PG 137Theodori Balsamonis
From the Preface of William Beveridge
≣ Whole volume (continuous scroll)Scripture in the FathersSubject indexFull searchNotebook
Printed pages · scan text
vision-corrected · Migne scan
Index
⬅ Printed pages
Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.
Page 1 of 5next ›last »

From the Preface of William BeveridgeEx Praefatione Guillelmi Beveregii

col. 19–20page 1 of 741
PG 137:19ἀκραιφνέστατος, καὶ τοῦ ἁγιωτάτου θρόνου τῆς Κωνσταντινουπόλεως μέρος γεγονώς. Θεοδώρου διακόνου τῆς ἁγιωτάτης τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας νομοφύλακος, καὶ χαρτοφύλακος, καὶ πρώτου τῶν Βλαχερνῶν, τοῦ Βαλσαμώνος, τοῦ μετὰ χρόνους τινάς γεγονότος πατριάρχου Θεουπόλεως μεγάλης Αντιοχείας. Καὶ ὅτε τὸ χαρτοφυλακικὸν ἐνήργουν ὀφφίκιον καὶ μετὰ τὸ πατριαρχεῦσαι. κλ Εἰδὼς δὲ τοὺς κανόνας τοῦτο μή συγχωρούντας, μέτεισιν ὑπούλως τὸν διέποντα τὸν θρόνον τοῦ Θεοῦ πόλεως μεγάλης Αντιοχείας, Θεόδωρον τὸν Βαλσαμών, ἄνδρα ὑπὸ τοὺς τότε πάντας έντα νομο Καὶ τοιαῦθ' έτερα σχετλιαστικῶς προαναβαλόμενος, ἐπήγαγε πάλει μὲν βούλεσθαι μετενεγκεῖν αὐτὸν ἐκ τῆς Ἀντιοχέων Εκκλησίας εἰς τὴν οἰκουμενικὴν περιωπὴν ὡς λύχνον τῆς τῶν νόμων τηλαυγείας πάμφωτον.
col. 21–22page 2 of 741
PG 137:21μηνὶ Φεβρουαρίῳ, ἐπινεμήσεως ιγ', καὶ ἐτῶν μετὰ τὴν σάρκωσιν τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ Ασφ. Εξήγησις τῶν ἱερῶν καὶ θείων κανόνων, τῶν τε ἁγίων καὶ πανευφήμων ἀποστόλων καὶ τῶν ἱερῶν οἰκουμενικών συνόδων, ἀλλὰ μὴν καὶ τῶν τοπικῶν ἤτοι μερικῶν καὶ τῶν λοιπῶν ἁγίων Πατέρων πρὸς δὲ καὶ δήλωσις τῶν ἐνεργούντων νόμων, καὶ μὴ ἐνεργούντων, τῶν ἀναταττομένων ἐν τοῖς δέκα πρὸς τοῖς τέσσαρσι τίτλοις τοῖς κατ᾽ ἀρχὴν τῶν κανόνων κειμένοις· πονηθείσα κατά πρόσταξιν βασιλι-. κὴν καὶ πατριαρχικὴν Θεοδώρῳ τῷ εὐτελεῖ διακόνῳ τῆς ἁγιωτάτης τοῦ Θεοῦ Μεγάλης Εκκλησίας να μοφύλακι, χαρτοφύλακι, καὶ πρώτῳ τῶν Βλαχερνών, τῷ Βαλσαμών τῷ μετὰ χρόνους τινάς πατριάρχη Θεουπόλεως μεγάλης Αντιοχείας καὶ πάσης Ανατολῆς. καταστρωθείσαν εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ σ' κεφ. τοῦ α' τίτλου τοῦ κατὰ πρόσταξιν βασιλικὴν καὶ πατριαρχικήν, Τοῦτο καὶ ἡμεῖς ὁρισθέντες παρὰ τοῦ θεοστεφούς ἁγίου ἡμῶν αὐτοκράτορος ἁγίου Μανουήλ Κομνηνοῦ καὶ τοῦ παναγιωτάτου ἡμῶν δεσπότου καὶ οἰκουμενικοῦ πατριάρχου τοῦ γεγονότος ὑπάτου των φιλοσόφων, κυρίου Μιχαὴλ τοῦ Ἀγχιάλου, τοὺς ἱερούς και νόνας κατασκέψασθαι, καὶ τὰ ἐν αὐτοῖς ἀσαφῆ καὶ τοῖς νόμοις τὸ δοκεῖν ἐναντιούμενα σαφηνίσαι καὶ ἑρμη
col. 23–24page 3 of 741
PG 137:23Ο Δί παρὰ τοῦ μακαρίτου πατριάρχου Αντιοχείας Θεοδώρου, τοῦ ἐπιλεγομένου Βαλσαμών γεγονυίαι ἀποκρίσεις πρὸς τὰς ἐρωτήσεις Μάρκου, τοῦ ὁσιωτάτου πατριάρχου Αλεξανδρείας, εὑρίσκονται τινὰς παρεκβάσεις ποιούν μεναι ἔν τε κανονικαῖς καὶ νομικαῖς διατάξεσι. Δεῖ οὖν ταύταις προσέχειν; ? Ο ἱερὸς οὗτος ἀνὴρ, ὁ ᾿Αντιοχείας, τρίβων μὲν ἦν ἐς ἀκριβὲς τῶν νομικῶν καὶ κανονικῶν νομοθετημάτων, καὶ παρὰ πᾶσιν ἐν τούτοις περιᾳδόμενος. Τὰ μέντοι συγγράμματα τούτου, ὅσα πρὸς κανονικὰ καὶ νομικὰ λήμματα ἐξηνέχθησαν, οὐκ ἐς τὸ πᾶν ἀκριβείας ἐχόμενα καταφαίνονται, τὸ παράδοξον· ἀλλ' ὡσπερανεὶ ἐκ λήθης μάλιστα και παροράσεως προϊόντα, και που καὶ ἐφ' ἑαυτὸν μεριζόμενα. Καὶ οὐκ ἄν τις ἐφιστῶν τούτοις, οὐκ ἀπορήσειεν, εὑρίσκων τῇ ἐκείνου ἀκριβείᾳ τὰ ἑαυτοῦ συγγράμματα μὴ συντρέχοντα. Ἐγὼ δὲ καὶ ζῶντος ἐκείνου πολλῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει νομοτρίβου μένων ἀκήκοα ἐπιλαμβανομένων τινῶν τοῦ ἀνδρὸς ἐκείνου γνωμοδοτημάτων, ὡς μὴ κατὰ μοίραν, ἐξενα χθέντων, ἔν τε κανόνων ἑρμηνείαις καὶ νόμων, καὶ ἄλλοις τοιοίσδε συντάγμασι. Τοῦτο γάρ φησιν ὁ σοφὸς νομοφύλαξ καὶ τῶν ὁμοίων σοι σπουδαστής Βαλσαμών, ὁ ἐν νόμοις τε καὶ κανόσι πολυμαθέστατος καὶ σοφώτατος, ὁ καὶ πατριάρχης Αντιοχείας τῆς μεγάλης αναδειχθεὶς ὕστερον· ὅπερ οὐδέ σε διαλανθάνειν εἴποιμι ἂν ἔγωγε ποτε σοφόν τε ὄντα, καὶ σπου δαῖον τὰ τοιαῦτα, είπερ τινά. Ο τοίνυν προῤῥηθεὶς πατριάρχης Αντιοχείας, δ σοφός Βαλσαμών, τοὺς ἱεροὺς εὐξηγούμενος κανόνας, τάδε φησὶν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς ἐξηγήσεως τῶν κανόνων τῆς ἐν Γάγγρᾳ συνόδου. Η μὲν παρούσα σύνοδος. κατὰ τὸν σοφὸν Βαλσαμών, ὅπερ καὶ ἡμῖν ὁ σκοπὸς ἦν δεῖξαι, Εὗρον δὲ οὕτως καὶ ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἐν τῇ βίβλῳ Θεοδώρου τοῦ Βαλσαμὼν πατριάρχου Ἀντιοχείας· φησὶ γὰρ ἐκεῖνος ἐν τῇ κατ' αὐτὸν ἑρμηνείᾳ τοῦ Νομοκάνονος οὕτω;· Σὺ δὲ εὑρίσκων ἔν τισιν ἀν τιγράφοις σφάλμα γραφικὸν τὸ περὶ Κελεστίνου (ἀντὶ γὰρ Κελεστίου, Κελεστίνου μέμνηται) μὴ προσχῇς τοῖς οὕτω γεγραμμένοις. Ο γὰρ Κελεστίνος πάπας ἦν Ῥώμης, ὀρθόδοξος, ὡς ἄνωθεν εἴρηται· ὁ δὲ Κελέστιος ὁμόφρων τοῦ Νεστορίου, ἤτοι αἱρετικὸς ἦν.
col. 25–26page 4 of 741

vero inveniens in nonnullis codicibus errorem scripturæ circa Celestini nomen (namque pro Celestio Cele stinus insertus est) dictis scriptis ne animum advertas. Nam Celestinus papa erat Romanus, orthodoxus, ut supra dictum est: Celestius vero cum Nestorio sentiebat, sive hæreticus erat. Quæ ipsa Balsamonis verba exstant in scholiis ejus ad primum synodi Ephesinæ canonem. Matthæus Blastares etiam in alphabetico Ipsius syntagmate, hæc Balsamonis scholia non citat modo, sed et subinde transcribit. Quin etiam Isido rus Mercator, ad Latinam suam canonum versionem exornandam, hisce commentariis usus est. Is enim suæ duodecimi canonis synodi Gangrensis versioni hæc interserit, Beros videtur Balsamon episcopus An tiochenus hunc locum interpretans, vocare vestes ex serico contextas. Et ita quidem Balsamonem vocem Bhposę interpretatum esse, ex scholiis ejus in dictum canonem elucescit. tempore autem quo consummata sunt doctissima hæc Balsamonis in Nomocanonem Photii, et con ciliorum Patrumque canones commentaria, quadringentos propemodum annos inter Græcos latuerunt, Latinis plerisque incognita: donec Gentianus Hervetus, Tridenti, cum concilium ibi haberetur, commio Fans, et accuratum eorum nactus exemplar a Joanne Tillo, episcopo Briocensi, illud Latine vertit. Quæ ejus versio sine Græco textu, a Guilielmo Morelio Lutetiæ Parisiorum typis mandata fuit anno Do mini 1561. Post multos autein annos bibliopolæ Parisienses Græcum quoddam consecuti apographum, illud una cum prædicta Herveti versione in publicam lucem emiserunt, Lutetiæ Parisiorum anno Do mini 1620. Et hæc quidem editio, eaque sula, ab eo usque tempore doctorum manibus trita fuit.. Verum euimvero licet ad istam exoruandam editionem Parisiensem, multa ex mss. Vaticanis, et nonnulla ex codice hæredum Achillis Hartæi, primi in suprema curia Parisiensi præsidis, collecta fuerint;`quamplu rima tamen in ea doctis adbue desiderata sunt. Multæ enim lacunæ in ipso Græco textu relicta sunt, ' quæ a nullo exemplari Græco suppleri poterant: et ipsi editores ingenue fatentur, se in nullum incidisse perfectum et expletum codicem Græcum, qui Latinam Herveti versionem æquaret, quam`nibilo socius, adhibuerunt. Quo factum est, ut inter Græcum textum et Latinam versionem, quamplurimis in locis minime conveniat, cum exemplar quo usus est Gentianus Hervetus nunc plura, nunc pauciora habuerit, quam illud quod ejus versioni adjunxerant. Et ubi totidem utrobique sunt sententiæ, sensus támen hie alque ibi alius sæpe deprehenditur. Cum itaque Parisiensis horum Balsamonis in canones commentariorum editio adeo mutila fuerit, ¯ atque imperfecta, summo rei canonicæ emolumento accidit, ut vetus admodum et completum eorumdem exemplar in locupletissima nostra bibliotheca Bodleiana Oxoniæ haberemus, quod quadringentis circiter abhinc annis, ut ex charta, characteribus, ligaturis, aliisque istiusmodi antiquitatis indiciis conjicimas, eleganti manu exaratum prelo tandem aliquando subjecimus, et publici hoc in opere juris fecimus. Neque enim fas erat, ut tam pretiosum juris canonici xetµfàtov in una bibliotheca diutius lateres: quo non modo omnes, quæ in priori fuerunt editione, lacunæ suppletæ sunt; verum etiam alia quamplurima ibi desiderata, hic interseruntur, et omnia fere usque adeo emendantur, ut vera Balsamonis Antiocheni in canones commentaria nunc primum in lucem emissa videantur. Ad majorem tamen operis ornatum duobus aliis eorumdem scholiorum codicibus mss. usi sumus, Etonienst, et Amerbachiano; quorum illud amplissimo viro Richardo Allestry, SS. theologiæ professori regio in Academia Oxoniensi, et regalis collegii Etoniæ constituti præfecto acceptum ferimus: utpote qui curam adhibere dignatus est, ut variantes ex codice ms. in bibliotheca ejusdem collegii reposito lectiones colligerentur. Alter codex ms. quo adjuti sumus, est vetustus ille et insignis, qui in publica Academiæ Basileensis bibliotheca exstat, cui eum clarissimus vir Basilius Amerbachius (a cujus no mine Amerbachianum appellamus) legato dedit anno Domini 1593. Quo inter alia, Balsamonis simul et Zonaræ in capones commentaria, nitido et vetusto charactere descripta, continentur; sed Zonara per petuo Balsamoni præmisso. Hujus elegantis codicis usum-fructum honoratissimi illius Academia proce res ad banc editionem adornandam permiserunt nobis exbibendum per manum et industriam doctissimi viri domini Joannis Rodolphi Wetstenii, filii, qui tanta fide, tanta diligentia ms. istum codicem cum Parisiensibus Balsamonis et Zonaræ editionibus contulit, ut pares ei gratias referre nequaquaui possi mus, neque nos solos, verum et omnes omnino juris canonici studiosos hoc singular} ipsius officio sibi in æternum devinctos habebit. Omnes enim varias lectiones exquisitissime collegit; et multa insuper antiqua in canones scholia e codice isto exscripsit, quæ nec in Balsamonis, nec Zonaræ commentariis, nec alio, quantum scimus, codice habentur. Hoc sane dolendum est, quod nescio quo fato accuratæ istæ collectiones, per biennium fere in itinere hærentes, serius ad manus nostras pervenerunt, quam ut di eta scholia ipsi operis hujus corpori suis in locis interseri poterant. Ne quis tamen de iis omnino bic desideratis conquereretur, ea omnia, Latine etiam a nobis versa, annotationibus inseruimus, ad eosdem relata canones, quibus in codice Amerbachiano ascripta sunt. Ex variis autem lectionibus pro comperto habemus, codicein istum Amerbachianum cum Bodleiano nostro plerumque convenire, stiam ubi̟ Pari siensis editio ab utroque discrepat: adeo ut inter innumeras illas, quas clarissimus vir, ms. Amerba chianum cum Parisiensibus codicibus conferens, varias collegit lectiones, raro admodum ulla, notatu saltem digna, occurrat, quæ a codice nostro hic impresso dissidet. Quod idem et de codice Atonieusi dicendum est. Namque inter tres hosce codices optime convenit; quemadmodum in annotationibus mul tosies observare licet, ubi tres hosce codices se invicem confirmantes sæpe producimus. Inter eos autem –

col. 27–28page 5 of 741
PG 137:27Ἰωάννου τοῦ Ζωναρά τοῦ γεγονότος μεγάλου δρουγγαρίου τῆς Βίγλης καὶ πρωτοασηκρήτις λόγος πρὸς τοὺς τὴν φυσικὴν τῆς γονῆς ἐκροὴν μίασμα ἡγουμένους. ; Εξήγησις τῶν ἱερῶν καὶ θείων κανόνων τῶν τε ἁγίων καὶ σεπτῶν ἀποστόλων, καὶ τῶν ἱερῶν οἰκουμενικῶν συνόδων, ἀλλὰ μὴν καὶ τῶν τοπικῶν ήταν μερικῶν, καὶ λοιπῶν ἁγίων Πατέρων, πονηθεῖσα Ιωάννῃ μοναχῷ τῷ Ζωναρᾷ, τῷ γεγονότι μεγάλῳ δρουγγαρίῳ τῆς Βίγλης, καὶ πρωτοασηκρήτις. Η δήλωσις τῶν λόγων που φωτιεῖ καὶ συνετιεῖ νηπίους, πρὸς τὸν Θεόν φησιν ὁ προφήτης, καὶ θεοπάτωρ Δαβίδ, Λόγος δὲ τοῦ Θεοῦ εἰκότως ἄν τις καὶ τὰ τῶν θείων ἀποστόλων καὶ Πατέρων λογίσαιτο διατάγματα, ἐπεὶ τῷ Θείῳ Πνεύματι ένηχούμενοι ἐκεῖνοι ταυτὶ διετάξαντο. Εἴ τις οὖν ποιήσαιτο τὴν τῶν ἱερῶν κανόνων σαφήνειαν, καὶ τὴν τούτων νοῦν ἀναπτύξες δηλώσεις, φωτιεῖ τοὺς δι᾿ ἁπλότητα καὶ ἁπλαστίαν ἠθῶν νηπιάζοντας, καὶ μὴ πεφυκότας τοῦ βάθους ἐξικνεῖσθαι τῶν κανόνων τῶν ἱερῶν. Διὰ ταῦτά μοι ἐγχειρητέον τῷ ἔργῳ, ὡς εἰς ὠφέλειαν ἴσως ἐσομέν πολλοῖς, καὶ ὡς δύναμις ἑκάστῃ διαταγῇ τῶν ἱερῶν ἀποστόλων, καὶ σεπτῶν Πατέρων, μᾶλλον μέντοι, ὡς ἂν δοίη Θεὸς, ἰδιάζουσαν ποιητέον καὶ συντετμημένην ἐξήγησιν. Μή τις δέ μοι καταγνοίη προπέτειαν· οὐ γὰρ ἀφ' ἑαυτοῦ τῷ πονήματι ἐγχειρῶ, ἀλλὰ παρακληθεὶς ὑπέκυψα, καὶ τῷ πόνῳ δέδωκα ἐμαυτὸν, ἵνα μὴ δι' ἀνηκοΐαν κατακριθώ. φυέστατον ἐκεῖνον Ζωναρίν, σοφῶς καὶ ὑπερδεξίως, καὶ ὡς οὐκ ἄν τις κρειττόνως, 11: Ει μήπου τις είποι, ὁ ὑπερφυής δὲ τοῦτό φησι Ζωναράς, λευταῖος δὲ πάντων καὶ ὁ θαυμαστός Ζωναράς μοναχός Ιωάννης τους θείους καὶ ἱεροὺς κανόνας τῶν ἁγίων καὶ πανευφήμων ἀποστόλων, καὶ τῶν ἑπτὰ ἁγίων οἰκουμενικῶν συνόδων, καὶ πάντων τῶν
col. 29–30page 6 of 741
PG 137:29Αγίων Πατέρων ἡμῶν σαφέστατα καὶ εὐλαβέστατα εξηγησάμενος, καὶ οὐδαμοῦ οὐν πάπαν ως ορθόδοξον ὠνόμασε· μᾶλλον δὲ καὶ τῷ ἀναθέματι καθυπέβαλεν τοὺς τὰ ὅρια Πατέρων σαλεύοντας, καὶ ἀθέτησιν Ὁ γοῦν συνοψίσας τὸν παρόντα κανόνα τὸν μὲν ἐν πλάτει κείμενον ἀφορισμὸν τῶν διγάμων, τῷ ἀθετοῦντι τὴν παρθενίαν παρέδραμε, Σχόλιον Νικολάου Ιδροῦντος, περὶ Κελεστίνου καὶ Κελεστίου παπῶν Ρώμης. Ο εὑρίσκων ἐν τῷ τέλει τοῦ τετάρτου κανόνος, τῆς ἐν Ἐφέσῳ ἁγίας συνόδου, οἵτινες τῶν κληρικῶν Κελεστίνῳ ἢ Νεστηρίῳ συμφρονήσωσιν καθαιρετέοι, μὴ ἀναγινωσκέτω Κελεστίνῳ μετὰ τοῦ ν, ἀλλὰ Κελεστίῳ χωρὶς τοῦ ν. Ο γὰρ Κελεστίνος ἅγιος ἦν καὶ ὀρθόδοξος πάπας Ρώμης, ὁ δὲ οι τινες τῶν κληρικῶν Κελεστίνῳ ἢ Νεστορίῳ συμφρο
col. 31–32page 7 of 741
PG 137:31Ότι καὶ τὸν ὑπέρτιμον ἐκεῖνον καὶ μέγαν οἰκονόμον, τὸν ᾿Αριστηνὸν διὰ τριακονθημέρων ἐπιφωνημάτων τριῶν ἐπεφωνήσατο ἡ ἁγία σύνοδος ἀποσχέσθαι τοῦ δικαιοδοτικοῦ ὁ ὑπέρτιμος ἐκεῖνος κῦρος ᾿Αλέξιος ὁ Ἀριστηνὸς κατὰ τοῦ ἁγιωτάτου ἐκείνου πατριάρχου Ἱεροσολύμων Νομοκανονον σὺν Θεῷ ἑρμηνευθὲν παρὰ τοῦ θεοφιλεστάτου νομοφύλακος κυρίου 1, 9 Αὐτὸς ἐπέμεινε λέγων, μὴ δίκαιον εἶναι κεραίαν ἀθετηθῆναι ἐκ τῶν ἐν τῷ Νομοκανόνῳ γεγραμμένων, τῷ ὡς θεογράφους πλάκας παρὰ τῇ Ἐκκλησίᾳ λογιζομένῳ. νεόγραφα Νομοκάνονα, ὡς μὴ ἔχοντα καὶ ὑπογραφὰς τῶν ἐκθεμένων τὰς συνόδους βασιλέων καὶ πατέρων παρέδραμον· ἐψηλάφησε δὲ παλαιόγραφα Νομοκανονα.
col. 33–34page 8 of 741

theca Vaticana: nuaquam enim antehac edita fuerunt. Ad hanc autem nostram corum, editionem perpoliendam, quatuor usi suinus codicibus inss. quorum unum nobiscum communicavit clarissimus vir Joannes Pearson, SS. theologiæ professor Margareticus in universitate Cantabrigiensi, qui in bi bliotheca collegii SS. Trinitatis, cui ipse præfectus est in eadem universitate, codicem istum nitide exaratum inveniens, eumdem nobis· Latime vertendum concedere dignatus est, et sié primam huic edendo operi occasionem præbuit. Isto autem codex e longe vetustiori in bibliotheca Bodleiana Oxoniæ exscriptus fuerat, quem propterea sæpe consulere necessum babuimus. Quin et alium suppeditavit insi gnissimus vir Thomas Brown, SS. theologiæ profestor, et capella regiae Windesoria præbendarius. Cum opus autem pene ad umbilicuin perductum fuerit, alius in supradicta bibliotheca Bodleiana Înventus est codex ms. eleganti et vetusto charactere exaratus: e quo nonnulla excerpta sunt, quæ in aliis codicibus desiderantur, ac proinde post canonicas epistolas, ad quas pertinent, in secundo to̟mo̟ eduntur. Eorum autem collectionem pariter atque versionem viro multis nominibus honorando D. Joanni Fell, S. T. P., Ecclesiæ cathedralis Christi decano in Universitate Oxoniensi debemus, qui ad uberiorem hujus operis ornatum curavit, ut illud opus a docto quodam viro in eadem Academia perficeretur. Sed et eidem etiam præclara eruditione et insigni pietate viro accuratam totius hujusce operis editionem respublica canonica acceptain referat, quippe cujus solius cura atque consilio in omnibus adhibito, accurate adeo et polite prodit. Ad calcem totius operis annotationes subjunximus (a); in quibus quid præstitimus, vel saltem præstare conati sumus, pancis expediemus. Primo enim nobis minime propositum fuit, in singulos canones eorumque scholia commentarios edere, quod operæ nobis pretium baud visum est. Ac proinde istiusmodi təntummodo locis, quæ obscuriora visa sunt, quæ perperam ab aliis intellecta, aut majoris momenti, et frequentioris in ecclesiasticis discutiendis controversiis usus, dilucidandis, vindicandis et ad genuinum ipsorum sensum restituendis, totam, qualis qualis fuit, operam locavimus. Hinc etiam variantes passim lectiones ex codicibus tam mss. quam impressis, adnotavimus; alia etiam quam plurima scholia, quæ ut neque ad Balsamonis, nec Zonaræ, nec Aristeni punvelaç pertinentia, in ipso operis corpore consulto prætermissa sunt, ex mss. Bodleianis et Amerbachiano, ad suos quæque canones inter annotationes apposuimus. Quidquid etiam scholiastes in Constantini Harmenopuli epitomen canonum conscripserunt, ad locum itideui quodque suum congessimus. Adeo ut nihil a Græcis quibuslibet in hoc canonici ipsorum juris corpus conscriptum ad notitiam nostram pervenit, quod non im hoc unico opere collectum exhibetur, (a) Notas textui subjecimus, sed delectu habito. Edit. Pata.

Canons of the Holy ApostlesCanones SS. Apostolorum

col. 35–36page 9 of 741
PG 137:35ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ. ΚΑΝΩΝ Α'. Επισκοπος χειροτονείσθω ὑπὸ ἐπισκόπων δύο ἡ τριῶν. ΒΑΛΣ. Ὁ ἀποστολικὸς οὗτος κανών, περὶ χειροτονίας διαλέγεται τῆς παρὰ ἀρχιερέως τελουμένης ἐπ' ἐκκλησίας· καθὼς καὶ ὁ μέγας Παυλός φησι Χείρας ταχέως μηδενὶ ἐπιτίθει, μηδὲ κοινώνει ἀλλοτρίαις ἁμαρτίαις. Οὐ μὴν περὶ ψήφου, καθώς τινες εἶπον, ἀκολουθήσαντες τοῖς ἀγράφως λεγομές νοις διὰ τὴν τῶν χειρῶν ἔκτασιν, τὴν γενομένην ὅτι παρὰ τοῦ πλήθους τῶν πόλεων αἱ ψῆφοι τῶν ἀρχιερέων ἐγίνοντο. Κἂν γὰρ ἡ ἐν Λαοδικεία σύνο οδος ἐν εἴ κανόνι φησί, μὴ δεῖν τὰς χειροτονίας ἐν παρουσίᾳ ἀκροωμένων γίνεσθαι, κἀκ τούτου τινὲς ὑπέλαβον καὶ τὸν κανόνα τοῦτον περὶ ψή του διαλέγεσθαι· ἀλλ᾽ ἐμοὶ δοκεῖ μὴ καλῶς τού τους λέγειν, ὅτι καὶ ἡ ἐπ' Ἐκκλησίας χειροτονία διὰ μυστικῶν εὐχῶν τελεῖται, κἂν ἐνώπιον πολλῶν γίνηται. "Αλλως τε τοῦ δ' κανόνος τῆς ἐν Νικαίᾳ σ' ἁγίας συνόδου, διοριζομένου τὴν τοῦ ἐπισκόπου ψή φον γίνεσθαι παρὰ πάντων τῶν τῆς ἐπαρχίας ἐπι σκόπων ἢ τέως τριῶν, ἐγγράφως καὶ τῶν λοιπῶν Β. Μ.
col. 37–38page 10 of 741
PG 137:37συναινούντων, ἀπορῶ πῶς εἶπόν τινες τὸν κανένα τοῦτον νοεῖσθαι περὶ ψήφου ἀρχιερέως, λέγοντα ὑπὸ ἐπισκόπων δύο ή τριών χειροτονεῖσθαι ἐπίσκοπον. ΖΩΝΑΡ. Νῦν μὲν χειροτονία καλεῖται ἡ τῆς καθ ιερώσεως τοῦ ἱερᾶσθαι λαχόντος τελεσιουργία τῶν εὐχῶν, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπίκλησις· ἀπὸ τοῦ τὸν ἀρχιερέα τείνειν τὴν χεῖρα εὐλογοῦντα τὸν χειροτονούμενον· πάλαι δὲ καὶ αὐτὴ ἡ ψῆφος χειροτονίᾳ ὠνόμαστο· ὅτε γὰρ τοῖς τῶν πόλεων πλήθεσιν ἐξῆν ἐκλέγεσθαι τοὺς ἀρχιερεῖς, συνήεσαν τὰ πλήθη καὶ οἱ μὲν τόνδε ᾑροῦντο, οἱ δὲ τόνδε ἵνα οὖν ἡ τῶν πλειόνων κρατοίη ψῆφος, λέγεται τείνειν τὰς χεῖρας τοὺς τὴν ἐπιλογὴν ποιουμένους, καὶ διὰ τούτων ἀριθμεῖσθαι τοὺς ἔκαστον ψηφιζομένους, καὶ τὸν παρὰ τῶν πλειόνων αἱρούμενον εἰς τὴν ἀρχιερωσύν την προκρίνεσθαι· κἀντεῦθεν ἐξελήφθη τῆς χειροτο γίας τὸ ὄνομα· τούτῳ δὲ καὶ οἱ τῶν συνόδων Πατέρες οὕτως εὑρίσκονται χρησάμενοι, καὶ τὴν ψῆφον χει ροτονίαν καλέσαντες· ἡ γὰρ ἐν Λαοδικεία σύνοδος ἐν πέμπτῳ κανόνι φησὶ μὴ δεῖν τὰς χειροτονίας ἐπὶ παρουσίᾳ ἀκροωμένων γίνεσθαι· χειροτονίας δὲ τὰς ψήφους ὠνόμασεν· ἐν γὰρ τῇ τελεσιουργία τοῦ ἀρ χιερέως μᾶλλον ἔθος πολλούς συνέρχεσθαι· ἐν δὲ ταῖς ψήφοις, διὰ τὸ εἰσάγεσθαι τινὰ αἰτιάματα κατά τῶν ψηφιζομένων ἀνδρῶν, ἀπηγόρευται τὸ παρεῖναι τινας, καὶ ἀκροᾶσθαι τούτων. Χειροτονεῖσθαι δὲ οὗτος ὁ κανὼν διατάττεται ἐπίσκοπον παρὰ δύο Επισκόπων ψηφίζεσθαι δὲ ἐπίσκοπον ὁ τέταρτος κανὼν τῆς πρώτης συνόδου ἐρίζει παρὰ πάντων τῶν τῆς ἐπαρχίας ἐπισκόπων ἢ τέως τριῶν, ἐγγράφως καὶ τῶν λοιπῶν συναινούντων. ΑΡΙΣΤ. Δύο ή τρεῖς ἐπίσκοποι χειροτονούσιν ἐπίσκοπον. Τρεῖς δὲ ἐξάπαντος ὀφείλουσι ψηφίζεσθαι ἐπίσκοπον, καὶ μὴ ήττονες τούτων είπερ δυσχερές εστι πάντας τοὺς ἐπαρχιώτας ἐπισκόπους ἐπὶ τὸ αὐτὸ συναχθῆναι· καὶ ζήσει κανόνα τέταρτον τῆς ἐν Νι καίς συνόδου, καὶ ιγ' τῆς ἐν Καρθαγένῃ, καὶ ιθ' ἐν Αντιοχείᾳ. ΚΑΝΩΝ Β. Πρεσβύτερος ὑπὸ ἑνὸς ἐπισκόπου χειροτονείς σθῳ, καὶ διάκονος,καὶ οἱ λοιποί κληρικοί. ΒΑΛΣ. Καὶ οὗτος ὁ κανὼν περὶ χειροτονίας ἀκο λούθως νομοθετῶν παρίστησι καὶ τὸν πρὸ αὐτοῦ κανόνα εκλαμβάνεσθαι περὶ ἐπισκόπων χειροτονίας, οὐ περὶ ψήφου αὐτῶν. Οὐδὲ γὰρ ψηφίζεσθαι πρός τερον πρεσβύτερον ἢ διάκονον ἀνεδιδάχθημεν ή ἕτερον κληρικὸν, καὶ οὕτω χειροτονεῖσθαι αὐτ τόν. ΖΩΝΑΡ. Καὶ τὴν ἐπιλογὴν, καὶ τὴν χειροτονίαν τῶν πρεσβυτέρων, καὶ διακόνων, τῷ ἐπισκόπῳ ἀνατίθησιν ὁ κανών ᾧ ὑποκεῖσθαι μέλλουσιν οἱ χειροονούμενοι. ΑΡΙΣΤ. Εἷς ἐπίσκοπος χειροτονεί πρεσβύτερον καὶ διάκονον. Σαφής. ΚΑΝΩΝ Γ'. Εἰ τις ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος παρὰ τὴν τοῦ Κυρίου διάταξιν τὴν ἐπὶ τῇ θυσίᾳ προσο ενέγκῃ ἕτερά τινα ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον, ἢ μέλι,
col. 39–40page 11 of 741
PG 137:39* γάλα, ἢ ἀντὶ οἶνου σίκερα ἐπιτηδευτή, ἢ ὄρνεις, ἢ ζωά τινα, ἢ ὅσπρια, παρὰ τὴν διά ταξιν, καθαιρείσθω· πλὴν νέων χέδρων ἢ σταφυλῆς τῷ καιρῷ τῷ δέοντι. Μὴ ἐξὸν δὲ ἔστω, προσάγεσθαί τι ἕτερον εἰς τὸ θυσιαστής ριον ἢ ἔλαιον εἰς τὴν λυχνίαν, καὶ θυμίαμα τῷ καιρῷ τῆς ἁγίας προσφορᾶς. ΒΑΛΣ. Τὰς ἐκ τοῦ παλαιοῦ νόμου γινομένας ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ θυσίας δι' αίματος καὶ ζώων σφαγῆς ἀπαγορεύσαντες οἱ θεῖοι ἀπόστολοι, τὴν ὑπὸ τοῦ Κυρίου παραδοθεῖσαν ἀναίμακτον θυσίαν ἐκέλευσαν γίνεσθαι καὶ τὸν παρὰ ταῦτα ποιοῦντα ἱερέα καθ αιρεῖσθαι διωρίσαντο. Σίκερα δὲ ἐστι πᾶν τὸ ἄνευ οἴνου μέθην ἐμποιοῦν. Ακούων τὸ τοῦ κανόνος λέ γοντος, ο πλὴν νέων χέδρων,» ήγουν οσπρίων, μὴ νομίσῃς συγκεχωρεῖσθαι τὴν διὰ τούτων θυσίαν καὶ τοῦτο γὰρ ἀπηγόρευσαι· ἀλλὰ λέγε προσφέρεσθαι ταῦτα τῷ ἱερεῖ, ὡς ἀπαρχὰς τῶν ἐτησίων καρπῶν· καὶ ἵνα, λαμβάνοντες αὐτὰ ἀπὸ τῶν χει ρῶν τοῦ ἱερέως μετ' εὐλογίας, εὐχαριστίαν τῷ Θεῷ ἀναπέμπωμεν, τῷ οἰκονομήσαντι τὰ πρὸς ζωάρκειαν καὶ θεραπείαν ἡμῶν. Διὰ γὰρ τοῦτο, ὡς ἔοικε, καὶ σταφυλὰς τῷ πατριάρχῃ προσφέρουσιν ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ τοῦ θείου ναοῦ τῶν Βλαχερνῶν μετὰ τὴν ἱεροτελεστίαν κατὰ τὴν ἑορτὴν τῆς Κο μήσεως τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου· ἐγὼ δὲ εἶδεν καθαιρεθέντα καὶ τῆς ἡγουμενίας ἐκβληθέντα τι νὰ προεστῶτα τῆς σεβασμίας μονῆς τῆς χώρας, διὰ τὸ τυροὺς καὶ κρέα ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ εισαγαγεῖν ἀπὸ συμβουλῆς ἀνθρώπου κακού, πλανήσαντος αὐτὸν, καὶ εἰπόντος ἐκ τούτου τοῦ τρόπου πολλῶν ἀρρωστημάτων θεραπείαν γενέσθαι. Θυμίαμα δὲ καὶ ἔλαιον οὐ χάριν θυσίας προσάγεται, ἀλλ' εἰς φωταγωγίαν τοῦ ναοῦ καὶ εὐχαριστίαν τοῦ ἀληθινοῦ φωτὸς καὶ Θεοῦ. Ἀνάγνωθι τῆς ς συνόδου και νόνας κη', λβ', ν'. ΖΩΝΑΡ. Ο Κύριος παραδιδοὺς τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ τὴν ἐπὶ τῇ ἀναιμάκτῳ θυσίᾳ τελετήν, ἄρτῳ καὶ οἴνῳ ταύτην τελεῖν παραδέδωκε. Διὰ καὶ οἱ ἀπόστολοι ἕτερόν τι πρὸς θυσίαν προσάγεσθαι ἀπη γόρευσαν· καὶ ἀντὶ οἴνου δὲ ἑτέρῳ πόματι κεχρῆσθαι ἐκώλυσαν, οἷον σίκερα σίκερα δέ ἐστι πᾶν τὸ ἄνευ οἴνου μέθην ἐμποιοῦν, οἱά εἰσιν ἃ ἐπιτηδεύουσιν ἄνθρωποι, ὡς ἡ λεγομένη χουμέλη καὶ Πλὴν νέων χίερων. οὐχ ὡ; θυσία ταῦτα, ἀλλ' ὡς ἀπαρχή καρπῶν νέων. Χουμέλη. χουμέλη, χιν,
col. 41–42page 12 of 741
PG 137:41Στα ὁμοίως σκευάζονται. Σταφυλὰς δὲ ἄρτι γενομέ-; νας πεπείρους, καὶ νέα χίδρα, ἤτοι ἀρτιφανῆ, καὶ πρὸς βρῶσιν ἤδη καθεστηκότα όσπρια (τοῦτο γὰρ δηλοῦται διὰ τοῦ εἰπεῖν, «τῷ καιρῷ τῷ δέοντι») προσάγεσθαι συνεχώρησαν· πλὴν οὐχ ὡς θυσίας ταῦτα προσφέρεσθαι, ἀλλ' ὡς ἀπαρχὰς τῶν ὡρίων καρπών. Συγκεχώρηται δὲ προσάγεσθαι καὶ ἔλαιον, ὦ ὥστε φῶς διὰ τούτου ἀνάπτεσθαι τῷ ἀληθινῷ φωτί, καὶ θυμίαμα τῷ καιρῷ τῆς ἁγίας προσφορᾶς. Ανάγνωθι τῆς ἐν Τρούλλῳ συνόδου κανόνας λα', λβ', λη'. ΑΡΙΣΤ. Ἱερεὺς ὁ γάλα, ἢ μέλι, ἢ σίκερα, ἢ ζώα, ἡ όσπρια τῷ θυσιαστηρίῳ προσάγων, πλὴν νέων χίδρων, καὶ σταφυλῆς, καὶ ἐλαίου, καὶ θυμιάματος, καθαιρείσθω. Τὸ προσάγειν τῷ θυσιαστηρίῳ τὰ ἀπηριθμημένα, τὸ μὲν, ὡς Ἑλληνικὸν, τὸ δὲ ὡς Ἰουδαϊκὸν ἀπηγόρευται. Απαρχὰς δὲ τῶν νέων καρπών, ἤτοι ὀσπρίων καὶ σταφυλῆς, προσφέρειν κατὰ τὸν τῆς γεωργίας καιρὸν εἰς εὐχαριστίαν τοῦ δόντος Θεοῦ ἐπιτέτραπται. ΚΑΝΩΝ Δ'. Η άλλη πᾶσα όπώρα εἰς οἶκον ἀποστελλέσθω, ἀπαρχὴ τῷ ἐπισκόπῳ καὶ τοῖς πρεσβυτέροις, ἀλλὰ μὴ πρὸς τὸ θυσιαστήριον. Δῆλον δὲ ὡς ὁ ἐπίσκοπος καὶ οἱ πρεσβύτεροι επιμερί ζουσι τοῖς διακόνοις καὶ τοῖς λοιποῖς κληρικοῖς. ΒΑΛΣ. Σημείωσαι καὶ ἀπὸ τούτου τοῦ κανόνος ὅτι ἐν τῷ ναῷ μόνα όσπρια καὶ σταφυλαὶ ὡς ἀπαρ χαὶ τῷ ἐπισκόπῳ προσάγονται· αἱ οπώραι δὲ καὶ τὰ λοιπὰ ἀποστέλλονται τῷ ἐπισκόπῳ χάριν τοῦ δι' αὐτοῦ ἀξίαν τῷ Θεῷ εὐχαριστίαν δοθῆναι. Όπως δὲ τὰ ἐπὶ ταῖς μνήμαις τῶν ἁγίων καὶ τῶν κατοιχομένων προσφερόμενα, καὶ κανίσκια λεγόμενα, διὰ πολυειδῶν ὀπωρῶν κοσμούμενα τῷ θυσιαστηρίῳ προσφέρονται, μαθήσῃ ἀπὸ τοῦ Εἰς τοὺς κεκοιμημένους λόγου του μεγάλου ᾿Αθανασίου. Σὺ δὲ εἰπὲ ὅτι καὶ ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος ἀναγκάζονται οἱ επίσκοποι παρηγορείσθαι τοὺς κληρικοὺς αὐτῶν ἀπὸ τῶν εἰσόδων τῶν ἐκκλησιῶν. κόλυβα Κόλυβα σἶτος έψητός κόλυβα τῶν κολύβων και νίσκια διὰ πολυειδῶν ὀπωρῶν κοι σμούμενα τῷ θυσιαστηρίῳ προσφέρονται, Κανίσκια. μημένους, κοινίσκια. καινί σκια, κανίσκια σπόρτου λον. κοινίσκια καινίσκια, Κανίσκιον χάνεον κάνεον, κανίσκιον. κανέοισι, κανοῖς, μαγίσι, κανισκίοις, ΠΟΣ, κανοῦν, κανίσκιον. Οπου δεν λαμβάνει δῶρα, ὅπου δὲν δέχεται κανίσκια. διὰ τὸ τὸν πρῶτον ἄνθρωπον ἀποστείλαι μετά μεγάλου και νισκίου τὸν βασιλέα, κανίσγειν κανίσκια τὰ ἐπὶ ταῖς μνήμαις τῶν ἁγίων καὶ κατοιχομένων προσφερόμενα, Εἰς τοὺς κεκοι
col. 43–44page 13 of 741
PG 137:43ΖΩΝΑΡ. Τὰς οπώρας οὐκ εἰς τὸ θυσιαστήριον δεῖ προσάγεσθαι, ἀλλὰ τὸν βουλόμενον ἀπαρχὰς ἐξ αὐτῶν προσαγαγεῖν τῷ Θεῷ εἰς εὐχαριστίαν τῷ ἐπισκόπῳ ταύτας προσφέρειν καὶ τοῖς πρεσβυτέροις· κἀκείνους δεχομένους ταύτας μὴ εἰς οἰκείαν μόνην ἔχειν ἀπόλαυσιν, ἀλλὰ καὶ τῷ κλήρῳ διανέμειν παντί. ΑΡΙΣΤ. Αἱ ἀπῶραι οἴκοι πεμπέσθωσαν ᾶς εἰ πρῶτοι τοῖς ἑξῆς διανέμοιεν. *Ανευ σταφυλῆς τὰς ἀπαρχὰς τῶν ἄλλων ὑπωρῶν οὐ τῷ θυσιαστηρίῳ προσφέρειν δεῖ, ἀλλ' οἴκοι στέλλεσθαι τῷ ἐπισκόπῳ καὶ τοῖς πρεσβυτέροις, ἐπὶ τῷ διατ νείμασθαι ταῦτα τοῖς διακόνοις καὶ τοῖς λοιποῖς κλη ρικοῖς. Η γὰρ σταφυλὴ ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ προσαχθήσεται, κατ' ἐξαίρετον τῶν ἄλλων ὀπωρῶν, ὡς καὶ τοῦ ἐξ αὐτῆς οἴνου εἰς τελεσιουργίαν παραλαμβανομένου τῆς ἀναιμάκτου θυσίας. ΚΑΝΩΝ Ε'. Επίσκοπος, ἢ πρεσβύτερος, ἢ διάκονος τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα μὴ ἐκβαλλέτω προφάσει εὐλα βείας· ἐὰν δὲ ἐκβάλλῃ, ἀφοριζέσθω· ἐπιμένων δὲ, καθαιρείσθω. ΒΑΛΣ. Πρὸ τῆς ς' συνόδου τῆς ἐν τῷ Τρούλλω τοῦ παλατίου γενομένης ἐξῆν τοῖς ἐπισκόποις ἔχειν γυναῖκας καὶ μετὰ τὸ ἐπισκοπικὸν ἀξίωμα, ὥσπερ ἔχουσιν αὐτὰς καὶ οἱ μετὰ τὸν γάμον χειροτονούμενοι ἱερεῖς ἢ διάκονοι. Ἐπεὶ οὖν πρὸ τῆς Ἰουστινιανείου ριζ', νεαρας τῆς κειμένης ἐν βιβλίψ τῶν Βασιλικῶν κη' τίτλῳ ζ' ἄδειαν εἶχεν ὁ βουλόμενος ἐκ πάσης αἰτίας ἀποστέλλειν τῇ γυναικὶ αὐτοῦ διαζύγιον, φησὶν ὁ παρὼν κανών, μὴ ἔχειν ἄδειαν τὸν ἐπίσκοπον, ἢ τὸν πρεσβύτερον, ἢ τὸν διάκονον, προφάσει εὐλαβείας ἐκβάλλειν τὴν οἰκείαν γυναίκα. Τὰ τοῦ τοιούτου δὲ κανόνος ἐσχόλασαν, ὅσον τέω; εἰς τοὺς πρεσβυτέρους καὶ διακόνους. Οἱ γὰρ ἐπίσ σκοπος γυναίκας ἔχειν, ὡς εἴρηται, μετὰ τὴν ἐπισ σκοπὴν οὐ δύνανται· ἐκ τοῦ μὴ λύεσθαι σήμερον ἄλλως πως συνοικέσιον (β) οιονδηποτοῦν, εἰ μὴ ἐκ τῶν αἰτιῶν τῶν ἐν τῇ ῥηθείσῃ νεαρά περιεχομένων αἳ καί εἰσιν αὗται· τὸ φρονῆσαί τινα ἐκ τῶν ὁμοσ ζύγων κατὰ βασιλέα, τὸ μοιχευθῆναι τὴν γυναῖκα, τὸ ἐπιβουλεύσασθαι θάτερον τῇ τοῦ ἑτέρου ζωῇ, τὸ συμποσιάζειν ἢ συλλούεσθαι τὴν γυναῖκα ἀνδράσιν ἐξωτικοῖς, μὴ βουλομένου τοῦ ἀνδρός· τὸ ἔξω τῆς Οίκοι πεμπέσθωσαν. βασιλικαί πεμπέσθωσαν ἀπαρχὴ τῷ ἐπισκόπῳ καὶ τοῖς πρεσβυτέροις, δς οἱ πρώτοι τοῖς ἑξῆς διανέμονεν. Εν βιβλίῳ τῶν Βασιλικῶν. Βασιλικαῖς, ἐπαρχικαῖς Ρωμαϊκαῖς παραγραφαῖς, παραπομπαῖς, σου ἀγωγαῖς περὶ τῶν νόμων Ροδίου, Γεωργικού, διατάξεις) βασιλικά Συνοικέσιον. γυναικέσιον, συνοικέσιον
col. 45–46page 14 of 741
PG 137:45οἰκίας τοῦ ἀνδρὸ; μεἶναι τὴν γυναῖκα, εἰ μή τοί γε τυχὸν παρὰ τοῖς ἰδίοις γονεῦσι· τὸ τὴν γυναῖκα ἀπελθεῖν εἰς ἱπποδρόμιον δίχα γνώμης τοῦ ἀνδρός· τὸ ἐλέσθαι τὸν μονήρη βίον θάτερον ἐκ τῶν ὁμού. γων· καὶ ἄλλαι τινὲς ἀπογεγραμμέναι ἐν τῇ ῥηθείσῃ νεαρᾷ, ἣν καὶ ἀνάγνωθι. ΖΩΝΑΡ. Τὸ παλαιὸν ἐξῆν διαζεύγνυσθαι τοὺς συνοικούντας καὶ χωρὶς αἰτίας, όπηνίκα ἐβούλοντο ὁ δὲ Κύριος, ὡς ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις γέγραπται, τοῦτο ἀπηγόρευσε. Κατὰ γοῦν τὴν τοῦ Κυρίου δια-. ταγὴν καὶ οἱ ἀπόστολοι τοῦτο κωλύουσι· καὶ τέως νῦν περὶ τῶν ἱερωμένων φασὶν ὡς εἰ προφάσει εύ λαβείας ἱερωμένος τὴν γυναῖκα αὐτοῦ ἀποπέμψεται, ἀφοριζέσθω, ἕως ἂν δηλαδὴ πεισθῇ προσλαβέσθαι αὐτήν. Εἰ δὲ ἐπιμένει μὴ προσλαμβάνων αὐτὴν, καὶ καθαιρεθήσεται· ἔοικε γὰρ εἰς διαβολὴν εἶναι τοῦτο τοῦ γάμου, ὡς ἀκαθαρσίαν τῆς μίξεως ἐμ ποιούσης· τὸν δὲ τίμιον ἡ Γραφὴ λέγει, καὶ τὴν κοί τὴν ἀμίαντον. Μέμνηται δὲ ὁ κανὼν καὶ ἐπισκόπων ἐχόντων γυναῖκας, ὅτι τότε ἀκώλυτον εἶχον καὶ οἱ επίσκοποι τὴν πρὸς γυναῖκας νόμιμον συζυγίαν. Η γὰρ ἐν τῷ Τρούλλῳ σύνοδος, η λεγομένη έκτη, τοῦτο ἐκώλυσεν ἐν δωδεκάτῳ αὐτῆς κανόνι· καὶ ὁ πολιτικὸς δὲ νόμος τὰ ἀναίτια διαζύγια ἀπηγόρευσε, ῥητὰς ὁρίσας αἰτίας, δι' ἂς νομίμως ὀφείλουσι τὰ διαζύγια γίνεσθαι. ΑΡΙΣΤ. Τὴν βοηθὸν ἱερεὺς ἐκβάλλων, ἀπο βαλλέσθω· μὴ εἰσάγων δὲ, καθαιρείσθω. Εἴ τις πρεσβύτερος ἢ διάκονος τὴν αὐτοῦ βοηθὲν προφάσει εὐλαβείας ἐκβάλλει ἄνευ εὐλόγου αιτίας, ἀφοριζέσθω· εἰ δὲ καὶ μετὰ τὸν ἀφορισμὸν ἀδιόρθωτος μένει, καθαιρείσθω. Καὶ ζήτει τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ Έκτης συνόδου κανόνα τβν καὶ τρισκαιδέκατον, τὰ αὐτὰ διαλαμβάνοντα. ΚΑΝΩΝ Γ. Επίσκοπος, η πρεσβύτερος, ἢ διάκονος, κοσμικὰς φροντίδας μὴ ἀναλαμβανέτω· εἰ δὲ μὴ, καθαιρείσθω. ΒΑΛΣ. Περὶ τῶν ἱερωμένων ενεργούντων δουλείας κοσμικάς ἱκανῶς ἐγράψαμεν ἐν τῷ ιγ' κεφαλαίῳ τοῦ ηʹ τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. Τούτου δὲ τοῦ ἀποστολικοῦ κανόνος λέγοντος καθαιρεῖσθαι τὸν οὕτω ποιοῦντα κληρικόν, τοῦ δὲ πα' ἀποστολικοῦ κανόνος καὶ ἑτέρων κανόνων λεγόντων, Η παυσάσθω ή καθαιρείσθω, ἐρωτήσει τις, τίνι προσχεῖν ὀφείλομεν· καὶ οἶμαι ὅτι τῷ φιλανθρωποτέρῳ ὅτι καὶ τὸν ὑπέρτιμον ἐκεῖνον καὶ μέγαν οἰκονόμον τὸν ᾿Αριστηνὸν διὰ τριακονθημέρων ἐπιφωνημάτων τριῶν ἐπεφωνήσατο ἡ ἁγία σύνοδος ἀποσχέσθαι τοῦ δικαιοδοτικοῦ ὀφφικίου. Καὶ ἄλλαι τινές. Βασιλικῶν ; όταν τις οὐχ οἷός τε εἴη συντέ και τῇ γυναικὶ, καὶ τὰ παρὰ τῆς φύσεως ἀνδράσι δεδομένα πράττειν ἄχρι τριών τελείων ἐνιαυτῶν ἐκ τοῦ τῶν γάμων καιρού. Αλλὰ καὶ τὸ τῆς αἰχμαλωσίας τοιοῦτόν ἐστιν, ὁποῖον ἀγαθῇ χάριτι διά λύειν τὸν γάμον. Τὴν βοηθὸν ἱερεύς. ἀποβαλλέσθω ἀφοριζέσθω. ἱερεὺς ἢ διάκονος ἐγκρατείας προφάσει τὴν ἰδίαν ἐκβάλλων γυναῖκα, ἀφοριζέσθω· ἐπιμένων δὲ καθ αιρείσθω.
col. 47–48page 15 of 741
PG 137:47ΖΩΝΑΡ. Αποτέτραπται τοῖς ἀπηριθμημένοις τὸ εἰς πράγματα ἑαυτοὺς κοσμική παρεμβάλλειν βούλεται γὰρ ὁ κανὼν τῇ θείᾳ ὑπηρεσίᾳ σχολάζειν αὐτοὺς, καὶ ἔξω συγχύσεως καὶ θορύβου δημώδους τηρεῖν ἑαυτούς· εἰ δὲ μὴ τοῦτο ποιοῦσι, καθαιρεῖσθαι αὐτοὺς προστάττει. Περὶ τούτου δὲ καὶ συνόδων κανόνες διάφοροι διατάττονται· καὶ οἱ πολιτικοὶ δὲ νόμοι κωλύουσι τοὺς ἱερωμένους εἰς πράγματα ἑαυτοὺς ἐμβάλλειν. Εἰς δὲ μόνην διοίκησιν ὀρφανῶν παίδων καλουμένους ὑπὸ τοῦ νόμου παραχωρούσι ταύτην Οπεισιέναι. ΑΡΙΣΤ. Κοσμικὰς φροντίδας δεχόμενος ἱερεὺς ἀνίερος. Κοσμικὰς φροντίδας ἐπίσκοπος, ἢ πρεσβύτερος, ἢ διάκονος ἀναδέχεσθαι οὐ συγκεχώρηται δι' απ σχροκέρδειαν οἰκείαν, εἰ μή που ὑπὸ νόμων καλεῖται εἰς πραγμάτων ἀφηλίκων διοίκησιν, ἢ ἄλλως πως ἀπαιτεῖται ἀντιλαβέσθαι χηρῶν καὶ ὀρφανῶν καὶ ἀσθενῶν διοικήσεως· εἰ δὲ ἐπιφωνηθεὶς ἀποστῆνα., οὐ πείθεται. ἀλλ᾽ ἐπιμένει τῇ διοικήσει, καθαιρεῖται. ΚΑΝΩΝ Σ' Εἴ τις ἐπίσκοπος, ἢ πρεσβύτερος, ἢ διάκονος τὴν ἁγίαν τοῦ Πάσχα ἡμέραν πρὸ τῆς ἐαρινῆς ισημερίας μετὰ Ἰουδαίων ἐπιτελέσει, καθαιρείσθω. ΒΑΛΣ. Οἱ θεῖοι ἀπόστολοι συνεορτάζειν ἡμᾶς μετὰ Ἰουδαίων οὐ θέλουσι. Διορίζονται οὖν τὸ Κυ ριακὶν Πάσχα γίνεσθαι παρ' ἡμῶν μετὰ τὸ ἐκείνους τελέσαι τὸ νομικόν Πάσχα. Καὶ ἐπεὶ ἐκεῖνοι πρό τῆς ἐαρινῆς ἰσημερίας τὸ Πάσχα ἑορτάζουσιν, ὀφεί λομεν ἡμεῖς ἑορτάζειν μετὰ τὴν ἐαρινὴν Ισημερίαν. Εαρινὴ δὲ Ισημερία γίνεται ούχ, ὡς τινές φασ, κατὰ τὴν κε' τοῦ Μαρτίου μηνός, ἢ τὴν κ', ἢ ἑτέραν οἰανδήτινα ώρισμένην ἡμέραν, ἀλλ' ὅτε τύχῃ Ἀπὸ γὰρ τῆς κυκλικῆς ψήφου τοῦ ἡλιακοῦ δρόμου καὶ τῆς σελήνης ἄλλοτε ἄλλως ἡ ἐαρινὴ γίνεται Ισημερία. Οτι οὖν ἐνομοθέτησεν ὁ Μωτής Πάσχα τελεῖν τοὺς Ἰουδαίους ετησίως, ήτοι διάβασιν τῶν κακῶν εἰς ἀνάμνησιν τῆς ἀπολυτρώσεως τῆς Δια γυπτιακῆς δουλείας· καὶ τοῦτο δὲ οὐκ ἄλλως, ἀλλ᾽ ἢ πρὸ τῆς ἐαρινῆς Ισημερίας τεσσαρεσκαιδεκα Αλλ' ὅτε τύχῃ. ὅτε τύχῃ, προή γησις ισημερινή Η πρὸ τῆς ἐαρινῆς Ισημερίας. πρὸ τῆς ἐαρινῆς ἰσημερίας πρό τῆς ἐαρινῆς ἰσημε δεῖν τὰ διαβατήρια θύε:ν επίσης ἅπαντας μετὰ ἰσημερίαν ἐαρινὴν, μεσοῦντος τοῦ πρώτου μηνός, μὴ μόνον τὸν ἥλιον τὸ ἰσημερινὸν διαπορεύεσθαι τμῆμα, καὶ τὴν σελήνην δέ, τῷ δὲ μηνὶ τῷ ξανθικῷ, ὃς Νισάν παρ' ἡμῖν καλεῖται, καὶ τοῦ ἔτους ἐστὶν ἀρχὴ, τεσσαρεσκαιδεκάτῃ κατὰ σελήνην, ἐν κριῷ τοῦ ἡλίου καθ εστώτος.
col. 49–50page 16 of 741
PG 137:49ταίας οὔσης τῆς σελήνης ἐν τῷ πρώτῳ μηνί, ήτοι τῷ Μαρτίῳ, ἑορτάζομεν καὶ ἡμεῖς τὸ Κυριακὸν Πάν σχα, ἤτοι τὴν ἐκ τῆς δουλείας τοῦ διαβόλου ἐλευθερίαν ἡμῶν, ἣν διὰ τοῦ οἰκείου πάθους ὁ Χριστὸς καὶ Θεὸς ἡμῶν ἡμῖν ἐχαρίσατο. Εορτάζομεν δὲ τοῦτο, 14 οὐχ ὅτε τὸ Ἰουδαϊκὸν Πάσχα τελεῖται, ἀλλὰ μετὰ τοῦτο δηλονότι μετὰ τὸ γενέσθαι τὴν ἐαρινὴν Ισημερίαν, καὶ μετὰ τὴν ιδ' ἡμέραν τοῦ πρώτου μηνός, ἤτοι τῆς πρώτης σελήνης του Μαρτίου μη νός, ἐν τῇ αὐτῇ μέντοι ἑβδομάδι, ὅτε καὶ τὸ πάθος 73 τοῦ Χριστοῦ καὶ ἡ ἀνάστασις, οὕτω τότε γεγόνασι. Ζήτει καὶ τὸν η' λόγον τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, ὃν συνεγράψατο Εἰς τὸ Πάσχα. Ζήτει καὶ τὸν οὐ κανόνα τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου καὶ τὰ ἐν αὐτῷ παρ' ἡμῶν παραγραφέντα περὶ τοῦ Πάσχα. ΖΩΝΑΡ. Εαρινὴν ἰσημερίαν τινὲς τὴν κι' φασὶ τοῦ Μαρτίου· τινὲς δὲ τὴν κε' τοῦ ᾿Απριλλίου. Οξ μαι δὲ μήτ' ἐκείνην μήτε ταύτην τὸν κανόνα λέγειν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ γὰρ τὸ Πάσχα πρὸ τῆς κε' τοῦ Απριλλίου ἑορτάζεσθαι είωθεν· ἔστι δὲ ὅτε καὶ πρὸ τῆς κε' τοῦ Μαρτίου, ὡς συμβαίνειν (εἰ οὕτως νοοίτο ἡ ἐαρινή ισημερία) παρὰ τὸν κανόνα τοῦτον τὸ Πά σχα ἑορτάζεσθαι. Εοικεν οὖν ἄλλο τι ἐαρινὴν ἰσημερίαν τοὺς συνετούς ἀποστόλους ὀνομάζειν. Ἡ δὲ πᾶσα τοῦ κανόνος διαταγὴ τοῦτό ἐστι, τὸ μὴ μετὰ Ἰου δαίων (ήγουν κατ' αὐτὴν τὴν ἡμέραν) ἑορτάζειν τὸ Πάσχα Χριστιανούς. Χρὴ γὰρ προηγεῖσθαι τὴν ἀνέορ τον ἐκείνων ἑορτὴν, καὶ οὕτω τὸ καθ᾿ ἡμᾶς τελεῖσθαι Πάσχα. Ο δὲ μὴ τοῦτο ποιῶν ἱερωμένος καθαιρεθήσεται. Τοῦτο δὲ καὶ ἡ ἐν 'Αντιοχεία σύνοδος ἐν πρώτῳ κανόνι διετάξατο, λέγουσα τῆς ἐν Νικαία πρώτης συνόδου ὄρον εἶναι περὶ τῆς ἑορτῆς τοῦ Πά σχα· εἰ καὶ μὴ εὑρίσκεται ἐν τοῖς κανάσι τῆς ἐν Νικαία συνόδου, τοιοῦτος κανών. ΑΡΙΣΤ. Καθαιρεῖται ὁ τελῶν μετὰ Ἰουδαίων τὸ Πάσχα. Σαφής. Ἑκατέρα γὰρ τῶν ἰσημεριῶν ἑβδόμῳ γίνεται μηνί, καθ' ἃς καὶ ἑορτάζειν διείρηται νόμῳ τὰς μεγίστας και δημοτελεστάτας ἑορτάς. κατ' ισημερίαν ἐαρινήν, κατὰ μετοπωρινήν. ᾿Αλλὰ μετὰ τοῦτο. Ζήτει καὶ τὸν η' λόγον. τὸ Πάσχα
col. 51–52page 17 of 741
PG 137:51ΚΑΝΩΝ Η'. Εἴ τις ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος ἢ διάκονος, ἢ ἐκ τοῦ καταλόγου τοῦ ἱερατικοῦ προσφορᾶς γενομένης μὴ μεταλάβοι, τὴν αἰτίαν εἰπάτω καὶ ἐὰν ἡ εὐλογος, συγγνώμης τυγχανέτω· εἰ δὲ μὴ λέγοι, ἀφοριζέσθω, ὡς αἴτιος βλάβης γενόμενος τῷ λαῷ, καὶ ὑπόνοιαν εμποιήσας κατὰ τοῦ προσενέγκαντος, ὡς μὴ ὑγιῶς ἀνενέγκαντος ΒΑΛΣ. Ἐπίσκοπον μὲν ἡ πρεσβύτερον οὐκ οἶδέ τις εἰσιόντα εἰς τὸ θυσιαστήριον καὶ ἱερουργήσαντα, καὶ μὴ μεταλαβόντα τῶν θείων ἁγιασμάτων. Εἰ δὲ τις ἐκ τούτων τοιοῦτόν τι εὑρεθῇ ποιήσας, οὐ μόνον ἀφορισθήσεται, ἀλλὰ καὶ μεγάλως κολασθήσεται, εἰ μὴ εὐλογωτάτην αἰτίαν καὶ προφανή εἴπῃ, τὴν θείαν μετάληψιν κωλύουσαν. Οὐδὲ γὰρ τυχὸν σκάνδαλον ἐκ τούτου ἀναφύεται. Ἐκ τῶν διακόνων δὲ τοὺς πλείους βλέπομεν εἰς τὸ θυσιαστήριον εἰσιόντας, καὶ μή μεταλαμβάνοντας, ἀλλὰ μηδὲ ἀπτομένους τῶν ἁγίων. Εἰ δέ τις ἐξ αὐτῶν χειραπτήσῃ, καὶ οὐ μεταλάβῃ, ἀφορισθήσεται κατὰ τὸν κανόνα. Καί τινες μὲν οὖ τως ἡρμήνευσαν τὸν κανόνα· τινὲς δὲ λέγουσιν ὑπὸ τοῦ κανόνος ἀφορίζεσθαι πάντα ἱερωμένον μὴ μετα λαμβάνοντα, κἂν ἔξωθεν τοῦ ἁγίου βήματος ἵσταται, ὅπερ βαρύτατόν ἐστι Ετέρα ερμηνεία. Τὰ περὶ τοῦ η' καὶ θ' κανόνος ἄλλοι μὲν ἄλλως ηρμήνευσαν, ἡμεῖς δὲ ἄλλως. Ὅθεν συνάπτοντες τὰ παρὰ τούτων, λέγομεν ὅτι οἱ μὲν συναριθμούμενοι τῷ ἱερῷ καταλόγῳ, καὶ ὑπουργοῦντες εἰς τὰ τῶν ἁγια σμάτων μυστήρια, μὴ μεταλαμβάνοντες προσφορᾶς γενομένης, ἀφορίζονται, εἰ μὴ εὐλογον είπωσιν αι τίαν· οἱ δὲ μὴ χειριζόμενοι τὰ ἅγια ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ ἱερωμένοι, καὶ πάντες οἱ λαϊκοὶ πιστοὶ μὴ περι μένοντες, ἤτοι μὴ προσκαρτεροῦντες μέχρι τέλους, καὶ ἔστ᾽ ἂν ἡ ἁγία γένηται μετάληψις παρὰ τῶν ἀξίων, ὡς ἄτακτοι ἀφορίζονται. Τὸ γὰρ λέγειν ἡμᾶς ὀφείλειν πάντας τοὺς πιστοὺς λαϊκοὺς καὶ τοὺς μὴ χειριζομένους τὰ ἅγια ἱερωμένους, καθεκάστην μετ ταλαμβάνειν τῶν ἁγιασμάτων, εἰ δὲ μή, ἀφορίζεσθαι, οὔτε τῷ κανόνι δοκεῖ οὔτε δυνατόν έστι γενέ σθαι. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ὁ θ' κανὼν εἶπε τοὺς μή παραμένοντας πιστοὺς κολάζεσθαι, καὶ οὐ προσέθετο τοὺς μὴ μεταλαμβάνοντας. Οὕτως ἑρμήνευσον τους Ο κανόνας κατὰ τὸν β' κανόνα τῆς ἐν Ἀντιοχείς συν όδου. ΖΩΝΑΡ. Ετοίμους πάντας άει καὶ άξιους τῆς τῶν ἁγιασμάτων μεταλήψεως ὁ κανὼν βούλεται εἶναι, Εἴ τις ἐπίσκοπος. Οι μετά τοῦ ἀρχιερέως ή μετὰ τοῦ ἱερέως συλλειτουργοῦντας διάκονος ἀπαραιτήτως μεταλαμβάνειν ὀφείλουσιν, ἢ οὔ; Παρατηρητέον οὖν, τοὺς ὑποδιακόνους καὶ τοὺς διακόνους, καὶ μᾶλλον τοὺς χειραπτήσαν τας μεταλαμβάνειν τῶν θείων ἁγιασμάτων, ἢ μὴν τὴν αἰτίαν λέγειν δι᾿ ἣν τοῦ ἀγαθοῦ τούτου ἀπέστησαν. Τοῦτο γὰρ μὴ ποιοῦντες ἀφορισθήσονται κατά τὴν τοῦ ῥηθέντος κανόνος περίληψιν, Ὡς μὴ ὑγιῶς ἀνενέγκαντος. ἀνενέγκαντος, προσενέγκαντος, προσο ενεγκόντος
col. 53–54page 18 of 741
PG 137:53καὶ μάλιστα τοὺς ἱερωμένους· διό φησιν ὡς εἴ τις τούτων μὴ μεταλάβῃ προσφοράς γενομένης (προσκομιδῆς δηλαδή) ἢ τὴν αἰτίαν εἰπάτω, καὶ εἰ εὔλογος εἴη, συγγνωσθήσεται, ἢ μὴ λέγων, ἀφορισθήσεται, δίδωσι γὰρ κατὰ τοῦ ἱερέως τοῦ τὴν ἀναίμακτον θυ σίαν ποιήσαντος ὑπόνοιαν οὐκ ἀγαθὴν τῷ λαῷ, ὡς ἐξ ἐκείνου μεταλαβεῖν μὴ βουλόμενος, οἷά τι συνειδώς αὐτοῦ κώλυμα πρὸς ἱερουργίαν. ΑΡΙΣΤ. Ἱερεὺς ὁ μὴ μεταλαμβάνων λεγέτω τὸ αἴτιον· ἀφοριζέσθω δὲ μὴ λέγων· ὕποπτον γὰρ πεποίηκε τὸν προσάγοντα. Ἱερεὺς, ἢ ἑτερός τις τοῦ ἱερατικοῦ καταλόγου μὴ μεταλαμβάνων, καὶ τὴν αἰτίαν δι᾿ ἣν τοῦτο ποιεῖ, μὴ λέγων, ὡς ὑποψίαν διδοὺς κατὰ τοῦ προσάγοντος τὴν ἀναίμακτον θυσίαν, ἀφοριζέσθω. ΚΑΝΩΝ Θ'. Πάντας τοὺς εἰσιόντας πιστοὺς, καὶ τῶν Γραφῶν ἀκούοντας, μὴ παραμένοντας δὲ τῇ προσευχῇ καὶ τῇ ἁγίᾳ μεταλήψει, ὡς ἀταξίας ἐμποιοῦντας τῇ ἐκκλησίᾳ, ἀφορίζεσθαι χρή. ΒΑΛΣ. Ὁ τοῦ παρόντος κανόνος διορισμός δριμύτατος ἐστιν. Αφορίζει γὰρ τοὺς ἐκκλησιάζοντας καὶ μὴ παραμένοντας μέχρι τέλους, μηδὲ μεταλαμβάνοντας. Αλλοι δὲ κανόνες παρομοίως διορίζονται πάντας ἑτοίμους εἶναι καὶ ἀξίους τῆς μεταλήψεως, καὶ τοὺς ἐπὶ τρισὶ Κυριακαῖς μὴ μεταλαμβάνοντας ἀφορίζουσι ΖΩΝΑΡ. Πάντας ὁ παρών κανὼν ἀπαιτεῖ, τῆς ἁγίας Επιτελουμένης θυσίας, μέχρι τέλους προσκαρτερείν τῇ εὐχῃ καὶ τῇ ἁγίᾳ μεταλήψει. Καὶ οἱ λαϊκοὶ γὰρ συνεχώς μεταλαμβάνειν τότε ἀπῃτοῦντο. Κανὼν γάρ ἐστι τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου, καὶ τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ ἕτερος, καὶ ἄλλος τῆς ἐν 'Αντιοχείᾳ, ὡς, εἴ τις ἐπὶ εμείς Κυριακές παρών μὴ μεταλάβῃ, ἀφοριζέσθω. Διὸ καὶ ὁ παρὼν κανών τοὺς μὴ παραμένοντας ὡς τὴν τάξιν συγχέοντας ἀφορίζει· καὶ ὁ δεύτερος και νὼν τῆς ἐν 'Αντιοχεία συνόδου περὶ τούτου φησίν. ΑΡΙΣΤ. Ἀφορίσεις τὸν τῇ εὐχῇ καὶ τῇ μεταλήψει μὴ παραμένοντα. Ερμηνεία. Τὰ περὶ τοῦ η' κανόνος καὶ θ' ἄλλοι μὲν ἄλο λως ἡρμήνευσαν, ἡμεῖς δὲ ἄλλως. Ὅθεν συνάπτοντες τὰ περὶ τούτων λέγομεν. Ζήτει ἄνωθεν. ἑτέραν ἑρμηνείαν, ζήτει ἄνωθεν, ἑτέρα ἑρμηνεία ταύτην ἑρμηνείαν οἴομαι γράφεται δεῖν μετὰ τὴν ἑρμη γείαν τοῦ θ' κανόνος. Πάντας τοὺς εἰσιόντας. Ετέρα Αλλ' ἡμῖν οὕτω τὰ τοῦ κανόνος οὐκ ἐκλαμβάνεται· ἐκκλησιάζειν μὲν γὰρ τοὺς πιστοὺς μέχριτέλους τῆς θείας Ιεροτελεστίας, καὶ τῆς τελευταίας τοῦ ἱερουργοῦντος εὐχῆς, καὶ τοῦ ἀντιδώρου τῆς μεταλήψεως ψηφιζόμεθα, καὶ τοῖς οὕτω μὴ ποιοῦσε τὴν ἐκ τοῦ κανόνος ἐπισεύομεν ἀγανάκτησιν· μετα λαμβάνειν δὲ αὐτοὺς οὐκ ἀναγκάζομεν διὰ τὴν τῆς συνειδήσεως βάσανον. Προσεκτέον οὖν κατὰ τὴν τοῦ βηθέντος κανόνος περίληψιν μὴ ἀσυντάκτως ἐκ τῆς ἱερουργίας υποχωρεῖν τοὺς ἐκκλησιάζοντας. Μεταλαμβάνοντας ἀφορίζουσι.
col. 55–56page 19 of 741
PG 137:55Τὸν μὴ μέχρι τέλους προσκαρτερούντα τῇ ἐκκλησίᾳ, ἀλλ' ἔτι τῆς ἁγίας λειτουργίας τελουμένης της ἐκκλησίας εξερχόμενον, ὡς ἀταξίαν ἐμποιοῦντα τῇ ἐκκλησίᾳ, ἀφορίζεσθαι χρή. ΚΑΝΩΝ Ι. Εἴ τις ἀκοινωνήτῳ κὰν ἐν οἴκῳ συνεύξηται, οὗτος ἀφοριζέσθω. Τὸ ῥῆμα τὸ τῆς ἀκοινωνησίας ἀφορισμός ἐστιν. Ο τοίνυν ἀφωρισμένῳ συνευξάμενος οπουδήποτε ἀφος ρισθήσεται, κἂν ἐπίσκοπός ἐστι, κἂν λαϊκός. Τοῦτο δὲ γέγραπται διὰ τοὺς λέγοντας ὅτι ὁ ἀφωρισμένος ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας ἐξεβλήθη. Εἰ τις οὖν μετ' αὐτοῦ συμ ψάλλει ἐν οἴκῳ ἢ ἐν ἀγρῷ, οὐκ αἰτιαθήσεται. Ταυ τὸν γάρ ἐστι τὸ ἐν ἐκκλησίᾳ ἡ ἔξωθεν ταύτης συνεύξασθαι μετὰ τοῦ ἀφωρισμένου. Συνομιλεῖν δὲ μετά τοῦ ἀφορισθέντος οὐ κωλυόμεθα. Ανάγνωθι καὶ τὸν θ' και ένα τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου. ΖΩΝΑΡ. Οἱ ἀφοριζόμενοι διὰ ἁμαρτήματα δήπουθεν ἀφορίζονται. Χρὴ οὖν τούτοις μή συγκοινωνείν τινας. Τοῦτο γὰρ εἰς καταφρόνησιν τοῦ ἀφορίσαντος ἀφορᾷ, ἢ μᾶλλον καὶ εἰς διαβολὴν, ὡς κακῶς ἀφορίσαντος. Εἴ τις οὖν ἀκοινωνήτῳ (ήγουν ἀφωρισμένῳ) συνεύξηται, κἂν μὴ ἐν ἐκκλησίᾳ, ἀλλ' ἐν οἴκῳ, κα Εἴ τις ἀκοινωνήτῳ. Έδοξε δ' Αργει τῷ δὲ μήθ' ἡμᾶς στέγαις Μὴ πυρὶ δέχεσθαι, μήτε προσφωνείν τινα Μητροκτονοῦντας. τῷ τοιούτῳ μηδὲ συνεσθίειν, Ι ὥσπερ ὁ ἐθνικὸς παραδούναι τῷ Σατανά,
col. 57–58page 20 of 741
PG 137:57κεῖνος ἀφορισθήσεται. Τοῦτο καὶ ὁ θ' κανὼν τῆς ἐν Λ Καρθαγένη συνόδου φησί. ΑΡΙΣΤ. Ο συνευχόμενος ἀκοινωνήτῳ ταυτοκατ τάκριτος. Ο συνευχόμενος αἱρετικοῖς ἐν ἐκκλησίᾳ ἡ ἐν οἴκῳ, ἀκοινώνητος ὡσαύτως ἔστω καὶ αὐτός. ΚΑΝΩΝ ια'. Εἴ τις καθηρημένῳ κληρικὸς ὢν κληρικῷ συνεύξηται καθαιρείσθω καὶ αὐτός. ΒΑΛΣ. Τινὲς τὸ συνεύξασθαι ἐνταῦθα ἀντὶ τοῦ συνιερουργῆσαι ἐξελάβοντο. Οὐ δοκεῖ δὲ καὶ ἐμοί. Περὶ γὰρ παντὸς κληρικοῦ καθαιρεθέντος ἐξελήφθη ὁ κανών, οὐ μὴν περὶ μόνου ἱερέως. Αλλοι δὲ εἶπον ἐνταῦθα τὸν καθαιρεθέντα ὑποβληθῆναι καὶ ἀφορισμῷ, καὶ διὰ τοῦτο κωλυθῆναι τὴν μετὰ τούτου προσευχὴν. Ἐμοὶ δὲ κατανοεῖται ὅτι σκοπὸς τῷ κανόνι ἐνω ταῦθα ἐστι κολάζεσθαι πάντα κληρικὸν συνευξάμενον ὁπωσδήποτε κληρικῷ οἰῳδήτινι καθαιρεθέντι, καὶ μετὰ τὴν καθαίρεσιν ἐνεργήσαντι ἱερατικόν τι. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ καθαίρεσις αὐτῷ ἐπάγεται. ᾿Απὸ μέντοι τοῦ συνεύξασθαί τινα άφωρισμένῳ τινὶ καθαίρεσις οὐκ ἐπάγεται, ἀλλὰ ἀφορισμός, ὡς ὁ ι' κανών παρακελεύεται. ΖΩΝΑΡ. Τῶν καθαιρουμένων τινὲς μὲν μόνης ἱερο ουργίας κωλύονται, οὐ μέντοι καὶ κοινωνίας, ἢ τοῦ συνεκκλησιάζειν. Οἱ δὲ σὺν τῇ καθαιρέσει καὶ ἀκοι νώνητο! εἰσι καὶ ἀφωρισμένοι. "Η γοῦν ὁ κανὼν οὖ τος περὶ καθαιρεθέντος ἐν ταυτῷ καὶ ἀφορισθέντος νοηθήσεται, καὶ ὁ συνευξάμενος τούτῳ ὑπὸ καθαίρε σεν ἔσται· ἢ τὸ συνεύξασθαι ἀντὶ τοῦ συνιερουργή- " σαι παραληφθήσεται. ΑΡΙΣΤ. Ο συνευχόμενος καθηρημένῳ ταυτοκα τάκριτος. σ Ε' τις καθηρημένῳ. Πι καθαιρείν καθηρημένους. περιφραστικώς του βαθμοῦ καθαιρείσθαι, 35. ἐκπίπτειν τῆς ὑπηρεσίας, 31. του βαθμοῦ κατάγεσθαι, 10. 32. ἐκκήρυκτον γίνεσθαι. 18: ἐκπίπτειν τοῦ ἰδίου βαθμοῦ, 27, κινδυνεύειν περὶ τὸν ἴδιον βαθμόν, τῆς ἱερωσύνης ἀπογυμνοῦσθαι, 81, καθό αιρείσθαι τῆς λειτουργίας, 3, 18 μηκέτι λειτουργεῖν 15. ἐνιαυτὸν ἀργεῖν, "Ον κληρική συνεύξηται. ῶν ὡς κληρικῷ, ὡς κληρικῷ συνεύ συνεύξασθαι συνιερο ουργῆσαι
col. 59–60page 21 of 741
PG 137:59Ο συνευχόμενος ήτοι συλλειτουργών καθηρημένῳ καθηρημένος ἔστω καὶ αὐτός. ΚΑΝΩΝ ΙΒ', ΙΓ'. Εἴ τις κληρικὸς ἢ λαϊκὸς ἀφωρισμένος, ἤτοι δε κτος, ἀπειθὼν, ἐν ἑτέρᾳ πόλει δεχθῇ ἄνευ γραμμάτων συστατικών αφοριζέσθω καὶ ὁ δεξάμενος καὶ ὁ δεχθείς. Εἰ δὲ ἀφωρισμένος εἴη, ἐπιτεινέσθω αὐτῷ ὁ ἀφο ρισμός ΒΑΛΣ. Ετερός ἐστιν ὁ ἀφωρισμένος, καὶ ἕτερος δ ἄδεκτος, ήγουν ὁ παρὰ ἐπισκόπου εἰς τόδε τι μὴ παραδεχόμενος. Ο μὲν γὰρ ἀφωρισμένος ἐκ τῆς ἐκκλησιαστικῆς συνάξεως κωλύεται· ὁ δὲ ἄδεκτος ἐκ πολ λῶν τρόπων οὐ δέχεται. Καὶ τὸ [ήτοι] γὰρ ἀντὶ τοῦ [] διαζευκτικοῦ κεῖται ἐντὸς, καθὼς τοῦτο παρίσταται ἀπὸ τοῦ ἐφεξῆς κανόνος τοῦ λέγοντος· Εἰ δὲ ἀφω ρισμένος εἴη, καὶ τὰ ἑξῆς. Φασὶ νοῦν οἱ παρόντες 20) "Ανευ γραμμάτων συστατικών. συστατικαί, εἰρηνικαί, απολυτικαὶ Συστατικών, Συστατικαὶ δὲ εἰσιν ἐπιστολαί αἱ διδόμεναι παρὰ ἐπισκόπου κληρικοῖς ἢ ἱερωμένοις εἰς ἑτέραν πόλιν ἀπιοῦσι, καὶ συνιστῶσι τούτους τῷ ἐκεῖ ἐπισκόπῳ, ὡς παντάπασιν αναιτίους. Γράμματα λάβοι τοῦ οἰκείου μητροπολίτου προς τὴν βασιλείαν, ταῦτα δὲ κατὰ τοὺς θείους και νόνας συστατικά καλούμενα τὰ μαρτυροῦντα τῷ ἀναγκαίῳ τῆς αὐτοῦ παρουσίας. Επιτεινέσθω αὐτῷ ὁ ἀφορισμός. ὡς ψευσαμένῳ καὶ ἀπατήσαντι τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ.
col. 61–62page 22 of 741
PG 137:61κανόνες δ ιβ' καὶ ὁ ιγ', ὅτι ὁ τὴν καθάπαξ ἄδεκτον 12 13, εἶναι εἰς τόδε τι κατακριθέντα ἄνευ γραφών συστατικῶν τοῦ οἰκείου ἐπισκόπου δεξάμενος ἐν εἰδήσει, ἀφοριζέσθω· συναφοριζέσθω δὲ καὶ ἐκεῖνος ὁ δεχθείς εἰ δὲ ἄδεκτος οὐκ ἔστιν ὁ τοιοῦτος, ἀλλὰ ἀφωρισμένος, πάλιν ὁ μὲν τοῦτον δεξάμενος ἀφοριζέσθω· του δὲ ἀφωρισμένου ἐπιτεινέσθω ὁ ἀφορισμός. Ζήτει καὶ την ια' κανόνα τῆς δ' συνόδου, καὶ τῆς ἐν ᾿Αντιοχεῖς κανόνα ς', καὶ τῆς ἐν Χαλκηδόνι κανόνα ιγ'. ΖΩΝΑΡ. Τὸ ἦτοι ἐνταῦθα οὐχ ἑρμηνευτικόν έστι τοῦ ἀφορισμοῦ, ἀλλ' ἀντὶ τοῦ ἢ διαζευκτικοῦ κεῖται. Περὶ δύο γὰρ εἰπεῖν βούλεται, περὶ τοῦ ἀφωρισμένου καὶ ἀδέκτου· καὶ τέως περὶ ἀδέκτου πρότερον διαλέγεται. Τινὲς γὰρ ἐν κλήρῳ τεταγμένοι (ἀναγνῶ στις τυχὸν ἢ ψάλται) ζητοῦσι χειροτονηθῆναι διάκονοι καὶ πρεσβύτεροι. Οἱ δὲ μέλλοντες χειροτονήσαι αὐτοὺς, ἐξετάζοντες τὰ κατ' αὐτοὺς, καί τινας ίσως ἀμφιβολίας εὑρίσκοντες, ὑπερτίθενται τὴν χειροτονίαν, μέχρις ἂν αἱ περὶ αὐτῶν ἀμφιβολίαι λυθῶσιν, Οἱ δὲ ἀποδυσπετοῦντες ἑτέροις προσέρχονται, καὶ παρ' ἐκείνων προσδέχονται. Τοῦτο γοῦν ὁ παρὼν κω λύει κανὼν, καὶ τὸν ἀπρόσδεκτον εἰς χειροτονίαν τῷδε τῷ ἀρχιερεῖ νομιζόμενον, μὴ προσδέχεσθαι παρ' ἑτέ ρου κελεύει ἄνευ συστατικῶν ἐπιστολῶν τοῦ παρ ᾧ ἐξητάζετο ἐπισκόπου· συστατικαὶ δὲ ἐπιστολαί εἰσιν αἱ διδόμεναι κληρικοῖς ἢ λαϊκοῖς ἀφωρισμένοις, ἢ ἀναγνώσταις ἐν ἑτέρᾳ πόλει ἀπιοῦσι μ καὶ συνιστῶσαι τῷ ἐκεῖ ἐπισκόπῳ αὐτούς, ὡς λυθένα τας τῶν ἐπιτιμίων, ἢ πιστοὺς ἔντας· ἐπὶ τούτου πλατύτερον είρηται ἐν τῷ ἐνδεκάτῳ κανόνι τῆς τες τάρτης συνόδου. Εἰ δέ τις τοιοῦτόν τινα δέξεται, καὶ τὸν δεξάμενον καὶ τὸν δεχθέντα ὑπάγει ἀφορισμῷ ᾿Ανάγνωθι τῆς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ συνόδου κανόνα ς' καὶ τῆς ἐν Χαλκηδόνι τρίτον. ΑΡΙΣΤ. 'Ο δεξάμενος τὸν ἀλλαχόθι ἄδεκτον άδε χτότερος. Ο παρ' ἐπισκόπου τινὸς ἐξεταζόμενος εἰ προσδε κτέος ἐστὶ τῇ ἁγίᾳ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίᾳ, καὶ ἐν τῷ τὰ κατ' αὐτὸν ἐξετάζεσθαι, ἐκεῖθεν ἀναχωρήσας, καὶ ἀπελθὼν εἰς ἕτερον ἐπίσκοπον, προσδεχθείη παρ' ἐκείνου ἄνευ γραμμάτων συστατικῶν, δηλούντων το ἀνεπίληπτον τῆς θρησκείας καὶ τοῦ βίου αὐτοῦ. ἀφωρισμένος ἐσεῖται αὐτός τε καὶ ὁ προσδεξάμενος αὐτόν. ΖΩΝΑΡ. Ὁ μὲν προγεγραμμένος κανὼν περὶ ἀδέ [Ητοι,] [ἀφορισμοῦ] Περὶ ἀδέκτου πρότερον. ἄδεκτον "Αδεκτός ἐστιν ὁ μὴ δεχόμενος εἰς μείζω βαθμόν προβιβασθῆναι παρὰ τον οἰκείου ἐπισκόπου διά τινος ἴσως ἀμφιβολίας. Ει γράμμα συστατικόν, Η αναγνώσταις. ρπθ' αναγνώσταις ἀγνώστοις, ἢ κληρικοίς αναγνώ στα ξένους κληρικούς καὶ ἀγνώστους Ανάγνωθι τῆς ἐν 'Αντιοχ.
col. 63–64page 23 of 741
PG 137:63ἀφορισθέντος· ὁ δὲ παρὼν κανὼν περὶ κεχειροτονημένου διατάττεται καὶ ἀφωρισμένου, δς, μετὰ τὸν ἀφορισμὸν ἀποδυσπετήσας, ἑτέρῳ προσῆλθεν ἀρχιερεῖ, καὶ ἐδέχθη παρ' ἐκείνου τὸν ἀφορισμὸν ἀγνοοῦντος· τοῦ γοῦν τοιούτου ἐπιτείνεσθαι κελεύει ὁ κανὼν τὸν ἀφορισμόν. πτου εξεφωνήθη, καὶ μήπω χειροτονηθέντος, μηδὲ ΑΡΙΣΤ. Ὁ τὸν ἀφορισμὸν ψευσάμενος ἀδεκτό τατος. Εἴ τις παρὰ τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου ἀφορισθῇ, καὶ ἀπελθὼν εἰς ἕτερον ἐπίσκοπον κρύψει τὸν ἀφορισμόν, καὶ παρ' ἐκείνου προσδεχθείη, επιτεινέσθω ὁ ἀφορισμὸς αὐτῷ, ὡς ψευσαμένῳ καὶ ἀπατήσαντι τὴν Ἐχε κλησίαν τοῦ Θεοῦ. ΚΑΝΩΝ ΙΔ'. Επίσκοπον μὴ ἐξεῖναι, καταλείψαντα τὴν ἑαυ τοῦ παροικίαν, ἑτέρᾳ ἐπιπηδᾷν, κἂν ὑπὸ πλειό των ἀναγκάζηται, εἰ μή τις εὖλογος αἰτία ᾖ, τοῦτο βιαζομένη αὐτὸν ποιεῖν, ὡς πλέον τι κέρδος δυναμένου αὐτοῦ τοῖς ἐκεῖσε λόγῳ εύ σεβείας συμβάλλεσθαι· καὶ τοῦτο δὲ οὐκ ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλὰ κρίσει πολλῶν ἐπισκόπων καὶ παρακλήσει μεγίστη. ΒΑΛΣ. Ὁ μὲν παρών ιδ' κανών διορίζεται μὴ ἔχειν ἐπ' ἀδείας ἐπίσκοπον ἐκ τῆς ἑαυτοῦ παροικίας εἰς ἑτέραν ἐπιπηδᾷν, κἂν ὠφελείας χάριν τοῦ λαου τοῦτο ποιῇ, κἂν ὑπὸ τοῦ πλήθους τῆς ἀλλοτρίας ἐνορίας εἰς τοῦτο παραβιασθῇ, εἰ μὴ συνοδικῇ ἐπισ τροπῇ τοῦτο ποιήσει· ὁ δὲ ις' κανὼν τῆς ἐν Αν τιοχεία συνόδου, ἀπόβλητον εἶναι λέγει τὸν ἄνευ 14 συνοδικῆς γνώμης ὑφαρπάσαντα σχολάζουσαν ἐκε κλησίαν. Σὺ δὲ ἴσθι ὅτι, κἂν ὁ παρὼν τὴν κανὼν ἀποστολικὸς οὐ κολάζει τὸν παρ' ἐνορίαν διδάσκοντα, ἀλλ᾽ ἕτεροι διάφοροι κανόνες τους παρ' ἐνορίαν ἐπι σκοπικόν τι ένεργήσαντας καθαιρέσει καθυποβάλλουσι. Τὸ δὲ ο παρ' ἐνορίαν ο σημειοῦσθαι κατά πρόσταξιν βασιλικὴν ἐκκεχώρηται. Μητροπολίτης δέ τις εἰς ἐπισκοπάς αὐτοῦ διαφόρους διδάξας παρά γνώμην τῶν ἐπισκόπων, καὶ αἰτιώμενος, δικαιολο γεῖτο μὴ ὀφείλειν παραβλαβήναι διά τε τὸ ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν αὐτοῦ εἶναι τὰς ἐπισκοπάς, διά τε τὸ μὴ επάγεσθαι κόλασιν ὑπὸ τοῦ παρόντος κανόνος τῷ τοιούτῳ, καὶ διὰ τὸ μὴ εἶναι τάχα ἐπισκοπικὸν λει 14, τούργημα τὸ διδάξαι ἢ σημειώσασθαι, ἅπερ τῇ με γάλῃ συνόδῳ οὐκ ἤρεσκον. Σημείωσαι οὖν τὰ ἐν τῷ παρόντι ιδ' κανόνι γραφέντα πρὸς δὲ καὶ τὰ ἐν τῷ κ' κανόνι τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου, ἔξωθεν έρω μηνευθέντα περὶ τοῦ διδάξαντος ἐπισκόπου εἰς ἀλα λοτρίαν ἐνορίαν, καὶ συμβίβασον ἄμφω τοὺς κανόν νας. 'Ετέρα ερμηνεία Ἀπὸ τοῦ παρόντος ιδ' κανόνος καταλαμβάνεται ὅτι ἡ μὲν κακεντρεχής ἐπιπήδησις ἀπὸ παροικίας εἰς παροικίαν ἐπισκόπου τινὸς κατακρίνεται· ἡ δὲ γινομένη μετάθεσις χάριτι ἀγαθῇ δι' εύλογον μεγά Ετέρα έρμηνεία.
col. 65–66page 24 of 741
PG 137:65λην αἰτίαν καὶ στηριγμὸν τῆς εὐσεβείας μετά με γίστης παρακλήσεως ἐπισκόπων πολλῶν Επιτρέπεται. Ἐπεὶ δὲ λέγουσι τινες μηδὲ ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος ἐπιτρέπεσθαι τὴν μετάθεσιν, ἀλλὰ καιρικήν μετάκλησιν ἐπισκόπου χάριν διδασκαλίας ἐκ τούτου ἀναφαίνεσθαι, ἀκουσάτωσαν ὅτι τοῦ κανόνος του οῦτόν τι μὴ λέγοντος πόθεν αὐτοὶ τοῦτο προβάλλονται; εἶτα καὶ ποία ὠφέλεια τῷ λαῷ τῆς χηρευούσης ἐκκλησίας ἔμελλε γενέσθαι ἀπὸ διδασκαλίας ἐπισκόπου ἅπαξ ἢ καὶ δὶς ἢ καὶ ἐπὶ χρόνων ῥητῶν διδά ξαντος ἐν αὐτῇ, μηδὲν δέ τι ἕτερον ἀρχιερατικόν ἐνεργήσαντος ἐν ταύτῃ, ὥστε γενέσθαι τὴν τοιαύτην μετάκλησιν μετά μεγάλης παρακλήσεως πολλῶν ἐπισκόπων· εἴπερ οὐκ ἔμελλεν ὁ μετακληθεὶς δικαίῳ ἀρχιερατικῷ διδάξαι, οὐκ ἐδεήθη ἂν παρακλήσεως η πολλῶν ἐπισκόπων· ἐδύνατο γὰρ καὶ μόνος κηρύξαι τὴν εὐσέβειαν. Αλλως τε ὁ τοῦτο λέγων κατηγορεί καὶ τοῦ μεγάλου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, καὶ τοῦ ἁγίου Πρόκλου καὶ ἑτέρων πολλῶν ἁγιωτάτων πατριαρχῶν μετατεθέντων ἀπὸ ἑτέρων θρόνων εἰς τὸν τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἢ καὶ εἰς ἑτέρους, ὡς ἀναξίως ἱερουργούντων μετὰ μετάθεσιν, ὅπερ ἐστὶν ἀσύγγνωστον. ΖΩΝΑΡ. Διάφοροι συνοδικοί κανόνες κωλύουσι τοὺς ἐπισκόπους ἀπὸ τῶν οἰκείων ἐκκλησιῶν εἰς ἑτέρας μεταβαίνειν· ἔκαστον γὰρ τῇ λαχούσῃ αὐτὸν ἐκκλησίᾳ ἐμμένειν διατάττονται, ἵνα μὴ πρὸς ἀλλ† λους στασιάζωσιν· οὐκ ἐναντία τοίνυν οι κανόνες διατάττεσθαι λογισθήσονται· ἀλλ᾽ ἐκεῖνοι μὲν περὶ τοῦ μὴ διαμείβειν τὰς ἐκκλησίας τοὺς ἐπισκόπους νομοθετοῦσι, καὶ τοῦτο κωλύουσιν· ὁ δὲ παρὼν κανών περὶ τοῦ ἀπιέναι εἰς ἑτέραν ἐκκλησίαν, χρείας κατεπειγούσης, διδαχῆς χάριν ἐπίσκοπον διαλέγεται· ἴσως γὰρ ὁ τῆς ἐκκλησίας ἐκείνης ἐπί σκοπος οὐ πάνυ τοι πρὸς τὸ διδάσκειν ἐπιτήδειος ἔσται· ὁ δὲ προσκαλούμενος, τυχὸν λογιώτερος ὢν, καὶ πρὸς διάλεξιν ἐπιτηδειότερος, διά τι συμβεβηκός ἀναγκαῖον ἂν εἴη τῇ πόλει ἐκείνῃ ἐπιδημῆσαι. Καὶ τότε δὲ μὴ ἀφ' ἑαυτοῦ ἀπιέναι, ἀλλὰ προσκαλούμε τὸν ὁ κανὼν αὐτὸν βούλεται· ἢ μᾶλλον κρίσει πολ λῶν ἐπισκόπων παρακαλούμενον. Οἱ μέντοι τῶν συνόδων κανόνες αποτρέπουσι πάντη τὸ ἐκ παροικίας εἰς ἄλλην μεταπηδαν παροικίαν ἐπίσκοπον, καὶ τὴν ἐκείνης ἐκκλησιαστικὴν ὑφαρπάζειν διοί κησιν, κἂν ἡ ἐκκλησία ἐκείνη χηρεύῃ ἐπισκόπου, κατὰ τὸν ις! κανόνα τῆς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ συνόδου. Ὁ δὲ παρὼν τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανών προσκαίρως ἀπελθεῖν ἐπίσκοπον εἰς ἄλλην παροικίαν διδαχῆς χάριν καὶ διαλέξεως, δι' ὠφέλειαν τοῦ ἐκεῖσε λαοῦ καὶ τότε οὐκ ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλὰ προσκαλούμενον καὶ ἀξιούμενον οὐ κωλύει. ΑΡΙΣΤ. Θρόνῳ οὐκ ἐπιπηδήσεις ἐκ θρόνου, εἰ μὴ τοῖς ἐκεῖ λυσιτελέστερος, ὡς διδασκαλικώτε Καὶ ἑτέρων πολλών. περί μετ ταθέσεων
col. 67–68page 25 of 741
PG 137:67ρος κρίνοιο, καὶ τοῦτο πολλῶν ἐπισκόπων καὶ διακρίσει καὶ παρακλήσει. Οὐ δεῖ ἐπίσκοπον τὴν ἑαυτοῦ παροικίαν καταλιπεῖν, καὶ ἑτέρῳ θρόνῳ ἐπιπηδήσαι, εἰ μή που 800 κιμασθῇ καὶ κριθῇ τοῖς ἐκεῖσε ὠφελιμώτερος, ὡς διδασκαλικώτερος, καὶ τοῦτο, πολλῶν ἐπισκόπων καὶ διακρίσει καὶ παρακλήσει. Ανηρέθη δὲ ὁ κανὼν οὗτος· ἡ γὰρ ἐκκαιδέκατος κανὼν τῆς ἐν Ἀντιοχεία συνόδου τὸν μὲν σχολάζοντα ἐπίσκοπον ἐπὶ σχολάζουσαν ἐκκλησίαν καθίστασθαι παραδέχεται. ᾿Αλλὰ μετὰ δοκιμασίας συνόδου τελείας, παρόντος καὶ τοῦ της μητροπόλεως ἐπισκόπου. Τὸν δὲ μὴ σχολάζοντα οὐδ' ὅλως παραδέχεται εἰς ἑτέραν πόλιν μεταβαίνειν· οὔτε ὁ και κανὼν τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου, οὔτε ὁ ιε' τῆς ἐν Νικαία συνόδου, οὔτε ὁ πρῶτος τῆς ἐν Σαρδική. ΚΑΝΩΝ ΙΕ'. Εἴ τις πρεσβύτερος ἢ διάκονος, ἢ ὅλως τοῦ κατα λόγου των κληρικῶν, ἀπολείψας τὴν ἑαυτοῦ παροικίαν, εἰς ἑτέραν ἀπέλθῃ, καὶ παντελῶς μεταστὰς διατρίβει ἐν ἄλλῃ παροικίᾳ παρά γνώμην τοῦ ἰδίου επισκόπου· τοῦτον κελεύομεν μηκέτι λειτουργεῖν, εἰ μάλιστα, προσκαλουμένου αὐτὸν τοῦ ἐπισκόπου αὐτοῦ, ἐπαν ελθεῖν οὐχ ὑπήκουσεν, ἐπιμένων τῇ ἀταξία ὡς λαϊκὸς μέντοι ἐκεῖσε κοινωνείτω. ΒΑΛΣ. Ο ς' κανὼν τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου διατάττεται μὴ ἀπολελυμένως, ἀλλ' ἐν ἐπισκοπῇ ἡ ἐκκλησίᾳ ἡ μοναστηρίῳ χειροτονεῖσθαι τοὺς κληρικοὺς. Καὶ οὐ δύνανται οὗτοι δίχα γνώμης τοῦ προς εστῶτος αὐτῶν εἰς ἑτέραν ἐπαρχίαν ἀπιέναι, καὶ ἐνεργεῖν τὰ τῶν κληρικάτων ὀφφίκια αὐτῶν. Τὸν δὲ τοιοῦτόν τι ποιοῦνται ἀφορίζει ὁ κανών, καὶ μᾶλλον μετακαλούμενον, καὶ μὴ πειθόμενον ὑποστρέψαι εἰς τὴν προτέραν παροικίαν αὐτοῦ· διάγειν μέντοι τοῦ τον ἐν ἑτέρα πόλει ὡς λαϊκὸν, οὐ κωλύει ὁ κανών. Ζήτει καὶ τὸν ις' κανόνα τῆς α' συνόδου, καὶ τὴν ε' κανόνα τῆς δ'. Ωστε σημείωσαι ὅτι οὐ μόνης συστατικῆς γραφής χρεία τῷ κληρικῷ εἰς ἑτέραν βουλομένῳ διάγειν ἐνορίαν, καὶ ὡς κληρικῷ ἐνεργεῖν ἀλλὰ καὶ ἀπολυτικῆς γραφῆς τοῦ ἐπισκόπου του τοῦτον κληρώσαντος. Εἰ μὴ γὰρ καὶ τοιαύτην γραμ τὴν ὑποδεικνύει κωλυθήσεται τῆς ἐνεργείας. Ζήτει καὶ τὸν ιζʹ κανόνα τῆς ἐν τῷ Τρούλλω συνόδου. ΖΩΝΑΡ. Ο ἕκτος κανὼν τῆς ἐν Χαλκηδόνι συν όδου διατάττεται μὴ ἀπολελυμένως χειροτονεῖσθαί τινα, ἀλλ' ἐν ἐπισκοπῇ ἡ ἐκκλησίᾳ τινὶ ἢ μοναστηρίῳ. Ὁ γοῦν οὕτω χειροτονηθεὶς καὶ καταλιπὼν τὴν ἐκκλησίαν ἧς ὠνομάσθη κληρικός, καὶ εἰς ἄλλην ἀπελθὼν, τῆς λειτουργίας παρὰ τοῦ κανόνος τούτου κωλύεται, καὶ μᾶλλον εἰ προσκαλούμενος οὐκ ἐπάν εισι. Μεταλαμβάνειν δὲ ὡς λαϊκῷ αὐτῷ ἐπιτέτρα παι. Καὶ ὁ ις' κανὼν τῆς πρώτης συνόδου, καὶ ὁ ε' τῆς τετάρτης, ὁμοίως φασίν. ΑΡΙΣΤ. Κληρικὸς ἅπας ὁ τῆς οἰκείας ἐκστὰς, καὶ τὴν ἀλλοτρίαν οἰκῶν, καὶ πρὸς τοῦ ἐπισκάο που δυσωπούμενος, καὶ μὴ παλινοστῶν, ἀκοι» νώνητος. Οἷος δή ποτε κληρικός, τὴν ἑαυτοῦ καταλιπών
col. 69–70page 26 of 741
PG 137:69ΕΠ παροικίαν, καὶ πρὸς ἑτέραν ἀπελθὼν, καὶ μὴ ὑπο στρέψας, καὶ ταῦτα παρὰ τοῦ ἰδίου προσκαλούμενος ἐπισκόπου, μηκέτι λειτουργείτω. Εἰ δὲ καὶ ἐπιμένει τῇ ἀταξίᾳ ταύτῃ, καθαιρείσθω· ὡς λαϊκὸς μέντοι ἐκεῖσε κοινωνείτω. Καὶ ζήτει τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου κανόνα τρίτον. ΚΑΝΩΝ ΙΤ'. Εἰ δὲ ὁ ἐπίσκοπος παρ' ᾧ τυγχάνουσιν, παρ' οὐσ δὲν λογισάμενος τὴν κατ' αὐτῶν ὁρισθεῖσαν ἀργίαν, δέξηται αὐτοὺς ὡς κληρικούς, ἀφοριζέσθω ὡς διδάσκαλος ἀταξίας. ΒΑΛΣ. Ορα ὅτι ὁ παρών κανὼν ἀφορίζει τὸν ἐπίσκοπον τὸν συναριθμήσαντα τῷ οἰκείῳ κλήρω ἑτέρας ἐνορίας κληρικὸν ἄνευ ἀπολυτικῆς γραφῆς τοῦ οἰκείου ἐπισκόπου. Μόνος δὲ ὁ ἐπίσκοπος Καρθαγένης δύναται συγκαταλέγειν τῷ οἰκείῳ κλήρω ἑτέρων ἐνοριῶν κληρικούς, καὶ χωρὶς ἀπολυτικῆς γραφῆς τῶν χειροτονησάντων αὐτούς. Καὶ εὑρήσεις τοῦτο εἰς τοὺς κανόνας τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ Κωνσταντινουπόλεως ἀρχιεπίσκοπος ἐπ' Εξουσίας Έχει παρομοίως ποιεῖν. Φησὶ γὰρ ἡ γ νεαρὰ τοῦ βασιλέως Ἰουστινιανού, ήγουν τὸ β' κεφ. τοῦ β' τίτλου τοῦ γ' βιβλίου τῶν Βασιλικῶν Εἰ γὰρ ἐπὶ τῶν εὐαγῶν μοναστηρίων κωλύομεν ἐξ ὁτές ρου μοναστηρίου εἰς ἕτερον μεταβαίνειν, πολλῷ μᾶλλον οὐδὲ τοῖς εὐλαβεστάτοις κληρικοῖς τοῦτο ἐφήσομεν, κέρδους τε καὶ ἐμπορίας ἀπόδειξιν ἔχειν τὴν τοιαύτην ἐπιθυμίαν ἡγούμενοι. Εἰ δὲ καί ποτε τοιαύτην τινὰ μετάστασιν ἡ σὴ μακαριότης ή ή κατὰ καιρὸν βασιλεία γίνεσθαι συνίδῃ, μὴ ἄλλως τοῦτο πράττεσθαι, πρὶν ἂν εἰς τὸν εἰρημένον ἡμῖν ἀριθμὸν περισταίη τὸ πρᾶγμα. Ἡ δὲ τοιαύτη νεαρά ἐγράφη πρὸς τὸν τότε πατριάρχην Κωνσταντινουπόλεως. Σημείωσαι δὲ ὅτι καὶ τῷ βασιλεῖ ἐνεδόθη μεταθέσεις ποιεῖν κληρικῶν. ΖΩΝΑΡ. Ο προλαβὼν κανὼν ἀπείργει τῆς λει τουργίας τοὺς καταλιπόντας τὴν ἐνορίαν, ἐν ᾗ ἐχειροτονήθησαν. Ο δὲ παρὼν ἀφορίζει τὸν ἐπισκόπου ᾧ προσῆλθον, εἰ δέξεται αὐτοὺς ὡς κληρικούς ἐν εἰδήσει τοῦ ἐπιτιμίου, ὡς ἀταξίας καὶ ἀκαταστασίας κατάρχοντα. ΑΡΙΣΤ. ῾Ο τὸν τοιοῦτον ἐν γνώσει κατέχων ταυ τοκατάκριτος. Ὁ ἐν εἰδήσει γενόμενος ἐπίσκοπος τοῦ ὁρισθέντος ἐπιτιμίου κατὰ τοῦ τοιούτου κληρικοῦ, καὶ κατέχων αὐτὸν, ὡς κληρικὸν, ἀφορίζεται ὡς διδάσκαλος ἀταξίας. ΚΑΝΩΝ ΙΖ'. Ο δυσὶ γάμοις συμπλακεὶς μετὰ τὸ βάπτισμα ἢ παλλακὴν κτησάμενος οὐ δύναται εἶναι ἐπί σκοπος ἢ πρεσβύτερος ἢ διάκονος, ἢ ὅλως τοῦ καταλόγου τοῦ ἱερατικοῦ. ΒΑΛΣ. Τὸν μετὰ τὸ ἅγιον βάπτισμα διγαμήσαντα ἢ πορνεύσαντα κωλύει ὁ κανὼν ἐπίσκοπον γενέσθαι Το β' κεφ. τοῦ β' τίτλ. τῶν Βασιλικῶν περὶ κληρικῶν ἀποστάντων τῆς κατ᾿ αὐτοὺς ἐκκλησίας, καὶ περὶ οἰκοδομούντων εὐκτηρίους οίκους.
col. 71–72page 27 of 741
PG 137:71ἡ ἱερατικόν τι ἐνεργεῖν· τὰ πρὸ τὸ ἁγίου βαπτί. σματος παρατρέχων παντοία ἁμαρτήματα, όπερ ἐστὶ καινότατον, καὶ ἔργον μόνης τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάριτος. Ανάγνωθι καὶ τὸν κ' κανόνα τοῦ ἁγίου Βασιλείου. Οπως δὲ ἀναγνῶσται πολλοί διγαμήσαντες, εἰς τοὺς οἰκείους τόπους συνετηρήθησ σαν, καὶ διὰ πιττακίων ἀρχιερατικῶν εἰς μεί ζονας βαθμούς προεβιβάσθησαν, ἀγνοῶ Ἑτέρα ερμηνεία Ἐν τῇ παρούσῃ τοῦ ιζ' κανόνος ἑρμηνείᾳ ἐγρά ψαμεν ἀγνοεῖν ὅπως οἱ ἀναγνῶσται διγαμοῦντες οὐ καθαιροῦνται, ἀλλὰ διὰ πιττακίων ἀρχιερατικῶν εἰς μείζονας βαθμούς προκόπτουσιν, ἀρτίως δὲ τὰ τῶν νόμων καὶ τὰ τῶν κανόνων ἐπιστατικώτερον σκου πήσαντες κατελάβομεν τὸν παρόντα ιζ' κανόνα καὶ τὸν ιη' περὶ ἀρχιερέων, ἱερέων, διακόνων καὶ ὑπου διακόνων διαλαμβάνειν, οὐ μὴν καὶ περὶ ἀναγνωστῶν. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ καὶ πρὸ τῆς χειροτονίας καὶ μετὰ τὴν χειροτονίαν διγαμήσαντες καθαιρούνται, οἱ δὲ ἀναγνῶσται πρὸ μὲν τῆς σφραγίδος διγαμί σαντες καθαιρούνται, μετὰ τὴν σφραγίδα συγγινώσκονται, κωλύονται δὲ εἰς ἄλλον μείζονα προβαίνειν βαθμόν. Φησὶ γὰρ ἡ ρλζ' Ἰουστινιάνειος νεαρὰ ἤτοι τὸ λα' καὶ τὸ λβ' κεφάλαιον τοῦ α' τίτλου του γ' βιο βλίου τῶν Βασιλικῶν ταῦτα ῥητῶς. Εἰ δὲ μετὰ τὴν χειροτονίαν πρεσβύτερος ἢ διάκονος, ἢ ὑποδιάκονος ἀγάγεται γαμετήν, ἐκβαλλέσθω τοῦ κλήρου καὶ τῇ τάξει τῆς πόλεως, ἐν ᾗ κληρικὸς ἦν, μετὰ τῶν ἰδίων πραγμάτων παραδιδόσθω. Εἰ δὲ ἀναγνώστης δεν τέραν γαμετὴν λάβῃ, ἢ πρώτην, χήραν δὲ, ἢ διαζευχθεῖσάν ἀνδρὶ, ἢ τοῖς ἱεροῖς κανόσιν ἀπηγορευμένην, μηκέτι εἰς ἄλλον ἐκκλησιαστικὸν βαθμὸν προ βαινέτω. Εἰ δὲ καὶ προβῇ ἐπωσδήποτε, ἐκβαλλέσθω αὐτοῦ καὶ τῷ προτέρῳ ἀποκαθιστάσθω. Εἰ δὲ θέλεις ἐκλαβέσθαι τὸν κανόνα καὶ τοὺς ἀναγνώστας, εἰπὲ μὴ δύνασθαι εἶναι ἤτοι γενέσθαι ἀναγνώστην τὸν πρὸ τῆς σφραγίδος διγαμήσαντα· καθαιρεῖται γὰρ μετὰ διάγνωσιν. Ὁ δὲ μετὰ τὴν σφραγίδα διγαμήσας ἀναγνώστης συγγινώσκεται, κἂν οὐ προκε πτῇ πρὸς μείζονα βαθμόν. Όπως δὲ οἱ διγαμήσαν Διὰ πιττακίων. Τος πιττάκιον Προσθεὶς οὖν πιττάκιον τῷ μετώπῳ ἐπέγραψε, Νικόδρομος ἐποίει. 1. 6, πιττάκιον λεύκωμα. Ει ξυλοχάρτιον, 648 Πεττύκια δωρικῶς τὰ λεπτά περιτμήματα τῶν δερματίων (σημαίνει) ἀφ' οὗ ἡμεῖς τὰ πιττάκια λέγομεν. χαρτί, ἀπὸ πιττακίου. ἀρχιερατικόν, υἱ μου πιττάκιον, ἀρχιδιάκονον, λαοσυνάκτην, δομές στιχον, πιττάκιον, πιττακίῳ μόνῳ καὶ προστάγματι τὴν ὑπεροχὴν λαβεῖν Ετέρα έρμηνεία. ἑτέρας ἑρμηνείας,
col. 73–74page 28 of 741
PG 137:73τες ἀναγνῶσται προκόπτουσιν εἰς δομεστικάτα καὶ λαοσυνακτάτα ὀφφίκια καὶ ἀλλοῖα διὰ πιτς τακίων ἀρχιερατικῶν, λέγομεν ὅτι τὰ ἐκκλησιαστικά ὀφφίκια καὶ ἀρχοντίκια καταχρηστικῶς ὀνομάζονται βαθμοί. Κυρίως γὰρ βαθμοὶ ὁ τῶν ἱερέων καὶ τῶν διακόνων καὶ τὸν ὑποδιακόνων καὶ τῶν ἀναγνωστῶν ἐστι. Τὰ δὲ ὀφφίκια καὶ τὰ ἀρχοντίκια τιμαί εἰσι καὶ πορισμῶν ἀφορμαί. Διὸ καὶ ὁ νηπιόθεν γεγονώς ἀναγνώστης καὶ δευτερογαμήσας ἀπαρεμποδίστως γενήσεται κληρικὸς ἐκκλησιαστικές δομέστικος τε καὶ λαοσυνάχτης διὰ πιττακίων, οὐ μὴν δὲ διάκονος ἢ ὑποδιάκονος· ὁ τοῦτο γὰρ τολμήσας καθαιρεθήσεται. ΖΩΝΑΡ. Τὸ θεῖον λουτρὸν τοῦ ἁγίου βαπτίσματος πάντα πιστεύομεν ἀποπλύνειν ῥύπον τοῖς βαπτισθεῖσιν ἐνταχέντα πρὸ τοῦ βαπτίσματος, καὶ οὐδὲν ἁμάρτημα τῶν πρὸ τούτου γενομένων τιν! κωλύει τὸν βαπτισθέντα προβιβάζεσθαι εἰς ἱερωσύνην. Εἰ δὲ μετὰ τὸ βάπτισμα πορνεύσει, ἢ γάμος; Ευσὶ προς ομιλήσει, ἱερωσύνης ο ασδήτινος ἀνάξιος κρίνεται. ΑΡΙΣΤ. 'Αντερος ἅπας δίγαμος ἢ παλλακήν ἐπιτρέφων. *Απας δίγαμος εἰς ἱερωσύνην ἀπρόσδεκτος· πολλῷ δὲ πλέον ὁ παλλακὴν ἐπιτρέφων. ΚΑΝΩΝ ΙΗ'. Ὁ χήραν λαβὼν, ἢ ἐκβεβλημένην, ἢ ἑταίραν, ἢ αμέτιν, ἢ τῶν ἐπὶ σκηνῆς, οὐ δύναται εἶναι ἐπίσκοπος, ἢ πρεσβύτερος, ἢ διάκονος, ἢ ὅλως τοῦ καταλόγου τοῦ ἱερατικοῦ. ΒΑΛΣ. Σημείωσαι τὸν παρόντα κανόνα. Βούλετα γὰρ μὴ μόνον τὸν ἱερωμένον σωφρονεῖν, ἀλλὰ καὶ τὴν σύμβιον τούτου. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ τὰς ἐντὸς περιεχομένας γυναίκας εκώλυσε τοῖς ἱερωμένοις συνάπτεσθαι, ὡς μὴ πιστευομένας σωφρονεῖν διὰ τὸ φαῦλον τοῦ βίου αὐτῶν. Εἴ τις γοῦν τοιαύτῃ γυναικὶ συναφθῇ, οὐκ ἀξιωθήσεται ἱερωσύνης, καὶ μετὰ τὴν ἱερωσύνην δὲ καθαιρεθήσεται, τῆς γυναικὸς αὐτοῦ μοιχευομένης, καὶ τούτου ανεχομένου Δομεστικάτα. ᾿Αναγνωστῶν δὲ ὀφφίκια ταῦτα· Ο δομέστικος του δεξιού χοροῦ, ὁ δομέστικος τοῦ ἀριστεροῦ, ὁ δομέστικος τῶν ψαλτών, ὁ παρά τινων λεγόμενος πρωτοψάλτης. Δι Ει Κατὰ τὸν αὐτὸν δὴ λόγον κἂν ταῖς ἐκκλησιαστικαῖς τάξεσι δομέστικος λέγεται, εἴη οὖν ἀρχῳδὸς καὶ ἐπιστάτης των μελωδιών τε καὶ τῶν μελωδῶν, οἷα εἰς ῥυθμὸν καὶ τάξιν καθιστῶν αὐτούς τε καὶ τὰ μελωδήματα. δομέστικον πρωτοψάλτην καὶ ἀρ χωδόν. κομέστικον εἰ πρωτοψάλτην οἱ δομέστικοι ἀμφοτέρων τῶν χορών ει πρωτοψάλτης 218. Οι δύο δομέστικοι ἴστανται μετὰ τοῦ πρωτοψάλτου, καὶ ψάλλοντες φορούσι σφικτούρια, ὡς πρωτοψάλτης. πρωτοψάλτου Εὐλό γησον, δέσποτα. πατριαρχικοί δομέστικοι ἐν πρόοδοις τοῦ πατριάρχου Εἰς πολλὰ ἔτη, δέσποτα, δομεστικάτα Λαοσυνακτάτα. λαοσυνάχται λαοσυνάται λαοσυνακτάτα Καὶ τούτου ἀνεχομένου. Ιερεύς, γνούς τήν σύν οικον μοιχευθεῖσαν, ἀπωσάμενος μὲν, ἀκώλυτος, παραδεξάμενος δὲ, ἀνίερος.
col. 75–76page 29 of 741
PG 137:75'Ανάγνωθι καὶ τὸ κθ' κεφ. τοῦ θ' τίτλου τοῦ παρόν Αδελφιδή ανεψιά. η τος συντάγματος, καὶ τὸν ι' κανόνα τῆς ἐν 'Αγκύρα συνόδου καὶ τὰ ἐν αὐτῷ γραφέντα χάριν τῆς ἑομη νείας τῶν παρόντων δύο κανόνων. ΖΩΝΑΡ. Καὶ τοῖς Ἰουδαίοις ἀπηγόρευτο παρὰ τοῦ νόμου τοῦ παλαιοῦ τοὺς ἱερεῖς αὐτῶν πόρνας πρὸς γάμον ἄγεσθαι, ἡ αἰχμαλώτους, ἢ δούλας, καὶ τὰς ἐκ καπηλείας, καὶ τοῦ πανδοχεύειν τὴν ζωὴν ποριζομένας, καὶ τὰς ἐξ ἀνδρῶν κεχωρισμένας. Ει δὲ ἐκείνοις ταῦτα νενομοθέτητο, πολλῷ μᾶλλον τοῖ; κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἱερουργεῖν μέλλουσιν. Ιδού γάρ φησι πλέον τοῦ ἱεροῦ ὧδε. Διὰ ταῦτα καὶ ὁ παρὼν κανὼν τοὺς ἱερωμένους κωλύει μήτε χήραν εἰς γάμον ἄγεσθαι, μήτ' ἐκβεβλημένην παρὰ τοῦ οἰκείου ἀνδρός, μήτε πόρνην, μήτε δούλην, ἀλλὰ μηδέ τινα τῶν ἐπὶ σκηνῆς. Δὲ γὰρ τοιαῦται, ἀδιαφόρως ζῶσαι, καὶ ἀναιδῶ; προσομιλοῦσαι τοῖς ἐντυγχάνουσιν, οὐδὲ πιστεύονται σωφρονεῖν. Τὸν γοῦν μίαν ἐκ τῶν ἀπηριθμημένων λαβόντα εἰς ἱερωσύνην οἰανδήτινα προβιβάζεσθαι οὐ συγχωρεῖ ὁ κανών. ΑΡΙΣΤ. Απολελυμένην, ἢ χήραν, ἢ θεράπαιναν, ἢ μαινάδα λαβὼν ἱερεὺς, ανίερος. Καὶ οὗτος ὁ μὴ κοσμίαν γυναίκα λαβὼν, καὶ παρ. θένον, ἀλλ᾽ ἣν ἀπεβάλετο ἕτερος, ή θεράπαιναν, ή μαινάδα, εἰς ἱερωσύνην οὐ προσδεχθήσεται. ΚΑΝΩΝ ΙΘ'. Ὁ δύο ἀδελφὰς ἀγαγόμενος ἢ ἀδελφιδὴν οὐ δύναται είναι κληρικός. ΒΑΛΣ. Αδελφιδή λέγεται ἡ ἀνεψιά. Τὸν γοῦν ἀγαγόμενον εἰς γάμον ἢ δύο ἀδελφὰς, ἢ θείαν καὶ ἀνεψιάν, οὐ παραχωρεῖ ὁ κανών κληρωθῆναι, δια σπωμένου πάντως καὶ τοῦ γάμου. Σὺ δὲ γίνωσκε ὡς οὐ μόνον ὁ τοιοῦτόν τι ποιήσας, ἀλλὰ καὶ ὁ ἔτε ρον γάμον κεκωλυμένον ἐξ αἵματος ἢ ἐξ ἀγχιστείας συναλλάξας οὐ κληρωθήσεται, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ ἐπι τιμηθήσεται. Οἷα δέ εἰσι τὰ τῶν αἱμομικτῶν ἐπι τίμια, μαθήσῃ ἀπὸ διαφόρων κανόνων τοῦ μεγάλου Βασιλείου. ΖΩΝΑΡ. Ἡ γὰρ ἀθεμιτογαμία οὐ μόνον τοῦ κλήρου αὐτὸν κωλύει, ἀλλὰ καὶ ἐπιτιμίοις ὑπάγει. Καὶ παρὰ τοῦ πολιτικοῦ δὲ νόμου τιμωρεῖται ὁ ἀθεμιτογαμῶν διασπῶντος καὶ τὸν ἀθέμιτον γάμον. ΑΡΙΣΤ. Οὐ κεκλήρωται ὁ δύο ἀδελφὸς ἢ ἀνεψιὰν ἀγαγόμενος. Ο τοιοῦτος, σὺν τῷ μὴ δύνασθαι κληρικός γενέ σθαι, καὶ βαρυτάτοις ἐπιτιμίοις ὑπόκειται, διασπω μένου πρὸς τούτοις καὶ τοῦ ἀθέσμου γάμου. ΚΑΝΩΝ Κ'. Κληρικός, ἐγγύας διδούς καθαιρείσθω. ΒΑΛΣ. Τὸ διδόναι ἐγγύας τινὲς μὲν λέγουσιν Κληρικὸς ἐγγύας διδούς. Εἰ δι' αἰσχροκέρδειαν καὶ ἐπὶ τελωνών τοῦτο ποιεῖ, εἰ δὲ δι᾿ ἀνάγκην ἢ ἐπὶ κληρικῶν, ἐπαι
col. 77–78page 30 of 741
PG 137:77ει εἶναι τὸ ἐγγυᾶσθαι ὑπὲρ ἑτέρου τὸν κληρικόν τινὲ;; δὲ τὸ διδόναι τὸν κληρικὸν ὑπὲρ ἑαυτοῦ ἕτερον ἐγγυητὴν. Τὸ γοῦν λέγειν καθαιρεῖσθαι τὸν κληρικὸν μὴ παραδεχόμενον εἰς δικαστήριον, ἢ εἰς ἐνοχής δι' ἀπορίαν, ἢ δι᾽ ἕτερον τρόπον εὐλογόν τινα, καὶ διὰ τοῦτο διδόντα ἐγγυητὰς χάριν τοῦ ἀπαλλαγῆναι ὀχλήσεως, φορτικώτατόν ἐστι καὶ τῆς ἀποστολικῆς φιλανθρωπίας ἀνάξιον. Τὸ δὲ ἐγγυᾶσθαι τὸν κληρι κὴν ὑπὲρ ἑτέρου ποτὲ ἴσως κολασθήσεται. Εἰ μὲν γὰρ χάριν κέρδους ἐγγυήσεταί τινα κληρικός, καθε αιρεθήσεται διὰ τὴν αἰσχρότητα τῆς ἐγγύας. Εἰ δὲ πένητά τινα ἐγγυήσεται διὰ ἔλεον, ή διά τινα εὐ σεβῆ αἰτίαν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἑτέρου παρεμβάλῃ, οὐ καθαιρεθήσεται. Εύρηνται δὲ καὶ ἐν τῇ δ' οἰκουμενικὴ συνάδῳ πολλοὶ ἐπίσκοποι καὶ κληρικοὶ ἐγγύας, ἀπαιτήσαντες, καὶ ἀπαιτηθέντες, καὶ οὐδεὶς ἐξ – αὐτῶν ἐβλάβη. Ερμήνευσον οὕτω τὰ τῆς ἐγγύας. Ανάγνωθι δὲ καὶ τὴν ρκγ' Ἰουστινιάνειον Νεαράν κειμένην ἐν βιβλίῳ γ' τῶν Βασιλικῶν, τίτλῳ α' ήτοι κεφάλαιον αὐτοῦ ιγ' λέγον οὕτως ἐν μέρει Τοὺς δὲ πρεσβυτέρους καὶ διακόνους καὶ ὑποδιακόνους, τῷ δικαίῳ καὶ μόνῳ τῆς συγγενείας εἰς ἐπιτροπὴν ἢ πουρατωρείαν καλουμένους, τὴν τοιαύτην λειτουργίαν ὑποδέχεσθαι συγχωροῦμεν. Καὶ μετ᾿ ὀλίγα πάλιν· Ἀλλ᾿ οὐδὲ ἀπαιτητὴν δημοσίων συντελειῶν ἢ ἐκλήπτορα η μισθωτὸν τελῶν ἢ ἀλλοτρίων κτήσ σεων, ἢ κουράτωρα οἴκου, ἢ ἐντολέα δίκης, ἢ ἐγε γυητὴν ὑπὲρ τούτων τῶν αἰτιῶν, ἐπίσκοπον ἢ οικον νόμον, ἢ ἄλλον κληρικὸν οιουδήποτε βαθμοῦ, ἡ μου ναχὸν ἰδίῳ ὀνόματι, ἢ τῆς ἐκκλησίας, ἢ τοῦ μονα στηρίου, ὑπεισιέναι συγχωροῦμεν, ἵνα μὴ διὰ ταύ της προφάσεως καὶ τοῖς ἁγίοις οίκοις ζημία γένηται, καὶ αἱ θεῖαι ὑπηρεσίαι ἐμποδίζωνται. Ὥστε καὶ ἀπὸ τῶν ῥημάτων τούτων τῆς Νεαρᾶς, τῶν λεγόν των μή γίνεσθαι ιερωμένον τινὰ ἐγγυητὴν ὑπὲρ τούτων τῶν αἰτιῶν, δηλαδὴ τῶν διαληφθεισών, παρ ίσταται καλῶς ἐγγυᾶσθαι τὸν κληρικὸν ὑπὲρ ἑτέρων εὐσεβῶν αἰτιῶν, ὥσπερ καὶ παρεμβάλλειν ἑαυτόν. Ζήτει καὶ θ' τίτλον τοῦ παρόντος συντάγματος, κεφ. λδ' καὶ κζ' καὶ τὰ ἐν αὐτοῖς, καὶ ἐν Χαλκηδόνι συνόδου κανόνα λ'. ΖΩΝΑΡ. Εγγύας τις δίδωσιν ἢ ὑπὲρ ἑαυτοῦ ἢ ὑπὲρ ἄλλου. Καὶ ὁ ὑπὲρ ἄλλου διδοὺς ἢ διὰ κέρδος ἐγγυᾶται ἢ διὰ ἀγάπην, δι' ἦν καὶ τὰς ψυχὰς ἡμῶν τιθέναι ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν ἐντεταλμεθα. Τὸ μὲν οὖν ὑπὲρ ἄλλου ὑποβαλεῖν ἑαυτὸν, ἤτοι ἔνοχον ποιῆσαι, ὡς τυχὸν ὑπὲρ τελώνου, κεκώλυται· ἀρχαία δὲ κακία τὸ τελωνεῖν· τελῶναι δ᾽ εἰσὶν οἱ τὰς ἀπαιτήσεις ὠνούμενοι τῶν δημοσίων συντελειῶν. Οἱ γοῦν τοιοῦτοι, εἰ μὴ φανερᾶς εὐποροῦσιν οὐσίας, ἐγγύας ἀπαιτοῦνται, καὶ παράγουσι τινας ὑποτιθέντας δι' ἐκείνους τὰ ἑαυτῶν· τοῦτο τοίνυν καὶ ὅσα τούτω νετέος.
col. 79–80page 31 of 741
PG 137:79εοίκασιν, ἀπηγόρευται τοῖς κληρικοῖς· ἵνα μὴ ἑαυ τοὺς ὄχλῳ πραγμάτων καὶ ἐλκυσμοίς παρεμβάλωσι, καὶ ἐπηρείαις σεκρετικαῖς· ὑποπτεύονται γὰρ διὰ κέρδος τούτων ἀνέχεσθαι· αἰσχροκερδεῖς δὲ τοὺς κληρικοὺς εἶναι οὐ δεῖ· δι᾿ 8 καὶ ἡ καθαίρεσις τού τοῖς ἐπάγεται. Εἰ δὲ παρά τινος ίσως κληρικός ἐναγόμενος τῆς εἰς τὸ δικαστήριον προσεδρίας χάριν ἐγγύας ἀπαιτεῖται, διδοὺς ταύτας οὐ βλαβήσεται παρὰ τὴν οἰκείαν ἐπιτιμίαν. Ἐπεὶ εὕρηνται καὶ ἐν τῇ τετάρτῃ οἰκουμενικῇ συνάδῳ οἱ ἐν ταύτῃ ἀθροισθέντες θεῖοι Πατέρες, καὶ οἱ συνόντες αὐτοῖς συγκλητικοὶ, τοὺς Αἰγυπτίους ἐπισκόπους ἐγγύας ἀπο αιτήσαντες προσεδρίας· ἢ τούτων ἀποροῦντας, κελεύσαντες ἐξωμοσίαν ποιήσασθαι, ζητούντας και ρὸν εἰς ὑπέρθεσιν. Εἰ δὲ κληρικὸς ἑλκόμενόν τινα εὑρηκώς, καὶ ἐγγύας ὑπὲρ παραστάσεως, ἢ ἄλλωςπως ἀπαιτούμενον καὶ εἰρκτῇ παραπεμπόμενον, ώ; μὴ δυνάμενον παρασχεῖν τὰς ἐγγύας, ἐλεήσας αὐτὸν ὑπὲρ ἐκείνου ἑαυτὸν ὑποτίθεται τῇ ἐγγύῃ, ἐπικλετ σθεὶς τῇ τοῦ πάσχοντος συμφορά, οὐκ οἶμαι τοῦτον καθαιρεθήσεσθαι, ἀλλὰ καὶ ἀποδεχθήσεσθαι παρά Θεοῦ τε καὶ εὐγνωμόνων ἀνδρῶν, ὡς εὐαγγελικὴν πληρώσαντα ἐντολήν, Καὶ ὁ πολιτικὸς δὲ νόμος τοὺς κληρικούς δικαζομένους διδόναι ἐγγύας παρακς λεύεται. Σημείωσαι ὅτι ἀφορισμός ἐστι καὶ τὸ ἐν ἐπιτιμίοις γενέσθαι τοῖς ἐκβάλλουσι τῶν θείων περιβόλων, καὶ πρὸς τὴν τῶν μετανοούντων καθ ιστῶσι χώραν. ΑΡΙΣΤ. Κληρικὸς ἐγγύας οὐ δίδωσι· δοὺς δὲ καθαιρεῖται. Οὐ δεῖ τὸν κληρικὸν ἑαυτὸν εἰς πράγματα παρο εμβάλλειν, καὶ δικαστηρίων ὀχλήσεις διά τινα απ σχροκέρδειαν· εἰ γὰρ τοῦ Παύλου τυχὸν μετὰ τοῦ δημοσίου ἢ καὶ ἰδιώτου τινὶς συναλλάσσοντας, καὶ μὴ ἐμπιστευομένου, ἀλλ' ἀπαιτουμένου ἐγγύα;, κληρικὸς ἐγγυήσεται τοῦτον, καὶ καταστήσει ἔνοχον ἑαυτόν· ὁ τοιοῦτος, ὡς καταφρονητής τῆς οἰκείας ἐπιτιμίας διά τι κέρδος γενόμενος, καθαιρεθήσεται. Εἰ δὲ κατὰ πόνου εὑρὼν ὁ κληρικὸς ἄνθρωπον, καὶ ἐν φυλακῇ κατεχόμενον, καὶ ἄλλως ἐκεῖθεν μὴ ἐξαγόμενον, εἰ μή τινα δοίη τὸν ἐγγυησάμενον αὐτὸν μὴ ἀποδράναι· καὶ διὰ συμπάθειαν καὶ φιλανθρωπίαν ἀναδέξεται τὸν τοιοῦτον καὶ παριστἂν ἐγγυήσεται, ὁπόταν ἂν ζητηθῇ, οὐ μόνον οὐκ ἀπίβλητος έσται, ἀλλὰ καὶ ἐπαινετέος κριθήσεται, ὡς τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ὑπὲρ ὁμογενοῦς θέμενος. Τὸ δὲ τοὺς κληρικούς δικαζομένους ἀπαιτεῖσθαι ἐγγύας παρα στάσεως τοσοῦτον οὐ καθαιρέσει αὐτοὺς ἐνόχους καθίστησιν, ὅτι καὶ ἐν τῇ τετάρτῃ πράξει τῶν ἐν Χαλκηδόνι πραχθέντων ἡ ἁγία σύνοδος καὶ συνε εδρεύοντες αὐτῇ ἐνδοξότατοι ἄρχοντε, διέλαβον τους Αἰγυπτίους ἐπισκόπους ἐγγύας προσεδρίας παρα σχεῖν, καὶ τούτων ἀποροῦντας ἐξωμοσίᾳ καταπιστευθῆναι. ΚΑΝΩΝ ΚΑ'. Εὐνοῦχος εἰ μὲν ἐξ ἐπηρείας ἀνθρώπων Εὐνοῦχος.
col. 81–82page 32 of 741
PG 137:81ἐγένετό τις, ἢ ἐν διωγμῷ ἀφηρέθη τὰ τῶν ἀνδρῶν, ἡ οὕτως ἔφυ, καὶ ἐστιν ἄξιος, ἐπί σκοπος γινέσθω. ΒΑΛΣ. Οι τέτταρες οὗτοι κανόνες, ήγουν ὁ παρών καὶ οἱ ἀφεξῆς, τοῖς μὲν πρὸ τοῦ κληρωθῆναι εύνου χισθεῖσι διὰ νόσον ἢ ἐξ ἐφόδου ἐχθρῶν συγγνωμο τοῦσι, καὶ τῷ κλήρῳ συγκαταλέγουσιν, ἀξίους πάν τως εὑρισκομένους· τοὺς δὲ μετὰ τὴν ἱερωσύνην ἑαυτοὺς ἀκρωτηριάσαντας, κἂν ὑπὸ νόσου ἐβιάσθησαν, ὡσαύτως καὶ τοὺς πρὸ τῆς ἱερωσύνης είχα να σου τὰ παιδογόνα μόρια ἑαυτῶν περιελόντας κολά ζουσι· τοὺς μὲν γὰρ καθαιροῦσι, τοὺς δὲ κληροῦσθαι κωλύουσι· τοὺς δὲ λαϊκοὺς τοὺς δίχα νόσου ἢ ἐπο ορίζουσιν· ὅθεν καὶ οἱ πλείους τῶν ἄνθρώπων οἱ προσεκτικώτεροι, διὰ νόσον μέλλοντες ευνουχίζειν παῖδας αὐτῶν, τῇ ἁγιωτάτῃ Ἐκκλησίᾳ προσέρχονται, καὶ δήλην ποιοῦσι τὴν νότον, καὶ τὴν τῶν διδύμων ἐκκοπήν. Οἱ δὲ πολιτικοί νόμοι μεγάλως κολάζουσι τοὺς εὐνουχίζοντας παῖδας αὐτῶν, ἢ δούλους, ἡ ἑτέρους τινὰς νόσῳ μὴ κατεχομένους. Καὶ ἀνάγνωθι τῆ ιδ' κεφ. τοῦ πρώτου τίτλου του παρόντος συνε τάγματος, καὶ τὴν ξ' Νεαρὰν τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Σοφοῦ. Ἐπεὶ δὲ εἰς τρία διαιροῦνται οἱ τηριάσας ἑαυτὸν μὴ γενέσθω κληρικός. χειροτονηθέντα αὐτὴν πρεσ σβύτερον ὑπὸ τῆς κανονικῆς τε καὶ μιᾶς χειρός θαῤῥεῖν αὐτίκα παρα Ἡμεῖς δὲ Χριστὸν τὸν Λόγον Θεοῦ κατα σάρκα καὶ κατὰ τὸ γράμμα ποτὲ νοήσαντες, νῦν. οὐκέτι γινώσκοντες, οὐκ εὐδοκοῦμεν ὡς καλῶς ἐξειληφόσι τοῖς καὶ τὸν τρίτον εὐνουχισμὸν ἑαυτοῖς προφάσει βασιλείας τῶν οὐρανῶν ἐπάγους.
col. 83–84page 33 of 741
PG 137:83εὐνοῦχοι, ήγουν εἰς θλιβίας τοὺς νηπιόθεν τὰ παιδογόνα μόρια ἀποβαλόντας, ὡς ὑπὸ τῶν γονέων θλι βέντα καὶ ἀχρηστεύσαντα· εἰς σπάδωνας, τοὺς ἐκ γενετής διδύμους μὴ ἔχοντας· πρὸς δὲ καὶ εἰς κανστράτους τοὺς διὰ σιδήρου ἀκρωτηρια σθέντας· κάνστρον γὰρ παρὰ Ῥωμαίοις ο σίδηρος οἱ μὲν θλιβίαι καὶ οἱ σπάδωνες ἀπροκριματίστως ἱερωθήσονται, ὡς μηδὲ κακοῦ τινος γεγονότες παραίτιοι ἑαυτοῖς· οἱ δὲ κανστράτοι κατὰ τὴν ἀνωτέρω διάταξιν ποτὲ μὲν ἱερωθήσονται, ποτὲ δὲ κωλυθήσονται. ΚΑΝΩΝ ΚΒ'. ῾Ο ἀκρωτηριάσας ἑαυτὸν μὴ γινέσθω κληρικός αὐτοφονευτής γὰρ ἐστιν ἑαυτοῦ, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ δημιουργίας ἐχθρός. ΚΑΝΩΝ ΚΓ'. Εἴ τις, κληρικὸς ὢν, ἑαυτὸν ἂν ἀκρωτηριάσει, καθαιρείσθω· φονεύς γάρ ἐστιν ἑαυτοῦ. ΚΑΝΩΝ ΚΑ'. Λαϊκὸς, ἑαυτὸν ἀκρωτηριάσας, ἀφοριζέσθω ἔτη τρία· ἐπίβουλος γάρ ἐστι τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς. ΒΑΛΣ. Ἡ ἑρμηνεία τῶν τοιούτων κεφ. ἐγράφη ἄνωθεν· ἀνάγνωθι καὶ τὸν Περὶ παρθενίας λόγον τοῦ Μεγάλου Αγίου Βασιλείου, καὶ τὸν τοῦ ἁγίου Επιφανίου, καὶ ἀπὸ τοῦ Νομοκανονος τοῦ Νηστευτοῦ Περὶ τῶν εὐνουχισθέντων. ΖΩΝΑΡ. Τὸ εὐνουχίζειν, εἰ μὴ διὰ πάθος ἐνσκῆψαν περὶ τὰ παιδογόνα μόρια γένοιτο, καὶ τοῖς της λιτικοῖς ἀπηγόρευται νόμοις· καὶ τοσοῦτον, ὥστε καὶ τοὺς ἐκτομνομένους δούλους εἰς ἐλευθερίαν κελεύουσιν ἀναρπάζεσθαι· καὶ τοὺς εὐνουχίσαντας ὑποκεῖσθαι ταυτοπαθείᾳ, καὶ δημεύσει, καὶ περι ορισμῷ. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ τοῖς ἱεροῖς κανόσι τοῦτο κεκώλυται. Οὐ μέντοι ὁ ἐκτμηθεὶς ἱερωσύνης ἀπο είργεται, εἰ μὴ αὐτὸς εἰς ἐκτομήν παρέδωκεν αυ τόν· ὁ μὲν γὰρ παρ' ἑτέρων ἐκτμηθείς, ὡς ἐπηρεασθεὶς, ἐλεεῖσθαι μᾶλλον ἐστιν ἄξιος, ἀλλ' οὐχὶ με σεῖσθαι· δι᾽ ὁ καὶ εἰ ἄξιος ἐκ τοῦ βίου αὐτοῦ κρίσ δ νοιτο ἱερωσύνης, εἰς ταύτην προβιβάζεται. Καὶ &ς ἐκ φύσεως τὰ παιδογόνα πεπήρωται μόρια (οὓς ἐν Εὐαγγελίοις ὁ Κύριος ευνούχους οὕτω γεννηθέντας ὠνόμασε) τῷ κλήρῳ καταλεγῆναι οὐ κωλυθήσεται ὁ δ' αὐτῷ τὴν ἐκτομὴν μνηστευσάμενος οὔτε εἰς κλῆρον καταταγήσεται· ἀλλὰ κἂν ἔφθη γενόμενο; η κληρικὸς, τοῦ· κλήρου ἐκδιωχθήσεται. Εἰ δὲ λαϊκός ἐστιν ὁ εἰς ἐκτομὴν ἐκδοὺς ἑαυτὸν, ἐπὶ τριετίαν Καστράτους. κανστράτοι κάνστρον χέστρον "Αλλοι δὲ οὐχὶ, φησίν, ἀλλὰ ἐπενόησε τι φάρμακον ἐπιθεῖναι τοῖς μορίοις καὶ ἀποξηρᾶναι. Ερμηνεία τῶν τοιούτων.
col. 85–86page 34 of 741
PG 137:85ἀφορισθήσεται· ἐπίβουλοι γὰρ ἑαυτῶν εἶναι δοκοῦ σε διὰ τὸ τοῦ πράγματος ἐπικίνδυνον, καὶ τῇ τοῦ Θεοῦ δὲ δημιουργίᾳ ἐναντιοῦνται· εἰς φύσιν γὰρ ἀνδρὸς πλάσαντος αὐτοὺς τοῦ Θεοῦ, αὐτοὶ εἰς ἑτέ ραν φύσιν ἀλλόκοτον ἑαυτοὺς μεταπλάττουσιν ὥστε μήτε άνδρες εἶναι· οὐδὲ γὰρ τὰ τῶν ἀῤῥένων ἀποτελεῖν εἰσι δυνατοί, ἐπεὶ ποιεῖν οὐ δύνανται ἄνθρωπον· μήτε γυναῖκες· οὐδὲ γὰρ τίκτειν ἔχουσι φύσιν. Τὰ αὐτὰ καὶ ὁ πρῶτος κανὼν τῆς πρώτης συνόδου διατάττεται· ζήτει καὶ τοῦ ἁγίου Βασιλείου κανόνα γ', λβ' καὶ να. ΚΑΝΩΝ ΚΑ. ΑΡΙΣΤ. Ὁ ἐξ ἐπηρείας ἀνθρώπων ἢ ἐκ φύσεως εὐνοῦχος γενόμενος, ἄξιος ων, ἱερᾶται ἐκτομίας δὲ, οὔ. Εαυτὸν ἐκτεμὼν λαϊκὸς, ἀφορίζεται, καὶ κλη ΚΑΝΩΝ ΚΒ'. ρικὸςοὺ γίνεται. ΚΑΝΩΝ ΚΓ'. Ο μετὰ κλῆρον ἑαυτὸν ἐκτεμὼν καθαιρεῖται. ΚΑΝΩΝ ΚΔ'. Λαϊκός, ἑαυτὸν ἀκρωτηριάσας, ἀφοριζέσθω ἔτη τρία, ὡς ἐπίβουλος ἑαυτοῦ. Ὁ μὲν ἀκουσίως εὐνουχισθεὶς τῷ κανόνι οὐκ ἐνέχει ται· ἀλλ᾽ εἰ ἔστιν ἄξιος τοῦ ἱερᾶσθαι, ἐκ τούτου οὐ κωλύεται. Εἰ δὲ ἑκών τις ἑαυτὸν ἐξευνούχισεν, οὐδ' ὅλως κληροῦται· ἀλλὰ καὶ κληρικὸς ὤν, καθαιρεῖται, ὡς ἐπίβουλος τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ δημιουργίας ἐχθρός. ΚΑΝΩΝ ΚΕ'. Ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος ἢ διάκονος, ἐπὶ πορνείᾳ ἡ ἐπιορκίᾳ ἢ ἐπὶ κλοπῇ ἁλεὺς, καθ αιρείσθω, καὶ μὴ ἀφοριζέσθω λέγει γὰρ ἡ Γραφή· Οὐκ ἐκδικήσεις δὶς ἐπὶ τὸ αὐτό. Ὡσαύτως καὶ οἱ λοιποὶ κληρικοί. Επίσκοπος ἢ πρεσβύτερος. ἀρχαίου κανόνος Λέγει γὰρ ἡ Γραφή. την ΕΥΔ ἐκδικήσει δὶς ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐν θλίψει. εκδικήσει ἐκδικήσεις,
col. 87–88page 35 of 741
PG 137:87ΒΑΛΣ. Τ, Οὐκ ἐκδικήσεις δὶς ἐπὶ τὸ αὐτὸ, μὴ εἴπῃς ἐκλαμβάνεσθαι εἰς πάντα ὁπωσδήποτε καθ αιρούμενον· οἱ γὰρ διὰ προστασίας ἀρχοντικῆς ἢ διὰ χρημάτων ἱερωσύνης ἀξιούμενοι καὶ καθ αιροῦνται καὶ ἀφορίζονται, ὥς φησιν ὁ κθ' ἀποστολικὸς κανών, καὶ ὁ λ'. Ἀλλ᾽ εἰπὲ τουτὸ ἐκλαμβάνεσθαι εἰς μόνους τοὺς καθαιρουμένους διὰ ἁμαρτήματα περιεχόμενα τῷ παρόντι κανόνι, καὶ διὰ ἕτερα ὅμοια. Ζήτει καὶ τοῦ ἁγίου Βασιλείου κανόνα γ', λβ' καὶ να'. Σημείωσαι οὖν ὅτι οἱ ἐπίσκοποι καὶ οἱ κληρικοὶ οἱ οὕτω καθαιρούμενοι τῆς μετὰ τῶν πιστῶν κοινωνίας οὐκ ἀφορίζονται. 'Ανάγνωθι καὶ τὸν λβ' κανόνα τοῦ ἁγίου Βασιλείου. ΖΩΝΑΡ. Οἱ τοῖς ῥηθεῖσιν ὑποπεσόντες εγκλήμασι καθαιροῦνται· οὐ μέντοι καὶ ἀφορίζονται· ἱκανὴ γὰρ ἐκδίκησις ἐπὶ τοῦτον κέκριται ἡ καθαίρεσις καὶ δὶς αὐτοὺς ποινηλατεῖσθαι οὐ χρή. Εἰσὶ δ' ἕτερα εγκλήματα, οἷς οἱ ἀλόντες καὶ καθαιροῦνται, καὶ ἀφορίζονται, ὡς ἢ διὰ χρημάτων ἢ προστασίας ἀρχοντικῆς ἀρχιερωσύνης ἀξιωθέντες. ΑΡΙΣΤ. Πορνεία σχεθεὶς ἱερεὺς, ἡ ἐπιορκία, κλέμματι, καθαιρεῖται· οὐ μὴν καὶ ἀφορίζεται· οὐ γὰρ ἀποδώσεις, φησί, δὶς ἐπὶ αὐτό. Αρκοῦσα ἐστιν ἡ καταδίκη τῆς καθαιρέσεως τῷ συσχεθέντι ἐπὶ πορνείᾳ, ἢ ἐπιορκία, η κλοπη Ιερεί καὶ οὐ δεῖ τοῦτον καὶ ἀφορίζεσθαι, ἵνα μὴ τὴν τι μωρίαν διπλασίονα ὑποστῇ, δ παντελῶς ἐστιν ἀφιλο άνθρωπον. ΚΑΝΩΝ ΚΑ Τῶν εἰς κλῆρον προσελθόντων ἀγάμων κελεύο μεν βουλομένους γαμεῖν ἀναγνώστης καὶ ψάλτας μόνους. ΒΑΛΣ. Πρὸ τῆς χειροτονίας πᾶσιν ἐφεῖται συν άπτεσθαι γυναιξὶ καὶ οὕτω χειροτονεῖσθαι τούτους πρεσβυτέρους, διακόνους· καὶ ὑποδιακόνους· μετά δὲ τὴν χειροτονίαν μόνοις αναγνώσταις καὶ ψάλταις ἐνεδόθη γαμεῖν. ΖΩΝΑΡ. Οἱ μὲν πρεσβύτεροι, καὶ διάκονοι, καὶ ὑποδιάκονοι πρὸ τῆς χειροτονίας ἐρωτῶνται, εἰ σωφρονεῖν αἱροῖντο· καὶ εἰ μὲν ἐπαγγέλλονται τοῦτο, χειροτονοῦνται· εἰ δὲ μή, πρὸ τῆς χειροτονίας, εἰς γάμον ἐλθεῖν ἐπιτρέπονται, καὶ μετὰ τὸν γάμον χειροτονοῦνται. Μετὰ δὲ τὴν χειροτονίαν γυναῖκας οἱ εἰρημένοι λαμβάνοντες καθαιρούνται. Μόνοις δὲ ἀναγνώσταις καὶ ψάλταις καὶ μετὰ τὸ εἰ; κλῆρον καταλεγῆναι ἐφεῖται γάμον ἑαυτοῖς συν αλλάττειν, καὶ μένειν αὖθις ἐπὶ τῆς οἰκείας κατα στάσεως. Ετεροδόξῳ δὲ συνάπτεσθαι γυναικὶ ὁ δ κανὼν τῆς οἰκουμενικῆς τετάρτης συνόδου κω λύει αὐτούς. Αναγνώστας. καὶ ψάλτας μόνους. Επειδή ἔν τισιν ἐπαρχίαις συγκεχώρηται τοῖς ἀναγνώσταις, καὶ ψάλταις γαμεῖν.
col. 89–90page 36 of 741
PG 137:89ΑΡΙΣΤ. 'Ο ἱερᾶσθαι μέλλων, εἰ βούλοιτο, προσ γαμείτω· ἱερωθεὶς δὲ, ἀναγνώστης καὶ ψάλ της μόνον. Οὐκ ἔξεστί τινι μετὰ τὴν ἱερωσύνην πρὸς γάμον ἔρχεσθαι καὶ ἐπ᾿ αὐτῆς τῆς ἀξίας μένειν· μόνοις δὲ ἀναγνώσταις καὶ ψάλταις τοῦτο ἐφεῖται. ΚΑΝΩΝ ΚΖ'. Επίσκοπον ἢ διάκονον, τύπτοντα πιστοὺς ἁμαρτάνοντας, ἢ πρεσβύτερον ἢ ἀπίστους ἀδι κήσαντας, καὶ διὰ τούτων φοβεῖσθαι θέλοντα, καθαιρεῖσθαι προστάττομεν. Οὐδαμοῦ γὰρ ὁ Κύριος τοῦτο ἡμᾶς ἐδίδαξε τοὐναντίον δὲ, αὐτὸς τυπτόμενος, οὐκ ἀντέτυπτε, λοιδορούσ μενος, οὐκ ἀντελοιδόρει, πάσχων, οὐκ ἠπείλει. ΒΑΛΣ. Οἱ τοῦ βήματος οὐκ ὀφείλουσιν ὑπὸ τοῦ θυμοῦ νικάσθαι, καὶ τύπτειν τοὺς εἰς αὐτοὺς ἁμαρ τήσαντας, πιστοὺς δηλονότι, ἢ καὶ ἀπίστους· κάνε τεῦθεν οἷον ἀμύνεσθαι αὐτοὺς καὶ ἐκφοβεῖν τοὺς λοιπούς. Οἱ δὲ τοιοῦτόν τι ποιοῦντες παρὰ τὴν τοῦ Κυρίου διδασκαλίαν, τὴν διοριζομένην τῷ τύπτοντι τὴν δεξιὰν σιαγόνα στρέφειν καὶ τὴν ἀριστερὰν, καθαιροῦνται. Ὁ δὲ πολιτικός νόμος τὸ ἐναντίον διορίζεται, λέγων· Έξεστι βίᾳ τὴν βίαν ἐξωθεῖν, καὶ δῆλα ὅπλοις. Καὶ νοηθήσεται πάντως τὰ τοιοῦ του νόμου εἰς τοὺς λαϊκούς, κἂν ἡ ἐντολὴ τοῦ Κυρίου, γενικὴ οὖσα, πρὸς πάντας ἐξεφωνήθη· τὸ μέντοι μετρίως σωφρονίζεσθαι παρὰ τῶν ἱερωμένων τοὺς μαθητὰς αὐτῶν καὶ τοὺς ἁμαρτάνοντας, καὶ μετά παραγγελίαν μὴ ἐπιστρεφομένους, εκκεχώρηται. Οτι καὶ ὁ Κύριος τοὺς ἐν τῷ ἱερῷ ἐμπορευομένους – καὶ εἰς τὸ θεῖον ἁμαρτάνοντας τῷ φραγγελλίῳ τύπο των ἐξήλασεν. Ανάγνωθι καὶ τὸν θ' κανόνα τῆς ἐν τῷ ναῷ τῶν ᾿Αγίων Αποστόλων συστάσης συνόδου, καὶ λεγομένης α' και β'. ΖΩΝΑΡ. Ο Κύριος ἡμῶν καὶ Θεός, τοὺς μαθητάς διδάσκων τὰς ἑαυτοῦ ἐντολὰς, ἔφη· λέγω ὑμῖν, πάει λέγω. Τῶν δὲ θείων αὐτοῦ ἐντολῶν εἰσι καὶ αἱ κελεύουσαι τῷ τύπτοντι τὴν δεξιὰν σιαγόνα στρέφειν καὶ τὴν ἀριστερὰν, καὶ τῷ ἀφαιρουμένῳ τὸ ἱμάτιον καὶ τὸν χιτῶνα προσαποδύεσθαι. Εἰ δὲ πᾶσι ταῦτα εντέταλται, πολλῷ πλέον παρὰ τῶν ἱερωμένων φυ λάττεσθαι αὐτὰ χρὴ, ἵν᾿ εἶεν καὶ τοῖς ἄλλοις ὑπο γραμμός. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ παρὼν κανὼν ἀπαγορεύει τοῖς ἐπισκόποις καὶ τοῖς λοιποῖς τὸ τύπτειν τοὺς ἁμαρτήσαντας, καν πιστοὶ εἶεν, κἂν ἄπιστοι. Ελέγχειν γὰρ τοὺς ἀδικοῦντας ἄλλους οφείλουσι καὶ προΐστασθαι τῶν ἀδικουμένων. Ἐπεὶ καὶ Τιμο θέῳ Παῦλος ὁ μέγας εντέλλεται τοὺς ἁμαρτάνοντας ἐλέγχειν, ἵνα καὶ οἱ λοιποὶ φόβον ἔχωσιν· ἑαυτοὺς δὲ ἐκδικεῖν κωλύονται. Μιμητὰς γὰρ χρὴ τοῦ Κυρίου εξ ναι, ὃς ἀνταποδοῦναι τοῖς εἰς αὑτὸν ἐμπαροινοῦσι δυνά μενος οὐκ ἀνταπεδίδου, ἀλλὰ καὶ ὑπερηύχετο ἐκείνων. Τοὺς δὲ ἐν τῷ ἱερῷ ἐμπορευομένους, ὡς εἰς τὸ θεῖον ἁμαρτάνοντας, τῷ φραγγελλίῳ τύπτων, ἐκεῖθεν Επίσκοπον. Αλλ' οὐδὲ ο!κείαις ἀλλότριον ἐπὶ ἱερέων. 125, 2. χερσὶν ἐξέστω ἐπισκόπῳ τινὰ πλήττειν· τοῦτο γὰρ 15.
col. 91–92page 37 of 741
PG 137:91ἐξήλασε καὶ ἤλεγξε λέγων· Μὴ ποιεῖτε τὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου οἶκον εμπορίου. Καὶ ὁ μέγας δὲ Παῦλος, οἷον εἶναι χρὴ τὸν ἐπίσκοπον διαταττόμενος πρὸς τοῖς ἄλλοις, καὶ μὴ πλήκτην εἶναί φησιν. Αναγνωστέον καὶ τὸν ἔννατον κανόνα της λεγομένης πρώτης καὶ δευτέρας συνόδου τῆς ἐν τῷ ναῷ τῶν Αγίων Αποστόλων. ΑΡΙΣΤ. Ιερεύς, πιστὸν ἢ ἄπιστον τυπτήσεις, καθαιρεῖται. Ο τὸν εἰς αὐτὸν ἁμαρτήσαντα πιστὸν ἢ ἄπιστον τύπτων ἱερεὺς, καὶ διὰ τοῦ ἐνταῦθα φόβου τὸ μὴ καὶ ἑτέρους εἰς αὐτὸν τὰ ὅμοια πλημμελεῖν διορθούμενος, ὡς ὑπεναντία ποιῶν τῷ κελεύοντι νόμῳ παρέχειν τῷ τὴν σιαγόνα τύπτοντι καὶ τὴν ἄλλην, καθαιρεῖται, cκείν την πληγήν. Ὁ δὲ τὸν εἰς τὰ ἱερὰ παρανο διὰ τὸ ἐξ αὐθαδείας καὶ ἀκατασχέτου θυμοῦ ἐπενεγ μοῦντα σώφρονι μάστιγι σωφρονίζων, καθάπερ δὴ καὶ ὁ Κύριος τοῦ νομικοῦ ἱεροῦ τοὺς ἱεροκαπήλους τῷ ἐκ σχοινίου φραγγελλίῳ ἀπήλαυνεν, οὐ καθα ρεθήσεται· διὰ τοῦτο γὰρ οἱ ἐκκλησιαστικοὶ νομοφύλακες καὶ ἔκδικοι λέγονται, ὡς ἐκ Πατέρων ἄνωθεν τεταγμένοι τὰ τοιαῦτα ἐκδικεῖν. ΚΑΝΩΝ ΚΗ'. ἡμεῖς Εἴ τις ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος ἢ διάκονος, καθαιρεθεὶς δικαίως ἐπὶ ἐγκλήμασι φανεροῖς, τολμήσειεν άψασθαι τῆς ποτε ἐγχειρισθείσης αὐτῷ λειτουργίας, παντάπασιν ἐκκοπτέσθω τῆς Εκκλησίας. ΒΑΛΣ. Ο καθαιρεθείς κατά νόμους διὰ προφανές Εγκλημα, καὶ διὰ τοῦτο μηδὲ ἐκκλήτου βοήθειαν έχων, εἰ τολμήσει τῆς προτέρας άψασθαι λειτουργίας, καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἐκκόπτεται ὡς ἀναιδέστατος· εἰ γὰρ ἔχει βοήθειαν ἐκκλήτου, καὶ ἔτι ἀμφισβητήσιμον ἐστι τὸ κεκριμένον κατ' αὐτοῦ, οὐ καὶ τακριθήσεται λειτουργών. Ο μέντοι πολιτικός νόμος φησὶν ἐν βιβλίῳ τρίτῳ τῶν Βασιλικῶν τίτλῳ α'. κεφ. σ' ταῦτα· Ἐπίσκοπος, ἀπὸ συνέδου καθαιρεθεὶς, ὁ ποιήσας στασιῶδες διὰ τὸ πάλιν τὴν ἐπισκοπὴν λαβεῖν, ἀπὸ ἑκατὸν μιλίων ἧς ἐξεβλήθη πόλεως οἰκείτω, μηδὲ βασιλεῖ προσιών. Κἂν τύχῃ ἀντιγράφων, ἄχρηστα ἔστω· καὶ ὁ ὑπερεκδικῶν αὐτὸν ἀγανακτείσθω. Ζήτει καὶ τῆς ἐν Ἀντιοχείς συνόδων κανόνα δ', ιβ' καὶ ιέ. ΖΩΝΑΡ. Οὗτοι, μετὰ τὴν δικαίαν καθαίρεσιν άμαρτάνοντες, καὶ τῆς οἰκείας τιμῆς (τῆς λειτουργίας, φημὶ ἀντεχόμενοι, εἰκότως τῆς Ἐκκλησίας ἐκβάλλονται διά τε τὴν ἄκραν ἀναίδειαν, καὶ ὅτι οὐδὲ κολασθῆναι κανονικῶς δύνανται ἄλλως: ἤδη γὰρ προκαθῄρηνται· λοιπὸν καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἐκε κόπτονται. ΑΡΙΣΤ. Ο καθαιρεθεὶς εὐλογώτατα, εἰ τῶν θείων ἅψεται πάλιν, ἐκκηρυκτίτατος. Επίσκοπος ἀπὸ συνόδου. τῶν Βασιλικῶν Ο κατὰ κρίσιν ἱερέων ἀποκινηθεὶς ἐπίσκοπος, καὶ ἐπιχειρῶν ταραχήν τινα ποιεῖν, καὶ τὴν ἱερωσύνην ἄνωθεν ἐξαιτῶν, ἧς ἐξέπεσεν, ἐξελαύνεσθαι τῆς πόλεως, ἣν ἐπεχείρησε ταράξαι, καὶ ὑπὲρ ἑκατὸν μίλια αὐτῆς διαγέτω, καὶ μὴ προσίτω βασιλεῖ, μηδὲ ἀντιγραφὴν ἐλπιζέτω· εἰ δὲ ἐπιτύχῃ ἀντιγραφῆς, μηδὲν ὠφελείσθω· ἀλλὰ καὶ οἱ δεφενδεύοντες αὐτὸν ὑποπιπτέτωσαν τῇ ἀγανακτήσει.
col. 93–94page 38 of 741
PG 137:93Ὁ μετὰ τὴν καθαίρεσιν τὴν εὐλόγω; ἐπὶ φανε ροῖς ἐγκλήμασι γενομένην τῆς θείας λειτουργίας πάλιν αψάμενος τῆς Ἐκκλησίας οὗτος ὡς σεση πὸς μέλος ἐκκόπτεται τέλεον. ΚΑΝΩΝ ΚΘ'. Εἴ τις ἐπίσκοπος διὰ χρημάτων τῆς ἀξίας ταύτης ἐγκρατής γένηται, ἢ πρεσβύτερος, ἢ διάκονος, καθαιρείσθω καὶ αὐτὸς καὶ ὁ χειροτονήσας, καὶ ἐκκοπτέσθω καὶ τῆς κοινωνίας παντάπασιν, ὡς Σίμων ὁ Μάγος ὑπ' ἐμοῦ Πέ τρου ΚΑΝΩΝ Α'. Εἴ τις επίσκοπος, κοσμικοῖς ἄρχουσι χρησάμενος, δι' αὐτῶν ἐγκρατὴς Ἐκκλησίας γένηται, καθαιρείσθω καὶ ἀφοριζέσθω, καὶ οἱ κοινωνοῦντες αὐτῷ ἅπαντες. ΒΑΛΣ. Οἱ παρόντες δύο κανόνες ὁ κθ' καὶ λ' οὐ μόνον καθαιροῦσιν, ἀλλὰ καὶ τῆς κοινωνίας ἐκκόπτουσιν, ἤτοι ἀφορίζουσι τοὺς διὰ χρημάτων ἐπισκόπους Η πρεσβυτέρους ἢ διακόνους γενομένους, καὶ τοὺς διὰ ἀρχόντων προστασίας ἐπισκόπους γενομένους. Ἡ γὰρ χάρις τοῦ παναγίου Πνεύματος ώνιος οὐκ ἔστι, φασί. Καὶ ἡ ἐπιστολὴ δὲ τοῦ ἁγίου Ταρασίου γινομένου πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, ἢ πρὸς τὸν πάππαν Αδριανόν, φησὶ φορητότερον εἶναι τὸν αἱρετικὸν Μακεδόνιον τὸν βλασφημήσαντα δουλεύειν τὸ ἅγιον Πνεῦμα τοῦ διὰ χρημάτων πωλοῦντος ἢ ὠνουμένου τὸ τοῦ Παναγίου Πνεύματος χάρισμα τ ὅτι ὁ πιπράσκων ὡς δεσπότης πιπράσκει· καὶ ὁ ἐξωνούμενος ὡς δεσπόσων καταβάλλει τὸ ἀργύριον. Ἡ δὲ τοῦ ἁγιωτάτου πατρίαρχου Γενναδίου ἐγκύκλιος ἐπιστολὴ καὶ ἀναθέματι τούτους καθυποβάλλει, ταῦτα λέγουσα· Ἔστω τοίνυν καὶ ἔστιν ἀποχή ρυκτος, καὶ πάσης ἱερατικῆς ἀξίας τε καὶ λειτουργίας ἀλλότριος, καὶ τῇ κατάρᾳ τοῦ ἀναθέματος ὑποκείμενος, ὁ διδοὺς καὶ ὁ λαμβάνων ὤνιον τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος, είτε κληρικός είτε λαϊκός εἴη. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως. Ερωτήσει δέ τις ὡς τοῦ λ' κανόνος ἐπισκόπου μόνου μεμνημένου, ὡσαύτως καὶ τοῦ κθ' κανόνος ὑποδιακόνων μὴ μεμνημένου ἢ ἀναγνωστῶν, ἐὰν πρεσβύτερός τις γένηται ἢ διάσ κονος ἢ ὑποδιάκονος ἢ ἀναγνώστης διὰ προστασίας ἄρχοντος, ἢ ὑποδιάκονος ἢ ἀναγνώστης διὰ δόσεως χρημάτων, τί ὀφείλει γενέσθαι; Λύσις. Καὶ οὗτοι καθαιρεθήσονται καὶ ἀφορισθήσονται ἀπὸ τοῦ τέλους τοῦ παρόντος λ' κανόνος, λέγοντος μή μόνους τους πρωταιτίους τοῦ κακοῦ καθαιρεῖσθαι καὶ ἀφορία ζεσθαι, ἀλλὰ καὶ τοὺς κοινωνοῦντας αὐτοῖς. Καὶ ἡ Εἰ τις ἐπίσκοπος διὰ χρημάτων. Καϊάφαν Χριστοκτόνον
col. 95–96page 39 of 741
PG 137:95ἐπιστολὴ δὲ τοῦ Γενναδίου, ὡς εἴρηται, οὐ μόνον τους Ιερωμένους, ἀλλὰ καὶ τοὺς λαϊκούς τους τοιοῦτον κακὸν πεπραχότας ἀναθέματι καθυποβάλλει. 'Ανάγνωθι καὶ τὸν δεύτερον κανόνα τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου, καὶ τὰ δ' κεφάλαιον τοῦ α' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ. ΖΩΝΑΡ. Ἐν τῷ εἰκοστῷ πέμπτῳ κανόνι λέλεκται μὴ δεῖν δὶς ἐκδικεῖν ἐπὶ τὸ αὐτό. Ενθάδε καὶ ἐν ἀμφοτέροις τοῖς κανάτι τούτοις διπλῆν ἐπάγει τὴν τιμωρίαν διὰ τὴν τῆς κακίας ὑπερβολὴν καὶ τὴν τῶν ἁμαρτημάτων βαρύτητα. Οὐδὲν γὰρ χεῖρον τοῦ τήν θείαν χάριν ώνιον ἑαυτῷ περιποιουμένου ἢ χρη μάτων, ἢ δυναστείας ἀρχοντικῆς, καὶ τοῦ ταύτην πιπράσκοντος· ὡς δοῦλον γὰρ ὠνεῖται τὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάρισμα· καὶ κατὰ τὴν συνοδικὴν ἐπι στολὴν, τὴν ἐπὶ Ταρασίου τοῦ ἁγιωτάτου πατριάς. χου Κωνσταντινουπόλεως γενομένην πρὸς τὸν πάππαν τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης Αδριανόν, φορητότερος β μᾶλλον ἐστι Μακεδόνιος καὶ οἱ λοιποὶ Πνευματομάχοι. Ἐκείνων γὰρ κτίσμα καὶ δοῦλον τοῦ Θεοῦ καὶ πατέρας τὸ ἅγιον Πνεῦμα λοιδορούντων, οὗτοι, ὡς δοκοῦσι, δοῦλον ἑαυτῶν ποιοῦσιν αὐτό. 'ΑΡΙΣΤ. ΚΑΝ. ΚΘ'. Ὁ ἐπὶ χρήμασιν ἱερεὺς μετὰ τοῦ χειροτονήσαντος καθαιρούμενος έσται κατά τὸν Σίμωνα ἐσαεὶ ἀκοινώνητος. Ἰδοὺ ἐνταῦθα δύο τὰ ἐπιτίμια· καθαιρείται γὰρ ὁ τοιοῦτος, καὶ ἐσαεὶ ἀκοινώνητος μένει διὰ τὸ τοῦ πταίσματος μέγεθος. ΑΡΙΣΤ. ΚΑΝ. Α'. 'Ο δι' ἀρχόντων ἐπίσκοπος καθαιρούμενος ἀφοριζέσθω. Καὶ οὗτος, ὡς μέγα πλημμελήσα; αμάρτημα, καὶ καθαιρεῖται καὶ ἀφορίζεται· δεῖ γὰρ τὸν μέλ λοντα χειροτονηθῆναι ἐπίσκοπον ὑπὸ πάντων τῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐπισκόπων καθίστασθαι· ἡ εἰ δυσχερές ἐστι τὸ πάντας ὁμοῦ συναχθῆναι, ὑπὸ τριῶν καν ἐπισκόπων ἐξάπαντος, συμψήφων γινομένων καὶ τῶν ἀπόντων. ΚΑΝΩΝ ΛΑ' Εἰ τις πρεσβύτερος, καταφρονήσας τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου, χωρὶς συναγάγῃ, καὶ θυσιαστήριον ἕτερον πήξη, μηδέν κατεγνωκώς τοῦ ἐπισκόπου ἐν εὐσεβείᾳ καὶ δικαιοσύνῃ, καθαιρείσθω ὡς φίλαρχος τύραννος γὰρ ἐστιν. Ωσαύτως δὲ καὶ οἱ λοιποὶ κληρικοὶ, καὶ ὅσοι ἂν αὐτῷ προσθῶνται. Οἱ δὲ λαϊκοὶ ἀφοριζέσθωσαν. Ταῦτα δὲ μετὰ μίαν καὶ δευτέραν καὶ τρίτην παράκλησιν τοῦ ἐπισκόπου γινέσθω. ὑπ' ἐμου. Ὑπ' ἐμοῦ Πέτρου. ὑπὸ τοῦ ὡς Σίμων Μάγος ὑπὸ τοῦ Πέτρου. ὑπ' ἐμοῦ Πέτρου. Εἰ τις πρεσβύτερος.
col. 97–98page 40 of 741
PG 137:97ΒΑΛΣ. Εκάστης πόλεως Ιερωμένοι καὶ λαϊκοί ἐφείλουσιν ὑποκεῖσθαι τῷ κατὰ χώραν ἐπισκόπῳ, καὶ μετὰ τούτου συνάγεσθαι καὶ ἐκκλησιάζειν, εἰ με καταγνώσουσι τούτου ὡς ἀσεβοῦς ἡ ἀδίκου. Τηνικαῦτα γὰρ ἀποδιισταμένοις αὐτοῦ, οὐκ εὐθυνθήσεται. Ὁ δὲ παρὰ ταῦτα ποιήσας, καὶ ἀνευλόγως ἐκ τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου ἀποσχισθείς, καὶ ἰδίᾳ ἐκκλησιάζων, εἰ μὲν κληρικό; ἐστι, καθαιρεθήσεται, ώς φίλαρχος, εἰ δὲ λαϊκός, ἀφορισθήσεται. Πλὴν ταῦτα διορίζεται γενέσθαι ὁ κανών μετὰ πρώτην, δευτέραν, καὶ τρίτην ἐπιφώνησιν. 'Ανάγνωθι καὶ τὸν δ' κανόνα τῆς ἐν Γάγγρο συνόδου καὶ τὸν ιʹ τῆς ἐν Καρθαγένη. Τούτῳ τῷ κανόνι καὶ τοῖς λοιποῖς τὰ τοιαῦτα διοριζομένοις οι προσβοηθούμενοι οἱ κατὰ χώραν μητροπολῖται καὶ ἐπίσκοποι γογγύζουσι κατὰ τῶν ζητούντων σταυροπήγια πατριαρχικά εἰ; τὰς ἐνορίας αὐτῶν. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ πολλά αις τινὲς ἄχλησαν τὰς βασιλικὰς καὶ πατριαρχικές ἀκοὰς, ζητοῦντες περιαιρεθῆναι τὴν δόσιν τῶν πατριαρχικών σταυροπηγίων· ὡς τῶν ζητούντων αὐτά, καὶ ποιουμένων τὴν τοῦ οἰκουμενικοῦ πα τριάρχου ἀναφορὰν, μηδὲ λόγου ἀξιούντων αὐτούς. Ἀλλ᾿ οὐκ εἰσηκούσθησαν· καὶ ταῦτα ζητοῦντες κανόνας προκομισθῆναι τὴν τῶν τοιούτων σταυρο πηγίων ἐχχωροῦντας ἔκδοσιν, ὡς τοῦ μέρους τῆς ἁγιωτάτης Μεγάλης Εκκλησίας γενναίως ἀπεσκευασμένου τὴν τούτων ἔνστασιν διὰ τῆς μακρᾶς ἐκκλησιαστικῆς ἀγράφου συνηθείας, τῆς ἀντὶ κανά νων κρατησάσης ἐξ ἀμνημονεύτων χρόνων καὶ μέσ χρι τοῦ νῦν. Σημείωσαι τὸν παρόντα ἀποστολικὸν κανόνα διοριζόμενον ἀκινδύνως ἀποσχίζειν τοὺς κληρικοὺς ἀπὸ τῶν ἐπισκόπων αὐτῶν, καταγιο νώσκοντας τούτων ὡς ἀσεβούντων καὶ ἀδικούντων καὶ ἐστι καινὸν τὸ τῆς ἀδικίας. Ἐξ ἑτέρου δὲ τρό που, και χείριστος πάντων ἐστὶν ὁ ἐπίσκοπος ἢ ὁ ἱερεὺς, οὐκ ὀφείλει τις ἀποσχίζειν ἐξ αὐτῶν, μᾶλ λον μὲν οὖν πιστεύειν δι' αὐτοὺς ἁγιάζεσθαι· πάντα; γὰρ, φησίν ὁ Θεὸς οὐ χειροτονεῖ, διὰ πάντων δὲ ἐνεργεῖ. 'Ανάγνωσον καὶ τὸν ιγ' κανόνα τῆς ἐν τῷ ναῷ τῶν ᾿Αγίων Αποστόλων συνόδου, καὶ ἀπὸ τῆς πρὸς Τιμόθεον δευτέρας ἐπιστολῆς ἑρμηνείαν τοῦ λόγου. Ετέρα ἑρμηνεία. Μετὰ τὴν τοῦ παρόντος κανόνος ἑρμηνείαν εἰς λίγους ἐλθὼν μετά τινων ἀρχιερέων γογγυζόντων με τα πατριαρχικά σταυροπήγια ὡς δῆθεν ἀκανονίστως ἀποστελλόμενα εἰς τὰς ἐνορίας αὐτῶν, κατε νόησα καλώς καὶ κανονικῶς ταῦτα γίνεσθαι, καὶ μάτην τοὺς ἐγχωρίους ἐπισκόπους μέμφεσθαι τὴν τούτων ποίησιν. Ἀπὸ γὰρ τῶν θείων κανόνων οὔτε μητροπολίτου οὔτε ἀρχιεπισκόπου οὔτε ἐπισκόπου ἐνορία ἐδόθη, ἀλλὰ τὰ πάντα πατριάρχαις ἀπενεμήθησαν, καὶ αἱ ὅλοι ἐνορίας τῆς ὅλης οἰκουμένης, σταυροπήγια. Σημείωσαι τὸν παρόντα. 4 κ τῆς ἑτέρας ερμηνείας τῆς ἑτέρας ἑρμηνεία; Γὰρ, φησίν. παρενθετικῶς
col. 99–100page 41 of 741
PG 137:99καὶ διὰ τοῦτο ἔχουσιν ἐν ταύταις τὴν ἀναφορὰν τῶν ὀνομάτων αὐτῶν ἀπὸ πάντων τῶν ἐν αὐταῖς ἐπισ σκόπων. Καὶ τοῦτο δῆλον ἀπὸ τοῦ ς καὶ ζ' κανό νας τῆς πρώτης συνόδου καὶ τοῦ β' και γ' κανόνος τῆς δευτέρας, διοριζομένων τὸν ᾿Αλεξανδρείας ἔχειν ἐνορίαν, πᾶσαν τὴν Αἴγυπτον, τὴν Λιβύην, καὶ τὴν Πεντάπολιν· τὸν Ἀντιοχείας τὴν κοίλην Συρίαν, τὴν Μεσοποτομίαν, την Κιλικίαν· καὶ τοὺς λοιπούς πατριάρχας τὰς ἑτέρας διοικήσεις. Οθεν καὶ ὡς ἔχοντες δίκαια χειροτονίας εἰς τὰς ἀφορισθείσας αὐτοῖς διοικήσεις, κατὰ τὴν τῶν ῥηθέντων κανόνων περίληψιν, καὶ ἀνακρίνοντες τους διέποντας ταύτας ἀρχιερεῖς, καὶ κανονικῶς διορθούμενοι, δικαίως καὶ σταυροπήγια δώσουσιν εἰς πόλεις καὶ παροικία; ....ώσονται δὲ καὶ κληρικοὺς αὐτῶν ἐσάκις θελής σουσιν ἀποκριματίστως. Τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων οὐδενὶ τῶν πατριαρχῶν ἐπ' ἀδείας ἔσται εἰς ἑτέρου πατριάρχου ἐνορίαν ἀποστεῖλαι σταυροπήγια, ἀλλ οὐδὲ κληρικὸν αὐτοῦ ἁρπάσαι, ἵνα μὴ συγχέωνται τὰ δίκαια τῶν ἐκκλησιῶν. ΖΩΝΑΡ. Τάξις συνέχει καὶ τὰ οὐράνια, καὶ τὰ ἐπίγεια. Δεῖ τοίνυν ἀπανταχοῦ τὴν εὐταξίαν φυλάττεσθαι, καὶ μᾶλλον παρὰ τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς, καὶ τοὺς πρεσβυτέρους καὶ τοὺς λοιπούς κληρικού; ὑπείκειν τῷ ἐπισκόπῳ. Εἰ δέ τις πρεσβύτερος ἐν μηδενὶ κατεγνωκώς τοῦ ἰδίου ἀρχιερέως, μήτε ὡς περὶ τὴν εὐσέβειαν σφαλλομένου, μήτε ὡς ἄλλο τι ποιοῦντος παρὰ τὸ καθῆκον καὶ δίκαιον, διὰ φιλαρχίαν δὲ παρασυναγωγὴν ποιήσει, ἰδιαιτάτως ἐκκλησιάζων, καὶ θυσιαστήριον πήξας ἐν τούτῳ ἱερουργεί, καθαιρείσθαι διατάττεται ὁ κανὼν καὶ αὐτὸν, καὶ τοὺς αὐτῷ συνερχομένους κληρικούς τοὺς δὲ λα κοὺς ἀφορίζεσθαι. Οὐ ταχεῖς δὲ τοὺς ἐπισκόπους εἰς κόλασιν εἶναι βούλεται. Διὶ οὐδὲ ἀπεντεῦθεν αὐτοὺς τῇ καταδίκῃ ὑπάγειν βούλεται, ἀλλ᾽ ἐκ τρίτου τους παρασυνάγοντας παρακαλεῖσθαι ἀποστῆναι του ἀτάκτου ἐπιχειρήματο;, ἐμμένοντας δὲ οὕτω κατα δικάζεσθαι. Τῆς δὲ ἐν Γάγγρας γενομένης συνόδου ὁ ἔκτος κανὼν τοὺς παρὰ τὴν καθολικὴν Ἐκκλησίαν ἰδία ἐκκλησιάζοντας παρά γνώμην τοῦ ἐπισκόπου ὑπὸ ἀνάθεμα ποιεῖται· ὁμοίως δὲ καὶ ὁ δέκατος κανὼν τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου. 'ΑΡΙΣΤ. Ο ἐξ ἀναιτίου σχισθεὶς ἐπισκόπου, καὶ πηγές άλλο θυσιαστήριον, μετὰ τῶν δεξα μένων ἕξει τὸ ἔκπτωτον. Εἴ τις τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου ἀναιτίως κατέγνω, ώς μήτε πρὸς εὐσέβειαν μήτε πρὸς δικαιοσύνην προσ κρούσαντος, καὶ συναγωγὴν λαοῦ ἰδιαιτάτως ποιή σαιτο, καὶ θυσιαστήριον ἕτερον πήξοι, καθαιρείσθω αὐτός τε ὡς φίλαρχος, καὶ οἱ συνακολουθήσαντες αὐτῷ κληρικοί. Ταῦτα δὲ γίνεσθαι ὀφείλουσιν, εἰ μὴ ἐπιστρέφει, δὶς καὶ τρὶς τοῦ ἐπισκόπου τοῦτον παρακαλέσαντος. ΚΑΝΩΝ ΑΒ. Εἴ τις πρεσβύτερος ἢ διάκονος ὑπὸ ἐπισκό Μετὰ τῶν δεξαμένων. μετ' αὐτοῦ, Εἴ τις πρεσβύτερος ἢ διάκονος.
col. 101–102page 42 of 741
PG 137:101που γένηται άφωρισμένες, τοῦτον μὴ ἐξεῖναι παρ' ἑτέρου δεχθῆναι ἀλλ' ἡ παρὰ τοῦ ἀφορίσαντος αὐτὸν, εἰ μὴ ἄν κατά συγκυρίαν τελευτήσῃ ὁ ἀφορίσας αὐτὸν ἐπίσκοπος. ΒΑΛΣ. Τὰ μὲν ἄλλα τοῦ παρόντος κανόνος προς τρμη εύθησαν ἐν ἑτέροις κανάσι· πῶς δὲ λύεται τοῦ ἀφορισμοῦ ὁ ἀφορισθεὶς μετὰ θάνατον τοῦ ἀφορίσαντος αὐτὸν ἐπισκόπου, μάθε τὰ νῦν, καὶ εἰπὲ ὅτι, τοῦ ἀφορίσαντος ἀποβεβιωκότος, ἢ ὁ μετ' αὐτὸν επίσκοπος λύει τὸν ἀφορισμόν, ἢ ὁ τὸν τελευτήσαντα προβαλλόμενος πρῶτος ἀρχιερεὺς, πατριάρχης δηλαδὴ ἢ μητροπολίτης, πλὴν μετὰ ἐξέτασιν. Τὸ δὲ ἑτέρας παροικίας ἐπίσκοπον λύειν τὸν ἀφο ρίσαντα οὐκ ἐπιτέτραπται. ή ΖΩΝΑΡ. Περὶ τοῦ μὴ δέχεσθαι ἢ λύεσθαι τοῦ ἐπιτιμίου τοὺς ὑπὸ τῶν ἰδίων ἐπισκόπων ἀφωρισμένους παρ' ἑτέρων καὶ ἀνωτέρω είρηται· καὶ αὖθις δὲ τὰ αὐτὰ οὗτος ὁ κανὼν διατάττεται. Επεὶ δὲ εἰκὸς ἴσω; τὸν ἀφορίσαντα ἡ αἰφνίδιον ἢ ἐν ἀποδημίᾳ ὄντα θανεῖν, καὶ τὸν ἀφορισθέντα μένειν ἐπιτετιμημένον, ἐπάγει·· Εἰ μὴ ἂν κατὰ συγκυρίαν τελευτήσῃ ὁ ἀφορίσας αὐτόν. Καὶ ἔοικε μὲν παρα χωρεῖν ὁ κανὼν οὗτος, εἰ τύχῃ τελευτήσας ὁ ἀφορίσας, καὶ παρ' ἑτέρου δέχεσθαι ἀφορισθέντα. Αλλά τή, παρ' άλλου, οὕτως ἐξελήφθη, ήγουν παρά τοῦ διαδεξαμένου τὴν ἀρχιερατικὴν ἐξουσίαν τοῦ τελευτήσαντος. Ετέρας γὰρ ἐνορίας επισκόπω λῦσαι τὸν ἐπιτετιμημένον παρ' ἑτέρου οὐ δέδοται, εἰ μή που συνοδικὴ ἐξέτασις γένηται, καὶ φανείη μὴ δικαίως ὁ ἐπίσκοπος ἀφορίσας. Τοῦτο γὰρ καὶ ζώντων ἔτι τῶν ἀφορισάντων γίνεσθαι ἐπιτέτραπται. ΑΡΙΣΤ. "Αδεκτος ἑτέροις ὁ ἐξ ἑτέρου περιόντος ἀφωρισμένος. Ὁ ἀφορισθεὶς παρὰ τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου πρε σβύτερος ἢ διάκονος, ζώντος τοῦ ἀφορίσαντος αὐτ τὸν ἐπισκόπου, οὐδὲ παρ' ἑτέρου προσδεχθῆναι ἀφείλει. ΚΑΝΩΝ ΑΓ. Μηδέκα τῶν ξένων ἐπισκόπων ἢ πρεσβυτέρων ἢ διακόνων ἄνευ συστατικών προσδέχεσθαι. Καὶ ἐπιφερομένων αὐτῶν, ἀνακρινέσθωσαν. Καὶ ἐὰν μὲν ὦσι κήρυκες τῆς εὐσε βείας, προσδεχέσθωσαν· εἰ δὲ μή γε, τὰ πρὸς χρείαν αὐτοῖς ἐπιχορηγήσαντες, εἰς κοινωνίαν αὐτοὺς μὴ προσδέξησθε. Πολλὰ γὰρ κατὰ συναρπαγὴν γίνεται. ΒΑΛΣ. Τὸ δίχα συστατικών γραφών μὴ προσδέχεσθαι τοὺς ξένους ἐπισκόπους ἢ πρεσβυτέρους ή διακόνους προεδιδάχθημεν. Αρτίως δὲ διορίζεται Οὐ περὶ ἄλλης ἐνορίας ἐπισκόπου φησὶν, ἀλλὰ περὶ τοῦ διαδεξαμένου τὴν ἀρχιερατικὴν ἀξίαν τοῦ ἀφο ρίσαντος μετὰ τὴν ἐκείνου τελευτήν· καὶ ζῶντος δὲ τοῦ ἀφορίσαντος συνοδικῶς ἀφορισμός λύεται, εἰ μὴ δικαίως φανείη γενόμενος. 2, Μηδένα των ξένων,
col. 103–104page 43 of 741
PG 137:103κανὼν ἀνακρίνεσθαι τούτους περὶ εὐσεβείας, καὶ συστατικὴν ἔχοντας· καὶ ἡ προσδέχεσθαι εἰς χ νωνίαν ὀρθοδόξους ὄντας, ἡ παραιτεῖσθαι ὡς ἄμφι βόλους· τροφῆς δὲ αὐτοὺς μὴ ἀποστερεῖν ὥρισται. Καὶ ὁ μὲν παρών κανὼν ταῦτα. Ἐξ ἑτέρων δὲ και νόνων μαθήσῃ ὅτι, κἂν συστατικά τινες ἐπιφέρωνται, καὶ οὐδὲ περὶ τὴν ὀρθοδοξίαν ἀμφίβολοι ὦσιν, ἀλλὰ καὶ οὕτως ἀπολυτικὰς γραφὰς τῶν οἰκείων ἐπισκόπων ἐμφανίζειν ὀφείλουσιν, εἰ δὲ μή, οὐ παραχωρή θήσονται ἱερουργεῖν· τὸ μὲν γὰρ ἱερωθῆναι αὐτοὺς διὰ τῶν συστατικῶν γραφῶν ἐλέγχεται·· τὸ δὲ ἐκε χωρηθῆναι ἐπὶ ξένης ἱερουργεῖν οὐκ ἀπὸ τούτων, ἀλλ᾽ ἐκ τῶν ἀπολυτικών γραμμάτων παρίσταται. Διὰ γὰρ τοῦτο, ὡς ἔοικε, καὶ ὁ παρὼν κανών και νωνίας μόνης εμνήσθη, οὐ μὴν καὶ λειτουργίας, ὡς τῶν προκομιζόντων συστατικάς μόνας γραφές ἐκκλησιάζειν ἐπὶ ξένης μὴ κωλυομένων. ΖΩΝΑΡ. Τοὺς ἑτέρα χώρᾳ ἀπιόντας ἑτέρωθεν ἱερωμένους ἀπαγορεύει ὁ κανών χωρίς συστατικών δέχεσθαι. Εἰ δὲ καὶ συστατικὰ ἐπιφέροιντο, οὐδὲ τότε ἀβασανίστους προσίεσθαι συγχωρεῖ· ἀλλ᾽ ἀνακρίνειν εἰ ὀρθόδοξοι εἶεν· ἴσως γὰρ ἡγνόησεν ὁ δοὺς τὴν συστατικὴν ἐπιστολὴν ὅτι σφάλλονται πρὸς τὴν πίστιν. Καὶ τοιούτους ὄντας προσδέχεσθαι, καὶ συγκοινωνεῖν αὐτοῖς. Εἰ δ' ἀμφίβολοι περί τὰ ὀρθὰ δόξουσι δόγματα, τὴν μετ᾿ αὐτῶν συνδιαγωγήν παραιτεῖσθαι διακελεύεται. Χορηγεῖν δὲ τὰ πρὸς χρείαν αὐτοῖς, καὶ οὕτως ἐκπέμπειν. Τὸ γὰρ τῶν πρὸς τὸ ζῆν ἀναγκαίων ἐπιδεῖς ὄντας αὐτοὺς παρορᾷν, καὶ οὕτως ἀπολύειν, ἀφιλάνθρωπον ἐκρίθη τοῖς ἀποστόλοις, καὶ ἅμα φειδωλίαν κατηγοροῦν τῶν μὴ προσδεξαμένων αὐτούς. ΑΡΙΣΤ. Ξένος ἱερεὺς δίχα συστατικῶν οὐ προσδέχεται· καὶ ἐλθὼν ἐπανακρίνεται, καὶ τῶν ὀρθοτόμων προσίεται. Εἰ δ' ού, τὰ πρὸς χρείαν ἐφοδιαζόμενος ἀποπέμπεται. *Ανευ συστατικῶν οὐ δεῖ ξένων ἱερέα προσδέχεσθαι· εἰ δὲ καὶ συστατικὰ ἐπιφέρεται, δέον αὐτ τὸν καὶ οὕτως ἐπανακρίνεσθαι· καὶ εἰ μὲν εὐσε τῆς ἀναμφιβόλως εὑρεθῇ, προσίεσθαι τοῦτον· ἐἰ δ' ἀμφιβάλλεται, τὰ πρὸς διοίκησιν ἐπιχορηγεῖσθαι αὐτῷ καὶ ἀποπέμπεσθαι, ΚΑΝΩΝ ΑΔ'. Τοὺς ἐπισκόπους ἑκάστου ἔθνους εἰδέναι χρή τὸν ἐν αὐτοῖς πρώτον καὶ ἡγεῖσθαι αὐτὸν Ξένος Ιερεύς. Ξένος ἱερεὺς δίχα συστατικῶν οὐ προσδέχεται, καὶ ἔχων ἐπανακρί νεται, καὶ εἰ τοὺς ὀρθοταμοῦντας προσίεται, εἰ δι' οὖν ἀφοριζόμενος ἀποπέμπεται. ἐλθών, ἔχων, συ στατικά. Ει τῶν ὀρθο τόμων, τῶν ορθοτόμων προσίεται, καὶ τοὺς ὀρθοτομοῦντα, προσίεται, καὶ τῶν ὀρθοτόμων προσίεται, (κα κ' εἰ δ᾽ οὖν ἀφοριζόμενος, ἐφοδιαζόμενος, ἀφορικό μενος Τὸν ἐν αὐτοῖς πρῶτον.
col. 105–106page 44 of 741
PG 137:105ὡς κεφαλὴν, καὶ μηδέν τι πράττειν περιττὸν ἄνευ τῆς ἐκείνου γνώμης Εκείνα δὲ μόνα προε τειν ἕκαστον, ἔσατῇ αὐτοῦ παροικίᾳ ἐπιβάλλει, καὶ ταῖς ὑπ' αὐτὴν χώραις. Ἀλλὰ μηδὲ ἐκεῖ νος ἄνευ τῆς πάντων γνώμης ποιείτω τι Οὕτω γὰρ ὁμόνοια ἔσται, καὶ δοξασθήσεται ὁ Θεὸς διὰ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ὁ Πατὴρ διὰ Κυρίου ἐν ἁγίῳ Πνεύματι, ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ΒΑΛΣ. Τάξις συνέχει πάντα καὶ τὰ οὐράνια, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐπίγεια. "Οθεν καὶ ὁ παρὼν κανών διο ρίζεται τιμᾶσθαι τοὺς χειροτονήσαντας ὑπὸ τῶν χειροτονηθέντων. Οὗτοι γάρ εἰσι πρῶτοι, καὶ κεφαλαὶ αὐτῶν. Διὸ καὶ ὠρίσθη κατὰ κοινὴν γνώμην τὰ ἐπέκεινα τῆς διοικήσεως τῶν ἀνηκόντων ἑκάστῃ παροικία, εἰς ἐκκλησιαστικὴν κατάστασιν ἀπο βλέποντα, καὶ περιττά λογιζόμενα, μὴ γίνεσθαι χωρὶς γνώμης τῶν πρώτων. Καὶ αὐτῷ δὲ τῷ πρώτῳ τοιοῦτόν τι ποιεῖν ἄνευ γνώμης τῶν ἐπισκόπων αὐτοῦ, οὐκ ἐνεδόθη. Οὕτω γάρ φησιν ἡ κατὰ Θεὸν ὁμόνοια καὶ ἀγάπη συντηρηθήσεται μέσον αὐτῶν. Καὶ ἡ μὲν ἑρμηνεία του κανόνος, τοιαύτη. Εἰπὲ δὲ χάριν τῶν περιττῶν ὅτι πολλαὶ πόλεις διὰ τὴν τῶν Ι. "Ανευ τῆς ἐκείνου γνώμης. Νος γνώμη Περὶ δογματικῶν λέγει ζητήσεων, σφαλ μάτων κοινῶν; καταστάσεως ἀρχιερέων, καὶ ὅσα τοιαῦτα. Περὶ δὲ τῆς ἐπιστολῆς ἁγιωτάτου καὶ θες φιλεστάτου Αρχιεπισκόπου Λέοντος ἴσασι πάντες οἱ ἁγιώτατοι ἡμῶν Πατέρες, ὅτι ἐν ἅπασιν ἀναμένομεν την νύμην τοῦ παρ' ἡμῖν ὁσιωτάτου ἀρχιεπισκόπου, καὶ παρακαλοῦμεν τὴν ὑμετέραν φιλανθρωπίαν άνα μεῖναι τὴν τοῦ ἡμετέρου προέδρου γνώμην· αὐτῷ γὰρ ἐν ἅπασιν ἀκουλουθήσομεν. ἵνα κατὰ τὰ ἀρχαῖα ἔθη τῇ γνώμῃ ἐκείνου ἐξακολουθήσω μεν. "Εθος εἶναι ἐν τῇ Αἰγυπτιακῇ διοικήσει, παρά γνώμην καὶ διατύπωσιν τοῦ ἀρχιεπισκόπου μηδὲν τοιοῦτον ποιεῖν, γνώμην διατύπωσιν γνώμη 'Αλλὰ μηδὲ ἐκεῖνος. Καὶ δοξασθήσεται, Ἰησοῦ Χριστοῦ Καὶ δοξασθήσεται ὁ Θεὸς διὰ Κυρίου ἐν ἁγίῳ Πνεύματι ὁ Πατήρ, καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. ὁ πατήρ οὕτω γὰρ
col. 107–108page 45 of 741
PG 137:107λόγον οἰκονομίας ἐπισκόποις ἑτέροις προσανατίθεν τα:. Εἰ γοῦν ὁ πρῶτος ὑφ' δν αὗται τελοῦσι, δίχα γνώμης τῶν συλλειτουργῶν αὐτοῦ τὴν ἀνάθεσιν τούτων ποιήσει, αἰτιαθήσεται. Τοιαῦτα εἰσι τὰ περιττά, καὶ περὶ τούτων ὁ κανὼν διορίζεται. Το δὲ μὴ πράττειν τι τὸν πρῶτον ἄνευ τῆς γνώμης τῶν ἐπισκόπων αὐτοῦ μὴ εἴπῃς νοεῖσθαι εἰς ἅπαντα τὰ παρὰ τούτου γίνεσθαι μέλλοντα, ἀλλ' εἰς μόνα τὰ περιττά. Εἰ γὰρ τοῦτο εἶπῃς, ὑποβιβασθήσεται ὁ χειροτονῶν τοῦ χειροτονουμένου· ὡς τούτου μὲν κωλυθέντος παντάπασι ποιεῖν τι δίχα γνώμης τῶν ὑπ' αὐτὸν, ἐκείνων δὲ δεομένων τῆς τοῦ πρώτου παρουσίας εἰς μόνα τὰ περιττὰ, ὅπερ ἄτοπον. ἐθνῶν ἐπιδρομὴν ἀνεπισκόπευτοι μένουσαι, κατά Ἐν ἁγίῳ δὲ δοξασθήσεται Πνεύματι· διὰ τούτου γὰρ κι ΖΩΝΑΡ. Ωσπερ τα σώματα, μὴ τὴν οἰκείαν ἐνέργειαν ὑγια σωζούσης τῆς κεφαλῆς, πλημμελῶς κινοῦνται, ἢ καὶ ἄχρηστά εἰσι παντελῶς· οὕτω καὶ τὸ σῶμα τῆς Ἐκκλησίας, εἰ μὴ ὁ πρωτεύων τούτου, καὶ τάξιν πληρῶν κεφαλῆς ἐπὶ τῆς οἰκείας διατη ροῖτο τιμῆς, ἀτάκτως καὶ πλημμελῶς κινηθήσεται. Διὰ τοῦτο ὁ παρών κανὼν τοὺς ἑκάστης επαρχίας πρώτους ἐπισκόπους, τοὺς τῶν μητροπόλεων δηλον. ότι ἀρχιερεῖς, κεφαλὴν ἡγεῖσθαι ὑπὸ τῶν ἄλλων ἐπισκόπων τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας, κελεύει, και χωρίς ἐκείνων μηδὲν ποιεῖν, δ εἰς κοινὴν ἀφορᾶ τῆς Ἐκε κλησίας κατάστασιν, οἷον ζητήσεις δογματικές, οἰκονομίας περὶ σφαλμάτων κοινῶν, καταστάσεις ἀρχιερέων, καὶ ὅσα τοιαῦτα. Ἀλλὰ περὶ τούτων ἐκείνῳ συνιόντας συνδιασκέπτεσθαι, καὶ τὸ πᾶσιν ἄριστον δόξαν ψηφίζεσθαι· ἕκαστον δὲ τὰς τῆς ἰδίας Εκκλησίας διοικήσεις, καὶ τῶν ὑποκειμένων αὐταῖς χωρῶν πράττειν ιδιαζόντως καθ' ἑαυτούς. Πλὴν ἀλλ' οὐδὲ τῷ πρώτῳ ἐπισκόπῳ παραχωρεῖ τῇ τιμῇ καταχρώμενον εἰς δυναστείαν ταύτην ἀμείβειν, καὶ ἐναυθεντεῖν, καὶ χωρὶς γνώμης κοινῆς τῶν οἰκείων συλλειτουργῶν ποιεῖν τι τῶν εἰρημένων, ἢ τῶν ὁμοίων αὐτοῖς. Βούλεται γὰρ ὁμονοεῖν τοὺς ἀρχιερεῖς, καὶ συνδεδέσθαι τῷ τῆς ἀγάπης δεσμῷ, καὶ ὑπό δειγμα πρὸς ἀγάπην τε καὶ ὁμόνοιαν τοῖς ὑπ' αὐ τοὺς εἶναι κλήροις τε καὶ τοῖς πλήθεσιν. Ιν' οὕτως δοξάζηται ὁ Θεός, κατὰ τὴν εὐαγγελικήν διδασκαλίαν τὴν λέγουσαν· Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὅπως ἴδωσι τὰ καλὰ ὑμῶν ἔργα, καὶ δοξάσωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Δοξασθήσεται δὲ ὁ Θεὸς διὰ τοῦ Κυρίου ὡς ἐκείνου τὸ ὄνομα αὐτοῦ φανερώσαντος τοῖς ἀνθρώποις, καὶ τὴν ἀγάπην νομοθετήσαντος. οἱ ἀπίστολοι ἐσοφίσθησαν, καὶ τὰ ἔθνη ἐδίδαξαν. ΑΡΙΣΤ. Δίχα τοῦ πρώτου αὐτῶν ποιοῦσιν οὐδὲν οἱ ἐπίσκοποι εἰ μὴ τὰ τῆς παροικίας αὐτοῦ ἕκαστος. Καὶ ὁ πρῶτος ἅτερ ἐκείνων οὐδὲν διά τὴν ἐφειλομένην ὁμόνοιαν. Οὔτε οἱ ἐπίσκοποι οὔτε οἱ μητροπολίται παρά γνώμην τοῦ αὐτῶν πρώτου ὀφείλουσί τι περιττόν πράττειν, οἷον ἐπισκόπους ψηφίζεσθαι, περὶ δογμά των νέων ζητεῖν, ἢ ἐκποιήσεις ἐκκλησιαστικῶν
col. 109–110page 46 of 741
PG 137:109τινων ποιεῖσθαι, εἰ μὴ τὰ ἐπιβάλλοντα τῇ ἑκάστου παροικίᾳ, καὶ ταῖς ὑπ᾽ αὐτοῦ χώραις. Αλλ' οὐδὲ ὁ πρώτος άνευ γνώμης αὐτῶν δύναταί τι τοιοῦτον ποιεῖν. Οὕτω δὲ ὁ τῆς ὁμονοίας ὄρος τηρηθήσεται. ΚΑΝΩΝ ΛΕ. Ἐπίσκοπον μὴ τολμᾷν ἔξω τῶν αὐτοῦ ὅρων χειροτονίας ποιεῖσθαι εἰς τὰς μὴ ὑποκειμένας αὐτῷ πόλεις καὶ χώρας· εἰ δὲ ἐλεγχθείη τοῦτο πεποιηκὼς παρὰ τὴν τῶν κατεχόντων τὰς πόλεις εκείνας ἢ τὰς χώρας γνώμην, καθαιρείσθω καὶ αὐτὸς, καὶ οὓς ἐχειροτόνησεν. ΒΑΛΣ. Παρ' ἐνορίαν χειροτονεῖν κεκωλυμένον ἐστί· καὶ τὸν τοιοῦτόν τι ποιοῦντα παρὰ γνώμην τοῦ ἐγχωρίου ἐπισκόπου καθαιρεῖ ὁ. κανών σὺν τῷ χειροτονουμένῳ. Τοῦτο δὲ ἔσται καὶ εἰς τοὺς πρώτ τους λειτουργήσαντας εἰς ἐνορίαν ἐπισκόπων αὐτῶν παρά γνώμην τούτων. Καὶ ἀνάγνωθι τῆς ἐν Αν τιοχεία συνόδου κανόνα ιγ' καὶ κβ' καὶ τῆς β' συν όδου κανόνα β'. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ χειροτονιῶν, καὶ λοιπῶν ἱεροπραξιών τῶν ἐντὸς τοῦ βήματος. Ει δέ τις παρ' ἐνορίαν σημειωθήσεται, ἢ ἑτερόν τι δια πράξεται μὴ ἦν ἀπὸ τῶν ἐντὸς τοῦ βήματος, ἄλλωςπως κατὰ τὸ δοκοῦν τῇ συνόδῳ, κολάζεσθαι τοῦτον λέγουσι τινες. Ζήτει καὶ τὴν ις' κανόνα τῶν ἁγίων ἀποστόλων. ΖΩΝΑΡ. Καὶ οὗτος ὁ κανὼν πρὸς τὴν συντήρησιν τῆς ὁμονοίας, καὶ τῆς εὐταξίας ἐκτέθειται· καὶ οὐδένα παραχωρεῖ εἰς ἑτέρου ενορίαν ἀπιόντα χει βοτονεῖν ἄνευ γνώμης καὶ παραχωρήσεως τοῦ τῆς χώρας ἐκείνης ἀρχιερέως. Οὐδὲ γὰρ αὐτῷ τῷ μη. τροπολίτῃ τῆς ἐπαρχίας ἔξεστιν εἰς ἐνορίαν τινός τῶν ὑπ' αὐτὸν ἐπισκόπων ἀπιέναι, καὶ τελεῖν ἀρχιερατικὸν τι προνόμιον. Καθαιρεῖσθαι γὰρ προστάττει τὸν οὕτω χειροτονήσαντα καὶ αὐτὸν τὸν κεχειροτονημένον. Καὶ ἡ ἐν ᾿Αντιοχείᾳ σύνοδος τοῦτο οὕτως διετάξατο ἐν ιγ' κανόνι καὶ ἐν κβ', καὶ ἡ δευτέρα οἰκουμενική σύνοδος ἐν δευτέρω κανόνι, ΑΡΙΣΤ. Μὴ χειροτονεῖν ὑπερόρια· ὁ δὲ παρὰ γνώμην τῶν ἐγχωρίων ἐπιτελῶν μετὰ τοῦ τελουμένου ατέλεστος. ἁγίων Πατέρων ᾿Αποστόλων. Τὸ δὲ συνοδικὸν σημείωμα τοῦ πατριάρχου Μιχαήλ τοῦ καὶ ὑπάτου χρηματίσαντος τῶν φιλοσόφων, τοῦ μὲν ἐπισκόπου ἐπὶ ῥητῷ καταψηφίζεται χρόνῳ, εἰ μήπου μετὰ πρώτην και δευτέραν παραίνεσιν πεισθῆναι οὐ βούλεται. Τὴν δὲ χειροτονηθέντα ἐν ἐκείνῃ τῇ ἐνορίᾳ ἱερατεύειν, ἐν ᾗ κεχειροτόνηται. Συγχωρεῖ δὲ τοῖς ἀρχιερεύσι περὶ πίστεως πανταχοῦ διδάσκειν καὶ κατηχεῖν, καὶ βαπτίζειν τοὺς ἐθενδή ποτε ὄντας, καὶ θείων αὐτοῖς μυστηρίων μεταδιδόναι. σημείωμα Επίσκοπον μὴ τολμαν. τῶν ει Πρᾶγμα παρὰ τοὺς ἐκκλησιαστικούς θεσμούς καὶ τοὺς κανό νας τῶν ἁγίων Αποστόλων Πατέρων) καινοτομούμενον καὶ τῆς πάντων ἐλευθερίας ἁπτόμενον, προσο ήγγειλεν ὁ θεοφιλέστατος συνεπίσκοπος Ρηγίνος; 1644. εκκλησιαστικούς θεσμούς καὶ τοὺς κανόνας τῶν ἁγίων ἀποστόλων, Μετὰ τοῦ τελουμένου.
col. 111–112page 47 of 741
PG 137:111Οὐκ ὀφείλει τις τῶν ἐπισκόπων ἔξωθεν τῶν ἰδίων ὅρων χειροτονεῖν τινα· ὁ δὲ τοῦτο ποιῶν παρὰ γνώ μην τοῦ κατὰ χώραν ἐπισκόπου καθαιρεῖται καὶ αὐτὸς καὶ ὁ ὑπ' αὐτοῦ χειροτονηθείς. ΚΑΝΩΝ ΑΦ'. Εἴ τις χειροτονηθεὶς ἐπίσκοπος μὴ καταδέχοντο την λειτουργίαν καὶ τὴν φροντίδα τοῦ λαοῦ τὴν ἐγχειρισθεῖσαν αὐτῷ, τοῦτον ἀφωρισμένον τυγχάνειν, ἕως ἂν καταδέξηται· ὡσαύτως καὶ πρεσβύτερος καὶ διάκονος. Εἰ δὲ ἀπελθών, μὴ δεχθῇ οὐ παρὰ τὴν ἑαυτοῦ γνώμην, ἀλλὰ παρὰ τὴν τοῦ λαοῦ μοχθηρίαν, αὐτὸς μενέ τω ἐπίσκοπος, ὁ δὲ κλῆρος τῆς πόλεως ἀφοριζέσθω, ὅτι τοιούτου λαοῦ ἀνυποτάκτων παιδευταὶ οὐκ ἐγένοντο. ΒΑΛΣ. Τινὲς ὧδε την χειροτονίαν ἀντὶ ψήφου ἐδέξαντο, καὶ εἶπον θαυμάζειν πῶς παραιτοῦνται σήμερον οι ψηφισθέντες εἰς Ἐκκλησίας. Ο δὲ ὑπερφυής Ζωναράς, ἑρμηνεύων τὸν κανόνα, ἐξελάβετο τὴν χειροτονίαν καὶ εἰς χειροθεσίαν καὶ εἰς ψῆφον. Ἐμοὶ δὲ ἐξ ὀρθοῦ κατενοήθη χειροτονίαν ἐνταῦθα εἰπεῖν τὸν κανόνα τὴν χειροθεσίαν. Μέσ μνηται γὰρ πρεσβυτέρων καὶ διακόνων ἀποστελλομένων, κατὰ τὸ πάλαι κρατοῦν, εἰς ἑτέρας χώρας χάριν τοῦ διδάσκειν τὸν λαόν. Διακόνους δὲ χειροτονεῖσθαι μὲν, τοῦτ᾽ ἔστι, σφραγίζεσθαι, ἐμάθομεν ψηφίζεσθαι δὲ οὐκ ἠκηκόειμεν, ὥσπερ ψηφίζονται οἱ ἐπίσκοποι, καὶ, κατὰ τὸ παλαιὸν, καὶ ἱερεῖς, καθώς φησιν ὁ ιγ' κανὼν τῆς ἐν Λαοδικεία συνόδου. Διορί χειροτονίαν χειροτονίαν χειροτονία @ ζεται γοῦν ὁ παρὼν κανών· Εἴ τις ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος ἢ διάκονος χειροθεσίαν δέξηται διδασκαλικὴν καὶ οὐκ ἀποπληρεῖ τὴν διακονίαν αὐτοῦ, ἀφοριζέσθω μέχρις ἂν καταδέξηται ἀπελθεῖν ἔνθα ὡρίσθη. Εἰ δὲ καὶ ἀπελθὼν μὴ παραδεχθῇ ἀπὸ μοχθηρίας τοῦ κατὰ χώραν λαοῦ, ὁ κλῆρος μὲν, καὶ μὴ γενόμενος αἴτιος τοῦ κακοῦ, ἀφορισθήσεται, ὡς μὴ παιδεύων τὸν ἄτακτον λαόν. Ὁ δὲ ἐπίσκοπος ἔχει τὴν οἰκείαν ἐπιτιμίαν. Σημείωσαι οὖν πως τιμωρεῖται ὁ κλῆρος διὰ τὴν ἀπαιδευσίαν τῶν κοι νολαΐτῶν. Καὶ ἀνάγνωθι τῆς ἐν ᾿Αγκύρᾳ συνόδου κανόνα τηʹ, τῆς ἐν Αντιοχείς κανόνα ιζ' καὶ ιη', τὴν πρὸς Δόμνον ἐπιστολὴν τοῦ ἁγίου Κυρίλλου, της πρώτης καὶ δευτέρας συνόδου τῆς ἐν τῷ ναῷ τῶν ῾Αγίων Αποστόλων κανόνα ις' τῆς ζ', συνέδου κανόνα β', καὶ τῆς ἐν Χαλκηδόνι κανόνα κθ'. ΖΩΝΑΡ. Πείθεσθε τοῖς ἡγουμένοις ὑμῶν, καὶ ὑπείκετε, φησὶν ὁ θεῖος ᾿Απόστολος. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ παρὼν κανὼν διατάττεται. Τὸν γὰρ εἰς προστασίαν λαοῦ καλούμενον μὴ ἀντιτείνειν διακελεύεται, ἀλλὰ καταδέχεσθαι τὸ θεῖον λειτούργημα καὶ τὴν τοῦ μετὰ τοῦ τελουμένου. Αὐτὸς μενέτω. ὁ μὲν ἐπίσκοπος μενεῖ ἐπὶ τῆς οἰκείας ἐπιτιμίας, αὐτὸς μὲν ἔστω ἐπίσ σκοπος. αὐτὸς μὲν ὅπερ ἐχειροτονήθη ἔστω ἐπίσκοπος.
col. 113–114page 48 of 741
PG 137:113λαοῦ προστασίαν, ἢ ἀντιλέγοντα καὶ μὴ ἀπιόντα, ἀφωρισμένον εἶναι· τὰ αὐτὰ δὲ καὶ περὶ πρεσβυτέρων καὶ διακόνων. Εἰ δὲ ὁ μὲν ἐπίσκοπος ἀπῆλθεν εἰς τὴν λαχοῦσαν αὐτὸν, ὁ δὲ τῆς παροικίας ἐκείνης λαὸς οὐκ ἐδέξατο αὐτὸν δι' οἰκείαν ἀνυποταξίαν καὶ ἀναίδειαν, ἀλλ᾽ οὐδὲ διά τινα αἰτίαν τοῦ ἐπισκόπου ἐπίψογον, ὁ μὲν ἐπίσκοπος μενεῖ ἐπὶ τῆς οἰκείας ἐπιτιμίας, τῆς ἀξίας δηλαδή, ὁ δὲ κλῆρος τῆς παρ οικίας ἐκείνης ἀφορισθήσεται, ὅτι τὴν ἀνυπότακτον λαὸν ἐκεῖνον οὐκ ἐπαίδευσεν. "Ορα τοίνυν οἴους ὁ κανών βούλεται εἶναι τοὺς κληρικούς, οὐ πεπαιδευμένους μόνον, ἀλλὰ καὶ διδακτικούς, καὶ ἄλλους δυναμένους παιδεύειν, καὶ σωφρονίζειν. Ανάγνωθι τῆς ἐν Ἀντιοχείς συνόδου κανόνα ιζ' καὶ τη, καὶ τῆς ἐν 'Αγκύρα της. ΑΡΙΣΤ. Ο νεοπρόβλητος, εἰ δυσανακτεῖ πρὸς τὸ ἐγχείρημα, ἀφορίζεται μέχρις ἂν καταδέξηται· εἰ δὲ παρὰ τοῦ λαοῦ μὴ δεχθείη, ὁ κλῆρος ἀφορίζεται, ὅτι μὴ τὸν ὄχλον πεπαί δευτεν ὁ δέ ἐστιν ἐπίσκοπος. *) νεωστί χειροτονηθεὶς ἐπίσκοπος, εἰ οὐ πείθεται ἀναδέξασθαι τὴν ἐγχειρισθεῖσαν αὐτῷ φροντίδα του λαοῦ, ἀφωρισμένος ἔστω, ἕως ἂν καταδέξηται. Εἰ δὲ ἀπελθὼν παρὰ τοῦ λαοῦ οὐ δεχθῇ οὐ διὰ πταῖσμα οἰκεῖον, ἀλλὰ διὰ τὴν ἐκείνων μοχθηρίαν, μενέτω μὲν ἐπίσκοπος, ὁ δὲ κλῆρος ἀφορίζεται, ὡς μή παιδεύσας τὸν ἀνυπότακτον λαόν. ΚΑΝΩΝ ΑΖ'. Δεύτερον τοῦ ἔτους σύνοδος γινέσθω τῶν ἐπισκόπων, καὶ ἀνακρινέτωσαν ἀλλήλως των δόγματα τῆς εὐσεβείας, καὶ τὰς ἐμπιπτούσας ἐκκλησιαστικὰς ἀντιλογίας διαλυέτωσαν· ἅπαξ μὲν τῇ τετάρτῃ ἑβδομάδι τῆς Πεντηκοστῆς δεύτερον δὲ Υπερβερεταίου δωδεκάτῃ Δυσανακτεῖ. δυσανακτέω πρὸς τὴν θάλασσαν, « δυσαγανακτέω, δυσα νεκτέω. δυσανασχετεί καταδέξηται παραδέξηται. Δεύτερον τοῦ ἔτους. Τῇ τετάρτῃ ἑβδομάδι τῆς Πεντηκοστῆς. Καὶ ἐν ταῖς τῆς Πεντηκοστῆς ἡμέραις, 21). Ερί ἔτι δὲ ἐν ταῖς ν' ἡμέραις, αἷς προείπον τῆς Πεντηκοστῆς. τὰς ἑπτὰ τῆς ἱερᾶς Πεντηκοστῆς ἑβδομάδας. τὴν τετάρτην ἑβδομάδα τὴν μετὰ τὸ Πάσχα. Υπερβερεταίου δωδεκάτη. Ει
col. 115–116page 49 of 741
PG 137:115Ει ΒΑΛΣ. Διὰ τὰ παρεμπίπτοντα κατὰ χώρας ἐκκλησιαστικὰ ζητήματα, ἀναγκαῖον ἐλογίσθη τοὺς ἐπι σκόπους ἑκάστης ἐνορίας συνέρχεσθαι τῷ πρώτῳ αὐτῶν, ἐφ᾽ ᾧ λύεσθαι τὰ ἀμφίβολα. Καὶ ὁ μὲν παρὼν κανών, καὶ ὁ κα' τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου, καὶ ὁ ε' τῆς ἐν Νικαίᾳ, δὶς τοῦ ἔτους λέγουσι γίνε σθαι τὰς συνόδους τῶν ἐπισκόπων· ἡ δὲ ς' σύνοδος καὶ ἡ ἐν Νικαίᾳ τὸ δεύτερον ἅπαξ τοῦ ἔτους ἐθέσ σπισαν συνέρχεσθαι τοὺς ἐπισκόπους. Ωσαύτως καὶ τὸ κ' καὶ τὸ κα' κεφ. τοῦ α' τίτλου του τρίτου βιβλίου τῶν Βασιλικών, Νεαρὰ ὄντα Ἰουστινιάνειος ἅπαξ τοῦ ἔτους φασὶ τὰς συνόδους γίνεσθαι· Υπερ Βερεταῖος δὲ ὁ Οκτώβριος ἐστι μήν. Ζήτει καὶ τοῦ παρόντος συντάγματος τίτλου η' κεφ. η'. ΖΩΝΑΡ. Διὰ τὰς ἐμπιπτούσας περὶ δογμάτων ἀμφιβολίας καὶ ἐκκλησιαστικὰς ἑτέρας αἰτίας καὶ τοὺς παρὰ τῶν ἐπισκόπων ἀφορισμοῖς ὑποβαλλομένους, εἰ αἰτιῶνται τοὺς ἀφορίσαντες, ἀναγκαῖον ἐκρίθη τοῖς ἱεροῖς ἀποστόλοις τοὺς ἑκάστης ἐπαρχίας ἐπισκόπους συνέρχεσθαι ἐπὶ τὸ αὐτὸ δὲς τοῦ ἐνιαυ τοῦ, καὶ κοινοῦσθαι ἀλλήλοις τας γινομένας ἀμφι βολίας, καὶ λύειν ταύτας. Καιρούς δὲ τῶν ἑτησίων συνόδων τούτων τῶν διττῶν ὁ παρὼν κανὼν καὶ ὁ τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου και κανὼν τὴν τετάρτην ἑβδομάδα τὴν μετὰ τὸ Πάσχα ὁρίζουσι καὶ τὸν τοῦ μετοπώρου καιρὸν, ήγουν τὸν Ὀκτώβριον· οὗτος γὰρ ὁ Ὑπερβερεταῖος. Ο δὲ τῆς ἐν Νικαία συνόδου τῆς πρώτης πέμπτος κανὼν πρὸ τῆς τεσσαρακοστῆς τὴν μίαν γίνεσθαι διατάττεται· τὴν δὲ λοιπὴν περὶ τὸν τοῦ μετοπώρου καιρόν. Εδοξεν οὖν ἂν ἐν ταῖς μεταγραφαῖς τῶν κανόνων ἀντὶ τῆς Πεντηκοστῆς κατὰ λήθην γραφήναι Τεσσαρακοστήν. Αλλά τοῦτο οὐκ ἐᾷ λογίσασθαί τινα ἡ αἰτία ἦν ἐπάγει ὁ τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου κανὼν λέγων· Ἡ μὲν μία πρὸ τῆς Τεσσαρακοστῆς, ἵνα, πάσης μικροψυχίας ἀναιρουμένης, τὸ δῶρον καλῶς προσφέρηται τῷ Θεῷ. Περὶ μὲν οὖν τῶν καιρῶν οὕτω διαφέρονται. Δύο δὲ συνελεύσεις ἑκάστῳ ἐνιαυτῷ διατυποῦσι για νεσθαι τοπικάς. Ἡ δὲ οἰκουμενικὴ ἔκτη σύνοδος, καὶ ἡ ἐν Νικαίᾳ τὸ δεύτερον ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ συνέρχεσθαι τοὺς ἐπισκόπους διατάττονται διά τε τὴν συντριβὴν καὶ τὰ τῆς ὁδοῦ ἀναλώματα. Νῦν δὲ πάντη τὸ τῶν συνόδων τούτων καταπεφρόνηται. Αὐδυναῖος. Περίτιος. Δύστρος. Ξάνθικος. Αρτεμίσιος. Δαίσιος. Πάνεμος. Λῶος. Γορπιαίος. Υπερβερεταῖος. Απελλαίος. Οι Δίας.
col. 117–118page 50 of 741
PG 137:117ΑΡΙΣΤ. Δὶς κατ᾽ ἔτος οἱ ἐπίσκοποι συνίστωσαν διὰ τὰ πράγματα καὶ τὰ δόγματα πρῶτα μὲν τῇ τετάρτῃ τῆς Πεντηκοστῆς ἑβδομάδος, τῇ δὲ Υπερβερεταίου δωδεκάτῃ τὸ δεύτερον. Οὗτος ὁ κανὼν συνεστάλη. Ο γὰρ ὄγδοος κανών τῆς ἔκτης συνόδου καὶ ὁ ἕκτος τῆς ἐν Νικαίᾳ τὸ δεύτερον ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ διαγορεύουσι τὰς συν όδους τῶν ἐν ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ ἐπισκόπων γίνεσθαι αναμεταξὺ τοῦ Πάσχα καὶ τοῦ Ὀκτωβρίου μηνός. ΚΑΝΩΝ ΛΗ'. Πάντων τῶν ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων ὁ ἐπί σκοπος ἐχέτω τὴν φροντίδα, καὶ διοικείτω αὐτὰ ὡς τοῦ Θεοῦ ἐφορῶντος. Μὴ ἐξεῖναι δὲ αὐτῷ σφετερίζεσθαί τι ἐξ αὐτῶν, ἡ συγγενέσιν ἰδίοις τὰ τοῦ Θεοῦ χωρίζεσθαι. Εἰ δὲ πένητες εἶεν, ἐπιχορηγείτω ὡς πένησιν, ἀλλὰ μὴ προφάσει τούτων τὰ τῆς ᾿Εκκλησίας απεμπολείτω. ΒΑΛΣ. Τοὺς ἀπὸ τῆς χάριτος τοῦ παναγίου Πνεύ ματος ἐμπιστευθέντας τὴν τῶν ψυχῶν οἰκονομίαν ἄτοπον ελογίσθη λογοπραγεῖσθαι χάριν τῶν πραγ μάτων τῆς ἐπισκοπῆς, ἀλλ' ὡς ἐφορῶντος τοῦ Θεοῦ διοικείτωσαν, φησί, ταῦτα κατὰ τὸ δόξαν αὐτοῖς. Ω; τινος δὲ εἰπόντος ὡς, Εἰ δοθείη τοῦτο, ἀπεμπολήσει ὁ ἐπίσκοπος τὰ τῆς Ἐκκλησίας, καὶ διασκορπίσει αὐτὰ πρὸς τοὺς οἰκείους συγγενεῖς, ἐπάγει ὁ πανών μὴ ἔχειν ἐπ᾽ ἀδείας τὸν ἐπίσκοπον διδόναι ταῦτα κατὰ χάριν πρὸς τοὺς συγγενεῖς τούτου, ἢ πιπράσκειν. Ἐκ δὲ τῶν προσόδων τῆς Ἐκκλησίας ἀποφέρεσθαι τοῦτον τα χρειώδη καὶ ἀναγκαῖα, καὶ τοῖς συγγενέσιν ἐνδεέσιν οὖσι τὰ πρὸς ζωάρκεια» χορηγεῖν δέδοκται. Η μέντοι. ρκ΄ Ἰουστινιάνειος Νεαρά, ήτοι θέμα γ' τοῦ ιε' κεφ. τοῦ β' τίτλου τοῦ ε βιβλίου τῶν Βασιλικῶν, φησὶ ταῦτα ῥητῶς· Τοῖς δὲ οἰκονόμοις καὶ διοικηταῖς καὶ χαρουλαρίοις τῶν ὁπουδήποτε εντων εὐαγῶν οἴκων, καὶ τοῖς αὐτῶν γονεῦσί τε καὶ παισί, καὶ τοῖς ἄλλοις, ἢ κατὰ γένος, ἢ κατὰ γαμικὸν δίκαιον αὐτοῖς συναπτομένοις, μισθώσεις ἢ ἐμφυτεύσεις ἢ ἀγορασίας ἢ ὑποθήκας πραγμάτων ἀκινήτων τοῖς αὐτοῖς εὐαγέσιν οἰκοὶς προσηκόντων, ὑπεισιέναι ἢ δι᾽ ἑαυτῶν ἢ διὰ παρενθέτου προσώπου, καθὰ καὶ τοῖς ἐν τῇ βασιλίδι τῶν πόλεων οὖσιν ἐπὶ ταῖς αὐταῖς ποιναῖς ἀπαγορεύο μεν. Εἰ δὲ θέλεις μαθεῖν ποῖαί εἰσιν αἱ ποιναί, ζήτει τὸ εν θέμα τοῦ αὐτοῦ τίτλου καὶ βιβλίου, τὰ αὐτὰ διεξιὸν, καὶ ἐπάγον οὕτως ῥητῶς· Γινωσκόντων αὐτῶν ὡς, εἰ τοιοῦτόν τι γένηται, καὶ τοῦτο ἀν ίσχυρον ἔσται, καὶ πᾶσαν τὴν περιουσίαν αὐτῶν τε καὶ τῶν λαμβανόντων καὶ τῶν οἰκονόμων καὶ χαρτουλαρίων καὶ διοικητῶν, οἷς κατὰ τὴν εἰρημένον τρόπον συνάπτονται, εἰς τὸν εὐαγῇ οἶκον, ἐξ οὗ τὸ πράγμα λαμβάνουσι, μετὰ τὴν αὐτῶν τελευτὴν περιελθεῖν κελεύομεν. Συναγαγών οὖν εἰπὲ ὅτι ἐκ τοῦ κανόνος καὶ τῆς Νεαρᾶς οὐ μόνον κατὰ χάριν, ἀλλ᾽ οὐδὲ καθ᾿ ἕτερον τρόπον ἔχει ἐπ᾽ ἀδείας ἐπίσκοπος ἢ οἰκονόμος ἢ ἕτερος ἐκ τῶν ἀπηριθμημέν νων ἄνωθεν πρὸς συγγενεῖς οἰκείους μεταφέρειν τὰ τῶν ἐκκλησιῶν ἢ τῶν εὐαγῶν οἴκων ἀκίνητα. ΖΩΝΑΡ. Τοὺς ἐπισκόπους μὴ λογοποιεῖσθαι ἐπὶ τῇ διοικήσει τῶν τῆς Ἐκκλησίας πραγμάτων ὁ κανών διορίζεται. Ατοπον γὰρ τοὺς τῶν ψυχῶν οἰκονομίαν ἐμπεπιστευμένους διαπιστεῖσθαι ἐπὶ
col. 119–120page 51 of 741
PG 137:119σφετερίζεσθαι ΧΧΧΙΧ. διοικήσει χρημάτων. Διὰ δὲ τὴν δεδομένην αὐτοῖς εξουσίαν ἐπάγει τὸ μὴ δύνασθαί τι τῶν τῆς ἐκκλησίας ἐξιδιοῦσθαι τοῦτο γὰρ σίας ἐξιδιοῦσθαι (τοῦτο γὰρ τὸ σφετερίζεσθαι) μηδὲ καταχρασθαι τοῖς πτωχικοῖς ὡς ἰδίοις, ἢ συγγενέσι ταῦτα προς χάριν διδόναι. Εἰ δὲ πενομένους. ἔχοιεν συγγενεῖς, ἐπιτρέπονται καὶ τούτοις, ὡς ἐνδεέσι, τὰ ἀναγκαῖα παρέχειν. Χάριν δὲ τῆς πρὸς τοὺς πενομένους μεταδόσεως τὰ τῶν ἐκκλησιῶν πιπράσκειν κωλύονται. Τὰ γὰρ τῷ Θεῷ ἀφορισθέντα ἐκποιεῖσθαι οὐ χρὴ, ἐκ δὲ τῶν προσόδων τὰς διαδόσεις ποιεῖν. ΑΡΙΣΤ. Διοικείτω μετὰ κυρείας τὰ τῆς ἐκκλησίας ὁ ἐπίσκοπος πράγματα, μή τι τούτων συγγενεῖ εἰ μὴ ὡς πένητι χαριζόμενος. Οὐκ ὀφείλει ὁ ἐπίσκοπος ἀνακρίνεσθαι ἐπὶ τῇ διοικήσει τῶν τῆς Ἐκκλησίας πραγμάτων Εξεστι γὰρ αὐτῷ μετὰ ἐξουσίας ταῦτα διοικεῖν, τοῖς μέντοι γε συγγενέσιν αὐτοῦ πενομένοις μεταδιδόναι τῶν ἀναγκαίων. ΚΑΝΩΝ ΑΘ'. Οι πρεσβύτεροι καὶ διάκονοι ἄνευ γνώμης του Επισκόπου μηδὲν ἐπιτελείτωσαν Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ πεπιστευμένος τὸν λαὸν τοῦ Κυ ρίου, καὶ τὸν ὑπὲρ τῶν ψυχῶν αὐτῶν λόγον ἀπαιτηθησόμενος. ΒΑΛΣ. Τὸ μηδὲν ἐπιτελεῖν τοὺς πρεσβυτέρους καὶ διακόνους ἄνευ γνώμης τοῦ ἐπισκόπου, μή είπης καθολικὸν εἶναι, ἀλλ᾽ εἰπὲ μὴ ἔχειν ἐπ' ἀδείας τούτους ποιεῖν τὸ ὁτιοῦν ἀνῆκον τῷ ἐπισκόπη χωρίς γνώμης αὐτοῦ, οἷον τὸ ἐκδιδόναι ἀκίνητα τῆς ἐκκλησίας, τὸ εἰσοδιάζειν τὰ περὶ αὐτὴν, τὸ ἐπιτιμᾶν, καὶ ἕτερα τοιαῦτα. Ἡ γὰρ διοίκησις, φησὶν ο κανών, τῶν ἐπισκοπικών πραγμάτων καὶ αἱ ψυχαὶ τοῦ λαοῦ τῷ ἐπισκόπῳ ἐπιστεύθησαν. Ανάγνωσ τῆς ἐν Νικαία συνόδου τὸν δεύτερον κανόνα ιβ'. ΖΩΝΑΡ. Τοῖς πρεσβυτέροις καὶ διακόνοις ὑπὸ τοὺς κατὰ χώραν τελοῦσιν ἐπισκόπους ἀφ' ἑαυτῶν τι πράττειν οὐκ ἐκκεχώρηται· οἷον ἐπιτιμᾷν, καὶ ἀφορίζειν οὓς βούλονται· καὶ όπηνίκα ἢ λύειν ἀφορισμόν, ἢ μειοῦν, ἢ ἐπιτείνειν. Ταῦτα γὰρ τῆς ἀρχιερατικῆς εἰσιν ἐξουσίας. Καὶ εἰ μὴ παρὰ τοῦ Μηδὲν ἐπιτελείτωσαν. "Ωσπερ ὖν ὁ Κύριος ἄνευ τοῦ Πατρὸς οὐδὲν ποιεῖ, οὕτω καὶ ὑμεῖς ἄνευ τοῦ ἐπισκόπου, μηδὲ πρεσβύτερος. μηδὲ διάκονος, μηδὲ λαϊκός, μηδέ τι φανέσθω εν λόγον παρὰ τὴν ἐκείνου γνώμην, μηδείς χωρὶς ἐπισκόπου τι πρασσέτω τῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν Ἐκκλησίαν. ΙΙ. παραφραστικώς Οὐκ ἐξόν ἐστι χωρίς τοῦ ἐπισκόπου, οὔτε βαπτίζειν, οὔτε προσφέρειν, οὔτε θυσίαν προσκομίζειν, οὔτε δόκην ἐπιτελεῖν· ἀλλ' ὅ ἂν ἐκείνῳ δοκῇ κατ' εὐαρέστησιν Θεοῦ, ἵνα ἀσφαλὲ; εἴη καὶ βέβαιον πᾶν ο αν πράσσητε. β. μηδὲν ἐπιτελείτω ἐπιτιμῶν δηλονότι, ἀφορίζων, ἢ λύων ἀφορισμόν, ἢ μειῶν, ἢ ἐπιτείνων.
col. 121–122page 52 of 741
PG 137:121ἐπισκόπου τὸ ἐνδόσιμον λάβοιεν, τοιοῦτόν τι ποιεῖν οὐκ ἐφεῖται αὐτοῖς. Περὶ τούτου ἀναγνωστέον κανόνα μὴ τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου. ΑΡΙΣΤ. "Ατερ Επισκόπου ποιει πρεσβύτερος οὐ δὲν καὶ διάκονος· καὶ γὰρ οὗτος πεπίστευται τὸν λαόν. Οὐκ ἔξεστι πρεσβύτερον ἢ διάκονον ἄνευ γνώμης τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου ἢ τὸν λαὸν ἀφορίζειν, ἢ αὔξειν ἢ μειοῦν ἐπιτίμια, ἡ ἕτερόν τι τοιοῦτον ποιεῖν, ὡς τοῦ ἐπισκόπου τὸν λαὸν ἐμπεπιστευμένου, καὶ τὸν ὑπὲρ τῶν ψυχῶν αὐτῶν λόγον ἀπαιτηθησομένου. Εστω φανερά τὰ ἴδια τοῦ ἐπισκόπου πρά γματα (είτε ίδια ἔχει) καὶ φανερὰ τὰ Κυριακά ῖν ἐξουσίαν ἔχῃ τὰ ἴδια τελευτῶν ὁ ἐπίσκοπος, οἷς βούλεται καὶ ὡς βούλεται καταλείψαι, καὶ μὴ προφάσει τῶν ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων διαπίπτειν τὰ τοῦ ἐπισκόπου, ἔσθ' ὅτε γυναῖκα καὶ παῖδας κεκτημένου, ἢ συγγενεῖς ἢ οἰκέτας. Δίκαιον γὰρ παρὰ Θεῷ καὶ ἀνθρώποις τὸ μήτε τὴν ἐκκλησίαν ζημίαν τινὰ ὑπομένειν ἀγνοίᾳ τῶν τοῦ ἐπισκόπου πραγμάτων, μήτε τὸν ἐπίσκοπον ἢ τοὺς αὐτοῦ συγγενεῖς προφάσει τῆς ἐκκλησίας δημεύεσθαι, ἢ καὶ εἰς πράγματα ἐμπίπτειν τοὺς αὐτῷ διαφέροντας, καὶ τὸν αὐτοῦ θάνατον δυσφημίαις περιβάλλεσθαι. ΒΑΛΣ. Οἱ θεῖοι ἀπόστολοι, μηδὲν τοῦ δικαίου προτιμώμενοι, διωρίσαντο κεχωρισμένα εἶναι καὶ ἀνεπίκοινα τὰ ἰδικῶς τῷ ἐπισκόπῳ διαφέροντα καὶ τὰ τῇ ἐκκλησίᾳ ἀνήκοντα· ἐφ᾽ ᾧ ἔχειν ἐπ' ἐξουσίας τὸν ἐπίσκοπον τὰ οἰκεῖα οἰκονομεῖν κατὰ τὸ βουλητὸν αὐτῷ ἐν ζωῇ ἢ καὶ ἐν τελευταίαις δια τυπώτεσι· καὶ μήτε τὴν ἐκκλησίαν ζημιοῦσθαι προφάσει τῶν ἀναφανησομένων χρεῶν τοῦ ἐπισκόπου, μήτε τὸ ἐπιτελεύτιον τούτου βούλημα, ἢ καὶ τὸ ἐν ζωῇ, διαπίπτειν. Ωστε παρίσταται ὡς, εἰ μὴ ὁ ἐπίσκοπος ποιήσει κατάδηλα τὰ οἰκεῖα πρὸ τοῦ χειροτονηθῆναι, ὡσαύτως καὶ μετὰ τὴν χειροτονίαν περιελθόντα αὐτῷ ἐξ εὐλόγου τρόπου, καὶ μὴ ὄντα ἐκκλησιαστικά, ἀνθέξεται πάντων τῶν πραγμάτων αὐτοῦ ὁ μετ' αὐτὸν ἐπίσκοπος, καὶ τὸ μέρος ἅπαν τῆς ἐκκλησίας, καὶ οἰκειωθήσεται αὐτά. Πάντως δὲ καὶ ἀναγκασθήσεται ὑπὲρ τῶν χρεῶν ἐκείνου ἀπο λογεῖσθαι, ει μήπω ἀπογραφὴν ἔκθωνται τῆς τούτου περιουσίας. Τότε γὰρ γενήσεται, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, ὅ τι ὁ νόμος φησὶν ἐν βιβλίῳ λε', τίτλῳ ιδ', κεφ.ριν. Ζήτει καὶ τοῦ παρόντος συντάγματος τίτλον ι', κεφ εʹ, καὶ κεφ. β. ΖΩΝΑΡ. Τοὺς ἔχοντας τῶν ἐπισκόπων ιδίας περιουσίας, κελεύει ὁ κανὼν φανερὰς ταύτας ποιεῖν, ἵνα μὴ ἐπικοινῶνται τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς, ἀλλ' Έστω φανερά. καθὼς καὶ τοῖς πάλαι κανόσιν απηγόρευται. καθὼς καὶ τοῖς παραλαμβάνουσιν ἀπηγόρευται.
col. 123–124page 53 of 741
PG 137:123εδεν φανερὰ τά τε αὐτοῖς διαφέροντα πρὸ τῆς ἐπι σκοπῆς καὶ τὰ ἴσως περιερχόμενα αὐτοῖς μετὰ τὴν ἐπισκοπὴν ἀπὸ συγγενῶν, κατὰ κληρονομίαν δηλαδή ἢ λεγάτον, ἤ ἕτερον ὅμοιον τρόπον. Τὰ μὲν γὰρ ἴδια δύνανται καταλιμπάνειν οἷς βούλονται, ὀρθοδόξοις μέντο: Χριστιανοῖς· τὰ δὲ τῶν ἐκκλησιῶν διοικεῖν μετὰ φόβου Θεοῦ, καὶ τοῖς πενομένοις διδόναι. Ε γὰρ συγκεχυμένα τὰ τῆς ἐκκλησίας, καὶ τοῦ ἐπισ σκόπου εἰσὶν, ἴσως ἡ ἐκκλησία ἢ οἱ τοῦ ἐπισκόπου κληρονόμοι πράγματα ἔξουσι μετὰ θάνατον ἐκείνου. Εἰ γὰρ τυχὸν χρέα τοῦ ἐπισκόπου ἀναφανῶσι, τὰ τῆς ἐκκλησίας εἰς πάνωσιν τῶν χρεῶν ἑλκύσουσιν οἱ δανεισταί. Η αὖθις, εἰ χρέα τῆς ἐκκλησίας εύρε θείεν, ελκυσθήσονται οἱ τῶν ἐκείνου διάδοχοι ταῦτα αποπληροῦν· καὶ μὴ ἐξαρκούντων ἴσως τῶν τοῦ επισκόπου, καὶ τὰ οἰκεῖα ἐκεῖνοι ζημιωθήσονται καὶ οὕτως ἡ μνήμη τοῦ ἐπισκόπου παρ' ἐκείνων ἢ τῶν τῆς ἐκκλησίας βλασφημηθήσεται. ΑΡΙΣΤ. Τὰ τῆς ἐκκλησίας καὶ τὰ τοῦ ἐπισκόπου προκείσθω πράγματα φανερά, ἵνα καὶ ὁ ἐπί σκοπος διατιθῆται, καὶ μένῃ ἡ ἐκκλησία ἀζήμιος. Δεῖ τὸν ἐπίσκοπον ἐν τῷ προχειρίζεσθαι εἰς ἐπι σκοπὴν ἀπογραφὴν ποιεῖν τῶν οἰκείων πραγμάτων, καὶ φανερὰ ταῦτα τιθέναι, ὡσαύτως καὶ τῶν τῆς ἐκκλησίας· ἵνα περὶ τῶν οἰκείων καὶ ζῶν καὶ μετὰ θάνατον κατὰ τὸ βουλητὸν αὐτῷ διάθηται, καὶ ἡ ἐκκλησία ἔχῃ τὰ ἑαυτῆς. ΚΑΝΩΝ ΜΑ'. Προστάσσομεν τὸν ἐπίσκοπον ἐξουσίαν ἔχειν τῶν τῆς ἐκκλησίας πραγμάτων. Εἰ γὰρ τὰς τι μίας τῶν ἀνθρώπων ψυχὰς αὐτῷ πιστευτέον, πολλῷ ἂν δέοι περὶ τῶν χρημάτων ἐντέλλεσθαι, ὥστε κατὰ τὴν ἑαυτοῦ ἐξουσίαν πάντα διοικεῖσθαι, καὶ τοῖς δεομένοις διά πρεσ σβυτέρων καὶ διακόνων ἐπιχορηγεῖσθαι μετά φόβου Θεοῦ καὶ πάσης εὐλαβείας μεταλαμβάνειν δὲ καὶ αὐτὸν τῶν δεόντων (εξ με δέοιτο) εἰς τὰς ἀναγκαίας αὐτοῦ χρείας καὶ τῶν ἐπιξενουμένων ἀδελφῶν, ὡς κατὰ μηδένα τρόπον αὐτὸν ὑστερεῖσθαι· ὁ γὰρ νόμος του Θεοῦ διετάξατο τοὺς τῷ θυσιαστηρίῳ προσεδρεύοντας ἐκ τοῦ θυσιαστηρίου τρέφεσθαι Ἐπείπερ οὐδὲ στρατιώτης ποτὲ ἰδίοις όρων νίοις όπλα κατὰ πολεμίων επιφέρετα Καὶ τοῖς δεομένοις. ; Οἱ εὐποροῦντες δὲ καὶ βουλόμενοι, κατὰ προαίρεσιν ἕκαστος τὴν ἑαυτοῦ, ὁ βούλεται δίδωσι· καὶ τὸ συλλεγόμενον παρὰ τῷ προεστῶτι ἀποτίθεται, καὶ αὐτὸς ἐπικουρεῖ ὀρφανοῖς τε καὶ χήραις, καὶ τοῖς διὰ νόσον ἢ δι᾽ ἄλλην αἰτίαν λειπομένοις, καὶ τοῖς ἐν δεσμοῖς οὖσι, καὶ τοῖς παρεπιδήμοις οὖσι ξένοις, καὶ ἁπλῶς πᾶσι τοῖς ἐν χρείᾳ οὔτι κηδεμὼν γίνεται. 77,
col. 125–126page 54 of 741
PG 137:125ΒΑΛΣ. Ο παρών κανὼν ἡρμηνεύθη διὰ τῆς Ερμηνείας τοῦ λη' κανόνος, τὰ αὐτὰ λέγοντος. Ἐνταῦθα δὲ προστίθησι φιλόπτωχον εἶναι τὴν ἀρχιερέα, καὶ τὴν πρὸς τοὺς πένητας διάδοσιν διὰ τῶν πρεσβυτέρων καὶ διακόνων αὐτοῦ γίνεσθαι, εἰ βούλεται ἑαυτὸν διατηρεῖσθαι ἀνώτερον πάσης ὑποψίας. Ανάγνωθι τὸν κθ' κανόνα τῆς ἐν ᾿Αγ τιοχεία συνόδου, καὶ τὴν πρὸς Δύμνον ἐπιστολὴν τοῦ ἁγίου Κυρίλλου. ΖΩΝΑΡ. Καὶ οὗτος ὁ κανὼν τὴν ἐξουσίαν πᾶσαν τῶν ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων τῷ ἐπισκόπῳ δια δωσι· τὴν δὲ πρὸς τοὺς πενομένους διάδοσιν διὰ πρεσβυτέρων καὶ διακόνων κελεύει γίνεσθαι, ἵνα πάσης υποψίας διατηροίη ἑαυτὸν ὁ ἐπίσκοπος ἐκτός" δεῖ γὰρ καλὰ προνοεῖν ἐνώπιον Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, ὥς φησι ὁ θεσπέσιος Παῦλος, Μεταλαμβάνειν δὲ καὶ αὐτὸν τὸν ἐπίσκοπον τῶν τῆς Ἐκκλησίας παραχωρεῖ, εἰς τὰς ἀναγκαίας μέντοι χρείας· οὐ μὴν εἰς περιττόν τι, πρὸς τρυφήν, ἢ βλακείαν ἀνῆκον· ἀλλ' ὥστε τὰ τὴν ζωὴν συνιστῶντα τοῦτον ἔχειν ἐκεῖθεν, ὰ κατὰ τὸν μέγαν ἀπόστολον διατροφαί εἰσι καὶ σκεπάσματα, καὶ τούτοις ἀρκεῖσθαι· ἵνα οὕτως αὐτός τε τρέφοιτο καὶ οἱ ἐπιξενούμενοι αὐτῷ ἀδελφοὶ μή τινος τῶν χρειωδῶν ὑστερῶνται. Ορα τοίνυν ὅτι καὶ φιλόξενον εἶναι δεῖ τὸν ἐπίσκοπον, καθὼς ὁ Απόστολος Τιμοθέῳ καὶ Τίτῳ ἐπιστέλλων διετάξατο. Τὰ αὐτὰ δὲ καὶ ὁ εἰκοστὸς τέταρτος τῆς ἐν Ἀντιοχεῖς συνόδου κανὼν διατάττεται, καὶ ὁ μέγας Κύ ριλλος ἐν τῇ πρὸς Δόμνον ἐπιστολῇ. ΑΡΙΣΤ. Εξουσιαζέτω τῶν ἐκκλησιαστικῶν δς ἐπίσκοπος πραγμάτων, καὶ τῶν ψυχῶν γάρ καὶ διοικείτω πάντα κατὰ τὴν θείαν ἀρέσκειαν. Σαφής ΚΑΝΩΝ ΜΒ'. Επίσκοπος ἢ πρεσβύτερος ἢ διάκονος κύβοις σχολάζων καὶ μέθαις ἢ παυσάσθω, ἢ καθ αιρείσθω. ΚΑΝΩΝ ΜΓ'. Υποδιάκονος, ἢ ἀναγνώστης, ἢ ψάλτης, τὰ ὅμοια ποιῶν, ἢ παυσάσθω, ἢ ἀφοριζέσθω ὡσαύτως καὶ λαϊκοί. ΒΑΛΣ. "Αλλως κολάζονται οἱ ἐπίσκοποι, οι πρε σβύτεροι, καὶ οἱ διάκονοι, κύβοις καὶ μέθαις σχο λάζοντες, καὶ ἄλλως οἱ ὑποδιάκονοι, οἱ ψάλται, οἱ ἀναγνῶσται, καὶ οἱ λαϊκοί. Τοὺς μὲν γὰρ καθαιρεῖσθαι φασιν οἱ παρόντες δύο κανόνες, εἰ μὴ παύτον ται, τοὺς δὲ ἀφορίζεσθαι. Ζήτει καὶ τὸν θ' κανόνα τῆς ἐν τῷ Τρουλλῳ συνόδου, καὶ τίτλον θ' τοῦ πα ρόντος συντάγματος κεφ. κα', καὶ λε', καὶ τίτλον ιγ', κεφ. κθ'. ΖΩΝΑΡ. Τοὺς ἐπισκόπους, καὶ τοὺς τοῦ πλήρου πάντας, παράκλησιν ἅπασι πρὸς ἀρετὴν εἶναι χρή, Καὶ μέθαις. Ἡ δὲ ρκγ' Νεαρά Ἰουστινιάνειος ἀφορίζουσα τούτους καὶ μοναστηρίῳ ἐμβάλλει. ει.
col. 127–128page 55 of 741
PG 137:127καὶ ἀρχέτυπον, καὶ παροξυσμὸν πρὸς ἀγαθοεργίαν. Ἐπεὶ δὲ καὶ τούτων τινὰς εἰκός ἐστιν ἐκτρέπεσθαι τοῦ καλοῦ καὶ ἡ κυβεύειν; ἢ μεθύσκεσθαι, διατάτε τεται ὁ κανὼν ἡ παύεσθαι τοὺς τοιούτους, ἢ τοὺς μὲν ἐπισκόπους, καὶ πρεσβυτέρους, καὶ διακόνους καθαιρεῖσθαι, τοὺς δέ γε ὑποδιακόνους, καὶ ἀνα γνώστας, καὶ ψάλτας, εἰ μὴ παύοιντο, ἀφορίζεσθαι ἀλλὰ μὴν καὶ τοὺς λαϊκοὺς κύβοις καὶ μέθαις σχολάζοντας. Μὴ πίνειν γὰρ οἶνον εἰς μέθην φησὶν ἡ Γραφή. Καὶ πάλιν, Μὴ μεθύσκεσθαι οίνῳ ἐν ᾧ ἔστιν ἀσωτία. ᾿Αλλὰ οὐδὲ καπηλικοῦ προΐστασθαι Εργαστηρίου κληρικός συγχωρεῖται κατὰ τὸν ἔννα τον κανόνα τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου. ΑΡΙΣΤ. Καν. ΜΒ'. Ο κυδιστὴς καὶ πάροινος ἱερεὺς εἰ μὴ παύοιτο, καθαιρείσθω. Εἰ πρεβύστερος, ἢ διάκονος κυβεύων, ἢ μεθύων, εἰ μὴ παύοιτο, καθαιρεῖται· πολλῷ πλέον οἱ τῆς μείζονος ἀξίας ἱερατικῆς τετυχηκότες καθαιρεθήσον τα: κυβεύοντες ή μεθύοντες. Καν. ΜΓ. Κληρικὸς, καὶ λαϊκὸς τὰ ὅμοια πράττων ἀφοριζέσθω. ΚΑΝΩΝ ΜΔ'. Επίσκοπος ἢ πρεσβύτερος ἢ διάκονος, τόκους ἀπαιτῶν τοὺς δανειζομένους, ἢ παισάσθω, ἢ καθαιρείσθω. ΒΑΛΣ. Ο παλαιός νόμος φησίν· Οὐκ ἐκτοκιεῖς τὸ ἀργύριόν σου τῷ ἀδελφῷ σου. Ακολούθως εν τούτῳ, ὁ μὲν παρὼν κανὼν καθαιρεῖσθαί φησι πάντα Ἐπίσκοπον, πρεσβύτερον, καὶ διάκονον, τοκίζοντα, εἰ μὴ παύσεται. Ὁ δὲ ἐ' κανὼν τῆς ἐν Καρθαγένη συνίδου, καὶ ὁ ιξ' τῆς α' συνόδου, καὶ ὁ ι' τῆς ἐν τῷ Τρούλλω, πάντα κληρικὸν λέγουσι καθαιρεῖσθαι, εἰ μὴ παύσεται τοῦ τοκίζειν. Ζήτει καὶ τὸν θ' τί τλον τοῦ παρόντος συντάγματος, κεφ. κζ'. ΖΩΝΑΡ. Οὗτος μὲν ὁ κανὼν περὶ ἐπισκόπων, καὶ πρεσβυτέρων, καὶ διακόνων μὴ τόκους ἀπαιτεῖν διατάττεται. Ο δὲ τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου πέμ πτος κανών παντὶ κληρικῷ τόκους λαμβάνειν ἀπὸ αγορεύει. Εἰ γὰρ τῷ παλαιῷ νόμῳ τοῦτο ἀπείρητο, λέγοντι· Οὐκ ἐκτοκιεῖς τὸ ἀργύριόν σου τῷ ἀδελ φῷ σου, πολλῷ μᾶλλον ἂν εἴη τοῖς κατὰ τὸ Εὐαγ γέλιον ἐπαγγελλομένοις ζῇν, ἀπηγορευμένον τὸ τό τους λαμβάνειν. Διὸ καὶ καθαιρεῖσθαι προστάττει τοὺς ἐπὶ τόκοις δανείζοντας, εἰ μὴ παύοιντο. Καὶ ὁ τζ' κανὼν τῆς πρώτης συνόδου, καὶ ὁ δέκατος τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ τοῦτο κωλύουσι. ΑΡΙΣΤ. Τόκους ἀπαιτῶν δανείου ἱερεὺς, εἰ οὐ παύεται, καθαι εἶται. ῾Ο ἀπαιτούμενος ἐλεεῖν, εἰ προσαφαιρεῖται καὶ τὰ ἀλλότρια διὰ τῶν τόκων. καθαιρεῖται, εἰ οὐ παύεται τοῦτο ποιῶν. Τόκους ἀπαιτῶν.
col. 129–130page 56 of 741
PG 137:129ΚΑΝΩΝ ΜΕ'. Ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος ἢ διάκονος αἱρετικοῖς συνευξάμενος μόνον, ἀφοριζέσθω. Εἰ δὲ καὶ ἐπέτρεψεν αὐτοῖς ὡς κληρικοῖς ἐνεργῆσαι τι καθαιρείσθω. ΒΑΛΣ. Ερωτήσει τις διὰ τί δε συνευξάμενοι απο ρετικοῖς ἐπίσκοποι, πρεσβύτεροι καὶ διάκονοι οὐ καθαιροῦνται, ἀλλὰ μόνον ἀφορίζονται, καθὼς καὶ ὁ συνευξάμενος άφωρισμένῳ τινὶ, κατὰ τὸν ἀποστολικὴν ι' κανόνα. Λύσις. Ἐνταῦθα μὴ εἴπῃς ἐν ναῷ τὸν ἐπίσκοπον καὶ τοὺς λοιποὺς συνεύξασθαι μετὰ αἱρετικῶν· οἱ τοιοῦτοι γὰρ καθαιρεθήσονται κατά τὸν μς' κανόνα, καθὼς καὶ ὁ ἐπιτρέψας αὐτοῖς ὡς Αληρικοῖς ἐνεργῆσαί τι. 'Αλλ' ἐκλαβοῦ τὸ συνεύξασθαι εἰς τὸ ἁπλῶς κοινωνῆσαι, καὶ ἡμερώτερον διατεθῆναι ἐπὶ τῇ εὐχῇ τοῦ αἱρετικοῦ. Τοὺς γὰρ το ούτους ὡς μύση βδελύττεσθαι, οὐ μὴν οἰκειοῦσθαι ὀφείλομεν. "Οθεν καὶ ἀρκοῦσα ἔδειξεν ἡ τοῦ ἀφορισμοῦ τιμωρία. ΖΩΝΑΡ. Τὰ περὶ τούτων ἐν προγεγραμμένοις κανόσι προείρηται. ΑΡΙΣΤ. 'Ο συνευχόμενος αἱρετικοῖς ἀφορίζεται καθαιρεῖται δὲ ὁ καὶ κληρικοὺς τούτους ἡγού μενος. Ο συνευξάμενος μόνον αἱρετικοῖς ἢ πρεσβύτερος Η διάκονος αφορίζεται· ὁ δὲ ἐπιτρέψας αὐτοῖς ἐνερ γῆσαί τι, ὡς ἱερωμένοις καὶ κληρικοίς, καθαιρεῖται, ΚΑΝΩΝ ΜΕ'. βάπτισμα ἢ θυσίαν καθαιρεῖσθαι προστάσσο Επίσκοπον ἢ πρεσβύτερον αἱρετικῶν δεξαμένους – μεν; Τίς γὰρ συμφώνησις Χριστῷ πρὸς Βελίαρ ἢ τίς μερὶς πιστῷ μετὰ ἀπίστου; ΒΑΛΣ. Ὁ μὲν παρών κανὼν τοὺς δεχομένους τὰ τῶν αἱρετικῶν βαπτίσματα καὶ τὰς θυσίας ἐπισκόπους καὶ ἱερεῖς διορίζεται καθαιρεῖσθαι· ἡ δὲ με γάλη Κωνσταντινουπόλεως σύνοδος διαφόρους ιερω μένους ἰδόντας μόνον τὰ τοῦ αἱρετικοῦ ἐκείνου Εἰρηνικοῦ συγγράμματα, καὶ μὴ θριαμβεύσαντας αὐτὰ μηδὲ καταπτύσαντας, καθεῖλεν ἐννομώτατα. ΖΩΝΑΡ. Τοὺς αἱρετικοὺς καὶ τὰς ἐκείνων τελε τὰς ὑπὸ τῶν ὀρθοδόξων βδελύττεσθαι χρή· μᾶλλον δὲ ἐλέγχεσθαι, καὶ νουθετεῖσθαι παρὰ τῶν ἐπισκό των καὶ πρεσβυτέρων, μήποτε συνῶσι, καὶ ἐπιστρέψωσιν. Ει δέ τις ἐπίσκοπος, ἢ πρεσβύτερος τὸν ὑπ' μ εκεινων βαπτισθέντα δέξοιτο, ἢ προσαγωγήν τινα παρ' εκείνων εἰς θυσίαν προσαγομένην λάβοι, καθαιρεθήσεται, ὡς ὑπόνοιαν διδοὺς ἢ τὰ ὅμοια ἐκεί νοις φρονεῖν, ἢ τέως μὴ σπεύδειν πρὸς διόρθωσιν τῆς τι, Αιρετικοις συνευξάμενος. Ει
col. 131–132page 57 of 741
PG 137:131εκείνων κακοδοξίας· ὁ γὰρ συνευδοκῶν ταῖς ἐκείνων τελεται, πῶς ἂν δύναιτο διαβάλλειν αὐτούς, και ἀποστῆναι τούτων συμβούλειν αὐτοῖς; 'ΑΡΙΣΤ. Βάπτισμα καὶ θυσίαν αἱρετικῶν δεξάμενος ἱερεὺς ἀνίερος. Επίσκοπος ἢ πρεσβύτερος, ὁ μὴ κακίζων τὸ παρά τῶν αἱρετικῶν γινόμενον βάπτισμα, ἀλλὰ καταδεχόμενος τοῦτο, ἢ τὰ προσαγόμενα παρ' αὐτῶν εἰς θυ σίαν παραδεχόμενος, καθαιρεῖται· διὰ τὸ μὴ ὑπεῖναι συμφώνησιν Χριστῷ πρὸς Βελίαρ, ή μερίδα τινὰ πιστῷ μετὰ ἀπίστου. Ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος τὸν κατὰ ἀλήθειαν ἔχοντα βάπτισμα ἐὰν ἄνωθεν βαπτίσῃ, ἢ τὸν μεμολυσμένον παρὰ τῶν ἀσεβῶν ἐὰν μὴ βαπτίσ ση καθαιρείσθω, ὡς γελῶν τὸν σταυρὸν τοῦ Κυρίου καὶ τὸν θάνατον, καὶ μὴ διακρίνων Ιερέας ψευδιερέων. ΒΑΛΣ. Κατὰ ἀλήθειαν βαπτίζεται τις, ὅταν κατά τὴν Κυρίου φωνὴν ἅπαξ βαπτισθῇ εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Εἴ τις γοῦν ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερο; τὸν οὕτω βα πτισθέντα ὡς ἐξ ὑπαρχῆς ἀμερίμνως ἀναβαπτίσῃ, καθαιρεθήσεται. Ὡσαύτως καθαιρεθήσεται καὶ ὁ μὴ ἀναβαπτίσας τοὺς παρὰ τῶν αἱρετικῶν βαπτισθέντας Τὸ δὲ ζητούμενον ἐνταῦθα τοιοῦτόν ἐστιν. ᾐχμαλωτίσθη τις τυχόν παρὰ Πέρσαις, καὶ ἠναγκάσθη τῶν μυσαρῶν διδαγμάτων τούτων ἀκροάσασθαι, καὶ μιαροφαγῆσαι· μετὰ δὲ τὴν αἰχμαλωσίαν, ἐξομολογησάμενος τὸ γεγονὸς εἰς αὐτὸν, οὐ παρεδέχθη ἄλλω εἰς κοινωνίαν παρὰ τοῦ κατὰ χώραν ἐπισκόπου τοῦ πρεσβυτέρου, εἰ μὴ καὶ βάπτισμα ἐδέξατο. Τον γοῦν τοῦτο ποιήσαντα, καὶ ἀναβαπτίσαντα τὸν Εὰν μὴ βαπτίσῃ. η Βασεμά, χαμουσσή, βααιανορὰ, μισταδία μοναδά, κουστά, βαβοφός, χαλα χθεῖ Ι. Δ,
col. 133–134page 58 of 741
PG 137:133ἄνθρωπον, καθαιρεῖ ὁ κανών. Εἰπὲ δὲ καὶ τὸ ἐφεξῆς ὑπὸ τοῦ κανόνος διοριζόμενον. Τις ἐβαπτίσθη παρά ἀσεβοῦς· τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ μολυνθῆναι· καὶ θέλων αὖθις βαπτισθῆναι καὶ συγκοινωνῆσαι τοῖς Χριστι νύμοις, οὐ προσεδέχθη παρὰ τοῦ ἐπισκόπου ἢ τοῦ πρεσβυτέρου, λέγοντος μὴ ὀφείλειν καὶ αὖθις βαπτί ξεσθαι τὸν ἅπαξ βαπτισθέντα. Φησὶ τοίνυν ὁ κανὼν καθαιρεῖσθαι τὸν ἐπίσκοπον ἢ τὸν πρεσβύτερον τὸν μὴ εὐθὺς βαπτίζοντα τὸν τοιοῦτον, ἀλλὰ δεχόμενον αὐτὸν μετὰ ἀκαθάρτου βαπτίσματος. ΖΩΝΑΡ. Εν βάπτισμα τοῖς Χριστιανοῖς παραδέ δεται· τὸ γοῦν κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου διαταγὴν καὶ τὴν τῶν θείων ἀποστόλων καὶ Πατέρων παράδοσιν (τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ κατὰ ἀλήθειαν) ἔχοντα βά πεισμα ἀναβαπτίζεσθαι ἄνωθεν, ήγουν ἐξ ἀρχῆς καὶ τελείως, ὡς τοὺς μήπω βαπτισθέντας, ἀσεβές ἐστι καὶ τὸ μὴ ἀναβαπτίζειν δὲ τοὺς παρὰ αἱρετικῶν βαπτισθέντας, οὓς μεμολυσμένους ὠνόμασεν ὁ και νῶν διὰ τὸ τοῦ αἱρετικοῦ βαπτίσματος βδελυρών καὶ τοῦτο ὑπὸ μεγάλην αιτίασιν. Διὸ καὶ και θαιρεῖσθαι τοὺς τοιούτους ἐκέλευσε· τὸν μὲν ὡς δύο βαπτίσματα παρὰ τὴν ἐκκλησιαστικὴν παράδοσιν ποιησάμενον· τὸν δὲ ὡς μὴ τὸν μεμολυσμένον διὰ τοῦ ἀξέσμου βαπτίσματος, καθάραντα τῷ θείῳ λουτρῷ, καὶ διαπαίζοντα τὸν θάνατον τοῦ Κυρίου, ὃν ὑπέμεινε διὰ τοῦ σταυροῦ· οἱ γὰρ εἰς Χριστὸν βαπτιζόμενοι κατὰ τὸν μέγαν Απόστολον εἰς τὸν θάνατον αὐτοῦ βαπτίζονται. Ἀλλὰ καὶ ὁ σταυρός, κατὰ τὸν Χρυσόστομον, βάπτισμα λέγεται. Τὸ γὰρ βάπτισμα ὃ ἐγὼ βαπτίζομαι βαπτισθήσεσθε, φησὶν ὁ Κύριος· καὶ πάλιν· Βάπτισμα ἔχω βαπτισθῆναι, ὁ ὑμεῖς οὐκ οἴδατε· ἀλλὰ καὶ ὅτι ἀδιαφορίαν ἔχουσι τῶν εὐσε δῶν ἱερέων καὶ τῶν ψευδιερέων, τῶν αἱρέσεσι δη λονότι υποκειμένων, ἄξιοι κρίνονται καθαιρέσεως. Τελείως μὲν οὖν βαπτίζειν τοὺς ἤδη βαπτισθέντας ἀπηγόρευται πάντη· μύρῳ δὲ χρίειν αὐτοὺς μολυνθέντας ἔξεστιν· εἰ καὶ τοῦτο μέρος δοκεῖ τοῦ θείου βαπτίσματος. ΑΡΙΣΤ. ῾Ο ἀναβαπτίζων τὸν ὄντως βεβαπτισμένον, καὶ μὴ ἀναβαπτίζων τὸν μεμολυσμένον ἀσεβόθεν, ἀνίερος. ἄνωθεν, Δὶς οὐ συγκεχώρηταί τις βαπτίζεσθαι, καὶ ὁ ἀνα βαπτίζων αὐτὸν ἄνωθεν ἤτοι ἐξ ἀρχῆς καὶ κατὰ τὸ ὁλόκληρον καθαιρείται. Μύρῳ δέ τινες κατὰ πολλούς τρόπους τῶν εὐσεβῶς βαπτισθέντων ἁγιάζονται. Καὶ δὲ μὴ ἀναβαπτίζων τὸν δεξάμενον βάπτισμα ἀσεβῶν, ἀλλὰ παραδεχόμενος αὐτὸν ὡς πιστὸν, και θαιρείται. ΚΑΝΩΝ ΜΑ'. Εἰ τις λαϊκὸς τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα ἐκβαλών, ἢ ἑτέραν λάβοι, ἢ παρὰ ἄλλον ἀπολελυμένην ἀφοριζέσθω. ΒΑΛΣ. Ὁ ἐκβαλὼν τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα παραλί γως οὐ δύναται λαβεῖν ἑτέραν· μᾶλλον μὲν οὖν καὶ ἀφορισθήσεται. Καὶ ὁ ἐλευθέραν δὲ μὴ λαβών, ἀλλὰ καὶ ἀπολελυμένην (ἔστι δὲ ἀπολελυμένη ή μή κατά νόμους διαζυγεῖσα τοῦ οἰκείου ἀνδρὸς) κἂν ὡς μοιχός
col. 135–136page 59 of 741
PG 137:135κατακρίνηται, κατὰ τὸν Κυρίου λόγου, τὸν φάσκοντα, Καὶ ὁ ἀπολελυμένην γαμήσας μοιχάται, ἀφορίζε τας. Ὥστε παρὰ τοῖς κανότι μοιχοῦ καὶ πόρνου ἐκ κλησιαστικὸν ἐπιτίμιον ὁ ἀφορισμός ἐστι, καθά τινες λέγουσιν· ἐμοὶ δὲ οὐ δοκεῖ. Καὶ ἀνάγνωθι τους και νόνας τοῦ ἁγίου Βασιλείου, διαφορὰν εἰσάγοντας πόρνου καὶ μοιχοῦ. Ἔσο δὲ εἰδὼς ὅτι ὁ μὲν ἀνὴρ, ἔτι τοῦ συνοικεσίου συνισταμένου, συμφθειρόμενος μεθ' ἑτέρας γυναικὸς ἐλευθέρας, πορνείαν, οὐ μοι χείαν, ἁμαρτάνει· οὐ μὴν καὶ μετὰ ὑπάνδρου· τότε γὰρ ὡς μοιχός τιμωρεῖται· ἡ δὲ γυνή, ἑτέρῳ αἰω δήτινι συμφθαρεῖτα συνεστῶτος τοῦ γάμου, ὡς μο χαλὶς τιμωρεῖται. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως Ἡ δὲ Ἰουστινιάνειος Νεαρὰ ἡ κειμένη ἐν βιβλίῳ τῶν Βασιλικών τίτλῳ ζʹ, φησὶν ὡς εἰ καὶ ἡδύνατο πρώην ἕκαστος τῶν ὁμοζύγων καθ᾿ ἂν ἠβούλετο τρόπον διαζύγιον στέλλειν· ἔλεγε γὰρ ὁ ἀνὴρ, Γύναι, πρᾶττε τὰ σά καὶ ἡ γυνὴ, Ανερ, πρᾶττε τὰ σά· ἀλλ᾽ ἐφεξῆς ἀπὸ ῥητῶν αἰτιῶν διαζύγιον γίνεται· Ἐγράφησαν δὲ καὶ ἐν τῇ νεαρᾷ αἱ τοιαῦται αἰτίαι. Πλὴν καὶ τὸ παι λαιὸν εὐκ ἐγίνετο αυτονόμως τὸ διαζύγιον, ἀλλὰ μετὰ δικαστικής διαγνώσεως. Ο γοῦν γαμήσας τὴν μὴ οὕτως ἀπολυθεῖσαν ἐμοιχᾶτο. 'Η ΖΩΝΑΡ. Ἐὰν δὲ μὴ ἐκβάλλῃ τὴν ἑαυτοῦ γυναϊκή τις, ἔχων δὲ ταύτην παρ' ἑαυτῷ, ἑτέρα συμφθείρειτο, κατὰ μὲν τὸν ἀκριβῆ λόγον μοιχείαν τολμᾷ· ὥσπερ καὶ ἡ γυνή, ἐὰν ἀνδρὶ συζῶσα, ἑτέρῳ μιγῇ· κατὰ δὲ τὸν πολιτικὸν νόμον ὡς ὁ πορνεύων κρίνεται. ' καὶ ὁ μέγας Βασίλειος ἑπόμενος ταῦτά φησιν· Εἰ ἀνὴρ, γυναικὶ συνοικών, μεθ' ἑτέρας γένηται, πόρον κρί νομεν τὸν τοιοῦτον, καὶ πλέον αὐτὸν παρατείνομεν ἐν τοῖς ἐπιτιμίοις. Οὐ μέντοι ἔχομεν κανόνα τῷ τῆς μοιχείας αὐτὸν ὑπάγειν ἐγκλήματι, ἐὰν εἰς ἐλευθέραν γάμου ἡ ἁμαρτία γένηται. "Ωστε ἡ μὲν γυνὴ ἀπὸ πορνείας ἐπανιόντα τὸν ἄνδρα αὐτῆς παραδέξεται. Ο δὲ ἀνὴρ τὴν μιανθεῖσαν τῶν οίκων αὐτοῦ ἀπο πέμψει. Τούτων δὲ ὁ λόγος οὐ ῥᾴδιος. Ἡ δὲ συνήθεια οὕτω κεκράτηκεν. Ὁ δὲ τὴν ἐξ ἀνδρὸς ἀναιτίως ἀπολελυμένην εἰσοικιζόμενος μοιχός ἐστιν ἄντικρυς κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἀπόφασιν τὴν λέγουσαν Καὶ ὁ ἀπολελυμένην γαμήσας μοιχάται. ΑΡΙΣΤ. Τὴν οἰκείαν ἐκβάλλων ὁ κοσμικός, καὶ ἄγων ἑτέραν, ἢ ἀπολελυμένην, ἀφο ριστέος. Ανευ τινὸς τῶν νενομοθετημένων αἰτιῶν εἴ τις τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα ἐκβάλλῃ καὶ ἑτέραν ἀγάγηται, ἀφο ρίζεται. ΚΑΝΩΝ ΜΘ'. Εἴ τις ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου διάταξιν μὴ βαπτίσῃ εἰς Πατέρα, καὶ Υιόν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα ἀλλ᾽ εἰς τρεῖς Ανάρχους, ἢ τρεῖς Υἱοὺς, ἢ τρεῖς παρακλήτους, καθαιρείσθω. Εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα. Επ' ὀνόματος γὰρ τοῦ Πατρὸς τῶν ὅλων καὶ δεσπότου Θεοῦ καὶ
col. 137–138page 60 of 741
PG 137:137ΒΑΛΣ. Τὸν μὴ βαπτίζοντα ἐπίσκοπον ἢ πρεσβύτερον κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου διάταξιν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἀλλ' εἰ; τρεῖς Ἀνάρχου; ἢ τρεῖς Υιούς ή τρείς Παρακλής τους, καθαιρεῖσθαί φησιν ὁ κανών. Ησαν γάρ τινε; αἱρετικοὶ τοιαῦτα βλασφημοῦντες, καὶ οὕτω βαπτίζοντες· ὑμεῖς δὲ, μίαν θεότητα πιστεύοντες ἐν τρισὶν ὑποστάσεσιν, ἐν βαπτιζόμεθα βάπτισμα δι' ἐπι κλήσεως Πατρὸς, Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος. Διὰ τοῦτο δὲ ἐπισκόπων καὶ πρεσβυτέρων μόνον ἐμνήσθη ὁ κανών, διότι ἑτέρῳ τινὶ οὐκ ἐφεῖται βαπτίζειν. ΖΩΝΑΡ. Ο Κύριος, εἰς τὸ κήρυγμα τοὺς μαθητάς ἀποστέλλων, Πορευθέντες μαθητεύσατε, ἔφη, πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Πάντα τοίνυν ὀρθόδοξον κατὰ τὴν τοιαύτην ἐπιο ταγὴν βαπτίζειν χρεών, ἀλλὰ μὴ εἰς τρεῖς ᾽Ανάρχους, Η τρεῖς υἱοὺς ἢ τρεῖς Παρακλήτους. Τοῦτο γὰρ παρὰ τὴν ἐκκλησιαστικὴν παράδοσιν ἐστι καὶ συνήθειαν. Ένα γὰρ "Αναρχον ἡ Ἐκκλησία παρέλαβε, τὸν Πατ τέρα, διὰ τὸ ἀναίτιον· καὶ ἕνα Υἱὸν διὰ τὴν ἄῤῥητον γέννησιν· καὶ ἕνα Παράκλητον, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, διὰ τὴν ἐκπόρευσιν, ΑΡΙΣΤ. Ο μὴ βαπτίζων εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα, ἀλλὰ παρεκβαίνων, ἀνίερος. ΚΑΝΩΝ Ν'. Εἴ τις επίσκοπος ἢ πρεσβύτερος με τρία βα πείσματα μιᾶς μυήσεως ἐπιτελέσῃ, ἀλλὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ Πνεύματος (2; 2; ἁγίου τὸ ἐν τῷ ὕδατι τότε λουτρόν ποιοῦνται. η Μὴ τρία βαπτίσματα. 3. Τὸ γὰρ καταδύσαι τὸ παιδίον ἐν τῇ κολυμβήθρα τρίτον, καὶ ἀναδύσαι, τοῦτο δηλοί τὸν θάνατον καὶ τὴν τριήμερον ἀνάστασιν τοῦ Χρι στοῦ, καὶ κατεδύετε τρίτον εἰς τὸ ὕδωρ, καὶ πάλιν ἀνα εδύετε, Β. τρὶς βαπτίζεσθαι τὸν ἄνθρωπον ἐν τρισὶν οὖν καταδύσεσι καὶ ἰσαρίθμοις ταῖς ἐπι κλήσεσι τὸ μέγα μυστήριον τοῦ βαπτίσματος τε λειοῦται, Πρῶτον τοῦτον Ευνόμιον τολμήσαι εἰσηγήσασθαι ἐν μιᾷ καταδύσει χρήναι ἐπιτελεῖν τὴν θείαν βάπτισιν, καὶ παραχαράξαι τὴν ἀπὸ τῶν ἀποστόλων εἰσέτι νῦν ἐν πᾶσι φυλατ το μένην παράδοσιν. Βαπτίζεται ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ δεῖνα εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, Ἀμὴν, καὶ τοῦ Υἱοῦ, Αμὴν, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, Αμὴν, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, 355, ἑκάστῃ προσρήσει κατάγων αὐτὸν καὶ ἀνάγων. τὸ 'Αμήν 'Αμήν,
col. 139–140page 61 of 741
PG 137:139ο ἓν βάπτισμα εἰς τὸν θάνατον τοῦ Κυρίου διδό μενον, καθαιρείσθω. Οὐ γὰρ εἶπεν ὁ Κύριος Εἰς τὸν θάνατόν μου βαπτίσατε· ἀλλὰ, ο ο ρευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτί ζωντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος» ΒΑΛΣ. Καὶ οὗτος ὁ κανὼν τῆς αὐτῆς δυνάμεώς ἐστι· διορίζεται γὰρ διὰ τριῶν μὲν καταδύσεων τὴν μύησιν ἐπιτελεῖσθαι τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, ήγουν εἰς ὄνομα Πατρός, Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος ἅπαξ δὲ βαπτίζειν διὰ τὸ ἑνιαῖον τῆς θεότητος, καὶ τὸ τρίτον τῶν ὑποστάσεων, ἢ διὰ τὸν ἐν τῷ σταυρῷ θάνατον τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὴν τριήμερον τούτου ἀνάστασιν. Φησὶ γὰρ καὶ ὁ Ἀπόστολος· Εἰς τὸν θά νατον αὐτοῦ ἐβαπτίσθημεν. Τὰ δὲ βαπτίσματα εν ταῦθα ἀντὶ καταδύσεων υποληπτέον μοι· τὸν μέντοι διὰ μιᾶς καταδύσεως εἰς τὸν θάνατον τοῦ Κυρίου βαπτίζοντα καθαιρεῖσθα! φησιν ὁ κανών, ὡς παρά τὴν τοῦ Κυρίου διδαχὴν ποιοῦντα, καὶ προφανώς ἀσεβοῦντα. Οὐ γὰρ εἶπεν ὁ Κύριος. οὐ γὰρ εἶπεν ὁ Κύριος ἡμῶν. οὐ γὰρ εἶπεν ὁ Κύριος ἡμῶν, ἡμῖν ἡμῶν Καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Διδασκέσθω μὲν ὁ βαπτιζόμενος, ὅτι ὁ Πατήρ οὐκ ἐσταυρώθη, οὔτε γέννησιν ἀν θρώπου ὑπέμεινεν, οὔτε δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἄνε ὕρωπος ἐγένετο· ἀλλ᾽ οὔτε τὸ πάθος ὑπέστη. Οὐ γὰρ εσαρκώθη, ἐλυτρώσατο δὲ τὸν κόσμον τῆς ἐπικειμένης ὀργῆς ὁ μονογενής Υιός ένηνθρώπησε γὰρ διὰ φιλανθρωπίαν ἑαυτῷ ἐκ Παρθένου σῶμα δια πλάσας· ἡ σοφία γὰρ ᾠκοδόμησεν ἑαυτῇ οἶκον, ὡς δημιουργός· σταυρὸν δὲ ὑπέμεινεν ἐκῶν, ἐξείλετο δὲ τὸν κόσμον τῆς ἐπικειμένης ὀργῆς, βαπτιζομένους εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οἱ δὲ μὴ οὕτως βαπτίζοντες, ὡς ἀγα νοοῦντες τὸ μυστήριον τῆς ευσεβείας καθαιρείσθω Ο τὸν Πατέρα πεπονθέναι λέγων ἀσεβεῖ Ἰουδαίων βαρύτερον, μετὰ Χριστοῦ καὶ τὸν Πατέρα προσηλών ὁ δὲ τὸν Υἱὸν ἀρνούμενος τὸν μονογενῆ δι' ἡμᾶς σαρ κωθῆναι, καὶ τὸν σταυρὸν ὑπομεῖναι, θεομάχος ἐστὶ, καὶ τῶν ἁγίων πολέμιος. Ὁ δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὀνομάζων Πατέρα ἢ Υιόν, ἀνεπιστήμων ἐστὶ καὶ ἀνόητος· ὁ γὰρ Υἱός συνδημιουργός τῷ Πατρὶ καὶ σύνθρονος, καὶ συννομοθέτης, καὶ κριτὴς, καὶ τῆς ἀναστάσεως αἴτιος, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὁμοού στον τρεῖς γὰρ ὑποστάσεις εἰσὶν ὁμοούσιοι τῇ θέα τητι, ἐφ' ἡμῶν γὰρ Σίμων ὁ Μάγος ἐξηρεύξατο, σπά σας τὸ ἄλαλον, πλάνον, καὶ ἄστατον καὶ πονηρὸν εἰς ἑαυτὸν Πνεῦμα, καὶ ἕνα τριώνυμον είναι φλυαρήσας τὸν Θεόν· ποτὲ δὲ καὶ τὸ πάθος τοῦ Χριστοῦ καὶ τὴν γέννησιν περικόψας· ὑμεῖς οὖν, ὦ ποθεινότατοι, εἰς ένα Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεύμα τρίτον βαπτίζετε, κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου γνώμην καὶ τὴν ἡμε τέραν ἐν Πνεύματι διάταξιν. ὁμούσιοι
col. 141–142page 62 of 741
PG 137:141ΖΩΝΑΡ. Τρία βαπτίσματα ἐνταῦθα τὰς τρεῖς καταδύσεις φησὶν ὁ κανὼν ἐν μιᾷ μυήσει, ἤτοι ἐν ἑνὶ βαπτίσματι· ὥστε τὸν βαπτίζοντα ἑκάστῃ τῶν και ταδύσεων ἐν τῆς ἁγίας Τριάδος ἐπιλέγειν όνομα. Τὸ γὰρ ἅπαξ καταδύειν τὸν βαπτιζόμενον εἰς τὴν ἱερὰν κολυμβήθραν, καὶ εἰς τὸν θάνατον τοῦ Κυρίου τὴν μίαν ἐπιφημίζειν κατάδυσιν, ἀσεβές ἐστι. Καὶ ὁ οὕτω βαπτίζων καθαιρεθήσεται. ΑΡΙΣΤ. ῾Ο μὴ τρισὶ μυῶν καταδύσεσιν, ἀλλὰ μιᾷ, εἰς τὸν τοῦ Κυρίου θάνατον, [ μὴ εἶπεν ὁ Κύριος] ἀνίερος. Τοῦ Κυρίου εἰπόντος βαπτίζειν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρός, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, εἰ τις ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος έναντιωθῇ τῷ Δεσπο τ.κῷ προστάγματι, καὶ εἰς μίαν κατάδυσιν βαπτίσ σει, ὡς τοῦ βαπτίσματος τοῦ Κυρίου καταγγέλλοντος θάνατον, καθαιρεθήσεται. ΚΑΝΩΝ ΝΑ Εἴ τις επίσκοπος ἢ πρεσβύτερος ἢ διάκονος, ἢ ὅλως τοῦ καταλόγου τοῦ ἱερατικοῦ, γάμου καὶ κρεῶν καὶ οἴνου οὐ δι' ἄσκησιν, ἀλλὰ διὰ βδελυρίαν ἀπέχεται, ἐπιλαθόμενος ότι πάντα καλὰ λίαν, καὶ ὅτι ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν ὁ θεὸς τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ βλασφημῶν διαβάλλει τὴν δημιουργίαν, ἢ διορ θεύσθω, ἢ καθαιρείσθω, καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἀποβαλλέσθω. Ωσαύτως καὶ λαϊκός. ΒΑΛΣ. Τὸν ἔννομον γάμον ἡ Ἐκκλησία οὐκ ἀπου σείεται· ὅτι διὰ τοῦτο καὶ ὁ Θεὸς ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν· οὐδὲ τοὺς κρεωφαγοῦντας καὶ οἴνω χρω μένους βδελύττεται, εὐκαίρως πάντα ποιοῦντας, καὶ καθὼς τὰ ἱερὰ παραδιδόασι Λόγια. Οὐδὲν γάρ, φησί, τῶν παρὰ Θεοῦ γενομένων κακόν· ἀλλὰ πάντα καλὰ ἐν καιρῷ αὐτῶν. 'Αλλ' οὐδὲ τοὺς ἀπεχομένους τούτων αὖθις δι' ἄσκησιν κολάζει. Διὸ προσεκτέον τίνι τρόπῳ τούτων ἀπέχεται τις· καὶ εἰ μὲν, ὡς οἱ ἀθεώτατοι Βογόμιλοι διὰ βδελυρίαν, καὶ διὰ τὸ γενέσθαι παραίτια κακοῦ τοῖς κακῶς παραχρωμένοις αὐτοῖς, καθαιρεθήσεται, μετὰ παραγγελίαν μὴ διορ θούμενος, μᾶλλον δὲ καὶ τῆς Ἐκκλησίας γενήσεται ἐκκήρυκτος, ὡς βλασφημῶν κατὰ τῶν τοῦ Θεοῦ κτισμάτων· εἰ δὲ διὰ ἄσκησιν καὶ εὐλάβειαν ἀπέχει και τούτων, οὐ κατακριθήσεται. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ Καὶ κρεῶν καὶ οἶνου. μων τούτοις συναφθεισῶν γυναικῶν συνουσίας, Καὶ οίνου Βογόμιλοι. Η τῶν Βογομίλων αἴρεσις οὐ πρὸ πολλού συνέστη τῆς καθ' ἡμᾶς γενεᾶς, μέρο; οὖσα τῆς τῶν Μασαλιανῶν καὶ συμφερομένη τα πολλὰ τοῖς ἐκείνων δόγμασιν. ἄνδρας ἀπέχεσθαι τῆς τῶν νομί κρέατός τε καὶ γάλακτος, καὶ ἰχθύος, καὶ οἴνου, ἄχρι χρόνων τριῶν ἀποχήν. βδελυρίαν Μὴ γοῦν θαυμάσῃς, ὅτι ἐν Κων σταντινουπόλει σύνοδος ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ ἁγιω τάτου πατριάρχου κυρίου Μιχαὴλ τοῦ Ὀξει το δι ἔγνω, καὶ ἐπέτρεψε καυθῆναι Βογομίλους.
col. 143–144page 63 of 741
PG 137:143πολλοι μοναχοί, ἐπὶ χρόνοις ἰχανοῖς δι' ἐγκράτειαν μήτε τυροῦ, μήτε ὠοῦ, μήτε οίνου γευσάμενοι, ἐν τισι καιροῖς αὐτῶν ἀπεγεύσαντο, καὶ ἅπαν καχύποπτον περιεῖλον σκάνδαλον, ὡς ὁ μακαρίτης ἐκεῖνος ήσυχαστής ὁ Σεσιδηρωμένος λεγόμενος, καὶ ὁ χρησ ματίσας ἐπίσκοπος Ελαίας μοναχὸς Θεόδουλος ἐπὶ συνόδου διὰ περιαίρεσιν σκανδάλου καὶ φλυαρίας κακῶν τίνων τυροῦ καὶ ὠοῦ γευσάμενοι. ΖΩΝΑΡ. Τὸ μὲν δι' ἐγκράτειαν ἀπέχεσθαι γάμου και κρεωφαγίας καὶ οἰνοποσίας ἀποδεκτέον· τὸ δὲ ταῦτα βδελύττεσθαι, ὡς βλαβερὰ πρὸς ψυχὴν, καὶ ἀποσείεσθαι, οὐκ ἀνέγκλητον. Οὐδὲν γὰρ τῶν παρὰ Θεοῦ γενομένων κακῶν, ἀλλ᾽ ἡ τούτων παράχρησις βλαβερόν. Εἰ δὲ κακίας αἰτία ἦν ἡ γυνὴ καὶ ὁ οἶνος καὶ τὰ λοιπὰ, οὐκ ἂν παρήχθησαν παρὰ τοῦ Θεοῦ. Ωστε ὁ διαβάλλων τὰ ποιήματα τοῦ Θεοῦ κατὰ τῆς αὐτοῦ βλασφημεί δημιουργίας. Λοιπὸν ὁ τοιοῦτος διορθώσεως δεῖται· εἰ δὲ μὴ διορθοῦται, καθαιρεθήσεται, καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἀποβληθήσεται. Οὐ μόνον γὰρ καθαιρέσεως ἐστιν ἄξιος, ἀλλ᾽ οὐδὲ προσδεκτέος εἰς Ἐκκλησίαν, ὡς αἱρετικός. ΑΡΙΣΤ. Κληρικὸς ἅπας, οἶνον, καὶ κρέα, καὶ γάμον μὴ δι' ἄσκησιν βδελυσσόμενες, εἰ μη διορθοῖτο, ἐκκήρυκτος. Τοῦτ' ἔστι, καθαιρεῖται ὁ τοιοῦτος, καὶ τῆς Ἐκ κλησίας ἐκβάλλεται. ΚΑΝΩΝ ΝΒ'. Εἴ τις ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος τὸν ἀποστρέφοντα ἀπὸ ἁμαρτίας οὐ προσδέχεται ἀλλ ἀποβάλλεται, καθαιρείσθω· ὅτι λυπεῖ τὸν Χριστὸν, τὸν εἰπόντα· «Χαρὰ γίνεται ἐν οὐρανῷ ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι.» ΒΑΛΣ. Οὐκ ἔστιν ἁμαρτία νικῶσα τὴν φιλανθρωπίαν τοῦ Θεοῦ· διὸ καὶ πάντας τοὺς μετανοοῦντας καὶ ἐπιστρεφομένους ἀπὸ τοῦ κακοῦ εἰς τὸ ἀγαθὸν ἀγκαλίζεται ὁ Κύριος. Διὰ γὰρ τὴν σωτηρίαν τῶν ἁμαρτωλῶν κατέβη ἐξ οὐρανοῦ, καὶ εἶπεν· Οὐκ ἦλθον καλέσαι δικαίους, ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοια». Ο γοῦν μη παραδεχόμενος ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος τοὺς οὕτως ἐπιστρέφοντας, ἀλλὰ κατὰ τὸν Ναυάτον ἐκεῖνον μυσαττόμενος αὐτοὺς, καθαιρείσθω, ὡς ἐναντιούμενος τῷ τοῦ Θεοῦ θελήματι, τοῦ εἰπόντος· Χαρὰ γίνεται ἐν τῷ οὐρανῷ ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι· ὥστε σημείωσαι διὰ τοῦ παρόντος κανόνος ὅτι οὐ μόνοις ἐπισκόποις καὶ ἰε οεῦσιν ἐνεδόθη ἐξομολογήσεις ἀνθρώπων δέχεσθαι, Οὐ προσδέχεται. εμ. ρ. Οὗτοι δὲ, ὡς ἀπολωλότας και τεθνηκότας τῷ Θεῷ, τοὺς ὑπ' ἀσελγείας ἤ τινος ἀτόπου νενικημένους, ώς νεκρούς πενθοῦσι, καὶ ὡς ἐκ νεκρῶν ἀναστάντας, ἐὰν ἀξιόλογον ἐν δείξωνται μεταβολήν, χρόνῳ πλείονι τῶν κατ' ἀρχὰς εἰσαγομένων, ὕστερόν ποτε προσίενται,
col. 145–146page 64 of 741
PG 137:145καὶ συγχωρεῖν ἁμαρτήματα· ἀλλὰ καὶ οἱ πρεσβύτεροι μετὰ προτροπῆς ἐπισκόπων δέχονται λογισμούς. Ζήτει τὸν ς' κανόνα τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου καὶ τὰ ἐν αὐτῷ γραφέντα. ΖΩΝΑΡ. Ο Κύριος ἡμῶν διὰ τοὺς ἁμαρτήσαντας Εκλινεν οὐρανοὺς, καὶ κατέβη· αὐτὸς γὰρ ἔφη Οὐκ ἦλθον καλέσαι δικαίους, ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοιαν. Ὁ γοῦν τὸν ἐξ ἁμαρτίας μετανοοῦντα μὴ προσιέμενος ἀντιπράττει Χριστῷ τῷ Θεῷ ἡμῶν, Ὁ δὲ ἀντιπράττων αὐτῷ καὶ ἀντιδιαταττόμενος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ μαθητής· ὁ δὲ μὴ ὢν αὐτοῦ μαθητής ἱερᾶσθαι οὐκ ἄξιος. Πῶς γὰρ ὅς Αντίχριστον ἑαυ τὸν καθίστησιν ἐναντιούμενος τῷ ἐκείνου θελήματι, δεκτὸς τυγχάνει αὐτῷ; ΑΡΙΣΤ. Ο τοῖς μετανοοῦσι μὴ συγγινώσκων ἀσυγγνωστότερος. Καὶ οὗτος, κληρικὸς ὤν, καθαιρεῖται, ὡς ἐναντιούμενος τῷ Κυρίῳ εἰπόντι, χαρὰν γίνεσθαι ἐν οὐρανῷ ἐπὶ ἐνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι. ΚΑΝΩΝ ΝΓ. Εἴ τις ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος ἢ διάκονος ἐν ταῖς ἡμέραις τῶν ἑορτῶν οὐ μεταλαμβάνει κρεῶν καὶ οἶνου, βδελυσσόμενος καὶ οὐ δι' ἄσκησιν, καθαιρείσθω, ὡς κεκαυτηριασμένος τὴν οἰκείαν συνείδησιν· καὶ αἴτιος σκανδά που πολλοῖς γινόμενος. ΒΑΛΣ. Κατὰ πᾶσαν Κυριακὴν καὶ κατὰ πᾶσαν ἑορτὴν πανηγυρίζοντες οὐ νηστεύομεν, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς Σαββάτοις πᾶσιν ἄνευ ἑνὸς Σαββάτου, τοῦ μεγάλου δηλαδή, καταλύομεν, ἵνα μὴ δίξωμεν κατὰ τοὺς Ἰουδαίους σαββατίζειν. Ο γοῦν ἐν ταύταις ταῖς ἡμέραις νηστεύων, εἰ μὲν ὡς βδελυττόμενος τὰ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς βρῶσιν ἡμῖν δοθέντα, καὶ σκανδαλίζων ἐντεῦθεν τὸν λαὸν, καθαιρεῖται, ἐπίσκοπος ῶν δηλονότι η πρεσβύτερος ἢ διάκονος. Εἰ δὲ δι' ἄσκησιν ἀπέχεται τούτων, συγγνωσθήσεται. Και ἀνάγνωθι τὴν εἰς τὸν να' κανόνα ερμηνείαν, καὶ τὸν ιδ' κανόνα τῆς ἐν ᾿Αγκύρᾳ συνόδου. Λαϊκὸς μέντοι οὕτω νηστεύων κακώς καὶ πενθῶν μετὰ τῶν Μαρκιανιστῶν αἱρετικῶν, ἀφορίζεται, κατὰ τὸ τέλος τοῦ να' κανόνος. ΖΩΝΑΡ. Κεκανόνισται ἐν τοῖς Σαββάτοις ἄνευ ἑνὸς τοῦ μεγάλου, καὶ ἐν ταῖς Κυριακαῖς καὶ ταῖς ἑορτασίμοις ἡμέραις μὴ νηστεύειν. Αλλά διάφοροι τῶν ἁγίων Πατέρων, ἐν δέκα τυχὸν ἡμέραις ἢ εἴ κοσι, καὶ τούτων ἐπέκεινα, ἤσθιον· τινὲς δὲ καὶ ἄχρι τῶν τεσσαράκοντα τὴν νηστείαν παρέτεινον. Ὥσπερ οὖν οὐ παραβαίνειν ἐκεῖνοι τους κανόνας ἐκρίνοντο, ἐν Σαββάτοις νηστεύοντες, οὕτως οὐδ᾽ εἴ τις ἐν ὡρισμέναις ἡμέραις ἐθέλει εγκρατεύεσθαι, καὶ διὰ τόσων ἐσθίειν, κἂν Σάββατον ἐν αὐταῖς παρεμπίπτῃ, κἂν ἄλλη ἡμέρα τις ἑορτάσιμος, ὡς παραβάτης τῶν κανόνων κριθήσεται. Εἰ δὲ αὐτὰ έπ Νηστεύων κακώς. ἀφο ρίζεται
col. 147–148page 65 of 741
PG 137:147καθ' αὐτὰ τὰ Σάββατα νηστεύει, ἢ ὡς βδελυσσόμενος τὰ κρέα καὶ τὸν οἶνον, τούτων ἀπέχεται, καὶ οὐδὲ ἐν ταῖς ἑορταῖς μεταλαμβάνει αὐτῶν, οὔτ' ἐγε κρατὴς λογισθήσεται, ἀλλὰ καὶ καθαιρέσεως κριθής σεται ἄξιος, ὡς πολλοῖς λογισμοὺς ὑποβάλλων βλα βερὰ τὰ τοῦ Θεοῦ τυγχάνειν ποιήματα, ὧν οὐδὲν κακόν ἐστιν οὐδὲ ἀποτρόπαιον. Καὶ ὁ τεσσαρεσκαιδέκατος τῆς ἐν Αγκύρᾳ συνόδου κανὼν τοὺς ἐν κλήρῳ θεσπίζει ἀπεχομένους κρεῶν ἐφάπτεσθαι αὐτῶν, ἤτοι ἀπογεύεσθαι, καὶ οὕτως αὖθις έγε κρατεύεσθαι· εἰ δὲ μὴ οὕτω ποιοῦσι, καθαιρείσθαι αὐτούς. ΑΡΙΣΤ. Μὴ μεταλαμβάνων ἱερεύς οίνου και κρεῶν, εἰ μὴ δι' ἄσκησιν, καθαιρείται. ΚΑΝΩΝ ΝΔ'. Εἴ τις κληρικὸς ἐν καπηλείῳ φωραθείη ἐσθίων, ἀφοριζέσθω, παρὲξ τοῦ ἐν πανδοχείῳ ἐν ὁδῷ δι' ἀνάγκην καταλύσαντος. ΒΑΛΣ. Οἱ θεῖοι καὶ ἅγιοι ἀπόστολοι, θέλοντες τοὺς κεκληρωμένους ἀνεπιλήπτου βίου εἶναι, καὶ μὴ σκανδαλίζειν τοὺς πολλοὺς, ἀλλὰ μᾶλλον διεγείρειν εἰς τὸ ἀγαθὸν, διορίζονται μὴ μόνον ἀπέχεσθαι τού τους πάσης ἐμπορίας αἰσχροκερδούς, ὡς εἴρηται ἐν ἑτέρῳ κανόνι, ἀλλὰ μηδὲ εἰς καπηλεῖον εἰσιέναι χά ριν βρώσεως ἢ πόσεως· ἀσέμνων γὰρ ἀνδρῶν ταῦτα καὶ μεγάλης κατακρίσεως άξια. Διὸ καὶ τὸν τοιοῦ τόν τι ποιοῦντα κληρικὸν ὁ κανὼν ἀφορίζεσθαι διο ρίζεται· τὸν δὲ καταλύσαντα εἰς πανδοχεῖον ἐν ὁδῷ διὰ ἀνάγκην οὐ κολάζει διὰ τὰ περιστατικών. Οι γοῦν λέγοντες ὅτι δύναται κληρικός· οἰνάρια εμπο ρεύεσθαι, ἢ πακτεύειν λουτρόν, ἢ ἑτέραν αἰσχροκερδῆ μετιέναι εμπορίαν, κακῶς λέγουσιν. Εἰ γὰρ τὸ ἁπλῶς εἰσιέναι κληρικὸν εἰς καπηλεῖον κεκώλυται, πολλῷ μᾶλλον κολασθήσεται τὸ ἐμπορεύεσθαι αὐτὸν τοιαύτην αἰσχρὰν ἐμπορίαν ἢ δι᾽ ἑαυτοῦ ἢ διὰ παρενθέτου προσώπου. Ανάγνωθι καὶ τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου κανόνα κδ' καὶ τῆς ἐν Καρθαγένη κανόνα μ'. Ἐπεὶ δὲ ὁ ἀποστολικὸς μβ' κανὼν τὸν μὲν ἐπίσκοπον, τὸν πρεσβύτερον, καὶ τὸν διάκονον. κύβοις ἢ μέθαις σχολάζοντα καθαιρείσθαί φησιν, εἰ μὴ παύσονται· τὸν δὲ ὑποδιάκονον καὶ πάντα ἁπλῶς κληρικὸν τοιοῦτόν τι ποιοῦντα, ὡσαύτως καὶ τοὺς λαϊκοὺς ἀφορίζεσθαι, εἰ μὴ διορθωθῶσι μετά παραγγελίαν, νομίζω ὅτι καὶ ἐνταῦθα μετὰ πρώτην καὶ δευτέραν νουθεσίαν ἀφορισθήσεται ὁ ἐν καπηλεία εἰσερχόμενος κληρικὸς, καὶ μὴ ἀπεχόμενος τοῦ και κοῦ. Παρίσταται δὲ τοῦτο καὶ ἐκ τοῦ λέγειν τὸν κανόνα· Εἴ τις κληρικὸς ἐν καπηλείῳ φωραθείη ἐσθίων, δηλονότι τῷ κακῷ χρησάμενος πολλάκις. ΖΩΝΑΡ. Τοὺς τῷ Θεῷ κεκληρωμένους δεῖ καὶ τοῖς λαϊκοῖς ὑπόδειγμα είναι βίου σεμνοῦ καὶ πάνω Εἴ τις κληρικὸς ἐν κατηλείφ. παραίνεσον ἱερέα μήτε θεάτρω παραβάλλειν, μήτε ἐν καπηλείῳ πιο νειν.
col. 149–150page 66 of 741
PG 137:149τοθεν ἀνεπιλήπτους, ἵνα μὴ δι' αὐτοὺς βλασφημῆται τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ· τὸ δὲ ἐν καπηλείῳ εἰσιέναι βίον ἄσεμνον ἔχειν τοὺς αὐτὸ ποιοῦντας δείκνυσι, καὶ οὐ περὶ βρῶσιν καὶ πόσιν μόνην διεφθάρθαι αὐτοῖς τὰ ἤθη, ἀλλὰ καὶ περὶ τὴν ἄλλην πᾶσαν διαγωγήν. Ασέμνων γὰρ ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν ἐν τοῖς καπη λείοις συναγομένων, ὁ τούτοις συναναστρεφόμενος, οὐκ ἀμέθεκτος ἔσται τῆς ἐκείνων κακίας. Φθείρουσι γὰρ ἤθη χρηστὰ ὁμιλίαι κακαί. Διὸ ἀφορίζεσθαι τοὺς τοιούτους κληρικούς διακελεύεται ὁ κανών· εἰ δὲ ὁδοιπορῶν ὁ κληρικός, καὶ μὴ ἔχων ἔνθα κατα λύσει, τουτέστι μονὴν ποιήσεται καὶ διαναπαύσει ται, ἐξ ἀνάγκης εἰς πανδοχεῖον εἰσέλθῃ, ἀναίτιος ἂν εἴη καὶ ἀτιμώρητος. Τὸ αὐτό φησι καὶ ὁ εἰκο στὸς τέταρτος τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου κανὼν, καὶ ὁ τεσσαρακοστὸς τῆς ἐν Καρθαγένη. ΑΡΙΣΤ. Ο δίχα τῆς κατὰ τρίβον ἀνάγκης κληρικὸς εἰς καπηλεῖον ἐσθίων ἀφοριστέος. ῾Ο παροδεύων κληρικός, εἰ δι' ἀνάγκην καταλύσει εἰς πανδοχείον, συγγνωστέος· ὁ δὲ χωρίς περιστάσεως εἰς καπηλεῖον ἐσθίων ἀφοριστέος. ΚΑΝΩΝ ΝΕ'. Εἴ τις κληρικὸς ὑβρίσει τὸν ἐπίσκοπον, καθαιρείσθω. "Αρχοντα γὰρ τοῦ λαοῦ σου οὐκ ἐρεῖς κακώς. ΚΑΝΩΝ ΝΕ'. Εἴ τις κληρικὸς ὑβρίσει πρεσβύτερον ἢ διάκονον, ἀφοριζέσθω. ΒΑΙΣ. Οἱ διττοὶ κανόνες οὗτοι ὁ νε” καὶ ὁ νς' κολάζουσι τοὺς ὑβριστὰς κληρικούς· ἀλλ᾽ ὁ μὲν νε' και θαιρεῖσθαί φησι τὸν κληρικὸν τὸν ὑβρίσαντα τὸν ἐπίσ κόπον· ὁ δὲ νς' ἀφορίζεσθαι διορίζεται τὸν ὑβρίσαντα κληρικόν πρεσβύτερον ἢ διάκονον, πάντως διὰ τὸ τιμὴν πλείονα χρεωστεῖσθαι τῷ ἐπισκόπῳ. Οἱ μὲν κανόνες οὕτω διαιροῦσι τὴν τιμωρίαν τῶν ὑβριστῶν κλη ρικῶν. Ὁ δὲ πολιτικός νόμος πάντα ὑβριστὴν ἀτιμοῦσθαι διορίζεται, σὺν τῷ διδόναι καὶ χρηματικὴν ποινήν. Νομίζω οὖν ὅτι τῇ ἀτιμίᾳ ἐπακολουθεῖ καὶ καθαίρεσις. ΖΩΝΑΡ. Οἱ μὲν ἀρχιερεῖς εἰς τύπον ὄντες τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ κεφαλὴ τοῦ τῆς Ἐκκλησίας σώματος λογιζόμενοι, καὶ πλείονος τι μῆς εἰσιν ἄξιοι. Διὸ καὶ ὁ ἐνυβρίσας αὐτοῖς καθαιρεῖται. Οἱ δὲ πρεσβύτεροι καὶ διάκονοι χειρῶν σώ ζοντες· τύπον, ὡς δι᾿ αὐτῶν τὰς ἐκκλησιαστικὰς διοικήσεις ενεργοῦντος τοῦ ἐπισκόπου, τιμᾶσθαι μὲν κἀκεῖνοι ἄξιοι, οὐχ ὡς ὁ ἐπίσκοπος δέ· οὐ γὰρ ὁμοίως τῆς κεφαλῆς καὶ τῶν χειρῶν ἐπιμελητέον δὲ ὁ ὑβρίσας αὐτοὺς ἧττον κολάζεται, μόνον ἀφοριζόμενος. ΚΑΝΩΝ ΝΕ. ΑΡΙΣΤ. Υβρίζων ἐπίσκοπον κληρικός καθαιρεῖται. Πρεσβύτερον ἢ διάκονον ὑβρίζων ἀφορίζεται. η
col. 151–152page 67 of 741
PG 137:151χλευάζειν. ΚΑΝΩΝ ΝΖ Εἴ τις κληρικὸς χωλὸν ἢ κωρὸν ἢ τυφλὸν ἢ τὰς βάσεις πεπληγμένον χλευάσει, ἀφοριζέσθω. Ὡσαύτως καὶ λαϊκός. ΒΑΛΣ. Καὶ τοὺς κληρικούς καὶ τοὺς λαϊκούς ἀφορίζει ὁ κανὼν μὴ ἐλεοῦντας τοὺς ὁπωσδήποτε πεπηρωμένους τὸ σῶμα, ἀλλὰ παίζοντας αὐτούς. Οι πλείους δὲ τὰ τοιαῦτα πρόφασιν ἔχουσι γέλωτος, τοῖς τοῦ Θεοῦ κρίμασιν ἀντιπράττοντες. ΖΩΝΑΡ. Τοὺς μέλη τινὰ πεπηρωμένους ἐλεεῖσθαι προσήκει, καὶ ὡς δυνατὸν ἀντιλαμβάνεσθαι τούτων, καὶ χειραγωγεῖν, ἀλλ' οὐχὶ διαπαίζειν. Τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ χλευάζειν. Εἰ δὲ τοὺς τοῦτο ποιοῦντας λαϊ κοὺς ὁ κανὼν ἀφορισμῷ ὑποβάλλει, τί ἄν τις λογί σαι το περὶ κληρικῶν, οὓς, ὡς πολλάκις είρηται, ὑπόδειγμα πρὸς πᾶσαν ἀρετὴν καὶ παροξυσμὸν πρὸς χρηστότητα τῷ λαῷ προκεῖσθαι χρεών; ΑΡΙΣΤ. ὡς δὲ καὶ τυφλὸν καὶ κωφόν καὶ χω λὸν χλευάζων. Ὁ ἐμπαίζων τυφλὸν καὶ κωφὸν ἡ χωλὸν ἢ ἄλλως τὸ σῶμα πεπηρωμένον ἀφορίζεται ὡς τὸν πλά σαντα τούτους ἐπιμεμφόμενος. Επίσκοπος ἢ πρεσβύτερος ἀμελῶν τοῦ κλήρ ρου ἢ τοῦ λαοῦ, καὶ μὴ παιδεύων αὐτοὺς τὴν εὐσέβειαν, ἀφοριζέσθω· ἐπιμένων δὲ τῇ ἀμελείᾳ καὶ ῥᾳθυμίᾳ, καθαιρείσθω. ΒΑΛΣ. Τὸ ἐπισκοπικὸν ἀξίωμα διδασκαλικόν ἐστι· καὶ πᾶς ἐπίσκοπος ὀφείλει διδάσκειν τὸν λαὸν τὰ εὐσεβῆ δόγματα καὶ τὴν τῶν ὀρθοδόξων κατάστασιν. Σκοπὸς γὰρ τίθεται χάριν τοῦ ἐπισκοπεῖν τὰ ὑπὸ τὸν λαὸν αὐτοῦ· κἀντεῦθεν καὶ ἐπίσκοπος κέ κληται. Καὶ οἱ πρεσβύτεροι δὲ τοιοῦτοι ὀφείλουσιν εἶναι, ὅτι καὶ πλησίον τῶν ἐπισκόπων ἐν ταῖς ἀνω τέρω καθέδραις κάθηνται. Ο γοῦν μὴ ποιῶν οὕτως επίσκοπος καὶ ἱερεὺς, ἀλλὰ ἀμελῶς διακείμενος ἀφορίζεται· ἐπιμένων δὲ τῇ ῥᾳθυμίᾳ, καὶ καθαιρεῖται· οἱ πρεσβύτεροι γὰρ καὶ κατὰ προ τροπὴν ἐπισκοπικὴν, καὶ οὐκ οἴκοθεν διδάσκουσι. ΖΩΝΑΡ. Χρέος ἐστὶν ἀπαραίτητον παντὶ ἐπι σκόπῳ διδάσκειν τὸν ὑπ᾽ αὐτὸν λαὸν τὰ εὐσεβῆ δόγματα, καὶ πρὸς ὀρθοδοξίαν ῥυθμίζειν, καὶ βίον σεμνόν. Φησὶ γὰρ ὁ Θεὸς διὰ τοῦ προφήτου πρὸς τοὺς τῶν λαῶν προεστῶτας· Εἰ μὴ διαστείλῃ, μηδὲ λαλήσεις, ἀποθανεῖται ὁ ἄνομος ἐν τῇ ἀνομίᾳ αὐτ η ᾿Αμελῶν τοῦ κλήρου. Χρή σε μὴ ἀποκάμνειν διδάσκοντα, ἀλλὰ διηνεκώς τὸν ἐγκεχειρισμένον σου λαὸν τὰ πρὸς σωτηρίαν ἐκπαιδεύειν, καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ καὶ δι' ἑτέρου τοῦ τὴν τοιαύτην διακονίαν ἐκπληροῦν δυναμένου, ὅπως μὴ καταμελῶν τῇ κανονικῇ αὐτ στηρίᾳ σαυτὸν ἐγκαταστήσῃς ὑπεύθυνον· ἐπίσκοπος γὰρ, φησίν, ἀμελῶν τοῦ κλήρου, εὐσέβειαν εὐλάβειαν. τῇ ἀμελείᾳ καὶ Τῇ ἀμελείᾳ και. Οι πρεσβύτεροι γάρ.
col. 153–154page 68 of 741
PG 137:153τοῦ, καὶ τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐκ τῆς χειρός σου ἀπαιτηθήσεται. Ο γοῦν τῆς διδασκαλίας ἀμελῶν ἐπίσκοπος ἀφορίζεται· εἰ δὲ μὴ οὕτω τῆς ἀμελείας ἀφίσταται, καὶ καθαιρεῖται. Ομοίως καὶ οἱ πρεσβύτεροι. Δεν δακτικοὺς γὰρ εἶναι καὶ τούτους ἀπαιτεῖ ὁ κανών. Καὶ ὁ μέγας δὲ Παῦλος διδακτικὸν καὶ νηφάλιον εἶναι διατάττεται τὸν ἐπίσκοπον (νήφοντα δηλαδὴ καὶ ἐγρηγορότα), ἀλλὰ μὴ ἀνειμένον καὶ ἀμελῆ· καὶ τὸ ὄνομα δὲ τοῦ ἐπισκόπου εἰς νῆψιν αὐτὸν διεγείρει. Σκοπὸς γὰρ ὠνόμασται· τὸν δὲ σκοπὸν ἐγρηγορέναι δεῖ, ἀλλ' οὐ ῥαθυμεῖν. Διὰ τοῦτο τοῖς ἐπισκόποις ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ καθέδρα ἐφ' ύψους ίδρυται δηλοῦντος τοῦ πράγματος, οἷον εἶναι τοῦτον, καὶ ὅτι δεῖ τὸν ὑπ' αὐτὸν λαὸν ὁρᾷν ἀφ᾽ ὕψους, καὶ ἐπισκοπεῖν ἀκριβέστερον. Καὶ οἱ πρεσβύτεροι συν εστάναι ἐκεῖ τῷ ἐπισκόπῳ, καὶ συγκαθῆσθαι ἐτά χθησαν, ἵνα καὶ οὗτοι διὰ τῆς ἀφ᾽ ὕψους καθέδρας ενάγωνται εἰς τὸ ἐφορὰν τὸν λαὸν, καὶ καταρτίζειν αὐτὸν, ὥσπερ σύμπονοι δοθέντες τῷ ἐπισκόπῳ καὶ ὁ τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου ιθ' κανών, Δεῖ, φησί, τοὺς προεστῶτας ἐν πάσῃ ἡμέρᾳ, ἐξαιρέτως δὲ ταῖς Κυριακαῖς, πάντα τὸν κλῆρον καὶ τὸν λαὸν ἐκδιδάσκειν. ΑΡΙΣΤ. Τὴν εὐσέβειαν μὴ διδάσκων ἐπίσκο. πος, ἀφορίζεται καθαιρεῖται δὲ μένων ἀδί δαχτος. Διδάσκειν δεῖ τὸν ἐπίσκοπον τῷ κλήρῳ καὶ τῷ λαῷ τὴν εὐσέβειαν· ὁ δὲ καταῤῥᾳθυμῶν τῆς διδασ σκαλίας ταύτης ἀφορίζεται· εἰ δὲ καὶ μετὰ τὸν ἀφορισμὸν πρὸς τοῦτο οὐ διεγείρεται, καὶ καθαιρεῖται. ΚΑΝΩΝ ΝΘ'. Εἴ τις ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος ἢ διάκονος. τινὸς τῶν κληρικών ένδεους ὄντος, μή σκοπός Καθέδρα ἐφ᾽ ὕψους ἵδρυται. ἡ ἄνω καθέδρα Εὐλόγησον, δέ σποτα, τὴν ἄνω καθέδραν, 69. 11, Έζεσθαι δοκέεσκον ὑπέρθρονος, οὐχ ὑπερόφρυς Οὐδὲ γὰρ οὐδὲ ὄναρ τῖον ἀγηνορίην Οἱ δέ μοι ἀμφοτέρωθεν ὑφεδριόωντο γέραιος Ποίμνης ἡγεμόνες, έκκριτος ἡλικίη. Οι δ' άρ' ὑποδρηστήρες ἐν εἴμασι παμφανόωσιν Εστασαν ἀγγελικῆς εἰκόνες ἀγλαίης. ὑπέρθρονος ὑφεδρίοωντο ὑποδρηστήρες ᾿Αλλὰ γὰρ ὧδε καὶ τὸν νεὼν ἐπιτελέσας, θρόνος τε τοῖς ἀνωτάτω εἰς τὴν τῶν προέδρων τιμὴν, καὶ προσέτι βάθροις ἐν τάξει τοῖς καθ᾽ ὅλου κατὰ τὸ πρέπον κοσμήσας, Η άνω καθέδρα τὴν ὑπερουράνιον δείκνυσι καθέδραν τοῦ Ἰησοῦ· αἱ ὑπ' αὐτὴν δὲ βαθμίδες τὴν ἑκάστου τῶν ἱεραρχῶν καὶ ἱερέων τάξιν τε καὶ ἀνάβασιν, ἔνθα δὴ καὶ οὐ θέμις τινὰ ἕτερον καθίσαι, οὐδὲ διακόνων αὐτῶν. ἐνθρονίζεσθαι, ἐνθρονισμός, τὸν θρόνον ἐγχειρισθῆναι, ἐπιβῆναι τοῦ θρόνου, σύνθρονος σύνθρονοι Τινὸς τῶν κληρικῶν. τινὸς τῶν ἐκκλησιαστικών, ήγουν κληρικού ἐνδεοῦς ὄντος, μὴ ἐπιχορηγήσοι,
col. 155–156page 69 of 741
PG 137:155ἐπιχορηγεῖ τὰ δέοντα, ἀφοριζέσθω· ἐπιμένων δὲ, καθαιρείσθω, ὡς φονεύσας τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ. η πτωχικά. Ει πτωχοίς, ΒΑΛΣ. Εμάθομεν ὅτι ὁ ἐπίσκοπος ὀφείλει μετὰ τὴν ἀναγκαίαν αὐτοῦ δαπάνην καὶ τὴν τῆς ἐκκλησίας καὶ τῶν κληρικών συνήθη οἰκονομίαν τὰ περιττεύοντα ἐκ τῶν εἰσόδων τῆς ἐκκλησίας διαδιδόναι πρὸς πένητας πτωχικὰ γὰρ καλοῦνται· άρω τίως δὲ διορίζεται ὁ κανὼν φροντίζειν τοὺς ἐπισκή πους καὶ τοὺς πρεσβυτέρους τοῦ ἐπιχορηγεῖν τοῖς ἐνδεέσι κληρικοῖς τὰ χρειώδη, τοὺς δὲ μὴ ποιοῦντας οὕτως ἀφορίζει· ἐπιμένοντας δὲ καθαιρεί, ὡς αἰτίους γενομένους τοῦ θανάτου τῶν ἀδελφῶν· μὴ εἴπῃ; δὲ τίνος χάριν τοὺς πρεσβυτέρους ὁ κανὼν κολάζει, τὰ οἰκεῖα πράγματα μὴ διανέμοντας προς ἐνδεεῖς κληρικούς; Θεμάτισον γὰρ ἐγκρατῆ τὸν πρεσβύτερον εἶναι πραγμάτων ἐκκλησιαστικών, τυχὸν χωρεπίσκοπον προβληθέντα, ἢ πρωτοπα πᾶν κάντεῦθεν εὐπορήσαντα, καὶ ἀνάγκην ἔχοντα τοὺς πενομένους χειραγωγείν, πολλῷ δὲ μᾶλ λον τους πένητας κληρικούς. Εἰ δὲ μὴ τοῦτο εἴπῃ;, οὐ συνορῶ ποίῳ τρόπῳ ἀφορισθήσεται ἡ καθαιρεθήσεται πρεσβύτερος μὴ διδοὺς οἴκοθεν τὰ χρειώδη τῷ περ νομένῳ συγκληρικῷ αὐτοῦ. Τὸ δὲ φονεῦσαι τὸν ἀδελφὸν μὴ εἴπῃς καὶ εἰς ἔργον ἐλθεῖν. Κἂν γὰρ μὴ ἀπέθανε, γέγονε τοῦτο, ὅσον ἐπὶ τῇ τοῦ ἐπισκόπου ἢ τοῦ πρεσβυτέρου προθέσει. ΖΩΝΑΡ. Τὰ τῶν ἐκκλησιῶν πράγματα ή Γραφή πτωχικὰ ὀνομάζει· καὶ δεῖ ταῦτα διαδίδοσθαι τοῖς πτωχοῖς. Εἰ δὲ τοῖς ἄλλοις ἐνδεέσιν ἐπαρχεῖν οἱ τῶν ἐκκλησιῶν προεστῶτες ὀφείλουσιν, ὡς ἑνὸν, πόσι μᾶλλον τοῖς ὑπ' αὐτοὺς τεταγμένοις κληρικοῖς πε νομένοις; Καὶ ὁ μὴ τοῦτο ποιῶν ἀφορίζεται· μένων δὲ ἀδιόρθωτος, καὶ καθαιρεῖται· ὅτι ὅσον τὸ ἐπ' αὐτῷ γέγονε τοῦ ἀδελφοῦ φονευτής· ὁ γὰρ μὴ εὐ πορῶν τῶν συστατικῶν τῆς ζωῆς. θανεῖται, ὁ δ᾽ εὐπορῶν, καὶ μὴ τοῦτον κηδόμενος, πάντως φονεύς πέφυκε. Τί γὰρ εἰ μὴ ἐκεῖνος ἀπέθανεν, ἄλλοθεν αὐτῷ τῆς θείας προνοίας χορηγησάσης τὰ ζωαρκῇ; ΑΡΙΣΤ. Επιδεῆ κληρικὸν οὐκ εὐεργετῶν ἱερεὺς ἀφορίζεται· καθαιρεῖται δὲ μένων ἀνίλεως Σαφής. ΚΑΝΩΝ Ε'. Εἴ τις τὰ ψευδεπίγραφα τῶν ἀσεβῶν βιβλία, ὡς ἅμα, ἐπὶ τῆς ἐκκλησίας δημοσιεύει ἐπὶ λύμα τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ κλήρου, καθαιρείσθω. ΒΑΛΣ. Ακολούθως τῷ παρόντι ἀποστολικῷ και νόνι καὶ ἕτεροι κανόνες διορίζονται μὴ ἀναγινώ "Η πρωτοπαπᾶν. Πρωτοπαπας πρωτοπρεσβύτερος, οι πρω τοϊερεύς πρῶτος ἐστι τοῦ βήματος, φέρων τὰ δευτερεία τοῦ ἀρχιερέως, Ο πρωτοπαπάς ἵσταται ἐπάνω τῶν ὀφφικίων τοῦ εὐων μου εὐων μου χοροῦ, ὅταν λειτουργεῖ ἡ ἀρχιερεὺς, μεταδίδει αὐτ τὸς τὴν ἁγίαν μετάληψιν· ὁμοίως καὶ ὁ ἀρχιερεὺς τῷ πρωτοπαπά, ἔχων δὲ ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τὰ πρωτεία πάντα, 'Ανίλεως. έλεος.
col. 157–158page 70 of 741
PG 137:157σχεσθαι τὰ τῶν ἀσεβῶν βιβλία, ἀλλὰ πυρὶ παραδίδοσθαι. Καὶ ζήτει τίτλον ιβ' τοῦ παρόντος συνο τάγματος, κεφαλαίου γ' καὶ τὰ ἐν αὐτῷ. Ἐπεὶ δέ τινες ἐνόθευσαν εὐσεβῆ συγγράμματα, ἢ καὶ ὀρθο δόξων ὀνόματα ἐν ὕφει ἑτεροδόξῳ τεθείκασιν, ὡς ὁ αἱρετικὸς ἐκεῖνος Πάμφιλος ἐποίησε, θεολογικά ἔπη χρυσᾶ, τὰς αἱρετικὰς φληναφίας τοῦ χρυσόμαλλον κατονομάσας, καὶ οὕτω τοὺς ἁπλουστέρους πλανήσας· διορίζεται ὁ κανών καθαιρείσθαι τὸν τοιαῦτα τελοῦντα ἱερωμένον ἐπὶ λύμῃ τοῦ λαοῦ, Ζήτει καὶ τὸν τελευταῖον ἀποππολικόν κανόνα καὶ τοὺς ἡρωϊκούς στίχους τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου καὶ τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου κανόνα εγ καὶ μάθης ποῖα βιβλία ὀφείλουσιν ὑπὸ τῶν ὀρθοδόξων ἀναγινώσκεσθαι· ὁ ἅγιος Ἀμφιλόχιος ὁ ἅγιος Αθανάσιος, καὶ ἡ ἐν Καρθαγένῃ σύνοδος. ΖΩΝΑΡ. Πολλά βιβλία παρὰ τῶν ἀσεβῶν ἐναθεύ Θησαν εἰς βλάβην τῶν ἁπλουστέρων· ὥσπερ καὶ αἱ διὰ τοῦ ἁγίου Κλήμεντος γραφεῖσαι τοῖς ἐπισκό τοῖς ἀποστολικαὶ διαταγαὶ, αἱ διὰ τοῦτο καὶ συνοδικῶς ἀπεβλήθησαν. Τινὰ δὲ καὶ διόλου παρ' ἐκεί νων συντέθεινται ψευδεῖς ἐπιγραφὰς ἔχοντα, ὡς παρὰ Πατέρων ἁγίων συγγεγραμμένα· τὰ δὲ καὶ ἀπόκρυφα καλούμενα. Ταῦτα τοίνυν ἀπόβλητα εἶναι κελεύει ὁ κανὼν, καὶ εἰς ἀνάγνωσιν μὴ προτίθεσθαι. Εἰ δέ τις δημοσίᾳ ταῦτα προσάγει, καὶ ἐπ' ἐκκλησίας ἀναγινώσκειν πειρᾶται, τοῦτον, ἱερωμένον όντα, καθαιρέσεως ἀξιοῖ· τὰ δὲ ἀναγινώσκεσθαι ὀφείλονται βιβλία τῆς παλαίας καὶ τῆς νέας Γραφῆς ἀπηρία θμηνται ἀκριβῶς· πρότερον μὲν ἐν τῷ τελευταίῳ κανόνι τῶν ἀποστολικῶν τούτων διατάξεων, εἶτα καὶ τῷ μεγάλῳ Αθανασίῳ, καὶ τῷ μεγάλῳ καὶ σοφωτάτῳ Πατρὶ Γρηγορίῳ τῷ Θεολόγῳ, καὶ τῷ ἁγίῳ Αμφιλοχίῳ, καὶ ἀμφοτέροις τούτοις εμμέτρως καὶ τῇ ἐν Καρθαγένη συνόδῳ. Ἡ δὲ λεγομένη έκτη σύνοδος ἡ ἐν τῷ Τρούλλῳ ἐν τῷ ἔγ' κανόνι αὐτῆς καὶ τοῦτό φησι • Τὰ ψευδῶς ὑπὸ τῶν τῆς ἀληθείας ἐχθρῶν συμπλασθέντα μαρτυρολόγια, ὡς ἂν τοὺς τοῦ Χριστοῦ μάρτυρας ἀτιμάζοιεν καὶ πρὸς ἀπιο στίαν ἐνάγοιεν τοὺς ἀκούοντας, μὴ δημοσιευέσθωσαν, ἀλλὰ πυρὶ παραδιδόσθωσαν. Τοὺς δὲ παραδεχομένους, ἢ ὡς ἀληθέσι τούτοις προσανέχοντας, ἀναθεματίζομεν. ΑΡΙΣΤ. ῾Ο ἀσεβοῦς βίβλον ἐκκλησιάζων καθαιρεῖται. Ὁ ἐπ' ἐκκλησίας ἀναγινώσκων τὰ τῶν ἀσεβῶν βιβλία ὡς ἅγια καθαιρείσθω. Τοῦ χρυσομάλλον. Θεολογικά έπη χρυσά ῾Ο ἅγιος Αμφιλόχιος.
col. 159–160page 71 of 741
PG 137:159Ε' τις κατηγορία γένηται κατά πιστοῦ παρο γείας ἢ μοιχείας ἢ ἄλλης τινὸς ἀπηγος Ευμένης πράξεως, καὶ ἐλεγχθείη, εἰς κλῆρον μὴ προσ αγέσθω ΒΛΑΣ. Ὁ ἐπὶ πορνεία ἢ μοιχεία ἢ ἄλλῃ τιν ἀπηγορευμένῃ πράξει κατηγορηθεὶς καὶ ἐλεγχθεὶς, ήτοι καταδικασθείς, κληρικός οὐ γίνεται. Καὶ ση μείωσαι τοῦτο διὰ τοὺς λέγοντας ἀπὸ μόνου τοῦ κατηγορηθῆναι τὴν τῶν κατηγορηθέντων ἐμποδίζεσθαι χειροτονίαν. Ἰδοὺ γὰρ, φησὶν ὁ κανών, ὅτι οἱ ελεγχθέντες οὐ κληρωθήσονται· οὐ μὴν οἱ μόν κατηγορηθέντες. ΖΩΝΑΡ. Ο ἁλοὺς ἐπὶ μοιχείᾳ ἡ πορνεία ἢ ἄλλῳ τινὶ ἀτοπήματι οὐ μόνον ἱερωσύνης κωλύεται, ἀλλ οὐδὲ εἰς κλῆρον ὅλως προσάγεται. Εἰς κατηγορίαν δὲ ἐπισκόπων καὶ κληρικῶν οὔτε αἱρετικοὶ οἱοιδήτινες δεκτοὶ ἔσονται, οὔτε μὴν σχισματικοὶ παρασυνάγον τες, οὔτε οἱ διὰ αἰτιάματα ἀπόβλητοι γεγονότες τῆς Εκκλησίας, ἢ ἀκοινώνητοι, εἰ μὴ πρότερον τὰς αἰτίας τὰς κατ' αὐτῶν ἀποτρέψονται, και κληρικοί ὦσι, κἂν λαϊκοί. ᾿Αλλὰ οὐδὲ οἱ ὑπὸ κατηγορίαν ὄντες, πρὶν ἂν ἀθῶοι τῶν ἐγκλημάτων φανωσι, κατὰ τὴν ἕκτον κανόνα τῆς δευτέρας οἰκουμενικῆς συνόδου τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει. ΑΡΙΣΤ. Πιστὸς ἐλεγχθεὶς ἐπὶ μοιχείᾳ ἡ πορνεία * ἄλλοις ἐγκλήμασιν άκληρος Ο κατηγορηθείς πιστὸς ἐπὶ μοιχεία πορνεία ή ἄλλῃ τινὶ ἀπηγορευμένη πράξει, καὶ ἐλεγχθείς, εἰς κλῆρον οὐ παραδέχεται. Εἰ δὲ ἄπιστος ὧν τις, καὶ ἁμαρτήσας τι τῶν ἀπηριθμημένων, εἶτα βαπτισθῇ, καὶ κατὰ τὸ βάπτισμα διατηρήσει τὸν βίον αὐτοῦ ἀνεπίληπτον, ἀκωλύτως καὶ εἰς κλῆρον προσάγεται. ΚΑΝΩΝ ΞΡ. Εἴ τις κληρικὸς διὰ φόβον ἀνθρώπινον Ἰουδαίων * Ελληνος ή αἱρετικοῦ ἀρνήσεται, εἰ μὲν τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, ἀποβαλλέσθω· εἰ δὲ τὸ ὄνομα τοῦ κληρικοῦ, καθαιρείσθω· μετανοήσας δὲ, ὡς λαϊκός δεχθήτω ΒΑΛΣ. Εἰ καὶ ὁ πολιτικός νόμος συγγνώμης ἀξιοῖ Εἰς κλῆρον μὴ προσαγέσθω. εἰς οὐδεμίαν ἀρχὴν καὶ προστασίαν τῆς λεγομένης Εκκλησίας τοῦ Θεοῦ καταλέγοντες τοὺς φθάσαντας, μετὰ τὸ προσεληλυθέναι τῷ λόγῳ ἑπτακέναι, Ὡς λαϊκός δεχθήτω. Η
col. 161–162page 72 of 741
PG 137:161τὸν διὰ φόβον ἢ βίαν καταθέμενον ποιῆσαι τόδε τι, ἀλλ' ὁ τῆς Ἐκκλησίας νόμος ὁμολογητές τῆς πί στεως θέλει πάντας εἶναι τοὺς ὀρθοδόξους. Ο γοῦν διὰ φόβον κολάσεως ἀρνησάμενος κληρικὸς τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, οὐ μόνον καθαιρεθήσεται, ἀλλὰ καὶ ὡς σεσηπός μέλος ἐκ τοῦ καλοῦ τῆς Ἐκκλησίας σώματ τος ἐκκοπήσεται. Εἰ δὲ ἀρνήσεται κληρικὸς εἶναι, καθαιρεθήσεται· πλὴν καὶ ἐπ' ἀμφοτέροις ὁ μετανο ήτας καθαρῶς δεχθήσεται ὡς λαϊκός. Σημείωσαι δὲ ἀπὸ τούτου ὅτι οἱ σφραγῖδα ἐπικουρίδος λαβόντες, καντεῦθεν εἰς τὸ τάγμα τῶν ἀναγνωστών καταστάντες, ἐὰν ρίψωσι τὰ ἱερὰ ἄμφια, καὶ κατὰ λαϊκοὺς ἀναστραφώσιν, οὐ δύνανται ὡς ἀναγνῶσται ἐνερ γεῖν τὸ ὁτιοῦν· ἐὰν πάλιν μετασχηματισθῶσι κατά κληρικούς, ἢ καὶ μοναχοὶ γένωνται, ἀλλὰ λαϊκῶν ἀνύσουσι διαγωγήν. Εἰ γὰρ ὁ κατὰ φόβον ἀρνησάμενος τὴν κλήρωσιν αὐτοῦ καθαιρεῖται, καὶ ὡς λαϊκὸς μόνον δέχεται μετὰ ἐπίγνωσιν, πολλῷ μᾶλλον ὁ ἱκοντὶ τὴν τοιαύτην άρνησιν πεποιηκὼς καὶ παίξας τὸ ἅγιον σχῆμα οὐκ ἀξιωθήσεται τῆς προτέρας κληρώσεως. ΖΩΝΑΡ. Τοὺς διὰ φόβον κολάσεω; ἀρνησαμένου; τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ ἀποβλήτους ὁ κανὼν οὗτος πάντη τῆς Ἐκκλησίας ποιεῖται· τοὺς δὲ τὸ τοῦ κληρικοῦ ὄνομα ἀπαρνησαμένους καθαιρεῖσθαι κε λεύει, μετανοοῦντας δὲ, ὡς λαϊκοὺς δέχεσθαι. 'Η δὲ ἐν 'Αγκύρα σύνοδος τους μετὰ ἀληθείας (ἀλλ' οὐ μετὰ ἐπιτηδεύσεως καὶ κατασκευῆς ὑποκριθέντας φοβηθῆναι τὰς βασάνους) καὶ θύσαντας πρεσβυτέρους, καὶ διακόνους τῆς τιμῆς μὲν μετέχειν καὶ τῆς καθέδρας ὁρίζει, ἐνεργεῖν δέ τι ἱερατικόν, οὐ πιο ραχωρεί. ΑΡΙΣΤ. Ο &νησίχριστος καὶ ἀπόβλητος· ὁ δὲ τὸν κλῆρον ἀθετήσας, ἐπιστρέφων, κατὰ λαϊ και προσιτός. Ο διὰ φόβον ἀνθρώπινον τὸν Χριστὸν ὀρνησά μενος, ἀπόβλητος. Ὁ δὲ μὴ τὸν Χριστὸν, ἀλλὰ τὸ δνομα τοῦ κληρικοῦ ἀρνησάμενος, κληρικὸς ὢν, καθαιρεῖται μετανοῶν δὲ, ὡς λαϊκός παραδέχεται. λαϊκὸς δεχθήσεται, ὡς λαϊκὸς μέντοι ἐκεῖσε κοινωνείτω, ὡς λαϊκὸν δεχθῆναι,
col. 163–164page 73 of 741
PG 137:163ΚΑΝΩΝ ΕΓ. Εἴ τις ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος, ἢ διάκονος, ὅλως τοῦ καταλόγου τοῦ ἱερατικοῦ, φάγῃ κρέα ἐν αἵματι ψυχῆς αὐτοῦ, ἡ θηριάλωτον, ἢ θνησιμαῖον, καθαιρείσθω· τοῦτο γὰρ ὁ νόμος ἀπεῖπεν· εἰ δὲ λαϊκὺς εἴη, ἀφοριζέσθω. ΒΑΛΣ. Τ', Οὐ φάγῃ κρέα ἐν αἵματι ψυχῆς αὐτ τοῦ, ἐν τῇ βίβλο της Γενέσεως νενομοθέτηται. Ταῦτα δέ εἰσι τὰ πνικτά. Αλλ' οὐδὲ θηριάλωτον ἢ θνησιμαῖον ἐσθίειν ἔξεστιν. Ὁ δὲ παρὰ ταῦτα ποιῶν, εἰ μέν ἐστι κληρικός, καθαιρείσθω· εἰ δὲ λαϊκὸς, ἀφοριζέσθω. Τὰ δὲ ὑπὸ ὀρνέων θηρευτών ἢ κυνῶν ἢ παρδάλεων θηρευόμενα καὶ πνιγόμενα πῶς παρά τινων ἐσθίονται, ἀγνοῶ. Σημείωσαι οὖν τὸν κανόνα διὰ τοὺς Λατίνους τὰ πνικτὰ ἀδιαφόρως ἐσθίοντας. ΖΩΝΑΡ. Τοῦτο καὶ ἐν τῇ βίβλῳ τῆς Γενέσεως ἀπηγόρευται. Ὁ γὰρ Θεός, τοῖς ἀνθρώποις μετὰ τὴν κατακλυσμὸν πάντα ἐσθίειν ὡς λάχανα ἐπιτρέψας, ἐπήγαγε· «Πλὴν κρέα ἐν αἵματι ψυχῆς οὐ φάγεσθε· ο οἷά εἰσι τὰ παρά τινων εσθιόμενα πνικτά. Τοῖς γὰρ ζώοις ἀντὶ ψυχῆς τὸ αἷμά ἐστιν. Αλλ' οὐδὲ θηριάλωτον ἢ θνησιμαῖον ἐσθίειν ἔξεστιν. ΑΡΙΣΤ. Γενόμενος θύτης πνικτοῦ, ἢ θηριαλώτου, ἢ θνησιμαίου, καθαιρεῖται· ὁ δὲ λαϊκὸς ἀφυ ρίζεται. ΚΑΝΩΝ ΕΔ. Ε' τις κληρικὸς ἢ λαϊκὸς εἰσέλθῃ εἰς συναγωγήν Ἰουδαίων ἢ αἱρετικῶν προσεύξασθαι, καὶ και θαιρείσθω, καὶ ἀφοριζέσθω Φάγῃ κρέα ἐν αἵματι. Οι Τὰ δὲ πνιχτά, τοῦ αἵματος μὴ ἐκκριθέντος (ὅπερ φασιν εἶναι τροφὴν δαιμόνων τρεφομένων ταῖς ἀπ' αὐτοῦ ἀναθυμιάσεσιν), ἀπαγορεύει ὁ λόγος, ἵνα μὴ τραγῶμεν τροφῇ δαιμόνων, τάχα τινῶν τοιούτων πνευμάτων συντραφήσομένων ἡμῖν, ἐὰν μεταλαμβάνωμεν τῶν πνικτών. ἐκ δὲ τῶν εἰρημένων περὶ τῶν παικτών ταφὲς εἶναι δύναται τὸ περὶ τῆς ἀποχῆς τοῦ αἵματος. δὲ γὰρ θίγειν αἷμα τοῖς ἀνθρώποις θέμις, οἷς τὸ σῶμα οὐδὲν ἀλλ' ή σάρξ ἐστιν αἵματι γεωσκουμένη. Πῶς ἂν παιδία φάγοιεν οἱ τοιοῦτα, . οἷς μηδὲ ἀλόγων ζώων αἷμα φαγεῖν ἐξόν; ἐπὶ τῶν μιαραφαγησάντων, Καὶ καθαιρείσθω, καὶ ἀφοριζέσθω.
col. 165–166page 74 of 741
PG 137:165ΒΑΛΣ. Ἐν μὲν τῷ με ἀποστολικῷ κανόνι ἡρμη νεύθη παρ' ἡμῶν ὅπως νοεῖται τὸ συνεύξασθαι μετὰ αἱρετικῶν· ἐνταῦθα δὲ διορίζεται ὁ κανὼν τὸν ἐπὶ συνα γωγῇ Ἰουδαίων ἢ αἱρετικῶν προσευξάμενον, κληρικὸν μὲν ὄντα, καθαιρεῖσθαι, λαϊκὸν δὲ, ἀφορίζεσθαι· οὕτω γὰρ διαιρετέον τὰ τῆς κολάσεως, ὅτι μηδὲ πέφυκε καθ αιρεῖσθαι καὶ ἀφορίζεσθαι εἴπῃς τὸν τοιαῦτα ποιοῦντα κληρικὸν, οὐχ ἁμάρτης τοῦ δέοντος. Ανάγνωθι καὶ τὸν τα' κανόνα τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου, διοριζόμενον τερέω ἀπέχειν τῶν Ἰουδαίων πάντας τοὺς χριστωνύμους, ἱερωμένους δηλαδὴ καὶ λαϊκούς, καὶ μηδὲ μέχρι Ιατρείας ἢ ἄλλης τινὸς αἰτίας τούτοις συγκοινωνεῖν ἢ μὴν, τοὺς μὲν καθαιρεῖσθαι, τοὺς δὲ ἀφορίζεσθαι. ΖΩΝΑΡ. Μέγα ἁμάρτημα ὁ κανὼν ἡγεῖται, τὸ Χρι στιανὸν εἰς Ἰουδαίων συναγωγὴν ἢ αἱρετικῶν χάριν προσευχῆς, εἰσιέναι. Τίς γὰρ συμφώνησις Χριστῷ πρὸς Βελίαρ; "Η, Τίς μερὶς πιστῷ μετὰ ἀπίστου κατὰ τὸν μέγαν ἀπόστολον; Ἡ γὰρ τῶν Ἰουδαίων συνο αγωγὴ οὐδ᾽ αὐτοῖς ἐκείνοις εἰς θυσίαν ἀρκοῦσα ἐστιν. Απηγόρευται γὰρ αὐτοῖς ἔξω τῆς Ἱερουσαλὴμ θυσίαν προσάγειν. Εἰ δ' ἐκεῖνοι εἰς τὰς συναγωγὰς αὐτ τῶν εἰσιόντες παρανομοῦσι, πολλῷ πλέον Χριστιανός τοῖς τοῦ Χριστοῦ ἀναιρέταις συνευχόμενος, κριθείη παρανομῶν. Ἡ δὲ τῶν αἱρετικῶν σύναξις, ἐναντία τοῖς ὀρθοδόξοις πρεσβευόντων, κἀκείνη οὐ τιμητέα ὀρθο δόξοις, μᾶλλον μὲν οὖν καὶ ἀποβλητέα. Τινὲς μὲν οὖν ὡς μεγάλα ἁμαρτάνοντας τοὺς εἰσιόντας εἰς τὰς τοιαύτας συναγωγὰς δι᾿ εὐχὴν, διπλῇ φασι τιμωρία τὸν κανόνα τοῦτον ὑπάγειν, καθαιρέσει (δηλαδή) και ἀφορισμῷ· ἄλλοι δὲ μερίζειν λέγουσι τὸν κανόνα τὰς τιμωρίας πρὸς κληρικούς τε καὶ λαϊκούς· καὶ τὴν μὲν καθαίρεσιν κατὰ τῶν ἱερωμένων ψηφία ζεσθαι, κατὰ δέ γε τῶν λαϊκῶν τὸν ἀφορισμόν. Καὶ ὁ χρυσοῦς δὲ τὴν γλῶτταν Ἰωάννης ἐν τοῖς κατὰ Ἰουδαίων λόγοι; πάνυ καθάπτεται τῶν ᾿Αντιοχέων, καὶ καθαιρείσθω, καὶ ἀφοριζέσθω, καθαι μείσθω_ οι ἀφοριζέσθω ὁ συνευχόμενος Ἰουδαίοις ἢ αἱρετικοῖς καθαιρείσθω τε καὶ ἀφοριζέσθω. Εξω τῆς Ἱερουσαλήμ. καὶ ὅτι ἡ τῶν δύο τράγων, τῶν νη στεί, κελευσθέντων προσφέρεσθαι, προσφορὰ οὐδα μοῦ ὁμοίως συγκεχώρηται γίνεσθαι, εἰ μὴ ἐν Ἱερο σολύμοις, Γνωρίζομεν γὰρ ἔτι, ὡς ἔφης, οὔτε πρόβατον τοῦ Πάσχα ἀλλο χόσε θύειν δύνατον, οὔτε τοὺς τῇ νηστεία κελευσθέντας προσφέρεσθαι χιμάρους, οὔτε τὰς ἄλλας ἁπλῶς ἁπάσας προσφοράς. 205, 1. κατερριμμένου τοῦ ἐν Ἱεροσολύμοις ναοῦ, μὴ θεμιτόν μηδὲ πάτριον εἶναι ἐκπεπτωκόσι τῆς μητροπόλεως ἑτέ ρωθὶ τοῦτο ποιεῖν. Αι "Οτι τῆς πόλεως ἔξω θύειν οὐκ ἔνι, ἀλλὰ παρανομοῦσι πᾶν ὁτιοῦν ἐπιτελοῦντες ἐπὶ γῆς ἀλλοτρίας. κατὰ Ἰουδαίων λόγ. β', 53,
col. 167–168page 75 of 741
PG 137:167τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου κανὼν πᾶσιν ἀπαγορεύει τὸ ἐσθίειν τὰ παρὰ Ἰουδαίοις ἄζυμα, καὶ τὸ τού τοις προσοικειοῦσθαι, ἢ ἐν νόσοις αὐτοὺς προσκαλεῖσθαι, καὶ ἱατρείας παρ' αὐτῶν λαμβάνειν, ἢ συλ λούεσθαι αὐτοῖς. Καὶ τοὺς μὴ φυλάσσοντας τὸν κανένα ιερωμένους μὲν καθαιρεί, λαϊκούς δὲ ἀφορίζει ὡς συνεορταζόντων τοῖς Ἰουδαίοι:. 'Ο δὲ ἐνδέκατος ΑΡΙΣΤ. Ο Ιουδαίοις συνευχόμενος ἀφορίζεται. Ο εἰσελθὼν εἰς συναγωγὴν Ἰουδαίων ἢ αἱρετικῶν, καὶ προσευξάμενος μετ' αὐτῶν, εἰ μὲν κληρικός ἐστι, καθαιρεῖται, ὡς φρονῶν τὰ τῶν Ἰουδαίων· εἰ δὲ λαϊκὸς, ἀφορίζεται. Ὁ δὲ ἐν οἴχι συνευξάμενος μόνον αἱρετικοί; ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος ἢ διάκονος ἀφορίζεται κατὰ τὸν με κανόνα. ΚΑΝΩΝ ΣΕ'. Εἴ τις κληρικός ἐν μάχη τινὰ κρούσας, ἀπὸ τοῦ ἑνὸς κρούσματος ἀποκτείνῃ, καθαιρείσθω διὰ τὴν προπέτειαν αὐτοῦ· εἰ δὲ λατο κὸς, ἀφοριζέσθω. ΒΑΛΣ. Οἱ τῆς ἱερᾶς ἀγιστείας διακονηταί, τοῦ θυμοῦ κρατεῖν ἐκελεύσθησαν, καθώς δηλοῦται καὶ ἀπὸ τοῦ κι' ἀποστολικοῦ κανόνος. Ενταῦθα δὲ διο ρίζεται ὁ κανὼν καθαιρεῖσθαι τὸν ὑπὸ θυμοῦ νικη θέντα κληρικὸν, καὶ διὰ πληγῆς φονεύσαντά τινα ἐν καιρῷ φιλονεικίας. Ως τινος δὲ εἰπόντος μὴ ὀφεί λειν τοῦτον καθαιρεῖσθαι, ἐὰν ἀπὸ κρούσματος ἑνὸς ἐτελεύτησεν ὁ δεξάμενος τὴν πληγὴν, διὰ τὸ μὴ εκούσιον εἶναι τάχα τὸν φόνον, επάγει ὁ κανὼν καθαιρεῖσθαι καὶ τὸν διὰ μιᾶς πληγῆς φονεύσαντα. Διάφοροι δὲ κανόνες τοῦ ἁγίου Βασιλείου τὸν ὁπωσ δήποτε φονεύσαντα κληρικὸν καθαιροῦσιν. "Ανά γνωθι καὶ βιβλίου 5, τίτλου 20', κεφ. α', θέμα γ'. καὶ κεφ. ε', θέμα β', καὶ κεφ. κς', τοῦ θ', τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. Ἐκεῖ γὰρ κατεστρώσ θησαν οἱ ῥηθέντες νόμοι. Ὡσαύτως ἀνάγνωθι καὶ τοῦ ἁγίου Βασιλείου κανόνας η', ια', μγ', νδ, νε', νς', νζ', καὶ πρόσεχες τούτοις μᾶλλον ὅσον τὰ εἰς ψυχήν. Τὰ γὰρ ψυχικά τραύματα πλέον δέονται θε ρατείας ἐκκλησιαστικῆς ἢ πολιτικῆς. ΖΩΝΑΡ. Τοῦ Κυρίου τῷ τύπτοντι τὴν δεξιάν σια γόνα στρέφειν καὶ τὴν ἀριστερὰν κελεύοντος πᾶσι, καὶ μὴ ἀνταμύνεσθαι ὁ ἐν μάχῃ πλήξας τινὰ κληρικὸς, ἐὰν ὁ πληγεὶς ἀποθάνῃ, κἂν ἐκ μιᾶς πληγῆς, ὡς προπετής καθαιρεῖται. Λαϊκὸς δὲ τοῦτο ποιήσας, ἀφορίζεται. Μάχην δὲ φιλονεικίαν οἰητέον, ἀλλ' οὐχὶ ΑΡΙΣΤ. Φονεύς κληρικός καθαιρεῖται· λαϊκές πλέον. Ε' τις κληρικός. Εἴ τις κληρ ρικὸς ἐν μάχῃ τινὰ κρούσας, καὶ ἀπὸ κρούσματος απιθάνῃ, καθαιρείσθω, ἀφορίζεται,
col. 169–170page 76 of 741
PG 137:169Εἴ τις κληρικὸς εὐρεθῇ τὴν Κυριακὴν ἡμέραν νηστεύων ἢ τὸ Σάββατον (πλὴν τοῦ ἑνὸς μόνου καθαιρείσθω· εἰ δὲ λαϊκές, ἀφοριζέσθω ΒΑΛΣ. Τὸ Σάββατον ου νηστεύομεν, ἵνα μὴ δό ξωμεν ἰουδαΐζοντες την Κυριακὴν πανηγυρίζουν Κυριακὴν ἡμέραν νηστεύων. τὴν ἁγίαν Κυριακήν. Τὰς δὲ κυριακὰς ἁπάσας τροφορὰς ἡγεῖται ἡ ἁγία αὕτη καθολική Εκκλησία. καὶ συνάξεις ἀφ᾽ ἔωθεν ἐπιτελεῖ, οὐ νηστεύει· ἀνακόλουθον γάρ ἐστιν ἐν κυ τις Κυριακὴν ἢ Σάββατον νηστεύει (πλὴν ἑνὸς σαβ βάτου του Πάσχα), οὗτος χριστοκτόνος ἐστίν. το Σάββατον μέντοι καὶ τὴν Κυριακὴν ἑορτάζετε. Ρώμῃ πᾶν σάββατον νη τὸ μέγα σάββατον κατὰ δὲ μόνον τὸ μέγα σάββατον, καθ᾽ ὁ τὸ κυριακὸν σῶμα ἐν τῷ τάφῳ ἄπνουν σάββατον ἡμῖν φυλακτέον, ἐν ὅλῳ τῷ ἐνιαυτῷ τῆς τοῦ Κυρίου ταφῆς, ὅπερ νηστεύειν προσῆκεν, ἀλλ' Αὐτὸ δὲ νηστεῦσαι τὸ σάββατον, οὐχ ὅτι δεῖ τὸ σάδο σατον νηστεύειν, κατάπαυσιν δημιουργίας υπάρ χον, ἀλλ' ὅτι ἐκεῖνο μόνον χρὴ νηστεύειν, τοῦ τὸ μέγα σάββατον Εἰ δὲ λαϊκός, ἀφοριζέσθω.
col. 171–172page 77 of 741
PG 137:171διὰ τὴν τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι στοῦ παγκόσμιον χαρὰν καὶ ἀνάστασιν· καὶ ὅτι τὸ μὲν δημιουργίας ἐστὶν ὑπόμνησις, ἡ δὲ ἀνα στάσεως, μᾶλλον δὲ ἀναπλάσεως. Κατὰ δὲ μόνον τὸ μέγα Σάββατον, καθ' ὅ τὸ Κυριακὴν σῶμα ἐν τῷ τάφῳ ἄπνουν ἔκειτο, νηστεύειν κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου φωνὴν τὴν λέγουσαν, "Οταν ἀπαρθῇ ἀπ' αὐτῶν ὁ νυμφίος, τότε νηστεύσουσιν, προσετάχθημεν. Ο γοῦν παρὰ ταῦτα ποιῶν, εἰ μέν ἐστι κληρικός, καθαιρείσθω· εἰ δὲ λαϊκός, ἀφοριζέσθω. Υπέξελέ μοι τους θείους Πατέρας τοὺς δι' ἄσκησιν ἔστιν ὅτε νηστεύοντας καὶ κατὰ ταύτας τὰς ἡμέ ρας· οὗτοι γὰρ οὐ κατακριθήσονται. Ζήτει καὶ τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανόνα να' καὶ νγ'. ΖΩΝΑΡ. Καλόν μὲν ἡ νηστεία. Τὰ δὲ καλὰ και λῶς γινέσθω· εἰ δέ τις θεσμοὺς ἀποστολικοὺς ἢ Πατέρων ἁγίων παραιβαίνων νηστεύει, ἀκούσεται ὅτι οὐ καλὸν τὸ καλόν, ὅταν μὴ καλῶς γίνηται. Τοῦ κανόνος τοίνυν ἐν Σαββάτῳ καὶ Κυριακῇ μὴ ντο στεύειν θεσπίζοντος, ὁ μὲν κληρικός, νηστεύων, ὑπὸ καθαίρεσιν γίνεται, ὑπὸ ἀφορισμὸν δὲ ὁ λαῖ κός· εἰ μή που δι' ώρισμένων ἡμερῶν νηστεύου τός τινος, διὰ δέκα τυχὸν ἡ ὀκτώ, δι' ἄσκησιν (ὡς ήδη προείρηται) συνεισάγονται ταῖς ὡρισμέναις ἡμέραις καὶ Σάββατα καὶ Κυριακαί. Ο καὶ πολ λοὶ τῶν ἁγίων Πατέρων πεποιηκότες εὑρίσκονται, καὶ μέχρι τεσσαρακοντάδος ἡμερῶν νηστεύοντες. ΚΑΡΙΣΤ. Κυριακὴν ἢ Σάββατον ὁ νηστεύων, πλην ἑνὸς, ἀποκήρυκτος. Καθαιρεῖται ὁ ἐκτὸς τοῦ μεγάλου Σάββατον έτε ρον ἢ Κυριακὴν νηστεύων· εἰ δὲ λαϊκός ἐστιν ὁ τοιοῦτος, ἀφορίζεται. ΚΑΝΩΝ ΞΖ'. Εἴ τις παρθένον ἀμνήστευτον βιασάμενος ἔχοι, ἀφοριζέσθω· μὴ ἐξεῖναι δὲ αὐτῷ ἑτέραν λαμβάνειν, ἀλλ' ἐκείνην κατέχειν ἣν ᾑρετίσατο, κἂν πενιχρὰ τυγχάνῃ. ΒΑΛΣ. Ο παρών κανών φησιν ἀφορίζεσθαι τὸν βιασάμενον παρθένον μὴ μνηστευθεῖσαν ἑτέρῳ τινὶ, καὶ ἀναγκάζεσθαι ταύτῃ συνοικεῖν, καν πενιχρά ἐστι, κἂν ἀναξία τῷ γένει αὐτοῦ, καὶ μὴ ταύτης ἀποδιίσταθαι, καὶ λαμβάνειν ἑτέραν. Καὶ ὁ μὲν κανὼν ταῦτα ἐθέσπισεν· ὁ γὰρ μεμνηστευμένην 95 6 βιασάμενος ὡς μοιχὸς τιμωρεῖται. Καὶ ζήτει τὸν Εγ' κανόνα της ς' συνόδου. Περὶ δὲ τοῦ ἔχειν τὸν τὴν βίαν ποιήσαντα τὴν βιασθεῖσαν, κἂν πενιχρά ἐστι, καὶ μὴ συνάπτεσθαι ἑτέρα, ζητητέον. "Ινα το γὰρ ἐξεχωρήθη ὁ τὴν βίαν πλημμελήσας καὶ ἐφεξῆς Καὶ ὅτι τὸ μὲν δημιουργίας. ἀναπλάσεως Νηστεύειν κατὰ τήν. νηστεύειν προσετάχθημεν, περὶ γὰρ τούτου φης: Κύριος, όταν ἀπαρθῇ ὑπ' αὐτῶν ὁ νυμφίος, τότε νηστεύσουσιν· ὁ γούν, είς. Ζήτει καὶ τῶν Εἰ μή που δι' ὡρισμένων. εἰ μήπου τινὸς δι' ἄσκησιν ὀκτὼ τυχὸν ἡμέ ρας ἢ δέκα νηστεύοντος συνεισαχθῇ ταύταις ἐξ ἀναγ κης και Σάββατον καὶ Κυριακή.
col. 173–174page 78 of 741
PG 137:173ἔχειν τὴν βιασθεῖσαν, καὶ μὴ λαμβάνειν ἑτέραν, 37, 81. καὶ ταῦτα τοῦ νόμου λέγοντος ἐν βιβλίῳ ξ', τίτλ. λζ', κεφ. πα'. Ο βιασάμενος «έρην και φθείρας αὐτὴν, ῥινοκοπείσθω, διδοὺς αὐτῇ καὶ τὸ τρίτον τῆς ὑπο στάσεως αὐτοῦ. Ἔοικε τοίνυν ὡς ἀκολούθως τῷ τρίτῳ κεφ. τοῦ λζ', τίτλου τοῦ ξ' βιβλίου, τῷ διο ριζομένῳ ἀναγκάζεσθαι τὸν μετά σώφρονος γυναῖκας παλλακευόμενον καὶ εἰς γάμου κοινωνίαν λαμ βάνειν αὐτὴν, καὶ τὸν παρόντα κανόνα νοεῖσθαι καὶ διὰ τὴν βίαν μὲν ἀφορίζεσθαι τὸν ταύτην πλημμελήσαντα, διὰ δὲ τὴν σωτηρίαν τῆς παρθένου ἀναγκάζεσθαι αὐτὸν νομικῶς ταύτῃ συνάπτεσθαι. Ανάγνωθι καὶ τοῦ παρόντος συντάγματος τίτλον θ', κεφ. λ' καὶ τὰ ἐν αὐτῷ. Καὶ βιβλίου τῶν βασιλικῶν ξ', τίτλον νη', κεφ. γ' λέγον· Μὴ γαμείσθω ή ἁρπαγεῖσα τῷ ἁρπάζοντι αὐτήν· ἀλλὰ καὶ εἰ συνα νέσουσι τῷ συνοικεσίῳ οἱ γονεῖς αὐτῆς, περιορίζονται. Καὶ μὴ ἐναντιωθῇ σοι. "Αλλως γὰρ κολά ζεται ὁ ἁρπάσας κόρην, καὶ ἄλλως ὁ κατὰ βίαν φθείρας παρθένον. Καὶ ἡ μὲν ἁρπαγὴ διὰ τὴν ἀναί δειαν τοῦ ἁρπάσαντος οὐ συγγινώσκεται· ἡ δὲ κατὰ βίαν γενομένη φθορά, ἐὰν ὑπὸ τῆς βιασθείσης καταδέχηται, συγγινώσκεται. Ο μέντοι παρθένῳ συναφθεὶς κατά γνώμην ἐκείνης ετεροίως τιμω ρεῖται. Φησὶ γὰρ ὁ νόμος ἐν βιβλίω ξ', τίτλῳ λζ', κεφ. π'· Ο παρθένῳ κόρῃ μιγνύμενος ἐκείνης μὲν προαιρέσει, ἀγνοούντων δὲ τῶν γονέων, τῆς πρά ξεως διαγινωσκομένης, εἰ μὲν θέλει αὐτὴν λαβεῖν εἰς γυναῖκα, καὶ συναινοῦσι καὶ οἱ γονεῖς, γινέσθω τὸ συνάλλαγμα· εἰ δὲ ἓν μέρος τῶν γονέων, τουτέστιν ἑκατέρου προσώπου, οὐ θελήσει, εἰ μὲν εὔπορος ἐστιν ὀφθορεὺς, τῇ φθαρείσῃ διδότω χρυσίου λί τραν μίαν· εἰ δὲ ἐνδεέστερος εἴη, τὸ ἥμισυ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ. Εἰ δὲ παντελῶς εἴη ἀνεύπορος, τυπτόμενος καὶ κουρευόμενος, ἐξοριζέσθω. ΖΩΝΑΡ. Ο παρθένον φθείρας βίᾳ, εἰ μὲν μεμνηστευμένην τινὶ, ὡς μοιχὸς τιμωρεῖται· εἰ δὲ ἀμνήστευτον, παρὰ μὲν τοῦ κανόνος ἔχειν αὐτήν, καὶ μὴ ἀποπέμπειν ὁρίζεται, καν πενιχρὰ εἴη, καὶ ἀναξία ἴσως ἐκείνου. Παρὰ δὲ τοῦ πολιτικοῦ νόμου ἄλλως τιμωρεῖται. ΑΡΙΣΤ. Ο βιασάμενος κόρην ἀφοριζόμενος κατά εχέτω, καὶ ἄπορον αὐτὴν ὑπάρχουσαν. Ο βιασάμενος παρθένον ἀμνήστευτον, καὶ συμ φθαρεὶς αὐτῇ, ἀφοριζέσθω, μὴ ἐξέστω δὲ αὐτῷ ἑτέραν λαβεῖν, ἀλλ' ἐκείνην κατέχειν ἣν ᾑρετίσατο, και πενιχρά τυγχάνῃ. Ἡ δὲ ὀγδόη διάταξις ἡ ἐν τῷ οη' κεφαλαίῳ τοῦ λζ' τίτλου τοῦ ξ' βιβλίου τῶν Βασιλικῶν κειμένη προστάττει τὸν τοιοῦτον ῥινοκοπεῖσθαι, καὶ τὸ τρίτον τῆς οὐσίας αὐτοῦ διδόναι τῇ παρ' αὐτοῦ βιασθείσῃ καὶ φθαρείσῃ κόρη. ΚΑΝΩΝ ΞΗ'. Εἴ τις ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος ἢ διάκονος δευτέραν χειροτονίαν δέξεται παρά τινος, Δευτέραν χειροτονίαν δέξεται.
col. 175–176page 79 of 741
PG 137:175καθαιρείσθω καὶ αὐτὸς καὶ ὁ χειροτονήσας εἰ μή τε ἄρα συσταίη ὅτι παρὰ αἱρετικών ἔχει τὴν χειροτονίαν. Τοὺς γὰρ παρὰ τῶν τοιούτων βαπτισθέντας ἢ χειροτονηθέντας οὔτε πιστοὺς οὔτε κληρικοὺς εἶναι δυνατόν. ΒΑΛΣ. Ο καθ' οιονδήτινα τρόπον εις χειροτονηθεὶς ἐπὶ τῷ αὐτῷ καὶ ἑνὶ ἱερατικῷ ἀξιώματι καθ αιρεῖται, καὶ οὐ μόνον αὐτὸς, ἀλλὰ καὶ ὁ ἐν εἰδήσει τοῦτον χειροτονήσας. 'Εοίκασι γὰρ ἡ τῆς προτέρας χειροτονίας καταγινώσκειν, ἢ κατὰ ἀπό στασιν τῆς προτέρας γίνεσθαι τὴν δευτέραν, ὅπερ τελεσθῆναι ἀδύνατον. Ο γὰρ ἅπαξ παραιτησάμενος τὴν δοθεῖσαν αὐτῷ χειροτονίας χάριν οὐκέτι δύναται ἱερατικόν τι ενεργῆσαι. "Οτι δὲ ἡ χειροτονίᾳ καὶ τὸ βάπτισμα τῶν αἱρετικῶν, οὔτε κληρικοὺς οὔτε πιστοὺς ποιεῖ, ωρίσθη ἀκινδύνως χειροτονεῖσθαι καὶ βαπτίζεσθαι τοὺς παρὰ τῶν αἱρετικών χειροτονηθέντας ἢ βαπτισθέντας, ὡς τῶν γενι μένων παρὰ τούτων ἀντὶ μηδὲ γενομένων λογι ζομένων. ΖΩΝΑΡ. Τὸ δίς τινα χειροτονηθῆναι διαφόρως ἄν τις νοήσῃ. "Η γὰρ ὡς τοῦ πρότερον αὐτὸν χειροτονήσαντος καταγινώσκων, δευτέραν χειροτονίαν ἐπιζητεί. "Η ὡς παρὰ τοῦ δεύτερον αὐτὸν χειροτονήσαντος πλείονα τινα χάριν τοῦ Πνεύματος δέξεσθαι οἰόμενος, καὶ ἁγιασθήσεσθαι, ὡς πίστιν εἰς ἐκεῖνον ἔχων· ἡ ἀποστὰς τῆς ἱερωσύνης τυχὸν, αὖθις ὡς ἐξ ἄλλης ἀρχῆς χειροτονεῖται ἡ καὶ δι᾿ ἑτέρα; ἴσως αἰτίας. Ος ἂν δὲ τοῦτο ποιήσῃ, καὶ ὁ δις χειροτε νηθεὶς καὶ ὁ χειροτονήσας αὐτὴν καθαιρέσει ὑπό κεινται εἰ μή που ή προτέρα χειροτονία παρὰ αἱρετικῶν ἐγένετο. Οὔτε γὰρ βάπτισμα αἱρετικῶν δύναταί τινα ποιῆσαι Χριστιανόν, ούτε χειροτονία τούτων κληρικὸν ἐργάσαιτο ἄν. Τοὺς οὖν παρὰ τῶν αἱρετικῶν χειροτονηθέντας αὖθις χειροτονεῖσθαι ἀκίνδυνον. ΑΡΙΣΤ. Ο διαχειροτόνητος μετὰ τοῦ χειροτονοῦντος καθαιρεῖται, εἰ μὴ αἱρετική χειρ ἡ προτέρα. Ο δευτέραν χειροτονίαν δεξάμενος ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος, ὡς δοκῶν τὴν πρώτην βδελύσσεσθαι, μετά τοῦ χειροτονοῦντος καθαιρεῖται, εἰ μὴ παρ' αἱρετικοῦ ἡ προτέρα γέγονε. ΚΑΝΩΝ ΕΘ'. Εἴ τις ἐπίσκοπος, ἢ πρεσβύτερος, ἢ διάκονος, ἢ ἀναγνώστης, ἢ ψάλτης τὴν ἁγίαν τεσσαρακοστὴν τοῦ Πάσχα οὐ νηστεύει, ἢ Τετράδα, ἢ Παρασκευήν, καθαιρείσθω· ἐκτὸς εἰ μὴ δι' ἀσθένειαν σωματικὴν ἐμποδίζοιτο· εἰ δὲ λαϊ κὸς εἴη, ἀφοριζέσθω. Βαπτισθέντας. οὔτε πιστούς, βαπτισθέντας
col. 177–178page 80 of 741
PG 137:177ΒΑΛΣ. Ὑπέξελε την Τετράδα καὶ τὴν Παρα- Δ΄ σκευὴν τὰς πρὸ τῆς Ἀπόκρεω, ἐν οἷς νηστεύουσιν οἱ ᾿Αρμένιοι διὰ τοὺς Νινευΐτας, καὶ τὰς τῆς τυροφάγου διὰ τοὺς Τετραδίτας, καὶ τὰς τῆς Διακινη σίμου· πᾶσα γὰρ ἡ ἑβδομὰς αὕτη ὡς ἡ μεγάλη Κυριακή λογίζεται. Η τεσσαρακονθήμερος νηστεία τοῦ Πάσχα πρῶτα μὲν παρεδόθη ὑπὸ τοῦ Κυρίου, νηστεύσαντος ἐπὶ τοσαυταρίθμοις ἡμέραις, εἶτα καὶ διὰ τοῦ παρόντος κανόνος ὑπὸ τῶν ἁγίων ἀποστόλων. Φησὶ γὰρ, εἴ τις πιστὸς οὐ νηστεύει κατὰ τὴν ἁγίαν τεσσαρακοστὴν τοῦ Πάσχα καὶ κατὰ πᾶσαν Τετράδα καὶ Παρασκευὴν (καὶ ἐν ταύταις γὰρ παρο ομοίως τῇ ἁγίᾳ Τεσσαρακοστῇ ξηροφαγεῖν ὡρίσθη μεν, ἄνευ ὧν εἰρήκαμεν τὰς πρὸ τῆς Ἀπόκρεω, ἐν αἷς νηστεύουσιν οἱ ᾿Αρμένιοι, καὶ τὰς τῆς τυροφάγου καὶ τῆς Διακινησίμου), εἰ μέν έστι κληρικός, καθαιρείσθω, εἰ δὲ λαϊκὸς, ἀφοριζέσθω. Υπέξελέ μοι τοὺς νοσοῦντας· οὗτοι γὰρ καταλύσαντες δια ἰχθύων, συγγνωσθήσονται. Διὰ κρέατος γὰρ οὐ και ταλύσει τις καθ' οιανδήτινα Τετράδα και Παρα Υπέξελε τὴν τετράδα. Κυριακή λογίζεται ἄνευ ὧν εἰρήκαμεν, καὶ τῆς διακινησί μου. τυροφάγος, διακινήσιμος κυριακὴ ἀπόχρεως έβδομὰς τῆς ἀπόκρεω ει προσφωνήσιμος προσφωνήσιμον, προφανήσιμον 'Αρτζι Γούριος 'Αρτζιδούριον διὰ τοῦτο καὶ νηστείαν τῷ πένθει προσέθηκαν, πρὸ τῆς ἀπόχρεως δωδεκαήμερον ὅτι καὶ τὸ δωδεκαήμερον νηστεύουσιν οι Αρμένιοι διὰ τὸν ᾿Αρτζιούριον, 52. Οι πρὸ τῆς ἀπόκρεως Τὴν ἑβδομάδα οὖν λαλῶ πρὸ τῆς ἀποκρέου, Ην καὶ ἐπονομάζομεν τὴν τοῦ ᾿Αρτζιβουρίου, Οἱ πλεῖστοι ἔθος ἔλαβον ἀδεῶς καταλύειν, Τετράδα και παρασκευήν, οἱ κοσμικοὶ τὸ κρέας, Ωσαύτως καὶ οἱ μοναχοί τυροῦ μεταλαμβάνειν, Καλώς νοοῦντες, ἀληθῶς καὶ πράττοντες ὁμοίως, Εἰ μὲν φυλῆς κατάγονται ἐκ τῆς τῶν ᾿Αρμενίων, Καὶ εἶχον καὶ τὴν αἵρεσιν τοῦ ᾿Αρτζιβουρίου, Καλώς ποιοῦσι λύοντες ἅπασαν ὑποψίαν Εἰ δὲ πιστοὶ ὀρθόδοξοι εἰσι καὶ ἐκ προγόνων Εἰς μάτην προφασίζονται λύοντες τὴν νηστείαν. ἡ τῆς τυροφάγου. Απ τῆς τυροφάγου ἑβδομὰς τῆς τυροφάγου ὁμολογητής ὅτι δεῖ, νηστεύειν τοὺς μοναχοὺς τῇ Τετράδι τῆς τυροφάγου, καὶ τῇ Παρασκευῇ, καὶ μετὰ τὴν τῶν προηγιασμένων ἀπόλυσιν ἐσθίειν τυρὸν καὶ ὠά. Ανατρέπει δὲ ὁ κανὼν οὗτος τοῦ Ἰακώβου τὸ δόγμα καὶ τὴν τῶν τετραδιτών αίρεσιν. καὶ ὡὰ ὅπως ἂν εὑρεθῶσιν. καὶ ὠδ τῆς τυροφάγου κυριακὴ τοῦ ἀσώ του διακαινήσιμος οι διακαινίσιμος. νο διακινήσιμος ἐξαιρούνται δὲ τῶν νηστίμων αἴ τα τετράδες καὶ παι ρασκευαί, αἵ τε δηλαδὴ τῆς διακαινησίμου. ὡς μεγάλη Κυριακή, Η μὲν διακαινησίμου πᾶσα, ὡς μία ἡμέρα λογίζεται, ἢ ὡς αὕτη ἡ μεγάλη Κυριακή. Ει κατὰ δὲ τὴν ἑβδομάδα τῆς διακινη σίμου ἀκινδύνως κρεωφαγήσομεν κατὰ τὴν αὐτῆς τετράδα καὶ παρασκευήν· ὡς μία γὰρ λογίζεται κυριώνυμος τὸ ἑπταήμερον τοῦτο διάστημα.
col. 179–180page 81 of 741
PG 137:179σκευήν, ἄνευ ὧν ειρήκαμεν ἔμπροσθεν, κἂν τὰ λοι σθια πνέῃ. Ωσαύτως ὑπέξελέ μοι καὶ ἀπὸ τῆς τεσσαρακονθημέρου τα Σάββατα καὶ τὰς Κυριακάς. Καταλύομεν γὰρ ὁμοίως καὶ εἰς ταύτας κατὰ τὸν ξς' ἀποστολικὸν κανόνα. Σημείωσαι δὲ καὶ ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος ὅτι κυρίως μία ἐστὶν νηστεία ἡ Τεσσαρακονθήμερος ἡ τοῦ Πάσχα· εἰ γὰρ ἦσαν καὶ ἄλλαι, ἐμνήσθη ἂν καὶ τούτων ὁ κανών, πλὴν καὶ κατὰ τὰς ἄλλας νηστίμους, ήγουν τῶν ἁγίων ᾿Απο στόλων, καὶ τῆς Κοιμήσεως τῆς ἁγίας Θεοτόκου, καὶ τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ, νηστεύοντες, οὐκ αἰο σχυνόμεθα. 'Ανάγνωσον καὶ τὰ παρ' ἡμῶν γρα φέντα εἰς τὴν γ' ερώτησιν τῶν γενομένων συνο δικῶν ἀποκρίσεων ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ πατριάρχου κυροῦ Νικολάου. ΖΩΝΑΡ. Ἐκ παντὸς τρόπου ὁ κανὼν ἀπαιτεῖ τοὺς πιστοὺς τὴν ἁγίαν Τεσσαρακοστὴν τοῦ Πάσχα, καὶ Τετράδα καὶ Παρασκευὴν ἑκάστης τῶν ἄλλων ἑβδομάδων ἐν νηστεία διάγειν, εἰ μή τις διὰ σωμα τικὴν ἀσθένειαν νηστεύειν οὐ δύναται· ἡ γὰρ νη στεία διὰ ταπείνωσιν ἐπινενόηται τῆς σαρκός. Εἰ δ' ἐκ νόσου ἢ ἀσθενείας ἄλλης τινὸς καταπονοῖτο ἡ σάρξ, ἡ ἐκ τῆς νηστείας ταπείνωσις ἐκείνη οὐκ ἀναγκαία. Τοὺς δὲ μὴ τὸν κανόνα τοῦτον φυλάττοντας ἱερωμένους μὲν καθαιρείσθαι προστάττει ὁ κανών, λαϊκούς δὲ ἀφορίζεσθαι. Σημειωτέον οὖν ὅτι ἐν ἴσῃ τάξει τίθησιν ὁ κανὼν τὴν ἁγίαν τεσσαρακοστὴν τοῦ Πάσχα, καὶ Τετράδα και Παρα σκευήν. ΑΡΙΣΤ. Τὸν μὴ νηστεύοντα τὴν Τεσσαρακοστὴν * Τετράδα καὶ Παρασκευὴν κληρικόν καθαιρής σεις, τὸν δὲ λαϊκὸν ἀφορίσεις, εἰ μὴ δι' ἀσθέ γειαν ἐμποδίζεται. Σαφής. ΚΑΝΩΝ Ο' Εἴ τις ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος, ἢ διάκονος, ἢ ὅλως τοῦ καταλόγου των κληρικών, νηστεύει μετὰ 'Ιουδαίων, ἢ ἑορτάζει μετὰ αὐτῶν ἢ δέ χεται, παρ' αὐτῶν τὰ τῆς ἑορτῆς ξένια (οἷον, άζυμα ή τι τοιοῦτον), καθαιρείσθω. Εἰ δὲ λαϊκές εἴη, ἀφοριζέσθω. ΒΑΛΣ. Προθετήσαντες οἱ ἀπόστολοι διὰ ἑτέρων κανόνων τί ὀφείλει γίνεσθαι εἰς τοὺς συνευχομένους μετὰ αἱρετικῶν ἢ ἀφωρισμένων, ἄρτι παρακελεύονται τοὺς μετὰ Ἰουδαίων νηστεύοντας ἢ δεχομένους τὰ τῶν ἑορτῶν αὐτῶν ἄζυμα, ἡ ἕτερον ξένιον, κλη ρικοὺς μὲν ὄντας, καθαιρείσθαι, λαϊκοὺς δὲ, ἀφορίζεσθαι. Μὴ εἴπῃς δὲ τούτους ιουδαΐζειν, ὡς καὶ τοῖς Ἰουδαίοις ὁμόφρονας ὄντας· πάντως γὰρ οὐ καθαιρέσει μόνῃ ἢ ἀφορισμῷ καθυποβληθήσονται, ἀλλὰ Ανάγνωσον καὶ τά. Εἴ τις ἐπίσκοπος. Εἴ τις ἐπίσκοπος ἢ κληρικὸς νηστεύει μετὰ Ἰουδαίων, ἢ συνεορτάζει μετ' αὐτῶν, ἢ δέχεται αὐτῶν τὰ τῆς ἑορτῆς ξένια, οἷα ἄζυμα ή τοιοῦτον, καθαιρείσθω· εἰ λαϊκὸς, ἀφοριζέσθω. Τὰ τῆς ἑορτῆς ξένια.
col. 181–182page 82 of 741
PG 137:181καὶ παντελεῖ ἀκοινωνησίᾳ, καθὼς καὶ ὁ κθ' κανὼν τῆς ἐν Λαοδικεία συνόδου παρακελεύεται. Αλλ' εἰπε τούτους ὀρθοδόξους μὲν εἶναι, καταφρονητὰς δὲ τῶν ἐκκλησιαστικῶν παραδόσεων, καὶ ἀδιαφόρως ζῶν τας· κἀντεῦθεν μετριωτέρως αὐτοὺς ὡς σκανδαλο ποιοὺς κολάζεσθαι. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ἡμεῖς, τάν αντία τοῖς Ἰουδαίοις καὶ τοῖς ἄλλοις αἱρετικοῖς φρο νοῦντες καὶ πράττοντες, καταλύομεν ἀνενδοιάστως, ὅταν ἐκεῖνοι νηστεύωσι, τυχόν διὰ τὴν κατὰ τῆς Νινευί ἀπειλὴν, ἢ καὶ δι᾽ ἑτέρας αἰτίας δοκούσας αὐτοῖς· ἀπὸ μέντοι τοῦ καθαιρεῖσθαι καὶ ἀφορίζει σθαι τοὺς λαμβάνοντας ἐξ Ἰουδαίων τὰ τῆς ἑορτῆς αὐτῶν ξένια, τὰ ἄζυμα δηλαδή, καὶ τὰ λοιπὰ, λέ γουσιν οἱ πολλοὶ ἁλίσκεσθαι τοὺς ποιουμένους διὰ ἀζύμων τὴν μυστικὴν θυσίαν. Εἰ γὰρ τὸ ἁπλῶς, φησί, φαγεῖν ἄζυμα Ἰουδαϊκῆς καθαίρεσιν ἐπάγει καὶ ἀφορισμόν, τὸ μεταλαμβάνειν αὐτῶν, ὡς κυριακοῦ σώματος, καὶ παρομοίως ἐκείνοις διὰ τούτων τὸ Πάσχα ποιεῖν, ποίαν οὐχ ἕξει κατάγνωσιν καὶ κόλασιν; Σημείωσαι οὖν τοιοῦτον κανόνα, καὶ ζήτει τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου κανόνα ξ'. ΖΩΝΑΡ. Εἰ ὁ ἀκοινωνήτῳ συνευξάμενος ἢ καθε ηγημένῳ, διὰ τοὺς ἤδη γεγραμμένους κανόνας ὑπὸ ἐπιτίμιον ἐστὶν, ὁ μετὰ Ἰουδαίων ἑορτάζων, ἢ συννη τεύων αὐτοῖς, ἢ μερίδας τινὰς ἑορτῆς αὐτῶν ἐξἐκείνων δεχόμενος (ἀνθρώπων οὐκ ἀφωρισμένων, οὐδὲ ἀκοινωνήτων, ἀλλὰ Χριστοκτόνων, καὶ πόρρω τῆς τῶν πι στῶν ὁμηγύρεως, ἢ μᾶλλον καταράτων) πῶς οὐκ ἂν εἴη ἄξιος, ἱερωμένος ὤν, καθαιρέσεως, ἢ λαϊκὸς ὤν, ἀφορισμοῦ; Κἂν γὰρ μὴ τὰ ἐκείνων φρονῇ, ἀλλά γε πολλοῖς σκανδάλου δίδωσιν ἀφορμὴν καὶ ὑπόνοιαν " καθ' ἑαυτοῦ ὡς τὰς Ἰουδαϊκὰς τιμῶν τελετάς. Αμα δὲ καὶ μιαίνεσθαι πιστεύεται τῇ ἐκείνων συναναστροφὴ· πρὸς οὓς ὁ Θεὸς διὰ τοῦ προφήτου καὶ πρὸ τῆς Χριστοκτονίας εὑρίσκεται εἰρηκώς· Νηστείαν, καὶ ἀργίαν, καὶ τὰς ἑορτὰς ὑμῶν μισεῖ ἡ ψυχή μου. Καὶ ὁ κθ' τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου κανών Χριστιανὸν ἐν Σαββάτῳ μὴ σχολάζειν ὁρίζει. Οἱ δὲ Ἰουδαῖ σταὶ ἀνάθεμα ἔστωσαν, φησί. Καὶ ὁ ξ' κανὼν τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου κωλύει τὸ συνεορτάζειν καὶ συμποσιάζειν Ελλησι. ΚΑΝΩΝ ΟΑ'. Εἰ τις Χριστιανὸς ἔλαιον ἀπενέγκοι εἰς ἱερὸν ἐθνῶν, ἢ εἰς συναγωγὴν Ἰουδαίων ἐν ταῖς ἑορταῖς αὐτῶν, ἢ λύχνους ἅπτει, ἀφοριζέσθω. ΒΑΛΣ. Διαφόρως εἴρηται ὅτι οὐδεμία κοινωνία πιστῷ μετὰ ἀπίστου· ὅθεν καὶ ὁ παρὼν κανὼν ἀφο ορίζεσθαί φησι τὸν Χριστιανὸν τὸν μετὰ οἱουδήτινος ἀπίστου συνεορτάζοντα, ἡ ἔλαιον ἢ λύχνον ἀγα άπτοντα εἰς ψευδοτελετὴν αὐτοῦ, διὰ τὸ λογίζεσθαι τοῦτον τοῖς ἀπίστοις ὁμόφρονα. Καὶ ἀπὸ μὲν τοῦ παρόντος ἐλαφρότερον ὁ τοιοῦτος κολάζεται, ἐξ ἑτέ ρων δὲ μεγάλως τιμωρείται. ΖΩΝΑΡ. Ὡς γὰρ τιμῶν τὰ τῶν Ἰουδαίων, ἢ ἐθνικῶν, τὴν τοῦ ἐλαίου ποιεῖται προσαγωγήν, καὶ τὴν λυχναψίαν· εἰ δὲ τιμᾷ τὰ ἐκείνων όργια, καὶ τὰ αὐτὰ ἐκείνοις φρονεῖν λογισθήσεται. ν,
col. 183–184page 83 of 741
PG 137:183αι ΑΡΙΣΤ. ΚΑΝ. Ο'. Λαϊκὸν ἀφορίσεις ἰουδαΐζοντα ἢ τὰ τῶν ἐθνῶν φρονοῦντα. ΚΑΝ. ΟΑ΄. Τὸν δὲ κληρικὸν καθαιρήσεις. Ο τὰ Ἰουδαίων φρονῶν, καὶ μετ' αὐτῶν συντη στεύων, ἢ ἑορτάζων, εἰ μὲν κληρικός εἴη, καθαιρεῖται, εἰ δὲ λαϊκὸς, ἀφορίζεται. ΚΑΝΩΝ ΟΒ. Εἴ τις κληρικὸς ἢ λαικὸς ἀπὸ τῆς ἁγίας Εκ κλησίας αφέληται κηρὸν ἢ ἔλαιον, ἀφοριζέσθω ΒΑΛΣ. Αφορίζεσθαί φησιν ὁ κανών πάντα πιστὸν ἀφελόμενον ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας κηρὸν ἢ ἔλαιον. Τὸ ἀφελέσθαι δὲ μὴ νοήσῃς ἐπὶ κλοπῆς· ὁ γὰρ διαθέσει τοιαύτῃ κηρὸν ἢ ἔλαιον ἐκκλησιαστικὸν ἀφελόμενος ὡς η ιερόσυλος κολασθήσεται· ἀλλ᾽ εἰπὲ κολάζεσθαι ἐν ταῦθα τὸ ἁπλῶς ἀφελέσθαι, καὶ κοινῶταί τινα τὸ προς ενεχθὲν τῷ Θεῷ, καν κυριαρχικὴν δίκαιον ἔχῃ ἐπὶ τῷ ναῷ κἂν διακονητὴς αὐτοῦ ἐστι. ΑΡΙΣΤ. Αφορίζεται ὁ κηρὸν ἢ ἔλαιον τῆς ἐκε κλησίας συλῶν· μετὰ τοῦ πενταπλοῦ τοῦτο κατατιθέναι. Τὸ πλάτος τῶν κανόνων οὐ πενταπλούν βούλεται ἀποδίδοσθαι τὸ ἀποσυλώμενον, ἀλλ' αὐτή τε ἀποσυληθὲν καὶ τὸ τούτου ἐπίπεμπτον. ΚΑΝΩΝ ΟΓ. Σκεύος χρυσοῦν ἢ ἀργυροῦν ἁγιασθὲν, ἢ οθόνην, μηδεὶς ὅτι εἰς οἰκείαν χρήσιν σφετεριζέσθω· παράνομον γὰρ· εἰ δέ τις φωραθείη, ἐπιτιμάσθω ἀφορισμῷ. Λαϊκὸν ἀφορίσεις. ἐπίπεμπτον πενταπλοῦν, 71 Λαϊκὸν ἀφορίσεις τὸν ἰουδαΐζοντα· τὸν δὲ κληρικών καθαιρήσεις. Η ἔλαιον, ἀφοριζέσθω. καὶ τὸ ἐπίπεμπτον προστιθέτω μεθ' οὗ έλαβεν. Οὐ πενταπλοῦν βούλεται. καὶ τὸ ἐπίπεμπτον προς τιθέτω μεθ' οὗ έλαβεν. ἐπίπεμπτον πενταπλούν σε πενταπλασίως, πενταπλοῦν ἀποδίδοσθαι, αὐτὸ τὸ ἀποσυληθέν, τούτου ἐπίπεμπτον. ἐπί πεμπτον τοῦ ἐπιτρίτου Επίτριτος ἐπίτριτος, διὰ τεσσάρων. ἐπίπεμπτον τὸ πενταπλούν Σκεύος γρυσοῦν. ὁ δὲ πεκουλάτους κινείται κατὰ τοῦ ὑφελομένου ἐκ τῶν ἱερῶν ἡ μνημείων Η δημοσίων χρημάτων ἢ στρέψαντος εἰς ἰδίας χρείας. 1. 60, 45, 2, τῷ δὲ πεκουλάτους ὑπόκειται καὶ ὁ ἱερὰ ἢ ἐκ μνημείων χρήματα λαμβάνων, ἢ τὸ ἕωρηθὲν τῷ Θεῷ, 5. 29, Εί τε ἀγνοῶν τις ἱερὰ πράσ γματα, εἴ τε εἰδὼς καὶ περιφρονῶν ὑποκλέψει αὐτὰ, ὡς ἱερόσυλος τιμωρείσθω. περὶ τῶν ἱερῶν σκευῶν, καὶ περὶ τοῦ μὴ ἄλλοτε ποτὲ ταῦτα κοινω θῆναι,
col. 185–186page 84 of 741
PG 137:185ΒΑΛΣ. Τὰ αὐτὰ τῷ οβ' κανόνι καὶ ὁ παρών και νὰν διορίζεται χάριν τοῦ μὴ κοινοῦσθαι τὰ τῷ Θεῷ προσαγόμενα καὶ ναοῖς ἀφιερούμενα· οἱαδήτινα σκεύη καὶ ἔπιπλα. Τῷ γὰρ ὀνόματι τῆς ὀθόνης πᾶν ύφασμα δηλοῦται. Ο ᾿Αχαρ δὲ ἐκεῖνος ἰδιωσάμενος γλῶτταν χρυσῆν ἀπὸ τῶν ἐπαγγελθέντων τῷ Θεῷ χρυσῶν λαφύρων, καὶ μήπω ἀφιερωθέντων, ἐλιθου βολήθη παγγενή. Ανάγνωθι καὶ τὸν ι' κανόνα τῆς ἐν τῷ ναῷ τῶν Ἁγίων Αποστόλων α' και β' συν όδου. ΖΩΝΑΡ. Τὰ τῷ Θεῷ ἀφορισθέντα κοινοῦσθαι οὐ χρή. Ηγίασται γὰρ, κἂν σκεῦος ᾗ οιονδήτι, καν ύφασμα· διὰ γὰρ τῆς ὀθόνης ἐδήλωσεν ἅπαν ὕφασμα, κἂν ἔλαιον εἴη, κἂν κηρός. 11 γὰρ πρὸς τὸν τοῦ Θεοῦ ναὸν προσαγωγή τούτων ἁγιάζει αὐτά. Οὐ χρὴ οὖν οὔτε κηρὸν, οὔτε ἔλαιον ἀφαιρεῖσθαι τῆς ἐκκλησία;, οὔτε τι σκεῦος, ἀλλ' οὐδὲ ὕφασμα ἀνα τεθὲν τῷ Θεῷ, καὶ εἰς οἰκείαν χρησίν τινα λαμβάνειν αὐτά. Αφορισμῷ γὰρ τοῦτο ὑπόκειται. Ὁ δὲ *Αχαρ οὐδὲ προσαχθέντα, καὶ ἁγιασθέντα ὑφείλετο τῷ Θεῷ, ἀλλὰ μόνον ἐπαγγελθέντα· καὶ ὅμως ἔδωκε δίκην παγγενῆ λιθοβοληθείς. ΑΡΙΣΤ. Ὁ ἱερὰ σκεύη εἰς χρῆσιν σφετεριζόμενος, ἀφορίζεται. Ο εἰς χρῆσιν οἰκείαν τὰ ἱερὰ οἰκειούμενος, σκεῦος ἢ ἐθόνην, ἁγιασθέντα, ὡς παρανομῶν ἀφος ρισθήσεται. ΚΑΝΩΝ ΟΔ'. Επίσκοπον κατηγορηθέντα ἐπί τινι παρὰ αξιοπίστων ανθρώπων καλεῖσθαι αὐτὸν ἀναγ καῖον ὑπὸ τῶν ἐπισκόπων· κἂν μὲν ἀπαν τήσῃ, καὶ ὁμολογήσῃ, ἢ ἐλεγχθείη, ὁρίζεσθαι τὸ ἐπιτίμιον. Ἐὰν δὲ καλούμενος μὴ ὑπο ακούση, καλείσθω καὶ δεύτερον, ἀποστελλομένων ἐπ' αὐτὸν δύο ἐπισκόπων. Ἐὰν δὲ καὶ οὕτω μὴ ὑπακούσῃ, καλείσθω καὶ τρίτον δύο πάλιν ἐπισκόπων ἀποστελλομένων πρὸς αὐτ τόν. Ἐὰν δὲ καὶ οὕτως καταφρονήσας μὴ ἀπαντήσῃ, ἡ σύνοδος ἀποφαινέσθω κατ' αὐτοῦ τὰ δοκοῦντα, ὅπως μὴ δόξῃ κερδαίνειν φυγοδικῶν. ΒΑΛΣ. Περὶ τοῦ, τίνες δύνανται κατηγορεῖν ἐπι σκόπων ή κληρικῶν, καὶ τίνες καταμαρτυροῦσιν αὐτῶν, ἀνάγνωθι τοῦ παρόντος συντάγματος τίτλον θα κεφαλαίου α', καὶ τὰ ἐν αὐτῷ, καὶ κεφάλαιον β', καὶ τὰ ἐν αὐτῷ. Ὁ δὲ παρών κανὼν θεσπίζει τὸν κατα ηγορηθέντα ἐπίσκοπον χάριν ἐγκληματικῆς αἰτιάσεως μετακαλεῖσθαι κατὰ νόμους ὑπὸ ἐπισκόπων ἀπόντα γὰρ τοῦτον καταδικάζεσθαι ἄδικον ἔδοξε καὶ παρουσιάζοντα μὲν, καὶ ἐξ ἀναντιῤῥήτων ἐλέγχων ἢ ἀπὸ οἰκείας ὁμολογίας καταδικαζόμενον, κανονικῶς ἐπιτιμᾶσθαι· μὴ παραγενόμενον δὲ, καλεῖσθαι καὶ αὖθις παρὰ ἐπισκόπων δύο· ἀλλὰ μὴν καὶ ἐκ τρίτου, ὡς ἂν, εἰ μηδὲ οὕτως παραγένηται, ἀποφήνηται κατ' αὐτοῦ ἡ σύνοδος καὶ μονο μερῶς τὰ δοκοῦντα αὐτῇ· Όπως, φησί, μὴ κερδήσῃ ὁ καταφρονητὴς ἐκ τῆς ἀναιδοῦς ὑπερθέσεως. Ταῦτα τοῦ κανόνος διοριζομένου, εξητήθη πολλάκις εἴπερ
col. 187–188page 85 of 741
PG 137:187ἐνεδόθη διὰ τοῦ τοιούτου κανόνος τῇ συνόδῳ καὶ καθαιρέσει καθυποβάλλειν τὸν ἀπειθῆ ἐπίσκοπον. Καὶ εἶπόν τινες ὡς ἀσυμπαθές ἐστιν ἐξ ἀπειθείας καθαιρεῖσθαι ἐπίσκοπον· ἄλλως δέ πως ὀφείλειν ἐπιτιμᾶσθαι αὐτόν. Εἰ γὰρ ἦν θελητόν, φασὶ, καὶ τοῖς ἀποστόλοις καθαιρεῖσθαι τὸν ἐπίσκοπον, ἐμνή σθησαν ἂν ἐν τῷ κανόνι καὶ καθαιρέσεως. "Αλλοι δὲ εἶπον ὡς καὶ ἀπὸ τῆς συνεχῶς ἐξενεχθείσης προσκυνητῆς νεαρᾶς τοῦ θεοστεφούς κρατίστου καὶ ἁγίου ἡμῶν αὐτοκράτορος, ἅπας εναγόμενος μετακαλούμενος εἰς τὸ δικαστήριον, καὶ μετὰ μέσ τρια μηνύματα διὰ τριῶν ἐπιφωνημάτων ἐγγράφων ἐλθεῖν παρεγγυώμενος, καὶ μὴ ἐρχόμενος, καταδικάζεται καὶ μονομερώς. Εἰ γοῦν καὶ ἐπίσκοπος μετὰ δόσεως λιβέλλων καὶ νομίμων εγγράφων κατηγορηθῇ, καὶ μετακληθῇ, πρῶτον μὲν διὰ μηνυ μάτων, εἶτα καὶ διὰ τριῶν ἐγγράφων επιφώνημά των, καὶ οὐκ ἀπαντήσει εἰς τὸ δικαστήριον, κἂν μονομερῶς καταδικασθήσεται. Τὸ γὰρ καλεῖσθαι ἐνταῦθα μετὰ νόμους νοεῖται, ήγουν δι' ἐπιφωνη μάτων τριακονθημέρων, καὶ μὴ, ὥς τινες εἶπον, διὰ μηνυμάτων ἐγγράφων ὀλιγοημέρων. Τοῦτο δὲ έλα λήθη διαφόρως ἐπὶ βήματος βασιλικοῦ, καὶ μᾶλλον ἐν τῇ ὑποθέσει τοῦ ἐπισκόπου Βεσαίνης· καὶ ἐκρίθη διὰ τριῶν νομίμων ἐπιφωνημάτων, ὀφείλειν μετα καλεῖσθαι τὸν ἐναγόμενον ἐπίσκοπον, καὶ οὕτως ἐξ ἀπειθείας καταδικάζεσθαι. Τὸ μὲν καταδικάζεσθαι τὸν ἀπειθῆ ἐπίσκοπον κατὰ τὴν νεαρὰν τοῦ ἀοιδίμου βασιλέως κυροῦ Μανουὴλ τοῦ Κομνηνοῦ ἄμαχόν ἐστι. Κέκριται γὰρ οὕτω, καθὼς εἴρηται, παρὰ τῷ βασιλικῷ καὶ θείῳ βήματι. Τὸ δὲ μετὰ δύο ἀρχιερέων καὶ μὴ ἄλλως πως την τούτου μετάκλησιν γίνεσθαι, ὥς τινες εἶπον, οὐκ ἔστι νόμιμον οὐδὲ τῆς ἐννοίας τοῦ παρόντος κανόνος. Ὅτε γὰρ οὗτος ἐγράφη οὔτε δικαστῶν οὔτε πατριαρχικῶν νοταρίων ενήργει αὐτοπιστία, καὶ διὰ τοῦτο προ βαίνειν ὡρίσθη τὰς τῶν ἀρχιερέων μετακλήσεις ἐπὶ ἐπισκόπων δύο. Σήμερον δὲ τῆς τῶν δικαστῶν καὶ τῶν πατριαρχικῶν νοταρίων αὐτοπιστίας ἐνεργούσης, ἐξ ἀνάγκης καὶ τὰ δι' αὐτῶν γινόμενα ἐπιφωνήματα ἔξουσι τὸ ἀπαρεγχείρητον. Καλῶς οὖν καταδικασθήσεται ὁ δι' αὐτῶν ἐπιφωνηθεὶς καὶ μὴ ἀπαντήσας εἰς τὸ δικαστήριον, ὡς τῶν ἐπιφωνημάτ των μὴ κατασειομένων ἐκ τοῦ μὴ γενέσθαι παρὰ ἀρχιερέων. ΖΩΝΑΡ. Καὶ ἐν τῷ ξα' κανόνι εἴρηται ἡμῖν ὡς οὐ πᾶς τις κατηγορεῖν ἐπισκόπου δύναται, ἀλλ' ἀνεπίληπτοι ἄνθρωποι καὶ ὀρθόδοξοι· τοῦτο οὖν καὶ ὁ κανὼν οὗτος δηλοῖ διὰ τοῦ λέγειν, παρὰ ἀξιοπίστων ανθρώπων. Κἂν οὖν παρὰ τοιούτων κατηγορεῖται ἐπίσκοπος, οὐ χρὴ αὐτοῦ ἀπόντος καταψηφίζεσθαι· ἀλλὰ μετακαλεῖσθαι αὐτὸν, καὶ ἐρχόμενον, τῶν κατ' αὐτοῦ λεγομένων ἀκούειν. Ακούσας δὲ, ἢ ὁμολογήσει τὰ ἐπαγόμενα αὐτῷ αἰτιάματα, ἢ ἀρ Τὸ μὲν καταδικάζεσθαι.
col. 189–190page 86 of 741
PG 137:189νούμενος ελεγχθήσεται, καὶ οὕτως ἡ ψῆφος ἐξενεχθήσεται· εἰ δὲ κληθείς ἅπαξ οὐ παραγένηται, καὶ δευτέραν ὁ κανὼν πρὸς αὐτὸν ὁρίζει γίνεσθαι δια λαλιὰν διὰ δύο ἐπισκόπων· καὶ ταύτης δὲ κατα φρονοῦντα, καὶ τρίτον κελεύει καλεῖσθαι πρὸς τὴν ἐξέτασιν ὁμοίως παρὰ ἐπισκόπων δύο. Καὶ εἰ μη δὲ οὕτως παραγένοιτο, ἀπόφασιν γίνεσθαι κατ' αυτ τοῦ παρὰ τῆς συνόδου, καὶ ἐκ μοίρας μιᾶς· ἵνα μὴ ἐξ ἀναιδείας φυγοδικῶν ὠφελοῖτο, ὑπερτιθεμένης τῆς ζητήσεώς τε καὶ ἀποφάσεως. ΑΡΙΣΤ. Ο κατηγορούμενος ἐπίσκοπος, καὶ και λούμενος, καὶ οὐκ ἀκούων, καὶ δὶς καλείσθω, καὶ τρὶς· εἰ δ᾽ ἐπιμένοι, τὸ δόξαν ἡ σύνοδος ἀποφαινέτω. Την κατηγορούμενον ἐπί τινι πταίσματι παρά ἀξιοπίστων ἀνδρῶν ἐπίσκοπον, καὶ καλούμενον εἰς τὸ δικαστήριον, καὶ μὴ ὑπακούοντα, οὐκ ἀπεντεῦθεν ὀφείλει καταδικάζειν ἡ σύνοδος· ἀλλὰ καὶ δὶς καὶ τρὶς μετακαλεῖσθαι, στελλομένων εἰς αὐτὸν ἐφ' ἑκάστη προσκλήσει δύο ἐπισκόπων. Εἰ δὲ ἐπιμένει καταφρονῶν, καὶ μὴ ἀπαντῶν εἰς τὸ δικαστήριον, δοκιμάσει τὰ τῆς αἰτιάσεως καὶ κατὰ μίαν μοίραν ἡ σύνοδος, καὶ τὰ δοκοῦντα αὐτῇ κατ' αὐτὸν ψηφί ΚΑΝΩΝ ΟΕ. Εἰς μαρτυρίαν τὴν κατὰ ἐπισκόπου αἱρετικὸν μὴ προσδέχεσθαι, ἀλλὰ μηδὲ πιστὸν ἕνα μόν Επί στόματος γὰρ δύο ἢ τριῶν μαρ τύρων σταθήσεται πᾶν ῥῆμα. ΒΑΛΣ. Καὶ, ὡς ἄνωθεν εἶπον, εἰ θέλεις μαθεῖν πόσοι καὶ τίνες καταμαρτυροῦσιν ἐπισκόπων ἢ κληρικῶν, ἀνάγνωθι τίτλον θ' τοῦ παρόντος συν τάγματος κεφ. β'. Ἐκ τοῦ παρόντος δὲ κανόνος μανθάνεις μήτε αἱρετικὸν μήτε ἕνα πιστὸν παρα δέχεσθαι καταμαρτυροῦντα ἐπισκόπου. Ἐπὶ γὰρ δύο ἢ τριῶν μαρτύρων, φησὶ, πᾶν ῥῆμα σταθήσεται. Πλὴν τοῦτο μὴ ἀδιαστίκτως νοήσεις. Αλλ' εἰπὲ κατὰ νομικὴν ἀκρίβειαν ὡς, εἰ μὲν χρηματική ἐστιν αἰτίασις καὶ μέχρι λίτρας μιᾶς, δύο μάρτυρες πιστοὶ ἔντιμοι κατὰ τοῦ ἐπισκόπου ἐνωμότως μαρτυροῦντες ἀρκέσουσιν· εἰ δὲ μέχρι πεντήκοντα λιτρῶν, τρεῖς· εἰ δὲ τούτων ἐπέκεινα, πέντε. Εἰ δ' οὐκ ἔστι χρηματικὴ αἰτίασις, ἀλλ᾽ ἐγκληματική, διὰ πέντε μαρτύρων πιστῶν καὶ ἐντίμων ὀμνυόντων ἡ κατὰ τοῦ ἐπισκόπου αἰτίασις ἀποδείκνυται· καὶ ἀνάγνωθι περὶ τούτων τὸν α' τίτλον τοῦ κα' βιβλίου τῶν Βασιλικῶν, πολλὰ τοιαῦτα διδάσκοντα. ΖΩΝΑΡ. Οὐ μόνον εἰς κατηγορίαν αἱρετικὸς οὐκ ἔστι δεκτός, ἀλλ' οὐδὲ εἰς μαρτυρίαν. Εἷς δὲ κατα Επ Αλλὰ μηδὲ πιστὸν ἕνα μόνον. Ἑνὸς δὲ μαρτυρία οὐκ ἐστὶ δεκτὴ ἐν οἰᾳδήποτε δίκῃ, κἂν συγκλητικός εἴη. 4, 32. Εἰς μόνος μάρτυς οὗ πιστεύεται κἂν ἀξιωματικὸς εἴη.
col. 191–192page 87 of 741
PG 137:191ή μαρτυρῶν, κἂν πιστός εἴη, οὐ προσδεχθήσεται ο καὶ Τιμοθέῳ γὰρ ὁ μέγας Παῦλος γράφων οὕτω φησί. Κατὰ πρεσβυτέρου κατηγορίαν μὴ παραδέχου εἰ μὴ ἐπὶ δύο ἢ τριῶν μαρτύρων. Οἶμαι δὲ νῦν ἐπὶ κατηγορίαις, ἐξ ὧν ἔκπτωσις τοῦ οἰκείου βα θμοῦ τοῖς ἱερωμένοις ἐπάγεται, μὴ τοὺς δύο ἀρκεῖν μάρτυρας, κἂν πιστοὶ ὦσι καὶ ἀνεπίληπτοι. ΑΡΙΣΤ. Αιρετικὸς οὐ κατηγορεῖ ἐπισκόπου, οὐδὲ πιστὸς εἶς. Ο τὸν παρόντα συνοψίσας κανόνα οὐ καλῶς τοῦ τον ἐνόησε. Τὸ μὲν γὰρ μὴ κατηγορεῖν αἱρετικὸν ἐπισκόπου, ἢ μαρτυρεῖν κατ' αὐτοῦ, ἀληθές ἐστι τὸ δὲ μὴ δύνασθαι πιστὸν ἕνα συνιστᾷν κατ' ἐπισ σκόπου κατηγορίαν ψευδές μαρτυρία γὰρ ἑνὸς κατά τινος οὐ προσδέχεται· κατηγορία δὲ καὶ παρ᾽ ἑνὸς καὶ παρὰ πλειόνων γίνεται. ΚΑΝΩΝ ΟΤ'. Οτι οὐ χρὴ ἐπίσκοπον τῷ ἀδελφῷ, ἢ τῷ υἱῷ, ἢ ἑτέρῳ συγγενεῖ χαριζόμενον, εἰς τὸ ἀξίωμα τῆς ἐπισκοπῆς χειροτονεῖν δν βούλεται Κληρονόμους γὰρ τῆς ἐπισκοπῆς ποιεῖσθαι οὐ δίκαιον, τὰ τοῦ Θεοῦ χαριζόμενον πάθει ἀνθρωπίνῳ· οὐ γὰρ τὴν τοῦ Θεοῦ ᾿Εκ κλησίαν ὑπὸ κληρονόμους ὀφείλει τιθέ ναι. Εἰ δέ τις τοῦτο ποιήσει, ἄκυρος μὲν ἔστω ἡ χειροτονία· αὐτὸς δὲ ἐπιτιμάσθω ἀφε ρισμῷ. ΒΑΛΣ. Ὁ μὲν παρών κανών διορίζεται μὴ ἔχειν ἐπ' ἀδείας τὸν ἐπίσκοπον ἀντὶ ἑαυτοῦ προσγενή οἰκεῖον εἰς τὴν ἐπισκοπὴν ἐγκαθισταν, μηδὲ παρα πέμπειν τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος ὡς τινα κλῆρον άνθρώπινον. ᾿Ακυροῖ δὲ καὶ τὴν οὕτως γενομένην χειροτονίαν, καὶ ἀφορίζει τὸν ἐπίσκοπον. Σὺ δὲ εἰπὲ ὅτι, κἂν μὴ εἰς προσγενῆ αὐτοῦ παραπέμψη ὁ ἐπίσκοπος τὴν ἐπισκοπὴν, ἀλλὰ πρὸς ἀλλότριον, τὸ αὐτὸ γενήσεται. Τοὺς γὰρ ἐπισκόπους ὑπὸ τῶν συνόδων γίνεσθαι διατέτακται. Διά τοι τοῦτο καὶ ὁ ἀποβεβιωκώς μητροπολίτης Φιλιππουπόλεως ὁ μέσ γιστος, παραιτούμενος τὴν κατ' αὐτοῦ μητρόπολιν ὑπὸ αἴρεσιν ταύτην, ἐὰν τὸν οἰκονόμον αὐτοῦ ἡ ἁγία σύνοδος καταστήσῃ μητροπολίτην Φιλιππουπίς λεως ἀντ᾿ αὐτοῦ, οὐκ εἰσηκούσθη, ἀλλ᾽ ἤκουσεν ὡς, ῞Οτι οὐ χρὴ ἐπίσκοπον. παρὰ τὸν ἐκκλησιαστικὴν θεσμὸν οὔτε γὰρ ἀνθ' ἑαυτοῦ τῷ τελευτῶντι χειροτονεῖν ἐπιτρέπουσι. Χειροτονειν ὃν βούλεται. χειροτονεῖν ὃν ἂν αὐτὸς βούληται. 6, εν βούλεται χειροτονείν. Αι εἰς τὸ ἀξίωμα τῆς ἐπισκοπῆς ἐν βούλεται χειροτονεῖν, Ὑπὸ κληρονόμους. ὑπὸ κληρονομίαν. ὑπὸ κληρονόμον. Αι πάθει ἀνθρωπίνῳ· οὐ γὰρ τὴν τοῦ Θεοῦ Ἐκε κλησίαν ὑπὸ κληρονόμους οφείλει τιθέναι.
col. 193–194page 88 of 741
PG 137:193εἰ τὰ πράγματα ἅτινα ἐπικτῖται ὁ ἐπίσκοπος μετά τὴν χειροτονίαν ἐκ τῶν τῆς Ἐκκλησίας εἰσόδων, οὐ δύναται δωρεῖσθαι ἡ παραπέμπειν πρὸς οὓς βούλε και, πολλῷ μᾶλλον τὴν ἐπισκοπήν. Ανάγνωθι τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου κανόνα λβ' καὶ τῆς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ κανόνα κγ' λέγοντα μὴ ἐξεῖναι ἐπισκόπῳ, κἂν τελευτᾷ, ἕτερον καθιστᾶν διάδοχον ἑαυτοῦ. ΖΩΝΑΡ. Τὴν ἀρχιερατικὴν ἐξουσίαν τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάριτος δῶρον νομίζεσθαι χρή. Πῶς οὖν τις τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος ὡς κλῆρον μεταβιβάσει πρὸς ἕτερον, αὐτῷ χαριζόμενος; Διὰ τοῦτο οὐ συγκεχώρηται τοῖς ἐπισκόποις ἀνθ᾿ ἑαυ τῶν ἑτέρους, οὓς βούλονται, εἰς τὰς και᾿ αὐτοὺς ἐκκλησίας εγκαθιστών. Οίτινες γὰρ ἅ ἐκτήσαντο πράγματα ἐν τῷ τῆς ἐπισκοπῆς καιρῷ οὐκ ἔχουσιν ἄδειαν καταλιμπάνειν οἷς βούλονται (εἰ μὴ τὰ ἐκ διαδοχῆς συγγενῶν περιελθόντα αὐτοῖς, ὡς ὁ τριακοστὸς δεύτερος κανὼν τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου φησί), πῶς αὐτὴν τὴν ἐπισκοπὴν εἰς ἑτέρους μετα διδάσουσιν, ὥσπερ κληρονόμους αὐτοὺς τῆς ποιμαντικῆς ἐξουσίας, καὶ τῆς οἰκονομίας τῶν πτωχικῶν πραγμάτων καταλιμπάνοντες, καὶ διὰ πάθος ἀν θρώπινον (φιλίαν δηλαδὴ ἢ σχέσιν συγγενικήν) τὰ τῷ Θεῷ ἀφιερωθέντα, οἷς βούλονται χαριζόμενοι; Εἰ οὖν παρά τινος τοιοῦτόν τι γένηται, καὶ τὸ γινό μενον ἄχυρον εἶναι φησὶν ὁ κανών, καὶ τὸν τοῦτο ποιήσαντα ἀφορίζεσθαι. Τοὺς γὰρ ἐπισκόπους ὑπὸ τῶν συνόδων γίνεσθαι διατέτακται· καὶ ὁ εἰκοστὸς τρίτος κανὼν τῆς ἐν 'Αντιοχείᾳ συνόδου λέγει μή ἐξεῖναι ἐπισκόπῳ, κἂν τελευτᾷ, ἕτερον καθιστὴν διάδοχον ἑαυτοῦ. Τοῦτο δὲ καὶ τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ ἀπὸ ηγόρευται. Τῷ γὰρ Μωϋσεῖ ὡς αἰτίαμα ἐπενεκα λεῖτο, ὅτι τὴν ᾿Ααρών καὶ τοὺς αὐτοῦ παῖδας εἰς ἱερωσύνην προήνεγκε. Καὶ εἰ μὴ διὰ σημείων ὁ Θεὸς αὐτοῖς τὴν ἱερωσύνην ἐβεβαίωσε, τάχ᾽ ἂν καὶ ἐξω ωθοῦντο αὐτῆς. ΑΡΙΣΤ. Ἐπίσκοπος ἀντ' αὐτοῦ ἐπίσκοπον ἀπο βιῶν οὐ καθίστησι. Τὸν μέλλοντα εἰς ἐπισκοπὴν προχειρίζεσθαι, παρὰ τῶν τῆς ἐπαρχίας ἐπισκόπων καθίστασθαι κεκανόνισται. Τὸ δὲ τὸν ἐπίσκοπον τελευτώντα ἕτερον ἀντ᾿ αὐτοῦ καθιστᾷν κληρονομίας εἰσάγει δίκαιον· τὴν δὲ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίαν ὑπὸ κληρονόμον οὐδεὶς ὀφείλει τιθέναι. ΚΑΝΩΝ ΟΖ'. Εἴ τις ἀνάπηρος ᾖ τὸν ὀφθαλμόν, ἢ τὸ σκέλος πεπληγμένος, ἄξιος δέ ἐστιν ἐπισκοπῆς, για νέσθω· οὐ γὰρ λώδη σώματος αὐτὸν μιαίνει, ἀλλὰ ψυχῆς μολυσμός. Κωρὸς δὲ ὧν καὶ τυφλὺς μὴ γινέσθω ἐπίσκοπος οὐχ ὡς μεμιασμένος, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ τὰ ἐκκλησιαστικὰ παρεμποδίζοιτο. ΒΑΛΣ. ᾿Απὸ μὲν τοῦ παλαιοῦ νόμου οὐδεὶς λελωβημένος κατά τι μέρος τοῦ σώματος εἰς ἱερωσύνην προεβιβάζετο· μᾶλλον μὲν οὖν, ἐὰν μετὰ ἱερωσύ τὴν ἔσχεν ἐκ πάθους λώβην τινὰ, ἐπαύετο τοῦ ἱ:ρο ουργεῖν· οἱ δὲ θεῖοι ἀπόστολοι τοὺς μὲν ἐμποδιζομένους τὰ τῆς ἱερωσύνης ἐνεργεῖν μὴ προσίεσθαι
col. 195–196page 89 of 741
PG 137:195όφθαλμοι ὦσι, κἂν χωλοί, τῆς χειροτονίας ἀξιοῦ. σθαι ἐκέλευσαν. Τὴν γὰρ ψυχήν θέλουσιν ἔχειν πάντας καθαρὰν καὶ ἀλώβητον, οὐ μὴν τὸ σῶμα. Αρα δὲ εἰ μετὰ τὴν ἱερωσύνην γένηταί τις κωφὸς ἢ τυφλός, ἢ ἄλλως ἐμπαθὴς τὸ σῶμα, καὶ οὐ δύναται ἱερατικὰ ἐνεργεῖν, μετακινηθήσεται ἐκ τῆς ἱερωσύνης κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον; Λύσις. Ούλα μῶς· ἔστι γὰρ ἀσυμπαθὲς καὶ τῆς ἀποστολικής εὐθυδικίας ἀλλότριον τὸν ἄξιον μᾶλλον ἐλέους διὰ τὸ πάθος κατακρίνεσθα: ὡς ἀνάξιον. Καὶ πολλοὶ δὲ ἀρχιερεῖς καὶ ἱερεῖς καὶ διάκονοι, τυφλωθέντες, καὶ ἄλλω; ἐσχάτως ἀρρωστήσαντες, καὶ μὴ δυνάμενοι ἐνεργεῖν ἀρχιερατικόν τι μέχρι τέλους ζωῆς αὐτῶν, οὐ μετεκινήθησαν. Καὶ ὁ νόμος δέ φησιν ἐν βιο βλίῳ η', τίτλῳ α', κεφ. α', θέματι δ'· Ο τυφλός καὶ δικάζειν δύναται, καὶ οὐκ ἀποκινεῖται τῆς συγ κλήτου. Ἀρχὴν δὲ νέαν οὐκ ἐγχειρίζεται· ἣν μέντοι πρὸ τοῦ πάθους είχε, μένει ἔχων. 4 διωρίσαντο· τοὺς δὲ δυναμένους ἐνεργεῖν, καὶ ἑτερ ΖΩΝΑΡ. Ἡ μὲν διὰ Μωσέως δοθεῖσα τοῖς Ἰσρατ λίταις διαταγή, ὁλοκλήρους τὸ σῶμα, καὶ μή τινα μῶμον ἔχοντας, τοὺς παρ' ἐκείνοις ιερωμένους είναι ἀπῄτει· καὶ οὐδεὶς λελωβημένος κατά τι μέρος τοῦ σώματος εἰς ἱερωσύνην προτίετο. ᾿Αλλὰ κἂν μετά τὴν ἱερωσύνην πήρωσις μέλους ἢ μορίου τινὸς τῶν ιερωμένων συνέβη τινί, τῆς ἱερωσύνης μετεκινεῖτο. Τοῖς δὲ παρ᾽ ἡμῖν ἱερᾶσθαι μέλλουσι κολόβωσις σώματος εἰς κώλυμα οὐ λελόγισται· τὴν ψυχὴν γὰρ ἔχειν ἀπαιτεῖται καθαρὴν, καὶ ἀλώβητον, καὶ ῥύπου ἀπηλλαγμένην. Εἰ δ' ετερόφθαλμος εἴη τυχόν, Η χωλός ἐστιν, ἢ ἑτερόν τι πήρωμα ἔχει, μὴ προσ ιστάμενον αὐτῷ πρὸς τὴν ἀρχιερατικὴν ἐνέργειαν, ἄξιος μέντοι κρίνεται πρὸς ἐπισκοπήν, χειροτονηθῆναι οὐ κωλυθήσεται. Εἰ δέ τινι καὶ ἄμφω πεπή ρωται τὰ ὄμματα, ἢ τὰ ὦτα κεκώφωται, ἢ ἄλλο τι πήρωμα ἔχει, δι' οὗ τὰς ἀρχιερατικὰς ἐνεργείας πληροῦν κεκώλυται, εἰς ἐπισκοπὴν οὐ προβιβασθή σεται. Ο γὰρ μὴ βλέπων, ἢ μὴ ἀκούων, ἢ τὴν δεξιὰν χεῖρα ἴσως ἔχων ἀργὴν, πῶς ἂν ἱερουργήσῃ, τῆς ἱερατείας τὸ σπούδασμα ἐμποδίζει τῆς νόσου τὸ όφλημα, τῆς ἐνεργείας παυθήσεται ὁ νοσῶν, τοῦ δὲ ἀξιώματος οὐκ ἀλλοτριωθήσεται, ἀλλὰ μᾶλλον οἰκτει ρηθήσεται, καὶ ἀπολαύσει μὲν τῆς προτέρας τιμῆς, ἕξει δὲ καὶ τὰ πρὸς ζωάρκειαν, καὶ τὰ λοιπά, κατὰ τὴν προτέραν συνήθειαν. Δρα δὲ εἰ μετὰ τὴν ἱερωσύνην. Λελω σημένος ἢ ἑτερόφθαλμος ἀξιωθείη βαθμοῦ ἀρχιερατικοῦ· ἢ ὁ μετὰ τὴν ἱερωσύνην καταπαθής γεγονὼς ἐσεῖται καὶ μετὰ τὸ πάθος ἱερουργῶν ἢ οὐ; “Οσαι τοίνυν ἐκ πάθους ἀῤῥωστημάτων τινῶν ἱερατικῶν βαθμῶν ἐνεργεῖν κεκώλυνται δίκαια, χειροτονίας οὐκ ἀξιωθήσονται· εἰ δὲ μετὰ τὴν χειροτονίαν οὕτω παθόντες κακῶς, οὐκ ἐμποδίζονται διὰ τὴν νόσον ἱερουργεῖν, καὶ οὕτως ἀρρώστως ἔχοντες ακωλύτως ἱερουργήσουσι· τοῖς γὰρ θεοκήρυξιν ἔδοξε διὰ λώβην σώματος τῆς ἱερουργίας τινὰ μὴ κωλύεσθαι. Εἰ δὲ
col. 197–198page 90 of 741
PG 137:197Η μεταχειρίσηται τὰ ἅγια, καὶ μεταδώσῃ ἑτέροις τούτων; ἢ ἄλλο τι ἀρχιερατικὸν ἐνεργήσῃ λειτούργημα; ΑΡΙΣΤ. ΚΑΝ. ΟΖ'. Γίνεται χωλὸς καὶ ἑτερόφθαλμος, ἄξιος ὑπάρχων, ἐπίσκοπος. Ἡ γὰρ τοῦ σώματος λώση, τὸν βίον ἔχοντα ἀνα επίληπτον, εἰς ἐπισκοπῆς ἀξίωμα προβιβασθῆναι οὐκ ἐμποδίζει, εἰ μή που κωφὸς ἢ τυφλός ἐστιν ὁ μέλλων χειροτονεῖσθαι· ὁ τοιοῦτος γὰρ, οὐχ ὡς με μιασμένος κωλύεται, ἀλλ' ὡς μὴ τὰ ἐκκλησιαστι κι δυνάμενος ἀπροσκόπτως ἐνεργεῖν. ΚΑΝ. ΟΗ'. 'Ο μέντοι τυφλὸς καὶ κωφὸς οὐ γενήσεται. ΚΑΝΩΝ ΟΘ' Εάν τις δαίμονα ἔχῃ, κληρικὸς μὴ γινέσθω, ἀλλὰ μηδὲ τοῖς πιστοῖς συνευχέσθω. καθαρθείς δὲ, προσδεχέσθω· καὶ ἐὰν ᾖ ἄξιος, για γέσθω. ΒΑΣ. Ο δαιμονιζόμενος εστέρηται λογισμοῦ καὶ διαθέσεως, κἀντεῦθεν ὑπὸ τοῦ κανόνος κεκώλυται ἢ τῷ κλήρῳ συγκαταλέγεσθαι, ἢ τοῖς πιστοῖς συνεύχεσθαι, ἵνα μὴ φαῦλά τινα καὶ ἄσεμνα διαπραττόμενος, καὶ δαιμονιώδεις ἐκβοήσεις ποιούμενος, τὸν τοῦ Θεοῦ λαὸν συνταράττῃ, καὶ τὴν δοξολογίαν τοῦ ναοῦ ἀχρεῖοι. Μετὰ δὲ τὴν ἀνάνηψιν, εἰ εὑρεθῇ ἄξιος, γενήσεται καὶ κληρικός· ὁ μέντοι γ' κανών τοῦ πατριάρχου Αλεξανδρείας Τιμοθέου φησίν Ἐὰν πιστὸς δαιμονίζηται, ὀφείλει μεταλαμβάνειν τῶν ἁγίων μυστηρίων· καὶ οὐκ ἐναντιοῦνται τῷ παρόντι κανόνι. Ἐκεῖνος μὲν γὰρ ἐξελήφθη χάριν τοῦ ἐκ διαλείμματος μαινομένου, καὶ εἰδότος κατὰ τὸν καιρὸν τῆς νήψεως τῶν θείων ἁγιασμάτων τὸ μυστήριον· ὁ δὲ παρὼν κανών περὶ τοῦ διηνεκώς μαινομένου· εἰ δὲ καὶ περὶ τοῦ ἐκ διαλείμματος μπινομένου εἴπῃς τὸν κανόνα τοῦτον διαλέγεσθαι, καὶ οὕτως οὐκ ἔσται σοί τι ἐμποδών· οὐδὲ γὰρ πα ραχωρηθήσεται ὁ ἐκ διαλείμματος μαινόμενος κλη μωθῆναι· ἵνα μὴ περιυβρίζηται ἡ ἱερωσύνη κατὰ τὸν καιρὸν τῆς μανίας αὐτοῦ, καὶ βλασφημῆται τὸ Θεῖον. ΖΩΝΑΡ. 'Ακάθαρτος ὥσπερ ὁ δαιμονιζόμενο; κρίνεται· καὶ ἅμα ὑπόνοια δίδοται, ὡς, εἰ μὴ ἄξιον ἑαυτοῦ κατοικητήριον τὸν ἄνθρωπον ὁ δαίμων εὖ ρηκε διά βίου φαυλότητα, οὐκ ἂν εἰσέδυ αὐτόν. Πώς οὖν ὁ τοιοῦτος εἰς χειροτονίαν τινὰ προαχθήσεται; Εἰ γὰρ μύρον δοχεῖον σαπρὸν οὐ πιστεύεται, κατὰ τὸν μέγαν ἐν θεολογία Γρηγόριον, πῶς τῷ τοῦ δαί μονος δοχείῳ ἡ χάρις τοῦ ἁγίου Πνεύματος πιστευ θέσεται; ᾿Αλλὰ μηδὲ συνεύχεσθαι τοῖς πιστοῖς τὸν τοιοῦτον, ὁ παρών κανὼν διατάττεται. Ὁ δὲ τρίτος τοῦ πατριάρχου Αλεξανδρείας Τιμοθέου κανών, ἀπόκρισις ὢν πρὸς τὸν ἐρωτήσαντα, Ἐὰν πιστὸς δαιμονίζηται, εἰ ὀφείλει μεταλαμβάνειν τῶν ἁγίων, μυστηρίων; φησίν· Ἐὰν μὴ ἐξαγορεύῃ τὸ μυστήριον, μήτε ἄλλως πως βλασφημῇ, μεταλαμβανέτω. οικεν οὖν ἐναντιοῦσθαι τῷ παρόντι καγόνι. Οὐκ είμαι δέ. Αλλ' ὁ μὲν ἀποστολικὸς κανὼν περὶ τοῦ
col. 199–200page 91 of 741
PG 137:199διόλου μαινομένου λέγειν κριθήσεται, καὶ μὴ διά λειμμα ἔχοντος. Πῶς οὖν ὁ τοιοῦτος παραληφθήσεται εἰς εὐχήν; ἡ δὲ τοῦ Τιμοθέου ἀπόκρισις περὶ τοῦ ἐκ διαλειμμάτων πάσχοντος. Ὁ γὰρ τοιοῦτο, ὅτε μὴ πάσχει, τῶν ἁγιασμάτων ἀξιωθήσεται. Απαλλαγείς δὲ τῆς δαιμονικῆς ἐνεργείας, εἰ ἄξιος κριθείη, κληρωθήσεται. ΑΡΙΣΤ. 'Ο δαιμονῶν οὐ κληροῦται οὐδὲ συνεύχεται· μετὰ δὲ τὸν καθαρμὸν, εἰ ἄξιός ἐστι, γίνεται. Οὐ γίνεται κληρικὸς ὁ δαιμονῶν, μέχρις ἂν ἀπαλ λαγῇ τοῦ δαίμονος· ἀλλ' οὐδὲ συνεύχεται τοῖς ποο στοῖς. ᾿Απαλλαγεὶς δὲ τοῦ πάθους, καὶ εἰς εὐχὴν προσδέχεται, καὶ εἰς κλῆρον, εἰ ἄξιός ἐστι, προδι βάζεται. ΚΑΝΩΝ Π'. Τὸν ἐξ ἐθνικοῦ βίου προσελθόντα καὶ βα πτισθέντα, ἢ ἐκ φαύλης διαγωγῆς, οὐ δίκαιόν ἐστι παρ' αὐτὰ προχειρίζεσθαι ἐπίσκοπον. Αδικον γὰρ τὸν μηδέπω πεῖραν ἐνδειξάμενον ἑτέρων εἶναι διδάσκαλον, εἰ μήπω κατὰ θείαν χάριν, τοῦτο γένηται. Επειδή πολλὰ ἤτοι ὑπὸ ἀνάγκης, ἢ ἄλλως ἐπειγομένων τῶν ἀνθρώπων εγένετο παρὰ τὸν και νόνα τὸν ἐκκλησιαστικὸν ὥστε ἀνθρώπους ἀπὸ ἐθνικοῦ βίου͵ ἄρτι προσελθόντας τῇ πίστει, ἐκκλησιαστικὸν τὸν ἐξ ἐθνικοῦ βίου ΒΑΛΣ. Μαθεῖν ὀφείλεις ἀπὸ τοῦ ι' κανόνος τῆς Ει μήπω κατὰ θείαν χάριν. Ταῦτα μαθὼν ὁ βασιλεὺς προσέταξε παραυτίκα καὶ μυηθῆναι καὶ χειροτονηθῆναι τὸν
col. 201–202page 92 of 741
PG 137:201φυτον. ἐν Σαρδικῇ συνόδου καὶ τοῦ ιζ', κανόνος τῆς ἐν τῷ 17 ναῷ τῶν ᾿Αγίων Αποστόλων συνόδου τῆς λεγομένης σ' καὶ β', ὅτι οὐδὲ πιστὸς λαϊκὸς ἀπεντεῦθεν εἰς ἐπισκοπικὴν ἀξίωμα προβιβάζεται, εἰ μὴ τοὺς νενησ μισμένους καιροὺς διὰ τῶν ἑτέρων πληρώσει βαθμῶν. Εἰ δὲ πιστὸς λαϊκὸς οὐ γίνεται ἄλλως πως ἐπίσκοπος, πολλῷ μᾶλλον οὐ προχειρισθήσεται εἰς ἐπισκοπὴν νεοφώτιστος ἢ σκηνικός, εἰ μὴ τοὺς νενομισμένους διέλθῃ βαθμούς διὰ τοῦ ἀρκοῦντος καιροῦ· οὐδὲ διδάσκειν ἐκχωρηθήσεται, μήπω δι δαχθεὶς τὸ μυστήριον. Χρὴ οὖν διὰ τοῦ ἀρκοῦντος καιροῦ δοκιμάζεσθαι τοῦτον, καὶ ἄξιον ίσως εύρι σκόμενον προχειρίζεσθαι. Ζήτει καὶ τὸν β' κανόνα τῆς α' συνίδου, διοριζόμενον καθαιρεῖσθαι τὸν παρὰ ταῦτα ποιοῦντα. Καὶ ὁ μέγας δὲ Παῦλος οὐ τὸν νέον ἀπαγορεύει, ἀλλὰ τὸν ἐκ νέου φυτευθέντα. Το μέντοι «εἰ μήπω κατά θείαν χάριν τοῦτο γένηται, νόησον ῥηθῆναι περὶ ἀποκαλύψεως. Τῷ γὰρ ἀποστόλῳ ᾿Ανανίᾳ ἀπεκαλύφθη περὶ τοῦ μεγάλου Παύλου "Οτι σχεδός μοι ἐστιν ἐκλογῆς. ΖΩΝΑΡ. Ο άρτι τῇ πίστει προσελθών, καὶ ἀξιωθεὶς τοῦ Θεοῦ βαπτίσματος, οὐκ αὐτίκα εἰς ἐπίσκοπον χειροτονηθήσεται. Δεῖ γὰρ πρῶτον δοκί μιον ἑαυτοῦ δοῦναι ὅτι το περὶ τὴν πίστιν ἐστὶν ὑγιὴς καὶ περὶ τὴν διαγωγήν ἀνεπίληπτος. Ταῦτα δὲ καιροῦ δέονται· οὐ γὰρ δι' ὀλίγου δυνατὸν τὰ τοιαῦτα διαγινώσκεσθαι. Τὸν δὲ μήπω πεῖραν ἑαυτοῦ δεδωκότα διδάσκαλον ἑτέρων καθίστασθαι ἄδικόν τε καὶ σφαλερόν. Καὶ ὁ δεύτερος κανὼν τῆς οἰκουμενικῆς πρώτης συνόδου τοῦτο ἀπαγορεύει· καὶ τὸν τοῦτο ποιοῦντα καθαιρεῖσθαι κελεύει. Καὶ Τιμοθέῳ δὲ ἐπιστέλλων ὁ μέγας Παῦλος, καὶ ὑπογράφων τῷ λόγῳ τὸν ἐπισκοπῆς προστησόμενον, καὶ τοῦτό φησι, Μὴ νεόφυτον, ἵνα μὴ τυφωθεὶς εἰς κρῖμα ἐμπές εἰ μήπω κατά θείαν χάριν τοῦτο γένηται, 'Ο δὲ βασιλεὺς, θαυμάσας τὴν τοῦ λαοῦ ὁμό. νοιαν, Θεοῦ τε ἔργον εἶναι γνοὺς τὸ γενόμενον, ἐδήλου τοῖς ἐπισκόποις ὑπουργεῖν τῷ Θεῷ κελεύοντι χειροτονεῖν· Θεοῦ γὰρ μᾶλλον ἢ ἀνθρώπων εἶναι τὴν ψῆφον τὴν ἐπ' αὐτῷ, Ὑπέλαβε δὲ καὶ θείαν εἶναι τὴν ψῆφον, ἐκ τῆς τῶν τἀναντία φρονούντων τεκμαιρούμενος συμφωνίας. 11. Συνέβαλεν ἐπὶ ὁμονοία τῆς ἐν Μεδιολάνῳ ἐκκλησίας ταῦτα βραβεύειν τὸν Θεόν. εξ μήπω κατά θείαν χάριν γένηται. Ει εἰ μήπω κατά θείαν χάριν τοῦτ γένηται.
col. 203–204page 93 of 741
PG 137:203γένηται χάριν, οὕτω νοητέον· Εἰ μήπου ἀποκαλυφθείη περὶ αὐτοῦ ὡς χρή προβιβασθῆναι αὐτὸν εἰς ἐπισκοπήν· ὥσπερ περὶ τοῦ Παύλου τῷ ᾿Ανανία ἀπεκαλύφθη, εἰπόντος πρὸς αὐτὸν ἐν δράματι τοῦ Κυρίου • "Οτι σκεῦος ἐκλογῆς μοί ἐστιν οὗτος, τοῦ βαστάσαι τὸ ὄνομά μου ἐνώπιον ἐθνῶν, καὶ Rumιλέων, υἱῶν τε Ισραήλ. σοι τοῦ διαβόλου. Τὸ δὲ, Εἰ μή που κατὰ θείαν ΑΡΙΣΤ. Οὐκ ἐπισκοπεῖ νεοφώτιστος, οὐδὲ διὰ ταχέων ὁ ἐκ φαύλης διαγωγῆς προσιών. Τον νεωστὶ προσελθόντα, και βαπτισθέντα, φαύλην ἔχοντα διαγωγήν, σκηνικόν τυχὸν ὄντα, ἢ ταξεώτην οὐ δεῖ εὐθὺς προχειρίζεσθαι ἐπίσκοπον, ἀλλὰ πρότερον πεῖραν αὐτοῦ λαμβάνειν, καὶ οὕτω μετὰ τοὺς ἱερατικούς ἅπαντας βαθμούς ἀπροσκόπτως διελθεῖν, καὶ εἰς ἐπισκοπὴν προχειρίζεσθαι. ΚΑΝΩΝ ΠΑ'. Εἶπομεν ὅτι οὐ χρὴ ἐπίσκοπον ἢ πρεσβύτερον καθιέναι ἑαυτὸν εἰς δημοσίας διοικήσεις, ἀλλὰ προσευχαιρεῖν ταῖς ἐκκλησιαστικαῖς χρείαις. Η πειθέσθω οὖν τοῦτο μὴ ποιεῖν, ἢ καθαιρείσθω Οὐδεὶς γὰρ δύναται δυσ κυρίοις δουλεύειν ν κατὰ τὴν Κυριακὴν παρα κέλευσιν. ΒΑΛΣ. Ο ς' ἀποστολικός κανὼν ἀδιαστίκτως καθαιρεῖσθαι κελεύει τοὺς ἱερωμένους κοσμικὰς φροντίδας ἀναλαμβανομένους. Ὁ δὲ παρὼν κανὼν συμπαθέστερον τούτους κολάζει. Φησί γάρ, "Η παν σάσθωσαν, ἢ καθαιρείσθωσαν. Ελκυσον γοῦν εἰς μίαν ἔννοιαν τοὺς κανόνας πρὸς τὸ φιλανθρωπότερον, καὶ εἰπὲ καὶ τὸν ς' κανόνα κατὰ τοῦτον νοεῖσθαι. Ζήτει καὶ τὸν ς' κανόνα τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου, καὶ τὸν δ' τῆς τετάρτης. ΖΩΝΑΡ. Ο έκτος κανὼν τοῦ παρόντος συντάγματ τος καθαιρείσθαι κελεύει τοὺς κοσμικός φροντίδας ἀναδεχομένους ἱερωμένους. Οὗτος δὲ ὁ κανὼν σαφί νιστικὸς ἐκείνου ἐστίν. Οὕτω γὰρ χρὴ νοεῖν κἀκεῖνο, ὅτι, εἰ μὴ πείθοιτο, καὶ ἀφίσταται τῶν κοσμικών πραγμάτων, τότε καθαιρεθήσεται. Εἰ γὰρ ἀπέχεται τούτων, ὡς μηκέτι μετιέναι δημοσίας διοικήσεις, ἐπὶ τοῖς φθάσασι συγγνωσθήσεται. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ τοῦ προτέρου κανόνος μέμνηται ὁ κανὼν οὗτος. Ζητη τέον δὲ καὶ τὸν ις' κανόνα τῆς ἐν Καρθαγένη η συνόδου, καὶ τὸν τρίτον τῆς τετάρτης συνόδου. Η ταξεώτην. ταξεω της οἱ διάκονοι τοῦ ἄρχοντος, ἢ ταξεῶται. 15. Βουλευτής ἢ ταξεώτης μὴ γενέσθω ἐπίσκο τος, μή πρότερον ιε' ἔτη μονάσας. Αλλ' εἰ παρὰ ταῦτα γένηται, τῇ ἰδίᾳ ἀποδιδόσθω τύχη. Ο βουλευτής καὶ ὁ ταξεώτης, ἐὰν ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος γένηται, ἐκπίπτει, κἂν ἦν πρὸ τούτου κληρικός. 1. 1, 5, 55. ᾿Αλλὰ μηδὲ ταξεώτες κληρικοὺς γίνεσθαι, ἵνα μὴ ἐκ τούτου τῷ εὐαγεῖ οἴκῳ ὕβρις προσγένηται. 1. 1, 27 Προσευχαιρεῖν. προσ καρτερείν, Η πειθέσθω οὖν τοῦτο μὴ ποιεῖν, ἢ καθαιρείσθω. εἰ δὲ μὴ βούληται ἀποτιθέσθω,
col. 205–206page 94 of 741
PG 137:205ΑΡΙΣΤ. Επίσκοπος ἀνεπίσκοπος ὁ δημόσια γει μιζόμενος Ο εἰς δημοσίας διοικήσεις ἑαυτὸν ἐκδιδούς, ἢ πρεσβύτερος, ἢ διάκονος, ἢ ἐπίσκοπος, ἢ παυσάσθω, ἢ μὴ πειθόμενος, καθαιρείσθω. ΚΑΝΩΝ ΙΒ'. Οἰκέτας εἰς κλῆρον προχειρίζεσθαι ἄνευ τῆς τῶν δεσποτων συγγνώμης οὐκ ἐπιτρέπομεν ἐπὶ λύπῃ τῶν κεκτημένων· οίκων γὰρ ἀνατροπὴν τὸ τοιοῦτον ἐργάζεται. Εἰ δέ ποτε καὶ ἄξιος κα νείη ὁ οἰκέτης πρὸς χειροτονίαν βαθμού, οἷος καὶ ὁ ἡμέτερος Ονήσιμος ἐφάνη, καὶ συγχωρήσουσιν οἱ δεσπόται, καὶ ἐλευθερώσουσι, καὶ τοῦ οἴκου ἐξαποστείλωσι, γινέσθω. ΒΑΛΣ. Περὶ δούλων κληρουμένων ἀνάγνωθι καὶ τὸ λς' κεφάλαιον τοῦ α' τίτλου τοῦ παρόντος συν τάγματος. Ἐνταῦθα δὲ ὁ κανών, μὴ θέλων σκανδαλίζεσθαι ὑφ' ἡμῶν τοὺς ἀδελφοὺς ἡμῶν, οὐ παραχωρεί εἰς κλῆρον προάγεσθαι δοῦλον ἀλλότριον, κἂν φρονιμώτατος ἐστι καὶ ἄξιος, εἰ μὴ καὶ ὁ δεσπότης πρὸς τοῦτο συναινέσῃ, καὶ πρότερον ἐλευθερίας αὐτὸν ἀξιώσῃ. Ἐγράφη δὲ πρὸς παράδειγμα καὶ τὸ γεγονὸς ἐπὶ τῷ Ονησίμῳ. Γέγραπται γὰρ ὡς τὸν τοιοῦτον Ονήσιμον δοῦλον ὄντα Φιλήμονος ὁ μέγας Παῦλος ἀντέστρεψε πρὸς τὸν Φιλήμονα, καν χρησιμώτατος πρὸς διακονίαν ἔδοξεν αὐτῷ, εἰπὼν μὴ δίκαιον εἶναι ἄνευ γνώμης τοῦ Φιλήμονος τοῦτον διακονεῖν ἐν τῷ τῆς πίστεως κηρύγματι. Ὥστε οὐδὲ Ελευθερία, οὐδὲ ἱερωσύνη, οὐδ᾽ ἄλλο τι ἀποξενοῦσι τὸν ἀγνοοῦντα δεσπότην, ἐκ τῆς κυριότητος τοῦ Ιούλου αὐτοῦ. Καὶ τὸ νόμιμον δὲ τὸ διοριζόμενον, κατὰ ἐλευθερίαν οὐ δίδοται ἀποκατάστασις, οὐ νεῖται περὶ τοιούτων, ἀλλὰ περὶ δούλου ἐλευθερωθέντος κατά γνώμην δεσπότου ἀτελοῦς. ΖΩΝΑΡ. Τὰ ἐμποιοῦντα σκάνδαλά τισι φεύγειν δεῖ τοὺς πιστούς. Αίτιον δὲ σκανδάλου καὶ λύπης τὸ τὸν ἀλλότριον δοῦλον παρά γνώμην τοῦ δεσπότου κληροῦσθαι. Διὸ καὶ κωλύει τοῦτο ὁ κανών, ὡς οἴκους όλους ἀνατρέπον. Ἴσως γὰρ διοικητής ἂν εἴη τοῦ οἴκου τοῦ δεσπότου αὐτοῦ ὁ δοῦλος ἐκεῖνος, ἢ έργα στηρίου δεσποτικοῦ προϊστάμενος, ἢ χρήματα έμε πεπιστευμένος δι' ἐμπορίαν, καὶ ἡ χειροτονία αὐτοῦ διὰ ταῦτα εἰς λύπην ἔσται τῷ δεσπότῃ αὐτοῦ. Εἰ δὲ Άξιος ἱερατικοῦ βαθμοῦ κριθείη ὁ οἰκέτης, χρὴ τὸν ἐπίσκοπον κοινοῦσθαι τὰ περὶ αὐτοῦ τῷ δεσπότῃ καὶ εἰ κἀκεῖνος συνευδοκεῖ, χειροτονηθήσεται. Καὶ ὁ μέγας γὰρ Παῦλος Ονήσιμον δοῦλον ὄντα Φιλήμονος Χειριζόμενος. μεταχειριζόμενος. Ο ἡμέτερος Ονήσιμος. ἡμέτερος ἐμοῦ Οικέτης οὐ κληροῦται παρά γνώμην τοῦ δεσπότου. ἡμέτερος οἷος καὶ ἡμέτερος Ονήσιμος ἐφάνη, ἡμέτερες
col. 207–208page 95 of 741
PG 137:207καὶ εύχρηστον αὐτῷ κριθέντα εἰς διακονίαν ἄνευ γνώμης τοῦ δεσπότου κατέχειν οὐκ ἔκρινεν, ἀλλ' ἀνέπεμψεν αὐτὸν πρὸς Φιλήμονα. Ο δὲ πολιτικὸς νόμος ἀρκεῖν εἰς ἐλευθερίαν φησὶ τοῦ δούλου τὸ εἰδότος τοῦ δεσπότου αὐτοῦ, καὶ μὴ ἀντιλέγοντος, τῷ κλήρῳ καταλεγῆναι αὐτόν. ΑΡΙΣΤ. Οἰκέτης απλήρωτος πλὴν εἰ μὴ γνώμη δεσπότου. ῾Ο δὲ ἐπάξιος, ἐλευθερωθεὶς, προ βιβάζεται "Ανευ γνώμης δεσπότου οὐ δεῖ οἰκέτην εἰς κλη ρον προσδέχεσθαι. Ελευθερωθεὶς δὲ ἄξιος τοῦ κλη ροῦσθαι φανείς, παραδέχεται. ΚΑΝΩΝ ΠΓ'. Ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος ἢ διάκονος, στρα τεία σχολάζων καὶ βουλόμενος ἀμφότερα κατέχειν, Ρωμαϊκὴν ἀρχὴν καὶ ἱερατικήν διοίκησιν, καθαιρείσθω. «Τὰ γὰρ Καίσαρος Καίσαρι· καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ.» ΒΑΛΣ. Διάφοροι κανόνες ἀποστολικοὶ ἐκώλυσαν τοὺς ἱερωμένους δημοσιακά πράγματα διοικεῖν. Ο δὲ παρών κανὼν καθαιρείσθαι θεσπίζει τους στρα τεία σχολάζοντας, ἤτοι τοὺς διοικητὰς τῶν στρα σιωτικών σιτηρεσίων, πραγμάτων καὶ στρατολο γιῶν. Τοιαύτην γὰρ εἶναι τὴν στρατείαν ὑποληπτέον μοι, καὶ μὴ τὴν διὰ ὅπλων. Εκείνη γὰρ πάντη ἀπηγόρευται. Καὶ ἀνάγνωθι τον ζ' κανόνα ῾Ο δέ πολιτικός νόμος.: Εάν ο δοῦλος, εἰδότος καὶ οὐκ ἀντιλέγοντος τοῦ δεσπότου ἐν κλήρῳ καταλεγῇ, ἐξ αὐτοῦ τοῦ καταλεγῆναι ἐλεύθερος καὶ εὐγενής έστω, 111, 1,. 31. Δούλος, ειδότος καὶ οὐκ ἀντιλέγοντος τοῦ δεσπότου εἰς κλῆρον καταλεγείς, ἐλευθεροῦται. Δοῦλος, γινώσκοντος τοῦ δεσπότου, καὶ σιωπώντος χειροτονούμενος κληρικός, ἐλευθεροῦται. 'Ελευθερωθεὶς προβιβάζεται. Δοῦλος δὲ οὔτε κατά γνώμην δεσπότου κληροῦται, εἰ μὴ πρῶτον ἐλευθερωθῇ. Στρατεία σχολάζων. μια στρατεία σχολάζοντας τῶν στρατιω εικῶν πραγμάτων διοικητάς, στρατεύων ἱερεὺς καθαιρείσθω, στρατεύων ἀντὶ τοῦ Στρατιωτικά πράγματα διοικών, σρατείᾳ Ρωμαϊκήν ἀρχήν τῇ ἱερατική διοικήσει στρατεία σχολάζων, ἄρχων, ἱερεὺς ἄρχων ἀνία ρος. Τὰ γὰρ Καίσαρος Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ, Οὐ γὰρ θεωρία πνευματικὴ καὶ πρᾶξις πολιτικὴ ὡς τὰ πολλὰ συνεῖναι πεφύκασιν, εὐκτὸν δ᾽ ἂν εἰ μὴ μαχόμενα τὸ πλέον πρὸς ἄλληλα φαίνοιντο, καθάπερ σῶμα καὶ πνεῦμα καὶ αἱ ὅσα τῶν αἰσθητῶν πρός γε τὰ ὑπὲρ αἴσθησιν. Τοὺς γὰρ κανόνας μὴ ἐνδιδό και οἱοπωστιοῦν καὶ Θεῷ ἱερᾶσθαι, καὶ κοσμικαῖς προσπλέκεσθαι πραγματείαις. Ἀποδιεστάνει γὰρ ἄμφω και μηδαμως συναλείφεσθαι, ὥσπερ καὶ δου λεύειν Θεῷ τε καὶ μαμμωνᾷ κατὰ διάμετρον εἰσιν ἀντικείμενα. Τοῖς ἀμφιβίοις τούτοις δριμύσσονται δυσκολαίνοντες, Τὰ γὰρ Καίσαρος. Τὰ γὰρ Καίσαρος Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ, μ
col. 209–210page 96 of 741
PG 137:209τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου, ἀναθεματίζοντα τους τοιούτους, εἰ μὴ μεταμεληθῶσιν. Ερωτήσει δέ τις, 'Αρα καὶ ἐνταῦθα τὸ παυσάσθω ἢ καθαιρείσθω ἕξει χώραν, καθὼς ἐν τῷ πα' κανόνι ἐδιδάχθημεν ἢ καὶ πρὸ ἐπιφωνημάτων ὁ τὴν στρατείαν μεταχειριζέ μενος ἱερωμένος ἀπεντεῦθεν καθαιρεθήσεται; Λύ σις. Οἶμαι ὅτι καὶ ἐνταῦθα, μετὰ ἐπιφώνησιν ὁ στρατολογῶν, εἰ μὴ παύσεται, καθαιρεθήσεται. Πάντα γὰρ τὰ δημοσιακὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν ἔχουσιν. Ανάγνωθι καὶ κεφ. λβ' τοῦ θ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ. ΖΩΝΑΡ. Στρατείαν ἐνταῦθα οὐχ όπλων μεταχείρησιν ἢ προστασίαν στρατιωτῶν οἶμαι τὸν κανόνα στρατείαν, λέγειν, ἀλλὰ στρατιωτικῶν πραγμάτων διοίκησιν, οἷον σιτηρεσίων στρατιωτικών διανέμησιν, ή τροφῶν, στρατιώταις άφωρισμένων υποδοχήν, η στρατολογίαν, ἢ καὶ διοικήσεις ἄλλας τινὰς, ἃς καὶ οἱ πολι τικοὶ νόμοι στρατείας εὑρίσκονται ὀνομάζοντες. Τοὺς γοῦν τοιούτοις τισὶ σχολάζοντας ἱερωμένους ὁ και νὼν ὑπὸ καθαίρεσιν τίθησι πάντως, εἰ μή τούτων ἀφίστανται. Οὐ γὰρ δεῖ μιγνύειν τὰ ἄμικτα· τὰ Καί σαρος φησὶ καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ. Ὁ δὲ τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνάδου ἑβδομος κανὼν καὶ ἀναθεματίζεσθαι τοὺς τοιούτους μὴ μεταμελομένους ὁρίζει. ΑΡΙΣΤ. Ἱερεὺς ἄρχων ἀνίερος· «Τὰ γὰρ σαρος Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ. Ο Ρωμαϊκὴν στρατείαν ἐθέλων κατέχειν, καὶ Ιερατικὴν διοίκησιν, καθαιρείσθω. Τὰ γὰρ Καίσαρος Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ. ΚΑΝΩΝ ΠΑ'. στρατείας. Οστις υβρίσει βασιλέα ἢ ἄρχοντα παρὰ τὸ δίκαιον, τιμωρίαν τιννύτω· καὶ εἰ μὲν κληρικὸς, καθαιρείσθω· εἰ δὲ λαϊκὸς, ἀφοριζέσθω. ΒΑΛΣ. Ο Μωσαϊκός νόμος φησίν • "Αρχοντα τοῦ λαοῦ σου οὐκ ἐρεῖς κακῶς. Ακολούθως οὖν αὐτῷ διορίζεται καὶ ὁ παρών κανών, τὸν ὑβρίζοντα βασι λέα ἢ ἄρχοντα, κληρικὸν μὲν ὄντα, καθαιρεῖσθαι, λαῖ τὸν δὲ, ἀφορίζεσθαι. Καὶ τοῦτο μὲν ὅσον ἀπὸ τῆς ἐκκλησιαστικῆς παραδόσεως· οἱ δὲ πολιτικοὶ νόμοι ἄλλως διευλυτοῦσε τὰ τῆς βασιλικῆς ὕβρεως. Καὶ ἀνάγνωθι τὸ λς' κεφ. τοῦ θ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. Τινὲς ἑρμηνεύοντες τ), Εἴ τις υβρίσει βασιλέα ἢ ἄρχοντα παρὰ τὸ δίκαιον, εἶπον πολλάκις η ἐκλαμβάνεσθαι καὶ τὸν δίκαιον ἔλεγχον ἀντὶ ὕβρεω;. Νομίζω δὲ τοῦτο ἑρμηνεύεσθαι ἀπὸ τοῦ ιδ' κεφ. τοῦ ἐς τίτλου τοῦ ξ' βιβλίου τῶν Βασιλικῶν, ὅπερ κατα εστρώθη εἰς τὸ λς' κεφάλαιον τοῦ θ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. Όστις υβρίσει βασιλέα. Βασιλέα μὲν ὑβρί ζειν κεκώλυται, ἐλέγχειν δὲ οὐδαμῶς.
col. 211–212page 97 of 741
PG 137:211ΖΩΝΑΡ. Ο Μωσαϊκός νόμος, "Αρχοντα, φησί, τοῦ λαοῦ σου οὐκ ἐρεῖς κακῶς. Καὶ ὁ κορυφαίο; τῶν ἀποστόλων Πέτρος, Τὸν βασιλέα τιμᾶτε, φη σί. Καὶ ὁ μέγας Παῦλος ὑπερεύχεσθαι κελεύει τῶν βασιλέων καὶ πάντων τῶν ἐν ὑπεροχῇ, καὶ ταῦτο ἀπίστων. Υβρίζειν μὲν οὖν κεκώλυται πᾶς τις καὶ βασιλέας καὶ ἄρχοντας· ἐλέγχειν δὲ παρὰ τὸ προσ ἦχον ποιοῦντάς τι οὐ κωλύεται, κἂν οἱ τῶν ἐλέγ χων λόγοι, δριμύτεροι όντες ίσως, εἰς ὕβριν τοῖς ελεγχομένοις λογίζωνται. Παρὰ τὸ δίκαιον γὰρ ὑβρί ζειν οὐ παραχωρεῖ ὁ κανών, ὡς ἐξ ἀντιδιαστολῆς νοεί σθαι ὅτι ὁ δικαίως και βασιλέων καὶ μεγιστάνων καθο απτόμενος οὐ κολάσεως ἄξιος. Ο δὲ λς' τίτλος τοῦ ξ' τῶν Βασιλικών βιβλίου ἐν κεφαλαίῳ εγ β ταῦτά φησιν· Εάν τις κακῶς μνημονεύσῃ τοῦ βα σιλέως, οὐχ ὑπόκειται τιμωρίᾳ· ἀλλὰ χρὴ τὰ περὶ αὐτοῦ τῷ βασιλεῖ μηνυθῆναι. Εἰ γὰρ ἀπὸ κουφότητος ἐξῆλθε, καταφρονητέος· εἰ δὲ ἀπὸ μανίας, ἐλεημοσύνης ἄξιος· εἰ δὲ ὡς ἀδικούμενος, συγχωρη τέος. ΑΡΙΣΤ. 'Ο άρχοντα καὶ βασιλέα παρὰ θέμιν ὑβρί ζων, κληρικός, καθαιρεῖται ὁ λαϊκὸς, ἀφυρίζε ται. Ὁ βασιλέα ἢ ἄρχοντα εὐσεβῶς ζῶντας ὑβρίζων, εἰ μὲν κληρικός ἐστι, καθαιρείσθω· εἰ δὲ λαϊκός, ἀφοριζέσθω. ΚΑΝΩΝ ΠΕ. Εστω ἡμῖν πᾶσι κληρικοῖς καὶ λαϊκοῖς βιβλία σεβάσμια καὶ ἅγιαὶ τῆς μὲν παλαιᾶς διαθήκης Μωϋσέως πέντε, Γένεσις, Έξοδος, Λευϊτικὸν, Αριθμοί, Δευτερονόμιον Ἰησοῦ υἱοῦ Ναυῆ ἐν· Κριτῶν ἔν· Ρουθ ἔν· Βασιλειῶν τέσσαρα Παραλειπομένων τῆς βίβλου τῶν ἡμερῶν δύο "Εσδρα δύο Ἐσθὴρ ἔν· Μακκαβαίων τρία· Ἰὼβ ἐν· Ψαλτηρίου ἔν· Σολομῶντος τρία· Παροιμίαι· Ἐκκλησιαστής • Ασμα ᾀσμάτων Προφητῶν δεκαδύο" Ησαίου ἔν 18 ρεμίου ἔν· Ιεζεκιήλ ἔν· "Εν Δανιήλ. "Εξωθεν δὲ ὑμῖν προσιστορείσθω μανθάνειν ὑμῶν τοὺς νέους τὴν σοφίαν τοῦ πολυμαθους Σιράχ. Ημέτερα δὲ τοῦτ' ἔστι τῆς καινῆς Διαθήκης) Εὐαγγέλια τέσσαρα, Ματθαίου, Μάρκου, Λου κᾶ, Ἰωάννου • Παύλου ἐπιστολαὶ δεκατέσσαρες Πέτρου ἐπιστολαὶ δύο· Ιωάννου τρεῖς Ιακώβου μια· Ιούδα μία· Κλήμεντος ἐπιστολαὶ δύο… Καὶ αἱ Διαταγαί ὑμῖν τοῖς ἐπισκόποις δι' ἐμοῦ Κλήμεντος ἐν ὀκτὼ βιβλίοις προσπεφωνημέναι, ὃς οὐ χρὴ δημοσιεύειν ἐπὶ πάντων διὰ τὰ ἐν αὐταῖς μυστικά· καὶ αἱ Πράσ ξεις ἡμῶν τῶν ἀποστόλων Ημῶν τῶν ἀποστόλων. Ταῦτα δὲ περὶ κανόνων διατετάχθω ὑμῖν παρ' ἡμῶν, ὦ ἐπίσκοποι. Ὑμεῖς δὲ ἐμμένοντες αὐτοῖς σωθήσεσθε, καὶ εἰρήνην ἔξετε ἀπειθοῦντες δὲ κολασθήσεσθε, και πόλεμον μετ' ἀλλήλων ἀΐδιον ἕξετε, δίκην τῆς ἀνηκοΐας την προσ ήκουσαν τιννύντες. Ο Θεός δὲ, ὁ μόνος ἀγέννητος καὶ τῶν ὅλων ποιητής, ἅπαντας ἡμᾶς διὰ τῆς εἰ ρήνης ἐν Πνεύματι ἁγίῳ ἑνώσει, καταρτίσει εἰς πᾶν ἔργον ἀγαθὸν, ἀτρέπτους, αμέμπτους, ἀνεγκλήτους καταξιώσει τε τῆς μεσιτείας τοῦ ἡγαπημένου παιδός
col. 213–214page 98 of 741
PG 137:213ΒΑΛΣ. ᾿Απὸ μὲν τοῦ ξ' κανόνος ἐμάθομεν μὴ ἀναγινώσκειν ψευδεπίγραφα βιβλία ἀσεβῶν ὡς ἁγια ἀρτίως δὲ μανθάνομεν ποῖα βιβλία ἀναγινώσκειν ἐφείλομεν ἐκ τῆς παλαιᾶς Διαθήκης καὶ τῆς Νέας. Σὺ δὲ γίνωσκε ὡς, εἰ καὶ γέγραπται ἐνταυθοῖ ἀνα γινώσκειν ἡμᾶς τὰς διαταγὰς τοῦ Κλήμεντος, πλην μὴ δημοσιεύειν αὐτὰς, ἀλλ' ὁ 6' κανὼν τῆς ς' συν όδου απηγόρευσε τὴν τούτων ἀνάγνωσιν, διὰ τὸ γε νέσθαι παραποίησιν ἐν αὐταῖς. Καὶ ἀνάγνωθι τὸν αὐτ τὸν β' κανόνα, διοριζόμενον μετὰ καὶ ἄλλων τινῶν μόνους τοὺς πε' κανόνας τῶν ἁγίων ἀποστόλων ἀνα γινώσκειν ἡμᾶς, καὶ ἑτέρου τινὸς μὴ ἐπιστρέφεσθαι, κἂν λέγηται εἶναι τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανών. Τα δὲ παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων καὶ ὁμολογητών συγ γραφέντα καὶ ἀναγινώσκειν καὶ κατασπάζεσθαι ὀφεί λομεν, ὡς εἰς τὴν ἀληθῆ καὶ ὀρθόδοξον πίστιν ἡμᾶς ἀνάγοντα. ΖΩΝΑΡ. Διαταξάμενοι οἱ πιστοὶ ἀπόστολοι πῶς χρὴ τοὺς πιστοὺς βιοῦν, ἐπήγαγον τελευταῖον καὶ τίνα δεῖ αὐτοὺς ἀναγινώσκειν βιβλία, καὶ ταῦτα ἀπηρίθμησαν. ὡς δὲ ἄνω που εἴρηται, καὶ διαφόρων ἁγίων Πατέρων ἀπαριθμήσεις τῶν ἀναγνωστέων βιο Ελίων εὑρίσκονται. Τοῦτο δὲ πεποιήκασιν, ὅτι διά η αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν, μεθ' οὗ ἡ δόξα αὐτῷ τῷ ἐπὶ πάντων Θεῷ καὶ Πατρὶ, ἐν ἁγίῳ Πνεύματι τῷ Παρακλήτῳ, νῦν τε καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. οὗ ἡ δόξα, πρεσβείαις τῆς ἀσπόρως τεκούσης ἁγνῆς θεομητέρος καὶ πάντων τῶν ἁγίων. Αμήν. ὁ Θεὸς δὲ μόνος, παραφραστικώς Ανεγνώσθη Κλήμεντος τοῦ Ρώμης τεύχη βιβλίων δύο, ὧν τὸ μὲν ἐπισ γράφεται Διαταγαὶ τῶν ἀποστόλων διὰ Κλήμεντος, ἐν ᾧ καὶ οἱ τῶν συνοδικῶν κανόνων τῷ ἀθροίσματι τῶν ἀποστόλων κανόνες επιγραφόμενοι περιέχονται. Διαταγαὶ τῶν ἀποστόλων βιβλιογράφος
col. 215–216page 99 of 741
PG 137:215φορά νόθα συγγράμματα και ψευδεπίγραφα ἦταν, οι ἢ καί εἰσι· τὰ δὲ καὶ νενοθευμένα, οἷαι καὶ αἱ διὰ τοῦ Κλήμεντος ἐκπεφωνημέναι διαταγαί. Καὶ αὗται καὶ παρὰ κακοδόξων τινῶν ἐνοθεύθησάν τε καὶ παρεφθάρησαν. Διὸ καὶ ἀναγινώσκεσθαι ὅλως αὐτὰς ἀπηγόρευσεν ἡ οἰκουμενικὴ ἕκτη σύνοδος ἐν κεφα λαίῳ δευτέρῳ τῶν παρ' αὐτῆς τεθέντων κανόνων. Τινὲς δὲ τῶν ἄλλων ἀπαριθμήσεων παραχωρούσιν ἀναγινώσκεσθαι πρὸς τοῖς ἐνταῦθα ἀπηριθμημένοις, καὶ τὴν Σοφίαν Σολομώντος, καὶ Ἰουδήθ, καὶ Τω βίαν, καὶ τὴν ᾿Αποκάλυψιν τοῦ Θεολόγου. Οὗτοι μὲν οὖν εἰσιν οἱ τῶν πανσέπτων ἀποστόλων πει κανόνες. Εὑρίσκονται δὲ ἔν τισι τῶν τοὺς και νόνας ἐχόντων βιβλίων καὶ ἕτεροι κανόνες ἐπ' ὀνό ματι ἑκάστου τῶν πανευφήμων ἀποστόλων ἐπιγεγραμμένοι. ᾿Αλλ' ἡ ἐν τῷ Τρούλλῳ συναθροισθεῖσα σύνοδος τῶν σκζ' ἁγίων Πατέρων ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦ αὐτοκράτορος Ἰουστινιανοῦ τοῦ Ῥινοτμήτου, ἡ λεγομένη ἔκτη, ἀπαρίθμησιν ποιησαμένη τῶν ἱερῶν κανόνων, οὕτω φησίν· Έδοξε τῇ ἁγίᾳ ταύτῃ συν όδῳ μένειν βεβαίους καὶ ἀσφαλεῖς τοὺς ὑπὸ τῶν πρὸ ἡμῶν ἁγίων καὶ μακαρίων Πατέρων δεχθέντας καὶ κυρωθέντας, ἀλλὰ μὴν καὶ παραδοθέντας ἡμῖν ὀνό ματι τῶν ἁγίων καὶ ἐνδοξοτάτων ἀποστόλων πε κανόνας. Εἶτα περὶ τῶν παρὰ τοῦ ἁγίου Κλήμεντος συγγραφεισῶν Διατάξεων, εἰποῦτα μὴ χρῆναι ταύ τας ἀναγινώσκεσθαι, καὶ ἀποβαλλομένη αὐτὰς, ὡς αἱρετικῶν νόθα τινὰ καὶ ξένα τῆς εὐσεβείας ἐπὶ λύμῃ τῆς Ἐκκλησίας αὐταῖς παρενειράντων, μέμνηται τῶν συνοδικῶν κανόνων, τῶν τε οἰκουμενικῶν συνόδων καὶ τῶν τοπικῶν, καὶ τῶν παρὰ θείων Πα τέρων ἐκτὸς συνόδων γενομένων κανόνων. Καὶ ἐπὶ τούτοις ἐπάγει μηδενὶ ἐξεῖναι τοὺς προδηλωθέντας παραχαράττειν κανόνας, ἢ ἀθετεῖν, ἢ ἑτέρους παρά τοὺς προκειμένους παραδέχεσθαι κανόνας ψευδεπι γράφους ὑπό τινων συντεθέντας τῶν τὴν ἀλήθειαν καπηλεύειν ἐπιχειρησάντων. Ταῦτα τοῦ δευτέρου κανόνος τῆς ἔκτης συνόδου διαταττομένου, καὶ μη δαμοῦ μνείαν ποιησαμένου ἑτέρων ἀποστολικῶν κα νόνων, παρὰ τοὺς πε᾿ οὐκ ἐγκρίνεσθαι δεῖ τοὺς λεγομένους ἄλλους τῶν ἀποστόλων κανόνας, ἀλλ᾽ ἀποκρίνεσθαι μᾶλλον, οβελίζεσθαί τε καὶ ἀποβάλε λεσθαι· ὡς ψευδεπιγράφους, καὶ νόθους καὶ τῶν ἀπηριθμημένων, καὶ τοῖς θείοις καὶ ἱεροῖς Πατράσιν Ο εγκεκριμένων εκτός. ΑΡΙΣΤ. Σεβάσμιος ἡ ἑξηκοντάβιβλος μόνον. Ταῦτα μόνα πᾶσι κληρικοῖς καὶ λαϊκοῖς βιβλία σεβάσμια καὶ ἅγια ὀφείλουσι κρίνεσθαι· ἤγουν τῆς μὲν παλαιᾶς Διαθήκης πέντε· Γένεσις, Έξοδος, Λευϊτικόν, Αριθμοί, Δευτερονόμιον Ἰησοῦ υἱοῦ Ναυῆ ἔν· Κριτῶν καὶ Ρουθ ἔν· Βασιλειῶν τέσσαρα Παραλειπομένων της βίβλου τῶν ἡμερῶν δύο δρα δύο Εσθήρ εν Μακκαβαίων γ'· Ιβ ἔν· ψαλ τήριον ἔν· Σολομῶντος τρία Παροιμίαι· Ἐκκλησιαστὴς Ασμα ασμάτων· προφητῶν δεκαδύο" ἔξωθεν δὲ τούτων καὶ αἱ Σοφίαι τοῦ πολυμαθοῦς Σι ράχο τῆς δὲ καινῆς Διαθήκης Ευαγγέλια τέσσαρα Ματθαίου, Μάρκου, Λουκᾶ, Ἰωάννου Παύλου ἐπι

Canons of the Council of NicaeaCanones Concilii Nicaeni

col. 217–218page 100 of 741
Canones Concilii Nicæni
PG 137:217Ι. στολα: δεκατέσσαρες· Πέτρου ἐπιστολαὶ δύο • Ιωάν νου τρεῖς· Ἰακώβου μία· Ἰούδα μία· Κλήμεντος απ ἐπιστολαὶ δύο· καὶ αἱ Πράξεις τῶν ἀποστόλων· καὶ αἱ Διαταγαὶ αἱ διὰ τοῦ αὐτοῦ Κλήμεντος τοῖς ἐπι σκόποις ἐν ὀκτὼ βιβλίοις προσπεφωνημέναι· &ς οὐδὲ χρὴ δημοσιεύειν ἐπὶ πάντων διὰ τὰ ἐν αὐταῖς μυσ στικά· μᾶλλον δὲ ὁ δεύτερος κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλα λφ γενομένης έκτης συνόδου παντελῶς ἀποβάλλεται τὰς τοιαύτας διατάξεις, διὰ τὸ ἐν αὐταῖς ὑπὸ τῶν ἑτεροδόξων προστεθήναι τινα νόθα και ξένα τῆς εὐ σεβείας. ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΕΝ ΝΙΚΑΙΑ ΠΡΩΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΒΑΛΣ. Ἡ ἁγία αὕτη σύνοδος καὶ οἰκουμενικὴ γέγονε βασιλεύοντος (τῷ δεκάτῳ ἔτει τῆς βασιλείας Κανόνες τῆς ἐν Νικαίᾳ. διατύπωσιν Ελιχόρην Μετὰ δὲ τὴν ᾿Αλεξάνδρου τελευτὴν ἐκτίσθη ὑπὸ Λυσιμάχου, καὶ ὠνομάσθη Νίκαια ἀπὸ τῆς ᾿Αντιπάτρου θυγατρός. Καὶ Νίκαια ἡ μητρόπολις τῆς Βιθυνίας ἐπὶ τῇ ᾿Ασκανίᾳ λίμνη. Περίκειται δὲ κύ κλῳ πεδίον μέγα, καὶ σφόδρα εὐδαιμον, οὐ πάνυ δὲ ὑγιεινὸν τοῦ θέρους, κτίσμα Αντιγόνου μὲν πρῶτον τοῦ Φιλίππου, ὃς αὐτὴν 'Αντιγονίαν προσείπεν, εἶτα Λυσιμάχου, ὃς αὐτὴν ἀπὸ τῆς γυναικὸς ὠνόμασε Νίκαιαν. "Ην δὲ αὐτὴ θυγάτηρ Αντιπάτρου. 'Αντιγονίαν Παρωνόμασται δὲ Νίκῃ τῇ τοῦ Λυσιμάχου γυναικί. Νίκαια. ἀπὸ Ναΐδος νύμφης όνομα λαχούσης τὴν Νίκαιαν. προκαθε μένην τῶν Βιθυνῶν μεγίστην πόλιν Νίκαια αὐχεῖ μὲν καὶ τὸ ἐκ κραταιῶν τειχῶν ἀνάλωτον ἢ δυσάλωτον γοῦν, πλίνθου ᾠκοδομημένη πᾶσα ὀπτης. 14. ἐντεῦθεν ἐς Νίκαιαν αὖθις ὑποστρέφει· αὕτη γὰρ ἐγε γόνει Ρωμαίων βασίλειον μετὰ τὴν τῆς Βυζαντίδος πόρθησιν. Αφικομένους δὲ ἀποδεικνύναι σφίσι Νίκαιαν τὴν Ἑλληνίδα πόλιν, τὰ βασίλεια ἐν αὐτῇ ποιουμένους,
col. 219–220page 101 of 741
PG 137:219518 αὐτοῦ τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου, ἀθροισθέντων ἐν Νικαίᾳ τῆς Βιθυνίας τριακοσίων δέκα καὶ ὀκτὼ ἁγίων Πατέρων κατά 'Αρείου γεγονότος πρεσβυτέρου τῆς κατὰ ᾿Αλεξάνδρειαν Εκκλησίας, ὃς ἐβλασφήμει κατὰ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι στοῦ, λέγων μὴ ἐμούσιον εἶναι αὐτὸν τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, κτίσμα δὲ, καὶ ὅτι ἦν ὅτε οὐκ ἦν, ὃν καθεῖλεν ἡ ἁγία σύνοδος αὕτη, καὶ ἀνεθεμάτισε μετὰ τῶν ὁμοφρόνων αὐτῷ· ἐδογμάτισε δὲ ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν, καὶ Θεὸν ἀληθινὸν καὶ Δεσπότην καὶ Κύ ριου καὶ Κτίστην τῶν κτιστῶν ἁπάντων· ἀλλ' οὐ κτί σμα, οὐδὲ μέντοιγε ποίημα. Πρώτη δὲ σύνοδος ἡ ἐν Νικαία αὕτη λέγεται πρὸς τὰς οἰκουμενικὰς ἀριθμουμένη. Επείπερ πρὸ αὐτῆς διάφοροι γεγόνασι συν οδοι τοπικαί. ᾿Αλλὰ τῶν οἰκουμενικῶν αὕτη οὖσα πρώτη, προτέτακται καὶ τῶν λοιπῶν τῶν πρὸ αὐτῆς γενομένων, τῆς ἐν 'Αντιοχείᾳ δηλαδὴ κατὰ Παύλου τοῦ Σαμοσατέως συγκριθείσης ἐπὶ Αὐρηλιανοῦ βασι λέως, τῆς ἐν 'Αγκύρᾳ καὶ τῆς ἐν Νεοκαισαρεία. ΖΩΝΑΡ. Ἡ ἁγία καὶ οἰκουμενικὴ πρώτη σύνοδος γέγονε βασιλεύοντος τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου, ἀθροισθέντων ἐν Νικαίᾳ τῆς Βιθυνίας τριακοσίων δέκα καὶ ὀκτὼ ἁγίων Πατέρων κατά Αρείου, γε γονότος πρεσβυτέρου τῆς κατὰ 'Αλεξάνδρειαν ἐκκλησίας, ὃς ἐβλασφήμει κατὰ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, λέγων μὴ ὁμοούσιον εἶναι αὐτὸν τῷ θεῷ καὶ Πατρὶ, κτίσμα δὲ, καὶ ὅτι ἣν ὅτε οὐκ ἦν, ὃν καὶ καθεῖλεν ἡ ἁγία σύνοδος αυ τη, καὶ ἀνεθεμάτισε μετὰ τῶν ὁμοφρόνων αὐτοῦ έδογμάτισε δὲ ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν, καὶ Θεὸν ἀληθινὸν καὶ Δεσπότην· καὶ Κύριον, καὶ Κτί στην τῶν κτιστῶν ἁπάντων· ἀλλ' οὐ κτίσμα, οὐδὲ μέντοι γε ποίημα. Πρώτη δὲ σύνοδος ἡ ἐν Νικαία αὕτη λέγεται πρὸς τὰς οἰκουμενικὰς ἀριθμουμένη. Επεί τοί γε πρὸ αὐτῆς διάφοροι γεγόνασι σύνοδος τοπικαί· ἀλλὰ τῶν οἰκουμενικῶν αὕτη οὖσα πρώτη, προτέτακται καὶ τῶν λοιπῶν τῶν πρὸ αὐτῆς γενομένων, τῆς ἐν 'Αντιοχείς δηλαδὴ κατὰ Παύλου τοῦ Σαμοσατέως, συγκροτηθείσης ἐπὶ Αὐρηλιανού βασι λέως, τῆς τε ἐν 'Αγκύρᾳ, ἐν ᾗ ζήτησις γέγονε παρά τῶν ἐν καιροῖς διωγμῶν τὴν πίστιν ἀρνησαμένων καὶ μεταμελομένων, ὅπως δεῖ τούτους προσδέχεσθαι· καὶ τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ, ἐν ᾗ περὶ ἐκκλησιαστικῆς καταστάσεως κανόνες εξεφωνήθησαν. ΚΑΝΩΝ Α'. Εἴ τις ἐν νόσῳ ὑπὸ ἰατρῶν ἐχειρουργήθη, ή ὑπὸ βαρβάρων ἐξετμήθη, οὗτος μενέτω ἐν τῷ Εἴ τις ἐν νόσῳ. Ο μὲν γὰρ Λεόντιος διαβαλλόμενος μετά γυναικός τινος νεωτέρας, λε γομένης Εὐστολίας, καὶ κωλυόμενος συνοικεῖν αὐτῇ, δι' αὐτὴν ἑαυτὸν ἀπέκοψεν, ἵν᾿ ἐπ' ἀδείας ἔχῃ διατρίβειν μετ᾿ αὐτῆς.
col. 221–222page 102 of 741
PG 137:221κλήρῳ. Εἰ δέ τις υγιαίνων ἑαυτὸν ἐξέτεμε, Λ τοῦτον καὶ ἐν τῷ κλήρῳ ἐξεταζόμενον πεπαῦσθαι προσήκει· καὶ ἐκ τοῦ δεῖγο μηδένα τῶν τοιούτων χρῆναι προάγεσθαι. Ὥσπερ δὲ τοῦτο πρόδηλον, ὅτι περὶ τῶν ἐπιτηδευόντων τὸ πρᾶ γμα καὶ τολμώντων ἑαυτοὺς ἐκτέμνειν, είρη ται οὕτως εἴ τινες ὑπὸ βαρβάρων ἢ δεν σποτῶν εὐνουχίσθησαν, εὑρίσκοντο δὲ ἄλ λως ἄξιοι, τοὺς τοιούτους εἰς κλῆρον προσίεται ὁ κανών Ι. ΒΑΛΣ. Οἱ ἀποστολικοὶ θεῖο: κανόνες, ὁ κα', ὁ κβ', ὁ κγ', καὶ ὁ κδ' ἱκανῶς ἡμᾶς ἐδίδαξαν τί ὀφείλει για νεσθαι εἰς τοὺς ἀκρωτηριαζομένους τους διδύμους. Ακολούθως οὖν τούτοις καὶ ὁ παρών κανών διατάττεται μήτε τοὺς ἑαυτοὺς ἐκδόντας εἰς ἐκτομὴν ἢ αὐτόχειρας γενομένους κληροῦσθαι, ἢ εἰς ἱερωσύνην " προάγεσθαι, ἀλλὰ κἂν προέφθασαν ἐν κλήρῳ ταχθῆναι, ἐκβάλλεσθαι τούτους· μήτε τοὺς ὑφ' ἑτέρων ἐπηρεασθέντας, καὶ τῶν παιδογόνων στερηθέντας μορίων, ἐὰν ἄξιοι κρίνωνται, ἱερωσύνης κωλύεσθαι διὰ τοῦτο. Ανάγνωθι καὶ τὸν η' κανόνα τῆς ἐν τῷ ναῷ τῶν ᾿Αγίων Αποστόλων συστάσης συνόδου τῆς λεγομένης πρώτης καὶ δευτέρας. Ἐπεὶ δὲ, τοὺς ἀπο στολικούς κανόνας ἑρμηνεύοντες, ἐγράψαμεν κολά ζεσθαι τὸν μετὰ τὴν χειροτονίαν διὰ πάθος ἑαυτὸν ἀκρωτηριάσαντα· ἀπὸ δὲ τοῦ παρόντος κανόνος λέ γοντος, Εἴ τις ἐν μέσῳ ὑπὸ ἰατρῶν ἐχειρουργήθη, οὗτος μενέτω ἐν τῷ κλήρῳ· καὶ αὖθις, Εἰ δέ τις ὑγιαίνων ἑαυτὸν ἐξέτεμε, τοῦτον καὶ ἐν τῷ κλήρω ἐξεταζόμενον πεπαῦσθαι προσήκει· εἶπόν τινες μὴ κολάζεσθαι τὴν μετὰ τὴν κλήρωσιν διὰ πάθος ἀκρωτηριασθέντα φαμὲν ὡς ὁ τοιοῦτος κανὼν οὐ διαλέγεται περὶ τῶν ἀκρωτηριασθέντων μετὰ τὴν ἱερω σύνην, ἀλλὰ πρὸ τῆς ἱερωσύνης, μετὰ δὲ ταύτην εἰς ἀμφιβολίαν ἐμπεσόντων. Εἰ δὲ καὶ πλέον ἀνθίσταται τις καὶ θέλει συγγνωμονηθῆναι τὸν διὰ πάθος μετὰ τὴν ἱερωσύνην ἀκρωτηριασθέντα, ἀκουσάτω ὡς ἡ ρμβ΄ Ἰουστινιάνειος Νεαρὰ ἡ κειμένη ἐν βίβλω ξ', τίτλῳ να', κεφαλαίω τελευταίῳ, ἥτις καὶ κατα εντρώθη ἐν κεφαλαίῳ ιδ' τοῦ πρώτου τίτλου τοῦ παρ όντος συντάγματος, επιστομίζει αὐτόν. Ταῦτα δὲ λέγομεν, ἐὰν χωρίς ειδήσεως τῆς Ἐκκλησίας μετά Καὶ τὴν μὲν ὑποψίαν οὐκ ἀπενίψατο· διὰ τοῦτο μᾶλλον πρεσβύτερος ὢν καθηρέθη. Οστις, ἡνίκα πρεσβύτερος ἦν, ἀφηρέθη τῆς ἀξίας, ὅτι γυναικὶ συνδιημερεύων, Εὐστολίᾳ ὄνομα, καὶ τὴν εἰς αὐτὴν αἰσχρὰν ὑπό Μιαν ἐπικρύψαι σπουδάσας, τῶν γεννητικῶν ἐξέτε μεν ἑαυτόν. Εν Αντιοχεία μετὰ Στέφανον Λεόντιος τὴν προεδρίαν ἐδέξατο παρὰ τοὺς ἐν Νικαίᾳ γραφέντας ὅρους ταύτην λαβών εκτομίας γὰρ ἦν, αὐτουργὸς γενόμενος τῆς τόλμης. Εἰς κλῆρον προσίεται ό κανών. τοὺς τοιούτους εἰς κλῆρον προσίεται ὁ κανών. οὗτος ὁ κανών, δ κανών,
col. 223–224page 103 of 741
PG 137:223τὴν ἱερωσύνην ἀκρωτηριασθῇ τις· εἰ γὰρ κατ' ἐπι τροπὴν ἐκκλησιαστικήν ευνουχίσθη τις, καὶ μετὰ τὴν κλήρωσιν, οὐ προκριματισθήσεται, ὡς ἐμοὶ τέως δοκεῖ, κἂν οὐκ εἶδόν τινα ἱερωμένον ἐκχωρηθέντα διὰ νόσον εὐνουχισθῆναι, πολλῶν τοῦτο ζητησάντων συνοδικῶς, καὶ ὅτε τὸ χαρτοφυλακικὸν ἐνήργουν ὀφφίκιον· ἀλλὰ καὶ μετὰ τὸ πατριαρχεῦσαι. ΖΩΝΑΡ. Διάφοροι κανόνες τῶν ἁγίων ἀποστόλων τὰ αὐτὰ τῷ παρόντι κανόνι διατάττονται, καὶ οἱ τῆς πολιτείας δὲ νόμοι Εοικε δὲ καταφρονηθῆναι τὸ πρᾶγμα καὶ μετὰ τοὺς κανόνας, καὶ αὐθές τινας ἑαυτοὺς ἀκρωτηριάζοντας προάγεσθαι εἰς κλῆρονο καὶ τοὺς ὑφ' ἑτέρων ἐκτμηθέντας κατ' ἐπήρειαν μὴ προάγεσθαι. Διὰ τοῦτο οὖν καὶ οἱ τῆς συνόδου ταύ της τὸν παρόντα κανόνα ἐξέθεντο, διαταττόμενοι τὰ αὐτὰ τοῖς ἀποστολικοῖς κανόσι καὶ τοῖς νόμοις ὥστε μήτε τοὺς ἑαυτοὺς ἐκδόντας εἰς ἐκτομήν, η αὐτόχειρας γενομένους κληροῦσθαι, ἢ εἰς ἱερωσύνην ἀνάγεσθαι, ἀλλὰ κἂν προέφθασαν ἐν κλήρῳ ταχθῆς ναι, ἐκβάλλεσθαι τούτου· μήτε τοὺς ὑφ' ἑτέρων ἐπηρεασθέντας, καὶ τῶν παιδογόνων στερηθέντας μορίων, ἐὰν ἄξιοι κρίνωνται ἱερωσύνης, κωλύεσθαι διὰ τοῦτο προαχθῆναι εἰς ἱερωσύνην. Ἑαυτὸν δ' ἐκε τεμὼν οὐχ ὁ χερσὶν οἰκείαις ἀποκόψας τὸ μόριον λέγεται μόνος, ἀλλὰ καὶ ὁ ἄλλῳ ἑκὼν καὶ χωρὶς ἀνάγκης ἑαυτὸν εἰς ἐκτομὴν ἐπιδούς. Πλατύτερον δὲ τὰ περὶ τούτου ἐξήγηται ἐν τῷ κα', καὶ β', καὶ γ', καὶ δ', τῶν ἀποστολικῶν κανόνων. ΑΡΙΣΤ. Οἱ εὐνοῦχοι εἰς κλῆρον δεχέσθωσαν. Οι δὲ ἐκτέμνοντες ἑαυτοὺς μὴ δεχέσθωσαν. Εἴρηται καὶ ἐν τοῖς ἀποστολικοῖς κανόσιν, ήταν τῷ κβ', κγ' καὶ κδ', ἄξιον ἱερωσύνης μὴ κωλύεσθαι εἰς κλῆρον προβιβάζεσθαι, εἴπερ ἀκουσίως ἐξευνου χίσθη. Τὸν δὲ ἑκουσίως ἀκρωτηριάσαντα ἑαυτόν, ὡς αὐτοφονευτὴν ἑαυτοῦ, εἰς κλῆρον ὅλως μὴ παρα δέχεσθαι, ἀλλὰ κληρικὸν ὄντα, καθαιρεῖσθαι. Τῆς αὐτῆς οὖν καὶ ὁ παρὼν κανὼν ἐννοίας ἐστίν. Ενήργουν. ενήργει πατριαρχεῦσαι. παπαρχούσαι, πατριαρχεῦσαι, καπαρχεῦσαι, διὰ τὴν ὑποψίαν τοῦ ἐπικινδύνου ἀποτελέσματος τῆς Ιατρείας. Καὶ οἱ τῆς πολιτείας δὲ νόμοι. Θεσπίζομεν τοὺς ἐν οἱῳδήποτε τόπῳ τῆς ἡμετέρας πολιτείας ευνουχίζειν τολμῶντας ἢ τολμήσαντας οιονδήποτε πρόσωπον, εἰ μὲν ἄνδρες εἶεν οἱ τοῦτο τολμήσαντες ἢ καὶ τολμῶντες, ταυτό τοῦτο παθεῖν ὅ πεποιήκασι. 12, 1. Μηδένα τὸ λοιπὸν ἐν τούτῳ τῷ ἔθνει περὶ τὴν ἀῤῥηνωπίαν ἀποψιλοῦσθαι σιδήρω βιαζομένης τῆς φύσεως. ἄνευ γὰρ τοῦ ἡγεμόνος ἐπιτροπῆς τοῦτο πράττειν ἀπειρῆσθαι οἱ ἐκεῖ ἰατροὶ ἔλεγον.
col. 225–226page 104 of 741
PG 137:225Ι. ΚΑΝΩΝ Β'. Επειδὴ πολλὰ ἤτοι ὑπὸ ἀνάγκης, ἢ ἄλλως ἐπει γομένων τῶν ἀνθρώπων, ἐγένετο παρὰ τὸν κανόνα τὴν ἐκκλησιαστικὸν ὥστε ἀνθρώπους ἀπὸ ἐθνικοῦ βίου ἄρτι προσελθόντας τῇ πίστει, καὶ ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ κατηχηθέντας, εὐθὺς ἐπὶ τὸ πνευματικὸν λουτρὶν ἄγειν, καὶ ἅμα τῷ βαπτισθῆναι προάγειν εἰς ἐπισκοπὴν ἢ πρεσβυτικὴν καλῶς ἔδοξεν ἔχειν τοῦ λοιποῦ μηδὲν τοιοῦτο γίνεσθαι. Καὶ γὰρ καὶ χρόνου δεῖ τῷ κατηχουμένῳ, καὶ μετὰ τὸ βά πτισμα δοκιμασίας πλείονος· σατὲς γὰρ τὸ ἀποστολικὸν γράμμα, το λέγον «Μηδὲ νεόφυ τον ἵνα μὴ τυφωθεὶς εἰς κρῖμα ἐμπέσῃ καὶ παγίδα τοῦ διαβόλου.» Εἰ δὲ προϊόντος τοῦ χρόνου ψυχικόν τι ἁμάρτημα ευρεθείη περί τὸ πρόσωπον, καὶ ἐλέγχοιτο ὑπὸ δύο ἢ τριών μαρτύρων, πεπαύσθω ὁ τοιοῦτος τοῦ κλήρου. 'Ο δὲ παρὰ ταῦτα ποιῶν, ὡς ὑπεναντίως τῇ μεγάλη συνόδῳ θρασυνόμενος, αὐτὸς κινδυνεύσει περὶ τὸν κλῆρον. ΒΑΛΣ. Ἀπὸ μὲν τοῦ π' κανόνος τῶν ἁγίων ἀπο στόλων εμάθομεν μήτε τὸν ἐξ ἐθνικοῦ βίου προσελο θόντα τῇ Ἐκκλησίᾳ, μήτε τὸν ἐκ φαύλης διαγωγής, αὐτίκα προχειρίζεσθαι ἐπίσκοπον· καὶ ἀνάγνωθι τὰ ἐν ἐκείνῳ γραφέντα· ὁ δὲ παρὼν κανών προστίθησι μηδὲ πρεσβύτερον αὐτίκα γίνεσθαι τὸν τοιοῦτον, μηδὲ ἄπιστόν τινα βαπτίζεσθαι πρὸ τοῦ ἱκανῶς κατηχηθῆναι, διὰ τὸ δεῖσθαι τοῦτον χρόνου εἰς δοκιμασίαν· τὴν δὲ παρὰ ταῦτα ποιοῦντα καθαιρεῖσθαι φησι. Τοῦ δὲ κανόνος κολάζοντος τὰ μετὰ τὸ βάπτισμα ἀναφανησόμενα ψυχικά ἁμαρτήματα, Ερώτησάν τινες ποιά εἰσι ψυχικὰ ἁμαρτήματα, καὶ διὰ τί ψυχικῶν ἐμνήσθη ὁ κανὼν ἁμαρτημάτων, καὶ οὐχὶ σαρκικῶν. Καὶ ἄλλοι μὲν εἶπον ψυχικὰ ἁμαρ τήματα εἶναι τὰ ἐκ ψυχικῶν παθῶν τικτόμενα, οἷον ἐξ οἰήσεως, ἐξ ἀνηκοΐας, καὶ ἑτέρων τοιούτων, καὶ ταῦτα γὰρ καθαιροῦσιν· ὡς ἡ τῶν Ναυατιανῶν Παρὰ τὸν ἐκκλησιαστικόν. Πρεσβυτικήν. πρεσόντερεῖον. Μηδὲ νεόφυτον. νεώτερον, νεό φυτον, νεοκατήχητον. νεόφυτον τὸ νεωστὶ φυτευθέν. νεόφυτον Καὶ τὴν μυστικήν ἐσθῆτα ἔτι ήμφιεσμένος κοινῇ ψήφῳ τῆς συνόδου ἀναγορεύεται Κωνσταντινουπόλεως ἐπίσκοπος. Οὐκ ἀθεεὶ δὲ ταῦτα συνέβαινεν. Ταῦτα δὲ οὕτω γενέσθαι πολλοῖς πεπίστευται τοῦ Θεοῦ χρηματίσαντος τῷ βασιλεῖ.
col. 227–228page 105 of 741
PG 137:227αίρεσις, καὶ ἡ ἄκαιρος ἀποχὴ τοῦ γάμου, καὶ τῆς κρεωφαγίας, κατὰ τὸν ε' κανόνα τῶν ἁγίων ἀποστόλων, καὶ ἑτέρων· ἐγὼ δέ φημι ὡς πᾶν ἁμάρτημα ἐπάγον τῇ ψυχῇ βλάβην ψυχικὸν ὀνομάζεται, κἂν ἐκ σωματικῆς ὀρέξεως δέξηται τὴν ἀρχὴν, κἂν ἐκ ψυχικῆς. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ πάντα τὰ ἁμαρτήματα ψυχικά σφάλματα ἡ Ἐκκλησία κατονομάζει. Καὶ ὁ κανὼν δὲ μόνων εμνήσθη ἁμαρτημάτων ψυχικῶν, ὡς περιεχόντων καὶ τὰ σαρκικά. Περὶ μέντοι τοῦ μὴ κολάζεσθαι τὸν βαπτισθέντα, καὶ κληρωθέντα διὰ τὴν πρὸ τοῦ βαπτίσματος πορνείαν ἢ τὸν φόνου ἀνάγνωθι τὸν κ' κανόνα τοῦ ἁγίου Βασιλείου καὶ τὰ ἐν αὐτῷ καὶ τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανόνα ιζ'. ΖΩΝΑΡ. Καὶ ὁ ὀγδοηκοστὸς κανὼν τῶν ἁγίων ἀποστόλων τὸν ἐξ ἐθνικοῦ βίου προσελθόντα ἢ ἐκ φαύλης διαγωγής μὴ αὐτίκα προχειρίζεσθαι ἐπίσκοπον ἐπισκήπτει. Καὶ ὁ μέγας δὲ Παῦλος Τιμοθέῳ γράφων, καὶ οἷον εἶναι δεῖ τὸν εἰς ἐπισκοπὴν προ αγόμενον διαταττόμενος, καὶ μὴ νεόφυτον εἶναί φησι. Διὸ καὶ οἱ Πατέρες οὗτοι ὁρίζουσι μήτε τὸν τῇ πίστει προσερχόμενον αὐτίκα βαπτίζεσθαι, εἰ μὴ ἀρκούντως κατηχηθείη. μήτε βαπτισθέντα εὐθὺς εἰς κλῆρον κατατάττεσθαι, μήπω δόντα δοκίμιον ἑαυτοῦ, ὅπως τε περὶ τὴν πίστιν ἔχει, καὶ ὅπως περὶ τὸν βίον. Εἰ δὲ καὶ μετὰ δοκιμασίας γένηται ἀνεπίληπτος δόξας, προϊόντος δὲ τοῦ χρόνου ἁμάρτημα τι ψυχικὸν ἔχων ἐλεγχθείη, παύεσθαι τοῦτον διατάττονται. ἀπορεῖται δὲ τί ἂν εἴη τὸ ψυχικὸν ἁμάρτημα, καὶ διὰ τί ψυχικῶν ἐμνήσθη μόνον, ἀλλ' οὐχὶ καὶ σαρκικών καθαιρεῖν μᾶλλον πεφυκότων τοὺς περιπεπτωκότας αὐτοῖς, τῶν ψυχικῶν δέ γε ὡς ἐπ' ἐλάχιστον. Οἱ μὲν οὖν τοὺς τὸν κανόνα ἐκθεμένους ἁγίους Πατέρας πᾶν ἁμάρτημα εἰς ψυχὴν φέρον τὴν βλάβην ψυχια κὸν ὠνομάσθαι φασίν· οἱ δὲ ψυχικά φασιν ἁμαρτή. ματα τὰ ἐκ ψυχικῶν παθῶν γινόμενα, οἷον ἐξ αἰή σεως καὶ ὑπερηφανίας, καὶ ἀνηκοΐας. Καὶ ταῦτα γὰρ καθαιρέσει αθεράπευτα μένοντα ὑποβάλλουσι δῆλον δὲ τοῦτο ἐκ τῶν καλουμένων Ναυατιανῶν. Ἐκεῖνοι γὰρ οὐ πρὸς δόγμα ἐσφάλλοντο· ἀλλὰ Κατ θαροὺς ἑαυτοὺς ἐξ οιήσεως ονομάζοντες, οὔτε τοὺς ἐν διωγμοῖς παραπεσόντας μετανοοῦντας ἐδέχεν, οὔτε διγάμοις ἐκοινώνουν. Διὰ καὶ ἐξεκηρύχθησαν τῆς τῶν πιστῶν ὁμηγύρεως διὰ τὴν οἴησιν καὶ τὴν μισαδελφίαν αὐτῶν. Εἰ γοῦν ἐκεῖνοι διὰ ταῦτα καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἀπεβλήθησαν, πῶς οὐκ ἂν ὁ δι' οἴησιν ἐπισκόπῳ αὐτοῦ μὴ πειθόμενος καὶ ἀδιόρθωτος μένων καθαιρεθήσεται; Καὶ ὁ πέμπτος δὲ τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανὼν τοὺς τὰς ἑαυτῶν γυναῖκας προφάσει εὐλαβείας ἐκβάλλοντας ἀφορίζει σθαι κελεύει, ἐπιμένοντας δὲ καὶ καθαιρεῖσθαι. Καὶ ὁ λς' τῶν αὐτῶν διατάττεται τους ψήφῳ τῶν ἐπισκόπων εἰς προστασίαν καλουμένους, μὴ καταδεχομένου; δὲ τὸ λειτούργημα, ἀφωρισμένους εἶναι, ἕως ἂν καταδέξωνται. Ὥστε εἰ μὴ καταδέχοιντο, εἶεν ἂν διὰ βίου ἀφωρισμένοι. Οἱ δὲ διὰ βίου άφωρισμένοι οὐδὲν ἀπεοίκασι καθηρημένων. Οἶμαι δὲ κρείσσον εἰπεῖν ὅτι πᾶν ἁμάρτημα δικαίως ἂν ὀνομάζετο ψυχικόν, ὡς ἐκ παρατροπῆς τῶν ψυχικῶν δυνάμεων τὴν ἀρχὴν ἔχον. Εἰς τρία γὰρ τῶν περὶ τὴν ψυχὴν
col. 229–230page 106 of 741
PG 137:229θεωρουμένων διαιρουμένων, εἰς τε τὸ λογικὸν, τὸ ἐπιθυμητικόν, καὶ τὸ θυμικόν, ἐξ ἑκάστου τούτου απ ἀρεταὶ καὶ αἱ κακίαι πεφύκασι φύεσθαι· αἱ μὲν ὅταν ὀρθῶς καὶ ὡς παρὰ τοῦ δημιουργοῦ ἡμῖν ἐνετέθησαν, αὐταῖς χρώμεθα· αἱ δὲ κακίαι, ὅταν αὐταῖς παρα χρώμεθα. Τοῦ μὲν οὖν λογιστικοῦ ἀρετὴ καὶ κατόρθωμα ἡ εὐσέβεια, καὶ αἱ τῷ θείῳ πρέπουσαι ἡμέ τεραι ἔννοιαι, καὶ ἡ τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ χείρονο; ἀνεπισφαλής διάκρισις, καὶ τί μὲν αἱρεῖσθαι δέον, τί δὲ ἀποτρέπεσθαι. Ἡ δὲ ἐκ τούτων ἀπόπτωσις κακία καὶ ἁμαρτία ἐστί. Τοῦ δ᾽ ἐπιθυμητικοῦ μέρους ἀρετὴ τὸ τῶν ὄντως ἐρᾶν ἐρεκτῶν, τῆς θείας, φημί, φύσεως, καὶ τῶν οἰκειοῦν ἡμᾶς ἐκείνῃ δυναμένων πράξεων. Η δ' ἐκ τούτων παρατροπὴ καὶ εἰς γῆῖνα φορὰ τῆς ἐπιθυμίας ἁμάρτημα. Ομοίως δὲ καὶ τοῦ θυμικοῦ ἀρετὴ ἡ πρὸς τὴν κακίαν ἐναντίωσις καὶ ἀπέχθεια, καὶ τὸ πρὸς τὰς τοῦ σώματος ὀρέξεις ἀνθίστασθαι, καὶ μέχρις αἵματος πρὸς τὴν ἁμαρ τίαν ἀντικαθίστασθαι, καὶ τοῦ ὀρθοῦ λόγου καὶ τῆς ἀρετῆς προμαχεῖν, καὶ μετὰ τοῦ Δαβὶδ λέγειν Εἶδον ἀσυνετοῦντας, καὶ ἐξετηκόμην· κακία δὲ ἡ πρὸς τὸν πλησίον ὀργὴ, καὶ τὸ μίσος, καὶ αἱ φιλόνεικοι διαθέσεις, καὶ αἱ μνησικακίαι. Οὕτως οὖν, ὡς εἴρηται, ἐκ τῶν ψυχικῶν δυνάμεων τῶν ἁμαρτημάτων συνισταμένων, καλῶς οἱ θεῖοι Πατέ ρες ψυχικὰ εἰρήκασιν ἁμαρτήματα, καὶ τῷ μεγάλῳ Παύλῳ ἑπόμενοι λέγοντι· Εστι σῶμα ψυχικόν, καὶ ἔστι σῶμα πνευματικόν· ψυχικὸν ὀνομάζοντι τὸ ὑπὸ τῆς ψυχῆς ἡγεμονευόμενον καὶ κυριαρχούμε νον, καὶ ταῖς φυσικαῖς αὐτῆς δουλεύον δυνάμεσιν, ο ἐκδιδοῦν τε θυμῷ καὶ ἐπιθυμίᾳ, καὶ τοῖς γηΐνοις προστετηκὸς, καὶ οὐδὲν ὑπὲρ ταῦτα φρονοῦν. ΑΡΙΣΤ. Οἱ ἐξ ἐθνικοῦ βίου μὴ ταχέως εἰς προ σβυτέρους ἀγέσθωσαν· δίχα γὰρ τῆς διὰ χρόνου δοκιμασίας κακὸς ὁ νεόφυτος. Εἰ δέ τις καὶ μετὰ τὴν χειροτονίαν ἁμαρτήσας ἀποδειχθ πρότερον, ὕστερον οὑτοσὶ πεπαύσθω τοῦ κλήρου. Τὰ αὐτὰ τῷ ὀγδοηκοστῷ κανόνι τῶν ἁγίων ἀπο στόλων καὶ ὁ κανὼν οὗτος λέγει, τὸ τὸν ἄρτι βαπτισθέντα μὴ εὐθὺς εἰς ἐπισκοπὴν ἢ εἰς πρεσβυτερεῖον ἄγειν· ἵνα μὴ, ὡς νεόφυτος, τυφωθείς, εἰς παγίδα τοῦ διαβόλου καὶ κρῖμα ἐμπέσῃ. Δεῖ γοῦν τὸν τοιοῦ τον κατὰ τὸν ἑνδέκατον κανόνα τῆς ἐν Σαρδικῇ συν όδου πρότερον εἰς ἕκαστον βαθμὸν, ήγουν ἀναγνώστου, ὑποδιακόνου, καὶ τῶν ἑξῆς, ἐκτελέσαι καν ἑνὸς χρόνου μηκος, καὶ οὕτως, εἰ ἄξιος τῆς θείας ἱερωσύνης κριθῇ, τῆς μεγίστης ἀπολαῦσαι τιμῆς ὥσπερ δὴ πάλιν καὶ μετὰ τὴν χειροτονίαν, εἰ ἁμαρ τήσας ἀποδειχθῇ, τῆς ἀξίας μετακινεῖσθαι. Πρότερον, ὕστερον. ή πρότερον, ἢ ὕστερον.
col. 231–232page 107 of 741
PG 137:231ἐπείσακτον ἢ συνείσακτον, ΚΑΝΩΝ Γ'. Απηγόρευσεν ή μεγάλη σύνοδος καθόλου μήτε ἐπισκόπῳ, μήτε πρεσβυτέρω, μήτε δια κόνῳ, μήτε ὅλως τινὶ τῶν ἐν κλήρῳ, ἐξεῖναι συνείσακτον ἔχειν, πλὴν εἰ μὴ ἄρα μητέρα, ἢ ἀδελφὴν, ἢ θείαν ἢ & μόνα πρόσωπα πᾶσαν ὑποψίαν διαπέφευγεν. ΒΑΛΣ. Περί συνεισάκτων ἀνάγνωθι τὸ ιδ' κεφάλ τοῦ η' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ, καὶ μάθοις ἀπὸ τῆς ἐκεῖσε συνοψισθείσης ραγ΄ Ἰουστινιανείου Νέαρᾶς ὅτι οἱ κληρικοί, μετά παραγγελίας μὴ χωριζόμενοι τῶν συνεισάκτων, αἵτινες εἰσι παρὰ τὰ πρόσωπα τὰ δηλούμενα ἐν τῷ παρόντι κανόνι, καθαιρούνται. Οἱ δὲ ἐπίσκοποι, ὅτι δήποτε εὑρισκόμενοι οιαδήτινι γυναικὶ συνοικοῦντες, ἀπεντεῦθεν καθαιροῦνται. Καὶ σημείωσαι τοῦτο. Περὶ μέντοι τῶν συνεισάκτων λόγος πολὺς ἐγένετο κατά διαφόρους καιρούς. Καὶ εἶπόν τινες ἐπείσακτον ἢ συνεία ακτον εἶναι τὴν ἀντὶ νομίμου γυναικός συνεισ αχθεῖσαν, καὶ συνοικοῦσαν τινι πορνικῶς· ἄλλοι δὲ εἶπον εἶναι πᾶσαν γυναῖκα συνοικοῦσαν τιν ἀλλοτρία, πάντως, κἂν ἀνύποπτος ἐστι. Καὶ ἔδοξε τοῦτο μᾶλλον εἶναι ἀληθέστερον. Διὰ γὰρ τοῦτό φησι καὶ ὁ μέγας Βασίλειος παρεγγυάται τῷ ἱερεῖ χωρι σθῆναι τῆς συνεισάκτου διὰ τῆς πρὸς Γρηγόριον πρεσβύτερον ἐπιστολῆς, καὶ οὐκ ἀπεντεῦθεν καθαιρεῖσθαι αὐτὸν διορίζεται, ὡς ἀναμφιλέκτως καὶ προφανῶς ἁμαρτάνοντα. ΖΩΝΑΡ. Βούλεται ὁ κανὼν τοὺς ἱερωμένους ἀνεγκλήτους εἶναι, καὶ μηδὲ μέχρις ὑποψίας κατ' αὐ τῶν εἶναι τισι πάροδον· διὸ πᾶσιν ἀπηγόρευσε τοῖς ἱερωμένοις συνοικεῖν γυναιξὶν ἄνευ τῶν εἰρημένων προσώπων. Οὐ μόνον δὲ τοῖς ἱερωμένοις, ἀλλὰ καὶ αὐτοῖς τοῖς κεκληρωμένοις, τοῦτο ἀπηγός ρευται· καὶ ὁ μέγας δὲ Βασίλειος πρὸς Γρηγόριον πρεσβύτερον ἐπιστέλλων τοῦ τοιούτου μέμνηται κανόνος, καὶ χωρισθῆναι αὐτὸν τοῦ συνεισάκτου ἐπιτάσσει γυναίου· Ἐὰν δὲ τολμήσῃς, φησί, με διορθωσάμενος ἑαυτὸν ἀντέχεσθαι τῆς ἱερωσύνης, ἀνάθεμα ἔσῃ παντὶ λαῷ· καὶ ὁ πέμπτος δὲ κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ οἰκουμενικῆς συνόδου τὰ αὐτὰ διατάττεται, προστιθεὶς καὶ ταῦτα· Τὸ αὐτὸ δὲ τοῦτο καὶ οἱ εὐνοῦχοι παραφυλαττέτωσαν, τὸ ἄμεμπτον ἑαυτοῖς προνοούμενοι· οἱ δὲ παραβαίνοντες τὸν κατ νόνα, εἰ μὲν κληρικοὶ εἶεν, καθαιρείσθωσαν· εἰ δὲ λαϊκοί, ἀφοριζέσθωσαν. Καὶ ἡ ἐν τῷ τρίτῳ βιβλίω τῶν Βασιλικῶν κειμένη Νεαρὰ τὰ αὐτὰ τοῖς ἱεροῖς κανόσι νομοθετεῖ· τὸ δέ γε της εβδόμης συνόλου Ἀπηγόρευσεν ἡ μεγάλη σύνοδος. Διότι ἑαυτὸν ἀπέκοψεν ὑπὲρ τοῦ μετ' ἐξουσίας λοιπὸν κοιμᾶσθαι μετὰ Εὐστολίου τινός, γυναικὸς μὲν δι' αὐτὸν, λεγομένης δὲ παρθένου. συνεστάκτους Μητέρα, ἢ ἀδελφὴν ἢ θείαν. συνεισάκτων θείαν ἢ & μόνον πρόσωπα καὶ τὰ τούτοις παρα πλήσια διαπέφυγεν ὑποψίαν.
col. 233–234page 108 of 741
PG 137:233ὀκτωκαιδέκατον κεφάλαιον, οὐδὲ ἐν προαστείῳ, ἔνθα & γυναῖκές εἰσιν ὑπηρετοῦσαι, παραχωρεῖ ἐπισκόπῳ ἢ ἡγουμένῳ ἀπιέναι· εἰ μὴ μεταστῶσιν αἱ γυναῖκες ἐκεῖθεν, ἕως ἂν ὑποχωρήσωσιν ὁ ἐπίσκοπος ἢ ὁ ἡγούμενος· ὁ δὲ τῆς ἐν ᾿Αγκύρᾳ ἐννεακαιδέκατος κανὼν περὶ τὸ τέλος φησί· Τὰς μέντοι συνερχομένας παρθένους τισὶν ὡς ἀδελφὰς ἐκωλύσαμεν. ΑΡΙΣΤ. Συνείσακτον μή τις ἀχέτω, μητρὸς δίχα, καὶ ἀδελφῆς, καὶ τῶν προσώπων, ο πάσαν υποψίαν ἀποδιδράσκουσιν. Ανευ τῶν προσώπων τῶν πᾶσαν ὑποψίαν ἀσελ γείας διαφευγόντων, οἷον μητρός, ἀδελφῆς, θείας, καὶ τῶν ὁμοίων, ἕτερον οὐ συγχωρεῖ ὁ παρών πανών μετά τινος συνοικεῖν τῶν ἱερωμένων, οὔτε ὁ πέμπτος κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ ἔκτης συνόδου, οὔτε ὁ επ' καὶ κι' τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου τὸ δεύτερον, οὔτε ὁ μέγας Βασίλειος, πρὸς Γρηγόριον πρεσβύτερον γράφων τῆς συνεισάκτου γυναικός χωρισθῆναι, κἂν ἐβδομηκονταετής ἦν, καὶ οὐκ ἐλογίζετο ταύτῃ συνοικεῖν ἐμπαθῶς. ΚΑΝΩΝ Δ'. Επίσκοπον προσήκει μάλιστα μὲν ὑπὸ πάντων τῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ καθίστασθαι· ει δὲ δυσχερές εἴη τὸ τοιοῦτο ἢ διὰ κατεπείγουσαν ἀνάγκην ἢ διὰ μήκος· ὁδοῦ, ἐξ ἅπαντος τρεῖς ἐπὶ τὸ αὐτὸ συναγομένους, συμψήφων γινομένων καὶ τῶν ἀπόντων, καὶ συντιθεμένων διὰ γραμμάτων, τότε τὴν χειροτονίαν ποιεῖσθαι· τὸ δὲ κῦρος των γινομένων δίδοσθαι καθ' ἑκάστην ἐπαρχίαν τῷ μητροπολίτη. Επίσκοπον προσήκει. δεῖ γὰρ τὸν μέλλοντα προβιβάζεσθαι εἰς ἐπισκοπὴν ὑπὸ ἐπισκόπων ψηφίζεσθαι, καθώς παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων τῶν ἐν Νικαία ώρισται ἐν τῷ κανόνι τῷ λέγοντι ἐπίσκοπον προσήκει, Ν Τὸ δὲ κῦρος των γινομένων. Καθόλου δὲ πρόδηλον ἐκεῖνο, ὅτι εἴ τις χωρίς γνώμης τοῦ μητροπολίτου γένοιτο ἐπίσκοπος, τὸν τοιοῦτον ή μεγάλη σύνοδος ὥρισε μὴ δεῖν εἶναι ἐπίσκοπον. συνεπιψηφίζοντος αὐτῷ καὶ ἐπισφραγίζοντος τοῦ τῆς ᾿Αλεξανδρείας ἐπισκόπου. Ο πανών οὕτως διαφορεύει, ὥστε τὸν ἐν μιᾷ ἑκάστῃ τῶν ἐπαρχιῶν τὸ κῦρος έχειν τὸν τῆς μητροπόλεως, καὶ αὐτὸν καθιστών πάντας τοὺς ὑπὸ τὴν αὐτὴν ὄντας ἐπισκόπους, καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ διάνοια τοῦ κανόνος. Ει δὲ τῆς Νικομηδείας, ἐπειδὴ ἐξ ἀρχαίου αὕτη μητρόπολις ἐστι, κεχρεώστηται πάντας τοὺς ὑπὸ τὴν επαρχίαν ὄντας επισκόπους χειροτονεῖν. Ἡ ἁγία σύνοδος εἶπε. Ταῦτα πάντες βουλόμεθα. Καὶ γένοιτ' ἄν μοι βουλομένῳ κοινωνόν αὐτὸν εἰς τὴν ὁμότιμον ἱερωσύνην προσδέξασθαι. Ἑνὸς οὖν ἔτι δεῖ, τοῦ κυριωτάτου μέντοι τῆς ἱερᾶς σου χειρός,τούτου μὲν Ολβιάται, δεῖ· ἐμοὶ δὲ εὐ χῶν. Τοῦτον μὲν
col. 235–236page 109 of 741
PG 137:235ΕΛΑΣ. Τὸ καθίστασθαι ήτοι ψηφίζεσθαι ἐπίσκου τον ἐνταῦθα δέδοκται. Πάλαι γὰρ γινομένων τῶν ψήφων τῶν ἀρχιερέων παρὰ τοῦ πλήθους τῶν που λιτῶν, οἱ θεῖοι Πατέρες οὐκ ηὐδόκησαν τοῦτο, ἵνα μὴ παρὰ λαϊκῶν ἀνθρώπων ὁ τῶν ἱερωμένων δια σύρηται βίος· καὶ διωρίσαντο ὑπὸ τῶν ἐπαρχιωτῶν ἐπισκόπων ἑκάστης επαρχίας ψηφίζεσθαι τὸν ἐπίσ σκοπον. Εἰ δὲ τοῦτό ἐστι δυσχερές διά τινα εύλογον αἰτίαν ἢ διὰ μῆκος ὁδοῦ· μὴ ἄλλως τὴν ψῆφον για νεσθαι, εἰ μὴ συνεισέλθωσι τρεῖς ἐπαρχιῶται ἐπί σκοποι, έχοντες καὶ τοὺς ἀπόντας συμψήφους διὰ γνωμῶν ἐγγράφων. Τὴν δὲ χειροτονίαν τού του, ήτοι καθιέρωσιν, ἐπεφιλοτιμήσαντο τῷ πρώτῳ, ἤτοι τῷ μητροπολίτῃ, καὶ οὐ μόνον τὴν χειροτονίαν, ἀλλὰ καὶ τὸ κῦρος τῆς ψήφου. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ β' ἀπὸ τῶν τριῶν τῶν ψηφιζομένων γίνεται μήνυμα περὶ τοῦ μέλλοντος ποιῆσαι τὴν χειροτονίαν, πρὸς ἕνα, ἂν βούλεται αὐτὸς, καὶ οὐκ ἐξ ἀνάγκης, ὁ πρῶτος τεθεὶς μηνύεται, καὶ ἐφεξῆς οἱ λοιποί. Και ὁ μὲν κανὼν ἐν τούτοις. Τινὲς δὲ μητροπολῖται, ψήφους ἐπισκόπων αὐτῶν ποιησάμενοι, εἰς τὴν τῶν πόλεων βασιλεύουσαν, μετὰ τριῶν· ἐπισκόπων ἀλλοτρίων, ἢ καὶ ἰδίων, καὶ τῶν λοιπῶν ἐπαρχια 13 τῶν ἐπισκόπων αὐτῶν μὴ ἐπιστραφέντες, ἐρωτηθέντες ὅπως τοῦτο ποιοῦσιν, ἐχρήσαντο εἰς βοήθειαν τῷ ιγ' κανόνι τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου. Καὶ ανάγνωθι τὰ ἐν ἐκείνῳ τῷ κανόνι γραφέντα, καὶ τὸν ιθ' κανόνα τῆς ἐν Ἀντιοχεία συνόδου. Καὶ ταῦτα μὲν, ὅταν ὁ μητροπολίτης εὐποροίη πολλῶν ἐπαρχιωτῶν· εἰ δὲ, ὡς οἱ πολλοὶ τῶν μητροπολιτῶν, ἕνα ἐπαρχιώτην ἐπίσκοπον ἔχουσιν ἢ δύο, τότε ἐξ ἀνάγκης γενήσεται ἡ ψῆφος μετά τε τῶν ὄντων καὶ εὑρισκομένων ἐπαρχιωτῶν, καὶ μετὰ ἀλλοτρίων ἐπισκόπων. ΖΩΝΑΡ. Εναντιοῦσθαι δόξειεν ἂν ὁ παρὼν κανὼν τῷ πρώτῳ κανόνι τῶν ἱερῶν ἀποστόλων. Ὁ μὲν γὰρ ἐπίσκοπον χειροτονεῖσθαι ὑπὸ ἐπισκόπων δύο τριῶν διατάττεται· οὗτος δὲ ὑπὸ τριῶν, συναινούν των καὶ τῶν ἀπόντων, καὶ συντιθεμένων διὰ γραμ μάτων· ἀλλ᾽ οὐκ εἰσὶν ἐναντίοι· ὁ μὲν γὰρ τῶν ἁγίων ἀποστόλων χειροτονίαν τὴν καθιέρωσιν καὶ χειροθεσίαν ὀνομάζει· ὁ δὲ τῆς συνόδου ταύτης κανὼν κατάστασιν καὶ χειροτονίαν τὴν ψῆφον και λεῖ. Καὶ διορίζεται μὴ ἄλλως ἀρχιερέως γίνεσθαι ψήφισμα, εἰ μὴ τρεῖς ὁμοῦ συνέλθωσιν ἔχοντες καὶ τοὺς ἀπίντας συντιθεμένους διὰ γραμμάτων· ήγουν ὁμολογοῦντας, ὅτι ἔψονται κἀκεῖνοι τῇ παρὰ τῶν τριῶν ὁμοῦ συναχθέντων γενησομένη ψήφῳ. Μετὰ δὲ τὴν ψῆφον τὸ κύρος, ἤτοι τὴν τελεσιουργίαν, καὶ χειροθεσίαν καὶ καθιέρωσιν, τῷ μητροπολίτῃ τῆς ἐπαρχίας δίδωσιν, ὥστε παρ' ἐκείνου κυροῦσθαι τὴν ψῆφον κυρούται δὲ ὅταν ἕνα τῶν ψηφισθέντων, ὃν ἐκεῖνος ἐκλέξεται, χειροθετήσῃ μεθ' ἑτέρων δύο ή τριών ἐπισκόπων, κατὰ τὸν ἀποστολικὸν κανόνα. οὖν ἕνα καὶ μόνον ἀποδεδεῖχθαι Παλαιδίσκης ἐπί σκοπον ἀλλ᾽ οὐδὲ τοῦτον ἐνθέσμως, ἐκθέσμως μὲν οὖν, ὅσα γε τῶν γερόντων ἠκούσαμεν, εἰ μήτε ἐν Αλεξανδρεία κατέστη, μήτε παρὰ τριῶν ἐνα θάδε, καὶ εἰ τὸ σύνθημα τῆς χειροτονία; ἐκεῖθεν ἐδέδοτο.
col. 237–238page 110 of 741
PG 137:237ΑΡΙΣΤ. Επίσκοπος ὑπὸ πάντων επαρχιωτών καθίσταται· εἰ δὲ μὴ, τέως τριῶν τῶν ὑπολοίπων διὰ γραμμάτων συμψήφων γινομένων. Το μέντοι κράτος ὁ μητροπολίτης εχέτω. Ὑπὸ δύο μὲν ἢ καὶ τριῶν ἐπισκόπων ἐπίσκοπος χειροτονεῖται, κατὰ τὸν πρῶτον κανόνα τῶν ἁγίων ἀποστόλων· ὑπὸ τριῶν δὲ τὸ ἐλάχιστον ψηφίζεται ἐὰν ἴσως πάντες οἱ τῆς ἐπαρχίας ἐπίσκοποι διὰ κατο επείγουσαν ἀνάγκην ἢ διὰ μῆκος ὁδοῦ παρουσιάσαι οὐ δύνανται. Πλὴν ὀφείλουσιν καὶ αὐτοὶ οἱ ἀπόντες διὰ γραμμάτων γενέσθαι σύμψηφοι τοῖς παροῦσιν ἐπισκόποις, καὶ τὴν ψῆφον ποιουμένοις· τὴν μέντοι ἐξουσίαν, μετὰ τὸ γενέσθαι τὴν ψῆφον, ὁ μητροπολίτης ἔχει, ὥστε ἕνα τῶν τριῶν τῶν ψηφισθέντων δν αἱρεῖται, ἐπιλέξασθαι. ΚΑΝΩΝ Ε'. Περὶ τῶν ἀκοινωνήτων γενομένων, εἴτε τῶν ἐν κλήρῳ εἶτε τῶν λαϊκῷ τάγματι. ὑπὸ τῶν καθ' ἑκάστην επαρχίαν ἐπισκόπων, κρατείτω ἡ γνώμη κατὰ τὸν κανόνα τὸν διαγορεύοντα, τοὺς ὑφ' ἑτέρων ἀποβληθέντας, ὑφ' ἑτέρων μὴ προσίεσθαι. Εξεταζέσθω δὲ μὴ μικροψυχία, ἡ φιλονεικία, ή τινι τοιαύτῃ ἀηδίᾳ τοῦ ἐπισκόπου αποσυνάγωγοι γένωνται. Ἵνα οὖν τοῦτο τὴν πρέπουσαν ἐξέτασιν λαμβάνοι, καλῶς ἔχειν ἔδοξεν ἑκάστου ἐνιαυτοῦ καθ' ἑκάστην ἐπαρ χίαν δὲς τοῦ ἔτους συνόδους γίνεσθαι· ἵνα κοινῇ πάντων τῶν ἐπισκόπων τῆς ἐπαρχίας ἐπὶ τὸ αὐτὸ συναγομένων τὰ τοιαῦτα ζητήματα ἐξετάζοιτο καὶ οὕτως οι όμολογουμένως προσκεκρουκότες τῷ ἐπισκόπῳ κατὰ λό τον ακοινώνητοι παρὰ πᾶσιν εἶναι δόξωσι, μέσ χρις ἂν τῷ κοινῷ τῶν ἐπισκόπων δόξῃ τὴν φιλανθρωποτέραν ὑπὲρ αὐτῶν ἐκθέσθαι ψῆφον. Αἰδὲ σύνοδοι γινέσθωσαν μία μὲν πρὸ τῆς Τεσ σαρακοστῆς, ἵνα πάσης μικροψυχίας αναι ρουμένης τὸ δῶρον καθαρὸν προσφέρηται τῷ Θεῷ, δευτέρα δὲ κατὰ τὸν τοῦ μετοπώρου καιρόν. ΒΑΛΣ. Τοὺς παρά τινων ἐπισκόπων ἀφορισθέντας, καὶ μὴ λυθέντας, ωρίσθη μὴ παρ' ἑτέρων δέ χεσθαι. Ἐπεὶ δέ φησι· Εἰκός ἐστι λέγειν τὸν φάσ ρισθέντα ἀδίκως ἀφορισθῆναι, ἢ καὶ τελευτησαι τὸν ἀφορίσαντα, παρακελεύεται ὁ κανών, καθὼς καὶ ἄλλοι κανόνες διωρίσαντο, δὶς τοῦ ἔτους χεσθαι πάντας τοὺς ἐπισκόπους παρὰ τῷ πρώτῳ συνερ Τὰ τοιαῦτα ζητήματα ἐξετάζοιτο. Εύδηλον ὡς τὰ καθ᾿ ἑκάστην ἐπαρχίαν ἡ τῆς ἐπαρχίας σύνοδος διοικήσει κατὰ τὰ ἐν Νικαία ὡρισμένα. Καὶ οὕτως οἱ ὁμολογουμένως προσκεκρουκότες. καὶ οὕτως ὁμολογούμενον ᾖ, ὡς προσκεκρουκότες. "Ινα πάσης μικροψυχίας. τῷ Θεῷ καθαρόν παραφραστικώς
col. 239–240page 111 of 741
PG 137:239αὐτῶν, ἐφ᾽ ᾧ λύεσθαι τὰ περὶ τῶν ἀκοινωνήτων ἀμφίβολα, καὶ λοιπὰ ἐκκλησιαστικά ζητήματα. Αηδία δὲ ὠνομάσθη ἐνταῦθα ἡ ἐμπάθεια. Τὰ μένο τα περιερχόμενα τῷ παρόντι κανόνι περὶ τῶν έτη σίων συνόδων αγωνιστικώτερον οὐ διελήφθησαν παρ' ἡμῶν ἐνταυθοί, ὡς μὴ ἐνεργοῦντα, καὶ ὅτι ἀπὸ τοῦ η' κανόνος τῆς ἐν τῷ Τρούλλω συνόδου, ὡσαύτως καὶ ἀπὸ Ἰουστινιανείου Νεαράς, ήτοι τοῦ κ' καὶ κα' κεφαλαίου τοῦ α' τίτλου τοῦ γ' βιβλίου τῶν βασιλικῶν, ὥρισται ἅπαξ συνέρχεσθαι τοὺς ἐπισκόπους. Καὶ ἀνάγνωθι τὰ τοιαῦτα κεφ. Ζήτει καὶ τὸν λζ κανόνα τῶν ἁγίων ἀποστόλων, τὸν ιδ κανόνα τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου. 'Ανάγνωθι καὶ τὸ η' κεφά λαιον τοῦ η' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. ΖΩΝΑΡ. Καὶ τῶν ἁγίων ἀποστόλων διάφοροι κανόνες διαλαμβάνουσι μὴ δέχεσθαι παρά τινων τοὺς παρὰ τῶν ἰδίων ἐπισκόπων ἀφορισθέντας. Ἐπεὶ δέ τινας ἀφορίζεσθαι μὴ δικαίως συμβαίνει διὰ θυμὸν ἴσως καὶ μι κροψυχίαν τοῦ ἀφορίσαντος, ἢ δι᾽ ἐμπάθειάν τινα, εν καὶ ἀηδίαν ὠνόμασε, διὰ τοῦτο τὸν παρόντα κανόνα οἱ ἱεροὶ Πατέρες ἐξέθεντο, ἐξετάζεσθαι διαταξάμενοι τοὺς ἀφορισμούς, ὅταν δηλαδὴ οἱ ἀφωρισμένοι αἰτιῶνται τοὺς ἀφορίσαντας, ὡς παρὰ τὸ δίκαιον ἀφορισθέντες· τὴν δὲ ἐξέτασιν παρὰ τῶν ἐπισκόπων τῆς επαρχίας γίνεσθαι, ἢ πάντων, ἢ τῶν πλειόνων, εἰ τινας μὴ συνιέναι τοῖς λοιποῖς συμβαίνει δι᾿ ἀσθέ νειαν ἴσως, ἢ ἀναγκαίαν ἀποδημίαν, ἢ ἄλλην ἀπαρ αίτητον αἰτίαν. Γίνεσθαι δὲ συνόδους καθ' ἑκάστην επαρχίαν ὡρίσαντο δὲς τοῦ ἐνιαυτοῦ, ὅπερ καὶ τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις κεκανόνισται. Αλλ' οἱ μὲν κατὰ τὴν τετάρτην ἑβδομάδα τῆς Πεντηκοστῆς τὴν μίαν γίνεσθαι τῶν συνόδων διετάξαντο· τὴν δ᾽ ἑτέραν κατὰ τὸν Ὑπερβερεταῖον μήνα, ήγουν τὸν Οκτώ βριον· οἱ δὲ τῆς συνόδου ταύτης ἅγιοι Πατέρες τὸν μὲν καιρὸν ἐνήλλαξαν, ἀντὶ τῆς τετάρτης εβδομάδος τῆς Πεντηκοστῆς πρὸ τῆς τεσσαρακοστῆς ὁρίσαντες τὴν σύνοδον γίνεσθαι· καὶ τὴν αἰτίαν ἐπήγαγον· Ινα, φατὶ, πᾶσι μικροψυχία περιαιρῆται. Ο γὰρ νομίζων μὴ προσηκόντως ἀφορισθῆναι πάν τως λυπεῖσθαι μέλλει κατὰ τοῦ ἀφορίσαντος· καὶ ὁ ἀφορίσας δὲ ἀκούων μὴ εὐγνωμόνως δεχόμενον τὸν ἀφορισθέντα τὸ ἐπιτίμιον, ἀλλὰ καταγογγύζοντα αὐτοῦ οὐκ ἀπαθῶς πρὸς αὐτὸν διακείσεται. Οὕτω δὲ πρὸς ἀλλήλους ἐχόντων αὐτῶν πῶς ἂν προσενεχθείη τὸ δῶρον καθαρῶς τῷ Θεῷ; Διὰ τοῦτο πρὸ τῆς Τεσσαρακοστῆς ᾠκονομήθη την μίαν σύνοδον γίνεσθαι, τὴν δὲ λοιπὴν κατὰ τὸ μετόπωρον· καὶ ὁ Οκτώβριος δὲ μὴν τοῦ μετοπώρου ἐστίν. Ἐν δὲ ταῖς συνόδοις ταύταις ἐξετάζεσθαι τὰ τοιαῦτα ζητή ματα διετάξαντο, καὶ οἱ ὁμολογουμένως καὶ μὴ ἀμφι βάλω; προσκεκρουκότες· εἰκὸς γὰρ ἀρνεῖσθαι τὸν ἐπιτιμηθέντα τὸ παρὰ τοῦ ἐπισκόπου αὐτῷ ἐπεγκα λούμενον ἁμάρτημα, κατά λόγον, ήγουν δικαίων, ἀκοινώνητοι ἔσονται παρὰ πᾶσι, μέχρις ἂν κοινῶς τοῖς ἐπισκόποις δόξῃ φιλανθρωπότερόν τι περὶ αὐτ τῶν ἀποφήνασθαι. ᾿Αλλὰ εἴποι τις ἄν· Πῶς οὐχὶ τῷ ἀφορίσαντι ἀνετέθη παρὰ τοῦ κανόνος ἡ ψῆφος ή ὑπὲρ τοῦ ἀφορισθέντος, ἀλλὰ τῷ κοινῷ τῶν ἐπισκόπων; Τοῦτο δὲ οἶμαι εἰρῆσθαι, ὅταν ὁ ἀφορίσας
col. 241–242page 112 of 741
PG 137:241σκληρύνηται, καὶ μὴ θέλῃ μετὰ καιρὸν λῦσαι τοῦ ἐπιτιμίου τὸν ἄνθρωπον, ἢ ἐὰν ἴσως ὁ ἀφορίσας τελευτήσῃ μὴ λύσας τὸν ἐπιτιμηθέντα. Τότε γὰρ εξέσται τῇ συνόδῳ, εἰ συνίδῃ τὸν καιρὸν τοῦ ἐπιτιμίου ἀρκοῦντα, καὶ τὴν μετάνοιαν τοῦ ἐπιτιμηθέντος, ἀνάλογον τῷ ἁμαρτήματι ψηφίσασθαι ὑπὲρ αὐτοῦ, καὶ λῦσαι τῷ ἀνθρώπῳ τὸ ἐπιτίμιον, κἂν δ επίσκοπος αὐτοῦ άτεγκτος μένῃ καὶ ἀνένδοτος, καν Επεδίω τυχόν. Ὁ μὲν οὖν τῶν ἁγίων ἀποστόλων τριακοστός έβδομος κανών, καὶ ὁ παρὼν δὲς τοῦ έτους διατάττονται γίνεσθαι συνόδους· ὁ δὲ ὄγδοος τῆς οἰκουμενικῆς συνόδου καινίσας τοῦτο ἅπαξ τοῦ ενιαυτοῦ διορίζεται ἐν ἑκάστῃ ἐπαρχία γίνεσθαι σύνοδον ἀπὸ τοῦ Πάσχα μέχρις ὅλου τοῦ Ὀκτω βρίου μηνός, ἐν τόπῳ ἂν ὁ τῆς μητροπόλεως ὁρίσει Αρχιερεύς. Τοὺς δὲ μὴ συνερχομένους επισκό τους υγιαίνοντας, καὶ ἐνδημοῦντας ταῖς αὐτῶν πό λεσι, καὶ μή τινα ἑτέραν ασχολίαν εύλογον καὶ ἀπαρ αίτητον ἔχοντας, ἀδελφικῶς ἐπιπλήττεσθαι· ήγουν μετά πραότητος ἐπιτιμᾶσθαι. Νῦν δὲ τὸ τῶν συνό των τούτων πάντη καταπεφρόνηται ὡς μηδέποτε γίνεσθαι. Περὶ ἐπιτιμίων τῶν μὴ ἀπαντησάντων ἐν ταῖς συνόδοις ἀνάγνωθι τῆς ἐν Καρθαγένῃ και μένα ος'. ΑΡΙΣΤ. Οἱ ἐξ ἑτέρων ἀφοριζόμενοι ἐφ' ἑτέρων μὴ προσδεχέσθωσαν, πλὴν εἰ μὴ διὰ μικροψυχίαν, ἢ φιλονεικίαν, ή τι τοιοῦτο, ὁ ἀφο ρισμός γέγονε τούτου γὰρ ἕνεκεν ἔδοξε δὶς τοῦ ἔτους καθ' ἑκάστην ἐπαρχίαν σύνο δεν γίνεσθαι· μίαν μὲν πρὸ τῆς τεσσαρακοστῆς, ἑτέραν δὲ περὶ τὸ μετόπωρον. Δεῖ, κατὰ τὴν παροιμίαν, τὸν τρώσαντα ἐπαγαγεῖν καὶ τὴν ἴασιν· καὶ μὴ τὸν ὑπὸ τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου ἀφορισθέντα, ὑφ' ἑτέρων παραδεχθῆναι ἀνεξετάστως οὕτω, καὶ χωρὶς συζητήσεως· ἀλλὰ τὴν αἰτίαν τοῦ ἀφορισμοῦ κατασκέψασθαι, μήποτε οὐκ εὐλόγως ἐπηνέχθη ὁ ἀφορισμός· οὐκ ἐκ μικροψυχίας, ή φί λονεικίας, ἢ ἑτέρας τινὸς ἀηδίας τοῦ ἐπισκόπου. Ἵνα γοῦν μήτε οἱ ἀφοριζόμενοι, ὡς ἔτυχεν, ἀφορί ζωνται, μήτε οἱ ἀφορίζοντες αὐτοὺς ἐπίσκοποι κατα φρονῶνται, ἑτέρων τούτους ἐπισκόπων παραδεχομένων ἀνεξετάστως, δὶς τοῦ ἔτους καθ᾿ ἑκάστην επαρχίαν σύνοδον γίνεσθαι τῇ ἁγίᾳ ταύτῃ συνόδῳ Έδοξεν· ἵνα κοινή γνώμη πάντων τῶν ἐπισκόπων τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας πᾶν ζήτημα ἐκκλησιαστικὸν καὶ πᾶσα ἀμφιβολία λύηται· καθὼς καὶ ὁ λζ' και νὼν τῶν ἁγίων ἀποστόλων διαγορεύει. Πλην, ὡς ἐκεῖσε ἐγράψαμεν, ὁ ὄγδοος κανὼν τῆς ἐν Τρούλλῳ Έκτης συνόδου καὶ ὁ ἔκτος τῆς ἐν Νικαίᾳ τὸ δεύτερον διὰ τὴν συντριβὴν καὶ τὸ ἐνδεῶς ἔχειν πρὸς ὁδοιπορίαν τοὺς συναθροιζομένους ἐπισκόπους ἅπαξ Τούτου γὰρ ἕνεκεν. στολείς
col. 243–244page 113 of 741
PG 137:243τοῦ ἐνιαυτοῦ σύνοδον γίνεσθαι διετάξαντο εἰς ἑκά στην επαρχίαν, ἔνθα ἂν ὁ τῆς μητροπόλεως δοκι μάσῃ ἐπίσκοπος, ἀνὰ μέσον τῆς ἁγίας τοῦ Πάσχα ἑορτῆς καὶ τοῦ Οκτωβρίου μηνός. Τὰ ἀρχαῖα ἔθη κρατείτω, τὰ ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ Αι βύῃ, καὶ Πενταπόλει, ὥσπερ τὸν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ ἐπίσκοπον πάντων τούτων ἔχειν τὴν ἐξουσίαν· ἐπειδὴ καὶ τῷ ἐν τῇ 'Ρώμῃ ἐπισκόπῳ τοῦτο σύνηθες ἐστιν· ὁμοίως δὲ καὶ κατὰ 'Αντιόχειαν καὶ ἐν ταῖς ἄλλοις ἐπαρχίαις, τὰ πρεσβεία σώζεσθαι ταῖς ᾽Εκκλησίαις. Καθόλου δὲ πρόδηλον ἐκεῖνο, ὅτι, εἴ τις χωρὶς γνώμης τοῦ μητροπολίτου γένοιτο ἐπίσκοπος, τὸν τοιοῦτον ἡ μεγάλη σύνοδος ώρισε μὴ δεῖν εἶ ναι ἐπίσκοπον. Ἐὰν μέντοι τῇ κοινῇ πάντων ψήφῳ εὐλόγῳ οὔσῃ καὶ κατὰ κανόνα ἐκκλησιαστικὸν δύο ή τρεῖς δι' οἰκείαν φιλονεικίαν ἀν τιλέγωσι, κρατείτω ἡ τῶν πλειόνων ψῆφος. ΒΑΛΣ. Ο παρών κανὼν καὶ ὁ ζ' διορίζονται τοὺς δ' πατριάρχας, δηλαδὴ τὸν Ῥώμης, τὸν ᾿Αλεξανδρείας, τὸν ᾿Αντιοχείας, καὶ τὸν Ἱεροσολύμων (περί γὰρ τοῦ Κωνσταντινουπόλεως ἐν ἑτέροις κανόσι διαληφθήσεται ), κατὰ τὰ παλαιὰ ἔθη τιμᾶσθαι, καὶ τὸν μὲν Ἀλεξανδρείας προέχειν τῶν ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ Λιβύῃ, καὶ Πενταπόλει ἐπαρχιῶν· τὸν ᾿Αντιοχείας ὁμοίως τῆς Συρίας, τῆς Κοίλης Συρίας, της Μεσοποταμίας, καὶ ἑκατέρας Κιλικίας· τὸν δὲ Ἱερο σολύμων τῶν ἐν τῇ Παλαιστίνῃ ἐπαρχιῶν, τῶν ἐν ᾿Αραβίᾳ καὶ τῶν ἐν Φοινίκῃ, ὅτι, φησί, καὶ ὁ ἐπίσκοπος τῆς Ῥώμης προέχει τῶν ἑσπερίων ἐπαρχιῶν Οὕτω δὲ θέλουσιν οἱ κανόνες προέχειν τοὺς πατριάρχας τῶν ὑπ' αὐτοὺς μητροπολιτῶν, καὶ πάλιν τοὺς μητροπολίτας τῶν ὑπ᾿ αὐτοὺς ἐπισκόπων, ὥστε μηδὲν χωρὶς τούτων γίνεσθαι περιττόν παρὰ τῶν ὑπ' αὐτοὺς ἐπισκόπων· διὰ γὰρ τοῦτο καὶ παρακελεύονται μηδὲ εἶναι ἐπίσκοπον, τὸν δίχα γνώμης τοῦ πρώτου γεγονότα ἐπίσκοπον, προτιθέμενοι ὅτι, ἐὰν κανονικῶς γενομένης της ψήφου τινὲς ἀντιλέγωσιν, ὀφείλει κρατεῖν κατὰ τοὺς νόμους ἡ τῶν πλειόνων ψῆφος· τούτων οὕτω διορισθέντων, πρώτ τησέ τις ὡς τοῦ μὲν παρόντος κανόνος διοριζομένου ἐπὶ πάσαις ταῖς ὑποθέσεσι τὴν τῶν πλειόνων ψῆφον νικᾷν· τῆς δὲ Νεαρᾶς νομοθεσίας τοῦ κραταιοῦ καὶ ἁγίου ἡμῶν βασιλέως κυροῦ Μανουὴλ τοῦ Κομνηνοῦ τῆς κατὰ τὸν Ιούλιον μήνα της ιδ' Ινδικτιῶνος τοῦ σχοδ' ἔτους ἐξενεχθείσης, διοριζομένης μετὰ τῶν ἄλλων καὶ ταῦτα ῥητῶς. Εἰ δέ γε μὴ ὁμογνωμονή σουσι πάντες, ἀλλὰ τινες διαφωνοῦσι τοῖς πλείοσιν, ἢ ἐξισοῦνται οἱ διαφωνοῦντες, ἐκείνων τὴν ψῆφον προκρίνεσθαι, οἷς καὶ ὁ τοῦ δικαστηρίου προεστώς συμφωνεῖ· τίνι προσέχειν ὀφείλομεν; καί τινες μὲν εἶπον μὴ ἐξακούεσθαι τὴν Νεαρὰν εἰς τὰς ἐκκλησιαστικὰς ὑποθέσεις, καὶ διὰ τοῦτο κρατεῖν ἐπ' αὐταῖς τὰ παλαιὰ νόμιμα, καὶ τοὺς ἐπομένως τούτοις διορισθέντας κανόνας· ἕτεροι δὲ ἀντεφθέγξαντο την Νεαρὰν εἰς πάντα κόσμον καὶ πᾶσαν ὑπόθεσιν ἐκφωνηθῆναι, καὶ εἰς κοινὴν θεσμοθεσίαν εἶναι. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ μὴ ἔχειν χώραν τὰ τῆς τοιαύτης Νεαρός εἰς
col. 245–246page 114 of 741
PG 137:245τὰς ψήφους τῶν Ἐκκλησιῶν, ἡ εἰς ἐκκλησιαστικά ζη τήματα· ὅτι δὴ οὐδὲ κανονικὴ παράδοσις διὰ ταύ της ἀνετράπη. Ζήτει καὶ τὸν θ' κανόνα τῆς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ συνόδου. Ο μέντοι πατριάρχης Ἱεροσολύμων ἐπίσκοπος Διλίας ἐκλήθη, ὅτι ἡ τῶν Ἱεροσολύμων πόλις ποτὲ μὲν Σόλυμα καὶ Ἰεβοὺς ἐκαλεῖτο μετὰ δὲ τὸ γενέσθαι ἐν ταύτῃ παρὰ τοῦ βασιλέως Σου λομῶντος τὸν περίπυστον ἐκεῖνον θεῖον ναὸν, καὶ λυμα (48') - τοῦ δὲ ἐν αὐτῇ λαοῦ παρὰ τῶν Βαβυλω Ονομάσθη Ιεροσόλυμα. κτίσας ἦν Χαναναίων δυνάστης, ὁ τῇ πατρίῳ γλώσσῃ κληθείς βασιλεὺς δίκαιος· ἦν γὰρ δὴ τοιοῦτος· διὰ τοῦτο ἱεράσατό τε τῷ Θεῷ πρῶτος· καὶ τὸ 1: μὲν δειμάμενος Ἱεροσόλυμα τὴν πόλιν προσηγόρευσε, Σόλυμα καλουμένην πρότερον. Προσαγορευθῆναι δὲ πρῶτον, τὸ ἀνάκτορον ἱερὸν Σολομῶνος, ὕστερον δὲ παρεφθαρμένως τὴν πόλιν ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ Ἱερουσαλήμ ὀνομασθῆναι· ὑπὸ δὲ τῶν Ἑλλήνων φερωνύμμως Ἱερήσο ἱερὸν Σολομῶνος τούς τε ἀνθρώπους ὑβρίζοντας καὶ τὰ ἱερὰ συ λῶντας καὶ ἐμπρήσαντας, ἐλθεῖν εἰς τὴν νῦν Ἰου δαίαν προσαγορευομένην κτίσαντας δὲ πόλιν ἐν ταῦθα κατοικεῖν· τὸ δὲ ἄστυ τοῦτο Ιερόσυλα ἀπὸ τῆς ἐκείνων διαθέσεως ὠνομάσθαι· ὕστερον δὲ αὐτοὺς ἐπικρατήσαντας, χρόνῳ διαλλάξαι την ονομασίαν πρὸς τὸ ὀνειδίζεσθαι, καὶ τήν τε πόλιν Ἱεροσόλυμα, καὶ αὐτοὺς Ἱεροσολύμους προςαγορεύεσθαι, Σόλυμα ἱερὸν λυμα Ιερόν Σόλυμα Ἱεροσόλυμα ἱερά, χ συλεῖν οὐ κατὰ τὴν αὐτὴν φωνὴν Ἰουδαῖοι τοῖς τῶν Ἱεροσολύμων πόλεως, αὐτῶν ὄνομα πάνω σκολιόν ἐστιν, Ιερουσαλὴμ γὰρ αὐτὴν καλοῦσιν,
col. 247–248page 115 of 741
PG 137:247σκαφείσης, ἐπεὶ ὁ βασιλεὺς Ῥωμαίων ὁ Δίλιος ιερόν Σόλυμα Σολομών, ἀπὸ τοῦ ἱερο ρουσαλήμ, Ιερουσόλυμα, Σαλήμ, ὁ ἐστι βασιλεὺς εἰρήνης, 7. 2) Παρὰ τῶν Βαβυλωνίων αιχμαλωτισθέντος,
col. 249–250page 116 of 741
PG 137:249Αδριανός ἀνήγειρα ταύτην ἐκλήθη ἐκ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ Δίλία, Γενικῷ δὲ ὀνόματι αυτή τε ἡ Ο Αίλιος Αδριανὸς ἀνήγειρε ταύτην. Κελεύει Καίσαρ ἤδη τήν τε πόλιν άπασαν καὶ τὸν νεών κατασκάπτειν. Τόν τε ἄλλον ἅπαντα τῆς πόλεως περίβολον, οὕτως ἐξωμάλισαν οι κατασκάπτοντες, ὡς μηδὲ πώποτ' οἰκισθῆναι πίστιν ἂν ἔτι παρασχεῖν τοῖς προσελθοῦσι. Ερημόν τε καταστήσειν τὴν πόλιν, καὶ ἄρατρον ήκε, Τερέντιος Ρούφος οὗτος γὰρ ἄρχων τῆς στρατιᾶς καταλέλειπτο. Περὶ ἁλώσ. λογ. ζ', κεφ. ς', τοῦ παντὸς Ἰουδαίων γένους μητρόπολις;
col. 251–252page 117 of 741
PG 137:251πόλις τῶν Ἱεροσολύμων καὶ πάντα τὰ ὑπ' αὐτὴν Παλαιστίνη καλοῦνται. Ἐζητήθη δὲ παρά τινων τι ὡς καὶ ἡμᾶς· αὐτούς· ὀφθαλμοῖς παρα λαβεῖν βουσὶν ἀρούμενον, καὶ κατασπειρόμενον τὸν εὗρε τὴν πόλιν πᾶσαν ἡδαφισμένην, καὶ τὸ ἱερὸν τοῦ Θεοῦ καταπεπατημένον, παρεκτὸς ὀλίγων οικημά των, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίας μικράς οὔσης. Ες δὲ τὰ Ἱεροσόλυμα πόλιν αὐτοῦ ἀντὶ τῆς κατασκαφείσης οἰκίσαντος, ἦν καὶ Αἰλίαν Καπιτωλίαν ὠνόμασε, καὶ ἐς τὸν τοῦ ναοῦ τοῦ Θεοῦ τόπον, ναὸν τῷ Διὶ ἕτερον ἀνεγείραντος, πόλεμος οὔτε μικρό, οὔτε ὀλιγοχρόνιος ἐκινήθη. Ἰουδαίοι γὰρ δεινόν τι ποιούμενοι τὸ ἀλλοφύλους τινὰς ἐς τὴν πόλιν σφῶν οἰκισθῆναι, καὶ τὸ ἱερὰ ἀλλότρια ἐν αὐτῇ ἱδρυν αὕτη εἴη καὶ ποῖ γῆς κειμένη ἀκριβῶς ἐπολυπρα πολλάκις ερωτωμένου τις εἴη καὶ ποῖ κειμένη, ἣν δὴ φράζει πόλιν, μόνων εἶναι τῶν θεοσεβών ταύτην καὶ Ῥωμαίοις πολεμίαν πάντως που συστήσεσθαι πόλιν Χριστιανοὺς οἰόμενος.
col. 253–254page 118 of 741
PG 137:253Ι. ἐστι τὸ παρὰ τοῦ κανόνος λεγόμενον· Ἐχέτω τὴν ἀκολουθίαν τῆς τιμῆς τῇ μητροπόλει σωζομένου τοῦ οἰκείου ἀξιώματος· καὶ ἤκουσαν μητρόπολιν εἶναι ἐν 8 Παλαιστίνῃ οὖσαν Καισάρειαν, τὴν δὲ Ἐκκλησίαν τῶν 67 Ἱεροσολύμων ταύτης ποτὲ ἐπισκοπὴν εἶναι. θέλει οὖν ὁ κανὼν φυλάττεσθαι τῇ μητροπόλει τὰ οἰκεῖα δίκαια, κἂν ἐκ ταύτης απεσπάσθη ἡ Αἰλία, καὶ ἐτιμήθη δ επίσκοπος αὐτῆς διὰ τὰ σωτηριώδη τοῦ Χριστοῦ πάθη. Ζήτει καὶ τὴν η πράξιν τῶν πρακτικών τῆς & συνόδου, καὶ μάθῃς ὅτι ἀπὸ ἀρεσκείας Μαξίμου ἐπισκόπου Αντιοχείας, καὶ Ἰουβεναλίου επισκόπου Ιεροσολύμων ἔδοξε τὸν μὲν Ἀντιοχείας ἔχειν τὰς β' Φοινίκας, καὶ τὴν ᾿Αραβίαν, τὸν δὲ Ἱεροσολύμων τὰς τρεῖς Παλαιστίνας. Καὶ τότε μὲν οὕτως ὠρίσθη σήμερον δὲ ἡ τῶν πραγμάτων ἐναλλαγὴ, ὡς ἔοικε, καὶ ταῦτα μετήμειψεν. ΖΩΝΑΡ. Βούλεται ὁ κανὼν τὰ παλαιὰ ἔθη κρατεῖν, καὶ κανόνες μεταγενέστεροι καὶ νόμοι πολιτικοὶ διορίζονται. Τὸν ᾿Αλεξανδρείας οὖν ἐπίσκοπον θεσπίζει τῶν ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ Λιβύῃ, καὶ Πενταπόλει προέχειν, καὶ τὸν ᾿Αντιοχείας τῶν αὐτῷ ὑποκειμένων ἐπαρχιών, Συρίας δηλαδή, καὶ Κοίλης Συρίας, καὶ Κιλικίας ἑκατέρας, καὶ Μεσοποταμίας, καὶ τοὺς ἄλλους ἐπισκόπους τῶν ὑπ' αὐτοὺς ἐξουσιάζειν χωρῶν, καθὼς καὶ τῷ ἐν τῇ Ῥωμαίων Ἐκκλησία προεδρεύοντι τῶν Εσπερίων ἄρχειν ἔθος ἐκράτησε. Καὶ τοσοῦτον βούλεται προέχειν τοὺς ἐπισκόπους ἐν ταῖς ἐπαρχίαις αὐτῶν, ὥστε καθόλου δίδωσι τύπον μηδὲν χωρὶς αὐτῶν εἰς ἐκκλησιαστικὴν διοίκησιν ἀναφερόμενον γίνεσθαι, ἧς τὸ μεῖζον καὶ κυριώτερον Σημεῖον γὰρ καὶ μέγα γνώρισμα τῆς τοῦ Θεοῦ Λόγου παρουσίας τὸ μηκέτι μήτε την Ίε ρουσαλὴμ ἐστάναι, μήτε προφήτην ἐγερθῆναι, Ο γοῦν ἱερὸς αὐτῶν καὶ τὸ πριν ἅγιος τόπος, εἰς τοῦτο νῦν περιῆλθεν, ὡς κατὰ μηδὲν τῆς Σοδό μων καταστροφῆς ἀποδεῖν. Ταῦτα προεῖπεν ἐπὶ τῆς Ὀξίου βασιλείας· ἐπληρώθη δὲ μερι χῶς μὲν ὑπὸ Βαβυλωνίων· ἐπὶ δὲ τῆς ὑπὸ Ῥωμαίων πολιορκίας ολοσχερῶς, & μέχρι νῦν ὁρᾶται. καὶ αὐτῆς τῆς Ιε ρουσαλὴμ τὸ ἔδαφος μόγις γινωσκόμενον, καταγοηστικώς
col. 255–256page 119 of 741
PG 137:255ἡ τῶν ἐπισκόπων χειροτονία ἐστί. Λέγει τοίνυν Εἰ γνώμης τοῦ μητροπολίτου χωρίς κατασταίη επίσκοπος, τοῦτον μὴ εἶναι ἐπίσκοπον. Κἂν γὰρ τὸ παλαιὸν τὰ πλήθη τῶν πόλεων τὸν ἐπίσκοπον ἐψηφίζοντο, ἀλλὰ καὶ τότε μετὰ τὴν ψῆφον τῷ μητροπολίτῃ τὰ περὶ αὐτῆς ἀνεφέρετο καὶ παρ᾽ ἐκείνου ἐχυροῦντο, καὶ ὃν ἐκεῖνος ἐδοκίμασεν, αὐτὸς τῆς χειροτονίας ήξίωτο. Εἶτα ἐπάγει ὁ κανὼν ὅτι, ἐὰν ἐν τῇ ψήφῳ κανονικῇ ούσῃ οἱ πλείονες συμφωνήσωσι, καὶ ὁμογνωμονήσωσι, δύο δὲ ἡ τρεῖς ἀντιλέγωσε φιλονείκως, ἀλλ' οὐκ εὐλόγως, καὶ τοῖς ἄλλοις έναν τιώνται, ἡ τῶν πλειόνων κρατείτω ψῆφος, 8 και ἐν χρηματικαῖς ὑποθέσεσι τοῖς πολιτικοῖς νόμοις τε θέσπισται. Καὶ ὁ ἐννεακαιδέκατος δὲ κανὼν τῆς ἐν Ἀντιοχείς συνόδου τὰ αὐτὰ περὶ τῆς τῶν επισκόπων ἀντιλογίας διατάττεται. ΑΡΙΣΤ. Αἰγύπτου, καὶ Αιβύης, καὶ Πενταπόλεως Ο Αλεξανδρείας ἐχέτω τὴν ἐξουσίαν· καὶ ὁ 'Ρώμης τῶν ὑπὸ Ῥώμην· καὶ ὁ ἐν Ἀντιοχείᾳ, καὶ οἱ λοιποὶ τῶν οἰκείων. Εἰ δέ τις ἐπί σκοπος τῆς τοῦ μητροπολίτου δίχα γένηται γνώμης, μὴ ἔστω ἐπίσκοπος. Επὶ δὲ τὴν τῶν πολλῶν ψῆφον γινόμενον κατὰ κανόνας, εἰ τρεῖς τινες ἀντιλέγοιεν, εἶεν ἀβέβαιοι. Εκαστος τῶν πατριαρχῶν τοῖς ἰδίοις προνομίοις ἀρκεῖσθαι ὀφείλει, καὶ μή τινα τούτων ἐπαρχίαν ἐτέ ραν, οὐκ οὖσαν ἄνωθεν, καὶ ἐξ ἀρχῆς ὑπὸ τὴν αὐτοῦ χεῖρα, υφαρπάζειν· τοῦτο γὰρ τυφός ἐστι κοσμικής ἐξουσίας. Δεῖ δὲ καὶ τοὺς ἐπισκόπους εκάστης επαρ χίας τῶν ἑαυτῶν πρῶτον ἐπιγινώσκειν, ήγουν τὸν ἐν τῇ μητροπόλει προεστῶτα ἐπίσκοπον· καὶ δίχα γνώμης αὐτοῦ ἐπίσκοπον μή ψηφίζεσθαι. Εἰ δὲ καὶ ψηφίσονται τινα παρὰ γνώμην αὐτοῦ, τὸν τοιοῦτον μὴ εἶναι ἐπίσκοπον. Εἰ δὲ γνώμη του μητροπολίτου οἱ ἐπίσκοποι, συνελθόντες ἐπὶ τῷ ψῆφον ποιήσασθαι, εἰς τὴν αὐτὴν καὶ μίαν οὐ συνέλθωσι πάντες γνώμην, ἀλλὰ δι' οἰκείαν φιλονεικίαν τινὲς ἀντιλέγουσιν ἡ τῶν πλειόνων κρατείτω ψῆφος. Καὶ ζήτει τῆς ἐν Ἐφέσῳ συνόδου κανόνα όγδοον, ἀποστόλων και γόνα λδ', συνόδου Αντιοχείας κανόνα β' και γ', καὶ συνόδου Σαρδικής κανόνα τρίτον. ΚΑΝΩΝ Ζ'. η Ἐπειδὴ συνήθεια κεκράτηκε καὶ παράδοσις ἀρ χαία, ὥστε τὸν ἐν Αἰλίᾳ ἐπίσκοπον τιμᾶ Αιλίαν Καπιτωλῖναν Ἱεροσόλυμα ή νῦν καλουμένη Διλία Καπιτωλίνα. Ὃς γὰρ ἐκεῖνος ὠνόμαστο Αίλιος Αδριανός, οὕτως καὶ τὴν πόλιν ὠνόμασε Αλίαν. Η μετέπειτα συστᾶσα Ῥωμαϊκὴ πόλις τὴν ἐπωνυμίαν ἀμείψασα, εἰς τὴν τοῦ κρατοῦντος Αἰλίου Αδριανού τιμήν, Διλία προσαγορεύεται. Αλλὰ πάλιν Αδριανὸς αὐτοῖς στασιάσασι παντελῆ ἐπήγαγεν ὄλεθρον· καὶ αὐτὴν δὲ τῆς πόλεως τὴν προσηγορίαν ἐνήλλαξεν, ἐκ τῆς οἰκείας ἐπωνυμίας ταύτην καλέσας· Αἰλία γὰρ ἐκεῖθεν τροπολη Αίλιος γὰρ ἐπίκλην ὠνομάζετο.
col. 257–258page 120 of 741
PG 137:257σθαι, ἐχέτω τὴν ἀκολουθίαν τῆς τιμῆς, τῇ μητροπόλει σωζομένου τοῦ οἰκείου ἀξιώματος. ΒΑΛΣ. Ο παρών κανὼν ἡρμηνεύθη ἐν τῷ πρὸ αὐτοῦ ἔκτῳ κανόνι. ΖΩΝΑΡ. Ωσπερ τῷ ᾿Αλεξανδρείας καὶ τῷ ᾿Αντιοχείας ὁ πρὸ τούτου κανὼν τὰ πρεσβεῖα ἐν ἐπαρχίαις αὐτῶν ἀπένειμεν, οὕτως ὁ παρὼν κανὼν τῷ τῆς Κτίζει νέαν Ἱερουσαλήμ, ἣν δὴ καὶ Αἰλίαν προσηγός ἔθηκε τὸ ὄνομα τῇ πόλει, Αἰλίαν αὐτὴν ὀνομάσας, ἐπειδὴ Αίλιος Αδριανός ἐλέγετο. Εἰσέτι νῦν στῆλαι διαφανεῖς ἐν προαστείοις 1. 1. 12. Α' καὶ εἰς ἡμᾶς ἐφυλάχθησαν ἐν τῇ κατὰ τὴν Αἰλίαν βιβλιοθήκη. 1. 20. Αίλιος Αδριανὸς ἐχρημάτιζεν, οὕτω καὶ τὴν πόλιν καλεῖσθαι ἐνομοθέτησεν. Ἐκεῖθεν Αἰλία μέχρι τοῦ νῦν ὀνομάζεται, ἀπὸ τῆς ἐπωνυμίας τοῦ κρατήσαντος τὴν Καισάρειαν λέγουσιν ὀνομάσαι τὸν κανόνα. Ἐπὶ τὴν Καισαρέων πόλιν ἐπείγεται, τῶν τῇ δὲ μεθέξων παιδευτηρίων ταύτην δὲ λέγω τὴν περι φανῆ τε καὶ ἡμετέραν· ἐπεὶ καὶ τῶν ἐμῶν λόγων αὕτη καθηγεμών, καὶ διδάσκαλος τὴν οὐχ ἧττον λό γων μητρόπολιν, ἢ τῶν πόλεων ὧν υπέρκειται, μεγίστην τῆς τε Ἰου γάλη πόλις καὶ τοῦ παντὸς Ἰουδαίων γένους μη 2. Μητρόπολις οὐ μιᾶς χώρας Ἰουδαίας, ἀλλὰ καὶ τῶν πλείστων. στη τῆς Ἰουδαίας πόλις
col. 259–260page 121 of 741
PG 137:259Αἰλίας ἐπισκόπῳ τιμὴν ἐν τῇ οἰκείᾳ ἐπαρχίᾳ ἐπεψηφίσατο, καὶ σώζεσθαι τῇ τῶν Ἱεροσολύμων πόλει, ἥτις Αιλία λέγεται, τὸ οἰκεῖον ἀξίωμα διωρίσατο ὡς ὑπερκειμένῃ τῶν ἐν Παλαιστίνῃ πόλεων, καὶ Αρα βίᾳ, καὶ Φοινίκῃ. Καὶ πάλαι μὲν γὰρ καὶ νῦν ἡ χώρα πᾶσα ἐκείνη Παλαιστίνη ὠνόμαστό τε καὶ ὀνομάζεται ἡ δὲ πόλις τὸ μὲν ἀρχαιότατον Σόλυμα καὶ Μεθοὺς ἐκαλεῖτο, ὕστερον δ' ἐκλήθη Ιεροσόλυμα. Μετὰ δὲ τὸ ἀλῶναι ὑπὸ Ῥωμαίων καὶ κατασκαφῆναι, ὁ βασιλεὺς Ρωμαίων Αδριανός, ἀνεγείρας τὴν πό λιν, Αἰλίαν αὐτὴν ἐπωνόμασεν ἐπὶ τῷ οἰκείῳ ἀνό ματι. Δίλιος γὰρ Αδριανός ἐκεῖνος ἐκαλεῖτο, καὶ οὕτως ἐχρημάτιζε. Τινὲς δὲ μητρόπολιν τὴν Και σάρειαν λέγουσιν ὀνομάσαι τὸν κανόνα· Καισάρειαν δὲ τὴν ἐν Παλαιστίνη, ἥτις τὸ παλαιὸν Στράτωνος ἐκαλεῖτο ΑΡΙΣΤ. Ὁ ἐπίσκοπος Αἰλίας τιμάτθω, σωζομένου τῇ μητροπόλει τοῦ αὐτοῦ ἀξιώματος. Ἡ ἑκατοστή είκοστὴ τρίτη Νεαρὰ ἡ ἐν τῷ πρώτῳ Στράτωνος ἐκαλεῖτο. Στράτωνος πύργος μετὰ τὴν ᾿Ακην Στράτωνος πύργος, πρόσορμον έχων. 1. 16. Στράτωνος πύργον Ηρώ δης Καισάρειαν εἰς ὄνομα Καίσαρος Αὐγούστου κτισε, Στράτωνος πύργον τὸ πριν καλουμένην. Κατιδὼν δὲ πρὸς θαλάττη χωρίον ἐπιτηδειότατον δέξασθαι πόλιν, 8 πάλαι Στράτωνος ἐκαλεῖτο πύργος, τῇ τε διαγραφή μεγαλοπρεπῶς ἐπεβάλλετο, καὶ τοῖς οἰκοδομήμασιν ἀνιστὰς ἅπασαν, οὐ παρέργως, ἀλλ' ἐκ λευκῆς πέ τρας καὶ διακόσμων βασιλείοις τε πολυτελεστάτοις, καὶ διαίταις πολιτικαῖς, ο Κἂν τῷ μέσῳ κολωνός τις ἐφ᾽ οὗ νεώς Καίσαρος άποπτος τοῖς εἰσπλέουσιν, ἔχων ἀγάλματα, τὸ μὲν 'Ρώμης, τὸ δὲ Καίσαρος, ἥ τε πόλις αὐτὴ Καισάρεια καλεῖται. ο χωρίον δὲ αὐτῷ πρὸς σφαγήν, Στράτωνος πύργος εἶμαρτο· καὶ τοῦτο μὲν ἀφ᾽ ἐξακοσίων σταδίων ἐντεῦθεν ἐστιν.
col. 261–262page 122 of 741
PG 137:261τίτλῳ τοῦ πρώτου βιβλίου κειμένη, των Ἱεροσολύμων ἐπίσκοπον, ἥτις καὶ Αἰλία καλεῖται, πατριάρα χην λέγει. Δεῖ γοῦν κατὰ τὸν παρόντα κανόνα τὸν τῆς Διλίας ἐπίσκοπον τῇ τοῦ πατριάρχου τιμᾶσθαι τιμῇ. Ἐπεὶ δὲ ἡ Καισάρεια μητρόπολις τυγχάνει πρώτη Παλαιστίνης, καὶ ἡ ἁγία πόλις, δεῖ καὶ τὸν πατριάρχην τὴν οἰκείαν ἔχειν τιμὴν, σώζεσθαι δὲ καὶ τῇ Καισαρεία τη μητροπόλει [ ὑφ᾽ ἣν πρῶτον ἐτύγα χανε] τὸ οἰκεῖον ἀξίωμα. Καὶ ζήτει τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου κανόνα δωδέκατον. ΚΑΝΩΝ Η'. Περὶ τῶν ὀνομαζόντων μὲν ἑαυτοὺς Καθαρούς ποτε, προσερχομένων δὲ τῇ καθολικῇ καὶ ἀποστολικῇ Εκκλησίᾳ, ἔδοξε τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ, ὥστε χειροθετουμένους αὐτοὺς μένειν· οὕτως ἐν τῷ κλήρῳ πρὸ πάντων δὲ τοῦτο ὁμολογῆσαι αὐτοὺς ἐγγράφως προσήκει, ὅτι συνθήσονται καὶ ἀκολουθήσουσι τοῖς τῆς καθολικής δόγμασιν Εκκλησίας, τοῦτ' ἔστι καὶ διγάμοις κοι νωνεῖν, καὶ τοῖς ἐν τῷ διωγμῷ παραπεπτωκόσιν ἐφ᾽ ὧν καὶ χρόνος τέτακται; καὶ καιρὸς ὥρισται ὥστε αὐτοὺς ἀκολουθεῖν ἐν πᾶσι τοῖς δόγμασι τῆς καθολικῆς ᾿Εκκλησίας. Ενθα μὲν οὖν πάντες εἶτε ἐν κώμαις εἴτε ἐν πόλεσιν αὐτοὶμόνοι εὑρίσκειντο χειροτονηθέντες, οἱ εὑρισκόμενοι ἐν τῷ κλήρῳ ἔσονται ἐν τῷ αὐτῷ σχήματι· εἰ δὲ τοῦ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας ἐπισκόπου ἢ πρεσβυτέρου ὄντος προσέρχονται τινες, πρόδηλον ὡς ὁ μὲν ἐπίσκοπος τῆς ἐκκλησίας ἕξει τὸ ἀξίωμὰ τοῦ ἐπισκόπου· ὁ δὲ ὀνομαζόμενος παρὰ τοῖς λεγομένοις Καθα ροῖς ἐπίσκοπος τὴν τοῦ πρεσβυτέρου τι μὴν ἕξει. Πλὴν εἰ μὴ ἄρα δοκοίη τῷ ἐπισκόπῳ τῆς τιμῆς τοῦ ὀνόματος αὐτὸν μετέχειν. Ει δὲ τοῦτο αὐτῷ μὴ ἀρέσκοι, ἐπινοήσει τόπον ἢ χωρεπισκόπου ἢ πρεσβυτέρου ὑπὲρ τοῦ ἐν τῷ κλήρῳ ὅλως δοκεῖν εἶναι, ἵνα μὴ ἐν τῇ πό λει δύο ἐπίσκοποι ωσιν. καθαρούς, Περὶ τῶν ὀνομαζόντων μὲν ἑαυτοὺς Καθα ρούς. θαρούς Καθα ρούς Κα θαρούς, σεως, τῶν κατὰ λογισμοῦ φυσίωσιν Καθαροὺς ἑαυ τοὺς ἀποφηνάντων, ἀρχηγός καθίσταται ρεος Καθαρούς Καθεξῆς δὲ τούτων Καθαροί τινες λεγόμενοι ἐφύησαν, ἀπὸ Ναυάτου τινὸς ὡς που λὺς ᾅδεται λόγος. κατ' ειρωνείαν; οἱ Καθαρούς τυπι τοὺς ὀνομάζοντας μὲν ἑαυτοὺς Καθαρούς. θαρούς
col. 263–264page 123 of 741
PG 137:263καθαροί, ΒΑΛΣ. Ο Ναυάτος ἐκεῖνος πρεσβύτερος ἦν τῆς τῶν Ρωμαίων Εκκλησίας, καθώς ἱστορεῖ ὁ τοῦ Παμφίλου Ευσέβιος. Γενομένου δὲ διωγμοῦ καὶ πολλῶν παρα πεπτωκότων διὰ φόβον θανάτου, καὶ μετανοούντων, αὐτὸς, ἐπὶ τοῦ δαίμονος φυσιούμενος, ἤθελε του τους μὴ παραδέχεσθαι, ἀλλ' οὐδὲ διγάμοις ὡς δήθεν σωφρονῶν ἐκοινώνει. Οι γοῦν τὰ ἐκείνου φρονήσαντες Ναυατιανοὶ λέγονται, καὶ κατ' ειρωνείαν Καθαροί. Ἐπεὶ δὲ συνόδου γενομένης ἐν Ῥώμη ἐπὶ Κορνηλίου πάπα τῆς τῶν Ῥωμαίων ἐκκλησίας, βασιλεύοντος Δεκίου, ἀναθεματίσθη ὁ Ναυά τοῦ καὶ οἱ αἱρεσιῶται αὐτοῦ, φησὶν ὁ πανὼν ὅτι, Εάν τινες ἐκ τούτων μετὰ εἰλικρινούς μετανοίας ἀποστῶσι τῆς προτέρας κακίας, καὶ ἀσφαλίσωνται φυλάττειν τὰ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας δόγματα, δεχθήσονται. Καὶ εἰ μὲν εἰσι κληρικοί, έξουσι πάνω τως τοὺς οἰκείους βαθμούς, ὡς μὴ σφάλλοντες περί τὴν πίστιν, ἀλλ' ὡς μισάδελφοι κατακρινόμενοι· εἰ δὲ ἐπισκοπικὸν ἀξίωμα ἔχουσιν, ἄλλων μὲν κατὰ χώραν εἰς ἣν οὗτοι ἐπεκηρύχθησαν, εὑρισκομένων ἐπισκόπων, αὐτοὶ ἐπισκοπικόν τι οὐκ ἐνεργήσουσι, ἀλλὰ φροντίσει ὁ ἐπίσκοπος ἢ μόνον όνομα τούτους ἔχειν ἐπισκόπου, ἢ δι᾽ ἑτέρου καλεῖσθαι ὀνόματος. Μὴ ὄντων δὲ ἐγχωρίων ἐπισκόπων, οικονομήσουσιν αὐτοὶ καὶ τὰ τῆς ἐπισκοπῆς. Τὸ δὲ ἐφ' ὧν καὶ χρό νος ώρισται, καὶ καιρὸς τέτακται, ἐβρέθη περὶ τῶν παραπεπτωκότων ἐν καιρῷ διωγμοῦ καὶ τῶν διγάμων. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ κληρικοί, μετὰ τὸ δεχθῆναι, τότε τῷ κλήρῳ συναριθμήσονται, ἐφ᾽ ᾧ προεχειροτονήθη σαν, ὅτε οὐκ ἐτάχθησαν ἀντὶ τούτων ἕτεροι κληρικοί, Τοιούτων δέ τινων εὑρισκομένων, γενήσεται ὅ τι καὶ περὶ τῶν ἐπισκόπων ἐγράφη ἄνωθεν. Ἐρωτῶ δὲ· Τάν τινες ἐκ τούτων προς μείζονα βαθμόν προαναβιβασθῆναι θελήσωσιν, ἐμποδισθήσονται ἀπὸ τοῦ κανόνος τούτου λέγοντος κατὰ τὰς ἀρχά; Έδοξε τῇ ἁγίᾳ συνόδω, ώστε χειροθετουμένου, απο τοὺς μένειν οὕτως ἐν τῷ κλήρῳ ἢ ἀκωλυτως προ κάψουσιν; Λύσις. ᾿Απὸ τοῦ τ' ἀποστολικού κανόνος καὶ τοῦ β' κανόνος τῆς παρούσης συνόδου δέδοκτα καὶ τοὺς πάντη ἀπίστους κατὰ βαθμούς ἱερᾶσθαι Ινα τί γοῦν οἱ Ναυατιανοὶ καὶ Καθαροί λεγόμενοι οὐ προαναβιβασθήσονται, περὶ τὴν πίστιν, ὡς εἴρη ται, μὴ σφαλλόμενοι, ἀλλ' ὡς ἀσυμπαθείς κατακρινόμενοι; Τὸ δὲ μένειν αὐτοὺς οὕτως ἐν τῷ κλήρο μᾶλλον ὑπὲρ ἐκείνων ὁρισθῆναι νοεῖταί μοι. Εἰκὸς γὰρ ἦν λέγειν τινὰς ὀφείλειν δεχθῆναι μὲν αὐτοὺς, πλὴν εἶναι ὡς ἁπλῶς πιστοὺς λαϊκούς, καὶ μὴ ἐνερ γεῖν κατὰ τοὺς προτέρους τούτων βαθμούς· ὅπερ παρὰ τῆς συνόδου οὐκ ἐδέχθη, ἀλλ' ἐνεδόθη ἀποκαθίστασθαι τούτους εἰς τοὺς οἰκείους βαθμούς· τῷ δὲ ὀνόματι τῆς ἀποκαταστάσεως καὶ τὸ δίκαιον τῆς προκοπῆς συναναφαίνεται. ΖΩΝΔΡ. Καθαροὶ λέγονται οι Ναυατιανοί. Ο δι Ναυάτος πρεσβύτερος ἦν τῆς Ῥωμαίων Ἐκκλησία;, ὃς τοὺς ἐν τῷ διωγμῷ παραπεπτωκότας μετανοοῦντας οὐκ ἐδέχετο, οὔτε διγάμοις ἐκοινώνει. Διό, καν μὴ περὶ τὴν πίστιν ἐσφάλλετο, ἀλλά γε διὰ τὸ ἀσυμπαθὲς αὐτοῦ καὶ μισάδελφον, συνόδου γενομένης ἐν Ῥώμη ἐπὶ Κορνηλίου τῆς Ῥώμης πάπα, Δεκίου βασιλεύοντος,
col. 265–266page 124 of 741
PG 137:265ἀπεβλήθη, καὶ ἀναθεματίσθη, ὡς ὁ τοῦ Παμφίλου Εὐσέβιος ἱστορεῖ. Τοὺς γοῦν αἱρεσιώτας τούτου προ ερχομένους δέχεσθαι ὁ κανὼν οὗτος ὁρίζει, ὁμολογοῦντας ἐγγράφως ὅτι τὰ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας τηρή σουσι δόγματα, καὶ τοὺς δι' ἀνάγκην ἀρνησαμένους τὸν Χριστὸν δέξονται, καὶ οἰκονομήσουσιν αὐτοὺς κατὰ τοὺς καιροὺς ὡρισμένους τῇ μετανοίᾳ τῶν παραπεπτωκότων· τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ ἐφ᾽ ὧν καὶ χρόνος ἄρισται, καὶ καιρὸς τέτακται· καὶ τοῖς διγάμοις κοινωνήσουσι, καὶ εἰ κεχειροτονημένοι εἰσὶν εἰς ἐπισκόπους ἢ πρεσβυτέρους ἢ διακόνους οἱ ἐξ αὐτῶν προσιόντες τῇ Ἐκκλησίᾳ, μένειν αὐτοὺς ἐν τῷ κλήρῳ κατὰ τοὺς οἰκείους βαθμούς, ἐὰν ἴσως ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, ἐν αἷς ἐχειροτονήθησαν, οὐκ εἰσὶν ἕτεροι. Οτι γὰρ οὐ περὶ τὴν πίστιν ἐσφάλλοντο, ἀλλ᾽ εἰς μισαδελφίαν καὶ ἄρνησιν μετανοίας τοῖς παραπεπτωκόσι καὶ ἐπιστρέφουσι, διὰ τοῦτο καὶ τὴν χειροτονίαν αὐτῶν ἡ σύνοδος ἐδέξατο, καὶ μένειν αὐτοὺς ἐν τοῖς οἰ πείοις βαθμοῖς διωρίσατο, εἰ μὴ ἐπίσκοπος εἴη ἐν τῇ καθολικῇ τῆς πόλεως ἐκείνης ἐκκλησίᾳ. Εἰ δὲ ἐν ἐκκλησίᾳ εἰσὶν ἔνθα ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος, ὁ μὲν ἐπίσκοπος ἕξει τὸ τῆς ἐπισκοπῆς ἀξίωμα καὶ τὸ ὄνομα· ὁ δὲ παρὰ τοῖς Καθαροῖς κεκλημένος ἐπί σκοπος ή πρεσβυτέρου ἕξει τιμήν, ἢ τέως χωρ επισκόπου, ἵνα τῷ κλήρῳ συγκαταλέγηται, καὶ μὴ τούτου ἐκπέσῃ· εἰ μή που συγκαταβαίνων ὁ ἐπίσ σκοπος τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας θελήσει αὐτὸν ὄνομα καὶ τιμὴν ἐπισκόπου ἔχειν. Οὐ μέντοι καὶ ὡς ἐπίσκοπος ἐνεργήσει, ἵνα μὴ ἐν τῇ αὐτῇ πόλει δύο ὦσιν ἐπίσκοποι. ΑΡΙΣΤ. Οι λεγόμενοι καθαροί προσερχόμενοι πρῶτον ομολογείτωσαν ότι συνθήσονται τοῖς ἐκκλησίας θεσμοῖς, καὶ κοινωνήσουσι διγάμοις, καὶ συγχωρήσουσι τοῖς παραπεπτωκόσι, Καὶ οὕτως ὁ ευρισκόμενος κεχειροτονημένος εἴη ἐν τῷ αὐτῶν τάγματι, οἷον ὁ μὲν κυρίως ἐπίσκοπος εἴη ἐπίσκοπος. 'Ο δὲ παρὰ τοῖς Κα θαροῖς ἐπίσκοπος ἢ χωρεπίσκοπος ἔστω, ἢ προσουτέρου τιμὴν ἢ ἐπισκόπου κεκτήσθω οὐ γὰρ ἔσονται δύο εἰς μίαν ἐκκλησίαν ἐπίσκοποι. ᾿Απὸ τῶν προσερχομένων τῇ ἁγίᾳ τοῦ Θεοῦ καθο λικῇ καὶ ἀποστολικῇ Ἐκκλησίᾳ οἱ μὲν βαπτίζονται, οἱ δὲ μύρῳ χρίονται, οἱ δὲ μόνον ἀναθεματίζουσι τὴν ἰδίαν καὶ πᾶσαν ἄλλην αἵρεσιν. Οἱ γοῦν δελεασθέντες ὑπὸ τοῦ Ναυάτου, καὶ Καθαροὶ παρ' αὐτοῦ ονομασθέντες, ὡς μὴ καταδεχόμενοι την μετάνοιαν τῶν ἁμαρτησάντων, καὶ τὸν δεύτερον γάμον κωλύοντες, ἐὰν τῇ Ἐκκλησία προσέλθωσι, καὶ ὁμολογήσωσι καὶ διγάμους παραδέχεσθαι, καὶ τοῖς ἁμαρτήμασι μετα νοήσασι συγχωρεῖν, καὶ ἁπλῶς πᾶσι τοῖς ἐκκλησια στιχοῖς ἐπακολουθεῖν δόγμασι, τὴν ἰδίαν ἀναθεματ τίζοντες αἵρεσιν καὶ τὰς ἄλλας, προσδεχθήσονται, καὶ μόνῳ τῷ ἁγίῳ μύρῳ χρισθήσονται. Καὶ εἰ μέν τινες αὐτῶν εἰσιν ἢ ἐπίσκοποι ἢ χωρεπίσκοποι, ἐν τῇ αὐτῇ πάλιν ἀξίᾳ μενοῦσιν, εἰ μή που ἐν τῇ αὐτῇ πόλει ἕτερος ἐπίσκοπος τῆς καθολικῆς Ἐκκλη
col. 267–268page 125 of 741
PG 137:267σίας εὑρίσκεται πρὸ τῆς ἐλεύσεως αὐτῶν χειροτονηθεὶς. Προτιμηθήσεται γὰρ οὕτως ὁ ἐξ ἀρ χῆς κυρίως ἐπίσκοπος, καὶ μόνος τὸν τῆς ἐπισκοπῆς θρόνον καθέξει, διὰ τὸ μὴ δέον εἶναι δύο ἐπισκόπους ἐν μιᾷ πόλει τυγχάνειν· αὐτὸς δὲ παρὰ τοῖς Καθα ροῖς ὀνομαζόμενος ἐπίσκοπος ὡς πρεσβύτερος τιμη θήσεται, ἢ, εἰ δοκεῖ τῷ ἐπισκόπῳ, καὶ τοῦ ὀνόματος μεθέξει τοῦ ἐπισκόπου· ἐπισκοπικὸν δέ τι δίκαιον οὐκ ἐνεργήσει. ΚΑΝΩΝ Θ'. Εἴ τινες ἀνεξετάστως προήχθησαν πρεσβύτεροι, ἢ ἀνακρινόμενοι ώμολόγησαν τὰ ἁμαρτήματα αὐτοῖς, καὶ ὁμολογησάντων αὐτῶν παρὰ και νόνα κινούμενοι οἱ ἄνθρωποι τοῖς τοιούτοις χεῖρα ἐπιτεθείκασι, τούτους ὁ κανὼν οὐ προσ ίεται. Τὸ γὰρ ἀνεπίληπτον ἐκδικεῖ ἡ Ἐκ κλησία. ΒΑΛΣ. Διάφορά εἰσι τὰ κωλύοντα τὴν ἱερωσύνην, μεθ' ὧν ἐστι καὶ ἡ πορνεία. Εἰ γοῦν κατακριθῇ τις πορνείαν ἡμαρτηκώς, κἄν τε πρὸ τοῦ ἱερωθῆναι κἄν τε μετὰ ταῦτα, καθαιρεῖται. Ὅθεν φησὶν ὁ και νὼν τὸν ἀνεξετάστως ἱερωθέντα, ἢ καὶ ἐξομολογησάμενον μὲν πρὸ τῆς χειροτονίας τὸ ἁμάρτημα, παρὰ δὲ κανόνας χειροτονηθέντα μὴ ὠφελεῖσθαι ἐκ τῆς χειροτονίας, ἀλλὰ μετὰ διάγνωσιν καθαιρεῖσθαι. Ελεγον γάρ τινες ὅτι, ὥσπερ τὸ βάπτισμα νέον ἄνθρωπον ποιεῖ τὸν βαπτισθέντα, οὕτω καὶ ἡ ἱερω σύνη τὰ πρὸ τῆς ἱερωσύνης ἁμαρτήματα απαλείφει, ὅπερ τοῖς κανόσιν οὐκ ἔδοξεν. ΖΩΝΑΡ. 'Ανεπιλήπτους καὶ καθαρεύοντας αἰτιαμάτων κωλυόντων ἱερᾶσθαι βούλεται ὁ κανὼν τοὺς εἰς ἱερωσύνην προαγομένους εἶναι, καὶ τὸν βίον καὶ τὴν διαγωγὴν αὐτῶν ἐξετάζεσθαι. Εἰ δ' ίσως τινές, φησίν, ἀνεξετάστως προαχθῶσιν εἰς ἱερωσύνης βαθμὸν, ἢ ἐκείνων ὁμολογησάντων τὰ ἑαυτῶν ἐλατ τώματα, οἱ χειροτονοῦντες αὐτοὺς παρὰ κανόνα χει ροτονήσουσιν, ἀπροσδέκτους αὐτοὺς εἶναι θεσπίζει, καὶ μηδὲν ἐκ τῆς χειροτονίας τῆς ἀθέσμου ὠφελεῖσθαι· καθαιρεθήσονται γάρ. ΑΡΙΣΤ. Οι ανεξετάστως χειροτονούμενοι, εἰ ἑξῆς ἐλέγχοιντο ὅτι ἡμαρτον ὄντως, πεπαύσθωσαν. Ἐὰν γὰρ ἁμαρτήσας τις διέλαθε, καὶ ἀνεξετάστως εἰς ἐπισκόπου ή πρεσβυτέρου βαθμὸν προ ήχθη· ἐὰν μετὰ τὴν χειροτονίαν ἐλέγχοιτο ὅτι ἥμαρτε, τῆς ἱερωσύνης παυθήσεται. ΚΑΝΩΝ Ι'. Όσοι προεχειρίσθησαν τῶν παραπεπτωκότων κατὰ ἄγνοιαν, ἢ καὶ προειδότων των προχειρι "Ελεγον γάρ τινες.
col. 269–270page 126 of 741
PG 137:269σαμένων, τοῦτο οὐ προκρίνει τῷ κανόνι τῷ ἐκκλησιαστικῷ Γνωσθέντες γὰρ καθαιροῦνται. ΒΑΛΣ. Τοὺς ἀρνησιθέους μετανοοῦντας ειλικρινῶς δεχόμεθα, ἱερᾶσθαι δὲ οὐ παραχωροῦμεν, ἀλλὰ καὶ κληρικοὺς ὄντας καθαιροῦμεν, καθὼς τοῦτό φησιν ὁ ξβ' ἀποστολικός κανών. Εἴ τινες γοῦν ἐκ τούτων ἐχειροτονήθησαν, ἀγνοούντων τῶν χειροτονησάν των, ἢ καὶ εἰδότων, μετὰ διάγνωσιν καθαιρεθήσονται, ὡς μὴ ὠφελούμενοι ἐκ τῆς χειροτονίας, καν ἂν εἰδήσει τοῦ χειροτονήσαντος. αὕτη γέγονεν. Ἴσως γὰρ εἶπέ τις ὠφελεῖσθαι αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ χειροτονηθῆναι παρὰ ἀνθρώπων εἰδότων τὸ τούτων ἁμάρτημα, καὶ οἷον συγχωρησάντων αὐτὸ διὰ τῆς χειροτονίας. Ταῦτα δὲ περὶ ἱερέων καὶ διακόνων καὶ λοιπῶν ἐκληπτέον, οὐ μὴν περὶ ἐπισκόπων. Περὶ τούτων γὰρ ζήτει τὸν ιβ' κανόνα τῆς ἐν Αγ κύρα συνόδου καὶ τὰ ἐν αὐτῷ γραφέντα. ΖΩΝΑΡ. Τοὺς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἀρνησαμένους, εἶτα μετανοήσαντας εἰς ἱερωσύνην προάγεσθαι οὐ χρή. Πῶς γὰρ ἱερεὺς ἔσεται, ὃς τῶν ἁγιασμάτων διὰ βίου οὐκ ἀξιοῦται, εἰ μὴ ἐν τῷ θανάτῳ αὐτοῦ; εἰ δ᾽ ἴσως ἀγνοοῦντος τοῦ χειροτονοῦντος ἦ καὶ εἰδότες ἱερωσύνης ἀξιωθείη, καθαιρεθῆναι αὐτὸν, εἰ μετὰ ταῦτα γνωσθείη, ὁ παρών κανών διατάττεται. Τὸ γὰρ ἀθέσμως γενόμενον τῷ κανόνι οὐ προκρίνει, ἀντὶ τοῦ, οὐκ ἐμποδίζει, οὐ βλάπτει. ΑΡΙΣΤ. Οι παραπεπτωκότες ἢ ἀγνοίᾳ ἢ γνώσει τῶν χειροτονησάντων, καὶ προαχθέντες, καθαιρείσθωσαν. οι Κἂν ἠγνόησαν οἱ χειροτονήσαντες τῶν χειροτονηθέντων τὰ πταίσματα, ἢ καὶ ἐν εἰδήσει τούτων ὄντες, παρεβλέψαντο ταῦτα, τῷ ἐκκλησιαστικῷ κανόνι τοῦτο οὐ φέρει κατάκριμα· ἀλλὰ καὶ μετὰ τοῦτο γνωσθέντες οι χειροτονηθέντες, ὡς ἁμαρτήσαντες, καθαιρεθήσονται. ΚΑΝΩΝ ΙΑ'. Περὶ τῶν παραβάντων χωρὶς ἀνάγκης ἢ χωρίς ἀφαιρέσεως ὑπαρχόντων, ἢ χωρὶς κινδύνου, ἤ τινος τοιούτου, δ γέγονεν ἐπὶ τῆς τυραννίδος Λικινίον· ἔδοξε τῇ συνόδῳ, εἰ καὶ ἀνάξιοι ἦσαν φιλανθρωπίας, όμως χρηστεύσασθαι εἰς αὐτ τούς. "Οσοι οὖν γνησίως μεταμελώνται, τρία ἔτη ἐν ἀκροωμένοις ποιήσουσιν ὡς πιστοί, καὶ ἑπτὰ ἔτη ὑποπεσοῦνται δύο δὲ ἔτη χωρὶς προσφορᾶς κοινωνήσουσι τῷ λαῷ τῶν εὐχῶν. Οὐ προκρίνει τῷ κανόνι τῷ ἐκκλησιαστικῷ. Οἱ παραπεπτωκότες. και προαχθέντες
col. 271–272page 127 of 741
PG 137:271ΒΑΛΣ. Ο ξβ' ἀποστολικός κανών διαλαμβάνει περὶ τῶν κατὰ βίαν παραβάντων κληρικῶν· ὁ δὲ παρών περὶ τῶν χωρὶς βίας ἀρνησαμένων τὸν Χρισ στόν· καί φησι δέχεσθαι τούτους, γνησίως ήτοι άλη θῶς μετανοοῦντας· καὶ τρία μὲν ἔτη ἔξω ίστα σθαι τοῦ ναοῦ, καὶ ἀκροᾶσθαι τῶν ὑμνῳδιῶν τοῦ Θεοῦ, ἑπτὰ δὲ ἔτη ὑποπίπτειν, ἤτοι ίστασθαι ἐντὸς τῆς ἐκκλησίας, ὄπισθεν μέντοι τοῦ ἄμβωνος, καὶ ἐξέρχεσθαι μετὰ τῶν κατηχουμένων. Πληρωθείσης δὲ τῆς ἑπταετίας συνεύξονται μὲν μετὰ τῶν πιστῶν καθολόκληρον, τῶν δὲ ἁγιασμάτων μετὰ διετίαν ἀξιωθήσονται. ΖΩΝΑΡ. Ετεροι μὲν κανόνες περὶ τῶν ἐκ βίας πολλῆς καὶ ἀνάγκης ἀρνησαμένων τὴν πίστιν δια γορεύουσιν· ὁ δὲ παρὼν περὶ τῶν χωρὶς ἀνάγκης παραβάντων διαλαμβάνει, οὓς καὶ ἀναξίους εἶναι φιλανθρωπίας φησίν. Αλλ' ὅμως καὶ τοὺς τοιούτους διὰ χρηστότητα δέχεται, εί γνησίως μεταμέλονται, τουτέστιν ἀληθῶς, ἀλλ᾽ οὐ νόθως καὶ ἐψευσμένως, μετὰ θερμότητος δὲ καὶ προθυμίας πολλῆς. Καὶ τρία μὲν ἔτη ἀκροᾶσθαι διακελεύεται, ήγουν ἔξω τῆς ἐκκλησίας ἵστασθαι ἐν τῷ νάρθηκι καὶ τῶν θείων ἀκούειν Γραφών, ἑπτὰ δὲ ἔτη ὑποπίπτειν, ἤτοι ἐντὸς μὲν τῆς ἐκκλησίας εἰσέρχεσθαι, ἐν δὲ τῷ ὄπισθεν μέρει τοῦ ἄμβωνος ἴστασθαι καὶ ἐξιέναι μετά τῶν πιστῶν, μὴ μέντοι καὶ τῆς τῶν ἁγιασμάτων μετ ταλήψεως ἀξιοῦσθαι, ἕως ἂν ἡ διετία παρέλθῃ. ΑΡΙΣΤ. "Οσοι χωρὶς ἀνάγκης παρέβησαν, εἰ καὶ συγγνώμης ἦσαν ἀνάξιοι, συγγνώμης τινὸς ἀξιούμενοι, δώδεκα έτη υποπιπτέτωσαν Οσοι τὴν πίστιν ἀπηρνήσαντο χωρὶς ἀνάγκης κἂν ἀνάξιοι φιλανθρωπίας ἦσαν, ὅμως συγγνώμης τινὸς ἀξιοῦνται· ὥστε τοὺς γνησίως ἐξ αὐτῶν μετ ταμελουμένους τρία μὲν ἔτη ἐν τοῖς ἀκροωμένοις, ήτοι ἐν τοῖς βασιλικοῖς ἑστάναι πυλῶσι, καὶ τῶν θείων δὲ ἀκροᾶσθαι Γραφῶν. Μετὰ καὶ τὸν τριετή χρόνον ἔνδον τοῦ περιβόλου τῆς ἐκκλησίας εἰσαχθῆναι, καὶ μετὰ τῶν ὑποπιπτόντων ἐν τῷ ὀπισθίῳ μέρει τοῦ ἄμβωνος ἑπτὰ ἔτη διατελέσαι, τῇ τῶν κατηχουμένων ἐκφωνήσει συνεξερχομένους· καὶ μετὰ παρέλευσιν τοῦ ἑπταετοῦς χρόνου ἐπὶ δυσὶν ἄλλοις ἔτεσι μετὰ τῶν πιστῶν τὴν σύστασιν δέξασθαι, κοινωνοῦντας αὐτοῖς τῶν προσευχῶν μέχρι συμπληρώσεως τῆς μυσ σταγωγίας τῆς θείας μέντοιγε μεταλήψεως οὐδὲ ἐπὶ τοῖς δυσὶ τούτοις μετασχῶσιν ἔτεσιν. ᾿Αλλὰ μετὰ τοῦτο καὶ τῆς μετοχῆς τῶν ἁγιασμάτων ἀξιωθήσονται. ΚΑΝΩΝ ΙΒ'. Οἱ δὲ προσκληθέντες μὲν ἀπὸ τῆς χάριτος, καὶ τὴν πρώτην ὁρμὴν ἐνδειξάμενοι, καὶ ἀποθέσ μενοι τὰς ζώνας μετὰ δὲ ταῦτα ἐπὶ τὸν Υποπιπτέτωσαν. ὑπο πιπτέτωσαν αφοριζέσθω δέκα έτη ὑποπιπτέτωσαν, ἀφοριζέσθωσαν. Καὶ ἀποθέμενοι τὰς ζώνας. ἀποθέσθαι τὰς ζώνας,
col. 273–274page 128 of 741
PG 137:273οἰκεῖον ἔμετον αναδραμόντες ὡς κύνες, ὡς τινὰς καὶ ἀργύρια προέσθαι, καὶ βενεζικίοις κατορθῶσαι τὸ ἀναστρατεύσασθαι· ουτοι δέκα στη ὑποπιπτέτωσαν μετὰ τὸν τῆς τριετούς ἀκροάσεως χρόνον. Εφ' ἅπασι δὲ τούτοις προσήκει ἐξετάζειν τὴν προαίρεσιν καὶ τὸ εἶδος τῆς μετανοίας. Ὅσοι μὲν γὰρ καὶ φόβῳ καὶ δάκρυσι καὶ ὑπομονῇ καὶ ἀγαθοεργίαις, τὴν ἐπιστροφὴν ἔργῳ καὶ οὐ σχήματι ἐπιδείκνυνται, οὗτοι πληρώσαντες τὸν χρόνον τὸν ὡρι σμένον τῆς ἀκροάσεως, εἰκότως τῶν εὐχῶν κοινωνήσουσι, μετὰ τοῦ ἐξεῖναι τῷ ἐπισκόπῳ καὶ φιλανθρωπότερόν τι περὶ αὐτῶν βουλεύσασθαι· ὅσοι δὲ ἀδιαφόρως ἤνεγκαν, καὶ τὸ σχῆμα τοῦ εἰσιέναι εἰς τὴν ἐκκλησίαν ἀρκεῖν ἑαυτοῖς ἡγήσαντο πρὸς τὴν ἐπιστροφὴν, ἐξ ἅπαντος πληρούτωσαν τὸν χρόνον. ΒΑΛΣ. Βενεφίκιον λέγεται κατὰ Λατίνους παν δώρημα, καὶ εὐεργέτημα. Ἐπεὶ οὖν τινες στρατ τιῶται ἐν καιρῷ διωγμοῦ, ζήλῳ θείῳ κινηθέντες, τὰς ζώνας τῶν στρατειῶν αὐτῶν ἀπέθεντο καὶ πρὸς μαρτύριον ώρμησαν· ὕστερον δὲ, ὑπὸ δαιμονιώδους μεταμελεία; συνωθηθέντες, ἀπέστησαν τοῦ μαρ τυρίου, καὶ τοῖς ἀπίστοις διώκταις ἠκολούθησαν, καὶ χρήμασιν ἢ ἄλλοις δωρήμασι, τοῦτο γάρ ἐστι τὸ βενεφίκιον, ὡς εἴρηται, τὰς προτέρας αὐτῶν στρατείας ἔλαβον, καὶ εἰς τὸν οἰκεῖον ἔμετον ἀνέ δραμον, φησὶν ὁ κανὼν, ὡς εἴγε καὶ οὗτοι μετὰ εἰλικρινούς κατανύξεως προσέλθωσι τῇ ἐκκλησίᾳ, δεχθήσονται, ὀφείλοντες τρία μὲν ἔτη ἔξωθεν τῆς ἐκκλησίας ἵστασθαι, καὶ ἀκροᾶσθαι τῶν θείων Γραφῶν, δέκα δὲ ἔτη ὑποπίπτειν ἤτοι ἵστασθαι ὄπισθεν τοῦ ἄμβωνος, καὶ ἐξέρχεσθαι μετὰ τῶν κατηχουμένων· μετὰ δὲ ταῦτα συνεύχεσθαι μετά πιστῶν· πάντως δὲ τῶν ἁγιασμάτων οὐχ ἀξιωθώς σιν, εἰ μὴ διετία παρέλθῃ, καθὼς καὶ ἄνωθεν εἴπομεν, ὅτι καὶ οὗτοι ἐκ των εκουσίως παραπιπτόντων εἰσίν. Ενέδωκε δὲ ὁ κανὼν τῷ ἐπισκόπῳ μειοῦν τὰ ἐπιτίμια κατὰ τὴν τοῦ ἐπιτιμηθέντος Επιστροφήν. ΖΩΝΑΡ. Περὶ στρατευομένων ὁ κανών διαλέγεται, καὶ ἀποῤῥιψάντων μὲν τὰς ζώνας, ήγουν τὰ τῆς στρατείας παράσημα, όρμημα δὲ πρὸς μαρτυ ὑποπίπτειν, Ζώννυνται τε νέοι, καὶ ἐπεντύνονται ἄεθλα. σώζε σθαι ἐνδῦναι τὰ ὅπλα, ζών νυσθαι ὁπλίζεσθαι, Ατρείδης δ' εβόησεν. ἰδὲ ζώννυσθαι άνωγεν Αργείους, ἐν δ᾽ αὐτὸς ἐδύσσατο νώροπα. χαλκόν. Οτε κέν ποτ' ἀποφθιμένου βασιλῆος, ζώννυσθαι καθοπλίζεσθαι. Ει ἀπο θέσθαι τὴν ζώνην,
col. 275–276page 129 of 741
PG 137:275κληθῆναί φησιν, ὡς δι' ἐκείνη; ἐπιῤῥωσθέντας πρὸς τὴν ἔνστασιν τῆς ὁμολογίας τῆς πίστεως, εἶτα ἐν μεταμελείᾳ γενομένων καὶ αὖθις εἰς τὴν προτέραν ἐπανελθόντων στρατείαν, καὶ ταύτην ἀργυρίοις ανακτησαμένων ή βενετικίοις. Διὰ μὲν γὰρ τῶν ἀργυρίων δηλοῦται τὰ χρήματα, διὰ δὲ τῶν βενετ φιχίων ἅπαν εἶδος χάριτός τε καὶ δεξιώσεως. Τῆς γὰρ Λατίνων διαλέκτου οὖσα ἡ λέξις, εὐεργεσίαν δηλοῖ πρὸς Ἑλληνίδα μεθερμηνευομένη διάλεκτον. Εὐεργετεί δέ τις ἢ χρήματα παρέχων, ἢ ἄλλως θέλημα οιονδήποτε πληρῶν τινος. Δῆλον δὲ πάντως ὅτι οὐδεὶς τοιοῦτος ἀναστρατεύσασθαι ηδυνήθη ν, εἰ μὴ τῇ πλάνῃ συνέθετο. Τοὺς γοῦν τοιούτους μετὰ τὴν τριετῆ ἀκρόασιν ἐπὶ δεκαετίαν ὑποπίπτειν δ ρίαν ἐνδειξαμένων, οὓς καὶ ὑπὸ τῆς θείας χάριτος εὐεργεσίαν, κανών διατάττεται, καὶ ἐξιέναι μετὰ τῶν κατη Ο ΧΙΙΙ. χουμένων. Δίδωσι δὲ τῇ κρίσει τοῦ ἐπισκόπου καὶ μειοῦν τὰ ἐπιτίμια, εἰ εὕροι τὸν μετανοοῦντα θερ μότητα ἐν τῇ μετανοίᾳ ἐπιδεικνύμενον, καὶ δά χρυσι τὸν Θεὸν ἱλεούμενον, καὶ τῷ φόβῳ αὐτοῦ στοιχειούμενον, καὶ τὴν ἐκ τῶν ἐπιτιμίων κάκω σιν ὑπομένοντα, καὶ ἀγαθοεργίαις, ήγουν ἀρετῶν ἀσκήσει καὶ μεταδόσει τῇ πρὸς τοὺς δεομένους, εἰ εὐποροίη ἡ χεὶρ αὐτοῦ, προσκείμενον, καὶ τὸ ὅλως εἰπεῖν, ἐν ἀληθείᾳ, καὶ οὐκ ἐν σχήματι τὴν μετ τάνοιαν ἐνδεικνύμενον. Εἰ δὲ ἀδιαφόρως καὶ ἀνει μένως ὁρᾷ τὸν ἐπιτιμηθέντα πρὸς τὴν ἐπιτίμησιν διακείμενον, καὶ ὅτι ὅλως παραχωρεῖται εἰσιέναι εἰς τὴν ἐκκλησίαν ἀρκούμενον, καὶ οὐ δακνόμενον καὶ λυπούμενον, ὅτι οὐ συνίσταται τοῖς πιστοῖς, ἀλλὰ καὶ τὸ ὄπισθεν τοῦ ἄμβωνος ἵστασθαι, καὶ ἐξιέναι μετὰ τῶν κατηχουμένων, τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ σχῆμα τοῦ εἰσιέναι, οὐ γὰρ ἀληθῶς εἴσεισιν ὁ οὕτως εἰσιών, ἀρκοῦν αὐτῷ λογιζόμενος, τὸν ὅλον τῆς δεσ καετίας χρόνον ἐν τῷ ἐπιτιμίῳ τῆς ὑποπτώσεως πληροῦν αὐτὸν διακελεύεται ὁ κανών. ΑΡΙΣΤ. Οι βιαζόμενοι, καὶ δόξαντες αντιστηναι, εἶτα καταθέμενοι τῇ ἀσεβείᾳ, καὶ ἀναστρα τευσάμενοι, δεκαετίαν ἀφοριζέσθωσαν. Σκο πητέον δὲ ἐφ᾽ ἅπασι τὸ εἶδος τῆς μετανοίας ο καὶ θερμοτέρως μὲν μεταμελουμένου τοῦ δεξαμένου τὸ ἐπιτίμιον φιλανθρωπότερον ὁ ἐπίσκοπος διατιθέσθω, ψυχροτέρως δὲ, δραστικώτερον. Οσοι ὑπὸ τῆς θείας χάριτος προσκληθέντες κατά μὲν τὴν πρώτην ὁρμὴν βιασθέντες συνθέσθαι τῇ εὐσεβείᾳ ἀντέστησαν, ὥστε καὶ τὴν στρατιωτικήν ἀποθέσθαι ζώνην· εἶτα ὑπείξαντες, κατέθεντο φρο νεῖν τὰ τῶν ἀσεβῶν, ὥστε εἰς τὴν προτέραν αὐτοὺς καταστῆναι τιμὴν, καὶ τὴν στρατείαν αὖθις ἐπαναλαβεῖν· ἐπὶ τριετίαν ἔστωσαν ἀκροώμενοι, ἐπὶ δεκαετίαν ὑποπίπτοντες· καὶ οὕτω τῆς τελειώσεως ἀξιούσθωσαν. Ἐξέστω δὲ τοῖς ἐπισκόποις καὶ μειοῦν, καὶ αὔξειν τὰ ἐπιτίμια, πρὸς τὴν μετάνοιαν ἀφο ρῶσι τῶν ἐπιστρεφόντων, εἴτε σὺν φόβῳ, καὶ ὑπο μονῇ, καὶ δάκρυσι γίνεται, είτε καταφρονητικώς καὶ ἀδιαφόρως. ΚΑΝΩΝ ΙΓ'. Περὶ δὲ τῶν ἐξοδευόντων ὁ παλαιὸς καὶ κανονι
col. 277–278page 130 of 741
PG 137:277ΣΤ κός νόμος διαφυλαχθήσεται καὶ νῦν, ὥστε, εἴ τις ἐξοδεύοι τελείου καὶ ἀναγκαιοτάτου ἐπο δίου μὴ ἀποστερεῖσθαι. Εἰ δὲ, ἀπογνωσθεὶς καὶ κοινωνίας πάλιν τυχών πάλιν έν τοῖς ζῶσιν ἐξετασθῇ, μετὰ τῶν κοινωνούντων τῆς εὐχῆς μόνης ἔστω Καθόλου δὲ καὶ περὶ παντὸς οὗτινος οὖν ἐξοδεύοντος, αἰτοῦντος τοῦ μετασχεῖν εὐχαριστίας, ὁ ἐπίσκοπος μετὰ δοκιμασίας μεταδιδότω τῆς προσ φορᾶς. ΒΑΛΣ. Οὗτος ὁ κανών γενικός ἐστι. Παρακελεύεται γὰρ πάντα ἐπιτιμηθέντα, καὶ τῶν ἁγιασμάτων στερούμενον, ἀξιοῦσθαι τοῦ καλοῦ ἐφοδίου τῆς ἁγίας μεταλήψεως ἐν ταῖς τελευταίαις ἀναπνοαῖς μετὰ δοκιμασίας τοῦ ἐπισκόπου. Μὴ ὄντος δὲ ἐπισκόπου μετὰ δοκιμασίας ἱερέων, ἵνα μὴ στερηθῇ τοῦ καλοῦ ἐφοδίου ὁ ἄνθρωπος διὰ τὴν ἀποδημίαν τοῦ ἐπισκόπου. Προστίθησι δὲ ὡς, εἴπερ ὁ τοιοῦτος μετὰ τὴν μετ τάληψιν τῶν ἁγιασμάτων διαφύγῃ τὸν θάνατον, μετὰ τῶν πιστῶν μὲν συνεύξεται, τῶν δὲ ἁγιασμάτων οὐκ ἐπιτεύξεται, εἰ μὴ πληρωθῇ πάντως ὁ νενομισμένος χρόνος τοῦ ἐπιτιμίου. Νομίζω δὲ ὅτι τότε μετὰ τὴν ὑγιείαν συνεύχεσθαι τοῖς πιστοῖς παραχω ρηθήσεται ὁ ἐπιτιμηθεὶς, ὅτε καὶ πρὸ τῆς νόσου τούτοις συνηύχετο. Εἰ γὰρ ἐν τόπῳ ἀκροωμένων ἵστατο, τὸν αὐτὸν ἕξει τόπον καὶ μετὰ τὴν ὑγίειαν. ΖΩΝΑΡ. Διαταξάμενοι οἱ ἱεροὶ Πατέρες περί ἐπιτιμίων, καὶ ὅπως καὶ ἐφ' ὅσον οἱ παραπίπτοντες ἀκοινώνητοι ἔσονται, ὁρίζουσι διὰ τοῦ παρόντος κανόνος, κἂν ὑπὸ ἐπιτίμιον ἀκοινωνησίας ωσί τινες, τελευτῶσι δὲ, μεταδίδοσθαι αὐτοῖς τῶν ἁγιασμάτων ἵνα ἐφόδιον αὐτὸ ἔχωσι, καὶ μὴ στερηθῶσι τοῦ ἐκ τούτων ἁγιασμοῦ. Εἰ δέ τις περὶ τὴν ζωὴν κινδυνεύων ἀξιωθείη, ὡς θνήσκων τῆς κοινωνίας, εἶτα διαφύγῃ τὸν θάνατον, μετὰ τῶν πιστῶν μὲν συνεύξεται, οὐ μέντοι καὶ τῶν ἁγιασμάτων μεταλήψεται. Καὶ πᾶς δὲ ἐν ἐπιτιμίῳ ὢν περὶ τὴν τελευταίαν γενόμενος, Εξοδόν φησιν ὁ κανών, εἰ ζητεῖ μετα λαβεῖν τῆς ἁγίας προσφοράς, μεταλαμβανέτω, μετὰ δοκιμασίας, ήγουν γνώμης, τοῦ ἐπισκόπου καὶ ἐξετάσεως. ΑΡΙΣΤ. Οἱ ἐξοδευόμενοι κοινωνείτωταν· εἰ δέ τις αὐτῶν ὑγιάνοι, ἔστω μετὰ των τῆς εὐχῆς κοινωνούντων καὶ μόνον, Εἰ δὲ ἀπογνωσθεὶς καὶ κοινωνίας πάλιν τυχών. πάλιν τυχών καὶ προσφοράς μετασχών, Μετὰ τῶν κοινωνούντων τῆς εὐχῆς μόνης Έστω. έστω, ἄχρις ἂν πληρωθῇ ὁ ὁρισθεὶς ὑπὸ τῆς μεγάλης καὶ οἰκουμενικῆς συνόδου χρόνος, εἰ μὴ πληρωθῇ πάντως ὁ νενομισμένος χρόνος τοῦ ἐπιτιμίου. Ει
col. 279–280page 131 of 741
PG 137:279Πᾶς πιστὸς ἐν ταῖς τελευταίαις ἀναπνοαῖς γινόμενος τοῦ ἀγαθοῦ ἐφοδίου ἐπιτεύξεται. Υγιά νας δὲ, μετὰ τῶν κοινωνούντων τῶν εὐχῶν ἔσται οὐ μέντοι γε καὶ τῶν θείων ἁγιασμάτων μετάσχοι ἀλλὰ πληρώσας ἐν ταῖς εὐχαῖς τὸν τῆς συστάσεως χρόνον, ἔκτοτε καὶ τῆς χάριτος ταύτης ἀξιωθήσεται. ΚΑΝΩΝ ΙΔ'. Περὶ τῶν κατηχουμένων καὶ παραπεσόντων ἔδοξε τῇ ἁγίᾳ καὶ μεγάλῃ συνόδῳ, ὥστε, τριῶν ἐτῶν αὐτοὺς ἀκροωμένους μόνον, μετὰ ταῦτα εύχεσθαι μετὰ τῶν κατηχουμένων. ΒΑΛΣ. Τὸν ἐξ ἀπιστίας τῇ ἀληθεῖ πίστει προσ ελθόντα, καὶ κατηχηθέντα, καὶ μετὰ τὴν κατή χησιν πλανηθέντα, καὶ τὴν πρώτην θρησκείαν ζητήσαντα, μὴ ἁπλῶς δέχεσθαι εἰς τὸν τόπον τῶν κατηχουμένων, πάλιν ὑποστρέφοντα, οἱ ἅγιοι Παν τέρες διορίζονται, ἀλλὰ πρότερον ἐπὶ τριετίᾳ ἔξω θεν τοῦ ναοῦ ἵστασθαι μετὰ τῶν ἀκροωμένων πληρωθείσης δὲ ταύτης, ἀποκαθίστασθαι εἰς την προτέραν τάξιν καὶ στάσιν τῶν κατηχουμένων. ΖΩΝΑΡ. Εάν τινες προσελθόντες τῇ πίστει, καὶ γενόμενοι κατηχούμενοι, παραπέσωσιν, ὑποβιβά ζεσθαι τῆς τάξεως καὶ τῆς στάσεως τῶν κατηχουμένων ὠρίσθησαν παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων, καὶ ἐν τῷ τῶν ἀκροωμένων ἐπιτιμίῳ γίνεσθαι ἐπὶ τριετίαν, εἶτα πάλιν ἐπανέρχεσθαι πρὸς τὴν προτέραν τάξιν καὶ στάσιν, καὶ συνεύχεσθαι τοῖς κατηχουμένοις. ΑΡΙΣΤ. Εἴ τις παραπέσοι κατηχούμενος, οὗτος τρισὶν ἀκροάσθω καὶ μόνον· εἶτα μετὰ τῶν κατηχουμένων εὐχέσθω. Δύο είδη τῶν κατηχουμένων. Οἱ μὲν γὰρ ἄρτι προσέρχονται, οἱ δὲ γεγόνασιτελεώτεροι, ἐφ᾽ ἱκανὸν τὰ τῆς πίστεως μυηθέντες. Ο γοῦν τελεώτερος και τηχούμενος, παραπεσὼν καὶ ἁμαρτήσας ἀνεπιτίμητος οὐκ ἐᾶται, κἂν καὶ τὸ ἅγιον βάπτισμα ικανόν ἔστι πάντα ῥύπον ψυχικὸν ἀποπλῦναι· ἀλλὰ μετὰ τῶν ἀκροωμένων συντάττεται, καὶ μετὰ τριετίαν μετὰ τῶν κατηχουμένων αὖθις συνεύχεται. Καὶ ζή τει τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ συνόδου κανόνα ε'. ΚΑΝΩΝ ΙΕ'. Διὰ τὸν πολὺν τάραχον καὶ τὰς στάσεις τὰς γινομένας ἔδοξε παντάπασι περιαιρεθῆναι τὴν συνήθειαν τὴν παρὰ τὸν κανόνα εὑρεθεῖσαν εν τισι μέρεσιν, ὥστε ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν μὴ μεταβαίνειν μήτε ἐπίσκοπον, μήτε πρεσβύτερον, μήτε διάκονον. Εἰ δέ τις μετὰ τὸν τῆς ἁγίας καὶ μεγάλης συνόδου δρον τοι ούτῳ τινὶ ἐπιχειρήσειεν, ἢ ἐπιδοίη ἑαυτὸν πράγματι τοιούτῳ, ἀκυρωθήσεται ἐξάπαντος τὸ κατασκεύασμα, καὶ ἀποκατασταθήσεται τῇ ἐκκλησίᾳ, ἐν ᾗ ὁ ἐπίσκοπος ἢ ὁ πρεσβύτερος. ἐχειροτονήθη. Πᾶς πιστός. πᾶς πιστός,
col. 281–282page 132 of 741
PG 137:281ΒΑΛΣ. Ὁ μὲν ἀποστολικός ιε' κανών, Μηκέτι λειτουργείτω, φησὶν, ὁ κληρικὸς ὁ παρὰ γνώμην τοῦ οἰκείου ἐπισκόπου ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν μεθιστάμενος· ὁ δὲ παρών κανὼν τὰ αὐτὰ καὶ περὶ ἐπισκόπων διοριζόμενος ἄκυρον εἶναί φησι τὸ παρὰ ταῦτα ίσως γεντ σόμενον. 'Ετέρα ἑρμηνεία. Τοῦ ιδ᾽ ἀποστολικοῦ κανόνος τὴν μὲν ἀπὸ παρο οικίας εἰς παροικίαν ἐπίβασιν ἤτοι ἐπιπήδησιν τῶν ἐπισκόπων κωλύοντος, τὴν δὲ μετάθεσιν ἐπιτρέποντος διὰ μεγάλην καὶ εὔλογον αἰτίαν· καὶ τοῦ ις' και μόνος τῆς ἐν Ἀντιοχεία συνόδου διοριζομένου τὸν σχολάζοντα ἐπὶ σχολάζουσαν μεταβαίνειν μετὰ δια γνίσεως καὶ παρακλήσεως τελείας συνόδου· ὡσαύ τως καὶ τοῦ α' καὶ δευτέρου κανόνος τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου μεγάλως κολαζόντων τὸν διὰ μεθόδου καὶ οἰκονομίας φαύλης τὴν λαχοῦσαν αὐτὸν καταλιμπάνοντα, καὶ μείζονα ἐκκλησίαν ἁρπάζοντα, καὶ τοῦ παρόντος ιε' κανόνος τῆς αʹ συνόδου παντάπασι μὲν κωλύοντος τὴν ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν μετάβασιν τῶν ἐπισκόπων, τῶν πρεσβυτέρων, καὶ τῶν διακόνων, μὴ κολάζοντος δὲ ταύτην, ἀλλὰ διοριζομένου ἀχυ ροῦσθαι τὸ κατασκεύασμα, καὶ ἀποκαθίστασθαι τῇ προτέρᾳ ἐκκλησίᾳ τὸν ἐπίσκοπον, ἢ τὸν πρεσβύτερον, ἢ τὸν διάκονον εἰς ἣν ἐχειροτονήθησαν, εἴποι τις ἐναντιοῦσθαι τοὺς κανόνας ἀλλήλοις, ἄλλα καὶ ἄλλα θεσμοθετοῦντας. 'Αλλ᾽ οὐκ ἔστι τοῦτο. Διαφορὰ γάρ ἐστιν ἀλλήλοις μεταθέσεως, μεταβάσεως, καὶ ἐπιβα σίας. Μετάθεσις γάρ ἐστιν ἡ ἀπὸ παροικίας εἰς παροικίαν μετένεξις, ὅταν τυχὸν ἐπίσκοπος παντοίᾳ σοφία κεκοσμημένος μετακληθῇ παρὰ πλήθους ἐπι σκόπων εἰς μείζονα ἐκκλησίας χηρευούσης βοήθειαν κινδυνευούσης περὶ τὴν εὐσέβειαν. Οἷόν τι γέγονεν εἰς τὸν μέγαν Γρηγόριον τὸν Θεολόγον, ἀπὸ τῶν Σασίμων εἰς Κωνσταντινούπολιν μετατεθέντα. Καὶ ἔστιν αὕτη συγχωρητέα, καθώς παρίσταται ἀπὸ τοῦ ιδ' κανόνος τῶν ἁγίων ἀποστόλων. μετάβασις ἐστιν, ὅταν τις σχολάζων, δηλονότι μὴ ἔχων παροικίαν, ὡς ὑπὸ ἐθνῶν κατεχομένην, ἀναγκασθῇ παρὰ ἐπισκόπων πολλῶν εἰς σχολάζουσαν έκκλησ σίαν μεταβῆναι διὰ τὸ περὶ τὴν ὀρθοδοξίαν καὶ τὰ λοιπὰ ἐκκλησιαστικὰ χρησιμώτατον αὐτοῦ. Καὶ ἔστι καὶ αὕτη δεκτές παρὰ τοῖς θείοις κανόσι τῶν ἐν Ἀν τιοχεία συνελθόντων ἁγίων Πατέρων. Ἐπίβασις δέ ἐστιν ἢ αὐτόνομος ἢ καὶ μετὰ οἰκονομίας φαύλης τοῦ σχολάζοντος, ἢ καὶ τοῦ ἔχοντος ἐκκλησίαν ἐπι σκόπου, πρὸς χηρεύουσαν ἐκκλησίαν παράλογος μετα ένεξις· ἣν τοσοῦτον οἱ ἐν Σαρδικῇ συνελθόντες ἅγιοι Πατέρες ἐβδελύξαντο, ὥστε καὶ ἀκοινώνητον εἶναι παντὶ Χριστιανῷ τὸν ἐργάτην ταύτης διω ρίσαντο, καὶ μηδὲ ἐν ταῖς τελευταίαις ἀναπνοείς λαϊκῆς κοινωνίας ἀξιοῦσθαι αὐτόν. Ὁ δὲ ιε' κανὼν τῆς α' συνόδου, περί μηδενός τοιούτου μνείαν ποι ούμενος, οὐδ᾽ ἐναντιοῦταί τινι τῶν ἀνωτέρω κατα στρωθέντων κανόνων. Οὔτε γὰρ περὶ μεταθέσεως, οὔτε περὶ μεταβάσεως, οὔτε περὶ ἐπιβασίας δι δάσκει· ἀλλὰ κωλύει τὸ μεταπίπτειν ἐπίσκοπον, ἢ πρεσβύτερον, ἢ διάκονον ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν ἑτέ ραν ἀνήκουσαν τῇ αὐτῇ παροικίᾳ, ὥσπερ ποτὲ ὁ
col. 283–284page 133 of 741
PG 137:283ἐπίσκοπος Δέρκου ἐκεῖνος κύριος Ιωάννης ἐπεχείρησε τὸν θρόνον τῆς Δέρκου μεταγαγεῖν εἰς τὸ τοῦ Φιλέα πρωτοπαπαδίκιον αὐτοῦ, διὰ τὸ πολυανθρωποτέραν εἶναι, καὶ ἐκωλύθη συνοδικῶς. Διὰ γὰρ τοῦτο οὐδὲ κολάζεται ὁ τοῦτο ἐπιχειρήσας ἐπίσκοπος, ἀλλὰ τὴν προτέραν αὐτοῦ καθέδραν επανάγεται. Ότι δὲ τοῦτο ἀληθές ἐστι, δηλοῦται καὶ ἀπ' αὐτῶν τῶν ῥη μάτων τοῦ κανόνος, πόλεως μεμνημένου καὶ οὐχὶ παροικιῶν. Τὸν αὐτὸν γὰρ καὶ ἕνα ἐπίσκοπον πολλας μὲν πόλεις ἔχειν ὡς ἐνορίαν δυνατόν ἐστι, πολλὰς δὲ Παροικίας οὐδαμῶς. ᾿Αλλὰ καὶ ἀπὸ τοῦ μεμνῆσθαι τὸν τοιοῦτον κανόνα πρεσβυτέρων καὶ διακόνων ἐναργώς παρίσταται ἡ ἀλήθεια. Ποια γὰρ μετάθεσις ἢ μετά βασις ἢ ἐπίβασις ἐπὶ τούτων τρακταῖσθείη ποτέ; πάντως οὐδεμία μετάπτωσις δὲ μόνη ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν οὐκ ἀλλοτρίαν, ἀλλὰ τῇ παροικίᾳ, εἰς ἣν ἐκληρώθησαν, ἀνήκουσαν. Διὰ γὰρ τοῦτο οὐδὲ καθαιροῦνται ὡς παρ' ἐνορίαν ἱερουργήσαντες, ἀλλὰ τῇ προτέρᾳ ἐκκλησίᾳ, εἰς ἦν καὶ ἐχειροτονήθησαν, ἀπο καθίστανται. ΖΩΝΑΡ. Τὸ μὴ μετιέναι ἐξ ἐκκλησίας εἰς ἑτέραν ἐπίσκοπον, ἢ πρεσβύτερον, ἢ διάκονον, καὶ τοῖς ἱεροῖς κεκανόνισται ἀποστύλοις. ᾿Αλλὰ παρορώμενον καὶ καταφρονούμενον τὸ διάταγμα ἡ ἁγία σύνοδος αὕτη διὰ τοῦ παρόντος κανόνος ἀνεκαίνισε, διορισμένη, κἂν ἐπιχειρήσῃ μεταβῆναι ἐκ πόλεως εἰς ἑτέραν πόλιν ἐπίσκοπος, ἢ πρεσβύτερος, ἢ διάκονος, καν μεταβαίη, καὶ εἰς ἔργον ἀγάγῃ τὸ ἐπιχείρημα, ἀκυ ροῦσθαι τὴν πρᾶξιν αὐτοῦ, καὶ ἀποκαθίστασθαι ἐν Η χειροτονούμενος ὠνομάσθη· ἕτερος γὰρ κανών διατάττεται μηδένα ἀπολελυμένως, ήγουν ἀνωνύμως, χειροτονεῖσθαι, ἀλλ' εἰς τήνδε τὴν ἐπισκοπήν, ἢ τὴν ἐκκλησίαν, ἢ τὴν μονήν. ΑΡΙΣΤ. Εκ πόλεως εἰς πόλιν μήτε ἐπίσκοπος, μήτε πρεσβύτερος, ἢ διάκονος μεταβαινέτω ἐπεὶ πάλιν ἀποδοθήσονται ταῖς ἐκκλησίαις ἐν αἷς κεχειροτόνηνται. Κανὼν οὗτος οὐ μόνον τὰς τῶν ἐπισκόπων μετα θέσεις παντελῶς ἀναιρεῖ, ἀλλὰ καὶ τῶν πρεσβυτέρων καὶ διακόνων, καὶ τοὺς ἐπιχειρήσαντας τοιού τόν τι ποιῆσαι ἀποκαθιστᾷ πάλιν ταῖς ἐκκλησίαις ἐν αἷς κεχειροτόνηνται· ὁ δὲ τῆς ἐν Σαρδικῇ πρῶτ τος καὶ δεύτερος κανὼν αὐστηροτέρως αὐτοὺς τιμω ρεῖ, ἀκοινωνησίας τούτους ὑποβάλλων ἐπιτιμίῳ. ΚΑΝΩΝ ΙΓ'. *Όσοι ριψοκινδύνως μήτε τον φόβον τοῦ Θεοῦ πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχοντες, μήτε τὸν ἐκκλησιαστικὸν κανόνα ειδότες, αναχωρήσουσι τῆς ἐκ κλησίας, πρεσβύτεροι ἢ διάκονοι, ἢ ὅλως ἐν τῷ κανόνι ἐξεταζόμενοι· οὗτοι οὐδαμῶς δε κτοὶ ὀφείλουσιν εἶναι ἐν ἑτέρᾳ ἐκκλησίᾳ· ἀλλὰ πᾶσαν αὐτοῖς ἀνάγκην ἐπάγεσθαι χρή, ανα στρέφειν εἰς τὰς ἑαυτῶν παροικίας, ἢ ἐπιμένοντας ἀκοινωνήτους είναι προσήκει. Εἰ δὲ καὶ τολμήσεις τις υφαρπάσαι τὸν τῷ ἑτέρῳ δια φέροντα, καὶ χειροτονῆσαι ἐν τῇ αὐτοῦ ἐκκλησίᾳ, μὴ συγκατατιθεμένου τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου, οὗ ἀνεχώρησεν ὁ ἐν τῷ κανόνι ἐξεταζόμενος, ἄκυρος ἔστω ἡ χειροτονία.
col. 285–286page 134 of 741
PG 137:285ΒΑΛΣ. Ἀπὸ τοῦ τέλους τοῦ ιε' κανόνος παρίσταται ότι πάντες οι χειροτονούμενοι ἢ εἰς ἐπισκοπάς ἐκληροῦντο, ἤτοι ἐχειροτονοῦντο, ἢ εἰς μοναστή μα, ἢ εἰς θείους ναούς· ὅθεν ἀκολούθως τούτῳ καὶ ὁ ς' κανὼν τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου καὶ ὁ ι' ὁ ορίζονται οὕτῳ τοὺς κληρικούς γίνεσθαι, καὶ τὴν παρὰ ταῦτα γενησομένην χειροθεσίαν ἀχυροῦσθαι. Διὸ καὶ δέδοκται μὴ ἔχειν ἐπ' ὀδείας τινὰ κληρικὸν ἀπὸ παροικίας εἰς παροικίαν μεταβαίνειν καὶ ἀμεί δειν τὸν κλῆρον ἄνευ γραφῆς ἀπολυτικῆς τοῦ χειροτονήσαντος τοῦτον. Τοὺς δὲ μετακαλουμένους κλη ρικοὺς παρὰ τῶν χειροτονησάντων αὐτοὺς, καὶ μὴ πειθομένους, ἀναστρέφειν ἀκοινωνήτους αὐτοῖς εἶναι, ήγουν μὴ παραχωρεῖσθαι συνιερουργεῖν τούτοις. Εἰς τοῦτο γὰρ τὸ μὴ κοινωνεῖν ἐκλαμβάνεται, οὐ μὴν εἰς τὸ μὴ ἐκκλησιάζειν, ἢ εἰς τὸ μὴ μεταλαμβάνειν τῶν ἁγιασμάτων, ἀκολούθως πάνω τως τῷ ιε' ἀποστολικῷ κανόνι, τῷ διοριζομένῳ μὴ λειτουργεῖν τοὺς τοιούτους. Ο δὲ ις' ἀποστολικός κανὼν ἀφορισμῷ καθυποβάλλει τὴν δεξάμενον ἐπί σκοπον ἐξ ἑτέρας παροικίας κληρικὸν ἄνευ ἀπολυ τικῆς γραφῆς τοῦ χειροτονήσαντος αὐτόν. Ωστε καλῶς ποιεῖ ὁ κατὰ καιροὺς τῆς Μεγάλης ἐκκλησίας χαρτοφύλαξ, μὴ παραχωρῶν τοῖς ἐξωχειροτο νήτοις ἱερεῦσιν ἱερουργεῖν, μὴ προκομίζουσι συν στατικὰς καὶ ἀπολυτικὰς γραφὰς τῶν χειροτονησάν των αὐτούς. Ανάγνωθι καὶ τὸν λε' ἀποστολικὸν, συνόδου Ἐφέσου κανόνα η'. ΖΩΝΑΡ. Ὁ μὲν πρὸ τούτου κανὼν τοὺς ἀναχωροῦντας τῶν οἰκείων ἐκκλησιῶν καὶ ἄλλαις προσ ερχομένους αποκαθίστασθαι τῇ ἐκκλησίᾳ διορίζεται ἐν ᾗ κεχειροτόνηται ἕκαστος· οὗτος δὲ τοὺς μὴ πειθομένους ἐπανελθεῖν, καὶ ἀκοινωνήτους εἶναι θεσπίζει. Έοικεν οὖν ἐναντιοῦσθαι τῷ ιεʹ κανόνι τῶν ἱερῶν ἀποστόλων. Ἐκεῖνος γὰρ τοὺς καταλείψαντας κληρικοὺς τὰς ἑαυτῶν παροικίας, καὶ εἰς ἄλλην παροικίαν παντελῶς μεταστάντας παρὰ γνώ μην τοῦ ἐπισκόπου αὐτῶν μηκέτι λειτουργεῖν κε λεύει, ὡς δὲ λαϊκοὺς κοινωνεῖν ἐπιτρέπει ἐκεῖ. Οἶμαι τοίνυν ἐπὶ τοῦ παρόντος κανόνος τὸ ἀκοινωνήτους εἶναι οὕτως νοεῖσθαι, ήγουν μὴ συγκοινωνεῖν αὐτοῖς τοὺς ἱερατικούς δηλαδή. ᾿Αλλὰ ἀπο τρέπεσθαι τὸ συνιερουργεῖν αὐτοῖς τοὺς τοιούτους κοινωνίαν ἐνταῦθα τῶν ἁγίων Πατέρων οὐχὶ τὴν μετάληψιν τῶν ἁγιασμάτων ὀνομασάντων, ἀλλὰ τὴν τῶν ἱερῶν συμμεταχείρισιν καὶ κοινοπραξίαν, καὶ τὸ συλλειτουργεῖν τοῖς οἶσπερ προσῆλθον. Οὕτω γὰρ νοούμενος ὁ παρών κανών, οὐ διαφωνεῖν πρὸς τὸν ἀποστολικὸν κανόνα δόξει τινί. Εἶτα ἐπάγει ὡς, εἰ ἐπίσκοπός τις τὸν ἀφ' ἑτέρας πόλεως εἰς ἑτέραν μεταναστεύσαντα κληρικόν χειροτονήσει, προαγαγὼν ἴσως αὐτὸν εἰς βαθμὸν μείζονα μὴ βουλομένου τοῦ ἐπισκόπου, ἐξ οὗ ἀνεχώρησεν, ἄκυρος ἔσται ἡ χειροτονία. ΑΡΙΣΤ. Όσοι πρεσβύτεροι καὶ διάκονοι τῆς ἐκκλησίας ἀναχωρήσουσιν, ἄδεκτοι εἰς ἑτέραν ἐκκλησίαν γενήσονται· ἀλλ' ἐπιστρεφέτωσαν εἰς τὴν αὐτῶν παροικίαν. Εἰ δέ τις τὸν ἑτέρῳ κανόνα, συνόδου ᾿Αντιοχείας κανόνας ιγ' καὶ κα η
col. 287–288page 135 of 741
PG 137:287διαφέροντα χειροτονήσοι χωρὶς γνώμης τοῦ οἰκείου ἐπισκόπου, ἄκυρος ἡ χειροθεσία. Καὶ οὗτος ὁ κανὼν τὰ αὐτὰ τῷ πρὸ αὐτοῦ διορίζεται· ὥστε μήτε τινὰ πρεσβύτερον ἢ διάκονον τῆς ἐκκλησίας ἐν ᾗ κεκλήρωται ἀναχωρήσαντα, ἐφ' ἑτέρου ἐπισκόπου παραδεχθῆναι, ἀλλ᾽ ἐπιστρέφειν αὖθις εἰς τὴν ἑαυτοῦ παροικίαν. Εἰ δέ τις ἐπίσκοπος τὸν ἑτέρῳ διαφέροντα κληρικόν παραδέξεται, καὶ χειροτονήσας αὐτὸν, εἰς μείζονα προαγάγῃ βαθμὸν ἐν τῇ αὐτοῦ ἐκκλησίᾳ, χωρὶς γνώμης τοῦ οἰκείου ἐπισκόπου, ἀκυρωθήσεται ἡ χειροθεσία. ΚΑΝΩΝ ΙΖ'. Επειδὴ πολλοὶ ἐν τῷ κανόνι ἐξεταζόμενοι, τὴν πλεονεξίαν καὶ τὴν αἰσχροκερδίαν διώκοντες, ἐπελάθοντο τοῦ θείου Γράμματος λέγοντος Τὸ ἀργύριον αὐτοῦ οὐκ ἔδωκεν ἐπὶ τόκῳ,» καὶ δανείζοντες εκατοστάς ἀπαιτοῦσιν· ἐδι Εκατοστάς. φοβεῖται τους μῆνας ὡς τόκων πα τέρας, Στρ. Γυναῖκα φαρμακίδ' εἰ πριάμενος Θετταλὴν, Καθέλοιμι νύκτωρ τὴν σελήνην· εἶτα δὴ Αὐτὴν καθείρξαι μ' ἐς λοφεῖον στρογγύλον, Ὥσπερ κάτοπτρον κατα τηροίην ἔχων. Σω. Τί δῆτα τοῦτ᾽ ἂν ὠφελήσειέ σ'· Στρ. ὅτι Εἰ μηκέτ' ἀντέλλοι σελήνη μηδαμοῦ, Οὐκ ἄν γ' ἀποδοίην τους τόκους. Σω. Τίη τί δή; Στρ. Οτιὴ κατὰ μὴνά γ' ἀργύριον δανείζεται. τελουμένης γὰρ σελήνης οἱ τόκοι ἐδίδοντο· εἰ γοῦν οὐκ ἀνατέλλοι, πῶς ἂν οἱ δανεισταὶ γνόντες τον μήνα τελούμενον ἀπαιτήσαιεν τοὺς τόκους; τελουμένης σελήνης, ἕνη καὶ νέα Πέμπτη, τετράς. τρίτη, μετὰ ταύτην δευτέρα, Εἰσ' ἣν ἐγὼ μάλιστα πασῶν ἡμερῶν Δέδοικα, καὶ πέφρικα, καὶ βδελύττομαι, Εὐθὺς μετὰ ταύτην ἔσθ' ἕνη καὶ νέα. Πᾶς γάρ τις όμνυσ᾽ οἷς ὀφείλων τυγχάνω Θείς μοι πρυτανεί᾽ ἀπολεῖν μέ φησι κἀξολεῖν. ἐς τὴν ἕνην καὶ νέαν, ἵνα θέσιες γίγνοιντο τῇ νουμηνία, ἕνῃ καὶ νέῃ, ἕνα καὶ νέα ἐπεὶ μετέχει τοῦ τε παλαιοῦ καὶ του νέου φωτός, τῇ νουμη τόκος ἑκατοστιαίο; ἑκατοστή, οὗτος μόλις ἑκατοστὴν ἀποδίδωσι, ἐκεῖνος δὲ (Θεός) ἑκατονταπλασίονα καὶ ζωὴν αἰώνιον. στι ἐπὶ τούτου τοῦ δανείου, οὐκ ἔστιν ἀγνωμοσύνην
col. 289–290page 136 of 741
PG 137:289καίωσεν ἡ ἁγία καὶ μεγάλη σύνοδος ὡς, εἴ τις εὑρεθείη μετὰ τὸν δρον τοῦτον τόπους λαμβά των, ἐκ μεταχειρίσεως, ἢ ἄλλως μετερχόμενος τὸ πρᾶγμα, ἡμιολίους ἀπαιτῶν, ἢ ὅπως ἕτερον τι ἐπινοῶν αἰσχροῦ κέρδους ἕνεκα, καθαιρεθήσεται τοῦ κλήρου, καὶ ἀλλίτριος τοῦ κανόνος ἔσται. ΒΑΛΣ. Ο μη αποστολικός κανὼν τοὺς ἀπαι τοῦντας τόκους ἀπὸ δανείου, πρεσβυτέρους ἢ δια χάνους, καθαιρεῖσθαί φησιν εἰ μὴ παύσωνται. Ο δὲ παρών κανὼν πάντας τοὺς κληρικούς τους μετά τόχου δανείζοντας, ἢ ἡμιολίας ἀπαιτοῦντας, ἢ ἑτερόν τι αἰσχρὸν κέρδος ἑαυτοῖς ἐπινοοῦντας, καθαιρεῖσθαι ἐδικαίωσεν, ἀντὶ τοῦ οὕτω δίκαιον εἶναι ἔκρινε. Ζήτει τὰ ἐν τῷ ῥηθέντι ἀποστολικῷ κανόνι γρα φέντα, καὶ τὸ κζ' κεφάλ. τοῦ θ' τίτλου τοῦ πα ρόντος συντάγματος, λέγον ἐν μέρει ἀπαιτεῖσθαι τόκους καὶ παρὰ ἱερωμένων, δηλονότι ἀπὸ διαφέροντος, καὶ τοὺς ἐξ ὑπερθέσεως. Τοῦ δὲ ἀποστολικοῦ κανόνος καὶ ἑτέρων διοριζομένων τοὺς ἱερωμένους τοκίζοντας καθαιρεῖσθαι, εἰ μὴ παύσωνται, έρω τήσει τις, Εκείνοις ὀφείλομεν προσσχεῖν, ἢ τῷ παρ όντι κανόνι λέγοντι ἀπεντεῦθεν αὐτοὺς καθαιρεῖσθαι; Λύσις. Ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, μετὰ παραγγελίαν δ κληρικὸς μὴ ἀφιστάμενος τῆς αἰσχροκερδείας, καθ αιρεθήσεται, διὰ τὸ τοῦ ἀποστολικοῦ κανόνος φιλανθρωπότερον. Σημείωσαι οὖν τὸν κανόνα διὰ τοὺς ἱερωμένους τοὺς ἐμπορευομένους οἰνάρια, καὶ ἐδικαίωσεν, ὑποστῆναι, οὐδὲ ἑτέραν τινὰ ζημίαν· οὐδὲ γὰρ 1. 62. καθάπερ ἐνταῦθα ἑκατοστὴν μόνον ὑπισχνείται δώσειν, ἀλλὰ ἑκατονταπλασίονα τῶν διδομένων, καὶ οὐδὲ μέχρι τούτου ἵσταται. 1. λογ. γ'. 16, τὸ μὴν εὐγνωμονοῦντα Θεὸν καὶ οὐχὶ ἑκατονταπλασίονα παρέχοντα ἀφίεμεν. λογ. ζ'. τόκους Καὶ ἦν ὁ τόκος τῶν ἑκατὸν νομισμάτων, να μίσματα δώδεκα, Επίσ σκοπος ἢ πρεσβύτερος ἢ διάκονος τόκους ἢ τὰς λε γομένας ἑκατοστὰς λαμβάνων, ἢ παυσάσθω, ἢ και θαιρείσθω. ο Ι.
col. 291–292page 137 of 741
PG 137:291βαλανεία πακτεύοντας, καὶ ἄλλα ἅττα τινὰ τοιαῦτα ποιοῦντας, καὶ προβαλλομένους ἀκανόνιστον τελευταίαν ἄγκυραν τὴν πενίαν. Τὸ δὲ ῥῆμα τὸ περιεχόμενον ἐν τῷ παρόντι κανόνι, καὶ λέγον, "Η ἄλλως μετερχόμενος τὸ πρᾶγμα ἢ ἡμιολίας ἀπαιτῶν, τοιοῦτόν ἐστιν τινὲς τῶν ἱερωμένων, εἰδότες τὸν κανόνα καὶ περιγράφοντες αὐτόν, τὰ μὲν ῥήματα φυλάττουσι, τὸν δὲ νοῦν ἀθετοῦσι. Διδόασι γὰρ προς τινας ἀργύρια, καὶ συμφωνοῦσι τοσήνδε μερίδα ἐκ τοῦ κέρδους αὐτοὺς λαμβάνειν· τὸν δὲ κίνδυνον ἐπιγινώσκεσθαι παρὰ τῶν λαμβανόντων αὐτά· καὶ τῇ ἀληθείᾳ δανεισταὶ ὄντες, κοινωνο! λέγεσθαι σχηματίζονται. Αποτρέπεται γοῦν καὶ τοῦτο ὁ κανὼν, καὶ καθαιρεῖ τοὺς ποιοῦντας τοιοῦτόν τι. Ημιολίας δὲ νόησον τὰς ἐλαφροτέρας απαιτήσεις του τόκου. Κἂν καί, φησίν, οὐκ ἀπαιτῇ ὁ κληρικὸς ἑκατο 72 στιαίους τόκους βαρυτάτους, ήτοι ὑπὲρ ἑκάστης ὑπερπύρων λίτρας ὑπέρπυρα ιι', δώδεκα (έκα τοσταὶ γὰρ παρὰ τῶν κανόνων ἐκλήθησαν οἱ ἑκαι τοστιαῖοι τόκοι· ὡς ἐκ παλαιοῦ τῆς λίτρας μή που 72, 100 σουμένης εἰς ἐξάγια οβ' κατὰ τὸ σήμερον ἐνεργοῦν, ἀλλὰ εἰς ρ') ζητεῖ δὲ τὰ ἡμίση τοῦ ὅλου τόκου, ἤγουν ιι'. ἓξ ἢ καὶ τούτων ἥττονα· καὶ οὕτω καθαιρεθήσεται. Ἔσο δὲ εἰδὼς ὡς, ἐπεὶ ἡ λίτρα σήμερον ἐξάγια έχει οβ', καὶ οὐχὶ ρ', ὡς τὸ παλαιὸν, ὁ συμφωνήσας τόκους λαβεῖν ὑπὲρ λίτρας, οὐκ ἀπαιτή σε: ιι, ιβ, ἀλλὰ τὸ ἀναλογοῦν. ΖΩΝΑΡ. Ἐπὶ τύχῳ δανείζειν καὶ ὁ παλαιός νόμος Ὑπὲρ ἑκάστης υπερπύρων λίτρας υπέρ-C 34. πυρα δώδεκα. ὑπέρπυρα υπέρπυρον, τόκους ἑκατοστιαίου;, ὑπέρ πυρα τόκος Εκατοστιαῖος εξάγια ὑπέρπυρα. νομίσματα, ὅπως δὲ καλοῦνται οἱ τόχει ἑκατοστιαίοι, τῆς λίτρας μή συμποσουμένης εἰς νομίσματα μ', ἀλλ᾽ εἰς οὔ, καιρὸς οὐκ ἔστι λέγειν. υπέρπυρα, ἐξά για, ει νομίσματα Ποτὲ μὲν γὰρ ἀντὶ τῆς λίτρας ρ' δράχμας γράφουσιν αὐτοί, ποτὲ δὲ ἀντὶ τῆς μνᾶς. των κατὰ γένη Ει λίτρα. ἡ δὲ μνᾶ δια χμών ρ'. ταλαντον, ἑκατὸν δραχμαί ποιούσι μνᾶν μίαν. Ι. μνᾶ. ὑπέρπυρα Καὶ ἐνταῦθα γὰρ ἄδηλόν ἐστιν, εἴτε τῷ Πέτρῳ παρ' ἐμοῦ ἠριθμήθησαν τὰ ρ' ὑπέρπυρα, εἴτε ἐμοὶ παρ' ἐκείνου. ὅπερ λαβὼν ὁ βασιλεὺς καὶ θαυμάσας δέδωκε τῷ κομίσαντι ὑπέρπυρα ἑκατόν. τὰ ῥ' ὑπέρπυρα υπέρπυρα υπέρπυρα ὑπέρπυρα ζητεῖ δὲ τὰ ἡμίση τοῦ ὅλου τόκου, ήγουν κι ἔξ. οι οὐκ ἀπαιτήσει 11 16'. ἀλλὰ τὸ ἀναλογούν. ὑπέρπυρα ὑπέρπυρα
col. 293–294page 138 of 741
PG 137:293ἅπασιν ἀπηγόρευσε. Φησὶ γὰρ, Οὐκ ἐκτοκιεῖς τὸ ἀργύριόν σου τῷ ἀδελφῷ σου. Εἰ δὲ ὁ ἀτελέστερος τοῦτο ἐνομοθέτησε, πολῷῷ πλέον ὁ τελεώτερος καὶ ὁ πνευματικώτερος. Ἰδοὺ γὰρ πλέον τοῦ ἱεροῦ ὧδε. Απασι μὲν οὖν ἀποτέτραπται τὸ ἐπὶ τόκῳ δανείζειν εἰ δ᾽ ἅπασι, μᾶλλον ἂν εἴη τοῖς ἱερωμένοις τοῦτο ἀνάρμοστον, οἳ καὶ τοῖς λαϊκοῖς εἰς ὑπόδειγμα και παροξυσμὸν εἰς ἀρετὴν εἶναι ὀφείλουσι. Διὸ καὶ ὁ κανὼν ἀπαγορεύει τοῖς ἐν τῷ κανόνι ἐξεταζομένοις, ἤτοι τοῖς ἐν κλήρῳ τεταγμένοις ἑκαστικὰς ἀπαιτεῖν, τόκους δηλαδή εκατοστιαίους. Πολυαριθ μων γὰρ ὄντων τῶν τόκων, βαρύτεροι τῶν ἄλλων οἱ ἑκατοστιαῖοί εἰσιν. Ὥσπερ γὰρ τοῖς νῦν αἱ λίτραι μέχρι τῶν ἑβδομήκοντα δύο ἀριθμοῦνται, οὕτω τοῖς παλαιοῖς αἱ ἑκατοντάδες ἦσαν, καὶ ἦν ὁ τόπος τῶν ἑκατὸν νομισμάτων νομίσματα δώδεκα· διὸ καὶ ἑκατοστιαῖος ἐλέγετο, ὡς ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ἀπαιτού μενο;. 'Απαγορεύσασα οὖν ἡ σύνοδος λαμβάνειν τό κους τοὺς ἐν κλήρῳ, ἐπάγει τοῖς μὴ φυλάξουσι τὸν κανόνα καὶ ἐπιτίμιον, καί φησιν· Ἐδικαίωσεν ἡ ἁγία σύνοδος, ἀντὶ τοῦ, δίκαιον ἡγήσατο, ἵνα εἰ εὑρεθείη τις μετὰ τὰ ὁρισθέντα οὖν λαμβάνων τόχους ἐκ μεταχειρίσεως, ήγουν ὡς οἷόν τινα πρα γματείαν τὸ τοκίζειν μεταχειριζόμενος ἢ ἄλλως μετερχόμενος τὸ πρᾶγμα. Τινὲς γὰρ, ἐκφεύγοντες τὸ λέγεσθαι περὶ αὐτῶν ὅτι τόκους λαμβάνουσι, διδόασι τοῖς χρήζουσιν ἀργύρια, καὶ συμφωνοῦσι συμμερίζειν αὐτοῖς τὸ κέρδος· καὶ οὐ δανειστάς ἑαυτοὺς, ἀλλὰ συγκοινωνοὺς ὀνομάζουσι, καὶ ζημίας μὴ ὄντες κοινωνοί, ἐπὶ τῷ κέρδος μόνῳ κοινοπραγοῦσι. Ταῦτα τοίνυν καὶ τὰ τοιαῦτα πάντα ἀπαγορεύων δ κανὼν καθαιρεῖσθαι κελεύεται τοὺς τοιαῦτα τεχνάζοντας, ἡ ἕτερόν τι ἐπινοοῦντας αἰσχροῦ κέρδους χάριν, ἢ ἀπαιτοῦντας ἡμιολίας. Εἰπὼν ἄνω περὶ ἑκατοστιαίου τόκου, ὃς τῶν τόκων ἐστὶν ὁ βαρύτερος, ὡς προείρηται, παρακατιὼν καὶ τοῦ κουφοτέρου εμνήσθη τῆς ἡμιολίας, ἥτις ἐστὶ τοῦ ὅλου τὸ ἥμισυ, ήγουν τῶν δώδεκα νομισμάτων, άτινά εἰσι τῆς ἑκατοστῆς ὁ πληρέστατος καὶ ὁλόκληρος τόκος. Εἴποι δ' ἄν τις τὰς ἡμιολίας καὶ κατὰ ἀριθμητικοὺς. Εκείνοις γὰρ οἱ μὲν τῶν ἀριθμῶν ἐπίτριτοι λέγονται, οἱ δὲ ἐπιτέταρτοι, ἐπίσ πεμπτοί τε καὶ ἔφεκτοι· οἱ δὲ ἡμιόλιοι ὡς ὁ ἕξ, καὶ ὁ ἐννέα, ὅτι ὅλους ἔχουσιν ἐν ἑαυτοῖς ἀριο θμούς, καὶ τὰ ἡμίση αὐτῶν. Ἔχουσι γὰρ ὁ μὲν ἓξ τὰ τέσσαρα καὶ τῶν τεσσάρων τὸ ἥμισυ, ὅ ἐστι ἐδικαίωσεν, Επίτριτος ἐπιτέταρτοι, ἐπίπεμπτοι ἔφεκτοι, Οἱ μὲν ἀριθμῶν ἐπίτριτοι. εἰι ἀριθμὸς ἐπίτριτος διὰ τεσσάρων. επιτέταρτος ἐπιτέταρτοι. επιπέμπτοις εἰ εφέκτοις ἐπίπεμπτος ἔφεκτος ἐπίπεμπτος, ἔφεκτος.
col. 295–296page 139 of 741
PG 137:295τρία δηλονότι. Διὰ γοῦν ἡμιλίας, ὡς ἂν νοοίτο αὕτη, τοῦτο μονονουχί λέγει ὁ κανών, ὡς εἰ μόνον τὸν βαρύτερον οὐ λήψονται τόκον οἱ ἐν τῷ κλήρῳ, ἀλλ' οὐδὲ ἄλλον τινὰ μετριώτερον. τὰ δύο ὁ δὲ ἐννέα τὰ ἓξ καὶ τούτων τὸ ἥμισυ, τὰ για ΑΡΙΣΤ. Ε' εις τόκους ἢ ἡμιολίας λαμβάνοι, ἀλ λότριος ἔσται, μετὰ τὸν ὅρον τοῦτον τῆς Ἐκ κλησίας καθαιρούμενος. Οἱ μὲν ἑκατοστιαῖοι τόκοι, οἵτινες καὶ μείζονες τῶν τόκων πάντων γνωρίζονται, τὰ δώδεκά εἰσι νομίσματα· οἱ δὲ ἡμίσεις τούτων τὰ ἔξ. Εἴ τις οὖν τῶν ἱερωμένων, δανείσας τινὶ, ἢ τοὺς βαρυτέρου; ἀπαιτήσει τόκους, ήγουν τοὺς ἑκατοστιαίους, ἢ ἡμιολίας, ἤτοι τὸ ἥμισυ τούτων, ήγουν τὰ ἐξ, ὡς τοῦ θείου ἐπιλαθόμενος γράμματος τοῦ λέγοντος. Τὸ ἀργύριον αὐτοῦ οὐκ ἔδωκεν ἐπὶ τόκῳ, τοῦ κλήσ ρου καθαιρεθήσεται· κἂν ὁ τεσσαρακοστός τέταρτος τῶν ἁγίων ἀποστόλων καὶ ὁ δέκατος τῆς ἐκτης συνόδου τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ οὐκ ἀπεντεῦθεν αὐτὸν καθαιροῦσιν· ἀλλ' ὅταν παραγγελθεὶς οὐ παύηται τοῦτο ποιῶν. ΚΑΝΩΝ ΙΗ'. * Π.λθεν εἰς τὴν ἁγίαν σύνοδον ὅτι ἔν τισι τόποις καὶ πόλεσι τοῖς πρεσβυτέροις τὴν Εὐχαριστίαν οἱ διάκονοι διδόασιν, ὅπερ οὔτε ὁ κανὼν οὔτε ή συνήθεια παρέδωκεν, τοὺς ἐξουσίαν μὴ ἔχοντας προσφέρειν τοῖς προσφέρουσι διδόναι τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ. Κἀκεῖνο δὲ ἐγνωρίσθη, ὅτι ἤδη τινὲς τῶν διακόνων καὶ πρὸ τῶν ἐπι σκόπων τῆς Εὐχαριστίας ἅπτονται. Ταῦτα οὖν πάντα περιηρήσθω, καὶ ἐμμενέτωσαν οι διάκονοι τοῖς ἰδίοις μέτροις, εἰδότες ὅτι τοῦ ἐπισκόπου ὑπηρέται εἰσὶ, τῶν καὶ πρεσβυτέρων ἐλάττους. Λαμβανέτωσαν δὲ κατὰ τὴν τάξιν τὴν Εὐχα ριστίαν μετὰ τοὺς πρεσβυτέρους, ἢ τοῦ ἐπισκόπου μεταδιδόντος αὐτοῖς ἢ τοῦ πρεσβυτέρου. ᾿Αλλὰ μὴ καθῆσθαι ἐν μέσῳ τῶν προσ σβυτέρων ἐξέστω τοῖς διακόνοις· παρὰ κανόνα γὰρ καὶ παρὰ τάξιν ἐστὶ τὸ γινόμενον. Εἰ δέ τις μὴ θέλει πειθαρχεῖν καὶ μετὰ τούτους τοὺς ὄρους, πεπαύσθω τῆς διακονίας. ΒΑΛΣ. Οτι μέγα ἐστὶ τὸ τῶν ἱερέων ἀξίωμα, πολλῷ δὲ πλέον τὸ τῶν ἐπισκόπων, καὶ οὗτοι τῶν δι κόνων προτιμᾶσθαι ὀφείλουσιν, ἐξ αὐτῶν τῶν ἔργων παρίσ σταται. Οἱ μὲν γὰρ δουλεύονται, οἱ δὲ δουλεύουσι. Πῶς γοῦν οὐκ ὀφείλουσι προτιμᾶσθαι οἱ διακονούμενοι τῶν διακονούντων; Ἐπεὶ δὲ, φησὶ, τινὲς διάκονοι τὴν τάξιν ἔν τισι πόλεσι παραλύοντες, πρὸ τῶν ἐπισκόπων μεταλαμβάνουσι, διδόασι δὲ καὶ τοῖς πρεσβυτέροις τὴν εὐχαριστίαν, καὶ ἁπλῶς ὀφείλοντες ἁγιάζεσθαι ὑπὸ τῶν ἐπισκόπων καὶ τῶν ἱερέων, ὅτι καὶ ὁ ἀπό στολός φησι. Τὸ ἔλαττον ὑπὸ τοῦ κρείττονος εὐλογεῖται, οὐκ ἐμμένουσι τοῖς δεδομένοις· καὶ ἐν ταῖς συνάξεσι δὲ κάθηνται μέσον τῶν ἱερέων· ὡρίσθη, ἀπὸ τοῦ ἐπισκόπου ἢ τοῦ πρεσβυτέρου μεταλαμβάνειν τοὺς διακόνους, καὶ μετὰ τοὺς ἱερεῖς τῶν ἁγιασμάτων ἀξιοῦσθαι, καὶ μηδὲ μέσον καθῆσθαι
col. 297–298page 140 of 741
PG 137:297πρεσβυτέρων ἢ μὴν τοὺς μὴ πειθαρχοῦντας οὕτω ποιεῖν παύεσθαι τῆς διακονίας. Ταῦτα του κανόνος διοριζομένου, τὸ μὲν μεταλαμβάνειν τους διακόνους πρὸ τῶν ἐπισκόπων, ἢ διδόναι αὐτοὺς τὴν εὐχαριστίαν ήτοι τὰ ἅγια τοῖς ἱερεῦσιν, οὐ παραχωρεί. ται ἀλλ' οὐδὲ τὸ καθῆσθαι διάκονον ἐν τῷ ἁγίῳ θυσιαστηρίῳ μέσον τῶν ἱερέων· τὸ δὲ καθῆσθαί τινας ἀπὸ τῶν ἐκκλησιαστικῶν διακόνων εἰς τὰς ἔξω τοῦ βήματος συνάξεις τέως πρὸ τῶν πρεσβυτέρων βλέπομεν γινόμενον· καὶ οἶμαι γίνεσθαι τοῦτο διὰ τὰ ἀρχοντίκια· μόνοι γὰρ οἱ ἀξιωθέντες ἀρχον τικίων ἐκκλησιαστικῶν παρὰ τοῦ πατριάρχου, πρὸ τῶν ἱερέων κάθηνται. Γίνεται δὲ τοῦτο παραλόγως. Ανάγνωσον τῆς ς' συνίδου κανόνα ζ'. Ο γὰρ κατὰ και μοὺς χαρτοφύλαξ τῆς ἁγιωτάτης Μεγάλης ἐκ κλησίας προκάθηται ἐν ταῖς ἔξω τῆς συνόδου συνά ξεσιν οὐ μόνον τῶν ἱερέων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀρχιερέων ἀπὸ προστάξεως τοῦ ἀοιδίμου βασιλέως κυροῦ Αλεξίου τοῦ Κομνηνού, οὕτως ἐχούσης· Η βασι λεία μου τῆς ἐκκλησιαστικῆς ευκοσμίας φροντίζουσα, καὶ τὸ εὔτακτον καὶ ἐν παντὶ μὲν ζητοῦσα τῷ πολιτεύματι, ἐπὶ πλέον δὲ τοῖς θείοις τοῦτο ἐμπολιτεύεσθαι διὰ σπουδῆς τιθεμένη, τὰ ἀρχῆθεν ἀπονεμημένα προνόμια ἑκάστῳ τῶν ἐκκλησιαστικῶν βαθμῶν, καὶ τὴν ἄχρι καὶ δεῦρο ἐπικρατήσασαν ἐν τούτοις κατάστασιν, κατὰ τὸ ἀναλλοίω τον καὶ εἰς τὸ ἑξῆς εἶναι καὶ διαμένειν βούλεται τε καὶ εὐδοκεῖ, ἁγιώτατε δέσποτα, ὡς καὶ παραδεχθεῖσαν διὰ τοσούτων ἐτῶν, καὶ τῷ μακρῷ χρόνῳ ἐμ πολιτευσαμένην, καὶ ταῖς ἀπ᾿ ἄλλου εἰς ἄλλον κατὰ τὸ ἀνεξάλλακτον ἕως τοῦ νῦν μεταβάσεσιν ἐπικριθεῖσαν, καὶ βεβαιωθεῖσαν καλῶς. Ἐπεὶ δὲ νῦν ἡ βασιλεία μου μάθοι ὥς τινες τῶν ἀρχιερέων ἀντιφιλοτιμούμενοι πειρωνται τὸ τοῦ χαρτοφύλακος υπου 6:βάσαι προνόμιον, καὶ κανόνας εἰς μέσον προσφέροντες, διὰ τούτων φιλονεικοῦσι μὴ προκαθῆσθαι αὐτὸν τῶν ἀρχιερέων, υπηνίκα δέει τούτους συνέρχεσθαι κατά τινα χρείαν, καὶ συνεδριάζειν κατά ταὐτὸν, πρὸ τῆς εἰς τὴν ἁγιωσύνην σου εἰσελεύσεως οὐκ ἀνασχετὸν τῇ βασιλείᾳ μου ἔδοξε, πρᾶγμα διὰ τοσούτου χρόνου βασανισθὲν καὶ τοῖς πρὶν πατριάρχαις καὶ τοῖς ἄλλοις· ἀρχιερεῦσιν, ἀλλὰ δὴ καὶ αὐτοῖς τοῖς νῦν οὐκ ἐπ᾽ εὐλόγῳ ἐρίζουσι πράγματι διὰ τῆς πολυημέρου δεχθὲν σιωπῆς, κατὰ τὸ παρέλκον ἀθετηθῆναι, καὶ ὥς τι τῶν ἡμελημένων παρασυρῆναι. Τοίνυν καὶ διορίζεται πραγμά τι εύλογον καὶ πάνυ δίκαιον τοῦτο. Εἰ μὲν γὰρ αἱροῦντο καὶ πάλιν οἱ ἀρχιερεῖς μὴ κινεῖν τὰ ἀκίνητα, μηδὲ τὰ τοῖς πρὶν δεδογμένα Πατράσιν, ἀλλὰ δὴ καὶ αὐτοῖς διὰ τῆς μακρᾶς συνδόξαντα σιωπῆς, καὶ τῆς ἕως τοῦ νῦν ἀνοχῆς, ἐκ παλιμβολίας ὥσπερ ἀναπαλαίειν, εὖ ἂν ἔχοι, καὶ χάρις ὅτι τὸ μάχιμον καταθέμενοι τὸ εἰρηναῖον προτετιμήκασιν. Εἰ δὲ καὶ ἔτι τούτων Τῇ βασιλείᾳ μου. χαρτοφύλακα
col. 299–300page 141 of 741
PG 137:299τινὲς τῶν τοῦ κανόνος ῥημάτων ἀντιποιούμενοι, (τῆς γὰρ ἐννοίας πόῤῥω ἀποδιεστήκασι πειρῶνται τὸ οἱ κεῖον συστῆσαι θέλημα, καὶ ἐπὶ τὸ ἄτακτον οὐ καλῶς τὴν τάξιν μεταβιβάζουσιν, ἐξ μὲν ἡ βασι λεία μου τὴν τοῦ κανόνος ἑρμηνεῦσαι καὶ σαφηνίσαι ὑφήν, ῥᾴστην οὖσαν καταληφθῆναι, καὶ διαγνωσθῆναι, καλῶς τοῖς βάπτουσιν εἰς ἀκρίβειαν, καὶ κανο νικῆς ἐννοίας θιγγάνουσιν· αὐτὸ δὲ τοῦτο τοῖς ἀρχιερεῦσιν ἐπιτιμᾷ, τί δήποτε τὸν κανόνα εἰδό τες καὶ τὰ ῥήματα τούτου ἐξακριβούμενοι, τὴν ἑαυτῶν συνείδησιν ἀνευλόγως ἐπάτησαν, καὶ τοῦ κανόνος παραῤῥιπτομένου ἠνείχοντο, καὶ τὴν ὑφ εδρίαν ἐπὶ τῶν πρὶν χαρτοφυλάκων ἡσπάζοντο· καὶ μισθὸν τούτοις τῆς τῶν ἱερῶν κανόνων περιφρονήσεως τὴν ἐπὶ τὰς λαχούσας αὐτοὺς ἐκκλησίας ἀπέλασιν δίδωσι, κανόνι στοιχούσα κανταῦθα ἐκκλησιαστικῷ, καὶ τοῖς περιφρονηταῖς τῶν κανόνων ἐκείνων αὐτοὺς τοὺς ἱερούς κανόνας εἰς ἄμυναν ἀντεξάγουσα. Οὐδὲ γὰρ ἂν ἔχοιεν λέγειν οἱ τῶν δυτικῶν προεστῶτες ἀρχιερεῖς ἐπὶ χρόνον μακρόν τῶν ἐμπιστευθέντων αὐτοῖ; μὴ μὴ φροντίζοντες ποιμνίων, μηδ' ὡς ἐχρῆν ἐν τούτοις ἐπιστατήσαντες ὡς ἡ τὴν Εω κατατρέχουσα τῶν ἐχθρῶν λύσσα, προσέστηκε τούτοις, καὶ τὴν ἐπισκοπὴν ἐντεῦθεν τῶν λογικῶν προβάτων περιηρέθησαν. Καὶ τὸ μὲν οὕτως οἰκονομηθὲν παρὰ τῆς βασιλείας μου τὴν κρίσιν αὐτοῖς τοῦ ἀποτελέσματος περιλέλοιπεν. Επει δὲ καὶ τοῦτο εἰς ἀκοὰς ἀνήχθη αὐτῷ, ὡς τινες τῶν τῆς Ἐκκλησίας λογάδων ἐν ταῖς γινομέναις ψήφοις Ο καταλιμπάνονται, προτιμώνται δὲ τούτων ἔνιοι, ὑποβεβηκότες ἴσως καὶ χρόνῳ καὶ καταστάσει βίου τῇ κρείττονι, καὶ μηδὲ πολλὰ περὶ τῆς Ἐκκλησίας πονήσαντες, οὐκ οὖν ἔδοξεν οὐδὲ τοῦτο τὸ πρᾶγμα τῆς ἱερᾶς συνόδου τῶν ἀρχιερέων ἐπάξιον, ὅθεν καὶ ἐπισκήπτει πᾶσι φιλοθέως ὁμοῦ καὶ βασιλικῶς μὴ παίζειν ἐν τοῖς οὐ παικτοῖς, μηδὲ πάθει περὶ τὰ θεῖα χαρίζεσθαι. Οὐ γὰρ ψυχὴ τὸ κινδυνευόμενον, τίνος φροντιστέον ἑτέρου; Εκείνους δὲ προτιθέναι τῶν ἄλλων, καὶ τὴν ἐν ταῖς ψήφοις ἐπιτιμίαν χαρί ζεσθαι, οὓς μετὰ λόγου καὶ βίος κοσμεῖ ἀνεπίλης πτος, ἢ τοῦ λόγου σκάζοντος ἴσως, ὁ μακρός χρόνος, καὶ τὸ περὶ τὴν Ἐκκλησίαν πολύπονον ἐπαναπλη ροῦσι, τὸ ἐλλιπές. Οὕτω γὰρ ἂν ταῖς ψήφοις καλῶς διαιτήσουσι, καὶ ἐπὶ κρίματι τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς οὐκ ἂν ὁλοῖεν ψηφοφοροῦντες τῷ Θεῷ. ΖΩΝΑΡ. Τὴν εὐταξίαν ἀπανταχού τηρεῖσθαι ἀναγκαιότατον, μάλιστα δὲ ἐν τοῖς ἱεροῖς καὶ μεταχειριζομένοις τὰ ἅγια. Διὸ πρᾶγμα οὐ κατὰ τάξιν γινόμενον διωρθώσατο ὁ κανών. Τὸ γὰρ τοὺς διακό τους μεταδιδόναι τοῖς ἱερεῦσι τῶν ἁγιασμάτων, καὶ πρὸ αὐτῶν, ἢ καὶ τοῦ ἐπισκόπου μεταλαμβάνειν αὐτοὺς, ἀταξίας ἦν, ἔθεν παρακελεύεται μηκέτι τοῦτο γίνεσθαι, ἀλλ᾽ ἕκαστον γινώσκειν τὸ ἴδιον μέσ τρον, καὶ εἰδέναι τοὺς διακόνους, ὅτι τῶν ἐπισκόπων ὑπηρέται εἰσὶν ἐν τοῖς ἱεροῖς, ἐξ αὐτῆς τῆς κλήσεως τοῦτο διδασκομένους, καὶ ὅτι μείζων ἡ ἀξία τῶν πρεσβυτέρων παρὰ τὴν τῶν διακόνων. Πῶς οὖν οἱ ἥττονες τοῖς μείζουσι μεταδώσουσι τῆς εὐ
col. 301–302page 142 of 741
PG 137:301χαριστίας, καὶ οἱ μὴ δυνάμενοι προσφέρειν τοῖς προσφέρουσι; Κατὰ γὰρ τὸν μέγαν Απόστολον, χωρὶς πάσης ἀντιλογίας τὸ ἔλαττον ὑπὸ τοῦ κρείττονος εὐλογεῖται. Ορίζει τοίνυν ἡ ἁγία σύνοδος πρότερον τοὺς πρεσβυτέρους μεταλαμβάνειν, εἶτα τοὺς διακόνους, τῶν πρεσβυτέρων αὐτοῖς, ἢ τῶν ἐπισκόπων μεταδιδόντων τοῦ ἁγίου σώματος καὶ αἵματος τοῦ Κυρίου· ἀπαγορεύει δὲ καὶ τὸ ἐν μέσῳ πρεσβυτέρων καθῆσθαι διάκονον, ὡς παρὰ κανόνα τούτου καὶ παρὰ τὴν τάξιν τυγχάνοντος. Τοὺς δὲ μὴ πειθαρχοῦντας παύεσθαι τῆς διακονίας κελεύει. ΑΡΙΣΤ. Οι διάκονοι ἐν τοῖς ιδίοις μέτροις μενέτωσαν· καὶ μήτε διδότωσαν εὐχαριστίαν τοῖς πρεσβυτέροις, μήτε πρότερον ταύτης άπο τέσθωσαν, μηδὲ μέσον πρεσβυτέρων καθεζέ. σθωσαν· παρὰ κανόνα γὰρ καὶ εὐταξίαν ἐστὶν, εἴ τι τοιοῦτον γένηται. Ο παρών κανών, ἀπρεπές ἴσως τι καὶ ἄτακτον εὑρὼν ἔν τισι γινόμενον πόλεσι, διορθοῦται· καὶ διορίζεται μή τινα τῶν διακόνων τοῖς πρεσβυτέροις ἐπιδιδόναι τὴν θείαν μετάληψιν, μήτε πρώτους αὐτ τοὺς ταύτης ἅπτεσθαι, ἀλλὰ μετὰ τοὺς πρεσβυτέρους τὴν εὐχαριστίαν ταύτην λαμβάνειν αὐτοὺς ἢ παρὰ τοῦ ἐπισκόπου ἢ παρὰ πρεσβυτέρου· μηδὲ μεταξύ πρεσβυτέρων αὐτοὺς καθέζεσθαι· ἵνα μὴ καθήμενοι ἄνωθεν τούτων εὑρίσκωνται. ΚΑΝΩΝ ΙΘ. Περὶ τῶν Παυλιανισάντων, εἶτα προσφυγόντων τῇ καθολικῇ ᾿Εκκλησίᾳ ὄρος ἐκτέθειται ἀναβαπτίζεσθαι αὐτοὺς ἐξάπαντος. Εἰ δέ τινες τῷ παρεληλυθότι χρόνῳ ἐν τῷ κλήρῳ ἐξητάσθησαν, εἰ μὲν ἄμεμπτοι καὶ ἀνεπίληπτοι φανεῖεν, ἀναβαπτισθέντες χειροτονείσθωσαν ὑπὸ τοῦ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας ἐπισκόπου. Εἰδὲ ἡ ἀνάκρισις ἀνεπιτηδείους αὐτοὺς εὑρίσκοι, καθαιρεῖσθαι αὐτοὺς προσήκει. Ωσαύτως δὲ καὶ περὶ τῶν διακονισσῶν, καὶ ὅλως περὶ τῶν ἐν τῷ κλήρῳ ἐξεταζομένων ὁ αὐτὸς τύπος παραφυλαχθήσεται. Εμνήσθημεν δὲ τῶν διακονισσῶν τῶν ἐν τῷ σχήματι ἐξετασθει σῶν, ἐπεὶ μηδὲ χειροθεσίαν τινὰ ἔχουσι, ὥστε ἐξάπαντος ἐν τοῖς λαϊκοῖς αὐτὰς ἐξετάζεσθαι. ΒΑΛΣ. Παυλιάνισταὶ λέγονται οἱ Παυλικιανοί. Εκτέθειται γοῦν παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων όρος, ἤτοι κανὼν καὶ τύπος, ἀναβαπτίζεσθαι αὐτούς. Επάγει δὲ ὡς, ἐπεὶ τῶν εἰκότων ἐστὶ τινὰς ἐκ τούτων κατὰ ἄγνοιαν κληρωθῆναι, ὀφείλει ὁ ἐπίσ σκοπος ἀναβαπτίζειν τούτους, καὶ ἔκτοτε πολυπρα Οι διάκονοι ἐν τοῖς ἰδίοις μέτροις. (ἱ διάκονοι τοῖς ἰδίοις μέτροις μετ νέτωσαν, μηδὲ μέσον πρεσβυτέρων καθεζέσθωσαν παρὰ κανόνα γὰρ καὶ εὐταξίαν ἐστὶν, εἴ τι καὶ τοιοῦτο γένοιτο, και μήτε διδότωσαν εὐχαριστίαν τοῖς πρεσβυτέροις, μήτε πρότερον ταύ της απτέσθωσαν,
col. 303–304page 143 of 741
PG 137:303καὶ εἰ εὑρήσει ἀνεπιλήπτους, καὶ ἱερωσύνης ἀξιοῦν εἰ δὲ μὴ, καὶ τῆς πρὸ τοῦ βαπτίσματος χειροτονίας ἀπαλλοτριοῦν. Τὰ αὐτὰ δὲ γινέσθωσαν καὶ εἰς τὰς διακονίσσα:. Τοιοῦτον δέ ἐστι τὸ τῶν διακονισσῶν Παρθένοι ποτὲ προσήρχοντο τῇ ἐκκλησίᾳ, καὶ κατὰ προτροπὴν τοῦ ἐπισκόπου ἐφυλάττοντο, ὡς ἀνατε θειμέναι τῷ Θεῷ, πλὴν μετὰ σχήματος λαϊκοῦ. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ἐξετάζεσθαι αὐτὰς ἐν τῷ σχήμα τι. Τεσσαρακονταετοῦς δὲ ἡλικίας γενόμενα:, ἠξιοῦντο καὶ χειροτονίας διακονισσῶν, εὑρισκόμεναι πάντως ἄξιαι. Εἰ γοῦν καί τινες ἐκ τούτων, φησὶ, Παυλιανίσαι ἔτυχον, γενήσεται καὶ ἐπ' αὐταῖς, εἴ τι καὶ ἐπὶ τοῖς ἄῤῥεσιν ὡρίσθη ἄνωθεν. Ζήτει τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου κανόνας ς' καὶ μδ'. Ταῦτα τοῦ κανόνος διο γμονεῖν τὴν μετὰ τὸ βάπτισμα διαγωγήν αὐτῶν ρισαμένου, εἴπῃ τις ὡς, ἐπεὶ ἡ πρὸ τοῦ βαπτίσματος χειροτονία ὡς μηδὲ γενομένη λογίζεται (διά γὰρ τοῦτο ὡρίσθη τὸν Παυλιανίσαντα χειροτονεῖσθαι μετὰ τὸ βάπτισμα) πῶς φησιν ὁ κανὼν καθαι μεῖσθαι αὐτὸν μετὰ ἐξέτασιν, ἀνάξιον τοῦ χειροτονηθῆναι εὑρισκόμενον; Λύσις. Καταχρηστικῶς ἐν ταῦθα παρελήφθη τὸ τῆς καθαιρέσεως ῥῆμα ἀντὶ τῆς ἐξωθήσεως. Η γὰρ πρὸ τοῦ βαπτίσματος κλήρωσις οὐκ ἔστι κλήρωσις. Εἰ δὲ μὴ τοῦτο θέλῃς εἰπεῖν, θεμάτισον τὰ ῥήματα της καθαιρέσεως, μὴ ἐκλαμβάνεσθαι περὶ τῆς πρὸ τοῦ βαπτίσματος χει ροτονίας, ἀλλὰ περὶ τῆς μετὰ τὸ βάπτισμα. καθαιρεθήσεται γάρ, φασὶν οἱ Πατέρες, καὶ ὁ μετὰ τὸ φώτισμα ἀναξίως χειροτονηθεὶς κατὰ τὸν καθολικὸν κανόνα τὸν καθαιροῦντα τους μετὰ τὴν χειροτονίαν ἁμαρτάνοντας. Περὶ δὲ τῶν Παυλιανισάντων πρώ τησις γέγονε, τίνες εἰσί. Καὶ ἄλλοι μὲν ἄλλα εἶπον ἐγὼ δὲ εὗρον ἐν διαφόροις βιβλίοις ὅτι Παυλικιανοί οἱ Μανιχαίοι μετωνομάσθησαν ἀπὸ Παύλου τινός Σαμοσατέως υἱοῦ γυναικός Μανιχαίας, Καλλινίκης τούνομα. - Σαμοσατεὺς δὲ ἐκλήθη ὡς χρηματίσας ἐπίσκοπος Σαμοσατέων Οὗτος ἐκήρυξεν ἕνα Θεὸν εἶναι Πατέρα, καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα τὸν αὐτὸν λεγόμενον. Εἷς γάρ, φησὶν, ἐστὶ Θεὸς, καὶ ὁ Υἱὸς αὐτοῦ ἐν αὐτῷ, ὡς ὁ λόγος ἐν ἀνθρώπῳ. Αὐτὸς δὲ ὁ Λόγος, ἐλθὼν ἐπὶ τῆς γῆς, ᾤκησεν ἀνθρώπῳ Ἰησοῦ καλουμένῳ, καὶ τὴν οἰκονομίαν πληρώσας Σαμοσατεὺς δὲ ἐκλήθη, ὡς χρηματίσας επίσκοπος Σαμοσατέων. ἀπὸ Σαμοσάτων ἦν, τῆς ἐπὶ τὰ μέρη της Μεσοποταμίας καὶ Εὐφράτου, τὸν ἐκ Σαμοσάτων Παύλον. Σαμοσατεύς Σαμότατα πόλις, καὶ Σαμοσατεὺς ὁ ἐκ τούτων. " Σαμόσατα.
col. 305–306page 144 of 741
PG 137:305ἀνῆλθε πρὸς τὸν Πατέρα. Ὁ δὲ Ἰησοῦς οὗτος κα τωθέν ἐστιν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὡς ἀπὸ Μαρίας ἀρξά μενος. Τοῦτον καθεῖλεν ἐν Ἀντιοχείᾳ ὁ ἅγιος Γρη γόριος ὁ Θαυματουργὸς καὶ ἄλλοι τινές. "Ετι ἀμφι βολία ἐστὶ περὶ τοῦ εἰ ὀφείλουσιν οἱ ἀπὸ ὀρθοδόξων Χριστιανῶν Παυλιανίσαντες ἀναβαπτίζεσθαι. Καὶ τινὲς μὲν λέγουσιν ὡς ἐκείνους ὁ κανὼν ἀναβαπτί ζετα:, τοὺς ἐκ γενετής Παυλικιανούς, οὐ μὴν τοὺς ἀπὸ ὀρθοδόξων τὴν αἵρεσιν τῶν Παυλικιανῶν ἀνα δεξαμένους. Τούτους γὰρ ὑπὸ μύρου και μόν νου ἁγιάζεσθαι χρή· καὶ εἰς πίστωσιν τοῦ λόγου αὐτῶν παράγουσι πολλοὺς Μουσουλμανίσαντας ἔχοντι, καὶ μὴ ἀναβαπτισθέντας, ἀλλὰ μυρωθέντας μόνον. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ τὸν κανόνα ταῦτα διορίζεσθαι μᾶλλον περὶ τῶν ἀπὸ ὀρθοδόξων εἰς αἵρεσιν Παυλικιανῶν παραπεσόντων, καὶ βάπτισμα δεξαμένων θρησκείας μυσαρᾶς· καὶ τοῦτο εἶναι κυρίως Παυλιανισμὸν, οὐ μόνον τὸ εἶναί τινα ἀρχῆθεν Παυ λικιανόν. Διὸ καὶ κατὰ τὸν παρόντα κανόνα ὀφείλου διν ἀναβαπτίζεσθαι οἱ τοιοῦτοι. Ἀλλὰ καὶ τὸ ῥῆμα τοῦ ἀναβαπτισμοῦ, οὐ μικρῶς συμβάλλεται πρὸς τὸ 47 λεγόμενον. Ζήτει καὶ τὸν μζ' ἀποστολικὴν κανόνα λέγοντα καθαιρεῖσθαι τὸν ἐπίσκοπον καὶ τὸν πρεσβύτερον τὸν δὶς βαπτίζοντα οἷον δήτινα πιστόν, και τὸν μὴ βαπτίζοντα τὸν μεμολυσμένον παρὰ τῶν 7 2 ἀσεβῶν. 'Ανάγνωθι καὶ τὴν τοῦ αὐτοῦ κανόνος ἑρμηνείαν, καὶ τὸν ζ' κανόνα τῆς β' συνόδου. ΖΩΝΑΡ. Τοὺς τῆς αἱρέσεως τῶν Παυλικιανῶν προσερχομένους τῇ καθολικῇ Ἐκκλησίᾳ ἀναβαπτίζεσθαι ὁ κανὼν προστάσσει. Ὅρος γὰρ ὁ τύπος καὶ 5 κανὼν λέγεται. Εἰ δέ τινες τούτων ἐν κλήρῳ έτυχον τετάχθαι, ἀγνοησάντων ἴσως τὴν αἵρεσιν αὐτῶν τῶν χειροτονησάντων αὐτοῦ, τοὺς τοιούτους μετὰ τὸ ἀναβαπτισθῆναι ἐξετάζεσθαι διορίζεται, καὶ ἀνακρίνεσθαι τὸν βίον αὐτῶν τὴν μετὰ βάπτισμα, καὶ εἰ εὑρεθεῖεν ἄμεμπτοι καὶ ἀνεπίληπτος, χειροτονεῖσθαι ὑπὸ τοῦ ἐπισκόπου τῆς ἐκκλησίας ᾖ προσῆλθον. Η γὰρ προτέρα χειροτονία, ἡ αἱρετικῶν ὄντων αὐτῶν γενομένη, οὐδὲ χειροτονία λογίζεται. Πῶς γὰρ ὁ μὴ κατὰ τὴν ὀρθόδοξον πίστιν βεβαπτισμένος Πνεύματος ἁγίου ἐπιφοίτησιν ἐν τῇ χειροτονίᾳ δέξασθαι πιστευθήσεται; Εἰ δὲ ἀνακρινόμενοι ἀνεπιτήδειοι πρὸς χειροτονίαν εὑρίσκοντο, καθαιρεῖσθαι αὐτοὺς κελεύει ἡ σύνοδος. Τὸ δὲ τῆς καθαιρέσεως όνομα ἐνταῦθα καταχρηστικῶς οἶμαι κεῖσθαι. Καθαιρεῖται γὰρ ὁ κυρίως χειροτονίαν δεξάμενος, καὶ εἰς ὕψος ἱερωσύνης ἀρθεὶς, ὁ δὲ τὴν ἀρχὴν μὴ χειροτονηθεὶς ἀληθῶς, πῶς ἢ πόθεν καὶ ἀπὸ ὕψους ποίου καθαιρεθήσεται; ᾿Αντί γοῦν τοῦ εἰπεῖν ἐξωθήσεται τοῦ κλήρου τέθειται κατὰ παρά χρησιν τὸ καθαιρεθήσεται. Τὰ αὐτὰ δὲ καὶ περὶ διακονιστῶν καὶ τῶν ἁπλῶς ἐν κλήρῳ τεταγμένων ἡ Μουσουλμανίσαντας. Εμοὶ δὲ δοκεῖ. ἀνα βαπτίζεσθαι περὶ τοῦ ἀναβαπτίζεσθαι περὶ τοῦ καθαιρεῖσθαι, καταχρηστικώς
col. 307–308page 145 of 741
PG 137:307διετυπώσατο ὁ κανών. Τὸ δὲ, Εμνήσθημεν δὲ διακονισσῶν τῶν ἐν σχήματι ἐξετασθεισῶν καὶ τὰ λοιπά, τοιοῦτόν ἐστι· Παρθένοι τὸ παλαιὸν προσήγοντο τῷ Θεῷ ἀγνεύειν ὁμολογοῦσαι, ἃς οἱ ἐπίσκοποι καθιεροῦν κατὰ τὸν δ' κανόνα τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου, καὶ τῆς τούτων ἐφρόντιζον φυλακῆς κατὰ τὸν με κανόνα τῆς αὐτῆς συνόδου, ἐξ ὧν δὴ παρθένων καὶ διακόνισσαι ἐχειροτονοῦντο κατὰ τὸν καιρὸν τὸν προσήκοντα, ήγουν ὅτε ἐτῶν ἐγένοντο μ'. Αἱ δὲ τοιαῦται καὶ τι σχήμα ἐνεδύοντο παρὰ τῶν ἐπισκόπων ἐν τῷ κε' ἐνιαυτῷ τῆς ἡλικίας αὐτῶν κατὰ τὴν ρμ' κανόνα τῆς εἰρημένης συνόδου. Τοιαύτας οὖν παρθένους ή σύνοδος αὕτη καλεῖ διακονίσσας ἐν τῷ σχήματι ἐξετασθείσας, χειροθεσίαν δὲ μὴ ἐχούσ σας, ὡς καὶ ἐν τοῖς λαϊκοῖς ἐξετάζεσθαι κελεύει, ὅτι ὁμολογήσουσι τὴν αἵρεσιν αὐτῶν, καὶ ἀπόσχωνται αὐτῆς. ΑΡΙΣΤ. Οἱ Παυλιανισταὶ ἀναβαπτίζονται· καὶ εἰ τινες κληρικοὶ ἄμεμπτοι δείκνυνται, ἀναβα πτισθέντες χειροτονείσθωσαν. Εἰ δὲ μὴ ἄμεμ πτοι δείκνυνται, καθαιρείσθωσαν. Αἱ δὲ διακόνισσαι ἐξαπατηθεῖσαι, ἐπεὶ μὴ χειροτονίας μετέχουσιν, ἐν τοῖς λαϊκοῖς ἐξεταζέσθωσαν. Οἱ ἐκ τῆς Παυλιανιστῶν αἱρέσεως μετελθόντες ἀναβαπτίζονται· καὶ εἴ τινες αὐτῶν ὡς κληρικοὶ ενήργουν παρὰ τοῖς Παυλιανισταῖς, ἐὰν τὸν βίον ἄμεμπτον ἔχωσιν, ὑπὸ τοῦ τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας ἐπισκόπου χειροτονούνται· εἰ δὲ ἀνάξιοι εὑρί σχονται, καθαιροῦνται. Αἱ δὲ διακόνισσαι αὐτῶν, ἐπεὶ μή τινα ἔχουσι χειροθεσίαν, ἐὰν τῇ καθολικῇ προσέλθωσιν Ἐκκλησίᾳ, καὶ βαπτισθῶσι, μετὰ τῶν λαϊκῶν συντάττονται. Παυλιανισταὶ δέ εἰσιν οἱ ἀπὸ Παύλου τοῦ Σαμοσατέως καταγόμενοι, τοῦ ταπεινὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ φρονήσαντος, καὶ κοινὸν ἄνθρωπον αὐτὸν δογματίσαντος, καὶ τὴν ἀρχὴν ἀπὸ Μαρίας εἰληφότα. ΚΑΝΩΝ Κ'. Επειδή τινές εἰσιν ἐν τῇ Κυριακῇ γόνυ κλίνον. τες, καὶ ἐν ταῖς τῆς Πεντηκοστῆς ἡμέραις, ὑπὲρ τοῦ πάντα ἐν πάσῃ παροικίᾳ ὁμοίως παραφυλάττεσθαι ἑστῶτας ἔδοξε τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ τὰς εὐχὰς ἀποδιδόναι τῷ Θεῷ. ΒΑΛΣ. Ὁ ἀποστολικὸς ξς' κανὼν τὸν νηστεύοντα καθ' οιανδήτινα Κυριακήν, ή οιονδηποτοῦν Σάββα τον, πλὴν ἑνὸς καὶ μόνου Σαββάτου, τοῦ μεγάλου δηλαδή, φησὶ κληρικὸν μὲν ὄντα καθαιρεῖσθαι, λαῖ κὸν δὲ ἀφορίζεσθαι. ῾Ο δὲ παρών κανών διορίζεται κατὰ πᾶσαν Κυριακὴν καὶ ἐν πάσαις ταῖς τῆς Πεν τηκοστῆς ἡμέραις πανηγυρίζειν, καὶ ἑστῶτας πάν τας εὔχεσθαι, ὡς συναναστάντας τῷ Χριστῷ, καὶ τὴν ἄνω ζητοῦντας κατοικίαν. Εζητήθη δὲ μή ποτε ἀπὸ τοῦ ῥηθέντος ἀποστολικοῦ κανόνος, τοῦ διοριζομένου μὴ νηστεύειν ἡμᾶς καθ' οιονδήποτε Σάβ βατον, ἢ καθ' οἱανδήτινα Κυριακὴν, καὶ ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος, τοῦ διοριζομένου μὴ κλίνειν ἡμᾶς γόνυ ἐν Κυριακῇ καὶ δι' ὅλης τῆς Πεντηκοστῆς, ἀλλὰ καταλύειν ἐν πάσαις ταῖς ἡμέραις τῆς ἑβδομάδος, ὥσπερ καὶ ἐν τῇ Κυριακῇ. Καί τινες μὲν εἶπον ὡς

Canons of the Council of Constantinople, Second EcumenicalCanones Concilli Cpolitani, oecumenici secundi

col. 309–310page 146 of 741
Canones Concilli Cpolitani, œcumenici secundi
PG 137:309μίαν ἡμέραν κυριώνυμον λογίζεσθαι τὴν ὅλην Πεν τηκοστὴν, καὶ ὀφείλειν ἡμᾶς διὰ τοῦτο πανηγυρίζειν, καὶ μήτε νηστεύειν μήτε γόνυ κάμπτειν· ἐμοὶ δὲ ἀρέσκει τοὺς κανόνας κρατεῖν ἐφ᾽ ὧν ἐξεφωνήθησαν. ΖΩΝΑΡ. Τὸ μὴ κλίνειν γόνυ ἐν Κυριακῇ, καὶ ἐν ταῖς τῆς Πεντηκοστῆς ἡμέραις, καὶ ἄλλοις Πατράσιν ἱεροῖς διατέτακται, καὶ τῷ μεγάλῳ δὲ Βασιλείῳ, ὃς καὶ τοὺς λόγους προστέτακται, καὶ τῷ μεγάλῳ δὲ Βασιλείῳ, ὃς καὶ τοὺς λόγους προστίθησι δι' οὓς ἀπηγόρευται τὸ κλίνειν γόνυ ἐν ταῖς ῥηθείσαις ἡμέ ραις, ἑστῶτας δὲ προσεύχεσθαι ἐπιτέτραπται, οι τινές εἰσι· τὸ συναναστῆναι ἡμᾶς τῷ Χριστῷ, καὶ τὰ ἄνω ζητεῖν ὀφείλειν· καὶ ὅτι τοῦ προσδοκωμένου αἰῶνες εἰκὼν ἐστιν ἡ Κυριακή, ἡ αὐτὴ μία οὖσα καὶ ὀγδόη, ὡς καὶ παρὰ τοῦ Μωσέως ἐν τῇ κοσμογενείᾳ, μία καὶ οὐχὶ πρώτη ὀνομασθεῖσα, καὶ τὴν μίαν οὔτ τως καὶ ἀληθινὴν ὀγδόην· ἐκείνην τυποῦσα, τὴν ἀνέσπερον ἡμέραν, τὸν ἄληκτον ἐκεῖνον αἰῶνα τὸν μέλλοντα. Διὸ ρυθμίζουσα τοὺς ἑαυτῆς τροφίμους ἡ Ἐκκλησία τῆς ἡμέρας εκείνης μεμνῆσθαι, καὶ πρὸς ἐκείνην προετοιμάζεσθαι, ἑστῶτας διετάξατο ενω χεσθαι· ἵνα πρὸς τὴν ἄνω λῆξιν ὁρῶντες διηνεκώς αὐτὴν φανταζώμεθα. Τοῦτο γοῦν τὸ μὴ κλίνειν γόνυ ἐν ταῖς ῥηθείσαις ἡμέραις οὐ πανταχοῦ παραφυλαττόμενον ὁ παρὼν κανὼν τηρεῖσθαι παρὰ πάντων θεσμοθετεῖ. ΑΡΙΣΤ. Ἐν ταῖς Κυριακαῖς, καὶ ταῖς τῆς Πεν τηκοστῆς ἡμέραις, οὐ δέον κλίνειν γόνυ, ἀλλ' ὀρθίους εὔχεσθαι τοὺς ἀνθρώπους. Οὐ δέον κλίνειν γόνυ ἐν ταῖς Κυριακαῖς, καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς Πεντηκοστῆς, ἀλλ᾽ ἑστῶτας τὰς εὐχὰς ἀποδιδόναι τῷ Θεῷ. ΚΑΝΟΝΕΣ Ζ ΤΗΣ ΕΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΙ ΔΕΥΤΕΡΑΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ. ΒΑΛΣ. καὶ ΖΩΝΑΡ. Ἡ ἁγία καὶ οἰκουμενικὴ δευτέρα σύνοδος γέγονεν ἐπὶ βασιλέως Θεοδοσίου τοῦ μεγάλου, ἐν Κωνσταντινουπόλει ἑκατὸν πεντήκοντα ἁγίων Πατέρων συνελθόντων κατὰ τῶν Πνευματομάχων, οἵτινες ἐξέθεντο καὶ τοὺς ὑποτεταγμέν τους κανόνας Όρισαν οἱ ἐν Κωνσταντινουπόλει συνελθόντες ἅγιοι Πατέρες μὴ ἀθετεῖσθαι τὴν πίστιν τῶν τριακοσίων δεκαοκτώ, τῶν ἐν Νικαίᾳ τῆς Βιθυνίας συνελθόντων. Ἀλλὰ μένειν ἐκείνην κυρίαν, καὶ ἀναθεματισθῆναι πᾶσαν αἵρεσιν
col. 311–312page 147 of 741
PG 137:311που καὶ εἰδικῶς τὴν τῶν Εὐνομιανῶν, εἴτ' οὖν Εὐδοξιανῶν καὶ τὴν τῶν Ἡμισρείων, εἶτ᾽ οὖν Πνευματομάχων, καὶ τὴν τῶν Σαβελο λιανῶν, καὶ τὴν τῶν Μαρκελλιανῶν, καὶ τὴν τῶν Φωτεινιανῶν, καὶ τὴν τῶν Ἀπολλιναριανῶν. ΒΑΛΣ. Η παροῦσα ἁγία δευτέρα σύνοδος συγκεκρότητας κατὰ Μακεδονίου καὶ τῶν ὁμοδόξων ἐκείνῳ, κτίσμα τὸ ἅγιον Πνεῦμα δογματιζόντων, καὶ οὐ Θεὸν οὐδ᾽ ὁμοούσιον Υἱῷ καὶ Πατρὶ, οὓς ὁ παρὼν κανών Ημιχρείους καλεῖ, ὡς κατὰ τὸ ἥμισυ μετέχοντας τῆς τῶν ᾿Αρειανῶν αἱρέσεως. Οἱ μὲν γὰρ καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα κτίσμα καὶ ἑτεροούσιον τῷ Πατρὶ ἑδογμάτιζον. Οἱ δὲ πνευματομάχοι περὶ μὲν τοῦ Υἱοῦ ὑγιῶς ἐφρόνουν, τὸ δὲ ἅγιον Πνεύμα κτιστὸν καὶ ἀλλότριον τῆς Θεότητος ἀβλασφήμουν. Έκαλοῦντο δὲ Ἡμιάρειοι καὶ οἵτινες μὲν κτίσμα μὲν καὶ αὐτοὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα ἔλεγον ἐπῆγον δὲ ὅτι οὐχ ὁμοίως τοῖς λοιποῖς κτίσμασι γενέσθαι φρονοῦμεν αὐτὸν, ἕτερον δὲ καί τινα τρόπ καὶ τοῦτό φαμεν, ἵνα μὴ πάθος τῷ Πατρὶ διὰ τῆς γεννήσεως προσάπτεσθαι νομισθῇ, οἳ οὐχ ὁμοούσ στον μὲν, ὁμοιούσιον δὲ τῷ Πατρὶ τὸν Λόγον καὶ τὸ Πνεῦμα ἐδογμάτιζον. Εκύρωσε δὲ ἡ δευτέρα αὕτη σύνοδος διὰ τοῦ παρόντος κανόνος καὶ τὴν παρὰ τῶν ἐν Νικαία Πατέρων κηρυχθεῖσαν ὀρθόδοξον πίστιν, καὶ πᾶσαν αἵρεσιν ἐθέσπισεν ἀναθεματ τίζεσθαι, ἐξαιρέτως δὲ τὴν τῶν Ευνομιανῶν. Ὁ δὲ Ευνόμιος Γαλάτης ἦν, καὶ Κυζίκου ἐπίσκοπος έχρη μάτιζε, τὰ αὐτὰ φρονῶν τῷ ᾿Αρείῳ, μᾶλλον μέντοι καὶ πλείω χείρονα. Τρεπτὸν γὰρ καὶ δοῦλον καὶ πάντα ἀνόμοιον τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν ἐδογμάτιζεν. ὺς καὶ τοὺς τῇ δόξῃ αὐτοῦ προστιθεμένους ἀνεβά πτιζε, κατά κεφαλήν αὐτοὺς καταδύων, καὶ ἄνω στρέφων τοὺς πόδας αὐτῶν, καὶ μίαν κατάδυσιν βαπτίζων ἐποίει. Καὶ τὴν κόλασιν δὲ τὴν μέλλουσαν, καὶ τὴν γέενναν ἐφλυάρει μὴ ἀληθῶς εἶναι, δι' έχε φόβησιν δὲ μόνην ἀπειληθῆναι. Ἐκαλοῦντο δὲ οἱ αὐτοὶ καὶ Εὐδοξιανοὶ ἀπὸ Εὐδοξίου τινὸς συναιρεσιώτου τῷ Εὐνομίῳ, ὅς Κωνσταντινουπόλεως γεγο νὼς ἐπίσκοπος τὸν Εὐνόμιον Κυζίκου ἀρχιερέα κατ έστησεν· οἳ καὶ Ἀνόμοιοι ὠνομάζοντο, διὰ τὸ λέγειν τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα μηδεμίαν ὁμοιότητα κατ' οὐσίαν ἔχειν πρὸς τὸν Πατέρα. ἀναθεματίζεσθαι δὲ θεσπίζει καὶ τοὺς Σαβελλιανούς, οἵτινες ἀπὸ Σαβελλίου τοῦ Λίβυος ὠνομάσθησαν, ὃς Πτο Είτ' οὖν Εὐδοξιανών, Εύνομιανῶν εἶτ᾽ οὖν Εὐδοξιανῶν. Οἱ δὲ 'Αρειανοὶ καὶ Εὐδοξιανοὶ προσωνομάσθησαν κατὰ τὸν Εὐδοξίου καιρόν. 'Η παρούσα ἁγία σύνοδος. αὐτολεξεί
col. 313–314page 148 of 741
PG 137:313λεμαΐδος τῆς Πενταπόλεως ἐπίσκοπος γέγονε, συνα λοιφὴν δογματίζων καὶ σύγχυσιν, τὰς τρεῖς ὑπο στάσεις τῆς μιᾶς οὐσίας καὶ θεότητος εἰς ἕν πρόσωπον συναιρῶν καὶ συγχέων, καὶ ἓν πρε σβεύων ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος τριώνυμον πρόσωπον λέγων τὸν αὐτὸν ποτὲ μὲν ὡς Πατέρα φανῆναι, ποτὲ δὲ ὡς Υΐν, ποτὲ δὲ ὡς ἅγιον Πνεῦμα μεταμορφούμενον, καὶ ἄλλοτε ἄλλως μετασχηματιζόμενον. Ομοίως δὲ ὑπὸ ἀνάθεμα τίθησι καὶ τὴν τῶν Μαρκελλιανῶν αἵρεσιν, ἥτις ἀπὸ Μαρκέλλου αἱρεσιάρχο καλεῖται· ὅς ἐξ ᾿Αγκύρας μὲν ὥρμητο τῆς Γαλα τικῆς, καὶ αὐτῆς ἐπίσκοπος γέγονεν· ἐπίσης δὲ τῷ Σαβελλίῳ ἐδογμάτιζεν. ᾿Αλλὰ καὶ τὴν τῶν Φωτεινιανῶν αἵρεσιν ἀναθέματι ὑποβάλλει. Οἱ δὲ ἀπὸ Φωτεινοῦ ἔσχον τὴν κλήσιν ἐκ Σιρμίου μὲν ὁρμω μένου, κἀκεῖσε ἐπισκοπήσαντος, τὰ αὐτὰ δὲ Παύλῳ τῷ Σαμοσατεῖ φρονήσαντος, καὶ μήτε τὴν ἁγίαν Τριάδα ὁμολογοῦντος, καὶ Πνεῦμα μόνον ὀνομάζοντος τὸν Θεὸν δημιουργὸν ἁπάντων, τὸν δὲ Λόγον προφορικὸν φρονοῦντος, καὶ θεῖόν τι πρόσταγμα, ὑπουργοῦντα τῷ Θεῷ εἰς τὴν παραγωγὴν τοῦ παν τὸς, ὡς ὄργανόν τι μηχανικόν· τὸν δὲ Χριστὸν ψιλών κηρύττοντος ἄνθρωπον, τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ὑποδεξάμενον, οὐχ ὡς οὐσιώδη, ἀλλ' ὡς προφορικὸν, καὶ ἀπὸ Μαρίας τὴν ἀρχὴν εἰληφέναι τῆς ὑπάρξεως αὐτὸν δογματίζοντος. Καὶ ἄλλα δὲ πλείονα ὁ Σαμοσατεὺς ἑληρώδες Παῦλος, ὃν καθεῖλεν ἡ ἐν ᾿Αντιοχεία σύνοδος. Τοῖς λοιποῖς καὶ τὴν τοῦ ᾿Απολλιναρίου ἀναθέματι συγκαταδικάζει αίρεσιν. Ο δὲ Ἀπολλινάριος τῆς ἐν Ασσυρία Λαοδικείας ἐπίσκοπος ἦν περὶ τὴν οἰκονομίαν φανερῶς βλασφημῶν. Ἔλεγε γὰρ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ σῶμα μὲν ἔμψυχον ἐκ τῆς ἁγίας Θεοτόκου ἀναλαβεῖν, ἄνουν δὲ, ὡς τῆς θεότη της αρκούσης ἀντὶ νοὸς, καὶ ἄλογον ὥσπερ την ψυχὴν τοῦ Κυρίου ἐφρόνει· καὶ οὕτως καὶ οὐδὲ τέλειον ἄνθρωπον αὐτὸν ἔλεγε, καὶ μίαν φύσιν ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος ἐδίδασκεν. ΖΩΝΑΡ. Κατὰ Μακεδονίου καὶ τῶν ὁμοδόξων ἐκείνῳ ἡ δευτέρα σύνοδος συγκεκρότητα κτίσμα τὸ ἅγιον Πνεῦμα δογματιζόντων καὶ οὐ Θεὸν, οὐδ᾽ ὁμοούσιον Πατρὶ, καὶ Υἱῷ, οὓς ὁ παρὼν κανών Η μιαρείους καλεῖ, ὡς κατὰ τὸ ἥμισυ μετέχοντας τῆς τῶν ᾿Αρειανῶν αἱρέσεως. Οἱ μὲν γὰρ τὸν Υἱόν τε καὶ τὸ Πνεῦμα ἑτεροούσια τῷ Πατρὶ καὶ κτίσματα ἐδογμάτιζον· οἱ δὲ Πνευματομάχοι περὶ μὲν τοῦ Υἱοῦ ὑγιῶς ἐφρόνουν, τὸ δὲ ἅγιον Πνεῦμα κτιστὸν καὶ ἀλλότριον τῆς θεότητος έβλασφήμουν. Έκα λοῦντο δὲ Ημιάρειοι καὶ οἵτινες κτίσμα μὲν καὶ αὐτοὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα ἔλεγον, ἐπῆγον δὲ ὅτι οὐχ ὁμοίως τοῖς λοιποῖς κτίσμασι γενέσθαι φρονοῦμεν αὐτοὺς, ἕτερον δέ τινα τρόπον· καὶ τοῦτό φαμεν, ἵνα μὴ πάθος τῷ Πατρὶ διὰ τῆς γεννήσεως προσάπτεσθαι νομισθῇ, οἳ οὐχ ὁμοούσιον μὲν, ὁμοιούσιον δὲ τῷ Πατρὶ τὴν Λόγον καὶ τὸ Πνεῦμα ἐδογμάτιζον. Εκύρωσε δὲ ἡ δευτέρα σύνοδος αὕτη διὰ τοῦ παρόντος κανόνος καὶ τὴν ἐν Νικαίᾳ παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων κηρυχθεῖσαν ὀρθόδοξον πίστιν,
col. 315–316page 149 of 741
PG 137:315καὶ πᾶσαν αἵρεσιν ἐθέσπισεν. ἀναθεματίζεσθαι, ἐξαιρέτως δὲ τῶν Εὐνομιανῶν. Ὁ δὲ Εὐνόμιος, Γαλάτης ών, Κυζίκου ἐπίσκοπος ἐχρημάτιζε, τὰ αὐτὰ φρονῶν τῷ ᾿Αρείῳ, μᾶλλον μέντοι καὶ πλείω καὶ χείρονα. Τρεπτὸν γὰρ καὶ δοῦλον καὶ κατὰ πάντα ἀνόμοιον τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν ἐδογμάτιζεν, δ; καὶ τοὺς τῇ δόξῃ αὐτοῦ προστιθεμένους ἀνεβά πτιζε; Κατὰ κεφαλῆς αὐτοὺς καταδύων, καὶ ἄνω στρέφων τους πόδας αὐτῶν, καὶ μίαν κατάδυσιν βαπτίζων ἐποίει. Καὶ τὴν κόλασιν δὲ τὴν μέλλουσαν καὶ τὴν γέενναν ἐφλυάρει μὴ ἀληθῶς εἶναι, δι' ἐκε φόβησιν δὲ μόνην ἀπειληθῆναι. Ἐκαλοῦντο δὲ οἱ αὐτοὶ καὶ Εὐδοξιανοὶ ἀπὸ Εὐδοξίου τινὸς συναιρεσιώτου τῷ Εὐνομίῳ, ὃς Κωνσταντινουπόλεως γεγο νὼς ἐπίσκοπος τὸν Εὐνόμιον Κυζίκου ἀρχιερέα κατέστησεν. Οἱ καὶ ᾿Ανόμοιοι ὠνομάζοντο, διὰ τὸ λέγειν τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα μηδεμίαν ὁμοιότης τα κατ' ουσίαν ἔχειν πρὸς τὸν Πατέρα. ἀναθεματίζεσθαι δὲ θεσπίζει καὶ τοὺς Σαβελλιανούς, οἵτινες ἀπὸ Σαβελλίου τοῦ Λίβυος ὠνομάσθησαν, δ; Πτολεμαΐδος τῆς Πενταπόλεως ἐπίσκοπος γέγονε, συνα λοιφὴν δογματίζων καὶ σύγχυσιν, τὰς τρεῖς ὑπου στάσεις τῆς μιᾶς ουσίας καὶ θεότητος εἰς ἐν πρόσο ωπον συναιρῶν καὶ συγχέων, καὶ ἐν πρεσβεύων ἐπὶ τῆς Τριάδος τριώνυμον πρόσωπον, λέγων τὸν αὐτὸν ποτὲ μὲν ὡς Πατέρα φανῆναι, ποτὲ δὲ ὡς Υιόν, ποτὲ δὲ ὡς Πνεῦμα ἅγιον μεταμορφούμενον καὶ ἄλλοτε ἄλλως μετασχηματιζόμενον. Ομοίως δὲ ὑπὸ ἀνάθεμα τίθησι καὶ τὴν τῶν Μαρκελλιανῶν αίρεσιν, ἥτις ἀπὸ Μαρκέλλου αἱρεσιάρχου καλεῖται, ὃς ἐξ ᾿Αγκύρας μὲν ὤρμητο τῆς Γαλατικῆς, καὶ αὐτῆς ἐπίσκοπος γέγονεν, επίσης δὲ τῷ Σαβελλίψ ἐδόξαζεν. ᾿Αλλὰ καὶ τὴν τῶν Φωτεινιανῶν αἵρεσιν ἀναθέματι ὑποβάλλει. Οἱ δὲ ἀπὸ Φωτεινοῦ ἔσχον τὴν κλήσιν, ἐκ Σιρμίου μὲν όρμωμένου, κἀκεῖσε ἐπισκοπήσαντος, τὰ αὐτὰ δὲ Παύλῳ τῷ Σαμοσατεί φρονήσαντος, καὶ μήτε τὴν ἁγίαν Τριάδα ὁμολογοῦντος, καὶ Πνεῦμα μόνον ὀνομάζοντος τὸν Θεὸν δη μιουργὸν ἁπάντων τὸν δὲ Λόγον προφορικών φρο νοῦντος, καὶ θεῖόν τι πρόσταγμα ὑπουργοῦντα τῷ Θεῷ εἰς τὴν παραγωγὴν τοῦ παντός, ὡς ὄργανόν τι μηχανικόν. Τὸν δὲ Χριστὸν ψιλόν κηρύττοντος ἄν θρωπον τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ὑποδεξάμενον, οὐχ ὡς οὐσιώδη, ἀλλ' ὡς προφορικὸν, καὶ ἀπὸ Μαρίας τὴν ἀρχὴν εἰληφέναι τῆς ὑπάρξεως αὐτὸν δογματίζον τις. Καὶ ἄλλα δὲ πλείω ὁ Σαμοσατεὺς ἐληρώδε Παῦλος, ὃν καθεῖλεν ἡ ἐν ᾿Αντιοχείᾳ σύνοδος. Τοῖς λοιποῖς δὲ καὶ τὴν τοῦ Απολλιναρίου ἀναθέματι συγκαταδικάζει αἵρεσιν. Ὁ δὲ ᾿Απολλινάριος τῆς ἐν Συρίᾳ Λαοδικείας ἐπίσκοπος ἦν περὶ τὴν οἰκονομίαν φανερῶς βλασφημῶν. Ἔλεγε γὰρ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ σῶμα μὲν ἔμψυχον ἐκ τῆς ἁγίας Θεοτόκου ἀναλαβεῖν, ἄνουν δὲ ὡς τῆς θεότητος ἀρκούσης ἀντὶ νούς, καὶ ἄλογον ὥσπερ τὴν ψυχὴν τοῦ Κυρίου ἐφρύνει. Καὶ οὕτως οὐδὲ τέλειον ἄνθρωπον αὐτὸν ἔλεγε, καὶ μίαν φύσιν ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος ἐδί δασκεν.
col. 317–318page 150 of 741
PG 137:317ΑΡΙΣΤ. Η κατὰ Νίκαιαν πίστις κρατείτω· τὰ δὲ τῶν αἱρέσεων ἀνάθεμα εχέτω. Σαφής. ΚΑΝΩΝ Β'. Τοὺς ὑπὲρ διοίκησιν ἐπισκόπους ταῖς ὑπερορίοις ἐκκλησίαις μὴ ἐπιέναι, μηδὲ συγχέειν τὰς ἐκ κλησίας, ἀλλὰ κατὰ τοὺς κανόνας τὸν μὲν Αλεξανδρείας ἐπίσκοπον, τὰ ἐν Αἰγύπτῳ μόν τον οἰκονομεῖν, τοὺς δὲ τῆς ᾿Ανατολῆς ἐπισκόπους τηνὶ ᾿Ανατολὴν μόνην διοικεῖν, φυλαττομένων τῶν ἐν τοῖς κανόσι τοῖς κατὰ Νίκαιαν πρεσβείων τῇ Ἀντιοχέων Εκκλησίᾳ. Καὶ τοὺς τῆς Ἀσιανῆς διοικήσεως επισκόπους τὰ κατὰ τὴν 'Ασιανὴν μόνον οἰκονομεῖν, καὶ τοὺς τῆς Ποντικῆς τὰ τῆς Ποντικῆς μόνα, καὶ τοὺς τῆς Θρᾴκης τὰ τῆς Θράκης μόνον οἰκονομεῖν. Ἀκλήτους δὲ ἐπισκόπους ὑπὲρ διοίκησιν μὴ ὑπερβαίνειν ἐπὶ χειροτονίαις ή τισιν ἄλλαις οικονομίαις ἐκκλησιαστικαῖς. Φυλαττομένου δὲ τοῦ προγεγραμμένου περὶ τῶν διοικήσεων κανόνος, εὔδηλον ὡς τὰ καθ' ἑκάστην ἐπαρο χίαν ἡ τῆς ἐπαρχίας σύνοδος διοικήσει κατά τὰ ἐν Νικαίᾳ ὡρισμένα. Τὰς δὲ ἐν τοῖς Βαρ βάροις ἔθνεσιν τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίας οἰκονομεῖσθαι χρὴ κατὰ τὴν κρατήσασαν συνήθειαν τῶν Πατέρων. ΒΑΛΣ. Ο ς' καὶ ὁ ζ' κανὼν τῆς α' συνόδου ὑπετύ 6 7 πωσαν ποῖαι διοικήσεις οφείλουσιν ὑποκεῖσθαι τῷ πάππα Ρώμης, τῷ ᾿Αλεξανδρείας, τῷ ᾿Αντιοχείας καὶ τῷ Ἱεροσολύμων. 'Ο δὲ παρών κανών διορίζεται οἰκονομεῖν τοὺς ἐπισκόπους τῆς Ἀσίας, τῆς Ποντικῆς, τῆς Θράκης, καὶ ἑτέρους, τὰ τῶν ἐνοριῶν αὐτῶν, καὶ μὴ ἔχειν ἐπ' ἀδείας τινὰ ἐκ τούτων ὑπερορίους ἐνεργείας ποιεῖν, καὶ συγχέειν τὰ δίκαια τῶν ἐκκλησιῶν. Εἰ δὲ δεήσει μεταβῆναι τινα ἐπίσκοπον ἐκ τῆς οἰκείας ἐνορίας πρὸς ἑτέραν διὰ χειροτονίαν. ἢ ἑτέραν εύλογον αἰτίαν, μὴ ἀτάκτως, καὶ οἷον εἰπεῖν λῃστρικῶς ταύτῃ ἐπιπηδᾷν, ἀλλὰ μετὰ ἐκχωρήσεως τοῦ ἐγχωρίου ἐπισκόπου. Ὅτι δὲ ἐν Βαρδά ροις ἔθνεσιν Εκκλησίαι τότε ἦσαν πιστῶν, ὅπου ἴσως οὐκ ἐχειροτονοῦντο πολλοὶ ἐπίσκοποι, ὥστε ἀρχεῖν εἰς σύνοδον, ἢ καὶ ἀναγκαῖον ἦν, τοὺς ἴσως ἐν λόγῳ διαλάμποντας προσφοιτᾷν, καὶ ἐν ταῖς τῶν ἄλλων τοιαύταις ἐπαρχίαις, ὥστε ἐπιστηρίζειν τοὺς 88 τῇ πίστει προσιόντας, ἐνέδωκεν ἡ ἁγία σύνοδος καὶ εἰσέτι πολιτεύεσθαι τὸ τοιοῦτον ἔθνος, κἂν παρὰ κανένας ἐστί, διὰ τὸ ἀναγκαῖον τοῦ πράγματος. Σημείωσαι οὖν ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος ὅτι τὸ παλαιὸν πάντες οἱ τῶν ἐπαρχιών μητροπολῖται αὐτ τοκέφαλοι ἦταν, καὶ ὑπὸ τῶν οἰκείων συνόδων έχει μοτονοῦντο. Μετετυπώθη δὲ τὰ περὶ τούτου ὑπὸ τοῦ κη' κανόνας τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου, διορισαμένης τους μητροπολίτας τῆς Ποντικῆς, καὶ Ἀσιανῆς, καὶ Θρακικής διοικήσεως, ἔτι δὲ καὶ ἑτέρους τινὰς τῷ αὐτῷ κανόνι περιεχομένους, ὑπὸ τοῦ πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως χειροτονεῖσθαι, καὶ ὑποκεῖσθαι αυτῷ. Εἰ δὲ καὶ ἑτέρας ἐκκλησίας αὐτοκεφάλους
col. 319–320page 151 of 741
PG 137:319εὑρίσκεις ὡς τὴν Βουλγαρίας, την Κύπρου, την Ιβηρίας, μὴ θαυμάσης. Τὸν μὲν γὰρ ἀρχιεπίσκο τον Βουλγαρίας ἐτίμησεν ὁ βασιλεὺς Ἰουστινιανός. Καὶ ἀνάγνωθι τὴν ολα νεαρὰν αὐτοῦ κειμένην ἐν βιβλίῳ τῶν Βασιλικῶν ε', τίτλῳ γ', κεφ. α', κατα στρωθεῖσαν εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ δ κεφ. τοῦ α' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος· τὸν ἀρχιεπισκόπου Κύπρου ἐτίμησεν ἡ γ' σύνοδος. Καὶ ἀνάγνωθι τῆς αὐτῆς συνόδου κανόνα η' καὶ τὸν λθ' κανόνα τῆς ς' συνόδου. Τὸν δὲ Ἰβηρίας ἐτίμησε διάγνωσις τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου. Λέγεται γὰρ ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου Θεουπόλεως με γάλης Αντιοχείας, κυροῦ Πέτρου, γέγονεν οἰκονομία συνοδική, ἐλευθέραν εἶναι, καὶ αὐτοκέφαλον, τὴν ἐκκλησίαν τῆς Ἰβηρίας, υποκειμένην τότε τῷ πα τριάρχῃ Αντιοχείας. Η μέντοι Σικελία, πρὸ χρό νων μετρητῶν ὑποκειμένη τῷ θρόνο τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ὑπὸ τυραννικῶν χειρῶν ἐκ ταύτης ἀπεσπάσθη· καὶ εὔχομαι ἵνα καὶ αὕτη ἐπανέλθῃ εἰς τὰ πρότερα δίκαια τῇ ἀντιλήψει τοῦ θεοκυβερνήτου ἡμῶν αὐτοκράτορος, ὡσεὶ αἰχμαλωτισθεῖσα θυγάτηρ πρὸς ἐλευθέραν μητέρα. Τὸ μέντοι προσηνῶσθαι κατὰ λόγον οἰκονομίας ἐκκλησίαις τισὶν ἑτέρας έχει κλησίας ὑπὸ ἐθνῶν κατεχομένας ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος, ὡς ἔοικεν, ἐνδίδοται, αὐτίκα γὰρ ἡ ἐν Κων σταντινουπόλει σύνοδος δέδωκε τῷ μητροπολίτῃ ζιανζοῦ τὴν ἐκκλησίαν τῆς Αγκύρας, καὶ ἑτέροις ἀρχιερεῦσι διαφόροις ἑτέρας τοιαύτας ἐκκλησίας. Τισὶ δὲ ἐνεδόθη καὶ αὐτὸ τὸ καθῆσθαι εἰς τὸν ἐν τῷ ἁγίῳ βήματι θρόνον τῆς ἐπιδοθείσης ἐκκλησίας. ΖΩΝΑΡ. Κατάστασιν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις καὶ εἰρή την πολιτεύεσθαι διὰ πολλῆς φροντίδος καὶ οἱ ἅγιοι ἀπόστολοι καὶ οἱ θεῖοι Πατέρες μετέπειτα ἐποιήσαντο. Οἱ μὲν γὰρ ἀπόστολοι ἐν τεσσαρεσκαιδεκάτῳ κανόνι μὴ ἐξεῖναι ἐπισκόπῳ ἑτέρᾳ ἐπιπηδᾷν κατα λιτόντι τὴν ἑαυτοῦ διετάξαντο. Οἱ δὲ ἐν τῇ πρώτη συνόδῳ κατὰ Νίκαιαν συναθροισθέντες Πατέρες ἐν ἔκτῳ καὶ ἑβδόμῳ κανόνι τὰ ἀρχαῖα κρατεῖν ἤθη καὶ ἕκαστον θρόνον τὰς ἀνηκούσας αὐτῷ ἐπαρχίας διέ πειν ἐθεσμοθέτησαν. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ παρὼν κανών διορίζεται, καὶ ἐπίσκοπος ὑπὲρ διοίκησιν, ήγουν ὑπὲρ τὴν ἀνήκουσαν αὐτῷ ἐπαρχίαν ἐν ταῖς ὑπερ ορίοις ἐκκλησίαις, ταῖς οὔσαις δηλαδὴ ὑπὲρ τὰ ἀφω ρισμένα ἑκάστῳ ὅρια, μὴ ἐπιέναι διακελεύεται, διὰ τοῦ ἐπιέναι τὴν λῃστρικὴν οἷον ἐμφαίνων καὶ ἄτα κτον ἔφοδον, καὶ μηδὲ ἐπιβαίνειν ἑτέρου ἐνορίᾳ. Τοῦτο γὰρ τὸ ὑπὲρ διοίκησιν ἐπίσκοπον ἄκλητον ἐπὶ οἰᾳδήτινι ἱερατικῇ διοικήσει, ἀλλὰ παρακαλούμενον καὶ παρὰ πλειόνων ἐπισκόπων πρὸς τοῦτο ἐπιτρεπόμενον κατὰ τὸν εἰρημένον ἀποστολικὴν κανόνα. Τὰς δὲ καθ᾿ ἑκάστην ἐπαρχίαν ἐκκλησιαστικάς διοι κήσεις, ήγουν ψήφους, και χειροτονίας, καὶ ἀμφι Πολιῶν λύσεις ἐν ἀφορισμοῖς καὶ ἐπιτιμίοις καὶ λοιποῖς τοιούτοις τὴν ἑκάστης επαρχίας σύνοδον θεσπίζει οἰκονομεῖν. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἐν Βαρβάροις ἔθνεσιν Ἐκκλησίαι τότε ἦσαν πιστῶν, ὅπου ἴσως οὐ πολλοὶ ἦσαν ἐπίσκοποι, ὥστε ἀρχεῖν εἰς σύνοδον, ἢ καὶ ἀναγκαῖον ἦν, εἴ τις ἐν λόγῳ διαλάμπων ἦν, ἐκεῖ προσφοιτήν, καὶ ταῖς τῶν ἄλλων παροικίαις, ὥστε ἐπιστηρίζειν τοὺς τῇ πίστει προσιόντας, καὶ
col. 321–322page 152 of 741
PG 137:321ΙΙ. βεβαιοῦν ἐν αὐτῇ τὸ κρατῆσαν ἔθος μέχρι τότε ἐν & τοῖς τοιούτοις ἐνδέδωκεν ἡ ἁγία σύνοδος καὶ εἰσέπειτα πολιτεύεσθαι. ΑΡΙΣΤ. Υπερόριος μηδεὶς συγχεέτω τὰς ἐκκλησίας, μήτε χειροτονῶν μήτε ἐνθρονίζων. Επί μέντοι τῶν ἐν τοῖς ἔθνεσιν ἐκκλησιῶν ἡ τῶν Πατέρων κρατείτω συνήθεια. Ἐν πολλοῖς τῶν κανόνων εἴρηται ὅτι οὐ δεῖ ἐπίσ σκοπον ἀλλοτρίας ἐπιβαίνειν ἐπισκοπῆς· ἀλλ' ἔκα στον ἐντὸς τῶν ἰδίων ὅρων μένειν, καὶ μὴ πηδᾷν ὑπερόρια, καὶ τὰς ἐκκλησίας συγχέειν. Ἐπὶ μέντοι τῶν ἐν τοῖς ἔθνεσιν ἐκκλησιῶν, τῶν ἐν Αἰγύπτῳ καὶ Λιβύῃ καὶ Πενταπόλει, κατὰ τὸν ἕκτον και νόνα τῆς ἐν Νικαία συνόδου τὰ ἀρχαῖα ἔθη κρατ τείτω. ΚΑΝΩΝ Γ'. Τίν μέντοι Κωνσταντινουπόλεως ἐπίσκοπον ἔχειν τα πρεσβεία τῆς τιμῆς μετὰ τὸν τῆς Ρώμης ἐπίσκοπον, διὰ τὸ εἶναι αὐτὴν νέαν Ρώμην. ΒΑΛΣ. Ἡ πόλις αὕτη τοῦ Βύζαντος οὐκ εἶχε τιμὴν ἀρχιεπισκόπου, ἀλλὰ παρὰ τοῦ μητροπολίτου Ηρακλείας ἐχειροτονεῖτό ποτε ἐπίσκοπος ἐν αὐτῇ. Ἱστορεῖται γὰρ ὡς, εἰ καὶ ἦν τὸ Βυζάντιον πόλις καθ᾿ ἑαυτὴν διεξαγομένη, ἀλλ' ἐπολιορκήθη ὑπὸ Σεβήρου Ρωμαίων αὐτοκράτορος, καὶ πετέθη Πει ρινθίοις. Πείρινθος δέ ἐστιν ἡ Ηράκλεια. Τοῦ δὲ Μεγάλου Κωνσταντίνου μεταγαγόντος ἐν αὐτῇ τὰ σκήπτρα τῆς βασιλείας τῶν Ρωμαίων, μετωνομάσθη Κωνσταντινούπολις καὶ νέα Ρώμη, καὶ πασῶν τῶν πόλεων βασιλίς. Κατὰ τὴν β΄ σύνοδον ἐτιμήθη Ο θρόνος τῆς Κωνσταντινουπόλεως· ἀνάγνωσον τοῦ σ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος κεφ. ς' καὶ τὰ ἐν αὐτῷ. Καντεῦθεν καὶ οἱ τῆς β' συνόδου ἅγιοι Πατέρες διωρίσαντο ἔχειν τὸν ἐπίσκοπον αὐτῆς τὰ πρεσβεία τῆς τιμῆς μετὰ τὸν ἐπίσκοπον τῆς πρεσ σβυτέρας Ρώμης, διὰ τὸ εἶναι αὐτὴν νέαν 'Ρώμην. Τούτων δὲ οὕτω διορισθέντων, τινὲς τὴν μετὰ πρόθεσιν, οὐχ ὑποβιβασμὸν τῆς τιμῆς νενήκασιν, ἀλλ' ἐξελάβοντο αὐτὴν εἰ; τὸ μετὰ χρόνον μόνον… χρώμενοι πρὸς συγκρότησιν τοῦ λόγου αὐτῶν καὶ τῷ κη' κανόνι τῆς δ' συνόδου, λέγοντι, Τὰ ἴσα πρεσβεία τῷ τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης αγιωτάτῳ θρόνῳ ἔχειν τὸν τῆς Κωνσταντινουπόλεως θρόνον δεύτερον μετ' ἐκεῖνον ὑπάρχοντα. Σὺ δὲ ἀνάγνωθι τὴν ρλ' Ἰουστινιάνειον νεαρὰν τὴν κειμένην ἐν βιβλίῳ ε' τῶν Βασι λικῶν, τίτλῳ γ', καὶ καταστρωθεῖσαν εἰς τὸ σχόλιον τοῦ ε' κεφ. τοῦ α' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καὶ τὸν λς' κανόνα τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου, λέγοντα εἶναι δεύτερον τὸν τῆς Κωνσταντινουπόλεως θρόνον. Ζήτει καὶ κεφαλ. α' τοῦ η' τίτλου τοῦ παρ όντος συντάγματος. Κατεστρώθησαν γὰρ ἐκεῖσε παρ' ἡμῶν διάφοροι νόμοι περὶ τῶν προνομίων τῆς πα λαιᾶς Ρώμης καὶ τῆς νέας, καὶ τὸ τοῦ ἁγίου μεγά του Κωνσταντίνου ἔγγραφον θέσπισμα, τὸ γενόμενον πρὸς τὸν ἅγιον Σίλβεστρον τὸν τότε πάππαν Ῥώμης, χάριν τῶν ἀπονενεμημένων προνομίων τῇ Ἐκκλησία τῆς παλαιᾶς Ρώμης. Τὸ δὲ χειροτονεῖσθαι σήμερον τὸν κατὰ καιροὺς ἁγιώτατον πατριάρχην Κωνσταν
col. 323–324page 153 of 741
PG 137:323τινουπόλεως παρὰ τοῦ κατὰ καιροὺς μητροπολίτου Ηρακλείας οὐκ ἄλλοθέν ἐστιν, ἀλλ' ἡ ἀπὸ τοῦ υποτεθῆναι, ὡς ἄνωθεν εἴρηται, Περινθίοις ήτοι Ηρακλειώταις τὴν πόλιν τοῦ Βύζαντος. Καὶ σημείο ωσαι πόθεν δικαιοῦται ὁ Ηρακλείας χειροτονεῖν τὸν πατριάρχην Κωνσταντινουπόλεως. Εὕρηται δὲ ἐν τῷ Χρονικῷ τοῦ Σκυλίτζη ὅτι ἐχειροτονήθη πατριάρχης Σε. Σύγκελλος, ὁ ἀδελφὸς τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Σοφού, παρὰ τοῦ Καισαρείας, διὰ τὸ προτελευτῆσαι τὸν Ηρακλείας. Ἡμεῖς δὲ εἴδομεν καὶ ἐπὶ τῆς βασιλείας Ισαακίου τοῦ ᾿Αγγέλου ὅτι Λεόντιος τις μοναχὸς ἀπὸ τοῦ βουνοῦ τοῦ ἁγίου Αυξεντίου ἐχειροτονήθη παρὰ Δημητρίου τοῦ Καισαρείας διὰ τὴν τοιαύτην αἰτίαν πατριάρχης Κων σταντινουπόλεως. ΖΩΝΑΡ. Περὶ τῶν ἄλλων πατριαρχικών θρόνων τοῦ ἀνωτέρου κανόνος διαταξαμένου οὗτος καὶ τοῦ θρόνου τῆς Κωνσταντινουπόλεως μέμνηται, καὶ ἔχειν αὐτὸν τὰ πρεσβεῖα τῆς τιμῆς, ἤτοι τὰ πρωτ τεῖα, ἢ τὸ ἐξαίρετον ἐθέσπισεν, ὡς νέαν Ῥώμην καὶ βασιλίδα τῶν πόλεων μετὰ τὸν Ῥώμης ἐπίσκοπον. Τινὲς μὲν οὖν τὴν μετὰ πρόθεσιν οὐχ ὑποδι βασμὸν τῆς τιμῆς δηλοῦν νενοήκασιν, ἀλλὰ τὸ μετὰ χρόνου τῆς ταύτης συστάσεως. Αρχαία μὲν γὰρ πόλις ἦν τὸ Βυζάντιον, καθ' ἑαυτὸ διοικούμενον. Ἐπὶ Σευήρου δὲ τοῦ Ῥωμαίων αὐτοκράτορος που λιορκηθὲν παρὰ τῶν Ῥωμαίων, καὶ ἐπὶ τρεῖς ἐνιαυτοὺς τὸν πόλεμον ὑποστάν, ὕστερον ἑάλω τῶν ἀναγ καίων ἐπιλιπόντων τοῖς ἐν αὐτῷ, καὶ καθηρέθη μὲν τὰ τείχη αὐτοῦ, ἀφῃρέθη καὶ τὰ πολιτικὰ δίκαια, καὶ ὑπετέθη Περινθίοις. Πέρινθος δ' ἐστὶν ἡ Ἡρά κλεια· ὅθεν τῷ Ηρακλείας καὶ ἡ χειροτονία του πατριάρχου ἀπονενέμηται, ὡς παρ' αὐτοῦ χειροθετουμένου τοῦ ἐπισκόπου τοῦ Βυζαντίου. Ὕστερον δὲ παρὰ τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου ἡ μεγάλη αὕτη ᾠκοδομήθη πόλις, καὶ εἰς ὄνομα ἐπεκλήθη ἐκείνου, καὶ νέα ὠνομάσθη Ρώμη. Διὸ τὴν πρόθεσιν τὴν μετὰ ἔνιοι τοῦ χρόνου δηλωτικὴν ἔφασαν εἶναι, καὶ Παρὰ τοῦ μητροπολίτου 'Ηρακλείας. Ηράκλεια δὲ ἡ πόλις, ἢ καὶ ἡ Πέρινθος, ᾗ πάλαι μὲν πρωτεῖα τῆς Εὐρώπης δι δοσαν. Πᾶσα ἡ πόλις κατεσκάφη, καὶ θεάτρων τε καὶ λουτρῶν, παντός τε κόσμου καὶ τιμῆς ἀφαι ρεθὲν τὸ Βυζάντιον, κώμη δουλεύειν Περινθίοις δῶ μον ἐδόθη, ὥσπερ καὶ ᾿Αντιόχεια Λαοδικεῦσιν. Τούτῳ γὰρ (τῆς Θρακικής Ηρακλείας μητροπολίτῃ) κατὰ τὰ παλαι ἐφείται προνόμια, χειροτονεῖν τὸν Κωνσταντινουπόλεως, εἴτε καὶ τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου τοῦτο Βυζάντιον ἐς νέαν καὶ μεγίστην καταστήσαντος Ρώμην, μὴ καταλύειν ἐθελήσαντος τὰ τῶν πάλαι βασιλέων προνόμια, ἀλλ᾽ ἐπικυρώσαντος μᾶλλον, αἰδοῖ τοῦ μακροῦ χρόνου καὶ τοῦ τὸν νόμον θέντος Σεβήρου τοῦ αὐτοκράτορος, οπότε σὺν μάλα τοῖς πλείστοις ἱδρῶσι καὶ πόνοις ἐκεῖνος αὐτὴν παρ εστήσατο, Βυζάντιον οὖσαν ἔτι, καὶ τά τε ἄλλα πρὸς ἄμυναν κατασχύνας αὐτὴν, καὶ τὰ τείχη καθηρηκώς, τὸ τελευταῖον, τούτοις δὲ τοῖς ἐπὶ Θράκης Ηρα κλειώταις, ὅσα καὶ κώμῃ χρῆσθαι αὐτῇ ἐχαρίσατο. Εἴτε οὖν διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν τηρεῖται διηνεκώς τὸ τοιοῦτον προνόμιον, εἶτ᾽ οὐκ οἶδ' ὅπως πέπρακται δ᾽ οὖν ὅμως καὶ ἐπὶ τοῦδε τοῦ χρόνου τουτί γε, ὡς εἴ ρηται, καὶ ἐς διάκονόν τε καὶ ἱερέα ἐξ ἀναγνώστου προβιβάσας ὁ ῥηθεὶς Ηρακλείας Γρηγόριον τὸν ἐκ Κύπρου, εἶτα καὶ πατριάρχην κεχειροτόνηκε τοῦ τον. Τινὲς τὴν μετὰ πρόθεσιν. μετὰ ἐνταῦθα οὐ τῆς τιμῆς, ἀλλὰ τοῦ χρόνου δηλω τικόν ἐστι.
col. 325–326page 154 of 741
PG 137:325οὐχ ὑποβιβασμὸν τῆς τιμῆς πρὸς τὴν πρεσβυτέραν Ῥώμην. Χρώνται δὲ πρὸς κατασκευὴν τοῦ ἐκείνου λόγου τῷ εἰκοστῷ ὀγδόῳ κανόνι τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου μεμνημένῳ μὲν τοῦ παρόντος κανόνος', ἐπάγοντι δὲ ὅτι καὶ ἡμεῖς τὰ αὐτὰ ψηφιζόμεθα περὶ τῶν πρεσβείων τῆς ἁγιωτάτης Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως νέας Ρώμης. Καὶ γὰρ τῷ θρόνῳ τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης, διὰ τὸ βασιλεύειν τὴν πόλιν ἐκείνην, οἱ Πατέρες εἰκότως ἀποδεδώκασι τὰ πρεσβεῖα, καὶ τῷ αὐτῷ σκοπῷ ἴσα κινούμενοι οι ἑκατὸν πεντήκοντα θεοφιλέστατοι ἐπίσκοποι τα πρεσβεία απένειμαν τῷ τῆς νέας Ῥώμης ἁγιωτάτῳ θρόνῳ, εὐλόγως κρίναντες τὴν βασιλείαν καὶ συγ κλήτῳ τιμηθείσαν πόλιν, καὶ τῶν ἴσων ἀπολαύουσαν πρεσβείων τῇ πρεσβυτέρα βασιλίδι 'Ρώμῃ, καὶ ἐν τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς ὡς ἐκείνην μεγαλύνεσθαι πράγ μασι, δευτέραν μετ' ἐκείνην ὑπάρχουσαν. Φασὶν οὖν ὅτι, ἐπεὶ τῶν ἴσων ἀξιοῦσιν αὐτὴν τιμῶν, πῶς νοη θήσεται ἡ μετὰ πρόθεσις ὑποπτώσεως δηλωτική; Ἡ δὲ τοῦ Ἰουστινιανοῦ ἑκατοστή τριακοστή νεαρά κειμένη εἰς βιβλίον τῶν Βασιλικῶν πέμπτον, τίτλον τρίτον ἄλλως νοεῖσθαι τοὺς κανόνας δίδωσι, καθὼς παρὰ τοῦ βασιλέως ἐκείνου ἐνοήθησαν. Φησί γάρ, Θεσπίζομεν κατὰ τοὺς τῶν ἁγίων συνόδων ὄρους τὸν ἁγιώτατον τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης πάππαν πρῶτον εἶναι πάντων τῶν ἱερέων, τὸν δὲ μακαριώτατον ἐπίσκοπον Κωνσταντινουπόλεως καὶ νέας Ρώμης δευτέραν τάξιν ἐπέχειν μετὰ τὸν ἀποστολικὸν θρόνον τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης, τῶν δὲ ἄλλων πάντων προτιμᾶσθαι. Ἐντεῦθεν οὖν ἐναργῶς δεί κνυται ἡ μετὰ πρόθεσις ὑποβιβασμόν δηλοῦσα καὶ ἐλάττωσιν. Καὶ ἄλλως δὲ ἀδύνατον ἂν εἴη τὸ ταὐτὸν τιμῆς καὶ ἐν ἀμφοτέροις τοῖς θρόνοις φυλάττεσθαι. Ανάγκη γὰρ ἐν ταῖς ἀναφοραῖς τῶν ὀνομάτων τῶν προϊσταμένων αὐτῶν τὸν μὲν προτερεύειν, τὸν δὲ δευτερεύειν, καὶ ἐν καθέδραις ὅτε συνέλθοιεν, καὶ ἐν ὑπογραφαῖς ὅτε τούτων δεήσει. "Ηγουν τοῦ μετὰ ἐξήγησις, ἡ λέγουσα τοῦ χρόνου δηλωτικὴν εἶναι τὴν πρόθεσιν, οὐχ ὑποβιβασμού, βεβιασμένη ἐστὶ, καὶ διανοίας οὐκ εὐθείας οὐδ᾽ ἀγαθῆς. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνέδου τριακοστὸς ἕκτος κανὼν ἀριδήλως δείκνυσι τὴν μετὰ πρόθεσιν ὑποβιβασμὸν δηλοῦσαν, δεύτερον λέγων τὸν θρόνον τῆς Κωνσταντινουπόλεως λογίζεσθαι μετὰ τὸν τῆς πρεσβυτέρας Ῥώμης· εἶτα ἐπάγει, μεθ᾽ ἂν ὁ τῆς ᾿Αλεξανδρέων ἀριθμείσθω θρόνος, εἶτα ὁ τῆς ᾿Αντιοχείας, καὶ μετὰ τοῦτον ὁ τῆς Ἱεροσολυμιτῶν. ΑΡΙΣΤ. Ο Κωνσταντινουπόλεως μετὰ τὸν 'Ρώμης τετίμηται. Τῶν αὐτῶν πρεσβείων καὶ τῆς αὐτῆς μεθέξει τιμῆς τῷ Ρώμης ἐπισκόπῳ καὶ ὁ Κωνσταντινουπόλεως ἐπίσκοπος· καθὼς καὶ ὁ εἰκοστὸς ὄγδοος κανὼν τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου τὸν κανόνα τοῦτον ἐνόησε, διὰ τὸ εἶναι ταύτην νέαν 'Ρώμην, καὶ τιμη θῆναι βασιλείᾳ τε καὶ συγκλήτῳ. Τὸ γὰρ μετὰ ἐνα ταῦθα οὐ τῆς τιμῆς, ἀλλὰ τοῦ χρόνου ἐστὶ δηλω τικόν· ὡς ἂν εἴποι τις ὅτι μετά πολλοὺς χρόνους τῆς ἴσης τιμῆς τῷ 'Ρώμης μετέσχε καὶ ὁ Κωνσταντινουπόλεως.
col. 327–328page 155 of 741
PG 137:327ΚΑΝΩΝ Δ'. Περὶ Μαξίμου τοῦ Κυνικοῦ καὶ τῆς κατ' ἀταξίας τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει γενομένης· ὥστε μήτε Μάξιμον ἐπίσκοπον ἢ γενέσθαι ἢ εἶναι, μήτε τοὺς παρ' αὐτοῦ χειροτονηθέντας, ἐν οἰῳδήποτε βαθμῷ κλήρου, πάντων καὶ τῶν περὶ αὐτὸν καὶ τῶν παρ' αὐτοῦ γενομένων ἀκυρωθέντων. ΒΑΛΣ. Τὰ τοῦ δ᾽ τούτου κανόνος ἰδικά εἰσι, καὶ ἑρμηνείας οὐ δέονται. Ἱστόρηται δὲ ὅτι ὁ Μά ξιμος οὗτος Αἰγύπτιος την φιλόσοφος κυνικός. Κυ νικοὶ δὲ ἐλέγοντο διὰ τὸ αὔθαδες, καὶ θρασὺ, καὶ ἀναιδές. Καὶ προσελθὼν τῷ μεγάλῳ Πατρὶ Γρηγορίῳ τῷ Θεολόγῳ, καὶ κατηχηθεὶς ἐβαπτίσθη, καὶ ἐκληρώθη, καὶ ᾠκειώθη αὐτῷ. Τοῦ δὲ πατριαρχικοῦ θρόνου τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐν ἐφέσει γεγονώς, ἐσπούδασε διὰ χρημάτων ἀποσταλέντων εἰς τοὺς ἐπισκόπους ᾿Αλεξανδρείας χειροτονηθῆναι. Τῶν δὲ τοιούτων ἐπισκόπων ἐλθόντων εἰς Κωνσταντινούπολιν, καὶ ἐπιχειρησάντων κατὰ τὸ θέλημα τοῦ Μαξίμου ποιῆσαι, ἐπεὶ ὑπὸ τῶν πιστῶν ἀπὸ τῆς ἐκκλησ σίας ἀπηλάθησαν, ἀπῆλθον εἰς κατοικίαν Χοραύλου τινὸς, καὶ ἐχειροτόνησαν ἀκανονίστως τὸν Μάξιμον. Η οὖν ἁγία σύνοδος αὕτη ἀπεκήρυξε τοῦτον, ὁρίσασα μήτε ἐπίσκοπον αὐτὸν γενέσθαι ἢ εἶναι, διὰ τὸ ἐκθέσμως χειροτονηθῆναι, μήτε τοὺς ὑπ' αὐτοῦ χειροτονηθέντας οιουδήτινος βαθμοῦ κληρικούς είναι. Ο τοιοῦτος δὲ Μάξιμος, ὕστερον γνωσθεὶς τὰ Απολλιναρίου φρονεῖν, ἀναθεματίσθη. Εὔρηται δὲ εἰς τὸν Βίον τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, ἐν συνεγράψατο ο μαθητής αὐτοῦ Γρηγόριος. Καὶ μέμνηται τούτου ὁ Θεολόγος ἔν τινι τῶν μὴ ἀναγινωσκομένων ἐπ' ἐκκλησίας λόγῳ αὐτοῦ. ΖΩΝΑΡ. Ο Μάξιμος οὗτος Αιγύπτιος ἦν φιλόσοφος Κυνικός. Κυνικοὶ δὲ ἐλέγοντο διὰ τὸ αὔθαδες καὶ θρασύ, καὶ ἀναιδές. Καὶ προσελθὼν τῷ μεγάλῳ Πατρὶ Γρη γορίῳ τῷ Θεολόγῳ, καὶ κατηχηθεὶς ἐβαπτίσθη· εἶτα καὶ τῷ κλήρῳ συγκατελέγη, καὶ πάνυ τῷ ἁγίῳ Πατρί ἐκείνῳ ᾠκείωτο, ὡς καὶ ὁμοδίαιτος εἶναι. Ἐν ἐφέσει Κυνικοὶ δὲ ἐλέγοντο διὰ τὸ αὔθαδες. ἀπὸ τῶν σωμμάτων οἱ δὲ ἀπὸ τόπων (προσηγορεύθησαν), ὡς οἱ ᾿Ακαδημαϊκοί, καὶ Στωϊ καὶ· ἀπὸ συμπτωμάτων δὲ, ὡς οἱ Περιπατητικοί καὶ ἀπὸ σκωμμάτων, ὡς οἱ Κυνικοί. ἐν τῷ κυνοσάργει γυμνασίῳ Αριστογείτων δὲ ὁ Κυδιμάχου κύων διὰ τὴν τόλμαν ἐκαλεῖτο, καὶ κύνες οι απ' Αντισθένους. 11. ἤκουσε Σωκράτους, παρ' οὗ καὶ τὰ καρτερικὸν λαβὼν, καὶ τὸ ἀπαθὲς ζηλώσας κατα ῆρξε πρώτος τοῦ κυνισμού, 'Αντισθένης Αθηναίος, ἀπὸ ῥητόρων φιλόσοφος Σωκρατικός, ὅστις Περιπατητικὸς ἐκλήθη πρῶτον, εἶτα ἐκύνισεν. Αντισθένης. Ηγεμόνα μὲν οὐ ῥᾴδιον εὑρεῖν ἐφ᾿ ὃν ἀνενέγκαι χρὴ πρῶτον αὐτή εἰ καί τινες ὑπολαμβάνουσιν Αντισθένει τοῦτο, καὶ Διογένει προσήκειν. Τοῦτο γοῦν ἔοικεν Οινό μαος οὐκ ἀτόπως λέγειν, ὁ κυνισμός οὔτε Αντιοθε νισμὸς οὔτε Διογενισμός. Λέγουσι μὲν γὰρ οἱ γενναιότεροι τῶν κυνῶν ὅτι καὶ ὁ μέγας Ἡρακλῆς, ὥσπερ οὖν τῶν ἄλλων ἀγαθῶν ἡμῖν τις αἴτιος κατ έστη, οὕτω δὲ καὶ τούτου τοῦ βίου παράδειγμα τὸ μέγιστον οὗτος κατέλιπεν ἀνθρώποις. 6.
col. 329–330page 156 of 741
PG 137:329δὲ τοῦ ἀρχιερατικοῦ θρόνου τῆς Κωνσταντινουπόλεως γεγονώς, χρήματα στέλλει εἰς Αλεξάνδρειαν, κἀκεῖθεν ἐπισκόπους ἄγει χειροτονήσοντας αὐτὸν ἀρχιερέα τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἔχων καί τινα συνεργὸν τῶν οἰκειοτάτων τῷ Θεολόγῳ. Ηδη δὲ τῆς ἐκκλησίας ἔνδον γενόμενοι, πρὸ τοῦ τελέσαι τὴν τελετήν γνωσθέντες, ἀπηλάθησαν ὑπὸ τῶν πιστῶν, καὶ ἀπελαθέντες οὐκ ἐφησύχασαν, ἀλλ᾽ εἰς οἰκίαν εἰσδύντες χοραύλου τινὸς, ἐκεῖ χειροτονοῦσι τὸν Μάξιμον, εἰ καὶ μηδὲν ἀπώνατο τῆς περὶ ταῦτα μοχθηρίας· οὐδὲ γὰρ ἀνύσαι τι δεδύνητο. ἀπεκηρύχθη οὖν διὰ τοῦ παρόντος κανόνος ὑπὸ τῶν ἐν τῇ δευτέρα συνόδῳ συνελθόντων ἁγίων Πατέρων όρι σάντων μήτε ἐπίσκοπον αὐτὸν γενέσθαι, ἢ εἶναι διὰ τὸ ἐκθέσμως κεχειροτονῆσθαι, μήτε παρ' αὐτῷ χει ροτονηθέντας κληρικοὺς ὑπάρχειν. Ὕστερον δὲ γνω σθεὶς τὰ ᾿Απολλιναρίου φρονεῖν καὶ ἀναθεματισθῇ. Τούτου καὶ ὁ Θεολόγος ἔν τινι τῶν μὴ ἐπ' Εκκλησίας ἀναγινωσκομένων λόγων αὐτοῦ μέμνηται. ΑΡΙΣΤ. Μάξιμος ὁ Κυνικὸς τῶν ἐπισκόπων αλλό τριος· καὶ ἅπας ἀνίερος, ὃς ἐκείνῳ κεκλήρωται. Οτι περ οὗτος τὴν Ἐκκλησίαν ἐσπάραξε, καὶ ταραχῆς αὐτὴν καὶ θορύβου ἐνέπλησε, λύκος ἀντὶ ποιμένος ὀφθεὶς,καὶ πάντα συγχωρῶν ἑτοίμως τοῖς πταίουσιν, ὑπὲρ ἑνὸς τοῦ ἀσεβεῖν ἐν τοῖς δόγμασι κατὰ τὸν μέγαν ἐν θεολογίᾳ Γρηγόριον. 'Αλλότριος ὧν καὶ ὁ Μάξιμος οὗτος τῶν ἐπισκόπων ἔσται, καὶ οἱ παρ' αὐτοῦ χειροτονηθέντες, ἐν οἰῳδήποτε βαθμῷ κλήρου ἀνίεροι. ΚΑΝΩΝ Ε'. Περὶ τοῦ τόμου τῶν δυτικῶν καὶ τοὺς ἐν 'Ἀντιοχείᾳ ἀπεδεξάμεθα τους μίαν ὁμολογοῦντας Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος θεό τητα ΒΑΛΣ. Καὶ οὗτος ὁ κανὼν ἰδικός ἐστιν. Ἱστόρηται γὰρ ὅτι Κωνστάντιος ὁ βασιλεὺς, ὁ υἱὸς τοῦ Μεγά λου Κωνσταντίνου, Αρειανίσας, ἔσπευδε ἀνατρέψαι τὴν πρώτην σύνοδον. Μαθὼν δὲ τοῦτο Κώνστας ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ, τῶν ἑσπερίων κυριεύων μερῶν, ἐπεί λησε διὰ γραφῶν πόλεμον τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ, εἰ μὴ παύσαιτο τὴν ὀρθὴν πίστιν σαλεύειν. Εδοξεν οὖν τους βασιλεῦσι συνελθεῖν ἐν Σαρδική ήτοι τῇ Τρια Βίτζῃ τοὺς ἐπισκόπους, καὶ διαγνωμονῆσαι περὶ τῶν ἐν Νικαία δογματισθέντων. Συναθροισθέντων οὖν Καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος θεότητα. οἱ δὲ συν ελθόντες ἐπίσκοποί: εἰσιν οὗτοι· Νεκτάριος ἐπίσ σκοπος Κωνσταντινουπόλεως, Τιμόθεος Ἀλεξανδρεὺς, καὶ οἱ λοιποὶ ἐπίσκοποι ρν'. Καὶ τῷ πέρυσιν ἐν Κωσταντινουπόλει παρὰ τῆς οἰκουμενικῆς ἐκτεθέντι συνόδου, ἐν οἷς πλατύτερον τὴν πίστιν ὡμολογήσαμεν.
col. 331–332page 157 of 741
PG 137:331ἐβεβαιώθη τὸ ἅγιον σύμβολον τῶν ἐν Νικαία Πατέ ρων· καὶ οἱ μὴ οὕτω φρονοῦντες ἀνεθεματίσθησαν. Τόμον οὖν τῶν δυτικῶν τὸν ὅρον τοῦτόν φησιν ἡ β σύνοδος, τὰ καὶ παρὰ τῶν Ἀντιοχέων δεχθέντα τόμον δὲ εἶπε τῶν Δυτικῶν, ὅτι μόνοι οἱ δυτικοὶ ἐπίσ σκοποι τοῦτον ἐξέθεντο. Οἱ γὰρ ἐξ Εῴας σ᾿ ὄντες, ἔλεγον ὡς, εἰ μὴ τοῦ συνεδρίου ἐξέλθωσιν ὁ ἅγιος Παῦλος ὁ ὁμολογητὴς καὶ ὁ μέγας Αθανάσιος, εὐ κοινωνήσουσι τῇ συνέδῳ. Τοῦτο δὲ ποιῆσαι μὴ ἀνεχομένων τῶν Δυτικών, αὐτίκα ἀπέστησαν τῆς συνόδου οἱ τῆς Ἑψας ἐπίσκοποι. Διὸ καὶ μόνοι οι Δυτικοὶ τὸν τῆς Νικαίας δρον ἐβεβαίωσαν, καὶ ἀνε θεμάτισαν τὸ ἀνόμοιον, καὶ τῶν Εῴων ἐπισκόπων κατεψηφίσαντο. Σημείωσαι δὲ ἀπὸ τῶν ἐντὸς ἱστο τριακοσίων τεσσαράκοντα πρὸς τῷ ἑνὶ ἐπισκόπων, ρηθέντων ὅτι ἡ ἐν Σαρδική σύνοδος πρὸ τῆς δευτέρας γέγονε συνόδου. ΖΩΝΑΡ. Κωνστάντιος ὁ βασιλεὺς, ὁ υἱὸς τοῦ Με γάλου Κωνσταντίνου Αρειανίσας, ἔσπευδεν ἀνατρέ και την πρώτην σύνοδον. Τοῦτο ὁ τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης πάππας ἀνήνεγκε πρὸς Κώνσταντα τὸν ἀδελφὸν τοῦ Κωνσταντίου. Ο δὲ πόλεμον ἠπείλη σε διὰ γραμμάτων τῷ ἀδελφῷ, εἰ μὴ παύσαιτο την ὀρθὴν πίστιν σαλεύων· ἔδοξεν οὖν τοῖς βασιλεῦσιν ἀμφοῖν σύνοδον γενέσθαι, κακείνην διαγνωμονῆσαι περὶ τῶν ἐν Νικαίᾳ δογματισθέντων. συνηθροίσθησαν οὖν ἐν Σαρδικῇ ἐπίσκοποι τριακόσιοι τεσσαράκοντα καὶ εἶς, οἳ καὶ ὅρον ἐξέθεντο βεβαιοῦντα τὸ ἅγιον σύμβολον τῶν ἐν Νικαία Πατέρων, τοὺς τὰ ἐναντία φρονοῦντας ἀποκηρύττοντα. Τόμον οὖν τῶν Δυτικῶν τὸν ὄρον τοῦτόν φησιν ἡ δευτέρα σύνοδος ὃν δεξαμένους καὶ τοὺς ἐν Ἀντιοχείᾳ ἀπεδέξατο. Δυτικοὺς δὲ τοὺς ἐν Σαρδικῇ ἀθροισθέντας φησί ἐπισκόπους. Σαρδική δ᾽ ἐστὶν ἡ νῦν λεγομένη Τριάδιτζα. Τόμον δὲ εἶπε τῶν Δυτικῶν, ὅτι μόνοι οἱ Δυτικοὶ ἐπίσκοποι τοῦτον ἐξέθεντο. Οἱ γὰρ ἐξ Εψας οἱ ὄντες ἔλεγον ὡς, εἰ μὴ τοῦ συνεδρίου ἐξέλθωσιν ὁ ἅγιος Παῦλος ὁ ὁμολογητὴς καὶ ὁ μέγας ᾿Αθανάσιος, οὐ κοινωνήσουσι τῇ συνόδῳ. Τοῦτο δὲ ποιῆσαι μὴ ἀνεχομένων τῶν Δυτικῶν, αὐτίκα ἀπέ στησαν τῆς συνόδου οἱ τῆς Ἑας ἐπίσκοποι. Διὸ καὶ μόνοι οἱ Δυτικοὶ τὸν τῆς Νικαίας ὅρον ἐβεβαίωσαν, καὶ ἀνεθεμάτισαν τὸ ἀνόμοιον καὶ τῶν Εῴων ἐπισκόπων κατεψηφίσαντο. Σημείωσαι δὲ ἀπὸ τῶν ἐντὸς ἱστορηθέντων ὅτι ἡ ἐν Σαρδικῇ σύνοδος πρὸ της δευτέρας γέγονε συνόδου. ΑΡΙΣΤ. "Ο Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνευμα ἐμ ουσία παρεγγυῶν τῶν Δυτικῶν τόμος εὐαπόδεκτος. Σαφή;. ΚΑΝΩΝ Γ'. Ἐπειδὴ πολλοὶ τὴν ἐκκλησιαστικὴν ευταξίαν συγχεῖν καὶ ἀνατρέπειν βουλόμενοι, φιλο έχθρως καὶ συκοφαντικῶς αἰτίας τινὰς κατὰ τῶν οἰκονομούντων τὰς ἐκκλησίας ὀρθοδόξων ἐπισκόπων συμπλάσσουσιν, οὐδὲν ἕτερον ἢ χραίνειν τὰς τῶν ἱερέων ὑπολήψεις καὶ ταρα χὰς τῶν εἰρηνευόντων λαῶν κατασκευάζειν ἐπιχειροῦντες· τούτου ἕνεκεν ὥρισεν ἡ ἁγία
col. 333–334page 158 of 741
PG 137:333σύνοδος τῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει συνδρα μέντων ἐπισκόπων μὴ ἀνεξετάστως προσίεσθαι τοὺς κατηγόρους, μηδὲ πᾶσιν ἐπιτρέπειν τὰς κατηγορίας ποιεῖσθαι κατὰ τῶν οἰκον μούντων τὰς ἐκκλησίας, μηδὲ μὴν πάντας ἀποκλείειν. Αλλ' εἰ μέν τις οἰκείαν τινὰ μέμ ψιν, τοῦτ' ἔστιν ἰδιωτικὴν, επαγάγοι τῷ ἐπι σκόπῳ, ὡς πλεονεκτηθεὶς, ἢ ἄλλο τι παρὰ τὸ δίκαιον παρ' αὐτοῦ πεπονθώς, ἐπὶ τῶν τοιού των κατηγοριών μὴ ἐξετάζεσθαι μήτε πρόσε ωπον τοῦ κατηγόρου, μήτε τὴν θρησκείαν χρὴ γὰρ παντί τρόπῳ τό τε συνειδὸς τοῦ ἐπισκόπου ἐλεύθερον εἶναι, καὶ τὸν ἀδικεῖσθαι λέγοντα, οἵας ἂν ᾖ θρησκείας, τῶν δικαίων τυγχάνειν· εἰ δὲ ἐκκλησιαστικὸν εἴη τὸ ἐπι φερόμενον ἔγκλημα τῷ ἐπισκόπῳ, τότε δοκι μάζεσθαι χρὴ τῶν κατηγορούντων τὰ πρόσωπα ἵνα πρῶτον μὲν αἱρετικοῖς μὴ ἐξῇ κατηγορίας κατὰ τῶν ὀρθοδόξων ἐπισκόπων ὑπὲρ ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων ποιεῖσθαι. Αἱρετικοὺς δὲ λέγομεν τούς τε πάλαι τῆς Ἐκκλησίας ἀποκηρυχθέντας καὶ τοὺς μετὰ ταῦτα ὑφ' ἡμῶν ἀναθεματισθέντας· πρὸς δὲ τούτοις καὶ τοὺς τὴν πίστιν μὲν τὴν ὑγιῆ προσποιουμένους ὁμολογεῖν, ἀποσχισθέντας δὲ καὶ ἀντισυνά γοντας τοῖς κανονικοῖς ἡμῶν ἐπισκόποις. Επειτα δὲ καὶ εἴ τινες τῶν ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας ἐπὶ αἰτίαις τισὶ προκατεγνωσμένοι εἶεν καὶ ἀποβεβλημένοι, ἢ ἀκοινώνητοι, εἴτε ἀπὸ κλήρου εἴτε ἀπὸ λαικοῦ τάγματος, μηδὲ τού τοις ἐξεῖναι κατηγορεῖν ἐπισκόπου, πρὶν ἂν τὸ οἰκεῖον ἔγκλημα πρότερον ἀποδύσωνται. Ομοίως δὲ καὶ τοὺς ὑπὸ κατηγορίαν προλαβοῦσαν ὄντας μὴ πρότερον εἶναι δεκτοὺς εἰς ἐπισκόπου κατηγορίαν ἢ ἑτέρων κληρικών, πρὶν ἂν ἀθώους ἑαυτοὺς τῶν ἐπαχθέντων αὐτ τοῖς ἀποδείξωσιν ἐγκλημάτων. Εἰ μέντοι τινὲς μήτε αἱρετικοὶ μήτε ακοινώνητοι είεν, μήτε κατεγνωσμένοι ή προκατηγορημένοι ἐπὶ τισι πλημμελήμασι, λέγοιεν δὲ ἔχειν τινὰς ἐκκλησιαστικὰς κατὰ τοῦ ἐπισκόπου κατηγορίας, τούτους κελεύει ἡ ἁγία σύνοδος πρῶτον μὲν ἐπὶ τῶν τῆς ἐπαρχίας πάντων ἐπισκόπων ἐνίστασθαι τὰς κατηγορίας, καὶ ἐπ' αὐτῶν ἐλέγχειν τὰ ἐγκλήματα τοῦ ἐν αἰτίαις τισὶν ἐπισκόπου· εἰ δὲ συμβαίη ἀδυνατῆσαι τοὺς ἐπαρχιώτας πρὸς διόρθωσιν τῶν ἐπιφερομένων ἐγκλημάτων τῷ ἐπισκόπῳ, τότε αὐτοὺς προσ είναι μείζονι συνόδῳ τῶν τῆς διοικήσεως ἐπισκόπων ἐκείνης, ὑπὲρ τῆς αἰτίας ταύτης συγκαλουμένων, καὶ μὴ πρότερον ἐνίστασθαι την κατηγορίαν, πρὶν ἢ ἐγγράφως αὐτοὺς ἐπιτιμήσασθαι κίνδυνον εἴπερ ἐν τῇ τῶν Πρὶν ἢ ἐγγράφως αὐτοὺς ἐπιτιμήσασθαι ενδυναr. πρὶν ἐγγράφως αὐτοὺς τὸν ἴσον αὐτοῖς Σποτιμήσασθαι ἐπιτιμήσασθαι) κίνδυνον,
col. 335–336page 159 of 741
PG 137:335πραγμάτων τάξει συκοφαντοῦντες τὸν κατηγορούμενον ἐπίσκοπον ἐλεγχθεῖεν. Εἰ δέ τις, καταφρονήσας τῶν κατὰ τὰ προδηλωθέντα δεδογμένων, τολμήσειεν ἢ βασιλικὰς ἐνοχλεῖν ἀκοὰς, ἢ κοσμικῶν ἀρχόντων δικαστήρια, ἡ οἰκουμενικήν σύνοδον ταράσσειν, πάντας ἀτιμάσας τοὺς τῆς διοικήσεως ἐπισκόπους, τὸν τοιοῦτον τὸ πάμπαν εἰς κατηγορίαν μὴ εἶναι δεκτὸν, ὡς καθυβρίσαντα τοὺς κανόνας, καὶ τὴν ἐκκλησιαστικὴν λυμηνάμενον εὐταξίαν. ΒΑΛΣ. Σημείωσαι τὸν παρόντα κανόνα χάριν τῶν ἐνιστάντων ἐγκληματικὰ δικαστήρια κατὰ τῶν ἐπισκόπων καὶ λοιπῶν ἱερωμένων· ἀνάγνωθι καὶ τὸν ρκθ' κανόνα τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου καὶ τοὺς εἰς τὴν ἑρμηνείαν αὐτοῦ καταστρωθέντας νό μους· καὶ μάθοις ἐκ τοῦ παρόντος κανόνος καὶ ἐξ ἐκείνων τίνες κωλύονται γυμνάζειν κατὰ ἱερωμένων ἐγκληματικὲς ἀγωγάς. Οὐκ ἐπαύσατό ποτε ὁ πολέ μιος ἡμῶν Σατανά; διὰ συκοφαντίας μολύνων τὰς υπολήψεις τῶν ἀγαθῶν ἀνθρώπων, καὶ μᾶλλον τῶν ἐπισκόπων. Καὶ διὰ τοῦτο ὥρισαν οἱ Πατέρες πάντα ἄνθρωπον ἔντιμον καὶ ἄτιμον, πιστὸν καὶ ἄπιστον, Ιδιωτικὴν μὲν ὑπόθεσιν, τουτέστι χρηματικὴν κατὰ ἐπισκόπου ἔχοντα, προσδέχεσθαι καὶ δικάζεσθαι παρὰ τῷ προσφόρῳ δικαστηρίῳ. Χάριν δὲ ἐγκλη ματικῆς ὑποθέσεως ἢ ἐκκλησιαστικοῦ οἱουδήτινος ζητήματος καθαίρεσιν ἢ καὶ ἐπιτίμιον ἐπάγοντος τῷ ἐπισκόπῳ μὴ ἄλλως τοῦτον ἔλκεσθαι, εἰ μὴ πρότερον ἐξετασθῇ τὸ πρόσωπον τοῦ κατηγόρου. Τοῖς γὰρ αἱρετικοῖς οὐδ᾽ ὅλως ἐνεδόθη κατηγορείν ἐπισκόπου. Οἱ δὲ ἀφωρισμένοι, ἢ καὶ προκατηγορηθέντες ὁπωσδήποτε, οὐ δύνανται κατὰ ἐπισκόπου ή κληρικοῦ κατηγορίαν εἰσάγειν, εἰ μὴ ἑαυτοὺς ἀθώσωσι τῆς κατηγορίας. Καὶ τοῦ κατηγόρου δὲ τοιούτου ὄντος, οὐχ ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε θέλει ὁ κανὼν τὸν κληρικὸν ἢ τὸν ἐπίσκοπον ἕλκεσθαι, ἀλλὰ μετά πάσης νομικής παρατηρήσεως, καὶ διὰ ἐγγραφῆς ἤτοι διὰ καταθέσεως τοῦ κατηγόρου καθυποβαλλούσης τοῦτον τῇ ταυτοπαθείᾳ, εἰ μὴ τὸ εἰσαγόμενον παρ' αὐτοῦ ἔγκλημα ἀποδείξει· ἀλλὰ καὶ τὴν κατηγορίαν τοῦ ἐπισκόπου ἢ τοῦ κληρικοῦ πρῶτον παρὰ τῷ μητροπολίτῃ γίνεσθαι· εἰ δὲ οὐ δυνηθῇ ἡ ἐγχώριος σύνοδος λῦσαι τὴν ὑπόθεσιν, τότε, φη σὶν, ἀκροάσεται ταύτης μείζων σύνοδος. Τὸν δὲ παρὰ ταῦτα ποιοῦντα, καὶ ἡ βασιλεί προσερχόμενον, ἢ κοσμικοῖς ἄρχουσιν, ἢ οἰκουμενικῇ συνόδῳ, ἀπα ράδεκτον εἰς κατηγορίαν εἶναι, ὡς ὑβριστήν τῶν κανόνων καὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς εὐταξίας λυμεώνα. Ιδιωτικὰς δὲ ὠνόμασεν ὁ κανὼν τὰς χρηματικάς ὑποθέσεις πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῶν ἐγκληματικῶν, αἴτινες δημόσιαι λέγονται, ὡς κινούμεναι παρά παντὸς τῶν τοῦ δήμου, ὅπερ ἐπὶ τῶν χρηματικῶν ἀγωγῶν οὐκ ἔστι. Μόνος γὰρ ὁ ἔχων τὸ διαφέρον fαι, κι ὁ γινόμενος προδότης τῆς ἰδίας κατηγορίας ἐπὶ ποιναλίῳ ἐγκλήματι, τὴν τιμωρίαν ὑφίσταται, ἣν ὁ ἐναγόμενο; ήμελλεν ὑποστῆναι.
col. 337–338page 160 of 741
PG 137:337ταύτας κινεῖ. Ακούων δὲ τοῦ παρόντος κανόνος λέγοντος αἱρετικοὺς καὶ τοὺς τὴν πίστιν μὲν τὴν ὑγιῆ προσποιουμένους ὁμολογεῖν, ἀποσχίσαντας δὲ καὶ ἀντισυναγαγόντας τοῖς κανονικοῖς ἡμῶν ἐπι σκόποις, μὴ ἐναντιωθῇς τῷ β' κανόνι τοῦ μεγάλου Βασιλείου μὴ ὀνομάζοντι αἱρετικούς τους σχισματικοὺς. Αλλ' εἰπὲ ἐκείνους τοὺς σχισματικούς όνο μάζεσθαι ὑπὸ τοῦ παρόντος κανόνος αἱρετικοὺς τοὺς ἀλλοτριόφρονας, καὶ κατὰ προσποίησιν μὲν ὀρθοδοξοῦντας, κατὰ ἀλήθειαν δὲ ὄντας αἱρετικούς τὸν δὲ κανόνα τοῦ ἁγίου Βασιλείου περὶ ἑτέρων σχισματικῶν διδάσκειν, τῶν ὄντων μὲν ὀρθοδόξων τῇ ἀληθείᾳ, διὰ δέ τινα πρόφασιν ἐκκλησιαστικοῦ ζητήματος ἀποσχισάντων ἑαυτοὺς κατὰ ἀλαζονείαν ἀπὸ τῆς ὁλότητος τῶν ἀδελφῶν· καὶ ἀνάγνωθι τὸν ῥηθέντα κανόνα τοῦ ἁγίου Πατρός. ᾿Απὸ μέντοι τοῦ τελευταίου ῥητοῦ τοῦ παρόντος κανόνος, τοῦ λέγον της ἀπαράδεκτον εἰς κατηγορίαν εἶναι τὸν παρὰ τὸν κανόνα ποιοῦντα, ὡς ὑβριστὴν τῶν κανόνων, ἐπεχείρησαν εἰπεῖν τινες καὶ ἀτιμίᾳ τοῦτον καθυποβάλλεσθαι. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ ἀπὸ τούτου μὴ γενέσθαι τὸν οὕτως ἀσυντάκτως ἐναγαγόντα ἔνοχον τῇ περὶ ὕβρεως ἀγωγῇ, ὥστε ἀτιμωθῆναι· καὶ ἀκολούθως καθαιρεθῆναι, διὰ τὸν κανόνα τὸν λέγοντα· Τὸ φανε ρὸν βλάπτει, τὸ ἐκτετυπωμένον οὐ βλάπτει ἄλλως δέ πως τιμωρηθήσεται κατὰ τὸ δοκοῦν τῷ δικάζοντι. Επισκόπου δέ τινος ἑλκυσθέντος χάριν ἐγκληματικῆς ὑποθέσεως εἰς τὴν ἐν Κωνσταντινουπόλει ἁγίαν σύνοδον, καὶ ζητήσαντος τὴν κρίσιν τοῦ μητροπολίτου αὐτοῦ ἐκ τῆς οἰκείας συνόδου κατὰ τὸν παρόντα κανόνα, εἶπόν τινες ὡς, Ἐπεὶ ὁ μητροπολίτης παρουσιάζων θέλει τὸν ἐπίσκοπον αὐτοῦ παρὰ τῇ μεγάλη συνόδῳ κριθῆναι, καλῶς παρὰ ταύτῃ κριθήσεται. 'Αντέθεντο δ᾽ ἕτεροι μὴ κεῖσθαι τὴν κρίσιν τούτου παρὰ τῇ ἐξουσίᾳ τοῦ μητροπολίτου, ἀλλὰ τῇ κατ' αὐτὸν συνόδῳ. Εχειν δὲ καὶ μέγα διαφέρον τὸν ἐπίσκοπον εἰς τὴν οἰκείαν δικάζεσθαι σύνοδον, καὶ μὴ ἑλκύεσθαι εἰς ἑτέραν σύνοδον, καὶ διὰ τοῦτο μηδὲ χώραν ἔχειν τὴν τοῦ μητροπολίτου καταδοχήν. Ετ' εἶπόν τινες περὶ οἰκουμενικῆς συνόδου τὸν κανόνα διαλέγεσθαι· τὴν δὲ ἐν Κωνσταντινουπόλει μεγάλην σύνοδον μὴ εἶναι οἰκουμενικήν· καὶ διὰ τοῦτο μηδὲ χώραν ἔχειν ἐπὶ τῇ παρούσῃ ὑποθέσει. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ ὅτι ἡ ἐν Κωνσταντινουπόλει σύνοδος, κἂν οἰκουμενική σύν οδος οὐκ ἔστιν, ὡς μή παρουσιαζόντων καὶ τῶν ἄλλων πατριαρχῶν, ἀλλὰ μείζων ἐστὶ πασῶν τῶν συνόδων, καὶ ὁ ἀρχιεπίσκοπος ταύτης οἰκουμενικός πατριάρχης καλεῖται. Καὶ τὸ διαφέρον δὲ οὐχ ὁ μη τροπολίτης, ἀλλ᾽ ὁ ἐπίσκοπος ἔχει, ἢ ὁ ἑλκυσθεὶς κληρικός. Διὸ οὐδὲ βλαβήσεταί τις ἐξ αὐτῶν ἐκ τῆς Το φανερὸν βλάπτει, τὸ ἐκτετυπωμένον οι βλάπτει.
col. 339–340page 161 of 741
PG 137:339τοῦ μητροπολίτου καταδοχῆς διὰ τὸν νόμον τὸν λέγοντα· Τὰ παρ' ἑτέρων γινόμενα ἑτέρους οὐδὲ ὠφελοῦσιν, οὐδὲ βλάπτουσιν. Β. ΖΩΝΑΡ. Ενταῦθα διατάττονται οἱ θεῖοι Πατέρες τίνας δεῖ προσδέχεσθαι ἐπισκόπων ἢ κληρικῶν κατη γοροῦντας, καὶ τίνας ἀπροσδέκτους εἶναι, καί φασιν ὅτι εἰ μὲν ἰδιωτικὴν δίκην ἐνίστησι τις κατὰ ἐπισκέ που, οἷον ἀδικίαν ἐπεγκαλῶν αὐτῷ, ἀφαίρεσιν δήθεν πράγματος ἀκινήτου, ἢ κινητοῦ, ἡ ὕβριν, ή τι τοιοῦ τον, οἷος ἂν εἴη ὁ ἐνάγων, προσδεχθήσεται, καν ἄπιστος δηλαδή, καν αἱρετικός, κἂν ἀφωρισμένος, ἢ καὶ τέλεον τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας ἐκκεκομμένος. Δεῖ γὰρ πάντας, ὁποίας ἂν εἶεν θρησκείας ἢ καταστάσεως, ἀδικεῖσθαι, λέγοντας, προσίεσ σθαι καὶ τοῦ δικαίου τυγχάνειν. Ιδιωτικὴν δὲ δ'. την εἶπον, διαστέλλοντες ταύτην ἀπὸ τῶν ἐγκλη ματικών. Ιδιωτικαὶ μὲν γὰρ λέγονται αἱ εἰς χρή ματα τὴν ζημίαν ἐπάγουσαι· ἐγκληματικαὶ δὲ, αἱ εἰς τὴν οἰκείαν κατάστασιν τὸν κατηγορούμενον ζημιοῦσαι. Διὰ καὶ ἐπήγαγον· Εἰ δὲ ἐκκλησιαστικὸν εἴη τὸ ἐπιφερόμενον ἔγκλημα τῷ ἐπισκόπε, τοιοῦτον τυχὸν, οἷον ἔκπτωσιν αὐτῷ τῆς ἱερωσύνης ἐπάγειν, ἱεροσυλία δηλαδή, ἢ ἐπὶ δόσει χρημάτων χειροτονία, ἢ ἀρχιερατικοῦ δικαίου τινὸς τελεσιουργία ἐν ἀλλοτρίᾳ ἐνορίᾳ χωρὶς γνώμης τοῦ ἐκεῖσε άρ χιερέως, καὶ ὅσα τούτοις εἰσὶν ὅμοια, τότε τὸν κατή γορον ἀκριβῶς ἐξετάζεσθαι, καὶ αἱρετικὸν ὄντα, μὴ προσδέχεσθαι· αἱρετικοὺς δὲ πάντας καλεῖ τοὺς παρὰ τὴν ὀρθόδοξον πίστιν δοξάζοντας, κἂν πάλαι ἀπεκηρύχθησαν, καν προσφάτως, κἂν παλαιαῖς αἱρέσεσε κοινωνῶσι, κἂν νέαις· καὶ οὐ μόνον τοὺς περὶ τὴν ὑγιῆ πίστιν σφαλλομένους ἀποπέμπεται ὁ κανὼν πρὸς ἐπισκόπων ἐγκληματικὴν κατηγορίαν, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀποσχίσαντας ἐκ τῶν ἰδίων ἐπισκόπων, καὶ ἐκείνοις ἀντισυνάγοντας, κἂν δοκῶσιν ὀρθοδοξείν. Σχισματι καὶ δέ εἰσι κατὰ τὸν μέγαν Βασίλειο, οἱ δι' αἰτίας τινὰς ἐκκλησιαστικὰς καὶ ζητήματα Ιάσιμα προς ἀλλήλους διενεχθέντες. Ομοίως δὲ καὶ τοὺς ἐπὶ αἱσ τίαις οἱαισδήτισιν ἀποβεβλημένους τῆς Ἐκκλησίας, ἢ ἀκοινωνήτους· ἀποβεβλημένους δὲ τοὺς τελείως έχει κεκομμένους τῆς Ἐκκλησίας νοητέον. Τοὺς δὲ πρὸς καιρὸν ἀφορισθέντας ἐδήλωσαν οι θείοι Πατέρες διά τοῦ εἰπεῖν ἀκοινωνήτους· κἂν κληρικοὶ εἶεν οἱ τοιοῦτοι, κἂν λαϊκοί. Καὶ οὗτοι γὰρ οὐ προσδεκτέοι πρὸς κατηγορίαν ἐπισκόπων ἢ κληρικῶν λογίσονται, μέχρις ἂν τὸ οἰκεῖον αἰτίαμα ἀποσκευάσωνται, καὶ ἀνεγκλήτους καταστήσωσιν ἑαυτούς. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ τοὺς ὑπὸ κατηγορίαν ὄντας τινὰ καθαπτομένην τῆς αὐτῶν καταστάσεως μὴ προσίεσθαι διακελεύεται ὁ κανὼν κατηγοροῦντας ἐπισκόπων ἢ κληρικῶν, εἰ μὴ αὐτοὺς τῶν ἐπενεχθέντων αὐτοῖς ἐγκλημάτων ἀθωώσουσιν. Εἰ δὲ οὐδεμιᾷ τῶν εἰρημένων αἰτιῶν ἔ οχοί εἰσιν οἱ κατηγοροῦντες, ἀλλ' ἀνέγκλητοί εὑρίσκοντο πάντοθεν, τότε, εἰ μὲν ἐπίσκοπος ὁ κατηγορούμενος εἴη, οἱ τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης ἐπίσκοποι συνιόντες ἀκροάζονται τῆς κατηγορίας, καὶ ἢ λύο σουσι τὴν ὑπόθεσιν, ἢ εἰ μὴ δύνανται λύσαι αὐτὴν. μείζονι συνέδῳ προσελεύσονται. Μείζονα δὲ σύνοδον λέγει τοὺς τῆς διοικήσεως ὅλης ἐπισκόπους. Επαρ χίαν μὲν γὰρ νοητέον τυχὸν τὴν ᾿Αδριανούπολιν, ἢ
col. 341–342page 162 of 741
PG 137:341τὴν Φιλιππούπ λιν, καὶ τοὺς περὶ αὐτοὺς ἐπισκόπους διοίκησιν δὲ τὴν Θρᾴκὴν ὅλην ἢ τὴν Μακεδονίαν. Ὅταν οὖν οἱ τῆς ἐπαρχίας πρὸς διόρθωσιν τῶν κατα ηγορούντων ἀτονῶσι, τότε συνάγεσθαι τοὺς τῆς διοι κήσεως ἐπισκόπους δ κανὼν θεσπίζει, καὶ λύειν τὰ κατὰ τοῦ ἐπισκόπου λεγόμενα. Εἰ δὲ κληρικός εἴη δ κατηγορούμενος, παρὰ τῷ ἐπισκόπῳ ᾧ ὑπόκειται, δ' ενάγων ἐνστήσεται τὴν κατηγορίαν. Καὶ εἰ μὴ παρ' ἐκείνῳ λυθῇ ἡ ὑπόθεσις, τότε τὰ ἑξῆς προβήσεται, ὡς ἄνωθεν εἴρηται. Οὐ πρότερον δὲ τὸν ἐνάγοντα τὴν κατηγορίαν τοῦ ἐγκλήματος ἐνισταν οἱ ἱεροὶ Πα τέρες ὡρίσαντο τῷ πολιτικῷ νόμῳ ἑπόμενοι, εἰ μὴ ἐγγράφως δ κατήγορος ἀσφαλίσεται ἔνοχον εἶναι αὐ τὸν μὴ ἀποδείξαντα την κατηγορίαν ταυτοπαθεία, ὥστε αὐτὸν ὑποιτῆναι, εἴ τι ἔμελλε παθεῖν ὁ κατηγορούμενος ἀποδεικνυμένης τῆς κατ' αὐτοῦ αἰτιάσεως. Ταῦτα δὲ ὁρίσαντες οἱ θεῖοι Πατέρες ἐπήγαγον τὸν μὴ τηρήσοντα τὸν συνοδικὸν τοῦτον κανόνα, ἀλλ᾽ ή βασιλεί προσελευσόμενον, ἢ κοσμικοῖς ἄρχουσιν, ἡ οἰκουμενικῇ συνόδῳ ἄδεκτον εἶναι παντάπασιν εἰς κατηγορίαν, ὡς ἀτιμάσαντα τοὺς τῆς διοικήσεως ἐπισκόπους, καὶ τοὺς κανόνας ὑβρίσαντα, καὶ τὴν τῆς Εκκλησίας ευταξίαν συγχέαντα. ΑΡΙΣΤ. Καὶ δ κακόδοξος πλεονεκτούμενος ἐγκα λείτω κατ' ἐπισκόπου. Εἰ δὲ ἐκκλησιαστικῶν εἴη τὸ ἔγκλημα, μὴ λεγέτω· μὴ λεγέτω δὲ μηδ' ἄλλος, εἰ προκατέγνωσται· μὴ λεγέτω ἀκοινώς νητος, ἢ ἀπόβλητος, ἢ κατηγορούμενος εν α τισιν, ἕως ἀποδύσωνται τὰ εἰκεῖα. κατηγορείτωσαν δὲ ὁ ὀρθόδοξος, ὁ κοινωνικὸς, ὁ ἀκατάγνωστος, ὁ ἀκατήγορος· καὶ κινείσθω τοῖς ἐπαρχιώταις τὸ ἔγκλημα. Εἰ δ' ἀδυνατεῖεν, πρὸς μείζονα τρεπέσθωσαν σύνοδον, καὶ δίχα ἐγγραφῆς τῆς ταυτοπαθείας μὴ ἀκουέσθωσαν. 'Ο δὲ παρὰ ταῦτα τῷ βασιλεῖ προσιών καὶ ἐνοχλῶν, ἀποκήρυκτος. Δεῖ τὰ πρόσωπα τῶν κατηγορούντων ἐπισκόπων ἢ κληρικῶν ἐξετάζειν, μήποτε αἱρετικός ἐστιν οὗτος, ἢ κατεγνωσμένος, καὶ ἀποβεβλημένος, καὶ ἀκοινώνητος, ἢ παρ' ἑτέρων κατηγορούμενος ἐπ' ἐγκλήμασι, καὶ μήπω φανεὶς ἀθῶος τῆς αἰτιάσεως. Καὶ εἰ τοιοῦτοι οἱ κατηγοροῦντες εἶεν, μή παραδέχεσθαι αὐτοὺς εἰς αἰτίασιν. Εἰ δ᾽ ὀρθόδοξός ἐστι, καὶ τὸν βίον ἀνεπίληπτος, καὶ κοινωνικές, ὁ τὴν ἐκκλησιαστικὴν μέμψιν ἐπιφέρων τῷ ἐπισκόπῳ παραδεχέσθω, καὶ κινείτω παρὰ τοῖς ἐπαρχιώταις ἐπισκόποις τὸ ἔγκλημα. Εἰ δ᾽ ἐκεῖνοι ἴσως ἀδυνατήσουσι πρὸς διόρθωσιν τῶν ἐπιφερομένων ἐγκλημάτων τῷ ἐπισκόπῳ, τότε καὶ μείζονι ὁ κατήγορος προσερο χέσθω συνέδῳ, καὶ διδότω πρότερον ἐγγραφάς, ὡς τὴν ταυτοπάθειαν ὑποστήσεται, εἰ συκοφαντῶν ἐλεγχθῇ· καὶ οὕτω συνιστάτω τὴν κατηγορίαν. Ο δὲ παρὰ ταῦτα ποιῶν, καὶ τῷ βασιλεῖ δι' ὄχλου για νόμενος, καὶ κατηγορῶν ἐπισκόπου, ἢ κοσμικῶν ἀρε χόντων δικαστηρίοις περὶ τούτου προσερχόμενος, ἄδεκτος εἰς κατηγορίαν. Αἱρετικὸς δὲ, ἀδικηθείς παρ' ἐπισκόπου, οὐ κωλυθήσεται ἐγκαλεῖν κατ' αὐτοῦ. εἰ
col. 343–344page 163 of 741
PG 137:343ΚΑΝΩΝ Ζ. Τους προστιθεμένους τῇ ὀρθοδοξίᾳ καὶ τῇ μερίδι τῶν σωζομένων ἀπὸ αἱρετικῶν δεχόμεθα κατά τὴν ὑποτεταγμένην ἀκολουθίαν καὶ συνήθειαν. 'Αρειανούς μέν καὶ Μακεδονιανοὺς καὶ Σαββα τιανούς, καὶ Ναυατιανούς, τους λέγοντας ἑαυτοὺς Καθαροὺς καὶ ᾿Αριστερούς καὶ τοὺς Τεσσαρεσκαιδεκατίτας ήτοι Τετραδίτας, καὶ Απολλιναριστὰς δεχόμεθα, διδόντας λι βέλλους, καὶ ἀναθεματίζοντας πᾶσαν αἵρεσιν, μὴ φρονοῦσαν ὡς φρονεῖ ἡ ἁγία τοῦ Θεοῦ και θολικὴ καὶ ἀποστολική Εκκλησία· καὶ σφρα γιζομένους ήτοι χρισμένους πρῶτον τῷ ἁγίῳ μύρῳ τό τε μέτωπον καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ τὰς ῥῖνας καὶ τὸ στόμα καὶ τὰ ὦτα· καὶ σφρα γίζοντες αὐτούς λέγομεν. Σφραγίς δωρεᾶς Πνεύματος ἁγίου. Ευνομιανούς μέντοι τοὺς εἰς μίαν κατάδυσιν βαπτιζομένους, καὶ Μοντανιστὰς τοὺς ἐνταῦθα λεγομένους Φρύγας, καὶ Σαβελλιανούς τους υἱοπατορίαν διδάσκοντας, καὶ ἕτερά τινα χαλεπά ποιοῦντας, καὶ τὰς άλλας πάσας αἱρέσεις (επειδή πολλοί εἰσιν ἐνταῦθα, μάλιστα οἱ ἀπὸ τῆς Γαλατών χώρας ὁρμώμενοι), πάντας τοὺς ὑπ' αὐτῶν θέλοντας προστίθεσθαι τῇ ὀρθοδοξίᾳ ὡς "Ελληνας δε χόμεθα, καὶ τὴν πρώτην ἡμέραν ποιοῦμεν απ τοὺς Χριστιανούς, τὴν δὲ δευτέραν κατηχουμένους, εἶτα τῇ τρίτῃ ἐξορκίζομεν αὐτούς. μετὰ τοῦ ἐμφυσᾷν τρίτον εἰς τὸ πρόσωπον καὶ (εἰς τὰ ὦτα. Καὶ οὕτως κατηχοῦμεν αὐτοὺς, καὶ ποιοῦμεν χρονίζειν εἰς τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ ἀκροᾶσθαι τῶν Γραφῶν, καὶ τότε αὐτοὺς βαπτίζομεν. ΒΑΛΣ. Εἰς δύο διαιρεῖ ὁ κανὼν τοὺς αἱρετικούς τοὺς προσερχομένους τῇ Ἐκκλησίᾳ· καὶ τοὺς μέν φησι διὰ μύρου χρίεσθαι, ἀναθεματίζοντας πρῶτον πᾶσαν αἵρεσιν, καὶ ὁμολογοῦντας πιστεύειν, ὡς ἡ ἁγία τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησία φρονεῖ· τοὺς δὲ διορίζεται ἐξ ὀρθοῦ βαπτίζεσθαι. Καὶ τοὺς μὲν μόνῳ μύρῳ χρίεσθαι ὀφείλοντας εἶπεν εἶναι Αρειανούς, Μακεδονιανούς, Απολλιναριστάς, καὶ Ναυατιανοὺς τοὺς Καθαρούς λεγομένους, ὧν τὰς αἱρέσεις παρεδηλώσα μεν ἐν τῷ πρώτα κανόνι τῆς παρούσης δευτέρας συνε όδου. Οι Ναυατιανοὶ δὲ ἐκλήθησαν καὶ Σαββατιανοὶ ἀπὸ πρεσβυτέρου τινὸς Σαββατίου, κατὰ τοὺς Ιου δαίους σαββατίζοντος. Καλοῦνται δὲ οἱ αὐτοὶ καὶ Αριστεροί, ὡς τὴν ἀριστερὰν χεῖρα βδελυττόμενοι, καὶ μὴ ἀνεχόμενοι δι' αὐτῆς τὸ ὁτιοῦν ὑποδέχεσθαι. Τεσσαρεσκαιδεκατῖται δὲ λέγονται ήγουν Τετραδίτα:, οἵτινες τὸ Πάσχα τελοῦσιν οὐκ ἐν Κυριακῇ, ἀλλ' ὅτε τεσταρεσκαιδεκαταία ἡ σελήνη γένηται, ἐν ᾗ ἂν ἡμέρᾳ τύχῃ, ὅπερ τῆς Ἰουδαϊκής θρησκείας ἐστὶν ἰδιαίτατον. Οἱ αὐτοὶ δὲ καὶ Τετραδίται λέγονται, ὅτι τὸ Πάσχα ἑορτάζοντες οὐ καταλύουσιν, ἀλλὰ νηστεύουσιν, ὥσπερ ἡμεῖς τὰς τετράδας· ποιοῦσι δὲ τοῦτο Καθαρούς καὶ ἀριστερούς. ἀρίστους καθαρωτέρους. ἀριστερούς ἀρίστους,
col. 345–346page 164 of 741
PG 137:345κατὰ τοὺς Ἰουδαίους. Οὗτοι γὰρ μετὰ τὸ πασχάσαι ἐπὶ ὅλαις ἑπτὰ ἡμέραις νηστεύουσι, πικρίδας καὶ Έζυμα ἐσθίοντες κατὰ τὴν τοῦ παλαιοῦ νόμου διάταξιν. Τοὺς δὲ ἀναβαπτίζεσθαι οφείλοντας εἶπεν εἶναι Ευνομιανούς, τοὺς εἰς μίαν κατάδυσιν βαπτιζομένου, καὶ Μοντανιστάς, τοὺς οὕτω κληθέντας ἀπὸ Μοντανοῦ τινος, Παράκλητον ἑαυτὸν προσαγορεύοντος, καὶ διὰ δύο φαύλων γυναικῶν, τῆς τε Πρισκίλας καὶ τῆς Μαξιμίλας, ψευδοπροφητείας αποφοιβάζοντος· πρὸς δὲ καὶ Σαβελλιανοὺς τοὺς οὕτως ονομασθέντας ἀπό εινος Σαβελλίου λέγοντος μετὰ τῶν ἄλλων αὐτοῦ φλυαριῶν τὸν αὐτὸν εἶναι Πατέρα, τὸν αὐτὸν Υἱόν, τὸν αὐτὸν ἅγιον Πνεῦμα, ὡς εἶναι ἐν μιᾷ ὑποστάσει τρεῖς ὀνομασίας· ὡς ἐν ἀνθρώπῳ σῶμα, καὶ ψυχὴν καὶ πνεῦμα, ἡ ὡς ἐν ἡλίῳ τρεῖς ἐνεργείας ήγουν τὸ τῆς περιφερείας σχῆμα, τὸ φωτιστικὸν, καὶ τὸ θάλπον. Λέγονται δὲ οἱ Μοντανισταὶ Φρύγες, * Εκ τινος αἱρεσιάρχου Φρυγός ἢ ἀπὸ τοῦ ἐκ Φρυγίας ἀναφανῆναι πρώτως τὴν τοιαύτην αίρεσιν. Πρὸς τούτοις καλοῦνται καὶ Πεπουζιανοὶ ἀπό τι νας Πεπούζας καλουμένης παρ' αὐτῶν κατὰ τὴν Ἱερουσαλήμ. Οἱ δὲ τοιοῦτοι λύουσι τοὺς γάμους ὡς μυσαρούς, νηστεύουσιν ἀλλόκοτον νηστείαν, τὸ Πάσχα διαστρέφουσιν, εἰ; ἓν πρόσωπον τὴν ἁγίαν Τριάδα συναιροῦσι, καὶ συγχέουσι, καὶ αἷμα παιδὸς κατακεντουμένου, αλεύρῳ συμφύροντες, καὶ ἀρτο ποιοῦντες προσφέρουσιν. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως. Ἐὰν Με τις ὀρθόδοξος Μοντανιστής γένηται ή Σαβελλιανός, καὶ βάπτισμα αἱρετικῶν δέξηται ἢ μὴ δέξηται, ἄρα ὁ τοιοῦτος μύρῳ χρισθήσεται, ἢ ἀναβαπτισθήσεται, ὡς οἱ λοποὶ Μοντανισταί; Ζήτει περὶ τούτου τῆς α' συνόδου κανόνα ιθ' καὶ τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανόνα μι. Σημείωσαι δὲ ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος ὅτι πάντες οι βαπτιζόμενοι εἰς μίαν κατάδυσιν πάλιν βαπτίζονται. ΖΩΝΑΡ. Οπως χρή δέχεσθαι τοὺς ἐξ αἱρέσεων προσερχομένους τῇ ὀρθῇ πίστει, ὁ παρὼν διδάσκει κανών. Τοὺς μὲν οὖν τούτων οὐκ ἀναβαπτίζεσθαι διατάττεται, ἀλλὰ λιβέλλους ἀπαιτεῖσθαι, ἔγγραφα δηλονότι τὰς δόξας αὐτῶν ἀναθεματίζοντα καὶ στηλιτεύοντά τὴν κακοδοξίαν αὐτῶν καὶ πᾶσαν αἵρεσιν ἀναθέματι ὑποβάλλοντα. Εἰσὶ δὲ οὗτοι 'Αρειανοί, καὶ Μακεδονιανοί, καὶ Ναυατιανοί, οἱ ἑαυτοὺς Καθαρούς ὀνομάζοντες, ὧν τὰς αἱρέσεις προδεδηλώκαμεν, καὶ Σαββατιανοί, ὧν ἡγήσατο Σαββάτιος τις πρεσβύτερος τῆς αἱρέσεως τοῦ Ναυάτου κἀκεῖνος ὤν, ἔχων δέ τι καὶ πλέον ἐκείνου, καὶ τὸν καθηγητὴν τῆς αἱρέσεως εἰς κακίαν νικῶν, καὶ τοῖς Ἰουδαίοις συνεορτάζων, καὶ Τεσσαρεσκαιδεκατῖται, οἱ τὸ Πάσχα ἑορτάζουσιν οὐκ ἐν Κυριακῇ, ἀλλ' ὅτε τεσσαρεσκαιδεκαταία ή σε λήνη γένηται, ἐν οἷς ἂν ἡμέρᾳ τύχῃ ταύτην πλήρη γενέσθαι· ἑορτάζουσι δὲ, νηστεύοντες τότε, καὶ ἀγρυπνοῦντες, καὶ ᾿Απολλιναριασταί· οὐκ ἀναβαπτίζονται οὖν οὗτοι, ὅτι περὶ τὸ ἅγιον βάπτισμα κατ' οὐδὲν ἡμῖν διαφέρονται, ἀλλ' ἐπίσης τοῖς ὀρθοδόξοις βαπτίζονται. Αναθεματίζοντες οὖν ἕκαστος τὴν οἰ κείαν αἵρεσιν ἰδικῶς, καὶ πᾶσαν δὲ κοινῶς αἵρεσιν, χρίονται τῷ ἁγίῳ μύρῳ, καὶ τὰ ἄλλα τελοῦνται κατὰ τὸν κανόνα. Οἱ δὲ Εὐνομιανοὶ καὶ Σαβελλιανοί ὧν αἱ αἱρέσεις ἤδη παρ' ἡμῖν ἐδηλώθησαν, καὶ Μον

Canons of the Council of Ephesus, Third EcumenicalCanones Concilli Ephesini, oecumenici tertii

col. 347–348page 165 of 741
Canones Concilli Ephesini, œcumenici tertii
PG 137:347τανιασταί, οἱ ἀπὸ Μοντάνου τινὸς τὴν ἐπίκλησιν ἔσχον καὶ Φρύγες δὲ ὠνομάζοντο, ἢ τοῦ αἱρεσιάρχου αὐτῶν Φρυγὸς ὄντος, ἢ τὴν ἀρχὴν ἐκ Φρυγίας ἀνα φανείσης τῆς τοιαύτης αἱρέσεως, καὶ πολλῶν ἐν αὐτῇ πλανηθέντων. Ο Μοντανὸς οὖν ἐκεῖνος Παράκλητον ἑαυτὸν προσηγόρευε, και δύο γυναίκας ἀπομένας ἔχων αὐτῷ Πρίσκιλλαν, καὶ Μαξιμίλλαν, προφήτιδας αὐτὰς ἐκάλει. Καὶ Ηεπουζιανοὶ δὲ οἱ τοιοῦτοι προσ ηγορεύοντο, Πέπουζάν τινα τῆς Φρυγίας κώμην έχει θειάζοντες, καὶ Ἱερουσαλήμ αὐτὴν ὀνομάζοντες. Οι καὶ τοὺς γάμους λύειν ἐπέτρεπον, καὶ βρωμάτων ἀπέχεσθαι ἐδίδασκον, καὶ τὸ Πάσχα διέστρεφον, καὶ εἰς ἐν πρόσωπον τὴν ἁγίαν Τριάδα συνήρουν και συν ἔχεον· καὶ αἷμα παιδὸς κατακεντουμένου ἀλεύρω συμφύροντες, καὶ ἀρτοποιοῦντες προσέφερον, καὶ ἐξ αὐτοῦ μετελάμβανον. Τούτους τοίνυν καὶ τοὺς ἄλλους πάντας αἱρετικοὺς βαπτίζεσθαι οἱ ἱεροὶ Π τέρες ἐθέσπισαν. Η γὰρ οὐκ ἔτυχον τοῦ θείου βαπτίσματος, ἢ τυχόντες οὐκ ὀρθῶς οὐδὲ κατὰ τὸν τύπον τῆς ὀρθοδόξου Εκκλησίας αὐτοῦ ἔτυχον. Διδ καὶ ὡς μηδὲ ἀρχὴν βαπτισθέντας αὐτοὺς λογίζονται. Τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸν ὡς Ελληνὰς αὐτοὺς δεχόμεθα. Εξῆς δὲ καταλέγει ὁ κανὼν τὰ ἐπ' αὐτοῖς τελούμενα, καὶ ὅπως πρότερον κατηχούνται, καὶ τὸ καθ' ἡμᾶς μυοῦνται θεῖον μυστήριον, εἶτα βαπτίζονται. τα βαθεί ΑΡΙΣΤ. Οἱ Τεσσαρεσκαιδεκατῖται, είτουν Τετρα δῖται, 'Αρειανε της, ὁ Ναυατιανὸς, ὁ Μακεδο γιανός, ὁ Σαββατιανός, ὁ Ἀπολλιναριανός, μετὰ λιβέλλων ἀπόδεκτοι· χριόμενοι δηλαδή πάντα τὰ αἰσθητήρια. Οὗτοι λιβέλλους διδόντες, καὶ πᾶσαν αἵρεσιν ἀναθεματίζοντες, δέχονται, μόνῳ τῷ ἁγίῳ μόρῳ χριόμενοι, ὀφθαλμούς, είναι, ὦτα, στόμα, καὶ μέτωπα καὶ ἐν τῷ σφραγίζειν αὐτοὺς, λέγομεν· Στραγὶς δωρεάς Πνεύματος αγίου. ΚΑΝ. Η'. Οι καταδύσει μιᾷ βαπτιζόμενοι Εθνο βιανοί, Σαβελλιανοι, καὶ Φρύγες, ώς "Ελληνες δεχέσθωσαν. Οὗτοι καὶ βαπτίζονται, και χρίοντας, ὅτι ὡς Έλληνες παραδέχονται· καὶ καιρὸν ἱκανὸν πρὸ τοῦ βαπτίσματος κατηχούνται, καὶ τῶν θείων Γραφών ἀκροῶνται. ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ. "Η τρίτη ἁγία καὶ οἰκουμενική σύνοδος γέγονεν επι βασιλέως Θεοδοσίου του μικρού, αθροισθέντων
col. 349–350page 166 of 741
PG 137:349ἐν Ἐφέσῳ διακοσίων Πατέρων κατά Νεστορίου πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, ἂς ψιλόν ἄνθρω- €850 τον εδογμάτιζε τὸν Χριστὸν, ἐνωθῆναι δὲ αὐτῷ κατά σχέσιν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Διὸ οὐδὲ Θεοτόκου τὴν ἁγίαν Παρθένον ἠνείχετο λέγειν, ἀλλὰ Χριστοτόκον. Ος καὶ καθηρέθη καὶ ἀναθεματίσθη παρά τῶν ἁγίων Πατέρων. ΚΑΝΩΝ Α'. Ἐπειδὴ δὲ ἐχρῆν καὶ τοὺς ἀπολειφθέντας τῆς ἁγίας συνόδων, καὶ διὰ τινα αἰτίαν ἢ ἐκκλησιαστικὴν, ἢ σωματικὴν, μὴ ἀγνοῆσαι τὰ ἐν αὐτῇ τετυπωμένα, γνωρίζομεν τῇ ὑμετέρα ἁγιότητι καὶ ἀγάπῃ, ὅτιπερ, εἴ τις μητροπολίτης τῆς ἐπαρχίας ἀποστατήσας τῆς ἁγίας και οἰκουμενικῆς συνόδου, προσέθετο τῷ τῆς ἀποστασίας συνεδρίῳ, ἢ μετὰ τοῦτο προστα θείη, ἢ τὰ τοῦ Κελεστίου ἐφρόνησεν ἢ φρο νήσει, οὗτος κατὰ τῶν τῆς ἐπαρχίας ἐπισκό των διαπράττεσθαί τι οὐδαμῶς δύναται, πάσης ἐκκλησιαστικῆς κοινωνίας εντεύθεν ἤδη ὑπὸ τῆς συνόδου ἐκβεβλημένος, καὶ ἀνενέργητος ὑπάρχων. Αλλὰ καὶ αὐτοῖς τοῖς τῆς ἐπαρχίας ἐπισκόποις, καὶ τοῖς πέριξ μητροπολίταις τοῖς τὰ τῆς ὀρθοδοξίας φρονοῦσιν ὑποκείσεται εἰς τὸ πάντη, καὶ τοῦ βαθμοῦ τῆς ἐπισκοπῆς ἐκβληθῆναι. ΒΑΑΣ. Τοῦ Νεστορίου καθαιρεθέντος, ἐπέστη ἐν Ἐφέσῳ ὁ πατριάρχης Αντιοχείας Ιωάννης μετά Θεοδωρίτου ἐπισκόπου πόλεως Κύρου, και Ιβα Ἐδέσσης καὶ ἑτέρων· καὶ ὡς γενομένης τῆς καθαιρέσεως κατὰ ἀπουσίαν αὐτῶν, ἐμέμψατο τὰ γεγο νότα, καὶ τὸν τῆς συνόδου προϊστάμενον ἅγιον Κύσ φιλλον πάππαν 'Αλεξανδρείας, ἐπέχοντα καὶ τὸν τόπον Κελεστίνου τοῦ πάππα Ρώμης· ἀλλὰ μὴν καὶ Μέμνονα ἐπίσκοπον Εφέσου παραλόγως καθείλεν. Ο μέντοι Θεοδώριτος καὶ κατὰ τῶν ιβ' κεφαλαίων, π ὁ μέγας εξέθετο Κύριλλος εἰς ἔλεγχον τῆς κακοι δοξίας Νεστορίου, δώδεκα κεφάλαια Έτερα συνε γράψατο, εἷς ἀνατροπὴν καὶ ἀνασκευὴν ἐκείνων καὶ ὁ Ἴβας ὁμοίως ἐπιστολὴν ἐποιήσατο. Ατινα ἡ δὲ σύνοδος ὡς ἀσεβῆ ἀπεκήρυξε. Καὶ αὐτοὶ δὲ οἱ τῆς γ' συνόδου Πατέρες, το παρά του πατριάρχου Αντιοχείας Ιωάννου καὶ τῶν λοιπῶν γεγονός κατά τοῦ ἁγίου Κυρίλλου καὶ τῶν σὺν αὐτῷ μαθόντες, τούτους μὲν ὡς ἀναιτίως καθαιρεθέντας ἀποκατά έστησαν· τὸν Ἰωάννην δὲ καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ τριάκοντα ἐπισκόπους πάσης εκκλησιαστικῆς κοι νωνίας ἀλλοτρίους ἐποίησαν, ὡς τὰ τοῦ Νεστορίου καὶ τὰ τοῦ Κελεστίου ἀσεβῆ δόγματα κατασπατα μένους. Διορίζεται οὖν ὁ κανὼν ὡς, Ἐπεὶ ἐχρῆν τινας τῶν ἐπισκόπων, εὐλόγω; ἀπολειφθέντας, οὐκ ἀγνοεῖν τα πεπραγμένα, ὀφείλουσι πάντε; εἰδέναι ὅτι, εἴ τις ἱπίσκοπος ἢ προσετέθη, ή προστεθείη τῷ τῆς ἀποστασίας συνεδρίῳ, δηλονότι τῷ μέρες τοῦ Ἰωάν νου Αντιοχείας καὶ τοῦ Κελεστίου, οὗτος καθῃρημένος ἔσται, καὶ οὐδέν τι σπουδήποτε ἱερατικόν ἐνεργήσει· ἀλλὰ πάντες οἱ πέριξ μητροπολίται καὶ Επίσκοποι ἀπόβλητον τοῦτον ἐξουσιν, ὡς ἤδη τοῦ ἐπισκοπικοῦ βαθμοῦ ἀπαλλοτριωθέντα. Καὶ ὁ μὲν
col. 351–352page 167 of 741
PG 137:351κανὼν ταῦτά φησι· σὺ δὲ εὑρίσκων ἔν τισιν ἀντι γράφοις σφάλμα γραφικὸν τὸ περὶ τοῦ Κελεστίνου (ἀντὶ γὰρ Κελεστίου Κελεστίνου μέμνηται ) μὴ προσοχής τοῖς οὕτω γεγραμμένοις. Ο γὰρ Κελεστῖνος πάππας ἦν Ρώμης, ὀρθόδοξος, ὡς ἄνωθεν εἴρηται· ὁ δὲ Κελέστιος ομόφρων τοῦ Νεστορίου, ήτοι αἱρετικός. ΖΩΝΑΡ. Τῶν ἱερῶν Πατέρων συναθροισθέντων ἐν Ἐφέσῳ, καὶ συζητήσεως περὶ τῶν παρὰ τοῦ Νεο στορίου εἰσαγομένων κακοδόξων γεγονυίας δογμά των, προϊσταμένου τῶν ὀρθοδόξων Πατέρων τοῦ ἐν ἁγίοις Κυρίλλου πάππα Αλεξανδρείας, ἐπέχοντα δὲ καὶ τὸν τόπον Κελεστίνου τοῦ πάππα τῆς πρε σβυτέρας Ρώμης, συναιρομένου δὲ τῷ ἁγίῳ Κυρίλλῳ καὶ Μέμνονος ἐπισκόπου Εφέσου κατεδικάσθη δ Νεστόριος πατριάρχης ὢν τῆς νέας Ρώμης ταύτης καὶ βασιλίδος τῶν πόλεων, καὶ ψήφῳ τῶν ἱερῶν Πατέρων καθῄρητο. Μετὰ δὲ τρεῖς ἡμέρας ὁ ᾿Αντιοχείας πατριάρχης. Ἰωάννης, ἐπιστάς σὺν πλείοσιν Επισκόποις, ὧν προεξήρχον ὁ Κύρου πόλεως Θεο δώρητος καὶ Ιβας Εδέσσης, λυπηθέντες ὅτι οὐχὶ καὶ τὴν αὐτῶν ἔλευσιν οἱ τῆς συνόδου ἀνέμειναν, τῇ καθαιρέσει τε τοῦ Νεστορίου ἐμέμψαντο, καὶ τὸν ἅγιον Κύριλλον τόν τε Εφέσου Μέμνονα ὑπὸ καθαίρεσιν ἐποιήσαντο. Ο μέντοι Θεοδώρητος καὶ κατὰ τῶν δώδεκα κεφαλαίων, & ὁ μέγας ἐξέθετο Κύριλλος εἰς ἔλεγχον τῆς κακοδοξίας τοῦ Νεστορίου, στηριγμὸν δὲ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως, δώδεκα κεφάλαια ἕτερα ἐκδέδωκεν εἰς ἀνατροπὴν καὶ ἀνα σκευὴν ἐκείνων. Καὶ ὁ Ιβα; ὁμοίως ἐπιστολὴν ἐποιήσατο. Καὶ μέσον αὐτῶν διαφορά μεγάλη γέγο νεν, ὡς καὶ καθαιρέσει παρὰ τῶν τῆς συνόδου τους ἀρχιερεῖς ἐκείνους ὑποβληθῆναι, οἷα τοῖς Νεστορίου στοιχήσαντας. Διὰ ταῦτα τοίνυν καὶ ὁ παρὼν κανὼν ἐξετέθη, διδάσκων τοὺς μὴ τῇ συνόδῳ παρουσιά σαντας τῶν ἐπαρχιῶν ἐπισκόπους τὴν τοῦ ᾿Αντιοχείας καὶ τῶν ἄλλων συνοδικὴν καταδίκην, καὶ ὡς οὐ χρὴ ἀρχιερατικούς προνομίοις χρωμένους δια πράττεσθαί τι κατὰ ἐπισκόπων ἢ λαϊκῶν, οὔτε τοὺς τὰ Νεστορίου φρονήσαντας, ούτε μὴν τοὺς φρονήσοντας. ΑΡΙΣΤ. Ἐὰν απολειφθείς τῆς συνόδου μητροπολίτης τῷ Κελεστίνῳ ἀντέχηται, ἢ ἀνθ έξηται, ἀπόβλητος. ΚΑΝΩΝ Β'. Εἰ δέ τινες ἐπαρχιῶται ἐπίσκοποι ἀπελείφθησαν τῆς ἁγίας συνόδου, καὶ τῇ ἀποστασία προσ ετέθησαν, ἢ προστεθῆναι πειραθείεν, ἢ καὶ υπογράψαντες τῇ τοῦ Νεστορίου καθαιρέσει 'Αντὶ γὰρ Κελεστίου Κελεστίνου μέμνη Ἐὰν ἀπολειφθείς. Ἐὰν ἀπολειφθεὶς ὁ μην τροπολίτης τῶν Κελεστίνου ἀντέχηται, ἢ ἀνθέξηται, ἀπόβλητος, καὶ τὸ ἑξῆς ἀδιοίκητος, καὶ τὸ ἑξῆς ἀδιοίκητος, λεστίνου Κελεστίου
Page 1 of 5next ›last »
Index
Page scan enlarged

Notebook

Full View