canon anathemati subjici jubet. ARIST. ‹ Ei qui communionem a presbyteris • matrimonio junctis accipere dubitat,anathema. CANON V. • Si quis docet domum Dei esse contemnendam, • et quae fiunt in ea congregationes, sit ana- ‹ thema. > BALS. Hæreticus ille Eustathius docuit ab ecclesia recedere, et seorsum orare. Canon ergo eos anathematizat, qui propter divinarum congregationum conteniptum privatos secessus permittunt. ZONAR. Hoc quoque ex Eustathii disciplina est, procul ab Ecclesiis abesse, et conventus qui in iis celebrantur, quasi precationi intentum esse ubique liceat, negligere. Nam omnibus quidem in locis magnus Paulus precari jubet; sed non ita tamen ut congregationes contemnamus, nec sacris interesse dignemur. Proindeque Patres, qui hac docuerint, anathematis poena teneri volunt. ARIST. «Qui Dei donum contemptibilem nuncupat, c sit anathema. CANON VI. • Si quis extra ecclesiam privatim conciones habet, • et contemnens Ecclesiam, vult ea quæ sunt • Ecclesiæ agere non conveniente presbytero, de • episcopi sententia, sit anathema. › BALS. Tricesimus primus canon sanctorum apostolorum et secundus canon synodi Antiochenæ, et alii, valde puniunt separatas congregationes: præsens autem canon eos anathematizat, et qui in domo oratoria sacra celebrare aggrediuntur, sine episcopi sententia. ZONAR. Eustathiani, conteninentes Ecclesiain, hoc est, fidelium carum (id namque proprie est Ecclesia; nam templum ipsum, ut asserit sanctus Isidorus Pelusiota, ἐκκλησιαστήριον dicitur; cujus simile exemplum videre est in verbis θυμίαμα εἰ θυμιατήριον, θυσία et θυσιαστήριον) privatim coiΚΑΝΩΝ Δ΄. • Εἴ τις διακρίνατο περὶ πρεσβυτέρου γεγαμηκότος, ε ὡς μὴ χρῆναι, λειτουργήσαντος αὐτοῦ, προστ · φορᾶς μεταλαβεῖν, ἀνάθεμα έστω.» ΒΑΛΣ. Ο παρών κανὼν ἀναθεματίζει τοὺς μὴ ἀδιστάκτως μεταλαμβάνοντας ἀπὸ ἱερέων ἐχόντων γυναῖκας. ΖΩΝΑΡ. Τὸν διακρινόμενον, ήτοι υποστελλόμενον, καὶ μὴ θέλοντα μεταλαβεῖν, πρεσβυτέρου γεγαμηκότος λειτουργήσαντος, καὶ τὴν ἀναίμακτον θυσίαν τελέσαντος, ὁ κανὼν ἀναθέματι ὑπάγει. ΑΡΙΣΤ. «Τῷ διακρινομένῳ μεταλαβεῖν ἀπὸ πρεσ σβυτέρων ὑπογυναίων ἀνάθεμα. • Εἴ τις διδάσκει τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ εὐκαταφρόνη «τον εἶναι, καὶ τὰς ἐν αὐτῷ συνάξει;, ἀνάθεμα • Έστω. ν ΒΑΛΣ. Ὁ αἱρετικὸς ἐκεῖνος Εὐστάθιος ἐδίδασκεν ἀναχωρεῖν τῆς ἐκκλησίας, καὶ κατ' ἰδίαν εὔχεσθαι. ᾿Αναθεματίζει οὖν ὁ κανὼν τοὺς διὰ καταφρόνησιν τῶν θείων συνάξεων τάς κατ' ἰδίαν ἀναχωρήσεις Επιτρέποντας. ΖΩΝΑΡ. Καὶ τοῦτο τῆς διδασκαλίας τοῦ Εὐστα θίου, τὸ τῆς ἐκκλησίας ἀναχωρεῖν, καὶ καταφρονήτικῶς διακεῖσθαι πρὸς τὰς ἐν αὐτῇ συνάξεις, ὡς ἐν παντὶ τόπῳ δυνατοῦ ὄντος εὔχεσθαι. Ἐν παντὶ μὲν γὰρ τόπω εὔχεσθαι ὁ μέγας Παῦλος διατάττεται, ἀλλ᾽ οὐχ ὥστε καταφρονεῖν τῶν συνάξεων, μηδὲ προσιέναι τοῖς ἱεροῖς. Διὸ καὶ τοῖς τοῦτο διδάσκουσιν οἱ Πατέρες ἐπιτίμιον τὸ ἀνάθεμα ἐποιήσαντο καὶ ἔθεντο. ΑΡΙΣΤ. • Ο τὸν θεῖον οἶκον εὐκαταφρόνητον όπο μάζων, εἴη ἀνάθεμα. • Εί τις παρὰ τὴν ἐκκλησίαν κατ' ἰδίαν ἐκκλη ο σιάζει καὶ καταφρονῶν τῆς Ἐκκλησίας, «τὰ τῆς Ἐκκλησίας ἐθέλει πράττειν, μή συνόν ι τος τοῦ πρεσβυτέρου κατά γνώμην τοῦ ἐπιτ • σκόπου, ἀνάθεμα ἔστω.» ΒΑΛΣ. Ο λα' κανὼν τῶν ἁγίων ἀποστόλων, καὶ ὁ δεύτερος κανὼν τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ, καὶ ἕτερο!, μεγάλως κολάζουσι τὰς παρασυνάξεις· ὁ δὲ παρών ἀναθεματίζει τοὺς τοιούτους καὶ τοὺς ἐπιχειροῦντας ἱερουργεῖν ἐν εὐκτηρίῳ οἴκῳ χωρὶς εἰδήσεως ἐπισκόπου. ΖΩΝΑΡ. Οἱ περὶ τὸν Εὐστάθιον τῆς Ἐκκλησίας καταφρονοῦντες, ἤτοι τοῦ ἀθροισμοῦ τῶν πιστῶν (οὗτος γάρ ἐστι κυρίως ή Εκκλησία· ὁ γὰρ ναός, κατὰ τὸν ἅγιον Ἰσίδωρον τὸν Πηλουσιώτην, ἐκκλη σιαστήριον λέγεται, ὡς θυμίαμα καὶ θυμιατήριον, καὶ θυσία καὶ θυσιαστήριον), ἰδίᾳ ἐκκλησιάζειν, ἀντὶ Guill. Beveregii notæ. Εἴ τις παρὰ ἐκκλησίαν ἰδίᾳ ἐκκλησιάζοι. Gentianus Hervetus vertit, Si quis præter Ecclesiam vult ecclesiam habere. Quæ versio cum. minime placeret, ejus loco substituimus, Si quis extra ecclesiam privatim conciones habet. Sic etiam Dionysius Exiguus, Si qui extra ecclesiam seorsum conventus celebrat. Hic euim ἰδίᾳ ἐκκλησιάζειν, ut recte observat Zonarus, idem est ac συνάξεις ποιεῖν, vel potius παρασυνάξεις, nimirum privala conventicula religionis causa celebrata hoc canone perstringuntur. Εν εὐκτηρίῳ οἴκῳ. In Parisiensi Balsamonis editione hoc in loco lacuna est, quam ex ms. Bodleiano supplevimus: sed hæc lectio ab Amerbachiano etiam codice confirmatur.

IN CAN. IX CONC. GANGR. τοῦ συνάξεις ποιεῖν ἢ μᾶλλον παρασυνάξεις, ήθελον, bant, id est, conve:tus aut conventicula potius πράττειν τε τὰ τῆς Ἐκκλησίας, ἱερουργίας δηλαδή, μὴ συνόντος τοῦ πρεσβυτέρου κατὰ γνώμην τοῦ ἐπισκόπου. Ἐν εὐκτηρίῳ γὰρ ἐντὸς οἰκίας ὄντι οὐκ ἐκχωρεῖται πρεσβύτερος ἱερουργεῖν, εἰ μὴ τοῦ ἐπισκόπου τῆς πόλεως ἐπιτρέποντος. Διὸ καὶ ἀναθέματι κατεδικάσθησαν. ΑΡΙΣΤ. 4 Ο ἐκκλησιάζων ἰδίᾳ εἴη ἀνάθεμα.» • Εί τις καρποφορίας ἐκκλησιαστικὰς ἐθέλει λαμ- • βάνειν, ἢ διδόναι ἔξω τῆς Ἐκκλησίας παρὰ • γνώμην τοῦ ἐπισκόπου ἢ τοῦ ἐγκεχειρισμένου ι τὰ τοιαῦτα, καὶ μὴ μετὰ γνώμης αὐτοῦ ἐθέλει • πράττειν, ἀνάθεμα έστω.» ΒΑΛΣ. Α' προσαγόμεναι καρποφορίαι ταῖς ἐκκλησίαις διὰ τῶν ἐπισκόπων μερίζονται. Ἐπεὶ οὖν εἰς καταφρόνησιν τούτων τινὲς ἐμέριζον ταύτας ἑαυτοῖς, διορίζεται ὁ κανὼν ἀναθεματίζεσθαι τοὺς χωρὶς ἐπισκοπικῆς εἰδήσεως τοιοῦτόν τι ποιοῦν τας. ΖΩΝΑΡ. Μετὰ τῶν ἄλλων, ὧν ἐτόλμων οἱ περὶ τὸν Εὐστάθιον, καὶ καρποφορίας τὰς συνήθως ταῖς ἐκκλησίαις προσαγομένας λαμβάνοντες διένεμον ἀλλήλοις. Τοῦτο οὖν ὁ κανὼν κωλύων, χωρὶς τοῦ ἐπισκόπου ἢ τοῦ ἐμπεπιστευμένου͵ τὴν τῆς ἐκκλησ σίας οἰκονομίαν ὁρίζει μὴ ἐξεῖναί τινι λαμβάνειν ἢ διδόναι καρποφορίαν. Τῶν δὲ τὸν κανόνα παραβαινόντων ἀνάθεμα κατεψηφίσατο. ΑΡΙΣΤ. «Ο παρὰ γνώμην ἐπισκόπου ἢ πρεσβυτέρου τὰ τῆς Ἐκκλησίας τελῶν εἴη ἀνάθεμα. • Εἴ τις διδοῖ ή λαμβάνοι καρποφορίαν παρεκτός • τοῦ ἐπισκόπου ἢ τοῦ ἐπιτεταγμένου εἰς οἰκο • νομίαν εὐποιίας, καὶ ὁ διδοὺς καὶ ὁ λαμβάνων, • ἀνάθεμα ἔστω.» ΒΑΛΣ. καὶ ΖΩΝΑΡ. Ἰσοδυναμεῖ καὶ οὗτος ὁ και νὰν τῷ πρὸ αὐτοῦ. ΑΡΙΣΤ. • Διδούς τις ἢ λαμβάνων καρποφορίαν · ἐκτὸς τοῦ ἐπισκόπου καὶ τοῦ οἰκονομεῖν τα • χθέντος εἰς εὐποιίαν· καὶ ὁ διδοὺς, καὶ ὁ λαμβά- «νων, ἔστω ἀνάθεμα.» • Εἴ τις παρθενεύοι ἢ ἐγκρατεύοιτο, ὡς ἂν βδελύτη «τῶν τῶν γάμων ἀναχωρῶν, καὶ μὴ δι' αὐτὸ τὸ • καλὸν καὶ ἅγιον τῆς παρθενίας, ἀνάθεμα · ἔστω. ν ΒΑΛΣ. Περὶ τῶν ἀποστρεφομένων τὸν νόμιμον γάμον μὴ διὰ ἀρετὴν καὶ εὐλάβειαν ἐγράψαμεν ἐν τῷ πρώτῳ κανόνι· καὶ ἀνάγνωθι ταῦτα. ΖΩΝΑΡ. Κάλλιστον μὲν ἡ παρθενία, καλὴν δὲ καὶ ἡ σωφροσύνη· ἀλλ᾽ εἰ δι' αὐτὸ τὸ καλὸν γίνοιντο, καὶ διὰ τὸν ἐξ αὐτῶν ἁγιασμόν. Εἰ δέ τις παρθε νεύει, τὸν γάμον ὡς ἀκάθαρτον βδελυττόμενος, καὶ σωφρονεῖ καὶ ἐγκρατεύεται μίξεως ἀπεχόμενος τοῦ peragebant, 420 ibique quæ in ecclesia fleri debuerant, sacra videlicet mysteria, nullo ex episcopi sententia delecto sacerdote celebrabant. In oratorio enim quod est intra domum presbyter sacra celebrare non permittitur, nisi venia prius ab episcopo civitatis impetrata. Proinde, et in eos damnatio anathematis constituta. ARIST. Qui privatim conventicula celebrat, sit c anathema. ' CANON VII. ‹ Si quis vult fructus eeclesiæ oblatos accipere, vel • dare extra ecclesiam, præter episcopi sell- ‹ tentiam, vel ejus cui cura eorum commissa ‹ est, et non cum ejus sententi: ea vult agere, sit ‹ anathema., BALS. Fructus, qui ecclesiis offeruntur, per episcopos dividuntur. Quoniam ergo in eorum contemptum quidam illos sibi diviserunt, canon eos anathematizari statuit, qui sine scientia episcopi tale quid faciunt. ZONAR. Præter alia erinina Eustathiani fructus quoque, qui ecclesiæ offerri consueverant, invadentes inter se invicem partiebantur. Id igitur canon prohibet, ac ne cuiquam absque episcopi auctoritate, vel ejus cui ecclesiæ administratio mandata est, fructus qui offeruntur dare aut accipere liceat, decernit. liceat, decernit. Qui secus fecerit, anathemale plecti jubet. ARIST. • Qui ‹ sententiam thenia. præter episcopi vel presbyteri ecclesiastica peragit, sit anaCANON VIII. • Si quis det vel accipiat fructus oblatos, præter ‹ episcopum, vel eum qui est constitutus ad ‹ beneficentiæ dispensationem: et qui dat, et qui ‹ accipit, sit anathema. › BALS. et ZONAR. Hic canon præcedenti æquivalet. ARIST. • Quisquis dat, vel accipit fructus oblatos, ‹ præter épiscopum et eum qui ad bona opera • dispensare constituitur, et qui dal, et qui acci- • pit, sit anathema. › CANON IX. ● Si quis virginitatem custodiat vel continentiæ stu- ‹ deat, a matrimonio tanquam abominando recedeus, et non propter ipsam virginitatis pulchri- • tudinem et sanctitatem, sit anathema. BALS. De iis qui legitimas nuptias aversantur non propter pietatem et virtutem, scripsimus in primo canone; et lege ea. ZONAR. Pulcherrima quidem res est virginil:s, honesta vero et continentia, si lamen eas ob honestatem ipsam, quæque illas comitatur, sanctitatem sequamur. Quod si quis idcirco virginitatem amplectitur. quia nuptias at im-

| puras detestetur, et castum se idro serval, at- γάμου, ὥς τινος τάχα μιάσματος, οὗτος ἀναθέματος que a congressu feminarum et nuptiis absti- τῷ κανόνι κέκριται ἄξιος. net, quod in ¡is aliquid inesse sceleris arbitretur; anathematis pœnam ex bujus canonis decreto subit. ARIST. Item qui virginitatem colit non virtutis ‹ causa, sed quod matrimonium abominatur, sit anathema. › CANON X. ‹ Si quis eorum, qui virginitatem servant propter c Dominum, in conjugatos insultet, sit ana- ‹ thema. > BALS. Et nonus et præsens canon continentiam, quæ est propter virtutem et virginitatem, suscipiunt: verumtamen legitimum matrimoniura non aversantur. Undle et eos, qui propter insolentiam in conjugatos invebuntur, anathemati subjiciunt. 421 ARIST. Qui in matrimonio junctos insulc tat, sit anathema. CANON XI. ● Si quis contemnat eos, qui agapas ex fide faciunt, ‹ et propter Dei honorem fratres convocant, et ● nolit vocationibus communicare, id quod fit • vilipendens, sit anathema. › BALS. Aliis canonibus velitum est Geri agapas, id est, fraternitates et convivia. Quia autem nonnulli, ut est verisimile, eos etiam reprehendebant, qui bono instituto, et propter Dei honorem, faciebant agapas, et egentium fratrum miserebantur; et nolebant eis communicare bona opera agentibus, vilipendentes id quod fit in Dei honorem: statuerunt Patres eos anathematizari. Quare ex hac dispositione condemnatur quispiam qui facit agapas, vel non. Et hine fit, ut qui in ecclesiis faciunt fraternitates, et modicum panis jet fru- · ctuum recreandi animi gratia gustant, non sint puniendi. ZONAR. Antiqui moris olim fuit apud fideles, ut sacrorum mysteriorum participatione refecti, simul ad epulandum postea convenirent, ita scilicet, ut cibis e ditiorum peuu ministratis, ad ΑΡΙΣΤ. • Καὶ ὁ μὴ διὰ τὸ καλὸν παρθενεύων» • ἀλλὰ διὰ τὸ τὸν γάμων βδελύττεσθαι, εἴη ἀνά- • θέμα.» • Εἴ τις τῶν παρθενευόντων διὰ τὸν Κύριον ι κατεπαίροιτο τῶν γεγαμηκότων, ἀνάθεμα · ἔστω. ο ΒΑΛΣ. Καὶ ὁ ἔννατος κανών καὶ ὁ παρών τὴν δι' ἀρετὴν σωφροσύνην καὶ τὴν παρθενίαν ἀποδέχονται· πλὴν οὐδὲ τὸν νόμιμον γάμον μυσάτο τονται. "Οθεν καὶ τοὺς κατεπαιρομένους κατά τῶν ἐχόντων ὁμοζύγου; διὰ ὑπερηφανίαν ἀναθέματι καθυποβάλλουσιν. ΑΡΙΣΤ. «Ο κατεπαιρόμενος τῶν γαμούντων εἴη • ἀνάθεμα.» Εἴ τις καταφρονοίη τῶν ἐκ πίστεως ἀγάπας ποιούν «των, καὶ διὰ τιμὴν τοῦ Κυρίου συγκαλούντων • τοὺς ἀδελφοὺς, καὶ μὴ ἐθέλοι κοινωνεῖν ταῖς • κλήσεσι, διὰ τὸ ἐξευτελίζειν τὸ γινόμενον, ἀνά- • θεμα ἔστω., ΒΑΛΣ. Ὑπὸ ἑτέρων κανόνων κεκώλυται γίνεσθαι ἀγάπας, τουτέστιν ἀδελφοσύνας καὶ συμπόσια. Ἐπεὶ δέ τινες, ὡς ἔοικεν, ἐμέμφοντο καὶ τοὺς μετὰ ἀγα θῆς προαιρέσεις καὶ διὰ τιμὴν τοῦ Θεοῦ ποιοῦντας ἀγάπας, καὶ ἐλεοῦντας πενομένους ἀδελφούς, καὶ οὐκ ἤθελον συγκοινωνεῖν τοῖς οὕτως ἀγαθοεργοῦσιν, ἐξευτελίζοντες τὸ γινόμενον εἰς τιμὴν τοῦ Θεοῦ, ὥρισαν οἱ Πατέρες τούτους ἀναθεματίζεσθαι. Ωστε ἀπὸ τῆς διαθέσεως καταδικάζεταί τις τὰς ἀγάπας ποιῶν, εἴτε καὶ μή. Κάντεῦθεν καὶ οἱ τὰς ἀδελφοσύ νας ἐν ταῖς ἐκκλησίαις ποιοῦντες, καὶ ἄρτου μετ τρίου καὶ ἐπωρῶν διὰ ψυχαγωγίαν ἀπογευόμενοι, οὐκ ἐπιτιμηθήσονται. ΖΩΝΑΡ. Είθιστο ἐξ ἔθους ἀρχαίου τοῖς πιστοῖς μετὰ τὴν τῶν ἁγιασμάτων μετάληψιν συνέρχεσθαι καὶ συνεσθίειν, τῶν πλουσίων χορηγούντων τὰ βρώ ματα, συγκαλούντων δὲ καὶ τοὺς πένητας· οὗ καὶ Guill. Beveregii notæ sis Balsamonis et Zonaræ codicibus, excepto Ainerbachiano, observatur. Καὶ ὁ ἔννατος κανών. llæc interpretatio in codice Amerbachiano utrique Balsamoni et Zonaræ, communis est, peutrius nomine præfixo, sed simpliciter ερμηνεία dicitur. Εἴ τις τῶν παρθενευόντων διὰ τὸν Κύ- bus, verumetiam a Joanne Antiocheno, et univers ριον. Gentianus Herretus vertit, Si quis eorum, qui sunt virgines propter Dominum. Rectius Dionysius Exiguus, Si quis eorum, qui virginitatem propter Dominum servant. Vetus interpres totuin canonem sic vertit: Si quis virginitatem custodiens, exaltat se ab his qui nubunt, sit anathema; ac si verba διὰ τὸν Κύριον non legisset. Hic præterea notetur, ab hoc demum canone usque ad ultimum, ordinem eorum in codice Amerbachiano immutari, in hunc modum: ι. ια'. ιβ'. ιγ'. ιδ'. ιε'. ις'. ιζ'. ιη'. ιθ'. κ'. ιθ'. ιδ', ι', ια'. ιβ'. ιγ'. ιδ'. ιε'. ιζ. ιη'. κ'. adeo ut præsens hic decimus, in isto codice sit undevicesimus canon. Sed ordo horum canonum juxta Bodleianum codicem hic impressus idem est, qui non modo ab omnibus Latinis interpretiΚαὶ τὴν παρθενίαν ἀποδέχονται. Vocen: ἀποδέχονται in Parisiensi Balsamouis editione desideratam ex ms. Bodleiano supplevimus; sed legitur etiam in Amerbachiano. Καὶ τοὺς κατεπαιρομένους. Post hac etiam verba in Parisiensi editione lacuna relicta est, quam supplevimus ex ms. Bodleiano, voces κατά τῶν ἐχόντων interserendo: quæ etiam in codice Amerbachiano habentur.

IN CAN XII CONC. GANGR. carentur. Cujus quidem rei magnus etiam Paulus Epistola ad Corinthios meminit; eosque, quod abolita pristina consuetudine, jam non una omnes epularentur, sed unusquisque suam cœnam privatim absumeret, objurgans, alium quidem esurire. alium clrium esse ', conqueritur. Hanc consuetudinem tunc quoque retinentes, mutua inter se convivia fideles curabant, quas quidem, eo quod ob charitatem ex fide celebrarent, agapas vocitabant. Porro convivia, agapes nomine, hune canonem significare voluisse, quadragesimo secundo synodi Carthaginensis canone indicatur; quo in ecclesiis convivia quomodocunque celebrari ve` tantur, neve episcopis aut clericis convivia in ὁ μέγας Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους μέμνηται. convivium ipsi quoque pauperes ab iisdem adveαἰτιώμενος ἐκείνους, ὡς τὸ ἔθος παραχαράσσοντας, καὶ οὐχὶ κοινῶς δειπνοῦντας, ἀλλ᾽ ἑκάστου τὸ ἴδιον δεῖπνον ἐσθίοντος, λέγων· καὶ ὃς μὲν πεινᾷ, ὃς δὲ μεθύει. Κατὰ τοῦτο τὸ ἔθος ἐποίουν οἱ πιστοὶ καὶ τότε συσσίτια καὶ συμπόσια, ἃ καὶ ἀγάπας ἐκάλουν, ὡς δι' ἀγάπην ἐκ πίστεως γινόμενα. Οτι δὲ τὰ συμπόσια καλεῖ ὁ κανὼν ἀγάπας, δηλοῖ ὁ μβ' τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου κανὼν περιέχων οὕτως, περὶ τοῦ μηδαμῶς συμπόσια ἐν ταῖς ἐκκλησίαις ἐπιτελεῖσθαι, καὶ ὥστε τοὺς ἐπισκόπους καὶ κληρικοὺς ἐν τῇ ἐνσ κλησία μη συμποσιάζεσθαι. Συμποσίων οὖν ἐκ πίστεως καὶ διὰ τιμὴν τοῦ Κυρίου γινομένων, καὶ ἐν αὐτοῖς συγκαλουμένων τῶν ἀδελφῶν, εἰ μὴ βούλοιντό τινες μετέχειν αὐτῶν καλούμενοι, ὡς ὑπερηφανευόμενοι, καὶ ἐξευτελίζοντες τὸ γινόμενον, ἀναθεματί. ecclesia instituere liceat interdicitur. Ad hæc ergo ζει αὐτοὺς ὁ κανών. convivia, si quando ex fide atque in Domini ho. norem instituantur, fratresque, advocentur; quicumque ab elatione animi rem ipsam contemnentes vocati accedere recusarint, anathematis pœna in eos canon animadvertit. ΑΡΙΣΤ.· Ὁ τοὺς καλοῦντας εἰς ἀγάπην ἀθετῶν, καὶ τούτοις οὐ κοινωνῶν κεκλημένος, ἀνάθεμα.» • Εἴ τις ἀνδρῶν διὰ νομιζομένην ἄσκησιν περιβο- • λαίῳ χρῆται, καὶ ὡς ἂν ἐκ τούτου τὴν δια • καιοσύνην ἔχων καταψηφίσοιτο τῶν μετ᾿ εὐλα • βείας τοὺς βήρους φορούντων, καὶ τῇ ἄλλῃ ι κοινῇ καὶ ἐν συνηθείᾳ οὔσῃ ἐσθῆτι κεχρημένων, ι ἀνάθεμα ἔστω.» ΒΑΛΣ. Οι πρὸς τὸν Εὐστάθιον πρὸς τοῖς ἄλλοις G καὶ ῥακενδυτεῖν ἐδίδασκον, ὡς ἐκ τούτου ἁγιάζεσθαι μέλλοντας τοὺς μαθητευομένους αὐτοῖς. Περιβόλαιον γὰρ τὸ ἐπάνω τῶν ἄλλων ἐπίβλημα εκάλουν. Τους γοῦν διὰ ὑπερηφανίαν καὶ ὑπόκρισιν ῥακενδυτοῦντας, καὶ κατηγοροῦντας τῶν φορούντων τοὺς βήρους ήτοι τὰ σηρικὰ ὑφάσματα διὰ τὸ τίμιον τοῦ ἐπαγγέλματος, καὶ μὴ διὰ βλακείαν ἢ δι᾽ ἀλαζονείαν, ἀναθέματι ὁ κανὼν καθυποβάλλει. ARIST. Qui spernit eos qui ad agapas vocant, ‹ el vocatus cum iis non communicat, thema. > CANON XII. alla- • Si quis vir, propter eam quæ existimatur pietatis ‹ exercitationem, amiculo utatur, et tanquam ex ceo justitiam habens condemnet eos qui cum ‹ pietate beros ferunt, et alia communi et con. ‹ sueta veste utuntur, sit anathema. › BALS. Eustatliani praeter alia pannos quoque induere docebant: tanquam eorum discipuli sint ex eo sanctificandi. Pallium enim sive amiculum quæ aliis superponitur, vestem vocabant. Eos ergo, qui propter arrogantiam et hypocrisin pannos induunt, et illos contemnunt, quiberos, seu ex serico contextas vestes, ob professionis honorem, non propter mollitiem vel arrogantiam ferunt, canon anathemati subjicit. ZONAR. Eustathiani, præter cætera pannosa quoque ac lacera veste sectatores suos uti volebant, quasi ex eo videlicet sanctitate ornandi forent (pallium enim sive amiculum, quæ aliis superinduitur, vestem vocabant) ut appareret, ac ex ΖΩΝΑΡ. Οἱ περὶ τὸν Εὐστάθιον πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ ῥακοδυτεῖν ἐδίδασκον, ὡς ἐκ τούτου ἁγιάζεσθαι μέλλοντας τοὺς μαθητευομένους αὐτοῖς. Περιβόλαιον γὰρ τὸ ἐπάνω τῶν ἄλλων ἐπίβλημα εκάλουν, ἵνα φαίνοιτο, καὶ ἐκ τούτου θηρῶνται δόξας ἀσκήσεως, καὶ κατηγοροῖεν τῶν φορούντων τοὺς βήρους, τα Deo gloriam exercitationis pietatis aucuparentur, σηρικὰ δηλονότι ὑφάσματα, καὶ τὴν ἄλλην ἐσθῆτα τὴν συνήθη. Ο βῆρος δὴ εἶδός ἐστιν ἐργασίας ὑφά σματος· ὅθεν καὶ νῦν εἰσι τὰ λεγόμενα ἐλάβη ρα 3 1 Cor. 1, 21. 29) Περιβολαίῳ. Vide Suicerumn. 30) Vide eumdem. ac eos, qui beris, sericis nimirum indumentis, aliave usitatiore veste uterentur, contemnerent. Est vero berus textile quoddam indumentum, unde Guill. Beveregii notæ. (51 Τὰ λεγόμενα ολόθηρα. Postquam dixisse. Zonaras Bŕpous vestes ex serico contextas esse, addit potius, ὅθεν καὶ νῦν εἰσι τὰ λεγόμενα ολόθηρα, mimirum ac si vox ὁλέβηρον ex ὅλον et βῆρον composita sit. Verum si demus βῆρον nonnumquam ex serico contextum esse, ipsum sane sericum in genere nunquam significat; ac propterea quo demum pacto vestis queris hoc sensu ολοδηρον, qu. si, totus berus dicatur? Et præterea si demus βῆρον etiam sericum esse, tunc ὁλόβηρον idem esset quod ὁλοσηρικόν, cum tamen constet, tantum esse inter ea discriminis, ut τῶν ὁλοσηρι χῶν, usus omnibus communis fuerit, sed τῶν ολοβήρων principibus peculiaris; ὁλόθηρον itaque vox hybrida potius censenda est, ex Græca öλov et Latina verum composita, nimirum purpureus sive coccineus, verus color antiquitus dictus fuit. Hesychius. Κιννάβαρι, εἶδος χρώματος ἀληθινοῦ δ λέγομεν κόκκινον, καὶ παρὰ τοῖς ζωγράφοι;. Hine Οι quod Αληθινός verus pro purpureo sape usur

ὥστε ἢ τῶν πενεστέρων κατεπαίρεσθαι, ή κεχρήσθαι τῇ λαμπρότητι τῶν περιβλημάτων εἰς βλακείαν, καὶ ἐρωτικῶν ἔχειν ταῦτα ὑποθέσεων ἀφορμὰς ἀναίο τιοι. Τοὺς γοῦν καταψηφιζομένους ήτοι καταδικά ζοντας, ὡς ἁμαρτάνοντας, τους σηρικαῖς ἐσθῆσι χρωμένους εὐλαβῶς, ἀνάθεματι καταδικάζει ὁ καet munc quoque in usu sunt vestimenta,quæ holo- Οἱ οὖν μετ᾿ εὐλαβείας ταῦτα φοροῦντες καὶ οὐχ bera appellentur. 422 Ejusmodi vestes igitur, si qui ita gestant, ut interea modestia non obliviscantur, neque vel tenuioribus insultent, vel splendido vestium ornatu ad lasciviam molliorem lascivosque amores abutantur, a culpa immunes sunt. Proinde qui eos ut culpae obnoxios dannant, qui sericis vestibus, modestiæ ratione servata, utuntur, anathematis pœna canon teneri jubet. ARIST. «¿Qui contemptui habet eos qui beros go- ‹ stant, sit anathema. › CANON XIII. • Si qua mulier, propter eam quæ existimatur ‹ pietatis exercitationem, vestem mutet, et pro ‹ consueto muliebri indumento virile accipiat. • sit anathema. › νών. ΑΡΙΣΤ. • Ο φαυλίζων τοὺς φοροῦντας βήρους, • ανάθεμα.» • Εἴ τις γυνή διὰ νομιζομένην άσκησιν μετα- • βάλλοιτο ἀμφίεσμα, καὶ ἀντὶ τοῦ ειωθότος • γυναικείου αμφιάσματος ἀνδρῷον ἀναλάβοι, ἀνά- • θεμα ἔστω. Guill. Beveregii notæ. petur: ut cum Anastasius Bibliothecarius in Vita Zachariæ ait: Simulque fecit vela serica alithina quatuor, quæ ornavit rotis et ornamentis variis auro texts. Et in Leone III: Super altare majus fecit tetravela holoserica alithina quatuor cum astillis, et rosis chrysoclavis. Utrobique Alithina est ipsa vox ἀληθινὰ, Purpurea denotaris. Εικο ελέβηρον Holoverum, nihil aliud fuit quam vestis serica, quæ tota vero sive purpureo colore tincta est, adeo ut stamen, æque ac trama, eodem colore inficeretur: ac propterea non Holoberum, sed holoverum a Latinis recte dicitur; ut Anastasius supradictus in Gregorio IV: Fecit et aliam vestem de holovero. Sic et sæpe alibi: et raro aliter scriptum reperias; nisi in codice 1. iv, de vestibus holoberis. Nee mirum sane cuipiam videatur, vocem hanc ex Græco pariter et Latino sermone formatam esse: quamplures enim ejusdem generis occurrunt, etiam apud probatissimos auctores: ut Artigra - phus ex arte, et ypȧço;, dextrocherium ex dextra et χέριον. Epilogium ex επί et loga: quibus eliam adnumerentur, Epirhedium, monolores, et penielores vestes, chrysoclarus, et multa alia nomina, quæ hic non opus est recenseantur. El tıç rvrij. Mulieres quædam ab Eustathio seductæ pro muliebri virilem susceperunt habitum, ex eo se justificari judicantes, ut ex epistola synodica discimus, in qua legimus, Kal yuvaixes παρὰ τὸ σύνηθες ἀντὶ ἀμφιεσμάτων γυναικείων, ἀν δρικὰ ἀμφιέσματα αναλαμβάνουσαι, καὶ ἐκ τούτων olóμeval Sixaiova. Idem a Sozomeno traditur, qui de mulieribus ab eo deceptis loquens, ait: Τὰς δὲ προφάσει θεοσεβείας τὴν κεφαλὴν ἀποκείρας σθαι, καὶ ἀλλοίως ἢ γυναικὶ πρέπει, ἀνδράσι δὲ oúvηôs; àµpiévvuobal, Sozom. Hist. Eccl. lib. 111, cap. 14. Hinc Patres in præsenti synodo congregali eas, quæ pro consueto muliebri indumento virile acceperint, anathemati hoc canone subjiciunt; cujus mentem Regino abbas Prumiensis breviter sic exprimit: Si qua mulier pro solito niuliebri amictu virilem sumit, anathema sit. Regin. ab. de Eccles. discipl. append. pag. 386. De his sic etiam concilium Bracarense statuit: Si quis balationes ante ecclesias sanctorum fecerit, seu qui faciem suam transformaverit in habitu muliebri, el mulier in habitu viri, emendatione pollicita, tres annos pæniteat. Concil. Brachar. apud Burchard. 1. x, c. 39. Hoc autem a lege Mosaica primo prohibitum fuit יהוה אלהיך לא יהיה כלי גבר על אשה,his verbis Hoc.כל־עשה אלה ולא ילבש גבר שמלת אשה כי תועבת est juxta versionem vulgarem: Non induetur mulier veste virili, nec vir uletur veste ſeminea: abominabilis enim apud Deum est, qui facit hæc. Deut. xxII. V. Hujus legis meminerunt Tertullianus, lib. De spectaculis cap. 23, et Cyprianus epist. 64 ad Euchratium. Item Josephus his verbis: Þu)ágOSTE δὲ μάλιστα ἐν ταῖς μάχαις, ὥστε μήτε γυναῖκα ἀνα δρικῇ σκευῇ χρῆσθαι, μήτε ἄνδρα στολῇ γυναικεία. Joseph. Antiq. Jud. lib. iv, cap. 8." Ubi miror unde hauserit ille ista verba, μάλιστα ἐν ταῖς μάθ xats. Neque enim ulla corum vestigia in texta Occurrunt nisi forsitan vocem the militare præcipue instrumentum significare existimaverit. Philo Judæus hoc a lege definitum contendit, ut hominum animos ad fortitudinem incitaret, ut nec umbra nec vestigium effeminationis in iis apparerel. Τοσαύτη, inquit, δέ τίς ἐστι τῷ νόμῳ σπουδή καὶ φιλοτιμία περὶ τοῦ γυμνάσαι καὶ συγκροτήσει ψυχὴν πρὸς ἀνδρίαν, ὥστε καὶ περὶ ἐσθημάτων, ὁποῖα ἐχρῆν ἀμπέχεσθαι, διετάξατο, ἀπε πὼν ἀπ κράτος ἀνδρὶ γυναικὸς ἀμπεχόνην ἀναλαμβάνειν, ἕνεκα τοῦ μηδὲν ἴχνος ἢ σκιὰν αὐτὸ μόνον τοῦ θήκ λεος ἐπὶ λύμῃ τῆς ἄρσενος γενεάς προσάψασθαι. Phil. Hapt avopias. Sed audiamus divum Ambrosium de hac re eleganter disputantem: Sic enim scriptum est, inquit, Non erit res viri super mulierem, neque induetur vir stolam muliebrem; quia immundus est Domino omnis qui fecerit hoc. Et si vere discutias, incongruum est, quod ipsa abhorres natura. Cur enim, homo, non vis videri quod natus es? Cur alienam tibi assumis speciem? Cur mentiris feminam, vel in femina virum? Suis unumquemque sexum induit natura indumentis. Denique diversus usus, diversus color, motus, incessus, diversæ vires, diversa vox est in viro et ſemina. Sed etiam in reliqui generis animantibus, alia species leunis, aira leanæ, alia vis, alius sonus: alia tauri, alia vitulæ. In cervis quoque quantum distat sexus, rantum discrepal species, ut eos etiam eminus pussis discernere. In avibus vero etiam propria ad vestitum inter eos et homines comparatio. In illis enim sexum naturulia ipsa indumenta discernunt. Pavi mares speciosi, feminæ non item pennarum vario pinguntur decorc. Fasianis quoque diversus color, qui distingual SCIUS discretionem. Quid in pu!lis? Quam canora voz galli nocturnisque vicibus solenne munus ad excitandum et canendum? Nunquid illa mutant speciem suam? Cur nos mutare desideramus? Ambros. lib. v epist. 15 ad Irenæum. Quinetiam summa observatione dignum est, quod apud ipsos etiam Romanos adhuc gentiles vir muliebribus vestimentis vix sine vituperio uti potuit; adeo ut he juris naturalis esse videatur: sic enim in Pandectis sive Digestis legimus: Muliebria vestimenta sunt, quæ matrisfamiliæ causa sunt comparata, quibus vir non facile uti potest sine vituperatione. 1. 23. D. De auro, argento, etc.

IN CAN. XV CONC. GANGR. ΒΑΛΣ. Τὰς στολὰς ἀνδρῴας ἀμφιεννυμένας γυναίκας διὰ ἄσκησιν τάχα, καὶ ἀπορριπτούσας τὴν κατα ἀλληλον τῇ γυναικεία φύσει στολήν, ἀναθεματίζει ὁ κανών. Καλῶς δὲ ἐπήγαγον οἱ Πατέρες το, διὰ νομιζομένην ἄσκησιν· ἡ γὰρ μὴ διὰ ὑπόκρισιν καὶ ἀπάτην, ἀλλ᾽ ἐν ἀληθείᾳ καὶ διὰ τρόπον ἀληθοῦς ἀσκήσεως καὶ καθαρᾶς τοιοῦτόν τι ποιήσασα, οὐ μόνον οὐκ ἀναθεματισθήσεται, ἀλλὰ καὶ εὐχαριστηθήσεται· πολλαὶ γὰρ γυναῖκες διὰ ἀνδρῴου σχήμα τις τὸν ἀσκητικὸν ἥνυσαν δρόμον, καὶ εἰς τὸ τῆς σωτηρίας ὑπέρτατον ἔφθασαν, ὡς ἡ ἁγία Μελάνη, ἡ ἁγία Εὐγενία, καὶ ἕτεραι. ΖΩΝΑΡ. Εκαστος ἐν ᾗ ἐκλήθη τάξει μενέτω, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος. Τὰς οὖν γυναῖκας οὐ βούλεται ὁ κανών μεταλλάττειν τὸ σχῆμα, καὶ ἀνδρώαν στο λὴν ἀμφιέννυσθαι, δι᾿ ἄσκησιν τάχα, τὴν οἰκείαν καὶ κατάλληλον τῇ φύσει αὐτῶν ἐπιῤῥιψάσας. Ταῖς δὲ τοῦτο ποιούσαις ἐπιφέρει τὸ ἀνάθεμα. ΑΡΙΣΤ. 4 Οσαι γυναῖκες ἀνδρῶν ὑποκρίνονται • ἱμάτια, ἀνάθεμα.» ΚΑΝΩΝ ΙΔ'. • Εἴ τις γυνή καταλιμπάνοι τὸν ἄνδρα, καὶ ἀναχω · ρεῖν ἐθέλοι, βδελυττομένη τὸν γάμον, ἀνάθεμα «έστω.» ΒΑΛΣ. Ο μέγας Παυλός φησι πρὸς τοὺς ὁμοζύ γους, Μὴ ἀποστερῆτε ἀλλήλους, εἰ μή τι ἐκ συμφώνου· καὶ πάλιν· Γυνὴ οὐκ ἐξουσιάζει τοῦ ἰδίου σώματος, ἀλλ' ὁ ἀνήρ, καὶ ὁ ἀνὴρ οὐκ ἐξουσιάζει τοῦ ἰδίου σώματος, ἀλλ᾽ ἡ γυνή. Ωστε ή καταλιποῦσα τὸν ἄνδρα, ὡς βδελυττομένη τὸν ἔννο μου γάμον, ἀναθεματίζεται, ὡς ἐναντιουμένη τῷ τοῦ Θεοῦ παραγγέλματι τῷ ἑνώσαντι τοὺς συνεύνους εἰς σάρκα μίαν, καὶ ταῖς λοιπαῖς θείαις Γραφαῖς. Τὸ αὐτὸ καὶ ἐπὶ ἀνδρῶν. Καὶ ταῦτα μὲν, όταν τις ἀποστῇ τῆς συζύγου αὐτοῦ διὰ τὴν τοιαύτην αἰτίαν· εἰ γὰρ δι' ἔφεσιν τοῦ μονήρους βίου τοῦτο ποιήσει, οὐκ αἰτιαθήσεται. ΖΩΝΑΡ. Οὐ καλὸν τὸ καλόν, ὅταν μὴ καλῶς για νιτο. Καλὸν μὲν γὰρ ἡ σωφροσύνη καὶ τὸ ἐγκρατεύεσθαι τῆς ἐν γάμῳ μίξεως· ἀλλ᾽ ὅταν κατὰ τὸν μέγαν Παῦλον γίνοιτο, λέγοντα· Μὴ ἀποστερεῖτε ἀλλήλους, εἰ μή τι ἐκ συμφώνου· καὶ πάλιν· Η γυνὴ οὐκ ἐξουσιάζει τοῦ ἰδίου σώματος, αλλ' ὁ ἀνήρ· καὶ ὁ ἀνὴρ οὐκ ἐξουσιάζει τοῦ ἰδίου σώματος, ἀλλ' ἡ γυνή. Εἰ δὲ ἀφίησιν ἡ γυνὴ τὸν ἄν δρα μὴ βουλόμενον τὸν ἐξ αὐτῆς χωρισμόν, ἢ ὁ ἀνὴρ τὴν γυναῖκα μὴ βουλομένην τὸ διαζύγιον, καὶ λύειν τὸν γάμον ἐθέλει ἐν τῶν συνοικούντων προσώπων, φεύγον τὴν ἔννομον συνουσίαν ὡς βδελυκτὴν, ἀνάθεμα γίνεται. ΑΡΙΣΤ. • Καὶ ὅσαι τῶν ἀνδρῶν διαζεύγνυνται, • βδελυσσόμεναι τὸν γάμον, ἀνάθεμα.» • Ε: τις καταλιμπάνει τὰ ἑαυτοῦ τέκνα, καὶ μὴ • τεκνοτροφεῖ καὶ τὸ ὅσον ἐπ᾿ αὐτῷ πρὸς θεο- ♦1 Cor. xv, 23. * 1 Cor. vi', 5. • Ibid. 4. PATROL, GR. CXXXVII. BALS. Mulieres, quæ virilos vestes forte propter exercitationem pietatis induunt, et muliebri sexui vestem convenientem abjiciunt, canon anathematizat. Pulchre autem subjunxerunt Patres illud, propter eam quæ existimatur pietatis exercitationem. Ea enim, quæ non propter hypocrisin et fraudem, sed vere, et propter puræ ac sinceræ exercitationis modum tale quid fecerit, non solumn non anathematizabitur, sed etiam laude digna censebitur. Multæ enim mulieres per virilem habitum exercitatorium curriculum peregerunt, et ad salutis fastigium pervenerunt; ut sancta Melane, sancta Eugenia, et aliæ. ZONAR. Unusquisque in quo vocatus est ordine permaneat *, ait Apostolus. Mulieres igitur mutato habitu incedere, virilemque ornatum, abjecta veste sexus propria atque naturæ ipsarum congruente, studio forte exercendæ virtutis, assumere hic canon vetat. Quæ vero id fecerunt, anathematis pœna teneri constituit. ARIST.. Quæcunque mulieres virorum abuluntur ‹ vestimentis, anathema. › CANON XIV. ‹ Si qua mulier relinquat maritum, et recedere • velit,· matrimonium abhorrens, sit ຄາ- ‹ thema. > BALS. Magnus Paulus dicit conjugibus: Ne privetis vos invicem, nisi utique ex consensu³. Et rursus: Mulier non habet potestatem proprii corporis, sed vir; et vir non habet potestatem proprii corporis, sed mulier. Quamobrem, quæ virum reliquit, ut legitimum matrimonium abhorrens, anathematizatur; ut quæ Dei præcepto adversatur, quod tori consortes in carnem unam uniit, et cæteris divimis Scripturis. Idem etiam de viris. Et haec quidem, quando quis a sua conjuge defecerit, propter ejusmodi causam: si enim propter monastica vitæ desiderium hoc fecerit, ei vitio non dabitur. ZONAR. Bonum non est bonum, si non bene Giat. Procul dubio cnim temperantiam sectari, seque a κυριiali congressu castum servare, laudabile est;. sed ita tamen, ut ne quid contra illud magni. Pauli admittatur: Nolite, inquit, fraudare invicem, nisi forte ex consensu, et rursum: Mulier non habet potestatem sui corporis, sed vir; et vir potestatem non habet sui corporis, sed mulier. Quod si mulier¸ virum suum abjungi nolentem dimittit, aut vir mu-' lierem a divortio. abhorrentem, atque alter conjugumn nuptias dissolvi velit, quippe legitimam conjunctionem, ut detestabilem, fugiens; anathemati obnoxium esse decernunt. ARIST. ‹ Item quæ a viris recedunt matrimonium c abominantes, anathenia. 423 CANON XV. • Si quis suos liberos relinquit, nec eos alit, el ‹ quantum in se est ad convenientem pietatem

• religionemque adducit, sed exercitationis præ- • textu negligit, sit anathema. BALS. Ecclesia doctor magnus Paulus, de viduís præcipiens, hæc dicit: Si qua autem vidua habet filios, discant primum in domum suam esse pii. lloc est enim Deo acceptum *. Et paulo post: Si quis autem suorum, et maxime domesticorum curam non gerit, fidem negavit, et est infideli deterior *. Deinde quasna oportet viduas in Ecclesiæ catalogan referri docens, præter alia dicit: Si liberos nutrierint. Et rursus alibi de vetulis loquens, vult cas recta docere, ut juvenes instituant ad diligendos maritos et liberos. Et alibi, Patres, nutrite filios în disciplina et admonitione Domini'. Quia autem Eustathiani legem ferebant, ut qui liberos habebant, eos relinquerent, et ad exercitationem alirent, eos qui hoc agent canon anathemate percussit. Et hoc quidem deßnitum est propter pios mores, et propter eos, qui Acte ac per hypocrisin, ut dictum est, pietatem docent, et qui in mundo utique versantur. Si quis autem tonsas, et in mionasterio habitare coactus, dicit se habere liberos, et non posse abstinere quominus in mundo versetur, et ipsos nutriat, et præsentem canonem in auxilium producit, non exaudietur; sed audiet se hac non recte dicere: Deo enim curæ erit, qui est Pater orphanorum, Klierum ejus educatio. σεται· ἀλλ' ἀκούσει μὴ καλῶς ταῦτα λέγειν. Μελήσει τῶν τέκνων τούτου ἀναγωγῆς. ZONAR. Feræ quoque partus suos nutriunt G curauique proque his tuendis pericula suscipiunt. Ergo si hoc pacto ferae erga fetus suos sunt afectæ, quanto magis qui rationis munere ornati sunt, tiliis educandis curam ac studium præstare debent } Quamobrem magnus quoque Paulus, dum praes cepta vivendi viduis præscribit, Siqua vero, inquit, vidua filios aut nepotes habet, discant primum in domum suam esso pi. Hoc enim Deo ost acceptum. Et paulo post: Si quis autem suorum, et maxime domesticorum, curam non habet, fidem negavit, et est infideli deterior. Deinde quales viduas ab Ecctesia eligi oporteat ducens, praeter alia etiamn, si liberos enutriverint, inquiri jubet. Et alibi rursus, de senioribus præcipiens, eas recta docere jubet, ο σέβειαν την προσήκουσαν ἀνάγῃ, ἀλλά προφα · σει τῆς ἀσκήσεως ἀμελοίη, ἀνάθεμα έστω ΒΛΑΣ. Ὁ τῆς Ἐκκλησίας διδάσκαλος ὁ μέγα; Παῦλος περὶ χηρῶν διαταττόμενός φησιν· Εἰ δὲ τις χήρα τέκνα ἢ ἔργονα ἔχει, μανθανέτωσαν πρῶτον τὸν ἴδιον οἶκον εὐσεβεῖν. Τοῦτο γὰρ ἐστιν ἀποδεκτὸν τῷ Θεῷ. Καὶ μετ' ὀλίγα· Εἰ δέ τις τῶν ἰδίων καὶ μάλιστα τῶν οἰκείων οὐ προνοεί ται, τὴν πίστιν ήρνηται, καὶ ἔστιν ἀπίστον χεί. ρων. Εἶτα, οἵας χρὴ τὰς χήρας τῇ Ἐκκλησία και ταλέγεσθαι διδάσκων, πρὸς τοῖς ἄλλοις, Εἰ έτει κνοτρόφησαν, φησί. Καὶ ἀλλαχοῦ πάλιν περὶ πρεσβυτίδων διαταττόμενος, καλοδιδασκάλους αυτά; εἶναι θέλει, ἵνα σωφρονίζωσι τὰς νέας φιλάνδρου; εἶναι καὶ φιλοτέχνους. Καὶ ἐν ἄλλῳ· Οι πατέρες, εκτρέφετε τὰ τέκνα ἐν παιδείᾳ καὶ ἐν νουθεσίᾳ Κυρίου. Επεὶ δὲ οἱ περὶ τὸν Εὐστάθιον ἐνομι θέτουν τοὺς ἔχοντας παῖδας καταλιμπάνειν αὐτοὺς, καὶ ἀπιέναι πρὸς ἄσκησιν, ἀνεθεμάτισεν ὁ κανών τοὺς τοῦτο ποιοῦντας. Καὶ τοῦτο μὲν ὠρίσθη διὰ τὸν τρόπον θεοσεβή, καὶ διὰ τοὺς διδάσκοντας, ὡς εἴρηται, τὴν καθ' ὑπόκρισιν εὐλάβειαν, καὶ τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ ἀναστρεφομένους· εἰ δέ τις, ἀποκαρεὶς καὶ ἀναγκαζόμενος ἐν μονῇ διάγειν, λέγει τέκνα ἔχειν, καὶ μὴ δύνασθαι ἀποστῆναι τοῦ διάγειν ἐν τῷ κόσμῳ καὶ τεκνοτροφεῖν αὐτά, καὶ τὸν παρόντα κανόνα προστίθησιν εἰς βοήθειαν, οὐκ εἰσακουσθή γὰρ τῷ Θεῷ τῷ Πατρὶ τῶν ὀρφανῶν καὶ τῆς ΖΩΝΑΡ. Καὶ οἱ θήρες τους σκύμνους τοὺς ἑαυτῶν τρέφουσί τε καὶ περιέπουσι, καὶ προκινδυνεύουσιν αὐτῶν. Εἰ δ' οὕτως διάκεινται τὰ θηρία περὶ τὰ ἔκγονα, πόσῳ μᾶλλον χρὴ τοὺς λόγῳ τι μηθέντας τῶν τέκνων ἐπιμελεῖσθαι καὶ φροντίζειν αὐτῶν; Διὸ καὶ ὁ μέγας Παῦλος περὶ χηρῶν δια ταττόμενός φησιν· Εἰ δέ τις χήρα τέκνα ἢ ἄκρον έχει, μανθανέτωσαν πρῶτον τὸν ἴδιον οἶκον εὐο σεβεῖν. Τοῦτο γὰρ ἐστιν ἀποδεκτὸν Θεῷ. Καὶ μετ' ὀλίγα· Εἰ δέ τις τῶν ἰδίων καὶ μάλιστα τῶν οικείων οὐ προνοεῖται, τὴν πίστιν ήρνηται, και ἐστιν ἀπίστου χείρων. Εἶτα οἷας χρὴ τὰς χήρας τῇ Ἐκκλησίᾳ καταλέγεσθαι διδάσκων, πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ, Εἰ ἐτεκνοτρόφησαν, φησί. Καὶ ἀλλαχοῦ πάλιν περὶ πρεσβυτίδων διαταττόμενος, καλοδιδα ut prudentiam doceant adolescentulas, ut viros σκάλους αὐτὰς εἶναι θέλει, ἵνα σωφρονίζωσι τὰς suos amcnt, ac Glies diligant. Et alill: Putres, enutrite filios in disciplina ac eruditione Domini. Verum Eustathiami nihil horum audientes, quihas liberi essent, ab iis, ut se ad stadium exercandæ virtutis conferrent, deseri volebant. Quapropter synodius canonem hunc edidit, euoque qui Allios deseruerit, nec eis educandis atque in pietate erudendis operam impenderit, anathematis pena teneri decernit. ARIST. ‹ ltem qui liberos relinquunt, eosque ad • pietatem non instruunt, anathe:na. › CANON XVI. ‹ Si qui filii a parentibus, maxime fidelibus, præ11 Tim. v, 4. ibid. 8. • Ephes. vi, 4. νέας φιλάνδρους εἶναι, φιλοτέχνους. Καὶ ἐν ἄλλῳ Οἱ πατέρες, εκτρέφετε τὰ τέκνα ἐν παιδείᾳ καὶ νουθεσίᾳ Κυρίου. Ἀλλὰ τούτων οὐδενὸς οἱ περὶ Εὐστάθιον ἐπιστρεφόμενοι, ἐνομοθέτου, τοὺς ἔχον τας παῖδας, καταλιμπάνειν αὐτοὺς, καὶ ἀπιέναι πρὸς ἄσκησιν. Διὸ καὶ ἡ σύνοδος τὸν κανόνα τοῦτον ἐξεφώνησεν, ἀναθέματι καταδικάσασα τοὺς καταλιμπάνοντας τὰ οἰκεῖα τέκνα, καὶ μὴ τεχνοτρο φοῦντας, καὶ διδάσκοντας αὐτὰ θεοσέβειαν. ΑΡΙΣΤ. 4 Καὶ οἱ τὰ τέκνα καταλιμπάνοντες, καὶ • οὐχὶ πρὸς (εοσέβειαν ὑπαλείφοντες, ανάθεμα.» KANAN IG'. • Εί τινα τέκνα γονέων, μάλιστα πιστῶν, ἀναχω

IN CAN. XVII CONC. GANGR. • ροίη προφάσει θεοσεβείας, καὶ μὴ τὴν καθήκουσαν τιμὴν τοῖς γονεῦσιν ἀπονέμον, προτιμω • μένης δηλονότι παρ' αὐτοῖς τῆς θεοσεβείας, ἀνά ο θεμα έστω.», ΒΑΛΣ. Ὥσπερ τοὺς γονεῖς ἀναγκάζει ὁ κανὼν ἀνάγειν καὶ τρέφειν τοὺς παῖδας, οὕτω καὶ τοὺς παῖδας θέλει γηροβοσκεῖν καὶ τιμᾶν τοὺς γονεῖς. Διὸ καὶ τοὺς παῖδας, τοὺς μὴ τοῦτο ποιοῦντας, ἀλλὰ προφάσει θεοσεβείας ἀναχωρούντας ἐχ τοῦ κόσμου, καὶ καταλιμπάνοντας ἀπρονοήτως τοὺς πενομένους γονεῖς αὐτῶν, ἀναθέματι καθυπο βάλλει. Προστίθησι δὲ προτιμᾶσθαι τὴν θεοσέ Γειαν, ήγουν τὴν ὀρθοδοξίαν. Ἐὰν γὰρ κακόδοξοι ὦσιν οἱ γονεῖς, φεύγειν δεῖ τούτους καὶ προτιμάν τῆς τιμῆς ἐκείνων τὴν θεοσέβειαν. ΖΩΝΑΡ. Οὐ μόνον οἱ γονεῖς ἀπαιτοῦνται φροντίζειν τῶν τέκνων καὶ ἐπιμελεῖσθαι αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ οἱ παῖδες αὖθις χρεωστοῦσι τιμᾷν τοὺς γονεῖς, Τιμῆς δὲ εἰδός ἐστι καὶ τὸ γηροβοσκεῖν αὐτοὺς ἀπο ροῦντας ἢ διὰ γῆρας ἐνδεεῖς ὄντας. Καὶ οὐ μόνον πιστοῖς τοῦτο χρεωστοῦσι γονεῦσιν, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἀπίστοις. Ἐκ γὰρ τοῦ εἰπεῖν, μάλιστα πιστών, δείκνυται, ὅτι καὶ περὶ ἀπίστων ὁ κανών λέγει. Τους γοῦν προφάσει θεοσεβείας τοὺς οἰκείους γονείς ἀπρονοήτους ἑῶντας, καὶ μὴ τὴν ἐνδεχομένην τιμήν αὐτοῖς ἀπονέμοντας, ἧς μέρος καὶ τὸ τρέφειν αὐτ τοὺς ἀποροῦντας, ἀναθεματίζει οὗτος κανών· ἐπὶ άγει δὲ, προτιμωμένης τῆς θεοσεβείας. Εἰ γὰρ εἰ γενεῖς ἄπιστοι ὄντες ἢ κακόδοξο: τοὺς παῖδας εἰς ἀπιστίαν ἢ εἰς αἱρέσεις συνωθοῦσι, φεύγειν δεῖ αὐτοὺς, καὶ προτιμὴν τῆς ἐκείνων τιμῆς τὴν θεοσέβειαν. ΑΡΙΣΤ. «Καὶ τέκνα, ὅσα πιστῶν ἀποσκιρτώσι • γονέων, ἀνάθεμα. • Εἴ τις γυναικῶν διὰ τὴν νομιζομένην θεοσέβειαν • ἀποκείμοιτο τὰς κόμας 1; ἔδωκεν ὁ Θεὸς εἰς ὑπόμνησιν τῆς ὑποταγῆς, ὡς ἂν παραλύου «σα τὸ πρόσταγμα τῆς ὑποταγῆς, ἀνάθεμα ἔστω.» ΒΑΛΣ. Ο μέγας Παῦλος, Κορινθίοις ἐπιστέλο λων, Κεφαλή, φησί, γυναικὸς ὁ ἀνήρ. Τοῦτο δὲ εἶ 10 1 Cor. x1, 3. • textu pietatis recesserint, et parentibus quem ‹ par est honorem non tribuerint, apud eos ‹ scilicet præposita in Deum pietate, sint ana- • thema, BALS. Quemadinodum parentes cogit canon liberos educare et nutrire: sic etiam vult filios parentes in senectute alere et honorare. Et ideo filios, qui hoc non faciunt, sed prætextu religionis e sæculo recedunt, et egentes suos parentes nulla de cis cura habita relinquunt, anathenati subjicit. Adjicit autem præferri pietatem, seu orthodoxa:n sententiam. Si enim parentes 424 male sentiant, eos fugere oportet, et illorum honori divinum cultum præferre. ZONAR. Non solum a parentibus, ut in educan dis liberis sedulo elaborent, sed a fis quoque vicissim, ut parentibus honorem exhibeant, postalatur. Honoris autem genus est ipsos in senectute alere, si egeant, vel si ob afectam kalem imopia premantur. Neque solum hæc ofcia parentibus, si fideles sint, sed etiam a fide alienis præstarì debent. Ex his enim verbis, mazime si fideles sint de infidelibus quoque canon loqui facile apparet. Qui ergo pietatis simulatione parentes deserunt, nec debitum honorem, ad quem spectat egentes alere, illis impertiunt, ponam anathenatis ejusmodi hominibus canon infligit: addit tanten ut præcipua religionis ratio sit habenda. Si namque infideles aut læretici parentes ad infidelitatem aut - hæresim liberos impellant, tum vero fugiendos, eorumque honori religionem præferri oportere decernit. ARIST. ‹ fteur liberi quicunque a fidelibus rece- • dunt parentibus, anatlrema. CANON XVII. ‹ Si qua mulier, propter cam quæ existimatur • pietatem, tondeat comam, quam Deus et delit ‹ ad recordationem subjectionis, ut que subje- • ctionis preceptam dissolvat, sit analbcina. BALS. Magnus Paulus ad Corinthios scribens dicit, Maritus est mulieris capxi 1. lluc autem Guill. Beveregii nola. πρόσταγμα· τὰς δὲ κειρομένας τὰς κεφαλὰς ἀπει λαύνεσθαι τῶν ἐκκλησιῶν· τοὺς δὲ ταύτας προκειμέν νους ἐπισκόπους ἀφαιρεῖσθαι τῆς ἐπισκοπῆς. Sozom. Hist. Eccl. 1. vit, c. 26. Veruin imperator in ista lege præsentem tantum sua autoritate canonein. contirmare videtur; cui a synodo hac Gangrent sanciendæ Eustathium et sectatores ejus materiam præbuisse ex epistola synodica palam est, ubi Patres do mulierculis ab Eustathio sednetis loquentes aiunt, Πολλαὶ δὲ καὶ ἀποκείρονται τῆς θεοσεβείας τὴν φύσιν τῆς κόμης τῆς γυναικείας. Sozomenus etiam de iisdem disserens, scribit: Τὰς δὲ προφά σει θεοσεβείας τὴν κεφαλὴν ἀποκείρασθαι. Suom. Hist. Eccl. 1. mi, cap. 14. Canon autem ipsis divi Apostoli verbis nititur, dicentis, Alsip00 γυναικὶ τὸ χείρασθαι ἡ ξυρᾶσθαι. 1 Cor. x1, 6. 'Αποκείροιτο τὰς κόμας. Consequenter huic μὴ ἐπιτρέπεσθαι, κατὰ τὸ ἀποστόλου Παύλου ρητίν canoni Theodosius imperator hane legem tulit, Feminæ, quæ crinem suum contra divinas humanasque leges instinctu persuasæ professionis absciderint, ab ecclesiæ foribus arceantur, non illis fas sit sacrata adire mysteria, e.c. Adeo ut episcopus lanso capite ſeminam si introire permiserit, dejectus luco, etiam ipse cum hujusmodi contuberniis arceatur, ac non modo si fieri suaserit, verum etiam si hoc ab aliquibus exigi, factum denique esse quacunque ratione compererit, nihil sibi intelligat opitulari. Sozomenus etiam de hac lege memnit, eique a Theodosio ferendæ occasionem dedisse conjicit matronam illam, quæ pœnitentiam agens a diacono in ecclesia stuprata est. Εκ ταύτης, inquit, δὲ τῆς αἰτίας συμβάλλω καὶ Θεοδόσιον τὸν βασιλέα προνοούμενον τῆς τῶν ἐκκλησιῶν εὐκλείας τε καὶ σεμνότητος νομοθετῆσαι τὰς γυναῖκας, εἰ μὴ παῖδας ἔχοιεν, καὶ ὑπὲρ ἐξήκοντα ἔτη γένοιντο, διακονίαν Θεού Ο μέγας Παῦλος. Hæc Balsamonis interprétatio, quantum að majorem ejus partem, eadein

dixit, quoniam is ipsius auctor el causa est, ut πεν, ὅτι αἴτιο; αὐτῆς ἐστιν, ὡς ἐξ αὐτοῦ γενομένης. quæ ex eo facta sit. Ex Adam enim Eva. Et post nonnulla: Si enim non veletur mulier, toudeatur. Si autem turpe est mulieri tonderi vel radi, teletur ''. Εt paulo post: Mulier si comam nutrial, gloria est ipsi, quia con:a pro amiculo illi data est 1. Et hæc quidem magnus Paulus. Eustathius autem mulieres tonderi docuit, perinde ac si ipsa tonsura ad pietatem conferat, et ne adversus quidem naturam legem ferre eum puduit. Natura enim comam mulieribus adeo esse convenientem novit, ut nec eis unquam calvitium naturaliter insit. Si ergo tondeatur mulier, ut quæ se aliquid facere existimet, quod Deo acceptum sit et subjectionis recordationem tollat (et hoc etiam ex Epistola ad Corinthios sumptum est a syuodi Patribus. Dicit enim illic Apostolus: Debet mulier habere potestatem in capite, scilicet symbolum subjectionis, id est, tectum habere caput), anathema sit illi, ut quæ solvat el transgrediatur subjectionis praceptum. His ita se habentibus, ne dixeris ex præsenti canone prohiberi mulierem, si tonsuraw monasticam elegerit. Ea enim, vel invilo marito, si vitam tori expertem elererit, exaudietur, et tondebitur. ZONAR. Magnus Paulus ad Corinthios scribens dicit, Marilus est mulieris caput. Hoc autem dixit, quoniam is ipsius auctor et causa est, ut quæ ex co facta sit. Ex Adam enim Eva. Et post nonnulla: Si enim non veletur mulier, tondeatur. Si autem turpe est mulieri tonderi vel radi, veletur. Et paulo post: Mulier si conam nutriat, gloria est ipsi. Et hæc quidem magnus Paulus. Eustathius autem mulieres tonderi docuit, perinde ac si ipsa tonsura ad pietatem conferal; et ne adversus quidem raturam legem ferre eum puduit. Ἐκ τοῦ Ἀδὰμ γὰρ ἡ Εὐα. Καὶ μετά τινα· Εἰ γὰρ οὐ κατακαλύπτεται γυνὴ, καὶ κειρέσθω. Εἰ δὲ αἰσχρὸν γυναιξὶ τὸ κείρεσθαι ἡ ξυρᾶσθαι, κατακαλυπτέσθω. Καὶ μεθ᾿ ἕτερα· Γυνή, ἐὰν κομᾷ, δόξα αὐτῇ ἐστιν, ὅτι ἡ κόμη ἀντὶ περιβο λαίου δέδοται αὐτῇ. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ μέγας Παῦ λος· ὁ δὲ Εὐστάθιος κείρεσθαι τὰς γυναῖκας ἐδί δασκεν, ὡς τάχα πρὸς θεοσέβειαν συμβαλλομένου τοῦ κείρεσθαι, καὶ οὐδὲ τῇ φύσει ἀντινομοθετῶν ᾐδεῖτο. Τοσοῦτον γὰρ οἰκεῖον οἶδεν ἡ φύσις ταῖς γυναιξὶ τὴν κόμην, ὡς οὐδὲ φαλάκρωμα ταύταις έγγίνεται φυσικῶς. Εἰ γοῦν κείροιτο γυνή, ὡς τάχα τι δοκοῦσα ποιεῖν πρὸς Θεοῦ εὐαρέστησιν, καὶ περιαιρεῖ τὴν ὑπόμνησιν τῆς ὑποταγής (καὶ τοῦτο δὲ ἐκ τῆς πρὸς Κορινθίους είληπται τοῖς τῆς συνό δου Πατράσι. Λέγει γὰρ ἐκεῖ ὁ Ἀπόστολος ὅτι ὀφείλει ἡ γυνὴ ἐξουσίαν ἔχειν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς, ἤτοι τὸ σύμβολον τῆς ὑποταγῆς, τουτέστι τὸ κατακεκαλυμ μένην ἔχειν τὴν κεφαλὴν), ἀνάθεμα ἔστω αὐτῇ, ὡς λυούσῃ καὶ παραβαινούσῃ τὸ πρόσταγμα τῆς ὑπο ταγῆς. Τούτων οὕτως ἐχόντων, μὴ εἴπῃς ἐκ τοῦ παρόντος κανόνος κωλύεσθαι τὴν γυναῖκα, ἐὰν ἐπι λέγηται μοναδικὴν ἀπόκαρσιν. Αὕτη γάρ, καὶ ἄκοντος τοῦ ἀνδρὸς, τὸν ἄζυγα βίον αἱρετισαμένη, εἰσακουσθήσεται, καὶ ἀποκαρήσεται. ΖΩΝΑΡ. 'Ο μέγας Παῦλος Κορινθίοις ἐπιστέλο λων, Κεφαλή, φησί, γυναικὸς ὁ ἀνήρ. Τοῦτο δὲ εἶπεν, ὅτι αἴτιος αὐτῆς ἐστιν, ὡς ἐξ αὐτοῦ γενομένης. Καὶ γὰρ ἡ Εὐκ ἐκ τοῦ 'Αδάμ. Και μετά τια· Εἰ γὰρ οὐ κατακαλύπται γυνὴ, καὶ κει· ράσον. Εἰ δὲ αἰσχρὸν γυναικὶ τὸ κείρεσθαι ἢ ξυρᾶσθαι, κατακαλυπτέσθω. Καὶ μεθ᾿ ἕτερα· Γυνὴ, ἐὰν κομᾷ, δόξα αὐτῇ. Ταῦτα μὲν ὁ μέγας Παῦλος· ὁ δὲ Εὐστάθιος κείρεσθαι τὰς γυναῖκας ἐδίδασκεν, ὡς δή τι πρὸς θεοσέβειαν συμβαλλομένου τοῦ χείρεσθαι, καὶ οὐδὲ τῇ φύσει ἀντινομοθετών Ὠδεῖτο. Τοσοῦτον γὰρ οἰκεῖον οἶδεν ἡ φύσις ταῖς γυναιξὶ τὴν κόμην, ὅτι οὐδὲ φαλάκρωμα ταύταις ἐγγίνεται φυσικῶς. Εἰ γοῦν κείροιτο γυνή, ὡς τάχα τι δοκοῦσα ποιεῖν πρὸς Θεοῦ εὐαρέστησιν, καὶ περιαιρεῖ τὴν ὑπόμνησιν τῆς ὑποταγής (καὶ τοῦτο ἐκ τῆς πρὸς Κορινθίους είληπται τοῖς τῆς συνόδου Πατράσι. Λέγει γὰρ ὁ Ἀπόστολος, ὅτι ὀφείλει ἡ γυνὴ ἐξουσίαν ἔχειν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς, ἤτοι τὸ σύμNatura enim comam mulieribus adeo esse convenientem novit, ut nec eis unquam calvitium naturaliter insit. Si ergo tondeatur mulier, ut quae se aliquid facere existimet, quod Deo acceptum sit, et subjectionis recordationem tollat (et hoc etiam ex Epistola ad Corinthios sumptum est a synodi Patribus. Dicit enim illic Apostolus, Debet mulier liabere potestatem in capite, scilicet symbolum subjectionis, id est, tectum habere caput, mariti βολον τῆς ὑποταγῆς τὸ κατακεκαλυμμένην ἔχειν potestatem 425 appellans), anathema sit illi, ut quæ solvat et transgrediatur subjectionis præceptum. ARIST. • Quacunque mulieres, pietatem simu • lautes, conias tondent, anathema. 6. 19 Ibid. 15. 11 1 Cor. x), τὴν κεφαλὴν ἐξουσίαν τοῦ ἀνδρὸς καλῶν), ἀνάθεμα ἔστω αὐτῇ, ὡς λυούσῃ καὶ παραβαινούσῃ τὸ πρόσταγμα τῆς ὑποταγής. ΑΡΙΣΤ. • "Οσαι γυναίκες τὰς κόμας τίλλουσι, θερα • σέβειαν ὑποκρινόμεναι, ἀνάθεμα. Guill. Beveregii nota. est que Zonaræ. In qua ista verba ott ff xóμµn ἀντὶ περιβολαίου δέδοται αὐτῇ, etiamsi in Zonara Scholiis hic impressis non exstent, exstant tamen in Amerbachiano etiam Zonara codice manu· scripto. Οὐδὲ φαλάκρωμα ταύταις έγγίνεται. Asse· rit hic Balsamon cum Zonara calvitium in mulieres naturaliter non incidere; quod sane rarum esse ipse etiam Plinius observavil, dicens, Defluvium eorum (crinium) in muliere rarum, in spadonibus non visum, nec in ullo ante Veneris usum. Plin. Nat. Hist. lib. ut, ca. 37.

IN CAN. XIX CONC. GANGR. • Εἴ τις διὰ νομιζομένην ἄσκησιν ἐν τῇ Κυριακῇ ε νηστεύσῃ, ἀνάθεμα έστω.» ΒΑΛΣ. Πολλαχοῦ κεκανόνισται μὴ νηστεύειν καὶ σκυθρωπάζειν ἡμᾶς κατὰ τὴν χαρμόσυνον ἡμέραν τῆς Κυριακῆς διὰ τὴν ἔγερσιν τοῦ Κυρίου, ἀλλὰ πανηγυρίζειν καὶ εὐχαριστεῖν τῷ Θεῷ, ὡς ἀναστάντ τας ἐκ τοῦ πτώματος τῆς ἁμαρτίας. Τους γοῦν τὸν Εὐστάθιον διδάσκοντας νηστεύειν ἐν ταῖς Κυριακαῖς διὰ ἄσκησιν δῆθεν, ἀναθεματίζει ὁ κανών. Ο δὲ ξδ' ἀποστολικός κανὼν ἀφορίζει τοὺς οὕτω νησ στεύοντας λαϊκοὺς, ὥσπερ καὶ τοὺς κληρικούς καθαιρεί. Ζήτει καὶ τὸν νε' κανόνα τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου. ΖΩΝΑΡ. Καὶ ἐν ταῖς Κυριακαῖς νηστείαν ἐκήρυτ τεν ὁ Εὐστάθιος, ὅτε διὰ τὴν ἔγερσιν τοῦ Κυρίου, καὶ τὴν τῆς βροτείας φύσεως ἐκ τοῦ πτώματο· τῆς ἁμαρτίας ἀνάστασιν, εὐχαριστεῖν ἡμᾶς δεῖ τῷ Θεῷ καὶ χαίρειν. Ἡ δὲ νηστεία συντριβῆς καὶ λύπης ἐστὶ σύμβολον. Διὸ καὶ τοῖς νηστεύουσιν ἐν Κυρια καῖς ἑτάχθη ἀνάθεμα. ΑΡΙΣΤ. «Ο τὴν Κυριακὴν ἢ τὸ Σάββατον ἀσιτῶν, • ἀνάθεμα.» ΚΑΝΩΝ ΙΘ'. • Εἴ τις τῶν ἀσκουμένων χωρίς σωματικῆς ἀνάγ • της ὑπερηφανεύοιτο, καὶ τὰς παραδεδομένας 4 νηστείας εἰς τὸ κοινὸν, καὶ φυλασσομένας ὑπὸ • τῆς Ἐκκλησίας, παραλύοι, ἀποκυροῦντος ἐν • αὐτῷ τελείου λογισμοῦ, ἐνάθεμα ἔστω.» CANON XVIII. • Si quis propter eam, quæ existimatur, exercita- ‹ tionem in Dominico jejunet, sit anathema.» BALS. Multis canonibus cautum est, ne jejunemus, et tristitiam præ nobis feramus, in festo ac lato die Dominico, propter Domini resurrectionem; sed celebremus, et Deo gratias agamus, ut qui ex peccati lapsu surrexerimus. Eustathianos ergo, docentes esse in diebus Dominicis jejunandum, propter exercitationem scilicet, canon arathemate percutit. Sexagesimus quartus autein canon apostolicus segregat laicos, qui sic jejunani, quemiadmodum et clericos deponit. Quare et 55 eanonem synodi in Trullo. ZONAR. Jejunium Dominica quoque die Eusta· thius indixit; quam tamen, quod per eam Christus ab inferis redivivus exstiterit, naturamque humanam a peccati lapsu exscitarit, exsultabundi Deo gratias agentes transigere debemus. At jejunium doloris tristitiæque habet argumentum. Quamobrem et in eos, qui Dominica die jejunarent, pana anar thematis constituta fuit. ARIST. • Qui diem Dominicam vel Sabbatum ‹ jejunus peragit, anathema. > CANON XIX. • Si quis eorum, qui exercentur, absque corpo- ‹ rali necessitate se insolenter gerat, et tradits ‹ jejunia, quæ communiter servantur ab Ecclec sia, dissolvat, perfecta in eo residente ratione, • sit anathena. ΒΑΛΣ. Αίρεσις Βογομιλική ἐστιν ἐπί τινας χρόν BALS. Bogomelica est hæresis, ad aliquod ten νους κατὰ πᾶσαν ἡμέραν νηστεύειν καὶ μηδέποτε pus omni die jejunare, nec unquam jejunium καταλύειν, ὡς μετὰ τὸν τοσοῦτον καιρὸν λέγειν ἐν solvere, ut eos, qui post tantum tempus jejunant, τελειότητι γενέσθαι τοὺς νηστεύοντας, καὶ καταλύειν dicant esse in perfectione, et jejunium solvere et καὶ ἁμαρτάνειν ἀδιαφόρως, καὶ πᾶσαν κακίαν διὰ peccare indiscriminatim posse, et omne vitiuın τῆς τελειότητος ὡς ὑπὸ πυρός κατακαίεσθαι. tanquam a perfectione ab igne exuri. Ilujusmodi Τοιαῦτα γοῦν ἐδίδασκον, ὡς ἔοικε, καὶ οἱ περὶ τὸν ergo, nt videtur, docebant et Eustathiani; et ideo Εὐστάθιον· διὸ καὶ ἀνεθεματίσθησαν. Οφείλομεν fuerunt anathemate percussi. Debemus enim fideγὰρ οἱ πιστοὶ νηστεύειν κατὰ τὰς παραδεδομένας les in traditis jejuniis, nimirum quarta feria, et νηστείας, ήτοι Τετράδα, καὶ τὴν Παρασκευήν, την Parasceve, et magna Quadragesima, et reliquis μεγάλην Τεσσαρακοστὴν καὶ τὰς λοιπάς νηστείας, jejuniis jejunare, et rursus festos dies celebrare, καὶ αὖθις πανηγυρίζειν κατὰ τὰς ἑορτασίμους ἡμέ- nisi forte propter morbum jejuniumn solvere coacti ρας, ει μήπω διὰ νόσον καταλῦσαι ἀναγκασθῶμεν. simus. Dicit enim 69 canon apostolicus, in omni Οτι φησὶ καὶ ὁ ξθ' ἀποστολικός κανών, κατὰ πᾶσαν quarta feria et Parasceve et in Paschæ quadrageΤετράδα καὶ Παρασκευὴν καὶ τὴν τεσσαρακοστήν η sima nos jejunium non solvere nisi propter corτοῦ Πάσχα μὴ καταλύειν ἡμᾶς, εἰ μὴ δι' ἀσθένειαν poralem imbecillitatem. σωματικήν. ΖΩΝΑΡ. Ὁ ἀποστολικὲς ἑξηκοστός τέταρτος κανὼν τοῦτο ῥητῶς φησιν· Εἴ τις κληρικός ευρεθείη τὴν Κυριακὴν ἡμέραν νηστεύων, ἢ τὸ Σάββατον, πλὴν τοῦ ἑνὸς μόνου, καθαιρείσθω· εἰ δὲ λαϊκός, ἀφοριζέσθω. Καὶ ὁ ἔθ' τὴν τεσσαρακοστὴν τοῦ Πάσχα νηστεύειν παρεγγυᾷ, καὶ Τετράδα και Παρασκευήν· εἰ μὴ δι' ἀσθένειάν τις ἐμποδίζοιτο. Τῶν δὲ περὶ τὸν Εὐστάθιον τὰς παραδεδομένας νηστείας λυόντων, ὡς τάχα φθασάντων πρὸς τελειότητα, καὶ οὐκέτι δεομένων νηστείας, τὸν κανόνα τοῦτον ἡ συνόδος ἐξεφώνησεν, ἀνάθεμα καταψηφιζόμενον τῶν λυόντων τὰς παραδεδομένας νηστείας, καὶ ὑπὸ τῆς ZONAR. Sexagesimus quartus canon apostolicus hæc totidem verbis habet: Si quis, inquit, clericus inventus fuerit die Dominico jejunare, vel Sabbato, præterquam uno solo, deponatur: sin autem laicus, segregetur. Sexagesimus vero nouus quadragesimam Pascha, et quartum diem, et Parasceven, nisi corporis aliqua infirmitas obstiterit, jejunio transigendam esse decernit. Cum vero Enstathiani, quasi summum perfectæ virtutis apicem attigissent, nec ipsos jejunio castigari amplius oporteret, tradita jejunia violarent, hunc canonem synodus promulgavit, eosque, qui jejunia a majo-

ribus tradita, atque ab Ecclesia, hoc est, βdelium Εκκλησίας φυλαττομένας, ήγουν τοῦ ἀθροισμού multitudine servari consueta violarint, nisi, ul τῶν πιστῶν, εἰ μὴ δι' ἀσθένειάν τις σωματικὴν νηο apostolico canone explicatum est, valetudine im- στεύειν οὐ δύναται κατὰ τὸν ἀποστολικόν και pediantur, anathemati obnoxios esse decernit. γόνα. ARIST. «Et qui ecclesiastica jejunia evertit, ana- ‹ thema, › 426 CANON XX. ‹ Si quis arrogantia utens, martyrum congrega- • tiones abhorreat, et sacra quæ in eis cele- ‹ brantur, et eorum memorias accuset, sit ana- ‹ thema. > BALS. In sanctorum martyrum memoriis flebant conventus quidam et congregationes in quibusdam templis, sicut et fit hodie. Eustathiani ergo pietatis prætextu damnabant eos, qui hæc in Dei honorema faciebant, superbia elati ob impiam ipsornm vivendi rationem: et ideo etinm nnathemati subjecti sunt. Nota ergo, qued quæ in solemnibus martyrum festis funt, scilicet castica, chorex, et populi confluxus, quoniam in Dei Guns honorem, non reprobantur, cum de iis hæc synodi Patres scripserint. ZONAR. Hoc quoque est Eustathii ejusque gregalium disciplina. Loca nimirum contemnebant, in quibus reliquiæ martyrum servabantur; quique in iis sacra facerent, memoriamque eorum venerarentur, damnabant; et conventus fidelium in iis locis celebrari solitos aversabantur. Quamobrem hunc canonem synodus contra eos, qui seperbia elati conventus ejusmodi aspernarentur constituţa în ens pœna anathematis, promulgavit. ARIST. ‹ Et qui sanctorum martyrum conventus ‹ despectui habet, sit anathema. › CANON XXI. ‹ Hæc autem seribimus, non eos abscindentes qui • in Dei Ecclesia volunt secundum Scriptu- ‹ras in continentia et pietate exerceri; sed ■ eos qui prætextum exercitationis ad arrogan- • tiam assumunt, adversus oυς, qui simplicius • visunt, se efferentes, et præter Scripturas ec • clesiasticosque canones novitates inducunt. ● Virginitatem itaque una cum humilitate nos • admiramur, et;continentiam, quæ cum pietate ‹ et gravitate exercetur, admittimus; et a sæcula- ‹ ribus negotiis secessum cum humilitate susci- ‹ pimus; et sanctam matrimonii conjunctiouem • honoramus; et divitias cam justitia et beneficentia vilipendimus; et vestium utilitatem, ‹ propter corporis tantum curam minime cu- ΑΡΙΣΤ. «Καὶ τὰς ἐκκλησιαστικὰς νηστεία; ἐκτρέ • πων, ἀνάθεμα. KANON K'; • Εἴ τις αἰτιᾶται, ὑπερηφάνῳ διαθέσει κεχρημένος • καὶ βδελυσσόμενος τὰς συνάξεις τῶν μαρτύρων, · ἢ τὰς ἐν αὐταῖς γινομένας λειτουργίας, καὶ τὰς • μνήμας αὐτῶν, ἀνάθεμα έστω. ο ΒΑΛΣ. Εν μνήμες, ἁγίων μαρτύρων ἐγίνοντο συνάξεις καὶ πανηγύρεις εν τισι ναοίς, καθὼς καὶ σήμερον γίνεται. Οἱ γοῦν περὶ τὸν Εὐστάθιον προ φάσει δῆθεν εὐλαβείας κατεγίνωσκον τῶν ταύτας εἰς τιμὴν τοῦ Θεοῦ ποιούντων· ἀλαζονευόμενοι διὰ τὸν θεοστυγῆ αὐτῶν διαγωγήν· διὸ καὶ ἀναθέματα καθυπεβλήθησαν. Ωστε σημείωσαι ὅτι τὰ εἰς τὰς επισήμους ἑορτὲς τῶν ἁγίων μαρτύρων γινόμενα, ἤγουν τὰ ψαλμωδήματα, αἱ χοροστασίας καὶ ἡ σύῤῥοια τοῦ πολλοῦ λαοῦ, ἐπεὶ εἰς τιμὴν γίνονται τοῦ Θεοῦ, οὐκ ἀποδοκιμάζονται· ἐπὶ τούτοις έγρα ψαν ταῦτα οἱ τῆς συνόδου. ΖΩΝΑΡ. Καὶ τοῦτο τοῦ Εὐσταθίου καὶ των αὐτοῦ φοιτητῶν τὸ διάταγμα. Κατεφρόνουν γὰρ τῶν τόπων, ἐν οἷς μαρτύρων ἀπέκειντο λείψανα, καὶ τῶν ἐκεῖ λειτουργούντων, καὶ τὰς μνήμας αὐτῶν τιμώντων, κατεγίνωσκον, καὶ τὰς γινομένας ἐκεῖ συνάξεις ἀπεστρέφοντο. Διὸ τὸν κανόνα τοῦτον ἡ σύνοδος ἐξεφώνησε κατὰ τῶν ὑπερηφανευομένων, καὶ βδε λυκτὰς ἡγουμένων τὰς συνάξεις τὰς ἐπὶ τοῖς μάρ τυσιν, ἀναθέματι τούτους καταδικάσασα. ΑΡΙΣΤ. «Καὶ ὁ τὰς τῶν ἁγίων μαρτύρων συνάξεις • περιφρονῶν, ἀνάθεμα, ο • Ταῦτα δὲ γράφομεν οὐκ ἐκκόπτοντες τοὺς ἐν τῇ • Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ κατὰ τὰς Γραφὰς ἀσκεῖσθαι • βουλομένους· ἀλλὰ τοὺς λαμβάνοντας τὴν • ὑπόθεσιν τῆς ἀσκήσεως εἰς ὑπερηφανίαν, κατὰ • τῶν ἀφελέστερον βιούντων ἐπαιρομένους τε καὶ ο παρὰ τὰς Γραφὰς καὶ τοὺς ἐκκλησιαστικούς ο κανόνας καινισμοὺς εἰσάγοντας. Ἡμεῖς τοιγαρ- • οὖν καὶ παρθενίαν μετά ταπεινοφροσύνης θαυμά • ζομεν, καὶ ἐγκράτειαν μετὰ θεοσεβείας καὶ σεμνό- • τητος γινομένην ἀποδεχόμεθα, καὶ ἀναχώρησιν • τῶν ἐγκοσμίων πραγμάτων μετά ταπεινοφρο σύνης ἀποδεχόμεθα, καὶ γάμου συνοίκησιν σεμ4 νὴν τιμῶμεν, καὶ πλοῦτον μετὰ δικαιοσύνης καὶ · εὐποιίας οὐκ ἐξουθενοῦμεν, καὶ λιτότητα καὶ · εὐτέλειαν ἀμφιασμάτων δι' ἐπιμέλειαν μόνον Guill. Beveregii nota. Ταῦτα δὲ γράφομεν. Τη omnibus Balsamonis et Zonaræ codicibus hic præsens inter carones hujus concilii recensetur; ac propterea scholia etiam in eumdem ediderunt. Sed proprie non est canon, sed appendix ad canones, qua Patres mentem suam in canonibus edendis clario. rem faciunt, ne male intelligerentur ac proinde neque a Joanne Antiocheno, nee Photio, nec Dionysio Exiguo, hic canon: com:remcratur; sed om nes illi, aliique quorum ante mentionem fecimus, viginti solos canones huic synodo recte adscribunt. At in veteri Latino interprete hæc verba canonibus annexa leguntur quidem, verum extra canonum numerum. Et caute sane summaque cum prudentia he canonibus subjiciuntur, quippe qui aliter in malum sensum facile detorqueantur.

IN CAN. XXI CONC. GANGR. • τοῦ σώματος ἀπερίεργον ἐπαινοῦμεν· τὰς δὲ • ἐκλύτους καὶ τεθρυμμένας ἐν τῇ ἐσθῆτε προσ • όδους ἀποστρεφόμεθα, καὶ τοὺς οἴκους τοῦ Θεοῦ • τιμῶμεν, καὶ τὰς συνόδους, τὰς ἐπ' αὐτοῖς, ὡς • ἁγίας καὶ ἐπωφελεῖς ἀσπαζόμεθα, οὐ συγκλείον < τες τὴν εὐσέβειαν ἐν τοῖς οἴκοις, ἀλλὰ πάντα • τόπον τὸν ἐν ὀνόματι τοῦ Θεοῦ οἰκοδομηθέντα • τιμώντες, καὶ τὴν ἐν αὐτῇ τῇ ἐκκλησίᾳ συν • έλευσιν εἰς ὠφέλειαν τοῦ κοινοῦ προσιέμεθα, · καὶ τὰς καθ᾽ ὑπερβολὴν εὐποιίας τῶν ἀδελφῶν, ε ὡς τὰς κατὰ τὰς παραδόσεις διὰ τῆς Ἐκκλησίας · εἰς τοὺς πτωχούς γινομένας, μακαρίζομεν, και • πάντα, συνελόντως εἰπεῖν, τὰ παραδοθέντα υπό • τῶν θείων Γραφῶν καὶ τῶν ἀποστολικῶν παρα «δόσεων, ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ γίνεσθαι ευχόμεθα. ΒΑΛΣ. καὶ ΖΩΝΑΡ. Τινὰ τῶν νομιζομένων έναρξ των ἔργων οἱ τῆς συνόδου ταύτης κωλύσαντες για νεσθαι παρὰ τῶν πιστῶν, οἷον τὸ παρθενεύει», ὡς τάχα τοῦ γάμου προς σωτηρίαν ψυχῆς ἐμποδίζοντος, τὰ μὴ νηστεύειν ἐν ἡμέραις αἷς ἀπαγορεύεται η νηστεία, τὸ λύειν τὸν γάμον διὰ δοκοῦσαν ἄσκησιν, τὸ μὴ τεχνοτροφεῖν, ἢ γηροβοσκεῖν τοὺς γονεῖς, διὰ τὴν τῆς ἀρετῆς τάχα εργασίαν, καὶ ὅσα τοιαῦτα· νῦν ὑπὲρ τούτων ἀπολογούνται λέγοντες ὅτι Ταῦτα ὡρίσαμεν, οὐχὶ τοὺς ἀσκεῖν αἱρουμένους ἀνακόπτοντες, ἀλλὰ τοὺς διὰ τοῦτο ὑπερηφανευομένους καὶ ἐπαιρομένους, καὶ καινά τινα παρὰ τὰς θείας Γραφὰς εἰσάγοντας, διορθούμενοι. Ἡμεῖς γὰρ καὶ τόδε καὶ τόδε ἀποδεχόμεθα, καὶ τόδε θαυμάζομεν, καὶ ἐφεξῆς ὅσα αὐτοῖς ἀριθμοῦμεν, καὶ εὐχόμεθα πάντα γίνεσθαι κατὰ τὰς θείας Γραφὰς καὶ τὰς παραδόσεις τὰς ἀποστολικάς· διὰ μὲν τῶν θείων Γραφών πάντα τὰ ἐγγράφως ἐντεταλμένα τοῖς πιστοῖς ὑπεμ φήναντες, διὰ δὲ τῶν παραδόσεων τὰ τῶν ἀγράφων ἐθῶν αἰνιξάμενοι. Καὶ τὰ ἄγραφα γὰρ ἔθη τὰ χρόνῳ δοκιμασθέντα καὶ κυρωθέντα, καὶ οἱ τῆς πολιτείας νόμοι κρατεῖν τε καὶ ἐνεργεῖν θεσπίζουσι, καὶ οἱ θεῖοι κανόνες. Καὶ ὁ μέγας τὰ πάντα Βασίλειος περὶ τῆς τούτων φυλακῆς μακρὸν ἀποτείνει τὸν λόγον ἐν διαφόροις λόγοις αὐτοῦ. ΑΡΙΣΤ. «Η παροῦσα σύνοδος, καὶ δι' ἄλλας μὲν ἐκκλησιαστικὰς χρείας συνελθοῦσα, ζητήσασα δὲ καὶ τὰ κατὰ τὸν Εὐστάθιον, καὶ εὑροῦσα πολλὰ ἀθέσμως ὑπὸ τῶν περὶ αὐτὸν τὸν Εὐστάθιον γινό μενα, τοὺς κανόνας τούτους ἐξέθετο, ἵνα μὴ εἰς τὴν αἵρεσιν αὐτῶν, ἤτοι τῶν Μασσαλιανῶν τε καὶ Εὐχε τῶν, ἐμπίπτωμεν. Οὗτοι γὰρ καὶ νόμιμον γάμον ἀθετοῦσι, καὶ κρέα βδελύττονται, τῶν ἐκκλησιῶν καὶ τῶν θυσιαστηρίων καταφρονοῦσι καὶ τῶν ἐπ' αὐτοῖς γινομένων συνάξεων· καὶ ἰδίᾳ ἐκκλησιάζειν, καὶ ἐν τοῖς εὐκτηρίοις αὐτῶν διδάσκουσιν εὔχεσθαι, καὶ δι δασκαλίας ἰδίας, καὶ συνάξεις ποιούμενοι, παρά γνεί μην ἐπισκόπου ἢ πρεσβυτέρου τὰ τῆς Ἐκκλησίας τελοῦσι μυστήρια· καὶ ἁπλῶς πάντα κανόνα ἐκκλησιαστικὸν παραβαίνοντες, νόμους ἔχουσιν ιδιάζοντας, μᾶλλον δὲ ἕκαστος αὐτῶν, ὅπερ ἂν ἐνθυμηθῇ ἐπὶ διαβολῇ τῆς Ἐκκλησίας καὶ ἑαυτοῦ βλάβῃ, τοῦτο προστίθησι. Διὰ ταῦτα οὖν ἡ ἁγία αὕτη σύνοδος τῆς αἱρέσεω; αὐτῶν καταύτη ταμένη, καὶ τούσδε τους ‹ riosam ac operosam, laudamus: dissolutos an- ‹ tem et molles in vestibus incessus aversamur; ‹ et domos Dei honoramus, et qui funt in iis ‹ conventus ut sanctos et utiles amplectimur, «non pietatem in domibus includentes, sed om- «nem locum in Dei nomine ædificatum hono- ‹ rantes; et quæ fit in ipsa ecclesia congressi- ‹ onem ad publici utilitatem recipimus; et «insignes fratrum beneficentias, quæ tanquam ‹ secundum traditiones fant per Ecclesiam in 1 pauperes, lardaikus; et ut semel dicamus, quæ ● a divinis Scripturis et apostolicis traditionibus ◄ commendata sunt, in Ecclesia fieri optamus. › BALS. et ZONAR. Cum quædam opera, quæ bona et ex virtute existimantur, hujus synodi Patres a fidelibus fieri prohibuerint; ut virginitatem. servare, utpote cum matrimonium ad salutem animæ impedimentum afferat; mon jejunare diebus, quibus prohibitum est jejunium; solvere matrimonium propter eam quæ videtur exercitationem; non alere liberos vel parentes, propter virlatis exercitium; et quæcunque sunt ejusmodi; nunc pro iis respondent dicentes: Quod hæc deerevimus, non eos, qui volunt exercere, amputantes, sed eos, qui propterea superbi et insolentes fiunt, et nova quædam præter divinas Scripturas introducunt, corrigentes. Nos enim et hoc et illud recipimus, et hoc admiramur, 427 et eoden quo ill ordine habemus, et omnia fieri optamus. secundum divinas Scripturas et traditiones aposto. lieas per divinas quidem Scripturas omnia, que fidelibus in seriptis mandata sunt, significantes; per traditiones autem non scriptos mores iniuentes. Non scriptos enim mores tempore approbatos et confirmatos, leges quoque civiles observari et valere decernunt, et divini canones. Et magnis etiam in rebus omnibus Basilius de eorum observatione in multis suis orationibns fuse loquitur. ARIST. In omnes Canones. Hæc praesens synodus et propter alias ecclesiasticas coacta necessitates, inquirens etiam in ea quæ ad Eustathium pertinebant, et inveniens multa ab Eustathii asseclis injuste facta, hosce canones exposuit, ne in is:0– rum vel etiain Massalianorum et Euchitarum hæresim incideremus. Hi enim legitimas nuptias criminantur, et carnem detestantur, ecclesias autem et altaria contemptui habent, ut et conventus in iis factos et privatim concionari, et in suis oratoriis precari docent, et privatas instructiones et conventicula facientes præter episcopi aut presbyteri voluntatem ecclesiastica celebrant mysteria; et omnem omnino ecclesiasticum transilientes canonem privatas habent leges, vel potius unusquisque eorum quidquid ad Ecclesiæ calumniam, et ipsius detrimentum animo concipit, illud profert. Idcirco sancta hæc synodus cum hæresim eorum suo suffragio condemnasset, et hosce exposuisset canones,

cos extra Ecclesiam esse statuit. Si quis itaque κανόνας ἐκθεμένη, ἐκτὸς αὐτοὺς εἶναι τῆς Ἐκκληvel nuptias legitimas improbat, vel eum qui carnem comedit præter suffocatam et idolis immolatam, condemnat, vel servos à dominis recedere, pietatis prætextu, et ministerium suum contemnere docet, aut dubitat divina accipere sacramenta a presbytaris qui uxores habent, vel ab ædibus Dei et ecclesia recedens ut eas juste contemnendas ducens, et privatim concionem babens, alias instructiones profert, vel præter episcopi aut presbyteri sententiam, ut eos contemnens, ecclesiastica peragit mysteria, quia suas preces magnopere prævalere opinatur, aut docet fructuum oblationes Ecclesiæ olim datas, et ad bona opera erogatas, et ab episcopo et eis qui ad eorum administrationem ab ipso designantur, Ecclesia non oferre, sed sibi ant illis qui secum sunt eas dare, vel virginitatem non propter ipsam bonitatem, matrimonio praefert, sed ut matrimonium exsecrans, et adversus conjugatos elatus, vel non convenit iis qui ad agapen congregant post Ecclesiæ dimissionem ad panis et vini participationem, sed eos rejicit, et cum eis communicare vocatus per contemptum et superbiam non sustinet, vel cum justitia et beneficentia ditescentem aspernatur, vel et eum qui sericam vestein induit, docci facit, ipse peregrina quædam excogitans indumenta, ut ex iis se justilcari pulaus, vel etiam mulieres quædam si vestimenta virilia induere inveniuntur, ad communis feminarum vestitus ruinam, et tanquam pntantes se ex iis sanctas et justas videri, aut a suis viris ut nuptias detestantes separantur, vel proprios liberos relinquunt, et non ut liberos eos alunt, nec quantum in se est ad religionem convenientem cos excitant, sed exercitationis prætextu eos negligunt, et quæ comam muliebrem detondent, ut pietatem simulantes, vel vice versa, si liberi a parentibus fidelibus resiliunt, honorem parentibus debitum non tribuentes, tanquam pietatem nimirum præferentes, vel si quis tradita nobis jejnnia transgrediatur, et profanans dies ab Ecclesia servari sancitas, Dominica vcl Sabbato eligat jejunare, vel martyrum congregationes et sacra quæ in iis Sunt mysteria, ut arrogans calumniatur, et abhorret. Si quis 423 itaque ex iis quæ supra enumerantur, quidquam facere deprehenditur, ut se contra eos qui simplicius vivunt, efferens, et ecclesiasticas transiliens leges et innovationes e propria superbia introducens, sit anathema. Ecclesia enim virginitatem cum animo demisso admiratur, et secessionem a negotiis sæcularibus eodem modo factam admittit, et continentiam cum gravitate et religione, et venerabilem mətrinɔonii usum honore prosequitur, et divitem cum justitia et beneficentia non parvi pendet, et simplicitatem et frugalitatem vestimentorum non propter superbiam, sed propter solam corporis curam sine curio❤ sitate factam, approbare novit; quemadmodum non admittit etiam eos qui dissolutas, et delicatas σίας προσέταξεν. Εἴ τις γοῦν ἢ τὸν νόμιμον γάμον ἀθετεῖ, ἢ τὸν κρεωφαγούντα κατακρίνει δίχα πνι κτοῦ ἢ εἰδωλοθύτου· ἡ δούλους διδάσκει τῶν δεσπ τῶν ὑπαναχωρεῖν προφάσει θεοσεβείας, καὶ τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν καταφρονεῖν· ἡ διακρίνοιτο τῶν θείων ἁγιασμάτων μεταλαβεῖν ἀπὸ πρεσβυτέρων ὑπογυναίων ἢ τῶν οίκων τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς Ἐκκλη σίας ἀναχωρεῖν, ὡς εὐκαταφρονήτους αὐτοὺς οιόμε νος, καὶ ἰδίᾳ ἐκκλησιάζων, διδασκαλίας ετέρας ποιοῖτον ἢ παρὰ γνώμην ἐπισκόπου ή πρεσβυτέρου, ὡς καταφρονῶν αὐτῶν, τὰ τῆς Ἐκκλησίας τελεῖ μυστήρια, διὰ τὸ τὴν προσευχὴν αὐτοῦ μεγάλα ισχύειν οἴεσθαι· ἢ διδάσκει τὰς ἀνέκαθεν τῶν χρό νων διδομένας καρποφορίας τῇ Ἐκκλησίᾳ, καὶ εἰς εὐποιίαν κατακενουμένας παρά τε τοῦ ἐπισκόπου καὶ τῶν εἰς τὴν οἰκονομίαν τούτων παρ' αὐτοῦ προς - βλημένων, μὴ προσφέρειν τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἀλλ' αὐτῷ τε καὶ τοῖς σὺν αὐτῷ, ὡς ἁγίοις, ταύτας διδόναι· ἢ τὴν παρθενίαν μὴ δι' αὐτὸ τὸ καλὸν τοῦ γάμου προτιμᾶται, ἀλλ᾽ ὡς τὸν γάμον βδελυσσόμενος, καὶ τῶν γεγαμηκότων κατεπαιρόμενος· ἢ οὐ συνέρχοιτο τοῖς συγκαλοῦσι δι' ἀγάπην, κατὰ τὴν τῆς Ἐκκλησ σίας ἀπόλυσιν, εἰς μετάληψιν ἄρτον καὶ οίνου, ἀλλ ἀθετεῖ τούτους, καὶ συγκοινωνεῖν μετ᾿ αὐτῶν κατ λούμενος, οὐκ ἀνέχοιτο δι᾽ ὑπεροψίαν ἢ τὸν πλου τοῦντα μετὰ δικαιοσύνης καὶ εὐποιίας ἐξουθενεῖ· ἢ καὶ τὸν σηρικὴν ἐσθῆτα φοροῦντα φαυλίζει, ξένα τινὰ αὐτὸς ἐπινοῶν ἀμφιάσματα, ὡς ἐκ τούτων δικαιοῦσθαι οιόμενος· ἡ καὶ γυναῖκές τινες εἰ εὑρί σχοιντο ἀνδρικὰ ἱμάτια περιβαλλόμεναι ἐπὶ καταπτώσει τῆς κοινῆς τῶν γυναικῶν ἀμφιάσεως, καὶ ὡς ἐκ τούτων οἰόμεναι σεμναὶ δοκεῖν τε καὶ δίκαιαι· ἢ τῶν ἰδίων ἀνδρῶν, ὡς τὸν γάμον βδελυσσόμεναι, διαζεύγνυνται, ἢ τὰ οἰκεῖα τέκνα καταλιμπάνουσαι, καὶ μὴ τεχνοτροφοῦσαι ταῦτα, καὶ τὸ ὅσον ἐπ' αὐτ ταῖς πρὸς θεοσέβειαν τὴν προσήκουσαν ὑπαλείφου σαι, ἀλλὰ προφάσει ἀσκήσεως ἀμελοῦσαι τούτων καὶ τὴν κόμην τὴν γυναικείαν ἀποκειρόμεναι, ὡς ὑποκρινόμεναι θεοσέβειαν· ἡ πάλιν εἰ τέκνα πιστῶν γονέων ἀποσκιρτῶσι, τὴν πρέπουσαν τιμὴν γονεῦσι μὴ ἀπονέμοντα, ὡς προτιμώμενα δῆθεν τὴν θεοσέ βειαν· ἡ εἰ παραβαίνει τις τὰς παραδεδομένας ἡμῖν νηστείας, καὶ κοινῶν ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας φυλάττε σθαι νενομοθετημένας, την Κυριακὴν ἢ τὸ Σάββατον αἱρεῖται νηστεύειν ἢ τὰς τῶν μαρτύρων συν άξεις, καὶ τὰς ἐν αὐταῖς γινομένας λειτουργίας ὡς ὑπερήφανος διαβάλοιτο καὶ βδελύττοιτο· εἴ τις γοῦν ἐκ τῶν ἄνωθεν ἀπηριθμημένων εὑρίσκοιτό τι ποιῶν, ὡς κατεπαιρόμενος τῶν ἀφελεστέρως βιούντων, καὶ τοὺς ἐκκλησιαστικούς παραβαίνων θεσμούς, καὶ καινισμούς εἰσάγων ἐξ ιδίας ὑπεροψίας· ἀνάθεμα Έστω. Η γὰρ Εκκλησία καὶ παρθενίαν μετά ταπει νοφροσύνης θαυμάζει, καὶ ἀναχώρησιν τῶν ἐγκοσμίων πραγμάτων ὡσαύτως γινομένην ἀποδέχεται, καὶ ἐγκράτειαν μετά σεμνότητος καὶ θεοσεβείας, καὶ σεμνὴν διοίκησιν γάμου τιμᾷ, καὶ πλοῦτον μετὰ δικαιοσύνης καὶ εὐποιίας οὐκ ἐξουθενεῖ, καὶ λιτότητα καὶ εὐτέλειαν ἀμφιασμάτων οὐ διὰ τύφον, ἀλλὰ δι'

IN CANONES CONC. II ANTIOCH. ἐπιμέλειαν μόνον τοῦ σώματος, ἀπερίεργον γινομέ- induunt vestes; et simpliciter omnia quacunque Dei nomine ad communitatis utilitatem fiunt, recipit. Quæ auteui per arrogautiain et contemptumn, et odium eorum quæ a divinis Patris tradita fuerunt, contraria feruntur lege, magnopere rejicit pariter et exsecratur. Et imprimis si qui hæc faciunt, pietatem etiam simulant. › νην, ἐπαινεῖν οἶδεν· ὥσπερ οὐκ ἀποδέχεται καὶ τοὺς ἐκλύτους καὶ τεθρυμμένας ἐνδεδυμένους ἐσθῆτας· καὶ ἁπλῶς πάντα ὅσα ἂν ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Θεοῦ εἰς ὠφέλειαν τοῦ κοινοῦ γένωνται, ἀποδέχεται. Τα δὲ δι᾽ ὑπεροψίαν καὶ καταφρόνησιν καὶ μέσος τῶν παραδεδομένων ὑπὸ τῶν θείων Πατέρων ἀντινομοθετούμενα σφόδρα καὶ ἀποπέμπεται καὶ βδελύττεται· καὶ μᾶλλον εἰ προφασίζονται οἱ ταῦτα ποιοῦν τες καὶ θεοσέβειαν.» ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΕΝ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑ ΤΗΣ ΣΥΡΙΑΣ ΣΥΝΟΔΟΥ CANONES SYNODI ANTIOCHENÆ IN SYRIA CELEBRATE. ΒΑΛΣ, καὶ ΖΩΝΑΡ. Δύο γεγόνασιν ἐν Ἀντιοχείς της Συρίας σύνοδοι· ἡ μὲν ἐπὶ Αὐρηλιανοῦ βασιλέως Ρωμαίων κατά Παύλου τοῦ Σαμοσατέως, ὃς αἱρεσιάρχης ἐγένετο, λέγων τὸν Κύριον ἡμῶν καὶ Θεὸν Ἰησοῦν Χριστὸν ψιλὸν ἄνθρωπον· τὸν δὲ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ λόγον προφορικόν. Παρῆσαν δὲ ἐν τῇ συνόδῳ ταύτῃ πολλοὶ καὶ ἄλλοι, καὶ ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θαυματουργός. Ἠθροίσθησαν δ' ἐν Ἀντιοχεία, ἧς Επίσκοπος ἦν ὁ Σαμοσατεύς, ὃν δὴ Παῦλον ταῖς παραινέσεσι καὶ ταῖς ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἀποδείξασι μὴ πείσαντες ἀποστῆναι ἀπὸ τῶν κατὰ τοῦ Κυρίου βλασφημιών, κοινῇ ψήφῳ καθεῖλόν τε καὶ ἀνεθεμάτ τισαν. Ὁ δὲ τοῦ θρόνου τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ Ἐκκλησιας οὐκ ἀφίστατο. Διὸ οἱ τῆς συνόδου πρὸς τὸν βασιλέα Αὐρηλιανὸν τὰ περὶ τούτου ἀνέφερον. Καὶ δς τῷ τῆς Ῥωμαίων Ἐκκλησίας ἐπισκόπῳ καὶ τοῖς κατ' αὐτὸν ἀρχιερεῦσιν ἐκέλευσε τὰ κατὰ τοῦ Παύ λου ἐπισκέψασθαι, καὶ εἰ δικαίως καθῄρηται, ἐκδιῶξαι αὐτὸν τῆς τῶν Χριστιανῶν Ἐκκλησίας· 8 καὶ γέγονεν, ὡς ὁ τοῦ Παμφίλου Ευσέβιος ἱστορεί. Ετέρα δὲ αὖθις συνέστη σύνοδος ἐν Ἀντιοχείᾳ ἐπὶ Κωνσταντίου τοῦ υἱοῦ τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου μετὰ πέντε ἔτη τῆς τελευτῆς τοῦ πατρὸς αὐτοῦ· καὶ κανόνας ἐξέθετο οἵτινές εἰσιν οὗτοι 429 BALS. et ZONAR. Antiochir, quæ est civitas Syriæ, duæ fuere synodi. Una quidem sub Aureliano imperatore Romanorum, adversus PauJum Samosatenum hæresiarcham, qui dicebat Dominum nostrum et Deum Jesum Christum esse solum hominem: Filium Dei autein esse verbum prolatitium. Caeterum huic synodo interfe runt et multi alii, et sanctus Gregorius Thaumaturgus. Convenerunt autem Antiochiæ, cujus erat episcopus Paulus Samosatenus quem quidem Paulum, cum admonitionibus et ex Scripturis demonstrationibus a blasphemiis desistere non persuasissent, communi sententia deposuerunt et anathematizarunt. Is vero ab Antiochenæ Ecclesiæ throno non recessit. Patres itaque synodi de eo ad Aurelianum imperatorem retulerunt. Ille vero Romanorum episcopo et ejus antistitibus jussit de Paulo inquirere; et si juste depositus fuit, eum ex Christianorum Ecclesia expellere; quod etiam factum est, ut scribit Eusebius Pamphili. Alia vero synodus rursus coacta est Antiochiæ sub Constantio filio magni Constantini, quinque annis post mortem patris: et canones edidit, qui sunt bi: Guill. Beveregii nota. Καρίνες τῆς ἐν Αντιοχείᾳ τῆς Συρίας συνόδου. Hæc est Βodleiana horum canonum inscript o, cui codex Amerbachianus adilis, εἴκοσι πέντε. In Parisiensi Balsamonis editione titulus - Η εν Αντιοχείᾳ σύνοδος. In Zonara codicibus; Κανόνες τῶν ἐν Ἀντιοχείᾳ τῆς Συρίας συνελθόντων 1 ' ων καὶ μακαρίων Πατέρων. Recte additur τῆς Συρίας, ut ab aliis, quæ plures sunt, ejusdem nominis urbibus distinguatur. Fuit autem hæc Antiochia, ubi præsens ceteorata est synodus, metropolis Syriæ. qua Christi discipuli primo Christiani dicti sunt, et cujus episcopus postea patriarchæ titulo cohonestatus est. Μετὰ πέντε έτη τῆς τελευτῆς τοῦ πα τρός. Occasionem huic indicende synodo praebuit dedicatio sive encænia celeberrimi istius Antiochiæ templi, quod a Constantino Magno inceptum, et a Glio ejus Constantio absolutum est. ob excellen-

‹ Sancta et summe pacifica synodus, in unum ◄ sub Deo Antiochiæ congregata ex Cœlesyria, • Phoenicia, Palestina, Arabia, Mesopotamia, Cilicia, Isauria, his, qui per singulas provincias 4 sunt, unanimis sanctis et consacerdotibus in • Domino salutem. Gratia et vcritas Jesu Christi Domini et Salvatoris nostri, sanctam Antiochenam Ecclesiam visitans, et in unum connectens per concordiam et consensum et spiritum pacificum multa quidem alia perfecit: in omnibus autem et hoc perfcit ex suggestu sancti et pacifici Spiritus. Quæ enim visa sunt recle constitui tum plurima consideratione et fudicio, una cum omnibus nobis Antiochiam ex dlversis provinciis in unum collectis episcopis, in vestram notitiam retulinus: grafia Donini et Spiritui sancto pacis credentes, quod et ipsi conspirabitis nobis, tanquam una nobiscum virtute sitis orationibus simul adnitentes; magis autem uniti, nobis et Spiritui sancto praseniles, iisdem nobiscum consentientes et de nientes, et ea quæ visa sunt recta roborantes cum consensu sancti Spiritus consignabitis. Sunt autem præfiniti canones ecclesiastici hi qui infra sunt scripti. 430 CANON I. ‹ Omnes qui audent dissolvere decretum sac.clæ et ● magnæ synodi, quæ Nicræ coacta est in præ- ⚫ sentia pietatis religiosissimi imperatoris Con- • stantini, de sancto festo salutiferi Paschalis, ‹ esse excommunicatos et Ecclesia ejectos sta- ● tuimns, si adversus ea quæ recte decreta sunt, • contentiosius insistere perrexerint. Et hæc • quidem de laicis dicta sint. Si quis autem • eorum qui præsunt Ecclesiæ episcopus, vel «presbyter, vel diaconus, audebit post hoc de- • cretum, ad populorum subversionem et Ec- • clesiarum perturbationem, seorsum agere et • Pascha cum Judæis peragere; sancta synodus > eum abhinc alienum esse ab Ecclesia judica- ‹ vit, ut qui non sibi solum peccati, sed et mul- ‹ tis exitii et subversionis causa fuerit: et non . Ἡ ἁγία καὶ εἰρηνικωτάτη σύνοδος, ἡ ὑπὸ • τοῦ Θεοῦ συγκροτηθεῖσα ἐν Ἀντιοχείᾳ, ἐξ • ἐπαρχίας Συρίας Κοίλης, Φοινίκης, Παλαιστίνης, • Αραβίας, Μεσοποταμίας, Κιλικίας, Ισαυρίας • τοῖς κατ' ἐπαρχίαν εμψύχοις καὶ ἁγίοις συλλει • τουργοῖς ἐν Κυρίῳ χαίρειν. ο Η χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν, ἐπισκεψαμένη τὴν ᾿Αντιοχέων ἁγίαν Ἐκκλησίαν, καὶ κατὰ τὸ αὐτὸ συνάπτουσα μετά ὁμονοίας καὶ συμφωνίας καὶ πνεύματος εἰρηνικού, πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα κατώρθωσεν, ἐν πᾶσι δὲ καὶ τοῦτο κατορθοί ἐξ ὑποβολῆς τοῦ ἁγίου καὶ εἰρηνικού Πνεύματος. "Α γὰρ καλῶς ἔχειν ἔδοξεν μετὰ πλείονος σκέψεως καὶ ἐπικρίσεως ὁμοῦ πάντων ἡμῶν τῶν ἐπισκόπων κατὰ τὸ αὐτὸ συγκροτηθέντων ἐπὶ τῆς 'Αντιοχείας ἐκ διαφόρων επαρχιών, ἐπὶ τὴν ὑμετέ ραν γνῶσιν ἀνηνέγκαμεν, πιστεύσαντες τῇ τοῦ Χριστοῦ χάριτι καὶ τῷ τῆς εἰρήνης ἁγίῳ Πνεύματι, ὅτι καὶ αὐτοὶ συμπνεύσετε, ὡς ἂν δυνάμει συνόντες ἡμῖν, καὶ ταῖς εὐχαῖς συνεργοῦντες, μᾶλλον δὲ ἡνωμένοι, ἡμῖν καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι συμπαρόντες, τὰ αὐτὰ τε ἡμῖν συμφωνήσαντες καὶ ὠρισάμενοι, καὶ τὰ ὀρθῶς δόξαντα ἐπισφραγιζόμενοι καὶ βε βαιοῦντες τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος συμφωνία. Εισι δὲ οἱ ὁρισθέντες ἐκκλησιαστικοί κανόνες οἱ ὑποτε ταγμένη. KANON A'. • Πάντας τοὺς τολμῶντας παραλύειν τὸν ὅρον τῆς • ἁγίας καὶ μεγάλης συνόδου τῆς ἐν Νικαια συγ • κροτηθείσης ἐπὶ παρουσίᾳ τῆς εὐσεβείας του • θεοφιλεστάτου βασιλέως Κωνσταντίνου περὶ τῆς • ἁγίας ἑορτῆς τοῦ σωτηριώδους Πάσχα, ἀκοινω4 νήτους καὶ ἀποβλήτους εἶναι τῆς Ἐκκλησίας, 4 εἰ ἐπιμένοιςν φιλονεικότερον ενιστάμενοι πρὸς • τὰ καλῶς δεδογμένα. Καὶ ταῦτα εἰρήσθω περὶ · τῶν λαϊκῶν. Εἰ δέ τις τῶν προεστώτων τῆς • Ἐκκλησίας, ἐπίσκοπος, ἡ πρεσβύτερος, ἢ διά- • κονος, μετὰ τὸν ὅρον τοῦτον τολμήσειεν ἐπὶ • διαστροφῇ τῶν λαῶν καὶ ταραχῇ τῶν ἐκκληο σιῶν ἰδιάζειν, καὶ μετὰ τῶν Ἰουδαίων ἐπιτε • λεῖν τὸ Πάσχα, τοῦτον ἡ ἁγία σύνοδος ἐντεῦθεν • ἤδη ἀλλότριον ἔκρινε τῆς Ἐκκλησίας. ὡς οὐ • μόνον ἑαυτῷ ἁμαρτίας, ἀλλὰ καὶ πολλοῖς διαGuill. Beveregii nota. Prol ino Coss.; dicit enim: "Ησαν δὲ οἱ συνελθόντες ἐν τοῖς ἐγκαινίας ἐπίσκοποι ἐνενήκοντα ὑπατεία Μαρκελλίνου καὶ Προβίνου, ἐνδικτιώνος ιδ, ἐκεῖ ὄντος Κωνσταντίου τοῦ ἀσεβεστάτου. Allan. L. I, pag. 894 edit. Paris. 1627. Ex consulibus et indictione hic commemorata constat hunc annum fuisse a Christi nativitate 341, quo celebratum est Antiochenum hoc concilium. Cui Athanasius loco citato episcopos nonaginta interfuisse tradit: sed Hilarius libro de Synodis nonagiuta septem ibi convenisse scribit: cui etian Sozomenus sufragatur, Hist. Eccl. lib. gut, cap. 5, tiam Aureum Dominicum, nonminatum. Hinc Allia- asserit; reelius sanctus Athanasius, Marcellino et nasius hanc synodum indictam ait: Προφάσει τῶν λεγομένων ἐγκαινίων. Athan. de Syn. Arim. etc. tom. I, p. 891. Socrates etiam coactam scribit: Npoφάσει μὲν ἐγκαινίων τῆς ἐκκλησίας, ἣν 5 πατὴρ μὲν τῶν Αὐγούστων κατασκευάζειν ἤρξατο μετά τελευτήν δὲ αὐτοῦ ὁ υἱὸς Κωνστάντιος δεκάτῳ ἔτει ἀπὸ τῆς θεμελιώσεως συνετέλεσεν. Socrat. Hist. Eccl. lib. 11, cap. 8. Et paullo post eumdem annum post Constantini_obitum huic_celebrandæ synodo assignat, quem Balsamon et Zonaras in præsenti lore, Συγκροτείται οὖν, inquit, αὕτη ἡ συνόδο: ἐν τῇ Ἀντιοχεία παρουσία Κωνσταντίου τοῦ βασιλέως, ἐν ὑπατία Μαρκέλλου καὶ Προβίνου. Εν δὲ πέμπτον ἔτος τοῦτο ἀπὸ τῆς τελευτῆς τοῦ τῶν Αὐγούστων · πατρός Κωνσταντίνου. S. ib. Ubi etiam, ut videre est, banc synodum Marcello et Probino Coss. habitum Ἡ ἁγία καὶ εἰρηνικωτάτη. Hæc synodi epistola in nullis Balsamonis, sed in omnibus Zonaræ codicibus exstat, præterquam in Amerbachiano, ubi tota desideratur.

IN CAN. I CONC. II ANTIOCH. * φθορᾶς καὶ διαστροφής αἴτιον γινόμενον· · καὶ οὐ μόνον τους τοιούτους· καθαιρεί τῆς • λειτουργίας, ἀλλὰ καὶ τοὺς τολμώντας τούτοις • κοινωνεῖν μετὰ τὴν καθαίρεσιν. Τοὺς δὲ καθαι • ρεθέντας ἀποστερεῖσθαι καὶ τῆς ἔξωθεν τιμῆς, · ἧς ὁ ἅγιος κανὼν καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ ἱερατεῖον • μετείληφεν. ο ΒΑΛΣ. Περὶ τῆς ἑορτῆς τοῦ ἁγίου Πάσχα, πότε ὀφείλει γίνεσθαι, ἱκανῶς διελήφθη ἐν τῷ ζ' ἀποστο λικῷ κανόνις· καὶ ἀνάγνωθι τοῦτόν τε καὶ τὰ ἐν αὐτῷ γραφέντα. Οἱ δὲ τῆς παρούσης συνόδου ἅγιος Πατέρες λέγουσι τὰ περὶ τῆς τοιαύτης ἑορτῆς όρισθῆναι παρὰ τῆς πρώτης συνόδου. Ἐν γοῦν τοῖς κανέσι τῶν ἐν Νικαίᾳ Πατέρων τοῦτο οὐχ εἴρηται· εἰς δὲ τὰ πρακτικά της πρώτης συνόδου εὑρίσκεται, Τοὺς τοίνυν τολμῶντας τὰ οὕτω διορισθέντα περὶ τοῦ Πάσχα καταλύειν, καὶ μετὰ Ἰουδαίων ἑορτάζειν, λαϊκοὺς μὲν ὄντας καὶ μὴ ἑτοίμους εὐσυνθετοῦντας πρὸς τὴν ἐκκλησιαστικὴν παράδοσιν, ἀλλὰ φιλο νεικοῦντας, διορίζονται ἀκοινωνησίας παντελῶς ἐπιτιμίῳ καθυποβάλλεσθαι· ἱερωμένους δὲ καθαι ρεῖσθαι· καὶ οὐ μένους τούτους, ἀλλὰ καὶ τοὺς κοι νωνοῦντας αὐτοῖς μετὰ τὴν καθαίρεσιν. Καὶ τούτους δὲ κἀκείνους, σὺν τῇ ἀλειτουργησίᾳ καὶ τῆς ἔξωθεν τοῦ βήματος ἀνηκούσης αὐτοῖς κανονικῆς τιμῆς ὡς ἱερωμένους ἀπαλλοτριοῦσιν. Οὔτε γὰρ καθέδρας οὔτε κλήσεως ἀξιωθήσονται, ούτε μὴν ἑτέρου προνο μίου ἱερατικού. Σημείωσαι οὖν ἀπὸ τούτου ὅτι, εἰ μή ἐστι τοιοῦτον μέγα τὸ ἔγκλημα, δι' δ τις καθηρέθη, ἀλλὰ ἐλαφρὸν (τυχὸν ἐγάμησε μετὰ τὴν χειροτονίαν), ἐνεργήσει τὰ ἔξω τοῦ βήματος· ἔξει δὲ καὶ τὴν ἔξω τιμήν. Ανάγνωθι καὶ κανόνα θ' τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ συνόδου, καὶ τῆς δ' συνάδου κανόνας κα' καὶ κς'. ΖΩΝΑΡ. Φασὶν οἱ τῆς συνόδου ταύτης τοὺς τῆς πρώτης συνόδου ἁγίους Πατέρας ὅρον ἐκθέσθαι περὶ τῆς ἑορτῆς τοῦ Πάσχα, ὃς ἐν τοῖς παρ' ἐκείνων συντεθειμένοις κανόσιν οὐχ εύρηται· καὶ τοῦτο παρά πάντων φυλάττεσθαι ἀπαιτοῦσιν, ἢ ἀκοινωνήτους εἶναι καὶ ἀποβλήτους τῆς Ἐκκλησίας τοὺς μὴ τὸν δρον ἐκεῖνον τηροῦντας λαϊκούς. Εἰ δὲ ἱερωμένοι εἶεν οἱ τῷ ὄρῳ ἐκείνῳ ἐναντιούμενοι, καὶ μετὰ Ἰουδαίων τελεῖν τὸ Πάσχα διδάσκοιεν, καθαιρεῖσθαι αὐτοὺς, καὶ τοὺς κοινωνεῖν τολμῶντας αὐτοῖς μετὰ τὴν καθαίρεσιν διατάττονται, καὶ μηδὲ τιμῆς ἱερατικῆς τῆς ἔξωθεν μετέχειν αὐτούς· ὥστε, κἂν τῆς ἱερουργίας κωλύωνται, καθέδρας τέως καὶ κλήσεως ἐπισκόπων ἢ ἱερέων ἀπολαύειν. Καὶ ὁ ἕβδομος δὲ κανὼν τῶν ἁγίων ἀποστόλων, τοὺς μετὰ Ἰουδαίων τὸ Πάσχα ἑορτάζοντας καθαιρείσθαι κελεύει. Έν μὲν οὖν τοῖς κανόσι τῆς πρώτης συνόδου οὐδέν τι περὶ τοῦ Πάσχα εύρηται ορισθέν· εἰ δ᾽ ἐκτὸς τῶν κανόνων τι ᾠκονόμηται ἀγνοῶ, πρακτικὸν τῆς συνίδου ἐκείνης μὴ ἔχων. ‹ solum eos a ministerio deponit, sed et illos, ‹ qui audent is post depositionem communi- ‹ care. Depositos autem etiam externo honore ♦ privari, cujus sanctus canon et Dei sacerdo- ◄ tium fuit particeps. › BALS. De festo sanetæ Paschæ, quando debet fieri satis tractatum est in septimo canone apostolico; et legeeum, et quæ in ipsum scripta sunt. Presentis autem synodi sancti Patres dieumt de hoe festo a prima synodo fuisse definitum. Atque hoc in eanonibus Patrum Niceene syneli non inventum est; sed in actis primæ synodi invenitur. Eos ergo qui audent, quæ de Pascha sic definita sunt, solvere et cum Judæis festum agere, si sint quidem laici, et ad ecclesiasticam traditionem non facile redigantur, sed contentiose resistant, de cernunt absolute excommunicationis pœnis subjici; eos vero, qui sunt saerati, deponi: et non solum ipsos, sed et eos qui illis post depositionem commuuicant. Quin etiam íis ipsis, una cum sacrorum celebrandorum privatione, honorem quo. que canonicum, qui ad illos, utpote sacralos, extra sacrum tribunal pertinet, adimunt. Neque euim calledre, neque vocationis Imnore digni habebuntur: sed nec alio sacerdotali privilegio. Nota ergo ex hoe, quod si non est magnum ‘crimen propter quod quispiam est depositus, sed leve (forte duxit uxorem post depositionem), ea quae sunt extra tribunal peraget: et externum etiam honorem habebit. Lege et canonem 9 Neocæsariensis synoli, et sexta synodi canones 21 et 26. ZONAR. Decretum a sanclis Patribus in prima synodo congregatis, quod tamen inter canones ejus synodi non exstat, de Paschæ solemni die edi tum fuisse, hujus synodj anelores asserunt; idque ab omnibus servari, quique ei non obtemperaverint, si quidem laici sint, communione privari et ab Ecclesia exterminari jubent. Quod si sacro ordini constitutionis illius violatores adscripti fuerint, iique cum Judæis diem Paschatis celebrandum esse doceant, depositione ipsos, et qui iisdem post depositimer communicare ausi fuerint, multari volunt; ac ne externum quidem sacerdotil honoremn, ut cum a sacrorum celebratione arceantur, tamen cathedræ prærogativam episcopique aut sacerdotis appellationem retineant, hominibus concedi patiuntur. Ac ii quidem, qui cum Judæis Paschæ diem agunt, septimo quoque sanctorum apostolorum canone deponi jubentur· Porro inter canones primæ synodi uíbil quidquam de Paschate decretum invenitur: an vero extra canones aliquid ejusmodi constitutum sit, cum illius concilii apud me Acta non exsient, haud facile dixerim. Guill. Beveregii notæ. ᾿Αλλὰ παὶ πολλοῖς διαφθορᾶς. Sic omnes legunt codices præter Auerbachianum, qui legit, ἀλλὰ καὶ πολλῆς διαφθορᾶς καὶ διαστροφής αίτιον γινόμενον.

ARIST. • Qui legibus sancitam Pascha traditioneın & ΑΡΙΣΤ. Ὁ τὴν ἔνθεσμον τοῦ Πάσχα παράδοσιν ‹ immutare piolitur, si quidem laicus sit, qui . hoc agit, excommunicetur: sin clericus, ab Ecclesia arceatur. › Dicitur et in septimo apostolico canone quod presbyter qui cum Jndæis Pascha celebrat, deponitur. Idem itaque et hæc præsens canon statuit; quod si quis laicus legitimam 431 Paschalis traditionem transgrediens, illud cum Judæis vel per seipsum privation alio tempore celebrat, excoinmunicatus erit et Ecclesia ejectus. Si clericus autem sit qui hoc facit, deponetur; privabitur autem et cathedræ honore, ut et quotquot e clericis tali post depositionem simul communicaverint. CANON II. • Omnes qui iu ecclesiam ingrediuntur, et sacras • Scripturas andiunt, orationi autem cum popu!ο ‹ non communicant, vel sanctam Eucharistiæ • participationem, propter aliquam insolentiam • aversantur: eos ab ecclesia expelli, donec post- • quam confessi fuerint, fructusque pœnitentiæ ostenderint et imploraverint veniam, assequi • possint: non licere autem communicare cum «excommunicatis, neque in domibus convenientes • cum iis orare qui precibus Ecclesiæ non com- ‹municant, neque in alia ecclesia recipi, qui in • alia ecclesia non conveniunt. Si quem autem • ex episcopis vel presbyteris vel diaconis, vel ‹ quem ex canone excommunicatis communicare ‹ apparuerit; eum quoque esse excommunicatum, ‹ ut qui canonem Ecclesiæ confundat. › BALS. In octavo et nono canone apostolico expositum est, quinam sunt qui orationem non exspectant et participationem, et quomodo puniuntur: similiter et in decimo canone, de lis qui excommunicatis communicant. Consequenter ergo præsens quoque canon decernit, ut ii segregentur, qui in ecc'esiam ingrediantur, et orationem non exspectant, vel se ad sanctam participationem non convertunt, propter insolentiam; et sint ejecti, donec ο διαμείψαι πειρώμενος, λαϊκός μὲν τελῶν, ἀπό ο βλητος, κληρικὸς δὲ, ἀνεκκλησίαστος.» Εἴρηται καὶ ἐν τῷ ἑβδόμῳ ἀποστολικῳ κανόνι ὡς ὁ μετὰ Ἰουδαίων τελῶν τὸ Πάσχα πρεσβύτερος καθαιρεῖται. Τοῦτο γοῦν καὶ ὁ παρὼν κανών διαλαμβάνει, ὡς, εἴ τις τῶν λαϊκῶν, παραβαίνων την ἔννομον τοῦ Πάσχα παράδοσιν, μετὰ Ἰουδαίων τοῦτο ἢ καὶ καθ' ἑαυτὸν ἰδιαζόντως ἐν ἑτέρῳ καιρῷ τελεί, ἀκοινώνητος ἔσται, καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἀπόβλητος. Εἰ δὲ κληρικός ἐστιν ὁ τοῦτο ποιῶν, καθαιρεθήσεται· ἀποστερηθήσεται δὲ καὶ τῆς ἐν τῇ καθέδρα τιμῆς, καὶ ὅσοι τούτῳ των κληρικῶν μετὰ τὴν καθαίρεσιν συγκοινωνήσουσι. • Πάντας τοὺς εἰσιόντας εἰς τὴν ἐκκλησίαν καὶ τῶν • ἱερῶν Γραφῶν ἀκούοντας, μὴ κοινωνοῦντας δὲ • εὐχῆς ἅμα τῷ λαῷ, ἢ ἀποστρεφομένους τὴν • ἁγίαν μετάληψιν τῆς εὐχαριστίας κατά τινα • ἀταξίαν, τούτους ἀποβλήτους γίνεσθαι τῆς ἐχε ο κλησίας, ἕως ἂν ἐξομολογησάμενοι καὶ δείξαντες • καρπούς μετανοίας, καὶ παρακαλέσαντες, τυχεῖν • δυνηθῶσι συγγνώμης· μὴ ἐξεῖναι δὲ κοινωνεῖν • τοῖς ἀκοινωνήτοις, μηδὲ κατ' οίκους συνελθόν • της συνεύχεσθαι τοῖς μὴ τῇ Ἐκκλησίᾳ συνευ • χομένοις, μηδὲ ἐν ἑτέρᾳ ἐκκλησίᾳ ὑποδέχεσθαι • τοὺς ἐν ἑτέρᾳ ἐκκλησίᾳ μὴ συναγομένους. Εἰ · δὲ φανείη τις τῶν ἐπισκόπων ἢ πρεσβυτέρων • ἢ διακόνων, ή τις τοῦ κανένας τοῖς ἀκοινω • νήτοις κοινωνῶν, καὶ τοῦτον ἀκοινώνητον εἶναι, • ὡς ἂν συγχέοντα τὸν κανόνα τῆς Ἐκκλη ο σίας» ΒΑΛΣ. Ἐν τῷ η' καὶ θ᾿ ἀποστολικῷ κανόνι ήρμηνεύθη τίνες εἰσὶν οἱ μὴ παραμένοντες τῇ προσευχῇ καὶ τῇ ἁγία μεταλήψει, καὶ πῶς κολάζονται· ὡσαύτως καὶ ἐν τῷ ι' κανόνι περὶ τῶν κοινωνούντων τοῖς ἀκοινωνήτοις. Ακολούθως οὖν καὶ ὁ παρών κανών διορίζεται ἀφορίζεσθαι τοὺς εἰσερχομένου; εἰς ἐκκλησίαν, καὶ μὴ ἐπιμένοντας τῇ εὐχῇ μηδὲ ἐπιστρεφομένους τῆς ἁγίας μεταλήψεως κατά τινα ἀταξίαν· καὶ εἶναι τούτους ἀποβλήτους μέχρις ἂν Guill. Beveregii nota. Τὸν κανόνα τῆς Ἐκκλησίας. Ad vocem usque ad finem divina sacrorum celebrationis perκανόνα in margine codicis Amerbachiani annota2017, τὸν τύπον δηλαδὴ καὶ τὴν τάξιν, οἱ νος και νών hoc in loco typum et ordinem Ecclesia denotel. In codice Atoniensi hæc altera est Balsamonis interpretatio; quippe quam alia ibi præcedit, his verbis concepta, Διὰ τὴν ἀπειλὴν τῶν ἀπος στολικῶν κανόνων, τοῦ η' καὶ τοῦ θ', ἀλλὰ καὶ τοῦ παρόντος, επενοήθη, ὡς ἔοικε, ἡ τοῦ ᾿Αντιδώρου διάδοσις, ὥστεπτᾶσαν ἀνάγκην ἔχειν καὶ αὐτοὺς τοὺς μὴ δυναμένους μεταλαβεῖν τῶν ἁγίων καὶ ζωοποιῶν μυστηρίων, προσκαρτερεῖν μέχρι τέλους τῆς θείας Ιεροτελεστίας, καὶ ἐκ χειρὸς ἱερατικῆς λαμβάνειν αὐτὸ εἰς ἁγιασμόν. Propter minas apostolicorum canonum 8 et 9, atque etiam præsentis, excogitata est, ut videtur, Antidori distributio, ut necesse omnino haberent etiu.n ii, qui sanctorum et vivifi - corum mysteriorum particives esse non possun, severare et ex mann sacerdotali sanctificationem accipere. Cum hæc autein fere totidem verbis in Balsamonis interpretatione occurrant, ex margine in textum irrepsisse videntur. Ubi insuper observes, quod ab hisce verbis inceptis usque ad finem hujus interpretationis omnia ex nis. Bodleiano nunc primam edimus: nisi quod hæc ipsa in Parisiensi editione habeantur eodem modo, quo in codice Etoniensi, lecta. Verum neque ea nec quæ sequuntur in Amerbachiano ms. exstant. Horum autem loco in latina Herveti versione hæc habentur, Nota autem quæ in præsenti canone et nono sanctorum apostolorum scripta sunt de iis, qui non permanent in ecclesiastiea oratione seu dimissione; et dic hæc definita esse de sacra celebratione, non de vespertina et matutina laudatione. Canon enim in his locum non habet.

IN CAN. II CONC. II ANTIOCH. Quia autem verisimile erat, iis, qui sic sunt segregati, communicare quosdam, seu una cum eis orare; non in ecclesia, ex qua ejecti sunt, sed in privato domus oratorio, vel in alla ecclesia, et dicere ob hoc pœuam in se non cadere, eo quod segregatus sit ab una ecclesia ejectus, in qua jus habet is qui eum segregavit: dicit canon unam esse ecclesiam, oratoria et templa, ubicunque sant, nec debent ulli clerici cum eo, qui est segregatus, orare, etiamsi sint ex alia regione: ii autem, qui præter læc faciunt eidem excommunicationis pœnæ subjiciuntur. Et hæc quidem dicit canon. Tu autem lege quæ in dictis apostolicis canonibus scripta sunt, et secundum illa præsentem quoque canonem intellige, et dic, quod ii non existimabuntur sacram participaἀξίαν μετάνοιαν μετὰ ἐξομολογήσεως ἐπιδείξωνται. dignam cum confessione penitentiam ostenderiut. Ἐπεὶ δὲ εἰκὸς ἦν, τοῖς οὕτως ἀφορισθεῖσι συγκοινωνεῖν τινας, ήγουν συνεύχεσθαι, οὐχὶ ἐν τῇ ἐκε κλησίᾳ, ἀφ' ἧς ἐξεβλήθησαν, ἀλλ' ἐν εὐκτηρίῳ οἴκῳ, ἢ ἐν ἑτέρᾳ ἐκκλησίᾳ, καὶ λέγειν ἀνεπιτίμητον εἶναι τοῦτο, ὡς τοῦ ἀφορισθέντος ἀπὸ μιᾶς ἐκκλησίας δῆθεν διωχθέντος, τῆς ὑπὸ τὰ δίκαια οὔσης τοῦ ἀφορίσαντος, φησὶν ὁ κανὼν μίαν ἐκκλησίαν εἶναι τοὺς ὁπουδήποτε ὄντας εὐκτηρίους οίκους καὶ ναούς. Καὶ οὐκ ὀφείλουσί τινες κληρικοὶ μετὰ τοῦ ἀφορισθέντος συνεύχεσθαι, κἂν ἀπὸ ἑτέρας ὦσιν ἐνορίας· τοὺς δὲ παρὰ ταῦτα ποιοῦντας τῷ αὐτῷ ἐπιτιμίῳ τῆς ἀκοινωνησίας καθυποβάλλεσθαι. Καὶ τὰ μὲν τοῦ κανόνος ἐν τούτοις. Σὺ δὲ ἀνάγνωθι τὰ ἐν τοῖς ῥηθεῖσιν ἀποστολικοῖς κανόσι γραφέντα, καὶ κατ' ἐκεῖνα νόει καὶ τὸν παρόντα κανόνα, καὶ εἰπὲ ὅτι οὐ λογισθήσονται ἀποστρεφόμενοι τὴν ἁγίαν μετάληψιν οἱ μυσαττόμενοι αὐτὴν, ή, ὥς τινες εἶπον, οἱ δι' εὐλάβειαν καὶ ταπεινοφροσύνην ἀποφεύγοντες ταύτην (οἱ μὲν γὰρ οὐ μόνον ἀφορισθήσονται, ἀλλὰ καὶ ἀποκηρυχθήσονται ὡς αἱρετικοί· οἱ δὲ συγγνώ μης ἀξιωθήσονται διὰ τὴν εὐλάβειαν καὶ τὴν εἰς τὰ ἅγια αξίαν φειδώ, ἀλλ' ἐκεῖνοι οἵτινες ἀπὸ καταφρονήσεως καὶ ἀλαζονείας ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας ἐξέρχονται πρὸ τῆς ἁγίας μεταλήψεως ἀσυντάκτως, καὶ οὐ καρτεροῦσιν ἰδεῖν τὴν τῶν ἁγίων μυστηρίων θείαν μετάληψιν. Ακούων δὲ τοῦ κανόνος λέγοντος ἀκοινωνήτους εἶναι τοὺς ἐπισκόπους καὶ λοιπούς ἱερωμένους τοὺς συνευχομένου; τοῖς ἀκοινωνήτοις, μὴ εἴπῃς ἐξ ἀντιδιαστολῆς ἀνευθύνους εἶναι τοὺς λαϊκοὺς παρὰ τὸν κανόνα ποιοῦντας. Καὶ οὗτοι γὰρ ε ἀφορισθήσονται κατὰ τὸν ι' ἀποστολικὸν κανόνα, τὸν μὴ διαστέλλοντα κληρικούς καὶ λαϊκούς. Ζήτει καὶ τὸν θ' κανόνα τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου. Διὰ τὴν ἀπειλὴν, ὡς ἔοικε, τοῦ η' καν. καὶ θ' τῶν ἁγίων ἀποστόλων, ἔτι καὶ τοῦ παρόντος ἐπινοήθη, ὡς ἔοικεν, ἡ τοῦ ἀντιδώρου διάδοσις, ὥστε καρτερεῖν ἐξ ἀνάγκης καὶ αὐτοὺς τοὺς μὴ δυναμένους μεταλαβεῖν τῶν ἀχράντων μυστηρίων μέχρι τῆς εὐχῆς καὶ τῆς ἀπολύσεως· ἵνα λάβωσιν ἐκ τῶν χειρῶν τοῦ ἱερατεύσαντος τὴν εὐλογίαν τοῦ ἡγιασμένου κλάσματος. Ἐπὶ τῆς λειτουργίας δὲ καὶ μόνης νόει διο ρίζεσθαι ταῦτα τοὺς ῥηθέντας κανόνας· οὐ μὴν ἐπὶ τῶν ἑτέρων ἐκκλησιαστικῶν ἀκολουθιῶν. Ἐπεὶ δὲ λέγουσι τινες, Καὶ διὰ τί ὁ οἰκουμενικὸς πατρι ἀρχῆς τὴν ἁγίαν Κυριακήν προκύπτων ἀπὸ τοῦ στασιδίου αὐτοῦ οὐ καρτερεί μέχρι τῆς ἀπολύσεως τῆς λειτουργίας, ἀλλὰ μετὰ τὸ Εὐαγγέλιον ὑποχωρεῖ; λέγομεν πρὸς αὐτοὺς, ὅτι κυρίως ἡ θεία λειτουργία μετὰ τὴν τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου ἀνάγνωσιν γίνεται. Ἐπεὶ γὰρ ἅπαντα τὰ ἐν ταῖς ἁγίαις ἐκκλησίαι; ψάλλομεν εἰς δόξαν τοῦ Θεοῦ, ἡ ἀπὸ τῶν τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης εἰσὶν ἢ ἀπὸ τῆς Νέας· μετὰ τὴν ἀναρξιν γὰρ αὐτίκα ψαλμοί στιχολογοῦνται μέχρι τῆς τοῦ Ἀποστόλου ἀναγνώσεως, οἵτινες τῆς Παλαιᾶς εἰσι Διαθήκης. Μετὰ δὲ τὸ Εὐαγγέλιον ἄρχεται ἡ τελετή τῆς λειτουργίας τῆς ὑπεραχράντου θυσίας· καλῶς ὁ πατριάρχης πρό ταύτης καὶ μετὰ τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον ὑποχωρεί, καὶ οὐ προσκρούει τοῖς κανόσιν. Ὥστε οὐδέ τις tionem aversari, qui eam odio habent et abominantur; vel qui, ut nonnulli dicebant, propter pietatemn et humilitatem eam fugiunt (illi {enim non solum segregabuntur, sed etiam ut hæretici exterminabuntur; hi vero, propter pietatem et condignam sacramentorum reverentiam venia digni habebuntur): sed illi, qui præ contemptu et arrogantia ex ecclesia ante sanctam participationem inordinate exeunt, nec sacram divinorum mysteriorum participationem intueri sustinent. Cum autem audis canonem dicentem, esse excommunicatos episcopos et reliquos sacris initialos, qui una cum excommunicatis precantur; ne dixeris, argumento a contrario sumpto, laicos nulli esse pœnæ affines, qui præter canonem faciunt. Nam et ii segregabuntur secundum decimuni canonem apostolicum, qui non distinguit clericos el laicos. Quære et nonum canonem Cartbaginiensis synodi. Propter minas, ut verisimile est, canonum 8 el 9 sanctorum apostolorum et præsentis etiam, excogitata est, ut videtur, Antidorl distributio; ut necesse haberent, etiam qui non possunt incruentorum sacrificiorum participes esse, usque ad preces et absolutionem perseverare; ut e manibus sacra peragentis sanctificati fragmenti benedictionem acciperent. De liturgia autem, eaque sola dictos canones hæc decrevisse intellige, non item de aliis ecclesiasticis officiis. Quoniam autem dicunt quidam, et quamobrem patriarcha 432 universalis sancta Dominica a loco ejus prodiens non perseveral usque ad liturgiæ absolutionem, sed post Evangelium recedit? hisce dicimus, quod divina liturgia post sancti Evangelii lectionein proprie celebratur. Quandoquidem enim in sanctis ecclesiis omnia canimus in Dei gloriam, sive e Veteri sint Testamento, sive e Novo; post principium enim protinus ordine recitantur psalmi, usque ad Apostoli lectionem, qui quidem sunt ex Veleri Teslamento, post Evangelium autem incipit cæremonia celebrandi iucruenti sacrificii: patriarcha ante hauc, et post sanctum Evangelium recte discedit, et canonem non transgreditur. Ut nec quis transgreditur, si post Evangelium vel ante Evangelinin discedit; verum ob necessariam piamque causam, non ob vituperabilem.

THEUD. BALSAMON προσκρούει, εἰ μετὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἢ πρὸ τοῦ Εὐαγγελίου ἀποχωρεί, πλὴν διὰ ἀναγκαίαν καὶ εὐ σεβὴ αἰτίαν, καὶ μὴ ἐπίσγον. ἔχε ΖΩΝΑΡ. Ακολούθως τῷ ἀποστολικῷ ἐννάτι κα νάνι οἱ τῆς παρούσης συνόδου Πατέρες διετάξαντο. Λέγει γὰρ ἐκεῖνος πάντας τοὺς εἰσιόντας πιστούς. καὶ τῶν Γραφῶν ἀκούοντας, μὴ παραμένοντας δὲ τῇ ἁγίᾳ μεταλήψει, ὡς ἀταξίαν ἐμποιοῦντας τῇ ἐκε κλησίᾳ, ἀφορίζεσθαι χρή. Καὶ οὗτοι τοίνυν τοὺς εἰσιόντας εἰς ἐκκλησίαν, καὶ μὴ προσμένοντας τῇ εὐχῇ, μηδὲ μεταλαμβάνοντας κατά τινα αταξίαν, ήγουν οὐ δι' αἰτίαν εύλογον, ἀλλ' ἀτάκτως καὶ ἀνατίως, ἀποβλήτους γίνεσθαι τῆς ἐκκλησίας διωρί σαντο, ήγουν άφωρισμένους καὶ ἔξω τῆς συνάξεως τῶν πιστῶν. Ἀποστροφήν δ' ἐνταῦθα οἱ Πατέρες οι τὸ μισεῖν τὴν θείαν μετάληψιν ὠνόμασαν, καὶ διὰ τοῦτο ἀνέχεσθαι τῆς κοινωνίας, ἀλλὰ τὸ ἀποφεύ γειν αὐτὴν δι' εὐλάβειαν τάχα, καὶ οἷον διά ταπεινοφροσύνην Εἰ γὰρ ὡς μισοῦντες και μυσαττόμενοι τὴν ἁγίαν μετάληψιν ἀπεστρέφοντο ταύτην, οὐκ ἂν ἀφορισμῷ, ἀλλ' ἀποκηρύξει τελείᾳ καὶ ἀναθέματα κατεδικάσθησαν ἄν. Ἐπεὶ δὲ ἀφορισμοῦ ἐμνήσθησαν, προσέθεντο καὶ τὸ μὴ ἐξεῖναί τιν κοινωνεῖν τοῖς ἀκοινωνήτοις καὶ τοῖς ἀποβληθεῖσι τῆς ἐκκλησίας, μήτε ἐν οἴκῳ τινὰς συνεύχεσθαι, μήτε μὴν ἐν ἑτέρᾳ ἐκκλησίᾳ αὐτοὺς ὑποδέχεσθαι τοὺς δὲ τοῖς τοιούτοις συνευχομένους ἢ ὑποδεχομέ νους αὐτοὺς εἰς ἐκκλησίαν ἀκοινωνήτους κἀκείνους εἶναι, ὡς συγχέοντας τὸν κανόνα τῆς Ἐκκλησίας. Τὰ αὐτὰ δὲ καὶ δ ι' καὶ ια' τῶν ἱερῶν ἀποστόλων και νὼν ἔφη, καὶ λγ' κανὼν τῆς ἐν Λαοδικείς συνόδου φησὶν ὅτι οὐ δεῖ αἱρετικῷ ἡ σχισματικῷ συνεύχε ZONAR. Quæ hujus quoque synoit Patres decrerere, nouid apostolico canone respondent. illo namque quicunque detes ecclesiam ingrediuntur, et Scripturas audiunt, tum precatione sanctaque communione nondum peractis discedunt, ut confusionis - in ecclesta auctores segregari oportere decernitur. Hic igitor eodem modo Patres, quicunque ecclesiam adenntes précationl hand assistunt, ireque communicauit, ex quadam perversitate ac licentia, hoc est, ntilla justa causa interdicente, sed petulanter ac temere; eos extra ecclesiam expelli, hoc est, segregari atque extra fidelium cœtum eliminari jussere. Aversionem porro hoc loco Patres, non odium erga divinam communionem nuncupavere, quo impulsi quidam ab illa abstinent; sed quandam ab ea fugam, a reverentia fortasse ac veluti ab aiinrí demisslone profectam. Qui namque ex odio et animi offensione sacram communionem aversarentur, eos non segregatione, sed omnino absoluta excommunicatione atque anathemate damnari oportuisset. Ex eo vero, quod segregationis mentio injecta est, iHud quoque addidere, ut ne cuiqnam cum iis, qui communione moti vel extra ecclesiam ejecti sunt, communicare, nequé in privata domo cum iis precationi vacare, neque vero in alteram eos ecclesiam admiti liceat: qurf vero ejusmodi homines ad precationis societaten aut in ecclesiam receperint, quippe canouis ecclesiastici turbatores, ipsos quoque communione privatos esse. Eadem decimo et undecimo sanctorum apostolorum canone constituta σθαι. fuerant; tricesinius tertius quoque Laodicenæ synodi canon hæreticos aut schismaticos ad precationis societatem admitti vetat. ΑΡΙΣΤ. «Ο εἰς ἐκκλησίαν εἰσιών, καὶ προσέχων τῇ • ἱερᾷ Γραφή, εἶτα περιφρονῶν, καὶ ἐξιών, καὶ • ἀποστρεφόμενος τὴν μετάληψιν, ἀπόβλητος, ἕως • ἂν, ἐπιδειξάμενο, καρπὸν μετανοίας, συγγνωμο • νηθῇ. Καὶ ἀκοινωνήτῳ κοινωνῶν ἔσται ἀκοινώ- • νητος· καὶ ὁ συνευχόμενος τοῖς μὴ τῇ ἐκκλησία • συνευχομένοις, ὑπεύθυνος· καὶ τὸν μὴ εἰς ἐκ- • κλησίαν συναγόμενον ὁ ὑποδεχόμενος οὐκ ἀναί - τις. ARIST. • Qui ecclesiam ingreditur, et sacras Scri- ‹pturas attente audit, deinde despicit, et egre- • ditur, et aversatur communionem, ejiciatur, ‹ usque duin pœnitentiae fructum ostendens, ve- ‹ nianı assequatur. Et qui cum excommunicato ‹ communicat, excommunicatus erit, et qui iis • comprecatur, qui ecclesiae non comprecantur,. ‹ reus est, et qui eum suscipit qui ecclesiæ conc ventibus non interest, non est extra culpam.» Ille etiam ecclesia est ejectus qui in oratione cum populo non communicat, sed ante absolutionem exit, ut divinam participationent contemnens et aversans, usque dumn resipiscens, penitentiæ fructum ostenderit: sed ardenti animo pœnitentiam agens, admittitur. Qui eum autem qui ecclesia se ραδεχθήσεται. Ο δὲ τὸν εἰς ἐκκλησίαν μὴ συναγό non conjungit, nec cum fidelibus comprecatur, recipit, et privatim cum eo comprecatur, vei etiam in alia ecclesia, penis canonicis obnoxius erit. Quemadmodum et qui cum excommunicato communicat, erit excommunicatus. Απόβλητος καὶ οὗτος τῆς ἐκκλησίας, ὁ μὴ συγ κοινωνῶν τῷ λαῷ τῆς εὐχῆς, ἀλλ' ἐξερχόμενος προ τῆς ἀπολύσεως· ὡς περιφρονῶν καὶ ἀποστρεφόμενος τὴν θείαν μετάληψιν, ἕως ἂν, μεταμεληθείς, καρ πὸν μετανοίας ἐνδείξηται· μετανοήσας θερμώς, πα μενον, καὶ συνευχόμενον τοῖς πιστοῖς παραδεξάμε νος, καὶ κατ' οίκους αὐτῷ συνευξάμενος, ἢ καὶ ἐν ἑτέρᾳ ἐκκλησίᾳ, τοῖς κανόσιν ὑπεύθυνος ἔσται· και θάπερ δὴ καὶ ὁ ἀκοινωνήτῳ κοινωνῶν ἔσται ἀκοινώνητος. Guill. Beveregii notæ. Καὶ οἷον διὰ ταπεινοφροσύνην. Legendum cui codice Auerbachiauo, καὶ τὸ ἐκκλίνειν τὴν κοινωνίαν οἷον διὰ ταπεινοφροσύνην, Ει declina. tio em a communione, velut ab animi demissione profectam,

IN CAN. III CONC. II ANTIOCII. • Εί τις πρεσβύτερος ἢ διάκονος, ἢ ὅλως τῶν τοῦ • Ιερατείου τις, καταλιπὼν τὴν ἑαυτοῦ παροικίαν, · εἰς ἑτέραν ἀπέλθῃ, ἔπειτα παντελῶς μεταστὰς · διατρίβειν ἐν ἄλλῃ παροικία πειρᾶται ἐπὶ πολλῷ • χρόνῳ, μηκέτι λειτουργεῖν, εἰ μάλιστα καλοῦντι «τῷ ἐπισκόπῳ τῷ ἰδίῳ ἐπανελθεῖν εἰς τὴν παρο • οικίαν τὴν ἑαυτοῦ καὶ παραινοῦντι μὴ ὑπο • ακούει. Εἰ δὲ καὶ ἐπιμένοι τῇ ἀταξία, παντελῶς · αὐτὸν καθαιρείσθαι τῆς λειτουργίας, ώς μην • κέτι χώραν ἔχειν ἀποκαταστάσεως. Εἰ δὲ καθ • αιρεθέντα διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν δέχοιτο ἕτερος ο ἐπίσκοπος, κἀκεῖνον ἐπιτιμίας τυγχάνειν ὑπὸ • κοινῆς συνόδου, ὡς παραλύοντα τους θεσμούς • τοὺς ἐκκλησιαστικούς.» ΒΑΛΣ. Περὶ τῶν καταλιμπανόντων τὰς οἰκείας παροικίας καὶ εἰς ἑτέρας ἀπερχομένων ζήτει τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανόνα ιεʹ τῆς α' συνόδου κανόνα ις' καὶ τῆς δ' κανόνα εʹ, καὶ μάθῃς ἐκ τῶν ἐν τούτοις γραφέντων καὶ τὰ τῷ παρόντι κανόνι διω ρισμένα. 'Ετέρα ερμηνεία CANON III. quis presbyter, vel diaconus, vel quis omnino ex sacerdotali ordine, relicta sua parœscia, in ‹ aliam abierit; deinde omuino commigrans, la ‹ alia parœcia longo tempore versari conatur, ne ‹ amplius celebret; maxiine si proprio vocanti • episcopo, ut in suam parceciam redeat, exhortantique, non pareat. Si autem in insolentia ‹ perseverat, is 433 omnino a sacro ministerio ‹ deponatur, ut nec amplius redeundi locum in- ‹ veniat. Si autem euns, qui propter hanc causam ● depositus est, alius episcopus receperit; ille ‹ quoque a communi synodo puniatur, ut qui ‹ ritus ecclesiasticos dissolvat, › BALS. De iis, qui suas parœcias relinquunt, et in alias recedunt, quære canonem sanctorum apostolorum 15, primæ synodi canonem 16 et quartæ caponem 5, et disces ex iis quæ illic scripta sulit, etiam ea quæ hoc canone constituta fuere. Altera interpretatio. Quoniam nonnułki presbyteri, diaconi et bypodiaconi, qui sua sponte, et non ob pœnam iis imμositam, sacra aliquandin non celebraut, rursus sacra peragere volentes prohibiti sunt; quæsitum est quantum sit tempus, quod sacrorum celebrationem ei adimit, qui eam non omnino exercuit. Dieo quod multum tempus ex lege est triennium. Επειδή, τινῶν πρεσβυτέρων, διακόνων καὶ ὑπου διακόνων οἰκειοθελῶν, οὐκ ἐξ ἐπιτιμίου, ἐπὶ πολὺν χρόνον μὴ ἱερουργησάντων, πάλιν δὲ βουλομένων ἱερουργεῖν, καὶ κωλυομένων, συνεζητήθη πόσος νοηθήσεται χρόνος ὁ τὴν ἱερουργίαν ἀφαιρούμενος ἀπὸ τοῦ μὴ ἐνεργήσαντος ταύτην δι' ὅλου αὐτοῦ· Λέγω ὅτι πολὺς χρόνος ἀπὸ τοῦ νόμου ή τριετία ἐστίν. Εἰ γοῦν ἱερωμένος τις δι' ὅλης τριετίας οὐκ Si ergo sacerdos quispiam tote triennio non cele ἐνεργήσει, μήτε ἀπὸ νόσου, μήτε ὑπὸ αἰχμαλωσίας, ἢ ἄλλης τοιαύτης κωλυόμενος αἰτίας, οὐκέτι λει τουργῆσαι παραχωρηθήσεται· εἰ γὰρ κατὰ τὸν παρόντα κανόνα καθαιρεῖται ὁ εἰς ἑτέραν παροικίαν διατρίβων ἐπὶ πολὺν χρόνον, ήγουν τριετίαν, ἴσως δὲ καὶ ἐνεργῶν ἐκεῖσε· πολλῷ πλέον οὐ παραχωρηθήσεται Ιερουργῆσαι ὁ τὴν οἰκείαν διακονίαν ἐπὶ τριετίαν ἀποστραφείς ἢ καὶ ἀναξιότητας ἑαυτὸν καταψηφισάμενος. Συνιστῶ δὲ τοῦτον καὶ ἀπὸ τοῦ γεγονότος σημειώματος κατὰ τὸν Μάρτιον μῆνα τῆς γ' ινδικτ. ἐπὶ τῆς πατριαρχίας τοῦ κυροῦ Νικολάου, λέγοντος ἐν μέρει ῥητῶς ταῦτα πλὴν κοινῶς ὥρισται παρὰ πάντων τῶν ἐν πάσαις ταῖς ἑβδομάσιν ὑπηρετουμένων ἱερέων τε καὶ διακόνων περὶ μὲν τῶν ἐν βαθμῷ δ καὶ πάλαι διώρισται· περὶ δὲ τῶν περισσῶν, τὸν μέλλοντα τῆς πόλεως ἐκδημεῖν κατά τινα χρείαν συνταξάμενον τῷ ἀρχιδιακόνῳ καὶ τοῖς πρωτεύουσιν ἐν τῇ ἑβδομάδι τὴν ἀποδημίαν στέλο λεσθαι, ἐφ᾽ ἐξ μὲν μῆνας· οὐδὲ σούπερον ἀντ᾽ αὐτοῦ ἐνιστῶντα, μετὰ δὲ τούτοις έως πέρατος τριετίας ἕτερον ἀντ᾽ αὐτοῦ τῇ δουλείς ὑπιβάλλοντα, ἵνα ἡ παρὰ τὴν ἐκκλησίαν διακονία αὐτῷ ἀνάπλη ροῦται διὰ τοῦ ἀντισήκου. Εἶτα εἰ μὴ δι' ὅλης τριες τίας επανέλθῃ, πάῤῥῳ τοῦ καθίστασθαι, καὶ ἐκπτώ bral, non morbo, nec captivitate, nec alia ejusmodi causa impeditus; non amplius celebrare sinetur. Si enim, ut vult hic præsens canon, deponitur, qui longo tempore, trieunio scilicet, in aliena parcecia versatur, licet eliasm fortassis illic celebret, multo magis qui suum ministerium per triennium averterit, vel se etiam indignitatis condenaverit, celebrare non sinetur. Hoc autem probo et ex edicto facto mense Martio indict. 3, tempore sancti patriarcha domain Nicolai, quod sic præcise dicit; sed communiter definitum est de omnibus qui in omnibus septimanis deserviunt, sacerdotibus et diaconis, de iis quidem qui sunt in gradu, quod et olim definitum fuit. De superfluis autem, eum, qui Da magna us be peregre profecturus est, aliquamn causam necessariam significantem archidiacono, et iis qui in liebdomade primnas gerunt, peregre profcisci að sex menses; nec alium superum quidem loco suo subsistentem, postea autem ad finem usque triennii, alterum pro se servitio subjicientem, ut ecclesiae urinisterium ei suppleatur per substitutum. Deinde si post integrum triennium non redierit, procul constituatur, et ab bellomade omnino excidat, nihil eum juvante substituti datione vel restiGuill. Beveregii note. Ετέρα έρμηνεία. Haue alteram Balsamonis interpretationem ins. nostro Bodieiano debe. mus. Verum Gentianus Hervetus eam tanquam appendicem ad priorem interpretationem ex codice Taliano Latino vertit: sed in ms. Amerbachiano tota desideratur.

tutionis spem prabere valente. Si autem sunt etiam σειν παντάπασι τῆς ἑβδομάδος, μηδ' ὁτιοῦν αὐτῷ quidam in urbe imperiali, in hebdomadis ministeriis vacare non sinuntur, nec a proprio officio recedere; et si non ad sex usque menses ad ministerium redierint, extruduntur, nullum alium quem accusent præter seipsos babentes; quod præsentes sex menses dormierint et socordiæ se dederint, nullam ecclesiæ curam gerentes. ZONAR. In hanc sententiam multi canones editi snnt. Nam et sanctorum apostolorum decinio quinto cadem, et Nicænæ primæ synodi decimo sexto, valde bis affinia, constituta sunt; et canones ante id tempus editi quinto quartæ synodi canone confirmati fuere. Quapropter ex iis, quæ in illos canones scripsimus, hujus quoque explicationi satisfactum putamns. ARIST. «Si quis clericus, sua parochia relicta, ad ● aliam abierit, deinde illinc comniigrans, in alia longo tempore versetur, ne amplius sacra per- ‹ agat; præsertim si a proprio vocatus episcopo • non regrediatur. Si vero in insolentia perse- ● veret, deponatur, nec uilamı postea redeundi • potestatem habeat. Et si quis episcopus sic ● depositum susceperit, a communi synodo punia- ‹ tur, ut leges dissolvens ecclesiasticas. › Eadem quæ decimus quintus canon apostolicus et hic canon jubet, neminem videlicet presbyterorum aut diaconorum aut aliorum omnino qui in sacerdotali sunt catalogo suam relinquentem parœciam et ad alteram proficiscentem, et multum in eo absumentem temporis sacra peragere: et præsertim si a proprio episcopo vocatus fuit et morem mon gessit nec redire voluit. Eum autem qui in istiusmodi confusione permanet, deponi, nec spem restitutionis 434 babere. Sed et episcopum qui ita depositum ut clericum adimittit, ut legum ecclesiasticarum transgressorem castigari mandat a communi synodo, quando omnium provincia episcoporum fit conventus ob ecclesiasticas incidentes controversias et quæstiones canonicas. CANON IV. • Si quis episcopus a synodo, vel presbyter aut συμβαλλομένης τῆς τοῦ ἀντισήκον δόσεως ἢ ἐλπίδα, ἀποκαταστάσεως δυναμένης παρέχειν. Εἰ δὲ καὶ τῇ βασιλευούσῃ ἐπιδημοῦντές τινες, ταῖς διακονίαις τῆς ἑβδομάδος με πάνυ τῆς οἰκείας δουλείας ἀφι στασθαι· καὶ εἰ μὲν ἕως μηνῶν ὅλων ἐξ μὴ διανασταῖεν πρὸς ὑπηρεσίαν, ἐξωθεῖσθαι μηδένα ἄλλον, ἀλλ᾽ ἑαυτοὺς αἰτιᾶσθαι ἔχοντας ὅτι παρόντες μήνας ὅλους ἐξ ὕπνωσαν, καὶ ἐῤῥᾳθύμησαν μὴ προσχόντες τῇ ἐκκλησία. ΖΩΝΑΡ. Περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης πολλοί κα νόνες ἐξεφων: θησαν. Ο τε γὰρ ιε' κανὼν τῶν ἁγίων ἀποστόλων τὰ αὐτὰ προεψηφίσατο, ὁ τῆς ἐν Νικαία τε πρώτης συνόδου ις' κανὼν τὰ ὅμοια ἀπεφήνατο, καὶ ὁ ε' κανὼν τῆς δ' συνόδου τοὺς ἤδη τεθέντας κανένας ἐπεβεβαίωσε. Τὰ γοῦν ἐν ἐκείνοις γρα φέντα ἀρκοῦσιν εἰς ἐξήγησιν καὶ τοῦ παρόντος και μόνος. ΑΡΙΣΤ. «Εἴ τις κληρικός, καταλιπὼν τὴν ἰδίαν • παροικίαν, εἰς ἑτέραν ἀπέλθοι, εἶτ᾽ ἐκεῖθεν ο μεταστάς, ἐν ἄλλῃ ἐπὶ μακρὸν διατρίβοι, μη- • κέτι λειτουργείτω μάλιστα εἰ, καλούμενος παρὰ • τοῦ ἰδίου επισκόπου, μὴ ἐπανέλθοι. Εἰ δὲ ἐπι • μένοι τῇ ἀταξίᾳ, καθαιρείσθω, μηκέτι ἔχων • ἀποκατάστασιν. Καὶ εἴ τις ἐπίσκοπος δέχεται • τὸν οὕτω καθῃρημένον, ἐπιτιμάσθω παρὰ κοινῆς • συνόδου, ὡς τοὺς ἐκκλησιαστικούς παραλύων • θεσμούς.» Τὰ αὐτὰ τῷ πεντεκαιδεκάτῳ ἀποστολικῷ κανόνι καὶ ὁ οὗτος κανὼν διαγορεύει· τὸ μή τινα τῶν πρεσ σβυτέρων, ἢ τῶν διακόνων, ἢ ὅλως τῶν τοῦ ἱερα τικοῦ καταλόγου, καταλιπόντα τὴν ἑαυτοῦ παροικίαν, καὶ εἰς ἑτέραν ἀπελθόντα, καὶ ἐπὶ μακρὸν χρόνον ἐν αὐτῇ διατρίβοντα, λειτουργεῖν· καὶ μά λιστα εἰ παρὰ τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου καλοῖτο, καὶ μὴ ὑπακούοιτο ὑποστρέψαι. Τὸν δὲ ἐπιμένοντα τῇ τοιαύτῃ ἀταξίᾳ, καὶ καθαιρεῖσθαι, μηδὲ ἐλπίδα ἀποκαταστάσεως ἔχοντα, ᾿Αλλὰ καὶ τὸν ἐπίσκοπον τὸν παραδεξάμενον, ὡς κληρικόν, τὸν οὕτω καθη ρημένον ἐπιτιμᾶσθαι προστάττει παρὰ τῆς κοινῆς συνόδου, ότε συνέλευσις πάντων τῶν ἐπισκόπων τῆς ἐπαρχίας διὰ τὰς ἐμπιπτούσας ἐκκλησιαστικά; ἀμφιβολίας καὶ τὰ κανονικά ζητήματα γίνεται, ὡς παραβάτην τῶν τῆς Ἐκκλησίας θεσμών. • Εἴ τις ἐπίσκοπος ὑπὸ συνόδου καθαιρεθείς, Guill. Beveregii notæ. Εἴ τις ἐπίσκοπος. llic cum sequenti, sive quinto hujus concilii canone, a concilio Chalcedonensi in causa Carosi et Dorothei verbatim recitatur, sub nominibus octogesimi tertii et octogesimi quarti canonis, non hajus concilii, sed codicis e quo lectus est. Synodus enim dicebat, Of θεῖοι τῶν Πατέρων κανόνες ἀναγινωσκέσθωσαν, καὶ ἐμφερέσθωσαν τοῖς ὑπομνήμασι. Deinde se quitur, Καὶ λαβὼν τὴν βίβλον Αέτιος ἀρχιδιάκο νος καὶ πριμμικήριος τῆς Μεγάλης Εκκλησίας ἀνἔγνω. Κανών πρ· Εἴ τις ἐπίσκοπος ὑπὸ συνόδου καθαιρεθείς, ἢ πρεσβύτερος, εις, et recitato præ sent canone addit, Περὶ τῶν ἑαυτοὺς ἀφοριζόντων. Κανὼν πω. Εἴ τις πρεσβύτερος ἢ διάκονος, et deinceps. totidem verbis, quibus proximus huic canon concipitur. Concil. Chalced. Act. 4, p. 242, edit. Colon., an. 1618. Unde perspicuum redditur et indubitatum hos præsentis concilii canones in codicem canonum ab Actio tunc temporis lectum relatos fuisse; qui quidem similis fuit codici canonum Ecclesiæ universæ, quens Christophorus Justellus edidit, quemque Dionysius Exignus Latine vertit. Namque in utroque eorum, a concilio Nicæno incipiente, præsens sane octogesimus tertius, et sequens, octogesimus quartus, quemnadmodum et in concilio Chalcedonensi, canon numeratur. Nisi quod Dionysius Exiguus quartum et quintum syn. Ancyr. canonem in unum conjungat. Quinetiam in Actione undecima ejusdem Chalcedonensis concilii, decimus sextus et decimus se‐

IN CAN. IV CONC. II ANTIOCH, • ἢ πρεσβύτερος ἢ διάκονος ὑπὸ τοῦ ἰδίου ἐπι- • σκόπου, τολμήσειέν τι πράξαι τῆς λειτουργίας, · εἴτε ὁ ἐπίσκοπος κατὰ τὴν προάγουσαν συν • ήθειαν, είτε ὁ πρεσβύτερος, εἴτε ὁ διάκονος, • μηκέτι ἐξὸν εἶναι αὐτῷ μηδ' ἐν ἑτέρᾳ συνόδῳ • ἐλπίδα ἀποκαταστάσεως, μήτε ἀπολογίας χώραν • ἔχειν. ᾿Αλλὰ καὶ τοὺς κοινωνοῦντας αὐτῷ πάντας • ἀποβάλλεσθαι τῆς Ἐκκλησίας, καὶ μάλιστα, · εἰ μαθόντες τὴν ἀπόφασιν τὴν κατὰ τῶν προει • ρημένων εξενεχθείσαν, τολμήσειαν αὐτοῖς κοι · νωνεΐν. 2 ΒΑΑΣ. Ὁ μὲν κη' ἀποστολικός κανὼν ἀποκηρύσε σει τοὺς καθαιρεθέντας δικαίως, καὶ αὖθις τῆς προ τέρας ενεργείας ἀπτομένους· ὁ δὲ παρών κανών φησι μὴ ἔχειν αὐτοὺς ἐλπίδα ἀποκαταστάσεως ή δι' Επικρίσεως ἑτέρας συνόδου· καὶ τοὺς κοινωνοῦντας τούτοις ἐν εἰδήσει ἀποβλήτους εἶναι ἐκ τῆς Ἐκκλησ σίας. Δοκοῦσιν οὖν οἱ κανόνες μὴ ἐξισοῦσθαι. Οἶμαι δὲ συμφωνεῖν ἐν πᾶσιν αὐτούς. Διορίζονται γὰρ κατὰ δύο τόπους κολάζεσθαι τοὺς μετὰ ἐντελῆ και ταδίκην Ιερατικόν τι ἐνεργοῦντας. Ο μὲν οὖν ἀπο στολικός κανών φησι τους δικαίως καθαιρεθέντας, ήγουν μὴ ἔχοντας βοήθειαν ἐκκλήτου, καὶ ἐνεργή σαντας ἱερατικόν τι, ἀποκηρύσσεσθαι· ὁ δὲ παρὼν κανὼν παρομοίως ἐκείνῳ πρῶτον μὲν διορίζεται μή προσδέχεσθαι παρ' ἑτέρας συνόδου τοὺς ὑπὸ συνδ δου τελείας καθαιρεθέντας, τῆς ἐν Κωνσταντίνουπόλει τυχὸν, καθ᾿ ἧς οὐδὲ ἔκκλητός ἐστι· καὶ τοὺς δὶς ἐκκαλεσαμένους καὶ ἡττηθέντας καὶ μετὰ τὸ ἀπαγορευθῆναι αὐτοῖς τὴν βοήθειαν τῆς ἐκκλήτου ἐνεργήσαντας ἱερατικόν τι. Εἶτα δι᾽ ὧν φησιν ἐκβάλλεσθαι ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας καὶ τοὺς κοινωνοῦντας αὐτοῖς, δοκεῖ λέγειν καὶ ἀποκηρύκτους ὀφείλειν γενέσθαι αὐτούς. Οὕτως ερμήνευσον τοὺς κανόνας, καὶ μὴ εἴπῃς τὸν καθαιρεθέντα ὑπὸ συνόδου καὶ ἔχοντα βοήθειαν ἐκκλήτου, ἐνεργοῦντα ἱερατικόν τι μετὰ τὴν καθαίρεσιν, ἀποκήρυκτόν τε εἶναι καὶ τὴν βοήθειαν ἐκκλήτου ἀπόλειν, καθώς τινες εἶπον. Εναντιωθήσῃ γὰρ κανόσι καὶ νόμοις διαφόροις, διοριζομένοις ἀκεραίαν ἔχειν τὸν κατακριθέντα τὴν οἰκείαν κατάστασιν, μέχρις ἂν καὶ τὰ τῆς ἐκκλήτου γυμνασθῶσιν· ἐξαιρέτως δὲ τῷ δ κανόνι τῆς ἐν Σαρδική συνόδου, ἂν καὶ ἀνάγνωθι. Ζήτει τὸν ιγ'. καὶ ιεʹ κανόνα τῆς παρούσης συνόδου, καὶ τῆς ἐν Σαρδική κανόνα δ' ἀναιροῦντα τούτους· καὶ βιβλίου τῶν Βασιλικῶν γ τίτλου α' κεφάλαιον με', οὗ ἡ ἀρχὴ, Εἴ τινες δὲ ὁσιώτατοι ἐπίσκοποι καὶ μάθης πῶς καὶ παρὰ τίσι δικάζονται περὶ ἐγκληματικῶν ὑποθέσεων ἐπίσκοποι καὶ κληρικοὶ, καὶ πότε καὶ παρὰ τίσιν ἐκκαλοῦνται καταδικαζόμενοι. ΖΩΝΑΡ. Οἱ μὲν ἐπίσκοποι, ἐπὶ ἐγκλήμασι κατα ηγορούμενοι, συνόδου δέονται δικαζούσης καὶ ἀπο φαινομένης· οἱ δὲ πρεσβύτεροι, καὶ οἱ διάκονοι, καὶ οἱ καθεξῆς κληρικοὶ, ὑπὸ τοῦ ἰδίου ἐπισκόποι· ‹ diaconus a proprio episcopo depositus, aliquid • de ministerio agere susus fuerit; sive episco- ♥ pus secundum præcedentem consuetudinem, • sive presbyter, sive diaconus,·nullam amplius • spem restitutionis in alia synodo, neque defen- ‹ sionis locum ei habere liceat. Sed et omnes, qui ‹ ei communicant, ex Ecclesia ejiciantur, et ‹ maxime si cum sententiam adversus prædictos prolatam didicerint, eis communicare ausi fue- ● rint. › BALS. Vicesimus quidem octavus calon apostolicus abdicat eos, qui juste depositi fuerint, et rursus prius ministerium attingunt. Præsens autem canon dicit eos non haberespem restitutionis vel per judicium alterius synodi, et eos, qui illis scientes communicant, ex Ecclesia ejici. Videntur ergo canones non exæquari. Puto autem eos in omnibus convenire. Definiunt enim, ut duobus modis pnniantur ii, qui post perfectam condemnationem aliquid sacerdotale exercent. Apostolicus itaque canon dicit eos, qui juste depositi fuerint, scilicet qui non haDent appellationis auxilium, et aliquid sacerdotale exercent, abdicari. Præsens autem canon illi consimiliter, primum quidem deserult ab alia synodo non admitti eos, qui a perfecta synodo, Constantinopolitana, verbi gratia, depositi fuerint, adversus quam non est appellatio; nec eos etiam, qui bis appellaverunt, et victi sunt, et postquam appellationis auxilium eis denegatum fuerit, aliquid sacerdotale exercent. Deinde per id quod dicit, eos ex Ecclesia ejici, qui ipsis communicant, debere ipsos etiam abdicatos fieri dicere videtur. Sic interpretare canones; nec dixeris eum, qui est a synodo depositus, et habet auxilium appellationis, si post depositionem aliquid sacerdotale, exerceat esse abdicatum, et appellationis auxilium perdere, ut nonnulli dixerunt. Dices enim repugnautia et canonibus et diversis legibus, quæ statuunt, eos, qui sunt condemnati integrum et intactum statum habere, donec de appellatione cognitum fuerit: præcipue autem quarto canone Sardicensis synodi quem etiam lege. Quare etiam canones 15 et 15 praesentis synodi et Sardicensis synodi canonem 4 qui hos tollit; et libri u Basilicorum tit. 1, cap. 44 cujus principium est, Si autem aliqui sanctissimi episcopi: et scies, quomodo et a quibus de causis criminalibus judicantur episcopi et clerici; et quando et a quibus appellantur condemnati. ZONAR. Episcopi quidem si accusentur, ipsosum causam a synodo examinari ac definiri oportet: de presbyteris vero, diaconis, aliisque inferioribus clericis proprio episcopo judicare ac sententiam Guill. Beveregii notæ. ptimus præsentis synodi canon ex eodem codice leguntur, sub nomine nonagesimi quinti et nonagesimi sexti canonis; quo etiam ordine in supradictis codicibus etiamnum reperiuntur. Quod ad PATROL, GR. CXXXVII. præsentem denique canonem spectat, is a concilio Aquisgranensi anno Domini 816, habito, ex versione Dionystana titâtur et renovatur.

ferre permissum est. Quod si injuste se damnals δικάζονται, καὶ αὐτῷ ψηφίζεσθαι δέδοται. Ει δέ querantur, a metropolitano synodoque provinciæ. ex bujus synodi sexto canone et ex Sardicensis syHodi canone tertio et quinto, lata ab episcopo seutentia examinari debet. Exstal quoque de ea re decretum, lib. 111, titulo 1, eap. 22 Basilicorum, cujus initium, Si qua vero inter reverendissimios ejnsdem synodi episcopos controversia exorta sit. Hine igitur sunt illa hujus canonis verba: Si quis episcopus a synodo depositus, etc. aliquam liturgiæ partem attingere ausus fuerit (liturgiæ nomine hoc loco, non sacrorum celebratio iucruentique sacrifieii oblatio solum, sed omnes præterea summi sacerdolii functiones intelliguntur. Proinde etiamsi a sacro faciendo abstineat, baptismum tamen ministret, aliave, que ex praecedente, hoc est, inveterata anLiqua 435 consuetudine, summi sacerdotis propria munia sunt) vel presbyter aut diaconus quamvis injuste se damnatum fuisse contendat audiri hominem in altera synodo et de illius damnatione ilerum ipso postulante cognosci, aut alium ei defensionis locum concedi, ne liceat. Quinetiam quicunque, illorum damnatione cognita, ipsis communicaverint, segregentur et ab Ecclesia expellantur. EL vero ejusmodi hominem suo seipsum calculo condemnare synodi Carthaginensis canon undetricesitus asserit. Igitur, tum ex hoc canone, tum ex iis, quos supra commemoravimus, facile apparet, licere episcopo, qui injuste se coudemuatum existimet, alios causa suæ ac damnationis coguitores postu· G lare: quamvis huic constitutioni decimus quintus ejusdem synodi canon repuguare videatur, Si quis, inquiens, episcopus aliquorum criminum coram omnibus provinciæ episcopis accusatus, consendientibusque illorum suffragiis damnatus fuerit, is ne amplius ab aliis judicetur; sed ea sententia, quam consentientes provinciæ episcopi tulere, rata permaneat. Videntur ergo, ut diximus, hi canones inter se contrarii, sed non sunt tamen. Verum canon 4 de iis agit, qui a synodo, hoc est, sententia ab aliquibus provinciæ episcopis inter se couvenientibus prouuntiata, damnati fuerint; quamobrem et ei, qui se injuste læsum putat, de altera quaestione instituenda integrum esse decernit: at vero decimus quintus canon de danimatione, quam omnes simul provinciæ episcopi unanimi consensu approbavere, est intelligendus. Igitur quandocunque aliqui ex episcopis provincialibus quemquam condemnaverint, ei, qui damnatus est, secundam de causa quæstionem instituendi facultas erit: at si contra aliquem omnes episcopi provinciales consentientibus animis judicarint, judicium Hlud ei contra quem pronuntiatum est, in dubium revocare amplius non licebit; ut facile a contrario intelligi queat, si minus inter se de damnatione consentiant, quamvis omnes simul convenerint, tunc quoque de sententia damnationis examinanda ab eo, qui damnatus est, quæri licere. De hac re vide etiam Bynodi hujus canonem decimum quartum. φασιν ἀδικεῖσθαι οἱ καταψηφισθέντες, ὑπὸ τοῦ μητροπολίτου καὶ τῆς συνόδου τῆς ἐπαρχίας ἡ ψῆ φος σκοπείται, κατὰ τὸν ἔκτον κανόνα τῆς συνόδου ταύτης, καὶ κατὰ τὸν τρίτον καὶ πέμπτον κανόνα τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου. Περὶ τούτου δὲ νομοθετεῖ καὶ βιβλίον τῶν Βασιλικών τρίτον, τίτ. α΄, κεφά λαιον κβ', οὗ ἡ ἀρχὴ, Εἴ τινες δὲ ὁσιώτατοι ἐπίσκοποι τῆς αὐτῆς συνόδου, ἀμφισβήτησίν τινα πρὸς ἀλλήλους ἔχοιεν. Διὰ ταῦτα τοίνυν ὁ παρὼν κανὼν εἶπεν· Εἴ τις ἐπίσκοπος, ὑπὸ συνόδου καθαιρεθείς, καὶ τὰ ἐφεξῆς, τολμήσει πράξαί τι τῆς λειτουργία; (λειτουργίαν ἐνταῦθα οὐ τὴν ἱερουργίαν καὶ τὴν τελετὴν τῆς ἀναιμάκτου θυσίας. φησὶ μόνην, ἀλλ' ἅπαν ἀρχιερατικὸν δίκαιον. Καν γὰρ οὐχ ἱερουρ γήσῃ, βαπτίσῃ δὲ, ἡ ἕτερον ποιήσῃ ἀρχιερεῖ προσ ἥκον, κατὰ τὴν προάγουσαν συνήθειαν, ήγουν κατά τὸ κρατῆσαν παλαιὸν ἔθος) ἢ πρεσβύτερος ἢ διά κονος, μὴ ἐξέστω αὐτῷ, κἂν λέγῃ μὴ καταδικασθῆς ναι, ἑτέρα συνόδῳ προσέρχεσθαι, καὶ ζητεῖν διαιμασθῆναι τὴν κατ' αὐτοῦ ψῆφον, μηδὲ χώραν αὐτοῦ ἀπολογίας παρέχεσθαι, ἀλλὰ καὶ τοὺς κοινωνοῦντας αὐτοῖς, μαθόντας τὴν κατ' αὐτῶν ἀπόφασιν, ἀφορίζεσθαι καὶ ἐξωθεῖσθαι τῆς Ἐκκλησίας. Καὶ ὁ κθ' τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου κανὼν λέγει καθ᾿ ἑαυτοῦ τὸν τοιοῦτον τὴν δίκην προαγαγεῖν. Φαίνεται οὖν ἐκ τούτου τοῦ κανόνος καὶ ἐκ τῶν ἀνωτέρω μνημο νευθέντων ὅτι ἔξεστι τῷ δικαζομένῳ ἐπισκόπου, ἀδικεῖσθαι ὑπολαμβάνοντι, ζητεῖν ὑφ᾽ ἑτέρων δια γνωμονηθῆναι τὴν κατ' αὐτοῦ ἀπόφασιν. Καὶ ὁ ιε' δὲ ταύτης τῆς συνόδου κανὼν ἐναντιοῦσθαι δοκεῖ τῷ παρόντι κανόνι, λέγων, Εἴ τις ἐπίσκοπος ἐπί τισιν ἐγκλήμασι κατηγορηθεὶς κριθείη ὑπὸ πάντων τῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐπισκόπων, πάντες τε σύμφωνον μίαν κατ' αὐτοῦ ἐξενέγκοιεν ψῆφον, τοῦτον μηκέτι παρ' ἑτέρας δικάζεσθαι, ἀλλὰ μένειν βεβαίαν τὴν σύμφωνον τῶν τῆς ἐπαρχίας ἐπισκόπων ἀπόφασιν, Δοκοῦσι μὲν οὖν, ὡς εἴρηται, ἐναντίοι ἀλλήλοις οι κανόνες οὗτοι, οὐκ εἰσὶ δέ. Αλλ' ὁ μὲν τέταρτος κανών περὶ καταψηφισθέντος ὑπὸ συνόδου φησιν, ἤγουν τινῶν ἐπισκόπων τῆς ἐπαρχίας συνελθόντων καὶ ἀποφηναμένων, διὸ καὶ δίδωσι τῷ νομίζοντα ἀδικεῖσθαι ζητεῖν καὶ δευτέραν ἐξέτασιν· ὁ δὲ τ περὶ ψήφου φησὶ παρὰ πάντων ὁμοῦ τῶν τῆς ἐπαρχίας ἐπισκόπων συμφώνως εξενεχθείσης, Ὥστε ὅτε μέν τινες τῶν ἐπαρχιωτῶν ἐπισκ των κατά τινος ἀποφήνωνται, δυνήσεται ὁ καταδικα σθεὶς, καὶ εἰς δευτέραν ζήτησιν τὴν δίκην κατ αγαγεῖν· ὅτε δὲ οἱ τῆς ἐπαρχίας πάντες ἐπίσκοπος κατά τινος ομογνωμονήσαντες -ἀπόφασιν ποιήσουσι σύμφωνον, οὐκέτι τῷ καταδικασθέντι δοθήσεται ἄδεια τὴν ψῆφον ἐκείνην ἀναπαλαίειν· ὡς ἐξ αντι διαστολῆς νοείσθαι ὅτι κἂν πάντες συνέλθοιεν, οὐχ όμοφωνήσωσι δὲ ἀλλήλοις περὶ τὴν ψῆφον, ἐξέσται καὶ τότε τῷ καταδικαζομένῳ ζητεῖν τὴν κατ' αὐτ τοῦ τηρηθῆναι ἀπόφασιν καὶ περὶ τούτου ἀνάγνωθι καὶ τὸν ιδ' κανόνα ταύτης της συνόδου,

IN CAN. V CONC. II ANTIOCH. ΑΡΙΣΤ. «Ο ὑπὸ συνόδου καθῃρημένος ἐπίσκοπος, ARIST. Episcopus a synodo depositus, si siera · εἰ αὐθαδιαζόμενος λειτουργήσει, μὴ ἐχέτω • celebrare ausus fuerit, redeundi potestatem nou • κατάστασιν. ‹ habeat. › Ο μὲν κανὼν οὗτος ἐμφαίνει, ὡσαύτως καὶ ὁ δωδέκατος κανών, δύνασθαι τὸν ὑπὸ συνόδου καθαι ρεθέντα ἐπίσκοπον ἐκκαλεῖσθαι, καὶ τὴν κατ' αὐτοῦ ψήφον, εἰ κακῶς γέγονεν, ὑφ' ἑτέρας μείζονος διορ θοῦσθαι συνόδου· εἰ μή που ὁ καθαιρεθεὶς ἐπίσκοπος κατ' οἰκείαν αὐθάδειαν πρὸ διορθώσεως τῆς κατ' αὐτοῦ ἀποφάσεως τολμήσεις λειτουργεῖν. Τηνικαῦτα γὰρ, οὐδὲ εἰ κακῶς λέγει καθαιρεθῆναι, ἀποκατά στασιν ἕξει, ἢ χώραν ἀπολογίας δευτέρας. Ο δὲ πεντεκαιδέκατος κανὼν τῆς συνόδου ταύτης φάσκει τὸν ὑπὸ πάντων τῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐπισκόπων καθαι ρεθέντα μηκέτι δύνασθαι ἐκκαλεῖσθαι, ἀλλὰ τὴν κατ' αὐτοῦ ἀπόφασιν μένειν βεβαίαν. Ο δὲ τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου τέταρτος καὶ πέμπτος κανὼν ἄδειαν δίδωσι τῷ ὑπὸ πάντων τῶν ἐπαρχιωτῶν ἐπισκόπων καθαιρεθέντι ἐπισκόπῳ ἐκκαλεῖσθαι, καὶ ὑπὸ τὸν μακαριώτατον τῆς Ῥωμαίων Ἐκκλησίας ἐπίσκοπου καταφεύγειν καὶ μηδὲ εἰς τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ ψηφίζεσθαι ἕτερον, μέχρις ἂν ὁ τῆς Ῥωμαίων ἐπίσκοπος τὰ τῆς ἀποφάσεως ἐξετάσῃ, καὶ τελείαν ποιήσηται τὴν διάγνωσιν· καὶ ἔστιν ἡ γνώμη αὕτη δικαιοτέρα καὶ φιλανθρωποτέρα, καὶ κρατοῦσα καὶ νῦν. • Εί τις πρεσβύτερος ἢ διάκονος, καταφρονησας • τοῦ ἐπισκόπου τοῦ ἰδίου, ἀφώρισεν ἑαυτὸν τῆς • Ἐκκλησίας, καὶ ἰδίᾳ συνήγαγε, καὶ θυσιαστής • ριον ἔπηξε, καὶ τοῦ ἐπισκόπου προσκαλεσα- • μένου ἀπειθοίη, καὶ μὴ βούλοιτο αὐτῷ πείθε • σθαι, μηδὲ ὑπακούοι καὶ πρῶτον καὶ δεύτερον • καλοῦντι, τοῦτον καθαιρεῖσθαι παντελῶς, καὶ • μηκέτι θεραπείας τυγχάνειν, μήτε δύνασθαι • λαμβάνειν τὴν ἑαυτοῦ τιμήν. Εἰ δὲ παραμένει • θορυβῶν καὶ ἀναστατῶν τὴν Ἐκκλησίαν, διὰ τῆς • ἔξωθεν ἐξουσίας ὡς στασιώδη αὐτὸν ἐπιστρέ · φεσθαι.» ΒΑΛΣ. Τὰ αὐτὰ τῷ ἀποστολικῷ λα' κανόνι καὶ ὁ παρὼν κανὼν διορίζεται· καὶ ἀρκοῦσι τὰ ἐκεῖσε γραφέντα. Προστίθησι δὲ τοὺς θορυβοῦντας καὶ μὴ ἐμμένοντας τῇ κατ' αὐτῶν ἀποφάσει, ἐντελεῖ πάν τως οὔσῃ, παρὰ τῆς ἀρχοντικής εξουσίας παι δεύεσθαι. Ὥστε σημείωσαι ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος, ὥσπερ καὶ ἀπὸ τοῦ θ' κανόνος τῆς ἐν τῷ ναῷ τῶν Αγίων Αποστόλων συστάσης συνόδου, ὅτι ἐπιτιμᾷν, οὐ μὴν βασανίζειν οἱ ἐπίσκοποι τους πταίοντας ὀφείλουσι. Μὴ πειθομένους γὰρ παραδώσουσι τοῖς ἄρχουσι. Ζήτει τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου κανένα ι', συνόδου ς' κανόνα λα', καὶ συνόδου α' και β' και μόνα ιβ', ιγ', ιδ' καὶ ιε'. Σκόπησον οὖν μήπως ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος καὶ οἱ διὰ πλαστογραφίαν καθοσίωσιν ἢ ἱεροσυλίαν ἡ δογματικὴν ὑπόθεσιν ἢ ἄλλην τοιαύτην αἰτίαν τινὰ καθαιρούμενοι, καὶ μὴ πειθόμενοι εξαγορίαν καθαρὰν ποιῆσαι, καὶ περὶ τῶν συνιστόρων ὁμολογήσαι, βασανίζονται ὑπὸ τῶν πολιτικῶν ἀρχόντων. Είδομεν γὰρ διαφόρως τοῦτο γενόμενον. Hic quidem canon, ut et canon duodecimus, ostendit episcopum a synodo depositum posse provocare, et sententiam contra se latam, si injuste facta fuit, ab altera majori emendare synodo, nisi forsitan episcopus qui deponitur per arrogantiam suam ante sententiæ contra se latæ correctionem sacra facere ausus fuerit. Tunc enim neque licet injuste se deponi dicit, restitutionem habebit, nec secundæ apologiæ locum. At decimus quintus hujus synodi canon ait, eum qui ab omnibus in provincia episcopis deponitur postea provocare non posse, sed sententiam contra eum latam firmɔm manere. At synodi Sardicensis quartus et quintus canon licentiam dederunt episcopo qui ab omnibus provincialibus deponitur episcopis provocare, et ad beatissimum Ecclesiæ Romanæ episcopum confugere, nec in episcopatum ejus alium elegi priusquam Romanorum episcopus sententiam examinaverit, et decretum confirmaverit; et hæc quidem sententia justior et humanior est, et nunc etiam oblinet. 436 CANON V. < Si quis presbyter, vel diaconus, proprio contempto • episcopo, ab Ecclesia seipsum segregaverit, el • privatim congregationem effecerit, et altare ‹ fixerit, et episcopo accersente non obedierit, ‹ nec velit ei parere, nec morem gesserit primo ‹ et secundo vocanti; is omnino deponitur, et ‹ non amplius curationem assequi, nec suum • possit honorem capere. Si autem perseveret ‹ turbas et, seditionem in Ecclesia concitare, is ‹ per externam potentiam ut seditiosus castige- • tur. BALS. Eadem cum cauono apostolico 31 hic præsens canou decernit; et sufficiunt quæ illic scripla sunt. Adjicit autem, ut et qui turbas excitant, el sententiæ adversus eos latæ, quæ quidem gerfecta est, non stant, per civilium magistratuum η polestateu corrigantur. Quare nota ex praesenti canone sicut etiam ex canone 9 synodi quæ habita est in æde Apostolorum, quod multare debent episcopi delinquentes, non autem eos torquere. Si enim non pareant, tradent civilibus magistratibus. Lege et Carthaginensis synodi eanonem 10, synodi sexlæ canonem 31 et synodi primæ et secundæ canones 12, 13, 14 et 15. Considera ergo, numquid etiam ex prasenti cauone 2, qui propter falsi vel læsse majestatis vel sacrilegii crimen, vel causain ad religionis decreta pertinentem, vel aliquam ejusmodi causam, deponuntur, nec pure eloqui sc proferre et de consciis fateri persuadeatur, a civilibus magistratibus poenis subjiciuntur. Scimus enim hoc varie Leri.

ΖΩΝΑΡ. Τὰ αὐτὰ τῷ λα' κανόνι των Αγίων Απο στόλων καὶ ὁ κανὼν οὗτος ψηφίζεται, καὶ τὰ εἰρη. μένα ἐκεῖ καὶ πρὸς τοῦτον ἀρκέσουσι. Πλέον δέ τι τοῦ ἀποστολικοῦ κανόνος οὗτος διέξεισι, λέγων· Εἰ δὲ παραμένει θορυβῶν καὶ ἀναστατῶν τὴν Ἐκκλησ σίαν, διὰ τῆς ἔξωθεν ἐξουσίας ὡς στασιώδη αὐτὸν Επιστρέφεσθαι· Ο διὰ τὸ παρασυνάγειν, φησί, καθαι ρεθεῖς, ἐὰν οὐχ ἡσυχάζει, ἀλλ' ἐπιθορυβεῖ καὶ τα ράσσει τὴν Ἐκκλησίαν, ἀναστατῶν αὐτὴν, τουτέστι διεγείρων εἰς στάσεις, διὰ τῆς ἔξωθεν ἐξουσίας, τῆς πολιτικῆς δηλαδή, ὡς στασιώδης, παιδευθήσεται, ὡς ἂν ἐπιστρέψῃ πρὸς μετάνοιαν. Καὶ ὁ ἔννατος δὲ κανὼν τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει συστάσης συνόδου ἐν τῷ ναῷ τῶν ᾿Αγίων Αποστόλων περί τῶν μὴ πειθομένων τοῖς ἐπισκόποις, μηδὲ δι' ἐπι ZONAR. Eadem cum sanctorum apostolorum canone 31 hic quoque canon decernit; quæque eo loci diximus, ad hujus simul explicationem sufficiunt. Quiddam vero præterea ad illa, quæ canone apostolico continentur, hic canon adjungit, dicens: Si vero tumultus ciere Ecclesiamque labefactare pergat, ipsum ab externa potestate veluti seditiosum coerceri placet. Quicunque, ait, ob conventus seorsim habitos depositione multatus fuit, si mon quiescat, sed in Ecclesia tumultus ac pertarbationes excitet, eam labefactans, hoc est, seditiones in ea cominovens, externæ potestatis, civilis nimirum, auctoritate, ut se ad poenitentiam recipial, veluti seditiosum volumus emendari. Constantinopolitanæ præterea synodi, in templo Sanctorum Apostolorum congregatæ, nonus canon eos, qui τιμίων σωφρονιζομένων, φησὶ διὰ τῶν κατὰ χώραν ἀρχόντων αὐτοὺς σωφρονίζεσθαι. Ὥστε σημειωτέον καὶ ἐκ τοῦ σ' τούτου κανόνος ὅτι ἀπηγόρευται τοῖς ἐπισκόποις κολάζειν ὅλως τινάς· ἐπιτιμίοις δὲ μόνοις σωφρονίζειν αὐτούς· καὶ εἰ μὴ πείθοιντο, παραδι δόναι αὐτοὺς τῇ ἐξουσίᾳ. episcopis non obtemperant, neque multa Indicta resipiscunt, magistratuum illius regionis opera coercendos esse decernit. Ex quo illud ex hoc quoque canone 5 notandum est, quod episcopis potestate cuiquam supplicia irrogandi omnino interdictum est: sed ab iis multæ impositione, qui peccaverint, corrigendos; ac si minus paruerint, sæcularibus magistratibus esse tradendos. ARIST. «Omnis presbyter, vel diaconus qui episco- ● pum contemnit, et ab eo recedit, atque aliud ‹ altare exstruit, si ter ab episcopo vocatus in • arrogantia persistit, depositus sit, et curatio- «nis spe destitutus.» Talis episcopum impietatis aut injustitiæ non condemnans, ut tricesimus primus sanctorum apostolorum canon statuit, sed superbia et fastu elatus juxta decimum synodi Carthaginensis canonein, si seipsum ab Ecclesia separaverit, et aliud altare struxerit, et populum sibi attraxerit privata peragens conventicula, postea ter ab episcopo vocatus, non morem gesserit, sed in confusione manserit, dignus est qui omnino deponatur, et non amplius speret se curationem unquam assecuturum et honorem suum resumpturum. 437 CANON VI. ■ Si quis à proprio episcopo fuit excommunicatus, c ne prius ab aliis suscipiatur (nisi a proprio sug- ♥ ceptus fuerit episcopo) quam facta synodo acce- • dens se defenderit, et persuasa synodo, aliam ‹ sententiam retulerit. Idem autem decretum ad- ◄ versus laicos et presbyteros et diaconos, et omr nes qui sunt in cleri catalogo, observetur.» BALS. De iis, quæ hoc canone comprehenduntur, satis scripsimus in aliis diversis canonibus, et in duodecimo et tertio decimo can. apostolico. ZONAR. Multi de hac quoque re cauones editi sunt; ac per ea, quæ in illos diximus, hujus etiam explicationi satisfactum arbitramur, ARIST. Excommunicatum ab episcopo clericum ‹ si major synodus susceperit, vel condenınave- ◄ rit, sententiæ acquiescat. ▸ Qui ligat, et solvere potest. Idcirco clericum ab episcopo poenis subjectum, et segregatum, non ΑΡΙΣΤ. < Πᾶς ὁ ἐπισκόπου καταφρονῶν, καὶ ἀφ • ιστάμενος πρεσβύτερος, ἢ διάκονος, καὶ οἰκοδο • μῶν ἄλλο θυσιαστήριον, εἰ, προσκαλούμενος • τρὶς παρὰ τοῦ ἐπισκόπου, ἐπιμένει τῇ ἀπονοία, • καθαιρούμενος ἔστω, καὶ ἀθεράπευτος.» Ο τοιοῦτος, μηδὲν κατεγνωκώς τοῦ ἐπισκόπου εὐσεβείᾳ καὶ δικαιοσύνῃ, ὡς ὁ τριακοστός πρῶτος κανὼν τῶν ἁγίων ἀποστόλων διαλαμβάνει, ἀλλ' ὑπερηφανίᾳ καὶ τύφῳ ἐπαρθεὶς κατὰ τὸν δέκατον κανόνα τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου, εἰ ἀφώρισε,τῆς Ἐκκλησίας ἑαυτὸν, καὶ θυσιαστήριον ἕτερον έπηξε, καὶ λαὸν ὑφ᾽ ἑαυτὸν είλκυσεν, ἰδίας συνάξεις ποιού - μενος, εἶτα τρισσάκις παρὰ τοῦ ἐπισκόπου καλού μενος, ἀπειθοίη, καὶ ἐπιμένοι τῇ ἀταξί.· ἄξιός ἐστι παντελῶς καθαιρεῖσθαι, καὶ μηκέτι ελπίζειν θερα πείας τυχεῖν, καὶ τὴν ἑαυτοῦ τιμὴν ἐπαναλαβεῖν. • Εἴ τις ὑπὸ τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου ακοινώνητος γέ- • γονε, μὴ πρότερον αὐτὸν παρ' ἑτέρων δεχθῆναι • (εἰ μὴ ὑπ' αὐτοῦ δεχθείη τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου) • Η συνόδου γενομένης ἀπαντήσας ἀπολογήσεται, ο πείσας τε τὴν σύνοδον, καταδέξοιτο ἑτέραν • ἀπόφασιν. Ὁ αὐτὸς δὲ ὄρος ἐπὶ λαϊκῶν καὶ • πρεσβυτέρων καὶ διακόνων καὶ πάντων τῶν ἐν «τῷ κλήρῳ καταλεγομένων κρατείτω.» ΒΑΛΣ. Περὶ τῶν ἐν τῷ κανόνι τούτῳ περιεχομέν νων ἱκανῶς ἐγράψαμεν ἔν τε ἄλλοις κανόσι διαφό ροις καὶ ἐν τῷ ιβ' καὶ ιγ' ἀποστολικῷ κανόνι. ΖΩΝΑΡ. Καὶ περὶ ταύτης τῆς ὑποθέσεως πολλοί διετάξαντο κανόνες· καὶ ὰ εἴρηται ἐν ἐκείνοις καὶ εἰς τὴν τοῦ παρόντος ἀρκοῦσι σαφήνειαν. ΑΡΙΣΤ. «Τὸν ἀφορισθέντα παρ' ἐπισκόπου κληρι «κόν, ἐὰν μείζων σύνοδος προσδέξοιτο, ἢ κατα • κρίνεις, στεργέτω τὴν ἀπόφασιν.. · Ὁ δήσας καὶ λύειν δύναται. Διὰ τοῦτο γοῦν τὸν ἐπιτιμηθέντα παρ' ἐπισκόπου κληρικόν, καὶ ἀφο

IN CAN. VIII CONC. II ANTIOCH ορισθέντα, οὐ δεῖ παρ' ἑτέρου δεχθῆναι ὡς ἀνεπιτί- oportet ab alio ut inculpatum admitti, nisi ab eo μητον, εἰ μὴ παρ' αὐτοῦ λυθῇ τοῦ δεσμήσαντος. Ει δὲ σύνοδος τὸν ἀφορισθέντα ἐξετάσοι, καὶ παραλόγως εὕροι τὸν ἀφορισμὸν ἐπενεχθέντα, δύναται τὸ κατ κῶς γενόμενον διορθοῦσθαι, καὶ λύειν αὐτὸν, καὶ ἡ περὶ τούτου ἀπόφασις μένει βεβαία, • Μηδένα ἄνευ εἰρηνικῶν δέχεσθαι τῶν ξένων. ΒΑΛΣ. Ἐν τῷ λγ' ἀποστολικῷ κανόνι καὶ τῷ ις τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου διελήφθησαν τὰ περὶ τῶν εἰρηνικῶν καὶ τῶν συστατικῶν ἐπιστολῶν, καὶ ὅτι ξένοι εἰσὶν οἱ ἀπὸ ἑτέρων ἐνοριῶν ὁρμώμενοι. Ανά γνωθι οὖν τὰ ἐν ἐκείνοις γραφέντα. ΖΩΝΑΡ. Είρηται ἐν κανόνι ια' τῆς τετάρτης συνόδου τίνες εἰσὶν εἰρηνικαὶ ἐπιστολαί, καὶ τίνες συστατικαί. Ξένους οὖν ἐνταῦθα οὐχὶ τοὺς τυχόντας λέγει, τοὺς ἐξ ἄλλης χώρας ἴσως εἰς ἄλλην ἐπιδη μοῦντας, ἀλλὰ τοὺς κληρικοὺς τοὺς ἀπὸ ἄλλης έχε κλησίας εἰς ἄλλην ἀπιόντας· οὓς καὶ μὴ δέχεσθαι παρὰ τῶν προεστώτων τῶν ἐκκλησιῶν, ἐν οἷς ἀπίασιν, ὁ κανὼν ἐγκελεύεται, εἰ μὴ εἰρηνικὰς ἐπιστο τὰς ἐπιφέρονται τῶν προεστώτων τῶν ἐκκλησιῶν, ἐξ ὧν ὑπεχώρησαν. Ὁ δὲ λγ' τῶν ἀποστόλων κανών σαφέστερον τὸ τῶν ξένων φησί, λέγων μηδένα τῶν ξένων πρεσβυτέρων καὶ διακόνων ἢ καὶ ἐπισκόπων ἄνευ συστατικῶν ἐπιστολῶν προσδέχεσθαι. Ξενίζε σθαι μὲν γὰρ αὐτοὺς ὁ κανών, καὶ χορηγεῖσθαι αὐτ τοὺς τὰ πρὸς τὴν χρείαν παρὰ τῶν, πρὸς οὓς ἀπῆλ θον, επιτρέπει· δέχεσθαι δὲ εἰς κοινωνίαν ἀπο αγορεύει. qui ligavit, sit absolutus. Si synodus autem depositum examinaverit, et segregationem invenerit præter rationem illatam, quod male factum est emendare potest, et eum solvere, et sententia de oo firma manet. CANON VII. ‹ Nullus externus sine pacificis suscipiatur. › BALS. In tricesimo tertio canone apostolico, et decimo sexto Chalcedonensis synodi de pacificis tractatum est et commnendatoriis epistolis, et quod ii sunt externi, qui ab allis diccesibus veniunt. Lege ergo quæ in illis scripta sunt. ZONAR. Quænam sint epistolæ pacificæ, quæve commendatitiæ, undecimo canone quarte synodli satis explicavimus. Externos porro hoc loco, non omnes, qui ex alla regione in aliam forte se conferunt, sed clericos, qui ex alla in aliam ecclesiam proficiscuntur, intelligit; quos quidem a praesulibus ecclesiarum, ad quas se conferunt, nisi a præfectis ecclesiarum, a quibus discessere, pacifleas epistolas afferant, hic canon admitti vetat. Externi vero qui sint, tricesimo tertio Apostolorum canone apertius indicatur: Ne quem, inquit, externum episcopum, aut presbyterum, aut diaconum sine commendatitiis litteris recipi liceat. Nam quominus hospitio excipiantur, necessariaque ad vitæ usus ab iis, ad quos se contulere, suppeditentur, haud prohibet: ad communionem vero ipsos admitti canon omnine velal. « ΑΡΙΣΤ. «Ο ξένος, εἰρηνικὰς ἐπιστολὰς οὐ προσά- ARIST. Peregrinus pacificas non afferens episto- . γων, ἀπρόσδεκτος.» Εν πολλοῖς εἴρηται κανόσι καὶ τοῦτο, τὸ μὴ τοὺς ξενοχειροτονήτους προσδέχεσθαι άνευ γραμμάτων τοῦ ἐπισκόπου παρ' οὗ την χειροτονίαν· ἀνεδέξαντο. KANON H'. • Μηδέ πρεσβυτέρους τοὺς ἐν ταῖς χώραις κανονι ο κὰς ἐπιστολὰς διδόναι, ἢ πρὸς μόνους τοὺς γεί • τονας ἐπισκόπους ἐπιστολὰς ἐκπέμπειν· τοὺς • δὲ ἀνεπιλήπτους χωρεπισκόπους διδόναι • εἰρηνικάς. ο ‹ las, non est suscipiendus. › Etiam in plurimis canonibus hoc dicitur, nempe eos qui alibi ordinantur, non admittendos esse sine episcopi a quo ordinationem acceperunt litteris. CANON VIIT. Nec presbyteri qui sunt in regionibus dent ca- • nonicas epistolas, vel ad soios vicinos episco- • pos epistolas emittant: chorepiscopi autem, ⚫ nulli reprehensioni affines dent pacificas.» ΒΑΛΣ. Έμαθες τίνες εἰσὶν εἰρηνικαὶ ἤτοι ἀπολυ BALS. Didicisti quænam sunt pacificæ vel dimisτικαὶ ἐπιστολαί, καὶ τίνες συστατικαί, αἱ λεγόμε- η soriæ epistola, et quænam sunt commendatitia, ναι καὶ κανονικαί. Ἐπεὶ δέ τινες διετείνοντο δύνα quæ dicuntur et canonicæ. Quia autem nonnulli σθαι τοὺς ἐν ταῖς χώραις πρεσβυτέρους, ἤτοι τοὺς asserebant, presbyteros, qui sunt in regionibus πρωτοπαπάδας, διδόναι εἰρηνικὰς ἐπιστολὰς, κἂν - seu protopapas, dare posse epistolas pacificas, etiam πρὸς τοὺς γείτονας ἐπισκόπους, διὰ τὸ μὴ μετέχειν αὐτοὺς δικαίου τινὸς χειροτονίας, ἀλλ᾽ εὐσεβείας καὶ Χριστιανικῆς κοινωνίας· ὥρισαν οἱ Πατέρες καὶ ταύτας παρὰ μόνῃ τῇ ἐπισκοπικῇ ἐξουσίᾳ ἀναad vicinos episcopos; eo quod ipsi non haberent jus aliquod ordinationis, sed pietatis et Christiana communionis: statuerunt Patres eas quoque dare in solius episcopi potestate esse situm. 438 ChorepiGuill, Beveregii notæ. Τοὺς δὲ ἀνεπιλήπτους χωρεπισκόπους. Harmenopolus totum hunc canonem in hanc Epitomen redegit: Χωρεπισκόπους κανονικὰς ἐπιστολὰς διδότω, Chorepiscopus canonicas cpistolas dato, cui duplex scholium subjicitur. Primum quidem: Χω ρεπίσκοπος οἱ νῦν λεγόμενοι ἔξαρχοι, είτε πατριάρ χου εἰσὶν, είτε μητροπολίτου Choreviscopi sunt qui nunc vocantur exarchi, sive ad patriarcham pertineant, sive ad metropolitanum. Alterum autem sic se habet: Ὁ δὲ ιδ' τῆς ζ' οὐδὲ ἀναγνώστης χειροτονεῖν δίδωσιν, εἰ μὴ κατ' ἐπιτροπὴν ἐπισκόπου, Canon vero 14 synodi 8 neque lectores ut ordinel Chorepiscopo] concedit, nisi permissu episcopis Harmenop. Epit. can. sect. 1, til. A.

scopis aiter ab omni reprehensione alienis, quo- κεῖσθαι. Τοῖς δὲ ἀνεπιλήπτοις χωρεπισκόποις, ήτοι rum scilicet existimatio nulla accusatione, quæ tabem afferat, tentata est, concessum est et dare Hitteras pacificas; quia eis alia quoque privilegia data sunt. ZONAR. Canonicarum epistolarum nomine commendatitiæ pacificæque hoc loco intelliguntur. Quæ verð sint pacificæ epistolæ,quæve commendatitiæ, jam diximus. Ilæ vero a præfectis ecclesiarum, non aqtem a presbyteris, nec ab iis, qui sunt in regionibus, a quibus ut plurimum abesse solent episcopi, dari consuevere. Chorepiscopis autem ab omni suspicione alienis, quorum scilicet existimatio nulla criminis labe maculata est, pacificas tribuendi (uam alia quoque chorepiscopis privilegia conceduntur) ad solos tamen vicinos episcopos et qui sunt in pagis presbyteros, non ad eos qui longioribus intervallis disjuncti sunt, canon facultatem esse decernit. ARIST. Presbyter ruri degens canonicas ne det ‹ epistolas, vel saltem ad vicinum tantum episco- < pum.. Solis episcopis et chorepiscopis inculpatis permittitur clericis parœciæ suæ peregre proficisci volentibus canonicas dare epistolas: at presbyteris, primas in regione forsitan partes tenentibus, hoc non decet. Ad vicinum autem episcopum de talibus clericis scribere, et ordinationem, ac fidem, ac opinionem eorum notam facere etiam illis conceditur. CANON IX. • Episcopos, qui sunt in unaquaque provincia, scire • oportet episcopum qui præest metropoli, et ⚫ curam suscipere totius provinciæ: eo quod in metropolim undequaque concurrunt omnes, ← qui habent negotia. Unde visum est, eunì quo- : que honore precedere; reliquos autem episcopos ♦ nihil magni momenti aggredi sine ipso, ut vult • antiquior, qui obtinuit e Patribus nostris, • canon: vel ea sola, quæ ad uniuscujusque • parceciam conferunt, et'regiones quæ ei subsunt. • Unumquemque enim episcopum habere suæ uni- • paræciæ potestatem, et administrare pro + cuique conveniente religione, et totius regionis ‹ quæ suæ urbi subest, curam gerere. Ut etiam • ordinet presbyteros et diáconos, el unaquæque ‹ cum judicio tractet; et nihil ultra¡facere aggre- • diatur, sine metropolitano episcopo, neque ipse • sine reliquorum sententia. BALS. Quæ in præsenti canone continentur, exposita sunt in canone apostolico 34, et lege cum. ZONAR. Quamvis non iisdem omnino verbis hic canon constet, si tanion sententiam spectes, cum apostolico canone tricesimo quarto in omnibus τοῖς μὴ ὑπὸ αἰτίασιν σπιλωτικὴν ὑπολήψεως αὐτῶν γενομένοις, ἐνεδόθη εἰρηνικὰς διδόναι ἐπιστολάς· ὅτι καὶ ἄλλα προνόμια τούτοις ἐφιλοτιμήθησαν. ΖΩΝΑΡ. Κανονικὰς ἐπιστολὰς τὰς συστατικὰς καὶ εἰρηνικὰς ὀνομάζει. Τίνες δέ εἰσιν εἰρηνικαὶ, καὶ τίτ νες συστατικαὶ καὶ ἤδη είρηται. Ταύτας δὲ οἱ προε στῶτες τῶν ἐκκλησιῶν διδόασιν, οὐ μέντοι πρεσούτεροι, οὐδὲ οἱ ἐν ταῖς χώραις ἔνθα μὴ συχνάζει ὁ ἐπί σκοπος. Οἱ δὲ χωρεπίσκοποι, εἰ ἀνεπίληπτοί εἰσι, του τέστιν ἀναίτιοι, μή τινος αἰτίας κατ' αὐτῶν οὔσης σπιλούσης ἴσως τὴν τούτων ὑπόληψιν, δύνανται διδή ναι εἰρηνικάς· ἐπεὶ τοῖς χωρεπισκόποις καὶ ἄλλα προνόμια δέδονται· πρὸς μόνους δὲ τοὺς γείτονας ἐπισκόπους πέμπειν εἰρηνικὰς ἐπιστολὰς δέδοται, καὶ τοῖς ἐν ταῖς χώραις πρεσβυτέροις, οὐ μὴν πρὸς τοὺς περαιτέρω. ΑΡΙΣΤ. «Ο ἐπὶ χώρας πρεσβύτερος μὴ διδότω ε κανονικάς επιστολὰς ἢ πρὸς μόνον ἐπίσκοπον «γείτονα. Μόνοις τοῖς ἐπισκόποις καὶ τοῖς ἀνεπιλήπτοις χωρεπισκόποις ἐφεῖται κανονικὰς διδόναι ἐπιστο λὰς τοῖς μακρὰν ἀποδημῆσαι θέλουσι τῆς ἑαυτῶν παροικίας κληρικοῖς· πρεσβυτέροις δὲ, τοῖς ἐπὶ χώ ρας ίσως πρωτεύουσι, το προνόμιον τοῦτο οὐκ ἀνή κει. Πρὸς δὲ ἐπίσκοπον γείτονα γράφειν περὶ τῶν τοιούτων κληρικῶν καὶ συνιστῶν τὴν χειροτονίαν, καὶ τὴν πίστιν, καὶ τὴν ὑπόληψιν αὐτῶν, καὶ συγ κενώρηται καὶ αὐτοῖς. • Τοὺς καθ' εκάστην ἐπαρχίαν ἐπισκόπους εἰδέναι • χρὴ τὸν ἐν τῇ μητροπόλει προεστῶτα ἐπίσκοι πον, καὶ τὴν φροντίδα ἀναδέχεσθαι πάσης τῆς • ἐπαρχίας· διὰ τὸ ἐν τῇ μητροπόλει πανταχόθεν συντρέχειν πάντας τοὺς τὰ πράγματα έχοντας. • Οθεν ἔδοξε καὶ τῇ τιμῇ προηγεῖσθαι αὐτὸν, • μηδέν τε πράττειν περιττὸν τοὺς λοιποὺς ἐπιο • σκόπους άνευ αὐτοῦ, κατὰ τὸν ἀρχαιότερον • κρατήσαντα ἐκ τῶν Πατέρων ἡμῶν κανόνα· • ἢ ταῦτα μόνα ὅσα τῇ ἑκάστου επιβάλλει παρ • οικίᾳ, καὶ ταῖς ὑπ' αὐτὴν χώραις. Εκαστον • γὰρ ἐπίσκοπον ἐξουσίαν ἔχειν τῆς ἑαυτοῦ πα • ροικίας διοικεῖν τε κατὰ τὴν ἑκάστῳ ἐπιβάλ • λουσαν εὐλάβειαν, καὶ πρόνοιαν ποιεῖσθαι πά • σης τῆς χώρας τῆς ὑπὸ τὴν ἑαυτοῦ πόλιν· ὡς • καὶ χειροτονεῖν πρεσβυτέρους καὶ διακόνους, · καὶ μετὰ κρίσεως έκαστα διαλαμβάνειν· περαιτέρω δὲ μηδὲν πράττειν ἐπιχειρεῖν δίχα τοῦ • τῆς μητροπόλεως ἐπισκόπου, μηδὲ αὐτὸν ἄνευ • τῆς τῶν λοιπῶν γνώμης.» ΒΑΛΣ. Τὰ τοῦ παρόντος κανόνος ἡρμηνεύθησαν ἐν τῷ λδ' ἀποστολικῷ κανόνι, καὶ ἀνάγνωθι τοῦτον. ΖΩΝΑΡ. Εἰ καὶ μὴ τοῖς ῥήμασι διόλου ὁ κανών οὗτος ἀπαραλλάκτως ἔχει πρὸς τὸν λδ' κανόνα των ἁγίων ἀποστόλων, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἔννοιαν ἐκείνῳ

"1301 IN CAN. X CONC. II ANTIOCH. ἐν ἅπασι συμφωνεί. Ὥστε ἃ ἐν ἐκείνῳ εἴρηται καὶ congruit. Ex iis ergo quæ ibi dicta sunt, hujus τὸν τούτου νοῦν παριστῶσι τῷ βουλομένῳ. quoque intelligentiam facile, qui voluerit, assequeΑΡΙΣΤ. • Τοῦ μητροπολίτου τῆς γνώμης αναρτά • σθαι τοὺς ἐπισκόπους, καὶ μή τι τῆς αὐτῶν • προνοίας οἰκονομεῖν δίχα, ἢ μόνον τὰ τῇ ἰδίᾳ • ἐνορία προσπίπτοντα καὶ χειροθεσίας ἀνεπιλή • πτοις ἀνδράσιν ἐπιτελεῖν.» Τὰ αὐτὰ τῷ τριακοστῷ τετάρτῳ κανόνι τῶν ἁγίων ἀποστόλων καὶ ὁ κανὼν οὗτος διδάσκει, τὸ ἐπιγι νώσκειν τοὺς ἐπισκόπους ἑκάστης επαρχίας τὸν ἑαυτοῦ πρῶτον, καὶ ἄνευ γνώμης αὐτοῦ μήτε ἐπισκόπους ψηφίζεσθαι, μήτε (τι ἕτερον περιττόν περιττόν πράττειν τῶν ἐκεῖσε παρ' ἡμῶν εἰρημένων, εἰ μένα τὰ ἐπιβάλλοντα τῇ ἑκάστου παροικίᾳ· καὶ χειροτονεῖν πρεσβύτερον, καὶ διάκονον, καὶ ὅσα τούτοις ἀκόλουθα. ΚΑΝΩΝ Ι. • Τοὺς ἐν ταῖς χώμαις ἢ ταῖς χώραις, ἢ τοὺς κα • λουμένους χωρεπισκόπους, εἰ καὶ χειροθεσίαν • εἶεν ἐπισκόπου εἰληφότες, ἔδοξε τῇ ἁγίᾳ συν • όδῳ εἰδέναι τὰ ἑαυτῶν μέτρα, καὶ διοικεῖν • τὰς ὑποκειμένας αὐτοῖς ἐκκλησίας, καὶ τῇ • τούτων ἀρκεῖσθαι φροντίδι καὶ κηδεμονία, καθώ • ιστᾷν δὲ ἀναγνώστης καὶ ὑποδιακόνους καὶ • ἐφορκιστὰς, καὶ τῇ τούτων ἀρκεῖσθαι προαγω‐ · γῇ, μήτε δὲ πρεσβύτερον μήτε διάκονον χει- · ροτονεῖν τολμάν δίχα τοῦ ἐν τῇ πόλει ἐπισκό • που, ᾗ υπόκεινται αὐτός τε καὶ ἡ χώρα. Εἰ δὲ 4 τολμήσειέ τις παραβῆναι τὰ ὀρισθέντα, καθαι • ρεῖσθαι αὐτὸν καὶ ἧς μετέχει τιμῆς· χωρεπί- • σκοπον δὲ γίνεσθαι ὑπὸ τοῦ τῆς πόλεως, ᾗ • ὑπόκειται, ἐπισκόπου.» tur. ARIST. metropolitæ sententia pendere oportet • episcopos, et nihil citra illius consilium inst}- • tuere, nisi ea sola quæ ad suam cujusque pa- • rœciam spectant, et viris reprehensioni non • obnoxiis manus imponere. › Eadem ac tricesimus quartus sanctorum apostolorum canon etiam hic docet, episcopos nimirum uniuscujusque provinciæ primum suum cognoscere et sine ejus sententia nec episcopos eligere, nec aliquid aliud, ex iis quæ ibi dicuntur, magni momenti facere, sed ea sola quæ ad cujusque provinciam spectant, et presbyterum ac diaconum ordinaré, et quæcunque hisce sunt similia. 439 CANO.: Χ. ● li qui sunt in vicis vel regionibus, vel qui dicuntur ‹ chorepiscopi, etiam si episcopi manuum imposi- • tionem acceperint, visum et sancta synodo, • ut suum modum sciant, et sibi subjectas eccle- • sias administrent, earumque cura et sollicitu- • dine gerenda contenti sint: constituant autem lectores, hypodiaconos et exorcistas, et eoruma promotioni sufficere existinent; presbyterum ‹ vero aut diaconum ordinare non audeant, ‹ absque urbis episcopo, cui subjicitur ipse et ‹ regio. Si quis autem 'ea, quæ definita suni, • transgredi audeat, ipse quoque honore, quem ‹ habet, privetur: Bat autem chorepiscopns ab • episcopo civitatis, cui subjicitur. BALS. Prohibitum est a canonibus, ne in parv's urbibus et vicis flant episcopi; et propterea presbyteros in eis ordinabant, seu protopapas et chorepiscopos. Quia autem nonnulli chorepiscopi conabantur ordinare sacerdotes, et alia quædam fura episcopalia exercere; et accusati dicebant se hoc recte facere, quod episcopi manuum impositionein accepissent: statuerunt Patres eos non ex eo adjuvari, ut privilegia, quæ illis a canonibus concessa sunt, transgrediantur, nec ordinent diaconum veľ presbyterum sine episcopo, sed solos lectores, ΒΑΛΣ. Κεκωλυμένον ὑπὸ τῶν κανόνων ἐστὶν Επισκόπους γίνεσθαι εἰς βραχείας πόλεις καὶ κώ μας· καὶ διὰ τοῦτο ἐχειροτόνουν εἰς ταύτας πρεσβυτέρους, ήγουν πρωτοπαπάδας καὶ χωρεπισκόπους. Ἐπεὶ δέ τινες τῶν χωρεπισκόπων ἐπεχείρουν ἱερεῖς χειροτονεῖν, καὶ ἕτερά τινα ἐπισκοπικὰ δίκαια ἐνεργεῖν, καὶ αιτιώμενοι, ἔλεγον καλῶς τοῦτο ποιεῖν, διὰ τὸ δέξασθαι χειροθεσίαν ἐπισκόπου • ὥρισαν οἱ Πατέρες ἀπὸ τούτου μὴ ὠφελεῖσθαι αὐτοὺς εἰς τὸ παρεξιέναι τὰ ἀπὸ τῶν κανόνων ἐπιφιλοτιμηθέντα τούτοις προνόμια, μηδὲ χειροτονεῖν διάκονον ἢ πρεσβύτερον δίχα τοῦ ἐπισκόπου, ἀλλὰ subdiaconos et exorcistas, sive catechistas, et ad μόνους αναγνώστας, ὑποδιακόνους καὶ ἐφορκιστὰς, ἤτοι κατηχητές, διοικεῖν τε καὶ τὰ ἀνατεθέντα τού τοις ἐκκλησιαστικά πράγματα, ἢ μὴν ἐκ παραδα- · σίας τῶν διορισθέντων ὑποκεῖσθαι καθαιρέσει και ἧς μετέσχον τιμῆς. Ἐπεὶ δέ τινες ἐσπούδαζον ἐξ ἀλα ζονείας χειροθεσίαν χωρεπισκόπου λαβεῖν ἀπὸ μητροπολίτου ἢ πατριάρχου, μὴ ἐπιστρεφόμενοι τῶν ἐγχωρίων ἐπισκόπων, εκωλύθη καὶ τοῦτο· καὶ ωρίσθη παρ' αὐτοῦ ἐπισκόπου τῆς πόλεως γίνεσθαι τὸν χωρεπίσκοπον, ἵνα ὑπόκειται αὐτῷ, καὶ μὴ κα ταφρονῇ τούτου, ὡς μή δεδωκότος αὐτῷ τὴν χειρο θεσίαν τοῦ ἀξιώματος. Καλῶς δὲ περὶ χωρεπισκόπων μόνον πεποιήκασι τὸν ἅπαντα λόγον οἱ Πατέρες, οὐ μὴν καὶ περὶ πρεσβυτέρων. Οὐδὲ γὰρ ἦν ἀμφιβολία miuistrent res ecclesiasticas, quæ sunt illis attri butæ; alioqui propter eorum, quæ definita sunt, transgressionem depositioni subjiciantur, et a suo honore excidant. Quia autem nonnulli contende bant, propter arrogantiam, a metropolitano vel etiam įpatriarcha chorepiscopi ordinationem accipere, episcoporum regionis nullam curam gerentes; boc quoque prohibitum est: et ordinatum ab urbis episcopo feri chorepiscopum, ut ei subjiciatur; nec eum contemnat, ut qui ei dignitatis ordinem non dederit. Recte autem de solis chorepiscopis verba semper fecerunt Patres, non etiam de presbyteris. Neque enim erat de iis dubium, ut qui nullum aditum accepissent ad ordinationem ullamı

faciendam, Interrogaverit autem quispiam, cur περὶ αὐτῶν, οἷα μηδὲ λαβόντων ὅλως πάροδον εἰς verbo depositionis additum est, ab honore quoque τὸ ποιεῖν χειροτονίαν οἱανδήτινα. Ερωτήσει δέ τις, deponi! Solutio. Nonnulli instaban l, chorepisco- διὰ τί προσετέθη τῷ ῥήματι τῆς καθαιρέσεως και pum quidem, qui transgressus est, debere deponi; ἢ ἔκπτωσις τῆς τιμῆς; Δύσις. Τινές διενίσταντα sed tamen chorepiscopalem bonorem habere sive ὀφείλειν μὲν καθαιρεῖσθαι τὸν παραβάντα χωρ cathedram, et reliqua, ut vult canon 9 Neocasa- επίσκοπον, ἔχειν δὲ χωρεπισκοπικήν τιμήν, ήγουν riensis synodi et 21 et 26 sextæ synodi. Pro- τὴν καθέδραν, καὶ τὰ λοιπὰ, κατὰ τὸν θ' κανόνα τῆς pterea ergo dicit canon, eum quoque utrumque ἐν Νεοκαισαρείᾳ συνόδου, καὶ τὸν κα' καὶ τὸν κϚʹ amittere, ut est in fine cauonis præsentis synodi. τῆς δ' συνόδου. Διὰ τοῦτο οὖν φησιν ὁ κανὼν ἀπόλIllud autem, sine civitatis episcopo, non accipitur λειν τοῦτον καὶ ἀμφότερα κατὰ τὸ τέλος τοῦ α' και pro eo quod est, stne ejus mandato, sed, sine illius μόνος τῆς παρούσης συνόδου. Τὸ δὲ, δίχα τοῦ ἐν τῇ sacrorum celebratione. Etsi enim fuerit chorepiscopo πόλει ἐπισκόπου, οὐκ ἐκλαμβάνεται εἰς τὸ ἄνευ mandatum, ut presbyterum ordinet, et hoc fecerit, ἐντολῆς τούτου, ἀλλὰ εἰς τὸ δίχα τελεσιουργίας irrita erit ordinatio; quod non sit ei a canonibus ἐκείνου. Κἂν γὰρ ἐνταλθῇ χωρεπίσκοπος χειροτο data presbyterum ordinandi potestas. Lege et νῆσαι πρεσβύτερον, καὶ ποιήσῃ τοῦτο, άκυρος ἔσται canonem 14 Neocasariensis synodi. Et nota, quod " ή χειροθεσία, διὰ τὸ μὴ δοθῆναι αὐτῷ ἐξουσίαν manuum impositiones, quæ funt a metropolita- ἀπὸ τῶν κανόνων πρεσβυτέρους χειροτονεῖν. 'Ανά nis in præfectos, vel in aliquos alios aliis re- γνωθι καὶ τὸν ιδ' κανόνα τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ συν gionibus subjectos, infirmantur: sed et constitu- νόδου. Καὶ σημείωσαι ὅτι αἱ παρὰ μητροπολιτῶν tiones, qnæ factæ sunt ab aliquibus, de non conse- γινόμεναι χειροθεσίαι εἰς ἡγουμένους ἢ εἰς ἄλλους crandis seu charactere donandis ipsorum mona- τινὰς ὑποκειμένους ἑτέραις ἐνορίαις ἀκυροῦνται· steriorum præfectis ab ipso patriarcha, sed ab illis ἀλλὰ καὶ τὰ παρά τινων γινόμενα τυπικὰ χάριν τοῦ episcopis, vel omnino non ordinandis, sunt penitus μη σφραγίζεσθαι παρὰ τοῦ πατριάρχου τους καθ ηγουμένους τῶν μοναστηρίων αὐτῶν, ἀλλὰ παρά ἑτέρων ἐπισκόπων, ἢ μηδὲ ὅλως σφραγίζεσθαι, άκυρά εἰσι. irrita. ZONAR. Ne quem in vico aut parva urbe episcopura constitui liceat, sexto Sardicensis synodi canone decretum est. Pro iis igitur, in ejusmodi locis, presbyteri vel chorepiscopi creabantur. Hos erga chorepiscopos canon ultra potestatis suæ limites progredi velat; sed ecclesiarum, inquit, sibi subjectarum administratione contenti, lectores, bypodiaconos, exorcistasque constituant: a diaconis vera sacerdotibusque creandis, absque urbani episcopi facultate, etiamsi episcopali ordine aliquando 440 insigniti fuissent, prorsus chorepiscopi abstineant. Qui vero canonem violarit, in eum depositione animadverti placet. Chorepiscopos autem urbani episcopi in sua diœcesi constituunt; quos quidem in apostolorum locum suffectos fuisse septuagesimo Neocæsariensis synodi canone edocemur. η ARIST. «Exorcistas, et lectores, et lypodiaconos, ‹ et cantores chorepiscopus constituit, non itidem • presbyterum et diaconum sine episcopo qui • civitati praest: qui hoc vero transgredi audet, ‹ deponatur. Civitatis vero episcopus facit chorepiscopum. > Quisque debet suam cognoscere mensuram et in propriis terminis manere. Propterea itaque et chorepiscopus si ausus fuerit presbyterum aut diaconum ordinare, exceptis iis qui ipsi committuntur, nempe lectoribus, cantoribus, exorcistis, et hypodiaconis, deponetur. Quamvis aliter de istis etiam gradibus visum est magno Basilio, ut in decimo tertio synodi Ancyrans canone scriptum est. CANON XI. Si quis episcopus, vel presbyter, vel omnino δε [ ΖΩΝΑΡ. Κεκώλυται κατὰ τὸν ἔκτον κανόνα τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου τὸ καθιστᾷν ἐπίσκοπον ἐν κώμῃ τινὶ ἡ βραχείᾳ πόλει. Διὸ πρεσβυτέρους ἢ χωρεπισκόπους ἐν ταύταις καθίστων. Τούτους οὖν τοὺς χωρεπισκόπους ἀπαιτεῖ ὁ κανὼν μὴ παρεξιέναι τὴν οἰκείαν τάξιν, οἰκονομεῖν δὲ τὰς ὑποκειμένας αὐτοῖς ἐκκλησίας, καὶ ποιεῖν ἀναγνώστας, καὶ ὑποδιακό νους, καὶ ἐφορκιστάς· μήτε δὲ διάκονον χειροτονεῖν, μήτε πρεσβύτερον, ἄνευ τοῦ τῆς πόλεως ἐπισκόπου, ἂν ἐπισκόπου χειροτονίας ἔτυχον οἱ χωρεπίσκοποι. Ο δὲ τὸν κανόνα παραβαίνων καθαιρεθήσεται. Τους χωρεπισκόπους δὲ οἱ τῶν πόλεων ποιοῦσιν ἐπίσκο ποι, αἷς ὑπόκεινται, οἷς ὁ ιδ' κανὼν τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ συνόδου εἰς τύπον τῶν ο' ἀποστόλων εἶναι φησι. ΑΡΙΣΤ. • Εξορκιστὰς, καὶ ἀναγνώστας, καὶ ὑπο- • διακόνους, καὶ ψάλτας καθίστησι χωρεπίσκοπος • οὐ μέντοι πρεσβύτερον, καὶ διάκονον ἄνευ τοῦ · κατὰ τὴν πόλιν ἐπισκόπου· ὁ δὲ τοῦτο τολμῶν • ὑπερβαίνειν εἴη καθηρημένος. Ο τῆς πόλεως · δὲ ἐπίσκοπος ποιεί χωρεπίσκοπον, ο Εκαστος ὀφείλει τὸ ἑαυτοῦ μέτρον εἰδέναι, καὶ τοῖς ἰδίοις ὅροις ἐμμένειν. Διὰ τοῦτο γοῦν καὶ ὁ χωρεπίσκοπος, εἰ τολμήσει πρεσβύτερον ἢ διάκονον χειροτονῆσαι ἄνευ τῶν ἐπιτετραμμένων αὐτῷ, ἤγουν ἀναγνωστῶν, ψαλτῶν, ἐφορκιστῶν τε καὶ ὑποδια κόνων, καθαιρεθήσεται· κἂν ἄλλως καὶ περὶ αὐτῶν τῶν βαθμῶν τῷ μεγάλῳ Βασιλείῳ δοκῇ, καθὼς έγράφη ἐν τῷ τρισκαιδεκάτῳ κανόνι τῆς ἐν ᾿Αγκύρα συνόδου. • Εἴ τις ἐπίσκοπος ή πρεσβύτερος, ἢ ὅλως τοῦ κατ

IN CAN. XI CONC, JI ANTIOCH. ο νόνος, άνευ γνώμης και γραμμάτων τῶν ἐν τῇ • επαρχία Επισκόπων, καὶ μάλιστα τῶν κατὰ τὴν • μητρόπολιν, όρμήσεις προς βασιλέα ἀπελθεῖν, • τοῦτον ἀποκηρύττεσθαι, καὶ ἀπόβλητον γίνε • σθαι οὐ μόνον τῆς κοινωνίας, ἀλλὰ καὶ τῆς • ἀξίας, ἧς μετέχων τυγχάνει, ὡς παρενοχλεῖν • τολμῶντα τὰς τοῦ θεοφιλεστάτου βασιλέως • ἡμῶν ἀκοὰς παρὰ τὸν θεσμὸν τῆς Ἐκκλησίας. • Εἰ δὲ ἀναγκαία καλοίη χρεία πρὸς βασιλέα • ὁρμήν, τοῦτο πράττειν μετὰ σκέψεως καὶ γνώ · μης τοῦ κατὰ τὴν μητρόπολιν τῆς ἐπαρχίας • ἐπισκόπου καὶ τῶν ἐν αὐτῇ, τοῖς τε τούτων • γράμμασιν εφοδιάζεσθαι.» η • ecclesiastica regule subjectus, citra senten- ‹ tiam et litteras episcoporum provinciæ et ina- + xime metropolitanorum, ad imperatorem profi- ● cisci aggressus fuerit: is abdicetur et ejiciatur • non solum a communioue, sed etiam a digniLate, cujus est particeps; ut qui religiosissimi • imperatoris nostri auribus molestiam afferre ‹ audeat præter ritum Ecclesiæ. Si autem neces- ‹ sarius usus exigat, ut ad imperatorem se con- ✓ ferat, id agat cum deliberatione et sententia metropolitani provinciæ, et episcoporum qui c sunt in ea; eorumque litteris munitus profci- • scatur. BALS. Praesens canon decernit, non solum segregari, sed etiam deponi episcopos vel clericos, qui ad imperatorem proficiscuntur, sine litteris episcopi regionis, et maxime metropolitani, ut qui imperatoris auribus molestiam exhibeant, præter ea, quæ sunt ab Ecclesia decreta: si autem necessaria sit causa proposita, concedit ut ad imperatorem proficiscantur cum litteris mandata permissione synodali. Lege Sardicensis synodi canones 7, 8, 9, 12, et Carthaginensis canonem 106. Quoniam autem nonnulli verbis præsentis canonis adbærentes (a sententia enim longe absunt) antistites volunt, qui in regina urbium versantur, cum scientia et‚permissione patriarchæ, et non aliter, ad imperatorem salutandum proficisci dicimus, quod quæ hoc canone continentur, et reliqua quorum hic fit ΒΑΛΣ. Ο παρών κανών διορίζεται μὴ μόνον ἀφο ορίζεσθαι, ἀλλὰ καὶ καθαιρεῖσθαι τοὺς εἰς βασιλέα ἀπερχομένους επισκόπους ἢ κληρικούς ἄνευ γραμ μάτων τοῦ κατὰ χώραν ἐπισκόπου, καὶ μάλιστα τοῦ μητροπολίτου, ὡς παρενοχλοῦντας τὰς βασιλικάς ἀκοὰς παρὰ τὰ δεδογμένα τῇ Ἐκκλησίᾳ· ἀναγκαίας δὲ προκειμένης αιτίας, παραχωρεί πρὸς βασιλέα ὁρμᾶν μετὰ ἐγγράφου εκχωρήσεως συνοδικῆς. Ανά γνωθι τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου κανόνας ζ', η', θ', κα', καὶ τῆς ἐν Καρθαγένῃ κανόνα ρς'. Ἐπεὶ δὲ τινες τῶν ῥημάτων τοῦ παρόντος κανόνος ἐξε εχόμενοι (τῆς γὰρ ἐννοίας ἀποδιίστανται) θέλουσι τοὺς ἐνδημοῦντας ἀρχιερεῖς εἰς τὴν τῶν πόλεων βασιλεύουσαν μετὰ εἰδήσεως καὶ προτροπῆς πατριαρχικῆς, καὶ μὴ ἄλλως, εἰς βασιλέως προσκύνη. σιν ἀπέρχεσθαι, φαμὲν ὅτι τὰ τοῦ παρόντος κανόνος, καὶ τῶν λοιπῶν τῶν ἐνταῦθα μνημονευομένων χώ- G mentio locum habent, quando antistes a sua reραν ἔχουσιν, εἰ ὁ ἀρχιερεὺς ἀπὸ τῆς λαχούσης αὐτ τοῦ αὐθόρμητος εἰς βασιλέα ἀπέλθῃ· όταν γὰρ ἐνδημῇ ἐν τῇ βασιλευούσῃ, καὶ κατὰ βασιλικὸν ὁρισμὸν ἢ κατὰ πατριαρχικὴν ἐπιτροπὴν ἀκωλύτως προσκυνήσει τὸν βασιλέα καὶ ὑπομνήσει περὶ ὧν βούλεται. Τὸ δὲ μετὰ βασιλικὸν ὁρισμὸν ἀπέρχεσθαι τοὺς ἀρχιερεῖς, ἔνθα ἂν προσταχθεῖον καὶ δίχα συνοδικῆς εἰδήσεως, ἐν διαφόροις κανόνων ἑρμη κίαις ἐδηλώθη, καὶ οὐ χρὴ ἡμᾶς ταυτολογεῖν. ΖΟΝΔΡ. Εἰ μὴ ὅτι πᾶσα ἀνάγκη, οὐ βούλονται οι κανόνες τοὺς ἐπισκόπους προσέρχεσθαι βασιλεῖ, καὶ ἐνοχλεῖν αὐτῷ ὑπὲρ οἰκείων δεήσεων. ᾿Αλλὰ καὶ ὅτε μέλλος τις ἀναγκαῖόν τι ἀνενεγκεῖν βασιλεῖ, μή ἀπέρχεσθαι ἄνευ γνώμης τῶν τῆς ἐπαρχίας επισκόπων, ἀφ' ἧς καὶ ὁ ἀπελθεῖν μέλλων ἐστὶ, μάλιστα δὲ τοῦ μητροπολίτου τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης. Τὸν δὲ Ορμήσαντα χωρίς γνώμης καὶ γραμμάτων τοῦ μητροπολίτου ἀπελθεῖν πρὸς βασιλέα καθαιρείσθαι. Ὁ δὲ τῆς ἐν Σαρδική συνόδου ζ' κανὼν καὶ η', εἰ διὰ βοήθειαν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν καὶ πενήτων, καὶ λαϊκῶν προσφευγόντων τῇ ἐκκλησίᾳ ἀδικουμένων ἢ καταδυναστευομένων ἢ ἀποστερουμένων τῶν ἀνηη gione sponte sua ad imperatorem profectus est. Cum enim in urbium regina versetur, vel imperatoris jus su, vel patriarchali perinissione, citra ullum iinpedimentum imperatorem conveniet, et eum, illorum quæ voluerit, admonebit. Imperatoris autem jussu proficisci antistites, quo jussi fuerint, etiam sine synodali consensu, in diversis canonun interpretationibus declaratum est; nec sunt ea a nobis repetenda. ZONAR. Episcopos imperatorem adire, ejusque aures privatæ rei causa importunis precibus obtundere, nisi cum id prorsus necessario faciendum sit, canones haud sinunt. Verum et si quando allquid ad imperatorem deferre quispiam necesse habuerit, nisi ejus provinciæ, ex qua ipse est, episcopis, ac metropolitano præsertim ejusdem provinciæ consentiente, proficisci vetant. Qui vero absque metropolitani consensu ac litteris ad impe ratorem adire in animum induxerit, depositione multari Jubent. Sardicensis vero synodi canones 7 et 8 episcopo, ut viduarum pupillorumque et pauperum causam agat, ac laicis patrocinetur, qui Guill. Beveregii nota. Επεὶ δέ τινες. Hæc usque ad finem hujus Balsamonis interpretationis ex ms. Bodleiano supplevimus: sed exstant etiam in Amerbachiano necnon in Tiliano; nam Gentianus Hervetus ea latine vertit. Τὸν δὲ ὁρμήσαντα χωρίς γνώμης. Hac et sequentia Zonaræ verba codex Amerbachianus ple nius sic legit, τὸν δὲ ὁρμήσαντα γνώμης χωρὶς καὶ γραμμάτων μητροπολίτου καὶ τῶν ἐπισκόπων ἀπελθεῖν πρὸς βασιλέα, ἐκπίπτειν τῆς ἀξίας αὐτοῦ ἤτοι καθαιρεῖσθαι,

' se per injuriam a potentioribus opprimi, suaque ή κάντων αὐτοῖς, ἢ καὶ περιορισθῆναι διὰ πταίσματα sibi injuste eripi queruntur, proptereaque ab Ecolosia sibi 441 auxilium exposcunt, aut etiam quibus ob aliquas delicsi offensiones exsilii pœna irrogata est, imperatorem adeundi facultatem esse decerκαταδικασθέντων, προσελθεῖν ἐθέλοι τῷ βασιλεῖ, ἐκχωροῦσι τῷ τοιούτῳ ἀπιέναι· μᾶλλον δὲ διάκονον στέλλειν οἰκεῖον πρὸς τὸν βασιλέα μετὰ γραμμάτων εἰς ἐπικουρίαν τῶν προσφευγόντων τῇ Ἐκκλησίᾳ. punt: diaconum tamen potius cum litteris suum ad imperatorem mitti, coque pacto Ecclesiæ supplicibus opitulari placet. ARIST.. Episcopus vel presbyter, qui sua sponte, • et non provinciæ metropolitani jussu impera- • torem adit, communione pariter ac dignitate ‹ excidat. › Inobedientiam in omnibus tollentes Patres, et constitutum ordinem conservantes, prohibent et episcopos, et presbyteros et alios catalogi sacerdotalis sine primatis sui litteris regem adire et aures ejus obturbage, et quidquam de aliquibus referre. Et idcirco eum qui sine illius, qui provinciæ metropolis est episcopus, sententia regem adit, et dignitaté deponi jubent, et a communione arceri. CANON XII. ΑΡΙΣΤ. • Ο προσιών αυτομάτως τῷ βασιλεῖ ἐπίσ ο σκοπός, ή πρεσβύτερος, καὶ οὐχὶ κελευσθείς • παρὰ τοῦ τῆς χώρας μητροπολίτου, μετὰ τῆς • κοινωνίας ἐκπιπτέτω καὶ τῆς ἀξίας.» Τὸ ἀνυπότακτον ἐν πᾶσιν οἱ Πατέρες περιαιρούν τες, καὶ τὸ εὔτακτον συντηρούντες, κωλύουσι καὶ τοὺς ἐπισκόπους, καὶ τοὺς πρεσβυτέρους, καὶ τοὺς ἄλλους τοῦ ἱερατικοῦ καταλόγου ἄνευ γραμμάτων τοῦ πρώτου αὐτῶν πρὸς βασιλέα ἀπέρχεσθαι, καὶ τὰς ἀκοὰς αὐτοῦ παρενοχλεῖν, καὶ ἀναφέρειν περί τίνων. Καὶ διὰ τοῦτο τὸν ἄνευ γνώμης τοῦ κατὰ τὴν μητρόπολιν τῆς ἐπαρχίας ἐπισκόπου τῷ βασιλεῖ προσιόντα καὶ τῆς ἀξίας καθαιρείσθαι προστάττουσε, καὶ τῆς κοινωνίας ἀπείργεσθαι. • Εἴ τις ὑπὸ τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου καθαιρεθείς προς • σβύτερος ἢ διάκονος, ἢ καὶ ἐπίσκοπος ὑπὲ • συνόδου, ὀχλῆσαι τολμήσεις της βασιλικής · ἀκοὰς, δέον ἐπὶ μείζονα· ἐπισκόπων σύνοδον • τρέπεσθαι, καὶ ὰ νομίζει δίκαια έχειν προς • αναφέρειν πλείοσιν ἐπισκόποις, καὶ τὴν παρ · αὐτῶν ἐξέτασιν τε καὶ ἐπίκρισιν ἐκδέχεσθαι · εἰ δὲ τούτων ὀλιγωρήσας ενοχλήσεις τῷ βασι • λεῖ, καὶ τοῦτον μηδὲ μιᾶς συγγνώμης ἀξιοῦ. • σθαι, μηδὲ χώραν ἀπολογίας ἔχειν, μηδὲ ἐλ- • πίδα μελλούσης αποκαταστάσεως προσδοκάν, ο ΒΑΛΣ. Παντί καταδικαζομένῳ καὶ ἀδικεῖσθαι οἰομένῳ ἡ τῆς ἐκκλήτου ἐδόθη βοήθεια. Φησί γοῦν ὁ πανὼν ὡς, εἰ καὶ ἐνεδόθη τοῦτο τοῖς ἐπισκόποις, ὡσαύτως καὶ τοῖς κληρικοῖς, ἀλλ' οὐκ ἐξεχωρήθη καὶ τὰς βασιλικὰς ἀκοὰς χάριν τούτου οχλεῖν. Εἴ τις οὖν καταλιπὼν τὸ προσελθεῖν μείζονι συνόδῳ καὶ γυμνάσαι τὰς δικαίας δικαιολογίας κατὰ λόγον έχκλήτου, ὀχλήσει βασιλέα περὶ τούτου, οὐ μόνον εὐχ ὠφεληθήσεται, ἀλλ' ὡς μηδεμιᾶς συγγνώμης άξιού μενος, πᾶσαν θύραν οἰκείας δικαιολογίας ἑαυτῷ • Si quis presbyter vel diaconus a proprio episcopo, vel episcopus a synodo depositus, ausus fue- ‹rit imperatoris auribus molestiam exhibere, ‹ cum oporteat ad majorem synodum converti, s et jus, quod se habere putat, ad plures episcopos referre, eorumque examinationem et judicium suscipere: si itaque his contemptis • imperatori molestus fuerit, is nulla venia di- • guus, neque sui defendendi locum habeat, nec ‹ restitutionis futuræ spem exspectet. › BALS. Cuivis condemnato, qui se injuria affeclum putet, appellationis auxilium datum est. Dicit ergo canon, quod etsi hoc episcopis datum est, similiter et clericis; non tamen eis permissum 【est, aures regias de ea re obtundere. Si quis ergo, relicto ad majorem synodum aditu, prætermissisque jur:s sui coram ea allegationibus per appellationem, de ea re imperatori molestus fuerit, uon solum non juvabitur, sed perinde ac nulla venia dignus, omnem sui juris proponendi januam sibi occludet, et nec spem quidem restitutionis habebit. Dixerit autem quispiam; Cum canon dical depositos non έπιζυγώσει, καὶ οὐδὲ ἐλπίδα ἕξει ἀποκαταστάσεως. debere ad imperatorem accedere, sed ad majorem synodum, ut is, qui forte ab Ephesiuo vel Thessalonicensi depositus est, ad patriarcham universasalem recte accedere cogetur: qui vero a patriarcha condemnatus est, cum non habeat quo confugiat, ad imperatorem accedens, punietur, an non? Solutio. Nonnulli dicebant, in eorum quoque sententias locum habere ea, quæ a canone dicuntur, excepto universali, quoniam Hierosolymitani sententia ab Antiocheno dijudicetur, et Antiocheni ab Alexandrino, et sic deinceps secundum majorem uniuscujusque ordinem. Mihi autem videtur canon esse editus propter sententias aliorum episcoporum et metropolitanorum, non etiam patriarcharum. Eorum enim sententiæ appellationi non subjiciuntur. Et Είπαι δέ τις ὡς, τοῦ κανόνος λέγοντος μὴ προτέρ χεσθαι τὸν καθαιρεθέντα βασιλεῖ, ἀλλὰ μείζους στο νόδῳ, ὁ μὲν καθαιρεθεὶς ὑπὸ τοῦ Ἐφέσου τυχὸν ἡ τοῦ Θεσσαλονίκης τῷ οἰκουμενικῷ, πατριάρχῃ εὐλό γως προσελθεῖν ἀναγκασθήσεται· ὁ δὲ ὑπὸ πατριάρ χου καταδικασθείς μὴ ἔχων όπου προσφύγῃ, τῷ βασιλεῖ προσερχόμενος κολασθήσεται, ἢ οὐ; Λύσις. Τινὲς μὲν εἶπον καὶ εἰς τὰς ἀποφάσεις τούτων χώραν ἔχειν τὰ τοῦ κανόνος ἄνευ τοῦ οἰκουμενικοῦ, διὰ τὸ τὴν τοῦ Ἱεροσολύμων ἀπόφασιν ἀνακρίνεσθαι παρὰ τοῦ Ἀντιοχείας, καὶ τὴν τοῦ Αντιοχείας παρὰ τοῦ Αλεξανδρείας, καὶ ἐφεξῆς κατὰ τὴν μείζονα τάξιν ἑκάστου αὐτῶν· ἐμοὶ δὲ δοκεῖ τὸν κανόνα ἔκφωνη θῆναι διὰ τὰς ἀποφάσεις τῶν ἄλλων ἐπισκόπων καὶ τῶν μητροπολιτῶν, οὐ μὴν καὶ τῶν πατριαρχῶν.

IN CAN. XII CONC. II ANTIOCH. Α' ψῆφος γὰρ τούτων ἐκκλήτῳ οὐχ ὑπόκεινται. Διὸ Α' ideo, qui imperatorem adierit, ut de eorum sentenκαὶ ὁ προσελθὼν βασιλεί χάριν τοῦ ἀνακριθῆναι κατ' ἔκκλητον ἀπόφασιν τούτων, τιμωρηθήσεται κατὰ τὸν παρόντα κανόνα. Φησὶ γὰρ ἡ ρλζ. Ἰουστι νιάνειος Νεαρά, ἡ κειμένη ἐν βιβλίῳ τρίτῳ τῶν Βα σιλικών τιτ. α', κεφ. με· Ε' τινὲς δὲ ὁσιώτατοι ἐπίσκοποι τῆς αὐτῆς συνόδου ἀμφισβήτησίν τινα πρὸς ἀλλήλους ἔχοιεν, εἴτε ὑπὲρ ἐκκλησιαστικοῦ δικαίου, εἴτε ὑπὲρ ἄλλων τινῶν πραγμάτων, πρότε ρον ὁ μητροπολίτης αὐτῶν μεθ᾿ ἑτέρων δύο ἐκ τῆς αὐτῆς συνόδου ἐπισκόπων τὸ πρᾶγμα κρινέτω, καὶ εἰ μὴ ἐμμείνῃ ἑκάτερον μέρος τοῖς κεκριμένοις, τηνικαῦτα ὁ μακαριώτατος πατριάρχης ἐκείνης τῆς διοικήσεως μεταξὺ αὐτῶν ἀκροασάσθω, κἀκεῖνα ὁριζέτω ἅτινα τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς κανόσι καὶ τοῖς νόμοις συνάδουσιν, οὐδενὸς μέρους κατὰ τῆς ψήφου αὐτοῦ ἀντιλέγειν δυναμένου. Ὅτι δὲ πολλάκις Στρακταΐσθη εἰ χρὴ ἐκκλήτῳ ὁποκεῖσθαι τὴν ψῆφον νέως τοῦ Κωνσταντινουπόλεως, ἔδοξέ μοι αναγκαίον εἰπεῖν τὸ δοκοῦν μοι χάριν τούτου, καὶ τὰ παρά τινων δικαιολογούμενα. Λέγουσι τινες ὡς, ἐπεὶ τὴν μὲν ἀπόφασιν τοῦ ἐπάρχου, τῶν πραιτωρίων καὶ τὴν ἀπόφασιν τοῦ δὶς γεγονότος ἐπάρχου τῆς πόλ λεως, οἱ νόμοι ῥητῶς διορίζονται μὴ ὑποκεῖσθαι ἐκκλήτῳ, πατριαρχικὴν δὲ ἀπόφασιν τοῦ τοιούτου προνομίου ζητῶς οὐκ ἠξίωσαν, κατὰ τὰς πολλὰς καὶ τυχόντων δικαστῶν ψήφους, καὶ αὕτη ἐκκλησ τευθήσεται. Πρὸς ἐπισύστασιν τοῦ λόγου αὐτῶν χρῶνται καὶ τῇ τρίτῃ Ἰουστινιανείῳ Νεαρᾷ, τῇ κειμένῃ ἐν βίβλῳ τρίτῳ τῶν Βασιλικῶν τίτλου β', G καὶ διοριζομένῃ εὐθύνεσθαι παρὰ τοῦ βασιλέως τὸν πατριάρχην, εἴπερ χειροτονήσῃ ὑπέρθετον κληρι κόν. Αλλοι, τῆς πατριαρχικῆς μεγαλειότητος τὴν ὑπεροχὴν ὡσπερεί σε βαζόμενοι, φασὶ μήτε πάντως ἀποκλειστέον κατὰ τῆς πατριαρχικῆς ἀποφάσεως τὴν ἔκκλητον, μήτε πάντη ἐνδοτέον. Αλλ' εἰ μὲν τὰ μέρη τὰ δικαζόμενα τῆς τῶν ἱερωμένων ἢ καὶ μοναχῶν εἰσι τύχης, ή κατά τινος τούτων ἐξενεχθεῖσα ἀπόφασις οὐκ ἀνακριθήσεται· εἰ δὲ θάτερον τῶν μερῶν ἢ καὶ ἄμφω ἐν μοίρῃ τάττοιντο λαϊκοῦ, ἀμάχως ἐκκλητευθήσεται· ἕτεροι τῆς ὑποθέσεως τὴν ποιότητα λέγουσι γεννήτριαν εἶναι τῆς Ἐκκλησ σίας. Η μὲν γὰρ ἐκκλησιαστική ζήτησις οὐκ ὠδια νει, φατὶ, παιδίον ἐκκλητοπόθητον· ἡ δὲ χρηματικὴ κυίσκει τὴν ἔκκλητον, ὡς ἐχιδναῖον ἀμβλωμα τῆς τεκούσης σπαράττων τὰ ἔγκατα. Αλλοι, τοὺς ταῦτα λέγοντας επιστομίζοντες, ἀξιοῦσι τότε καὶ μόνον ὑποκεῖσθαι ἐκκλήτῳ τὴν πατριαρχικὴν ἀπό φασιν, ὅτε κατὰ βασιλικὸν ὁρισμὸν προκάθηται διο κάζων ὁ πατριάρχης μετά συνδικαστῶν, ἢ καὶ μετὰ τῆς οἰκείας συνόδου. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ ὡς, ἐπεὶ οἱ νέο μοι πρὸ τοῦ καταστῆναι τὴν ἐκκλησιαστικὴν τάξιν συνεγράφησαν, καὶ οἱ πλείους τούτων παρὰ Ελλήνων, καλῶς οὐκ ἐμνήσθησαν πατριαρχῶν. Εἰ δέ τις ἐρεῖ καὶ παρὰ βασιλέων ὀρθοδόξων γενέσθαι Νεαρὰν μετὰ τὸ τιμηθῆναι τοὺς πατριαρχικούς θρόνους, ἀκούσει πρῶτον μὲν ὡς οὐδὲ εἰς ἐνθύμησιν ἦλθεν ὀρθοδόξῳ βασιλεῖ τοιοῦτόν τι τολμηθῆναι ποτε παρά τινος, καὶ εἰπεῖν τὴν κρίσιν τοῦ τοσαύτῃ τετιμης Ha per appellationem quæratur, ut vult bic præsens canon, pnnietur. Dicit enim Justiniani Novella 137, quæ in lib. 5 Basilicorum, tit 4, cap 45, sita est sic expresse: Si qui autem sanctissimi hujus synodi episcopi aliquam inter sese controversiam habeant, sive de jure ecclesiastico, sive pro aliquibus aliis rebus; prius eorum metropolitanus cum aliis duobus ejusdem synodi episcopis rem judicet, et nisi utraque pars stet iis quæ judicata fuerint, tunc beatissimus patriarcha illius diœcesis inter eos audiat, et illa definiat, quae ecclesiasticis canonibus et legibus conveniunt, nulla parte ejus sententiæ contradicere valente. Quia autem sæpe traetatum est, an oportet Constantinopol. 442 sententiam esse appellationi subjectum, visum est oportere, quod mihi videtur, de eo dicere, et ea quoque quæ de ea re ab aliis dicuntur. Dicunt nonnulli, quod quoniam sententiam præfecti prætorio, et sententiam ejus, qui bis fuit praefectus urbis, leges aperte statuunt appellationi non subjici; patriarchalem autem sententiam eo privilegio dignam non judicavere quemadmodum a multis et quibuslibet judicibus, ita etiam ab eo provocabitur. Ad sui autem dicti confirmationem utuntur et Justiniani Novella 3, in libro 3 Basilicorum, tit. 2 sita, quæ decernit patriarcham imperatori rationem reddere, si clericum ultra numerum ordinarit. Alii patriarchalis magnitudinis eminentiam veluti venerantes dicunt nec omnino a patriarchali sententia penitus excludendam esse appellationem, nec omnino concedendam. Sed si partes quidem, quæ in judicio contendunt, sunt vel clericorum vel monachorum ordinis, prolata adversus aliquem eorum sententia, non rursus examinabitur: si vero altera pars vel utraque sint laici ordinis, citra ullam controversiam appellabitur. Alii vero dicunt causam esse appellationis genitricem. Causa enim ecclesiastica non parit, inquiunt, fetum appellatorium: pecuniaria autem parit appellationem, tanquam viperinam quamdam abortionem parentis viscera lacerantem. Alii iis, qui hæc dicunt, os occludentes censent patriarchalem sententiam tunc solum appellationi subjici, quando mandato imperiali præsidet patriarcha cum aliis conjudicibus, vet cum sua synodo. Mihi autem videtur, quod quoniam leges, antequam ecclesiasticus status constitueretur, conscriptæ sunt, et complures earum a Græcis, recte nullam patriarcharum mentionem fecere. Si quis autem dicat etiam ab orthodoxis imperatoribus factam fuisse Novellam, postquam sedes patriarchales honore affectæ sint, primum quidem andiet, quod orthodoxo imperatori nunquam in mentem venit, futuram ut quis hoc auderet, et diceret, quod a tanta auctoritate prædito tamque honorato judicatum sit esse rursus in judicium revocandum. Deinde et Justiniani Novellam, in præsentis canonis interpretatione positam, rua cavetur no quis patriarchali sententiæ contradicat, sufficere ad os

eis penitus occludendum: ab eo autem de iis, qum. μένου μεγαλειότητι ἀνακρίνεσθαι. Εἶτα δὲ καὶ τὴν ab illo facta sunt supernumerariis ordinationibus, καταστρωθείσαν Νεαρὰν τοῦ Ἰουστινιανοῦ εἰς τὴν rationem exigi, non introducit ejus judiciorum de τοῦ παρόντος κανόνος ἑρμηνείαν, καὶ διοριζομένην Integro examinationem. Illud enim est factum pro- μηδένα ἀντιλέγειν κατὰ τῆς πατριαρχικῆς ψήφου, prium: hoc vero, sedis privilegium. Quoniam igi- ἀρχεῖν εἰς παντελῆ τούτων επιστομισμόν· τὸ δὲ tur statutani est, nullum per alium injuria afficien- λογοπραγεῖσθαι τοῦτον χάριν τῶν παρ' αὐτοῦ γινοdum, ipse quidem ab imperatore qui Ecclesiæ μένων ὑπεραριθμίων χειροτονιῶν οὐκ εἰσάγει καὶ habet potestatis scientiam, judicabitur, forte ul τῶν κρίσεων τούτου ανάκρισιν. Τὸ μὲν γὰρ φάκτον sacrilegus vel male de Ade sentiens, vel alicujus οἰκεῖόν ἐστι, τὸ δὲ τοῦ θρόνου προνόμιον. Οτι οὖν alius criminis reus. Hoc enim nos judicialiter actum νενόμισται μηδένα δι' ἑτέρου ἀδικεῖσθαι, αὐτὸς μὲν csse vidimus diversis temporibus, ejus auten judi- παρὰ τῷ ἐπιστημονάρχῃ τῆς Ἐκκλησίας τῷ βασιλεῖ cium in disceptationem non revocari, nec de eo κριθήσεται, ὡς ἱερόσυλος τυχὸν ἢ ἑτερόδοξος, ἢ ὡς radio postulari debet propter sedis excellentiam. Ετερόν τι ἡμαρτηκώς. Είδομεν γὰρ τοῦτο καὶ πραQuia vero adversus hanc Novellam quidam perver- γματικῶς γεγονὸς μετὰ διαφόρους καιρούς. Τὸ δὲ sam linguam immitemque exacuunt, et dicunt, δικαστήριον αὐτοῦ ἀλογόπρακτον Εσται διὰ τὴν τοῦ tunc non posse patriarcha judicio contradici, θρόνου υπεροχήν. Ἐπεὶ δέ τινες καὶ κατὰ τῆς quando patriarcha audit per appellationem antisti- τοιαύτης Νεαρᾶς ὁπλίζουσι γλώτταν σκολιὰν καὶ tis sententiam, eo quod nolit Novella causam in ἀτίθασσον, καὶ λέγουσι τότε μὴ δύνασθαι τὸν παρὰ duobus judiciis agitatam ad tertium deduci; non πατριάρχη δικασάμενον ἀντιλέγειν, ὅτε κατ' Εκκλη autem quando primo loco judicat, et maxime τον ὁ πατριάρχης ἀκροᾶται τῆς ἱερατικῆς ἀποφάlaicos dico, me posse quidem multa ad hæc dicere, σεως, διὰ τὸ μὴ ἐθέλειν τὴν Νεαρὰν τὴν εἰς δύο et ostendere ipsos non recte dicere. Quia autem δικαστήρια ζητηθεῖσαν ὑπόθεσιν, καὶ εἰς τρίτον canon 4 Sardicensis synodi decernit licere ei, qui εἰσάγεσθαι, οὐ μὴν ὅταν πρωτοτύπως δικάζῃ καὶ est condemnatus, bis appellare, ut ultimum judi- μάλιστα λαϊκούς· λέγω ὅτι εἶχον μὲν πρὸς τοῦτο cium fieri a papa Romano: non sinit hoc eis pro- πολλὰ εἰπεῖν, καὶ παραστῆσαι αὐτοὺς μὴ καλῶς cedere. Alia quidem prætermitto; hoc autem dico, λέγειν· ὅτι δὲ ὁ δ' κανὼν τῆς ἐν Σαρδική συνόδου quod quoniam sancti Constantini decretumn ad pa- διορίζεται ἔχειν ἐπ᾽ ἀδείας τὸν καταδικασθέντα δις pam Silvestrum factum, a nobis in cap. 1, tit. 8 ἐκκαλεῖσθαι, καὶ τὴν τελευταίαν κρίσιν γίνεσθαι præsentis operis interpretatione situm statuit, pa- παρὰ τοῦ πάππα της Ρώμης, οὐ παραχωρεί τού pam habere omnia jura imperialia secunda autem τοιαῦτα προτιθέναι. Τὰ μὲν ἄλλα παρίημι, τοις universalis synodus et quarta dederunt plariarcha λέγω δὲ ὅτι, ἐπεὶ τὸ μὲν τοῦ ἁγίου Κωνσταντίνου Constantinopolitano privilegia papæ et statuerunt, θέσπισμα τὸ πρὸς τὸν ἅγιον Σίλβεστρον γεγονός, ut, quemadmodum et ille, in omnibus honoretur: καταστρωθεν παρ' ἡμῶν εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ necessario in ejus sententiam appellatio non cadit; πρώτου κεφ. τοῦ η' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματ quemadmodum 443 nec de imperiali sententia τος, διορίζεται ἔχειν τὸν πάππαν πάντα τὰ βασιλικά quæritur. Propterea enim, ut est consentaneum, et δίκαια· ἡ δὲ δευτέρα οικουμενική σύνοδος καὶ ἡ synodalia edicta instar privilegiorum regalium edi- τετάρτη δεδώκασι τῷ πατριάρχη Κωνσταντινουπό clorum emittuntur. Cum hoc autem ita se habeat, λεως τὰ προνόμια του πάππα, καὶ ὥρισαν κατ' reliquæ quoque eorum cessant allegationes. Nam ἐκεῖνον ἐπὶ πᾶσιν τιμᾶσθαι· ἐξ ἀνάγκης ἐκκλήτω sive clericos sive laicos judicaverit patriarcha, sive οὐχ ὑποπέσῃ ἡ τούτου ἀπόφασις, ὥσπερ οὐδὲ ἡ βασ laicum cumn clerico, sive jussu iniperatorio, sive σιλικὴ ἀπόφασις ἀνακρίνεται. Διὰ γὰρ τοῦτο, ὡς jure proprio, sive cum conjudice, sive solus, erit ἔοικε, καὶ τὰ συνοδικά σημειώματα κατὰ τὰ προquacunque examinatione et judicatione superior; νόμια τῶν βασιλικῶν σημειωμάτων ἀπολύονται. et qui ausus fuerit ad imperatorem appellare, ut de Τούτου δὲ οὕτως ἔχοντος, πάντως ἀπρακτοῦσι καὶ patriarchae sententia rursus judicetur, erit praesenti η τὰ λοιπὰ δικαιολογήματα. Κἂν γὰρ ἱερατικούς τι canoni obnoxius. Si enim non permittitur imperatorem molestia afficere, pro rursus revocanda in judicium alicujus metropolitani sententia, multo magis non permittetur patriarchalem sententiam ad imperatorem introduci. " νας δικάσῃ ὁ πατριάρχης, και λαϊκούς, κἂν λαϊκών μετὰ ἱερωμένου, κἂν διὰ βασιλικῆς προστάξεως, κἂν οἰκείῳ δικαίῳ, κἂν μετὰ συνδικαστοῦ, καν με. νος, πάσης ἀνακρίσεως ἔσται ἐπέκεινα· καὶ 2 του μήσας ἐκκαλέσασθαι εἰς βασιλέα χάριν τοῦ ἀνακρι θῆναι τὴν ἀπόφασιν τὴν πατριαρχικήν, ὑπόδικος ἔσται τῷ παρόντι κανόνι. Εἰ γὰρ οὐκ ἐφείται βασιλεῖ ὀχλεῖν χάριν τοῦ ἀνακριθῆναι τὴν τοῦ δεῖνος μητροπολίτου ἀπόφασιν· πολλῷ πλέον οὐκ ἐκχωρη θήσεται πατριαρχικὴν διάγνωσιν παρὰ βασιλεί γενέσθαι εἰσαγώγιμον. ZONAR. Episcopo, quem synodus, vel clerico, quem episcopus deposuerit, quo pacto de sententia suæ damnationis, si iujustam esse asserat, examimanda agere liceat, jam antea explicavimus: hoc vero loco eos, qui depositione multati sunt imperatorem adire, eique molestos esse, ac ad eum ΖΩΝΑΡ. Είρηται ἀνωτέρω πῶς ἡ ἐπίσκοπος ὑπὸ συνόδου καθαιρεθείς, ἢ κληρικὸς ὑπὸ τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου, δύναται ζητεῖν δοκιμασθῆναι τὴν ψῆφον τὴν κατ' αὐτούς, εἰ δοκεῖ ἀδικεῖσθαι· ἐνταῦθα δὲ ἀπαγορεύει τοῖς καθαιρουμένοις ὁ κανὼν προσιέναι βασιλεῖ, καὶ ἐνοχλεῖν αὐτῷ, καὶ ζητεῖν τὴν κατ

IN CAN. XIII CONC. II ANTIOCH. αὐτοῦ ἐξετασθῆναι ἀπόφασιν, καὶ τῷ τοῦτο ποιή- damnationis suæ cognitionem deferre, canon velal; σαντι μήτε χώραν ἀπολογίας δίδοσθαι κελεύει, μήτε ἐλπίζειν, ὡς ἀποκαταστήσεται. ΑΡΙΣΤ. • Ο καθῃρημένος, εἰ ἐνοχλοίη τῷ βασι- • λεῖ, αἰτείτω σύνοδον μείζονα, καὶ τὸ ἐκεῖθεν • δόξαν στεργέτω· εἰ δὲ καὶ αὖθις ἀποδυσπε ι τοίη, μὴ ἐχέτω ἀποκατάστασιν.» Τὸν καθαιρεθέντα ὑπὸ συνόδου, καὶ οἰόμενον ἀδι κεῖσθαι, ὁ κανὼν οὐ κωλύει μείζονα σύνοδον ἐπικαλεῖσθαι, καὶ παρ' αὐτῇ γυμνάζειν & νομίζει δίκαια ἔχειν, εἰς ἀνατροπὴν τῆς κατ' αὐτοῦ ἐξενεχθείσης ψήφου. ᾿Αλλὰ μᾶλλον καὶ ἐπιτρέπει αὐτῷ ποιεῖν αὐτό. Τὸν δὲ μὴ θέλοντα προσελθεῖν συνάδῳ, καὶ παρ' αὐτῇ τὰ οἰκεῖα προθεῖναι δίκαια, ἀλλὰ τὰς βασιλικὰς ἀκοὰς παρενοχλεῖν πειρώμενον εἰς ἐκδίκησιν, συγγνώμης τινὸς οὐκ ἀξιοῖ, οὐδὲ χώραν ἀπο λογίας αὐτῷ δίδωσι, καὶ ἐλπίδα προσδοκάν μελλούσ σης αποκαταστάσεως. • Μηδένα ἐπίσκοπον τολμᾷν ἀφ' ἑτέρας επαρχίας · εἰς ἑτέραν μεταβαίνειν, καὶ χειροτονεῖν ἐν ἐχε • κλησίαις τινὰς εἰς προαγωγήν λειτουργία;, • μηδὲ εἰ συνεπάγοιτο ἑαυτῷ ἑτέρους, εἰ μὴ πα- · ρακληθεὶς ἀφίκοιτο διὰ γραμμάτων τοῦ τε μην · τροπολίτου καὶ τῶν σὺν αὐτῷ ἐπισκόπων, ὧν «εἰς τὴν χώραν παρέρχεται. Εἰ δὲ μηδενής και • λοῦντος ἀπέλθοι ἀτάκτως ἐπὶ χειροθεσία τινῶν, • καὶ καταστάσει τῶν ἐκκλησιαστικών πραγμάτ «των μή προσηκόντων αὐτῷ, ἄκυρα μὲν τὰ ὑπ' • αὐτοῦ πεπραγμένα τυγχάνειν· καὶ αὐτὸν δὲ • ὁπέχειν τῆς ἀταξίας αὐτοῦ καὶ τῆς παραλόγου • επιχειρήσεως τὴν προσήκουσαν δίκην, καθηρη • μένον ἐντεῦθεν ἤδη ὑπὸ τῆς ἁγίας συνόδου. ΒΑΛΣ. Περὶ τῶν ἐν τῷ παρόντι κανόνι διειλημμέ νων ἱκανῶς διελάβομεν ἐν τῷ λε' ἀποστολικῷ κανόνι καὶ ἐν ἑτέροις. Καὶ ἀνάγνωθι τὰ ἐν ἐκείνοις γρα φέντα. Ζήτει καὶ τῆς παρούσης συνόδου καν. κβ'. ΖΩΝΑΡ. Σκανδάλων καὶ ταραχῶν αἴτιον τὸ ἀπιέ καὶ ἐπίσκοπον εἰς ἐπαρχίαν ἑτέραν, καὶ χειροτονίας ποιεῖν ἄνευ γνώμης τοῦ ἐπισκόπου τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης. Διὸ καὶ κωλύει τοῦτο ὁ κανών, καὶ τὸν τοῦτο ποιήσαντα καθαιρέσει καταδικάζει. Ταῦτα δὲ κακανόνισται καὶ τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ἐν λε' και νόνι· τὰ αὐτὰ δὲ ὁρίζει καὶ ὁ κβ' κανὼν τῆς συν όδου ταύτης. ΑΡΙΣΤ. «Β' μηδενὸς ἀξιοῦντος ἐπίσκοπος εἰς • ἄλλην ἐπαρχίαν ἀπίοι, καὶ χειροτονοίη, καὶ • διοικοίη πράγματα, αὐτά τε ἄκυρα μενέτω, κάτ ο κεῖνος καθαιρείσθω.» Πολλούς κανόνας εὑρήσεις τοῦτο κωλύοντας, τὸ μεταβαίνειν ἐπίσκοπον ἀπὸ τῆς ἰδίας ἐπαρχίας εἰς ἀλλοτρίαν, καὶ χειροτονεῖν ἐν αὐτῇ, ἡ ἕτερόν τι ἐπισκοπικὸν ἐνεργεῖν· εἰ μή που προσκληθῇ τις, καὶ ἀξιωθῇ παρὰ τοῦ κατὰ χώραν ἐπισκόπου τοιοῦτόν τι ποιῆσαι. Τὸν δ᾽ οἶκοθεν εἰς ἐπαρχίαν ἑτέραν παραγενόμενον, καὶ ἢ χειροθεσίας ποιούμενον, ἢ καταστάσεις ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων, μὴ προσηκόντων αὐτῷ, σὺν τῷ ἄκυρα μένειν τὰ ὑπ' αὐτοῦ πραττόμενα, καὶ καθαιρεῖσθαι προστάττουσι. quique id fecerit, nec audiri amplius in judicio, et omni in posterum restitutionis spe carere jubet. ARIST. «Depositus, si imperatori molestiam exbi- ‹ bnerit, majorem petat synodum, ejusque decreto c acquiescat. Si vero rursuin.agre tulerit, resti- ‹ tutionem ne assequatur. › Eum qui a synodo deponitur, sibique videtur injuria affectus, canon hic majorem provocare synodum non prohibet, et apud eam proferre quæ justa esse arbitratur, ad sententiæ contra se late eversionem. Imo potius ei hoc permittit facere. Eum autem qui non vult synodum adire, et apud eam jura sua proponere, sed imperatorias obturbare aures in ultionem molitur, nulla dignatur venia nec apologiæ locum ei concedit, nec futuræ restitutionis spem exspectare. CANON XIII. Nullus episcopus audeat ab una provincia in • aliam transire, et ad ministerii promotionem ‹ aliquos ecclesiis ordinare, nec si alios una • secum inducat, nisi venerit litteris accersitus • metropolitani, et episcoporum qui sunt eum ip- • So, in quorum regionem accedit. Si autem nullo c vocante, ad aliquorum ordinationem et eccle- ‹ siasticarum rerum ad se non pertinentium coll- • stitutionem, inordinate insolenterque processe rit, sint quidem irrita quæ ab ipso geruntur: • ipse autein suæ insolentiæ et præter rationem ‹ factæ aggressionis debitas det pœnas, a sancta • scilicet synodo exinde depositus. › BALS, De iis, quæ in præsenti canone tractata sunt, in canone apostolico 35 satis tractavimus, et alibi. Et lege ea, quæ illic scripta sunt. Quære et praesentis synodi canonem 22, ZONAR. Si quis episcopus alterius provinciam ingrediatur, ibique eo inconsulto ordines conferat, offensiones ac tumultus ex ea re exsistere facite est. Quare tum id fieri canon vetat, tumn qui fecerit, depositione damnatum esse decernit. Eadem vero, et apostolorum tricesimo quinto et bujus quoque synodi vicesimo secundo canone, constituta sunt. ARIST. «Si, nemine rogante, episcopus in aliam • se contulerit provinciam, et ordinaverit, resque ‹ administraverit, et irritæ maneant, et iste de- < ponatur.» Multos canones invenies hoc prohibentes, nimirum episcopum e sua provincia ad alienam transilire, et in ea ordinare, aut aliud aliquod munus episcopale obire. Nisi forsitan vocetur aliquis et a regionis episcopo dignus habeatur, qui tale aliquid facial. At qui sua sponte in alteram 444 provinciam proficiscitur, et vel manuum impositiones facit, vel negotiorum ecclesiasticorum constitutiones ad ipsum non pertinentium, et irrita manere quæ ab isto facta sunt, et ipsun deponi jubent.

· CANON XIV. ‹ Și quis episcopus ob aliqua crimina judicetur, deinde contingat episcopos provinciæ de eo ‹ dissentire; illis quidem eum, de quo fertur sen- • Leutia, innocentem pronuntiantibus; his vero, • reum: pro loja componenda controversia, vi- ‹ sum est sanctæ synode, ut metropolitanus ‹ episcopus ex propinqua provincia alios evocet • juulices, qui controversiam dirimant, cum proc vincialibus, quod probatum fuerit, confirman ‹ do. > ΚΑΝΩΝ ΙΔ. • Εἴ τις ἐπίσκοπος ἐπί τισιν ἐγκλήματι κρίνοιτο, • έπειτα συμβαίη παρὰ αὐτοῦ διαφωνεῖν τοὺς ἐν ι τῇ ἐπαρχίᾳ ἐπισκόπους, τῶν μὲν ἀθῶον τὸν • κρινόμενον ἀποφαινόντων, τῶν δὲ ἔνοχον· ὑπὲρ • ἀπαλλαγῆς πάσης ἀμφισβητήσεως έδοξε τῇ • ἁγίᾳ συνόδῳ τὸν τῆς μητροπόλεως ἐπίσκοπον ι ἀπὸ τῆς πλησιοχώρου επαρχίας μετακαλεῖσθαι • ἑτέρους τινὰς τοὺς ἐπικρινοῦντας, καὶ τὴν ἁμ ε φισβήτησιν διαλύσαντας, τοῦ βεβαιῶται σὺν • τοῖς τῆς ἐπαρχίας τὸ παριστάμενον.» ΒΑΛΣ. Τὸν ὑπὸ ἐπαρχιωτῶν ἐπισκόπων κρινόμε τον ἐπίσκοπον, καὶ παρά τινων μὲν ἀθωούμενον, παρά τινων δὲ καταδικαζόμενον, μὴ ἄλλως κατακρίνεσθαι ή δικαιοῦσθαι ὥρισεν ἡ σύνοδος, εἰ μὴ μετακαλέσηται ὁ τῆς συνόδου μητροπολίτης πλη στοχώρου; ἐπισκόπους, ἐπικρἶναι ὀφείλοντας τὸ ζη τούμενον, καὶ βεβαιώσαι τὴν ψῆφον. Μὴ εἴπῃς γοῦν ἐναντιοῦσθαι τῷ κανόνι τούτῳ τὸν ιβ' κανόνα, τὸν λέγοντα τὴν ἀμφίβολον ψῆφον ανακρίνεσθαι παρά μείζονος συνόδου, καὶ μὴ δοκιμάζεσθαι παρὰ τοῦ πρώτως κρίνοντος μετὰ πλησιοχώρων ἐπισκόπων. Ἐκεῖ μὲν γὰρ ἔφθασε γενέσθαι ἡ ἀπόφασις, καὶ οὐκέτι δύναται δικάζειν ὁ ἅπαξ ἀποφηνάμενος, καὶ διὰ τοῦτο ἡ ψῆφος ἐκείνου, ὡς ἀμφίβολος, ἐκκλήτῳ ὑπόκειται· ἐνταῦθα δὲ οὐ γέγονεν ἀπόφασις. Καὶ ὑποτίθησιν ὁ κανὼν τῷ μητροπολίτῃ μετακαλείσθαι καὶ πλησιοχώρους ἐπισκόπους, ἐφ' ἡ τὴν διαφωνίαν λυθῆναι, καὶ οὕτω πᾶσαν περιαιρεθῆναι τὴν τοῦ καταδικαζομένου ὑποψίαν καὶ πρόφασιν· πλὴν καὶ τούτου γινομένου, ἐὰν ὁ καταδικασθεὶς νομίζῃ ἀδι κεῖσθαι, καλῶς ἐκκαλέσηται, κατὰ τὴν περίληψιν τοῦ ιβ΄ κανόνος καὶ τοῦ δ' κανόνος τῆς ἐν Σαρδική δὲ παρὰ τῷ πατριάρχῃ ἐδικάσατο, τὰ τοῦ παρόν BALS. Episcopum, qui ab episcopis provincialiLus judicatur, et ab aliquibus quidem absolvitur; ab aliis vero condemnatur, non alias condemaari vel absolvi statuit synodus, nisi synodi metropolitamus propinquos episcopos accersiverit, qui id quod quæritur judicare, et sententiam confrmare debent. Ne dicas ergo cauonen 12, huic canumi adversari, dicentem: dubiam sententiam a majori synodo rursus judicari, et non ab eo, qui primo judicavit, cum finitimis episcopis examinari. Illic euim fuerat prolata sententia, nec puest amplius judicare qui illam semel protulit; et propterea iųļius sententia, ut dubia appellationi subjicitur: hic autem non est prolata sententia. Et canon metropolitanum admonet fluitimos episcopos accerserę ut tollatur dissensio, et sic omnis condemnnati suspicio el tergiversatio resecetur, sed si hoc quoque façto, condemnatus sibi factam injuriam esse putet, ręcie appellaverit, ut duodecimo canone continetur, et quarto Sardicensis synodi. Lege et ejusdem syuodi canones 3 et 5. Si autem apud patriarcham litigaverit, præsens canon et sequeus locum habebit. συνόδου. Ανάγνωθι καὶ τῆς αὐτῆς γ' καὶ ε' κανόνα· εἰ τος κανόνος καὶ τοῦ ἐφεξῆς ἔξουσι χώραν. ΖΩΝΑΡ. Οτε μὲν ὑπὸ πάντων τῶν τῆς ἐπαρχίας επισκόπων συμφώνω; καταδικάζοιτο ὁ κρινόμενος, οὐκ ἔξεστιν αὐτῶν τὴν ψῆφον αἰτιᾶσθαι κατὰ τὸν δ' κανόνα τῆς παρούσης συνόδου· ὅτι δὲ διαφωνούν. σιν οἱ ἐπίσκοποι, καὶ οἱ μὲν καταδικάζουσιν αὐτὸν, οἱ δὲ ἀντιλέγουσι, τότε χρὴ τὸν μητροπολίτην τῆς επαρχίας ἐκείνης ἀπὸ τῆς πλησιαζούσης επαρχίας μετακαλεῖσθαι ἐπισκόπους ἑτέρους, ὥστε παρ' ἐκεί των λυθῆναι τὴν διαφωνίαν τῶν ἐπισκόπων, προς ZONAR. Quandocunque aliquis ab omnibus provinciæ episcopis unanimi consensu damnatus fuerit damnationem in dubium revocare, ut hujus synodi canone 4 constitutum est, nequaquam licebit. A♣ si non omnes episcopi idem sentiant, sed alii quidem damnari reum, alii contra fieri oportere contendant; tunc à metropolitano ejus provinciæ a vicina provincia alii episcopi evocari, eorumque suffragiis ad alteram partium adjunctis dissentientium inter se episcoporum controversia componi τεθέντων ἐν: μέρει τῶν ἐναντιουμένων ἀλλήλοις, debent. Lege Sardicensis quoque synodi canonem tertium et quintum. ARIST. • Si episcopo accusato, provincia episcopi inter se discrepent, ad controversiam certo ‹ dirimendam, alii e vicinis sunt advocandi. › Unasquisque episcopus criminibus accusalus propria synodo judicari debet; si autem provincia episcopi dissentiant, illi quidem insontem judicatum,. alii reum dicentes, a vicina provincia potest metropolitanus alios evocare episcopos ut controversiam ab episcopis agitatam solvant. b) meseitigen -Aladdin a ᾿Αναγνωστέον δὲ καὶ τῆς ἐν Σαρδική συνόδου τὸν γ' καὶ εʹ κανόνα. AΡΙΣΤ. 4 Εἰ, ἐπισκόπου κρινομένου, οἱ τῆς ἐπαρ · χίας ἐπίσκοποι διαφέροιντο μετακλητέον ἀπ' · τῶν πέλας ἑτέρους εἰς ἀναμφίβολον λύσιν τοῦ · ἀμφισβητήματος. ο Εκαστος τῶν ἐπισκόπων, κατηγορούμενος ἐπ' εγκλήμασι, παρὰ τῇ ἰδίᾳ συνόδῳ ὀφείλει κρίνεσθαι, Εἰ δὲ οἱ τῆς ἐπαρχίας ἐπίσκοποι διαφωνοῦσιν, οἱ μὲν ἀθῶον τὸν κρινόμενον λέγοντες, οἱ δὲ ὑπεύθυ νον· ἀπὸ τῆς πλησιοχώρου επαρχίας δύναται ὁ μητροπολίτης ἑτέρους ἐπισκόπους μετακαλεῖσθαι, ἵνα τὴν ὑποῦσαν μέσον τῶν ἐπισκόπων ἀμφιβολίαν λ σωσ!.

CANON XV. • Si quis episcopus aliquorum criminum accusatus, fuerit ab omnibus provinciæ episcopis cou, IN CAN. XVI CONC. II ANTIOCH. KANON IE'. · Εἴ τις ἐπίσκοπος ἐπί τισιν ἐγκλήμασι κατηγορη • θείς, κριθείη. ὑπὸ πάντων τῶν ἐν τῇ ἐπαρχία · ἐπισκόπων, πάντες τε σύμφωνον μίαν κατ' • αὐτοῦ ἐξενέγκοιεν ψῆφον· τοῦτον μηκέτι παρ' • ἑτέροις δικάζεσθαι, ἀλλὰ μένειν βεβαίαν τὴν • σύμφωνον τῶν τῆς ἐπαρχίας ἐπισκόπων ἀπό · φασιν.» ΒΑΛΣ. Ο παρὼν κανὼν ἀνῃρέθη ἀπὸ τοῦ δ' και μόνος τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου. Εἰ δὲ μὴ θέλεις τοῦτο εἰπεῖν, ἑρμήνευσον τὸν κανόνα καθὼς ἀνωτέρω εἰρηται, καὶ εἰπὲ τὴν καταδίκην γενέσθαι ἐνταῦθα παρὰ συνόδου μὴ παραπιπτούσης ἐκκλήτῳ, ὡς τοῦ πάππα ἢ τοῦ Κωνσταντινουπόλεως. ‹ demnatus, et omnes uuam consentientem ad- ‹ versus eum sententiam tulerint: is ne amplius • ab aliis judicetur; sed proyinciæ episcoporun ‹ firma maneat sententia. › BALS. Præsens canon sublatus est a quarto canone synodi Sardicensis. Sin autem boc nolis dicere, interpretare canonem ut superius dictum est: et die ſieri condemnationem a synodo, in quam non cadit appellatio, ut a papa, vel a patriarcha Constanti mopolitano. ΖΩΝΑΡ. Τὰ ἐν τῷ δ' κανόνι εἰρημένα καὶ εἰς τὴν 445 ΖΟΝΑR. Ex iis quæ in quarto canone dixiτοῦ παρόντος ἐξήγησιν ἱκανά εἰσιν. ΑΡΙΣΤ. 4 Επισκόπου δικαζομένου, εἰ πᾶς ἐπαρ · χιώτης ἐπίσκοπος συμφωνοίη, παλινδικία οὐ ο γίνεται.» Ὁ κανὼν οὗτος οὐ συγχωρεῖ τῷ ὑπὸ πάντων τῶν ἐπισκόπων τῆς ἐπαρχίας καθαιρεθέντι παρ' ἑτέροις έκκλητον κρίνεσθαι, ἀλλὰ μένειν βεβαίαν τὴν κατ' αὐτοῦ ἀπόφασιν πάντων τῶν ἐπαρχιωτῶν ἐπισκό των συμφώνως ἐξενεχθεῖσαν βούλεται. Πλην, ὡς εἰρήκαμεν ἐν τῷ τετάρτῳ κανόνα της παρούσης συν όδου, μᾶλλον ἡ γνώμη κρατεῖ τῶν ὁρισάντων ἐκκα· λεῖσθαι τὸν οἰόμενον ἀδικεῖσθαι, καὶ τῆς βοηθείας τῆς ἐκκλήτου ἐπιτυγχάνειν, ὡς δικαιοτέρα καὶ φιλο ανθρωποτέρα, · Εί τις επίσκοπος σχολάζων ἐπὶ σχολάζουσαν · ἐκκλησίαν ἑαυτὸν ἐπιρρίψας, ὑφαρπάζει τὸν • θρόνον δίχα συνόδου τελείας, τοῦτον ἀπόβλητου • εἶναι, καὶ εἰ πᾶς ὁ λαὸς, ὃν ὑφήρπασεν, ἔλοιτο • αὐτόν. Τελείαν δὲ ἐκείνην εἶναι σύνοδον, • συμπάρεστι καὶ ὁ μητροπολίτης. ΒΑΛΣ. Επίσκοπός τις σχολάζων, ήγουν μὴ ἔχων ἐκκλησίαν, ὡς ὑπὸ ἐθνῶν κρατουμένην, κατέσχεν αυθεντικώς σχολάζουσαν εκκλησίαν, μὴ ἔχουσαν Εκλονότι ἐπίσκοπον, καὶ ἐπέβη τοῦ θρόνου αὐτῆς, καὶ ἐνήργει ἀρχιερατικὰ δίκαια. Αιτιώμενος οὖν mus hujus quoque canonis intelligentiam quilibet assequetur. ARIST. • Episcopo judicato, si omnium provinci ↓ ‹ episcoporum sententiæ sint concordes, actionis 4. redintegratio non datur.» Hie canon eum qui ab omnibus provinciæ episcopis deponitur, ab aliis appellationis more more judicari non permittit, sed omnium provincialium episcoporum sententiam unanimiter contra eum illatam, frmam vult manere. Sed ut in quarto sypodi hujus canone diximus, sententia corum qui decreverunt eum qui se injuria affectum putat, provocare et appellationis auxilium assequi, potius valet ut justior et humanior. CANON XVI. • Si quis vacans episcopus, in vacantem eccle siam irrumpens, sedem arripuerit absque • perfecta synodoi is sit ejectus, etiamsi omnis • populus, quem invasit, euin elegerit. Perfecta ‹ vero synodus illa est, cui una quoque adest • metropolitanus. BALS. Episcopus quidam vacans, seu ecclesiam non habens, utpote quæ a gentibus tenebatur, sua auctoritate vacantem occupabat ecclesiam, quæ scilicet episcopum non habebat, ejus sedem invadens, et jura archiepiscopalia exercebat. Cum Guill. Beveregii nota. Εἴ τις ἐπίσκοπος σχολάζων. Hic una cum quam Epitomen scholiastes hære habel: Η συνοsequenti canone a Leontio episcopo in concilio Chalcedonensi ex codice canonum recitatus est, quo hic quidem nonagesimus quintus, sequens nonagesimus sextus, juxta ordinem nimirum canonum in isto codice observatum, dicitur. Concil. Chalced. act. 11, pag. 301. 302 edit. Col. an. Domini 1618. Ubi etiam vi horum canonum Bagsianus et Stephanus episcopatus Ephesi pulsi sunt, dignitate tantum, sive honore, comniunione et necessariis ad vitam sustentandam iis concessis. Porro Harmenopuli præsentis canonis epitome sie se habet; Καὶ σχολάζων ἐπίσκοπος, εἰ δίχα τελείας συνόδου (τελεία δὲ ἐστὶν, ὅταν καὶ ὁ μητροπολίτης παρῇὶ ἐπὶ σχολάζουσαν ἐκκλησίαν ἐπιπηδήσει, κἂν ὁ τῆς πόλεως ἐκείνης λαὸς ἐθελήσῃ, ἀπόβλητος Έστω. Etiam vacans episcopus, si ausque integra synodo (integra autem est, cum el metropolitanus udest) in ecclesiam vacantem insilierit, lieet ita civitatis illius populus voluerit, rejiculus est. In δικὴ ἡ τοῦ πατριάρχου Μιχαήλ διάγνωσις συγχωρεί καὶ μεταθέσεις ἐπισκόπων γίνεσθαι, γνώμη του πρωτεύοντος αὐτῶν, χρείας κατεπειγούσης πρὸς τὰ λυσιτελέστερον, καὶ κατ' ἐπίδοσιν ἐπισκόπῳ καὶ ἑτέραν ἐπισκοπὴν δίδοσθαι παρὰ τοῦ πρωτεύοντος ἐν τῇ ἐνορίᾳ αὐτοῦ, ἐν ᾗ καὶ πάσῃ ἐνορίᾳ αὐτῆς τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἀρχιερατικῶν ἁπάντων δικαίων ποιήσεται, ὅσα καὶ γνήσιος ἀρχιερεὺς αὐτῶν· πάρεις τοῦ ἐν τῷ ἱερῷ χρόνῳ ἐγκαθιδρεύεσθαι. Synodicu patriarchæ Michaelis sententia permittit et transla· tiones episcoporum fieri, de judicio illius, qui primus inter eos est, usu sic poscente ad majorem utilitar tem; item episcopo concedi et episcopatum alterum insuper a primate in territorio ipsius, in quo et omnibus ejus finibus omnia pontificalia jura exercebit, quæcunque germanus eorum pontifex, exercelḥ excepto, quod in sucro synthrono non collocetur, Harmenop. Epit. can. sect. 1, tit. 4.

τι κωλυθῆναι τὴν παρ' ἐνορίαν ἐνέργειαν, ἀλλ' διὰ τὸ μὴ ὑβρίζεσθαι ἡ καταφρονεῖσθαι τὴν τῆς ἐνορίας ταύτης πρόεδρον· ἀρχιερέως δὲ μὴ ὄντος ἐν τῇ σχολαζούσῃ ἐκκλησίᾳ, ἐπεὶ καὶ αὐτὸς τὴν λαχοῦς σαν τοῦτον οὐκ ἔχει, ὑπὸ τῶν ἐθνῶν κατεχομένην, οὔτε τὰ τῆς ῥηθείσης ύβρεως χώραν ἔχει, οὐδὲ αὐτ τὸς προκριματισθήσεται ἐπέκεινα ὧν έχει ιδιούμενος τὰ ἀλλότρια. Φησὶ τοίνυν ὁ κανὼν τὸν οὕτω ῥιψοκινδύνως ἁρπάζοντα τὸν μὴ δοθέντα αὐτῷ θρόνον ὑπὸ τῆς χάριτος τοῦ παναγίου Πνεύματος, και σχολάζων ἐστὶ, καὶ ἡ τοιαύτη εκκλησία σχολάζουσα, ἀπόβλη τον γίνεσθαι. Ὡς δέ τινος εἰπόντος ταῦτα χώραν Έχειν ένθα ληστρικῶς ὁ σχολάζων ἐσφετερίσατο την σχολάζουσαν, οὐ μὴν ὅτε ὁ ταύτης λαὸς καὶ ἄκοντα τὸν σχολάζοντα μετήγαγεν εἰς αὐτήν· προστίθησιν ὁ κανὼν μηδὲ ἀπὸ τούτου συγγινώσκεσθαι τὸν εἰς σχολάζουσαν ἐνορίαν ἀρχιερατικόν τι πράξαντα δίχα συνοδικῆς ἐπιτροπῆς. Ἐπεὶ δὲ, ὡς ἔοικεν, ἀπὸ οι κονομίας ἐπαρχιωτῶν ἐπισκόπων παρεχωρήθη τις σχολάζων ἱερουργεῖν εἰς σχολάζουσαν, καὶ τοῦ γεγο νότος κατακρινομένου, διὰ τὸ μὴ συμψηφίσασθαι καὶ τὸν μητροπολίτην, Ελεγόν τινες σύνοδον εἶναι καὶ ὀνομάζεσθαι τὴν συνέλευσιν τῶν ἐπαρχιωτών, κἀντεῦθεν εἶναι βέβαιον τὸ παρὰ τούτων γινόμενον δίχα τοῦ μητροπολίτου, ὅτι καὶ αἱ ψῆφοι τῶν ἐπι σκόπων ἀναντίῤῥητοί εἰσι, γινόμεναι καὶ ταῦτα δίχα τοῦ μητροπολίτου· εἶπον οἱ Πατέρες ἐπὶ ταύτῃ τῇ ὑποθέσει ἐκείνην είναι τελείαν σύνοδον, τὴν ἔχουσαν παρουσιάζοντα καὶ τὸν μητροπολίτην· τὸ δὲ τῆς ψήφου ἰδικόν ἐστι, καὶ τὰ ἰδικὰ οὐχ Είχονται εἰς υπόδειγμα. Ωστε σημείωσαι ἀπὸ τοῦ παρόντος και νόνος ὅτι ἐφεῖται μετὰ συνοδικῆς διαγνώσεως και ραχωρεῖν τῷ σχολάζοντι ἐπισκόπω ἱερουργεῖν εἰς σχολάζουσαν εκκλησίαν, καθῆσθαι δὲ καὶ εἰς αὐτὸν τὸν θρόνον αὐτῆς. Ἤκουσα γὰρ πολλάκις ὅτι χρεία ἐστὶ πρὸς τοῦτο καὶ βασιλικής προστάξεως. Έρω τήσει δέ τις, πῶς ὀφείλει νοηθῆναι τὸ εἶναι ἀπόβλη - τον τὸν οὕτως ἀρπάσαντα ἐκκλησίαν; Καί τινες μὲν εἶπον ἐκλαμβάνεσθαι τοῦτο εἰς ἀφορισμόν· ἐμοὶ δὲ δοκεῖ εἰς καθαίρεσιν, κατὰ τοὺς κανόνας τοὺς λέο γοντας καθαιρεῖσθαι τοὺς παρ' ἐνορίαν χειροτο νοῦντας. Εἰ γὰρ ὁ ἐφ' ὕβρει τοῦ ἐγχωρίου ἑνὸς ἀρχιερέως ἐνεργήσας ἀρχιερατικόν τι καθαιρείται· autem reprehenderetur, et interrogaretur, quomodo ὅπως τοῦτο τετόλμηκεν, ἰδικαιολογεῖτο, μὴ δι' άλλο hoc esset ausus, hoc se modo defendebat. Non propter aliquid aliud fuisse prohibitam in alia regione seu diocesi operationem seu exercitium, quam ne injuria afficeretur et contemneretur hujus region is dioecesisve præsul: cum autem non sit antistes in vacante ecclesia, et cum ipse eam, quæ illi obtigerat, non habet, ut quæ a gentibus detinebatur, nec quæ de injuria dicta sunt locum babebunt, nec ullum ei præjudicium afferetur, tanquam qui, ultra ea quæ habet, aliena sibi usurpet. Dicit ergo canon, eum, qui tam temere a Spiritus sancti gratia non sibi datum throuum arripit, etiamsi et ipse et ecclesia vacet, esse ejiciendum. Perinde autem ac si dixisset quispiam, ea locum habere, quando is, qui vacat, prædonis more vacantem ecclesiam invasisset; non autem quando ejus populus eum, qui vacat, vel invitum ad eam transtulerit: adjicit canon ne propterea quidem esse illi ignoscendum, qui in vacantem diœcesin aliquid episcopale exercuit absque synodi permissione. Cum autem, ut est verisimile, a provincialiuin episcoporum dispensatione vacanti cuipiam permissum esset in vacante ecclesia celebrare, et hoc damnaretur, eo quod non esset etiam assensus inetropolitanus, dicebant quidam, esse et vocari synodum provincialium episcoporum conventum, et ideo firmum esse quod ab eis t sine metropolitano, quoniam episcoporum sententiis, etiam sine metropolitano, contradici non potest: dixerunt Patres, in hac causa eam esse perfectam synodum, quæ habet etiam metropolitanum præsentein; est autem sententia singularis; et singularia non trabuntur ad exemplum. Nola ergo ex præsenti canone, quod cum synodali decreto pernititur vacanti episcopo in vacante ecclesia celebrare; quin et in ipso ejus throno sedere. Sæpe enim audivi, quod imperatorio quoque mandato ad id opus est. Interrogaverit autem quispiam, Quomodo intelligi debet illud, esse ejiciendum eum qui illam się invasit ecclesiam? et dicebant quidem nonnulli hoc de segregatione accipi. Mihl autem videtur esse accipiendum de depositione, secundum canones qui dicunt eos esse deponendos qui ordinant ultra suas diæceses. Si enim, qui ad injuriam πολλῷ πλέον κολασθήσεται ὁ ἐπὶ ὕβρει τελείας συ unius antistitis, qui est in regione, episcopale quidpiam exercuit, deponitur: multo magis punietur, qui ad perfecta synodi injurlam tale quid fecit. 446 Sepe quæsitum est, Quis est is qui vacal, et quænam dicatur vacare Ecclesia? Ac de vacante quidem ecclesia nulla fuit dubitatio: omnes enim dixerunt eam esse vacantem ecclesiam, quæ antistite orbata est: sed de vacante antistite multa fuit controversia, et placuit omnibus νόδου τοιοῦτόν τι ποιήσας. Πολλάκις συνεζης τήθη τίς ἔστιν ὁ σχολάζων, καὶ ποία ἐστὶν ἡ σχολάζουσα. Καὶ περὶ μὲν τῆς σχολαζούσης οὐδεμία γέγονεν ἀμφιβολία· πάντες γὰρ διέγνων σχολάζου σαν εἶναι τὴν χηρεύουσαν ἀρχιερέως· περὶ δὲ τοῦ σχολάζοντος ήρεσε πᾶσι σχολάζοντα εἶναι μὴ δυνάμενον ἀπελθεῖν εἰς ἣν ἐπεκηρύχθη ἐκκλησίαν, διὰ τὸ ὑπὸ ἐθνῶν ἢ αἱρετικῶν ταύτην κατέχεσθαι, ίσως δὲ κοινωθῆναι καὶ μὴ παραχωρεῖσθαι τὸν ἀρχιερέα Guill. Beveregii nota. Πολλάκις συνεζητήθη. Hæc usque ad finem hujus Balsamonis in hunc canonem interpretatio - ais ms. nostro Bodleiano accepta referas: neque enim in Parisiensi editione exstant; nisi quod in supplemento Latina eorum versio a Gentiano llerveto elaborata habeatur. Sed in Amerbachiano codice, non secus atque in uostro, leguntur.

IN CAN. XVI CONC. II ANTIOCH. ecclesiam in quam suffectus est, eo quod vel a gentibus vel etiam ab hæreticis occupetur, et fortasse etiam profanetur communisque reddatur, nee sinatur antistes pedem in eam inferre, cujusmodi est hodie llierosolymitana Ecclesia, Antiochena, Tarsensis, et alia. Hierosolyma enim al impiis Agarenis polluta sunt, thronus Antiochenus a patriarcha Latino detinetur, et Tarsus ab Arneniis. Nonnullæ autem Hierosolymorum, Antio chiæ, et Constantinopolis ecclesiæ non reputantur vacare, quia Latini et Agareni permittunt antistitibus suas ecclesias episcopaliter administrare, el Christianorum, qui illic sunt, curam gerere. Unde et ejusmodi ecclesiarum evocati antistites debent proficisci. Quod autem dantur quibusdam antisti - tibus non vacantibus, sed paupertate laborantibus, orbatæ seu vacantes ecclesiæ, est dispensationis ratio: et canon, qui dicit vacantem dandam esse vacanti, locum non habet. Et ideo, qui synodaliter permittunt cuipiam, ut possit etiam in sede illius ecclesiæ, quam dispensationis ratione sibi datam habet, sedere, faciunt contra canonem rem, cui venia danda non est: iis enim, qui vacant, debet dari thronus; non autem iis, qui habent sedem episcopalem. Propterea enim et antistes, qui vacantem accipit ecclesiam, non amplius vocatur episcopus illius ecclesia, in quamn primum renuntiatus est, sed ejus, quæ illi ut vacans data est, πίδα; βαλεῖν ἐν αὐτῇ· οἷά ἐστι σήμερον ἡ τῶν enin dici vacare, qui non potest proficisci ad eaut Ἱεροσολύμων, ἡ τῆς ᾿Αντιοχείας, ἡ Ταρσοῦ καὶ ἕτεραι· τὰ μὲν γὰρ Ἱεροσόλυμα ἐμιάνθησαν παρὰ ἀθέων 'Αγαρηνῶν, ἡ ᾿Αντιόχεια κατέχεται παρὰ πατριάρχου Λατίνου, ἡ Ταρσός παρὰ ᾿Αρμενίων· τινὲς δὲ τῶν Ἱεροσολυμιτικῶν ἐκκλησιῶν, τῆς Αν τιοχείας καὶ τῆς Κωνσταντινουπόλεως οὐ λογίζονται σχολάζουσαι διὰ τὸ τοὺς ᾿Αγαρηνούς καὶ τοὺς Λατίνους παραχωρεῖν τοῖς ἀρχιερεῦσιν ἀρχιερατικῶς οἰκονομεῖν τὰς οἰκείας ἐκκλησίας, καὶ τῶν ἐκεῖσε ὄντων Χριστιανῶν προνοεῖσθαι. Ὅθεν καὶ μετακαλούμενοι οἱ τῶν τοιούτων ἐκκλησιῶν ἀρχιερεῖς ὀφείλουσιν ἀπέρχεσθαι. Τὸ δὲ δίδοσθαί τισιν ἀρχιε ρεῦσι, μὴ σχολάζουσιν, ἀλλὰ πενομένοις, ἐκκλησίας χηρευούσας, οἰκονομίας λόγο; ἑστί· καὶ ὁ κανὼν ὁ λέγων τὴν σχολάζουσαν τῷ σχολάζοντι δίδοσθαι " χώραν οὐκ ἔχει. Διὸ καὶ οἱ συνοδικῶς ἐγχωροῦντες καθῆσθαι εἰς τὸ σύνθρονον τῆς κατὰ λόγον οίκονομίας διδομένης τινὶ ἐκκλησίας ακανόνιστόν τι πράγμα ποιοῦσι καὶ ἀσύγγωατον. Τοῖς γὰρ σχολάζου σιν ὀφείλει δίδοσθαι θρόνος, οὐ μὲν τοῖς ἔχουσι θρότον ἀρχιερατικόν. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ὁ μὲν λαμβάνων σχολάζουσαν ἐκκλησίαν ἀρχιερεὺς οὐκέτι καλεῖται ἐπίσκοπος, εἰς ἣν ἐπεκηρύχθη, ἐκκλησίας πρῶτον, ἀλλὰ τῆς δοθείσης αὐτῷ σχολαζούσης· ὡς ὁ μέγας Θεολόγος Γρηγόριος οὐκέτι ἐκλήθη Na. ζιανζοῦ, ἀλλὰ Κωνσταντινουπόλεως· οὐδὲ ὁ χειρο τονηθεὶς προσεχῶς εἰς ᾿Αμάσειαν, καὶ μετατεθείς εἰς Κερασούντα, διὰ τὸ ἀποκαταστῆναι τὸν προκα θαιρεθέντα Αμασείας, οὐκέτι ἐκλήθη Αμισείας, quemadmodum magnus Theologus Gregorius non ἀλλὰ Κερασοῦντος. Ο δὲ Κλαυδιουπόλεως λαβὼν τὴν ἰδίαν ἐπισκοπὴν, τὴν Ποντικὴν Ηράκλειαν, ὡς σχολάζουσαν, καὶ ἐγχωρηθεὶς καθῆσθαι εἰς τὸν σύνθρονον αὐτῆς, ὅπως καλεῖται Κλαυδιουπόλεως ἀπορῶ. amplius dictus esi Nazianzeuus, sed Constantinopolitanus episcopus, nec qui proxime ordinatus est ad Amaseam, et in Cerasuntem translatus, quia qui prius fuerat depositus, est restitutus, non Amasee episcopus vocatus est, sed Cerasuniis. Claudiopolitanus autem proprium episcopatum, Heracleam Ponticam, ut vacantem adeptuš, et in ei quoque conjuncta sede sedere permissus, quomodo Claudiopolitanus appellatur nescio. ZONAR. Vacans episcopus ille est, qui vel nullius, vel occupatæ a gentibns ecclesiæ, præfectus est, vel a populo ejus urbis, cui datus episcopus fuit, nullo ipsius vitio, sed sola populi pervicacia exclusus; vacans porro ecclesia est, quæ præfectum sibi episcopum non habet. Si ergo vacans episcopus vacantem ecclesiam invadens, thronum illius occuparit; quamvis illum populus ejus uris episcopum habere velit, nisi tamen eidem perfecta synodus vacantem illam ecclesiam decreto suo adjudicarit, ab illius ecclesiæ administratione omnino repelli placet. Perfecta vero synodus ea existimatur, cui provinci:e metropolitanus interfuerit; obstet quominus vacans ecclesia episcopo vacanti ΖΩΝΑΡ. Σχολάζων ἐστὶν ἐπίσκοπος, ὁ μὴ ἔχων ἐκκλησίαν, ἢ ὑπ' ἐθνῶν κρατουμένην, ἢ ὑπὸ τοῦ λαοῦ τῆς πόλεως ἐν ᾗ ἐχειροτονήθη, μὴ δεχθεί;, οὐκ αὐτοῦ δόντος αἰτίαν, ἀλλ' ἀτακτήσαντος τοῦ λαοῦ, Σχολάζουσα δ' ἔστιν ἐκκλησία ἡ μὴ ἔχουσα ἐπίσκο πον. Εἰ γοῦν σχολάζων ἐπίσκοπο; ἐπελθὼν ἐκκλησία σχολαζούσῃ ἁρπάσει τὴν θρόνον αὐτῆς, κἂν ὁ τῆς πόλεως ἐκείνης λαὸς θελήσῃ αὐτὸν, ἀπόβλητος ἔσεται, εἰ μὴ σύνοδος τελεία τὴν σχολάζουσαν αὐτῷ ἐκκλησίαν ψηφίσεται. Εκείνη δὲ τελεία λογίζεται σύνοδος, ᾗ καὶ ὁ μητροπολίτης τῆς ἐπαρχίας συμ πάρεστιν· ὥστε τελείας συνόδου ψηφισαμένης δίδο σθαι τῷ σχολάζοντι τὴν σχολάζουσαν δυνατόν. ut proinde, si id synodus perfecta decreverit, nibil assignari queal. ΑΡΙΣΤ. • Ο δίχα συνόδου τελείας καὶ αὐτοῦ τοῦ • μητροπολίτου ἐπὶ σχολάζουσαν ἐκκλησίαν ἐπισ • πηδῶν, κἂν ᾖ σχολάζων, ἀπόβλητος.» Τὸν μὲν σχολάζοντα ἐπίσκοπον εἰς σχολάζουσαν ἐκκλησίαν καθίστασθαι παρὰ συνόδου τελείας, παρὄντος καὶ τοῦ τῆς μητροπόλεως ἐπισκόπου, ὁ παρο ὼν κανὼν παραδέχεται μὴ μέντοι γε ἀφ' ἑαυτοῦ, PATROL, GR. CXXXVII. ARIST. • Qui sine synodo perfecta, et ipso metro- • politano in vacantem ecclesiam transilie, ‹ etiamsi ipse sit vacans, ejiciendus est. › Vacantem quidem episcopum in vacanti ecclesia a perfecta synodo, præsente et metropolis episcopo, constitui, præsens canon permittit, non autem a seipso, ctiamsi a toto populo thronum usurpre

THEUD. BALSAMON cogeretur, nisi excommunicari velit. Eum autem κἂν ὑπὸ παντὸς τοῦ λαοῦ βιάζηται τὸν θρόνον ὑφαρqui non vacal, nec omnino et vicesimus primus prasentis synodi canon, et alii varii ut in decimo quarto canone apostolico scribitur. in aliam mi· grare ecclesiam permittunt, sed in ea manere ecclesia in quam ab initio a Deo ordinatus fuit. 447 ΠΑΝΟΝ ΧΝΙΙ. ‹ Si quis episcopus, accepta manuum impositione • ab episcopo, et populo praeesse jussus, munus ‹ non susceperit, nec, ut ad sibi concreditam ‹ ecclesiam proficiscatur, persuaderi possit: is • sit excommunicatus, donec coactus suscipiat, • vel perfecta synodus episcoporum provinciæ ‹ de ipso aliquid decernat. › BALS Lege apostolicum canonem 36, et dices qua decreta sunt de præsulibus, qui ad eas ad quas ordinati sunt ecclesias non proficiscuntur, Consequenter ergo præsens quoque canon cadem decernit, adjiciens cum esse segregatum, qui non proficiscitur ad ecclesiam quæ ipsum sortita est; donecaliquid de ipso statuerit synodus quæ eum eligit. Forte enim eum admittet aliquam causam probabi - lem afferentem. Quia autem illic diximus, non accipi, ut dicunt aliqui, manuum impositionem pro electione, eo quod canon utique de susceptione meminit; debes præsentem quoque canonem sic intelligere. ZONAR. Si quis ad prælecturam populi vocatus, munus illud, hoc est, servitium sive ministerium, obire recusaverit, communione motus, hoc est, SCπάζειν, εἰ μὴ βούλεται γενέσθα: ἀπόβλητος. Τὸν δὲ μὴ σχολάζοντα, οὐδ' ὅλως ὁ εἰκοστὸς πρώτης κανὼν τῆς παρούσης συνόδου, καὶ ἕτεροι διάφοροι, καθώς ἐν τῷ ιδ' ἀποστολικῷ κανόνι ἐγράφη, μεταπεσεῖν εἰ; ἑτέραν ἐκκλησίαν ἀνέχονται· ἀλλὰ μένειν εἰς ἣν ἐτάχθη ἐξ ἀρχῆς ὑπὸ Θεοῦ ἐκκλησίαν • Εἴ τις ἐπίσκοπος, χειροθεσίαν ἐπισκόπου λαβὼν, ο ορισθείς προεστάναι λαού, μὴ καταδέξοιτο τὴν • λειτουργίαν, μηδὲ πείθοιτο ἀπιέναι εἰς τὴν ἐγ • χειρισθεῖσαν αὐτῷ ἐκκλησίαν, τοῦτον εἶναι ἀκο:. • νώνητον, ἔστ' ἂν ἀναγκασθεὶς καταδέξοιτο, ἢ • ὁρίσοι τι περὶ αὐτοῦ ἡ τελεία σύνοδος τῶν κατὰ • τὴν ἐπαρχίαν ἐπισκόπων. ΒΑ.Σ. Ανάγνωθι τὸν λς' ἀποστολικὸν κανόνα, καὶ μάθῃς τὰ δεδογμένα περὶ τῶν ἀρχιερέων τῶν μὴ ἀπερχομένων εἰς ἃς ἐχειροτονήθησαν ἐκκλησίας. Ακολούθως οὖν καὶ ὁ παρὼν κανών διορίζεται τα αὐτὰ, προστιθέμενος εἶναι ἀφωρισμένον τὸν μὴ ἀπερ χόμενον εἰς τὴν λαχοῦσαν αὐτὸν, μέχρις ἂν ὁρίσῃ τι περὶ αὐτοῦ ἡ ψηφισαμένη τοῦτον σύνολο;. Τυχέν γὰρ παραδέξεται αὐτὸν προσβαλλόμενον εύλογον αἰτίαν. Ἐπεὶ δὲ ἐκεῖσε εἴπομεν μὴ ἐκλαμβάνεσθαι, καθώς τινες λέγουσι, την χειρεσίαν εἰ; ψήφον, διὰ τὸ μεμνήσθαι τάχα τὸν κανόνα καταδοχῆς· ὀφεί λεις καὶ τὴν παρόντα κανόνα οὕτω νοεῖν. ΖΩΝΑΡ. Ο εἰς προστασίαν λαοῦ καλούμενος, καὶ μὴ πειθόμενος καταδέξασθαι τὴν λειτουργίαν, τουτέστι τὴν διακονίαν, ἀκοινώνητος ἔσται, ήγουν gregatus erit, donec id suscipiat. Quod si recusare G αφωρισμένος, ἕως ἂν καταδέξηται. Εἰ δὲ διόλου omnino perĉat, a segregatione hominem absoivi prorsus haud licebit; nisi forte aliquid jam de ipso perfecta synodus constituerit. Causas enim fortasse ob quas a præfecturæ munere excusari velit probabiles all ret, quibus per synodum approbatis multa quoque imposita homini condonabitur. ARIST. • Qui ordinem suscepit, et ab eo resilit, • excommunicatur, usque dum pœnitentia ductus • munus in se susceperit.» Qui non persuadetur ad eam quam sibi commissam habet ecclesiam ire, et populo præesse, excommunicatus erit, donec sententiam mutans, animarum curam ipsi concreditam susceperit. CANON XV.II. Si quis ordinatus non ierit ad parœciam ad ἀπειθεῖ, διόλου ἔσται ακοινώνητος, εἰ μή πού τι ὁρίσει περὶ αὐτοῦ τελεία σύνοδος. Ισως γάρ ε ποι ἄν τινας εὐλόγους αἰτίας, δι᾿ ἂς παραιτεῖται τὴν προστασίαν, καὶ δεχθήσεται παρὰ τῆς συνόδου, καὶ τοῦ ἐπιτιμίου λυθήσεται. ΑΡΙΣΤ. 4 Ακοινώνητος ὁ δεξάμενος χειροτονίαν, · καὶ ταύτης ἀποσκιρτῶν, ἕως μεταγνούς κατα ο δέξοιτο.» Ο μὴ πειθόμενος ἀπελθεῖν εἰς τὴν ἐγχειρισθεί σαν αὐτῷ ἐκκλησίαν, καὶ τοῦ λαοῦ προεστάναι, ἀφωρισμένος ἔσται, ἕως ἂν μεταγνούς, την προστασίαν τῶν ἐμπιστευθεισῶν τούτῳ ψυχῶν καταδέξηται, • Εἴ τις χειροτονηθείς εἰς παροικίαν μὴ ἀπέλθῃ Guill. Beveregii noiæ. Εἴ τις χειροτονηθείς. Prater ea quæ Balsamon et Zonaras in hunc canonem scripserunt, in codice Auerbachiano hoc σχόλιον habetur: *Οτε ὁ τοῦ Χαλκηδόνος Ἰωάννης πατριάρχης ὢν ἐπὶ κγ' ἐνιαυτούς παρὰ τοῦ Κομνηνού κυρού Αλεξίου τοῦ βασι έως προβληθείς έθετο, ζήτησις γέγονε περὶ τοῦ εἰ ἱεῖ τὸν Ἀντιοχείας πατριάρχην Ιωάντὸν ἀπολεχθέντα ἐπὶ κι' ἔτεσιν ὄντα Αντιοχείας, την μὴ ἀπελθόντα δὲ ἐκεῖσε διὰ τὸ ὑπὸ τῶν Φράγγων κρατεῖσθαι τὴν ᾿Αντιόχειαν, λογισθήναι σχολάζοντα, καὶ εἰς τὸν θρόνον τῆς Κωνσταντινουπόλεω, αναχθής ναι. Αλλ' οὐκ ἐνοήθη σχολάζων, ὡς χειροτονίας καὶ ψήφους μυρίας ποιησάμενος των ὑπ' αὐτὸν μητρο πόλεων, κἂν ἐνιδρύσῆναι οὐκ ἔφθασε. Γέγονε δὲ - πατριάρχη, 6 μέγα; οἰκονόμος της Μεγάλης εκκλη σίας Κωνσταντινουπολέων, παρὰ πάσης τῆς Ἐκκλησίας ζητηθεὶς, καὶ προκριθεί, παρὰ τοῦ βασιλέως κυροῦ Ἰωάννου τοῦ Κομνηνοῦ μηνὶ Μαΐῳ, ἐνδικτιω νος ιβ' ἔτους ισχυε. Quando Joannes Chalcedonius patriarcha a domino Alexio Comneno umperatore promotus, annus 25 sedeval, mota est quastio, utrum Joannem Antiochenum patriarcham, qui ud thronum Antiochenu u 28 annos electus fuerat, sed illuc proficisci non potuit, propierea quod Antiochia a Francis tenebatur, vacamem haberi oportueril, et ad thronum Constantinopolitanum promoveri: verum non judicatus est vacuus, ut qui munumerus in Re tropoles sibi subjectas electiones et ordinationes fecerat; etiamsi nondum in throno collocatus fuerit. Factus est autem patriarcha magnus œconomus

IN CAN. XVIII CONC. II ANTIOCH. · εἰς ἣν ἐχειροτονήθη ἐπίσκοπος, οὐ διὰ τὴν ἑαυ- • τοῦ αἰτίαν, ἀλλ᾽ ἤτοι διὰ τὴν τοῦ λαοῦ παραίο < τησιν, ἢ δι᾽ ἑτέραν αἰτίαν οὐκ ἐξ αὐτοῦ γενομέ • νην· τοῦτον μετέχειν τῆς τιμῆς καὶ τῆς λειτουρ • γίας, μόνον μηδὲν παρενοχλούντα τοῖς πράγματι • τῆς ἐκκλησίας, ἔνθα ἂν συνάγοιτο. Εκδέχεσθαι · δὲ τοῦτον, ὃ ἂν ἡ τῆς ἐπαρχίας τελεία σύνοδος ι κρίνασα τὸ παριστάμενον ὁρίσῃ., ΒΑΛΣ. Ἐν μὲν τῷ ιζ' κανόνι κολάζουσιν οἱ Πατέρες τὸν χειροτονηθέντα καὶ μὴ πειθόμενον ἀπελθεῖν εἰς τὴν λαχοῦσαν αὐτόν· ἐν δὲ τῷ παρόντι συγγνώμης ἀξιοῦσι τὸν χειροτονηθέντα καὶ θέλοντα μὲν ἀπελθεῖν εἰς ἣν ἐχειροτονήθη παροικίαν, μὴ παραχωρούμενον δὲ ἢ διὰ τὴν τοῦ ἐν ἐκείνῃ λαοῦ ἀναισχυντίαν, ἢ διὰ ἐπιδρομὴν ἐθνῶν· διὸ καὶ ἐπισ τρέπουσι, παρ' ᾗ ἂν ευρίσκηται ἐνορίᾳ, τιμῆς ἀξιοῦσθαι, ήγουν καθέδρας καὶ κλήσεως καὶ ἐνεργείας ἀρχιερατικῆς, μετὰ εἰδήσεως καὶ ἐπιτροπῆς τοῦ ἐγχωρίου ἐπισκόπου· πλὴν μέντοι μὴ ἔχειν ὅλως μετουσίαν ἐν τοῖς πράγμασι τῆς ἐκκλησίας ἐκείνης ἔνθα κατοικεῖ, ήγουν μὴ διδάσκειν, μή χειροτονεῖν, μὴ ἕτερόν τι ἐνεργεῖν ἀρχιερατικὸν χωρὶς ἐπιτροπῆς τοῦ ἐγχωρίου ἐπισκόπου, ἀλλ' ἡσυχάζειν μέχρις ἂν τὸ ποιητέον μάθῃ ἀπὸ οἰκονο μίας καὶ κρίσεως τελείας συνόδου. ΖΩΝΑΡ. Ο χειροτονηθεὶς εἰς ἐκκλησίαν πόλεως, καὶ μὴ δυνηθεὶς εἰς αὐτὴν ἀπελθεῖν, ἴσως ὑπὸ ἔθνους κυριευομένην, ἢ χώρας δι' ἧς ἐδεῦσαι αὐτὸν ἀνάγκη ὑπὸ βαρβάρων κατεχομένης, ἢ τοῦ λαοῦ τῆς πόλ λεως δι' ἀταξίαν οἰκείαν μὴ δεχομένου αὐτὸν, τὴν μὲν τιμὴν τὴν προσήκουσαν ἐπισκόπῳ ἔξει καὶ τὴν λειτουργίαν· οὐ γὰρ αἴτιος αὐτός ἐστι τοῦ μὴ ἀπελθεῖν εἰς τὴν λαχοῦσαν αὐτὸν ἐκκλησίαν· παρενοχλεῖν δὲ τοῖς πράγμασι τῆς ἐκκλησίας, ἔνθα ἄν συνάγοιτο οὐ παραχωρεῖται. Εἰς γάρ τινα πόλιν ἴσως ἔστα: αὐτῷ ἡ κατοικία, καὶ παρὰ τῇ τῆς πόλεως ἐκείνης ἐκκλησίᾳ συνάγοιτο ἄν. Ενοχλεῖν οὖν τοῖς πράγμασι τῆς ἐκκλησίας ἐκείνης οὐκ ἐξέσται αὐτῷ· οὔτε γὰρ διδάσκειν δύναται ἐκεῖ, οὔτε χειροτονεῖν, οὔτε ἱερουργεῖν, εἰ μὴ ἐπιτραπείη, οὔτε τι τῶν προσόδων σφετερίζεσθαι τῆς ἐκκλησίας ἐκείνης. Αναρ τῆσαι δὲ τὸ πᾶν ὀφείλει εἰς τὴν κρίσιν καὶ οἰκονο μίαν τῆς τελείας συνόδου, ὥστε παρ᾽ ἐκείνης αὐτῷ γενέσθαι πρόνοιαν. ‹ quam est ordinatus episcopus, non sua quidem • culpa, sed propter populi recusationem, vel • aliquam aliam causam, quæ a se non oritur: ‹ is sit et honoris et muneris particeps, dum- • modo nullam rcbus ecclesiæ, in qua conve- ‹ nit, molestiam afferat. Is autem id suscipiat, • quod perfecta provinciæ synodus, quod ad se ‹ allatum est judicando, statuerit. › BALS. In septimo decimo quidem canone Patres eum puniunt, qui ordinatus fuerit, et non persuadetur ad ecclesiam proficisci, quæ illum sortita est. In præsenti autem canone ei dant veniam, qui ordinatus est, et vult quidem ad eam, ad quam ordinatus est, parœciam proficisci, non sinitur autemi, vel propter populi impudentiam, vel propter gentium incursionem: et ideo permittunt, ut in qua invenitur provincia, honore dignus habca tur; cathedra scilicet et vocatione et episcopalis officii exercitio, cum scientia et permissione episcopi illius regionis; nec tamen se omnino ingerat negotiis illius ecclesia, in qua habitat, scilicet ne doceat, ne ordinet, neque aliquid aliud epicopale exerceat, sine illius regionis episcopi permissione; sed quiescat, donec quid sit agendum didicerit a perfectæ synodi sententia. ZONAR. Quicunque ordinatus est, ut ecclesiæ urbis alicujus præsit, et ad eam vel quia forte ethnicorum ditioni subjecta sit, vel quod itinera a Barbaris obsideantur, vel quod a populo ejus urbis insolentius pervicaci non admittatur, minime proficisci potuerit, dignitatem ille quidem episcopi, liturgiæque exercendæ facultatem, obtinebit (nec enim per ipsum factum est, ut ab ecclesiæ, cui destinatus est statione diutius abessel), 448 verum ne se illius Ecclesiæ, in qua degit, negotiis immisceat, interdictum. Est enim illi forte in urbe aliqua domicilium, suosque in illius urbis ecclesia conventus agit. Ejus igitur ecclesiæ negotiorum partem aliquam attingere homini haud licebi:. Neque enim in ea docendi, neque ordinis conferendi, neque sacra faciendi, nisi ejus rei concessa facultate, neque vero aliquid ex illius ecclesiæ reditibus in suos usus transferendi potestas erit. Universa porro ab illo perfeci synodi judicio consilioque permitti decet, ut quod ipsius rationibus maxime opportunum fore videbitur, statuat. ΑΡΙΣΤ. «Μετεχέτω τῆς τιμῆς ἐπίσκοπος ὁ χειροτο- ARIST.. Episcopus ordinatus et a civitate non • νηθείς, καὶ μηδαμῶς δεχόμενος παρὰ τῆς πό • λεως καὶ λειτουργείτω μόνον, ἀναμένων ὅ τι κ ἂν ἡ τῆς ἐπαρχίας ἀποφαίνοιτο σύνοδος.» Ὁ μὴ παρ' αἰτίαν ἰδίαν παρὰ τῆς πόλεως προσδεχθεὶς ἐν ᾗ ἐχειροτονήθη, ἀλλὰ παρὰ τὴν τοῦ λαοῦ μοχθηρίαν· καὶ τῆς τιμῆς μετέχει, καὶ λειτουργεῖν οὐ κεκώλυται. Οφείλει δὲ προσκαρτερεῖν, καὶ μή τινι στρατιωτικῇ βοηθείᾳ χρήσασθαι, * δυναστεία • acceptus honore fruatur, et munus tantum • obeat, exspectans quid provinciæ synodus ⚫ pronuntiaverit. > Qui non suam ob causam a civitate admittitur in quam ordinatus fuit, sed propter populi improbitatem: et honoris particeps est, et sacra facero non prohibetur. Debet autem patienter manere, el non militari aliquo uti auxilio aut alia potestate, Guill. Beveregii notæ. Magna Ecclesiæ Constantinopolitanorum, ab unitersa Ecclesia quæsitus, et ab imperatore domino Joanne Comneno electus mense Maio, indictione 12, an. 6642.

donec perfecta provincia synodus, quod ipsi de μέχρις ἂν ἡ τῆς ἐπαρχίας τελεία σύνοδος το δοκούν eo visum est, decreverit. CANON XIX. ‹ Episcopus ne ordinetur absque syno:lo et præ. • sentia nietropolitani provincie: eo autem ‹ præsente, omnino melius est omnes una cum ‹ eo adesse comministros, qui sunt in provincia, ‹ et oportet per epistolam metropolitanum cos • convocare, et si omnes quidem accesserint, • melius est: sin autem hoc fuerit difficile, ‹ plures omnino adesse oportet, vel per litteras • una cum illis suffragium ferre, et sic cum • plurium præsentia vel electione fieri constitutionem. Sin autem aliter præter hæc, quæ • decreta sunt, fiat, non valeat ordinatio. Si ‹ vero ex præfinito canine facta fuerit consti- ● tutio, aliqui autem propter suum contentionis • studium contradicant, vincat plurium sufira- ‹ gium. › BALS. Quomodo oporteat eligere antistites, ex quarto canone primæ synodi didicimus. Et præsens canon cadem præcipit. Adjicit autem, electioneim quae praeter ea quae hic decreta sunt sancta fuerit, esse irritam et invalidam: et quod, cum ii qui eligunt in plures sententias dividuntur, plurium vincent suffragia. Cum audiveris autem canone.u dicentem, von fieri electionem sine præsentia metropolitani, ne dixeris eum debere adesse in electione (hoc est enim probibitum, sicut in aliis canonibus dictum est): sed dic præsentiam kic ejus permissionem vel suasionem esse, sine qua fieri non potest electio. ZONAR, Primum quidem notandum est, ordinationis nomine hoc loco suffragii culcatum, non autem perfectam cum manuum impositione episcopi institutionem intelligi. Primus namque sanetorum apostolorum canonum a duobus tribusve episcopis episcopum creari, ab uno sacerdotein et diaconum: hic vero omnes provinciz episcopos aut plures certe adesse, vel reliquorum sententiæ per litteras assentiri jubet. Ut ex hoc suffragium quoque ordinationis voce indicari certissime comprobetur. Diximus porro in canonis apostolici primni, et primæ synodi quartilepxlicatione de hac re fusius. Quandocunque igitur episcopus aliquis ordinari seu eligi debet, ejus provinciæ metropolitanum imprimis, deinde episcopos plerosque ejusdema litteris in metropolitanam urbem evocatos adesse; qui vero justa causa impediti convenire haud potuerint, aliorum sententiæ per litteras subscribere, atque eo pacto hune hominem hujus urbis episcopum constitui aut eligi oportere, canon decernit; ac si aliter flat, irritam esse ordinationem jubet. Quod si electione ex hujus constitutionis præscripto canonice habita, adhuc tamen eam episcopi forte aliqui contentionis cupidi haud probent, ratam nihilominus esse eamque senten.iam, quæ numero potior est superiorem haberi placet. Quod eodem modo sexto quoque Nicænæ synodi caaone definitum est. αὐτῇ περὶ τούτου ὁρίσῃ. ΚΑΝΩΝ ΙΘ'. • Ἐπίσκοπον μὴ χειροτονεῖσθαι δίχα συνόδου καὶ «παρουσίας τοῦ ἐν τῇ μητροπόλει τῆς ἐπαρχίας" • τούτου δὲ παρόντος, ἐξάπαντος βέλτιον μὲν συν • εἶναι αὐτῷ πάντας τοὺς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ συλλει • τουργούς, καὶ προσήκει δι' ἐπιστολῆς τὸν ἐν τῇ • μητροπόλει συγκαλεῖν, καὶ εἰ μὲν ἀπαντοῖεν οἱ • πάντες, βέλτιον· εἰ δὲ δυσχερές τοῦτο εξη, τους • γε πλείονας ἐξάπαντος παρεῖναι δεῖ, ἢ διὰ γραμ • μάτων ὁμοψήφους γενέσθαι, καὶ οὕτω μετὰ τῆς · τῶν πλειόνων παρουσίας ἢ ψήφου γίνεσθαι τὴν • κατάστασιν. Εἰ δὲ ἄλλως παρὰ τὰ ὡρισμένα ο γίνοιτο, μηδὲν ἰσχύειν τὴν χειροτονίαν. Εἰ δὲ • κατὰ τὸν ὡρισμένον κανόνα γίγνοιτο ή κατά • στασις, ἀντιλέγοιεν δέ τινες δι' οἰκείαν φιλο • νεικία», κρατεῖν τὴν τῶν πλειόνων ψήφον.» ΒΑΛΣ. Πῶς δεῖ ψηφίζεσθαι τοὺς ἀρχιερεῖς, ἐμάθομεν ἀπὸ τοῦ δ' κανόνος τῆς πρώτης συνόδου. Καὶ ὁ παρὼν δὲ κανὼν τὰ αὐτὰ παρακελεύεται. Προσ τίθησι δὲ τὴν γενομένην ψῆφον παρὰ τὰ ἐνταυθοί διωρισμένα ἀνίσχυρον εἶναι· καὶ ὅτι τῶν ψηφίζο μένων μεριζομένων εἰς διαφόρους γνώμας, ἡ τῶν πλειόνων ψῆφος νικᾷ. Ακούων δὲ τοῦ κανόνος λέγον της, μὴ γίνεσθαι ψήφον χωρίς παρουσίας τοῦ μητροπολίτου, μὴ εἴπῃς ὀφείλειν καὶ αὐτὸν παρουσιάζειν εἰς τὴν ψῆφον· τοῦτο γὰρ κεκώλυται, καθὼς ἐν ἑτέροις κανότι διελήφθη· ἀλλὰ παρουσίαν εἰπὲ ἐνταῦθα τὴν τούτου προτροπὴν, ἧς χωρίς ψή φον γενέσθαι ἀδύνατον. ΖΩΝΑΡ. Πρῶτον μὲν σημειωτέον ότι χειροτονίαν ὁ κανὼν ἐνταῦθα τὴν ψῆφον λέγει, οὐχὶ τὴν τελε σιουργίαν τοῦ ἐπισκόπου καὶ τὴν χειροθεσίαν. Ο γὰρ πρώτος τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανὼν ὑπὸ δύο ἢ τριῶν ἐπισκόπων χειροτονεῖσθαι κελεύει ἐπίσκο πον, ἱερέα δὲ καὶ διάκονον, ὑφ᾽ ἑνός· οὗτος δὲ πάντας θέλει παρεἶναι τοὺς τῆς ἐπαρχίας ἐπισκό πους, ἢ τέως τους πλείονας, ἢ διὰ γραμμάτων ὁμοψήφους γενέσθαι. Ὡς ἐντεῦθεν σαφέστατα δεί κνυσθαι ὅτι καὶ τὴν ψῆφον χειροτονίαν ὠνόμασεν. Εἴρηται δὲ περὶ τούτου πλατύτερον ἐν τῇ ἐξηγήσει τοῦ α' ἀποστολικοῦ κανόνος, καὶ τοῦ τετάρτου τῆς α' συνόδου. "Οτε οὖν χειροτονία ήτο ψήφισμα μέλο λει γενέσθαι ἐπισκόπου, παρεῖναι δεῖν φησιν ὁ κανὼν ἐξάπαντος τὸν μητροπολίτην τῆς ἐπαρχίας, εἶτα καὶ τοὺς πλείονας τῶν ἐπισκόπων δι' ἐπιστη λῆς τοῦ μητροπολίτου συγκαλουμένους ἐν τῇ μη τροπόλει· τοὺς δὲ μὴ συνιόντας διά τινα αἰτίαν ἀναγκαίαν διὰ γραμμάτων ὁμοψήφους γίνεσθαι, καὶ οὕτω; γίνεσθαι την κατάστασιν ήτοι τὴν ψῆφον τὴν καθιστῶσαν τόνδε εἰς τὴν πόλιν ἐπίσκοπον· εἰ δὲ μὴ οὕτως γένηται, ἀνίσχυρον εἶναι τὴν χειροτονία». Της δὲ ψήφου κατὰ τὴν παρατήρησιν ταύτην γενομένης κανονικῶς, εἴ τινες ἴσως ἐπίσκοποι ἀντιλέγμεν φιλονείκως, μὴ ἐμποδίζειν τῇ ψήφῳ, ἀλλὰ κρατεῖν τὴν τῶν πλειόνων γνώμην. Τοῦτο δὲ ὁ ἔκτος και νὼν τῆς ἐν Νικαία συνόδου οὕτω διατάττεται.

IN CAN. XX CONC. IF ANTIOCH. ΑΡΙΣΤ. «Εἰ μὴ σύνοδος εἴη καὶ • μὴ γινέσθω ἐπίσκοπος. Εἰ δὲ 1330° ὁ μητροπολίτης, Λ 449 ARIST. Si non sit synodus et metropoliδιά τι δυσχερές, ‹ tanus, ne flat episcopus. Si vero propter ali- • quam difficultatem omnes non conveniant, ● saltem plures, vel litteris assentiantur. Si au- • tem re ita peracta, contendant aliqui, plurium • suffragium valeat. › • συνάγοιντο ἅπαντες, τέως οἱ πλείους, ἢ γράμ- • μασιν ἔσοιντο σύμψηφοι. Εἰ δ' οὕτω τοῦ 4 πράγματος τελουμένου φιλονεικοῖέν τινες, ἡ · τῶν πλειόνων ψῆφος ἰσχυέτω. Εἴρηται πολλάκις τὸ μήτε τὸν μητροπολίτην μήτε τοὺς ἐπισκόπους ἄνευ τῆς τῶν ἀδελφῶν γνώμης ψηφίζεσθαι ἐπίσκοπον. Εἰ δὲ πάντες οἱ τῆς ἐπαρχίας ἐπίσκοποι συνελθεῖν τῇ ψήφῳ οὐ δύνανται διά τινα δυσχέρειαν, τέως οι πλείους συνεργέσθωσαν, ἢ διὰ γραμμάτων γενέσθωσαν τοῖς παροῦσιν ὁμόψηφοι· καὶ οὕτω τῆς ψήφου τελουμένης, ἐάν τινες, ὡς ἐριστικοί, ἀντιλέγοιεν, ἡ τῶν πλειόνων κρατ τείτω ψήφος. • Διὰ τὰς ἐκκλησιαστικὰς χρείας καὶ τὰς τῶν ἀμ- • φισβητουμένων διαλύσεις καλῶς ἔχειν ἔδοξε συγ-- • όδους καθ' ἑκάστην ἐπαρχίαν τῶν ἐπισκόπων • γίνεσθαι δεύτερον τοῦ ἔτους· ἅπαξ μὲν μετά τὴν τρίτην ἑβδομάδα τῆς ἑορτῆς τοῦ Πάσχα, • ὥστε τῇ τετάρτῃ ἑβδομάδι τῆς Πεντηκοστῆς · ἐπιτελεῖσθαι τὴν σύνοδον, ὑπομιμνήσκοντος τους · ἐπαρχιώτας τοῦ ἐν τῇ μητροπόλει· τὴν δὲ • δευτέραν σύνοδον γίνεσθαι εἰδοῖς ὀκτωβρίαις, • ἥτις ἐστὶ δεκάτη Υπερβερεταίου, ὥστε ἐν αὐ · ταῖς ταύταις ταῖς συνόδοις προσιέναι πρεσβυ- • τέρους καὶ διακόνους, καὶ πάντας τοὺς ἡδική- • σθαι νομίζοντας, καὶ παρὰ τῆς συνόδου ἐπιι κρίσεως τυγχάνειν· μὴ ἐξεῖναι δέ τινας καθ' • ἑαυτοὺς συνόδους ποιεῖσθαι, ἄνευ τῶν πεπιστευ • μένων τὰς μητροπόλεις.» ΒΑΛΣ Περὶ τῶν ὀφειλουσῶν ἐτησίως γίνεσθαι συνέδων ἱκανῶς διελήφθη ἐν τῷ λζ' ἀποστολικῷ κανόνι καὶ ἐν τῷ η' κανόνι τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου. Καὶ ἀνάγνωθι τὰ ἐν αὐτοῖς γραφέντα. Ο δὲ παρών κανών προστίθησι μὴ γίνεσθαι τὰς συνόδους χωρὶς παρουσίας τοῦ μητροπολίτου. ΖΩΝΑΡ. Καὶ τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις δὶς τοῦ ἔτους συνόδους ἐφ' ἑκάστῃ τῶν ἐπαρχιῶν γίνεσθαι ἔδοξε, καὶ τῇ ἐν Νικαίᾳ πρώτῃ συνόδῳ ἐν πέμπτῳ κανόνι τὰ αὐτὰ κεκανόνισται, καὶ τῇ παρούσῃ ὁμοίως ώρισται περὶ τῶν συνόδων. Ο όγδοος δὲ κανὼν τῆς ς' συνόδου διετάξατο μίαν ετησίως για νεσθαι σύνοδον. Λέγει δὲ ὁ παρών κανὼν τὰς συνόδους ὀφείλειν γίνεσθαι διὰ τὰς ἐκκλησιαστικές χρείας, ἤγουν τὰς περί τινων ἴσως καταστάσεων εκκλησια στικῶν ζητήσεις, καὶ τὰς τῶν ἀμφισβητουμένων διαλύσεις, ἤτοι τὰς αἰτιάσεις τὰς παρά τινων ἴσως κατὰ ἐπισκόπων φερομένας, ὡς ἀδίκως αὐτοὺς ἀφορισάντων ή καθελόντων, καὶ ἄλ λας τινὰς τοιαύτας ἀμφιβολίας. Τέτακται δὲ καὶ ὁ καιρὸς ἑκάστης συνόδου, τῆς μὲν πρώτης ή τετάρτη ἑβδομὰς τῆς Πεντηκοστῆς τῆς δὲ δευτέρας αἱ τοῦ Ὀκτωβρίου εἰδοῖ. Τὰς γὰρ ἑκάστου μηνός ἡμέρας οἱ παλαιοὶ εἰς τρεις κατεμέριζαν τάξεις, καὶ τὰς Sæpius diximus nec metropolitanum nec'episcopos sine fratrum sententia episcopum eligere. Si autem o'mnes provinciæ episcopi ad sententiam ferendam convenire non possunt, ob aliquam difficultatem, saltem plures conveniant, aut per litteras præsentibus consensum snum attestentur. Et sic sententia perfecta, si nonnulli ut contentiosi contradixerint, plurium sententia valeat. CANON XX. • Propter usus ecclesiasticos, et pro dirimendis ‹ controversiis, recte habere visum est, ut sy- ‹ nodi episcoporum in unaquaque provincia his in anno fiant: semel quidem post tertiam 4 hebdomadlem festi Paschæ, ut quarto hel ‹ domade Pentecostes perficiatur synodus, metropolitano provinciales episcopos adino- ‹nente; secundam vero synodum idibus Oc- • tobris futuram, qui est decimus Hyperbereti, ut in his ipsis synodis accedant presbyteri et ‹ diaconi, et omnes qui se injuria affectos c pulant, et a synodo judicium assequantur: nullis autem liceat synodos per se facere, • sine iis quibus sunt credite nietropoles. ▸ BALS. De synodis quæ debent fieri annuatim satis dictum est in tricesimo septimo apostolico canone, et in octavo canone synodi in Trullo. Et lege quæ in ipsis scripta sunt. Præsens autem canon adjicit non fieri synodos sine præsentia metropolitani. ZONAR. De bina anvna synodo in unaquaque provincia celebranda, et sanctorum apostolorum decreto, et quinto Nicænæ primæ synodi canone constitutum est; et eadem, quod ad conventuum synodicorum rationem attinet, hæc quoque synodus definivit. Unam porro in singulos annos synodum habendam esse octavo sextæ synodi canone sancitum est. Has vero synodos ad res Ecelesiæ componendas, hoc est, ut in iis de rebus ad constitutionem ecclesiasticam spectantibus deli-. beretur, controversiæque dirimantur, eorum videlicet qui episcopos forte accusant, quod se ab illis injuste segregatos aut depositos esse autument, contentionesque aliæ hujus generis tollantur, baberi oportere hic canon affirmat. Tempus vero etiam utrinsque synodi præfinitum; ac priori quidem quarta bebdomada Pentecostes, posteriori vero celebrannæ dus Octobris constitutæ. Prisci

namque dies cujusque meusis in tres ordines. divi- μὲν πρώτας εκάλουν καλάνδα;· ταῖς δὲ μετ' debant; ac primo quidem calendas statuebant; qui eas consequerentur, idus: postremos demum nonas appellabant. solis autem episcopis, nou adhibito cujusque provinciae metropolitano, synodum haberi canon vetat. ARIST. Propter ecclesiasticas necessitates bis • quotannis in unaquaque provincia celebretur + synodus; quarta Pentecostes hebdomadle, et • decima_die Hyperberetæi, › Scribitur et in tricesimo septimo canone apostolico, quod contrabitur illud, bis quotannis in unaquaque provincia haberi synodum. Et decretum fuit ab octavo sextæ in Trullo synodi canone, et a sexto synodi Nicænæ secundæ canone semiel quot annis episcoporum cujusque provinciæ feri cou. 1 ventum, inter Pascha et mensem Octobrem, et canonicas ab eis solvi quæstiones. 450 CANON XXI. • Episcopus ab aliɔ parœcia in aliam ne transeat, ‹ nec sua se sponte ingerens, nec a populis vi • adactus, nec ab episcopis coactus: maneat • autem in ea, in quam ab initio vocatus est, • ecclesia, et ab ea non recedat, secundum de- • cretum prius de ea re editum. › BALS. Quære canonem apostolicum 14, et syvodi primæ canonem 15. ZONAR. Multi de hac quoque re canones promulgati fuere. Idem namque et apostolico decimo quarto et Nicænæ primæ synodi quinto decimo canone constitutum. Hic vero canon aliquid etiam amplius adjungit; et quantumvis populo urbis adligente, hoc est, vehementissime urgente (præpositiones namque significationem augent), quamvis etiam episcopo aliquo acrius impellente, relieta urbe quam sortitus est in aliam demigrandi facultate omnino episcopo cuilibet interdictum esse decernit. ARIST. Episcopus etiam a populis coactus, et • ab episcopis compulsus, in aliam parceciam me. ‹ transeat. › Episcoporum translatio omuino prohibetur, quamvis a populo, quamvis ab episcopis transilire ad aliam provinciam impellantur. CANON XXII. • Episcopus in aliam civitatem quæ ei subjecta • non est, non ascendat, nec in regionem, quæ ‹ ad eum non pertinet, ad alicujus ordinationem, • nec presbyterum vel diaconum constituat in • locis alii episcopo subjectis, nisi cum voluntate proprii illius regionis episcopi. Si quis ‹ tale quid ausus fuerit, infirma sit ordinatio, et ipse a synodo punia!ur. › BALS. Lege etiam quartumdecimum canonem apostolicum, et (quintum decimum Nicænæ primæ synodi, et disces ex illis, et ex duobus praesentibus ἐκείνας εἰδοῖς ἦν ἡ κλήσις· ταῖς δὲ τελευταίαις νόνναι. Οὐ παραχωρεῖ δὲ ὁ κανὼν μένους τοὺς ἐπισκόπους συνιστᾶν σύνοδον, μὴ παρόντος τοῦ μητροπολίτου τῆς ἐπαρχίας. ΑΡΙΣΤ. «Διὰ τὰς ἐκκλησιαστικές χρείας δις τοῦ • Έτους γενέσθω σύνοδος καθ᾿ ἑκάστην ἐπαρχίαν, ι τῇ τετάρτῃ ἑβδομάδι τῆς Πεντηκοστῆς καὶ τῇ • δεκάτῃ ἡμέρᾳ Υπερβερεταίου. Ἐγράφη καὶ ἐν τῷ ἐξ ἀποστολικῷ κανόνι ὡς συνεστάλη τὸ δὲς τοῦ ἔτους καθ' ἑκάστην ἐπαρχίας σύνοδον γίνεσθαι· καὶ ὠρίσθη παρά τε τοῦ ὀγδέου κανόνος τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ ἔκτής συνόδου καὶ τοῦ ἔκτου κανόνος τῆς ἐν Νικαία συνόδου τὸ δεύτερον, ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ τῶν ἐπισκόπων ἑκάστης ἐπαρ χίας γίνεσθαι τὴν συνάθροισιν μεταξὺ τοῦ Πάσχα καὶ τοῦ Ὀκτωβρίου μηνός, καὶ τὰς κανονικάς ζητήσεις λύεσθαι παρ' αὐτῶν. • Επίσκοπον ἀπὸ παροικίας ἑτέρας εἰς ἑτέρα • μὴ μεθίστασθαι, μήτε αὐθαιρέτως ἐπιρρίπτονται ι ἑαυτὸν, μήτε ὑπὸ λαῶν ἐκβιαζόμενον, μήτε • ὑπὸ ἐπισκόπων ἀναγκαζόμενον, μένειν δὲ εἰς ἦν «ἐκλήθη ἐξαρχῆς ἐκκλησίαν, καὶ μὴ μεθίστασθαι · αὐτῆς, κατὰ τὸν ἤδη πρότερον περὶ τούτου ἐξω • ενεχθέντα ὅρον. ο ΒΑΛΣ. Ζήτει ἀποστολικὴν κανόνα ιδ', και α' συνό δου ιε'. ΖΩΝΑΡ. Καὶ περὶ τούτου τοῦ κεφαλαίου διάφο ροι κανόνες ἐξεφωνήθησαν. "Ο τε γὰρ ἀποστολικός ιδ' κανὼν περὶ τούτου θεσμοθετεῖ καὶ ὁ ιε' κανὼν τῆς ἐν Νικαία πρώτης συνόδου. Οὗτος δὲ ὁ κανὼν καὶ πλέον τι προστίθησι· τοῦτο δ' ἔστι τὸ κἂν ὑπὸ τοῦ λαοῦ τῆς πόλεως ἐκείνης ἐκβιάζηται, ἀντὶ τοῦ στο δρότατα βιάζητα:· αἱ γὰρ προθέσεις ἐπίτασιν δη λοῦσι· κἂν ὑπὸ ἐπισκόπου ἀναγκάζηται, μὴ πείΘεσθαι καταλιπεῖν τὴν, ἐν ᾗ ἐκληρώθη, πόλιν, καὶ ἀπελθεῖν εἰς ἑτέραν. ΑΡΙΣΤ. • Επίσκοπος καὶ ὑπὸ λαῶν βιαζόμενος · καὶ ὑπὸ ἐπισκόπων ἀναγκαζόμενος, μὴ μεθι- • στάσθω εἰς παροικίαν ἑτέραν. Απηγόρευτα: καθόλου τῶν ἐπισκόπων ἡ μετάθεσις, κἂν ὑπὸ τοῦ λαοῦ, κἂν ὑπὸ ἐπισκόπων μετα πεσεῖν εἰς ἑτέραν παροικίαν βιάζονται. Ἐπίσκοπον μὴ ἐπιβαίνειν ἀλλοτρίᾳ πόλει τῇ μὴ • ὑποκειμένῃ αὐτῷ, μηδὲ χώρᾳ τῇ αὐτῷ μὴ • διαφερούσῃ ἐπὶ χειροτονία τινός, μηδὲ καθι • στην πρεσβύτερον ἢ διάκονον εἰς τόπους • ἑτέρῳ ἐπισκόπῳ ὑποκειμένους, εἰ μὴ ἄρα μετά • γνώμης τοῦ οἰκείου τῆς χώρας ἐπισκόπου. Εἰ δὲ • τολμήσειέν τις τοιοῦτο, άκυρον εἶναι τὴν • χειροτονίαν καὶ αὐτὸν ἐπιτιμίας ὑπὸ τῆς • συνόδου τυγχάνειν. ΒΑΛΣ. 'Ανάγνωθι καὶ τὸν ιδ' ἀποστολικὸν κανόνα, καὶ τὸν ιε' τῆς ἐν Νικαίᾳ πρώτης συνόδου, καὶ μάθῃς ἐξ ἐκείνω: τε καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων δύο

IN CAN. XXII CONC. II ANTIOCH. κανόνων, ἀλλὰ μὴν καὶ ἐξ ἑτέρων πολλῶν, ὅπως cauonibus, quinetiam ex multis aliis, quomodo κολάζονται οι παρ' ἐνορίαν χειροτονούντές τε καὶ χειροτονούμενοι χωρίς προτροπῆς τοῦ κατὰ χώραν ἐπισκόπου. Ανάγνωθι καὶ τὸν λε' ἀποστολικὸν και νόνα καὶ τὸν τῆς δευτέρας συνίδου τὸν β'. ΖΩΝΑΡ. Καὶ τοῦτο διαφόροις κανέσι κεκώλυται, τὸ μήτε εἰς πόλιν μήτε εἰς χώραν ἄλλῳ ὑποκειμένην ἐπισκόπῳ ἕτερον ἀπιέναι ἐπίσκοπον καὶ χειροτονεῖν, εἰ μὴ παραχωρηθείη παρὰ τοῦ ἐπισκόπου τῆς χώρας ἐκείνης· εἰ δὲ ἄλλως ἀπέλθῃ καὶ χειροτονήσει, τὴν μὲν χειροθεσίαν ἄκυρον εἶναι, τὸν δὲ χειροτονήσαντα ἐπιτιμᾶσθαι. ᾿Αναγνωστέον καὶ τὸν δεύτερον κανόνα τῆς δευτέρας οίκουμενικῆς συνόδου. ΑΡΙΣΤ. «Ἐπὶ τὸ χειροτονεῖν τινας ἐπίσκοπος ἐκ · πόλεως εἰς πόλιν μὴ ἀπιέτω, ἀλλ' ἡ γνώμῃ τοῦ · ἐπισκόπου τῆς πόλεως· εἰ δ' ου, ἀβέβαιος ἡ • χειροτονία, κἀκεῖνος ὑπόδικος. Τὰ αὐτὰ τῷ τρισκαιδεκάτῳ κανόνι καὶ ὁ κανὼν οὗτος λέγει, τὸ ἕκαστον τῶν ἐπισκόπων τὰ τῆς ἰδίας · ἐνεργεῖν παροικίας, καὶ εἰς ἑτέραν μὴ ἀπιέναι, καὶ χειροτονίας ποιεῖσθαι, ἢ ἑτερόν τι ἐπισκοπικών πράττειν, ἄνευ γνώμης τοῦ ἐγχωρίου ἐπισκόπου εἰ μὴ βούλεται καὶ καθαιρέσει γενέσθαι ὑπόδικος, καὶ τὰ παρ' αὐτοῦ πραχθέντα μεἶναι ἀβέβαια. • Επισκόπῳ μὴ ἐξεῖναι ἀντ' αὐτοῦ καθισταν • ἕτερον ἑαυτοῦ διάδοχον, κἂν περὶ τῇ τελευτῇ • τοῦ βίου τυγχάνῃ· εἰ δέ τι τοιοῦτον γένοιτο, • άκυρον εἶναι τὴν κατάστασιν, φυλάττεσθαι δὲ • τὸν θεσμὸν τὸν ἐκκλησιαστικὸν περιέχοντα δεῖν · μὴ ἄλλως γίνεσθαι ἐπίσκοπον, ἢ μετὰ συνόδου · καὶ ἐπικρίσεως ἐπισκόπων, τῶν μετὰ τὴν κοί. • μησιν τοῦ ἀναπαυσαμένου τὴν ἐξουσίαν ἐχόν • των τοῦ προάγεσθαι τὸν ἄξιον. ο ΒΑΛΣ. (ος κανὼν τῶν ἁγίων ἀποστόλων λέγει μὴ ἐξεῖναι τῷ ἐπισκόπῳ χειροτονεῖν ὅν βούλεται ἀντ᾽ αὐτοῦ. Τὰ αὐτὰ οὖν καὶ ὁ παρών κανὼν θεσπί ζει, προστιθέμενος μὴ ἄλλως γίνεσθαι ἐπίσκοπον, εἰ μὴ, θανόντος τοῦ ἐπισκόπου, ἡ τῆς ἐπαρχίας σύνοδος τὸν ἄξιον ψηφίσεται, ΖΩΝΑΡ. Καὶ ὁ ος' κανὼν τῶν ἁγίων ἀποστόλων μὴ ἐξεῖναι λέγει τῷ ἐπισκόπῳ χειροτονεῖν, ὃν βούpuniantur qui ultra suæ regionis fines ordinant et ordinantur, sine permissione regionis episcopi. Lege et tricesimum quintum canonem apostolicum el canonem 2 synodi secund. aut ZONAR. Hoc quoque! plurium canonum sanctionibus vetitum est, ac episcopo in urbem, regionem alterius episcopi ditioni subjectam, proficisci, ibique ordines conferre, nisi facultate ab ejus loci episcopo impetrata, ne liceat, constitutum: quod si tamen abierit, ordinesque contulerit, collationem quidem irritam esse: ipsum vero, qui contulit, multæ irrogatione puniri jubent. Vide secunde quoque ecumenicæ synodi canonen secundum. ARIST. Episcopus a civitate in civitatem ad • aliquos ordinandos ne abcat, præterquam ex • civitatis episcopi sententia: alioquin invalida • sit ordinatio, et ipse judicio obnoxius. › Eadem ac tertius decimus canon et hic canon dicit, unumquemque episcoporum quæ ad suam partinent parœciam facere, et aliam non adire, ordines conferre, vel aliquod aliud munus episcopale obire, sine regionis episcopi sententia, nisi vellet et se depositioni fieri obnoxium, et quæ ab co facta sunt, infirma manere. CANON XXIII. • Ne liceat episcopo alium pro se successorem • constituere, etiamsi sit in fine vitæ: si quid ‹ autem fiat ejusmodi, irrita sit constitutio. ‹ Servetur autem ritus ecclesiasticus, qui dicit, ⚫ non aliter debere fieri episcopum quam cum c synodo et judicio episcoporum, qui post de- ⚫ functi dormitionem potestatem habent di- • gnum provehendi. › BALS. Septuagesimus sextus sanctorum apostolorum canon dicit, non licere episcopo quem velit loco suo eligere. Eadem ergo præsens quoque canon decernit, adjiciens, non aliter fieri episcopum, quam si, mortuo episcopo, dignum provinciae synodus elegerit. 451 ZONAR.Et septuagesimus sextus sanclorum apostolorum canon ne episcopo liceat quemcunque Guill. Beveregii notæ. Επισκόπῳ μὴ ἐξεῖναι ἀντ' αὐτοῦ καλ- χεῖρας εἰς ἐπισκοπὴν ἐπιτέθεικε, διάδοχον ἑαυτοῦ στον ἕτερον. Αnte celebratam hanc synodum Narcissus Hierosolymorum episcopus, senio jam confectus, Alexandrum sibi adjutorem in eodem episcopatu constituit; sed divinitus per somnium prius admonitus; ut testatur Eusebius, qui de Narcisso loquens, ait: Καὶ δὴ μηκέθ' οἴου τε ὄντος λειτουργεῖν διὰ λιπαρόν γῆρας, τὸν εἰρημένου ᾿Αλέξανδρον ἐπίσκοπῶν ἑτέρας ὑπάρχοντα παροικίας οἰκονομία Θεοῦ ἐπὶ τὴν ἅμα τῷ Ναρκίσσῳ λει τουργίαν εκάλει, κατὰ ἀποκάλυψιν νύκτωρ αὐτῷ δι' δράματος φανείσαν. Euseb. Hist. Eccles. lib. vi, cap. 11. Sic etiam Theotecnus Casarer Palæstina episcopus Anatolium, non modo coadjutorem, sed el successorem sibi creavit; ut idem Eusebius de Anatolio verba faciens, scribit, τούτῳ πρῶτος ὁ τῆς Παλαιστινών Καισαρείας ἐπίσκοπος Θεότεχνος μετὰ τελευτὴν ποριεῖσθαι τῇ ἰδίᾳ παροικία προ νεούμενος· καὶ δὴ ἐπὶ σμικρόν τινα χρόνον άμφω τῆς αὐτῆς προὕστησαν ἐκκλησίας. Ιd. l. vi, c. 52. Hoc autein a præsenti canone prohibetur. Sed et post editum hunc canonem plurima in contrarium exempla passim occurrunt. Ut alia omittam Severus in Milevitana Ecclesia successorem sibi designavit, ut ait Augustinus epist. 110. Quinetiam ipse ille Augustinus ordinatus est episcopus Hipponensis a Valerio adhuc superstite; et ipse postea Eradium sibi successorem designavit, ut ibidem testatus est. Sed quod observandum est, omnes hæ electiones cleri populique suffragiis comprobatae sunt; quæ etiam, quantum ad eam, quam ipse fecerat, per nota: ios divus Augustinus excipi voluit,

ροτονίαν εἶναι, καὶ τὸν χειροτονήσαντα ἀφορίζεσθαι. Ταῦτα οὖν καὶ ὁ παρὼν θεσπίζει κανών, καὶ μὴ δεῖν ἄλλως γίνεσθαι ἐπίσκοπον, εἰ μὴ, θανόντος τοῦ ἐπι σκόπου, ἡ τῆς ἐπαρχίας σύνοδος τὸν ἄξιον ψηφίσεται καὶ καταστήσει. collibitum fuerit ordinilus insiguire; idque si λεται· εἰ δὲ χειροτονήσῃ Σκυρόν τε τὴν χει fecerit, cum ordinum collationem irritam habendam, tum eum, qui contulit, segregatione puniendum esse, decernit. Eadem hujus quoque canonis decreto sancita, ac præter eum, quem, episcopo vita functo, dignum eo munere provinciæ synodus electum crearit, alium episcopum habere ne liceat, constitutum. ´ARISг. ‹ Episcopus in vitæ exitu alium ne consti- • tuat episcopum: illo aulem vita functo, a ‹ synodo eorum qui potestatem habent, dignus • provehatur. › Non licet episcopo moribundo, cun moritur, alium episcopum sui loco constituere. Sed provinciæ synodus post ejus mortem juxta sententiam ¡llius etiam provinciæ metropolitani, dignum ordinabit. CANON XXIV. • Recte habet, ut ea, quæ sunt Ecclesiæ serventur ‹ cum omni cura et bona conscientia, et fide in • omnium praesidem et judicem Deum: qu • etiam administrari convenit cum judicio et • potestate episcopi, cui est omnis populus con- • creditus, et eorum animæ qui in Ecclesia con- ‹ gregantur. Sint autem manifesta, quæ ad • Ecclesiam pertinent, cum cognitione presbyte- • rorum et diaconorum qui circa ipsum sunt, ut • ipsi sciant, et non ignorent, quæ sint propria • Ecclesia nec eos quidquam lateat: ut si contingat episcopum e vita nugrare, iis mani- • festis exsistentibus, quæ ad Ecclesiam perti- ●ment, ne ca intercidant et pereant, nec quæ • sunt propria episcopi, praetextu rerum eccle- • siasticarum, vexentur. Est enim justum, et apud Deum et homines acceptum, ut episcopus • propria, quibus velit, relinquat; que sunt • autem Ecclesiæ, ipsi serventur; ut nec Ecclesia ‹ damnum aliquod sustineat, nec episcopus • Ecclesiæ prætextu proscribatur, vel qui ad • cum attinent in causas incidant quo et ipse • post mortem maledictione oneretur. › CANON XXV. • Episcopus habeat rerum Ecclesia potestatem, ut ‹eas in omnes egentes dispenset, cum multa • cautione et Dei timore: ipse autem eorum, quibus ei opus est, si indigeat, sit particeps ad ‹ usus suos necessarios, et fratrum, qui apud ‹enm hospitio excipiuntur, ut ipsi nullo modo ‹ priventur secundum divinum Apostolum, qui • dicit: «Habentes autem alimenta et quibus • legamur, iis contenti erimus '.. Sin autem 13 | Tim. vi, ΑΡΙΣΤ. «Μή καθιστάτω ἕτερον ἐπὶ τῇ ἐξόδῳ ἐπί · σκοπον ὁ ἐπίσκοπος· ἐκείνου δὲ κοιμηθέντος, • μετὰ συνόδου τῶν ἐχόντων ἐξουσίαν ἄξιος προ- • βεβλήσθω.» Οὐκ ἔξεστι τῷ τελευτῶντι ἐπισκόπῳ ἐν τῷ τελευ τὰν ἐπίσκοπον ἕτερον ἀντ᾽ αὐτοῦ καθιστᾷν· ἀλλ᾽ ἡ σύνοδος τῆς ἐπαρχίας μετά θάνατον αὐτοῦ κατὰ γνώμην καὶ τοῦ ταύτης μητροπολίτου τὸν ἄξιον προχειρίζεται. • Τὰ τῆς Ἐκκλησίας τῇ Ἐκκλησίᾳ καλῶς ἔχει • φυλάττεσθαι δεῖν μετὰ πάσης ἐπιμελείας καὶ · ἀγαθῆς συνειδήσεω; καὶ πίστεως τῆς εἰς τὸν • πάντων ἔφορον καὶ κριτὴν Θεὸν, ἃ καὶ διοικεῖ • σθαι προσήκει μετὰ κρίσεως καὶ ἐξουσίας του · ἐπισκόπου, τοῦ πεπιστευμένου πάντα τὸν λαὸν • καὶ τὰς ψυχὰς τῶν συναγομένων. Φανερὰ δὲ · εἶναι τὰ διαφέροντα τῇ Ἐκκλησίᾳ μετά γνώ • σεως τῶν περὶ αὐτὸν πρεσβυτέρων καὶ διακό- • νων, ὥστε τούτους εἰδέναι, καὶ μὴ ἀγνοεῖν τίνε • ποτὲ τὰ ἴδια ἐστι τῆς Ἐκκλησίας, ὥστε μηδὲν • αὐτοὺς λανθάνειν· ἵν', εἰ συμβαίη τὸν ἐπίσκο- • που μεταλλάττεσθαι τὸν βίον, φανερῶν ὄντων · τῶν διαφερόντων τῇ Ἐκκλησίᾳ πραγμάτων, • μήτε αὐτὰ διαπίπτειν καὶ ἀπόλλυσθαι, μήτε τὰ · ἴδια τοῦ ἐπισκόπου ἐνοχλεῖσθαι προφάσει τῶν • ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων. Δίκαιον γὰρ καὶ • ἀρεστὴν παρά τε τῷ Θεῷ καὶ ἀνθρώποις τὰ · ἴδια τοῦ ἐπισκόπου, οἷς ἂν αὐτὸς βούληται, • καταλιμπάνεσθαι· τὰ μέντοι τῆς Ἐκκλησίας • αὐτῇ φυλάττεσθαι· καὶ μήτε τὴν Ἐκκλησίαν < ἐπιμένειν ζημίαν, μήτε τὸν ἐπίσκοπον προφά- · σει τῆς Ἐκκλησίας δημεύεσθαι, ἢ καὶ εἰ; πράγματα ἐμπίπτειν τοὺς αὐτοῦ διαφέροντας, · μετὰ τοῦ καὶ αὐτὸν μετά θάνατον δυσφημία • περιβάλλεσθαι.» • Επίσκοπον ἔχειν τῶν τῆς Ἐκκλησίας πραγμάτων • ἐξουσίαν, ὥστε αὐτὰ διοικεῖν εἰς πάντας τοὺς • δεομένους μετά πάσης εὐλαβείας καὶ φόβου • Θεοῦ· μεταλαμβάνειν δὲ καὶ αὐτὸν τῶν δεόν- «των, είγε δέοιτο, εἰς τὰς ἀναγκαίας αὐτοῦ • χρείας, καὶ τῶν παρ' αὐτῷ ἐπιξενουμένων ἀδελ • φῶν, ὡς κατὰ μηδένα τρόπον αὐτοὺς στερεί · σθαι, κατὰ τὸν θεῖον Απόστολον λέγοντα· • Εχοντες διατροφὰς καὶ σκεπάσματα, τούτοι; Guill. Beveregii nola. Εἰ δὲ χειροτονήσῃ. Ilune Zonara locum rolex Gallandi rectius sic legit, εἰ δὲ χειροτονήσει, ἄκυρών τε την χειροτονίαν νοεῖται. Εt quidem vox νοεῖται sensu summe necessaria est: sed in codice Amerbachiano desideratur.·

IN CAN. XXIV CONC. II ANTIOCH. • ἀρκεσθησόμεθα.» Εἰ δὲ μή τούτοις ἀρκοῖτο, • μεταβάλλοι δὲ τὰ πράγματα εἰς οἰκειακὰς αὐ • τοῦ χρείας, καὶ τοὺς πόρους τῆς Ἐκκλησίας ἢ • τοὺς τῶν ἀγρῶν καρπούς, μή μετά γνώμης • τῶν πρεσβυτέρων ἢ τῶν διακόνων χειρίζοι, ἀλλ' 4 οἰκείοις αὐτοῦ καὶ συγγενέσιν ἢ ἀδελφοῖς ἢ υἱοῖς • παράσχοι τὴν ἐξουσίαν, εἰς τὸ διὰ τῶν τοιούτων • λεληθότως βλάπτεσθαι τοὺς λόγους τῆς Ἐκκλη- · σίας, τοῦτον ευθύνας παρέχειν τῇ συνέδῳ τῆς • ἐπαρχίας Εἰ δὲ καὶ ἄλλως διαβάλλοιτο δ • ἐπίσκοπος ἢ οἱ σὺν αὐτῷ πρεσβύτεροι, ὡς τὰ • τῇ Ἐκκλησίᾳ διαφέροντα, ήτοι ἐξ ἀγρῶν ἢ καὶ ἐξ ἑτέρας προφάσεως ἐκκλησιαστικῆς, εἰς ἑαυ • τοὺς ἀποφερόμενοι, ὡς θλίβεσθαι μὲν τοὺς • πένητας, διαβολὴν δὲ καὶ δυσφημίαν προστρί- • βεσθαι τῷ τε λόγῳ καὶ τοῖς οὕτω διοικοῦσι, καὶ • τούτους διορθώσεως τυγχάνειν, τὸ πρέπον δου • κιμαζούσης τῆς ἁγίας συνόδου. ΒΑΛΣ Οἱ παρόντες δύο κανόνες τὰ αὐτὰ θεσπί ζουσι τῷ μ' καὶ μα' ἀποστολικοῖς κανόσι· καὶ ζήτει τὰ ἐν αὐτοῖς γραφέντα. Σημείωσαι δὲ καὶ ἀπὸ τοῦ παρόντος και κανόνος ὅτι διὰ ἐκκλησιαστικῶν ὀφεί λουσι πάντα τὰ τῶν ἐκκλησιῶν διοικεῖσθαι, καὶ ὅτι οἱ παρὰ τοὺς κανένας τούτους διαπραττόμενοι κατὰ τὴ δόξαν τῇ συνόδων κολάζονται. ΖΩΝΑΡ. Ο κανών οὗτος συμφωνεί τῷ μα' κανόνι τῶν ἁγίων ἀποστόλων. Κἀκεῖνος γὰρ τῷ ἐπισκέπῳ τὴν ἐξουσίαν τῶν τῆς Ἐκκλησίας δίδωσι πραγμά των, καὶ τὴν τούτων διοίκησιν αὐτῷ ἀνατίθησι. Καὶ δ μ' δὲ κανὼν τῶν αὐτῶν φανερά είναι βούλεται τὰ τοῦ ἐπισκόπου πράγματα, εἰ ἔχοι ἴδια, καὶ φανερά αὖθις τὰ τῆς ἐκκλησίας. "Α τοίνυν ἄμφω εἱ κανόνες ὥρισαν οι λεχθέντες, ταῦτα οἱ τῆς συνόδου ταύτης ἐν τῷ παρόντι κανόνι συμπεριέλαβον. Τὰ μοῦν εἰρημένα εἰς ἐξήγησιν τῶν ἀποστολικῶν κανόνων ἀμφοῖν καὶ τοῦτον σαφηνίζουσι τὸν κανόνα. ΑΡΙΣΤ. «Παντὶ τῷ κλήρῳ τὰ τῆς Ἐκκλησίας θέσ • iis non sit contentus, sed res in proprios usus • convertat, et Ecclesiæ reditus vel agrorum • fructus, non ex presbyterorum vel diaconorum • sententia administret, sed domesticis suis aut ‹ cognatis, vel fratribus, vel filiis, licentiam det, ‹ ut rationes Ecclesiæ per ipsos clam detrimen- ‹ tum capiant; is synodo provinciæ administra- • tionis rationem reddat. Sin autem etiain alius • insimuletur episcopus, vel qui cum eo sunt • presbyteri, ea quæ ad Ecclesiam pertinent vel ‹ ex agriz vel quacunque alia causa ecclesiastica, • ad seipsos referendi ut pauperes quidem op. < primantur, et rationi (Ecclesis) ac iis qui sic • administrant criminatio ac infamia inuratur, ‹ ¡¡ quoque correctionem assequantur, sancta ‹ synodo id quod decet examinante. › BALS. Præsentes duo canones eadem decernunt cum canonibus 40 el 41 apostolicis: et quære quæ in ipsis scripta sunt. Nota autem etiam ex præ-` senti canone 25 quod ab ecclesiasticis debent omnia, quæ sunt Ecclesiarum, administrari: et quod qui præter hos canones faciunt, ut synodo visum fuerit, puniuntur. ZONAR. in canonem 24. Canoni 41 sanctorum apostolorum canon hic consentit. Nam is quoque ccclesim negotia 452 administrandi potestatem penes episcopum esse decermit. Quadragesimus vero eorumdem privatas episcopi possessiones, si quas habeat, notas esse vult; notas item eas, quæ Ecclesiæ adjudicatæ sunt. Quæ igitur duo canones allati statuere, ea synodi quoque auctores hoc nno conone complexi sunt. Ergo huic quoque explicando, quæ in utriusque apostolici canonis explicatione sunt dicta, sufficiunt. ARIST. e in canonem 24. Totum clcrum res EccleGuill. Beveregii nolm. el Τοῦτον εὐθύνας παρέχειν τῇ συνέδῳ τῆς ἐπαρχίας. Vetus interpres reddit subjacere synodo provincia, Isidorus Mercator, Is det synodo provinciæ rationem. Dionysins Exignus: Synodo provincia penas iste persolvet. Εt quidem εὐθύνας διδόναι, vel εὐθύνας παρέχειν, rationes suscepi administrationis dare sæpe significat: quo sensu Demosthenes ait, κἂν δεδωκότες ὦσιν εὐθύνας. Dem. De falsa legat. Sic et εὐθύνας διδόνα: nonnunquam est poenas dare: utrovis sensu hic exponatur. Nam mens canonis hnc redit, quod si episcopus, cujus incuria Ecclesia in bonis suis detrimentum reperit, provinciæ synodo rationem reldet, si convictus fuerit, poenas dabit. Quo sensu Ale xius patriarcha Constantinopolitanus hunc canonem intellexit, in synodica epistola hæc habens, Καὶ φροντιστὰς ὁμοίως· παρὰ τῶν μητροπολιτῶν δοθῆναι, τοὺς ὀφείλοντας ἅπασάν τε τὴν πρόνοιαν τῶν Ἐκκλησιῶν ποιεῖσθαι, ἅμα τοῖς αὐτῶν ἐπισκό ποις, καὶ λόγους τῆς κατ' ἐνιαυτὸν εἰσπράττεσθαι διοικήσεως· καὶ τὸ περιττεύον τῶν προσόδων, εἰ γε καὶ περισσεύοι, τὸ μὲν ἐκ τῶν ζημίας αιτίων γενομένων τῇ μητροπόλει, ταύτη δηλονότι αντιδίδοστα:· τὸ δ' ἐκ τῶν λοιπῶν συντηρεῖν τὴν Ἐκκλη σίαν ἀκαινοτόμητον. Οτι δὲ κανονικῆς ἔχονται ἀκριβείας τὰ ὁρισθέντα ἐξ αὐτῶν τῶν θείων κανό epiνων δείκνυται. Καὶ γὰρ δε καὶ κ' τῆς ἐν Ἀντιο γεία συνόδου κανὼν τοῖς ἐπισκόποις τὴν ἐξουσίαν τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἐπιτρέπων πραγμάτων, κωλύει μεταβάλλειν αὐτὰ εἰς ἰδίας χρείας, καὶ οἰκείοις αὐτῶν συγγενέσι παρέχειν, εἰς τὸ διὰ τούτου λεληΟύτως βλάπτεσθαι τοὺς λόγους τῶν Ἐκκλησιῶν· διὸ καὶ ὑπευθύνους ταῖς κατ' ἐπαρχίαν συνόδοις τιθείς, τὸ πρέπον αὐτοὺς δοκιμάζειν ἐπιτρέπει. Adeoque curatores similiter a metropolitanis dentur, qui Ecclesiis omni adhibita sollicitudine cum scopis earum prospiciant; et administrationis annue rationes erigunt: quodque superfluum est ex redi, tibus, sijuidem aliquid superest, purtim iis ademplum, qui metropoli auctores accepti detrimenti sunt, eidem reddatur, reliquum Ecclesia nulla innovatione facta sibi servet. Quod autem hæc a nobis ita definita 'consentanea sint accurate canonum menti, ex ipsis canonibus sacris constat. Nam quine tus et vicesimus synodi Antiochena canon, potesta· tem in res ecclesiasticas episcopis concedens, quo minus eas in usus suos convertant, cognatisque suis prabeant, ut hoc modɔ rationes Ecclesiarum tarite detrimentum capiant, prohibet. Ideoque rationibus ad synodos provinciales reddendis obnoxios faciens decori explorandi curam iis injungit. Fur. Græc. Rom. lib. iv. Dug. 251.

• μις διαγινώκεσθαι· ἵνα, τοῦ ἐπισκόπου τελευ «τῶντος, τὰ οἰκεῖα τῆς ἐκκλησίας διαφυλάττηται, · τὰ δὲ τοῦ ἐπισκόπου κατὰ τὴν ἐκείνου διοικῆται • διάταξιν.» • she cognoscere oportet; αι cum episcopus • obdormierit, quæ suæ sunt Ecclesiam conser- ‹ ventur: quæ autem sunt episcopi, juxta illius • dispositionem administrentur.» Oportet episcopum bonorum suorum inventarium facere, eaque manifesta reddere, et similiter bonorum Ecclesiæ, et ca presbyteris et diaconis nota facere, ut cum moritur, inter suos quod sibi placuerit, disponat. Si autem sic non fecerit, omnia Ecclesiæ adjudicari. Δεῖ τὸν ἐπίσκοπον ἀπογραφήν ποιεῖσθαι τῶν ἑαυτοῦ πραγμάτων, καὶ φανερὰ αὐτὰ καθιστᾷν· ὡσαύτως καὶ τῶν τῆς Ἐκκλησίας, καὶ γινώσκεσθαι ταῦτα τοῖς πρεσβυτέροις καὶ διακόνοις· ἵν᾽, ὅτε τελευτῇ, ἐν τοῖς οἰκείοις κατὰ τὸ βουλητὸν αὐτῷ διατάξηται. Εἰ δὲ μὴ οὕτω ποιήσει, πάντα προσκυ ροῦσθαι τῇ ἐκκλησία. ZONAR. Quæcunque hoc canone continentur, ΖΩΝΑΡ. Οσα ἐν τῷ κανόνι τούτῳ οἱ τῆς συνόδου ab iis quos attulimus apostolicis canonibus repetita ταύτης εἶπον, τοῖς εἰρημένοις ἀποστολικοῖς κανόσιν sunt. Esse namque penes episcopum res eccle- ἑπόμενοι εἶπεν. Καὶ τὸ ἔχειν γὰρ τὸν ἐπίσκοπον siasticas administrandi auctoritatem; sed ita esse, ἐξουσίαν τῶν τῆς ἐκκλησίας πραγμάτων, ἐξουσίαν ut nequaquam ipsius arbitratu abutendi, verum in δὲ οὐχ ὥστε χρῆσθαι τούτοις ὡς βούλεται, ἀλλ᾽ εἰς usus pauperum conferendi, facultas sit, ac sibi διοίκησιν τῶν δεομένων, καὶ τὸ μεταλαμβάνειν αὐτὸν etiam retinendi ea, quibus opus habet, necessariat τῶν δεόντων, τουτέστι τῶν ἀναγκαίων, καὶ τούτων videlicet, seul ca quoque, si egeat, hoc est, si iuo- εἰ δέοιτο, ἀντὶ τοῦ ἐνδεῶς ἔχῃ (περισσὸν γὰρ οὐδὲν pia labor (rec enim quidquam in res superva- αὐτῷ συγχωρεῖ δαπανᾷν, τῷ ᾿Αποστόλῳ δὲ πείθε · cuas insumere, sed Apostoli consilium sequi vult; ται, λέγοντι, Εχοντες διατροφὰς καὶ σκεπάσμαHabentes alimenta, inquit ille, et. quibus legamur, τα, τούτοις ἀρκεσθησόμεθα), τῶν ἀποστολικῶν his contenti erimus), haec ex apostolicis consti:utio- εἰσι διατάξεων· εἰ δὲ μὴ τοῖς ἀναγκαίοις ἀρκοἶτο, nibus universa ducuntur. Quod si non contentus δαπανᾷ δὲ τὰ ἐκκλησιαστικὰ εἰς ἑαυτοῦ χρείας, καὶ sumptibus necessariis, ad proprias quoque utilita- μὴ μετὰ γνώμης τῶν τοῦ κλήρου αξιολογωτέρων tes bona ecclesiastica convertit, nec ex eorum τὰς προσόδους τῆς ἐκκλησίας εἰσοδιάζει τι καὶ sententia, qui honestiores e clero prohibentur, ἐξοδιάζει, ἀλλὰ συγγενέσι παράσχῃ τὴν ἐξουσίαν, Ecclesiæ reditus administrat, hoc est, acceptos et ὥστε λεληθότως ἐκείνων μετιόντων τὰ πράγματα expensos refert, sed eam propinquis licentiam βλάπτεσθαι τους λόγους τῆς ἐκκλησίας, (λόγους δὲ permittit, ut ipsis res al se occulte Lahentibus, c τὰς λογοπραγίας καλεῖ· εἰ γὰρ μὴ εἴδησιν ἔχοιεν εἰ rationes Ecclesie Gedantur; (λόγους vero, id est τῆς Ἐκκλησίας τῶν ἀληθῶν εἰσόδων καὶ ἐξόδων, rationes appellat, quas aliter Graci λογοπραγίας. πῶς τοὺς διοικητὰς τῶν τοιούτων λόγους ποιεῖν Nisi enim subductis accepti et expensi calculis, ἀπαιτήσουσιν); ὅταν οὖν οὕτως ἐπίσκοπος διοικῇ quo pacto ecclesiastici homines administratarum τὰ τῆς ἐκκλησίας, εὐθύνεσθαι αὐτὸν παρὰ τῆς συ Ecclesiæ facultatum rationem a procuratoribus νόδου τῆς ἐπαρχίας διορίζεται ὁ κανών. Εἰ δὲ καὶ repetant?) si ergo talem se in Ecclesiæ bonorum ἄλλον τινὰ τρόπον σφετερίζεσθαι καὶ οἰκειοῦσθα: administratione episcopus præbeat, hominem a τὰ ἐκκλησιαστικά, κἂν ἐξ ἀγρῶν εἶεν, κἂν ἄλλοθεν, provinciæ synodo corrigi canon jubet. Quod si præ- ὁ ἐπίσκοπος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ διαβάλλοιντο, ὥστε terea res ecclesiasticas quomodocunque. interver- θλίβεσθαι μὲν τοὺς πένητας, μὴ χορηγουμένων tere, sibique usurpare, sive quæ ex agris, sive que σφίσι τῶν χρειωδῶν, δυσφημείσθαι δὲ καὶ κακώς aliunde obveniant, episcopum ejusque socios criª ἀκούειν τοὺς οὕτω διοικούντας, καὶ τὸν λόγον, minentur, ex quo pauperes quidem necessariis τουτέστιν &ς ποιοῦσι λογοπραγίας, ὡς μὴ καλῶς destituti subsidiis deficiant, ipsi vero infamia male προβαινούσας, καὶ τούτους διορθοῦσθαι παρὰ τῆς gesta administrationis laborent, neque vero ratio- συνόδου, τὸ ἐνδεχόμενον δοκιμαζούσης, ἐξεταζούσης nes, quas ipsi videlicet exhibent, satis probatze " ή κυρούσης. appareant; eos quoque per synodum rebus diligenter exploratis ac examinatis, vel etiam ab es firmatis, corrigendos esse decernit. ARIST. in Canonen 25. «Εpiscopus rerum eccle- ‹ siasticarum potestatem habeat; si autem non ⚫ sit contentus iis quæ illi sufficiunt, verum res ‹ ac reditus Ecclesiæ absque cleri consilio in • alienos usus transfert, pœnæ ab eo coram synodo exigantur. Si vero quæ pauperibus debita sunt in proprios usus converterit, sic ‹ etiam synodo rationes reddat. › Qui pretiosas hominum animas sibi habet concreditas, multo magis rerum ecclesiasticarum potestatem habeat, ut cas egentibus per presbyteros et diaconos distribuat, et sibi etiam concedar, si ΑΡΙΣΤ. ο Κύριος ὁ ἐπίσκοπος τῶν τῆς ἐκκλησίας • ἔστω πραγμάτων· εἰ δὲ μὴ ἱκανοῖτο τοῖς ἱκα • νοῦσιν αὐτῷ, ἀλλὰ τὰ πράγματα καὶ τοὺς πόρ • ρους μεταβάλλοι τῆς Ἐκκλησίας μὴ μετὰ γνώ. • μης τοῦ κλήρου, εἰσπραττέσθω δίκας πρὸ τῆς • συνόδου. Εἰ δὲ καὶ τὰ πένησιν οφειλόμενα εἰς. • ἑαυτὸν σφετερίζοιτο, καὶ οὕτω τῇ συνόδω λό • γους διδότω. Ο τὰς τιμίας τῶν ἀνθρώπων ψυχές εμπεπιστευ μένος πολλῷ μᾶλλον ἂν σχοίη τῶν τῆς ἐκκλησίας πραγμάτων τὴν ἐξουσίαν, ὥστε διανέμειν ταῦτα τοῖς δεομένοις διὰ τῶν πρεσβυτέρων καὶ διακόνων •

IN CAN. I CONC. LAOD. ἐπιχωρεῖν δὲ καὶ ἑαυτῷ, εἶχε προσδεής ἐστι, τὰ in.ligens est, quibus opus habet, et quibus necesδέοντα· ὥστε τὰς ἀναγκαίας αὐτῷ χρείας καὶ τῶν παρ' αὐτοῦ ἐπιξενουμένων ἀδελφῶν, ὥστε μὴ ὑστε οεῖσθαι αὐτούς. Εἰ δὲ οὐκ ἀρκοῖτο τοῖς ἀναγκαίοις, ἀλλὰ τὰς εἰσόδους τῆς ἐκκλησίας κερδαίνειν αἱροῖτο, καὶ οἰκειοῦσθαι αὐτὰς, καὶ διὰ τοῦτο τὴν οίκονομίαν τῶν ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων οἰκείοις αὐτοῦ καὶ συγγενέσι παράσχοιτο, ὥστε λανθάνειν ἔνθα κατακενοῦνται αἱ εἴσοδοι, παρὰ τῆς συνόδου εύθυν θήσεται, καθώς ἂν αὕτη συνίδος. sario uti debet et ille et fratres ab eo hospitio excepti, ne ipsi inopiam patiantur. Si autem necessariis non est contentus, sed et Ecclesiæ redditus in proprium lucrum convertere deprehenditur, eosque sibi vendicare, et ideo ecclesiasticorum bonorum administrationem propinquis suis et cognatis præbet, ut clam exinde evacuentur reditus, a synodo in disquisitionem vocabitur, ut ipsi visum fuerit. ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΕΝ ΛΑΟΔΙΚΕΙΑ ΚΑΠΑΤΙΑΝΗΣ ΦΡΥΓΙΑΣ ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΕΙΣΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΕΚ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΕΠΑΡΧΙΩΝ ΤΗΣ ΑΣΙΑΝΗΣ. CANONES SYNODI LAODICENÆ, QUÆ EST URBS PHRYGIÆ CAPATIANÆ EX DIVERSIS ASIÆ PROVINCIIS CONGREGATÆ. : Περὶ τοῦ δεῖν κατὰ τὸν ἐκκλησιαστικὸν κανόνα τοὺς • ἐλευθέρως καὶ νομίμως συναφθέντας δευτέροις CANON I. ‹ Quod oportet, secundum ecclesiasticum cano- ‹ nem, eos, qui libere et legitime secundis nuGuill. Beveregii notæ. Kartres tūs ir ṛaodinɛla, Hæc est inscriptio Bodleiana; pro qua in Parisiensi Zonaræ edifione habetur: Κανόνες τῆς ἐν Λαοδικείᾳ τῆς Πακατιανῆς Φρυγίας συγκροτηθείσης συνόδου πολλῶν ἐν αὐτῇ μακαρίων Πατέρων συναθροισθέντων ἐκ διαφόρων επαρχιῶν τῆς ᾿Ασιανής. Canones synodi in Laodicea Phrygiæ Pacatianæ urbe habitæ, in qua multi beati Patres ex diversis Asian provinciis congregati sunt. Sic etiam inscribitur in codice Amerbachiano; nisi quod post 'Aoizvñg in eo addatur xxvives, canones 60, et pro Пaxatɩavis, ibi pariter atque in nostro codice, scribatur Kanariavñ: quæ voces in Notitia imperii et conciliis promiscue usurpantur. Post inscriptionem in impressis Balsamonis et Zonaræ codicibus, nec non in ms. Amerbachiano, ante primum canonem hæc leguntur: Ἡ ἁγία σύνοδος, ή κατά Λαοδίκειαν τῆς Φρυγίας Πακατιανής συγκροτηθεῖσα ἐκ διαφόρων ἐπαρχιῶν τῆς Ἀσιανῆς, ὅρους ἐξέθετο ἐκκλησιαστι xo, w; ÚOTÉtaxtai. Quæ Dionysius Exigins Latine sic vertit: Sancta synodus, quæ apud Laodiceam Phrygiae Pacationæ convenit, ex diversis regionibus Asie, definitiones exposuit ecclesiasticas, quæ subter anneræ sunt. De tempore quo celebrata est hæc synodus inter doctos non convenit. Baronius, et ex eo Binius, eam medio tempore inter Neocæsariensem et Nicænam collocal. Hinc plerisque persuasum est eam ante primam illam universalem synodum habitam fuisse. Verum omnes rationes, vel conjecturæ potius, quibus opinio nititur, a septimo canone destruuntur, quippe quo Photiniani diserte commemorautur, qui aliquot post synodum Nice celebratam aunis exorti sunt. Neque enim Isi loro Mercatori, Photinianos iu istius canonis versione omittenti, credendum est; cum omnes codices Græci tam. mss. quam impressi eos ut ibi damnatos exhibeant; Dionysio etíam Exiguo iis suffragante. Huc etiam accedit, quod in omnibus antiquis canonum collectionibus, ut Joannis Antiocheni, Dionysii Exigui, Photii, aliisque, synodus hæc Laodicena post Antiochenam constanter collocatur: quem etiam conciliorum ordinem in codice quem Aetius et Leontius in concilio Chalcedonensi legerant, observatum esse, ex canonibus Antiochenis quos citabant, manifestum est; utpote e quibus constat eumdem canonum ordinem in isto codice obtinuisse, qui in codice canonum Ecclesiæ universe, et in Dionysii Exigui versione etiamnum observatur, ubi canones Laodiceni post Antiochenos statuuntur; quod sane primi canonum col'ectores nunquam fecissent, nisi pro certo et comperto habuissent synodum Antiochenam ante Liodicenam habitam fuisse. Quanto autem tempore post synodum istam Antiochenam, vel quoto Dom. anno celebrata fuit, vix certe definiri potest: sed si conjecturis locus datur, quid nobis visum est, paucis expediemus. Primo itaque ex omnibus inscriptionibus horum canonum super allatis constat hand synodum in Phrygia Pacatiana ex diversis Asie regionibus sive provinciis conflatam esse. Deinde æque certum est, nonnullos Valentiniano et Valente imperantibus in Asia et Phrygia doctrinam fidei in controversiam vocasse, quod synodo in Illyrico cogendæ occasionem dedit, ut Theodoretus diserte asserit his verbis, de Valentino loquens: Μαθὼν δέ τινας ἐν τῇ 'Ασίᾳ καὶ ἐν τῇ Φρυγία περὶ τῶν θείων ἀμφισβητοῦντας δογμάτων, ἐν μὲν τῷ Ἰλλυρικῷ σύνοδον γενέσθαι προσέταξε. Theodor. Hist. Eccles. lib. v, cap. 6. Synodo congregata, ipsi imperatores litteras miserant ad diœcesim

TIEOD. BALSAMON ptiis juncti sunt, et non clam uxores duxerunt, cum exiguum tempus præterierit, et ecrationibus et jejuniis vacaverint, ex venia dare • communionem. › BALS. Qui secundo uxores ducunt, ex praesenti quidem canone, pœnitentiam agentes et orantes, post aliquantulum temporis divinorum sacramentorum communione digni habentur: a quarto aufem canone sancti Basilii, post annum. Illi quidem puniantur, qui in legitimo matrimonio uxores sic duxerunt. Qui enim prius uxores clam duxerunt, sive fornicati sunt, cum iis quæ illis postea legi time conjuncte sunt, ut fornicatores punientur, ex legitima conjunctione nihil auxilii sentientes. Εt hac quidem sic habent. Leges autem eos, qui ex fornicatione nati sunt, tanquam ex legitima conjunctione natos, reputant, si pater eorum matre' postea legitime duxerit. Quære lib. xxxi Basilicorum tit. 2 totum'; et tit. 14 lib. xxvit Basilicorum, seu Justiniani novellam 22, quæ aliter de iis, qui secundis nuptiis conjunguntur,* tam viris quam mulieribus, decernit. ZONAR. Nec vetitæ sane secundæ nuptiæ nrc omnino tamen impunitæ sunt. Nam etsi secundas nuptias magnus quoque Paulus non improbet, tamen eas adolescentioribus tantummodo viduis concedi oportere decernit: nec desunt qui eas solis feminis, quod natura infirmiores atque ad deteriora proclives sint, permissas fuisse contendant. Patres autem, viris quoque ejus rei facultatem esse haud vetant; ac si quidem servatis legum constitutionibus ad secundas nuptias trausivere, neque aliquid prius furtivo inter se iuito matrimonio deliquere, postquam per aliquod tempus jejunio ac precationibus vacaverint, ex indulgentia, hoc est, data iis, ob necessitatem a natura impositam, venia, ad communionem admitti placet. Atque hic quidem canon nihil certi, quod ad tempus attinet, definivit. Magnus vero Basilius canone 4. bigamis unius anni tempus constitutum, au aliis etiam biennii multam impositam fuisse, affirmat. Sed tum quidem unius anni spatio multa finietur, cum eorum, qui adl secundas inuptias conΟ «γάμοις, μή λαθρογαμήσαντας, ολίγου χρόνου ο παρελθόντος, καὶ σχολάσαντας ταῖς εὐχαῖς καὶ ε νηστείαις, κατὰ συγγνώμην ἀποδίδοσθαι αὐτοῖς ι τὴν κοινωνίαν. ΒΑΛΣ. Οἱ δευτερογαμοῦντες ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος μετανοοῦντες, καὶ προσευχόμενοι, μετά ὀλίγον χρόνον ἀξιοῦνται τῆς κοινωνίας τῶν θείων ἁγιασμάτων· ἀπὸ δὲ τοῦ δ' κανόνος τοῦ ἁγίου Βασι λείου μετὰ ἐνιαυτόν. Ἐκεῖνοι μέντοι οὕτως ἐπιτιμῶνται, οἱ μετὰ νομίμου συνοικεσίου δευτερο γαμή σαντες. Οἱ γὰρ πρότερον λαθρογαμήσαντες, ἦτος πορνεύσαντες, μετὰ τῶν ὕστερον συζευχθεισῶν αὐ τοῖς νομίμως κατὰ πόρνους κολασθήσονται, κατὰ μη· δὲν ὠφελούμενοι ἐκ τῆς νομίμου συναφείας. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτω· οἱ δὲ νόμοι τοὺς ἐκ πορνείας γεννηθέντας ὡς ἐκ νομίμου συναφείας τεχθέντας λογίζονται, ἐὰν ὕστερον τὴν μητέρα αὐτῶν νομίμως ἀγάγηται ὁ πατήρ. Καὶ ζήτει βιβλίου τῶν Βασιλικῶν λβ' τίτλον β' ὅλον, καὶ τὸν ιδ' τίτλον του κη' βιβλίου τῶν Βας:- λικῶν, ἤτοι τὴν κβ' Ιουστινιάνειον νεκράν, ἥτις ἄλλως τὰ περὶ τῶν δευτερογαμούντων ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν διατάττεται. ΖΩΝΑΡ. Εἰ καὶ οὐ κεκώλυται ἡ δευτερογαμία, ἀλλ' οὐδ' ἀνεπιτίμητος πάντη ἐᾶται. Εἰ γὰρ καὶ ὁ μέγας Παῦλος τὸν δεύτερον ἐπιτρέπει γάμον, ἀλλὰ νεωτέρας χήρας γαμεῖν διατάττεται· καί εἰσί τινες λέγοντες μόναις γυναιξὶ τοῦτο συγκεχωρῆσθαι διὰ τὸ τῆς φύσεως αὐτῶν ἀσθενὲς καὶ εὐόλισθον. Οἱ δὲ Πατέρες καὶ τοὺς ἄνδρας διγαμοῦντας ἐδέξαντο, καὶ εἰ νομί μως, φασί, τὴν δεύτερον ἐποιήσαντο γάμον, μὴ πρό τερον λαθρογαμίαν ἐπ' ἀλλήλοις ἡμαρτηκότες, ὀλίγου παρελθόντος χρόνου σχολάσαντες νηστεία καὶ προσευχῇ δεχθήσονται εἰς κοινωνίαν κατά συγγνώμην, τουτέστι συγγνωμονούμενοι διὰ τὴν ἀνάγκην τὴν φυσικήν. Ο μὴν οὖν κανὼν οὗτος ἀόριστον ἀφῆκε τὸν χρόνον· ὁ δὲ μέγας Βασίλειος ἐν τῷ τετάρτῳ αὐ τοῦ κανόνι ἐνιαυτὸν λέγει εἶναι τὸν τοῦ ἐπιτιμίου καιρόν· ἄλλους δέ φησι διετίαν ὁρίζειν ἐπὶ τῶν δ:- γάμων. 'Αλλ' ὁ μὲν ἐνιαυτὸν ἔστα:, ὅτε οὐ προηγή σατο ἐπὶ τῶν δευτέροις ὁμιλησάντων γάμοις λαθρ γαμία. Εἰ δὲ λαθραίᾳ μίξει συνήλθοσαν πρότερον, εἶτα εἰς νόμιμον γάμον ἀπεῖλον, καὶ ὡς πεπορνευ κότες ἐπιτιμηθήσονται. Καὶ ἡ κβ' Ἰουστινιάνειας Guill. Beveregii nota. Asianam, sic inscriptas, Αὐτοκράτορες μέγιστοι, ἀεισέβαστοι, νικηταί, Αύγουστος, Βαλετινιανός, καὶ Οὐάλης, καὶ Γρατιανὸς ἐπισκόποις διοικήσεω; Ασιανῆς, Φρυγίας Καροφρυγίας, Πακατιανῆς, ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Ipsa elian synodus synodicam ad eosdein episcopos epistolam misit, sic inscriptam, ol ἐπίσκοπο: τοῦ Ἰλλυρικοῦ ταῖς Ἐκκλησίαις τοῦ Θεοῦ καὶ ἐπισκόποις διοικήσεως Ασιανής, Φρυγίας, Καροφρυγίας, Πακατιανῆς, ἐν Κυρίῳ χαίρειν. ibid. cap. 7 et 8. Cum igitur hæ duæ epistolæ ad episcopos Asia, Phrygia, Carophrygia, Pacalianæ, scriptæ fuerint, eos ex diversis istis Asianæ dic ceseos provinciis, ad synodum in Laodicea Phrygie metropoli convenisse verisimilė est, ut de rebus in istis epistolis comprehensis, de fide nimirum consubstantialis in controversiam a multis tunc dierum vocata, inter se dissererent, camque confirmarent, prout in istis litteris ab iis postulatum est. Suspicor igitur hos canones a synDodo tunc temporis habita constitutos esse, lioc est, anno Domini 365. Nam el isto currente anno st pradicta in Illyrico synodus celebrata fuit. lluic conjectura aliquid accrescit roboris ex ipsa synodica epistola ad episcopos Asianos missa, utpote in qua synodus illa Illyricana eos admonuit, ut istiusmodi eligerentur episcopi, qui probata fide et moribus inculpatis essent. Hoc enim et ab ipsa hac synodo definitur, can. 12. Quod denique a nobis conjectum est, verisimilius adhuc ex eo videtur, quod nihil in ecclesiasticis historiis occurrit, syno lo ex diversis Asianæ dicerescos provinciis congreganda occasionem istis diebus praebens, præter litteras illas ab imperatoribus et synodo Illyriciana illuc missas: et si non certum sit, saltem probabile est, hanc synodum illis diebus, Loc est, anno Domini 365, plus minus, habitam fuisse cujus propterea canones post Antiochenos merito collocantur

IN CAN. III CONC, LAOD. νεαρὰ κειμένη εἰς βιβλίον τῶν Βασιλικών κη' τίτλος venere, nulla prius conjunctio inter ipsos furtiva ιδ', πολλὰ περὶ δευτερογαμούντων καὶ ἀνδρῶν καὶ γυ intercesserit. Quodsi, cum occulte antea coivissent, ναικών διατάττεται. ad legitimas deinde nuptias animum adjecere scortatorum præterea pœnis puniri debent. Multa de secundis virorum ac feminarum nuptiis Justiniani quoque novella 22, lib. xxv, tit. 14 Basilicorum sita præcipiuntur. ΑΡΙΣΤ. «Ο μὴ λαθραιογαμήσας δίγαμος, ὀλίγον «τοῖς ἐπιτιμίοις σχολάσας, λοιπὸν ἀνεύθυνος. Ἐπὶ ἐνιαυτὸν ὁ δίγαμος ἀφορίζεται, τῇ προσευχή καὶ τῇ νηστεία σχολάζων· καὶ οὕτω τῆς κοινωνίας καταξιοῦται. Εἰ δὲ μὴ ἐλευθερίως καὶ νομίμως τῷ δευτέρω συνήφθη γάμῳ, ἀλλὰ πρότερον λαθραίογαμήσας, μετὰ ταῦτα καὶ εἰς κοινωνίαν ἦλθε γάμου, τῷ τῆς πορνείας ἐπιτιμίῳ ὑπόκειτα:. • Περὶ τοῦ τοὺς ἁμαρτάνοντας ἐν διαφόροις πταίο σμασι, καὶ προσκαρτερούντας τῇ προσευχῇ τῆς • ἐξομολογήσεως καὶ μετανίας, καὶ τὴν ἀποστρο • φὴν τῶν κακῶν τελείαν ποιουμένους, κατὰ τὴν • ἀναλογίαν τοῦ πταίσματος,καιροῦ μετανοίας διε • θέντος αὐτοῖς, τοὺς τοιούτους διὰ τοὺς οἰκτιρ • μοὺς καὶ τὴν ἀγαθότητα τοῦ Θεοῦ προσάγεσθαι «τῇ κοινωνίᾳ.» ΒΑΛΣ. Εμάθομεν μηδεμίαν ἁμαρτίαν νικᾶν τὴν φιλανθρωπίαν τοῦ Θεοῦ. Καὶ ὁ παρὼν δὲ κανὼν διο ρίζετα: τοὺς ἀφισταμένους τελείως τοῦ κακοῦ μετὰ εξομολογήσεως καθαρᾶς καὶ μετανοίας ἀξίας τῷ πταίσματι ἀξιοῦσθαι τῆς θείας μεταλήψεως· οὐ διὰ τὴν σπουδὴν τούτων, ἀλλὰ διὰ τοὺς οἰκτιρμοὺς τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν ἄφατον ἀγαθότητα. Ταῦτα δὲ πάντως διευκρινήσει ἡ ἐπισκοπική δοκιμασία. ΖΩΝΑΡ. Κἂν ἐν διαφόροις πταίσμασιν ἡμαρτέ τις, ἐξομολογῆται δὲ ταῦτα, καὶ ἀποστρέφηται τελείως δ ἔφθη ποιῆσαι κακὰ, δίδοσθαι αὐτῷ καιρὸν μετανοίας διορίζεται ὁ κανών, ἀναλόγως τοῖς πταίσμασιν, οἷς ἐποίησε, καὶ οὕτως αὐτοῦ ἐνδεικνυμένου μετάνοιαν, δέχεσθαι αὐτὸν καὶ προσάγεσθαι τῇ κοινωνίᾳ, οὐχ ὡς αὐτοῦ διὰ τῆς οἰκείας σπουδῆς ἀξιουμένου τῆς τῶν θείων μυστηρίων μεταλήψεως, ἀλλὰ διὰ τοὺς οἰκτιρ μοὺς τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν ἄφατον ἀγαθότητα. ΑΡΙΣΤ. • Οι διαφόροις ἀγνοήμασιν ἑαλωκότες, εἰ · ἐπιγνόντες ἐξομολογοῦντο, καὶ ἀναλόγως μετα4 νοοῖεν, εὐπρόσδεκτοι. Πάντες οἱ ἁμαρτήσαντες, ὁποῖα ἄν τις εἴποι τὰ ARIST. Bigamus qui non occulte matrimonium cinivit, ubi paululum pœnas dederit, insons postea habeatur. › Bigamus in annum segregatur orationi et jejunio vacans, et sic communionis dignus habetur. Si autem non libere et legitime secundis nuptiis conjunctus fuerit, sed cum primo clam uxorem duxis. set, postea ad matrimonii communionem venit, fornicationis pœnæ subjicitur. 454 CANON II. • Quod eis, qui diversis delictis peccant, et in • oratione confessionis et pœnitentiæ perseve- ‹rant, et se a malis perfecte convertunt, pro qualitate delicti tempore pœnitentiæ eis dato < propter miserationes et Dei bonitatem, con- ‹ munio concedenda est. › BALS. Decidimus nullum peccatum vincere Dei misericordiam. Porro præsens quoque canon statuit, ut qui a malo perfete desistunt, cum pura confessione et digna peccatorum pœnitentia, ii digni sancta participatione habeantur; non propter eorum virtutis studium, sed propter Dei miserationes et inenarrabilem bonitatem. Hæc autem omnino discernet episcopalis examinatio. ZONAR. Si quis, multis licet facinoribus irretitus, tamen ea, pœnitentia ductus, confiteri velit, admissaque flagitia penitus aversetur; pro criminum ratione, quibus obstrictus est, pœnitentiæ tempus homini præscribendum: itaque sibi ægre esse quæ patravit indicantem, admitti eum et in communionem recipi canon decernit: neque vero ut divinorum mysteriorum perceptione dignus haberetur, ipsius diligentiæ, sed Dei miserationi ac longe maximæ bonitati ascribi oportere demonstrat. ARIST. Qui variis delictis obstricti sunt, si iis • cognitis confiteantur, et pro eorum ratione c poenitentiam agant, facile recipiantur.» Omnes qui peccarunt, qualiacunque dicat aliquis ἁμαρτήματα, εἰ μετανοήσουσι καὶ ἐξομολογήσονται eorum peccata, si penitentiam egerint, et ea conταῦτα, καὶ τὴν ἀποστροφὴν τῶν κακῶν τελείαν ποιήσονται, καὶ κατὰ τὴν ἀναλογίαν τοῦ πταίσματος τὸν δοθέντα αὐτοῖ; καιρὸν εἰς μετάνοιαν ἐν προσευχαῖς καὶ δάκρυσιν ἐκτελέσουσιν· παραδεχθήσονται εἰς κοινωνίαν διὰ τοὺς οἰκτιρμοὺς καὶ τὴν ἀγαθότητα τοῦ Θεοῦ. • Περὶ τοῦ μὴ δεῖν τὸν προσφάτως φωτισθέντα προσ- • άγεσθαι ἐν τάγματι ἱερατικῷ.» ΒΑΛΣ. Ανάγνωθι τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανόνα π, συνόδου Νικαίας κανόνα βʹ, τὰ αὐτὰ τῷ παρόντι κάν. θεσπίζοντας χάριν τῶν προσφάτως βαπτισθέν των, καὶ ζητούντων ἱερωθῆναι. Ο μέντοι μέγας fissi fuerint, et a malis perfecte se converteriul, let tempus ad pœnitentiam agendum secundum delicti proportionem iis concessum precibus et lacrymis absolverint, propter Dei miserationes et bonítatem in communionem recipientur. CANON III. • Quod non oportet eum, qui recens baptizatus est, ● in ordinem sacerdotalem promoveri. › BALS. Lege sanctorum apostolorum canonem 80, synodi Nicænæ canonem 2, qui eadem cum presenti canone decernunt, de ifs qui sunt recenter baptizati, et petunt ad sacros ordines admitti. Ma

guum tamen illud lumien Nectarius, a catechume- ἐκεῖνος φωστήρ Νεκτάριος ἄρτι τῆς τῶν κατηχου aorum grege nuper separatus, cum divino lavacro vitæ sordes abluisset, purus jam purissimam episcopatus dignitatem induit, et simul fit regina arbis episcopus, et sanctæ secundæ universalis 3ynoli praeses. ZONAR. II»c, eodem modo, prima quoque Nicanæ synodi secundo canone constitutum est; quæque in illius explicatione diximus, hic quoque sufficient, ARIST. Recens illuminatus, sacris ordinibus non ‹ est idoneus. › Qui recens illuminatur, non statim in ordinem sacerdotalem promovetur. CANON IV. • Quod non oportet sacerdotes fenerari, et usuras ‹ quæ dicuntur hemioliæ (id est totius sortis di- • midia pars) accipere. › BALS. Apostolicus quadragesimus quartus canon, et septimus decimus primæ synodi diffusius tractant de sacris initiatis, qui usuras accipiunt: et lege eos. ZONAR. Eadem primæ quoque ecumenicæ synodi canone 17 constituta sunt. Nec ad ea, quæ ibi attulimus, quidquam hoc loco addendum existimamus. 455 ARIST. «Sacerdos usuras vel sesquialteras ‹ non accipit. › Non oportet eos qui sunt in clero turpia lucra excogitare, et gravissimis aut levioribus usuris fenerari: nisi se hoc facientes et non cessantes deponi vellent. CANON V. • Quod non oportet electiones fieri in præsentia ‹ audientium. › BALS. Χειροτ. νίας cauon hic electiones nominat et dicit, quod quoniam in electionibus dicuntur nonnulla, sæpe etiam indigna, de iis qui eliguntur: non licet in communi cujuslibet volentis auditione ea fieri. Propterea ergo hodie quoque scorsuni antistites et soli convenientes eligunt. In primo autem canone apostolico χειροτονία pro manuum impositione sumitur. ZONAR. Χειροτονίας nomine electionem hoc loco canon indicavit. Cum namque in electionibus, aliquorum crimina propter quæ illi forte a sacro ordine arcendi sint, a præsulibus enuntientur, adesse homines, qui ea quæ dicerentur exciperent, rationi minime consentaneum Patres existimavere: quod ea scilicet, quæ audiebant, cl iis contra quos dicebantur pudori, et a quibus audiebantur ad nequitiam incitamento essent, et aliis, quorum non ita constans in ſide ratio, blasphemandi Numinis causam præberent. Ut enim virtutum actionibus gloria Numinis augetur, concelebrant siquidem, qui præclaras actiones inμένων ἀγέλης ἀφορισθεὶς, καὶ τῷ θείῳ λουτρῷ τὸν τοῦ βίου τύπου ἀποπλυνάμενος, καθαρὸς ἤδη τὸ και θαρώτατον τῆς ἀρχιερωσύνης ἀξίωμα περιβάλλεται, καὶ ἅμα τῆς βασιλευούσης επίσκοπος γίνεται, καὶ τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς δευτέρας συνόδου Εξαρχος. ΖΩΝΑΡ. Τοῦτο καὶ ὁ δεύτερος κανὼν τῆς ἐν Νικαία πρώτης συνόδου διετάξατο, καὶ ἃ ἐν ἐκείνῳ εἴρηται, κὰν τούτῳ ἀρκέσουσιν. ΑΡΙΣΤ. «Ο νεοφώτιστος ανιεράτευτος. Ο νεοφώτιστος οὐκ εὐθὺς ἐν ἱερατικῷ προσάγεται τάγματι. • Περὶ τοῦ μὴ δεῖν ἱερατικούς δανείζειν, καὶ τόκους καὶ τὰς λεγομένας ημιολίας λαμβάνειν.» ΒΑΛΣ. Ὁ ἀποστολικός μδ' κανὼν καὶ ὁ ιξ' τῆς πρώτης συνόδου πλατύτερον διαλαμβάνουσι περὶ τῶν ἱερωμένων λαμβανόντων τόκους· καὶ ἀνάγνωθι τούτους. ΖΩΝΑΡ. Τοῦτο καὶ ἑπτακαιδέκατος κανὼν τῆς πρώτης οικουμενικῆς συνόδου οὕτως ὥρισε, καὶ πλείω τῶν εἰρημένων ἐκεῖ οὐ χρεία ἐρεῖν. ΑΡΙΣΤ. «Τόκους ἢ ἡμιολίας ἱερατικὸς οὐ λαμ- «βάνει.» Οὐ δεῖ τοὺς ἐν κλήρῳ αἰσχρὰ κέρδη ἐπινοείν, και ἐπὶ βαρυτάτοις τόκοις, ἢ καὶ ἐλαφροῖς ἐκδανείζειν· εἰ μὴ βούλοιντο τοῦτο ποιοῦντες, καὶ μὴ παυόμενοι, καθαιρείσθαι. • Περὶ τοῦ μὴ δεῖν τὰς χειροτονίας ἐπὶ παρουσίᾳ • ἀκροωμένων γίνεσθαι.» ΒΛΑΣ. Χειροτονίας ἐνταῦθα τὰς ψήφους ὀνομάζει ὁ κανών, καί φησιν ὡς, ἐπεὶ ἐν ταῖς ψήφοις λέγονται τινα πολλάκις ἀνάξια χάριν τῶν ψηφιζομένων, οὐ χρὴ ἐπὶ κοινῇ ἀκροάσει τοῦ βουλομένου τὰς ψήφους γίνεσθαι. Διὰ τοῦτο οὖν καὶ σήμερον κατ' ἰδίαν οι ἀρχιερεῖς καὶ μόνοι συνερχόμενοι ψηφίζονται. Εν μέντοι τῷ πρώτῳ ἀποστολικῷ κανόνι ή χειροτονία εἰς χειροθεσίαν ἐκλαμβάνεται. ΖΩΝΑΡ. Χειροτονίας ἐνταῦθα τὰς ψήφους ὠνόματ σεν ὁ κανών. Ἐπεὶ γὰρ ἐν τῷ τὰ ψηφίσματα γίνεσθαι παρὰ τῶν ἀρχιερέων λέγονται κατά τινων αἰ· τιάματα, δι' ἃ κωλύονται ἴσως ἱερωσύνης, οὐκ ἔδοξε τοῖς Πατράσι προσῆκον παρεῖναί τινας ἀκροωμένους τῶν λεγομένων, ὡς αἰσχύνην τοῖς καθ' ὧν λέγονται ἐπαγόντων, καὶ τοῖς ἀκρεωμένοις εἰς προτροπήν για νομένων κακίας, καὶ τοῖς ἀστηρίκτοις πρὸς πίστιν εἰς βλασφημίαν κατὰ Θεοῦ. Ωσπερ γὰρ διὰ τῶν ἐναρέτων δοξάζεται ὁ Θεός, τῶν ὁρώντων τὰ καλὰ ἔργα δοξαζόντων αὐτὸν, οὕτω διὰ τῶν ἐναντίων βλασφη μεῖται τὸ θεῖον παρὰ ἀπίστων καὶ ἀστηρίκτων ἀνα θρώπων. Διατί δὲ καὶ ἡ ψῆφος, χειροτονία λέγεται,

IN CAN. VII CONC. LAOD εἴρηται ἐν τῷ πρώτῳ κανόνι τῶν ἱερῶν ἀποστό- tuentur, Dei majestatem, ita vicissim ob ea, qua λων. virtuti adversantur, qui parum firmis fidel radici.· bus nituntur, divino uumini petulanter obtrectant. Cur autem ordinationis nomine electio significetur, am primo sacrorum) apóstolorum canone satis explicavimus. ΑΡΙΣΤ. «Α' χειροτονίαι ἐπ' ἀκροωμένοις οὐ γίν • νονται, Αἱ εὐχαὶ τῶν χειροτονουμένων οὐκ ἐκφωνοῦνται μεγάλως, ὥστε τὸν λαὸν ἐπακροᾶσθαι αὐτῶν. • Περὶ τοῦ μὴ συγχωρεῖν τοῖς αἱρετικοῖς εἰσιέναι εἰς • τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ, ἐπιμένοντας τῇ αἱρέσει.» ΒΑΛΣ. Σαφής ὁ καν. Οὐ γὰρ συγχωρεῖ τοῖς αἱρετικοῖς ἐπιμένουσι τῇ αἱρέσει συνεκκλησιάζειν μετὰ ὀρθοδόξων. Ανάγνωθι καὶ τὸν θ' καν. τοῦ ἀρχιεπισκοπου 'Αλεξανδρείας Τιμοθέου. ΖΩΝΑΡ. Οἱ αἱρέσεσι περιπεσόντες, καὶ μένοντες ἐν αὐταῖς, τῆς Ἐκκλησίας Εξοστρακίζονται, ὡς ταύτης ἀλλότριοι. Πῶς οὖν εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ συγχωρηθήσονται εἰσιέναι; 'Ο δὲ ἀρχιεπίσκοπος Αλε ξανδρείας Τιμόθεος, περὶ τούτου ἐρωτηθείς, ἀπεκρίνατο ἐν κανόνι θ' ὅτι οὐκ ὀφείλουσιν ἐν εὐχῇ παρεῖναι αἱρετικοί, εἰ μὴ ἐπαγγέλλονται μετανοεῖν, καὶ ἐκφεύγειν τὴν αἵρεσιν. ΑΡΙΣΤ. «Αἱρετικοῖς τὸ ἱερὸν ἀνεπίβατον.» Οὐ συγχωροῦνται αἱρετικοὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ εἰσιέναι, κἂν ὁ μέγας Βασίλειος, οὔπω τοῦ κανόνος τούτου ἐκτεθέντος, τῷ πληρώματι τῶν πιστῶν Οὐ άλεντα παρεδέξατο. • Περὶ τοῦ τοὺς ἐκ τῶν αἱρέσεων, τοῦτ' ἔστιν, • Ναυατιανῶν ἤτοι Φωτεινιανῶν ἢ Τεσσα • ρεσκαιδεκατιτῶν, ἐπιστρεφομένους είτουν και • τηχουμένους εἴτε πιστοὺς τοὺς παρ' ἐκείνοις, μὴ • προσδέχεσθαι, πρὶν ἀναθεματίσωσι πᾶσαν αἴ · ρεσιν, ἐξαιρέτως δὲ ἐν ᾗ κατείχοντο· καὶ τότε • λοιπόν τοὺς λεγομένους παρ' αὐτοῖς πιστούς, • ἐκμανθάνοντας τὰ τῆς πίστεως σύμβολα, χρισ • σθέντας τε τῷ ἁγίῳ χρίσματι, οὕτω κοινωνεῖν • τῶν μυστηρίων τῶν ἁγίων.» ΒΑΛΣ. Ανάγνωθι τὸν ς' κανόνα τῆς δευτέρας συνόδου, τὸν ιυ' κανόνα τῆς α', τὸν μεʹ τῆς ἕκτη; • καὶ μάθῃς περὶ ὧν καὶ ὁ παρὼν κανὼν διέξεισι. ARIST. Ordinationes coram audientibus non ‹ celebrantur. › Ordinatorum preces magna voce non exprimentur, adeo ut populus eas audiat. CANON VI. «Non esse permittendum hæreticis, ut in do- ●mum Dei ingrediantur, ¿si in hæresi perma- • neant. BALS. Canon est apertus. Non enim permittiť hæreticis, in hæresi permanentibus, una eum or thodoxis in ecclesiis agere. Lege etiam canonem 9 Timothei Alexandriæ archiepiscopi. ZONAR. Qui in hæreses lapsi sunt, neque a pertinacia discedunt, extra Ecclesiam, tanquam ab ea alieni, ejicientur. Qui tandem igitur illis in domum Dei ingrediendi facultas erit? Alexandrinus vero archiepiscopus Timotheus, cum de hac re consultus fuisset, nono canone, hæreticos, nisi se pœnitentiam acturos hæresimque aversaturos polliceantur, nullo modo ad fidelium precationes admittendos esse respondit. ARIST. «Hæreticis sacra adles est inaccessn. Hæreticis Dei domum ingredi non permittitur, licet Basilins magnus, hoc canone nondum exposito, ad fidelium completionem Valentem admisit. CANON VII.' • Quod ii, qui ex hæresibus, hoc est, Novatianis, ‹ sive Photinianis, aut Quartadecimanis conve: – • tuntur, sive catechumeni, sive qui apud illos • fideles dicuntur, non sunt admittendi priis- ‹ quam omnem hæresim anathematizaverint, et precipue eam in qua detinebantur: et ‹ tunc deinceps eos, qui apud illos fideles di- • cebantur, fidei symbola discentes, et sancto • Chrismate inunctos, sic sancto mysterio com· c municare. BALS. Lege canonem 7 secundæ synodi canonem 95 sexta, et scies ca de quibus hic quoque præsens canon tractat. Guill. Beveregii nota. "Ητοι Φωτεινιανῶν. Isidorus Mercator hæc baptizari oportet. Concil. Arel. 2, can. 16. Recte verba non legit, vel saltem Latine non vertit. Unde Baronius suspicatur, ea ex canone expungenda esse. Verum non modo omnes codices Græci, sed et Dionysius Exiguus legit; primam enim hanc canonis partem sie interpretatur: De his qui ab hæreticis convertuntur, id est, Novatianis, aut Photinianis aut Tessarescaidecatis, sive baptizati sint illi, sive catechumeni, non ante suscipiantur, quam omnes hæreses anathematizent, præcipue illam qua detinebantur. Sed excipit Baronius, Photinianos eosdem fuisse atque Paulianistas, quos conversos per baptismum recipiendos esse synodus Nicæna can. 19 decrevit; cum præsenti canone cos baptizandos esse non præcipiatur, sed tantum per catechizationem et chrisma aduittendos: et præterea a concilio Arelatensi secundo statum esse, quod Photimunos sive Paulianistas secundum Patrum statula quidem, sed animadvertere debuit quid prox.mo ejusdem concilii canone definitur, nimirum, Bonosiacos autem ab eodem errore (Photinianorum scilicet) venientes, quos sicut Arianos baptizari in Trinitate manifestum est, dum interrogati, fidem nostram ex toto corde confessi fuerint, cum chrismate et ma - nus impositione in Ecclesia recipi sufficit. Ibid. can. 17. Hic enim idem atque in præsenti canone de eorum susceptione constituitur, qui eodem, qu Photiniam, errore imbuti sunt. Et quidem concilii tempore omnes, ut videtur, Photiniani, non secus atque Ariani, in nomine Trinitatis baptizati sunt. Et cum inter omnes constet Arianorum baptismum ab Ecclesia catholica perpetuo receptum esse, non mirum est, quod Photinianos sine baptis:nate denuo collato recipiendos esse, a præsenti canone Ganciatur.

456 ZONAR. Ilæreses, quæ hoc loco afferuntur, altæque complures secundæ ecumenica synodi canone 7 continentur. Quænam igitur illæ sint, et quæ ratio eos, qui ejusmodi erroribus impliciti sunt, cum ad Ecclesiau se conferunt, excipiendi, nos in illius canonis explicatione perseculi sumus; ea qui legerit, aliam hujus canonis explicationen haud desiderabit. ARIST. «Novaliani, et Photiniani, et Quartode- ‹ cimani nisi cæteras hæreses suamque abjuc rent, non sunt suscipiendi: post autem alju- ‹ rationem, uncti communicent. › ΖΩΝΑΡ. Περὶ τῶν αἱρέσεων τούτων καὶ ἄλλων πλειόνων ὁ τῆς δευτέρας οικουμενικῆς συνόδου ζ περιέχει κανών. Ἐν γοῦν τῇ ἐξηγήσει τοῦ τοιούτου κανόνος εἴρηται τίνες τέ εἰσιν αἱ αἱρέσεις αὗται, καὶ πῶς δέχονται οἱ ταύταις κατεχόμενοι, προσερχόμενοι τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἅπερ ἀναγινωσκόμενα ερμηνεύουσι καὶ τὸν παρόντα κανόνα. ΑΡΙΣΤ. ι Ναυατιανοὶ καὶ Φωτεινιανοὶ, καὶ Τεσσα · ρεσκαιδεκατίται, εἰ μὴ τάς τε ἄλλα; αἱρέσεις • ἀναθεμαθίζοιεν, καὶ τὴν οἰκείαν, ἀπρόσδεκτοι • μετὰ μέντοι τὸ ἀνάθεμα, χριόμενοι κοινωνεί. «τωσαν. Οὗτοι, τάς τε ἄλλας αἱρέσεις καὶ τὴν οἰκείαν ἀναθεματίζοντες, προσδέχονται παρὰ τῆς Ἐκκλησία, lli et alias bareses et suam anathematizantes, ab Ecclesia accipiuntur, et solo chrismate sancto unguntur, sed Novaliani et Quartoulecimani, et καὶ μόνῳ τῷ ἁγίῳ μύρῳ χρίονται· ἀλλ᾽ οἱ μὲν Photiniani, etiam sancto et salutari baptismo opus habent, quandoquidem dux eorum Photinus multas hæreses renovavit, et hæresim Pauli Samosateni, et Sabellii Afri, et Montani, do cens Verbum Dei non esse sine principio, nec omnium sæculorum factorem, nec ante oinne: creaturam exsistere, sed de novo esse et recenter, et principium a generatione ejus secundum carnem e Virgine sumere. At Quartodecimanorum hæresis est, decima quarta lunæ die etiamsi in secunda aut tertia aut quarta feria inciderit, sospitatoris nostri Jesu Christi resurrectionem celebrare. Non admittunt antem secundum Novatianos etiam conversorum pœnitentiam. Utuntur autem et spuriis libris, et alia nonnulla ejusmodi tenent. CANON VIII. ‹ Quod qui ab eorum hæresi, qui Phryges dicuntur, conversi sunt, ¡sive sint in clero qui apud ⚫ illos esse creditur, sive maximi dicantur, cuin ‹ omni studio catechizandi sunt, seu initiandi, et ab Ecclesiæ episcopis et presbyteris bapti- ‹ zandi. > BALS. Que in canone 7 secundæ synodi scripta sunt, ad præsentis canonis interpretationem sufficiunt. Quia autem ex Phrygibus hæretici vocabant quosdam ipsorum doctores clericos maximos, quod alios clericos uæreticos superabant, et non deerant qui asserebant, non oportere eos baptizari, ut qui essent in clerum recepti: adjicit canon, eos quoque et catechizari, seu initiari ac baptizari oportere. ZONAR. Secundæ synodi Canon is cujus proximo superiore canone mentio facta est, de Phrygibus quoque disserit; quos quidem Montanistas alio uomine appellat. Eos ergo, cum ad Ecclesiam accedunt, catechismi institutione diligenter eruditos, tum ille, tum hic quoque canon baptizandos esse decernit. Idque etiam si in eum, quem illi cum revera non esset, clerum tamen existimabant, relau, vel si maximi quoque dignitate ornati forent. Fuere siquidem apud illos quidam, primæ inter Ναυατιανοὶ καὶ οἱ Τεσσαρεσκαιδεκατίται, καὶ οἱ Φω τεινιανοί, τοῦ ἁγίου καὶ σωτηριώδους βαπτίσματος χρήζουσιν· ὅτιπερ ὁ ἀρχηγὸς ὁ αὐτῶν Φωτεινός πολλὰς αἱρέσεις ἀνενεώσατο, τήν τε τοῦ Σαμοσα τέως Παύλου, καὶ Σαβελλίου τοῦ Λίβυος, καὶ τοῦ Μοντανοῦ, οὐκ ἄναρχον δογματίσας τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, οὐδὲ ποιητὴν τῶν αἰώνων πάντων, οὐδὲ πάσης τῆς κτίσεως προϋπάρχοντα, ἀλλὰ νέον καὶ πρόσφατον, καὶ ἀρχὴν λαβόντα ἀπὸ τῆς κατὰ σάρκα γεννήσεως ἐκ τῆς Παρθένου. Τῶν δὲ Τεσσαρεσκαιδεκατιτῶν ἡ αἵρεσίς ἐστι τὸ ἐν τῇ τεσσαρεσκαιδε κάτῃ τῆς σελήνης ἡμέρᾳ κἂν ἐν δευτέρᾳ, ἣ τρίτῃ, ἢ τετράδι ἐμπέσῃ, τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἑορτάζειν ἀνάστασιν. Οὐ παραδέχονται δὲ κατὰ τοὺς Ναυατιανούς, καὶ τὴν τῶν ἐπιστρεφόντων μετάνοιαν. Κέχρηνται δὲ νόθοις καὶ βιβλίοις, καὶ ἄλλα τινὰ τοιαῦτα φρονοῦσι. • Περὶ τοῦ τοὺς ἀπὸ τῆς αἱρέσεως τῶν λεγομένων • Φρυγῶν ἐπιστρέφοντας, εἰ καὶ ἐν κλήρῳ νομι- • ζομένῳ παρ' αὐτοῖς τυγχάνοιεν, εἰ καὶ μέγιστοι • λέγοιντο, τούς τοιούτους μετὰ πάσης ἐπιμελείας • κατηχεῖσθαί τε καὶ βαπτίζεσθαι ὑπὸ τῶν τῆς • Ἐκκλησίας ἐπισκόπων τε καὶ πρεσβυτέρων.» ΒΑΛΣ. Τὰ ἐν τῷ ζ' κανόνι τῆς δευτέρας συνόδου γραφέντα ἀρκοῦσιν εἰς ἑρμηνείαν τοῦ παρόντος κανόνος. Ἐπεὶ δὲ ἔλεγον οἱ ἐκ Φρυγῶν αἱρετικοί τινας διδασκάλους αὐτῶν κληρικούς μεγίστους, διὰ τὸ ὑπερέχειν τῶν ἄλλων αἱρετικῶν κληρικῶν· καὶ ἦσάν τινες διατεινόμενοι μὴ ὀφείλειν τούτους βα πτίζεσθαι, ὡς δῆθεν κεκληρωμένους· προστίθησιν ὁ κανὼν, καὶ τούτους κατηχεῖσθαι καὶ βαπτίζε σθαι. ΖΩΝΑΡ. Ο τῆς δευτέρας συνόδου κανών, οὗ ἐν τῷ ἀνωτέρω προσεχεῖ κανόνι ἐμνήσθημεν, διαλαμ βάνει καὶ περὶ τῶν Φρυγῶν, οὓς Μοντανιστὰς λέγει. Τούτους οὖν προσιόντας τῇ Ἐκκλησίᾳ κἀκεῖνος ὁ κανὼν καὶ οὗτος βαπτίζεσθαι κελεύει κατηχου μένους ἐπιμελῶς, κἂν κληρικοὶ ἐν κλήρῳ παρ' αὐ τοῖ; δοκοῦντι, μὴ ὄντι δὲ πρὸς ἀλήθειαν, ὠνομάζοντο, κἂν μέγιστοι ἐλέγοντο. Ησαν γὰρ παρ' ἐκείνοις τινὲς τῶν ἄλλων προέχοντες, ώσανεί διδασκάλων ληροῦντες τάξιν, οἳ καὶ μέγιστοι ἐκαλοῦντο. Τοὺς

IN CAN. IX CONC. LAOD. γοῦν τοιούτους επιστρέφοντας, καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ ceteros existimationis, ac veluti doctorum locum προσερχομένους, ἐξ αὐτῶν οἵτινες ἂν εἶεν, ὁ και obtinentes, qui ab illis etiam Maximorum appellaνών κατηχεῖσθαι καὶ βαπτίζεσθαι βούλεται. tione designabantur. Ex eorum igitur numero qui mutata voluntate ad Ecclesiam reverti statuerint, quicunque demum illi sint, eos chesi instrui, et salutari baptismi lavacro perfundi jubet. ΑΡΙΣΤ. «Φρύγες μεταμελόμενοι ἀναβαπτιζέσθωι σαν, εἰ καὶ παρ' ἐκείνοις κεκλήρωνται.» Καὶ οὗται μεταμεληθέντες, καὶ ἀπὸ τῆς αἱρέσεως αὐτῶν ἐπιστρέφοντες, καὶ τῇ ἀμωμήτῳ πίστει προσερχόμενοι, καὶ τὰς αἱρέσεις πάσας, καὶ τὴν αὐτῶν ἀναθεματίζοντες προσδέχονται, καὶ μετὰ πάν σης επιμελείας κατηχοῦνταί τε καὶ βαπτίζονται, κἂν ἐν κλήρῳ νομιζομένῳ παρ' αὐτοῖς τοῖς Φρυξίν ἐτύγχανον. Οὗτοι δὲ οἱ Φρύγες ἀπὸ Μοντανοῦ καὶ Πρισκίλλης ἔσχον τὴν αἵρεσιν. Ὁ δὲ Μοντανὸς οὗτας παράκλητον ἑαυτὸν προσηγόρευσε· δύο γυναί και πορνικῶς ἔσχε, Πρίσκιλλαν καὶ Μαξίμιλλαν· ἃς καὶ προφήτιδας ἐκάλεσε· πολίχνιόν τι τῆς Φρυγίας, τὴν. Πέζουσαν Ἱερουσαλὴμ ὠνόμασε· γάμους ἐπ έτρεψε λύεσθαι, καὶ βρωμάτων ὁπέχεσθαι· τὸ Πάσχα διέστρεψε καὶ τὰς τρεῖς ὑποστάσεις τῆς ὁμοου, σίου Θεότητος εἰς ἐν συνῆψε πρόσωπον συγχεό μενον. Αἷμα αναμιγνύειν ἀλεύρῳ, καὶ εἰς μετάληψιν τοῦτο διδόναι ἐδίδαξε· τὴν δὲ μέθεξιν τούτου τους μεταλαμβάνοντας δι' αἰσχύνην ἀρνεῖσθαι. • Περὶ τοῦ μὴ συγχωρεῖν εἰς τὰ κοιμητήρια · εἰς τὰ λεγόμενα μαρτύρια πάντων τῶν αἱρετι ι κῶν ἀπιέναι τοὺς τῆς Ἐκκλησίας, εὐχῆς ἢ θε · ραπείας ἕνεκα· ἀλλὰ τοὺς τοιούτους, ἐὰν ὦσι • πιστοί, ἀκοινωνήτους γίνεσθαι μέχρι τινός • μετανοοῦντας δὲ καὶ ἐξομολογουμένους ἐσφάλ • θαι, παραδέχεσθαι.» canon, et calaARIST. «Phryges resipiscentes denuo baptizantur, c etiamsi ab illis in clerum cooptati sunt. Et hi pœnitentiam agentes et ab hæresi sua conversi, et ad inculpatam fidem accedentes, et omnes hæreses, etiam suam, anathematizantes, admittuntur, et omni diligentia instruuntur, et bapti -. zantur, quamvis in clero, ut apud illos Phryges existimatur, fuerint. Hi autem Phryges a Montano et Prișcilla hæresim habuerunt. Montanus iste se Paracletum vocavit. Duas mulieres ut ineretrices habuit Priscillam et Maximillam, quas et prophetissas vocavit. Pezusam oppidulum quoddam Phrygie 457 Hierosolymam nominavit. Νuptias permisit solvi, et a cibis abstinere. Pascha evertit, et tres consubtantialis Deitatis substantias in unam confusan personam contraxit. Sanguinem farina conmiscere, eumque ad participationem dare docuit; istius autem participationem coinmunicantes pro - pter infamiam denegare. CANON IX. • Non concedendum esse ut in cœmeteria vel in ea quæ dicuntur martyria quorumvis hære- • ticorum, abcant ii qui sunt Ecclesia, oratio - • nis vel curationis gratia. Sed tales, si sint fideles, esse aliquantisper excommunicatos: ‹ sin autem pœnitentia ducantur, et se deli- ‹ quisse confiteantur, suscipi. › BALS. Quemadmodum in canone 6 prohibiti sunt haeretici in domum Dei ingredi, ita hic quoque prohibentur fideles hæreticorum cœmeteria vel quæ apud eos dicuntur martyria, ingredi. Tanquam autem dixisset quispiam: Sed si profectus sit fidelis quispiam ad hæreticorum congregationem, pro eis exsecrandis ac despuendis, cur punietur? Dicunt Patres, illos esse ad tempus segregatos, qui pro oratione vel curatione ad hæreticorum martyria proficiscuntur: quos et pœnitentiam agentes, et suum delictum agnoscentes, ΒΑΛΣ. Ὥσπερ ἐν τῷ ς' κανόνι ἐκωλύθησαν ο αἱρετικοὶ εἰσιέναι εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ, οὕτω καὶ ἐνταῦθα χωλύονται οἱ πιστοὶ ἀπιέναι εἰς τὰ τῶν αἱρετικῶν κοιμητήρια, ἢ εἰς τὰ λεγόμενα παρά τούτων μαρτύρια. Ὡς δέ τινος εἰπόντος, Εἰ δὲ ἀπέλθοι πιστὸς εἰς σύναξιν αἱρετικῶν χάριν τοῦ καταπτῆσαι αὐτῆς, ἵνα τί κολασθήσεται; Φασὶν οἱ Πατέρες εκείνους ἀκοινωνήτους εἶναι πρὸς καιρόν, ἤγουν ἀφωρισμένους, τοὺς χάριν εὐχῆς ἢ θεραπείας ἀπιόντας εἰς τὰ τῶν αἱρετικῶν μαρτύρια, ου; καὶ μετανοοῦντας καὶ ἐπιγινώσκοντας τὸ παρ' αὐτῶν ἐσφαλμένον προσδέχεσθαι διορίζονται. 'Ανάγνωθι suscipiendos decernent. Lege sanctorum apostaτῶν ἁγίων ἀποστόλων καν. ξδ' καὶ ο', τῆς παρούσης συνόδου καν. κθ', λβ', λδ', λς', λη' καὶ λθ', τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου κανόνα ξ', καὶ τῆς ς' καν. ια'. lorun canones 64 et 70 prasentis synodi caufones 29,32,34,37,38 et 39,Carthaginensis synodi canonem 60 et sexta synodi cauonem 11. Martyria autem diGuill. Beveregii nota. Εἰς τὰ κοιμητήρια. Ædes, quibus peregrini dormire soliti sunt, κοιμητήρια dicta fuerunt, apud Athenæum, lib. iv, cap. 5, quemadmodum locus cœnobii, ubi monachi dormiunt, dormitorium appellatur. Hinc Christiani, docti mortem nihil aliud esse, quam dormitionem quamdam usque ad generalem resurrectionem, qua omnes expergefient, loca mortuis suis sepeliendis destinata κοιμητήρια, quasi dicas dormitoria, nuncuparunt. Ad hæc itaque loca Christiani olim convenire consueti sunt. Unde Emilianus Ægypti præfectus illis hoc proPATROL. GR. CXXXVII. hibuit, οὐδαμῶς δὲ ἐξέσται, inquit, οὔτε ὑμῖν οὔτε ἄλλοις τισὶν, ἢ συνόδους ποιεῖσθαι, ἢ εἰς τὰ καλού. μενα κοιμητήρια εἰσιέναι. Euseb. Hist. Eccl. I. vul, cap. 9. Nec tantum ibi convenire, sed et sacra ibidem celebrare, et preces Deo fundere soliti sunt. Cassiodorus, populus jejunans est egressus ad cameterium orationis causa. Hist. tripart. I. v, c. 5. Hinc templa in istis locis postea exstructa sunt. Si in istiusmodi itaque locis hæretici sepulti sint, vel ea ad hæreticos pertineant, cautum est hoc canone ne quis orationis causa illuc se conferat.

cuntur ab hæreticis cameteria. In tempore enim Μαρτύρια δὲ παρὰ αἱρετικῶν λέγονται τὰ κοιμη persecutionis, quidam hæretici Christianos scipsos nominantes, ad mortem usque supplicio affecti sunt: et ideo qui erant ejusdem opinionis eosdem martyras appellabant τήρια. Ἐν γὰρ τῷ καιρῷ τοῦ διωγμοῦ τινες αἱρε τικοί, Χριστιανούς ἑαυτοὺς ὀνομάζοντες, μέχρι θανάτου ἐτιμωρήθησαν· διὸ καὶ μάρτυρας τούτους ἐκάλουν οἱ ὁμοδοξοῦντες αὐτοῖς. ΖΩΝΑΡ, Οὐ μόνον αἱρετικοὺς εἰσιέναι εἰς ἐχε κλησίαν πιστῶν κωλύουσιν οἱ κανόνες, ἀλλ᾽ οὐδὲ πιστοὺς ἀπιέναι παραχωροῦσιν εἰς τὰ τῶν αἱρετι κῶν κοιμητήρια, ἔνθα τυχὸν οἱ παρ' αὐτοῖς ὀνομα στον θανόντες κατέκειντο, ἢ εἰς τὰ λεγόμενα μαρ τύρια. Εἰκὸς γὰρ καί τινας τῶν ὑποκειμένων αἱρέ σεσιν ἐν τοῖς διωγμοῖς ἐνστῆναι μέχρι θανάτου, οὓς καὶ μάρτυρα, οἱ ὁμοδοξοῦντες αὐτοῖς ἑκάλουν, καὶ τοὺς οἴκους, ἐν οἷς τὰ ἐκείνων ἐτέθαπτο σώματα, μαρτύρια ἔλεγον. Ἐν τούτοις ἀπιένα: πιστοὺς εὐχῆς χάριν, ἢ θεραπείας ἕνεκα ἀπηγόρευται. Θεραπείαν δὲ ἢ τὴν τιμὴν ὀνομάζει, ἢ τὴν ἐκ νόσων ἴασιν. Τοῦτο δ' ἔστιν ὁ βούλεται ὁ κανών, τὸ μὴ ἀπιέναι τινὰς εἰς τὰ εἰρημένα, μήτε ὡς εὐξημένους, μήτε ὡς τιμήσοντας του: παρὰ τῶν αἱρετικῶν τιμωμέν νους, μήτε ὡς θεραπείαν νόσων ἢ πειρασμῶν ἀλλοίων ἐξ ἐκείνων αἰτήσοντας, ἀλλὰ τοὺς τῆς Ἐκκλησίας ἀπερχομένους ἐκεῖ ἀφορίζεσθαι, ήγουν ἐπί τινα καιρὸν τῆς κοινωνίας είργεσθαι· τῆς Ἐκκλη σίας δὲ οὐ τοὺς ἱερωμένους λέγει, ή κεκληρωμέν νους, ἀλλὰ τοὺς πιστοὺς, κἂν λαϊκοὶ ὦσι· μετανοοῦντας δὲ καὶ ἐπιγινώσκοντας τὸ σφάλμα αὐτῶν δέχεσθαι. ZONAR. Non solum ecclesiam fidelium ingredi hæretici canonico decreto prohibentur, sed fidelibus quoque hæreticorum cœmeteria, in quibus forte magni apud ipsos nominis hominum cadavera servarentur, vel martyria quæ vocabant adire ne liceat, interdictum est. Credibile est enim, viente hostium Christianæ religionis furore, etiain ex hæreticis quosdam usque ad necem infractos stelisse, quos et martyrum appellatione gregales honestabant, et domos, in quibus ipsorum corpora tumulata fuerant, martyria nominabant. In ea igitur loca fideles, sive ad fundendas preces, seu venerationis aut remedii gratia ingredi veLitum est. Nomine enim τῆς θεραπείας, aut vene rationem, aut morborum remedium canon intelligit. Vult igitur fideles nullo modo, neque ut precationi vacent, neque ut honorem iis, quos baretici venerantur, exhibeant, neque ut morbis aut tentationum variis generibus remedium petant, in ea quæ diximus loca proficisci: sed qui Ecclesiæ sunt, si eo se conferant, segregari, hoc est, ad aliquod tempus a communione arceri (eorum porro nomine, qui Ecclesia sunt, non initiati sacris ordinibus, aut clero ascripti, sed fideles, etiam laici, intelliguntur); eosdem vero, si postea commissi pœniteat, culpamque agnoscant, admitti jubet. ARIST. «Qui in emeleriis.et martyriis hacreti- ΑΡΙΣΤ, «Ο κοιμητηρίοις καὶ μαρτυρίοις αἱρετι • corum oral, exconmunicatus est. CANON X. • Quod non oportet eos, qui sunt Ecclesi, indis- ● criminatim suos filios hæreticis matrimonie / ‹ conjungere. › BALS. Lege canonem 45 quartæ synodi; et quæ in illo scripta sunt ad præsentis canonis interpretationem suflicient. ZONAR. Multi in hanc sententiam canones editi sunt: quorum in explicatione canonis 14 quartæ œcumenicæ synodi meminimus; quæque ibi dicta sunt, ad hujus quoque canomis explicationem sufficiunt. ARIST. • Cum hæreticis matrimonium ne con- ‹ trahas. › 458 CANON XI. ! • Quod non oportet eas, quæ dicuntur senio- ‹ res viduæ vel præsidentes, in ecclesia con- ‹ stitui. > BALS. Antiquitus mulieres quædam vetulæ in catholicis ecclesiis sedentes, reliquas forte mulieres ad bonum honestumque ordinem servandum deducebant. Quia autem ex earum consuetudine, eo quod honestum est non recte utentium, vel propter arrogantiam, vel propter turpem quæstum, quædam offendebantur; prohibuerunt Patres, ne deinceps essent omnino in ecclesiis presbyteræ sive præsidentes. Ne dixeris autem, Et quomodo hoç • χῶν ἐπευχόμενος ἀκοινώνητος.» ΚΑΝΩΝ Ι'. • Περὶ τοῦ μὴ δεῖν τοὺς τῆς ᾿Εκκλησίας ἀδιαφόρως • πρὸς γάμου κοινωνίαν συνάπτειν τὰ ἑαυτῶν • παιδία αἱρετικοίς. ο ΒΑΛΣ. 'Ανάγνωθι τὴν ιδ' καν. τῆς δ' συνόδου, καὶ τὰ ἐν ἐκείνῳ γραφέντα ἀρκέσουσι πρὸς ἑρμηνείαν τοῦ παρόντος κανόνος. ΖΩΝΑΡ. Περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης διάφοροι κανόνες εἰσίν· ὧν ἐν τῇ ἐξηγήσει τοῦ ιδ' κανόνος τῆς οἰκουμενικῆς τετάρτης συνόδου εμνήσθημεν, καὶ ἱκανὰ τὰ ῥηθέντα ἐκεῖ καὶ πρὸς ἑρμηνείαν τοῦ παρόντος κανόνος. ΑΡΙΣΤ. «Αἱρετικοίς γαμικῶς μὴ συνάλλασσε, • Περὶ τοῦ μὴ δεῖν τὰς λεγομένας πρεσβύτιδας • ἤτοι προκαθημένας ἐν ἐκκλησία καθίστα · σθαι. ΒΑΛΣ. Τὸ παλαιὸν γυναῖκές τινες πρεσβύτιδες καθήμεναι εἰς τὰς καθολικὰς ἐκκλησίας καθίστων τὰς λοιπὰς γυναῖκας τάχα εἰς εὐταξίαν. Ἐπεὶ οὖν ἐκ τῆς ὁμιλίας τῆς ἀπὸ τούτων ἑβλάπτοντό τινες, μη χρωμένων καλῶς τῷ καλῷ διὰ ὑπεροψίαν ή αἰσχροκέρδειαν, εκώλυσαν οἱ Πατέρες τὸ ὅλως εἶναι τοιαύτας γυναῖκας εἰς ἐκκλησίας, καλουμένας πρεσβύτιδας ήτοι προκαθημένα. Μὴ εἴπῃς δὲ, Καὶ πῶ; τοῦτο γίνεται εἰς τὰ γυναικεία μοναστήρια, καὶ μία

IN CAN. XII CONC. LAOD. γυνή, ἡ ἡγουμένη δηλαδή, πασῶν προΐσταται; ft in feminarum monasteriis, et una mulier, quæ Ακούσεις γὰρ ὅτι ἡ κατὰ Θεὸν ἀποταγή καὶ ἀπόκαρσις τὰς πολλὰς ἓν σῶμα ποιεῖ λογίζεσθαι, καὶ πάντα τὰ αὐτῶν πρὸς μόνην ψυχικήν σωτηρίαν ἀφορῶσι. Τὸ δὲ διδάσκειν γυναῖκα εἰς ἐκκλησίαν καθολικὴν, ἔνθα πλῆθος ἀνδρῶν συναθροίζεται, καὶ διαφόρων γνωμῶν γύναια, ἀπρεπέστατόν ἐστι καὶ ὀλέθριον. ΖΩΝΑΡ. Ησάν τινα παρὰ τοῖς παλαιοῖς ἔθη, ἐν ταῖς ἐκκλησίαις γινόμενα, ὧν τὰ μὲν ὁ χρόνος ἠλλοίωσε, τὰ δὲ καὶ τέλεον ἔπαυσε, τὰ δὲ καὶ κανόνες ἀπηγόρευσαν, ὧν ἂν ἦν καὶ τὸ πρεσβύτιδας τινας γηραιάς γυναῖκας ἐν ταῖς ἐκκλησίαις τάττε σθαι, καὶ προκαθημένας λέγεσθαι, ἐξαρχούσας τῶν εἰσερχομένων εἰς τὴν ἐκκλησίαν γυναικῶν, ὥσπερ διδασκάλους και καθιστώσας αὐτὰς πρὸς εὐταξίαν, καὶ ὅπως καὶ ὅπου χρὴ ταύτας έστάναι παιδευούσας αὐτάς. Ταύτας οὖν μὴ δεῖν γίνεσθαι ὁ κανών διορίζεται, ἢ οὕτω καλεῖσθαι. ΑΡΙΣΤ. «Α' λεγόμενοι προκαθήμεναι ἐν ἐκκλη- • σίαις μὴ καθιστάσθωσαν.» Εἰ γὰρ πολιτικὰ ὀφφίκια κωλύονται ἐνεργεῖν, πῶς ποτε ἐν ἐκκλησίᾳ τοῦ κλήρου πρωτεύουσι, καὶ ὡς κεφαλάς τινας ταῦτα ἔξουσι; • Περὶ τοῦ τοὺς ἐπισκόπους κρίσει τῶν μητροπο • λιτῶν καὶ τῶν πέριξ ἐπισκόπων καθίστασθαι · εἰς τὴν ἐκκλησιαστικὴν ἀρχὴν, ὄντας ἐκ πολ • τοῦ δεδοκιμασμένους τε τῷ λόγῳ τῆς πίστεως · καὶ τῇ τοῦ εὐθέος λόγου πολιτεία. ο ΒΑΛΣ. Καὶ ὁ παρών κανών κωλύει ὑπὸ τοῦ ὄχλου τοὺς ἐπισκόπους ψηφίζεσθαι· καὶ διορίζεται παρὰ μητροπολιτῶν καὶ ἐπισκόπων τούτους καθίστασθαι. Παρακελεύεται δὲ δοκίμους εἶναι αὐτοὺς κατά τε τὸ δόγμα καὶ τὸν βίον. ΖΩΝΑΡ. Τὸ παλαιὸν οἱ δῆμοι τῶν πόλεων ᾑροῦντο τοὺς ἐπισκόπους· ὅτι δὲ στάσεις ἐντεῦθεν ἡγείροντο, διὰ τοῦτο τοῖς ἐπισκόποις ἑκάστης επαρχίας τὰ περὶ τῆς τῶν ἐπισκόπων καταστάσεως ανετέθη ψηφίσματα. Επάγει δὲ ὁ κανὼν καὶ οἴους δεῖ εἶναι τοὺς εἰς ἐπισκοπὴν προχειριζομένους, ήγουν πρὸ πολλοῦ δεδοκιμασμένους ἔν τε τῷ λόγῳ τῆς πίστεως, τουτέστιν ὀρθῶς καὶ ὑγιῶς ἔχοντας περὶ τὴν πίστιν, ἢ καὶ ἄλλως, ἤτοι περὶ τὸν λόγον τῆς πίστεως γεγυμνασμένους καὶ δοκίμους. Τῷ μὲν γὰρ Τιμοθέῳ γράφων ὁ μέγας Παῦλος, διδακτικὸν εἶναι δεῖν λέγει τὸν ἐπισκοπῆς ὀρεγόμενον· τῷ Τίτῳ δ' ἐπιστέλλων, ἀντεχόμενον τοῦ κατὰ διδαχὴν πιστοῦ λόγου, ἵνα δυνατὸς ἢ καὶ παρακαλεῖν ἐν τῇ διδασκαλίᾳ τῇ ὑγιαινούσῃ, καὶ τοὺς ἀντιλέγοντας ἐλέγχειν· οὕτω μὲν οὖν ἔχειν τὸν ἐπισκοπῆς προστησόμενον ἐν τῷ λόγῳ τῆς πίστεως ὁ κανὼν διατάττεται· ἐν δὲ τῇ πολιτείᾳ, ήγουν τῇ τοῦ βίου διαγωγῇ, εὐθύτατον εἶναι, μὴ σκολιόν, μὴ πονηρίας μεστόν, ἀλλὰ κἀκεῖ δεδοκιμασμένον καὶ γνώριμον, ὅτι εὐθὺς scilicet præest, omnibus præsidet? Audies enim, quod quæ ex Deo ft renuntiatio, et tonsura, facit ut moltæ unum corpus existimentur: et omnia quæ sunt ipsarum, ad solius animæ salutem respiciunt. Docere autem mulierem in ecclesia catho lica, ubi virorum multitudo congregatur, et diversarum sententiarum feminæ, est maxime indecorum et perniciosumn. ZONAR. Quædam antiquis temporibus in Ecclesia consuetudines fuere; quas temporis diuturnitas partim immutavit, partim omnino sustulit, alique etiam ex iis canonicis decretis abrogatz sunt. Talis illa quoque fuit, ut presbyteræ, vetulæ mulieres, in ecclesiis constituerentur, quas etiam præsidentes vocabant; quæ quidem, ingredientibus in ecclesiam feminis, veluti magisterio quodam fungentes, præessent, ac suo quamque ordine rite consistere juberent, et quo quamque loco, quove modo unicuique standum esset, docerent. Ne quæ igitur hujusmodi mulieres eligantur, neve iis nominibus nuncupentur, canon decernit. ARIST. Viduæ præsidentes dictæ in ecclesiis ne • constituantur. › Si enim politica officia obire prohibentur, quomodo unquam in ecclesia clero præsint, et eas tanquam capita quædam habeant? CANON XII. ‹ Quod episcopi metropontanorum et finitimorum ‹ episcoporum judicio, in ecclesiastico magistratu ‹ constituendi sunt, diu probati et in ratione ‹ fidei et in recti verbi disoensatione. › BALS. Præsens quoque canon prohibet episco· pos a multitudine eligi; et eos a metropolitanis et episcopis constitui oportere decernit. Probari autem eos jubet et in sententia et in vita. ZONAR. Populi suffragiis olim episcopi eligebantur; sed cum multæ inde seditiones exsisterent, hinc factam est, at episcoporum uniuscujusque provinciæ auctoritate eligi episcopum quemque oportere decreverint. Deinde vero quales eos, qui episcopi creandi sunt, esse deceat, canon subjungit, longo usu videlicet in ratione fidei probatos, hoc est, in fide sana rectaque constantes, vel aliter, in iis quæ ad fidei rationem spectant exercitatos et probatos. Maguus namque Paulus ad Timotheum scribens, qui episcopatum desiderat, aptum cæteris erudiendis esse oportere pronuntiat. Et ad Titum scribens, amplectentem eum qui secundum doctrinam est fidelem sermonem, ut potens sit exhortari in sana doctrina, et eos qui contradicunt arguere. Ac talem quidem esse eum, qui episcopus creandus est, in ratione fidei, canon jubet: in politia vero, hoc est, ratione et instituto vitæ, rectissimis sensibus euntem, non pravum, neque improbum; sed hic quoque bonæ notæ ac spectatæ pro-

bitatis, et moribus omnino inculpatis esse debere ὁ βίος αὐτῷ, καὶ ὁ τρόπος, καὶ ἡ πολιτεία ἀνεπίdecernit. ARIST. ‹ Qui fide et vita probatissimus est, ac ⚫ eruditissimus, idoneus est qui in episcopatum ‹ eligatur. › Oportet enim episcopum probatum esse fide et bona vita. 459 CANON XIII. • Quod turbis non sit permittendum, eorum qui c sunt, in sacerdotio constituendi, electionem ‹ facere.> BALS. præsenti quoque canone ostenditur, quod antiquitus non solum episcopi eligebantur a populi multitudine, sed etiam sacerdotes: quod vetitum est. ZONAR. Multitudini, non episcopos tantum, sed sacerdotes quoque, eligendi potestate interdictum fuit. ARIST. ‹ Qui a sæcularibus eligitur, non est eli- ‹ gendus. > Episcopi metropolitanorum et episcoporum sentertia constituuntur. Si quis autem non illo mode ad episcopatum promotus fuerit, sed a multitudine eligitur, nec admittendus est nec eligendus. CANON XIV. ‹ Quod sancta, instar eulogiarum, in festo Pascha ‹ in alias»arœcias trausmitti non debeant. › a ληπτος. ΑΡΙΣΤ. «Ο πίστει καὶ πολιτείᾳ δοκιμώτατος, καὶ ο λογιώτατος, ἐπιτήδειος εἰς ἐπισκοπήν.» Δεῖ γὰρ τὸν ἐπίσκοπον δόκιμον είναι τῇ πίστει καὶ τῷ ὀρθῷ βίῳ. • Περὶ τοῦ μὴ τοῖς ὄχλοις ἐπιτρέπειν τὰς ἐκλογὰς • ποιεῖσθαι τῶν μελλόντων καθίστασθαι εἰς δε · ρατεῖον.». ΒΑΛΣ. Καὶ ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος παρίσταται ὅτι οὐ μόνον ἐπίσκοποι τὸ παλαιὸν ἐψηφίζοντο ὑπὸ τῶν ὄχλων, ἀλλὰ καὶ ἱερεῖς, ὅπερ ἐκωλύθη. ΖΩΝΑΡ. Οὐ μόνον ἐπισκόπων ἐκλογὴν οἱ ὄχλο ποιεῖν ἐκωλύθησαν, ἀλλ' οὐδὲ ἱερεῖς ἐκλέγεσθαι παρεχωρήθησαν. ΑΡΙΣΤ.: 'Ανεπίλεκτος ὁ κοσμικοῖς ἐκλεγόμενος. Ψήφῳ τῶν μητροπολιτῶν καὶ τῶν ἐπισκόπων καθίστανται οἱ ἐπίσκοποι εἴ τις δὲ μὴ τοιούτω προδι βασθῇ εἰς ἐπισκοπὴν, ἀλλὰ παρὰ τῶν ὄχλῳν ἐκλεγ ἄδεκτός ἐστι καὶ ἀνεπίλεκτος. ΚΑΝΩΝ ΙΔ'. • Περὶ τοῦ μὴ τὰ ἅγια εἰς λόγον εὐλογιῶν κατὰ τὴν • ἑορτὴν τοῦ Πάσχα εἰς ἑτέρας παροικίας μετα • πέμπεσθαι.» BALS. Quod fit hodie a Latinis in festo Paschæ: ΒΑΛΣ. "Οπερ γίνεται σήμερον παρὰ τῶν Λατίνων distribuunt enim laicis azyma, postquam sanctifi- c κατὰ τὴν ἑορτὴν τοῦ Πάσχα· ἐπιμερίζουσι γὰρ τὰ cata fuerint, perinde ac communia: hoc etiam olim ἄζυμα τοῖς κοινολαῖταις μετὰ τὸ ἁγιασθῆναι ὡς fiebat a nostris, ut est verisimile, in sanctis ministeriis. Canon ergo hoc prohibet; et statuit non esse huc et illuc transferenda sancta, perinde ac communia et vulgaria. ZONAR. Fuit hoc quoque antiqui moris, ut sancta, particulæ videlicet sancti corporis ac sanguinis Christi, Pascha tempore, ab una parecia in aliam, benedictionis iis ad quos destinatæ fuerant impertiendæ causa, transmitterentur: quod quidem in posterum ne liceat, hujus canonis decreto sancitun est. Divina enim mysteria longis itineri bus circumferri, quæque omni veneratione digna sunt sine honore traduci, a ratione honestateque alienum esse merito ac pie existimatum est. ARIST. «Sancta ad aliam pareciam dimitti, in- • dignum est. Qui divina sacramenta est participaturus, ecclesiam adeat, et a sacerdote aut sacro ministro communionem accipiat, secundum magnum Basilium. Alsacra ad alias multi parccias, benedictionum sstar, indignum est. CANON XV. ¸‹ Quod non oportet, præter canonicos cantores qui ‹ ambonem ascendunt, et ex codice camont, ‹ aliquos alios canere in ecclesia. › κοινά· τοῦτο καὶ παρὰ τῶν ἡμετέρων, ὡς ἔοικεν, ἐγίνετο τὸ παλαιὸν, εἰς τὰ ἅγια μυστήρια. Κωλύει γοῦν τοῦτο ὁ κανών, καὶ διορίζεται μὴ τῇδε κἀκεῖσε μετακομίζεσθαι, ὡς κοινὰ καὶ τυχόντα, τὰ ὑπεράγια. ΖΩΝΑΡ. Καὶ τοῦτο τοῦ παλαιοῦ ἔθους ἦν. Κατὰ γὰρ τὸ Πάσχα ἐπέμποντο ἐκ παροικίας εις παροικίαν τὰ ἅγια, ήγουν μερίδες τοῦ ἁγίου σώματος καὶ αἷματος τοῦ Χριστοῦ χάριν εὐλογίας, οἷς ἐστέλλοντο, ὅπερ ὁ κανὼν οὗτος ἐκώλυσε γίνεσθαι. Τὸ γὰρ περιάγεσθαι ἐν μακραῖς ὁδοιπορίαις τὰ θεῖα μυστήρια, καὶ ὡς ἔτυχε τὰ πάντιμα φέρεσθαι, ἀπρεπὲς καὶ οὐκ εἴσχημον, ἐλογίσθη δικαίως καὶ εὐσεβῶς. ΑΡΙΣΤ. «Διαπέμπεσθαι τὰ ἅγια εἰ; παροικίαν «ἀνάξιον.» Ο μέλλων μετασχεῖν τῶν θείων ἁγιασμάτων τῇ ἐκκλησίᾳ προσερχέτω, καὶ δι᾽ ἱερέως ἢ λειτουργοῦ λαμβανέτω τὴν κοινωνίαν, κατὰ τὸν μέγαν Βασίλειον. Τὸ δὲ στέλλεσθαι τὰ ἅγια εἰς παροικίας ἑτέρα;, λόγῳ εὐλογιῶν ἀνάξιον. • Περὶ τοῦ μὴ δεῖν πλέον τῶν κανονικῶν ψαλτῶν, · τῶν ἐπὶ τὸν ἄμβωνα ἀναβαινόντων, καὶ ἀπὸ • διφθέρας ψαλλόντων, ἑτέρους τινὰς ψάλλειν · ἐν ἐκκλησίᾳ. Guill. Beveregii notæ. Καὶ ἀπὸ διφθέρας. Harmenopolus canonis hujus sensum his verbis exprimit, Καὶ ἄνευ τῶν κανονικῶν ψαλτῶν καὶ ἀπὸ διφθέρας ἐπὶ ἄμβωνος ψαλλούντων μηδεὶς ἐν ἐκκλησία ψαλλετο, Επιτω

BALS. Videtur quod olim quidam ex plebe laici sibi clericorum privilegia vindicabant, et in ecclesiis divina cantica incipiebant, ad clericoruin contemptum,: canebant autem et quædam dissona el inusitata; cujusmodi sunt quæ hodie canuntur a mulieribus, quæ vexilla sequuntur. Hæc ergo prohibentes Patres, dicunt nullum alium, præter clericos qui in ambone legunt in ecclesia, saneta cantica debere incipere. Neque enim vetitum est, quominus etiam laici in ecclesiis concinant: nou aliena autem canant ab iis quæ in libris ecclesiasticis ex diphtheris, id est, membranis, compositis scripta sunt. Quod autem diphthera dicatur omnis pellis, in confesso est. Nota læc propter monachos, qui episcopalem tonsuram non suscepere, et in ambone inordinate legunt: et propter laicos, qui ex voluminibus chororum auctores sunt in ecclesia, et in foris domestice agunt. Nota similiter, quod cantorum molles fractæque et scenicæ modulationes sunt omnino prohibitæ. IN CAN. XV CONC. LAOD. ΒΑΛΣ. Φαίνεται ὅτι τὸ παλαιὸν κοινολαΐταί τινες Α΄ ἰδιοῦντο τὰ τῶν κληρικῶν προνόμια, καὶ ἐπ' ἐκκλη σίας τῶν θείων ψαλτῳδημάτων κατήρχοντο εἰς καταφρόνησιν τῶν κληρικῶν· ἔψαλλον δὲ καί τινα παρηλα λαγμένα καὶ ἀσυνήθη, οἷα εἰσι τὰ σήμερον ψαλλόμενα παρὰ τῶν γυναικῶν τῶν ἑπομένων τοῖς σίγνοις. Ταῦτα οὖν ἀποτρέποντες οἱ Πατέρες, φασὶ μηδένα ἕτερον πλὴν τῶν κληρικῶν τῶν ἐπ' ἄμβωνος ἀναγι νωσκόντων ἐπ' ἐκκλησίας κατάρχεσθαι τῶν θείων ψαλτωδημάτων. Τὸ γὰρ συμψάλλειν καὶ λαϊκοὺς ἐπ' ἐκκλησίας οὐ κεκώλυται· ἀλλὰ μηδὲ ἑτεροῖα ψάλλειν παρὰ τὰ γεγραμμένα ἐν ταῖς ἀπὸ διφθερῶν, ἤτοι μεμβρανῶν, συντεθειμέναις ἐκκλησιαστικαῖς βίβλους. Οτι δὲ διφθέρα πᾶν δέρμα λέγεται,τῶν ὁμολογουμέ. νων ἐστί. Σημείωσαι ταῦτα διὰ τοὺς μοναχούς, τους μὴ δεξαμένους ἐπισκοπικὴν ἐπικουρίδα. καὶ ἀτάκτως ἐπ' ἄμβωνος ἀναγινώσκοντας· καὶ διὰ τοὺς λαϊκοὺς, τοὺς χοροστάτας τῶν κονδακίων, τοὺς ἐπ' ἐκκλησίας καὶ ἐν ταῖς ἀγοραῖς δομεστικεύοντας. Ωσαύτως ση μείωσαι ὅτι καὶ τὰ τῶν ψαλτῶν μινυρίσματα καὶ τὰ θυμελικὰ μελωδήματα πάντη κεκώλυνται. ΖΩΝΑΡ. Ευταξίαν βούλονται οἱ τῆς συνόδου ἐν ταῖς ἐκκλησίαις φυλάττεσθαι. Διὸ καὶ μὴ δεῖν εἶπον ψάλλειν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις τὸν βουλόμενον, ἀλλὰ τοὺς ψάλτας τοὺς κανονικούς, τοὺς ἐν κλήρῳ δηλαδή τεταγμένους, τοὺς ἐν ἑκάστῃ ἐκκλησίᾳ κεχειροτονημένους, τοὺς ἀπὸ διφθέρας ψάλλοντας. Διφθέρας ὠνόμασαν, ἃς ὁ κλεινός Παῦλος μεμβράνας ἐκάλεσεν ἐπιστέλλων τῷ Τιμοθέῳ, Φέρε, γράψας, τὰ βιβλία, μάλιστα δὲ τὰς μεμβράνας. Διφθέραι γὰρ τὰ δέρματα λέγονται, ἐξ ὧν αἱ μεμβράναι ἐργάζονται. Τὰ βιβλία τοίνυν τὰ ἐκκλησιαστικὰ λέγονται καλέσαι ο! τῆς συνόδου Πατέρες διφθέρας. 460 ZONAR. In ecclesiis bonum ordinem synodi Patres retineri volunt. Proinde in iis non quoscunque, sed cantores tantum canonicos in clerum videlicet ascriptos, qui in unaquaque ecclesia ordinati et e diphthera psallere docti sunt, psallendi munus obire oportere decernunt. Diphtheras porro eas, quæ ab inclyto Paulo ad Timotheum scribente membranae appellata sunt, nominavere: Affer, inquiens, libros, præsertim vero membranas 1. Sunt enim diphtheræ pelles, ex quibus membranæ conficiuntur. Ex quo diphtheræ appellatione libros ecclesiasticos sancti Patres intellexisse existimantur. ΑΡΙΣΤ. «Εἰ μὴ μετα διφθέρας οὐδεὶς ἀμβω ARIST. • Nisi ενίζεται» * II Tim. iv, 13. Guill. Beveregii notæ. cantores canonicos, deque codice in pulpito legentes nemo in eeclesia canal. In quain præsentis canonis Epitomen scholiastes hæc habet, ήγουν τῶν ἀπὸ κανόνος γινομένων. Διφθέρας δὲ τὰς βίβλους καλεῖ, διὰ τὸ μεμβράνας αὐτὰς εἶναι. Διφθέραι δὲ τὰ δέρματα. Extra canonicos cantores, hoc est, qui secundum canonem fiunt; διφθέρας aulem libros vocat, quod membrana sint; διφθέραι enim pelles sunt. Harm. sect. 3, tit. 2. Sic etiam Herodotus βίβλους antiquitus ab ipsis Jonibus &£pas vocari tradit; eo nimirum quod aliquando in papyri penuria membranis sive pellibus caprinis et ovinis usi sunt, ἐν σπάνει βίβλων ἐχρέωντο διφθέρῃσι αιγε!ησί τε καὶ ο!έῃσι: et addit, nonnullos suis etiam diebus in διφθέραις scribere, ἔτι δὲ καὶ τὸ κατ' ἐμὲ πολλοὶ τῶν Βαρβάρων είς τοιαύτας διφθέρας γράψουσι. Herod. 1. 5. H Διφθεραλοιφος Hesychio exponi tur γραμματοδιδάσκαλος, παρά Κυπρίοις. Νομ quam etiam in eis scriptum esse, Lestatur Suidas, dicens, Εἰς διφθέρας γὰρ τὰς διανοίας ἑαυτῶν γράψας ὁ ἑρμίων ἔπεμπε τοῖς πολεμίοις ἐν τῇ Λακωνικῇ. Suid. in διφθέρα. Hinc nos ἀπὸ διφθέρας, ex codice vertimus, pro quo Gentianus Hervetus habuit ex membrana. Sic enim et Isidorus Mercator vertit, canonem sic interpretatus, Non licere præter canonicos psalles, id est, qui regulariter cantores exsistunt, quique in pulpitum ascendunt, et de codice Legunt, alium quemlibet in ecclesia psallere. Neque cum pelle, nemo suggestum • ascendit. aliter Dionysius Exiguus, cujus verba mox proferemus. Εἰ μὴ μετὰ διφθέρας οὐδεὶς ἀμβωνίζεται. Hæc canonis præsentis epitome in Justelli Bibliotheca, sub Alexii Aristeni pariter atque Symeonis Logothetae nomine legitur, εἰ μὴ ἀπὸ διφθέρας μηδεὶς ἀμβωνίζεται. Εt sic quidem in ipso canone legitur ἀπὸ διφθέρας. Sed Aristenum legisse μετά ex ipsius scholio patet, in quo ait, εἰ μὴ μετὰ δια φθέρας ήτοι φιλωνίου. Adeo ut vox μετά ab eo lecta, illum in errorem duxerit, ut arbitraretur hic cautum esse, ne quis siue pelle sive penula ex pellibus facta, ambonem ascenderet. Sic enim et δια φθέρα nonnunquam significat. Suillas, Διφθέρα ποι μενικὸν περιβόλαιον ἐκ δερμάτων. Sed in hac præterea epitome observetur, canonem-ita expositum esse, ac si velitum hic esset, ἀμβωνίζειν, ambonem ascendere, nisi pellem (quemadmodum nos juxta. Aristeni scholium hic vertimus) habeat. Et quidem Dionysius Exiguus etiam in pulpitum ascendere hic prohiberi opinatus est. Vertit enin, Quod non oporteat amplius præter eos, qui regulariter cantores exsistunt, qui et de codice canunt, alios in pulpitum conscendere, et in ecclesia psallere. Quæ quidem versio omnibus Græcis codicibus, quæ hodie ex, stant, refragatur, in quibus nostra lectio constanter retinetur.

Non oportet quoslibet suggestam ascendere et divinos sermones populo succlamare qui tonsuram sacerdotalem non habent, nec benedictionem a proprio pastore canonice acceperunt. Sed et eos non aliter e suggesto psallere, nisi cum pelle sive penula. CANON XVI. • Quod Evangelia cum aliis Scripturis Sabbato • legenda sunt. › BALS. Antequam completa esset ecclesiasticorum canticorum constitutio, non legebatur Evangelium, vel aliqua alia Scriptura in ecclesia, die Sabbati: sed propter canones, qui dicunt die Sabbati non esse jejunandum, vel genu Declendum, homines nt plurimum tunc festum agebant, et nec ecclesiastici quidem conventus fiebant. Hoc ergo prohibentes Patres, statuerunt die quoque Salbati peragendum esse omne ecclesiasticum officium. ' ZONAR. Quæ ad ecclesiarum constitutionem postea sancita sunt, ea quo tempore hæc synodus habebatur, minus diligenter explicata fuisse apparel, verum ubi fideles convenissent, predationibus tantummodo intenti erant, indeque sacrificium incruentum per sacerdotes offerebatur: proindeque a synodo singulis Sabbatis ad consummationem fidelium. cum aliis, quæ ex Scriptura legebantur, Evange lium quoque recitari decretuni est. ARIST. Evangelium et apostolus, et cæteræ ‹ Scripturæ Sabbatis legantur. › CANON XVII. ‹ Quod non oportet psalmos in conventibus con- ‹ nectere; sed unumquemque psalmnm, interjecto spatio, esse legendum.> Οὐ δεῖ ἐπ' ἄμβωνος ἀνέρχεσθαί τινας, μὴ ἱερατι κὴν κουρὰν ἔχοντας, καὶ τὴν εὐλογίαν ὑπὸ τοῦ οἰκείου ποιμένος κανονικῶς δεξαμένους καὶ τοὺς θείους τῷ λαῷ λόγους ὑποφωνεῖν. Πλὴν δὲ τούτους μὴ ἄλλως ψάλλειν ἐπ' ἄμβωνος, εἰ μὴ μετὰ διφθέρας, ήτοι φελωνίου. • Περὶ τοῦ ἐν Σαββάτῳ Εὐαγγέλια μετὰ ἑτέρων • Γραφῶν ἀναγινώσκεσθαι.» ΒΑΛΣ. Πρὸ τοῦ συντελεσθῆναι τὴν κατάστασιν τῶν ἐκκλησιαστικών ψαλτωδημάτων οὐκ ἀνεγινώσκετο Εὐαγγέλιον, ἢ ἄλλη τις Γραφὴ ἐπ' ἐκκλη σίας κατὰ τὴν ἡμέραν τοῦ Σαββάτου· ἀλλὰ διὰ τοὺς κανόνας, τοὺς λέγοντας μὴ νηστεύειν ἢ γόνυ κάμ πτειν κατὰ τὸ Σάββατον, ἐπανηγύριζαν τηνικαῦτα οἱ ἄνθρωποι τὰ πολλὰ, μηδὲ ἐκκλησιαστικῶν συνά ξεων γινομένων. Τοῦτο οὖν οἱ Πατέρες αποτρέποντες, ὥρισαν καὶ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Σαββάτου πᾶσαν ἐκκλη σιαστικὴν ἀκολουθίαν τελεῖσθαι. ΖΩΝΑΡ. Εοικε μήπω τότε την κατάστασιν τῶν ἐκκλησιῶν εἶναι, οἷα μετὰ ταῦτα ἐγένετο, ἀλλ' ὅταν Αθροίζοντο οἱ πιστοὶ, εὐχαὶ μόνον ἐγίνοντο, καὶ προσέφερον τὴν ἀναίμακτον θυσίαν οἱ ἱερεῖς· καὶ διὰ τοῦτο ὥρισεν ἡ σύνοδος εἰς καταρτισμὸν τῶν πιστῶν ἀναγινώσκεσθαι ἐν Σαββάτῳ Εὐαγγέλιον μετὰ ἑτέρων Γρατών. ΑΡΙΣΤ. «Εὐαγγέλιον, καὶ ἀπόστολος καὶ ἕτεραι «Γραφαὶ ἀναγινωσκέσθωσαν τοῖς Σάββασι.» • Περὶ τοῦ μὴ δεῖν ἐπισυνάπτειν ἐν ταῖς συνάξεσι • τοὺς ψαλμούς, ἀλλὰ διὰ μέσου καθ' ἕκαστον • ψαλμὸν γίνεσθαι ἀνάγνωσιν.» ΒΑΛΣ. Τῶν ψαλμῶν ἀναγινωσκομένων διὰ μιᾶς. ὑφῆς κατὰ παλαιὰν παράδοσιν, καὶ τοῦ συναγομένου λαοῦ ἀποκναίοντος, κἀντεῦθεν ἀκηδιῶντος ἀπὸ τοῦ κόπου, καὶ ἐξερχομένου ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας. ὥρισαν οἱ Πατέρες μὴ συναπτῶς ἐν ταῖς συνάξεσιν ἐκφω νεῖσθαι τοὺς ψαλμούς, ἀλλὰ διὰ μέσου γίνεσθαι καὶ ἀναγνώσεις, ἐπὶ τῷ ἀναπαύεσθαι τὸν λαὸν πρὸς μια χρὸν, καὶ πάλιν ψάλλειν. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ εἰς καθίσματα διάφορα τὸ ἱερὸν κατεμερίσθη ψαλτήριον. Χάρις οὖν τοῖς ἁγίοις Πατράσι καὶ ὑπὲρ ταύτης τῆς BALS. Cun psalmi uno contextu ex antiqua traditione legerentur, el populus, qui congrega. batur, ex eo molestia afficeretur, et labore propterea confectus nullam ejus curam gereret, et ab ecclesia exiret; statuerunt Patres non esse psalmos in ecclesiasticis congregationibus continue legendos, seul.aliquo intercedente lectionem esse faciendam, ut aliquantulum quiescat populirs, et rursus canat. Propterea enim et in diversas sessiones sacrum distributum est psalterium. Sunt ergo sauctis Patribus gratiæ ageudæ pro lac eorum κηδεμονίας. cura. ZONAR. Fuit hoc quoque antiquæ consuetudinis, quæ quidem, alio nunc rerum ecclesiasticarum ordine instituto, suhlata est. ARIST. In conventibus lectiones psalmos interserent. > Populo in ecclesia mane congregato, oportet inter psalmos lectiones fieri, et non eos conjungere, et continuo psallere, ne qui congregantur, defessi ad negligentiam inclinent. 461 CANON XVIII. • Quod idem precum ministérium omnino debeat • fieri et in nonis et in vesperis.» ΖΩΝΑΡ. Εθους ἦν καὶ τοῦτο παλαιοῦ, ὑπὲρ ἐσχύ λασεν εἰς ἄλλην κατάστασιν καὶ τάξιν ἐλθούσης τῆς Ἐκκλησίας. ΑΡΙΣΤ. «Ἐν ταῖς συνάξεσιν ἀναγνώσεις τους ψαλ · μοὺς περικοπτέτωσαν.» ⋅ Τοῦ λαοῦ πρὸς ἔρθρον ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ συναθροι ζομένου, δεῖ μεταξὺ τῶν ψαλμῶν ἀναγνώσεις για νεσθαι καὶ μὴ ἐπισυνάπτειν αὐτοὺς, καὶ ψάλλειν κατὰ συνέχειαν, ἵνα μὴ κατάσκοποι γενόμενοι οι συν αθροιζόμενοι πρὸς βαθυμίαν ἐκκλίνωσι. «Περὶ τοῦ τὴν αὐτὴν λειτουργίαν τῶν εὐχῶν πάνω ι τοτε καὶ ἐν ταῖς ἐννάταις καὶ ἐν ταῖς ἑσπέρας • ὀφείλειν γίνεσθαι. ο

LAOD. BALS. Hic quoque canon velerem quemdam inordinatum morem corrigit. Quidam enim propter arrogantiam, ut videtur, in vespertinos hymnno preces componentes eas legebant: et cum reprehendebantur, se nihil absurdum alienumve facere, nec a Patribus datas orationes dissolvere dicebant. illæ enim in nonis feri jussæ sunt: quæ autem al ipsis facts sunt, in vespertinis hymnis proferuntur. Dicunt ergo Patres, sufficere preces, quæ sunt traditæ, et in nouis et in vesperis, et in omnibus, ut semel dicam, congregationibus: nec licere ei, qui velit, preces componere. IN CAN. XVI CONC. ΒΑΛΣ. Καὶ οὗτος ὁ κανων διορθωτικός ἐστι παλαιοῦ τινος ἔθους ἀτάκτου. Φαίνεται γὰρ ὡς τινες ἐξ ὑπεροψίας εὐχὰς συντιθέμενοι εἰς τὰς ἑσπερινός ὑμνῳδίας καὶ ἀνεγίνωσκον αὐτάς· καὶ αἰτιώμενοι, ἔλεγον μηδέν τι ἀπεικὸς ποιεῖν, μηδὲ παραλύον τὰς παρὰ τῶν Πατέρων δεδομένας εὐχάς. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ εἰς τὰς ἐννάτας ἐτυπώθησαν γίνεσθαι, αἱ δὲ παρ' αὐτῶν γεγονυίαι εἰς τὰς ἑσπερινὰς ὑμνῳδίας ἐκφωνοῦνται. Φασὶν οὖν Πατέρες ἀρκεῖν τὰς παρα δεδομένας εὐχὰς καὶ ἐν ταῖς ἐννάταις καὶ ἐν ταῖς ἑσπέραις καὶ ἐν πάσαις ἁπλῶς τοῦτο συνάξεσι· καὶ μὴ ἔχειν ἄδειαν τὸν βουλόμενον εὐχὰς συτιθέναι. ΖΩΝΑΡ. Ο εικοστός τρίτος τῆς ἐν Καρθαγένῃ συν όδου καν. διατάττεται, ἐν ταῖς ἱκεσίαις τὰς κεχυ ρωμένας παρὰ τῆς συνόδου εὐχὰς παρὰ πάντων λέγεσθαι, καὶ μὴ νέας ἄλλας. Τοῦτο οὖν ἔοικε καὶ ὁ παρὼν κανὼν διατάττεσθαι, τὸ μὴ τὸν βουλόμενον δηλαδὴ εὐχὰς ἰδίας συντιθέναι, καὶ ταύτας λέγειν ἐν ταῖς συνάξεσιν, ἀλλὰ τὰς αὐτὰς εὐχὰς, ἤγουν τὰς ἤδη παραδεδομένας, γίνεσθαι ἐν πάσῃ συνάξει. ZONAR. Ut in supplicationibus probatæ tantummodo per synodi precationes, rejectis aliis novis, ab omnibus adhibeantur, Carthaginensis synodi canone 23 constitutum est. Idem boc quoque canone decretum videtur, ac ne cuilibet pro arbitrio formulas precum contexere, easque in publicis conventibus recitare liceat; sed easdem, hoc est, diuturna consvetudine usnrpatas, in quocunque conventu omnes retineant, definitum. ΑΡΙΣΤ. • Εννάταις καὶ ἑσπέραις αἱ αὐταὶ εὐχαὶ ARIST. & Nonis ac vesperis eadem preces peraἐπιτελείσθωσαν.» Παρὰ τὰς κεκυρωμένας εὐχὰς καὶ τὰ κεκανονι - εμένα βιβλία οὐ δεῖ εὐχὰς ἄλλας ἢ ψαλμούς ιδιωτι κοὺς ἢ λέγεσθαι, ἢ ψάλλεσθαι· ἀλλὰ τὰς αὐτὰς εὐχὰς ἀεὶ ἐπιτελεῖσθαι καὶ ἓν ἐννάταις καὶ ἐν ἑσπέραις. ΚΑΝΩΝ ΙΘ'. «· Περὶ τοῦ δεῖν ἰδίᾳ πρῶτον μετὰ τὰς ὁμιλίας τῶν < ἐπισκόπων καὶ τῶν κατηχουμένων εὐχὴν ἐπι • τελεῖσθαι, καὶ μετὰ τὸ ἐξελθεῖν, τοὺς κατη • χουμένους τῶν ἐν μετανοίᾳ τὴν εὐχὴν γίνεσθαι, • καὶ τούτων προσελθόντων ὑπὸ χεῖρα καὶ ὑπο- • χωρησάντων, οὕτω τῶν πιστῶν τὰς εὐχὰς για • νεσθαι τρεῖς, μίαν μὲν τὴν πρώτην διὰ σιω ι πῆς, τὴν δὲ δευτέραν καὶ τρίτην διὰ προσφω- • νήσεως πληροῦσθαι· εἶθ᾽ οὕτω τὴν εἰρήνην • δίδοσθαι. Καὶ μετὰ τὸ πρεσβυτέρους δοῦναι τῷ • ἐπισκόπῳ τὴν εἰρήνην, τότε τοὺς λαϊκοὺς τὴν εἰρήνην διδόναι, καὶ οὕτω τὴν ἁγίαν προσφο • ρὰν ἐπιτελεῖσθαι. Καὶ μόνοις ἐξὴν εἶναι τοῖς • ἱερατικοῖς εἰσιέναι εἰς τὸ θυσιαστήριον, καὶ • κοινωνεῖν. ο ΒΑΛΣ. Κατηχούμενοι μὲν λέγονται οι πρὸς τὸ βάπτισμα ἑτοιμαζόμενοι. Ἐν μετανοίᾳ δέ εἰσιν οἱ διά τινα ἁμαρτήματα ἐπιτιμηθέντες πιστοί, οι ἀξιούμενοι καὶ τῆς ἁγίας μεταλήψεως. Καταλαμβάνεται οὖν ὡς ἄλλη τις ἀκολουθία ἑκράτει κατὰ τὸν τότε καιρὸν ἐν τῇ θείᾳ ἱεροτελεστίᾳ· καὶ διὰ τοῦτο οἱ Πατέρες ὥρισαν τὰ ἐνταυθοί κανονισθέντα. Ἐπεὶ δὲ σήμερον εἰς ἄλλην ἀκολουθίαν μετέπεσον ταῦτα, οὐ χρὴ περὶ ἐκείνων ἑρμηνεύειν. Εἰρήνη δὲ μέσον τῶν ἐπισκόπων γίνεσθαι διὰ τοῦ ἀσπασμοῦ. Ἀγάπης γὰρ σύμβολόν ἐστιν ὁ ἀσπασμός. Τῇ δὲ ἀγάπῃ τὸ εἰρηνεύειν ἑπόμενον. Σημείωσαι δὲ ὅτι καὶ ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος μόνοις τοῖς ἱερω μένοις ἐφεῖται ἐντὸς τοῦ θυσιαστηρίου κοινωνεῖν. Περὶ δὲ τοῦ μὴ εἰσιέναι λαϊκοὺς εἰς τὸ θυσιαστής ‹ gantur. › Præter preces auctoritate comprobatas, et libros canonice sancitos, non oportet alias preces vel psalmos privatos, vel legere vel psallere, sed easdem preces semper peragere, et in nouis et in vesperis. CANON XIX. «Quod oportet seorsum primum, post episcoporum ‹ sermones, catechumenorum orationem peragi, ‹ et postquam exicrint catechumeɲi, eorum, qui • poenitentiam agunt, fieri orationem, et cum ii ›ɑ sub manum accesserint et secesserint, tres fi- • delium preces sic fieri; unam quidem, scilicet < primam, silentio; secundam autem et tertiamn • pronuntiatione impleri; deinde sic pacem dari. • Et posteaquam presbyteri episcopo pacem dede- • rint, tunc laicos etiam pacem dare, et sic san- ‹ ctam oblationem perfici. Et solis licere sacratis ‹ ad altare accedere et communicare. › BALS. Catechumeai`dicuntur, qui ad baptismum præparantur. In poenitentia sunt seu poenitentiam agunt fideles, quibus ob peccata aliqua pœna injuncta est, qui etiam sancta communiam digni habentur. Colligitur ergo, quod alia quædam erat consequentia in sacrò divino mysterio eo tempore, et propterea statuerunt quoque Patres quæ bic constituta sunt. Quoniam autem hæc ad aliam consequentiam nunc dierum devenerunt, ea interpretanda non sunt. Pax autem fit inter episcopos per salutationem seu amplexum. Dilectionis enim signum est salutatio et complexus. Dilectioni, autem pacificum esse est consequens. Nota autem, quod ex præsenti canone solis sacratis permittitur ad altare communicare. Quod autem non debeant laici ad altare in-

gredi, lcge sexta synodi canones 69 et 70 et præ- ριον ἀνάγνωθι τῆς ς' συνόδου κανόνας εθ και ο sentis synodi canonem 44. ZONAR. Concio ad catechumenos, iis docendis, ac erudiendis, primo loco al episcopis habebatur; tuin precatione in catechumenos recitata illi egreliebantur, moxque in eos, qui penitentiam agebant; altera precatio adhibebatur; aliaque ut in canone dicitur, peragebantur. Verum hoc tempore, quæ ad pœnitentes spectant, nescio quomodo intermissa obsoleverunt. Ad hæc pacem episcopis offerre, ac in corum videlicet amplexum progredi sacerdotes con - sueverant. Signum 462 namque est dilectionis amplexus; dilectionem vero pax consequitur. Sacerdotibus quoque vicissiın pacem laici offerebant, quod nunc, ut alia multa ex antiquo ritu, usurpari desitum est. Hæc omnia sacra oblationis celebritas, hoc est, incruenti sacrificii oblatio consecratioque, ac ea perfecta, sacrorum deinde munerum communicatio consequebatur. Cujus quidem percipienda causa altaris septa ingredi, sacro tantum ordine initiatis hominibus concessum esse canon affirmal. ARIST. «Post catechumenorum, poenitentium pre- • ces offerri oportet, et postea fidelium. Et post • pacem, sive amplexum, oblationem fieri: solis • sacerdotibus altaris septa ingredientibus, et c communicantibus.» Præsens canon ordinem precum docet, et quomodo fieri debent. Et dicit primo quidem catechumenorum precationem peragendam esse, postea eorum qui pœnitentiam agunt, et postea fidelium. Tunc pacem et amplexum fieri, et sic divinam obla - tionem peragi, et solos homines sacerdotales intra altaris septa participare. CANON XX. ‹ Quod non oportet diaconum ante presbyterum • sedere, sed sedere cum jussu presbyteri. Si - ‹ militer autem diaconis haberi honorem a mi- ‹ nistris et omnibus clericis oportet. › καὶ τῆς παρούσης συνόδου κανόνα μδ'. ΖΩΝΑΡ. Τοῖς κατηχουμένοις ώμίλουν πρότερον οι επίσκοποι κατηχούντες καὶ διδάσκοντες αὐτούς· εἶτα ἐλέγετο ἡ ἐπὶ τοῖς κατηχουμένοις εὐχὴ, καὶ ἐξελθόντων ἐκείνων, τοῖς ἐν μετανοίᾳ οὔσιν ἑτέρα ἐτελεῖτο εὐχὴ, καὶ τὰ λοιπὰ, &· ὁ κανὼν λέγει. ᾿Αλλὰ νῦν τὰ τῶν ἐν μετανοίᾳ οὐ γίνεται, οὐκ οἶδ ὅπως σχολάσαντα. Είτα τὴν εἰρήνην τοῖς ἐπισκόποις ἐδίδουν οἱ ἱερεῖς, τὸν ἀσπασμὸν δηδονή. Αγάπης γὰρ σύμβολόν ἐστιν ὁ ἀσπασμὸς, τῇ δὲ ἀγάπῃ τὸ εἰρηνεύειν επόμενον. Καὶ τοῖς ἱερεῦσιν αὖθις οἱ λαῖκοὶ ἐδίδουν τὴν εἰρήνην, ὁ νῦν οὐ γίνεται, ὡς καὶ ἄλλα τῶν πάλαι τελουμένων πολλά. Και ἐπὶ τούτοις ἡ τῆς προσφορᾶς ἐγίνετο τελετή ήτοι προσεφέρετο ἡ ἀναίμακτος θυσία, καὶ ἡγιάζετο, τελεσθείσης δὲ τῆς θυσίας ταύτης ή μετάδοσις αύτη τῆς ἐνηργεῖτο. Κοινωνεῖν δὲ ταύτης ἐντὸς τοῦ θυ σιαστηρίου μόνοις τοῖς ἱερατικοῖς ἔξεστι, λέγει ὁ κανών. ΑΡΙΣΤ. • Μετά την των κατηχουμένων εὐχὴν τὴν ι τῶν ἐν μετανοίᾳ προσάγεσθαι δεῖ, καὶ μετὰ • τοῦτο, τὴν τῶν πιστῶν· καὶ μετὰ τὴν εἰρήνην. ι ήτοι τὸν ἀσπασμὸν, τὴν ἀναφορὰν γίνεσθαι, μόν • νον εἰσιόντων εἰς τὸ βῆμα, καὶ μεταλαμβανόν • των τῶν ἱερέων.» Ο παρών κανὼν τὴν τάξιν. διδάσκει τῶν εὐχῶν, ὅπως ὀφείλει γίνεσθαι· καὶ φάσκει πρῶτα μὲν τὴν τῶν κατηχουμένων ἐπιτελεῖσθαι εὐχὴν, εἶτα τὴν τῶν ἐν μετανοίᾳ προσάγεσθαι, καὶ μετὰ τοῦτο τὴν τῶν πιστῶν. Εἶτα τὴν εἰρήνην, καὶ τὸν ἀσπασμὸν γίνεσθαι, καὶ οὕτω τὴν ἁγίαν προσφορὰν ἐπιτελεῖσθαι, και μεταλαμβάνειν ἐντὸς τοῦ βήματος μόνους τοὺς ἱερατικούς, BALS. Quæ in canone 7 sexta syholi et 18 Nicanae scripta sunt, de ordine presbyterorum et diaconorum, sufficiunt ad præsentis canonis interpretationein. ZONAR. De sacerdotibas, diaconis, aliisque sacris ordinibus, quem quisque proprium honoris locum habere debeat, canone 7 sexta synodi constitutam est: et quæcunque eo loco attulimus, ad hujus quoque canonis explicationem transferri cominode possunt. ARIST.. Diaconus nisi jussus ne sedeal. Diaconus ne sedeat coram presbytero, nisi ab eo mandatum babet, sed nec reliqui ecclesiæ ministri et elerici ante diaconum, nisi et ipse ab eo in mandatis acceperunt. • Ότι οὐ διάκονον ἔμπροσθεν πρεσβυτέρου καθέζε ο σθαι, ἀλλὰ μετὰ κελεύσεως τοῦ πρεσβυτέρου. • καθέζεσθαι. Ομοίως δὲ ἔχειν τιμὴν καὶ τοὺς • διακόνους ὑπὸ τῶν ὑπηρετῶν καὶ πάντων τῶν • κληρικῶν.». ΒΑΛΣ. Τὰ γραφέντα εἰς τὸν ζ' κανόνα τῆς δ' συνόδου, καὶ τὸν την τῆς ἐν Νικαίᾳ περὶ τάξεως πρεσβυτέρων καὶ διακόνων, ἀρκοῦσι καὶ εἰς ἑρμης νείαν τοῦ παρόντος κανόνος. ΖΩΝΑΡ. Ο έβδομος κανὼν τῆς ἕκτης συνόδου περὶ τάξεως ὁρίζει πρεσβυτέρων καὶ διακόνων καὶ τῶν λοιπῶν ἱερῶν ταγμάτων· καὶ ὅσα ἐν ἐκείνῳ εἴρηται ἁρμόσουσι καὶ τῷ παρόντι κανόνι. ΑΡΙΣΤ. «Ακέλευστος μὴ καθεζέσθω διάκονος.» Εμπροσθεν πρεσβυτέρου μή καθεζέσθω διάκονος, εἰ μὴ κελευσθῇ ὑπ' αὐτοῦ· ἀλλὰ μηδὲ οἱ λοιποὶ ὑπηρέται τῆς ἐκκλησίας καὶ κληρικοὶ ἔμπρος θεν διακόνου, εἰ μὴ καὶ αὐτοὶ ὑπ' αὐτοῦ κελευ σθώσιν.

KANON KA'. IN CAN. XXII CONC. LAOD. • Οτι οὐ δεῖ ὑπηρέτας ἔχειν χώραν ἐν τῷ διακο • νικῷ, καὶ ἅπτεσθαι τῶν ἱερῶν σκευών. ο ΒΑΛΣ. Ὑπηρέται λέγονται οἱ ὑποδιάκονοι. Τούτους οὖν κωλύει ὁ κανὼν τὰ τῶν διακόνων μετα χειρίζεσθαι, ήγουν ἅπτεσθαι τῶν ἱερῶν σκευῶν, τουτέστι τοῦ σώματος καὶ αἵματος τοῦ Χριστοῦ. Μηδὲ γὰρ εἴπῃς μὴ ὀφείλειν τούτους ἅπτεσθαι τῶν ἱερῶν σκευῶν, ἤτοι τοῦ ἁγίου ποτηρίου καὶ τοῦ ἁγίου δίσκου, κενῶν δίτων. Αὐτοῖς γὰρ μᾶλλον οἰκεία ἐστὶν ἡ τούτων υπηρεσία ἢ καὶ μετάθε σις. ΖΩΝΑΡ. Υπηρέτας τοὺς ὑποδιακόνους λέγει, οἷς οὐ χρὴ, φησὶν ὁ κανών, χώραν ἔχειν ἐν τῷ διακονικῷ, ἀντὶ τοῦ, οὐκ ἐκκεχώρηται αὐτοῖς ἐνερο γεῖν τὰ τῶν διακόνων, καὶ ἅπτεσθαι τῶν ἱερῶν, ἢ τοῦ ἄρτου καὶ τοῦ οἴνου, τῶν εἰς θυσίαν προσφεύ ρομένων, ἢ τῶν δεχομένων αὐτὰ σκευῶν, τοῦ ἱεροῦ δίσκου καὶ τοῦ ποτηρίου· οὐ γὰρ ἐφεῖται αὐτ τοῖς προσκομίζειν. ΑΡΙΣΤ. • Σκευών ὑπηρέτης μὴ ἅπτοιτο. Οὐ χειραπτοῦσιν οἱ ὑπηρέται τῆς Ἐκκλησίας τῶν σκευῶν τῶν δεσποτικῶν· ἀλλὰ παρὰ ἱερέων, ἢ διακόνων, τῇ ἱερᾷ τραπέζῃ ταῦτα προσάγονται. • Οτι οὐ δεῖ ὑπηρέτην ωράριον φορεῖν, οὐδὲ τὰς • θύρας εγκαταλιμπάνειν.» Λ ΒΑΛΣ. Τὸ ωράριον φορεῖν μόνων ἐστὶ τῶν διακόνων. Οὗτοι γὰρ τοῖς ἱερουργοῦσι παριστάμενοι, καὶ ἐπιτηροῦντες τὰς τῶν ἁγίων εὐχῶν τελετὰς καὶ τὰς τῶν πρεσβυτέρων ἐκφωνήσεις, διδόασιν εἴδησιν διὰ τοῦ ωραρίου τοῖς ἐν τῷ ἄμβωνε διακόνοις τῆς ὀφειλούσης γίνεσθαι ἐκφωνήσεως, ήγουν τοῦ καιροῦ τῆς ἐκτενῆς τῶν αἰτήσεων τῶν κατηχουμένων, καὶ τῶν λοιπῶν. Καὶ ἐκλήθη ωράριον ἀπὸ τοῦ ὁρῶ, τὸ φυσ λάσσω καὶ ἐπιτηρῶ. Ὥσπερ δὲ τοῖς διακόνοις τοῦτο ἀπενεμήθη. δέδοκται καὶ τοὺς ὑποδιακόνους τὰς θύο ρας τῶν ἐκκλησιῶν κατέχειν, καὶ εἰσάγειν καὶ ἐξἄγειν τοὺς κατηχουμένους καὶ τοὺς ἐν μετανοίᾳ· διὰ γὰρ τοῦτο καὶ σήμερον παρὰ τῶν ὑποδιακόνων λέ γεται τὸ, Όσοι πιστοί, δηλονότι οἱ μὴ πιστοί, ἀλλὰ D. κατηχούμενοι ὄντες, ἐξέλθετε·οἱ δὲ πιστοὶ, ἵστασθε, ὀψόμενοι τὴν τῶν ἁγίων μυστηρίων θυσίαν. Καὶ οὐ μόνον ταῦτα τὰ προνόμια τούτοις ἐδόθησαν· ἀλλὰ καὶ τοῖς λοιποῖς τάγμασι. Τοῖς γὰρ ἀναγνώσταις διακονία ἐδόθη οὐχὶ τὸ ψάλλειν, ἀλλὰ τὸ ἀναγινώσκειν τὰς θείας Γραφὰς ἐπὶ κοινῇ ἀκροάσει, καὶ τοῖς ψάλταις τὸ ψάλλειν. Ἐπειδὴ οὖν ἐπεχείρουν τινὲς ὑποδιάκονοι ὠράρια φορεῖν παρὰ τὴν ἐκκλησιαστικὴν παράδοσιν, ἐκώλυσαν τοῦτο οἱ Πατέρες, και διωρί σαντο μὴ ἐγκαταλιμπάνειν αὐτοὺς τὴν φυλακὴν τῶν ἀπονεμηθεισῶν αὐτοῖς θυρῶν τῶν ἐκκλησιῶν, ἵνα μὴ ἀταξία γένηται τῶν ἱερῶν ταγμάτων. ΖΩΝΑΡ. Εκάστῳ ἱερῷ τάγματι απονενέμητα: καὶ στολὴ οἰκεία αὐτῷ, καὶ ὑπηρεσία. Τοῖς γοῦν CANON XXI. • Quod non oportet ministros locum habere in dia, • conico, et sacra vasa tangere.-> BALS. Ministri dicuntur subdiaconi. Canon ergo eos prohibet ea, quæ ad diaconos pertinent, ag, grelli, seu sacra vasa tangere, scilicet corporis el sanguinis Christi. Neque enim dixeris, non debere eos sacra vasa tangere, seu sacrum calicem et sacram patinam, cum sunt inanes. Eorum enim ministerium sive translatio eis magis convenit. ZONAR. Ministros hic hypodiaconos nominat, qnos quidem canon in diaconico locum habere negat oportere. Quod ita intelligendum est, ut diaconorum munera obire, ac res sacras, panem scilicet ae vinum, quæ in sacrificio offeruntur, aut vasa quibus hæc excipiuntur, patellam nempe saeram et calicem contingere, cum nec usquam hæc deferri per eos liceat, nequaquam ipsis concessum esse demonstret. ARIST. «Vasa minister ne langal. Ecclesiæ ministri vasa Dominica manibus nontangunt, sed a sacerdotibus aut diaconis ad mensam. ea adducuntur. 463 CANON XXII • Quod non oportet ministrum ferre orarium, neque : ostia relinquere.» BALS. Orarium ferre est solorum diaconorama Hi enim eis, qui celebrant, assistentes, et sanctarum orationum mysteria, el presbyterorum prolationes observantes, eis qui sunt in suggestu diaconis per orarium significant quando debeat fieri pronuntiatio seu prolatio petitionum catechumenorum, et reliquorum. Εt appellatumn est orarium ἀπὸ τοῦ ¿pw, quod est observo. Quemadmodum autem hoc diaconis est attributum, visum est hypodiaconos quoque ecclesiarum fores tenere, et catechumenos introducere et educere, ac eos qui sunt in panitentia. Propterea enim hodie quoque etiam ab hypodiaconis citur illud, Quotquot fideles, qui scilicet non estis fideles, sed catechumeni, egredimini: fideles autem state, visuri sanctoruan mysteriorum· sacrificium. Et non solum eis hæc privilegia data sunt, sed reliquis etiam ordinibus. Lectoribus enim ministerium datum est, non paallendi, sed legendli divinas Scripturas in communi auditione et cantøribus, psallendi. Quia ergo conabantur quidam subdiaconi ferre oraria, contra traditionem ecclesiasticam, Patres hoc prolabuerunt, et statuerunt, ut ii non relinquerent sibi attributam custodiam portarum ecclesiæ: no sit sanctorum ordinum confusio. ZONAR. Unicuique sacro ordini, et suus habitus, et propria ministeria attributa fuere. Ministris igitur

φορεῖν ὡράριον. Τοῦτο γὰρ τῶν διακόνων ἐστί. Το δὲ μὴ ἐγκαταλιμπάνειν τας θύρας ὑπηρέτουν τῶν ἐκκλησιῶν, ἐκβάλλοντες τους κατηχουμένους καὶ τοὺς ἐν μετανοίᾳ, ὅτε ἔδει. Διὸ καὶ νῦν αὐτοὶ ἐκφωνοῦσι τό, Οἱ κατηχούμενοι, προέλθετε. Εἰ δὲ νῦν οὐ περὶ τὰς θύρας ἀσχολοῦνται, οὐ θαυμαστόν. Πολλά γὰρ τῶν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις πάλαι γινομένων νῦν ἄλλως ἐκράτησε γίνεσθαι. Καὶ τοῖς ἀναγνώσταις γὰρ τὸ ἀναγινώσκειν τας θείας Γραφάς εἰς ἐπήκοον τοῦ λαοῦ ἔργον ἦν, ὡς καὶ ἐκ τοῦ ὀνόματος αὐτῶν δείκνυται καὶ ἐκ τοῦ ἑξῆς κανόνος, καὶ τοῦ ἐνενηκο στοῦ τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου· ἀλλὰ νῦν ἔργον αὐτοῖς τὸ ψάλλειν, τὸ δὲ ἀναγινώσκειν αὐτοὺς ὡς ἐπ' ἐλάχιστον γίνεται. quos bypodiaconos esse diximus, orarium deferre ὑπηρέταις, ήτοι τοῖς ὑποδιακόνοις οὐκ ἐφεῖται vetitum est. Diaconorum namque id est peculiare. Hillud vero, ne a foribus abscedant, ita intelligi debet, siquidem antiquis temporibus ad fores ecclesiæ consistere, ibique catechumenis, et iis qui in pœnitention ordine censebantur, cum opus foret, emittendis operam dare hypodiaconi soliti sunt. Propterea nunc quoque illud, Quicunque estis catechumeni, egredimini, ipsi pronuntiant. Quod si hoc tempore nequaquam ad fores ecclesiæ assident, non est cur miremur. Multi etenim alii antiqui Ecclesiæ mores nunc quidem omnino immutati sunt. Sic divinas quoque Scripturas in conventu populi recitare, quod vel ex ipso lectoris nomine, tum ex sequenti canone tum ex Carthaginensis synodi canone 90 demonstratur, proprium lectorum officium ac munus fuit: quibus tamen plurimia hoc tempore canendi cura, cum eos lectioni raro admodum operam navare contingat. ARIST. Ministrum gestare orarium non oportet, Β.ΑΡΙΣΤ. «Υπηρέτην ωράριον οὐ δεῖ φορεῖν, οὐδὲ • neque fores relinquere. › Quisque debet suum conservare ordinem, et diligenter proprium explere ministerium. fdcirco itaque nec ecclesiæ ministri fores relinquere debent, sed ad divinæ mystagogiæ finem ibi stare, et quod eis decet ministerium peragere. Orarium autem nec eis nec lectoribus aut cantoribus ferre licet. Hoe enim ad diaconos pertinet. CANON XXIII. • Quod non oportet lectores vel cantores ferre • orarium, et sic legere vel canere. BALS. Quæ in canone 22 scripta sunt, sufficiunt ad præsentis canonis interpretationem. ZONAR. Easdem ob causas ne his quillem orarium deferre permissum est. Ac legendi quidem verbum ad lectores, psallendi vero ad cantores referri oportet. ARIST.. Cantores et lectores non ferunt ora- ‹rium. > 464 CANON XXIV. • Quod non oportet sacratum a presbytero usque ‹ ad diaconum, et deinceps quemlibet _ecclesia- • «tici ordinis, usque art ministros, vel lectores, • vel cantores, vel exorcistas, vel ostiarios, vel • orlluis monachorum, in cauponam ingredi. › BALS. Lege canonem apostolicum 54, Carthagimensis synodi canonem 40, et sextæ synodi canonem 9, et sufficiunt quæ in illis scripta sunt ad præsentem quoque canonem. ZONAR. Ad cauponam divertere, nisi itineris ratio ibi hospitium capere necessario compellat, apostolico canone 54 clerici prohibentur. Idem hic canon præcipit, eodem decreto exercitationi quoque addictós homines teneri jubens. ARIST. Omnis clericus cauponam ingredi non ‹ debet. > ' • τὰς θύρας καταλιμπάνειν.» Έκαστος ὀφείλει τὴν ἑαυτοῦ συντηρεῖν τάξιν, καὶ ἐπιμελῶς τὴν ἰδίαν ὑπηρεσίαν ἐκπληροῦν. Διὰ τοῦτο γοῦν οὐδὲ οἱ ὑπηρέται τῆς ἐκκλησίας τὰς θύρας ἐγε καταλιμπάνειν ὀφείλουσιν, ἀλλὰ μέχρι τέλους της θείας μυσταγωγίας ἐκεῖσε ΐστασθαι, καὶ τὸ ἀνήκου αὐτοῖς λειτούργημα ἐκπληροῦν. Ὡράριον δὲ μήτε αὐτοὺς μήτε αναγνώστας ἢ ψάλτας φορεῖν· τοῦτο γὰρ τῶν διακόνων ἐστί. • Οτι οὐ δεῖ ἀναγνώστας ἢ ψάλτας ωράριον φορεῖν, • καὶ οὕτως ἀναγινώσκειν ἢ ψάλλειν.» ΒΑΛΣ. Τὰ εἰς τὸν κβ' κανόνα γραφέντα ἀρκοῦσε καὶ εἰς ἑρμηνείαν τοῦ παρόντος κανόνος. ΖΩΝΑΡ. Διὰ τὰς εἰρημένας αἰτίας οὐδὲ τούτοις ἔξεστιν ὡράριον φορεῖν. Τὸ γὰρ ἀναγινώσκειν ἀποδοτέον τοῖς ἀναγνώσταις, τὸ δὲ ψάλλειν τοῖς ψάλταις. ΑΡΙΣΤ. «Ψάλται καὶ ἀναγνωσται ου φορούσιν • ωράριον.» • Οτι οὐ δεῖ ἱερατικὸν ἀπὸ πρεσβυτέρου ἕως διπο • κόνου, καὶ ἑξῆς τῆς ἐκκλησιαστικῆς τάξεως ἕως • ὑπηρετῶν ἢ ἀναγνωστῶν ἢ ψαλτῶν ἢ ἐφορει • στῶν ἢ θυρωρῶν, ἢ τοῦ τάγματος τῶν ἀσκητῶν, • εἰς καπηλεῖον εἰσιέναι.» ΒΑΛΣ. 'Ανάγνωθι τὸν νδ' ἀποστολικὸν κανόνα, τῆς ἐν Καρθαγένῃ κανόνα μ', καὶ τῆς ς' κανόνα θ',καὶ ἀρχέσουσι τὰ ἐν ἐκείνοις γραφέντα καὶ τὸν εἰς παρόντα κανόνα. ΖΩΝΑΡ. Καὶ ὁ νδ' ἀποστολικός κανὼν ἀπαγορεύει τοῖς κληρικοῖς εἰσιέναι εἰς καπηλεῖον, εἰ μή που ἐδεύοιεν, καὶ ἐν πανδοχείῳ δι᾿ ἀνάγκην καταλύσωσι. Τοῦτο οὖν καὶ ὁ παρὼν κανὼν διατάττεται, προσθέ μενος καὶ τοὺς ἀσκητάς ΑΡΙΣΤ. 4 "Απας κληρικὸς ἀκαπήλευτος.» Guill. Beveregii note. Τοῖς γοῦν ὑπηρέταις, ἤτοι τοῖς ὑποδιακόνοις. Hic Zonara locus in codlice Gallandi necRon Amerbachiano sic legitur, τοῖς ὑπηρέταις, οὓς ἔφημεν εἶναι τοὺς ὑποδιακόνους, οὐκ ἐφεῖται φίλου ρεῖν ὡράριον.

IN CAN. XXVII CONC. LAOD. ᾿Απὸ πρεσβυτέρων μέχρι καὶ τοῦ ἐσχάτου τάγμα presbyteris usque ad ultimum saeratorum or τος τῶν ἱερατικῶν πάντες κωλύονται εἰς κατηλεῖον diuem cauponam ingredi omnes prohibentur. εἰσέρχεσθαι.. • Ότι οὐ δεῖ ὑπηρέτην ἄρτον διδόναι, οὐδὲ ποτήριον • εὐλογεῖν.» ΒΑΛΣ. Αρκοῦσι εἰς τοῦτον τὸν κανόνα τὰ εἰς τὸν και κανόνα γραφέντα. ΖΩΝΑΡ. Ἐπεὶ ἅπτεσθαι τῶν ἱερῶν σκευῶν αὐ τοῖς οὐκ ἐφεῖται, οὐδὲ ἐν τῷ διακονικῷ ἐμφιλοχω ρεῖν, καί τι ἐνεργεῖν ἐκεῖ, πολλῷ πλέον αὐτοῖς οὐ παραχωρηθήσεται τὸν ἄρτον διδόναι, τουτέστι μεταδιδόναι τοῖς πιστοῖς τοῦ σώματος τοῦ Κυρίου, καὶ εὐλογεῖν τὸ ποτήριον τοῦ αἵματος τοῦ Κυρίου. ΑΡΙΣΤ. «"Αρτον καὶ ποτήριον ὑπηρέτης οὐ δι- · δωσι.» Τὸ τῶν πρεσβυτέρων καὶ διακόνων ἔργον οἱ ὑπο τρέται τῆς ἐκκλησίας οὐ συγκεχώρηται ἐκτελεῖν· διὰ τοῦτο οὐδὲ ἄρτον ἢ ποτήριον διδόασι τῷ λαῷ. «Ότι οὐ δεῖ ἐφορκίζειν τοὺς μὴ προαχθέντας ὑπὸ ι ἐπισκόπων, μήτε ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, μήτε ἐν · ταῖς οἰκίαις. ΒΑΛΣ. Τινὲς ἐπεχείρουν ἐφορκίζειν, τουτέστι κατηχεῖν ἀπίστους, μή λαβόντες τοῦτο δι' ἐπισκοπι τῆς χειροθεσίας· καὶ αἰτιώμενοι, διετείνοντο μή ποιῆσαι τοῦτο εἰς ἐκκλησίαν, ἀλλὰ εἰς οἰκίαν τινά κἀντεῦθεν ἤθελον διατηρεῖσθα: ἀνεύθυνοι. Φασὶν οὖν οἱ Πατέρες ὅτι καὶ τὸ ἐφορκίζειν ἐκκλησιαστική διακονία ἐστὶ, καὶ οὐ χρή τινα τούτων μεταχειρίζεσθαι σπουδήποτε, εἰ μὴ παρὰ ἐπισκόπου προβληθῇ. Υπἐξελέ μοι τὸν παρὰ χωρεπισκόπου προχειρισθέντα ἐφορκιστήν. Καὶ οὗτος γὰρ καλῶς κατηχήσει, κἂν μὴ προχειρισθῇ παρὰ ἐπισκόπου. Ἔμαθες γὰρ ἀπὸ τοῦ ι' κανόνος τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου δύνασθαι τὸν χωρεπίσκοπον ποιεῖν καὶ ἐφορκιστήν. ΖΩΝΑΡ. Καὶ μὴν μετὰ τῶν ἄλλων καὶ ἐφορχι στὰς ποιεῖν δέδοται τοῖς χωρεπισκόποις κατὰ τὸν τ' κανόνα τῆς ἐν ᾿Αντιοχεία συνόδου. Πῶς οὖν ἐνταῦθα λέγει μὴ ἐφορκίζειν τοὺς μὴ ὑπὸ ἐπισκόπων προς αχθέντας; Φασίν οὖν ὅτι καὶ οἱ χωρεπίσκοποι τάξιν ἐπισκόπων ἔχουσι· διὸ καὶ ιδ' κανὼν τῆς ἐν Νεοκαισαρεία συνόδου τῶν ἀποστόλων τύπον λέγει πληροῦν, καὶ ὁ η' τῆς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ συνόδου κανὼν καὶ εἰρηνικὰς ἐπιστολὰς διδόναι ἐφίησιν αὐτοῖς, ὅπερ τῶν ἐπισκόπων ἐστίν. ΑΡΙΣΤ. «Οὐκ ἐφορκίζει ὁ μὴ παρ' ἐπισκόπου προ • αγόμενος.» Καὶ οἱ ἐφορκισταί, καθὼς καὶ οἱ λοιποὶ τοῦ τάγ ματος, παρὰ τοῦ ἐπισκόπου δέχονται τὴν προχείρισιν. 'Ο γοῦν μὴ προαχθεὶς εἰς τὸν τοιοῦτον βαθμὸν παρὰ ἐπισκόπου ἐφορκίζειν οὐ δύναται, οὔτε κατ' οἴκους, οὔτε ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ. ΚΑΝΩΝ ΚΖ'. • Οτι, οὐ δεῖ ἱερατικοὺς ἢ κληρικοὺς ἢ λαϊκούς, κα- • λουμένους εἰς ἀγάπην, μέρη αίρειν, διὰ τὸ τὴν • ὕβριν τῇ τάξει προστρίβεσθαι τῇ ἱερατικῇ. ΒΑΛΣ Αγάται καλοῦνται τὰ παρὰ φιλοχρίστων ' CANON XXV. • Quod non oportet ministrum panem dare, vel c calici benedicere. BALS. Ad hunc quoque canonem sufficiunt quæ in vicesimo primo scripta sunt. ZONAR. Cum hypodiaconis sacra vasa contingere, aut in diaconico versari, munusve aliquod ibidem exercere vetitum sit; multo minus aut panem dare, hoc est, Domini corpus fidelibus impertiri, aut Dominici sanguinis calici benedicere, eisdern licebit. ARIST. «Panem et calicem minister non dal. Presbyterorum aut diaconorum opus ministri ecclesiæ perficere non permittuntur. Quocirca nec panem vel calicem populo tradunt CANON XXVI. • Quod eos exorcizare non oportet, qui ab episco- ‹ pis promoti non sunt, neque in ecclesiis, neque c in aedibus. BALS. Quidam aggrediebantur exorcizare, hoc est, catechrizare infideles, qui hoc per episcopalem manuum impositionem non acceperant: et cum accusarentur, contendebant se hoc in ecclesia non fecisse, sed in quadam domo; et ideo se nulli pœnæ obnoxios conservari æquum censebant. Dicunt ergo Patres, quod etiam adjurare est ecclesiasticum ministerium, nec oportet quempiam hoc aggredi, nisi ab episcopo promotus fuerit. Excipe mihi exorcistam, qui a chorepiscopo promotus fuerit. Nam is quoque pulchre catechizabit, etiamsi non fuerit ab episcopo promotus. decimo enim canone Antiochenæ synodi didicisti posse etiam chorepiscopum facere exorcistam. ZONAR. Equidem cum aliis' exorcistas quoque creare Antiochenæ.synodi canone 10 chorepiscopis permissum est. Quid ita igitur, qui ab episcopis creati non sunt, ab exorcizandi munere abstinere hic canon jubet? Respondent ergo, in episcoporum numero chorepiscopos quoque censeri; ex quo NeoCaesariani synodi canon 14, septuaginta apostolorum typum eos ait referre; et pacificas quoque epistolas dare, quod episcoporum proprium est, octavo Antiochenæ synodi canone permittuntur. ARIST. ‹ Non exorcizat, nisi ab episcopo promo- ‹lus. > Et exorcista quemadmodum ac alii ex ordine sacerdotali ab episcopo deliguntur. Qui itaque ad talem gradum per episcopum non promovetur, el exorcistam agere non potest, nec privatim, nec in ecclesia. 465 CANON XXVII. • Quod non oportet sacratos, vel clericos, vel lai- • cos, ad agapas vocatos. partes tollere, eo quod • ignominia inuratur oraini sacerdotali. BALS. Agapæ dicuntur quæ fiunt a Christianis

convivia, seu sanctae commemorationes. Quoniam γινόμενα συμπόσια, ήγουν τὰ ἅγιομνήσια. Ἐπεὶ ergo ex iis, quæ erant in convivio apposita, quidain accumbentes partes accipiebant, et per Insuriam domum auferebant, et ex eo eorum, qui convenerant, condemnatio profecta est, sæpe autem etiam inter eos contentio excitata est: Patres deAnierunt ne hoc amplius fiat ad sacerdotalis ordinis contumeliam. ZONAR. Ad convivia, quæ sub agaparum nomine instituebantur, pauperes tuin ex sacro ordine, tum ex laicis quoque, advocari soliti sunt. Ne igitur sacro ordine initiatis, cleroque ascriptis, imo vero nec laicis partes tollere, hoc est, ex appositis epulis particulas auferre, domumque, non sine aliqua ecclesiastici ordinis ignominia, asportare liceat, canon decernit. Est id namque hominis abdomini editi atque improbi argumentum. Ejusmodi porro esse fideles, sacralos praesertim, haud decet. ARIST. Clericus' ad agapas vocatus, partes non • aufert. Ordinem enim contumelia afficit. Nec clerici nee laici ad agapas vocati, partes HoHere debent, illud enim ordinem ecclesiasticum injuria afficit, sed tantum edere et recedere. CANON XXVIII. • Quod non oportet in Dominicis, vel in ecclesiis • agapas, ut vocant, facere, et in domo Dei co- • medere, et accubitus sternere. · BALS. Lege canonem 74 sextæ synodi quæ eadem verba continet, quæ præeseus canon: et tibi sumcient, quæ in illo scripta sunt. Quære et canonein 76 ejusdem synodi, et Carthaginensis 42. ZONAR. Hunc canonem totidem verbis sexta synodus protulit, estque in ea septuagesimus quar. tus; ejusdem ibi nos explicationem attulimus. Legenda sunt itaque quæ ibi scripta. ARIST. Accubitus in ecclesiis non sternuntur, • nec agapæ celebrantur.» Non oportet domum Dei domum communem existimare et in ea accubitus sternere, aut agapas dictas facere et intra sacram domum comedere. CANON XXIX. οὖν τινες τῶν ἀνακειμένων αὐτοῖς συμποσίοις με ρίδας ἐλάμβανον ἐκ τῶν παρατιθεμένων βρωμάτων, καὶ κατὰ λυξουρίαν οἴκοι ἀπήγαγον, καντεῦθεν κατάγνωσις τῶν συνελθόντων ἐγίνετο, πολλάκις δὲ καὶ φιλονεικία ἐκ τούτου μέσον αὐτῶν ἀνηγείρετο ὥρισαν οἱ Πατέρες μηκέτι τοῦτο γίνεσθαι ἐφ' όρει τῆς ἱερατικῆς τάξεως. ΖΩΝΑΡ: Ἐν ταῖς γινομέναις ἀγάπαις, ταῖς συμποσίοις δηλονότι, ἐκαλοῦντο μὲν οἱ πένητες, έκαν λοῦντο δὲ καὶ ἱερωμένοι καὶ λαϊκοί. Τοὺς οὖν δε ρωμένους καὶ κληρικούς, ἀλλὰ μέντοι καὶ λαϊκούς, λέγει ὁ κανὼν μὴ δεῖν μέρη αἴρειν, ήγουν μερίδας τῶν παρατιθεμένων βρωμάτων, καὶ οἴκαδε ἀπάγειν, εἰς ὕβριν ἂν τοῦτο τῆς ἐκκλησιαστικῆς καταστάσεως, λιχνείαν κατηγοροῦν καὶ μοχθηρίαν τῶν ποιούντων αὐτό. Πιστοὺς δὲ τοιούτους εἶναι οὐ χρή πολλῷ πλέον τοὺς ἱερατικούς. ΑΡΙΣΤ. «Ο κληθεὶς εἰς ἀγάπην κληρικός μερίδας • οὐκ ἄγεται· ὑβρίζει γὰρ τὴν τάξιν.» Οὔτε κληρικοὶ οὔτε λαϊκοὶ κληθέντες εἰς ἀγάπην μερίδας αίρειν ὀφείλουσι· τοῦτο γὰρ τὴν ἐκκλησιαστικὴν τάξιν ὑβρίζει· ἀλλὰ μόνον ἐσθίειν καὶ ὑπιναχωρεῖν. • Quod non oportet Christianos judaizare, et in D. • Sabbato otiari; sed eo die operari, diem alltem Dominicum præferentes otiari, si modo 1 possint, ut Christianos. Quod si inventi fuerint ‹ judaizare, sint anathema a Christo. › BALS. Lege canonem 70 sanctorum apostolorum, qui non permittit fidelibus jejunare vel festum celebrare cum Judaeis. Quia autem, sicut diximhs in canone 16 præsentis synodi, quidam Sabbato ab ΚΑΝΩΝ ΚΗ'. • Οτι οὐ δεῖ ἐν τοῖς κυριακοῖς ἢ ἐν ταῖς ἐκκλη • σίαις τὰς λεγομένας ἀγάπας ποιεῖν, καὶ ἐν τῷ • οἴκῳ τοῦ Θεοῦ ἐσθίειν καὶ ἀκούδιτα στρων · νύειν. ο ΒΑΛΣ. 'Ανάγνωθι τὸν οδ' καν. τῆς ς' συνόδου, αὐτοῖς τοῖς ῥήμασιν ἔχοντα ὡς καὶ ὁ παρὼν κανών καὶ ἀρκέσουσι τὰ ἐν ἐκείνῳ γραφέντα. Ζήτει καὶ τὸν ος κανόνα τῆς αὐτῆς συνόδου, καὶ τῆς ἐν Καρθα γένῃ μβ'. ΖΩΝΑΡ. Τοῦτον τον κανόνα αὐτοῖς βήμασιν ἡ Έκτη σύνοδος ἐν τοῖς παρ' αὐτῆς ἐκτεθεῖσι κανόσιν ἔθετο οδ᾽, ἔνθα καὶ ἐξηγήθη. Τὰ γοῦν ἐκεῖ εἰρημένα ἀναγνωστέον ΑΡΙΣΤ. «Επ' ἐκκλησίας ἀκούδιτα. οὐ στρώννυν ι ται, καὶ ἀγάπαι οὐ γίνονται. Οὐ δεῖ τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ οἶκον ἡγεῖσθαι κοινὸν, καὶ ἐν αὐτῷ στρωννύειν ἀκούδιτα, ἢ τὰς λεγομένας ἀγάπας ποιεῖν καὶ ἔνδον τοῦ ἱεροῦ οἴκου ἐσθίειν. Ὅτι οὐ δεῖ Χριστιανοὺς Ἰουδαΐζειν καὶ ἐν τῷ • Σαββάτῳ σχολάζειν, ἀλλὰ ἐργάζεσθαι αὐτοὺς ν ἐν τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ· τὴν δὲ Κυριακήν προτι • μῶντας, είγε δύναιντο, σχολάζειν, ὡς οἱ Χρισ • στιανοί. Εἰ δὲ εὐρεθεῖεν Ἰουδαῖσταί, Εστωσαν • ἀνάθεμα παρὰ Χριστῷ. ν ΒΑΛΣ. 'Ανάγνωθι τὸν σ' κανόνα τῶν ἁγίων ἀπ στόλων, μὴ παραχωροῦντα τοῖς πιστοῖς νηστεύειν ἢ ἑορτάζειν μετὰ Ἰουδαίων. Ἐπεὶ δὲ, καθὼς εἶπομεν ἐν τῷ ις' κανόνι τῆς παρούσης συνόδου, τινές Guill. Beveregii nota. Εἰρημένα ἀναγνωστέον. Post hæc Zonare verba in codice Auerbachiano additur, ζήτει καὶ τὸν ος' κανόνα τῆς αὐτῆς συνόδου, καὶ τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου κανόνα μ.β'. Quare et Lxxvi cano nem ejusdem synodi, et synodi Carthaginensis canonem L. Ilæc autem ipsissima verba etiam in Balsamonis scholiis in hunc canonem habentur

IN CAN. XXX CONC. LAOD. vinis canticis, omuino cessabant, quod est Judaicæ superstitionis opus, in illo autem canone, solum ut legatur Evangelium et divine Scriptura, Patres constituerunt: nunc jubent, ne otientur fideles more Judaorum a suis operibus, sed in Sabbato quidem operentur, Dominicum autem honorent, propter 466 Domini resurrectionem; et a manuum qui dem operibus abstineant, ecelesiis autein assideant. Sed et hoc, scilicet die Dominico, non operari, non necessario mandarunt; sed adjecerunt, si possint, fideles. Si enim propter inopiam, vel aliquam aliamı necessitatem, etiam die Dominico fuerit aliquis operatus, præjudicium ei non afferetur. Et hæc quidem prædictus canon. Quinquagesimæ quartæ autem imperatoris domini Leonis sapientis Novella decernit, ipsos quoque agricolas die Dominico debere otiari. Lege et sexta synodi cauonem 66. ἐν τῷ Σαββάτῳ παντελῆ ἀπραξίαν εργοχείρου παν- omni penitus opere, atque adeo etiam ab ipsis diτὰς εἶχον, καὶ αὐτῶν τῶν θείων ψαλτωδημάτων, ἵπερ τῆς Ἰουδαϊκῆς θρησκεία; ἔργον ἐστὶν, ἐν δὲ τῷ κανόνι ἐκείνῳ περὶ μόνου τοῦ ἀναγινώσκεσθαι τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον καὶ τὰς θείας Γραφάς οἱ Πατέ ρες διωρίσαντο· ἄρτι παρακελεύονται μὴ σχολάζειν τοὺς πιστοὺς κατὰ Ἰουδαίους ἀπὸ τῶν ἐργοχείρων αὐτῶν, ἀλλ' ἐν τῷ Σαββάτῳ ἐργάζεσθαι, τιμάν δὲ τὴν Κυριακὴν διὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἀνάστασιν· · καὶ τῶν ἐργοχείρων μὲν ἀπέχεσθαι, προσεδρεύειν δὲ ταῖς ἐκκλησίαις. Πλὴν καὶ τοῦτο, δηλαδή, τὸ μὴ ἐργάζεσθαι μετὰ τὴν κυριώνυμον, οὐκ ἀναγκαστι κῶς ἐπέτρεψαν, ἀλλὰ προσέθεντο, είγε δύναιντο οι πιστοί. Εἰ γὰρ ἐξ ἀπορίας ἢ ἄλλης τινὸς ἀνάγκης καὶ κατὰ τὴν κυριώνυμον ἐργάσεταί τις, οὐ προσ κριματισθήσεται. Καὶ ὁ μὲν παρών κανὼν ταῦτα. Ἡ δὲ νδ' Νεαρὰ τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Σοφοῦ καὶ αὐτοὺς τοὺς γεωργούς διορίζεται σχολάζειν κατὰ τὴν κυριώνυμον. Ανάγνωθι καὶ τῆς δ' συνόδου κανόνα ξε'. ΖΩΝΑΡ. Τοῖς Ἰουδαίοις τιμᾶται τὸ Σάββατον, ἀπραξίαν ἄγουσιν ἐκ τῶν ἔργων αὐτῶν, τοῦ πα λαιοῦ νόμου τοῦτο αὐτοῖς ἐπιτάσσοντος· τοῖς δὲ τὸν εὐαγγελικὸν νόμον δεξαμένοις τὸν τελεώτερον της ρεῖν τὰ τοῦ ἀτελους ἀποτέτραπται. Διὸ καὶ τὸ ἐν Σαββάτῳ ἀργεῖν τοῖς πιστοῖς ὡς Ἰουδαϊκὸν ἀπηγόρευτάι, καὶ τοῖς Ἰουδαΐζουσιν ἀνάθεμα ὁ κανών ἐπιψηφίζεται ἐν Χριστῷ, τουτέστι κεχωρισμένους εἶναι καὶ ἀποδιῃρημένους τοῦ Χριστοῦ, ἀργεῖν δ' ἐπιτρέπειν κατὰ τὴν Κυριακὴν διὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἀνάστασιν τὴν ἡμέραν τιμῶντας. Αλλ' ὁ μὲν κανών, εἰ δύναίντο, προσέθετο· ὁ δὲ τῆς πολιτείας νόμος ἀπαραίτητον τὴν ἀργίαν ἐν τῇ Κυριακῇ ἀπαιτεῖ ἄνευ τῶν γεωργῶν. Ἐκείνοις γὰρ καὶ ἐν Κυριακῇ ἐργάζεσθαι ἐφίησιν, ὅτι ἴσως τῶν ἔργων κατεπει - γόντων οὐχ εὑρήσουσιν ἄλλην ἡμέραν οὕτως αὐτοῖς εἰς τὰ ἔργα αὐτῶν συμβαλλομένην. Καὶ δ'ό' κανὼν τῶν ἀποστόλων οὔτε νηστεύειν μετὰ Ἰουδαίων, οὔτε ἑορτάζειν παραχωρεῖ τοῖς πιστοῖς· ἀλλὰ τῶν μὲν ἱερωμένων καθαίρεσιν καταψηφίζεται, τοὺς δὲ λαϊκοὺς ἀφορίζει, ZONAR. Sabbati diem Judæi colunt, nec quidquam operis, ita antiquæ legis instituto edocti, ea luce attingunt qui vero legem evangelicam perfe ctiorem sunt amplexi, iis, ne imperfectioris decreta servent, interdictum est. Proinde Sabbato otiari, tanquam repetito a Judæis more, fidelibus baud permissun., quique Judaicis ritibus adhærescant, iis canon anathema in Christo indicit, hoc est, a Christo segregatos ac divisos esse decernit. Vacationem porro Dominica luce, id ejus diei vene rationi, qua Christus a mortuis redivivus exstitit deferentes, agitare permissum. Et canon quidem addit, si possunt: les vero civilis, muneribus die Dominico vacationem esse, si agricolarum opera excipias, omnino jubet. Illis namque, quia forte operibus primo quoque tempore obeundis alium diem pariter accommodatum nancisci non ita facile fuerit, Dominico quoque die operam navandi facultas concessa est. Et vero septuagesimus quoque sanctorum apostolorum canon neque jejunia cum Judais exercere, nec festos dies agere, fideles sinit: verum qui id fecerint, sacris quidem ordinibus initiatos depositione, laicos vero segregatione, teneri jubet. ΑΡΙΣΤ. «Οὐ Σάββατον ἀργήσει Χριστιανός, ἀλλὰ • Κυριακήν. ο Ἰουδαΐζει γὰρ ἐν τῷ Σαββάτῳ σχολάζων Χριστιανός. Διὰ τοῦτο δεῖ ἐργάζεσθαι ἐν αὐτῇ ἡμέρᾳ, σχολάζειν δὲ ἐν τῇ Κυριακῇ. • Ότι οὐ δεῖ ἱερατικὸν ἢ κληρικὸν ἢ ἀσκητὴν ἐν • βαλανείῳ μετὰ γυναικῶν ἀπολούεσθαι, μηδὲ • πάντα Χριστιανὸν, ἢ λαϊκόν· αὕτη γὰρ πρώτη • κατάγνωσις τοῖς ἔθνεσιν.» ΒΑΛΣ. Ἐν τῷ οι' κανόνι τῆς ς' συνόδου, τὰ αὐτ τὰ τῷ παρόντι κανόνι διοριζομένῳ ἀπαραλλάκτως, ἐγράψαμεν τὰ δόξαντα. ΖΩΝΑΡ. Τὸ συλλούεσθαι γυναιξὶν ἄνδρας καὶ βλαβερόν ἐστιν εἰς ψυχὴν, καὶ ἄλλως ἀσχημοσύνης ἁπάσης ἐπέκεινα. Τὸ γὰρ γυμνὰς ὁρᾶσθαι γυναῖκας ARIST. «Christianus non Sabbato, sed die Domi- ‹nica feriatur. › Christianus enim qui in Sabbato vacat, judaizat. Quapropter ista die operari oportet et Dominica vacare. ་ CANON XXX. • Quod non oportet sacralum, vel clericum, vel • monachum, in balneo cum mulieribus lavari, • neque omnem penitus Christianum, vel laicum. • Ilæc est enim prima gentibus condeninatio. › BALS. In canone 77 sextæ synodi, qui eademi omnino cum praesenti canone statuit, scripsimus quæ visa fuerunt. ZONAR. Viros cum feminis lavari, tum est animo perniciosum, tum a decore et honestate omni pror sus alienum. Etenim si se invicem nudos viri mu-

lieresque conspiciant, flammam inde cupiditatis ex- παρὰ ἀνδρῶν, καὶ ἄνδρας ὁμοίως αυθις παρά γυναι sistere, ardoremque libidinis excitari necesse est. Ipsa vero per se satis ad luxuriem- ebulliente natura, quid adhuc oleum camino superinfulas? Quin id usque adeo cum omni honestate pugnare semiper existimatum est, ut a quibus committeretur eos intemperantiæ crimine ethnici quoque graviter condemnarint. Omnibus igitur, qui Christiana proles. sione censentur, vetitum id omnino esse canon decerit. ARIST. ‹ Cum mulieribus lavare, nefas est. › Magnam nos condemnandi occasionem ethnicis dedit quod omnis Christianus una cum mulieribus Javatur. Quocirca, ut illegitimum, prohibetur. CANON XXXI. * Quod non oportet cum omni hæretico matrimoenium contrahere, vel dare filios aut filias, sed . magis accipere, si se Christianos futuros profi- • leantur. CANON XXXII. ♥Quod non oportet hæreticorum benedictiones ac- • cipere, quæ sunt potius maledictiones quam ‹ benedictiones. › 467 CANON XXXIII. • Quod non oportet una cum hæretico vel schisma- ‹ tico orare. › BALS. Præsentium trium canonum vis est æqualie et potestas eadem. Jabent enim Adeles nec cum hæreticis comedere, nec una orare, nec benedictionem-ab eis accipere, nec proprio nomine cum eis matrimonium contrahere; sed neque bæreticis filios proprios dare: eos enim suam superstitionem docebuni, et a recta Ade avertent. Si autem velint hæretici liberos suos fidelibus dare in matrimonium, qui se fideles futuros profiteantur, canon hoc permittit. Illud autem, cum omni hæretico non oportet, ne dixeris accipi, quod cum omnibus quidem non oportet, cum aliquibus autem oportet: sed dic hoc osse a canonibus omnino prohibitum. Est enim ejusmodi et quod scriptum est: Ne verere quando dives frerit homo: quia non dum morietur ipse accipiet omnia s, quoniam et bic, ex eo quod dicat David: Omnia non accipiet, ex contrario non acceperit aliqua ex suis divitiis. Lege sanctorum apostoloruin canones 10, 45 et 46, Antiochene synodi canonem 2, Chalcedonensis canonen 14, Carthaginensis canonem 11, sextæ synodi canonem 72, et praesentis operis tit. 12, cap. 13, et quæ in eo sunt. ZONAR. Si neque cum hæreticis vesci, nec eos precationum socios adhibere, nec ab eis benedictiones accipere, fidelibus concessum est, multo minus connubio cum ipsis jungi, aut cum iis liberos matrimonio sociare, tidelium cuiquam licebit. Suis namque erroribus illos imbuent, atque a recta fide að perversas opiniones, quibus ipsi irretiti sunt ' κῶν, ἀναφλέγει τοὺς ἔρωτας, καὶ τῆς σαρκὸς ἀνάπτει τὴν πύρωσιν. Ἀρκετὸν δὲ τῇ σαρκὶ ἡ ἐκ τῆς φύσεως κίνησις· τί δὲ δεῖ πλειόνων ὑλῶν τῇ φλογί; καὶ πᾶσαν δ' ὑπερβαίνει ἀσχημοσύνην, ὡς καὶ παρὰ τῶν ἐθνῶν τοὺς οὕτω ποιοῦντας ὡς ἀκολάστους καταγινώσκεσθαι· πᾶσιν οὖν τοῖς Χριστιανοῖς ἀπὸ αγορεύει τοῦτο ὁ κανών. ΑΡΙΣΤ. «Γυναιξί, τῶν ἀθεμίτων, συλλούεσθαι. ο Μεγίστην καθ' ἡμῶν κατάγνωσιν τοῖς ἔθνεσιν δι δωσι, τὸ μετὰ γυναικῶν πάντα Χριστιανὸν συλλούεσθαι· διὰ τοῦτο γοῦν, ὡς ἀθέμιτον, ἀπηγόρευται. • Οτι οὐ δεῖ πρὸς πάντα αἱρετικὸν ἐπιγαμίας ποιεῖν, • ἢ διδόναι υἱοὺς ἢ θυγατέρας, ἀλλὰ μᾶλλον λαμ- • βάνειν, εἴτε ἐπαγγέλλοιντο Χριστιανοί γένε- · σθαι. ο • Οτι οὐ δεῖ αἱρετικῶν εὐλογίας λαμβάνειν, αίτινές < εἰσιν ἀλογίαι μᾶλλον ἢ εὐλογίας. ΚΑΝΩΝ ΑΓ. • Ότι οὐ δεῖ αἱρετικῷ ἡ σχισματικῷ συνεύχε · σθαι. ο ΒΑΛΣ. Οι παρόντες τρεῖς κανόνες ισοδυναμούσι· παρακελεύονται γὰρ τοῖς πιστοῖς μήτε συνεσθίειν μετὰ αἱρετικῶν, μήτε συνεύχεσθαι, μήτε εὐλογίας ἐξ αὐτῶν λαμβάνειν, μήτε γάμον συναλλάττειν οικείῳ ονόματι, ἀλλὰ μηδὲ διδόναι πρὸς αἱρετικοὺς παῖδας οἰκείου;· διδάξουσι γὰρ αὐτοὺς τὴν οἰκείαν θρησκείαν, καὶ μεταστρέψουσιν ἐκ τῆς ὀρθῆς πίσ στεως. Εἰ δὲ αἱρετικοὶ βούλοιντο παῖδας αὐτῶν εἰς ἐπιγαμίαν δοῦναι πιστοῖς, ἐπαγγελλομένους γενέσθαι πιστοὺς, ἐφίησιν ὁ κανὼν τοῦτο. Τὸ δὲ, οὐ δεί πρὸς πάντα αἱρετικόν, μὴ εἴπῃς ἐκλαμβάνεσθαι, ὡς πρὸς πάντας μὲν οὐ δεῖ, πρός τινας δὲ δεῖ· ἀλλὰ καθόλου εἰπὲ ὑπὸ τῶν κανόνων τοῦτο ἀπαγορεύεσθαι. Τοιοῦτον γάρ ἐστι καὶ τὸ γεγραμμένον, Μὴ φοβοῦ ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος, ὅτι οὐκ ἐν τῷ ἀποθνήσκειν αὐτὸν λήψεται τὰ πάντα. Ἐπεὶ δὲ οὗτος ἐκ τοῦ λέγειν τὸν Δαβίδ, Τὰ πάντα οὐ λήψεται, ἐξ ἀντιδιαστολῆς οὐ λάβῃ τινὰ ἐκ πλούτου αὐτοῦ. Ἀνάγνωθι τῶν ἁγίων ἀποστόλων και νόνα ι', μεʹ, καὶ μς', τῆς ἐν Ἀντιοχεία συνόδου και νονα β', τῆς ἐν Χαλκηδόνι κανόνα ιδ, τῆς ἐν Καρθαγένῃ κανόνα κα', τῆς ς συνόδου κανόνα σβʹ, καὶ τοῦ παρόντος συντάγματος, τίτλου ιβ', κεφ. ιγ', καὶ τὰ ἐν αὐτῷ.. ΖΩΝΑΡ. Εἰ συνεσθίειν ἢ συνεύχεσθαι αἱρετικοί;, ἡ εὐλογίας ἐξ αὐτῶν λαμβάνειν τοὺς πιστοὺς σὺ δεῖ, πολλῷ μᾶλλον γάμον συναλλάσσειν, καὶ διδόναι αὐτοῖς υἱοὺς ἢ θυγατέρας εἰς ἐπιγαμίαν. Διδάξουσι γὰρ αὐτοὺς τὴν οἰκείαν κακοδοξίαν, καὶ μεταστρέ ψουσιν ἐκ τῆς ὀρθῆς πίστεως εἰς τὰς διεστραμ μένας δόξας αὐτῶν. Εἰ δὲ αἱρετικοὶ βούλονται παῖ 15 Psal. XLVIII, 17. ་

IN CAN. XXXIV CONC. LAOD. δας αὐτῶν εἰς ἐπιγαμίαν δοῦναι πιστοῖς, ἐπαγγελ- avocabunt. Quod si liberos suos fidelibus matrimoλομένους ἐξ ἀπίστων Χριστιανούς γενέσθαι, ἢ ἐκ nio copulare hæretici velint, modo se illi infidelitate διεστραμμένων δογμάτων εἰς ὀρθοδοξίαν μετατε- deposita Christianos fore, atque opinionum praviθῆναι, τοῦτο ἐφίησιν ὁ κανών. Τὸ δὲ, οὐ δεῖ πρὸς tale abjecta rectam fidem amplexuros esse polliπάντα αἱρετικὴν ἐπιγαμίαν ποιεῖν, οὐχ οὕτω νοη- céantur, tum véro ejus rei canon facultatem esse τέον, ὅτι πρὸς πάντα; μὲν οὐ δεῖ, πρός τινας δὲ decernit. Verba autem illa, Non oportet cum omni δεῖ· ἀλλὰ ἀπαξαπλῶς ἀπαγορεύουσι τοῦτο, μονον - hæretico matrimonium contrahere, non ita intelliοὐχὶ τοῦ κανόνος λέγοντος ὅτι πρὸς οὐδένα αἱρετι gas, quasi non cum omnibus quidem hæreticis, sed κὸν δεῖ ἐπιγαμίαν ποιεῖν. Τοῦτο δὲ ἰδίωμα γραφικόν cum aliquibus tantum ex eo grege matrimonia inire ἐστι. Λέγει γὰρ ὁ Δαβίδ· Μὴ φοβοῦ ὅταν πλου- concessum sit: nam iis verbis inita cum hæreticis τήσῃ ἄνθρωπος, ὅτι οὐκ ἐν τῷ ἀποθνήσκειν αὐτ quibuscunque connubii fœdera-universe damnantur; τὸν λήψεται τὰ πάντα. Τί οὖν, τινὰ τέως λήψεται; perinde ac si cum nemine prorsus hæretico matriἀλλ' οὐδὲν πάντως. Καὶ ἀλλαχοῦ, Μὴ γὰρ ματαίως monia jungi licere canon affirmet. Est vero hæc έκτισας πάντας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων; Τι- loquendi formula in sacris Litteris usitatior, ut cum νας δὲ ματαίως ἔκτισεν; οὐδεὶς τοῦτο ἐρεῖ. Οὕτως David ait: Ne timueris cum dives factus fuerit homo; οὖν ἐκληπτέον κἀνταῦθα τὸ πρὸς πάντας. Τοιοῦτόν quoniam non dum morietur recipiet omnia. Quænan ἐστι καὶ τὸ, Οὐκ εἰσελεύσῃ πρὸς πάντα οἰκεῖον etenim demum recipiet? nihil omnino. Et illud: σαρκός σου. Αιρετικοὶ δὲ λέγονται οἱ περὶ τὴν Numquid vane constituisti omnes flios hominum? πίστιν σφαλλόμενοι, σχισματικοὶ δὲ οἱ περὶ μὲν Quidam ergo vane constituti? Nemo hoc dixerit. τὴν πίστιν καὶ τὰ δόγματα ὑγιῶς ἔχοντες, διά τινας Eodem modo igitur verba, Non cum omnibus, hoe δ' αἰτίας ἀποσχίζοντες καὶ ἀντισυνάγοντες. loco sunt accipienda. Simile est et illud: Non ingredieris ad omnem domesticum carnis tuæ. Dicuntur porro hæretici, qui in iis quæ fidei sunt hallucinantur: schismatici vero, qui a recta quidem fidei doctrina nequaquam aberrant: verum aliquas ob causas ipsi seorsum conventus agentes, ab Ecclesiæ se communione divellant. ΑΡΙΣΤ. «Οὐ διδόναι τοῖς αἱρετικοῖς εἰς συνάφειαν • τέκνα, ἀλλὰ λαμβάνειν δεῖ, Χριστιανίζειν ἐπαγ • γελλόμενα. ARIST. Hæreticis liberos in matrimonium dare ‹ non oportet, sed accipere, Christianos se futu- ‹ros profitentes. › Τὸ μὲν λαμβάνειν τῶν αἱρετικῶν τέκνα Χριστιανίζειν ἐπαγγελλόμενα, καὶ ἐπισυνάπτειν αὐτὰ εἰς γάμου κοινωνίαν τοῖς παισὶ τῶν Χριστιανῶν, ἐπισ τέτραπται· τὸ δὲ διδόναι τὰ τῶν Χριστιανῶν τέκνα εἰς συνάφειαν τοῖς αἱρετικοῖς ἐν πολλοῖς τῶν κανό- multis canonibus prohibetur. των ἀπηγόρευται. Hæreticorum liberos Christianismum amplecti profitentes, sumere, cosque in matrimonii commu - nionem Christianorum filiis conjungere, permittitur. At Christianorum liberos hæreticis conjungere, in ΑΡΙΣΤ. • Αλογίαι αἱ τῶν αἱρετικῶν εὐλογίαι. Οὐ δεῖ προσδέχεσθαι τὰ παρὰ τῶν αἱρετικῶν προσαγόμενα· ἀλογίαι γὰρ μᾶλλον ταῦτά εἰσιν ἢ εὐλο γίαι. ΑΡΙΣΤ. «Αἱρετικοῖς, ἢ σχισματικοί; μὴ συνεύξῃ.» Ακοινώνητος ὁ τούτοις συνευχόμενος. Σχίσματι κοὶ δέ εἰσιν οἱ εὐδιανοι, οἵτινες τὴν μὲν πίστιν ὡς ἡ καθολική Εκκλησία ἔχουσιν, ἐν μοναστηρίοις δὲ οἱ πλείους αὐτῶν οἰκοῦσι, καὶ οὐ πᾶσι συνεύ χονται. Ψέγουσι δὲ καὶ τοὺς παρ' ἡμῖν ἐπισκόπους πλουσίους, καὶ ἄλλους εἰς ἄλλα. Καὶ μετὰ Ἰου δαίων τὸ Πάσχα ἰδιαζόντως ποιοῦσιν. Ἔχουσι δέ τι καὶ ἰδίωμα φιλόνεικον, ξηρότατά τινα τῶν τῆς θείας Γραφῆς ἑρμηνεύοντες. • Οτι οὐ δεῖ πάντα Χριστιανὸν εγκαταλείπειν • μάρτυρας Χριστοῦ, καὶ ἀπιέναι πρὸς τοὺς ψευ 16 Psal. LXXX VIII, 48. ARIST. Hæreticorum benedictiones sunt maledi- ‹ ctiones. > Non oportet ea accipere quæ ab hæreticis afferuntur. Ea enim maledictiones potius sunt quar benedictimes. ARIST. Cum hæreticis vel schismaticis ne com- ‹ preceris. > Excommunicatur qui cum illis compreqatur. Schismatici autem sunt Audiani, qui fidem quidem, ut catholiea Ecclesia, retinent, sed eorum plurimi in monasteriis habitant, et ¿cum omni non orant. Vituperant autem divites nostros episcopos et alios ob alia. Et cum Judæis Pascha¸ seorsim celebraut. At contentiosam habent proprietatem, avidissime quædam divinæ Scripturæ loca interpretantes. 468 CANON XXXIV. ‹ Quod non oportet quemcunque Christianum • Christi martyras relinquere, et ad falsos marGuill. Beveregii nota. Οτι οὐ δεῖ παντα Χριστιανόν. Constantinus Harmenopolus præsentem canonem in hunc modum in compendium reduxit, ὁμοίως καὶ τῷ τοὺς ψευδομάρτυρας τιμῶντι ἀνάθεμα, Similiter et illi it anashema, qui commentitios martyres honore alfcit. Ubi ad vocem ψευδομαρτυρας scholiastes habet, ἡγοῦν οὖς οἱ ἑτερόδοξοι ὡς ἁγίους τιμώσι καὶ μάρτυρας, nimirum quos heterodori homines tanquam sanctos et martyres honorant. Harmen. epil. can. sect. 5. tit. 5.

• tyras, hoc est hæreticos, abire, vel eos qui • prius hæretici fuere. Hi enim sunt a Deo alieni. • Sint ergo anathema qui ad eos abeunt. BALS. Nopus canon præsentis synodi dicit aliquantisper eos excoinmunicatos fieri, qui ad lereLicorum cometeria, et quæ ab eis martyria appeldantur, profecti fuerint: præsens autem canon eos anathematizat. Et est canonum differentia. Illic enim qui proficiscuntur, ex errore et per aliquorum fraudem profecti sunt, fortasse ut curarentur, propterea mitius puniuntur: hắc autem, toto animo se malo dederunt, et a Deo defecerunt; et propter- ‘ea anathematizantur. Cur autem hæretici pseudomartyres dicantur, dictum est in canone 9. et ZONAR. Quosdam ex hæreticis, dum Christiana religio infensis principum odiis agitaretur, crucia- ·tus pertulisse, atque in tormentis usque ad necem obdurasse, jain antea diximus; quos proinde instar martyrum gregales venerabantur: verurn pseudomartyres atque a Deo alienos hic canon appellat. 'Cum igitur ipsorum sepulcra nonnulli ex Ødelibus frequentarent, quicunque ad ea invisenda profecti fuerint, anathematis pena teneri jubet. ARIST. • Qui martyrem, falso sic dictum, hæreticum honorat, sit anathema. › Qui a Deo alienos ut martyres honorat, et ipse a Deo erit alienus. CANON XXXV. • Quod non oportet Christianos, relicta Dei Ecclesia, ‹ abire, et angelos nominare, vel congregationes • facere, quae sunt prohibita. Si quis ergo inven • δομάρτυρας, τοῦτ' ἔστιν αἱρετικοὺς γενομένους. • Οὗτοι γὰρ ἀλλότριοι τοῦ Θεοῦ συγχάνουσιν· «ἔστωσαν οὖν ἀνάθεμα οἱ ἀπερχόμενοι πρὸς αὐτ • τούς.» ΒΑΛΣ. Ὁ μὲν θ' κανὼν τῆς παρούσης συνόδου ἀκοινωνήτους γίνεσθαί φησι μέχρι τινὸς τοὺς ἀπερχομένους εἰς τὰ κοιμητήρια τῶν αἱρετικῶν, καὶ τὰ μαρτύρια παρά τούτων λεγόμενα· ὁ δὲ παρών και νὼν ἀναθεματίζει τούτους. Καὶ ἔστι διαφορὰ τῶν κανόνων. Ἐκεῖ μὲν γὰρ οἱ ἀπερχόμενοι κατά πλά νην καὶ ἀπάτην τινῶν ἀπῆλθον, χάριν τοῦ ἰατρευ θῆναι τάχα, καὶ διὰ τοῦτο μετρίως κολάζονται • ἐνταῦθα δὲ ὁλοψύχῳ διαθέσει ἐτόλμησαν τὸ κακὸν, καὶ ἀπέστησαν τοῦ Θεοῦ, καὶ διὰ τοῦτο ἀναθεματί ζονται. Διὰ τί δὲ λέγονται ψευδομάρτυρες οἱ αἱρετι κοὶ, εἴρηται ἐν τῷ θ' κανόνι. ΖΩΝΑΡ. Είρηται καὶ ἄνω που ἔτι τινὲς τῶν αἱρετικῶν ἐν τοῖς καιροῖς τῶν διωγμῶν ἔπαθον, καὶ μέχρι θανάτου ταῖς βασάνοις ένεκαρτέρησαν, οὓς οἱ συναιρεσιῶται ἐτίμων ὡς μάρτυρας, οἷς ὁ κανὼν ψευδομάρτυρας ὀνομάζει, καὶ ἀλλοτρίους καλεῖ τοῦ Θεοῦ. Τινὲς οὖν τῶν πιστῶν ἀπήρχοντο πρὸς τοὺς τάφους αὐτῶν· τοὺς οὖν ἀπερχομένους ἀναθέματι καταδικάζει. ΑΡΙΣΤ. • Ο ψευδομάρτυρα αἱρετικὸν τιμών ξτω • ἀνάθεμα.» Ο τοὺς ἀλλοτρίους Θεοῦ τιμῶν, ὡς μάρτυρας, ἀλλότριος ἔσται Θεοῦ καὶ αὐτός. • Ότι οὐ δεῖ Χριστιανοὺς ἐγκαταλείπειν τὴν Ἔχε • κλησίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀπιέναι, καὶ ἀγγέλους · ε ὀνομάζειν ή συνάξεις ποιεῖν, ἅπερ ἀπηγόρευ Guill. Beveregii notæ. Καὶ ἀγγέλους ὀνομάζειν. Scholiastes llarmenopuli ad hæc verba observal, quod, Αίρεσις ἦν παλαιά, λεγόντων τινῶν, ὡς οὐ δεῖ τὸν Χριστὸν εἰς βοήθειαν ἐπικαλεῖσθαι, ἢ εἰς προσαγωγὴν τὴν πρὸς τὸν Θεὸν, ἀλλὰ τοὺς ἀγγέλους. Τοῦτο δὲ τάχα δι' εύ λάβειαν ἔλεγον ταπεινούμενοι. Αntiqua erat quorumdam hæresis, qui dicebant non Christum ad opem nobis ferendum implorandum esse, vel ut nos ad Deum adducat, sed angelos: quod quidem illi furtasse tradebant ex religioso humilitatis prætextu. Harmenop. epit. can. sect. 5, tit. 5. Quinetiam in codice Amerbachiano lioc habetur σχόλιον; quod ad proximum sane canonem scribitur, sed ad hunc pertinet, Μέμνηται μὲν καὶ ὁ θεῖος Ἐπιφάνιος ἐν τοῖς παναρείοις αἱρέσεώς τινος τῶν ᾿Αγγελικών λε γομένων είτε διὰ τὸ ἑαυτοὺς, φησί, σεμνύνειν ὡς τάξιν ἀγγέλων κατὰ τὴν πολιτείαν ἐπέχοντας, εἴτε διὰ τὸ ληρεῖν ἀπ' ἀγγέλων εκτίσθαι τὸν κόσμον. Προσο φυέστερον δέ ἐστι μάλιστα τῷ κανόνι τῷδε τὸ ἐν τῇ πρὸς Κολοσσαείς Επιστολῇ παρὰ τοῦ ἀποστόλου Παύλου δηλωθέν· ἐν οἷς φησι· Μηδεὶς ὑμᾶς κατα βραβευέτω θέλων ἐν ταπεινοφροσύνῃ καὶ θρησκεία τῶν ἀγγέλων, ἃ μὴ ἑώρακεν εμβατεύειν ἦσαν γάρ τινες διδάσκοντες, μὴ δεῖν λέγειν ἡμᾶς διδάσκεσθαι διὰ Χριστοῦ προσάγεσθαι τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Μειζων γάρ, φησίν, ἢ καθ' ἡμᾶς ὁ Χριστός, ἀλλὰ δι' ἀγγέλων. "Αρνησις δὲ τοῦτο τῆς θείας ἦν οἰκονομίας ἐν προσχήματι ταπεινοφροσύνης. Divinus etiam Epiphanius in Panuriis meminit hæreseos cujusdam eorum, qui Angelici dicti sunt: sive quod sese, inquil, venditarint, tanquam angelorum ordinem in via observantes; sive quod mundum ab angelis conditum deliri effuerint. Huic aulem canoni illud magis accommodum est, quod a Paulo apostolu in Epistola ad Colossenses dictum est, ubi est: Nemo vos seducat volens in humilitate et cultu angelorum, in ea. quæ non vidit, pedem inferre. Nonnulli enim dicebant quod non oportet, nos doctos esse, ut ad Deum et Pairem per Christum adducamur. Major enim, inquiunt, est Christus, quam quales nos sumus; sed per angelos. Hoc autem denegatio erat divinæ æconomia sub specie humilitatis. Hoc vero idem fere est scholium, quod Aristenus in præsentem canonem conscripsit. Eadem enim et iisdem plerumque verbis in utroque occurrunt. Quæ ex Epiphanio hic citantur exstant etiamnum in Panariis ejus, har. 60, quæ est Angelicorum. Horum meminit et divus Augustinus, dicens, Angelici angelorum cultu inclinati. Hær. 39. Maec autem eadem videtur hæresis, quæ prima in Ecclesiam Christianam a Simone Mago introducta est. Unde et eadem imbut Simoniam ab Epiphanio dicti sunt. Qui etiam Simonem Magum nomina quædam angelicorum ordinum, ut principatuum, et putesiatum, commentatum esse tradidit, ονόματα, inquit, δέ τινα ὁ αὐτὸς ὑποτίθεται ἀρχῶν τε καὶ ἐξουσιών. Epiph. har. 21, num. 4. Tertulianus, Sumeriaci autem magia disciplina angelis serviens, ulique et ipsa inter idololatrias disputabatur, et a Petro apostolo in ipso Simone damnabatur. Tertull. De prascript. adv. heres. cap. 55. Hoc autem Sinom Magus ab Essenis inter Judæos mutuatus videtur,

IN CAN. XXXVI CONC. LAOD. < ται. Εἴ τις οὖν εὑρεθῇ ταύτῃ τῇ κεκρυμμένη · εἰδωλολατρεία σχολάζων, ἔστω ἀνάθεμα· ὅτι • εγκατέλιπε τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, «τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ εἰδωλολατρεία προστ • ήλθεν. ΒΑΑΣ. Ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ὁ πονηρὸς ἐκ τῶν δεξιῶν ἡμᾶς ὑποκλέπτει. Διά τος τοῦτο καὶ ὑπέβαλλε ποτέ τινας μὴ ἐπικαλεῖσθαι τὸν Χριστὸν εἰς βοήθειαν, ἀλλὰ τοὺς ἀγγέλους, κατὰ τρόπον δῆθεν εύτ λαβείας καὶ τῆς πρὸς τὸν Θεὸν ἐποίουν κατά τινα αἵρεσιν, ἀλλὰ πρὸς τοὺς ἀγγέλους. Οπερ οἱ Πατέρες ὡς μέγιστον κακὸν πολάζοντες, διορίζονται ἀναθέ ματι καθυποβάλλεσθαι τοὺς ἐγκαταλιμπάνοντας, καὶ λέγοντας τῆς μεσιτείας τῶν ἀγγέλων ἠρτῆσθαι τὴν σωτηρίαν ἡμῶν. Εἰδωλολατρείαν δὲ τοῦτο ὠν μασαν, οὐχ ὡς τῆς πρὸς τοὺς ἀγγέλους τιμῆς ἀποτροπαίας ούσης, ἀλλ' ὡς τοῦ πονηροῦ ἐκκυλίοντος ἡμᾶς πρὸς εἰδωλολατρείαν, διὰ τὸ μὴ ἐπικαλεῖσθαι τὸν Χριστὸν καὶ Θεὸν ἡμῶν. Ησαν δὲ καὶ ἄλλοι αἱρετικοὶ ἀγγελικοί λεγόμενοι, ὡς ὁ ἅγιος Επιφά νιος· περὶ αἱρέσεων γράφων φησὶν, ἢ ὡς ἀγγελικῶς τάχα βιοῦντες, ἢ ὡς παρ' ἀγγέλων τὰ θεῖα μυεῖσθαι νομίζοντες. ΖΩΝΑΡ. Αἵρεσις ἦν παλαιὰ λεγόντων τινῶν ὅτι οὐ δεῖ τὸν Χριστὸν ἐπικαλεῖσθαι εἰς βοήθειαν ἢ εἰς προσαγωγὴν τὴν πρὸς Θεὸν, ἀλλὰ τοὺς ἀγγέλους, ὡς τάχα τοῦ τὸν Χριστὸν ἐπικαλεῖσθαι πρὸς τὰ εἰρης μένα μείζονος ὄντος τῆς ἡμετέρας ἀξίας. Τοῦτο δὲ τάχα ταπεινούμενοι ἔλεγον, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ τοῦ πονηροῦ ειωθότος κλέπτειν ἡμᾶς ἐκ τῶν δεξιών. Ταύτης τῆς αἱρέσεως καὶ ὁ μέγας Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Κολοσσαείς Επιστολῇ μέμνηται, λέγων· Μηδεὶς ὑμᾶς καταβραβενέτω θέλων ἐν ταπεινοφρο σύνῃ καὶ θρησκείᾳ τῶν ἀγγέλων, ἃ μὴ ἑώρακεν ἐμβατεύων. Τοῦτο δ' ἐστὶ τὴ παρὰ τοῦ ᾿Αποστόλου Β. ‹ tus fuerit huic occultæ idololatriæ vacare, SK ‹ anathema: quia reliquit Dominum nostrum ‹ Jesum Christum, Filium Dei, et accessit ad c. idololatriam. BALS. Malus ut plurimum nos a dextrig sensim adoritur. Propterea enim et nonnullis suggessit, no Christum ad auxilium invocarent, sed angelos, in. star scilicet religionis et honoris in Deum: et ideo orationes suas non ad Deum dirigebant ex quadam Imerosi, sed ad angelos. Quod Paires Lanquam 18ximum malum puujentes, anathemati subjicium eos, qui ecclesiasticam traditionem relinquunt, et illicitos cumventus fuciunt, et dicunt ab angelorum intercessione nostram salutem pendere. Hoc autem idololatria nominatumn est: non quod honor in an -gelos sit aversandus; sed quod malus nos ad idololatriam devolvąt, eo quod non invocetur Christus et Deus noster. Erant et alii hæretici, qui dicebantur Angelici, ut sanctus Epiphanius scribens de` hæresibus dicit, vel quod forte angelice viverent, vel quod se ab angelis mysteriis initiatos putareut. ZONAR. Antiqua illa quorumdam hæresis fuit ut non Christum nobis patronum aut interpretem apud Deum adhibendum esse, sed angelos affirmarent; quod ea nimirum Christi interpellatio majus quid dam esset, quam ut id audire nes homunculi dobe- ‹remus. In quo forte demissionem animi quamdam secuti esse videri possunt, cum perversi hostis illud solenne sit, ut in nos plerumque latenter a dextris impetum faciat. Enimvero haereseos hujus magnus quoque Paulus ad. Colossenses meminit, üs verbis; Nemo vos, inquit, seducat volens in humilitate et in cultu angelorum, in ea quæ uon viḍit pedem inferens ". Guill. Beveregii notes. quippe qui jusjurandum a proselytis suis exigere consueti sunt, συντηρήσειν ὁμοίως τὰ τῆς αἱρέσεως αὐτῶν βιβλία, καὶ τὰ τῶν ἀγγέλων ὀνόματα. Joseph. De bello Jud. lib. 2, c. 7. Et ex eo quidem quod τοὺς ἀγγέλους ὀνομάζειν hoc cauone prohibeatur, Simoniaca ista hæresis, quæ nescio quæ angelo - rum nomina commenta est, damnata videatur; ita tainen, ut quemlibet eis religiosum exhibere cultum hic simul interdicatur; quemadmodum et doctissinus ille Pater, qui statim post hanc synodum Laodicer celebratam claruit, Theodoretus hunc ipsum canonem interpretatus est, utpote qui secundum caput Epistolae ad Colossenses exponens, haec habet: Οἱ τῷ νόμῳ συνηγορούντες, καὶ τοὺς ἀγγέλους σε σειν αὐτοῖς εἰσηγοῦντο, διὰ τούτων λέγοντες δεδόσθαι τὸν νόμον. Έμεινε δὲ τοῦτο τὸ πάθος ἐν τῇ Φρυγίᾳ καὶ Πισιδία μέχρι πολλοῦ· οὗ δὴ χάριν καὶ συνελθοῦσα σύνοδος ἐν Λαοδικεία της Φρυγίας νόμῳ κεκώλυκε καὶ τοῖς ἀγγέλοις προσεύχεσθαι· καὶ μέσ χρι δὲ τοῦ νῦν εὐκτήρια τοῦ ἁγίου Μιχαὴλ παρ' ἐκεί γεις, καὶ τοῖς ὁμόροις ἐκείνων ἔστιν ἰδεῖν. Qui legen defendebant, eos etiam ad angelos colendos induce bant, discentes legem fuisse per illos dalam. Mansit autem perdiu hoc vitium in Phrygia et Pisidia. Proinde synodus, quæ convenit apud Laodiceam Phrygiæ, lege prohibuit, ne precarentur ad ungelos, et ad hodiernum usque diem oratoria sancti Michaelis apua illos, illorumque finitimos videre est. Theod, 17 Coloss. 11, 18. PATROL. GR. CXXXVII. in Epist. ad Coloss. c. 2. Et aute prasen en sy nodum, Origenes idem docuerat, augelos nimirudi etiamsi Dii in sacris Scripturis appellentur, et dona Dei nobis afferant, attamen non adorandos esse, neque preces nostras ad eos dirigeudas, τούτους δὲ ἀγγέλους, inquit, ἀπὸ τοῦ ἔργου αὐτῶν μεμαθηκότες καλεῖν, εὑρίσκομεν αὐτοὺς, διὰ τὸ θείους εἶναι, καὶ θεοὺς ἐν ταῖς ἱεραῖς ποτε ονομαζομένους Γραφαι; ἀλλ' οὐχ ὥστε προστάσσεσθαι ἡμῖν τοὺς διακονούν τας, καὶ φέροντας ἡμῖν τὰ τοῦ Θεοῦ, σέβειν, καὶ προσκυνεῖν ἀντὶ τοῦ Θεοῦ. Πᾶσαν μὲν γὰρ δέησιν, καὶ προσευχὴν, καὶ ἔντευξιν, καὶ εὐχαριστίαν ἀνα πεμπτέον τῷ ἐπὶ πᾶσι Θεῷ, διὰ τοῦ ἐπὶ πάντων ἀγγέλων ἀρχιερέως εμψύχου Λόγου καὶ Θεοῦ. Εt mox, ubi docuisset Christo etiam gratias atque preces offerendus esse, subjungit, ἀγγέλους γὰρ καλέσαι μὴ ἀναλαβόντας τὴν ὑπὲρ ἀνθρώπου; περὶ αὐτῶν επιστήμην, οὐκ εὐλογον. Οrig. coutra Celsum lib. v, 233, elit. Cantabrig., an. 1658. Et aute cum Irenæus, Quemadmodum enim gratis accepit a Deo, gratis et ministrat. Nec invocationibus angelicis ſacit aliquid, nec incantationibus, nec aliqua prava curiositate; sed munde, et pure, et manifeste, ora tiones omnes dirigentes ad Dominum qui omnia fecit et nomen Domini nostri Jesu Christi in virtute secundum u.ilitates hominum, sed non ad seductionem p rfecit. Iren. Adv. her. I. 11, 57.

THEOD. HALSAMON τεως καὶ τοῦ ὀρθοῦ βίου. αποστερείται (καταδρα βεύειν γάρ ἐστι τὸ μὴ τὸν νικήσαντα ἀξιοῦν τοῦ βραβείου, ἀλλ᾽ ἑτέρῳ διδόναι αὐτό, ἀδικουμένου τοῦ νικητού) θέλων μετάγειν ὑμᾶς ἀπὸ τῆς ὀρθῆς πίσ σεως εἰς θρησκείαν τῶν ἀγγέλων, ήγουν εἰς τὸ λα τρεύειν τοῖς ἀγγέλοις ἐν ταπεινοφροσύνη, διά τα πεινοφροσύνην τάχα, ὡς ὑπὲρ ὑμᾶς ὄντος τοῦ ἐπι καλεῖσθαι τὸν Κύριον, καὶ αὐτῷ χρῆσθαι προσαγω γεῖ πρὸς τὸν αὐτοῦ Πατέρα. Παλαιὰ οὖν, ὡς εἴρηται, ἡ αἵρεσις ἦν, καὶ ὠνόμαζαν τινες ἀγγέλους, ἤγεων ἐπεκαλοῦντο; καὶ συνάξεις ἐποίουν, ἅπερ ὁ κανὼν αναιρῶν, Εἴ τις εὑρεθῇ, φησί, ταύτῃ τῇ κεκρυμμένη εἰδωλολατρεία σχολάζων, έστω ἀνάθεμα. Ην ὁ Απόστολος έφη θρησκείαν τῶν ἀγγέλων, ο κανών εἰδωλολατρείαν ἐκάλεσεν, οὐχ ὡς τῆς πρὸς ἀγγέλους τιμῆς εἰδωλολατρείας οὔσης, ἀλλ' ὡς τοῦ πονηροῦ ἀπάγοντος ἡμᾶς τοῦ ἐπικαλεῖσθαι τὸν Χριστὸν, ἵνα κατὰ μικρὸν καὶ λεληθότως εἰς εἰδωλολατρείαν έκ κυλίσῃ ἡμᾶς. Ησαν δὲ καὶ ἄλλοι αἱρετικοί "Αγγελοι λεγόμενοι, ὡς ὁ ἅγιος Επιφάνιος περί αἱρέσεων γράφων φησίν· Αγγελικοὺς δ' ἐκάλουν ἑαυτοῦ;, Η ὡς ἀγγελικῶς τάχα βιοῦντες, ἢ ὡς παρὰ ἀγγέλων προσκληθέντες πρὸς τὴν πίστιν καὶ τὴν θείαν ἐπίσ γνωσιν. (eorum quidem Apostol verberem. hac est senten- 4 λεγόμενον, ὅτι Μηδεὶς ὑμᾶς τοῦ βραβείου τῆς πίστ ‹tia: Nemo vos, inquit, fidei vitæque´integas bravio 469 fraudet, (Est nemque καταβραβεύειν, ποι victoremn bravio honestare; sed illi per injuriam ereptum, alteri cuipiam elargiri) cupiens vos a reeta fide að venerationem angelorum abducere, ut videlicet angelorum veneratleni addicti sitis, in bumilitate, bumiliatis nimirum studio, quasi scilicet Dominum implorare, eoque apud Patrent suum conellatore uti, nostrue sortis esse nequaquam arbi trarentur. Antiqua igitur, ut diximus, haec breis fuit, et angelos aliqui nominarent, hoc est, iuve-· carent, conventesque privates seorsimi ab Ecclesia celebrarent: quæ quidem canon abeleri cupiens, Si quis, inquit, occultæ huie idololatriæ operamı dere deprehensus fuerit, anathema sit. Ac eam qui. dem, quas Apostolus angelorum venerationem, idololatriam hic canon nanepavit; non quod insit in angelorum venerations idololatriæ crimen; sed quia, et inde nos in idololatriz culpam paulatim impellat, idcirco & Christo invocando soderatus Louis nos deterreat. Exstitere porre et alii haeretici quidam angelorum appellatione, ut scribit sanctus Epiphanius lib. de hæresibus: Augelicos vera sese nominabant,. aut quasi se instituto vivendi angelos imitari, aut ab angelis ad fidei divinæque agnitionis lucein vocatos esse significareat. AHIST. • Qui alienus ab Ecclesia conventus agit et angelos nominat, idololatrise proximus est, et c sit analbouma. Est hæresis quædam Angelicorum dicta vel quia σείρεος jactitant, ut angelorum ordinem. et politiam Sabentes, vel quod delireales dicunt ab angelis creari mundum. Erent autem et nommuli qui docuerunt, ut in Epistola ad Colossenses magijus indicavit Paulus, non oportere dicere nos per Christum Deo et Patri. adduci. Major enim quami secundum nos, inquiunt, est Christus: sed per angelos; hoc autem sub humilitatis specie divine dispensationis erat abnegatio. Qui iis itaque se conjungit, et ab angelis creari mundum dicit, aut per angelos nos Deo et Patri adduci, sit anathema, ut Dominum nostrum Jesum Christum Dei Filium ΑΡΙΣΤ. «Ο παρασυνάγων καὶ όνομάζων ἀγγέλου; • εἰδωλολατρείας πλησίον, καὶ ήτω ἀνάθεμα, ο Εστι τις αἴρεσις τῶν Ἀγγελικῶν λεγομένη, ἢ διὰ τὰ ἑαυτοὺς σεμνύνειν, ὡς τάξιν ἀγγέλων καὶ πολι τείαν ἔχοντας, ἢ διὰ τὸ ληρεῖν. ὑπ' ἀγγέλων ἐκτίσθαι τὸν κόσμον. Ησαν δὲ καί τινες διδάσκοντες, καθώς ἐν τῇ πρὸς Κολοσσαείς Επιστολῇ ὁ μέγας Παύλος εδήλωσε, μὴ δεῖν λέγειν ἡμᾶς διὰ Χριστοῦ προσάγε σθαι τῷ Θεῷ καὶ Πατρί· Μείζων γὰρ ἡ καθ' ἡμᾶς, φησὶν, ὁ Χριστός· ἀλλὰ δι' ἀγγέλων. Τοῦτο δὲ ἄρντσας ἦν τῆς θείας οἰκονομίας ἐν προσχήματι τῆς ταυ πεινοφροσύνης. Ο γοῦν παρασυνάγων, καὶ ὑπ' ἀγω γέλων ἐκτίσθαι τὸν κόσμον λέγων, ἢ δι᾽ ἀγγέλων ἡμᾶς προσάγεσθαι τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, ήτω ἀνάθεμα ὡς ἐγκαταλιπὼν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστών, felinquens, et idololatrarum sententiæ appropin τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐγγὺς φρονῶν τῶν εἰδωλο. quans. CANON XXXVI. • Quod non oportet sacratos vel clericos esse ma- ‹ gos:, vel incantatores, vel mathematicos, vel ‹ astrologos, vel facere quæ dicuntur phylaete- ‹ria, quæ quidem sunt ipsarum animaruın vin- ‹ cula: eos autem qui ferunt, ejici ex Ecclesia • fussimus. > BALS. Præseus canon fis, qui sunt sacrati, probibet, ne sint magi, vel incantatores, vel mathematici, vel astrologi: et eos, qui ferunt phylacteria, excommunicatione condemnat. Sunt itaque 'magi, qui ad Satanam propter aliquam causam accedunt. Incantatores autem, prestigiatores, qui carmina seu incantationes dicunt, et per ea dæmoΟ λατρών. KANON AG'. • Πτι οὐ δεῖ ἱερατικοὺς ἢ κληρικοὺς μάγους ἢ ἐπποι «δοὺς εἶναι, ἢ μαθηματικούς, ἢ ἀστρολόγου;, ἢ ο ποιεῖν τὰ λεγόμενα φυλακτήρια, ἅτινό ἐστι • δεσμωτήρια τῶν ψυχῶν αὐτῶν· τοὺς δὲ φορ · ροῦντας βίπτεσθαι ἐκ τῆς Ἐκκλησίας ἐκελεύ- · σαμεν. ΒΑΛΣ. Ὁ παρὼν κανὼν ἐπιτρέπει τοὺς ἱερωμέν νους μάγους εἶναι, ἢ ἐπαοιδούς, ἢ μαθηματικούς, ή ἀστρολόγους, καὶ ἀκοινωνησίας κατακρίνει τοὺς φο ροῦντας τὰ φυλακτήρια. Μάγοι μὲν οὖν εἰσιν οἱ προσ ερχόμενοι τῷ Σατανά διά τινα αἰτίαν. Επαοιδοὶ οἱ γοητευταὶ, οἱ τὰς ἐπῳδᾶς λέγοντες, καὶ διὰ τούτων ἐφέλκοντες τοὺς δαίμονας εἰς τὰ οἰκεῖα θελήματα

IN CAN. XXXV) CONC. LAOD. Μαθηματικοὶ οἱ τὰ οὐράνια σώματα δόξαντας ἔχειν nes ad suam voluntatem attrahunt. Mothomatici, τὴν τοῦ παντὸς κυριότητα, καὶ κατὰ τὴν κίνησιν τούτων διοικεῖσθαι τὰ καθ' ἡμᾶς. 'Αστρολόγοι οἱ διὰ τῶν ἄστρων μαντευόμενοι κατὰ δαιμονικὴν συνερ γίαν, καὶ τούτοις πιστεύοντες. Επεὶ δὲ τέσσαρά εἰσι τα μαθήματα, ἀριθμητική, μουσική, γεωμετρία και Αστρονομία, μὴ εἴπῃς παρὰ τοῦ κανόνος κωλύεσθαι καὶ τὰ τέσσαρα, ἀλλὰ μόνην τὴν ἀστρονομίαν. Καὶ ἀνάγνωθι τὸ κβ' κεφάλ. τοῦ λ6' τίτλου τοῦ ξ' βιβλίου, λέγον· Ἡ μὲν γεωμετρική δημοσίᾳ διδάσκεται· ἡ δὲ μαθηματικὴ κατακρίνεται, ὡς ἀπηγορευμένη και τῶν ἔξωθεν παλαιόν. Μαθηματικήν εἰπὶ τὴν ἀστρο νομίαν. Περὶ δὲ τοῦ πῶς κολάζονται ὑπὸ τῶν νόμων οἱ μάγοι καὶ οἱ ἐπαοιδοὶ καὶ τοιοῦται, ἀνάγνωθι τοῦ αὐτοῦ λθ' τίτλου τοῦ ξ' βιβλίου τὸ κγ' κεφάλι, καὶ ἐφεξῆς μέχρι τέλους. Ζήτει καὶ νὰ γ' κεφάλ. τοῦ ιβ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. G ΖΩΝΑΡ. Μαγείας μετέρχεσθαι ἡ ἐπαοιδίας τοὺς κεκληρωμένου; ὁ κανών κωλύει. Επαοιδαὶ δὲ αἱ γο ητεία! εἰσιν. 'Αοιδὴ γὰρ ἡ τραγῳδία ἐστίν. Οι γούν γόητες ἀοιδάς τινας, ήγουν ἐπιδας λέγοντες, ἐφίλο χονται δαίμονας, ἢ καὶ θηρία καταθεσμοῦσι, καὶ ἐρο πετά. Εἰσὶ γάρ τινες οι, κτήνους ἔξω που τῆς ἐπαύ λεως αὐτῶν καταλειφθέντος, δι' ἐπαοιδίας δεσμοῦσ τους λύκους, ὥστε μὴ δύνασθαι αὐτοὺς βλάψαι το ζῶον μετ' αὐτοῦ ἀναστρεφομένους, ως τάχα πληρού σθαι τὸ τῆς Γραφῆς, τὸ, Συμβοσκηθήσεται λύκος μετὰ ἀρνός· καὶ ἄλλοι ὄφεις καταγοητεύουσι, καὶ τούτους μεταχειρίζονται, καὶ ἄδηκτοι ἐξ αὐτῶν μέσ νουσιν. Αλλ' οὐδὲ μαθηματικοὺς ἢ ἀστρολόγους εἶναι τοὺς ἱερωμένους βούλεται. Τέσσαρα δέ εἰσι τὰ βιβλία τα λεγόμενα μαθηματικά, αριθμητική, μουσική, γει μετρία, καὶ ἀστρονομία. Οὐ ταῦτα τοίνυν ἀναγινώσκειν ὁ κανών, εἶμαι, ἀπείργει, ἀλλὰ τὸ περιέργως αὐτοῖς κεχρῆσθαι· εἰ γάρ τις εἰδείη ὅτι ἡ μονὰς ἀριθ μὸς οὐκ ἔστι, καίτοι γεννητικὴ ούσα παντὸς ἀριθμοῦ (ἀριθμὸς γὰρ τὸ ἐκ μονάδων πλῆθος ορίζεται, δι' εν λόγον οὐδὲ ἡ δυάς λέγεται ἀριθμὸς, ὅτι οὐκ ἔχει πλῆθος μονάδων), καὶ ὅτι ἡ διὰς καὶ συντιθεμένη καὶ πολλαπλασιαζομένη τῶν τέσσαρα συνίστησιν ἀριθμόν, καὶ οὐ πλέον τι (δὶς γὰρ εἰπὼν τὰ δύο τέσσαρα συνάξεις, καὶ δύο καὶ δύο ἐπειπών, οὐκ ἄλλον ἀποτελέσεις ἀριθμὸν ἀλλ᾽ ἢ τὸν αὐτὸν καὶ τίνες τῶν ἀριθμῶν περιττοί, καὶ τίνες ἄρτιοι, καὶ τίνες περιο σάκις περισσοὶ, καὶ τίνες ἀρτιάκις ἄρτιοι, καὶ τίνες ἀρτιάκις περιττοί· καὶ ποῖοι περισσάκις άρτιοι, καὶ τίνες τῶν ἀριθμῶν τέλειοι, τίνες δὲ ἀτελεῖς, ποῖοι δ' ἐπίπεδοι, καὶ ποῖος λέγονται στερεοί, τίνες δ' εἰσι τετράγωνοι, καὶ τίνες καλούνται κύβοι, καὶ τί ἐστιν Αναλογία, καὶ ὡς δέκα αὗται τὸν ἀριθμὸν, καὶ ἡ μὲν ἀριθμητική, ἡ δὲ γεωμετρική, ἡ δέ τις αρμονική, ἡ δ' ἐναντία ταύτῃ, καὶ αἱ λοιπαὶ, καὶ τἄλλα ὅσα τῷ μαθήματι τούτῳ εμπεριείληπται· εἰ δ᾽ ἐπὶ τῆς μου σικῆς γνοίη τις τί μέν ἐστι φθόγγος, τί δὲ φθόγγων διάστημα, τί δὲ σύστημα, καὶ τί ἁρμονία, καὶ τὰς τῶν φθόγγων προσηγορίας, καὶ τί μὲν νήτη, τί δ' ὑπάτη, καὶ παρυπάτη, οὐδὲν πρὸς πίστιν, οὐδὲ πρὸς qui opinantur corpora cœlestia habens universi dominationem, omniaque nostra ab eorum miotu Adışinistrari. Astrologi, qui per astra divinaut, auxilium eis ferente dæmone, et eis credunt. Quia autem suit quatuor tnathemata., arithmetica, ΜΑ sica, geometria el astronomia, ne dixeris etiamN quatuor a canone prohiberi; sed sałam astronominus. Et lege cap. 22, tit. 39, lib. Es Basiliecrim quod dicit, Geometria quidem publice docetur, mathomatica autem condemnatur, ut probibita externa.lago veteri. Dic mathematicam, astronomiam, Quomodo autem a legibus puniuntur magi, inean, tatores, el ejusmodi, lege ejusdem tit. 39, lih. Lx, tap. 23 et deinceps usque ad finem. Quære et cap. 5, tit. 13 prasentis aperis. us 470 ZONAR. Veneficiis atque incantationibus operam navare clurici boo canone prohibentur. Sunt verð knaotbal, id est, incantationes idem quod praestigive. 'Αοιδή enim, id est, centio seu carmen, tragedia est. Præstigiatores ergo carminibus quir busdam sive incantationibus dæmones ad se alliciunt, ǝc feras queque et reptilia devinciunt. Sunt etiam, qui jumento suo extra urbem volidto, car, minibus ita hupos obstupefaciunt, ut mihil ab niş noxio, quamvis una degentibus animandi inferri queal; ex quo proinde forte illud ex sacris Litteris usurpare licest: Pascetur lupus cum agnis “. Alii serpanies incantatos ita manibus tractant, u13 morsu tamen ab his nequaquam appetantur. Sed mathematicorum quoque aut astrologorum Geotplinas ab iis, qui sacro ordini initiati saut, exerteri non sinit. Quatuor porro libri sunt mathema tici nuncupati, quibus disciplinæ quatuor arithmes tica, musica, gedinotria, astrononiisque continentur Non igitur, ut puto, eos libros omnino legi; sed nimium in eis studium canon adhiberi vetat. St quis etenim unitatem non esse numcrum, quamvis totius numeri effectricem, noverit (numerus pamque multitudo unitatum esse definitur; quapropter neque binarius numerus esse censetur, quod uniLatum multitudine careat); si item ex binario, sive composito, sive repetito, nibil supra quaternarium elici scial (sive enim bis duo, sive duo et duo dixeris, non alius inde a quaternario numerus exsistet); numerorum quoque, qui impares sint quive pares; quinam inæqualiter impares, qui vero æqualiter pares quinam sequaliter impares, quique inæqualiter pares; qui deinde ex eis perfecti quique imperfecti; quinam plani, qui solidi, qui quadrati, cubive nominentur; tum vero quid sit analogia, decemque illius formas, aridimeticam, geometricam, harmonicam, tum huic contrariam, aliasque preterea, ac quæcunque demum hae di sciplina continentur; deinde ex musicis, quid sit sonus, que sonorum intervalla complex onesque,

quid harmonia quæ sonoruntppellationes, quid βίον αὐτῷ λυμανοῦνται. Εἰ δὲ ταῦτα εἰδὼς, καὶ ὁρ nete, hypate, parhypateque significent: nullam idcirco ex ea re fidel aut probitatis jacturam sentiet. Verum si hac cognitione imbutus, instrumenta quoque ‘musicæ artis adhibeat, cantiunculisque lasciviens oblectetur: id demum a personæ Deo sacrate gravitate alienum fuerit. In geometria quoque, si quis eodem modo, quid punctum sit, quid linea, quid superficies, quidve item agura; tum linearum, quæ recta, quæ curva, quæ sinuosa, quæ obliqua, quee rotunda; angulorum praeterea quinam recliliwei, qui secus; initium quoque fgure planæ cujusque esse trilaterum, quasque in species id tribuatur tributumque iterum dividatur, ac circulum figuram esse planam, quæque eum absolvat lineam esse circumferentiam, quid porro centrum, quid diame ter, quid sector circuli, quid gnomonis nomine intelligendum; postremo circulum esse Agurarum cuium initium, et causam, alia denique, ue in singulis percensendis diutius immoremur, sit edoctus. Tum in astronomia, si quid sphara, quid dentrum ejus, ac esse centrum veluti terram cœlo comparatam; si quid diameter, et quando axis dicatur; si qua ratione in sphæra zodiacus jaceat, illi concentricus; si unde planetarum motus, ut videtur inæqualis et reciprocus, cæteraque his consequentia haud ignoret: nihilo præterea minus con- `stanter erga fidei mysteria hominem affectum esse putandum est. Si quis vero hæc ita didicit, ut in eò disciplinæ genere nimis curiose sit versatus, ac sianal cumn coli motibus nostra quoque circumferri existimans, tum centra collocat, tum, signiferi orbis ascensus, ac delapsiones notat, domiciliique presides, ét figurarum loca, et stellarum termiņos conLituit, præque ex his boni, quæve quali ominis sint, nosse, seque per ea quæ didicit eventus aliquos, præsentire ac divinare posse arbitretur: id vero, exsecrandum scelus est, ac a synodo, ne quis ejusmodi studiis vacet, jure optimo constitutum. 571 ARIST. Qui sacerdotium profitetur, non • erit magus, vel incantator, vel nathematicus, a vel astrologus, vel ex iis qui amuleta collis 4 appendunt. γάνω κέχρηται μουσικῷ, καὶ τοῦτο μεταχειριζόμενος ᾄσματα ᾄδει, καὶ χαίρει τούτοις ήδόμενος, τοῦτο δε ρωμένων ἀνάξιον. Καὶ ἐπὶ τῆς γεωμετρίας εἴ τις αξ θις γινώσκοι τί μὲν σημεῖόν ἐστι, τί δὲ γραμμὴ, καὶ τί ἐπιφάνεια, καὶ σχῆμα δὲ τί, καὶ τίς τῶν γραμ μῶν εὐθεῖα, ποία δὲ καμπύλη, καὶ τίς ἑλικοειδής, τίς δὲ σκολιά, καὶ ποία περιφερής, και τίνες τῶν γωνιῶν εὐθύγραμμοι, τίνες δὲ οὐ τοιαῦται, ὅτι ἀρχὴ τῶν ἐπιπέδων σχημάτων τὸ τρίπλευρον, καὶ εἰς πόσα τοῦτο διῄρηται, καὶ ὑποδιῄρηται, καὶ ὅτι ὁ κύκλος σχῆμα ἐπίπεδον, καὶ ἡ τοῦτον ἀποτελοῦσα γραμμή περιφέρεια, καὶ τί μὲν κέντρον, τί δὲ διάμετρος, καὶ τίς ὁ τοῦ κύκλου τομεύς· ὁ γνώμων δὲ τίς, καὶ ὅπως ὁ κύκλος σχημάτων ἐστὶν ἁπάντων ἀρχὴ, καὶ παν ταίτιος, καὶ τἆλλα, ἵνα μὴ ἔκαστον καταλέγωμεν. Καὶ ἐπὶ τῆς ἀστρονομίας εἴ τις εἰδείη τί μέν ἐστι σφαίρα, τί δὲ κέντρον αὐτῆς, καὶ ὅτι κέντρον, ὥσπερ ἡ γῆ πρὸς τὸν οὐρανὸν, καὶ τίς ἡ διάμετρος, καὶ πότε ἄξων λέγεται αὕτη, καὶ ὅπως πρὸς τὴν σφαίραν ὁ ζωδιακός κεῖται κύκλος, ὁμόκεντρος ταύτης ὤν, καὶ ὅθεν ἡ δοκοῦσα τῶν πλανήτων ἀνώμαλος γίνεται καὶ παλινόρμητος κίνησις, καὶ τἆλλα, ὅσα τούτοις παρέπεται, οὐδὲν ἂν εἰς τὸ τῆς πίστεως λυμανείται μυστήριον. Εἰ δέ τις ταῦτα εἰδὼς περιεργότερον νέο χρηται τῷ μαθήματι, καὶ ταῖς τῶν οὐρανίων κινήσεσι συμπεριφέρεσθαι πιστεύων τὰ ἡμέτερα, στησί τε τὰ κέντρα, καὶ τὰς ἀναφοράς τε καὶ ἀνακλίσει; τοῦ ζωοφόρου κύκλου καταμανθάνοι, οἰκοδεσπότας τε καὶ τόπους σχημάτων, και ὅρια ὅσα τούτων ἀμείCνω, καὶ ὅσα χείρονα, καί τινα τῶν ἐσομένων οίεται προγινώσκειν ἐκ τούτων καὶ προμαντεύεσθαι, ὡς ἐξ ἀνάγκης συμβησομένων διὰ τὴν τοιάνδε κίνησιν τῶν ἄστρων, τοῦτό ἐστιν ἀποτρόπαιον, καὶ τοῦτο τῇ συν όδῳ καλῶς ἀπηγόρευται. Si enim deprehendatur quispiam malam huJusmodi artem consectari, Ecclesia ejicitur. CANON XXXVII. ‹ Quod non oportet, quæ a Judæis, vel hæreticis ‹ mittuntur festiva accipere, neque una cum eis ‹ festum agere. › CANON XXXVIII. • Quod non oportet a Judæis azyma accipere, • vel eorum impietatibus communicare. CANON XXXIX. • Quod non oportet cum gentibus festum agere, et c eorum impietati communicare. • CALS. Lege sanctorum apostolorum canonem 70 et 71, et Carthaginensis synodi canonem 60. ZONAR. Ne festos dies cum Judæis celebrare, tanquam ex illo astrorum motu necessario futuros ΑΡΙΣΤ. «Οὐκ ἔσται μάγος, ἢ ἐπαοιδός, ἢ μαθηματ • τικός, ἢ ἀστρολόγος, ή περιάπτης, ὁ ἱερατείαν · ἐπαγγειλάμενος. · Εἰ γὰρ εὑρεθῃ τις τῶν ἱερωμένων τοιαύτην τινά κακοτεχνίας μετερχόμενος, τῆς Ἐκκλησίας ἐκβάλλεται. «Ὅτι οὐ δεῖ παρὰ τῶν Ἰουδαίων ἢ αἱρετικῶν τὰ • πεμπόμενα εορταστικά λαμβάνειν, μηδὲ συν • εορτάζειν αὐτοῖς.» • "Οτι οὐ δεῖ παρὰ τῶν Ἰουδαίων ἄζυμα λαμβάνειν, • ἢ κοινωνεῖν ταῖς ἀσεβείαις αὐτῶν.» • ῞Οτι οὐ δεῖ τοῖς ἔθνεσι συνεορτάζειν, καὶ κοινω • νεῖν τῇ ἀθεότητι αὐτῶν. κ ΒΑΛΣ. Ανάγνωσον τῶν ἁγίων ἀποστόλων και νόνα ο' καὶ οα', καὶ τῆς ἐν Καρθαγένῃ κανόνα ξ'. ΖΩΝΑΡ. Ο ἑβδομηκοστής κανὼν καὶ ὁ απ' τῶν .Digitized by

IN CAN. XL CONC. LAOD. ἁγίων ἀποστόλων κωλύει πάντας συνεορτάζειν τοῖς neve senia eorum celebritatis, azyma forte, aut Ἰουδαίοις, ἢ ξένια ἑορτῆς, ἄζυμα τυχὸν ἢ τοιοῦτόν τι, δέχεσθαι παρ' αὐτῶν, ἡ ἔλαιον ἀπάγειν εἰς ἐθνῶν ἱερὸν, ἢ εἰς συναγωγὴν Ἰουδαίων, καὶ λύχνον ἄπτειν, τοὺς δὲ τοιοῦτόν τι ποιοῦντας, κληρικούς, καθαιρεῖσθαι κελεύει, λαϊκοὺς δὲ ἀφορίζεσθαι. Εκ τούτων οὖν τῶν κανόνων καὶ οἱ τῆς συνόδου ταύτης ὁρμώμενοι τοὺς παρόντας κανόνας ἐξεφώνησαν. Ζήτει καὶ τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου κανόνα ξ'. ΑΡΙΣΤ. 1 Οὐ συνεορτάσεις Εβραίοις, ἢ αἱρετικοῖς. • Οὐδὲ δέξῃ τὰ καλούμενα παρ' αὐτῶν ἑορ • ταστικά. Οὐδεμία κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος. Διὰ τοῦτο γοῦν οὐδὲ τοῖς αἱρετικοῖς ἢ τοῖς Ἰουδαίοις Χριστια νός συνεορτάσει, οὐδὲ τὰ ἐν ταῖς ἑορταῖς αὐτῶν τε λούμενα, οἷον ἄζυμα ἤ τι τοιοῦτον, ὑποδέξηται. ΚΑΝΩΝ Μ'. • Ὅτι οὐ δεῖ ἐπισκόπους καλουμένους εἰς σύνοδον • καταφρονεῖν, ἀλλ' ἀπιέναι καὶ διδάσκειν ἢ δια ο δάσκεσθαι, εἰς κατόρθωσιν τῆς Ἐκκλησίας· καὶ · τῶν λοιπῶν. Εἰ δὲ καταφρονήσειεν ὁ τοιοῦτος, «ἑαυτὸν αἰτιάσεται· παρεκτὸς εἰ μὴ δι᾿ ἀνωμα- • λίαν ἀπολιμπάνοιτο.» ejus generis quidpiam ab eis accipere, aut oleum in templa Gentilium, Judzorumve synagogamin ferre, lychnumve accendere liceat, sanctorum apostolorum canonibus 70 el 71 constitutum ea 5 quique aliquid ejusmodi commiscriut, depositione clericos, laicos vero segregatione multari jubent. Illa igitur apostolica deereta respicientes, quæ horum cɔnonum constitutionibus continentur sy nodi auctores promulgavere. Vide etiam, Carthaginensis synodi canonem 60. ARIST. Festa cum Hebræis, et hæreticis non • celebrabis. Nec festiva ab iis dieta accipies. ›› Nulla est communio lucis cum tenebris. Idcirco nec cum hæreticis, nec cum Judæis festum celebrabit Christianus, nec quæ in festis eorun meraguntur, ut azyma, aut aliquid tale accipiet. CANON XL. • Quod non oportet episcopos, ad synodum voca- • Los, negligere; sed abire, et docere vel doceri, ‹ ad correctionem Ecclesia et reliquorum. Si ‹ quis autem neglexerit, is seipsum accusabit; • præterquam si propter intemperiem et ægritu- • dinem non venial. ›› BALS. De annuis synodis, quomodo debeaut fieri, lege sanctorum apostolorum canonem 37, synodi Nicænæ canonem 5, Antiochęnæ 20, Chalcedonensis 19, Carthaginensis 17, 73, 76, 95, synodi canon, episcopos, qui ad synodum accersuntur, decernit non oportere negligere, sed omnino accedere, ut sapientes quidem doceat, simpliciores vero discant ea, quæ confirmant Ecclesiam, sive populum Dei, et reliquos scilicet. infideles ad reclam de Ade sententiam traducant. Eos autem ΒΑΛΣ. Περὶ τῶν ἐτησίων συνόδων, ὅπως ὀφεί λουσι γίνεσθαι, ἀνάγνωθι τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανόνα λζ', συνόδου Νικαίας κανόνα εʹ, τῆς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ κ', τῆς ἐν Χαλκηδόνι ιθ', τῆς ἐν Καρθαγένῃ 65, ΟΥ, Ο, Ε', τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ ηʹ, τῆς ἐν G in Trullo 8, Nicenz secundæ 6. Præsens quoque Νικαία τὸ δεύτερον ς'. Καὶ ὁ παρὼν δὲ κανών, κατακαλουμένους εἰς τὴν σύνοδον τοὺς ἐπισκόπους, διορίζεται μὴ καταφρονεῖν, ἀλλ᾽ ἀπιέναι ἐξάπαντος, ἐφ᾽ ᾧ τοὺς μὲν σοφωτέρους διδάσκειν, τοὺς δὲ ἁπλουστέρους μανθάνειν τὰ στηρίζοντα Εκκλησίαν, ἤγουν τὸν λαὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ μετάγοντα πρὸς ὀρθο δοξίαν τοὺς λοιπούς, ἤγουν τοὺς ἀπίστους. Τας μέντοι καταφρονητικῶς πρὸς τοῦτο διακειμένους φησὶ μὴ γογγύζειν, ἐὰν κατὰ τὴν περίληψιν τῶν ἑτέρων κανόνων ἐπιτιμηθῶσιν· ἀλλ᾽ αἰτιάσθωσαν ἑαυτοὺς, ὅτι κατεφρόνησαν. Ανωμαλίαν δὲ νοητέον οὐ μόνον τὴν σωματικὴν νότον, ἀλλὰ καὶ τὴν πραγματικὴν ἀσχολίαν. Εἰ γὰρ διά τι ἀναγκαῖον καὶ εὔλογον ὁ ἐπίσκοπος ἐμποδισθῇ, συγγνωσθήσεται. Τοῦ δὲ κανόνος διοριζομένου μὴ καταφρονεῖν τοὺς μετακαλουμένους ἐπισκόπους εἰς σύνοδον, εἰπὶ καὶ σὺ ὀφείλειν ἐξ ἀνάγκης μετακαλεῖσθαι τούτους. Χωρὶς γὰρ μετακλήσεως τοῦ μητροπολίτου οὐκ ὀφείλουσι συνέρχεσθαι κατὰ τὸν κ' καν. τῆς ἐν Ἀν τιοχείᾳ συνόδου καὶ τὸν παρόντα. Τὸ δὲ διδάσκειν ἢ διδάσκεσθαι πρόσκειται διὰ τοὺς λέγοντας ἀρκεῖν αὐτοὺς ἑαυτοῖς εἰς παντὸς ἐκκλησιαστικοῦ ζητήματος διευλύτωσιν· καὶ μὴ ὀφείλειν παρουσιάζειν εἰς τὴν σύνοδον. Κἂν γὰρ ἀμφιβολίαν τινὰ ὁ ἐπίσκοπος οὐκ ἔχῃ εἰς τὴν κατ' αὐτὸν Ἐκκλησίαν, καὶ οὐδὲ διδασκαλίας δέηται, ἀλλ' ὅμως διὰ τὸ ἑτέρων ζητήματα λύσαι, καὶ ἐπὶ πλέον στηρίξαι τὸ δόγμα, ὀφείλει ἐξ ἀνάγκης παρουσιάζειν. ΖΩΝΑΡ. Εἰ καὶ νῦν τὸ τῶν ἐτησίων συνόδων qui ad hoc se negligenter gesserint, dicit murmu - rare non oportere, si ut aliis canonibus comprehenditur, puniantur: sed seipsos accusent, quod neglexerunt. Per intemperiem vero intelligere oportet, non solum morbum corporalein, sed et negotiorum turbam. Si enim propter aliquid necessarium et justum episcopus fuerit impeditus, ei venia dabitur. Cum autem decernit canon, escopos ad concilium accersitos negligere non oportere; dic eos etiam omniuo accersi deberv. Absque enim evocétione 472 metropolitani non debent convenire, ut vult canon 20 synodi Antios ebenæ et hic præsens canon. Docere autem vel doceri adjicitur, propter eos qui dicebant seipsos sibi sufficere ad omnis ecclesiastica quasionis dissolutionem; et non debere adesse ad synodum. Etsi enim episcopus nullas in sua Ecclesia dubitationės habeat, et nec doctrina egeat; sed tamen ut aliorum quæstiones dissolvat, et decretum, ma gis confirmet, debet necessario presens esse. ZONAR. Quamvis hoc tempore decretum de an-

na synodo ita negligatur, ut omnibus locis synodi πάντη καταπεφρόνηται, ὡς μηδέποτε γίνεσθαι, αλλά γε τοῖς τοὺς κανόνας ἐκθεμένοις ἁγίοις τὸ γί νεσθαι συνόδους καθ' εκάστην ἐπαρχίαν ετησίως πολλές φροντίδος ηξίωτο. Διδ καὶ τοὺς ἐπισκόπους καλουμένους εἰς τὰς συνόδους ἀπιέναι διακελεύονται, ἵνα διδάσκωσιν ἢ διδάσκωνται. Α' γὰρ σύνοδοι δι' ἀμφιβολίας ἀναφυομένας περὶ δογμάτων ἢ ἐπισ τιμίων ἁμαρτήμασι προσηκόντων, ή κανονικῶν ἑτέρων ζητήσεων ὡρίσθησαν γίνεσθαι. Τῶν γοῦν συνερχομένων οἱ μὲν λόγιοι ἐδίδασκον περὶ τού των οἱ δ' άπλούστεροι καὶ ἀφελέστεροι πρὸς τὸν λόγον ἐδιδάσκοντο· ἃ δ᾽ ἐδίδασκόν τε καὶ ἐδιδά σκοντο εἰς κατόρθωσιν ἦσαν τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῶν λοιπῶν. Κατόρθωσιν δὲ τὴν ὀρθὴν πίστιν καὶ διαγωγὴν ὀνομάζει· Ἐκκλησίαν δὲ τὸ τῶν πιστῶν φησιν άθροισμα, λοιποὺς δὲ τοὺς αἱρετικοὺς, ὥστε κἀκείνους εἰς πίστιν ὀρθὴν ὁδηγηθήναι διὰ τῆς διδαχῆς, καὶ εἰς εὐαγγελικήν πολιτείαν. Επτά φησιν ὁ κανὼν ὅτι Εαυτοὺς αἰτιάσθωσαν, εἰ ἐπιτιμηθῶσιν οἱ μὴ ἀπερχόμενοι εἰς τὰς συνόδους, εἰ μή δι' άνωμαλίαν ἀπολειφθώσιν. Ανωμαλίαν δὲ νοητέον οὐ μόνον σωματικήν, οἷον νόσον, ἀλλὰ καὶ πραγματι κήν. Εἰ γὰρ καὶ μὴ νοσήσειεν ὁ ἐπίσκοπος, ἔχοι δέ τι έτερον περὶ ἐκκλησιαστικά πράγματα ἀσχολεῖσθαι αὐτὸν ἀναγκάζον, συγγνωσθήσεται, Waberi omnino desierint, tamen at ea singulis ahnts, in unaquaque provincia ne intermitterétur, Id vero sanctis Patribus, quorum auctoritate cáarenes editi sent, haud mediocri cure fuit. Εpisco pos igitur, quicunque ad convenitus Synodiros vocarentur, non parvi facere imperlam, sed in iis, inquiunt, ut doceantur, aut doceant, adesse jubent. Synodos enim, ob eas controversias, quin vel de veritate dogmatum, vel de mularum. qurtate emergerent, aut ad alias eanonicas quæstioneS excutiendas haberi decretum est. Ex lis igitur qui cenvenerant, qui quidem cæteros prudentia antecellebant, et quid credendum, et quæ cuique pecαπο poena irroganda, quoque mede ex prescripta camone reliqua administranda essent derebant. Alii vero rudiores, minasque in dicendo exercitati, ducebantur. Qure vero tune docebant, ένα docebantur, ad rectam Ecclesite administrationem, aliorumque emendationem pertinebant. Recta porro administratio, atque emendato, ad fidet purita. tem, morumque integritatem referri debet, Ecclésia vero nomine fidelium conventum, alios vero, liæreticos scilicet aut infidelus Intelliĝas. Nam his quoque veritatis lumen præferri, atque ad evangelici instituti iter ingrediendum soniitam præmonstrari deeet. Hine minas iis qui in syuode non adfuerint, canon intentat. Qui quidem si constitatas pamas, aliasque forte graviores dependere engentar, nisi cum aliqua perturbatione impedhi non venerint, seipsi, inquit, accusent. Perturbationis autem nomine, non corporis solum intemperies, ægritudo videlicet, sed negotiorum quaque molesta occupatio intelligi debet, proindeque episcopum, quamvis nulla infirmitas valetudinis, sed sola Ecclesiastici negotii cura necessarta hominem detinuerit, excusari placet. ARIST. • Qui ad synodum vocatur, et spernit, & ΑΡΙΣΤ. - Ο καλούμενος ἐπὶ σύνοδον, καὶ ἀθετῶν, • præterquam ob intemperantiam, culpa non ‹ vácat. › Propter incidentes controversias ecclesiasticas et quæstiones canonicas, decretam est omnium enjusque provinciae episcoporum. synodum quetannis haberi, ubi metropolis episcopus statuerit. Si itaque cum sic conveniunt, episcopus aliquis vocatus convenire non valt, se in criminationem ducit, et a synodo peenie subjiciatur; nisi forsitan non per contemptum, sed propter morbum aut · aliam circumstantiam ad vitam pertinentem advenire non potest. CANON XLI. • Quod non oportet sacratum, vel clericum, sine • jussu episcopi iter ingredi.» BALS. De clericis et monachis, qui praeter euorum episcoporum mentem peregrinantur, lege cap. 2 prími titull lity. In Basiliorum quod ita dicit: Qui falsum crimen adversus episcopum intendit, 50 libros dari Isco pendat: confirmentar · εἰ μὴ δι' ἀνωμαλίαν, οὐκ ἀναίτιος. Διὰ τὰς παρεμπιπτούσας εκκλησιαστικές αμοι βολίας καὶ τὰ κανονικά ζητήματα ωρίσθη σύνοδον πάντων τῶν ἐπισκόπων ἑκάστης επαρχίας κατ' ἐνιαυτὸν γίνεσθαι, ἔνθα ἂν ὁ τῆς μητροπόλεως ὁρίσῃ ἐπίσκοπος. Εἰ οὖν ἐν τῇ συνελεύσει ταύτη καλούμενος τις τῶν ἐπισκόπων συνελθεῖν οὐ θελήσῃ. ἑαυτὸν ὑπὸ αἰτίασιν τίθησι, καὶ ἐπιτιμηθήσεται παρὰ τῆς συνόδου· εἰ μή που οὐ διὰ καταφρόνησιν, ἀλλὰ διὰ νόσον ἢ ἄλλην τινά βιωτικήν περίστασιν παρουσιάσαι οὐκ ίσχυσε. KANON MA'. • Ότι οὐ δεν ἱερατικόν. Η κληρικὸν ἄνευ κελεύσεως επισκόπου όδεύειν.» ΒΑΛΣ. Περὶ κληρικῶν καὶ μοναχῶν ἀποδημούν των παρά γνώμην τῶν ἰδίων ἐπισκόπων ἀνάγνωθι κεφ. β' τοῦ σ' τίτλου τοῦ γ' βιβλ. των Βασιλικών, οὕτω λόγον. Ο συκοφαντήσας εγκληματικῶς ἐπί. σκοπον, τριάκοντα χρυσίον λίτρας προστιμάσθω τῷ Guill. Beveregii note. Οἱ μὲν λόγιοι ἐδίδασκον περὶ τούτων. Hoc Zomata in praeceptery canonem loco legendum est, justa codicem Amerbachianum, οἱ μὲν λόγιοι ἐδί δασκον, ὅπως τε χρὴ πιστεύειν, καὶ ὅπως ἐπιτιμᾶν, καὶ όπως τ' ἄλλα κανονικῶς χρεών διαπράττεσθαι οι δ' απλούστερος, Τοὺς αἱρετικοὺς ὥστε κἀκείνους, Legendum hic etiam cum codice Amerbachiano, αἱρετικοὺς νοητέον ἢ καὶ ἀπίστους, ὡς δὲ κἀκείνους εἰς πίστιν ὀρθὴν ὁδηγηθῆναι, διὰ τῆς διδαχῆς, καὶ εἰς εὐαγγε λικὴν πολιτείαν· ἑξῆς δὲ ἀπειλεῖ ὁ κανὼν τοῖς μὴ ἀπερχομένοις εἰς τὰς συνόδους, καί φησιν ὅτι ele.

IN CAN, XLIII CONC. LAOD 1398clericus vel monachus existimetur, qui sine proprio episcopo comitatum accepit. Lege similiter et ultimum responsum quinti capitis tituli 22 lib. vi Basilicorum quod quidem est pars sexta Justiniani novells, et sic dicit: Neo-monachum, nec clericum; noc episcopum huc venire jubemus,. sine literis sanctissimi eorum patriarchs: vel sciant, quod seipsos habitu indignos reddents δημοσίῳ βεβαιούσθω δὲ καὶ ἐκκλησιαστικὰ ἅπαντα autem omnia ecclesiastica privilegia: ecomnino προνόμια· καὶ μὴ νομιζέσθω ὅλως κληρικὸς ἢ μονα χὸς ὁ συλλαβὼν ἄνευ τοῦ οἰκείου ἐπισκόπου, τὸ κοι μιτάτον κατειληφώς. Ὡσαύτως ἀνάγνωθι καὶ θέμα τελευταῖον τοῦ ε' κεφ. τοῦ κβ' τίτλου τοῦ ς' βιβλ. τῶν Βασιλικῶν, ὅπερ ἐστὶ μέρος τῆς ς' Ἰουστινιανείου νεαρᾶς, καὶ οὕτω φησίν· Οὔτε δὲ μοναχόν, οὔτε, κληρικὸν οὔτε ἐπίσκοπον κελεύομεν ἔρχεσθαι ἐνταῦθα ἄνευ γραμμάτων τοῦ ὁσιωτάτου αὐτῶν πατριάρχου· ἢ εἰδέτωσαν ὡς ἀναξίους ἑαυτοὺς τοῦ σχήματος ποιήσουσι. ΚΑΝΩΝ ΜΒ. • Οτι οὐ δεῖ ἱερατικούς ή κληρικούς ἄνευ κανονι · κῶν γραμμάτων οδεύειν. ο 473 CANON XLII. • Quod non oportet sacratos vel clericos sine • litteris canonicis iter ingredi.» BALS. Alii quoque canones decernuut, non đeΒΛΑΣ. Καὶ ἕτεροι κανόνες διορίζονται μὴ ἀποδημεῖν κληρικοὺς ἄνευ κανονικῶν γραμμάτων, τους- bere clericos peregre profcisci sine canonicis ἐστι συστατικῶν καὶ ἀπολυτικῶν ἐπιστολῶν· καὶ οἱ παρόντες δὲ κανόνες τὰ αὐτὰ διορίζονται. Ἱερατικοί μέντοι εἰσὶν οἱ περὶ τὸ βῆμα· κληρικοὶ δὲ οἱ λοιποί. Ανάγνωθι τὸν ι' κανόνα τῆς δ' συνόδου, τῶν ἁγίων ἀποστόλων καν. ιβ', καὶ τῆς ἐν 'Αντιοχείς καν. 5, ηʹ, καὶ ια'. litteris, hoc est, commendatitiis et dimissoriįs epistolis: et præsentes etiam canones eadem decernunt. Sunt autem sacrati ii, qui sunt cirea saerum tribunal: clerici vero reliqui. Lege - nonem 10 quarte synodi, sanctorum apostolorum canonem 12, et Antiochenæ synodi canones 7, 8 et 11. ZONAR. Sacratos quidem, eos qui circa sacrarium versantur, clericos vero alios omnes appellat. Eos igitur, si aliquo profecturi sint, et al ecclesia cui adscripti sunt migraturi, absque episcopi facultate ingredi canon haud sinit. Diximus vero jam de pacificis, et commendatitiis litteris, quartz synodi canone 11. Has ergo episto ΖΩΝΑΡ. Ἱερατικοὺς μὲν τοὺς περὶ τὸ βῆμά φησι, κληρικοὺς δὲ τοὺς λοιπούς. Τούτους οὖν ἀπιέναι ποι μέλλοντας, καὶ ἀποδημῆσαι τῆς ἐν ᾗ κατετάχθησαν Ἐκκλησίας, οὐ συγχωρεῖ ὁ κανὼν ἄνευ γνώμης τοῦ ἐπισκόπου ὁδεύειν. Εἴρηται δὲ ἤδη περὶ γραμμάτων εἰρηνικῶν καὶ συστατικῶν ἐν τῷ τὰ κανόνι τῆς δ' συνόδου. Ταύτας οὖν τὰς ἐπιστολὰς, τὰς εἰρηνικάς τέ φημι καὶ συστατικὰς, κανονικά γράμματα Glas, pacifcas, inquam, et commendatitias, cano ἐνταῦθα ὠνόμασαν. nicas litteras hoc loco, quod ex decreto canonis traderentur, nominavit. ΑΡΙΣΤ. «Κληρικός χωρίς κανονικῶν ἐπιστολῶν ἢ ARIST. Clericus sine litteris canonicis, vel • ἀνεπίτακτος οὐ πρόεισι.» Οὐ συγχωρούνται παρὰ τῶν ἱερῶν κανόνων οι ξενοχειροτόνητοι παραδέχεσθαι, συστατικὰ μὴ ἐπιφερόμενοι γράμματα· καὶ διὰ τοῦτο ἀναγκαῖόν ἐστιν οδεύειν αὐτοὺς μετὰ γραμμάτων κανονικῶν, ὥσπερ δὴ καὶ τοὺς κεκληρωμένους ἐν ἑκάστῃ Εκκλησία μετά γνώμης καὶ κελεύσεως τοῦ ἰδίου επισκόπου εἰς ἑτέραν πόλιν καὶ ἐπαρχίαν οδεύειν. ΚΑΝΩΝ ΜΓ΄. c injussus, iter non suscipit.» Non permittuntur a sacris canonibus qui in aliena provincia ordinati sunt, admitti, commendatitias non afferentes litteras. Et idcirco necesse est eos cum litteris canonicis iter facere, ut et omnes clericos in unaquaque ecclesia cum sui episcopi voluntate et inandato ad aliam civitatem et provinciam proficisci. CANON XLIII. • Οτι οὐ δεῖ ὑπηρέτας, κἂν πρὸς βραχύ, τας θύρας • Quod non oportet ministros, vel brevi tempore, • Εγκαταλείπειν, καὶ τῇ εὐχῇ σχολάζειν.» ΒΑΛΣ. Εἰρήκαμεν ἐν τῷ κβ' κανόνι ὑπηρέτας τοὺς ὑποδιακόνους, καὶ ἔχειν αὐτοὺς πᾶσαν ἀνάγ κὴν τῶν ἁγίων ἐκκλησιῶν θύραις ἐφίστασθαι κατά τὸν τῆς λειτουργίας καιρόν, χάριν τοῦ εἰσάγειν τε καὶ ἐξάγειν τοὺς κατηχουμένους, τοὺς ἐν μετανοίᾳ. καὶ τοὺς λοιπούς. Ἐπεὶ οὖν τινες ἐκ τούτων τὴν ἀνατεθειμένην αὐτοῖς διακονίαν καταλιπόντες επ τοντο τῶν θείων ἁγιασμάτων, ὥρισαν οἱ Πατέρες παρὰ ταῖς θύραις τῶν ἐκκλησιῶν τούτους προσεδρεύειν, καὶ μὴ μεταχειρίζεσθαι τὰ θεῖα μυστήρια, · καὶ εὔχεσθαι ὑπὲρ τοῦ λαοῦ κατὰ ἱερεῖς. Ανάγνωθι καὶ τὸν κα' καὶ τὸν καν κανόνα, καὶ τὰ ἐν αὐτοῖς. ΖΩΝΑΡ. Υπηρέτας τοὺς ὑποδιακόνους εἶναί φασι. Τοὺς δὲ ὑποδιακόνους ταῖς θύρας τῶν ἁγίων ἐκ- «fores relinquere, et oratioul vacare. BALS. Diximus in canone 29 ministros esse subdiaconos, et eos necessario oportere sanctarum ecclesiarum foribus adsistere tempore sacra mysteria peragendi, ut introducant et educant catechumenos, et eos qui sunt in poenitentia, et reliquos. Quia ergo nonnulli ex iis relicto sibi at tributo ministerio sacramenta attingebant, statuerunt Patres, ut ¡¡ eeclesiæ foribus assideáni, ét divina mysteria non contrectent, nec pro populo presenter instar sacerdotum. Lege canones 21 οι 22, et que sunt in ipsis. ZONAR. Ministri quos hypodiaconos esse asserunt, sanctatum ecclesiarum foribus assistere

λειτουργίας καιρῷ οὐ χρὴ, φησὶν ὁ κανών, της θύρας ἀφιέναι καὶ εὐχῇ σχολάζειν. Τὸ γὰρ εύχεσθαι τότε καὶ ἁγιάζειν τὰ θεῖα δώρα τῶν ἱερέων ἐστίν. Ὥσπερ οὖν ἐκωλύθησαν ὡμάρια φορεῖν οἱ ὑπηρέται, ἢ ἅπτεσθαι δεσποτικῶν σκευῶν, κατὰ τὴν καὶ καὶ κρ κανόνα· οὕτως ἐκωλύθησαν καὶ εὐχῇ σχολάζειν. Καὶ ἀναγνωστέον τὰ γεγραμμένα ἐν τῷ κβ' κανόνι. decreto jubebantur. Eos igitur, inquit canon, quo κλησιῶν ἐφίστασθαι ὥριστο. Τούτους οὖν ἐν τῷ τῆς tempore sacra mysteria peraguntur, a sua sta® tione discedere precationique vacare nequaquam oportet. Preces namque tunc temporis fundere, ac sanctitatem divinis muneribus impertīri sacer- ∙dotio initiati debent. Ut ergo canonibus 21 et 22, ´ministris orarinin deferre, vasaque Dominica con- ´trectare, ita et precationis munus obire ne liceat, interdictum est. Vide quæ canone 22 allato scripsimus. ARIST. Ministrum foribus vel brevi tempore • relictis, orare non oportet. › In sacris ministeriis non oportet ministruni altaris fores relinquere vel brevi tempore, et precibus vacare. Ne quis inveniretur ministerium sibi commissum contemptui habere, et ecclesiasticæ constitutioni propriam anteponere orationem. 474 CANON XLIV. '• Quod non oportet mulierem ad altare ingredi. › BALS. Præsens quidem canon prohibet mulieres ad altare ingredi: sexagesimus autem nonus canon synodi in Trullo prohibet laicis, ne ad altare ingrediantur. In Latinorum autem regionibus mulieres sine pudore ad altaria, quando volunt, ingrediuntur. ZONAR. Si faici viri quoque altaris septa infredi sexta synodi cauone 69 vetantur, feminas multo magis, quæ menstrui sanguinis luxu vel invitæ pollui solent, sacri loci aditu prohiberi putandum est. ARIST. • Mulieribus altare inaccessum. Non licet mulieribus, sed nec laicis hominibus, altare ingredi, ut sexagesimus nonus synodi in Trullo canon jubet. CANON XLV. Quod non oportet post duas hebdomadas Quac dragesimæ ad baptismum admitti. > BALS. Sanctum baptisma est typus sepulturæ et resurrectionis Domini. Et ideo statutum est, ut in magno Sabbato peragantur baptismata;¸ ut ´quod sit medium inter sepulturam Domini et resurrectionem. Eos ergo, qui in magno Sabbato: sunt baptizandi, oportet tota Quadragesima per jejunium et divinam meditationem perpurgari. S quis autem post secundam hebdomadem accesserit ut catechizetur et baptizetur in Paschale, non admittetur, ut qui non tola Quadragesima jejunarit. Et tunc quidem ob ejusmodi causam non admittetur: postea autem ut volunt canones præΑΡΙΣΤ. • Υπηρέτην οὐ δεῖ τὰς θύρας, κἂν βραχύ, • ἀφέντα προσεύχεσθαι.» Ἐν ταῖς ἱεραῖς λειτουργίαις οὐ δεῖ τὸν ὑπηρέτην καταλιπεῖν τὰς θύρας τοῦ θυσιαστηρίου κἂν βραχύ, καὶ τῇ εὐχῇ σχολάζειν· ἵνα μὴ εὑρίσκηται τῆς ἐπικειμένης αὐτῷ ὑπηρεσίας καταφρονῶν, καὶ προτι μώμενος τὴν ἰδίαν εὐχὴν τῆς ἐκκλησιαστικῆς κατα - στάσεως. ΚΑΝΩΝ ΜΔ'. • Ότι οὐ δεῖ γυναῖκα ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ εἰσ έρχεσθαι.» ΒΑΛΣ. Ὁ μὲν παρον κανών κωλύει τὰς γυναῖκας ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ εἰσέρχεσθαι· ὁ δὲ ξθ' κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου ἀπαγορεύει τοῖς λαϊκοῖς τὴν ἔνδον τοῦ θυσιαστηρίου εἰσέλευσιν. Εἰς μέντοι τὰ μέρη τῶν Λατίνων ἀνερυθριάστως αἱ γυναῖκες ἐν τοῖς θυσιαστηρίοις, ὅτε βούλονται, εἰσέρχονται. ΖΩΝΑΡ. Εἰ λαϊκοῖς ἀνδράσιν ἀπηγόρευται ἔνδον εἰσιέναι θυσιαστηρίου κατὰ τὸν ἔθ᾽ κανόνα τῆς ἔκτης συνόδου, πολλῷ μᾶλλον ἂν εἴη γυναιξὶν ἀπὸ ηγορευμένον, αἷς καὶ ἡ τῶν ἐμμήνων αἱμάτων φύσις ἀπροαιρέτως συμβαίνει. ΑΡΙΣΤ. • Γυναιξὶ τὸ ἱλαστήριον ἄβατον.» Οὐκ ἔξεστι γυναιξὶν, ἀλλ᾽ οὐδὲ λαϊκοῖς ἀνδράσιν, εἰς τὸ θυσιαστήριον εἰσέρχεσθαι, ὡς ὁ ἐξηκοστός ἔννατος κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλω συνόδου προσ τάττει. KANON ME'. • Ὅτι οὐ δεῖ μετὰ δύο εβδομάδας τῆς Τεσσαρα • κοστῆς δέχεσθαι εἰς τὸ φώτισμα ΒΑΛΣ. Τὸ ἅγιον βάπτισμα τῆς ταφῆς καὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου τύπος ἐστί. Διὸ καὶ νενομοθέτηται ἐν τῷ μεγάλῳ Σαββάτῳ τὰ βαπτίσματα τελεῖσθαι, ὡς μεσιτεύοντι την Κυριακήν ταφήν καὶ ἀνάστασιν. Τοὺς οὖν μέλλοντας φωτισθῆναι κατὰ τὸ μέγα Σάββατον δεῖ τὴν πᾶσαν Τεσσαρακοστὴν προκαθαίρεσθαι διὰ νηστείας καὶ ἀσκήσεως. Εἰ δέ τις μετὰ τὴν δευτέραν ἑβδομάδα προσέλθῃ κατηχηθησάμενος, καὶ βαπτισθησόμενος κατὰ τὸ Πάσχα, οὐ προσδεχθήσεται, ὡς μὴ ὅλην τὴν Τεσσαρακοστὴν νηστεύσας. Καὶ τότε μὲν διὰ τὴν τοιαύτην αἰτίαν οὐ προσδεχθήσεται· μετὰ ταῦτα δὲ κατὰ κανόνας Guill. Beveregii note. Δέχεσθαι εἰς τὸ φώτισμα. Post hac ultima bujus canonis verba in codice Amerbachiano additur, Ὡς ἐκείνων μόνων ὄντων δεκτικῶν τῶν ἐξ αὐτ τῆς ἀρχῆς τῆς Τεσσαρακοστῆς νηστευόντων, οἷα της αὐτῆς ἀσκήσεως τελείας οὔσης καὶ οὐκ ἀπεσχέ διασμένης. Οuippe illi coli recipiendi sunt, qui αν ipso Quadragesimæ initio jejunarunt; ut quorum exercitatio perfecta est, et non ex tempore fact?. Hæc autem ipsissima sunt Aristeni verba, ultima nimirum quæ” in hunc canonem conscripsit. Unde palam efficitur, eum quicunque demum fuit, qui codicem Amerbachianum scripsit, Alexii Aristeni scholia vidisse, vel saltem ab alio aliquo ad margi - men ex iis notata in textum transtulisse

IN CAN. XLVI CONC. LAOD. ἑτοιμασθείς, βαπτισθήσεται. Τὸ γὰρ, Οὐ δεν δέχε- & paratus, baptizabitur: illud enim, Non oportet σθαι, οὐκ ἀδιαστίκτως νοητέον, ἀλλὰ κατὰ τὸ μέγα admitti, non est indistincte intelligendum, sed in Σάββατον. magno Sabbato. ΖΩΝΑΡ. Ἐν τῷ μεγάλῳ Σαββάτῳ ἐξ ἔθους ἡ ZONAR. Magno Sabbato baptisma celebrari, Εκκλησία ποιεῖν βαπτίσματα παρέλαβεν· ὅτι τὸ antiqua Ecclesiæ consuetudine est, receptum: est βάπτισμα, τῆς ταφῆς καὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Κυ namque baptisma sepulturæ et resurrectionis Doρίου τύπος ἐστί. Τὸ δὲ Σάββατον ἐκεῖνο μέσον ἐστὶ minicæ typus. Medium autem inter sepulturamı, et τῆς ταφῆς καὶ τῆς ἀναστάσεως. Τοὺς οὖν ἑτοιμαζο- resurrectionem Domini Sabbatum illud intercedit. μένους φωτισθῆναι ἐν τῷ μεγάλῳ Σαββάτῳ δεῖ τὴν Quicunque igitur se parant, ut magno Sabbato πᾶσαν Τεσσαρακοστὴν νηστεύειν τε καὶ προκαθαί- baptizentur, totum Quadragesimum tempus jejρεσθαι δι' ἀσκήσεως, καὶ οὕτω προσιέναι τῷ φωτ niis transigere, exercitationibusque divinis purτίσματι. Εἰ δέ τις μετὰ τὴν δευτέραν ἑβδομάδα – gatos, ad baptizandum accedere oportet. Si quis προσέλθῃ βαπτισθησόμενος, οὐ δεῖ αὐτὴν προσδέ autem secunda hebdomada elapsa baptizandus χεσθαι εἰς τὸ βάπτισμα κατὰ τὸ Πάσχα, ὡς μή accedat, nequaquam is Paschali tempore, njsi ὅλην τὴν Τετσαρακοστὴν νηστεύσαντα, μετὰ ταῦτα quadraginta dierum jejunio expiatus, ad baptiδὲ βαπτισθήσεται. Τὸ γὰρ, Οὐ δεῖ δέχεσθαι. οὐκ smum admitti debet; quo demum exacto, baptizari ἀδιαστίκτως, ἀλλὰ κατὰ τὸ μέγα Σάββατον νοητέον. deinde hominem tunc quidem licebit. Nam illa verba, Non oportet admitti, nou indistincte accipienda, sed proprie de magno Sabbato intelligenda sunt. ΑΡΙΣΤ. «Οὐ δεῖ μετὰ δύο τῆς Τεσσαρακοστής · ἑβδομάδας εἰς τὸ φώτισμα δέχεσθαι. Οφείλουσι • καὶ γὰρ ἀπ' ἀρχῆς αὐτῆς νηστεύειν.» Ο κανών οὗτος διττῶς δύναται νοηθῆναι· ἢ ὅτι οἱ μετὰ παραδρομὴν δύο ἑβδομάδων τῆς Τεσσαρακοστῆς προσερχόμενοι τῇ πίστει, καὶ ἀρξάμενοι νηστεύειν, οὐκ ἀξιωθήσονται τοῦ βαπτίσματος ἐν τῷ μεγάλῳ Σαββάτῳ. ὡς καὶ ἐξ ἀρχῆς αὐτῆς τῆς Τεσσαρακοστῆς τὴν ἄσκησιν ἐνδειξάμενοι, καὶ ἀρ κούντως νηστεύσαντες· ἢ ὅτι, ἐὰν πρὸ τῆς Τεσσα ρακοστῆς προσῆλθόν τινες τῇ πίστει, καὶ ἤρξαντο νηστεύειν, εἶτα πρὸ τοῦ ἀξιωθῆναι τοῦ βαπτίσματος ἐπέστη ἡ Τεσσαρακοστή, οὐκ ἀναμενοῦσι τὸ μέγα Σάββατον ἐπὶ τῷ φωτισθῆναι, καθὼς καὶ οἱ ἀπ' ἀρχῆς αὐτῆς τῆς Τεσσαρακοστῆς νηστεύειν ἀρξάμενοι· ἀλλ᾽ ἄχρι μὲν δύο εβδομάδων, εἰ ἱκανῶς ἐνήστευσαν, ἀξιωθήσονται τοῦ βαπτίσματος. Εἰ δ' οὐκ ἔδοξαν αὐτάρκως νηστεῦσαι μετὰ παραδρομήν δύο εβδομάδων τῆς Τεσσαρακοστῆς, οὐ φωτισθή σονται, ἀλλ' ἀναμενοῦσι καὶ αὐτοὶ μετὰ τῶν μελῶ λόντων τῷ μεγάλῳ βαπτισθῆναι Σαββάτῳ· ὡς ἐκείνων μόνων ὄντων δεκτῶν τῶν ἐξ ἀρχῆς αὐτῆς τῆς Τεσσαρακοστῆς νηστευόντων, οἷα τῆς αὐτῶν ἀσκήσεως τελείας οὔσης καὶ οὐκ ἀπεσχεδιασ μένης. KANON MG'. ARIST. «Post duas Quadragesima hebdomadas ‹ ad illuminationem quosvis admitti non opor- • tet; ab ipso enim principio jejunare «lelent.» Hic canon' dupliciter potest intelligi, vel quod qui post duas Quadragesimæ hebdomads præteriapsas ad fidem accedunt, et jejunare incipiunt, in magno Sabbato baptismo digni non habebuntur, ut illi qui ab initio istius Quadragesimæ exercitationein ostenderunt, et sufficienter jejunarunt; vel quod si ante Quadragesimain ad fidem quilibet acresserunt, et jejunare coeperunt, deinde priusquam baptismo censeantur digni advenit Quadragesina, non exspectabunt magnum Sabbatum ut illuminentur; quemadmodum et qui ab initio istius Qualragesimæ jejunare inceperunt, sed usque ad duas septimanas si satis jejunarunt, baptisme digni censeantur. Si autem post elapsas duas Quadragesima septimanas sufficienter jejunasse non videntur, non illuminentur, sed exspeclabunt 475 et ipsi cum iis qui magno Sabbato baptizati erunt: adeo ut illi soli sint recipiendi, qui ab initio istius Quadragesima jejunarunt, guippe quod eorum exercitatio perfecta est et non ex tempore facta. CANON XLVI. «Οτι δεῖ τοὺς φωτιζομένους τὴν πίστιν ἐκμανθά. D. Quod oportet eos qui baptizandi sunt, fidem edi- • νειν καὶ τῇ Πέμπτῃ τῆς ἑβδομάδος ἀπαγο · γέλλειν τῷ ἐπισκόπῳ ἢ τοῖς πρεσβυτέροις..» ‹ scere, et quinta hebdomadis feria episcopo vel • presbyteris renuntiare. › nota. Guill. Beveregii "Οτι δεῖ τοὺς φωτιζομένους τὴν πίστιν ἐκμανθάνειν. Isidorus Mercator cauonem hunc sic interpretatur: Baptizandos oportet et fidei symbolum discere, et quinta feria ultimæ septimanæ vel episcopo vel presbytero reddere. Ubi, ut videre est, πίστιν vertit Fidei symbolum, recte quidem. Εt hoc enim recitandum erat episcopo aut presbytero, priusquam quis baptizetur. Unde ut catechumeni baptizandi illud doceantur a concilio Bracarensi etiam edicitur. Placuit omnibus episcopis, alque convenit, ut per singulas ecclesias episcopi et dimceses ambulanies, primo discutiant clericos, quomodo ordinem baptismi tençanı, vel Missarum, et qualiter quæcunque Officia in ecclesia peragant. Et si recte quidam invenerunt, Deo gratias agant: sin antem minime, docere debent ignaros, et hoc modis omnibus præcipere, sicut antiqui canones jubent, ul ante dies viginti baptismi, ad purgationem exorcismi coucurrant catechumeni. In quibus viginti diebus omnes catechumeni symbolum, quod est, Credo in Deuin Patrem omnipotentem, specialiter doceantur. Council. Brac. 2, c. 1. Idem fere et a concilio Agathensi decernitur, Symbolum etiam placuit ab omnibus Lcclesiis una die, id est, ante octo dies Dominica resurrectionis publice in ecclesia competentibus prædi - cari. Concil. Agath. can. 13.

140$ BALS. me canon litem est omnino cum 78 ca- ΒΑΛΣ. Οὗτος ὁ κανὼν ἀπαράλλακτός ἐστι κανών hone sextæ synodi et illic est expositus. απ' τῆς ς' συνόδου, καὶ ἠρμηνεύθη ἐκεῖ. ΚΑΝΩΝ ΜΖ'. CANON XLVII. • Quod oportet eos, qui in morbo baptismum ac- • cipiunt, et postea convaluerunt, fidem eli • scere, et nosse quod divino beneficio digni sunt c habiti.» BALS. Infideles nonnulli baptizati sunt antequam essent cathechizati, propter morbum urgentem. Dicebant ergo nonnulli, quod quoniam non fuerunt baptizati, postquam essent catechizati, ut vult canon, debent catechizari, et rursus baptizari. Utebantur antem et duodecimo canone Neocæsar. syn. qui non permittit ef, qui propter morbum est ba ptizatus, temere sacerdotem fieri. Dicunt ergo Patres, quod secundo quidem non baptizabitur: cogetur autem post sanitátem fidém discere, et mysterium haptismatis, et scire quod divino benèficio dignus est habitus, scilicet agnitione ejus qui vere et proprie Deus est, et remissione peccatorum, quam per sanctum baptismum assecutus est. • Ὅτι δεῖ τοὺς ἐν νόσῳ παραλαμβάνοντας τὸ • βάπτισμα, εἶτα ἀναστάντας, ἐκμανθάνειν τὴν ἡ πίστιν, καὶ γινώσκειν ὅτι θείας δωρεάς κατη- • ξιώθησαν.» ΒΑΛΣ. Τινὲς ἄπιστοι πρὸ τοῦ κατηχηθῆναι ἐδαπτίσθησαν διὰ περιστατικὴν νόσον. Ἔλεγον οὖν τινες ὡς, ἐπεὶ οὐκ ἔφθασαν βαπτισθῆναι μετὰ τὸ κατηχηθῆναι κατὰ κανόνας, ὀφείλουσι κατηχηθῆναι, καὶ αὑ. θες φωτισθῆναι. Ἐχρῶντο δὲ καὶ τῷ ιβ' κανόνι τῆς ἐν Νεοκαισαρεία συνόδου, τῷ μὴ παραχωροῦντι τὸν διὰ νόσον φωτισθέντα ἀλογοπραγήτως ἱερέα γίνε -σθαι. Φασὶν οὖν οἱ Πατέρες ὡς ἐκ δευτέρου μὲν οὐ βαπτισθήσεται· ἀναγκασθήσεται δὲ μετὰ τὴν ὑγείαν μαθεῖν τὴν πίστιν, καὶ τὸ μυστήριον τοῦ φωτίσματος, καὶ εἰδέναι ὅτι θείας δωρεάς κατηξιώθη, ήγουν τῆς ἐπιγνώσεως τοῦ ἀληθῶς καὶ κυρίως Θεοῦ, καὶ τῆς ἀφέσεως τῶν ἁμαρτιῶν, ἧς διὰ τοῦ ἁγίου βαπτί σματος ἔτυχον. ZONAR. In canonibus 46 et 47. Qui baptismo initiandi sunt, non nisi perceptis antea fidei nostra mysteriis, can. admitti, ac proinde certo hebdo madæ die catechumenos, quæ per hebdomadam didicere, apud episcopos vel presbyteros profiteri jubet. Si quis vero gravi ac periculoso morbo oppressus, atque ob eam causam quæ fidei sunt nondum rite edoctus, nec eo modo quo diximus professus, salutari baptisini lavacro perfusus fuerit, hic si a morbo postea convalescat, divina mysteria nihilominus edoceri, seque divinis muneribus ornatum esse, agnitionem scilicet veri et summi Del et peccatorum per sanctum baptisma remissionem obtinuisse intelligere debet. Quod enim baptismo iniLati culparum laqueis eximamur, id non nostræ diligentiæ, sed Dei magnificentiæ ac fiberalitati accrptum referri debet. ΖΩΝΑΡ. Βούλεται ὁ κανὼν τοὺς βαπτισθῆναι μέλο λοντας ἐν εἰδήσει τοῦ καθ' ἡμᾶς μυστηρίου ὄντας βαπτίζεσθαι· διὸ τοὺς κατηχουμένους ἀπαγγέλλειν κελεύει ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ τῆς ἑβδομάδος, ἃ διὰ τῆς ἑβδο μάδος ἔμαθον, τῷ ἐπισκόπῳ ἢ τοῖς πρεσβυτέροις. Ει δέ τις νοσῶν καὶ περὶ τὴν ζωὴν κινδυνεύων βαπτι σθῇ πρὸ τοῦ μαθεῖν τὴν πίστιν καὶ ἀπαγγείλαι, ὡς εἴρηται, εἶτα τῆς νόσου ἀπαλλαγῇ, καὶ οὕτως ἐκμαν θάνειν αὐτὸν δεῖ τὸ μυστήριον, καὶ εἰδέναι ὅτι θείας δωρεάς κατηξιώθη, ήγουν τῆς ἐπιγνώσεως τοῦ ἀλη θῶς καὶ κυρίως θεοῦ, καὶ τῆς ἀφέσεως τῶν ἁμαρ τιῶν διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος ἔτυχεν. Οὐ γὰρ διὰ σπουδῆς οἰκείας τῶν πταισμάτων λυτρούμεθα, ἀλλὰ δωρεᾷ καὶ χάριτι Θεοῦ. ARIST. in canone 46 et 47. & Baptizatus episcopo ‹ vel presbyterò quinta hebdomadis feria ſidem • dicat. Dicat et agrotus paulo post.» Qui ad ecclesiam accedit ut baptizetur, Adem discat, et quinta hebdomadis feria eam episcopo profiteatur vel presbytero. Non enim oportet eos temere baptizare, et priusquam in de initiati fuerunt. Qui morbo laborat, et baptizari quærit, baptizetur. Deinde morbo liberatus, fidem ediscat, el agnoscat, quod divina gratia dignus nabebaWr. ΑΡΙΣΤ. «Είκσι τὴν πίστιν τῷ ἐπισκόπῳ, ἢ πρε • αυτέρῳ, τῇ Πέμπτῃ τῆς ἑβδομάδος ὁ βαπτιζό • μενος. Εἴποι καὶ ὁ ἐν νόσῳ μετὰ βραχύ. ο Ο προσερχόμενος τῇ ἐκκλησίᾳ ἐπὶ τῷ βαπτισθῆ ναι τὴν πίστιν ἐκμανθανέτω· καὶ τῇ Πέμπτῃ τῆς ἑβδομάδος ἀπαγγελλέτω ταύτην τῷ ἐπισκόπῳ ἢ πρεσβυτέρω. Οὐ γὰρ δεῖ προχείρως αὐτοὺς βαπτίζειν καὶ πρὸ τοῦ μυηθῆναι τὴν πίστιν. Ο νοσῶν καὶ ζητῶν βαπτισθῆναι βαπτιζέσθω. Εἶτα τῆς νόσου ἀναστὰς, ἐκμανθανέτω τὴν πίστιν, καὶ γινωσκέτω ότι θείας κατηξιώθη χάριτος. Guill. Beveregii nota. "Οτι δεῖ τοὺς ἐν νόσο. Qui in morbo baptizatus postes convalescit, Adei symbolum ita ediscere debet, nt episcopo Hlud reddat, et ab co manoum impositionem recipiat. Concil. Eliberitanum: Peregre navigantes, aut si ecclesia in proximo non fuerit, posse fidetem (qui lavacrum suum intogrum habet nec sit bigamus) baptitare in necessitate infirmitaɛis positum catechumenum, ita at 'si supér vixerit, ad episcopum cum perducat, ut per manus impositionem perfici possit. Concil. Elib. eau. 39. Sed et longe antiquiorem haé de re exstitisse canonein, ex eo patet quod Cornelius spiseopus Romamus Novatiawem repreliendat, quod cum in lecto ab exorcistis baptizatus fuisset, ad episcopum posten se non contalerat, ut juxta ecclesiasticum canonem, reliqua eo casu praecepta, perciperet. Ος βοηθού μενος ὑπὸ τῶν ἐπορκιστών, μέσῳ περιπεσών χαλεπή. καὶ ἀποθανεῖσθαι ὅσον οὐδέπω νομιζόμενος, ἐν αὐτῇ τῇ κλίνῃ ᾗ ἔκειτο περιχυθείς έλαβεν· εἴ γε χρὴ λέ γειν τὸν τοιοῦτον εἰληφέναι· οὐ μὴν οὐδὲ τῶν λοιπῶν έτυχε, διαφυγών την νόσον, ὧν χρή μεταλαμβάνειν κατὰ τὸν τῆς Ἐκκλησίας κανόνα. Τοῦτο δὲ σφρα γισθῆναι ὑπὸ τοῦ ἐπισκόπου. Apud Euseb. iia. Eccles. Il. vi. cp 43.

IN CAN. XLIX CONC LAOD ΚΑΝΩΝ ΜΠ'. • Ότι δεῖ τοὺς φωτιζομένους μετὰ τὸ βάπτισμα χρέ • εσθαι χρίσματι ἐπουρανί, καὶ μετόχους εἶναι • τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ, κ ΒΑΛΣ, Χρίσμα ἐκάλεσεν ὁ κανὼν τὸ ἅγιον μύρον, καὶ οὐχ ἁπλῶς χρίσμα, ἀλλὰ ἐπουράνιον, ὡς διὰ τῶν ἁγίων εὐχῶν καὶ τῆς ἐπικλήσεως τοῦ ἁγίου Πνεύμα τῆς ἁγιαζόμενον, καὶ ἁγιάζον τοὺς χρισμένους, καὶ μετόχους αὐτοὺς ποιοῦν τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Φησὶν οὖν τοὺς φωτιζομένους διὰ τούτου χρίεσθαι καὶ ἁγιάζεσθαι. Όπως μέντοι παρεδόθη τὸ ἅγιον μύρον, καὶ δι᾿ ἣν αἰτίαν, δηλοῦται ἀπὸ τῶν κατηχητικών βίβλων. Τινὲς δὲ λέγουσι γίνεσθαι τοῦτο κατά ἀκολουθίαν ἐκείνου του μύρου, τοῦ διὰ τῆς πόρνης χυθέντος εἰς τοὺς πόδας τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ εἰπόντος μηδέν τι κακὸν ποιῆσαι τὴν πόρνὴν ἐπιχέασαν εἰς τοὺς πόλ δας τούτου τὸ ἀπὸ νάρδου πολύτιμον μύρον πρὸ τοῦ ἐνταφιασμοῦ αὐτοῦ. Ἐπεὶ γὰρ τὸ βάπτισμα, ὡς πολε λάκις εἴρηται, τύπος ἐστὶ τῆς ταφῆς καὶ τῆς ἀνα στάσεως τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν, καλῶς· κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ βαπτίσματος τῷ μύρῳ σε φωτιζόμε. να χρίονται, ἵνα συνταφώσι καὶ συναναστῶσι τῷ Χριστῷ. CANON XLVIII. Quod oportet, eos qui baptizantur, post baptisma «inungi supercœlesti chrismate, et esse regni ‹ Dei participés. › BALS. Canon vocavit saneum unguentuin chrisma, et non simpliciter chrisma, sel superceleste; ut quod per sanctas preces et invocationem sancti Spiritus sanctificetur, et eos qui inunguntur, sanctificet et regui calorum faciat participes. Dicit itaque eos, qui baptizantur, per hoc inungi et sanctificari. Quomodo autemi et propter quam causam traditum sit sanctum unguentum, ex libris, qui de cathechismo tractant, declaratur. Nonnulli autem dim cunt hoc fieri ex illius unguenti consequentia,. quod per meretricem ad Domini 476 ɖt Dei et 5 Servatoris nostri Jesu Christi pedes fusum est, qui dixit nihil mali fecisse meretricem, quæ ad ejus. peles nardi pretiosum unguentum ad ejus sepulturam effudit. Quia enim baptismus, ut sape dictum, dal, typus es! sepulturæ et resurrectionis Curisti et Del nostri; recte baptismi tempore chrismate inun, guntur ii, qui baptizantur, ut una sepeliantur et cum Christo resurgant, ZONAR. Qui baptizati sunt, obs sacro oleo inungi oportère canon decernit; quod et supercoleste éhrisma atio nomine appellavis; quippe quod et sacris precationibus et sancti Spiritus invocatione sanetificatum sit, et qui co inunguntur sanctos, ac ΖΩΝΑΡ. Τοὺς βαπτισθεντας φησὶν ὁ κανὼν δεῖν χρίεσθαι τῷ ἁγίῳ μύρῳ, δ καὶ χρίσμα ἐκάλεσεν ἐπου ράνιον, ὡς διὰ τῶν εὐχῶν καὶ τῆς ἐπικλήσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἁγιαζόμενον, καὶ ἁγιάζον τους χρισμένους, καὶ μετόχους αὐτοὺς ποιοῦν τῆς βασι λείας τοῦ Χριστοῦ, εἰ μὴ δι' ἔργων φαυλότητα ἡμεῖς @ regui cum Christo participes, nisi ad ejus regui ἑαυτοὺς ταύτης αποξενώσωμεν. possessionem nostris ips! sceleribus aditum præcloserimus, eliciat. ΑΡΙΣΤ. • Δεν τους φωτιζομένους μετά το βάπτιο ARIST. «fluminates post baptismum inungi opera • στα χρίεσθαι. Σαρής, ο 4 Ὅτι οὐ δεῖ τῇ Τεσσαρακοστή ἄρτον προσφέρειν · εἰ μὴ ἐν Σαββάτῳ καὶ Κυριακῇ μόνον.» • Pet. Perspiciat. CANON XLIX. Quod non oportet in Quadragesima panem offerre; ‹ nisi Sabbato et Dominica tantum. › Guft. Beveregii notes. Ότι οὐ δεῖ τῇ Τεσσαρακοστή. In codice Amerbachiano hoc etiam sebolta huic canont cubiungitur, Καλώς, εἴ περ τι άλλο: καὶ τοῦτο τοῖς Γεοφόροις έδοξε Παπράσι· ταπεινώσεως γὰρ ὁ και ρὸς, καὶ τῶν ἑκάστῳ πεπλημμελημένων τὴν ἐπιγνω. μοσύνην φέρων. Ἐν δὲ τοιούτων καιρῷ οὐκ ἂν εἴη ἀκόλουθον, ἀφεμένους τῶν περὶ δ ή σπουδή, εἰς δωρ τὰς ἀποκλίνειν, εὐφραινομένους. οὐ προσηκόντως. καὶ αἰθριάζοντας ἐν στυγνότητα, καὶ πνευματικής ἀγαλλιάσεως ἐμπιπλαμένους παρὰ καιρόν. Πίστις του λόγου, τό, Ἐπειδὴ μὴ οἷόν τε τὴ τῆς νηστείας ένεργεῖν ταπεινήν, οὐ κωλῦσαι τὸ θύειν, ἀλλ' ἐν Σαββάτῳ, καὶ τῇ ἀναστασίμῳ προτρέπει θύειν τὸ ἄθυτον θύμα καὶ τῆς ἀπ' αὐτοῦ θυμηδίας κορέννυσθαι. Τῆς μὲν οὖν θυσίας διὰ τοῦτο ἀπάγει ὁ θεῖος τῶν Πατέ ρων χορός, καὶ ὅτι πολέμου ἡμῖν συγκροτουμένου πρὸς τοὺς ἀντιπάλους τοῦ ἐν ἡμῖν κρείττονος, προσευπορείσθω γὰρ καὶ τοῦτο, οὐχ ὅσιον τὴν τῆς εἰρή νης θυσίαν ἐπιτελεῖν ἔργου μεταξὺ ἐχομένους· ἀλλὰ τοῦ μὲν ἄρτου ἐπαινετῶς μάλα μετέχειν, καὶ τοῦ ποτ τηρίου τοῖς οὐ κατὰ καπήλους μετέχουσιν ἀνεῖται, εἰς ἀντίληψιν δοκῶ μοι καὶ κραταίωμα των πονουμε νων. τὴν μέντας θυσίαν ἐν βάλλεσθαι τέως δεδοκι μασται κράτιστον· ἐπεὶ καὶ στρατιώτης, χρήσαιτ' ἂν ἄρτῳ καὶ κρέασιν ἐν πολέμου καιρῷ κώλοις μένω • ται, καὶ οὐ προσφάτοις καὶ νεκροίς, ότι μηδὲ σχολὴν ὁ πόλεμος παρέχει αρτοποιίαις προσκεῖσθαι, καὶ ζωοθυσίαις ἐκδίδοσθαι. Bene, si quid aliud, hoc divinis visum est Patribus. Hoc enim (quadragesimale) kumiliationis tempus est, et agnitionem. cujusque delictorum secum afferens. In tali autem tempore non,decet, negligentes ea quibus intenti sumus, ad festa diveriere, latitia indecenter perfruentes, in mærure: serenos, et spirituali exsultatione inlem vestive impletos. Quandoquidem sane summam jeju - nii humilitatem peragere haud possibile sit, sacrif care non prohibetur, sed Sabbato, et Dominica die incruentum offerre sacrificium permittitur, et lætitia exinde satiari sacrificando itaque divinus Patrum chorus propterea arcel, quod pralio nobiscum commisso contra eos, qui bono in nobis adversantur (et hoc enim accedat) non decet alio interim detentos opere pacis sacrificium celebrare: sed panis quidem poculique laudabiliter admodum participes esse, iis qui non cauponum instar participant, permni titur, ad subsidium, ut mihi ridetur, et corroborationem laborantiam. Sacrificium autem interea differri onli- 'mum judicatur; cum et miles prælli témpore pane er carnibus utatur, veteribus quidem, et non recentibus ´et novis, quoniam præhain pambus faciendis, et animalibus mactandi vacare non paritur Ubi alloitur al presaucrificata, quae per quadragesinia: Sablatis sotis aut Dominicis consecrata, alis diebus distribuuntur, de quibus alibi locuti sunrus.

ΒΑΛΣ. Ο παρών κανὼν καὶ ὁ να', ἀλλὰ καὶ ὁ νβ' τῆς ς' συνόδου τὰ αὐτὰ διατάττονται. Καὶ ἀνάγνωθι τὰ ἐν ἐκείνοις γραφέντα. BALS. Praesens canon, et quinquagesimus primus, quinetiam et quinquagesimus secundus sexta synodi eadem decernunt. Et lege quæ in illis seririta sunt. ZONAR. Eadem prorsus sextæ synodi canone 2 statuuntur. Vide quæ ibi diximus, nec plura, Luum ad hujus, turm ad canonum 51 et 52 explicationem desiderabis. ARIST. ‹ În quadragesima præterquam Sabbato «solum, et die Dominica offerre non oportet.» Hic canon non omnino neglectui habetur, sed observatur. Exceptis enim Sabhato et Dominico et sancto Annuntiationis die, in Quadragesima panis pen offertur, sed præsauctinenta peraguntur. Αt vero in Annuntiationis festo præsanctificatorum ministerium non celebrari, sed panem offerre, quinquagesimus secundus sextæ in Trollo synedi tradit, eo quod reliqui Quadragesima dies humiliationis sunt tempus, debetque quisque propria dew licta agnoscere, jet non cura de illis neglecta að festivitates animum inclinatum habere, et sic simul tristitia affici et spirituali lætitia intempestive repleri. CANON L... • Quod - nou oportet in Quadragesime postrema ‹ septimana quintæ feriæ jejunium solvere, et • totam Quadragesimam dehonestare: seul oporc. tet totam Quadragesimam jejunare aridis ve • Scents. ΖΩΝΑΡ. Τὰ αὐτὰ διατάττεται καὶ ὁ νβ' κανὼν τῆς ς' συνόδου. Καὶ ζητητέον τὰ ἐκεῖ εἰρημένα, ἀρκε σοντα καὶ πρὸς τοῦτον τὸν κανόνα, καὶ πρὸς τὸν να καὶ τὸν νβ'. «ΑΡΙΣΤ. Τη Τεσσαρακοστῇ μὴ προσφέρειν εἰ μὴ • Σαββάτῳ καὶ Κυριακῇ μόνον. ο Ο κανὼν οὗτος οὐ παρεβάθη ὅλως, ἀλλὰ φυλάττε ται. "Ανευ γὰρ Σαββάτου, καὶ Κυριακῆς, καὶ τῆς ἁγίας τοῦ Εὐαγγελισμοῦ ἡμέρας, ἐν τῇ Τεσσαρακο στῇ ἄρτος οὐ προσφέρεται, ἀλλὰ προηγιασμένα τε λοῦνται. Τὸ δὲ ἐν τῇ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ ἑορτῇ μὴ προηγιασμένων γίνεσθαι λειτουργίαν, ἀλλὰ προσφέ ρειν ἄρτον, ὁ πεντηκοστός δεύτερος κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ Έκτης συνόδου παραδίδωσι, διὰ τὸ τὰς ἄλλας ἡμέρας τῆς Τεσσαρακοστῆς ταπεινώσεως εἶναι και ρὸν, καὶ ὀφείλειν ἕκαστον τῶν πεπλημμελημένων τὴν ἐπίγνωσιν φέρειν, καὶ μή, ἀφέντα τὴν περὶ ταῦτα σπουδήν, πρὸς ἑορτὰς ἀποκλίνειν, καὶ κατὰ ταὐτὸ στυγνάζειν, καὶ πνευματικῆς ἀγαλλιάσεως ἐμπιπλασθαι παρά καιρόν. KANON N'. • Ότι οὐ δεῖ ἐν Τεσσαρακοστῇ τῇ ὑστέρᾳ ἑβδομάδε • τὴν Πέμπτην λύειν, καὶ ὅλην τὴν Τεσσαρακο • στὴν ἀτιμάζειν· ἀλλὰ δεῖ πᾶσαν τὴν Τεσσαρα • κοστὴν νηστεύειν, ξηροφαγοῦντας BALS. Nota ex præsenti canone, quod aridis ΒΑΛΣ. Σημείωσαι ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος vesci debemus omni quarta et sexta feria.' Qui ὅτι ξηροφαγεῖν ὀφείλομεν κατὰ πᾶσαν Τετράδα καὶ ergo sine morbo cum oleo et testaceis jejunant, Παρασκευήν· οἱ γοῦν ἄνευ νοσήματος μετὰ ἐλαμο faciunt contra legem: multe antem magis qui in καὶ ὀστρακοδέρμων νηστεύοντες παρανομοῦσι· πολλῷ quartis sextisque feriis pisces comedunt. Quia au- δὲ πλέον οἱ ἐν ταῖς Τετράσι καὶ Παρασκευαῖς ἰχθύας tem necèsse est ut aquam hibant etiam qui morbo ἐσθίοντες· ἐπεὶ δὲ ἀναγκαῖόν ἐστι καὶ ὑδροποτείν non labqrant, dicimus quod canones quidem nihil τέως τοὺς μὴ ἀσθενοῦντας, φαμὲν ὅτι οἱ μὲν κανόνες tale definiunt. Quoniam autem magnus Epiphanius οὐδὲν τοιοῦτον ορίζονται. Ἐπεὶ δέ φησιν ὁ μέγας Cypri in panariis dicit, debere fideles, in sex die- Επιφάνιος Κύπρου ἐν τοῖς παναρίοις ὀφείλειν τοὺς bus ante Pascha, paue, et sale, et aqua nutriri; πιστοὺς ἐν ταῖς πρὸ τοῦ Πάσχα ἐξ ἡμέραις διὰ ἄρ cum aridorum esu aquajn quoque bibere bonum του, ἁλος, καὶ ὕδατος ἀποτρέφεσθαι, καλόν ἐστι σὺν est. Lege et octavam interrogationem canonicarum τῇ ξηροφαγίᾳ καὶ ὑδροποτεῖν. Ανάγνωθι καὶ τὴν τ' responsion Timothei Alexandrie, quae dicit: ἐρώτησιν τῶν κανονικῶν ἀποκρίσεων Τιμοθέου Αλε Muller, si peperit, Pascha debet jejunare. Sic ξανδρείας, λέγουσαν· Γυνὴ, ἐὰν γεννήσῃ, τὸ Πάσχα etiam decima. Ex bis colligitur, debere Adeles cum ὀφείλει νηστεῦσαι· ὡσαύτως και τὴν ι. Συνάγεται aridorum esu aquam quoque bibere. γὰρ καὶ ἀπὸ τούτων ὀφείλειν τοὺς πιστοὺς σὺν τῇ ξηροφαγία καὶ ὑδροποτεῖν. Guill. Beveregii notæ. Ξηροφαγούντας. Caulum est hoc canone, ut tota quadragesima ξηροφαγία aridorum est transigatur. Xerophagiarum etiam in jejuniis frequens apud Tertullianum aliosque mentio occurrit. Quid autem proprie esset ξηροφαγείν ex Epiphanio colligimus, nimirum panen tantum cum sale et aqua sub vesperam uti: Τὰς δὲ ἐξ ἡμέρας, τοῦ Πάσχα ἐν ξηροφαγία διατελοῦσι πάντες οἱ λαοί· φημὶ δὲ ἄρτῳ, καὶ ἀλλ, καὶ ὕδατι τότε χρώμενοι πρὸς ἑσπέραν. Epiph., Expos. fd. num. 22. Constitutiones apostolica olera etiam addunt: Ἐν ταῖς ἡμέραις οὖν τοῦ Πάσχα νηστεύετε ἀρχόμενοι ἀπὸ δευτέρας μέχρι τῆς παρασκευῆς καὶ Σαββάτου ἓξ ἡμέρας, μόνω χρώμε νοι ἄρτῳ, καὶ ἀλὶ, καὶ λαχάνοις καὶ ποτῷ ὕδατι. Constit. apostol. I. v, c. 17. Epiphanius et Consti tutiones sex tantum diebus της μεγάλης εβδομάδος, Paschalem scilicet celebritatem immediate præcedentibus xerophagiam hanc indictam indigitant, quæ juxta hunc cañonem per totam quadragesimam observanda est. Σημείωσαι ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος. He prima bujus canonis interpretatio codici nostro Bodleiano debetur: neque enim in ullo alio exstat.

IN CAN. LI CONC. LAUD. 'Ετέ α ερμηνεία. · Περὶ τῶν ἐν τῷ παρόντι κανόνι εἴρηται καὶ ἐν τῷ κι' κανόνι τῆς ς' συνόδου. Τινῶν γὰρ, μετὰ τὸ νηστεῦσαι τὴν ὅλην Τεσσαρακοστήν, καταλυόντων τὴν μεγάλην Πέμπτην, διὰ τὸ τότε συμπληρούσθαι τάχα τὴν ἁγίαν Τεσσαρακοστὴν, καὶ τὸν Κυριακὸν δεῖπνον γενέσθαι, ὥρισαν οἱ Πατέρες κατὰ πᾶσαν τὴν Τεσ σαρακοστὴν μέχρι τῆς κυριωνύμου Πασχαλίου ἡμιρας νηστεύειν, ἵνα μὴ, λυομένης της νηστείας ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ, ἡ ὅλη Τεσσαρακοστὴ ἀτιμάζηται. Ὑπο ἐξελέ μοι τὰ Σάββατα καὶ τὰς Κυριακὰς τῆς Τεσσα ρακοστῆς. Ἐν ταύταις γὰρ ξηροφαγεῖν οὐκ ἀναγκαζόμεθα, ὡς ἐν ταῖς λοιποῖς ἡμέραις τῆς νηστείας. ΖΩΝΑΡ. Πᾶσαν τὴν Τεσσαρακοστὴν ἐν νηστείᾳ διάγειν ὁ κανών διορίζεται, ἄνευ δηλαδή Σαββάτου καὶ Κυριακῆς. Νηστείαν δὲ τὴν ξηροφαγίαν ορίζε. ται. Τινὲς δὲ κατὰ τὴν τ' τῆς τελευταίας ἑβδομάδος, ἐν ᾗ τὸ Κυριακὸν δεῖπνον συνέφαγε τοῖς μαθηταῖς ὁ Χριστὸς, ἔλυον τὴν νηστείαν, καὶ ἤσθιόν τινα πολύ τελέστερα καὶ τρυφηλότερα βρώματα, ὡς τάχα τοῦ Κυρίου τότε τὸ νομικόν τε φαγόντος δείπνον, καὶ τὸ οἰκεῖον τοῖς μαθηταῖς παραδόντος. Τοῦτο οὖν μὴ για νεσθαι ὁ παρὼν κανὼν διατάττεται, ἵνα μὴ, ἐν τῇ μια ταύτῃ ἡμέρᾳ λυομένης τῆς νηστείας, ἡ ὅλη Τετσαρακοστὴ ἀτιμάζηται. ΑΡΙΣΤ. «Οὐ δεῖ ἐν τῇ Τεσσαρακοστῇ τῇ ὑστεραίᾳ • ἑβδομάδι τὴν Πέμπτην λύειν, καὶ ὅλην τὴν Τεστ • σαρακοστὴν ἀτιμάζειν, ἀλλὰ πᾶσαν τὴν Τεσσα • ρακοστὴν νηστεύειν ξηροφαγοῦντα. Δεῖ πάσας τὰς τοῦ σωτηρίου πάθους ἡμέρας ἐν νηστείᾳ καὶ προσευχῇ καὶ κατανύξει καρδίας ἐπιτε λεῖν· καὶ μὴ καταλύειν τὴν νηστείαν ἐν τῇ Πέμπτῃ τῆς ὑστέρας ἑβδομάδος τῆς Τεσσαρακοστῆς, ἀλλὰ δεῖ καὶ ἐν αὐτῇ νηστεύειν τε καὶ ξηροφαγείν. ΚΑΝΩΝ ΝΑ'. • Οτι οὐ δεῖ ἐν Τεσσαρακοστῇ μαρτύρων γενέ- • θλια ἐπιτελεῖν, ἀλλὰ τῶν ἁγίων μαρτύρων μνή- < μας ποιεῖν ἐν τοῖς Σαββάτοις καὶ Κυριακαίς. Η Ο Alia interpretatio.. De iis, quæ in praesenti canone tractantur, dictum est et in canone 29 sextæ synodi. Cum enim quidam, postquam tota Quadragesima jejunassent, magna quinta feria jejunium solverent, quod tunc forte compleretur Quadragesima sancta et fieret, cœna Domini, statuerunt Patres, utotam Quadragesimam usque ad diemn Dominicum Paschalem jejunarent: ne jejunio uno die soluto tota Quadragesima dehonestaretur. 477 Excipe mihi Sabbata et Dominicos Quadragesimæ. In iis enim aridis vesci non cogimur, ut in reliquis jejunii diebus. ZONAR. Totum Quadragesimæ tempus, Sabbatis tamen ac Dominicis diebus exceptis, canon jejauto' transigi jubet. Jejunium autem aridorum esum constituit. Αt vero quidam quinta postrema heb domadæ feria, qua Christus cum apostolis cœnavit, violato jejunio, lautioribus epulis vescebantur; quod eodem die forte Christus Dominus cœua ex præscripto legis refectus, eumilem quoque morem discipulis prodidisset. It ergo feri, ac totam Quadragesimam unius diet illius neglecto jejunio dehonestari, praesens canon vetal. ARIST. Non oportet in ultima Quadragesinge ● septimana quintæ feriæ jejunium solvere, et ‹ totam Quadragesimam injuria afficere: sed ‹ totain Quadragesimam jejunare aridis vescen- (tem. > Oinnes salutaris passionis dies cum jejunio el oratione, et cordis compunctione peragere oportet, et non jejunium solvere quinta ultimæ hebdomadis quadragesimæ feria, sed et in ea jejunare et cibis siccioribus uti. CANON LI. • Quod non oportet in Quadragesima martyrain ● natalitia celebrare: sed sanctorum martyrum ‹ facere commemorationes in Sabbatis et Do- • minicis. > ΒΑΛΣ. 'Ανάγνωθι τὸν νβ' κανόνα τῆς δ' συνόδου BALS. Lege canonen 52 sexta synodi, et 49 καὶ τὸν μθ' τῆς παρούσης συνόδου διδάσκοντας κατά præsentis synodi, qui docent solis Sabbatis et μήνα τὰ Σάββατα καὶ τὰς Κυριακὰς τελείαν θυσίαν diebus Dominicis fieri perfectum sacrificium temγίνεσθαι ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς ὅλης Τεσσαρακοστῆς· 'pore totius Quadragesimæ: in reliquis autem per κατὰ δὲ τὰς λοιπὰς διὰ προηγιασμένων τελεῖσθαι prius sanctificata peragi divinum mysterium. PerGuill. Beveregii nota. "Οτι οὐ δεῖ ἐν Τεσσαρακοστῇ. Constantinus Harmenopulus hunc et sequentem canonem in unain epitomen his verbis contrahit: Οὐ δεῖ μνείας μαρτύρων τελεῖν ἐν Τεσσαρακοστῇ, εἰ μὴ Σάββασι καὶ Κυριακαῖς, οὐδὲ γάμους ή γενέθλια. Recordationes martyrum in Quadragesima non sunt celebrandæ, nisi Sabbutis et diebus Dominicis; item nec nuptiæ vel natales. Ubi ad vocem γάμους duplex notatur scholium: primum quidem: Οἱ πεποιηκότες γαμικάς δε ρολογίας τῇ μεγάλη Τεσσαρακοστῇ ἐπιτιμῶνται ἱερεῖς, μετρίως μὲν εἰ ἐξ ἀφελείας, μειζόνω; δὲ, εἰ ἐκ σκαιοτροπίας καὶ κρύφα. Το μέντοι συνοικέσιον μένει ὡς ἱερολογίας δεξάμενον. Sacerdotes, qui nuptiales benedictiones in magna Quadragesima peregeruni, puniuntur: mediocriter quidem, si ex simplicitate, gravius autem, si ex verversitate, et clanculum. Ma- `trimonium tamen consistit veluti quod benedictionem accepit. Alterum autem: Πρὸ τῆς ἑορτῆς τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων, τῆς Γενήσεως τοῦ Χριστοῦ, τῆς Μετα μορφώσεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς Κοιμήσεως τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου, ἐξ ἀνάγκης Επταήμεροι προη γοῦνται νηστείαι· εἰ δέ τις καὶ πλέον τῶν ἑπτὰ ἡμερῶν κατὰ τὰς ἑορτὰς τούτων, ἢ ἐκοντί, ἡ κτη τορικού τυπικοῦ συνωθούμενος νηστεύσει, οὗ και ταισχυνθήσεται. Ante festum Sanctorum Apostolorum, Natalis Christi, Transfigurationis Christi, et Obdormitionis sanctissimæ Deiparæ, necessario septem dierum jejunia præcedunt. Quod si quis etiam ultra dies illos septem in festis horum, vel sponte sua, vel municipalë statuto compulsus jejunet, non confundetur. Harmenop. epit. can. sect. 2, tit. 6.

ὀφείλειν κωλύεσθαι δι' ὅλης τῆς Τεσσαρακοστῆς διὰ Ουσίας γίνεσθαι τὰς τῶν ἁγίων μαρτύρων μνήμες, ὡ: μηδὲ χαροποιούς οὖσας, ἀλλὰ μόνα κωλύεσθαι τὰ γενέθλια τούτων ὡς χαροποιὰ καὶ πανηγύρεων πρόξενα ὥρισαν οἱ Πατέρες μήτε ἐν ταῖς μνήμες μήτε ἐν τοῖς γενεθλίοις τῶν μαρτύρων καθ' δλην την Τεσσαρακοστὴν διὰ θυσίας πανηγυρίζειν, ἀλλὰ κατά μόνα τα Σάββατα καὶ τὰς Κυριακές τὰς ἑρ τὰς τούτων ποιεῖν. Σημείωσαι τοίνυν ὅτι ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος οὐδὲ μνῆμαι κατοιχομένων δι' δλης τῆς Τεσσαρακοστῆς ἄνευ Σαββάτου καὶ μόνου. Διὰ τὸ εἶναι πένθος ὑπὲρ ἁμαρτιῶν ἡμῶν τὴν ἁγίαν Τεσ σαρακοστὴν, οὐχ ἁγίων μνῆμαι γίνονται ἄνευ Σεβ. βάτου· ἐὰν οὖν ἁγίων μνῆμαι οὐ γίνονται, πολλῆς πλέον κωλυθήσεται ὁ γάμος. inde autem ac si dixisset quispiam, non debere Δ΄ τὴν θείαν ἱεροτελεστίαν. ὡς δέ τινος εἰπόντος μὴ prohiberi per totam Quadragesimam ne fant per sacrificia sanctoruin martyrum memoriæ, ut quæ Jætitiam non afferant; sed prohiberi tantum ne eorum natalitia celebrentur, ut quæ lætitiam afferant, et ut frequentes hominum conventus fant, incitent: definierunt Patres, ut neque in comme morationibus martyrum, neque in eorum natalitiis, in tota Quadragesima per sacrificia festum celebrent, sed in` solis Sabbatis et Dominicis eoruin festa peragant. Nola ergo, ex praesenti canone quod nec defunctorum quidem funt memoriæ tota Quadragesima, præterquam solo Sabbato, Propterea quod sancta Quadragesiina luctus est ob peccata nostra, sanctorum commemorationes mon celebrantir, præterquam Sabbato; si sancioruin ergo commemorationes non funt; niulto magis nuptiæ prohibebuntur. ARIST, Neque martyrum commemorationes ce- • lebrare, præterquam Dominicis et Sabbatis, › lu Quadragesima, exceptis Sabbato et Dominiço, aec martyrum commemorationes celer brantur. CANON LII. × Quod non oportet in Quadragesima nuptias vel ‹ natalitia celebrare. > BALS. Propter easdem rationes quas superius dixiumus. ΑΡΙΣΤ. • Μηδέ μνεία; μαρτύρων τελεῖν εἰ μὴ • Κυριακαί; τε καὶ Σάββασιν. ο Ἐν τῇ Τεσσαρακοστῇ ἄνευ Σαββάτου καὶ Κυρια τῆς οὐδὲ μαρτύρων μνείαι τελοῦνται. • Ότι οὐ δεῖ ἐν Τεσσαρακοστῇ γάμους ή γενέθλια · ἐπιτελεῖν. ΒΑΛΕ. Διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους οὓς ἄνωθεν εἴ. πομεν. ARIST. • Quadragesina non celebrantur nuptis, ΑΡΙΣΤ. • Οὐ τελείται τῇ Τεσσαρακοστή γάμος, • neque natalitia. Perspicuus.» 478 CANON LIII. • Quod non oportet Christianos ad nuptias venien- ● tes tripudiare vel saltare: sed modeste cœnare ‹ et prandere, ut decet Christianos. › BALS. Canon clarus est: cum vero et penitus - exolevit, nec interpretatione egel. Βαλλίζειν autem est cum cymbalis vel aliis ejusmodi saltare. • οὐδὲ γενέθλιον. Σαφής.» ΚΑΝΩΝ ΝΓ. «Ὅτι οὐ δεῖ Χριστιανοὺς εἰς γάμους ἀπερχομενους • βαλλίζειν ἢ ἀρχεῖσθαι, ἀλλὰ σεμνῶς δειπνεῖν καὶ • ἀριστόν, ὡς πρέπει Χριστιανοίς. ΒΑΛΣ. Ο κανών σαφής ἐστιν· ὅτι δὲ ἡπράκτησε παντελῶς, οὐδὲ ἑρμηνείας δεῖται. Βαλλίζειν δέ ἐστι τὸ μετὰ κυμβάλων ἢ ἄλλων τοιούτων ὀρχεῖσθαι. ΖΩΝΑΡ. Ο θεσπέσιο; ἀπόστολος Παυλός φησιν· Εἶτε ἐσθίετε, είτε πίνετε, είτε τι ποιεῖτε, πάντα εἰς δόξαν Θεοῦ ποιεῖτε· τὸ δὲ ἀσέμνως βιοῦν τοὺς πιστοὺς εἰς τοὐναντίον τὸ πρᾶγμα περιστά. Διὸ καὶ ὁ παρών κανὼν τοὺς ἀπερχομένους πιστοὺς εἰς γάμον κωλύει ἀπρεπώς διαγίνεσθαι, καὶ ὀρχεῖσθαι ἢ βαλλίζειν· ἐσθίειν δ᾽ ἐπιτρέπει σεμνώς, μηδὲν ZONAR. Sive comeditis, inquit divinus apostolus Paulus, sive bibitis, sive aliud quid facilis, omnia in gloriam Dei facite ": fideles vero qui vitam petulanter agunt, nihil minus quam Dei gloriam propositam habent. Ne igitur fideles ad nuptias vocati minus honeste se gerant, saltentque ac tripudient; sed modeste appositis cibis vescantur, nec quidquam Christiano homine indignum admittant, hic canon ἀνάξιον ποιοῦντας Χριστιανῶν. Βαλλίζειν δ' ἐστὶ τὸ decernit. Est porro βαλλίζειν concrepantibus cyubalis saltationem ad illorum sonitum accommodare. ARIST. «Tripudiare in nuptiis vel saltare indi- • gaum. CANON LIV. Quod non oportet sacratos, aut clericos in nu- ‹ ptiis vel conviviis aliqua spectacula videre: • sed priusquam ingrediantur thymelici, surgere • et secedere. "I Cor. x, 31. κύμβαλα κτυπεῖν, καὶ πρὸς τὸν ἐκείνων ἦχον όρχεῖσθαι. ΑΡΙΣΤ. «Βαλλίζειν ἐν γάμοις ἢ ἀρχεῖσθαι ἀνά • ξιον. • Οτι οὐ δεῖ ἱερατικοὺς ἢ κληρικούς τινας θεωρίας • θεωρεῖν ἐν γάμοις ἢ δείπνοις, ἀλλὰ πρὸ τοῦ εἰσ έρχεσθαι τοὺς θυμελικοὺς ἐγείρεσθαι αὐτοὺς · καὶ ἀναχωρεῖν. Guilt. Beveregii notæ. Ὡς μηδὲ χαροποιούς. Hæc Balsamonis verba usque ad ὥρισαν οἱ Πατέρες in colice Amer Dachiano desiderantur.

BALS. In vicesimo quarto et quinquagesimo primo canone sexta synodi de iis quoque tractavi mus, quæ in præsenti canone tractata sunt. Et lege ea: hujus enim meminerunt, IN CAN. LVI CONC. LAOD. ΑΑΣ. Ἐν τῷ κδ' καὶ να' κανόνι τῆς ς' συνέδου & διελάβομεν καὶ περὶ τῶν ἐν τῷ παρόντι κανόνι διειλημμένων. Καὶ ἀνάγνωθι ταῦτα· μέμνηται γὰρ καὶ τούτου. ΖΑΝΑΡ. Καὶ ὁ δ' κανὼν τῆς ἔκτης συνόδου τὰ αὐτὰ διατάττεται. Κωλύει γὰρ κἀκεῖνος τοὺς ἱερω. μένους καὶ τοὺς μοναχοὺς ἐν ἱπποδρομίαις ἀπιέναι, Οὗτος δὲ γενικώτερον οὐδέ τινας θεωρίας διακελεύε ται θεωρεῖν, οὔτε ἐν γάμοις, οὔτε ἐν δείπνοις. Οὐ γὰρ ἐν γάμοις μόνον γίνονται συμπόσια, ἀλλὰ καὶ ἐν ἑορταῖς, καὶ ἐν γενεθλίοις, καὶ ἄλλοις ομοίοις, ἃ δεί πνους ὠνόμασαν. Οταν οὖν, φησί, κληθῶσιν εἰς τασο αῦτα συμπόσια ἱερατικοὶ καὶ κληρικοί, καὶ ἴδωσιν. ὅτι θυμελικοί μέλλουσιν εἰσελθεῖν, ἐγειρέσθωσαν, καὶ ἀναχωρείτωσαν πρὸ τοῦ ἐκείνους των παιγνίων καὶ γελωτοποιῶν, ἀπάρξασθαι " ZONAR, Eadem sextæ quoque synodi vicesimoquarto canone præcipiuntur. Quippe sacris initiatos homines ac monachos in hippodromum convenire is canon vetat. Hic vero magis universe eos nullis omnino spectaculis, nec in nuptiis nec in cœnis, interesse licere decernit. Nec enim in nuptiis tantummodo, sed in festis quoque celebritatibus et natalitiis et aliis hujusmodi, quæ cœnæ vocabulo significavere convivia instituuntur. Ad hujusmodi igitur convivia, inquit, quandocunque sacri ordinis honines et clerici advocati fuerint, ubi primum thymeNicos ingressures animadverterint, ipsi consurgant, seque illico, priusquam ludicra illa et scurrilia inchoentur, inde subducant. ΑΡΙΣΤ. «Τὸν μέντοι ἱερατικόν, ἢ κληρικὸν δεῖ καὶ ARIST. Sacratum quidem et clericum oportet πρὸ τῆς θυμέλης απέρχεσθαι. η Απαιτοῦνται οἱ Χριστιανοὶ εἰς γάμον απερχόμενοι σεμνώς δειπνεῖν ἐν αὐτοῖς, καὶ μὴ ὀρχεῖσθαι, ἢ βαλλίζειν, τοῦτ' ἔστι τὰς χεῖρας προτεῖν, καὶ δι' αὐτῶν κτύπον ἀποτελεῖν· τοῦτο γὰρ ἀνάξιον Χριστιανικής καταστάσεως· τοὺς μέντοι ἱερατικούς μηδὲ θεωρίας τινὰς ἐν γάμοις θεωρεῖν, ἀλλὰ πρὸ τοῦ εἰσελθεῖν τοὺς θυμελικοὺς ἐκεῖθεν ἀναχωρεῖν. ΚΑΝΩΝ ΝΕ'. ε Ότι οὐ δεῖ ἱερατικούς ή κληρικοὺς ἐκ συμβολῆς • συμπόσια ἐπιτελεῖν, ἀλλ᾽ οὐδὲ λαϊκούς. ΒΑΛΣ Τὰ συμπασιάζειν παραίτιόν ἐστι μέθης. Τῇ δὲ μέθῃ παρέπονται ἀταξίαι καὶ ἀσχημοσύνη, καὶ ταύταις ἔριδες καὶ Θεοῦ καταφρόνησις. Διορίζονται οὖν οἱ Πατέρες μήτε ιερωμένους, μήτε κληρικούς, μήτε λαϊκοὺς ἀπὸ συνδοσίας ποιεῖν συμπόσια. Τοῦτο γὰρ ἐστιν ἡ συμβολή, ἀπὸ τοῦ συμβάλλω, ήτοι συμε πονώ. ΖΩΝΑΡ. Τοὺς ἱερωμένους, καὶ πάντα δὲ Χριστια ναν σεμνώς χρὴ βιοῦν. Τὸ δὲ ἐκ συμβολῆς ποιεῖν συμβάσια, ήγουν πολλῶν διδόντων νομίσματα, ὥστε δι' αὐτῶν γενέσθαι τραπέζας ἀφράς, κωλύει ο κανών, ὡς μέθης καὶ ἀδδηφαγίας καὶ ἄλλων ἀσχημοσυνών αἴτιον. ΑΡΙΣΤ. 4 Εράνους οὔτε λαϊκὸς οὔτε κληρικός · ἐκτελέσει. · Χάριν συμποσίου οὔτε κληρικὸς οὔτε λαϊκός ποι ήσαντας ἔρανον. KANON NG'. • Οτι οὐ δεῖ πρεσβυτέρους πρὸ τῆς εἰπόδου τοῦ ἐπισ • σκόπου εἰσιέναι καὶ καθέζεσθαι ἐν τῷ βήματα, «ἀλλὰ μετὰ τοῦ ἐπισκόπου εἰπιέναι· πλην εἰ μὴ · ἀνωμαλοίη ἢ ἀποδημοῖ ὁ ἐπίσκοπος, κ ΒΑΛΣ. Καὶ πανταχοῦ τὸ τῆς εὐταξίας καλόν πολι τεύεσθαι ἄξιον· πολλῷ δὲ πλέον ἐν ἱερωμένοις. Διό καὶ κωλύουσιν οἱ Πατέρες του; πρεσβυτέρους καταφρονεῖν τοῦ ἐπισκόπου, καὶ πρὸ τῆς εἰσόδου εἰσέρχε σθαι ἐν τῷ βήματι, καὶ καθέζεσθαι· ἀλλὰ εἰσοδεύειν ● etiam ante scenain exire. › Christiani ad nuptias venientes modeste in illis conare monentur, et non saltare aut ballare, hoc est, manus plaudere et per eas strepitum facere. Hoc enim Christiana constitutione est indignum. At sacratos neque spectacula ulla in nuptiis videre, sed priusquam ingrediantur thymelici, illine recedere oportet. CANON LV. «Quod non oporteat sacratus et clericos ex collatione • convivia peragere, sed neque laicos. BALS. Convivar ebrietatis causa est. Eam au tem consequuntur petulantia et insolentia: eas vero, lites et Dei contemptus. Statuunt ergo Patres, ut neque sacrali, neque clerici neque laici, ex collatione convivia faciant. Συμβολή enim est collatio, a verbo συμβάλλω, quod significat confero. ZONAR. Et eos qui in sacrum ordinem cooptati sunt, et Christianos omnes, honeste graviterque vitam instituere par est. Igitur ex symbolæ coliaLione, hoc est, a pluribus, ut mensæ exquisitis epulis instruantur, 479 pecunia collata convivia apparari; quod ea res ebrietatis voracitatisque ac aliorum criminum causam præbeat; nullo modo hic canon licere decernit. ARIST. Convivia ex collatis symbolis neque laicus • neque clericus celebrabit. Compotationis gratia nec clericus nec laicus collationem facial, CANON LVI, Quod nou oportet presbyteros ante episcopi introitum ingredi et sedere in sacrario, sed cum episcopo ingredi; nisi forte infirmitate deti- • neatur, vel peregre profectus sit episcopus.» BALS. Bonum quidem ordinem ubique esse pul chrum est: sed multo magis in iis qui sunt sacrati Et ideo Patres prohibent presbyteros, ne episcopum contemnant, et ante ejus introitum sacrarium ingrediantur et sedeant; sed una cum episcopo in-

troeant. Quod si quis infirmitatem obtendat vel μετὰ τοῦ ἐπισκόπου. Ὡς δέ τινος ἀρρωστίαν προepiscopi peregrinationem dixerunt ejusmodi causax esse justas, et sacerdotis in chorum priorem adventum non in pediunt. βαλλομένου ἢ ἀποδημίαν τοῦ ἐπισκόπου, εἶπον τὰ τοιαῦτα αίτια εύλογα εἶναι, καὶ τὴν πρόοδον τὴν εἰς τὸ βῆμα τοῦ ἱερέως οὐκ ἐμποδίζουσιν. ZONAR. Summam a sacri ordinis hominibus modestiæ rationem haberi maxime decet. Presbyteros porro, quo tempore episcopus ad altare accessurus est, ante illum ingredi ibique sedere, illum solum relinquere, aut paulo post introitum facere, petulantiæ quiddam summique sacerdotii contemptum ostendit. Id ergo canon fieri vetat: cum episcopo vero sinul ingredi sacerdotes, nisi quis forte intemperie, hoc est, gritudine aliqua Leneatur, neque longiorem standi moram ferre queat, decernit. Quod si etiam peregre profectus fuerit antistes, quamvis alii alios, dum ad altare ελθεῖν τῶν ἄλλων εἰς τὸ θυσιαστήριον. ΖΩΝΑΡ. Πᾶσαν εὐταξίαν ἐν τοῖς ἱερωμένοις δεῖ πολιτεύεσθαι. Τὸ δὲ, τοῦ ἐπισκόπου μέλλοντος εἰσοδεύειν εἰς τὸ θυσιαστήριον, τοὺς πρεσβυτέρους προεισέρχεσθαι καὶ καθῆσθαι ἐκεῖ, κἀκεῖνον μόνον ἐᾷν, ἢ μετ' ὀλίγον τὴν εἴσοδον ποιεῖν, ἀταξίας ἐστὶ, καὶ εἰς καταφρόνησιν τοῦ ἀρχιερέως. Διὸ κωλύει τοῦτο ὁ κανών συνεισιέναι δὲ τῷ ἐπισκόπῳ τοὺς ἱερεῖς διορίζεται, εἰ μή πού τις ανωμάλως έχει, ήγουν νοσηλεύεται, καὶ οὐ δύναται ἐπὶ πολὺ ἱστασθαι. Καὶ ὅτε δὲ ἀποδημεῖ ὁ ἀρχιερεὺς, οὐκ εἰς καταφρόνησιν αὐτοῦ γίνεται τό τινας τῶν ἀρχιερέων ἴσως προειδ ingrediuntur, antevertant, nulla ex eo saminio $8cerdoti irrogata injuria existimabitur. ARIST. Presbyter tribunal ante episcopum ne ‹ ingrediatur, neque sedeat. › Episcopo præsente et ministrante antè ejus introitum presbyter tribunal nou ingredietur, et sedebit. Hoc enim est ordinis conturbatio et confusio. CANON LVII. • Quod non oportet in vicis et regionibus episco- • pos constitui, sed circuitores: eos autem, qul < prius constituti fuerunt, nihil agere sine con- ‹ sensu episcopi civitatis. Similiter autem et < presbyteros nihil agere sine consensu epi- c • scopi.» ΑΡΙΣΤ. • Πρεσβύτερος εἰς βήμα πρὸ τοῦ ἐπισκόπου ι οὐκ εἴσεισιν, οὐδὲ κάθηται.» · Παρόντος τοῦ ἐπισκόπου καὶ λειτουργοῦντος πρὸ τῆς εἰσόδου αὐτοῦ οὐκ εἰσέλθῃ πρεσβύτερος ἐν τῷ βήματι, καὶ καθίσει. Τοῦτο γὰρ ἀταξία ἐστὶ καὶ σύγχυσις. ΚΑΝΩΝ ΝΕ. ι·Ὅτι οὐ δεῖ ἐν ταῖς κώμαι; καὶ ἐν ταῖς χώραις • καθίστασθαι ἐπισκόπους, ἀλλὰ περιοδευτάς • τοὺς μέντοι ήδη προκατασταθέντας μηδὲν πράτ • τειν άνευ γνώμης τοῦ ἐπισκόπου τοῦ ἐν τῇ πό λει. Ωσαύτως δὲ καὶ τοὺς πρεσβυτέρους μηδὲν • πράττειν ἄνευ τῆς γνώμης τοῦ ἐπισκόπου.» ΒΑΛΣ. "Αλλοι μὲν κανόνες ἐν ταῖς κώμαις καὶ ἐν τοῖς χωρίοις χωρεπισκόπους καὶ πρεσβυτέρους και θίστασθαι διωρίσαντο· ὁ δὲ παρών κανών περιοδε τὰς παρακελεύεται γίνεσθαι, καὶ μὴ ἐπισκόπους, ἵνα μὴ γένηται ευκαταφρόνητος ἡ ἀρχιερωσύνη, ὡς μὴ εχούσης τῆς χώρας ἐν ᾗ ἐχειροτονήθη ὁ ἐπίσκοπος, πλῆθος ἀνθρώπων εἰς τιμὴν τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς ἀρ χιερωσύνης. Εἰ δέ τινες, φησί, πρὸ τοῦ κανόνος και τεστάθησαν ἐν τοῖς τοιούτοις ἐπίσκοποι, μὴ ἐκβληθήτωσαν· ἀλλ' ἔστωσαν ἐνεργοῦντες τὰ πάντα μετὰ εἰδήσεως τοῦ χειροτονήσαντος αὐτοὺς μητροπολίτου. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ πρεσβύτεροι, φησί, μηδὲν ἄνευ γνώ μης τοῦ ἐπισκόπου πραττέτωσαν. Ταῦτα τοῦ κανόνος BALS. Alii quidem canones in vicis et regionibus chorepiscopos et presbyteros constituendos definierunt: præseus autem canon jubet circuitores fleri, et non episcopos; ne dignitas episcopalis vilis et contemipla evalat, utpote cuni non habeat regio, in qua ordinatus est episcopus, hominum multitum dinem ad Dei et episcopatus honorem. Si qui autem, inquit, ante canonem sunt in his locis constituti episcopi, ne ejiciantur; sed omnia exerceant cum scientia metropolitani, qui eos ordinavit. Sed et presbyteri, inquit, nihil agant sine consensu episcopi. Hæc decernente canone, dixerit quispiam ex ejus intelligentia conjecturam faciens, quod quoniam ad Dei et episcopatus vergit dedecus, si epi- διοριζομένου, εἴποι τις, τῆς ἐννοίας τούτου καταστο scopus exiguo populo præsit, et ideo contennatur: multo magis non est ad Dei honorem, si antistes propter paupertatem eat pedes, et privetur necessariis. Quocirca in Ecclesiis Orientalibus, in quibus non admodum multi inveniuntur Christiani, episcopus eligi tutum non est. Sunt autem circuitores, qui hodie ab episcopis promoventur 480 erarchi. Hi enim circumcursant, et delicta animum observant, et fideles perficiunt. Lege etiam sextum canonem Sardicensis synodi. χαζόμενος, ὡς, ἐπεὶ ἀτιμία τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς ἀρχιρωσύνης ἐστὶ τὸ προΐστασθαι τὸν ἐπίσκοπον λαοῦ ὀλίγου, κἀντεῦθεν εἶναι εὐκαταφρόνητον· πολλῷ πλέον οὐκ ἔσται πρὸς τιμὴν τοῦ Θεοῦ τὸ πεζῇ βαδίζειν ἀρχιερέα διὰ πενίαν καὶ στερείσθαι τῶν ἀναγ καίων. Οθεν τὸ ψηφίζεσθαι ἐπισκόπους εἰς ἐκκλησ σίας ἀνατολικάς, εἰς ἃς μέτριοι πάνυ εὑρίσκονται Χριστιανοί, οὐκ ἀσφαλές. Περιοδευταὶ δέ εἰσιν οἱ σήμερον προβαλλόμενοι παρὰ τῶν ἐπισκόπων εξαρχοι. Οὗτοι γὰρ περιοδεύουσι καὶ ἐπιτηροῦσι τὰ ψυ χικά σφάλματα, καὶ καταρτίζουσι τοὺς πιστούς· ἀνάγνωθι καὶ τὸν ς' κανόνα τῆς ἐν Σαρδική συν όδου. ZONAR. Eximia est summi sacerdotis dignitas: at si in vico, aut in regione, in qua neque urbes ΖΩΝΑΡ. Τὸ ἀρχιερατικὸν ἀξίωμα Εντιμόν ἐστι· τὸ δὲ ἐν χώμῃ ἢ ἐν χώρα, ἔνθα μὴ πόλις ἐστὶ μηδέ

IN CAN. LIX CONC. LAOD. πλῆθος ἀνθρώπων, γίνεσθαι ἐπισκόπους καταφρόνητον τὴν ἀρχιερωσύνην ποιεῖ. Διὸ καὶ ὁ κανὼν οὗτος κωλύει τοῦτο, 8 καὶ ὁ ἔκτος κανὼν τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου διετάξατο· γίνεσθαι δὲ περιοδευτὰς ἐν κώ. μαις καὶ χώραις διακελεύεται. Περιοδευταὶ δὲ λέγονται, διὰ τὸ περιέρχεσθαι καὶ καταρτίζειν τοὺς πιστοὺς, μὴ ἔχοντες καθέδραν οἰκείαν. Εἰ δέ τινες, φησί, πρὸ τοῦ κανόνος κατεστάθησαν ἐν τοῖς τοιούτοις τόποις ἐπίσκοποι, μηδὲν πραττέτωσαν ἄνευ γνώμης τοῦ ἐπισκόπου τῆς πόλεως, δι' οὗ ἐχειροτονήθησαν. Καὶ οἱ πρεσβύτεροι δὲ φησί, μηδὲν ἄγευ γνώμης τοῦ ἐπισκόπου πραττέτωσαν. ΑΡΙΣΤ. «Εἰς κώμην ἢ εἰς χωρίον ἐπίσκοπος οὐ και · θίσταται, ἀλλὰ περιοδευτής· εἰ δέ τις κατέστη, • μή τι διοικείτω τοῦ ἐπισκόπου δίχα τῆς π • λεως.» Ἐν κώμῃ τινὶ ἢ καὶ βραχείᾳ πόλει, ἐν ᾗ καὶ εἰς πρεσβύτερος επαρκεί, οὐκ ἀναγκαῖον ἐπίσκοπον γίνεσθαι, ἵνα μὴ τὸ τοῦ ἐπισκόπου κατευτελίζηται όνομα, ἀλλὰ περιοδευτὰς, οἷς καὶ ἐξάρχους σήμερον ὀνομάζουσιν, εἰς διόρθωσιν τῶν ψυχικῶν σφαλμά των στέλλεσθαι ἐν αὐταῖς. Εἰ δέ τινες προεγένοντο, τῆς τιμῆς μὲν μετακινείσθωσαν, μηδὲν δέ τι ἐπι σκοπικὸν διοικείτωσαν δίχα γνώμης τοῦ ἐπισκόπου τῆς πόλεως ᾗ ὑπόκεινται αὗται. ΚΑΝΩΝ ΝΗ. • Οτι οὐ δεῖ ἐν τοῖς οἴκοις προσφοράν γίνεσθαι παρά < ἐπισκόπων ἢ πρεσβυτέρων.» ΒΑΛΣ. Τοῦτο ἐξεχωρήθη ἀπὸ Νεαρᾶς τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Σοφοῦ. 'Ανάγνωθι καὶ συν όδου ς' κανόνα λα' καὶ νθ'. ΖΩΝΑΡ. Εὔχεσθαι μὲν πανταχοῦ τοὺς πιστοὺς οὐ κεκώλυται, καὶ ἐν οἴκοις, καὶ ἐν ἀγροῖς, καὶ ἐν παντὶ τόπῳ τῆς δεσποτείας αὐτοῦ· προσφέρειν δὲ, ήγουν προσκομιδὴν ποιεῖν, εἰ μὴ ἐν ναῷ καὶ θυσια στηρίῳ οὐ δεῖ. Οὔτε οὖν ἐπισκόποις οὔτε πρεσβυτέροις παραχωρεῖ τοῦτο ποιεῖν. ΑΡΙΣΤ. • Επίσκοπος ἢ πρεσβύτερος εἰς οἰκον μή ι προσφερέτω.» Εἰς οἶκον ἡ ἀναίμακτος οὐ τελεῖται θυσία οὔτε παρ' ἐπισκόπου ἢ πρεσβυτέρου· ἀλλ' ἐν τῇ καθολικῇ ἐκκλησίᾳ προσφέρειν δεῖ. Πλὴν ὁ τριακοστός πρῶ τος κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ ἔκτης συνόδου συγ χωρεί κατά γνώμην τοῦ ἐπισκόπου καὶ ἐν τοῖς εὐκτηρίοις οίκοις τοῖς ἔνδον οἰκίας τυγχάνουσι λει τουργίας τελεῖσθαι· βάπτισμα δὲ μηδ' ὅλως· ἀλλ' ἐν ταῖς καθολικαῖς καὶ μόναις ἐκκλησίαις τοῦ ἀχράντου καταξιοῦσθαι φωτίσματος τοὺς μέλλοντας βαπτισθῆναι· ὡς ὁ πεντηκοστὸς ἔννατος κανὼν τῆς αὐτῆς συνόδου διαλαμβάνει. • Ότι οὐ δεῖ ἰδιωτικούς ψαλμούς λέγεσθαι ἐν neque ulla hominum frequentia est, episcopi constituantur, ex eo summi sacerdoti dignitatem vilescere necesse fuerit. Proinde id ne fiat, tum hujus canonis decreto, tum sexto quoque Sardicensis synodi canone constitutum est: circuitores vero in pagis et regionibus designari placet. Circuitores autem ex eo dicti, quod nullibi propriam sedem cathedramque habentes, huc et illuc fidelibus in officia continendis vagentur. Quod si ante hunc canonem, inquit, in ejusmodi locis episcopi aliqui constituti sunt, nihil eis exsequi, absque ejus, a quo creati sunt, urbani episcopi facultate concessum sit. Quod idem, ut ne quid scilicet inconsulto episcopo faciant, a sacerdotibus quoque servari placet. ARIST. ‹ În vico vel pago episcopus non constitujc tur, sed circuitor. Si quis autem constituitur, • sine episcopo civitatis nihil administret. › In vico et urbe exigua in qua et unus presbyter sufficiat, non necesse est episcopum fieri, ne episcopi nomen elevetur, sed periodeuts sive circuitores, quos et exarchos hodie nominant, ad spiritualium peccatorum correctionem in eas mitti. Si qui autem antea facti fuerant, honore quidem amoveantur, nec aliquid episcopale administrent sine episcopi, qui civitati cui istæ subjacent præest, vqJuitate. CANON LVIII. • Quod non oportet in domibus fieri oblationem sh • episcopis vel presbyteris.» BALS. Hoc permissum est a novella imperatoriş domini Leonis Sapientis. Lege et synodi canones 31 et 59. ZONAR. Deo supplicare, precationibusque intentos esse, ubicunque tum in domibus, tum in agro, tum in omni loco dominationis ejus, Adelibus concessum est; offerre autem sive oblationem, præterquam in teniplo et altari, peragere nequaquam oportet. Proinde ea facultate pariter episcopis et presbyteris interdictum esse canon decernit. ARIST. Episcopus vel presbyter in privatis ædibus ne offerat. > In domo incruentum non peragitur sacrificium, nec ab episcopo nec presbytero, sed in catholica ecclesi: offerre oportet. Sed tricesimus prinus sex. tæ in Trullo synodi canon permittit, episcopo volente, et in ædibus oratoriis quæ sunt intra domios, sacra ministeria peragere, baptismum autem non omnino; sed eos qui baptizandi sunt, in catholicis et solis ecclesiis impollata illuminatione dignos baDeri, et quinquagesimus nonus ejusdem synodi statuit. CANON LIX. Quod non oportet privatos psalmos in Ecclesia nota. Guill. Beveregii "Οτι οὐ δεῖ ἰδιωτικούς ψαλμούς. Balsamor at Zonaras hæc verba de nescio quibus Solomoni pliisque ascriptis psalmis interpretantur; sed qua Patrol, Ga. CXXXVII. doquidem iḍixol vocentur, psalmi potius a privatis personis, vel ipsius concilii tempore vel antea compositi, intelligendi sunt. Primitivæ enim Ec..

• τῇ Ἐκκλησίᾳ, οὐδὲ ἀκανόνιστα βιβλία, ἀλλὰ μόνα • τὰ κακονικὰ τῆς παλαιᾶς καὶ καινῆς Διαθήκης.» ΒΑΛΣ. Ευρίσκονταί τινες ψαλμοι παρά τους γν ψαλμοὺς τοῦ Δαβίδ, λεγόμενος τοῦ Σολομῶντος εἶν ναι καὶ ἄλλων τινῶν. Τούτους οὖν ὀνομάσαντες οἱ Πατέρες ιδιωτικούς, διετάξαντο μήτε τούτους μήτε ἄλλο τι ἐπ' ἐκκλησίας αναγινώσκεσθαι, μὴ ἐν ἀπὸ τῶν ἀπαριθμηθέντων ἐν τῷ πε' ἀποστολικῷ κανόνι. ΖΩΝΑΡ. Ἐκτὸς τῶν ον ψαλμῶν τοῦ Δαβὶδ εὑρί σκονται καί τινες ἕτερος λεγόμενοι τοῦ Σολομῶντες εἶναι καὶ ἄλλων τινῶν, οὓς καὶ ἰδιωτικούς ὠνόμασαν οἱ Πατέρες, καὶ μὴ λέγεσθαι ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ διετάξαντο, μήτε μὴν βιβίλα ἀναγινώσκεσθαι ακανόνιστα, μόνα δὲ τὰ κανονικά. Κανονικὰ δ᾽ ἐκάλεσαν τὰ τῷ πε' κανόνι τῶν ἁγίων ἀποστόλων ἀπαριθμούμενα • ὥσπερ ἀκανόνιστα, ὧν ὁ κανὼν οὐκ ἐμνήσθη. Εἶτα καὶ αὐτὰ τὰ βιβλία τῆς παλαιᾶς καὶ νέας Γραφής ἀπηρίθμησαν εἰπόντες. ‹ legi, nec libros non canonicos, sed solos canonicos Veteris et Novi Testameuti. › BALS. Inveniuntnr quidam psalmi præter centum quinquaginta psalmos David, qui dicuntur esse Salomonis et quorumdam aliorum. Patres ergo eos privatos nominantes statuerunt, ut neque ii, neque aliquid aliud in ecclesia legatur, quod mon sil ex iis quæ sunt enumerata in canone apostolico 85. 481 ZONAR. Præter centum et quinquaginta Davidis psalmos nonnulli præterea exstant, qui Salomonis et aliorum quorundam esse perhibentur, qui etiam privati a Patribus dicti sunt, neque aut illos, aut ex non canonicis quidquam, sed canonicos tantum libros in ecclesia recitari licere decernant. Canonicos porro libros, eos qui sanctorum apostolorum octogesimo quinto canone recensentur: non canonicos, quorum nulla in eo canone mentio est, nominarunt. Deinde vero ipsa quoque Veteris et Novi Testamenti volumina suo quæque nomine referuntur. CANON LX. Ili sunt libri quos legi oportet ex Veteri Testa- • mento: Genesis, Exodus, id est exitus ex Ægy- •pto, Leviticum, Numeri, Deuteronomium, Jesu ‹ Nave, Judices, Ruth, Esther, Regum primus, ‹ secundus, tertius et quartus, Paralipomenon 4 primus et secundus, Esure primus et secundus, • Liber psalmorum 150, Proverbia Solomonis, • Ecclesiastes, Cantica canticorum, Job, Duo- ● decim prophetæ, Isaias, Jeremias et Baruch, ‹ Lamentationes et Epistolæ, Ezechiel, Daniel. • Novi autem Testamenti li: Evangelia qualor • secundum Matthæum, secundum Marcum, se- ‹ cundum Lucam, 'secundum Joannem, Actus apostolorum, Epistola catholicæ septem, Ja- ‹ cobi una, Petri duæ, Joannis tres, Judæ una, › Epistolæ Pauli 44, ad Romanos una, ad Corin- • thios dux, ad Galatas una, ad Ephesios una, ‹‹ad Philippenses una, ad Colossenses una ad • Thessalonicenses duæ, ad Hebræos una, ad ‹‹ Timotheum duæ, ad Titum una et ad Philemo- • Hen una. ZGNAR. Hos quidem libros hic, canon legendos proponit. Sanctoruin vero apostolorum octogesimus • Οσα δεῖ βιβλία ἀναγινώσκεσθαι τῆς Παλαιᾶς Δια • θήκης, Γένεσις κόσμου, Έξοδος Αἰγύπτου, Λευῒ- • τικόν, Αριθμοί, Δευτερονόμιον, Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ, • Κριταί, Ρούθ, Εσθήρ, Βασιλειών πρώτη καὶ • δευτέρα, τρίτη τε καὶ τετάρτη, Παραλειπόμενα 4 πρῶτον καὶ δεύτερον, Εδρα πρῶτον καὶ δεύ • τερον, βίβλος Ψαλμών ρν', Παροιμίαι Σολομών • τος, Εκκλησιαστής, Ασμα ασμάτων, Ιώβ, Δω 4 δεκαπρόφητον, Ησαΐας, Ἱερεμίας καὶ Βαρούχ, • Θρήνοι καὶ Ἐπιστολαί, Ιεζεκιήλ, Δανιήλ. Τὰ δὲ τῆς Καινῆς Διαθήκης ταῦτα, Εὐαγγέλια τέσσαρα, • κατὰ Ματθαῖον, κατὰ Μάρκον, κατὰ Λουκᾶν, 4 κατά Ιωάννην, Πράξεις ἀποστόλων, Επιστολαί • Καθολικαὶ ζ', Ἰακώβου μία, Πέτρου δύο, Ἰωάν ο νου τρεῖς, Ἰούδα μία, Επιστολαί Παύλου δεκα- • τέσσαρες, προς Ρωμαίου; μία, πρὸς Κορινθίους ι δύο, πρὸς Γαλάτας μία, προς Εφεσίους μία, 4 πρὸς Φιλιππησίους μία, πρὸς Κολοσσαεῖς μία, 4 πρὸς Θεσσαλονικεῖς δύο, πρὸς Ἑβραίους μία, • πρὸς Τιμόθεον δύο, πρὸς Τίτον μία, καὶ πρὸς Φι- • λήμονα μία. ΖΩΝΑΡ. Ταῦτα μὲν ἀναγνωστέα βιβλία ὁ παρών κανὼν ἀνεγράψατο· ὁ δὲ τῶν ἁγίων ἀποστόλων πε Guill. Beveregii notæ. clesiæ in more positum fuit, psalmos quosdam et hymnos in honorem Dei Christique componere: ut ex istis Eusebii verbis probe coustal, Ψαλμοὶ δὲ ὅσοι καὶ ᾠδαὶ ἀδελφῶν ἀπαρχῆς ὑπὸ πιστῶν γραφεί σαι τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ τὸν Χριστὸν ὑμνοῦσι θεολο γοῦντες, Quot etiam psalmi atque cautica fratrum jam pridem a fidelibus conscripta, Christum Verbum Dei concelebrant, divinitatem ei tribuendo. Euseb. Hist. Eccles. lib. 5, cap. 28. flujusmodi Psalmus a Clemente Alexandrino compositus est, et inscriplus, Ύμνος τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ, τοῦ ἁγίου Κλήμεντος, exstat auten ad calcem tertii ejus libri Padagogi dicti. Et hujusmodi sane hymnus in publicis ipsorum conventibus a Christianis olim decantari soli108 fuisse, Plinius secundus fidem facit, qui eos tradidit solitos esse stato die ante lucem convenire, carmenque Christo quasi Deo dicere secum invicem Plin. lib. x, ep. 97. Cumn progressu autem temporis hujusmodi psalmi et hymni ab hæreticis conficti, vel ab aliis depravati essent, visum est præsenti synodo asum eorum ab ecclesia arcere; nec permittere, ut quid præter canonicos sacræ Scripturæ libros, proximo canone recensitos, publice in ecclesia recitaretur. Verum cum Paulus Samosalenus psalmos in honorem Christi conscriptos tanquam novellos sustulisset, boc synodus contra eum coacta ei vitio vertit, dicens, inter alia crimina ei objecta, ψαλμοὺς δὲ τοὺς μὲν εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν παύσας, ὡ; δὴ νεωτέρους καὶ νεωτέρων ἀνδρῶν συγγράμματα. Euseb. Hist. Eccl. 1. τις, c. 30. Nimirum iste eos sustulit, ut in Christi bomorein scriptos. Hæc autein synodus eos in ecclesia legi prohibet, ne quid de Christi honore derogetur.

IN CAN. I CONG. SARDIC. κανὼν τούτοις καὶ τὰς διὰ τοῦ Κλήμεντος συγγρα- quintus canon conscriptas quoque a Clemente conφείσας διατάξεις τοῖς ἀναγνωστέοις βιβλίοις συν απηρίθμησεν, ἃς ἡ ἔκτη σύνοδος ἐν δευτέρῳ κανόνι “μὴ ἀναγινώσκεσθαι διετάξατο, ὡς ὑπὸ αἱρετικῶν νοθευθείσας, ὡς προσθεμένων αὐταῖς παρέγγραπτά τινα καὶ διάστροφα. ΑΡΙΣΤ. «Ιδιωτικοὶ ψαλμοί, ἢ ἀκανόνιστα βιβλία, ἐν • ναοῖς οὐ ψάλλονται, ἢ ἀναγινώσκοντα:· ἀλλὰ τὰ • κεκανονισμένα τῆς Παλαιᾶς τε καὶ Νέας.» "Ατινά ἐστι ταῦτα· Γένεσις, Έξοδος, Λευϊτικόν, Αριθμοί, Δευτερονόμιον, Ἰησοῦς, Κριταί, Ρούθ, Εσθήρ, Βασιλειῶν τέσσαρα, Παραλειπομένων δύο, "Εσδρα δύο, Ψαλμοί, Παροιμία: Σολομώντος, Εκε κλησιαστής, Ασμα ασμάτων. Ιώβ, δωδεκαπρόφητον, Ησαΐας, Ἱερεμίας, Ἰεζεκιήλ, καὶ Δανιήλ. Η Ὁμοῦ εἰκοσιδύν τὰ βιβλία τῆς Παλαιᾶς. ΑΡΙΣΤ. «Τῆς δὲ Καινῆς Εὐαγγέλια τέσσαρα, Ματε θαίου, Μάρκου, Λουκά, Ιωάννου, Πράξεις, • Επιστολαί Καθολικαὶ ἑπτὰ, ήγουν Ἰακώβου μία, • • Πέτρου δύο, Ἰωάννου τρεῖς, Ἰούδα μία, Παύλου • ιδ', ήγουν προς Ρωμαίους μία, πρὸς Κορινθίους • δύο, προς Γαλάτας μία, πως Εφεσίους μία, • πρὸς Φιλιππησίους μία, πρὸς Κολοσσαείς μία, • πρὸς Θεσσαλονικεῖς δύο, πρὸς Εβραίους μία, • πρὸς Τιμόθεον δύο, πρὸς Τίτον μία, καὶ πρὸς 4. Φιλήμονα μία. stitutiones iis adjungit: quas tamen sexta synodus in secundo canone, quippe ab hæreticis, qui multa eis subdole et perverse interseṛuerunt, depravatas, legi prohibuit. ARIST. in can. 59. • Privati psalmi yel libri non ‹ canonici în templis non recitantur, sed qui în ‹ canone Veteris ac Novi Testamenti recensentur. > Qui quidem sunt bi: Genesis, Exodus, Leviticum, Numeri, Deuteronomium, Jesus, Judices, Ruth, Esther, Regum quatuor, Paralipomenon duo, Esdra duo, Psalmi, Proverbia Solomonis, Ecclesiastes, Canticum canticorum, Job, Duodecim prophetæ, Isaias, Jeremias, Εzrchiel et Daniel. Simnul sunt viginti duo libri Veteris Testamenti. ARIST. in can. 60. Novi autem, Evangelia qua- • tuor, Matthai, Marci, Lucæ, Joannis, Actus, • Epistola catholicae septem, hoc est, Jacobi'una, • Petri dum, Joannis tres, Jude una, Pauli qua- • tuordecim, hoc est, ad Romanos una, ad Coc rinthios due, ad Galatas una, ad Ephesios una, • ad Philippenses una, ad Colossenses una, • Thessalonicenses dux, ad Hebraeos una, ad • Timotheum duæ, ad Titum una, ad Philemo- ‹ nein una, › a. ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΕΝ ΣΑΡΔΙΚΗ ΚΑ'. SYNODI CANONES SARDICENSIS XXI. ΒΛΑΣ. καὶ ΖΩΝΑΡ. Ἡ ἐν Σαρδική σύνοδος γέγονε βασιλεύοντος Κωνσταντίου τοῦ υἱοῦ τοῦ μετ 482 BALS. οι ZONAR. Constantio magui Con stantini filio regnante babita fuit Sardicensis synodus. Guill. Beveregii nola. Η ἐν Σαρδικῇ σύνοδος. Sardica urbs Illyεν rici fuit, in Mysia Superioris confinio, centum millia passuum plus minus a Philippopoli distans. In hac olim celebri urbe præsens concilium celebratum est; de quo acerrime disputatum est, utrum cecumenicuin fuerit, an non. Et primo quidem, nemo infictas eat, quin ab imperatoribus Constante et Constantio ra inente convocatum fuerit, ut œcumenicum esset; ac propterea utriusque imperii, Occidentalis scilicet et Orientalis, episcopi illuc accersiui sunt, Rufino et Eusebio Coss. an. Dom. 347. Hoc enim Sccrates diserte asseruit dicens, Κηρύσσε ται οὖν αὖθις οἰκουμενικὴ σύνοδος, ὡς ἐπὶ τὴν Σαρδικὴν, πόλις δὲ αὔτη Ιλλυριών, γνώμῃ τῶν δυεῖν βασιλέων, τοῦ μὲν διὰ γραμμάτων αἰτήσαντος, το δὲ τῆς Ἑῴας ἑτοίμως ὑπακούσαντος· ἐνδέκατου ἔτος ἦν ἀπὸ τῆς τελευτῆς τοῦ πατρὸς τῶν δύο Αὐ γούστων Ὕπατοι δὲ ἦσαν Ρουφίνος καὶ Εὐσέβιος, ὅτε ἡ ἐν Σαρδικῇ συνεκροτήθη σύνοδος. Socrat. Ηist. Eccl. I. ii, c. 20. Verunenim vero etiamsi episcopi ex utroque imperio convocati fuerint, concilium ta men ex occidentalibus solis constitutum est. Cum omnes enim Sardicam convenissent, orientales negabant se ad coucilium venturos, Disi Paulus et Athanasius ab occidentalibus prius ejicerentur: quod cum hi respuissent, orientales Philippopolimi illico se conferentes, ibi concilium seorsim ab occidentalibus habebant, καὶ γενόμενοι ἐν τῇ Φιλίππου πόλει τῆς Θράκης, ἰδιάζον ποιοῦντε; συνέδριον. Πι Socrates ibidem tradidit; necnon Sozomenus lib. 3,

lie enim cum ad Arianorum laeresin se contulisset, Αγάλου Κωνσταντίνου. Ἐκεῖνος γάρ, προσθέμενος magnopere contendebat ea, quæ in prima synodo decreta et definita fuerant, evertere. Quod cum frater ejus Constans, qui veteri Home imperabat, ex papa, qui tunc erat, didicisset, fratri bellum per litteras minatus est, nisi Ecclesiam perturbare et fidem orthodoxam labefactare desineret. Ille vero id quod est fidei perfectumn querens, ad fratrem suum rescripsit, ut id quoque confirmetur, sibi curæ magnopere esse. Utrisque ergo imperatoribus visum est, ut fieret antistitum synodus, et quæ ab illis examinata ac probata esset fides, valeret. Dicloruin ergo fratrum et imperatorum jussu congregati sunt episcopi numero trecenti quadraginta et unus Sardicæ, quæ nunc Triaditze dicitur; qui cum de iis, quae Nicae decreta erant, disceptassent, ea confirmarunt, edlite decreto, quod sanctum synibo Item Patrum, qui Nicra convenerunt, corroboral el confirmat, et boc observari et immutabile manere statuit: eus autem, qui prater hæc sentiunt, abdicat et anathemati subjicit. Hujus itaque Sardicensis synodi Patres canones quoque ediderunt, ad statum ecclesiasticum respicientes; qui sunt bi CANON 1. 1 Osius urbis Cordubae episcopus dixit: Non lau- • tum mala consuetudo, quantum perniciosissima ‹ rerum corruptela, est ex ipsis fundamentis pe- ‹ nitus exstirpanda; ne cui episcopo liceat a parva civitate in aliam civitatein migrare: · ejus enim cause prætextus est manifestus, • propter quem talia aggreditur. Nullus enim τῇ τῶν Ἀρειανῶν αἱρέσει, σπουδήν ἐποιεῖτο τὰ ἐν τῇ πρώτη συνόδῳ δογματισθέντα καὶ ὁρισθέντα άνατρέψαι. ὑπερ ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ Κώνστας, τῆς προσβυτέρας Ρώμης κρατῶν, μαθὼν ἐξ ἀναφορᾶς τοῦ τότε πάππα, ἠπείλησε πόλεμον διὰ γραμμάτων τῷ ἀδελφῷ, εἰ μὴ παύσο:το κυμαίνων τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ τὴν ὀρθόδοξον πίστιν παρασαλεύων. Ο δὲ, τὸ ἀκριβές τῆς πίστεως ζητῶν, τῷ ἀδελφῷ ἀντεπέστειλε κἀκεῖνο βεβαιωθῆναι διὰ σπουδῆς τυγχάνειν αὐτῷ. Συνέδοξεν οὖν τοῖς αὐτοκράτορσι ἀμφοτέροις σύνοδον γενέσθαι ἀρχιερέων, καὶ τὴν παρ' ἐκείνων δοκιμασθεῖσαν πίστων κρατεῖν. Διὸ κελεύσει τῶν εἰ ρημένων αὐταδέλφων καὶ βασιλέων συνηθροίσθησαν ἐπίσκοποι τὸν ἀριθμὸν τριακόσιοι τεσσαράκοντα καὶ εἷς ἐν Σαρδικῇ, τῇ νῦν λεγομένη Τριαδίτζη, εἴ, διαγνωμονήσαντες περὶ τῶν ἐν Νικαία δογματισθέν των, ἐβεβαίωσαν ταῦτα, ὅρον ἐκθέμενοι κυροῦντα τὸ ἅγιον σύμβολον τῶν ἐν Νικαίᾳ Πατέρων, καὶ κρατεῖν αὐτὸ καὶ ἀπαραποίητον μένειν διοριζόμενον τοὺς δὲ παρὰ τοῦτο φρονοῦντας ἀποκηρύττοντα καὶ ποιοῦντα ὑπὸ ἀνάθεμα. Οἱ γοῦν ἐν τῇ Σαρδικῇ ταύτῃ συν όδι Πατέρες καὶ κανόνας ἐξέθεντο εἰς ἐκκλησια στικὴν ἀφορῶντας κατάστασιν, οἵπερ εἰσὶν οὗ του • Όσιος ἐπίσκοπος πόλεως Κορδούσης εἶπεν· οὐ • τοσοῦτον ἡ φαύλη συνήθεια, ὅσον ἡ βλαβερωτά 4 τη τῶν πραγμάτων διαφθορὰ ἐξ αὐτῶν τῶν θε • μελίων ἐστὶν ἐκριζωτέα, ἵνα μηδενὶ τῶν ἐπι- · σκόπων ἐξῇ ἀπὸ πόλεως μικρᾶς εἰς ἑτέραν πόλιν • μεθίστασθαι. Ἡ γὰρ τῆς αἰτίας ταύτης προφ ι σις φανερά, δι᾿ ἣν τὰ τοιαῦτα ἐπιχειρεῖται. Ο ‹ episcopus adhuc inveniri potuit, qui a majori ι δεὶς γὰρ πώποτε εὑρεθῆναι ἐπίσκοπος δεδύνη1 Guill. Beveregii notæ. cap. 11. Ac proinde Sardicense illud œcumenicum requaquam dici potest concilium, quia ab occidentalibus solis episcopis habitum fuit: unde et Occidentalium concilium ab antiquis Patribus · sæpe audit; neque unquam à Græcis vel vetustioribus Patribus decumenicum vocatum est. Numerus episcoporuin, qui ex utroque imperio ad urbem, licet non ad concilium, conveniebant, erat circiter centum septuaginta; ut Athanasius, cujus causa indicta est synodus, et qui ipse intererat, testatus dicens, Συνέρχονται τοίνυν ἀπό τε τῆς ἀνατολῆς ἡ καὶ τῆς δύσεως ἐν τῇ Σαρδών πόλει πλέον ἢ ἔλαττον ρα τὸν ἀριθμὸν ἐπίσκοποι. Atimanas. ad Solitar. iom. 1, pag. 818, edit. Paris. Ubi etiam observatum velim, hic dici tot convenisse ἐν τῇ πόλει, και εἰς τὴν σύνοδον. Socrates, fateor, et multi e recentioribus asseruerunt, ipsum etiam Athanasium dixisse trecentos plus minus episcopos in hac synodo congregatos esse. Verum Athanasius nuspiam Inc dixit, sed tantum asseruit, τμδ' trecentos quadraginta quatuor episcopos suæ ipsius restitutioni subscripsisse; ut ex ipsius constat Apologia secunda pag. 767 et 7o8, quorum etiam nonnulli aute, alii post synodum subscripserunt. Verus ilaque numerus omnium tam occidentalium quam orientalium, qui Sardicam convenieljant, episcoporum, is erat, qui verbis ejus ante citatis asseritur, nimirum 170 plus minus. Cum autem omnes orientales ab urbe secessissent, ad synodum nnnquam convenientes, ea vis a pluribus quam 80, iisque omnibus occidentalibus, episcopis cele‐ brata fuit. Οἵπερ εἰσὶν οὗτοι. Post hæc ultima præfa. tionis in canones hujus concilii verba in codicé nostro Bodleiano hæc habentur, Εἰ βούλει μαθεί; τὰ περὶ τῆς τοιαύτης συνόδου, ἀνάγνωθι τὴν Βίν τοῦ ἁγίου Αθανασίου, ἐν ᾧ εὑρήσεις μετὰ τῶν ἄλ λων, ὅτι οἱ συνελθόντες ἐπίσκοποι ἦσαν Εσπέριος μὲν πλείους ἢ τριακοσίους, τῆς Εψας δὲ ἑβδομή. κοντα· οἱ δὲ ἑβδομήκοντα γοῦν κατὰ ᾿Αθανασίου φρονοῦντες οὐ συνῆλθον τοῖς ἐξ Εσπέρας, διὰ τὸ συνεῖναι ἐκείνοις τὸν ᾿Αθανάσιον· ἀπελθόντες δὲ ἐν Φιλιππουπόλει ἰδίαν σύνοδον συνεστήσαντο, καὶ τὸ ὁμοούσιον ἀπεκήρυξαν. Οἱ δὲ τριακόσιοι τὴν σύνοδον συστησάμενοι τοὺς ἐν Φιλιππουπόλει καθεῖλον. Si qua ad hanc synodum spectant ediscere velis, Vilam sancti Athanasti legas, in qua inter alia invenies, quod qui conveniebant episcopi erant occidentales quidem plus minus trecenti: ex Oriente autem septuag nia; septuaginta autem male contra Athanasium affecti cum occidentalibus non conveniebant, eo quod Athanasius cum iis erat: abeuntes autem Philippopoli propriam synodum constituebant, et ὁμοούσιον abdicabant. Trecenti vero synodum habentes, eos qui Philippopoli conveniebant, depositioni subjiciebant. Hæc autem in nullo alio codice leguntur: iis vero quæ a Balsamone et Zonara hic scribuntur, non consentiunt; atque ideo a neutro scripta, sed e margine in texLum traducta videntur.

IN CAN. I CONC. SARDIC. κ ται, δ; ἀπὸ μείζονος πόλεως εἰ: ελαχιστοτέραν Λ • πόλιν ἐσπούδασε μεταστῆναι· ὅθεν συνέστηκεν • διαπύρῳ πλεονεξίας τόπῳ ὑπεκκαίεσθαι τοὺς • τοιούτους, καὶ μᾶλλον τῇ ἀλαζονείᾳ δουλεύειν, • ὅπως ἐξουσίαν δοκεῖεν μείζονα κεκτῆσθαι. Εἰ • πᾶσι τοίνυν τοῦτο ἀρέσκει, ὥστε τὴν τοιαύτην - σκαιότητα αύστηρότερον εκδικηθῆναι; ἡγοῦμαι ' • civitate in minorem transire studnerit: unde • constitit eos ardenti plura habendi cupiditate ‹ succendi, et magis arrogantiæ servire, ut videantur majorem habere potestatem. Placeine ‹ hoc omnibus, ut ejusmodi improbitas acerbius ‹ vindicetur? existimo enim eos ne laicorum qui - ‹ dem debere habere communionem. Omnes epi- • γὰρ μηδὲ λαϊκῶν ἔχειν τους τοιούτους χρῆναι ‹ scopi dixerunt: Placet omnibus. › ι κοινωνία. Πάντες ἐπίσκοποι εἶπον· Αρέσκει · πᾶσιν. ο ΒΑΛΣ. Περὶ τῶν μεταβαινόντων ἀρχιερέων ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν ἀλλοτρίαν, ήγουν διοίκησιν, εἴρηται ἐν τῷ πεντεκαιδεκάτῳ τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου, καὶ ἐν τῷ ιδ' κανόνι τῶν ἁγίων ἀποστόλων, καὶ ἐν τῷ κα' καὶ ἐν τῷ κβ' τῆς ἐν 'Αντιοχείᾳ, καὶ ἐν ἑτέροις. Καταφρονουμένων δὲ τῶν ἐν αὐτοῖς περιεχομένων, ὁ ἐπίσκοπος πόλεως Κορδούδης, ὁ καὶ Όσιος κεκλη μένος διὰ τὴν προσοῦσαν αὐτῷ ἀρετήν, προοιμιασά μενος ὀφείλειν πᾶσαν φαύλην συνήθειαν ἐκριζοῦσθαι, πολλῷ δὲ πλέον τὴν ἀφορῶσαν καὶ εἰς πραγμάτων ἐκκλησιαστικῶν διαφθοράν, ἐπήγαγε μὴ ἔχειν ἐπ' ἀδείας ἐπίσκοπον οιονδήτινα ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν μεθίστασθαι. Ὡς δέ τινος εἰπόντος συγγνωστέον εἶ και τὸν ἴσως τοῦτο ποιήσαντα διὰ τρόπον ἀγαθὸν, καὶ διὰ τὸ διδάξει και στηρίξαι λαὸν πλείονα, προσέθετο. παρὰ τῶν ἐπισκόπων τοῦτο τολμᾶσθαι μὴ διὰ τρό πον ἀγαθὸν, ἀλλὰ διὰ πλεονεξίαν, ἢ δι' ἀλαζονείαν, καὶ ὥστε ἔχειν ἐξουσίαν μείζονα και κερδαίνειν πλείονα. Οὐδεὶς γὰρ, φησίν, ἐπίσκοπος εὑρέθη ἀπὸ πόλεως μείζονος μεταβὰς εἰς ἐλαχιστοτέραν, ὥστε ἐκ τούτου περιαιρεθῆναι τὴν ὑποψίαν τῆς πλεονε ξίας καὶ τῆς φιλοδοξίας. Τοίνυν καὶ ἠρώτησε την σύνοδον, εἰ πᾶσιν ἀρέσκει αυστηρότερον ἐκδικηθῆναι τὴν τοιαύτην τόλμαν, δηλονότι μὴ μόνον καθαιρεί σθαι τὴν τοιοῦτόν τι ποιήσαντα, ἀλλ' ἐκπίπτειν καὶ τῆς τῶν πιστῶν ὁμηγύρεως· καὶ μηδ' ὡς λαϊκὸν κοινωνεῖν μετ᾿ αὐτῶν; πρὸς ὅ οἱ τῆς συνόδου ἀποκρίναντο ὅτι πᾶσιν ἀρέσκει. Τούτων οὕτως ἐχόντων, ερωτήσει τις ὡς τοῦ ιε' κανόνας τῆς ἐν Νικαίᾳ συν όδου διοριζομένου τὸν ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν μεταβάν τα ἐπίσκοπον μὴ καθαρεῖσθαι, ἀλλ' ἀποκαθίζεσθαι εἰς τὴν προτέραν αὐτοῦ ἐκκλησίαν, καὶ τοῦ παρόντος κανόνος παντελῆ ἀκοινωνησίαν τούτου καταψηφιζομένου, τίνι προσέχειν ὀφείλομεν; Λύσις. Καὶ BALS. De episcopis, qui & civitate in civitatemn seu liceresim transeunt, dictum est in synodi Nicænæ canone 15, et in canone 14 sanctorum apostolorum, et in 21 et in 23 Antiochenæ, et in aliis. Cum autem neglectui haberentur ea, quæ ipsis continen:ar, episcopus Cordubensis, qui Osius appella. tus est propter virtutem que illi inerat, exorsus, debere omnem malam consuetudinem radicitus exstirpari, multo autem magis ea que special ad rerum ecclesiasticarum corruptelam; intulit non licere cuiquam episcopo ex civitatein civitatem transirc. Perinde autem ac si dixisset quispiam, ei esse ignoscendum, qui honesta fortasse de causa hoc faeturus est, et ut majorem populum doceat et confirmnet; adjecit, hoc audere episcopos, non propter honestam aliquam causain sed propter avaritiam, vel superbiam, et ut habeant potestatem majorem, et plura lucrifaciant. Nullus enim, inquit, inventus est episcopus, qui a majori civitate in minorem transierit, ut ex eo avaritiæ et cupiditatis gloriæ suspicio tollatur. Interrogavit itaque synodum: an ei placeret acerbius talem audaciam vindicari; scilicet non solum deponi eum qui tale quid fecerit, sed etiam a fidelium communione excidere, et nec ut laicum quidem cum ipsis communicare? 483 Ad quod synodi Patres responderunt, id omnibus. placere. His ita se habentibus, interrogaverit quispiam: Cum eanon 15 synodi Nicænæ statuit, ut episcopus, qui a civitate in civitatem transiit, non deponatur, sed in priorem suam ecclesiam restituatur, præsens autem canon eum absoluta excommunicatione condemnet; utrum sit sequendum? Solutio. Utrumque. Neque enim habent quidquam inter se commune. Et lege dictum canonem 15. Si quis · ἀμφοτέροις. Οὐδὲ γὰρ ἐπικοινωνοῦσιν ἀλλήλοις. autem contra afferat vicesimum canonem sext:r 'Ανάγνωθι τὸν ῥηθέντα ις' κανόνα. Εἰ δέ τις ἀνθυποφέρει τὸν κ' κανόνα τῆς ς' συνόδου λέγοντα οὕτω ῥητῶς· Μὴ ἐξέστω ἐπισκόπῳ εἰς ἑτέραν τὴν μὴ αὐτῷ προσήκουσαν πόλιν δημοσίᾳ διδάσκειν· εἰ δέ τις φωραθείη τοῦτο ποιῶν, τῆς ἐπισκοπῆς παυέσθω τὰ δὲ τοῦ πρεσβυτέρου ἐνεργείτω· καὶ λέγει ὀφείλειν τὸ λοιπὸν τὰ τοῦ τοιούτου μᾶλλον κανόνος κρατεῖν, ὡς μεταγενεστέρου κατά πολύ καὶ καθαίρεσιν μόνον ἐπάγοντος· ἀκουσάτω μεγάλην εἶναι τὴν διαφορὰν τῶν κανόνων. Ἐνταῦθα μὲν γὰρ ἀλλοτρίου θρόνου ἐπέβη ὁ ἐπίσκοπος, καὶ κατεῖχεν αὐτὸν αὐτ θεντικῶς· διὸ σὺν τῇ καθαιρέσει καὶ ἀποκηρύσσεται ὡς ἀναιδέστατος· ὁ δὲ ἐν τῷ ῥηθέντι κανόνι τῆς δ' συνόδου δηλούμενος ἐπίσκοπος οὐδέν τι ἕτερον ἐνήσω synodi, qui sic dicit expresse: Ne liceat episcopo in alia, quae ad se non attinet, civitate publice docere; si quis autem hoc facere deprehensus fuerit, cesset ab episcopatu, quæ sunt autem presbyteri exerceat; et dicat hunc canonem in posterum magis observari debere, ut qui sit multo recentior, et depositionem solum inducat: audiat esse magnam canonum differentiam. Hic enim episcopus alienum thronim invasit, et eum sua auctoritate obtinuit. Et ideo una cum depositione etiam abdicatur, ut qui sit impudentissimus. Qui autem ir prædicto sexta synoli canone declaratur episcopus, in alia provincia nihil aliud exercuit, nisi quod solum publice do cuit: et ideo solum deponitur. Quod etiam Antiv-

chena synodus heri decrevit in eum qui ultra suam γησεν εἰς ἑτέραν ἐνορίαν, ἀλλὰ μόνον ἐδίδαξε τη provinciam ordinavit, in tertio decimo ejus canone. Cum autem audis canonein dicentem, nulli licere episcopo a parva civitate in aliam migrare; ne dixeris a contrario; posse episcopim a magna civitate in parvam transire; utpote cum sint ntique sublate causæ, quæ sunt in canone declaratæ. Nam hoc quoque a canonibus similiter punitur: qui indistin- - etë statuunt, non eos solos deponendos, qui a quaviš civitatę in aliam transeunt, sed eos etiam, qui ultra provinciam aliquid sacerdotale exercent ad écelesias, quæ illos sortitæ sunt revertuntur. El live quidem sic. Τu autem, si velis que ad translationem, transitionem et invasionein attinent perfecte scire, lege commentarium canonis 1? prime synodi. el μοσίᾳ· καὶ διὰ τοῦτο καθαιρεῖται μόνον. "Οπερ καὶ ἡ ἐν Ἀντιοχείᾳ σύνοδος γίνεσθαι διωρίσατο εἰς τὸν παρ' ἐνορίαν χειροτονήσαντα ἐν τῷ ιγ' κανόνι αὐτ τῆς. Ακούων δὲ τοῦ κανόνος λέγοντος, ίνα μηδενί τῶν ἐπισκόπων ἐξῃ ἀπὸ πόλεως μικρᾶς εἰς ἑτέραν πόλιν μεθίστασθαι, μὴ εἴπῃς ἐξ ἀντιδιαστολής δύ νασθαι ἐπίσκοπον μεταβαίνειν ἀπὸ πόλεως μεγάλης εἰς μικράν, ὡς τάχα περιαιρουμένων καὶ τῶν αἰτιῶν τῶν ἐν τῷ κανόνι δηλωθεισῶν. Καὶ τοῦτο γὰρ ὑπλ τῶν κανόνων παρομοίως κολάζεται, αδιαφόρως δια ριζομένων καθαιρεῖσθαι μή μόνους τοὺς ἀπὸ πόλεως οἰασδήτινος εἰς ἑτέραν μεταπίπτοντας, ἀλλὰ καὶ εἰς τους παρ' ἐνορίαν ἱερατικόν τι ἐνεργοῦντας, καὶ εἰς τὰς λαχούσας αὐτοὺς ὑποστρέφοντας. Καὶ ταῦτα μὲν B. οὕτως· σὺ δὲ εἰ θέλεις ἀκριβῶς εἰδέναι τὰ περὶ τῆς μεταθέσεως, μεταβάσεως καὶ ἐπιβασίας, ἀνάγνωθι τὸ σχόλιον τοῦ ιε' κανόνος τῆς α' συνόδου. ΖΩΝΑΡ. Εκαστος τῶν ἐν τῇ συνόδῳ ταύτῃ προσο εχόντων ἐν λόγῳ καὶ γνώσει γνώμας εἰσῆγε περί τινων ὑποθέσεων, καὶ εἰ καὶ τοῖς ἄλλοις ήρεσκον ἐπισκόποις, ἐχθροῦντο, καὶ εἰς κανόνας ἐξεφωνοῦντο. Ο γοῦν ἐπίσκοπος Κορδούβης Όσιος κεκλημένος πρῶτος εἰσήγαγε γνώμην περὶ τῶν ἐκ πόλεως εἰς ἑτέραν πόλιν μεταβαινόντων ἀρχιερέων Εἰ γὰρ καὶ ἀποστολικοί κανόνες καὶ συνόδων τοῦτο ἐκώλυον, ἀλλ' ἔτι ἐγίνετο. Τὸ γοῦν τοῦ κανόνος τούτου προοί μιον τοιαύτης ἐστὶν ἐννοίας, ὅτι πᾶσαν δεῖ φαύλην συνήθειαν ἀνατρέπειν· εἰ δὲ καὶ εἰς πραγμάτων εἴη διαφθοράν, ἐξ αὐτῶν τῶν θεμελίων χρὴ αὐτὴν ἔκρι ζοῦν, διὰ τῆς ἐκριζώσεως καὶ τῶν θεμελίων τὴν παν τελῆ καθαίρεσιν καὶ ἀνατροπὴν ἐνδεικνυμένου τοῦ λόγου. Ο δὲ κανὼν διορίζεται μηδένα ἐπίσκοπον καταλιμπάνειν τὴν πόλιν, ἐν ᾗ ἐχειροτονήθη, καὶ μεταβαίνειν εἰ; ἑτέραν. Φανεράν γὰρ εἶναι τὴν αἰτίαν τῆς μεταστάσεως, ἦν πλεονεξίαν ονομάζει καὶ ἄλαζονείαν· καὶ πλεονεξίαν μὲν, ὡς πλέον ἔχειν τι τοῦ μεταβαίνοντος ἐκ πόλεως εἰς πόλιν ἐφιεμένου· ἀλαζονείαν δὲ, ὡς δι' ἔπαρσιν καὶ δόξης ἔρωτα μείζονος τὴν μετάβασιν ποιουμένου. Οὐ γὰρ τις, φησίν, εὑρέθη ποτὲ ἐκ μείζονος πόλεως εἰς μικροτέραν μεταχωρή σας, ἀλλ' ἐκ μικρᾶς καὶ ἀφανεστέρας εἰς μείζω καὶ ἐπιφανεστέραν· ὅπερ κατηγορεῖ τῶν τοῦτο ποιούν των αλαζονείαν καὶ πλεονεξίαν, θελόντων μείζονος δράξασθαι ἐξουσίας. Ταύτην τὴν γνώμην ὁ ῞Οσιος ο ἐπὶ τοῦ συνεδρίου τῶν ἐπισκόπων εἰσαγαγών, ἡσ τησεν, εἰ πᾶσιν ἀρέσκει αυστηρότερον ἐκδικηθήναι τὴν τοιαύτην κακίαν. Εἶτα καὶ τὸ ἐπιτίμιον ἐπήγα - γεν, εἰπὼν ὅτι ἐκπίπτειν χρὴ τοῦτον τῆς τῶν πιστῶν όμηγύρεως, ὥστε μηδὲ ὡς λαϊκὸν ἔχειν τοῦτον μετὰ τῶν πιστῶν κοινωνίαν. Πρὸς ὅ οἱ τῆς συνόδου ἀπε κρίναντο ὅτι πᾶσιν ἀρέσκει. ZONAR. Ut quisque in hac synodo eloquentia ac prudentia cæteris præstitit, ita certis quibusdam de rebus sententias suas explicavit; quæ si aliis quoque episcopis probarentur, communi omnium consensu firmatæ in canones promulgabantur. Primus igitur episcopus Cor.lubensis, Osius dictuis, quid de episcopis ex alla in aliam urbem migrantibus censeret, exposuit. Quamvis enim et apostolicis et synodorum sanctionibus id vetitum esset, non deerant tamén aliqui în hoc genere contumaces. Sunt ergo, quæ in exordio canonis continentur, hujus fere sententiæ: tollendam esse scilicet pravam quamlibet consuet. `dinem; sed ean), ex qua relius quoque pernicies afferri queat, ex ipsis fundamentis evelli radicitus oportere. Quæ quidem verba, radicitus et a fidamentis evelfendi, penitus consuetudinem illam exstinguendam atque abolendam esse demonstrant. Canonis veró decreto, ne ea orbe relicta, cujus episcopus creatus est, in aliam transire episcopo liceat, definitum. Neque enim migrationis illius obscuras esse causas, avaritiam videlicet atque arè rogantiam. Avaritiam quidem, quod ex hac urbe in aliam plura habenti cupiditate demigret: arrogantiam vero, qui scilicet sedem mutare, atque in ampliori urbe collocare, elatione animi gloriæque majoris studio adductus concupiérit. Nec enim, inquit, ‘qui éx ampliore urbe in humiliorem transinearit, aliquando repertus est; sed obscura et tennis cum majore celebrioreque mutatur: quod quidem eorüm, qui id faciunt, avariiam ac incensam potestatis amplioris desiderio arrogantiam coarguit. Hanc sententiam cum in conventu episcoporum Osius explicasset, rogavit an omnibus in ejusmodi omnium pravitatein severius animadverti placeret? Deinde multam quoque adjunxit, qua eos a fidelium consortio excludendos, ac ue laichriim quidem more ipsis communionem cum fidelibus permittendam esse, censuerit. Quibus anditis synodi Patres, idem placere omnibus, responderunt. 484 ARIST. ‹ Non est invenire cpiscopum ex ‹ majore in minorem civitatem transeuntem. Qui igitur ex hamiti sede in sublimioren transΑΡΙΣΤ. «Ανεύρετόν ἐστιν ἐπίσκοπον ἐκ μείζονος «εἰς μείονα πόλιν μετελθεῖν. Ο τοἶνον ἐκ ταπει τ νῆς ἐφ' ὑψηλοτέραν μεταπηδῶν, ὡς ὁ ἀλαξών

F129 IN CAN. II CONC. SARDIC. • καὶ πλεονέκτης υποβλεπόμενος, διὰ βίου παντός • ἀκοινώνητος. Ο παρών κανὼν τὰς μεταθέσεις τῶν ἐπισκόπων ὅλως οὐ συγχωρεῖ γίνεσθαι· ἀλλὰ καὶ εἰ γένωνται, αὐστηρῶς τοὺς μετατιθεμένους κολάζει. Καταλαβόντες γὰρ οἱ Πατέρες ἐξ αὐτοῦ τοῦ πράγματος ὡς οὐ δεὶς τῶν ἐπισκόπων ἀπὸ πόλεως μείζονος εἰς ἐλαχι στοτέραν πόλιν μετατεθῆναι σπουδάζει, ἀλλὰ ἀπὸ μικρᾶς πόλεως ἐπὶ ὑψηλοτέραν πόλιν ἐθέλει μεταπηδὲν διὰ ἀλαζονείαν καὶ πλεονεξίαν, ὥρισαν τὸν τοιοῦτον μηδὲ λαϊκοῦ κοινωνίαν ἔχειν, ἀλλὰ σὺν τῷ καθαιρεῖσθαι καὶ ἀφωρισμένον εἶναι. • Εἰ δέ τις τοιοῦτος εὑρίσκοιτο μανιώδης ή τολμη · ρὸς, ὡς περὶ τῶν τοιούτων δόξαι τινὰ φέρειν • παραίτησιν, διαβεβαιούμενος ἀπὸ τοῦ πλήθους • πρὸς ἑαυτὸν πεκομίσθαι γράμματα· δῆλόν ἐστιν • ὀλίγους τινὰς δεδυνῆσθαι, μισθῷ καὶ τιμήματι • διαφθαρέντας ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ στασιάζειν, ὡς · δῆθεν ἀξιοῦντας τὸν αὐτὸν ἔχειν ἐπίσκοπον· • καθάπαξ οὖν τὰς ῥᾳδιουργίας τὰς τοιαύτας καὶ • τέχνας κολαστέας εἶναι νομίζω, ὥστε μηδένα • τοιοῦτον μηδὲ ἐν τῷ τέλει λαϊκῆς γοῦν ἀξιοῦσθαι • κοινωνίας. Εἰ τοίνυν ἀρέσκει ἡ γνώμη αὕτη, ἀπο • κρίνασθε. Απεκρίνατο· Τὰ λεχθέντα ήρεσεν.» ΒΑΛΣ. Καὶ οὗτος ὁ κανὼν τοῦ α' ἐξέχεται. Τι νῶν γὰρ ἐπισκόπων αἰτιωμένων διὰ τὴν ἐκ πόλεως εἰς πόλιν τούτων μετάστασιν, καὶ ἐπιχειρούντων παραιτεῖσθαι, ήγουν ἀποσκευάζειν ἐξ αὐτῶν τὴν αἰτίασιν, ἐκ τοῦ λέγειν διὰ γραμμάτων τοῦ πλήθους τῆς πόλεως μεταπεσεῖν ἐκ τῆς λαχούσης αὐτούς, ὥρισαν οἱ Πατέρες μηδὲ τοῦτο εἰς ἀπολογίαν ἀρκεῖν· ὅτι τῶν εἰκότων ἐστὶ ῥᾳδιουργηθῆναι τοιαῦτα διά τινων ὀλίγων ἐποίχων τῆς πόλεως διαφθαρέντων νομίσμασι καὶ οἷον μισθωθέντων· ὅθεν καὶ ἐκώλυσαν τοὺς ταῦτα τεχναζομένους ἐπισκόπους διὰ παντελοῦς ἀποκηρύξεως, ὥστε μηδὲ θνήσκοντας αὐτούς, ὡς λαϊκούς ἀξιοῦσθαι κοινωνίας. Τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων, μὴ εἴπῃς τοὺς μετὰ ἀληθείας μετακληθέντας παρὰ πο λιτῶν συγγινώσκεσθαι, ἢ μὴ συγγινωσκομένους, του μωρεῖσθαι κατὰ τοὺς ῥᾳδιουργήσαντας τὴν μετάκλησιν· ἀλλ᾽ εἰπὲ αὐτοὺς καθαιρεῖσθαι, ὡς μὴ ὀφείλοντας ὑπακούειν ἀμετόχων ἀνθρώπων. ΖΩΝΑΡ. Εἰ δὲ τοσοῦτόν ἐστι, φησί, μανιώδης τις ἢ τολμηρός, ὥστε καὶ μετὰ τὸν κανόνα τολμήσαι μεταπεσεῖν ἐκ πόλεως εἰς πόλιν, καὶ περὶ τούτου δοκεῖν φέρειν παραίτησιν, ήγουν ἀπολογεῖσθαι, καὶ παραιτείσθαι τὴν μέμψιν, ἀντὶ τοῦ ἀποσκευάζεσθαι, διαβεβαιούμενος ήτοι ενιστάμενος κεκομίσθαι αὐτὸν γράμματα ἀπὸ τοῦ πλήθους τῆς πόλεως μετακαλού μενα αὐτὸν εἰς τὴν ἐπισκοπήν· δῆλον ὅτι ὀλίγους τινὰς ἡδυνήθη πείσαι στασιάζειν ἐν τῇ ἐκκλησία ἀξιοῦντας ἔχειν αὐτὸν ἐπίσκοπον. Καὶ ἐκείνους δὲ ἐμισθώσατο καὶ ἡγόρασε τὸ ζητῆσαι αὐτὸν, δοὺς αὐτ τοῖς χρήματα, ἅτινα καὶ μισθὸν καὶ τίμημα ὠνόμασεν ὁ κανών. Καθόλου, φησί, τὰς τοιαύτας ῥᾳδιουργίας ήτοι δολιότητας καὶ τέχνας παρὰ ἐπισκόπων γίνεσθαι κολάσεως ἐστιν ἄξιον. 'Η δὲ κόλασις τὴ μηδένα τοιαῦτα ποιοῦντα, μηδὲ θνήσκοντα, ὡς λαϊκὸν c ibit, tanquam arrogans et avarus, per totan ‹ vitam excommunicabitur. › Præsens canon episcoporum translationes fieri non omnino permittit, aut si funt, poenas a translatis severe petit. Deprehendentes enim Patres 'ex eo quod nullus episcoporum, a civitate majori ad. minorem transferri civitatem studet, sed a civitate parva ad sublimiorem migrare cupit civitatem, per arrogantiam et plura habendi cupiditatem videlicet fieri, decreverant talem nec laici habere commu̟- nionem, sed cum depositione etiam excommunica— tam esse, CANON II. ‹ Si quis autem adeo insanus vel audax invenia- ‹ tur, ut de iis videatur aliquam afferre excusa- ‹tionem, asserens, sibi a populo allatas esse • litteras: clarum est, potuisse paucos aliquos › mercede et pretio corruptos in ecclesia seditio- ‹ nem movere, ut eumdem utique velint habere ‹ episcopum. Omuino ergo has fraudes et artes • puniendas esse existimo, ut nemo possit, qui est ‹ ejusmodi, ne in fine quidem laica communione • dignus baberi. An ergo læc placet sententia, ⚫ respondete. Responderunt: Placent que dicta • sunt. ' BALS. Hic quoque canon a primo dependet. Cum enim quidam episcopi accusarentur proptèr suam a civitate in civitatem transmigrationem, et conarentur se excusare, sen ex se criminationem amoliri, eo quod dicerent per populi civitatis litteras se recessisse ab ea civitate quæ illos sortita est; decreverunt Patres, ne hoc quidem ad defensionem sufficere, quia verisimile est hæc callide facta fuisse per paucos civitatis habitatores pecuniis corruptos, et veluti mercede conductos. Unde et episcopos, qui hæc machinantur, per perfectam abdicationem pinierunt, ut ne morientes quidem ut laici communionė digni habeantur. His autem ita se habentibus, ne dixeris eis esse ignocendum, qui a civi· bus vere evocati sunt; vel si non ignoscatur, esse puniendos, ut eos qui evocationem fraude machinantur: sed die eos deponen los esse, ut qui non debeant audire homines ad ipsos non pertinentes. ZONAR. Quol si quis, inquit, adeo insanus tanlaque confidentia preditus reperiatur, qui etiam post hunc canonem editum civitatem mutare ausus fuerit, eoqne se excusare, hoc est, tueri factum cri. menque refellere velle videatur, quod litteras, quibus ad episcopalem curam evocaretur, a populo urbano se tulisse, id est, accepisse asserat ac defendat; facile apparet, paucis hominilais, ut in ecclesia seditionem excitarent, ipsumque sibi epis scopum deposcerent, ab co persnaderi potuisse. Sed eorum suffragia sibi ille videlicet emereatus est, pecuniam, quam mercedem ac pretium canon ap. pellat, hominibus dilargitus. Οmnino igitur, inquit, episcopum, ad callidas has artes sive fallacias fraudesque confugientem, impune abire haud decet, Erit ergo hæc animadversio, ut qui aliquidl tale ad

miserit, ei ne laicorum quidem more liceat, etiam ἀξιοῦσθαι κοινωνίας. Τοῦτο δὲ δείκνυσιν ὅτι οὐδὲ in mortis articulo, communicare. Cum porro canon he morienti quidem isti communicare permittit, 'eum viventem ne în fidelium quidem nuiñerð a se habeři demonstrai. ARIST. «Si quis e civitate in civitatem transiens, ‹ seditiones movet, multitudini placéns, et ab ♦ eadem in túmòltu excitando adjutus, neč iñ i vitæ exitu sit communionis particeps. › Istum qui eo audaciæ et dementiæ pervenit, ut plané dicere et petere a civitate ad civitatem transferri 485 mt multitudini placenter, et illine recipientem litteras, postulantes eum habere episcopum, unde inanifestum est ex ipsins artificio et fraude fleri, ei paucos quos lam mercede el pretio corrumpere el potentis, et in Ecclesia seditionem moveri elicientis, àt scilicet éum peterent habère episcopum, talëm ut valde audacemí et admodum amentem, synodus condemnavit. Apparet enim istum nec in vitæ exitu communione haberi dignum. Et notà: hoc enim inauditum et horrendum est, ut neque in discessu communione dignus censeatur: quod alibi in canonum ulio non invenies culliet impositumn ei iudictum peccato. CANON III. hæc " { lloc quoque necessario est adjiciendum, at nullus ¿ episcoporum ex sua provincia in aliam, in qua i súnt episcopi transeat, nisi utique a fratribus € qui in ea súnt vocetur; he videamur dilectionis fores claudere. Hoc autem etiam similiter providendum est, ut si in aliqua provincia epii scoporum quispiam adversus fratrem suuin et ‹ coepiscopúm negotium habeat, neuter eormin ‹ ex alia provincia cognitorės evocet. Si quis ‹ autem episcoporum in aliquo negotio condemnari visus fuerit, et existimet se non malam ' ised bonam causam habere, tit etiam rurstis ju- 'dicium renovetur: si vestræ dilectioni videtur, H Petri apostoli minoriam honorethus, et de fis, è qui judicaverunt, scribatur Julio Romanorum • episcopo, ut per propinquos provinciæ episcoi ros, si opus sit, judicium fenovetur, et cogni i lores ipse praebeat. Si autem probare non poi test causam ejus essé talem, ut eam rursus ‹ judicari opus sit: quæ semel sunt judicata, non • infiruncntur; quæ autem sunt, Arma habeantur., BALS. Postquam definiissent sancti Patres, quid debeat fieri in episcopos, qui transennt a civitate in civitatem: nunc statuunt, idem quoque esse fariendum in eos, qui a provincia in provinciam transeunt; nisi utique, inquiunt, accersantur ab ejusdėm regionis episcopis et confratribus suis. Tanc enim suscipientur, propter bonum fraternæ charitatis; et sine ullo præjudicio extra diœcesim episcopalia quædam exercebunt. Dictum est autem illud, te provincia, propter eos qui dicunt, transire quiτοῖς πιστοῖς αὐτὸν συναριθμεῖ ὁ κανών, ἐπεὶ οὐδὲ ἐν τῷ θανάτῳ παραχωρεί μεταλαβεῖν αὐτόν. ΑΡΙΣΤ.. Εἴ τις ἐκ πόλεως εἰς πόλιν μεταβὰς και ο ταστασιάζει, τῷ πλήθει ἀρέσκων, καὶ συμμα • χούμενος, καὶ ἐν αὐτῷ τῷ τέλει ἀκοινώνητος.» Τὸν εἰς τοσοῦτον τόλμης καὶ μανίας ἐλθόντα, ώστε παρρησιασθῆναι καὶ αἰτεῖν ἐκ πόλεως εἰς πόλιν μετ τατεθῆναι, ὡς ἀρέσκοντα τῷ πλήθει, καὶ ἐκεῖθεν δε ξάμενον γράμματα ἀξιοῦντά ἔχειν αὐτὸν ἐπίσκοπον, ὅπερ δῆλόν ἐστιν ἐκ μηχανῆς καὶ τέχνης αὐτοῦ γενέσθαι, ὀλίγους τινὰς ἰσχύσαντος μισθῷ καὶ τιμήματι διαφθεῖραι, καὶ ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ καταστήσαντος στα σιάζειν, ὡς δῆθεν αἰτεῖν ἔχειν αὐτὸν ἐπίσκοπον· τὸν τοιοῦτον ὡς ἄγαν τολμητίαν καὶ ἀπονενοημένον μετ γάλως αὕτη ἡ σύνοδος κατεδίκασεν. Απεφήνατο γὰρ μηδὲ ἐν τῇ ἐξόδῳ τοῦ βίου κοινωνίας ἀξιοῦσθαι. Καὶ σημείωσαι· ξένον γὰρ τοῦτο καὶ φρικτόν ἐστι, τὸ μηδὲ ἐν τῇ ἐξόδιῳ ἀξιοῦσθαι τῆς κοινωνίας· ὅπερ οὐχ εὑρήσεις ἀπανταχή των κανόνων ἐν ἄλλῳ τινὶ κείμε τον ἁμαρτήματι καὶ ἐπιτιμώμενον. • Καὶ τοῦτο προστεθῆναι ἀναγκαῖον, ἵνα μηδεὶς • ἐπισκόπων ἀπὸ τῆς ἑαυτοῦ ἐπαρχίας εἰς ἑτέ · ραν ἐπαρχίαν, ἐν ᾗ τυγχάνουσιν ὄντες ἐπίσκο 4 ποι, διαβαίνοι, εἰ μή τι παρὰ τῶν ἀδελφῶν τῶν • ἐν αὐτῇ κληθείη· διὰ τὸ μὴ δοκεῖν ἡμᾶς τὰς • τῆς ἀγάπης ἀποκλείειν πύλας. Καὶ τοῦτο δὲ • ὡσαύτως προνοητέον, ὥστε, ἐὰν ἔν τινι ἐπαρχία · ἐπισκόπων τις. ἄντικρυς ἀδελφοῦ ἑαυτοῦ καὶ • συνεπισκόπων πράγμα σχοίη, μηδέτερον ἐκ • τούτων ἀπὸ ἑτέρας επαρχίας ἐπισκόπου; • ἐπιγνώμονας ἐπικαλεῖσθαι· εἰ δὲ ἄρα τις ἐπι • σκόπων ἔν τινι πράγματι δόξῃ κατακρίνεσθαι, · καὶ ὑπολαμβάνει ἑαυτὸν μὴ σαθρὸν, ἀλλὰ και • λὸν ἔχειν τὸ πράγμα, ἵνα καὶ αὖθις ἡ κρίσις • ἀνανεωθῇ· εἰ δοκεῖ ὑμῶν τῇ ἀγάπῃ, Πέτρου • τοῦ ἀποστόλου τὴν μνήμην τιμήσωμεν, καὶ · γραφῆναι περὶ τούτων τῶν κρινάντων Ιουλίῳ · τῷ ἐπισκόπῳ Ῥώμης, ὥστε διὰ τῶν γειτνιών κ των τῇ ἐπαρχίᾳ ἐπισκόπων, εἰ δέοι, ἀνανεωθῆ • ναι τὸ δικαστήριον, καὶ ἐπιγνώμονας αὐτός, • παράσχοι. Εἰ δὲ μὴ συστῆναι δύναται τοιοῦτον • αὐτῷ εἶναι τὸ πρᾶγμα, ὡς παλινδικίας χρήζειν, * τὰ ἅπαξ κεκριμένα μὴ ἀναλύεσθαι, τὰ δὲ ὄντα * βέβαια τυγχάνειν.» ΒΑΛΣ, Οροθετήσαντες οἱ ἅγιοι Πατέρες τί ὀφείλει γίνεσθαι εἰς τοὺς ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν μεθισταμέ νους ἐπισκόπους, ἄρτι διορίζονται τὸ αὐτὸ γίνεται καὶ εἰς τοὺς ἀπὸ ἐπαρχίας εἰς ἐπαρχίαν μεταβαίνοντας· εἰ μήπω, φασί, μετάκλητοι γένωνται παρά τῶν ἐγχωρίων ἐπισκόπων καὶ συναδέλφων αὐτῶν· τότε γὰρ δεχθήσονται διὰ τῆς φιλαδελφίας καλόν, καὶ ἀποκριματίστως παρ' ἐνορίαν ἀρχιερατικά τινα ἐνεργήσουσιν. Εἴρηται δὲ τὸ περὶ τῆς ἐπαρχίας διὰ τοὺς λέγοντα;· Τὸ μὲν μεταβαίνειν ἀπὸ πόλεως

IN CAN. III CONC. SARDIC. εἰς πόλιν ὑπὸ τὴν αὐτὴν ἐπαρχίαν οὖσαν πλεονεξίαν dem a civitate in civitatem, quæ est sub eadem ἢ ἀλαζονείαν τοῦ ἐπισκόπου κατηγορεί, κἀντεῦθεν καὶ τιμωρητέον ἐστί· τὸ δὲ μεθίστασθαι ἀπὸ ἐπαρχίας εἰς ἐπαρχίαν περιελείφθη ἀκόλαστον, ὡς ἐνα τεῦθεν μὴ ἀναφαινομένου φαύλου τινός, διὰ τὸ τὰς ἐπαρχίας ἐξ ἀλλήλων πόῤῥω ἀποδιίστασθαι, καὶ μὴ διδόναι πάροδον τοῖς ἐν αὐταῖς ἐπισκόποις γινώσκειν τὰς τῶν ἑκατέρων ἐκκλησιῶν εἰσόδους, καὶ τὰ πλήθη τοῦ ἐν ταύταις λαοῦ. Ταῦτα γοῦν μὴ παραδεξαμένη ή σύνοδος, παρομοίως καὶ τούτους κολάζεσθαι διωρίσατο. Ακούων δὲ τοῦ κανόνος διοριζομένου τ μωρεῖσθαι τοὺς μεταβαίνοντας ἀκλητὶ ἐπισκόπους ἀπὸ ἐπαρχίας εἰς ἑτέραν ἐπαρχίαν ἔχουσαν ἐπίσκοπου, μὴ εἰπῇς ἀνευθύνους εἶναι τοὺς ἱερουργοῦντας εἰς ἑτέρας επαρχίας μὴ ἐχούσας ἐπισκόπους. Καὶ οὗτοι γὰρ ὁμοίως ὑπὸ τῶν κανόνων, εὐθύνονται. Προσετέθη δὲ τὸν Ἐν ᾖ τυγχάνουσιν ἐπίσκοποι, διὰ τοὺς ἐπισκόπους τοὺς ἔχοντας ἐνορίας εἰς δύο ἢ καὶ τρεῖς πολλάκις ἐπαρχίας. Ετι ἐπήγαγεν ὁ κανὼν καὶ ἕτερον κεφάλαιον, καὶ εἶπεν· Εἰ δὲ πράγμα, ἤγουν ὑπόθεσιν, ἔχει ἐπίσκοπος μετὰ συνεπισκόπου αὐτοῦ, τίς ὀφείλει τὴν ὑπόθεσιν δικάζειν; ρισεν οὖν ὑπὸ τῶν ἐπαρχιωτῶν ἐπισκόπων τούτους δικάζεσθαι, καὶ μή τινα τῶν δικαζομένων ἐξ ἄλλης επαρχίας μετακαλεῖσθαι συνδιαγνώμονα ἐπίσκοπον καταγινώσκει γὰρ ἀμαθίας ἢ ἀδικίας τῶν ἐπαρχιωτῶν. Ὡς δέ τινος εἰπόντος, Ε! δέ τις ἐκ τούτων κατακρινόμενος νομίσει βαρύνεσθαι, καὶ ἐκκαλέσεται, εἰς οὐδὲν αὐτῷ τὰ τῆς ἐκκλήτου συντελοῦσιν, ὡς μή δυναμένων ἑτέρων ἐπισκόπων ἐπαρχιωτών ἀνακαλεῖσθαι διάγνωσιν κατὰ τὴν ῥηθεῖσαν διάστι ξιν προσέθετο μὴ εἶναι ἀπαράδεκτον τὸν ἐκκαλούσ μενον κατὰ τῆς κρίσεως τῶν ἐπαρχιωτῶν, ἀλλ' ὀφείλειν τοὺς ἐπαρχιώτας διὰ τιμὴν τοῦ ἀποστολι κοῦ θρόνου γράφειν τὰ συναχθέντα τῷ πάππε Ῥώμης (ἦν δὲ τότε Ἰούλιος τις ἐπίσκοπος ταύτης), καὶ παρὰ τῇ ἐξουσίᾳ ἐκείνου ἀνηρτῆσθαι τὰ τῆς ἐκκλήτου· ἐφ᾽ ᾧ, εἰ μὲν διαγνοίη ἄξιον εἶναι τὸ πράγμα δευτέρας κατεξετάσεως, ὁρίσαι παρὰ τῶν γειτνιαζόντων ἐπισκόπων ἀνανεωθῆναι τὸ δικαστής ριον, καὶ σκοπηθῆναι τὴν προγενομένην ἀπόφασιν· εἰ δὲ καταλάβῃ καλῶς τὴν ὑπόθεσιν κριθῆναι, καὶ μὴ δεῖσθαι ταύτην δευτέρας συζητήσεως, ὁρίσαι μέσ νειν τὰ ἅπαξ προκεκριμένα αναλλοίωτά τε καὶ βέβαια. Καὶ τὰ μὲν τοῦ κανόνος ἐν τούτοις. Ερω τήσει δέ τις, ὡς τοῦ ιεʹ κανόνος τῆς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ συνόδου διοριζομένου τὰ κεκριμένα ὑπὸ πάντων τῶν ἐπαρχιωτῶν ἐπισκόπων ὁμογνωμονησάντων μὴ ἀνακρίνεσθαι παρ' ἑτέρων τινῶν, καὶ τοῦ παρόντο; κανόνος ἐκκλήτῳ ὑποκεῖσθαι τὴν τοιαύτην ἀπόφασιν διοριζομένου, τίνι προσέχειν ὀφείλομεν; Λύσις. Τινὲς μὲν εἶπον μὴ ὁμοφωνῆσαι ἐνταῦθα τοὺς ἐπαρο χιώτας ἐπισκόπους, ἀλλὰ διαιρεθῆναι εἰς διαφόρους γνώμας, καὶ διὰ τοῦτο ἔχειν χώραν τὰ τῆς ἐκκλή του· ἄλλοι δὲ εἶπον ὡς, ἐπεὶ μεταγενέστερό; ἐστιν ὁ παρὼν κανών, ὀφείλουσι τὰ τούτῳ περιεχόμενα μᾶλλον κρατεῖν. Αρέσκει οὖν τοῦτο καμοί, ὡς καὶ νομίμου ἀκριβείας ἐχόμενον. Νενομοθέτηται γάρ, μὴ ἄπαξ, ἀλλὰ δὲς ἐκκαλεῖσθαι, τὸν νομίζοντα ἀδι provincia, avaritiam vel etiam arrogantiam episcopi arguit, et ideo puniendum est: a provincia autem in provinciam transire impunituí řelictum est; utpote quod nihil mali ex eo oriatur, eo quod provinciæ sint longe a se invicem disjunct, nec episcopis; qui sunt in eis, aditun prebeant, ut possint utrarumque Ecclesiarum reditus cognoscere. et multitudinem populi, qui in eis est. ll:ec non adtnittens synodus, eos quoque similiter puniendos esse decrevit. Cum autem audis canonem de. finientem puniri episcopos, qui non vocati ab una provincia in aliam transeunt habentem episcopum; ne dicas eos inipune laturos, qui in provinciis non habentibus episcopos sacra peragunt. Nam et ii similiter a canonibus corriguntur. Additum est antem illud, In qua' sunt episcopi, propter episcopos, qui regiones habent in duabus vel tribus sæpe provinciis. Præterea subjunxit canon aliud quoque caput, et dixit: Si autem episcopus habet aliquod negotium, seu causam aliquam, cumn suo coepiscope, quis debet causam judicare? Statuit ergo eos a provincialibus episcopis judicandos, nec ullum eorum, qui judicio contendant, ex alia provincia accersere cognitorem episcopum: provinciales enim ignorantia vel injustitiæ eo ipso condemnat. Tanquam autem dixisset quispiam, Si quis eorum condemnatus se gravari existimet, et appellet, ejus appellatio ad nihil redibit, 486 cum non possint alii provinciales episcopi cognitionem evocare, ut vult jam dicta distinctio: adjecit non esse repellen-¸ dum, qui a provincialium judicio provocat; sed debere provinciales, propter honorem sedis apostolicæ, quæ gesta sunt papæ Romano describere (erat autem eo tempore quidam Julius ejus episcopus), et in ejus potestate positam esse appellationen, ut si rem quidem esse dignam cognoscat, quæ secundo examinetur, statuat a propinquis episcopis renovari judicium, et de pracelente sententia cognosci: sin autein invenerit causam recte fuisse judicatam, et secunda inquisitione opus non habere, decernat, ea quæ prius judicata sunt, firma et immutabilia pernanere. Et in his quidem consistit canon. Interrogaverit autein quispiam: Cum canon 15 Autiochenæ synodi statuat, ea, quæ ob omnibus provincialibus episcopis consentientibus judicata sunt, ab aliquibus aliis iterum non judicari, præsens autem canon jabeat talem sententiam appellationi subjici, quidnam sequi delmemus? Solutio. Aliqui dicebant quidem, non fuisse hic concordes provinciales episcopos, sed in varias sententias divisos, et ideo locam habere appellationem: alii autem dicebant, quod quia præsens canon est recentior, debent, quæ in eo continentur, magis servati. Hoc ergo mihi quoque placet, ut quod sit vel in primis legitimum. Lege enim cautum est, ut non semel, sed bis provocet is, qui sibi injuriam fieri putat. Esse uten in polestate papæ, ut servetur vel non ser vetur appellatio, est proprium in ecclesiasticis. Le-

◉ gus enim, praeter certas paucas causas, statuum κεῖσθαι. Τὸ μέντοι ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν εἶναι τοῦ πάππν οὐδέν. omnem appellationem, non solum semel, sed etiam τηρηθῆναι ἢ μὴ τηρηθῆναι τὴν ἔκκλητον, ἰδικόν bis esse recipiendam. Quæ autem de papa definita ἐστιν εἰς τὰ ἐκκλησιαστικά. Οἱ γὰρ νόμοι ἄνευ sunt, eadem de patriarcha quoque. Constantinopo- ῥητῶν τινων θεμάτων διορίζονται πᾶσαν ἔκκλητον litano sunt intelligenda; quod is a diversis cano- δέχεσθαι οὐ μόνον ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ δίς. Τὰ μέντοι nibus simil ter ac papa sit in omnibns honoratus, ὀρισθέντα περὶ τοῦ πάππα ἐκληπτέον καὶ εἰς τὸν Statutum est autem, dari vicinos episcopos a papa πατριάρχην Κωνσταντινουπόλεως, διὰ τὸ ἐπὶ πᾶσιν pro examinanda appellatione, et ue is cause cogni- ὁμοίως τῷ πάππι καὶ τοῦτον τιμηθῆναι ὑπὸ διπ tionem sibi reservet, ut qui judicio vicit non coga- φόρων κανόνων. Δίδοσθαι δὲ ὡρίσθη γειτνιάζοντας tur Romam traduci a Thessalonica fortasse, idque ἐπισκόπους παρὰ τοῦ πάππα χάριν κατεξετάσεως cum judicio supérior evaserit. Si autem hoc non ita τῆς ἐκκλήτου, καὶ μὴ τοῦτον τηρεῖν τὴν ὑπόθεσιν, est, sed prope eum, qui judicio ſuit superior, sil ἵνα μὴ ὁ καταδικάσας ἀναγκασθῇ διάξιμος εἰς Ρώσ episcopatus, non examinabitur appellatio per vici- μην γενέσθαι ἀπὸ Θεσσαλονίκης τυχόν· καὶ ταῦτα nos episcopos, ut mihi videtur, sed per patriarebam νικήσας τὸ δικαστήριον. Εἰ γὰρ τοῦτο οὐκ ἔστιν, secundum leges, quæ dicunt, appellationem ad ma- ἀλλὰ πλησίον τοῦ καταδικάσαντος ἡ ἐπισκοπὴ διάjores judices recurrere, non adequales vel minores; κειται, οἱ τηρηθήσεται ἡ ἐκκλητος διὰ γειτνιαζόνet alias leges quæ statuunt, judicem appellatum των ἐπισκόπων, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, ἀλλὰ παρὰ τοῦ non transmittere ad alium appellationis disquisitio- πατριάρχου, κατὰ τοὺς νόμους τοὺς λέγοντας ἐπὶ nem. Si autem hoc quoque ut privilegium papæ μείζονας δικαστὰς ἀνατρέχειν τὴν ἔκκλητον, οὐ μὴν datum esse dixeris, nihil novum. ἐπὶ ἴσους ἢ ἧττονας· καὶ τοὺς ἑτέρους νόμους τοὺς διοριζομένους τὸν ἐκκλητάριον μὴ παραπέμπειν πρὸς ἕτερον τὴν τῆς ἐκκλήτου τήρησιν. Εἰ δὲ καὶ τοῦτο ὡς προνόμιον εἴπῃς δοθῆναι τῷ πάππα, καινὸν ZONAR. Non modo permutare urbes, seque a tenuiori in ampliorem transferre: sed ab alia qu0que provincia in aliam, in qua episcopi sint, muneris cujuspiam ecclesiastici obeundi causa, nisi ab illius provinciæ episcopis advocati, transmeare episcopi prohibentur. Atque id ipsum, inquit canon, ut vocatis abire liceat, ne benevolentiæ fores obstruere videamur, fraterno amori videlicet condonamus. Quod si etiam negotium aliquod, hoc est, lilem ac controversiam, cuin fratre suo et cepi. srupo episcopus habeat; ne ullo modo ab alterutro disceptantium inter se episcoporum alterius provinciæ episcopi causæ cognitores arbitrique constithantur, sed cause cognitionem ad suæ provinciæ antistites uterque deferat. Quod si quis illorum sententia condemnatus, causam tamen adhuc non malam, neque improbabilem, sed lonam, et quam obtineri facile posse existimet, se habere confidat, ac proinde judicium renovari, hoc est causæ æquitatem iterum examinari velit; si vestræ dilectioni videatur, Petri, inquit, apostoli mémorise honorem Labeamus, hoc est, hanc Romanorum 487 Ecclesia throno auctoritatem deferamus, ut qui in ea causa judices exstitere, ad Julium papam litteras mittant ferat is tunc temporis Romanorum episcopus), quibus eum de toto illius controversiæ genere doceant, ac ei, qui damnatus est, quo.l ipsi judicarunt, haud quaquam placere significent; ut papa, si judicium instaurandum causamique denuo agitandam esse slaluerit, ex vicinis illi provinciae episcopis cognitores det: sin autem nulla amplius disquisitione in ra causa opus esse, hac est, non esse aliud julicium instituendum existima it; res judicatæ ne rescindantur, hoc est, ea, que ante judicata ac deereta fuerunt, nullo modo rescindi atque everti; sed quæ jam suut firma kaberi, ea videlicet, quæ con- 'stituta el acta suut, rata firmaque haberi placet. ΖΩΝΑΡ. Οὐ μόνον μεταμείβειν τὰς πόλεις κω λύονται οἱ ἐπίσκοποι, καὶ ἀπὸ ἐλάττονος εἰς μείζονα μετατίθεσθαι, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἀπιέναι ἀπὸ ἐπαρχίας εἰς ἄλλην ἐπαρχίαν, ἐν ᾗ εἰσιν ἐπίσκοποι, συγχωρούν. ται, ὥς τι τελέσοντες ἐκκλησιαστικὸν δίκαιον, εἰ μὴ οἱ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐπίσκοποι αὐτοὺς προσκαλέσωνται. Καὶ τοῦτο δὲ ἐπιτρέπομεν, φησὶν ὁ κανών, τὸ ἀπιέναι καλουμένους διὰ τὸ φιλάδελφον, ἵνα μὴ δόξωμεν πλείειν τὰς τῆς ἀγάπης πύλας. Εἰ δὲ καὶ πράγμα, ήγουν ὑπόθεσιν, δίκην σχοίη ἐπίσκοπος μετὰ ἀδελφοῦ αὐτοῦ καὶ συνεπισκόπου, μηδένα ἐκ τούτων τῶν τὴν δίκην ἐχόντων ἐξ ἑτέρας ἐπαρχίας ἐπισκόπους μετακαλείσθαι διαγνώμονας, ἀλλὰ παρέ τῶν τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης ἐπισκόπων δικάζεσθαι. Εἰ δὲ παρ' ἐκείνοις δικασθείς τις καταδικάζεται, καὶ ὑπολαμβάνει μὴ σαθρὸν ἔχειν τὸ πρᾶγμα, μὴ ἀσθενῆ δηλονότι ὑπόθεσιν, ἀλλὰ καλὴν, ήγουν δυο ναμένην αὐτὸν δικαιῶται, ἵνα καὶ αὖθις ἡ κρίσις ανανεωθῇ, ἤγουν ἐκ νέου ζητηθῇ, τηρηθῇ, εἰ δοκεῖ ὑμῶν τῇ ἀγάπῃ, Πέτρου τοῦ ἀποστόλου την μνήμην τιμήσωμεν, τουτέστι, τῷ θρόνῳ τῆς Ῥωμαίων Έχω κλησίας ἀναθώμεθα τὴν ἐξουσίαν, ἵνα οἱ κρίναντες τὴν ὑπόθεσιν γράψωσι τῷ πάππα Ιουλίῳ, ὅς ἦν τότε τῆς Ῥώμης ἐπίσκοπος, ἀναδιδάσκοντες τὴν ὑπόθε σιν, καὶ ὅτι ὁ καταδικαζόμενος ὑπ' αὐτῶν ἀπαρέσκεται· ὥστε τὸν πάππαν ἐκ τῶν πλησιαζόντων τῇ επαρχίᾳ ἐκείνῃ ἐπισκόπων παρασχείν διαγνώμονα, εἰ διαγνοίη ἐκεῖνος, ὅτι δεῖ ἀνανεωθῆναι τὸ δικαστής ριον, καὶ πάλιν ζητηθῆναι τὴν ὑπόθεσιν· εἰ δὲ μὴ διαγνοίη ὁ πάππας ὅτι παλινδικίας χρήζει ἡ ὑπόθε σις, τουτέστι δευτέρου δικαστηρίου, τὰ ἅπαξ κεκριμένα μὴ ἀναλύεσθαι, ἤγουν τὰ ἤδη κεκριμένα καὶ τὴν πρώτην ἀπόφασιν μὴ ἀνατρέπεσθαι, τὰ δὲ ὄντα βέβαια τυγχάνειν, τὰ ἐψηφισμένα δηλαδὴ καὶ γενόμενα βέβαια τυγχάνειν.

IN CAN. IV CONC. SARDIC. ΑΡΙΣΤ. «Μηδεὶς ἐπισκόπων ἄκλητος εἰς πόλιν δια - ARIST. • Nullus episcoporum, nisi vocatus, in • Καινέτω. Καὶ ὁ ἐπαρχιώτης, εἰ ἐπί τι δικάζοιτο, • ἀλλοτρίους ἐπισκόπους οὐκ ἐπικαλέσεται. Εἰ δὲ < ἐπικρίνοι ὁ 'Ρώμης, παρέσονται καὶ ἀλλότριοι. Η Ἐν διαφόροις κανίσιν εἴρηται τὸ μηδένα τολμαν ἀπὸ τῆς ἑαυτοῦ παροικίας εἰς ἑτέραν ἐπαρχίαν ἐπισ βαίνειν, εἰ μὴ παρὰ τοῦ μητροπολίτου καὶ τῶν σὺν αὐτῷ ἐπισκόπων κληθῇ. Τοῦτο γὰρ καὶ ἡ σύνοδος αὕτη προστάττει. ᾿Αλλὰ καὶ εἴ τις τῶν ἐπισκόπων μετὰ συνεπισκόπου περί τ νος πράγματος ἀμφιβολίαν τινὰ σχοίη, καὶ μετ᾿ αὐτοῦ εἰς τὴν σύνοδον τῆς ἐπαρχίας αὐτοῦ δικάζοιτο, οὐκ ὀφείλει καὶ ἀπὸ ἑτέ ρας ἐπαρχίας διαγνώμονάς τινας τῶν ἐπισκόπων ἐπισ καλεῖσθαι, ἀλλὰ παρὰ μόνοις τοῖς ἐπαρχιώταις κρι θῆναι. Καὶ εἰ ἀπαρέσκει αὐτῷ ἡ κρίσις, καὶ οἴεται ἀδικηθῆναι, ἐκκαλεῖσθαι, καὶ τῷ Ρώμης, ᾧ ἡ τοιαύτη ὑπόκειται ἐπαρχία, προσέρχεσθαι· καὶ αὐτὸς ἢ δι᾽ ἑαυτοῦ τηρήσει τὴν ἀπόφασιν, ἢ τοῖς γειτνιῶν σιν ἐπισκόποις τῇ ἐπαρχία τὸ τῆς ἐκκλήτου δικαστή ριον ἀναθήσει. • Εάν τις ἐπίσκοπος καθαιρεθῇ τῇ κρίσει τῶν < ἐπισκόπων τῶν ἐν γειτνίᾳ τυγχανόντων, καὶ · φάσκῃ πάλιν ἑαυτῷ ἀπολογίας πρᾶγμα ἐπιβάλ ὁ λειν, μή πρότερον εἰς τὴν καθέδραν αὐτοῦ ἕτερον ι ὑποκαταστῆναι, ἐὰν μὴ ὁ τῆς Ῥώμης ἐπίσκοπος < ἐπιγνοὺς περὶ τούτου ὅρον εξενέγκη.» ΒΑΛΣ. Εἰπόντες οἱ Πατέρες τὴν τῶν ἐπαρχιωτῶν ἀπόφασιν ἐκκλήτῳ ὑποκεῖσθαι, καὶ παρὰ τῶν γειτνιάζόντων ἐπισκόπων κατ' ἐπιτροπὴν τοῦ πάππα της ρεῖσθαι, ἄρτι φασὶ τί ὀφείλει γενέσθαι, ἐὰν καὶ παρὰ τούτων ὁ ἐκκλητεύσας καταδικασθῇ, καὶ πάλιν λέγη βαρύνεσθαι. Διορίζονται οὖν μένειν ἐν ἀκεραίῳ τὰ πράγματα, καὶ μὴ ἕτερον ψηφίζεσθαι ἐπίσκοπον εἰς τὴν τοῦ κατακριθέντος ἐκκλησίαν, εἰ μὴ καὶ ἡ δευ τέρα ἔκκλητος παρὰ τοῦ πάππα τηρηθῇ. Ὥστε σημείωσαι περὶ τῶν καταδικαζομένων ἐπισκόπων καὶ μετὰ τὴν καθαίρεσιν ζητούντων ἑτέραν κρίσιν ὅτι οὐ χειροτονεῖται ἕτερος, εἰ μὴ τηρηθῇ ἡ ἔκκλητος τοῦ καταδικασθέντος, οὐ μόνον ἡ πρώτη, ἀλλὰ καὶ δευ τέρα· δὶς γὰρ ἐκκαλεῖσθαι ἐκκεχώρηται· ὅτι ὁ ιε κανὼν τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου ἐσχόλασε, καὶ ὅτι οὐδεὶς καταδικαζόμενος, καὶ λέγων βαρύνεσθαι, έχε βιβασμὸν ὑφίσταται, μέχρις ἂν καὶ τὰ τῆς ἐκκλήτου τηρηθῶσι· καὶ ὅτι δὶς ἐκκαλεῖσθαι δύναται ὁ κατακρινόμενος. 'Ανάγνωθι τὸν οδ' ἀποστολικὸν κανόνα, τῆς ἐν Χαλκηδόνι θ', καὶ τῆς ἐν Καρθαγένη ιε', κη', ρκ' καὶ ρκα', καὶ συμβίβασαι πάντας πρὸς τὰ ἐνταῦθα γεγραμμένα. Ότι καὶ τοῖς νόμοις δοκεῖ πᾶσαν ὑπόθε σιν χωρὶς τῶν μὴ ἐπιδεχομένων ὑπέρθεσιν ἐκκλήτῳ ὑποκεῖσθαι οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ δἷς. Πλήν μὴ παρα· δράμῃ σε τὰ τοῦ γ' κανόνος καὶ τὰ τοῦ ε' τῆς παρού σης συνόδου χάριν τοῦ δέχεσθα: ἢ μὴ δέχεσθαι παρὰ τοῦ πάππα τὴν ἔκκλητον. Ἰδικὸν γάρ ἐστι τοῦτο εἰς τὰς ἐκκλησιαστικὰς ὑποθέσεις, καὶ κρατεῖν ὀφείλει Ενθα εξεφωνήθη. ΖΩΝΑΡ. Ἐὰν αἰτιάματά τινα προτεθῇ κατὰ Επισκόπου, καὶ κριθεὶς ὁ αἰτιώμενος ἐπίσκοπος ● aliam urbem transeat. Quinetiam provincialis repiscopus, si litem aliquam habeat, ad alienos ‹ episcopos non provocabit. Si autem Romano t sic visus fuerit, etiam alieni aderunt.» In variis canonibus dicitur, neminem audere e sua parecia in aliam migrare provinciam, nisi a metropolitáno et episeopis qui cùm eo sunt, voce. tur. Hoc enim et hæc synodus præcipit. Sed et si quis' episcopus cum coepiscopo in aliqua re babuerit controversiam, et cum eo in synodo ejus provinciali litem movet, non debet ex alia provincia dijudicatores aliquos episcopos advocare; sed tantummodo provincialium judicium subire. Et si jud. cium ipsi non arriserit, seque injuria affectum putaverit, appellare, et Romanum cui talis subjicitur provincia adire, et ille vel per seipsum senten!- tiam examinabit, vel episcopis vicinis provinciæ appellantis judicium committel. CANON IV. Si quis episcopus judicio episcoporum, qui sunt iu vicinia, depositus fuerit, et dicat rursus sibi ‹ responsionis negotium competere: non prius' ‹ in cathedram ejus alius substituatur, quam • Romanus episcopus causa cognita sententiam < tulerit. > BALS. Cum dixissent Patres provincialium sententiam appellationi subjici, et a propinquis episcopis jussu papæ examinari; nunc dicunt, quid Geri debeat, si ab iis etiam is, qui appellavit, condemnatus fuerit, et se rursus gravari ficat. SiaLuunt ergo, ut res in integro maneant, et in ejus, qui condemnatus est, ecclesiam alius non eligatur, nisi secunda appellatio a papa examinata fuerit. Quare nota de episcopis condemnalis et post depositionem aliud quærentibus judicium; quod alius non ordinatur, nisi condemnati appellatio examinetur, non prima tantum, sed et secund:; bis enim appellare conceditur; quod quintus decimus canon Antiochenæ synodi exolevit; et quod nullus qui condemnatur, et dicit se gravari ejectionem sustinet, donec de appellatione cognitum fuerit., et quod condemnatus bis appellare potest. Vide 74 canonein apostolicum, Chalcedonensis synodi 9, et Carthaginensis 15, 28, 120 et 121, et confer cos omnes cum iis, quæ hic scripta sunt. Nam legibus quoque videtur, omnem causam, exceptis iis quæ dilationem non recipiunt, appellationi subjici, non semel, sed etiam bis. Sed ne tertius canon te fuμial et quintus præsentis synodi, de admittenda vel non admittenda a papa, appellatione. Hoc est enim speciale in causis ecclesiasticis, et servari debet ubi editum fuit, 408 ZONAR. Si aliquorum criminum accusatus fuerit episcopus, ac eorum, qui in victuia sunt,

ΓΟ vicinorum vil. licet, et qui prope degunt, episco- παρὰ τῶν ἐν γειτνίᾳ ἐπισκόπων, τουτέστι των porum judicio depositus, seque is nihilominus γειτνιώντων, τῶν πλησιαζόντων, καταδικασθῇ καὶ causam suam æquis rationibus tueri non affirmet; non aute, inquit, in episcopalem ejus sedem aliun substitui liceat, quam de illius depositione papa vertior factus, rem ipse demiverit, hoc est, quid teneri vetit ostenderit, camique damnationem auvtoritate sua confirmandam aut rescindendam existimarit. Vide primae et secunde ConstantinopoliLunae synodi canonem decinum sextum. ARIST. • Episcopo deposito, et alirmante apolos • giam se allaturum, nisi Romanus definierit, • alius non constituitur. Dispiciet enim deposi- ‹ tionem vel per nuntios, vel per litteras. › Postquam episcopus a provincialibus episcopis deponitur, si appellabit, ut se injuriam passum existimans, in episcopatum ejus alius non eligetur. priusquam Romanus, cui subjacet synodus quæ eut condemnavit, depositionem examinaverit. Licet autem Romano quantum ex isthoc canone colligi potest, vel ad episcopos provincie vicinos scribere, et eos episcopi depositionem de qua fit provocatio considerare, aut cum episcopis suos mittere presbyteros, et istiusmodi sententiam examinare. CANON V. Si quis episcopus delatus fuerit, et congregati ♦ ejusdem regionis episcopi eum gradu move- «rint, et veluti appellans confugerit ad beatis- ‹ simum Romanām episcopum, et velit ipsuin G ‹ andire, et fustum esse existimaverit ejus rei ‹ examinationein rehovari; illis episcopis scri bere dignabitur, qui sunt propinqui provinciæ, ● ut ipsi diligenter et accurate singula persern- ‹ tentur, et ex veritatis persuasione de re sen- • tențiam ferant.Si qui; autem postulet,snum nego- ‹ tium rursus audiri, et ad suam supplicationem ‹ Romanorum episcopo judicare visum fuerit, • proprio latere presbyteros mittat; ut sit in ♥ potestate ipsius episcopi (quod recte babere • probaverit et statuerit oportere) eos mitti, qui cum episcopis sint judicaturi, habentes ▾ auctoritatem ejus a quo missi sunt: et hoc ↑ ponendum est: si autem ad rei cognitionem • episcopi etiam sententiam sufficere putaverit, • faciet quod prudentissimo ejus consilio recte . habere videbitur. Responderunt episcopi: Que • dicta sunt, placuerunt. BALS. Ex quarto qnoque cavone ostenditur, esse in potestate episcopi, qui est condemnatus et gravatus, bis appellare. Præsens quoque cation dicit, quod si quis a provincialibus episcopis condemnatus fuerit, et ad papam appellaverit, is vero vicinis mandaverit episcopis, ut de appellatione cognoscant, si hoc Justum esse putaverit, et ab eis quoque condemnatus fuerit, et secundo ad papam accesserit, et illi visum est ca, quæ prius judicata καθαιρεθῇ, λέγῃ δὲ δύνασθαι ἔτι δικαιολογήσασθαι, μὴ πρότερον εἰς τὸν θρόνον τῆς ἐπισκοπῆς αὐτοῦ ἕτερος καθιστάσθω, εἰ μὴ ὁ πάππας, μαθὼν τὰ περὶ τῆς καθαιρέσεως τοῦ ἐπισκόπου, ὅρον ἐξενέγκῃ, ήγουν ἀποφήνηται, καὶ ἡ κυρώσῃ τὴν καταδίκην αὐτοῦ, ἢ ἀνατρέψῃ. 'Ανάγνωθι καὶ τὸν ις' κανόνα τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει συστάτης πρώτης καὶ δευτέρας συνόδου, ΑΡΙΣΤ. • Επισκόπου καθαιρεθέντος, καὶ διαβε • βαιουμένου φέρειν ἀπολογίαν, εἰ μὴ ὁ Ρώμης • ὁρίσοι, οὗ καθιδρύεται ἕτερος. Διασκοπήτοι γάρ • τὴν καθαίρεσιν ἢ ἀποστόλοις, ἢ γράμμασιν.» Μετὰ τὸ καθαιρεθῆναι ἐπίσκοπον παρὰ τῶν ἐπαρ χιωτῶν ἐπισκόπων, ἐὰν ἐκκαλέσηται, ὡς οἱόμενος ἀδικεῖσθαι, εἰς τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ οὐ ψηφισθήσε ται ἕτερος, μέχρις ἂν ὁ Ρώμης, ᾧ ὑπόκειται ἡ και ταδικάσατα αὐτὸν σύνοδος, τὴν καθαίρεσιν ἐξετάσῃ. Ἔξεστι δὲ αὐτῷ τῷ Ῥώμης, ὅσον ἀπὸ τοῦ παρόντες κανόνος, ἢ πρὸς τοὺς γειτνιώντας τῇ ἐπαρχίᾳ ἐπισκή πους γράφειν, καὶ τηρεῖν αὐτοὺς κατέγκλητον την τοῦ ἐπισκόπου καθαίρεσιν, ἢ πρεσβυτέρους ἰδίους. στέλλειν μετὰ τῶν ἐπισκόπων, καὶ τὴν τοιαύτην δο κιμάζειν ἀπόφασιν. • Ε' τις επισκοπος καταγγελθείη, καὶ συναθροισθέν «τες οἱ ἐπίσκοποι τῆς ἐνορίας τῆς αὐτῆς τοῦ βαθ • μοῦ αὐτὸν ἀποκινήσωσιν, καὶ ὥσπερ ἐκκαλεσάμε · νος καταφύγῃ ἐπὶ τὸν μακαριώτατον τῆς Ῥώμης · ἐπίσκοπον, καὶ βουληθείη αὐτοῦ διακοῦσαι, δίο καιόν τι εἶναι νομίσῃ ἀνανεώσασθαι αὐτοῦ τὴν · ἐξέτασιν τοῦ πράγματος· γράφειν τούτοις τοῖς · ἐπισκόποις καταξιώσῃ τοῖς ἀγχιστεύουσι τῇ ἐπαρ · χίᾳ, ἵνα αὐτοὶ ἐπιμελῶς καὶ μετὰ ἀκριβείας • έκαστα διερευνήσωσι, καὶ κατὰ τὴν τῆς ἀληθείας • πίστιν ψήφον περὶ τοῦ πράγματος ἐξενέγκωσιν. • Εἰ δέ τις ἀξιῶν καὶ πάλιν αὐτοῦ τὸ πρᾶγμα άκου- • σθῆναι, καὶ τῇ δεήσει τῇ αὐτοῦ τὴν Ῥωμαίων • ἐπίσκοπον κρίνειν δόξειε, ἀπὸ τοῦ ἰδίου πλευ- • τοῦ πρεσβυτέρους ἀποστείλοι, ἵνα ᾗ ἐν τῇ ἐξου • σίᾳ αὐτοῦ τοῦ ἐπισκόπου, ὅπερ ἂν καλῶς ἔχειν • δοκιμάσῃ, καὶ ὁρίσῃ δεῖν ἀποσταλῆναι τοὺς μετά τ τῶν ἐπισκόπων κρινοῦντας, ἔχοντάς τε τὴν αὐθεν • τείαν τούτου, παρ' οὗ ἀπεστάλησαν· καὶ τοῦτο • θετέον. Ε! δὲ ἐξαρκεῖν νομίσοι πρὸς τὴν τοῦ • πράγματος ἐπίγνωσιν καὶ ἀπόφασιν τοῦ ἐπισκέ • που, ποιήσει ὅπερ ἂν τῇ ἐμφρονεστάτῃ αὐτοῦ • βουλῇ καλῶς ἔχειν δόξῃ. Απεκρίναντο οἱ ἐπίσκο- • ποι· Τα λεγόμενα ήρεσεν.» ΒΑΛΣ. Καὶ ἐκ τοῦ δ' κανόνος παρίσταται, ἔχειν ἐπ' ἀδείας τὸν κατακριθέντα ἐπίσκοπον καὶ βαρυνόμενον δὶς ἐκκαλεῖσθαι. Καὶ ὁ παρὼν δὲ κανών φησιν ὅτι, ἐὰν καταδικασθῇ τις παρὰ ἐπαρχιωτῶν ἐπισκόπων, καὶ ἐκκαλέσηται πρὸς τὸν πάππαν, κἀκεῖνος ἐπιτρέψη τους γειτνιάζουσιν ἐπισκόποις τηρῆσαι τὴν ἔκε κλητον, εἰ τοῦτο νομίσει δίκαιον εἶναι, καὶ καταδικασθῇ πάλιν καὶ παρὰ τούτων ὁ αὐτὸς, καὶ προσέλθη ἐκ δευτέρου τῷ πάππα, καὶ οὗτος εὐδοκήσῃ 800

IN CAN. V CONC. SARDIC. κιμασθήναι τὰ προκεκριμένα, μὴ ἀναγκαζέσθω ὁ suit, rursus examinari; ne cogatur is, qui judicio · καταδικάσας εἰς Ρώμην ἀπελθεῖν, ἀλλ' ἀπελθέτωσαν εἰς τὴν ἐπαρχίαν κατὰ κέλευσιν τοῦ πάππα πρεσβύπεροι ἐξ αὐτοῦ πλευροῦ αὐτοῦ, ἤτοι ἐκ τῆς Ἐκκλησίας τούτου, καὶ ᾠκειωμένοι αὐτῷ, ὀφείλοντες ἔχειν τὴν αὐθεντίαν αὐτοῦ, ἤτοι τὴν ἐξουσίαν, ἐφ᾽ ᾧ κρίναι τὴν ὑπόθεσιν μετὰ τῶν ἐγχωρίων ἐπισκόπων, καὶ διευλυτῶσαι αὐτήν. Εἰ δὲ ὁ ἐπίσκοπος τῆς Ῥώμης οὐ συνίδῃ δίκαιον είναι τηρηθῆναι τὰ προκριθέντα (τῇ γὰρ · δοκιμασίᾳ αὐτοῦ ὁ κανὼν τὸ πᾶν ἀνατίθησιν), ποιήσει ὅπερ ἂν δόξῃ αὐτῷ δίκαιον εἶναι. Ταῦτα τοῦ κανόνος διοριζομένου, μὴ ἐναντιωθῇ σοι τὸ κεφ. τοῦ α' τίτλου τοῦ θ' βιβλίου τῶν Βασιλικῶν, λέγων μὴ δύνασθαι τὸν ἐκκλητάριον παραπέμπειν πρὸς ἕτερον την τήρησιν τῆς ἐκκλήτων, ἀλλὰ δι' ἑαυτοῦ ταύτης ἀκρεᾶσθαι· ἀλλ᾽ εἰπὲ ἰδικὸν εἶναι τὸν παρόντα κανόνα, καὶ οΰτους ἐκφωνηθῆναι διὰ τὸ μῆκος τῆς ὁδοῦ, καὶ ἵνα μὴ σκύλλωνται οἱ ἐπίσκοποι ἐπὶ μακράν, οὕτω καὶ ἀλο λοδαπήν χώραν γινόμενοι διάξιμοι. Τὸ δὲ μετὰ τῶν πρεσβυτέρων τοῦ πάππα δικάζειν τὴν δευτέραν ἔκ. κλητον τοὺς ἐπαρχιώτας ἐπισκόπους τοὺς καταδι κάσαντας τὸν ἐπίσκοπον, μὴ εἴπῃς ἐναντιοῦσθαι τῷ νόμῳ, τῷ λέγοντι• Ο δικαστής ἅπαξ ἀποφηνάμενο; πέπαυται, καὶ οὐ δύναται τηρεῖν αὖθις τὴν οἰκείαν ἀπόφασιν· ἐξεφωνήθη γὰρ καὶ τοῦτο ἰδικώτερον, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ εἰς δοκιμασίαν τοῦ πάππα ἀνετέθη τὸ εἶδος τῆς κρίσεως. Ὅσον γὰρ ἀπὸ τοῦ νόμου οἱ ἅπαξ ἀποφηνάμενοι οὐκ ἠδύναντο συνδικάζειν μετὰ τῶν πρεσβυτέρων τοῦ πάππα. Ε: δὲ εἴπῃς ἑτέρους ἐπισκόπους εἶναι τούτους παρὰ τοὺς προαποφηναμένους, οὐδέν τι εὑρήσεις ἀντίξουν. Ἐπεὶ δὲ ἐν τοῖς προλαβοῦσι κανόσιν εἴπομεν μὴ εἶναι τὰ περὶ τοῦ πάππα ορισθέντα ἰδικὰ τούτου καὶ μόνου προνόμια, ὥστε ἔχειν ἐξ ἀνάγκης πάντα ἐπίσκοπον καταδικαζόμενον τῷ θρόνῳ τῆς Ῥώμης προσέρχεσθαι, ἀλλὰ ἐξακούεσθαι καὶ εἰς τὸν Κωνσταντινουπόλεως, τὰ αὐτὰ καὶ πάλιν φαμέν. ΖΩΝΑΡ. Ἐὰν ἐπίσκοπος, φησί, καταγγελθείη ήτοι κατηγορηθῇ ἐπί τισιν ἐγκλήμασι. καὶ συνελθόντες οἱ ἐπίσκοποι τῆς ἐνορίας ἐκείνης ἀποκινήσωσιν, ἀντὶ τοῦ ἐκβάλωσιν, αὐτὸν τοῦ βαθμοῦ, ἤγουν τῆς ἐπισκε πικῆς ἀξίας, ἐκεῖνος δὲ ἔκκλητον ζητήσας κατὰ τῆς καταδικαζούσης αὐτὸν ἀποφάσεως προσέλθῃ τῷ πάππα, καὶ ὁ πάππας θελήσῃ ἀκοῦσαι αὐτοῦ, δίκαιον νομίσας ἀνανεώσασθαι τὴν ἐξέτασιν τοῦ πράγματος, τουτέστι καὶ πάλιν κριθῆναι τὴν ὑπόθε σιν, γραφέτω τοῖς ἐπισκόποις τοῖς ἀγχιστεύουσι, τοῖς ἀγχοῦ που καὶ πλησίον οὖσι τῆς ἐπαρχίας ἐν ᾗ ὁ και ταδικασθεὶς ἐπίσκοπός ἐστιν, ἵνα αὐτοὶ ἐξετάσωσιν ἐπιμελῶς τὴν ὑπόθεσιν, καὶ ψῆφον ήγουν ἀπόφασιν ἐξενέγκωσιν. Ενταῦθα φαίνεται ὁ κανὼν οὗτος δεν τέραν ἔκκλητον διδοὺς τῷ καταδικασθέντι ἐπισκόπω. Λέγει γάρ· Εἰ δέ τις ἀξιῶν καὶ πάλιν αὐτοῦ τὸ πρᾶγμα ἀκουσθῆναι, εἰ γὰρ καὶ παρὰ τῶν ἀγχοῦ τῇ ἐπαρχίᾳ ὄντων ἐπισκόπων κατακριθῇ, φησί, καὶ ἀξιοῖ πάλιν ἀκουσθῆναι, καὶ τοῦτο δόξῃ καὶ τῷ Ῥωμαίων ἐπισκόπῳ τῇ γὰρ δοκιμασίᾳ αὐτοῦ τὸ πᾶν ἀνατίθησιν), ἵνα στέλλοι πρεσβυτέρους ἀπὸ τοῦ ἰδίου πλευροῦ, τουτέστιν ἐκκρίτους πλησίον αὐτοῦ vicerit, Romam venire; sed in provinciam jussu papae veniant presbyteri ex ejus latere, sive ab ejus ecclesia, et familiaritate illi conjuncti, qui auctoritatem sive potestatem ejus habere debent, ut cum regionis illius episcopis de quæstione ju. dicent, illamque decidant. Si autem Romanus episcopus non esse justum perspexerit, ut rursus examinentur ea quæ prius judicata fuerint (ejus eniun judicio canon omnia relinquit), faciet quod sibi justum esse videbitur. Cum hæc canon definiat, ne tibi contrarium esse videatur caput primi tit. lib., 1x Basilicorum dicens, non posse judicem 489 appellatumn ad alium transmittere cognitionem appellationis, sed eam per se andire debere: sed dic præsentem canonem esse specialem, et ita editum esse propter viæ longitudinem, et ne vexentur episcopi in adeo longinquam alienam regionem trahendi. Cun presbyteris autem papæ secundam appellationem judicare provinciales episcopos, qui condemnarunt episcopum, ne dicas esse contrarium legi, quae dicit, Judex, qui semel pronuntiavit, officio functus est, et non potest rursus propriam sententiam examinare: nam et hoc etiam specialius editum est, ut mihi videtur. Propterea enim et papæ judicio relictum est genus judicii. Quod enim ad leges attinet, non poterant una cum pape presbyteris judicare ii, qui sententiam prius tulerant. Sin autem dixeris alios esse episcopos, qui sententiam tulerint, nihil invenie repugnans. Quia autem in prioribus canonib:s diximus, non esse quæ de papa constituta sunt specialia ejus et solius privilegia, ut necesse habeat quivis condemnatus episcopus ad sedem Romanam accedere, sed etiam apud sedem Constantinopolitanam exaudiri; eadem quoque rursus dicimus. ZONAR. Si quis, inquit, episcopus ob aliqua crimina delatus, hoc est, accusatus fuerit, eumque congregati ejus regionis episcopi grâdu— moverint, hoc est, episcopali diguitate spoliarint, moxque ab šis judicibus, a quibus damnatus fuit, ad papam provocarit, qui illo audito iterum examinari causam, novumque de ea judicium institui, æquum existimaverit; litteras ad episcopos ei provinciæ in qua damnatus episcopus degit, proximos mittat, ut ipsi, diligenter explorata controversia, tota de re postea judicent. Videtur porro hic canon hoc loco secundam quoque provocationem damnato episcopo dare. Si quis enim, ait, quamvis a vicinæ provinciæ episcopis condemnatus, iterum audiri velt, nec id Romanus episcopus abnuat (id namque totum ad illius arbitrium referri placet), presbyteros a suo latere ipsemet mittal, electos nimirum ex iis, quos habet sibi honore proximos familiaritateque conjunctos, auctoritatis potestatisque suæ vicarios, qui episcopis adhibitis causam illam controversiamque definiant. Si vero iis, que in episcopali controversia definienda jai acta ac

judicata sunt, standum esse papa existimaverit; κατὰ τὴν τιμὴν καὶ ᾠκειωμένους αὐτῷ, ἔχοντας τὴν ea de re ipse, quod recte habere, id est quod æquum esse censuerit, statuet. Hujus canonis decreto summi sacerdotes antiquæ Romæ in quacunque causa ab episcopis provocationem ad ipsos dari jactant; ac eumdem in prima Nicæna œcumenica synodo conditum fuisse falso affirmant: quod quidem cum iu synolo Carthaginensi propesitum fuisset, minime cum veritate consentire probàtum est, ut satis, quæ ante canonum expositionem ab ipsa synodo sunt scripta, testantur. Neque igitur hic canon a Nicæna synodo editus fuit, neque ad ipsum (Romanum pontificem) provocationes ab omnibus episcopis, sed ab iis tantummodo qui eidem subjecti erant, dari oportere decernit. Romanæ autem Ecclesiæ ditioni eo tempore omines fere Occidentis Ecclesiae subjiciebantur, Macedonia nimirum, Thessaliæ, fllyricí, Græciæ, Peloponesi, et ejus quæ Epirus dicitur, quæ postea in Constantinopolitani jura transiere; ut proinde ad illum provocationes ex his locis referri sit consentaneau. 490 CANON VI. αὐθεντίαν αὐτοῦ, τουτέστι τὴν ἐξουσίαν, κρινοῦντας μετὰ τῶν ἐπισκόπων. Εἰ δὲ τὰ ἤδη γενόμενα καὶ όρκιο σθέντα ἀρκεῖν νομίζοι ὁ πάππας πρὸς τὴν τῆς ὑποθέ σεως τοῦ ἐπισκόπου ἀπόφασιν, ποιήσει ὅπερ ἂν δόξῃ αὐτῷ καλῶς ἔχειν, ἤτοι δίκαιον εἶναι. Ἐκ τούτου τοῦ κανόνος οἱ τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης ἀρχιερεῖ; αὐτοῦσιν ἐνδεδόσθαι αὐτοῖς τὰς ἐκκλήτους πάσας τῶν, ἐπισκόπων πρὸς αὐτοὺς ἀναφέρεσθαι, τῆς πρώτης οἰκουμενικῆς συνόδου τῆς ἐν Νικαίᾳ τοῦτον εἶναι τὸν κανόνα ψευδώς λέγοντες, ὅπερ ἐν τῇ κατὰ Καρθαγέ την αθροισθείσῃ συνόδῳ προτεθὲν ἠλέγχθη μὴ άληθεύειν, ὡς ἡ πρὸ τῶν καγόνων αὐτῆς συνόδου γραφή παριστᾷ. Οὔτε οὖν τῆς ἐν Νικαία συνόδου ἐστὶν ὁ κανών, οὔτε πάσας τὰς ἐκκλήτους τῶν ἐπισκόπων ἀνατίθησιν αὐτῷ, ἀλλὰ τῶν ὑποκειμένων αὐτῷ. Ὑπέκειντο δὲ τότε τῇ Ῥωμαίων Ἐκκλησίᾳ αἱ δυτι καὶ πᾶσαι σχεδὸν ἐκκλησία:, αἱ Μακεδονικαὶ δηλαδή, αἱ Θετταλικαί, αἱ τοῦ Ἰλλυρικοῦ, αἱ τῆς Ἑλλάδος, απ τῆς τοῦ Πέλοπος, καὶ αἱ τῆς λεγομένης Ηπείρου, αἴτινες ὕστερον τῷ Κωνσταντινουπόλεως ὑπετέθησαν, ὡς ἐκείνῳ λοιπὸν καὶ τὰς ἐκκλήτους αὐτῶν ἀνήκειν. 1 Si contigerit in una provincia, in qua sunt pld- ●rimi episcopi, unum episcopum remanere, et ille per quamdam négligentiam nolit convenire, et episcoporum constitutioni assentiri; ▲ congregata autem populi multitudo suadeat et ‹ instet ut flat constitutio episcopi qui ab eis queritur: oportet illum prius, qui remansit, ‹ episcopum admoneri per litteras exarchi provincia (dico quidem episcopi metropolitani), ‹ quod vult populus sibi pastorem dari; et exi4 stino recle habere hunc quoque admitti, ut ad- ‹ sit. Si autem litteris rogatus non adfuerit, sed ‹ neque rescripserit, populi voluntati satisfiat. ‹ Oportet autem ex vicina quoque provincia ⚫ accersi episcopos ad metropolitani episcopi ‹ constitutionem: at non licere ommino episco- ‹ pam in aliquo pago vel parva urbe constituere, ‹ cui vel unus presbyter sufficit. Non necesse : est enim illic episcopos constitui, ne episcopi • nomen et auctoritas vilipendatur. Sed provincim, ut prius dixi, episcopi debent in iis urbibus episcopos constituere, ubi etiam prius ‹ episcopi fuerunt. Sin autem inveniatur urbs ¸‹ aliquà populis tam frequens, ut ipsa episcoΚΑΝΩΝ Γ'. • Ἐὰν συμβῇ ἐν μιᾷ ἐπαρχία ἐν ᾗ πλεῖστοι • ἐπίσκοποι τυγχάνουσι, ἕνα ἐπίσκοπον ἀπομεῖναι, • κἀκεῖνος κατά τινα ἀμέλειαν μὴ βουληθῇ συνελο • θεῖν καὶ συναινέσαι τῇ καταστάσει τῶν ἐπισκό < πων, τὰ δὲ πλήθη συναθροισθέντα παρακαλοῖεν • γίγνεσθαι τὴν κατάστασιν τοῦ παρ' αὐτῶν ζητου • μένου ἐπισκόπου χρὴ πρότερον ἐκεῖνον τὸν ἐνα • πομείναντα ἐπίσκοπον ὑπομιμνήσκεσθαι δια • γραμμάτων τοῦ ἐξάρχου τῆς ἐπαρχίας (λέγω δὴ • τοῦ ἐπισκόπου τῆς μητροπόλεως) ὅτι ἀξιοῖ τὰ • πλήθη ποιμένα αὐτοῖς δεθῆναι, καὶ ἡγοῦμαι καλῶς ἔχειν καὶ τοῦτον ἐκδέχεσθαι, ἵνα παραγένηται. • Εἰ δὲ μὴ διὰ γραμμάτων ἀξιωθείς παραγένηται, • μήτε μὴν ἀντιγράφοι, τὸ ἱκανὸν τῇ βουλήσει τοῦ ο πλήθους χρή γενέσθαι. Χρὴ δὲ καὶ μετοχα- • λεῖσθαι καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς πλησιοχώρου ἐπαρχίας · ἐπισκόπους πρὸς τὴν κατάστασιν τοῦ τῆς μητρο • πόλεως ἐπισκόπου· μὴ ἐξεῖναι δὲ ἁπλῶς καὶ · θιστᾶν ἐπίσκοπον ἔν τινι χώμῃ ἢ βραχεία πό 4 λει, ᾗτινι καὶ εἷς μόνος πρεσβύτερος επαρκεί. • Οὐκ ἀναγκαῖον γὰρ ἐπισκόπους ἐκεῖσε κα- • θίστασθαι, ἵνα μὴ κατευτελίζηται τὸ τοῦ ἐπισκέ • που ὄνομα καὶ ἡ αὐθεντία. Αλλ' οἱ τῆς ἐπαρ · χίας, ὡς προεἶπον, ἐπίσκοποι ἐν ταύταις ταῖς Guill. Beveṛegii notæ. Εάν συμβῇ ἐν μιᾷ ἐπαρχίᾳ. Harmenopolus sensum hujus canonis ad hunc modum contrahit, Εἰ δέ τινι ἐπαρχίᾳ εἰς μόνος ἐπίσκοπος κατελείφθη, κἀκεῖνος παρὰ του μητροπολίτου κληθεὶς εἰς ἐπισκό που χειροτονία, μὴ παραγένηται, μήτε μὴν ἀντιγράψῃ, τὸ ἱκανὸν ὁ μητροπολίτης εχέτω. Μητροπο λίτου δὲ χειροτονουμένου, καὶ οἱ πλησιόχωροι τῆς ἐπαρχίας παρέστωσαν. Si alicui provinciæ unus duntaxat episcopus reliquus fuerit, atque is a metropolitano arcessitus ad episcopi ordinationem non veneri!, neque rescripserit; sufficientiam metropolitanus habeto. Cum autem metropolitanus ordinatur, etiam finitimi provincia adsint. Ubi scholiastes ad vocem ἱκανὸν dicit, τουτέστιν ἱκανὸς ἔστω καὶ μόνος ὁ μητροπολίτης εἰς τὸ ψηφίσασθαι· οὐ γὰρ καὶ χειροτο νήσει μεμονωμένος αὐτὸς, εἰ μὴ κατὰ τὸν ἀποστο λικόν κανόνα, hoc est, etiam metropolitanus solus sufficiens et idoneus sit ad eligeudum. Non enim ipse solus ordinabit, nisi secundum Apostolicum canonem. Marmenop. epit. can. sect. 1, tit. 1.

IN CAN. VI CONC. SARDIC. 4 πόλεσιν καθιστὴν ἐπισκόπους ὀφείλουσιν, ἔνθα ι καὶ πρότερον ἐτύγχανον γεγονότες ἐπίσκοποι. • Εἰ δὲ εὑρίσκοιτο οὕτως πληθύνουσά τις ἐν πολλῷ ἀριθμῷ λαοῦ πόλις, ὡς ἀξίαν αὐτὴν τῆς ἐπισκο πῆς νομίζεσθαι, λαμβανέτω. Εἰ πᾶσιν ἀρέσκει · τοῦτο; Απεκρίναντο πάντες· Αρέσκει. Η ΒΛΑΣ. Τοῦ ιβ' κανόνος τῆς ἐν Λαοδικεία συνόδου καὶ ἑτέρων διορισαμένων τὰς ψήφους τῶν ἐπισκόπων γίνεσθαι, μὴ παρὰ τοῦ πλήθους τῶν πόλεων, ἀλλὰ παρὰ ἀρχιερέων, ὁ παρὼν κανών διορίζεται ὅτι, ἐὰν συμβῇ ἀπὸ τῶν ἐπισκόπων τῆς ἐπαρχίας ἕνα τινὰ ἀποδημεῖν, καὶ μὴ θέλειν μετὰ τοῦ πλήθους τῶν πολλῶν συνελθεῖν, ἐφ᾽ ᾧ τὴν ψῆφον γενέσθαι τῆς χηρευούσης ἐκκλησίας, τὰ δὲ πλήθη τῆς πόλεως ζητῶσιν ἀρχιερέα, ἐφείλει ὁ ἔξαρχος τῆς ἐπαρχίας, ήγουν ὁ μητροπολίτης, μετακαλεῖσθαι καὶ τὸν ἀπόντα ἐπίσκοπον διὰ γραμμάτων, ὡς ἂν γίνηται ἡ κατάστα σις τοῦ ἐπισκόπου παρὰ πάντων τῶν ἐπαρχιωτῶν κατὰ τὸν δ' κανόνα τῆς α' συνόδου. Εἰ δὲ οὗτος οὐ θελήσει παρουσιάσαι, οὐδὲ συναινεί δι' ἀντιγραφῆς, γίνεσθαι τὴν ψῆφον κατὰ τὸ δόξαν τῷ πλήθει τῶν ἐπαρχιωτῶν ἐπισκόπων. Οὐδὲ γὰρ προβαλεῖται ὁ ἀποδημῶν ἄγνοιαν ἢ καταφρονησιν, ὡς μετακληθείς παρὰ τῆς συνόδου καὶ μὴ παρουσιάσας. Ταῦτα τοῦ κανόνος διοριζομένου περὶ ψήφου χηρευούσης έπισκο πῆς, ἐπεὶ πρὸ τοῦ κη' κανόνος τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου οι μητροπολῖται παρὰ ἐπισκόπων ἐγίνοντο, καὶ οὐχὶ παρὰ τοῦ κατὰ καιροὺς πατριάρχου Κωνσταν τινουπόλεω, καθώς γίνεται σήμερον, φησὶν ὁ κανὼν ὅτι, ἐὰν μέλλῃ προβῆναι ψῆφος μητροπολίτου, οὐ γενήσεται παρὰ μόνων τῶν ἐπαρχιωτῶν ἐπισκόπων· ἀλλὰ χρὴ μετακαλεῖσθαι καὶ ἑτέρους ἐπισκόπους πλησιοχώρους, πάντως διὰ τὸ μεγαλεῖον τοῦ μητρο πολίτου, ἂν καὶ ἔξαρχον ἐπαρχίας ὀνομάζει. Οὕτω γὰρ πάντη ἀνύποπτος ἔσται ἢ τούτου ψῆφος, ὡς παρὰ πλειόνων ἀρχιερέων γενομένη. Οτι δὲ ψηφι ζομένων ἐπισκόπων ταπεινῶν εἰς τινας παροικίας εὐτελεῖς, ἐν οἷς πολλάκι; οὐδὲ ἦταν ἐπίσκοποι, καὶ πεζῇ βαδιζόντων, καὶ ἄλλως ὄντων καταπεφρονημέ νων, τὸ τῆς ἀρχιερωσύνης ἀξίωμα περιυβρίζετα ὥρισαν οἱ Πατέρες μή καθίστασθαι ἐπίσκοπον ἐν κώμῃ ἢ ἐν χωρίῳ ἢ ἐν πόλει βραχείᾳ, ἐν ᾗ καὶ εἷς ἱερεὺς ἐπαρκεῖ, ἵνα μὴ ἐξευτελίζηται ἡ απ θεντία τῆς ἀρχιερωσύνης· ἀλλ᾽ εἰς ἐκείνας τὰς που λεις ἐπισκόπους καθίστασθαι τὰς πολυανθρώπους, τὰς ἀπὸ παλαιοῦ ἐχούσας ἀρχιερεῖ;. Ως δέ τινος εξω πέντος ἄδικον εἶναι τὸ μὴ ἔχειν τὴν πολυάνθρωπον πόλιν ἀρχιερέα, διὰ τὸ μὴ ἐκ παλαιοῦ καθίστασθαι ἐπίσκοπον ἐν αὐτῇ, εἶπον οἱ Πατέρες ἐν τοιαύτῃ πό λει καὶ ἐκ νέου καθίστασθαι ἐπίσκοπον. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτω. Σὺ δὲ σημείωσαι καὶ ἀπὸ παρόντος τοῦ κανόν ς, ὅτι ἀκυρός ἐστιν ἡ ψῆφος τοῦ ἐπισκόπου ή γινομένη χωρίς παρουσίας ἢ συναινέσεως - πάντων τῶν ἐπαρχιωτῶν. Καὶ ἕνα γὰρ ἐκ τούτων ἀπόδημον ὄντα μετακαλεῖσθαι ὁ κανὼν διωρίσατο. Καὶ οὐ δύο ναταί τις λέγειν ὡς, ἐπεὶ ἡ τῶν πλειόνων ψῆφος ἀρ κεῖ, ἡ τοῦ ἑνὸς ἀπουσία οὐ προκριματίσει, κἂν καὶ ἐναντία ἡ γνώμη τούτου ἐστί. Διὰ γὰρ τοῦτο, ὡς ἔοικε, μετακαλούνται πάντες οἱ ἐνδημοῦντες κατά @ ‹ patu digna judicetur, accipiat. An hoc omnibus • placet? Responderunt omnes, Placel. BALS. Cum canon 12 Laodicense synodi et alii decernant fieri episcoporum electiones, non a multitudine civitatum, sed ab antistitibus, præsens canon statuit, quod si contigerit ex episcopis provinciæ aliquem unum abesse, et nolle cum populi multitudine convenire, ut fiat electio vacantis ecclesiae, civitatis autem popuins quærat antistitem: debet exarchus provinciae, sive metropolitanus, etiam absentem episcopum litteris accersere, ut fiat episcopi constitutio ab omnibus provincialibus, nt vult canon 4 primæ synodi. Si is autem nolit adesse, nec per rescriptum assentiatur, fiat electio, ut populo visum fuerit, provincialium episcoporum: neque enim, qui abest, ignorantiam allegabit vel sui contemptum, quod scilicet a synodo vocatus non adfuerit. Cum hæc canon statuişset de electione vacantis ecclesiæ, quia ante vicesimum octavum canonem Chalcedonensis synodi metropolitani fiebant ab episcopis, et non a Coustantinopolitano pro tempore patriarcha, ut nune fit; dicit canon, quod si sit processura electio me tropolitani, non fiat a solis provincialibus episcopis; sed etiam omnino accersi oportet episcopos vicinarum regionum, propter metropolitani magni tudinem, quem etiam exarchum provinciæ nominat. Sic enim ab omni mala suspicione libera eriş electio, utſquæ a pluribus antistitibus facta sit. Quia autem vilibus electis episcopis in parvis vilibusque para:ciis, in quibus sæpe ne erant quidem episcopi, qui et pedibus incedebant, et crant alioqui contempli, episcopalis dignitas contumelia afficielatur; statuerunt Patres, ne constituatur episcopus in vico, sive in pago, vel in exiguo oppidulo, in quo vel,unus sacerdos sufficit; ne episcopalis dignitas vilipendatur: sed in illis urbibus constituan✨ - tur episcopi, quæ hominibus abundant, et qua jam olim habent episcopos. Tanquam autem dixisset quispiam, iniquum esse arbem poduto frequentem non habere antistitem, eo quod jam olim episcopus in ea non constituatur; adjecerunt Patres, in hujusmodi çìvitate ețiam de novo constitui posse episcopum. 491 Et hæc quidem sic. Tu autem nota etiam ex hoc presenti canone, quod irrita est electio episcopi, quæ fit sine præsentia vel consensu omnium provincialium. Nam vel unum ex iis, qui aberat, accersi jubet canon. Et non potest quispiam dicere quod, quoniam plurium valent suffragia, unius absentia non affert prejudicium, etiamsi contraria est ejus sententia. Propterea enim, ut est consentaneum, accersantur omnes qui in regione adsunt in hane urbium reginam antistites, quando debet alicujus ecclesiæ fieri ele ctio, et eam unius absentia inroedit. Cum autem

canon dicat, constitui oportere episcopos ubi prius ταύτην τὴν τῶν πόλεων βασιλεύουσαν ἀρχιερεῖς, ὅταν fuerunt episcopi; dicebant quidam, non debere - hoc omnino fieri in vilibus pagis aut urbibus, eo quod in iis antistites antea eligerentur, quando populo frequentes erant; sed causam promotionis antistitis esse regionis popult frequentiam, non autem antiquum privilegium; et adjecerunt, non oportere episcopum cligi in urbe, quæ a magna populi frequentia ad nihil redacta est ex gentinm incursione, vel aliqua alia rerum perturbatione; sed in iis quæ populo abundant, etiamsi antistites autea non habuerunt. Deo autem coronatus sanetusque imperator noster sæpe rogatus, an oporteat Orientales Ecclesias et a Sarracenis delentas episcopos electione sortiri; eis quidem eligi episcopos annuit, et solemnia iis qui eligere debent ad victus sufficientiam concessit per communem jussionem, quousque ecclesiis suis absunt; ut jus, quod in eis est ecclesiis, imperio quoque perpetuo servetur, utpote cum non desperet fore ut Christiani ad eas restituantur. Episcopos autem in pagis vilibus quomodocunque eligi non permisit: »ed potius iis succensuit, qui ita eligunt; nempe quod episcopalis dignitas ex ea re contumelia afficiatur. Cum autem ille sanctissimus Thebarum metropolitanus Caloctene episcopos de novo elegisset, agitatum est in synodo tempore sanctissimi illius patriarchæ domini Michaelis summi philosophi, utrum metropolitanus debebat hoc novumi opus facere cum synodali dijudicatione, et emmes dixe-C runt, quod debebat id, quod a Thebarum episcopo innovatum est, a magna synodo mandari; ut volt canon apostolicus, qui statuit, nihil magni momenti debere ab episcopo tieri, sine sententia symodali. ψῆφος ὀφείλῃ γενέσθαι ἐκκλησίας εἰασδήτινος, και ἐμποδίζῃ ταύτην ἡ ἀποδημία τοῦ ἑνός. Τοῦ δὲ και νάνος λέγοντος καθίστασθαι ἐπισκόπους ἔνθα καὶ πρότερον ἐτύγχανον ἐπίσκοποι, είπόν τινες μὴ ὀφεί λειν τοῦτο γίνεσθαι εἰς εὐτελεῖς πάντη κώμας πόλεις, διὰ τὸ προψηφίζεσθαι εἰς ταύτας ἀρχιερεῖς. ὅταν ἦσαν ὑπὸ λαοῦ πληθυνόμεναι, ἀλλὰ τὴν αἰτίαν τῆς προβλήσεως τοῦ ἀρχιερέως εἶναι τὸ πολυάνθρω πον τῆς χώρας, οὐχὶ τὸ παλαιὸν προνόμιον, καὶ προσ ἔθεντο μὴ χρῆναι ἐπίσκοπον ψηφίζεσθαι εἰς πόλιν καταντήσασαν ἀπὸ πολυανθρώπου εἰς τὸ μηδὲν σχε δὲν ἐκ τῆς τῶν ἐθνῶν ἐπιδρομῆς ἢ ἄλλης τινὸς τῶν πραγμάτων φορᾶς, ἀλλ᾽ εἰς τὰς πολυανθρώπους, κἂν ούχ εἶχον πρώην ἀρχιερεῖς. Ο μέντοι θεοστεφής κραταιὸς καὶ ἅγιος ἡμῶν βασιλεὺς, πολλάκις υπου μνησθεὶς εἰ χρὴ τὰς ἐν τῇ ἀνατολῇ οὔσας ἐκκλησίας καὶ παρὰ Ἀγαρηνῶν κατεχομένας ψηφισθῆναι, ψη φίζεσθαι μὲν ταύτας ηὐδόκησε, καὶ σολέμνια τοῖς ψηφίζεσθαι ὀφείλουσι διὰ τὰ ζωαρκῇ ἐπεφιλοτιμήσατο διὰ κοινῆς προστάξεως, ὅταν τέως ἀποδημῶσιν εἰς τὰς ἐκκλησίας αὐτῶν, ἵνα τὸ ἐπὶ ταύταις προσόν δίκαιον ταῖς ἐκκλησίαις καὶ τῇ βασιλείᾳ αίω εξόντως περιφυλάττηται, ὡς μηδὲ ἀπαγορεύων τὴν εἰς ταύτας αποκατάστασιν τῶν Χριστιανῶν. Ἐπισκόπους δὲ ὁπωσδήποτε εἰς κώμας εὐτελείς ψηφισθῆναι οὐ κατένευσεν· ἀλλὰ μᾶλλον καὶ ὠργίθη κατὰ τῶν οὕτω ψηφιζομένων, ὡς ἐντεῦθεν τοῦ ἀρχιερατικοῦ ἀξιώματος ὑβριζομένου. Τοῦ δὲ ἅγιωτάτου ἐκείνου μητροπολίτου Θηβῶν τοῦ Καλοκτένη ψηφισαμένου ἐπ νέου ἐπισκόπους, λόγος ἐγίνετο παρὰ τῇ συνάδει ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου κυροῦ Με χαὴλ τοῦ γεγονότος ὑπάτου τῶν φιλιτέρων, εἰ ωφειλε τὸ καινισθὲν τοῦτο ἔργον ποιῆσαι ὁ μητροπολίτης μετὰ συνοδικῆς ἐπικρίσεως, καὶ πάντες εἶπον ὡς ὤφειλε τὸ παρὰ τοῦ Θηβῶν καινισθέν παρὰ τῆς μεγάλης συνόδου ἐπιτραπῆναι μετὰ διάγνωσιν, κατά τὴν ἀποστολικὸν κανόνα τὸν διοριζόμενον μηδέν τι περιττόν γίνεσθα, παρὰ τοῦ ἐπισκόπου ἄνευ γνώμης συνοδική;. ZONAR. Multorum canonum decreto ad episcopos cujusque provinciæ episcoporum renuntiatio special. Ergo si in qua provincia multi episcopi esse soleant, in ea nonnullis morte consumptis, aut quibusdam forte depositione multatis, vel aliis præterea extra provinciæ fines necessaria de causa profectis, unum relictum esse contingat, sibique p episcopum urbes illæ dari postulent; episcopum eum, qui mansit a metropolitano provinciæ, quem exarchum quoque nominat, per litteras evocari, deque multitudinis pastorem sibi efflagitantis voluntate certiorem fieri, ac eumdem in consilium adhiberi oportere canon affirmat. Qui si de tota re, ut dictum est, admonitus, neque adfuerit, neque rescripserit; populi voluntati morem gerendumn, ac illis episcopum a metropolitano provinciæ concedi placet. Verum si de metropolitano provinciæ constituendo agatur, vicinioris quoque provinciæ episcopos advocandos esse decernit. Quod quidem eatenus valuisse putandum est, quamdiu metropolitanos ipse sibi civitates eligebant: nam hoc quidem tempore alia ΖΩΝΑΡ. Τοὺς ἐπισκόπους παρὰ τῶν τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας ἐπισκόπων καθίστασθαι διάφοροι κανόνες ὁρίζουσιν. Ἐὰν οὖν διαφόρων ἐπισκόπων ὄντων ἐν ἐπαρχίᾳ, συμβῇ ἕνα περιλειφθῆναι ἐπίσκοπον τῶν ἄλλων θανόντων, ή τινων ἴσως καθαιρεθέντων, ἢ καὶ ἑτέρων ἀναγκαίως ἀποδημούντων, καὶ ζητῶσιν οἱ τῶν πόλεων· ἐκείνων χειροτονηθῆναι αὐτοῖς ἐπίσκοπον· χρή, φησὶν ὁ κανών, τὸν ἐναπομείναντα ἐπίσκοπον μετακαλεῖσθαι διὰ γραμμάτων του μητροπολίτου τῆς ἐπαρχίας, δν καὶ ἔξαρχον ονομάζει, καὶ ὑπομιμνήσκεσθαι ὅτι τὰ πλήθη ζητεῖ καταστῆναι αὐτοῖς ποιμένα, καὶ ἐκδέχεσθαι τὴν παρουσίαν αὐτοῦ. Εἰ δὲ ὑπομνησθείς, καθὼς εἴρηται, ούτε παραγένηται, οὔτε ἀντιγράψῃ, χρὴ τὸ ἱκανὸν τῇ βουλήσει τοῦ πλήθους γίνεσθαι, τουτέστι, δίδοσθαι αὐτοῖς ἐπίσκοπον παρὰ τοῦ μητροπολίτου τῆς ἐπαςχίας. Εἰ δὲ ὁ μητροπολίτης τῆς ἐπαρχίας μέλλει κατασταθῆναι, χρή, φησὶ, καὶ τοὺς τῆς πλησιοχώρου ἐπαρχίας ἐπισκόπους μετακαλεῖσθαι. Τοῦτο δὲ ἐγια νετο, ὅτε καθ' ἑαυτὰς αἱ πόλεις τοὺς ἐπισκόπους τῶν μητροπόλεων ἐψηφίζοντο. Νῦν δὲ τοῦτο οὐ

IN CAN. VII CONC. SARDIC. γίνεται, ἀλλ᾽ οἷς ἡ χειροτονία τῶν ἐπισκόπων ἀπο- ratio est, et ab iis, quibus episcopos creandi jus νενέμηται, ἐκεῖνοι διὰ τῶν ἐπισκόπων τῆς ἐπαρχίας est, summi quoque sacerdotes per episcopos proψηφίζονται τοὺς ἀρχιερεῖς. Ἐξῆς δὲ ὁ κανὼν δια vincia deligantur. In iis porro quæ sequuntur, conτάττεται μὴ γίνεσθαι ἐπίσκοπον ἐν κώμῃ τινὶ ἢ stitui episcopum in oppido quopiam, exilive urbe, πόλει μικρᾷ, ᾗ καὶ εἷς πρεσβύτερος ἀρχεῖ· ὁ καὶ cui vel unus presbyter suffecturus sit, canon vetat. ὁ νζ' κανὼν τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου διωρίσατο. 492 Quod quidem Laodicenæ quoque synodi fseΠροστίθησι δὲ ὁ κανὼν οὗτος ὅτι οὐκ ἀναγκαῖόν primo et quinquagesimo canone definitum fuit. Addit ἐστιν ἐπίσκοπον ἐκεῖ καθίστασθαι, ὡς ἂν μὴ κατευ vero hic canon præterea, non esse necesse in iis τελίζηται τὸ ὄνομα καὶ ἡ αὐθεντία τοῦ ἐπισκόπου locis episcopum constitui, ne scilicet episcopi noἀλλ' οἱ τῆς ἐπαρχίας πρῶτος ἐπίσκοποι, οι μητρο men ac auctoritas facile vilescat: verum a primis πολίται δηλαδὴ, ἐκεῖνοι ὀφείλουσι ποιεῖν ἐπισκόπους, provinciæ episcopis, videlicet a metropolitanis, in ὅπου καὶ πρότερον, ήγουν ἐκ παλαιοῦ, ἦσαν ἐπίσ iis tantum locis, ubi etiam prius, hoc est, ab antiσκοποι. Εἰ δέ τις, φησί, πόλις πρότερον μὴ ἔχουσα quo tempore fuerant, episcopi collocari debent. Si πλῆθος πολὺ πολιτῶν, εὑρίσκοιτο μετὰ ταῦτα γε- tamen urbem, inquit, non ita celebrem, mox incoνημένη πολυπληθής, ὡς ἀξίαν αὐτὴν νομισθῆναι larum numero frequentari contingat, ut jam amἐπισκοπῆς διὰ τὸ πλῆθος τοῦ λαοῦ, λαμβανέτω plificata frequentia episcopo digna sedes judicetur; ἐπίσκοπον, κἂν μὴ ἐκ παλαιοῦ εἶχεν. in ea quoque episcopum, quamvis antea nullum habuerit, constitui licere decernit. ARIST.. Si populo episcopum appetente episcopi • præsentes fuerint, unus vero abfuerit, is etiam c vocetur. Si vocatus autem neque scribere, ue- ✓ que accedere velit, is qui petitur ordinetur. › ΑΡΙΣΤ. «Εἰ, τῶν λαῶν ἐπικομιζόντων ἐπίσκοπον, · οἱ ἐπίσκοποι παρουσιάσουσιν, εἷς δέ τις λείπῃ, • προσκαλείσθω κἀκεῖνος. Εἰ δὲ προσκαλούμενος, • οὔτε γράφειν, οὔτε ἐνδημεῖν βούλοιτο, ὁ ζητού- • μενος χειροτονείσθω.» Τοῦτο νῦν οὐκ ἐνεργεῖται, τὸ παρὰ τῶν κληρικῶν καὶ τῶν πρώτων τῆς πόλεως τὰς ψήφους τῶν ἐπι σκόπων γίνεσθαι, ἀλλὰ παρὰ μητροπολιτῶν καὶ ἐπισκόπων αὗται προβαίνουσιν· ὡς ὁ δωδέκατος κανὼν τῆς ἐν Λαοδικεία συνόδου διατάττεται, καὶ ὁ ἐννεακαιδέκατος τῆς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ, καὶ ἄλλοι πολλοί. Δεῖ γοῦν ἢ πάντας παρεῖναι τοὺς ἐπισκόπους ἐπὶ τῇ ψήφῳ, ἢ καὶ τοὺς ἀπόντας διὰ γραμμάτων συμψή φους γίνεσθαι τοῖς παροῦσι. ΑΡΙΣΤ. «Μητροπολίτου καθισταμένου, καὶ οἱ πλη- • σιόχωροι μετάπεμπτοι ἔστωσαν.» Μητροπολίτου μέλλοντος ψηφισθῆναι, οὐ πάντες τῆς ἀπανταχή διοικήσεως οι μητροπολῖται εἰς τὴν ψῆφον αὐτοῦ κληθήσονται, ἀλλ᾽ οἱ πλησιόχωροι· ἐκεῖνο γὰρ καὶ ἀδύνατον γενέσθαι, εἴπερ, κατὰ τὸν εἰκοστὸν πέμπτον κανόνα τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνή δου, ἐντὸς τριῶν μηνῶν αἱ χειροτονίαι ὀφείλουσι γίνεσθαι τῶν χηρευουσῶν ἐπισκοπῶν. ΑΡΙΣΤ. «Εἰς ὀλίγην πόλιν καὶ κώμην, ᾗ καὶ εἶ; αὐτά • ρκης πρεσβύτερος, ἐπίσκοπος οὐ καθίσταται· εἰ • δὲ πολυανθρωποτάτη γένοιτο πόλις, οὐκ ἀνάξιον.» Οὐκ ἀναγκαῖον, βραχείας οὔσης τῆς πόλεως ἢ τῆς κώμης, ἐν ᾗ καὶ εἷς πρεσβύτερος επαρκεῖ, ἐπίσκοπον γίνεσθαι, ἵνα μὴ κατευτελίζηται τὸ τοῦ ἐπισκόπου όνομα. Εἰ δὲ καὶ βραχεία πόλις πολυανθρωποτάτη γένοιτο, οὐκ ἀπεικὸς καὶ ἐν αὐτῇ χειροτονηθήναι ἐπίσκοπον. • ῞Οσιος ἐπίσκοπος εἶπεν· Ἡ ἀκαιρία ἡμῶν, καὶ • ή πολλή συνέχεια, καὶ αἱ ἄδικοι ἀξιώσεις • πεποιήκασιν ἡμᾶς τοσαύτην μὴ ἔχειν χάριν · καὶ παρρησίαν, ὅσην ὀφείλομεν κεκτῆσθαι. • Πολλοὶ γὰρ τῶν ἐπισκόπων οὐ διαλείπουσιν εἰς · τὸ στρατόπεδον παραγενόμενοι, καὶ μάλιστα • οι Αφροι· οἵτινες, καθὼς ἔγνωμεν παρὰ τοῦ · ἀγαπητοῦ ἀδελφοῦ ἡμῶν καὶ συνεπισκόπου PATROL. GR. CXXXVII.. Istud bodie non est in usu, ut a clericis et civitatis primoribus episcoporum electiones fierent, sed istæ nunc a metropolitanis et episcopis procedunt. Ut duodecimus synodi Laodicensis canon statuit, et undevicesimus Antiochenæ, et alii multi. Ad sententiam itaque ferendam vel omnes episcopos pr:- sentes esse, vel et absentes per litteras præsentibus consentire oportet. ARIST. • Cum metropolitanus constituitur, etiamn t vicinii episcopi sunt accersendi. Cum metropolitanus est eligendus, non omne ubicunque sint, diocesis metropolitae ad electionem ejus vocabuntur, sed vicini. Illud enim et impossibile est fieri, si secundum vicesinum quintum synodi Chalcedonensis canonem vacantium episco-` patuum ordinationes intra tres menses fieri debent. ARIST.In parva urbe et vico, cui etiam unus sufli- ‹ciat presbyter, episcopus non constituitur. S'H • populo frequentissima sit urbs, non indignum.» Non necesse est, si exigua sit civitas aut pagus, ubi et unus presbyter sufficiat, episcopum Heri, ue episcopi nomen parvi fieret. Si exigua autem civitas quamplurimnis repleta sit boninibus, non incongruum est et in ea ordinari episcopum. CANON VII. • Osius episcopus dixit: Importunitas nostra, el ‹ multa assiduitas, et injustæ postulationes, effe- ‹ cerunt, ut nos non habemus tantam gratiam et • libertatem dicendi, quantam habere debemus. ‹ Multi enim episcopi non intermittunt ad castra, accedere, et maxime Afri; qui, quemadmo-, ‹ ɖum cognovimus a dilecto fratre nostro et co- ‹ episcopo Grato, salutaria conșilia non adınit46

«tunt, sed la copicumqui, ut ungs hogio ad «çastra plurimas el diversas, el quæ non pos - 4 sunt juvare ecclesias supplicationes allierat, et «non, ut debet fieri el convenit, pauperibus et • Laicis, vel vidiis opeph et.auxilium alteral, 204, sæculares diguitates et functiones aliquibus ac • quirat. llæc ergo perversitas detrimentum non sie offendieulo, et condemnatione, nobis conci- • liat. Convenientius autem esse existimavi, ΨΑ • episcopus illi sui auxilium praebeat, cui al aliquo vis, affertur, vel si quæ vidua, injuria • afficiatur, veh si quis rursus orphanus prίνειμε • iis, quae ad ipsum, pertinens: sjgίψει, ψαρ (nomina justam habent, causam et supplicatioq mem. Si itaque, dilecti fratres, της οικίας a videtur, statuite, nullum oportere episcopu̟m " • ad castra accedere, praeter eos, quos pius in- • perator noster suis litteris. 493 accersit. Sed ‹ quia sæpe contingit aliquos, qui egent mikeri, 1 cordia, ad ecclesiam confugere, qui propter sua 4 percama exsilio vel με iugular deportatione • damnati sunt, vel quamlibet aliam sententiam ‹ aceperec; iis non esse negandum auxilium, sed ⚫sive cunctatione et dubitatione, veniam iis esse • petendam. Si utique hoc quoque placet, ouines • la quoque vestrum suffragium ferte. Respou- ‹ derunt omnes: Decernatur et hoc.» BALS, In qanone Antiochenæ synodi prohibiti, sunt episcopi, et omnes canonici sine permissione synodali ad imperatorem proficisci. Ei ergo consequenter praesens quoque cauon decernit, nullum episcopum im.castra, seu ubi imperator agit, acçechere siue evocatione imperatoris, nisi quis hoc sapε facere voluerit as deducendos pauperes vel condemnatos qui ad ecclesiam confugere: quod etiam a proxime dicendo canoné octavo sublatum est, qui mai statuit ejusmodi quoque causas you ab epi scopis agendas, sed a diaconis seu ministris aut servis. Et hæc est quidem canonis sententia. Causæ autem, propter quas, coustiquins est, clarae sunt, mec imerpretatione indigent Mis ita habentibus, interrogaveris quispiam, An permititur episcopo,cum maudato synodali «d.imperatorem proficisci, securukum canonen 11 antiocher synodi? Solutio. Præsens canon dictum canonem non tollit, sed potius illi consentit. Et ideo, ut mihi quoque videtur, cum synodali deliberatione episcopus siue, ullo præjudicio ad regem proficiscetur: multo autein magis clericus. Nota autem ex præsenti, çanone, quod etiamsi sit episcopo prohibitum, alijsque sacralis apud imperatorem diutius, moram agere, decreto tamen imperiali hoc sine periculo facient, et quod ois imperatur exercebunt: ut neque imperatori quidquam possit imputari, si cos 4 Γράτου, τὰς σωτηριώδεις συμβουλὰς οὐ παρα- «δέχονται, ἀλλὰ καταφρονούσιν οὕτως, ὡς ἕνα • ἄνθρωπον εἰς τὰ στρατόπεδον πλείστας καὶ • διαφόρους, καὶ μὴ δυναμένας, ὠφελῆσαι τὰς ο ἐκκλησίας, δεήσεις διακομίζειν, καὶ μὴ, ὡς η οφείλει γίνεσθαι καὶ ὡς προσῆκαν ἐστι, τοῖς η πένησι καὶ τοῖς λαϊκοῖς ἢ ταῖς χήραις συναί ι ρεσθαι καὶ ἐπικουρείν, ἀλλὰ κοσμικὰ ἀξιώματα α και πράξεις περινοεῖν τισιν. Αύτη τοίνυν ή Η σκαιότης τον θραυσμὸν οὐκ ἄνευ σκανδάλου η τινάς Αμῖν καὶ καταγνώσεως προξενεί. Προ ο πωδέστερον δὲ εἶναι ἐνόμισα ἐπίσκοπον τὴν 4 εαυτού βοήθειαν παρέχειν ἐκείνῳ, ὅστις ἂν ὑπό τινος βιάζηται, ἢ εἴ τις τῶν χηρῶν ἀδι ο κοιτο, ή αν πάλιν ὀρφανός τις ἀποστερεῖτο τῶν ι: αὐτῷ προσηκόντων, είπερ ἄρα καὶ ταῦτα τὰ «ὀνόματα δικαίαν ἔχει τὴν ἀξίωσιν. Εἰ τοίνυν, · ἀγαπητοὶ ἀδελφοί, πᾶσι τοῦτο δοκεῖ, ἐπικρίσ ε κατι μηδένα ἐπίσκοπον χρῆναι εἰς τὸ στρατό 4 πεδον παραγίνεσθαι παρεκτός τούτων, οὓς ἂν «ὁ εὐλαβέστατος βασιλεὺς ἡμῶν τοῖς ἑαυτοῦ ο γράμμασιν, μετακαλοῖτο. Αλλ' ἐπειδὴ πολλάκις • συμβαίνει τινάς οίκτου δεομένους καταφυγείν ι ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν διὰ τὰ ἑαυτῶν ἁμαρτή 4 ματα εἰς περιορισμόν ἢ νῆσον καταδικασθέν · τας, ἢ δ' αὖ πάλιν αἰαδηποτοῦν ἀποφάσει ἐκδεε δομένους, τοῖς τοιούτοις μὴ ἀρνητέαν εἶναι τὴν ι βοήθειαν, ἀλλὰ χωρὶς μελλησμοῦ καὶ ἄνευ τοῦ 6 διστάσαι, τούτοις αἰτεῖσθαι συγχώρησιν. Εἰ τοί 4 νυν καὶ τοῦτο ἀρέσκει, σύμψηφοι γίνεσθε «άπαντες. Απεκρίναντα ἅπαντες Οριζέσθω καὶ · τοῦτο. ο ΒΑΛΣ, Ἐν τῷ ια' κανόνι τῆς ἐκ Αντιοχεία συν ίδου ἐκωλύθησαν οἱ ἐπίσκοποι καὶ πάντες οἱ κανονι καὶ ἄνευ ἐχχωρήσεως συνοδικῆς πρὸς βασιλέα ἀπέρ χεσθαι. Ακολούθως οὖν καὶ ὁ παρὼν κανών διορί ζεται μηδένα ἐπίσκοπον εἰς τὸ στρατόπεδον, ήγουν ἔνθα ὁ βασιλεὺς διάγει, παραγίνεσθαι χωρίς μετακλήσεως βασιλικῆς, εἰ μὴ πολλάκις τοῦτο θελήσει τις ποιῆσαι διά χειραγωγίαν πτωχῶν τινων ἢ και τακριτῶν προσελθόντων τῇ ἐκκλησία. Οπερ καὶ ανηρέθη ὑπὸ τοῦ ῥηθησομένου προσεχώς η' κανόνος, διοριζομένου καὶ τὰς τοιαύτας ὑποθέσεις μὴ παρά ἐπισκόπου ὑπομιμνήσκεσθαι, ἀλλὰ παρὰ διακίνων, ήγουν διακονητῶν ἤτοι δουλευτῶν. Καὶ ἡ μὲν ἔννοια τοῦ κανόνος αὕτη· αἱ αἰτίαι δὲ δι᾽ ἃς ἐθεσπίσθη σαφεῖς εἰσι, καὶ οὐ δέονται ἑρμηνείας. Τούτων οὕτως ἐχόντων, ἠρώτησέ τι;, Εἰ ἐφεῖται ἐπισκόπῳ μετὰ συνοδικῆς ἐπιτροπῆς πρὸς βασιλέα ἀπέρχεσθαι, κατά τὸν ια' κανόνα τῆς ἐν ᾿Αντιοχείς συνόδου; Δύσις. Ο παρών κανὼν τὸν ῥηθέντα κανόνα οὐκ ἀναιρεί, ἀλλ' ἐκείνῳ μᾶλλον συμφωνεί. Διὸ καὶ ὡς ἐμοὶ δο κεῖ, μετὰ συνοδικῆς σκέψεως ἀποκριματίσεως ἐπί· σκοπος εἰς βασιλέα ἀπελεύσεται, πολλῷ δὲ πλέον κλη· ρικός. Σημείωσαι δὲ ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος ὅτι, κἂν κεκωλυμένον ἐστὶ πρὸς βασιλέα σχολάζειν ἐπισκόπους καὶ ἑτέρους ἱερωμένους, ἀλλὰ κατὰ βασι· λικὸν, ὁρισμὸν ἀκινδύνως τοῦτο ποιήσουσι, καὶ τὸ προσταττόμενον αὐτοῖς ἐνεργήσουσιν, ὡς μήτε τοῦ

IN CAN. VII CONC. SARDIC. βασιλέως ἀνακρινομένου περὶ τίνος αὐτοὺς μετακα- accersat; nec li tei futuri sint, ut qui jubeati iλεῖται, μήτε τούτων εὐθυνομένων ὡς ὑπεικόντων προστάττοντι βασιλεῖ. Ανάγνωθι τῆς ἐν ᾿Αντιοχείς συνόδου κανόνα ια', ιβ', καὶ τῆς παρούσης συνόδου - κανόνα η', θ' καὶ κα'. ΖΩΝΑΡ. Τινὲς τῶν ἐπισκόπων καὶ μάλιστα οι Αφροι, οἱ ἐν Ἀφρικῇ δηλονότι, συνεχῶς προσῄεσαν τοῖς βασιλεῦσιν, αἰτήσεις οἰκείας καὶ ἀξιώσεις ἔχοντες, οὐδὲ δικαίας ἴσως. Τοῦτο οὖν διορθουμένη ἡ σύνοδος αὕτη, φησίν, ὅτι Ἡ ἀκαιρία ἡμῶν, ἤτοι τὸ μὴ εὐκαίρως προσιέναι τοῖς βασιλεῦσι, συνεχῶς δὲ καὶ αἱ ἄδικοι ἀξιώσεις πεποιήκασιν ἡμᾶς μὴ τοσαύ την ἔχειν χάριν, ήγουν μὴ οὕτως είναι κεχαρισμέ νους καὶ αἰδοῦς ἀξίους νομίζεσθαι, μηδὲ παρρησιά ζεσθαι δύνασθαι, ὅσον ὀφείλομεν. Πολλοὶ γὰρ τῶν ἐπισκόπων οὐ διαλείπουσιν εἰς τὸ στρατόπεδον παραγινόμενοι, καὶ μάλιστα οι Αφροι. Στρατοπέδου δὲ ἐμνήσθη, ὅτι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ οἱ βασιλεῖς στρατεία ἐσχόλαζον. Οἵτινες ἐπίσκοποι τῆς σωτηριώδεις συμβουλὰς οὐ παραδέχονται, ἀλλὰ καταφρονοῦσι τῶν συνοδικῶν παραινέσεων οὕτως, ὥστε ἄνθρωπον (ήτοι ἐπίσκοπον) ἵνα πολλὰς καὶ διαφόρους αιτήσεις και μίζειν εἰς τὸ στρατόπεδον, καὶ μὴ δυναμένας ὠφε λῆσαι τὰς ἐκκλησίας, καὶ μὴ γίνεσθαι καθώς χρέος ἐστὶ ποιεῖν τοὺς ἐπισκόπους, καὶ καθὼς ἐνδέχεται.. Τί δὲ ταῦτό ἐστι; Τὸ μὴ συναίρεσθαι καὶ ἀντιλαμβάνεσθαι καὶ βοηθεῖν τοῖς πένησι καὶ ταῖς χήραις ἢ τοῖς λαϊκοῖς, ἀλλὰ κοσμικὰ ἀξιώματα καὶ ἐνεργείας καὶ τοιαύτας ἐπινοεῖν, ἀντὶ τοῦ ἐπὶ ναῦν ἔρχεσθαι αὐτοῖς, καὶ τοιαῦτα αἰτεῖν. Αὕτη τοίχων, φησίν, ἡ σκαιότης, ή κακία, ή πονηρία, προξενεί ἡμῖν τὸν θραυσμόν, τουτέστι θραύει ἡμᾶς, ὥστε μήτε παρησίαν δύνασθαι ἔχειν, σκανδαλιζομένων ἐφ' ἡμῖν τῶν ἀνθρώπων καὶ καταγινωσκόντων ἡμῶν. Πρέπειν δὲ μᾶλλον, φησί, λογίζομαι τὸν ἐπίσκοπον βοηθεῖν ἐκείνῳ τῷ βίαν ὑπό τινος πάσχοντι, καὶ ταῖς ἀδικουμέναις χήραις, καὶ τοῖς ὀρφανοίς, ούς ἀποστεροῦσί τινες τῶν αὐτοῖς διαφερόντων· καὶ τούτοις δὲ τοῖς ὀρφανοῖς, καὶ ταῖς χήραις, καὶ τοῖς καταδυναστευομένοις τότε βοηθεῖν, ὅτε δίκαια ἀξιοῦ σιν. Εἰ γὰρ ἄδικόν τι αἰτοῦσιν, οὐδὲ ἐκείνων ἐν ἀδίκαις ἀντιποιεῖσθαι χρὴ τοὺς ἐπισκόπους. Εἰ τοίνυν τοῦτο δοκεῖ πᾶσι, φησὶν ὁ Ὅσιος, ἐπικρίνατε, ἀντὶ τοῦ, κυρώσατε την γνώμην ταύτην, ὥστε μηδένα ἐπίσκοπον εἰς τὸ στρατόπεδον, ἤτοι εἰς βασιλέα, τον [ ραγίνεσθαι ἄνευ τῶν γράμμασι βασιλικοῖς μετακα» λουμένων. Ἐπεὶ δὲ πολλοὶ προσφεύγουσι τῇ ἐκε κλησίᾳ ἐλέους δεόμενοι, καὶ διὰ πταίσματα περιο ρισθῆναι ἢ εἰς νῆσον περφθῆναι καταδικασθέντες, ἢ Εκδοτοι γενόμενοι ἀποφάσει ἑτέρας κολάσεως, τοῖς τοιούτοις, φησίν, οὐ χρὴ μὴ βοηθεῖν, ἀλλὰ μελλησμοῦ, ἤτοι βραδυτήτος, χωρὶς καὶ δισταγμοῦ αἰτεῖ σθαι αὐτοῖς συγχώρησιν. peratori obsequantur. Vide Carthaginensis synodi canones 11, 12, et præsentis synodi 8, 9 et 21. ZONAR. Episcopi quidam, ac Afri praesertim, hoc est, qui in Africa degerent, privatis de rebus postulata et preces, quæ paruin etiam forte aquitatis haberent, ad imperatorem assidue deferebant. Çui quidem malo synodus hæc męderi, cupiens: Nostra, inquit, importunitas, hoc est, nostra consuetudo ad imperatorem assilue, tempore minime opportuno adeundi, injustæque flagitationes, ne taptum gratia habeamnus, hoc est, ut minus grati sim mus, nec ita veneratione digni existimemur, effe cerunt, neque parump de ea, quam obtinere debuimus, loquendi libertate detraxerunt. Multi enim episcopi, ac Afri maxime, ad castra commeandi finem nullum faciunt. Castrorum vero meminit, quod militiae ut plurimum imperatores vacarent. Qui quidem episcopi salutaria consilia nequaquam audiunt, verum synodicas admonitiones eousque coalernunt, ut μιας homo (episcopus nempe) ιultas et diversas postulationes in castra deferat, qua neque Ecclesiæ utilitatis aliquid ferre possint, neque tales sint, quales episcopalis eficii ratio, ips:que rerum natura prescribit. Quid vero id est? Ut neque scilices pauperibus et viduis aut laicis patrocinentur, operauive iis sublevandis aut juvandia impendant, sed profanas dignitates ac iuumerum ejusmodi. functiones cogitout, boc est, aui μία vergent, deque iis tantummodo obtinendis laborent. Luc igitur nobis, inquit, perversitas, iurobitas, nequitia detrimentum conciliat, hoc est, ita nostras vires frangit, ut etiam libere loquendi facultatem, ob ea quæ agirusolenisis hominum a mis, nosque sua existimatiore condemnandibus uQ bis eripiat. Magis vero dicere, inquit existimo, ut eis, qui potentia cujuspiam opprimatur, ac viduis, quae per injuriam vexaplur, tum pupillis, quas nounulli fortunis evertunt, episcopus opem ferat: alque his quoque pupillis et viduis, ac iis, qui po-a tenuiorum 494 dominatu premuntur, ita deumm præsto sit, si nibil ab illis iniquum postulari com Buoyerit. Nam si aliquid alienum ab equitate illi quoque Dagitent, ne ijs quidem episcopos in ea re patrocinari fas est. Si ergo omnibus idem videtur, inquit Osius, hoc approbate, id est, hanc sententiam vestro decreto confirmate, ne quis ad exercitum, hoc est, ad imperatorem, prater eos qui ejusdem imperatoris litteris evocati fuerint, episcopus transeat. Quoniam vero multi misericordiam implorantes ad ecclesiam confugiunt, ob crimiua ex- cilio vel in insulam deportationi, vel alteri cuipiam supplicio addicti; Jeos, inquit, ab episcopis repelli, opemve flagitantibus denegari non oportet; verum absque procrastinatione, hoc est, cunctatione om- ‚ ni dubitationeque sublata, pro ipsorum periculis deprecari. ΑΡΙΣΤ. «Ορφανοῦ, καὶ χήρας, καὶ ἀπεριστάτου, • βιαζομένων, εἰς βοήθειαν κατατομήσει και • προσελεύσεται τῷ βασιλεῖ ὁ ἐπίσκοπος· ἀλλ' ARIST. «Orphano, vidua, et ab aliis deserta, vi ⚫ oppressis, suppetias iis feret, et imperatorem ‹ adibit episcopus; verumtamen ejusmodi præ-

ALSAMO ‹ textu in castris non versetur, sed potius dia-· οὐχὶ τῇ τοιαύτη προφάσει διατρίψει εἰς τὸ • conum hittal. ARIST. ‹ Illis qui ad Ecclesiam confugient suc- ‹ currendum est, › Episcopum quidem opem ferre orphanis et'viduis et oppressis qui ab aliis sunt deserti, ut et iis qui ad ecclesiam confugiunt ob peccata eorum, et misericordia indigent, et regem pro ištis adire, et petere injuria quidem affectis ultionem, sed ob crimen aliquod condemnatis indulgentiam, prasens canon jubet. At episcopos ob istiusmodi causas suas relinquere ecclesias, et ad castra ire, vel alibi ubi imperator est, et de talibns tumultum facere, utpote quod a multis reprehensionem et convitium alert episcopis, non permittit fieri. Sed per diacoDos suos desideria ad regem nuitti statuit. στρατόπεδον, ἀλλὰ μᾶλλον διάκονον στέλλοιτο, ο ΑΡΙΣΤ. «Τοῖς ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίαν προσφεύγουσι • βοηθητέον.» Τὸ μὲν ἀντιλαμβάνεσθαι τὸν ἐπίσκοπον ὀρφανῶν καὶ χηρῶν, καὶ ἀπεριστάτων βιαζομένων, ὡσαύτως δὲ καὶ τῶν εἰς τὴν ἐκκλησίαν καταφευγόντων διὰ τὰ αὐτῶν ἁμαρτήματα, καὶ δεομένων συμπαθείας, καὶ προσέρχεσθαι περὶ αὐτῶν τῷ βασιλεῖ, καὶ αἰτεῖν τοῖς μὲν ἀδικουμένοις ἐκδίκησιν, τοῖς δὲ κατακρι θεῖσι διά τι πταίσμα συγχώρησιν, ὁ παρών προστάτ τει κανών. Τὸ δὲ διὰ τὰς τοιαύτας αἰτίας τοὺς ἐπισκόπους τὰς ἑαυτῶν καταλιμπάνειν ἐκκλησίας, καὶ ἀπέρχεσθαι εἰς τὸ στρατόπεδον, ἢ ἀλλαχοῦ, ἔνθα δ βασιλεύς ἐστι, καὶ ὀχλεῖν περὶ τῶν τοιούτων, ὡς Β΄ ἐπάγον παρὰ τῶν πολλῶν τοῖς ἐπισκόποις μέμψιν καὶ λοιδορίαν, οὐ συγχωρεῖ γίνεσθαι. ᾿Αλλὰ διὰ τῶν ἰδίων διακόνων τὰς δεήσεις στέλλεσθαι τῷ βασιλεῖ επιτάττει. CANON YIII. Quandoquidem visum est, ne aliquis episcopus ‹‹ in condemnationem incidat ad castra veniens, ‹ si qui eorum tales habeant postulationes, qualium superius meminimus, per proprium mi- ● nistrum peragant. Ministri enim persona non ‹ est invidiosa, et quæ mandata fuerint citius «ferre poterit. Responderunt omnes: Et hoc • quoque constituatur. › BALS. Præsens quoque canon eadem cum præcedente statuit, adjiciens, non per episcopos, sed cum diaconis eorum apud imperatores petitiones peragi debere. Diaconos autem hic ne dicas esse cos, qui ordinati sunt, sed simpliciter servos et quoslibet ministros. ZONAR. Si quis vero, inquit, ex episcopis causas deprecandi habeant ejusmodi, quales ante commemoravimus; ut iis scilicet, qui per injuriam lædu ur, quive potentiorum opibus opprimuntar, vel qui ob aliquem peccati lapsum damnati sunt, opitulentur; neque vero reprehensions vitandæ causa ipsi in castra proficisci velint; suos ministros mittant. Ministri namque persona invidiosa non est. Nec enim quisquam, inquit, mizistro vel diacouo in castris moranti, quemadmodum episcopo illuc abeunti, succensebit: tum imperatoris litteræ noxam condonantes, aut aliquid ejusmodi continentes, deferri per diaconum quam celerrime poterunt. CANON IX. ● Si cujuscunque provinciæ episcopi ad fratrem et ▲ coepiscopum suum, qui est in majori civitate, < hoc est, in. metropoli, mittant supplicationes, ‹ is et ministrum suum et supplicationes mittat, ‹ dans ei commendatitias quoque litteras, scri- ‹ beus scilicet per consequentiam etiam ad fru- • tres coepiscopos nostros, qui illo tempore in locis vel urbibus agant, in quibus imperator in < primis pius rempublicam gubernat. Si quis 495 autem episcopus habet amicos in aula patatir, à et velit aliquid quod sit honestum et justum Ἐπειδὴ ἔδοξε διὰ τὸ μὴ πίπτειν ὑπὸ κατάγνωσίν «τινα τῶν ἐπισκόπων ἀφικνούμενον εἰς τὸ στρατ • τόπεδον, εἴ τινες αὐτῶν τοιαύτας ἔχοιεν δεήσεις, • οἴων ἐπάνω ἐπεμνήσθημεν, διὰ ἰδίου διακόνου · ἐπιστέλλοιεν. Τοῦτο γὰρ ὑπηρέτου τὸ πρός- · ωπον οὐκ ἐπίφθονον τυγχάνει, καὶ τὰ παρασχε • θησόμενα θάττον διακομισθήναι δυνήσεται, • Απεκρίναντο πάντες· Καὶ τοῦτο οριζέσθω. ΒΑΛΣ. Καὶ ὁ παρὼν κανὼν τὰ αὐτὰ τῷ πρὸ αὐ τοῦ θεσπίζει, προστιθέμενος μὴ διὰ τῶν ἐπισκέ πων, ἀλλὰ μετὰ διακόνων τὰς πρὸς τοὺς βασιλεῖ; εντεύξεις αὐτῶν γίνεσθαι. Διακόνους δὲ ἐνταῦθα μὴ τοὺς κεχειροτονημένους εἴπῃς, ἀλλὰ τοὺς ἁπλῶς Ο δουλευτὰς καὶ οιουσδήτινας ὑπηρέτας. ΖΩΝΑΡ. Εἰ δέ τινες, φησί, τῶν ἐπισκόπων τοιαύτας ἔχοιεν δεήσεις, οίων ἀνωτέρω εμνήσθημεν, ήγουν ἐπὶ βοηθείᾳ ἀδικουμένων, καὶ καταδυναστεύομένων, ἢ διὰ πταίσματα κατακριθέντων, καὶ ἵνα μὴ καταγινώσκωνται, οὐ βούλονται ἀπέρχεσθαι εἰς τὸ στρατόπεδον, διακόνους οἰκείους πεμπέτωσαν. Του γὰρ ὑπηρέτου τὸ πρόσωπον οὐκ ἐπίφθονον τυγχάνει. Οὐδὲ γὰρ μέμψεται, φησί, τίς τῷ ὑπηρέτῃ ἤτοι τῷ διακόνῳ διατρίβοντι ἐν στρατοπέδῳ, ὡς μέμφεται τῷ ἐπισκόπῳ ἐκεῖ ἀπελθόντι, καὶ τὰ παρὰ τοῦ βασιλέως δοθησόμενα γράμματα εἰς συγχώρησιν ἴσως τῶν πταισάντων, ἢ ἕτερα οιαδήτινα, συντόμως κ0μισθῆναι διὰ τοῦ διακόνου δυνήσεται. • Ἐὰν οιασδηποτοῦν ἐπαρχίας ἐπίσκοποι πρὸς ἀδελ 4 φὸν καὶ συνεπίσκοπον ἑαυτῶν ἀποστέλλοιεν • δεήσει;, ὁ ἐν τῇ μείζονι τυγχάνων πόλει, τοῦτ' < ἔστι τῇ μητροπόλει, αὐτὸς καὶ τὸν διάκονον αὐτ • τοῦ καὶ τὰς δεήσεις ἀποστέλλοι, παρέχων αὐτῷ 4 καὶ συστατικὰς ἐπιστολάς, γράφων δηλονότι • κατὰ ἀκολουθίαν καὶ πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς καὶ • συνεπισκόπους ἡμῶν, οἵτινες ἐν ἐκείνῳ τῷ • καιρῷ ἐν τοῖς τόποις ἢ ἐν ταῖς πόλεσι διάγοιεν, • ἐν αἷς ὁ εὐσεβέστατος βασιλεὺς τὰ δημόσια • πράγματα διακκ. βερνᾷ. Εἰ δὲ ἔχοι τις τῶν ἐπι

‹ impetrare; ne prohibeatur per suum ministrum • et rogare et iis mandare, ut bonum.suum auxi- ‹ lium ei petenti velint præbere. Qui autein Romam ‹ accedunt, quemadmoduni superius dictum est, ‹ dilecto fratri nostre et coepiscopo Julio preces, c quas habent dandas, præbere debent, ut ipse < prius examinet; nisi aliquæ earum sit impu- ‹ dentes: et sic suam auctoritatem et euram • præbens, eos ad castra mittat. Omnes epi- ‹ scopi dixerunt, eis placere et esse convenien- • Lissimum hoc consilium.» IN CAN, IX CONC. SARDIC • κόπων φίλους ἐν τῇ αὐλῇ τοῦ παλατίου, καὶ βού- «λοιτο περί τινος, ὅπερ πρεπωδέστερον εἴη, · ἀξιῶσαι, μὴ κωλύοιτο διὰ τοῦ ἑαυτοῦ διακόνου • καὶ ἀξιῶσαι καὶ ἐντείλασθαι τούτοις, ὥστε τὴν · αὐτῶν ἀγαθὴν βοήθειαν ἀξιοῦντι αὐτῷ πα · ρέχειν. Οἱ δὲ εἰς Ρώμην παραγινόμενοι, καθὼς • προείρηκα, τῷ ἀγαπητῷ ἡμῶν ἀδελφῷ καὶ συν- • επισκόπῳ Ἰουλίῳ τὰς δεήσεις, ὃς ἔχοιεν διδό • ναι, ὀφείλουσι παρέχειν, ἵνα πρότερον αὐτὸς • δοκιμάζοι· εἰ μή τινες ἐξ αὐτῶν ἀναισχυν • τοῖεν· καὶ οὕτω τὴν ἑαυτοῦ προστασίαν καὶ • φροντίδα παρέχων εἰς τὸ στρατόπεδον αὐτοὺς • ἀποστέλλοι. “Απαντες οἱ ἐπίσκοποι ἀπεκρί . ναντο ἀρέσκειν αὐτοῖς, καὶ πρεπωδεστάτην • εἶναι τὴν συμβουλὴν ταύτην.» ' ΒΑΛΣ. Οτι οὐκ ἀνῃρέθη ὁ ια' κανὼν τῆς ἐν 'Αντιοχείς συνόδου, δῆλον καὶ ἀπὸ τοῦ παρόντος κανό νος. Φησὶ γὰρ ὅτι, ἐὰν ἐπίσκοπος θελήσῃ ἀποστείλαι δεήσεις εἰς τὸν βασιλέα διὰ συναδέλφου καὶ συνεπισκόπου αὐτοῦ ἀρχιερατεύοντος εἰς ἐπαρχίαν, εἰς ἣν διάγει ὁ βασιλεὺς, ὀφείλει προσέρχεσθαι τῷ προσο φόρῳ μητροπολίτῃ, καὶ ἀναδιδάσκειν αὐτὸν τὸ οἰκεῖον βούλημα· καὶ ὁ μητροπολίτης μετὰ διακόνου αὐτοῦ, ὀφείλοντος ἐπιφέρεσθαι κανονικὰς ἐπιστολάς, ήγουν εἰρηνικὰς καὶ συστατικάς, αναδιδάξαι τὸν ἐνδημοῦντα ἐπίσκοπον, ὡς εἴρηται, εἰς τὸν βασιλέα τὴν τοῦ ἀδελφοῦ καὶ συνεπισκόπου παράκλησιν. Τοῦτο δὲ γίνεσθαι οὕτως ωρίσθη, ἵνα ὁ μητροπο λίτης ἐπιγνῷ τὴν ὑπόθεσιν, καὶ διαγνῷ εἰ ἐνδέχεται ἀνενεχθῆναι ταύτην τῷ βασιλεῖ, εἴτε καὶ μή. O; δέ τινος εἰπόντος, ἐκ τούτου ἀναιρεῖσθαι τὸν τῆς παρούσης συνόδου η' κανόνα, τὸν διοριζόμενον μετά διακόνων οἰκείων τοὺς ἐπισκόπους ὑπομιμνήσκειν τὸν βασιλέα τὰ περὶ τῶν ψυχωφελῶν αἰτιῶν, προσέθεντο οἱ Πατέρες, πρὸς μὲν βασιλέα μὴ ἀποστέλ λεσθαι διάκονον παρὰ ἐπισκόπου χωρίς συνοδικῆς ἐπιτροπῆς· πρὸς δέ τινας οἰκείους τῷ βασιλεῖ ποιεῖν μετὰ διακόνου ἀξιώσεις. Πλὴν καὶ τοῦτο, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, μετὰ εἰδήσεως τοῦ μητροπολίτου γενήσεται. Τοὺς μέντοι παραγινομένους εἰς τὴν Ῥώμην ἐπι σκόπους μὴ ἄλλως τῷ βασιλεῖ προσέρχεσθαι, εἰ μὴ ὁ πάππας λάβῃ τὴν περὶ τούτου εἴδησιν· καὶ αὐτὸς δοκιμάσας τὰ περὶ τῶν δεήσεων, ἢ ἐπιτρέψει την ἀναφορὰν, καὶ ἀποστείλῃ αὐτοὺς εἰς τὸν βασιλέα, ἢ ἀπείπῃ· ὡς καὶ ὀφείλων ἀντέχεσθαι τῶν ἐπισκόπων, καὶ βοηθεῖν ἐπὶ πᾶσιν αὐτοῖς. Ωστε σημείωσαι ἀπὸ τῶν ἐν τῷ κανόνι τούτῳ περιεχομένων ὅτι οὔτε μητροπολίτης οὔτε ἐπίσκοπος χωρὶς συνοδικῆς διαγνώσεως δύναται δεήσεις ἀνενεγκεῖν τῷ βασιλεῖ ἢ δι᾽ ἑαυτοῦ ἢ διὰ διακόνου αὐτοῦ. Ακούων δὲ ταῦτα γίνεσθαι μετὰ εἰδήσεως τοῦ μητροπολίτου καὶ τοῦ πάππα, προστίθει και συνοδικὴν ἐπακολουθεῖν διάγνωσιν κατὰ τὸν ιαʹ κανόνα τῆς ἐν 'Αντιοχεία συνόδου. Τὰ δὲ περὶ τοῦ πάππα ἐνταῦθα γεγραμμένα ἕλκυσον καὶ εἰς τὸν πατριάρχην Κωνσταντινουπόλεως, δι' ους λόγους πολλάκις εἴπομεν. Ανάγνωσον καὶ κεφάλ. β' τοῦ η' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ πάντα. Τούτων δὲ οὕτω διορισθέντων, εἶπόν τινες μὴ ὀφείλειν οἱ νδήBALS. Quod non sublatus sit canon undecimus Antiochenæ synodi, ex præsenti quoque canoue clarum est. Dicit enim, quod si episcopus voluerit mittere preces ad imperatores per confratrem et coepiscopum suum, qui est in ea provincia antistes, in qua imperator agit, debet ad competentens metropolitanum accedere, et suam voluntatem eum docere: metropolitanus vero cum famulo suo, qui debet epistolas canonicas afferre, scilicet pacificas et commendatitias, docebit episcopum, qui apud imperatorem, ut dictum est, versatur, fratris et coepiscopi postulationem. Hoc autem sic fieri slatutum est, ut metropolitanus causam cognoscat et discernat, an eam oporteat ad imperatorem referre. an now. Tanquam autem dixisset quispiam, per loc tolli præsentis synodi canonem 8 qui statuit, ut episcopi cum propriis ministris imperatorem admoneant de causis animæ conducibilibus; adjecernut Patres, ad imperatorem' quidem non mittenduın miništrum ab episcopo sine synodali mandato: seil aliquibus imperatoris familiaribus preces cum uinistro esse exhibendas. Sed hoc quoque, ut mihi videtur, fed cum scientia metropolitani. Episcopus vero, qui Romam accedunt, non aliter ad imper::- lorem accedere, nisi papa ejus rei scientiam habuerit: et ipse, precibus examinatis, vel relationem permiserit, et ipsos ad imperatorem miserit, vel denegaverit; ut qui etiam debeat episcopos com plecti, et iis in omnibus ferre opein. Quare nola ex iis quæ in hoc canone continentur, quod ne que metropolitanus neque episcopus sine synodiat, com gnitione potest ad imperatorem vel per se vel per suum ministrum supplicationes referre. Andiens autem hæc fieri cum scientia metropolitani et papæ, adjice etiam synodalem consequi cognitionem, secundum canonem 11 Antiochenæ synodi. Quæ: 20tem de papa hic scripta sunt, ad patriarcham etiam Constantinopolitanum applicanda propter rationes quas sæpe diximus. Lege et caput 2 tit. 8 præsentis operis, et omnia quæ in eo sunt. His aptem sic definitis, dixerunt aliqui, non debere ullum metropolitanum sine patriarchali mandato vel per missu ad imperatorem unquam proficisci. Mihi au tem videtur, quod quando primum metropolitanua

est imperatorem salutaturus, ex ea, quae illum sortitus est, ad urbium reginam accedens, necesse liahet hoc facere cum patriarchali permissione: postea autem bine impedimento, quando vult, ad imperatorem accedet ejus salutandi gratia, et eum commonefaciendi precum, quas cum patriarchali consensu prius ad eum retulit. τινα μητροπολίτην χωρίς πατριαρχικῆς ἐπιτροπῆς οτεδήποτε εἰς βασιλέα ἀπέρχεσθαι. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ ὡς, ὅτε πρώτως μέλλει ο μητροπολίτης τὸν βασιλέα προσκυνῆσαι ἐκ τῆς λαχούσης αὐτὸν ἀνελθὼν εἰς τὴν βασιλεύουσαν, ἀνάγκην ἔχει τοῦτο ποιῆσαι μετά πατριαρχικῆς ἐπιτροπῆς· μετὰ ταῦτα δὲ ἀκολύτως, ὅτε καὶ βούλεται, ἀπελεύσεται εἰς τὸν βασιλέα χάριν τοῦ προσκυνῆσαι αὐτὸν, καὶ παρακλητεύσαι περὶ ὧν προανήνεγκε δεήσεων μετά πατριαρχικῆς εἰδή σεως. ZONAR. In codem argumento canones adhuc versantur. Cum enim in omnibus provinciís èpiscopi crearentur, ubicunque demum imperator ageret, ibi episcopos quoque adesse necesse fuit. Si quis igitur episcopus, inquit canon, ad episcopum regionis in qua imperator degit', de re aliqua scribat, ejus loci metropolftado primum eas litteras supplicationesqne tradi oportet, qués is postea, per miniştrum snom að eum, cui scriptae sunt, episcrpum perferendns curabit, ipsiqne commendatitias quoque fiteras dabit, quæ videlicet eum, qui mittitur, Mi ad quem legains est episcopo contmendent atque concilient. 406 Tum alìas quoque litteras, cum illius cujns res agitur episcopi Hitteris ac supplicationibos enngruen eb, xdjungat. Hujas vėrė décréti ca ratio fuit; nt càusam, de qua litteræ ab épiscopo ad coepiscopum datæ sunt, Metropolitanus cognoscat; at Biqeillem postulatio importuna sit, nec ea de re imperatoris auribus censeat obstrependum, supplicationes eas relictat, curetque ad eumdem illam qui miserat referendus. Quod si quos etiam episcopos in palatio amicos habeat, cum eis per ministrum suam precibus agere, auxiliumque sibi in causa Icsis, quæque dignam antistite sacrorum posinlationem contineat, dejoscere licebit. Si vero ad imperatoren Roma degentem supplicationes aliquas episcopi mittant, ab iis qui deferunt papæ illas trali, ae ab eo justa necne sint examinari oportet. Qnal si utbil inverecunde ab imperatore petant, ens ipsemet mittat, auctoritatemque iis suam et citram conimodet, hoc est, illorum patrocinium procerationemque ipse. suscipiat. ARIST. «Si frater aul fratrem mittat, metropolita- • nas nantium litteris muniat, et ad episcopos, ‹ qui auctoritatem habent, scribat, ut nuntiam «protegant. δ Episcopus qui preces quasdam ad imperatorem mittit, et de lis ad fratrem suum in castris cum rege degenteris, ut ab ipso rege ut cum eo degeret evocatum, scribit, suain metropolitam audire debet, et préees ostendere, èt diaconum quem mittere vellet, ut ab ipso metropolitano preces primo examinentur, fiè forte ĵustam petitionem non con◄ tineant. Et sic postquam iflas examinavērit, litteris stis et epistolis commendatitiis missum corroborabit et episcopos qui cum rege degunt diacono opem ferte postulabit. ΖΩΝΔΡ. Ἔτὶ τῆς αὐτῆς ὑποθέσεως ἔχονται οἱ κανόνες. Επισκόπων γὰρ κατὰ πᾶσαν ἐπαρχίαν Αντων, ανάγκη πάντως καὶ ἔνθα ὁ βασιλεὺς διέτρι δεν, επισκόπους εἶναι. Φησὶν οὖν ὁ παρὼν κανὼν ὅτι, ἐὰν ἐπίσκοπος πρὸς ἐπίσκοπον τῆς χώρας, ἐν ᾗ διάγει ὁ βασιλεὺς, γράφη περί τινὸς ὑποθέσεως, χρὴ τὴν ἐπιστολὴν καὶ τὰς δεήσεις τῷ μητροπολίτῃ τῆς χώρας εκείνης εγχειρίζεσθαι, ἵνα αὐτὸς στέλλη ταύτην πρὸς ἄν ἐστάλη, δι' οἰκείου διακόνου, τοὺς αὐτῷ καὶ συστατικὰς ἐπιστολάς, συνιστώσας της λαδὴ τὸν πεμφθέντα, καὶ γνωριζούσας αὐτὸν τῷ επισκόπῳ, πρὸς ὅν ἐπέμφθη, καὶ γράφων κατά ἀκολουθίαν, ήγουν ἀκολούθως, οἷς ἔγραψεν ὁ τὴν ὑπόθεσιν ἔχων ἐπίσκοπος καὶ τὰς δεήσεις στείλας. Τοῦτο δὲ γίνεσθαι ωρίσθη, ἵνα ὁ μητροπολίτης ἐπιγνῷ τὴν ὑπόθεσιν περὶ ἧς ἔγραψε τῷ συνεπι σκόπῳ ὁ ἐπίσκοπος, καὶ εἰ φορτική τις εἴη, καὶ οὐκ ἐνδέχηται ἐνοχληθῆναι τὰς βασιλικὰς ἀκοὰς περὶ αὐτῆς, ἀποπέμψηται τὰς δεήσεις καὶ ἀντιστρέψῃ τῷ πέμψαντι αὐτάς. Εἰ δὲ καὶ τινας τῶν ἐν τῷ παλατίῳ ἔχοι φίλους ἐπίσκοπος, οὐδὲ τούτους ἀξιῶσαι κωλύεται διὰ τοῦ οἰκείου διακόνου βοηθή και αὐτῷ ἐπὶ ὑποθέσει εὐλόγῳ, καὶ πρέπουσαν αρχιερεῖ αἴτησιν ἐχούσῃ. Εἰ δὲ, εἰς Ῥώμην ἐνδημοῦντος τοῦ βασιλέως, σταλείεν παρ' ἐπισκόπων ἐν αὐτῇ τινες δεήσεις κομίζοντες, τῷ πάππα ταύτας ὀφείλουσι παρέχειν, ἵνα αὐτὸς ἐξετάζοι, εἰ εύλογος αἱ δεήσεις εἰσί· καὶ εἰ μή τινα ῥήματα ἀναίσχυντα έχουσι πρὸς τὸν βασιλέα, αποστέλλοι ταύτας αὐτὸς, προστασίας καὶ φροντίδα παρέχων αὐτοῖς, ἔγουν προϊστάμενος καὶ συνεργῶν αὐτοῖς. ΑΡΙΣΤ. «Αδελφοῦ πρὸς ἀδελφὸν ἐπιστέλλοντος, ὁ • μητροπολίτης τὸν ἀπόστολον ἐνισχυέτω, καὶ · γραφέτω πρὸς τοὺς ἐν οἷς ἡ ἀξίωσις ἐπισκόπους, • τοῦ ἀποστόλου ἀντιλαμβάνεσθαι. ν Στέλλων ὁ ἐπίσκοπος πρός βασιλέα δεήσεις τινάς, καὶ περὶ αὐτῶν πρὸς συνάδελφον αὐτοῦ γράφων, ἐν τῷ στρατοπέδῳ μετὰ τοῦ βασιλέως διάγοντα, ὡς παρ' αὐτοῦ τοῦ βασιλέως μετακληθέντα ἐπὶ τῷ μετ' αὐτοῦ συνδιάγειν, ὀφείλει τῷ ἰδίῳ μητροπολίτη προσέρχεσθαι, καὶ τὰς δεήσεις ὑποδεικνύειν, καὶ τὸν διάκονον ὃν ἀποστείλαι βούλεται, ἵνα παρ' αὐτοῦ τοῦ μητροπολίτου πρότερον α! δεήσεις ἐξετασθῶσι, μήποτε οὐ δικαίαν τὴν αἴτησιν ἔχωσι· καὶ οὕτω, μετὰ τὸ δοκιμάσαι ταύτας, γράμμασιν αὐτοῦ καὶ συστατικαῖς ἐπιστολαῖς τὸν ἀποστελλόμενον ἐν ισχύσει· καὶ ἀξιώσει τους μετὰ τοῦ βασιλέως διάγοντας ἐπισκόπους ἀντιλαβέσθαι τοῦ διακόνου.

IN CAN. X CONC. SARDIC: ΚΑΝΩΝ Ι. • 'Αεὶ μετὰ πάσης ἀκριβείας καὶ ἐπιμελείας · Εξετάζεσθαι, ὥστε, ἐάν τις πλούσιος ἢ σχολα- * στικὸς ἀπὸ τῆς ἀγορᾶς ἀξιοῖτο ἐπίσκοπος γίνε σθαι, μὴ πρότερον καθίστασθαι, ἐὰν μὴ καὶ ν αναγνώστου καὶ ὑποδιακόνου, καὶ διακόνου, • καὶ προσδυτέρου υπηρεσίαν ἐκτελέσῃ· ἵνα καθ᾿ · ἕκαστον βαθμόν, ἐὰν περ ἄξιος νομισθείη, εἰς ν τὴν ἀψίδα τῆς ἐπισκοπῆς κατὰ προκοπήν δια • δῆναι δυνηθείη. Εξει δὲ ἑκάστου τάγματος ὁ βαθμός οὐκ ἐλαχίστου δηλονότι χρόνου μήκος, · δι᾽ οὗ ἡ πίστις αὐτοῦ καὶ ἡ τῶν τρόπων καλοκἀγαθίᾳ, καὶ ἡ στερρότης, καὶ ἡ ἐπιείκειά γνώτ φιμος γενέσθαι δυνήσεται· καὶ αὐτός, ἄξιος τῆς • θείας Ιερωσύνης νομισθείς, της μεγίστης αποὁ λαύσει τιμής. οὔτε γὰρ προσῆκον ἔστιν, οὔτε ἡ · ἐπιστήμη, ούτε ἡ ἀγαθὴ ἀναστροφὴ ἐπιδέχεται * τολμηρές και κούφως ἐπὶ τούτῳ ἰέναι, ὥστε ἢ * Επίσκοπον ή περισσότερον ή διάκονον προχείρως · καθίστασθαι. οὕτω γὰρ ἂν εἰκότως νεόφυτος • νομισθείη, επειδή μάλιστα καὶ ὁ μακαριώτατος * Απόστολος, ὃς καὶ τῶν ἐθνῶν ἐγένετο διδασκαλος, φαίνεται κολύσας ταχείας γίνεσθαι τὰς • καταστάσεις. Τοῦ γὰρ μηκίστου χρόνου ή δοκι • μασία καὶ τὴν ἀναστροφὴν καὶ τὸν ἑκάστου τρό- » που οὐκ απεικότως ἐκτυποῦν δυνήσεται. "Απαν • τις εἶπον ἀρέσκειν αὐτοῖς, καὶ καθάπαξ μὴ δεῖν • ανατρέπειν ταῦτα. ΒΑΛΣ. Ἐν τῷ ιζ' κανόνι της πρώτης καὶ δευτέρας CANON X. ‹ Ut cum omni cura et diligentia semper examinee tur, ut si quis dives vel ex foro scholasticus ⚫ épiscopus fieri dignus habeatur, non prius constituatur, quam lectoris et hypodiaconi et diaconi ⚫ét presbyteri ministerium peregerit: vt in unoe quoque gradu, si dignus existimatus fuerit, st episcopatus fastigium perprogressionem possit ascendere. Habebit autem uniuscujusque or- ‹ dinis gradus non minimi scilicet temporision- ‹ ġitudinem, per quod et fides et morum probi- • las, et constantia, et moderatio possit cognosci; et ipse, divino sacerdotio dignus exiestimatus, maximum honorem assequetur. Noque enim convenit, neque scientia et bona ← conversatio hoc recipit, ut temere et løviter· ‹ ad, id accedatur, nit episcopus, vel presbyter, ‹ vel diaconus prompte ac facile constituatur. • Sic enim merito neophytus existimetur, quan- ‹ doquidem beatissimus Apostolus, qui fuit ⚫ etiam doctor gentium, maxime prohibuisse • videtur, ne celeres ferent constitutiones. Lon- ‹ gissimi enim temporis probatio, et conversa- ‹ tionem, et uniuscujusque mores non improba- • biliter exprimere poterit. Omnes dixerim, ‹ ipsis placere, et omnino non oportere ea sub- ‹ vertere. > BALS. In canone 17 primæ et secundæ synodi συνόδου ἱκανῶς ἐγράψαμεν περὶ λαϊκῶν μελλόντων & satis scripsimus de laicis, qui sunt ad episcopatum ἀρχιερωσύνης ἀξιοῦσθαι. Πλὴν ἐκεῖ μὲν γενικῶς promovendi. Ceterum illic quidem generaliter de Guill. Beveregii nota. Δεῖ μετὰ πάσης ἀκριβείας. Praeter Balsamonis et Zonara scholia, aliud huic etiam canonì anectity his verbis conceptum, Σημείωσαι ὅτι τοὺς πλουσίους καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς ἀγορᾶς σχολαστικός κανὼν οὗτος κωλύει· διὸ οὐδὲ δοκεί καθολικῶς μέσ χεσθαι τοῖς ἀποστολικοῖς κανόνι, καὶ ταῖς οἰκουμενι καῖς συνόδοις, αἷς οἱ ἀπὸ λαϊκῶν, τῶν μὴ προσφάτως πιστευσάντων, ἀκώλυτός ἐστι πρόοδος παντελῶς εἰς τὴν τῶν ἐπισκόπων τιμήν· τὸ μέντοι γε νεόφυτον ἀλόγως ἅμα καὶ ἐναντίως τοῖς πρὸ αὐτοῦ κανόσιν ενόησε. Νεόφυτος γὰρ καὶ τῷ θείῳ ἀποστόλῳ, καὶ τοῖς ἄλλοις ἡμῶν Πατράσι καὶ τοῖς κανόσιν, ούχ ὁ νῦν εἰς κλῆρον παραγγέλλων, ἀλλ' ὁ τὴν Χριστια νῶν πίστιν ὑπολαμβάνων ἄρτι, καὶ νοεῖται καὶ λέγεται· πλὴν συνεπισκόπου, ὅτι οὗτος ὁ κανὼν οὐχὶ επίσκοπον μόνον μὴ γίνεσθαι ἀπὸ τῶν λαϊκῶν ἄνευ ὧν προσδιορίζεται συγχωρεῖν, ἀλλ' οὐδὲ πρεσβύτε ρον ἢ διάκονον, ὅπερ ταῖς ἀπανταχοῦ Ἐκκλησίαις ὁρᾶται, ἀπρόσδεκτον· πλὴν εἰ μήτις πάλιν ἐπὶ τῶν ἀπ' ἀγορᾶς πλουσίων μόνων καὶ σχολαστικῶν τὸν κανένα λαμβάνειν λέγει, βοήθειάν τινα ἐπινῶν αὐτῷ. Αλόγως δὲ παντελῶς καὶ ἡ τῆς παρατηρήσεις αἰτία. Διὰ γὰρ τὴν δοκιμασίαν τῶν τρόπων δεῖν φησι παραλαμβάνεσθαι τὸν χρόνον, ὥσπερ οὐκ ἐνὸν τοῖς λαϊκοῖς ἐξεταζόμενον δοκιμὴν παρασχετο βίου. Και τοι εἰ μὴ δυνατὸν δοκιμασίαν βίου δοῦναι λαϊκον, οὐδ᾽ ἁπλῶς εἰ; κλῆρον χρὴ παραγγέλλειν ὅλως τοιοῦ τον. Αδύνατον γὰρ ὡς ἄνοια βούλεται δοκιμήν βίου λαϊκοῦ λαμβάνειν, ἀδόκιμον δὲ πῶς ἄν τις εἰς τάξιν ἄγοι κληρικὸν, ἢ ταναντία ὧν ἐπαγγέλλεται και τασκευάζει τοὺς ἀνεξετάστους βίους τῶν λαϊκῶν κληρικῶν υποβάλλεσθαι τάξει ἀξιοῦν· εἰ μήπω ἄρχ νοεῖται δεῖς τοὺς εἰς κλῆρον μέλλοντας εἰσιέναι, κλη ρικούς χρηματίζειν πρότερον· εἰς τοῦτο γὰρ ἄνοις τελευτᾷ. Nola quod divites atque ex foro scho tasticos hic canon prohibel; quare nec videtur cntholice cum apostolicis canonibus pugnare, et cum synodis œcumenicis, quibus eos ex laicis, qui nor nuperrime fidem amplexi sunt, ad episcopalem provehi honorem non prohibetur. Vocem itaque neophytum absurde el contrarie canonibus ipsam prircedentibus intellexit. Neophytus enim, et divino apostolo, et alifs nostris Patribus, et canonibus, non is qui modo in clerum cooptatur, sed qui Christianorum fidem modo amplexus est, et intelligitur et dicitur. Praterea observes etiam, quod hic canon non tantum episcopum ex laicis (exceptis iis) non fieri pricipit, sed nec presbyterum, nec diaconum; quod a nulla prorsus Ecclesia admissum videtur: præterquam si quis rursus canonem de solis ex foro divitibus et scholasticis accipiendum dixerit, subsidium aliquod sibi exinde excogitans. Verum ètiam causa observationis omnino absurda est. Ad morum enim probationem tempus assumendum esse dicit: ut nbh possibile sit laicis ex' ploratum vitæ documentum exhibere. At si non possibile sit laicum vitæ experintentum dare, nec absolute. in clerum talis omnino cooptari debet. Impossibile enim est, ut stulta ista opinio præ se fert, laici vitam exploratam habere. Inexploratum tatem quonam quis pacto ad ordinem promoveat clericum, vel contraxia iis, quæ pronuntiat, probant laicos ad clericorum ordinem cooptari posse, vitæ eorum inexploratæ sint; nisi fortitan intelligatur eos, qui ad cleram suscipiendi sunt, clericos prius vocari: in hoc enim surda ista opinio desinit. '

iis dictum est: hic autem de solis divitibus et τὰ περὶ τούτων ἐξεφωνήθησαν· ἐνταῦθα δὲ περὶ scholasticis, id est, de iis qui rhetoricæ et arti dicendi vacant. Quod ergo illic quæsivimus de præfinito tempore canone declarato, hoc in præsenti quoque canone quaerendum est. Neophytus autem, apud Apostolunı quidem, est is, qui recens illuminatus est; spud canonem autem, qui ex divite vel scholastico ad episcopalem dignitatem provehitur. Quare et canonem 2 Nicænæ primæ synodi. μόνων πλουσίων καὶ σχολαστικών, τουτέστι περί λόγους σχολαζόντων. Ο γοῦν ἐκεῖσε ἐζητήσαμεν χάριν τοῦ δηλουμένου τῷ κανόνι νενομισμένου και ροῦ, τοῦτο καὶ εἰς τὸν παρόντα κανόνα ζητητέον. Νεόφυτος δὲ, παρὰ μὲν τῷ Ἀποστόλῳ ὁ νεοφώτιστος λέγεται· παρὰ δὲ τῷ κανόνι ὁ ἀπὸ πλουσίου ἢ σχο λάζοντος εἰς ἐπισκοπικὸν ἀξίωμα προβιβαζόμενος. Ζήτει καὶ τὸν β' κανόνα τῆς ἐν Νικαία πρώτης συν όδου. ΖΩΝΑΡ. Οὐδένα τῶν ἐξ ἀγορᾶς ὄντων ἤτοι τῆς δημώδους συγχύσεως, κἂν πλούσιος, κἂν σχολαστικός, τουτέστι περὶ λόγους σχολάζων, βούλεται ὁ κανών, εἰ ἄξιος κρίνοιτο ἐπισκοπῆς, ἀθρόον χειροτονεῖσθαι ἐπίσκοπον, ἀλλὰ διορίζεται τοὺς τοιούτους εἰς ἔκαστον βαθμὸν ἱερατικὸν προβιβάζεσθαι, καὶ ἐφ᾽ ἑκά στῳ ἐπὶ καιρὸν ὑπηρετεῖν οὐκ ἐλάχιστον, ἵνα διὰ τοῦ καιροῦ ἐκείνου γνωσθείη ή τε πίστις αὐτοῦ, εἰ ὀρθὴ ἐστι, καὶ ἡ ἀγαθότης τῶν τρόπων, καὶ ἡ στερῥότης τοῦ φρονήματος, καὶ ἡ ἐπιείκεια, καὶ οὕτως εἰς τὴν ἁψίδα τῆς ἐπισκοπῆς, ήγουν τὴν ἀκρότητο τοῦ ὕψους τῆς ἀρχιερωσύνης διαβῇ κατὰ προκοπήν. Οὐδὲ γὰρ πρέπει, φησίν, οὔτε ἡ ἐπιστήμη, τουτέστιν ἡ τῶν θείων λόγων γνῶσις, οὔτε ἡ ἀγαθὴ ἀναστροφή, ήγουν ή συνήθεια ή δοκιμασθεῖσα τῷ χρόνῳ, ἐπιδέχεται τολμερῶς καὶ κούφως, ήγουν εὐκόλως, πρεσβύτερον ἢ διάκονον ἢ ἐπίσκοπον προ χείρως χειροτονεῖσθαι. Ο οὕτως γάρ, φησίν, εἰς ἐπισκοπῆς ἀξίαν προβαίνων νεόφυτος ἐνομίσθη τῷ ᾿Αποστόλῳ, κωλύσαντι ταχείας γίνεσθαι τὰς καταστάσεις. Οἱ μὲν οὖν τῆς συνόδου ταύτης Πατέρες οὕτως ἐξελάβοντο τὸν νεόφυτον· ὁ δὲ κλεινὸς ἀπό στολος Παῦλος νεόφυτον τὸν ἄρτι ἐξ ἀγριελαίου, τῆς ἀπιστίας φημί, πρὸς καλλιέλαιον μετεγκεντρι σθέντα, τὴν πίστιν δηλαδὴ τὴν ὀρθόδοξον, λέγει. Και ἡ ἐν Νικαίᾳ πρώτη σύνοδος οὕτως ἐνόησε τὸν νεόφυτον, ὡς ἔστιν εὑρεῖν ἐν τῷ δευτέρῳ κανόνι αὐτῆς· καὶ ὁ ιζ' δὲ κανὼν τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει συστάσης πρώτης και δευτέρας συνόδου διορί ζεται. 497 ZONAR. Ņeminem e foro, hoc est, e populi turbo, quamvis divitiis afluat, quamvis scholasticns sit, hoc est, dicendi studio operam impendat, episcopum, si eo munere dignus judicetur, subito ereari, sed eos homines per sacrorum ordinum gradus sigillatim promoveri, ac in singulis haud minimo temporis spatio ministrare, hic canon jubet: ut eo scilicet temporis intervallo et ipsius fldem, reciane sit, et morum bonitatem animique constantiam, ac moderationem liceat explorari; ¡taque demum ad episcopatus fastigium, hoc est, summi sacerdotii culmen per progressiones transeat. Neque enim, inquit, rationi consentaneum est, neque id aut scientia, hoc est, divinarum Litterarum cognitio, aut recta vivendi norma, hoc est, temporis diuturnitate firmata ac probata consue-· tudo patitur, ut temere ac leviter, hoc est, nullo delectu, episcopus, aut presbyter, aut diaconus, ubi primum se quisque ostenderit, constituatar. Quisquis enim ad episcopatus dignitatem hac ratione progreditur, neophytus, inquit, ab Apostolo, præcipites ejusmodi creationes improbante, existimatus est. Ac neophyti quidem vocem ita hujus synodi Patres interpretati sunt: apostolus vero inclytus Paulus eum, qui nuper ex oleastro, inddelitatis vi- «lelicet, recisus, atque in speciosam oleam, fidem scilicet orthodoxam, implantatus sit, neophyti appellatione significavit. Εt eodem modo Nicana prima synodus, ut in illius secundo canone videre est, neophytum intellexit; et Constantinopolitanæ primæ et secundæ synodi decimo septimo canone e-lem constituta reperias. ARIST. • Forensis, scholasticus aut dives, nisi ‹ per sacros transierit gradus, episcopus non • creatur. Graduum autem interstitium ne ad- ‹ modum breve sit, quo major fidei bonæque ⚫ conversationis probatio habeatur. Qui aliter 4 enim constituitur, neophytus est. Hic canon làicos quidem in foro degentes, et in eo operam dantes, vel et aliquos divites et forenses mercatores, ad episcopatus dignitatem provehi volentes, non aliter constitui jubet, nisi lectoris et presbyteri et diaconi ministerium peregerunt. Spatium autem cujusque gradus esse diuturnum. Ut vita eorum et fides in eo examinetur. At decimus septimus primæ et secundæ synodi in Sanctorum Apostolorum templo coactæ canon, neminem laicoruni, licet malæ conversationis non sit ut nec monachorum quempiam ad episcopatus sublimita- ' ΑΡΙΣΤ. «'Αγοραίος, σχολαστικός, ἢ πλούσιος, εἰ · μὴ τοὺς ἱερούς διέλθοι βαθμούς, ἐπίσκοπος οὐ • καθίσταται. Τὸ δὲ τῶν βαθμῶν διάστημα οὐ • λίαν ὀλιγοστὸν, δι' οὗ τὸ δοκίμιον τῆς πίστεως καὶ · καλοκαγαθίας αὐτοῦ δοκιμάζοιτο. Ο γὰρ ἑτέρως. • νεόφυτος.» Οὗτος ὁ κανὼν τοὺς μὲν λαϊκοὺς τοὺς ἐν τῇ ἀγορᾷ διατρίβοντας, καὶ σχολάζοντας ἐν αὐτῇ, ἢ καί τινας πλουσίους καὶ ἀγοραίους πραγματευτὰς, εἰς ἐπι σκοπῆς ἀξίωμα βουληθέντας ανενεχθήναι, ούκ άλλως προστάττει καθίστασθαι, εἰ μὴ ἀναγνώστου, καὶ πρεσβυτέρου, καὶ διακόνου ὑπηρεσίαν ἐκτελέ σουσι· τὸ δὲ διάστημα ἑκάστου βαθμοῦ χρονιαῖον εἶναι· ἵν᾿ ὁ βίος αὐτῶν καὶ ἡ πίστις ἐν τοσούτῳ δοκιμασθῇ. 'Ο δὲ ἑπτακαιδέκατος κανὼν τῆς πρώτης καὶ δευτέρας συνόδου, τῆς ἐν τῷ ναῷ τῶν Αγίων ᾿Αποστόλων συστάσης, οὐδένα τῶν λαϊκῶν, κἂν μὴ

' IN CAN. XI CONC. SARDIC. ἐκ φαύλης ἐστὶ διαγωγῆς, ἀλλ' οὐδὲ τῶν μοναχῶν, tem confestim promoveri permittit. Sed gradus εἰς τὸ τῆς ἐπισκοπῆς ὕψος ἀθρόως ἀνάγεσθαι συγχωρεῖ· ἀλλὰ τοὺς ἱερατικούς πρότερον βαθμούς προελθεῖν, ἐν ἑκάστῳ τάγματι τὸν νενομισμένον πληροῦντα χρόνον, καὶ τότε τῆς ἐπισκοπῆς τὴν χει ροτονίαν δέχεσθαι. • Επίσκοπος, ὅταν ἐξ ἑτέρας πόλεως παραγίνηται · εἰς ἑτέραν πόλιν, ἢ ἀπὸ ἑτέρας επαρχίας εἰς ἑτέραν επαρχίαν, κόμπου χάριν ἐγκωμίοις • οἰκείοις υπηρετούμενος, ή θρησκείας καθοσιώ · σει, καὶ πλείονα χρόνον βούλοιτο διάγειν, καὶ · μὴ ὁ τῆς πόλεως ἐκείνῆς ἐπίσκοπος ἔμπειρος • ᾗ διδασκαλίας, μὴ καταφρονῇ ἐκείνου, καὶ • συνεχέστερον ὁμιλῇ, καταισχύνειν καὶ εὐτελί • ζειν τὸ πρόσωπον τοῦ αὐτόθι ἐπισκόπου σπου • δάζων. Αὕτη γὰρ ἡ πρόφασις είωθε ταράχους ο ποιεῖν, καὶ ἐκ τῆς τοιαύτης πανουργίας την • ἀλλοτρίαν καθέδραν ἑαυτῷ προμνηστεύεσθαι • καὶ παρασπάσθαι σπουδάζει, μη διστάζων τὴν • αὐτῷ παραδοθεῖσαν ἐκκλησίαν καταλιμπάνειν, · καὶ εἰς ἑτέραν μεθίστασθαι. Ὁριστέον οὖν ἐπὶ • τούτῳ χρόνον· ἐπειδὴ καὶ τὸ μὴ ὑποδέχεσθαι • ἐπίσκοπον τῶν ἀπανθρώπων καὶ σκαιῶν εἶναι • νενόμισται. Μέμνησθε δὲ ἐν τῷ προάγοντε • χρόνῳ τοὺς Πατέρας ἡμῶν κεκρικέναι, ἵνα, εί ι τις λαϊκὸς ἐν πόλει διάγων τρεῖς κυριακὰς • ἡμέρας ἐν τρισὶν ἑβδομάσι μὴ συνέρχοιτο, · ἀποκινοῖτο τῆς κοινωνίας. Εἰ τοίνυν περὶ τῶν • λαϊκῶν τοῦτο τεθέσπισται, οὐ χρὴ, οὐδὲ πρέπει, G • ἀλλ' οὐδὲ συμφέρει, ἐπίσκοπον, εἰ μηδεμίαν • βαρυτέραν ἀνάγκην ἔχοι, ἢ πρᾶγμα δυσχερές, · ἐπιπλεῖστον ἀπολείπεσθαι τῆς ἑαυτοῦ ἐκκλη 4 σίας, 'καὶ θλίβειν τὸν ἐμπεπιστευμένον αὐτῷ • λαόν. Απαντες οἱ ἐπίσκοποι εἰρήκασι καὶ • ταύτην τὴν γνώμην σφόδρα είναι πρεπωδε ο στάτην.» prius pervadere sacerdotales, in quoque ordine legibus sancitum tempus explentem, et tunc episcopatus ordinationem accipere. CANON XI. • Quando episcopus ex alia civitate in aliam civita- ‹ tem, vel ex alia provincia in aliam provinciam accesserit, jactationis gratia propriis laudibus 4 serviens, vel religionis sanctificationi; et velit • longiori tempore illic agere, illius autem civi- ‹ tatis episcopus doctrinæ non fuerit peritus: ne • illum despiciat, et frequentius concionetur, ‹ studens dedecore afficere et vilipendere perso- • nam episcopi, qui ibi est. Hic enim prætextus ‹ solet turbas excitare, et ejusmodi calliditate • alienam sedem sibi conciliare et attrahere • studet, cum 'non dubitet sibi traditam Eccles • siam relinquere, et in aliam transire. Ad hoc ‹ ergo tempus definiendum est: nam episcopum ‹ non recìpi, inhumanuın et incivile existimatum ‹ est. Recordemini autem Patres nostros in • tempore præterito statuisse, ut si quis laicus ‹ in urbe agens tribus diebus Dominicis in tribus • hebdomadibus non conveniat, is communione • moveatur. 498 Si hoc ergo de laicis statu- • tum est, non oportet, nec convenit, sed neque • est utile, episcopum, si nullam habet gravio- • rem necessitatem vel negotium difficilius, lon; ‹ gius a sua abesse fecclesia, et sibi commissum • populum dolore afficere. Omnes episcopi dixe- * runt, hanc quoque sententiam esse convenien- • tissimam. › BALS. Omnem scandali occasionem auferentez sancti Patres, statuerunt, ne episcopus a civitate in civitatem, vel a provincia in provinciam, per arrogantiam vel avaritiam transeat. Si autem non fiat propter eam causam, sed propter aliquot dierum quietem, vel aliquam aliam justam causam; ne ipse, cum sit doctus, insultet regionis episcopo ΒΑΛΣ. Πᾶσαν σκανδάλου πρόφασιν περιαιροῦντες οἱ Πατέρες, διωρίσαντο μὴ μεταβαίνειν ἐπίσκοπον ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν ἢ ἀπὸ ἐπαρχίας εἰς ἐπαρχίαν κατὰ τρόπον ἀλαζονείας ή πλεονεξίας. Εἰ δὲ τοῦτο οὐ γένηται διὰ τοιαύτην αἰτίαν, ἀλλὰ διὰ πρόσκαι ρον ἀνάπαυσιν, ἢ ἑτέραν εύλογον ἀφορμὴν, μή κατά επαίρεσθαι αὐτὸν, λόγιον τυχὸν ὄντα, τοῦ ἐγχωρίου ἐπισκόπου, ἀμαθοῦς ἴσως τυγχάνοντος· μηδὲ αὐτὸν qui forte est indoctus, nec ipse laudem desideret μὲν ἐφίεσθαι ἐγκωμίων διὰ δογματικών διδασκαλιῶν (τοῦτο γὰρ ἐστιν ἡ θρησκεία, τουτέστιν ἡ λατρεία καὶ ἡ πίστις), τοῦ δὲ ἐγχωρίου ἐπισκόπου καταφρονεῖν, ὡς ἐμπειρίαν δογματικής διδασκαλίας μὴ ἔχοντος, ἀλλὰ ἡσυχάζειν καὶ ἔχειν τὴν ἀνάλογον τιμὴν πρὸς τὸν ἐγχώριον ἐπίσκοπον. Τὸ γὰρ παρὰ ταῦτα γινόμενον, φασὶν, παραίτιόν ἐστι ταραχῆς πολλῆς καὶ ὑποψία τοῦ σπουδάζειν τὸν τοιοῦτον καταλιπεῖν τὴν λαχοῦσαν αὐτὸν, καὶ σφετερίσασθαι τὴν ἑτέρῳ ἀνήκουσαν εκκλησίαν. Διά τοι τοῦτο, μὴ ἀνεκτὸν ἡγησάμενοι ἐπὶ πολὺν χρόνον διάγειν ἐπίσ σκοπον εἰς ἀλλοτρίαν ἐνορίαν, ἐπήγαγον ὡς, ἐπεὶ τὸ μὴ ὑποδέχεσθαι τοὺς ἐγχωρίους ἐπισκόπους ἀρχιερεῖς ἑτέρων ἐνοριῶν ἀφιλάδελφόν ἐστι καὶ ἀπάν per dogmaticas doctrinas (id enim est religio, id est, cultus et fides), regionis autem episcopum contemnat, ut qui dogmaticæ doctrinæ experientiam non habeat sed quiescat, et regionis episcopo convenientem honorem habeat. Quod enim, inquiunt, præter hoc fit, multa est perturbationis causa, et suspicio, quod is studeat 'relinquere ecclesiam quæ illum sortita est, et eam, que ad alterum pertinet, sibi vindicare. Et propterea non tolerandum esse rati, ut episcopus longo tempore versetur, in aliena diœcesi, subjunxerunt, quod quia esset inhumanum et a fraterna dilectione alienum, si regionis episcopi aliarum dioceseon antistites non admitterent: canone autem cautum est,

wt me laicus quidem tribus Dominicis ab ecclesia Ορωπον, κακανόνισται δὲ μηδὲ λαϊκὸν ἀπολιμπάνε absit, aut sit excommunicatus: omnino in antistites quoque locum habebit hic canon. Unde etiam statuerunt, ut nullus episcopus ab ecclesià, quæ illum sortita est, diutius absit, et sibi commissum populum opprimat, nisi gravem aliquam necessitatem habeat, vel negotium arduum, Ļege sanctorum Apostolorum cauones 11 et 15, praesentis synodi canones 12, 16, 17, Carthaginensis synodi canonem 23, et septimæ synodi 6 canones 17, 18 et 20, et scies quomodo punientur, qui ultra suæ diœcesis fines docent. Lege et canonem 16 primæ et secundæ synodi, et quæ in illo a nobis scripta sunt, et scies quanto tempore debent episcopi extra suos episcopatus versari. Ideo enim nec fusius hic de eo tractatum est. Interrogaverit autem quispiam, Cum canon 80 sextæ synodi, videlicet que in Truflo dicitur, laicos segregari decreverit, qui tribus Dominicis in ecclesiam non convenerit, qui quidem hac synodo fuit multo recentior, quomodo præsens canon, qui est multo antiquior, ejus meminit? Solutio. Alius quidem canon ante præsentem synodum nihil ejusmodi decrevit. Quæ autem hoc canone continentur, sine scripus, ut est verisimile, exercebantur ab initio, ut etiam multa alia: postea autem synodus in Trullo ea scriptis quoque mandavit. σθαι ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας ἐπὶ τρεῖς Κυριακές, ἢ μὲν ἀκοινώνητον εἶναι, πάντως κρατήσει καὶ περὶ ἀρχιε ρέων ὁ αὐτὸς κανών. "Οθεν καὶ διωρίσαντο μηδένα ἐπίσκοπον ἐπὶ πλέον απολιμπάνεσθαι τῆς λαχούσης τοῦτον, καὶ θλίβειν τὸν ἐμπιστευθήντα αὐτῷ λαόν, εἰ μή τινα βαρεῖαν ἀνάγκην ἔχει ἡ πραγμά τι δυσχερός. Ανάγνωθι τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανόνας ιδ', ιεʹ, τῆς παρούσης συνόδου κανόνας ιβ', ιζ', ιζ', Καρθαγένης κανόνας κγ' καὶ σα', συνόδου ς' κανόνας εξ, την καὶ κ', καὶ μάθης πως κολάζονται οἱ παρ' ἑνορίαν διδάσκοντες Ανάγνωθι καὶ τὴν ἐς' κανόνα τῆς πρώτης καὶ δευτέρας συνόδου, καὶ τὰ ἐν ἐκείνῳ παρ' ἡμῶν γραφέντα, καὶ μάθης πόσον καιρόν ὀφείλουσιν οἱ ἐπίσκοποι διατρίβειν ἐξώθεν τῶν ἐπισκοπῶν αὐτῶν. Διὰ γὰρ τοῦτο οὐδὲ πλατύτερον τι περὶ τούτου ἐνταῦθα διελήφθη. Ερωτήσει δέ τις, ὡς τοῦ τ' κανόνος τῆς ἔκτης συνόδου, δηλονότι τῆς ἐν τῷ Τρούλλος, διορισαμένου ἀφορίζεσθαι τοὺς λαϊκοὺς τοὺς ἐπὶ τρισὶ Κυριακαῖς μὴ συνερχομένους καὶ ἐκκλησιάζοντας, τοῦ καὶ κατὰ πολὺ ἐντὸς μεταγενεστέρου ταύτης τῆς συνόδου, πῶς ὁ παρών και νών, προγενέστερος ὤν, αὐτοῦ μέμνηται; Λύσις. Ετερος μὲν κανών πρὸ τῆς παρούσης συνόδου οὐδέν τι τοιοῦτον διωρίσατο· ἀγράφως δὲ, ὡς ἔοικεν, ἐνηργοῦντο τὰ τοῦ τοιούτου κανόνος ἀρχῆθεν, ὡς καὶ ἄλλα πολλά· ὕστερον δὲ ἡ ἐν τῷ Τρούλλῳ σύνοδος καὶ ἐγγράφως τὰ περὶ τούτου ἐξέθετο. ΖΩΝΑΡ. Ἐὰν ἐπίσκοπος εἰς πόλιν ἀπέλθῃ ἑτέραν ZONAR. Si quis episcopus in aliam civitatem provinciamve aleat, jactabunius, hoc est, ubi se * etς επαρχίαν ἄλλην πόμπου χάριν, ὥστε δηλονότι jaciel atque ostentet, laudemque eloquentiæ aucupetur, vel ut religioni consecrandæ inservial, aut de fide et cultu, qui Deo exhibendus est, quærat: nam religio hic est servitus sive Dei cultus, ac diutius ibidem commorari velit, neque sit ejus regionis episcopus admodum dicendi.ac docendi peritus!; ne crebriores ipse conciones habeat, ex quo régionis llins episcopum contemnere ac velut ineruditum notare videatur. Perturbationes namque ea reS OXcitat, aut calide ac versute factum interpretari licet, ut sese nimirum populo ejus regionis admiratione eloquentiæ commendet, ac sibj cathedram ejusdem urbis despondeat, ex quo præterea non dubitet creditam sibi ecclesiam relinquere, et in aliam transire. Tempus igitur, quo episcopo in alia urbe aut regione suum episcopum habente morari liceat, præfinire oportet. Nam ab episcopo episepum non admitti, quiddam est inurbanum, injuriosum et etiam malum. 499 Cum ergo Patres, inquil, nostri (synodi nimirum in Trullo, quæ sexta dicitur, ibienim octogesimo canone statutum id fuit), si quis laicus in urbe agens trium hebdomadarum spatio in ecclesiam nou convenerit, eum conímunione movendum, hoc est, segregandum esse, decreverint: si hæc de laicis constituta sint, fepiscopum ab ecclesia sua diutius abesse, nisi si quando gravis necessitas negotiive difficultas coegerit, nec deceat, nec expediat. ARIST. Episcopus ab episcopo accersitus, si qui ἐπιδείξασθαι καὶ ἐγκωμιασθήναι ώς λόγιος, ή θρη σκείας καθοσιώσει ἡ διὰ ζήτησιν πίστεως και ὅπως χρὴ λατρεύειν· θρησκεία γὰρ ἡ λατρεία ἐστι· καὶ βούλοιτο πλείονα χρόνον διάγειν ἐκεῖ, ὁ δὲ τῆς χώρας εκείνης ἐπίσκοπος μὴ ᾖ λόγιος, ὥστε δύνασθαι διδάσκειν, μὴ ὁμιλεῖτω συνεχώς, καταφρο νῶν τοῦ τῆς χώρας ἐπισκόπου, καὶ καταισχύνων αὐτὸν ὡς ἀμαθῆ. Αἴτιον γὰρ τοῦτο ταραχῆς, ἡ καὶ πανούργως γινόμενον, ἵνα ὡς λόγιος παρὰ τοῦ τῆς χώρας ἐκείνης λαοῦ θαυμασθῇ, καὶ προμνηστεύ σηται τὴν τῆς πόλεως ἐκείνης καθέδραν, καὶ ἐντεῦ θεν οὐ διστάσῃ καταλιπεῖν τὴν αὐτοῦ ἐκκλησίαν, καὶ εἰς ἑτέραν μεθίστασθαι. Δεῖ τοίνυν αρίσαι χρόνον, ὅσον ὀφείλει ποιεῖν ἐπίσκοπος εἰς χώραν ή πόλιν άπελθὼν, ἐν ᾗ ἐστιν ἐπίσκοπος· καὶ γὰρ καὶ τὸ μὴ ὑποδέχεσθαι παρὰ ἐπισκόπου τὸν συνεπίσκοπον ἀπάνθρωπόν ἐστι, φαύλον, πονηρόν. Ἐπειδὴ οὖν, φησίν, οἱ Πατέρες ἡμῶν, οἱ τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ τῆς λεγομένης έκτης συνόδου δηλαδή, ἐκείνων γὰρ ἐστιν ὁ κανών π, ἔκριναν, ἵνα, εἴ τις λαϊκὸς ἐν πόλει διάγων ἐπὶ τρεῖς ἑβδομάδας μή συνέρχοιτο ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, ἀποκινοῖτο τῆς κοινωνίας, τουτέστιν ἀφορίζοιτο· εἰ δὲ περὶ λαϊκῶν ταῦτα εἴρηται, οὔτε πρέπον ἐστὶν, οὔτε συμφέρον, ἐπίσκοπον ἐπὶ πολὺ ἀπολιμπάνεσθαι τῆς ἑαυτοῦ ἐκκλησίας, εἰ μή τινα βαρεῖαν ἀνάγκην ἔχει, ἢ πρᾶγμα τα δυσχερές. ΑΡΙΣΤ. 4 Ο προσκαλούμενος ἐπίσκοπος ἐξ ἐπισκό

IN CAN. XII CONC. SARDIC. 4 που, τοῦ προσκαλεσαμένου ιδιώτου τυγχάνον- - τος, μή συνεχέστερον δημηγοροίη· μώμος γὰρ • τοῦτο τοῦ ἰδιώτου, καὶ μνηστεία τῆς ἐπισκο · τ πῆς ἐκείνου· καὶ ἀμφότερα οὐκ ἀμώμητα. ΑΡΙΣΤ. Τ 'Ανάγκης δίχα βραχείας δυσχερές το κ ἐπὶ πλεῖστον τὸν ἐπίσκοπον τῆς οἰκείας ἐκκλη · σίας ἀπολιμπάνεσθαι. Ο • accersit sit imperitus, ne nimis assidue con- • cionetur, hoc enim imperito dedecori erit, et ‹ålter episcopatum ejus ambire videbitur. Et • utrumque reprehendendum. ARIST. Sine gravi necessitate episcopum a sua • diutius abesse Ecclesia arduum est. Εἴ τις τῶν ἐπισκόπων εἰς ἑτέραν παραγενηται πύλιν, παρὰ τοῦ κατὰ χώραν προσκληθεὶς ἐπισκόπου, καὶ ὁ προσκαλεσάμενος αὐτὸν οὐκ ἔστι διδασκαλίας ἔμπειρος· μὴ διδασκέτω συνεχέστερον τὸν λαόν, καὶ δημηγορίας ποιείτω. Τοῦτο γὰρ ταραχὰς εἰωωθε προξενεῖν, καὶ καταφρόνησιν εμποιεῖν τῷ προσκα λέσαντι αὐτὸν ἐπισκόπῳ. Δοκεῖ δὲ καὶ διὰ τῆς ἐπιδείξεως ταύτης τὴν ἀλλοτρίαν προμνηστεύεσθαι έχε κλησίαν, καὶ τὸν λαὸν εἰς ἑαυτὸν ἕλκειν, καὶ σπου δάζειν τὴν αὐτῷπαραδοθεῖσαν ἐκκλησίαν καταλιπεῖν, καὶ εἰς ταύτην μετατεθήναι, ώρισε γοῦν διὰ ταῦτα ἡ ἁγία σύνοδος μὴ πλέον τριῶν ἑβδομάδων· τὸν προσδεχθέντα ἐπίσκοπον τῆς ἑαυτοῦ ἐκκλησίας ἀπο λιμπάνεσθαι· ἀλλ᾽ εἰς τὸν ἐμπεπιστευμένον αὐτῷ λαὸν ὑποστρέφειν, εἰ μή πού τις αὐτὸν βαρυτάτη ἀνάγκη ἢ πρᾶγμά τι δυσχερὲς καὶ ἐπὶ πλέον ἀπο λιμπάνεσθαι ἐκβιάσαι. Si quis episcopus ad aliam accedat civitatem, ab ipso regionis episcopo vocatus, et qui eum vocavit nón est doctrina instructus, ne frequenter populum doceat, et conciones faciat. Hoe enim tumultus excitare solet, ét episcopo qui eum vocavit, contemptum afferre. Videtur antem et per ostentationem istam alienam ambire Ecclesiam et populum ad se attrahere, et studere sibi traditam Ecclesiam relinquere, et in eam transferri. Propteren Itaquellecrevit sancta synodus episcopum admissum non plusquam tres septimanas suam relinquere ecclesiam, sed ad populum sibi concreditum redire, nisi fortasse gravissima aliqua necessitas, aut negotium aliquod difficile eum longius abesse cogal. • Τινὲς τῶν ἀδελφῶν καὶ συνεπισκόπων ἐν ταῖς πό • λεσιν, ἐν οἷς ἐπίσκοποι καθίστανται, δοκοῦσι • κεκτῆσθαι σφόδρα ὀλίγα υπάρχοντα ἴδια, ἐν · ἑτέροις δὲ τόποις κτήσεις μεγάλας, ἐξ ὧν καὶ · ἐπικουρεῖν δυνατοί εἰσι τοῖς πένησι· οὕτως αὐτ • τοῖς συγχωρητέον είναι κρίνω, ἵνα, εἰ μέλλοιεν · εἰς τὰς ἑαυτῶν παραγίνεσθαι κτήσεις, καὶ τὴν • συγκομιδὴν τῶν καρπῶν ποεῖσθαι, τρεῖς Κυ ι ριακὰς ἡμέρας, τοῦτ' ἔστι τρεῖς ἑβδομάδας, ἐν • τοῖς ἑαυτῶν κτήμασιν αὐτοὺς διάγειν, καὶ ἐν τῇ · ἀγχιστευούσῃ ἐκκλησίᾳ, ἐν ᾗ πρεσβύτερος συν- • αγει, ὑπὲρ τοῦ μὴ χωρὶς συνελεύσεως αὐτὸν · δοκεῖν εἶναι, συνέρχεσθαι καὶ λειτουργεῖν καὶ • μὴ συνεχέστερον εἰς τὴν πόλιν, ἐν ᾗ ἐστιν ἐπίσ ο σκοπός, παραγίγνοιτο. Τοῦτον γὰρ τὸν τρόπον · καὶ τὰ οἰκεῖα αὐτοῦ πράγματα, παρὰ τὴν αὐτοῦ · ἀπουσίαν οὐδεμίαν ὑπομένει ζημίαν, καὶ τὸ • τῆς ἀλαζονείας καὶ τοῦ τύφου ἐκκλίνειν δόξει • ἔγκλημα. "Απαντες οἱ ἐπίσκοποι εἶπον· Αρές • σκει καὶ αὕτη ἡ διατύπωσις.» " CANON XII. • Quidam fratres et coepiscopi in civitatilius, in • quibus episcopi constituuntur, videntur valle • pauca, quæ sibi sint propria, possidere; in • aliis autem locis magnas possessiones, ex qui- • bus etiam possunt opem ferre pauperibus; ‹ iis ita esse concedendum judico, ut si in suas • possessiones venturi sint, et fructus suos col- • lecturi, tribus diebus Dominicis, id est, tribus • septimanis, in suis possessionibus degant; • et in ecclesia quæ prope est, in qua presbyter- • populum congregat, ne a communione alienus • videatur (episcopus) conveniat, et sacrificium • celebret, et ne frequentius in civitate, in qua -- est episcopus, adsit. Eo enim modo, et res ejus. ‹ propter ipsius absentiam nihil detrimenti patientur, el arrogantiæ ac superbiæ crimen effii4 gere videbitur. Onnes episcopi dixerunt: Pla-- ‹ cet hæc quoque constitutio. › BALS. Undecimus canon docet de episcopis, ΒΑΛΣ. Ὁ μὲν ια' κανών διδάσκει περὶ τῶν ἀποδημησάντων ἐπισκόπων ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν, ἢ qui a civitate in civitatem peregre proficiscuntur, ἀπὸ ἐπαρχίας εἰς ἐπαρχίαν· ὁ δὲ παρών κανών διο ρίζεται τοὺς ἐπισκόπους, τοὺς ἔχοντας ἀκινήτους μεγάλας κτήσεις εἰς ἀλλοτρίας ἐνορίας, ἀπαρεμποδίστως εἰς ταύτας ἀπέρχεσθαι διὰ τὴν συγκομιδὴν τῶν καρπῶν, καὶ οὕτω χειραγωγεῖν τοὺς πένητας. Πλὴν, φησὶ, ἐπὶ μὲν τρισὶ Κυριακαῖς ὀφείλει ὁ ἐπίσκοπος διάγειν εἰς τὰ οἰκεῖα κτήματα, καὶ μετὰ τῶν ἐγχωρίων πιστῶν ἐκκλησιάζειν καὶ συλλειτουργεῖν, ἤτοι συνεύχεσθαι μετὰ τοῦ ἐκεῖσε ὄντος πρεσβυτές ρου, ἵνα μὴ δοκῇ χωρὶς συνελεύσεως ἐκκλησιαστικῆς εἶναι, καὶ προσκρούειν πρὸς τὸν ἀνωτέρω εἰρημέν τον κανόνα τὸν ἀφορίζοντα τοὺς ἐπὶ τρεῖς ἑβδομάδας μὴ συνιόντας εἰς ἐκκλησίαν. Μετὰ δὲ τὰς τρεῖς vel a provincia in provinciam præsens autem canon statuit, ut episcopi, qui magnas habent immobiles possessiones in alienis regionibus, in eas sine ullo impedimento proficiscantur ad fructus colligendos, et sic pauperes sustentent. Ceterum tri bus, inquit, Dominicis debet episcopus in suis possessionibus agere, et cum illius regionis fidelibus in ecclesiam convenire, et una celebrare, sen uns orare cum presbytero qui illic est; ne videatur esse ab ecclesiastica communione allenus, et in canonem supra positum offendere, qui quidem eos segregat, qui tribus Dominicis in ecclesiam non conveniunt, Caterum post tres Dominicos non fre

TUESD. BALSAMON quentius in civitate versari, in qua est episcopus. Si enim, inquiunt, hoc ita fiat, nec ipse in da mnum pecuniarium incidet, eo quod in ejus praesentia fructus colligantur: nec regionis 500 episcopus eum arrogantiæ insimulabit. Hæc cum ita se habeant, ne dixeris esse necessarium episcopo qui versatur in possessionibus quæ sunt extra suam ecclesiam, illic tribus Dominicis sedere, et non accedere in urbem in qua est ejus regionis episcopus; sed consilium tantum dari, ut vitetur scandalum. Si enim velit postea in civitatem proficisci, et cum illins regionis episcopo familiariter colloqui, et in suas ecclesiasticas possessiones redire, non vetabitur. Est enim scopus canonis, ne illius regionis episcopus turbetur ab episcopo, qui ultra suæ diœcesis fines accedit, et ab ipso fortasse injuria afficiatur. Lege et quæ in canone 16 primæ et secundæ synodi a nobis scripta sunt. Et nota quod in immobilibus alienarum ecclesiarum possessionibus illius regionis episcopus episcopalia jura exercet. Ex longa autem consuetudine sæpe synodaliter confirmata, thronus Constantinopolitanus in omnium ecclesiarum regionibus dat jus figendi crucem, et non solum in iis relationem habet, sed’et in possessionibus quas habet ubicunque. Quidam autem dicunt, hanc sanctam sedem hoc jus habere, non solum in possessionibus, guas dominii jure obtinet, sed etiam in immobilibus monasteriorum, quæ ei subjecta sunt, ubicnnque Κυριακές μὴ παραβάλλειν συχνότερον ἐν τῇ πόλει ἐν ᾗ ὁ κατὰ τόπον ἐστὶν ἐπίσκοπος· τούτου γάρ, φασὶν, οὕτω γινομένου, οὔτε αὐτὸς ὑποπέσῃ χρηματ τικῇ ζημία, διὰ τὸ κατὰ παρουσίαν αὐτοῦ γενέσθαι τὴν συγκομιδὴν τῶν καρπῶν, οὔτε ὁ ἐγχώριος ἐπίσ σκοπος ἀλαζονείαν τούτῳ ἐπιγράψηται. Τούτων ού τως ἐχόντων, μὴ εἴπῃς ἀναγκαστικὸν εἶναι τῷ ἐπισ δημήσαντι ἐπισκόπῳ εἰς τὰ παρ' ἐνορίαν κτήματα τῆς ἐκκλησίας αὐτοῦ ἐπὶ τρισὶ Κυριακαί: ἐκεῖσε καθῆσθαι, καὶ μὴ παραβάλλειν ἐν τῇ πόλει ἐν ᾗ δ ἐγχώριος ἐστιν ἀρχιερεὺς, ἀλλὰ συμβουλευτικὸν διὰ τὸ ἀσκανδάλιστον. Εἰ γὰρ θέλει ἀπεντεῦθεν εἰς τὴν πόλιν ἀπελθεῖν καὶ συνομιλῆσαι εἰρηνικῶς τῷ ἔγχων ρίῳ ἀρχιερεῖ, καὶ ὑποχωρῆσαι εἰς τὰ ἐκκλησιαστικά αὐτοῦ κτήματα, οὐ κωλυθήσεται. Ο γὰρ σκοπὸς τοῦ κανόνος οὐδέν τι ἕτερόν ἐστιν ἀλλ᾽ ἢ τὸ μὴ ὀχλεῖσθαι τὸν ἐγχώριον ἐπίσκοπον ὑπὸ τοῦ παρ' ἐνορίαν ἐκεῖσε ἀφικνουμένου ἐπισκόπου, καὶ παρ' αὑτοῦ ἴσως πε ριυβρίζεσθαι. 'Ανάγνωσον καὶ τὰ ἐν ις' κανόνι τῆς αν καὶ β' συνόδου γραφέντα παρ' ἡμῶν. Καὶ σημείωσαι ὅτι εἰς τὰς ἀκινήτους κτήσεις τῶν ἀλλοτρίων ἐκκλη σιῶν ὁ ἐγχώριος ἐπίσκοπος ἐνεργεῖ τὰ ἀρχιερατικά δίκαια. Ἀπὸ μακρᾶς δὲ συνηθείας βεβαιωθείσης πολύ λάκις συνοδικῶς ὁ θρόνος τῆς Κωνσταντινουπόλεως σταυροπήγιά τε δίδωσιν εἰς πάσας τὰς τῶν ἐκκλησιῶν ἐνορίας, καὶ ἀναφορὰν ἔχει οὐ μόνον ἐν τούτοις, ἀλλὰ καὶ ἐφ᾽ αἷς ἔχει ἀκινήτοις κτήσεσιν ὁπουδή ποτε. Τινὲς δὲ λέγουσι τὸ αὐτὸ δίκαιον ἔχειν τὸν αὐτὸν ἅγιον θρόνον, οὐ μόνον εἰς τὰς διαφερούσας ea sita sint. Recte autem accepimus liturgiam sive G τούτῳ κυριαρχικῷ δικαίῳ κτήσεις, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ sacrorum celebrationem pro oratione. Sacra enim celebrare, seu sacrificare, sine episcopi regionis perinissione, non potest. ἀκίνητα τῶν ὑποκειμένων τούτῳ μοναστηρίων όπου δήποτε διακείμενα. Καλῶς δὲ ἐξελαθόμεθα την λει τουργίαν ἀντὶ εὐχῆς. Λειτουργεῖν γὰρ ἤτοι ἱερουρ γεῖν χωρὶς ἐπιτροπῆς τοῦ κατὰ χώραν ἐπισκόπου ἀδύνατόν ἐστιν. ΖΩΝΑΡ. Τῶν ἐπισκόπων τινὲς, φησὶν ὁ κανών, ἐν ταῖς χώραις τῶν πόλεων ἐν αἷς ἐπισκοποῦσιν, ὀλίγα κέκτηνται ἴδια τῶν ἐκκλησιῶν αὐτῶν, ἀλλ' οὐχὶ ἴδια τῆς οἰκείας περιουσίας· ἐν δὲ ἑτέραις χώραις ἔχουσι κτήσεις μεγάλας, ἐξ ὧν δύνανται βοηθεῖν τοῖς πέν νησι, διδόντες αὐτοῖς τὰ πρὸς χρείαν, ὥστε ἀναγκαῖον εἶνα: αὐτοῖς ἀπέρχεσθαι ἐκεῖ διὰ τὴν συλλο γὴν τῶν καρπῶν. Οὕτως οὖν, φησί, συγχωρείσθω ZONAR. Episcopi quidam, inquit canon, in ejus urbis, cui presunt, regionibus proprias fecclesiarum videlicet, non autem quas in privatis ipsorum facultatibus numerent), admodum exiguas; iidem in aliis regionibus amplas sane possessiones habent, ex quarum fructibus paupernm inopiam sublevare, necessaria ipsorum usibus suppeditantes, queant. Quos proinde fructus, ut colligunt, in eas regiones aliquando ipsis necessario sit commean- εἰς ἑτέραν ἐνορίαν διάγειν ἐπίσκοπος, ἵνα ἐπὶ τρεῖς dum. Episcopo igitur, inquit, in suos agros profecto degere in aliena ditione ita liceat, ut ne ad urbanum episcopum trium hebdomadarum intervallo se conferat; sed in suis sese possessionibus contineat, ac in propinquam eis ecclesiam conveniat, in quam populus a presbytero convocari solet, ibique liturgiæ vacet. Liturgiæ porro nomine hoc loco, non sacrorum celebrationem, incruentique sacrifcii oblationem, sed statas preces, ac lymnos, qui solemini more Deo concinuntur, intelligi opor· tet. Nam sacra facere, aut aliud quidpiam summi sacerdotii munus in aliena regione obire, absque ejus, qui praest, episcopi facultate, qui possit? Depositione etenim, qui id fecerit, tricesimi sexti ἑβδομάδας με συνέρχοιτο τῷ ἐπισκόπῳ τῆς πόλεως, ἀλλ' ἐν τοῖς ἀγροῖς αὐτοῦ διάγῃ, καὶ ἐν τῇ πλησιαζούσῃ ἐκεῖ ἐκκλησίᾳ ἐν ᾗ πρεσβύτερος τὴν σύναξιν τοῦ λαοῦ ποιεῖται, συνέρχηται, καὶ λειτουργῇ. Τὸ δὲ λειτουργεῖν ἐνταῦθα οὐχὶ τὸ ἱερουργεῖν καὶ προσο φέρειν τὴν ἀναίμακτον θυσίαν νοητέον, ἀλλὰ τὸ εὖχεσθαι, καὶ τοὺς συνήθεις ὕμνους τῷ Θεῷ ἀναπέμ πειν. Πῶς γὰρ ἱερουργῆσαι ἡδύνατο, ἢ ἄλλο τι ποιῆσαι ἀρχιερατικὸν δίκαιον εἰς ἀλλοτρίαν ἐνορίαν, μὴ παρὰ τοῦ ἐπισκόπου τῆς χώρας τοῦτο ἐπιτρα πείς; Κατὰ γὰρ τὸν λς' κανόνα τῶν ἀποστόλων και θαιρεῖται ὁ τοῦτο ποιήσας. Καὶ τὸ συνέρχεσθαι δὲ εἰς ἐκκλησίαν, καὶ συνεύχεσθαι τοῖς ἐκεῖσε πιστοῖς, διὰ τοῦτο, φασίν, ἐπιτρέπομεν, ἵνα με δοκῇ χωρίς

IN CAN. XIV CONC. SARDIC. συνελεύσεως εἶναι, καὶ προσκρούῇ πρὸς τὸν ἀνω- apostolici canonis decreto multari debet. Ut vero τέρω εἰρημένον κανόνα, τὸν ἀφορίζοντα τοὺς ἐπὶ τρεῖς ἑβδομάδας μή συνιόντας εἰς ἐκκλησίαν· μὴ μέντοι, φασί, συνεχέστερον εἰς τὴν πόλιν τῆς χώρας ἐκείνης παραγίνοιτο, ἵνα οὕτω μήτε ζημίαν τινὰ ὑποστῇ ἐκ τοῦ μὴ ἐπιτηρεῖν τὰ οἰκεῖα, καὶ τὸ τῆς ἀλαζονείας ἐκκλίνῃ αἰτίαμα, μὴ διὰ δόξαν νομιζό μενος ἀπιέναι εἰς ἑτέραν πόλιν ἢ χώραν, ὥστε δια δάσκειν, καὶ καταισχύνειν τὸν ἐν ἐκείνῃ ἐπίσκοπον. in ecclesiam conveniat, ibique cum fidelibus precationi vacet, idcirco, inquiunt, permittimus, ne a communione alienus esse videatur, neve in canonem supra propositum offendat, per quem ef, qui tribus hebdomadis in ecclesiam non convenerit, segregatio indicta est, non tamen in urbem ejus regionis frequentius commeet; ut hoc pacto neque facultates neglectas detrimenti aliquid subeat, neque arrogantiæ reprehensionem incurrat, quasi gtoriolæ aucupandæ studio in alienam urbem aut regionem, docendi causa, ac ejus, qui in ea degit, episcopi sugillandi sit profectus. ΑΡΙΣΤ. «Ἐπίσκοπος κτήσεις κεκτημένος ὑπερο- • ρίους, εἰ μέλλει ἐν ταύταις ἰέναι, μὴ πλέον < ἐκεῖσε μενέτω Κυριακῶν τριῶν διαστήματος. • Οὕτω γὰρ ἡ οἰκεία τοῦτον ποίμνη καταπλουτή 4 σει, καὶ αὐτὸς άτυχος διαμένοι.» Κτήματά τινες τῶν ἐπισκόπων εἰ ἔχοιεν ἐν ἀλλο τρίαις ἐπισκοπαῖς κείμενα, οὐ κωλύονται ἀπέρχεσθαι εἰς ἐπιτήρησιν τούτων, καὶ τὴν συλλογὴν τῶν καρπῶν ποιεῖσθαι. Πλὴν καὶ οὗτοι πλέον τριῶν ἑβδο μάδων ἐν ἀλλοτρίαις ἐγχρονίζειν οὐ συγκεχώρηνται ἵνα μήτε τὰ τῆς ἐκκλησίας αὐτῶν πράγματα διὰ τὴν ἀπουσίαν αὐτῶν ἀπόλυνται, μήτε ἔγκλημα τύ φου καὶ ἀλαζονείας αὐτοῖς προσάψωσιν, ἐπὶ μακρότερον ἐν ἀλλοτρίᾳ πόλει ἐνδιατρίβουσι. • Οσιος ἐπίσκοπος εἶπε· Ἐάν τις διάκονος, ήτοι • πρεσβύτερος, ἢ και τις τῶν κληρικῶν ἀκοινών ο νητος γένηται, καὶ πρὸς ἕτερον ἐπίσκοπον τὸν • εἰδότα αὐτὸν καταφύγῃ, γινώσκοντα ἀποκεκι νῆσθαι αὐτὸν τῆς κοινωνίας παρὰ τοῦ ἰδίου < ἐπισκόπου, μὴ χρῆναι τῷ ἐπισκόπῳ καὶ ἀδελφῷ • αὐτοῦ ὕβριν ποιοῦντα παρέχειν αὐτῷ κοινωνίαν. • Εἰ δὲ τολμήσοι τοῦτο ποιῆσαι, γινωσκέτω συν • ελθόντων ἐπισκόπων ἀπολογία ἑαυτὸν ὑπεύθυνον ο καθεστάναι. ΒΑΛΣ. 'Ανάγνωθι τὸν ιβ', ιδ', λβ' καὶ λγ' κανόνα τῶν ἁγίων ἀποστόλων, καὶ τῆς ἐν ᾿Αντιοχείς συνήδου κανόνα δ', τὰ αὐτὰ λέγοντας. ΖΩΝΑΡ. Τοῦτο καὶ ἀποστολικοί κανόνες καὶ συνοδικοὶ πολλοὶ διετάξαντο. Οτε γὰρ λβ' καὶ ὁ λγ' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανών, καὶ ὁ ιγ' τῆς ἐν 'Αν τ.οχείς συνόδου τὰ αὐτὰ τεθεσπίκασιν. ΑΡΙΣΤ. «Ο τὸν παρὰ τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου ἀφο ρισθέντα κοινωνίας μετά γνώσιν ἀξιῶν οὐκ • ἀνεύθυνος, Ὁ ἐν εἰδήσει δεξάμενος τὸν παρὰ τοῦ ἰδίου ἐπι σκόπου ἀφορισθέντα πρεσβύτερον, ἢ διάκονον, ἢ καὶ τινα τῶν κληρικῶν, καὶ συγκοινωνήσας, ήτοι συλλειτουργήσας αὐτῷ, οὐκ ἀνεύθυνος, ἀλλ' ἀφορισθήσεται καὶ αὐτὸς, κατὰ τὸν δωδέκατον κανόνα τῶν ἁγίων ἀποστόλων. ΚΑΝΩΝ ΙΔ'. ARIST. Episcopus qui possessiones habet extra ‹diœcesis suæ limites,si eas sit invisurus, ne plus ‹ quam trinm Dominicarum spatio ibi maneat. Sic enim ipsius grex eo fruetur, ipseque fastus ‹ suspicione carebit. › Si qui episcoporum possessiones in alienis episcopatibus positas habeant, illuc adire, ut eas observent et fructus colligant, non prohibentur. Sed et hi plusquam tres hebdomades In alienis episcopatibus immorari non permittuntur. Ut nec suæ ecclesiæ negotia per absentiam 501 eorum damnum patiantur, nec superbiæ et ostentationis accusationem sibi affligant, eo quod plus temporis in aliena civitate consumant. CANON XIII. • Osius episcopus dixit: Si quis diaconus, vel pre- • sbyter, vel clericus sit excommunicatus, et ad • alium episcopum, cui notus sit, confugerit, qui ‹ scit eum a proprio episcopo esse communione ‹ motam; non oportere episcopò et fratri suo • injuriam facere, et ei communionem præbere. • Sin autem hoc facere ausus fuerit, sciat, cum ‹ convenerint episcopi, seipsum causam esse di- ‹cturuin. > BALS. Lege canonem 12, 14, 32 et 33 sanctorum apostolorum, et Antiochenæ synodi canonem 6, qui dicunt eadem. ZONAR. Plures hoc idem tum apostolic tum synodici canones decrevere. Eadem namque et tricesimo secundo et trecesimo tertio sanctorum apostolorum canone, et Antiocheuæ synodi decimo tertio statuta reperias. ARIST. ‹ Qui a proprio episcopo excommunicatum e communione sciens dignatur, non est inuo- ‹ xius. › Qui presbyterum, vel diaconum vel et aliquem clericorum a proprio episcopo excommunicatum sciens acceperit, et communicaverit, aut cum eo sacra peregerit, crimine non vacat, sed et ipse segregabitur, secundum sanctornm apostolorum canonem 12. CANON XIV. • Εἴ τις ἐπίσκοπος ὀξύχολος εὑρίσκοιτο, ὅπερ • Si inveniatur quis episcopus ad iram propensus, Guill. Beveregii note. Εἰ τις ἐπίσκοπος. Huic etiam cauoni in codice Amerbachiano aliud σχόλιον annexum habetur sic se habens, Οὗτος ὁ κανὼν ἐναντίοις τοῖς πρὸ αὐτοῦ ἐστι καὶ συγχύσεων καὶ σκανδάλων αἴτιο;· τὸ μὲν γὰρ τὸν καταδικασθέντα ὑπὸ τοῦ ἐπισκόπου κληρικὸν ἐπὶ τὸν κοινὸν ἐπιτρέχειν μητροπολίτην

· οὐκ ὀφείλει ἐν τοιούτῳ ἀνδρὶ πολιτεύεσθαι, • καὶ ταχέως ἀντικρού πρεσβυτέρω ἢ διακόνου • κινηθείς, ἐκβαλεῖν ἐκκλησίας τινὰ ἐθελήσαι, • προνοητέον ἐστὶ μὴ ἀθρόον τὸν τοιοῦτον κατα4 κρίνεσθαι, καὶ τῆς κοινωνίας ἀποστερεῖσθαι. • Πάντες ἐπίσκοποι εἰρήκασιν· ῾Ο ἐκβαλλόμενος · ἐχέτω ἐξουσίαν ἐπὶ τὸν ἐπίσκοπον τῆς μητρο 4 πόλεως τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας καταφυγεῖν· εἰ δὲ «ὁ τῆς μητροπόλεως ἄπεστιν, ἐπὶ τὸν πλησιό ο χωρον κατατρέχειν καὶ ἀξιοῦν, ἵνα μετὰ ἀκρι · βείας αὐτοῦ ἐξετάζηται τὸ πρᾶγμα. Οὐ χρή · γὰρ μὴ ἔχειν τὰς ἀκοὰς τοῖς ἀξιοῦσιν. Κἀκεῖ • νος δὲ ὁ ἐπίσκοπος, ὁ δικαίως ἢ ἀδίκως έκβα- • λὼν τὸν τοιοῦτον, γενναίως φέρειν ὀφείλει, ἵνα · ἡ ἐξέτασις τοῦ πράγματος γένηται, καὶ ἢ κι · ρωθῇ αὐτοῦ ἡ ἀπόφασις, ἢ διορθώσεως τύχη. • Πρὶν δὲ ἐπιμελῶς καὶ μετὰ πίστεως έκαστα • ἐξετασθῇ, ὁ μὴ ἔχων τὴν κοινωνίαν, πρὸ τῆς διαγνώσεως τοῦ πράγματος, ἑαυτῷ οὐκ ὀφείλει quod quidem ab ejusmodi homine abesse debet, el adversus presbyterum vel diaconum cito ‹ commotus, cum ex ecclesia ejicere voluerit; • providedum est, ne is repente condemnetur, et communione privetur. Omnes episcopi di- • xerunt: Qui ejicitur potestatem habeat courugiendi ad episcopum metropolis ejusdem (pro- ‹ vincie: si autem metropolitanus abest, ad «finitimum concurrendi, et rogandi ut suuņu negotium accurate examinet. Neque enim non ‹ sunt aureş præbendæ iis qui rogant. Ille quo- ⚫ que episcopus, qui jure vel injuria eum expuclit, æquo animo ferre debet, ut rei fiat exaui- ‹natio, 'et vel ejus coufirmetur sententia, vel • corrigatur. Priusquam autem diligenter et ex ‹ fide singula examinata fuerint, qui communio- < nem non habet, non debet ante rei cognitio- ‹ nem sibi suo jure communionem tribuere: si ‹ vero clerici aliqui convenerint, et ejus super- ‹ biam et arrogantiam viderint; quia non copvenit contumeliam vel injustam expostulationem ‹ pati, acerbioribus et gravioribus verbis eum • debent corrigere, μι jubenti quæ decet, inser- ‹viant et obediant. Sicut enim debet episcopus' ‹ ministris sinceram dilectionem et affectionem ‹ præbere, eodem modo el subjecti debent epi- • școpis non fraudulentum ministerium et obse- ‹ quium exhibere. › BALS. Didicisti ab aliis canonibus, quod non licet episcopis indicta causa suos clericos segregare. Præsens autem canon dicit, quod si episcopus ad iram propensus ac biliosus exsistens (etiamusi non debet esse talis episcopus, sed mitis et møderatus) presbyterum sum vel diaconum ira percitus segregaverit, providendum est, seu cura est adhibenda, ne is ex eo condemnatus existimetur, ut non kya communice, seu qui sunt sacerdotalia exerceat cum iis qui sacra operantur. Dominus enim dixit: Accipite Spiritum equctum; et, Quarum remiseritis peccata, remittuntur eis: quorum autem retinuerilis, 502 retenta sunt 10: non autem eos etiam, qui voiŁ peccant, punits. Ses! μοις tale labeat is, qui segregalus est, accedendi ad metropolitanum provincia, cui. scilicet subjectus est episcopus qui segregavit: ´ul segregationis causa corain eo examinetur, Si autem non adest metropolitanus, vadat is qui et 10 Joan. xx, 22, 23, • ἐκδικεῖν τὴν κοινωνίαν· ἐὰν δὲ συνεληλυθέτες η τῶν κληρικῶν τινες κατίδωσι τὴν ὑπεροψίαν · καὶ τὴν ἀλαζονείαν αὐτοῦ, ἐπειδὴ οὐ προσηκόν · ἐστιν ύβριν ἢ μέμψιν ἄδικον ὑπομένειν, πικρος τέροις καὶ βαρυτέροις ρήμασιν ἐπιστρέφειν • τοῦτον ὀφείλουσιν, ἵνα τῷ τὰ πρέποντα και • λεύοντι ὑπηρετῶνται καὶ ὑπακούωσιν. Ωσπερ · γὰρ ὁ ἐπίσκοπος τοῖς ὑπηρέταις εἰλικρινή, ἐφεί • λει τὴν ἀγάπην καὶ τὴν διάθεσιν παρέχειν. • τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ οἱ ὑπηρετούμενοι άδολα 4 τοῖς ἐπισκόποις τὰ τῆς ὑπηρεσίας ἐκτελεῖν • ὀφείλουσιν.» ΒΑΛΣ. Έμαθες ἀπὸ ἑτέρων κανόνων ὅτι οὐκ ἔξεστι τοῖς ἐπισκόποις ἀκρίτως ἀφορίζειν τοὺς κλη ρικοὺς αὐτῶν. Ὁ δὲ παρών κανών φησιν ὅτι, ἐὰν ἐπίσκοπος, ὀξύχολος καὶ θυμώδης υπάρχων (καν οὐκ ἐνδέχηται τοιοῦτον εἶναι τὸν ἐπίσκοπον, ἀλλὰ πριον και μετριόφρονα), ἀφορισῃ ἀπὸ θυμοῦ προαδύτερον αὐτοῦ ἢ διάκονον, προνοητέον, ήτοι φρον τιστέον, μὴ ἀπεντεῦθεν τοῦτον κατακρινόμενον λο γίζεσθαι, ὥστε μὴ συγκοινωνεῖν, ἤγαν μὴ ἐνεργεῖν τὰ τῆς ἱερατείας μετὰ τῶν ἱερουργούντων· ὁ γὰρ Κύριος, λάβετε, είπε, Πνεῦμα ἅγιον· ὧν ἂν ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίενται αὐτοῖς· ὧν δ' ἂν κρατῆτε, κεκράτηνται· οὐ μὴν καὶ τοὺς μὴ αμαρτάνοντας κολάζετε. ᾿Αλλὰ ἐχέτω ἐξουσίαν ἀφορισθεὶς προσέρχεσθαι τῷ μητροπολίτῃ τῆς ἐκε κλησίας, ᾧ δηλονότι ὑπόκειται ὁ ἀφορίσας ἐπίσ σκοπος, ἐφ᾽ ᾧ συστάδην τηρηθῆναι τὴν αἰτίαν τοῦ αφορισμού. Εἰ δὲ οὐ πάρεστιν ἡ μητροπολίτης, Guill. Beveregii notes. ἀκόλουθον καὶ κανονικάν· τὸ δ' ἂν μὴ παρῇ ἐκεῖνος, εἰς ἕτερον καταφεύγειν καὶ κύριον καὶ ἐξεταστήν ποιεῖν τοῦ ἐπισκόπου αὐτοῦ τὸν μηδέποτε ἐξουσιάζοντα αὐτοῦ (ἡ γὰρ τῆς πράξεως ἐξέτασις δηλονότι τὸν πεπραχότα συνεξετάζειν καὶ ὑπόδικον ποιεῖν, πῶς οὐ παράλογον, καὶ παρεκτικόν θορύβου καὶ ταραχῆς, καὶ τῆς εὐταξίας λυμαντικόν. Hic canon contrarius est iis, quæ ante ipsum sunt, et confusionum et scandalorum causa. Clericum enim ab episcopo - condemnatum ad communem confugere métropolitanum consentaneum est et canonicum: si metropolitanus autem non præsto sit, ad alium confugere, eumque dominum et examinatorem episcopi sui constituere, qui nullam omnino in eum potestatem habeat (nam actionem discutere idem est atque examinare et obnoxiam facere), quam absurdum est, tumultum et seditionem movens, el buno ordini esttiosum Verum hæc ipsa fere verba ab Aristemo post citatum hunc canonem in synodo CarthagiMensi usurpantur, pag. 512.

IN CAN. XIV CONC. SARDIC. ἐπελθέτω ὁ ἀφορισθεὶς εἰς τὸν πλησιόχωρον μη- segregatus ad metropolitanum proximum, ut uegoLimmo ab eo examinetur. Hoc auteus facto qui ge gavit episcopus non succenseat, sed aeque amiμια ferat examinationem, et segregationis conβετωλία nem, vel ejus correctionem forti animo, sustiueak, Tanquam autem dixisset aliquis, magnum ex en Hli, qui segregatus est, auxilium aleari, quod sacerdota tis functio non impediauir a segregation, propter canones, qui dicunt, ante perfectam cou demnationem neminem puniri debere; dicit cuium, quod etiamsi sit communicandi poteskate praeditus qui est excommunicatus, et ejus segregatio ad exwinationem recidit, non tamen sibi debet eam suu jure tribuere, et sacrificare, autequam jus, suuu probaverit. Qui enim, vos aperuit, inquit, me spernil ^. Debout ergo clerici, qui eum vident sacrif cantem posiquam segrogatus fuerit, ex superbia vel arrogantia, eum ad humilitatem convertere verbis acerbionibus seu exprubratoriis, non tærujeu etiam contumeliasia: sic enim videbuntur esse subjecti et ministri episcopaliam pussiquum. Sic emium, inuit, debet episcopus suos clericos amare, sic et ipsi debeni citra fraudem episcopis ministe rium exhibere. Ne dixeris autem hune cauquem esse multis, canonibus contrarium, statuentein eum, qui est excommunicatus, debere ad vicinæ regionis metropolitanum recurrere, si absit metropolitanus provincia, ut ab eo examinetur segregatio. Finge enim 'vel, &mísimam regionis antistiti ah absente meτροπολίτην, ἐφ᾽ ᾧ τηρηθῆναι παρ' εκείνου τό πράγμα. Τούτου δὲ γενομένου, μηδὲ ὁ ἀφορίσας Επίσκοπος ἀγανακτείτω, ἀλλὰ φερέτω, γενναίως - τὴν ἐξέτασιν, καὶ καρτερείτω. ἢ τὰν στηριγμὸν τοῦ ἀφορισμοῦ, ἢ τὴν διόρθωσιν. ὡς δέ τινος εἰπόντος μεγάλως ἐκ τούτου βοηθεῖσθαι τὸν ἀφορισθέντα εἰς τὰ μὴ ἐμποδίζεσθαι τὴν ἱερατικὴν αὐτοῦ ἐνέργειαν ἐκ τοῦ ἀφορισμοῦ, διὰ τοὺς κανόνας τους λέγοντας, πρὸ καταδίκης ἐντελοῦς μηδένα τιμωρεῖσθαι, φη σὲν ὁ κανών ὅτι, καν κοινωνικός ἐστιν ὁ ἀφορες σθεὶς καὶ τὰ τοῦ ἀφορισμοῦ ὑπὸ ἐξέτασιν ἔπεσαν, ἀλλ' οὐκ ἀφείλει αὐτεκδίκητος γίνεσθαι καὶ ἱερουρα γεῖν πρὸ τοῦ δικαιωθῆναι. Ο γὰρ ἀλετών, φταίνω ὑμᾶς, ἐμὲ ἀθετεῖ. Τοίνων ὀφείλουσιν οἱ λοιποί κληρικοί, οἱ ἰδόντες ταῦτον ἱερουργοῦντα μετὰ τὰ ἄφα. ριαθῆναι, ἐξ ὑπεροψίας ήτοι ἀλαζονείας, επιστρές φειν αὐτὸν εἰς ταπείνωσιν πικροτέρας σήμασιν, ἤτοι ὀνειδιστικοῖς, οὐ μὴν καὶ ὑβριστικοῖς· οὕτω γὰρ δόξουσι ὑπήκοοι καὶ ὑπηρέται τῶν ἐπισκοπικών κελεύσεων, ὥσπερ γάρ, φησί, χρέος έχει ὁ ἐπίσκοπος ἀγαπᾶν τους κληρικούς αυτούς αύτων και αὐτοὶ ὀφείλουσιν ἄδολον τὴν ὑπηρεσίαν ἀπονέμειν τοῖς ἐπισκόποις. Μή εἴποις δὲ πολλοῖς κανόσιν έναν τιοῦσθαι τὴν παρόντα κανόνα, διοριζόμενον ἀνατρά χειν τὸν ἀφορισθέντα πρὸς τὸν πλησιόχωρον μητρος πολίτην, εἴπερ ὁ ἐπαρχιώτης μητροπολίτης ἀποδη μεῖ, ἐφ᾽ ᾧ παρὰ τούτου κατεξετασθῆναι τὰ τοῦ ἀφορισμοῦ. Θεμάτισον γὰρ ἡ ἐνταλάῆναι τὸν πλη σιόχωραν ἀρχιερέα παρὰ τοῦ ἀποδημήσαντος μας η tropolitano fuisse mandatum, ut causus istiusmodi τροπολίτου τοιούτων ἀκροάσθαι ἐκκλησιαστικών ὑποθέσεων ἀνηκουσῶν τῇ ἐκείνου ἐνορός, ή αίρετον καταστῆναι τοῦτον δικαστήν παρά τε τοῦ ἐπισκόπου καὶ τοῦ κληρικοῦ. "Αλλως γὰρ οὐ δύναται ο πλησιάς χωρος μητροπολίτης δικάζειν ἐπίσκοπον ή κάπρι κὸν ἑτέρας ἐπαρχίας, καθὼς καὶ ἐν τοῖς προλαβούσε κανόπιν εἰρήκαμεν. Πρὸς δὲ τὸν ἴσως ἐρωτήσαντά σε, Πῶς οὐ τιμωρεῖ ὁ κανὼν τὴν μὴ εμμείναντα τῷ ἀφορισμῷ, ἀλλὰ καταφρονήσαντα τούτου καὶ ἱερουργήσαντα; εἰπὶ ὅτι ὁ κ' κανὼν τῆς παρούσης συνε όδου γενικῷ τῷ λόγῳ καθαιρείσθαι, διορίζεται τοὺς παραβαίνοντας τὰ ἐν ταύτῃ διορισθέντα. Καὶ ὁ χθ' κανὼν τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου έχει μόνης ταύτης τῆς αἰτίας τὸν τοιούτον καταδικάζει, ὥσπερ ἂν εἰ ευλόγως ἀφωρίσθη. Σημείωσαι οὖν ἀπὸ τοῦ παρόν. τος κανόνος ὅτι οὐκ ἔστιν ὑβριστικὸν τῷ ἐπισκόπῳ τὸ τὸν ἀφορισθέντα ζητεῖν κατεξετασθῆναι τὴν αἰ. τίαν τοῦ ἀφορισμού· καὶ ὅτι, και, ὅπως ἂν ἀφορήθη ὁ κληρικός, οφείλει δέχεσθαι τον αφορισμόν και ἀναμένειν τὴν ἐξέτασιν. Θαυμάζω δὲ πῶς οὐ, δια ωρίσαντο οι Πατέρας τις υφείλει γίνεσθαι, ἐὰν ὁ πάππας λόγου χάριν ἀφορισῃ κληρικὸν αὐτοῦ, ἀνευ λόγως, καὶ αἰτιᾶται μὲν τὸν ἀφορισμὸν ὁ κληρικός οὐ δύναται δὲ πρὸς μείζονα, σύνοδον, ἀπελθεῖν καὶ προθεῖναι την αιτίασιν. Τὰ μέντοι ἐνταῦθα διορισθέντα, χάριν πρεσβυτέρων καὶ διακόνων, ἐκληπτέον καὶ εἰς τούς λοιπούς κληρικούς άλλα μάν και λαϊκούς. 11 Luc. x 40. ecclesiasticas ad suam provinciam pertinentes andial, vel euum fuisse electum judicem ab episeupo es clerico. Neque enim aliter potest vicinæ regionis metropolitanus judicare episcopury. vel. eleriuy: alius provincia, quemadmodum iu præcedenuibus cumpibus diximus. Si autem qui te faria interrogavit: βαθμούς που με canon eos, qui un segretino non acquievit, sed equa neglexit, et sacra celchravit die, quod cauon 20 præseelis synodi generali sermone eos deponendos deceruit qui, que bie decreta sunt transgrediuntur. Et cauon 29 Carthagiuensis synodi ex hac sola causa eum condent, perinde ac si juste fuisset depositus. Nola ergo ex præsenti canone, quod nulla Gk episcopo injuri si is, qui est segregatus, quipral segregatiquis causam examinari: et quod quomodocunque fuerit segregatus clericus, debet segregationem, adunit et exspectare examinationem, Miror autèm, quomodo non definiunt Patres, quid sit faciendum, sἰ papa, verbi gratia, clericum suumn injuste segregaverit, et segregationem quidem incuset clericus; non potest autem ad majorem synodum proficisci, el accusationem proponere, Que autgun de presbyteris et diacopis hic sunt definita, de reliquis etiam clericis, quin et laicis, accipienda sunt.

ZONAR. Si quis episcopus, inquiunt Patres, sit ad iracundiam proclivior, (quamvis tales episcopos csse haudquaquam deceat ), isque diaconum quempiam, aut presbyterum, in eos vehementius commotus, extra ecclesiam ejiciat, hoc est, segregatione puniat: ne ille repente, hoc est, subito et absque causa communione privetur, providendum scilicet et curandum est. Confugiat vero is, qui ejectus est, ad metropolitanum provinciæ, eum videlicet, cui episcopus quoque ille auctor segregationis subjectus est; illumque roget ut negotium, id scilicet quod coutra ipsum ab episcopo actum est, diligener examinet. Neque vero aut supplices negligere fàs est, aut episcopus, a quo irrogata segregatio est, ea inquisitione offendi, quin id potius niagno animo ferre debcl; ut vel pronuntiata sententia, si άφωρισμένο; οὐκ ὀφείλει πρὸ τῆς διαγνώσεως αναι ΖΩΝΑΡ. Ἐὰν ἐπίσκοπος, φασὶν οἱ Πατέρες, ὀξύχολος ᾖ, ήτοι ὀργίλος, εἰ καὶ οὐκ ἐνδέχεται τοιούτους εἶναι τοὺς ἐπισκόπους, καὶ κινηθείς. εἰς θυμὸν κατὰ διακόνου ἢ πρεσβυτέρου εκβάλῃ τῆς ἐκκλη σίας τινά, ήγουν ἀφορίσῃ, προνοητέον ήτοι φρον τιστέον, μὴ ἀθρόον, ήγουν αἰφνιδίως καὶ χωρὶς σκοποῦ, τὸν τοιοῦτον τῆς κοινωνίας ἀποστρεφείσθαι. Καταφευγέτω δὲ ὁ ἐγκληθεὶς πρὸς τὸν μητροπολίτην τῆς ἐπαρχίας, ᾧ δηλονότι υπόκειται ὁ ἀφορίσας ἐπίσκοπος, καὶ ἀξιούτω, ἵνα παρ' αὐτοῦ ἀκριβῶς ἐξετασθῇ τὸ πρᾶγμα, ἤτοι ἡ ἐπ' αὐτῷ πρᾶξις τοῦ ἐπισκόπου. Οὐ χρὴ γὰρ παροράσθαι τοὺς αἰτουμέ νους, καὶ μηδὲ ὁ ἀφορίσας ἐπίσκοπος ἀγανακτείτω ἀλλὰ φερέτω γενναίως τὴν ἐξέτασιν, ἵνα ἡ κυρωθῇ ἡ ἀπόφασις αὐτοῦ δικαία οὖσα, ἢ διορθωθῇ. Ὁ δὲ justa fuerit, confirmetur: vel, si ab æquitate dis. δῶς προσιέναι τῇ κοινωνίᾳ. Ἐὰν δὲ ἴδωσιν αὐτόν crepaverit, corrigatur. Qui 503 vero segregatione τινες τῶν κληρικῶν τοῦ ἀφορίσαντος αὐτὸν ἐπισκό damnatus est, ante causæ cognitionem ne se in που επαιρόμενόν τε καὶ ἀλαζονευόμενον κατὰ τοῦ communionem fidelium impudenter iusinuet. Quod ἀφορίσαντος αὐτὸν, ὀφείλουσιν ἐπιστρέφειν αὐτὸν, si qui ex clericis illius episcopi, a quo segregatus τουτέστιν εἰς ταπείνωσιν ἄγειν καὶ ὑποταγήν, πο est, adversus ipsum insolentius efferri illum ani- κροτέροις καὶ βαρυτέροις ρήμασιν, ὀνειδιστικοῖς madverterius, verbis eum acerbioribus, gravioribus, δηλαδὴ καὶ ἐπεξελευστικοῖς· τοῦτο δὲ ποιεῖν ὀφεί vehementiorem scilicet objurgationem continentibus, λουσιν, ὡς ὑπηρετοῦντες καὶ ὑπακούοντες τοῦ ἐπιdelcrquere ac hectere, hoc est, ad animi reunissio- σκόπου αὐτῶν. Ωσπερ γάρ, φησι, χρέος έχει δ nein mudestamque subjectionem revocare conen- ἐπίσκοπος ἐνδείκνυσθαι καθαρὰν διάθεσιν πρὸς τοὺς tur: quod quidem eos, tanquam episcopo suo sub- ὑπηρέτας, ἤτοι τοὺς κληρικοὺς αὐτοῦ, οὕτως ἀρίδη servientes ac morigeros, præstare decet. Sicut λόν ἐστι κακείνους ὀφείλειν τὴν ὑπηρεσίαν τοῖς enim, inquit, episcopi erga ministros suos, clericos ἐπισκόποις ἄδολον ἐκτελεῖν. Τὸ δὲ λέγειν τὸν κανόνα videlicet, sinceram animi affectionem præ se ferre, σε μὴ ἐνδημοῦντος τοῦ μητροπολίτου τῆς ἐπαρχίας sic illi vicissim episcopis ministerium nulla conta. " καταφεύγειν τὸν ἀφορισθέντα ἐπὶ τὸν πλησιόχωρον, gione doli contaminatum praestare debent. Quod οἶμαι μηδέποτε ἐνεργῆσαι, τέω; δὲ νῦν οὐ γίνεται. autem ait canon licere, absente metropolitano, ei Πῶς γὰρ παρ' ἑτέρου μητροπολίτου, ᾧ οὐχ ὑπόκειται qui segregatus est, ad viciniorem episcopum provo- ὁ ἀφορίσας επίσκοπος, πεισθήσεται δοκιμασθήναι, care, nunquam usurpatum fuisse existimo; nostri εἰ δικαίως ἀφώρισεν ἢ μή; Ζήτει καὶ τῆς ἐν Καρ certe temporis consuetudo non admittit. Quomodo θαγένη κανόνα κθ'. enim ab altero metropolitano, cui subjectus non est episcopus segregationis auctor, de ea segregatione, jurene an injuriam decreta fuerit, quæstionem canonem undetricesimum ARIST. • Ab iracundo condemnatus, si auxilio in- • digeat, audiendus: donec vero auxilium impe- ‹ traverit, excommunicatus maneat, › Qui ab episcopo ad iram forsitan commoto segreKalur clericus, si ad metropolitam, cui subjicitur episcopus, accedit, ut segregationis causam examinet; sive ea justa sit, sive non sit, admittetur. Antequam autem examinetur, et notum sit an juste segregatus fuerit necne, ad communionem; nou admittetur, sed in pœna manebit. CANON IV. ⚫ Si quis episcopus ex alia parecia velit alienum c ministrum, sine consensu proprii episcopi, in ‹ aliquo građu constituere; irrita et infirma ejus- ‹ modi constitutio existimetur. Si qui autem hoc ‹ sibi ipsis permiseriut, a fratribus et coepiscopis ‹ et adinoneri et corrigi debent. Omnes dixerunt: • Hoc quoque decretum stet firmum et immo- • bile.» haberi permittat? Vide synodi Carthaginensis ΑΡΙΣΤ. «Ο παρ' ὀξυχόλου κακάκριτος, ἐπικου · ρίας δεόμενος, οὐκ ἀνήκοος. Αχρι δὲ τῆς ἐπισ ο κουρίας δηλαδὴ ἀκοινώνητος.» Ο παρ' ἐπισκόπου εἰς θυμὸν ὡς ἔτυχε κινουμένου ἀφορισθεὶς κληρικὸς, εἰ προσέλθῃ τῷ μητροπολίτῃ ὁ ἐπίσκοπος ὑπόκειται, ἐπὶ τὸ ἐξετάσαι τὴν αἰτίαν τοῦ ἀφορισμοῦ, εἴτε εὐλογός ἐστιν, εἴτε καὶ μὴν παραδεχθήσεται· πρὸ δὲ τοῦ ἐξετασθῆναι καὶ διαγνωσθῆναι, εἴτε καλῶς ἀφωρίσθη, εἴτε καὶ μὴ, οὐ παραδεχθήσεται εἰς κοινωνίαν, ἀλλ' ἐν τῷ ἐπιτιμίῳ Εσται, • Εἴ τις ἐπίσκοπος ἐξ ἑτέρας παροικίας βουληθ • ἀλλότριον ὑπηρέτην χωρὶς τῆς συγκαταθέσεως ι τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου εἰς τινα βαθμὸν καταστῆσα:, • ἄχυρος καὶ ἀβέβαιος ἡ τοιαύτη ή κατάστασις • νομίζοιτο. Εί τινες δ᾽ ἂν τοῦτο ἑαυτοῖς ἐπιτρέ · ψειαν, παρὰ τῶν ἀδελφῶν καὶ συνεπισκόπων • καὶ ὑπομιμνήσκεσθαι καὶ διορθοῦσθαι ὀφείλου • σιν. "Απαντες ειρήκασι· Καὶ οὗτος ὁ ὄρος στήτω · ἀσάλευτος.

IN CAN. XVI CONC. SARDIC. ΒΑΛΣ. Ο ιζ' κανὼν τῆς ἕκτης συνόδου, μεταγενέστερος ων, καθαιρείσθαι διορίζεται καὶ τοὺς δεσ ξαμένους καὶ τοὺς δεχθέντας. Ανάγνωθι καὶ τῆς ἐν Νικαία συνόδου κανόνα ις', τῆς ἐν Καρθαγένῃ νὰ καὶ μ' ΖΟΝΔΡ. Περὶ τούτου καὶ ὁ ις' κανὼν τῆς ἐν Νι καίᾳ πρώτης συνόδου, καὶ ὁ ιζ' τῆς ς' συνόδου, καὶ ὁ τῆς ἐν Καρθαγένῃ νδ' καὶ κ' διαλέγονται, ἵνα μή τις ἐπίσκοπος ἑτέρου επισκόπου κληρικὸν δέχηται, ἢ χειροτονῇ αὐτὸν εἰς μείζονα προάγων βαθμόν. ΕΙ δὲ χειροτονήσει, άκυρος ή χειροτονία εἴη, εἰ μὴ δ πρότερος ἐπίσκοπος τοῦ κληρικοῦ ἐκείνου ἐπιτρέψῃ τὴν χειροτονίαν. Οἱ δὲ τοῦτο ἑαυτοῖς ἐπιτρέψαντες, τουτέστι τὸ οἰκειώσασθαι ἢ καὶ χειροτονῆσαι ἀλλό τριον κληρικὸν, ὀφείλουσιν ὑπομιμνήσκεσθαι περὶ τούτου καὶ διορθοῦσθαι παρὰ τῶν ἀδελφῶν καὶ συνεπισκόπων. Ο δὲ ιλ' κανὼν τῆς ς' συνόδου, μετα γενεστέρας οὔσης παρὰ ταύτην την σύνοδον, τοὺς Έκτοτε χωρίς γνώμης τοῦ οἰκείου επισκόπου εἰς ἑτέραν μεταχωροῦντας ἐκκλησίαν καθαιρεῖσθαι κελεύει, καὶ τοὺς ὑποδεξαμένους αὐτούς. ΑΡΙΣΤ. «Τὸν ἀλλότριον ὑπηρέτην αλλότριος δίχα • τῆς ἐκείνου γνώμης Εμβαθμον καθιστὰς καθίσ • τησιν, ἀλλ' ἀβέβαιον.» Οὐ δεῖ ἐπίσκοπον ἀλλότριον κληρικὸν παραδέχε σθαι, καὶ εἰς βαθμόν τινα τάττειν αὐτὸν ἄνευ γνώ μης τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου. Εἰ δέ τις τοῦτο ποιήσει, καὶ τὸν ἀλλότριον ἐν τῷ ἰδίῳ κλήρῳ ἐγκαταστήσει ἄχυρος καὶ ἀβέβαιος ή τοιαύτῃ ἔσται κατάστα. σι;. KANAN IG'. • Αέτιος ἐπίσκοπος εἶπεν· Οὐκ ἀγνοεῖτε ὁποία καὶ • πηλίκη τυγχάνει ἡ τῶν Θεσσαλονικέων μητρό • πολις. Πολλάκις τοιγαροῦν εἰς αὐτὴν ἀπὸ ἑτέρων · ἐπαρχιῶν πρεσβύτεροι καὶ διάκονοι παραγί «νονται, καὶ οὐκ ἀρκούμενοι βραχέος διαγωγή • χρόνου, εναπομένουσι, καὶ ἅπαντα τὸν χρόνον · αὐτόθι ποιοῦντες διατελοῦσιν, ἢ μόλις μετά • πλείστον χρόνον εἰς τὰς ἑαυτῶν ἐπανιέναι ἐκε • κλησίας ἀναγκάζονται. Περὶ τούτων οὖν ὁρι ο· στέον. Οσιος ἐπίσκοπος εἶπεν· Οὗτοι οἱ δροι, < οἱ καὶ ἐπὶ τῶν ἐπισκόπων ὡρισμένοι, φυλατ • τέσθωσαν καὶ ἐπὶ τούτων τῶν προσώπων. ΒΑΛΣ. Καὶ οὗτος ὁ κανὼν περὶ τῶν μετατιθεμέν ναν κληρικῶν ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν ἑτέραν διαγο ρεύει. Καὶ ἀνάγνωθι τὰ περὶ τούτους γραφέντα ἐν διαφόροις κανόσι. ΖΩΝΑΡ. Καὶ οὗτος ὁ κανὼν περὶ τῶν μετατιθε μένων κληρικῶν ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν ἑτέραν δια γορεύει, καὶ τὰ ἤδη περὶ αὐτῶν ὡρισμένα τηρεῖσθαι διακελεύεται. Tex vo BALS. Septimus decimus canon sextæ synodi qui est recentior, jubet eos deponi et qui susceperunt et qui suscepti sunt. Lege et Nicænæ synodi canonein 16, Carthaginensis canones 64 et 90. ZONAK. Hac de re Nicænæ quoque primæ synodi canon decimus sextus, et sextæ synodi decimas septimus, et Carthaginensis quinquagesimus quartus et nonagesimus disserunt. Qui quidem a quocunque episcopo alterius episcopi clericum admitti, atque ab eo ad altiorem ordinis gradum promoveri vetant. Ac si quis, nisi primi episcopi, cujus e ditione clericus est, facultate intercedente, promotus fuerit, collationem ejus ordinis irritam esse decernunt. Qui vero sibi hoc permiserint, ut vel alienum clericum sibi vindicent, vel eidem ecclesiasticos ordines conferant, ea de re a fratribus et coepiscopis admoneri et corrigi debent. Sextæ vero synodi, quæ hac posterior fuit, decimus septimus canon, qui ex eo tempore absque episcopi sui facultate in aliam ecclesiam transierint, quique præterea eosdem receperint, segregatione multandos esse decernit. ARIST. Alienum ministrum, si alienus citra il- « ‹lius episcopi consensum in aliquo gradu conc stituat, constituit quidem, sed ordinatio est inc valida.» Non oportet episcopum alienum clericum reci - pere, ei in aliquo gradu eum collocare, sine proprii episcopi voluntate. Si quis autem hoc fecerit, et alienum in sua Ecclesia constituerit, irrita et Infirma erit istiusmodi constitutio. 50% CANON XVI. Aetius episcopus dixit: Non ignoratis cujusmodi ‹ et quanta sit Thessalonicensium metropolis. Sæpe itaque ad eam ex aliis provinciis presby- ‹ teri et diaconi accedunt; et brevis temporis ‹ mora non contenti, permanent, et omne tein- • pus illic agentes transigunt; vel vix tandem ‹ post plurimum tempus in suas ecclesias reverti ‹ coguntur. De iis ergo deßiniendum est. Osius episcopos dixit: Ea decreta, quæ de episcopis ‹ constituta sunt, serventur etiam in hujusmodi • persouis.» BALS. Hic quoque canon de clericis, qui a civitate in aliam civitatem transeunt, loquitur. Vide quæ de eo scripta sunt in diversis canonibus. ZONAR. Hic quoque canon de clericis ex alia in aliam urbem migrantibus loquitur; quæque jain ante de iis constituta sunt servari jubet. Guill. Beveregii nota. Τῆς ἐν Καρθαγένῃ νὲ καὶ κ'. Loco horum Balsamonis verborum in ms. Atoniensi, hæc leguntur, Τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ κανόνα κβ'· τῆς ἐν Χαλ κηδόνι κανόνα δέκατον καὶ κ'· ἐνταῦθα κανόνα πρῶτον, β', ιε' συνόδου· Καρθαγένης νδ' καὶ ἡ συνόδου PATROI, GR. CXXXVII. Η κανόνα ιζ' καὶ κ'. Synodi Antiochenæ canonem 22. Chalcedonensis can. 10 et 20. Hujus syn. can. 1, 2 et 15. Synodi Carthaginensis 54 et 90 et sexta synodi canonem 17 et 20. Sed hæc Balsamoni non adscribenda sunt neque in alio codice exstant.

ARIST. «Quæ de longiori episcoporum mora de- ΑΡΙΣΤ. Οἱ ἐπὶ τῆς τῶν ἐπισκόπων βραδύτητος • limita sunt, de presbyteris etiam ac diaconis ‹ vim habent. › Decretum est episcopuin suum gregem non deserere, et in aliena civitate plusquam tres septimanas agere. Idem itaque et de presbyteris et diaconis præsens canon decernit; et eos uimirum plusquam tres septimanas ecclesias suas non derelinquere. CANON XVH. • Roc quoque placuit, ut si quis episcopus vim pas- • sus injuste ejectus sit, vel propter scientiam, • vel propter catholicæ Ecclesiæ confessionem ‹ vel propter veritatis defensionem, et fugiens • periculum, innocens et exsecrationi subjectus ‹ in aliam urbem venerit, ne prohibeatur illic ‹ tandiu agere, donec revertatur, vel a facta sibi ‹ injurĭa possit liberationem inveni re. Darum ‹ enim est, atque adeo gravissimum, eum, qui ‹ injustam ejectionem passus est, a nobis non • suscipi. Is enim debet a nobis plurimna beni- • gnitate et lumanitate excipi. ο BALS. Cum pluriani canones statuant non debere episcopum in aliena regione ultra tempus præfinitum versari, nunc dicunt Patres hoc mon habere locum in episcopis ex ecclesiis suis ejectis, vel propter scientiam, id est, divinorum dogmatum bonam doctrinam, vel quod orthodoxam fidem confiteantur, vel quod cos defendant, qui injuria af· fecti sunt; et ideo propter magnam causain, et tanquam periculumn fugientes, ut qui ab eis, a qui. bus expulsi sunt, pro exsecratis habeantur, sint autein revera insontes: sed sint in añis quoque civi - tatibus site impedimento, donec minæ periculi cessarint, et potuerit episcopus in ecclesiam quæ fllum sortita est, reverti, vet ei facta in ejectione injuria vindicata feerit. Durum est enim et inhumanum, eum nơn cum omni benignitate a fratribus suis excipi. Quare nota, quod ab urbium regina expelli non debent Orientales episcopi qui sedes non habent, nempe cum ecclesiæ a gentibus delinezntur: et qui ab iniquis exactoribus expelluntur, eo quod pro els dicant, qui injuria afficiuntur. ZONAR. Cum episcopis in aliam urbem profeetis, in qua alter episcopus sit, ultra tres hebdomadas in ea commorari vetitum esse hujus synodi Patres in superioribus definiverint; hoc loco nonnullis diaturniorem in aliena civițate moram trahendi facultatem esse decoruunt. 505 Sunt vero ¡¡, qui per injuriam ab eoclesiis suis depulsi sunt; sive casum hunc illis scientia conciliarit, quia nimirum, tanquam fidei dogmata egregie callerent operamque iisdem tradendis impenderent, hæreticorum conspiratione ejecti fuerint: cujus generis multa imperatoribus Constantie et Valente ab Arianis patrata sunt; sive ob Ecclesiæ catholicte confessionem, quia scilicet quæcunque catholica Ecclesia tradit, de incarnationis videlicet mysterio, Ο • ὅροι καὶ ἐπὶ πρεσβυτέρων καὶ διακόνων ἔχουσι • δύναμιν. ο Ωρισται τὸν ἐπίσκοπον μὴ τὴν οἰκείαν ποίμνην καταλιμπάνειν, καὶ ἐν ἑτέρᾳ πόλει πλέον τριῶν ἐβδομάδων ενδιατρίβειν. Τοῦτο γοῦν καὶ ἐπὶ πρεσβυ τέρων καὶ διακόνων δ παρών ὁρίζει κανῶν, τὸ μὴ πλέον τριῶν ἑβδομάδων καὶ αὐτοὺς τὰς ἑαυτῶν ἐκε κλησίας ἀπολιμπάνεσθαι. ' • Καὶ τοῦτο ήρεσεν, ἵνα, εἴ τις ἐπίσκοπος βίαν ὑπου • μείνας ἀδίκως ἐκβληθῇ ἡ διὰ τὴν ἐπιστήμην, ἢ · διὰ τὴν ὁμολογίαν τῆς καθολικής Εκκλησίας, ή · διὰ τὴν τῆς ἀληθείας ἐκδικίαν, καὶ φεύγων τὸν • κίνδυνον, ἀθῶος καὶ καθωσιωμένος ὢν εἰς ἑτέραν • ἔλθῃ πόλιν, μή κωλύηται ἐκεῖσε ἐπὶ τοσοῦτον • διάγειν, ἕως ἂν ἐπανέλθῃ, ἢ τῆς ὕβρεως τῆς • γενομένης αὐτῷ ἀπαλλαγὴν εὐρέσθαι δυνηθῇ. • Σκληρὸν γὰρ καὶ βαρύτατον ἐλασίαν ἄδικον ὑπο- · μεμενηκότα μὴ ὑποδέχεσθαι ὑφ' ἡμῶν. Πλείστῃ · γὰρ καλοκαγαθίᾳ καὶ φιλοφροσύνῃ ὀφείλει παι • ραδέχεσθαι ό τοιοῦτος.» ΒΑΛΣ. Διαφόρων κανόνων διοριζομένων μὴ διάγειν ἐπίσκοπον εἰς ἑτέραν ἐνορίαν ἐπέκεινα τοῦ μετ νομισμένου καιρού, ἄρτι φασὶν οἱ Πατέρες τοῦτο μὴ κρατεῖν εἰς τοὺς ἐπισκόπους τοὺς ἐκβαλλομένους ἀπὸ τῶν ἐκκλησιῶν αὐτῶν, ἢ διὰ τὴν ἐπιστήμην, τουτέστι τὴν περὶ τὰ θεῖα δόγματα σπουδαίαν δι δασκαλίαν, ἢ διὰ τὰ ὁμολογεῖν τὴν ὀρθόδοξον πίστιν, ἢ διὰ τὸ ἐκδικεῖν τοὺς ἡδικημένους, κἀντεῦθεν διὰ μεγάλην αἰτίαν καὶ ὡς φεύγοντας τὸν κίνδυνον, λίγο γιζομένους μὲν καθωσιωμένους παρὰ τῶν ἐκβαλλόν των αὐτούς, ὄντας δὲ τῇ ἀληθείᾳ ἀθώους· ἀλλ' ἔστω σαν καὶ εἰς ἑτέρας πόλεις ἀκωλύτως, ἐπ᾽ ἂν ἡ ἀπειλὴ τοῦ κινδύνου παυθῇ, καὶ δυνηθῇ ὁ ἐπίσκοπος εἰς τὴν λαχοῦσαν αὐτὸν ἀπελθεῖν, ἢ ἐκδικηθῇ ἡ ἐκ τῆς ἀπελάσεως ἐπιγενομένη τούτῳ ὕβρις. Σκληρόν γὰρ καὶ ἀφιλάνθρωπόν ἐστι μὴ φιλοφρονεῖσθαι μετά πάσης ἀγαθότητος τὸν τοιοῦτον παρὰ τῶν συναδέλ φων αὐτοῦ. Ωστε σημείωσαι ὅτι οὐκ ὀφείλουσιν ἀπὸ τῆς βασιλευούσης τῶν πόλεων ἐκβάλλεσθαι ε ἀνατολικοὶ ἐπίσκοποι, οἱ μὴ ἔχοντες καθίσματα, ὡς τῶν ἐκκλησιῶν αὐτῶν κατεχομένων παρὰ τῶν ἐθνῶν· καὶ οἱ παρὰ τῶν ἀδίκων πρακτόρων διωκόμεν νοι, διὰ τὸ λέγειν ὑπὲρ τῶν ἀδικουμένων. ΖΩΝΑΡ. 'Ανωτέρω διαταξάμενοι οἱ τῆς συνόδου ταύτης Πατέρες τοὺς ἀπιόντας ἐπισκόπους εἰς ἑτέ ραν πόλιν ἔχουσαν ἐπίσκοπον μὴ πλέον τῶν τριῶν ἑβδομάδων ἐκεῖ διατρίβειν, ἐνταῦθά τισι καὶ ἐπὶ πολύ προσμένειν συγχωρούσιν. Οὗτοι δ᾽ εἰσὶν οἱ ἀδίκως ἐκβαλλόμενοι τῶν ἐκκλησιῶν αὐτῶν ἢ διὰ τὴν ἐπιστήμην, ήγουν ὡς ἐπιστάμενοι τὴν τῶν δογμάτων τῆς πίστεως ἀκρίβειαν, καὶ ταύτην διδά σχοντες, καὶ παρὰ αἱρετικῶν ἐλαυνόμενοι, οἷα γεγό κατι παρὰ τῶν Ἀρειανῶν ἐπὶ τοῦ Κωνσταντίου καὶ τοῦ Ουάλεντος, ἢ διὰ τὴν ὁμολογίαν τῆς καθολικής Εκκλησίας, ὡς ὁμολογοῦντες, ὅσα ἡ καθολική Εκ κλησία, ήγουν τὴν ἔνσαρκον οικονομίαν, καὶ ὅτι Θεὸς ἀληθινός ἐστιν ὁ Χριστὸς, καὶ διωκόμενοι πάλες

IN CAN, XIX CONC. SARDIĆ. μὲν παρὰ τῶν παλαιοτέρων βασιλέων, ὕστερον δὲ deque vera Christi divinitate, teneri a se univers καὶ παρὰ τοῦ Ἰουλιανοῦ, ἢ ὡς ὑπὲρ τῆς ἀληθείας λέγοντες, καὶ ἀδικουμένων καὶ καταδυναστευομέ νων ὑπερμαχοῦντες, οἷα τῷ μεγάλῳ Βασιλείῳ γεν γόνασι καὶ τῷ Χρυσοστόμῳ, καὶ ἄλλοις πολλοῖς. Τὸν γοῦν οὕτω διωκόμενον ἐκ τῆς ἐκκλησίας αὐτοῦ ἀδί κως ἀνάγκη εἰς ἑτέραν πόλιν ἀπιέναι φεύγοντα τὸν κίνδυνον, ἀθῶον μὲν ὄντα κατὰ τὸ εὐθές τε καὶ δίκαιον, καθωσιωμένον δὲ διὰ τὴν δυναστείαν τῶν διωκόντων αὐτόν. Καθωσιωμένος δ᾽ ἐστὶν ὁ ἄφε ωρισμένος εἰς κόλασιν. Τὸν τοιοῦτον, φησὶν ὁ κανών, μὴ κωλύεσθαι διατρίβειν ἐν ἑτέρα πόλει, ἕως εἰς τὴν οἰκείαν ἐπανέλθῃ πόλιν, τὸν φόβον τοῦ κινδύνου ἐκφυγών, ἢ τῆς ὕβρεως τῆς γινομένης αὐτῷ ἀπαλε λαγείς. Υβριν δὲ οἶμαι τὴν ἀπέλασιν τὴν ἐκ τοῦ θρόνου αὐτοῦ ὀνομάζει. Σκληρὸν γὰρ, φησὶ, καὶ βα ρύτατον, τὸν ἀδίκως τῆς πόλεω; αὐτοῦ ἀπελαθέντα μὴ ὑποδέχεσθαι παρὰ τῶν συνεπισκόπων μετὰ πολλῆς φιλοφροσύνης καὶ ἀγαθότητος, ήγουν προθύ μως καὶ ἱλαρῶς. profterentur: qua ex causa primum quædam ab antiquis imperatoribus, postea a Juliano adversæ tempestates exstitere; sive ob veritatis patrocinium, proque iis qui potentiorum dominatu injuste opprimerentur susceptam dimicationem, quod in magno Basilio, Chrysostomo, aliisque multis contigit, fu rint exturbati. Quicunque Igitur hac ratione ab ecclesia sua per injuriam depellitur, in aliam urben) vitandi periculi causa secedat necesse est; innoxius is quidem, si res æqua lance libretur, sed ob eorum potentiam, qui hominem insectantur, exsecrationi subjectus. Exsecrationi autem subjeetus est quisquam supplicio destinatus. Huic igitur homini, dum in suam urbem, evitato periculi metu, aut ignominiæ nota liberato, reverti liceat (notam porro ignominiæ, quod a sua sede depulsus esset. hoc loco opinor intelligi), in aliena urbe degendi facultatem esse canon decernit. Durum enim, inquit, et grave admodum fuerit, si hominem a sua civitate per injuriam exclusum, multa cum humanitate ac bonitate, hoc est, prompto alacrique animo, coepiscopi non excipiant. ΑΡΙΣΤ. ο 'Αδίκως ἐπίσκοπος ἐλαυνόμενος, εἰ ἐπὶ τῆς ἀλλοτρίας διάγοι, δεκτέος, ἕως τὴν ὕβριν • ἐπανασώσαιτο. • Τὸν τύφον καὶ τὴν ἀλαζονείαν οἱ Πατέρες κωσ λύοντες προσέταξαν μὴ ἐφ' ἱκανὸν καιρὸν ἐπίσκοπον ἐν ἀλλοτρίᾳ ἐπισκοπῇ διατρίβειν· εἰ δέ τις ἢ διὰ τὴν ὁμολογίαν τῆς ἡμετέρας πίστεως, ἢ διὰ τὴν τῆς ἀληθείας ἐκδίκησιν, τῆς ἰδίας πόλεως ἐκβληθείη, καὶ εἰς ἑτέραν ἀπέλθῃ πόλιν, οὐ κωλυθήσεται ἐκεῖ διάγειν, μέχρις ἂν ἀπαλλαγὴν εὑρεῖν δυνηθῇ τῆς πρὸς αὐτὸν γενομένης ύβρεως. KANON IH'. • Γαυδέντιος ἐπίσκοπος εἶπεν· Οΐδας, ἀδελφὲ 'Αέ ι τις, ὡς τὸ τηνικαῦτά ποτε κατασταθέντος σοῦ < ἐπισκόπου ἡ εἰρήνη λοιπὸν ἑβράβευσεν· ἵνα • μή τινα λείψανα διχονοίας περὶ τῶν ἐκκλησιῶν • ἐναπομείνῃ, ἔδοξε καὶ τοὺς παρὰ Μουσαίου • κατασταθέντας καὶ τοὺς παρὰ Εὐτυχιανοῦ, ἐπει- · δὴ αὐτῶν οὐδεμία εὑρίσκετο αἰτία, πάντας ὑπου • δεχθῆναι.» • Όσιος ἐπίσκοπος εἶπε· Τῆς ἐμῆς μετριότητος ἡ • ἀπόφασίς ἐστι αὕτη· ἐπειδὴ ἡσυχοι καὶ ὑπο- • μονητικοὶ ὀφείλομεν εἶναι, καὶ διαρκῆ τὸν πρὸς • πάντας ἔχειν οίκτον, ἅπαξ τοὺς εἰς κλῆρον έχε • κλησιαστικών προαχθέντας ὑπό τινων ἀδελφῶν «ἡμῶν, εἰ μὴ βούλοιντο επανέρχεσθαι εἰς ἃς και • τωνομάσθησαν ἐκκλησίας, τοῦ λοιποῦ μὴ ὑπο- • δέχεσθαι· Ευτυχιανὸν δὲ μήτε ἐπισκόπου ἑαυ · τῷ διεκδικεῖν ὄνομα· ἀλλ᾽ οὐδὲ Μουσαίον ὡς · ἐπίσκοπον νομίζεσθαι. Εἰ δὲ λαϊκὴν κοινωνίαν · ἀπαιτοῖεν, μὴ χρῆναι αὐτοῖς ἀρνεῖσθαι. Πάντες • εἶπαν· 'Αρέσκει. ΒΑΛΣ. Ο Μουταῖος καὶ ὁ Εὐτυχιανός, ἀχειροτόνητοι ὄντες, ὡς ἐπίσκοποι κληρικούς τινας έχειροτόνησαν. Τοῦ γοῦν Γαυδεντίου ζητήσαντος διὰ τὴν κατὰ Θεὸν εἰρήνην δεχθῆναι τοὺς παρὰ τούτων ARIST. ‹ Episcopus injuste expulsus, si in aliena provincia degat, suscipiendus, donec ab injuria • liberetur. Fastum et ostentationem prohibentes Patres, in mandatis dederunt episcopum in alieno episcopatu multum temporis non absumere. Si quis autem vel propter fidei nostræ confessionein, vel propter veritatis vindicationem, sua civitate ejiciatur, et aliam adeat civitatem, ibi degere non prohibebitur, usque dum ab injuria sibi facta liberari potest. CANON XVIII. • Gaudentius episcopus dixit: Scis, frater Aetie, ‹ quod tunc, cum episcopus constitutus es, pax ‹ deinceps viguit; ne aliquæ discordiarum reli- • quiæ de ecclesiis remaneant, visum est, ut qui a Musæo et Eutychiano constituti sunt, quia ¿‹ nulla eorum culpa inveniebatur, omnes susci~ • perentur.» CANON XIX. • Osius episcopus dixit: Meæ mediocritatis hæc est: ‹ sententia. Quia quieti et patientes esse debe- • mus, et sufficientem erga omnes habere mise- • ricordiam eos, qui semel in clerum 'ecclesiasti- • cum ab aliquibus fratribus nostris promoti ● sunt, si nolint ad ecclesias, in quas nominati c sunt redire, deinceps non admitti: Eutychia- ‹num autem ne episcopi quidem sibi nomen • usurpare; sed neque Musæum et episcopum ‹ existimari. Si autem laicam communionem 4 petiverint, non oportere eis denegari. Omnes • dixerunt: Placet. s BALS. Musæus et Eutychianus, cum non essent ordinati, tanquam episcopi clericos aliquos ordina runt. Cum itaque Gaudentins petivisset, ut propter pacem, omnibus modis divinorum præceptorum

virtute a nobis sectandam, ii susciperentur, qui ab χειροτονηθέντας, ώς μηδέ εἴδησιν ἔχοντας τοῦ κακοῦ, illis ordinati sunt, ut qui nullam mali conscientiam haberent: alius episcopus, qui Osius appellabatur, respondit: Quod etiamsi debemus esse humani et moderati, illos tamen recipimus in clerum, qui a veris quidem episcopis consecrati sunt, sed propter quædam fortasse delicta ejecti ex iis quæ ipsos sortite sunt ecclesiis; si modo ipsi quoque clerici sua sponte proficiscantur ad ecclesias, quæ eis obtigerunt. Cum iis antem, qui ab Eutychiano et Musmo iu 506 clerum suscepti sunt, tanquam cumn laicis communicabimus: quia nec episcopi quidem possunt nomen tueri, qui eos ordinarunt. Nota ergo, quod ex præsenti canone nihil eis præjudicii allatum est, qui ab aliquibus depositis vel etiam anathematizatis in olerum suscepti sunt. Quæ autem de Musæo et Eutychiano dicta sunt, intellige etiam de aliis, qui non ordinati fuerunt, sed se fuisse ordinatos simularunt. De iis autem, qui a profanis seu sacris non initiatis hominibus baptizati sunt, non possum tibi aliquid certi et non dubii dicere. In Vita enim sancti Athanasii legitur, quod cum quidam puelli in littore maris, in arena, ludo baptizati essent a sancto, cum ipse puer tunc temporis esset, eos regionis episcopus suscepit, et tanquam jam baptizatos chrismate unetos dimisit. Dicitur etiam iu Vita sancti Porphyrii, quod ab orthodoxo non fuit baptizatus, sed cum vitam scenicam seu histrionicam·ageret, ab histrione hæretico aqua aspersus est, tanquam uuique baptizatus: et adstantes quidam bæretici hinc sibi risus occasionem cepere; ipse vero martyrii. Vidit enim angelos ante se cum lampadibus ambulantes, et, Quicunque in Christum baptizali estis '', clamantes: et ita ex histriens martyr factus est. 1. Galat. 111, ἕτερος ἐπίσκοπος. Όσιος ἐπονομαζόμενος ἀπελογή σατο ὡς, Εἰ καὶ ὀφείλομεν εἶναι φιλάνθρωποι καὶ μετριόφρονες, ἀλλ' ἐκείνους εἰς κλῆρον δεξόμεθα τους ἱερωθέντας παρά τινων τῇ ἀληθείᾳ μὲν ὄντων ἐπισκόπων, διά τινα δὲ ἴσως πταίσματα ἐκβληθέντων ἀπὸ τῶν λαχουσῶν αὐτούς· ἐὰν τέως καὶ αὐτοὶ οἱ κληρικοὶ καλοθελῶς ἀπέρχωνται πρὸς ἃς ἐκληρώ θησαν ἐκκλησίας. Τοῖ. δὲ παρὰ τοῦ Εὐτυχιανοῦ καὶ τοῦ Μουσαίου κληρωθείσι δήθεν ὡς λαϊκοῖς συγχοινωνήσομεν· ὅτι οὐδὲ ὄνομα ἐπισκόπου δύνανται ἐκε δικεῖν οἱ αὐτοὺς τάχα χειροτονήσαντες. Ώστε ση μείωσαι ὅτι ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος οὐδένα προκριματισμὸν ὑπέστησαν οἱ παρά τινων καθαιρεθέν των ἢ καὶ ἀναθεματισθέντων κληρωθέντες. Τὰ δὲ περὶ τοῦ Μουσαίου καὶ τοῦ Εὐτυχιανοῦ ἔλκυσον καὶ εἰς ἄλλους μὴ χειροτονηθέντας καὶ πλασαμένους χειροτονίαν. Περὶ δὲ τῶν βαπτισθέντων παρὰ ἀνιέρων οὐκ ἔχω τί σοι εἰπεῖν ἀναμφίβολον. Εὑρίσκεται γὰρ εἰς τὸν βίον τοῦ ἁγίου ᾿Αθανασίου ὅτι παιδία τινὰ παρὰ τῷ χείλει τῆς θαλάσσης ἐν τῇ άμμῳ παρὰ τοῦ ἁγίου βαπτισθέντα κατὰ λόγον παιδιᾶς, ὅτι καὶ αὐτὸς παιδίον τῷ τότε ἦν, ἐδέξατο ὁ κατά χώραν ἐπίσκοπος, καὶ ὡς ἤδη βαπτισθέντα διὰ μύτ ρου χρίσας, ἀπέλυσε. Φέρεται δὲ καὶ εἰς τὸν βίον τοῦ ἁγίου Πορφυρίου ὅτι οὐκ ἐβαπτίσθη παρὰ ὀρθοδόξου, ἀλλὰ σκηνικὸν βίον ὑποκρινόμενος παρὰ αἱρετικοῦ σκηνικού δι' ὕδατος κατάβροχος γέγονεν, ὡς τάχα βαπτισθείς· καὶ οἱ μὲν παρεστώτες αἱρε τικοὶ τὸ γεγονὸς ἔσχον γέλωτος ἀφορμὴν, αὐτὸς δὲ μαρτυρίου. Εἶδε γὰρ ἀγγέλους μετὰ λαμπάδων προσπορευομένους ἔμπροσθεν αὐτοῦ, καὶ τὸ, Ὅσοι εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, βοῶντας· κἀντεῦθεν ἀπὸ σκηνικοῦ μάρτυς γέγονεν Guill. Beveregii nota. 81) Ἀπὸ σκηνικοῦ μάρτυς γέγονεν. Post hæc ultima Balsamonis in hunc canonem verba, codex Bodleianus necnon Amerbachianus addit, Καὶ ταῦτα μὲν ἐγράφησαν χάριν τῶν βαπτισθέντων παρὰ αἱρετικῶν. Τοῦ δὲ μητροπολίτου Ηρακλείας κυροῦ Μανουὴλ ἐρωτήσαντος συνοδικῶς, Εἰ χρὴ δεχθῆναι · ὡς πιστὸν παρὰ ἀντέρου τινὸς πλασαμένου τὸ ἱερατεύειν κατὰ τὴν ἐνορίαν αὐτοῦ βαπτισθέντα, εδέησε καὶ ἡμᾶς εἰπεῖν τὸ δοκοῦν ἡμῖν· καὶ εἴπομεν ταῦτα· Οἱ θεοκήρυκες ἅγιοι ἀπόστολοι δι᾽ ἐπισκόπων καὶ πρεσβυτέρων τὴν ἀπὸ τοῦ θείου βαπτίσματος ἁγια · σμὸν δίδοσθαι τοῖς πιστοῖς διωρίσαντο· φασὶ γὰρ ἐν μς' καὶ μζ' κανόνι ταῦτα ῥητῶς. Ἐπίσκοπον ἢ πρεσβύτερον αἱρετικῶν δεξαμένους βάπτισμα ή θυσίαν, καθαιρεῖσθαι προστάσσομεν· ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος τὸν κατὰ ἀλήθειαν ἔχοντα βάπτισμα, ἐὰν ἄνωδεν βαπτίσῃ, ἢ τὸν μεμολυσμένον παρὰ ἀσεβῶν ἐὰν μὴ βαπτίσῃ, καθαιρείσθω, ὡς γελῶν τὸν σταυρὸν καὶ τὸν τοῦ Κυρίου θάνατον, καὶ μὴ διακρίνων ἱερέας “ψευδετερέων. Ο γοῦν λέγων μὴ ὀφείλειν βαπτισθῆς καὶ τὸν παρὰ λαϊκοῦ ψευδοϊερέως βαπτισθέντα, και μὴ ἁγιασθέντα κατὰ ἀλήθειαν, προφανῶς ἐναντιοῦται, κατὰ τὸ ἐμοὶ τέως δοκοῦν, τοῖς τοιούτοις και νότι· δέχεται γὰρ παρὰ τὴν τούτων περίληψιν λαϊ τοῦ ψευδοϊερέως ἐπίπλαστον βάπτισμα. Ότι μόνοις ἐπισκόποις καὶ ἱερεῦσιν, ἡ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος ἐνεδέθη τελετή, καὶ δῆλον ἀπὸ τοῦ κς' κανόνος τῆς η ἐν Λαοδικεία συνόδου, λέγοντος, "Οτι οὐ δεῖ ἐφορκία ζειν τοὺς μὴ προσαχθέντας ὑπὸ ἐπισκόπων· καὶ τοῦ μς' κανόνος τῆς αὐτῆς συνόδου, τοὺς φωτιζομένους τὴν πίστιν ἀπαγγέλλειν τῷ ἐπισκόπῳ καὶ τοῖς πρεσβυτέροις διοριζομένου, οὐ μὴν τοῖς λαϊκοῖς· ὥσπερ τοίνυν τοὺς ἀμφιβαλλομένους εἰ ἐβαπτίσθη σαν βαπτίζειν, ἀποκριματίστως ωρίσθημεν ὑπὸ τοῦ οβ' κανόνος τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου, κἂν τῇ ἀλη θείᾳ βαπτίσματος ἔτυχον· οὕτω καὶ τὸν βαπτι σθέντα παρὰ ἀνθρώπου μὴ λαβόντος ἐξουσίαν βαπτί ζειν, καὶ διὰ τοῦ βαπτίσματος ἀφιέναι αμαρτίας (ῥυπτικόν γάρ φησιν ἁμαρτημάτων τὸ βάπτισμα ) ἀκινδύνως καὶ χωρίς τινος προσκόμματος βαπτίζειν ὀφείλομεν· μήποτε ὁ τοιοῦτος δισταγμός ἀποστε ρήσῃ τοῦτον τῆς ἐκ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος καθάρ σεως. Εἰ δέ τις λέγει διὰ τὴν γενομένην ἀνάγνωσιν τῶν ἁγίων εὐχῶν παρὰ τοῦ λαϊκοῦ, καὶ τὴν τοῦ ἁγίου μύρον χρίσιν, ὀφείλειν ἀληθὲς βάπτισμα λου γίζεσθαι, εἴπῃ πάντως καὶ τοὺς κληρωθέντας παρὰ ἐπισκόπου πλαστοῦ καὶ μὴ κατὰ ἀλήθειαν χειροτο νηθέντας ὀφείλειν εἶναι καὶ μετὰ διάγνωσιν τοῦ και κοῦ κληρικούς, ὅπερ ἄτοπον καὶ ὑπεναντίον τῷ δ' κανόνι τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς β' συνόδου, ὡς ταῦτα διαταττομένῳ ῥητῶς, περὶ Μαξίμου καὶ Κυνικοῦ, καὶ τῆς κατ᾿ αὐτὸν ἀταξίας τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει γενομένης, ὥστε μήτε τὸν Μάξιμον ἐπί σκοπον γενέσθαι 4 εἶναι, μηδὲ τοὺς παρ' αὐτοῦ by Google J

IN CAN. XIX CONC. SARDIC. ΖΩΝΑΡ. Ο Μουσαῖος καὶ ὁ Εὐτυχιανός, ὧν οἱ κανόνες οὗτοι μέμνηνται, καὶ ἕτεροι, ὡς ἐπίσκοποι, κληρικούς τινας ἐν ἐκκλησίαις κατέστησαν. Περὶ τούτων οὖν ὁ ῞Οσιος ἔφη, ὅτι οἱ ὑπό τινων ἀδελφῶν ἡμῶν εἰς κλῆρον ἐκκλησιαστικὴν καταστάντων ἔστωσαν κληρικοὶ, ἐν αἷς κατέστησαν ἐκκλησίαις. Εἰ γὰρ καὶ οἱ καταστήσαντες αὐτοὺς οὐκ ἔμελλον εἶναι ἐπίσκοποι δι' αἰτίας τινὰς, ὅμως ὅτε κατέταξαν ZONAR. Musus et Eutychianus, quorum li canones meminere, et alii quidam, nonnullos eleri cos, tanquam ipsi episcopi essent, in ecclesiis constituerant. De iis igitur ita Osius. Qui quidem, 11quit, a fratribus quibusdam nostris in clerum ecclesiasticum cooptati sunt, earum ecclesiarum, in quas initio descripti sunt, clerici esse possunt. Quamvis enim iis, a quibus creati sunt, ob aliquas nota. Guill. Beveregii χειροτονηθέντας ἐν οἴῳ δήποτε βαθμῷ κλήρου, πάν των τῶν περὶ αὐτὸν καὶ τῶν παρ' αὐτοῦ γενομένων ἀκυρωθέντων· καὶ τῷ ιη κανόνι τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου, διοριζομένῳ τοὺς παρὰ Μουσαίου καὶ Εὐτυχιανοῦ κληρωθέντας ὡς λαϊκοὺς μόνον δεχθῆναι, ὡς κληρικοὺς δὲ αὐτοὺς μὴ κοινωνεῖν, διὰ τὸ τὸν Μουσ σαῖον καὶ τὸν Εὐτυχιανὸν ἀχειροτονήτους εἶναι. Ως γοῦν οὐκ εἰσὶ κληρικοὶ οἱ παρὰ τοῦ ἀντέρου Μαξίμου καὶ τοῦ Εὐτυχιανοῦ καὶ τοῦ Μουσαίου χειροτονηθέν τες, οὕτως οὐδὲ βεβαπτισμένος λογισθήσεται ὁ παρὰ ἀνιέρου βαπτισθῆναι λεγόμενος. Διὸ καὶ τὸ ἀληθῶς βάπτισμα ἀποκριματίστως βαπτισθήσεται. Εἰ γὰρ τοῦτο μὴ εἴπωμεν, οὐ μόνον τοῖς ἱεροῖς καὶ θείοις κανόσιν ἐναντιωθησόμεθα, ἀλλὰ καὶ ἀναγκασθησό μεθα λέγειν πιστοὺς διὰ τοῦ ἁγίου μύρου τιμήν, καὶ τοὺς ἀπὸ μακρᾶς συνηθείας βαπτιζομένους 'Αγαρηνούς, ἵνα μὴ ἔζωσιν, ὡσαύτως καὶ τοὺς παρὰ ἀντέρων χρωμένους τῷ ἁγίῳ μύρῳ, λογίζεσθαι εἶναι βαπτιζομένους κυρίως καὶ ἀληθῶς, καὶ διδόναι ἁγιασμὸν τοὺς μὴ λαβόντας ἐξουσίαν αὐτοῦ ὑπὸ τῆς τοῦ παναγίου Πνεύματος χάριτος, ὅπερ ἐμοὶ τέως οὐκ ἔστιν ἀνεκτόν. Εἰ δέ τις ἀνθυποφέρει μοὶ τὸ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ μεγάλου ᾿Αθανασίου γεγονός, γέν γραπται γὰρ τοὺς παρ' αὐτοῦ ἐν παιδικῇ ἡλικία βαπτισθέντας ἐπὶ τῆς θαλασσίας ψάμμου δεχθῆναι ὡς βεβαπτισμένους, καὶ τὸ ἐπὶ τῷ ἁγίῳ Πορφυρίῳ τελεσιουργηθὲν παρὰ σκηνικοῦ κατὰ λόγον παιγγίου βαπτισθέντι, κἀντεῦθεν μαρτυρικοῦ στεφάνου ἀξιωθέντι, ὡς ἰδόντι τηνικαῦτα θείους ἀγγέλους μετά λαμπάδων προπορευομένους αὐτοῦ, καὶ τὴν Όσοι εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθησαν, βοῶντας, ἀντιθήσω τούτῳ νομικὴν ἀντιλέγοντα, τὸ παρὰ κανόνας οὐχ ἕλκεται πρὸς ὑπόδειγμα. Αν γοῦν ὁ βαπτίσας ἀντες ρος θείας χάριτος ἠξιώθη, οἷας καὶ ὁ μέγας ᾿Αθανάσιος, καὶ ὁ ἅγιος Πορφύριος, δεξόμεθα καὶ ἡμεῖς τὸ παρὰ τούτου γενόμενον βάπτισμα· εἰδ' οὐκ ἔστι τοῦτο, τοῖς θείοις καὶ ἱεροῖς κανόσιν ἐξ ἀνάγκης ἀκολουθήσομεν. Ει hac quidem scripla sunt in gratiam eorum qui ab hæreticis baptizati sunt. Cum autem dominus Manuel metropolitanus Heracleonsis synodice interrogaveral, an eum suscipi oporteat xi fidelem qui a laico, simulante se consecratum esse, in regione sua baptizatus est, nos etiam rogavit exponere quid nobis visum est. Et hæc diximus. Divini præcones, sancti apostoli sanctificationem a divino baptismo per episcopos et presbyteros fidelibus impertiri statuerunt. Nam in canonibus 46 et 47 hæc verbatim dicunt: Episcopum aut presbyterum hæreticorum baptismum aut sacrificium admittentes deponi jubemus; item episcopus vel presbyter, si vere habentem baptisma denuo baptizaverit, deponatur; ut qui crucem et mortem Domini deridet, et sacerdotes a falsis sacerdotibus non discernit. Qui dicis itaque aum non baptizandum esse, qui a laico falso sacerdote baptizatus est, et non revera sanctificulus, aperte ut mihi quidem videtur, istis canonibus adversatur. Admittit enim fictum laici falsi sacerdotis baptismum. Quod autem episcopis solis et sacerdotibus sancti baptismatis celebratio concedatur, manifestum etiam est ex canone 26 synodi Laodicensis, dicente, quod eos exorcisare non oportet, qui ab episcopis non promoti sunt; atque etiam ex canone 46 ejusdem synodi, illuminatos fidem episcopo el presbyteris recitare edicente, non quidem laicis. Ut eos ergo, de quibus ambigitur, utrum baptizati fuerint, sine præjudicio baptizemus, mandarum accepinus a canone 72 synodi Carthaginensis, etiamsi baptismum revera sortiti fuerint: sic etiam eum, qui baptizatus est ab homine, qui nullam baptizandi et peccata per baptismum remittendi potestatem accepit (nam baptisma, ut ait, vim a peccatis purgandi habet) sine periculo et offensione ulla baptizare debemus; ne istiusmodi dubitatio virum purgalione per sacrum baptismum priret. Si quis autem dixerit, illud, propter sacrarum precumi lectionem a laico, et sançti chrismatis unctionem, verum baplisma existimandum esse, dicat etiam omnino eos, qui a falso episcopo in clerum cooptati sunt et non vere ordinati, debere etiam post malum cognitum clericos esse, quod absurdum est et contrarium quarto sanciæ et œcumenicæ secundæ synodi cauoni, utpote hac verbatim constituenti, de Maximo cy nico, et confusione ejus causa Constantinopoli facta, ut Maximus nec factus fuerit nec sit episcopus, neque isti qui ab eo ordinati sunt, in ullo omnino cleri gradu; omnibus, et quæ circa eum et ab eo facta sunt, infirmatis: atque etiam duodevicesimo synodi Sardicensis canoni statuenti eos, qui a Musæo et Eutychiano in clero constituti sunt, ul lar cos tantum recipiendos esse, ut clericos autem eos non communicare; quoniam Musarus et Eutychianus non ordinati erant. Ergo ut non sunt clerici, qui a Maximo non consecrato et Eutychiano et Museo ordinati sunt: sic nec ille baptizatus habebitur, qui baptizari dictus est ab eo, qui non.est sacerdos; ac proinde vero baptismate sine præjudicio baptizabitur. Si hoc enim non dixerimus, non modo sacris et divinis canonibus adversabimur; verumetiam cogemur dicere, fideles per sancti unguenti dignitatem, et Agarenos a longa consuetudine baptizatos, ne male olerent, similiter et eos, qui sancto unguento ab iis, qui non sunt sacerdotes inunguntur, existimandos esse proprie et vere baptizalos, atque eos sanctificationem dare, qui ejus danda potestatem a Spiritus sancti gratia non acceperunt; quod, ut mihi quidem videtur, neutiquam. ferendum est. Si quis autem mihi objecerit, ilbud quod sancti Athanasii diebus factum est;, scriptum est enim eos, qui ab illo in puerili ætate in maris arena, baptizati sunt, receptos fuisse ut baptizatos; et illud etiam, quod in sancto Porphyrio peracium est, ludi modo ab histriona baptizato, et exinde martyrii habito corona digno, ut tunc vidente divings angelos cum lampadibus ante eum ambulantes, et illud, Quotquot in Christum baptizati sunt, clamantes: huic legem opponam contradicentem, quod fit contra canones in exemplum non trahitur. Si is itaque, qui non consecratus baptizavit, divinam ovtinuerit gratiam, qualem magnus Athanasius et sanctus Porphyrius assecuti sunt; nos etiam bapti. smum ab iis celebratum admittemus; sin illud non sit, divinos sacrosque canones nobis necessario sequendum est. Hæc quidem ab ipso Balsamone scripta fuisse tolus eorum contextus evincit. Scripta autem ab eo fuerunt postquam commentaria sua in canones, elaborasset: quo factum est, ut in omnia exemplaria non translata fuerint. In nullo enim, quod scimus, præterquam Bodleiano et Amerbachiano habentur; sed ab omnibus lectu dig.issima sunt.

νοι, καὶ διὰ τοῦτο ἐδέξατο καὶ τοὺς παρ' αὐτῶν χει ροτονηθέντας ή σύνοδος. Εἰ δὲ μὴ βούλονται ἐπαν ελθεῖν εἰς τὰς ἐκκλησίας, ὧν ὠνομάσθησαν κληρι κοί, μηκέτι ὑποδεχέσθωσαν ἐν ἄλλαις δηλαδὴ ἐκκλη σίαις. 'Ο δὲ Εὐτυχιανὸς καὶ ὁ Μουσαῖος ἐπισκόπου δίκαια ἢ ὄνομα μη ζητείτωσαν· εἰ δὲ ὡς λαϊ καὶ βούλονται κοινωνεῖν οὐ χρὴ αὐτοὺς ἀποπέμπε σθαι. ΑΡΙΣΤ. «Αδεκτος ὁ κληρικὸς ὁ μὴ τελῶν εἰς τὴν • ἐκκλησίαν ἐν ᾗ καὶ κεκλήρωται. Ευτυχιανός ι μέντοι καὶ Μουσαῖος ἐπισκόπου κλῆσιν οὐκ ἐκ- • δικήσουσι· κοινωνίας μέντοι, κατὰ τοὺς λαῖ • κοὺς, ἐὰν θέλωσιν, ἐπιτεύξονται.» causas episcopatus esset abrogandus adhuc tamen & αὐτοὺς ἐπισκοπικά δίκαια εἶχον, ὡς κεχειροτονημέ cum eos constituerent, quippe qui aliquando episcopi creati fuerant, episcoporum jura retinebant: qaam ob causam, et eos quos ipsi in clerumn adscivissent, synodius quoque censuit retinendos. Quod si ad eas ecclesias, in quibus nominati sunt clerici, redire nolint, ne illi in aliis videlicet ecclesiis amplius recipiantur. Eulychianus autem et Museus episcopi jura vel nomen haud quærant; sin autem ut laici communicare velint, excludi non placet. ARIST. Clericus qui non degit in ecclesia qua in ‹ clerum cooptatus est, non recipiendus. Entyc chiamus autem, et Museus episcopi appellatio- ‹ nem sibi non vindicabunt. Communionem vero c cum laicis, si voluerint, consequentur. 2 Ab omnibus fere synodis et in plurimis canonibus decernitur, clericos alienos ab aliis episcopis non suscipiendos esse, et ab iis ad gradum ecclesiasticom promovendos. Hoc igitur præsens canon docet. Et statuit, Eutychianum et Muscum schismaticos factos et depositos, si posuitentiam agunt, et digniTatem episcopalem vel nomen usurpent, non audiendos esse, verum ut laicos, si velint, ad commumionem admittendos. CANON XX. ● Gaudentius episcopus dixit: Hæc salutariter et ‹ consequenter definita et nostri sacerdotum di- • gnitate convenienter, et quæ Deo et bominibus ‹ placuerunt, potentiam et vires suas obtinere ‹ non polerunt; nisi etiam metus editas senten- • tias consecutus fuerit. Ipsi enim scimus, spe • propter paucorum impudentiam, divinum et ine ‹ primis venerandum sacerdotii nomen in dam- ‹ nationem incurrisse. Si quis ergo præter ea ‹ quæ omnibus, visa sunt, ausus fuerit (fastui et • arrogantia magis quam Deo placere cupiens) c aliquid aliud agere: sciat jam se ipsum crimi- ‹ nis defensioni obnoxium constituere, et episco- ‹ patus honorem et auctoritatem amittere. Omnes «responderunt: Decet et placet nobis hæc sententia. > Ὑπὸ τῶν συνόδων σχεδόν πασῶν, καὶ ἐν πολλοῖς κανόσιν ώρισται τὸ μὴ ὑποδέχεσθαι τοὺς ἀλλοτρίους κληρικούς παρ' ἐπισκόπων ἑτέρων, καὶ ὑπὸ ἐκκλη σιαστικὸν βαθμὸν προάγειν αὐτούς. Τοῦτο γοῦν καὶ ὁ παρὼν διδάσκει κανών. Ευτυχιανὸν μέντοι καὶ τὸν Μουσαίον, σχισματικούς γενομένους, καὶ καθαιρε θέντας, ὁρίζει, εἰ μεταμεληθῶσι, καὶ τὸ τῆς ἐπισκο πῆς διεκδικοῦσιν ἀξίωμα ἢ τὸ ὄνομα, μὴ εἰσακου σθῆναι, ὡς λαϊκοὺς μέντοι, εἰ βούλονται, εἰς κοινω γίαν παραδεχθῆναι. • Γαυδέντιος ἐπίσκοπος εἶπε· Ταῦτα σωτηριωδώς • καὶ ἀκολούθως ορισθέντα καὶ πρεπόντως τῇ • ἐπιτιμίᾳ ἡμῶν τῶν ἱερέων, καὶ Θεῷ ἀρέσαντα • καὶ ἀνθρώποις, τὴν δύναμιν καὶ τὴν ἰσχὺν ἑαυ ι τῶν κατασχεῖν οὐ δυνήσονται· ἐὰν μὴ καὶ φά • 6ος ταῖς ἐξενεχθείσαις ἀποφάσεσιν ἀκολουθείη. • Ισμεν γὰρ καὶ αὐτοὶ πλεονάκις διὰ τὴν ὀλίγων • ἀναισχυντίαν τὸ θεῖον καὶ σεβασμιώτατον όνομα • τῆς ἱερωσύνης εἰς κατάγνωσιν ἐληλυθέναι. Εἰ • τοίνυν τις τὰ παρὰ πᾶσι δόξαντα τολμήσει, σπου • δάζων τύφῳ μᾶλλον καὶ ἀλαζονεία ἢ τῷ θεῷ • ἀρέσαι, ἕτερόν τι διαπράξασθαι, ἤδη γινωσκέτω • ἐγκλήματι ἀπολογίας ἑαυτὸν ὑπεύθυνον καθίσταο σθαι, καὶ τὴν τιμὴν καὶ τὸ ἀξίωμα τῆς ἐπισκο • τῆς ἀποβάλλειν. "Απαντες ἀπεκρίναντο· Πρέπει, • καὶ ἀρέσκει ἡμῖν ἡ τοιαύτη γνώμη.» ΒΑΛΣ. Περὶ διαφόρων ἐκκλησιαστικών ζητημάτ BALS. Cum de diversis ecclesiasticis quæstionibus Patres in hae synodo constituissent, et despi- των οροθετήσαντες οἱ Πατέρες ἐν τῇ τοιαύτη συνόδῳ catui forte habenda quæ constituta erant reputassent, eo quod ecclesiasticis poenis propter transgressionem. non 507 confirmata ac stabilita essent: statuerunt, ut post rei cognitionem (id enim est criminis defensio) ii, qui contemnunt qua illis coι:- leuta sunt, episcopatus honorem et dignitatem amitwant. Die ergo, quod ex verbis eos, qui contemnunt quæ a synodo constituta sunt, damnantibus, solum qui sunt sacrati, sed etiam laici puniuntur. Ex eo enimn, quod dixit canon, honorem eos amittere, laicos denotavit: ex eo autem, quod ipsos statuerit episcopatus dignitatem perdere, sacratos significavit. Vel dic de solis sacratis editum esse canonem, et accipe illud, Et, quod additum est, pro non καὶ ἀναλογισάμενοι εὐκαταφρόνητα ίσως γενέσθαι τὰ ὁρισθέντα, διὰ τὸ μὴ κατεμπεδωθῆναι αὐτὰ κοι λάσεσιν ἐκκλησιαστικαῖς ἐκ παραβάσεως· ώρισαν μετὰ διάγνωσιν (τοῦτο γάρ ἐστιν ἡ τοῦ ἐγκλήματο; ἀπολογία) τοὺς ἀθετήσοντας τὰ ἐν τούτοις περι εχόμενα, τὴν τιμὴν καὶ τὸ ἀξίωμα ἀπόλλειν τῆς ἐπισ σκοπῆς. Εἰπὲ οὖν ὡς ἐκ τῶν ῥημάτων τῶν κατα κρινάντων τοὺς ἀθετητὰς τῶν διορισθέντων ὑπὸ τῆς συνόδου, οὐ μόνον οἱ ἱερωμένοι, ἀλλὰ καὶ οἱ λαϊκοί κολάζονται. Ἀπὸ μὲν γὰρ τοῦ εἰπεῖν τὸν κανόνα τὴν τιμὴν τούτους ἀπόβαλλειν τοὺς λαϊκοὺς ἐδήλω σεν· ἀπὸ δὲ τοῦ θεσπίσαι ἀπολλειν αὐτοὺς τὸ ἀξίω μα τῆς ἐπισκοπῆς ἐδήλωσε τοὺς ἱερωμένους. Τ εἰπὶ περὶ ἱερωμένων μόνων ἐκφωνηθῆναι τὸν και |

IN CAN. XXI CONC. SARDIC. dignitatem episcopatus. νότα, καὶ ἐκλαβοῦ τὸ, Καὶ, τὸ προστεθὲν ἀντὶ τοῦ, Sen; et dic contemptores amittere honorem sout Ητοι· καὶ λέγε ἀποβάλλειν τοὺς ἀθετητὰς τὴν τι μὴν ἤτοι τὸ ἀξίωμα τῆς ἐπισκοπῆς. ΖΩΝΑΡ. Ταῦτα, φησὶν ὁ κανών, ἐπὶ σωτηρία ὁρισθέντα, καὶ κατὰ τὸ πρέπον τῇ τάξει καὶ τῇ τιμῇ τῇ ἱερατικῇ, καὶ θεάρεστα ὄντα καὶ ἀνθρώποις ἀποδεκτά, οὐκ ἰσχύσουσιν, οὐδὲ κρατήσουσιν, εἰ μὴ καὶ φόβος κολάσεων καὶ ἐπιτιμίων ταῖς ἀποφάσεσιν ἐπακολουθήσει, ὥστε φοβεῖσθαι τοὺς παραβαίνοντας, ὅτε ἐπιτιμηθήσονται. Γινώσκομεν γὰρ ὅτι πολλάκις τινῶν ὀλίγων ἐξ ἀναισχυντίας παραβαινόντων τους κανόνας καταγινώσκεται τὸ θεῖον ὄνομα τῆς ἱερω σύνης, οὐ τῶν ἁμαρτανόντων ἱερέων μόνον βλασφημουμένων, ἀλλ' ὁμοῦ πάντων· διὰ γὰρ τῆς ἱερωσύ νης πάντας τοὺς ἱερεῖς ἐνέφηνεν. Εἰ οὖν τολμήσει τις άλλο τι διαπράξασθαι παρὰ τὰ δόξαντα πᾶσιν ἀλαζονευόμενος καὶ ἐπαιρόμενος, καὶ μὴ σπεύδων τῷ Θεῷ ἀρέσαι, γινωσκέτω ὅτι ὑπεύθυνον ἑαυτὸν καταστήσει εγκλήματι ἀπολογίας, τουτέστιν οὐ μονομερώς κατακριθήσεται, ἀλλὰ καὶ ἑλκυσθήσεται εἰς δικαστήριον, καὶ ὡς ἔγκλημα ποιήσας ἀπολογής σασθαι ἀπαιτηθήσεται, καὶ ἀποβαλεῖ ἀξίωμα, ήγουν στερηθήσεται τῆς τιμῆς τοῦ ἀξιώματος τῆς ἐπισκο πῆς, ήγουν καθαιρεθήσεται. ZONAR. Salutaria bæc decreta, inquit canor, sacri ordinis decoro dignitatique accommodata, Duoque grata, et hominibus acepta, nunquam Τo bur suum ac vires obtinebunt, nisi decrqlokum promulgationi plenarum melis accedat, quus sibi, qui haec violaverint, paratas intelligant. Illud manique novimus evenire, ut paucis quibusdam decreta canonum per impudentiam violantibus, divinnm sacerdotii nomen daumetur; nec ii solum, qni peccarunt, sed omnes simul sacerdotes (universos siquidem sacerdotii nomine signifcari voluit) maledicis obtrectatorum criminationibus lacerentur. Si quis igitur adversus ea, quæ umanimi omnium consensi decreta sunt, arrogantia ac superbia elatus, neque numínis obsequio demerendi studiosus quidquam admittere audeat: semetipsum criminis defensioni obnoxtum constituere, hoc est, non se quacunque ratione condemnandum, sed in judiciam trahendum, eique velut patrato facinore causatn esse dicendam, dignitatemque abjiciendam, hoe est, episcopali se honore ac dignitate privandum, sive depositione multandum esse intelligat. CANON XXI. ‹ Porro autem hoc quoque illinc erit maxime no- ‹ tum et comprobatum, si unusquisque nostrum ‹ qui in transitu seu canali constituti sumus epic scopi, cum viderit episcopum, quæral causam ‹ adventus, et quo pergit: et si eum quidem in ‹ castra proficiscentem invenerit, quæret condi- • tiones quæ superius propositæ sunt. Et si evoca- ‹ tus veniat, ei abeunti nibil impedimenti fat: sin ‹ autem ostentationis gratia, quemadmodum ve- ‹ stræ dilectioni superius dictum est, vel propter ‹ aliquorum preces in castra fostinat; nec litte- «ris ejus subscribat, nec cum eo communicet. ◄ ()innes dixerunt: Hoc quoque decernatur. › BALS. Porro hoc quoque nolumn erit. Quid hoc? Non damnari sacerdotium propter paucorum Impadentiam. Et comprobabitur. Quomodo? Si nurusquis que nostrum, qui in aditibus constituti sumuş • Καὶ τοῦτο δὲ ἐκεῖθεν μάλιστα γνώριμον γενήσεται, • και πληρωθήσεται, ἐὰν ἕκαστος ἡμῶν, τῶν ἐν · ταῖς παρόδοις, ήγουν καναλίῳ, καθεστώτων < ἐπισκόπων, θεασάμενος ἐπίσκοπον, ἐπιζητοίη • τὴν αἰτίαν τῆς παρόδου, καὶ ποῦ τὴν πορείαν 4 ποιεῖται· καὶ ἐὰν μὲν εὕρῃ αὐτὸν ἐπὶ στρατό- «πεδον ἀπιόντα, ἐπιζητήσει τὰς αἱρέσεις τὰς • ἐπάνω προκειμένας. Κἂν κεκλημένος ἀφικνῇι ται, ἀπιόντι αὐτῷ μηδὲν ἐμπόδιον γίγνοιτο· εἰ · δὲ ἐπιδείξεως χάριν, καθώς προείρηται τῇ • ὑμετέρᾳ ἀγάπῃ, ἢ διά τινων ἀξιώσεις σπουδάσ • ζει ἐπὶ τὸ στρατόπεδον, μήτε τοῖς γράμμασιν • αὐτοῦ ὑπογράφειν, μήτε κοινωνεῖν τῷ τοιούτῳ. • Απαντες εἶπαν· Οριζέσθω καὶ τοῦτο.» ΒΑΛΣ. Καὶ τοῦτο γνώριμον γενήσεται. Τοῦτο, ποῖον; Τὸ μὴ καταγινώσκεσθαι τὴν ἱερωσύνην διὰ τὴν τῶν ὀλίγων ἀναισχυντίαν. Καὶ πληρωθήσεται. Πῶς; Ἐὰν ἕκαστος ἡμῶν τῶν ἐν ταῖς παρόδοις καθεστώτων ἐπισκόπων, τῶν ἐν ταῖς πόλεσιν όντων episcopi, qui sumus scilicet in urbibus, quæ in δηλαδὴ ταῖς ἐν ταῖς δημοσίαις κειμέναις ὁδοῖς, ἤτοι καναλίῳ, δι' ὧν διέρχονται οἱ διοδεύοντες ἀδιακόπως, ὡς διέξεισιν ἐν ὑδραγωγίῳ τὸ ὕδωρ (κανάλις γὰρ ἀγωγὸς ὕδατος λέγεται· ἡ δὲ λέξις Ρωμαϊκή) θεασάμενος ἐπίσκοπον ἀπιόντα που, ἐκζητοίη τὴν αἰτίαν τῆς παρόδου, καὶ τοῦ τὴν πορείαν ποιεῖται, καὶ διὰ τί· καὶ ἡ αἰτία τῆς καταγνώσεως τῶν ἐπισκόπων κωλυθήσεται. Καὶ ἐὰν μὲν γνῷ αὐτὸν ἐπὶ τὸ στρα τόπεδον ἀπιόντα, ἐκζητείτω τὰς αἱρέσεις τὰς ἐπάνω κειμένας, ήγουν τὰς ἤδη ρηθείσας διαστίξεις ἐν τῷ ἑβδόμῳ καὶ ὀγδόῳ καὶ ἐννάτῳ κανόνι τῆς συνό σου ταύτης. Καὶ εἰ μὲν καλούμενος εἴη παρὰ βασι λέως, μὴ ἐμποδίζοιτο ἀπιέναι· εἰ δέ που ἀπέρχεται ἐπιδείξεως χάριν, ὥστε ἐπιδείξασθαι καὶ διδάξαι viis sunt publicis, sive canali, per quæ qui transeunt sine labore permeant, ut aqua transit in. aqnæductu. (Canalis enim aqueductus dicitur: est autem Romanum vocabulum) cum viderit episcopam aliquo proficiscentem, quærat causam adventus, et quo pergit, et cur; et causa condemnationis episcoporum prohibebitur. Et si cognoverit quidem eum in castra proficisci, exquirat conditiones superius po‐ sitas, seu jam dictas distinctiones in canonibus 7, & et 9 hujus synodi. Et si fuerit quidem ab imperatore accersitus, ne impediatur abire: sin autem osten« tationis gratia aliquo proficiscitnr, ut se ostentet et doceat in aliena civitate, et episcopum, qui illio constitutus est dedecore afficiat; aut in custra sive

ad imperatorem profciscitur, preces seu petitiones & ἐν ἄλλῃ πόλει, καὶ καταισχύναι τὸν ἐκεῖ καθεστῶτα oblawrus; nec litteris ejus subscribat, pacifcis scilicet litteris, nec cum eo communicet, ut qui jam sit a canone depositus. Dictum est enim in decimo cauone Antiochens synodi, non posse aliquem ad Lumperatorem proficisci, 508 nisi litteras metropolitani provinciæ, et ejus episcoporum, afferat: is autem qui non ita facit, a dignitate excidat. Et in bis quidem consistit canon. Existimo autem, quod illis episcopis concessum est transeundum opisco» porum causas curiose indagare, qui babent jus in illos, metropolitanis scilicet et patriarchis. Si enim non est omnino subjectus, qui transit episcopus, antistiti qui est in transitu, non examinabitur de aditu. Ut si episcopus Examiii vel Redesti, per lleracleam Thraciae, ad urbium reginam pervadat, ἐπίσκοπον, ἢ ἐπὶ τὸ στρατόπεδον πορεύεται, ήτι πρός βασιλέα ἄπεισιν, ἀξιώσεις, τουτέστιν αιτήσεις, ποιούμενος, μήτε τοῖς γράμμασιν αὐτοῦ ὑπογραφέτω, ταῖς εἰρηνικαῖς δηλονότι ἐπιστολαῖς, μήτε κοινωνείτω τῷ τοιούτῳ, ὡς ἐκ τοῦ κανόνος καθῃση μένῳ. Εἴρηται γὰρ ἐν τῷ δεκάτῳ κανόνι τῆς ἐν Αντιοχεία συνόδου μὴ δύνασθαί τινα πρὸς βασιλέα ἀπιέναι, εἰ μὴ γράμματα κομίζεται τοῦ μητροπο λίτου τῆς ἐπαρχίας, καὶ τῶν ἐπισκόπων αὐτῆς· τὸν δὲ μὴ οὕτω ποιοῦντα ἐκπίπτειν τῆς ἀξίας αὐτοῦ. Καὶ τὰ μὲν τοῦ κανόνος ἐν τούτοις. Νομίζω δὲ ὅτι ἐκείνοις τοῖς ἐπισκόποις ἐνεδόθη πολυπραγμονεῖν τὰς αἰτίας τῶν παροδευόντων ἐπισκόπων, τοῖς έχουσι δίκαιον κατὰ τούτων, μητροπολίται, δηλονότι καὶ πατριάρχαις. Εἰ γὰρ οὐχ ὑπόκειται ὅλως ὁ διερχόμενος ἐπίσκοπος τῷ κατὰ πάροδον ὄντι ἀρχιε ρεῖ, οὐκ ἀνακριθήσεται περὶ τῆς παρόδου. Τουτέστιν, ἐὰν ἐπίσκοπος Εξαμιλίου ἢ Ραιδεστοῦ ἀνατρέχῃ διὰ τῆς Θρακικῆς Ἡρακλείας εἰς τὴν τῶν πόλεων βασιλεύουσαν, καλῶς παρὰ τοῦ μητροπολίτου αὐτοῦ, ἤγουν τοῦ Ἡρακλείας, ἀναγκασθήσεται εἰπεῖν τὰς αἰτίας δι᾿ ἂς εἰς Κωνσταντινούπολιν ἀπέρχεται. Ελ δέ τις ἐπίσκοπος ὑποκείμενος τῷ μητροπολίτη Θεσ σαλονίκης διὰ τῆς αὐτῆς Ἡρακλείας εἰς τὴν βασι λεύουσαν ἀπέρχεται, παρὰ μὲν τοῦ Θεσσαλονίκης ἀνακριθήσεται, παρὰ δὲ τοῦ Ἡρακλείας οὐ λογο πραγηθήσεται. Τὸ γὰρ διδόναι λόγους τοὺς παροδίτας ἐπισκόπους τῆς ἑαυτῶν ὁδοιπορίας πρὸς πάντα παρόδιον ἐπίσκοπον, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, ἐναντίον ἐστὶ τοῖς κανόσι, τοῖς διοριζομένοις τοὺς ἀπροσφόρους ἀρχιερεῖς μὴ παρεμβάλλειν ἑαυτοὺς εἰς ὑποθέσεις ἀλλοτρίων ἐπισκόπων. recte a suo metropolitano, scilicet Heracles archiepiscopo, cogetur dicere causas, propter quas Constantinopolim petit: si quis autem episcopus, Thes salonicensi metropoli subjectus, per ipsam Heracloam ad urbium reginam vadat, a Thessalonicensi quidem examinabitur; Heracleano vero çausam non dicet., Episcopos enim, qui transeunt, sul itineris rationem reddere omni episcopo, qui est in itinere, ut mihi quidem videtur, est contrarium canonibus, decernentibus incompetentes antistites non debere se in causas alienerum opiscoporum ingerere. ΖΩΝΑΡ. Καὶ τοῦτο γνώριμον γενήσεται. Τοῦτο, ποῖον; Τὸ μὴ καταγινώσκεσθαι τὴν ἱερωσύνην διὰ τὴν ὀλίγων ἀναισχυντίαν. Καὶ πληρωθήσεται, πῶς; Ἐὰν ἕκαστος ἡμῶν τῶν ἐν ταῖς παρόδοις καθεστώ των ἐπισκόπων, τῶν ἐν ταῖς πόλεσιν ὄντων δηλαδή τῶν ἐν ταῖς δημοσίαις κειμένων ὁδοῖς, ήτοι καναλίῳ, δι' ὧν διέρχονται οι διοδεύοντες ἀδιακόπως, ὡς δίεισιν ἐν ὑδραγωγίῳ τὸ ὕδωρ (κανάλις γὰρ ἀγωγός ὕδατος λέγεται, ἡ δὲ λέξις Ρωμαϊκή), εἰ οὖν ἔκαστὸς ἡμῶν, φασί, θεασάμενος ἐπίσκοπον, ἀπιόντα που, ἐκζητοίη τὴν αἰτίαν τῆς παρόδου, καὶ τοῦ τὴν πορείαν ποιεῖται καὶ διὰ τί, καὶ ἡ αἰτία τῆς καταγνώσεως τῶν ἐπισκόπων κωλυθήσεται· καὶ ἐὰν μὲν γνῷ αὐτὸν ἐπὶ τὸ στρατόπεδον απιόντα, ἐκζητείτω τὰς αἱρέσεις τὰς ἐπάνω κειμένας, ήγουν τὰς ἤδη βηθείσας διαπτίξεις ἐν τῷ ζ' καὶ η' καὶ θ' κανόνι τῆς συνόδου ταύτης. Καὶ εἰ μὲν καλούμενος εἴη παρὰ βασιλέως, μὴ ἐμποδίζοιτο ἀπιέναι· εἰ δέ που απέρα χεται ἐπιδείξεως χάριν, ὥστε ἐπιδείξασθαι καὶ διδά ξαι ἐν ἄλλῃ πόλει, διαλέξασθαί τε καὶ καταισχύναι τὸν ἐκεῖ καθεστῶτα ἐπίσκοπον, ἢ ἐπὶ τὸ στρατόπε δεν πεπόρευται, ἤτοι πρὸς βασιλέα ἄπεισιν, ἀξιώ σεις, τουτέστιν αιτήσεις, ποιούμενος, μήτε τῖς γράμμασιν αὐτοῦ ὑπογραφέτω, ταῖς εἰρηνικαῖς δη λονάτι ἐπιστολαῖς, μήτε κοινωνείτω τῷ τοιούτῳ, ὡς ἐκ τοῦ κανόνος καθηρημένῳ. Εἴρηται γὰρ ἐν τῷ δεκάτῳ κανόνι τῆς ἐν 'Αντιοχείς συνόδου μὴ δύνα σθαί τινα πρὸς βασιλέα ἀπιέναι, εἰ μὴ γράμματα ZONAR. Porro autem hoc queque notuin erit. Quid hoc? Non damnari sacerdotium propter paucorua impudentiam. Εt comprobabitur. Quomodo? Si uausquisque nostrum qui in aditibus constituti sumus episcopi, qui sumus scilicet in urbibus, quæ in viis sunt publicis, sive canalı, per quæ, qui transcunt, sine labore permeant, ut aqua transit in aquaductu (canalis enim aqueductus dicitur: est autem Romanum vocabulum) cum viderit episcopum aliquo profciscentem, quæral causam adventus, et quo pergit, et cur; et causa condemnationis episcoporum prohibebitur: et si cognoverit quidem eum in castra prudcisci, exquiral conditiones superius positas, seu jam dictas distinctiones in septimo, octavo et nono canone hujus synodi. Et si fuerit quidem ab imperatore accersitus, ne impediatur abire: sin autem ostentationis gratia aliquo proficiscitur, ut se ostentet et doceat in aliepa civitate, et disserat, ac episcopum, qui illic constitutus est, dedecore afficiat, aut in castra sive ad imperatorem proficiscitur, preces seu petitiones oblaturus; nec litteris ejus subscribat, pacificis scilicet litteris, nec cum eo communicet, ut qui jam sit a canone depositus. Dictum est enim in decimo canone Antiochenæ synodi, non posse aliquem ad imperatorem proficisci, nisi litteras metropolitani provinciæ et ejus episcoporum afferat: is autem, qui non ita facit, a dignitate excidat. κομίζεται του μητροπολίτου τῆς ἐπαρχίας καὶ τῶν ἐπισκόπων αὐτῆς· τὸν δὲ μὴ οὕτω ποιοῦντα ἐκπί πτειν τῆς ἀξίας αὐτοῦ.

IN CAN. XXI CONC. SARDIC. ΑΡΙΣΤ. 4 Ο τὰ καλῶς καὶ θεαρέστως ενηνεγμένα ARIST. • Qui ea quæ pulchre et Deo grale edita • τύφῳ παρασαλεῦσαι πειρώμενος οὐκ ἐπίσκοπος. • Τεθεαμένος ἐπίσκοπος ἐπίσκοπον ἐρχόμενον εἰς • στρατόπεδον, ἐμποδὼν μὴ γινέσθω, εἰ γνοίη κατά • τι τῶν προειρημένων ἐρχόμενον· εἰ δ᾽ ἄλλως, • προαγγελλέτω τὸ ἀκοινώνητον.» Ο μὴ φυλάττων τὰ καλῶς καὶ θεαρέστως καινι σθέντα, ἀλλὰ τύφῳ καὶ ἀλαζονείᾳ εἰς ἕτερόν τι χωρεῖν τολμῶν παρ' αὐτά, τὴν τιμὴν καὶ τὸ ἀξίωμα τῆς ἐπισκοπῆς ἀφαιρεθήσεται. Ἐπεὶ δὲ ἤδη περανόνισται μὴ ἄλλως ἀπέρχεσθαι ἐπίσκοπον εἰς στρα τόπεδον, εἰ μὴ βασιλικοῖς γράμμασι μετακαλοῖτο· δεῖ τὸν διερχόμενον ἐπίσκοπον τὴν αἰτίαν ἀπαιτεῖ σθαι τῆς παρόδου παρὰ τοῦ ἐπισκόπου, ἐν ᾧ καταλύσει· καὶ εἰ μὲν εὑρήσει αὐτὸν τοιουτοτρόπως εἰς τὸ στρατόπεδον ἀπερχόμενον, κατὰ μηδὲν αὐτῷ ἐμποδὼν γίνεσθαι, ἀλλὰ καὶ μετὰ τιμῆς ἐκπέμπειν αὐτὸν, καὶ γράφειν τοῖς ἐν ἐπαρχίᾳ καὶ τοῖς συνα δέλφοις αὐτοῦ πᾶσιν ὑποδέχεσθαι αὐτὸν ἀδιακρίτως, ὡς τὴν πορείαν ποιούμενον κανονικῶς τε καὶ ἀσκανδάλιστον· εἰ δ᾽ ἄλλως εὑρήσει τοῦτον εἰς τὸ στρα τόπεδον ἀφικνούμενον, ἡ δὲ ἐπίδειξιν, ἢ διά τινων ἀξιώσεις, μὴ ἀνήκουσας αὐτῷ, ὡς ἀρχιερεῖ, μὴ κοινωνεῖν αὐτῷ, ἢ τοῖς γράμμασιν αὐτοῦ ὑπογράφειν Η προνοίας τινὲς ὅλως αὐτὸν ἀξιοῦν. sunt, præ fastu labefactare conatur, episcopatu excidit. Episcopus qui episcopum viderit ad ‹ castra proficiscentem, si sciverit eum propter caliquam ex causis prædicus venientem, ne in- • pedimento ei sit; sin aliter, excommunicatio- • nem ei denuntiet. s Qui ea quæ pulchre et Deo grate sancita sunt, non observat, sed præ fastu et arrogantia ad aliud præter ea discedere ausus fuerit, honorem et diguitatem episcopalem amittet. Quoniam autem sancitum est, episcopum non aliter ad castra profcisci,nisi liueris imperatoriis accersatur, episcopus, apud quem divertit, ab episcopo transeunte causam Bitineris quærere debet; et si eum invenerit eo more ad castra proficiscentem, nihil ei impedimenti fiat, sed cum honore eum transmittat, et ad eos qui sunt in provincia omnesque fratres suos scribat, ut eum sincere excipiant, ut qui iter faciat canonice et sire scandalo. Quod si eum invenerit aliter ad castra abeuntem, vel ostentationis gratia, vel propter aliquorum preces, quæ ad ipsum ut sacerdotem non pertinent, ei ne communicet, aut litteris ejus subscribat, aut provisione aliqua ipsum dignetur.