IN CAN. III CONC. EPHES. III. επαλινδρόμησαν πρὸς τὸ τῆς ἀποστασίας συνέδριον· τούτους πάντη κατὰ τὸ δόξαν τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ ἀλλοτρίους εἶναι τῆς ἱερωσύνης καὶ τοῦ βαθμοῦ ἐκπίπτειν. ΒΑΛΣ. Τὰ τοῦ παρόντος β' κανόνος ἡρμηνεύθησαν ἐν τῷ α' κανόνι, ὡς τὰ αὐτὰ ἐκείνῳ διαλαμβάνοντος. Προστίθησι δὲ οὗτος καθῃρημένους εἶνα: καὶ τοὺς ὑπογράψαντας μὲν ἐν τῇ καθαιρέσει τοῦ Νεστορίου, ὕστερον δὲ προστεθέντας τῷ μέρει τοῦ Ἰωάννου Αντιοχείας. Οτι δὲ ὁ κανὼν ἐν τῷ τέλει μέμνηται ἀλλοτριώσεω; ἱερωσύνης καὶ ἐκπτώσεως βαθμοῦ, εἰπὲ ἐκλαμβάνεσθαι τὴν μὲν ἀλλοτρίωσιν τῆς ἱερωσύνης εἰς τοὺς ἐπισκόπους, τὴν δὲ ἔκπτωσιν τοῦ βαθμοῦ εἰς οὓς κυρίως οι βαθμοὶ ἐξελήφθησαν· ὥστε καὶ τοὺς προστεθέντας κληρικοὺς τῷ μέρει τῶν ἀποστατησάντων όπωσδήποτε καθηρημένους είναι. Τέως δὲ ὁ α' κανὼν περὶ ἐπισκόπων λέγων ἐν τῷ τέλει, φησὶ καὶ τὴν ἐπισκοπὴν βαθμόν. ΖΩΝΑΡ. Τοῦ ᾿Αντιοχείας Ιωάννου καὶ Θεοδω ρήτου και 16α, ὡς εἴρηται, ἐναντιωθέντων τοῖς δόξασι τῷ ἀθροισμῷ τῶν Πατέρων, τινὲς καὶ τῶν ἄλλων ἐπισκόπων συνυπήχθησαν ἐκείνοις, οἱ μὲν ἀπολειφθέντες τῆς συνόδου, οἱ δὲ συμπαρουσιάσαν τες, καὶ τὴν τῆς καθαιρέσεως τοῦ Νεστορίου ψήφον ταῖς οἰκείαις ὑπογραφαῖς βεβαιώσαντες. Περὶ τῶν τοιούτων οὖν ὁ παρών διαλαμβάνει κανὼν ἐκπτώ τους εἶναι τῆς ἱερωσύνης ἐκείνους διαταττόμενο; τοῦτο περὶ τῶν ἐπισκόπων νοητέον· τὸ δὲ καὶ τοῦ βαθμοῦ ἐκπίπτοντας περὶ κληρικῶν ἐκληπτέον οὗτοι γὰρ ὑπὸ βαθμούς εἰσιν. Οἱ μὲν οὖν ἱερεῖς, μείζονος εἰσι βαθμοῦ ἤτοι ἀξίας, οἱ δὲ διάκονοι ἥττονος, καὶ καθεξῆς οἱ λοιποί. recurrerunt, ii omnino, ut sanctæ synodo visum est, sint a sacerdotio alieni, et gradu excidant. BALS. Hic canon secundus in primo canone est expositus, ut qui eadem cum illo tractet. Hic autem adjungit, eos etiam esse depositos, qui iu Nestorii quidem depositione subscripserunt, Joannis autem Antiocheni parti postea accesserunt. Quoniam autem præsens canon in fine meminit alienationis a sacerdotio, et casus a gradu, die ita accipi ut alienetur quidem a sacerdotio episcopus, a gradu autem exci dant clerici, in quibus proprie gradus sumuntur: ita ut clerici quidem ad partem eorum qui defecerunt quomodocunque accedentes, sint depositi. Interim autem canon primus loquens in fine de episcopis, episcopatum quoque gradum dicit. ZONAR. Cum Antiochenus patriarcha Joannes ct Theodoretus et Ibas, sanctorum Patrum decreta, ut diximus, infirmare conati fuissent, alios quoque in suam sententiam præsules adduxere, quorum aliqui non venerant in conventum synodli, alii cum adfuissent eliam Nestorii depositionem suis subscriptionibus confirmarant. Quos quidem propterea canon, sacri muneris dignitate, spoliandos esse decernit, quod de episcopis intelligendum est: illud autem, gradu excidere de clericis accipiendum: hi enim sub gradibus continentur. Sacerdotes enim majorem gradum sive dignitatem, diaconi autem minorem, et sic deinceps reliqui obtinent. ΑΡΙΣΤ. Καὶ ὅστις Νεστορίῳ σύμφρων καὶ ὁμός ARIST. Ει quicunque episcopus Nestorio assentitur, φρων ἐπίσκοπος, ἀποκήρυκτος. Εἰ δέ τινες τῶν ἐν ἑκάστῃ πόλει ἢ χώρᾳ κληρικῶν ὑπὸ Νεστορίου καὶ τῶν σὺν αὐτῷ ὄντων τῆς ἱερωσύνης εκωλύθησαν διὰ τὸ ὀρθῶς φρο νεῖν, ἐδικαιώσαμεν καὶ τούτους τὸν ἴδιον ἀπολα θεῖν βαθμόν. Κοινῶς δὲ τοὺς τῇ ὀρθοδόξῳ καὶ οἰκουμενικῇ συνόδῳ συμφρονοῦντας κληρικούς κελεύομεν τοῖς ἀποστατήσασιν ἢ ἀφισταμέ τοις ἐπισκόποις μηδ' όλως ὑποκεῖσθαι κατὰ μηδένα τρόπον. ΒΑΛΣ. Τῶν εἰκότων ἦν τινας κληρικούς όρθο δόξους μὴ φρονῆσαι τὰ τοῦ Νεστορίου ἢ τὰ τῶν συμφρονησάντων αὐτῷ ἐπισκόπων, καὶ διὰ τοῦτο ἀφορισθῆναι. ᾿Αποκαθίστησιν οὖν ὁ κανὼν τούτους εἰς τοὺς οἰκείους βαθμούς, προτεπάγων μὴ μόνους αὐτοὺς ἔχειν τοὺς οἰκείας ἐπιτιμίας, ἀλλὰ καὶ πάντας τοὺς κληρικοὺς τῶν τοιούτων ἐπισκόπων μηδ' όλως ὑποκεῖσθαι αὐτοῖς ὡς ἀποστατήσασιν. ΖΩΝΑΡ. Πατριάρχης ῶν, ὡς εἴρηται, Κωνσταν τινουπόλεως ὁ Νεστόριος, αφώρισέ τινας κληρικούς μὴ συμφρονοῦντας αὐτῷ. Καὶ ἐν ἄλλαις δὲ πόλεσιν οἱ ὁμοδοξοῦντες ἐκείνῳ ἐπίσκοποι τὸ αὐτὸ πεποιήκασι. Τοὺς οὖν τῆς ἱερωσύνης κωλυθέντας, ὡς μή συντιθεμένοις τῇ τοῦ Νεστορίου καὶ τῶν ὁμοφρό νων αὐτῷ κακοδοξίᾳ, ἡ ἁγία σύνοδος διὰ τοῦ παρα faretque, abdicandus. 101 CANON III. Si qui autem in unaquaque urbe, vel regione clerici sub Nestorio et iis qui cum ipso, sacerdotio sunt interdicti, eo quod recte sentiant, ut ii quoque proprium gradum recipiant, justum censuimus. Communiter autem omnibus, qui cum orthodoxa et universali synodo consentiunt, clericis jubemus, iis, qui desciverunt vel desciscunt, episcopis nullo penitus modo subjici. BALS. Est verisimile aliquos clericos orthodoxoS non sensisse idem, quod Nestorius et qui illi consentiebant episcopi, et propterea fuisse excommunicatos. Hic ergo canon eos restituit in proprios gra - dus, inferens præterea, eos non solum habere suos honores ac dignitates, sed omnes talium episcoporum clericos eis nequaquam subjici, ut qui desciverint. ZONAR. Cum patriarcharum Nestorius, ut dixinius, Constantinopoli gereret, clericos quosdam ab ipso dissentientes excommunicavit. Idem autem et in aliis urbibus a Nestorianæ factionis episcopis factitatum. Eos itaque qui a sacerdotio depulsi sunt eo quod malæ Nestorii, eique consentientium opinioni, assensum non præberent, per hunc cano

nem in propios grnhis restituit sancta synodus, et ή όντος κανόνος αποκατέστησεν εἰς τοὺς οἰκείου; crthodoxos clericos cpiscopis cum Nestorio sentien- ↑ bus nequaquam obtemperare statuit neque ut clericos, neque ut in sacerdotium similiter cooptatos; licet eo ipso episcopis sint subjecti, vel etiam canonica ipsis persolvere teneantur. ARIST. Cui a Nestorio sacerdotium interdicitur, sacerdotio est dignissimus; qui vero ab illo suscipitur, profanus. CANON IV. Si qui autem clerict defecerint et ausi sint, vel priva· tim vel publice, eum Nestorio aut Cœlestio sentire, eos quoque depositos esse sanctæ synodo justum visum est. BALS. Hic quoque cauon præcedentilus est similis. Dicit enim clericos esse depositos, qui cum Nestorio vel Caelestio sentiunt, sive eadem docent, sive non. Vox autem δεδικαίωται pro justum visum est, accipiebatur. ZONAR. De clericis hæreticis consentientibus hoc quoque canone actum, quos quidemn, inquit, sive soli perversis opinionibus privatim adhæserint, sive publice docendis, et in vulgus disseminandis operam navarint, pro depositis haberi a sancta synodo δεδικαίωται, id est justum judicatum est. Ει vitum est quod Cœlestius quoque Nestorio consentiebat. AMIST. Si qui clerici Cœlestino vel Nestorio assentiantur, sunt deponendi. CANON V. Quicunque autem propter indigna sua facta a suncla synodo, vel a propriis episcopis condemnati sunt, et iis non canonice, prout amnia facit indiscrimimalim, Nestorius, vel qui idem cum eo sentiunt, restituere tentarerint communionem, vel gradum, βαθμούς, καὶ διωρίσατο τοὺς ὀρθοδόξους κληρικούς τοῖς ὁμογνωμονοῦσι τῷ Νεστορίῳ ἐπισκόποις μή ὑποκεῖσθαι κατά μηδένα τρόπον, μήτε ὡς κληρι κούς μήτε ὡς ἱερωμένους ἁπλῶς, καὶ διὰ τοῦτο τοῖς ἐπισκόποις ὑποκειμένους ἢ καὶ κανονικὰ τελεῖν αὐτ τοῖς ὀφείλοντας. ΑΡΙΣΤ. Ὃς ὑπὸ Νεστορίου τῆς ἱερωσύνης κεκώλυται, ἱερώτατος· ὁ δεκτέος ἐκείνῳ ἀν. Ιερος Εἰ δέ τινες ἀπιστατήσαιεν τῶν κληρικών καὶ τολμήσαιεν ἢ κατ' ιδίαν ἢ δημοσίᾳ τὰ τοῦ Νεστορίου ἢ τὰ τοῦ Κελεστίου φρονῆσαι, καὶ τούτους εἶναι καθῃρημένους ὑπὸ τῆς ἁγίας συνόδου δεδικαίωται. ΒΑΛΣ. Καὶ οὗτος ὁ κανὼν ὅμοιος τοῖς πρὸς αὐτοῖ ἐστι. Φησὶ γὰρ καθῃρημένους εἶναι τοὺς κληρικούς τους φρονήσαντας τὰ τοῦ Νεστορίου ἢ τοῦ Κελεστίου, είτε διδάσκουσιν αὐτὰ, εἴτε καὶ μή. Τὸ δὲ δεδικαίωται ἐξελήφθη ἀντὶ τοῦ δίκαιον ἔδοξε. ΖΩΝΑΡ. Καὶ πάλιν περὶ κληρικῶν ὁ κανὼν οὗτος διαλαμβάνει τοῖς αἱρετικοῖς συμφρονησάντων· και είτε ἰδίᾳ, φησί, καὶ καθ᾿ ἑαυτοὺς τὰς ἀθέσμους δόξας φρονῶσιν, εἴτε δημοσίᾳ πάντας διδάσκουσιν, καὶ κηρύττουσι, καθῃρημένους εἶναι τοὺς τοιούτον; ὑπὸ τῆς ἁγίας συνόδου δεδικαίωται· ἀντὶ τοῦ δί καιον ἐκρίθη, καὶ ἔδοξε. Καὶ ὁ Κελέστιος δὲ ὁμό. φρων τῷ Νεστορίῳ ἦν. ΑΡΙΣΤ. Εἴ τινες τῶν κληρικῶν Κελεστίνῳ ἢ Νε στερίῳ συμφρωνήσαιεν, καθαιρετέοι. *Οσοι δὲ ἐπὶ ἀτόποις πράξεσι κατεκρίθησαν ὑπὶ τῆς ἁγίας συνόδου ἢ ὑπὸ τῶν οἰκείων ἐπισκό πων, καὶ τούτοις ἀκανονίσεως, κατὰ τὴν ἐν ἅπασιν ἀδιαφορίαν αὐτοῦ, ὁ Νεστόριος καὶ οι τὰ αὐτοῦ φρονοῦντες ἀποδοῦναι ἐπειράθησαν. Guill. Beveregii nota. Εἴ τινες τῶν κληρικῶν. Leo Allal. De Occidentalis et Orientalis Ecclesiæ perpetua consensione, 1.1, c. 21, scholium ex Nicolao Hydruntino in principio cod. Graci uus. Barber. descriptum n. 78, citat, in quo hæc ipsa canonicis epitomne reitatur: verba dignissima sunt, quæ hic apponantur. Σχόλιον Νικολάου Ιδροῦντος περὶ Κελεστίνου καὶ Κελεστίου, παππῶν Ῥώμης. Ο εὑρίσκων ἐν τῷ τέλει του τετάρτου κανόνος τῆς ἐν Ἐφέσῳ ἁγίας συν όδου, οἵτινες τῶν κληρικῶν Κελεστίνω ἢ Νεστορίῳ συμφρονήσωσι καθαιρετέοι, μὴ ἀναγινωσκέτῳ Κελεστίνῳ μετὰ τοῦ ν, ἀλλὰ Κελεστίῳ χωρὶς τοῦ κ· ὁ · γὰρ Κελεστίνος ἅγιος ἦν καὶ ὀρθόδοξος πάππα Ρώμης· ὁ δὲ Κελέστιος ἦν αἱρετικός. Εὗρον δὲ οὕτω καὶ ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐν τῇ βίβλω Θεοδώρου τοῦ Βαλσαμὼν πατριάρχου Αντιοχείας. Φησί γὰρ ἐκεῖνος ἐν τῇ κατ' αὐτὸν ἑρμηνείᾳ τοῦ νομοκάνονος οὕτως· Σὺ δὲ εὑρίσκων ἔν τισιν ἀντιγράφοις σφάλμα γραφικὸν τὸ περὶ Κελεστίνου· ἀντὶ γὰρ Κελεστίου, Κελεστίνου μέμνηται, μή προσχῆς τοῖς οὕτω γεγραμμένοις· ὁ γὰρ Κελεστίνος παππας ἦν Ῥώμης ορδόδοξο, ὡς ἄνωθεν εἴρηται· ὁ δὲ Κελέστιος ὁμοφρων του Νεστορίου, ήτοι αιρετικός ἦν. Scholium Nicolai Hydruntini de Celestino et Celestio, papis Romanis: Qui invenit in fine quarti canonis sancti Ephesinæ synodi, clerici qui Celestino sive Nestorio consentiunt, deponendi sunt, hic ne legat Celestine cum n, sed Celestio sine n: namque Celestinus sunclus erat el orthodoxus papa Romæ: Celestius autem hereticus, et sic quidem Constantinopoli inveni, ir libro Theodori Balsamonis patriarchæ Antiocheni. Ille enim in sua Nomocanonis expositione dicit: Tv vero invenieus in aliquibus codicibus crrorem scriplura de Celestino (pro Celestio enim Celestini meminit) ne attenderis iis quæ sic scripta sunt. Celestinus enim papa Romanus eral orthodoxus, ut superius dictum est; Celestius autem idem quod Nestorius sentiens, sive hærelicus. Hic observes velim, præsentem canonis epitomen hic laudari, idque sine ulla fere varietate, ut in nostris enim codicibus legitur, Εἴ τινες τῶν κληρικῶν Κελεστίνῳ ἢ Νεστο ρίω συμφρονήσαιεν, καθαιρετέοι. Hic levi tantum Hatione legitur, Οἵτινες τῶν κληρικῶν Κελεστίνῳ ἢ Νεστορίῳ συμφρονήσωσι, καθαιρετέοι. Ει deinde, hanc epitomen pro ipso canone a Græcis habitam esse. Verba que ex Balsamonis commentarjis citat, exstant in fine ipsius commentariorum ad primum hujus concilii canonem. Ubi autem Celestium æque ac Celestinum papam Romanum vocal, egregie fallitur. Celestinus enim papa Romanus fuit, sed non item Celestius. Hoc autein scriptori alicui, potius quam ipsi Nicolao_ascribendum videtur.

IN CAN. VI CONC EPHES, III. ἢ πειραθείεν, κοινωνίαν ἢ βαθμόν, ἀνωφελή τους εἶναι, καὶ μένειν οὐδὲν ἧττον καθῃρημέν τους δικαίωσαν. ΒΑΛΣ. Ἔμαθες ὅτι μητροπολῖται καὶ ἐπίσκοποι δύνανται κρίνειν τους κληρικούς αὐτῶν, καὶ ἀφο ρισμό, ἢ καὶ καθαιρέσει ἔστιν ὅτε καθυποβάλλειν. Ἐπεὶ οὖν ὁ Νεστόριος καὶ οἱ τὰ αὐτοῦ φρονοῦντες τοιούτους τινὰς ἀκανονίστως εἰς κοινωνίαν ἐδέξαντο ἢ καὶ εἰς τοὺς προτέρους βαθμούς ἀποκατέστησαν, ἵνα τούτους τοιουτοτρόπως ελκύσωσι πρὸς ἑαυτοὺς, φησὶν ὁ κανών μηδὲν ἐκ τούτου τους κληρικούς ὠφελεῖσθαι, ἀλλὰ μένειν καθῃρημένους ἢ καὶ ἀφω· ρισμένους· τὸ δὲ ἐδικαίωσαν ἐνταῦθα ἐξελήφθη ἀντὶ τοῦ δίκαιον εἶναι ἔδοξεν. ΖΩΝΑΡ. Κληρικοί τινες ἐπί τισιν αἰτίαις ἀλόντες καθαιρέσει καὶ ἐκπτώσει τῶν οἰκείων βαθμῶν ὑπαγούσαις αὐτοὺς καθηρέθησαν ἢ ἀφορίσθησαν· ὁ δὲ Νεστόριος οἷα πατριάρχης ακανονίστως ἐδέξατο τους τοιούτους ἀδιαφόρως, ἀντὶ τοῦ χωρὶς διαστολῆς, μὴ διαστείλας μέσον κεκωλυμένου καὶ ἀκωλύτου, ἀποδούς αὐτοῖς κοινωνίαν ἢ βαθμόν. Τους γοῦν τοιούτους ἀνωφελήτους εἶναι οἱ Πατέρες ἐθέσπισαν, μηδὲν δηλονότι ὠφελουμένους ἐκ τῆς ἀκανονίστου πράξεως, καὶ μένειν οὐδὲν ἧττον καθῃρημένους ἐδικαίωσαν, ἀντὶ τοῦ δίκαιον ἐψηφίσαντο, ἢ ἐδικαίωσαν ἀντὶ τοῦ ἐκόλασαν, ὥστε εἶναι καθηρημένους. Λαμβά νεται γὰρ τὸ δικαιῶσαι καὶ ἐπὶ τοῦ κολάσαι, ὅθεν λέγομεν τὰ ἐκεῖθεν δικαιωτήρια. id nihil eis prodess, et depositos nikilo serius manere justum putarunt, BALS. Didicisti quod metropolitani et episcopi possunt suos clericos judicare, et excommunica - tioni, et nonnunquam etiam depositioni subjicere. Quoniam 102 ergo Nestorius, et qui cumn eo sentiebant, nescio quos ejusmodi in communionem non canonice receperunt, vel in priores etiam gradus restituerunt ut eos hac ratione ad se traherent; dicit canon, clericos nihil ex eo juvari, sed manere depositos, vel etiam segregatos. At εδικαίωσαν lic idem est ac, justum putarunt. ZONAR. Clerici quidam in flagitiis quibusdan deprehensi que depositioni et suorum graduum privationi eos subjiciunt, depositi, ant segregati fuerant. Quos postea Nestorius patriarcha, præter canonum sanctiones indifferenter, id est absque ullo discrimine admiserat; et non distinguens inter vetitum et non vetitum, communionem aut gradum iis restituerat. Nihil igitur hujusmodi hominibus, quod adversus constitutiones canonicas actum fue rat, prodesse, depositioneque ut antea nihilominus teneri Palres εδικαίωσαν, id est æquum censuerunt, vel pœnæ nomine decreverunt ut sint depositi. Na'n δικαιώσαι ποινιnquam etiam punire significat, uule δικαιωτήρια, id est tormenta, suam appellationem habent. ΑΡΙΣΤ. Ο κατακριθεὶς ἐξ ἐπισκόπου, καὶ ὑπὸ ARIST. Αb episcopo condemnatus, εἰ ο Nestorio Νεστορίου δεχθεὶς ἀνωφέλητος. Τινὲς τῶν ἀθροισθέντων ἐν τῇ ἐν Ἐφέσῳ συνόδῳ μητροπολῖται ἀπέστησαν ἑαυτοὺς, καὶ τὰ τοῦ Νεστορίου τοῦ ἐπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, τοῦ ἀνθρωπολάτρου καὶ δυσσεβοῦς, καὶ ἰουδαιόφρονος, καὶ τοῦ Κελεστίνου τοῦ τῆς Ῥώμης ἐπισκόπου ἐφρόνησαν δόγματα. Τινὲς δὲ καὶ ἀπελείφθησαν, καὶ οὐκ ἠθέλησαν καταψηφίσασθαι τῶν ἀνιέρων τούτων καὶ δυσσεβῶν ἐπισκόπων, ἀλλὰ μᾶλλον ἀντεί χοντο τούτων, καὶ περιείχοντο. Διὰ τοῦτο γοῦν ὥρισεν ἡ ἁγία σύνοδος τοὺς ἀντεχομένους Νεστορίου καὶ Κελεστίνου καὶ τὰ ἐκείνων φρονοῦντας ἀποκηρύκτους εἶναι καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἐκκόπτεσθαι τοὺς δὲ ὑπὸ Νεστορίου ἢ Κελεστίνου τῆς ἱερωσύνης κωλυθέντας διὰ τὸ ὀρθῶς φρονεῖν τὸν ἴδιον πάλιν ἀπολαβεῖν βαθμόν· ὥσπερ πάλιν τοὺς ὑπὸ τῶν Ιδίων ἐπισκόπων καθαιρεθέντας καὶ παρ' αὐτῶν προσθέντα; καὶ δικαιωθέντας ἀνιέρους εἶναι καὶ αὖθες καθηρημένους. Ομοίως δὲ καὶ εἴ τινες βουληθεῖεν τὰ περὶ ἑκάστου πεπραγμένα ἐν τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ τῇ ἐν Εφέσῳ οἰῳδήποτε τρόπῳ παρασαλεύειν· ἡ suscipitur, id nihil ei proeit. Nonnulli eorum, qui in Ephesina synodɔ congregati fuerunt metropolitani, seipsos separabant, et Nestorii episcopi Constantinopolitani, hominum cultoris et impii et Judæorum opinionibus consentientis, et Coelestini etiam Romæ episcopi dogmata amplectebantur. Alii autem synodum deserebant, et nolebant suffragiis suis profanos istos impiosque episcopos condeminare, sed potius iis adhærebant, et fovebant. Propterea itaque decrevit sancta synodus, eos, qui Nestorium et Caelestinum suut ainplexi et cum iis senserunt, abdicatos esse, et ab Ecclesia exscindi: eos autem quibus a Nestori● aut Cœlestino sacerdotium est interdictum, eo quod recte senserunt, suum rursus recipere gradum: ut et eos, qui a propriis episcopis depositi fuerunt, et ab iis admissi, et absoluti, profanos esse et rursum depositos. CANON VI. Similiter autem, si qui voluerint, quæ in sancia Ephesina synodo de singulis acta sunt, quovis modo labefactare: decrevit sancta synodus, si sint quiGuill. Beveregii nota. Καὶ τοῦ Κελεστίνου τοῦ τῆς Ρώμης. Ex his verbis palam est Aristenum revera existimasse Celestium a præsenti synodo damnatum, eumdem fuisse atque Celestinum papam Romanum. Quod tamen satis mirari nequeo, cum in ipsis etiam Græcorum Menæis, octavo Aprilis, Celestini papie Romani tanquam sancti, et Nestorianæ hæreseva oppugnatoris, memoria recolatur.

dem episcopi vel clerici, a proprio gradu omnino excidere, si autem laici, excommunicatos manere. BALS. Canon clarus est: statuit enim eos, qui labefactant quæ Ephesi acta sunt, si quidem clerici sint deponi sin vero laici, excommunicatos esse, Septimus autem canon dicit anathemate laicos feriendos, qui contra ac decretum est sentiunt. Et ne contrariaesse existimes. Magna est enim differentia, an quis adversetur, an de re aliqua dubitet. Et propterea, qui de iis, quæ jam pulchre antea αγια σύνοδος ὥρισεν, εἰ μὲν ἐπίσκοποι εἶεν ἢ κληρικοί, τοῦ οἰκείου παντελῶς ἀποτίπτειν βαθμοῦ· εἰ δὲ λαϊκοί, ἀκοινωνήτους ὑπάρ χειν. ΒΑΛΣ. Σαφής ἐστιν ὁ κανών. Διορίζεται γὰρ τους παραταλεύοντας τὰ ἐν τῇ Ἐφέσῳ πεπραγμένα, κλη ρικοὺς μὲν ὄντας καθαιρεῖσθαι, λαϊκοὺς δὲ ἀκοινων νήτους εἶναι. Ο δὲ ζ' κανὼν ἀναθεματίζεσθαι λέγει τοὺς λαϊκοὺς τοὺς ἐναντία φρονοῦντας τῷ δόγματι, Καὶ μὴ ἐναντιωθῇ σοι. Εστι γὰρ μεγάλη διαφορά τοῦ ἐναντιοῦσθαι καὶ τοῦ ἀμφιβάλλειν τινὰ περί τι confirmata sunt, dubitat, excommunicabitur: qui περὶ τῶν ἤδη καλῶς προκυρωθέντων ἀφορισθήσε νος πράγματος. Καὶ διὰ τοῦτο ὁ μὲν ἀμφιβάλλων autem adversatur, ut contraria sentiens, anathemate ferietur. ZONAR, Superiorum canonum decretis, de iis peculiariter, qui apostatis et synodo adversantibus consentiant, quique Nestorianæ hæreseos dogmata ται· ὁ δὲ ἐναντιούμενος τούτοις, ὡς ἐναντιόφρων, ἀναθεματισθήσεται. ΖΩΝΑΡ. Οἱ μὲν ἀνώτεροι κανόνες ἰδικῶς περὶ τῶν ἐμοφρονησάντων τοῖς ἀποστατήσασι καὶ ἐναντιω θεῖσι τῇ συνόδῳ, καὶ τὰ Νεστορίου πρεσβεύουσι δια amplexi fuerant, constitutum: hic vero omnes, qui τάξαντο· οὗτος δὲ ὁ παρὼν κοινῶς πάντας τοὺς aliquam ejus sanctæ synodi constitutionem convellere aut infirmare conati fuerint, generatim, et ἀνατρέπειν τι τῶν δοξάντων τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ ἐπι universe condemnat. Ac in sacerdotium cooptatos χειροῦντας καταδικάζει. Καὶ τοὺς μὲν ἱερωμένοι; quidem deponi, laicos vero communione moveri ποιεῖται ὑπὸ καθαίρεσιν, τοῖς δὲ λαϊκοῖς ἀκοινωνη jubet synodas. Atque hæc quidem Ephesi acta. Cuin σίαν ἐπάγει. Ταῦτα μὲν οὖν ἐν Ἐφέσῳ ἐπράχθησαν· vero inter se factionibus divisi præsules dissiderent, ἐπεὶ δὲ κατ᾽ ἀλλήλων οἱ ἀρχιερεῖς ἐγένοντο, καὶ universos imperator Constantinopolim advocavit, σχίσμα ἦν παρ' αὐτοῖς, ὁ βασιλεὺς πάντας εἰς τὴν pacemque,omni motu animorum sedato, inter eos βασιλίδα τῶν πόλεων μετεκαλέσατο, καὶ συνεβί. conciliavit; et Theodoretus capita illa, 103 quae βασε, καὶ εἰρήνευσε· καὶ ὁ Θεοδώρητος τὰ παρ' contentionis studio antea scripserat, penitus abjecit, αὐτοῦ γραφέντα κεφάλαια δι' ἔριν κατέθετο συγκ omnibusque synodi decretis assensus, Nestorii quo- γράψασθαι, καὶ ἀπεβάλετο ταῦτα, καὶ τοῖς ψηφισθεῖαι que damnationem cum cæteris approbavit. Cum vero Ο παρὰ τῆς συνόδου συνέθετο, καὶ τῇ τοῦ Νεστορίου symbolum impietatis plenum a Nestorio compo- καθαιρέσει, κἀκεῖνος καὶ οἱ λοιποὶ συνευδόκησαν· situm, synodoque oblatum fuisset, et simul cum e● συμβόλου δὲ δυσσεβοῦς ἐκτεθέντος παρὰ τοῦ Νεστο symbolum quoque, quod trecenti decem et octo ρίον, καὶ ἀναγνωσθέντος εκείνου τε καὶ τοῦ παρὰ sancti Patres in prima synodo promulgaverant, reτῶν τριακοσίων δέκα καὶ ὀκτὼ ἁγίων Πατέρων citatum esset, sequeus hic canon editus est. τῶν ἐν τῇ πρώτῃ συνόδῳ ἐξεφωνήθη ὁ κανὼν οὔτ ARIST. Laicus qui synodo resistit, excommunicatur; clericus vero el abdicatur. Qui ea, quæ in synodo Ephesina acta sunt, examinat et labefactat, si quidem episcopus sit aut cleris cus, gradu suo omnino excidat, sin autem laicus, excommunicetur. CANON VII. His lectis, decrevit sancta synodus, non licere cuiquam aliam fidem afferre, vel scribere, vel conponere, quam quæ a sanctis Patribus, qui Nicææ congregati sunt in sancto Spiritu, definita est. Qui autem aliam audent fidem componere, vel adducere, vel offerre iis qui se ad veritatis agnitionem volunt convertere, vel ex gentilitate, vel ex Judaismo, rel ex quacunque secla; eos, si sint quidem episcopi, vel clerici, ab episcopatu esse alienos episcopos, et a clero clericos; si autem sint laici, anathematizuri. Eodem autem modo si deprehensi fuerint aliqui, sire episcopi, sive clerici, sive laici, vel sentire, vel docere ea quæ sunt in allata a Charisio presbytero expositione de humanæ naturæ susceptione unigeniti Filii Dei, “we scelerata et perversa Nestorii τος. ΑΡΙΣΤ. Ακοινώνητος ὁ λαϊκὸς ὁ ἀντοφθαλμῶν τῇ συνόδῳ· ὁ κληρικὸς ἔτι καὶ ἀποκήρυκτος. Ο τὰ παρὰ τῆς ἐν Ἐφέσῳ συνόδου πραχθέντα ανακρίνων, ἢ ὅλως παρασαλεύων, εἰ μὲν ἐπίσκοπός ἐστιν ἡ κληρικὸς τοῦ οἰκείου βαθμοῦ παντελῶς ἐχε πιπτέτω· εἰ δὲ λαϊκὸς, ἔστω ἀκοινώνητος. Τούτων ἀναγνωσθέντων, ὥρισεν ἡ ἁγία σύνοδος, ἑτέραν πίστιν μηδενὶ ἐξεῖναι προφέρειν, ήγουν συγγράφειν ἢ συντιθέναι, παρὰ τὴν ὀρισθεῖ σαν παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων τῶν ἐν τῇ Νι· καέων συναχθέντων πόλει σὺν ἁγίῳ Πνεύματι, Τοὺς δὲ τολμῶντας ἢ συντιθέναι πίστιν ἑτέ ραν, ήγουν προκομίζειν ἢ προφέρειν τοῖς θέα λουσιν ἐπιστρέφειν εἰς ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας ἢ ἐξ ᾿Ελληνισμοῦ ἢ ἐξ ᾿Ιουδαϊσμοῦ, ήγουν ἐξ αἱρέσεως οιασδήποτε· τούτους, εἰ μὲν εἶεν ἐπί σκοποι ή κληρικοί, ἀλλοτρίους εἶναι, τοὺς ἐπι σκόπους τῆς ἐπισκοπῆς καὶ τοὺς κληρικούς τοῦ κλήρου· εἰ δὲ λαϊκοὶ εἶεν, ἀναθεματίζεσθαι. Κατὰ τὸν ἴσον δὲ τρόπον, εἰ φωραθείέν τινες εἴτε ἐπίσκοποι εἴτε κληρικοὶ ἢ φρενοῦντες ἢ

IN CAN. VII CONC. EPHES. διδάσκοντες τὰ ἐν τῇ προκομισθείσῃ ἐκθέσει παρὰ Χαρισίου τοῦ πρεσβυτέρου περὶ τῆς ένανθρωπήσεως τοῦ μονογενούς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, ήγουν τὰ μικρὰ καὶ διεστραμμένα του Νεστος ρίου δόγματα, ὰ καὶ ὑποτέτακται. Υποκείσθωσαν τῇ ἀποφάσει τῆς ἁγίας ταύτης καὶ οἱ κουμενικῆς συνόδου, ὥστε δηλονότι τῶν μὲν ἐπίσκοπον ἀπαλλοτριοῦσθαι τῆς ἐπισκοπῆς καὶ εἶναι καθηρημένον, τὸν δὲ κληρικὸν ὁμοίως ἐκπίπτειν τοῦ κλήρου· εἰ δὲ λαϊκός τις εἴη, καὶ οὗτος ἀναθεματιζέσθω, καθώς προείρηται. ΒΑΛΣ. Τοῦ γεγονότος ἰδίκτου χάριν τῶν δογματισθέντων παρὰ τῆς ἐν Ἐφέσῳ ἁγίας συνόδου ἀναγνωσθέντος ἐπὶ κοινοῦ, ὡσαύτως καὶ τοῦ ἁγίου συμβάλου τοῦ ἐκτεθέντος ἐν τῇ πρώτη συνόδῳ, ἐξ εφωνήθη ὁ κανὼν οὗτος, καὶ ὠρίσθη ἑτέραν πίστιν κὴ συντιθέναι τινά. Εἰ δέ τινες τολμήσουσι τοῖς ἐξ Ἑλλήνων ἡ Ἰουδαίων, ἢ ἐξ ἑτέρων αἱρετικῶν προς ερχομένοις τῇ ἐπιγνώσει τῆς ἀληθείας προσφέρειν ἑτέραν πίστιν, ἐπίσκοποι μὲν ὄντες καὶ κληρικοί, καθαιρείσθωσαν· λαϊκοὶ δὲ, ἀναθεματιζέσθωσαν. Το αὐτὸ γίνεσθαι καὶ εἰς τοὺς δεχομένους τὰ τοῦ Νεστορίου καὶ διδάσκοντας ταῦτα. Ἐπεὶ δὲ καὶ πρεσβύτε ρός τις λεγόμενος Χαρίσιος, τὰ μυσαρὰ τοῦ Νεστο ρίου δόγματα οἰκειούμενος προεκόμισεν εκθεσίν τινα τῶν συγγραφέντων παρὰ τοῦ Νεστορίου, και κατεγνώσθη αὕτη ὡς ἀσεβής, διορίζεται ὁ κανών ταῖς αὐταῖς καταδίκαις ὑποκεῖσθαι καὶ τοὺς φρονοῦν τας ἢ διδάσκοντας τὰ ἐν τῇ τοιαύτῃ ἐκθέσει περιεχόμενα. dogmata, qua etiam subjecta sunt, subjiciantur sententiæ hujus sanctæ et universalis synodi, ul scilicet episcopus quidem sit ab episcopatu alienus et depositus, clericus autem clero similiter exci. dat. Si sit vero quis taicus, anathematizetur et ipse, ut prius dictum est. BALS. Cum edictum, factum eorum gratia, que a sancta Ephesina synodo decreta erant, in conventu lectum esset: similiter et sanctum symbolum, quod in prima synodo est expositum, prolatus est hic canon, et cautum ne quis aliam fidem compone-. ret. Si qui autem ausi fuerint jis, qui ex Græcis, vel Judæis, vel aliis hæreticis, ad veritatis cognitionem accedunt, aliam fdem offerre, si sint qui dem episcopi, vel clerici, deponantur: laici autem anathematizentur. Idipsum autem fiat et in eos qui Nestorii decreta suscipiunt, et ea docent. Quoniam antem presbyter quidam dictus Charìsius, exsecrabilia Nestorii dogmata amplectens, eorum, quæ a Nestorio conscripta sunt, expositionem quandam attulit, et ipsa quoque ut impia damnala est; decernit canon, eidem damnationi subjici etiam eos, qui sentiunt, vel doceat ea, quæ in tali expositione comprehenduntur. ZONAR. Impius ille Nestorius, commenta sua nefaria docnisse palam, atque in vulgus dissemimasse non contentus, eousque præterea audaciæ provectus est, ut etiam symbolum, universis in en, quæ de incarnati Filii et Verbi Dei mysterio perperam excogitata blasphemare solitus erat, diserte explicatis, edere non dubitarit. Hoc symbolumn Charisio presbytero ad synodum allatum, recitatumque, ut impietatis plenumn condemnatum est; ac in prima synodo compositum symbolum, cum universis ejusdem synodi decretis, retinendum esse, neque aliam fidem ab aliquo excogitari, aut scriptis consignari licere sancti Patres decreverunt. Si qui ΖΩΝΑΡ. Ο δυσσεβής Νεστόριος οὐ μόνον τὰ ἄθεα αὐτοῦ ἐδίδασκε δόγματα, καὶ ἀναφανδὸν ἐκήρυττεν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ πλέον θρασυνθείς, καὶ σύμβολον ἐξέθετο περιέχον τρανῶς ὅσα περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Υἱοῦ καὶ Λόγου τοῦ Θεοῦ κακῶς ἐφρόνει, καὶ ἐβλασφήμει. Τοῦτο τὸ σύμβολον τῇ συνόδῳ προκομισθέν παρὰ Χαρισίου τοῦ πρεσβυτέρου, καὶ ἀναγνωσθὲν κατεγνώσθη ὡς ἀσεβείας μεστόν. Καὶ ὥρισαν οἱ θεῖοι Πατέρες τὸ ἐν τῇ πρώτῃ συνόδῳ συντεθὲν σύμβολον κρατεῖν, καὶ ὅσα ἐν ἐκείνῃ ἐδογματίσθησαν, ἑτέραν δὲ πίστιν μήτε συντίθεσθαι παρά τινων, μήτε συγγράφεσθαι· εἰ δέ τινες τολμήσαιεν ἐξ Ἑλλήνων ἢ Ἰουδαίων ἢ ἐξ αἱρετικῶν προσερχομένοις τισὶ τῇ ἐπιγνώσει τῆς ἀληθείας προσφέρειν ἑτέραν πίστιν, aulem Græcis vel Judais, vel hæreticis, qui ad ves διδάσκειν δηλαδὴ καὶ κατηχεῖν αὐτοὺς διεστραμμένα καὶ ἀλλότρια τῆς τῶν ἁγίων Πατέρων διδασκαλίας, τοὺς τοιούτους φασὶν, ἐπισκόπους ὄντας ἢ κληρικούς, ἐκπίπτειν τῆς ἐπισκοπῆς, ἡ τοῦ κλήρου καθαιρου μένους δηλονότι, λαϊκοὺς δὲ τυγχάνοντας, ἀναθεμαritatis cognitionem pervenire velint, aliam dem proponere, hoc est, docere, et a sanctorum Patrum doctrina discrepantia atque aliena 104 catechismi nomine tradere ausi fuerint, eos dicunt, si episcopi sint aut clerici episcopala vel clero excidere, depoGuill. Beveregii nota. Τοῦ γεγονότος ιδίκτου. Hic Balsamon egregie ballucinatur. Non enim post edicti alicujus, et symboli Nicæni lectionem, editus est hic canon, at Balsamon hic allirmat; sed post fectuin Charisii libeHum, et symbolum Nestorianum, ut ex iis, quæ ex ipsis concilii Actis mox antea collegimus, abunde constat. Hinc autem patet, Balsamonem Acta concilii hujus non vidisse, vel saltem non accurate satis consuluisse, cum hæc commentabatur. Χαρίσιος τὰ μικρὰ τοῦ Νεστορίου δόγματα PATROL, GR. CXXXVII. οἰκειούμενος. Hic alium Belamonis errorem anim advertere est. Charisius euim non solum pravis Nestoril opinionibus non infectus fuit, verum etiam libellum suum contra Nestorianos synodo exhibuit: in quo etiam ipsum Nestorium που ὀρθόδοξον, ser κακόδοξον fuisse asserit; dicit enim, Επεὶ οὖν εἰς τούτων υπάρχει Νεστόριος, ὁ τῆς ἰδίας κακοδοξίας τοὺς καρποὺς ἐρεπόμενος, κάκιστα περὶ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως διακείμενος, διδάξας τε πολλάκις & µh пposixs. Act. concil. Ephes. pag. 253, edit. Col. an. 1618.

sitos nimirum, laicos vero excommunicari. Simili- τίζεσθαι. Ομοίως δὲ καὶ τοὺς τὰ Νεστορίου φροter et qui Nestorianis erroribus animum applicuerint, eosque susceperint, vel aliquid eorum, quæ in impio ejusdem symbolo explicantur, in vulgus dieseminarint (Dei Filium scilicet, ac Verbum non ex sancta Virgine desumpsisse carnem, sed purum hominem esse Christum, eique postea Filium Dei, ac Verbum ex quadam habitudine fuisse unitum, tum in duos filios, ac duas bypostases dividi Christum et Deum, nec Dei, sed Christi tantummodo, Parentem fuisse sanctam Virginem) lisdem pœnis, sive episcopi, seu clerici, seu laici fuerint, obnoxios esse: ac ad sacros quidem ordines admissos depositione, laicos vero excommunicatione multandos esse, synodus decernit. ARIST. Episcopus, qui aliam quam Nicænam fidem proferet, alienus ab Ecclesia habetur: luicus vero expellitur. Qui præter fidem a sanctis Patribus Nicææ congregatis compositam, aliud impium attulerit symbolum, ad subversionem exitiumque eorum, qui ex Hellenismo, aut Judaismo, aut alia quacunque lneresi ad veritatis notitiam convertuntur; si quidem laicus sit, anathematizetur; sin episcopus aut clericus, episcopatu et clero deponatur. CANON VIII. Rem præter leges ecclesiasticas et sanctorum Patrum canones innovalam, et omnium libertatem attingentem, renuntiavit nobis in primis pius episcopus G Rhiginus, et qui cum eo sunt Cypriorum provinciæ religiosissimi episcopi, Zeno et Evagrius. Quantobrem quoniam communes morbi majori medicina opus habent, ut qui majus etiam damnum afferant, et maxime si neque antiqua consuetudo consecula est, ut Antiochenæ civitatis episcopus in Cypro ordinationes faciat, quemadmodum et libellis et propriis vocibus nos docuerunt viri religiosissimi, qui ad sanctam synodum accesserunt: iis, qui sacrosanctis Cypri ecclesiis præsunt, fraudi ac probro non erit, nec ulla vis aut impedimentum eis afferetur, si secundum sanctorum Patrum canones et -antiquam consuetudinem. ver se religiosissimorum νοῦντας καὶ δεχομένου;, ἢ καὶ διδάσκοντας τὰ ἐν τῷ παρ' ἐκεῖνου συντεθέντι συμβόλῳ βλασφημηθέντα, λέγοντο; μὴ τὸν Υἱὸν καὶ Λόγον τοῦ Θεοῦ σάρκα ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου ανειληφέναι, ἀλλὰ ψιλόν μὲν ἄν θρωπον εἶναι τὸν Χριστὸν, κατὰ σχέσιν δὲ αὐτῷ ἑνωθῆναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καὶ Λόγον, εἰς δύο υἱούς καὶ δύο ὑποστάσεις διαιροῦντος τὸν Χριστὸν καὶ Θεὸν, καὶ τὴν ἁγίαν Παρθένον οὐ Θεοτόκον, ἀλλὰ Χριστοτόκον καλοῦντος, τοῖς αὐτοῖς ὑποκεῖσθαι ἡ ἱερὰ σύνοδος έψηφίσατο, κἂν ἐπίσκοποι εἶεν, κἂν κληρικοί,και λαϊκοί, ὥστε τοὺς μὲν ἱερωμένους καθα αιρεῖσθαι, τοὺς δὲ λαϊκοὺς ἀναθεματίζεσθαι. ΑΡΙΣΤ. Ο πίστιν ἑτέραν τῆς ἐν Νικαίᾳ προσο άγων ἐπίσκοπος ηλλοτρίωται· λαικὺς δὲ καὶ ἐξωστράκισται. Ὁ παρὰ τὴν πίστιν τὴν παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων τῶν ἐν Νικαίᾳ συναθροισθέντων συντεθεῖσαν ἕτερον σύμβολον δυσσεβές προσκομίζων εἰς καταστροφήν καὶ ἀπώλειαν τῶν ἐξ Ελληνισμοῦ ἢ Ἰουδαϊσμού, η ἐξ οιασδηποτοῦν αἱρέσεως ἐπιστρεφόντων εἰς ἐπίσ γνωσιν τῆς ἀληθείας, εἰ μὲν λαϊκός ἐστιν, ἀναθεμα τιζέσθω· εἰ δὲ ἐπίσκοπος ἢ κληρικὸς, τῆς ἐπισκοπῆς καὶ τοῦ κλήρου ἀλλοτριούσθω. Πράγμα παρὰ τοὺς ἐκκλησιαστικούς θεσμούς καὶ τοὺς κανόνας τῶν ἁγίων Πατέρων καινοτο μούμενον, καὶ τῆς πάντων ἐλευθερίας ἁπτόμε νον, προσήγγειλεν ὁ θεοφιλέστατος συνεπίσκο πος 'Ρηγίνος, καὶ οἱ σὺν αὐτῷ εὐλαβέστατοι ἐπίσκοποι τῆς Κυπρίων επαρχίας Ζήνων καὶ Ευάγριος. "Οθεν, ἐπειδὴ τὰ κοινὰ πάθη μείζονος δεῖται τῆς θεραπείας, ὡς καὶ μείζονα την βλάβην φέροντα, καὶ μάλιστα εἰ μηδὲ ἔθος ἀρ χαῖον παρακολούθησεν, ὥστε τὸν ἐπίσκοπον τῆς ᾿Αντιοχέων πόλεως τὰς ἐν Κύπρῳ ποιεῖσθαι χειροτονίας, καθὰ διὰ τῶν λιβέλλων καὶ τῶν οἰκείων φωνῶν ἐδίδαξαν οἱ εὐλαβέστατοι ἄν δρες, εἰ τὴν πρόσοδον τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ ποιη σάμενοι, ἕξουσι τὸ ἀνεπηρέαστον καὶ ἀβίαστον οἱ τῶν ἁγίων ἐκκλησιῶν τῶν κατὰ τὴν Guill. Beveregii nota. Πράγμα παρὰ τοὺς ἐκκλησιαστικούς. el lainen hunc septimum apper.et, necessario seHunc canonem Photius non agnoscit. Nam in præfatione ad Nomocanonem septem tantum a synodo Ephesina constitatos canones scribit, Συν όδου τῆς ἐν Ἐφέσῳ τῶν σ' ἁγίων Πατέρων κανόνες ζ', et in primo capite primi tituli præcedentemn canonem sub nomine septimi citat. Sed Joannes Antiochenus, etiamsi ipse quoque in proœmio ad stato canonum Collectionein septem solos hujus concilii canones esse tradiderit, in primo tamen ejus titulo bunc canonem laudat, ubi etiam vocatur τῆς ἐν Ἐφέσῳ συνόδου κανών η': Synodi Ephesina canon 8. Hoc autem scriptoris alicujus injuria accidit. Ipse enim Joannes in primo titulo NOHIO - canonis hunc septimum diserte vocal, dicens, της ἐν Ἐφέσῳ συνόδου κανών ζ', φuomodo haud dubie et in collectione scribi debuit. Ex eo autem, quod Me septem solos hujus concilii canones numerel, quitur, præcedentem ab eo canonem e numere exclusum esse; quem etiam propterea nuspiam citat. Quod autem ad præsenten canonem sive potius decretum hujus concilii spectat, episcopus Autiochenus, qui sex prioribus, huic etiain edendo occasionem dedit: quippe qui jus ordinationis, contra ac prius habuerat, in insula Cypro sibi tune temporis vindicabat. De qua re cum episcopi ejusdem insulæ, in canone commemorati, libellum synodo exhibuissent, editum est illico præsens deeretum, quo cantum est, ne quid in ecclesiastica administratione, vel in Cypro, vel alibi innovetur; sed omnibns diœcesibus et provinciis antiqua sua jura et privilegia inviolata serventur. Exsiat hoc decretum in Actis hujus concilii editionis supra scriptæ, pag. 306, ubi etiam occasio constitutionis uberius explicatur.

IN CAN. VIII CONC. EPHES Κύπρον προεστῶτες κατὰ τοὺς κανόνας των ἁγίων Πατέρων καὶ τὴν ἀρχαίαν συνήθειαν, δι' ἑαυτῶν τὰς χειροτονίας τῶν εὐλαβεστάτων ἐπισκόπων ποιούμενοι. Τὸ δὲ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν άλλων διοικήσεων καὶ τῶν ἀπανταχοῦ ἐπαρχιῶν παραφυλαχθήσεται· ὥστε μηδένα των θεοφιλεστάτων ἐπισκόπων επαρχίαν ετέραν οὐκ οὖσαν ἄνωθεν καὶ ἐξαρχῆς ὑπὸ τὴν αὐ τοῦ, ήγουν τῶν πρὸ αὐτοῦ χεῖρα καταλαμβά ἀλλ' εἰ καί τις κατέλαβε καὶ ὑφ' ἑαυτὸν πεποίηται βιασάμενος ταύτην ἀποδιδόναι, να μὴ τῶν Πατέρων οἱ κανόνες παραβαίνωνται, μηδὲ ἐν ἱερουργίας προσχήματι ἐξουσίας το φος κοσμικῆς παρεισδύηται, μηδὲ λάθωμεν τὴν ἐλευθερίαν κατὰ μικρὴν ἀπολέσαντες, ἣν ἡμῖν ἐδωρήσατο τῷ ἰδίῳ αἵματι ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ πάντων ἀνθρώπων ἐλευθε ρωτής. Εδοξε τοίνυν τῇ ἁγίᾳ καὶ οἰκουμενική συνόδῳ, σώζεσθαι εκάστῃ ἐπαρχίᾳ καθαρὰ καὶ αβίαστα τὰ αὐτῇ προσόντα δίκαια εξαρχῆς ἄνωθεν, κατὰ τὸ πάλαι κρατῆσαν ἔθος, ἄδειαν ἔχοντος ἑκάστου μητροπολίτου τὰ ἴσα τῶν πε πραγμένων πρὸς τὸ οἰκεῖον ἀσφαλὲς ἐκλαβεῖν. Εἰ δέ τις μαχόμενον τύπον τοῖς νῦν ὡρισμέ τοις προκομίσοι, άκυρον τοῦτον εἶναι ἔδοξε τῇ ἁγίᾳ πάσῃ καὶ οἰκουμενικῇ συνόδφ. ΒΑΛΣ. Πρὸ τοῦ ἀποξενωθῆναι τὴν βασιλείαν τῶν Ῥωμαίων ἐκ τῆς μεγάλης Αντιοχείας, δοὺξ ἐν αὐτῇ παρὰ τοῦ βασιλέως ἐπέμπετο, καὶ οὗτος στρατηγὸν εἰς Κύπρον ἀπέστελλεν, ὡς ὑποκειμένην τῇ Αντιο- G χείς. Οἱ δὲ Κύπριοι ἐπίσκοποι καθ' ἑαυτοὺς διήγον καὶ ἐχειροτονοῦντο. Τοῦ γοῦν τότε ὄντος ἐπιχειροῦν. τος, ὡς ἔοικεν, χειροτονίας ποιεῖν εἰς τὰς ἐκκλησίας τῶν Κυπρίων προφάσει τοῦ στέλλεσθαι στρατηγὸν ἐν τῇ νήσῳ παρὰ τοῦ δουκὸς Ἀντιοχείας, ἀνηνέχθη τὰ περὶ τούτου τῇ ἐν Ἐφέσῳ συνόδῳ παρὰ Κυπρίων ἐπισκόπων, καὶ αὕτη, τὴν πρόσοδον, ήτοι την προσο έλευσιν τούτων δεξαμένη, ὥρισε τους Κυπρίους ἐπισκόπους, κατὰ τοὺς κανόνας καὶ τὴν ἀρχαίαν συν ήθειαν, δι' ἑαυτῶν χειροτονεῖσθαι· Καθώς, φησί, τοῦτο γενήσεται καὶ εἰς τὰς λοιπάς διοικήσεις καὶ ἐπαρχίας, μὴ δυναμένου τινὸς ἐπισκόπου ἑτέραν επαρχίαν σφετερίζεσθαι, μὴ ὑποκειμένην ἀνέκαθεν αὐτῷ· μᾶλλον μὲν οὖν καὶ τοὺς τοιοῦτόν τι ποιοῦντας, καὶ κατὰ βίαν, καὶ αὐθεντίαν, ἀλλοτρίαν ἐνορίαν κατασχόντας, ἀπολῦσαι αὐτὴν, ἵνα μὴ παραβαίνωνται οι κανόνες, καὶ προσχήματι τῆς ἱερουργίας ἐξου σίας κοσμικής ήτοι κενοδοξίας τύφος εἰς τοὺς ἀρχιε episcoporum electiones faciant. Idem autem et in aliis diœcesibus, et, quæ sunt ubique, provinciis servabitur: ut nullus religiosissimorum episcoporum, provinciam aliam, quæ non mullis retro annis et ab initio sub sua, vel eorum, qui illum præcesserunt, manu fuerit, invadat: sød et si quis invaserit, et sibi per vim submiserit, eam reddat, ne Patrum canones transiliantur, nec sub sacerdotalis muneris prætextu sæcularis potestatis fasine subeat, nec libertatem paulatim imprudentes amiltamus, quam nobis proprio sanguine dedit Dominus Jesus Christus, omnium hominum liberator. Sanctæ ergo et universali synodo visum est, ut unicuique provinciæ pura et inviolata serventur jura, quæ ab initio et multis retro annis habet, secundum consuetudinem quæ jam olim servala, potestatem habente unoquoque metropolitano, acto❤ rum exemplaria ad suam securitatem accipere. Si quis autem constitutionem aliquam iis, quæ nunc definita sunt, repugnantem attulerit, eam quoque esse irritum visum est toti sanciæ et universal sym nodo. BALS. Antequam Romanorum imperium a magna Antiochia abalienaretur, dux in eam ab imperatore mittebatur, et is in Cyprum præfectum mittebat tanquam 105 Antiochiæ subjectam. Cyprii autem episcopi per se degebant, et ordinabantur. Cumn ergo qui tunc erat Antiochiæ episcopus conaretur, ut est verisimile, in ecclesiis Cypriorum ordinationes facere, eo prætextu quod præfectus a duce Antiochiæ in insulam mitteretur, de ea re a Cypriis episcopis ad synodum, quæ erat Ephesi, relatum est. Ea vero, processu sive postulatione eorum admissa, decrevit Cyprios episcopos secundum canones et antiquam consuetudinem per seipsos ordinari: Quemadmodum, inquit, hoc det et in cæteris diœcesibus et provincus, cum nullus episcopus aliam sibi provinciam vindicare possit, quæ 1.00 sibi longo retro tempore subjecta fuerit: sed potius eos, qui tale quid faciunt, et vi propriaque auctoritate alienam regionem detinent, eam dimittere, ne canones transiliantur, et sacerdotalis officii praes textu sæcularis potestatis sive vanæ gloriæ fastus in antistites oriatur. Concessit autem et unicuique Guill. Beveregii nota. Καὶ τοὺς κανόνας τῶν ἁγίων Πατέρων. In Græcis, tam Balsamonis quam Zonara, codicibus antehac impressis, pro Πατέρων legitur ἀποστό • λων, quam lectionen Elias thingerus Augustanas, in sua Gracorum canonum editione, anno 1614, retinuit. Sed non solus codex ms. Bodleianus hic mpressus legit τῶν Πατέρων, verum etiam Joannes Antiochenus, in Collectione canonium, titulo t, et codex canonum Ecclesiæ universæ a Christophoro Jastello editus, et ipsa etiam Acta hujus concilii, loco supra laudato, quo hoc decretum exsta'. Sic etiam legit Gentianus Hervetus, quippe qui per vocem Patrum vertit. Et hæc qnidem veriør videtur lectio. Etiamsi enim non negandum est, quin Patres Ephesini hoc loco ad canones apostolicos respectum habuerint, dicentes, πράγμα παρὰ τοὺς ἐκκλησιαστικούς θεσμούς καὶ τοὺς κανόνας τῶν ἁγίων Πατέρων καινοτομούμενον. Ηi tamnon έκκλησιαστικοί θεσμοί potius hic dicuntur, et κανόνες τῶν ἁγίων Πατέρων sunt canones Nieani. Sic min et in libello episcoporum Cypri, qui huic decreto occasionem dedit, hoc idem dicitur esse contra apostolicos conones et definitiones sanctissima Nicænæ synodi.

metropolitano hujus canonis exemplaria ad pro- ρεῖ; ἀναφαίνηται. Εξεχώρησε δὲ καὶ ἑκάστῳ τῶν priam securitatem accipere: et nullam aliain scriptam constitutionem sive imperialen jussionem, huic canoni repugnanten, ab aliquo allatam valere. Lege et secundum can. secundæ syn., 28 can. quartz syn. 59 can. sextæ syn., et quæ in eos scripta sunt, et scies quomodo Ecclesiæ, quæ Romæ suberant, throno Constantinopolis subjectæ fuerint, exceptis aliquibus. ZONAR. Cypri episcopos creandi ejus Antiochenæ sibi Ecclesiæ antistites vindicabat, forte quod in Antiocheni ducis ditione ea insula priscis temporibus fuisset: nam a duce Autiocheno præfectus illic mittebatur. Ejus rei querelam Cyprii quidam episcopi aul synodum detulere, neque id unquam Antiochene patriarchæ juris fuisse, ut ab eo Cypriarum urbium episcopi ordinarentur, tum viva ipsimet oratione tum scriptis in eain sententiam codicillis, docuere. Episcoporum itaque processu, sive supplicatione approbata statuit synodus Cypriorum episcopos, secundum sanctorum Patrum canones et autiquam consuetudinem, illæsos et inclemnes fore. Nam canones quidem, et apostolorum trigesimus quintus, et Antiochenæ synodi tertius, ne in alienis provinciis sibi non subjectis ordinationes facere episcopi audeant, secus, irritum esse quod fecerint, ipsos vero deponi jubent: cecumenicæ vero primæ synodi sextus et septimus, antiquas conguetudines, ab ipsis quoque ecclesiarum præsulibus, servandas esse decernit. Quorum canonem vestigiis Patres hic quoque reverendi insistentes, ut a Cypriis episcopis ejus insule antistites ordinentur, idemque locis omnibus omnino servetur, neu provinciam aliquam, quæ non sibi et antiquio ribus episcopis subjecta jain inde ab initio fuerit, invadere episcopo liceat, decrevere. Quod si provinciam nou suæ ditionis quispiam usurpaverit, iis, inquiunt, quibus invitis est ablata, atque usurpata, restituat: ne vel ex eo, scilicet, auctoritas canonum infringatur, vel sacri muneris obeundi studium ambitioni prætexentes, ad inanem terrenæ potestatis amplificanda cupiditatem autistites delabantur: nesque proinde, dominatu eorum, quibus nulla justa imperandi causa est oppressi, libertatis jacturani facismus, quam nobis Dominus largitus est, suo ipsius sanguine pro hominum libertate effuso. Quamobrem sua cuique provinciæ jura, sancta symodus, facta etiam metropolitanis hujus edicti de- ·scribendi potestate, ex antiqua consuetudine servari jubet; et si typus, inquit, vel scriptum aliquod jam decretis contraria exprimeus et constituens proferatur, irritum sit. ARIST. Serventur sua cuique provinciæ jura, pura ac înviolata. Qui vero contrariam hisce formam introducit, futilis est. Quicunque episcopi alienam provinciam suæ polestati vi subjecerint, quæ olim et ab initio sub μητροπολιτῶν ἐκλαβέσθαι τὰ ἴσα τοῦ τοιούτου κανό νος εἰς οἰκείαν ἀσφάλειαν, καὶ μηδὲ κρατεῖν ἕτερον ἔγγραφον τύπον, ήγουν βασιλικόν πρόσταγμα έναν τιούμενον τῷ κανόνι τούτῳ, παρά τινος προκομιζό μενων. Καὶ ἀνάγνωθι τὸν β' κανόνα τῆς β' συνόδου, τὸν κη' τῆς δ' συνόδου, τὸν λθ' τῆς ς' συνόδου, καὶ τὰ ἐν αὐτοῖς· καὶ μάθοις πῶς ὑπετέθησαν αἱ ὑπὸ τὴν Ρωμανίαν Ἐκκλησίαι ἄνευ τινῶν τῷ θρόνῳ τῆς Κων σταντινουπόλεως. ΖΩΝΑΡ. Ο τῆς Ἀντιοχέων Εκκλησίας ἀρχιερεὺς ὑφ' ἑαυτὸν εἶλκε τὰς τῶν Κυπρίων ἐπισκόπων χειρο τονίας, ὡς τάχα τῆς Κύπρου τὸ παλαιὸν τελούσας ὑπὸ τὸν δοῦκα Αντιοχείας. Παρὰ γὰρ τοῦ δουκὸς Αντιοχείας εστέλλετο ἐκεῖ στρατηγός. Διὰ τοῦτο προσῆλθόν τινες τῶν Κυπρίων ἐπισκόπων τῇ συνόδ ταύτῃ, λέγοντες τοῦτο αὐτό, καὶ δι' ἐγγράφων ἀναφέ ροντες ὅτι οὐκ ἐξ ἔθους παλαιοῦ δίκαιον ἔσχεν ὁ Αντιοχείας χειροτονεῖν τοὺς ἐπισκόπους Κυπρίων. Εψηφίσατο οὖν ἡ σύνοδος, τήν πρόσοδον ἤτοι τὴν προσέλευσιν δεξαμένη τῶν ἐπισκόπων, τὸ ἀνεπηρέαστον καὶ ἀβίαστον ἔχειν τοὺς τῶν Κυπρίων ἐπισκό πους, κατὰ τοὺς κανόνας τῶν ἁγίων Πατέρων και τὴν ἀρχαίαν συνήθειαν. Ὁ γὰρ τριακοστός πέμπτος κανὼν τῶν ἁγίων ἀποστόλων καὶ ὁ τρίτος τῆς ἐν Αντιοχείς συνόδου μὴ τολμἂν τοὺς ἐπισκόπους κα λεύουσι ποιεῖσθαι χειροτονίας εἰς τὰς μὴ ὑποκειμέν νας αὐτοῖς ἐπαρχίας· εἰ δὲ μή, ἄκυρα μὲν τὰ παρ' ἐκείνων πραχθέντα εἶναι, αὐτοὺς δὲ καθαιρεῖσθαι. Καὶ ὁ ἔκτος δὲ κανὼν καὶ ὁ ἕβδομος τῆς πρώτης οι κουμενικῆς συνόδου τὰ ἀρχαῖα ἔθη κάν τοῖς ἀρχιε ρεῦσι κρατεῖν διατάττονται. Οἷς δὴ κανόσιν ἑπόμενο: καὶ οἱ τῆς συνόδου ταύτης σεπτοί Πατέρες ὥρισαν καὶ τοὺς Κυπρίων ἐπισκόπους δι᾿ ἑαυτῶν τὰς χειρο τονίας τῶν ἐν τῇ νήσῳ ταύτῃ ἐπισκόπων ποιεῖν, τοῦτο δὲ γίνεσθαι καὶ ἀπανταχοῦ, καὶ μὴ τινα τῶν ἐπισκόπων σφετερίζεσθαι ἐπαρχίαν μὴ οὖσαν ἄνω θεν, ήγουν Εκπαλαι καὶ ἀρχῆθεν, ὑπ' αὐτὸν καὶ ὑπὸ τοὺς πρὸ αὐτοῦ. Εἰ δὲ καί τις, φασὶν, ᾠκειώσατο ἐπαρχίαν μὴ ἀνήκουσαν αὐτῷ, ἀποδότω ταύτην τοἶ; βιασθεῖσι καὶ ἀφαιρεθεῖσιν αὐτήν· ἵνα μὴ παραδεί νωνται οἱ κανόνες, καὶ ἀφορμὴν ἔχοντες τὴν ἱερουρ γίαν, καὶ ταύτην οἷόν τι προκάλυμμα προβαλλόμενοι κοσμικῆς ἐξουσίας κενοδοξίαν παρεισερχομένην εἰς ἑαυτοὺς ἔχωσιν οἱ ἀρχιερεῖς, καὶ δουλούμενοι τοῖς μὴ ἔχουσι δίκαιον ἀφαιρεθῶμεν τὴν ἐλευθερίαν, Αν ὁ Κύριος ἡμῖν ἐδωρήσατο, τὸ οἰκεῖον κενώσας αἷμα ὑπὲρ τῆς τῶν ἀνθρώπων ἐλευθερία;. Διὸ ἑκάστη επαρχίᾳ τὰ οἰκεῖα δίκαια κατὰ τὸ παλαιὸν ἔθος φυ λάττεσθαι ἡ ἁγία σύνοδος εψηφίσατο, καὶ τοῖς μητροπολίταις άδειαν ἔδωκε τὰ ἐψηφισμένα ἐκλαβέσθαι, κἂν τύπος, φησὶν, ήγουν ἔγγραφόν τι, προκομισθή τυποῦν καὶ ὁρίζον ἄλλα παρὰ τὰ νῦν ὡρισμένα, ἄκυρος ἔσται. ΑΡΙΣΤ. Τηρείσθω τὰ ἑκάστῃ ἐπαρχία προσόντα δίκαια καθαρὰ, ἀβίαστα. Ὁ δὲ τύπον ἀντικεί μενον τούτοις εἰσάγων ανόνητος. Οσοι τῶν ἐπισκόπων βίς ὑπὸ τὴν αὐτῶν χεῖρα επαρχίαν ἑτέραν ἐποιήσαντο, οὐκ οὖσαν ἄνωθεν καὶ

N CAN. VIII CONC. EPHES. ' ἐξ ἀρχῆς ὑπ' αὐτούς, ἢ προνόμιον τι ἐπισκοπῆς ἑτέ- illis non fuit, 106 aut alterius episcopatus usurρας ὑφήρπασαν, οὐδέν τι ἐκ τούτου δικαιωθήσονται· paverint privilegium, nihil ex eo causs eorumn ἀλλ᾽ ἐπανασωθώσιν αὖθις πρὸς τοὺς ἔχοντας δίκαιον addetur, sed ad illos rursus episcopos, qui jus ad ἐπ' αὐτὰς ἐπισκόπους· ὅτι περ καθαρὰ καὶ ἀβίαστα eas habuerunt, restituantur. Nam pura et inviolata ὀφείλουσιν ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ προσεἶναι τὰ δίκαια. Καὶ debent cuique provinciæ servari jura, et sub sacerμὴ τύφον κοσμικῆς ἐξουσίας ἐν ἱερουργίας προσχή - dotalis muneris prætextu sæcularis potentiæ fastuıı ματι παρεισδύεσθαι. Ο δὲ τύπον εἰσάγων ἕτερον non subire. Si quis autem constitutionem aliam, τοῖς ἐνταῦθα ὁρισθεῖσιν ἀντικείμενον καὶ μαχόμενον iis quæ hic decernantur adversantem et pugnanοὐδέν τι ὠφεληθήσεται. tem, introduxerit, nullum ex eo emolumentum capiet. Ἐπιστολὴ τῆς αὐτῆς ἐν Ἐφέσῳ ἁγίας συνόδου πρὸς τὴν ἐν Παμφυλίᾳ εὐαγή σύνοδον, περὶ Εὐσταθίου τοῦ γενομένου αὐτῶν μητροπολίτου. • Μετά βουλῆς πάντα ποίει, ο τῆς θεοπνεύστου λεγούσης Γραφῆς, χρὴ μάλιστα τοὺς ἱερᾶσθαι λαχόντας μετά πάσης ἀκριβείας τὴν ἐφ' ἅπασι τοῖς πρακτέοις ποιεῖσθαι διάσκεψιν. Διαβιούν γὰρ οὕτως ἐθέλουσιν, ἐν καλῷ τῆς ἐλπίδος κεῖσθαί τε κατ' αὐτοὺς, καὶ οἷον ἐξ οὐρίας ἐν τοῖς κατ' εὐχὴν ἀποφέρεσθαι συμβαίνει· καὶ πολὺ τό γε εἰκὸς ὁ λόγος ἔχει. 'Αλλ' οἶδεν ἔσθ' ὅτε δριμεῖα καὶ ἀφόρητος λύπη, κατασκήψασα τοῦ, καταβολώσαί τε δεινῶς αὐτὸν, καὶ τῆς τῶν δεόντων ἀποκομίσαι θήρας, ἀναπεῖσαί τε τὸ πεφυκὸς ἀδικεῖν ὡς τι τῶν ὀνησιφόρων ἰδεῖν. Τοιοῦτόν τι πεπονθότα τεθεάμεθα τὸν εὐλαβέστατον καὶ θεοσεβέστατον ἐπίσκοπον Εὐστάθιον· κεχειροτόνηται μὲν γὰρ, ὡς μεμαρτύρηται, κανονικῶς· τεθορυβημένος δὲ, ὥς φησι, παρά τινων, καὶ ἀδοκήτοις περιστάσεσιν ἐμβεβηκώς, εἶτα ἐκ πολλῆς ἄγαν ἀπραημοσύνης ἀπειρηκὼς τὴν ἀντίστασιν τῶν ἐπενηνεγμένων αὐτῷ φροντίδων, καὶ διακρούεσθαι τὰς παρὰ τῶν ἐπιφυομένων αὐτῷ δυσφημίας δυνάμενος, παραιτήσεως οὐκ ἴσμεν όπως προεκόμισε βιβλίον· ἔδει γὰρ ὡς ἅπαξ έγκεχειρι σμένον ἱερατικὴν φροντίδα, ταύτης έχεσθαι μετ' ευρωστίας πνευματικῆς, καὶ οἶον ἀνταποδύεσθαι τοῖς πόνοις, καὶ ἱδρῶτα τὸν ἔμμισθον εθελοντεὶ ὑπομεῖναι. Ἐπειδὴ δὲ ἅπαξ ὀλιγώ πως έχοντα παρέδειξεν ἑαυτὸν, τοῦτο παθὼν ἐξ ἀπραγμοσύνης μᾶλλον ἢ δκνου καὶ ῥᾳθυμίας, κεχειροτόνηκεν ἀναγκαίως ἡ ὑμετέρα θεοσέβεια τὸν εὐσεβέστατον καὶ θεοσεβέστα τὸν ἀδελφὸν ἡμῶν καὶ συνεπίσκοπον Θεόδω ρον, φροντιοῦντα τῆς ἐκκλησίας. Οὐ γὰρ ἦν ἀκόλουθον χηρεύειν αὐτὴν, καὶ ἐπιστάτου δίχα διατελεῖν τοῦ Σωτῆρος τὰ ποίμνια. Επειδὴ δὲ προσῆλθε κλαίων, οὐ περὶ τῆς πόλεως οὐδὲ τῆς ἐκκλησίας φιλονεικῶν τῷ μνημονευθέντι θεοσεβεστάτῳ ἐπισκόπῳ Θεοδώρῳ, ἐξαιτῶν δὲ τέως τὴν τοῦ ἐπισκόπου τιμὴν καὶ κλῆσιν, συνηλγήσαμεν ἅπαντες τῷ πρεσβύτῃ, καὶ κοι νὰν εἶναι λογισάμενοι τὸ αὐτοῦ δάκρυον, ἐσπεύδομεν μαθεῖν, εἰ καθαίρεσιν ἔννομον ύπομε μένηκεν ὁ μνεμονευθείς, ήγουν ἐπὶ τισι τῶν ἀτόπων ἐλήλεγκται παρά τινων καταφλύαρη *7 Prov, xiit, 7. Epistola ejusdem sanctæ Ephesine synodi ad sacram in Pamphylia synodum, de Eustathio, qui fuit corum metropolitanus. Cum divinitus inspirata Scriptura dicat, ‹ Fac omnia cam consilio ". › maxime quidem oportet eos, qui sacerdotis gradum sortiti sunt, quam fieri potest accuratissime omnia quæ sunt agenda inquirere ac examinare. lis enim, qui vitam ita volunt instiluere, circa ea quæ ad se pertinent, spem pulchre collocatam habere, et tanquam secundo vento ea pro voto succedere continget: et magnam quidem habet verisimilitudinem oratio. Sed acerbus et intolerabilis dolor mentem aliquando opprimens, eam et valde perturbat, et ab eorum, quæ fieri oportet, persecutione abducit, et persuadet ut quoa injuriam facere suapte natura consuevit, id tanquam aliquid conducibile respiciat. Tale quid in primis pio et religioso episcopo Eustathio accidisse vidimus. Canonice enim, ut perhibetur, electus est. Cum autem esset a nonnullis perturbatus, ut ait, et in inopinatas rerum circumstantias incidisset, deinde præ nimia negotii gerendi fuga ob ingruentes sibi curas animum despondisset, cum maledicta, quæ in eum ab imminentibus adversariis congerebantur, amovere posset, renuntiationis libellum nescimus quomodo obtulit. Oportebat enim eum, ut cui sacerdotalis cura semel mandata est, ei cum spirituali robore insistere, et labores veluti subire, et sudorem, cui merces proposita est, lubenter suscipere. Quoniam autem seipsum semel negligentem esse ostendit, idque ei potius propter negotii ac laboris fugam, quam propter inertiam ac socordiam accidit, vestra pietus religiosissimum ac maxime pium fratrem nostrum et coepiscopum Theodorum ecclesiæ curam gesturum necessario ordinavit. Neque enim erat honestum ut ea vidua essel, el absque rectore essent Servatoris greges. Sed quoniam flens accessit, non de civitate, nec de ecclesia cum religiosissimo episcopo Theodoro, cujus meminimus, ambitiose contendens, sed episcopi interim honorem et appellationem postulans: omnes senis vicem condoluimus el communes esse ejus lacrymas arbitrati, scire contendimus, an legitimam depositionem prædictus subierit, an ab aliquibus, qui famam ejus elevarunt, aliquorumi gravium et indignorum criminum convictus fuerit. Atqui didicimus nihil ejusmodi ab eo factum esse,

' prædictoque pro crimine potius fuisse ipsam renuntiationem. Unde nec de vestra pietate querimur, quæ in ejus locum, ut par fuit, prædictum Theodorum ordinavit episcopum. Sed quoniam viro non nimis vehementer succensere est consentaneum, quod sil negotiorum et laborum fugitantior: sed senis potius misereri oportet, qui extra civitatem, quæ eum tulit, et patrios ritus vitæque instituta, tam longo tempore fuerit, æquum censuimus et statuimus, ut sine omni contradictione episcopalus, women 107 habeat, et honorem et communionem: ita tamen, ut neque ipse ordinet, neque ecclesias occupans propria auctoritate sacra obeat; nisi vel utique assumptus, sive etiam, si evenerit, permissus a fratre et coepiscopo, secundum dispositionem et dilectionem, quæ est in Christo. Si quid autem benignius ei consulueritis vel nunc vel in posterum, id quoque placebit sanctæ sunodo. BALS. Pamphylia est Attaliæ' provincia. Et quoniam quidam Eustathius, qui in ea episcopus fuerat, episcopa mi scriptis renuntiavit propter quasdam vexationes ac molestos negotiorum casus, rursusque lacrymis supplicavit, ut solum episcopi honorem et nomen haberet, exorata est sancta synodus, et per præsentem epistolam ad synodum, quæ erat in Pamphylia, missam statuit misericordia dignum esse senem et Theodorum quidem, qui in Pamphylia electus est, rursus esse episcopum: Eustathium autem, ut qui non esset depositus, sed, ut negotia laboresque fugeret, renuntiasset, ex dispensationis ratione, ea quæ petivit habere, nomen scilicet et honorem episcopi et communionem, id est intra altare participare, nihil tamen episcopale exercere, nisi ex regionis episcopo id ei permissum sit. Neque enim æquum esse censuit, ut viro graviter succenseretur, quod esset negotiorum laborumque fugitantior, vel quod ad ea gerenda esset ineptus. Cum hæc traetet epistola, dicuntnonnulli ex ea essifantislitibus permissum, ut ecclesiarum quidem thronis renuntient, et tamen antistitum dignitatem obtineant. Si enim, inquiunt, hoc fieri non posset, synodus Eustathio non permisisset, ut episcopi nomen et honorem haberet, et cum episcopi regionis voluntate sacra obiret. Non est aulem hoc, ut existimo, verum. Quod enim a Patribus definitum est, ex dispensationis ratione defuitum eat: et non oportet quod per dispensationem propter aliquid utile introductum est, exemplum trahi, et tanquam canonem deinceps valere: et maxime cum epistola non dicat Eustathium adl épiscopatus administrationi renuntiasse, episcopalem'autem dignitatem tenuisse. (Neque enim supplicasset ut id haberet quod habebat.) Sed potius disserit, eum renuntiasse episcopatui. Et cum Patres non ´ definierint, ut id, quod Eustathio propter commiserationem factum est, deinceps quoque vim habeat, σάντων αὐτοῦ τῆς ὑπολήψεως· καὶ δὴ ἐμάθο μεν πεπράχθαι μὲν τοιοῦτον οὐδὲν, γενέσθαι δὲ μᾶλλον τῷ μνημονευθέντι ἀντὶ ἐγκλήματος τὴν παραίτησιν· ὅθεν οὐδὲ τῇ ὑμετέρᾳ θεοσε βεία έμεμψάμεθα, χειροτονησάσῃ δεόντως εἰς τὸν αὐτοῦ τόπον τὸν μνημονευθέντα ἐπίσκο που Θεόδωρον. Ἐπειδὴ δὲ τῇ ἀπραγμοσύνη τοῦ ἀνδρὸς οὐ σφόδρα φιλονεικεῖν ἀκόλουθον, ἔδει δὲ μᾶλλον ἐλεῆσαι πρεσβύτην, ἔξω καὶ πόλεως τῆς ἐνεγκούσης αὐτὸν καὶ πατρῴων ἐνδιαιτημάτων ἐν μακροῖς οὕτω γεγονότα χρόν νοις, ἐδικαιώσαμεν καὶ ὡρίσαμεν δίχα πάσης ἀντιλογίας ἔχειν αὐτὸν, τό τε τῆς ἐπισκοπῆς ὄνομα καὶ τὴν τιμὴν, καὶ κοινωνίαν· οὕτω μέντοι, ώστε μὴ χειροτονεῖν αὐτὸν, μήτε μήν ἐκκλησίαν καταλαβόντα ἱερουργεῖν ἐξ ιδίας αὐ θεντίας· ἀλλ' εἰ ἄρα συμπαραλαμβανόμενον, εἴτουν ἐπιτρεπόμενον, εἰ τύχοι, παρὰ ἀδελφοῦ καὶ συνεπισκόπου, κατὰ διάθεσιν καὶ ἀγάπην τὴν ἐν Χριστῷ. Εἰ δέ τι βουλεύσησθε χρηστό τερον ἐπ' αὐτῷ ἡ νῦν ἢ εἰς τὸ μετὰ ταῦτα, ἀρέσει καὶ τοῦτο τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ. ΒΑΛΣ. Παμφυλία ἐστὶν ἡ τῆς ᾿Ατταλείας επαρ χία. Καὶ ἐπεὶ Εὐστάθιός τις, ἐπισκοπεύσας ἐν αὐτῇ, παρητήσατο ἐγγράφως τὴν ἐπισκοπὴν διά τινας ὀχλήσεις καὶ περιστάσεις πραγματικὰς, πάλιν δὲ παρεκλήτευσε μετὰ δακρύων, μόνην τιμὴν ἐπισκό που καὶ κλῆσιν ἔχειν, ἐδυσωπήθη ἡ ἁγία σύνοδος· καὶ ὥρισε διὰ τῆς παρούσης επιστολῆς πρὸς τὴν ἐν Παμφυλία σύνοδον ἀποσταλείσης ἐλέους ἀξιωθῆναι τὸν γέροντα· καὶ τὸν μὲν ἐν Παμφυλία χειροτονηθέντα ἐπίσκοπον Θεόδωρον πάλιν εἶναι ἐπίσκο πον, τὸν δὲ Εὐστάθιον, ὡς μὴ καθαιρεθέντα, ἀλλὰ διὰ ἀπραγμοσύνην παραιτησάμενον, ἔχειν κατ' οί κονομίας λόγον & εζήτησεν, ήγουν ὄνομα καὶ τιμὴν ἐπισκόπου, καὶ κοινωνίαν, ήγουν μεταλαμβάγειν ἐντὸς τοῦ θυσιαστηρίου· μηδὲν δέ τι ἐνεργεῖν ἐπισκοπικὸν εἰ μὴ κατὰ θέλησιν τοῦ ἐγχωρίου ἐπισκόπου τῇ ἀπραγμοσύνῃ τοῦ ἀνδρὸς, ἤτοι τῇ περὶ τὰ πράἐπιτραπῇ. Οὐδὲ γὰρ ἔκρινε δίκαιον φιλονεικείν τινα γματα ἀνεπιτηδειότητι αὐτοῦ. Ταῦτα τῆς ἐπιστολῆς διαλαμβανούσης, λέγουσι τινες ἐνδοθῆναι τοῖς ἀρχιερεῦσι ἀπὸ ταύτης παραιτείσθαι τοὺς θρόνους τῶν ἐκκλησιῶν, καὶ τὴν ἀρχιερωσύνην παρακρατεῖν. Εἰ Ο μὴ γὰρ τοῦτο ἦν, φασί, δυνατόν, οὐκ ἂν ἡ σύνοδος τῷ Εὐσταθίῳ παρεχώρησεν όνομα ἔχειν ἐπισκόπου καὶ τιμὴν, καὶ μετὰ θελήσεως τοῦ ἐγχωρίου ἐπι σκόπου ἱερουργεῖν. Οὐκ ἔστι δὲ τοῦτο, ὡς οἴομαι, ἀληθές. Τὸ γὰρ ὑπὸ τῶν Πατέρων διορισθὲν κατ' οἰκονομίας λόγον ὠρίσθη· καὶ οὐ χρὴ τὸ κατ' οίκο νομίαν διά τι χρήσιμον εἰσενεχθὲν εἰς ὑπόδειγμα ἕλκεσθαι, καὶ ὡς κανόνα κρατεῖν εἰς τὰ ἑξῆς· ἄλο λως τε τῆς ἐπιστολῆς μὴ λεγούσης τὴν μὲν οίκονομίαν τῆς ἐπισκοπῆς παραιτήσασθαι τὸν Εὐστάθιον, ὑποκρατῆσαι δὲ τὴν ἱερωσύνην (ἡ γὰρ ἂν οὐδὲ παρεκλήτευσε λαβεῖν ὅπερ εἶχεν), ἀλλὰ μᾶλλον δια λαμβανούσης παραιτήσασθαι αὐτὴν τὴν ἐπισκοπήν. Καὶ τῶν Πατέρων μὴ διορισαμένων τὸ κατὰ συμπά θειαν ἐπὶ τῷ Ευσταθίῳ γενόμενον κρατεῖν καὶ

IN CAN. VIII CONC. EPHIES. ἐφεξῆς, πόθεν οὗτοι διαιροῦσι τὰ ἀδιαίρετα, καὶ quanam ratione dividunt isti quæ non debent dividi, νομοθετοῦσι τὰ μὴ τῇ ἐπιστολῇ περιεχόμενα; Καὶ ταύτην δὲ τὴν οἰκονομίαν νομίζω μὴ ἀπεριμερίμνως γενέσθαι. Τῶν γὰρ κανόνων καὶ τῆς πρὸς Δόμνον ἐπιστολῆς τοῦ ἁγίου Κυρίλλου διοριζομένων λιβέλα λυς παραιτήσεως μὴ προσάγειν τινὰς τῶν ἱερέων (Εἰ γάρ, φησὶν, εἰσὶν ἄξιοι τοῦ λειτουργεῖν, ἔστω σαν ἐν τούτῳ· εἰ δὲ ἀνάξιοι, μὴ ἀπὸ παραιτήσεως ἐξίτωσαν. κατεγνωσμένοι δὲ μᾶλλον ἐπὶ πράγμασι), πῶς ἄν τις εἴπῃ τὴν ἐν Ἐφέσῳ σύνοδον, καὶ μᾶλ. λον τὸν προϊστάμενον ταύτης μέγαν Κύριλλον ὑπεναντίως ἑαυτῷ καὶ τοῖς λοιποῖς Πατράσι διορίσασθαι; 'Αλλ', ὡς ἔοικε, τῆς παραιτήσεως τοῦ Εὐστα θέου μὴ οὔσης βεβαίας, ἀλλὰ κατασειομένης, Εν τισι κατένευσε κατά λόγον οἰκονομίας ἡ ἁγία σύνοδος εἰς * διωρίσατο. Οτι δὲ τοιαύτη ἦν ἡ παραίτησις τοῦ Ευσταθίου, παρίσταται καὶ ἀπ' αὐτῆς τῆς ἐπιστο λῆς, λεγούσης ὡς οὐκ ἴσμεν ὅπως παραιτήσεως προκεκόμικς βιβλίον ὁ Εὐστάθιος, και οἷον ξενιζομένης ἐπὶ τῇ ταύτης παραδοχῇ. Εἰ γὰρ οὐ κατ εσείετο ὑπό τινος αὕτη, οὐδὲ τὸ ὀνομάζεσθαι ἐπίσ σκοπον, καὶ ἱερουργεῖν ἂν ἐδόθη αὐτῷ. Ὥστε τὸ διὰ τῆς παρούσης ἐπιστολῆς οἰκονομηθὲν οὐκ ἔστι καθολικών. Δηλοῦται δὲ τοῦτο καὶ ἐκ τοῦ γράψαι τοὺς Πατέρας, ὡς, εἴπερ παρὰ τῶν ἐγχωρίων καὶ ἕτερόν τι χρηστότερον γένηται εἰς τὸν γέροντα, ἀρέσκει τοῦ Ὁ τῇ συνόδῳ. Ετι εἰπὲ ὡς, τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου διοριζομένης μηδένα ἀπολελυμένως χειροτονεῖσθαι, ὁ ὑποκρατήσας ἐπίσκοπος μόνην τὴν ἱερωσύνην, ὡς τινές φασι, ποίων ἱερέων Ιεράρχης ὀνομασθήσεται, ἢ τίνας διδάξει; ποίων δὲ καὶ ἐπισκοπεύσει; Πάντως οὐδέ τινων. Διὸ οὐδὲ ἐν δυνάμει μόνῃ ἡ ἱερωσύνη υποκρατηθήσεται. Ζήτει καὶ τὸν δέκατον κανόνα τοῦ ἁγίου Πέτρου ἀρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας. ΖΩΝΑΡ. Ο Ευστάθιος, οὗ μέμνηται ἡ ἐπιστολή αὕτη, ἐπίσκοπος ἦν τῆς Παμφυλίας. Παμφυλία δέ ἐστιν ἡ τῆς Ατταλείας ἐπαρχία. Ὁ γοῦν ῥηθεὶς ἀνὴρ, περιστάσεσιν ἐμπεπτωκώς, καὶ ἀπαγορεύσας διὰ μι κροψυχίαν καὶ ἀπραγμοσύνην, ἐγγράφως παρητήσατο τὴν ἐπισκοπήν. Κἀκεῖ μὲν ἄλλος κεχειροτόνητο· ὁ δὲ Εὐστάθιος κλαίων προσῆλθε τῇ ἱερᾷ ταύτῃ συνόδῳ, οὐ τὴν πόλιν, οὐ τὴν ἐκκλησίαν ἀνακαλούμενος, οὐδ' Αμφισβητῶν περὶ αὐτῶν τῷ μετ' αὐτὸν χειροτονη θέντι, ὄνομα δὲ καὶ τιμὴν αἰτῶν ἐπισκόπου, καλεῖσθαι δηλαδή θέλων ἐπίσκοπος, καὶ τιμὴν ἔχειν ἐν καθέδραις καὶ τοιούτοις ἄλλοις ἐπισκόπῳ προσήκουσιν. Φησὶν οὖν ἡ ἱερὰ σύνοδος ὅτι Συνηγήσαμεν τῷ πρεσβύτῃ, καὶ κοινὸν ἡγησάμεθα τὸ αὐτοῦ δάκρυον, καὶ ἐζητήσαμεν μαθεῖν εἰ κανονικῶς καθηρέθη ὁ ἄνθρωπος, τινῶν ἴσως κατηγορησάντων αὐτοῦ ἐπ' ἀτόποις τισίν. Ἐπεὶ δὲ μηδὲν τοιοῦτον ἐπ᾿ αὐτῷ γεγονέναι ἐμάθομεν, παραιτήσασθαι δὲ αὐτὸν τὴν ἐπισκοπὴν, καὶ διὰ τοῦτο αὐτῆς ἐκπεσεῖν δι' ἀπραγμοσύνην, οὐκ ἀκόλουθον ελογισάμεθα φιλονεικεῖν τῇ ἀπραγμοσύνῃ τοῦ ἀνδρός, ἤτοι τῇ περὶ τὰ πράγματα ἀνεπιτηδειότητι· δεῖν δὲ μᾶλλον ἐκρίνα μεν ἐλεῆσαι τὸν γηραιὸν ἐπὶ χρόνοις πολλοῖς τῆς πατρίδος αὐτοῦ, καὶ πατρώων ἐνδιαιτημάτων ἐχε et tanquam leges sancinat ea quæ epistola non comprehenduntur. Porro et hanc dispensationem exi stimo non inconsiderate factam esse. Cum enim canones, et sancti Cyrilli ad Domnum epistola, decernant, ne ulli sacerdotes renuntiationum libellos afferant (Si enim, inquit, sacra ministeria obire digni sunt, in eo permaneant: sin autem indigni, ne per renuntiationem exeant, sed potius, rebus ipsis condemnati), quomodo dixerit quispiam Ephe sinam synodum, et eum potius qui ei præerat magnum Cyrillum sibi, et reliquis Patribus contraria statuisse? Sed, ut est versimile, cum Eustathii renumtiatio firma non esset, sed in quibusdam labaret, ex dispensationis ratione annuit sancta synodus ad ea quæ definiít. Quod autem esset ejusmodi Eustathii renuntiatio, ex ipsa etiam epistola apparent, quæ dicit: Nescio quomodo renuntiationis libellum allulit Eustathius: et ob ejus receptionem veluti in admirationem adducitur. Si ipsa enim ab aliquo non labefactaretur, nec ut episcopus nominaretur, et ut sacr muneris aliquid obiret, ei perniltertur. Quod itaque per hanc epistolam œconomice provisum est, non est universale. Hoc autem etiam ex eo declaratur, quod Patres scripserunt; quod si a religionis episcopis benignius aliquid in senem fiat, id quoque placet synodo. Præterea eum Chalcedonensis synodus nullum absolute ordinandom esse decernat, qui solum sacerdotalem, ut dicunt, dignitatem obtinebit episcopus; quorumnam 108 sacerdotum antistes esse dicetur, vel quosnam docebit? et quorumnam episcopus erit? Nullorum omnivo. Quare nec potestate quidem sola sacerdotalis dignitas obtinebitur. Quare etiam decimum cauonem sancti Petri Alexandrini episcopi. ZONAR. Eustathius, de quo in epistola sermo, Pamphylia episcopus fuit. Phamphylia autem est Attalia provincia. Vir itaque predictus cum in difficiliora tentpora incidisset, præ pusillanimitate et negotiorum fuga moleste lerens, episcopatui scriptis renuntiavit. Ac alius quidem illic electus est. Eustathius vero multis cum lacrymis in sanctam hanc synodum postea venit, non civitatem sibi, non Ecclesiam vindicans, aut ea quo minus a successore haberentur recusans: sed nomen tantum episcopi et honorem petens, nimirum episcopi nomine honestari, episcopalemque in consessu locuin, ac si quæ alia sunt hujusmodi, obtinere volens. Senis vicemn igitur condoluimus, inquit sancta synodus, communesque ejus facrymnas existimavimus, et discere conati sumus, Aum aliquoram flagitiorum convictus homo canonice depositus fuisset. Cum vero nihil tale factuin esse conperissemus, sed illum, haud sane rebus gerendis habilem, episcopatu, quo se ipsemet abdicaverat, excidisse: nos hominem, quod a negotiis abhorreret, sive rebus gerendis minus idoneus fuerit, objurgare haud honestum esse existimavimus, sed potlus senectute confecto, et patria multos jam annos ac patrifs sedibus orbato, misericordiæ aliquid impartiendom

esse judicavimus. Itaque et episcopi uomen, et πεπτωκότα. Καὶ ὡρίσαμεν, καὶ δίκαιον ἡγησάμεθα dignitatem, communionemque ab eo retineri decrevimus, et justum censuimus. Ita scilicet, ut ei seeretiora adyta intrare, ibique communicare, non tamen aut ipsi sacra facere, aut ordinibus quempiam Snaiguire fas sit, nisi vel episcopus aliqui eum sibi socium in sacris peragendis vel ordinando asciverit, vel ab ipso regionis istius episcopo tale quippiam ei facere sit permissusn. Atque haec quidem nos, inquit synodus, honini indulsimus. Quod si benignius alim quid, vel nunc, vel in posterum, illi consulueritis, id est, si plus aliquid juris vel privilegii illi concesseritis, nobis acceptum erit. Ex hac synodi constitutione· colligunt quidam, licere episcopis ecclesias suas, dignitate episcopali nihilominus retenta, dimittere. Sed ego contrarium potius binc puto effici, quod olim qui episcopatibus renuntiarunt omnibus qua acceperunt privati sunt, et neque jus aliquod episcopale post renuntiationem retinebant neque episcopi appellabantur. Si enim, episcopatu quam vis deposito, adhuc episcopalia jura retineri mos erat, cur tandem lacrymans Eustathius in sanctam synodum venit, sibique episcopi honorem ac nomen precibus obtinere contendit? et de ea re litteras ad Pamphyliae synodum dandas Ephesina haec synodus censuit? Potius igitur antistitum muneris episcopalis detrectationem nec sine culpa esse, nec tune fuisse, ex hac epistola apparet, quæ dicit; cum a negotiis vehementer abhorrens præ curis animo concidisset, renuntiationis, nescimus quomodo, ο libellum obtulit. Oportebat enim [eum, ut cui sacerdotalis cura semel mandata est, ei cum spirituali robore insistere, et labores veluti subire, et sudorem, cui merces proposita est, lubenter susci pere. Non fuisse igitur antiqui moris ecclesiarum renuntiationes, exinde satis constat, quod synodus scribit, quod nescimus quomodo renuntiationis libellum obtulit. Admirantium namque facti uovitatem et dubitantium erat dicere, quod nescimus quomodo id factum fuit. Si vero res usitata fuisset, de ea non dubitaretur. Quæ vero subjiciunt [ cui namque semel episcopalis cura demandata fuisset ei insistere illum oportuit] et quæ sequuntur, ea, nulἔχειν αὐτὸν τὸ ὄνομα τῆς ἐπισκοπῆς καὶ τὴν τιμήν, καὶ τὴν κοινωνίαν, τὸ ἐντὸς τοῦ θυσιαστηρίου εἰσιέ- - ναι δηλαδή, και μεταλαμβάνειν, μήτε δὲ ἱερουργεῖν αὐτὸν, μήτε χειροτονεῖν, εἰ μὴ συμπαραληφθείη παρ' ἑτέρου ἐπισκόπου, ὥστε συλλειτουργῆσαι ἐκείνῳ ἢ συγχειροτονῆται, ἢ ἐπιτραπείη τοιοῦτόν τι ποιῆσαι παρὰ τοῦ τῆς ἐνορίας ἐκείνης ἐπισκόπου. Καὶ ἡμεῖς μὲν ταῦτα, φησὶν ἡ σύνοδος, δεδώκαμεν αὐτῷ· εἰ δέ τι βουλεύσεσθε χρηστότερον ὑμεῖς ἐπ' αὐτοῦ, ἡ νῦν ἡ μετὰ ταῦτα, ήγουν εἰ καὶ πλέον τι παράσχοιτε αὐτῷ δίκαιον ἢ προνόμιον, καὶ τοῦτο ἀρεστὸν ἡμῖν δόξει. Εκ ταύτης συνοδικῆς οἰκονο μίας οίονταί τινες ἐνδεδόσθαι τοῖς ἐπισκόποις παραιτεῖσθαι τὰς ἐκκλησίας αὐτῶν, τὴν δὲ ἀρχιερω σύνην παρακρατεῖν. Οἶμαι δὲ τοὐναντίον μᾶλλον ἐντεῦθεν καταλαμβάνεσθαι, ὅτι πάλαι οἱ τὰς ἐπισ σκοπὰς παραιτούμενοι, εἴ τε ὡς ἐδέχοντο πάντων ἐξέπιπτον, καὶ οὔτε ἀρχιερατικόν τι δίκαιον μετὰ τὴν παραίτησιν εἶχον, οὔτε ἐπίσκοποι ὠνομάζοντο· εἰ γὰρ ἦν ἔθνος, ὥστε τὸν παραιτησάμενον ἀρχιε ρατικὰ δίκαια ἔχειν, τί δήποτε ὁ Εὐστάθιος μετὰ δακρύων προσῄει τῇ ἱερᾷ συνόδῳ, καὶ ᾐτεῖτο καλεῖ σθαι ἐπίσκοπος, καὶ ἐπισκόπου ἔχειν τιμήν; καὶ ἡ σύνοδος έγραφε περὶ τούτου τῇ κατὰ Παμφυλίαν συνόδῳ; μᾶλλον μὲν οὖν ἀπὸ τῆς ἐπιστολῆς ταύτης καὶ τὸ ὅλως παραιτείσθαι τοὺς ἀρχιερεῖς τὰς ἐπι σκοπὰς οὐκ ἀνέγκλητον φαίνεται εἶναι, οὐδὲ γίνε σθαι τότε, λεγούσης ὡς ἀπειρηκώς πρὸς τὰς φρον τίδας ἐκ πολλῆς ἀπραγμοσύνης, παραιτήσεως, οὐκ ἴσμεν ὅπως, προσεκόμισε βιβλίον. Έδει γὰρ ὡς ἅπαξ ἐγκεχειρισμένον ἱερατικὴν φροντίδα ταύτης ἔχεσθαι μετ' ευρωστίας πνευματικῆς, καὶ οἷον ἀνταποδύεσθαι τοῖς πόνοις, καὶ ἱδρῶτα τὸν ἔμμισθον ἐθελοντὶ ὑπομένειν. Ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἔθος ἦν παραιτήσεις ἐκκλησιῶν γίνεσθαι τότε, ἐμφαίνεται ἀπὸ τοῦ γράψαι τὴν σύνοδον ὡς οὐκ ἴσμεν ὅπως παραιτήσεως προσεκόμισε βιβλίον.Ξενιζομένων γὰρ ἐπὶ τῇ πράξει καὶ ἀπορούντων ἦν τὸ λέγειν ὡς οὐκ ἴσμεν ὅπως ἐγένετο τότε. Εἰ δὲ συνήθως ἐγένετο, οὐκ ἂν ἠπορεῖτο. Τὸ δὲ ἐπιφέρειν· ἔδει γὰρ ὡς ἅπαξ ἐγκεχειρισμένον ἱερατικήν φροντίδα ἔχεσθαι ταύτης, καὶ τὰ ἑξῆς δίδωσιν ἐννοεῖν, ὅτι τὸ παραί τεῖσθαι τὰς ἱερατικὰς φροντίδας οὐκ ἐπιτετραμμέν Iam ejusmodi sacerdotalis oneris deponendi faculta- νον, ἀλλ' ὑποτετραμμένον μᾶλλον ἐστι καὶ ὑπ' tem fuisse, quin id potius maxime vetitum et criminosum fuisse, satis aperte demonstrant. Etenim si qui nunc primum ad pastoralis curæ sollicitudinon vocantur, nisi decreto pareant secundum apoNolorum 109 trigesimum sextum, et Antiochena: synodi decimum septimum canonem, quoad recusandi finem facerent, segregentur; quomodo ii, qui ordinantur, et populi curam ɛusceperunt, ei renuntiantes, et oblatum sibi divina gratia ministerium repudiantes, facile admittentur, et non pena potius afficientur, sed et præmium, episcopi scilicet nopien et honorem, habebunt? Nam ea quidem præm:i¡ loco homini, qui a parœcia, in quam destinatus fuerat, non suo vitio, sed impotenti multitudinis αἰτίασιν. Εἰ γὰρ οἱ ἄρτι πρώτως καλούμενοι εἰς ποιμαντικὴν λειτουργίαν λαοῦ, εἰ μὴ πείθοιντο τοῖς ψηφιζομένοις αὐτοὺς, ἀφωρισμένοι εἰσὶ, κατὰ τὸν λς' κανόνα τῶν ἁγίων ἀποστόλων ἕως ἂν καταδέ ξωνται, καὶ κατὰ τὸν ιζ' τῆς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ συνά δου, πῶς οἱ χειροτονηθέντες καὶ τὴν τοῦ λαοῦ προστασίαν καταδεξάμενοι ἀπραγμόνως δεχθήσονται παραιτούμενοι, καὶ τὸ ἐγχειρισθὲν αὐτοῖς ὑπὸ τῆς θείας χάριτος λειτούργημα ἀπαναινόμενοι, οὐκ ἐπισ τιμηθήσονται μᾶλλον, ἀλλὰ καὶ γέρας ἕξουσι τὸ και λεῖσθαι ἐπίσκοποι, καὶ τυγχάνειν τιμῆς ἀρχιερατι κῆς; ὅπερ ἡ ἐν ᾿Αντιοχείᾳ σύνοδος ὡς πρεσβείον ἀπένειμε τῷ χειροτονηθέντι εἰς παροικίαν, καὶ μὴ δεχθέντι παρὰ τοῦ ἐκεῖσε λαοῦ οὐ παρ' αἰτίαν οι-

IN CAN. VIII CONC. EPHES. κείαν, ἀλλὰ παρὰ τὴν τοῦ λαοῦ ἀταξίαν καὶ κακοη- depravate licentia excluderetur, ut ejusdem synodi θειαν, ὡς ὁ ὀκτωκαιδέκατος αὐτῆς περιέχει κανών. Καὶ ἡ γραφὴ δὲ τῆς ῥηθείσης επιστολῆς δείκνυσιν ὡς οικονομία τὸ πᾶν ἦν διὰ τὴν μικροψυχίαν τοῦ Ευσταθίου καὶ τὸ τῆς λύπης σφοδρόν. Περιέχει γὰρ ὡς, ἐπειδὴ προσῆλθε κλαίων, καὶ ἐξαιτῶν τόδε καὶ τόδε, συνηλγήσαμεν ἅπαντες τῷ πρεσβύτῃ, καὶ κοι νὸν ἐλογισάμεθα τὸ αὐτοῦ δάκρυον. Καὶ μετά τινα Ἐπεὶ δὲ τῇ ἀπραγμοσύνῃ τοῦ ἀνδρὸς οὐ σφόδρα φιλονεικεῖν ἀκόλουθον, ἔδει δὲ μᾶλλον ἐλεῆσαι πρε σβύτην, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐκ τούτων οὖν ἐμφαίνεται ὅτι τὰ δάκρυα καὶ τὸ βαθὺ γῆρας δυσωπηθέντες τοῦ ἀνδρὸς ἐκείνου, καὶ μή τι αὐτῷ συμβαίη εύλαβηθέντες ἐκ τῆς ἀμέτρου λύπης, ᾠκονόμησαν ὅσα καὶ ᾠκονόμησαν, ἀλλ' οὐχ ὡς τυποῦντες ταῦτα, καὶ Οὕτω γίνεσθαι, καὶ εἰς τὸ ἑξῆς διαταττόμενοι. "Ηδει σαν γὰρ τοὺς κανόνας πάντως, καὶ οὐκ ἂν ἐναντία τοῖς ἀποστολικοῖς κανόσι καὶ τοῖς τῶν πρὸ αὐτῶν ἁγίων Πατέρων ὥριζον διατάγμασι, καὶ παραιτεί σθαι τοῖς βουλομένοις ἐνεδίδουν, καὶ προνομίων ἀρχιερατικῶν ἀπολαύειν, καὶ μετὰ τὴν παραίτησιν. Πῶς γὰρ ἔμελλον τοῦτο ποιῆσαι οἱ φρονοῦντες ὅτι τὸν ἅπαξ ἐγκεχειρισμένον ἱερατικὴν φροντίδα χρή ταύτης έχεσθαι μετ' ευρωστίας πνευματικῆς, καὶ ὅσα ἐπίγαγον ἐφεξῆς; Οτι δὲ τὸ σύμπαν τοῖς δάσ κρυσι τοῦ πρεσβύτου ἐκείνου κατακλασθέντες ἐποίησιν, δηλοῦται καὶ ἐκ πολλῶν ἄλλων βημάτων τῆς ἐπιστολῆς καὶ ἐκ τοῦ γράψαι· Εἰ δέ τι βουλεύσεσθε χρηστότερον ἐπ' αὐτῷ, ἀρέσει καὶ τοῦτο τῇ ἁγίᾳ συνέδῳ. decimo octavo canone videre est, Antiochena synodus attribuit. Quinetiam ob demissum Eustathii animum et dolore confectum dispensationem illam omnino concessam fuisse ipsiusmet epistolæ con textus ostendit. Sic enim habet: [ Quoniam multis cum lacrymis in synodum venit, hoc atque illud postulans, doluimus, inquiunt, senis vicem, commanesque illius lacrymas duximus.] Et paulo post: [Sed quoniam viro non nimis succensere consentaneu in est quod sit negotiorum fugitantior, sed senis potics misereri oportet, et quæ sequuntur. ] Quibus ex verbis apparet, reverentia quadam Eustathii lacrymarum, et pene jam præcipitate senectutis adduclos, ac ne quid homini ex nimio dolore gravius accideret veritos, ea Patres de illius honoribus decrevisse, non ut exemplum in eo homine constituerent, aut legem posteris præscriberent. Nec enim illi sanctiones canonicas ignorabant, aut contraria apostolorum Patrumque priorum constitutionibus decreta sancire mens erat: neque episcopatus abjiciendi, eoque etiam dimisso episcoporum præroga - tivis fruendi, cuilibet homini facultatem esse vo luerunt. Quo pacto namque id velle potuissent, qui Impositum episcopalis cura onus spiritualis animi Armitate sustinendum esse, et quæ deinceps addidere, persuasum haberent? Porro senis lacrymis inferos ad misericordiam Patres decreturn loc edidisse, cum ex aliis multis epistolae verbis, tum ex his, quæ sequuntur, facile apparet: Quod si vos, inquiunt, mitius aliquid de hoe homine statueritis, id quoque sancta synodus gratum acceptumque habebit. Τοσοῦτον γὰρ τὸν ἄνδρα ηλέησαν τοῖς ἐκείνου καμφθέντες δάκρυσι καὶ τῇ συμφορᾷ, ὡς καὶ τοὺς Φίλους παραθήγειν εἰς ἔλεον ἐκείνου, καὶ παρακα λεῖν εἰς συμπάθειαν. Εἰ δὲ ὡς κανόνα τὴν συνολικήν ταύτην ἐπιστολὴν δέχονται, καὶ οὐχ ὡς οἰκονομίας ἐπ' ἐκείνῳ γενομένην τῷ Ευσταθίῳ, τί μὴ καὶ τοῖς παραιτησαμένοις τὰς ἑαυτῶν ἐκκλησίας καὶ τὴν ἀρχιερωσύνην αὐτὴν εἰς αὖθις προσίασι καὶ προσκλαίουσι διδόασιν ὄνομά τε ἐπισκοπῆς καὶ ἀρχιεματικά δίκαια καὶ τιμήν. Ἐκεῖνος γὰρ ἅπαντα καθ άπαξ παραιτησάμενος φαίνεται, καὶ πάντων ἐκπε πτωχῶς, ἐκ τοῦ λέγειν τοὺς τῆς συνόδου ὅτι Έξης τοῦμεν μαθεῖν, εἰ καθαίρεσιν ἔννομον ὑπομεμένηκεν, ἤγουν ἐπί τισι τῶν ἀτόπων ἐληλεγμένων· καὶ δὴ ἐμάθομεν τοιοῦτον μὲν οὐδὲν πεπράχθαι, γενέσθαι δὲ μᾶλλον τῷ Εὐσταθίῳ ἀντὶ ἐγκλήματος τὴν παρ αίτησιν. Ωσπερ οὖν εἰ ἐπ' ἀτόπῳ τινὶ ἐάλω, οὕτως ἦν ἁπάντων τῶν τῆς ἐπισκοπῆς δικαίων εκπεπτω χὼς ἐκ τῆς παραιτήσεως, καὶ καθῃρῆσθαι αὐτῇ δοκεῖν. ᾿Αλλ' ὅμως ἡ σύνοδος τοῖς ἐκείνου δάκρυσιν ἐπικαμφθεῖσα ἐψηφίσατο, ὅσα τῇ ἐπιστολῇ περιέ χονται. Τοῖς γοῦν ὡς κανόνα καὶ τύπον δεχομένοις αὐτὴν οὐδὲ τοὺς παραιτησομένους τήν τε τῶν πρα γμάτων διοίκησιν, καὶ τὴν ἀρχιερωσύνην αὐτὴν διαιρουμένας κατ' ἐκείνους αὖθις, προσίεσθαι καινόν τι δόξει, καὶ ψηφίζεσθαι σφίσι κλῆσιν ἐπισκόπου λετουργίαν τε καὶ τιμήν. Οὐκ εὐστόχως οὖν τῆς ſania enim Patrum animos, ejus hominis lacry - mis et calamitate emollitos, miseratio ceperat, ut alios quoque ad misericordiam illi tribuendam ipsimet incitarent, et ad ejus commiserationem provocarent. Quod si lane synod. Epist. canonis vim habere, et non in ea solius Eustathii causam agi putant; quidni ¡is etiam, qui ecclesiarum suarum curam, et sacerdotii quoque episcopalis dignitatem deposuerunt, si postea iterum accedant et lacrymas fundant, episcopi nomen ac episcopalia jura honoremque concedi putant oportere? Illum namque se omnibus uno tempore abdicasse, omnibusque simul excidisse, synodi verba illa indicant. Quæsivimus, inquiunt, an legitima depositione multatus, hoc est, an alicujus flagitii convictus foret Eustathius; nec tale quidquam didicimus contigisse, sed ipsam potius renuntiationem illi pro crimine fuisse: qui tamen eo nomine, quasi manifesti sceleris reus teneretur, ita omni episcopali jure ex renuntiatione pe nitus exciderat, ut depositionis veram speciem ea animadversio præ se ferre omnino existimaretur, nisi synodus quæcunque hac epistola continentur, ejusdem commota lacrymis decrevisset. Quam quidem qui canonis et exempli vim obtinere contendunt, mirum iis non videbitur, aut novum, eos qui se negotiorum administrationi subtraxerint, et summɔj sacerdotii dignitate (quæ duo ex istorum

sententia divisa sunt) abdicarint, rursus admitti, διανοίας τῶν σεπτῶν ἐκείνων Πατέρων καταστοχά ζονται οἱ ὡς κανόνι χρώμενοι τῇ ἐπιστολῇ ταύτῃ, καὶ ἐνδίδοσθαι ἐξ αὐτῆς νομίζοντες παραιτεῖσθαι τοὺς ἐπισκόπους τὰς ἐκκλησίας αὐτῶν, τὴν δ' ἀρ χιερωσύνην παρακατέχειν. Οἱ γὰρ τοῦτο διδόντες καὶ κανόνι ἑτέρῳ ἐναντιοῦνται. Ἡ γὰρ ἐν Χαλκη δόνι σύνοδος τῶν ἑξακοσίων τριάκοντα ἁγίων Πατέρων ἐν ἔκτῳ κανόνι μηδένα ἀπολελυμένως χειροτονεῖσθαι τεθέσπικε, μὴ πρεσβύτερον, μὴ διάκονον, μήτε τινὰ ὅλως τῶν ἐν τῷ ἐκκλησιαστικῷ τάγματι, εἰ μὴ ἰδιο κῶς ἐν ἐκκλησίᾳ πόλεως, ἢ κώμης, Η μαρτυρίῳ, Η μοναστηρίῳ ὁ χειροτονούμενος επικηρύττο:το· τοὺς δὲ ἀπολύτως χειροτονουμένους ἄχυρον ἔχειν τὴν τοιαύτην χειροθεσίαν, καὶ μηδαμοῦ δύνασθαι ενερ γεῖν ἐφ᾽ ὕβρει τοῦ χειροτονήσαντος. Ἐπεὶ τοίνυν οἱ iisque episcopi nomen ac honores, com sacrorum procuratione decernt. Sed reverendorum illorum Patrum mentem profecto non assequuntur, qui huic epistolæ canonis auctoritatem tribuunt, ac per eam episcopis ecclesias suas, summi sacerdotii retenta. dignitate, dimittendi potestatemffactam ſuisse arbitrantur. Εt vero canonis alterius auctoritati, qui ita sentiunt, kaud dubie adversantur. Nam in synodo Chalcedonensi, cui sexcenti triginta interfuere Patres, ne quem 110 presbyterum, aut diaconum absolute ordinari aut aliquem omnino clero ascribi liceat, nisi certæ ecclesiæ urbis aut pagi, aut martyrio, ant monasterio nominatim addictum, sexto canone constituitur. Quicunque vero absolute ordinati sunt, irritam esse talem ordinationem, et fun- 1 ήττονος ὄντες βαθμοῦ ἀπολύτως χειροτονεῖσθαι οὐ: ctiones ordinum exercendi potestatem nequaquam συγχωροῦνται, ἀλλὰ κἂν χειροτονηθῶσιν, ἀνενέργηhabere, in ejus qui contulit contumeliam, decernitur. τοι μένουσι, καὶ τοσοῦτον τὸ πρᾶγμα ἔδοξεν ἀπο Quod si quorum longe inferior est dignitas, eos non τρόπαιον, ὡς καὶ τὸν χειροτονήσαντα κρίνεσθαι nisi certo loco addictos ordinibus insigniri, nec in- ὕβρεως ἄξιον, πῶς ὁ μείζονος ἀξίας, μᾶλλον δὲ τῆς signitos, functiones ordinum, quos susceperunt, ὑπερτέρας πασῶν ἀπολύτως καὶ ἀνωνύμως, ἐπίσκοexercere fas est, tantumque in re facinoris inesse πος ἔσεται; καὶ κληθήσεται, καὶ ἀξιωθήσεται, δια Patres statuerunt, ut illum ipsum, qui ordines con- καίων ἀρχιερατικῶν; Πᾶς γὰρ ἀρχιερεὺς χειροτοtulisset, aleiendum contunelia esse julicarent; νούμενος πόλει τινὶ ἐπικηρύττεται, κἀκείνης ἐπίσ cujus longe major, vel amplissima potius ex omni- σκοπος ὀνομάζεται. Ο γοῦν τὴν πόλιν ἐφ' ᾗ ἐπεκηbus est honoris majestas, eum nullo certo loco ρύχθη, λιπών, καὶ παραιτησάμενος τὸ ἐν αὐτῇ addictum, nulli proprie sedi destinatum esse epi- ἱερᾶσθαι, καὶ ἐπισκοπεῖν τὸ ἐν ἐκείνῃ τοῦ μεγάλου scopum licebit? Episcopique nomen ac summi sa- ἀρχιποίμενος ποίμνιον, πῶς ἐπίσκοπος κληθήσεται cerdotii jura nihilominus retinebit? An vero, qui- τοῦ λοιποῦ; τίνας ἐπισκοπῶν; Τὸ γὰρ ὄνομα τούτου cunque episcopus renuntiatur, civitati cuipiam no- πράγματός ἐστι καὶ ἐνεργείας δηλωτικών· ὁ δ᾽ tninatim prædicitur, ac illius episcopus appellari ἀποσεισάμενος τὴν ἐνέργειαν ἐκπέπτωκε καὶ τῆς solet. Quicunque igitur civitatem, cui præfectus κλήσεως. Επίσκοπος δὲ καλεῖσθαι μὴ πεφυκώς, τίνι erat, reliquit, ac in eo sacrorum procurationen, δικαίῳ τῆς ἱερωσύνης ἀνθέξεται, καὶ ἀρχιερατικοῦ gregisque sibi a summo sacerdote commendati cu- προνομίου, καὶ τιμῆς ἀπολαύσεται; Πῶς δὲ καὶ ram deseruit, quid habebit amplius ex quo episcopi ἱεράρχης ὀνομασθήσεται ὁ μὴ κλῆρον ὑφ' ἑαυτὸν nomen obtinere merito debeat? Quorum ille namque ἔχων, οὐδ᾽ ἄρχων ιερωμένων; τῇ δὲ μὴ πρόσεστι speculator, aut custos? Ipsum enim nomen actio- πρὸς ἀλήθειαν τῆς ἱεραρχίας τὸ ὄνομα, οὗ δὴ ἐνέρnen, exercitationemque significat. Qui vero actioγεια πρόσεστιν. Ὁ γὰρ τοῦ ὀνόματος μὴ μετέχων, nem defugit nomine quoque spoliatur. Porro iu μᾶλλον οὐκ ἂν μεθέξει τοῦ πράγματος. Λοιπόν οὖν quem episcopi nomen haud cadit, quo jure is sa- οὐδεὶς τὸ αὐτῷ ἐπιτεθὲν λειτούργημα τῆς ἐπισκοπῆς cerdotii dignitate retenta, sacri magistratus præro- δεχθήσεται παραιτούμενος, εἰ μὴ ἀνάξιον ἑαυτὸν gativis ac honore perfruetur? Quomodo vero τῆς ἱερωσύνης ὁμολογεῖ. Εἰ δέ τις δώσει, πάντως δὲ hierarcha nominabitur, qui nec ullum subjectum οὐ κανονικῶς δεχθῆναι τὸν παραιτούμενον, πάσης sibi clerum habel, nec ulla in sacris initiatos ho- ἀξίας ἱερατικῆς καὶ παντὸς δικαίου τῆς ἀρχιερωσύν wines auctoritate præditus est? At cui hierarcha νης ἅμα τῇ παραιτήσει ἐκπεσεῖται ὁ παραιτούμενο;. appellatio vere non convenit nec actio convenit: "Οτι δὲ παραιτήσεις οὐ χρὴ δέχεσθαι, καὶ ἐκ τοῦ qui enim communione nominis excluditur re ipsa τρίτου κεφαλαίου τῆς πρὸς Δόμνον ἐπιστολῆς τοῦ multo magis careal necesse est. Reliquum igitur ut ἁγίου Κυρίλλου φανερῶς ἀποδείκνυται, λέγοντος· nemo episcopatus sibi impositum munus accipiens, Καὶ ἑτέρως δὲ πρᾶγμά ἐστιν οὔτε τοῖς τῆς ἐκκληei renuntiet, nisi se sacerdotio indignum fateatur. σίας ἀρέσκον θεσμοῖς, τὸ λιβέλλους παραιτήσεων Si quis vero concesserit eum qui renuntiat, omnino προσάγειν τινὰς τῶν ἱερουργῶν, καὶ τὰ ἑξῆς. Ζήτει non canonice illud suscepisse, omni sacri muneris καὶ τὰ γραφέντα εἰς τὸν δέκατον κανόνα τοῦ ἱεdignitate, summique sacerdotii prærogativis una cum ρομάρτυρος Πέτρου ἀρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας. renuntiatione ipse renuntians excidet. Renuntiationes autem non admittendas esse vel ex tertio saneti Cyrilli ad Domnum epistolæ capite liquido apparet, dicente: Jam aliter res se habet, ab ecclesiasticis sane institutis aliena, libellos scilicet renuntiationum proferre quosdam ex altaris ministris, et cætera. Vide præterea quæ in canonem decimum sancti martyris Petri Alexandrini archiepiscopi scripsimus, ARIST. Eustathius cum fortiter debuit resistere (hoc ΑΡΙΣΤ. 'Αντέχειν ὀφείλων Εὐστάθιος καρτερῶς, enim omnis debet episcopus) terga dans leviter refu- [τοῦτο γὰρ ἅπας ἐπίσκοπος] νῶτα δοὺς, ἀν-

IN CAN I CONC CHALCED. ωφελώς παρητήσατο. Θεόδωρος ἀντὶ τούτου πεχειροτόνηται. 'Ο δὲ, κλαίων καὶ δυσωπῶν, τὴν τιμὴν αἰτεῖ. ῾Ο ἀντ᾽ ἐκείνου χειροτονήσεις ἀνεύθυνος, ἔχων δηλαδὴ τὴν ἐκείνου παραί τησιν ἀντ' ἐγκλήματος. Ὁ ἐπίσκοπος οὗτος Ευστάθιος, ἀπράγμων ὤν, καὶ μὴ δυνάμενος τῶν τῆς Ἐκκλησίας πραγμάτων ἀντέχεσθαι, καὶ πρὸς τὰς ἐπερχομένας αὐτῷ φρον τίδας ἀνθίστασθαι, καὶ διακρούεσθαι ταύτας· παρ. ᾐτήσατο τὴν τῶν πραγμάτων διοίκησιν· καὶ ἐχει μοτονήθη ἀντ᾽ αὐτοῦ ἕτερος. Εἶτα τῇ ἐν Ἐφέσῳ συνόδῳ προσῆλθε, αὖ τὴν ἐπισκοπὴν ἀνακαλούμενος. Εἰ γὰρ ἂν οὐδὲ εἰσηκούσθη, ἅπαξ ταύτην παραίτη σάμενος, καὶ ἀντ᾽ αὐτοῦ ἑτέρου χειροτονηθέντος· ἀλλὰ τὴν ἐπισκοπικὴν τιμὴν ζητῶν ἔχειν, καὶ τὴν κοινω νίαν· καὶ ἐδικαιώθη ἐπ' αὐτῇ χωρίς πάσης ἀντιλογίας, ὥστε ἐπίσκοπον αὐτὸν ὀνομάζεσθαι, καὶ τῆς τιμῆς καὶ τῆς καθέδρας μετέχειν, καὶ ἱερουργεῖν οὐκ ἐξ ἰδίας αὐθεντίας· ἀλλ' ὁπότε παρ' ἀδελφοῦ καὶ συνεπισκόπου επιτραπῇ κατὰ διάθεσιν καὶ ἀγάπην τὴν ἐν Χριστῷ. Κατὰ συμπαθῆ δὲ λόγον οἱ τῆς συνο όδου ταύτης Πατέρες ὑπέθεντο τῇ ἐν Παμφυλίᾳ συνόδῳ, εἰς ἦν ἐτέλει καὶ ὁ Εὐστάθιος, χρηστότερόν τι περὶ αὐτοῦ βουλεύσασθαι ἢ νῦν ἡ μετέπειτα· τὸ δὲ ἦν ἢ εἰς ἐκκλησίαν σχολάζουσαν προχειρίσασθαι, ἢ ἄλλως χειραγωγῆσαι αὐτόν. git. Theodorus in ejus locum ordinatus est: ithe vero lacrymas effundens et pudore confusus honorem repetit. Qui alium illius loco ordinavit, insors est, cum detrectationem ejus pro crimine habeat. Eustathius hic episcopus cum litium erat fugi:ans et Ecclesiæ negotia sustinere non potuit, nec caris eum invadentibus resistere nec eas depellere, negotiorum administrationi renuntiavit, et ejus loco alius ordinatus fait. Postea ad Ephesinam accesBİL synodum, episcopatum rursus repetens. Et quamvis non exauditus falt, cum senvel eum abdicasset, et alius ejus loco fuisset ordinatus: episcopalem tamen honorem habere quæritans, et communionem, et sine omni contradictione in ea confirmatns fuit, ut ipse nominaretur episcopus, et honoris cathedræque particeps esset, et sacra perageret, non ex propria auctoritate, sed quando seculum affectionem et in Christo charitatem a fratre et coepiscopo permitteretur. Sympathiæ antem ratione ducti Patres hujusce synodi, synodo Pamphylia, in qua sacra celebravit Eustathius, proposuerunt, benignius aliquid de eo statuere, aut nunc ant postea; hoc autem erat, ut vel in vacantem ecclesiam designarent, vel aliter eum manu ducerent. ΚΑΝΟΝΕΣ Λ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΤΕΤΑΡΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΤΗΣ ΕΝ ΧΑΛΚΗΔΟΝΙ. CANONES SANCTÆ ET ŒCUMENICÆ QUARTÆ SYNODI CHALCEDONENSIS. 111 ZONAR. et BALS. Sancta et acumenica quarta synodus Marciano imperante celebrata fuit, sexcentis triginta Patribus adversus Dioscorum, in Alexandrina inclyta urbe praefectumn, et Constantinopoleos archimandritam (seu cœnobii præfectum) Eulychetem, coactis; qui Christum Dominum Patri consubstantialem cuin faterentur, de Incarnationis tamen mysterio nefarie loquebantur, dumque Nestorii Christum dissecantis, duosque filios constituentis errorem declinant, in aliud malum huic ex diverso oppositum sunt delapsi. Utramque scilicet Dei naturam et boninis, postquam sibi invicem copulatæ atque connexæ fuerunt, ita permistas esse, atque inter se penitus in unam naturam coaluisse impie asserebant, ut divinitatem quoque affectioΖΩΝΑΡ. καὶ ΒΑΛΣ. Ἡ ἁγία τετάρτη καὶ οίκου G μενική σύνοδος γέγονεν ἐν τοῖς χρόνοις τῆς βασιλείας Μαρκιανοῦ ἐξακοσίων τριάκοντα ἁγίων Πατέρων συναθροισθέντων ἐν Χαλκηδόνι κατὰ Διοσκόρου τῆς περιωνύμου προστατοῦντος ᾿Αλεξανδρείας καὶ Εὐτυχοῦς ἀρχιμανδρίτου Κωνσταντινουπόλεως, οἱ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ὁμοούσιον μὲν τῷ Πατρὶ ὡμολόγουν, περὶ δὲ τὴν ἐνανθρώπησιν ἐβλασφήμουν, καὶ φεύγοντες τὴν τοῦ Νεστορίου διαίρε σιν, δύο υἱοὺς εἰσάγοντος, εἰς ἄλλο κακὸν ἐκ δια μέτρου ἐνέπιπτον. Τὰς γὰρ δύο φύσεις τῆς θεότητος καὶ τῆς ἀνθρωπότητος μετὰ τὴν ἕνωσιν συγκραθήναι, καὶ εἰς μίαν ἀποτελεσθῆναι φύσιν ἀσεβῶς ἐδογμάτιζον, ὡς καὶ τῇ θεότητι προσαρμόζειν τὰ πάθη. ᾿Αλλὰ καὶ τὴν σάρκα οὐχ ὁμοούσιον ἡμῖν ἀνειληφέναι τὸν Κύριον ἔλεγον, οὐδὲ ἐκ τῶν παρθενικῶν nibus et perturbationibus obnoxiam constituere αἱμάτων συμπαγεῖσαν, ἀλλὰ καὶ ἀῤῥήτως πως καὶ θειοτέρως σεσαρκῶσθαι αὐτὸν ἀνέπλαττον· καὶ ἄλλα minime vererentur. Corpus quoque, non ejusdem cum humanis corporibus naturæ, nec ex virgineis

concretum sanguinibus suscepisse Dominum, sed δὲ ἐφλυάρουν, οὓς καθεῖλε, καὶ ἀνεθεμάτισεν ἡ ἁγία σύνοδος αὕτη, τέλειον Θεὸν καὶ τέλειον ἄνθρω πον τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν δογματίσασα ἐν δύο φύσεσιν ἀδιαιρέτως καὶ ἀσυγχύτως. Ἐξέθετο δὲ καὶ κανόνας τοὺς ὑποτεταγμένους. inexplicabili quadamn et diviuiore prorsus ratione, inearnatum illum esse somniabant; aliaque deblaterabant hujusmodi, proindeque a sancta synodo depositi atque anathemate percussi sunt: eadem synodus Deum, hominemque perfectum in duabus indivisis impermistisque naturis Christum Dominum esse definivit. Et vero subjectos quoque canones edidit. CANON I. Qui a sanctis Patribus in unaquaque synodo hucus, que expositi sunt, observari canones æquum censuintus. BALS. Εδικαίωσαν (id est) justum censuerunt Patres, ut qui a sanctis Patribus, qui eos præcesserunt, ante quartam synodum editi sunt canones, observentur, et vires suas obtineant. Nec dixeris, quomodo non meminit canon provincialium et œcumenicarum synodorum? ex eo enim quod confirmentur, qui a sanctis Patribus in unaquaque synodo ad id usque tempus compositi sunt canones, omnium synodorum decreta firma ac stabilia redduntur. ZONAR. Multa, fidei dogmatibus stabiliendis, et ecclesiastic disciplinæ, moribusque sanciendis, œcumen´ci, provincialesque ante sanctam hanc synodum celebrati conventus, promulgatis canonibus decrevere. Ea igitur omnia decreta Patres sancti in hac synodo congregati hoc canone confirmarunt, et obtinere judicarunt, hoc est, justum senserunt, et existimarunt. ARIST. Canones cujusque synodi sanctorum Patrum observentur. 112 CANON II. Si quis episcopus propter pecunias ordinationem fecerit, et non venalem gratiam in venditionem deduxerit, et propter pecunias ordinaverit episcopum, vel chorepiscopum, vel presbyterum, vel aliquem eorum qui in clero annumerantur, vel propter pecunias promoverit œconomum vel defensorem vel paramonarium (seu monasterii adminiΚΑΝΩΝ Α'. Τοὺς παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων καθ' εκάστην σύνοδον ἄχρι τοῦ νῦν ἐκτεθέντας κανόνας κρατεῖν ἐδικαιώσαμεν. ΒΑΛΣ. Εδικαίωσαν οἱ Πατέρες ἀντὶ τοῦ δίκαιον εἶναι ἔκριναν, κρατεῖν τοὺς πρὸ τῆς δ' συνόδου ἐκτεθέντας κανόνας ὑπὸ τῶν πρὸ αὐτῶν ἁγίων Πατέρων. Καὶ μὴ εἴπῃς, Πῶς οὐκ ἐμνήσθη ὁ κανὼν τοπικών συνόδων καὶ οἰκουμενικῶν; ᾿Απὸ γὰρ τοῦ κυρωθῆναι τοὺς παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων καθ᾿ ἑκάστην σύνοδον μέχρι τοῦ τότε καιροῦ συντεθέντας κανόνας στηρίζονται πασῶν τῶν συνόδων τὰ θεσπίσματα. ΖΩΝΑΡ. Καὶ αἱ οἰκουμενικα! σύνοδοι καὶ αἱ το πικαὶ αἱ πρὰ ταύτης τῆς ἁγίας συνόδου γενόμεναι κανόνας ἐξέθεντο, τοὺς μὲν εἰς δογμάτων συντελοῦν τας ἀκρίβειαν, τοὺς δὲ εἰς ἐκκλησιαστικὴν ἀφοῦ ρῶντας κατάστασιν, καὶ τὰς ἐκκλησίας ρυθμίζοντας. *Απαντας οὖν ἐκείνους οἱ ἐν ταύτῃ τῇ συνόδῳ συναθροισθέντες ἅγιοι Πατέρες επεκύρωσαν διὰ τοῦ παρόντος κανόνος, καὶ κρατεῖν ἐδικαίωσαν, ἀντὶ τοῦ δίκαιον ἔκριναν καὶ ἡγήσαντο. ΑΡΙΣΤ. Οἱ τῶν ἁγίων Πατέρων ἑκάστης συνόδου κανόνες κρατείτωσαν, Εἴ τις ἐπίσκοπος ἐπὶ χρήμασι χειροτονίαν ποιή σαιτο, καὶ εἰς πρᾶσιν καταγάγοι τὴν ἄπρατον χάριν, καὶ χειροτονήσοι ἐπὶ χρήμασι ἐπίσκο· πον, ἢ χωρεπίσκοπον, ἢ πρεσβύτερον, ἢ διάκο νον, ἢ ἕτερόν τινα τῶν ἐν κλήρῳ κατηριθμημένων, ἢ προβάλλοιτο ἐπὶ χρήμασιν οἰκονός μον, ἢ ἔκδικον, ἢ παραμονάριον ή όλως Guill. Beveregii notæ. *Η παραμονάριον. Hec vox raro occurrit. Vetus interpres hoc loco vertit, Osliarium. Dionysins Exiguos Mansionarium, Justinianus autem Paramonarios inter rerum ecclesiasticarum administratores recenset, dicens, Deo amabiles episcopi, si quidem aliquos diserte hi, qui defecerunt, praposuerint rebus (veluti renodochos, plochotrophos, ant nosocomos, aut orphanotrophos, aut "gerontocomos, paramonarios, aut œconomos, aut simpliciter dicendo, piarum actionum administratores) illos quidem permirtant habere administrationem. 1. xLvi, sec'. 5. c. De episcopis et clericis. Ad quem locum Diony» sius Gothofredus observat, παραμοναρίους esse villicos, sive actores possessionum, ex eorum genere qui res ecclesiasticas administrant, quamvis alias hi videantur appellari, satellites, asseclæ, Luccellarii: est eniun Nicelæ παραμονή, πελεκυφό. ρος βάρβαρος. Villicus autem olim agri colendi causa constitutus est, atque appellatus a villa, quod ab eo in eam convehantur fructus, el evebantur cum veneint: ut testatur Varro de re rustica l. 1, c. 2. Isidorus autem ait, quod, Villicus proprie rillæ gubernator est, unde et a villa villicus nomen accepit. Interdum autem villicus non gubernationem villæ, sed dispensationern universæ domus, Tullio interprete, significat; quod est universarum possessionum et villarum dispensator. Isidori Etymol. 1. 1x, c. 4. Et hoc quidem sensu νος οἰκονόμος Luc. xvi, 1. a veteri Bibliorum interprete non inepte redditur Villicus, ubi a Syro vertitur magister domus, ab Arabe administrator, procurator. Et sic quiden παραμονάριοι hoc in loco hujusmodi fuisse villici videntur, qui nimirum possessiones et pecunias, præcipue ad monasteria, μονάς dicta, pertinentes administrarunt, et dispensarunt. Sed Dionysius Exiguus hic mansionarium vertit, ut ante etiam observation est. Quod tamen non intelligendum est de versione ejus, in Bibliotheca Juris Canonici veteris, ex ms. Christophori Justelli edita, quippe in qua nulla Latina vox loco Græcæ παραμονάριον occurrit: sed de aliis istius versionis editionibus in tomis Conciliorum et alibi impressis, ubi παραμονάριον mansionarium vertit; quomodo etiam in nonnullis Isidori Mercatoris codicibus redditur: in aliis ipsa vox Græca Paramonarius retinetur. Mansionarius autein unus fuit

IN CAN. II CONC. CHALCED. τινὰ τοῦ κανόνος, δι' αἰσχροκέρδειαν· ὁ τοῦτο ἐπιχειρήσεις ελεγχθεὶς κινδυνευέτω περὶ τὸν οἰκεῖον βαθμόν· καὶ ὁ χειροτονούμενος μηδὲν ἐκ τῆς κατ' ἐμπορίαν ὠφελείσθω χειροτονίας ἢ προβολῆς· ἀλλ' ἔστω ἀλλότριος τῆς ἀξίας ἢ τοῦ φροντίσματος οὔπερ ἐπὶ χρήμασιν ἔτυχεν. Εἰ δέ τις καὶ μεσιτεύων φανῇ τοῖς οὕτως αἰ σχροῖς καὶ ἀθεμίτοις λήμμασιν, καὶ οὗτος, εἰ μὲν κληρικὸς εἴη, τοῦ οἰκείου ἐκπιπτέτω βαθμοῦ· εἰ δὲ λαϊκὸς ἢ μονάζων, ἀναθεματιζό σθω. ΒΑΛΣ. Ο κθ' κανὼν τῶν ἁγίων ἀποστόλων καὶ ὁ λ', καὶ ἕτεροι, μεγάλως τιμωρούσι τοὺς διὰ χρησ μάτων χειροτονοῦντάς τε καὶ χειροτονουμένους. Ο δὲ παρὼν κανών διορίζεται μὴ μόνον τούτους καθε αιρεῖσθαι, ἀλλὰ καὶ τοὺς οὕτω σφραγίζοντας ή σφραγιζομένους, πρὸς δὲ καὶ τοὺς οὕτω προβαλλο μένους, ἢ προβληθησομένους. Οἱ μὲν γὰρ ἐπίσκοπο:, οἱ χωρεπίσκοποι, οι πρεσβύτεροι, οἱ διάκονοι, καὶ οἱ ὑποδιάκονοι χειροτονοῦνται· οἱ ψάλται, οἱ ἀναγνῶσται, οἱ ἄρχοντες καὶ ἕτεροι σφραγίζονται· οἱ δὲ οἰκονόμοι, οι χαρτουλάριοι, οι παραμονάριοι, καὶ ἕτεροι, προβάλλονται. Καὶ τοῦτο παρίσταται ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος, λέγοντος· Μηδὲν ἐκ τῆς κατ' ἐμπορίαν ὠφελεῖσθαι χειροτονίας ἢ προβολῆς. Τῷ γὰρ ὀνόματι τῆς χειροτονίας καὶ ἡ σφραγὶς περιέχεται, ὡς διὰ χειρὸς γινομένη, οὐ μὴν καὶ ἡ προβολή. Αὕτη γὰρ καὶ δίχα σφραγίδος τελεῖται. Αναφαίνεται δὲ τοῦτο καὶ ἐκ τοῦ εἰπεῖν τὸν κανόνα· Ἀλλ᾽ ἔστω ἀλλότριος τῆς ἀξίας ἢ τοῦ φροντίσματος οὗ ἐπὶ χρήμασιν ἔτυχεν. Οὐ μόνους δὲ τούτους κολάζει, ώς είρηται, ἀλλὰ καὶ τοὺς μεσάσαντας μοναχοὺς ἢ λαϊκοὺς ὄντας ἀναθεματίζει. Σημείωσαι τὸ του παραμοναρίου καὶ τοῦ οἰκονόμου. Περὶ δὲ χωρεπισκόπου ζήτει τῆς ἐν Νεοκαισαρεία συνόδου κανόνα ιγ. ΖΩΝΑΡ. Καὶ τῶν ἁγίων ἀποστόλων, καὶ συνόδων ἄλλων κανόνες εἰσὶ διάφοροι περὶ τοῦ μὴ χειροτονεί. σθαί τινας ἐπὶ δόσει χρημάτων,μήτε μὴν διὰ προστα σίας ἀρχοντικῆς· ὁ δὲ παρὼν κανὼν οὗτος πλατύτε ρον τὰ περὶ τούτου διατάττεται, καὶ ἀπαριθμεῖ τοὺς χειροτονουμένους, καὶ τοὺς προβαλλομένους. Οἱ μὲν γὰρ χειροτονοῦνται ὡς ἐπίσκοποι, καὶ πρεσβύτεροι, · καὶ διάκονοι καὶ ὑποδιάκονοι· οἱ δὲ σφραγίζονται μένο;, (καὶ τοῦτο δὲ χειροθεσίας ἐστὶν), ὡς ἀναγνώ σται καὶ ψάλται, καὶ οἱ τούτοις ὅμοιοι· οἱ δὲ προβάλλονται, ὡς οἰκονόμοι καὶ ἔκδικοι καὶ παραμονάριοι. Πάντας οὖν τούτους ἀπαγορεύει ὁ κανὼν οὗτος ἐπὶ δόσει χρημάτων γίνεσθαι. καὶ τοὺς τὴν ἄπρατον χάσ strum), ve, omnino aliquem ex canone turpis quæstus gratia: qui hoc tentasse convictus fuerit, de proprio gradu in periculum venial: et qui est ordinatus, ex ordinatione vel promotione quæ inslar mercalorum venundatur, nihil juvetur: sed sit a dignitate vel curatione, quam pecuniis adeplus est, alienus. Si quis autem adeo turpibus el nefariis lucris intercessor apparuerit, hic quoque, si sil quidem clericus, proprio gradu excidat: sin vero laicus sit vel monachus, anathematizetur. BALS. Vicesimus nonus canon sanctorum apostolorum et tricesimus et alii, eos valde puniunt et qui ordinant, et qui propter pecunias ordinantur. fic vero præsens canon decernit, non solum eos deponendos, sed eos etiam qui characterem sic tribuunt, eosque quibus datur: præterea autem et eos qui sic promovent, vel etiam promovebuntur. Episcopi enim, chorepiscopi, presbyteri, diaconi, subdiaconi ordinantur; cantores, lectores, præsides et alii, charactere designantur: economi alltem, chartularii, paramonarii (seu monasteriorum administri) et alii promoventur. Et hoc ex præsenti canone apparet, qui dicit: Ex ordinatione vel promotione, quæ instar mercatorum venundatur, nihil juvetur. Ordinationis enim nomine etiam characteris impressio comprehenditur ut per mnanum facta: sed non itidem promotio. Ipsa enim etiam sine characteris datione perficitur. Apparet autem hoc etiam ex eo quod dicit canon: Sed sit alienus a dignitate vel curatione, quam pecuniis assecutus est. Non hos autem solos punit, ut di· ctum est; sed eos etiam, qui intercessores fuerint, si sint laici vel monachi, anathematizat. Nota quod dicitur de paramonario el œconomo. De chorepiscopis autem quære synodi, quæ fuit Neocasarea, can. 13 ZONAR. Pluribus aliis apostolorum synodorumque decretis, pretio redempta, aut principum við rorum auctoritate extorta ordinum collatio probibetur. Idem hoc canone, fusius tamen explicata constitutione, decernitur. In eo siquidem, et qui - bus ordines conferri, et quicunque promoveri possunt, enumerantur. Nam alii quidem, quo in numero episcopi, presbyteri, diaconi et hypodia - coni sunt, ordinantur: nonnulli, ut lectores, cautores ac hujusmodi alii (quod ipsum non sine manuuDI impositione contingit), solo charactere signantur, alii demnuin, ut ceconomi, defensores, paranonariique (seu monasteriorum administri) promoventur. Guill. Beveregii notæ. ex officialibus regiis, cui incubuit, mansiones regi, vel homini regio, vel cuivis rege misso, una cum viatico pro personæ dignitate præparare; quo sensu Hincmarus hac voce sape utitur. Epist. 3, cap. 16, 23. Aliter usurpatur lac vox mansionarius pro eo, cujus erat lampadas in templo accendere, et exstinguere: ut constat ex Gregorii Dialog. 1. 1, c. 5. Ab hoc sensu vetus interpres non multum abludit, ubi Ostiarium vertit. Sed neuter horum sEUSTUNI præsenti loco quadrat. Nam παραμονάριος omni procul dubio aliquem rerum ecclesiasticarum adininistratorem significat. Quod etiam e supra laudato Justiniani loco egregie confirmatur: utpote in quo paramonarii inter xenodochos, plochoirophos, weonomos, aliosque qui omnes administraLionem aliquam sibi'commissam habuerunt, recensiti sunt: quemadmodum etiam in hoc capque defensoribus, et œconomis connumerantur

πράσει μὴ ὑποπίπτουσαν, διὰ τὸ ὑπερφυὲς αὐτῆς καὶ ὑπέρτιμον πωλοῦντας (τοῦτο γὰρ τὸ εἰς πράσιν κατάγειν) ελεγχομένους κινδυνεύειν θεσπίζει περὶ τὸν οἰκεῖον βαθμὸν, ἀντὶ τοῦ ἐκπίπτειν τούτου καθε αιρουμένους. Ταῦτα μὲν οὖν περὶ τῶν ἐν χρήμασι χειροτονούντων, ἢ καὶ προβαλλομένων όλως τινὰ τῶν τοῦ κανόνος ήτοι τοῦ ἐκκλησιαστικού τάγματος. Τοὺς δὲ χειροτονουμένους ἐπὶ δόσει χρημάτων ἢ προβαλλομένους μὴ ὠφελεῖσθαι ἐκ τῆς κατ' ἐμπο ρίαν χειροτονίας, ήγουν κατὰ πραγματείαν αισχρο κερδείας διατάττεται. Εἰ γὰρ τοὺς ἐν τῷ κλήρῳ κατειλεγμένους οἱ ἱεροὶ κανόνες κωλύουσιν άλλο τρίων κτημάτων γίνεσθαι μισθωτὰς, καὶ κοσμικά πράγματα εργολαβεῖν δι' αἰσχροκέρδειαν κατὰ τὸν ἐφεξῆς κανόνα καὶ κατὰ τὸν ις'. κανόνα τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου, λέγοντας μὴ δεῖν ἐπίσκοπον, ἢ πρεσβύτερον, ἢ διάκονον ἐκλήπτορας γίνεσθαι ή προκουράτωρας, μηδὲ ἔκ τινο; αἰσχροῦ ἢ ἀτίμου πράγματος τροφὴν πορίζεσθαι, καὶ κατὰ τὸν μέγαν Απόστολον φάσκοντα· Οὐδεὶς στρατευόμενος ἐμπλέκεται ταῖς τοῦ βίου πραγματείαις, ἵνα τῷ στρατολογήσαντι ἀρέσῃ, καὶ κατὰ τοὺς πολιτικούς νόμους· πολλῷ μᾶλλον μὴ τὰ τοιαῦτα ἐμπορεύεσθαι απαγορεύουσί τινας, καὶ ὤνιον κτάσθαι τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Διὸ κἀκείνους ἐκπίπτειν τῆς ἀξίας ήτοι τοῦ βαθμοῦ. Τοῦτο ἐπὶ τῶν προβαλλομένων ὁ παρών κανών διατάττεται, καὶ τοὺς μέσους δὲ γινομένους ἐν τοῖς τοιούτοις, καὶ σπουδὴν εἰπάγον τας ὥστε τινὰς ἐπὶ χρήμασι χειροτονηθῆναι, ἢ προβληθῆναι· κἀκείνους κληρικοὺς μὲν ὄντας καθο αιρεῖσθαι κελεύει, λαϊκοὺς δὲ ἡ μονάζοντας, ἀντ θεματίζεσθαι. Ὁ δὲ τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανὼν κθ', καὶ καθαιρεῖσθαι κελεύει τοὺς ἐπὶ χρήμασι χειροτονουμένους, καὶ τῆς κοινωνίας ἐκπίπτειν, ὡς Σίμων ὁ μάγος. Κοινωνίαν δὲ νοητέον ἐνταῦθα οὐ τὴν τῶν ἁγιασμάτων μετάληψιν, ἀλλὰ καὶ τὴν μετὰ τῶν πιστῶν σύναξίν τε καὶ σύστασιν. Ὁ γὰρ Σίμων ὑπὸ τοῦ Πέτρου τῆς τῶν πιστῶν ὁμηγύριος τέλεον ἐξεκόπη, χρήματα προσαγαγὼν αὐτῷ καὶ αἰτήσας δε θῆναι αὐτῷ ἀντὶ τούτων τὴν χάριν τοῦ Ἁγίου Πνεύ ματος. Οὐ μόνον δὲ τοὺς χειροτονήσαντας, ή χειρο τονηθέντας ἐπὶ χρήμασι κολάζει ὁ κανών, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐπιχειρήσαντα; κἂν πρὸ τοῦ εἰς ἔργον τὸ κακὸν ηλέγχθησαν. Ne quem igitur ex his omnibus mercede interposita ριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τὴν ἀτίμητον δηλαδὴ τὴν ersari liceat, hoc cauoue constitutum, quique non venalem Spiritus sancti gratiam, inæstimabilem videlicet, venditioni non subjectam ob superexcellentem et incomparabilem ejus naturam vendere (hoc enim est in venditionen deducere) deprehensi fuerint, in periculum de suo gradu venire, hoc est, eo moveri ac deponi jubentur. Atque hæc quidem in eos, qui, vel ordinibus conferendis, vel alicui ad ea munera, quæ in canone recensentur, eligendo, ac omnino ecclesiasticæ militiæ ascribendo, mercenariam operan locavere, statuuntur. Qui vero eosdem ordines promotionesve sunt emercati, nihil eos ex hac sacrorum nundinatione, sordidaque negotiatione juvari decretum est. Si namque ecclesiastici ordinis homines mercenariam operam quomodocunque alteri locare, profanave negotia turpi lucro inhiantes tractare sacris constitutionibus velitum est, 113 ut ex proximo, et ex Carthaginensis synodi decimo sexto canone facile apparet, quo susceptores esse, aut procuratores, vel ex turpi aliqua, aut indigna negotiatione sibi victum quærere episcopi, presbyteri aut diaconi prohibentur, et ex magni Apostoli præterea verbis: Nemo, inquit, militans implicat se negotiis sacularibus, ut ei placeat ** qui milites delegit, ac ex ipsis quoque legum civilium sanctionibus aperte colligitur; multo minus rerum talium mercaturam exercere, emptamque sancti Spiritus gratiam possidere, per easdem constitutiones cuiquam licere existimandum est. Quamobrem et istos amovendos esse dignitate, vel gradu. Idem et de promotis decernit hic praesens canon: et eos, qui Intercessores sunt in istiusmodi negotiis operamve suam in his ordinum promotionumve nundinationibus commodarint, si elerici sint, deponi, si laici, aut monacbi, anathemate plecti jubet. At vicesimo nono apostolorum canone, qui ordines emercati fuerint, et depositione munari, et, quemadmodum Simoni ili Mago factum est, cominunione moveri præcipiuntur. Quæ quidem communio non de sola - sacrormı mysteriorum perceptione, sed de illorum quoque consuetudine et congressu cum fidelibus accipi debet. Simon enim cum oblata pecunia pro ea sibi vicissim sancti Spiritus gratiam rependi postulasset, ex universo fidelium cœtu a Petro exterminatus fuit. Neque vero eos tantum qui propter pecunias ordinarunt aut ordinati sunt, sed et quicunque facinus attentaverint, etsi deprehensis hand processerit, iisdem nihilominus pœnis canon obnoxios esse decernit. ARIST. Qui emit, et vendit ordinationem usque ad ΑΡΙΣΤ. Ο εξωνούμενος καὶ ὁ πιπράσκων χειροprosmonarium, circa gradus periclitetur. Quin τονίαν μέχρι καὶ προσμοναρίου περὶ τοὺς →8 || Tim. 11, 4 Guill. Beveregii nota. Μέχρι καὶ προσμοναρίου. Hæc præsentis rium (non defensorem, ut Justellus vertit obi, et Canonis epitome in Justelli Bibliotheca tam sub Alexii Aristeni quam Simeonis logothetæ nomine edita, nullo aliter legitur. Sic, ὁ ἐξωνούμενος, καὶ πιπράσκων χειροτονίαν, περὶ τοὺς βαθμοὺς ἐπικίνδυνοι· ὁ δὲ νόμος, ἕως καὶ παραμοναρίου. Qui venit, et qui vendit ordinationem, circa gradus periclitatur: lex autem etiam usque ad paramonavidere est, νoς παραμονάριος retinetur, pro qua mi nostris codicibus προσμονάριος substituitur. Εt sic quidem ipse Balsamon in nonnullis legisse videtar. Ille enim in responsis ad Marci Alexandrini interrogationem 28, hunc canonem citans, προσμονάριον loco του παραμοναρίου ponit Joannes Meursius in Glossario (et ex eo Christophorus in præsenteal

IN CAN. III CONC. CHALCED. βαθμοὺς ἐπικίνδυνοι. Καὶ οἱ μεσάζοντες, κληρικοὶ μὲν, ἐκπιπτέτωσαν, λαϊκοὶ δὲ ἢ μοναχοί, ἀναθεματιζέσθωσαν. Κατὰ τὸν μέγαν Βασίλειον χείρων ἐστὶ καὶ Μακεδονίου τοῦ πνευματομάχου ὁ τὴν ἄπρατον τοῦ Θεοῦ χάριν πιπράσκων. Εσται οὖν καὶ ὁ χειροτονῶν καὶ ὁ χειροτονούμενος ἐπὶ χρήμασι, τοῦ οἰκείου βαθμοῦ ἀλλότριος, κἂν ἐν ἐσχάτῳ βαθμῷ τοῦ κλήρου και χειροτόνηται. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ μεσάζοντες ἐπὶ ταῖς τοιαύταις χειροτονίαις, εἰ μὲν κληρικοί εἰσιν, ἐκε ειπτέσθωσαν τοῦ οἰκείου βαθμοῦ· εἰ δὲ λαϊκοί, ή μονάζοντες εἰσιν. ἀναθεματιζέσθωσαν. Ηλθεν εἰς τὴν ἁγίαν σύνοδον ὅτι τῶν ἐν τῷ κλήρῳ κατειλεγμένων τινὲς διὰ αἰσχροκέρδειαν ἀλλοτρίων κτημάτων γίνονται μισθωταὶ, καὶ πράγματα κοσμικά εργολαβοῦσι, τῆς μὲν τοῦ Θεοῦ λειτουργίας καταρᾳθυμοῦντες, τοὺς δὲ τῶν κοσμικῶν ὑποτρέχοντες οἴκους, καὶ οὐ σιῶν χειρισμούς ἀναδεχόμενοι διὰ φιλαργυ ρίαν. Ὥρισεν τοίνυν ἡ ἁγία καὶ μεγάλη σύνοτος μηδένα τοῦ λοιποῦ, μὴ ἐπίσκοπον, μὴ κληρικὸν, μὴ μονάζοντα, ἢ μισθοῦσθαι κτήματα ἢ πράγματα, ἢ ἐπεισάγειν ἑαυτὸν κοσμικαῖς διοικήσεσιν· πλὴν εἰ μή που ἐκ νόμων καλοῖτο εἰς ἀφηλίκων ἀπαραίτητον ἐπιτροπήν, ἢ ὁ τῆς πόλεως ἐπίσκοπος ἐκκλησιαστικών ἐπιτρέψοι φροντίζειν πραγμάτων, ἡ ὀρφανῶν ἢ χηρῶν ἀπρονοήτων, καὶ τῶν προσώπων των μάλιστα τῆς ἐκκλησιαστικῆς δεομένων βοηθείας διὰ τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ. Εἰ δέ τις πα ραβαίνειν τὰ ὡρισμένα τοῦ λοιποῦ ἐπιχειρήσοι, ὁ τοιοῦτος ἐκκλησιαστικοῖς ὑποκείσθω ἐπιτιμίοις. ΒΑΛΣ. Διάφοροι κανόνες εκώλυσαν τοὺς μοναχούς καὶ τοὺς κληρικούς κοσμικῶν πραγμάτων φροντίδας μὴ ἀναδέχεσθαι, καὶ ἀλλοτρίων ὑποθέσεων καὶ δου λειῶν ἐργολάβους γίνεσθαι. Καὶ ὡς τῶν κανόνων ίσως ἀθετουμένων, ὥρισαν οἱ ἅγιοι Πατέρες τους τοιοῦ τόν τι ποιοῦντας ὑπὸ ἐκκλησιαστικὸν εἶναι ἐπιτίμιον. Οἷον δὲ τοῦτό ἐστιν εἴπομεν σαφέστερον ἐν τῷ Σ, ἀποστολικῷ κανόνι καὶ ἐν τῷ πα' καὶ ἐν τῷ πγ'. Καὶ ἀνάγνωθι τούτους τε καὶ τὰ ἐν αὐτοῖς, καὶ τὸ ιγ' κεφ τοῦ γ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. eliam mediatores, clerici quidem gratia excidant, laici vero vel monachi anathematizentur. Juxta magnum Basilium etiam ipso Macedonio qui contra sanctum'pugnavit Spiritum, pejor est iste qui non venalem Dei gratiam vendit. Et iste ergo qui ordinat, et qui pecunia ordinatur, a gradu suo alienus erit, quamvis in ultimo cleri gradu. ordinatus fuit. Sed et qui mediatores sunt in istiusmodi ordinationibus si quidem clerici sint, gradu suo excidant, si autem laici sint aut πιοnachi, anathematizentur. CANON IH. Pervenit ad sanctam synodum, quod eorum qui in clerum cooptati sunt, quidam propter turpe lucrum alienas possessiones conducunt, et sæcularia negotia exercent, divinum ministerium negligentes, sæcularium vero domos subeuntes, et eorum facultatum administrationes' propter avaritiam suscipientes. Definiit ergo sancta el magna synodus neminem deinceps, nec episcopum, nec clericum, nec monachum, vel possessiones vel res conducere, vel sæcularibus possessionum administrationibus seipsum ingerere: nisi ulique ex lege ad inexpugnabilem impuberum tutelam vocetur, vel civitatis episcopus eum rerum ecclesiasticorum curam gerere permittat, vel orphanorum, vel viduarum, quibus non providetur, el personarum, quæ ecclesiastico auxilio maxime indigent, propter timorem Dei. Si quis autem quæ statuta sunt deinceps trunsgredi aggressus fuerit, is pœnis ecclesiasticis subjiciatur. BALS. Diversi canones. prohibuerunt monachos et clericos curas sæcularium negotiorum suscipere, alienasque cansas et ministeria tractare. Et tanquam fortasse non observatis canonibus, statuerunt sancti Patres, eos qui tale quid faciurt, ecclesiasticis pœnis teneri. Cujusmodi autem id sit apertius diximus in 6 canone apostolico, et in 81 et 163, et lege ea quae in ipsos 114 scripta sunt, et 13 cap., 8 tit. præsentis Operis. Quære et Carth. syn. 16 et 7 syn. can 10. Quoniam autem statuit cau. Guill. Beveregii notæ. canonem) locum quemdamn ex Gregorii Dialog. I. ii, citat, in quo hæc vox occurrit, his verbis, ὁ δὲ ἀπότολος φανεὶς αὐτῇ κατ' ὄναρ εἶπε πρὸς αὐτὴν, *Απελθε εἰς τὸν προσμονάριον τῆς ἐκκλησίας, τὸν λε γόμενον Σακούνδιον τὸν μανσιονάριον, καὶ αὐτὸς δοίη σοι τὴν ὑγείαν. Locus quem citat, est in lib. 111, c. 25, bi tamen in nostra editione Parisiensi anno 1605, verba longe aliter se habent, viz. ἐν μιᾷ δὲ νυκτί παρέστη αὐτῇ δι᾿ ὀπτασίας, καὶ εἶπεν. Απελθε προς ᾿Αβούνδιον τὸν μανσιωνάριον, καὶ παρακάλεσον αὐτὸν, καὶ αὐτὸς σοὶ τὴν ὑγείαν παρ ¿zet. quæ quidem tralatio Latino textui exactius admodum respondet; sic enini legitur, Nocle quadam ei per visionem astitit (Apostolus) et dixit, Vade ad Abundium mansionarium, el roga illum alque ipse tibi salutem restituet. Nihil hic de prosimonario, dicitur, sed tantum de mansionario, quem etiam custodem ecclesiæ fuisse ex eodem capite constat, nam idem Abundius, qui hic mansionarius, in initio capitis custos ecclesiæ dictus est. Quicunque-autem tralationis istius!a Meursio citata auctor fuit, mansionarium hic προσμονάριον Græce vertisse videtur; propterea quod Dionysium Exiguum παραμονάριον sive προσμονάριον, Mansionarium Latine vertisse observaverat. "Η επεισάγειν ἑαυτὸν κοσμικαῖς διοική σεσιν. In Joannis Antiocheni Collectione, sit. 14, hic locus sic legitur, ή πραγμάτων κοσμικών παρ εισάγειν ἑαυτὸν διοικητήν. Αc proinde ή πράσ γματα, quæ in nostris codicibus præcedunt, u omittuntur.

episcopos, clericos et monachos, impuberum posse Δ. Ζήτει καὶ τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου κανόνα ις, " καὶ τῆς ζ' συνόδου κανόνα ι. Επεὶ δὲ ὁ μὲν κανὼν διορίζεται τοὺς ἐπισκόπους, κληρικούς τε καὶ μου ναχοὺς ἀφηλίκων ἐπιτροπὰς ἀναδέχεσθαι, είπερ ἐκ νόμων καλοῖντο, καὶ ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων φροντίδας, καὶ προστασίας ὀρφανῶν, ἢ χηρῶν, ἡ ἄλλως ἀπρονοήτων προσώπων, καὶ τῆς ἐκκλησια στικής δεομένων βοηθείας, είπερ παρὰ τοῦ ἐπισκό που ἐπιτρέποιντο. Ἡ δὲ ρκγ' Ιουστινιάνειος Νεαρὰ ή κειμένη ἐν βιβλίῳ τρίτῳ, τίτλῳ α', κεφ. ιβ', φησί· Τοὺς δὲ θεοφιλεστάτους ἐπισκόπους καὶ μοναχοὺς ἐκ μηδενός τρόπου επιτρόπους ἢ κουράτωρας οίου δήτινος προσώπου γίνεσθαι συγχωροῦμεν· τοὺς δὲ πρεσβυτέρους και διακόνους τῷ δικαίῳ καὶ μόνῳ τῆς συγγενείας, εἰς ἐπιτροπὲς ἢ κουρατωρείας και λουμένους, τὴν τοιαύτην λειτουργίαν ὑποδέχεσθαι συγχωρούμεν· εἴπῃ τις μὴ ὀφείλειν τοὺς ἐπισκόπους καὶ τοὺς μοναχοὺς ἐξ οιουδήτινος τρόπου γίνεσθαι ἐπιτρόπους ἢ κουράτωρας, ὡς ὑπὸ τῆς Νεαρᾶς κα λυθέντας. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ τὴν Νεαράν ἐκφωνηθῆναι εἰς μόνον τὸ ἐμποδίζεσθαι τοὺς ἐπισκόπους καὶ τοὺς μοναχούς γίνεσθαι οίκοθεν ἐπιτρόπους ή κουρά τωρας· ἡ ὅταν ὑπὸ τῶν νόμων εἰς τοῦτο καλῶνται. Κατὰ γὰρ ἐπισκοπικὴν ἐπιτροπὴν πᾶσαν διοίκησιν ἀναδεχόμενοι, κατὰ τὴν περίληψιν τοῦ παρόντος κανόνος καὶ τοῦ μετ' αὐτὸν, οὐ προκριματισθήσον826. Οι μέντοι πρεσβύτεροι, διάκονοι, καὶ ἀναγνῶ σται κατὰ τὸν παρόντα κανόνα καὶ τὴν Νεαράν, χωρὶς ἐπισκοπικῆς ἐπιτροπῆς γίνονται ὀρφανῶν tutelas suscipere, si quidem ex legibus vocentur, et rerum ecclesiasticarum curam, et orphanorum quoque curationes, vel viduarum, vel aliarum personarum, quibus aliter non providetur, ecclesiastico auxilio indigent, siquidem id eis episcopus permittat: Justiniani autem 125 Novella, quæ posita est in libro tis, tit. primo cap. 12 dixit: Religiosissimos episcopos et monachos nullo modo tutores vel curatores cujuscunque persona fieri concedimus: presbyteros autem et diaconos, cognationis jure, eoque solo, ad tutelas vel curas vocalos, tale ministerium suscipere concedimus: dixerit quispiam non debere episcopos, et monachos quovis modo fieri tutores vel curatores, ut qui a Novella sint prohibiti. Mili autem videtur Novella edita esse ad impediendum tantum episcopos vel monachos, ne sint sua sponte tutores vel curatores, nisi quando scilicet legibus ad id vocantur. Si euim episcopali permissione omnem administrationem suscipiant, ut hoc canone et sequenti continetur, eis nullum præjudicium afferetur. Presbyteri quidem, diaconi et lectores, ut vult hic præsens canon et Novella, etiam sine episcopali permissione, orplanorum tutores et curatores funt, quando ad hoc a lege vocantur. Scias autem quod tutores quidem dantur impuberibus masculis a primo usque ad 14 annum, et ipsum, quemadmodum feminis quoque usque ad 12 et ipsum: curatores vero minoribus, usque ad 25 annum inclusive, Ο επίτροποι καὶ κουράτωρες, ὅτε ὑπὸ τοῦ νόμου πρὸς sive masculi sint, sive feminæ. Eis autem omnibus res ecclesiasticas exercere indistincte visum est; quamvis præsens canon dicat hoc cum episcopali permissione fieri. Dic ergo in summam contrahens, quicunque in canone continentur, episcopali quidem permissione, non solum ecclesiastica negotia, sed et civilia citra ullum præjudicium exercebunt: præterea autein etiam omnem tutelam et curam. Si talis autem non intercedat permissio, episcopi quidem et monachi nec tutelam, nec curam gerent, ne nunc quidem quando lege ad hoc vocantur. Clerici autem, τοῦτο καλοῦνται. Γίνωσκε δὲ ὅτι ἐπίτροποι μὲν δίο δονται τοῖς ἀνήσεις ἄῤῥεσιν ἀπὸ τοῦ πρώτου ἐνιαυτοῦ μέχρι τοῦ ιδ', καὶ αὐτοῦ· ὥσπερ καὶ ταῖς θηλείαις μέχρι τοῦ ιβ', καὶ αὐτοῦ· κουράτωρες δὲ τοῖς ἀφήλιξι μέχρι τοῦ κε' χρόνου, καὶ αὐτοῦ, καν ἄῤῥενες ὦσιν, κἂν θήλειαι· ἐνεργεῖν δὲ πάντας τού του πράγματα εκκλησιαστικὰ ἀδιαστίκτως, δέδι κται, κἂν ὁ παρών κανών φησι μετὰ ἐπιτροπῆς τοῦτο γίνεσθαι· ὥστε συναγαγὼν εἰπὲ ὅτι πάντες οἱ τῷ κανόνι περιεχόμενοι κατ' ἐπιτροπὴν ἐπισκοπιο κὴν οὐ μόνον ἐκκλησιαστικὰ πράγματα, ἀλλὰ καὶ πολιτικὰ ἐνεργήσουσιν ἀποκριματίστως. Πρὸς δὲ καὶ Guill. Beveregii notæ. finitur. Et hinc in Pandectis dicitur, sed si puella duodecimum annum impleverit, tutor desinit esse. 1. XIII, sect. 2, ff. de tutoribus et curatoribus daꞌis. Post pubertatem inceptam usque ad annum 25. Curatores dati sunt utrique sexui. Masculi quidem puberes, et feminæ viri potentes usque ad vicesimum quintum annum completum, curatores accipiunt: quia licet puberes sint, adhuc tamen ejus ætatis sunt, ut sua negolia tueri.non possint. Instit. De curatoribus. Pandectæ, Apparel minoribus annis viginti quinque eum opem polliceri, nam post hoc tempus compleri virilem vigorem constat. Et ideo in hanc usque ætatem adolescentes curatorum auxilio reguntur, nec ante rei suæ administratio sis committi debebit, quamvis bene rem suam gerentibus, l. 1, sect. 2 et 3. f. de minoribus vigiuli quiimque ammis. Ἐπίτροποι μὴν δίδονται. Hæc tutores im- potentes esse credantur, ibid. Quibus modis tutela puberibus dari masculis usque ad an. 14 feminis usque ad 12, eticuratores utrisque ad an. 25. Balsamon ex lege civili pronuntiat. Tutores enim dati sunt impaleribus, idque ex jure naturali; ut observat Justinianus, dicens, Impuberes autem in Intela esse, naturali jure conveniens est: ut is qui perfecta atatis non sit, alterius tutela regatur. Cum ergo pupillorum pupillarumque curatores negotia gerant, post pubertatem tutelæ judicio rationem reddunt, sect. 6, et Instit. de Atiliano tutore. Pubertas autem masculis an. 14, feminis anno 12, incipit; ac propterea illi impuberes esse desinunt, idque ex ejusdem institutione, dicentis, Et ideo nostra sancla constitutione promulgata, pubertalem in masculis post decimum quartum annum completum illico initium accipere disposuimus. Antiquitatis normam in feminis bene positam in suo ordine relinquentes, ut post duodecim annos completos, viri

IN CAN. I CONC. CHALCED. telam gerent. Omnes autem ex iis communiter non impedientur ecclesiastica administrare negotia etiam sine permissione episcopali. 68 autem imp. domini Leonis. philosophi Novella solis monachis et clericis concessit, ut sint tutores et administratores ultimarum voluntatum, et eas exercebunt, quamvis sint sæcularia negotia, etiamı sine episcopali permissione. Ejus autem Novellæ prætextu exercent etiam episcopi tutelas in ultimis voluntatibus, et interrogati quomodo hoc faciunt quoniam ex hoc nihil quod sit validum possunt dicere, canones et leges proferunt, quæ statuunt ad omnes pias et ad animas pertinentes dationes debere episcopos intercedere. Mihi autem hoc facere videtur pro antistitibus qui sunt in regione, non etiain pro iis qui ultra suæ regionis limites tutores: seripti sunt. Lege ergo diligentius superins positam Justiniani Novellam. Quia autem et 86 ejusdemn imperatoris philosophi Novella episcopos et clericos segregari decernit, qui causas agunt, vel fuejubent, vel civilia quæðnin exercent; et nisi se corrigant, eis etiam depositionem induci: ne dicas eam re pugnare apostolicis superioribus c»nonibus, sed die eam illis æquivalere, ut qui exponantur, eos non aliter deponi; quam si post denuntiationem non cessaverint. Qure auten de sacerlotibus causas agentibus et fdlejubentibus, in 13 eap. 8 tit. præsentis Oporis, et in 20 apostolicum canonem scripta sunt, ad presentis quoque Novelle interpretationem sufficiunt. πᾶσαν ἐπιτροπὴν καὶ κουρατωρείαν. Μὴ μεσολα- solum quando lege arl hoc vocantur, curam et tδούσης δὲ τοιαύτης ἐπιτροπῆς, οἱ μὲν ἐπίσκοποι καὶ οἱ μοναχοὶ οὐκ ἐπιτροπεύσουσιν, οὐδὲ κουρατωρεύσουσιν, οὐδὲ ὅτε εἰς τοῦτο ἐκ νόμου καλοῦνται. Οἱ δὲ κληρικοὶ μόνον ὅτε καλοῦνται ὑπὸ τοῦ νόμου ἐπιτροπεύσουσι καὶ κουρατωρεύσουσι. Πάντες δὲ κοινῶς οὐκ ἐμποδισθήσονται διοικεῖν πράγματα έχε κλησιαστικὰ καὶ δίχα ἐπιτροπῆς ἐπισκοπῆς. Ἡ μέντοι ξηʹ Νεαρὰ τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Φιλοσόφου ἐνέδωκε μόνοις τοῖς μοναχοῖς καὶ τοῖ; κληρικοῖς ἐπιτρόπους γίνεσθαι καὶ διοικητὰς ἐπὶ τελευταίων βουλημάτων, καὶ ἐνεργήσουσι ταῦτα, και κοσμικῶν πραγμάτων διοίκησίς ἐστι καὶ εἶχα ἐπισκοπικῆς ἐπιτροπῆς. Τῇ προφάσει δὲ τῆς τοιαύτης Νεαρᾶς ἐνεργήσουσι καὶ ἐπισκοποι ἐπιτροπὰς ἐπὶ τελευταίων βουλημάτων· καὶ ἐρωτώμενοι πῶς τοῦτο ποιοῦσιν; ἐπεὶ ἀπὸ ταύτης οὐδέν τι ἐνδύναμον ἔχειν λέγουσι, προβάλλονται τοὺς κανόνας καὶ τοὺς νόμους τους διοριζομένους εις πάσας τὰς ψυχικάς διαδόσεις τοὺς ἐπισκόπους μεσολαβεῖν. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ πρόσφορον εἶναι τοῦτο εἰς τοὺς ἐγχωρίους ἀρο χιερεῖς, οὐ μὴν καὶ εἰς τοὺς παρ' ἐνορίαν γραφέντας ἐπιτρόπους. Ανάγνωθι οὖν καὶ ἐπιστατικώτερον τὴν ἄνωθεν καταστρωθείσαν Ἰουστινιάνειον Νεαράν. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἡ πς' Νεαρὰ τοῦ αὐτοῦ βασιλέως τοῦ Φιλοσόφου διορίζεται ἀφορίζεσθαι τοὺς ἐπισκόπους καὶ τοὺς κληρικούς συνηγοροῦντας ἢ ἐγγυωμένους, ή πολιτικά τινα ἐνεργοῦντας, καὶ εἰ μὴ διορθωθῶσιν, ὑπάγεσθαι αὐτοῖς καὶ καθαίρεσιν, μὴ εἴπῃς ἐναν τιοῦσθαι ταύτην τοῖς διαληφθεῖσιν ἀποστολικοίς και σιν, ἀλλ' εἰπὲ ἰσοδυναμεῖν ἐκείνοις, ὡς ἐκληφθεῖσι, μὲ ἄλλως τούτους καθαιρεῖσθαι, εἰ μὴ μετὰ παραγγελίαν οὐ παύσονται. Τὰ μέντοι περὶ τῶν συνηγο ρούντων καὶ ἐγγυωμένων ἱερωμένων γραφέντα εἰς τὸ ιγ' κεφ. τοῦ η' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματ τις καὶ εἰς τὸν κ' ἀποστολικὸν κανόνα, ἀρκοῦσιν εἰς ἑρμηνείαν καὶ τῆς παρούσης Νεαρᾶς. ΖΩΝΑΡ. Καὶ τῶν ἁγίων ἀποστόλων οἱ κανόνες τοῦτο κωλύουσι καὶ ἀρχαίων συνόδων, καὶ οἱ νόμοι τῆς πολιτείας, ἀλλὰ οὕτως ἐπράττετό τε καὶ πράττεται. Διὸ καὶ ἡ ἱερὰ αὐτή σύνοδος ἔσπευσε κωλύσαι τὸ παρὰ κανόνα γινόμενον, εἰ μὴ καὶ κατορθῶσαι 8 προέθετο ἴσχυσε. Φησὶ γοῦν ὅτι Τινὲς τῶν ἐν τῷ κλήρῳ τεταγμένων ἀλλοτρίων κτημάτων γίνονται μισθωτα, καὶ πράγματα κοσμικῶν ἐργολαβοῦσι. Τὸ δὲ ἐργολαβεῖν καὶ παρὰ τοῖς νόμοις διαβεβλημένον ἐστίν. Εργολαβεῖν δέ ἐστι τὸ ἀλλοτρίας ὑποθέσεις ἢ πράγματα επεισέρχεσθαί τινας διὰ κέρδος, φροντίτων καὶ θορύβων κοσμικῶν ἢ καὶ ἐρίδων ἀνεχομένους, καὶ οὐσιῶν ἀλλοτρίων διοικήσεσιν ἐγχειρούντας διὰ φιλαργυρίαν. Ὥρισεν οὖν ἡ ἁγία σύνοδος, μήτε ἐπίσκοπον μήτε κληρικόν μήτε μονάζοντα τοιοῦτόν τι ποιεῖν, ἢ μόνον ἐπίτροπον γίνεσθαι παίδων ἀφηλίκων, διὰ μὲν τῆς ἐπιτροπῆς τῶν ἀνήβων μνησθεῖσα (τούτοις γὰρ ἐπίτροποι δίνονται.)· διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν. ἀφηλίκων κουρατωμείας μνημονεύσασα· ἄνηβοι μὲν γὰρ εἰσιν οἱ ἥττονες τῶν ιδ' ἐτῶν ἀφήλικες δὲ 115 ZONAR. Εt apostolicis et synodicis jam olim decretis, et legum quoque civilium sanctionibus damnata bæc consuetudo fuit, neque tamen vel antiquis vel nostris illa temporibus ullatenus intermissa. Ejus itaque convellendæ studio, quæ sacris nimirum canonibus adversaretur, hac constitutio, quamvis irrito ea quoque successu, a synodo promulgata. Quoniam igitur quidam, inquiunt, ex iis qui clero ascripti sunt, alienis agris colendis operam locant, et negotiorum sæcularium, quod civili quoque lege velitum est, conductores funt. Sunt vero conductores, qui spe lacri aliena oper vel negotia tractant, seque proinde curis humanarum reruin perturbationibusque, ‹ atque adeo contentionibus implicantes, alienarum quoque possessionum administrationem, auri cupiditate illetti, suscipere non recusant. Ne quid ergo bujusmodi ir posterum episcopo aut clerico aut monacho liceat, nisi si tamen ininorum quorumdam tutela suscipienda sit, hoc canone decerniGuill. Beveregii nota. Οι ἧττονες ιδ' ἐτῶν. Ηoc de nasculis solis, non feminis, intelligendum est, ut ex ante PATROL. GR. CXXXVH. dictis constat. Hic autem observari digna est distinctio inter ἀνήσους impuberes, ει ἀφήλικας,

tur: ac tutelas quidem nomine impuberum curam οἱ τὴν μὲν ἤδην ὑπεραναβάντες, ἥττους δὲ τῶν κε' ἐνιαυτῶν, ὧν προΐστανται οἱ κουράτωρες, καὶ τότε καλούμενοι ἐκ τοῦ νόμου εἰς ἐπιτροπὴν ἢ κουράτω ρείαν, ἀπαραιτήτως ὑπεισιέναι ταύτας κελεύει τούτους, οὐ μὴν ἑαυτοὺς ἐπιρρίπτειν τοιαύταις διοική σεσι. Καὶ ὅτε δὲ ὁ τῆς πόλεως ἐπίσκοπος ἐν ᾗ κει κλήρωνται οἱ ἱερωμένοι, ή παροικοῦσιν οἱ μοναχοὶ (καὶ τοὺς μοναχοὺς γὰρ τῷ ἑκάστης πόλεως ἐπισκόπω. ὑποκεῖσθαι ὁ μετὰ τοῦτον θεσπίζει κανών) πραγμά των ἐκκλησιαστικῶν ἀναθήσει φροντίδα, καὶ ὀρφα νῶν καὶ χηρῶν ἀπρονοήτων. Οὕτω γὰρ κἂν ταῖς Πράξεσιν ἱστόρηται τῷ θείῳ Λουκᾷ τοὺς ἀποστέλους ποιῆσαι προχειρισαμένους τοὺς ἑπτὰ διακόνους, ἵνα μὴ ἐν τῇ διακονίᾳ τῇ καθημερινή παραθεωρώνται αἱ χῆραι. Η προσώπων επιτρέψει ἀντέχεσθαι διὰ τὸν φόβον τοῦ Κυρίου, οὐ διὰ κέρδος, οὐ διὰ δόξαν, τῶν μάλιστα ἐκκλησιαστικῆς δεομένων βοηθείας, οἷοί εἰσιν οἱ τῇ ἁγίᾳ Ἐκκλησίᾳ προσφεύγοντες, δεδιότες δυνάστας ὑφ' ὧν ἀδικοῦνται, ἢ πταίσαντε; ἴσως, καὶ τὴν τῆς Ἐκκλησίας ζητοῦντες ἐπικούρίαν, καὶ οἱ ἀδίκως εἰς δουλείαν ἑλκόμενοι, καὶ ἄλλο: τοιοῦτοι, δι' οὓς ἔκδικοι γίνονται. Τοὺς δὲ παρα βαίνοντας τὰ ὡρισμένα ταῦτα ἐπιτιμίοις ὑποκείσθαι κελεύει. Τὰ δὲ τῶν ἐπιτιμίων οὐ προστέθεικεν εἴδη. Τί δήποτε; "Οτι οἱ περὶ τούτων τῶν σεπτῶν ἀποστάς λων κανόνες, ὁ μὲν ἔκτος καὶ ὁ πγ', τοὺς κοσμικές φροντίδας ἀναλαμβάνοντας, ἡ Ῥωμαϊκὴν ἀρχὴν καὶ διοίκησιν ἱερατικὴν ἀξίαν μετιέναι επιχειρήσαντας καθαιρεῖσθαι προστάττει· ὁ δὲ πα' τῶν αὐτῶν κ. μόνων μὴ καθιέναι αὐτοὺς τοὺς ἱερωμένους εἰς δημοσίαν ὁρίζει διοίκησιν, καὶ ἐπιφέρει· "Η πειθέσθωσαν οὖν τοῦτο μὴ ποιεῖν, ἢ καθαιρείσθωσαν. Ὡς οὖν ἤδη τῶν ἐπιτιμίων τούτων ορισθέντων παρά τῶν ἁγίων ἀποστόλων, ή σύνοδος αύτη παρεσιώπησε ταῦτα, ὅπερ καὶ ἡ ἐν Καρθαγένῃ πεποίηκε σύνοδος. Κακείνη γάρ, ἐν ις' κανόνι περὶ τούτου θεσμοίετήσασα, οὐκ ἐπήγαγεν ἐπιτίμιον διὰ τὴν αὐτὴν πάνω τως αἰτίαν. ᾿Αλλὰ ταῦτα καὶ τῶν εἰρημένων κανό νων διαταξαμένων, τὸ κακὸν ἀθεράπευτον ἔμεινε. Δ.ὸ καὶ ἡ ἔκτη σύνοδος ἐν ια' κανόνι τὰ αὐτὰ πάλιν ἀνενεώσατο· καὶ οὐδ᾽ οὕτως ἴασις τῆς νόσου ταύτης ἐγένετο. Καὶ μέχρι γὰρ νῦν γίνεται τὸ κακὸν, καὶ οὐδεὶς ὁ ἀνακόπτων αὐτό, οὐ πατριάρχης, οὐ βασιλεὺς, οὐκ ἐπίσκοπος. Παραθεωρούνται γοῦν οἱ το synodus innuit, (iis nempe tutores assignantur) quod autem minorum mentionen fecerit, curatoris munus indicavit. Sunt namque impuberes, qui aunis 14 minores sunt: minores vero, qui puberes cum sint, annum tamen ætatis 25 nondum attizere, quibus quidem curatores dari solent. Sed hæc ipsa, inquit, tutoris curatorisve munia tum demum subeant, cuin ea legibus suscipere necessario coguntur, non ea sibi ultro ipsi deposcant atque appetant. Εt cum episcopus urbis, in qua sacer- ‹otes in clerum cooptati sunt, et juxta quam 10nachi inhabitant (nam et monachos cujusque urbis episcopis subjectos esse debere proxime sequenti canone constitutum reperias), negotiorum ecclesiaalicorum procurationem, pupillorumve aut viduarum, quibus non providetur, curan commeslaverit. Sic etenim, in Actis quoque sanclus Lucas factum fuisse ab apostolis memorat, qui septem diaconos elegerunt, ue in ministerio videlicet quotidiano viduæ spernerentur. Certorum quoque hominum patrocinium, qui sese maxime auxilii ecclesiastici indigentes obtulerint, ecclesiasti- ∙cis viris, qui la eo non spe lucri, aut inanis gloriæ cupiditate, sed sola erga Deum pietate ducantur, eodem episcopo permittente, amplecti liceat. Tales sunt, qui dynastarum metu, per quos injuste vexantur, ad Ecclesiam confugiunt; quive, licet aliquid forte oßenderint, suppetias sibi nibilominus ab Ecclesia ferri postulant, tales, et qui injuste in servitutem religuntur, cæterique hujusmodi, quibus sublevandis defensores creari consuetum est. Si quis autem contra hujus decreti constitutiones quidpiam admiserit, pœnis hominem obnoxium esse decernit. Poenarum tamen nomina nulla sigillatium adjunct. Quid ita? Quia_scilicet apostolici hac de re promulgati canones 6 et 83 qui se hegotiis secularibus implicaverint aut Romanum magistratum simul cum sacerdotali administratione invadere attentarint, depositione multari jubet: 81 vero eorumdem canonum, postquam a quaeuuque, publicæ administrationis procuratione sacris initiatos homines abstinere jussit, et subjungit, aut hoc igitur, non facere sibi persuaderi sinant, aut deponantur. Panarum igitur certa designatione, σοῦτοι κανόνες, καὶ τοῖς οὕτω καθῃρημένοις ἐκ τῶν quippe quæ jam antea apostolorum auctoritate κανόνων συλλειτουργοῦσι καὶ συγκοινωνοῦσιν οἱ delimitæ fuerunt sancta synodus, hoc loco sibi su- πατριάρχαι καὶ οἱ ἐπίσκοποι. persedendum esse statuit. Quod idem Carthaginensis quoque synodus tenuit: elenim illa Canone 46 decreto hac de re edito, eamdem prorsus rationem secuta, nullam pœnam apposuit. Verum isla licet canonicis constitutionibus ita definita fuissent, nihil tamen is morbus videlicet remittebat, eademque proinde decreta sexta synodus 11 canone renovanda censuit. Neque tamen idcirco facta malo huic medicina, quod omnibus locis nunc quoque grassatur, et nemo coercendæ huic pesti, που μας triarcha, non imperator, non episcopus animum intendit. Despectui itaque jam habentur tam umiţi “Act. vi, 5. Guill. Beveregii nota. minores. Impuberes enim masculi sunt usque ad annum 14 completum, feminæ usque ad 12. Minores autem dicuntur puberes, qui annum 25 nondim compleverunt. Istis tutores, his curatores dati sunt.

IN CAN. IV CONC. CHALCED. €98 canones, et iis qui sic a canonibus depoanntur, patriarchæ et episcopi comministrant et COMMU nicant, ΑΡΙΣΤ. Οι κοσμικῶν οίκων ἐπιμέλειαν αναδεχό- 116 ARIST. Qui domorum sucuarium curant μενοι ἐπιτιμητέοι, πλὴν εἰ μὴ καλέσει νόμος εἰς ἀφηλίκων διοίκησιν απαραίτητος ἢ ὁ ἐπίσκοπος ὀρφανῶν καὶ χηρῶν ἐπιμέλειαν ἐπιτρέψειεν. Οἱ τοῦ κλήρου ἐν τοῖς οἴκοις τῶν κοσμικῶν πρὸς διδασκαλίαν τῶν παίδων αὐτῶν καὶ τῶν οἰκετῶν προσλαμβανέσθωσαν, κατὰ τὸν δέκατον κανόνα τῆς ἐν Νικαία συνόδου τὸ δεύτερον. Ἐπιμέλειαν δὲ τῶν πραγμάτων αὐτῶν μὴ ἀναδεχέσθωσαν, εἰ μὴ βούλονται ἐπιτιμηθῆναι. Ορφανῶν δὲ καὶ χηρῶν καὶ ἄλλων ἐλεεινῶν διοίκησιν ἐπιτρεπέσθωσαν· ὥσπερ καὶ συγγενῶν ἰδίων ἀφηλίκων ὄντων κηδεμονίαν, είπερ νόμος αὐτοὺς ἐς τοῦτο καλέσει δικαίῳ τῆς συγγενείας. Επίσκοποι δὲ ἡ μοναχοὶ οὐδὲ συγγενών ἐπίτροποι ἢ κουράτωρες γίνεσθαι συγχωρούνται. Διοικηταὶ δὲ οὗτοι πάντες τῶν μετὰ τὴν ἐκδημίαν καταλιμπανομένων πραγμάτων ὑπό τινων εἰς ψυχι κας διαδόσεις γίνονται. Καὶ καλοῦνται καὶ οἱ τοιοῦ το επίτροποι, κατὰ τὴν ἑξηκοστὴν ὀγδόην Νεαρὰν του βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Φιλοσόφου. Οἱ ἀληθῶς καὶ εἰλικρινῶς τὸν μονήρη μετιόντες βίον τῆς προσηκούσης ἀξιούσθωσαν τιμῆς. Επειδὴ δέτινες τῷ μοναχικῷ κεχρημένοι προσχήματι τά τε τῆς Ἐκκλησίας καὶ τὰ πολιτικά διαταράσσουσι πράγματα, περιιόντες διαφόρων ἐν ταῖς πόλεσιν, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ μοναστήρια ἑαυτοῖς συνιστῶν ἐπιτηδεύοντες· ἔδοξεν μηδένα μεν μηδαμοῦ οἰκοδομείν μηδὲ συνιστών μοναστήριον ἢ εὐκτήριον οἶκον παρὰ γνώ μην τοῦ τῆς πόλεως ἐπισκόπου· τοὺς δὲ καθ' ἑκάστην πόλιν καὶ χώραν μονάζοντας ύποτετάχθαι τῷ ἐπισκόπῳ, καὶ τὴν ἡσυχίαν ἀσπά ζεσθαι, καὶ προσέχειν μόνῃ τῇ νηστείᾳ καὶ τῇ προσευχῇ, ἐν οἷς τόποις ἐπετάξαντο προσκαρ τελοῦντας, μήτε δὲ ἐκκλησιαστικοῖς μήτε βιωτικοῖς παρενοχλεῖν πράγμασιν ἢ ἐπικοινωνεῖν καταλιμπάνοντας τὰ ἴδια μοναστήρια εἰ μήποτε ἄρα ἐπιτραπεῖεν διὰ χρείαν ἀναγκαίαν ὑπὸ τοῦ τῆς πόλεως ἐπισκόπου· μηδένα δὲ προσδέχεσθαι ἐν τοῖς μοναστηρίοις δοῦλον ἐπὶ τὸ μονάσαι παρὰ γνώμην τοῦ ἰδίου δεσπόsuscipiunt, corripiendi sunt, nisi forsitan ad in - excusabilem impuberum administrationem lex eos vocaverit vel episcopus orphanorum, vel viduarum curam permittit. Clerici in sæcularium domos ad filios servosque eorum edocendos recipiantur, juxța decimum Nicænæ synodi secundæ canonem: negotiorum autem eorum curam ne suscipiant, nisi reprehensioni se subjecerint. Verum orphanorum et viduarum et aliorum miserorum administrationem sibi commissam habeant, nt' et cognatorum suorum si impuberes sint curam, si a lege, cognationis jure, ipsi ad hoc vocantur. Episcopis autem vel monachis nec cognatorum suorum Intoribus esse licet. At illi omnes rerum ad spirituales distributiones post «ligcessum a quibusvis relictarum administratores fiunt. Et tales vocantur etiam tutores, juxta sexagesimatu octavam imperatoris domini Levuis Philosophi Norelim. CANON IV. Qui vere et sincere monasticam citam aggrediuntur. digni convenienti honore habeantur. Quoniam autem nonuulli monachico prætextu uleules, el ecclesiastica et civilia perturbant negotia, temere el citra ullum discriminis rationem in urbibus circumcursantes, quinetiam monasteria sivi constituere studentes; visum est nullum usquam ædificare nec construere posse mounsterium, vel ora - toriam domum, præter sententiam ípsius civitatis episcopi: monachos autem, qui sunt in uxaquaque regione el civitate, episcopo subjectos esse et quietem amplecti, et soli jejunio et orationi vacare, in quibus ordinati sunt locis fortiter perseverantes, nec ecclesiasticis nec sæcularibus negotiis se ingerere vel communicare propria relinquentes monasteria, nisi quandoque a civitatis episcopo propter usum necessarium eis permissum fuerit, nullum autem in monasterüs servum recipi ad hoc ut sit monachus, præter voluntatem sni domini. Eum autem, qui hanc nostram definitionem transgreditur, definivimus esse excommuniGuill. Beveregii nota. Μηδὲ συνιστᾷν μοναστήριον. Concilium Agatheuse, Monasterium novum, nisi episcopo aut permittente aut probante, nullus incipere aut fundare presumat. Conc. Agath. can. 27. Idem a Justiniano constituitur, Novel. 5, c. 1, et Nov. 131, cap. 7. Καταλιμπάνοντας τὰ ἴδια μοναστήρια. Ne quis monachus monasterium suum relinquat, civilibus quoque legibus confirmatur. Qui in monasieriis degunt, potestatem inde exeundi ne habento, vel in Antiochensi civitate, seu aliis quibuscunque civitatibus contersandi, exceptis duntaxat apocrisiariis, quibus licentiam damus volentibus, ut apocriseun solarum causa exire possint, 1. xxix, c. de Episcopis et Clericis. Justinianus. Si monachus reliquerit suum monasterium, et in aliud ingrediatur; quascunque res, tempore quo monasterium dereli- ' querit, habere videbitur, proprio monasterio, in quod ab initio ingressus est, eas competere jubemus. Providere autem sanctissimos locorum episcopos, ut neque monachi neque monachæ circumeant civitates, sed si quod necessarium responsum habuerint, per proprios responsarios koc agant, in propriis manen - les monasteriis. Justin. Νον. 195, c. 42. Ιdem fere a Stephano archiepiscopo Cantuariensi statuitur, in Provinciali Lyndwodi. Item tam a monachis quam canonicis regularibus et monialibus silentiam præcipimus observari in locis et temporibua constitutis: nec viris aut mulieribus absque licentia superioris egredi liceat sepia domu, nec sine certa causa et honesta, egrediendi iis licentia concedatur. De statu Regularium cap. Inhibemus.

catum, ne nomen Dei blasphemetur: civitatis autem episcopum oportet eam quam par est monasteriorum curam gerere. BALS. Nota permitti episcopis, ut monachis civilium negotiorum administrationem concedant: quod si episcopis hoc indultum est, multo magis imperatoribus permittitur. Eos qui pure, hoc est vere et non simulate sunt monachi, honorari debere dicit canon: eos vero qui monachali amictu tanquam praetextu utuntur, et homines decipiunt, reprimendos et in suæ tonsuræ locum remittendos esse visum est, ut qui cum ecclesias tum negotia civilia perturbent. Per medium enim forum ptogredientes, et se sæcularibus negotiis ingerentes, fortasse etiam docentes, perturbant, hoc est humana et divina dividunt ac confundunt, nec sinunt, alt ea ex propria sua natura exerceantur: sæcularia scilicet negotia'a laicis: monachica autem et ecclesiastica ab iis qui sunt Deo dedicati. Quoniam autem, inquit, jidem propter ambitionem etiam monasteria de integro excitare conantur, ne episcopo subjiciantur, definitum est nemini licere vel monasterium vel oratorium præter episcopi mentem usque excitare: subjici autem monachos omnes regionis episcopo, et fortiter perseverare in ea mansione in qua tonsi sunt. Adjicit autem eos etiam rerum ecclesiasticarum communionis et administrationis non esse participes, nec etiam earum quæ ad vitam pertinent, seu civilium, nisi forte civitatis episcopus eis propter usum necessarium hoc permiserit. Servos autem præter dominorum voluntatem non esse toudendos decretum est: vel eum certe, qui hoc decretum transgreditur, esse excommunicatum. Jam vero 117 civitatis episcopum -oportet, inquit, monasteriorum curam gerere. Nota ergo quod mónachi illic perseverare et permanere debent, ubi sæculo renuntiarunt seu tonsi fuerunt: et quod ex permissione episcopi possunt monachi non solum ecclesiastica negotia administrare, sed ea etiam quæ ad vitam pertinent, hoc est civilia. Si autem hoc potest facere episcopalis permissio, il multo magis faciet potestas imperialis, quæ etiam episcopos promovet. Propterea enim, ut est consentaneum, ille etiam metropolitanus Sides absque ullo impedimento imperii negotia administrabat, in persona imperatoris domini Michael Ducæ. Quin et ille Neocæsarea metropolitanus maritima civitatis jura conscripsit: et alii etiam antistites ac monachi imp. et publica ministerio exercuerunt. Lege et primum caput synodi congre gatæ in templo sanctorum apostolorum. Quære etiam de servis, qui præter dominorum voluntaem sunt monachi, 26 cap. primi tit. præsentis NAR. Qui vere ac sincere, hoc est animo puro, But ulla simulationis aut pravitatis labe infuscato, του. Τὸν δὲ παραβαίνοντα τοῦτον ἡμῶν τὸν ὄρον ὡρίσαμεν ἀκοινώνητον εἶναι, ἵνα μὴ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ βλασφημῆται· τὸν μέντει ἐπίσκοπον τῆς πόλεως χρὴ τὴν δέουσαν πρόνοιαν ποιεῖσθαι τῶν μοναστηρίων. ΒΑΛΣ. Σημείωσαι ὅτι ἐφεῖται τοῖς ἐπισκόποις τὸ ἐπιτρέπειν μοναχοῖς διοίκησιν πολιτικῶν πραγμάτ των· καὶ ἐὰν τοῖς ἐπισκόποις τοῦτο ἐνεδόθη, πολλῷ πλέον τοῖς βασιλεῦσιν ἐγκεχώρηται. Τοὺς καθαρῶς, τουτέστιν ἀληθῶς καὶ μὴ καθ᾽ ὑπόκρισιν, μονάζοντας τιμᾶσθαί φησιν ὁ κανών· τοὺς δὲ τῷ μοναχικῷ σχήματι κεχρημένους ὡς ἐν προσχήματι, καὶ πλανῶντας τοὺς ἀνθρώπους, σωφρονίζεσθαι, καὶ εἰ; τὰς ἀποκάρσεις αὐτῶν πέμπεσθαι δέδοκται, ὡς τα ράττοντας τάς τε ἐκκλησίας καὶ τὰ πολιτικὰ πράτ γματα. Προϊόντες γὰρ διὰ μέσης τῆς ἀγορᾶς, καὶ παρεμβάλλοντες ἑαυτοὺς κοσμικοῖς πράγμασι, ἴσως δὲ καὶ διδάσκοντες, ταράττουσι, τουτέστι μερίζουσι καὶ συγχέουσι τὰ θεῖα καὶ τὰ ἀνθρώπινα, μὴ ἐῶντες ταῦτα κατὰ τὴν οἰκείαν φύσιν ἐνεργεῖσθαι, ήγουν τὰ μὲν πραγματικὰ ὑπὸ τῶν λαϊκῶν, τὰ δὲ μοναχικά καὶ ἐκκλησιαστικὰ ὑπὸ τῶν ἀνατεθειμένων τῷ Θεῷ. Ἐπεὶ δὲ, φησίν, οἱ αὐτοὶ διὰ φιλαρχίαν καὶ μοναστήρια πειρῶνται ἐκ καινῆς ἀνεγείραι ἐφ᾽ ᾧ μὴ ὑποκεῖσθαι τῷ ἐπισκόπῳ, ὡρίσθη μὴ ἔχειν ἐπ' ἀδείας τινὰ ὁπουδήποτε μοναστήριον ἀνεγείρειν ἢ εὐκτήριον παρὰ γνώμην τοῦ ἐπισκόπου, ὑποκεῖσθαι δὲ πάντας τοὺς μοναχοὺς τῷ κατὰ χώραν ἐπισκόπῳ, καὶ προσκαρτερεῖν ἐν ᾗ ἀπεχάρησαν μονῇ. Προστί θησι δὲ εἶναι τούτους καὶ ἀμεθέκτους τῆς κοινωνίας καὶ διοικήσεως τῶν ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων, ἡ τῶν βιωτικῶν, ἤτοι πολιτικῶν, εἰ μή πως ὁ τῆς πό λεως ἐπίσκοπος διὰ χρείαν ἀναγκαίαν ἐπιτρέψει τοῦτο. Τοὺς δούλους δὲ παρὰ γνώμην τῶν δεσποτῶν μὴ ἀποκεί ρειν ὥρισται ἢ μὴν τὸν παραβαίνοντα ταῦτα, τοῦτον τὸν ὅρον, ἀκοινώνητον είναι. Τον μέντοι ἐπίσκοπον τῆς πόλεως χρή, φησί, προνοεῖσθαι τῶν μοναστηρίων. Σημείωσαι οὖν ὅτι ἐκεῖσε οἱ μοναχοὶ προσκαρτερεῖν καὶ μονάζειν ὀφείλουσιν, ἔνθα δὴ καὶ ἀπετάξαντο, ἤγουν ἀπεκάρησαν· καὶ ὅτι κατ' ἐπιτροπὴν τοῦ ἐπισκόπου δύνανται μοναχοὶ διοικεῖν οὐ μόνον ἐκ· κλησιαστικά πράγματα, ἀλλὰ καὶ βιωτικά, τουτέστι πολιτικά. Εἰ δὲ δύναται τοῦτο ποιεῖν ἡ ἐπισκοπική επιτροπή, πολλῷ πλέον ποιήσει ἡ βασιλικὴ ἐξουσία ή προβαλλομένη καὶ ἐπισκόπους. Διὰ γὰρ τοῦτο, ὡς ἔοικε, καὶ ὁ μητροπολίτης ἐκεῖνος ὁ Σίδης ἀπαρ εμποδίστως τὰ τῆς βασιλείας ᾠκονόμει προσώπῳ τοῦ βασιλέως κυροῦ Μιχαὴλ τοῦ Δουκός. Καὶ ὁ μητροπολίτης ἐκεῖνος Νεοκαισαρείας ἀνεγράψατο τα τῆς πόλεως θαλάσσια δίκαια, καὶ ἄλλοι πολλοὶ ἀρ χιερεῖς καὶ μοναχοὶ παρομοίως ενήργησαν δουλείας βασιλικὰς καὶ δημοτιακάς. Ανάγνωσον καὶ τὸν α' κανόνα τῆς ἐν τῷ ναῷ τῶν Ἁγίων Αποστό λων συγκροτηθείσης συνόδου. Ζήτει καὶ περὶ δού λων μοναζόντων παρὰ γνώμην τοῦ δεσπότου τοῦ λς' κεφαλ. τοῦ α' τίτλου τοῦ παρόντος συντά γματος. ΖΩΝΑΡ. Τιμῆς ἀξίους τοὺς ἀληθῶς μονάζοντας καὶ εἰλικρινῶς, ἀντὶ τοῦ καθαρῶς, καὶ οὐχ ὑποκε

IN CAN. LV CONC. CHALCED. κριμένως ἢ τινὶ κακίᾳ ἐπιμέκτως μετιόντας τὴν monasticum vitæ genus elegere, iis honorem ex μοναδικὴν πολιτείαν ἡ ἁγία σύνοδος ἔκρινε. Τοὺς δὲ τῷ μοναδικῷ σχήματι κεχρημένους ὡς ἐν προσχήματι, ἀντὶ τοῦ δι᾽ ἐπίδειξιν μόνον εἰς δέλεαρ, ὥστε δι' αὐτοῦ τοὺς ἀνθρώπους ἀπατᾷν, ἵνα ὡς τὸ ἅγιον σχῆμα ημφιεσμένοι τιμῶνται, τὰς ἐκκλησίας ὑπεισδύοντας, καὶ διδάσκειν ἴσως ἐπιχειροῦντας, ἤ τι ἕτερον ἐκκλησιαστικὸν ἐνεργεῖν, καὶ εἰς τὰ τῆς πόλεως πράγματα ἑαυτοὺς εἰσωθοῦντας, καὶ διοικεῖν ταῦτα θέλοντας, καὶ οὕτω ταράσσοντας τὰς ἐκκλησίας τε καὶ τὰς πολιτείας, οὐκ ἀληθῶς μοναχοὺς ἡγεῖται ἡ σύνοδος. Καθάπαξ δὲ παντὶ ἀπηγόρευσε μηδαμοῦ οἰκοδομεῖν μοναστήριον ἢ εὐκτήριον, μὴ ἐν πόλει, μὴ ἐν κώμῃ, μὴ ἐν ἐρήμοις, καὶ ὄρεσι παρὰ γνώμην τοῦ κατὰ χώραν ἐπισκόπου, καὶ τοὺς μοναχοὺς τῷ ἑκάστης πόλεως ἐπισκόπῳ ὑποτετάχθαι ἐκέλευσε, " καὶ ἡσυχάζειν ἐν οἷς ἀπετάξαντο τόποις, ἐργαζομέτους τὰς ἀρετὰς, καὶ ἀμεθέκτους ὄντας πραγμάτων ἐκκλησιαστικων ὁμοῦ καὶ πολιτικῶν, μηδὲ καταλιμπάνειν τὰ ἴδια μοναστήρια, και διοικήσεσι κοινωνεῖν πραγμάτων, εἰ μή που ὁ τῆς πόλεως ἐπίσκοπος ἐπιτρέψει τισὶ πραγμάτων οικονομίαν διὰ χρείαν ἀναγκαίαν, κρίνας ἴσως αὐτοὺς ἐπιτηδείους πρὸς τοιαύτην διοίκησιν, καὶ ἀπορῶν ἑτέρων πρὸς τὸ πράγμα τοιοῦτον. Ταῦτα καὶ ἡ σύνοδος ἡ ἐν τῷ ναῷ τῶν Ἁγίων Αποστόλων συγκροτηθεῖσα ἐν τῷ πρώτῳ κανόνι διακελεύεται, καὶ διζ' κανὼν τῆς ἑβδόμης συνόδου. Εξῆς δὲ ὁ κανὼν οὗτος οἰκονομεῖ μὴ προσδέχεσθαι δούλους ἐν μοναστηρίῳ μονάσαι θέλιντας, εἰ μὴ γνώμῃ τῶν δεσποτῶν, ἵνα μὴ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ βλασφημῆται. Εἰ γὰρ ἄκοντος τοῦ δεσπότου δοῦλός τινος καρῇ, βαρὺ τοῦτο ἡγήσεται ὁ κύριος αὐτοῦ, καὶ βλασφημήσει κατὰ τοῦ ἁγίου σχή ματος καὶ τῶν μοναχῶν· ἡ δὲ κατ' αὐτοῦ βλασφημία καὶ εἰς τὸ θεῖον αὐτὸ διαβήσεται. Βλασφημηθήσεται δὲ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ παρὰ τῶν ἀπίστων, καὶ ὅτε τοὺς μοναχοὺς ὁρῶσιν ἐν πόλεσι περιέρχομένους, καὶ πολιτικά χειρίζοντας πράγματα. Ὑποτάξας δὲ ὁ κανὼν τοῖς κατὰ τόπον ἐπισκόποις τοὺς μοναχούς, καὶ τὰ μοναστήρια, επάγει. Τὸν μέντοι ἐπίσκοπον τῆς πόλεως χρὴ τὴν δέουσαν πρόνοιαν ποιεῖσθαι τῶν μοναστηρίων· δύο πραγματευόμενος ἐν ταυτῷ τό τε μὴ πράγματα ἔχειν τοὺς μοναχοὺς μηδὲ ὀχλήσεις τὰς δι᾿ αὐτὰ, ἀλλ' εἶναι ἀπερισπάστους, καὶ ἡσυχάζειν, καὶ μόνων φροντίζειν τῶν εἰς ψυχικὴν συντεινόντων ὠφέλειαν, καὶ τὸ τὸν ἐπίσκοπον κἀνε τεῦθεν κέρδος ψυχικόν περιποιεῖν ἑαυτῷ, καὶ εἰς δόξαν εἶναι Θεοῦ. Λαμψάτω, γάρ, φησὶν ὁ Κύριος, τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὅπως ἴδωσι τὰ καλὰ ἔργα ὑμῶν, καὶ δοξάσωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ἐπεὶ δὲ τὰ τῶν ἐκκλησιῶν χρήματα πτωχικὰ ὀνομάζονται, καὶ εἰς ἐνδεεῖς ἐτάχθησαν ἀναλίσκεσθαι, καὶ τῷ ἐπισκόπῳ εἰς ἑαυτὸν ἐκ τούτων πλὴν τῶν ἀναγκαίων πάνυ, ὅτε μὴ ἔχοι οἴκοθεν, οὐδὲν δαπανᾶν ἐφεῖται, ὡς ὁ μας κανῶν τῶν ἁγίων ἀποστόλων φησὶ καὶ ὁ κι' τῆς ἐν Ἀντιοχεία συνόδου. Καὶ τοῖς μοναχοίς το Satth. v, 16. « merito deberi sancta synodus existimavit. At quicunque habitu, in praetextum, id est, in ostentationein solum ad decipiendum utuntur, ut illins obtentu facilius homines in fraudem alliciant, ac in sancta veste ipsi sibi honorem aucupentur, cum interea et ecclesias obeant, et in iis sibi forte vel docendi munus, vel aliam ecclesiastica: anetoritatispartem usurpent, iidemque se urbanis negotiis immisceant, eaque administrare velint, ecclesia:que simul ac civitatis statum proinde perturbent, iis vero monachi nomen convenire synodus haud putat. monachis vero quibuscunque monasterium oratoriumve, sive in urbe, sive in oppido, sive in locis. desertis, aut mentibus, aut ubivis denique, invito cujusque regionis episcopo, exædificari prors vetat, eosdemque singularium urbium episcopis subjectos esse, et in iis quibus destinati sunt locis, silentio vitam agere, virtutumque exercitationi vacare, cæterum neque ecclesiasticorum neque civi-· lium negotiorum partem ullam attingere jubet:: ne jue vero, ut rebus gerendis vacare liceat, monasterii sui stationem relinquant, nisi re necessaria coactus episcopus, aliorumque hominum facultate destitutus, monachorum alicui, probat sibi iu co genere industriæ, negotii procurationem commitlendam esse existimaverit. Eadem, in templo quoque sanctorum apostolorum habita synodus canone primo, et decimo septimo canone synodlus sextadecernit. Hinc de servis ad monasticam vitam, nisi dominorum voluntate, non admittendis, ne Christi nomen scilicet blasphemetur, boc canone constitutum. Cujus etenim servus invito ipso detonsus fuerit, rem totam mimirum iniquo animo feret, saclumque habitum exsecrabitur, totumque monachorum genus convitiis proscindet, convitia vero in habitum eum conjecta ad ipsum etiam Deum transibunt. Divinum quoque nomen, qui monachos tota urbe volitantes, publicæque administrationi intentos viderint, a fide alieni homines blasphemabunt. Quoniam vero, cujusque regionis episcopis, ejus loci monachos et monasteria subjici canon bic voluit; episcopus civitatis, inquit, vicissim opportu nam monasteriis curam impendat oportet. Ac duo quidem hæc simul curabit, alterum, ut operosis negotiorum curis ac molestiis soluti, tranquillam et quietam vitam, ea solum, unde fructus animo exsistal, meditantes, monachi agant: alterum, ut eadem opera spiritualibus incrementis, divinæque gloriæ emolumentis, ipse quoque episcopus proficiat. Luceat enim, inquit Dominus, lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in cœlis est Quoniam vero ecclesiarum bona, bona pauperum appellantur, egenorumque sublevande inopiæ destinata sunt; ne episcopo quidem, nisi cui nullæ domestica 118 facultates suppetam, atque in usus

tantum maxime necessarios, aliquid ex eorum pro- τοίνυν πράγματα μὴ ἔχουσι καὶ λειπομένοις τῶν ventibus ad se avertere concessum est: ut quadra- ἀναγκαίων ἀπαιτεῖ ὁ κανὼν χορηγεῖν τὸν ἐπίσκοπον, gesimo prinio apostolico, et Antiochen synodi ὡς ἐνδεέτι, τὰ χρειώδη πρὸς τὴν ζωήν. vigesimo quinto canone explicatur. Quomodo etiam monachis, quibus nullæ sunt facultates, si necessariis ad vitam subsidiis destituantur, ut egentibus ea, quæ ad victum utilia sunt, ab episcopo sappedi tari, cauou hic jubet. ARIST. Domus oratoria, vel monasterium citra episcopi sententiam, non sunt exstruenda. Omnis autem monachus episcopo subjiciatur, et e mansione, nisi ab eo invitetur, ne discedat. Servus autem, nisi domino consentiente, monasticam vitam ne ingrediatur. Præter provincialis episcopi sententiam monasterium, aut ecclesiam condere non oportet. Sed et omnes monachos ei subjectos esse, et a monasterio in quo collocati fuerunt non recedere, nisi ob alioran emolumentum ab episcopo permittantur. Servus antem præter domini voluntatem in monasterium, ut monasticam agal vitam, ne admittatur. Qul hæc autem decreta transilierit, excommunicabitur. Oportet vero et episcopum necessariam monasteriorum curam gerere. CANON V. De episcopis, vel clericis, qui a civitate in civitatem transeunt, placuit eos qui editi sunt a sanctis Patribus canones, vires obtinere. BALS. Varie expositus est bic canon, nec de eo frustra est labor suscipiendus. ΑΡΙΣΤ. Ευκτήριος οἶκος ἢ μοναστήριον γνώμης δίχα τοῦ ἐπισκόπου ἀσύστατα. "Απας δὲ μοναστὴς ὑποτετάχθω τῷ ἐπισκόπῳ· καὶ τῆς μο νῆς, εἰ μὴ παρ' αὐτοῦ προτρέποιτο, μὴ ἀφο ιστάσθω. Δοῦλος δὲ, εἰ μὴ γνώμῃ τοῦ δεσπότου. μὴ μοναζέτω. "Ανευ γνώμης τοῦ κατὰ χώραν ἐπισκόπου, οὐ δεξ μοναστήριον ἢ ἐκκλησίαν κτίζεσθαι· ἀλλὰ καὶ πάνω τας τοὺς μοναχοὺς ὑποτάσσεσθαι αὐτῷ, καὶ τῆς μονῆς, ἐν ᾗ ἀπετάξαντο, μὴ ὑπαναχωρεῖν, εἰ μὴ ἐπιτραπῶσι παρὰ τοῦ ἐπισκόπου δι᾿ ἑτέρων ὠφέ λειαν· δοῦλος δὲ παρὰ γνώμην τοῦ δεσπότου ἐν μου ναστηρίῳ μὴ προσδεχέσθω ἐπὶ τῷ μονάσαι. Ὁ δὲ παραβαίνων τὰ ὁρισθέντα ἔσται ἀκοινώνητος. Χρὴ δὲ καὶ τὸν ἐπίσκοπον τὴν δέουσαν πρόνοιαν τῶν μονα στηρίων ποιεῖσθαι. Περὶ τῶν μεταβαινόντων ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν ἐπισκότων ἢ κληρικῶν· ἔδοξε τοὺς περὶ τούτων τεθέντας κανόνας παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων ἔχειν τὴν ἰσχύν. ΒΑΛΣ, Διαφόρως ἐξηγήθησαν τὰ τοῦ τοιούτου κανόνος, καὶ οὐ χρὴ περὶ τῶν αὐτῶν ματαιοπονείν. ΖΩΝΑΡ. Κανόνες διάφοροι τῶν ἁγίων ἀποστόλων περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης εἰσὶν, οἳ καὶ ἐξηγήθησαν ἀλλὰ μὴν καὶ διαφόρων συνόδων, οὓς καὶ κρατεῖν ὁ παρὼν κανὼν διατάττεται. Τὸ γοῦν πάλιν τὰ αὐτὰ ἐξηγεῖσθαι περιττόν, ἢ καὶ ματαιοπονία ἐστίν. Ὁ δὲ βουλόμενος γνῶναι τί περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης οἱ κανόνες ἐκεῖνοι ὁρίζουσι, ζητησάτω αὐτούς, καὶ γνώσεται, τὰ ὁρισθέντα, καὶ πότε, καὶ πῶς ἐπίσκοπος ἐκ τῆς ἰδίας πόλεως ἄπεισιν εἰς ἑτέραν. ZONAR. Plures sanctorum apostolorum canones in lianc sententiam editi atque a nobis explicati sunt plures quoque synodici, quos quidem hic canon servandos esse decernit. Eadem iterum inculcare supervacui, vel etiam stulti laboris fuerit. Quid iis constitutionibus hac de re definitum sit, si quis scire velit, ipsosmet canones adeat, ex iis namque totius decreti rationem, et quibus ex locis, et quo modo ex sua civitate in aliam migrare episcopo permissum sit, facile intelligit. ARIST. Qui e civitate in civitatem transeunt, canonibus de his rebus sanctis subjician:ur. Dicitur et in 45 syupoli Antiochen canone, ne ausit episcopus e sua ad aliam transire provinciam, aut aliquos præter episcopi provincialis voluntatem ἐκ τῆς ἰδίας ἐπαρχίας εἰς ἑτέραν, καὶ χειροτονεῖν ordinare, aut aliquod aliud episcopale munus obire, nisi vellet ea quæ a se facta sunt irrita manere, el se confusionis suæ pœnam dare, ut bine a sancta triade depositum: idem igitur et hic canon decernit. καθηρημένον ἐντεῦθεν ὄντα ὑπὸ τῆς ἁγίας Τριάδος ὁρίζει. CANON VI. Nullum absolute ordinari, nec presbyterum, nec dia. conum, nec omnino aliquem eorum qui sunt in ΑΡΙΣΤ. Οἱ μεταβαίνοντες ἐκ πόλεως εἰς πόλιν τοῖς περὶ τούτων κανόσιν ὑποπιπτέτωσαν. Εἴρηται καὶ ἐν τῷ τρισκαιδεκάτῳ κανόνι τῆς ἐν Αντιοχεία συνόδου μὴ τολμῶν ἐπίσκοπον μεταβαίνειν τινας ἄνευ γνώμης τοῦ κατὰ χώραν ἐπισκόπου, ή ἕτερόν τι ἐπισκοπικὸν δίκαιων πράττειν, εἰ μὴ βούλεται καὶ τὰ ὑπ' αὐτοῦ πραττόμενα άκυρα μέσ νειν, καὶ αὐτὸν δίκην δοῦναι τῆς ἀταξίας αὐτοῦ, Τοῦτο γοῦν καὶ ἐνταῦθα ὁ κανών, οὗτος Μηδένα ἀπολελυμένως χειροτονεῖσθαι μήτε πρεσβύτερον μήτε διακονον, μήτε όλως τινὰ Guill. Beveregii nota. Ὑπὸ τῆς ἁγίας Τριάδος. Legendum haud «lubie ὑπὸ τῆς ἁγίας συνόδου. Sic enim legitur in ssn. Antioch. can. 15, quem hic citat Aristenus, καθῃρημένον ἐντεῦθεν ἤδη ὑπὸ τῆς ἁγίας συνό του. Μηδένα ἀπολελυμένως χειροτονεῖσθαι. Quid per ἀπολελυμένως intelligendum est, ex ipsomet canone constat, in quo isti απολελυμένως ordinari dicuntur, qui, cui ordinantur, certum non babent locum, quo munus susceptumi obeant.

IN CAN. VI CONC. CHALCED. τῶν ἐν τῷ ἐκκλησιαστικῷ τάγματι· εἰ μὴ ἰδικῶς ἐν ἐκκλησίᾳ πόλεως ἢ κώμης, ἢ μαρτυρίῳ ἢ μοναστηρίφ, ό χειροτονούμενος ἐπικηρύττοιτο. Τοὺς δὲ ἀπολύτως χειροτονουμένους ὥρισεν ἡ ἁγία σύνοδος ακυρον ἔχειν τὴν τοιαύτην χειροθεσίας, καὶ μηδαμοῦ δύνασθαι ἐνεργεῖν ἐφ' ὕδρει τοῦ χειροτονήσαντος. ΒΑΛΣ, Ωσπερ χειροτονοῦνται οἱ ἀρχιερεῖς εἰς τήνδε τὴν ἐκκλησίαν οὕτω φησὶν ὁ κανών χει ροτονεῖσθαι καὶ τοὺς κληρικοὺς ἰδικῶς εἰς τόνδε τὸν ναόν, ἢ εἰς τόδε τὸ μοναστήριον, καὶ μὴ ἀπολελυμένως τὴν δὲ μὴ οὕτω γενομένην χειροτονίαν ἄκυρον εἶναι, καὶ τὸν παρὰ γνώμην τοῦ χειροτονήσαντος ἀλλαχοῦ ἐνεργήσαντα ἐφ' ύβρει τούτου μηδαμοῦ δύνασθαι ἐνεργεῖν. Σημείωσαι δὲ ὅτι καὶ οἱ χειρο. τονούμενοι μοναχοί κληρικοὶ λέγονται, καὶ τῷ κατὰ τόπον ὑπόκεινται ἐπισκόπῳ, καὶ οὐκ ὀφείλουσι χωρίς συστατικῆς γραφῆς καὶ ἀπολυτικῆς τοῦ ἐπισ σκόπου εἰς ἑτέραν ἐνορίαν ἱερουργεῖν. 'Ανάγνωσον καὶ τὸν η' κανόνα τῆς παρούσης συνόδου. Επει δέ τινες ἐκλαμβάνεσθαι λέγουσι τὸν κανόνα εἰς μόν τους πρεσβυτέρους, διακόνους καὶ ὑποδιακόνους, οὐ μὴν καὶ εἰς ἀναγνώστης, διὰ τὸ μὴ χειροτονεῖσθαι καὶ τούτους, κάντεῦθεν δύνασθαι αὐτοὺς ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν μεταβαίνειν, καὶ δίχα ἐπισκοπικῆς συν στατικῆς γραφῆς καὶ ἀπολυτικῆς· φαμὲν ὅτι καὶ οἱ ἀναγνῶσται κληρικοί εἰσι, καὶ χειροθεσίαν ἀρχιερέων ἔχουσι, διὰ χειρὸς τοῦ ἀρχιερέως δηλαδή σφραγίδα· καὶ πάντως κρατήσει καὶ ἐπὶ τούτοις ὁ κανών. ordine ecclesiastico: msi speciakter in ecclesia civitatis vel pagi, vel marlgrio, vel monasterio, is qui ordinatur, designetur. Eos autem, qui absolute ordinantur, decrevil sancia synodus irritam ac in validam habere ejusmodi manuum impositionem, et nusquam exercere ac operari posse ad ejus, quiordinavit, contumeliam. BALS. Quemadmodum ordinantur antistites ad hanc vel illam ecclesiam, ita dicit canou clericosquoque specialiter ad hoc templum, vel hoc mona - sterium, et non absolute ordinari: quæ autein non ita facta fuerit, ordinationem irritam esse ac iuvalidam, eumque qui alibi præter ordinantis voluntatem celebravit ad ejus contumeliam, nequaquam posse celebrare. Nola ergo, quod etiam, qui 119 ordinantur monachi, dicuntur clerici, et loci episcopo subjiciantur, et non debent sine commenda· titia et dimissoria episcopi scriptura in alia regione sacra celebrare. Lege etiam 8 can. presentis syn.. Quoniam autem dicunt nonnulli canonem accipi de solis presbyteris, diaconis et subdiaconis, non attent etiam de lectoribus, en quod per manus impositio - nem non ordinentur, et ideo posse eos ex urbe in urbem transire, etiam sine episcopali scriptura dimissoria et cominendatitia: dicimus etiam lerto-- res esse clericos, et habere antistitis manuum impositionem, eam scilicet quæ per antistitis mauns At characteris dationem: et omnino in his etiam valebit hic canon. Guill. Beveregii Sic præter Balsamonem et Zonaram, etiam Josephus Egyptins hanc vocem interpretatus est, primam canonis hujus partein six explicans, Nemo ordinationem accipiat, nisi declaretur ei locus et sedes in qua resideal: non presbyter, nec dincovus, nec alius ab iis, nec qui istis inferior est, sed locus ejus declaretur, et in eo constans maneat. Et Egbertus Eboracensis vim vocis hujus, et totins canonis sensum, breviter sic exprimit, Ut nullus absolute ordinetur, et sine pronuntiatione loci, ad quem ordinandus. Egbert. excerpt. can. 51. Hoc posterioribus est. sine titulo neminem ordinari. Concilium Lateranense, anno D. 1179. Episcopus, si aliquem sine certo titulo, de quo necessaria ritæ percipiat, in diaconum vel presbyterum ordinaverit, iamdiu necessaria ei administret, donec in aliqua ei ecclesia convenientia stipendia militiæ clericalis «ssignet: nisi forte talis, qui ordinatur, exstiterit, qui de sua vel paterna hæreditate subsidium vitæ possit habere. Concil. Laler. cap. 5. Hoc decret!!!! a concilio Londoniensi sub Huberto Cantuariensi archiepiscopo anno D. 1200, celebrato confirmatum est, statuente, Illud etiam juxta tenorem Lateranensis concilii Grmiter observari præcipimus, ut si emscopus aliquem sine titulo certo diaconum vel presbyterum ordinaverit, tandiu ei subministre!, donec ei in aliqua ecclesia convenientia stipendia militiæ clericalis assignet, nisi forte talis, qui ordinatur, exstiterit, qui de sua vel paterna hæreditate subsidia via possil habere. Idem in subdiaconi ordinatione statuimus, adjungentes ut si archidiaconus citra speciale mandatum episcopi sui aliquem prædictorum ordinationi præsentaverit, et is ad ejus præsentationem ordina'ns fuerit, predictæ pœni subjaceat. Concil. London. can. 6. Concil. Bin. tom. III, part. 2, p. 666, 657, edit. Colon. 1618. nola. Εἰς τήνδε τὴν ἐκκλησίαν. Codex Elonien. sis legit εἰς τήνδε ἢ τήνδε ἐκκλησίαν. Sed alter. loquendi formula a Balsamone et Zonara magis gaitatur: ut in proxima linea. εἰς τήνδε τον ναόν, οι εἰς τόδε τὸ μοναστήριον. Et Zonaras, ἐν τῇδε τῇ ἐκκλησίᾳ τῆς πόλεως. el veins Διὰ χειρὸς τοῦ ἀρχιερέως δηλαδή σφρα γίδα. Σφραγίς η Græcis scriptoribus saepe nsurpatur pro signo crucis, ut et σφραγίζω pro signar» cruce, ut a Gregorio Nazianzeno, qui de Juliano loquens, ait, Ἐπὶ τὸν σταυρὸν καταφεύγει, καὶ τὴ παλαιὸν φάρμακον, καὶ τούτῳ σημειοῦται κατὰ τῶν φήβων, καὶ βοηθὸν ποιεῖται τὸν διωκόμενον (καὶ τὰ ἑξῆς φρικωδέστερα) ἴσχυσεν ἡ σφραγὶς, ἡττῶνται οἱ δαίμονες. λύονται οἱ φόβοι, Ad crucem illud remedium confugit, hocque se adversus terrores consignat, eumque, quem persequebatur, opitulatorem asciscit (at quæ sequuntur magis tremenda) prævaluit σφραγίς, cedunt damones, pelluntur timores. Greg. Naz. orat. 3, adv. Julian. ubi palam est σφρα yida signaculum crucis, quo se consignasse anten dicum est, significare. Idem alibi, Εδοξεν ἐμὲ τὸν αὐτῇ φίλτατον (προετιμᾶτο γὰρ ἡμῶν ἄλλος οὐδ᾽ ἐν ὀνείρῳ) ἀθρόως ἐπιστάντα νυκτὸς μετὰ κανοῦ καὶ ἄρτων τῶν λαμπροτάτων, ἐπευξάμενόν τε αὐτοῖς καὶ σφραγίσαντα, ὥσπερ φίλον ἡμῖν, θρέψαι τε καὶ ῥῶσαι καὶ συναγαγεῖν τὴν δύναμιν. Hec est. Visum est ipsi, me quem charissimum habebat (neque enim quemquam alium nostrum nec in somņis mihi præferebat) noctu repente supervenientem, eum canistro panibusque imprimis candidis, et pro more, meo benedictis, atque cruce consignatis eam aluisse, sicque convaluisse, et vires collegisse. Id. oral. 19. In Euchologio hoc verbum passim dicto sensu occurrit; et quod in primis observandum est, in ritu de ordinatione presbyteri, ubi una editio legit,

ΖΩΝΑΡ. Ἱερεῖς καὶ διακόνους ἢ ὅλως τινὰ τῶν ἐντεταγμένων ἐν κλήρῳ διετάξατο ἡ σύνοδος αὕτη μὴ χειροτονεῖσθαι ἀπολελυμένω;, ὥστε ὅπου βούλεται ἀπιέναι, καὶ ἱερουργεῖν ἢ τινα ποιεῖν ἱερατικὴν τάξιν. Αλλ' ἔκαστον χειροτονούμενον ἐν τῇδε τῇ ἐκκλησίᾳ τῆς πόλεως ἢ τῆς κώμης ἢ τῷδε τῷ ναῷ τῷ εἰς μάρτυρος οιουδήτινος όνομα ᾠκοδομημένῳ, ἢ τῷ μοναστηρίῳ ὀνομάζεσθαι. Καὶ ὥσπερ οὖν ἕκαστον τῶν ἀρχιερέων τῆσδε τῆς πόλεως ἐπίσκοπον ὁ χει ροτονῶν αὐτὸν προβληθῆναι λέγει, οὕτως τὸ παλαιὸν πᾶς χειροτονούμενος τῆσδε τῆς ἐκκλησίας ἱερεὺς ἢ διάκονος ἢ κληρικὸς ἁπλῶς ὠνομάζετο (εἰ καὶ νῦν τοῦτο πάντη καταπεφρόνηται). Τοὺς δὲ οὕτω χειρο τονουμένους μὴ ὠφελεῖσθα: ἐκ τῆς χειροθεσία; ἡ ἁγία σύνοδος ὥρισεν· ἠρνήσατο γὰρ αὐτοῖς τὴν ἐνέργειαν, ὥστε μή τι ἱερατικόν δίκαιον ἐνεργεῖν, καὶ τοῦτο ἐφ᾽ ὕβρει τοῦ χειροτονήσαντος. Οὕτω γὰρ ὕβρις ἦν ἐκείνου, τὸ τὸν ὑπ' αὐτοῦ χειροτονηθέντα ἀφαιρεθῆναι τὴν ἀπονεμηθεῖσαν αὐτῷ ἐνέργειαν παρὰ τοῦ χειροτονήσαντος αὐτὸν ἀρχιερέως, καὶ ὡς μὴ χειροτονηθέντα λογίζεσθαι. ZONAR. Sacerdotes et diaconos absolute ordinari, aut alium quemvis hominem ita clero ascribi, ut whicmigne voluerit proficiscatur sacraque administret, aut sacerdotalem aliquam exerceat functionem, hic canon vetat. Sed unumquemque ecclesiam cuipiam urbanze, aut oppidlans, aut dicato martyribus templo, vel monasterio nominatim ad- ¿lictum, ita demum ordinibus insigniri jubet. Et ut nunc dierum quemlibet antistitum certæ cujusdam civitatis episcopum, qui eum ordinat promoveri dicit, sic quiennque olim ordinibus insignitus esset, certæ cujusdam ecclesiæ sacerdos, diaconus, cleri- • usve (quamvis hæc postea tota ratio sit neglecta) simpliciter nuncupatur. Qui sic vero ordinantur, iis nihil prodesse mannum impositionem sancta synodus decrevit, iis enim exercitium negavit, adeo ut nullum opus sacrum peragant, in ejus qui orðines contulit contumeliam. Inuritur enim haud dubie collatori nota dedecoris, cum ei, cui sacros ordines contulit, ab ipso antistite communicata obeunti saera ministeria facultas eripitur, hominemque eodem loco, ac si nunquam initiatus fuisset, haberi decernitur. ARIST. In martyriis vel monasteriis, sed non absoΑΡΙΣΤ. Επί μαρτυρίοις ἢ μοναστηρίοις, ἀλλ' Guill. Bereregii nola. τον τοῖς σταυροὺς ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ. alia halet, σφραγίσας αὐτὸν γ'. Ιn oratione in mulierem puerperam post 40 dies, plenius dicitur, ποιεῖ ὁ ἱερεὺς τὴν τοῦ σταυροῦ σφραγίδα ἐπ' αὐτῇ. Hujus. modi σφραγίδα in ordinationibus olim equæ ac baptismo usitatam esse S. Chrysostomus docet, ubi ait, Αλλ' ὡς στέφανον, οὕτω περιφέρωμεν τὸν σταυρὸν τοῦ Χριστοῦ· καὶ γὰρ πάντα δι' αὐτοῦ τελεῖται τὰ καθ᾿ ἡμᾶς· κἂν ἀναγεννηθῆναι δέῃ. σταυρός παραγίνεται· κἂν τραφῆναι τὴν μυστικὴν ἐκείνην τρο φήν· κἂν χειροτονηθῆναι· κἂν ὁτιοῦν ἕτερον ποιῆ σαι, πανταχοῦ τοῦτο τῆς νίκης ἡμῖν παρίσταται σύμβολον. Chrysost. in Mat. λογ. δ'. tom. II, p. 346, edit. Savil. Et quidem in inferiorum clericorum ordinationibus ή σφραγὶς sive Crucis consi gratio in capite ordina'i facta, præcipua, si non sola, videtur χειροθεσία quæ iis, apul Græcos præsertim, usitata est: t ex boc ipso Balsamouis loco colligimus, de lectoribus dicentis, φαμὲν ὅτι καὶ οἱ ἀναγνῶσται κληρικοί εἰσι καὶ χειροθεσίαν ἀρχιερέων ἔχουσι, διὰ χειρὸς ἀρχιερέως δηλαδὴ σφρα γίδα. Ubi palam est, eum vere lectorum σφραγίδα, ίρεση χειροθεσίαν eorum vocare. Et clarius alibi lectores, cantores, aliosque ejusmodi clericos per salam σφραγίδα ministerium sibi commissum habere dicit, ubi distinguit inter eos qui χειροτονίαν, et ens qui oppayida solam habent, dicens, xãy te xeχειροτονημένοι ὦσιν, ὡς οἱ πρεσβύτεροι καὶ οἱ διάκονοι, καὶ οἱ ὑποδιάκονοι. κάντε διά μόνης σφρα γῖδος ἐνέργειαν ἔχωσιν ἱερατικήν, ὡς οἱ ἀναγνῶνται, καὶ ψάλται, καὶ θεωροὶ, καὶ οἱ ὅμοιοι. Bols. in Basil. can. 51. Hinc idem alibi lectoris ordinatioΠΩ… τὴν τοῦ ἀναγνώστου σφραγίδα vocal, in syn. Nican. 2, can. 14, ibidem tamen ait lectores ab εμίασμα χειροθεσίαν accipere; quæ ασύστατα esent, si χειροθεσία aliud qu: σφραγίς esset; præcipue cum ibidem etiam idem sit, εἰ μὴ λάβῃ σφραγῖδα ἐπικουρίδος διά χειροθεσίας ἐπισκοπι κῆς. Nimirum dici clerici per σφραγίδα ordinati sunt: sed ista σφραγὶς per χειροθεσίαν facta est, sive manu capiti imposita, et crucis signum ibidem fciente; qua propterea χειροθεσία vocetur, πα με σφραγίς. Sed huic opinioni Euchologium adversari videatur. Nam in ordine tieri solito in ordinatione lectoris et cantoris, de episcopo ordinantes dicitur. καὶ τρίτον τὴν τούτου κεφαλήν σφραγίζων ἐπιτίθησιν αὐτῷ τὴν χεῖρα, καὶ εὔχεται οὕτως. Hic enim episcopus nonnullis videatur eu primo σφραγίζειν, et postea manum ei imponere: sed animadvertendum est, hic non dici σφραγίσας, tanquam de re præterila, sed σφραγίζων ἐπιτί θησι. Adeo ut utrumque in eo 'em, praesenti ninirum, tempore peragendum sit. Verum altera editio bujus ordinis (quam etiam videre est in Euchologio a Jacobo Goar edito) totam banc controversiam tollit, quippe qua hic locus sic legitur, Καὶ ἐπισ τιθεὶς τὴν χεῖρα ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ, σφραγίζων αὐτὸν ἐπεύχεται οὕτως. Ubi observes velint, nihil hic inter χειροθεσίαν ει σφραγίδα adhibendam, nec etiam particulam xal interseri: adeo ut verba posteriora sint priorum duntaxat exegetica, declarantia quomodo mauum capiti ejus imponit, nimirum σφραγίζων consignans. Ubi etiam praeterea notandum est, in ordinationibus presbyterorum et diaconorum, quibus proprie et perfecta χειροθε ala habetur, episcopum non modo manum suam imponere, sed etiam capiti impositam tenere, ut in ordinatione presbyteri dicitur, Πάλιν οὖν σφρα γίσας αὐτὸν γ', καὶ τὴν χεῖρα ἔχων ἐπικειμένην, Ει in ordinatione diacomi, ὁ ἀρχιερεὺς ἔχων ἐπικειμέν νην τὴν χεῖρα τῇ κεφαλῇ τοῦ χειροτονουμένου, ἐκε φωνεῖ. Αt in ordinatione lectoris et cautoris epis scopus non dicitur manum impositam tenere, sed tantum imponere; cujus discriminis nulla alia occurrit ratio, quam quod episcopus in horum ordinationibus manum suam aliter non imposuit, quam tres cruces,ibi exprimendo. Ac proindle χειροθεσ ola eorum nihil aliud fuit, quam ipsa crucis in capite consignatio, sive appayle, quemadmodum Balsamon hoc loco asserit. Ubi etiam observare licet, Gentianum Hervetum σφραγίδα characteris darionem, ut alibi saepius, characterem, vertisse: quam ejus tralationem nos etiam admisimus; sed hac cautione (quam hic solum adnotare sufficial) ut talis intelligatur character, quo signum crucis representatur. ό

IN CAN. VII CONC. CHALCED. οὐκ ἀπολύτως χειροτονήσεις. Εἰ δὲ μή, άχειροτόνητος ὁ δῆθεν χειροτονούμενος. Τον μέλλοντα γενέσθαι πρεσβύτερον ἢ διάκονον ἢ ὅλως ἐν ἐκκλησιαστικῷ τάγματι συγκαταλεγῆναι, μὴ ἄλλως παραδεχθῆναι εἰς χειροτονίαν, εἰ μὴ ἐν ἐκκλησίᾳ πόλεως ἢ κώμης ἢ μοναστηρίῳ εὑρίσκοιτο πρότερον ὑπὸ βαθμόν τινα τελῶν ἐκκλησιαστικὸν, καὶ δουλεύων ἐν αὐτῇ. Εἰ δὲ ἀπολελυμένος τις ῶν, πρεσβύτερος ἢ διάκονος χειροτονηθῇ, μὴ ὢν ἐν ἐκκλησία ὑπό τινα βαθμόν, οὐκ ὠφεληθήσεται ἐκ τούτου, ἀλλ᾽ ἄκυρος ἔσται ἡ ἐπ' αὐτῷ χειροθεσία. Τοὺς ἅπαξ ἐν κλήρῳ τεταγμένους καὶ μονα στὰς ὠρίσαμεν μήτε ἐπὶ στρατείαν μήτε ἐπὶ ἀξίαν κοσμικὴν ἔρχεσθαι. Η τοῦτο τολμῶντας, καὶ μὴ μεταμελομένους, ὥστε ἐπιστρέ και ἐπὶ τοῦτο δ διὰ Θεὸν πρότερον είλοντο, ἀναθεματίζεσθαι. ΒΑΛΣ. Μὴ ἐναντιωθῇς τῷ πγ κανόνι τῶν ἁγίων ἀποστόλων, λέγοντι μόνον καθαιρεῖσθαι τοὺς σχο λάζοντας στρατείᾳ πρεσβυτέρους ἢ διακόνους· ἀλλ᾽ εἰπὲ ὅτι ἐκεῖ μὲν μετὰ ἱερατικοῦ σχήματος στρα τιωτικαῖς ἐνησχολεῖτο δουλείαις ὁ ἱερωμένος· ἐνα ταῦθα δὲ τὴν ἱερὰν στολὴν ἀπέθετο καὶ ἐστρατεύσατο ἐπιθυμίᾳ κοσμικῆς ἀξίας. Καὶ διὰ τοῦτο ἐκεῖ μὲν ὁ μὴ μετὰ παραγγελίαν ἐπιστρέφων καθαιρεί ται, ἐνταῦθα δὲ ὁ μὴ μεταμελόμενος ἀναθεματίζε ται. Τὴν γὰρ καθαίρεσιν αὐτὸς ἑαυτῷ ἐψηφίσατο, καὶ πρὸ καταδίκης ἀπογυμνώσας ἑαυτὸν τῆς ἱερᾶς στολῆς, καὶ λαϊκὸς γεγονώς. Ἐπεὶ δὲ ἑρμηνεύοντες τὸν πγ' ἀποστολικὸν κανόνα, είπομεν μὴ ἀπεντεῦθεν καθαιρεῖσθαι τὸν δημοσιακὰς δουλεία; ἐνεργοῦντα, ἀλλὰ μετὰ παραγγελίαν, ἐρωτήσει τις, γενήσεται τοῦτο καὶ εἰς τὸν ἀποθέμενον τὴν ἱερὰν στολὴν καὶ ποπτευσάμενον ἢ καὶ πρὸ παραγγελίας ἀπεντεῦθεν lute ordinabis. Alioquin qui ibidem ordinatur, pro non ordinato habetur. Qui presbyteri aut diaconi aut alium quemcunque ordinem ecclesiasticum est suscepturus, ne aliter ad ordinationem admittatur, nisi in civitatis aut pagi alicujus ecclesia aut monasterio in aliquo gradu ecclesiastico egisse, et in ea inserviisse prius inveniatur. Si autem qui absolutus est, presbyter aut diaconus ordinetur, cum non sit sub aliquo gradu in ecclesia, nihil ex en commodi capiet, sed manuum in ein impositio irrita erit. CANON VII. Eos qui in clero semel ordinati sunt, et itidem monachos, statuimus nec ad militarem expeditionem, nec ad sæcularem dignitatem posse venire. Qui autem hoc audent, et non prenitentia ducti ad id revertuntur, quod propter Deum prius elegerant, anathematizari. BALS. Ne contrarium esse existimes canonem sauctorum apostolorum, cauoni 83 dicenti deponl solum presbyteros, vel diaconos, qui militiæe vacant: sed dic, quod illic quidem cum sacerdotali amictu militaribus ministeriis vacabat sacerdos: hic autem sacrum vestitum exuerat, et militaverat sæcularis dignitatis desiderio. Et propterea illic quidem, nisi post denuntiationem reversus fuerit, deponitur: hic autem is, quem non pânitet, anathenalizatur. Ipse enim depositionis sententiam in se tulit, qui se sacra veste etiam ante condemnationem exuit, ct laicus factus est. Quoniam autem apostolicum canonem 83 interpretantes, ex eo ipso duximus eum non deponi qui publica ministeria obibat, sed post denuntiationem:interrogaverit quispiam, ſietne hoc etiam in eum qui sacrum amictum exuit et militavit: an etiam ante denuntiationem est ex eo ipso anaGuill. Beveregii nota. Ευρίσκοιτο πρότερον ὑπὸ βαθμον τινα. Aristenus hic a vero canonis hujus sensu toto cœlo errat. Vocem enim ἀπολελυμένως in canone, ἀπολύτως in epitome ita interpretatur, ac si hic cauuuun esset, ne quis in presbyteri, diaconi, aut alio quovis ordine ecclesiastico ordinetur, nisi in gradu aliquo ecclesiastico prius fuerit; ac si nemo preshyter, aut diaconus fiat, nisi qui lector prius, aut cantor fuerit. Cum Patres nihil aliud hoc canone constituerint, quam neminem sine certo titulo ordinandum esse, nisi certum nimirum locum eodem Tempore assignatum habeat, quo muneribus sibi concreditis fungatur, ut ante ostensum est. Τοὺς ἅπαξ ἐν κλήρῳ τεταγμένους ἢ μου ναστάς. Harmenopuli Epitome hujus canonis sic se habet, ὁ κληρωθεὶς ἢ μονάδας, εἰ ἐπὶ στρατείαν ἢ κοσμικὴν ἀξίαν ἔλθοι, καὶ μὴ μεταμέλοιτο, ἀναθε ματιζέσθω. Οui clericus aut monachus factus est, si ad militiam aut dignitatem mundanam accesseril, nec penitentiam egerit, anathemati subjicitor. Harmen, epist. can. sect. 3, tit. 2. In quam Epitomen scholiastes hæc notat, Περὶ τούτου καὶ ρκγ Νεαρά τοῦ Ἰουστινιανού. φησὶ γάρ Μηδεὶς τὸν οἰκεῖον κλῆρον ἑῶν, γινέσθω κοσμικός· ἐπεὶ καὶ τῆς προσγενομένης αὐτῷ ἀξίας ἢ στρατείας ἀπογυμνωθήσεται, καὶ τῇ μουλή τῆς οἰκείας ἀποδοθήσεται πόλεω;. Καὶ ἡ καὶ ἡ η' Νεαρὰ τοῦ κυρίου Λέοντος, τοὺς κληρικούς μοναχούς μετασχηματισθέντας καὶ λαϊκούς γενομένους, καὶ ἄκοντας πρὸς τὸ πρότερον ἀποκαθίστα σθαι σχήμα κελεύουσιν. De hoc et Novella 123 Justiniani. Dicit enim, nemo clericatum suum relinquens sæcularis fiat. Nam et dignitate militiare, quam adeptus est, nudabitur: et municipii sui curiæ tradelur. Item novella 7 et 8. Domini Leonis, clericus alque monachos, qui habitum mutarunt, et laici facti sunt, etiam invitos habitui pristino restitui præcipiunt. Verba Justiniani Novellæ hic citate sunt hæc, Si monachus reliquerit monasterium, et ud sæcularem vitam migraverit, hnnc militia et honore, si quem habet, prius spoliatum ab episcopo locorum et provinciæ judice in monasterium mitti. Justin. Novel. 123, cap. 42, et Basilic. I. iv, tit. 1, cap. 14. Leo in septima ipsius Novella statuit, ut quicunque clericorum habitum mutare profanorum habitu improbe instituerit, is, quotiescunque actus fuerit in istiusmodi vecordiam, secundum ecclesiasticum decretum, quantumvis invitus in clericorum habitum restituatur. Leon. Novel. 7. In oclava autem dicit, Nequaquam vero id nobis esse fas videtur, neque qui in divinæ milite legiones receplus sit, hunc in mundanis militiis placet collocari. At contra quod ecclesiastico ordini observari debere visum est, ut si quis sæpius vitam monasticam aspernatus vayetur, huic profanum habitum recipere non concedatur, id per legem etiam nos jubemus, Leon, Nov. 8.

thematizatns? Puto igitur quod hic quoque post αναθεματισθήσεται; Οίομα: οὖν ὅτι καὶ οὗτος μετά denuntiationem uathematizabitur, 120 nisi con- ἐπιφώνησιν ἀναθεματισθήσεται, εἰ μὴ ἐπιστρέψει. vertatur. Ut autem hoc dicam mihi persuadent Τοῦτο δὲ λέγειν πείθουσι με τὰ ῥήματα του κανόνος, verba canonis dicentis, anathematizari eos qui hoc τὰ λέγοντα ἀναθεματίζεσθαι τοὺς τολμῶντας τὸ malum audent, et non pœnitentia ducuntur, ut ad τοιοῦτον κακὸν, καὶ μὴ μεταμελομένους, ὡς ἐπισ hoc convertantur, quod propter Deuin prius elege- στρέψαι ἐπὶ τοῦτο, ὁ διὰ Θεὸν πρότερον είλοντο. rant. Atque etiam 83 canon apostolicus ita est Καὶ ὁ ῥηθεὶς δὲ πγ' ἀποστολικὸς κανὼν οὕτως ήρα expositus, ex eo quod dicat expresse eum deponi μηνεύθη ἐκ τοῦ λέγειν ἐν μέρει καθαιρεῖσθαι τὴν qui vacat militiæ, et vult utrumque obtinere, et σχολάζοντα στρατείᾳ, καὶ βουλόμενον ἀμφότερα Ronauum magistratum, et sacerdotalem admini- κατέχειν, Ρωμαϊκὴν ἀρχὴν καὶ ἱερατικὴν διοίκη strationem. Præter hæc autem scias quod 7 et 8 σιν. Ἐπὶ τούτοις γίνωσκε ὅτι ἡ ζ' καὶ η' Νεαρὰ τοῦ Novella imperatoris domini Leonis Philosophi staβασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Φιλοσόφου διορίζονται tount clericos et monachos, qui vestitum mutaveτοὺς κληρικοὺς καὶ τοὺς μοναχούς μετασχηματι runt, et laici facti sunt, etiam invitos ad priorem σθέντας, καὶ λαϊκοὺς γενομένους, καὶ ἄκοντας πρὸς habitum reverti. Quoniam autem cum hoc quoque τὸ πρότερον σχῆμα ἀποκαθίστασθαι. Ἐπεὶ δὲ σὺν necessario anathematizantur, ne sic quidem clerici τούτῳ καὶ ἀναθεματίζονται ἐξ ἀνάγκης, οὐδὲ ὡς vel monachi reputabuntur: sed toto vitæ tempore κληρικοὶ ἢ μοναχοὶ λογισθήσονται, ἀλλὰ διὰ βίου in monasterio includentur. Puto autem, quod qui ἐγκλεισθήσονται εἰς μοναστήρια. Οἴομαι δὲ ὅτι sic mutato amictu militarunt, ut vult præsens caοἱ οὕτω μετασχηματισθέντες στρατευσάμενοι μὲν non, punientur; qui autem non militarunt, mitiore κατὰ τὸν παρόντα κανόνα κολασθήσονται, μη στρα aliquo supplicio afficientur. Sed tamen nihil ii sa- τευσάμενοι δε, ἄλλως πως μετριώτερον τιμωρηθε cerdotale exercebunt. Lege 62 canonem sauctorum σονται. Πλὴν ἱερατικόν τι οὐδὲ οὗτοι ἐνεργήσουσιν. apostolorum, et ejus interpretationem. Ανάγνωθι καὶ τὸν ξβ' κανόνα τῶν ἁγίων ἀποστόλων καὶ τὴν ἑρμηνείαν αὐτοῦ. ZONAR. in eos qui retento clerici habitu militiæ vacant, profanosque magistratus ambire non dubitant, depositionis pana, octogesimo tertio apostolico canone constituta fuit: quo loco etiam, quid sit militiæ vacare nos explicavimus: hoc vero canone dle monachis et clericis, qui sacro habitu rejecto, ant ornatum militarem, tanquam inilitiæ professione censendi, aut profanum alium, quasi magistratus in republica candidati sumpsere, decernitur. Quos quidem, nisi mutato consilio ad prioris vitæ rationi accommodato usi fuerint, anathemate plecti jubet, Qui namique se sacri ordinis dignitate ipsimet abdicassent, isti non depositioni tanquam pœnæ subjiciendi judicati sunt: et idcirco graviori supplicio digni existimantur. ARIST. Qui clericus fit aut monachus, si militiam aut dignitatem arroganter affeciet, maledictus. Si qui monachi vel qui semel in clero sunt constituti vitam solitariam clericamque deserentes, et Babitum immutantes, ad militiam transierint, et sæcularem adierint dignitatem, et facti eos non ita pœniteat, ut ad habitum illum convertantur quem prius elegerant, anathematizentar. Concinit ergo praesenti canoni etiam octava imperatoris dommini Leonis Philosophi Novella, non permittens monachis laici habium resumere. Verum constitutio 14 in sexagesimo secundo capite tit. primi lib. quarti ΖΩΝΔΡ. Ο μὲν ὀγδοηκοστός τρίτος κανὼν τῶν ἁγίων ἀποστόλων περὶ τῶν μενόντων ἐν τῷ τῶν κληρικῶν σχήματι, στρατείᾳ δὲ σχολαζόντων, καὶ ἀρχὰς μετιόντων κοσμικάς, διατάττεται, καὶ κελεύε: καθαιρεῖσθαι αὐτοὺς, ἔνθα καὶ τί ἐστιν ἐκεῖ τὸ σχο λάζειν στρατείαις ἡρμήνευται· ὁ δὲ παρών κανὼν περὶ μοναχῶν καὶ κληρικῶν διαλέγεται, ἀποδυτα μένων τὸ σχῆμα τὸ ἱερὸν, καὶ ἀμφιασαμένων στρα τιωτικὸν ἔνδυμα ὡς στρατευσαμένων ἢ πολιτικών, ὡς ἀξιώματος ἐπιθυμησάντων κοσμικοῦ, οὔς, εἰ μὴ μεταμεληθείεν καὶ ἐπιστρέψοιεν εἰς τὸν βίον, ὅνπερ προείλοντο, καὶ σχῆμα τῷ βίῳ κατάλληλον ἀναλά βοιεν, αὖθις ἀναθεματίζεσθαι ὥρισεν. Αὐτοὶ γάρ ἑαυτοὺς τῆς ἀξίας τῆς ἱερᾶς γυμνώσαντες, οὐκέτι καθαιρέσει ὑπαχθῆναι ὡς κολάσει ἐκρίθησαν· δι καὶ μείζονος κολάσειος ἐνομίσθησαν άξιοι. ΑΡΙΣΤ. Ο κληρωθεὶς ἡ μονάσας, εἰ ἐπὶ στρα τείαν ἢ ἀξίαν ἀπανθαδιάσοι, ἐπάρατος. Ἐὰν οἱ μονασταὶ ἢ οἱ ἅπαξ ἐν κλήρῳ ταχθέντε, καταλιπόντες τὸν μονήρη βίον ἢ τὸν ἐν κλήρῳ, καὶ τὸ σχῆμα μεταλλαξάμενοι, ἐπὶ στρατείαν μεταπέσ σωσιν ή κοσμικὴν ἀξίαν μετέλθωσι, καὶ οὐ μεταμεληθῶσιν, ὥστε ἐπιστρέψαι ἐπὶ τὸ σχῆμα τοῦτο, 8 διὰ Θεὸν πρότερον είλοντο, ἀναθεματιζέσθωσαν. Συνάδει γοῦν τῷ παρόντι κανόνι καὶ ἡ ὀγδόη Νεαρά τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Φιλοσόφου, με συγχωροῦσα τοῖς μονασταῖς λαϊκοῦ σχῆμα ἀναλαμβάνειν. Κἂν ἡ ἐνδεκάτη διάταξις ἡ ἐν τῷ ἑξηκοGuill. Beveregii notæ Κἂν ἡ ἐνδεκάτη διάταξις. Neque hæc en stitutio, neque ipsum caput ab Aristeno hic citatum, in Basilicis impressis exstat; in quibus etiam sola 24 capita primo titulo quarti libri hic laudati ascribuntur, cum Aristenas undecimam constitutionem capitis 62 citet. Ac proinde ex hoc, ut et ex sexcentis fere aliis hujus operis locis, abunde constat, Basilica hodie impressa mutila admodu m et imperfecta esse. Quod autem ad locum hic cita· tim spectat, hoc esse suspicor Justiniani statutum in Basilica tralatum, Si vero relinquens monasterium ad quamdam veniat militiam, aut ad aliam vitæ figuram. substantia ejus etiam sic in monasterio (secundum quod a nobis vrins,dictum est) vema-

IN CAN. VIII CONC. CHALCED. adversatur. στῷ δευτέρῳ κεφαλαίῳ τοῦ πρώτου τίτλου τοῦ & Basilic. posita, et præsenti canoni et isti Novelle τετάρτου βιβλίου τῶν Βασιλικῶν κειμένη, καὶ τῷ παρόντι κανόνι καὶ τῇ Νεαρᾷ ταύτῃ ἐναν τιοῦται. Οι κληρικοὶ τῶν πτωχείων καὶ μοναστηρίων καὶ μαρτυρίων ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν τῶν ἐν ἑκάστη πόλει επισκόπων κατὰ τὴν τῶν ἁγίων Πατέ ρων παράδοσιν διαμενέτωσαν, καὶ μὴ κατὰ αὐθάδειαν αφηνιάτωσαν τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου. Οἱ δὲ τολμώντες ἀνατρέπειν τὴν τοιαύτην διατύπωσιν, εἰ μὲν εἶεν κληρικοί, τοῖς τῶν κανόνων ὑποκείσθωσαν ἐπιτιμίοις· εἰ δὲ μου νάζοντες ἢ λαϊκοί, ἔστωσαν ἀκοινώνητοι. ΒΑΛΣ. Ὡς ἔοικεν, Ελεγόν ποτέ τινες μόνους τους κληρικοὺς τῆς ἐπισκοπῆς ἢ τῆς μητροπόλεως ύπου κεῖσθαι τῷ κατὰ χώραν ἐπισκόπῳ· τοὺς δὲ μοναχούς ἢ καὶ τοὺς κληρικοὺς τῆς ἐν τοῖς ὀρφανοτροφείο:ς και γηροκομείοις θείων ναῶν ἢ καὶ τῶν ἐκκλησιῶν τῶν μαρτυρίων μὴ ὑποκεῖσθαι τῷ ἐπισκόπῳ, κἂν ὑπὸ τὴν ἐνορίαν τούτου ὦσιν, ἀλλὰ καὶ τοῖς δομής τορσι τῶν μοναστηρίων καὶ τῶν λοιπῶν. Τὸν γοῦν τοιοῦτον ἀκανόνιστον αὐτῶν λόγον οἱ θεῖοι Πατέρες ἀποσκευαζόμενοι, ὥρισαν πάντας τούτους ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν εἶναι τοῦ κατὰ χώραν ἐπισκόπου κατὰ τὴν περὶ τούτου τῶν ἁγίων Πατέρων παράδοσιν· τοὺς δὲ τολμῶντας ἀνατρέπειν τοῦτο, ήγουν θέλοντας μὴ ὑποκεῖσθαι αὐτοὺς τῷ ἐπισκόπῳ· κληρικοὺς μὲν ὄντας, ἐπιτιμᾶσθαι παρὰ τοῦ ἐπισκόπου κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτῷ, μονάζοντας δὲ ἡ λαϊκούς, ἀκοινωνήτους εἶναι, ἤγουν ἀφωρισμένους. Πτωχεῖα δὲ λέγονται πάντα τὰ εἰς πτωχῶν πρόνοιαν ἀφορισθέντα. Οι γοῦν σήμερον λέγοντες μοναχοί ή κληρικοί μὴ ὑποκεῖσθαι τῷ πατριάρχῃ ἢ τῷ ἐγχωρίῳ ἐπισκόπῳ, ὡς ἀπὸ ἐλευθέρας μονῆς ἢ ἐκκλησίας ὄντες, προς βαλλόμενοι δῆθεν καὶ κτητορικῶν τυπικών διατάγ ματα, τί πρὸς ταῦτα ἀπολογήσονται; Πάντως οὐδέν. Κἂν γὰρ δομήτωρ τις μοναστηρίου ἢ ἐκκλησίας ἐν τυπικῷ ἢ διατάξει αὐτοῦ διορίσηται μὴ ὑποκεῖσθαι τους μοναχοὺς ἢ τοὺς κληρικούς τούτων τῷ κατὰ χώραν ἐπισκόπῳ, οὐκ εἰσακουσθήσεται, ὡς τοῖς θείοις καὶ ἱεροῖς κανόσιν ὑπεναντίως διαταξάμενος, καὶ ἀνυπόστατα γράψας. Περὶ δὲ τῶν διαταττομέ νων παρὰ τῶν βασιλέων χάριν τῶν παρὰ τούτων κτιζομένων μοναστηρίων καὶ ἐκκλησιῶν ζήτει τῆς παρούσης συνόδου ς' καὶ ιζ' κανόνα. ΖΩΝΑΡ. Πάντας τοὺς ἐν ταῖς ἐκκλησίαις καὶ πό λεσι κληρικούς καὶ ταῖς τούτων ενορίαις μοναχούς οἱ θεῖοι κανόνες τοῖς ἐπισκόποις ὑπείκειν κελεύουσι. Διὸ καὶ ὁ παρὼν κανὼν τοὺς τῶν πτωχείων κληρι κοὺς τῷ ἐπισκόπῳ ὑπέταξε. Πτωχεῖα δέ εἰσι τὰ εἰς πτωχῶν ἀφωρισμένα πρόνοιαν, καὶ διοίκησιν, τὰ γηροκομεία δηλονότι, ὀρφανοτροφεῖα, καὶ τὰ τοιαῦτα CANON VII.' Clerici plochotrophiorum, monasteriorum, et templorum martyrum, sub potestate episcoporum, qui sunt in unaquaque civitate, ex sanctorum Patrum traditione permaneant, et non per arrogantiam se a proprio episcopo subducant. Qui hunc autem constitutionem evertere ausi fuerint: si sint quidem clerici, canonum pænis subjiciantur: si autem monachi vel laici, sint excommunicati. BALS. Ut est verisimile, dicebant aliquando nonnulli, solos episcopatus vel metropolis clericos regionis episcopo subjici: monachus autem vel etiam clericos divinorum templorum, quæ sunt in orphanotrophiis vel etiam gerocomiis, vel etiam in martyriorum ecclesiis, episcopo non subjici, etiamsi sint in ejus dicceri, sed eis qui monasteria et reliqua ædificarunt. Hanc ergo canonibus repugnantemi eorum orationem divini Patres rejicientes, statuerunt eos omnes esse in potestate episcopi regionis, secundum sanctorum Patrum de eo traditionem: 121 ens autem qui hoc evertere audeant, vel no - lint episcopo subjici; si sint quidem clerici, ab episcopo puniri, prout ei visum fuerit: si auten mionachi vel laici sint, excommunicatos esse set segregatos. Procheia vero dicuntur omnia quæ sunt designata, ut mendicis provideatur. Clerici ergo vei monachi, qui dicunt hodie se patriarchæ vel regionis episcopo non esse subjectos, tanquam sint liberæ mansionis vel ecclesiæ, proferentes utique etiam a fundatoribus factorum statutorum ordinationes, quid ad hæc respondebunt? Omnino nihil. Etiamsi enim quis fundator monasterii vel ecclesiæ, in statutis suis, vel ordinatione sua decreverit, non subjici eoruin monachos vel clericos regionís episcopo, non audiatur, ut qui divinis sacrisque canonibus contraria statuerit, et quæ stare non possunt, scripserit. De iis autem quæ ab impp. ordinantur, propter ea quæ a se exstruuntur monasteria et ecclesias, quære praesentis synodli can. 6 et 17. ZONAR. Quicunque ecclesias vel urbes, vel aui mentes urbi regiones clerici, aut monachi colunt, episcoporum auctoritati subjecti esse decreto divinorum canonum omnes jubentur. Quocirca et hic canon plocheiorum clericos episcopo subjicit. Sunt vero ptocheia domus quæ pauperibus sustentandis curandisve destinatæ sunt. quales eæ videlicet, in Guill. Beveregii nola. nente, ipse inter officiales clarissimi provinciæ judicis stalnetur, et hunc habebit mutationis fructum, ut qui sacrum ministerium despexit, tribunalis lerveni observet servitium. Justinian. Novel. 5. cap. 6. llæc enim constitutio, qua monachus monasterium deserens inter officiales statuitur, tam præsenti canoni, quain Leonis Novellar, contraria est, quod Aristenus de constitutione a se ex Basilicis citata asserit.

ἐν οἷς καταπαθεῖς ἀνάκεινται καὶ τρέφονται. "Ινα γὰρ μὴ οἱ ἐν αὐτοῖς ἀνακείμενοι εὐχῶν εἶεν ἀμέθ:- κτοι, μὴ δυνάμενοι εἰς τὰς ἐν ἐκκλησίαις συνάξεις ἀπιέναι διὰ γήρως βαθέος βαρύτητα ἢ πηρώσεις σωματικὰς ἡ νόσους, πρόνοιαν ἔθεντο οἱ τῶν πτω χείων δημήτορες ναούς τε ἐν αὐτοῖς ἀνεγείραι καὶ κληρικούς κατατάξαι, ἵν' ἐκτελῆται παρ' αὐτῶν ἡ πρὸς τὸ θεῖον ὑμνῳδία, καὶ οἱ ἐν αὐτῇ ἀνακείμενοι ἀταλαιπώρως ταύτης ἀκούωσι. Καὶ τοὺς τοιούτους τοίνυν κληρικοὺς καὶ τοὺς τῶν μαρτυρίων τῶν ἐπ' ὀνόματι μαρτύρων οἰκοδομηθέντων ναῶν, τῷ κατά χώραν ἐπισκόπῳ ὑποκεῖσθαι ἡ παροῦσα κελεύει σύνοδος, ἀλλὰ καὶ τοὺς τῶν μοναστηρίων. Τῷ ὀνόματι δὲ τῶν κληρικῶν καὶ τοὺς ἐν μοναστηρίῳ ὄντας Ιερωμένους διέλαβεν, ὅτι μηδένα χειροτο νεῖσθαι ἀπολελυμένως ἡ τοιαύτη σύνοδος ὥρισεν ἐν τῷ ἔκτῳ κανόνι, Ἐπεὶ οὖν καὶ οἱ μοναχο! χειροτονούμενοι τῆς μονῆς τῆσδε ὠνομάζοντο ἱερεῖς ἢ διάκονοι, καὶ ἐφεξῆς οἱ τῶν κατωτέρων ταγμάτων· εἰκότως κεκληρώσθαι ἕκαστοι τῇ μονῇ, ᾗ ὠνομά σθησαν, ἑνομίζοντο, καὶ κληρικούς καὶ αὐτοὺς οἱ τῆς συνόδου θεῖοι Πατέρες ἐκάλεσαν. Τούτους οὖν ἅπαντας ὑποκεῖσθαι κελεύει τῷ ἐπισκόπῳ, μηδὲ ἀφηνιάζειν, ἀντὶ τοῦ τῆς ἐξουσίας ἐκείνου ἐκφεύγειν τε καὶ ἀποσκιρτάν, ὥσπερ πῶνος ἀποπτύσας τον χαλινόν· οὗτος γὰρ ἡ ἡνία. Τοὺς δὲ παραβαί νοντας τὸν κανόνα, κληρικοὺς μὲν ὄντας, κανονικοί; έπιτιμίοις ὑπέθετο τῇ τοῦ ἐπισκόπου ἐξουσίᾳ καὶ διακρίσει καταλιπὼν τὴν τῶν ἐπιτιμίων ποιότητα quas aut pupilli, aut alii ætate variisque morborum generibus confecti homines recipi et ali so'ent. Ne iis enim, qui in illis accumbunt, precationuin omni fructu carere necesse foret, per effoetain senectutem aut mutilati corporis debilitatem, aut morbos, ecclesias, quique in iis celebrantur conventus, adeundi crepta potestate; curam habuerunt hospitalium domorum conditores, et in eis ædiculas excitare, et divinis laudibus persolvendis clericos constituere, ut ad eas auscultandas tota illa qualiscunque familia non difficile conveniret. Eos igitur clericos, quique in martyriis, templis scilicet martyrum nomini dicatis, agunt, suæ quemque regionis episcopo subJectos esse synodus præsens jubet. Quin et idem de monasteriorum quoque clericis statuit. Nomine vero clericorum etiam eos qui sunt in monasteriis, consecratos indicavit. Cum enim quemdam, ad sacros ordines admitti, nisi certæ cuidam ecclesiæ addietum hujus synodi sexto canone vetitum sit, proindeque quicunque ordinibus insigniti monachi forent, certi alicujus monasterii sacerdotes, aut diaconi, aut deinceps, sui quisque ordinis nonine, dicerentur; ideirco ejusdem monasterii clero ascripti quodammodo putabantur, eosque synodi sancti Patres hoc loco clericorum appellatione complexi sunt. Sint igitur illi omnes, inquit canon, episcopo subjecti, neque habenas excutiant, hoc est, episcopi imperium detrectent et reluetentur, ut equuleus respuens frenum; hoc enim est ηνία. Quicunque porro hujus decreti constitutionem violarint, si μοναχοὺς δὲ ὄντας ἢ λαϊκοὺς ἀκοινωνήτους είναι quidem clerici sint, canonicis pœnis episcopi potestate ac judicio eligendis subjicit: si vero monachi, aut laici, communione privatos esse decernit. Sed cum clericos tantumn hæc constitutio attingat, quomodo laicorum quoque mentio injecta est? Patrum igitur eam mentem fuisse arbitror, ut clericos sua sponte antistitibus per impudentiam obsistere, corumque auctoritati adversari nunquam ausuros esse existimarent; sed fortassis a quibusdam potentioribus per potestatem suam fiduciam illis, vel gederantibus persuasos; proinde illos quoque excommunicationi subjicit, ARIST. Qui in ptocheio aut monasterio degit cleri· cus, episcopi civitatis auctoritati se submittat: qui vero excussis hubenis ab eo resilit, pœnam luat. Et hi episcopi civitatis auctoritatį subjici debent. Si autem per arrogantiam suam ei se submittere non persuadeantur, canonum suppliciis subjicientur. 122 CANON IX. Si quis clericus habeat cum clerico litem, proprium episcopum ne relinquat, et ad sæcularia judicia ne excurrat sed causam prius apud proprium ept - scopum agat, vel episcopi voluntate apud eos. quos utraque pars elegerit, judicium agitetur. Si quis autem præter hæc fecerit, canonicis pœnis su¦- jciatur. Si clericus autem cum proprio vel etiam alio episcopo litem habeat, a provinciæ synodo judicetur. Si autem cum ipsius provinciæ metrovoliὡρίσατο. Πῶς δὲ περὶ κληρικών διαλεγόμενος ὁ κανὼν λαϊκῶν ἐμνήσθη; Οἶμαι τοίνυν τοιαύτην εἶναι τὴν ἔννοιαν τῶν Πατέρων· τοὺς κληρικοὺς μὴ ἐφ' ἑαυτῶν τολμᾷν καταναιδεύεσθαι τῶν ἀρχιερέων ἔκριναν καὶ ἀποσκιρτᾷν τῆς ἐξουσίας αὐτῶν· ἀλλ' ἴπως δυνατοῖς πεποιθότας τισὶ θάρσος ἐκείνοις περιο ποιοῦσιν ἐκ τῆς σφῶν δυναστείας, ἢ μᾶλλον θράσος πρὸς τὴν αὐθάδειαν· κἀκείνους οὖν τῇ ἀκοινωνησίᾳ ὑπάγει. potius audaciam ad superbiam usque evectam, inΑΡΙΣΤ. ῾Ο ἐν πτωχείῳ ἢ σεμνε ῳ κληρικός βλε πέτω τὴν ἐξουσίαν τοῦ ἐπισκόπου τῆς πόλεως ὁ δὲ τούτου αφηνιάζων γινωσκέτω τὸ ἐπιτί μειον. Υποκεῖσθαι καὶ οὗτοι ὀφείλουσι τῇ ἐξουσίᾳ τοῦ ἐπισκόπου τῆς πόλεως. Εἰ δὲ οὐ πείθονται κατ' οί κείαν αυθάδειαν ὑπ' αὐτὸν τελεῖν, τοῖς τῶν κανόνων ἐπιτιμίοις ὑποπεσοῦνται. Εἴ τις κληρικὸς πρὸς κληρικὸν πρᾶγμα ἔχοι, μὴ ἐγκαταλιμπανέτω τὸν οἰκεῖον ἐπίσκοπον, καὶ ἐπὶ κοσμικὰ δικαστήρια μὴ κατατρεχέτω, ἀλλὰ πρότερον τὴν ὑπόθεσιν γυμναζέτω παρὰ τῶ ἰδίῳ ἐπισκόπῳ, ήγουν γνώμῃ αὐτοῦ τοῦ ἐπισ σκόπου παρ' οἷς ἂν τὰ ἀμφότερα μέρη βούλων. ται τὰ τῆς δίκης συγκροτεῖσθαι. Εἰ δέ τις παρὰ ταῦτα ποιήσοι, κανονικοῖς ἐπιτιμίοις υποκεί σθω. Εἰ δὲ καὶ κληρικὸς πρᾶγμα ἔχει πρὸς τὸν

tano episcopus vel clericus controversiam habeaı, diœcesis exarchum adeat, vel imperialis urbis Constantinopolis thronum, et apud eum litigel. IN CAN. IX CONC. CHALCED. ἴδιον ἢ καὶ πρὸς ἕτερον ἐπίσκοπον, παρὰ τῇ Λ συνόδῳ τῆς ἐπαρχίας δικαζέσθω. Εἰ δὲ πρὸς τὸν τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας μητροπολίτην ἐπί σκοπος ἢ κληρικὸς ἀμφισβητοίη, καταλαμβανέτω ἢ ἔξαρχον τῆς διοικήσεως, ἢ τὸν τῆς βασιλευούσης Κωνσταντινουπόλεως θρόνον, καὶ ἐπ' αὐτῷ δικαζέσθω. BALS. Postquam definiissent sancti Patres, omnes clericos regionis episcopo subjici (clericorum autem nomine etiam monachi continentur), per præsentem canonem inferunt non licere clerico apnd judicium civile adversus clericum actionem intendere, sed apud proprium episcopum: vel ejus voluntate, apud eos quos partes voluerint, qui tamen debent esse idonei, id est, ecclesiastici. Est enim verisimile, futurum ut nolit quamloque episcopus causam audire justa aliqua de causa. Eum autem qui præter hæc facturus est, canon canonicis pœnis subjicit. Et hæc quidem ita se habent, quando unius regionis duo clerici inter se invicem habent contros versiam. Si autem clericus habet actionem adversus proprium episcopum, vel adversus alium episcopum, examinabitur causa apud idoneum provinciæ metropolitanum. Si autem episcopus vel metropolitani clericus habet actionem adversus metropolitanum, decernit canon ut de causa cognoscat vel diœcesis exarchus, vel patriarcha Constantinopolitanus. Debemus ergo dicere, quod si quis clericus adversus clericum vel episcopum vel metropolitanum agere velit, forum rei secundum leges sequatur. Clerici enim et monachi apud regionis episcopum trahientur, episcopus apud metropolitanum, metropolitanus apud patriarcham: et non licebit, verbi gratis, clerico episcopatus Athyræ apud Heracleæ metropolitanum adversus conclericum suum actionem intendere, seul, ut superius dictum est, facere com getur. Interrogabit autem quispiam, si clericus በ fuerit apud proprium episcopum cum synclerico litigare, sed apud metropolitanum actionem intenderit, num causa cadet et propriam actionem amittet: quod quidem futurum est, si eum ad judicium sæculare traxerit? Solutio. Causa quidem non cadet, ut qui non ad civile judicium actionem intentaverit sed secundum præsentem canonem in animadvertetur. Nec tibi contrarium esse pitetur 6 cap. primi tit. 5 lil. Basilic. dicens: Apud patriarcham quoque primum actionem quispiam intendere potest, et petere per litteras ejus sibi dari judicem aliquem loci episcoporum, cujus recusata sententia patriarcha rursus judicabit. Sed lege præsentem canonem diligenter, 15 can. Carth. syn. 6. 2 syn. et 1 cap. 9 tit. prasentis operis, et quæ in eo sunt: quæ quidem apparentem contrarietatem dissolvunt. Quod autem hic dictum est, Vel episcopi voluntate, apud eos quos utraque pars voluerit. judiciumn agitetur, ne dicas accipi de judice eligendo. qui jurisdictionem non habet; eum enim partium voluntas judicem facit et poenae stipulatio, quo.l quidem ex praesenti canone non apparet: sed de ΒΑΛΣ. Οροθετήσαντες οἱ ἅγιοι Πατέρες πάντας τοὺς κληρικοὺς ὑποκεῖσθαι τῷ κατὰ χώραν ἐπισκό παν (τῷ ὀνόματι δὲ τῶν κληρικῶν καὶ οἱ μοναχοί περιέχονται), ἐπάγουσι διὰ τοῦ παρόντος κανόνος μὴ ἔχειν ἐπ' ἀδείας κληρικὸν παρὰ πολιτικῷ δικα στηρίῳ ἐνάγειν κατὰ κληρικοῦ, ἀλλὰ παρὰ τῷ ἰδίῳ ἐπισκόπῳ· ἢ κατὰ γνώμην τοῦ ἐπισκόπου, παρ' οἷς ἂν τὰ μέρη θελήσωσιν, ὀφείλουσιν εἶναι πάντως προσφόροις, ήγουν ἐκκλησιαστικοῖς. Εἰκὸς γάρ ἐστι μὴ θέλειν τὸν ἐπίσκοπον ἀκροάσασθαι τῆς ὑποθέσ σεως διά τινα εύλογον αἰτίαν. Τὸν δὲ παρὰ ταῦτα ποιήσαντα κανονικοῖς ἐπιτιμίοις ὑποβάλλει ἡ κανών. Καὶ ταῦτα μὲν ὅταν δύο κληρικοὶ μιᾶς ἐνορίας κατ' ἀλλήλων δικαστήρια ἔχωσιν. Εἰ δὲ κληρικὸς ἔχει ἀγωγὴν κατὰ τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου ἢ καθ' ἑτέρου ἐπισκόπου, τὰ τῆς ὑποθέσεως ἐξετασθήσονται παρά τῷ προσφόρῳ μητροπολίτῃ τῆς ἐπαρχίας. Ε! δὲ κατά μητροπολίτου ἔχει ἀγωγὴν ἐπίσκοπος ἢ κληρικός μητροπολίτου, διορίζεται ὁ κανὼν δικάζειν τὴν ὑπόθεσιν ἢ τὸν ἔξαρχον τῆς διοικήσεως ἢ τὸν πατριάρχην Κωνσταντινουπόλεως. Οφείλομεν ούν λέγειν ὡς, εἴ τις κληρικός μέλλει γυμνάσαι ὑπόθε σιν κατὰ κληρικοῦ ἢ ἐπισκόπου ἢ μητροπολίτου, e τῷ φέρῳ τοῦ ἐναγομένου κατὰ νόμους ἀκολουθείτω. Οἱ μὲν γὰρ κληρικοὶ καὶ μοναχοὶ παρὰ τῷ ἐγχωρίῳ ἐπισκόπῳ ἑλκυσθήσονται, ὁ ἐπίσκοπος παρὰ τῷ μητροπολίτῃ, καὶ ὁ μητροπολίτης παρὰ τῷ πατριάρ χῃ· καὶ οὐκ ἔσται άδεια τυχὸν κληρικῷ τῆς ἐπισκο πῆς τοῦ ᾿Αθύρα παρὰ τῷ μητροπολίτη Ηρακλείας ἐναγαγεῖν κατά συγκληρικοῦ αὐτοῦ, ἀλλ' ὡς ἄνω θεν εἴρηται, ποιῆσαι ἀναγκασθήσεται. Ερωτήσει δέ τις, ἐὰν κληρικὸς οὐ θελήσῃ παρὰ τῷ ἰδίῳ ἐπισ σκόπῳ δικάσασθαι μετὰ συγκληρικοῦ αὐτοῦ, ἀλλὰ παρὰ τῷ μητροπολίτῃ ἐνάγῃ, ἐκπεσεῖται τῆς οἰ κείας ἐναγωγῆς, ὅπερ ἔμελλε παθεῖν, εἴπερ εἰς κοσμικὸν δικαστήριον είλκυσε τοῦτον; Λύσις. Οὐκ ἐκπέσῃ μὲν τῆς οἰκείας ὑποθέσεως, ὡς μὴ ἐναγαγὼν εἰς πολιτικὸν δικαστήριον· ἐπιτιμηθήσεται δὲ De κατὰ τὸν παρόντα κανόνα. Μὴ ἐναντιωθῇ δέ σοι τὸ ς' κεφ. τοῦ α' τίτλου τοῦ γ' βιβλίου τῶν Βασιλικών, λέγον· Δυνατὸν καὶ παρὰ τῷ πατριάρχῃ πρώτον αἰτιάσασθαι, καὶ αἰτεῖν δια γραμμάτων αὐτοῦ, δοθῆναί τινα δικαστὴν τῶν κατὰ τόπον ἐπισκόπων· οὗ παραιτηθείσης τῆς ψήφου, πάλιν ὁ πατριάρχης δικάζει. Ἀλλὰ ἀνάγνωσον μετ' ἐπιστασίας τὸν παρόντα κανόνα, τὸν ιεʹ τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου, τὸν ς τῆς β' συνόδου καὶ τὸ α' κεφ. τοῦ θ' τίτλου του παρόντος συντάγματος, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ, λύοντα τὸ ἐναντιοφανές. Τὸ δὲ εἰρημένον ἐνταῦθα, ήγουν γνώμῃ τοῦ ἐπισκόπου, παρ' οἷς ἂν τὰ ἀμφότερα μέρη βούλωνται τὰ τῆς δίκης συγκροτείσθαι, μή εἴπῃς περὶ αἱρετοῦ δικαστοῦ ἐκλαμβάνεσθαι, μή

ρῶν ποιεῖ δικαστὴν καὶ ἐπερώτησις προστίμου, ὅπερ ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος οὐκ ἀναφαίνεται ἀλλὰ περὶ δικαστοῦ ἔχοντος δικαιοδοσίαν ἐκκλησια στικὴν, ἀπροσφόρου δὲ ὄντος τοῖς μέρεσιν. Ὥστε ὁ δίχα γνώμης τοῦ ἐγχωρίου ἐπισκόπου καταδεξάμενος κληρικὸν παρ' ἀπροσφόρῳ δικαστηρίῳ δικάσασθαι, κἂν ἐκκλησιαστικός ἐστι, ἐπιτιμηθήσεται κατὰ τὸν παρόντα κανόνα. Ο μέντοι ἔξαρχος τῆς διοικήσεώς εστίν, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, οὐχ ὁ ἑκάστης επαρχίας μητροπολίτης, ἀλλ' ὁ τῆς ὅλης διοικήσεως μητροπολίτης. Διοίκησις δέ ἐστιν ἡ πολλὰς ἐπαρχίας ἔχουσα ἐν ἑαυτῇ. Τοῦτο δὲ τὸ τῶν ἐξάρχων προνόμιον σήμερον οὐκ ἐνεργεῖ. Κἂν γὰρ λέγοντας ἔξαρχοί τινες τῶν μητροπολιτῶν, ἀλλὰ τοὺς ἐν ταῖς διοικήσεσιν ὄντας ἑτέρους μητροπολίτας οὐκ ἔχουσιν εἶναι κατὰ τοὺς τότε καιροὺς ἐξάρχους τῶν διοικήτῶν κανόνων δοθέντα τούτοις προνόμια. judice, qui habet ecclesiasticam jurisdictionem, sed ἔχοντος δικαιοδοσίαν· τοῦτον γὰρ θέλησις τῶν με. non est partibus idoneus. Quamobrem, qui præter proprii episcopi voluntatem apud non competens judicium litigare elegerit, etiamsi sit ecclesiasticus secundum præsenten canonem punietur. Provinci:e autem exarchus est, ut mihi quidem videtur, ton uniuscujusque provinciæ metropolitanus, sed metropolitanus totius diœcesis. Dioecesis autem est, quæ multas sub se habet provincias. Hoc autem 123 exarchorum privilegium non est hodie in usu. Eisi enim dicuntur exarchi quidam ex metropolita mis, sed tamen alios metropolitanos, qui sunt in diccesibus, non habent omnino sibi subjectos. Est ergo verisimile alios tunc temporis fuisse exarchos diœcesum, vel esse quidem adhuc ipsos, sed quæ eis data sunt a canonìbus privilegia exolevisse. ὅλως υποκειμένους αὐτοῖς. Εοικεν οὖν ἑτέρους τινὰς σεων, ἢ τούτους μὲν εἶναι, ἀπρακτῆσαι δὲ τὰ ὑπὸ ZONAR. Negotia, lites nimirum et controversias, si quæ inter clericos exortæ sint, coram episcopo proprio agitari canon decernit; non autem apud szculares judices, quonian id in ipsius episcopi contemptum et contumeliam cedit; aut interim voluntate episcopi, sive ipso consentiente, coram quibus communi consilio utraque pars elegerit cansas transigi. Quique constitutionem hanc violarint, canonicis ab episcopis suis panis multari jubeι. Atque hæc quidem, cum inter se judicio clerici conflictantur. Quod si vel suo vel alteri cuipiam episcopo clerici actionem intendant, illius provincia episcopos in isto casu judices canon constituit; qui congregati quæstionem audient et definient. Sin autem cum provincia metropolitano aliquid habeat episcopus aut clericus negotii sive controversiæ et actionis, ad dioceseos in qua litigantes habitant exarchum, vel Constantinopolitanæ urbis archiep scopum, arbitrium totius causæ deferendum. Exarchorum porro diocesanorum nomine nonnulli patriarchas, alii metropolitanos intelligi volunt. Sed de his fusius decimo septimo canone agernus. ARIST. Clerici litigantes, si relicto episcopo ad sæcularia judicia se conferant, canonice puniantur. Et clericus cum episcopo contendens, synodum exspeciet, et episcopus cum metropolitano, ad Constantinopolitanum provocet. pœNon oportet clericum, qui contra alium clericum aliquid habet, a judicibus, sæcularibus judicari, sed a proprio episcopo. Si proprium autem relinquens episcopum saecularia judicia adiverit, canonicis ponis subjiciatur. Similiter autem et contra episcopum si quid habuerit clericus, a provinciali synodo judicari debet. Sed et episcopus aut clerious si contra metropolitanum causam aliquam habuerit, vel apud diceceseos exarchum, sive patriarchamn cui subsunt provinciarum illarum metropolitani litigare debet, vel apud patriarcham Constantinopolitanum. Quod quidem privilegium nemiui aliorum patriarcharum ΖΩΝΑΡ. Τοὺς κληρικούς πράγματα πρὸς ἀλλήλους ἔχοντας δίκας δηλονότι καὶ ὑποθέσεις, βούλεται ὁ κανῶν παρὰ τῷ ἰδίῳ ἐπισκόπῳ ταύτας γυμνάζειν καὶ μὴ ἀπιέναι ἐπὶ κοσμικὰ δικαστήρια· τοῦτο γὰρ εἰς περιφρόνησιν καὶ ὕβριν τοῦ ἐπισκόπου ἐστίν· ἡ τέως γνώμῃ τοῦ ἐπισκόπου, ἤτοι αὐτοῦ ἐπιτρέποντος παρ' οἷς τὰ ἀντίθετα μέρη ἀρέσκονται, ζητεῖσθαι τὰς ὑποθέσεις. Τοὺς δὲ μὴ φυλάσσοντας τὴν τοῦ κανόνος διαταγὴν ἐπιτιμᾶσθαι κανονικῶς παρὰ τῶν ἐπισκόπων αὐτῶν. Ταῦτα μὲν,ότε πρὸς ἀλλήλους δικάζονται οι κληρικοί εἰ δὲ κληρικοὶ τῷ ἰδίῳ ἐπισκόπῳ ἢ ἑτέρῳ καὶ δίκην ἐνιστῶσι κατ' αὐτοῦ, τοὺς τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης ἐπισκόπους καθίζει δικαστάς ὁ κανών. Συνιόντες καὶ ἀκροάσονται τῶν ὑποθέσεων, καὶ ψηφίσονται. Εἰ δὲ πρὸς τὸν μητροπολίτην τῆς ἐπαρχίας ἔχει πράγμα, ἤγουν ἀμφιβολίαν τινὰ, καὶ δίκην ἐπίσκοπος ἢ κληρικός, τὸν τῆς διοικήσεως ἐκείνης, παρ' ᾗ καὶ οἱ ἀμφισβητοῦντες εἰσιν, ἔξαρχον βούλεται ο κανών διαιτητὴν τῆς ὑποθέσεως γίνεσθαι, ἢ τὸν τῆς Κων σταντινουπόλεως ἀρχιεπίσκοπον. Ἐξάρχους δὲ τῶν διοικήσεων τοὺς πατριάρχας εἶναί φασιν· ἄλλοι δὲ τοὺς μητροπολίτας. Πλατύτερον δὲ τὰ περὶ τούτου ἐν τῷ ιζʹ κανόνι εἴρηται. ΑΡΙΣΤ. Κληρικοὶ διαδικαζόμενοι εἰ, ἀφέντες τὸν ἐπίσκοπον, κοσμικοῖς κριτηρίοις προσέλ θωσι, κανονικῶς εὐθυνέσθωσαν. Καὶ κληρικὸς ἐπισκόπου διαφερόμενος μενέτω την σύνο δον· καὶ μητροπολίτου ἐπίσκοπος των Κωνσταντινουπόλεως ἐξαιτείτω. Οὐ δεῖ κληρικὸν, ἔχοντα κατὰ κληρικού, δικάζε σθαι παρὰ κοσμικοῖς δικασταῖς, ἀλλὰ παρὰ τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου. Εἰ δὲ, τὸν οἰκεῖον οὗτος ἀφεὶς ἐπίσκοπον, κοσμικοῖς προσέλθοι δικαστηρίοις, κανονικῶς ἐπι τιμηθήσεται· ὥσπερ δὴ καὶ κατὰ ἐπισκόπου ἔχων & κληρικός, παρὰ τῇ συνόδῳ τῆς ἐπαρχίας ὀφείλει δικάζεσθαι· ἀλλὰ καὶ ἐπίσκοπος ἢ κληρικός, εἰ κατὰ μητροπολίτου ἔχει τινὰ ὑπόθεσιν, ἢ παρὰ τῷ ἐξάρχῳ τῆς διοικήσεως, ἤτοι τῷ πατριάρχῃ, ὑφ᾽ ἂν τελοῦσιν οἱ τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων μητροπολίται, δικάζεσθαι· ἢ παρὰ τῷ πατριάρχη Κωνσταντινού πόλεως· ὅπερ προνόμιον οὐδενὶ τῶν ἄλλων πατρι

+21 IN CAN. X CONC. CHALCED. metropolitanus qui uni subjacet patriarchæ, ab alio judicaretur, nisi. soli Constantidopolitano. αρχῶν ἐδόθη οὔτε ἀπὸ τῶν κανόνων οὔτε ἀπὸ τῶν concessum fuit, nec a canonibus nec a legibus, ut νόμων, τὰ δικάζεσθαι μητροπολίτην τελοῦντα ὑφ' ἕτερον πατριάρχην παρά πατριάρχῃ ἑτέρῳ εἰ μὴ μόνῳ τῷ Κωνσταντινουπόλεως. Μὴ ἐξεῖναι κληρικόν ἐν δύο πόλεων κατὰ ταυτὸν καταλέγεσθαι ἐκκλησίαις, ἐν ᾗ τε τὴν ἀρχὴν ἐχειροτονήθη, καὶ ἐν ᾗ προσέφυγεν, ὡς μείζονι δῆθεν διὰ δόξης κενῆς ἐπιθυ μίαν· τοὺς δέ γε τοῦτο ποιοῦντας ἀποκαθε ἱστασθαι τῇ ἰδίᾳ ἐκκλησίᾳ, ἐν ᾗ τὴν ἀρχὴν ἐχειροτονήθησαν, ἐκεῖ μόνον λειτουργεῖν· εἰ μέντοι ήδη τις μετετέθη ἐξ ἄλλης εἰς ἄλλην ἐκκλησίαν, μηδὲν τοῖς προτέρας εκκλησίας ἤτοι τῶν ὑπ' αὐτὴν μαρτυρίων ἢ πτωχείων ἢ ξενοδοχείων ἐπικοινωνεῖν πράγμασιν. Τοὺς δὲ με τολμώντας μετὰ τὸν δρον τῆς μεγάλης καὶ οἰκουμενικῆς ταύτης συνόδου πράττειν τι τῶν νῦν ἀπηγορευμένων, ὥρισεν ἡ ἁγία σύνοδος ἐκπίπτειν τοῦ ἰδίου βαθμοῦ. CANON X. Non licere clerico in duarum civitatum ecclesiis eodem tempore in catalogum referri, et in ea, in qua u principio ordinatus est, et in ea, in quam tanquam ad majorem confugit, propter inanis gloriæ cupiditatem: eos autem, qui hoc faciunt, propriæ ecclesiœ restitui, in qua ab initio ordinati sunt, ut illic solum ministrent. Sed si jam quispiam ex alia in aliam ecclesiam translatus est, nikil prioris ecclesiæ vel eorum quæ sub ea sunt martyriorum, vel ptochosrophiorum, vel xenodochiorum rebus communicare. Eos autem qui ausi fuerint, post magnæ hujus et universalis synodi definitionem, aliquid eorum, quæ nunc sunt prokibita, facere, statuit sancta synodus eos proprio gradu excidere. BALS. Quidam clerici insano gloriæ amore impulsi, a parvis urbibus in alias majores commigrant, ut verbi gratia, ab Athyra Heracleam. Dicit ergo canon; 124 nemini licere hoc facere, et propter honorem ejus qui ordinavit, et quia fieri non potest at»nus et idem subjiciatur duobus epi· scopis. Eum autem, qui bor facere aggressus fuerit, restitui ecclesia in qua prius ordinatus fuerat, ut illic solum ministret. lis vero, qui ante hune canouem in duarum regionum ecclesiis orḍinati sunt, pœnam statuit, ut prioris ecclesiæ jura revocare nequeant. Deinde eos deponendos dccernit, qui aliquid facere ausi fuerint corum quæ suut in eo prohibita. Hæc cui ita se habeant, quidam iilud,no× esse aliquem clericum in duarum urbium ecclesiis, etiam ad duas unius civitatis ecclesias accipiebant. Non est autem hæc canonis sententia, ut mihi videtur. Quomodo autem non potest clericus ex una regione in alium abscedere, sine commemulatoria et dimissoria scriptura ejus qui eum ordinavit; et quomodo punitur qui hoc fecerit, et qui eum exces pit, didicisti a 15 et 16 canone apostolico. Si quis autem interrogaverit, Car præsens canon in principio quidem dicit priori ecclesiæ restituendum eum qui a civitate in civitatem transilierit, in line antem jubet bujus transgressorem deponi? dic, quod eum qui a civitate in civitatem transilit, in secunda autem ecclesia in clerum nondum est cioptatus, primæ jubet restitui: eum autem qui in secunda ecclesia in clerum est cooptatus et constitutus suo excidere gradu. Quod autem talis HOA est exinde depositus nisi post denuntiationem, lege ΒΑΛΣ. Τινὲς δοξομανοῦντες κληρικοὶ μεθίσταν ται ἀπὸ πόλεων μικροτέρων εἰς ἑτέρας μείζονας πόλεις, τυχὸν ἀπὸ τοῦ ᾿Αθύρα εἰς Ηράκλειαν. Φησὶν οὖν ὁ κανὼν μὴ ἔχειν τινὰ ἐπ' ἀδείας τοῦτο ποιεῖν διά τε τὴν τιμὴν τοῦ χειροτονήσαντος τοῦτον καὶ διὰ τὸ ἀδύνατον εἶναι τὸν αὐτὸν καὶ ἕνα δύο ἐπισκόποις ὑποκεῖσθαι. Τὸν δὲ τοῦτο ποιεῖν ἐπιχει ρήσαντα ἀποκαθίστασθαι εἰς τὴν ἐκκλησίαν ἐν ᾗ πρώτως ἐχειροτονήθη, ἐφ᾽ ᾧ ἐκεῖ μόνον λειτουρ γεῖν. Τοῖς δὲ πρὸ τοῦ κανόνος τούτου εἰς δύο έναριῶν ἐκκλησίας ταχθεῖσι τιμωρίαν ἐπάγει τὸ μὴ δύνασθαι ἀνακαλεῖσθαι τὰ τῆς προτέρας ἐκκλησίας δίκαια. Εἶτα διορίζεται καθαιρεῖσθαι τοὺς τολμήσαντας διαπράξασθαί τι ἐκ τῶν ἀπηγορευμένων ἐν τούτῳ. Τούτων οὕτως ἐχόντων, τινὲς τὸ μὴ γίνε σθαί τινα κληρικὸν ἐν δύο πόλεων ἐκκλησίαις, καὶ εἰς δύο ἐκκλησίας μιας πόλεως ἐξελάβοντο. Οὐκ, ἔστι δὲ τοῦτο τῆς ἐννοίας τοῦ κανόνος, ὡς ἐμοὶ δι κεῖ. Ὅπως δὲ οὐ δύναται κληρικὸς ἐξ ἑτέρας ἐνορίας εἰς ἔτ ἐραν ἀπέρχεσθαι δίχα συστατικῆς καὶ ἀπολυ τικῆς γραφῆς τοῦ χειροτονήσαντος αὐτὸν, καὶ ὅπως κολάζεται ὁ τοῦτο ποιήσας καὶ ὁ δεξάμενος αὐτὸν, ἔμαθες ἀπὸ τοῦ ιε' καὶ ις' ἀποστολικοῦ κανόνος. Εί δέ τις ερωτήσει σε διὰ τί ὁ παρὼν κανών κατὰ τὰς ἀρχὰς μὲν ἀποκαθίστασθαί φησι εἰς τὴν προτέραν ἐκκλησίαν τὸν ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν μεταπηδήσαντα, κατὰ δὲ τὸ τέλος παρακελεύεται καθαιρεῖσθαι τὸν τούτου παραβάτην; εἰπὲ ὅτι τὸν μὲν μεταπηδήσαντα ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν, μήπω δὲ κληρωθέντα εἰς τὴν δευτέραν ἐκκλησίαν, ἀποκαθίστασθαι διορίζε τα: εἰς τὴν πρώτην· τὸν δὲ κληρωθέντα καὶ ἐγκα - ταστάντα εἰς τὴν δευτέραν, ἐκπίπτειν τοῦ οἰκείου Guill. Beveregii notæ Μὴ ἐξεῖναι κληρικὸν ἐν δύο πόλεων. Iden fore a ynodo Nicana – constituitur. Κληρικός ἀπὸ τοῦ παρόντος μὴ καταταττέσθω ἐν δυσὶν ἐκκλη σίαις. Syn. Nic. 2, can. 15. 'Ως μείζονι δῆθεν. Justinianus, Illud quoque adjiciendum est, ut quod hactenus indecenter fiebul, nequaquam in republica geratur: id est multos reverendissimorum clericorum dedignari quidem in iis, quibus ordinati sunt, sanctissimis ecclesiis, aut hic aut in provinciis deservire, ad sanclissimam vero majorem ecclesium, et venerabilem clerum ejus ier patrocinium quodlibet accedere. Quod de cartero omnimodo fieri prohibemus. Justin. Nov. 3, c.

45 canonem apostolicum, et syn. in Trullo cano- βαθμού. Περὶ δὲ τοῦ μὴ εἶναι τὴν τοιοῦτον ἀπεντεϋBen 17. ZONAR. Clericum aliquem duarum simu. urbium ecclesiis hic canon ascribi vetat. Fiebat enim ut cui in. minore forte civitate locus obtigisset, is ambitione ductus in urbis amplioris ecclesiam in metropolitanam scilicet ex episcopali, aut in patriarchalem ex metropolitana transcribi cuperet. Quos quidem omnes ad eam ecclesiam, cui primum addicti sunt, redire synodus constituit. Hæc autem post canonem editum fieri jul:el. Si quis autem, inquit, ex ecclesia in ecclesiam translatus est, in ea ad quam transfertur manens, ex prioris ecclesiæ e qua translatus est negotiis nullam omnino partem attingat. Quam enim ecclesiam sponte reliquit, cuin ea nullum consortium nihilve commune amplius habere debet. Quicunque vero hujus constitutionis auctoritate neglecta, aliquid hoc canone vetitum attentare ausi fuerint, suo gradu moveri, hoc est, depositione multari placet. Verum tertio Basilic. libro, titulo tertio, Novella deciua seala caulum est ne alicujus ecclesiæ clerico demortuo, ibidem in ejus locum alius confestim subrogetur, sed ex alia ecclesia, in qua præfinitum jam inde a primis temporibus numerum clerici superent, qui demortui locum expleant, accersiri jubet, donec ad eum numerum, qui initio pra-scriptus est, ecclesiæ cujusque clerici revocentur. ARIST. In duarum urbium ecclesiis clericus in cataløgum non refertur. Sin vero relatus fuerit, priori restituetur. Si quis autem jam translatus sit, in vrioris ecclesiæ rebus nullo modo particeps sit. Eidem sub duobus ministrare episcopis et ambobus esse clerico non permittitur. Sed si propter inanis gloriæ cupiditatem ad majorem confugerit ecclesiam, ei rursus restituetur in quam prius ordinatus fuit. Sin episcopi sui voluntate in aliam ecclesiam translatus fuerit, et ibi in clerum cooptatus; mullam in prioris ecclesiæ rebus partem habeat, misi proprio vellet gradu excidere, talia inexplebili cupiditate aggrediens. 125 CANON ΧΙ. Omnes pauperes, et qui auxilio indigent, cum examinatione, cum epistolis seu pacificis ecclesiasticis solis viam ingredi statuimus, et non cum δεν καθῃρημένον, ἀλλὰ μετὰ παραγγελίαν, ἀνά γνωθι τὸν ιδ΄ ἀποστολικὸν κανόνα, καὶ τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου κανόνα ιζ'. ΖΩΝΑΡ. Δύο πόλεων ἐκκλησίαις κατατάττεσθαί τινα ὡς κληρικὸν ὁ παρὼν ἀπαγορεύει κανών. Ισως γὰρ εἰς πόλιν μικρὰν ἐχειροτονήθη, διὰ δὲ φιλοδο ξίαν εἰς μείζονος πόλεως ἐκκλησίαν, εἰς μητρό πολιν τυχὸν ἐξ ἐπισκοπῆς μετατεθῆναι, ἢ ἐκ μητρο πόλεως εἰς πατριαρχεῖον. Τοὺς τούτους οὖν ἡ σύνοδος ὥρισεν ἀποκαθίστασθαι τῇ ἐκκλησίᾳ ἐν ᾗ ἐχειροτονήθησαν. Ταῦτα δὲ μετὰ τὸν κανόνα ἐκέ λευσε γίνεσθαι. Εἰ δὲ ἤδη, φησί, τις μετετέθη ἐξ ἐκκλησίας εἰς ἐκκλησίαν, μένων ἐν τῇ μεταθέσει μὴ ἐνοχλείτω τοῖς πράγμασι τῆς ἐκκλησίας. ἐξ ἧς μετετέθη. Αποστὰς γὰρ ἐκείνης οὐδεμίαν μετουσίαν πρὸς αὐτὴν ἕξει, οὐδὲ κοινόν τι αὐτῷ πρὸς ἐκείνη ἔσται. Τοὺς δὲ μὴ φυλάσσοντας τὰ τετυπωμένα, ἐπιχειροῦντας δέ τι ποιεῖν τῶν διὰ τοῦ κανόνος ἀπαγορευθέντων εκπτώσει κολάζει τοῦ οἰκείου βαθμοῦ, ἤτοι καθαιρέσει. Ἡ δὲ ις Νεαρὰ κειμένη εἰς τὸν τρίτον τίτλον τοῦ τρίτου βιβλίου τῶν Βασιλικῶν διετάξατο, εἰ τελευτήσει ἐν ἐκκλησίᾳ τινὶ κληρικός, μὴ εὐθὺς ἄλλον χειροτονεῖσθαι ἐκεῖ, ἀλλ᾽ εἰ ἑτέραις ἐκκλησίαις εἰσὶ κληρικοὶ πλείονες τοῦ ἐξ ἀρχῆς ἑκάστῃ αὐτῶν ταχθέντος ἀριθμοῦ, ἐκεῖθεν μετάγειν τινὰς, καὶ ἀντὶ τῶν λειψάντων αὐτοὺς εἰσάγειν, μέχρις ἂν εἰς τὸν ἀρχῆθεν ὡρισμένον ἀριθμὸν κατασταῖεν οἱ ἐκκλησίας ἑκάστης κληρικοί. ΑΡΙΣΤ. Δύο πόλεων ναοῖς κληρικὸς οὐ καταλέγεται· εἰ δὲ καταλεχθείη, τῷ προτέρῳ ἐπιστραφήσεται. Εἰ δὲ μετετέθη τις ἤδη, μηδὲ κοινωνείτω κατά τινα τρόπον τοῖς τῆς προτέ γας ἐκκλησίας. Οι συγκεχώρηται ὁ αὐτὸς ὑπὸ δύο ἐπισκόπους τελεῖν, καὶ ἀμφοτέρων εἶναι ὁ κληρικός· ἀλλὰ εἰ δι᾽ ἐπιθυμίαν δόξης κενῆς μείζονι ἐκκλησίᾳ προσφύγῃ, ἀποκατασταθήσεται αὖθις εἰς ἣν ἐχειροτονήθη πρότερον· εἰ δὲ μετὰ γνώμης τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου εἰς ἑτέραν ἐκκλησίαν μετετέθη, καὶ ἐκληρώθη, μὴ μετεχέτω όλως ἐν τοῖς τῆς προτέρας ἐκκλησίας πράγμασιν, εἰ μὴ βούλεται τοῦ ἰδίου ἐκπεσεῖν βαθμοῦ, τοιαῦτα δι' ἀπληστίαν ἐπιχειρῶν. Πάντας τοὺς πένητας καὶ δεομένους επικουρίας μετὰ δοκιμασίας ἐπιστολίοις ήτοι εἰρηνι κοῖς ἐκκλησιαστικοῖς μόνοις όδεύειν ὡρίς Guill. Beveregii notæ. Διὰ δὲ φιλοδοξίαν εἰς μείζονος: Hic deest verbum ἐσπούδασεν, quod codices Augusti Gallandi et Amerbachii post φιλοδοξίαν ponunt, legentes, διὰ δὲ φιλοδοξίαν ἐσπούδασεν εἰς μείζονος πόλεως ἐκκλησίαν. Διὰ τοῦ κανόνος. Codex Auerbachianus rectius legit διὰ τούτου τοῦ κανόνος. Τοῖς τῆς προτέρας εκκλησίας. Hic locus in epitome hujus canonis sub nomine Aristeni, et in altera Simeonis logothetæ, in Justelli bibliotheca elitis, plenius legitur, τοῖς τῆς προτέρας πράγμα. σιν ἐκκλησίας. Επιστολίθις ήτοι εἰρηνικοίς. Concilium etiam Antiochenum elprvixwv meminit, statuens, Μηδένα ἄνευ εἰρηνικῶν δέχεσθαι τῶν ξένων. Ca 7. Hujusmodi εἰρηνικαὶ ἐπιστολαί, sive γραφεί datæ sunt olim tam clericis quam laicis pauperibus peregre proficiscentibus, quibus ostensis, quocumque se convertunt, hospitio excepti sunt. Eionvizal, pacificæ litteræ ab archiepiscopo suo indultæ sunt clericis, qui in aliam urbem migrare, et in clerum ejus recipi cupiunt, vel etiam ab archiepiscopo episcopis ad imperatorem proficisci volen. tibus ut Balsamon et Zonaras in hunc canonem,

commendatitiis: quoniam litteras commenda - tilias iis solis personis, quæ sunt suspect, præberi oportet. IN CAN. XI CONC. CHALCED. σαμεν, καὶ μὴ συστατικοῖς· διὰ τὸ τὰς συστατικὰς ἐπιστολὰς προσήκειν τοῖς οὖσιν ἐν υπολήψει μόνοις παρέχεσθαι προσώποις. ΒΑΛΣ. Συστατικαὶ γραφαὶ λέγονται αἱ διδόμεναι κληρικοῖς παρὰ τῶν χειροτονησάντων αὐτοὺς ἐπισκόπων, καὶ συνιστῶσαι ἤτοι δηλοποιοῦσαι τὴν χειροτονίαν τούτων, καθώς παρίσταται ἀπὸ τοῦ ιγ' και νόνος τῆς παρούσης συνόδου. Συστατικαὶ γραφαί λέγονται αἱ διδόμεναι ἐπισκόποις ἢ κληρικοῖς ἢ καὶ λαϊκοῖς ἀφορισθεῖσι, καὶ ἄλλως γενομένοις ἐν ὑπολήψει οὐκ ἀγαθῇ· καθὼς τοῦτο παρίσταται ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος. Δί μέντοι ἀπολυτικαὶ γραφαί αἱ καὶ εἰρηνικαὶ λεγόμεναι ἕτεραί εἰσι· λέγονται δὲ ἀπολυτικαὶ μὲν, ὡς παριστῶσαι κατά γνώμην καὶ ἀπόλυσιν ἀρχιερατικὴν τὸν κληρικὸν ἢ τὸν ἐπίσκοπον μεταπεσεῖν· εἰρηνικαὶ δὲ, ὅτι, τοιαύτης προκομιζομένης γραφῆς παρὰ τοῦ χειροτονηθέντος, εἰρήνη ἔσται μέσον τῶν ἀρχιερέων. Οὔτε γὰρ ὁ δεχόμενος τὸν ἀλλότριον κληρικὸν τὸν συνάδελφον αὐτοῦ θλίψει καὶ προκριματισθήσεται, οὔτε ὁ κληρικός βλαβήσεται ὡς ὑβρίζων τὸν χειροτονήσαντα αὐτόν. Φησὶν οὖν ὁ κανὼν ὅτι τοὺς μὴ δεομένους συστατικῶν ἐπιστολῶν, ἤτοι τοὺς μὴ διά τινα πρό BALS. Commendatitiæ scripturæ dicuntur, quæe dantur clericis ab iis, qui illos ordinarunt, episcopis, eos commendantes, ac eorum ordinatiorem declarantes, ut ex 13 can. bujus syn. ostenditur. Commendatoriæ autem scripturæ dicuntur, eæ quæ dantur episcopis vel clericis vel etiam et faicis segregatis, et qui alioqui fuerunt in non boua existimatione; sicut hoc ex præsenti canone ostenditur. Dimissoriæ vero, quæ etiam pacifica dicuntur, aliae sunt: dicuntur autem dimissorize, nt quæ ostendant, ex voluntate ac dimissione alltistitis clericum vel episcopum transiturum. Pacificæ autem dicuntur, quod cum talis affertur scriptura ab eo qui ordinatus est pax erit inter antistites. Neque enim qui alienum clericum recipit, confratrem suum cpprimet, et ei præjudicabitur, nec detrimentum accipiet clericus, tanquam ei qui ipsum ordinavit injuriam faciens. Dicit ergo canon, quod eos quidem qui commendatoriis litteris opus non habent. eos scilicet qui propter Guill. Beveregii nota. atque etiamn Matthaus Blastares, lit. A, cap. 9, affirmant» quibus etiain scholiastes Harmenopuli sufragatur, Εἰρηνικαί εἰσιν ἐπιστολαὶ αἱ παρὰ τῶν ἐπισκόπων διδόμεναι τοῖς κληρικοῖς θέλουσι δι᾿ ἕνα δειαν εἰς ἑτέραν ἀπελθεῖν πόλιν, καὶ τῷ ἐκεῖ κλήρῳ καταλεγῆναι, ἢ καὶ αἱ τοῖς ἐπισκόποις παρὰ τῶν ἀρχιεπισκόπων διδόμεναι πρὸς βασιλέα διά τινα χρείαν απερχομένοις. Harneuop. epit. sect. 5, tit. 2. Et hæ quidem pacificæ clericis concesse in citato synodi Antiochence canone intelligendæ sunt, quippe qui non de laicis, sed clericis agit. Præsens autein canon de pauperibus in genere, laicis etiam, loquitur, statuitque ut quicumque auxilio indigent, nc¦ nisi cum pacificis litteris viam ingrediantur: quæ quidem a Szomeno optimne describuntur, ubi de Juliano ait, Ούχ ήκιστα δὲ ζηλῶσαι λέγεται τα συνθήματα τῶν ἐπισκοπικῶν γραμμάτων, οἷς ἔθος ἀμοιβαδόν τους ξένους ὅποι δήποτε δινόντας, καὶ παρ' οἷς ἂν ἀφίκωνται, πάντως κατάγεσθαι, καὶ θεραπείας ἀξιοῦσθαι, οἷά γε γνωρίμους καὶ φιλτάτους διὰ τὴν τοῦ συμβόλου μαρτυρίαν. Sed præcipue nolas ac tesseras episcopalium litterarum admirains esse dicitur, quibus solent peregrinos sibi invicem commendare, ut undelibet venientes ad quoscuinque accesserunt, tanquam noli aique amici excipiuniar hospitio, el benigne curentur, ob testimonium ejusmodi noæ. Sozom. Hist. ecct. 1. v, c. 16. Et Greg - Naz. ellam de eodem apostata verba habens, al, Ετι δὲ καταγώγια πήξασθαι καὶ ξενώνας, καὶ τὴν εἰς τοὺς δεομένους φιλανθρωπίαν, τὴν δ᾽ ἄλλην οπόση και την εν τοῖς ἐπιστολιμαίοις συνθήμασιν, οἷς ἡμεῖς ἐξ ἔθνους εἰς ἔθνος τοὺς χρήζοντας παραπέμ- *μεν. Quinetiam diversoria et domos excipiendis hospitibus exstruere constituebat, simulque humanita.em erga pauperes adjungere, cum aliam, tum eam, quæ in tesseris epistolaribus consistit, quibus nos egenus ex genie ad gentem transmiltīmus. Greg. Naz. orat. 1, adv. Jul. qurbus constat pacificas hujusmodi litteras crebro olim in uso fuisse, et voculas esse συνθήματα τῶν ἐπισκοπικῶν γραμ μάτων, εἰ συνθήματα επιστολιμαία. Easdem etiam Tertulliani temporibus usitatas fuisse, ex his ipsius verbis colligere´est, Communicatio pacis, et appellutio fraternitatis, el contesseratio hospitalitatis, PATROL. GR. CXXXVII. quæ jura non alia ratio regit, quam ejusdem sacramenti una traditio. Tertul. De præscript. adv. hæret. cap. 20. Nam verba illa conlesseratio hospitali tatis, indicant symbolum aliquod tunc temporis inter Christianos usurpatum fuisse, quo ostenso, hospitio a se invicem accepti sunt. Contesserationem autem vocat a tessera illa hospitalis quam dimidiatam gentiles etiam hospitibus dare soliti fuerunt, ut qui eam afferebant, agnosci illico et hospitio accipi poterant, tanquam veteres amici atque hospites. Unde Plautus in Pænulo, Act. v: Ag. Siquidem Antidama demarchi quæris adoptalilium. Ego sum ipsus, quem tu quaris. Pos. Hem quid ego [audio? Ag. Antidama gnatum me esse. Pa. Si ita est, [lesseram Conferre si vis hospitalem, eccam altuli. Ag. Agedum huc ostende. Est par probe, nam habeo [domi. P. O mi hospes, salve multum; nam mihi laus [pater, Pater tuus ergo hospes Antidamas fuit. Hæc mihi hospitalis tessera cum illo fuit. Ag. Ergo hic apud me hospitium tibi præbebitur. Hinc tesseram frangere idem est, quod jus bospitii violare; unde idem Plautus in Cistellaria, Act. ii: Hic apud nos jam Alcesimarche confregisti tesseram. In pacificis autem litteris, quas episcopi pauperibus peregrinantibus dare soliti fuerunt, ut fideles iis subvenirent, trec duo comprehensa sunt, illos nimfrøm," qui eas afferebant, et revera pauperes esse, et dignos quibus eleemosynæ darentur. Εt sic. quidem hanc primam canonis hujus partem Josephus Ægyptins" interpretatus est. De omnibus pauperibus, qui eleemosynas rogant, mandamus mo.. do, ut scribantur iis epistola, cam inquisitum est in negotia eorum, et quod illi digni sunt eleemosynis, el quod necessaria iis deficiunt. Quidquid enim hujusmodi epistolis necessarium est, ad hæc duo capita referatur.

minus bonam aliquam existimationem non sunt φασιν οὐκ ἀγαθὴν ἀφορισθέντας ἢ ὑπόπτους ὄντας segregati vel suspecti (de iis enim, qui eommendatoriis litteris opus babent, hic non agitur), per solas pacificas scripturas in via instruere debemus. Haec autem de pauperibus, et iis qui auxilio indigent, definiit, non quod reliqui, qui subsunt epia scopo, non hoc debeant viatico instrui: sed quod ut plurimum,' qui sunt pauperes, ecclesiastico auxilio indigent. Recte autem additum est, ut cum examinatione dentur. Si enim est iniquum ejus qui indiget postulatum, etiamsi est pauper, ei non dabitur epistola. Quære 12, 15, 16 et 33 canonem apostolor., 17 syn. in Trullo et 11 Antioch. syn. deponentes episcopum, qui sine pacifica nietropolitani epistola ad imperatorem`abierat. Quod autem necesse habent omnes episcopi, iis, quibus præsunt, litteris suis opem ferre, si per se præsentes esse nequeant, ex 7 et 8 Sardicensis syn. ostenditur. Nota ergo, quod qui volunt in aliis regionibus sacra celebrare, debent Hon solum commendatitias epistolas afferre, sed etiam pacificas. ZONAR. Pacificæ epistolæ sunt, quæ alio nomine dimissoriæ dicuntur; cujus generis eæ sunt, quæ episcopis a metropolitanis, quibus subjecti sunt, et Hetropolitanis a patriarchis, a quibus designantur, dari solent, cum ad imperatorem necessaria de causa mittuntur; el quales sunt illæ, quæ clericis quoque ab episcopis suis, si in aliam urbem mjgrare, ecclesiæque quæ ibi est clero ascribi velint, traduntur; ut 17 can. synodi in Trullo palatii labitæ continetur. Sunt nonnullæ præterea ejusdem rationis alia. Pacifica porro, quasi pacem conciliantes, appellatæ sunt. Si quis enim clericus ex hac in aliam urbem absque episcopi sui facultate proficiscatur, tum clericus ipse, tum qui eum admittit uterque multæ est obnoxius. Ac clerico quidem sacro ministerio interdicitur, episcopo autem, qui eum admisit, ex 15 et 16 apostol. canone, segregationis pana irrogatur. Qui vero episcopi, absque metropolitani sui provincialiunque episcoporum litteris, ad imperatorem abierit, non communione tantum, sed et sacerdotii dignitate, ex Antiochen synodl. can. 11 privantur. Commendatiliæ vero epistolae dicuntur qua segre- η gatis antea clericis aut laicis, aut omnino ignotis hominibus in aliam urbem migrantibus 12 ac 33 canonis apostolici decreto tradi consuevere, virosque, ut a pœnis solutos aut fideles, illius civi- (περὶ γὰρ τῶν δεομένων συστατικῶν οὐκ ἔστι λόγος ἐνταῦθα), διὰ μόνων εἰρηνικών γραφῶν ὀφείλομεν έφοδιάζειν. Ὥρισε δὲ ταῦτα περὶ πενήτων και δεομένων ἐπικουρίας, οὐχ ὡς τῶν λοιπῶν τῶν ὑπὸ τὸν ἐπίσκοπον μὴ ὀφειλόντων οὕτως ἐφοδιάζεσθαι· ἀλλ' ὅτι ἐπὶ πλέον οἱ πενητεύοντες τῆς ἐκκλησια στικῆς ἐπικουρίας δέονται. Καλῶς δὲ προσετέθη ταῦτα δίδοσθαι μετὰ δοκιμασίες. Εἰ γὰρ ἄδικον ἐστι τὸ τοῦ δεομένου ζήτημα, καν πένης ἐστίν, οὐ δοθήσεται αὐτῷ ἐπιστολή. Ζήτει τὸν ιβ', ιε', ις' καὶ λγ' ἀποστολικὴν κανόνα, τὸν ιζ' τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου, καὶ τὸν ια' τῆς ἐν Ἀντιοχείς, καθαιροῦντα τὸν ἐπίσκοπον τὸν ἄνευ ἐπιστολῆς εἰρηνικῆς τοῦ μητροπολίτου ἀπελθόντα εἰς βασιλέα. "Οτι δὲ ἀναγκάζονται οἱ ἐπίσκοποι πᾶσι τοῖς ὑπ' αὐτοὺς βοηθεῖν διὰ γραμμάτων, εἴπερ δι᾿ ἑαυτῶν οὐ δύνανται παρουσιάζειν, δηλοῦται ἀπὸ τοῦ ζ' καὶ η κανόνος τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου. Σημείωσαι οὖν ὅτι οἱ θέλοντες ἱερουργεῖν εἰς ἀλλοτρίας ἐνορίας, ὀφείλουσι μὴ μόνον συστατικὰς ἐπιστολὰς προκομία ζειν, ἀλλὰ καὶ εἰρηνικάς. ΖΩΝΑΡ. Εἰρηνικαὶ μὲν ἐπιστολαί εἰσιν αἱ λεγή μεναι ἀπολυτικαὶ οἷαί εἰσιν αἱ διδόμεναι τοῖς ἐπισκόποις παρὰ τῶν μητροπολιτῶν, οἷς ὑπόκεινται, καὶ τοῖς μητροπολίταις παρὰ τῶν πατριαρχῶν, ὑφ᾽ ὧν προχειρίζονται, ὅτε διά τινα χρείαν ἀναγ καίαν ἁπίασι πρὸς βασιλέα, καὶ οἶαί εἰσιν αἱ παρεχόμεναι κληρικοῖς παρὰ τῶν οἰκείων ἐπισκόπων, θέλουσιν εἰς ἑτέραν πόλιν ἀπελθεῖν, καὶ καταλε γῆναι τῇ ἐκεῖ ἐκκλησίᾳ κατὰ τὸν ις' κανόνα τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ τοῦ παλατίου συνόδου συστάσης. Καὶ ἄλλαι δὲ τοιαῦτα εἴτιν. Εἰρηνικαὶ δὲ λέγονται, ὡς εἰρήνην βραβεύουσαι. Εἰ γάρ τις ἐξ ἑτέρας πόλεως εἰς ἑτέραν ἀπέλθῃ κληρικὸς ἄνευ γνώμης τοῦ ἐπισ σκόπου αὐτοῦ, ὑπὸ ἐπιτίμιόν ἐστι κἀκεῖνος καὶ ὁ δεξάμενος αὐτῶν. Ὁ μὲν γὰρ κληρικὸς παύεται τῆς λειτουργίας· ὁ δὲ ἐπίσκοπος ὁ τοῦτον δεξάμενο; ἀφορίζεται κατὰ τὸν ιε' κανόνα καὶ ις' ἀποστολικόν. Οἱ δὲ πρὸς βασιλέα ἀπιόντες ἐπίσκοποι ἄνευ γραμ μάτων τοῦ μητροπολίτου καὶ τῶν ἐν τῇ ἐπαρχία · ἐπισκόπων ἐκπίπτουσιν οὐ μόνον τῆς κοινωνίας, ἀλλὰ καὶ τῆς ἀξίας τῆς ἱερατικῆς κατὰ τὸν ια' κανόνα τῆς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ συνόδου. Συστατικαὶ δὲ επιστολαὶ λέγονται αἱ ἐγχειριζόμενα: κληρικοῖς ἢ λαϊκοῖς ἀφωρισμένοι; ἢ ἀγνώστοις παντάπασιν ἐν ἑτέρᾳ πόλει ἀπιοῦσι, καὶ συνιστωσαι τῷ ἐν τῇ πόλει ἐκείνῃ ἐπισκόπῳ τοὺς ἄνδρας, ὡς λυθέντας τῶν ἐπιτιμίων ἢ πιστοὺς ὄντας κατὰ τὸν ιβ' ἀποστο Guill. Bevere gia nolæ. Απολυτικαὶ γραφαί, αἱ καὶ εἰρηνικαί. Balsamon dimissorias cum pacificis litteris hic confundit. Et sic ab aliis sæpe confunduntur. Et quidein, si pacifica clericis date intelligantur, eædem propemodum fuerunt, quæ dimissoriæ, et codem nomine merito appellentur; quippe quibus ostensis clericus quilibet in alieme parecia clerum admitti potest de quibus videsis annotationes in synodo Trull. cap. 17. Pacificae autem proprie sic dice, quæque hoc canone intelliguntur, longe aliæ fuerunt; utpote quæ non cericis, ut in clerum, sed pauperibus, ut in hospitium alibi reciperentur, data sunt. Adeo nt distinctio a nobis ante observata inter pacificas clericis et laicis concessas hunc locum egregie explicat. Etiamsi enim pacifica laicis indulta, dimissaria proprie non dicuutur; de iis tamen, quæ clericis datæ sunt, recte bic Balsamon ait, απολυτικοί γραφαί, αἱ καὶ εἰρηνικαὶ λεγόμεναι.

IN CAN. XI CONC. CHALCED. commendatitias, qui vocati in judicium se a culpa immunes ostenderint, quibus et ei ad quem missi sunt 126 episcopo commendentur, et falsa delatione ipsorum innocentiam tentatam fuisse testatum fiat. Cum bæc igitur esset ratio epistolarum, qui inopia pressi, vel auxilii quoquo modo indigentes, b Ecclesia sibi opein exposcerent, pacificas ¡is hominibus, non autem commendatitias litteras concedi canon oportere decernit. Fuit namque episcopalis officii pauperum, pupillorumque ac viduarum, adversus potentiorum injurias et illata detrimenta, rerumque ad illos pertinentium ablationes ecclesiæ opem implorantium, defensionem suscipere: adeo ut cum sui negotii causa imperatorem adire ac λικὸν κανόνα καὶ τὸν λγ'· ἢ ὅταν κατηγορία κατά τι- talis episcopo commendantes. Accipiunt ii quoque νος γένηται, καὶ φανῇ ἀθῶος ὁ κατηγορηθείς, καὶ δοθῇ αὐτῷ ἐπιστολὴ συνιστῶσα αὐτὸν τῷ πρὸς ὂν ἀπεστάλη, καὶ διδάσκουσα συκοφαντικῶς αὐτὸν κατηγορηθῆναι. Οὕτως ἐχουσῶν τῶν ἐπιστολῶν τούτων, φησὶν ὁ κανὼν τοῖς πένησι καὶ δεομένοις βοηθείας, καὶ διὰ τοῦτο προσερχομένοις τῇ Ἐκκλησίᾳ, εἰρηνικὰς δεῖν δίδοσθαι ἐπιστολὰς ἐκ τῆς ἐκε κλησίας, καὶ μὴ συστατικάς. Χρέος γὰρ εἶχον οἱ ἀρχιερεῖς ἀντιλαμβάνεσθαι τῶν προσφευγόντων τῇ Ἐκκλησίᾳ πενήτων, ἡ ὀρφανῶν καὶ χηρῶν ὡς καταδυναστευομένων ἴσως, ἢ ἀδικουμένων, ἢ ἀποστερουμένων τῶν ἀνηκόντων αὐτοῖς· καὶ τοσοῦτον, ὥστε κωλυόμενοι οἱ ἐπίσκοποι ἀπιέναι πρὸς βασιλέα διὰ δεήσεις οἰκείας καὶ ἐνοχλεῖν, ἐπιτρέπονται τοῦτο ποιεῖν διὰ τοὺς τῇ Ἐκκλησίᾳ προσφεύγοντας, ή interpellare episcopi vetarentur, ut hoc facerent στέλλειν διακόνους ἰδίους εἰς ἐπικουρίαν τῶν δεσ μένων, καὶ εἰς καταλλαγὴν τῶν διὰ πταίσματος καταδικασθέντων κολασθῆναι ἡ περιορισθῆναι, ὡς ὁ ζ' καὶ ὁ η' κανὼν τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου διαλαμβάνει. Τοῖς γοῦν καθ' οιονδήτινα τρόπον ἐπικουρίας δεομένοις ενεχείριζον ἐπιστολάς οἱ ἐπίσκοποι βοηθούσας αὐτοῖς, ἐφ᾽ οἷς ἐδέοντο, κἀκεῖναι εἰρηνι καὶ ἐκαλοῦντο, ὡς εἰρήνην βραβεύουσαι, τοῖς δι' ὀργὴν ἀρχόντων ἢ δυναστευόντων ἄδικον γνώμην πάσχουσι. Παρέχειν δὲ ταύτας αὐτοῖς ὁ κανών διατάττεται μετὰ δοκιμασίας. Οὐ γὰρ ἁπλῶς καὶ ἀδοκιμάστως παντί προσερχομένῳ δεῖ βοηθεῖν, ἀλλὰ τῷ ἀδικουμένῳ. Εἰ γάρ τις ἀδικῶν προσέλθῃ τῇ Ἐκκλησίᾳ ἡ κακουργῶν, οὐ χρὴ τοῖς τοιούτοις ἐπικουρεῖν. Μὴ ἐλεήσης γάρ, φησί, πτωχὸν ἐν κρίσει. Ἐπεὶ γὰρ ἡ πενία πρὸς οἰκτόν ἐστιν εὐκαι τάφορος, Αδικοῦντα, φησὶν ἡ Γραφή, μὴ ἐλεήσης ἐν κρίσει, κἂν πτωχός ἐστι. Εἰ γοῦν χρεωστῶν τις προσρυῇ τῇ Ἐκκλησίᾳ, μὴ ἀδίκως μὲν ἀπαιτη θῆναι τι αὐτὸν δεῖ διὰ φροντίδος ποιεῖσθαι τὸν ἐπίσκοπον· ὁ δὲ δικαίως χρεωστεί, ἀποδώσει, πρὸς τοῦτο τοῦ ἐπισκόπου μή κωλύοντος. Ομοίως καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν. ΑΡΙΣΤ. Οι δεόμενοι ἐπικουρίας πένητες ἐπιστο λαῖς εἰρηνικαῖς, ἀλλὰ μὴ συστατικαῖς ὁδευέ τωσαν· αἱ γὰρ συστατικαὶ τοῖς ἐν ὑπολήψει μόνοις παρέχονται. Εἰρηνικὴ ἐπιστολή ἐστιν ἡ ἄνευ σκανδάλου τινὸς τῷ ἐπικομιζομένῳ ἐγχειριζομένη· συστατικὴ δὲ ἡ τὸ ἀνεπίληπτον τοῦ βίου καὶ τῆς θρησκείας τῷ ἐπιφερομένῳ προσμαρτυροῦσα. Οἱ γοῦν δεόμενοι βοηθείας. πένητες μετὰ εἰρηνικῶν ἐπιστολῶν τῶν ἐπισκόπων ὁδεύειν ὀφείλουσιν, ἵν᾿ ἐλεῶνται ὑπὸ τῶν δυναμένων βοηθεῖν αὐτοῖ;. Συστατικῶν δὲ ἐπιστολῶν χρείαν .: Esod. xxi, 6. illorum gratia, qui ad Ecclesiam confugissent, aut diaconos suos ad indigentium auxilium, et eorum, qui ob delictum aliquod pœnis vel exsilio damnati fuerunt, liberationen, mitterent 7 et 8 Sardicensis synodi can. illis concedebatur. His igitur hominis. bus, qui se omnimodo opis indigos profiterentur, suppetiis, quas optaverant, ferendis, ab episcopis litteræ tradebantur eaque pacifice dicebantur, pacem scilicet illis, quibus aut principum aut primotum iracundia causam injustæ damnationis attulisset, afferentes. Litteras porro ejusmodi, canon, nisi explorata postulationis æquitate cuiquam concedi vetat. Nec enim inconsulte ac temere omnes, sed quos injuste vexati compertum sit, auxilio juvandi. Si quis etenim injuria afficiens aut malum perpetrans ad Ecclesiam confugerit, ei suppetiae non sunt ferende. Ne miserearis, inquit, pauperis in judicio". Nam quia paupertas animis ad misericordiam alliciendis idonea est, sacræ Litteræ injurii, licet pauperis, in judicio misereri non sinunt. Si quis igitur obæratus ad Ecclesiam confugerit, ne quid amplius exigatur ab eo quam jus postulat, curabit episcopus; quæ autem jure debet, episcopo nequaquam interpellante, persolvet. Similiter et in reliquis. ARIST. Pauperes auxilio indigentes, epistolis pucificis, sed non commendatitiis, iter faciant: nam commendatilia suspectis tantum personis exhibentur. Epistola pacifica est quæ sine ullo scandalo advehenti traditur; commendatitia, autem quæe mculpatum vita et religione afferentem attestatur. Qui pauperes itaque auxilio indigent, cum litteris episcoporum pacificis iter facere debent, ut qui open iis ferre possunt, misericordia in eos comme veantur. Epistolis autem commendatitiis iis non Guill. Beveregii notae. Καὶ χηρῶν. Hæc verbum, usque ad ανηκόν των αὐτοῖς, int ms. Amerbachiano desiderantur; quemadmodum et ea, quae, nomullis interjectis, occurrunt, ὡς εἰρήνην βραβεύουσαι τοῖς δι᾽ ὀργὴν ἀρχόντων ἢ δυναστευόντων ἄδικον γνώμην πά σχουσι.

opus est: hæ enim presbyteris et diaconis et reli- οὐκ ἔχουσιν· αὗται γὰρ πρεσβυτέροις, καὶ διακόνοις, quis clericis exhibentur. καὶ τοῖς λοιποῖς τοῖς ἐν κλήρῳ παρέχονται. CANON XII. Pervenit ad nos, quod quidam, cum præter rilus ecclesiasticos ad potentatus accessissent, per pragmaticas unam provinciam in duas diviserunt: ut ex eo duo essent metropolitani in eadem provincia. Statuit ergo sancta synodus, ne episcopus deinceps tale quid audeat: quoniam is, qui hoc aggreditur, a suo gradu excidit. Quæcunque autem civitates per litteras imp. metropolis nomine honoralæ sunt, solo honore fruantur, et qui ejus ecclesiam administrat episcopus, servalis scilicet veræ metropoli suis juribus. Ἦλθεν εἰς ἡμᾶς ὡς τινες, παρὰ τοὺς ἐκκλησια στικούς θεσμούς προσδραμόντες δυναστείαις, διὰ πραγματικῶν τὴν μίαν ἐπαρχίαν εἰς δύο κατέτεμον· ὡς ἐκ τούτου δύο μητροπολίτας εἶναι ἐν τῇ αὐτῇ ἐπαρχίᾳ. βρισεν τοίνυν ἡ ἀγία σύνοδος τοῦ λοιποῦ μηδὲν τοιοῦτο τουμᾶσθαι παρὰ ἐπισκόπου· ἐπεὶ τὸν τοιοῦτο ἐπιχειροῦντα ἐκπίπτειν τοῦ ἰδίου βαθμού. *Οσαι δὲ ἤδη πόλεις διὰ γραμμάτων βασιλι κῶν τῷ τῆς μητροπόλεως ἐτιμήθησαν ὀνόματι, μόνης ἀπολαυέτωσαν τῆς τιμῆς, καὶ ὁ τὴν ἐκκλησίαν αὐτῆς διοικῶν ἐπίσκοπος, σωζομένων δηλονότι τῇ κατ' ἀλήθειαν μητροπόλει τῶν οἰκείων δικαίων. BALS. Imperialia jussa, pragmatici typi dicuntur. Dicit ergo canon, quod quoniam nonnulli episcopi, propter imperandi cupiditatem, imp. jussione contenderunt, ut metropolitanorum honore afficerentur, et ex eo provinciam unam in duos metropolitanos diviserunt, deponi debent, non solum is qui tale mandatum Imperiale acquisiverit, sed et qui tale quid aggredi ausus fuerit. 127 Eas autem ecclesias, quæ aute praesentem canonem ex episcopali dignitate metropolium honore imperialibus jussis affectæ sunt, solum honorem habere statuit, utpote quod reliqua jura, quæ illis adsunt, veræ metropoli citra ullam innovationem manere debeant. Hæc cum a canone statuantur, dixerit quispiam, Et quomodo permulti imperatores permultos episcopatus metropolium honore affecerunt? Jam enim Lacedæmoniæ metropolis erat episcopatus veterum Patrarum, Madita Heracleæ, Abydus Cyzici. Et alii etiam episcopatus honorati sunt. Mihi ergo videtur ex 38 can, syn, in Trullo, et 17 can. præsentis syn. ejusmodi eri ab imperatoribus divisiones secundum potestatem illis superne datam. Propterea enim etiain exolevit 3 caput primum tit. 3 lib. Basilicor. quod collocatum est in 20 cap. primi ut. præsentis operis. Quænam autem jura esse debent apud primum, scilicet metropolitanum, in ecclesia, quæ ex ΒΑΛΣ. Τὰ βασιλικά προστάγματα πραγματικό τύποι λέγονται· φησὶ γοῦν ὁ κανών ὡς, ἐπεί τινες ἐπίσκοποι διὰ φιλαρχίαν ἐσπούδασαν κατὰ πρόστα ξιν βασιλικὴν εἰς μητροπολίτας τιμηθῆναι, κάνο τεῦθεν τὴν μίαν ἐπαρχίαν διεῖλον εἰς μητροπολίτας δύο, ὀφείλουσι καθαιρεῖσθαι μή μόνος ὁ πορισά - μενος τὴν τοιαύτην πρόσταξιν, ἀλλὰ καὶ ὁ τολμή σων τοιοῦτόν τι ἐπιχειρῆσαι. Τὰς μέντοι πρὸ τοῦ παρόντος κανόνος τιμηθείσας εκκλησίας ἀπὸ ἐπισκοπῶν εἰς μητροπόλεις κατὰ πρόσταξιν βασιλικὴν διορίζεται ἔχειν μόνην τὴν τιμὴν, ὡς τῶν λοιπῶν δικαίων τῶν προσόντων ἐπ' αὐταῖς τῇ κατὰ ἀλήθειαν μητροπόλει ὀφειλόντων μένειν ἀκαινοτομήτων. Ταῦτα τοῦ κανόνος διοριζομένου εἴπῃ τις, Καὶ πῶς διάφο ροι βασιλεῖς διαφόρους Επισκοπὰς εἰς μητροπόλει; ἐτίμησαν; Αὐτίκα γὰρ ἡ μητρόπολις Λακεδαιμονίας ἐπισκοπὴ ἦν τῶν παλαιῶν Πατρῶν, τὰ Μάδιτα τῆς Ηρακλείας, ἡ ᾿Αβυδος τῆς Κυζίκου. Καὶ ἄλλαι δὲ ἐπισκοπαὶ ἐτιμήθησαν. Εοικεν οὖν ἀπὸ τοῦ λη' και μόνος τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου, καὶ τοῦ ιζ' και νόνος τῆς παρούσης συνόδου, τους τοιούτους γίνε σθαι ὁρισμούς παρὰ τῶν βασιλέων, κατὰ τὴν δοθεῖσαν αὐτοῖς ἄνωθεν ἐξουσίαν. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ηπράκτησε τὸ γ' κεφ. τοῦ πρώτου τίτλου του γ βιβλίου τῶν Βασιλικῶν· ὅπερ κατεστρώθη εἰς τὸ κ' κεφ. τοῦ α' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. Τα episcopatu in metropolis dignitatem evecta est, μέντοι οφείλοντα είναι δίκαια παρὰ τῷ πρώτη, quidam discere desiderarunt; et illis dictum fuit, quod præterquam quod episcopatus metropolis vocatur, in aliis omnibus antiquæ metropoli debet subjici. Ejus enim episcopus ab antiquo metropelitano ordinabitur, et ab ipso judicabitur, et ei omnino subjicietur. Lege etiam 2 canonem 2 synodi et 6 et 7 can. primæ syn. Hæc autem per imperialem jussionem aliter transformantur, ut superius dictum est. Lege et syn. in Trullo can. 38, et specialiter imp. constitutionem, quæ partim in illius expositione sita est. ήγουν μητροπολίτῃ, κατὰ τῆς ἐκκλησίας τῆς τιμηθείσης ἀπὸ ἐπισκοπῆς εἰς μητρόπολιν ἐζήτησαν τι νες μαθεῖν ὁποῖα εἰσι· καὶ ἤκουσαν ὅτι πλὴν τοῦ καλεῖσθαι τὴν ἐπισκοπὴν μητρόπολιν κατὰ τὰ ἄλλα πάντα ὑποκεῖσθαι αὕτῃ τῇ παλαιᾷ μητροπόλει ὀφείλει. Ο γὰρ ταύτης ἐπίσκοπος παρὰ τοῦ παλαιοῦ μητροπολίτου χειροτονηθήσεται, καὶ παρ' αὐτῷ κριθήσεται, καὶ ἁπλῶς αὐτῷ ὑποκείσεται. Ἀνάγνωθι καὶ τὸν β' κανόνα τῆς β' συνόδου, καὶ τὸν 5' καὶ σ' κανόνα τῆς πρώτης συνόδου. Ταῦτα δὲ διὰ προστά ξεως βασιλικῆς ἄλλως μετατυπούνται, καθὼς ἄνω θεν εἴρηται. 'Ανάγνωθι καὶ τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου κανόνα λη' καὶ τὸ ἐν τῷ σχολίῳ αὐτοῦ καρ ταστρωθὲν βασιλικὸν σημείωμα ἐν μέρει. Guill: Bey regii nota. 'Ανάγνωθι καὶ τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ. Hæc usque ad ἐν μέρει inclusive in codice Amerbs chiano desiderantur.

IN CAN. XII CONC. CHALCED. 6701 edita sumina eum veneratione suscipienda Aurea bulla a Deo coronati, fortissimi et sancti imper. nostri, domini Isaacii Angeli, quæ et metropolitanis episcopatus ad se pertinentes, et metropolium vel archiepiscopatuumn honore donatos, ad se revocantibus, et iis itidem qui imperialem circunspectionem privare conabuntur, ne episcopatus in metropoles et archiepiscopatus erigat secundum sibi datam a superis potestatem, os occludit, a nonnullis quæsitum est, Quid est quod canone comprehenditur, ut bonore affecta metropoles solum 110norem habeant, utpote aliis juribus veræ metropoli servatis? Dicimus de ea re dubitationem ab hac imperatoris constitutione dissolvi. Quæsitumn enim Ἐπεὶ δὲ κατὰ τὸν ᾿Απρίλλιον μῆνα τῆς ια' ινδικτ. Quoniam autem mense Aprili, 11 indict. anno τοῦ σψα' ἔτους ἀπολυθέντος προσκυνητοῦ χρυσοβούλλου τοῦ θεοστεφούς κρατίστου καὶ ἁγίου ἡμῶν αὐτοκράτορος κυρίου Ἰσαακίου τοῦ ᾿Αγγέλου, καὶ τοὺς ἀνακαλουμένους μητροπολίτας τὰς διαφερούσας τούτοις ἐπισκοπάς, καὶ εἰς μητροπόλεις ἢ ἀρχιεπισκοπάς τιμηθείσας, επιστομίζοντος, οὐχ ἧττον δὲ καὶ τοὺς ἐπιχειρήσοντας ὅτε δήποτε την βασιλικὴν ἀποστερήσαι περιωπὴν τοῦ ἀνάγειν ἐπισκοπάς εἰς μητροπόλεις ἢ ἀρχιεπισκοπάς κατὰ τὴν δοθεῖσαν αὐτοῖς ἄνωθεν ἐξουσίαν, ηρωτήθη παρά τινων Τί ἐστι τὸ περιεχόμενον τῷ κανόνι χάριν τοῦ ἔχειν τὰς τιμηθείσας μητροπόλεις μόνην την τιμήν, ὡς τῶν άλλων δικαίων σωζομένων τῇ κατὰ ἀλήθειαν μητρο πόλει; Φαμὲν ὅτι καὶ τὸ περὶ τούτου ἀμφίβολον λύεται ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ βασιλικοῦ σημειώματος. Συν- est, et post multas allatas ad justam esse rem ostenεζητήθη γάρ, καὶ μετὰ πολλὰς δικαιολογίας δια dendam rationes, hæc ejus rei gratia expresse dicta ελήφθησαν χάριν τούτου ταῦτα ῥητῶς, καὶ ὅτι μὲν sunt, et quod universali ratione, et generaliter exκαθολικῷ λόγῳ καὶ διαγνώσει γενικῶς ἐκτιθεμένας posita dispositione, ecclesias quæ jussione imτὰς εἰς ὑπερβαθμιώτερον θρόνον ἀναβιβαζομένας perat. in altiorem thronum eriguntur, honore Εκκλησίας προστάξει βασιλικῇ, καὶ τῆς τιμῆς quoque dignas censeri oporteat, et electiones libere ἀξιοῦσθαι χρεών, καὶ τὰς ψήφους ἐν ἀδείᾳ προβαί- procedere ex forma canonica, quæ in Magna Ere νειν κατὰ τὸν ἐν τῇ Μεγάλη Εκκλησία παρηκολου- clesia consecuta est, metropolitanis convenientibus, θηκότα τύπον κανονικὸν τῶν μητροπολιτῶν συνιόν- et archiepiscopos ac metropolitanos eligentibus, των, καὶ ἀρχιεπισκόπους καὶ μητροπολίτας ψηφι- quod et imp. mea sublimitas decernit, et hanc conζομένων, ή τε βασιλεία μου διαγινώσκει καὶ ἡ stitutionem divina et sancta quoque sequetur synoθεία καὶ ἱερὰ σύνοδος τῷ διατάγματι ἔψεται τούτῳ· dus; ut quæ ecclesiasticum ritum accurare servet, ὡς τὴν ἐκκλησιαστικήν παραφυλαττομένῳ ἀκρί et a canonica rectitudine non excidat. Lege ergo βειαν, καὶ τῆς κανονικῆς εὐθύτητος μὴ ἐκπίπτοντι. diffuse hanc constitutionem, et dic iis qui dicunt Ανάγνωθι οὖν εἰς πλάτος τὸ τοιοῦτον σημείωμα, quod, nisi dum erigitur. episcopatus in metropolim καὶ εἰπὲ πρὸς τοὺς λέγοντας ὡς, εἰ μὴ ἐν τῷ ἀνά- G vel archiepiscopatum, ab imperial. potestate adγεσθαι τὴν ἐπισκοπὴν εἰς μητρόπολιν ἢ ἀρχιεπι- jectum fuerit, eorum electiones patriarchali suaσκοπὴν προστεθῇ παρὰ τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας τὸ sione et auctoritate debere fieri, verus metropoliτὰς ψήφους τούτων γίνεσθαι κατὰ προτροπὴν πα tanus eorum electionem faciet. Hoc enim etiam huτριαρχικὴν, ὁ κατ' ἀλήθειαν μητροπολίτης ποήσει cusque servatur in universali patriarcha, qui ab τὴν ψῆφον αὐτῶν· τοῦτο γὰρ φυλάττεται καὶ μέχρι Heracleæ archiepiscopo ordinatur, quoniam fuerit τοῦ νῦν εἰς τὸν οἰκουμενικὸν πατριάρχην χειροτο aliquando Constantinopolis sive Byzantium Heraclea νούμενον παρὰ τοῦ Ηρακλείας, διὰ τὸ εἶναι τὴν antistitis episcopatus: dic, inquam, quod hac conΚωνσταντινούπολιν ἤτοι Βυζάντιον ποτε τοῦ Ηρα- stitutione omnis juris omnino allegatio tollitur, nec κλείας ἐπισκοπήν· ὅτι ἀπὸ τοῦ τοιούτου σημειώμα- Constantinopolitanus necessario ab Heraclea epiτις πάσα τοιαύτη δικαιολογία περιαιρείται, καὶ ὁ scopo ordinatur. Inventum est enim etiam StephaΚωνσταντινουπόλεως οὐκ ἐξ ἀνάγκης παρὰ τοῦ numimp. domini Leonis Sapientis fratrem ordinatum Ηρακλείας χειροτονεῖται. Εὔρηται γὰρ καὶ Στέφα fuisse Constantinopoleos patriarcham 128 a Theoνος ὁ ἀδελφὸς τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Σου phane metropolitano Cæsareæ. Et paucis abhinc φοῦ πατριάρχης χειροτονηθεί; Κωνσταντινουπόλεως, annis Leontius a Demetrio Cesarea metropolitano. παρὰ Θεοφάνους μητροπολίτου Καισαρείας, καὶ πρὸ ὀλίγων χρόνων ὁ Λεόντιος παρὰ Δημητρίου τοῦ Καισαρείας. ΖΩΝΑΡ. Ἐπίσκοποί τινες, διὰ φιλοπρωτίαν καὶ φιλαρχίαν προσιόντες τοῖς βασιλεῦσι διὰ προστα γμάτων ἐγγράφων· ταῦτα γάρ εἰσι τὰ πραγματικά - ᾐτοῦντο τὰς οἰκείας ἐπισκοπὰς τῇ τῶν μητροπόλεων τιμηθῆναι κλήσει· ὡς οὕτω συμβαίνειν εἰς δύο - αρχίας τὴν μίαν μερίζεσθαι, καὶ ἐν τῇ αὐτῇ επαρχία δύο μητροπολίτας εἶναι, καὶ οὕτω διαφέρεσθαι ἀλλήλοις τοὺς τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης επισκόπους. Ὅπερ ποτὲ καὶ ἐν τῇ Καππαδοκῶν ἐπαρχίᾳ συμβέβηκε, τῆς πόλεως τῶν Τυάνων νέας μητροπόλεως γενομένης, ὡς ὁ Θεολόγος Γρηγόριος ἐν τῷ ἐπιταφίῳ τοῦ μεγάλου Βασιλείου φησί. Διὰ ταῦτα ZONAR. Principem dignitatis locum episcopi quidam ambitiose affectantes, imperatores adire, atque ut edicto suo, quod hic pragmatici typi nomine intellexere Patres, ipsorum episcopalibus honorem metropoleos decerneret, precibus ab eo contendere soliti sunt. Hinc factum, ut in duas provincias una divideretur, duosque eadem provincia metropolitanos, et quidem crebris ob idipsum dissidiis, coutentionibusque distractos haberet. Quod et in Cappadocum provincia quondamn, Gregorio Theologo in epitaphio magni Basilii referente, cum Tyanea mora metropolis constituta esset, evenit. Propterea cano-

– nem hunc, quo de nov: metropoli iustituenda labo- τοίνυν τὴν κανόνα τοῦτον ἡ σύνοδος ἔθετο, κωλύοντα rare aut agere episcopi prohibentur, synolus promulgavit: tale vero aliquid aggredi ausos, vel hoc ipso deponi jubet. Nec enim eum tantummodo puniri, qui cogitata perfecerit, sed ipsam quoque, quamvis irrito eventu, perfciendi voluntatem, iisdem pœnis obnoxiam esse decernit. Verum hæc quidem promulgato canone sic agi placuit. Quae vero urbes, ante hanc constitutionem, imperatoris decreto metropolitani tituli dignitate ornatæ fuerant (quas enim obscurius antea pragmaticas, none imperatorias litteras, sive imperatoris decretum planius nuncupavit) ab iis, earum que episcopis, corcessum honorem patitur retineri; ne qua vero re antiquæ metropolitanæ sedi molesti sint, sed el quæ veram, ac temporis diuturnitate firmatam appellationem metropoleos retinet, ita sun jura serventur, ne ex iis quidquam novus sibi metropolitanns usurpet. Sed hujus etiam canonis auctoritas obsolevit, nec defuere nostris quoque temporibus imperatores. quorum edictis episcopales ecclesiæ ad metropolitani fastigii culmen eșectæ sunt, ARIST. In duas provincias una provincia non scinditur: qui aulem sciderit, episcopatu dejicitur. Quæ vero imperatoris rescripto scissa sunt civitates honore solo fruantur, ut et episcopus ibidem constitutus: ei vero qua vere est metropolis, propria jura consertenlur. Episcopus qui potentatus adit, et episcopatum stum metropolis nomine honorari contendit, ut ex c eo una provincia in duas divideretur, suo gradu excider. Quicunque autem episcopatus non episcoporum studio sed potius ob eorum virtutem et civitatum dignitatem per litteras imperiales ut metropoles honorari assecuti sunt, honore illo et solo frnentur. Ei autem quæ vere est metropolis, cui antea suberant, propria servabuntur jura: et antea enim et postea istius episcopus eum qui ab imper ratore postea honoratus fuit constituet, et omnes provincia episcopatus illum et solum metropolitanum habebunt, et non simul dividentur et ipsi secundum provincia divisionem, et si quid aliud jus episcopale in tota provincia habuit, illæsum ipsi servabatur. Et nihil omnino de ejus privilegiis auferetur, et honorato dabitur. μὴ γίνεσθαι τοιαῦτα, μηδὲ ζητεῖν τοὺς ἐπισκόπους νέας ονομάζεσθαι μητροπόλεις· τὸν δὲ ἐπιχειροῦντα τοιαύτῃ πράξει καθαιρεῖσθαι καὶ διὰ μένην τὴν ἐπιχείρησιν. Οὐ γὰρ τὸν εἰς πρᾶξιν ἀγαγόντα τὴν ἐπιχείρησιν κολάζει μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸν μόνον ἐπιο χειροῦντα, κἂν μὴ τύχῃ τοῦ ἐφετοῦ. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν μετὰ τὸν κανόνα ὥρισε γίνεσθαι· τὰς δὲ πρὸ τοῦ κανόνος τιμηθείσας πόλεις εἰς μητροπόλεις διὰ γραμμάτων βασιλικῶν· (& γὰρ ἄνω ὠνόμασε πραγματικά, ἐνταῦθα ἐσαφήνισε καὶ γράμματα ἔφη βασιλικά ) ἀπολαύειν παρεχώρησε τιμῆς μόνης, καὶ τοὺς ἐν αὐταῖς ἐπισκόπους, μὴ ἐνοχλεῖν δὲ τῇ παλαιά μητροπόλει, σώζεσθαι δὲ ἐκείνῃ τῇ ὡς ἀληθῶς μητροπόλει, ὡς τῷ χρόνῳ βεβαίως κτησα μένῃ τὴν κλῆσιν, τὰ δίκαια πάντα μή τινος παρασπωμένου παρὰ τοῦ νέου μητροπολίτου. Καὶ οὗτος δὲ ὁ κανὼν οὐ φυλάττεται· τινὲς γὰρ ἐπίσκοποι και ἐφ᾿ ἡμῶν διὰ βασιλικών προσταγμάτων εἰς τιμὴν ἀνήχθησαν μητροπόλεως. ΑΡΙΣΤ. Εἰς ἐπαρχίας δύο ἐπαρχία μία οὐ τέμ νεται ὁ δὲ τεμῶν ἀνεπίσκοπος. Αἱ δὲ γράμματι βασιλικῷ τιμηθεῖσαι πόλεις, τῆς τιμῆς ἀπολαυέτωσαν μόνης, καὶ αὐτόθι ἐπίσκοπος τῇ δὲ ἀληθῶς μητροπόλει τὰ οἰκεῖα σωζό σθωσαν. Ο προσελθὼν δυναστείαις ἐπίσκοπος, καὶ σπου δάσας τιμηθῆναι τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ τῷ τῆς μητροπόλεως ὀνόματι, ὡς ἐκ τούτου τὴν μίαν ἐπαρχίαν μερισθῆναι εἰς δύο, τοῦ ἰδίου ἐκπεσείται βαθμοῦ. Οσαι δὲ τῶν ἐπισκοπῶν οὐκ ἀπὸ σπουδῆς τῶν ἐπισ σκόπων, ἀλλὰ μᾶλλον δι' ἀρετὴν αὐτῶν, ἢ διὰ τιμὴν τῶν πόλεων, ἔφθασαν διὰ βασιλικῶν γραμμάτ των τιμηθῆναι ὡς μητροπόλεις, ἀπολαύσουσι τῆς τιμῆς, καὶ μόνης· τῇ δὲ κατὰ ἀλήθειαν μητροπόλει, ὑφ᾽ ἣν ἐτέλουν τὸ πρότερον, τὰ οἰκεῖα παραφυλαχθήσονται δίκαια. Ανωθεν γὰρ καὶ αὖθις ὁ ταύτης ἐπίσκοπος τοῦ μετὰ ταῦτα τιμηθέντος ὑπὸ βασιλέως καθίσει· καὶ αἱ τῆς ἐπαρχίας πᾶσαι ἐπισκοπαί τοῦτον, καὶ μόνον, μητροπολίτην ἔξουσι, καὶ οὐ συμμερισθήσονται καὶ αὗται κατὰ τὴν τῆς ἐπι αρχίας διαίρεσιν· καὶ εἴ τι ἄλλο ἐπισκοπικὸν δίσ καιον ἐν πάσῃ τῇ ἐπαρχίᾳ είχεν, ἀκέραιον αὐτῷ τῶν προνομίων αὐτοῦ, καὶ τῷ τιμηθέντι δοθήσυντηρηθήσεται. Καὶ ἁπλῶς οὐδέν τι ἀφαιρεθήσεται σεται. 129 CANON XII. Externos clericos et ignotos in ala civitate sine proprii episcopi commendatitiis litteris nusquam ullo modo ministrare. BALS. Sancti Patres etiam rursus definiunt, eos qui in aliqua ecclesia in clerum sunt cooptati in alia ecclesia non ministrare, siue comunematitiis kitteris proprii episcopi. Et nonnulli quidem dixerunt commendatitias hic litteras pro dimissoriis dictas esse: alii autem canonem de commendatitiis litteris loqui, quæ dantur accusatis hominibus, qui post examinationem innocentes inventi sunt. Mihi vero Ξένους κληρικοὺς καὶ ἀγνώστους ἐν ἑτέρα πο λει δίχα συστατικῶν γραμμάτων τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου μηδόλως μηδαμοῦ λειτουργεῖν. ΒΑΛΣ. Καὶ πάλιν οἱ ἅγιοι Πατέρες διορίζονται τοὺς κληρωθέντας ἔν τινι ἐκκλησίᾳ ἐν ἑτέρᾳ πόλει μὴ λειτουργεῖν ἄνευ συστατικῶν γραμμάτων του ἰδίου ἐπισκόπου. Καί τινες μὲν εἶπον συστατικὰς γραφὰς ἐνταῦθα τὰς ἀπολυτικὰς εἰρῆσθαι· ἄλλοι δὲ εἶπον περὶ συστατικών γραφών λέγειν τὸν κανόνα, διδομένων ἀνθρώποις κατηγορηθεῖσι, καὶ μετὰ ἐξέτασιν αθωωθεῖσιν· ἐμοὶ δὲ δοκεῖ τὸν κανόνα

IN CAN. XIV CONC. CHALCED. διορίζεσθαι περὶ συστατικών γραμμάτων συνιστών - videtur hic canon de litteris commoudatitiis defuires των εἰς τὴν τοῦ κληρικοῦ χειροτονίαν, καὶ ἀπολυόντων αὐτὸν καὶ ἀλλαχοῦ ἐνεργεῖν. Τὰ γὰρ συνιστῶντα τὴν ἑκάστου ὑπόληψιν συστατικὰ καὶ λαῖ· καῖς δίδονται, περὶ ὧν οὐδεμία γέγονεν ἐνθάδε μνεία. Ανάγνωθι δὲ καὶ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ια' και μόνος. ΖΩΝΑΡ. Τοῦτο πρὸ τῆς συνόδου ταύτης ὥρισαν οἱ θεῖος ἀπόστολοι τὸν καταλιπόντα τὴν ἑαυτοῦ παροικίαν εἰς ἑτέραν μετοικήσαντα παρά γνώμην τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου κελεύσαντες μηκέτι λειτουργεῖν ἐπιμένοντα τῇ ἀταξία, ὡς δὲ λαϊκὸν κοινωνεῖν, ὡς ιε' ἀποστολικής περιέχει κανών. Καὶ ὁ παρὼν οὖν κανὼν τὰ αὐτὰ διατάττεται, καὶ τὸν δίχα γραμ μάτων τοῦ ἐπισκόπου ἀπιόντα ἐν ἑτέρᾳ πόλει κελεύει μήτε ἐκεῖ μήτε που ἀλλαχοῦ λειτουργεῖν. Ο Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ μηδόλως μηδαμοῦ. Ἐπεὶ δ᾽ ἐνα ταῦθα συστατικῶν ἐμνήσθη ἐπιστολῶν, δείκνυται ἐκ τούτου ὅτι καὶ ἐπί τισι κατηγορήθησαν οι κληρικοὶ οἱ ἀναχωρήσαντες τῆς ἰδίας παροικίας. Αἱ γὰρ συν στατικοὶ τοῖς κατηγορηθεῖσι δίδονται, ὅταν ἀθῶσι φανώσιν, ὡς ἤδη δεδήλωται, ἢ ὅτι ἀφωρισμένοι ἦσαν παρὰ τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου. quæ clerici ordinationem declarant, eumque dimite f tunt ut etiam alibi ministret. Commendatitiæ enim, quæ ad tollendam suspicionem dantur, etiam laicis præbentur, de quibus nulla hic fit mentio. Lege et 11 canonis interpretationem. ZONAR. Et ante hanc synodum editam, aposto. lico canone decimo quinto, quicunque, relicta sua parcecia, in alteram invito episcopo suo commigrarint, donec in ea pervicacia manserint, a sacro ministerio arceri, ac laicorum more tantum comniunicare ‘jubentur. Eadem hic quoque canon statuit, et qui sine episcopi sui litteris in aliam civitatem abierit, vel in ea, vel alio quocunque loco sacris operari vetat. Hoc etenim verba illa signifcant, nullibi, nullo modo. Εx eo vero, quod hic epistola commendatitiæ flat mentio, clericos, qui e sua parœcia diverterent, reos antea criminis alicujns factos esse facile apparet. Comniendatitiæ namque litteræ iis qui crimine objecto se insontes probavissent, ut diximus, vel qui prins ab episcopo suo segregati fuissent, Aradi consuevere. ΑΡΙΣΤ. Κληρικός δίχα συστατικῶν ἀκοινώνητος ARIST. Clericus sine litteris commendatitiis in alius εἰς πόλιν ἑτέραν. Τοῦτο ἐν πολλοῖς τῶν κανόνων κεῖται, ὡς οἱ ξε νοχειροτονητοί κληρικοί, μὴ ἐπιφερόμενοι συστα τικὰ τῶν ἐπισκόπων αὐτῶν, εἰς πόλιν ἑτέραν οὐ συγκεχώρηνται λειτουργεῖν. ΚΑΝΩΝ ΙΔ'. Επειδὴ ἔν τισιν ἐπαρχίαις συγκεχώρηται τοῖς αναγνώσταις καὶ ψάλταις γαμεῖν, ὥρισεν ἡ ἁγία σύνοδος μὴ ἐξεῖναί τινι αὐτῶν ἑτερόδο ξον γυναῖκα λαμβάνειν· τοὺς δὲ ἤδη ἐκ τοιούτου γάμου παιδοποιήσαντας, εἰ μὲν ἔφθα σαν βαπτίσαι τὰ ἐξ αὐτῶν τέκνα παρὰ τοῖς αἱρετικοῖς, προσάγειν αὐτὰ τῇ κοινωνίᾳ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας· μὴ βαπτίσαντας δὲ, μία δύνασθαι ἔτι βαπτίζειν αὐτὰ ἐπὶ τοῖς αἱρε τικοῖς, μήτε μὴν συνάπτειν πρὸς γάμον αἱρε τικῷ ἡ Ἰουδαίῳ ἢ Ἕλληνι, εἰ μὴ ἄρα έπαγγέλλοιτο μετατίθεσθαι εἰς τὴν ὀρθόδο ξον πίστιν, τὸ συναπτόμενον πρόσωπον τῷ ὀρθοδόξῳ. Εἰ δέ τις τοῦτον τὸν ὄρον παραβαίη τῆς ἁγίας συνόδου, κανονικῷ ὑποκείσθω ἐπιτιμίῳ ΒΑΛΣ. Ω; ἔοικεν, ἔν τισι μὲν χώραις ἐξεχωροῦντο ἀναγνῶσται καὶ ψάλται γαμικά συναλλάγματα συναλλάττειν ἀκολούθως τῷ ἀποστολικῷ κανόνι κς, ἔν τισι δὲ καὶ οὗτοι παραλόγως ἐκωλύοντο. Ὠρίσθη οὖν διὰ τοῦ παρόντος κανόνος ὡς, εἰ καὶ ἐφειμένον ἐστὶν αὐτοῖς γυναῖκα λαμβάνειν, ἀλλ' οὐκ urbis communionem non recipitur. Hoe in multis canonum ponitur, quod qui in aliena parœcia ordinantur clerici, commendatitias episcoporum suorum non afferentes litteras, in alia ministrare civitate non permittantur. CANON XIV. Quoniam in nonnullis provinciis concessum est lecloribus el cantoribus uxores ducere, decrevil sancta synodus nulli eorum licere diversæ a recla opinionis uxorem ducere: eos autem qui ex ejusmodi matrimonio liberos susceperunt, si eos quidem baptizare apud hæreticos præveverint, ad catholicæ ecclesiæ communionem adducere: Si au - tem nan baptizaverint, non posse eos apud hæreticos baptizare, sed neque haretico, vel Judo, vel Gentili matrimonio conjungere, nisi ulique persona, quæ orthodoxæ conjungitur, se ad orthadoxam fidem converꞌendam spondeat. Si quis autem hoc sanctæ Synodi decretum transgressus fuerit, canonicis pœnis subjiciatur. BALS. In nonnullis quidem, ut est verisimile, provinciis, lectoribus et cantoribus permittebatur matrimonia contrahere consequenter apostolico 26 canoni. In nonnullis autem id eis præter rationem prohibebatur. Per praesentem ergo canoncin del nitum est, quod, etiamsi eis permissum est uxores Guill. Beveregii notæ. Ἰουδαίῳ. Christianos cum Judais matrimonium inire leges etiam civiles vetuerunt. Μή τις Χριστιανὴν γυναῖκα πρὸς γάμον Ἰουδαῖος λαμβανέτω· μήτε Ἰουδαία Χριστιανὸς εἰς συζυγίαν ἑνούσθω. Εἰ γάρ τι τοιοῦτον ἁμαρτάνει, ἐν τῇ τῆς μοι χείας ποινῇ ὑποβαλλόμενος εἴη. Basilie. I. 1, tit. 1, ". 55. Ne quis Christianam mulierem in matrimor nium Judæus accipiat, neque Judee Christianus conjugium sortiatur. Nam si quis aliquid hujusmodi admiserit, adulteris vicem commissi hujusmodi crimen obtinebit, libertate in accusandum publicis quoque vocibus relaxata, l. vi, c. De Judais. Idem statuit concilium Aurelianense 2, c. 19.

accipere, diverse tamen a recla opinionis mulieri- Έξεστιν ἑτεροδόξοις συνάπτεσθαι, τοὺς δὲ προπαιbus eis conjungi non licet, et ut qui ex tali matrimonio liberos susceperint, eos ad orthodoxorum Ecclesiam adducant: ut si ii quidem 130 ab hæreticis baptizati fuerint, sancto solum chrismate inungantnr: sin minus, ab Ecclesia baptizentur. Similiter definitum est, ne eorum liberi hæreticis vel Judæis vel Græcis conjungantur, nisi utique prohibitæ personæ polliceantur a sua hæresi vel superstitione recedere. Tunc enim si ad orthodoxam fidem accesserint, consequentur quoque nuptiæ. Eos antem qui hæc transgreliuntur, canonicis penis subjicit synodus. Lege Laod. syn. call. 10 et 31 et Carth. 21 et in venies separari matrimonium, quod cum hæretico contracum est. Existimo autem, etiam cum separatione, cos quoque puniri secundum præsentem canonem. Sic enim ad concordiam deducentur canones. Recte δοποιήσαντας ἐκ τοιούτου γάμου παράγειν τὰ οἰκεῖα τέκνα παρὰ τῇ τῶν ὀρθοδόξων Ἐκκλησίᾳ· ἐφ᾽ ᾧ εἰ μὲν ἔφθασαν αὐτὰ βαπτισθῆναι παρὰ αἱρετικῶν, χρισθῆναι μόνον ὑπὸ ἁγίου μύρου· εἰ δὲ μή, βα πτισθῆναι ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας. Ωσαύτως ώρίσθη μὴ συνάπτεσθαι τὰ τούτων τέκνα αἱρετικοῖς ἢ Ἰουδαίοις ἢ Ελλησιν, εἰ μήπω τὰ κεκωλυμένα πρόσωπα κατάθωνται ἀποστῆναι τῆς οἰκείας αἱρέ σεως ἢ θρησκείας. Τηνικαῦτα γὰρ, ἐὰν προσέλθωσι τῇ ὀρθοδόξῳ πίστει, επακολουθήσει καὶ ὁ γάμος. Τοὺς μέντοι παραβαίνοντας ταῦτα κανονικοῖς ἐπιτι· μίοις καθυποβάλλει ή σύνοδος. Ανάγνωθι τῆς ἐν Λαο δικεία συνόδου κανόνας ι' καὶ λα' καὶ τῆς ἐν Καρίαγένῃ κανόνα κα',καὶ εὑρήσει; διασπώμενον τὸν μετά αἱρετικῶν συστάντα γάμον. Οἴομαι δὲ σὺν τῷ διατο πασμῷ καὶ ἐπιτιμᾶσθαι τούτους κατὰ τὸν παρόντα και autem dixit, eos, qui antea ex hæreticis suscepti νόνα. Οὕτω γὰρ οἱ κανόνες συμβιβασθήσονται. Καλώς sunt, liberos ad Ecclesiæ communionem adduci. δὲ εἶπεν ὀφείλειν τοὺς πρὸ τούτου τεχθέντας ἐξ αἱρε Scis enim haereticos in duo dividi; et in eos qui, τικῶν παῖδας προσάγεσθαι τῇ κοινωνίᾳ τῆς Ἐκκλη quod secundum nos est, mysterium, et divinam σίας. Οίδας γὰρ ὅτι οἱ αἱρετικοὶ εἰς δύο διαιροῦνται, condescensionem suscipiunt, in quibusdam autem εἴς τε τοὺς δεχομένους μὲν τὸ καθ' ἡμᾶς μυστήριον, falluntur, quos etiam accedentes chrismate solo καὶ τὴν θεϊκὴν συγκατάβασιν, ἔν τισι δὲ σφαλλοinungimus: et in eos qui hoc omnino non suscipiunt μένους, οὓς καὶ μύρῳ μόνῳ χρίσμεν προσερχομέν et sunt infideles, Judæos scilicet et Græcos quos νους, καὶ εἰς τοὺς πάντη μὴ δεχομένους τοῦτο καὶ etiam baptizamus. Communionis ergo nomine ὄντας ἀπίστους, Ἰουδαίους δηλονότι καὶ Ἕλληνας, ntrumque declararimnus, ut vel chrismate ungantur ου; καὶ βαπτίζομεν. Τῷ ὀνόματι γοῦν τῆς κοινω vel haptizentur. Lege 7 can. 2 syn. primum cap. 4 νίας ἐδηλώθησαν καὶ ἀμφότεροι, ὥστε ἢ μύρῳ tit. 28. lib. Basilic. et 72 canon. synoli in Trullo. χρισθῆναι ἡ βαπτισθῆναι. 'Ανάγνωσον τὸν ζ' κανόνα Et nota secundum præsentem canonem videri par- τῆς β' συνόδου, τὸ α' κεφ. τοῦ δ' τίτλου τοῦ κηʹ βιβλίου tem occlesiae cogere, ut Latinos rejiciamus, qui & τῶν Βασιλικῶν, καὶ τὸν οβ' κανόνα τῆς ἐν τῷ Τρούλο uxores ex Romania volunt accipere. λῳ συνόδου. Καὶ σημείωσαι ὅτι κατὰ τὸν παρόντα κανόνα, ὡς ἔοικεν, ἀναγκάζει τὸ μέρος τῆς Ἐκκλησίας τους Λατίνους ἐξόμνυσθαι θέλοντας γυναί κας λαβεῖν ἐκ τῆς Ῥωμανίας. ZONAR. Hoc idem et Laodicena synodus 10 et 31 et Carthaginensis 21 canone sanxere: et in Trullo palatii celebrata acumenica synodus pluribus adhuc verbis explicavit. Sed Carthaginensis de solis clericis, quemadmodum et hic canon, loquitur: Laodicena vero, et Trullana, orthodoxorum prorsus omnium matrimonia cum hæreticis damnal, ac nuptiali quamvis fœdere contracto irrita nibilomi - mus esse decernit. Non omnibus tamen locis, ut ipsa hujus canonis verba satis indicant, lectoribus olim et cautoribus, postquam in illumn ordinem cooptati forent, uxores ducere permissum fuit; quamvis apostolico canone 26 hæc continente: Ex omnibus qui in clerum leguntur, si cœlibes sint matrimonia inire lectoribus solis et. cantoribus liceat. Clericos igitur orthodoxos, conjugio cum ſeminis a recta religione alienis in posterum sociari omnino synodus velat. Qui vero sociati antea, liberos quoque suscepere, eos licet ab hæreticis jam baptizatas ducere, atque Ecclesiæ catholicæ sisterè jubentur. Adducti enim, vel sancto chrismate solum inungentur, si ab hæreticis recepto ab Ecclesia more baptizati sint; vel, si alieno ab ecclesiastica consuetudine dampatoque ritu initiati, salutaribus undis iterum repetito baptismo expiabuntur. NonΖΩΝΑΡ. Τοῦτο καὶ ἡ ἐν Λαοδικεία σύνοδος ἐπ ι' καὶ λα κανόνι διετυπώσατο, καὶ ἡ ἐν Καρθα γένῃ ἐν και διετάξατο, καὶ ἡ ἐν τῷ Τρούλλῳ τοῦ παλατίου συστᾶσα οἰκουμενική σύνοδος πλατύτερον διωρίσατο. Αλλ' ἡ μὲν ἐν Καρθαγένη σύνοδος ὁμοίως τῷ παρόντι κανόνι περὶ μόνων κληρικῶν διαλέγεται· ἡ δὲ ἐν Λαοδικείᾳ, καὶ ἡ ἐν τῷ Τρούλλῳ καθάπαξ παντὶ ὀρθοδόξῳ ἀπαγορεύει συναλλάττειν γάμον πρὸς αἱρετικοὺς, καὶ διασπᾶσθαι τὸν τοιοῦτον γάμον, και γένηται, παρακελεύεται. ὡς δὲ ἐκ τῆς συγγραφῆς τοῦ παρόντος κανόνος δηλοῦται, οὐ πανταχοῦ τότε τοῖς ἀναγνώσταις καὶ ψάλταις ἐφεῖτο μετὰ τὴν χειροθεσίαν λαμβάνειν γυναῖκας, καίτο: τοῦ κς' κανόνος τῶν ἱερῶν ἀποστόλων περιέχοντος ταῦτα. Τῶν εἰς κλῆρον προελθόντων ἀγάμων κελεύομεν βουλομένους γαμεῖν ἀναγνώστας καὶ ψάλτας μόνον. Καὶ εἰς τὸ ἑξῆς μὲν ἀπηγόρευσεν ἡ σύνοδος αὕτη τοὺς ὀρθοδόξους κληρικοὺς ἑτεροδόξοις συνοικεῖν γυναιξί· τοὺς δὲ ἤδη συνῳκηκότας, καὶ ἐξ ἐκείνων παιδοποιήσαντας ἀπαιτεῖ τοὺς οἰκείους παί δας προσάγειν τῇ καθολικῇ Ἐκκλησίᾳ, κἂν ἔφθα σαν ὑπὸ αἱρετικῶν βαπτισθῆναι. Προσαχθέντες γὰρ ἢ τῷ ἁγίῳ χρίσματι χρισθήσονται μόνον, εἰ ὑπὸ αἱρετικῶν ἐβαπτίσθησαν, ὧν τὸ βάπτισμα δεκτὸν τῇ Ἐκκλησία λογίζεται, ἢ καὶ ἄνωθεν βασ

IN CAN. XV CONC. CHALCED. βάπτισμα τῶν βα- dum vero baptizatos nullo modo ab hæreticis baἘκκλησίᾳ ἐστίν. Εί ptizandos esse; neque quidem filiorum suorum μηκέτι ὑπὸ αἱρετι nomine quidquam de nuptiis, cuín hæretico, Judæo, aut Græco jungendis agere debere decernit. Sunt vero hæretici, qui mysteria nostræ religionis ita recipiunt, ut in quibusdam tamen ballucinentur, atque ab orthodoxis dissentiant. Judæi autem, qui nefario se Christi parricidio contaminavere, et Græcorum appellatione, a fide prorsus alieni et idolorum cultores significantur. Quod si fidem atplecti se velle hæreticorum quispiam aut infidelium polliceatur, cum eo pacisci de nuptiis, non lauren eas, antequam promissa qui ea dedit impleverit, i celebrari licere decernitur. Qui secus fecerit, canonicis in eum pœnis animadverti jubent. πτισθήσονται, εἰ ἀπόβλητον τὸ πτισάντων αὐτοὺς αἱρετικῶν τῇ δὲ οὔπω βαπτίσματος ἔτυχον, κῶν βαπτίζεσθαι, μήτε μὴν ὀνόματι τῶν παίδων αὐτῶν συναλλάττειν γάμον πρὸς αἱρετικοὺς, μήτε πρὸς Ἕλληνας, αἱρετικοὺς μὲν τοὺς τὸ καθ᾿ ἡμᾶς δεχομένους, μυστήριον λέγων ἔν τισὶ δὲ σφαλλομέ τους και διαφερομένους τοῖς ὀρθοδόξοις. Ἰουδαίους δὲ τοὺς χριστοκτόνους, καὶ Ελληνας τοὺς πάντη ἀπίστους καὶ εἰδώλων προσκυνητάς. Εἰ δ᾽ ἴσως δ αἱρετικὸς ἢ ὁ ἄπιστος ἐπαγγέλλεται συνθέσθαι τῇ ὀρθοδόξῳ πίστει, τὸ μὲν συνάλλαγμα προβήσεται, ἡ δὲ συνάφεια ὑπερτεθήσεται, μέχρις ἂν τὴν ἐπαγο γελίαν πληρώσῃ ὁ ταύτην ποιησάμενος. Ο δὲ τούτων παραβάτης ἐπιτιμίοις κανονικοῖς ὑποκείσεται. ΑΡΙΣΤ. Ετερόδοξος ψάλτης καὶ ἀναγνώστης, εἰ σήμας ἐτέκνωσε, προσάγει τῇ κοινωνίᾳ τὰ τέχνες, είπερ ἐκεῖσε βεβάπτισται· εἰ δ' ότι αβάπτιστα, οὐκ ἔτι βαπτίζεται τοις αἱρε τιχοῖς. Το συνάπτεσθαι ὀρθόδοξον αἱρετικῇ γυναικὶ, ἢ τὸ ἀνάπαλιν, καὶ ὁ δέκατος κανῶν, καὶ ὁ τριακοστός πρῶτος τῆς ἐν Λαοδικεία συνόδου, καὶ ὁ δεύτερος τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ Έκτης συνόδου, καὶ ὁ παρών οὗτος ἀπαγορεύουσιν. Εἰ δέ τις τῶν ψαλτῶν καὶ τῶν ἀναγνωστῶν πρὸ τῶν κανόνων τούτων ἑτερόδοξον γυναῖκα ἔλαβε, καὶ ἐτέκνωσε ἐξ αὐτῆς, καὶ τὰ τέχνα εβάπτισε παρὰ τοῖς αἱρετικοῖς μένων, προσαγέτω ταῦτα τῇ κοινωνίᾳ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησία;· εἰ δ᾽ ἀβάπτιστα αὐτὰ ἔχοι, μηκέτι παρὰ τοῖς αἱρετικοῖς ποιούμενος τὴν ἀναστροφὴν, βαπτιζέτω· ἀλλ᾽ ἐκεῖθεν ὑπαναχωρῶν, τῇ καθολικῇ προσαγέτω Εκκλησίᾳ καὶ τοῦ θείου ταῦτα καταξιούτω βαπτίσματος. Διάκονον μὴ χειροτονεῖσθαι γυναῖκα πρὸ ἐτῶν τεσσαράκοντα, καὶ ταύτην μετὰ ἀκριβοῦς δου κιμασίας. Εἰ δέ γε δεξαμένη τὴν χειροτονίαν, καὶ χρόνον τινὰ παραμείνασα τῇ λειτουργία, ἑαυτὴν ἐπιδῷ γάμῳ, ὑβρίσασα τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν, ἡ τοιαύτη αναθεματιζέσθω μετὰ τοῦ αὐτῇ συναφθέντος. ΒΑΛΣ. Τὰ τοῦ παρόντος κανόνος πάντη ἐσχόλα 131 ARIST. Cantor aut lector a recta fide alienus, si uxore ducta liberos genuerit, eos ad communio - nem adducit, si ibidem baptizati sunt. Si vero nondum. sunt baptizati, apud hæreticus postea non baptizantur. Orthodoxum hæreticæ matrimonio conjungi mulieri, aut vice versa et decimus et tricesimus primus synodi Laodicens canon, et secundus exte in Trullo synodi, et hic præsens prohibent. Si quis autem e cantoribus aut lectoribus ante editos hosce canones alterius sectæ duxerit uxorem, et liberos ex ea susceperit, eosque baptizaverit, dunr apud hæreticos manserit, istos Ecclesiæ catholicæ communioni adducat. Si vero nondum baptizati fuerint, ne posthac apud hæreticos retrorsum se convertens eos baptizet. Sed illine recedens catholicæ adducat Ecclesiæ et divino eos dignetur baptismo. CANON XV. Diaconissam non esse mulierem ordinandam ante annum quadragesimum, et eam cum accurata examinatione. Si autem postquam ordinatione suscepta ministerio aliquo tempore permansit, seipsam matrimonio tradiderit, Dei gratiæ injuriam faciens, ea, una cum illo qui ei conjunctus est, anathematizetur. BALS. Quæ in præsenti canone tractantur, omσαν. Διακόνισσα γὰρ σήμερον οὐ χειροτονεῖται, κἂν mino exolevere. Diaconissa enim hodie non ordiκαταχρηστικώς τινες τῶν ἀσκητριῶν διακόνισσαι λέγωνται· ὅτι κανών έστι διοριζόμενος μὴ εἰσέρ χεσθαι γυναῖκας ἐν τῷ ἁγίῳ βήματι. Η γοῦν μὴ δυναμένη ἐν τῷ ἁγίῳ θυσιαστηρίῳ εἰσελθεῖν, πῶς τὰ τῶν διακόνων ἐνεργήσει; 'Ανάγνωσον τὸν ιδ' και γόνα τῆς ἐν τῷ Τρούλλω συνόδου, καὶ τὸν ιεʹ λέγοντας καθαιρεῖσθαι τὴν διακόνισσαν χειροτονηθεῖσαν που του πληρῶσαι τὸν τεσσαρακονταετή χρόνον. Ο δὲ παρών φησι κανὼν ἀναθεματίζεσθαι τὴν μετὰ τὴν χειροτονίαν γάμοις ἑαυτὴν ἐπιδοῦσαν, ὡς ὑβρίο στρίαν τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος. Περὶ δὲ μοναζουσῶν ὁ ἐφεξῆς διδάσκει κανών. Ζήτει καὶ τοῦ μεγάλου Βασιλείου κανόνα ιζ' καὶ κ. ΖΩΝΑΡ. Διὰ τὸ εὐεξαπάτητον τῶν γυναικῶν καὶ natur, etiamsi quædam ascetriæ abusive diaconissæ dicantur. Est enim canon, qui statuit mulieres in sacrum tribunal non debere ingredi. Quæ ergo ad sanctum altare accedere non potest, quomodo diaconatus officium exercebit? Lege et 14 can. syn. in Trullo et 15, dicentes deponendam diaconissam, quæ ordinata est priusquam quadragesimum annum explevisset. Fræsens autem canon dicit anathematizari mulierem, quæ post ordinationem se nuptum dederit, ut quæ Dei gratiam injuria afficiat. De nonialibus autem sequens docet canon. Quære et magni Basilii canonem 17 el 24. ZONAR. Cum mulicres aut capi fraudibus, aut

ναῖκα χειροτονεῖσθαι διάκονον ὁ παρών βούλεται κανών. Καὶ ὁ ιδὴ δὲ καὶ ιε' κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ οἰκουμενικῆς συνόδου ὁμοίως φησὶ, καὶ τοὺς παρὰ τοὺς ὁρισθέντας ἐφ' ἑκάστῳ χρόνους χει ροτονηθέντας καθαιρεῖσθαι κελεύει. Καὶ τεσσαρά κοντα δὲ οὖσαν ἐνιαυτῶν τὴν γυναῖκα μετὰ ἀκρι βοῦς δοκιμασίας χειροτονεῖσθαι βούλεται ὁ κανών οὗτος, τοῦ βίου καὶ τῆς διαγωγῆς αὐτῆς ἀκριβουμένης. Εἰ δὲ δέξεται την χειροτονίαν, καὶ μετά τινα χρόνον ἀρνήσεται τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος, καὶ ἐπιδῷ ἑαυτὴν γάμῳ, ἀναθεματίζεσθαι, κακείνην καὶ τὸν αὐτῆς γαμέτην διακελεύεται. Ο δὲ μέγας ἀπόστολος Παῦλος Τιμοθέῳ ἐπιστέλλων, Χήρα μὴ καταλεγέσθω, φησὶν, ἐλάττων ξ' ἐτῶν. Διὰ τί οὖν, οὕτω διαταξαμένου του Παύλου, ή σύνοδος αὕτη τεσταράκοντα ἐτῶν εἶναι τὴν χειροτονουμένην εἰς διακόνισσαν διετυπώσατο; Φασὶν οὖν ὅτι ὁ μὲν ᾿Από στολος περί χηρών διωρίσατο, ἡ δὲ σύνοδος αὕτη περὶ παρθένων. Ἡ γοῦν ἑαυτὴν μέχρι τοῦ τεσσα ρακοστοῦ χρόνου ἐν ἁγνείᾳ τηρήσασα, καὶ ἀπείραστος μείνασα τῆς ἐκ συναφείας ἀνδρῴας ἡδονῆς, καὶ τὸ τῆς διακόνου χάρισμα δεξαμένη οὐ ῥᾷον πιστεύε ται ἀποκλῆναι εἰς γάμον καὶ εἰς ἐπιθυμίαν ἐλθεῖν. μίξεως, ἧς οὔπω πεπείραται· ἡ δὲ χήρα, εὐνῆς ἀνδρώας καταπολαύσασα, και γευσαμένη τῆς ἐξ ἀνδρῴας μίξεως ἡδονῆς, μᾶλλον ἂν εἴη πρὸς τὸ πάθος ἐπικλινής. Διὸ καὶ ὁ μέγας Βασίλειος ἐν τῷ ιηʹ τῶν αὐτοῦ κανόνων οὐχ ὁμοίως παρθένον κανοsponte ad deteriora labi facillimum: sit, idcirco - εξόλισθον οὐχ ἥττονα τῶν τεσσαράκοντα ἐτῶν γυnorem quadraginta annis diaconissam eligi, bujus canonis sanctione vetitum est. Idem Trullanæ quoque œcumenica synodi 44 ac 15 canone constitutum; ac iis, qui præfinita singulis ordinibus tempora anteverterint, depositio irregata. Sed hanc quoque quadragenariam mulierem non sine stricta examinatione, diligenter explorata prius ac probata vivendi ratione, hic canon admittit. Quod si in album diaconissarum relata, decursu postea temporis, sancti Spiritus munere repudiato, nuptiis sese implicaverit, utromque tam mulierem, quam illam cum quo nupta fuerit, anathemate plectendos esse decernit. At vero magnus apostolus Paulus ad Timotheum scribens: Vidua, inquit, ne eligatur minor sexaginta annis *. Cur igitur sie Paulo præcipiente 40 annos natam mulierem ordini diaconissarum ascribi licere synodus constituerit? Dicunt Apostolum quidem de viduis, synodum autem de virginibus statuisse. Nam quæ se ad quadraginta annos integram incorruptamque conservarit, nec ullam ex virili commercio voluptatis partem degustaverit, postea diaconatus quoque honore et gratia auctam, animum ad nuptias intendere, et ejus vitæ cupiditate, cujus nullum antea usum habuit. accendi non ita facile est. At vidua, quippe in cubile viri olim deducta volupiatunique illecebris delinita, erit ad libidinem proclivior. Proinde magaus quoque Basilius decimo octavo suo canone quamvis in æquali peccato, graviorem tamen vir- νικὴν ἐκπεσοῦσαν κολάζει, καὶ χήραν ἐπίσης ἁμαρ gini ex canonicis 132 sanctionibus electæ, quam viduæ, pœnam infligit. Atque viduam quidem aucille, quæ fornicata est, et scelere domini sui domum impleverit: virginem vero sponsæ adulterio pollutæ comparat. Idcirco virginem adulterorum pœnis subjici; viduam autem instar ancillæ in flagitio deprehensæ puniri jubet. Viduam igitur, quod libidini longe proclivior sit quam virgo, ætate provectiorem eligi oportere, magnus Apostolus censuit. Hinc et sapientissimus ille Basilius, vicesimo quarto canone, de vidua, quæ in numerum viduarum relata postea nupserat loquens, addit: Quod si sexaginta annis minorem viduarum ordini ascripserimus, nostrum jam iilud crimen, ΠΟΙ mulierculæ fuerit. ARIST. Diaconissa, nisi quadraginta annos nata, mon ordinatur. Ei vero quæ per matrimonium initum sacro muneri dedecus attulerit, anathema. Non oportet mulierem ante annum quadragesimum ordinari diaconissam. Si autem cum quadragesimum aetatis attigerit aunum ordinetur, et post ordinationen in matrimonio versetur, ut injuriam Dei gratiæ faciens, anathematizetur. CANON XVI. Virginem, quæ se Domino Deo dedicavit, similiter el monachos non licere matrimonio conjungi. τήσασαν, ἀλλὰ τὴν μὲν χήραν δούλῃ ἀπεικάζει πορνευθείσῃ, καὶ μύσους τὸν οἶκον τοῦ κυρίου αὐτῆς πλησάσῃ, τὴν δὲ παρθένον νύμφῃ μοιχευ· θείσῃ. Καὶ ταύτην μὲν τῷ τῆς μοιχείας ὑπάγει κρίματι· τὴν δὲ χήραν ὡς δούλην ἐπὶ πορνεία ἁλοῦσαν καταδικάζει. Ὡς οὖν πρὸς τὸ πάθος τῆς μίξεως εὐκατάφορον μᾶλλον τὴν χήραν οὖσαν τῆς παρθένου ἐν χρόνῳ πλείονι κατατάττεσθαι ὁ μέγας Απόστολος διετάξατο. Διὸ καὶ ὁ πολὺς τὴν σοφίαν Βασίλειος ἐν τῷ κανόνι περὶ χήρας μετὰ τὸ καταλεγῆναι εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν χηρῶν ἀνδρὶ συνοικήσ σάσης διαλεγόμενος ἐπάγει· Ἐὰν μέντοι πρὸ ἑξή χοντα ἐτῶν ἀριθμήσωμεν αὐτὴν, ἡμέτερον τὸ ἔγκλημα, οὐ τοῦ γυναίου. ΑΡΙΣΤ. Διακόνισσα, εἰ μὴ τεσσαρακονταετής, οὐ γίνεται· τῇ δὲ διὰ γάμου τὴν λειτουργίαν ἐξυβρισάσῃ ἀνάθεμα. Οὐ δεῖ γυναῖκα προ τεσταράκοντα χρόνων χειρο τονεῖσθαι διάκονον. Εἰ δὲ χρόνων τεσσαράκοντα οὖσα χειροτονηθῇ, καὶ μετὰ τὴν χειροτονία» γάμῳ προσομιλήσει, ὡς ἐξυβρίσασα τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν, ἀναθεματιζέσθω. Παρθένον ἀναθεῖσαν ἑαυτὴν τῷ Δεσπότῃ Θεῷ, ὡσαύτως καὶ μονάζοντας μὴ ἐξεῖναι γάμῳ προσTim. V,

IN CAN. XVI CONC. CHALCED. ομιλεῖν. Εἰ δέ γε εὑρεθεῖον τοῦτο ποιοῦντες, Έστωσαν ἀκοινώνητοι. Πρίσαμεν δὲ ἔχειν τὴν αὐθεντίαν τῆς ἐπ' αὐτοῖς φιλανθρωπίας των κατὰ τόπον ἐπίσκοπον. ΒΑΛΣ. Τὸ παλαιὸν γυναῖκές τινες προσήρχοντο τῷ Θεῷ μετὰ λαϊκοῦ σχήματος, καὶ ὡμολόγουν παρθενεύειν. Διορίζονται τοίνυν οἱ Πατέρες τοὺς ὁμολογήσαντας τοῦτο, κἂν ἄνδρες εἶεν μονάζοντες, κἂν γυναῖκες, μὴ ἀφίστασθαι τῶν ὠμολογημένων, καὶ γάμοις προσομιλεῖν. Τοὺς δὲ παραβάτας τούτων ἀκοινωνήτους ήτοι ἀφωρισμένους εἶναι. Τὴν μέντοι ἐξουσίαν τοῦ ἀφορισμοῦ ἤτοι τὴν ἐπέκτασιν ἢ τὴν μείωσιν τῷ ἐγχωρίῳ ἐπισκόπῳ· ἀνέθετο. Σήμερον δὲ τέως ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει οὔτε παρθένοι μετὰ λαϊκοῦ σχήματος τῷ Θεῷ ἀνατίθενται, οὔτε παρθενών ἐστι. Μόνος δὲ ὁ ἅγιος μητροπολίτης ἐκεῖνος Θηβῶν ὁ Καλοκτένης ἐποίησε παρθενῶνα εἰ; Θήβας, καὶ ἔταξε παρθένους ἐν αὐτῷ λαϊκάς. Δι καὶ ἔστι τὸ μνημόσυνον αὐτοῦ αἰωνίζον, καὶ χάριν τούτου. Εἰ δὲ θέλεις εἰπεῖν τὰς ἀσκητρίας τοιαύτας παρθένους, οὐδὲν εὑρήσεις ἐμποδὼν, εἰ μήπω θέλεις ταύτας παρεικάσαι ταῖς μοναζούσαις διὰ τὴν ἀπό καρσιν, καὶ τὰς ἐπ᾽ Ἐκκλησίας συνθήκας αὐτῶν. Ἀνάγνωσον τὴν ιθ' κανόνα τῆς ἐν 'Αγκυρα συνόδου, τῷ τῶν διγάμων ἐπιτιμίῳ ταύτας καθυποβάλλοντα, τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ μδ', καὶ τοῦ μεγάλου Βασιλείου ξ' καὶ ιθ'. Οἱ μὲν γὰρ ὡς πόρνους, οἱ δὲ ὡ: μοιχούς τοὺς ἀθετητὰς τῶν ὁμολογιῶν αὐτῶν καταδικάζουσι. Μὴ γοῦν ἐναντιωθῇς τινι ἐξ αὐτῶν· ἀλλ᾽ εἰπὲ ὅτι, ἐπεὶ παρὰ τῇ ἐξουσίᾳ τοῦ ἐπισκόπου τὰ τῶν ἐπιτιμίων ἀνετέθησαν, αὐτὸς τὸν ἁμαρτήσαντα κατὰ τὸ δικοῦν αὐτῷ ἐπιτιμήσει μετὰ δοκιμασίας. ΑνάγνωΟι καὶ βιβλίον κη, τίτλον ς', κεφ. α' διοριζόμενον μὴ μόνον διασπασθαι τὸν ἀθέμιτον γάμον, ἤτοι τὸν μετὰ συγγενοῦς καὶ τὸν παράνομον, ἦτο: τὸν μετὰ τῆς ἐπιτροπευομένης, καὶ τὸν κατάκριτον δηλονότι τὸν μετὰ τῆς τῷ Θεῷ ἀνατεθειμένης· ἀλλὰ καὶ δημεύεσθαι τοὺς συναλλάξαντας καὶ ἐξορίζεσθαι, εὐτελεῖς δὲ ὄντας καὶ μαστίζεσθαι. Ὥστε οὐ μόνον τα τῆς Νιαρᾶς γενήσονται, ἀλλὰ καὶ ἐπιτίμια ἐπε ακολουθήσουσι. Sin autem hoc fecisse inuenti fuerint, sint ex communicați. Ostendendæ autem in eos humanitatis auctoritatem habere statuimus episcopum ejus loci. BALS. Olim quædam mulieres cum laicali habitu ad Deum accedebant, et virginitatem profitebantur. Definiunt ergo Patres eos qui hoc professi fuerint, sive sint viri monachi, sive mulieres, ab iis, quæ voverunt ac professi sunt, non discedere, nec matrimonio conjungi debere. Horum autem transgressores excommunicatos esse seu segregatos. Segregationis auteh potestatem, ejusque vel extensionem, vel diminutionem, illius loci episcopo attribuerunt. Hodie autem Constantinopoli nec sunt virgines cum laicali habitu Deo consecratæ, nec est virginum domicilium (quod Parthenon dieitur.) Solus autem sanctus ille Thebarum metropolitanus Caloctenes fecit Thebis parthenonein, et laicas in ipso virgines ordinavit. Et ideo æternum hoc est ejus monumentum, eique eo nomine gratia agenda est. Si autem velis etiam has ascetrias dicere virgines, nihil impedimenti invenies, nisi eas etiam velis monachis assimilare propter tonsuram, et quod earum pacta conventa seu vota fiant in Ecclesia. Loge 19 can. synoli Ancyranæ, quæ bigamorum eas pœnis subjicit: syn. in Tral. 44, Basilii Magni 60 et 19. Hi enim ut fornicatores, illi vero ut adulteros, qui vota sua non servaverint, condemnant. Ne ergo in aliquo eorum repugnantiam esse existimes: sed die, quod quoniam episcopi potestati pœna permissa est, ipse peccato rem pro arbitrio puniet com) examinatione. Lege et librum xxviu, tit. 6, cap. 1, in quo decernitur non solum separari illicitas nuptias, utpote cum cognata, easve quæ præter legum pracepta fiunt, aut cum ea, cujus is, qui ipsam ducit, tutelam gerit; et nefarias seu damnatas, ejus scilicet que Deo dedicata est: sed et eos, qui contraxerunt, publicari et segregari, et si sint humilis loci etiam flagellis cædi. Quamobrem non solum fiet quod jubet Novella, sed etiam pœnæ consequentur. ΖΩΝΑΡ. Τοὺς ὁμολογήσαντας παρθενεύειν, και ἄνδρες εἶεν, καν γυναῖκες, ὡς ἀνάθημα ἑαυτοὺς ἡ προσαγαγόντας τῷ Θεῷ, βούλεται ὁ κανὼν τὴν ὁμολογίαν φυλάττειν, καὶ μὴ παραβάτας τῶν ὡμο λογημένων εὑρίσκεσθαι. Εἰ γὰρ τὰς πρὸς ἀλλήλους ὁμολογίας ἐμπεδοῖ Θεός μέσος παραληφθεὶς κατά τὴν θεολόγων φωνὴν πόσος ὁ κίνδυνος, ὧν πρὸς αὐτὸν ἐθέμεθα συνθηκῶν, τούτων παραβάτας εὑρίσκεσθαι; Εἰ δέ τινες εὑρεθεῖεν μετὰ τὴν ὁμου λογίαν γάμον ἑλόμενος ἀκοινωνήτους ήτοι αφωρι σμένους εἶναι τούτους ὁ κανὼν διατάττεται· τὴν δὲ ἐξουσίαν τοῦ φιλανθρωπεύσασθαι ἴσως καὶ λῦσαι τὸ ἐπιτίμιον αὐτοῖς ἢ ἐλαφρῦναι, καὶ τὸν χρόνον 133 ZONAR. Qui se viri aut feminæ virginitatis legibus astringentes Deo instar anathematis devoverunt, in suscepto consilio permanere, ac promissi Gidem nullo modo infirmare canon jubet. Si namque hominum inter se conventa Deo quasi advocato ant astipulatore, ex theologorum sententia, firmari solent, quid illi factum iri arbitrabimur, qui Gidem. ipsi Deo voluntaria pactione obligatam fallere non, dubitarit? Quicunque igitur professione continentiæ. edita, deinde se nuptiis alligarint, communione privatos, hoc est, segregationi obnoxios' esse decernit sed ita tamen, at clementiæ aliquid. hujusmodi hominibus impartiri, totamque ponam, Guill. Beveregii notæ. Κατὰ τὴν θεολόγων φωνήν. Codex Amerbachianus legit, κατὰ τὴν τοῦ Θεολόγου φωνήν.

που ἀνέθετο. Ο δὲ τῆς ἐν Αγκυρα συνόδου ιθ' κανών, Οι παρθενίαν, φησίν, ἐπαγγελλόμενοι, καὶ ἀθετοῦντες τὰ ἐπηγγελμένα τὸν τῶν διγάμων δρον ἐκπληρούτωσαν. Ο δὲ μδ' κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συστάσης έκτης συνόδου - Μοναχός, φησίν, ἐπὶ πορνείᾳ ἀλοὺς, ἡ πρὸς γάμον γυναῖκα ἀγαγόμενος, τοῖς τῶν πορνευόντων ὑποβληθήσεται ἐπιτιμίοις. Ο δέ γε τοῦ μεγάλου Βασιλείου ξ' κανὼν οὕτως περιέχει: Η παρθενίαν ὁμολογήσασα καὶ ἐκπεσοῦσα τῆς ἐπαγγελίας τὸν χρόνον τοῦ ἐπιτιμίου τῆς μοιχείας ἐν τῇ οἰκονομίᾳ τῆς καθ᾿ ἑαυτὴν ζωῆς πλη ρώσει. Τὸ αὐτὸ καὶ ἐπὶ μοναχῶν ἐκπιπτόντων. Εν δὲ τῷ ια' αὐτοῦ κανόνι, τῷ τῶν πορνευόντων ἐπιτιμίῳ καταδικάζει τους μετὰ τὴν ὁμολογίαν μετατι θεμένους μονάζοντας εἰς φιλόσαρκον καὶ ἡδονικὸν βίον. ve ejus partem aliquam condonare, deque temporis & αὐτοῖς, συστείλαι τῇ ἐξουσίᾳ τοῦ κατὰ τόπον ἐπισκό præfiniti summa, quod libitum fuerit, deducere episcopo liceat. Ac Ancyranæ quidem synodi decimus nonus canon: Qui se virginitatis voto, dicit, obligavere, si fidem promissi fregerint, digamorum legibus judicentur. Trullane autem sextæ synodi quadragesimus quartus canon: Monachus, ait, qui cum scorto deprehensus fuerit, uxoremve duxerit, scortatoruir pœnas luat. At vero magni Basilii can. 60: Qnæcunque virginitatem professa mulier a proposito defecerit, penas adulterio in vitæ suæ dispensatione constitutas jubetur expendere. Eademque lege monachos si peccarint, teneri placet. Quos etiam, si monachatum professi se ad vitam nollem voluptariamque postea converterint, scurlatorum poenis teneri ejusdem Basilii undecimo canone decretum est. ARIST. Monachi vel moniales matrimonium ne contrahant, quod si fecerint, excommunicenINT. Hi promisso suo excidentes, et fœdera sna violantes, excommunicationi subjiciunur. At sexagesimus Basilii magui canon fornicationis pœnæ eos subjicit. CANON XVII. Quæ sunt in unaquaque provincia, rurales viconasque parochias, firmas et inconcussas manere apud ros qui illas tenent episcopos: et maxime si triginta annorum tempore eas sine vi detinentes administraverint. Si autem intra triginta annos fuit aliqua vel fuerit de iis controversia, licere iis qui injuriam sibi fieri dicunt, de iis litem movere apud synodum provinciæ. Si quis autem injuria afficiatur a proprio metropolitano, apud exarchum dicΑΡΙΣΤ. Μονάζοντες ή μοναζουσαι μὴ γαμείτω σαν· ἐπεὶ ἔστωσαν ἀκοινώνητοι. Οὗτοι τῆς ἐπαγγελίας αὐτῶν ἐκπεσόντες, καὶ τὰς συνθήκας αὐτῶν ἀθετήσαντες, ἀκοινωνησίᾳ ὁπο κεινται. Ο δὲ ἐξηκοστὸς κανὼν τοῦ μεγάλου Βασι λείου τῷ τῆς μοιχείας επιτιμίῳ τούτους καθυπ άγει. Τὰς καθ' ἑκάστην ἐπαρχίαν ἀγροικικὰς παρ οικίας ἢ ἐγχωρίους μένειν ἀπαρασαλεύτους παρὰ τοῖς κατέχουσιν αὐτὰς ἐπισκόποις, και μά λιστα εἰ τριακονταετή χρόνον ταύτας ἀβιάστως κατέχοντες ᾠκονόμησαν. Εἰ δὲ ἐντὸς τῶν τριά κοντα ἐτῶν γεγένηται τις ἢ γένοιτο περὶ αὐ τῶν ἀμφισβήτησις, ἐξεῖναι τοῖς λέγουσιν ἀδι κεῖσθαι, περὶ τούτων κινεῖν παρὰ ἰδίου μητρο πολίτου, παρὰ τῷ ἐξάρχῳ τῆς διοικήσεως Guill. Beveregii nolæ. Τὰς καθ' ἑκάστην ἐπαρχίαν ἀγροικικάς. In codice Amerbachiano præsenti canoni, de ruralibus et vicariis parœciis hoc scholium annectitur, Αγροικικὰς μὲν λέγει τὰς ἐπὶ τῶν ἐσχατιῶν ἱδρυ μένας, ας καὶ μονοίκια νῦν φασιν. Εγχωρίους δὲ τὰς ἐν μέσοις ἀγροῖς ἢ κώμαις. Οὐ μάχεται δὲ τῷ η κανόνι τῶν ἐν Ἐφέσῳ, κελεύοντι μὴ ἐπιπηδάν ἀλλοτρίᾳ παροικίᾳ, ἀλλ' εἰ καὶ τετόλμηταί τι τοιού τον, ἀποκαθίστασθαι ταύτην τῷ δεσπόζοντι. "Αλλο γὰρ παρ' ἐκείνοις τοῖς Πατράσι, καὶ ἄλλο περὶ τούτου τὸ ἀμφισβητούμενον· οἱ μὲν γὰρ περὶ τῶν ήδη κατηρτισμένων λαῶν, καὶ τῶν ἤδη ὑφ᾽ ἑτέρῳ Επισκόπῳ γεγενημένων, εἶτα παρὰ τῶν πλεονε κτεῖν ειωθότων κατεχομένων πόλεων, ἢ κωμῶν ἀπεφήναντο· οὗτοι δὲ περὶ ἀγρῶν, ὧν εἰκὸς μηδὲ τοσοῦτον εἶναι λόγον παρὰ τῷ ἐπισκόπῳ τῷ προκατειληφότι διὰ τὸ ἀγρεῖον καὶ μικροπρεπές παρ ορωμένων. Rurales quidem paracias vocat eas, qua in ipsis extremitatibus site sunt, quas etiam monæcia nuncupant: viranas autem, quæ in mediis agris ant vicis positæ sunt. Neque pugnat hoc cum octavo canone concilii Ephesini, cavente ne quis in alienam paræciam transiliat, sed si quid istiusmodi præsumptum fuerit, eadem domino suo restituatur. Aliud enim ab istis Patribus, et aliud in præsenti canone disceptatur. Illi enim de populis jam pridem congmentatis, et de civitatibus et vicis alii olim εμiscopo subjectis, postea autem ab iis, qui aliena usurpare consueli sunt, possessis loouuntur: præsentes autem Patres, de agris, quorum ut inutilium et vilium neglectui habitorum. non tantam habuisse rationem episcopum, qui præoccupavit, verisimile est. Παρὰ τῷ ἐξάρχῳ τῆς διοικήσεως. In codice Amerbachiano ἕτερον σχόλιον praesenti canoni subjunctum est, quod de exarchis erudite admodum agit, sicque se habet: Εξάρχους καλεῖ ἐκείνους ὑφ᾽ οὓς τελοῦσιν οἱ μητροπολίται· εἶεν δ' ἂν οὗτοι οἱ πατριάρχαι, ὑφ᾽ ὧν καὶ κρίνεσθαι τὰς κατὰ τῶν μητροπολιτῶν κρινομένας βούλεται δίκας, ἢ ὑπὸ τοῦ Κωνσταντινουπόλεως, ἐξαιρέτῳ προς νομίῳ τοῦτον ἡ σύνοδος τιμήσασα τὴν θρόνον. Ὅτι δὲ ἐξάρχους λέγει τοὺς τῆς πρώτης καθέδρας ἐπι σκόπους, οἱ εἰσιν οἱ πατριάρχαι, τεκμηριοῖ καὶ ὁ τῆς ἐν Καρθαγένῃ λθ' κανῶν, ἀπαγορεύων μὴ δεῖν αὐτοὺς ἐπὶ τῇ τοῦ ἐξάρχου προσηγορία καλεῖσθαι. Εἰ δὲ λέγει τις ὡς ὁ ς' τῆς ἐν Σαρδικῇ κανὼν ἔξαρχον καλεῖ τὸν μητροπολίτην, ἀληθεύσει μὲν, οὐδὲν δ᾽ ἀξιόλογον ἐρεῖ πρὸς τὸ παρὸν ζήτημα. Αὐτὸς γὰρ οὗτος ὁ προκείμενος τῆς ἐν Χαλκηδόνι κανὼν, δεῖν λέγων τὸν παρὰ τοῦ μητροπολίτου ἀδι κούμενον δικάζεσθαι παρὰ τοῦ ἐξάρχου, δείκνυσιν ἕτερον ὄντα τὸν ἔξαρχον παρὰ τὴν μητροπολίτη. Εἰ δ᾽ ὑποτρέχει τις λογισμός, μήποτε τοὺς παρὰ τῶν πατριαρχῶν ἐπί τινας ἐκκλησιαστικές διοική. σεις πεμπομένους ἐξάρχους, οὕτω γὰρ ὀνομάζονται κατὰ τὸ νῦν ἐγχωριάζον ἔτος, ὁ κανὼν σημαίνει· οὐδεμίαν οὐδὲ οὗτος εὑρίσκει χώραν λογισμός. Πρώτ τον μὲν γὰρ διὰ τί τῶν ἄλλων θρόνων ἐχόντων

IN CAN. XVII CONC. CHALCED. ἢ τῷ Κωνσταντινουπόλεως θρόνῳ δικαζέσθω, καθώς προείρηται. Εἰ δὲ και τις ἐκ βασιλικῆς ἐξουσίας εκαινίσθη πόλις ἢ καὶ αὖθις καινι· σθείη, τοῖς πολιτικοῖς καὶ δημοσίοις τύποις καὶ τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἡ τάξις ἀκολουθείτω. ΒΑΛΣ. Τινὲς εἶπον ἐνταῦθα μὴ περὶ ἐνοριῶν λέγειν τὸν κανόνα, ἀλλὰ περὶ ἑτέρων δικαίων διαφε ρόντων ἑκάστης επαρχίας επισκοπῇ. Οὐκ ἔστι δὲ cesis, vel Constantinopolitanam sedem litiget, sicut prius dictum est. Sin autem etiam civitatis aliqua ab imperatoria auctoritate innovata est vel eliam deinceps innovata fuerit, civiles et publicas formas ecclesiasticarum quoque parochiarum ordo consequatur. BALS. Quidam dicebant canonem hic non loqui de regionibus sen dioecesibus, sed de aliis juribus ad uniuscujusque provinciæ episcopatum pertinenGuill. Beveregii nota. ἐξάρχους, ὁ Κωνσταντινουπόλεως οὐχ ἕξει; Επειτα καὶ τἀναντία κατασκευασθήσεται τῶν σπουδαζομένων τοῖς ἀντιλέγουσιν ἐξαιρουμένου κανταῦθα τοῦ Κων σταντινουπόλεως. Εἰ γὰρ οἱ ὑπὸ τοὺς ἄλλους θρόνους ἐπίσκοποι καὶ κληρικοὶ πρὸς τοὺς μητροπολίτας αμφισβητοῦντες μέλλοιεν τὰς ἐκκλήτους ποιεῖσθαι προς τοὺς ὑπὸ τῶν πατριαρχῶν αὐτῶν στελλομένους ἐξάρχους, ἢ πρὸς τὸν Κωνστινουπόλεως πατριάρχην, ἄρα ὁ Κωσταντινουπόλεως μόνος έχει προνόμιον τοὺς τῶν ἄλλων πατριαρχῶν ἐπισκόπους καὶ κληρικούς καὶ μητροπολίτας κρινεον καὶ λύειν τὰς ἀμφισβη τήσεις, ἕπεται δὲ καὶ τρίτον ἄτοπον, τὸ τοὺς ἄλλους πατριάρχας παντελῶς είργεσθαι τῷ τοὺς αὐτοῖς ὑποκειμένους κρίνειν. Καὶ μᾶλλον οὖν μείζονα την αὐθεντίαν τῶν ἐξάρχων αὐτῶν, εἴπερ ἢ αὐτοὶ μέλ λουσι δέχεσθαι τὰς ἐκκλήτους, ἢ ὁ Κωνσταντίνουπόλεως. Ώστε παντὶ τρόπῳ τὸ προνόμιον ἐξῃρης μένου τοῦ Κωνσταντινουπόλεως σώζεται, δια του παρόντος ιζ' κανόνος, καὶ διὰ τοῦ θ'. Quod Latine sic vero: Exarchos vocal eos, quibus metropolitani subsunt: illi autem sunt patriarchae, a quibus causas contra metropolitanos motas judicari vult, vel ab episcopo Constantinopolitano, quem thronum synodus peculiari privilegio honoravit. Quod autem exarchos vocat primæ sedis episcopos, qui sunt patriarchæ, synodi etiam Carthaginensis canon 39 ostendil, evs exurchi nomine non oportere appellari statuens. Si quis autem dixerit, sextum canonem synodi Sardicensis metropolitanum vocare exarchum, verum quidem dicet, sed nihil quod in pra senti quæstione memoratu dignum est. Hic enim ipsė propositus synodi Chalcedonensis canon, dicens eum qui a metropolitano injuria afficitur, ab exarcho judicandum esse, exarchum alium esse a metropolitano indigital. Quod si cogitutio aliqua subeal, exarchus a putriarchis ad ecclesiasticus quasdam administrationes missos (sic enim præsenti ætate nominantur) a canone fortasse significari; neque hæc etiam cogitatio locum inveniet. Primo enim, cum ali throni exarchos hubeant, quare Constantinopolitanus non habebit? Deinde contraria etiam is, quæ peluntur, contradicentibus conficientur, illinc etiam exemplo Constantinopolitano. Si aliis enim thronis subditi episcopi et clerici, cum metropolitanis litem habentes, appellationes fecerint ad 1) exarchos ab ipsis patriarchis missos, aut ad patriarcham Constantinopolitanum; tunc Constantinopolitanus solus aliorum patriarcharum episcopos cleTicosque el metropolitanos judicandi et controversius solvendi privilegium habebit. Quinetiam tertium consequentur absurdum, alios scilicet patriarchus a judicando sibi subjectos penitus arceri: ac proinde majorem esse ipsorum exarchorum auctoritatem, si vel illi appellationes, accipiant, vel episcupus Constantinopolitanus. Adeo ut privilegium exempti præsulis Constantinopolitani omnimodo conservetur, el a præseui decimo septimo canone, et a nono. Ut hoc scholium clarius intelligatur, tenendum est, patriarchas, recentiores presertin, exarchos quosdam sibi constituisse, quibus jura patriarchalia conservaudi cura commissa est, qui propterea πάτριαρχικών δικαίων έξαρχοι ποmnati sunt; horum mentio dit in sigillo Geruaui patriarchae GP. ubi dicitur, Καὶ γὰρ οἱ ἱερᾶσθαι λαχόντες ἐν τούτοις πατριαρχικοὶ καὶ ἔσονται καὶ ὀνομασθήσονται τε καὶ τῷ τῶν πατριαρχικῶν ἐξάρχῳ ὑποκείσονται, καὶ τὰ συνήθη κανονικὰ πρὸς αὐτὸν ἀποτίσουσι. Ὁ δὲ αὐτὸς ἔξαρχος καὶ τοὺς ἑξῆς ἱερᾶσθαι μέλο λοντας, διὰ τῶν κατὰ μέρος βαθμῶν εἰς τοῦτ᾽ αὐτὸ προβιβάσει. In Juris Graeco-Romani l. st, p. 236. lis etiam a patriarchis concessa est omnium patriarchalium monasteriorum cura, quam cum suscipiebant, mandatum a patriarcha recipiebant, vocatum, ένταλμα διδόμενον τοῖς ἐξάρχοις, ibid. lib. vi, p. 433. "Εξαρχοι etiam dicti sunt legati a patriarcha in varias provincias ad tribulum χαράτζιον dictumn colligendum missi, quod nimirum patriarcha Turcarum imperatori annuatim solvit. Omnes hi apxot summa auctoritate præditi sunt, adeo nt excommunicandi, deponendi, et absolvendi potestatem patriarchæ nomine sibi vindicarint; ut testatur Crusius, Turco-Grecia lib. 1. Dix t itaque scholion, nonnullos forsitan bujusmodi εξάρyou; in præsenti canone intelligere, et eam canonis interpretationem erudite refutat; quemadmodum et Zonaræ opinionein, qui exarchos metropolitanos esse opinatus est. Balsamonis autem sententiam de exarchis scholiastes. non attigit. Ea in ejus commentariis ad nonum hujus concilii canonem refertur, ubi έξαρχον esse ait τὸν τῆς ὅλης διοικήσεως μητροπολίτην, generalem nimirum nescio quem metropolitanum toti dicecesi præfectum; quama sententiam amplexus est etiam Joannes Moriņus, in Ecclesiasticarum Exercitationum lib. 1, cap. 15. Verum generaliam hujusmodi metropolitanorum, qui totis diœcesibus præfecti sunt, et tamen a patriarchis distincti, nuspiam occurrit mentio. Et si unquam dati fuerint, per exarchos in præsenti aut nono canone intelligi non possunt. Concesso enim eos hic intelligendos esse, consequetur, hujusmodi metropolitanos majorem in diœcesibus suis auctoritatem habuisse, quam ipsi patriarchæ. In duobus enim hisce canonibus omnes contra metropolitanos motas causas audiendi et judicandi potestas exarchis committitur; nihilo de ista re patriarchis reservato, nisi exarchi ipsi fuerint patriarchæ, juxta sententiam nostram in annotationibus ad can. 9 explicatam. Et præterea omnes metropolitani in his canonibus exarchi diœcescos judicio subjiciuntur; adeo ut si ipsi etiam exarchi metropolitani essent, suo ipsi judicio subjicerentur, quod absurdum est. Constans itaque firmaque mapet sententia prius exposita nimirum εξάρχους διοικήσεων, nullos alius fuisse, quam quos poslea patriarchas appellarunt. In qua eliam opinione scholiasten hic laudatum, æque ac alios in annos tationibus ad can. 9 citatos, fuisse ex ipsius verbis constat: quem eliam Zonaras respexisse videtur, ubi in præsentis canonis interpretatione nonnullos exarchi dicecesani nomme patriarchas intelligere, suamque hanc sententiam ex syn. Carthag. cau. 39 condirmware dicit; dictus enim scholistes et idem asserit, et eodem argumento utitur; unde nom levis hat conjectura, scholiasten istum ante Zonaram claruisse.

tibus: non est autem hoc verum, ut ostenditur ex τοῦτο ἀληθὲς, καθώς δηλοῦται ἀπὸ τοῦ τέλους του fine canonis dicentis, posse imperatorem, in iis quæ a șe innovatæ sunt vel innovabuntur civitatibus, pro episcopalibus juribus statuere quæ voluerit. Lege et 12 can. praesentis syn. et 33 syn. in Trull. Quod autem dicit hic canon tale est: Volebant quidam cos canones, qui de regionibus seu diœce. sibus loquuntur, intelligi de civitatum regionibus: non autem de vilibus ac ruralibus. Decretum est ergo, u: episcopi citra controversiam obtineant regiones a se triginta annis non vi possessas, sive sint rurales seu parva, quæ etiam μονοίκια (hoc est unam tantum domum habentes) dicuntur: sive simι ἐγχώριοι, id est, multos habitatores habentes. Si autem utra triginta ammos 134 istius nomine actionem alius episcopus intenderit, apud provinciæ synodum quid de eo sit statuendum observabitur. Șin autem metropolitanus saum episcopum injuria alliciat, apud diœcesis exarchum, veľ'apud patriarcham de finibus judicio contendetur. Quæ autein ab imperatoribus per publicas formas sive jussiones imp. innovatis vel pro innovandis a se civitatibus decernuntur, manere ut decreta fuerint, utpote quod debeat Ecclesia sequi ea quæ sic decernuntur. Cum hæc ita se habeant, ue dixeris eos quidem, qui triginta annis sine vi regiones possident, moveri non posse: qui autem non sunt tales, id est, cos qui vi possident, etiam post tricesimum annum, adversus eos agi posse. Sed lege postremuin caput 2 tit. lib. v Basilic. sive cap. 1 Novelle 111 sic diceus: Omuis actio venerabili domo competens, sive sit personalis, sive liypothecaria, quadraginta annos non excedit convenientibus unicuique religiosæ domini opportunis præscriptionibus, sed propria quidem tempora servantibus; et antiquam legem quæ extra est, sic dicentem: Præsens quidem Novella constitutio ecclesiis adversus privatos agentibus quadragenariam annorum præscriptionem accommolat. 17 aulem canon Chalced. synodi in quinto cap. primi tit. Nomocanons positis, ecclesiis adversus ecclesias agentibus, dat triginta annorum spatium. Ne mireris autem illud. Ex ea enim 111 Novella, et ex 3 cap. 3 til. lib. v, sive Novella 151 ecclesiae quoque habent alia privilegia. Dicit enim hoc caput: Pro longi autem temporis η præscriptionibus 10 et 20 cl 30 annorum sanctis ecclesiis et omnibus aliis venerabilibus locis, 80lam 40 amorum præscriptionem opponi jubemus. Hoc ipso etiam servato in legatorum quoque pios asus relicta sunt. Quamobrem ecclesiæ quidem, si adversus religiosas domos non agunt, solo quadraginta annorum spatio excluduntur. Qui autem adversus eas agunt, per legitimas exceptiones ab ecclesiis extruduntur. Cæterum quando ecclesiæ inter se invicem agunt, quadraginta annorum privilegium non habebunt, sed jure communi ulentur. Nota autem ex hoc canone, quod licet imp. auferre ecclesiastica privilegia. Si enim eis permittitur ea quæ voluerint de regionum finihus ordinare pro innoκανόνος λέγοντος δύνασθαι τὴν βασιλέα ἐπὶ ταῖς ὑπ' αὐτοῦ καινισθείσαις ἢ καινισθησομέναις πόλεσιν ὑποτυποῦν τὰ βουλητέα αὐτῷ χάριν τῶν ἐπισκοπι κῶν δικαίων. Καὶ ἀνάγνωθι τὸν ιβ' κανόνα τῆς παρού της συνόδου, τὸν λη' τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου. “Ο δὲ λέγει ὁ παρών κανών τοιοῦτόν ἐστιν. "ΗΘλύν τινες ἐξακούεσθαι. τοὺς περὶ τῶν ἐνοριῶν ανά νας εἰς πολιτικὰς ἐνορίας, οὐ μὴν καὶ εἰς εὐτελεῖς ἀγροικίας. Ορίσθη οὖν κατέχειν ἀμάχως τοὺς ἐπισ σκόπους· τὰς ἐπὶ τριακονταετία νεμηθείσας παρ' αὐτῶν ἐνορίας ἀδιάστως, κἂν ἀγροικικαὶ ὦσιν, ἤτοι μικραί, αἳ καὶ μονοίκια λέγονται, κἂν ἐγχώριοι, έτοι πολλοὺς κατοίκους ἔχουσαι. Εἰ δὲ, φησὶν, ἐντὸς τῶν τριάκοντα ἐτῶν ἀναγάγῃ ἕτερος ἐπίσκοπος χάριν τούτου, παρὰ τῇ συνόδῳ τῆς ἐπαρχίας τὰ περὶ τοῦ του τηρηθήσεται. Ἐὰν δὲ μητροπολίτης ἀδικῇ ἐπί σκοπον αὐτοῦ, παρὰ τῷ ἐξάρχῳ τῆς διοικήσεως ἢ παρά τῷ πατριάρχῃ τὰ περὶ τῆς ἐνορίας κριθήσεται. Τα μέντοι παρὰ τῶν βασιλέων διοριζόμενα διὰ δημι σίων τύπων ἤτοι βασιλικών προσταγμάτων, χάριν παρὰ τούτων καινισθεισῶν ἢ καινισθησομένων πο λεων, μένειν καθώς ωρίσθησαν, ὡς καὶ τῆς Ἐκκλησίας ὀφειλούσης ἀκολουθεῖν τοῖς οὕτω διοριζομένοις. Τούτων οὕτως ἐχόντων, μὴ εἴπῃς τοὺς μὲν ἀδιάστως κατέχοντας ἐπὶ τριακονταετίᾳ ἐνορίαν ἀπαρασαλεύτους εἶναι· τοὺς δὲ μὴ τοιούτους, ήγουν τους κατὰ βίαν νεμομένους, καὶ μετὰ τριακονταετίαν ἐνάγεσθαι. ᾿Αλλὰ ἀνάγνωσον τὸ τελευταῖον κεφάλαιον τοῦ β' τίτλου τοῦ εἰ βιβλίου τῶν Βασιλικῶν, ἤγουν κεφάλαιον α' τῆς ρια νεαρᾶς, οὕτω λέγων· Πᾶσα αγωγή προσήκουσα σεπτῷ οἴκῳ, εἴτε προσωπική εἴτε ὑποθηκαρία ἐστὶν, οὐχ ὑπερβαίνει τὰ τες31ράκοντα ἔτη, τῶν ἁρμοζουσῶν ἑκάστῳ οἴκῳ τοιούτῳ εὐαγεί προσκαίρων παραγραφῶν, φυλαττουσῶν μέν ταιγε τοὺς οἰκείους χρόνους· καὶ τὸν ἔξωθεν αὐτοῦ παλαιὸν οὕτω λέγοντα· Ἡ μὲν παροῦσα νεαρὰ διάταξις κατὰ ἰδιωτῶν ἐναγούσαις ταῖς ἐκκλησίαις τὴν τεσσαρακονταετίαν ὑφαπλοῖ· ὁ δὲ τζ' κανὼν τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου κείμενος ἐν τῷ σ' κεφ. τοῦ α' τίτλου τοῦ Νομοκάνονος ταῖς ἐκκλησίαις κατά ἐκκλησιῶν ἐναγούσαις τριακονταετίαν δίδωσι. Μὴ θαυμάτῃς δὲ τοῦτο· ἀπὸ γὰρ τῆς τοιαύτης ρια νεαρᾶς, καὶ ἀπὸ γ' κεφ. τοῦ γ' τίτλου τοῦ ε' βιβλίου ήτοι τῆς ολα νεαρᾶς καὶ ἕτερον προνόμιον αἱ ἐκε κλησίαι ἔχουσιν. Φησὶ γὰρ τὸ τοιοῦτον κεφ. Αντί δὲ χρονίων παραγραφῶν δέκα καὶ εἴκοσι, καὶ τριά κοντα ἐνιαυτών ταῖς ἁγίαις ἐκκλησίαις καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι σεβασμίοις τόποις μόνην τὴν τῶν μ' ἐνιαυτῶν παραγραφὴν ἀντιτίθεσθαι προστάττομεν. Τούτου αὐτοῦ φυλαττομένου καὶ ἐπὶ τῇ ἀπαιτήσει τῶν ληγάτων, καὶ τῶν κληρονομιῶν αὐτῶν εἰς εὐσε δεῖς αἰτίας καταλελειμμένων. Ώστε αἱ μὲν ἐκκλησίαι, μὴ κατὰ εὐαγῶν οἴκων ενάγουσαι, διὰ μένη; τῆς τεσσαρακονταετίας ἀποκλείονται· οἱ δὲ κατὰ τούτων ενάγοντες διὰ τῶν νομίμων παραγραφών ὑπὸ τῶν ἐκκλησιῶν ἐξωθοῦνται. Όταν μέντοι έκκλησίαι κατ' αλλήλων ἐνάγωσι, τὸ τῆς τεσσαρακονταε τίας οὐκ ἔχουσι προνόμιον, ἀλλὰ τοῖς κοινοῖς νόμοι;

$53 IN CAN. XVII CONC. CHALCED. χρῶνται. Σημείωσαι δὲ ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος vatis a se urbibus: multo magis, ut mihi videtur, ὅτι ἔξεστι τῷ βασιλεῖ προνόμια εκκλησιαστικά ἀφαιρεῖσθαι. Εἰ γὰρ ἐφεῖται τούτοις τὰ βουλητέα αὐτοῖς περὶ ἐνοριῶν διατάττεσθαι χάριν τῶν καιν:- ζομένων ὑπὸ τούτων πόλεων· πολλῷ πλέον, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, ἐπισκοπὴν εἰς μητρόπολιν τιμήσουσι, καὶ τινὰ τοιαῦτα ἐνδυνάμως προστάξουσι. ΖΩΝΑΡ. Τὸ ἀλλοτρίοις ἐπεμβαίνεν δικαίοις, καὶ τοὺς πλησιάζοντας ἀδικεῖν, καὶ ὑφαρπάζειν τὰ μὴ σφίσι προσήκοντα, ἅπασι κοινῶς ἀπηγόρευται· πολλῷ δὲ μᾶλλον ἐπισκόποις, οἳ καὶ ἀρχέτυπον ὀφεί λουσι προκεῖσθαι τοῖς ὑπ' αὐτοὺς εἰς μίμησιν παντὸς ἀγαθοῦ. Θεσπίζει τοίνυν ὁ κανὼν οὗτος καὶ τὰς παροικίας ἀπαρασαλεύτους εἶναι παρὰ τοῖς κατ ἔχουσιν αὐτὰς, κἂν ἀγροικικαὶ εἶεν, κἂν ἐγχώρια, τὰ αὐτὰ σχεδὸν τῆς τοῦ τρίτης συνόδου ψήφῳ τῆς ἐν Ἐφέσῳ κελευούσης· πλὴν ὅσον ἐκείνη μὲν περὶ ἐπαρχιῶν καὶ ἐνοριῶν μειζόνων διετάξατο, ἐν οἷς καὶ ἐπίσκοποι ἐχειροτονοῦντο· αὕτη δὲ περὶ παροι κιῶν, αἵτινες εἶεν κἂν ἐνορίαι μικραὶ καὶ οὐ που λυπληθεῖς, ἃς εἰς ἀγροικικὰς καὶ ἐγχωρίους διαι ρεῖ. Αγροικικά; μὲν οὖν φασιν εἶναι τὰς ἐν ἐσχατιαῖς κειμένας, καὶ ὀλίγους ἐχούσας τοὺς ἐν αὐταῖς εἰς κοῦντας, αἳ καὶ μονοίκια λέγονται· ἐγχωρίους δὲ τὰς ἀγροῖς καὶ κώμαις πλησιαζούσας, καὶ πλείονας τοὺς κατοίκους ἐχούσας. Ταύτας οὖν τὰς παροικίας, ὁποῖαί ποτ᾽ ἂν εἶεν, παρὰ τοῖς κατέχουσιν αὐτὰς ἐπισκόποις ἀναφαιρέτους είναι διακελεύεται, καὶ ἐπὶ πλέον αὐτοῖς ταύτας διαφέρειν, εἰ ἐπὶ τριάκοντα G ἐνιαυτοὺς ἀδιάστως, τουτέστι μή τινα βιασάμενοι, καλῇ δὲ πίστει, ἤτοι χωρίς τινος ἀδίκου αἰτίας, κατα ἔσχον αὐτὰς, καὶ ᾠκονόμησαν. Η γὰρ τριακονταετίᾳ αὐτοῖς τὴν αὐτῶν κατοχὴν βεβαίαν ἔθετο. Εἰ δὲ ἐντὸς τῶν λ' ἐτῶν διαναστῇ τις λέγων αὐτῷ τὴν τοιαύτην παροικίαν διαφέρειν, παρὰ τῇ τῆς ἐπαρ χίας συνόδῳ ζητεῖσθαι την υπόθεσιν βούλεται. Ε: δὲ ὁ τῆς ἐν ρίας ἐπίσκοπος τὸν ἴδιον μητροπολίτην αἰτιᾶται, παρὰ τῷ ἐξάρχῳ τῆς διοικήσεως δικάζε σθαι αὐτοὺς, ἢ τῷ Κωνσταντινουπόλεως ἐπισκόπῳ. Τινὲς μὲν οὖν ἐξάρχους τῶν διοικήσεων τοὺς πατριἀρχας φασί, καὶ εἰς σύστασιν τοῦ οἰκείου λόγου χρώνται τῷ λθ' κανόνι τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου, λέγοντι· Τὸν τῆς πρώτης καθέδρας ἐπίσκοπον μὴ λέγεσθαι ἔξαρχον τῶν ἱερέων, ἢ ἄκρον ἱερέα, ἢ τοιουτότροπον τί ποτε, ἀλλὰ μόνον ἐπίσκοπον τῆς πρώτης καθέδρας· ἄλλοι δὲ τοὺς μητροπολίτας τῶν ἐπαρχιῶν φασιν ὀνομάζεσθαι ἐξάρχους, τὸν ἕκτον κανόνα τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου παράγοντες εἰς πίστιν λέγοντα - Χρὴ ὑπομιμνήσκεσθαι διὰ γράμμάτων τοῦ ἐξάρχου τῆς ἐπαρχίας, λέγω δὴ τοῦ ἐπισκόπου τῆς μητροπόλεως. Κρείσσον δ' ἂν εἴη τοὺς μητροπολίτας τῶν ἐπαρχιῶν ἐξάρχους λέγεσθαι, ὡς ὁ ῥηθείς κανὼν τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου τούτους ὠνόμασεν· ὥστε τοιαύτην εἶναι τοῦ κανόνος τούτου τὴν ἔννοιαν, διαιρούσαν δηλαδὴ τὰ δικαστήρια, καὶ ὅτε μὲν ἐπίσκοπος κατὰ συνεπισκόπου ἐνάγει, ἢ κληρικὸς κατὰ ἐπισκόπου, τότε τὸν μητροπολίτην καθίζειν δικαστήν, ἂν καὶ ἔξαρχον τῆς διοικήσεως ὀνομάζει· ὅτε ὃς επίσκοπος κατὰ τοῦ μητροπολίτου ἡ episcopatus metropolium honore donabunt, et eorum qui præerunt promotiones designabunt, et alia quædam, pro ea quam habent potestate, jubebunt. προχειρίσεις ἡγουμενικὰς ὑποτυπώσουσι, καὶ ἄλλα ZONAR. Cum alieni juris usurpatio, ac vicinorum“ injuriæ earumque rerum rapina, quæ ad nos nulla ratione pertinent, vetita sit universis; tum episcopum ab omni ejusmodi noxa multo magis abesse par est, cujus imitatione subditi animum ad omne virtutum genus conformare debent. Quicunque igitur paracias obtinent, sive rusticanas sive paganas, ne possessione jllos moveri liceat, hoc canone des finitum. Simili prorsus constitutione cum ea quæ in Ephesina tertia synodo edita est, hoc tantum descrimine, quod in illa de provinciis amplioribusque locis, quibus etiam episcopi præfici soliti sunt, constitutum: de parœciis, quarum et angusti fines, nec multa celebritas esset, hoe loco actumi, quæ quidem in rusticanas paganasque dividnutur. Ac rusticanas quidem dicunt eas, quæ in remotis locis posit:e, exiguo incolarum numero excultæ sun!, quæ et povolxia (hoc est, unam domuru habentes) vocantur. Paganas vero, prædiis et pagis proximas, et majore incolentium multitudine frequentes. Ne quam igitur ex ejusmodi quibuscunque præcis episcopo eam obtinenti eripi liceat, hoc canone decretumn; 135 presertim vero, si triginta auworum spatio, nulla vi, hoc est nulla cujusquam injuria, sed bona fide sive sine injustis quibusvis mediis retentam administraverit. Hoc namque triginta annorum intervallum, possessioni stabiliendæ sufficere decreverunt. Quod si quis ante id tempus elapsuın hujusmodi paræciæ possessionem ad se pertinere contendat, eam controversiam in provinciali conventu cognosci atque examinari placet. Si tamen litem metropolitano suo episcopus intendat, diœcesano exarcho aut Constantinopolitano episcopo in ea re arbitro ac disceptatore utentur. Exarchi porro diœcesani nomine nonnulli patriarchas intelligunt, suamque sententiam tricesimo uomo Carthaginensis synodi capone confirmare nituntur, qui episcopum primæ cathedræ, vel exarchi sacerdotum, vel summi sacerdotis, vel alio prorsus, quam hoc uno, episcopi primæ cathedræ titulo, appellari vetat. Alii metropolitanos provinciarum exarchi appellatione designari, idque sexto synodi Sardicensis canone satis probari arbitrantur, dicente,. Litteris provincialis exarchi, metropolitani vídelicet episcopi admoneri oportet. Quæ nobis quoque opinio magis probatur, ut exarchi scilicet provincialis nomine metropolitanos intelligamus, quomodo illos laudatus canon Sardicensis synodi nominavit, ex quo hujusmodi canonis sententia exsistet, fora inter se ac judicia discriminans, ut siquidem, inquit, adversus episcopum episcopus alius, aut clericus adversus episcopum judicio contendat, apud metra-

' politanum, quem alio nomine exarchum digdeseos αὐτοῦ δίκην ἔχει, τέτε Κωσταντινουπόλεως ἐπιτρέπειν τὸ δικαστήριον. Οὐ πάντων δὲ τῶν μητροπολιτῶν πάν τως ὁ Κωνσταντινοπόλεως καθιεῖται δικαστής, ἀλλὰ τῶν ὑποκειμένων αὐτῷ· οὐ γὰρ δὴ καὶ τοὺς τῆς Συρίας μητροπολίτας ἢ τοὺς τῆς Παλαστίνης καὶ Φοινίκης, ἢ τοὺς τῆς Αἰγύπτου ἄκοντας ἑλκύσει ´ δικάσασθαι παρ' αὐτῷ, ἀλλ' οἱ μὲν τῆς Συρίας τῷ τοῦ ᾿Αντιο χείας ὑπόκεινται φόρῳ· οἱ δὲ τῆς Παλαστίνης τῷ τῶν Ἱεροσολύμων· οἱ δὲ τῆς Αἰγύπτου παρὰ τῷ Αλεξανδρείας δικάσονται, παρ' ὧν καὶ χειροτονοῦν ται, καὶ οἷσπερ ὑπόκεινται. Ελέγοντο δὲ ἔξαρχοι καὶ ἕτεροι, ήγουν ὁ Καισαρείας Καππαδοκίας, καὶ ὁ Ἐφέσου, καὶ ὁ Θεσσαλονίκης, καὶ ὁ Κορίνθου, οἷς λέγεται διὰ τοῦτο καὶ προνόμιον δοθῆναι πολύ σταύρια φορεῖν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις αὐτῶν. vocal, causa transigatur: si vero cum metropolitano ipso episcopus litiget, tunc ad Constantinopolitanum controversia deferatur. Non omnium autein metropolitanorum, sed ei tantum subjectorum Constantimopolitanus constituetur judex: neque enimn Syrie, Palesting, Phcnicia, aut Ægypti metropolitas, invitos ad súa subsellia Constantinopolitanus trahet; sed Syriæ metropolit. causam Antiochenus cogno - scet, de Palaestinis llierosolymitanus, de Ægyptiis Alexandrinus patriarcha pronuntiabit. Ab illis namque et creantur, et eorundem imperio subjiciuntur. Exarchos porro alios quoque præsules, Casareae nimirum quæ in Cappadocia, Ephesi, Thessalonica, Corinthique episcopos nuncupavere, quibus etiam propterea, prærogativæ nomine, polystauria in suis ecclesiis gestare permissum. ARIST. Vicana et ruralis paracia si triginta annos ΑΡΙΣΤ. Εγχώριος καὶ ἀγροικικὴ παροικία, εἰ possessæ fuerint, possideantur. Si vero intra illud tempus, controversia de iis moveantur. Αt si imperatoris jussu urbs renovala fuit, et écclesiasticarum quoque parœciarum ordo, civiles et publicas formas sequatur. τριακονταετίᾳ ἐσχέθησαν, κατεχέσθωσαν· εἰ δὲ ταύτης ἐντὸς, εἶεν ἐπίδικοι Εἰ δὲ κεκαίνισται ἐκ βασιλικῆς κελεύσεως πόλις, τοῖς πολιτικοῖς καὶ δημοσίοις τύποις ἀκολουθείτω καὶ ἡ τῶν ἐκκλησιαστικών παροικιών τάξις. Εἰ μὲν κατὰ ἰδιωτῶν ἔσχον ἀγωγὴς αἱ ἐκκλησίαι περί τινων ἀκινήτων, καὶ ἐπὶ τεσσαρακονταετίαν ήσύχασαν, μηδ' ὅλως ὀχλήσασαι τοὺς κατέχοντας· οὐκ ἔτι ταύτας ἐνδυνάμως κινεῖν δύνανται παραφραστικῶς ἐκβαλλόμεναι. Εἰ δὲ ἐκκλησία έχει κατὰ ἐκκλησίας, ἐπεὶ ἴσου δικαίου εἰσὶ καὶ ἀμφότεραι, ἐὰν ἐπὶ τριακονταετίαν οὐκ ἐλάλησεν, ἀλλ' ἡσύχασεν· εἰ μετὰ ταῦτα κινήσει, διὰ τῆς τοῦ χρόνου παραγραφῆς ἐξωθεῖται, διατάττεται γοῦν καὶ 4 παι ρὼν κανὼν ὡς, ἐὰν κατέσχον ἐπὶ τριακονταετίαν τινὲς τῶν ἐπισκόπων ἑτέρων ἐπισκοπῶν ἀγροικικές παροικίας ἢ ἐγχωρίους, ἀπαρασαλεύτως κατεχέτω σαν ταύτας· εἰ δὲ ἐντὸς τῆς τριακονταετίας ἀμφιβολία περὶ αὐτῶν γέγονε, τῇ παραδρομή της τρια κονταετίας οι κατέχοντες ταύτας οὐκ ἐκβληθήσον ται, ἀλλὰ κριθήσονται περὶ αὐτῶν παρὰ τῇ συνόδε τῆς ἐπαρχίας μετὰ τῶν οἱομένων ἀδικεῖσθαι. Αγροικικὰς δὲ ἐνταῦθα παροικίας καὶ ἐγχωρίους νοήσεις οὐ πόλεις τινὰς καὶ κώμας, ἀλλ' ἀγρούς καὶ ἐγχωρίους μὲν τοὺς ἐν μέσοις ἀγροῖς καὶ κώ μαις κειμένους, ἀγροικικοὺς δὲ τοὺς τούτων ἀφο εστῶτας, καὶ ἐν ἐσχατιαῖς ἱδρυμένους, οἷς καὶ Guill. Beveregii notæ. Si ecclesiæ de immobilibus quibusdam contra· privatos habuerint actiones et quadraginta annos quieverunt, nullam omnino possessoribus afferentes molestiam, postea eas polenter movere nequeunt ut dicantur aliquo modo ejectæ. Si autem ecclesia contra ecclesiam actionem liabeat, cum ambæ æqualis sint juris, si per triginta annos nihil locuta fuerit, sed quieta manserit, si postea actionem moverit, ob temporis præscriptionem ejicitur. Statuit ergo et praesens canon, quod si episcopi aliqui per triginta annos aliorum episcopatuum rurales aut regionales tenuerint parœcias, eas inconcusse retineant, si autem intra annos triginta orta sit de iis controversia, qui dùm triginta isti praeterlabantur anni eas detinuerunt, non ejicientur, sed pro iis litigabunt apud synodum provincialem, cum iis qui sibi videntur injuria affecti. Rurales autem hic parœcias et regionales ne pytes civitates esse aliquas aut vicos, sed agros: et regionales quiden (agros) in mediis agris et vicis pasitos; rurales autem ab iis remotos, et in ipsis extremiLatibus colloratos, quos et moncia nunc vocant. δικοι; ut sensus sit, judicio subjiciantur. Verum et in ejus et nostris codicibus, post ταύτης ἐντός, aliquid desiderari videtur; quod ex ipsius Aristeni scholiis ita forsitan suppleatur, Εἰ δὲ ἐντὸς ταύτης, ἀμφιβολία περὶ αὐτῶν γέγονε, εἶεν ὑπόδικοι, Si autem intra illud tempus controversia de iis orta fuerit, judicio subjiciamur. Πολυσταύρια. Ita vocantur vestimenta Logothetæ epitome, pro επίδικοι hic legit ὑπό quædam patriarchalia, a multis crucibus quibus resperguntur; quæ adeo patriarchis peculiaria fuerunt, ut aliis episcopis ea induere vel gestare non licuerit. Balsannon, "Ωσπερ οὖν οὐ δοθείη ἐπισκόπῳ τινὶ τὰ τοῖς πατριάρχαις φιλοτιμηθέντα διὰ ἐνδυμενίας χαρίσματα, σάκκος δηλονότι καὶ πολυσταύριον. Balsami. respons. ad Marci Alex. interrog. 37. Cum itaque Gæsaree in Cappadocia, Ephesi, Thessalonice, Corinthique præsules exar - chi etiam nuncupati fuerint, et propterea πολυσταύρια in suis Ecclesiis gestare potuerint, uti Zonaras hic asserit, palam est eos aliqua patriarchalis dignitatis parte honoratos fuisse, cujus causa exarchi sive patriarchæ nominati sunt. Εἰ δὲ ταύτης ἐντὸς εἶεν ἐπίδικοι. Christophorus Justellus, tam in Aristeni, quam Simeonis Εἰ δὲ κεκαίνισται. In Justelli Bibliotheca hæc ultima hujus epitom-s pars sic legitur, El & κακαίνισται βασιλικῆς ἐκ κελεύσεως πόλις, ἡ τάξις, καὶ ὁ τύπος ἀκολουθείτω τοῖς πολιτικοῖς· δημοσίοις, καὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς παροικίας. In Simeonis Logothetæ epitome, pro κεκαίνισται, κεκανόνισται, pro κελεύσεως, ἐκκαλέσεως, et pro ἐκκλησιαστικῆς, ἐκκλησιαστικοῖς male legitur. Quanto nostra lectio ambabus hisce præferenda sit, nemo non videat.

IN CAN. XVIII CONC. CHALCED. μονοίκια νῦν λέγουσιν. Εἰ δὲ βασιλεὺς ἐκ νέου πόλιν 4 Si vero imperatur de novo urbem exstruxit, vel in ἐκαίνισεν, ἢ καὶ αὖθις καινίσοι, οὐ φιλονεικήσει περὶ αὐτῆς ὁ γειτνιάζων ἐπίσκοπος, καὶ ὑπὸ τὴν παροικίαν αὐτοῦ ποιῆσαι ταύτην ἐπεγκαλέσει· ἀλλὰ τοῖς πολιτικοῖς καὶ δημοσίοις τύποις ἀκολουθήσει, ὥστε ἐκείνης τῆς ἐπαρχίας ἢ παροικίας τὸν ἐπίσκο πον ταύτην ὑφ' ἑαυτὸν ἔχειν, εἰς ἣν αὕτη ἐναπεγράφη καὶ ὑπετέθη τελεῖν. Τὸ τῆς συνωμοσίας ἢ φρατρίας Έγκλημα, καὶ παρὰ τῶν ἔξω νόμων πάντη κεκώλυται (20)• πολλῷ δὴ μᾶλλον ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ ᾿Εκκλησίᾳ τοῦτο γίνεσθαι ἀπαγορεύειν προσήκει. Εἴ τινες τοίνυν κληρικοὶ ἢ μονάζοντες εὑρεθεῖεν ἢ συν ομνύμενοι ή φρατριάζοντες, ἢ κατασκευάς τυρεύοντες ἐπισκόποις ἢ συγκληρικοῖς ἐκπιπτέτωσαν πάντη τοῦ οἰκείου βαθμοῦ. ΒΑΛΣ. Συνωμοσία ἐστὶ τὸ κατέμπεδώσαί τινας κατά τινα οἰκεῖα θελήματα μετὰ ὅρκον ἀμοιβαδὸν πρὸς ἀλλήλους γινομένου Φρατρία δέ ἐστι τὸ συν ελθεῖν καὶ ὁμοφρονῆσαί τινας χάριν τοῦ ποιῆσαι τόδε τι κακόν. Εξω δὲ νόμους ὁ κανὼν καλεῖ τοὺς πολιτικούς, διὰ τὸ τοὺς πλείστους ἐξ αὐτῶν παρὰ τῶν τῆς ἔξω γραφῆς σοφῶν ἤτοι τῶν Ἑλλήνων συντεθῆναι. Φησὶ γοῦν ὡς, ἐπεὶ καὶ ὁ πολιτικός νόμος τοὺς φρατριαστὰς καὶ συνωμότας κολάζει, ὀφείλουσι καθαιρεῖσθαι οἱ τοιοῦτόν τι ποιοῦντες κληρικοὶ ἢ μονάζοντε;. Καὶ ὁ μὲν κανὼν τοὺς κατά ἐπισκόπων ἢ συγκληρικῶν τυρεύοντας ἤτοι 820 τασκευάζοντας, κατὰ τὸν Ἐτυρώθη ἡ καρδία αὐτῶν, ἀντὶ τοῦ ἐσκληρύνθη, καθαιρεῖσθαί φησιν. Οἴομαι δὲ καὶ τοὺς κατὰ λαϊκῶν τοιοῦτόν τι ποιοῦν τας Ιερωμένους ὁμοίως κολάζεσθαι. 'Ανάγνωσον καὶ τὸ λι' κεφ. τοῦ ἐννάτου τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος καὶ τῆς ς' συνόδου κανόνα λδ'. ΖΩΝΑΡ. Καὶ τοῖς πολιτικοῖς νόμοις, οὓς ἔξω ἐκάλεσεν ὁ κανών διὰ τὸ παρὰ Ἑλλήνων πάντας σχεδόν συντεθεῖσθαι, τὸ τῆς συνωμοσίας ἔγκλημα κεκώλυται καὶ κεκόλασται, ὡς ἔστιν εὑρεῖν ἐν βιβλίω Εξηκοστῷ τίτλῳ τριακοστῷ ἔκτῳ, κεφαλαίῳ δ' 5ª Psal. cxviii, 70. posterum exstruet, non 136 de illa contendet vicinus episcopus, nec eam sub suam trahere paraeciam studebit, sed politicos et publicos sequetur typos, ut illius provinciæ aut parœciæ episcopus eam sub se habeat, cui antea ascripta el subjecta fuit. CANON XVII. Gonjurationis vel sodalitatis crimen ab externia etiam legibus est omnino prohibitum: malto antem magis hoc in Dei Ecclesia fieri prohibere oportet. Si qui ergo clerici vel monachi inventi fuerint, vel conjurati, vel sodalitates comparantes, vel aliquid struentes adversus episcopos aut conclericos, proprio gradu omnino excident. BALS. Conjuratio est, malas aliquas suas voluntates firmare, jurejurando inter se invicem dato et accepto. Sodalitas autem (quæ φρατρία Grace dicitur), est convenire el consentire aliquos alicujus mali faciendi gratia. Externas autem leges vocat canon civiles, quoniam earum plurimæ ab externæ seu profanæ scripture peritis, seu Græcis, sunt compositæ. Dicit ergo, quod quoniam lex quoque civilis et sodales et malos eliam conjuratores punit, deponi debent qui tale quid faciunt clerici, vel monachi. Ac canon quidem eos, qui adversus episcopos vel conclericos aliquid struunt aut moliuntur, juxta illud, coagulatum est cor eorum ", id est, induratum est, deponi jubet. Existimo autem et eos, qui adversus laicos tale quid faciunt, sacerdotes similiter puniri. Lege et 37 caput 9 tit. praesentis operis, et syn 6 can. 34. ZONAR. Civilium quoque legum sanctionibus, quas externas, quod a Græcis omnes fere conditæ sint, appellavit canon, conjurationis scelus et veli tum et vindicatum fuisse constat, quod etiam ex libro sexagesimo. titulo tricesimo sexto, capite Guill. Beveregii nota. "Η φρατρίας. Codex Amerbachianus in Bibliotheca Basileensi ubique legit φατρία pro φρατρία, ει φατριάζοντες pro φρατριάζοντες. Ει neminem lateat, quam promiscue hæc verba scribuntur idem ubique significantia. Παρὰ τῶν ἔξω νόμων πάντη κεκώλυται. Ulpianus, Proximum sacrilegio crimen est, quod majestatis dicitur. Majestatis autem crimen illud est, quod adversus populum Romanum, vel adversus securitatem ejus committitur, quo tenetur is, cujus opera dolo malo consilium initum erit, quo obsides injussu principis interciderent, quo armali homines cum telis lapidibusve in urbe sint, conveniantve adversus rempublicam, locave occupentur, vel templa, quove cœlus conventusve fiat, hominesce ad seditionem convocentur. L. 1, D. Ad leg. Jul. majestalis, plura ibidem videas, quæ etiam referuntur in Basilic. I. vi, tit. 56. PATROL, GR. CXXXVII. Η συγκληρικοῖς. Joannes Antiochenus ad dit ἢ συμμονάζουσιν. Collect. can. tit. 32; quæ tamen vox neque ab ullo alio, quem vidimus Græco codice, nec a Latinis interpretibus agnoscitur. Verum si non legatur, necessario saltem subintelligenda est, quoniam canon de monachis æque ac clericis agit. ὃς ἔστιν εὑρεῖν ἐν βιβλίῳ εξηκοστῷ. Verba legis e Basilicis hic citate, sic habent, Καὶ ὁ συνωμοσίαν κατὰ τῆς πολιτείας παρασκευάσας γενέσθαι, καὶ ὁ ἐπιβουλεύσας τῷ στρατῷ ἡ τοῖς πω λεμίοις αὐτὸν προδούς, καὶ ὁ κατὰ δόλον ἐμποδίσας ὑπὸ Ρωμαίους γενέσθαι τοὺς πολεμίους, ἢ παρα σκευάσας αὐτοὺς βοηθῆναι πλήθει, ἢ ὅπλοις, ἢ ἴπ ποις, ἢ χρήμασιν, ἢ ἑτέρῳ οἰῳδήποτε τρόπῳ, Η τοὺς φίλους τῆς πολιτείας ἐχθρούς ποιήσας, ἢ κω λύσας ἕτερον ἔθνος πειθαρχήσαι τῇ πολιτεία, ἢ παρασκευάσαι τοῖς ἐχθροῖς δοθῆναι ὁμήρους, ἢ χρή

της Συνωμοσία δ' ἔστι τὸ τινὰς κατά τινων βουλεύσασθαι, καὶ ἀλλήλους ὅρκοις συνδῆσαι με ἀποστῆναι τοῦ ἀτόπου βουλεύματος, μέχρις ἂν τοῦτο ἐκτελεσθείη· ὅπερ ἐν ταῖς Πράξεσιν Ιστόρηται τῷ θείῳ Λουκᾷ, λέγοντι ὅτι ποιήσαντές τινες τῶν Ἰουδαίων συστροφήν, ἀνεθεμάτισαν ἑαυτούς, λέγοντες μήτε φαγεῖν, μήτε πιεῖν, ἕως οὗ ἀποκτείνωσι τὸν Παῦλον, Φρατρία δέ έστι κακοθελὲς δια βούλιον, καὶ συμφωνία τινῶν ἐπὶ πράξεσι φαύλαις. Ταῦτα τοίνυν πολλῷ μᾶλλον ἀποτρέπεσθαι χρὴ τοὺς Ιερωμένους καὶ τοὺς μονάζοντας. Εἰ δέ τινες εύρε θειεν, φησὶν ὁ κανών, τοιοῦτοι συνομνύμενοι Η φρατριάζοντες, και τινα μηχανώμενοι (τοῦτο γὰρ τὸ τυρεύοντες, ἀντὶ τοῦ σκληρά και πονηρά και quarto; et titulo quinquagesimo primo, cap. primo, καὶ τίτλῳ να', κεφαλαίῳ πρώτη, θεσπίσματι τρί lege tertia, facile apparet. Est vero conjuratio, cum adversus aliquos inito consilio, nunquam se quieturos donec cogitata perfecerint, mutuo se invicem jurejurando complures obligavere. Quo pacto ex Judæis nonnulli, ut in Actis sanctus Lucas memorat ", conspiratione facta sua ipsi ea couditione capita devovere, ut si cibi aliquid aut potus, misi Paulo interfecto, gustassent, diris omnibus exsecrationibusque devincti atque obnoxii tenerentur. Sodalitas autem (Grace φρατρία) courenticulum est, et ad maleficia suscipienda quoruaidam consensio. Ab hujusmodi igitur improbitate multo magis et sacerdotes et monachos abesse par est. Quod si ex iis aliqui, inquit canon, se conjurationibus aut sodalitatibus implicuisse, nefarii quid!- τασκευάζοντες, κατὰ τὸν ᾿Ετυρώθη ἡ καρδία αυτ piam molientes, deprehensi fuerint, (id namque significat verbum, τυρεύοντες, quasi flagitii aliquid τῶν, ἀντὶ τοῦ ἐσκληρύνθη) τους τοιούτους εκπίπτειν κελεύει τοῦ οἰκείου βαθμοῦ. ac sceleris struentes, cui affine est illud, coagulatum est cor eorum, quasi diceret, Induratum est) eus gradu suo moveri jubet. ARIST. Clerici et monachi, si conventicula cele brare, et contra episcopum conjurare, conperii fuerint, gradibus suis excidant. Conjuratio aut sodalitas, si iu cujuspiam, qualiscunque fuerit, senatorum eversionem fiat, a legibus majorem omnibus aliis delictis constitutam habet multam. Propterea itaque et hic canon eos, qui contra episcopos conjurationes faciant aut sodalitates, gradibus suis deponi statuit. 137 CANON XIX. Pervenit ad aures nostras, quod in provinciis cano - nibus constitute episcoporum synodi non fiant, el ex eo multa ecclesiastica negliguntur, quæ correctione indigent. Statuit ergo sancta synodus secundum sanctorum Patrum canones, ut bis in anno eumdem in locum conveniant uniuscujusque provinciæ episcopi, ubi metropolis episcopo melius esse videbitur, et singula emergentia corriganı: episcopi autem, qui non conveniunt, sed in propriis urbibus domi manent, si qui em sani sunt, el ab omni inexcusabili et necessario negotio liberi, fraterne reprehendantur. BALS. De synoais, que debent singulis annis fieri, quære 5 canon. primæ synodi, et quæ in eum scripta sunt. ZONAR. Que de anniversariis synodis in una- **Act. xxr, 30. ΑΡΙΣΤ. Κληρικοὶ καὶ μονάζοντες, εἰ φωραθείεν ἢ φρατριάζοντες ἢ συνομνύμενοι κατ' ἐπισκό που, τῶν βαθμῶν αὐτῶν ἔκπτωτοι. Η συνωμοσία καὶ ἡ φρατρία, εἰ ἐπὶ ἀναιρέσει τινὸς τῶν οιωνδήποτε συγκλητικῶν γένηται, μείζονα πάντων τῶν ἄλλων ἐγκλημάτων ἀπὸ τῶν νόμων ἔχει τὴν καταδίκην. Διὰ τοῦτο γοῦν καὶ ὁ κανὼν τοῖς κατ' ἐπισκόπων συνωμοσίας ή φρατρίας ποιου μένοις, ἔκπτωσιν τῶν οἰκείων βαθμῶν ὁρίζει. Ηλθεν εἰς τὰς ἡμετέρας ἀκοὰς ὡς ἐν ταῖς ἐπαρχίαις αἱ κεκανονισμέναι σύνοδοι τῶν ἐπισκόπων οὐ γίνονται, καὶ ἐκ τούτου πολλὰ παραμελεῖται τῶν διορθώσεως δεομένων έκα κλησιαστικών πραγμάτων. Ωρισε τοίνυν ή ἁγία σύνοδος κατὰ τοὺς τῶν ἁγίων Πατέρων κανόνας δὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐπὶ τὸ αὐτὸ συν τρέχειν καθ' ἑκάστην επαρχίαν τοὺς ἐπισκό πους, ἔνθα ἂν ὁ τῆς μητροπόλεως ἐπίσκοπος δοκιμάσῃ, καὶ διορθοῦν ἕκαστα τὰ ἀνακύ πτοντα τοὺς δὲ μὴ συνιόντας ἐπισκόπους, ἐνδημοῦντας ταῖς ἑαυτῶν πόλεσι, καὶ ταῦτο ἐν ὑγείᾳ διάγοντας, καὶ πάσης απαραιτήτου καὶ ἀναγκαίας ασχολίας ὄντας ἐλευθέρους, ἀδελφικῶς ἐπιπλήττεσθαι. ΒΑΛΣ. Περὶ τῶν ετησίως ὀφειλουσῶν γίνε σθαι συνόδων ζήτει τὸν ε' κανόνα τῆς α' συνόδου, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ. ΖΩΝΑΡ. Περὶ τῶν ετησίως διαταχθεισῶν γίνεGuill. Beveregii nota. ματα, ή υποζύγια, καὶ ὁ τὸν συνομολογήσαντα κατ ηγορούμενον τῶν δεσμῶν ἀπολύων (τῷ νόμῳ Ἰουλί ἐνέχεται). Basilic. l. Lx, tit. 56, c. 4. Exsuit eadem lex in Pandectis, 1. rv, D. Ad leg. Jul. majeslatis. Κεφαλαίῳ πρώτῳ θεσπίσματι τρίτῳ. Codex Basileensis legit θέματι τρίτῳ, εἰ pro κεφαλαίῳ πρώτῳ, vel κεφαλαίῳ α', legendum suspicor κεφα λαίῳ ια'; non enim in primo, sed undecimo capite tituli hic citati de hac re agitur, ubi dicitur, Ενέχεται (νόμῳ τῷ Ἰουλίῳ, καὶ οἵτινος κατὰ δόλον ἐπὶ αρχία ή πόλις προεδόθη τοις πολεμίοις. Basilic. 1. Lx, tit. 51, c. 11. Et eadem quidem lex a Balsamone in hoc negotio laudatur, in scholiis ad Photii Nomocanonem, tit. 9, cap. 37. Περὶ τῶν ἔτησίως. Hæc Balsamonis έρμη Msia in codice Amerbachiano desideratur.

IN CAN. XXI CONC. CHALCED σθαι συνόδων ἐν ἐπαρχίᾳ ἑκάστῃ καὶ ἐν τοῖς τῶν quaque provincia celebrandis coustimata sunt, ea ἁγίων ἀποστόλων κανόσιν ἐξήγηται, καὶ ἐν τῷ ε' κανόνι τῆς πρώτης συνόδου, καὶ ζητητέον ἐκεῖνα. ΑΡΙΣΤ. Δὲς τοῦ ἐνιαυτοῦ σύνοδος γενέσθω, ἔνθα δοκεῖ τῷ ἐπισκόπῳ τῆς μητροπόλεως· καὶ λυέσθω τὰ ἀνακύπτοντα. Ως ἔμπροσθεν είρηται, τὸ δὲς τοῦ ἔτους γίνεσθαι σύνοδον εκωλύθη παρὰ τοῦ ἔκτου κανόνος τῆς ἐν Νικαία συνόδου τὸ δεύτερον, καὶ τοῦ ὀγδόου κανόνος τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ ἔκτης συνόδου, διὰ τὴν συντρι βὴν, καὶ τὸ ἐνδεῶς ἔχειν πρὸς ὁδοιπορίαν τοὺς συναθροιζομένους ἐπισκόπους· καὶ ὡρίσθη ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ γίνεσθαι ἀπὸ τῆς ἁγίας τοῦ Πάσχα ἑορτῆς καὶ μέχρι συμπληρώσεως τοῦ Ὀκτωμβρίου μηνός. Κληρικοὺς εἰς ἐκκλησίαν τελοῦντας, καθώς ήδη ὠρίσαμεν, μὴ ἐξεῖναι εἰς ἄλλης πόλεως τάτ τεσθαι ἐκκλησίαν· ἀλλὰ στέργειν εκείνην ἐν ᾗ λειτουργεῖν ἐξαρχῆς ἠξιώθησαν· ἐκτὸς ἐκεί νων, οἵτινες, ἀπολέσαντες τὰς ἰδίας πατρίδας ἀπὸ ἀνάγκης, εἰς ἄλλην ἐκκλησίαν μετῆλθον. Εἰ δέ τις ἐπίσκοπος μετὰ τὸν ὄρον τοῦτον ἄλλῳ ἐπισκόπω προσήκοντα δέξοιτο κληρικόν, ἔδοξεν ἀκοινώνητον εἶναι καὶ τὸν δεχθέντα καὶ τὸν δεξάμενον, ἕως ἂν ὁ μεταστάς κλη ρικὸς εἰς τὴν ἰδίων ἐπανέλθοι ἐκκλησίαν. ΒΑΛΣ. Περὶ τούτου ἀρκούντως ὄπισθεν ἐξηγησάμεθα. Μὴ ἐναντιωθῇ δέ σοι ὁ κγ' κανὼν τῆς παρούσης συνόδου, μὴ ἐπάγων ἀφορισμὸν τοῖς ἐν ἀλλο τρία χώρα διατρίβουσι κληρικοῖς, ἀλλὰ διοριζόμενος διώχεσθαι τούτους. Ανάγνωσον δὲ τὰ ἐν ἐκείνῳ γραφέντα ΖΩΝΑΡ. Καὶ περὶ τούτων ἐν διαφόροις κανόσιν ἐξήγηται, καὶ ἀρκοῦσιν ἐκεῖνα. ΑΡΙΣΤ. Κληρικὸς ἑτέρας πόλεως εἰς ἑτέραν οὐ ταχθήσεται Ο δὲ τὴν οἰκείαν ἀπολέσας πατρίδα, εἰ ἐπ' ἄλλην ἐκκλησίαν ἐλήλυθεν, ἀνεπιτίμητος. Επίσκοπος δὲ ξένον κληρικὸν εἰσδεξάμενος, μετὰ τοῦ δεχθέντος ἕξει τὸ ἀκοινώνητον. Εν πολλοῖς τοῦτο κανόσιν εἴρηται, τὸ μὴ τάττεσθαι κληρικὸν ἑτέρας πόλεως εἰς ἑτέραν ἄνευ nostris commentariis in sanctorum apostolorum canones, et in quintum primæ synodi canonem, satis explicavimus: illa autem quærenda sunt. ARIST. Bis quotannis celebretur synodus ubi metropolis episcopo visum fuerit: et emergentia de- * terminentur. Ut antea dictum est, bis quotammis haberi synodum, ex sexto canone Nicænæ synodi secundæ, et octavo sexta synodi in Trullo canone prohibetur ob molestiam, et quod episcopi, quos convenire oportet, non sulcienter ad iter faciendum instruantur; et decreturn fuit seinel quotannis synodum fieri, a sancto Pascha festo usque ad completum mensen Octobrem. CANON XX. Clericos in ecclesiis ministerio fungentes, quemad modum jam statuimus, non licere in alius civitatis ecclesia ordinari: sed illa esse conten tos, in qua ab initio ut ministrarent digni habili sunt: præter illos, qui, amissa sua patria, in aliam ecclesiam necessario transierunt. Si quis autem episcopus post hoc decretum clerum, qui ad alium episcopum pertinet, susceperit, placuit esse excommunicatos, eumque qui susceptus est, et eum qui suscepit, donec clericus qui migravit in suam ecclesiam redeat. BALS. De eo superius satis dictum est. No tibi autem contrarins esse videatur 23 canon præsentis syn., qui clericis in aliena regione versantibus segregationen non inducit, sed eos expelli opor tere statuit. Lege autem quæ in eo scripta sunt. ZONAR. De his etiam in diversis canonibus commentaria edidimus, et ea sufficiunt. ARIST. Clericus unius civitatis in altera non constiluetur. Qui vero suam amisit patriam, si in aliam ecclesiam venerit, irreprehensibilis est. Episcopus autem extraneum clericum suscipiens, una cum suscepto excommunicabitur. Hoc in multis canonibus dicitur, ne unius civitatis clerici in alia constituantur, præter sui epiγνώμης τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου. Εσται γοῦν καὶ ὁ scopi sententiam. Et ipse itaque episcopus, qui ἐπίσκοπος ὁ τὸν ξένον κληρικὸν τῇ ἰδίᾳ ἐπισκοπή κληρώσας, καὶ αὐτὸς ὁ κληρωθεὶς, ἀφωρισμένος, μέχρις ἂν αὐτὸς ὁ κληρικὸς εἰς τὴν ἰδίαν ἐκκλησίαν ἐπανέλθοι. Ο δὲ τὸν τὴν οἰκείαν πατρίδα ἀπολέ σαντα κληρικὸν ἀπό τινος ἀνάγκης δεξάμενος ἀνε πιτίμητος. KANON KA'. Κληρικοὺς ἢ λαϊκοὺς κατηγοροῦντας ἐπισκόπων alienum clericum in suo episcopata elegerit, et ille qui electus fuerit excommunicabitur, usquedum idem clericus in suam ecclesiam 138 redierit. Qui clericum autem, qui suam amisit patriam, ex necessitate quadam receperit, culpari nequit, CANON XX. Clericos vel laicos, episcopos aut clericos accusantes, Guill. B. veregii nota. Δὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ σύνοδος. Haec Aristeni epitome in Bibliotheca Juris canonici veteris deest, tam in Aristeni ipsius, quam in Symeonis Logotrela canonum epitomnis. Ανάγνωσον δὲ τὰ ἐν ἐκείνῳ γραφέντα. Hæc Balsamonis verba in ms. Basileensi desiderantur. Κληρικές ἑτέρας πόλεως εἰς ἑτέραν οὐ ταχθήσεται. Hæc etiam Aristeni verba in Justelli Bibliotheca desual.

non indiscriminatim, ac citra inquisitonem admit lere ad accusationem, nisi eorum existimatio prius examinata fuerit. BALS. Quære 6 canonem 2 syn. et praesentis canonis disces interpretationem. ZONAR. Sexto quoque secundæ synodi canone idem statuitur. Quæ in eum igitur scripsimus, ad hujus quoque canonis explicationem satis superque sulliciunt. ARIST. Clericus vel laicus, qui episcopum temere accusal, non admillendus. Oportet existimationem eorum, qui episcopos aut clericos accusant, examinare, et non sine probatione cos ad accusationem admittere, sive clerici sint ii qui accusant, sive laici. Ne forte ejecti sint, aut excommunicati, aut criminum aliquorum accusati, et nondum compertum sit illos vilio vacare; aut aliter vita culpata, et a religione aliena. Multi enim hujusmodi ecclesiasticum confundere et evertere volentes ordinem, calumniosas contra inculpatos et orthodoxos episcopos clericosque accusationes consarcinant. CANON XXII. Non licere clericis post mortem proprii episcopi res quæ ad ipsum pertinent, rapere, quemadmodum et assumentibus, prohibitum est: aut qui hoc fecerint, de proprio gradu in periculum venire. BALS. Præsens canon deponi jubet clericos, qui post mortem proprii episcopi res, quæ ad illum pertinent, rapiunt; et non solumn ipsos, sed et reliquos, qui eorum sibi custodiam vindicant; metropolitanos scilicet, et alios, apud quos mortuus est episcopus, qui etian παραλαμβάνοντες, hoc est assunentes, dicuntur. Tunc autem dicitur episcopus res habere, et de iis disponere ac testari potest, quando, ut vult 40 canon apostolicus, cum primum fuit electus, quæ sunt sua propria, et ἢ κληρικῶν ἁπλῶς καὶ ἀδοκιμάσεως μη προσ δέχεσθαι εἰς κατηγορίαν, εἰ μὴ πρότερον ἐξετασθείη αὐτῶν ἡ ὑπόληψις. ΒΑΛΣ. Ζήτει κανόνας τῆς β' συνόδου, καὶ μάθῃς τὴν τοῦ παρόντος κανόνος ἐξήγησιν. ΖΩΝΑΡ. Καὶ ὁ ἔκτος κανὼν τῆς δευτέρας συνόδου περὶ τούτων διατάττεται. οὖν ἐγράφη ἐκεῖ, εἰς ἐξήγησιν καὶ τοῦ παρόντος κεφαλαίου ἀρκοῦσι. ΑΡΙΣΤ. 'Αδοκιμάστως κληρικὸς ἢ λαϊκὸς ἐπι σκόπου κατηγορῶν ἀνεπίδεκτος. Δεῖ τὰς ὑπολήψεις τῶν κατηγορούντων ἐπισκό πων ἢ κληρικῶν ἐξετάζεσθαι· καὶ μὴ ἀποδοκιμά στω; αὐτοὺς εἰς κατηγορίαν αὐτῶν παραδέχεσθαι, κἂν κληρικοί εἰσιν οἱ κατηγοροῦντες, κἂν λαϊκοί· μή ποτε ἀποβεβλημένοι οὗτοι εἶεν, ἢ ἀκοινώνητοι, ἢ ἐπ᾿ ἐγκλήμασί τισι κατηγορούμενοι, καὶ μήπω φανέντες ἀνεύθυνοι, ἢ ἄλλως πως τὸν βίον ἐπίμεμπτοι, ἢ τὴν θρησκείαν αλλότριοι. Πολλοὶ γὰρ τοιοῦτοι, τὴν ἐκκλησιαστικὴν εὐταξίαν συγχέειν καὶ ἀνατρέπειν βουλόμενοι, συκοφαντικὰς αἰτίας συρ ῥάπτουσι κατὰ τῶν ἀνεπιλήπτων καὶ ὀρθοδόξων ἐπισκόπων καὶ κληρικῶν. Μὴ ἐξεῖναι κληρικούς μετὰ θάνατον τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου ἁρπάζειν τὰ διαφέροντα αὐτῷ πράγματα, καθὼς καὶ τοῖς παραλαμβάνουσιν ἀπηγόρευται ἢ τοὺς τοῦτο ποιοῦντας κινδυνεύειν περὶ τοὺς οἰκείους βαθμούς. ΒΑΛΣ. Ο παρών κανὼν καθαιρεῖσθαί φησι τοὺς κληρικοὺς τοὺς μετὰ θάνατον τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου ἁρπάζοντας τὰ τούτῳ διαφέροντα πράγματα· καὶ οὐ μόνον αὐτοὺς, ἀλλὰ καὶ τοὺς λοιποὺς τοὺς χρεωστοῦντας φυλακήν τούτων, μητροπολίτας δηλαδὴ καὶ ἑτέρους παρ' οἷς ἐτελεύτησεν ὁ ἐπίσκο πος, οἳ καὶ παραλαμβάνοντες καλοῦνται. Τότε δὲ λέγεται ἔχειν ὁ ἐπίσκοπος πράγματα, καὶ δύναται διατίθεσθαι, ὅταν κατὰ τὸν μ' ἀποστολικὸν κανόνα ἀπογράψηται, ἅμα τῷ χειροτονηθῆναι, τὰ οἰκεῖα Guill. Beveregii nota. Ζήτει κανόνα. Hæc Balsamonis ἑρμηνεία in mus. Basileensi nou exstat. Exstat autem, non modo in impressis, verum etiam in Bodleiano nostro et Etoniensi codicibus. Καθὼς καὶ τοῖς παραλαμβάνουσιν ἀπηγό ρευται. Hic codices mirum in modum dissentiunt. Huic enim Bodleiani ms. lectioni, toniensis, Basileensis; item quo usus est Gentianus Hervetus, necnon Balsamonis et Zonaræ codices suffragantor. Joannes Antiochenus e contra legit, καθὼς καὶ τοῖς πάλαι κανόσιν ἀπηγόρευται. Collect. can. tit. 4, cui Latini interpretes adstipulantur, ut in annotationibus ad can. apost. 40 observatum est. Sic etiam Josephus Ægyptius legisse videtur; alio· qui enim nescio quo ista ejus verba referantur, quæ snæ hujus canonis paraphrasi insermit, Neque res ejus usurpabunt, nisi eas de quibus Patres locuti sunt, el mandatum ediderunt. Quin etiam in Græco Balsamonis codice antehac impresso eadem lectio retinetur. Ipsum autem Balsamonem, æque ac Zonaram, τοῖς παραλαμβάνουσιν legisse, ex ipsorum scholiis constat, quibus παραλαμβάνοντας metropolitanos aliosve contendunt esse, quibus res episcopi defuncti commendatæ sunt, vel apud quos moritur. Verum quomodo ista vox hunc sensum ferat, me prorsus fugit. Neque enim metropolitauis solis, aliisve, apud quos episcopus diem obit, sed omnibus omnino clericis res episcopi vita functi παραλαμβάνειν assumere vel sibi arripere hic prohibetur. Nec quidem hariolari possum, quid bæc vox hoc in loco significet. Quin etiam verbum ἀπηγόρευται in præteriu ostendit hoc antea velitum fuisse. Vetitum autem τοῖς παραλαμβάνουσι fuisse, nemo, ut opinor, demonstrare aggredietur. Sed Balsamon et Zonaras locum hunc sic legerunt, ac proinde aliquem huic voci sen um affingere necessum habuerunt; præsertim cum aliter nemo eam intelligat. Cum alii autem codices, iique longe antiquiores, aliam nobis lectionem exhibeant, eamque et intellectu facilem, et loco congruam; ea baud dubie praeferenda est, nimirum καθὼς καὶ τοῖς πάλαι κανόσιν ἀπηγόρευται. Quibus verbis Patres an tiquum aliquem de eadem re prius exstitisse canonem indigitant, qualis est quadragesimus apostolorum, ad quem propterea eos hoc loco respexisse plus quam verisimile est.

$65 IN CAN. XXII CONC. CHALCED. omnia quæ sunt ejus ad ecolesiam pertinebunt. Descriptione autem facta, ut dictum est, si. intestatus morietur episcopus existimo quod secundum leges cognati ejus, qui ab intestato vocantur, ei succedent. Et si enim nonnulli ex 81 can. syn. Carth, dixerunt esse in potestate succedentis episcopi, ut bona ejus qui mortuus est intestatus, ut voluerit, administret: sed mihi videtur, quod ex eo canone statuente debere eum, qui intestato episcopo succedit, episcopum, descriptionem facere ejus voto congruentem, ostenditur maxime debere fieri secundum leges rerum defuncti successioueni. Hoc enim si fecerit, ejus voto convenientem descriplionem faciet. Quare etiamn 24 can. Antioch. syn. et syn. in Trull. can. 55. καὶ τὰ τῆς ἐπισκοπῆς. Εἰ γὰρ μὴ οὕτω ποιήσει, quae episcopatus, descripsit. Nisi euim ita fecerit, πάντα τὰ τούτου τῇ Ἐκκλησίᾳ ἀνήκουσιν. ᾿Απο γραφῆς δὲ γενομένης, ὡς εἴρηται, ἐὰν ἀδιάθετος ὁ επίσκοπος τελευτήσῃ, νομίζω ότι κατὰ νόμους ὑπὸ τῶν ἐξ ἀδιαθέτου καλουμένων προσγενῶν αὐτοῦ κληρονομηθήσεται. Κἂν γάρ τινες ἀπὸ τοῦ πα' και νόνος τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου εἶπον ἔχειν ἐπ' ἀδείας τὸν μετ' ἐκεῖνον ἐπίσκοπον τὰ πράγματα τοῦ ἀδιαθέτως τελευτήσαντος ἐπισκόπου κατὰ τὸ βουλητὸν αὐτῷ οἰκονομεῖν· ἀλλ' ἐμοὶ δοκεῖ ὅτι ἀπὸ τοῦ τοιούτου κανόνος, λέγοντος ὀφείλειν ἐπιγινόμε νον ἐπίσκοπον τοῦ ἀδιαθέτου ἐπισκόπου την διατύ πωσιν ἁρμοδίαν τῷ αὐτοῦ ἐπαγγέλματι ποιήσασθαι, μάλιστα παρίσταται κατὰ νόμους γίνεσθαι τὴν διαδοχὴν τῶν πραγμάτων τοῦ τελευτήσαντος. Τοῦτο γὰρ ποιῶν, ἀρμοδίαν διατύπωσιν ποιήσει τῷ αὐτοῦ ἐπαγγέλματι. Ζήτει τὸν κδ' κανόνα τῆς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ συνόδου καὶ τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ και νόνα λε'. ZONAR. Quadragesimus quoque sanctorum apostolorum canon, quænam episcopi propriæ possessiones, quæque Deo dicatæ sint, notum omnino ac testatum esse decernit; episcopoque, quod ad proprias possessiones attinet, illas testamento cuicunque libitum fuerit legandi potestatem facit. Eadem Antiochenæ synodi quarto et vicesimo canone constituta. Hoc etiam canone, quæ 139 episcopus propria possedit, eo vila functo clerici rapere atque ad se avertere prohibentur. Verba autem illa [quemadmodum assunentibus quoque velitum est ex εynodi Trullanæ canone tricesimo quinto intelligere facile est. Eo siquidem loci ne metropolitano etiam episcopo, cum aliquis ex subjectis sibi episcopis decesserit, vel ex ecclesia vel ex ipsius episcopi bonis quidquam in rem suam convertere liceat interdictum sed siquidem in episcopatu clericí: aliqui sint, eorum fidei ac; diligentiæ, quoad alter episcopus subrogetur, ea bona commendata esse; sin vero nulli forsitan sint clerici, a metropolitanointerea asservari, eique, qui suffectus fuerit episcopo, ad libellam omnia reddi jubetur; assumentium ergo nomine clericos aut metropolitanos intelligit, quorum fidei res illæ creditæ atque commendatæ sunt. Qui vero aliquid ex bonis episcopatus, aut episcopi propriis rapiunt aut alienant, ordinum suorum gradibus amoveri decernit. Hæreticos autem testamento hæredes scribere episcopi ΖΩΝΑΡ. Καὶ ὁ τεσσαρακοστὸς τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανών φανερὰ εἶναι ὁρίζει τὰ ἴδια πράγματα τοῦ ἐπισκόπου, καὶ τὰ Κυριακὰ φανερά, καὶ ἐξουσ σίαν δίδωσι τῷ ἐπισκόπῳ τὰ οἰκεῖα, οἷς βούλεται, καταλιμπάνειν. Καὶ ὁ κδ' τῆς ἐν Ἀντιοχεία συνόδου κανὼν τὰ αὐτὰ διατάττεται. Καὶ ὁ παρὼν δὲ κανὼν ἀπαγορεύει τὰ τῷ ἐπισκόπῳ διαφέροντα πράγματα παρὰ τῶν κληρικῶν διαρπάζεσθαι ἐκείνου θανόντος. Τὸ δὲ, Καθὼς καὶ τοῖς παραλαμβάνουσιν ἀπηγόρευται, νιητέον κατὰ τὸν λεʹ κανόνα τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου, κωλύοντα καὶ τὸν μητροπολίτην ᾧ ὑπέκειτο ὁ τελευτήσας ἐπίσκοπος, μήτε τι τῶν τῆς ἐκκλησίας μήτε τῶν ἰδικῶν τοῦ ἐπισκόπου σφετερίζεσθαι· ἀλλ' εἰ μὲν εἶεν ἐν τῇ ἐπισκοπῇ κληρικοί, παρ' ἐκείνων κελεύονται τὰ πράγματα φυλάττεσθαι, μέχρις ἂν ἕτερος ἐπίσκοπος γένηται· εἰ δ᾽ οὐκ εἶεν ἴσως κληρικοί, τῷ μητροπολίτῃ τὴν τούτων ἀνατιθέμενον φυλακήν, ἵν᾿ ἀποδοίη ταῦτα ἀκαινοτόμητα τῷ χειροτονηθησομένῳ ἐπισκόπῳ. Παραλαμβάνοντας οὖν τοὺς κληρικοὺς ἢ τοὺς μητροπολίτας φησίν, ὡς τὴν τῶν πραγμάτων φυλακὴν ἐμπιστευομένους. Τοῖς δὲ διαρπάζουσιν ἢ νοσφιζο μένοις τι τῶν τῆς ἐπισκοπῆς ἢ τοῦ ἐπισκόπου πραγμάτων ἐπιτίμιον ἐπάγει, τὴν ἔκπτωσιν τῶν οἰκείων βαθμῶν. Καταλιμπάνειν δὲ ἐπίσκοπον αἱρε τικοῖς τὰ οἰκεῖα κεκώλυται, μᾶλλον δὲ τοιούτοις καταλιπὼν καὶ ὑπὸ ἀνάθεμά ἐστιν· ἀδιαθέτου δὲ τοῦ ἐπισκόπου τελευτήσαντος, ὁ μετ᾿ ἐκεῖνον ἐπίσ σκοπος τὰ ἐκείνου ὡρίσθη οἰκονομεῖν πράγματα prohibentur: quin, si fecerint, etiam anathenale θεαρέστως κατὰ τὸν κβ' καὶ πα' τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου κανόνα. eos teneri constitutum. Quod si nullo facto testamento episcopus decesserit, quicunque in ejus locum fuerit suffectus, de illius fortunis ex 22 et 81 syn. Carth. cap. quod Deo gratissimumn fore arbitrabi sur, statuet. ΑΡΙΣΤ. ῾Ο ἐξ ἀνθρώπων ἐπισκόπου γεγενημένου τὰ ἐκείνου ἁρπάζων τοῦ βαθμοῦ ἁμαρτή σεται. ARIST. Qui episcopo vita functo, illius bona rapit,. gradu dejicietur. Guill. Beveregii nota. Ζήτει τὸν κδ' κανόνα. Pro his verbis, usque ad finem interpretationis, nihil aliud in priori Balsamonis editione Græca occurrit, quam ζήτει καὶ τὸν ἐν τῷ Τρούλλῳ κεφ. λε'. Sed nostra lectioni sufragantur ms. Basileensis, isque quem Gentianus Hervetus transtulit. Locum etiam in priori editione corruptum esse, ex ipsis verbis cuivis ea consideranti patet.

Quicunque clerici episcopi bona post mortem ipsius diripiunt, de gradibus suis in periculum veniunt. CANON XXI. Pervenit ad aures sanctæ synodi, quod clerici quidam et monachi, quibus nihil a proprio episcopo mandatum est, et sunt etiam nonnunquam ab ipso communiune segregati, ad imp. Constantinopolis urbem se conferunt, et in ea diu morantur, turbas excitantes, statumque ecclesiasticum perturbantes, et aliquorum domos subvertunt. Statuit ergo sancta synodus, ut ii prius a sanctissima Constantinopolitanæ Ecclesiæ defensore admoneantur, ul imp. urbe excedant: si autem in iisdem negotiis impudenter perseverent, ut per ipsum defensorem Οσοι τῶν κληρικῶν τὰ τοῦ ἐπισκόπου πράγματα διαρπάζουσι μετὰ θάνατον ἐκείνου, περὶ τὸν ἴδιον βαθμὸν κινδυνεύουσι. ΚΑΝΩΝ ΚΡ. "Ηλθεν εἰς ἀκοὰς τῆς ἁγίας συνόδου, ὡς κληρικοί τινες καὶ μονάζοντες μηδὲν ἐγκεχειρισμένοι ὑπὸ τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου, ἔστι δὲ ὅτε καὶ ἀκοινώνη. τοι γενόμενοι παρ' αὐτοῦ, καταλαμβάνουσι τὴν βασιλεύουσαν Κωνσταντινούπολιν, καὶ ἐπὶ πολὺ ἐν αὐτῇ διατρίβουσι, ταραχὰς ἐμποιοῦν. τες, καὶ θορυβοῦντες τὴν ἐκκλησιαστικήν και τάστασιν, ἀνατρέπουσί τε οἴκους τινῶν· ρι· σεν τοίνυν ἡ ἁγία σύνοδος τοὺς τοιούτους ὑπομιμνήσκεσθαι μὲν πρότερον διὰ τοῦ ἐκδί κου τῆς κατὰ Κωνσταντινούπολιν ἁγιωτά Guill. Beveregii notæ. Aià rov Exôlxov. De generali hujus vocis Exdıxoc significatione non est ut dubitemus. Nam Dionysius Exiguus et antiquior ille Latinus interpres, Defensorem, recte verterunt: quibus suffragatur ipse Balsamon dicens: Σὺ δὲ γίνωσκε ὅτι ἡ δόσις τῶν ἐκδίκων καὶ τῶν δεφενσόρων λεγομένων. Bals. in syn. Carthag. can. 78. Sic etiam in veterihus juris verborum glossis, Δεφένσωρ, Εκδικος. Verum Exdixo: Defensores alii civiles fuerunt, alii ecclesiastici. Canon de ecclesiasticis solis loquitur, nti ex sequentibus verbis constat, Διὰ τοῦ ἐκδίκου τῆς κατὰ Κωνσταντινούπολιν ἁγιωτάτης Εκκλησ elaç. De defensoribus civitatis Justinianus totain novellam constitutionem edidit, quæ ordine quindecima est. Defensores Ecclesiæ sæpe cominemorantur. Maxentius: Non ergo, ut iste mentitur populus, sed defensores Ecclesiæ eos exinde egredi compulerunt. Max. resp. ad Epit. Hormisda. Theodorus Anagnosta: Παῦλος ὁ ἔκδικος τῆς Ἐκκλησίας, μακρὸς ὢν τὴν πληγὴν κατὰ τῆς κεφαλῆς ἀντὶ Εὐpaulov labwv txvvEGEV. Theod. Anagn. eclog. 2. Justinianus imperator eos ἐκκλησιεκδίκους, Ecclesiecdicos vocat 1. XLII, c. De episcopis et clericis. Prima autem ecclesiasticorum defensorum origo a politicis deducta videtur. Cum singulæ enim in imperio Romano civitates defensores suos habuerit, ecelesiis ihidem constitutis visum est tales etiam sibi officiales ab imperatoribus impetrare. Et quidem eos ab imperatoribus primo impetratos fuisse, ex synod. Carthag. c. 78, abunde constat. Editus est iste canon a concilio Carthag. an. 398 habito, his verbis: Ab imperatoribus universis visum est postulandum propter afflictionem pauperum, quorum molestiis sine intermissione fatigatur Ec clesia, ut defensores iis adversus potentias divilum, cum episcoporumį provisione, delegentur. Conc. Carth. 5, can. 9, qui in codice canonum istius Ecclesiæ hic impresso est 78, ubi etiam in titulo Græce vocantur Exôixot twv txxlystov. Et hree prima fuil et antiquissima, ni fallor, quæ ullibi occurrit, ecclesiasticorum defensorum mentio; quos etiam vix credibile est synodum Carthaginensem ab imperateribus postulare voluisse, si in Ecclesiam antea introducti fuerant. Ex eo autem, quod ab imperatoribus eos tunc temporis postulandos decerneretur, Baisamon in Meditatis observat, eos laicos fuisse, atque in præsenti synodi Chalcedonensis canone intelligendos esse, utpote de quo ait: 'O totoŪTOS κανὼν ἐ ἐπεφώνηται, ὅτε λόγο; οὐκ ἦν ἐκδίκων ὄντων απὸ τοῦ βήματος, λαϊκῶν δὲ ταῖς ἐκκλησίαις διδαμένων εκάστοτε πρὸς ἐκδίκησιν. Καὶ τοῦτο δηλόν ἐστιν ἀπὸ τοῦ σε' τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου, τωσὶ διεξιόντος ῥητῶς, περὶ ἐκδικῶν τῶν ἐκκλη 6v. Bals. Medit. in Juris Græco-Romanit, l. viř, p. 454. Et quidem eoɛ in nullo ecclesiastico gradu ού ordinatos olim fuisse, ex secundo præsentis concili canone colligatur; nbi nou ordinati dicuntur, sed promoti; neque cum clericis, sed cum cronome et paramonario conjunguntur, quemadmodum et Jostinianus eos, non coin clericis cujuscunque dignitatis, sed cum xenodochis, nosocomis, aliisque istiusmodi officiulibus recenset, qui nullo clericatns gradu constituti sunt. Postea autem nonnullos corum clericos fuisse extra dubium est, cum ad Thronum etiam Constantinopolitanum nonnunquain promoti fuerint; nt Balsamon in Meditatis ante citatis tradidit. Quod ad numerum eorum spectat, Heraclius Augustus in Novella sancivit, decem in Constantinopolitana majore Ecclesia constitutos esse, Τοὺς μὲν Θεοφιλεῖς συγκέλλους εἰς δύο τὸν ἀριθμὸν περιστῆναι, καγκελλαρίους δὲ εἰς ιβ', 6x86 xoug &t els Béxa. Joaunes episcopus Citri in Resp. ad Constant. Cabasilam quatuor solummodo defei sores numeral. Εἰσὶ δὲ καὶ ἕτερα ὀφφίκια, ἅπερ μάλιστα τοῖς ἱερεῦσιν ἁρμόζουσιν, ὁ ἐπὶ τῶν κατά ηχήσεων, ὁ ὀρφανοτρόφος, οἱ τέσσαρες έκδικος. Jur. Gr.-Rom. 1. v, pag. 528. Euchologium a Jacobo Goar Paris. editum duos exhibet officialium Ecclesiæ Constantinopolitana catalogos, in quorum primo præter πρωτέκδικον duodecim ἐκδίκους, in altero duos solos esse traditur; qui etiam assessores tantum fuerunt xpwtex6(x4) sive summo et proprie sic dicto defensori. De cujus etiam officio. ut pauca delibenius, in primis observandum est ei ex hoc canone concessam esse auctoritatem clericos et monachos ex urbe Constantinopoli expellendi, quicunque ab opiscopo suo non missi ibi commorantur. Si quidem autem Patres Chalcedonenses hoc defensoribus injungunt, eos antea constitutos supponunt. Ac proinde hoc non primarium et principale, sed secundarium fuit eorum officium. Primo autem instituti sunt a concilio quodam Carthaginensi, ut pauperes contra divites defenderent. Syn. Carthag. can. 78. Cui hoc autein aliter facere non potuerint, minores a divitibus contra pauperes, vel e contra, molas causas audiendi potestas iis commissa est, ejusmodi præsertim, quas ab episcopo antea determinari consuetum fuit. Hoc e supradicto synodi Carthaginensis canone palam est, utpote in quo decernitur, ut defensores ab imperatoribus postulentur, διὰ τὴν τῶν πενήτων κάκωσιν, ὧν ταῖς ἐπαχθείαις ἀπαύστως ἡ Ἐκκλησία παρενοχλεῖται, propter pauperum vexationem, quorum molestiis assidue fatigatur Ecclesia. Instituti sunt ergo defensores, ne pauperum vexationibus Ecclesia diutius fatigaretur; ac propterea frustranea prorsus esset eorum institutio, nisi eas audirent et determinarent causas, quibus Ecclesia antea faði gari solita fuit. Et quidem rpwtéxĉtxov_minores ecclesiasticas audiisse causas ex ordine officialium

' IN CAN. XXIII CONC. CHALCED. της Εκκλησίας ἐπὶ τὸ ἐξελθεῖν τῆς βασιλευ ούσης πόλεως· εἰ δὲ τοῖς αὐτοῖς πράγμασιν ἐπιμένοιεν ἀναισχυντοῦντες, καὶ ἄκοντας απ τοὺς διὰ τοῦ αὐτοῦ ἐκδίκου εκβάλλεσθαι, καὶ τοὺς ἰδίους καταλαμβάνειν τόπους. ΒΑΛΣ. Απαγορεύουσιν οἱ Πατέρες κληρικούς Η μονάζοντας παρά γνώμην τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου, πολλάκις καὶ ἀφωρισμένους ὄντας, καταλαμβάνειν τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ ἐπὶ πολὺ ἐν αὐτῇ διατρίβειν, διὰ τὸ μὴ ἔχειν ἴσως διακονίας ἐκκλη σιαστικάς· τοῦτο γάρ φησιν ἀνατρέπειν τὴν ἐκκλησιαστικὴν κατάστασιν, καὶ τοὺς οἴκους τῶν παρα δεχομένων αὐτούς. Καὶ ἐνταῦθα μὲν ἐκδιώκεσθαι τούτους καὶ ἄκοντας ὁ κανών διορίζεται, εἰ μὴ θελήσωσι παρὰ τῶν ἐκδίκων υπομιμνησκόμενοι με ἐχόντες ὑποχωρῆσαι· ὁ δὲ κ' κανὼν τῆς παρούσης συνόδου ἀκοινωνήτους είναι φησι καὶ τὸν δεχθέντα καὶ τὸν δεξάμενον. Καὶ μὴ ἐναντιωθῇ σοι· ἀλλ᾽ εἰπὲ ὅτι ἐκεῖ μὲν ἔφθασαν δεχθῆναι, καὶ διὰ τοῦτο ἀκοινωνησίᾳ κατακρίνονται σὺν τοῖς δεξαμένοις αὐτοὺς ἐπισκόποις, ἐνταῦθα δὲ οὐκ ἐδέχθησαν εἰσέτι, καὶ διὰ τοῦτο διώκονται, καὶ ἀναγκάζονται ἀπελθεῖν Ενθα ἐχειροτονήθησαν. Ανάγνωθι καὶ τὴν ις' ἀποστο λικὸν κανόνα. ΖΩΝΑΡ. Τοὺς κληρικούς βούλεται ὁ κανὼν ταῖς ἐκκλησίαις προσμένειν, αἷς ἐκληρώθησαν, κἂν ἴσως μὴ κρίνοιντο παρὰ τοῦ ἐπισκόπου εἰς ἐγχείρισιν πραγμάτων ήτοι διοίκησιν ἐπιτήδειοι, κἂν ἴσως καὶ ἐπιτιμηθῶσι παρ' αὐτοῦ τῷ τῆς ἀκοινωνησίας ἐπιτιμίῳ, καὶ μὴ ἀποσκιρτᾷν, καὶ ἀλλαχοῦ ἀπιέναι καὶ διατρίβειν ἐκεῖ, καὶ ταραχὰς καὶ θορύβους ποιεῖν, καὶ συγχέειν τὴν ἐκκλησιαστικὴν κατάστασιν κακὸν ὑπόδειγμα τοῖς ἄλλοις κληρικοῖς γινομένους καὶ οἴκους τινῶν ἀνατρέποντας ἢ τῶν μιμουμένων αὐτ τοὺς κληρικῶν, καὶ τῇ τάξει μὴ ἐμμενόντων τῆς Ἐκκλησίας, ἢ τῶν δεχομένων αὐτοὺς καὶ εἰ; οἶκο· ομίαν πραγμάτων ἴσως χρωμένων αὐτοῖς τοὺς τοιού470 vel invili ejiciantur, et in propria loca reveriantur. BALS. Prohibent Patres clericos vel monachos, præter proprii episcopi voluntatem, et qui sunt sæpe etiam segregati, Constantinopolim accedere, et diu in ea manere, eo quod non habeant fortasse ecclesiastica ministeria: hoc enim, inquit, evertit statum ecclesiasticum, et domos eorum qui illos suscipiunt. Et hic quidem jubet canon eos vel invitos expelli, si a defensoribus moniti nolint sua sponte recedere. Vicesimus autem præsentis synodi canon excommunicatos esse dicit, tain eum qui susceptus est, quam eum qui suscepit: Nec id tibi esse contrarium videatur; sed dic, quod illic quidem jam suscepti erant, et propterea excommunicatione condemnantur, cum iis, qui illos susceperunt, episcopis: hic autem non erant suscepti, et propterea expelluntur, et eo redire coguntur, ubi ordinati fuerant. Lege et 16.canonem apostolicum. ZONAR. Ut clerici quamvis forsitan ecclesiæ suæ regenda sive administrande ab episcopo minus idonei judicentur, imo vero etiamsi communione forte privati sint, in ecclesiis maneant quibus in elerum comptati sunt, et non se subducant, aut alio commorandi causa se conferant, ccclesiasticanique tranquillitatem per tumultum seditionemque perturbent, exemplo aliis item clericis noxii, ac privalas quoque quietis eversores, sive clericorum, quos imitatione sui ad ecclesiasticos ordines turbandos pelliciunt, 140 sive aliorum, a quibus recepti negotiis forte administrandis præſiciuntur, hoc canone constitutum. Qui secus fecerint, a defensure admoGuill. Beveregii note. Ecclesiæ Constantinopolitana constat; ubi dicitur: Ο πρωτέκδικος κριτής μετὰ δώδεκα ἐκδίκων μικράς ὑποθέσεις τὰς εἰσερχομένας ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ· ἀνα φέρει δὲ ταύτας τῷ ἀρχιερεῖ. Defensor autem huju modi causas, uon suo nomine, sed ut episcopi locum tenens examinavit; ut ex altero Catalogo diclorum officialium colligimus, dicente, Ο πρωτο έκδικος κριτὴς ἐκ προσώπου τοῦ ἀρχιερέως· κρίνει δὲ ὑποθέσεις μικρὰς μετὰ τῶν δύο ἐκδίκων, τὰς εἰσερχομένας εἰς τὴν ἐπισκοπήν, Defensorum supremus in pontificis persona (id est, in ejus absentia) juder constituitur, et cum duobus defensoribus parvi momenti negotia ad episcopatum delata judical. Quin etiam in Ecclesia Romana antiquitus defensores episcopos adjuverunt, in causis nimirum audiendis; ut testatus est antiquus Glossarius Papias, dicens, Defensores a Romanis pontificibus constituti sunt episcoporum adjutores, quibus honores inter clericos, sicut et regionariis concedimus. Pap. in Gloss. Ilos autem non proprio, sed episcoporum, quorum vices suppleverunt, nomine causas discussisse, et lites decidisse, colligere etiam licet ex libro de officio primi defensoris; cujus hæc verba Balsamon, in Meditato de officris chartularii et primi defensoris, cilat: Δεῖ ὑμᾶς (πρωτεκδίκους) εἴ τις τῶν πρεσβυτέρων καὶ διακόνων δίκην ἕξει μετά τινος προσκα λεῖσθαι τὸν διεγκαλούμενον ἐκ τρίτου κατὰ τὸν εἰρημένον τρόπον, καὶ μὴ ὑπείκοντα καταδικάζειν, Oportet vos (primos defensores) si quis presbyterorum et diaconorum cum aliquo litem habebit, eum, qui accusatur. tertium citare, secundum indicatum modum, et non obsequentem condemnare. Hine enim constat, presbyteris et diaconis, μετά τινος intelnito, cum quocunque vel clerico vel laico litem habentibus, eamdem olim licuisse apud πρωτ. έκδικον movere; quod quidem non fas esset, nisi defensor isté episcopi vieem ageret, apud quewi clerici causas suas agere tenentur, ex nono canone hujus concilii. Hæc eo nomine fusius prosecuti sumus, quod ex iis rite perpensis sole meridiano clarius elucescat, hodiernos episcoporum cancellarios in Ecclesia nostra constitutos, non nudiųs tertius introductos esse, ut nonnulli ridicule asseruerunt, sed majorum instituto receptos, et antiquissimaruin synodorum decretis confirmatos. Si quis euim ea, que hactenus de defensorum Ecclesiæ officio commentati sumus, cum iis contulerit, que ab episcoporum cancellariis hodie agitantur, fllco deprehendet, hosce nullos alios esse ecclesiasticus eliciales, quam qui olim ἔκδικος, πρωτο ἐκδικοι, ἐκκλησιέδικοι, οι defensores Ecclesiæ uuucutati sunt.

THECD. BALSAMON mitos, ex urbe in quam immigrarunt excedere vult τους οὖν παρὰ τῶν ἐκδίκων υπομιμνήκεσθαι βούλεται canon; contumaces vero ac in sua importunitate, inobedientia videlicet impudentiaque obfirmatos, vel commissorum sibi etiam negotiorum administrationem mordicus retinentes, ejici a defensore vel invitos, atque in suam stationem compelli jubet. Eademque constitutione monachos quoque teneri decretum est. ARIST. Clerici el monachi qui episcopi injussu Constantinopoli commorantur, et turbas excitant, urbe expellantur, Clerici aut monachi qui præter episcopi sui sententiam Constantinopoli inveniuntur, et ibi ecclesiasticum perturbant statum, ab Ecclesiæ Constantinopolitanæ exarcho civitate expellanCANON XXIV. Quæ semel voluntate episcopi consecrata sunt monasteria, perpetuo manere monasteria, el res quæ ad ea pertinent servari, eaque non amplius fieri sæcularia habitacula. Eos autem, qui hoc fieri permittunt, canonum panis subjici. ἐ κανὼν ἐξελθεῖν τῆς πόλεως, ᾗ παροικοῦσιν· εἰ δὲ μὴ πείθοιντο, τοῖς αὐτοῖς δὲ πράγμασιν ἐπιμένοιεν, τῇ ἀνυποταξία δηλαδὴ καὶ ἀναισχυντία, ή τῇ διοικήσει τῶν αὐτοῖς ἐγχειρισθέντων πραγμάτων, ἐκβάλλεσθαι καὶ ἄκοντας ὁ κανών διατάττεται παρὰ τοῦ ἐκδίκου, καὶ εἰς τοὺς ἰδίους ἀπιέναι τόπους. Τὰ αὐτὰ περὶ μοναχῶν. xal ΑΡΙΣΤ. Οι επισκόπου δίχα τῇ Κωνσταντίνου διατρίβοντες πόλει κληρικοὶ καὶ μονάζοντες, καὶ ταραχὰς ἀνεγείροντες, τῆς πόλεως έλαν νέσθωσαν. Οἱ παρά γνώμης τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου εὑρισκό μενοι ἐν Κωνσταντινουπόλει κληρικοὶ καὶ μονάζοντες καὶ τὴν ἐκκλησιαστικὴν θορυβούντες κατάστασιν, διὰ τοῦ ἐκδίκου τῆς κατὰ Κωνσταντι νούπολιν Εκκλησίας τῆς πόλεως ἐλαυνέσθωσαν. Τὰ ἅπαξ καθιερωθέντα μοναστήρια κατά γνώμην ἐπισκόπου μένειν εἰς τὸ διηνεκές μοναστήρια καὶ τὰ ἀνήκοντα αὐτοῖς πράγματα φυλάττεσθαι, καὶ μηκέτι γίνεσθαι ταῦτα κοσμικὰ καταγώ για. Τοὺς δὲ συγχωροῦντας τοῦτο γίνεσθαι ὑποκεῖσθαι τοῖς ἐκ τῶν κανόνων ἐπιτιμίοις. ΒΑΛΣ. Ο παρών κανών διοριζόμενος μή γίνει σθαι κοσμικά καταγώγια, μηδὲ κοινοῦσθαι τὰ κατὰ γνώμην τοῦ ἐπισκόπου καθιερωθέντα μοναστήρια, φυλάττεσθαι δὲ καὶ τὰ ἀνήκοντα αὐτοῖς πράγματα, ἀσυμφανῶς παρακελεύεται, καὶ τὰ περὶ τῆς ποιήσεως τῶν μοναστηρίων, διὰ τοῦ εἰπεῖν, κατά γνώ μην τοῦ ἐπισκόπου. Μαθήσῃ δὲ πλατύτερον πως ὀφείλουσι γίνεσθαι τὰ μοναστήρια ἀπὸ τοῦ α' και νόνος τῆς ἐν τῷ ναῷ τῶν Ἁγίων Αποστόλων συστά σης συνόδου, καὶ ἀπὸ τοῦ α' κεφ. τοῦ α' τίτλου τοῦ δ' βιβλίου τῶν Βασιλικῶν ὅπερ ἐστὶ κεφ. νβ' τῆς ραγ Ἰουστινιανείου Νεαρᾶς, συνοψισθὲν εἰς τὸ α' κεφ. τοῦ τα' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. Ερωτήσει δέ τις μετὰ ποίας φυλακῆς τὰ πράγματα τῶν μου ναστηρίων φυλάττεσθαι ὁ κανών παρακελεύεται, καὶ ποῖα ταῦτά εἰσι. Καί τινες μὲν εἶπον ὀφείλειν πάντα τὰ τῶν μοναστηρίων κινητὰ καὶ ἀκίνητα, ὡς καὶ αὐτὰ τὰ μοναστήρια συντηρείσθαι ἀνεκποίητα ἐμοὶ δὲ δοκεῖ ὅτι ἡ κανὼν ἐνταῦθα περὶ φυλακῆς λέγει μεγάλης, δηλονότι ἄκρας ἐπιμελείας. Τῶν γὰρ διαφερόντων τούτοις ἀκινήτων, πρὸς δὲ καὶ τινῶν ἱερῶν σκευῶν, ἔστιν ὅτε ἡ ἐκποίησις ἐπιτρέπεται. Καὶ ἀνάγνωθι τὸν ὅλον δεύτερον τίτλον τοῦ σ' βιο βλίου τῶν Βασιλικῶν, διδάσκοντα ἐξ εὐλόγων αἰτιῶν τίνων, μὴ μόνον ὑποτίθεσθαι τὰ τῶν ἐκκλησιῶν ἀκίνητα καὶ ἱερὰ σκεύη, ἀλλὰ καὶ ἐκποιεῖσθαι κατὰ πᾶσαν ἐκποίησιν. Ἐπεὶ δέ φησι τοὺς συγχω ροῦντας κοινοῦσθαι τὰ μοναστήρια ὑποκεῖσθαι τοῖς τῶν κανόνων ἐπιτιμίοις, ερωτήσει τις ποια ταῦτά BALS. Præsens canon, qui statuit non fieri sæcularia diversoria, nec communia fieri quæ de episcopi sententia consecrata sunt monasteria, eas quoque res servari, quæ ad ipsa pertinent, ut et de monasteriorum dilicatione tacite præcipit, ea quod dicit episcopi voluntate. Sed quomodo fieri debeant monasteria, a primo canone synodi quæ fuit in templo Sanctorum Apostoloruin, fusius disces; et etiam a primo capite primi tit. 1 libri Basilic. quod est cap. 52, 123 Justiniani Novellæ, quæ compendio posita est in 1 cap. 11 til. presentis operis. Interrogaverit autem quispiam, cum quanam custodia res monasteriorum servari jubeat canon, et quænam eæ sint. Ac nonnulli quidem dixerunt omnia monasteriorum tam mobilia quam immobilia ut ipsa etiam monasteria inalienabilia conservari. Mihi autem videtur canon hic loqui de magna custodia, summa scilicet diligentia. Immobilium enim ad ea pertinentium, et præterea etiam sacrorum vasorum nonnunguam alienatio permittitur. Lege totum 2 tit. lib. v Basilic, docentem justis quibus dam de causis, non solum dari pignori, sed quavis etiam alienatione alienari ecclesiarum immobilia et sacra vasa. Quoniam autem dicit eos, qui permittunt communia fieri monasteria, canonum pœnis subjici, rogaverit quispiam, quænam eæ sint. Scias ergo quod 13 canon 7 syn. dicit, eos qui sacra communia faciunt, et ea in antiquam formam non restituunt, si sint quidem sacerdotes, debere deponi: Guill. Beveregii Κληρικοὶ καὶ μονάζοντες. In hac Alexii Aristeni, necnon Symeonis Logothetæ epitome a Justello edita. hæc verba desunt: quæ tamen ad notæ. plenum verumque canonis exprimendum sensum necessario interserenda sunt, juxta nostram hunc codicem.

IN CAN. XXV CONC. CHALCED. εἰπι. Γίνωσκε οὖν ὅτι ὁ ιγ' κανὼν τῆς ζ' συνόδου φησί Alaicos vero vel monachos segregari. Lege et 49 can. τοὺς τὰ ἱερὰ κοινοῦντας, καὶ μὴ ἀποκαθιστώντας syn. in Trullo.. αὐτὰ εἰς τὸ ἀρχαῖον σχῆμα, ἱερωμένους μὲν ὄντας, καθαιρεῖσθαι, λαϊκούς δὲ ἡ μοναχοὺς ἀφορίζεσθαι. Ανάγνωσον καὶ τὸν μθ' κανόνα τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου. ΖΩΝΑΡ. Ὁ πρῶτος κανὼν τῆς ἐν τῷ ναῷ τῶν Αγίων Αποστόλων συστάσης συνόδου περιέχει μετὰ τῶν ἄλλων καὶ ταῦτα· Ωρισεν ἡ ἁγία σύνοδος μηδενὶ ἐξεῖναι μοναστήριον οἰκοδομεῖν ἄνευ τῆς του ἐπισκόπου γνώμης και βουλῆς, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ὁ πολιτικός νόμος ἐν βιβλίῳ τετάρτῳ τῶν Βασιλικών κείμενος, τίτλῳ πρώτῳ, τὰ αὐτὰ διορίζεται. Τὰ γοὖν οὕτω κατὰ γνώμην δηλονότι τοῦ ἐπισκόπου καθιερωθέντα μοναστήρια, ήγουν διὰ τῆς εὐχῆς ἐκείνου ἀνατεθέντα τῷ Θεῷ, μὴ κοινοῦσθαι οὗτος ὁ κανών διατάττεται, μένειν δὲ ἀεὶ μοναστήρια, καὶ μὴ κοινὰ καὶ κοσμικά καταγώγια γίνεσθαι, φυλάττεσθαι δὲ καὶ τὰ αὐτοῖς ἀνήκοντα πράγματα ὡς, εἶγε μὴ κατὰ γνώμην ἐπισκόπου συσταίη μονή, οὐδ᾽ εὐχὴ αὐτοῦ τῆς οἰκοδομῆς προηγήσηται, καὶ οἷά τις ἀῤῥαγής καταβληθείη θεμέλιος, οὐδὲ μονὴ λου γισθήσεται· διὰ τοῦτο γὰρ ὁ κανὼν ἐπήνεγκε τὸ κατὰ γνώμην ἐπισκόπου. Τοὺς δὲ ταῦτα παραβαί νοντας κανονικοῖς ἐπιτιμίοις ὑποκεῖσθαι ἐψηφί σατο. ΑΡΙΣΤ. Μοναστήριον ἐπισκόπου γνώμῃ παγέν, μενέτω αμεταποίητον· καὶ ὅ τι τούτῳ ἀνήκει, ήτω ἀνεκποίητον. Ο δ' άλλως ἐπιχειρῶν οὐκ ἀνεύθυνος. ZONAR. Cum aliis, quæ primo canone synodi in templo Sanctorum Apostolorum habita continentur, et hæc definivit sancta synodus, ne cuiquam nisi episcopi sententia ac voluntate monasterium exstruere liceat et deinceps. Idem libro v Basilic. titulo primo, civili quoque lege decretum est. Quæ igitur ea conditione, hoc est episcopo consentiente, religiosasque preces adhibente monasteria consecrata ac Deo dicata sunt, ne communia reddantur præcipit canon, sed usum monasterii in posterum semper obtineant, nec profana ac sæcularia habitacula fiant, ut et bona quoque ad se pertinentia sine fraude possideant. Monasterium vero quodcunque, aut nulla 141 episcopi auctoritate, aut consecratione legitima nulla instar fundamenti longe firmissimi præeunte excitatum, ne monasterii quidem loco haberi placet. Idcirco namque verba illa, [ex episcopi sententia] in canone adjuncta. Qui vero hanc constitutionem violaverint, ex canonicis sanctionibus puniendos esse decernit. ARIST. Monasterium episcopi sententia exstruclum immutabile maneat: et quidquid ad ipsum pertinet, ne alienetur. Qui vero secus facere aggredie - tur, non est innoxius. Quæ præter episcopi sententiam exstrunntur Τὰ μὲν δίχα γνώμης τοῦ ἐπισκόπου κτισθέντα μοναστήρια καὶ ἀσύστατά εἰσι καὶ ἀνίερα· τὸ δὲ G monasteria, nec stare possunt nec sacra esse. μετὰ βουλῆς ἐπισκόπου κτισθὲν μοναστήριον, ὡς θείου δικαίου ὂν, ὀφείλει μένειν ἀμεταποίητον, καὶ μὴ κοσμικῶν καταγώγιον γίνεσθαι· φυλάττεσθαι δὲ καὶ τὰς ἀκινήτους αὐτοῦ κτήσεις ἀνεχε ποιήτους. Τὸν δὲ ἀθετοῦντα ταῦτα τοῖς ἐκ τῶν κατ γίνων ἔνοχον εἶναι ἐπιτιμίοις. Επειδή τινες τῶν μητροπολιτῶν ὡς περιηγήθη μεν, ἀμελοῦσι τῶν ἐγκεχειρισμένων αὐτοῖς ποιμνίων, καὶ ἀναβάλλονται τὰς χειροτονίας τῶν ἐπισκόπων, ἔδοξε τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ ἐντὸς τριών μηνών γίνεσθαι τὰς χειροτονίας τῶν ἐπισκόπων, ει μήποτε ἄρα ἀπαραίτητος ἀνάγκη παρασκευάσοι ἐπιταθῆναι τὸν τῆς αναβολῆς χρόνον. Εἰ δὲ μὴ τοῦτο ποιήσοι, ὑποκεῖσθαι ἐκκλησιαστικῷ ἐπιτιμίῳ. Τὴν μέν. τοι πρόσοδον τῆς χηρευούσης εκκλησίας σώαν παρὰ τῷ οἰκονόμῳ τῆς αὐτῆς ἐκκλησίας φυ λάττεσθαι. ΒΑΛΣ. Οἱ θεῖοι Πατέρες, τὰς τῶν πολλῶν κακεντρεχείας ανακόπτοντες, ὥρισαν μὴ ἔχειν ἐπ᾽ ἀδείας τοὺς μητροπολίτας τὰς τῶν ἐπισκόπων ἀναβάλλε σθαι χειροτονίας ἐπὶ πολὺ, ἀλλ' ἐντὸς τριμήνου ταύτας ποιεῖν. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῶν μὴ ψηφιζομένων μητροπολιτῶν τὰς ἰδίας ἐπισκοπάς· περὶ δὲ τῶν Quod autem ex episcopi voľnítate excitatur monasterium, cum divini sit furis, immutabile debet manere, et sæcularinın non fieri diversorium, sed et servari bona ipsius immobilia nullo modo alienata. Qui hæc autem transgressirs fuerit, pœnis canonicis obnoxius erit. CANON XXV. el Quoniam nonnulli metropolitani, ut sæpe a nobis auditum est, et greges sibi commissos negligunt, episcoporum ordinationes differunt: sanctæ synodo placuit, ut intra tres menses ordinationes fiant, nisi inexorabilis utique necessitas effecerit ut dilationis tempus prorogetur. Si autem hoc non fecerint, eos ecclesiasticæ pœnæ subjici. Viduæ vero ecclesiæ reditum apud ecclesiæ æconomum salvum custodiri. BALS. Divini Patres improbas multorum inva siones amputantes, statuerunt non esse in metropolitanorum potestate episcoporum ordinationes diu differre, sed eas intra trimestre spatium facere. Et hæc quidem de metropolitanis qui nominem in episcopatus suos eligunt: de electis autem et diffeGuill. Beveregii nota. Επειδή τινες τῶν μητροπολιτῶν. Laudatur bic canon ex versione Dionysii Exigui, a concil.Wormatjenši auno 868 habito, can. 71, quemadmodum et cauones 15, 18, 22 et 27, ex eadem versione ibidem citantur. Quod hic solum observasse suffcial.

remibus susceptionem aut renuntiationen saepe quae- ψηφιζομένων καὶ ὑπερτιθεμένων τὴν καταδοχὴν ἢ situm fuit quid fieri debeat, et nondum delerininntur quid sit faciendum. Dico itaque quod trimestre spatium post electionem electo extendi debet ad suscipiendum, vel renuntiandum: quod miam metropolitano ad aliquem in episcopatum suum eligendum ab boc canone conceditur. Et si intra tres istos inenses qui electus est nec suscipit, nec renuntiat, altera fieri debet electio; iste vero qui distulit post trimestre spatium ordinationeni revocare nequit, sed potius ecclesiastice corrigitur, utpote qui futiliter ludit in rebus minime ludicris, Deique gregem injuria afficit. Electum autem ab eo qui elegit citari non oportet, quoniam nec metropolitanus a patriarcha ad eligendum citatur. Collige autem hanc interpretationem etiam ex capit. 8 tituli primi et lib. 111 Basilic., quo examinatio emergentis de electo controversiæ in trimestre spatium contrabitur. Quod etiam situm est in interpretatione capit. & tituli primi præsentis operis. Debet autem ordinationes celebrare intra trimestre spatium, ne res episcoporum ex ea re detrimento alclantur, et populi doctrina ac instructio negligatur. Si autem propter inevitabilem aliquam necessitatem, inquiunt, episcopi provectio prohibetur (forte enim civitas, quæ est episcopo vidua, a gentibus apla est, nec facile potest illuc quisquam venire), prorogabitur omnino ordinatio. Porro episcopatus 142 reditus ab ejus aconomo inferri vult canon, qui quidem debent dari, non metropo» η lilano, sed episcope, qui est eligendus, etiamsi ad tres menses differatur electio, vel etiam ultra. Metropolitanos autem, qui praeter haec faciunt, poenae subjicit: quænam vero sit ista nescio. Existimo autem eam esse quæ a synodo definietur. Nota ergo quomodo intelligitur illud, inexorabilis necessitas. Neque enim si episcopalus injuria aliqua forensi vexatur, aut aliqua alia ejusmodi ratione agitetur, id justam episcopi electionis dilationem metropolitano coucedit. Lege etiam nonum cap. primi tituli praesentis operis, et quæ in illud scripta sual. ZONAR. Ne metropolitani ques penes episcopos creandi jus est, diu eam rem differant, hoc canone constitutum. Proinde tempus quoque ultra quod creationem bujusmodi extendere minime liceat, trium videlicet mensium intervallum, definivit. Nec enim commissos eorum curæ populos suo episcopo diu carere, ac incertos consilii nemine ipsis viam præmonstrante, vagari par est. Si tamen interea, quo minus intra spatium trimestre constitui episcopus possit, causa aliqua necessaria aliquando impediat; ut si forte captam urbem Barbarns occupaverit, nee ad eam aditus cu¡quam ita facile pateat: tum demuin præfinitum illud tempus extendi et ordinationem deferri licere decernit; qui vero contra constitutionem hanc fecerit, ecclesiasticis pœnis subjici jubet. Quandiu autem την παραίτησιν, ἐζητήθη διαφόρως τι μέλλει γίνε σθαι· καὶ οὐχ ὡρίσθη τὸ ποιητέον. Διό φημι ὅτι τρίμηνον ὀφείλει μετὰ τὴν ψῆφον ὑφαπλοῦσθαι τῷ ψηφισθέντι χάριν τοῦ καταδέξασθαι, ἡ παραιτήσασθαι, όπερ καὶ τῷ μητροπολίτῃ ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος ἐδόθη χάριν τοῦ ψηφίσασθαι τὴν ἐπισκοπήν. Καὶ εἰ ἐντὸς αὐτῶν οὐ καταδέξεται ὁ ψηφισθεὶς ἢ οὐ παραιτήσεται, ὀφείλει ἑτέρα γίνεσθα: ψῆφος, μὴ δυναμένου τοῦ ὑπερθεμένου ἀνακαλεῖσθαι τὴν χειροτονίαν μετὰ τὴν τρίμηνον.· μᾶλλον μὲν οὖν καὶ εὐθυνομένου εκκλησιαστικῶς ὡς παίζοντας διακενῆς ἐν οὐ παικτοῖς καὶ λυμαινομένου τὸ ποι μνιον τοῦ Θεοῦ. Καὶ οὐδὲ ὀφείλει ἐπιφωνεῖσθαι δ ψηφισθεὶς παρὰ τοῦ ψηφισαμένου, διότι οὐδὲ ὁ μητροπολίτης ἐπιφωνεῖται παρὰ τῷ πατριάρχῃ ψηφί σασθαι. Συγκρότει δὲ τὴν τοιαύτην ερμηνείαν καὶ ἀπὸ τοῦ η' κεφ. τοῦ γ' βιβλίου τῶν Βασιλικῶν, εἰς τρίμηνον στενοχωροῦντος τὴν δοκιμασίαν τῆς συμε βάσης ἀντιλογίας κατὰ τοῦ ψηφισθέντος. Ὅπερ κατά έκειτο εἰς τὸ σχόλιον τοῦ η κεφ. τοῦ α' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. Οφείλει δὲ ποιεῖν τὰς χειροτονίας ἐντὸς τριμήνου, ἵνα μὴ ἐντεῦθεν τὰ τῶν ἐπισκόπων λυμαίνωνται, καὶ ἡ τοῦ λαοῦ ἀμελῆται διδασκαλία. Εἰ δὲ, φασί, διά τινα περίστασιν ἀπαρ αίτητον κωλύεται ἡ τοῦ ἐπισκόπου προχείρισις (τυχὲν γὰρ ἡ χηρεύουσα πόλις ἐπισκόπου ὑπὸ ἐθνῶν άλω, καὶ οὐκ ἔστι ῥᾷον ἀπελθεῖν ἐκεῖσέ τινα), πάντως ὑπερτεθείη καὶ ἡ χειροτονία. Την μέντο: πρόσοδον τῆς ἐπισκοπῆς παρὰ τοῦ οἰκονόμου ταύτης εἰσοδιάζεσθαι θέλει ὁ κανών, δοθήναι όφείλουσαν οὐ τῷ μητροπολίτῃ, ἀλλὰ τῷ χειροτονηθησομένῳ Επισκόπῳ, κἂν ἐπὶ τρίμηνον ή χειροτονία ὑπερτεβε κἂν ἐπὶ πλέον. Τοὺς δὲ παρὰ ταῦτα ποιοῦντας μητροπολίτας ἐπιτιμίῳ καθυποβάλλει· οἷον δὲ τοῦτό ἐστιν, οὐκ οἶδα. Νομίζω δὲ τὸ παρὰ τῆς συνόδου ορισθησόμενον. Σημείωσαι οὖν πῶς νοεῖται τὸ τῆς ἀπαραιτήτου ἀνάγκης. Τὸ γὰρ ἐπηρεάζεσθαι τὰ τῆς ἐπισκοπῆς ὑπὸ πρακτορικῆς ἀδικίας, ἢ ἑτερόν τι τοιοῦτον, ἀναβολήν εύλογον χειροτονίας ἐπισκόπου τῷ μητροπολίτῃ οὐ δίδωσιν. 'Ανάγνωθι καὶ κεφ. θ τοῦ α΄ τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος καὶ τὰ ἐν αὐτῷ. ΖΩΝΑΡ. Τὰς τῶν ἐπισκόπων χειροτονίας μὴ ἐπὶ Ο πολὺ ὑπερτίθεσθαι τοὺς μητροπολίτας, οἷς ἡ ἐκείν νων ἀνήκει προχείρισις, ὁ παρών κανών διορίζεται. Διὸ καὶ χρόνον, οὗ ἐντὸς χειροτονεῖσθαι δέον τους ἐπισκόπους, ἔταξεν· ὁ δ᾽ ἔστι τρίμηνον. Οὐδὲ γὰρ ἐπὶ πολὺ χρὴ τοὺς ὑπ' ἐκείνους λαοὺς ἀνεπισκοπήτους εἶναι, καὶ ὡς ἔτυχε φέρεσθαι, μὴ ὄντος τοῦ καταρτίζοντος αὐτούς. Εἰ δέ ποτε συμβαίη ἀπαραί τητός τις αἰτία κωλύουσα τὴν διὰ τοῦ τριμήνου προχείρισιν, ἐπιταθήσεται, φησίν, ο χρόνος, καὶ ὑπερτεθήσεται ή χειροτονία. Ίσως γὰρ ἐάλω ὑπὸ Βαρβάρων ἡ πόλις ἐκείνη, καὶ οὐκ ἔστι ῥᾴδιον ἀπελθεῖν ἐκεῖσέ τινα. Τοὺς δὲ μὴ οὕτω ποιοῦντα; ὑποκεῖσθαι κελεύει ἐκκλησιαστικοῖς ἐπιτιμίοις. Εφ' ὅσον δὲ ἡ χειροτονία τοῦ ἐπισκόπου ὑπερτεθῇ, είτε ἐπὶ τρίμηνον, εἶτ᾽ ἐπὶ πλέον ἀνάγκης ἐπικειμένη;

IN CAN. XXVI CONC. CHALCED. ή πρόσοδος φυλάττεσθαι ὀφείλει τῷ χειροτονηθησο· episcopi ordinatio differatur, sive per tres teners, μένῳ ἐπισκόπῳ παρὰ τοῦ οἰκονόμου τῆς ἐκκλησίας ποιοῦντος τὰς ἀναγκαίας ἐξόδους τῆς ἐπισκοπῆς, τὰ δὲ περιττεύοντα ίσως φυλάττοντος. sive urgente aliqua necessitate, per plures, proventus futuro episcopo ab ecclesie œconomo, reservari debent; ita scilicet, ut quæ opus fuerint in episcopatus necessarios usus erogatis, reliqua deinde, si qua forte supererunt, sarta tecta conserved. ΑΡΙΣΤ. Εσω μηνῶν τριῶν αἱ τῶν ἐπισκόπων τελοῦνται χειροτονίαι· παρατείνει δὲ τὸν και ρὸν ἀνάγκη τις απαραίτητος· εἰ δὲ μὴ, ὁ χει ροτονῶν τὸ ἐπιτίμιον εἴσεται· ἡ μέντοι πρόσ οδος μενέτω τῷ οἰκονόμῳ. Τινὲς τῶν μητροπολιτῶν, τῶν ἐγκεχειρισμένων αὐτοῖς ἀμελοῦντες ποιμνίων, καὶ τὰς τῶν ἐπισκόπων χειροτονίας ἀναβαλλόμενοι, ὡρίσθησαν ἐντὸς τριῶν μηνῶν μετὰ τελευτὴν τοῦ ἐπισκόπου ἕτερον χειρο· τομεῖν ἐπίσκοπον· εἰ μὴ διά τινα ἀπαραίτητον ἀνάγκην ἐπιταθῇ ὁ καιρός. Εἰ δὲ πλέον τῆς τρι μήνου ἐπισκόπου χηρεύσει ἡ ἐκκλησία ἄνευ τινός ἀπαραιτήτου ἀνάγκης, ὁ μητροπολίτης ἐπιτιμηθήσεται· ἡ μέντοι πρόσοδος τῆς χηρευούσης εκκλησ σίας ἐν τῷ μεταξὺ παρὰ τοῦ οἰκονόμου σώα φυλαχθήσεται. KANON KG. Ἐπειδὴ ἔν τισιν ἐκκλησίαις, ὡς περιηχήθημεν, δίχα οικονόμων οἱ ἐπίσκοποι τὰ ἐκκλησιαστικά χειρίζουσι πράγματα, ἔδοξεν πᾶσαν ἐκκλησίαν ἐπίσκοπον ἔχουσαν καὶ οἰκονόμον ἔχειν ἐκ τοῦ ἰδίου κλήρου, οικονομοῦντα τὰ ἐκκλησια στικὰ κατὰ γνώμην τοῦ οἰκείου ἐπισκό που· ὥστε μὴ ἁμάρτυρον εἶναι τὴν οἰκονομίαν τῆς ἐκκλησίας, καὶ ἐκ τούτου σκορπίζεσθαι τὰ αὐτῆς πράγματα, καὶ λοιδορίαν τῇ ἱερωσύνη προστρίβεσθαι· εἰ δὲ μὴ τοῦτο ποιήσοι, υποκεῖσθαι αὐτὸν τοῖς θείοις κανόσιν. nes fant: ARIST. Intra tres menses episcoporum ordinationecessitas autem inevitabilis tempus prorogat. Alioquin autem, qui ordinat pæne obnoxius erit. Reditus vero penes œconomium maneat. Metropolitanorum nonnulli greges sibi commissos negligentes, et episcoporum differentes ordinationes, in mandatis habent intra tres menses post upius episcopi mortem alium ordinare episcopum. Nisi forsitan ob inevitabilem aliquam necessitatem prorogetur tempus. Si autem plusquam tres menses episcopo vacaverit ecclesia sine inevitabili necessitate, metropolitanus reprehensioni subjicietur. Re ditus autem vacantis ecclesiæ ab œconomo salvi interea custodientur. CANON XXVI. Quoniam in nonnullis ecclesiis, ut sape a nobis auditum est, episcopi absque œconomis tractant res ecclesiasticas, placuit, omnem ecclesiam episcopum habentem, ex proprio clero œconomum quoque habere, qui ex episcopi sui sententia res eccle· siasticas dispenset; ut nec sine testibus sit ecclesia administratio, alque ideo res ejus dissipentur. el probrum rc dedecus sacerdotio inuratur. Si autem hoc non fecerit, eum divinis etiam canonibus subjici. BALS. Ut est verisimile, ante præsentem caponem, complures episcopi laicos faciebant œconomos. Divini ergo 143 Patres, hoc corrigentes, jubent per clericos res ecclesiasticas administrari de sententia episcopi: ut et manifesti sint ecclesiæ reditus, nec dissipentur, et episcopus a probro 20 reprehensione alienas conservetur. Antistitem autem, qui non ita facit, canoribus subjici jubent. Ne repuguare autem huc existimies 38 et 41 cavi. ΒΑΛΣ. Ο; ἔοικε πρὸ τοῦ παρόντος κανόνος οι πλείους τῶν ἐπισκόπων λαϊκοὺς ἐποίουν οἰκονόμους. Τοῦτο οὖν οἱ θεῖοι Πατέρες διορθούμενοι παρακε λεύονται διὰ κληρικῶν οἰκονομεῖσθαι] τὰ ἐκκλησιαστικὰ κατὰ γνώμην τοῦ ἐπισκόπου· ἐφ ᾧ και ταδήλους τε εἶναι τὰς εἰσόδους τῆς ἐκκλησίας, καὶ μὴ σκορπίζεσθαι, καὶ τὸν ἐπίσκοπον ἀδιάβλητον συντηρεῖσθαι· τὸν δὲ μὴ ποιοῦντα οὕτως ἀρχιερέα ὑποκεῖσθαι τοῖς κανόσι παρακελεύονται. Μὴ γοῦν ἐναντιωθῇς τῷ λη' καὶ τῷ μα' κανόνι τῶν ἁγίων sanctorum apastolorum. Etsi enim potuslatern ἀποστόλων. Κἂν γὰρ ἀνεκλόγιστον ἐξουσίαν ἔχωσιν οἱ ἐπίσκοποι, ἀλλ᾽ οὐκ ἐφεῖται τούτοις ὡς ἰδικοῖς, καὶ δεσποτικῶς αὐτοῖς διαφέρουσι τοῖς ἐκκλησίας χρᾶσθαι πράγμασι· τοσοῦτον, ὅτι καὶ τὰ περιτο τεύοντα μετὰ τὰς ἀναγκαίας εξόδους τοῖς πτωχοίς διαδιδόναι ἀναγκάζονται, ὅτι καὶ πτωχικὰ τὰ ἐκκλησιαστικά λέγονται πράγματα. Εἰ γοῦν οἰκονο μοῦνται ταῦτα διὰ κληρικῶν, ἀνέγκλητος ἔσται ὁ ἐπίσκοπος, καὶ οὐδέ τις γογγύσει κατ' αὐτοῦ, ὡς μὴ τοὺς ὑπ' αὐτοῦ κληρικοὺς ἢ καὶ ἄλλους πενομένους χειραγωγοῦντος. Εἰ τάχα δὲ τὸ ἐπιτίμων τῶν παραβαινόντων τὸν παρόντα κανόνα ἐνταῦθα οὐ κεῖται, ἀλλὰ ἀνάγνωθι τὸν ιαʹ κανόνα τῆς ζ' συνόδου, καὶ μάθῃ; τί γίνεται εἰς τοὺς μὴ διοικοῦντης ἐπισκόπους διὰ κληρικῶν τὰ τῶν ἐκκλησιῶν αὐτ τῶν, ἀλλὰ μὴν καὶ εἰς τοὺς ἡγουμένους. reddendæ rationi non obnoxiam: habeant episcopi, iis tamen non permittitur ut tanquam propriis et jure dominii ad se pertinentibus ecclesiæ rebus utantur: adeo ut, post necessarias impensas, ea quae supersunt pauperibus erogare cogantur. Res ewim ecclesiasticae dicuntur bona pauperum. Si ea ergo per clericum administrentur, a reprehensione alienus erit episcopus, neque quisquam adversus eum murmurabit, quod clericos qui ei subsunt, aut et alios egenies forte non subleret, nec sustentet. Si autem forte pœna eorum, qui præsentem canonem transgrediuntur, hic men sita est, sed lege 11 canonem 7 syn., et intelliges quid fit in episcopos qui per clericos suarum ecclesiarum bona non administrant, et quid in eos etiam, qui præficiuntur.

ZONAR. Penes episcopos episcopalia bena ad· ministrandi jus, et auctoritatem, canones esse voluerunt. Non volunt autem ut ea per seipsos administrent, nemine conscio. Neque vero ex domesticis ipsius episcopi cuiquam, propinquo forte, »ut uni e familia, sed homini ex episcopatus clero delecto, œconomi munus ab eodem mandari placet. Quo quidem, ex episcopi tamen sententia, bona procurante, el quos in usus ecclesiastici reditus . insumantur facile apparebit, nec erit cur quispiam in ecclesiæ patrimonio dissolutum episcopum fuisse suspicari queat (id enim dissipandi verbo ostenditur) eumque, quasi sacros proventus perdite irreligioseque effundentem, conviciis contumeliisque proscindat. Qua quidem ex re, cum episcopi fides multitudini suspecta esse consuevit, tum offensiones quoque populi, velut ex odio male gestæ potestatis, excitautur. Fluc illa namque magni Pauli spectant; Videle ne licentia vestra offendiculum fiat infirmis "; Et paulo infra: Sic in fratres peccantes, et verberantes ipsorum conscientiam infirmam, in Christum peccatis ". Qui vero administrandis ecclesiarum bonis delectos ex clero œconomos non præfecerint, canonicis in eos pœnis animadverti jubent. Quæ item de monasteriorum præfectis eodem modo accipienda sunt; quamvis hoc tempore decreti hujus auctoritatem, et plerique præsules, et nonnulli etiam monachorum rectores omnino contemnant. ARIST. OEconomus in omnibus ecclesiis de clero constituatur. Episcopus autem qui hoc contemnit, non est extra noxam. Quemque episcoporum oportet e clero suo deconomum constituere, ad negotia ecclesiastica secundum ipsius sententiam administranda. Si quis autem episcopus sine œconomo constituto ecclesiastica administrare inveniatur, ut convicium sacerdotio flat, canonicis poenis subjicietur. 144 CANON ΧΧVΙΙ. Eos, qui nomine conjugii mulieres rapiunt, vel opem ferunt, vel consentiunt iis qui rapiunt, statuit synodus, si sint quidem clerici, proprio gradu excidere: sin autem laici, anathematizari. σε 1 Cor. viii, 9. σε ibid. 12. ΖΩΝΑΡ. Τὴν μὲν ἐξουσίαν τῆς διοικήσεως τῶν ἐπισκοπῆς ἑκάστης πραγμάτων οι κανόνες τοῖς ἐπισκόποις ἀνατιθέασιν· οὐ βούλονται δὲ καθ' ἑαυτοὺς ταῦτα διοικεῖν, μή τινος ἔχοντος εἴδησιν. Οὐδὲ οἰκείους τινάς, συγγενείς τυχὸν ἢ ἰδίους θεράποντας, προϊστὴν οἰκονόμους, ἀλλ' ἐκ τοῦ κλήρου τῆς ἐπισκοπῆς τὸν οἰκονόμου προβάλλεσθαι παρὰ τοῦ ἐπισκόπου· ὥστε, ἐκείνου τὰ τῆς Ἐκ κλησίας διοικοῦντο; κατὰ γνώμην ἐπισκόπου, δῆλον εἶναι ὅτι προχωροῖεν καὶ δαπανώνται τὰ ἐκκλη σιαστικά πράγματα, καὶ μὴ ὑπόνοιαν κατὰ τοῦ ἐπισκόπου φύεσθαι ὡς κακῶς ἀναλίσκοντος τὰ τῆς Ἐκκλησίας· σοῦτο γὰρ δηλοῦται διὰ τοῦ σκορπίο ζεσθαι, καὶ λοιδορεῖσθαι τὸν ἀρχιερέα ὡς ἀθέσμως καὶ οὐκ εὐσεβῶς χρώμενον τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς, καὶ οὕτως ἀπιστίαν τοῖς ὑπ' αὐτὸν τίκτεσθαι κατ' αὐτοῦ, καὶ σκανδάλων ἀφορμάς διδόναι αὐτοῖς διὰ τῆς δο θείσης αὐτῷ ἐξουσίας. Αρμόσουσι γὰρ αὐτῷ τὰ τοῦ μεγάλου Παύλου ῥητά λέγοντος. Βλέπετε μή πως ἡ ἐξουσία ὑμῶν αὕτη πρόσκομμα γένηται τοῖς ἀσθενοῦσιν καὶ μετά τινα· Οὕτως δὲ εἰς τοὺς ἀδελφοὺς ἁμαρτάνοντες καὶ τύπτοντες αὐτῶν τὴν συνείδησιν ἀσθενοῦσαν, εἰς Χριστὸν ἁμαρτ τάνετε. Τοὺς δὲ μὴ διὰ οἰκονόμων ἐκ τοῦ κλήρου ὄντων διοικοῦντας τὰ πράγματα τῶν ἐκκλησιῶν ἐπιτιμᾶσθαι κανονικῶς. Τὰ αὐτὰ δὲ νοητέον καὶ ἐπὶ τοῖς προεστῶσι μονῶν, εἰ καὶ νῦν οὔτε τας πλείοσι τῶν ἀρχιερέων οὔτε τισὶν ἡγουμένοις μονα χῶν ταῦτα παραφυλάττονται. ΑΡΙΣΤ. Οικονόμος ἀνὰ πάσας ἔστω τὰς ἐκκλη σίας ἀπὸ τοῦ κλήρου. Ὁ δὲ τούτου καταφρονῶν ἐπίσκοπος οὐκ ἀνέγκλητος. ᾿Απὸ τοῦ κλήρου δεῖ τοῦ οἰκείου ἕκαστον τῶν ἐπισκόπων προχειρίζεσθαι οικονόμον εἰς τὸ τὰ τῆς Εκκλησίας πράγματα διοικεῖν κατὰ γνώμην αὐτοῦ· εἰ δὲ δίχα οἰκονόμου κεκληρωμένου τὰ τῆς Ἐκκλη σίας εὑρίσκεται τις ἐπίσκοπος διοιχῶν, ὡς λοιδορίαν τῇ ἱερωσύνῃ προστρίβων διὰ τὴν ἀδιάγνωστον καὶ ἁμάρτυρον οἰκονομίαν, κανονικῶς ἐπιτιμηθής σεται. ΚΑΝΩΝ ΚΖ'. Τοὺς ἁρπάζοντας γυναίκας ἐπ' ὀνόματι συνοικεσίου, ἢ συμπράττοντας, ἢ συναιρουσ μένους τοῖς ἁρπάζουσιν, ὥρισεν ἡ ἁγία σύνοδος, εἰ μὲν κληρικοὶ εἶεν, ἐκπίπτειν τοῦ ἰδίου βαθμοῦ, εἰ δὲ λαϊκοὶ, ἀναθεματίζεσθαι. Guill. Beveregii nota. Τοὺς ἁρπάζοντας γυναῖκας. Hic canon non solum a concilio Wormatiensi can. 77, verum etiam a Cabilonensi laudatur, dicente: De puellis raptis nerdum desponsatis, in concilio Chalcedonensi statutum est, eos, qui rapiunt puellas sub nomine simul habilandi, cooperantes et conniventes raptoribus, decrevit sancta synodus, ut si quidem clerici sint, decidant proprio gradu: si vero laici, anathematizentur. Quibus verbis datur intelligi, qualiter hujus mali auctores damnandi sunt, quando participes consilii et conniventes tanto anathemate feriuntur, ut juxta canonicam auctoritatem ad conjugia legilima rūplas sibi jure vindicare nullatenus Bossint. Concil. Cabil. apud Gratian. 36, quæst. 2, vide Balsam. respons. al Mare. Alexandrini interrog. 63. Joannes Antiochenus in Collect. can. tit. 42, legit χώρας. Sed non solum Bodleianus noster, eo liquique Græci codices, verumetiam Latini veteres interpretes γυναίκας legunt, nam mulieres vertunt. Συμπράττοντας ἢ συναιρουμένους. Juan nes Antiochenus rectius legit συμπράττοντας ἢ συναιρομένους. Codex Amerbachianus, ή συμ πραττομένους, ἢ συναιρομένους. Scholiastes enimn omnes συναιρομένους legisse ex ipsorum verbis constat.

IN CAN XXVII CONC. CHALCED. BALS. Præseus cauen, οι 32 canon syn. in Trull. eodem omnino modo se habent, definientes, eos qui mulieres rapiunt, vel rapientibus opem ferunt, vel consentiunt, si sint quidem cler'e', deponendos; laicos auteur anathenatizandos. Lege et tit. 9 prasentis operis, cap. 30. et quæ ibi sunt. Similiter et 67 apostolicum canonem. Illic enim fusius docuimus, quomodo punitur raptor, el quo modo qui vim attulit. Dicet autem fortasse quispiam, et quomodo similiter qui rapit, et qui fert opem, et qui consentit, puniuntur? Dic igitur, quod et eos qui opem ferunt, et qui consentiunt, non minus quam eum qui rapuit, aversatur et odio habet canon. Qui enimn rapuit, nefarium amorem præΒΑΛΣ. Ο παρών κανὼν καὶ ὁ λβ' τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου απαραλλάκτως ἔχουσι, διοριζόμεν να τοὺς ἁρπάζοντας γυναίκας, ἢ συμπράττοντας, ἢ συναιρομένους τοῖς ἁρπάζουσι, κληρικοὺς μὲν ὄντα;, καθαιρεῖσθαι, λαϊκούς δὲ ἀναθεματίζεσθαι. Ανάγνωθι καὶ τίτλου θ' τοῦ παρόντος συντάγματος κα φάλι ν' καὶ τὰ ἐν αὐτῷ· ὡσαύτως καὶ τὸν ἐξ' ἀποστολικὸν κανόνα. Εκεῖσε γὰρ πλατύτερον έδιδάξαμεν πῶς τιμωρεῖται ὁ ἁρπαξ, καὶ πῶς ὁ βίαν πεποιηκώς. Ίσως δέ τις ἐρεῖ, καὶ πῶς ὁμοίως δ ἁρπάζων, καὶ ὁ συμπράττων, καὶ ὁ συναιρόμενος, κολάζονται; Εἶπε οὖν ὅτι καὶ τοὺς συμπράττοντας καὶ τοὺς συναιρομένους οὐχ ἧττον τοῦ ἁρπάσαντος μυτάττεται ὁ κανών. Ο μὲν γὰρ ἁρπάζων έχει τὸν ἄθεσμον ἔρωτα πρόφασιν, οἱ δὲ κακίας μόνης textum habet. Illi vero, solius improbitatis et καὶ ἀδίκου κατηγοροῦνται προθέσεως, καταστρε- ° iniqui propositi accusantur, quod quidem civitatis φούσης τὴν τῆς πόλεως κοσμιότητα. Εστι δὲ συμ πράττων ὁ πραγματικῶς τὴν ἁρπαγὴν καταρτύων σὺν τῷ ἁρπάζοντι· συναιρόμενος δὲ ὁ διὰ συμβου λῆς ἢ καὶ ἐπικουρίας ἄλλης συντρέχων τῷ πλημμελήσαντι. Ζήτει καὶ λε Νεαρὰν τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Φιλοσόφου τιμωροῦσαν τὸν μετὰ ἁρπαγῆς βιασάμενον κόρην οὐ μόνον διὰ πραγμά των ἀφαιρέσεως, ἀλλὰ καὶ διὰ σωματικής ποινής ὡσαύτως καὶ τοὺς συναιρομένους αὐτοῖς· καὶ δια λαμβάνουσαν ἄλλως τιμωρεῖσθαι τοὺς ἔνοπλον ἄρω παγὴν ποιησαμένους, καὶ ἄλλω; τοὺς μὴ οὕτως ἀτακτήσαντας· τιμωρεῖσθαι δὲ καὶ τὸν πατέρα ἐὰν καταδέξηται τὸ γεγονός. ΖΩΝΑΡ. Καὶ οἱ πολιτικοὶ νόμοι σφοδρῶς τοὺς ἅρπαγας γυναικῶν κολάζουσι, καὶ οὐδὲ εἰς γυναίκα συζεύγνυσθαι τὴν ἁρπαγεῖσαν συγχωρούσι τῷ ἅρπαγι, κἂν ὁ ταύτης πατήρ συναινῇ συγχωρῶν τὸ ἔγκλημα· καὶ οἱ κανόνες δὲ κολάζουσι τους τοιούτους. Οὗτος δὲ ὁ κανών δριμύτερον τῶν ἄλλων ἐπεξέρχεται τοὺς ἁρπαγὴν πλημμελοῦντας, τοὺς μὲν κληροὺς καθαιρῶν, τοὺς δὲ λαϊκοὺς ἀναθεματίζων. Καὶ οὐ μόνον τοὺς ἁρπάζοντας τιμωρεῖται, ἀλλὰ καὶ τοὺς συμπράττοντας ἢ συναιρομένους ὑπὸ τὰς αὐτὰς. ποιείται κολάσεις, καὶ εἰκότως. Ο μὲν γὰρ ἑαυτῷ ἀρπάζων γυναῖκα ἔχει τὴν ἔρωτα πρὸς τὴν ἀθέμιτον προξιν αὐτὸν βιαζόμενον· ὁ δὲ συμπράττων ή συναιρό. μενος μᾶλλον ἂν εἴη ἀσύγγνωστος, μηδὲν ἔχων πρὸς τὴν ἐξάγιστον πρᾶξιν συνελαύνον αὐτὸν ἢ τὴν οἰκείαν κακίαν, δι᾿ ἣν μόνην συντρέχει τῷ τὴν ἁρπαγὴν ἁμαρτάνοντι· συμπράττοντας δὲ νοητέον τους συνεργοῦντας ἐπὶ τῇ ἁρπαγῇ· συναιρομένους δὲ τοὺς μὴ ἔργῳ συμβοηθήσοντας, συμβουλὴν δὲ καὶ σπουδὴν εἰσαγαγόντας, καὶ οὕτως ἐπικουρήσαντας καὶ ἀντιλαβομένους τῶν πλημμε λούντων. ΑΡΙΣΤ. Κληρικὸς ἁρπάζων γυναῖκα, ἀνεκκλη σίαστος· ὁ δὲ λαϊκὸς ἔστω ἀνάθεμα· κατὰ τοῦτο καὶ ὁ συναιρόμενος. honestatem ac decus evertit. Is autem opein ferre dicitur, qui facto ipso, cum eo qui rapit, raptum struit ac molitur. Consentiens autem, qui per consilium, vel aliud etiam auxilium cum eo, qui peccatumn admisit, concurrit. Quare et 55 imρ. domini Leonis Philosophi Novellam, punientem eum, qui una cuin raptu puellae viin attulit, non solum per rerum publicationemi, sed etiam per pœnam corporatem; similiter et eos qui illi consenserunt: et tractantem, aliter puniri eos qui vi armata rapuerunt, et aliter eos qui non sic se improbe gesserunt; puniri autem etiam et patre, si factum approbaverit. ZONAR. Et legum civilium decretis in raptores mulierum graves admodum pœnæ constitutæ, velitis etiam, quamvis eas offensione dimissa virginis pater approbet, raptoris cum rapt: muliere nuptiis: et canonem quoque sanctionibus, ne impanitum id facinus relinqueretur, provisum. Verum hic canon aliis severius in raptores animadvertit, clericos quidem deponens, in laicos vero anathema demuntians. Nec solum rapinæ auctores, sed eos etiam qui opem ferunt vel consentiunt iisdem pants subjicit. Neque id quidem injuria. Qui elenin ex raptu sibi uxorem comparavit, ad facinus illud perpetrandum impellentem se amorem pro excu satione habet, qui vero opem fert aut consentit, cum nibil sit quod ad nequissimam actionem incitare illum poterat, præter propriam pravitatem, per quam solam cum raptore convenit concurritque venia magis indignus est. Ac adjutores quidem intelligimus, qui ad scelus patrandum operam suam raptori commodarunt: consentire vero eos dicimus, quorum manus quidem a scelere abfuit, consilio tamen ac studio delinquentibus suppetias ac opem tulerunt. ARIST. Clericus mulierem rapiens ecclesia expellatur: laicus autem, sit anathema; ut et quicunque isti opitulatur. Guill. Beveregii notæ. Συμβουλὴν δὲ καί. Hæc, usque ad έπικουρήσαντας inclusive, in codice Ainerbachiano desiderantur. Sed sensus loci sine illis pessime confunditur, vel potius nullus omnino est.

Magnam qukion etiam a legibus trabet multam qui muliercın rapit, nec minus a canonibus habet supplicium. Clericus enim, nt loquitur præsens canon, deponitur; laicus autem, et qui ei in raptu mulieris open ferunt, anatlematizantur, usquedum raptam, si desponsata quidem fuerit, suo sponso, si soluta autem parentibus ejus restituerunt, juxta vicesimum secundumn Basilii magni canonem. 145 CANON XXVIII. Sanctorum Patrum decreta ubique sequentes, et canonem, qui nuper lertus est, centum el quinquaginta Dei amantissimorum episcoporum agnoscentes, eadem quoque et nos decernimus ac statuimus de privilegiis sanctissimæ Ecclesiæ Constantinopolis nova Roma. Etenim antiquæ Rome throno, quod urbs illa imperaret, jure Patres privilegia tribuere. El eadem consideratione moli centum quinquaginta Dei amantissimi episcopi, sanolissimo nove Romæ throno æqualia privilegia addixerunt, recte judicantes, urbem, que et imperio et senatu honorata sit, et æqualibus cum antiquiori regina Roma privilegiis fruatur, eliam in rebus ecclesiasticis, non secus ac illam, extolli ac magni fieri, secundam post illam exsistentem. Ut et Ponticæ, et Asiana, et Thracica diœcesis metropolitani soli, præterea et episcopi prædictarum diœcesium, quæ sunt inter Barbaros, a prædicto throno sanctissimæ Con stantinop. Ecclesiæ ordinentur; unoquoque scilicel prædictarum diœcesium metropolitano provinciæ episcopos ordinante, quemadmodum divinis canonibus est traditum: ordinari autem, sicut dictum est, prædictarum diœcesium metropolitanos a Constantinop. archiepiscopo, conrenientibus de more factis electionibus et ad ipsum relatis. Εχει μὲν καὶ ἀπὸ τῶν νόμων μεγάλην την κατα δίκην ὁ ἁρπαγὴν ποιούμενος γυναικός· οὐκ ἔλαττον δὲ καὶ ἀπὸ τῶν κανόνων ἔχει τὸ ἐπιτίμιον. Ο μὲν γὰρ κληρικός, ὡς ὁ παρὼν διαλαμβάνει κανών, καθαιρεῖται· ὁ δὲ λαϊκὸς καὶ οἱ συναιρόμενοι τούτῳ ἐν τῇ τῆς γυναικὸς ἁρπαγῇ ἀναθεματίζονται, μέχρις ἂν τὴν ἁρπαγεῖσαν, εἰ μὲν προμνηστευθείσα ἦν, τῷ οἰκείῳ μνηστῆρι ἀποκαταστήσωσιν· εἰ δὲ σχολάζουσα, τοῖς γονεῦσιν αὐτῆς, κατὰ τὸν εἰκοστὴν δεύτερον κανόνα τοῦ μεγάλου Βασιλείου. ΚΑΝΩΝ ΚΗ. Πανταχοῦ τοῖς τῶν ἁγίων Πατέρων όροις ἑπόμενοι, καὶ τὸν ἀρτίως ἀναγνωσθέντα κανόνα τῶν ἑκατὸν πεντήκοντα θεοφιλεστάτων ἐπισκό πων - γνωρίζοντες, τὰ αὐτὰ καὶ ἡμεῖς ὀρίζομέν τε καὶ ψηφιζόμεθα περὶ τῶν πρεσβείων τῆς ἁγιωτάτης Εκκλησίας Κωνσταντινουπό λεως νέας Ρώμης. Καὶ γὰρ τῷ θρόνῳ τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης, διὰ τὸ βασιλεύειν την πόλιν ἐκείνην, οἱ Πατέρες εἰκότως ἀποδεθώ κασι τὰ πρεσβεία. Καὶ τῷ αὐτῷ σκοπῷ κινού μενοι οἱ ἑκατόν πεντήκοντα θεοφιλέστατοι ἐπίσκοποι, τὰ ἴσα πρεσβεῖα ἀπένειμαν τῷ τῆς νέας Ρώμης αγιωτάτῳ θρόνῳ, ευλόγως κρίσ ναντες, τὴν βασιλείᾳ καὶ συγκλήτῳ τιμηθεί σαν πόλιν, καὶ τῶν ἴσων ἀπολαύουσαν προ σβείων τῇ πρεσβυτέρα βασιλίδι Ρώμη, καὶ ἐν τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς ὡς ἐκείνην μεγαλύνεσθαι πράγμασι, δευτέραν μετ' ἐκείνην ὑπάρχουσαν. Καὶ ὥστε τοὺς τῆς Ποντικῆς καὶ τῆς 'Ασια τῆς καὶ τῆς Θρακικής διοικήσεως μητροπο Αίτας μόνους, ἔτι δὲ καὶ τοὺς ἐν τοῖς βαρβα ρικοῖς ἐπισκόπους τῶν προειρημένων διοικήσεων χειροτονεῖσθαι ὑπὸ τοῦ προειρημέν του αγιωτάτου θρόνου τῆς κατὰ Κωνσταντι νούπολιν αγιωτάτης Εκκλησίας δηλαδή ἑκάστου μητροπολίτου των προειρημένων διοικήσεων χειροτονοῦντος τοὺς τῆς ἐπαρχίας ἐπισκόπους, καθὼς τοῖς θείοις κανόσι διηγή ρευται· χειροτονεῖσθαι δὲ, καθὼς εἴρηται, τοὺς μητροπολίτας των προειρημένων διοική σεων παρὰ τοῦ Κωνσταντινουπόλεως αρχιεπισκόπου, ψηφισμάτων συμφώνων κατά τὸ ἔθος γινομένων, καὶ ἐπ' αὐτὸν ἀναφερομένων. Guill. Beveregii nola. Πανταχοῦ τοῖς τῶν ἁγίων. Hic cum duobus Ἐν τοῖς βαρβαρικοῖς. Vetus interpres legit, sequentibus canonibus nec in Joannis Antiocheni Collectione, nec in Latina Dionysil Exigui versione, nec in Arabica Josephi Ægyptii paraphrasi exstat. Reperitur autem in omnibus Balsamonis, Zonaræ, et Aristeni codicibus; citatur etiam a Photio in Nomocanone, tit. 1, cap. 5 et 6. Latine etiam vertitur a veteri interprete ante Dionysium Exiguum, a quo tamen, non inter prasentis, sed Constanti nopolitanæ synodi canones collocatur. In Actis etiam hujus concilif habetur, decima sexta nimirum Actione: ubi tamen Paschasinus et Lucentius, legati episcopi Romani, hoc decretum ipsis absentibus et clanculum editum fuisse conquesti sunt. Θεοφιλεστάτων ἐπισκόπων. Codex Al niensis addit, τῶν συναχθέντων ἐπὶ τοῦ τῆς εὐσε τοὺς μνήμης μεγάλου Θεοδοσίου τοῦ γενομένου βα σιλέως ἐν τῇ βασιλίδι Κωνσταντινουπόλει τῇ νέα Ρώμη. Quæ verba leguntur etiam in Actis conci lii, nisi quod pro ἐπὶ τοῦ τῆς εὐσεβοῦς μνήμης, ibi legatur ἐπὶ τοῦ εὐσεβοῦς τὴν μνήμην. in Barbaris. Omnia nimirum loca imperio Romano non subjecta barbara olim et barbarica a Romanis ipsis appellata sunt; ut totus orbis Romanus, ima voce Romania dicta est. Isto sensu usurpatur vóx βαρβαρικόν Syn. Carthag. can. 56; item Barbaria, a S. Augustino, epist. 178, et ή Βάρβαρος, ο εν nesia epist. 101. Et populi ultra limiles imperii Romani degentes Barbari audierunt omnes. Evagrius dicit omnes Zenonis imperatoris subjeetos, tam in Oriente quam in Occidente, gravibus affertos esse inconelis, ἔνθα μὲν τῶν Σκηνητῶν Βαρβάρων πάντα ληϊζομένων, φuippe Barbari, Scinita di ui, loca omnia populati sunt, Evagr. Ec. cles. Hist. 1. 111, eap. 2. Ala exempla passim occurrunt. Sic Τῶν προειρημένων διοικήσεων. Codex Aioniensis addit μετά τῶν τῆς ἐπαρχίας ἐπισκό πων χειροτονοῦντος. Quomodo etiam hic locus in Actis concilii legitur ἐπ' αὐτὸν ἀναφερομένων. Τη ms. nostro Bodleiano, post ultima hæc canonis

IN CAN. XXVIII CONC. CHALCED. " ΒALS. Quomodo sit honoratns thronus Constanti epolitanus, in 3 can. syn. secundle dictum est: ·et lege eum, et primum cap. tit. 8 præsentis operis Præsens autem canon postquam dixit, habere quidem thronum Constantinopolis Romanorum Ecclesiæe privilegia, esse aurem secundum post illum, adjicit, quosdam metropolitanos ab illo ordinari, ut et unusquisque ipsorum rursus debeat cum sita synodo, eos qui subsunt episcopos ordinare. Metropoleon vero electiones a metropolitanis de more fleri, et quod factum est ab illis ad patriarcham referri, ut ejus examinatione ex tribus efectis unus ordinetur. Nota ergo, quod ante hune canonem patriarchæ non ordinabant metropolitanos, sed uniuscujusque provinciæ episcopi: et quod metropolitani antistitum jura habent ad faciendos episcopos, et quod non debent patriarchæ seu metropolitani in metropolitanorum ant episcoporum electionibus interesse. Quare 4 can. prima syn., secumula syn. can. 2, tertiæ 8 et sextæ 39. Scias autem, quod metropolitani dicuntur Pontici, qui prope Euxinun Pontum habitant Trapezuntem usque, et interius; Asfani, qui sunt circa Ephesum, Lyciam et Pamphyliam et partes circomjacentes; non Orientales, ut dicunt quidam. Antiochia enim habet Orientis ordinationem. Et Thracici, Occidentales. Etsi enim nonmulli Thraciam ad Macedoniæ usque terminos in angustum redegerunt, dixerunt Macedoniæ metropolitanos, Thessalos, Helladicos et Peloponnesios ο papa Romano aliquando fuisse ordinatos, et hoc utique ex eo probari, quod non concessum sit Constantinopolitano patriarchæ eos ordinare: sed tu his fidem ne adhibueris. Thraciæ enim nomine comprehenduntur metropoles usque ad ipsum Dyr rachium. Quidam autem male dicunt, papam aliquando ordinasse Thessalonicensem, et alios Occidentales metropolitanos. Hos enim habuit legatos. Episcopatus autem dic esse inter Barbaros, Alaniam, Russiam et alios. Alani enim sunt Pontica dioecesis: Rossi vero Thraciæ. De legatis autem papæ Romani et quinam hi sum, et quomodo illi concessum est, ut nostros metropolitanos legatos haberet, dicetur post allocutionem synodi quæ fuit ΒΑΛΣ. Περὶ τοῦ πῶς ἐτιμήθη ὁ τῆς Κων σταντινουπόλεως θρόνος είπομεν εἰς τὸν γ' κανόνα τῆς δευτέρας συνόδου· καὶ ἀνάγνωθι τοῦτον καὶ τὸ α' κεφ. τοῦ η' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. Ο δὲ παρὼν κανών, μετὰ τὸ εἰπεῖν ἔχειν μὲν τὸν τῆς Κωνσταντινουπόλεως θρόνον τὰ πρεσβεία της τῶν Ῥωμαίων Ἐκκλησίας, εἶναι δὲ δεύτερον μετ' ἐκεῖνον, προστίθησί τινας μητροπολίτας ὑπὸ τούτου χειροτονεῖσθαι, ὡς καὶ ἑκάστου αὐτῶν ὀφείλοντος πάλιν χειροτονεῖν μετὰ τῆς ὑπ' αὐτὸν συνίδου τοὺς ὑπὸ τούτων ἐπισκόπους. Τὰς μέντοι ψήφους τῶν μητροπόλεων γίνεσθαι παρὰ μητροπολιτῶν κατὰ τὸ ἔθος, καὶ ἀναφέρεσθαι τὸ γινόμενον παρὰ τούτων τῷ πατριάρχῃ, ὡς ἂν τῇ δοκιμασίᾳ τούτου ἀπὸ τῶν ψηφισθέντων τριῶν ὁ εἷς χειροτονηθῇ. Σημείωσαι οὖν ὅτι πρὸ τοῦ κανόνος τούτου οὐκ ἔχειροείνουν οἱ πατριάρχαι τους μητροπολίτας, ἀλλ' οἱ ἑκάστης επαρχίας ἐπίσκοποι καὶ ὅτι οἱ μητρο πολῖται ἔχουσι τὰ ἀρχιερατικὰ δίκαια τὸ ποιεῖν ἐπισκόπους, καὶ ὅτι οὐκ ὀφείλουσιν οι πατριάρχαι ἢ οἱ μητροπολίται παρουσιάζειν εἰς τὰς ψήφους τῶν μητροπολιτῶν ἢ τῶν ἐπισκόπων. Ζήτει καὶ τὸν δ' κανόνα τῆς α' συνόδου, τῆς β' συνόδου κανέ να β', τῆς γ' ή, καὶ τῆς ς' λθ'. Γίνωσκε δὲ ὅτι Ποντικοὶ λέγονται μητροπολῖται οἱ τῷ Ευξείνῳ πόντῳ παρακείμενοι μέχρι τῆς Τραπεζοῦντος, καὶ ἐνδοτέρω Ασιανοί, οἱ περὶ τὴν Εφεσον Λυκίαν, Παμφυλίαν, καὶ τὰ πέριξ απο τῶν· οὐχὶ ἀνατολικοί, ὥς φασί τινες. Τῆς ἀνατολῆς ὁ ᾿Αντιοχείας ἔχει χειροτονίαν. Καὶ Θρακικοίς οἱ δυτικοί· καὶ γάρ τινες τὴν Θρᾴκην μέχρι τῶν ὁρίων Μακεδονίας ἐστενοχώρησαν, καὶ εἶπον τοὺς Μακεδονίας μητροπολίτας Θετταλούς, Ελλαδικούς τε καὶ Πελοποννησίους, ποτὲ χειροτονεῖσθαι παρὰ τοῦ πάπα Ρώμης, καὶ παρίστασθαι τοῦτο δήθεν ἐκ τοῦ μὴ ἐνδοθῆναι τῷ Κωνσταντινουπόλεως καὶ τούτους χειροτονεῖν· ἀλλὰ σὺ τοῖς λεγομένοις μὴ προσοχῇς. Τῷ γὰρ ονόματι τῆς Θρᾴκης περιέχονται αἱ μέχρι καὶ αὐτοῦ τοῦ Δυρραχίου μητροπόλεις. Τὸν δὲ πάππαν κακῶς λέγουσι τινες χειροτονεῖν ποτε τὸν Θεσσαλονίκης, καὶ ἑτέρους δυτικούς μητροπολίτας. Λεγάτους γὰρ εἶχε τούτους. Επισκοπάς δὲ εἰπὲ εἶναι ἐν τοῖς Βαρβάροις τὴν Ἀλανίαν, τὴν Ῥωσίαν καὶ ἑτέρας. Οἱ μὲν γὰρ Αλανοὶ τῆς Πον in Trullo. τικῆς εἰσι διοικήσεως, οἱ δὲ Ρώσιοι τῆς Θρακικῆς. Περὶ δὲ τῶν λεγάτων τοῦ πάπα Ρώμης, καὶ τίνες οὗτοί εἰσι, καὶ πῶς ἐνεδόθη αὐτῷ ἡμετέροις μητροπολίτας έχειν λεγάτους, ειρήσεται μετὰ τὸ προστ φώνημα τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου. Ἑτέρα ερμηνεία. a 146 Allere expositio. Ὁ μὲν παρών κανών διορίζεται ἔχειν τὸν Ac præsens quidem canon statuit «ConstantinoΚωνσταντινουπόλεως ἀρχιεπίσκοπον τὰ πρεσβεῖα politanum archiepiscopum habere privilegia Papa Guill. Beveregii nota. verba hac adduntur, Ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος ἐνεδόθη τῷ Κωνσταντινουπόλεως χειροτονεῖν τοὺς μητροπολίτας καὶ τοὺς ἀρχιεπισκόπους τῶν ἐν τούτῳ δηλουμένων ἐπαρχιῶν· πρὸ τούτου γὰρ αὐτο κέφαλοι ἦσαν. prasenti canone episcopo Constan tinopolitano conceditur ordinare metropolitas et archiepiscopos provinciarum, quæ in eo commemorantur. Antea enim sui juris erant. Hæc neque ad ipsum canonem nec scholium quodlibet pertinentia, hic potius, quam in ipso libro apponere visum est. Ασιανοὶ οἱ περὶ τὴν Ἔφεσον. Pro his, usque ad έχει χειροτονίαν, in prioribus Balsamonis editionibus le sala lecta sunt, Ασιανοὶ οἱ μέχρι τῶν Ταυρείων διήκοντες, quibus codices Etoniessis et Amerbachianus consentiunt; nisi quod in iis legatur, μέχρι τῶν Ταυρείων ὁρῶν διήκοντες.

Roma, et eum quemadmodum et ille, in omnibus τοῦ πάπα Ρώμης, καὶ κατ' ἐκεῖνον ἐπὶ πᾶσι τοῖς rebus ecclesiasticis honorari ac magni feri, convenienter 3 canoni secundæ syn. Nonnulli autem, videntes eum nolle papæ Romani privilegio se jactare et extollere (neque enim imp. loro ei caput legitur, nec cum imp. sceptris, signis, et vexillis progreditur, nec imperial. præ se fert auctoritatem, nec revera induitur et equitat secundum id quod imperiali decreto continetur a sancto Magno Constantino ad papam Romanum sanctum Silvestrum et successores ejus facto) dicunt ea quæ his canonibus continentur exolevisse et in usu non esse, id etiam quod dicunt ex hoc confirmantes, quod in imperialibus longo post tempore scriptis et repurgatis non sitae sint leges, quæ definiunt Constantinopolitanum archiepiscopum habere Romani papæ privilegia, quemadmodum et nos ea declaravimus in primo cap. tit. 8 præsentis operis. Ego vero, cum Constantinopolitanus civis sim integerrimus, et sanctissimi Constantinopolitani throni factus Dei gratia pars opportunissima, volo et οριο, ut archiepiscopus Constantinopolitanus, citra ullum tamen offendiculum, habeat omnia privilegia, quæ a divinis canonibus sunt illi honorifice concessa. ZONAR. Constantinopolitanæ urbis thronum antiquæ Romæ throno nullo pacto dignitate cedere, sed qualibus illi prærogativis honestatum fuisse, ΠΟΛ sunt qui evincere contendat. Verum hæc controversia secundæ synodi tertio canone satis jam explicata est, hallucinarique in ea re ejusmodi homines demonstratum; quem locum quicunque animadverterit, regian banc urbem secundam honoris ac dignitatis ordine constituendam esse facile intelliget. Nam æqualibus frui privilegiis ob imperium et senatum dicitur: quamvis illud, mutato rerom statu, in tyrannidem degeneravit; hic vero, splendore pristino amisso, defecit. Ut sanctorum illorum Patrum ea mens fuerit, quoniam urbs imperio ac senatu, sicut olim Roma, ornata fuit, eam ecclesiasticis quoque prærogativis iisdem omnibus, quibus illa, bonestari oportere, ac primum quidem inter alias omnes ecclesias, ab illa vero secundum dignitatis locum obtinere. Omnibus namque modis aqualem, propter allatas eo loco rationes, intelligere non possumus, nisi forte dixerit quispiam quoniam divini illi Patres Spiritu sancto illuminati præviderunt, Romanam Ecclesiam propter errores suos ab orthodoxorum coetu segregandam, atque omni fidelium consortio eliminandam fore, primas huic detulerunt; atque ita iisdem eam prærogativis in omnibus decorarunt, quæ ut illa aliquando, principatumn olim obtinebit. Nam præpositionen post, juxta eos de post in tempore constitutæ regina urbium, intelligi non permittit canon 36 synodi Trullana, secundum Constantinopolis thronum post veteris Romæ thronum constituens et subjungens, Post hunc Alexandrinus numeretur thronus, deinde ἐκκλησιαστικοῖς πράγμασι μεγαλύνεσθαι ἀκολούθως τῷ τρίτῳ κανόνι τῆς β' συνόδου. Τινὲς δὲ, βλέ ποντες τοῦτον διὰ μηδενὸς τῶν προνομίων τοῦ πάπα Ρώμης ἀποσεμνυνόμενον οὔτε γὰρ ὑπ βασιλικοῦ λώρου τὴν κεφαλήν κατακαλύπτεται, οὔτε μετὰ βασιλικοῦ σκήπτρου καὶ σίγνων καὶ βάντων προοδεύει, οὔτε ἀξιώματα προβάλλεται βασιλικά, οὔτε ἀληθινὰ ἐνδιδύσκεται, καὶ καβαλικεύει κατά τὴν περίληψιν τοῦ γεγονότος βασιλικού θεσπίσματος παρὰ τοῦ ἁγίου μεγάλου Κωνσταντίνου πρὸς τὸν πάπαν 'Ρώμης ἅγιον Σίλβεστρον καὶ τοὺς μετ' αὐτὸν), λέγουσι ἀπρακτῆσαι τὰ τῶν κανόνων, κατασκευάζοντες τὸν οἰκεῖον λόγον καὶ ἀπὸ τοῦ μὴ καταστρωθῆναι εἰς τὰ βασιλικά, τὰ μεταγενεστέρως καταπολὺ συγγραφέντα καὶ ἀνακαθαρθέντα, του; νόμους τους διοριζομένους ἔχειν τὸν Κωνσταντινουπόλεως τὰ προνόμια του πάπα Ρώμης, καθὼς καὶ ἡμεῖς παρεδηλώσαμεν τὰ περὶ τούτου ἐν τῷ αʹ κεφ. τοῦ η' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. Ἐγὼ δὲ Κωνσταντινουπολίτης ὢν ἀκραιφνέστατος, καὶ τοῦ ἁγιωτάτου θρόνου τῆς Κωνσταντινουπόλεως μέρος γεγονὼς τῇ χάριτι τοῦ Θεοῦ καιριώτατον, θέλω καὶ εύχομαι ἔχειν τὸν Κωνσταντινουπόλεως ἀσκανδαλίστως πάντα τὰ παρὰ τῶν θείων κανόνων φιλοτι μηθέντα αὐτῷ προνόμια. ΖΩΝΑΡ. Βιάζονταί τινες κατασκευάζειν μὴ ἐλατα τοῦσθαι τῇ τιμῇ τὸν τῆς Κωνσταντινουπόλεως θρόνον τοῦ θρόνου τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης, ἀλλὰ τῶν ἴσων πρεσβείων ἐκείνῃ καταπολαύειν. Ηδη μὲν οὖν ἐν τῷ γ' κανόνι τῆς δευτέρας συνόδου εξα ρηται περὶ τούτου, καὶ ἀποδέδεικται μὴ εὐστόχως ἐκείνους λέγειν· καὶ ζητητέον τὰ ἐκεῖ εἰρημένα ἀρκοῦντα εἰς ἀπόδειξιν τοῦ δευτέραν ταύτην βασιλίδα πόλιν κατὰ τάξιν τῆς τιμῆς κρίνεσθαι. Τὸ γὰρ τῶν ἴσων ἀπολαύειν πρεσβείων διὰ τὴν βασιλείαν καὶ τὴν σύγκλητον είρηται· εἰ καὶ ἡ μὲν εἰς τυραννίδα μετήμειπται, ἡ δὲ συγκέκλεισται καὶ ἐκλέλοιπε. Τοῦτο λεγόντων τῶν ἁγίων Πατέρων ἐκείνων, ὅτι ἐπὶ βασιλείᾳ ἐτιμήθη ἡ πόλις αύτη καὶ συγκλήτῳ ὡς πάλαι 'Ρώμη, δεῖ αὐτὴν καὶ ἐν τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς προνομίοις, ὡς ἐκείην τιμά σθαι, πᾶσι τῶν ἄλλων προτιμωμένην ἐκκλησιῶν, δευτέραν δὲ μετ' ἐκείνην ὑπάρχουσαν. Τῶν ἴσων γὰρ ἐν ἅπασιν ἀξιοῦσθαι ταύτην ἀμήχανον, δι' &; αἰτίας ἐκεῖσε εἰρήκαμεν, εἰ μή πού τις εἴποι ότι προορῶντες ἐν Πνεύματι ἁγίῳ οἱ θεῖοι Πατέρες ἐκεῖνοι, ὡς ἀποτμηθήσεται τῆς τῶν ὀρθοδόξων ὁλοκληρίας, καὶ ἐξοστρακισθήσεται τῆς ὁμηγύρεω; τῶν πιστῶν διὰ δόγματα ἑτερόδοξα ἡ Ῥωμαίων Ἐκκλησία, πρώτην ταύτην ελογίσαντο· καὶ οὕτως τῶν αὐτῶν ἐκείνῃ δικαίων ἐν πᾶσιν ἠξίωσαν πρωτεύειν μέλλουσαν, ὡς ἐκείνη ποτέ. Τὴν γὰρ μετὰ πρόθεσιν οὐ συγχωρεί κατ' ἐκείνους νοεῖσθαι ἐπὶ τῷ μετὰ χρόνῳ τῆς συστάσεως τῆς βασιλίδος τῶν πόσ λεων ὁ λς' κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλω συνόδου, δεύτερον τὸν θρόνον τῆς Κωνσταντινουπόλεως τάτ των μετὰ τὸν τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης, καὶ ἐπάγων, Μεθ᾿ ἂν ὁ τῆς Ἀλεξανδρείας ἀριθμείσθω θρόνος, εἶτα

IN CAN. XXVIII CONC. CHALCED. igitur, ubi de aliis sedibus sermo est, inferiorem dignitatis gradum præpositio illa, post, significet, ita etiam, cum de Constantinopolitana sede agitur. eodem modo accipiendam esse facile constat. Et vero clarissimus patriarcha Nicephorus divinus in duodecimo scriptorum suorum contra Iconomachos capite hac habet: Esse vero istos (Icononachos scilicet) ab Ecclesia catholica prorsus exclusos atque ejectos, vel ipsæ litteræ quæ beatissimo antistite veteris Ronæ, hoc est a prima et apostolica sede missæ sunt satis superque testantur. His igitur de throni magnæ hujusce civitatis ordine et honore a sacra synodo constitutis, de diœcesibus etiam illi olim subjiciendis disserit, ἡ τῆς Ἀντιοχείας, καὶ μετὰ τοῦτον, ὁ τῆς Ἱεροσο - Antiochenus, et post eum Hierosolymitanus. Sicut λυμιτῶν. Ὡς γὰρ ἐπὶ τῶν ἄλλων θρόνων ἡ μετά πρόθεσις υποβιβασμόν δηλοί, οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ θρόνου τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐτέθη. Καὶ οὕτω νοεῖσθαι χρεών. Καὶ ὁ ἐν πατριάρχαις δὲ δίδιμος Νικηφόρος ὁ θεῖος ἐν τῷ ιβ' τῶν παρ' αὐτοῦ συγ γραφέντων κεφαλαίων κατὰ τῶν εἰκονομάχων ταῦτά φησιν· ὅτι δὲ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας ἀπεῤῥιμμένοι εἰσὶ, σαφῶς μαρτυροῦσι καὶ τὰ πεμφθέντα γράμματα διὰ τοῦ μακαριωτάτου ἀρχιερέως τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης, τουτέστι τοῦ πρώτου καὶ ἀποστολικοῦ θρόνου. Ταῦτα περὶ τῆς τάξεως καὶ τομῆς διαταξαμένη ἡ ἱερὰ σύνοδος τοῦ θρόνου τῆς μεγαλοπόλεως ταύτης διαλέγεται καὶ περὶ τῶν ὑποκεῖσθα: μελλουσῶν αὐτῇ διοικήσεων, καὶ ταύτας εἶναί φησι τὴν Ποντικὴν, την Ασιανὴν, καὶ τὴν quas dicit esse Ponticam, Asianamn 147 et Thra θρακικήν· ὧν δὴ διοικήσεων καὶ τὰς χειροτονίας τῶν μητροπολιτῶν μόνων ἀνατίθησι τῷ Κωνσταντινουπόλεως. Εἴρηται δὲ τὸ μονῶν, ἵνα μὴ καὶ τὰς τῶν ἐπισκόπων χειροτονίας σφετερίσηταί τις τῶν Κωνσταντινουπόλεως ἐπισκόπων. Ἐκεῖναι γὰρ ἑκάστῳ τῶν μητροπολιτῶν, οἷς ἀνέκαθεν ἀνῆκον, εἰάθησαν. Διδ καὶ ἐπιφέρει ὁ κανὼν τὸ δηλαδὴ ἑκάστου μητροπολίτου χειροτονοῦντος τοὺς τῆς ἐπαρχίας ἐπισκόπους μετά τῶν ἐπισκόπων τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας. Ανατίθησι δὲ τῷ Κωνσταντινουπόλεως καὶ τὴν χειροτονίαν τῶν ἐπισκόπων τῶν ἐν τοῖς βαρβαρικοῖς ἔθνεσι, τοῖς οὖσιν ἐν ταῖς ῥηθείσαις διοικήσεσιν, οἷοί εἰσιν οἱ Αλανοὶ καὶ οἱ Ῥῶσοι· οἱ μὲν γὰρ τῇ Ποντικῇ διοικήσει, οἱ δὲ Ῥῶσοι τῇ Θρᾳκικῇ συμπαράκεινται. Ἵνα δὲ μὴ τῇ αὐθεντίᾳ τοῦ Κωνσταντινουπόλεως νομισθῶσιν οἱ θεῖοι Πατέρες ἐκεῖνοι τὸ πᾶν τῆς χειροτονίας ανατιθέναι, ὥστε ποιεῖν ἐκεῖνον ἐπὶ ταῖς χειροτονίαις κατ' ἐξουσίαν & βούλεται, προσέθεντο χειροτονεῖσθαι παρ' αὐτοῦ τοὺς μητροπολίτας συμ φώνων ψηφισμάτων γινομένων, καὶ ἐπ' αὐτὸν ἀναφερομένων μονονουχὶ τοῦτο λέγοντες, ὅτι οὐχ οἷς βούλεται ὁ Κωνσταντινουπόλεως χειροτονήσει μητροπολίτας, ἀλλ᾽ ἡ ὑπ' αὐτὸν σύνοδος τὰς ψήφους ποιήσεται· καὶ ἐφ᾽ οὓς ἂν οἱ ψηφιζόμενοι συμφω νήσουσιν, ἐξ ἐκείνων χειροτονήσει αναφερομένων τῶν ψηφισμάτων πρὸς αὐτόν. Τισὶ μὲν οὖν τὸ μου των οὕτω. νενόηται, καθὼς εἴρηται· ἄλλοι δὲ εἰς διαστολήν φασι τεθῆναι τῶν λοιπῶν διοικήσεων, διαστελλόντων τῶν Πατέρων τὰς ἄλλας διοικήσεις, καὶ τὰς εἰρημένας μόνας ανατιθεμένων τῷ θρόνο, τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Αἱ γὰρ λοιπαὶ διοικήσεις, ἡ τῆς Μακεδονίας δηλαδὴ καὶ Θετταλίας, Ελλάῖος τε καὶ τῆς Πελοποννήσου, καὶ τῆς λεγομένης Ἠπείρου καὶ τοῦ Ἰλλυρικοῦ τῷ Ρώμης τῆς παλαιᾶς ἐπισκόπῳ τότε ἀνέκειντο. ΑΡΙΣΤ. Ο τῆς νέας ἐπίσκοπος Ρώμης τῷ τῆς πλαιᾶς ὁμότιμος διὰ τὴν τῶν σκήπτρων με τάθεσιν· ὅθεν οἱ Πόντου, καὶ 'Ασίας καὶ τῆς Θρᾴκης καὶ οἱ βάρβαροι, τῷ τῆς Κωνσταντι νουπόλεως κεχειροτόνηνται. Ισότιμος ὁ Κωνσταντινουπόλεως τῷ τῆς Ρώμης ἐπισκόπῳ, καὶ τῶν ἴσων ἀπολαύσει πρεσβείων, PATROL. GR. CXXXVII. cicam: quarum quidem diœcesium metropolitanos solos a patriarcha Constantinopolitano ordinam jubet. Sed solos inquit, metropolitanos, me epl scopos quoque creandi jus Constantinopolitanus sibi quandoque antistes assumeret. Illud enim unicui. que metropolitano, quos penes olim quoque fuerat. est relictum. Idcirco subjungit canon, hoc viz. unoquoque metropolitano provinciæ suæ episcopos, adhibitis aliis ejusdem provinciæ episcopis, ordinante. Episcoporum vero illorum, qui apud barbaras nationes in dictis diœcesibus degunt, quales Alani sunt et Russi, illi quidem Ponticæ diœcesi, hi vero Thracicæ adjuncti, Constantinopolitana etiam præsuli ordinationem demandat. Verum ne a divinis Patribus, quæ ad creationem metropoli tanorum pertinent, universa Constantinopolitani auctoritati concessa esse putarentur, ut ipsi quæcunque collibitum esset, pro potestate statuere liceret; idcirco, ab illo quidem, sed consentientibus tamen aliorum suffragiis, atque ad eum delatis, metropolitanos creandos esse decernunt. Quitus nimirum verbis id aperte indicare voluerunt, που fas esse Constantinopolitano præsuli metropolitanos, arbitratu suo quos voluerit, constituere; se quos, suffragiis inspectis, concordibus votis per subjectam synodum designatos esse cognoverit, ex eo numero aliquem ab ipso scilicet esse deligendum existimavere. Ac verbum quidem (solum) hoc pacto nonnulli intelligendum existimavere. Alii, ut enumeratas diœceses a reliquis segregarent, easque tantum Constantinopolitanæ ditioni adjudicatas esse declararent, id verbum a Patribus adhibitum fuisse arbitrantur. Nam aliæ diœceses, Macedoniæ scilicet ac Thessaliæ, totiusque Græciæ et l'aloponesi, et ejus quæ Epirus dicitur, ac lllyrici veteris Roma episcopo tunc temporis ascriptæ fuerunt. ARIST. Nova Romæ episcopus eodem alque veleris honore fruatur, propter imperii translationem. Quapropter Ponti, Asia. Thraciaeque episcopi ut el Barbari a Constantinopolitano ordinentur. Episcopus Constantinopolitanus æqualem habet Romano honorem, et æqualibus fruetur privilegiis,

quia ipsa imperio et senatu honoratur. Subjecti διὰ τὸ βασιλείᾳ τε καὶ συγκλήτῳ ταύτην τιμηθῆ. sutem ipsi erunt soli Ponti, et Asiæ, et Thraciæ metropolitani, et ab ipso ordinati. Similiter et qui in istiusmodi sunt diœcesibus Barbarorum episcopi. Nam Macedonia, et Illyriorum, et Thessaliæ, et Attica, et Peloponesi, et Epiri univers, et illius gentium dioecesis sub Romano tunc temporis erat. CANON XXIX. Episcopum in presbyteri gradum deducere est sacrilegium. Si qua autem justa causa illos ab episcopali actione removet, nec presby:eri debent locum obtinere. Sin autem absque ullo crimine dignitate moti sunt, ad episcopalem dignitatem redibunt. Anatolius religiosissimus Constantinopolitanus archiepiscopus dixit: li qui dicuntur ab episcopali dignitate ad presbyteri ordinem descendisse, si justis quidem aliquibus de causis condemnantur, jure nec presbyteri quidem honore digni sunt: sin autem sine aliqua probabili causa ad inferiorem gradum depressi sint, jure, si quidem nulli crimini obnoxii deprehendantur, episcopatus auctoritatem et sacerdotium recipient. BALS. Scriptum est in fine Actoram 4 synodi relatum fuisse a Photio metropolis Tyri episcopo ad regem Marcianum, quod episcopus Beritensis civitatis arrepta occasione, diversos episcopatus ab Ecclesia Tyriorum avulsit, Byblum, Bourin, Tripolin, Orthosialem, 148 Arcadem et Antaradum, et eos qui ab ipso Photio ordinati fuerant, depositos episcopos, in presbyteri locum deduxit. Hoc cum observassent, qui secundum imperiale decretum Chalcedone convenerant Patres, cum civilibus magistratibus statuerunt æquum esse, Tyriorum Ecclesiæ restitui ablatos, ut dictum est, episcopatus, et liabere depositos episcopos priores honores. Et Romæ quidem Ecclesiæ loci conservatores pronuntiarunt. Episcopum in presbyteri locum dedncere est sacrilegium, et cæt. Anatolius autenn et magistratus et reliqua synodus secuti sunt. Lege primum et 2 can. syn. Ancyr. ναι· ὑποκείσονται δὲ αὐτῷ μόνοι οἱ τοῦ Πόντου, καὶ Ασίας, καὶ τῆς Θράκης μητροπολῖται, καὶ χειροτο νηθήσονται ὑπ' αὐτοῦ. Ὡσαύτως καὶ οἱ ἐν ταῖς τοιαύταις διοικήσεσι τῶν Βαρβάρων ἐπίσκοποι, Ἡ γὰρ τῆς Μακεδονίας, καὶ Ἰλλυριῶν, καὶ Θετταλίας, καὶ Ἀττικῆς, καὶ Πελοποννήσου, καὶ πάσης Ἠπείρου, καὶ τῶν ταύτης ἐθνῶν διοίκησις ὑπὸ τὸν 'Ρώμης τῷ τότε ἑτέλει. Επίσκοπον εἰς πρεσβυτέρου βαθμόν φέρειν Ιεροσυλία ἐστίν. Εἰ δὲ αἰτία τις δικαία εκείνους ἀπὸ τῆς πράξεως τῆς ἐπισκοπῆς ἀποκινεῖ, οὐδὲ πρεσβυτέρου τόπου κατέχειν ὀφείλουσιν. Εἰ δὲ ἐκτός τινος ἐγκλήματος ἀπεκινήθησαν τοῦ ἀξιώματος, πρὸς τὴν τῆς ἐπισκοπῆς ἀξίαν ἐπαναστρέψουσιν. Ανατόλιος ὁ εὐλαβέστατος αρχιεπίσκοπος Κων σταντινουπόλεως εἶπεν· Οὗτοι οἱ λεγόμενοι ἀπὸ τῆς ἐπισκοπικῆς ἀξίας εἰς τὴν πρεσβυτέ ρου τάξιν κατεληλυθέναι, εἰ μὲν ἀπὸ εὐλόγων τινῶν αἰτιῶν καταδικάζονται, εἰκότως οὐδὲ τῆς πρεσβυτέρου ἐντὸς ἄξιοι τυγχάνουσιν εἶναι τιμῆς· εἰ δὲ δίχα τινὲς αἰτίας εὐλόγου εἰς τὸν ἥττονα κατεβιβάσθησαν βαθμόν, δίκαιοι τυγ χάνουσιν, εἴ γε ανεύθυνοι φανεῖεν, τὴν τῆς ἐπισκοπῆς ἐπαναλαβεῖν ἀξίαν τε καὶ ἱερωσύνην. ΒΑΛΣ. Γέγραπται περὶ τὰ τέλη τῶν Πρακτικών τῆς δ' συνίδου ἀνενεχθῆναι παρὰ Φωτίου ἐπισκόπου τῆς μητροπόλεως Τύρου τῷ βασιλεῖ Μαρκιανῷ, ὡς ὁ ἐπίσκοπος τῆς Βηρυτῶν πόλεως, καιροῦ δρασ ξάμενος, ἀπέσπασεν ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας τῶν Τυρίων διαφόρους ἐπισκοπάς, Βύβλον, Βότρυν, Τρίπολιν, Ορθωσιάδα, ᾿Αρχὰς καὶ ᾿Αντάραδον, καὶ τοὺς ὑπὲ τοῦ αὐτοῦ Φωτίου χειροτονηθέντας ἐπισκόπου; καθελών, εἰς πρεσβυτέρου τόπου κατήγαγεν. Τοῦτο γοῦν τηρήσαντες κατὰ βασιλικὸν ὁρισμὸν οἱ ἐν Χαλκηδόνι συνελθόντες Πατέρες, μετὰ καὶ πολιτῶν ἀρχόντων ὥρισαν δίκαιον εἶναι ἀποκαταστῆναι τῇ τῶν Τυρίων ἐκκλησίᾳ τὰς ἀφαιρεθείσας, ὡς εἴρηται, ἐπισκοπάς, καὶ ἔχειν τοὺς καθαιρεθέντας ἐπισκόπους τὴν προτέραν τιμήν. Οἱ μὲν τοποτηρηταὶ τῆς Ἐκ κλησίας Ρώμης ἀπέφηναν τὸ, ἐπίσκοπον εἰς πρεσβυτέρου βαθμὸν φέρειν ἱεροσυλία ἐστί, καὶ τὰ Guill. Beveregii nota. Επίσκοποι εἰς πρεσβυτέρου βαθμόν. Hic, cum sequente canone, nec ab ipso Photio agnoscitur, qui in præfatione ad Nomocanonem hanc synodum solos 28 canones edidisse statuit, Συνόδου τὴν ἐν Χαλκηδόνι τῶν χλ᾽ ἁγίων Πατέρων κανό νες κη'. Sed in omnibus Balsamonis, Zonara, et Aristeni codicibus exstat. Verumenimvero nihil aliud est, quam decretum hujus concilii, quo causa inter Photium episcopum Tyri et Eustathium episcopum Beryli agitata finita est. Nimirum Eusta this sex civitates ad Photium pertinentes sibi arripuerat, et episcopos earum, a Photio ordinatos, amoverat, et in presbyterorum ordinem detruserat. De qua re judices în synodo certiores facti, eam synodo determinandam committebant, ad quam solar pertinebat, τὰ περὶ τούτου τελείως ψηφίζει σθαι καὶ τυποῦν τῆς ἁγίας συνόδου. Quæ cuin γι dices dixissent, Paschasianus, Lucentius et Bonifacius vicarii Sedis Romanæ, primam hujus canonis partem pronuntiabant, et Anatolius Constantinopolitanus addidit, quæ in ipso canone dixisse traditur: quibus tota synodus protinus consensit, acclamans, Δικαία ἡ κρίσις τῶν Πατέρων. Hæc fusius explicata vide ad finem quartæ Actionis hujus symodi, ubi etiam ipsum hoc decretum exstat. Act. syn. Chalced. pag. 247, edit. Col. an. 1618. Ανατόλιος ὁ εὐλαβέστατος. Hæc verba usque ad οὗτοι unclusive, in ms. Amerbachiana desiderantur: sed in ipsis Actis ante citatis leguntur.

IN CAN XXX CONC. CHALCED. ἑξῆς. Ανατόλιος δὲ καὶ οἱ ἄρχοντες καὶ λοιπὴ σύν- & Neocesar. syn. canon. 9, syn. 6 cap. 5, 26, et sancti Basilii can. 27 et 70. Excipe mihi eos qui post ordinationem uxores duxerunt. li enim postquam a ministerio cessaverunt, quædam agunt. Lege 79 Novellam imp. donini Leonis Philosophi, sitam in 6 can. 6 syn. et finein interrogationum factarum ad sanctam Constantinopolitanam synodum, et responsiones ad illas tempore sanctissimi illius patriarchæ domini Nicolai. οδος ἠκολούθησαν. Ανάγνωθι τὴν α' και β' κανόνα τῆς ἐν ᾿Αγκύρᾳ συνόδου, τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ συνόδου κανόνα θ', συνόδου ς' κανόνα γ', κς', καὶ τοῦ ἁγίου Βασιλείου κανόνα κζ' καὶ ο. Υπέξελέ μοι τοὺς μετὰ τὴν χειροτονίαν γαμήσαντας. Οὗτοι γάρ, μετὰ τὸ παυσθῆναι τῆς λειτουργίας, ἐνεργοῦσί τινα. Καὶ ἀνάγνωθι τήν οθ' νεαρὰν τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Φιλοσόφου, καταστρωθεῖσαν εἰς τὸν δ' κανόνα τῆς δʹ συνόδου· καὶ τὸ τέλος τῶν γεγονυιῶν ἐρωτήσεων πρὸς τὴν ἐν Κωνσταντινουπόλει ἁγίαν σύνοδον, καὶ τὰς ἐπ' αὐτῷ ἀποκρίσεις κατὰ τὴν ἐφημερίαν τοῦ ἁγιωτάτου ἐκείνου πα τριάρχου κυροῦ Νικολάου. ΖΩΝΑΡ. Τοὺς ἐπισκόπους οὐ δεῖ κατάγεσθαι εἰς πρεσβυτέρου βαθμόν. Η γὰρ διά τινα αἰτιάματα τῆς ἀρχιερωσύνης ἐκβάλλεταί τις, καὶ οὐδὲ ἱερεὺς ὁ τοιοῦτος δύναται εἶναι· ἢ χωρίς αἰτίας εἴργεται τοῦ εἶναι ἐπίσκοπος, καὶ οὐ κατενεχθήσεται εἰς πρεσβυτέρου τάξιν, ἀλλ᾽ ὡς μάτην ἐκπεσὼν τῆς οἰκείας ἀξίας καὶ ἐξ οὐδεμιᾶς δικαία; αἰτίας, ἐπαναλήψεται τὸν οἰκεῖον τόπον, καὶ ἔσται αὖθις ἐπίσ σκοπος. Τὸ γὰρ ἐξ ἐπισκοπῆς εἰς πρεσβυτέρου βαθα μὲν καταχθῆναι ιεροσυλίαν ὁ κανών ὠνόμασε. Συν λαταί γε τὴν ἱερωσύνην ὁ ταύτης οὐκ ἐνδίκως στερούμενος, καὶ ὁ ἀδίκως στερῶν αὐτῆς τὸν ἔχοντα ταύτην οὐχ ἱερόν τι συλῷ, ἀλλὰ καί τι πλέον καὶ μείζον. Διὰ γὰρ τῆς ἐπικλήσεως τοῦ ἀρχιερέως οἱ ναοί καθιεροῦνται τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπιφοι τήσει, καὶ τὰ ἱερὰ ἁγιάζονται, καὶ μεῖζον πάντως τὸ ἁγιάζον τοῦ ἁγιαζομένου. ΑΡΙΣΤ. 'Ο καταβιβάζων ἐπίσκοπον εἰς πρε σβύτερον, ἱερόσυλος· ὁ γὰρ ὑπαίτιος καὶ ἀνΙερος· ὁ δὲ καταβιβασθεὶς ἀναίτιος, ἔστω ἐπίσκοπος. Ἱεροσυλία ἐστὶν ἄντικρυς τὸ τὸν ἐπίσκοπον εἰς πρεσβυτέρου κατάγειν βαθμόν. Η γὰρ ὑπαίτιός ἐστι, καὶ καθαιρείται τῆς ἱερωσύνης· ἢ ἐκτός τινος ἐγκλήματος, καὶ οὐκ ὀφείλει μετακινεῖσθαι τοῦ τῆς ἐπισκοπῆς ἀξιώματος. Ἐπειδὴ οἱ εὐλαβέστατοι ἐπίσκοποι τῆς Αἰγύπτου, οὐχ ὡς μαχόμενοι τῇ καθολικῇ πίστει, ὑπογράψαι τῇ ἐπιστολῇ τοῦ ὁσιωτάτου ἀρχιεπισκόπου Λέοντος ἐπὶ τοῦ παρέντος ἀνεβάλο λοντο, ἀλλὰ φάσκοντες ἔθος εἶναι ἐν τῇ Αἰ γυπτιακῇ διοικήσει παρὰ γνώμην καὶ διατύπω σιν τοῦ ἀρχιεπισκόπου μηδὲν τοιοῦτο ποιεῖν, καὶ ἀξιοῦσιν ἐνδοθῆναι αὐτοῖς ἄχρι τῆς χειρο τονίας τοῦ ἐσομένου τῆς τῶν ᾿Αλεξανδρέων μεγαλοπόλεως ἐπισκόπου· εύλογον ἡμῖν ἐφάνη καὶ φιλάνθρωπον, ὥστε αὐτοῖς μένουσιν ἐπὶ τοῦ ὁμοίου σχήματος ἐν τῇ βασιλευούση πόλει ἔνδοσιν παρασχεθῆναι, ἄχρις ἂν χειροτονηθῇ ὁ ἀρχιεπίσκοπος τῆς Ἀλεξανδρέων μεγαλοπόλεως. "Οθεν μένοντες ἐπὶ τοῦ οἰκείου σχήματος ἢ ἐγγύας παρέξουσιν, εἰ τοῦτο αὐτ τοῖς δυνατόν, ἢ ἐξωμοσίας καταπιστευθή σονται. ZONAR. Neminem ex episcopali fastigio ad presbyteri gradum. demitti licet. Vel enim a simmo sacerdotio ob crimina quædam ejicitur, et om sacerdotii quoque inferioris functione talis indignus existimabitur: vel sine causa episcopi dignitate privatur, proindeque non in presbyteri ordinem referri, sed ei dignitatem præter meritum ereptam reddi, ac in eum, unde per injuriam dejectus fuit, honoris locum restitui decet. Ex episcopatu enim in presbyteri gradum dejici quemquam, sacrilegium nominat canon. Exuitur quippe ille per injuriam summi sacerdotil dignitate, quam qui eripit, nơn modo rem sacram, sed aliquid etiam re sacra majus atque præstantius rapit. Summi siquidem sacerdotis obtestatione ac precibus templa illapsu sancti Spiritus ¡consecrantur, suamque sacræ res aliæ sancitatem accipiunt; majorem autem esse, ¤ qui res sanctas efficit, ipsis rebus sanctificatis omnino necesse est. ARIST. Qui episcopum ad presbyteri gradum detrudil sacrilegus est. Qui enim crimini obnoxius, elian. sacerdotio indignus est. Qui vero insons dejectus est, sit episcopus. Episcopum ad presbyteri gra lum deducere, palam est sacrilegium. Vel enim crimini obnoxius est, el sacerdotio deponitur, vel extra culpam est, et episcopalus dignitate non debet amoveri. CANON XXX. Quoniam religiosissimi Ægypti episcopi, non ut catholicæ fidei adversantes, sanctissimi archiepiscopi Leonis epistolæ subscribere differebant, sed dicentes in Ægyptiaca diœcesi hanc esse consuetudinem, ut præter voluntatem el mandatum episcopi nihil tale faciant, et pelunt concedi sibi usque ad ordinationem futuri magnæ civitatis Alexandrinorum episcopi: justum nobis et humanum visum est, ut ipsis in eodem habitu in imperiali urbe manentibus remissio concedatur, donec ordinatus fuerit magnæ Alexandrinorum civitatis archiepiscopus. Unde in proprio habitu manentes, vel fidejussores dabunt, si hoc ab eis fieri potest, vel eorum jurejurando fides habebitur.

BALS. Scriptum est in quarta actione Actorum 4 synodi, quod post Dioscori Alexandriæ episcopi depositionem, 13 Ægyptii episcopi ex Alexandrina diocesi 149 praesentes Eutychen et ejus dogmata anathematizarunt: subscribere autem consequenter epistolæ sancti Leonis papæ Romani, quam misit ad Flavianum patriarcham Constantinopolitanum, ut iis quæ in ea erant assentientes, non persuadebantur dicentes esse inusitatum in sua Ægyptiaca dioecesi præter Alexandrini archiepiscopi sententiam tale quid facere, et petentes id sibi concedi donec Alexandrinus archiepiscopus factus sit. Quoniam ergo quidam eos sic dicentes non admittebant, definiit synodus eos nihil mali pati oportere, sed in proprio statu manere, et Alexandrini archiepiscopi ordinationem exspectare. Interea antein vel dare fidejussores de sistendo, vel si fidejussores dare non possunt, corum jurejurando fidem haberi (Grace est έξωμοσία). Est autem ἐξωμοσία, dum in caput imperatoris vel in propriam salutem jurat quispiam. Dicitur autem Εξωμοσία, quod non reducitur hoc jusjurandum secundum jurisperitos ad quinque jurisjurandi species lege statutas, sed est extra eas. Lege 8 them. 20 cap. tit. vu lib. Basilic. et quæ extra scripta sunt. Nota autem ex hoc presenti canone quomodo exponitur 20 canon apostolicus, dicens: Clericus fidejubens deponatur: et lege ejus interpretationem. ΒΑΛΣ. Γέγραπται ἐν τῇ τετάρτῃ πράξει τῶν Πρακτικῶν τῆς δ' συνόδου ὅτι μετὰ τὴν καθαίρεσιν Διοσκόρου ἐπισκόπου Αλεξανδρείας τρισκαίδεκα ἐπίσκοποι Αἰγύπτιοι παρουσιάζοντες ἀπὸ τῆς διοικήσεως ᾿Αλεξανδρείας τὸν μὲν Εὐτυχέα καὶ τὰ δόγματα αὐτοῦ ἀνεθεμάτισαν· ὑπογράψαι δὲ ἀκολούθως καὶ ἐν τῇ ἐπιστολῇ τοῦ ἁγίου Λέοντος πάππα Ῥώμης, ἣν ἀπέστειλε τῷ πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Φλαβιανῷ, ὡς στοιχοῦντες τοῖς ἐν αὐτῇ, οὐκ ἐπείθοντο, λέγοντες ἀσύνηθες εἶναι τῇ κατ' αὐτοὺς Αἰγυπτιακῇ διοικήσει παρά γνώμην τοῦ ἐπισκόπου Αλεξανδρείας τοιοῦτόν τι ποιεῖν, καὶ παρακαλοῦντες ἐνδοθῆναι αὐτοῖς, μέχρις ἂν Αλεξανδρείας ἀρχιεπίσκοπος γένηται. Ὅτι οὖν τινες οὐ παρεδέχοντο τούτους ταῦτα λέγοντας, ὥρισεν ἡ σύνοδος μηδέν τι αὐτοὺς παθεῖν κακὸν, ἀλλὰ μένει» ἐπὶ τῆς οἰκείας ἐπιτιμίας, καὶ ἀναμένειν τὴν τοῦ Αλεξανδρείας χειροτονίαν. Ἐν τῷ μέσῳ δὲ ἡ ἐγ γυητὰς δοῦναι παραστάσεως, ἢ ἐὰν μὴ δύνανται δοῦναι ἐγγυητάς, ἐξωμοσία καταπιστευθῆναι. Εξωμοσία δέ ἐστι τὸ εἰς τὴν κεφαλὴν τοῦ βασιλέως, ἢ εἰς τὴν οἰκείαν σωτηρίαν ομόσαι τινά. Καλεῖται δὲ ἐξωμοσία, ὅτι οὐκ ἀνάγεται ὁ ὅρκος οὗτος κατὰ τοὺς νομομαθεῖς εἰς τοὺς νενομισμένους πέντε ὅρκους, ἀλλ᾽ ἔξω τούτων ἐστί. Καὶ ἀνάγνωσον τὸ η θέμα τοῦ κ' κεφ. τοῦ ς' τίτλου τοῦ ζ' βιβλίου τῶν Βασιλικῶν, καὶ τὰ ἔξωθεν αὐτοῦ γεγραμμένα. Σημείωσαι δὲ ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος όπως ἑρμηνεύεται ὁ ἀποστολικός κ' κανών, ὁ λέγων· Κληρικὸς ἐγγύας διδοὺς καθαιρείσθω, καὶ ἀνάγνωσον τὴν τούτου ἑρμηνείαν. ZONAR. 1 quarta synodo contra Dioscorum ac Eutychetem eorumque gregales Chalcedone cele. brata, Ægyptii quidam episcopi cum adessent, ut ejusdem synodi decreta, ex sancti Leonis Romani papæ að Flavianum beatissimuîn Constantinop. archiepisc. missis litteris elita, chirographo suo confirmarent, adduci non poterant. Non quod ea quidem, ut ferebaut, illi minus probarent: sed quod Alexandria archiepiscopus tunc quidem nullus erat; Ægyptiorum episcoporum consuetudinis esse dicentes, nihil inconsulto Alexandrino archiepiscopo de rebus ecclesiasticis constituere; idcirco parvi sibi temporis moram, donec is creatus fuisset, concedi postulabant. Sed Ægyptiis episcopis quod eorum nempe fidem suspectum haberent, atque ideo synodice decreta suis subscriptionibus confirmare noluerunt, depositionis ponam synodi antistites irroga - vere. Qui tamen in synodo principes viri aderant simul cum senatu, “ut, manentibus ipsis in proprio dignitatis episcopalis habitu, Alexandrini archiepiscopi creationem exspectarent, concedi oportere arbitrabantur. Verum syn. antistites delationem illam prætextum esse, ut nacti libertatem discederent, suspicati, de illorum in urbe Constantinopolitana mansione sponsores dari postulabant. Qua quidem postulatione a principibus quoque et senatu probata, Egyptiis, ut vel fidejussores darent, si quos haberent, vel certe sacramento fiden suam obstringeΖΩΝΑΡ. Ἐν τῇ τετάρτῃ συνόδῳ τῇ ἐν Χαλκηδόνι συγκροτηθείσῃ κατὰ Διοσκόρου καὶ Εὐτυχοῦς καὶ τῶν ὁμοφρόνων αὐτοῖς παρῆσαν καί τινες τῶν ἐξ Αἰγύπτου ἐπίσκοποι, οἱ παρῃτοῦντο ὑπογράψαι τοῖς δογματισθεῖσι τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ, ἑπομένη τῇ ἐπιστολή τοῦ ὁσίου Λέοντος πάππα Ρώμης, ἣν ἐπέστειλε τῷ ἁγιωτάτῳ ἀρχιεπισκόπῳ Κωνσταντινουπόλεως Φλαδιανῷ. Παρῃτοῦντο δὲ, οὐχ ὡς ἀπαρεσκόμενοι τοῖς δόξασι τῇ συνόδῳ· ἀλλ' ὅτι ᾿Αλεξανδρείας οὐκ ἦν την νικαῦτα ἀρχιεπίσκοπος, λέγοντες ἔθος εἶναι ἐν Αἰο γύπτῳ, ἀρχιερεῦσι μηδέν τι πράττειν ἐκκλησιαστι κὸν παρὰ γνώμην τοῦ Ἀλεξανδρείας ἀρχιεπισκόπου, καὶ ἀξιοῦντες ἐνδοθῆναι αὐτοῖς, μέχρις ἂν ᾿Αλεξαν δρείας ἀρχιεπίσκοπος γένηται. Οἱ μὲν οὖν τῆς συνό δου ἀρχιερεῖς, ὑποπτεύοντες ὡς ἑτεροδοξοῦσιν οἱ Αἰγύπτιοι ἐπίσκοποι, καὶ διὰ τοῦτο οὐ βούλονται βεβαιῶσαι δι' ὑποσημασίας οἰκείας τὰ συνοδικῶς ψηφισθέντα, καθαίρεσιν ἐκείνων κατεψηφίζοντο. Οἱ δὲ συμπαρόντες τῇ συνόδῳ ἄρχοντες καὶ ἡ σύγκλη της διέγνων δεῖν ἐνδοθῆναι αὐτοῖς, μένουσιν ἐπὶ τοῦ οἰκείου σχήματος τῆς ἀρχιερατικῆς ἀξίας, ἀναμέ νειν τὴν χειροτονίαν τοῦ ᾿Αλεξανδρείας ἀρχιεπισκόπου. Οἱ δέ γε τῆς συνόδου ἀρχιερεῖς, σκέψιν τὴν ὑπέρθεσιν ὑπολαβόντες εἶναι, ἵνα τυχόντες ἀδεία; ὑποχωρήσωσιν, ήτουν εγγύας δοῦναι αὐτοὺς προσμέ νειν τῇ βασιλίδι τῶν πόλεων· καὶ οἱ ἄρχοντε; καὶ ἡ σύγκλητος ἀπεφήναντο ἢ ἐγγύας αὐτοὺς παρασχεῖν, εἰ εὐποροῖεν ἐγγυητῶν, ἢ ἐξωμοσία καταπιστευθῆναι.

IN CONC. V. Εξωμοσία δ᾽ ἔστι τὸ εἰς τὴν κεφαλὴν καὶ τὴν σωτηρίαν rent, imperatum. Εst vero sacramentum hoc loco, τοῦ βασιλέως, καὶ εἰς τὴν οἰκείαν σωτηρίαν ομόσαι. ΑΡΙΣΤ. Είθισται τοῖς Αἰγυπτίοις, εἰ μὴ ὁ ἀρχιε πίσκοπος ἐπιτρέπει, μὴ ὑπογράφειν. Εντεύθεν άμεμπτοι μὴ ὑπογράφοντες τῇ ἐπιστολῇ τοῦ ἡσίου Λέοντος, ἕως ἀρχιεπίσκοπος αὐτοῖς γ νηται. Εθος ἐπεκράτησεν ἐν τῇ Αἰγυπτιακῇ διοικήσει ἄνευ ἐπιτροπῆς τοῦ ἀρχιεπισκόπου αὐτῶν μὴ ὑπου γράφειν τοὺς ἐπισκόπους. Ἐπεὶ δὲ αὕτη ἡ ἐν Χαλ κηδόνι ἁγία σύνοδος ἐπὶ Μαρκιανοῦ τοῦ εὐσεβεστά του βασιλέως κατὰ τοῦ τότε ὄντος ἀρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας συνῆλθε, τοῦ βεβήλου καὶ αἱρετικού Διοσκόρου, τοῦ φαντασία τὴν σάρκα μυθολογήσαντος φορέσαι τὸν Κύριον, καὶ ἐν μιᾷ φύσει αὐτὸν ὑπάρ χειν, καὶ τῇ θεότητι πάθη προσνέμοντος, καὶ τοῦ θρόνου καθεῖλεν αὐτὸν, καὶ οὔπω ἦν ἕτερος ἀντ' αὐτοῦ τοῦ δυσσεβοῦς προβληθεὶς πατριάρχης, κατὰ τοῦτο τῇ τοῦ ἁγίου πάππα Λέοντος ὀρθοδοξοτάτῃ ἐπισ στολῇ ὑπογράψαι οὐκ ἠναγκάσθησαν. Αλλ' ἐνεδόθη αὐτοῖς, μέχρις ἂν χειροτονηθῇ τῶν. 'Αλεξανδρέων ἐπίσκοπος, καὶ οὕτω κατὰ πρόσταξιν αὐτοῦ ὑπογράψουσιν. Απῃτήθησαν δὲ δοῦναι ἐγγυητάς, ἢ εἰς τὴν τοῦ βασιλέως κεφαλὴν ἐπομόσασθαι προσκαρτε ρεῖν ἐνταῦθα μέχρις ἂν ἡ τῶν ᾿Αλεξανδρέων πόλις επίσκοπον δέξηται. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΠΕΜΠΤΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΒΑΛΣ. Η ε' σύνοδος γέγονεν ἐπὶ Ἰουστινιανοῦ βασιλέως τοῦ πρώτου, ἑκατὸν ἑξήκοντα πέντε ἁγίων Πατέρων συνελθόντων ἐν Κωνσταντινουπόλει ἥτις ἐπεκύρωσε τὰ δογματισθέντα ὑπὸ τῆς ἁγίας δ' συνἔδου, καὶ τοὺς κατ' αὐτῆς βλασφημοῦντας ἀνεθεμάτ τισεν, ήγουν Ὠριγένην καὶ τὰ αὐτοῦ ἀσεβῆ δόγματα καὶ συγγράμματα Εὐάγριόν τε καὶ Δια δυμον, καὶ τὰ παρ' αὐτῶν ἐκτεθέντα κεφάλαια, καὶ πρὸς τούτοις τὸν Μοψουεστίας Θεόδωρον, τὸν Νεστορίου διδάσκαλον. καὶ τὰς αὐτοῦ βλασφήμους διδασκαλίας, "Ανθιμόν τε καὶ Πέτρον καὶ Ζωώραν, καὶ τοὺς ὁμοδοξοῦντας αὐτοῖς· καὶ τὰ παρὰ τοῦ Θεοδωρίτου συγγραφέντα κεφάλαια, καὶ τὴν Ιβα ἐπιστο λήν. Κανόνας δὲ οὐκ ἐξέθετο. cum jusjurandum per imperatoris caput èt salutem, perque ipsius jurantis salutem concipitur. ARIST. Mos est Ægyptiis, nisi archiepiscopus permiserit, non subscribere. Quocirca minime cu!- pandi sunt, qui sancti Leonis epistolæ non subscribunt, usquedum archiepiscopus šis creatus fuerit. In diœcesi Ægyptiaca obtinuit consuetudo, ut episcopi sine archiepiscopi permissione non subscriberent; cum itaque haec sanct: synodus sub religiosissimo imperatore Murciano contra profanum ei hæreticum Dioscorum Alexandriæ tunc archiepiscopum, qui Dominum imaginatione tantum carnem gestasse, et in una tantum natura eum existere, fabulatus est, et divinitati passiones attribuit, Chalcedone convenit et throno eum deposuit, el nondum erat alius istius impii loco creatus patriarcha, propterea orthodoxissimæ sancti papæ Leonis epistolæ subscribere non sunt coacti, sed remissio 150 ¡is concessa fuit usque dum Alexandriæ episcopus crearetur. Et sic secundum ejus mandatum subscribent. Rogati sunt autem fidejussores dare, vel in imperatoris caput jurare, se patienter ibidem mansuros, donec Alexandrinoruin civitas episcopum habacrit. DE QUINTA SYNODO. BALS. Quinta synodus fuit sub Justiniano imp. primo, cum centum et quinquaginta quinque sancti Patres Constantinopoli convenissent: quæ confirmavit ea quæ a quarta synodo decreta sant, et eos, qui adversus eam maledice loquebantur et blasplemabant, anathenatizavit, scilicet Origenem, et impia ejus decreta et scripta; Evagrium et Didy. mum et quæ ab ipsis exposita sunt capita, et præteres Mopsuestiæ Theodorum, Nestorii magistrum, el blasphemam ejus doctrinam; Anthimum item et Petrum et Zooram, et qui erant ejusdem cum illis opinionis; et conscripta a Theodorito capita, et fire epistolam. Canones autem non edidit. ZONAR. Quinta synodis Justiniani primi imp. ΖΩΝΑΡ. Η πέμπτη σύνοδος γέγονεν ἐπὶ τουστιανοῦ βασιλέως τοῦ πρώτου, ἑκατὸν ἑξήκοντα πέντε temporibus, centum et sexaginta quinque sanctis ἁγίων Πατέρων συνελθόντων ἐν Κωνσταντινουπόλει Στις ἐπεκύρωσε τὰ δογματισθέντα ὑπὸ τῆς ἁγίας τετάρτης συνόδου καὶ ἐβεβαίωσε, καὶ τοὺς κατ' αυτ τῆς ἀνεθεμάτισε, καὶ Ὠριγένην καὶ τὰ αὐτοῦ ἀσεβῆ συγγράμματα καὶ ἀλλόκοτα δόγματα, Εὐάγριόν τε καὶ Δίδυμον καὶ τὰ παρ' αὐτῶν ἐκτεθέντα κεφάλαια· καὶ πρὸς τούτοις τὸν Μοψουεστίας Θεόδωρον τὸν Νε στορίου διδάσκαλον, καὶ τὰς αὐτοῦ βλασφήμους διο δασκαλίας· Ανθιμόν τε καὶ Πέτρον καὶ Ζωώραν, Patribus Constantinopoli congregatis celebrata fuit. Ea quartæ synodi decreta omnia sanxit et coufirmavit, et, qui contra illam nefarie obloquebantur, anathemate damnavit: Origenem etiain et impia ejus seripta, ac absurda dogmata, Evagrium et Didymum, evulgataque ab iisdem capita. Tum Nestorii magistrum Theodorum Mopsuestiensem, ac impias ejus doctrinas, Anthimum quoque et Petrum et Zooram, cum gregalibus suis. Capita demum a Guill. Beveregii nota. Περὶ τῆς πέμπτης συνόδου. Da hac quinta, ut et de sexta sequenti synodo œcumenica Bulsamon eadem, atquie Zonaras, verba liabet: quæ nihilominus bis recitare visum est, quoniam sub utriusque nomine in mss. exstant, et vulgo circunferuntur. Ασεβή συγγράμματα. Codex Amerbachianus legit συγγράμματα αλλόκοτα καὶ δόγματα.

Theodoreto conscripta, et flæ epistolam. Nullos καὶ τοὺς ὁμοδοξοῦντας αὐτοῖς· καὶ τὰ παρὰ τοῦ vero canones ea synodus promulgavit. DE SEXTA SYNODO. BALS. Sexta synodus fuit in hac urbium regina imperante Constantino Pogonato Justiniani patre, Heraclii vero nepote, cum 170 sancti Patres convemissent adversus Theodorum, qui in Pbara episcopatum gesserat, Honorium qui Romæ, Cyrum qui Alexandriæ, Sergium, Pyrrhum, Paulum et Petrum, qui Ecclesiæ Constantinopolitanæ præfuerant, Macarium Antiochenum, et Stephanum ejns discipulum, et Polychronium delirum senem, qui ausi fuerant dogma introducere, Dominum nostrum Jesum Christum unam voluntatem et unam operationem habere, postquam incarnatus est. Quos cum iis qui consentiebant illis, ex Ecclesia amputavit et anathematizavit sancta hæc synodus: duas naturales voluntates et duas operationes similes habere post incarnationem statuens Dominum nostrum Jesum Christum, non in divisione personarumn, sed quod nulla natura ex duabus naturis, quæ sunt in Christo, est sine voluntate vel operatione: ne utriusque natura sublatis hisce proprietatibus, operatione dico et voluntate, duæ quoque naturæ, quarum sunt proprietates, una auferri videantur. Sed hæc quoque synodus canones non edidit, β Θεοδωρήτου συγγραφέντα κεφάλαια· καὶ τὴν 161 ἐπιστολήν. Κανόνας δὲ ἡ τοιαύτη σύνοδος οὐκ ἐξέθετο. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΚΤΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΒΑΛΣ, Η Έκτη σύνοδος γέγονεν ἐν ταύτῃ τῇ βασιλίδι τῶν πόλεων βασιλεύοντος Κωνσταντίνου τοῦ Πωγωνάτου, πατρὸς μὲν τοῦ Ἰουστινιανοῦ, ἀπογόνου δὲ τοῦ 'Ηρακλείου ἑκατὸν ἑβδομήκοντα ἁγίων Πατέρων συναθροισθέντων κατὰ Θεοδώρου ἐπισκο πεύσαντος ἐν Φαρᾷ, Ονωρίου Ρώμης, Κύρου Αλε ξανδρείας, Σεργίου, Πύρου, Παύλου, καὶ Πέτρου, τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Εκκλησίας προεδρευσάντων, Μακαρίου Αντιοχείας και Στεφάνου τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ, καὶ Πολυχρονίου, τοῦ νηπιύφρονος γέροντος, τῶν τολμησάντων δογματίσαι ἓν θέλημα καὶ μίαν ενέργειαν ἔχειν μετὰ τὴν σάρκωσιν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν οὓς μετὰ τῶν συμφρονούντων αὐτοῖς ἐξέκοψε τῆς Ἐκκλησίας καὶ ἀνεθεμάτισεν ἡ ἁγία αὕτη σύνοδος· δύο θελήματα φυσικὰ καὶ δύο ἐνεργείας ὁμοίας ἔχειν μετὰ τὴν σάρκωσιν δογμα τίσασα, καὶ κυρώσασα τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν οὐκ ἐν διαιρέσει προσώπων, ἀλλ᾽ ὅτι μηδεμία φύσις τῶν δύο φύσεων ἐπὶ Χριστοῦ ἀθέλητος ἦν ἢ ἀνενέργητος· ἵνα μὴ τῶν ἰδιωμάτων τούτων έκατέρας φύσεως ἀναιρουμένων, τῆς ἐνεργείας λέγω καὶ τῆς θελήσεως, καὶ αἱ δύο φύσεις, ὧν εἰσιν ἰδιώματα, συναναιρεῖσθαι δοκῶσιν. Οὐδὲ αὕτη μέντοι ή σύνοδος κανόνας ἐξέθετο. ΖΩΝΑΡ. Η έκτη σύνοδος γέγονεν ἐν ταύτῃ τῇ βασιλίδι τῶν πόλεων βασιλεύοντος Κωνσταντίνου τοῦ Πωγωνάτου τοῦ ἀπογόνου Ηρακλείου, ἑκατὸν ἑβδο μήκοντα ἁγίων Πατέρων συναθροισθέντων κατὰ Θεοδώρου ἐπισκοπήσαντος ἐν Φαράν, Ονωρίου Ρώ μης, Κύρου Αλεξανδρείας, Σεργίου, Πύρρου, Παύ λου, Πέτρου τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλεως Ἐκκλησίας προεδρευσάντων, Μακαρίου Αντιοχείας και Στεφά νου τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ, καὶ Πολυχρονίου τοῦ νηπιοφρονος γέροντος, τῶν τολμησάντων ἐν θέλημα καὶ μίαν ἐνέργειαν δογματίσαι ἔχειν μετὰ τὴν σάρκωσιν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, οὔς μετὰ τῶν συμφρονούντων αὐτοῖς ἐξέκοψε τῆς Ἐκκλησίας καὶ ἀνεθεμάτισεν ἡ ἁγία αὕτη σύνοδος, δύο θελήματα φυσικὰ καὶ δύο ενεργείας ὁμοίας ἔχειν μετὰ τὴν σάρκωσιν δογματίσασα, καὶ κυρώσασα τὸν Κύριον 151 ZONAR. Sexta synodus, imperante Constantino Pogonato Hieracii nepote, in hac urbium regina babita fuit; cum adversus Theodorum, qui Pharæ episcopatum gesserat; Honorium, quem Alexandria; Sergium, Pyrrhum, Paulum, Petrum, quos Ecclesia Constantinopolitana præsides habuerat; Macarium Antiochc.um, ejusque auditorem Stepianum, stultumque et ineptum senem Polychronium, centum et septuaginta sancti Patres convenissent. Qui cum unam in Domino nostro Jesu Christo voluntatem, postquam is hominem induit, unamque afficiendi vim exstitisse profiteri ausi forent; a sancta synodo, cum omnibus qui eodem errore tenerentur, ab Ecclesiae corpore excisi, atque anathemate notati sunt. Quæ quidem synodus, duas ip Christo voluntates posiquam humanam sibi naturam adjunxit, duoque similia agendi principia ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, οὐκ ἐν διαιρέσει προσώπων, omnino admittenda et agnoscenda esse definivit, Non quia Domiuum nostrum Jesum Christum perspnarum multiplicitate divisum vellet, sed quod ex duabus in eo naturis neutram, aut voluntate sua, aut agendi facultate, caruisse existimaret. Ne iis, quæ cujusque naturæ propria sunt, voluntate nimirum et agendi vi, ex alterutra natura sublatis, ipsam quoque naturam, cujus eæ facultates propriæ sunt, sustulisse viderentur. Sed ne hujus quidem syn. can, ulli usquam editi sunt, ἀλλ' ὅτι οὐδεμία φύσις τῶν δύο φύσεων ἐπὶ Χριστού ἀθέλητος ἦν ἢ ἀνενέργητος· ἵνα μὴν τῶν ἰδιωμάτων τούτων ἑκατέρας φύσεως αναιρουμένων, τῆς ἐνερ γείας λέγω καὶ τῆς θελήσεως, καὶ αἱ φύσεις, ὧν εἰσιν ἰδιώματα, συναναιρεῖσθαι δοκῶσιν. Οὐδὲ αὕτη μέντοι ἡ σύνοδος κανόνας ἐξέθετο. Guill. Beveregii nota. Απογόνου δὲ Ηρακλείου. Post ista verba in ms. Bodleiano hæc leguntur, ἐπὶ ᾿Αγάθωνος Πάππα Ρώμης, Γεωργίου Κωνσταντινουπόλεως.. .. Αλεξανδρείας, Μακαρίου Αντιοχείας καὶ Ἱερο σολύμων. Ubi nomina episcoporum Alexandrini et Hierosolymitani, idcirco forsitan omittuntur, quia Elli non nisi per vicarios suos aderant. Hæc autem verba nec in Amerbachiano, nec Æloniensi, nec in impressis antehac codicibus habentur, et e margine in textum traducta videntur: ac propterea hic potius ea aduotare, quam ibi interserero visum est.

IN. CONC. IN TRULLO. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΛΕΓΟΜΕΝΗΣ ΕΚΤΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ. ΒΑΛΣ. Τοῦ δευτέρου Ἰουστινιανοῦ, τοῦ Ρινοτμή. του δηλαδή, βασιλεύοντος, ὃς ἦν υἱὸς τοῦ Πωγωνά του Κωνσταντίνου, συνῆλθον ἐπίσκοποι διακόσιοι εἴκοσι καὶ ἑπτὰ κατὰ κέλευσιν τοῦ ῥηθέντος αὐτοκράτορος, καὶ κανόνας ἐξέθεντο εἰς κατάστασιν ἐκκλησιαστικήν. ΖΩΝΑΡ. Διὰ τοῦ δευτέρου Ἰουστινιανοῦ, τοῦ Ρινοτμή του δηλαδή, βασιλεύοντος, ὃς ἦν υἱὸς τοῦ Πωγωνάτου Κωνσταντίνου, συνῆλθον ἐπίσκοποι δια κόσιοι εικοσιεπτὰ κατὰ κέλευσιν τοῦ ῥηθέντος αὐτοκράτορος, καὶ κανόνας ἐξέθεντο εἰς κατάστασιν ἐκκλησιαστικὴν, βεβαιωθέντας καὶ παρὰ τοῦ εἰρημένου βασιλέως· ἥτις καὶ αὐτὴ ἔκτη ὀνομάζεται, ὅτι τε μὴ περὶ πίστεως καὶ δογμάτων ἐν αὐτῇ γέγονε ζήτησις, ὥστε αὐτὴν ἰδιαιτάτην διὰ τοῦτο λογίζε σθαι σύνοδον, καὶ ὅτι τὸ τῆς ἔκτης ὑστέρημα την τῶν κανόνων ἔκθεσιν αὕτη ἀνεπλήρωσε, καὶ διὰ τὸ προσεχεστέρα πρὸς ἐκείνην εἶναι, συνηριθμήθη ἐκείνη. DE SYNODO. QUÆ SEXTA DICITUR. BALS. Cum secundus Justinianus, is scilicet qui al amputato naso Ρινότμητος dictus est, regnarel, qui quidem erat Pogonati Constantini filius, convenerunt episcopi 227, jussu dicti imperatoris, et ad constitutionem ecclesiasticam canones ediderunt. ZONAR. Igitur Justiniano secundo, qui 'Ρινότμητος (ab amputato scilicet raso) dictus est, Constantini Pogonati filio imperium teneute, ab eodem imperatore jussi, septem et viginti supra ducentos episcopi convenere, atque ad ecclesiasticam rem constituendam confirmatos etiam ejusdem imperatoris auctoritate canones edidere. Atque hæc quidem synodus sexta appellation ipsa quoque retinuit, tum quia nihil in ea de rebus ad fidei dogmata pertinentibus, ex quo proprio nomine synodus censenda fuerit, quæsitum est; tum quia sextæ superioris lacunas, quod ad canonum editionem attinet, illa explevit. Et quoniam proxime sam sequebatur, una cum ea recensita est. ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΩΝ ΕΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΙ ΕΝ ΤΩ ΤΡΟΥΛΛΟ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΟΥ ΠΑΛΑΤΙΟΥ ΣΥΝΕΛΘΟΝΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΕΠΙ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΤΟΥ ΕΥΣΕΒΕΣΤΑΤΟΥ ΚΑΙ ΦΙΛΟΧΡΙΣΤΟΥ ΗΜΩΝ ΒΑΣΙΛΕΩΣ. 152 CANONES SANCTORUM PATRUM QUI IN TRULLO IMPERIALIS PALATII CONSTANTINOPOLI CONVENERUNT TEMPORE JUSTINIANI RELIGIOSISSIMI ET CHRISTIANISSIMI NOSTRI IMPERATORIS. Προσφωνητικός λόγος τῶν ἐν Κωνσταντι- G Sanctorum Patrum, qui in Trulto palatii imperialis νουπόλει ἐν τῷ Τρούλλῳ τοῦ βασιλικοῦ παλατίου συνελθόντων ἁγίων Πατέρων πρὸς Ἰουστινιανὸν τὴν εὐσεβέστατον βασιλέα, • Τῷ εὐσεβεστάτῳ καὶ φιλοχρίστῳ βασιλεί Ιου- • στινιανῷ ἡ ἁγία καὶ οἰκουμενικὴ σύνοδος ἢ κατὰ Constantinopoli convenerunt, ad Justinianum religiosissimum imperatorem Oratio Dedicatoria, ● Imprimis pio et Christi amanti-simo impera- ‹tori Justiniano sancta et universalis synodus Guill. Beveregi notæ. Ἐν τῷ τρούλλῳ τοῦ βασιλικοῦ παλατίου. In antiquis difciis, sacris praesertim, et celebrioribus, οἱ τρούλλοι, αἱ τρούλλοι, οι τὰ τρούλλα saepe commemorantur. Codinus: Ἐξ οὗ παρὰ τῶν ἰδιωτῶν φέρεται λόγος, ὅτι ὁ τρούλλος κισσαρινός ἐστι. Cod. in orig. Constant. Zonaras: Τρούλλος πεσοῦσα καὶ κιβώριον τῆς ἁγίας τραπέζης συνέτριψε. Ζοη. Annal. in Justiniano. Metrodorus: Τόπον εὔθετον ὀφείλοντα φυλάττειν τῶν ἁγίων μαρ τύρων τὰ ὀστᾶ, πάσῃ ἐπιμελείᾳ κατεζήτησε, καὶ εὑροῦσα μέγαν τρούλλον, οἰκοδομὴν ἐσφράγισεν. Metrod, in martyr. S. Dionysii. Anastasius Biblio othecarius, Trullum vero ejusdem Ecclesiæ fusis chariis plumbeis cooperuit, atque munivil. Anast. In Vita Sergii 1. Trullus autem, sive trullum proprie nihil aliud fuit, quam fornis, vel locus quidam in rotundum concameratus, Camera sæpius Η Latinis dictus, ut Anastasius supradictus, feci cameram "basilicæ Constantianæ, et alteram cameram B. Petri ornavit. Anastas. in Leonis Vita. Zonaras loco ante citato eliain σφραῖοαν pro eodem usurpat, dicens, πεσεῖν τὴν μεγάλην σφραι ραν τοῦ ναοῦ. Hinc adjectivumn Τρουλλατός, οι τὸν δὲ Τρουλλατὸν σταῦλον ἔκτισε Μιχαὴλ ὁ υἱὸς Θεοφί λου, κοσμήσας αὐτὸν καὶ καμαρώσας πολυτελώς. Chron. Constantinop. Trullum itaque palatii, ubi præsens concilium Constantinopoli celebratum est, et Trullanum ex eo dictum, hujusmodi fuit locus in dicto imperiali palatio concameratus, vet forsitan domus aliqua, intra palatii septa, ad eani formam exstructa; quemadmodum Matthæus Blastares opinatus esi, dicens, Ἐν τῷ λεγομέν τρούλλω, οἶκος δὲ ἦν οὗτος περιφανὴς ἐν καλῷ τῶν βασιλέων Κωνσταντινουπόλεως κείμενος. Matth. Blast. praefat. ad Syntag. Προσφωνητικός λόγος. Hanc orationis

o divino piæ vestræ potentiæ nutu et decreto con- ο θεῖον νεῦμα καὶ θέσπισμα τοῦ εὐσεβεστάτου ὑμῶν gregata in hac a Deo custodita et regia civi- • κράτους συναθροισθεῖσα κατὰ ταύτην θεοφύλακτον ‹ late. • καὶ βασιλίδα πόλιν. • Τῆς ἀῤῥήτου καὶ θείας χάριτος τοῦ Λυτρωτοῦ • καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ πᾶσαν περιλα- • βούσης τὴν γῆν, καὶ τοῦ ζωηφόρου τῆς ἀληθείας • κηρύγματος ταῖς ἁπάντων ἀκραῖς ἐνσπαρέντος, ὁ · μὲν λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει τῆς ἀγνοίας φῶς • εἶδε μέγα τῆς ἐπιγνώσεως, καὶ τῶν τῆς πλάνης ἠλευθερώθη δεσμῶν, βασιλείαν οὐρανῶν τῆς πα • λαιᾶς δουλείας ἀνταλλαξάμενος· ὁ δὲ τοῦ κάλλους • τῆς πρώτης λαμπρότητος δι' ἔπαρσιν ἀπωσθείς, • ὁ πρῶτος δράκων, ὁ νοῦς, ὁ μέγας ὁ Ασσύριος, < ὑπὸ τῶν πρὶν αἰχμαλώτων ἁλίσκεται, καὶ γίνεται ι τῇ δυνάμει τοῦ σαρκωθέντος Λόγου πάσης ἰσχύος • ἀλλότριος, καθώς γέγραπται, ὅτι «Τοῦ ἐχθροῦ ἐξέλειπον αἱ ῥομφαίαι εἰς τέλος.» Πανταχοῦ γὰρ • λατρεία λογική (48') νενομοθέτηται, καὶ ὁλοκάρπωι σις ἀναφέρεται, καὶ ὁ Θεὸς, θυόμενος καὶ διαδιδό • μενος εἰς σωμάτων ὁμοῦ καὶ ψυχῶν περιποίησιν, • θεουργεῖ τοὺς μετέχοντας, ὑφ' οὗ καὶ δαίμονες φυ • γαδεύονται, καὶ ἱερὰ τῶν ἀνθρώπων ἀθροιζομένη • πανήγυρις ἐπ' ἐκκλησίαις μυστικῶς ἁγιάζεται, • καὶ τῆς τρυφῆς ὁ παράδεισος τοῖς πᾶσιν ἀνέῳ· • κται· καὶ τέλος γίνεται τὰ πάντα καινά. Αλλ' • ἐπεὶ ὁ ὀνθρωποκτόνος διάβολος, ἅπαξ κατέναντι • παντοκράτορος Κυρίου τραχηλιάσας καὶ ὠδινήσα:, ο καὶ τεκών πόνον τῆς ἀποστάσεως, μὴ φέρων · βλέπειν ἡμᾶς ἐγερθέντας τοῦ τῆς παραβάσεως ι πτώματος, καὶ τὸν οὐρανὸν διαπτάντας διὰ τῆς • ἀπαρχῆς ἡμῶν, τοῦτ᾽ ἔστι Χριστοῦ, τοῦ δόντος • ἑαυτὸν λύτρον ὑπὲρ ἡμῶν, οὐκ ἀνῆκεν τὰ τῆς και • κίας βέλη κινῶν, καὶ τοὺς πιστοὺς τιτρώσκων τοῖς · πάθεσιν, ὡς ἂν χωρισθεῖεν τῆς δοθείσης αὐτοῖς • ἐνεργείας τοῦ Πνεύματος, τιμῆς τε καὶ χάριτος. • Οὐδὲ ὁ ἀγαθὸς ἡμῶν ἀθλοθέτης καὶ τῆς σωτηρίας • ἀρχηγὸς παρεῖδες Θεὸς ἀβοηθήτους ἡμᾶς, καθ' • ἑκάστην ἀνιστῶν γενεὰν τοὺς ἐν τῷ βίου τούτου • σταδίῳ διὰ τῶν ὅπλων αὐτῷ τῆς εὐσεβείας παρα- • ταξαμένους, καὶ τὸν πρὸς αὐτὸν συνάψαντας πόλε • μον· οἶ τὴν τοῦ Πνεύματος σπασάμενοι μάχαιραν, • ὅ ἐστιν ῥῆμα Θεοῦ, καὶ οὕτω συμπλακέντες τῷ • πονηρῷ, την καθ᾿ ἡμῶν τυραννίδα κατέλυσαν, • ὁδηγοί τῶν ποιμνίων γενόμενοι, καὶ τὰς ὁδοὺς • Κυρίου τοὺς λαοὺς εὐθετίζοντες ὅπως μὴ • κατά κρημνῶν τῆς ἀνομίας ὑπ' ἀγνοίας τοῦ • κρείττονος ὠθοἶντό τε καὶ διολισθαίνοιεν. Εδει • Cum ineffabilis ac divina Redemptoris et Ser- ‹vatoris nostri Jesu Christi gratia omnem terra- ‹ rum orbem comprehenderit, et vivificum veritatis • præconium sit omnium auribus disseminatum, • populus quidem sedens in ignorantiæ tenebris, ● vidit magnam cognitionis lucem ", et ab erroris ✔ vinculis liberatus est, cum regno cœlorum anti- ‹ qua servitule permurata: qui autem a primi • splendoris pulchritudine propter elationem extrasus est, prinius draco, spiritus, magnus Assyrius, a prius captivis capitar, et fit incarnati Verbi ‹ potentia ab omni fortitudine alienus, quemadmo- ● dum scriptuin est, quod inimici romphææ defece- • runt in finem' ". Ubique enim cultus rationalis «lege sancitur, et holocaustum offertur: Deus- * que qui sacrificatur ac communicatur ad corpo- ‹rum simul et animarum conversationem, eos qui ♥ sunt ejus participes deificat. Quamobrem et dæ- ‹ mones fugantur, et sacer hominum qui congre- • gatur cœtus in ecclesiis mystice sanctificatur, ‹ deliciarum paradisus omnibus apertus est, et ‹ tandem fiunt nova omnia “. Sed quoniam homi- • cida diabolus contra præpotentem Dominum ‹ cervicem semel attollebat, parturiensque defectionis • laborem peperit, non ferens videre nos a trans- ♦gressionis lapsu excitatos ad cœlum evolare per • primitias nostras, hoc est Christum, qui se dedit 4 pro nobis redemptionis pretium: non destitit «improbitatis tela torquere, et animi perturbationibus fideles sauciaře, ut a data illis Spiritus • efficacia honoreque ac gratia separarentur. Nec bonus noster Athlothetes et salutis dux ac ‹ princeps Deus, auxilii nos expertes reliquit, in • unaquaque generatione excitans, qui in hujus • vitæ stadio, cultus ac religionis armis instructi, · adversus eum in acie starent, et manus cum eo ‹ consererent: qui stricto spiritus gladio, quod est verbum Dei ", et sic cum malo congressi, quam ‹in nos exercebat tyrannidem dissolverunt, gregum ‹ duces effecti, et vias Domini populis sternentes ac ‹ præparantes, ne in iniquitatis præcipitia, propter ‹ ejus quod est melius ignorantiam, detritdantur ac ‹ prolabantur. Oportebat enim eum, qui, ut esseinus, ‹ nobis largitus est, et tanta depressionis humilitatisquè magnitudine nostrum sibi genus vindicavit,· γὰρ τὸν τὸ εἶναι ἡμῖν χαρισάμενον, καὶ τοσούτῳ *7 Marth. iv, 16. 88 Psat. 1x 7. ss Malac. r 60 Apoc. xxi, 3. Guill. Beveregii note. hujus ad imperatorem inscriptionem codex Amerbachianus sic legil, Προσφωνηματικὸς τῆς ἁγίας συνόδου πρὸς τὸν εὐσεβέστατον βασιλέα, ᾧ ὑπέταξεν τοὺς ἀπ' αὐτῶν ἐκτεθέντας κανόνας. Quomodo etiam inscribitur in priori Zonaræ editione, nisi quod pro προσφωνηματικός, juxta cum no: stro Balsamonis codice ibi legatur προσφωνητικός. Λατρεία λογική. Codex Auerbachianus legit. λατρεία νομική, sed perperam, synodus emm 61 1 Tim. II, •s Eplies. haud dubie verba illa a D. Paulo usitata respicit, in Epist. ad Rom. xt, t, ubi optime D. Chryso stomus, τί δέ ἐστι λογικὴ λατρεία; ἡ πνευματικὴ διακονία, ἡ πολιτεία ή κατά Χριστόν. Chrysost. in Epist. ad Rom. λογ. κ', tom. II. pag. 174, ed. Savil. Τοὺς λαοὺς εὐθετίζοντές. Rectius codex Amerbachianus legit τοῖς λαοῖς εὐθετίζον Τ

IN CONC. IN TRULLO. · μεγέθει συγκαταβάσεώς τε καὶ ταπεινώσεως τὸ A. et ad se revocavit ac reduxit, nobis quoque seἡμέτερον γένος μεταποιήσαντα, καὶ πρὸς ἑαυτὸν mitam, ut bene essemus, ostendere per Ecclesiæ • luminaria ac doctores, qui nostros secundum • Deum gressus illuminantes dirigunt, et ad Evan- • gelium incitant: quorum etiam conversatio iu cœlis est, ut ait divinus Apostolus. Unde etiam ‹ nobis vitam nunc negligentius agentibus, et ratio- • cinationis considerationisque otio indormientibus, ‹ cum nobis incautis viæ insidiator inimicus se injecerit, et virtutem paulatim suffuratus, nobis ‹‹ ejus locó vitium supposuerit: qui magnam hanc ‹præsentis mundi pavein clavo assidens regit Chri- ‹ ștus Dominus noster, te sapientem nobis guber- • natorem, pium imperatorem, vere praesidem • excitavit, dispensantem sermones in judicio, in • sæculum veritatem servantem, facientem judiciumı ‹ et justitiam in medio terræ, et in via ab omui • reprehensione 153 aliena procedentem; quem ‹ cum sapientia concepisset, eique obstetricis of- • ficium præstitisset, pulchre virtutibus enutritum , et ornatum, divinoque Spiritu repletum, orbis ‹ terrarum oculum effecit, qui mentis puritate et • splendore subjectos aperte illuminas, cui suam • Ecclesiam commendavit, et legem ejus noctu ‹ diuque meditari docuit, ad populorum, qui sunt • sub ejus manibus, perfectionem et medificationem; qui tuo in Deum desiderii ardore Phinees zelum ‹ superas, et pietatis ac prudentiæ robore confusso ‹ peccato, gregem quoque a vitio et exitio subtra- . lere voluisti. Οportebat enim eum, qui post su- ‹ pernum momentum humani generis gubernaculum ‹ suscepisset, non solum id quod ad se pertinet • considerare, et quomodo sua a se vita dirigatur; ‹ sed et omnes, quibus imperat, ex maximis flucti- • bus servare, et a multa confusione, undique ‹ obruentibus improbitatis spiritibus et humilitatis nostræ corpus perturbantibus, eripere. Quoniam anteni sanctæ et universales duæ synodi in hac imp. et Dei observatrice civitate congregátæ; una ‹ quidem temporibus divinæ sortis Justiniani; al- ‹ tera vero sub piæ memoriæ imperatore Constan- ‹ tino, tuæ mansuetudinis patre; ad paterne decla-- ‹ randum fidei mysterium, sacrós canones ne- • quaquam conscripserunt, sicut reliquæ sanctæ • quatuor universales synodi, per quos populi qui- • dem a deteriore et abjectiore vivendi ratione recedant, ad meliorem autem et altiorem vitam • se traducant: et ex hoc gens sanct, regale sa- ‹ cerdotium, pro quo Christus mortuus est”, a multis ⚫ perturbationibus animi propter mores incompositos ● distractum ac divulsun, et a divino stabulo propemodum abruptum et abscissum, et propter ‹ ignorantiam ac oblivionem a bonis et ex virtute factis prolapsum, et Dei Filio, ut apostolice loquar, ‹ conculcato, sanguinem quoque testamenti, in que est sanctificatum, communem arbitratum, Spiritus gratiam contumelia affecit. Hanc, utpote • ανακαλεσάμενον καὶ ἀναβιβάσαντα καὶ τὴν εἰς 4 τὸ εὖ εἶναι τρίβον ἡμῖν ὑποδείξαντα διὰ τῶν τῆς • Εκκλησίας λαμπτήρων καὶ διδασκάλων, φωταγω · γούντων τὰ κατὰ Θεὸν ἡμῶν διαβήματα, καὶ πρὸς • τὸ Εὐαγγέλιον παρορμώντων· ὧν καὶ τὸ πολί- · τευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει κατὰ τὸν θεῖον ἀπόστο ι λον· ὅθεν καὶ νῦν ἡμῖν τὸν οἰκεῖον βίον διεξάγουσι • βαθυμότερον, καὶ τῇ τῶν λογισμῶν ἀργίᾳ καθεύ · δουσιν, ὡς ἐπεισελθεῖν ἀφυλάκτοις τὸν ὁδοστάτην · ἐχθρὸν, καὶ κατὰ μικρὸν τὴν ἀρετὴν ὑποκλέψαντα, ι τὴν κακίαν ἡμῖν ἀνθυπενεγκεῖν· ὁ τὴν μεγίστην · ταύτην τοῦ παρόντος κόσμου πηδαλιουχῶν ὁλκάδα • Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν, σὲ τὸν σοφὸν ἡμῖν κυβερ · νήτην, τὸν εὐσεβῆ βασιλέα, προστάτην ὄντως ι ἀνέστησεν, οἰκονομοῦντα τοὺς λόγους ἐν κρίσει, · φυλάσσοντα εἰς τὸν αἰῶνα ἀλήθειαν, ποιοῦντα · κρίμα και δικαιοσύνην ἐν μέσῳ τῆς γῆς, καὶ ἐν ἀμώμῳ ὁδῷ πορευόμενον· ὃν ἡ σοφία κυοφορή • σασα καὶ μαιεύσασα, καλῶς ταῖς ἀρεταῖς ἐκθρέ · ψασά τε καὶ περιστείλατα, καὶ θείου πληρώσασα • Πνεύματος, ὀφθαλμὸν οἰκουμένη: ἀπέδειξεν, τῇ · τοῦ νοῦ καθαρότητι καὶ τῇ λαμπρότητι διαυγά • ζοντα περιφανῶς τὸ ὑπήκοον· ᾧ τὴν ἑαυτῆς • Εκκλησίαν παρέθετο, καὶ τὸν νόμον αὐτῆς μελε ι τῶν νυκτὸς καὶ ἡμέρας ἐδίδαξεν πρὸς καταρτισμόν · καὶ οἰκοδομὴν τῶν ὑπὸ χεῖρα λαῶν· δς, τῷ θερμῷ · τοῦ πρὸς Θεὸν πόθου τὸν ζηλωτὴν ὑπερβαλών • Φινεές, καὶ τὴν ἁμαρτίαν εκκεντήσας τῷ κράτει · τῆς εὐσεβείας τε καὶ συνέσεως, καὶ τὸ ποίμνιον · τῆς κακίας τε καὶ φθορᾶς συνεξελέσθαι προείλου • ἔπρεπε γὰρ τὸν τῶν οἰάκων μετὰ τὴν ἄνω ῥοπὴν • τοῦ ἀνθρωπείου γένους ἐπειλημμένον μή μόνον τὸ ι καθ᾽ αὑτὸν σκοπεῖν, καὶ ὅπως ἂν ὁ οἰκεῖος αὐτῷ • διευθύνοντο βίος, ἀλλὰ καὶ πᾶν τὸ ἀρχόμενον ἐκ • τρικυμίας περισώζειν, καὶ τῆς πολλῆς τῶν πρα ι γμάτων συγχύσεως ἐπικλυζόντων πάντοθεν τῶν • πνευμάτων τῆς πονηρίας καὶ τὸ σῶμα ἡμῶν · ἐκταρασσόντων τῆς ταπεινώσεως. Ἐπειδὴ δὲ αἱ • ἅγια: καὶ οἰκουμενικαὶ δύο σύνοδο:, αἱ κατὰ ταύτην • τὴν βασιλίδα καὶ θεοφύλακτον πόλιν συναθροισθεῖ · σαι, ἡ μὲν ἐπὶ τῶν χρόνων Ἰουστινιανοῦ τοῦ τῆς θείας λήξεως, ἡ δὲ ἐπὶ τοῦ ἐν εὐσεβεῖ τῇ μνήμῃ · γενομένου ἡμῶν βασιλέως Κωνσταντίνου, πατέρος «τῆς σῆς ἡμερότητος, τὸ περὶ τῆς πίστεως πατρι- • κῶς διατρανώσασαι μυστήριον, οὐδαμῶς ἱερούς ι κανένας ἐνέγραψαν· καθάπερ αἱ λοιπαὶ ἅγιοι • τέσσαρες οἰκουμενικαὶ σύνοδοι, δι' ὧν ἀποστήσον · ται μὲν οἱ λαοὶ τῆς χείρονος καὶ ταπεινοτέρας · διαγωγῆς, ἐπὶ δὲ τὸν κρείττονα καὶ ὑψηλότερον · μεταβώνται βίον· ἐντεῦθέν τε τὸ ἔθνος τὸ ἅγιον, · τὸ βασίλειον ἱεράτευμα, ὑπὲρ οὗ Χριστὸς ἀπέθα • νεν, ὑπὸ πολλῶν ἐξ ἀταξίας παθῶν διασπώμενον · καὶ ὑποσυρόμενον, καὶ κατὰ μικρὸν τῆς θείας • μάνδρας ἀποῤῥαγὲν καὶ διατμηθέν, καὶ τῇ ἀγνοία • καὶ λήθῃ τῶν τῆς ἀρετῆς κατορθωμάτων ἀπολι- • Philipp. 111, 20. * 1 Petr. t:, 9.

• peculiarem populum, reducere, instar Christi qui 4 σθῆσαν, καὶ ἀποστολικῶς εἰπεῖν, τὸν Υἱὸν τοῦ • errantem in montibus ovem quærit ", et suo • stabulo restituere, et mandata divinaque præce- • pta, per quæ a mortuis operibus recedentes vivi- • ficamur, ut servet persuadere valde cupiens, ou- ‹ nique salutis provisione ac perpensione cogitata, • Deoque quæsito, ut vult id quod dicit, Quærentes • Dominum invenient cognitionem cum justitia; • qui autem ipsum recte quærunt, invenient pa- ‹ cem et sanctam hanc et divinitus electam uni- •versalem synodum congregari decrevisti, ut mul- • torum simul congressione unanimique consensione, ‹ id, quod magno studio contenditur, a te recte et • ordine efficiatur; sed et si quæ Judaicæ vel gen- ‹ tilis improbitatis rel quiæ maturo veritatis frumento ● immistæ sint, radicitus tanquam lolium evellantur, ‹ et pura Ecclesiæ seges ostendatur. Ubi enim sunt ‹ duo vel tres in nomine meo congregati, illic sum in ‹ medio illorum ", inquit Dominus. Et rursus per ‹ Jeremiam nobis clamavit: Quærite me in toto • corde vestro, et apparebo vobis ". Propterea ergo ‹ tuæ pietatis jussu in hac Dei observatrice et imp. • urbe congressi, sucros canones scripsimus. Quam- ●obrem tuam pietatem rogamus, eas quæ prius in hac Dei observatrice civitate a congregatis sub ‹ bonæ memoriæ imperatore nostro Patribus editæ sunt, voces tibi adducentes, ut quemadmodum ‹ convocationis scriptis Ecclesiam honorasti, sic ‹ et eorum quæ decreta sunt pia subsignatione • Θεοῦ καταπατῆσαν, καὶ τὸ αἷμα τῆς διαθήκης, ἐν · ᾧ ἡγιάσθη, κοινὸν ἡγησάμενον, τὴν τοῦ Πνεύμα • τος ύβρισε χάριν. Τοῦτο λίαν ὡς περιούσιον λαὸν ι ἐπισυναγαγεῖν βουληθεὶς, μιμήσει τοῦ τὸ πλανώ • μενον πρόβατον ἐπὶ τὸ ὄρος ἐπιζητοῦντος Χριστοῦ, • καὶ τῇ αὐτοῦ ἀποκαταστῆσαι αὐλῇ, καὶ πεῖσαι • φυλάττειν τὰς ἐντολάς τε καὶ τὰ θεῖα προστά • γματα δι' ὧν τῶν νεκρῶν ἀποχωροῦντες ἔργων • ζωοποιούμεθα, πᾶσάν τε περινοήσας σωτηρίας • διάσκεψιν, καὶ Θεὸν ἐκζητήσας κατὰ τὸ φάσκον ῥητόν, ο Οἱ ζητοῦντες τὸν Κύριον ευρήσουσι γνῶσιν μετὰ δικαιοσύνης· οἱ δὲ ὀρθῶς ζητοῦντες • αὐτὸν εὑρήσουσιν εἰρήνην· ν τὴν ἁγίαν ταύτην · καὶ θεόλεκτον οἰκουμενικὴν ἀθροισθῆναι σύνοδον ι ὥρισας, ὅπως τῇ τῶν πόλεων ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνελεύ ι σει τε καὶ συμπνοίᾳ κατορθωθείη σοι εἰς δέον τὸ • σπουδαζόμενον· ἀλλὰ καὶ εἴ τι λείψανον Ελληνι «κῆς ἢ Ἰουδαϊκῆς σκαιότητος τῷ τῆς ἀληθείας ὡρίμῳ σίτῳ ἐγκαταμέμικται, ἐκ ρίζης αὐτῆς ὡς • ζιζάνιον ἀρθείη, καὶ καθαρὸν ἀποδειχθείη τὸ τῆς • Ἐκκλησίας λήϊον. • "Οπου γάρ εἰσι δύο ή τρεῖς • συνηγμένοι ἐν τῷ ἐμῷ ὀνόματι ἐκεῖ εἰμὶ ἐν μέσῳ • αὐτῶν, ο ἡ Κυρία Έφη φωνή. Καὶ πάλιν διὰ • Ιερεμίου ἡμῖν ἀνακέκραγεν·ε Εκζητήσατέ με • ἐν ὅλῃ καρδίᾳ ὑμῶν, καὶ ἐπιφανοῦμαι ὑμῖν. ο • Ἐπὶ τοῦτο τοίνυν κατὰ κέλευσιν τῆς σῆς εὐσε • βείας συνελθόντες κατὰ ταύτην τὴν θεοφύλακτον · καὶ βασιλίδα πόλιν, κανόνας ἱεροὺς ἀνεγράψαμεν. • finem obsignes. Dominus autem imperium tuum c. Διὸ τῆς σῆς εὐσεβείας δεόμεθα, τὰς τῶν πρὶν ἐν ● stabiliat ac confirmet in pace ac justitia, et gene- ‹ rationum generationibus transmittat: et terrenæ ‹ quoque potentiæ adjiciat, ut etiam cœlesti regno • fruaris.» ΒΑΛΣ. Ἀπὸ τοῦ παρόντος προσφωνήματος τοῦ γεγονότος πρὸς τὸν βασιλέα Ἰουστινιανὸν τὸν καὶ Ρινότμητον λεγόμενον παρίσταται ὅτι τῶν δύο οἰκουμενικῶν συνόδων, τῆς πέμπτης δηλαδὴ τῆς γενομένης βασιλεύοντος Ἰουστινιανοῦ τοῦ μεγάλου, καὶ τῆς ἔκτης της γενομένης βασιλεύοντος Κωνσταντίνου τοῦ Πωγωνάτου, μὴ ποιησασῶν κανόνας εἰς κατάστασιν τῶν ἐκκλησιῶν, γέγονεν αὕτη ἡ σύνο οδος εἰς ἀναπλήρωσιν τῶν δύο. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ · ταύτῃ τῇ θεοφυλάκτῳ πόλει ἐπὶ τοῦ ἐν εὐσεβεῖ τῇ • μνήμῃ γενομένου ἡμῶν βασιλέως συναθροισθέν • των Πατέρων φωνάς σοι προσάγοντες, ἵνα, ὥσπερ • τοῖς τῆς κλήσεως γράμμασι τὴν Ἐκκλησίαν τετί- · μηκας, οὕτω καὶ τῶν δοξάντων δι᾽ εὐσεβῶν κεραιών επισφραγίσῃς τὸ τέλος. Ὁ δὲ Κύριος στηρίξαι σου τὴν βασιλείαν ἐν εἰρήνῃ καὶ δικαιοσύνῃ, καὶ παραπέμψοι γενεαίς γενεῶν καὶ προσ • θείη τῷ ἐπιγείῳ κράτει καὶ τῆς βασιλείας τῆς ἐν οὐρανοῖς τὴν ἀπόλαυσιν.» BALS. Ex praesenti allocutione, quæ ad imperaLorem Justinianum, qui etiam Ρινότμητος (ab inciso naso) dictus, habita est, ostenditur, quod cum duæ universales synodi, quinta scilicet, quæ fuit regnante magno Justiniano, et sexta, tempore Constantini Pogonati, non fecerint canones ad Ecclesiarum constitutionem, synodus 154 hæc facta est ad supplementum duarnm. Propterea enim nec sexta proprie nominatur, sed πενθέκτη, id est quinisexta: nam quod quinta et sexta synodo οὐδὲ ἔκτη κυρίως κατονομάζεται, ἀλλὰ πενθέκτη " deerat replevit. Est autem etiam universalis. Etsi enim Occidentales episcopi, Itali scilicet et Latini, ab ejus synodi canonib. opportune icti, eam non esse universalem institerunt, nec Romani papæ legatos in ea adfuisse, eo quod sit alia sexta synodus, quæ regnante Constantino Pogonato facta est, ut diximus; hanc auteni longo post tempore factam fuisse jussu Justiniani ῥινοτμήτου, id est, trunco maso: ego tamen eos audir non patiens, et hujus allocutionis contextu n potius respiciens, et deinceps 6 Luc. xv, 6. 66 Matth. xvill, 20. 67 Jerem. xX1S, ἀνεπλήρωσε γὰρ τὸ ὑστέρημα τῆς τε πέμπτης καὶ τῆς ἔκτης συνόδου. Ἔστι δὲ καὶ οἰκουμενική. Κάν γὰρ οἱ δυτικοὶ ἐπίσκοποι, Ἰταλοὶ δηλονότι καὶ Λατῖνοι, ὑπὸ τῶν κανόνων τῆς τοιαύτης συνόδου και ρίως πληττόμενοι διενίστανται μὴ εἶναι ταύτην οἰκουμενικὴν, μηδὲ τοποτηρητὰς τοῦ πάππα Ρώμης ἐν αὐτῇ παρουσιάζειν, διὰ τὸ ἄλλην εἶναι τὴν ἔκτην σύνοδον τὴν ἐπὶ τῆς βασιλείας Κωνσταντίνου τοῦ Πωγωνάτου γενομένην, ὡς εἴρηται, ταύτην δὲ μετὰ χρόνους γενέσθαι πολλούς κατὰ κέλευσιν τοῦ Ρινο13.

IN CONC. IN TRULLO. εμήτου Ἰουστινιανοῦ· ἀλλ᾽ ἐγὼ μὴ ἀνεχόμενος canones dicentes: Defnit hæc sancta et universalis synodus hæc et hæc: recens quidem scripta Nomocanona, ut quæ eorum imperatorum et Patruín, qui synodos exposuerunt, subscriptiones non haberent, præterii; antiquitus autem scripta Noniocanona versavi, et ex subscriptionibus inveni, quod et in hac synodo, quae in Trullo magni palatit congregata est, aderant Basilius quidam Gortynæ Cretæ insulæ metropolis episcopus, et quidam Ravennæ episcopus, totius synodi Romanæ Ecclesiæ vicem gerentes; et non solum ipsi, sed et qui tunc erant papæ legali, Thessalonica, Sardauie, Heraclea in Thracia, et Corinthi episcopi. Sunt autem legati, qui a facie dicuntur, qui etiam particularem habent jurisdictionem, at hoc ostenditur ex secundo titulo sexti libri Basilic. Quod autem papa Romanus jus ordinationis in nostris regionibus non habuit, ut nonnulli hallucinantur, dicentes Thessalonicensen et alios ab eo ordinari; sed habuit legatos, hoc est a facie, qui interesse, quando opus erat, debebant, probatur quidem certe et ex aliis multis, et quod aliquando quidem, ut papæ legatt adessent Thessalonica, Athenarum, et Corinthi episcopi; aliquando vero Corinthi, Cretæ, Patrarum, Ravennæ et cæteri; nonnunquam vero et ali¡; ut manifestum sit eos esse papæ legatos, quos singuli illorum elegerunt, non tamen eum sub se habere tot extra suos fines episcopos, et eos ordinare. Ut autem papa ex nostris etiam regionibus legatos haberet, excogitatum est propter viæ longitudinem. Si vis ergo de his fusius audire, lege primum a Constantino Cesare scripts historiæ caput. ἐπενοήθη διὰ τὸ ἐκούειν τοιούτων, καὶ μᾶλλον βλέπων τὴν ὑφὴν τοῦ προσφωνήματος τούτου, καὶ ἐφεξῆς τοὺς κανόνας λέγοντας, Ωρισεν ἡ ἁγία καὶ οἰκουμενική αὕτη σύν δος τάδε καὶ τάδε, τὰ μὲν νεόγραφα νομοκάνονα, ὡ; μὴ ἔχοντα καὶ ὑπογραφὰς τῶν ἐκθεμένων τὰς συνόδους βασιλέων και Πατέρων παρέδραμον, ἐψηλάρητα δὲ παλαιόγραφα νομοκανονα, καὶ εὗρον ἐκ τῶν ὑπογραφῶν ὅτι καὶ ἐν τῇ τοιαύτῃ συνόδῳ ἐν τῷ Γρούλλῳ τοῦ βασιλικοῦ παλατίου συστάσῃ παρῆσαν Βασίλειός τις ἐπίσκοπος τῆς Γορτινέων μητροπόλεως τῆς νήσου Κρήτης, καί τις ἐπίσκοπος Ραβένης, τὸν τύπον ὑπέχοντες πάσης τῆς συνόδου τῆς Ἐκκλησίας Ρώμης, καὶ οὐ μόνον αὐτοί, ἀλλὰ καὶ οἱ τότε ὄντες λεγάτοι τοῦ πάππα, ὁ Θεσσαλονίκης, ὁ Σαρδη νίας, ὁ Ηρακλείας Θράκης, καὶ ὁ Κορίνθου. Λεγά τοι δέ εἰσιν οἱ ἐκ προσώπου λεγόμενοι, οἵτινες καὶ μερικὴν δικαιοδοσίαν ἔχουσι, καθὼς τοῦτο παρίστα ται ἀπὸ τοῦ β' τίτλου τοῦ ς' βιβλίου τῶν Βασιλικῶν. Οτι δὲ ὁ πάππας Ρώμης οὐκ εἶχε δίκαιον χειροτονίας εἰς τὴν ἡμετέραν ἐνορίαν, καθώς τινες πλανῶνται, λέγοντες τὸν Θεσσαλονίκης καὶ ἑτέρους ὑπὸ τούτου χειροτονεῖσθαι, ἀλλὰ λεγάτους είχε, τουτέστι ἐκ προσώπου, ὅτε δεήσει, παρουσιάζειν ὀφείλοντας, παρίσταται μὲν καὶ ἀπὸ ἄλλων πολλῶν, τέως δὲ καὶ ἀπὸ τοῦ ποτὲ μὲν ὡς λεγάτους παρουσιάζειν τοῦ πάππα τὸν Θεσσαλονίκης, τὸν ᾿Αθηνῶν, καὶ τὸν Κο ρίνθου, ποτὲ δὲ τὸν Κορίνθου, τὸν Κρήτης, τὸν Πατρῶν, τὸν Ραβένης, καὶ ἑτέρους, ἐνίοτε δὲ ἄλλους. Ως εἶναι δῆλον ἐκείνους εἶναι τοῦ πάππα λεγάτους, οὓς ὁ καθ᾿ ἕνα τούτων ᾑρετίσατο, οὐ μὴν ἔχειν τοσούτους ὑπερορίους ἐπισκόπους ὑφ᾽ ἑαυτὸν, καὶ χειροτονεῖν τούτους. Τὸ δὲ ἔχειν τὸν πάππαν λεγάτους τινὰς καὶ ἀπὸ τῆς ἡμετέρας ἐνορίας μαθεῖν τὰ περὶ τούτου πλατύτερον, ἀνάγνωθι τὸ πρῶτον τῆς παρὰ τοῦ Καισαρέως Κωνσταντίνου συγγραφείσης ἱστορίας. ΖΩΝΑΡ. Η γραφή αὕτη προοίμιόν ἐστι τῆς συγγραφῆς τῶν κανόνων, καὶ πρὸς βασιλέα Ιουστι γιανὸν τὸν Ρινότμητον ἐκ τῆς συνόδου προσφώνη σις διηγουμένη πῶς καὶ διὰ τίνα αἰτίαν ἡ τῆς συνόδου ταύτης συνάθροισις γέγονε κελεύσει βασιλική, καὶ ὅτι δύο οἰκουμενικαὶ σύνοδοι, ἥ τε πέμπτη δηλαδὴ καὶ ἡ ἔκτη, ἡ μὲν ἐπὶ τῆς βασιλείας Ἰου στινιανοῦ τοῦ μεγάλου συστᾶσα, ἡ δὲ βασιλεύοντος Κωνσταντίνου τοῦ Πωγωνάτου, ὃς ἦν πατὴρ τοῦ, πρὸς ἦν ὁ λόγος, βασιλέως Ἰουστινιανοῦ τοῦ Ῥινοτμήτου, περὶ δογμάτων ζητήσεις καὶ ψήφους ἐποιή σαντο, κανόνας δὲ, ὡς αἱ προλαβοῦσαι σύνοδοι, οὐκ Εξέθεντο εἰς κατάστασιν ἐκκλησιαστικὴν, καὶ εἰς ὠφέλειαν τοῦ πιστοῦ λαοῦ. Καὶ διὰ τοῦτο φροντὶς τῷ εἰρημένῳ γέγονε βασιλεῖ, ἵνα μὴ ἀγνοίᾳ τοῦ προσήκοντος ἀποπλανώνται τῆς ἐναρέτου ζωής οἱ λαοὶ, καὶ πρὸς ἀδιάφορον ἐκκλίνοιεν βιοτήν, καὶ τέλος πρὸς τὸ τῆς κακίας κατολισθαίνοιεν βάραθρον. Αθροισθῆναι οὖν σύνοδον ὥρισε, κάνε τεῦθεν ηθροίσθησαν οἱ Πατέρες ἐκεῖνοι, καὶ κανόνας ἐξέθεντο τὸ ὑστέρημα τῶν εἰρημένων συνόδων ἀναπληροῦντες. Καὶ τέλος ἀξιοῖ ἡ γραφὴ αὕτη τον βασιλέα δι' οἰκείας υπογραφής βεβαιώσαι τοὺς ς μῆκος τῆς ὁδοῦ. Εἰ θέλεις οὖν ZONAR. Sunt ista proœmii loco canonum edi. tioui præfixa, quibus ad imperatorem Justinianum, eum qui Ρινότμητος dictus allocutio synodi continetur, quomodo et propter quas causas eadem synodus jussu imperatoris convenerit explicans. Nempe cuin duabus @ecumenicis quinta et sexta synodo, quarum altera Justiniano magno, altera Constantino Pogonato Justiniani Rhinotmeti, að quem sermo est, patre imperante habita fuit, multa de fidei dogmatibus quæsita et sancita forent, nullos tamen ad ecclesiasticam rem constituendam, moresque Christiani populi conformandos, canones præcedentium adinstar synodorum promulgarunt, Hinc curæ fuit imperatori ne ignoratione officii sni a recto virtutis tramite populus deflecteret, et liberiorem vivendi rationem nactus in improbitatis ac vitiorum barathrum postremo delaberetur. Synodus itaque per illum indicta, in qua congregati Patres illi, editis canonibus, quæ in superioribus synodis desiderata fuerant, expleverunt. Quos quidem canones ab hac synodo editos, ut chirographi sui auctoritate confirmet, eoque quasi signo impressos et munitos velit, imperatorem hoc

scripto ad extremam rogant, illudque votis demum παρὰ τῆς αὐτῆς συνόδου τεθέντας κανόνας, καὶ pro eodem imperatore nuncupatis absolvunt. 155 CANON I. • Ordo est optimus omnis qui orationein et rem «incipit, et a Deo incipere, et in Deum desimere, ut dicit Theologus. Quocirca cum et • pietas a nobis clare prædicetur, et Ecclesia, in qua Christus est fundamentuin “assi- ‹ due augeatur ac promoveatur, ut ea supra • cedros Libani extollatur; et nunc sacros ser- • mones ordientes, divina gratia statuimus fidein ‹ ab iis, qui et ipsi spectatores fuerunt et verbi ‹ ministri, a Ɖeo electis nempe apostolis traditam, ‹ citra ullam innovationem immutabiliterque ac inviolabiliter esse servandam; præterea autem • et 318 sanctorum et beatorum Patrum, qui • Nicææ convenerunt sub Constantino, nostro • imperatore, adversus impium Arium, et genti • lem ab eo decretam Deitatis diversitatem, vel • deorum potius (ut aptius dicam) multitudi- • nem, qui unanimi fidei agnitione eamdem oin- ‹ nino substantiam sive consubstantialitatem in • tribus divinæ naturæ personis et revelarunt el • declararunt, hanc sub ignorantiæ modo abscon- • sam esse non sinentes, sed Patrem et Filium et • Spiritum sanctum una adoratione fideles ado- ↑ rare aperte docentes, et inæqualium divinitatis • graduum opinionem detrahentes ac divellentes, + ταύτην ἐπιθεῖναι αὐτοῖς ἐπισφράγισμα, είτα εἰς εὐχὴν τὴν ὑπὲρ τοῦ βασιλέως τραπεῖσα καταπαύει τὸν λόγον. et ab hæreticis ex arena constructa adversus • rectam opinionem puerilia ludibria dejicienles et subvertentes. Similiter et eam, quæ • sub Theodosio, qui fuit noster imperator, < 150 sanctis Patribus, qui in hac urbe • imperatoria convenerunt, prædicata est, fidem • confirmamus, de Spiritu sancto voces quæ eum • Deum esse statuunt, amplectentes et profanum • Macedonium una cum prioribus veritatis inimicis • expellentes, ut qui eum, qui dominatur, ser- ‹ vum esse arroganter decernere ausus sit, et • insectilem unitatem secare prædonis more • voluerit, ut non esset perfectum fidei nostræ ‹ mysterium; una etiam cum isto odioso ac • detestabili, quique adversus veritatem fuit rabie percitus, etiam Apollinarem ejusdem ‹ iniquitatis mystam una condemnantes, qui • Dominum corpus mente seu intelligentia non • praeditum sumpsisse impie eructavit; hinc quo- • que imperfectam nobis fieri salutem ratioci68 1 Cor. 3, 4. • Τάξις ἀρίστη παντὸς ἀρχομένου καὶ λόγου και • πράγματος ἐκ Θεοῦ τε ἄρχεσθαι καὶ εἰς Θεὸν · ἀναπαύεσθαι, κατὰ τὴν θεολόγον φωνήν . "Οθεν καὶ τῆς εὐσεβείας ὑφ᾿ ἡμῶν ἤδη διαπρυσίως • κηρυττομένης, καὶ τῆς Ἐκκλησίας, ἐφ' ᾗ Χρισ ο στις τεθεμελίωται, διηνεκώς αυξανούσης καὶ προκοπτούσης, ὡς τῶν τοῦ Λιβάνου κέδρων ταύ- • την υπερεκτείνεσθαι· καὶ νῦν ἀρχὴν τῶν ἱερῶν ο ποιούμενοι λόγων, χάριτι θείᾳ ὁρίζομεν ἀκαινοτό • μητόν τε καὶ ἀπαράτρωτον φυλάττειν τὴν πατ • ραδοθεῖσαν πίστιν ἡμῖν ὑπό τε τῶν αὐτόπτων · καὶ ὑπηρετῶν τοῦ λόγου τῶν θεοκρίτων ἀπο • στόλων· ἔτι δὲ καὶ τῶν τριακοσίων δέκα καὶ < ὀκτὼ ἁγίων καὶ μακαρίων Πατέρων τῶν ἐν Νι • καίᾳ συνελθόντων ἐπὶ Κωνσταντίνου τοῦ γεν • μένου ἡμῶν βασιλέως κατὰ ᾿Αρείου τοῦ δυσσε • βοῦς καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ δογματισθείσης εθνι · κῆς ἑτεροθεΐας ἢ πολυθείας (εἰπεῖν οἰκειότε- • ρον), οἳ τῇ ὁμογνωμοσύνῃ τῆς πίστεως τὸ • ὁμοούσιον ἡμῖν ἐπὶ τῶν τριῶν τῆς θεαρχικής • φύσεως ὑποστάσεων ἀπεκάλυψαν τε καὶ διε- · τράνωσαν, μὴ ἐπικεκρύφθαι τῷ μοδίῳ τῆς • ἀγνωσίας τοῦτο παραχωρήσαντες, ἀλλὰ τὸν • Πατέρα, καὶ τὸν Υἱὸν, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα ι προσκυνεῖν μιᾷ προσκυνήσει τοὺς πιστοὺς ἀνα- • φανδόν ἐκδιδάξαντες, καὶ τήν τε τῶν ἀνίσων βα • Ομῶν τῆς θεότητος δόξαν καθελόντες καὶ δια • σπάσαντες, τά τε ὑπὸ τῶν αἱρετικῶν συστάντα • ἐκ ψάμμου κατὰ τῆς ὀρθοδοξίας μειρακιώδη • αθύρματα καταβαλόντες καὶ ἀνατρέψαντες. • Ωσαύτως δὲ καὶ τὴν ἐπὶ τοῦ μεγάλου Θεοδο- • σίου τοῦ γενομένου ἡμῶν βασιλέως· ὑπὸ τῶν ἐν • ταύτῃ τῇ βασιλίδι πόλει συναχθέντων ἑκατὸν • πεντήκοντα ἁγίων Πατέρων κηρυχθεῖσαν πίστιν • κρατύνομεν, τὰς θεολόγους περὶ τοῦ ἁγίου • Πνεύματος φωνὰς ἀσπαζόμενοι, καὶ τὸν βέβηλον • Μακεδόνιον τοῖς προτέροις ἐχθροῖς τῆς ἀλη • θείας συνεξελαύνοντες, ώς δοῦλον αὐθαδῶς τὸ • δεσπόζον δοξάσαι τολμήσαντα, καὶ σχίσαι τὴν • άτμητον μονάδα λῃστικῶς προσελόμενον, ὡς ἂν · μὴ ἐντελὲς ἡμῖν τὸ τῆς ἐλπίδος εἴη μυστήριον · τῷ βδελυρῷ τούτῳ καὶ κατὰ τῆς ἀληθείας λυτο τήσαντι, καὶ ᾿Απολλινάριον τὸν τῆς κακίας • μύστην συγκατακρίναντες, ὃς ἂν οὖν ἄψυχον • τὸν Κύριον ἀνειληφέναι σῶμα δυσσεβῶς ἐξηρεύGuilt. Beveregii nota. Κατὰ τὴν θεολόγον φωνήν. Codex Eionensis rectius legit κατὰ τὴν τοῦ Θεολόγου φωνήν. Verba enim hic citata sunt Theologi, Gree gorii nimirum Nazianzeni, initio orationis ejus apologeticæ, quæ et omnium prima est; ubi his verbis diserte utitur, dicens, Επειδή και τάξις ἀρίσ στη παντὸς ἀρχομένῳ καὶ λόγου καὶ πράγματος, ἐκ Θεοῦ τε ἄρχεσθαι καὶ εἰς Θεὸν ἀναπαύεσθαι. Ubi, ut videre est, pro ἀρχομένου melius legitur ἀρχομένῳ. Ante eum Demosthenes ipse eadem fre protulit; dicit enim, Παντὸς ἀρχομένῳ σπου δαίου λόγου τε καὶ ἔργου ἀπὸ τῶν θεῶν ὑπολαμβάνω προσήκειν πρῶτον ἄρχεσθαι, Demosth. epist. 1.

• nans. Jam vero, et que in Ephesiorum civi- ⚫tate a ducentis divinis Patribus sub Theodosio • Arcadii filio imperatore nostro primo congre- • gatis expositæ sunt doctrinæ, tanquam infrac- • tum pietatis robur obsignamus, unum Christum ‹ Filium Dei et incarnatum prædicantes, et, quæ c ipsum sine semine peperit, impollutain semper • Virginem, proprie et vere Deiparam decer- • nentes e ineptam Nestorii divisionem, tanquam • a divina sorte semotan, persequentes, homi- • nem separatim, et Deum separation, unum • Christum decernentis, et impietatem Judaicam • renovantis. Quinetiam eam, qua Chalcedonen- • sium metropoli sub Marciano, qui fuit et ipse ‹ imperator noster, a 650 descripta est Patribus ‹ a Deo delectis fidem orthodoxe confirmamus; • quæ unum Christum Filium Dei, ex duabus natu- ‹ ris compositum, et in duabus eisdem naturis ‹ creditum; magna ac sublimi voce terrarum finibus tradidit, et stulte ac inepte sentientem Eutychen, IN CAN. I CONC. IN TRULLO. «ξατο· ἐντεῦθεν καὶ οὗτος ἀτελῆ τὴν σωτηρίαν • ἡμῖν γενέσθαι συλλογιζόμενος. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ «παρὰ τῶν ἐν Ἐφεσίων πόλει τὸ πρότερόν συν- • αχθέντων ἐπὶ Θεοδοσίου τοῦ υἱοῦ ᾿Αρκαδίου γε- • νομένου ἡμῶν βασιλέως διακοσίων θεοφόρων • Πατέρων ἐκτεθέντα διδάγματα, ὡς κράτος ἀρ · ραγὲς τῆς εὐσεβείας, ειπσφραγίζομεν, ένα Χρι · στὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καὶ σαρκωθέντα κηρύτ 4 τοντες, καὶ τὴν αὐτὸν ἀσπόρως τεκοῦσαν, · ἄχραντον, ἀειπάρθενον, κυρίως καὶ κατὰ ἀλή ι θειαν Θεοτόκον δοξάζοντες· καὶ τὴν ληρώδη τοῦ • Νεστορίου διαίρεσιν, ὡς ἀπῳκισμένην θείας 1 μοίρας ἀποδιώκοντες, ἄνθρωπον ἰδικῶς καὶ · Θεὸν ἰδικῶς τὸν ἕνα Χριστὸν δογματίζοντος. · καὶ τὴν Ἰουδαϊκὴν ἀνανεούντος δυσσέβειαν. Οὐ · μὴν ἀλλὰ καὶ τὴν ἐν Χαλκηδονέων μητροπόλει «ἐπὶ Μαρκιανοῦ καὶ αὐτοῦ γενομένου ἡμῶν βα ι σιλέως τῶν ἑξακοσίων τριάκοντα θεοκρίτων • Πατέρων στηλογραφηθεῖσαν πίστιν ὀρθοδόξως • ἐπικυροῦμεν· ἥτις τὸν ἕνα Χριστὸν τὸν Υἱὸν • τοῦ Θεοῦ ἐκ δύο συντεθέντα τῶν φύσεων, καὶ ἐν · ι δύο ταῖς αὐταῖς δοξαζόμενον φύσεσι, μεγαλο- • φώνως τοῖς πέρασι παραδέδωκε, καὶ Εὐτυχέα · τὸν ματαιόφρονα, τὸν δοκήσει τὸ μέγα τῆς οἱ η κονομίας μυστήριον τελεσθῆναι ἀποφηνάμενον, ι ὡς ἀποτρόπαιόν τι καὶ μίασμα τῶν ἱερῶν τῆς • Εκκλησίας περιβόλων ἐξήλασεν. Σὺν αὐτῷ δὲ ι καὶ Νεστόριον καὶ Διόσκορον, τὸν μὲν τῆς δια ι ρέσεως, τὸν δὲ τῆς συγχύσεως ὑπερασπιστήν τε · καὶ πρόμαχον, τοὺς ἐκ διαμέτρου τῆς ἀσεβείας 4 πρὸς ἐν ἐκπεπτωκότας ἀπωλείας καὶ ἀθεότητος • βάραθρον. Αλλά γε καὶ τὰς εὐσεβεῖς φωνὰς τῶν ·ἑκατὸν ἑξήκοντα πέντε θεοφόρων Πατέρων, τῶν ε κατά ταύτην τὴν βασιλίδα συναγηγερμένων ι πόλιν ἐπὶ Ἰουστινιανοῦ τοῦ τῆς εὐσεβοῦς λή ι ξεως γενομένου ἡμῶν βασιλέως, ὡς ὑπὸ τοῦ • Πνεύματος εξενεχθείσας γινώσκομεν, καὶ τοὺς • μεθ᾿ ἡμᾶς ἐκδιδάσκομεν. Οἱ Θεόδωρον τὸν Μου · ψουεστίας, τὸν Νεστορίου διδάσκαλον, ριγέ- • την τε καὶ Δίδυμον καὶ Εὐάγριον, τοὺς τὰς Ελ- • ληνικές αναπλασαμένους μυθοποιίας, καὶ σωμά < των τινῶν καὶ ψυχῶν ἡμῖν περιόδους καὶ ἀλο • λοιώσεις αναπεμπάσαντας ταῖς τοῦ νοῦ παρα- · φοραῖς τε καὶ ὀνειρώξεσι, καὶ εἰς τὴν τῶν νε- • κρῶν δυσσεβῶς ἐμπαροινήσαντας ἀναβίωσιν· «τά τε γραφέντα παρὰ Θεοδωρίτου κατὰ τῆς ὁρ • θῆς πίστεως καὶ τῶν δώδεκα κεφαλαίων τοῦ • μακαρίου Κυρίλλου, καὶ τὴν λεγομένην 16α · ἐπιστολὴν, συνοδικῶς ἀνεθεμάτισαν τε καὶ ἐβδε • λύξαντο· καὶ τὴν ὑπὸ τῆς ἔναγχος συναθροι ι σθείσης κατὰ ταύτην τὴν βασιλίδα πόλιν ἐπὶ τοῦ · ἐν θείᾳ τῇ λήξει γενομένου ἡμῶν βασιλέως Κων ο σταντίνου ἕκτης ἁγίας συνόδου πίστιν, ἣ μει : ζόνως τὸ κῦρος ἐδέξατο, δι᾿ ὧν ὁ εὐσεβὴς βα • σιλεύς σφραγίσι τοὺς ταύτης τόμους κατησφα- • λίσατο, πρὸς τὴν ἐν τῷ παντὶ αἰῶνι ἀσφάλειαν, · καὶ αὖθις ὁμολογοῦμεν φυλάττειν ἀπαρεγχείρηε τον, ή δύο φυσικές θελήσεις ήτοι θελήματα, • καὶ δύο φυσικὰς ἐνεργείας ἐπὶ τῆς ἐνσάρκου • qui magnum œconomiæ mysterium existimatione • solum perfectum esse putabat, tanquam aver- • tendum aliquod portentuin, tetramque pestem ‹ ex sacris Ecclesiæ ambitibus exturbavit. Una ‹ autem cum eo etiam Nestorium et Dioscorum, • quorum ille quidem divisionis, hic vero con- • Cusionis defensor erat et propugnator, qui qui- • dem ex impietatis diametro ad unum perditionis • et impietatis 156 barathrum deciderant. Sed • et 165 divinorum Patrum in hac civitate imp. • congregatorum sub Justiniano piæ memoriæ ‹ qui fuit imperator noster, plas voces et a • Spiritu editas cognoscimus, et posteros nostros • docemus. Qui Theodorum Mopsuestiæ, Nestorii • magistrum, et Originem et Didymum et Eva- • grium, qui Græcas fabuias rursus fictas retule- ‹ runt, et corporum quorumdam et animarom • circuitiones et immutationes seu transmigra- • tiones de integro nobis revocarunt suis qui- • busdam mentis deliriis ac somniis, et in mor- • tuorum resurrectionem impie ac contumeliose ‹ insultarunt: et quæ a Theodorito scripta sunt • adversus rectam fidem et 12 beati Cyrilli capita, • el eam, quæ dicitur Ibæ, epistolam, synodice ‹ anathematizarunt et exsecrati sunt. Porro ‹ sextæ quoque synodi, quæ in hac civitate imp. sub divinæ memoriæ imp. nostro Constantino • nuper congregata fuerat, fidem, quæ majoremn • firmitatem ex eo accepit, quod pius imperator ‹ noster ejus decisiones suo signaculo muniit ad • futuram in omnia sæcula securitaten, invio- ‹latain nos servare profitemur, quæ duas natu- • rales volitiones sive voluntates duasque natu- • rales operationes in incarnata unius Domini • nostri Jesu Christi veri Dei œconomia nos pie • opinari debere aperte docuit: iis, qui rectum ‹ veritatis decretum adulteraverant, et unam ‹ voluntatem ac operationem unam in uno Do- • mino Deo nostro Jesu Christo populos docu-

• οἰκονομίας τοῦ ἑνὸς Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρισ • τοῦ τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ δοξάζειν ἡμᾶς θεοφιλῶς • διεσάφησε, τοὺς τὸ εὐθὲς τῆς ἀληθείας δόγμα • παραχαράξαντας, καὶ ἐν θέλημα καὶ μίαν ἐνέρ • γειαν ἐπὶ τοῦ ἑνὸς Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἡμῶν Ἰησοῦ • Χριστοῦ τοὺς λαοὺς ἐκδιδάξαντας, τῇ τῆς εὐσε • Γείας ψήφω καταδικάσασα, φαμὲν Θεόδωρον • τὸν τῆς Φαράν, Κῦρον τὸν ᾿Αλεξανδρείας, Ονώς · ριον τὸν Ρώμης, Σέργιον, Πύρρον, Παῦλον, • Πέτρον, τοὺς ἐν τῇ ταύτῃ θεοφυλάκτῳ προε • δρεύσαντας πόλει, Μακάριον τὸν γενόμενον τῆς • Αντιοχέων ἐπίσκοπον, Στέφανον τὸν αὐτοῦ μα • θητὴν, καὶ τὸν ἄφρονα Πολυχρόνιον. Εντεῦθεν • ἀνέπαφον τηροῦσα τὸ κοινὸν σῶμα Χριστοῦ τοῦ • Θεοῦ ἡμῶν. Καὶ συνελόντα φάναι, πάντων τῶν · ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ διαπρεψάντων ἀν • δρῶν, οἱ γεγόνασι φωστῆρες ἐν κόσμῳ, λόγον • ζωῆς ἐπέχοντες, τὴν πίστιν κρατεῖν βεβαίαν, • καὶ μέχρι συντελείας τοῦ αἰῶνος ἀσάλευτον διαμένειν θεσπίζομεν, καὶ τὰ αὐτῶν θεοπαρά- • δοτα συγγράμματά τε καὶ δόγματα πάντας ἀπου • βαλλόμενοι τε καὶ ἀναθεματίζοντες, οὓς ἀπεδά- • λοντο καὶ ἀνεθεμάτισανώς τῆς ἀληθείας έχει ρούς, · καὶ κατὰ Θεοῦ φρυαξαμένους κενά, καὶ ἀντι · εἰς ὕψος ἐκμελετήσαντα;· εἰ δέ τις τῶν ἁπάντων THECD. BALSAMON • erant, pia sententia condemnatis, Theodoro, c inquimus, episcopo Pharam, Cyre Alexandria, • Honorio Rome, Sergio, Pyrrho, Paulo, Petro, qui in hac religiosa Deique observatrice civitate • præsederunt, Macario, qui fuit Antiochiensium episcopus, Stephano ejus discipulo, et insipiente • Polychronio: hac ratione intacto et illibato ‹ communi corpore Dei nostri Jesu Christi ab eis • servato. Atque, ut semel dicam, omnium qui ⚫ in Dei Ecclesia decora ornamentaque fuerunt, «et luminaria in mundo vitæ rationem obtinentia, • firmam fidem valere, et usque ad saculi con- ‹ summationem inconcussam ac illabefactatam ‹ permanere sancimus, eorumque scripta ac decreta divinitus tradita: rejicientes omnes et ♥ anathematizantes, quos rejecerunt et anathe- ‹ matizarunt, ut veritatis inimicos, et qui ad- ‹ versus Dcum inaniter fremuerunt, et injustitiam «in altum meditati sunt". Si quis autem ex ‹ omnibus prædicta pietatis decreta non texet ‹ et amplectitur, sicque opinatur et prædicat, • sed iis contra adversari conatur, sit anathema, ‹ et secundum expositum prædictorum sancto- • rum et beatorum Patrum decretum, a Cbri- ‹ stiano quoque catalogo ut alienus extrudatur ‹ et excidat. Nos enim his prins definitis neque ♥ aliquid adjicere neque quidquam adimere 4 omnino statuimus, vel ullo modo potuimus. • μὴ τὰ προειρημένα τῆς εὐσεβείας δόγματα κρα- «τεῖ καὶ ἀσπάζεται, καὶ οὕτω δοξάζει τε καὶ κη «ρύττει, ἀλλὰ ἐξ ἐναντίας ἰέναι τούτων ἐπιχειρεῖ, «ἔστω ἀνάθεμα κατὰ τὸν ἤδη ἐκτεθέντα δρον ὑπὸ τῶν προδηλωθέντων ἁγίων καὶ μακαρίων • Πατέρων, καὶ τοῦ Χριστιανοῦ καταλόγου, ὡς ἀλλότριος, ἐξωθείσθω καὶ ἐκπιπτέτω. Ἡμεῖς • γὰρ οὔτε προστιθέναι τι, οὔτε μὴν ὑφαιρεῖν κατὰ τὰ προορισθέντα παντελῶς διαγινώσκομεν, ἢ 4 καθ' δντιναοῦν δεδυνάμεθα λόγον • Psal. 19, I. Guill. Beveregii nolæ. Δεδυνάμεθα λόγον. Post hac ultima primi λητῶν ἀνδραγαθιζομένους, τὰ ἐκείνων τούτους hujusce canonis verba hanc observationem, tam in Amerbachiano quain in Etoniensi codice, sub Balsamonis nomine habemus: Σῃμείωσαι ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος, ὅτι ἄλλη ἐστὶν ἡ κυρίως ἔκτη σύνοδος, καὶ οὐχ ἡ παροῦσα ἐν τῷ Τρούλλῳ συστᾶσα. Nota ex præsenti Canone, quod alia est proprie sexia synodus, et non prasens in Trullo congregala, Nimirum quod in hoc Canone fides a sexta synodo exposita confirmatur. In Codice Amerbachiano aliud etiam hic occurrit scholium, his verbis: Καντεῦθεν ἔστι καταφωράσαι τῆς τῶν εἰκονομάχων κακουργία; τὸ ἀναίσχυντον, οἱ διαβάλλειν τὴν τῶν τούτων κανόνων τῶν προκειμένων ἐπιχειροῦντες ἀκρίβειαν, διοτι κατά τῆς ἐκφύλου αὐτῶν αἱρέσεως ἵστανται, φασὶ τοὺς ἐκθεμένους αὐτοὺς τῇ τῶν μονοθελητῶν ἐνισχημέ τους νόσῳ, καὶ κατὰ τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς ἕκτης συνόδου υπογράψαι. Οἱ δὲ, ὡς ὁρᾷν ἔνεστι παντί, λαμπραῖς ταῖς φωναῖς ἀνακηρύττοντες, τους ὑπ' αὐτῆς κατακριθέντας ἅμα τῷ αὐτῶν ἐναγεστάτῳ φρονήματι, ταῖς αὐταῖς εὐθύναις καὶ ἀραῖς προφέ ρουσιν. Εοικεν οὖν τὸ γένος τοῦτο τῶν εἰκονομάχων τοὺς προγόνους Ευτυχιανιστας και Διοσκόρους με μεῖσθαι· ὥσπερ ἐκεῖνοι τοὺς ἐν τῇ ἁγίᾳ καὶ οἰκου μενικῇ τετάρτῃ συνόδῳ, ὅτι τὴν αὐτῶν λύσσαν ἐξεκκλησίασαν, τὰ Νεστορίου φρονεῖν, καίτοι λαμ πρῇ φωνῇ ἀναθεματίσαντας αὐτὸν, συκοφαντῆσαι ἀπὴναισχύντησαν· οὕτω καὶ οἱ ἐκείνων ὡς ἀληθῶ; γνήσιοι μαθηταὶ καὶ ἀπόγονοι, τοὺς ἱερούς τούτους καὶ ἁγίους ἄνδρας, λαμπρώς μετὰ τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς συνόδου κατὰ τῶν δυσσεβῶν μονοθεφρονεῖν οὐκ ἐρυθριῶσι λοιδορούμενοι· ὅμοιόν τι τοῖς Ἰουδαίοις ποιοῦντες, οἳ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, τῶν δαιμονίων τὸ πλάσμα καθαίροντα, δαιμόνιόν τε ἔχειν οὐκ ἔφριττον ἐξυβρίζοντες, καὶ ἐν τῷ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων καθαιρεῖν αὐτῶν τὴν δυναστείαν, ήτοι ἀπελαύνειν τὰ δαιμόνια τερατευό μενα, οὐκ ἐνεκαλύπτοντο. Hinc etiam deprehendere licet, quam impudens sit Iconomachorum malitia, qui accuratam canonum istorum qui hic propositi sunt, rationem calumniari attentantes, quoniam barbaræ ipsorum hæresi adversantur, dicunt eos, qui hosce Canones exposuerunt monothes litarum morbo correptos, etiam contra sanctam otque œcumenicam sextam synodum subscripsisse. Hi autem, ut omnibus videre licet, disertis verbis predicantes, eos, qui ab ista synodo condemnati sunt, una cum summe execrabili eorum opinione, iisdem suppliciis dirisque subjiciunt. Hoc igitur Iconomachorum genus progenitores suos Eutychianistas, et Dioscoros imitari videtur. Ut illi enim Patres, in sancta et ecumenica quarta synodo congregalos, cum ipsorum rabiem Ecclesia ejecerint, cum Nes10rio sentire, etiamsi eum diserte anathematizaverant, inverecunde calumniati sunt: sic hi, uι vere genuini istorum discipuli et nepoles, sacros hosce sanctosque viros, quos cum sancla et ecumenica synodo contra impios Monothelitas strenue se gessisse palam est, eorum opinion bus imbutos esse effulire non erubuerunt: aliquid Judæis simile perpetrantes, qui Dominum nostrum Jesum Christum. de-

IN CAN. I CONC. IN TRULLO. ΑΡΙΣΤ. «Ἡ τῶν ἀποστόλων πίστις ἀκαινοτόμητος. ARIST. «Apostolorum fides non est innovanda. • Η τῶν ἐν Νικαίᾳ ὁλόκληρος, ἢ τὸ ᾿Αρείου δό- • γμα βαθμούς εἰσάγον θεότητος διὰ τοῦ ὁμοου- • σίου κατέστρεψε. • Ἡ ἐπὶ Θεοδοσίου τοῦ μεγίστου σύνοδος ἀπαράτρα • τος, ή Μακεδόνιον, δοῦλον εἰπόντα τὸ Πνεῦμα «τὸ ἅγιον, καθῄρηκε.» • Οἱ ἐπὶ τοῦ μικροῦ Θεοδοσίου εἰς Εφεσον συνελθόν ι τες διακόσιοι ἀεισέβαστοι· ἄνθρωπον ἰδικῶς · καὶ Θεὸν ἰδικῶς τὸν Κύριον εἰπόντα Νεστόριον · ἐξελάσαντες. • Οἱ κατὰ τὴν Χαλκηδόνα τῷ Μαρκιανῷ συνελθόντες «ἀείμνηστοι, Εὐτυχέα, δοκήσει τελεσθῆναι τὸ • μέγα μυστήριον φράσαι τολμήσαντα, καθελόν «τες, καὶ Νεστόριον, καὶ Διόσκορον, τοὺς ἐκ ε διαμέτρου ἴσα παρατηρήσαντας. • Εἰς τὴν βασιλεύουσαν πέντε καὶ ἑξήκοντα καὶ ι ἑκατὸν, ἐπὶ Ἰουστινιανοῦ συνεληλύθεισαν, οι • Ωριγένην σωμάτων καὶ ψυχῶν περιόδους ἀπο · φηνάμενον, καὶ Θεοδώρητον κατὰ τῶν δώδεκα · κεφαλαίων θρασυνθέντα Κυρίλλου, ἀνεθεμάτ · τισαν. • Εἰς τὴν Κωνσταντίνου ἐπὶ Κωνσταντίνου συνεί • λεκται σύνοδος, ἢ Ονώριον τὸν Ρώμης, καὶ • Σέργιον Κωνσταντινουπόλεως, ἐν θέλημα καὶ • μίαν ενέργειαν δογματίσαντας, ἀποβέβληκεν.» Αὕτη ἡ συνόδος ἐπὶ Ἰουστινιανοῦ τοῦ Ῥινοτμήτου συναθροισθεῖσα, καὶ τοὺς ἀποστολικούς κανόνας, καὶ τὰς προγενομένας οικουμενικὰς ἓξ συνόδους, καὶ τὶς τοπικὲς τὰς ἑπτὰ βεβαίας μένειν ὁρίσασα καὶ ἀκαινοτομή τους καὶ ἀπαρατρώτους φυλάττεσθαι, ἐξέθετο καὶ τοὺς ὑποτεταγμένους κανόνας εἰς ψυχῶν θεραπείαν καὶ ἰατρείαν παθῶν· καὶ πρώτως αὐτίκα τὴν τῶν ἀποστολικῶν κανόνων παράδοσιν βεβαιοί· και εξῆς δὲ τῶν οἰκουμενικῶν καὶ τοπικῶν συνόδων τοὺς ἱεροὺς κανόνας ἐπισφραγίζει. Γέγονε δὲ ἡ μὲν πρώτη σύνοδος ἐν Νικαίᾳ ἐπὶ τοῦ ἐν ἁγίοις βασιλέως Κωνσταντίνου τοῦ Μεγάλου, κατὰ 'Αρείου του δυσσεβοῦς, ἐθνικὴν ἑτεροθεΐαν εἰπεῖν οἰκειότερον δογματί σαντος, καὶ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν τὸν ἀληθινὸν Θεὸν κτίσμα εἰπεῖν τολμήσαντος, καὶ οὐχ ὁμοούσιον τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Ἡ δὲ δευτέρα ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐπὶ βασιλέως Θεοδοσίου τοῦ Μεγάλου κατὰ Μακεδονίου τοῦ Πνειματομάχου, τοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον βλασφημήσαντος, καὶ μὴ Θεὸν αὐτὸ εἶναι λέγοντος· προσέτι δὲ, κατὰ ᾿Απολλιναρίου τοῦ Λαοδικέως, καὶ Σαβελλίου τοῦ Λίβυος, τῶν φρονούντων τε καὶ λεγόντων ἄψυχον εἶναι καὶ ἄνουν τὴν τοῦ Κυρίου ἡμῶν καὶ Θεοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ σάρκα. • Patrum Nicenorum fides perfecta est, quæ Arli ‹ diviuitatis gradus introducentis dogma per • consubstantialitatem subvertit. • Synodus sub Theodosio Maguo habita, invio- ‹lata maneat, quæ Macedonium qui Spiritum • sanctum servum esse asseruit, deposuit. Qui sub Theodosio Minori Ephesi convenerunt • ducenti perpetuo reverendi, qui Nestorium ‹ separation hominem et separatim Deum esse • Dominum asserentem, expulserunt. • Qui Chalcedone Marciano convenerunt, æterna • menoria sunt celebrandi, qui Eutychen, • qui imaginatione magnum perfici mysterium • dicere ausus est, deposuerunt, et Nes'orium ‹ et Dioscorum ex diametro æqualia obserc vantes. 157. Centum sexaginta quinque in imperiali cim. ‹ vitate sub Justiniano congregati sunt, qui Ori- • genem, qui corporum ac animarum periodos ‹ asseruit, et Theodoretum, qui contra duodecim ● Cyrillí capita sese efferre ausus est, anatle- • matizarunt. ● Constantinopoli sub Constantio collecta est syno- ‹ dus, quæ Honorium Romæ, et Sergium Con- › stantinopolis præsulem, voluntatem et unam • operationem prædicantes, rejecit. Hæc synodus sub Justiniano Rhinotmeto congregala, et apostolicos canones et sex synodlos cecumenicas, quæ ante ipsam habitæ fuere, et septem provinciales firmas manere cum decrevisset, easque nec innovatas nec depravatas custodiri, et subjectos canones ad animæ medelam et passionum curationem exposuit, et imprimis canonum apostolicorum traditionem confirmat; deinceps autem sacros´œcumenicorum et provincialium conciliorum canones approbat. Habita autem prima quidem synodus Nicae, sub imperatore, qui inter sanctos est, Collstantino Magno, contra impium Arium, qui ethnicam numinum diversitatem aptius loqui pro dogmate habuit, et Dei Filium Dominum nostrum Jesum Christum, verum Deum, creaturam dicere non erubuit, et Deo Patri non esse consubstantialem. Secunda autem synodus habita est Constantinopoli sub imperatore Theodosio Magno contra Macedonium Spiritus sancti inimicum, qui în Spiritum sanctum impia profudit verba, dixitque eum non esse Deum; et etiam contra Apollinarium Laodiceæ, et Sabellium Libyæ, qui sensérunt pariter et dixerunt, sine anima et mente esse Domini nostri et Dei Jesu Christi carnem. Guill. Beveregii notæ. monum figmenta repurgantem, dæmonem etiam habere, calumniose asserere non veriti fuerunt, et per dæmoniorum principem ipsorum abolere { principatum, sive ipsos damones portenta fingentes abigere, aperto capite isseverarunt. Sane qui hunc primusu synodi Trulanæ Canonem perlegit, Patres in ea congregatos nec Monothelitarum, nec alia quavis hæresi infecos fuisse deprehendet: quippe qui fidem a sex ormis universalibus Conciliis expositain sua hic autoritate confirmarunt. Εθνικὴν ἑτεροθεΐαν. Hic aliquid deesse neminem fugiat. Ex ipso autem canone suppleatur, in hunc modum, ἐθνικὴν ἑτεροθεῖαν, ἡ πολυθείαν, εἰπεῖν οἰκειότερον, δογματίσαν. TO:, με versio latina plene sic se habeat, qui ethnicam numinum diversitatem, vel, aptius loqui, deorum multitudinem pro dogmate habuit.

Tertia autem Ephesi fuit, sub Theodosio Minori contra Nestorium hominis cultorem, qui Christum impie divisit, et dissecuit, eumque nudum esse hominem dixit et non Deum incarnatum, et duos flios et duas personas in uno Christo Deo docuit, unde et sanctissimam Virginem Mariam, quæ ipsum Deum Dominum nostrum Jesum Christum peperit, non Deiparentem, sed Christi Parentem vocavit. Quarta vero Chalcedone, sub religiosissimo imperatore Marciano, Clio Gambri ex Theodosii Minoris sorore, contra Dioscorum et Eutychem, qui Dei et Sospitatoris nostri Jesu Christi incarnationem imaginatione tantum fieri fabulati sunt, eumque in una soļa natura exsistere dixerunt, et deitati passiones attribuerunt. Quinta autem sub Justiniano Magno Constantinopoli habita est contra delirantem Origenem, Evagrium et Didymum, qui Græcanica refingentes ſigmenta, et ipsa hac corpora, quibus cingimur, stulte dixerunt non resurgere, et paradisum sub sensum ɲon cadere, nec a Deo esse, et in carne nou formatum fuisse Adamum, et punitionis futurum esse linem, et dæmonum ad statum pristinum restitutionem, et alias innumeras deliraptium blasphemias. Sexta autein sub Constantino Pogonato habita fuit Constantinopoli, contra Theodorum episcopum Pharani, Honorium Romae, Cyrum Alexandriæ, Sergiumque et Pyrrhum, Paulum et Petrum, qui @ Ecclesiæ Constantinopolitanæ præfuerunt, et alios qui eorum hæresim renovarunt. Hi enim Deo repugnantes et nequissimi, cum Dominum nostrum Jesum Christum etiam post incarnationem unamɔ valuntatem et unam operationem habere docuerunt, ab hac synodo anathemale percutiebantur. Canones autem nec a quinta synodo sub Justiniano Magno habita nec ab hac sexta sul Constantino Pogonato congregata editi fuere.Dicitur autem et illa sub Constantino Pogonato synodus sexta, et hæc præsens,quæ sub filio ejus Rhinotmeto habita, sexta quoque, quia ambæ ut una visa est synodus, quoniam hæc post viginti septem annos habita fuit, et vel omnes verisimile est vel saltem plurimos episcoporum eosdem fuisse qui hic et qui ibi convenerunt, et quod propter easdem quæstiones eademque dogmata congregati sunt. 158 CANON 11 • Hoc quoque huic sanctæ synodo pulcherrime et 4 honestissime placuit, ut ab lioc nunc ten- • pure deinceps, ad animarum medelam et per- ‹ turbationum curationem firmi stabilesque ma520 Ἡ δὲ τρίτη ἐν Ἐφέσῳ ἐπὶ Θεοδοσίου τοῦ μικροῦ κατὰ Νεστορίου τοῦ ἀνθρωπολάτρου τοῦ τὸν Χριστὸν δυσσεβῶς διαιροῦντος καὶ κατατέμνοντος, καὶ ψιλόν ἄνθρωπον αὐτὸν εἶναι λέγοντος, καὶ οὐ Θεὸν σεσαρχωμένον· καὶ δύο υἱοὺς, καὶ ὑποστάσεις δύο ἐπὶ τοῦ ἑνὸς Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ δογματίζοντος, ὅθεν μηδὲ Θεοτόκον, ἀλλὰ Χριστοτόκον ὀνομάζοντος τὴν ὑπερ αγίαν Παρθένον Μαρίαν, τὴν τεκοῦσαν αὐτὸν τὸν Θεὸν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Ἡ δὲ τετάρτη ἐν Χαλκηδόνι ἐπὶ Μαρκιανοῦ τοῦ εὐσεβεστάτου βασιλέως, τοῦ γαμβροῦ ἐπ' ἀδελφή Θεοδοσίου τοῦ μικροῦ κατὰ Διοσκόρου καὶ Εὐτυχοῦς, τῶν τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆ ρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐν φαντασία γενέσθαι μυθολογησάντων, καὶ ἐν μιᾷ φύσει αὐτὸν ὑπάρχειν λε γόντων, καὶ προνεμόντων τῇ θεότητι τὰ παθήματα. Ἡ δὲ πέμπτη, ἐπὶ Ἰουστινιανοῦ τοῦ Μεγάλου ἐν Κωνσταντινουπόλει κατὰ τοῦ παράφρονος Ωριγένους, Εὐαγρίου τε καὶ Διδύμου, τῶν τὰς Ἑλληνικὰς ἀνα πλασαμένων μυθοποιίας, καὶ αὐτὰ τὰ σώματα ἃ νῦν περικείμεθα ἀνοήτως εἰπόντων μὴ ἀνίστασθαι· καὶ παράδεισον αἰσθητὸν μὴ γενέσθαι ἐκ τοῦ Θεοῦ μήτε εἶναι· καὶ ἐν σαρκὶ μὴ πλασθῆναι τὸν Ἀδάμ· καὶ τέλος εἶναι τῆς κολάσεως, καὶ δαιμόνων εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀποκατάστασιν, καὶ ἑτέρας μυρίας βλασφημία; ληρωδησάντων. Ἡ δὲ ἕκτη ἐπὶ Κωνσταντίνου τοῦ Πωγωνάτου ἐν Κωνσταντινουπόλει κατὰ Θεοδώρου τοῦ τῆς Φαρᾶν ἐπισκόπου, Ονωρίου Ρώμης, Κύρου Αλεξανδρείας, Σεργίου τε καὶ Πύῤῥου, Παύλου καὶ Πέτρου, τῶν γενομένων Κωνσταντινουπόλεως ἐπισκόπων, καὶ ἑτέρων τῶν τὴν αἵρεσιν αὐτῶν ἀνακαινισάντων οξ τοι γὰρ οἱ θεομάχοι καὶ ἀσεβέστατοι ἐν θέλημα, μίαν ἐνέργειαν ἔχειν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν καὶ μετασάρκωσιν δογματίσαντες, ὑπὸ τῆς συνόδου ταύτης ἀναθεματίσθησαν. Κανόνες δὲ οὔτε παρὰ τῆς πέμπτης συνόδου τῆς ἐπὶ Ἰουστινιανοῦ τοῦ Μεγάλου γενομένης, οὔτε παρ' αὐτῆς τῆς ἕκτης, τῆς ἐπὶ Κωνσταντίνου του Πωγωνάτου συναθροισθείσης, ἐξετέθησαν. Λέγεται δὲ καὶ ἡ ἐπὶ Κωνσταντίνου τοῦ Πωγωνάτου σύνοδος ἕκτη, καὶ ἡ παροῦσα, ἡ ἐπὶ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ τοῦ Ρινοτμήτου γενομένη, ἔκτη· διότι ὡς μία έδοξαν σύνοδος καὶ ἀμφότεραι, διὰ τὸ μετά εἰκοσιεπτά χρόνους ταύτην γενέσθαι, καὶ τοὺς αὐτ τοὺς ἴσως εἶναι, ἢ τοὺς πλείονας τῶν ἐπισκόπων, τοὺς ἐνταῦθα κἀκεῖ συναθροισθέντας, καὶ περὶ τῶν αυτ τῶν ζητημάτων τε καὶ δογμάτων τὴν συνέλευσιν ποιησαμένους. • Εοοξε δὲ καὶ τοῦτο τῇ ἁγίᾳ ταύτῃ συνόδῳ κάλ- • λιστά τε καὶ σπουδαιότατα, ὥστε μένειν καὶ ἀπὸ • τοῦ νῦν βεβαίους καὶ ἀσφαλεῖς πρὸς ψυχῶν θε • ραπείαν καὶ ἱατρείαν παθῶν τοὺς ὑπὸ τῶν καὶ Guill. Beveregii notæ. Τοῦ γαμβροῦ ἐπ' ἀδελφῇ Θεοδοσίου τοῦ μικροῦ. Martianus Theodosio juniori ex eo allinis fuit, quod Pulcheriam, sororem ejus, in imperatricem assumpsit, etiamsi cum ea rem nunquam habuerit. Evagrius, γνώμῃ Πουλχερίας, ἣν καὶ ἐσῳκίσατο μὲν ὡς βασιλίδα, οὐ μὴν ἔγνω, ἀείπαι· δος ἐκείνης μέχρις γήρως μεινάσης. Evagr. Hist. Eccles. l. 11, cap. 1.

IN CAN. II CONC. IN TRULLO. • ἡμῶν ἁγίων καὶ μακαρίων Πατέρων δεχθέν. ι τας καὶ κυρωθέντας, ἀλλὰ μὴν καὶ παραδοθέν ι τας ἡμῖν ὀνόματι τῶν ἁγίων καὶ ἐνδόξων ἀποστό • λων ὀγδοήκοντα πέντε κανόνας. Ἐπειδὴ δ᾽ ἐν ι τούτοις τοῖς κανόσι εντέταλται δέχεσθαι ἡμᾶς ι τὰς τῶν αὐτῶν ἁγίων ἀποστόλων διὰ Κλήμεν ι τος διατάξεις, αἷστισι πάλαι ὑπὸ τῶν ἑτεροδόξων · ἐπὶ λύμῃ τῆς Ἐκκλησίας νόθα τινὰ καὶ ξένα ι τῆς εὐσεβείας παρενετέθησαν, τὸ εὐπρεπὲς κάλ ι λος τῶν θείων δογμάτων ἡμῖν ἀμαυρώσαντα· «τὴν τῶν τοιούτων διατάξεων προσφόρως ἀποβο· • λὴν πεποιήμεθα πρὸς τὴν τοῦ Χριστιανικωτάτου • ποιμνίου οἰκοδομὴν καὶ ἀσφάλειαν, οὐδαμῶς · ἐγκρίνοντες τὰ τῆς αἱρετικῆς ψευδολογίας κυή ι ματα, καὶ τῇ γνησίᾳ τῶν ἀποστόλων καὶ ὁλοο κλήρῳ διδαχῇ παρενείροντες· Επισφραγίζομεν δὲ · καὶ τοὺς λοιποὺς πάντας κανόνας τοὺς ὑπὸ τῶν • ἁγίων καὶ μακαρίων Πατέρων ἡμῶν ἐκτεθέντας, · τοῦτ᾽ ἔστι τῶν τε ἐν Νικαίᾳ συναθροισθέντων ι τριακοσίων δεκαοκτώ θεοφόρων Πατέρων καὶ ι τῶν ἐν Αγκύρῃ, ἔτι μὴν καὶ τῶν ἐν Νεοκαισα ι ρείᾳ· ὡσαύτως καὶ τῶν ἐν Γάγγραις· πρὸς τούι τοις δὲ καὶ τῶν ἐν ᾿Αντιοχείᾳ τῆς Συρίας· ἀλλὰ · μὴν καὶ τῶν ἐν Λαοδικείᾳ τῆς Φρυγίας· προσέτι ι καὶ τῶν ἑκατὸν πεντήκοντα τῶν ἐν ταύτῃ τῇ θεοφυλάκτῳ καὶ βασιλίδι συνελθόντων πόλει, · καὶ διακοσίων τῶν ἐν τῇ Ἐφεσίων μητροπόλει ι τὸ πρότερον συναγηγερμένων· καὶ τῶν ἐν • Χαλκηδόνι τῶν ἑξακοσίων τριάκοντα ἁγίων καὶ • μακαρίων Πατέρων· ὡσαύτως καὶ τῶν ἐν Σαρο δικῇ· ἔτι μὴν καὶ τῶν ἐν Καρθαγένη • προσέτι · γε μὴν καὶ τῶν αὖθις ἐν ταύτῃ τῇ θεοφυλάκτω ι καὶ βασιλίδι πόλει συνελθόντων ἐπὶ Νεκταρίου ι τοῦ τῆς βασιλίδος ταύτης πόλεως προέδρου, και • Θεοφίλου τοῦ γενομένου Αλεξανδρείας ἀρχιεπι • σκόπου· ἀλλὰ μὴν καὶ Διονυσίου ἀρχιεπισκόπου • γενομένου Αλεξανδρείας μεγαλοπόλεως, καὶ • Πέτρου γενομένου ἀρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας 1 καὶ μάρτυρος, και Γρηγορίου ἐπισκόπου γενομέο νου Νεοκαισαρείας τοῦ θαυματουργού, ᾿Αθαναισίου ἀρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας, Βασιλείου • ἀρχιεπισκόπου Καισαρείας Καππαδοκείας, Γρη · γορίου ἐπισκόπου Νύσσης, Γρηγορίου τοῦ Θεο • λόγου, Αμφιλοχίου τοῦ Ικονίου, Τιμοθέου · ἀρχιεπισκόπου γενομένου 'Αλεξανδρείας τὸ πρότε ι ρον, Θεοφίλου ἀρχιεπισκόπου τῆς αὐτῆς ᾿Αλεξαν • δρείας μεγαλοπόλεως, Κυρίλλου ἀρχιεπισκόπου • τῆς ᾿Αλεξανδρείας· καὶ Γενναδίου πατριάρχου ι γενομένου τῆς θεοφυλάκτου ταύτης καὶ βασιλία ι δος πόλεως· ἔτι μὴν καὶ τὸν ὑπὸ Κυπριανοῦ τοῦ • γενομένου ἀρχιεπισκόπου τῆς "Αφρων χώρας ‹ neant, qui a sanctis et beatis Patribus qui nos • præcesserunt, suscepti ac confirmati sunt, atque ‹ adeo nobis etiam traditi sunt, sanctorum et • gloriosorum apostolorum nomine 85 canones. • Quoniam autem in his nobis canonibus præce- · plum est, ut eorumdem sanctorum apostolorum • per Clementem Constitutiones susciperemur, • quibus jam olim ab iis, qui a fide aliena sen- • tiunt ad Ecclesiæ exitium adulterina quædam et • a pietate aliena introducta sunt, quæ divino. ‹rum nobis decretorum elegantem ac decoram • speciem obscurarunt: has constitutiones ad • Christianissimi gregis ædificationem ac securi- ‹ tatem commode rejecimus, hæreticæ falsitatis ‹ fœtus nequaquam immiscentes, el germanæ ac • integræ apostolorum doctrinæ inserentes. Obsi- ‹ gnamus etiam reliquos omnes canones, qui a • sanctis et beatis nostris Patribus expositi sunt, • id est a trecentis decem et octo divinitus inspi- ‹ ratis Patribus, qui Nicææ convenerunt, iisque < qui Ancyra, et iis eliam qui Neocasarem, si- • militer et qui Gangris; præterea et iis qui in • Antiochia Syriæ, atque iis etiam qui in Laodi- • cea Phrygia; praterca autem et 150 Patribus ‹ qui in hac Dei cultrice et imp. civitate conve… ‹nerunt, et ducentis qui in Ephesiorum metro- • poli prius coacti sunt, et sexcentis triginta • sanctis et beatis Patribus, qui Chalcedone; si- • militer et iis qui Sardicæ, et qui Carthagine, ‹ et qui rursus in hac Dei cultrice et imp. ‹ urbe convenerunt sub Nectario, qui imperiali . huic civitati presidebat, et Theophilo, qui • fuit Alexandria archiepiscopus. Quinetiam canones Dionysii', qui fuit archiepiscopus magnæ • Alexandrinorum civitatis, Petri qui fuit Alexandriæ archiepiscopus et martyr, Gregorii • Neocasareæ episcopi, qui Thaumaturgus di- • clus est, Athanasii Alexandrini archiepiscopi, • Basilii archiepiscopi, Caesarea Cappadocia, • Gregorii episcopi Nyssa, Gregorii Theologi, • Amphilochii Iconii, Timothei archiepiscopi • Alexandrini primi, Theophili archiepiscopi • ejusdem Alexandriæ magnæ civitatis, Cyrilli Alexandriæ archiepiscopi et Gennadii, qui fuit 4 patriarcha Lujus Dei cultricis et imp. civitatis. • Præterea vero et a Cypriano, qui Afrorum t regionis fuit archiepiscopus et martyr, et syn. ‹ quæ sub ea fuit, emissnm canonem, qui in • prædictorum præsulum locis et solum, secun- • dum traditam eis consuetudinem, servatus est. ⚫ Et nulli licere prius declaratos canones ailutnota. Legantur autem et in Ætoniensi et Amerbachiano mss. necnon in eo quem Gentianus Hervetus latine vertit, uti ex ipsius versione constat, ubi etiam observare licet, Palres Trullanos, hos canopes, a se confirmatos, neque ἀποστολικούς, neque τοὺς τῶν ἀποστόλων κανόνας appellare; sed tanη παραδοθέντας ἡμῖν ὀνόματι τῶν ἁγίων καὶ ἐνδό ξων ἀποστόλων. Guill. Beveregii Αγίων μακαρίων Πατέρων. In prioribus tam Zonaræ quam Balsamonis editionibus hic locus sic lectus fuit, τοὺς ὑπὸ τῶν πρὸ ἡμῶν ἁγίων καὶ ἐνδόξων ἀποστόλων ὀγδοήκοντα πέντε κανόνας. Adeo ut nos post πρὸ ἡμῶν ἁγίων, l:rc verba καὶ μακαρίων Πατέρων τῶν δεχθέντας καὶ κυ ρωθέντας· ἀλλὰ μὴν καὶ παραδοθέντας ἡμῖν ὀνόματι τῶν ἁγίων καί, επ ms. Bodleiano restituimus PATROL. GR. CXXXVII.

{ clerare, vel abolere, vel alios præter prius hic propositos canones admittere, a quibusdam • falsa adjecta inscriptione 159 compositos, qui ‹ veritatem cauponari conati sunt. Si quis autem, ‹ quod prædictorum canonum aliquem innovare ‹ vel subvertere conetur, convictus fuerit, reus ‹ erit secundum cum canonem, ut ipse pronuntiat ‹ canon, pœnam luens, et per ipɛum in co, in ‹‹ quo offendit, medelam suscipiens. › BALS. Hujus præsentis canonis perpetuo recordare. Per ipsum enim os eis occludes, qui dicunt a sanctis apostolis non fuisse editos 85 canones, nec a sancta et universali syn. quæ ConstantinopoHitanorum Ecclesiam veteris Romæ privilegia habere decrevit, ullum penitus editum fuisse canonem. Nota autem per bunc quoque factam localium sanclarum synodorum confirmationem, et decretorum a quibusdam sanctis Patribus factorum. Multi enim ea nequaquam observari debere existimant, ut quæ neque ab universalibus synodis facta sint, nec ab mperatoribus confirmata. ι καὶ μάρτυρος, καὶ τῆς κατ' αὐτὸν συνόδου έχε 4 τεθέντα κανόνα, ὃς ἐν τοῖς τῶν προειρημένων προέδρων τόποις καὶ μόνον, κατὰ τὸ παραδοθὲν · αὐτοῖς ἔθος, ἐκράτησεν· καὶ μηδενὶ ἐξεῖναι τους προδηλωθέντας παραχαράττειν κανόνας, • ἢ ἀ'ετεῖν, ἢ ἑτέρους παρὰ τοὺς προκειμένου, ο παραδέχεσθαι κανόνας ψευδεπιγράφως ὑπό τινων • συντεθέντας τῶν τὴν ἀλήθειαν καπηλεύειν ἐπι- • χειρησάντων. Εἰ δέ τις ἁλῷ κανόνα τινὰ τῶν εἰ- • ρημένων καινοτομῶν ἢ ἀνατρέπειν ἐπιχειρῶν, • ὑπεύθυνος ἔσται κατὰ τὴν τοιοῦτον κανόνα, · ὡς αὐτὸς διαγορεύει, τὴν ἐπιτιμίαν δεχόμενος, · καὶ δι' αὐτοῦ ἐν ᾧπερ πταίει θεραπευόμεν • νος» ΒΑΛΣ. Τοῦ παρόντος κανόνος μέμνησο διηνεκώς· Επιστομίσεις γὰρ δι' αὐτοῦ τοὺς λέγοντας μὴ ἐκτεθή ναι παρὰ τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανόνας πεʹ, μηδὲ παρὰ τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς συνόδου, της διορισαμένης ἔχειν τὴν τῶν Κωνσταντινουπολιτών Ἐκκλησίαν τὰ πρεσβεία τῆς παλαιᾶς Ρώμης, εἰονδηποτοῦν κανόνα. Σημείωσαι δὲ καὶ τὴν γενομένην διὰ τούτου ἐπικύρωσιν τῶν τοπικῶν ἁγίων συνἴδων καὶ τῶν ὁροθετηθέντων θεσπισμάτων παρά τινων ἁγίων Πατέρων. Πολλοὶ γὰρ ἀξιοῦσι μὴ κρα τεῖν ταῦτα, ὡς μη γενόμενα παρὰ οἰκουμενικῶν συνέδων, μηδὲ παρὰ βασιλέων κρατυνθέντα Guill. Beveregii notæ. Ἐν ᾧπερ πταίει θεραπευόμενος. In mss. Bodleiano et Etoniensi post hæc ultima canonis verba, et ante Balsamonis scholium, hæc habentnr, Σημείωσαι τὸν παρόντα κανόνα διὰ τοὺς Λατί νους τοὺς λέγοντας μὴ εἶναι πε' τους κανόνας τῶν ἁγίων ἀποστόλων. Nola præsentem canonem proter Latinos, qui dicunt non esse 85 sanctorum apostolorum canones. Quæ etiam in ms. Amerha eiriano hoc modo leguntur, Σημείωσαι διὰ τοὺς Λατίνους, λέγοντας μὴ εἶναι πε' τοὺς τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανόνας. Hire autem ex Balsamonis scholiis excerpta videntur; ubi eadem observantur. Ex co autem, quod hi apostolici canones a præsenti synodo confirmentur, Matthæus Blastares nihil dubii de iis in posterum moveri posse concludit; post hujus enim canonis verba, pro iis citata, addit, Η τοιαύτη τοίνυν αὕτη φωνὴ τῶν τοσούτων καὶ τηλικούτων ἀνδρῶν πάντα λογισμὸν περὶ τῶν ἀποστολικῶν κανόνων ἀμφίβολον ἐκ τῆς τῶν πιστῶν καρδίας μετὰ πολλοῦ τοῦ κρείττονος περιείλε. Blast. in praef. ad Syntag. Παρὰ βασιλέων κρατυνθέντα. In Latina Gulielmi Morelli editione, post ista Balsanonis verba in hunc canonein, haec leguntur, /n canone sanctorum apostolorum, et in præsenti canone, expositum est quinam libri Veteris et Novi Testamenti legi debeant. Quoniam autem vidi magnum hominem afferentem Nomocanonum, quod habebat sanciorum «postolorum canones per Clementem compositos, et diversas imperatoris Justiniani Novellas, in legum repurgationem non receptas, moneo omnes, qui Nomocanonum lecturi sunt, ne antiquioribus NomocuRonorum libris mentem adhibeant: sed id quod a patriarcha Photio est elaboratum, et in 14 titulos divisum legant. Numocanonum autem, quod in L. tit. leges et cunones redegit, et reliqua, quæ Justimuni novellus, quæ exoleverant, ut quæ in Basilicis non recepta sunt, et alias quasdam leges ex Diyestis et codice continent, el quæ, quod plurimis verbis abundent, locupletia copiasaque putantur (innume rabiles enim tales libros vidi) multos homines, qui sunt in magna existimatione, nihili facere, sed eu perire permittere intelligant. Ubi obiter observate licet, Nomocanonum illud, de quo ait quod in L. tit. leges et canones redegit, nullum alium proculdubio esse quam Joanuis Antiocheni Nomocanonem, quippe in quo leges et canones in totidem, quinquaginta nimirum, titulos religuntur. Hæc autem in ms. Bodleiano etiam partim habentur, sed longe aliter lecta, quam hic vertuntur. S.c enim ibi leguntur: Ἐν τῷ πε' κανόνι τῶν ἁγίων ἀποστόλων, καὶ ἐν τῷ παρόντι κανόνι διελήφθησαν ποῖα βιβλία τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης καὶ τῆς Νέας ὀφείλουσιν ἀναγινώσκεσθαι. Ἐπειδὴ δὲ εἶδον πολ λοὺς τῶν ἐν τέλει ἀξιολογωτάτων ἀναγινώσκοντες Νομοκάνονα παλαιά, ἔχοντα κατεστρωμένου; του; διὰ Κλήμεντος κανόνας, ὡς τῶν ἁγίων ἀποστόλων, καὶ νεαρὰς τοῦ Ἰουστινιανού, τὰς διωθείσας ἀπὸ τῆς ἀνακαθάρσεως των νόμων, παρεγγυώμαι και αὐτοῖς, καὶ πᾶσι τοῖς αἱρουμένους ἀναγινώσκειν κανόνας καὶ νόμους, μὴ προσέχειν τοῖς παλαιοτέ ροις τῶν Νομοκανόνων· ἀλλὰ καὶ τὸ τοῦ Φωτίου, τὸ καὶ παρὰ τοῦ Ζωναρά ἑρμηνευθέν· καὶ τὸ του πατριάρχου Αντιοχείας, ὡς πλατύτερον δια κριθέν. 1η 85 sanctorum apostolorum canone, et in præsenti discernuntur, quinam Veteris, Novique Testamenti libri legi debent. Quoniam autem vidi nonnullos in dignitate præclarissimos viros legentes antiqua Nomocanona, in quibus per Clementem, tanquam sanctorum apostolorum, canones et novellæ Justiniani, a legum repurgatione rejecta, ponuntur, illos, omnesque qui canones et leges legere volunt, moneo, ne antiquioribus Nomocanonis mentem adhibeant; sed Nomocanonum Photii quod eiam Zonaras interpretatus est; et illud patriarchæ Antiocheni, ut uberius judicatur. Hæc autein verba nec ad Balsamonis nec ad Zouaræ scholia pertinere ex eo constat, quod utriusque men tionem faciant, Zonaræ nimirum diserte, et Balsamonis sub patriarchæ Antiocheni nomine; ac propterca a ms. Amerbachiano recte omittuntur.

$25 IN CAN. III CONC. IN TRULLO. ΖΩΝΑΡ. Εντεῦθεν ἄρχεται τῶν κανόνων, καὶ πρὸ τῶν ἄλλων τὰ παρὰ τῶν ἱερῶν καὶ πανσέπτων ἀποστόλων φυλάττεσθαι διατάττεται, ὁμοίως καὶ τὰ παρὰ τῶν προγεγονυιῶν συνόδων δογματισθέντα μὴ παρεξιέναι μηδὲ κατά τι παραθραύειν ποσῶς διο ρίζεται. Εἶτα καὶ ἀπαριθμεῖ τὰς συνόδους, καὶ καθ᾽ ὧν ἑκάστη συνήχθη, καὶ τίνα τὰ παρ' ἐκείνων ἀπεβῶς εἰσαγόμενα, καὶ τίνα τὰ παρ᾽ ἑκάστης συνόδου δογματισθέντα καὶ κυρωθέντα, καὶ πάντων τῶν ἁγίων Πατέρων τὴν πίστιν καὶ τὰ δόγματα, ἀσάλευτα καὶ βέβαια διαμένειν παρεγγυᾷ, καὶ τὰ ἐκεί νων συγγράμματα στέργειν, ἀποβάλλεσθαι δὲ καὶ ἀναθεματίζειν τοὺς τῆς ἀληθείας ἐχθρούς. Τοῖς δὲ μὴ σὕτω φρονοῦσί τε καὶ ποιοῦσι, δοξάζουσί τε καὶ κηρύττουσιν ἐπιτιμᾷ καὶ ποιεῖται ὑπὸ ἀνάθεμα. Οὔτε γὰρ προστιθέναι τι, φησί, δεδυνή μεθα τοῖς παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων διεγνωσμένοις, οὔτε τι παντελῶς ὑφαιρεῖν, ἀλλὰ ἐκείνοις ἐν πᾶσιν ἑπό μεθα. ZONAR. Ducitur ab hoc loco initium canonum, ac quæ quidem a sauctis et reverendissimis apostol´s sancita sunt imprimis servare jubentur, deinde synodica quoque in hoc tempus edita decreta, ne violare aut nulla ex parte infirmare liceat constituitur. Commemorantur inde cum ipsæ synodi, tum ii contra quos quæque habita fuit; quidque aut illi impie senserint, aut quid uniuscujus jue synodi vicissim auctoritate definitum et confirmatum sit explicatur. Tum sanctorum Patrum fidem ac dogmata inviolata ac firma omnino teneri, eorum nos scriptis ac auctoritati acquiescere, veritatis hostes aversari, ac diris omnibus devovere jubent. Si qui vero aliter senserint fecerintve, opinati fuerint aut docnerint, eos castigant, et anathenali subjectos esse definiunt. Nec enim, inquiunt, aliquid invenimus, quod sanctorum Patrum placitis addi, aut demi posset; sed ea in omnibus sequimur. ΑΡΙΣΤ. «Τὰ παρὰ τῶν ἑτεροδόξων κλοπιμαίως ARIST.. Quæ ab heterodoris apostolorum per • ἐμβεβλημένα ταῖς διὰ Κλήμεντος τῶν ἀποστό ο λων Διατάξεσιν ἀποκήρυκτα. Ἐν τοῖς ἀποστολικοῖς κανόσι πρὸς τοῖς ἄλλοις τοῖς τῆς καινῆς καὶ παλαιᾶς Διαθήκης βιβλίοις καὶ τὰς διατάξεις τῶν ἀποστόλων, τὰς διὰ Κλήμεντος ἐν ὀκτὼ συντεθείσας βιβλίοις, σεβασμίας καὶ ἁγίας ἔχειν ὠρίσθημεν. Ο δὲ παρών κανών, διὰ τὸ νόθα τινὰ καὶ ξένα τῆς εὐσεβείας ὑπὸ τῶν ἑτεροδόξων παρατεθῆναι ἐν αὐταῖς ἐπὶ λύμῃ τῆς Ἐκκλησίας, ἀποβάλλεσθαι αὐτὰς ἐγκελεύεται πρὸς οἰκοδομὴν καὶ ἀσφάλειαν τοῦ Χριστιανικωτάτου ποιμνίου. • Ἐπειδὴ δὲ ὁ εὐσεβὴς καὶ φιλόχριστος ἡμῶν βασιλεὺς τῇ ἁγίᾳ ταύτῃ καὶ οἰκουμενικῇ προσεφώνησε συνε · όδῳ, ὥστε τοὺς ἐν τῷ κλήρῳ καταλεγομένους, καὶ • ἄλλοις τὰ θεῖα διαπορθμεύοντας, καθαρούς ἀπο- · φῆναι καὶ λειτουργοὺς ἀμώμου;, καὶ τῆς νοερᾶς • τοῦ μεγάλου Θεοῦ, καὶ θύματος καὶ ἀρχιερέως, • θυσίας ἀξίους, ἀνακαθαραί τε τὰ ἐξ ἀθέσμων · γάμων τούτοις ἐπιτριβέντα μύση· πρὸς τούτῳ · δὲ τῶν μὲν τῆς Ῥωμαίων ἁγιωτάτης Εκκλη · σίας τὸν τῆς ἀκριβείας τηρηθῆναι κανόνα προ • τιθεμένων· τῶν δὲ ὑπὸ τὸν τῆς θεοφυλάκτου ι ταύτης καὶ βασιλίδος πόλεως θρόνον, τὸ τῆς • φιλανθρωπίας καὶ συμπαθείας εἰς ἐν ἀμφότερα • μίξαντες, πατρικῶς ὁμοῦ καὶ θεοφιλῶς, ὡς ι μήτε τὸ πρᾶον έκλυτον, μήτε στυφὸν τὸ αὐστη · ρὸν καταλείψοιμεν· καὶ μάλιστα τοῦ ἐξ ἀγνοίας • πτώματος εἰς οὐκ ὀλίγων ἀνδρῶν πλῆθος διήκον- • τος, συνορῶμεν ὥστε τοὺς μὲν δυσὶ γάμοις περ ι ριπαρέντας, και μέχρι τῆς τεντεκαιδεκάτη; • τοῦ παρελθόντος Ἰανουαρίου μηνὸς τῆς παρελ- • θούσης τετάρτης Ινδικτιῶνος, ἔτους εξακισχι • λιοστοῦ ἑκατοστοῦ ἐννάτου δουλωθέντας • Clementem Constitutionibus furtion inserta • sunt, abdicentur.» In canonibus apostolicis, præter alios Novi et Neteris Testamenti libros et constitutiones apostolorum, a Clemente in octo libris compositas veneran das et sacras habere nobis in mandatis datur. At præsens canoų, quia spuria quædam et a pietate aliena in istis ab heterodoxis adduntur ad Eclesiæ exitum, abjici ea præcipit, ad gregis Christiauissimi ædificationem et securitatem. Guill. Beveregii "Ετους έξακισχιλιοστοῦ ἑκατοστοῦ ἐν· νάτου. Hic omnes, quod miror, Graci codices manu exarati, una cum impressis, in gravi errore conspirant. Patres enim hoc loco de ipso anno, CANON III. Quoniam pius Christique amator imperator no- • ster hanc sanclam et universalem synodum al- • locutus est, ut qui in clerum relati sunt, et ‹ aliis divina transmittunt, puros et a reprehen- ‹ sione alienos ministros efficiant, quod intelli- • gentia percipitur, magni Dei, qui est et • sacrificium et Pontifex, sacrificio dignos, et • quæ ex nefariis nuptiis iis inusta sunt probra • ac dedecora repurgent: et præterea alii qui- • dem sanctissimæ Romanorum Ecclesiæ exa- • ctissimum canonem servandum proponant; • alii vero, sub hoc Dei observatricis et impera- • toriæ urbis throno, quod fuit humanitatis et 1 misericordiæ, utrisque paterne simul et reli- • giose mistis, ut neque quod est mite nimis • strictum, dissolutum, neque quod est austerum, relinquamus; et maxime cum ex ignorantia lapsus in non exiguam 160 hominum multi- ⚫tudinem pervadal, omnes simul decernimus • eos qui duobus quidem matrimoniis implicati «fuere, et usque ad 15 præteriti mensis Janu- ‹ arii, præteritæ 4 indictionis, anni 6109 pecnolm. quo hanc synodum celebrant, loquuntur, qui juxta lanc lectionem erat annus a mundo condito 6409, indict. 4. Ex indictionis mentione constat civilem Græcorum æram hic usurpatam esse, quæ a inundo

ν τῇ ἁμαρτίᾳ, καὶ μὴ ἐκνῆψει ταύτης προελο- • μένους, καθαιρέσει κανονικῇ ὑποβαλεῖν· τοὺς ν δὲ τῷ τοιούτῳ μὲν τῆς διγαμίας μύσει παραπεο σόντας, πρὸ δὲ τῆς ἡμῶν ἐπιγνώσεως τὸ συμ- • φέρον επεγνωκότας, καὶ τὸ κακὸν ἐξ ἑαυτῶν ο περικόψαντας, καὶ πόρρω την ξένην ταύτην · καὶ νόθον συμπλοκὴν ἐκδιώξαντας, ἢ καὶ ὧν αἱ , κατὰ δεύτερον γάμον γυναῖκες ἤδη τετελευτή. ο κασιν, ἢ καὶ αὐτοὶ πρὸς ἐπιστροφὴν εἶδον · μεταμαθόντες τὴν σωφροσύνην, καὶ τῶν πρώην · αὐτοῖς παρανομηθέντων ταχέως ἐπιλαθόμενοι, • είτε πρεσβύτεροι είτε διάκονοι ὄντες τυγχά ο νοιεν, τούτους ἔδοξε πεπαῦσθαι μὲν πάσης ιεραο τικῆς λειτουργίας, ήτοι ενεργείας, ἤδη ἐπὶ ο ρητόν τινα χρόνον ἐπιτιμηθέντας τῆς δὲ τιμῆς ο τῆς κατὰ τὴν καθέδραν καὶ στάσιν μετέχειν, ἀρκουμένους τῇ προεδρίᾳ, καὶ προσκλαίοντας ο τῷ Κυρίῳ συγχωρηθῆναι αὐτοῖς τὸ ἐκ τῆς · ἀγνοίας ἀνόμημα. Εὐλογεῖν γὰρ ἕτερον τὸν τὰ ο οἰκεῖα τημελεῖν ὀφείλοντα τραύματα ἀνακόλου ο θον. Τοὺς δὲ γαμετῇ μὲν μια συναφθέντας, εἰ • χήρα δὲ ἡ προσληφθεῖσα ἐτύγχανεν, ὡσαύτως · δὲ καὶ τοὺς μετὰ τὴν χειροτονίαν γάμῳ ἑνὶ ο προσομιλήσαντας, τοῦτ' ἔστι πρεσβυτέρους καὶ διακόνους καὶ ὑποδιακόνους, ἤδη ἐπὶ βραχύν ο τινα χρόνον εἰρηθέντας τῆς ἱερᾶς λειτουργίας · καὶ ἐπιτιμηθέντας, αὖθις αὐτοὺς ἐν τοῖς οἰκείοις · ἀποκατασταθῆναι βαθμοῖς, μηδαμῶς ἐν ἑτέρῳ ο προκόπτοντας βαθμῷ, προδήλως διαλυθέντος · αὐτοῖς τοῦ ἀθέσμου συνοικεσίου. Ταῦτα δὲ · ἐπὶ τοῖς καταληφθεῖσιν μέχρι τῆς πεντεκαιδε , κάτης, ὡς εἴρηται, τοῦ Ἰανουαρίου μηνός, ο τῆς τετάρτης ινδικτιῶνος, ἐν τοῖς προδηλωθεῖσι ο πταίσμασι καὶ μόνον ἱερατικοῖς ἐτυπώσαμεν, ὁρίζοντες ἀπὸ τοῦ παρόντος, καὶ ἀνανεούμενοι ‹ cato servierunt, et non ab co resipiscere vo· • Juerunt, depositioni canonicæ subjicere: eos ‹ autem, qui in tale quidem bigamiæ scelus lapsi ‹ sønt, ante nostrum autem decretum id quod est • utile agnoverunt, et malum a se absciderunt, et hanc adulterinam et alienan congressionem • procul seipsis abegerunt, vel eos etiam, quo- • ruin uxores in secundis nuptiis jam mortuæ ‹ sunt, vel ipsi etiam ad conversionem respexe- • runt, et continentiam didicerunt, et priorum ◄ suarum iniquitatum obliti sunt, sive sint pre- «sbyteri, sive diaconi, eos ab omni quidem sa- • cerdotali ministerio sive exercitio jam cessare, • præfinito aliquo tempore punitos, honorem au- ‹‹ tem in cathedra et statione participare, prima • sede contentos, et cum fletu a Domino postu- ‹lantes, ut eis condonetur peceatum ignorantiæ. • Neque enim convenit, nt is alteri benedicat, • qui debet propria curare vulnera. Eos vero, *• qui uni quidem wxori copulati sunt, si vidua • erat quæ accepta est; similiter et eos, qui • post ordinationem uni matrimonio se appli- • carunt, hoc est, presbyteros, diaconos et ly. • podiaconos, brevi aliquo tempore a sacro mi- • misterio prohibitos et punitos, rursus propriis gradibus restitui, ad alium gradom nequaquam promovendos, eis nefario manifeste dissoluto ‹ conjugio. Hæc antem in eis qui deprehensi c sunt usque ad 15, ut dictum est, mensis Ja- • nu. 4 indictionis, in prius declaratis delictis • et solum sacerdotalibus statuimus, abhinc de- • Guientes, et renovables canonem, qui dicit eum, • qui duobus matrimoniis post baptismum ins- • plicatus fuerit, vel concubinam habuerit, non • posse esse episcopum, vel presbyterum, vel • diaconum, vel omnino ex sacerdotali catalogo. ‹ Similiter et qui viduam accepit, vel dimis- ♦ sam, vel meretricem, vel servam, vel scenican • non posse episcopumn, vel presbyterum, vel ‹ diaconum, vel omnino ex sacerdotali cala- + logo.» BALS. Præsens canon de quibusdam, quæ prius dicta sunt, constituit· et propterea in ejus interο τὸν κανόνα τὸν διαγορεύοντα, τὸν δυσὶ γάμοις ο συμπλακέντα μετὰ τὸ βάπτισμα, ή παλλακήν • κτησάμενον, μὴ δύνασθαι εἶναι ἐπίσκοπον ἢ · πρεσβύτερον ἢ διάκονον, ἢ ὅλως τοῦ καταλόγου · τοῦ ἱερατικοῦ. Ωσαύτως καὶ τὸν χήραν λαμ • βάνοντα, ἢ ἐκβεβλημένην, ἢ ἑταίραν, ἡ οἰκέ- · τιν, ἢ τῶν ἐπὶ τῆς σκηνῆς, μὴ δύνασθαι εἶναι » ἐπίσκοπον ἢ πρεσβύτερον ἢ διάκονον, ἢ ὅλως ο τοῦ καταλόγου τοῦ ἱερατικοῦ.» ΒΑΛΣ. Ο παρών κανὼν περὶ προλαβόντων τινῶν θεσμοθετεί, καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἐγράφη τι εἰς ἑρμη Guill. Beveregii notæ. condito ad Christum natum, annos 5508 completos numerat. Αufer itaque 5508 ex 6109, et reliquus fiet annus Christi 601, quo juxta hanc lectionem synodus hæc in Trullo congregata est. Verum habita fuit, ut inter onrnes convenit, Justiniano secundo, Constantini Pogonati filio, imperante, qui ante annum D. 685 imperio non potitus est. Legendum est igitur haud dubie, ἔτου; ἐξακισχιλιοστοῦ ἑκατοστοῦ ἐνενηκοστοῦ ἐννάτου, quemadmodum Elias Elimgerus, qui hunc cumi aliis veterum conciliorum canonibus e canonicorum divi Iklarii Pictaviensis et Augustana Bibliotheca edidit, hunc locum legit. Sic etiam Gentianum Hervetum legisse ex eo constat, quod vertit anni 6199. Hanc etiam lectionem Theophautes confrmat, a quo hic præsentis canonis locus his verbis citatur, Decernimus, ut qui bis uxorem duxerint, et ante hanc diem, quæ decima quinta mensis Januarii numeratur, quartæ indictionis, anni scaies millesimi cen'esimi nonagesimi noni in hac culpa fuerint. Apud Baron. ad an. 692. Et hæc quidem lectio cum Justiniani secundi tempore ad amussim quadrat. Si subducas enim 5508 ex 6199, residuum habebis 691, quo Christi anno currente, et imperante Justiniano secundo, præsens sub eo concilium peragebatur: in queni etiam indictiv quarta incidebat.

IN CAN. HI CONC. IN TRULLO. νείαν αὐτοῦ. "Α δὲ κρατεῖν καὶ ἐφεξῆς κεκανόνισται prelationem nihil scriptum est. Quæ autcmn in po περὶ τὸ τέλος, τῶν ἁγίων ἀποστόλων εἰσὶ κανόνες εξ' καὶ τη', οὓς παραβαινομένους, ὡς ἔοικεν, οἱ Πατέρες ἀνενεώσαντο. Ζήτει οὖν τὰς τούτων ἑρμηνείας ἐκεῖσε· ἐξαιρέτως δὲ τὰ γραφέντα εἰς τὴν ιβ' κανόνα τῆς ἐν ᾿Αγκύρα συνόδου. ΖΩΝΑΡ. Τὰ μὲν τοῦ τρίτου κανόνος τούτου, ὡς καιρικὰ καὶ ἐπὶ τοῖς τότε δι' οἰκονομίαν ὁρισθέντα, οὐ μέντοι γε καὶ ἐπὶ τοῖς ἑξῆς κρατεῖν ὀφείλοντα, εἰάθησαν· ὁ δὲ κρατεῖν καὶ ἐπὶ τῶν ἐφεξῆς κεκανόνισται, τῶν ἁγίων ἀποστόλων εἰσὶ κανόνες επτακαιδέκατος καὶ ὀκτωκαιδέκατος, οὓς παραβαινομέ νους ἡ σύνοδος αὕτη ἀνενεώσατο. Οἱ τοιοῦτοι δὲ καὶ ἄμφω κανόνες ἐξηγήθησαν, καὶ ὁ ζητῶν τὴν τούτων ἐξήγησιν εὑρήσει αὐτὴν ἐν τοῖς τῶν ἁγίων ἀποστ. λων κανόσιν. ΑΡΙΣΤ. «Ἱερεῖς δίγαμοι καὶ ἀμεταμέλητοι καθῇ ι ρηνται. Οἱ δὲ τὸ κακὸν ἀμελήσαντες ἐπὶ ῥητὸν • παύσονται χρόνον· οὐκ εὐλογεῖ γὰρ ὁ τραυμα • τίας. Καὶ οἱ παρανόμως γαμήσαντες, καὶ οἱ • μετὰ τὴν χειροτονίαν συζυγέντες μετά την • ῥητὸν χρόνον τοὺς βαθμούς γνωριζέτωσαν, ἀπρό • κοποι μένοντες, δηλαδὴ τῆς συζυγίας ἀφέμενοι. · Εἰ δὲ μετὰ τὸν ὅρον κωλυόμενοι, καθῃρημένοι • μενέτωσαν. Οἱ τῆς συνόδου ταύτης Πατέρες, καὶ τὸ γινόμενον διορθούμενο: κακὸν, καὶ τὸ μέλλον ἐξασφαλιζόμεsterum firma el rata esse circa finem canonice constitutum est, sunt. sanctorum apostolorum 17 et 18, qui cum, ut est verisimile, non observali es sent, ess Patres renovaverunt. Quare ergo itlic eorum interpretationem, præcipue autem ea que scripta sunt in 12 can. Ancyr. synodi. ZONAR. Quæ ad hune tertium canonem pertinent, illi quippe solum tempori, quo canon elitus est, accommodata, nullamque postea vim amplius habitura prætermissa sunt.Quæ autem apud posteros quoque firma Patres esse voluerunt, apostolico decimo septimo et decimo octavo canone continentur: quos passim neglectos hæc synodus censuit renovandos. Ili vero ambo canones explicantur: et eorum explicationem si quis quasiverit, inter apostolicos canones suo loco eam reperict. ARIST. Sacerdotes, qui secundas contraxerunt • nuptias et non resipiscunt, deponuntur. Qui ‹ autem a malo abstinent, definito tempore ces- • sabunt. Vulneratus enim non benedicit. Qui ‹ nefariis autem nuptiis implicati sunt, et qui • post ordinationem matrimonium contraxerunt, < post tempus definitum ad gradus suos restituan- ‹ tur, ulterius non promoveudi, matrimonio scit. 4 dissoluta. Sin post decretum, cum prohibiti ● fuerint, depositi maneant. › Synodi hujusce Patres, ut malum quod jam factum fuit emendarent, et futurum propulsarent, præsenναι, τὸν παρόντα κανόνα ἐξέθεντο, καὶ διορίζονται tem 161 edidere canonem, et decernunt, quo ὡς ὅσοι μὲν τῶν ἱερέων καὶ διακόνων δευτέραν ἔλαβον γαμετὴν πρὸ τῆς αὐτῶν συνελεύσεως, καὶ ἔμει ναν μέχρι τῆς παρουσίας αὐτῶν ἀμεταμέλητοι, τοὺς ἀθέσμους γάμους μὴ διασπάσαντες, καθαιρέσει και νονικῇ ὑποβληθήσονται, καὶ εἰς τοὺς λαούς μετα πέσωσιν· ὅσοι δὲ, πρὸ τῆς συνελεύσεως αὐτων μετ ταμεληθέντες, τὸ συμφέρον ἐπέγνωσαν, καὶ τὴν ξένην καὶ νόθον ταύτην συμπλοκὴν ἀπεδίωξαν, τῆς μὲν ἱερωσύνης παυθήσονται, ἐπιτιμηθέντες καὶ ἐπὶ ῥητὸν ἤδη χρόνον, μόνης δὲ τῆς τιμῆς μεθέξουσι τῆς κατὰ τὴν καθέδραν καὶ στάσιν, καὶ ἀρκεσθήσονται τῇ προεδρίᾳ, τῷ Κυρίῳ προσκλαίοντες συγχωρηθῆναι αὐτοῖς τὸ ἐκ τῆς ἀγνοίας ἀνόμημα. Ανακόλουθον γὰρ τὸν τραυματίαν γενόμενον ἕτερον εύλογεῖν. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ πρὸ τῆς χειροτονίας πρεσβύτεροι, καὶ διάκονοι, καὶ ὑποδιάκονοι, μιᾷ μὲν γαμετῇ συναφθέντες, χήρᾳ δὲ τυγχανούσῃ· ὡσαύ τως δὲ καὶ οἱ μετὰ τὴν χειροτονίαν ἐνὶ γάμῳ προσομιλήσαντες τῆς μὲν ἱερωσύνης τέλεον οὐ παυθήσονται, ἀλλ' ἐπὶ ῥητόν τινα ἐπιτιμηθήσονται χρόνον καὶ τῆς ἱερᾶς κωλυθήσονται λειτουργίας, καὶ εἰς τοὺς οἰκείους αὖθις αποκαταστῶσι βαθμούς, προδήλως διαλυόμενοι τὸ ἄθεσμον συνοικέσιον, καὶ quicunque quidem sacerdotes et diaconi secundani duxerunt uxorem ante hunc eorum conventum, et usque ad ipsorum adventum impœnitentes mansere, nefarias istas non distrahentes nuptias, depositioni canonica subjicicntur, et ad laicos decident. Quicunque autem ante ipsorum conventum resipiscentes quod expedit agnoverunt, et alienam istam spu riamque congressionem expulerunt, sacerdotio quidem fungi supersedebunt, ad præfinitum etiam tempus puniti, illius autem honoris solius participes erunt qui in cathedra et statione, et primæ sedi acquiescent, Domino lacrymis supplicantes ut peccato suo per ignorantiam admisso venia concedatur. Non enim convenit, ut qui ipse est vulneratus alteri benedicat. Sed et presbyteri et diaconi et hypouliaconi, qui ante orlinationem unam duxerant uxorem, sed quæ vidua sit; similiter et qui post ordinationem uni matrimonio se applieuerunt, sacerdotio quidem non penitus abscedent, sed ad præfnitum aliquod tempus punientur, el a saero ministerio prohibiti erunt, et ad proprios tandem gradus iterum restituentur, nefarium conjugium manifesto dissolventes, et ad alium gradum majorem neGuill. Beveregii Εξαιρέτως δὲ τὰ γραφέντα. llic locus in Parisiensi editione sic legitur, μάλιστα δὲ τὰ ἐν τῷ ιβ' γραφέντα τῆς ἐν Ἀγκύρᾳ συνόδου. In ms. Amerbachiano totus omittitur, et recte quidem; nota. ' neque enim in citato duodecimo iflo synodi Ancyranæ canone de sacerdotum matrimonio agitur sed de iis, qui ante baptismum sacrificarunt, et postea baptizati suut.

quaquam promovendi, sed in eodem quo iuventi μηδαμῶς ἐν ἑτέρῳ μείζονι βαθμῷ προκόπτοντες, fuerunt ordine permanentes. Et hæc quidem constituerunt fieri, et ob humanitatem et commiserationem, ante eorumn, ut dictum est, conventum. Post hanc autem constitutionem et canonem nihil ejusmodi fieri permittunt, sed et illum, qui binis implicatus est nuptiis, post baptismum, aut pellicem retinet, aut viduam, aut ab alio dimissam, aut meretricem, aut servam, aut scenicam ducit, non posse episcopum, aut presbyterum, aut diaconum, aut hypodiaconum fieri, juxta decimum septimum et decimum octavum apostolorum canones decernunt. CANON IV. • Si quis episcopus vel presbyter vel diaconus vel ⚫ subdiaconus vel lector vel cantor vel ostiarius • cum muliere Deo dedicata coierit, deponatur, • ut qui Christi sponsæ vitium attulerit: sin au- ‹ tem laicus, segregetur. › BALS. Ante omnia nota ex hoc præsenti canone, quod olim cantorum ordo, non ex eunuchis solum, ut hodie fit, constituebatur, sed et ex iis qui non erant ejusmodi. Lectorum autem ordo, non ut ipsi cantarent, constitutus est, sed ut in ambone divinas Scripturas legerent, post finitum Matutinum; unde etiam lectores appellantur. Dicit enim deponendos cantores, sicut et reliquos clericos, qui cu n mulieribus Deo consecratis coeunt: et non solum in eos animadvertit, sed laicos etiam qui tale quid faciunt, segregat. Non est autem novum si c clericus propter tale delictum deponatur. Ex 25 enim canone apostolieo, etiam qui qualemcunque mulierem supravit clericus, deponitur: multo autem magis qui sponsam Christi et vas Deo dedicatum polluit, deponetur. Lege et sancti Basilii canonem 18, 20 et 60. Cum autem discis, quomodo punίtur qui cum talibus mulieribus rem habent, ne subdistinguas virginem an viduam, sed de omni muliere Deo consecrata dic locutum esse canonem. Scias autem quod laiens, qui cum tali muliere rem habet, a præsenti quidem canone segregatur: a v autem cap. primi tit. uv lib. Basilic. seu 123 Novel. capite punitur. Lege et 30 cap. 9 tit. præsentis operis. ἀλλ᾽ ἧς εὑρέθησαν μένοντες τάξεως. Καὶ ταῦτα μὲν προσέταξαν γενέσθαι, διὰ δὲ τὴν φιλανθρωπίαν τε καὶ συμπάθειαν, πρὸ τῆς αὐτῶν, ὡς εἴρηται, συνε λεύσεως. Εκτοτε δὲ μετὰ τὴν ὅρον τοῦτον καὶ τὸν κανόνα, οὐδέν τι τοιοῦτον γίνεσθαι συγχωροῦσιν, ἀλλὰ καὶ τὸν δυσὶ γάμοις συμπλακέντα μετὰ τὸ βάπτισμα, ἢ παλλακὴν κτησάμενον, ἢ χήραν λαβή τα, ἢ παρ' ἑτέρου ἐκβεβλημένην ἢ πόρνην ἢ οἰκέτιν, ἢ τῶν ἐπὶ σκηνῆς, μὴ δύνασθαι εἶναι ἐπίσκοπον, ἢ πρεσβύτερον, ἢ διάκονον, ἢ ὑποδιάκονον, κατὰ τοὺς ἀποστολικούς κανόνας, τὸν ἑπτακαιδέκατον καὶ ὀκτωκαιδέκατον διορίζονται. • Εἴ τις ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος ἢ διάκονος ἢ • ὑποδιάκονος ἢ ἀναγνώστης ἢ ψάλτης ἢ θυρω · ρὸς, γυναικὶ ἀφιερωμένῃ τῷ Θεῷ μιχθείη, και θαιρείσθω, ὡς τὴν νύμφην τοῦ Χριστοῦ δια- • φθείρας· εἰ δὲ λαϊκός, ἀφοριζέσθω.» ΒΑΛΣ. Πρὸ πάντων σημείωσαι ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος ὅτι τὸ παλαιὸν οὐκ ἀπ᾿ εὐνούχων μόνον τὸ τῶν ψαλτῶν τάγμα συνίστατο, καθώς γίνεται σή μερον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ μὴ τοιούτων. Τὸ τάγμα δὲ τῶν ἀναγνωστῶν, οὐ διὰ τὸ ψάλλειν αὐτοὺς, ἐτυπώθη, ἀλλὰ διὰ τὸ ἀναγινώσκειν ἐπ' ἄμβωνος τὰς θείας Γραφὰς μετὰ τὴν ἀπόλυσιν τοῦ ὄρθρου· ἐξ οὗ καὶ ἀναγνῶσται καλοῦνται. Φησὶ γὰρ καθαιρεῖσθαι τοὺς ψάλτας ὥσπερ καὶ τοὺς λοιποὺς κληρικούς μιγνυμένους ταῖς τῷ Θεῷ ἀφιερωθείσαις· καὶ οὐ μόνον τούτους κολάζει, ἀλλὰ καὶ τοὺς λαϊκοὺς τοιοῦτόν τι ποιοῦντας ἀφορίζει. Οὐκ ἔστι δὲ καινὸν, ἐὰν καθαιρῆται κληρικὸς ἐκ τούτου τοῦ ἁμαρτήματος. Ἀπὸ γὰρ τοῦ κε' ἀποστολικοῦ κανόνος καὶ ὁ οἰανδήτινα πορνεύσας γυναῖκα κληρικός καθαιρεῖται· πολλῷ οὖν πλέον ὁ τὴν νύμφην τοῦ Χριστοῦ καὶ τὸ σκεῦος τὸ ἀνατεθειμένον τῷ Θεῷ μολύνων καθαι ρεθήσεται. 'Ανάγνωθι καὶ τοῦ ἁγίου Βασιλείου και νόνα τηʹ, κ' καὶ ξ'. Μανθάνων μέντοι πῶς τιμω· ροῦνται οἱ τοιαύταις γυναιξὶ μιγνύμενοι, μὴ ἀποδιαστείλης παρθενίαν ή χηρείαν, ἀλλὰ περὶ πάσης γυναικὸς ἀφιερωθείσης τῷ Θεῷ λέγε τὸν κανόνα εκφωνηθῆναι. Εσο δὲ εἰδὼς ὅτι ὁ τοιαύτῃ γυναικὶ μιγνύμενος λαϊκὸς ἀπὸ μὲν τοῦ παρόντος κανόνος ἀφορίζεται, ἀπὸ δὲ τοῦ εἰ κεφαλαίου τοῦ α' τίτε λου τοῦ δ βιβλίου τῶν Βασιλικῶν, ήγουν τῆς ρκγ' Νεαρᾶς, κεφαλικώς τιμωρεῖται. Ανάγνωθι καὶ τὸ λ' κεφ. τοῦ ἢ τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. ZONAR. Ut vas quodcunque aut vestem Deo dicatam, ac proinde sanctam, ad se quempiam avertere, iisque uti, vetitum est, aut qui id ausus fuerit secundum septuagesimum 162 tertium sanctorum apostolorum canonem segregatur: sic, multo que magis qui Deo sacratam, sive virginem, sive etiam commercii virilis haud inexpertam mulierem, violaverit, non impunis alibit; sed si sacris ordinibus initiatus aut omnino in clerum cooptatus sit, ut sacrilegus vel etiam gravioris culpæ reus, quippe qui feminam Deo consecratam desponsamque rapuit, deponetur; si vero laicus sit qui talia audel, segregatione multabitur. Sed si initiatus aliquis ΖΩΝΑΡ. Ωσπερ σκεῦος οιονδηποτούν ἢ ἐθόνη» ἀνατεθέντα Θεῷ, κἀντεῦθεν ἁγιασθέντα σφετερί ζεσθαί τις καὶ χρᾶσθαι αὐτοῖς κωλύεται, ἢ τοῦτο ποιῶν ἀφορίζεται κατὰ τὸν ἑβδομηκοστόν τρίτον κανόνα τῶν ἱερῶν ἀποστόλων· οὕτω καὶ πολλῷ πλέον τὴν ἀφιερωθεῖσαν Θεῷ φθείρων τις, κἂν παρ θένος ᾖ, κἂν ἀνδρὸς ἐν πείρα πρότερον γενομένη, οὐκ ἀτιμώρητος ἔσται, ἀλλ᾽ εἰ μὲν ἱερωμένος εἴη ὁ τοῦτο ποιήσας, ἢ ὅλως ἐν κλήρῳ κατειλεγμένος, καθαιρεθήσεται ὡς ἱερόσυλος, ἢ καὶ βαρύτερόν τι τολμήσας· τὴν γὰρ τῷ Θεῷ ἀφιερωθεῖσαν έτυ λησεν· εἰ δὲ λαϊκὸς ὁ τολμητίας ἐστὶν, ἀφορισμῷ ὑποβληθήσεται. Κἂν δὲ μὴ ἀφιερωμένῃ γυναικί

IN CAN. VI CONC. IN TRULLO. μιχθῇ τις τῶν ἱερωμένων, ἀλλὰ λαϊκή, καθαιρεθή- cum non sacra, at laici ordinis fenina rem habue rit, depositionis multam nihilominus non effugiet. σεται. ΑΡΙΣΤ. • Κληρικός νύμφη Θεοῦ συναπτόμενος • καθαιρείσθω· ὁ δὲ λαϊκὸς, ἀφοριζέσθω. Ο μὲν κανὼν οὗτος τον γαμικῶς συναφθέντα τῇ παρθένῳ τῇ καθιερωθείσῃ καὶ νυμφευθείσῃ θεῷ, εἰ μὲν κληρικός ἐστι, καθαιρεῖ αὐτόν· εἰ δὲ λαϊκὸς, ἀφορίζει· ὁ δὲ ὀκτωκαιδέκατος τοῦ μεγάλου Βασ σιλείου κανὼν ὡς μοιχὸν καὶ τοιοῦτον λογίζεται, καὶ εἰς κοινωνίαν αὐτὸν ἄλλως οὐ παραδέχεται, εἰ μὴ πρότερον τῆς ἁμαρτίας παυθῇ. • Μηδεὶς τῶν ἐν ἱερατικῷ καταλόγῳ, τῶν ἐν τῷ • κανόνι έμφερομένων ἀνυπόπτων προσώπων · ἐκτὸς διάγων, γυναῖκα κεκτήσθω ή θεραπαι • νίδα, τὸ ἀνεπίληπτον ἑαυτῷ ἐντεῦθεν τηρῶν. • Εἰ δὲ παραβαίνει τις τὰ παρ' ἡμῶν ὁρισθέντα, • καθαιρείσθω. Τὸ αὐτὸ δὲ τοῦτο καὶ οἱ εὐνοῦ • χοι παραφυλαττέσθωσαν, τὸ ἄμεμπτον ἑαυ • τοῖς προνοούμενοι· παραβαίνοντες δὲ, εἰ μὲν • κληρικοί είεν, καθαιρείσθωσαν, εἰ δὲ λαϊκοί, • ἀφοριζέσθωσαν.» ΒΑΛΣ. Ἐν τῷ τρίτῳ κανόνι τῆς ἐν Νικαίᾳ πρώ της συνόδου πλατύτερον εγράψαμεν περὶ ὧν φησι καὶ ὁ παρὼν κανών· καὶ ζήτει τὰ ἐν ἐκείνῳ παραγραφέντα. Καὶ σημείωσαι ἐκ πάντων ὅτι καὶ οἱ εὐνοῦχοι ἀφορίζονται μετά γυναικῶν ἀλλοτρίων συνοικούντες. ΖΩΝΑΡ. Τὰ αὐτὰ καὶ ὁ τρίτος κανὼν τῆς ἐν Νι καία πρώτης συνόδου ωρίσατο, καὶ ζητητέον τὰ ἐν ἐκείνῳ εἰρημένα. ΑΡΙΣΤ. ι Καὶ εὐνοῦχος ἱερεὺς θεραπαινίδα · ἑτέραν, πλὴν τῶν ἀνυπόπτων, μὴ κεκτήσθω, • προσώπων. Τὸ ἐπεισάκτους ἔχειν τοὺς ἱερωμένους γυναίκας, κἂν εὐνοῦχοί εἰσι, κἂν ἄγαν γηραιοί, καὶ ὁ παρών κανὼν καὶ ἡ τοῦ μεγάλου Βασιλείου πρὸς Γρηγόριον πρεσβύτερον ἐπιστολὴ κωλύει, εἰ μή που τῶν ἀνα υπόπτων προσώπων εἰσὶν αἱ γυναῖκες, οἷον μητέρες, ἀδελφαί, καὶ πρὸς πατρὸς ἢ πρὸς μητρός θεῖαι, καὶ ἄλλαι τινὲς τοιαῦται. Τοὺς δὲ παραβαίνοντας τὰ ὁρισθέντα καθαιρεῖσθαι προστάττουσιν. Ἐπὶ δὲ τῶν εὐνούχων τὸ πλέον ὁ παρὼν ἐπάγει κανών, ὅτι κἂν λαϊκοί εἰσι, καὶ συνοικῶσι γυναιξὶ μὴ οὖσαις ἀπὸ τῶν ἀνυπόπτων συγγενικών προσώπων, ἀφος ρίζονται. • Επειδή παρὰ τοῖς ἀποστολικοῖς κανόσιν εἴρηται · τῶν εἰς κλῆρον προσαγομένων ἀγάμων μόνους • αναγνώστας καὶ ψάλτας γαμεῖν· καὶ ἡμεῖς τοῦτο • παραφυλάττοντες ορίζομεν ἀπὸ τοῦ νῦν μηδα- • μῶς ὑποδιάκονον ἢ διάκονον ἢ πρεσβύτερον «μετὰ τὴν ἐπ' αὐτῷ χειροτονίαν ἔχειν ἄδειαν • ἑαυτῷ συνιστῶν συνοικέσιον. Εἰ δὲ τοῦτο τολμήσει • ποινῆσαι, καθαιρείσθω εἰ δὲ βούλοιτό τις ARIST. «Clericus Dei sponsa conjunctus deponi tur: laicus autem excommunicatur.» Ilic quidem canon eum, qui virgini consecra!æ et desponsatæ Deo copula matrimoniali conjun - gitur, si quidem clericus est, deponit: sin lnicus, excommunicat, At decimus octavus Basilii magni: canon talem ut adulterum reputat, eumque ad communionem non aliter admittit, nisi a peccato. prius cessaverit. CANON V. ‹ Nullus eorum qui in sacerdotali catologo recen- • sentur, extra eas, quæ in canone inseruntur, a • suspicione alienas personas, degens, mulierem possideat vel ancillam, se nulli reprehensioni • obnoxium ex hoc servans. Si quis autem quæ • a nobis definita sunt transilierit, doponatur. • Hoc ipsum autem etiam eunuchi servent, ut in- • culpati sint providentes. Qui autem transgre- • diuntur, si sint quidem clerici, deponantur: si • vero laici, segregentur.» BALS. In 3 can. primæ syn. Nicænæ fusius scripsimus de iis quæ dicit præsens canon, et quæro quæ in illo adscripta sunt. Et nota ex omnibus, quod etiam eunuchi segregantur, qui cum alienis mulieribus cohabitant. ZONAR. Quoniam eadem hoc loco quæ Nicænæ quoque primæ synodi canone tertio definiuntur, vide quæ ibi diximus. ARIST. Eunuchus etiam sacerdos ancillam, vel ‹ aliam, exceptis iis, in quas nulla cadit suspicio, ‹ personis, ne possideat. › Sacratos introductas habere mulieres, licet eunuchi sint, aut admodum senes, et præsens canon, et Basilii magni ad Gregorium presbyteruni epistola prohibet, nisi forte mulieres sint personæ extra omnem suspicionis aleam positæ, puta matres, sorores, amitæ, materteræ, et ejusmodi aliæ. Eos autem, qui hæc decrela transilierint, deponi jubent. De eunuchis autem plus etiam addit hic præsens canon, quod licet laici sint, et una cum mulieribus, quæ non sunt ex cognatis istis personis omnem suspicionem effugientibus, cohabitent, excommunicantur. CANON VI. • Quoniam in apostolicis canonibus dictum est, ♦ eorum qui non ducta uxore in clerum promo- ‹ ventur, solos lectores et cantores uxorem posse • ducere: et nos hoc servantes, decernimus, ut deinceps nulli penitus hypodiacono, vel dia- • cono, vel presbytero, post sui ordinationem, • conjugium contrahere liceat. Si autem fuerit • hoc ausus facere, deponatur. Si quis autem coGuill. Beveregii nota. Καθαιρείσθω. [armenopulus sensum hujus cauouis breviter sic exprimit, ἱερεὺς, ἡ διάκονος, ἢ ὑποδιάκονος μετὰ τὴν χειροτονίαν γήμας, καθα:- ρείσθω. Sacerdos aut diaconus, aut subdiaconus

• rum, qui 163 in clerum accedunt, velit lege ‹ matrimonii mulieri conjungi, antequam hypo- • diaconus vel diaconus vel presbyter ordinetur, < hoc faciat, BALS. Vicesimus sextus canon apostolicus decernit, ut soli lectores et cantores legitima matrimonia contrabant. De aliis autem clericis niil dicit. Et propterea eorum doctrinam sancti Patres consequenter extendentes, hic quidem lectores et cantores uxores ducere posse decernunt: nullum autem alium præter hos, sive hypodiaconum sive diaconum sive presbyterum, post ordiuationem legitimam uxorem accipere, vel propter canonis transgressionem deponi. Quomodo autem hi degunt, qui ordinationem recusant et uxores accipiunt, disces cx 79 imperatoris domini Leonis Sapientis Novella, hæc partim expresse dicentis: Non admi:- tentes ergo hac in re veterem legislatorem, qui vult presbyterum vel diaconum vel subdiaconum, post sui ordinationem uxori conjunctum, omnino habitu recedere, et ad vitam laicam converti, decretum infirmamus: sancimus autem sufficientem iis esse pœnam, si solo ordine careant in quo ante matrimonium dignoscebantur: Non autem a clericali habitu et alio in ecclesiis ministerio, quod tangere non est illicitum, omnino alieni esse condemnentur. Est autem lex quæ ab hac Novella sublata est cap. 30 tit. 41 lib. 11 Basilic. quod est 27 cap. Novellæ Justiniani 23. tali ZONAR. Apostolico canone vieesimo sexto, cujus hoc loco Patres auctoritatem secuti decretum hoc edidere, hæc eadem constituta reperias. Ne cuiquam igitur, inquiunt, ubi semel in clerum est cooptatus, præter eos qui solis cantorum aut lectorum ordinibus initiati sunt, uxorem postea ducere ullo modo liceat. Presbyteris autem, diaconis et hypodiaconis etiam nullo modo. lis enim ante ordinationem uxores ducere permittit canon, post ordinationem alltem abstinere mandat, vel ad matrimonium se convertentes deponi. ARIST. «Qui ordinatur, si matrimonium con- • trahit, deponitur: si enim velit, artea matrimo- ‹ nio conjungi debet. › Decimus quidem synodi Ancyranæ canon jubet cum, qui presbyteri aut diaconi gradum est suscepturus, et cum eum susceperit, ante testatis est se non posse innuptum manere, sed velle uxorem ducere, etiam post ordinationem matrimonium juire, et in proprio manere ministerio. Præsers · τῶν εἰς κλῆρον προερχομένων γάμων νόμῳ • συνάπτεσθαι γυναικὶ, πρὸ τῆς τοῦ ὑποδιακόνου • ἢ διακόνου ἢ πρεσβυτέρου χειροτονίας τοῦτο • πραττέτω.» ΒΑΛΣ. Ο χς' ἀποστολικός κανών διορίζεται μόνους αναγνώστας καὶ ψάλτας νομίμους συνάπτειν γάμου;. Περὶ δὲ τῶν ἄλλων κληρικῶν οὐδέν τί φησι. Καὶ διὰ τοῦτο πλατύνοντες ἀκολούθως τούτῳ τὴν διδασκαλίαν, οἱ ἅγιοι Πατέρες διορίζονται ἐνταῦθα ανα γνώστας μὲν καὶ ψάλτας γαμεῖν· ἕτερον δέ τινα παρά τούτους, ήγουν ὑποδιάκονον ἢ διάκονον ἢ πρεσβύτε ρον, μετὰ τὴν χειροτονίαν μη λαμβάνειν νόμιμον γυναῖκα, ἢ μὴν ἐκ παραβασίας τοῦ κανόνος καθαιρεῖσθαι. Οπως δὲ διάγουσιν οὗτοι παραιτούμενοι τὴν χειροτονίαν καὶ γυναῖκας λαμβάνοντες, μαθήσῃ ἀπὸ τῆς σθ' νεαρᾶς τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Σοφού, λεγούσης ἐν μέρει ταῦτα ῥητῶς· Οὐκ ἀποδεχόμενοι οὖν τῆς προαιρέσεως τὸν παλαιὸν νομοθέτην, δς βού λεται πρεσβύτερον ἢ διάκονον ἢ ὑποδιάκονον μετά τὴν ἐπ' αὐτῷ χειροθεσίαν συναφθέντα γυναικὶ παν τελῶς τοῦ τοιούτου ὑπεξίστασθαι σχήματος, καὶ πρὸς τὸν λαϊκὸν βίον ἐπαναστρέφεσθαι, ἀχυροῦμεν το δόγμα· θεσπίζομεν δὲ μόνῃ τῇ ὑποχωρήσει τῆς τάξεως, ἐφ' ᾗ πρὸ τοῦ γάμου ἐγνωρίζοντο, ἀρκεῖσθαι τὴν δίκην αὐτοῖς. Τοῦ δὲ κληρικοῦ σχήματος καὶ τῆς ἄλλης ἐν ταῖς ἐκκλησίαις ὑπηρεσίας, ἧς ἐφάπτεσθαι οὐκ ἀθέμιτον, μὴ παντάπασι τὴν ἀλλοτρίωσιν κατά δικάζεσθαι. Εστι δὲ ὁ παρὰ τῆς τοιαύτης νεαράς ἀναιρεθεὶς νόμος κεφ. λ' τοῦ ια' τίτλου τοῦ γ' Ο βιβλίου τῶν Βασιλικῶν, κεφάλ. κα' τῆς κγ'. Ἰουστι γιανείου Νεαρᾶς. ΖΩΝΑΡ. Ο εἰκοστὸς ἕκτος ἀποστολικός κανών περὶ τούτου θεσμοθετεί, ᾧ επόμενοι καὶ οἱ τῆς συνό δου ταύτης τὰ αὐτὰ διατάττονται, τῶν κληρικῶν μετὰ τὴν εἰς κλῆρον καταταγὴν μόνους αναγνώστας και ψάλτας νομίμους γάμους συναλλάσσειν ὁρίζοντες, οὐ μέντοι πρεσβυτέρους ἢ διακόνους, οὐδὲ μὴν ύπ διακόνους. Τούτους γὰρ πρὸ τῆς χειροτονίας λαμβά νειν γυναῖκας ἐφίησιν ὁ κανών, μετὰ δὲ τὴν χειρο τονίαν σωφρονεῖν ἐπιτάσσει, ἢ πρὸς γάμον ἐκκλίνην· τας καθαιρείσθαι. • ΑΡΙΣΤ. Ο χειροτονηθείς, εἰ ζεύγνυται, καθαιρεί · ται· εἰ γὰρ βούλοιτο, προςευχθῆναι ὀφείλει, ο Ο μὲν δέκατος κανὼν τῆς ἐν 'Αγκυρα συνόδου προστάττει τὸν μέλλοντα γενέσθαι πρεσβύτερον ἢ διάκονον, καὶ προμαρτυράμενον, ἐν τῷ γίνεσθαι, μὴ δύνασθαι μένειν ἄγαμον, ἀλλὰ λαβεῖν ἐθέλειν γυναῖκα, καὶ μετὰ τὴν χειροτονίαν εἰ; γάμον ἔρχε - σθαι, καὶ ἐν τῇ ἰδία μένειν ὑπηρεσίᾳ· ὁ δὲ παρών Guill. Beveregii notæ. qui post ordinationem uxorem duxerit deponatur. Ubi scholiastes ad verbum καθαιρείσθω hæc notat: Ηγουν τῆς μὲν ἱερωσύνης μετακινείσθω τῆς δὲ τιμῆς μετεχέτω, καὶ τῆς καθέδρας. Πορνεύσας δὲ ἡ μοιχεύσας τέλεον ἐξωθείσθω, καὶ εἰς μετάνοιαν αγέσθω. Οὕτω γὰρ ἔν τισι τῶν ἐξηγητῶν εἴρη τα. Hoc est, a sacerdotio quidem removetor; sed honoris tamen sedisque particeps esto. Qui vero scortationem vel adulterium commiserit, prorsus expellitor, et ad penitentiam adijitor. Sic enim in wonnullis interpretibus invenitur. Harmenop. Epit. can. sect. 2, tit. 3. Sane hæc in interpretibus a nobis hic impressis non inveniuntur: unde scholiastem istuin, quicunque demum fuerit, alios vidisse palam est.

IN CAN, VII CONC. IN TRULLO. κανὼν τὸν τοιοῦτον ἀνατρέπει κανένα, καὶ παντελῶς autem canon istum evertit camomnem et omnino ἀπείργει μετὰ τὴν χειροτονίαν τὸν πρεσβύτερον, τὸν διάκονον, καὶ τὴν ὑποδιάκονον, γαμικὸν ἑαυτῷ συνιστών συνοικέσιον, τῷ εἰκοστῷ ἔκτῳ ἀποστολικῷ κανόνι ἑπόμενος· καὶ διορίζεται τὴν μετὰ τὴν χειρο τονίαν τοῦτο τολμήσαντα ποιῆσαι καθαιρεῖσθαι, διδοὺς ἄδειαν ἑκάστῳ πρὸ τῆς χειροτονίας γαμικῷ νόμῳ συνάπτεσθαι γυναικί. • Επειδὴ δὲ μεμαθήκαμεν ἔν τισι τῶν ἐκκλησιῶν • διακόνους τυγχάνειν ὀφφίκια ἐκκλησιαστικά • ἔχοντας, ἐντεῦθεν τέ τινας αὐτῶν αὐθαδείᾳ καὶ • αυτονομία κεχρημένους πρὸ τῶν πρεσβυτέρων • καθέζεσθαι, ὁρίζομεν ὥστε τὸν διάκονον κἂν · ἐν ἀξιώματι, τοῦτ᾽ ἔστιν ἐν ἐφφικίῳ οἰῳδήποτε · ἐκκλησιαστικῷ, τυγχάνοι, τὸν τοιοῦτον μὴ πρὸ • τοῦ πρεσβυτέρου καθέζεσθαι, ἐκτὸς εἰ μὴ τὸ πρόσωπον ἐπέχων τοῦ οἰκείου πατριάρχου ή μητροπολίτου, ἐν ἑτέρᾳ πόλει παραγένηται ἐπί • τινι κεφαλαίῳ. Τότε γάρ, ὡς τὸν ἐκείνου τόπον · ἀναπληρῶν, τιμηθήσεται. Εἰ δέ τις τοιοῦτο • τολμήσοι τυραννικῷ χρώμενος θράσει διαι πράξασθαι, ο τοιοῦτος ἐκ τοῦ οἰκείου καταδι • βασθεὶς βαθμοῦ, ἔσχατος πάντων γινέσθω τοῦ ι ἐν ᾧπερ καταλέγεται τάγματος ἐν τῇ κατ' αὐτὸν • ἐκκλησίᾳ, τοῦ Κυρίου ἡμῶν παραινοῦντος μὴ 4 χαίρειν ἐν ταῖς πρωτοκλισίαις, κατὰ τὴν ἐν τῷ «ἁγίῳ εὐαγγελιστῇ Λουκά, ὡς ἐξ αὐτοῦ τοῦ • Κυρίου ἡμῶν καὶ Θεοῦ κειμένην διδασκαλίαν. • Ελεγε γὰρ πρὸς τοὺς κεκλημένους παραβολὴν • τοιάνδε· ε "Οταν κληθῇς ὑπό τινος εἰς γάμους, • μή κατακλιθῇς εἰς τὴν πρωτοκλισίαν, μήποτε · ἐντιμότερός του ᾗ κεκλημένος ὑπ᾽ αὐτοῦ, καὶ prohibet presbyterum, diaconum aut hypodiaconum post ordinationem feminam sibi matrimonio conjungere, vicesinum sextum canonem apostolicum sequens et decernit eum qui post ordinationem hoc facere ausus fuerit, deponi; cuique concedens libertatem, ante ordinationein lege matrimoniali se feminæ conjungendi. CANON VII. • Quoniam in nonnullis ecclesiis diaconos officia ‹ ecclesiastica habere didicinus, et ex hoc non- • nullis eorum arrogantia et licentia fretos ante < presbyteros sellere: statuimus, ut diaconus, • etiamsi in dignitate, id est, in quovis sit officio • ecclesiastico, ante presbyterum ne sedeat, præterquam si proprii patriarchæ vel metropoli- • tani vicem gerens, adsit in alia civitate super • aliquo capite. Tunc enimn, ut locum illius in- + plens honorabitur. Si quis autem tyrannica • adductus audacia tale quid efficere ausns «fuerit, is ex proprio gradu dejectus, sit om- ‹ nium ultimus ejus ordinis, in cujus est catalogo c in sta 164 ecclesia; Domino nostro præci- • piente, ne primis sedibus delectemur, sccun- . dum eam, quæ in sancto evangelista Luca, ‹ ex ipso Domino nostro et Deo profecta, posita • est, doctrinam. lis enim, qui vocati erant, dice. • bat hane parabolam: • Quando ab aliquo ad • nuptias invitatus fueris, ne in primo loco ac- ‹ cubueris, re forte quispiam te honoratior ab eo invitatus fuerit, isque qui te et ipsum invitavit, • veniat et dicat, Da ei locum, et tunc incipies ‹ cum pudore ultimum locum tenere: sed quando nota. inferiores clerici, summis istis in Ecclesia officiis nonnunquam functi fuerint, hine officii dignitate freti, ante ipsos presbyteros, superioris ordinis clericos, sedere præsumpserunt. Quod quidem hoc canone prohibetur, idque hac ratione, ἐπειδὴ τῶν κατὰ τὸν κόσμον ἀξιωμάτων κρείττονα τὰ πνευμα τικὰ ἐπιστάμεθα. Sed oficiales, episcopi sui, aut metropolitani vicem gerentes, et tenentes locum, excipiunt. Verum scholiastes Harmenopuli chartularium Magne ecclesiæ Constantinopolitana. etiam ante episcopos olim sedisse observat, in hunc canonew hæc nolans, Ίστέον ὅτι μόνῳ τῷ χαρτοφύλακι τῆς Μεγάλης Εκκλησίας δέδοται καὶ ἐξ ἔθους μακροῦ, καὶ ἐξ ἐπιτάγματος ἐγγράφου τοῦ βασιλέως κυρίου Μιχαήλ, καὶ τῶν ἀρχιερέων ἐν τοῖς ἔξω προκαθῆσθαι συνόδοις, δciendum, soli Majoris ecclesiæ chartophylaci concessum esse, tum ex longa consuetudine, tum scripto jussu imperatoris domini Michaelis, ut in exteris synodis etiam ante pontifices sedeat. Harmenop. Epit. can. sect. 2, tit. 4. Balsamon in hunc canonem idem de eodem chartophylace observat, et in syn. Nicanæ cau. 18 Alexii Comneni constitutionem producit, qua hoo ei privilegium confirmatur; vide etiam istius responsa ad Marci Alexandrini interrog. 61. Guill. Beveregii Ὀφφίκια ἐκκλησιαστικά. Oficia ecclesiastica, quæ et άρχοντίκια, a sacris gradibus revera distincta sunt; ut Balsamon, dicens, λέγομεν ὅτι τὰ ἐκκλησιαστικὰ ὀφφίκια καὶ ἀρχοντίκια καταχρησ στιχῶς ὀνομάζονται βαθμοί. Κυρίως γὰρ βαθμοι δ τῶν ἱερέων, καὶ τῶν διακόνων, καὶ τῶν ὑποδιακό νων, καὶ τῶν ἀναγνωστῶν ἐστι· τὰ δὲ ὀφφίκια καὶ τὰ ἀρχοντίκια τιμαί εἰσι καὶ πορισμῶν ἀφορ μαί. Bals. in can. Apost. 17. Neque enim oliciales eeclesiastici, quatenus officiales, sacra celebrarunt; sed tantum ecclesiasticarum quarumdam rerum curan et administrationem sibi commissam babuerunt, quorum præcipui fuerunt hi sex: magnus oeconomus, magno sacello præpositus, magnus vasorum custos, chartophylax, parvo sacello præpositus, et primus defensor: quomodo non solum in ordine officialium Ecclesiæ Constantinopolitanæ recensentur; verum etiam a Johanne episcopo Citri, qui ad hanc Constantini Cabasilæ interrogationer., ἐν τοῖς ἀρχοντικοῖς ἐκκλησιαστι κοῖς ἀξιώματι τίς τρίτος, καὶ πῶς ἐφεξῆς ἡ τούτων τάξις; respondit, Ἀπὸ μὲν παλαιές παραδόσεως πρῶτος ἐστιν ὁ μέγας οἰκονόμος δεύτερος ὁ ἐπὶ της μεγάλης σακέλλης, ήγουν ὁ μέγας σακελλάριος τρίτος ὁ μέγας σκευοφύλαξ τέταρτος ὁ χαρτοφύλαξ· πέμπτος, ὁ ἐπὶ τῆς μικρᾶς σακέλλης, ήγουν σακελλάριος· ὁ ἔκτος ὁ πρωτέκδικος, οἵτινες καὶ ἐξωκα - τάκηλοι λέγονται. In Juris Grac-Rom. 1. v, p. 327. Ubi observes, hos etiam εξωκατακήλους dictos, qui tamen εξωκατάκοιλοι sæpius audiunt. Alii etiam quamplurimi officiales fuerunt, sed minoris dignitatis et honoris. Cum autem diaconi, aliique 'Ορίζομεν ὥστε τὸν διάκονον. Hære usque ad εἰ μὴ ἐκτός exclusive in ms. Amerbachiane desiderantur, sed summa descriptoris incuria, ut cuivis canonem perlegenti patet. Τολμήσοι τυραννικῷ. Codex Amerbachianus legit, τολμήσεις τυραννικώς.

c iuvitatus fueris, in ultimo loco accumbo, ut • quando venerit qui te invitavit, dicat tibi, • Amice, ascende altius; tunc erit tibi gloria ‹ coram iis qui tecum accumbunt. Nam quisquis 4 se extollit, humiliabitur, et qui se humiliat, < exaltabitur ".» Hoc ipsum autem etiam serva4 bitur in reliquis sacris ordinibus: quandoqui- ‹ dem sæcularibus seu mundanis{dignitatibus spic rilales praestantiores esse scimus. • ἐλθὼν ὁ σὲ καὶ αὐτὸν καλέσας ἐρεῖ σοι· Δες «τούτῳ τόπον· καὶ τότε ἄρξῃ μετὰ αἰσχύνης τόν • ἔσχατον τόπον κατέχειν· ἀλλ᾿ ὅταν κληθῇς, · ἀνάπεσε εἰς τὸν ἔσχατον τόπον, ἵνα ὅταν ἔλθῃ • κεκληκώς, εἴπῃ σοι, Φίλε, προσανάβηθι ἀνώ • τερον· τότε ἔσται σοι δόξα ἐνώπιον τῶν συν ι ανακειμένων σοι. Οτι πᾶς ὁ ὑψῶν ἑαυτὸν τα- • πεινωθήσεται· καὶ ὁ ταπεινῶν ὑψωθήσεται. Τὸ • δὲ αὐτὸ φυλαχθήσεται καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἱερῶν ι ταγμάτων· ἐπειδὴ τῶν κατὰ τὸν κόσμον ἀξιω- • μάτων κρείττονα τα πνευματ κὰ ἐπιστάμεθα. ο ΒΑΛΣ. Ὁ την κανὼν τῆς ἐν Νικαία πρώτης συνόδου καθαιρείσθαί φησι τοὺς ἐν μέσῳ πρεσβυτέρων καθεζομένους διακόνους. Ὁ δὲ παρὼν κανὼν τοὺς οὕτω ποιοῦντας ὑποβ:βάζεσθαι ἐκ τοῦ οἰκείου βαθμού παρακελεύεται. Εἰ γὰρ τυχὸν τῶν ἄλλων διακόνων προβαθμιώτερος ἦν ὁ ἀναιδευσάμενος καὶ πρὸ τῶν πρεσβυτέρων καθίσας, κατενεχθήσεται εἰς τὸν ἔσω χατον τόπον, καὶ ἔσται πάντων ὑποβάθμιος, μή ὠφελούμενος ἐκ τοῦ αὐτῷ προσόντος ἴσως ἐκκλησ σιαστικοῦ ὀφφικίου ἤτοι ἀξιώματος. Εἰ δὲ ἀπὸ τοῦ οἰκείου πατριάρχου ή μητροπολίτου ἔν τινι πόλει σταλῇ, ὡς τὸν τόπον ἐκείνου ἀναπληρώσων, τότε ὡς αὐτὸς ὁ στείλας αὐτὸν λογισθήσεται καὶ τιμηθήσεται. Πῶς οὖν ὁ μὲν της κανὼν τῆς ἐν Νικαία συνόδου καθαιρεῖσθαί φησι τὸν ἐν μέσῳ πρεσβυτέρων καθί σαντα διάκονον, οὗτος δὲ κουφότερον κολάζει αὐτὸν, ήγουν διὰ ὑποβιβασμού; Λύσις. Ἐκεῖνος μὲν κανών περὶ τῶν εἰς τὸ βῆμα ἐν ἱερουργίας καιρῷ ἀναιδευσαμένων καὶ πρὸ τῶν ἱερέων καθισάντων φησίν· ὅτι καὶ περὶ τῶν τοιούτων διόλου, διαλέγεται δηλονότι περὶ διακόνων μεταδιδόντων ἱερεῦσι καὶ ἄλλα τοιαῦτα ἀνάξια διαπραττομένων· ὁ δὲ παρὼν κανὼν περὶ τῶν ἐκτὸς τοῦ βήματος ἐν τυχούσῃ καθέδρα καθισάντων διακόνων πρὸ τῶν πρεσβυτέρων· καὶ διὰ τοῦτο μετ τριωτέραν επάγει τὴν κόλασιν. Οφφίκια μέντοι ἐκε κλησιαστικὰ λέγονται τὰ ἀρχοντίκια. Τὸ αὐτὸ δὲ κρατεῖν βούλεται ὁ κανὼν καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἱερῶν ταγμάτων, ὥστε μή τινα ἀξιώματι θαῤῥοῦντα ἢ ὀφφικίῳ κατεπαίρεσθαι τῶν ἄλλων, καὶ θρασύνεσθαι κατὰ τῶν ὑποβαθμιωτέρων αὐτοῦ, ὑποδιάκονον τυχόν κατὰ διακόνου, ἢ ἀναγνώστην κατὰ ὑποδιακόνου. Κρείττω γὰρ, φησὶν, εἰσὶ τὰ πνευματικὰ ἀξιώ ματα τῶν κοσμικών. Σημείωσαι δὲ ὅτι καὶ ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος παρίσταται τὰ ἐκκλησιαστικὰ ἀρχοντίκια ἤτοι ἀξιώματα βαθμούς εἶναι ἐκκλησιαστι κούς, ὡς τὰ διακονικὰ καὶ τὰ λοιπά. Θαυμάζω δὲ πῶν, τοῦ κανόνος διοριζομένου τὸν ἀποσταλέντα ἐπέχειν τὸν τόπον τοῦ ἀποστείλαντο; ὅσον κατὰ τὴν τιμὴν, ὁ ἐπίσκοπος τῶν Γορτυναίων Βασίλειος παρ ρουσιάζων ἐν τῇ συνόδῳ ταύτῃ δικαίῳ πάσης τῆς Εκκλησίας Ρώμης εὑρίσκεται υπογράψας μετά BALS. Decimus octavus canon syn. primæ Nicænæ jubet deponi diaconos qui sedent in medio presbyterorum. Præsens autem canon eos qui sic faciunt, ex propri gradu dejici jubet. Si enim aliis forte diaconis in gradu prior erat qui se impudenter gessit, et ante presbyteros sedit, in ultimum locum demittetur, et erit in gradu omnium infimo, nec id quod habet officium ecclesiasticum sen dignitas ei proderit. Sin autein a suo patriarcha vel metropolitano iu aliquam urbem missus fuerit, ut locum illius repleturus, tunc perinde, ac qui ipsum misit, reputabitur et honorabitur. Quomodo vero 18 quidem canon Nic. syn. eum, qui in medio presbyterorum selit, diaconum deponendum dicit: hic autem levius in eum animadvertit, nempe dimissione? Soiutio. Ille quidem canon de iis qui in sacro tribu - nali tempore sacrificii se impudenter gesserunt, et ante sacerdotes sederunt, loquitur; de hujusmodi enim omnino disserit, scilicet de iis diaconis, qui sacerdotibus communionem porrigunt, et quædam alia ejusmodi indigna faciunt. Præsens autem canon loquitur de diaconis, qui extra sacrum tribunal in quavis cathedra ante presbyteros sederunt, et ideo eis lenius supplicium infligit. Officia autem ecclesiastica dicuntur ἀρχοντίκια. Canon autern idipsum vult etiam servari in aliis sacris ordinibus: ne quis dignitate vel officio fretus, adversus alios extollatur, et adversus eos qui altiori gradu sunt, efferatur; hypodiaconus forte adversus diaconum, vel lector adversus hypodiaconum. Spirituales enim dignitates secularibus, inquit, sunt praestantiores. Nota vero quod etiam e præsenti canone manifestum est ecclesiastica officia sive dignitates gradus esse ecclesiasticos, ut diaconica et cætera. Miror autem quomodo, cum canon statuat eum, qui missus est, obtinere locum mittentis quod ad honorem attinet, Gortynensis episcopus Basilius, qui in hac synodo totius Romanæ Ecclesiæ jure præsens aderat, post quatuor patriarchas et quosdam metropolitanos subscripsisse invenitur. Sed, ut est probabile, ipse quoque erat papæ legatus, et ideo subscripsit post το Luc. Σιν, 8 et seqq. Guill. Beveregii nota. Οτι καὶ περὶ τῶν τοιούτων. Hæc usque ad διαπραττομένων inclusive in Parisiensi editione desiderata, ex ms. Amerbachiano babentur, ubi etiam pro ἀναιδεσαμένων paulo ante, rectius legitur, ἀναιδευσαμένων. Κατὰ τῶν ὑποβαθμιωτέρων. Ms. Ætonicnsis legit προβαθμιωτέρων, quam lectionem ipse ctiam locus postulat,

IN CAN. VII CONC. IN TRULLO. sæτους τέσσαρας πατριάρχας και τινας μητροπολίτας. patriarchas; sicut et cæteri legati, scilicet ThessaΑλλ' ὡς ἔοικε καὶ αὐτὸς λεγάτος ἦν τοῦ πάππα· καὶ διὰ τοῦτο μετὰ τοὺς πατριάρχας ὑπέγραψεν, ὥσπερ καὶ οἱ λοιποὶ λεγάτοι, ἤτοι ὁ Θεσσαλονίκης, ὁ Ἡρακλεία; καὶ ἕτεροι. Ὁ δὲ χαρτοφύλαξ τῆς Κωνσταντι νουπόλεως, ὅπως προκάθηται τῶν ἀρχιερέων, διάκονος ὤν, εἴρηται ἐν τῷ τὴν κανόν, τῆς πρώτης συνόδου. Σημείωσαι δὲ τὸν κανόνα λέγοντα κρείττονα εἶναι τὰ πνευματικὰ ἀξιώματα τῶν κατὰ κόσμον ἀξιωμάτων πλὴν μὴ ἐλκύσῃς τοῦτο, ὥς τινες εἶπον, χάριν τοῦ προτιμᾶσθαι τὰ ἐκκλησιαστικὰ ἀξιώματα τῶν βασιλικῶν. Ερμήνευσον τοῦτο εἰς τοὺς καταυθαδιαζομένους τυχὴν ὑποδιακόνους κατὰ διακόνων, ἢ διακόνους κατὰ πρεσβυτέρων· καὶ εἰπὲ ὅτι, εἰ ἐν τοῖς κοσμι κοῖς ἀξιώμασιν οὐκ ἔξεστι τῷ ἧττονι ἀξίᾳ ὄντι προκαθῆσθαι ἡ προτιμᾶσθαι τοῦ μείζονι τετιμημένου ἀξιώματι, πολλῷ πλέον οὐκ ἔξεστι τοῦτο ποιεῖν ταῖς ἐκκλησιαστικαῖς ἀξίαις τετιμημένοις, ἂς καὶ πνευματ τικὰς ἐκάλεσε, καὶ χρεωστοῦσι πᾶσαν εὐταξίαν ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματος αὐτῶν. Σημείωσαι οὖν τὸν κανόνα ὀνομάζοντα περὶ τὸ τέλος τοὺς ἐκκλησιαστικούς βαθε μοὺς ἀξιώματα. Πολλάκις γὰρ εἰς τὸ δικαστήριον εἶπόν τινες μήτε τοὺς ἐκκλησιαστικούς ἄρχοντας μήτε τοὺς μητροπολίτας ἐν ἀξιωματικοῦ μοίρᾳ συντάττεσθαι, καὶ διὰ τοῦτο μηδὲ δυνατὸν εἶναι τὸν στίχον τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ κουβουκλεισίου ἤτοι τοῦ ἐπισκόπου, ἀλλὰ ταπεινόν. Ἐμοὶ δὲ τοῦτο οὐ δοκεῖ. Καὶ ἀνάγνωθι τὸ α' κεφάλαιον τοῦ η' τίτλου τοῦ παρ· όντος συντάγματος, καὶ τὸ ἐκεῖσε καταστρωθεν ἔγγραφον θέσπισμα τοῦ ἱσαποστόλου ἁγίου μεγάλου α' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. lonicensis episcopus et Heracleanus et alii. Constantinopolitanus autem chartophylax, quomodo cum sit diaconus, ante antistites sedet, in primæ synodi 18 can. dictum est. Nota autem et canonem qui dicit, spirituales dignitates esse praestantiores sæcularibus dignitatibus. Sed ne hoc eo traxeris, ut nonnulli dicebant, ad ecclesiasticas dignitates im peratoriis praeferendas. Interpretare autem hoc adversus hypodiaconos, qui fortasse superbe et insolenter se gernnt adversus diaconos, vel diaconos qui adversus presbyteros: et die, quod si in sacularibus dignitatibus non licet ei, qui est minoris dignitatis, præsidere vel præferri ei, qui est majore dignitate honoratus, multo magis non licet hoc facere iis qui sunt ecclesiasticis dignitatibus 165 honorati, quas etiam spirituales appellavit; qui quidem ex sua professione debent omnem bonum ordinem observare. Nota ergo canonem, qui circa finem nominat ecclesiasticos gradus dignitates. Nonnulli enim sæpe in judicio dixere, nec ecclesiasticos præfectos, nec metropolitanos inter dignitates collocari, et propterea nec potentem quidem esse ecclesiastici cubicularii vel episcopi ordinem, sed vilem. Hoc autem mihi ita esse non videtur. Et lege pri mum cap. 8 tit. præsentis operis, et illie posituık scriptisque mandatum sancti Constantini Magni qui est apostolis æqualis, decretum, et commentarium 36 cap. primi tit. praesentis operis. Κωνσταντίνου, καὶ τὸ σχόλιον τοῦ λς' κεφαλαίου του ΖΩΝΑΡ. Ο όκτωκαιδέκατος κανὼν τῆς ἐν Νικαίᾳ πρώτης συνόδου μὴ ἐν μέσῳ πρεσβυτέρων καθῆ σθαι τοὺς διακόνους κελεύει, τοὺς δὲ μὴ πειθαρχοῦντες παύεσθαι τῆς διακονίας. Ὁ δὲ παρών και νὼν τοῖς αὐθαδῶς πρὸ τῶν πρεσβυτέρων καθήσθαι ἀναιδευομένοις οὐκ ἔκπτωσιν τῆς διακονίας εἰς κάτ λασιν τῆς αὐθαδείας επάγει, ἀλλὰ ὑποβιβασμὸν ἐκ τοῦ οἰκείου βαθμοῦ. Εἰ γὰρ τυχὸν τῶν ἄλλων διακόνων προβαθμιώτερος ἦν ὁ ἀναιδευσάμενος, καὶ πρὸ τῶν πρεσβυτέρων καθίσας, κατενεχθήσεται εἰς τὸν ἔσχατον τόπον, καὶ ἔσται πάντων ὑποβάθμιος. Εἰ δὲ ὑπὸ τοῦ οἰκείου πατριάρχου ἢ μητροπολίτου ἔν τινι πόλει σταλῇ, ὡς τὸν τόπον ἐκείνου ἀναπληρώσων, τότε ὡς αὐτὸς ὁ στείλας αὐτὸν λογισθήσεται και τις μηθήσεται. Πῶς οὖν ὁ μὲν τῶν κανόνων τὸν ἐν μέσῳ πρεσβυτέρων καθίσαντα βαρύτερον κολάζει, παύων αὐτὸν τῆς διακονίας, οὗτος δὲ κουφοτέραν ἐπάγει τὴν τιμωρίαν τῷ προκαθίσαντι πρεσβυτέρου, καταΓιβάζων αὐτὸν εἰς τὸν ἔσχατον τόπον τοῦ οἰκείου βαθμοῦ; Φασὶν οὖν ὅτι ὁ μὲν τῆς πρώτης συνόδου κανὼν περὶ τῶν ἐν βήματι ἐν ἱερουργίας καιρῷ και θεζομένων ἐν μέσῳ πρεσβυτέρων φησίν, ὅτε διακοσ νεῖν μᾶλλον καὶ ὑπηρετεῖν τοῖς ἱερεῦσιν ὀφείλουσι καὶ παρεστάναι αὐτοῖς· ὁ δὲ τῆς συνόδου ταύτης περὶ τῶν ἐκτὸς βήματος ἐν τυχούσῃ καθέδια προκατ Οισάντων πρεσβυτέρων. Πανταχοῦ μὲν γὰρ τοῖς ἱερεῦσιν οἱ διάκονοι χρεωστοῦσι τιμήν, μάλιστα δὲ ἐν ἱερουργία. Οφφίκια δὲ ἐκκλησιαστικὰ τὰ ἀρχον - ZONAR. Ne medium in presbyterorum consessu locum diaconi occupent, 18 primæ in Nicæa synodi canone interdictum est, contumacesque a ministerio arceri eadem constitutione decretum. Ilie vero canon, qui honestiorem sedendi locum impudenti temeritate sacerdotibus præripuerit, eum in arrogantiæ suæ pœnam non a ministerio quidem repelli, sed de suo gradu deturbari jubet. Proinde si primum forte locum inter diaconos obtinuerat, qui adeo impudenier se gerit et ante pre-byteros sedet, in postremum detrudetur, bonoreque cæteris omnibus inferior habebitur. Si quem tamen diaconum, muneris sui vicarium, in urbem aliquam patriarcha vel metropolitanus destinarit, debitos ipsis præsulibus honores legato deferri, eodemque que ille loco haberi placet. Sed cum altero canone, qui medius inter presbyteros consederit, illi cessationis a ministerio pœna gravior inflicta sit, qua ratione factum arbitremur, ut qui honestiorem locum sacerdote assidente occuparit, cum eo hic canon remissius agat, levioreque animadversionis genere nihil aliud quam postremum inter sui ordinis homines gradum obtinere jubeat? Id igitur ita nonnulli explicant, ut de diaconis, qui dum sacra mysteria peraguntur, in sacrario medii inter presbyteros consedere, quo quidem tempore eos maxime sacerdotibus inservire alque astare oportuerat, primæ synodi canonem accipi velint: hunc vero de iis, qui extra sacrarium,

alio quocunque consessu, digniorem sibi inter sa- τίκια λέγει. Τὸ αὐτὸ δὲ κρατεῖν βούλεται ὁ καν καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἱερῶν ταγμάτων, ὥστε μή τινα ἀξιώματι κοσμικῷ θαῤῥοῦντα ἢ ὀφφικίῳ καταναιδεύεσθαι τῶν ἄλλων, καὶ θρασύνεσθαι κατὰ τῶν προβαθμιωτέρων αὐτοῦ, ὑποδιάκονον τυχὸν κατὰ διακόνου ἢ ἀναγνώστην κατὰ ὑποδιακόνου. Κρείττω γάρ, φησί, τὰ πνευματικὰ ἀξιώματα τῶν κοσμικών, μονονουχί τοῦτο λέγων· Εἰ ἐν τοῖς κοσμικοῖς ἀξιώμασιν οὐκ ἔξεστι τῷ ἥττονος ἀξίας ὄντι προκαθῆσθαι ἢ προτε τιμῆσθαι του μείζονι τετιμημένου ἀξιώματι, πολλῷ πλέον οὐκ ἔξεστι τοῦτο ποιεῖν τοῖς ἐκκλησιαστικαίς ἀξίαις τετιμημένοις, ἃς καὶ πνευματικὰς ἐκάλεσεν, ὡς οὐ κατὰ ἀνθρωπίνην χάριν παρέχεσθαι ὀφειλούσας, ἀλλὰ κατὰ θείαν χάριν ἐπικλήσει τοῦ θείου Πνεύ ματος. cerdotes locum arrogarint, intelligendum esse arbitrentur. Cum enim ubique sacerdotes vereri diaconi debeant, tum id eos, dum opera rei divinæ ministerio impenditur, præslare maxime decet. Oficia vero ecclesiastica ἀρχοντίκια vocal. Iulem porro ut in aliis quoque servetur sacris ordinibns, neve, quia profanam scilicet dignitatem magistratumve quis obtineat, insolenter efferri, ac in superiori ordine constitutis, diacono verbi causa hypodiaconus, aut huic lector insultare temere audeat, hac constitutione decretum. Est ecclesiastica siquidem civili quacunque dignitate praestantior. Cujus quidem argumenti ea vis est, ut quoniam inter eos qui profanos magistratus gerunt, et, qui inferioris est dignitatis, antesedere aut præferri ei, qui majori dignitate honoratur, non licet; multo magis iis idem non liceat, qui ecclesiasticis ornantur dignitatibus, quas etiam spirituales canon hoc loco nominat, quippe quæ non hominum, seul Dei gratia, Spiritus saucti iuvocatione, conferri debent. ARIST. • Diaconus etiam officiumn assecutus, nisi ΑΡΙΣΤ. «Καὶ ὀφφίκιον ἔχων διάκονος, εἰ μὴ τοπο- ‹ patriarchæ vel episcopi locum teneat, si ante < presbyteros sederit, omnium erit intimus.» Fastus sæculares et primos accubitus Patres di» vini ab Ecclesia amputantes, statuunt neminem diaconorum, qualecunque ecclesiasticum habent officium, ante presbyteros sedere; nisi forte, ut vicarius, patriarchæ sui aut metropolitani vicem gerat, in aliam civitatem missus canonicarum quarumdam et ecclesiasticarum causa quæstionum: tunc enim, ut illius locum implens honorabitur. Si quis autem diaconus tyrannica adductus audacia, 166 aliter ausus fuerit supra presbyterum sedere, suo gradu dejectus erit, et omnium ultimus diacom norum evadet. CANON VIII. CANON ‹ In omnibus ea, quæ a nostris sanctis Patribus ‹ decreta sunt, nos quoque rata ac firma esse • volentes, canonem quoque renovamus, qui jubet singulis annis uniuscujusque provinciæ ‹ episcoporum synodos fieri, ubi metropolitanus • episcopus satius esse duxerit. Quoniam autem • propter aliquas Barbarorum incursiones el • quasdam alias incidentes causas, non possunt • qui ecclesiis præsident synodos bis in auno ſa- • cere, visum est, ut omnino semel in anuo pro- • pter ecclesiasticas quæstiones, ut verisimile ‹ est, emergentes, prædictorum episcoporum in ‹ unaquaque provincia fiat synodus, a sancto • Pascha festo, et usque ad Octobris mensis • complementum, singulis annis, in loco quem, ⚫ ut prædictum est, metropolitanus episcopus < aptiorem judicaverit: ii autem, qui non con- • veniunt, episcopi, cum in suis civitatibus agant · τηρητής εἴη πατριάρχου ἢ ἐπισκόπου, πρὸ τῶν • πρεσβυτέρων καθεζόμενος, ἁπάντων ἐσχατώ «τερος έποιτο. Τοὺς κοσμικούς τύφους καὶ τὰς πρωτοκλισίας οι θεῖοι Πατέρες ἐκ τῆς Ἐκκλησίας περιαιρούντες, προστάττουσι μηδένα τῶν διακόνων, κἂν οἱονδήποτε ἐκκλησιαστικὸν ὀφφίκιον ἔχῃ, τῶν πρεσβυτέρων και θέζεσθαι ἄνωθεν, εἰ μή που, ὡς τοποτηρητής, τὸ πρόσωπον ἐπέχει τοῦ οἰκείου πατριάρχου ή μητρο πολίτου, ἐν ἑτέρᾳ πόλει σταλείς χάριν κανονικών καὶ ἐκκλησιαστικῶν ζητημάτων· τότε γὰρ, ὡς τὸν ἐκείνου τόπον ἀναπληρῶν, τιμηθήσεται. Εἰ δὲ ἄλλως τολμήσει τις τῶν διακόνων, τυραννικῷ θράσει χρώμενος, τῶν πρεσβυτέρων ἄνωθεν καθεσθῆναι, τοῦ ἰδίου βαθμοῦ καταβιβασθήσεται, καὶ πάντων ἔσχα τος τῶν διακόνων γενήσεται. • Ἐν πᾶσι τὰ ὑπὸ τῶν ἁγίων Πατέρων ἡμῶν θε · σπισθέντα καὶ ἡμεῖς κρατεῖν βουλόμενοι, ἀνα- • νεοῦμεν καὶ τὸν κανόνα τὸν διαγορεύοντα καθ' • ἕκαστον ἔτος συνόδους τῶν ἑκάστης επαρχίας • γίνεσθαι ἐπισκόπων, ἔνθα ἂν ὁ τῆς μητροπό 4 λεως δοκιμάσῃ ἐπίσκοπος. Ἐπειδὴ δὲ διά τινάς «τε τῶν βαρβάρων ἐπιδρομάς, διά τε προπι · πτούσας ετέρας αἰτίας, ἀδυνάτως οἱ τῶν ἐκ· • κλησιῶν πρόεδροι ἔχουσι δὲς τοῦ ἐνιαυτοῦ τὰς • συνόδους ποιεῖσθαι, ἔδοξεν, ὥστε τρόπῳ παντί • ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ τὴν τῶν προγεγραμ- • μένων ἐπισκόπων διὰ τὰ ὡς εἰκὸς ἀναφυόμενα • ἐκκλησιαστικά κεφάλαια ἐν ἑκάστῃ ἐπαρχία γίν • νεσθαι σύνοδον ἀπὸ τῆς ἁγίας τοῦ Πάσχα ἑορτῆς • καὶ μέχρι συμπληρώσεως τοῦ Ὀκτωβρίου μηνός ι ἑκάστου έτους κατὰ τὸν τόπον, ὃν ὁ τῆς μητρο • πόλεως, καθά προείρηται, δοκιμάσει ἐπίσκοπος • Τοὺς δὲ μὴ συνιόντας ἐπισκόπους, ἐνδημοῦντας Guill. Beveregii nota. "Απαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ. Hæc usque ad γίνεσθαι σύνοδον inclusive in sine summo canonis detrimento desunt. mis. Amerbachiano non

IN CAN. VIII CONC. IN TRULLO. • ταῖς ἑαυτῶν πόλεσι, καὶ ταῦτα ἐν ὑγείᾳ διά- · γοντας, καὶ πάσης ἀπαραιτήτου καὶ ἀναγκαίας · ἀσχολίας ὄντας ἐλευθέρους, ἀδελφικῶς ἐπι · πλήττεσθαι. • et sani sint, et ab omni inevitabili et necessario c negotio liberi, fraterne corripiantur.» BALS. Quomodo et quando debeant episcopi ad suos primos convenire, ut synodi habeantur, et ecclesiasticæ quæstiones solvantur, in diversis præcedentibus canonibus dictum est. Lege et caput octavum tituli octavi præsentis operis, et quæ ibi scripti sunt. Praesens autem canon nihil plus quam alii dicit, præterquam ut semel fiant in anno synodi. Lege et quartæ synodi canon. décimum nonum, et primæ synodi canonem quintum, et sanctorum apostolorum canonem tricesimum septimum. Dical autem non nemo, quod cum episcopi quotannis ΒΑΛΣ. Περὶ τοῦ πῶς καὶ πότε ὀφείλουσιν οἱ ἐπίσκοποι παρὰ τοῖς πρώτοις αὐτῶν συνέρχεσθαι, ὥστε γίνεσθαι συνόδους, καὶ λύεσθαι τὰ ἐκκλησιαστικά ζητήματα, εἴρηται ἐν διαφόροις προλαβοῦσι κανόσιν. Ανάγνωθι και κεφ. η' τίτλου η' τοῦ παρα όντος συντάγματος, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ. Ο δὲ παρών κανὼν οὐδέν τι πλέον τῶν ἄλλων φησὶν ἀλλ᾽ ἢ τὸ γίνεσθαι ἀπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ τὰς συνόδους. Ανάγνωθι καὶ τῆς δ' συνόδου κανόνα ιθʹ, καὶ τῆς α' συνόδου κανόνα εʹ, καὶ τῶν ἁγίων ἀποστόλων και νένα λζ'. Εἶποι δέ τις ὡς, τῶν ἐπισκόπων ἀναγκαζομένων παρὰ τοῖς μητροπολίταις ετησίως συνέρ- & apud metropolitanos convenire cogantur, metropoχεσθαι, οἱ μητροπολῖται οὐκ ἀναγκασθήσονται παρά τῷ πατριάρχῃ συνελθεῖν. "Η γὰρ οὗτοι παρὰ πα τριάρχη συνέρχονται, καὶ συμβαίνει τὰς τῶν ἐπαρχιωτῶν ἐπισκόπων συνόδους ἀπράκτους, ἢ οὐ συνέρε χονται, καὶ αἱ πατριαρχικαὶ σύνοδοι οὐ γενήσονται. Καὶ ταῦτα μὲν ἴσως ἐρεῖ τις· σὺ δὲ ἀνάγνωθι ἐπιστατικώτερον τὸ κ' κεφάλ. τοῦ· α' τίτλου τοῦ γι βιβλίου λέγον ἐν μέρει οὕτως· Κελεύομεν πᾶσι τρότοις μίαν σύνοδον γίνεσθαι καθ᾽ ἕκαστον ἔτος ἐν ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ ἢ τῷ Ἰουνίῳ ἢ τῷ Σεπτεμβρίῳ μηνὶ, καὶ συνιέναι παρὰ μὲν τοῖς μακαριωτάτοις πατριάρχαις ἐκείνους τοὺς παρ᾽ αὐτῶν χειροτονου - μένους, μὴ ἔχοντας δὲ δίκαιον ἄλλους ἐπισκόπους χειροτονεῖν· παρὰ δὲ τοῖς ὁσιωτάτοις μητρο- c Jitani apud patriarcham convenire non cogentur. Vel enim illi apud patriarcham conveniunt, et provincialium episcoporum synodos cessare usu venit, vel non conveniunt, et patriarchæ synodi non fient. Et hæc quidem dicat aliquis, verisimile est. Tu autem diligentius lege caput vicesimum tituli primi lib. tertii, hæc ex parte dicens, Omnimodo unam synodum quotannis celebrari mandamus in unaquaque provincia, vel Junio vel Septembri mense, et eos qui åb illis ordinantur, alios autem episcopos ordinandi jus non habent apud beatissimos patriarchas convenire. Apud religiosissimos autem metropolitanos cujusque provinciæ qui ab iis ordinati sunt. Nota igitur ex hac Novella quam ob rem proGuill. Beveregii nota. Εἴποι δέ τις. Hæc usque ad finem hujus interpretationis nunc primum ex ms. Bodleiano in lucem Græce emittimus. Græce inquam, nam Latine antehac in Gulielmi Morelii editione edita sunt. Quinetiam in ms. Amerbachiano leguntur, eodem modo, quo in nostro; nisi quod pro απράκτους ibi legatur άπρακτεῖν. Μὴ ἔχοντας δὲ δίκαιον ἄλλους επισκό τους χειροτονεῖν. Eliamsi bac constans sit loci bujusce lectio, non modo in omuibus Balsamonis colicibus mss. verum etiam in ipsa Justiniani novella 137 cap. 4, unde in Basilica a Balsamone citata relatus est (sed hodie ibi non exstat), suspicor tamen mendum in eum irrepsisse. Juxta hanc enim lectionem jussum est ab imperatore, ut apud patriarchas cujusque diœceseos episcopi ab iis ordinati, et qui non habent jus alios episcopos ordinandi, quotannis conveniant; episcopi autem apud suos metropolitanos. Enimvero quinam illi episeopi esse possunt, qui a patriarchis ordinati sunt, et tamen alios episcopos ordinandi jus non habent: Et præterea quinam ex lege, tam canonica quam civili, apud patriarchas convenire debent, præter metropolitanos? At omnes metropolitani, eo ipso nomine, quod sunt metropolitani, alios episcopos ordinandi potestatem habent. Non me latet, nonnullos fuisse archiepiscopos et metropolitanos, qui nullos sibi subjectos episcopos habuerunt; verum Justiniani, a quo est haec novella, temporibus hujusmodi archiespicoporum et metropolitanorum, quibus nulli suberant episcopi dignitas, nondum instituta erat, sed a posterioribus imperatoribus introducta est. Episcopi autem Derci, Messenæ, Paii, Apri, a Balsamone ad suam astruendam opinionem commemorati, nec archiepiscopi proprie erant, nec metropolitani, sed episcopi aŭtoκέφαλοι, ut ex ipsa episcopatuum notitia constat: qui proinde nec a patriarcha aliquo ordinati sunt. Vereor itaque, ne µh hoc loco pro xal mendose ponatur; ut sensus sit, eos apud patriarchas in synodo quotannis congregari debere Episcopos, qui ab ipsis ordinati sunt, et alios ordinandi episcopos jus habent, hoc est, metropolitanos, qui et a patriarchis ordinati sunt, et ipsi alios episcopos ordinarunt. Sic quidem Photius legisse videtur, eo quod hanc etiam novellam producat ad probandum metropolitanorum synodos apud patriarcham, episcoparum apud metropolitanos peragendas esse: γίνεσθαι συνόδους μητροπολιτῶν παρὰ τοῖς πατριάρ χαις, καὶ τῶν ἐπισκόπων παρὰ τοῖς μητροπολίταις. Phot. Nomiocan. tit. 8, cap. 8. Sed ne quid dissimulemus, hoc saltem pro altera et vulgari lectione dici potest, quod juxta eam episcopi sufraganei, sive provinciales patriarchæ alicujus, quibus non sub patriarchæ sed metropolitani nomine præest, apud eum convenire debent: hi enim ab eo quidem tanquam a metropolitano ordinati sunt, sed alios tamen episcopos, metropolitanorum more, ordinandi potestatem non habent. Et ipse quidem Justinianus huic interpretationi ſavere videtur, ubi in altera novella jubet unumquemque beatum archiepiscopum et patriarcham, et metropolitam sanclissimos episcopos sub se constitutos in eadem provincia semel aut secundo per singulos annos ad se convocare. Justin. Novel. 123, cap. 10. Hic enim, ut videre est, non solum archiepiscopi et metropolitæ, sed et patriarchæ episcopos habent sub se in eadem provincia constitutos, quos ad synodum convocare debent. Et sic quidem Romanus, Antiochenus, et Alexandrinus habuerunt; sed non item Constantinopolitanus et Hierosolymitanus. Illi enim metropolitani priusquam patriarchæ fuerunt; hi autem

vinciales patriarcha Constantinopolitani vocantur, πολίταις ἑκάστης επαρχίας τοὺς ὑπ' αὐτῶν χειροτο archiepiscopus Derci, Messange, Parii, Apri, et alii nonnulli archiepiscopi et metropolitani, quibus nulli subsunt episcopi. Illi enim et soli ad patriarcham semel quotannis convenire compelluntur. Reliquas autem causas ab aliis allatas ne admittas. Lege et finem dicti vigesimi capitis statuentis sumniis suppliciis subjiciendos esse præsules, qui episcopos hujusmodi celebrare synodos non compel - Iunt. νουμένους. Σημείωσαι οὖν ἀπὸ ταύτης τῆς νεαρᾶς τὴν αἰτίαν, δι' ἣν λέγονται ἐπαρχιῶται τοῦ παρ τριάρχου Κωνσταντινουπόλεως ὁ Δέρκου, ὁ Μεσήνης, ὁ Παρίου, ὁ ᾿Απρου, καὶ ἄλλοι τινὲς ἀρχιεπίσκοπος καὶ μητροπολῖται μὴ ἔχοντες ἐπισκόπους· οὗτοι γὰρ ἀναγκάζονται καὶ μόνοι παρὰ τῷ πατριάρχη ἅπαξ ἐνιαυτοῦ συνέρχεσθαι· τὰς δὲ λοιπὰς αἰτίας παρά τινων λεγομένας μὴ παραδέχου. 'Ανάγνωσον καὶ τὸ τέλος τοῦ ῥηθέντος κ' κεφαλ. διοριζομένου ἐσχάτας τιμωρίας ὑφίστασθαι τοὺς ἄρχοντας τοὺς μὴ καταναγκάζοντας τοὺς ἐπισκόπους τὰς τοιαύτας συνόδους ποιεῖν. ZONAR. Quod apostolicis antea synodicisque canonibus cautum fuerat, hæc quoque synodus renovata constitutione decrevit, ac, ut singulis annis in unaquaque provincia synodus haberetur, edixit; adeo ut omni modo, hoc est nullo causæ cujusquam obtentu tergiversationeque admissa synodus in unaquaque provincia semel quotannis habeatur propter emergentes 167 in Rcclesia difficultates; idque a festo Paschatis ad finem usque mensis Ociobris. Sed de his fusius in superiorum canonuni explicatione disseruimus. ARIST. • Quandoquidem bis nequit, semel quot- ‹ annis saltem celebretur synodus, inter Pascha • et mensem Octobrem. Propter difficultates episcopis accidentes, et Barbarorum incursiones, decretum de synodo bis quotannis celebrando a præsenti canone contrahi tur; et decernitur, semel in singulis annis haberi synodum inter Pascha et mensem Octobrem. CANON IX. • Nulli licere clerico cauponiam habere tabernam. ΖΩΝΑΡ. Καὶ οἱ θεῖοι ἀπόστολοι καὶ αἱ προλα βοῦσαι σύνοδοι περὶ τῶν ἐτησίων τούτων κανόνας ἐξέθεντο, καὶ ἡ σύνοδος αὕτη ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ γίνεσθαι συνόδους ἐν ταῖς ἐπαρχίαις διετάξατο, ἀνανεοῦσα τοὺς κειμένους περὶ αὐτοῦ κανόνας, ὥστε ἐκ παντὸς τρόπου, ἀντὶ τοῦ ἀπαραιτήτως καὶ ἀπροφασίστως, ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐν ἑκάστῃ ἐπαρ χίᾳ γίνεσθαι σύνοδον διὰ τὰς ἀναφυομένας ἐκκλησιαστικὰς αἰτίας. Γίνεσθαι δὲ ταύτην ἀπὸ τοῦ Πάσ σχατος μέχρις ὅλου τοῦ Ὀκτωβρίου μηνός. Εγράφη δὲ περὶ τούτου πλατύτερον ἐν τοῖς προλαβοῦσι και νόσιν. ΑΡΙΣΤ. «Ἐπεὶ μὴ δὶς δυνατὸν, ἅπαξ ἑκάστου έτους • γινέσθω σύνοδος μέσον τοῦ Πάσχα καὶ τοῦ • Οκτωβρίου μηνός. Διὰ τὰς προσπιπτοντας δυσχερείας τοῖς ἐπισκό ποις καὶ τὰς τῶν βαρβάρων ἐπιδρομὰς τὸ δις τοῦ έτους γίνεσθαι σύνοδον ὑπὸ τοῦ παρόντος συνεστάλη κανόνος. Καὶ ὡρίσθη ἅπαξ ἐφ' ἑκάστῳ ἐνιαυτῷ για νεσθαι σύνοδον μεταξὺ τοῦ Πάσχα καὶ τοῦ Ὀκτω βρίου μηνός. • Μηδενὶ ἐξεῖναι κληρικῷ καπηλικὸν ἐργαστής Guill. Beveregii nola. priusquam throni eorum ad patriarchatus promoti sunt, aliis perpetuo metropolitanis subjecti fuerunt, Constantinopolitanus quidem Heracleensi, et Cæsariensi Hierosolymitanus; quo factum est, ut etiamsi postea patriarchæ fuerint, nullam tamen provinciam habuerint, in qua metropoliticam potestatem exercere poterant. Balsamon, fateor, hoc loco asserit, episcopos supradictos, Derci, Messenæ, Parii, Apri, aliosque επαρχιώτας του πατρι άρχου Κωνσταντινουπόλεως dictos fuisse: sed haud dubie summe καταχρηστικώς ita appellati sunt; cum patriarcha Constantinopolitanus nullam ἐπαρ χίαν habuerit, nedum illos proprie επαρχιώτας habere potuit, qui, ut ante dictum est, αὐτοχές pazo fuerunt. Quinetiam ipse Balsamon indigitat alias ab aliis datas fuisse rationes, quare dicti episcopi ἐπαρχιῶται provinciales patriarcha Constantinopolitani vocati sunt: unde constat verain non constitisse rationem. Quod si isti in provincia, ei peculiariter tanquam metropolitano sirbjecta, constituti fuissent, nihil dúbii esse potuit, cur ita cognominarentur. Sed et nihil certius est, quam eos in diversis provinciis sitos esse; ac propterea provinciales episcopi omnes eorum nemini esse poterant. Adeo ut quæcunque demum fuerit ratio, cur ita dicerentur, hæc saltem a Balsamone excogitata, nulla est; nisi forsitan provincialium adinstar episcoporum, ili ad Constantinopolitanum patriarcham quotannis convenire compellerentur; p quod Balsamon quidem asserit, sed refragante veteri episcopatuum notitia, in qua isti throni αυτοκέφαλοι nominantur. Cum autem Patriarchæ Romanus, Alexandrinus, et Antiochenus suffraganeos sive provinciales episcopos proprie sic dictos habuerint, a se quidem ordinatos, sed nullam alios episcopos ordinandi potestatem habestes: illi juxta hanc novellam eos ad synodum convocare polerant. Sed cum Justinianus imperator Constantinopoli sedem imperialem habuerit, ad eum haud dubie æque ac ad alias sedes patriarchales in novella ista condenda respexit: quæ propterea de metropolitanis potius ad patriarchas suos conveniendis intelligenda est. Sed ita intelligi nequit, nisi vulgaris hæc lectio immutetur, quandoquidem cmnes metropolitani tunc temporis alios episcopos ordinandi jus habebant. Μηδενὶ ἐξεῖναι κληρικῷ. Constantini Harme nopuli epitome hujus canonis sic se habet, Κληρικὸς καπηλικὸν ἐργαστήριον ἔχων, ἢ παυσάσθω, ἢ και θαιρείσθω, Clericus, qui officinam cauponariam habet, aut desistat, aut deponatur. In quam scholiastes haec notat, Υπατριάρχης Λουκᾶς καὶ μυρεψικά ἐργαστήρια ἢ λουτρὰ πρὸς τῶν κληρικῶν ἐνεργεῖ. σθαι ἀπείρηκε διὰ σημειώματος, ὡς αἰσχροῦ κέρδους καὶ ψεύδους παραίτια. Κωλύει δὲ τοὺς διακόνους κα τρικῆς ἀντιποιεῖσθαι, καὶ ἀφορισμῷ καθυποβάλλει τοὺς κοσμικὰ καὶ δημόσια διενεργούντας κληρικούς. Καὶ ὁ πατριάρχης Μιχαὴλ ὁ τοῦ ᾿Αγχιάλου, κοσμικά

IN CAN. IX CONC. IN TRULLO. ι ριον ἔχειν. Εἰ γὰρ τῷ τοιούτῳ εἰσιέναι ἐν και • πηλείῳ οὐκ ἐπιτέτραπται, πόσῳ μᾶλλον ἄλλοις • ἐν τούτῳ διακονεῖσθαι, καὶ ἃ μὴ θέμις αὐτῷ • ἐγχειρεῖν; Εἰ δέ τι τοιοῦτον διαπράξοιτο, ἢ παν- · σάσθω, ἢ καθαιρείσθω.» ΒΑΛΣ. Ὁ μὲν νδ' κανὼν τῶν ἁγίων ἀποστόλων ἀφορίζεσθαι λέγει τοὺς ἐσθίοντας ἐν καπηλεῳ κληρικούς· ὁ δὲ παρών διορίζεται μὴ ἔχειν κληρικών καπηλικὸν ἐργαστήριον, ήγουν μὴ ἐνεργεῖν ἐμπορίαν καπηλικήν. Εἰ γὰρ κατὰ δεσποτείαν ἔχει καπηλικὸν ἐργαστήριον, καὶ πρὸς ἑτέρους τοῦτο ἐκδίδωσι, και νὸν οὐκ ἔστι. Τοῦτο γὰρ καὶ παρὰ μοναστηρίων καὶ ἐκκλησιῶν διαφόρων γίνεται· ὥστε τὸ ἔχειν ἐνταῦθα ἀντὶ τοῦ ἐνεργεῖν ἐκλάμβανε. Ἐπεὶ δὲ ἕτερόν ἐστι τὸ εἰσέρχεσθαι ἐν καπηλείῳ ἀλλοτρίῳ καὶ ἐσθίειν, καὶ ἕτερον τὸ ἐμπορεύεσθαι καπηλικήν τέχνην, ἐν μὲν τῷ ἀποστολικῷ κανόνι ἀφορίζεσθαί φησι τὸν ἐσθίοντα ἐν καπηλείῳ κληρικὸν, καὶ μετὰ παραγγελίαν μὴ διορθούμενον, πάντως διὰ τὸ μετριώτερον τοῦ ἁμαρτήματος· τὸν δὲ ἐνεργοῦντα κληρικὸν και πηλικὸν ἐργαστήριον, μὴ διορθούμενον μετὰ παραγ γελίαν, καθαιρεῖσθαί φησιν ὁ παρὼν κανών, πάντως, διὰ τὸ βαρύτερον τοῦ ἁμαρτήματος. Ανάγνωθι τὰ παραγραφέντα ἐν τῷ ῥηθέντι νδ' ἀποστολικῷ και νόνι, καὶ συνόδου Λαοδικείας κανόνα κδ', συνόδου Καρθαγένης κανόνα μ', καὶ βιβλίου δ' τῶν Βασιλι κῶν τίτλου α' κεφ. τελευταῖον, ὅπερ κατεστρώθη ἔξωθεν τοῦ λε' κεφ. τοῦ θ' τίτλου τοῦ παρόντος συν τάγματος. ΖΩΝΑΡ. Τὸ ἔχειν καπηλικὸν ἐργαστήριον κληρι κὶν νοητέον τὸ δι᾽ ἑαυτοῦ ἐνεργεῖν αὐτὸν ἐν αὐτῷ καὶ ὑπηρετεῖν. Οὐ γὰρ εἴσχημον, ἀλλὰ καὶ λίαν ἐστὶν ἀπρεπὲς τὸ καπηλείου προΐστασθαι κληρικόν, καὶ τοὺς εἰς αὐτὸ εἰσιόντας ὑποδέχεσθαι, καὶ βρώ ματα παρατιθέναι αὐτοῖς, καὶ οἶνον ἐγχέειν. ῇ γὰρ ἀπηγόρευται τὸ ὅλως εἰς καπηλεῖον εἰσέρχεσθαι κατὰ τὸν νδ' κανόνα τῶν ἁγίων ἀποστόλων, πῶς οὗτος ἐν αὐτῷ διηνεκῶς ἔσται ἀναστρεφόμενος; Τόν τε τοῦτο ποιοῦντα ἢ παύεσθαι βούλεται ὁ κανὼν ἡ καθαιρεία σθαι. Εἰ δέ τις κληρικὸς τοιοῦτο ἐργαστήριον ἔχων ἑτέρῳ αὐτὸ ἐκμισθώσει, περὶ τὴν οἰκείαν κατάστα σιν οὐ βλαβήσεται. ‹ Si ei enim in cauponam ingredi non est perc missum, quanto magis et aliis in ea nuinistrare, ‹ ea, quæ non licet ipsi tractare? Si quid autem tale fecerit, vel cesset, vel deponatur. › BALS. Quinquagesimus quartus apostolorum canon clericos segregari jubet, qui in caupona comedunt. Decernit autem præsens canon, ne clericus habeat cauponiam officinam, sive ne cauponiam mercaturam exerceat. Si enim cauponiam officinam in dominio habet, et eam aliis elocat, novum non est. Hoc enim etiam apud monasteria et diversas ft ecclesias. Quamobrem, habere bic, pro eo quod est exercere, accipe. Quoniam autem aliud est in alienam cauponam ingredi et comedere, et aliud cauponariam exercere: in canone quidem aposto lico clericum, qui in caupona comedit, et post denuntiationem non corrigitur, eo oinnino quod peccatum sit levius, segregandum dicit. Clericun autem qui cauponiam tabernam exercet, nec post denuntiationem corrigitur, præsens canon, quoniam gravius omniuo peccaturn est, dicit esse deponendum. Lege quæ ascripta sunt in dicto quinquagesimo quarto canone apostolico, et synodi Laodic. can. 24 synodl. Carth. canone 40 et 4 libri Basilic. tit. primi cap. ultimum quod extra 35 cap. 9 til. praesentis operis, positum est. ZONAR. Quod cauponiam domum habere clerici hoc canone prohibentur, id ita accipiendum est, ut eis videlicet operas in caupona locare, ejusque ministeriis inservire ne liceat. Turpe siquidem, alque ab ordinis dignitate vehementer alienum, exercende cauponæ clericum præsidere, excipiendis hominibus, apponendis ferculis præsto esse, pincernæque quodammodo operam ac ministeria hospitions exhibere. Cui enim ut apostolico canone quinquagesimo quarto videre est, ad cauponam divertere omnino non permissum, quo pacto talis in co perpetuo versabitur? Qui igitur id fecerit, aut al eo instituto cessare, aut depositione multari canon jubet. Domum tamen ejusmodi habere, ac locare alteri, clericis quoque sine ulla dignitatis jactura concessum est. ΑΡΙΣΤ. < Εἰ εἰσιέναι ἐν καπηλείῳ κεκώλυται κληρι- ARIST. • Si cauponam ingredi prohibetur cleri- • κὸς, καὶ ἔχειν κωλυθήσεται μᾶλλον ἢ τοίνυν • παυθήσονται, ή καθαιρεθήσονται. Οὐκ ἔξεστι κληρικὸν καπηλικὴν ἐργαστήριον ἔχειν, καὶ ἐνεργεῖν ἐν αὐτῷ· εἰ γὰρ κεκώλυται ἐν ἀλλοτρίῳ καπηλείῳ εἰσέρχεσθαι, εἰ μὴ δι' ἀνάγκην τοῦτο ποιήσει, πολλῷ πλέον ἔχειν αὐτὸν καπηλεῖον οὐ χρή, καὶ ἄλλοις ἐν τούτῳ διακονεῖν. Ὁ δὲ τολμῶν τοῦτο < cus, et habere magis prohibebitur: vel itaque • desistant, vel deponantur. Non licet clerico cauponariam habere officinam, et in ea operari. Si enim alterius cauponam ingredi prohibetur, nisi forsitan ob necessitatem illud fecerit: multo magis eum 168 habere cauponam et aliis in ea ministrare non oportet. Qui nota. Guill. Beveregii ὀφφίκια, ἢ πρακτορικὰς ἐνεργείας, ἢ κουρατωρείας τοὺς κληρικοὺς ἐπισκήπτει διὰ σημειώματος μὴ ἀναδέχεσθαι. Patriarcha Lucas etiam seplasturias officinas, aut balnearias a clericis curari per adnotationem vetuit: veluti quæ turpi lucro et mendacio occasionem præbent. Interdicit etiam diaconis, ne medicinam faciant; et segregationi subjicit clericos qui mundana publicaque negotia traciant. Iliaen patriarcha Michael Anchialinus per adnotationem mandal, ut clerici officia sæcularia, vel exactorum munia, vel cura'orum non suscipiant. Harmenop. Epit. can. sect. 5 tit. 2.

hoc autem facere ausus fuerit, et cessare non per- πράττειν, καὶ μὴ ὑπακούων παυθῆναι, καθαιρεθήν suadetur, deponetur. CANON X. Episcopus, vel presbyter, vel diaconus, qui usu4 ras, vel quæ dicuntur centesimæ, accipit, vel • cesset, vel deponatur. › BALS. In decimo septimo canone primæ syn. satis scripsimus de omnibus sacerdotibus, seu sacris initiatis qui usuras accipiunt, vel aliquod aliud turpe lucrum sibi excogitant. Et lege quæ in illo scripta sunt; et invenies solutionem repugnantia quæ esse videtur illius canonis et præsentis. Præsens enim canon, et apostolicus 44 vel cessare, vel deponi jubent eum qui tale quid facit. Decimus septimus autem canon prime synodi eum deponi jubet. Lege et 27 cap. 9 tit. præsentis operis. ZONAR. Usuras exigere, non episcopi solum, presbyteri, et diaconi, sed et omnes in canone recensiti, primæ synodi decimo septimo canone prohibentur. Ibi nos, et quid centesima sit explicavimus, et fusius, quæ ad ipsius canonis explicationem pertinent, exsecuti sumus. Ad ea igitur lectorem remittimus. Sed et eadem, quæ hoc loco, Laodicens quoque synodi quarto canone præcipiuntur. ARIST. ‹ Episcopus, presbyter et diaconus qui • usuras accipit, nisi cesset, deponatur.» Perspicuus. CANON XI. • Nemo eorum qui in sacerdotali ordine enume- c ‹ rantur, vel laicus, Judæorum azyma comedat, • vel ullam cum eis familiaritatem ineat, vel in 4 morbis accersal, vel ab eis medicinas accipiat, 1 vel una cum eis in balneis omnino lavetur. Si ‹ quis autem hoc facere aggressus fuerit, si sit • quidem clericus, deponatur: si autem laicus, • segregetur. › BALS. Sancti Patres nos cum Judæis nullam communionem habere volentes, statuunt nos lon debere cum eis festa celebrare, nec accipere, nec comedere, quæ nunc ab illis fiunt azyma, nec ab iis medicinam accipere, nec cum eis lavari. Eos autem qui præter hæc faciunt, si quidem clerici, deponi jubent: si vero laici, segregari. Quære Laod. syn. can. 31, 52, 57, 58 et sanctorum apostolorum canonem 70, et ejus interpretationem. Nec dicat quispiam, quod illa azyma vetiti sunt comedere quæ dantur ab hæreticis, non autem sacrificium facere per azyma, vel absolute comedere azyma; quoniam nos quoque diverso modo azyma comedinus, quæ dicuntur λειπανάβατα. Audiet enim quod non azyma comedere sit prohibitum, sed per azyma more Judaico festa celebrare. Quod est autem majus festum incruento sacrificio, quod σεται. ΚΑΝΩΝ Ι. • Επίσκοπος, ἢ πρεσβύτερος, ἢ διάκονος, τόκους ἢ • τὰς λεγομένας ἑκατοστὰς λαμβάνων, ή παυσά- • σθω, ή καθαιρείσθω.» ΒΑΛΣ. Ἐν τῷ ιζ' κανόνι τῆς α' συνόδου ἱκανῶς ἐγράψαμεν περὶ πάντων τῶν ἱερωμένων, τῶν λαμβανόντων τόκους, ἢ καὶ ἕτερόν τι αἰσχρὸν κέρδος ἑαυ τοῖς ἐπινοουμένων. Καὶ ἀνάγνωθι τὰ ἐν ἐκείνῳ γρα φέντα· καὶ εὑρήσεις τὴν λύσιν τῆς δοκούσης ἐναντιο φανείας ἐκείνου τε τοῦ κανόνος καὶ τοῦ παρόντος. Ο μὲν γὰρ παρὼν κανὼν καὶ ὁ ἀποστολικὸς μὲ ἢ παύ σασθαι ἢ καθαιρεῖσθαί φησι τὸν τοιοῦτόν τι ποιοῦνта ὁ δὲ ιζ' κανὼν τῆς αʹ συνόδου καθαιρεῖσθαι τοῦτόν φησιν. 'Ανάγνωθι καὶ τὸ κα' κεφάλαιον τοῦ θ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. ΖΩΝΑΡ. Ὁ δὲ τῆς πρώτης συνόδου ἑπτακαιδέκατης κανὼν οὐ τοὺς ἐπισκόπους καὶ πρεσβυτέρους καὶ διακόνους μόνον κωλύει λαμβάνει» τόκους, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐν τῷ κανόνι ἐξεταζομένους. Ενθα καὶ τί ἐστιν ἑκατοστὴ ἡρμήνευται, καὶ πλατύτερον τὰ περὶ τοῦ κανόνος ἐξήγηται. Καὶ ζητητέον ἐκεῖνα. Τὰ αὐτὰ δὲ καὶ ὁ τέταρτος κανὼν τῆς ἐν Λαοδικεία συνόδου κε - λεύει. ΑΡΙΣΤ. • Ἐπίσκοπος, πρεσβύτερος, καὶ διάκονος ι τόκους λαμβάνων, εἰ μὴ παύοιτο,καθαιρείσθω.» Σαφής. Μηδεὶς τῶν ἐν ἱερατικῷ καταλεγομένων τάγματι • ἢ λαϊκὸς τὰ παρὰ τῶν Ἰουδαίων ἄζυμα ἐσθιέτω, • ἢ τούτοις προσοικειούσθω, ἢ ἐν νόσοις προσκα- • λείσθω, καὶ ἰατρείας παρ' αὐτῶν λαμβανέτω, ἢ · ἐν βαλανείοις τούτοις παντελῶς συλλονέσθω • Εἰ δέ τις τοῦτο πρᾶξαι ἐπιχειροίη, εἰ μὲν κλη · ρικός εἴη, καθαιρείσθω· εἰ δὲ λαϊκός, ἀφοριζέ ι σθω.» ΒΑΛΣ. Μηδεμίαν κοινωνίαν ἔχειν ἡμᾶς μετὰ τῶν Ἰουδαίων οἱ θεῖοι Πατέρες θέλοντες, διορίζονται μὴ συνεορτάζειν τούτοις ἡμᾶς, μηδὲ λαμβάνειν καὶ ἐσθίειν τὰ παρ' αὐτῶν τηνικαῦτα γινόμενα άζυμα, μηδὲ ἱατρεύεσθαι παρὰ τούτων, ή συλλούεσθαι. Τους δὲ ποιοῦντας παρὰ ταῦτα, κληρικοὺς μὲν ὄντας, παρ ρακελεύεται καθαιρεῖσθαι, λαϊκοὺς δὲ, ἀφορίζεσθαι. Ζήτει τῆς ἐν Λαοδικεία συνόδου κανόνα λα', λβ', λέ' καὶ λη', καὶ τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανόνα ο, καὶ τὴν ἑρμηνείαν αὐτοῦ. Καὶ μή τις λεγέτω ὡς ἐκεῖνα τὰ ἄζυμα ἐκωλύθησαν ἐσθίεσθαι τὰ παρὰ τῶν αἱρε τικῶν διδόμενα, οὐ μὴν τὸ γίνεσθαι θυσίαν διὰ ἀξύ μων, ἢ ἁπλῶς τὸ ἐσθίειν ἄζυμα· ὅτι καὶ ἡμεῖς διαφόρως ἐσθίομεν άζυμα τὰ λεγόμενα λειπανάβατα Ακούσει γὰρ ὡς οὐ τὸ ἐσθίειν ἄζυμα κεκώλυται, ἀλλὰ τὸ διὰ ἀζύμων κατὰ τοὺς Ἰουδαίους ἑορτάζειν. Ποία δὲ μείζων ἑορτή τῆς ἀναιμάκτου θυσίας ἐστὶν, Guill. Beveregii nota. Εν βαλανείοις τούτοις παντελῶς συλ Λουέσθω. Με. Auerbachianus legit ἐν βαλανείοις παντελῶς τούτους λαμβανέτω. Sed omnes reliqui codices una cum interpretibus in nostra lectione consentiunt. Λειπανάθατα. Juc, ni fallor, vocabulum alibi non occurrit. Ex hoc autem Balsamonis loco constat aliquod cibi sine fermento confecti genus ita dictum fuisse, Græcis vulgo usitatum.

IN CAN. XII CONC. IN TRULLO. ἦν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἡμῖν παρέδωκε Dominus noster Jesus Christus tradidit tempore κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ θανάτου αὐτοῦ καὶ τῆς Πασχα λίου ἑορτῆς; Οτι δὲ οὐδὲ εἰς νοῦν ἦλθε τοῖς ἁγίοις Πατράσι τὸ ἑορτάζειν ἡμᾶς διὰ ἀζύμων, καθὼς τοῦτο καὶ παρὰ τῶν Ἰουδαίων γίνεται, τῶν ὀρισθέντων μετὰ ἀμνοῦ καὶ ἀζύμων καὶ πικρίδων τὴν τοῦ Πά σχα ποιεῖν ἑορτὴν, δῆλόν ἐστιν ἀπὸ τοῦ καταργῆσαι αὐτοὺς πᾶσαν Ἰουδαϊκὴν ἑορτὴν διὰ τοὺς Λατί νους τοὺς ἑορτάζοντας μετὰ ἀζύμων, καὶ διὰ τοὺς ἰατρευομένους παρὰ Ἰουδαίων, ἢ λοιπῶν αἱρε τικῶν· πάντες γάρ οὗτοι ἀφωρισμένοι εἰσίν. Σημείωσαι τὴν παρόντα κανόνα διδάσκοντα περὶ τῶν ἀζύμων· καὶ ὅτι οἱ παρὰ Ἰουδαίων ἢ ἄλλων αἱρετικῶν Ιατρευόμενοι κολάζονται. ΖΩΝΑΡ. Καὶ ὁ ἑβδομηκοστὸς κανὼν τῶν ἁγίων ἀποστόλων ὁρίζει μήτε συνεορτάζειν τοῖς Ἰουδαίοις, μήτε τινὰ παρ' αὐτῶν δέχεσθαι ξένια τῶν παρ' αὐτ τοῖς ἑορτῶν. Οὗτος δὲ ὁ κανὼν οὐδὲ οἰκειοῦσθαι αυτ τοῖς, ἀντὶ τοῦ φιλιοῦσθαι, συγχωρεί, οὔτε παρ' αὐτῶν ιατρεύεσθαι νοσοῦντας, οὔτε συλλούεσθαι ὅλως αὐτ τοῖς. Καὶ ὁ λβ' κανὼν τῆς ἐν Λαοδικεία συνόδου ἀπα γορεύει αἱρετικῶν εὐλογίας λαμβάνειν· καὶ ὁ λη' τῆς αὐτῆς συνόδου κανὼν καὶ ὁ λη' μὴ δεῖν φησι παρὰ Ἰουδαίων ἢ αἱρετικῶν τὰ πεμπόμενα ἑορτα στικά λαμβάνειν, μηδὲ συνεορτάζειν αὐτοῖς, ἢ ἄζυμα λαμβάνειν, καὶ κοινωνεῖν ταῖς ἀσεβείαις αὐτῶν. Επάγει δὲ ὁ κανὼν οὗτος τοῖς παραβαίνουσι τὰ ὡρισμένα κόλασιν, τοῖς μὲν ἐν κλήρῳ καθαίρεσιν, τοῖς δὲ λαϊκοῖς ἀφορισμόν. ΑΡΙΣΤ. • "Αζυμα Ἰουδαίων ἀπόπτυστα· ὁ δὲ καὶ · ἰατροὺς αὐτοὺς προσκαλούμενος, ἢ συλλουόμε ι νος, έκπτωτος. ο Οὐδεμία Χριστιανοῖς κοινωνία πρὸς Ἰουδαίους διὰ τοῦτο γοῦν ὅστις εὑρεθῇ τὰ τούτων άζυμα ἐσθίων, ἢ εἰς ἰατρείαν αὐτοὺς προσκαλούμενος, ή συλλουόμενος τούτοις, ἢ ἄλλως πως αὐτοῖς οἰκειούμενος, εἰ μὲν κληρικός ἐστι, καθαιρεθήσεται, εἰ δὲ λαϊκὸς, ἀφορισθήσεται. «Καὶ τοῦτο δὲ εἰς γνῶσιν ἡμετέραν ἦλθεν, ὡς ἔν τε τῇ • Αφρικῇ καὶ Λιβύῃ καὶ ἑτέροις τόποις οἱ τῶν · ἐκεῖσε θεοφιλέστατοι πρόεδροι συνοικεῖν ταῖς • ἰδία:ς γαμεταῖς καὶ μετὰ τὴν ἐπ' αὐτοὺς προελ. • θυῦσαν χειροτονίαν. οὐ παρῃτοῦντο, πρόσω ο κόμμα τοῖς ἐντεῦθεν ἄλλοις τιθέντες καὶ σκάν • δαλον. Πολλῆς οὖν ἡμῖν σπουδῆς οὔσης τοῦ πάντα • πρὸς ὠφέλειαν τῶν ὑπὸ χεῖρα ποιμνίων διαπράτι τεσθαι, ἔδοξεν ὥστε μηδαμῶς τὸ τοιοῦτον ἀπὸ mortis suæ et festi Paschalis? Quia autem sanctis Patribus ne in mentem quidem venit nos per azyma celebraturos, quemadmodum hoc quoque fit a, Judzis, quibus statutum est cum agno et azymnis et lactucis agrestibus Paschæ festum celebrare, ex eo elarum quod omne festum Judaicum aboleverint,. propter Latinos qui cum azymis festa celebrant, et propter eos qui a Judæis vel reliquis hæreticis medicamenta accipiunt: omnes enim isti segregantur. 169 Nola praesentem canonem, qui de azymis instruit; et quod illi, qui a Judais vel etiam aliis hæreticis medicis curantur, puniuntur. ZONAR. Ne festos dies cum Judæis simul celebrare, neve munuscula ab iis, anniversariis eorum celebritatibus mitti solita, accipere liceat, sanctarum etiam apostolorum septuagesimo canone in. terdictum fuit. Hoc autem canone cum iis amiciliam jungere, (id est) familiaritatem inire, et illorum opera ægrotantes curari, et eodem cum illis balneo uti omnino prohibemur. Hæreticorum etiam benedictiones Laodicen synodi tricesimus secundus canon accipere vetat. Ejusdem quoque synodi 37 et 38 a Judæis vel hæreticis missa ex festivo apparatu xenia recipere, aut cum eis festos dies celebrare, aut azyına ab illis accipere, eorumque proinde impietati communicare negat oportere. Indicit autem hic canon non obtemperantibus multam, clericis quidem depositionem, laicis vero segregationem. ARIST. • Azyma Judaica sunt respuenda. Quin - • etiam qui éos medicos accersit, vel una cuin e iis lavat, deponitur.» Nulla est Christianis cum Judæis communio. Propterea itaque quicunque eorum azyma comedere, aut ad medicationem eos vocare, aut cuuu ¡is una lavare, aut aliter cum iis familiaritatem inire deprehendatur, si quidem clericus est, deponetur, si vero laicus, excommunicabitur. CANON XII. • Porro hoc quoque ad nostram cognitionem fper- • venit, quod in Africa et Libya et aliis locis, ‹ quidam ex iis, qui illic sunt religiosissimi præ- • sules, cun propriis uxoribus, etiam postquam ‹ ad eos processit ordinatio, una babitare moik ‹‹recusant, ex eo populis offendiculum et sean- ‹ dalum afferentes. Cum itaque studium nostrum c in eo magnopere laboret, ut omnia ad gregis ‹ in manus nostras traditi nobisque commissi Guill. Beveregii nolæ. Διὰ τοὺς Λατίνους. Hæc usque ad ἀφωρισμέvo: εἰσίν mclusive, ex ms. Bodleiano huic loco inseraimus. Sed in codice Amerbachiano non leguntur. Nec quidem ipsius Balsamonis, sed descriptoris alicujus verba esse videntur, et margine in textum transcript. Μετὰ τὴν ἐπ' αὐτοὺς προελθοῦσαν χειροτονίων. Μs. Amerbachmanus hunc locum sic legit, μετὰ τὴν ἐπ' αὐτοὺς χειροτονίαν. οὐκ αὐτοῦνται, PATROL. GR. CXXXVII. πρόσκομμα οὖν πολλοῖς τε ἄλλοις τίθενται καὶ σκην δαλον, ἡμῖν δὲ πολλῆς σπουδῆς οὔσης, etc. Verum pro αιτοῦνται legendum procul dubio παραιτοῦνται, vel παρητοῦντο, uti in nostro ms. legitur; pro quo in editione Parisiensi scriptum est παρατίθενται. Εt quidem in variantibus Zonare lectionibus -ex nis. etiam Amerbachiano recte scribitur χαρτιο τοῦνται.

$55 c utilitatem flant, nobis visum est, ut nihil ejus • modi deinceps ullo mode fiat. Hoc autem di- ‹ cimus, non ad ea abolenda el everwenda, qua • apostolice antea constituta sunt, sed populo- ‹ rum salutis et ad meliora progressionis coram • gerentes, et ne status ecclesiasticus ullo probro • afficiatur. Dicit enim divinus Apostolus: Omnia ‹ ad Dei gloriam facite, sine offendiculo estole • et Judais, et Gracis, et Dei Ecclesia, quemnt- • modum et ego per omnia omnibus places, NOR • quærens meam utilitatem, sed multorum, ut serventur. Imilalores mei estate, sicut et ego ‹‹ Christi”. Si quis autem tale quid agere de- • prehensus fuerit, deponatur. › BALS. Ad meliorem vitam Ecclesiæ alumnos sancti Patres provehentes, jubent omnino antistites, postquam sont ordinati, a propriis uxoribue secedere. Ne autem contra 5 apostolicum canonem facere videantur qui episcopis cum suls uxoribus post ordinationem habitare permittit, inferunt, quod non divinis apostelis adversantes hæc decer nunt, sed statum ecclesiasticum in pulchriorem ordinem provehi volentes: propemodum, hoe dicentes, quod divini quidem apostoli, cum fides tantum inciperet, se in eos, qui ad fidem accedebant, ita gerebam, ut ad eorum imbecillitatein se magis demitterent. Nunc autem cum Evangelii prædicatio sit magis amplificata, Oportet, inquiunt, et pontifices ad perfectant continentiam vitam suam dirigere. Si autem episcopis cum propriis uxoribus habitare 170 non permittetur: multo magis et ¡psis tanquam uxoribns uti permittetur; sed nec vis cum alienis uxoribus habitare concedetur, omne offendiculum ampatetur. Lege libram in Basilicor. tit. 1, eap. 54, 55, 56, quæ quidem, cm 425 Justiniant Novellae sint capita, episcopos deponendos decernunt, qui cum quacunque muliere cohabitant. ZONAR. Ne episcopo, preslytero, aut diacomo, uxorem suam sub prætexto pietatis repudiare liceat, quinto apostolico cauoue cautum est; quique il fecerit, segregari prime, ac si tum quoque pertinax fuerit, depositione multari decretum. Hoc 1. Cor. x, 31-33. 28 1 Cor. 17, • τοῦ νῦν γίνεσθαι. Τοῦτο δέ φαμεν οὐκ ἐπ' ἀθε. τήσει ἢ ἀνατροπῇ τῶν ἀποστολικώς νενομοθε • τημένων, ἀλλὰ τῆς σωτηρίας καὶ τῆς προκο 4 πῆς τῆς ἐπὶ τὸ κρεῖττον τῶν λαῶν προθυ • μούμενοι, καὶ τὸ μὴ δοῦναι μώμῳ τινὶ τὰ τῆς • Ιερατικής καταστάσεως. Φησὶ γὰρ ὁ θεῖος ᾿Από • στόλος· Πάντα εἰς δόξαν Θεοῦ ποιεῖτε, ἀπρίσε 4 κοποι γίνεσθε καὶ Ἰουδαίοις, καὶ "Ελλησι, καὶ · τῇ Εκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ, καθὼς κἀγὼ πάντα πα4 σιν ἀρέσπω, μὴ ζητῶν τὸ ἐμαυτοῦ συμφέρον, · ἀλλὰ τὸ τῶν πολλῶν, ἵνα σωθώσιν. Μιμηταί • μου γίνεσθε καθὼς κἀγὼ Χριστοῦ. Εἰ δέ τις φωραθείη τὸ τοιοῦτο πράττων, καθαιρείσθω. ο ΒΛΑΣ. Πρὸς κρείττονα βιοτήν προάγοντες τους τῆς Ἐκκλησίας τροφίμους οἱ θεῖοι Πατέρες, παρακελεύονται πάντη ἀποδιίστασθαι τοὺς ἀρχιερεῖς μετὰ τὴν χειροτονίαν τῶν ἰδίων γαμετών. Ἵνα δὲ μὴ δόξωσιν ὑπεναντίως ποιεῖν τῷ ε' ἀποστολικῷ κανόνι τῷ παραχωροῦντι τοῖς ἐπισκόποις συνεῖναι ταῖς οἰκείαις γυναιξὶ μετὰ τὴν χειροτονίαν, ἐπά· γουσιν ὡς οὐκ ἐναντιούμενοι τοῖς θείοις ἀποστόλοις ταῦτα διορίζονται, ἀλλ' ὡς θέλοντες τὴν ἐκκλησιαστικὴν κατάστασιν εἰς πλείονα εὐταξίαν προκόψαι· μονονουχί τοῦτο λέγοντες, ὅτι οἱ μὲν θεῖοι ἀπόστο λαι, ἀρχὴν ἐχούσης τῆς πίστεως, συγκαταβατικώτερον διατίθενται πρὸς τοὺς τῇ πίστει προσερχομέν νους· ἄρτι δὲ τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος πλατυν θέντος, Χρή, φασί, καὶ τοὺς ἀρχιερεῖς τὸν οἰκεῖν βίον ἀπευθύνειν πρὸς ἀκριβῆ σωφροσύνην. Εἰ δὲ συνοικεῖν ταῖς οἰκείαις γαμεταῖς οἱ ἐπίσκοποι οὐ παραχωρούνται, πολλῷ πλέον οὐ κεχρῆσθαι αὐταῖς ὡς γαμεταῖς ἐκχωρηθήσονται· ἀλλ᾽ οὐδὲ μετὰ ἀλλοτρίων γυναικῶν συνοικεῖν παραχωρηθήσονται διὰ περια!- ρεσιν παντὸς σκανδάλου. 'Ανάγνωθι καὶ βιβλίον τρί τον τῶν Βασιλικών τίτλῳ α', κεφ. νδ, νε καὶ νς', ἅτινα τῆς ραγ Ἰουστινιανείου Νεαρᾶς ὄντα κεφ. διορίζονται καθαιρεῖσθαι τοὺς ἐπισκόπους, οἰμδήτινι συνοικούντας γυναικί. ΖΩΝΑΡ. Ο πέμπτος ἀποστολικός κανών φησι· Ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος ἢ διάκονος τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα μὴ ἐκβαλλέτω προφάσει εὐλαβείας· ἐὰν δὲ ἐκβάλῃ ἀφοριζέσθω, επιμένων δὲ, καθαιρείσθω. Ο δὲ παρὼν κανὼν κωλύει τοὺς ἀρχιερεῖς μετὰ τὴν Guill. Beveregii notæ. Καὶ τῆς προκοπής. Haec in editione Parien- Ο γάμου συναφθείσαι αὐτοῖς γυναιξί. Dirini sertr si ita lecta sunt: Καὶ τῆς ἐπὶ τὸ κρεῖττον προκοπής τὸν λαὸν προμηθούμενοι καὶ τὸ μὴ δοῦναι μωμέν τινὰ κατὰ τῆς ἱερατικῆς καταστάσεως. Quomodo etiam in ms. Amerbachiano leguntur; misi quod μιο προμηθούμενοι, ibi male scribatur προθημούμενοι. Πάντη ἀποδιίστασθαι τοὺς ἀρχιερεῖς. Sic etiam canonem hunc interpretatur Matthæus monachus in causis matrimonialibus capite ὅτι τῶν βίων γυναικῶν χωρίζεσθαι δεῖ τοὺς ἐπισκόπους· ubi ait, Οἱ τῆς ς' συνόδου θεῖοι Πατέρες ἐν τῷ ιβ' κα νόνι ἀπείργουσι τοὺς ἀρχιερεῖς μετὰ τὴν χειροτο νίαν συνοικεῖν ὅλως ταῖς πρὸ τῆς χειροτονίας θεσμούς synodi Patres canone duodecimo pontifices omino post ordinationem arcent ab earum mulierum contu. bernio, quæ ante ordinationem matrimonii lege cum iis erant copulatæ. Idem autem paulo ante, in capite, de clericis uxores suas prgiertu religionis ejicientibus, observat hanc synodum illud primo constituisse, quippe de qua loquens ait, Αὕτη γὰρ ἡ σύνοδος πρώτη ταῖς γαμεταῖς ἀποτάττεσθαι τοὺς ἐπισκόπους ἐθέσπισεν. Hæc enim prima synodus fuit, quæ sancivit ut uxoribus suis episcopi renuntiarent. Ergo ante hanc synodum episcopis etiam post episcopalem susceptam ordinationem et axores habere, et cum iis cohabitare licitum fuit.

IN CAN. XI CONC. IN TRULLO. χειροτονίαν συνοικεῖν ταῖς πρὸ τῆς ἱερωσύνης γυ- vero canone, ubi renuntiatus aliquis episcopus ναιξὶν αὐτῶν, καί φασιν οἱ τοῦτον ἐκθέμενοι τὸν κανόνα ὅτι οὐκ ἀνατρέποντες τὰ νενομοθετημένα τοῖς ἀποστόλοις καὶ ἀντινομοθετοῦντες κωλύομεν τοῖς ἐπισκόποις τὴν μετὰ τῶν προτέρων συμβίων αὐτῶν συνοίκησιν, ἀλλὰ θέλοντες τὴν σωτηρίαν τῶν λαῶν, καὶ τὴν ἐπὶ τὸ κρεῖττον αὐτῶν προκοπήν, καὶ ὥστε μή τινα μώμον ἐκ τούτου προστρίβεσθαι τῇ ἱερωσύνῃ, μονονουχὶ τοῦτο λέγοντες, ὅτι οἱ μὲν θεῖοι ἀπόστολοι, ἀρχὴν ἐχούσης τῆς πίστεως, καὶ τοῦ θείου κηρύγματος οὔπω πλατυνθέντος, συγκαταβατικώτερον διετίθεντο πρὸς τοὺς τῇ πίστει προτερα χομένους, καὶ πάντη ἀπῄτουν τὸ τέλειον, ἀλλ' ἐνεδίδουν τῇ ἀσθενείᾳ αὐτῶν καὶ τοῖς ἔθεσι τοῖς ἐθνικοῖς καὶ Ἰουδαϊκοῖς· οἱ τε γὰρ τῶν Ἰουδαίων ἀρχιερεῖς γυναιξὶ συνοικεῖν συγκεχωρημένον εἶχον ἐκ τοῦ νόμου, καὶ τοῖς Ελλήνων ἀρχιερεύσιν ὁ γάμος ἀκώλυτος ἦν· ἄρτι δὲ τοῦ κηρύγματος πλασυνθέντος καὶ εἰς κρείττω κατάστασιν καὶ τάξιν τῶν πιστῶν ἑληλυθότων, καὶ τῆς εὐαγγελικῆς πολιτείας ἐπιδιδούσης, χρῆναί φασι καὶ τοὺς ἀρχιερεῖς τὸν οἰκεῖον βίον πρὸς ἀκριβῆ σωφροσύνην ἀπευθύ νειν, ὡς μὴ μόνον ἀλλοτρίων ἀπέχεσθαι γυναικών, ἀλλὰ καὶ τῶν πρότερον αὐτοῖς συνευναζομένων, καὶ μὴ μόνον εὐνῆς αὐταῖ; μὴ κοινωνείν, μηδὲ μίξεως, ἀλλὰ μηδὲ συνοικεῖν αὐταῖς, καὶ ἐν τῇ αὐτῇ κατ οικίᾳ συζῇν. Οἱ μὲν γὰρ ἴσως καὶ τοῦ σωφρόνως ζήσονται, ἄλλοις δὲ πρόσκομμα καὶ σκάνδαλον ἔσονται. Καὶ παράγουσιν οἱ ἱεροὶ Πατέρες ἐκεῖνοι καὶ τὸν μέγαν Παῦλον λέγοντα· Ἀπρόσκοποι γίνεσθε καὶ Ἰουδαίοις καὶ "Ελλησι καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ, καθὼς κἀγὼ πάντα πᾶσιν ἀρέσκω, μὴ ζητῶν τὸ ἐμαυτοῦ συμφέρον, ἀλλὰ τὸ τῶν πολλῶν, ἵνα σωθώσι. Μιμηταί μου γίνεσθε, καθὼς κἀγὼ Χριστοῦ. Εἶτα τοῖς μὴ τὸν κανόνα τοῦτον φυλάττουσιν ἐπάγουσιν ἐπιτίμιον τὴν καθαίρεσιν. ' fuerit, uxorem, si quæ nondum sacris ordinibus initiato ducta foret, sub eodem tedo ne habeat, constitutum. Et vero non se studio,evertendæ contrariis sanctionibus apostol. constitutionis adductos, sed populorum saluti, atque in virtutibus progressioni consulentes, ac ne qua inde sacro ordini macula inureretur providentes, episcopis uxorum quas antea duxerant, commercio et con suetudine interdicendum censuisse, auctores canonis addidere quasi divinos scilicet apostolos, nascente ac emergente tum primum fide, neque adhuc souitu divine prædicationis latius evulgato mitius cum iis, qui fidem amplecterentur, ac remissius egisse, nec ab eis omnes perfectionis nu. meros exigentes, aliquid tum imbecillitati ipsoruun, tum inveteratæ apud omnes gentes, atque adeo apud ipsos Judæos, consuetudini indulsisse afir- / ment. Nam et summis Judæorum sacerdotibus uxores habere per leges licebat, neque id vero Græcorum sacrificulis ulla constitutione interdictum fuit. Nunc vero longe lateque propagata religione, ac diligentius quæ ad sanctiorem vitæ normam pertinent constitutis, augescente indies evangelico cultu, Severioribus, inquiunt, vitam suam continentiæ legibus astringere ipsi quoque episcopi debent, ut non modo ab alienis uxoribus abstineant, sed ab iis quoque, quas tori consortes habuere: neque solum lecti socias non admittant, sed nec şub codem tecto aut iisdem ædibus degere patiantur. Nam etsi fieri potest, ut castos se nihilominus atque integros serveul, aliis tamen offendiculo et scandalo erunt. Quo loco magnum quoque Paulum sancti Patres producunt, dicentem: Sine ofensione estole et Judæis et Græcis, et Ecclesiæ Dei, quom - admodum et ego omnibus in omnibus placeo, non meam utilitatem quærens, sed multorum, ut solventur 73. Imiiatores mei estote, sicut et ego Christi 7. Postremo qni huic canoni non obtemperaverint, eis depositionis multam irrogari jubent. ΑΡΙΣΤ. «Εἰ καὶ λέλεκται μὴ ἐκβάλλειν γυναῖκας, ο ἀλλὰ τῆς ἐπὶ τὸ κρεῖττον προκοπῆς προμηθού- • μενοι, τῷ χειροτονουμένῳ προέδρῳ μηκέτι • συνοικεῖν γυναικί παραγγέλλομεν.» Ὁ μὲν ἀποστολικός πέμπτος κανὼν οὔτε ἐπίσκο πον, οὔτε πρεσβύτερον, ἢ διάκονον τὴν ἑαυτοῦ γυα ναίκα προφάσει εὐλαβείας ἐκβάλλειν βούλεται· ἀλλὰ καὶ τὸν τοῦτο ποιοῦντα ἐπιτιμᾷ, καὶ ἀδιόρθω τον μένοντα καθαιρεῖ· οὗτος δὲ ὁ κανὼν οὐ συγχωρεῖ τοῖς ἐπισκόποις μετὰ τὴν ἐπὶ αὐτοῖς προελθοῦσαν τῆς ἐπισκοπῆς χειροτονίαν ταῖς ἰδίαις συνοικεῖν γαμεταῖς, οὐκ ἐπ' ἀθετήσει καὶ ἀνατροπή τῶν ἀποστολικῶν νενομοθετημένων τοῦτο ποιῶν, ἀλλὰ τῆς σωτηρίας καὶ τῆς ἐπὶ τὸ κρεῖττον προκοτῆς τοῦ λαοῦ προμηθούμενος, καὶ τοῦ μὴ δοῦναι βωμόν τινα κατὰ τῆς ἱερατικῆς καταστάσεως. Πάντα 3 [ Cor. x, 51-55. * 1 Cor. 17, 16. ARIST. ‹ Etiamsi dictum sit uxores non ejiciendas ‹ esse, nihilominus ad melius progressioni con - • sulentes, præsuli ordinato, cum uxore amplius ‹ne cohabitet, in mandatis damus. › Quintus sane canon apostolicus nec episcopum nec presbyterum nec diaconum uxorem suam religionis prætextu ejicere vult; sed et ab eo qui hoc fecerit poenas petit; eumque si corrigi non potest, deponit. Hic autem canon episcopis, post quam ad episcopatum ordinati sunt, una cum suis cohabitare uxoribus non permittit; non in eorum quæ apostolice sunt constituta contemptum e. eversionem illud faciens, sed populi salutis et ad meliora progressiouis curam gerens, et ne status sacerdotalis probro aliquo afficeretur. Omnia enim, inquit divinus Apostolus, ad Dei gloriam facile, Guill. Beveregii nota. Οἱ μὲν γὰρ ίσως και τοῦ σωφρόνως. Rectius in codice Auerbachiano legitur, οἱ μὲν γὰρ καὶ οὕτως σωφρόνως ζήσονται.

sine offendiculo estote et Judais et Græcis, et Ec- Λ γάρ, φησὶν ὁ θεῖος Απόστολος, εἰς δόξαν Θεοῦ clesiæ Dei, quemadmodum et ego per omnia omnibus places, non meam quærens utilitatem, sed mullorum, ut serventur. 171 Imitatores mei eslole, sicut ego sum Christi. Episcopum autem, qui hoc fecerit, et post ordinationem ad episcopatum cum sura babitaverit uxore, deponi jubet. CANON XIII. • Quoniam Romanae Ecclesiæ pro canone traditum esse cognovimus, ut diaconi vel presbyteri, qui e ut ordinentur digni existimandi sunt, profiteantur se non amplius suis uxoribus conjungendos nos antiquum canonem apostolicæ per- ‹‹fectionis ordinisque servantes, hominum in sacris ordinibus legitima conjugia deinceps ex • hoc temporis momento firma et stabilia esse • volumus, nequaquam eorum cum uxoribus con- • junctionem dissolventes, vel eos mutua tempore • convenienti consuetudine privantes. Quam- • obrem si quis dignus inventus fuerit, qui hypo- • diaconus vel diaconus vel presbyter ordinetur, ‹ is að talem gradum assumi nequaquam probi- • beatur, si cuin legitima uxore cohabitet. Sed • neque ordinationis tempore ab eo postuletur, ‹ ut profiteatur se a legitima cum uxore consue- • tudine abstentsrum: ne ex eo a Deo constitu- ‹ tas et sua præstantia benedictas nuptias injuria ‹ afficere cogamur, Evangelica voce exclamante, • Quæ Deus conjunxit, homo ne separel 1: et ▾ Apostolo docente, Honorabilés nuptias, et torum immaculatum **; et, Alligatus es uxori, ne < quare solutionem ". Scimus autem, sicut et qui • Carthagine convenerunt, ministrorum gravi- ‹ tatis honestatisque curam gerentes, dixerunt, ◄ ut sırbdiaconi, qui sacra mysteria contrectant, • et diaconi et presbyteri, propriis terminis a ‹ consortibus abstineant. Ut et quod per aposto- •● los traditum est, et ab ipsa usque antiquitate ‹‹ servatuin, nos quoque similiter servemus, • tempus in omni re scientes, et maxime in je- ◄ junio et oratione. Oportet enim eos qui divino • altari assident, in sanctorum tractandorum • tempore esse omnino continentes, ut possint • id, quod a Deo simpliciter petunt, obtinere, • Si quis ergo prater apostolicos canones, iuci- ‹tatus sit aliquem eorum qui sunt in sacris, •• presbyterorum, inquimus, vel diaconorum vel hypediaconorum conjunctione cum legitima ‹ uxore et consuetudine privare, deponatur. Si- ◄ militer et si quis presbyter vel diaconus suam • uxorem pietatis praetextu ejecerit, segregetur: • et si perseveret, deponatur. » Matth. xix, 6. 18 Hebr. xıtı, 4. 17 I Cor. ποιεῖτε, ἀπρόσκοποι γίνεσθε καὶ Ἰουδαίοις καὶ Ελλησι καὶ τῇ 'Εκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ, καθὼς ἐγὼ πάντα πᾶσιν ἀρέσκω, μή ζητῶν τὸ ἐμαυτοῦ συμφέρον, ἀλλὰ τῶν πολλῶν, ἵνα σωθῶσι. Μιμη· ταί μου γίνεσθε, καθὼς ἐγὼ Χριστοῦ. Τὸν δὲ τοῦτο πράσσοντα ἐπίσκοπον, καὶ μετὰ τὴν χειροτονίαν τῆς ἐπισκοπῆς τῇ ἰδίᾳ γαμετῇ συνοικοῦντα, καθαιρεῖσθαι προστάττει. • Ἐπειδὴ ἐν τῇ Ῥωμαίων Ἐκκλησίᾳ ἐν τάξει και ο νόνος παραδεδόσθαι διέγνωμεν τούς μέλλοντας • διακόνου ἢ πρεσβυτέρου χειροτονίας ἀξιοῦσθαι • καθομολογεῖν ὡς οὐκέτι ταῖς αὐτῶν συνάπτονκ ται γαμεταῖς· ἡμεῖς τῷ ἀρχαίῳ ἐξακολου • θοῦντες κανόνι τῆς ἀποστολικῆς ἀκριβείας καὶ • τάξεως τὰ τῶν ἱερῶν ἀνδρῶν κατὰ νόμους · συνοικέσια καὶ ἀπὸ τοῦ νῦν ἐῤῥῶσθαι βουλό • μεθα, μηδαμῶς αὐτῶν τὴν πρὸς γαμετάς συνάφειαν διαλύοντες, ἢ ἀποστεροῦντες αὐτοὺς τῆς · πρὸς ἀλλήλους κατὰ καιρὸν τὸν προσήκοντα • ὁμιλίας· ὥστε, εἴ τις ἄξιος εὑρεθείη πρὸς χειρο- • τονίαν ὑποδιακόνου ἢ διακόνου ἢ πρεσβυτέρου, • οὗτος μηδαμῶς κωλυέσθω ἐπὶ τοιοῦτον βαθμὸν • ἐμβιβάζεσθαι, γαμετῇ συνοικῶν νομίμῳ· μήτε · μὴν ἐν τῷ τῆς χειροτονίας καιρῷ ἀπαιτείσθω • ὁμολλαγεῖν ὡς ἀποστήσεται ἀπὸ τῆς νομίμου πρὸς • τὴν οἰκείαν γαμετὴν ὁμιλίας ἵνα μὴ ἐντεῦθεν ι τὸν ἐκ Θεοῦ νομοθετηθέντα, καὶ εὐλογηθέντα τῇ αὐτοῦ παρουσία γάμον, καθυβρίζειν ἐκβ:απ • σθῶμεν, τῆς τοῦ Εὐαγγελίου φωνῆς βοώσης • ὁ Θεὸς ἔζευξεν, ἄνθρωπος μὴ χωριζέτω. • Καὶ τοῦ Ἀποστόλου διδάσκοντος· Τίμιον τὸν γε- • μον, καὶ τὴν κοίτην ἁμίαντον· καὶ Δέδεσαι · γυναικί, μὴ ζήτει λύσιν. Ισμεν δὲ, ὥσπερ • καὶ οἱ ἐν Καρθαγένῃ συνελθόντες, τῆς ἐν βί • σεμνότητος των λειτουργῶν τιθέμενοι πρόνοιαν, • ἔφασαν, ὥστε τοὺς ὑποδιακόνους, τοὺς τὰ ἱερὰ • μυστήρια ψηλαφώντας, καὶ τοὺς διακόνους καὶ • πρεσβυτέρους, κατὰ τοὺς ἰδίους ὅρους, καὶ ἐκ τῶν • συμβίων ἐγκρατεύεσθαι· ἵνα καὶ τὸ διὰ τῶν • ἀποστόλων παραδοθὲν καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ἀρ • χαιότητος κρατηθὲν καὶ ἡμεῖς ὁμοίως φυλάξω · μεν, καιρὸν ἐπὶ παντὸς ἐπιστάμενοι πράγμα «τος, καὶ μάλιστα νηστείας καὶ προσευχῆς. Χρὴ γὰρ τοὺς τῷ θυσιαστηρίῳ προσεδρεύοντας · ἐν τῷ καιρῷ τῆς τῶν ᾿Αγίων μεταχειρίσεως • ἐγκρατεῖς εἶναι ἐν πᾶσιν, ὅπως δυνηθῶσιν, δ • παρὰ τοῦ Θεοῦ ἁπλῶς αἰτοῦσιν, ἐπιτυχεῖν. Εἰ • τις οὖν τολμήσοι, παρὰ τοὺς ἀποστολικούς και νόνας κινούμενος, τινὰς τῶν ἱερωμένων, πρε σβυτέρων, φαμέν, ἢ διακόνων ἢ ὑποδιακόνων, ἀποστερεῖν τῆς πρὸς τὴν νόμιμον γυναίκα συν αφείας τε καὶ κοινωνίας, καθαιρείσθω· ὡσαύ 1 τως καὶ εἴ τις πρεσβύτερος ἢ διάκονος τὴν • ἑαυτοῦ γυναῖκα προφάσει εὐλαβείας ἐκβάλλει, • ἀφοριζέσθω· ἐπιμένων δὲ, καθαιρείσθω.

' IN CAN. XIII CONC. IN TRULLO. ΒΑΛΣ. Κωλύσαντες οἱ θείας Πατέρες τοὺς ἐπ:- σκόπους μετὰ τὴν χειροτονίαν ταῖς οἰκείαις συνοικεῖν γυναιξὶν, ὑποδιαστέλλουσι τὰ περὶ τῶν διακό νων καὶ τῶν ἱερέων· καὶ διορθούμενοι ὥσπερ τὸ γινόμενον χάριν τούτων εἰς τὴν τῶν Ῥωμαίων Εκ κλησίαν, δηλονότι τὸ ἀναγκάζεσθαι καὶ τούτους μετά τὴν χειροτονίαν ἀπέχειν ἐκ τῶν πρότερον συζευχθει σῶν αὐτοῖς γυναικῶν· ἀναστέλλοντες δὲ καὶ τοὺς ἴσως μέλλοντας εἰπεῖν κωλύεσθαι καὶ τούτους συν εἶναι ταῖς οἰκείαις γυναιξὶν, ὥσπερ δὴ κεκώλυνται καὶ οἱ ἀρχιερεῖς, διορίζονται τοὺς ἀξίους χειροτονίας μὴ ἀποζευγνύεσθαι ἐκ τῶν προτέρων νομίμων γυναικῶν αὐτῶν. Προστιθέασι δὲ μὴ ἔχειν τούτους τὴν μετὰ τῶν ὁμοζύγων αὐτῶν συνάφειαν ἀδιάφο ρον· ἀλλὰ ἀποδιίστασθαι τούτων κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἐφημερίας αὐτῶν, ἤγουν καθ᾽ οὖς ἱερουργοῦσι καιρούς· ὥσπερ τοῦτο διωρίσατο καὶ ἡ ἐν Καρ θαγένῃ σύνοδος ἐν τῷ γ' καὶ κε' καὶ ο' κανόνι, καὶ ὁ γ' κανὼν τοῦ ἀρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας Διονυ σίου. Τοὺς δὲ τολμῶντας ἀποστερεῖν μετὰ τὴν χει ροτονίας τοὺς διακόνους καὶ τοὺς ἱερεῖς τῆς μετά τῶν προτέρων νομίμων γυναικῶν αὐτῶν συναφείας καθαιρεῖσθαί φασι. Προσέτι γε μὴν καὶ αὐτοὺς τοὺς χειροτονουμένους, προφάσει εὐλαβείας τὰς γυναῖκας αὐτῶν ἐκβάλλοντας, ἀφορίζεσθαι διορίζονται· ἐπι μένοντας δὲ τῷ κακῷ, ήγουν μὴ προσλαμβανομένους ταύτας, καὶ καθαιρεῖσθαι. Υπέξελέ μοι τοὺς ἐν ταῖς βαρβαρικαῖς ἐκκλησίαις ἱερεῖς. Καὶ ἀνάγνωθι τὸν λ κανόνα τῆς παρούσης συνόδου περὶ τούτων θεσμοθετοῦντα. Μὴ ἐναντιωθῇς δὲ τῷ γ' κανόνι τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου, λέγοντι κωλύεσθαι τῆς μετὰ τῶν ὁμοζύγων αὐτῶν συναφείας κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἐφημερίας αὐτῶν ἐπισκόπους, πρεσβυτέρους καὶ διακόνους. Ο γὰρ δ' κανὼν τῆς αὐτῆς συνόδου, καὶ ὁ κε', καὶ ὁ παρών, καὶ τοὺς ὑποδιακόνους προστί θησι Σημείωσαι ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος ὅτι ἀναγκάζονται οἱ ἱερεῖς, καὶ οἱ διάκονοι καὶ οἱ ὑποδιάκονοι, ὡς τὰ ἱερὰ μεταχειριζόμενοι, ἀπέχεσθαι τῶν ἰδίων γυναικῶν κατὰ τοὺς καιροὺς τῶν ἐφημεριῶν αὐτῶν. Οἱ γοῦν δι᾿ ὅλου καὶ σχεδόν καθ᾿ ἑκάστην λειτουργοῦντες καὶ ψηλαφῶντες τὰ ἅγια τί ἀπολογήσονται; Ανάγνωσον καὶ γ', κε' καὶ ο κανόνα τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου καὶ τὰ ἐν αὐτοῖς. BALS. Cum prohibuissent sancti Patres episcop's cum propriis uxoribus habitare post ordinationem, de diaconis et sacerdotibus subdistinguunt; et veJuti corrigentes quod ea de causa fit in Romana Ecclesia, scilicet quod et ii post ordinationem cogantur a prius sibi conjunctis uxoribus abstinerė,: reprimentes autem et eos, qui fortasse dicturi erant prohiberi et illos cum suis nxoribus coire, quemadmodum prohibentur et antistites; decernunt eos, qui ut ordinentur digni sunt, a prioribus suis legitimis uxoribus non separari. Adjiciunt autem eos non cum suis conjugibus conjunctionem indiscriminatim habituros; sed ab iis abstenturos vicis suæ tempore, eo scilicet tempore quo sacrificant: sicut hoc definiit et Carthaginensis synodus in 3 et 25 et 70 can. et 3 canon Dionysii archiepiscopi Alexandrini. Eos autem, qui audeant post orlinationem diaconos et sacerdotes cum prioribus suis legitimis uxoribus consuetudine privare, deponendos dicunt. Præterea 172 autem et ipsos qui ordimantur, suas uxores pietatis prælextu expellentes, segregandos statuunt: sin autem in malo persistant, seu eas non accipiant, etiam deponendos. Excipe mihi sacerdotes, qui sunt in ecclesiis barbaricis. Lege et 30 canonem hujus synodi de his quoque statuentem. Ne repugnare autem existimes 3 can. Carth. syn. dicenti, prohiberi a cou̟- junctione cum suis uxoribus, vicis suæ tempore, episcopos, presbyteros et diaconos. Ejusdem enim synodi canon 4 et 25 et presens, etiam lypodia-. conos adjicit. Nola ex praesenti canone, quod sacerdotes et diaconi et hypodiaconi, ut qui sacra tractant, a suis abstineant uxoribus vicium suarum temporibus necesse est. Qui itaque perpetuo et indies propemodum ministrant, et sacra attingunt, quonam modo se excusabunt? Lege et 3, 25 et 70 can, synodi Carthaginensis et quæ in iis scripta sunt. ΖΩΝΑΡ. Ἐν τῇ Ῥωμαίων Ἐκκλησίᾳ φασὶν οἱ θεῖοι Πατέρες ἔθος κρατῆσαι, καὶ ὡς κανόνα ἐκεί νοις κρίνεσθαι τοὺς χειροτονουμένους ἱερεῖς καὶ διακόνους συντίθεσθαι καὶ ὁμολογεῖν ἀπέχεσθαι τε λείως μετὰ τὴν χειροτονίαν τῶν πρότερον αὐτοῖς συζευχθεισῶν γυναικῶν. Τοῦτο δὲ ἡμεῖς οὐκ ἀπαι τοῦμεν, φασίν, ἀλλὰ τῷ κανόνι τῷ ἀποστολικῷ ἀκολουθοῦντες, τὰ νόμιμα συνοικέσια τῶν εἰς ἱερωσύνην ἐρχομένων κρατεῖν βουλόμεθα, καὶ ἱερωμένα εἶναι καὶ ἀδιάλυτα, καὶ οὐκ ἀποστεροῦμεν αὐτοὺς τῆς πρὸς ἀλλήλους συναφείας καὶ μετὰ τὸν προσήκοντα καιρὸν ὁμιλίας. "Ος τοίνυν ἄξιος φανείη χειροτονίας ZONAR. In Romana Ecclesia morem invaluisse, vimque in ea legis obtinere divini Patres aiunt, ut quicunque sacerdotes, aut diaconi fiunt, sibi nihil in posterum cum uxoribus, quibus ante sociati ſuerant, amplius omnino commercii fore profiteantur, et spondeant. At nos, inquiunt, nihil ejusmodi postulamus, verum apostolico canone edocti, contractum cum justa uxore connubii fœdus, ratum violatumque esse volumus, neque quo minus mutua inter se consuetudine, congressuque, habita nihilominus temporum ratione, conjuges perfruantur, prohibemus. Si quis igitur sacro se presbyteGuill. Beveregii notæ. Σημείωσαι ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος. Hæc usque ad finem hujus Balsamonis interpretationis ex ms. Bodleiano supplevimus, neque enim in editione Parisiensi habentur, neque etiam in codice Amerbachiano. Sed suspicor ea Balsamonis non esse propterea quod, que Balsamon dixit, hic repetuntur, et canones Carthaginenses denuo citantur, qui a Balsamone ante citati sunt. Ιερωμένα. Henricianus Zonara codex rectius legit ερρωμένα. Με. Gallandi ήδραιωμένα.

ratus, aut diaconatus, aut subdiaconatus ordine πρεσβυτέρου διακόνου ἢ ὑποδιακόνου ἔχων γυναῖκαού dignum præbeat, eligi, quamvis uxori alligatum, nulla ex eo divortii imposita necessitate hominem licebit: ne alioqui nuptias, quas et suo ipse conspectu Dominus honestavit, et miraculis ibidem editis consecravit, improbare videamur. Quarum quidem etiani sanctitatem, aliis quoque sacrarum Litterarum testimoniis asserere nituntur. Deinde quod in connubiali copula temporis rationem ab initiatis habendam esse antea dictum est, id nunc, : allato synodi Carthaginensis decreto, quale sit explicant: quo scilicet quibus tractandarum rerum sacrarum cura demandata est, per vices suas, constiwtaque ipsis divini ministerii tempora, abstinere ab uxorum contagione jubentur. Quod idem Alexandrini quoque archiepiscopi Dionysii canone tertio sancitum est. Quod si qui nibilominus ab uxoris legitima consociatione, et commercio, sacerdotes, aut diaconos, aut bypodiaconos conetur abducere, depositionis, quæ marina esse potest, komini pœnam Patres denuntiant. Sed nec sacris ordinibus initiatis, quos diximus, uxores suas religionis obtentu repudiare permissum, quin segregari primo, si id fecerint, ac nisi postea mutata sententia easdem reduxerint, ecs deponi præterea jubent. ARIST. a κωλυθήσεται τῆς τοιαύτης χειροτονίας, οὔτε ἀπαιτη θήσεται ὁμολογῆσαι ὡς ἀποστήσεται τῆς πρὸς τὴν οἰκείαν γαμετὴν ὁμιλίας· ὡς ἂν μὴ ἐντεῦθεν διαβάλλοιτο ὁ γάμος, ἂν ὁ Κύριος παρουσιάσας, καὶ ἐν αὐτῷ θαυ ματουργήσας, εὐλόγησε. Καὶ ἑτέραις δὲ Γραφικαῖς χρήσεσι κέχρηνται περὶ τοῦ γάμου, Εἶτα 8 εἶπον ἀνωτέρω περὶ τοῦ κατὰ τὸν προσήκοντα καιρὸν ὁμι λεῖν ταῖς γαμεταῖς τοὺς ἱερωμένους σαφηνίζουσι· καὶ μέμνηνται τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου διαταξαμένης τοὺς τὰ ἱερὰ ψηλαφώντας ήτοι μεταχειρι ζομένους κατὰ τοὺς ἰδίους ὅρους, ήγουν μετὰ τάς ἐφημερίας αὐτῶν καὶ τοὺς καιρούς καθ' οὓς ἱερουρ γοῦσιν, ἐκ τῶν συμβίων ἐγκρατεύεσθαι. Καὶ ὁ τρί τος δὲ κανὼν τοῦ ἀρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας Διονυσίου τὰ αὐτὰ διατάττεται. Καὶ ἐπὶ τούτοις ἀπει· λοῦσιν οἱ τὸν κανόνα θέμενοι Πατέρες τοῖς ἀποστερεῖν ἐπιχειροῦσι πρεσβυτέρους ἢ διακόνους ἢ ὑποδιακό νους τῆς πρὸς τὴν νόμιμον γυναῖκα συναφείας εἰς τὸ παντελὲς καθαίρεσιν. Αλλ' οὐδὲ τοῖς εἰρημένοις Ιερωμένοις συγχωρεῖ τὰς οἰκείας γυναῖκας ἐκβάλλειν προφάσει εὐλαβείας· ἀφορίζει γὰρ τοὺς τοιούτους μέχρις ἂν προσλάβωνται αὖθις τὰς οἰκείας συμβίους, ἐπιμένοντας δὲ καθαιρεῖ. ΑΡΙΣΤ. «Κἂν οἱ Ρωμαῖοι τὸν εἰς διάκονον ἢ πρε- • σβύτερον προαγόμενον ἀφεῖναι τὴν γυναῖκα βε-. • βούληνται· ἡμεῖς ἐῤῥῶσθαι τὰ διακόνων καὶ • πρεσβυτέρων βουλόμεθα συνοικέσια. Etiamsi Romani eum, qui diaconus vel • presbyter ordinatus est, uxorem suam dimit- • tere velint, nos tamen diaconorum et presbytero- • rum conjugia rata, firmaque inanere volumus. › Et si in Ecclesia Rom. ut in can. ordine hoc Εἰ καὶ ἐν τῇ Ῥωμαίων Ἐκκλησίᾳ, ὡς ἐν τάξει obtinuit, ut qui ad presbyteratum aut diaconatum κανόνος, κρατεῖ τὸ τὸν μέλλοντα γενέσθαι πρεσβύ est promovendus ante ordinationem confiteatur, se τερον ἢ διάκονον πρὸ τῆς χειροτονίας ὁμολογεῖν τὸ non amplius uxori suæ conjungi, sed omnem cum μηκέτι συνάπτεσθαι τῇ αὐτοῦ γαμετῇ, ἀλλὰ τὴν ea congressionem dissolvere: tamen, ut evang. et πρὸς αὐτὴν συνάφειαν διαλύειν· ἀλλ᾽ οὖν ὡς ένανapost. cura contrarium, ab hoc can. non admit- τιούμενον καὶ τῇ εὐαγγελικῇ καὶ τῇ ἀποστολική titor, qui quidem decernit presbyteros et diaconos ἀκριθείᾳ, ἀδεκτόν ἐστι καὶ τῷ παρόντι κανόνι· καὶ conjugia sua legitime inita nequaquam dissolvere, διορίζεται μηδαμῶς τοὺς πρεσβυτέρους καὶ διακό 173 sed cum uxoribus suis conjunctionem observare, νους τὰ κατὰ νόμους συστάντα συνοικέσια διαλύειν a consuetudine autem cum iis abstinere tempore con- ἀλλὰ τὴν πρὸς τὰς γαμετὰς αὐτῶν συνάφειαν δια venienti, hoc est, in jejunii et sacrorum tractandorum τηρεῖν, ἀπέχεσθαι δὲ τῆς πρὸς αὐτὰς ὁμιλίας κατά tempore; ut possint id, quod a Deo simpliciter petunt, τὸν καιρὸν τὸν προσήκοντα, τοῦτ᾽ ἔστιν ἐν τῷ καιρῷ obtinere. Is autem qui pietatis prætextu uxoremi snaṁ τῆς νηστείας καὶ τῆς τῶν ᾿Αγίων μεταχειρίσεως· ‹ficere aggressus est, segregatur, et si inemendabilis ὅπως δυνηθῶσιν 8 παρὰ τοῦ Θεοῦ αἰτοῦσιν ἁπλῶς maneat,deponitur,juxta quintum canon. apostolicum. επιτυχεῖν. Τὸν δὲ ἐπιχειρήσαντα προφάσει εὐλαβείας τὴν ἑαυτοῦ ἐκβαλεῖν γυναῖκα ἀφορίζεσθαι· εἶτα καὶ ἀδιόρθωτον μένοντα, καθαιρεῖσθαι κατὰ τὸν ἀποστο λικὸν πέμπτον κανόνα. CANON XIV. ● Sanctorum divinorumque Patrum nostrorum cac non in his quoque valeat, ut presbyter ante 50 ‹ annos, non ordinetur, etiamsi sit homo valde • dignus, sed reservetur. Dominus enim Jesus • Christus tricesimo anno baptizatus est, et cœ- «pit docere. Similiter nec diaconus aute 23 71- • nos, nec diaconissa ante 40 annos ordlinetur. CANON XV. • Subdicamus ne minor 20 annis ordinetur. Si ΚΑΝΩΝ ΙΔ'. . Ὁ τῶν ἁγίων καὶ θεοφόρων ἡμῶν Πατέρων κρα- · τείτω κανὼν καὶ ἐν τούτοις, ὥστε πρεσβύτερον • πρὸ τῶν τριάκοντα ἐτῶν μὴ χειροτονεῖσθαι, • κἂν πάνυ ᾗ ὁ ἄνθρωπος ἄξιος, ἀλλ' ἀποτη · ρεῖσθαι. Ο γάρ Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς ἐν τῷ • τριακοστῷ ἔτει ἐβαπτίσθη, και ήρξατο διδά «σκειν ὁμοίως μήτε διάκονον πρὸ τῶν εἰκοσι • πέντε χρόνων ἢ διακόνισσαν πρὸ τῶν τεστα • ράκοντα ἐτῶν χειροτονεῖσθαι. • Υποδιάκονος, μή ἧττον τῶν εἴκοσι χρόνων χειρο-

IN CAN. XVI CONC. IN TRULLO. • τονείσθω. Εἰ δέ τις τῶν ἐν οἱᾳοῦν ἱερατικῇ • καταστάσει παρὰ τοὺς ὁρισθέντας χειροτονη- • θείη χρόνους, καθαιρείσθω.» ‹ quis autem eorum, qui sont in statu sacerdo - 4 tuli, præter præfinita tempora ordinatus fuerit,. • deponatur. BALS, Nota ex his duobus canonibus depositioni obnoxios reddi eos qui extra tempora canonibus assignata ordinantur. Praesentes duo canones, 14 et 15 eorum tempora describunt qui in sacrario serviunt, scilicet sacerdotum, diaconorum, subdiaconorum et diaconissarum; et statuunt sacerdotem ordinandum, qui fuerit 50 annos natus, diaconum qui 25, subdiaconum qui 20, et diaconissam, quae 40; eos autem qui hæc tempora nonexcesserint et ordinati fuerint, deponendos. Et hæc quidem de horum quatuor graduum ordinatione. 28 autem caput primi tituli HT libri Basilicor. docens de lectoris in clerum cooptatione, decernit: euw non debere esse minorem 18 sunis. Lege eliam cap. 28 primi tituli praesentis operis, et quæ in eo sunt. Et lege etiam 16 Novellam imp. domini Leonis Philosophi, quæ præsenti canoni conse - quenter statuit, demum feri subdiaconum oportere qui vicesimum aunum compleverit. ΒΑΛΣ. Σημείωσαι ὅτι ἀπὸ τῶν παρόντων δύο κανόνων καθαιρέσει καθυποβάλλονται οἱ παρὰ τοὺς ὁρισθέντας τοῖς κανόσι χρόνους χειροτονούμενοι. Οι παρόντες δύο κανόνες, ὁ εδ' καὶ ὁ ιε', τοὺς χρόνους ὑποτυποῦσι τῶν ἐν τῷ βήματι ἐξυπηρετούντων, Έχουν ἱερέων, διακόνων, ὑποδιακόνων, και διακονισσῶν· καὶ διορίζονται τὸν πρεσβύτερον τριακονταετῆ γεγονότα χειροτονεῖσθαι· τὸν διάκονον κε χρόνων· τὸν ὑποδιάκονον εἰκοσαετῇ· καὶ τὴν διακόνισσαν Φεσσαρακονταετῇ· τοὺς δὲ μὴ ὑπερβάντας τοὺς τοσούτους χρόνους και χειροτονουμένους καθ πιρεῖσθαι. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς τῶν τεσσάρων τούτων βαθμών χειροτονίας. Τὸ δὲ κη' κεφ. τοῦ α' τίτλου τοῦ γ' βιβλίου τῶν Βασιλικῶν περὶ κληρώσ σεως αναγνώστου διδάσκον διορίζεται μὴ εἶναι τοῦτον ἥττονα τῶν δεκαοκτὼ ἐνιαυτῶν. Καὶ ἀνάγνωθι τὸ κη' κεφ. τοῦ σ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ· ἀνάγνωθι καὶ τὴν ις' Νεαρὰν τοῦ βασιλέως Κυροῦ Λέοντος τοῦ Φιλοσό φου, διοριζομένην ἀκολούθως τῷ παρόντι κανόνι γίνεσθαι ὑποδιάκονον τὸν πληρώσαντα τὰ εἴκοσιν ἔτη, ΖΩΝΑΡ. Οι κανόνες οὗτοι τους χρόνους τάσ σουσι τῶν χειροτονουμένων, καὶ τὸν μὲν πρεσβύτε του τριακονταετή χειροτονεῖσθαι ὁρίζουσι, τὸν δὲ διάκονον κε' γεγονότα ἐτῶν, τὴν δὲ διακόνισσαν τεσσαρακοστὴν ἀνύσασαν ἐνιαυτὸν, πρὸ δὲ τῶν χρόνων τούτων μὴ χειροτονεῖσθαι αὐτοὺς, κἂν πάνυ όξωσιν ἄξιοι τῆς χειροτονίας, ἀλλ᾽ ἀποτηρεῖσθαι, φυλάττεσθαι δηλαδή, αναμένοντας καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ χρόνου τελείωσιν· ὑποδιάκονον δὲ εἰκοσαετῆ χειροτονεῖσθαι. Εἰ δέ τις πρὸ τῶν ῥηθέντων χρόνων χειροτονηθείη, τῆς τῶν κανόνων παραβάσεως ὑφέξει τὴν καθαίρεσιν. Καὶ ὁ ιε' δὲ τῆς τετάρτης συνόδου κανῶν ὁμοίως περὶ τοῦ χρόνου τῶν διακονισσῶν δια τάττεται. ΑΡΙΣΤ. ΚΑΝ. ΙΔ'. • Πρεσβύτερος τριακονταετίας • ἐνδέων, καὶ διάκονος εἰκοσιπενταετίας, καὶ • διακόνισσα τεσσαρακονταετίας.» ΑΡΙΣΤ. • Καὶ εἰκοσαετίας ὑποδιάκονοι εὐκαθαί · ρετοι.» Κἂν ἄγαν τινὲς εὑρίσκωνται ἄξιοι, ἀλλ' οὐδεὶς ἐντὸς τῶν ὁρισθέντων ἐφ᾽ ἑκάστῳ τάγματι χρόνων τοῦ βαθμοῦ τύχῃ· ἀλλ᾽ ὅστις ἢ πρεσβύτερος πρὸ τριάκοντα ἐτῶν, ἢ διάκονος πρὸ εἰκοσιπέντε, ἢ ὑποδιάκονος πρὸ τῶν εἴκοσι, καθαιρεθήσεται· ὥσπερ καὶ διακόνισσα, εἰ πρὸ τεσσαράκοντα ἐτῶν γένηται. • Ἐπειδὴ ἢ τῶν Πράξεων βίβλος ἑπτὰ διακόνους • ὑπὸ τῶν ἀποστόλων καταστῆναι παραδίδωσιν· · ἡ δὲ κατὰ Νεοκαισάρειαν σύνοδος οὕτως ἐν τοῖς · ἐκτεθεῖσι παρ' αὐτῶν κανόσι σαφῶς διεξῆλθον · ὅτι διάκονοι ἑπτὰ ὀφείλουσιν εἶναι κατὰ τὸν 4 κανόνα, κἂν πάνυ μεγάλη ἡ πόλις ᾖ· πεισθήσῃ · δὲ ἐκ τῆς βίβλου τῶν Πράξεων· ἡμεῖς τῷ ἀποστολικῷ ῥητῷ τὸν νοῦν ἐφαρμόσαντες των • Πατέρων, εύρομεν ὡς ὁ λόγος αὐτοῖς οὐ περὶ ZONAR. Initiandorum sacris ordinibus ætates canon bic uterque describit, ac in sacerdote creando tricesimum, in diacono vicesimum quintum, in diaconissa quadragesimi anni finem exspectari jubet neque qui minor sit, quamvis se dignum is maxime ostenderit, quenquam ad ordines admitti: verum seponi hominem, hoc est, dum ad calera ejus merita ætatis quoque maturitas accesserit, exspe tari placet; hypodiaconum autem viginti annis natum ordinari. Si quis vero ante prædietam ætatem ordinibus initiatus sit, violati canonis pœnas depositione luet. Eadem de diaconissartım ætate quartæ quoque synodi decimo quinto canone constituta sunt. « ARIST. CAN. XIV. Presbyter annos triginta, • diaconus viginti quinque, et diaconissa quadra - ♦ ginta nata, ordinatur. › 174 ARIST.. Εt hypodiaconi viginti anuos nati 4 eliguntur.» Quamvis nonnulli admodum digni inveniantur, nemo tamen intra præfinita cuique ordini tempora in gradum aliquem provehatur. Sed quicunque. sive presbyter ante annos triginta, sive diaconus ante viginti quinque, sive hypodiaconus ante viginti sit, deponetur. Sic et diaconissa si ante quadraginta annos fiet. CANON XVI. • Quoniam Actuum liber septem diaconos ah ‹ apostolis constitutos esse trudit, Neocæsariensis ‹ autem synodus sie in a se editis canónibus • aperte disseruit, quod septem debent esse ‹ diaconi ex canone, etiamsi sit magna civitas ex libro porro Actuum persuadeteris: ‹ nos cum dicto apostolico Patrum mentem ‹ adaptassemus, invenimus eos esse locutos, non ‹ de viris qui ministrant mysterits, sed de mini-

• sterio quod in usu mensarum adhibebatur, cum liber Actuum sie habeat: In diebus illis, cum ‹ discipulorum multitudo cresceret, ſait Græcorum • murmur adversus Hebræos, quod despiciebantur ‹ eorum viduæ in ministerio quotidiano. Duode- • cim ergo, accersila discipulorum multitudine, ‹ dixerunt: Non æquum est ut verbo Dei relicto < mensis ministremus. Deligite ergo, fratres, ex • nobis viros septem, de quibus bonum sit testi- ‹ monium, Spiritu sancto ct sapientia plenos, ‹ quos huic usui præficiamus: nos autem in ora- ‹ tione et verbi ministerio fortiter perseverabimus. • Et placuit sermo toli præsenti multitudini, et ‹ elegerunt Stephanum virum plenum fide et Spi- ‹ ritu sancto, et Philippum et Prochorum et Nica- • norem et Timonem el Parmenam, et Nicolaum • proselytum Antiochenum, quos statuerunt coram ‹ apostolis 18. Hæc interpretans Ecclesiæ do. • etor Joannes Chrysostomus, sic prosequi - • tur: Est opera pretium admirari, quomodo ‹ non est scissa multitudo in virorum electione, ‹ quomodo non sunt ab ipsis rejecti ac repro- ● bati apostoli. Quamnam autem habebant hi au- • cloritatem, et quam acceperunt ordinationem, ‹ scire est necessarium. Numquid diaconorum? ‹ Atqui hóc non est in Ecclesiis. Sed est presby- ‹ terorum dispensatio? Atqui nullus adhuc erat ‹ episcopus, sed soli apostoli. Unde nec diacono- ‹ rum nec presbyterorum nomen existimo apertum • esse ac manifestum. Post hæc ergo nos quoque • prædicanius, ut prædicti septem diaconi, non ‹ de iis accipiantur, qui mysteriis serviunt, ut • est prius exposita doctrina: sed eos esse, qui- ‹ bus fuit coucredita ac tradita dispensatio eorum • quæ tunc collecta fuerant. Qui nobis in học • quoque forma fuere humanitatis et studii in eos 4 qui indigent. BALS. Præsens canon interpretatur, vel potius et corrigit 15 can. Neocasar. syn. qui dicit: Diaconi septem debent esse secundum canonem, etiamsi sit magna civitas. Persuadeberis autem ex libro Actuum. Dicit enim: Liber Actuum non tractat de diaconis, qui in sacro tribunali ministrant, sed de ninistris, qui alimenta dispensant eorum qui Christi Evangelium prædicant. Quoniam tunc nec erant episcopi neque diaconi neque presbyteri. Quare et verbis, ad dicti sui confirmationem appo- ™ª Act. vI 1-6. · τῶν τοῖς μυστηρίοις διακονουμένων ἀνδρῶν ἦν · ἀλλὰ περὶ τῆς ἐν ταῖς χρείαις τῶν τραπεζών • ὑπουργίας, τῆς τῶν Πράξεων βίβλου οὕτως • ἐχούσης· Ἐν ταῖς ἡμέραις εκείναις πληθυ · νόντων τῶν μαθητῶν, ἐγένετο γογγυσμός • τῶν ῾Ελληνιστῶν πρὸς τοὺς Εβραίους, ὅτι «παρεθεωρούντο ἐν τῇ διακονίᾳ τῇ καθημε · ρινῇ αἱ χήραι αὐτῶν. Προσκαλεσάμενοι οὖν · οἱ δώδεκα τὸ πλῆθος τῶν μαθητῶν, εἶπον· · Οὐκ ἀρεστὸν ἡμᾶς, καταλείψαντας τὸν λόγον · τοῦ Θεοῦ, διακονεῖν τραπέζαις. Επισκέψασθε · οὖν, ἀδελφοί, ἄνδρας ἐξ ὑμῶν μαρτυρουμέ ο νους ἑπτά, πλήρεις Πνεύματος ἁγίου καὶ · σοφίας, οὓς καταστήσομεν ἐπὶ τῆς χρείας · ταύτης· ἡμεῖς δὲ τῇ προσευχῇ καὶ τῇ δια · κονίᾳ τοῦ Λόγου προσκαρτερήσομεν. Καὶ • ήρεσεν ὁ λόγος ἐνώπιον παντὸς τοῦ πλή. · θους, καὶ ἐξελέξαντο Στέφανον, άνδρα πλή- · ρη πίστεως καὶ Πνεύματος ἁγίου, καὶ Φ- • λιππον, καὶ Πρόχωρον, καὶ Νικάνορα, καὶ • Τίμωνα, καὶ Παρμενᾶν, καὶ Νικόλαον προσ- • ήλυτον ἐν Ἀντιοχείᾳ, οὓς ἔστησαν ενώ- · πιον τῶν ἀποστόλων. Ταῦτα διερμηνεύων ὁ • τῆς Ἐκκλησίας διδάσκαλος Ἰωάννης ὁ Χρυ • σόστομος, οὕτω διέξεισιν· θαυμάσαι άξιον < πῶς οὐκ ἐσχίσθη τὸ πλῆθος ἐπὶ τῇ αἱρέσει · τῶν ἀνδρῶν, πῶς οὐκ ἀπεδοκιμάσθησαν ὑπ' · αὐτῶν οἱ ἀπόστολοι. 'Οποῖον δὲ ἄρα ἀξίωμα · οὗτοι εἶχον, καὶ ποίαν ἐδέξαντο χειροτονίαν, · ἀναγκαῖον μαθεῖν· ἆρα τὴν τῶν διακόνων; • Καὶ μὴν τοῦτο ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις οὐκ ἔστιν. • Ἀλλὰ τῶν πρεσβυτέρων ἐστὶν ἡ οἰκονομία; • Καί τοι οὐδέπω εὐδεὶς ἐπίσκοπος ἦν, ἀλλ' οι • ἀπόστολοι μόνον· ὅθεν οὔτε διακόνων οὔτε • πρεσβυτέρων, οἶμαι, τὸ ὄνομα εἶναι δῆλον · καὶ φανερόν. Ἐπὶ τούτοις οὖν κηρύσσομεν καὶ ἡμεῖς, ὥστε τοὺς προειρημένους ἑπτὰ διακό • νους μὴ ἐπὶ τῶν τοῖς μυστηρίοις διακονουμέν • νων λαμβάνεσθαι κατὰ τὴν προερμηνευθείσαν · διδασκαλίαν· ἀλλὰ τοὺς τὴν οἰκονομίαν τῆς • κοινῆς χρείας τῶν τότε συνηθροισμένων έγχει- • ρισθέντας τούτους ὑπάρχειν· οἱ τύπος ἡμῖν • κάν τούτῳ γεγόνασι τῆς περὶ τοὺς δεομένους φιλανθρωπίας τε καὶ σπουδῆς. ΒΑΛΣ. Ο παρών κανὼν ἐφερμηνευτικός ἐστι, μᾶλλον δὲ καὶ διορθωτικὸς τοῦ ιε' κανόνος τῆς ἐν Νεοκαισαρεία συνίδου, λέγοντος· Διάκονοι ἑπτὰ ὀφείλουσιν εἶναι κατὰ τὸν κανόνα, κἂν πάνυ μετ γάλη εἴη πόλις. Πεισθείσῃ δὲ ἐκ τῆς βίβλου τῶν Πράξεων. Φησὶ γὰρ ὡς ἡ βίβλος των Πράξεων οὐ περὶ διακόνων διαλαμβάνει τῶν ἐν τῷ ἁγίῳ βήματι διακονούντων, ἀλλὰ περὶ τῶν διακονιτῶν τῶν οἰκο νομούντων τὰς διατροφὰς τῶν κηρυττόντων τὸ τοῦ Χριστοῦ Εὐαγγέλιον· ὅτι οὐδὲ ἐπίσκοποι ἦσαν τότε, Guill. Beveregui nota. Θαυμάσαι ἄξιον. Hæc D. Chrysostomi verba exstant in commentariis ejus in Aci. Apost. c. VI, tom. IV p. 690, ed. Savil.

IN CAN. XVI CONC. IN TRUELO. interpretatione usi, statuerunt dictum canonem non esse sequendum. Est autem consentaneum, quod et antea sic intelligebantur quæ in Neocæsariensi synodo continentur. οὐδὲ διάκονοι, οὐδὲ πρεσβύτεροι. Διὸ καὶ χρησάμε- sitis, ex libro Actuum et magni etiam Chrysostomi νοι πρὸς σύστασιν τοῦ λόγου αὐτῶν τοῖς προσφόροις βήμασιν ἐκ τῆς βίβλου τῶν Πράξεων, ναὶ μέντοι καὶ ἑρμηνείαν τοῦ μεγάλου Χρυσοστόμου, διωρίσαντο τῷ ῥηθέντι κανόνι μὴ ἀκολουθεῖν. Εοικε δὲ ὅτι καὶ πρὸ τούτου οὕτως ἐνενοοῦντο τὰ ἐν τῷ κανόνι τῆς ἐν Νεοκαισαρεία συνόδου περιεχόμενα 175 ZONAR. Septem ex legum præscripto suffcere in una, quamvis magna, civitate diaconos, idque ex Actorum libro conjici facile posse, decimo quinto Neocrsariensis synodi canone declaratum est. Illum igitur canonem synodi Patres hoc loco reprehendunt, neque satis diaconoruin nomen, quod ex Actis affertur, intellectum esse pronuntiant. ΖΩΝΑΡ. Ο τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ συστάσης συνδ δου πεντεκαιδέκατος κανὼν οὕτω φησί· Διάκονοι ἑπτὰ ὀφείλουσιν εἶναι κατὰ τὸν κανόνα, κἂν πάνυ - μεγάλη εἴη ἡ πόλις. Πεισθήσῃ δὲ ἀπὸ τῆς βίβλου τῶν Πράξεων. Τοῦτον οὖν τὸν κανόνα οἱ τῆς συνόδου ταύτης Πατέρες διαγράφουσι μή ευστόχως ἐκλαβές σθαι τὸ τῶν διακόνων ὄνομα τὸ ἐν ταῖς Πράξεσι λέγοντες. Μηδὲ γὰρ περὶ τῶν ἐν τῇ θείᾳ ἱερουργία Neque eniin de diaconis, qui sacro altaris ministerio διακονεῖν μελλόντων ἀνδρῶν τὴν φροντίδα τότε εἶναι, ἀλλὰ περὶ τῆς ἐν ταῖς τραπέζαις ὑπηρεσίας, καὶ τῆς περὶ τὰς τροφὰς τοῦ πλήθους τῶν πιστευόντων οι κονομίας. Καὶ τὸν μέγαν Ἰωάννην τὸν τὴν γλῶτταν χρυσοῦν παράγουσιν ἑρμηνεύοντα τὰ ἐν ταῖς Πράξεσι περὶ τούτων ῥητὰ καὶ λέγοντα μήτε διακόνων μήτε πρεσβυτέρων δηλωτικὸν εἶναι τὸ ὄνομα. Καί φασι καὶ οἱ Πατέρες ἐκεῖνοι τοὺς ἐν ταῖς Πράξεσιν ἑπτὰ διακόνους μὴ ἐπὶ τῶν ἐν τοῖς μυστηρίοις διακονουμένων λαμβάνεσθαι, ἀλλὰ τῶν οἰκονομούντων όπως τρέφοντο οἱ περὶ τοὺς ἀποστόλους ἀθροιζόμενοι καὶ πιστεύοντες, οὓς καὶ τύπον ἡμῖν γεγονέναι φασὶ περὶ τοὺς δεομένους σπουδῆς τε καὶ μεταδόσεως. Καὶ ὁ μὲν κανὼν ἐν τούτοις τελευτᾷ μή τι προστι θεὶς Πλέον αἰδοῖ τῶν ἐν Νεοκαισαρεία συστησαμένων, οἶμαι, τὴν σύνοδον, συνάγεται δὲ ὅτι, ἐπεὶ ἐκεῖνοι τῇ Πράξει τῶν ἀποστόλων οἷον ὑποβάθρᾳ ἐχρήσαντο τῇ περὶ τῶν ἑπτὰ διακόνων, εἰς τὸ ὁρίσαι μὴ πλείους τῶν ἑπτὰ διακόνων ἐν πόλει εἶναι, κἂν πάνυ με γάλη ἡ πόλις εἴη, οἱ δὲ παρὰ τῶν ἀποστόλων ἐκλεγέντες εἰς διακονίαν οὐχ ἱερουργίας ἦσαν διάκο νοι, ἀλλ' ὑπηρέται καὶ οἰκονόμοι τροφῶν, οὐ κατὰ τὸ προσῆκον τὸν ἀριθμὸν τῶν διακόνων εἰς τὸν ἕβδομον ἐστενοχώρησαν ἀριθμὸν καὶ ἐπὶ τῶν μεγάλων πόλεων. Οθεν οὐδὲ πρὸ τοῦ κανόνος τού του ὁ τῶν ἐν Νεοκαισαρείᾳ κανὼν ἐφυλάττετο. Ο μὲν γὰρ Ἰουστινιανὸς ἑξήκοντα πρεσβυτέρους, διακόνους δὲ ἑκατὸν, καὶ διακονίσσας τεσσαράκοντα ἐν τῇ Μεγάλῃ εἴασεν ἐκκλησίᾳ, ὡς ἐν βιβλίῳ τῶν Βασιλικῶν τρίτῳ κεῖται, τίτλῳ δευτέρῳ· ὁ δὲ Ηρά κλειος ἐπηύξησε τὸν ἀριθμὸν καὶ τῶν πρεσβυτέρων καὶ διακόνων καὶ τῶν λοιπῶν κληρικῶν ἐν τῇ Με γάλῃ ἐκκλησίᾳ, καὶ ἄμφω δὲ οὗτοι οἱ βασιλεῖς πρὸ τῆς ἕκτης ταύτης ἦσαν συνόδου. Καὶ αἱ λοιπαὶ δὲ τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐκκλησίαι πολλοὺς εἶχον κληρικούς, καὶ πλείονας τῶν παρὰ τῶν δομησαμένων αὐτὰς ἐν αὐταῖς ταχθέντων, ὡς ἔστιν εὑρεῖν ἐν τῷ πρώτῳ τίτλῳ τοῦ τρίτου βιβλίου τῶν Βασιλικῶν. assisterent, sed quibus cura mensarum ac fidelium multitudini suppeditandi commentus incamberet, accipiendum; divi quoque Chrysostomi verba eadem explicantis, et nec de diaconis nee presbyteris intelligi posse asseverantis testimonio confirmant. Septem igitur illos Actorum diaconos fuisse, non qui sacris ministeriis, dum res divina, peragitur, obeundis vacarent, sed qui hominibus amplectendæ fidei studio ad apostolos assidue commeantibus alimenta prospicerent; a quibus exemplum quoque in egenos charitatis piæque liberalitatis ad nostra usque tempora ductum esse affirmant. Atque hic quidem, reverentia, ut arbitror, erga Patres synodi Neocæsariensis auctores, nullo adjecto verbo canon absolvitur. Ex quo tamen effici planum est, quoniam Actis apostolorum quasi fundamento Neocæsarienses nitebantur ut in quacunque 'magna licet` ac ampla urbe septem diaconorum numerum præfinirent; qui vero ab apostolis diaconi designati fuerant, non sacrorum ministri sed rei potius cibariæ præfecti et œconomi adhibebantur, nequaquam adeo angustis septenarii terminis in magnarum quoque urbium celebritate diaconorum numerum coerceri debuisse. Igitur etiam ante hunc canonem editum Neocæsariensi constitutioni minime obtemperatum est. Sexaginta siquidem presbyteris, diaconis cen. tum, quadraginta diaconissis Magnam ecclesiam censeri Justinianus voluit, ut Basilic. libro 111, Lis tulo 2, videre est: eumque numerum, tam in sacerdotibus et diacenis, quam in reliquo omni clero Heraclius amplificavit, cum atrumque tamen imperatorem ante bøjos sextæ synodi tempora vixisse constet. Reliquæ quoque Constantinopolitanae urbis ecclesiæ plures clericos habuere, aucto etiam numero qui præfinitus iis ab earum conditoribus initio fuerat, quemadmodum tertio Basilic. libro, titulo primo, licet animadvertere. Guill. Beveregii nolæ. Τῆς ἐν Νεοκαισαρεία συνόδου περιεχόμενα. In Latina Gentiani Herveti versione, hee insuper occurrunt, huic Balsanonis scbolio annexa, Cum er enim sit ipsa quoque prima Synod antiquior, Justinianus imperator invenitur in libro Imp. decernere, ut in Magna sint ecclesia diaconi centum: quod non jussisset, si aliter intel- `'us fuissel canon in Neocæsar. syn. Hæc autem nullis Graecis codicibus, quos videre contigit, Labentur.

' ARIST. «Qui septem esse diaconos, juxta quod in ΑΡΙΣΤ. «Γινωσκέτω ὁ λέγων ἑπτὰ διακόνους ε'- ‹ Actibus dictum est, affirmat, sciat, quod non • de diaconis, qui mysteriis, sed qui mensis ministrant, ibidem sermo habetur. › Decimus quartus synodi Neocæsariensis canon ex Actuum videlicet libro ductus, septem diaconos in unaquaque civitate, quamvis admodum magna sit, constitui decrevit, mysteriis servientes. At præsens canon ait synodum illam non recte intelligere sermonem de septem diaconis in Actuum libro positum. Non enim de hominibus, inquit, qui divinis ministrant mysteriis intelligendi sunt apostoli, sed de iis qui in mensis subserviunt; et quibus concredita est dispensatio eorum, quæ communi usui tunc collecta fuerunt. Propterea ab ecclesiis non exigetur secundum illum canonem, ut singulæ septem habeant diaconos ad divinorum mysteriorum ministerium. Sed quæque, secundum reditus suos, et presbyterorum et diaconorum et reliquorum clericorum numerum babebit, 176 CANON XVII. • ναι κατὰ τὸ εἰρημένον ταῖς Πράξεσιν, ὅτι οὐ · περὶ τῶν διακόνων τοῖς μυστηρίοις ὁ λόγος, • ἀλλὰ περὶ τῶν τραπέζαις υπηρετούντων.» Ο τεσσαρακαιδέκατος κανὼν τῆς ἐν Νεοκαισα ρείᾳ συνόδου, ἀπὸ τῆς βίβλου τῶν Πράξεων δῆθεν ὁρμηθείς, ἑπτὰ διακόνους ἐφ' ἑκάστῃ πόλει, καν πάνυ μεγάλη ἐστί, καθίστασθαι ὥρισε, τοῖς μυ στηρίοις υπηρετήσοντας. Ὁ δὲ παρών κανών μὴ καλῶς φάσκει νοῆσαι τὴν τοσιαύτην σύνοδον τὸ ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Πράξεων περὶ τῶν ἑπτὰ διακόνων κείμενον ρητόν. Οὐ γὰρ περὶ τῶν διακονουμένων, φησί, τοῖς θείοις μυστηρίοις ἀνδρῶν ἦν ἡ φροντὶς τὸ τότε τοῖς ἀποστόλοις, ἀλλὰ περὶ τῶν ὑπουργούν των ἐν ταῖς τραπέζαις, καὶ τὴν οἰκονομίαν ἐμπεπι· στευμένων τῆς κοινῆς χρείας τῶν τότε συνηθροισμέ νων. Διὰ τοῦτο γοῦν αἱ ἐκκλησίαι οὐκ ἀπαιτηθήσονται κατὰ τὸν κανόνα ἐκεῖνον ἀνὰ ἑπτὰ διακόνους ἔχειν εἰς τὴν τῶν θείων μυστηρίων διακονίαν· ἀλλὰ ἑκάστη πρὸς τὰς εἰσόδους αὐτῆς ἕξει καὶ τὸ ποσόν τῶν πρεσβυτέρων καὶ διακόνων καὶ τῶν λοιπῶν κλη ριχων. • Quoniam diversarum ecclesiarum clerici, pro- ♦ priis, in quibus sunt ordinati, relictis ecclesiis, ‹ ad alios episcopos se contulerunt, et sine ‹ proprii episcopi sententia in alienis ecclesiis • constituti sunt, et ex eo ipsos reddi insolentes ‹ evenit: statuimus, ut a præsenti mense Jari- ‹ ario præteritæ quartæ indictionis, nullus om- ‹ nino clericus, in quocunque sit gradu potesta- • tem habeat sine proprii episcopi scripta ‹ dimissoria in alienæ ecclesiæ catalogum referri. ‹ Qui enim a præsenti nunc tempore hoc non ‹ servat, sed quod in se est eum, qui illi manus c imposuit, dedecore allicit, deponatur et ipse, ‹ et qui eum præter rationem suscepit.» BALS. Saepius dixinus, quod omni clerico, qui foris ordinatus est, duas scripturas afferre opus est ejus qui eum ordinavit, commendatitiam scilicet et dimissoriam, ut illa quidem utatur ad comprobationem illius gradus qui ei inesse dicitur: hac vero, • Επειδήπερ διαφόρων ἐκκλησιῶν κληρικοί, τὰς · ἰδίας, ἐν οἷς ἐχειροτονήθησαν, ἐκκλησίας κατα • λιπόντες, πρὸς ἑτέρους συνέδραμον ἐπισκόπους, «καὶ γνώμης δίχα τοῦ οἰκείου ἐπισκόπου ἐν ταῖς • ἀλλοτρίαις κατετάγησαν ἐκκλησίαις, ἐκ τούτου ε τε συνέβη ανυποτάκτους αὐτοὺς καταστῆναι ο • ὁρίζομεν ὥστε ἀπὸ τοῦ παρόντος Ἰανουαρίου • μηνὸς τῆς παρελθούσης τετάρτης επινεμήσεως • μηδένα τῶν ἁπάντων κληρικῶν, κἂν ἐν οἴῳδή • ποτε τυγχάνῃ βαθμῷ, ἄδειαν ἔχειν ἐκτὸς τῆς • τοῦ οἰκείου ἐπισκόπου ἀπολυτικῆς ἐγγράφου ἐν «ἑτέρᾳ κατατάττεσθαι ἐκκλησίᾳ. Ἐπεὶ ὁ μή • τοῦτο ἀπὸ τοῦ νῦν παραφυλαττόμενος, ἀλλὰ κατ· • αισχύνων τό γε ἐπ' αὐτὸν τὴν τὴν χειροτονίαν • αὐτῷ ἐπιτεθεικότα, καθαιρείσθω καὶ αὐτὸς, καὶ ι ὁ παραλόγως αὐτὸν προσδεξάμενος.» ΒΑΛΣ. Πολλάκις εἴπομεν ὅτι χρεία ἐστὶ παντὶ κληρικῷ ἐξωχειροτονήτῳ διττὰς γραφὰς ἐπιφέρεσθαι τοῦ χειροτονήσαντος αὐτὸν, συστατικὴν δηλαδή καὶ ἀπολυτικὴν, ὡς ἂν τῇ μὲν χρήσηται εἰς ἐπισύστασιν τοῦ λεγομένου προσεἶναι αὐτῷ βαθμοῦ· τῇ ut citra ullum impedimentum ab alia ecclesia in δὲ εἰς τὸ ἀπαρεμποδίστως ἐφ' ἑτέρας ἐκκλησίας κλήρῳ clerumi cooptetur. Nota ergo præsentem canonem maxime necessarium esse, et clericum qui non illius virtute receptis est, et episcopum qui eum recepit sine dimissoria ejus qui illum ordinavit, deponi jubere. Cum hoc enim sæpe synodice dictum esset, dixerunt quidam, unam vel solam scripturai satis esse ei qui est foris ordinatus, scilicet commendatitiam. Excipe mili Constantinopolitam num et Carthaginensem episcopum. Ii enim soli, ut saepe dictum est, possunt alienos clericos suscipere præter voluntatem eorumn qui ipsos ordinarunt. ZONAR. Multi in hanc sententiam alii canones editi sunt. Hic quoque clericum in aliam ecclesiam συγκαταλεγῆναι. Σημείωσαι οὖν τὸν παρόντα κανόνα ἀναγκαιότατον εἶναι, καὶ διοριζόμενον καθαιρεῖσθαι τὸν παρὰ τὴν τούτου δύναμιν δεχθέντα κληρικὸν καὶ τὸν ἀναδεξάμενον αὐτὸν ἐπίσκοπον χωρὶς ἀπολυτικῆς τοῦ χειροτονήσαντος αὐτόν. Πολλάκις γὰρ τού του λαληθέντος συνοδικῶς, τινὲς εἶπον μίαν καὶ μόν την γραφὴν τῷ ἐξωχειροτονήτῳ ἀρχεῖν, συστατικὴν δηλαδή. Υπέξελέ μοι τὸν Κωνσταντινουπόλεως καὶ τὸν Καρχηδόνος. Οὗτοι γὰρ μόνοι δύνανται, ὡς πολύ λάκις εἴρηται, ἀλλοτρίους κληρικούς δέχεσθαι παρὰ γνώμην τῶν χειροτονησάντων αὐτούς. ΖΩΝΑΡ. Περὶ τούτου πολλοὶ κανόνες διαγορεύ ουσι. Καὶ οὗτος δὲ οὐ συγχωρεῖ ἄνευ γραφῆς τοῦ

IN CAN. XVIII CONC. IN TRULLO. οἰκείου επισκόπου μετατίθεσθαί τινα κληρικὸν εἰς absque impetrata scripta ab episcopo facultate, ἑτέραν ἐκκλησίαν, ὡς καταισχύνοντα ὅσον τὸ εἰς αὐτ τὸν τὸν χειροτονήσαντα αὐτόν. Εἰς γὰρ καταφρόνησιν ἐκείνου καὶ ἀτιμίαν ἐστὶ τὸ ἀλλαχοῦ ἀπελθεῖν ἐκείνου· μὴ ἐπιτρέψαντος. Διὸ καὶ καθαιρέσει ὑπά γει τόν τε προσελθόντα ἐπισκόπῳ ἑτέρῳ καὶ αὐτὸν τὸν δεξάμενον. ΑΡΙΣΤ. «Ο προσδεχόμενος ξένον κληρικὸν, καὶ • χειροτονῶν, σὺν τῷ κακῶς χειροτονηθέντι καθ- • ῄρηται.» Οὐδεὶς τῶν κληρικῶν ἄνευ γνώμης τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου ἐν ἑτέρᾳ ἐκκλησίᾳ κατατάττεσθαι συγ κεχώρηται. Εἰ δέ τις ἐπίσκοπος τὸν ἀλλότριον προσδέξεται κληρικὸν ἄνευ ἐγγράφου ἀπολυτικοῦ τοῦ ἐπισκόπου αὐτοῦ, καὶ τῇ ἰδίᾳ ἐκκλησίᾳ ἐγκατατάξει, κἂν ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀξίας αὐτὸν φυλάξῃ, κἂν καὶ εἰς μείζονα χειροτονήσῃ βαθμὸν, καθαιρεθήσονται καὶ ἀμφότεροι. · Τοὺς προφάσει βαρβαρικῆς ἐπιδρομῆς, ἢ ἄλλως ο πως ἐκ περιστάσεως μετανάστες γεγονότας • κληρικούς, ἡνίκα δ' ἂν ὁ τρόπος αὐτοῖς ἀπο- • παύσηται, ἢ αἱ τῶν Βαρβάρων ἐπιδρομαί, δι' • ἃς τὴν ἀναχώρησιν ἐποιήσαντο, αὖθις ἐν ταῖς· • οἰκείαις ἐκκλησίαις προστάσσομεν ἀνέρχεσθαι, · καὶ μὴ ἐπὶ πολὺ ταύτας ἀπροφασίστως κατα- • λιμπάνειν. Εἰ δέ τις μὴ κατὰ τὸν παρόντα δια- • γένηται κανόνα, ἀφοριζέσθω, μέχρις ἂν πρὸς · τὴν οἰκείαν ἐκκλησίαν ἐπαναδράμοι. Τὸ αὐτὸ · δὲ τοῦτο καὶ ἐπὶ τῷ κατέχοντι αὐτὸν ἐπισκόπῳ • γινέσθω. ο ΒΑΛΣ. Μεγάλων εἰσὶν ἐγκωμίων ἄξιοι οἱ Πατέρες. Τῆς γὰρ ἐκκλησιαστικῆς εὐταξίας καὶ τῆς τιμῆς ἑκάστου τῶν ἐπισκόπων φροντίζοντες, ὥρισαν τους διά τινας εὐλόγως αιτίας μεταναστάντας κληρικούς χωρὶς ἀπολυτικῆς γραφῆς τῶν χειροτονησάντων αὐτ τοὺς πάλιν δραμεῖν εἰς τὴν οἰκεῖον κλῆρον, παρελ θούσης τῆς περιστάσεως δι᾿ ἣν ἀνεχώρησαν· καὶ μὴ ἔχειν ἐπ᾽ ἀδείας εἰς ἑτέρας ἐκκλησίας κατατάττε σθαι. Τὸν δὲ μὴ πειθόμενον ὑποστρέψαι, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν τὸν κατέχοντα τοῦτον ἐπίσκοπον ἀφορίζεσθαι. Εἴποι δέ τις ὡς, εἰ μὲν ἐπίσκοπος τοιοῦτόν τι πόρο ήσει, παρὰ τοῦ μητροπολίτου ἀφορισθήσεται· ὡσαύ τως, καὶ ἐὰν μητροπολίτης καταφρονήσῃ τοῦ κανόνος, παρὰ τοῦ πατριάρχου κολασθήσεται. Εἰ δὲ αὐτοκέφαλος ἀρχιεπίσκοπος ἢ πατριάρχης χωρίς τοῦ Κωνσταντινουπόλεως (οὗτος γὰρ ἔλαβεν ἐξουν σίαν οταν είπομεν), ὑπὸ τοῦ κανόνος αλίσκεται, παρὰ τίνος ἀφορισθήσεται; Οἴομαι οὖν παρὰ τοῦ μείζο νος ἀρχιερέως. ΖΩΝΑΡ. Τινὲς κληρικοὶ διὰ Βαρβάρων εφόδους, ἢ φορολόγων ἀπανθρωπίας, ἢ λιμὸν ἴσως τῇ χώρα αὐτῶν ἐπισυμβάντα, ἢ καὶ δι᾿ ἑτέρας αἰτίας μεταναστεύοντες εἰς χώρας ἄλλας ἀπίασι. Τοὺς οὖν τοι ούτους βούλεται ὁ κανὼν, τῆς αἰτίας διαλυθείσης, δι' ήν μετανάσται τῶν ἰδίων γεγόνασι πόλεων καὶ ἐκκλησιῶν, εἰς αὐτὰς ὑποστρέφειν, καὶ μὴ ἐπιμέν transire, tanquam eo contumeliam episcopo suo, quantum in ipso est, inferentem, non sinit. Nam is certe auctoritaten episcopi dignitatemque contemnit, quicunque alio, nulla migrationis ab eo facta potestate, proficiscitur. Proinde utrumque, tiêm qui discesserit, tum episcopum ipsum a quo is exceptus fuerit, deponi jubet. ARIST. «Qui clericum peregrinum excipit, ordi- • natque, una cum clerico male ordinato depo- ‹ netur. Nemini clericorum citra sui episcopi voluntatem in alia ecclesia constitui permittitur. Si quis autem episcopus alienum admiserit clericum sine litteris ejus episcopi dimissoriis, et in sua ecclesia collocaverit, licet in eadem dignitate maneat, sive ad majorem gradum provehatur, ambo etiam deponentur. CANON XVIII. Eos qui barbaricæ incursionis prætextu, vel aliquo ‹ alio modo propter aliquam circumstantiam emi- • grarunt, clericos, postquam modus ille ac cir- • cumstantia cessarit, vel barbaricæ incursiones, • propter quas secesserant, rursus in suas jube- ‹ mus ecclesias reverti, nec eas diu absque ulla . occasione relinquere. Si quis autem, non • præsens vult canon, abfuerit, segregetur, ‹ donec ad suam ecclesiain redeat. Hoc ipsum c autem etiam in eo fiat episcopo, qui illum de- • tinet. UL BALS. Magnis laudibus digni sunt Patres. Eccle. siastici enim ordinis et uniuscujusque episcopi honoris curam gerentes, statuerunt clericos, qui propter justas aliquas ac probabiles causas, sinc eorum a quibus ordinati 177 sunt dimissoriis-litteris, emigrarunt, ad suum clerum reverti, cum illa præterierit circumstantia propter quam secesserunt; nec eis licere in aliarum ecclesiarum catalogumi referri: eum autem, cui persuaderi non potest ut redeat, quinetiam et episcopum qui ipsum detinet, segregari. Dixerit autem quispiam, (quod si episcopus quidem tale quid fecerit, a metropolitano excommunicabitur: similiter et si metropolitanus. canonem contempserit, a patriarcha punietur. Si autem archiepiscopus, qui est primas et caput, vel patriarcha, præter Constantinopolitanum (is enim habet eam quam diximus facultatem) quod canonem transgressus sit, convineatur, à quo excommunicabitur? Existimo ergo, quod a majore pontifice. ZONAR. Vel incursionibus Barbarorum, vel acerDilate illorum qui tributa exigunt, vel fortasse fame regionom occupante, vel ob alias ejusmodi cansas aliquando fiebat, ut in alienas terras, domestica sede relicta, migrare clerici quidam cogerentur. Eos igitur, ubi primum causa illa, propter quam sese ab urbibus ecclesiisque suis abjunxere, sublata

fuerit, ad eas reverti, neque diutius in externa νειν τῇ χώρα, ᾗ προσεληλύθασι, τῆς προφάσεως, regione ad quam accesserunt, prætextu cessante peregrinari canon jubet. Clericos autem, qui non redeunt, ut ecclesias in quibus ordinati sunt, sine causa relinquentes, et aliis vacantes segregari jubet, usque dum ad ecclesian, e qua emigrabant, revertantur: ipsum porro episcopum qui eos admisit et detinet, segregationi subjicit, quandiu eos delinet. ARIST. Qui barbaricam propter incursionem • emigravit cessante incursione, ad ecclesiamı ‹ in cujus clerum cooptatus est revertatur. • Sin minus, una cum eo, ad quem accessit, ‹ segregatur. › Clericus, qui sine causa aliqua necessaria ab ecclesia in qua in clerum cooptatus fuit, recedit, et aliam adit ecclesiam, et ab episcopo qui ibi est admittitur, et inter clericos ejus recensetur, deponitur, una cum eo qui eum admisit ut canon decimins septimus ante scriptus decernit. Qui autem ob Barbarorum incursionem ant aliam circumstantiam causamxe justam ecclesia sua emigrat clericus, si, causa illa ob quam migravit cessante, ad ecclesiam suam, in qua in clerum cooptatus fuit, non vult redire, segregatur, una cum episcopo qui eum relinet, usque dum ad eam recurrat. Causa autern, propter quam hic quidem segregatur, ille autem aleponitur, justa est. Nec enim ut ille, sic hic, ab initio sine justa causa recessit. Quandoquidem ille eum, qui ordinationem ipsi imposuit, quantum in eo fuit, injuria et probro non affecit sed necessario hoc fecit. CANON XIX. • Quod oportet eos qui præsunt ecclesiis, in omni- • bus quidem diebus, sed præcipue Dominicis, ‹ omnem cleruin et populum docere pietatis et ⚫rectæ religionis eloquia, ex divina Scriptura colligentes intelligentias et judicia veritatis, et non transgredientis jam positos terminos, vel ‹ divinorum Patrum traditionem: sed et si ad • Scripturam pertinens controversia aliqua exci- • tata fuerit, ne eam aliter interpretentur, quam • ut Ecclesiæ luminaria et doctores suis scriptis • exposuerunt; et majorem ex iis laudem asse- ‹ quantur, quam si proprios sermones compo- ‹nant, ne dum quandoque ad id hæsitant, ab eọ quod convenit, excidant. Per dictorum enim • Patrum doctrinam, populi, ad eorum quæ sunt • Doria et expetenda, et inutilia ac rejicienda, • cognitionem venientes, vitam in melius compo- ‹ nuit, nec ignorantiæ 178 vitii convincuntur, ‹ sed doctrinæ mentem adhibentes, seipsos ad c id, ne mali quid eis accidat, excitant, et imπαρελθούσης· τοὺς δὲ μὴ ἐπανιόντας κληρικούς, ὡς ἀπροφασίστως τὰς ἐκκλησίας καταλιμπάνοντας, ἐν αἷς κατετάχθησαν, καὶ ἑτέραις σχολάζοντας, ἀφορί ζεσθαι κελεύει, ἕως ἂν ἐπανέλθωσι πρὸς τὴν ἐχε κλησίαν ἐξ ἧς ὑπεχώρησαν· καὶ τὸν ἐπίσκοπον δὲ τὸν δεξάμενον καὶ κατέχοντα αὐτοὺς ἀφορισμο ὑποτίθησι, μέχρις ἂν κατέχῃ αὐτούς. ΑΡΙΣΤ. «Ὁ διὰ βαρβαρικὴν ἐπιδρομὴν μετανά • στης, παυσαμένης τῆς ἐπιδρομῆς, παλινοστείτω • πρὸς τὴν ἐκκλησίαν ή κεκλήρωται· εἰ δὲ μὴν · μετὰ τοῦ προσειληφότος ἀφορίζεται.» Ο μὲν μὴ διά τινα περίστασιν ἀναχωρήσας κλη ρικὸς τῆς ἐκκλησίας ᾗ ἐκληρώθη, καὶ πρὸς ἑτέραν ἀπελθὼν ἐκκλησίαν, καὶ παρὰ τοῦ ἐκεῖσε ἐπισκό που προσδεχθείς, καὶ τοῖς κληρικοῖς αὐτοῦ συγκατα λεγείς, καθαιρεῖται σὺν τῷ προσδεξαμένῳ αὐτὸν, καθὼς ὁ προγραφεὶς ἑπτακαιδέκατος ὀρίξει κανών. Ο δὲ δι' ἐπιδρομὴν Βαρβάρων ἢ περίστασιν ἄλλην μετανάστης τῆς ἰδίας ἐκκλησίας γενόμενος κληρι κὸς, ἐὰν, τοῦ αἰτίου δι᾿ ὁ ὑπεχώρησεν ἐπιλείψαντος, οὐ θελήσει πάλιν ἐπανελθεῖν εἰς τὴν ἐκκλησίαν αὐτοῦ ἐν ᾗ ἐκληρώθη, ἀφορίζεται σὺν τῷ κατέχοντι αὐτὸν ἐπισκόπῳ, μέχρις ἂν πρὸς αὐτὴν ἐπαναδράμη. Η δὲ αἰτία, δι' ήν μὲν οὗτος ἀφορίζεται, ἐκεῖνος δὲ καθαιρεῖται, εὔλογος· οὐδὲ γὰρ, ὡς ἐκεῖνος, καὶ οὗτος ἐξ ἀρχῆς ὑπεχώρησεν ἄνευ εὐλόγου αἰτίας. Καὶ ὅσον τὸ ἐπ' αὐτῷ τὴν τὴν χειροτονίαν αὐτῷ ἐπιτεθεικότα οὐ περιύβρισε καὶ κατῄσχυνεν, ἀλλὰ δι' ἀνάγκην τοῦτο πεποίηκε. ΚΑΝΩΝ ΙΘ'. • Οτι δεῖ τοὺς τῶν ἐκκλησιῶν προεστῶτας ἐν πάση α. μὲν ἡμέρᾳ, ἐξαιρέτως δὲ ταῖς Κυριακαῖς, • πάντα τὸν κλῆρον καὶ τὸν λαὸν ἐκδιδάσκειν τοὺς • τῆς εὐσεβείας λόγους, ἐκ τῆς θείας Γραφής • ἀναλεγομένους τὰ τῆς ἀληθείας νοήματά τε καὶ • κρίματα, καὶ μὴ παραβαίνοντας τοὺς ἤδη τε • θέντας ὄρους ἢ τὴν ἐκ τῶν θεοφόρων Πατέρων ο παράδοσιν· ἀλλὰ καὶ εἰ γραφικὸς ἀνακινηθείη • λόγος, μὴ ἄλλως τοῦτον ἑρμηνευέτωσαν ἢ ὡς • ἂν οἱ τῆς Ἐκκλησίας φωστῆρες καὶ διδάσκα- • λοι διὰ τῶν οἰκείων συγγραμμάτων παρέθεντο · καὶ μᾶλλον ἐν τούτοις εὐδοκιμείτωσαν ἢ λόγους • οἰκείους συντάττοντες, ἵνα μὴ ἔστιν ὅτε πρὸς • τοῦτο ἀπόρως ἔχοντες ἀποπίπτοιεν τοῦ προσή • κοντος. Διὰ γὰρ τῆς τῶν εἰρημένων Πατέρων • διδασκαλίας οἱ λαοὶ, ἐν γνώσει γινόμενοι τῶν τε • σπουδαίων καὶ αἱρετῶν καὶ τῶν ἀσυμφόρων • καὶ ἀποβλήτων, τὸν βίον μεταῤῥυθμίζουσι πρὸς · τὸ βέλτιον, καὶ τῷ τῆς ἀγνοίας οὐχ ἁλίσκονται • πάθει, ἀλλὰ προσήκοντες τῇ διδασκαλία Guill. Beveregii nota. Ἀλλὰ προσήκοντες τῇ διδασκαλία. Legendum juxta ms. Amerbachianum, προσέχοντες τῇ διδασκαλία. Ditized by Google

IN CAN XIX CONC. IN TRULLO. · ἑαυτοὺς πρὸς τὸ μὴ κακῶς παθεῖν παραθήγου ‹ minentium suppliciorum metu sibi salutem proι σιν, καὶ φόβῳ τῶν ἐπηρτημένων τιμωριῶν · τὴν σωτηρίαν ἑαυτοῖς ἐξεργάζονται» ΒΑΛΣ. Διδάσκαλοι τῶν ἐκκλησιῶν οἱ ἐπίσκοποι καθίστανται· καὶ διὰ τοῦτό φησιν ὁ κανὼν ἔχειν τούτους πᾶσαν ἀνάγκην καὶ ἀεὶ μὲν διδάσκειν τὸν ὑπ' αὐτοὺς λαὸν, πολλῷ δὲ μᾶλλον ἐν ταῖς Κυριωνύμοις, ἐν οἷς ειώθασιν ἅπαντες σχεδόν τῇ ἐκκλησίᾳ προσεδρεύειν, τῶν ἐργοχείρων αὐτῶν ἀπαλλαττόμε νοι. Διδάσκειν δὲ τούτους διορίζεται οὐ παρεκβατικώτερά τινα καὶ οἴκοθεν, ἀλλ' αὐτὰ ἐκεῖνα τὰ παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων παραδοθέντα. Καὶ οἱ μὲν Πατέ ρες ταῦτα· τινὲς δὲ ἀμελοῦσι τοῦ τοιούτου αὐτῶν ἐπαγγέλματος, διὰ τὸ μὴ ἐπισείεσθαι αὐτοῖς, ὡς ἔειχε, ποινήν. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ ὡς ἀπὸ τοῦ νη' και νόνος τῶν ἁγίων ἀποστόλων μεγάλως οὗτοι κολάζονται. Φησί γάρ, Ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος, ἀμελῶν τοῦ κλήρου ἢ τοῦ λαοῦ, καὶ μὴ παιδεύων αὐτοὺς τὴν εὐσέβειαν, ἀφοριζέσθω· ἐπιμένων δὲ τῇ ῥαθυ μία, καθαιρείσθω. Σημείωσαι οὖν ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος ὅτι τὸ διδάσκειν τὸν λαὸν μόνοις ἐνεδόθη τοῖς ἐπισκόποις, καὶ οἱ διδάσκαλοι τῆς Μεγάλης Εκκλησίας δικαίῳ τοῦ πατριάρχου διδάσκουσι. Παρίσταται δὲ τοῦτο καὶ ἀπὸ τῆς Νεαρᾶς τοῦ ἀοιδίμου βασιλέως κυροῦ ᾿Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ, τῆς ὑποτυ πούσης ὅπως καὶ τίνες ὀφείλουσι ψηφίζεσθαι εἰς τὰς ἐκκλησίας, καὶ τυπωσάσης τοῖς διδασκάλοις πᾶσι, τοῖς τε ἐντὸς οὔσι δηλαδὴ τῆς ἐκκλησίας καὶ τοῖς ἐκτὸς ἀνὰ νομισμάτων λίτρας τρεῖς καὶ ἀνὰ ‹ curant. › BALS. Episcopi ecclesiarum doctores constitu - untur: et propterea dicit canun eis omnino necesse esse, cui præsunt populum semper docere, et multo magis in diebus Dominicis: in quibus omnes fere solent in ecclesiis interesse, ut qui a suis artificiis operibusque cessent. Eos autem docere oportere decernit, non quæ nimiam continent digressionem, et pro arbitrio, sed ea quæ a sanctis Patribus tradita sunt. Et Patres quidem hæc. Nonnulli autem hujusmodi præceptum negligun!, eo quod, ut est verisimile, eis pena non ind gatur: ut mihi auteu videtur, etiam a 58 canone sanctorum apostolorum, bi valde puniuntur. Dicit enim: Episcopus vel presbyter clerum vel populum negligens, et eos pietatem non docens, segregetur: sin autem in socordia perseveret, deponatur. Nota ergo ex hoc canone, quod populum docere solis episcopis datum est, et Magnæ ecclesiæ doctores patriarchæ jure docent. Hoc autem etiam ostenditur ex Novella illustris imp. domini Alexii Comneni, quæ describit, el quomodo et quinam debent in ecclesiis eligi, et decernit omnibus doctoribus, tam iis qui sunt extra ecclesiam, quam iis qui sunt intra, singulis tres numismatum libras, et singulis frumenti modios quinquaginta; et hæc aperte decidit. Sit autem et hic doctoribus honor tributus ut iterum in propriis Guill. Beveregii nota. che nomine populum docebant, uti Balsamon học loco tradidit. Dicti sunt autem et ρήτορες τῆς Ἐκε κλησίας ο Pachymere, in Vita Michaelis; et sedeg eorum in ecclesia, unde docere consueti sunt, þr,- τορικός θρόνος appellatur a Niceta Choniate in Manuel. Comnen. i. vii. Αὐτοῖς ἐξεργάζονται. In ms. nostro Bod- κς dictus, qui tamen omnes non suo sed patriar leiano post isla verba, et ante Bakanonis ἑρμη νειαν, haec habentur: Σημείωσον τὴν παρόντα κανόνα, καὶ θαύματον πῶς σήμερον ἀμελεῖται. Ο γάρ ὁσιώτατος πατριάρχης ἐκεῖνος κύριος Ἰωάννης ὁ του Χαλκηδόνος καθ' ἑκάστην Κυριακὴν ἐδίδασκε, διὰ καὶ εὑρίσκονται αἱ διδασκαλίαι αὐτοῦ ἐν βιβλίῳ ιδιαιτάτῳ. Νοία præsentem canonem, et mirare quomodo hodie negligitur. Namque sanctissimus ille patriarcha dominus Joannes, cognomento Chalcedonius, qualibet Dominica die docebat: quamobrem etiam sermones ejus in peculiari libro invenientur. Joannes ille Chalcedonius patriarcha erat Constantinopolitanus, Alexio Commeno imperante. De eo enim in serie episcoporum Byzantii bæc dicuntur, Ιωάννης ὁ ἱερομνήμων ὁ ἐπιλεγόμενος τοῦ Χαλκηδόνος· ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ᾿Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ καὶ Ἰωάννου τοῦ Πορφυρογεννήτου, ἔτη κγ'. In Juris Gr. Rom. I. 1V, p. 502. Dicta autem verba in nullo alio codice leguntur, et ab alia quum Balsamnouis manu scripta videntur; nam cum initio ejus interpretationis hujus canonis nequaquam cohærent. Οι διδάσκαλοι τῆς Μεγάλης εκκλησίας. Pam triarcham Constantinopolitanus officialem sub se constitutum habere solitus est, qui ipsius loco Evangelium populo interpretabatur, a docendi munere διδάσκαλος dictus. Ejus oficium in cataJogo officialium Ecclesiæ Constantinopolitanæ sic describitur Ο διδάσκαλος ἑρμηνεύει τὸ ἅγιον Εὐαγγέλων, εἰ δυνατός ἐστι, ὁμοίως καὶ τὸ ψαλτή βιον κρατῶν καὶ τὰ σχολία τῆς ἐπισκοπῆς· ἔστι καὶ οικέτης της τρίτης πεντάδος. Balsamon aulem eos plures fuisse hoc loco indigitat, dicens διδασκά λους τῆς Μεγάλης Εκκλησίας. Erant nimirum numero quatuor, ὁ τοῦ Εὐαγγελίου, ὁ τοῦ ἀποστόλου, ὁ τοῦ ψαλτηρίου, et omnium praecipuus, οἰκουμενι ». 'Ανὰ νομισμάτων λίτρας τρεῖς. In mis. nostro Bodleiano pro ἀνὰ νομισμάτων scribitur abbreviate ἀνὰ χτ' quomodo etiam is, qui Parisiensem Balsamonis editionem procuravit, legisse videtur, quippe qui scripsit τχ'. Eamdem etiam albreviaturain in mss. Amerbachiano hoc loco usurpatam esse testatur doctissimus vir Joan. Rodol. phus Wetstenius, qui omnes variantes lectiones summa diligentia ex eodem collegit; et de eadem hæc insuper adnotavit. Sic, inquit, in cant. 19, Trull. Bais. 381, A. 3, legimus ἀνὰ τχ' λίτρας. habet χτ' λίτρας, Bonelidius lib. I. Jur. Or. p. 48, legit τραχέων, quod etiam Hervctus in suo exem plari agnoscit. Idem vero interpretatur legumina: male opinor. Quid enim tres leguminum libræ ad quinquaginta modios frumenti comparata? Bonefidius vertit, Asperorum libras: propius ad rem, ni fallor. Certe Asperi, άσπρα, vocantur nummi quidam argentei a Græcis hodiernis, qui dein eo nomine per synecdochen quodlibet argentum indigilant: ut cumn de opulento dicunt Πολλά έχει ἄσπρα, Mulos habet nummos, seu multas pecunias. Conjecturam juvat analogia. Etenim J. Meursius in Glossario Graecobarbaro άσπρον interpretatur Album. Similiter, ab ἀργὸν album formantur άργυρος argentum, pro numinis. Noti sunt Albi, nummuli argentei, Francofurtum et urbes ac regiones circumlustrantibus. Sed, inquis, unde τραχέα illa? Fateor, nec ipse scio. Nec enim occurrit mihi apud

' ecclesiis, propter quas secesserunt, statim post σίτου μοδίους πεντήκοντα, καὶ διοριζομένης ἐν μέσ officiales proximi patriarchæ assideant, tanquam ejus personam repræsentantes. Et audimus enim, quod qui pontificis locum tenet, maximum habet honorem, et huic rei nemo poterit contradicere. Et rursum qui autem et verbo et opere digni sunt quorum ratio habeatur, ad doctrinæ ministerium introducantur, et per docendi munera ad officia provehantur. Propterea enim, mortuo qui pro tempore patriarcha, nec ipsi docere possunt. ρει ταῦτα ῥητῶς. Ἔστω καὶ αὕτη τοῖς διδασκάλας, δι' ἃς τὴν ἀναχώρησιν ἐποιήσαντο, αὖθις ἐν ταῖς οἱ κείαις ἐκκλησίαις απονενεμημένη τιμή, τὸ εὐθὺς μετὰ τοὺς ἄρχοντας ἵστασθαι, τῷ ἁγιωτάτῳ παι τριάρχῃ παρισταμένους, ὡς ἐκπροσωποῦντας αὐτῷ. Καὶ ἀκούομεν γὰρ τὸν πληροῦντα τὸν τοῦ ἀρχιερέως τύπον μεγίστην ἔχειν ἀεὶ τιμήν· καὶ οὐδεὶς πρὸς τοῦτο δυνήσεται ἀντειπεῖν. Καὶ πάλιν· Οἱ δὲ ἀξιόλογοι κατά τε λόγον καὶ πράξιν εἰσηγέσθωσαν εἰς τὴν τῆς διδασκαλίας διακονίαν, καὶ διὰ τῶν διδασκαλικίων προβαινέτωσαν εἰς τὰ ἀρχοντίκια. Διὰ γὰρ τοῦτο, καὶ τελευτήσαντος τοῦ κατὰ καιροὺς πατριάρχου, οὐδὲ αὐτοὶ δύνανται διδάσκειν. ZONAR. Et apostolico quinquagesimo octavo ΖΩΝΑΡ. Καὶ ὁ πεντηκοστὸς ὄγδοος τῶν ἁγίων canone in episcopum, qui cleri populique sibi commissi curam obire, eosque religiosæ vitæ præceptis erudire neglexerit, segregatio primum, ac nisi postea socordiam exuerit, depositionis quoque pœna constituta est. Et magnus præterea Paulus, dum in ea quæ est ad Timotheum epistola formam conditionesque episcopi describit, docendi quoque facultate præditum esse oportere demonstrat”. Ad Titum quoque scribens; Oportet, inquit, episcopum amplecti eum, qui secundum doctrinam est, de lem sermonem, ut potens sit exhortari in doctrina sana, et eos qui contradicunt arguere". Hæc, et synodi hujusce Patres secuti, hoc edito carione, cum aliis quoque, tum Dominicis præsertim diebus, episcopi oratione populum ad pia religionis studia informari, ac institui jubent. Per eos enimn dies vacationem a laboribus nacti homines in ecclesiam conveniunt, et divinas Scripturas audiunt. Quocirca si istis præsertim diebus doceant, majorem exinde fructum populus feret. Quæ porro doceant, non ab ipsis iuventa, sed ex sacris Literis repetita proferri volunt, quarum quidem explicationem ex sanctorum Patrum fontibus hauriant, non ipsi sibi ex ingenio suo arbitrioque confingant. Si enim judicio in ea re suo uterentur, hærebunt forsitan nonnunquam et a vero aberrabunt. Sanctorum vero Patrum præceptis instituta atque imbuta multitudo, quid potissimum sequi 179 quidve fugere oporteat, sine controversia dijudicare, moresque suos ad virtutis pormam conformare facile poterit, neqne Aransversam divini imperii ignoratio aget, seque ab omnibus vitiorum. maculis futuri supplicii recordatione poram integramque conservabit. ἀποστόλων κανὼν τὸν ἀμελοῦντα ἐπίσκοπον τοῦ οἰ κείου κλήρου ἢ τοῦ λαοῦ, καὶ μὴ ἐκπαιδεύοντα αὐτ τοῖς τὴν εὐσέβειαν ἀφορίζει, επιμένοντα δὲ τῇ όπο θυμίᾳ καὶ καθαιρεῖ. Καὶ ὁ μέγας Παῦλος Τιμοθέω μὲν ἐπιστέλλων, καὶ οἷον δεῖ τὸν ἐπίσκοπον εἶναι διαταττόμενος, καὶ διδακτικὸν αὐτὸν τυγχάνειν πα ρακελεύεται. Τῷ δέ γε Τίτῳ γράφων, Αντέχεσθαι δεῖν φησι τὸν ἐπίσκοπον τοῦ κατὰ διδαχὴν πι στου λόγου, ἵνα δυνατὸς ᾖ καὶ παρακαλεῖν ἐν τῇ διδασκαλίᾳ, τῇ ὑγιαινούσῃ, καὶ τοὺς ἀντιλέ γοντας ἐλέγχειν. Τούτοις καὶ οἱ τῆς συνόδου ταύ της επόμενοι τὸν παρόντα κανόνα ἐξέθεντο, ἀεὶ μὲν δεῖν λέγοντες τοὺς ἐπισκόπους διδάσκειν τὸν λαὸν τοὺς τῆς εὐσεβείας λόγους, μάλιστα δὲ ἐν ταῖς Κυ ριακαῖς. Ἐν γὰρ αὐταῖς σχολάζοντες ἐκ τῶν ἔργο χείμων αὐτῶν οἱ ἄνθρωποι συνέρχονται εἰς τὰς ἐκκλησίας, καὶ ἀκροῶνται τῶν θείων Γραφῶν. Εἰ οὖν ἐν ταύταις μᾶλλον διδάσκουσι, πλείων ἔσται καὶ ἡ ὠφέλεια τοῦ λαοῦ. Διδάσκειν δὲ αὐτοὺς βούλονται μὴ οἴκοθεν, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς θείας Γραφῆς, καὶ ταύτην ἑρμηνεύειν κατὰ τὴν τῶν θείων Πατέρων ἐξήγησιν, ἀλλὰ μὴ ἐξ οἰκείων νοημάτων καὶ λογισμῶν. Εἰ γὰρ τοῖς οἰκείοις, φασί, χρώνται λογισμοῖς, ἴσως καὶ ἀπορήσουσί ποτε, καὶ ἐκπεσοῦνται τοῦ προσήκοντος· ἐκ δὲ τῆς τῶν θείων Πατέρων διδασκαλίας γνώσιν ται οἱ λαοὶ τίνα μὲν δεῖ αἱρεῖσθαι, τίνα δὲ ἀποτρέ πεσθαι, καὶ τὴν οἰκείαν ζωὴν ἀπευθυνοῦσι πρὸς ἀρετὴν, ἐκφεύγοντες τὸ ἐξ ἀγνοίας τῶν θείων ἐντολῶν ὀλισθαίνειν εἰς ἁμαρτήματα, καὶ φόβῳ τῶν μελλουσῶν κολάσεων ἐκ τῆς κακίας ἀναστελλόμενοι. ARIST. • Præsul Ecclesia Dominicis praesertim ΑΡΙΣΤ. «Ο προεστώς Εκκλησίας κατ' ἐξαίρετον • diebus dogmata doceat, et interpretetur, non • ταῖς Κυριακαίς διδασκέτω τὰ δόγματα· καὶ ” 1 Tim. 111, 2 et seqq. 30 Tit. 1, 8, 9. Guill. Beveregii nota. Græcos scriptores. Interim cum in Græcia etiampum in usu esse memorentur asperi, sc. nuami, vel aspera numismata, et hac vox Latina sit, verisimile est a Græcis τραχέας 2 τραχύς dictos. Hactenus cl. v. Wetstenius. Cum autem alibi non constet, aliquod nummni genus Græce τραχέας dietum, commode accidit, ut post Enimandum Bonedidium, qui ἀνὰ τραχέων legit, eruditissimus vir Joannes Leunclavius Jus Græco-Romanum ex variis Europe Asiæque bibliothecis eruerit, ubi inter alios, hunc ipsum Balsamonis locum p. 145, edidit, legitque ανα νομισμάτων λίτρας τρεῖς, εἰ cum Latinam Bonefidii versionem retinuerit, quæ babuit, tres asperorum libras, in margine observat eum pro asperorum vertere debuisse aureorum. Quod quidem ille non fecisset, si vel τραχέων le gisset, vel non legisset νομισμάτων. Εt hinc est, quod nos abbreviaturam istam numismata deno tare certiores facti, pro priori lectione, ἀνὰ νομ σμάτων λίτρας τρείς cum Leunclavio substituimus. Quæ etiam lectio a codice ms. Ætoniensi indubia redditur, quippe a quo diserte usitatur.

IN CAN. XX CONC. IN TRULLO. • διερμηνευέτω μὴ οἴκοθεν, ἀλλὰ ὡς οἱ θεῖοι Πα- • τέρες διέλαβον.» Οἱ ἐπίσκοποι ἐν πάσαις μὲν ἡμέραις ὀφείλουσι τὸν κλῆρον καὶ τὸν λαὸν ἐκδιδάσκειν τῆς εὐσεβείας τὰ δόγματα, ἐξαιρέτως δὲ ἐν ταῖς Κυριακαῖς. Καὶ εἰ γραφικόν τις αὐτοὺς ἐρωτήσει λόγον, μὴ οίκοθεν τοῦτον ἑρμηνευέτωσαν· τοῦτο γάρ ἐστιν αὐτοῖς εὐδοκίμησις, τὸ εἰδέναι τὰς παραδόσεις τῶν θεοφόρων Πατέρων, καὶ κατ᾿ αὐτὰς λύειν τὰ ἐρωτώμενα, καὶ μὴ οἰκείους λόγους συντάττειν· ἵνα μὴ, ἀπόρως ἴσως ἔχοντες πρὸς τὸ ἀφ' ἑαυτῶν λύσαι ταῦτα, τῆς ἀληθοῦς ἑρμηνείας πόρρω εκπέσοιεν· τὸν δὲ ἀμετ λοῦντα τοῦ κλήρου καὶ τοῦ λαοῦ, καὶ μὴ διδάσκοντα αὐτοὺς τὴν εὐσέβειαν, πρῶτα μὲν ἀφορίζει ὁ πεντ τηκοστὸς ὄγδοος τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανών, εἶτα τῇ ῥαθυμίᾳ ἐπιμένοντα καὶ καθαιρεῖ. KANON K'. • Μὴ ἐξέστω ἐπισκόπῳ εἰς ἑτέραν τὴν μὴ αὐτῷ • προσήκουσαν πόλιν δημοσίᾳ διδάσκειν. Εἰ δέ • τις φωραθείη τοῦτο ποιῶν, τῆς ἐπισκοπῆς · παυέσθω· τὰ δὲ τοῦ πρεσβυτερίου ενεργείτω.» ΒΑΛΣ. Ὁ κανών σαφής ἐστι· διορίζεται γὰρ μὴ · διδάσκειν δημοσίᾳ ἐπίσκοπον εἰς πόλιν μὴ ἀνήκουσαν αὐτῷ. Ατιμία γάρ, φησί, τοῦτό ἐστι τοῦ κατὰ χώραν ἀρχιερέως, καὶ ἀμαθίας κατάκρισις. Τοῦτο δὲ νόει, ὅταν γίνηται παρά γνώμην τοῦ ἐγχωρίου ἐπισκόπου. Εἰ γὰρ κατὰ γνώμην αὐτοῦ τοιοῦτόν τι ποιήσει τις, οὐ προκριματισθήσεται· ὅτι καὶ ἰερουργεί τις εἰς ἀλλοτρίαν ενορίαν ἀποκριματίστως θελήσει τοῦ ἔχοντος αὐτήν. Καὶ ὁ μέγας δὲ ἐν θεο λογία Γρηγόριος, τῶν Σασίμων ἐπίσκοπος ων, πολλοὺς λόγους ἀνέγνω εἰς Ναζιανζω, τοῦ πατρὸς αὐτοῦ ἐν ταύτῃ ἀρχιερατεύοντος, καὶ παρίσταται τοῦτο ἀπὸ τοῦ λόγου τοῦ οὕτως ἔχοντος Τι λύετε τάξιν ἐπαινουμένην; Καὶ ὁ σοφώτατος ἐκεῖ νος μητροπολίτης Εφέσου, κῦρος Ιωάννης, ὁ κατὰ ποταμούς προχέων τὰ τῆς φιλοσοφίας νάματα, καὶ κολπωτός λεγόμενος, εἰς τὴν λαχοῦσαν αὐτὸν ἀπερ χόμενος, μετὰ ἀξιώσεως τῶν κατὰ χώραν ἀρχιερέων δημοσίᾳ, ἐδίδασκεν. 'Ανάγνωθι καὶ τὸν ιδ' κανόνα τῶν ἁγίων ἀποστόλων. Καλῶς δὲ πρόσκειται τῷ κανόνι τὸ δημοσία. Ιδιαιτάτως γὰρ ἀπολογεῖσθαι πρὸς τοὺς ἐρωτῶντας περί τινος ἐκκλησιαστικού προβλήματος εξεστι παντὶ καὶ πανταχοῦ, καθὼς καὶ ὁ ια' κανὼν τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου τὰ περὶ τού του διατρανοί. Εἰ δέ τις απορήσει πῶς ὁ μὲν κθ' κανὼν τῆς δ' συνόδου λέγει ὅτι τὸ ἐξ ἐπισκόπου < pro suo arbitrio, sed ut divini Patres tradidecrunt. Episcopi omnibus quidem diebus clerum et popuhm pietatis dogmata edocere debent, præsertim autem Dominicis. Et si quis Scripturarum mentem eos rogaverit, ne pro arbitrio illam interpretentur; hoc enim iis laudem conciliat, si divinorum Patrum traditiones sciant, et secundum eas solvant quæstiones, et non sua verba componant;, ne forte cum non possint a seipsis eas solvere, vera interpretatione procul decident: eum autem qui clerum et populum negligit, eosque pietatem non docet, primo quidem excommunicat quinquagesimus octavus sanctorum apostolorum canon, postea, si in negligentia perseverat, etiam deponit. CANON XX. • Ne liceat episcopo in alia, quæ ad se non pertinet civitate publice docere. Si quis autem ⚫ hoc facere deprehensus fuerit, ab episcopatu desistat; presbyteri autem munere func gatur.» BALS. Canon est apertus. Decernit enim, ne, episcopus publice doceat in civitate quæ ad se nou pertinet. Est enim, inquit, hoc dedecus pontificis illius regionis, et ejus ignorantiæ condemnatio. Hoc autem intellige, quando sit præter } mentem illius regionis episcopi. Si quis enim ejus voluntate tale quid fecerit, id ei prejudicium non afferet. Nam el in alia regione sine ullo præjudicio sacra celebrat quispiam,ejus qui illam habet voluntate. Quin etiam magnus theologus Gregorius, cum Sasimoruin esset episcopus, multa legit Nazianzi, cum ejus in ea civitate esset pontifex, et hoc ostenditur ex oratione quæ sic habet: Cur solvitis ordinem laudabilem? Porro et sapientissimus ille Ephesi metropolitanus dominus Joannes, qui instar fluvii philoso - phiae duenta effudit, et κολπωτός, (id est, sinuosits) dictus est, in eam regionem veniens, quæ illum erat sortita, cum auctoritate illius regionis antistitin publice docuit. Lege et 14 canonem sanctorum apostolorum. Canoni autem recte adjicitur illud publice. Privatim enim interrogantibus de ecclesiastica aliqua quæstione respondere licet cuilibet et ubique, sicut et 11 canon Sardicensis synodi de ea re aperte loquitur. Si quis autem dubitet, quomoilo 29 canon 4 synodi dicit, quod ex episcopo ad presbyteri dignitatem deducere, est sacrilegium: Guill. Beveregii nota. Ἀπὸ τοῦ λόγου τοῦ οὕτως ἔχοντος. Nimiruin ex oratione ejus decima quinta, quippe que incipa τί λύετε τάξιν ἐπαινουμένην; quam Theologi pater tunc temporis loci episcopus erat. Ille auiem calamitatem istam ob populi scelera immissam suspicatus, silebat. Quocirca populus Nazianzenus Theologum in medium prodire, etiam præsente Patre, persuadebat, uti ex ipso orationis istius initio constat, ubi sil, Τί λύετε τάξιν επαινουμένην; τί βιάζεσθε γλῶσσαν νόμῳ δουλεύουσαν; τί προκα δεῖσθε λόγον εἴχοντα πνεύματι; τί τὴν κεφαλὴν ἀφέντες ἐπὶ τοὺς πόδας ἀπεύσατε; τί τὸν Ααρών παρατρέχοντες, τὸν Ἐλεάζαρ προβάλλεσθε; οὐ δέχο μαὶ πηγὴν ταράσσεσθαι, καὶ χείμαρρον φύρεσθαι, ἥλιον κρύπτεσθαι, καὶ ἀστέρα δείκνυσθαι, τὴν που λιὰν ὑποχωρεῖν, καὶ τὴν νεότητα θεσμοθετεῖν, τὴν σοφίαν σιωπάν, καὶ τὴν ἀπειρίαν νεανιεύεσθαι. Unde constat hanc orationem recte a Balsamone hoc loco citatam esse, utpote quam in aliéna provincia, sed cum episcopis istius voluntate, habitanı fuisse pałam est.

prasens antem canon dicit: Si quis hoc facere cle- εἰς πρεσβυτέρου ἀξίαν καταγαγεῖν ἱεροσυλία ἐστίν· ὁ δὲ παρὼν κανών φησιν· Εἴ τις φωραθείη τοῦτο ποιῶν, πανέσθω τῆς ἐπισκοπῆς, τὸ δὲ τοῦ πρεσβυτέρου ἐνεργείτω· ἀκούσει ὅτι ἐκεῖ περὶ καθαιρέσεώς φησιν εὐλόγου ἢ παραλόγου· ἡ γὰρ δι' αἰτία μά τι εὔλογον ἐξεβλήθη τῆς ἐπισκοπῆς, καὶ οὐδὲ πρεσβύτερος ἔσται· ἢ ἀναιτίως, καὶ οὐδὲ οὕτως εἰς πρεσβυτέρου βαθμὸν καταταχθήσεται, ἀλλ᾽ ἔσται αὖθις ἐπίσκοπος. Ἐνταῦθα δὲ ἁμάρτημα μὲν ὁ ἐπίσ σκοπος κωλύων αὐτὸν τῆς ἱερωσύνης οὐχ ἥμαρτε - φιλοδοξία δὲ ἦν καὶ δόξης ἔρως ὁ ἥμαρτεν. Ινα γοῦν ἀντίῤῥοπον τὴν τιμωρίαν ἔξῃ τῷ πταίσματι αὐτοῦ καὶ ταπεινωθῇ, παύεται μὲν τῆς ἐπισκοπικῆς τιμῆς, κατατάττεται δὲ εἰς πρεσβυτέρου τιμήν. Το γὰρ καθαιρεῖσθαι τοῦτον, καὶ γίνεσθαι ἱερέα οὐ prehensus fuerit, ab episcopatu cesset, presbyteri autem munere fungatur; audiet, quod illic quidem dicit de depositione justa vel injusta; vel enim propter justam causam episcopatu dejectus est, et ne presbyter quidem erit: vel sine causa, et ne sie quidem ad presbyteri gradum deprimetur, sed erit rursus episcopus. Hic autem episcopus quidem peccatum non admisit, quod eum a sacerdotio arceat, sed gloriæ tantum cupiditate et laudis amore peccavit. Ut ergo, quod suo peccato respondeat, supplicium habeat, et humilis evadal, ab episcopatus quidem honore desistit, in presbyteri autem honore collocatur. Ut is enim deponatur, et sacerdos Giat, Patribus visum non est. Lege et 18 can. Anc. syn. Sacerdotis autem munus, accipe etian de δέδοκται τοῖς Πατράσιν. Ανάγνωσον καὶ τὸν την docendi munere, et non de sacrificii celebratione. Sacerdotes enim antiquitus necesse habebant etiam docere. κανόνα τῆς ἐν 'Αγκυρα συνόδου. Τὴν δὲ ἐνέργεια ἐκλαβοῦ εἰς τὴν διδασκαλικὴν ἐνέργειαν, καὶ μὴ εἰς τὴν ἱεροπραξίαν. Οἱ γὰρ ἱερεῖς τὸ παλαιὸν ἐξ ἀνάγκης εἶχον τὸ διδάσκειν. ΖΩΝΑΡ. Τοῖς ἐπισκόποις τὰς τῶν σκανδάλων περιαιροῦντες ἀφορμὰς οἱ θεῖοι Πατέρες ὥρισαν μὴ διδάσκειν ἐπίσκοπον δημοσίᾳ ἐν πόλει μὴ ἀνηκούση αὐτῷ. Τοῦτο γὰρ εἰς ἀτιμίαν ἐστὶ τοῦ τῆς πόλεως· ἐκείνης ἀρχιερέως. Δημοσίᾳ δὲ διδάσκειν κεκώλυται, ὡς ἐξ ἀντιδιαστολῆς νοεῖσθαι ὡς, εἴ τις αὐτῷ κατ' ἰδίαν προσέλθοι ἐρωτῶν αὐτὸν, ἐκείνῳ πρὸς τὸ ἐρώς τημα ἀποκρινόμενος, καὶ διδάσκων καθ᾿ ἑαυτὸν, οὐχ ἁμαρτάνει. Καὶ ὁ ἐνδέκατος δὲ κανὼν τῆς ἐν Σαρδική συνόδου θεσμοτεθεῖ τὰ περὶ τούτου πλατύτερον. Απορήσει δέ τις πῶς ὁ μὲν εἰκοστὸς ἔννατης κανὼν τῆς τετάρτης συνόδου λέγει ὅτι τὸ ἐξ ἐπισκόπου εἰς πρεσβυτέρου ἀξίαν καταγαγεῖν ἱερο συλία ἐστίν· ὁ δὲ παρών κανών φησιν· Εί τις φωραθείη τοῦτο ποιῶν, παυέσθω τῆς ἐπισκοπῆς, τὰ δὲ τοῦ πρεσβυτέρου ενεργείτω. Εἴποι οὖν ἄν τις ὅτι ἐκεῖ περὶ καθαιρέσεως φησιν εὐλόγου ἢ παραλόγου εἰ γὰρ διὰ αἰτίαμά τι ἐξεβλήθη τῆς ἐπισκοπῆς, καὶ διὰ τὸ ἁμάρτημα ἐκεῖνος οὐδὲ πρεσβύτερος ἔσται ἢ ἀναιτίως ἐξεβλήθη τῆς ἐπισκοπῆς, καὶ οὐδ᾽ οὕτως εἰς πρεσβυτέρου βαθμὸν καταχθήσεται, ἀλλ᾽ ἔσται αὖθις ἐπίσκοπος· ἐνταῦθα δὲ ἁμάρτημα μὲν ὁ ἐπίσκοπος κωλύον αὐτὸν τῆς ἱερωσύνης οὐχ ἥμαρτε· φιλοδοξία δὲ ἦν καὶ δόξης έρως, ὁ ἥμαρτεν. Ινα 180 ZONAR. Ne qua inter episcopos causa offensionis exsisteret, nulli propterea episcopo publice in aliena urbe docendi facultatem Patres esse voluerunt. Nec enim id sine aliqua præfecti urbis istius episcopi contumelia fieri potest. Sed publice tantum docendi facultate interdictum; ut vicissim, quidpiam ex eo privatim quærenti satisfacere, seorsimique docere, nequaquam episcopo vetitum, nec aliquid eum qui id faciat in se culpa suscipere intelligamus. Sed de hac re fusius Sardicensis quoque synodi undecimo canone constitutum. Dubitaverit porro aliquis, cum hominem de episcopali fastigio dejectum, cogi in presbyterorum ordinem sine sacrilegio non posse, unde tricesimo quartæ ɛynodi canone definitum sit, qua ratione episcopuin hoc loco, qui istud faciat, ab episcopatu cessare, et presbyteri munere fungi canon decernat. Igitur in quarta synodo de justa, vel injusta depositione sermonem esse dicenus. Vel enim ob gravem delicti culpam qui episcopus fuerat, ea dignitate spoliatus est, ac ne inter sacerdotes quoque locum teneat idem crimen efficiet; vel innocenti multa irrogata, proindeque ne tum quidem sacerdotibus annumerari, sed episcopali fastigio unde per injuriam dejectus fuerat, restitui hominem γοῦ, ἀντίρροπον τὴν τιμωρίαν ἔξῃ τῷ πταίσματι oportebit. Hic vero episcopus nullum, ex quo sacer. dotio moveri debeat, in se facinus admisit: sola Is αὐτοῦ, καὶ ταπεινωθῇ, παύεται μὲν τῆς ἐπισκο πῆς κατάγεται δὲ εἰς πρεσβυτέρου τόπον. is ambitione, laudisque immoderata cupiditate peccavit. Ut igitur peccato animadversio respondeat, temerariaque hominis elatio comprimatur, ab episcopatu gerendo desistere, atque in presbyterorum ordinem traduci jubet. ARIST. • Episcopus in alia urbe ne publice doceat. • Sin hoc fecisse deprehensus fuerit, ab epi- • scopatu desistal, presbyteri nuneribus fun- ‹ gens. › ΑΡΙΣΤ. «Επίσκοπος ἐν ἑτέρα πόλει δημοσίᾳ μὴ Guill. Beveregii Παύεται μὲν τῆς ἐπισκοπικῆς. Codex Tilianus quein Hervetus transtulit, cum Amerbachiano, haec usque ad πρεσβυτέρου τιμὴν sic legit παύεται μὲν τῆς ἐπισκοπῆς, κατατάττεται δὲ εἰς πρεσβυτέρου τόπους. Reliqua ad finem hujus scholi ex ins. • διδασκέτω· εἰ δὲ φωραθῇ, παυέσθω τῆς ἐπισκο · πῆς, τὰ τῶν πρεσβυτέρων ενεργῶν.» nota. Bodleiano restituimus: quæ quidem non solum in editione Parisiensi, verumetiain in ms. Amerlachian. desiderantur. Sed in codice Titiano lecta fuisse, Latina Herveti tralatio demonstra..

IN CAN. XXI CONC. IN TRULLO. Ὁ τοῦτο ποιῶν ἐπίσκοπος, ἐπεὶ δι' ἀλαζονείαν καὶ τύφον καὶ καταφρόνησιν τοῦ ἐκεῖσε ἐπισκόπου δημοσίᾳ διδάσκει, ὡς σπουδάζων καταισχύνειν, καὶ κατευτελίζειν, καὶ τὴν ἀλλοτρίαν καθέδραν ἑαυτῷ προμνηστεύεσθαι, εὐλόγως παυθήσεται τῆς ἐπι σκοπῆς· ὁ γὰρ τῶν ἀλλοτρίων ἐφιέμενος καὶ τῶν ἰδίων στερίσκεται· εἰς δὲ τὸν τόπον τῶν πρεσβυτέρων κατενεχθήσεται, καὶ κατ' αὐτῶν ἐνεργήσει. Καὶ σημείωσαι πότε καὶ ἐπίσκοπος εἰς πρεσβυτέρου τόπον κατάγεται. Ο γὰρ εἰκοστὸς ἔννατος κανὼν τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου ἱεροσυλίαν ἄντικρυς καλεῖ τὸ τὸν ἐπίσκοπον εἰς πρεσβυτέρου κατάγειν βαθμὸν, καὶ ἔχε τὸν παρόντα κανόνα ὑπεξηρημένον ἐκ τοῦ καθολικοῦ ἐκείνου κανόνος. • Οἱ ἐπ' ἐγκλήμασι κανονικούς ὑπεύθυνοι γινότ · μένοι, καὶ διὰ τοῦτο παντελεῖ τε καὶ διηνεκεῖ • καθαιρέσει ὑποβαλλόμενοι καὶ ἐν τῷ τῶν λαῖ • κῶν ἀπωθούμενοι τόπῳ, εἰ μὲν ἑκουσίως πρὸς · ἐπιστροφὴν ὁρῶντες ἀθετοῦσι τὴν ἁμαρ • τίαν δι' ήν τῆς χάριτος ἐκπεπτώκασι, 4 καὶ ταύτης τέλεον ἀλλοτρίους ἑαυτοὺς καθ- • ιστῶσι, τῷ τοῦ κλήρου χειρέσθωσαν σχήματι· · εἰ δὲ μὴ τοῦτο αυθαιρέτως αἱρήσονται, καθά «περ οἱ λαϊκοί, τὴν κόμην ἐπιτρεφέτωσαν, ὡς • τὴν ἐν κόσμῳ ἀναστροφὴν τῆς οὐρανίου ζωής • προτιμήσαντες. ΒΑΛΣ. Σημείωσαι ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος ὅτι οἱ ἀπό τινος ἐγκλήματος καθαιρούμενοι ὡς λαϊκοὶ λογίζονται, καὶ οὐ δύνανται μετὰ τὴν καθαίρεσιν ἐνεργεῖν οἱονδήτι ἀνῆκον κληρικῷ· μόνους δὲ τοὺς ἀποστάντας τοῦ ἁμαρτήματος δι' 8 καθηρέΘησαν, τυχὸν τῆς πορνείας ἢ ἑτέρου τινός, διορίζε ται ὁ κανὼν κείρεσθαι τὴν κεφαλὴν κατὰ κληρικούς, ήγουν ἔχειν παπαλήθραν, καὶ ἐνδύεσθαι σχήμα κληρικοῦ. Φιλανθρωπότερον γὰρ ἐπὶ τούτοις διατίθεται διὰ τὴν μετάνοιαν, Τοὺς δέ γε ἀμεταθέτως ἐξεχομένου; τῆς ἁμαρτίας τρέφειν τὴν κόμην διακελεύεται κατὰ λαϊκούς, ἵνα ἔχοιεν πλείονα αι σχύνην, μὴ παραχωρούμενοι ἐν μετοχῇ κληρικοῦ ὅλως εἶναι, ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ τοῦ ἐνδύματος στερισκόμενοι. Καὶ ὁ μὲν κανὼν ταῦτα· ἡ δὲ σθ' Νεαρὰ τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Φιλοσόφου, καθαιρεί σθαι διοριζομένη τους μετὰ χειροτονίαν γαμοῦντας, εὐδοκεῖ μήτε τοῦ σχήματος τῶν κληρικῶν αὐτοὺς ἀπαλλοτριοῦσθαι, μήτε τῆς ἐν τῇ Ἐκκλησία και νοτέρα; ὑπηρεσίας. Καὶ ἡ ζ' Νεαρὰ τοῦ αὐτοῦ βασιλέως τοὺς ἀπὸ κληρικῶν πρὸς λαϊκούς μετασχηματισθέντας καὶ ἄκοντας πρὸς αὐτὸ πάλιν ἀποκαθί στασθαι διορίζεται. Φαίνεται οὖν ἐναντιότης ἐν τού τοῖς. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ τὸν μὲν κανόνα νομοθετεῖν περὶ τῶν καταδικαζομένων διὰ ἔγκλημά τι προσαγγελ Episcopus qui hoc facit, quoniam per ostentationem, et superbiam, et episcopi, qui ibi praes, contemptum publice docet, ut eum pudefacere et vilipendere et alienamn calledram sibi conciliare contendens, juste episcopatu deponitur. Qui alien enim petit, et suis privatur. Sed ad presbyterorum locum deducitur, et inter eos munere fungetur. Et nota quando etiam episcopus ad presbyteri locum reducitur. Nam undetricesimus synodi Chalcedonensis canon e contra sacrilegium vocat episcopi ad presbyteri gradum deductionem, et hunc pra:• sentem canonem ex eo canone catholico exceptum habeas. CANON XXI. • Qui canonicorum quidem criminum rei facti, et ⚫ propterea perfectæ ac perpetuæ depositioni ‹ subjecti, in laicorum locum detrusi sunt; ‹ siquidem ad conversionem sua sponte respi- ‹ cientes peccatum delent, propter quod a gratia ‹ exciderunt, et ab eo se penitus alienos efficiunt, ‹ cleri habitu tondeantur: sin autem non sua 4 sponte hoc elegerint, comam sicut laici nu- «triant, utpote qui mundanain seu saenclarem couversationem vitae caelesti præp- • suerint. BALS. Nota ex hoc præsenti canone, quod qui propter aliquod crimen deponuntur, ut laici repulautur, nec possunt post depositionem aliquid agere quod ad clericum ulla ratione pertineat. Eos autem solos, qui a peccato recesserint propter quod depositi fuerant, a fornicatione forte vel aliquo aliu, decernit canon esse tondendos capile, ut clericus, id est, habere papalem tonsuram, et clerici habitu iudui. In eos enim est mitior ac clementior propter poenitentiam. 181 li autem, qui in peccato perpetuo herent, comam nutrire jubentur ut laici, ut majori pudore afficiantur, nec in cleri participatione ullu esse modo eis permittatur, sed ipso etiam amictu priventur. Εt hæc quidem canon; 79 autem im. domini Leonis Philosophi Novella eos deponi debere statuens, qui ducunt uxores post ordinatioBem, vult neque eos a clericorum habitu alienari, nec a communione ministerii in Ecclesia. Et 7 ejusdem imp. Novella eos, qui a clericis in laicos transmutati sunt, eodem rursus vel invitos redire jubet. Videtur igitur in his esse repugnantia. Existimo autem canonem quidem de iis statuere, qui propter delatum aliquod 'crimen' condeinnati, malo assidue inhærent; quemadmodum propter adulterium, propter rapinam, propter sacrilegium: Νο Guill. Beveregii nota. Οἱ ἐπ' ἐγκλήμασι κανονικοίς. Canonica crimina dicta sunt, quæ a capouibus vetantur, reosque canonicis suppliciis subjiciunt. Sed mihilominus mss. Bodleianus et Amerbachianus rectius hoc loco κανονικῶς legisse videntur; ut sensus sit, οἱ ἐπ' ἐγκλήμασι κανονικῶς ὑπεύθυνοι γινόμενοι, Qui rei criminum canonice facti sunt, hec est, PATROL. GR. CXXXVII. prout in canonibus ecclesiasticis cautum est. 'Αθετοῦσι τὴν ἁμαρτίαν. Proprie peccalumn rejiciunt, aut repudiant, quo sensu et a Domino nostro hæc vox usurpatur, dicente, ῾Ο ἀθετῶν ὑμᾶς, ἐμὲ ἀθετεῖ· ὁ δὲ ἐμὲ ἀθετῶν, ἀθετεῖ τιν ἀποστείλαντά με. Luc. x, 16.

vellam antem, de iis qui post ordinationem uxorem θέν, καὶ ἀμεταθέτως ἐξεχομένων τοῦ κακοῦ· οἷον duxerunt; quod quidem etsi inducit depositionem, eis tamen propter matrimoĥium ignoscitur. Et ideo eis a Novella permissum est, ut ca exerceant quæ fiunt extra sacrum tribunal; reliqui autem transmutati cogentur, ut puto, ex Novellæ sententia et a sancto habitu non desilire. διὰ μοιχείαν, διὰ ἁρπαγήν, διὰ ἱεροσυλίαν· τὴν δὲ Νεαρὰν περὶ τῶν μετὰ τὴν χειροτονίαν διγαμησάν των, ὅπερ, καν καθαίρεσιν ἐπάγῃ, ἀλλ᾽ οὖν διὰ τὸν γάμον συγγινώσκεται. Καὶ διὰ τοῦτο παρεχωρήθη σαν οἱ τοιοῦτοι ὑπὸ τῆς Νεαρᾶς ἐνεργεῖν τὰ ἔξω τοῦ βήματος· οἱ δὲ λοιποὶ οἱ μετασχηματισθέντες, ὡς οἴομαι, κατὰ τὴν Νεαρὰν ἀναγκασθήσονται μή κατ ορχεῖσθαι τοῦ ἁγίου σχήματος. ΖΩΝ.ΑΡ. Διάφορά εἰσιν ἐγκλήματα δι' & καθαι ροῦνται οἱ ἱερωμένοι καὶ ἐξωθοῦνται τοῦ κλήρου, καὶ συναριθμοῦνται τοῖς λαϊκοῖς. Κείσθω δὲ νῦν ἡμῖν εἰς παράδειγμα ή πορνεία. Εἰ γοῦν ἀλῷ τις πορνεύσας πρεσβύτερος ἢ διάκονος, καθαιρεῖται καὶ συντάσσεται λαϊκοῖς. Εἰ μὲν οὖν μετὰ τὴν καθαίρεσιν ἑκουσίως πρὸς μετάνοιαν ἀπονεύσῃ, καὶ ἀπόσχηται τῆς ἁμαρτίας, δι᾿ ἣν τῆς ἱερωσύνης ἐξέπεσε, καὶ τέλεον τοῦ πτώματος ἀπαλλοτριώσῃ ἑαυτὸν, ἐφίησιν αὐτῷ ὁ κανὼν κατά κληρικούς κείρεσθαι, ὥστε τῷ σχήματι τέως κεκοσμήσθαι τῶν κληρικῶν, καὶ μὴ πάντη αἰσχύνεσθαι εἰς λαϊκοῦ καταχθέντα καὶ σχήμα καὶ τόπον. Εἰ δὲ ἐπιμένει τῇ ἁμαρτίᾳ, καὶ οὐχ αἱρεῖται τὴν ἐπιστροφὴν ἑκουσίως, τρέφειν αὐτὸν τὴν κόμην διακελεύεται κατὰ λαϊκούς, καὶ μὴ τὰς τῆς κορυφῆς ξυρᾶσθαι τρίχας· ἵν' αἰσχύνοιτο ὡς εἰς λαϊκοὺς ἀπωσθεὶς ὁ πρὶν ἱερεὺς ἢ διάκονος, καὶ οὕτω ποτὲ συνήσῃ, καὶ τῆς ἁμαρτίας ἀπέσχηται. ZONAR. Multa sunt criminum genera, ob quæ initiatos deponi et clero moveri, atque inter laicos referri decretumn est. Sed ponatur, exempli causa, fornicatio. Si quis ergo fornicationis reus deprehendatur presbyter aut diaconus, deponi ac laicis ascriptus censeri debet. Veruín, si postquam ordine motus est ad pœnitentiam sponte se dederit, seque ab ea culpa, ob quam sacerdotio multatus est, quam longissime abduxerit et a peccato penitus abstinuerit, tonderi hominem clericorum more canon permittit; ut eɔ videlicet, qui clericorum proprius est, ornatu concesso, reliquo laicorum habitu utentis, ad laicorum locum dejecti pudor ignominiaque minuatur. Quod si nullum abdicandi dedecoris ac vitæ emendandæ sua sponte consilium capiat, ex laicorum consuetudine nutrire comam, capilloque abradendo penitus abstinere jubent: ut com se antea sacerdotem aut diaconum, nunc in laicorum ordines relatum non sine rubore animadvertat, ita demum se ipse colligal, el a peccato abstineat. ARIST. • Qui jam depositus et ad laicos detrusus ΑΡΙΣΤ. Ὁ διηνεκώς καθηρημένος, καὶ εἰς τοὺς ‹ est, pœnitentia ductus deponatur, et tondeatur • solum. Sin minus, conuana nutrial.» Presbyter quidem aut diaconus diguitate motus, sed honoris et cathedræ particeps, reliquorum ad instar clericorum, caput detondere debet. Qui criminum vero reus factus est, et depositus, et in laicorum ordine collocatus, si sua sponte peccatum, propter quod gratia et honore privatus fuit, rejicit, et ad conversionem respicit, clericorum more capillos capitis detondeat. Si autem sua voluntate delicto non abstineat, sed illud facere recuset, laicorum ad instar comam nutriat, ut mundanam conversationem vitæ cœlesti præferens. CANON XXII. ‹ Eos qui pecuniis erdinantur, si episcopos sive ‹ qualescunque clericos, et non ex examinatione ‹ ac vitæ electione, deponi jubemus: sed et cos ● etiam qui ordinaverunt.» BALS. De iis qui propter pecunias ordinantur, vel propter magistratuum mandatum, in diversos canones scripsimus ea quæ sunt consentanea. Præsens autem canon eum deponi jubet, qui ordinatus est, et qui ordinavit. 182 ZONAR. Innumeri hac de re carones editi fuere: serpebattamen adhuc in dios malum, et eccle4 λαϊκοὺς ἀπωσθείς, μεταμελόμενος, καθαιρεί • σύω, καὶ κειρέσθω μόνον· εἰ δὲ μή, τὴν κόμην • ἐπιτρεφέτω. Ο μὲν τῆς ἀξίας μετακινηθεὶς πρεσβύτερος ἢ διάκονος, τῆς δὲ τιμῆς μετέχων καὶ τῆς καθέδρα, κατὰ τοὺς λοιποὺς τοὺς ἐν κλήρῳ τὴν κεφαλὴ ὀφείλει ἀποκείρεσθαι· ὁ δ᾽ ἐπ᾽ ἐγκλήμασι γεγονός ὑπεύθυνος, καὶ καθαιρεθείς, καὶ εἰς τὸν τόπον τῶν λαϊκῶν ταχθεὶς, εἰ μὲν ἑκουσίως ἀθετεῖ τὴν ἁμαρ τίαν, δι' ἧς τῆς χάριτος εστερήθη καὶ τῆς τιμή, καὶ πρὸς ἐπιστροφὴν ὁρᾷ, κατὰ τοὺς κληρικοὺς τῆς κεφαλῆς τὰς τρίχας κειρέσθω· εἰ δὲ οἰκείᾳ γνώμῃ τοῦ πταίσματος οὐκ ἀφίσταται, ἀλλὰ πράττειν τοῦτο ἀρνεῖται, κατὰ τοὺς λαϊκοὺς τὴν κόμην ἐπιτρεφέτω, 1) ὡς προτιμησάμενος τὴν ἐν κόσμῳ ἀναστροφὴν τῆς οὐρανίου ζωῆς. • Τοὺς ἐπὶ χρήμασι χειροτονουμένους, εἴτε ἐπισκόπ • τους ή οιουσδήποτε κληρικούς, καὶ οὐ κατὰ δοκιμασίαν καὶ τοῦ βίου αἵρεσιν, καθαιρεῖσθαι • προστάσσομεν· ἀλλὰ καὶ τοὺς χειροτονήσαν - τας ο ΒΑΛΣ. Περὶ χειροτονουμένων διὰ χρήματα ἢ διὰ προστασίαν ἀρχόντων εἰς διαφόρους κανόνας ἐγρά ψαμεν τὰ εἰκότα. Καὶ ὁ παρὼν κανὼν καθαιρεῖσθαι φησι τὸν οὕτω χειροτονηθέντα και χειροτονήσαντα. ΖΩΝΑΡ. Μυρίοι κανόνες περὶ τούτου διαγορεύου σιν· ἀλλ' ἔτι τὸ κακὸν, ὡς γάγγραινα, τὰς ἐκκλησ

IN CAN. XXIII CONC. IN TRULLO. nonem sexlæ quoque hujus synodi Patres superioribus addidere; ac si quis episcopus clericusve quicunque autem exdignitatem ordinemve emercatus, non σίας ἐνέμετο. Διὸ καὶ οἱ τῆς ἐκτης ταύτης συνόδου sias velut gaugrana depascebatur. Proinde hunc caτὸν κανόνα τοῦτον ἐξέθεντο καί φασιν, ὡς Ἐἶ τις ἐπίσκοπος ἢ οιοσδήποτε κληρικὸς ἐπὶ χρήμασι τὴν χειροτονίαν ὠνήσαιτο, καὶ οὐ προκριθείη δοκιμασθείς, καὶ εὑρεθεὶς βίον αἱρετισάμενος σεμνόν τε καὶ ἄμεμπτον, ὁ τοιοῦτος καθαιρείσθω. Καὶ οὐχ ὁ μὲν χε:- ροτονηθεὶς ἐπὶ χρήμασι καθαιρεθήσεται, ὁ δὲ χειροτονήσας αὐτὸν οὕτως ἀτιμώρητος ἔσται· ἀλλὰ κἀκεῖνος τῇ καθαιρέσει ὑποβληθήσεται. Ἐξήγηται δὲ τὰ περὶ τούτου πλατύτερον ἐν ἑτέροις κανόσιν. ΆΡΙΣΤ. ο ο χειροτονηθείς επί χρήμασι συγκαθαι • ρείσθω τῷ χειροτονήσαντι.» Σαφής. • Περὶ τοῦ μηδένα τῶν εἴτε ἐπισκόπων εἴτε πρεσβυτέρων ἢ διακόνων τῆς ἀχράντου μεταδιδόντα • κοινωνίας παρὰ τοῦ μετέχοντος εἰσπράττων τῆς 4 τοιαύτης μεταλήψεως χάριν ἐβολοὺς ἢ εἶδος τὸ • οἱονοῦν. Οὐδὲ γὰρ πεπραμένη ἐστὶν ἡ χάρις, • οὐδὲ χρήμασι τὸν ἁγιασμὸν τοῦ Πνεύματος · μεταδιδόαμεν, ἀλλὰ τοῖς ἀξίοις τοῦ δώρου ἀπο • ανουργήτως μεταδοτέον. Εἰ δὲ φανείη τις τῶν · ἐν κλήρῳ καταλεγομένων ἀπαιτῶν ᾧ μεταδί- · δωσι τῆς ἀχράντου κοινωνίας τὸ οἱονοῦν εἶδος, • καθαιρείσθω, ὡς τῆς Σίμωνος ζηλωτής πλάνης • καὶ κακουργίας. ΒΑΛΣ. Καταλύτες πρὸ χρόνων ἱκανῶν εἰς χωρίον τι Καλοτυχάδα ἐπιλεγόμενον, καὶ ἐν τῷ θέματι Χερρονήσου διακείμενον, κατὰ τὴν ἁγίαν Κυριώνυμον τοῦ Πάσχα τῆς τοῦ Χριστοῦ ἀναστάσεως, εἶδον χωριτικὰ γύναια καὶ ἀνδράρια μετὰ τὴν ἑωθινὴν θείαν ὑμνῳδίαν τῷ ναῷ τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας συγ ῥέοντα μετὰ ὀρνιθείων ὠῶν ζύμῃ ἄρτου συνηνωμέ των, καὶ μετὰ κρεῶν τεταριχευμένων, καὶ μετὰ ἄλ λων τινῶν εἰδῶν βρωσίμων, ἢ καὶ πρὸς ἄλλο τι ἐπιτηδείων· καὶ ἠρώτησα τίνος χάριν τοῦτο γίνεται, καὶ ἤκουσα ὡς ἕκαστος δεξιοῦται τὸν ἱερέα τὸν μεταδιδόντα τῷ λαῷ τῶν θείων ἁγιασμάτων, ἐφ᾽ οἷς δύναται. "Αλλω; γὰρ οὐκ ἔξεστιν ἐντυχεῖν τινα τῷ ἱερεῖ, καὶ τῶν ἁγιασμάτων μεταλαβεῖν· καὶ τότε μὲν ἐμεμψάμην τὸ γινόμενον. Αρτίως δὲ ἐντυχὼν τῷ παρόντι κανόνι, ηὐχαρίστησα αὐτῷ ὡς κωλύοντι ἀπαιτεῖσθαι τοὺς μεταλαμβάνοντας τῶν ἁγιασμά των ἐβολὸν ἢ εἰονδήποτε είδος. "Οτι, φησίν, οὐ πε πράσκεται οὐδὲ χρήμασιν ὁ ἁγιασμός μεταδίδοται· ἀλλὰ δῶρον τοῖς ἀξίοις τὰ ἅγια δώρα διανέμεται. Διὰ γὰρ τοῦτο, ὡς ἔοικε, καὶ ἁγία δωρεὰ κατὰ κοινολαΐτα; λέγονται τὰ ἅγια. Τὸν δὲ παρὰ ταῦτα ποι οὗ τα καθαιρεῖσθαι ὁ κανὼν διορίζεται, ὡς τῆς και κίας καὶ τῆς πλάνης τοῦ Σίμωνος ζηλωτήν. ΖΩΝΑΡ. Τοὺς μεταδιδόντας τῷ λαῷ τῶν θείων καὶ φρικτῶν μυστηρίων κωλύει ὁ κανὼν ἀπαιτεῖν ἀπὸ τῶν μεταλαμβανόντων ἐβολοὺς ἢ οἱονδήποτε εἶδος. Ἡ γὰρ χάρις, φησίν, οὐ πιπράσκεται, οὐδὲ χρήμασιν ὁ ἁγιασμός μεταδίδοται, ἀλλὰ δῶρον τοῖς ἀξίοις διανέμεται. Ο ιέ τι ἀπαιτῶν τοὺς μεταλαμΚάνοντας, κἂν ἐλάχιστον εἴη, καθαιρεθήσεται, ὡς τῆς Σίμωνος ζηλωτής πλάνης καὶ κακουργίας. Εκεί plorata morum gravitate approbatus, et religiosam vitam ac inculpabilem elegisse inventus fuerit, depeni jubent. Neque vero eo, qui pecuniis ordinatur, deposite, qui ordines ei contulit impune feret; sed exm quoque depositionis eadem pœna teneri decretum est. Porro de hac eadem re pluribus iu aliorum canonum explicatione disseruimus. ARIST. «Qui pecuniis ordinatur, una cum ordie • nante deponatur.» Perspicuus. CANON XXIII. • Ut nullus, sive episcopus, sive presbyter, sive dia- • conus, immaculatam præbens communionem, ab eo qui communicat, ejus participationis ‹ gratia, obolos vel quamvis aliam speciem exi4 gal. Non est enim venalis gratia, nec pro ‹ pecuniis Spiritus sanctificationem impertimur: • sed ea iis, qui digni sunt, absque ulla callidi- •‹tate est communicanda. Si quis autem eorum • qui sunt in cleri catalogo, ab eo, cui innael- ‹ latam impertit communionem, ullam speciem exigere visus fuerit, deponatur, ut Simoniaci • erroris et maleficii æmulator. › BALS. Cum satis longo abhinc tempore in quodam loco, qui Calotychas appellatur, et ic Chersonesi regione positus est, sancta Dominica Paschæ Christi resurrectionis diversarer, vidi quasdam illius loci mulierculas, et quosdam homunculos, post matutinam divinam psalmodiam, ad catholicæ Ecclesiæ templum confluentes, cum ovis gallinæ panis fermento mistis, et cum salsis carnibus, et cum aliis quibusdam esculentis, vel etiam ad aliquid aliud aplis: et interrogavi quamnam ob cau sam hoc fieret; et audivi, quod unusquisque iis quibus potest donis sacerdotem, qui populo divina sacramenta porrigit, prosequitur. Neque enim aliter cuiquam licet sacramenta percipere: el lune quidem reprehendi quod fiebat. Com autem nuper in hunc præsentem canonem incidissem, ei gratias egi, ut qui ab iis, qui communicant sacramentis, obolos vel ullam aliam speciem exigi prohibet. Quoniam, inquit, non venditur, nec pecuniis sui m etificatio impertitur: sed iis qui digni sunt, saneta dona gratis distribuuntur. Propterea enim, ut est probabile, etiam sancta donatio a vulgo sacramenta dicuntur. Eum autem, qui aliter fecerit, deponendum decernit canon, ut qui sit Simoniacæ improbitatis et erroris æmulator. ZONAR. Quibus divina et tremenda mysteria populo impertiendi cura demandata est, obolos aut rem aliam, quæcunque demum ea sit, a commnni. cantibus exigere canon vetat. Nec enim venalis, inquit, est gratia, neque pretio sanctitas comparatur, sed dignis hominibus gratuita largitione confertur. Qui vero aliquid a communicantibus etiam minimum exigere ausus fuerit, quasi Simoniaci

τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος. erroris ac improbitatis inulatorem deponi placet. νος γὰρ ἐζήτει δοθῆναι αὐτῷ ἐπὶ χρήμασιν ώνιον Iste enim oblato pretio, rependi sibi vicissim sancti Spiritus gratiam postulabat. ARIST. Qui immaculatam impertitur comniu- • nionem, et obolum vel aliud quodcunque exigit, ‹ deponatur. › Perspicuus. 183 CANON XXIV. • Ne cui liceat eorum qui in sacerdotali ordine enu- ‹ merantur, vel monachorum, in equorum curriculis subsistere, vel scenicos ludos sustinere. • Sed et si quis clericus ad nuptias vocetur ‹ quando ad deceptionem comparata ludicra in- ‹ gressa fuerint, surgat et e vestigio discedat, ‹ Patrum nostrorum sic jubente doctrina. Si quis ‹ autem ejus rei conjunctus fuerit, vel cesset vel € deponatur. › nec BALS. Consequenter 54 canoni synodi Laodicene prohibet etiam præsens canon in equorum curriculum ascendere vel sacerdotes vel monachos, vel scenicos etiam ludos audire: adjiciens, u clerici ad nuptias vocati (de monachis enim dicere Patribus a ratione alienum visum est, quod id sit nimis indecorum) recedant cum primum ludicra ingressa fuerint. Sed Laodicenæ quidem syn. canon in ejus contemptores non animadvertit: hic autem admonet quidem, ut qui tale quid faciunt desistant; si autem non desistant, deponendos decernit. Cum hi duo canones hæc dicant, et propemodum ab Ecclesiæ parte prohibiti sint monachi et sacerdotes orales ad equorum cursos videndlos accedere, dixerunt nonnulli, quod clericum quidem vel monachum ad equorum curriculum non accedere, spectaculum quod effeminat aspicere,nec verba aures præstringentia-andire, est laudabile et maxime commendandum; quemadmodum et esse virginem, et reliqua quæ hominem sanctificant. Si quis autein, cum virgo esse nequeal, uxorem duxerit, non pitnietur: et qui non potest ab onmi voluptate abstinere, si in equorum curriculum fuerit ingressus, ei venia dabitur; et magis si semel, non autem si immodice utens, se ei dicaverit. llic enim can., inquiunt, cursus, qui olim fiebant, vetat, non autem qui nunc funt, permittente ac prasente principe. Tunc enim cum populus in illis equorum curriculis nimia libertate vel potius licentia uteretur, equorumque cursus celebraret quomodo et quando volebant, inque propriis expensis, ut qui haberet et domos et equos et stabula, quæ ad hunc usque diem servantur, et reditus pro illis celebrandis curriculis, et imperator invitaretur, nullam autem ad eam rem potestatem haberet, illius cursus tempore multa turbulenta et absurda fieri contingebat; cum alii quidem populo Venetorum, alii vero Prasinorum parti adjungerentur: aliquando vero etiam bella intestina excitata sunt inter adverras partes, et in imperatoris conspectu verba etiam impudentia populares eru. tarunt, quemadmodum ex diversis chronicis ostenditur; sicut factum est reguante Justiniano, et tempore Anastasii et Phocæ tyranni, ΑΡΙΣΤ. «Ὁ τῆς ἀχράντου μεταδιδοὺς κοινωνίας, · καὶ ὁδολὸν ἀπαιτῶν ἢ ἕτερον εἶδος, καθαιρεί • σθω. ο Σαφής. · Μὴ ἐξέστω τινὶ τῶν ἐν ἱερατικῷ καταλεγομένων • τάγματι ἢ μοναχῷ ἐν ἱπποδρομίαις ἀν έναι, ἢ θυμελικών παιγνίων ἀνέχεσθαι. Αλλ' εἰ καί τις • κληρικός κληθείη ἐν γάμῳ, ἡνίκα τὰ πρὸς ἀπά • την εἰσέλθοιεν παίγνια, ἐξαναστήσω, καὶ αὐτίκα · ἀναχωρείτω, οὕτω τῆς τῶν Πατέρων ἡμῖν προσο • ταττούσης διδασκαλίας. Εἰ δέ τις ἐπὶ τούτῳ • ἁλῷ, ἢ παυσάσθω ἡ καθαιρείσθω. ο ΒΑΑΣ. Ακολούθως τῷ νδ' κανόνι τῆς ἐν Λαοδι κείᾳ συνόδου ἀπαγορεύει καὶ ὁ παρὼν κανὼν εἰς Ιπποδρομίαν ἀνιέναι ἱερατικοὺς ἢ μοναχούς, ἢ θυ μελικῶν παιγνίων ἀκούειν προσθέμενος τους μετα καλουμένους εἰς γάμον κληρικούς (περὶ γὰρ μονα χων εἰπεῖν ἄτοπον ελογίσθη τοῖς Πατράσι διὰ τὸ πάντη ἀπρεπὲς) ἀναχωρεῖν ἅμα τῷ εἰσελθεῖν τὰ παίγνια. Πλὴν ὁ μὲν κανὼν τῆς ἐν Λαοδικεία συνό δου οὐ κολάζει τοὺς ἀθετητὰς τούτου· οὗτος δὲ παραινεῖ παύσασθαι τοὺς τοιοῦτόν τι ποιοῦντας· μὴ παυομένους δὲ καθαιρείσθαι διορίζεται. Ταῦτα τῶν διττῶν τούτων κανόνων λεγόντων, καὶ κωλυθέντων πρὸ μικροῦ παρὰ τοῦ μέρους τῆς Ἐκκλησίας τῶν μοναχῶν καὶ τῶν ἱερωμένων πάντων ἀπελθεῖν εἰς τὰς γινομένας ἱπποδρομίας, εἶπόν τινες ὅτι τὸ μὲν μὴ ἀπελθεῖν μοναχὸν ἢ κληρικὸν εἰς Ιπποδρόμιον, μηδὲ ἰδεῖν θεωρίαν τὴν ὄψιν ἐκθηλύνουσαν, μηδὲ ῥημάτων ἀκροάσασθαι καταγοητευόντων τὴν ἀκοὴν, ἐπαινετόν ἐστι καὶ πολλῆς εὐχαριστία; ἄξιον· ὥσπερ καὶ τὸ παρθενεύειν καὶ τὰ λοιπὰ τὰ τὸν ἄνθρωπον ἁγιάζοντα· εἰ δέ τις μὴ δυνάμενος παρθενεύειν γα μήτει, οὐ κολασθήσεται· καὶ ὁ μὴ δυνάμενος παντ ή ἐνηδόνου ἀπέχεσθαι, ἐὰν ἀνέλθῃ εἰς ἱπποδρόμιο, συγγνωσθήσεται· καὶ μᾶλλον ἐὰν ἐφάπαξ καὶ οὐ κατά παράχρησιν εἰς τοῦτο ἐκδώσει ἑαυτόν. Ο γὰρ κανὼν οὗτος, φασί, τὰ; ποτὲ γινομένας ιπποδρομίας ἀπαγορεύει, οὐ μὴν τὰς σήμερον τελουμένας κατ' ἐπιτροπὴν καὶ παρουσίαν βασιλικήν. Τότε μὲν γὰρ τῶν δήμων κατεξουσιαζόντων ἐν ταῖς ἱπποδρομίαις, καὶ ποιούντων ταύτας ὅτε καὶ ὅπως ἡβούλοντο ἐκ δαπανημάτων οἰκείων, ὡς καὶ ἐχόντων οἶκον, καὶ ἵππους, καὶ ἱππῶνας, τοὺς καὶ μέχρι καὶ νῦν περίσυ· ζομένου;, καὶ προσόδους χάριν τῶν ἱπποδρομιών, καὶ τοῦ βασιλέως προσκαλουμένου, καὶ εἰς τοῦτο μὴ ἐξουσιάζοντος, πολλὰ στασιώδη καὶ ἄτοπα συνἐπιπτον γίνεσθαι κατὰ τὸν τῆς ἱπποδρομίας και ρόν, τῶν μὲν προστιθεμένων τῷ δήμῳ τῶν Βενετ τῶν, τῶν δὲ τῷ μέρει τῶν Πρασίνων· ἐν καιροῖς δὲ τισι καὶ πόλεμοι συνεκροτήθησαν ἐμφύλιο: μέσον τῶν ἀντιθέτων μερῶν, καὶ κατὰ τῆς βασιλείου περ ριωπῆς ἀναιδὴ ῥήματα οἱ δημόται ἀπηρεύξαντο, καθὼς ἀπὸ διαφόρων χρονικών τοῦτο παρίσταται· οἷόν τι γέγονε ἐπὶ τοῦ βασιλέως Ἰουστινιανοῦ, ἐπὶ

IN CAN. XXIV CONC. IN TRULLO. τοῦ Ἀναστασίου, ἐπὶ τοῦ Φωκᾶ τοῦ τυράννου, καὶ et aliorum imper. Sed et depositis pignoribus ludere ἐπὶ ἑτέρων βασιλέων. ᾿Αλλὰ καὶ συνθηκίζειν τὰ μέρη μὴ κωλυόμενα, διὰ κόττου καὶ τύχης τὴν νίκην ἀνεκαλοῦντο. 'Οπερ τοῖς θείοις κανόσι παντελῶς ἀπηγόρευται. Επέτρεπον δὲ καὶ τὰς θηριομαχίας καὶ ἄλλα τινὰ αἰσχρὰ καὶ ἀπρεπή. Διὰ γὰρ τοῦτο, φασὶ, καὶ ὁ να' κανὼν τῆς παρούσης συνόδου απα γορεύει τοὺς μίμους, καὶ τὰ θέατρα, καὶ τὰ τῶν κυνηγίων θεώρια, καὶ τὰς ἐπὶ σκηνῆς ὀρχήσεις· καὶ διορίζεται τοὺς καταφρονητὰς αὐτοῦ, κληρικούς μὲν ὄντας, καθαιρεῖσθαι, λαϊκοὺς δὲ, ἀφορίζεσθαι. Καὶ τὸ τέλος τοῦ ιε' κανόνος τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου λέγει οὕτω ῥητῶς· Καὶ ὥστε τὰ τέκνα τῶν Ιερέων θεώρια κοσμικὰ μὴ ἐκτελεῖν μηδὲ θεωρεῖν. Τοῦτο δὲ καὶ πᾶσι Χριστιανοῖς ἀεὶ κεκήρυκται, ὥστε ὅπου βλασφημίαι εἰσὶ μὴ προσιέναι. Σήμερον δὲ τῶν ἱπποδρομιῶν τελουμένων κατὰ παρουσίαν βασιλικὴν δίχα τοιούτου αποτροπαίου τινός, κακόν τι γενέσθαι οὐχ ὑποπτεύεται. Διὸ εἶπον ὡς ἐπαινετὴν μέν ἐστι τὸ μηδὲ ὅλως ἡδονῆς ἐξ ἱπποδρομίας ἢ φάλου τινός θυμήρους γεύσασθαί τινα· ἀκόλαστον δὲ καὶ τὸ εἰς τοιαύτας ιπποδρομίας κληρικούς ἀπέρα χεσθαι. Εἰ γὰρ πᾶσα ἱπποδρομία ή τε ἔκπαλαι τε λουμένη καὶ ἡ σήμερον γινομένη ἀπαγορεύεται κατά τοὺς πολλοὺς, ὥσπερ δὴ καὶ πάντα τὰ θεώρια καὶ τὰ κυνήγια, ἀναγκασθήσεται τις εἰπεῖν μηδὲ ὅλως για νεσθαί τι τοιοῦτόν ποτε τῶν καιρῶν παρὰ βασιλέως ἢ ἑτέρου τινός· ἀπρακτῆσαι δὲ καὶ τὰ μετὰ κυναρίων λαγοκυνήγια, ἵνα μὴ καὶ οἱ λαϊκοὶ εἰς ἱπποδρομίας, καὶ θεωρίας, καὶ κυνήγια ἀσχολούμενοι ἀφορισμῷ ὑποπέσωσιν, ὅπερ ἄτοπον. Διὰ γοῦν τοῦτο ὀφείλουσι τὰ τῆς ἱπποδρομίας, καὶ τὰ τῶν θεωρίων, καὶ τὰ τῶν κυνηγίων εἰς δύο διαιρεῖσθαι, ὡς εἴρη ται· εἰς τὰ πάντη αποτρόπαια, εἰς ἃ μὴ μόνον κληρικοί, ἀλλ' οὐδὲ λαϊκοὶ παραχωροῦνται ἀπέρχεσθαι τῷ φόβῳ τοῦ ἀφορισμοῦ, καὶ εἰς τὰ ἐπιτετραμμένα, τὰ καὶ σήμερον ἐνεργοῦντα, εἰς ἃ οὐ μόνον λαῖκο!, ἀλλὰ καὶ κληρικοὶ ἀποκριματίστως ἀπελεύσονται. Οτι δὲ, φασίν, οὐ πάντα τὰ θεώρια καὶ τὰ ἱππος δρόμια οι κανόνες απηγόρευσαν, ἀλλὰ τὰ κινδυνώδη καὶ αἰσχρά, δηλοῦται ἀπὸ τοῦ ξα' κανόνος τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου, λέγοντος ταῦτα ῥητῶς· Κἀκεῖνο δὲ αἰτῆσαι ἵνα τὰ θεώρια τῶν θεατρικών παιγνίων ἐν ταῖς Κυριακαῖς καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς φαιδραῖς τῆς τῶν Χριστιανῶν πίστεως ἡμέραις κωλύωνται, μά λιστα δὲ, ὅτι ἐν τῇ ὀγδοάδι τοῦ ἁγίου Πάσχα οἱ ὄχλοι μᾶλλον εἰς τὰς ἱπποδρομίας ήπερ εἰς τὴν ἐκκλησίαν συνέρχονται, ὀφείλειν μετενεχθῆναι τὰς ὡρισμένας αὐτῶν ἡμέρας ὅτε ἀπαντήσει· καὶ μὴ ὀφείλειν τινὰ τῶν Χριστιανῶν εἰς τὰ θεώρια ταῦτα ἀναγκάζεσθαι. Πάντως γὰρ εἰ παρὰ τῶν κανόνων πᾶσα ἱπποδρομία partes non prohibitæ, per talos et fortunam victoriam provocabant; quod quidem divinis canonibus est omnino prohibitum. Permittebantur autem et belluarum certamina, et multa alia indecora ac turpia. Propterca enim, inquiunt, et 51 can. præsentis syn. prohibet mimos, et theatra, et venationum spectacula, et saltationes in scena: et statuit, ut qui ipsum contemnerent, si sint quidem clerici, deponantur, laici vero segregentur. Et finis 15 can. Carth. syn. sic aperte dicit: Εt quod filii sacerdotum spectacula sæcularia non perficiant nec spectent. Hoc autem etiam omnibus Christianis semper est prædicatum, ut ubi sunt maledicta ac blasphemia ne accedant. Hodie autern, cum equorum curBus imperatore præsente fiant, nec sit ejusmodi fugiendum et aversandum quidpiam, nulla est penitus suspicio illic mali quidquam fieri. Quamobrem dicebant, quod est quidem laudabile nullam penitus quempiam voluptatem gustare ex equorum curriculo vel ex aliquo alio grato: impune autem est et ad ejusmodi equorum cursus clericos accedere. Si enim omnis equorum cursus, et qui olim fiebat et qui bodie ſit, est prohibitus, ut multi inquiunt, quemadmodum 184 et spectacula omnia et venationes, cogetur quis dicere, neque omnino tale quid unquam debere fieri ab imperatore vel ullo alio cessasse autern ac exolevisse leporum cuni canibus venationes, ne laici, ut equorum cursibus et spectaculis et venationibus vacantes. gregationi subjiciantur, quod est absurdum. Quocirca debent et equorum curricula et spectacula et venationes in duo dividi, ut dictum est: in ea quæ suut omnino aversanda et fugienda, et ad quæ nou solum clericis, sed neque laicis accedere permitetur, metu excommunicationis; et in ea quæ permissa sunt, quæ sunt hodie in usu, ad quæ non solum laici, sed et clerici citra ullum præjudicium accedent. Quod autem, inquiunt, non omnia spectacula sed equorumque curricula canones prohibuerunt, ea demum quæ sunt periculosa ac turpia, ex 61 Carthaginensis synodi cauone aperte ostenditur, qui haec expresse dicit: Porro et illud petere, ut theatricorum ludorum spectacula in Dominicis et in reliquis Christianorum fidei festis diebus fieri prohibeantur; maxime quoniam in octava sancti Paschatis populus ad equorum curricula potius quam ad ecclesias convenit; et ut debeant præstituti eorum dies transferri, quando occurrerint: nec debet ullus Christianus cogi ad hæc spectacula. Si enim equorum cursus essel a canonibus omnino Guill. Beveregii note. 'Ακόλαστον δὲ καὶ τό. In editione Parisiensi particula negativa hic interponitur. Sic enim ibi locus hic legitur, ἀκόλαστον δ᾽ οὐ καὶ τὸ εἰς τοιαύτας ἱπποδρομίας κληρικοὺς ἀπέρχεσθαι. Gentianus Hervetus etiam in Tiliano ms. ita legisse videtur. Vertit enim, Non est auten intemperantiæ ad ejusmodi equorum cursus clericis accedere. seVerum non solum in ms. nostro Bodleiano, sed etiam in Amerbachiano et Ætoniensi, particula ista tanquam superflua rejicitur; neque enim locus ea!!! admittat, quod dicitur laudabile quidem esse, lujusmodi ludis non delectari: sed tamen ἀκόλαστον impune etiam clericis erit, si ad eos acce dant.

prohibitus, non petiissent Patres, ne equorum f εκωλύετο, οὐκ ἂν οἱ Πατέρες ᾐτήσαντο μὴ γίνεσθαι cursus et spectacula flerent diebus Dominicis, et in veliquis festis seu Paschalibus diebus, sed ea omnino celebrari ægre tulissent. Jam vero etiam magnus Ecclesiæ doctor Joannes Chrysostomus, solos equorum cursus, qui fiont diebus Dominicis, dissuadet. Adjiciebant autem et iis quæ a se dicuntur, nullum aliaın ob causam esse hodie lectores populares, quam quod equorum cursus hodie fieri videantur permissione ecclesiastica, et prior popularium laicorum indignitas, et omnia quæ turpia et indecora erant, cessaverint. Cur enim, inquiebant, lectoribus popularibus solls se in equorum curricula ingerere, et ex populo incipere permissum est, reliquis autem lectoribus et omnilus, ut semet dicam, sacris initiatis, equorum curriculi fores oceluserunt? Ad suam autem sententiam confirmandam etiam 5 cap. 8 tit. Lx lib. Basilic. usi sunt, quod sie dicit: Constitutio probibet ludos, et quinque exceptis quasdam etiam pœnas staturit adversus eos qui ludunt aleis, præsidi civitatis et provinciarum rectoribus et episcopis quærere et prohibere permittens, et omnes qui in iis finnt contractus rejicere. Ex permissis autem ludis dat actionem, eorumque quæ mutuo data fuerint, eo nomine actionem permittit, et decem librarum pœnam adversus eos, qui hanc constitutionem transtiri permiserint, decernit. Et dieehant, pentathlon, hoc est ludos quinque esse permissos, luctam, pugilatum, cursum, saluum et discum. Ligneuin autem equestre certamen esse lege prohibitum, quod hoc quoque aleæ vel talentorum reprehensionis eausam nabeat; quemadmodum iu 29 cap. 13 tit. praesentis operis declaratur. Et hæc quidem de equorum curriculis nonnulli dixere. De mimis autem et ludis scenicis nutan penitus divisionem fecere, sed ca monis decreto submisere. Plures autem, et maxime qui sunt paulo religiosiores, quibus ipse etiam as. sentior, hac non sibi sufficere putavere; dicentes, debere canones ad id quod est animæ utilius expont, non ad id quod est dissolutius et magis indifferens. τὰς ἱπποδρομίας καὶ τὰ θεώρια ἐν ταῖς Κυριωνύμοις καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς ἑορτασίμοις ἡμέραις, ήγουν ταῖς Πασχαλίοις, ἀλλ᾽ ἐδυσώπησαν ἂν παντελῶς ταῦτα σχολάσαι. Καὶ τῆς Ἐκκλησίας δὲ ὁ μέγας διδάσκα λος ὁ χρυσοῦς τὴν γλῶτταν Ιωάννης μόνας ἀποτρέ πει τὰς κατὰ τὰς Κυριωνύμους γινομένας Ιπποδρο μίας. Προσετίθουν δὲ τοῖς λεγομένοις ὑπ' αὐτῶν δι' οὐδὲν ἕτερον αναγνώστας εἶναι δημότας σήμερον ἀλλ᾽ ἢ διὰ τὸ φαίνεσθαι κατὰ προτροπὴν ἐκκλησια στικὴν τὰς ἱπποδρομίας γίνεσθαι, καὶ τὴν προτέραν ἀταξίαν τῶν λαϊκῶν δημοτῶν καὶ πάντα τὰ ἀπρεπῆ καὶ ἄσεμνα σχολάσαι. Ἵνα τί γὰρ, εἶπον, ἀναγνώ σταις δημόταις μόνοις παρεχωρήθη ἐν ταῖς ἱππο δρομίαις παραβάλλειν, καὶ τοῦ δήμου κατάρχεσθαι, τοῖς δὲ λοιποῖς ἀναγνώσταις καὶ ἱερωμένοις ἁπλῶς τὰς θύρας τῆς ἱπποδρομία: ἀπέκλεισαν; Ἐχρῶντο δὲ πρὸς ἐπισύστασιν τοῦ λόγου αὐτῶν καὶ τῷ ε' κεφαλ. τοῦ η τίτλου τοῦ ξ βιβλίου τῶν Βασιλια κῶν, οὕτω λέγοντι· Ἡ διάταξις κωλύει τὰ παίγνια, καὶ πέντε ὑπεξαιρουμένων ὁρίζει καί τινα ἐπιτίμια κατὰ τῶν κυβευόντων, ἐπιτρέπουσα καὶ τῷ ἐπάρχω τῆς πόλεως καὶ τοῖς ἄρχουσι τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τοῖς Επισκόποις ζητεῖν καὶ κωλύειν, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτ τοῖς γινόμενα συναλλάγματα ἀποτρέπειν. Δίδωσι δὲ ἀγωγὰς ἐκ τῶν τετραμμένων παιγνίων καὶ ἀπαίτησιν τῶν ἐντεῦθεν χρεωστηθέντων, δέκα λε τρῶν ἐπιτίμιον ὁρίζουσα κατὰ τῶν συγχωρούντων παραβῆναι τὴν διάταξιν. Καὶ ἔλεγον πένταθλον, ήγουν πέντε παίγνια εἶναι ἀκώλυτα, πάλην, πυγ μὴν, δρόμου, δίαλμα, καὶ δίσκον. Τὸ δὲ ξύλινον ἐπ· πικὸν εἶπον κωλύεσθαι ὑπὸ τοῦ νόμου, διὰ τὴ ἔχειν καὶ τοῦτο αἰτίαν κύβου, ήγουν κόττου, καθὼς ἐν τῷ κι' κεφαλ. τοῦ ιγ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγμα τος δηλοῦται. Καὶ ταῦτα μὲν εἶπόν τίνες περὶ τῶν Ιπποδρομιῶν· περὶ δὲ τῶν μίμων καὶ τῶν θυμελι κῶν παιγνίων οὐδεμίαν εποίησαν διαίρεσιν, ἀλλ' εἰς τὴν διορισμὸν τοῦ κανόνος αὐτὰ ἀνήρτησαν. Οι πλείους δὲ, καὶ μᾶλλον οἱ εὐλαβέστεροι, οἷς συντίθεμαι καὶ αὐτὸς, οὐκ ἠρέσθησαν ἐπὶ τούτοις, εἰπόντος ὀφείλειν τοὺς κανόνας πρὸς τὸ ψυχωφελέστερον έρω μηνεύεσθαι, οὐ μὴν πρὸς τὸ ἐκκεχυμένον καὶ ἀδια φορον. ΖΩΝΑΡ. Ἐν ἱπποδρομίαις καὶ ἐν παιγνίοις θυμε ZONAR. Equorum cursibus et ludis scenicis Interesse sacris initiati ac monachi omnes hoc λικοῖς παρουσιάζειν ἱερωμένους ἢ ἀσκητὰς ἅπαντας canone prohibentur. Quin vocatumi ad nuptias clericum, ubi se primum ludiones ostenderint, recedere jubet. Sic enim Patres nostri docuere. Patres autem episcopos intellige, qui in Laodicea congregati synodum in ea urbe celebravere. Nam ut sacro ordine initiati homines clericive alii, ad 185 nuptiarum aut convivii celebritatem vocali, spectaculis non intersint, sed antequam histriones producantur, exsurgant seque inde removeant, ejus synodi quarto et quinquagesimo canone constitutum ἀπαγορεύει ὁ κανὼν οὗτος. Ἀλλὰ καν κληρικός τις, φησίν, εἰς γάμον κληθείη. ὅτε τὰ παίγνια εἰσέλ θοιεν, οὕτω ἀναχωρείτω ἐκεῖθεν. Οὕτω γὰρ οἱ Πατ τέρες ἡμῶν ἐδίδαξαν. Πατέρας δ' ἐνταῦθά φασιν οἱ τῆς συνόδου ταύτης τοὺς ἐν Λαοδικείᾳ συνελθόντας ἐπισκόπους, καὶ τοὺς ἐκεῖ συγκροτήσαντας σύνοδον. Φησὶ γὰρ ὁ ν' τῆς τοιαύτης συνίδου κανὼν ὅτι οὐ δεῖ ἱερατικοὺς ἢ κληρικούς τινας θεωρίας θεωρεῖν ἐν γάμῳ ἢ δείπνοις, ἀλλὰ πρὸ τοῦ εἰσέρχεσθαι θυ μελικοὺς ἐγείρεσθαι αὐτοὺς, καὶ ἀναχωρεῖν ἐκεῖθεν. Guill. Beveregii nole. Εκ τῶν τετραμμένων παιγνίων. Μss. Amerbachianus et Æloniensis recuius legunt ἐπιτετραμ μένων.

IN CAN. XXV CONC. IN TRULLO. Οἱ μὲν οὖν τῆς ἐν Λαοδικεία συνόδου οὐκ ἐπήγαγεν est. Sed nullam iis, qui canoni non paruissent, τοῖ; μὴ τηροῦσι τὸν κανόνα τι ἐπιτίμιον· οἱ δὲ τῆς Έκτης ταύτης συνόδου παύσασθαι τους τοιοῦτόν τι ποιοῦντας παραινοῦσι, μὴ παυομένους δὲ, ἀλλ᾽ ἔτι ἐχομένους τῆς ἀσχήμονος πράξεως, καὶ καθαιρεί είναι προστάσσουσι. • ΑΡΙΣΤ. Κληρικὸς ἢ μοναχὸς ἐν ἱπποδρομίαις · ἀνιών, ἢ καὶ μελλόντων εἰσιέναι θυμελικῶν ἐν «γάμῳ, μὴ προεξιών, καθαιρείσθω. Οὐκ εὐθὺς καθαιρεῖται ὁ κληρικός, ἡνίκα δ' ἂν εἰς γάμον κληθεὶς οὐκ ἐξαναστῇ καὶ ὑποχωρήσῃ, τῶν πρὸς ἀπάτην εισερχομένων παιγνίων· ἀλλ' ὁπότ ταν τοῦτο ποιῶν, οὐ πείθεται παύεσθαι· μὴ παυή μενος δὲ, καθαιρεῖται. Ὡσαύτως καὶ ὁ ἐν ἱπποδρο μ' αις ἀπερχόμενος. • Πρὸς τοῖς ἄλλοις ἀνανεοῦμεν καὶ τὴν κανόνα τὴν διαγορεύονται τὰς καθ᾿ ἑκάστην ἐκκλησίαν ἀγροι- • κικὰς παροικία; ἢ ἐγχωρίους μένειν ἀπαρασπ • λεύτους παρὰ τοῖς κατέχουσιν αὐτὰς ἐπισκή. • ποις, καὶ μάλιστα, εἰ τριακονταετή χρόνον αὐτὰς • ἀβιάστως διακατέχοντες ᾠκονόμησαν. Εἰ δὲ «ἐντὸς τῶν τριάκοντα ἐτῶν γεγένηταί τις ἢ γένη- · ται περὶ αὐτὸ ἀμφισβήτησις, ἐξεῖναι τοῖς λέ. • γουσιν ἡδικῆσθαι περὶ τούτου κινεῖν παρὰ τῇ • συνόδῳ τῆς ἐπαρχίας.» ΒΑΛΣ, Οὗτος ὁ ἀνανεούμενος κανὼν τῆς δ' συνό δεν ἐστὶ κανὼν ιζ'· καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἑρμηνείαν αὐτοῦ. ΖΩΝΑΡ. Οὗτος ὁ ἀνανεούμενος κανὼν τῆς τετάρ της συνόδου ἐστὶν ἑπτακαιδέκατος, ὃς ἐξηγήθη ἐκεῖσε· καὶ ζητητέον τὰ ἐκεῖ γεγραμμένα. ΑΡΙΣΤ. Αγροικικαὶ καὶ ἐγχώριοι παροικίαι, • ἐπὶ τριακονταετίαν ερχόμεναι, κατεχέσθωσαν· • ἔνδον δὲ, τὸ ἀμφισβητήσιμον ἔξουσι.» Αγροικικὰς παροικίας λέγει ὡς καὶ ἐν τῷ ἑπτα καιδεκάτῳ κανόνι τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου ἐγράψαμεν] τοὺς ἰδιωτάτους τῶν ἐκκλησιῶν ἀγροὺς, καὶ μὴ ἀνακεκοινωμένους, όλως ὄντας ἔν τισι κώμαι ἢ καὶ χωρίοις· οὓς καὶ μονοίκια νῦν λέγουσιν· ἐγε χωρίους δὲ τοὺς ἐν μέσοις χωρίοις ἢ κώμαις κει μένους ἀγρούς. Εἴ τις οὖν τῶν ἐπισκόπων ἐπὶ τρια πονταετίαν κατέσχε τοιαύτην τινὰ ἐγχώριον, ἢ καὶ ἀγροικικὴν παροικίαν, ἑτέρῳ διαφέρουσαν ἐπισκόπῳ, καὶ οὐδεμίαν ὑπέστη 5χλησιν περὶ αὐτῆς ἐντὸς τῆς τριακονταετηρίδος, ἀπαρασαλεύτως ταύτην καθέξει εἰ δὲ ἀμφιβολία γέγονε περὶ αὐτῆς μέσον ἀμφοτέμων τῶν ἐπισκόπων, μήπω τῆς τριακονταετίας πα· ραδραμούσης, ἔξεστι τῷ οἰομένῳ ἀδικεῖσθαι παρά τῇ συνόδῳ τῆς ἰδίας επαρχίας περὶ ταύτης κινεῖν. Πρεσβύτερον, τὸν κατὰ ἄγνοιαν ἀθέσμῳ γάμῳ • περιπαρέντα, καθέδρας μὲν μετέχειν, κατὰ τὰ • ὑπὸ τοῦ ἱεροῦ κανόνος ἡμῖν νομοθετηθέντα, τῶν • δὲ λοιπῶν ἐνεργειῶν ἀπέχεσθαι. Αρκετὸν γὰρ · τῷ τοιούτῳ ἡ συγγνώμη. Εὐλογεῖν δὲ ἕτερον • τὸν τὰ οἰκεῖα τημελεῖν οφείλοντα τραύματα, • ἀνακόλουθον. Ευλογία γὰρ ἁγιασμοῦ μετάδοσις Laodicenæ synodi Patres decreverė pœnam. Patres autem sextæ hujusce synoći, ne quid simile in posterum aliquis audeat, quiquie ausus fuerit, neque se ab ejusmodi deformitate removerit, eliam depositione multari jubent, ARIST. «Clericus vel monachus, qui aut equo - • run cursus se confert, vel in nuptiis, cum in- • gressuri sunt histriones, non prius exit, depo. • matur. s, Non statim deponitur clericus quando ad nuptias vocatus non surgit et discedit, cam ad deceptionem facti incipiunt Indi; sed quando học faciens cessare non persuadeatur. Non cessans autem deponitur, ut qui equorum cursus adit. CANON XXV. • Præterea renovomus etiam canonem, qui dicit ‹ aniuscujusque Ecelesiæ agrestes, el quæ sunt «in regione, parochias firmas manere apud epi- • scopos qui eas possident, et maxime si 50 an- ‹‹ neram spatio eas sine vi possidentes admini- • straverint. Si autem intra 30 aunos fuit vel • fuerit aliqua de iis controversia, licere iis, qui ‹ se injuria affectos dicunt, de eo actionem mo- ‹ vere apud synodum provinciæ. BALS. Hic renovatus canon est 4 synodi canor 17, et lege ejus interpretationem. ZONAR. Est is canon, quem hoc loco renovan', quartæ synodi decimus septimus. Nos cum suo loco explicavimus. Tu quæ ibi scripta sunt vide. ARIST. «Agrestes et regionales parcerize triginta ‹ annos possessæ retineantur. Intra autem illud ‹ tempus controversia de iis moveatur. Agrestes parœcias dicit (ut et in decimo septimo synol Chalcedonensis canone scripsimus) maxime proprios ecclesiarum agros, et non aliis communicatos, qui integre sunt in vicis quibusdam aut oppidulis, quos et monœcia nunc vocant: regionales autem agros, in mediis regionibus aut vicis sitos. Si quis itaque episcoporum per triginta annos taleım aliquam regionalem aut agrestem paraciam posse dit ad alium pertinentem episcopum, et de ea nulla movetur molestia intra triginta annorum spatium, cam inde non movendus possidebit. Si autem inter ambos episcopos mota de ea fuerit controversia priusquam triginta anni elapsi fuerint, licet ei, qui s.bi injuriam fieri ratus est, apud propriæ provinciæ synodum actionem movere. CANON XXVI. • Presbyterum per ignorantiam illicitis nuptiis implicatum esse quidem cathedræ participem, • secundum ea quæ sunt in sacro canone decreta, ‹ a reliquis autem operationibus abstinere. Ete- ‹nim tali satis est, si venia detur. Ut autem alii • benedicat qui debet sua curare vulnera, est ‹ incongruum. Benedictio enim est sanctificatio-

‹ mis impertitio. Qui autem id non habet propter • delictum ex ignorantia, quomodo alteri id im < perties? 186 Nec ergo publice nec privatim • benedical, nec Domini corpus aliis distribuat, • nec aliquod aliud ministerium obeat, sed prima • sede contentus Domino defleat, ut illi ex igno- ● rantia peccatum remittatur. Manifestum enim ‹ est, quod nefarium istiusmodi conjugium disc solve!ur, nec vir cum ea allo modo consuetu- • dinem habebit, per quam sacra operatione pri- • valus est. < ἐστιν. Ὁ δὲ τοῦτο μὴ ἔχων διὰ τὸ ἐκ τῆς ἀγνοίας • παράπτωμα πῶς ἑτέρῳ μεταδώσει; Μὴ τοίνυν • δημοσίᾳ μήτε ἰδίᾳ εὐλογείτω, μήτε τὸ σῶμα τοῦ • Κυρίου διανεμέτω ἑτέροις, μήτε τι ἄλλο λειτουργείτω· ἀλλ' ἀρκούμενος τῇ προεδρία προσ • κλαιέτω τῷ Κυρίῳ συγχωρηθῆναι αὐτῷ τὸ ἐκ • τῆς ἀγνοίας ἀνόμημα. Πρόδηλον γὰρ ὡς ὁ τοιοῦ • τος ἄθεσμος γάμος διαλυθήσεται, καὶ οὐδαμῶς • ὁ ἀνὴρ μετουσίαν ἕξει πρὸς τὴν, δι᾿ ἣν τῆς • ἱερᾶς ἐνεργείας εστέρηται.» BAL.S. Canones Neocasar. syn. ante praesentem ΒΑΛΣ. Οι κανόνες τῆς ἐν Νεοκαισαρεία συνόδου synodum scripti sunt. Propterea enim et præsens πρὸ τῆς παρούσης συνόδου εγράφησαν. Διὰ γὰρ τοῦτο canon illorum compositionis meminit, dicens nono καὶ μέμνηται ὁ παρὼν κανὼν τῆς συνθήκης ἐκεῖ. illius synodi canoni consequenter, non licere ei, νων, λέγων ἀκολούθως τῷ θ' κανόνι τῆς συνόδου qui per ignorantiam suæ cognata legitimne conjun. ἐκείνης μὴ ἔχειν ἐπ' ἀδείας τὸν ἐν ἀγνοίᾳ μετά προσο clus est, et sacerdos postea factus, offerre, vel ali- γενοῦς αὐτοῦ νομίμως συναφθέντα, καὶ μετὰ τοῦτο, quil aliud sacerdotale exercere; sed sola cathedra ἱερωθέντα, προσφέρειν, ἢ ἄλλο τι ἱερατικὸν ἐνεργεῖν· dignum censeri, quoniam non ex scientia, sed per μόνης δὲ καθέδρας ἀξιοῦσθαι διὰ τὸ μὴ ἐν εἰδήσει, ignorantiam peccavit. Porro et cathedra tunc di- ἀλλ' ἐν ἀγνοίᾳ ἀμαρτήσαι. Καὶ τῆς καθέδρας δὲ τότε gous putabitur, quando ab illicito conjugio sejunctus ἀξιωθήσεται, ὅτε τοῦ ἀθέσμου συνοικεσίου ἀποστῇ, fuerit, et penitentiæ opera ostenderit, quæ suladle- καὶ δείξῃ ἔργα μετανοίας, παρακαλοῦντα γενέσθαι bunt ut mitius cum eo agatur. Si enim ab illicito συμπαθέστερόν τι ἐπὶ αὐτῷ. Εἰ γὰρ ἔχεται τοῦ ἀθέconjugio non separatur, ignorantia nihil ei proderit; σμου γάμου διὰ τὴν ἄγνοιαν οὐκ ὠφεληθήσεται, sed a magistratus potestate et matrimonium illici- ἀλλ' ὑπ' ἀρχοντικῆς ἐξουσίας καὶ ὁ ἄθεσμος γάμος tum dissolvetur. Haec autem ex eo apparent, quod λυθήσεται Ταῦτα δὲ ἀναφαίνεται ἀπὸ τοῦ λέdicit canon: Sed prima sede contentus, Domino de- γειν τὸν κανόνα· 'Αλλ' ἀρκούμενος τῇ προεδρία, προσ Geat; et ex eo quod dicit: Nuptiæ autem dissolven- κλαιέτω τῷ Κυρίῳ· καὶ ἀπὸ τοῦ εἰπεῖν· Ὁ δὲ γάtur. Porro et nonus canon Neocesar. syn., propter μος διαλυθήσεται. Καὶ ὁ θ' δὲ κανὼν τῆς ἐν Νεοaliud ejus qui depositus est studium, eum in reli- καισαρεία συνόδου, διὰ τὴν ἄλλην σπουδήν καθαιρε quis quoque manero jubet. Quære et vicesimum septimum canonem sancti Basilii, et vicesimum primum præsentis synodi. Postquam autem matrimoniam illicitam ex effectu apparuerit propter cognationem, is qui postquam resciverit in peccato permanet, non solum cathedra dignus non reputabitur, sed etiam tanquam incestus reus puniatur, non secus ac laici. Dicit enim liber Lx, tit. 37, c. 41, decr. 6: Ilicitæ nuptiæ non confirmantur, et propterea, si ante accusationem solutæ fuerint, pœna renititur. Εt decret. 7: In illicito matrimonio, quod per ignorantiam contractum est, dat veniam natura et ætas et peccati correctio: et maxime si quis nondum ipsum accusaverat. ZONAR. Qui in corpus suum peccaverit, ac or dinibus postea insignitus fuerit, quod ne offerat, inter reliquos propter aliud studium manens, Neocæsariensis synodi nono canone constitutum est. Et magnus Basilius 27 can., cujus hic quoque memiuit, qui se vetitis nuptiis inscius illigaverit, solo cathedræ honore concesso, a reliquis sacrorum maθέντος μένειν αὐτὸν ἐν τοῖς λοιποῖς παρακε λεύεται. Ζήτει καὶ τὸν κι' κανόνα τοῦ ἁγίου Βασι λείου, καὶ τὸν κα' τῆς παρούσης συνόδου. Τοῦ γάμου δὲ ἀπὸ τελέσματος ἀθέσμου ἀναφανέντος διὰ τὴν συγγένειαν, ὁ μετὰ εἴδησιν ἐπιμένων τῇ ἁμαρτί, οὐ μόνον καθέδρας οὐκ ἀξιωθήσεται, ἀλλὰ καὶ ὡς αἱμο. μίκτης τιμωρηθήσεται κατὰ λαϊκούς. Φησὶ γὰρ βι βλίον ξ' τίτλῳ λζ', κεφ. μα', θέματι ς· Ὁ ἀθέμι τος γάμος οὐ βεβαιοῦται· καὶ διὰ τοῦτο, ἐὰν προ κατηγορίας λυθῇ, συγχωρεῖται ἡ ποινή· καὶ θέματι ζ· Ἐπὶ τοῦ ἐν ἀγνοίᾳ γενομένου ἀθεμίτου γάμου δίδωσι συγγνώμην φύσις καὶ ἡλικία καὶ ἡ ἐπανόρα θωσις τοῦ ἁμαρτήματος· και μάλιστα εἰ μήπω τις αὐτὸν κατηγόρησεν. ΖΩΝΑΡ. Καὶ ὁ ἔννατος κανὼν τῆς ἐν Νεοκαι τα ρεία συνόδου περὶ ἡμαρτηκότος ἐν σώματι καὶ χει» ροτονηθέντος φησίν, ὅτι Μὴ προσφερέτω, μένων ἐν τοῖς λοιποῖς διὰ τὴν ἄλλην σπουδήν. Καὶ ὁ εἰκοστός ἕβδομος τοῦ μεγάλου Βασιλείου κανὼν περὶ τοῦ ἀθέ σμῳ γάμῳ περιπαρέντος ἐν ἀγνοίᾳ φησὶ καθέδρας μὲν τὸν τοιοῦτον μετέχειν, τῶν δὲ λοιπῶν ἐνεργειῶν Guill. Beveregii notæ. Εἰ γὰρ ἔχεται τοῦ ἀθέσμου γάμου. Legendum est, ἐξέχεται, juxta mss. Aton. et Amerbachianum. Καὶ ὁ ἄθεσμος γάμος λυθήσεται. Post isla verba in cditione Parisiensi, hac leguntur, καὶ οὐδὲ τιμῆς ἢ καθέδρας ἀξιωθήσεται· καὶ ὁ θ' δὲ και νών. Et priora quidem verba, scil. καὶ οὐδὲ τιμῆς ἢ καθέδρας ἀξιωθήσεται, in mss. Amerbach. et Εlo niensi leguntur, necnon in Tiliano: posteriora, nimirum, ¿ 0′ ĉè xzvóv, ab omnibus ut superflua et sensum perturbantia rejiciuntur. Σπουδὴν καθαιρηθέντος. Ms. Amerbachianus legit, σπουδὴν τοῦ καθαιρηθῆναι. Uti et mor postea, pro ἀπὸ τελέσματος, legit, ἐξ ἀποτελέσ σματος.

IN CAN. XXVII CONC. IN TRULLO. ἀπέχεσθαι, οὗ δὴ κανόνος δ παρών μέμνηται κανών, nerum functionibus omnino abstinere jubet. Eadem hic quoque decreta, ut qui se damnatis videlicet nuptiis imprudens implicuerit, sibique forte consanguineam, ignorata propinquitate, sociarit, cathedre solo honore contentus, quod reliquum est nullum omnino sacerdotale munus attingat, quodque ejus ignorationi noxa condonata sit, bene secum ac feliciter actum esse sibi persuadeat. Benedicere vero alteri, inquit, qua ratione audeat, qui de sua potius expianda culpa sollicitus esse debet? Est namque benedictio spiritualis quaedam gratiæ sanctitatisque communicatio. Quiennque igitur, quod in ipso sanctitatis et gratia fuit, propter offensionem ab ipso patrati facinoris amisit, aliis impertire qua ratione poterit? Neque igitur is publice neque privatim benedicet, neqne Dominicun corpus cuiquam impertietur, sed cathedra contentus sit, pænitentiam agens, ut delictum sibi remittatur. Connubium porro damnatum rescindat, atque se penitus ab omni consanguineæ mulieris com. mercio abducat, ac ita demum concessum cathedræ honorem obtinebit. Nam si incestæ nuptiæ maneant, καὶ τὰ αὐτὰ διατάττεται τὸν κατὰ ἄγνοιαν εἰς ἄθε σμον γάμον ἐμπεπτωκότα, συγγενεῖ τυχὴν οἰκείᾳ μιγέντα, ὡς ἀγνοήσαντα τὴν συγγένειαν, καθέδρας μένης μετέχειν κελεύων, ἕτερον δέ τι ἱερατικόν δίκαιον μὴ ποιεῖν. Αρκεῖν γὰρ αὐτῷ ὅτι συγγνωμονεῖται διὰ τὴν ἄγνοιαν. Πῶς δὲ εὐλογήσει, φησίν, ὁ τοιοῦτος ἕτερον, ὃς μᾶλλον τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτ των φροντίζειν χρεωστεί; Ἡ γὰρ εὐλογία χάριτος πνευματικῆς καὶ ἁγιασμοῦ ἐστι μετάδοσις· ᾧ δὲ οὐ μέτεστι χάριτος οὐδ᾽ ἁγιασμοῦ διὰ τὸ παράπτωμα, πῶς οὗτος ἑτέρῳ δυνηθείη μεταδοῦναι αὐτοῦ; Οὔτε οὖν δημοσίᾳ οὔτε ἰδίᾳ εὐλογήσει, οὔτε τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου διανεμεῖ· ἀλλ' ἀρκεσθήσεται τῇ καθέδρα με τανοῶν, ἵν' αὐτῷ συγχωρηθῇ τὸ ἁμάρτημα. Ο δὲ ἄθεσμος γάμος λυθήσεται, καὶ οὐκέτι πρὸς τὴν γυναῖκα ἐκείνην εἰσελεύσεται ὁ ἀνὴρ ἐκεῖνος, καὶ οὔτ τως ἕξει τὴν τῆς καθέδρας τιμήν. Εἰ γὰρ μὴ δια σπασθείη τὸ ἄθεσμον συνοικέσιον, οὔτε τὴν καθέ δραν ἕξει, ἀλλὰ καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἐξωθήσονται ἄμφω οἱ ἀλλήλοις ἀθέσμως μιγνύμενοι, καὶ ὁ ἄθε σμος γάμος δι' ἀρχοντικῆς ἐξουσίας λυθήσεται. cathedræ quoque jus omue amittet; quin ab Ecclesia uterque coujux ejicietur, et male contractum inter ipsos fœdus sæcularis judex pro potestate ΑΡΙΣΤ. 4 Πρεσβύτερος ἀθέσμῳ περιπεσών γά · μῳ, καὶ καθαιρεθείς, καθέδρας μετεχέτω, καὶ • μόνον, πάντως διαλυθεὶς τοῦ μιάσματος.» Εἴ τις πρεσβύτερος πρὸ τῆς χειροτονίας γυναῖκα ἔλαβεν, ἢ χήραν, ἢ πόρνην, ἢ τῶν ἐπὶ σκηνῆς, ἢ ἑτέραν τινὰ τῶν ἀπηγορουμένων, ἐν ἀγνοίᾳ τῆς μὲν ἱερωσύνης παυθήσεται, τῆς δὲ καθέδρας τῶν πρεσβυτέρων μεθέξει. Διαλυθήσεται δὲ καὶ ὁ τοιοῦτ τος ἄθεσμος γάμος, δι' δν τῆς ἱερᾶς ἐνεργείας στε ρεῖται. ΚΑΝΩΝ ΚΖ'. • Μηδεὶς τῶν ἐν κλήρῳ καταλεγομένων ἀνοίκειον • ἐσθῆτα ἀμφιεννύσθων, μήτε ἐν πόλει διάγων, • μήτε ἐν ὁδῷ βαδίζων, ἀλλὰ στολαῖς κεχρήσθω • ταῖς ἤδη τοῖς ἐν κλήρῳ καταλεγομένοις ἀπο- • νεμηθείσαις. Εἰ δέ τις διαπράξοιτο τὸ τοιοῦτον, < ἐπὶ ἑβδομάδα μίαν ἀφοριζέσθω. dissolvet. ΒΑΛΣ. Τινὲς τῶν κληρικῶν, ὡς ἔοικεν, ἔξω τῆς ἐνεγκαμένης αὐτοὺς διατρίβοντες, μετὰ ἀνοικείων στολῶν ἐβάδιζον· ἢ καὶ ἐν πόλει διάγοντες ὁμοίοις ἐχρῶντο περιβλήμασι. Τοῦτο οὖν ἐπανορθούμενοι οἱ Πατέρες, διωρίσαντο μηκέτι τοιοῦτόν τι γίνεσθαι ἢ μὴν τοὺς παρὰ ταῦτα ποιοῦντας ἀφορίζεσθαι ἐπὶ Εβδομάδα μίαν. Καὶ ὁ ις' δὲ κανὼν τῆς ζʹ συνόδου μὴ δεῖν φησιν ἱερατικὸν ἄνδρα πολυτελέσιν ἱματίοις χρῆσθαι· ἀνοίκειος δὲ τῷ κληρικῷ στολή ἐστιν οὐχ 187 ARIST. «Presbyter in illicitum matrimonium • incidens, et depositus, cathedre sit particeps, c et solum, a scelere prorsus abstinens.» Si quis presbyter ante ordinationem uxorem duxit, aut viduam, aut meretricem, aut scenican, aut aliam quamcunque earum quæ prohibentur, in ignorantia, a sacerdotio quidem cessabit, at cathedræ presbyterorum particeps erit. Dissolvetur antem et illegitimum istiusmodi conjugium, per quod sacro ministerio privatur. CANON XXVII. ‹ Nullus eorum, qui in cleri catalogum relati sunt, ‹ vestem sibi non convenientem induat, neque ‹ in civitate degens, neque iter ingrediens: ‹ sed utatur vestibus quæ antehac iis, qui in • clerum relati sunt, attributa fuere. Si quis • autem tale quid fecerit, una septimana segre- • getur.» BALS. Quidam clerici, ut est verisimile, extra patriam quæ eos tulit versantes, cum vestibus sibi nequaquam convenientibus Incedebant; vel etiam in civitate degentes, similibus vestimentis utebantur. Patres ergo hoc corrigentes, statuerunt ne tale quid fiat amplius: vel eos quidem certe, qui præter hæc faciunt, una septimana segregandos. Porro et 7 syn. can. 16 dicit, non sportere sacerdotem uti sumptuosis vestibus. Stola autem clerico Guill. Beveregii nota. Πρεσβύτερος ἀθέσμῳ περιπεσών. Harme nopolus sensum hujus canonis breviter sic concipir, Εἰ κατ' ἄγνοιαν ἀθέσμῳ γάμω περιπέσοι πρε δεύτερος, τοῦ συνοικεσίου διαλυθέντος τὴν καθέδραν μόνον ἐχέτω, τῶν ἐνεργειῶν πατῶν ἀπεχόμενος. Si per ignorantiam in illicitas nuptias presbyter inriderit, soluto matrimonio sedem duntaxat habeat, a universis actibus abstiners. Ubi scholiastes ad vocem ἀθέσμῳ hæc annotavit, ήγουν τὴν καθ' αἷμα τυχόν προσήκουσαν εἰσοικισάμενος, ἢ μοναστριαν τὸ ἱερὸν ἀρνησαμένην σχῆμα, ἢ τῷ πατρὶ αὐτοῦ ἐπιτροπευθεῖσαν, Videlicet si sanguinis fortasse cinculo sibi juncıam in domum duxerit, vel monastriam, quæ habitum sacrum inficiata est, vel pupillam cujus iutelam pater ipsius gessit. Harmenop. cit. calle sect, 2, tit. 3.

60% nequaquam conveniens est, ncc vestes militum: τὰ τῶν στρατιωτῶν ἐνδύματα· ταῦτα γὰρ εἴ ποτέ si quis enim clericus is unquam indutus fuerit, vehementer punietur. Sunt vero sumptuosa auro hrexta vestimenta, quæ vulgo dicuntur μαργέλλια γράμματα, οι ἀντίπανα, et vestes purpuren. Viro Hitis enim et honestatis exemplum debent esse elerici, non autem stolidæ ac inhonestæ vitæ. ZONAR. Qui seipsos Deo dicarunt, modestiam in ipso quoque corporis habitu et ornatu externo conservare ac tueri debent. Nun Homo quidem, ut sacrae testantur Littere, faciem intuetur: Deus autem cor st. Ac arcamas quidem auimi cogitationes divina vis iuspicit: homines vero ab externa specie ad interiora et latentia suspicionibus et conjectura perveniunt. Quaınobreın si in Dei sortem vocatos me quaquam consueto 'sui ordinis hominibus, sed longe dissimili ac diverso babitu uti quispiam animadvertat, eosque, vel splendida varieque elaborata veste indutos, vel militari ornatu, quasi ad iter agendum, bene præcinctos conspiciat, fideles damnabit, atque ex præpostero illo habitu, ompium qui clero ascripti sunt, animum ac mores æstimabit. At vero, Sine offensione, magnus Paulus ait, estote Judæis et Græcis et Ecclesiæ Dei“. Universos igitur, qui in clerum cooptati sunt, consuetis, tum in urbe tum in itinere, vestibus hic canon uti jubet. Qui vero secus fecerint, atque a consuetudine in eo recepta se abduxerint, unius hebdomadæ spatio segregandos esse decernit. Et vero, me sacerdotalis ordinis viro sumptuosis vestibus uti liceat, decimo sexto quoque septimæ synodi canone constitutum est. ARIST. Clericus nec itinere nec domi vestem non ‹ convenientem induat, alioquin, una septimana ‹ segregetur. › Perspicuus. 188 CANON XXVIH. τις κληρικὸς ἐνδυθῇ, μεγάλως κολασθήσεται· ἀλλὰ τὰ πολυτελή χρυσοΰφαντα ἐπιβλήματα, τὰ δημοτιχώς λεγόμενα μαργέλια γράμματα καὶ ἀντίπανα, καὶ τὰ ἐκ κογχύλης πορφυρίζοντα ἱμάτια· ἀρετῆς γὰρ καὶ εὐσχημοσύνης υπόδειγμα οι κληρικοὶ ὀφεί λουσιν εἶναι, οὐ μὴν βλακείας καὶ ἀσχήμονος διαγωγής. ΖΩΝΑΡ. Τοὺς τῷ Θεῷ καθιερωμένους πανταχό θεν δεῖ τεκτῆσθαι τὸ εὔσχημον καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ἔξω φαινομένης αὐτῶν καταστάσεως. "Ανθρωπος μὲν γὰρ εἰς πρόσωπον, φησὶν ἡ Γραφή· Θεὸς δὲ εἰς καρδίαν. Καὶ τὰ μὲν τῆς καρδίας κινήματα γνωστά τῷ Θεῷ· οἱ ἄνθρωποι δὲ ἐκ τῶν ἐκτὸς τεκμαίροντας τὰ ἔνδον καὶ ἀφανῆ. Εἰ γοῦν ὁρῶμεν τοὺς τῷ Θεῷ κεκληρωμένους μὴ τῷ τόπῳ καὶ τῇ συνηθείᾳ τῇ περὶ τὴν στολὴν ἐμμένοντας, ἀλλ' ἀνοικείως τη ἑαυτῶν καταστάσει ἐσταλμένους, καὶ ἡ λαμπράς τινας ποικίλας τε καὶ πολυτελεῖς ἀμφιεννυμένους ἐνδύματα ὡς δῆθεν εὐσταλεῖς ἐσομένους ὁδὸν ἀνύον τας, καταγνώσονται τῶν πιστῶν, καὶ ἐκ τῆς ἔξωθεν ατάκτου περιφορᾶς τοιαῦτα κρινοῦσι τῶν τῷ Θεῷ κεκληρωμένων καὶ τὰ ἐντός. Ὁ δὲ μέγας Παῦλος, Απρόσκοποι, φησί, γίνεσθε καὶ Ἰουδαίοις, καὶ "Ελλησι καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ. Ὁ γοῦν παρών κανὼν πᾶσιν ἐντέλλεται τοῖς ἐν κλήρῳ ταῖς συνήθεσι κεχρῆσθαι στολαῖς, καὶ ἐν πόλει καὶ ἐν ὁδῷ· ἢ μὴ τοῦτο ποιοῦντας, ἀλλὰ παρεξιόντας τὴν συνήθειαν, ἀφορίζεσθαι ἐπὶ ἑβδομάδα μίαν. Καὶ ὁ ις' τῆς ζ συνόδου κανὼν μὴ δεῖν φησιν ἱερατικὸν ἄνδρα πολύ τελέσιν ἱματίοις κεχρῆσθαι. • Quoniam in diversis ecclesiis intelleximus, uva ‹ ad altare allata, ex quadam quæ invaluit con- • suetudine, ministros, postquam hanc incruento • oblationis sacrificio conjunxerint, utraque simul • populo distribuere: simul etiam decernendum • esse perspeximus, ut hullus sacerdos lroc am- • plius faciat, sed ad vivificationem et pecca4 torum remissionem sołam oblationem populo ‹ impertiat; tanquam primitias autem uvæ alla- • tionem existimantes, sacerdotes eam seorsim • benedicentes petentibus impertire, ad fractuum • dalori gratiarum actionem, per quos corpora • nostra divina dispositione augentur et aluntur: ‹ si quis itaque clericus præter hæc decreta fe4 cerit, deponatur.» BALS. De iis, quæ in præsenti canone declarantur, satis in 4 apostolico canone scripsimus. Lege ergo quæ in illo scripta sunt. ZONAR. Maliæ locis quibusdam ab ecclesiasticæ disciplinæ gravitate alienæ consuetudines sunt re- • 1 Reg. xvi, 17. 89 1 Cor. x, 32. ΑΡΙΣΤ. • Κληρικὸς μήτε ἐν ὁδῷ μήτε ἐν οἴκῳ • ἀνοίκειον ἐσθῆτα ἀμφιεννύσθω· εἰ δὲ μή, ἐπὶ · ἑβδομάδα μίαν ἀφοριζέσθω.» Σαφής. KANAN KH'. • Ἐπειδὴ ἐν διαφόροις ἐκκλησίαις μεμαθήκαμεν, • σταφυλῆς ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ προσφερομένης • κατά τι κρατῆσαν ἔθος, τοὺς λειτουργούς ταύ • την τῇ ἀναιμάκτῳ τῆς προσφοράς θυσία συν • άπτοντας, οὕτως ἅμα τῷ λαῷ διανέμειν ἀμφό • τερα, συνείδομεν, ὥστε μηκέτι τοῦτό τινα τῶν · ἱερωμένων ποιεῖν, ἀλλ᾽ εἰς ζωοποίησιν καὶ ἁμαρ · τιῶν ἄφεσιν τῷ λαῷ τῆς προσφοράς μόνης • μεταδιδόναι· ὡς ἀπαρχὴν δὲ τὴν τῆς σταφυλῆς • λογιζομένους προσένεξιν, ἰδικῶς τοὺς ἱερεῖς • εὐλογοῦντας τοῖς αἰτοῦσι ταύτης μεταδιδόναι • πρὸς τὴν τοῦ δοτῆρος τῶν καρπῶν εὐχαριστίαν, 4 δι' ὧν τὰ σώματα ἡμῶν κατὰ τὸν θεῖον ὅρον · αὔξει τε καὶ ἐκτρέφεται. Εἴ τις οὖν κληρικὸς ι παρὰ τὰ διατεταγμένα ποιήσοι, καθαιρείσθω. ΒΑΛΣ. Περὶ τῶν ἐν τῷ παρόντι κανόνι δηλουμένων ἀρκούντως ἐγράψαμεν ἐν τῷ τετάρτῳ ἀποστολικῷ καλόνι. Ανάγνωθι οὖν τὰ ἐν ἐκείνῳ γεγραμμένα. ΖΩΝΑΡ. Πολλά παρά τισιν ἔθη ἀλλότρια τῆς ἐκ κλησιαστικῆς κεκράτηκε καταστάσεως. ἂν καὶ τὸ

IN CAN. XXIX CONC IN TRULLO. σταφυλῆς ὡς ἀπαρχῆς κομιζομένης ἐν τῷ ναῷ, cept. Quarum ex numero ea quoque fuit, ut uvaσυνάπτεσθαι ταύτην τῇ θείᾳ καὶ ἀναιμάκτῳ θυσία, και μεταδίδοσθαι τῷ λαῷ. Τοῦτο τοίνυν οὗτος ὁ και νὼν ἀποτρέπεται, καὶ μηκέτι γίνεσθαι κελεύεται παρά τινος τῶν ἱερομένων, ἀλλ᾿ ἰδίᾳ μὲν τῷ λαῷ μένης μεταδιδόναι τῆς προσφορᾶς εἰς ἄφεσιν ἁμαρ τιῶν τοῖς ἀναξίως ταύτης μετέχουσι· τὴν δὲ στα φυλὴν ὡς ἀπαρχὴν προσαγομένην εὐλογεῖσθαι παρὰ τῶν ἱερέων, καὶ διανέμεσθαι τῷ λαῷ, ἵν' εὐχαρι στοῖεν τῷ τῶν καρπῶν δοτῆρι καὶ χορηγῷ τῶν ἀναγκαίων ἡμῖν πρὸς σύστασιν τῆς σαρκός. Εἰ δέ τις, φησί, παρὰ τὰ διατεταγμένα ποιήσει, καθαι ρείσθω. ΑΡΙΣΤ. 4 Σταφυλαὶ πρός τινων τῇ ἀναιμάκτῳ θυσίᾳ • συνάπτονται. Τοῦτο δὲ μηκέτι τολμᾶσθαι διώ · ρισται. Τὸ μὲν σταφυλὰς ἐν καιρῷ τῷ δέοντι τῷ θυσια στηρίῳ προσφέρειν, καὶ εὐλογεῖσθαι ταύτας παρὰ τῶν ἱερέων, καὶ τοῖς αἰτοῦσι μεταδιδόναι, ὁ τῶν ἁγίων ἀποστόλων τρίτος κανών συγχωρεῖ· τὸ δὲ τῇ ἀναιμάκτῳ θυσία ταύτας συνάπτειν, καὶ ἅμα δια νέμειν ἀμφότερα τῷ λαῷ, ὁ παρὼν ἀπαγορεύει κανών, καὶ προστάττει μηκέτι τοῦτο τολμηθῆναι παρά τινος τῶν ἱερέων· εἰ δὲ μὴ, καθαιρεῖσθαι τὸν τοῦτο ποιήσαντα. • Ο τῶν ἐν Καρθαγένη διαγορεύει κανών, ὥστε • ἅγια θυσιαστηρίου εἰ μὴ ὑπὸ νηστικῶν ἀνθρώ 4 πων μὴ ἐπιτελεῖσθαι, ἐξῃρημένης μιᾶς ετησίου • ἡμέρας, ἐν ᾗ τὸ Κυριακὸν δεῖπνον ἐπιτελεῖται· • ἴσως τηνικαῦτα διά τινας κατὰ τοὺς τόπους. • προφάσεις τῇ Ἐκκλησίᾳ λυσιτελεῖς τῶν θείων • ἐκείνων Πατέρων τῇ αὐτῇ χρησαμένων οίκονο- • μία. Μηδενός οὖν ἡμᾶς ἐνάγοντος καταλιπείν • τὴν ἀκρίβειαν, ὁρίζομεν, ἀποστολικαῖς καὶ πα- · τρικαῖς ἑπόμενοι παραδόσεσι, μὴ δεῖν ἐν Τεσ • σαρακοστῇ τῇ ὑστεραίᾳ ἑβδομάδι τὴν πέμ- • πτην λύειν, καὶ ὅλην τὴν Τεσσαρακοστήν • ἀτιμάζειν. ο ΒΑΛΣ. Οἱ ἐν Καρθαγένη συναχθέντες ἅγιοι Πατέ ρες, εἰδότες ὅτι ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, μετὰ τὸ ποιῆσαι τὸ νομικὸν Πάσχα σὺν τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ καὶ φαγεῖν, ἐτέλεσε καὶ τὸ μυστικὸν Πάσχα καὶ τὴν ἀναιμάκτην θυσίαν παρέδωκε, παρεκελεύσαντο κατὰ μὲν τὸν ἄλλον χρόνον νήστεις εἶναι τοὺς τὰ ἅγια μεταχειριζομένους διακόνους καὶ ἱερεῖς· κατὰ δὲ τὴν μεγάλην πέμπτην, μετὰ τὸ φαγεῖν, ἱερουργεῖν. Τοῦτο ον μή γίνεσθαι διωρί σαντο οἱ τῆς δ' συνίδου Πατέρες, εἰπόντες ὅτι τότε μὲν ἴσως διά τινα εύλογον αἰτίαν καὶ λυσιτελῆ ταῖς rum primitiæ templo allatæ, divinoque et incruento sacrificio adjunctae, populo dividerentur. Moreu igitur ejusmodi canon hic damnat, ab eoque sacri ordinis homines in posterum abstinere jubet. Solum porro, inquit, sacram oblationem, qua peccatorum veniam obtineant, nisi si qui ad eam participantaun ininus probati accesserint, populo impertiri concessum sit. Uvas autem, ut primitias allatas, a sacerdotibus benedici et populo distribui, ut exinde frugum datori, omniumque quæ ad carnis victum cultumque necessaria sunt largitori gratias agant. Qui secus fecerit, in eum depositione animadverti jubet. ARIST. ‹ Uvæ a nonnullis incruento sacrificio • conjunguntur. Ne quis autem hoc amplius au ‹ deat, decretum est. › Uvas quidem tempore convenienti super altare offerre, easque a sacerdotibus benedici, et potentibus distribui, tertius sanctorum apostolorum canon permittit. At eas incruento conjungere sacrificio et utrumque simul populo distribuere præsens canon prohibet, mandatque ne quispiam e sacerdotibus hoc amplius audeat. Alioquin, eum qui fecerit, deponi. CANON XXIX. • Carthaginensis synodi canon dicit, ut sancta ar ‹ taris nonnisi a jejunis hominibus peragantur, ‹ excepto uno die in anto, in quo cœna Domini ‹ peragitur: tunc fortasse propter aliquas in iis • locis occasiones Ecclesiæ utiles Patribus hac • dispensatione usis. Cum nihil ergo nos inducat, ‹nt accuratam diligentiam relinquamus, aposto- •licas ac paternas traditiones sequentes statui- ‹ mus, non oportere in Quadragesima, postrema • septimana quinta feria jejunium solvere, et to- ● tam Quadragesimam injuria afficere. › BALS. Sancti Patres qui Carthagine convenes rant, scientes quod Dominus noster Jesus Christus, postquam legale Pascha fecisset, et etiam cum suis discipulis comedisset, mysticum quoque Pascha peregit, et iucruentum sacrificium tradidit, jusserunt alio quidem toto tempore esse jejunos, qui sancta tractant, diaconos et sacerdotes: in magna antem quinta feria, ubi comederint, sacruin celebrare. Hoc ergo non esse faciendum sanctæ synodi sexta Patres statuerunt, dicentes, quod tune quidem fortasse, propter 189 justam aliquam Guill. Beveregii nota. Τῇ ὑστερα ᾳ εβδομάδι τὴν πέμπτην. Ms. Amerbachianus legit τῇ ὑστεραίᾳ ἐβδοράδι. Εt in m. Bouleiano, post πέμπτην, haec inter feruntur, τὴν ἡμέραν τῆς ὑστεραίας ἑβδομάδος τῆς ἁγίας Τισ σαραν στῆς ὁ κανών φησι την μεγάλην πέμπτην. Hec autem verba in nuilo alio codice leguntur: neque canoni necessaria sunt, sed omnimodo po. tius supervacanea, a leo ut in margine primo scripta et ex eo in canonem postea descriptoris incuria transcripta videantur; ac proinde nos ea hic adnotare satius duximus, quam ipsi canoni interserere, ne sensus ejus perturbaretur. Τὴν ἀναιμάκτην θυσίαν. Ms. Etoniensis rectius legit τὴν ἀναίμακτον θυσίαν. Quemadmodum etiam Aristenum legisse ex scholiis ejus in hujus canonis epitomeu constat.

causam et ecclesiis utilem, hoc ita fieri oportere έκκλησίαις, τοῦτο οὕτω γίνεσθαι οἰκονομικῶς διαœconomice statutum est. Sed nunc cum nihil necessarium urgeat, non oportet catholicas, et paternas traditiones transgredi: sunt autem hæ, 69 can. sanctorum apostolorum, 50 Laodic. syn.. et alii. ZONAR. Cum reliquo toto anni tempore sacra altaris mysteria a jejunis hominibus celebranda esse Patres olim Carthagine decrevissent, quintam nililominus magnam, ut vocant, feriam, quod solemnis in ea cœnæ Dominicæ apparatus exhiberi soleat, excepere. Sed eum quoque diem a sacrorum minisaris jejunio transigi, sexta hujus synodli Patres ca - nonis constitutione jubent. Habuerunt siquidem forte divini illi Patres, inquiunt, aliquas causas, ob . q mas iis in locis decretum illud Ecclesiæ profutu- " ρίσθη· ἀρτίως δὲ μηδενὸς ἀναγκαίου κατεπείγοντος, οὐ χρὴ τὰς ἐπιστολικὰς καὶ πατρικὰς παραδόσεις παραβαίνεσθαι. Εἰσὶ δὲ αὗται ὁ ἔθ' κανὼν τῶν ἁγίων ἀποστόλων, ὁ ν' τῆς ἐν Λαοδικεία συνόδου, καὶ ἕτεροι. ΖΩΝΑΡ. Οἱ μὲν ἐν Καρθαγένη Πατέρες νήστεις τὸν ἄλλον ὅλον χρόνον τοὺς τὰ ἅγια τοῦ θυσιαστη ρίου ἐπιτελοῦντας, ήγουν ἱερουργοῦντας, διετάξαντο εἶναι ἄνευ τῆς μεγάλης πέμπτης· ἐν ταύτῃ γὰρ τὴ Κυριακὸν δεῖπνον ἐπιτελεῖται· οἱ δὲ τῆς ἔκτης ταύ της συνόδου καὶ τότε νήστεις εἶναι δεῖν διὰ τοῦ και μόνος τούτου ὡρίσαντο τοὺς τὰ ἅγια χειρίζοντας καὶ τελοῦντας, εἰπίντες ὡς ἴσως οἱ θεῖοι Πατέρες ἐκεῖνοι ᾠκονόμησαν τότε τοῦτο διά τινας αἰτίας τῇ Ἐκκλη σίᾳ κατὰ τοὺς τόπους ἐκείνους λυσιτελεῖς· νῦν δὲ, μηδενὸς ἀναγκαίου κατεπείγοντος, παριδείν τὴν ἀκρίβειαν καὶ τὰς ἀποστολικὰς καὶ πατρικὰς παραδόσεις οὐ χρή· καὶ ἐν τῇ Τεσσαρακοστῇ λύειν τὴν πέμπτην κατὰ τὴν ὑστέραν ἑβδομάδα, κἀντεῦθεν ἀτιμάζειν καὶ ἀχρειοῦν ὅλην τὴν Τεσσαρακοστήν, Αποστολικὰς δὲ καὶ πατρικὰς παραδόσεις τὸν ἑξηκοστὸν ἔννατον κανόνα τῶν ἁγίων ἀποστόλων ὠνή. μασαν οἱ θεῖοι Πατέρες οὗτοι, καὶ τὸν πεντηκοστόν τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου. Ὁ μὲν γὰρ τοὺς μὴ νηστεύοντας τὴν ἁγίαν Τεσσαρακοστὴν τοῦ Πάσχα, εἰ μὴ δι' ἀσθένειαν σωματικὴν ἐμποδίζοιντο, ἱερωμέ νους ὄντας, καθαιρεῖ, λαϊκοὺς δὲ, ἀφορίζει· ὁ δὲ τῶν ἐν Λαοδικείᾳ, Οὐ δεῖ, φησὶ, τῇ Τεσσαρακοστῇ ἐν τῇ Τεσσαρακοστὴν ἀτιμάζειν, ἀλλὰ δεῖ πᾶσαν ξηροφα γοῦντας νηστεύειν rum existimarent; nunc vero necessitatis omni ex· cusatione sublata, traditionibus apostolicis Patrum - que decretis negligentius obtemperare, ac unius diei violato jejunio totam, quantum in nobis est, Quadra Resimam deturpare, collectumque tot dierum spatio fructum efundere, non oportet. Quod vero de apostolicis Patrumque constitutionibus asserunt, in eo sexagesimum nonum apostolorum canonem, et Laodicenæ synodi quinquagesimum intellexere. Nam apostolicus ille quidem qui sacram Quadragesimam Paschali celebritati præfixam, valetudine nequaquam impediti, non jejunarint, depositionis quidem, si sacris initiati sunt, laicos vero segregationis pena teneri jubet. Laodicenus autem ca- ὑστέρᾳ ἑβδομάδι τὴν πέμπτην λύειν, καὶ ὅλην τὴν non, Non oportet, inquit, in quadragesimae postrema septimana quinta feriæ jejunium solvere, et totam Quadragesimam injuria afficere, sed totam Quadragesimam jejunare oportet, aridis vescentes. ARIST. ‹ Quidam e Patribus Cœnæ Dominicæ dié • cœnati offerebant. Visum est ergo synodo, học ‹uon faciendum esse, nec in ultima Quadragesimæ septimana quintæ feriæ jejunium solvere, • et totam Quadragesimam injuria afficere. Synodus quidem Carthaginensis in quadragesimo primo canone decrevit sancta a jejunis hominibus peragi, excepto uno die in auno in qua Corna Dominica peragitur. Hic autem canon, rigorem juris observans, nec istum diem excipit. Seul jubet etiamn in ista feria sive magna quinta sacerdotes etiam jejunos incruentum sacrificium celebrare; ne ob ΑΡΙΣΤ. «Τινὲς τῶν Πατέρων τῇ ἡμέρᾳ τοῦ θείου «δείπνου μετὰ τὸ δειπνῆσαι προσήγον. Εδοξε • τοίνυν τῇ συνόδῳ τοῦτο μὴ γίνεσθαι μηδ' ἐν τῇ • τεσσαρακοστῇ τῇ ὑστέρᾳ ἑβδομάδι τὴν πέμπτην • λύειν, καὶ ὅλην τὴν Τεσσαρακοστὴν ἀτιμάζειν. δ Η μὲν ἐν Καρθαγένη σύνοδος ώρισεν ἐν τῷ τεστ σαρακοστῷ πρώτῳ κανόνι ἀπὸ νηστικῶν ἀνθρώπων τελεῖσθαι τὰ ἅγια ἄνευ μιᾶς ἐτησίου ἡμέρας, ἐν ᾗ τὸ Κυριακὸν δεῖπνον ἐπιτελεῖτα:· ὁ δὲ κανὼν οὗτος, φυλάττων τὸ ἀκριβές, οὐδὲ ταύτην ἡμέραν ὑπεξαιμεῖ· ἀλλὰ προστάττει καὶ ἐν ταύτῃ τῇ ἡμέρᾳ, ήγουν τῇ μεγάλῃ πέμπτῃ, καὶ τοὺς ἱερεῖς νηστικούς ὄντας Guill. Beveregii nolæ. Ξηροςαγοῦντας νηστεύειν. In supplemento ad Parisiensem Zonaræ editionem, post illa ubima scholii hujus verba, hæc ex aliis miss. exscripta addenda notantur, Τοὺς ἐν Καρθαγένη Πατέρας το μὴ ὑπὸ νηστικῶν ἐπιτελεῖσθαι τὰ ἅγια ἐν τῇ μεγάλῃ πέμπτῃ ὁρίσαι, ὅτι ὁ Κύριος τότε πρότερον μὲν τὸ νομικὸν Πάσχα επιτελέσαι οἷον (leg. σὺν τῶν μα θητῶν νομίζεται· εἶτα τὸ οἰκεῖον παραδούναι τὸ μυ στικὸν, καὶ μὴ νήστεις εἶναι τοὺς ἀποστόλους, ὅτε ἐκεῖνο ἔφαγον, ὡς πρὸ ἐκείνου φαγόντας τὸ νομικόν. Κατὰ γοῦν τὸν τύπον τοῦτον ορίσαι καὶ τοὺς ἐν Καρθαγένῃ οὕτω τελεῖν τὰ ἅγια ἐν τῇ μεγάλῃ πέμ Στη . Ne magna illa quinta feria a jejunis hominibus F sacra mysteria celebrarentur, Carthaginensis synodi Patres, exemplo discipulorum adducto, statuisse, quod Dominus tunc prius quidem legale Pascha peregisse cum discipulis censeatur, deinde propriam mysticam cenam tradidisse: ncque apostolos ad eam jejunos accessisse, quippe qui jam antea legali cœna jejunia solvissent. Eorum igitur exemplum seculos institutum illud Carthaginensis quoque synodi Patres sacra mysteria eodem modo magna quinta feria peragendi, retinere voluisse. Hæc autem cum iis, quæ Zonaras in hunc canonem commentatus est, non cohærent, ac propterca e margine in textum transcripta videntur.

IN CAN. XXX CONC. IN TRULLO. τὴν ἀναίμακτον θυσίαν ἐπιτελεῖν· ἵνα μὴ διὰ τὴν unius diei transgressionem totam Quadragesimam · παράβασιν τῆς μιᾶς ἡμέρας ὅλην τὴν Τεσσαρακοστὴν injuria afficeremus. ἀτιμάζωμεν. • Πάντα πρὸς οἰκοδομὴν τῆς Ἐκκλησίας βουλόμενος • διαπράττεσθαι, καὶ τοὺς ἐν ταῖς βαρβαρικαῖς < ἐκκλησίαις ιερέας οἰκονομεῖν διεγνώκαμεν. Ὥστε · εἰ τὸν ἀποστολικὸν κανόνα, τὸν περὶ τοῦ πρ · φάσει εὐλαβείας τὴν οἰκείαν γαμετὴν μὴ ἐκβάλ - λειν, ὑπεραναβαίνειν οἴονται δεῖν, καὶ πέρα τῶν Η ορισθέντων ποιεῖν· ἐκ τούτου τε μετὰ τῶν - οἰκείων συμφωνοῦντες συμβίων, τῆς πρὸς ἀλ • λήλους ὁμιλίας ἀπέχονται· ὁρίζομεν τούτους · μηκέτι ταύταις συνοικεῖν καθ' οιονδήτινα • τρόπον, ὡς ἂν ἡμῖν ἐντεῦθεν ἐντελῆ τῆς ὑπο- • σχέσεως παρέξοιεν τὴν ἀπόδειξιν. Πρὸς τοῦτο • δὲ αὐτοῖς οὐ δι' ἄλλο τι ἢ διὰ τὴν τῆς γνώμης ο μικροψυχίαν καὶ τὸ τῶν ἠθῶν ἀπεξενωμένον ε καὶ ἀπαγὲς ἐνδεδώκαμεν. + ΒΑΛΣ. Ἔμαθον οἱ ἅγιοι Πατέρες ὅτι οἱ τῶν βαρ βαρικῶν χωρῶν ἱερεῖς προφάσει εὐλαβεία; ἀπεί χοντο κατά κοινὴν ἀρέσκειαν τῶν οἰκείων γαμετῶν. Εἶπον οὖν ὡς, κἂν ὁ ἀποστολικός εʹ κανὼν ἀπαγο ρεύῃ τοῖς πρεσβυτέροις καὶ διακόνοι; ἀποπέμπεσθαι τὰς νομίμους αὐτῶν γυναῖκας, καί ἐστι τὸ παρὰ τῶν ῥηθέντων ἱερέων γινόμενον οὐ καταλύειν ὑπεναντίον τῷ ἀποστολικῷ κανόνι· ἀλλ' ἐπεὶ τὰ κατ᾽ εὐλάβειαν σαρά τινων γινόμενα οὐ καταλύειν, ἀλλὰ μᾶλλον συνιστῶν καὶ οἰκοδομεῖν δέον ἐστὶν, ἐκχωρηθήσεται κατὰ λόγον οἰκονομίας αὐτοῖς τοῦτο ποιεῖν διὰ τὸ βαρβαρικὸν ἦθος τούτων καὶ μικρόψυχον καὶ ἀπεξε- & νωμένον τῆς καταστάσεως τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἐθῶν, ἀλλὰ μὴν καὶ διὰ τὸ ἀπαγὲς αὐτῶν τὸ πρὸς τὴν πίστιν καὶ ἀστήρικτον. Εἶτα προσετέθη αὐτοὺς μὴ μόνον διαζεύγνυσθαι ἐκ τῶν οἰκείων γαμετῶν, ἀλλὰ μηδὲ συνοικεῖν αὐταῖς καθ' οιονδήτινα τρόπον. Οὕτω γάρ, φασί, πληροφορήσουσι μὴ καθ᾽ ὑπόκρισιν, ἀλλὰ ἀληθῶς διὰ καθαρὰν εὐλάβειαν ὑποσχέσθαι τῷ Θεῷ σωφρονείν. Σημείωσαι οὖν τοῦτο ὡς ἰδικῶς ἐκφωνηθέν, καὶ ὀφεῖλον ἐξακούεσθαι εἰς μόνους τοὺς ὄντας ἱερεῖς ἐν χώραις βαρβαρικαῖς, οὐ μὴν καὶ εἰς τοὺς λοιπούς. Ἐγὼ δὲ ἐρωτήσας διαφόρους επισκόπους περὶ τούτου, ἀπὸ Ρωσίας ἐλθόντας, ἀλλὰ μὴν καὶ τὸν μητροπολίτην ᾿Αλανίας, καὶ ἔμαθον μὴ ἐνεργεῖν τὰ τοῦ παρόντος κανόνος εἰς τὰς τοιαύτας χώρα;, καὶ ταῦτα οὔτας βαρβαρικάς· ἀλλὰ κατὰ τοὺς ἡμετέρους ἱερεῖς κἀκείνου; ἔχειν τὰς οἰκείας γυναῖκας καὶ μετὰ τὴν χειροτονίαν· ἐρωτήσει δέ τις ὡς τοῦ κανόνος λέγοντος κατά συμφωνίαν κοινὴν καὶ ἀρέσκειαν γίνεσθαι τὴν διάζευξιν, ἐὰν οὐ θέλῃ τοῦτο γενέσθαι ἡ γυνὴ, ἀπρακτήσουσι τὰ τοῦ κανόνος; Λύσις. Οἴομαι μὴ δίκαιον είναι καταναγκάζει CANON XXX. • Adl Ecclesiæ ælificationem omnia facere volentes • etiam sacerdotes, qui sunt in barbaricis Ecclesiis, dispensare constituimus. Quare si apostolicum • canonem, de uxore non ejicienda religionis pra- ‹ textu, se transgredi debere existimant, et ultra ‹ ea quæ sunt constituta facere; et ideo communi cum suis consortibus consensu inito, a mutua com- • suetudine abstinent, statuimus eos non amplius ‹ cum illis ullo modo cohabitare debere, ut ex eo nobis perfectam sui promissi demonstrationem prabeant; hoc autem illis, non propter aliud quam ‹ eorum pusillanimitatem externosque ac non satlıs 4 Grmos mores concessimus. › BALS. Resciverunt sancti Patres, quod barbaricarum regionum sacerdotes pietatis prætext", communi consensu a propriis uxoribus abstinebant. Dixerunt ergo, quod etiamsi apostolicus 5 can. presbyteris et diacomis 190 interdicit suas legitimas uxores dimittere; et id quod a dictis lit sacerdotibus non dissolvere, est apostolico can. contrarium: tamen quoniam ea, quæ propter pietatem fiunt ab aliquibus, non dissolvere, sed potius constituere, et ædificare oportet; hoc eis ex dispensationis ratione facere permittetur, propter barbaros eoruin abjecique et pusilli animi mores, et a morum ecclesiasticorum constitutione alienos, et etiam propter eorum imbecillitatem, et in fide infirmitatem. Deinde adjicitur, eos non solum a propriis uxoribus sojungendos, sed nec eos cum ipsis ullo modo cobabitare debere. Sic enim, aiunt, certo probabant, se non ficte, sed vere et propter puram ac sinceram religionem Deo continentiam vovisse. Nota ergo hoc veluti prizatim editum esse, et de solis sacerdotibus debere intelligi, qui sunt in barbaris regionibus, non etiam de cæteris. Ego vero varios episcopos, qui ex Russia venerant, atque adeo ipsum Alaniæ metropolitanum, de ea re sciscitatus, etiam accepi, præsentem canonein in iis regionibus locum non habere, licet sint barbarica: sed quemadmodum nostri, eorum quoque sacerdotes proprias uxores habere eliam post ordinationem. Interrogabit autem quispiam, cum canon dicat communi consensu et voluntate ſieri separationem, si boc fieri Holit mulier, an canon locum non habebit? Solutio. Existimo non esse justum, in cogatur mulier a proprio marito separari, propter apostolicum canoGuill. Beveregii notæ. Πέρα τῶν ὁρισθέντων. Codex Aloniensis legit πέραν τῶν ὁρισθέντων. Iuter reliquos omnes et mostruni convenit. Μηκέτι ταύταις συνοικεῖν. Harmenopolus hunc canonem sic contrahit, Οἱ ἐν βαρβαρικαῖς Ἐκκλησίαις ἱερεῖς, εἰ ἐκ συμφώνου των συμβίων ἀπέχονται, τέλεον ἀπεχέσθωσαν, Babaricarum Eco clesiarum sacerdotes, si de mutuo consensu a conjugibus abstinent, prorsus abstineant. Ubi scholiasies ad verba, τέλεον ἀπεχέσθωσαν, hæc notat, τοῦτο διὰ τὸ ἀπαγὲς αὐτῶν καὶ ἀστήρικτον φησίν, Hoc propter instabilitatem eorum et infirmitatem dicit, Härmenu. epit. can. sect. 2, tit. 3.

€11 nem, qui superius dictus est, et propter Justina- σθαι την γυναῖκα τοῦ οἰκείου συζύγου ἀποδ: ίστασθαι ni Novellam, quæ non sinit consensu solvi matrimonia. ZONAR. Cum apostolorum 5 can. uxores religionis specie repudiare presbyteri diaconique prohibeantur; sacerdotes tamen aliqui barbarorum ecclesiis ascripti, qui et apostolica scilicet decreta superanda, et aliquid ultra quam illi constituerant faciendum sibi esse persuasum haberent, mulierum quoque forte ipsarum voluntate, ab earum commercio abstinere soliti sunt. Ea igitur consuetudine, propter sacerdotum hujusmodi barbaros agrestesque mores, nec satis præterea firman ac solidam in fide constantiam (utrumque enim illis verbis, τοῦ ἀπεξενωμένου, εἰ τοῦ ἀπαγοῦς, iudicare vo Juerunt) prudentiæ quodam artificio consulto admissa, qui ex condicso cum uxoribus divortium fecere, ne eas sub eodem quoque tecto habere liceat a Patribus hoc canone constitutum. Hinc enim, cum et eos implere promissi fidem facile apparebit, tum veso constantiores in suscepto continentiæ consilio, dissociatio procul amandatæ uxoris efficiet. Cum iis enim cohabitare, easque continuo aspicere ad veneream congressionem sit ins forsitan incitamento. ARIST. Qui in barbarica etiam constituuntur Ec- ‹ clesia sacerdotes, si ex consensu ab uxorum ◄ commercio abstineant, atque propterea cum iis • quocunque modo commercium amplius non habe- ‹ bunt. › διά τε τὸν ἄνωθεν ῥηθέντα ἀποστολικόν κανόνα καὶ διὰ τὴν Ἰουστινιάνειον Νεαρὰν τὴν μὴ παραχωρού σαν κατὰ συναίνεσιν λύεσθαι τὰ συνοικέσια. ΖΩΝΑΡ. Του πέμπτου κανόνος τῶν ἱερῶν ἀποστή λων ἀπαγορεύοντος τοῖς πρεσβυτέροις καὶ διακόνος ἀποπέμπεσθαι τὰς οἰκείας γαμετάς, ὡς τάχα θέ λοντας σωφρονεῖν, οἱ ἐν βαρβαρικαῖς ἐκκλησίαι; ἱερεῖς οιόμενοι δεῖν ὑπερβαίνειν τὴν ἀποστολικήν ἐντολὴν, καὶ πλέον τι τῶν παρ' ἐκείνων ορισθέντων ποιεῖν, ἐκ συμφώνου τάχα τῶν συνοικουσῶν αὐτοῖ; γυναικῶν ἀπείχοντο τῆς πρὸς αὐτὰς ὁμιλίας. Τοῦτο οὖν οἱ τῆς συνόδου ταύτης κατ' οίκονομίαν δεξάμενοι διὰ τὸ τῶν ἱερέων ἐκείνων βάρβαρον ἦθος καὶ ἄγριον τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ἀπεξενωμένον· καὶ διὰ τὸ μὴ βεβηκὸς αὐτῶν πρὸς τὴν πίστιν μηδὲ πάνυ ἑδραίον, 8 δηλοῦται διὰ τοῦ ἀπαγούς, ὥρισαν τοὺς ἐκ συμφών νου ἀπέχεσθαι κρίναντας τῆς πρὸς ἀλλήλους ομιλίας μηδὲ συνοικεῖν, ἵνα τε ἀπόδειξις εἴη τοῦτο τοῦ πληροῦν ὁ ἐπηγγείλαντο, καὶ ἵνα καὶ πρὸς σωφροσύνην μᾶλλον ἐπιβρώνονται, πόρρω τῶν πρώην αὐτῶν διάγοντες γαμετῶν. Τὴ γὰρ ταύταις συνοικεῖν καὶ ὁρᾶν αὐτὰς συνεχῶς εἰς παροξυσμόν μίξεως γίνοιτο ἂν αὐτοῖς. ΑΡΙΣΤ. «Καὶ οἱ ἐν βαρβαρικῇ Ἐκκλησίᾳ ἱερεῖς, εἰ • τῆς τῶν συμβίων ἐκ συμφώνου ὁμιλίας ἀπέχον «ται, ἀλλ᾽ οὖν μηκέτι ταύταις καθ' οιονδηποτούν • ὁμιλήσωσι τρόπον.» Τὸν προφάσει εὐλαβείας τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα έχε βαλόντα πρεσβύτερον ἢ διάκονον ὁ ἀποστολικὸς πέμπτος κανὼν ὥρισεν ἀφορίζεσθαι, ἢ καὶ καθαιρείσθαι, εἰ ἐπαναλαβεῖν ταύτην αὖθις οὐ πείθεται. Τινὲς δὲ ἱερεῖς, ἐν ταῖς βαρβαρικαῖς Ἐκκλησίαις όντες, καὶ πλέον τι τοῦ ἀποστολικοῦ κανόνος πράττειν οιόμε νοι, τὰς μὲν ἰδίας γαμετὰς οὐκ ἐδίωκον, συνεφών υ δὲ μετ' αὐτῶν τῆς πρὸς ἀλλήλους κοινωνίας ἀπέχε σθαι· τὴν τοιαύτην συμφωνίαν τῶν βαρβάρων τούτων ἱερέων ὁ κανὼν οὗτος μὴ ἀποδοκιμάζων ὁρίζει μηκέτι τούτους ταύταις συνοικεῖν καθ' οἰονδήτινα τρόπον, ὡς ἂν ἀπηρτισμένην καὶ τελείαν τῆς ὑπου σχέσεως αὐτῶν παρέξωσι τὴν ἀπόδειξιν. Ἐνδίδωσι δὲ πρὸς τοῦτο ἡ σύνοδος αὕτη, διὰ τὸ ἀπεξενωμένον Presbyterum vel diacounm, qui religionis prætextu uxorem suam ejicit, 5 can. apostolicus excommunicari decrevit, vel etiam deponi, si cam ad se rursus accipere non persuadetur. Quidam autem sacerdotes in barbaricis viventes Ecclesiis, et se debere aliquid amplius, quam quod in; canone apostolico constituitur, facere existimantes, uxores quidem suas now ejiciebant, cum his autem consentiebant a mutua consuetudine abstinere. Hunc itaque barbarorum istorum sacerdotum consensum hic cauon non improbans, decernit eos non amplius cum ¡is quocunque modo cohabitare, ut absolutam et perfectam sui promișsi demonstrationem exhibeant. Hoc autem permisit hæc synodus propter externos eurum et non saus firmos mores et pusillanimitatem. τοῦ ἤθους αὐτῶν καὶ ἀπαγὲς, καὶ τὴν τῆς γνώμης 191 CANON XXXF. • Clericos, qui in oratoriis quæ sunt intra domos ‹ ministrant, vel baptizant, hoc illius loci epi- • scopi sententia facere debere, decernimus. • Quare si quis clericus hoc non sic servaverit, ‹ deponatur. › si BALS. Conventiculum existimal esse canon, quis in oratorio, quod est intra domum, præter anμικροψυχίαν. • Τοὺς ἐν τοῖς εὐκτηρίοις οἴκοις ἔνδον οἰκίας τυχ χάνουσι λειτουργοῦντας ἢ βαπτίζοντας • κληρικούς ὑπὸ γνώμην τοῦτο πράττειν τοῦ • κατὰ τὸν τόπον ἐπισκόπου ὁρίζομεν. Ὥστε εί • τις κληρικός μὴ τοῦτο οὕτως παραφυλάττοι, καθαιρείσθω.» ΒΑΛΣ. Παρασυναγωγὴν ὁ κανὼν ἡγεῖται τὸ ἱερουργῆσαί τινα ἢ βαπτίσαι ἐν εὐκτηρίῳ οἴκῳ Guill. Beveregii nota. "Η βαπτίζοντας. Hæc verba in Parisiensi editione desiderata, ex ms. Rodlejauo supplevimus; In omnibus enim miss. leguntur; et scholiasten, Balsamonem, et Zonaram, ea ægisse, scholia ipsorum fidem faciunt.

IN CAN. XXX CONC. IN TRULLO παρὰ γνώμην τοῦ κατὰ χώραν ἀρχιερέως. Καὶ tistitis sententiam sacrificet, vel laptizet. Εt hic ἐνταῦθα μὲν τοὺς τοιοῦτόν τι ποιοῦντας ἱερεῖς και θαιρείσθαι οἱ Πατέρες διορίζονται· ἐν δὲ τῷ νθ' κανόνι καὶ τοὺς ἔχοντας τὰ εὐκτήρια λαϊκοὺς ἀφο ρίζουσι. Σὺ δὲ ἀνάγνωθι τὴν δ' Νεαρὰν τοῦ βασι λέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Σοφού, οὕτως ἔχουσαν μετὰ τὸ προοίμιον· Ορίζομεν οὖν οὐ μόνον τοὺς ἑκάστης καθολικῆς ἱερεῖς, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἱερεῖς ἑκάστης οικίας ἄδειαν ἔχειν ἐν πάσαις ταῖς οἰκίαις ἱερᾶςθαί τε καὶ μυσταγωγεῖν, οὓς ἂν προσκαλεῖσθαι αἱροῖτο ὁ ἑκάστης οικίας δεσπόζων· καὶ τὴν ιεʹ, οὕτως ἔχουσαν ἐν μέρει• Ορίζομεν οὖν, καθώς περὶ θυσιῶν, οὕτω καὶ περὶ τοῦ σωτηρίου βαπτίσματος, τὸ ἐξεῖναι αὐτὸ ἐν παντὶ εὐσεβῶν εὐκτηρίῳ τοῖς βουλομένοις τελεῖν. Πλὴν καὶ τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐὰν κωλυθῇ τις παρὰ τοῦ ἐγχωρίου άρχιερέως ἱερουργῆσαι ἡ βαπτίσαι ἐν εὐκτηρίῳ, ὃς δὲ ποιήσει τοιοῦτόν τι, καθαιρεθήσεται, μὴ ὠφελού. μενος ἐκ τῶν Νεαρών. Ο δὲ μὴ ῥητῶς κωλυθεὶς δοκεῖ σιωπηρώς κατὰ γνώμην ἐπισκοπικὴν τοῦτο ποιεῖν. Διὰ τοῦτο γὰρ, ὡς ἔοικεν, ἐπενοήθησαν καὶ τὰ ἀντιμίνσια καὶ γίνονται παρὰ τῶν κατὰ quidem eos qui sic faciunt sacerdotes deponendos Patres statuunt. In quinquagesimo antem nono canone laicos etiam, qui habent oratoria, excommunicant. Tu autem lege quartam Novellam imperatoris domini Leonis Sapientis, quæ sic habet post procinium: Statuimus ergo, non solum uniuscu jusque catholica sacerdotes, sed etiam sacerdotes uniuscujusque domus, habere potestatem in omnibus domibus celebrandi et mysteria peragendi, quoscunque asciscere voluerit qui unicuique domui prarest. Et 15 quæ sie vicissim habet: Statuimus ergo, sicut et de sacrificiis, ita eliam de sacro bar ptismale, ut id liceat volentibus peragere in omni piorum oratorio. Sed quamvis hæc ita se habeant. si quis a regionis antistite sacrificare vel baptizare in oratorio prohibitus fuerit, is vero qui tale quid fecerit, deponetur, nec ei Novella proderunt. Is autem, qui non est expresse prohibitus, videtur etiam tacite ex episcopi sententia hoć facere. Propterea enim, ut est verisimile, excogitata sunt inensalia, et funt a regionis antistitibus, quo tempore Guill. Bereregii nota. Ἐπενοήθησαν καὶ τὰ ἀντιμίνσια. Cum Græci antistites, recentiores præsertim, templum consecrarent, pannum bumi sternere, sanctæque mense, modo dedicatæ, circumvolvere, eumdemque postea, in multas partes scissum, inter sacerdotes distribuere soliti fuerunt, ut ipsi sanctas iis mensas, ubicunque sacra celebraverint, amicirent. quæ propterea, Αντιμίνσια vel Αντιμήνσια dici usu venit. Haec anonymus quidam Bella episcopus c in quasitis docuit dicens Αντιμίνσια ίσμεν γινό μενα, ἐπὰν ὁ ἀρχιερεὺς δι᾿ ἑαυτοῦ ἐνεργήσῃ τὸν ἐγκαινισμὸν, καὶ ἐκ τοῦ πανίου ὑποστρωθέντος καὶ περιειλήσαντος τὴν τράπεζαν, εἰς βραχέα τεμνομέ νου, καὶ γραφομένου τοῖς ἱερεῦσι δίδοσθαι: Antiminsia fieri noscimus, cum pontifex per seipsum dedicationem templi perfecit; eaque e strato panno, sacramque mensam involvente,in frusta dissecto el depiclo, sacerdotibus distribui. In Jur. Gr. Rom. 1. 111, pag. 259. Hinc Balsamon hoc loco asserit ea ab antisite fieri, quo tempore ecclesie enthronizationem celebrat. Cui etiam Joannes episcopus Citri astipulatur, dicens, Οὐκ ἔχει δὲ χώραν ὅλως καθ' ἕτερον τρόπον ἄνευ καθιερώσεως νέου ναοῦ τὸ γίνεσθαι ἀντιμίνσια, Nullo antem modo receptum est, ut anꞌiminsia aliter quam in novi Templi dedicatione fiant. Joan. Citr. epise..in Jur. Gr. Rom. I. v, pag. 334, ubi etiam plura de Antiminsiis occurrunt scitu dignissima. Nam Constantinus Cabasila Dyrrachii archiepiscopus bas de iis quæstiones dicto Joannis Citri Episcopo proposuit, Τὰ Ἀντιμίνσια καὶ ἐν ἑτέραις ἄρα ἐπαρχίαις παῤῥησιάζονται, ἢ ἐν μόνῃ τῇ τοῦ διενεργήσαντος ταῦτα, καὶ οὐ παρ' ἐνορίαν. Καὶ τί σημαίνει τοῦτο Ελληνικῶς, καὶ πῶς δεῖ γράφεσθαι, δι' ἦτα, ἢ δι' ἰῶτα. Antimingia an libere pant in aliis provinciis, an in sola ejus qui ea perpcil, el non extra provinciam? Et quid hoc Grace significat, et quomodo scribendum sit per ħa vel ιώτα? Ad primam quæstionem Joannes spondet, ea rite consecrata etiam extra terminos facta, usum suum citra reprehensionem habere, Καὶ ὑπερύρια γὰρ γινόμενα, καθὰ δὴ καὶ τὸ θεῖον μύρον, καὶ ἄλλα ἅγια, τὴν ἑαυτῶν χρῆσιν ἀνεπιτίμητον ἔχουσι, μόνον ἱερουργηθέντα κατὰ τὴν κειμένην περὶ τούτων τῶν Πατέρων παράδοσιν. De ipso autem hoc Graco nomine idem sic disserit, Η προστ ηγορία δὲ αὕτη παράγεται ἀπὸ τοῦ μίνσου, τοῦ καθ' reΕλληνας μὲν τὸ κανοῦν δηλοῦντος, κατὰ δὲ τὴν Ἰταλὴν γλῶσσαν τὸ πεπραγματευμένον τοῖς ἐψου ποιοῖς ἐδεστόν· καὶ τοῦτο γὰρ καὶ τὰ ἐν ταῖς τραπέζαις ἐφαπλούμενα οδόνια μινσάλια λέγονται, οἷα πρὸς κόσμον τῆς τραπέζης καὶ τῶν μίνσων τιθέμενα. Κατὰ κοινολεξίαν δὲ ἀντιμίνσια λέγονται ὥσπερ ἐν τοῖς ἱματισμοῖς τὰ ἀντίπανα, καὶ ὅσα ἐκ τῆς κατὰ ἀνάκλασιν ἐνεργείας τὴν τοιαύτην ἐν τούτοις προσο ηγορίαν ειλήχασιν. Appellatio aulem ipsa deducitur a mensa, quod secundum Græcos significat canistrum, et secundum Italicam linguam præparatum a coquis edulium. Hac enim ratione et in mensis explicatæ mappa, mensalia dicuntur, ad ornatum pula mensæ minsorumque, hoc est, ferculorum posita. Vulgari autem sermone antiminsia dicuntur, ut in vestimentis antipana, et quæcunque a vi flexionis talem in his appellationem sortia sunt. Postea autem vocem ἀντιμίνσια per iῶτα scribendam esse διὰ τὸ ἐθνικὸν, insulse addit. Rectius Balsamon in synod. Nic. 2, can. 7, docet ἀντιμίνσια dicta, quod sint ἀντιπρόσωπα καὶ ἀντίτυπα τῶν πολλῶν τοιούτων μίντων τῶν καταρτιζόντων τὴν ἁγίαν Δεσποτικὴν spán:Čav. Nimirum, ut ibidem, pariter atque in{præsentem canonem observal, ἀντιμίνσια supra mensas oratoriorum posita pro cons-cratione eorunidemi sufficiunt, quippe quæ una cum novi Templi dedicatione ante consecrata sunt. Unde ratio nomihis clare elucescit. Nam ávriµívoja dicuntur, quasi ἀντὶ τῶν μινσών, pro mensis, vel mensarum loco posita; voce partim e Græco et partim e Latino sermone confecta. Hinc etiam ubi non sunt consecratz sanctæ mens, modo ἀντιμίνσια prius cobsecrata praesto sint, sacerdotibus sacra celebrare licet. Nec opus est antimensis, ubi mensa est consecrata uti constat ex Manuelis patriarchæ Constantinopolitani respousis ad supra dictum Bellæ episcopum, ubi ait, τὰ ἀντιμίνσια οὐκ εἰς πάσας ἀνάγκη κεῖσθαι τὰς ἁγίας τραπέζας, ἀλλ' εἰς ἃς οὐ γνώριμόν ἐστιν εἴτε καθιερωμένοι εἰσὶν, εἴτ' οὔ· τὰ γὰρ ἀντιμίνσια καθιερωμένων ἁγίων τραπεζῶν τόπον ἐπέχουσι· καὶ ἔνθα εἰσὶ γνώριμος καθιερωμέναι τράπεζα, οὐ χρεία αντιμιντίων έχει. Antimensiu in omnibus sanctis mensis poni, necesse non est, sed in iis, de quibus incertus est, consecrate sint uecne, Nam antimenaia consecrata. rum mensarum locum tenent: nec iis opus est, ubi

faciunt Ecclesia inthronizationen, ut ponantur ea χώραν ἀρχιερέων καθ' εν καιρὸν ποιοῦσιν ἐνθρον.- supra sanctas mensas oratoriorum; et sufficiant non solum pro iis quæ sanctum altare perficiunt, et sanctæ mensæ tabulæ existimantur, scilicet inthronizatione apertionum et dedicationam, sed ut ostendatur ex episcopi permissione in oratorio fieri sacriticium. ZONAR. Conventus privatim agere, altariave excitare, nisi episcopo cujus in ditione sunt con- ·sentiente, sacris initiati quinto Antiochenæ synodi canone, depositionis quoque proposita pena, proli bentur. Quicunque igitur in oratorio privatæ domus sacra fecerit, baptismumve invite episcopo administraverit, is conventus agit: jure igitur depositione multatur. ARIST. ‹ Nisi cum episcopi consensu in oratorio * quod intra demum est, non offeres. > Quinquagesimus quidem octavus synodi Laodicensis canon sacrum ministerium in oratorio quod intra domum est, ab episcopo fieri aut presbytero velat. At præsens canon illud evertit, et mandat, episcopo istius loci ita volente, sacerdotes in oratoriis quæ sunt intra domum sacra facere. Eum autem, qui præter illius voluntatem hoc facit, deponit. CANON XXXII. σμὸν ἐκκλησίας, ἐφ᾽ ᾧ τίθεσθαι αὐτὰ εἰς τὰς ἁγίας τραπέζας τῶν εὐκτηρίων· καὶ ἀρκεῖν οὐ μόνον ἀντὶ τῶν καταρτιζόντων τὸ ἅγιον θυσιαστήριον, καὶ λογιζομένων μίντων τῆς ἁγίας τραπέζης, ήγουν τοῦ ἐνθρονισμοῦ τῶν ἀνοίξεων καὶ τῶν ἐγκαινίων, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ἀναφαίνεσθαι τὸ κατ' ἐπιτροπήν ἐπισκοπικὴν γίνεσθαι ἐν τῷ εὐκτηρίῳ τὴν ἱερουρ γίαν. ΖΩΝΑΡ. Τὸ παρασυνάγειν καὶ θυσιαστήρια ἱστᾷν τοὺς ἱερωμένους γνώμης χωρίς τοῦ ἐπισκόπου ὑφ' δν τελοῦσιν, ὑπὸ καθαίρεσιν αὐτοὺς ἄγει κατὰ τὸν πέμπτον κανόνα τῆς ἐν 'Αντιοχείς συνόδου. Ὁ γοῦν ἐν εὐκτηρίῳ λειτουργῶν ἢ βαπτίζων ἐντὸς οἰκίας ὄντι παρὰ γνώμην τοῦ ἐπισκόπου τῆς πόλεως ἐκεί νης παρασυνάγει· ἐνδίκως τοίνυν καὶ καθαιρεῖται. • ΑΡΙΣΤ. Εἰ μὴ μετὰ γνώμης ἐπισκόπου ἔνδον «οἴκου εἰς εὐκτήριον μη προσαγάγης.» Ὁ μὲν πεντηκοστός όγδοος κανὼν τῆς ἐν Λαοδι - κείᾳ συνόδου κωλύει ἐν εὐκτηρίῳ ἔνδον οἰκίας ὄντι, παρ' ἐπισκόπου ἢ πρεσβυτέρου τὴν θείαν λειτουρ γίαν ἐπιτελεῖσθαι· ὁ δὲ παρών κανὼν τοῦτο ἀνατρέπει, καὶ προστάττει κατά γνώμην του κατά τόπον ἐπισκόπου τους ἱερεῖς λειτουργεῖν ἐν τοῖς εὐκτηρίοις τοῖς ἔνδον οἰκίας οὔτι· τὸν δὲ παρὰ γνώμην αὐτοῦ τοῦτο ποιοῦντα καθαιρεί. × Quoniam ad nostram cognitionem pervenit, quod Ἐπειδὴ εἰς γνῶσιν ἡμετέραν ἦλθεν ὡς ἐν τῇ τῶν ‹ in Armeniorum regione vinum tantum in sacra • Αρμενίων χώρᾳ οἶνον μένον ἐν τῇ ἱερᾷ τραπέζῃ ‹ mensa offerunt, aquam illi non miscentes, qui • προσάγουσιν, ὕδωρ αὐτῷ μὴ μιγνύντες, οἱ τὴν ‹ incruentum sacrificium peragunt, adducentes • ἀναίμακτον θυσίαν ἐπιτελοῦντες, προτιθέμενοι • Ecclesiæ doctorem Joannem Chrysostomium hæc • τὸν τῆς Ἐκκλησίας διδάσκαλον Ἰωάννην τὸν ◄ dicentem in interpretatione Evangelii secun • Χρυσόστομον φάσκοντα διὰ τῆς εἰς τὸ κατά 4 dum Matthæum: Quamobrem non aquam bibit • Ματθαῖον Εὐαγγέλιον ἑρμηνείας ταῦτα· «Τίνος ◄ cum surrexit, sed vinum? improbam aliam • Ένεκεν οὐχ ὕδωρ ἔπιεν ἀναστὰς, ἀλλ᾽ οἶνον; ‹ hæresim radicitus exstirpans. Quoniam enim • ἄλλην αἵρεσιν πονηρὰν πρόῤῥιζον ἀνασπῶν. ◄ nonnulli aqua in mysteriis usi sunt, ostendens • Επειδή γάρ εἰσί τινες ἐν τοῖς μυστηρίοις ὕδατι a quod, et quando mysteria tradidit, et quando • κεχρημένοι, δεικνὺς ὅτι καὶ ἡνίκα τὰ μυστήρια ‹ postquam surrexisset absque mysteriis, solam • παρέδωκε, καὶ ἡνίκα ἀναστάς χωρίς μυστη • ac nudam mensam apposuit, Usus est, inquit, • ρίων καὶ ψιλὴν τράπεζαν παρετίθετο, Οίνῳ ‹ vino ex germine vitis; vitis autem vinum, non ἐχρῆτο ἐκ τοῦ γεννήματος, φησί, τῆς ἀμπέλου ‹ aquam general; et ex eo aquæ in sacrificio ad- ἄμπελος δὲ οἶνον, οὐχ ὕδωρ γεννῇ· ἐκ τούτου το • junctionem doctorem subvertere existimant: • τὸν διδάσκαλον οἴονται ἀνατρέπειν τὴν τοῦ ut non ab hoc tempore in posterum ignorantia • ὕδατος ἐν τῇ ἱερᾷ θυσίᾳ προσαγωγήν.» Ω; Guill. Beveregii nota. mensas consacralas esse constat. In Jur. Gr. Rom. consecratio. Apertiones autem, cum omnibus con1. 11, p. 239, 240. Balsamoni ergo hoc loco verisi-secrationis ritibus absolutis, fores populo aperiunmile visum est. ἀντιμίνσια τo nomine instituta fuisse, ut sacerdotes etiam in oratoriis sacra celebrarent, ubi ea ex episcopi permissione habentur. Ηγουν τοῦ ἐνθρονισμοῦ τῶν ἀνοίξεων. Etiamsi inter omnes codices hic conveniat, suspicor tamen particulam xal deesse. Quid enim esse potest ενθρονισμὲς τῶν ἀνοίξεων καὶ τῶν ἐγκαινίων, inthronizatio apertionum et encaniorum? Istane unquam inthronizata sunt? Quin etiam inthronizatio, apertiones, et encænia, tres distincti fuerunt ritus in templi dedicatione usitati. Inthronizatio enim est, qua episcopus in throno suo retro altare, vel ipsum etiam altare in columnis suis locatur. Encania dicta est ipsa altaris per proprias orationcs tur ut libere ibí preces fundant. Unde etiam a Balsamone alibi distincte recensentur, ἐνθρονισμού, καὶ ἐγκαινίων, καὶ ἀνοίξεων. Bals. in syn. Nic. 2, can. 7. Scribendum itaque et hoc loco, ήγουν του ἐνθρονισμοῦ, καὶ τῶν ἀνοίξεων, καὶ τῶν ἐγκαινίων, et Latina proin versio sic emendanda, scilicet inthronizatione et apertionibus, et encaniis. Τίνος ένεκεν. Exstant hæc divi Chrysostomi verba in commentarii ejus in Evangel. sam ti Matthaei, cap. xxνι, ὁμιλ. πρ', pag. 511, elit. Savil. Καὶ ψιλὴν τράπεζαν. In us. Amerbachiano particula xz hic mon legitur, uti nec in divi Chrysustoms, cujus sunt verba, operibus ante citatis.

IN CAN. XXXII CONC. IN TRULI.O. • ἂν μὴ καὶ ἀπὸ τοῦ νῦν κατέχοντο τῇ ἀγνοίᾳ, την • τοῦ Πατρὸς διάνοιαν ὀρθοδόξως ἀποκαλύπτο • μεν. Τῆς γὰρ πονηρᾶς τῶν Υδροπαραστατών • αἱρέσεως παλαιᾶς ὑπαρχούσης, οἳ ἀντὶ οἴνου • μόνῳ τῷ ὕδατι ἐν τῇ οἰκείᾳ θυσίᾳ κέχρηνται, • ἀνασκευάζων οὕτως ὁ θεοφόρος ἀνὴρ τὴν παρά • νομον τῆς τοιαύτης αἱρέσεως διαδοχὴν καὶ • δεικνὺς ὡς ἐξ ἐναντίας τῆς ἀποστολικῆς ἵενται • παραδόσεως, τὸν εἰρημένον κατεσκεύασε λόγον. • Ἐπεὶ καὶ τῇ κατ' αὐτὸν Ἐκκλησίᾳ, ἔνθα την • ποιμαντικὴν ἐνεχειρίσθη ἡγεμονίαν, ὕδωρ • οίνῳ μιγνύναι παρέδωκεν, ἡνίκα τὴν ἀναίμα στον θυσίαν ἐπιτελεῖσθαι δεήσειε, τὴν ἐκ τῆς • τιμίας πλευρᾶς τοῦ Λυτρωτοῦ ἡμῶν καὶ Σωτῆ • ρος Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἐξ αἵματος καὶ ὕδατος • κρᾶσιν παραδεικνὺς, ἥτις εἰς ζωοποίησιν παν • τὰς τοῦ κόσμου καὶ ἁμαρτιῶν ἐξεχύθη ἀπο- • λύτρωσιν. Καὶ κατὰ πάσης δὲ Ἐκκλησίας, ἔνθα • οἱ πνευματικοὶ φωστῆρες ἐξέλαμψαν, ἡ θεόσ • δοτος αὕτη τάξις κρατεῖ. Καὶ γὰρ καὶ Ἰάκω • 6ος ὁ κατά σάρκα Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν · ἀδελφὸς, δς τῆς Ἱεροσολυμιτῶν Ἐκκλησίας • πρῶτος τὸν θρόνον ἐνεπιστεύθη, καὶ Βασίλειος • ὁ τῆς Καισαρέων Ἐκκλησίας ἀρχιεπίσκοπος, • οὗ τὸ κλέος κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην διέδρα- · μεν, ἐγγράφως την μυστικὴν ἡμῖν ἱερουργίαν • παραδεδωκότες, οὕτω τελειοῦν ἐν τῇ θείᾳ • λειτουργίᾳ ἐξ ὕδατος καὶ οἴνου τὸ ἱερὸν ποτή- • ριον ἐκδεδώκασιν. Καὶ οἱ ἐν Καρθαγένη συν • αχθέντες ὅσιοι Πατέρες οὕτω ῥητῶς ἐπεμνή- • σθησαν, ἵνα ἐν τοῖς ἁγίοις μηδὲν πλέον τοῦ «σώματος καὶ τοῦ αἵματος τοῦ Κυρίου προσ • ενεχθείη, ὡς καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος παραδέδωκεν, • τοῦτ' ἔστιν ἄρτου καὶ οἴνου ὕδατι μεμιγμένου. «Εἴ τις οὖν ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος μὴ κατὰ · τὴν παραδοθεῖσαν ὑπὸ τῶν ἀποστόλων τάξιν • ποιεῖ, καὶ ὕδωρ οἴνῳ μιγνύς οὕτω τὴν ἄχραν- • τον προσάγει θυσίαν, καθαιρείσθω, ὡς ἀτελῶς • τὸ μυστήριον ἐξαγγέλλων, καὶ καινίζων τὰ • παραδεδομένα.» • 192 teneantur, patris sententiam orthodoxe • aperimus. Cum enim improba Hydroparastata- ‹ rum antiqua esset hæresis, qui pro vino sola aqua ‹ in proprio sacrificio usi sunt, refellens hic vir ‹ divinus iniquam ejusmodi hæresis successionem, et ostendens, quod directe apostolicæ. traditioni adversetur, dictum astruebat sermo- ‹ tem. Quoniam autem et suæ ecclesiæ, ubi est • illi pastoralis administratio tradita, aquam vino miscendam tradidit, quando incruentum peragi • sacrificium oporteret, ex pretioso nostri Re- ‹ demptoris et Servatoris Christi Dei latere ex • sanguine et aqua contemperationem ostendens. • quæ in totius mundi vivificationem et pecratorum redemptionem effusa est. Et in omni etiam Ecclesia, ubi spiritualia lumina refulserunt, • hic ordo divinitus traditus servatur. Nam et ‹ Jacobus Christi Domini nostri secundum carnem ‹ frater, cui Hierosolymitanæ Ecclesiæ thronus ‹primum est creditus, et Basilius Cæsariensium ⚫ Ecclesiæ archiepiscopus, cujus gloria omnem • terrarum orbem pervasit, mystico nobis in • scriptis tradito sacrificio, ita peragendum in • sacro ministerio ex aqua et vino sacrum cali- • cem ediderunt. Et qui Carthagine convenerunt ‹ sancti Patres, adeo aperte et præcise mentio- ‹ neni fecere, ut in sanctis nihil plus quam cor- • pus et sanguis Domini offeratur, ut ipse Douni- ‹ nus tradidit, hoc est panis et vinum aqua mi- ‹ stum. Si quis ergo episcopus vel presbyter non ‹ secundum traditum ab apostolis ordinem facit, ‹ et, aquam vino miscens, sic immaculatuın • offert sacrificium, deponatur ut imperfecte • mysterium enuntiaus, et quæ tradita sunt in- • Revans. Guill. Beveregii note. Υδροπαραστατών. Tatianus Justini Martyris discipulus horum, Hydroparastatarum videlicet atque etiam Encratitarum magister perhibetur. Theodoretus, τοῦτον ἔχουσιν ἀρχηγὸν Υδροπαραστάται καὶ Ἐγκρατίται. Υδροπαριστάται δὲ ὀνομά ζονται, ὡς ὕδωρ ἀντὶ οἴνου προσφέροντες· Εγκρατι ταὶ δὲ, ὡς μήτε οἶνον πίνοντες, μήτε τῶν ἐμψύχων μεταλαμβάνοντες. Hunc (Tatianum) habent ducem Hydroparastate et Encratite. Hydroparastate dicuntur, ut aquam pro vino offerentes. Eucratita, quod nec vinum bibant, nec animatis vescantur. Theodoret. Hæret, fab. 1. 1, c, 20. Idem de Encratitis tradidit Epiphanius, quod Κέχρηνται δὲ καὶ αὐ της μυστηρίοις δι᾽ ὕδατος· οἶνον δὲ ὅλως οὐ μετα λαμβάνουσι. Αquam ad mysteria solam adhibent; α vino autem penitus abstinent. Epiph. hær. 47. Τῆς τοιαύτης αιρέσεως διαδοχήν. Sic omnes legunt codices manu exarati; sed impressi Parislis μια διαδοχήν, διδαχήν, idque rectius fortasse legunt. Καὶ γὰρ καὶ Ἰάκωβος. De sancti Jacobi litur gia bic commemorata ut et de alia illa, cui sancti Marci nomen inscribitur, Marcus Alexandrinus Lanc questionem Balsamoni movit, Αἱ περὶ τα PATROL. GR. CXXXVII. μέρη τῆς ᾿Αλεξανδρείας καὶ τῶν Ἱεροσολύμων άντγινωσκόμεναι λειτουργίαι, καὶ λεγόμεναι συγγραφήσαι παρὰ τῶν ἁγίων ἀποστόλων Ἰακώβου τοῦ ἀδελφο θέου, καὶ Μάρκου, δεκταί εἰσι τῇ ἁγίᾳ καὶ καθολικῇ Ἐκκλησίᾳ ἢ οὐ; Quæ in Alexandriæ et Hierosoly morum partibus leguntur liturgie, et conscriptæ dicuntur fuisse a sanctis apostolis Jacobo fratre Dei, et Marco, recipiendæ sunt a sancta et catholica Ecclesia, necne? Respondit inter alia Balsamon, Φαμέν τοίνυν, ὡς οὔτε ἀπὸ θείας Γραφῆς, οὔτε ἀπὸ κανόνος ἐκφωνηθέντος συνοδικῶς ἀνεδιδάχθημεν, ἱεροτελε στίαν ὑπὸ τοῦ ἁγίου ἀποστόλου Μάρκου παραδοθήναι. Μόνος δὲ ὁ λβ' κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ τοῦ μεγάλου παλατίου συστάσης ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς συνόδου φησίν, ὑπὸ τοῦ ἁγίου Ἰακώβου τοῦ ἀδελφοθέου μυστικὴν ἱερουργίαν συντεθήναι. Dicimus igitur nos neque a sacra Scriptura neque a canone synodice edito edoctus fuisse, sacrum ministerium a sancto apostuln Marco traditum. Solus enim 52 canon sanctæ et ecumenica synodi in Trullo magni palatii coacta: ait, a sancto Jacobo Dei fratre sacram liturgiam compositam esse. Et deinde observat, neque in apost. can. 85, nec syn, Laod. can. 59, vel sancti

ΒΑΛΣ. Οι Αρμένιοι μετὰ τῶν προσουσῶν αὐτοῖς ἄλλων αἱρέσεων οίνῳ μόνῳ κέχρηνται ἐν τοῖς ἁγίοις μυστηρίοις· καὶ λέγουσι τοῦτο ποιεῖν ἀκολούθως τοῖς γραφεῖσι παρὰ τοῦ μεγάλου τῆς Ἐκκλησίας διδασκάλου καὶ χρυσοῦ τὴν γλῶτταν Ἰωάννου ἐν τῇ εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέλιον ἐξηγήσει αὐτοῦ, τοῖς διαλαμβάνουσι μή δι' ὕδατος τὸ ἅγιον ποτήριον προσάγεσθαι, ἀλλὰ δι᾽ οἶνου· καὶ ταῦτα τοῦ ἁγίου μὴ διδάσκοντος διὰ οίνου μόνου τὴν προσαγωγήν γίνεσθαι. Τὴν γοῦν οὕτω γινομένην θυσίαν παρὰ τῶν ᾿Αρμενίων ἀνατρέποντες οἱ θεῖοι Πατέρες, διωρί σαντο διὰ οἴνου καὶ ὕδατος ἱερὸν ποτήριον προτά γεσθαι, ἑρμηνεύσαντες τὰ Χρυσοστομικά βήματα μὴ ἐκλαμβάνεσθαι πρὸς τὰ παρὰ τῶν ᾿Αρμενίων λεγόμένα, ἀλλ᾽ εἰς ἀναίρεσιν γραφήναι τῆς αἱρέσεως BALS. Armenii, cum aliis quæ eis aderant hresibus, solo vino in sanctis mysteriis usi sunt: et dicebant se facere consequenter iis, quæ a magno Ecclesiæ doctore, linguaque aureo, Joanne Chrysostemo conscripta sunt in sua Evangelii interpretatione secundum Matthæum; quæ tractant, non per aquam, sed vinum sacrum calicem exhiberi; cum tamen non doceat sanctus per solum vinum oblationem fleri. Hoc ergo, quod sic fit ab Armeniis, subvertentes divini Patres, per vinum et aquam sa- -crum calicem offerri oportere statuerunt, interpredantes verba Chrysostomi, non ut ab Armeniis dicebatur esse accipienda; sed ad Hydroparástatarum, qui per aquam solam sancti calicis oblationem faciebant, hæresis eversionem esse conscripta. Collfutatis ergo ac collisis iis, quæ ab ipsis decreta sunt, τῶν Ὑδροπαραστατῶν, τῶν δι᾽ ὕδατος μόνου τὴν et ex multis aliis, et ex tradito etiam sacrificio a praedicto sancto Patre, et a magno Basilio, episcopos et presbyteros depositioni subjecerunt, qui sancti calicis sacrificium per vini et aquæ unionem non faciunt. Hæc autem divina incitatione commoti præceperunt. In divina enim passione Dei et Domini nostri Jesu Christi, non sanguinem tantum, sed etiam´aquam emisit ejus per lanceam punctum latus, ut duarum ejus naturarum non confusam unionem ostenderet. Nota ergo, quod a præsenti canone duæ hæreses subvertuntur: una quidem Hydroparastalarum, qui sola aqua in sancti calicis sacrificio utuntur; alia autem Armeniorum, qui id per vinum solum faciunt. Quoniam autem non solum Armenii, sed etiam Latini reprehendunt aquæ ferventis in sacrum calicem immissionem, dicentes eam non esse traditam ab evangelico vel canonico præcepto, et ideo male fieri, et adversus hanc divinam traditionem, quæ decernit per aquain et vinum faciendam sancti calicis oblationem: audiant, quod 193 fervens addita, quæ fit per aquam et vinum sancti calicis, unionem non mutat; quoniam non est aliquid aliud præter aquam. Injicitur autem ad significandum, quod sunt vivifica, quæ ex sancto Domini nostri Jesu Christi latere fluxerunt, sanguis scilicet et aqua, et non-mortua; quoniam ex hoc quoque miraculi magnitudo ostenditur. Cum enim ex corpore mortuo suapte natura non soleat ſervens sanguis egredi, ex corpore Dominico etiam post mortem sanguis et aqua ferventes eluxerunt, úít ex vivifico corpore vivifica. Si quis aute:n dixerit, Et cur, antequam sit sanctificatus sanctus calix, fervens aqua ad unionem non injiritur, sed post sanctificationem? audiet, quod si injiceretur ſervens tempore unionis, ad sanctorum L.sque participationem refrigeraretur, et res in prioπροσαγωγὴν τοῦ ἁγίου ποτηρίου ποιουμένων. Συγ κροτήσαντες τὰ παρὰ τούτων διορισθέντα ἔκ τε ἄλλων πολλῶν, ἀλλὰ μὴν καὶ ἐκ τῆς παραδοθείση; θυσίας παρά τε τοῦ ῥηθέντος ἁγίου Πατρὸς ἡμῶν, καὶ παρὰ τοῦ μεγάλου Βασιλείου, καθαιρέσει ὑπέβαλον τοὺς ἐπισκόπους καὶ τοὺς πρεσβυτέρους τους μὴ ποιοῦντας τὴν θυσίαν τοῦ ἁγίου ποτηρίου διὰ ὕδατος ἑνώσεως καὶ οἴνου. Ταῦτα δὲ παρεκελεύσαντο θεοκινήτως. Ἐν γὰρ τῷ θείῳ πάθει τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ οὐχ αἷμα μόνον, ἀλλὰ καὶ ὕδωρ ἐξήγαγεν ἡ διὰ λόγχης νυγεῖσα θεία τούτου πλευρά, ἵνα τὴν τῶν δύο τούτου φύσεων παραστήσῃ ἀσύγχυτον ἔνωσιν. Σημείωσαι οὖν ὅτι δύο αἱρέσεις ἀνατρέπονται διὰ τοῦ παρόντος καν., μία μὲν τῶν Ὑδροπαραστατῶν, τῶν χρωμένων ὕδατι μόνῳ ἐν τῇ τοῦ ἁγίου ποτηρίου θυσίᾳ· ἑτέρα δὲ ἡ τῶν ᾿Αρμενίων, τῶν διὰ οἶνου μόνου ποιούντων αὐτ τήν. Ἐπεὶ δὲ οὐ μόνον οἱ ᾿Αρμένιοι, ἀλλὰ καὶ οἱ Λατίνοι αἰτιῶνται τὴν εἰς τὸ ἅγιον ποτήριον τοῦ ζέοντος εἰσβολήν, λέγοντες μὴ παραδοθῆναι ταύτην ἀπὸ εὐαγγελικῆς ἢ κανονικής παραγγελίας, κάνε τεῦθεν γίνεσθαι κακῶς, καὶ ὑπεναντίως δῆθεν τῇ θεία ταύτῃ παραδόσει, τῇ διοριζομένῃ δι' ὕδατος καὶ οἴνου τὴν τοῦ ἁγίου ποτηρίου γίνεσθαι προσαγω γήν· ἀκουσάτωσαν ὅτι τὸ ζέον προστιθέμενον τὴν δι' ὕδατος καὶ οἴνου ἕνωσιν τοῦ ἁγίου ποτηρίου οὐ μεταβάλλει, ὅτι δ' οὐκ ἔστιν ἕτερόν τι παρὰ τὸ ὕδωρ. Βάλλεται δὲ εἰς πληροφορίαν τοῦ εἶναι ζωοποιὰ τὰ ἀπὸ τῆς ἁγίας πλευρᾶς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ῥεύσαντα, τὸ αἷμα δηλονότι καὶ τὸ ὕδωρ, καὶ μὴ νεκρά· ὅτι τὸ τοῦ θαύματος μέγεθος καὶ ἐκ τούτου πιστεύεται. ᾿Απὸ γὰρ νεκροῦ σώματος μὴ πεφυκότος καταῤῥέειν ζέοντος αἵματος, ἐκ τοῦ Κυριακοῦ σώματος καὶ μετὰ θάνατον αἷμα καὶ ὕδωρ ζέοντα ἐξέῤῥευσαν, ὡς ἐκ ζωοποιοῦ σώματος ζωοποιά. Εἰ δέ τις εἴπῃ, Καὶ διὰ τί πρὸ τοῦ ἁγιαGuill. Beveregii not. Jacobi vel sancti Marci liturgiam commemorari: additque, ᾿Αλλὰ καὶ ἡ καθολικὴ Ἐκκλησία τοῦ ἁγιωτατου καὶ οἰκουμενικοῦ θρόνου τῆς Κωνσταντινουπό λεως οὐδ' ὅλως ταύτας ἐπιγινώσκει. Ψηφιζόμεθα ούν μὴ εἶναι δεκτὰς αὐτάς. Neque eliam catholica sanctissimi et œcumenici throni Constantinopolitani Ecclesia ullo modo eas liturgias agnoscit. Pronuntiamus igitur has non esse recipiendas. Basan. ad Marc. interrog. 1, in Jur. Gr. Rom. 1. v, pag. Ὅτι τὸ ζέον προστιθέμενον. Eadem, quæ de aqua fervida sancto poculo immiscenda Balsamon tradidit, repetit etiam in responsis ad Marcum Alexandrinum, ad interrog. 18.

IN CAN. XXXII CONC. IN TRULLO. σθῆναι τὸ ἅγιον ποτήριον οὐ βάλλεται τὸ ζέον εἰς rem statum desineret. Propter hanc ergo causaru ' ſervens in sanctum calicem injicitur post elevationem, et fideles ei tanquam vivificæ communicant. Ac Iberi quidem sacerdotes ferventem aquam ia sanctum calicem non injiciunt, licet sint alioqui in primis orthodosi, et synodice aliquando interrogati quomodo hoc faciant, dixerunt, nunquam ullum Iberum aqua calida usum esse ad vini potionem, ex longa regionis consuetudine: et propterea eos ne ſerventi quidem aqua uti ad sacramenta. Mysterii autem facultatem edocti, citra ullam recusationem persuasi sunt in sacrum poculum ferventem sanctæ participationis tempore injicęre. Nota ex præsenti canone, quod primus sanctus Jacobus Domini frater, ut Hierosolymitanæ Ecclesiæ ar- «hiepiscopus primus sacram liturgiam tradidit, quæ a nobis non agnoscitur, ab Hierosolymitanis vero et Palæstinæ incolis in festis majoribus usurpatur. Alexandrini vero dicunt a sancio etiam Marco constitutɔm esse, qua etiam ut plurimum utuntur. Ipse vero synodice, vel potius coram sancto imperatore de hac re sermonem habui, qttə tempore patriarcha Alexandrinus in orbium regira agebat. Enimvero nobiscum et œcumenico in Magna ecclesia sacra celebraturns, Jacobi Liturgiæ volumen observare voluit, sed a nobis prohibitus est, et se non secus ac nos sacra celebraturum pollicebatur. τὴν ἕνωσιν, ἀλλὰ μετὰ τὸν ἁγιασμόν; ἀκούσει ὅτι, ἐὰν ἐβάλλετο τὸ ζέον κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἑνώσεως, ἔμελλε καταψύχεσθαι μέχρι τῆς τῶν ἁγίων μεταλή ψεως, καὶ ἀπετελεύτα τὸ πρᾶγμα εἰς τὸν πρότερον λόγον. Διὰ γοῦν τὴν αἰτίαν ταύτην βάλλεται τὸ ζέον ἐν τῷ ἁγίῳ ποτηρίῳ μετὰ τὴν ὕψωσιν, καὶ μεταλαμβάνουσιν αὐτοῦ οἱ πιστοὶ ὡς ζωοποιοῦ. Οἱ μέντοι Ιβηρες ἱερεῖς ζέον ἐν τῷ ἁγίῳ ποτηρίῳ οὐ βάλλουσιν, ὀρθοδοξότατοι καὶ ταῦτα ὄντες· καὶ ἐρωτηθέντες ποτέ συνοδικῶς, πῶς τοῦτο ποιοῦσιν, εἶπον μηδέποτε ὕδατι θερμῷ χρήσασθαί τινα 15ηρα εἰς πόσιν οἴνου ἀπὸ ἐγχωρίου συνηθείας μακρᾶς· καὶ διὰ τοῦτο μηδὲ αὐτοὺς χρᾶσθαι ζέοντι εἰς τὰ ἅγια. Αναδιδαχθέντες δὲ τοῦ μυστηρίου τὴν δύναμιν, ἐπετράπη σαν ἐν τῷ ἁγίῳ ποτηρίῳ βάλλειν ἀπαραιτήτως ζέον κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἁγίας μεταλήψεως. Σημείωσαι ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνες ὅτι πρῶτος ὁ ἅγιος Ἰάκωβος ὁ ἀδελφόθεος ὡς πρῶτος ἀρχιερατεύσας τῆς Ἱεροσολυμιτῶν Ἐκκλησίας παρέδωκε τὴν θείαν ἱεροτελεστίαν, ἥτις παρ' ἡμῖν ἀγνοεῖται, παρὰ δὲ τοῖς Ἱεροσολυμίταις καὶ τοῖς Παλαιστιναίοις ένεργεῖται ἐν ταῖς μεγάλαις ἑορταῖς. Οἱ δὲ ᾿Αλεξανδρεῖς λέγουσιν εἶναι καὶ τοῦ ἁγίου Μάρκου ᾗ καὶ χρῶνται ὡς τὰ πολλά. Ἐγὼ δὲ συνοδικῶς, μᾶλλον δὲ καὶ ἐνώπιον Βασιλείου τοῦ ἁγίου ἐλάλησα τοῦτο· ὅτε ὁ πατριάρχης Αλεξανδρείας ἐνεδήμει εἰς τὴν βασι λεύουσαν. Μέλλων γὰρ λειτουργῆσαι μεθ᾿ ἡμῶν καὶ τοῦ οἰκουμενικοῦ ἐν τῇ Μεγάλῃ ἐκκλησίᾳ, ώρμησε κρατεῖν τὸ τῆς τοῦ Ἰακώβου λειτουργίας κοντάκιον, ἀλλ᾽ ἐκωλύθη παρ' ἡμῶν, καὶ ὑπέσχετο λειτουργεῖν, καθὼς καὶ ἡμεῖς. ΖΩΝΑΡ. Τὰ θεῖα μυστήρια, ὁ ἄρτος λέγω, καὶ τὸ ZONAR. Pauis sacer et calix, divina mysteria, Guill. Beveregii nota. Palestinæ sacerdotes celebrant, cum mysterii, ut ipsi dicunt, ritu u Deo fratre tradito, et Alexandrini quoque episcopi et sacerdotes sacra peragunt mysteria, cum orationibus, ut aiunt, a saneto Marco traditis, nec quæ fiant ab iis, qui universo terrarum orbe sacra faciunt, sequuntur, sive a sancto Basilio. et sancto Joanne Chrysostomo traditos nobis mysterii vitus non curant, nescio. Hoc autem etiam synodice vel potius coram ipso potenti sanctoque nostro imperatore a me dictum est, quando patriarcha Alexan drinus in urbium regina ageret, et una nobiscum celebraturus cum tradito, ut dicebat, a sancto Marco mysterii ritu sacra celebrare vellet; etiamsi correctio nem non habuerit; cum omnes patriarcha assertione, eaque sola contenti essent, qui dixit se id amplius non facturum. Hæc etiam hoc modo legumtur in ms. Auerbachiano, ex quo etiam verba illa ήθελεν ἱερουργήσαν, etc., aucis propterea inclusa, in Parisiensi editione desiderata, restituimus. Quanto autem hæc lectio a Bodleiana nostra discrepat, cuivis conferenti patebit. Unde etiam suspicio nobis oritur, hæc ad Balsamonis scholia proprie non pertinere, sed marginalem primo fuisse annotationem, quippe quæ a descriptoribus pro libitu immutatur: ac proinde in nostro ms, contractus, in aliis fusius describitur. Conjectura ex eo etiam verisimilior redditur, quod hic asseratur, ex hoc candne apparere liturgiam a sancto Jacobo traditam esse; cum Balsamion diserte pronuntiavit, eam non recipiendam esse; ut e superius annotatis constat. Si illud enim Balsamoni ex hoc canone apparuisset, hoc procul dubio pronuntiare noluisset. Σημείωσαι ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος. llæc, G cognoscitur, ut quæ exoleverit. Quomodo autem usque ad hujus interpretationis finem, ex MIS. Bodleiano edimus. Quæ autem hic traduntur in Supplemento ad Parisiensem Balsamonis editionem ex mss. Vaticanis exscripta leguntur, sed longe aliis verbis, quæ propterea hic apponantur necesse ται. Σημείωσαι, ὅτι ἀπὸ μόνου τοῦ παρόντος κανόνος φαίνεται τὴν θείαν ἱεροτελεστίαν παραδοθῆναι καὶ ὑπὸ τοῦ ἁγίου Ἰακώβου τοῦ ἀδελφοθέου, πρώτως ἐπισκοπεύσαντος τῆς Ἐκκλησίας τῶν Ἱεροσολύμων, ἥτις τέως παρ' ἡμῖν οὐδὲ εὑρίσκεται, οὐδὲ γινώσκε ται, ὡς ἀπρακτήσασα. Οπως δὲ οἱ κατὰ Παλαιστίνην ἱερατεύοντες λειτουργοῦσι μετὰ τῆς παραδοθείσης μυσταγωγίας, ὡς λέγουσι, παρὰ τοῦ αὐτοῦ ἀδελφο θέου, καὶ οἱ κατ' Αλεξάνδρειαν ἐπίσκοποι καὶ ἱερεῖς τὰς ἱεροτελεστίας ποιούσι μετ' εὐχῶν, ὡς φασι, τα ραδοθεισῶν ὑπὸ τοῦ ἁγίου Μάρκου, καὶ οὐκ ἀκολου τοῦσι τοῖς πραττομένοις ὑπὸ τῶν κατὰ πᾶσαν τὴν οικουμένην Ιερουργούντων, ήγουν οὐκ ἐπιστρέφονται των παραδοθεισών μυσταγωγιών παρά τε τοῦ ἁγίου Βασιλείου, καὶ τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, αγνοώ. Τοῦτο δὲ καὶ συνοδικῶς μᾶλλον δὲ καὶ ενω πιον τοῦ κραταιοῦ καὶ ἁγίου ἡμῶν βασιλέως, ἐλαλήθη παρ' ἐμοῦ ὅτι ὁ πατριάρχης Αλεξανδρείας ἐνδημή σας εἰς τὴν πόλεων βασιλεύουσαν, καὶ μέλλων συλ λειτουργήσαι μεθ᾿ ἡμῶν [ἤθελεν ἱερουργῆσαι μετὰ τῆς παραδοθείσης, ὡς εἰπεῖν, ἱεροτελεστίας παρὰ τοῦ ἁγίου Μάρκου, κἂν οὐκ ἔτυχε διορθώσεως] ἀρκεσθέντων παντων τῇ καταθέσει καὶ μόνῃ τοῦ πατριάρχου, εἰπόντος μηκετι τοῦτο ποιῆσαι. Nola, quuti et hoc solo presenti canone apparet, divinam tuurgiam etium a sancto Jacobo Dei fratre, qui Hierosolymi - Luna Ecclesiæ prinuus fuit episcopus, traditum esse: qua tamen nunc apud nos non intentur, neque

ipsum nobis Christi Domini corpus et sanguinem ποτήριον, τὸ σῶμα καὶ τὸ αἷμα τοῦ Κυρίου παρο exhibent. Nam panem suis ille quidem discipulis porrigens, Accipite, comedite, inquit; hoc est corpus meum”, Calicem vero præbens, Bibite ex hoc omnes, ait; hic est sanguis meus, qui pro vobis et pro multis effunditur ". Quoniam ergo in divina passione, hasta trajecto latere ejus sanguinem suum Dominus effundens, non sanguinem solum, sed et aquam emisit, Ecclesia proinde in sacris quoque mysteriis vinum infusa aqua misceri omnino necessarium existimavit. Verum Armenii vinum in ınystica mensa merum adhibebant, divini Patris Chrysostomi in Evangellum Matthæi explicationem in ejus argumentum adducentes. Eo igitur errore damnato, Chrysostomi verba Patres hujus synodi explicant, quæque iis sententia sit subjecta demonstrant. Nec enim, inquiunt, ut solius vini potionem in sacris mysteriis adhibendam doceret, sed ut Hydroparastatarum, qui sola aqua, sacrum faciendum opinarentur, hæresim convelleret, eosque. Patribus sanctisque apostolis contraria sentire et facere doceret, sermonem illum instituit. Etenim et ipse, in ecclesia quam tenuit, vinum aqua dilutum in mystica oblatione adhibendum tradidit, et reliqui Patres Ecclesiæque lumina eumdem iu- › cruenti sacrificii pane et vino, admista aquæ potione, conficiendi ritum tradidere. Et præterea sexti hujus synodi Patres subjiciunt iis, qui præsenlem canonem 194 transgrediuntur,quæ transgressioni justa credebant. Nam si episcopus aliquis aut presbyter acceptam ab apostolis consuetudinemi neglexerit, ac vinum, aqua nullatenus infusa, in sacrificio purissimo obtulerit, hominem, mysterii quippe imperfecte enuntiati reum, deponi jubent. Minus vero perfecte mysterium enuntiat, quia, cùm ex morientis Domini latere sanguis et aqua simul, ut diximus, emnanarint, sacrificiun tamen sola vini oblatione perficiendo, ex Domini corpore sanguinem solum effusum fuisse opere ipso demonstrat, et sacris evangelistarum testimoniis adversatur, et tradita immutat, dum juxta antiquam consuetudinem non sacrificat. ARIST. • Chrysostomus Hydroparastalarum ever- ' ιστῶσιν ἡμῖν. Τὸν γὰρ ἄρτον διδοὺς τοῖς οἰκείοις δ Κύριος μαθηταῖς, Λάβετε, φάγετε, ἔφη· τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου. Καὶ τὸ ποτήριον παρέχων αὐτοῦ, Πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες, ἔφη· τοῦτό ἐστι τὸ αἷμα μου τὸ ὑπὲρ ὑμῶν καὶ πολλῶν ἐκχυνόμενον. Ἐπεὶ οὖν ἐν τῷ θείῳ πάθει αὐτοῦ, κενῶν τὸ οἰκεῖο» αἷμα ὁ Κύριος νυγείσης λόγχῃ τῆς πλευρᾶς αὐτοῦ, οὐχ αἷμα μόνον, ἀλλὰ καὶ ὕδωρ ἐξήγαγεν, ἀναγκαίως πάντως τῇ Ἐκκλησίᾳ νενόμισται ἐν τοῖς ἱεροῖς μυ στηρίοις ὕδωρ τῷ οίνῳ παρακιρνᾷν. Αλλ' οἱ ᾿Αρμέ νιοι οἴνῳ μόνῳ ἐκέχρηντο ἐν τῇ μυστική τραπέζη χρώμενοι τῇ εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέλιον ἐξη γήσει τοῦ Χρυσοστόμου καὶ θείου Πατρός. Τοῦτο οὖν ἀναιροῦντες οἱ τῆς συνόδου ταύτης Πατέρες τὰ ῥήματα τοῦ Χρυσοστόμου καὶ τὴν αὐτῶν διάνοιαν σαφηνίζουσι, καί φασιν ὅτι τὴν τῶν Ὑδροπαραστα τῶν αἵρεσιν ἀνατρέπων, οι μόνῳ ὕδατι τὴν θυσίαν ἱερουργεῖν οἰόμενοι κέχρηνται, καὶ δεικνύων αὐτοὺς ἐναντίως τοῖς Πατράσι καὶ τοῖς ἱεροῖς ἀποστόλοις πορευομένου; καὶ ποιοῦντας, τὸν οἰκεῖον κατεσκεύασε λόγον, ἀλλ᾽ οὐκ ἐπιτρέπων οἶνον μόνον ἐν τοῖς μυστηρίοις παραλαμβάνειν. Καὶ αὐτὸς γὰρ οὗτος ἐν τῇ κατ' αὐτὴν Ἐκκλησίᾳ οἶνον καὶ ὕδωρ ἐν τοῖς μυστη ρίαις λαμβάνεσθαι παραδέδωκε, καὶ οἱ λοιποὶ Πατέ ρες καὶ φωστῆρες τῆς Ἐκκλησίας παραδεδώκασιν, ἄρτῳ καὶ οἴνῳ ὕδατι μεμιγμένῳ τὴν ἀναίμακτον Ουσίαν ἐπιτελεῖν. Καὶ ἐπὶ τούτοις ἐπάγουσιν οἱ τῆς ἕκτης ταύτης συνόδου τοῖς παραβαίνουσι τὸν παρόντα κανόνα ἃ διὰ τὴν παράβασιν πείσονται· καί φασιν· Εἴ τις ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος μὴ κατὰ τὴν παραδοθεῖσαν ὑπὸ τῶν ἁγίων ἀποστόλων τάξιν ποιεῖ, καὶ ὕδωρ οίνῳ μή μιγνύς οὕτω τὴν ἄχραντον προσάγει θυσίαν, καθαιρείσθω, ὡς ἀτελῶς τὸ μυστήριον ἐξαγ γέλλων. Ατελῶς δὲ τὸ μυστήριον ἐξαγγέλλει, διὰ τὴ οἴνῳ μόνῳ ἐπὶ τῇ θυσίᾳ κεχρῆσθαι, τοῦ Κυρίου, ὡς ἔφημεν, αἷμα καὶ ὕδωρ ἐκ τῆς οἰκείας πλευρᾶς ἐν τῷ πάθει προχέοντος. Διδάσκει γὰρ πραγματικώς αἷμα μόνον ἐκ τῆς τοῦ Κυρίου κενωθῆναι σαρκός, καὶ ἐναντιοῦται τοῖς ἱεροῖς εὐαγγελισταῖς, καὶ κα:- νίζει τὰ παραδεδομένα, μὴ κατὰ τὴν ἀρχαίαν θύων παράδοσιν. ‹ tens hæresin, Quando, dicit, et passus est • Dominus et suscitatus, vino usus est. Hoc ‹ arripientes Armenii, vinum solum offerunt, ⚫non intelligentes, ipsum etiam Chrysostomum, ‹ et Basilium, et Jacobum vino aqua commisto • usos fuisse, et, ut ita nos offeranius, tradli • disse. Si quis ergo vel solo vino, vel aqua sola ‹ et non mista, utitur, deponatur. › Armenii a Chrysostomi in Matthæi Evangelium interpretatione, in qua lydroparastalarum, qui aqua sola in incruenta oblatione utebantur, hæresim auferre conatus est, seducti, vinum solum offerunt. Non intelligentes impii, quod ad hoc respicit tota sancti Patris oratio, ut Hydroparasta- ** Matth. xxvi, 26.. * ibid. 28. ΑΡΙΣΤ. • Την Υδροπαραστατῶν ἀναιρῶν αἵρεσιν ὁ • Χρυσόστομος. • Ηνίκα,» φησί, 4 καὶ πέπονθεν ὁ • Κύριος, καὶ ἐγήγερται, οἶν μ ἐχρήσατο.» Τοῦτο • λαβόντες οἱ ᾿Αρμένιοι, οἶνον προσάγουσι μόνον · οὐκ εἰδότες, καὶ αὐτὸν τὸν Χρυσόστομον, καὶ • Βασίλειον, καὶ Ἰάκωβον οἴνῳ μεμιγμένῳ ὕδατι • κεχρημένους, καὶ ἡμῖν οὕτω παραδεδωκότας ο προσάγειν. Ε' τις οὖν ἢ οἴνῳ μόνῳ ἡ ὕδατι μέσ • νῳ, ἀλλ᾽ οὐχὶ μεμιγμένῳ χρῷτο, καθαιρείσθω, Ἀπὸ τῆς εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέλιον ἑρμη νείας τοῦ Χρυσοστόμου οἱ ᾿Αρμένιοι πλανηθέντες, ἐν ᾗ τὴν τῶν Υδροπαραστατών αἵρεσιν ἔσπευσεν ἀναιρῆται, τῶν ὕδατι μόνῳ ἐν τῇ ἀναιμάκτῳ κε χρημένων θυσία, οἶνον μόνον προσάγουσι· μὴ νερ σαντες οἱ δυσσεβεῖς ὡς εἰς τοῦτο ὁρᾷ ἡ πᾶσα κατα

IN CAN. XXXIII CONC. IN TRULLO. mysteriis uti persuaderet. Sed arbitrantes, qual ille aquæ in iis immissionem refellens, ad eorum redargutionem sese opposuit, vinum solum offerunt,. ignorantes quod et ipse Chrysostomus, et Basilius magnus, et Domini frater Jacobus vinum aquæ immiscentes sacrificium offerebant: et nobis ita. offerre tradiderunt. Si quis itaque episcopus aut presbyter non secundum hanc apostolorum et divinorum Patrum traditionem, immaculatum offert sacrilicium, deponatur, ut non accurate mysteria. evulgans, et tradita contemptui habens. σκευὴ τοῦ ἁγίου, εἰς τὸ ἀναιρῆσαι τὴν αἵρεσιν τῶν tarum hæresim tolleret, iisque vino etiam in Υδροπαραστατῶν, καὶ πεῖσαι αὐτοὺς καὶ οἴνῳ χρῆς σθαι ἐν τοῖς μυστηρίοις. ᾿Αλλὰ νομίσαντες ὅτι ἀνατρέπων τὸ ὕδωρ ἐμβάλλεσθαι ἐν αὐτοῖς, πρὸς τὸν ἔλεγχον ἀντικατέστη αὐτῶν, οἶνον μόνον προσφέρουσιν, ἀγνοοῦντες ὡς καὶ αὐτὸς ὁ Χρυσόστομος καὶ ὁ μέγας Βασίλειος καὶ ὁ ἀδελφόθεος Ἰάκωβος οἶνον μιγνύντες ὕδατι τὴν θυσίαν προσέφερον· καὶ ἡμῖν οὕτω προσάγειν παραδεδώκασιν. Εἴ τις οὖν ἐπίσκοπος ή πρεσβύτερος μὴ κατὰ τὴν παράδοσιν ταύτην τῶν ἀποστόλων καὶ τῶν θεοφόρων Πατέρων τὴν ἄχραντον προσάγει θυσίαν, καθαιρείσθω, ὡς ἁπλώς τὸ μυστήριον ἐξαγγέλλων, καὶ ἀθετῶν τὰ παραδε δομένα. μεν ΚΑΝΩΝ ΑΓ. CANON XXXIII. • Quoniam cognovimus, in Armeniorum regione c eos solum in cleri ordinem referri, qui sunt • ex genere sacerdotali, iis, qui hoc facere aggre-- • diuntur, mores Judaicos sequentibus, non- • uullos autem eorum, etiam non tonsos, sacros- ‹ cantores et divini templi lectores constitui: • decernimus, ut deinceps non liceat iis, qui vo- • lunt aliquos ad clerum adducere, ad ejus cui ‹ manus imponitur, genus respicere; sed exami- ‹ nautes an digni sint juxta præscripta in sacris ‹ canonibus decreta, qui in cleri catalogum ‹ referantur, eos ecclesiasticos promovere, sive • sint ex majoribus suis sacerdotibus, sive non; ‹ sed etiam ut nulli ex omnibus eorum liceat, qui sunt in clericorum ordinem relati, populo è in suggestu divinas Scripturas recitare, nisi is. • sacerdotali tonsura usus fuerit, et benelictio- ‹ nem a suo pastore canonice susceperit. Si quis autem aliter facere deprehensus fuerit, depo- • Επειδήπερ ἔγνωμεν ἐν τῇ τῶν ᾿Αρμενίων χώρα • μόνους ἐν κλήρῳ τοὺς ἐκ γένους ἱερατικοῦ • κατάγεσθαι Ἰουδαϊκοῖς ἔθεσιν ἑπομένων · τῶν τοῦτο πράττειν ἐπιχειρούντων· τινὰς δὲ · αὐτῶν καὶ μὴ ἀποκειρομένους ἱεροψάλτας καὶ • αναγνώστας θείου ναοῦ καθίστασθαι· συνείδο ὥστε ἀπὸ τοῦ νῦν μὴ ἐξεῖναι τοῖς κλῆρον • βουλομένοις προάγειν τινὰς εἰς τὸ γένος ἀποβλέ · πειν τοῦ προχειριζομένου· ἀλλὰ δοκιμάζοντες, · εἰ ἄξιοι εἶεν, κατὰ τοὺς τεθέντας ἐν τοῖς ἱεροῖς • κανόσιν ὅρους, ἐν κλήρῳ καταλεγῆναι, τούτους · ἐκκλησιαστικούς προχειρίζεσθαι, εἴτε καὶ ἐκ • προγόνων γεγόνασι ἱερέων, εἴτε καὶ μή· ἀλλὰ • μηδέ τινα τῶν ἁπάντων συγχωρεῖν ἐπ' ἄμβωνος «κατὰ τὴν τῶν ἐν τῷ κλήρῳ καταλεγομένων τάξιν α · τοὺς θείους τῷ λαῷ λόγους ἀποφωνεῖν εξ · μή τι ἂν ἱερατικῇ κουρᾷ χρήσοιτο ὁ τοιοῦτος, • καὶ τὴν εὐλογίαν ὑπὸ τοῦ οἰκείου ποιμένος ι κανονικῶς ὑποδέξοιτο. Εἰ δέ τις φωραθείη • παρὰ τὰ προγεγραμμένα ποιῶν, ἀφοριζέσθω.» ΒΑΛΣ. Δύο ταῦτα ὁ παρῶν κανών διορθοῦται, τὸ κατὰ τὴν χώραν τῶν ᾿Αρμενίων κακῶς γινόμενον χάριν τοῦ μὴ ἄλλως γίνεσθαι κληρικούς, ἀλλὰ μόν νους τοὺς ἐκ γένους ἱερατικοῦ καταγομένους καὶ τὸ ἐπὶ ἄμβωνος ἀναγινώσκεσθαι τὰ θεῖα λόγια παρά τῶν μὴ ἐχόντων ἐπισκοπικὰς ἐπικουρίδας, τὸν μὲν, ὡς Ἰουδαϊκὸν (νενομοθέτηται γὰρ παρὰ Ἰουδαίοις ἀπὸ τῆς Λευϊτικῆς φυλῆς καὶ μόνης τοὺς ἱερεῖς για νεσθαι), τὸ δὲ, ὡς ἀλογίστως τελούμενον. Φασὶν οὖν οἱ Πατέρες ἐκείνους ἐν τῷ κλήρῳ κατατάττεσθαι, μή illos in clero ordinari oportere, non qui ex genere τοὺς ἐκ γένους κληρικῶν ὄντα;, ἀλλὰ τοὺς ἀξίους, καὶ κατ' ἐπιλογὴν ἐπισκοπικὴν προτιμωμένους, κἂν μὴ ἐκ γένους τοιούτου ὦσιν· ὡσαύτως τὰς ἐπ' ἄμβωνος ἀναγνώσεις μόνους ποιεῖν τοὺς εἰς τοῦτο ἀποκληρωθέντας, ήγουν τοὺς ἔχοντας ἐπισκοπικὰς ἐπικου - ρίδας. Ταῦτα τοῦ θείου κανόνος παρακελευομένου καὶ ἀφορίζοντος τοὺς παρὰ ταῦτα ποιοῦντας, ἐλαλή- • natur. > BALS. Hæc quo præsens canon corrigit, et quod in Armeniorum regione male fiebat, ut non alias fierent clerici, nisi ii qui ex genere sacerdotali descendissent; et quod in suggestu divinæ Scripturæ legebantur ab iis quiepiscopales tonsuras non habebant: illud quidem, ut Judaicum (lege enim apud Judiæos caulum est, ut ex 195 tribu Levitica eaque sola sacerdotes fierent); hoc vero, ub quod inconsiderate fieret. Dicunt itaque Patres, clericorum, sed qui digni sunt, et episcopali electione præponuntur, etiamsi non sint ex tali genere: similiter et in suggestu eos solos legere debere, qui ad hoc in clericorum numerum relati, sunt, vos scilicet qui habent episcopales tonsuras. Il:vc cum sacer canon jubeat, et eos excommunicet qui aliter faciunt, sape dictum est a diversis antistitibus, qui Guill. Beveregii Κατάγεσθαι. Mss. Etoniensis et Amerbachianus legunι κατατάττεσθαι constitui, ordinari: quin etiam κατάγεσθαι, pro καταταγέσθαι mendose scriptum videtur. Nam et ἐν κλήρῳ καταταγέσθαι est in clero constitui, in cleri ordinem reſerri: quemadmodum etiam Hervetus locum transtulit. notae. Ἀποφωνεῖν. Codex Amerbaclianus legit ὑποφωνεῖν. Utrumque idem hic significat, quo ἐκφωνεῖν, pronuntiare, promulgare, recitare. Sic interpretes per ἀναγινώσκειν exponunt. Neque enim hic de concionibus habendis, sed tantum de sacris Scripturis legendis agitur.

babent ex aurea bulla clericos, Athenarum scilicet, θη πολλάκις περὶ διαφόρων ἀρχιερέων ἐχόντων ἀπὸ et Mesembriæ et aliis; quod, qui ex antiquis clerici descenderunt, ipsos cogunt eos qui non sunt lero digni ordinare, atque adeo etiam qui sæpe sunt laici; et quod ecclesiæ officium per alios ab illis datos fiat. Jam et in hac regina urbium, in ede sanctorum magnorum martyrum quadraginta, et in mede sanctissimae Deiparae Domini, et in aliis divinis templis, habent laici et complura etiam monasteria et clericorum officia. Sed audierunt antistites, quod præsens canon eis omnibus os occludit, qui eis molestiam exhibent. Quod autem fit in dictis catholicis Ecclesiis, quomodo permitti - tur, nescio. Nota autem, quod simul ac acceperunt aliqui tonsuræ characterem a manu antistitis, eos pro clericis habet canon: audivi enim nonnullos dicentes, non esse lectoren), nec dici clericum, qui in clerum templi non relatus est, sed sola: habet tonsuram. Εt ideo ei licere in laicalem habitum transmutari: quod mihi quidem non videtor: sed et monachos, qui non habent episcopales coronas, sed monachicam tonsurain, dicunt nonralli posse in suggestis legere apostolum et reli qua, quemadmodum et clerici, tanquam monachalis tonsura utique sufficiat pro tonsura clericali. Mihi antem videtur monachum, qui a sacerdote qui præest lector est constitutus, secundum 14 cauonein septimæ synodi, in suggestu posse legere: cum autem, qui solam habet monachalem tonsuram, hoc facere non posse, et lege quæ scripta sunt in ĉjetum canonem septinæ synodi. ZONAR. Iuleis sol: tribus Levitica in sacerdotium separata fuit, e qua sola qui sacra celebrarent «ligebantur. Eum igitur, ab Armeniis quoque usur patum, uforem hie canon damnat; neque ullam in . Iero legendo generis et familie rationem liaberi, el uniuscujusque vitam ac mores inspici jubet. Ac si quidem ex præscripta sacris canonibus noriwa signi homines repertį, fuerint, quocunque demum genere, et quamvis majoribus nullo sacerdotii munere perfunctis sint prognati, ecclesiastico tamen ordini adscribi licere decernunt. Sed neque præler- χρυσοβούλλων κληρικούς, ήγουν τοῦ ᾿Αθηνῶν, τοῦ Μεσημβρίας καὶ ἑτέρων, ὡς οἱ ἀπόγονοι τῶν ἀρχαίων κληρικῶν καταναγκάζουσιν αὐτοὺς μὴ τοὺς ἀξίους τῷ κλήρῳ κατατάττειν, ἀλλὰ τούτους πολλάκις ὄντας καὶ λαϊκούς, καὶ τὴν δουλείαν τῆς Ἐκκλη· σίας δι' ἑτέρων παρ' ἐκείνων διδομένων γίνεσθαι. Καὶ ἐν τῇ βασιλευούσῃ δὲ ταύτῃ τῶν πόλεων ἐν τῷ ναῷ τῶν ἁγίων μεγάλων μαρτύρων τεσσαράκοντα, καὶ ἐν τῷ ναῷ τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τοῦ Κυρίου, καὶ ἐν ἑτέροις θείοις ναοῖς, ἔχουσι λαϊκοὶ ἀλλὰ μὴν καὶ μοναστήρια διάφορα κληρικά σε ὀφφίκια. Πλὴν οἱ μὲν ἀρχιερεῖς ἤκουσαν ὡς ὁ παρὼν κανὼν ἐπιστο μίζει τοὺς ὄχλοῦντας αὐτούς, τὸ δὲ γινόμενον εἰς τὰς ῥηθείσας καθολικὰς Εκκλησίας, ὅπως παραχω ροῦνται, ἀγνοῶ. Σημείωσαι δὲ ὅτι ἅμα τῷ δέξασθαί τινα σφραγίδα επικουρίδος ἀπὸ χειρὸς ἀρχιερατικῆς κληρικὸν τοῦτον ἔχει ὁ κανών. Ηκουσα γάρ τινων λεγόντων μὴ εἶναι ἀναγνώστην μηδὲ λέγεσθαι κληρικὸν τὸν εἰς κλῆρον ναοῦ μὴ κατατεθέντα, ἀλλὰ μόν νην ἔχοντα ἐπικουρίδα. Διὸ καὶ ἔχειν ἐπ᾿ ἀδείας ἀκινδύνως αὐτὸν μετασχηματίζεσθαι εἰς λαϊκούς· ὅπερ ἐμοὶ τέως οὐ δοκεῖ. ᾿Αλλὰ καὶ τοὺς μὴ ἔχοντας μοναχοὺς ἐπικουρίδα ἀρχιερατικὴν, ἀλλὰ μοναχικής ἀπόκαρσιν, λέγουσι τινες δύνασθαι ἐπ' ἄμβωνος ἀναγινώσκειν ἀπόστολον καὶ τὰ λοιπὰ κατὰ κληρι κούς, ὡς ἀρχούσης δῆθεν τῆς ἀποκάρσεως ἀντὶ τῆς ἐπικουρίδος. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ τὸν μὲν παρὰ ἡγουμένου ἱερέως καταστάντα ἀναγνώστην μοναχὴν κατὰ τὸν ιδ' κανόνα τῆς ζ' συνόδου καλῶς ἀναγινώσκειν ἐπ' ἄμβωνος· τὸν δὲ μόνον ἀπόκαρσιν ἔχοντα μὴ δύνασθαι τοῦτο ποιεῖν· καὶ ἀνάγνωθι τὰ γραφέντα εἰς τὸν ῥηθέντα κανόνα τῆς ζ' συνόδου. ΖΩΝΑΡ. Τοῖς Ἰουδαίοις ἡ Λευϊτικὴ φυλὴ εἰς ἱερωσύνην ἀφώριστο, ἐξ ἧς μόνης οἱ ἱερᾶσθαι μέλλοντε; ἐλαμβάνοντο. Τοῦτο οὖν καὶ παρὰ τοῖς Αρμενίοις γινόμενον ὁ παρὼν κωλύει κανών, θεσπίζων μὴ πρὸς γένος ἀφορᾶν τοὺς μέλλοντας εἰς κλῆρον τάττειν τινάς, ἀλλὰ δοκιμάζειν τὸν βίον αὐτῶν, καὶ τοὺς ἀξίους κατὰ τὰ ὁρισθέντα παρὰ τῶν θείων κανόνων εὑρεθέντας, ἐξ οἴου ἂν εἶεν γένους, ἐκείνους ἐκκλη σιαστικῶς προχειρίζεσθαι, κἂν προγόνους μὴ εἶχον Ιερατικούς. ᾿Αλλὰ μηδὲ ἐπ' ἄμβωνος συγχωρείσθω, φησίν, ἀνιέναι τις, καὶ τὰς θείας Γραφὰς ὑποφωνεῖν en cuiquam, inquiunt, suggestum ascendere, di- τῷ λαῷ, ὃς οὐ κατὰ τὴν ἱερατικὴν συνήθειαν τὴν vinasque Scripturas ibidem recitare astante populo liceat, nisi cui prius, usitata sacris hominibus cowsuetudine detonsa coma, benedictionem ex prescripto canonum ¡suus pastor impertiverit, hoc est, charactere de more consignaverit. Qui vero hujus puniendos esse decernit. ARIST. • Qui ordinatione dignus est, sive a genere ‹ sacerdotali sive alio prognatus, ordinetur. Qui ⚫ non detonsus et benedictionem assecutus est, e • suggestu sacras Scripturas ue legat.» κόμην κέκαρται, ὑπὸ τοῦ οἰκείου ποιμένος εύλογης θεὶς κανονικῶς, ήγουν τὴν συνήθη σφραγίδα δεξά μενος. Τοὺς δὲ ἄλλως ποιοῦντας παρὰ τὰ ὁρισθέντα ὁ κανὼν ἀφορίζει. canonis decreta violarint, eos canon segregatione ΑΡΙΣΤ. «Ο χειροτονίας επάξιος, καὶ ἱερατικοῦ • τελών γένους καὶ ἑτέρου, χειροτονείσθω. Μη ο κεκαρμένος καὶ εὐλογία; τυχών; ἐπ' ἄμβωνα; · ἱερούς λόγους οὐκ ἀναγνώσεται. ο Guill. Beveregii nota. Τοῦ Μεσημβρίας. Ms. Amerbachianus legit. τοῦ μέση μέρη. Verum Mesembria est urbs archiepiscopalis Taracie, cujus hic episcopus conmemoratur.

IN CAN. XXXIV CONC. IN TRULLO, Τοῖς Ἰουδαϊκοῖς ἑπόμενοι ἔθεσιν οἱ ἐν τῇ χώρᾳ Qui in Armeniorum sunt regione Iu«laicos sequentes τῶν ᾿Αρμενίων, μόνους τοὺς ἐκ γένους ἱερατικοῦ mores eos solos, qui ex genere sunt sacerdotali, in ὄντας εἰς κλῆρον προσδέχονται. ᾿Αλλὰ καὶ τοὺς μὴ clerum admittunt. Sed et eos, qui episcopi beneεὐλογίας τυχόντας ἐπισκόπου, καὶ ἱερατικῇ κουρᾷ dictionem non habuerunt, nec sacerdotali tonsura χρησαμένους, ἱεροψάλτας καθίστων, καὶ τῷ λαῷ ἐπ' sunt usi, sacros lectores constituebant, et e suggeἄμβωνος τὰς ἱερὰς βίβλους ἀναγινώσκειν ἐπέταττον. slu sacros libros populo legere iniperabant. PropterΔιὰ τοῦτο γοῦν ταῦτα καὶ ἀμφότερα ὁ παρών οὗτος ca borum utrumque probibens liic præsens canon,- ἀπαγορεύων κανών, προστάττει μήτε εἰς τὸ γένος mandat nec ad genus illius respicere, qui in clerum ἀφορᾷν τοῦ βουλομένου εἰς κλῆρον προαχθῆναι· promoveri 196 cupit; sed hoc tantum perscrutari ἀλλὰ τοῦτο μόνον ἀνερευνᾷν, εἰ ἄξιός ἐστι· μήτε τινί an dignus sit: nec cuiquam concedere, ut legat aut συγχωρεῖν, ὥστε ἀναγινώσκειν ἢ ψάλλειν ἐπ' ἄμβωcanat e suggestu, nisia suo episcopo canonicam susνος, εἰ μὴ παρὰ τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου εὐλογίας τύχῃ ceperit benedictionem, et tonsura sacerdotali utaκανονικῆς, καὶ ἱερατικῇ κουρᾷ χρήσηται· τὸν δὲ tur: eum vero, qui contra ea quæ hic decernun παρὰ τὰ ἐνταῦθα διατεταγμένα ποιοῦντα ἀφορίζε Lur, fecerit, deponi. σθαι. • Καὶ τοῦτο δὲ τοῦ ἱερατικοῦ κανόνος σαφῶς διαγο- < ρεύοντος, ὡς τὸ τῆς συνωμοσίας ή φρατρίας · ἔγκλημα καὶ παρὰ τῶν ἔξω νόμων κεκώλυται • πολλῷ δὲ μᾶλλον ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦτο γίνε • σθαι ἀπαγορεύειν προσήκει· καὶ ἡμεῖς φυλάτο τειν σπουδάζομεν, ὡς, εἴ τινες κληρικο. Η μονα • χοὶ εὑρεθεῖεν ἢ συνομνύμενοι ἢ φρατριάζοντες, ἢ • κατασκευές τυρεύοντες ἐπισκόπων ή συγκληρι · κῶν, ἐκπιπτέτωσαν πάντη τοῦ οἰκείου βαθμοῦ. ΒΑΛΣ. Περὶ συνωμοσίας καὶ φρατρίας έγράψαμεν ἐν τῷ ιη' κανόνι τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου. Καὶ ἀνάγνωθι τοῦτον καὶ τὰ ἐν αὐτῷ. Εζητήθη δέ ποτε εἰ ὀφείλουσι κολάζεσθαι καὶ οἱ συνωμοσίας ποιήσαντες χάριν ἀγαθοῦ τινος, τυχὸν ἐὰν ὁμογνωμονήσωσι καὶ ὀμέσωσι χωρὶς προστάξεως βασιλικῆς ἢ ἀρχοντικῆς ὑπὲρ καταπολεμουμένης ὑπὸ ἐχθρῶν πόλεως ἀποθα νεῖν, ἢ ἀναιρῆσαί τινα λυμεῶνα τῆς κατ' αὐτοὺς πόλεως, ἢ ἄλλο τι ἀγαθὸν ποιῆσαι. Καὶ τινὲς μὲν εἶπον ὡς, ἐπεὶ σπανίως γίνεται τὸ ὑπὲρ ἀγαθοῦ πράγματος συνομόσασθαί τινας, καὶ οὐδὲ ῥητῶς ὑπὸ τῶν νόμων ἢ τῶν κανόνων τοῦτο ἐπιτέτραπται, κει κώλυται πάντη τὸ συνομνύειν, ἵνα μὴ τῇ προφάσει τοῦ ἀγαθοῦ οἱ πολλοὶ καὶ ἐλαφρότεροι εἰς πολλὰ κακὰ περιπίπτωσι, νομίζοντες ἀγαθόν τι ποιεῖν· περια:- ρεθῇ δὲ ἐντεῦθεν καὶ ἡ βασιλικὴ καὶ ἀρχοντική ἐξουσία, ἡ τὰ κακὰ διεκδικοῦσα, καὶ εἰς τὰ καλὰ τὸν δῆμον διεγείρουσα. Εχρήσαντο δὲ καὶ τρίτῳ κεφ. τοῦ λς' τίτλου τοῦ ξ' βιβλίου λέγοντι περὶ τὰ μέσα κολάζεσθαι τὸν πολεμοῦντα παρὰ κέλευσιν βασιλέως καὶ τῇ ἐν αὐτῷ παραγραφή λεγούση, Καν νικήσῃ, οὗτος τιμωρεῖται· ἕτεροι δὲ, τῷ παρόντι κανόνι χρώμενοι καὶ τοῖς καταστρωθεῖσι παρ' ἡμῶν νόμοις εἰς τὸ λζ' κεφ. τοῦ θ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, διδάσκουσι δι' ὅλου περὶ συνωμοσίας κατά τινων τυρευθείσης, ανέθεντο μόνας τὰς ἐπὶ κακῷ γινομένας συνωμοσίας κωλύεσθαι καὶ κολάζεσθαι, οὐ μὴν καὶ τὰς χάριν ἀγαθοῦ τινος. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ πᾶσαν συνωμοσίαν ὑπὸ τοῦ νόμου κολάζεσθαι δι' ἅ τε ἄνωθεν εἴρηται, καὶ διὰ τὸ ἐν ἀδήλῳ εἶναι CANON XXXIV. ‹ Porro autem, cum et hoc canon sacerdotalis aperte ‹edicat, quod conjurationis vel sodalitatis crimen ‹ etiam ab externis legibus est vetitum, multo ‹ autem magis hoc fieri in Ecclesia prohibere • oportet: nos quoque observare studemus, ut sið ` qui clerici aut monachi inventi sint, vel con - ‹ jurantes vel sodalitates ineuntes, vel adversus ‹ episcopos vel conclericos aliquid struentes, a- • proprio gradu prorsus excidant. › BALS. De conjuratione et sodalitate scripsimus etiam in 18 canone Chalcedon. synoli. Lege alltem eum, et quæ in eum scripta sunt. Est autem aliquando quæsitumn an ii etiamn puniri debeant, qui boni alicujus gratia conjurationem fecere, forte si conspiraverint ac conjuraverint, sine imperatoris vel magistratus jussu, se pro defendenda ab hostibus oppugnata urbe morituros, vel aliquem sua civitatis eversorem de melio sublaturos, vel aliquid aliud boni facturos. Ac nonnulli quident dixerunt, quod, quoniam raro accidit ut pro aliqua re bona aliqui conjurent, et nec a canonibus vel legibus expresse permissum est, conjurare omnimo prohibitum est, ne boni pretextu multi, iidemque. leviores, in multa mala incidant, se boni aliquil· ficere existimantes. Hinc autem excepta sit imperatoria et} magistratuum potestas, quæ mata ulciscitur, et populum ad honesta excitat. Usi sunt autem et 3 cap. 37 tit. 60 libri dicente circa medium, Puniri eum qui bellum gerit injussu imperatoris; et quæ in eo est, præscriptione dicente, Etiam si is vicerit, punitur. Alii autem præsenti canone utentes, et legibus quæ a nobis positæ sunt in 37 cap. 9 tit. pre-entis operis, qua omnia docent de conjuratione, quæ adversus aliquo; struitur, dixerunt, eas solas, quæ ad malum funt, conjurationes prohiberi et puniri; non autem er quæ alicujus boni gratia fiunt. Mihi autem videtur omnein conjurationem a lege puniri, tum propter ea quæ superius dicta sunt, et quod incertus sit Guill. Beveregii nota. Φρατρίας. In ms. Amerbachiano scribitur ζοντες. Quemadmodum etiam in annotationibus ad φατρίας: ut et postea φατριάζοντες, pro φρατριά- syn. Chalced. can. 18, observatum est.

' άγεσθαι ὄχλον όπωσδήποτε χωρὶς ἐξουσίας βασιλικής μεγάλως ὑπὸ τοῦ νόμου τιμωρεῖται, κἂν ἐπὶ δοκοῦντι ἀγαθῷ γίνηται ἡ συνωμοσία. Εὑρίσκων δὲ στο μείωμα τοῦ βασιλέως κυρίου Αλεξίου τοῦ υἱοῦ τοῦ βασιλέως κυροῦ Μανουήλ τοῦ Κομνηνοῦ κατεστρωμέ νον ἐν τοῖς προσφόροις σεκρέτοις γεγονὸς κατὰ μῆνα Ἰούλιον τῆς ιε' ινδικτ. καὶ διαλαμβάνον μὴ ὑποκεί σθαι καθοσίωσιν τοὺς τότε συνωμοσαμένους μεγάτους καὶ ὑψηλοὺς ἄρχοντας διὰ τὸ μὴ λογίζεσθαι συνωμοσίαν καὶ γεγονὸς, ἀλλὰ θεμιτὸν ὅρκον διὰ τὴ ὑπὲρ τῆς βασιλείας αὐτοῦ τὸν ὅρκον γίνεσθαι, μή εἴπῃς τὴν ἐπὶ κακῷ γενομένην συνωμοσίαν εὐθύνε σθαι, τὴν δὲ ἐπὶ ἀγαθῷ εὐλογεῖσθαι· ἀλλὰ λέγε πάν σαν συνωμοσίαν εὐθύνεσθαι διὰ τὰς προῤῥηθείσας «jus eventus; et eo magis, quod turbam quomodo το αποτέλεσμα ταύτης, καὶ μᾶλλον ὅτι καὶ τὸ συν eunque cogi sine imperatoris facultate a lege valde punitur, etiamsi in bonum facta videatur conjuratio. Iuveniens autem constitutionem imperatoris domini Alexii filii imperatoris domini Manuelis Comneni sitam in convenientibns secretis mense Julio, indict. 15, factam, et statuentem magnos mobilesque principes, qui conjurarunt, non condemnandos esse, quoniam quod factum est conjuratio non reputatur, sed legitimum jusjurandium, quia pro ill us imperio juratum est, ne dicas conjurationem quæ fit ad malum puniri, quæ vero ad bonum facta est commendari; sed die omnem conjuratione puniri, propter prædictas causas. Quæ autem in imperatoria prædicta constitutione continentur privata esse, et imperatoria misericordia αἰτίας. Τὰ δὲ τῷ ῥηθέντι βασιλικῷ σημειώματι digna: mou autem legum et canonum interpretaliones. ZONAR, Hone qui de conjuratione est canonem duodevicesimum quarta synodus numeral, enmdem que a nobis suo loco explicatum reperies. 197 ARIST. Si qui clerici aut monachi conjurationes vel sodalitates inierint, vel insidias cou- ‹tra episcopum aut conclericum struxerint, ● gradu excidant. Perspicuus. › CANON XXXV. ‹ Nulli omnium metropolitanorum liceat, mortuo ‹ episcopo qui ejus throno subest, res ejus ve_ περιεχόμενα ἰδικὰ εἶναι καὶ ἄξια συμπαθείας βασιλικῆς· οὐ μὴν ἑρμηνείας νόμων καὶ κανόνων εἶναι. ΖΩΝΑΡ. Ο περὶ τῆς συνωμοσίας κανὼν οὗτος τῆς τετάρτης ἐστὶ συνόδου ὀκτωκαιδέκατος, ὃς ἐκεῖσε Ερμήνευται. ΑΡΙΣΤ. «Ε: τινες κληρικοὶ ἡ μοναχοί συνωμοσίας • ἢ φρατρίας ποιήσαιεν, ἢ συσκευὰς κατ' ἐπισκό 1 που η συγκληρικοῦ, τοῦ βαθμοῦ ἐκπιπτέτωσαν. • Σαφής.» • Μὴ ἐξέστω τινὶ τοῦ πάντων μητροπολιτῶν τε- • λευτῶντος ἐπισκόπου, τελοῦντος ὑπὸ τὸν κατ' αὐ Guill. Beveregii notæ. conjuratio facta est: ne dixeris, eam quidem conjurationem, quæ fit ad malum puniri, quæ vero ad bonum, non corrigi: sed dic, omnem conjurationem pœnæ esse obnoxiam, propter causas in supra posita interpretatione adductas. Quæ autem in dicta imperatoris constitutione declarata sunt, esse privata ac specialia, non autem etiam legum canonumque interprelationes. Qui hæc cum iis, quæ uos ex 15. Bodleiano edimus; contulerit, statim eumdem sensum, seul aliis verbis expressum, inveniet. Constitutio autem, quæ hic dicitur Manuelis Comneni, in nos ro codice Alexio filio Manuelis Comneni ascribitur: quæ autem bic traduntur, se Balsamonis non esse produnt. In ipso enim exordio, uti videre est, dicitur, νομίζω καλῶς ἑρμηνευθῆναι τὸν κανόνα, quod Balsamon de sua ipsius interpretatione dicere voluisse vix credibile est. Sed ista verba in nostro codiec Bodleiano desunt: omissa forsitan a transcriptore aliquo, ne que sequuntur supposititia viderentur. Et, ut alia taceam, si quæ hic traduntur revera Balsamonis fuissent, descriptores ea pro libitu ita nón immutassent. Non enimvariantes Lantum occurrunt lectiones, sed totum variatur. Quod in genuinis Balsamonis Commentariis numquam accidit. Κᾶν ἐπὶ δοκοῦντι ἀγαθῷ. Hæc usque ad finem licitum jusjurandum; quoniam pro ipso imerio hujus interpretationis, in Parisiensi editione desiderata, ex ms. Bedleiano supplevimus. În Ame bachiano non 'ezuntur. Sed in Supplemento ad Parisiensem Balsamonis eitionem ex mss. Vaticanis, enrum loco, haec habentur: Νομίζω καλῶς ἑρμηνευ θῆναι τὸν κανόνα, καὶ μὴ ὀφείλειν ἐκλαμβάνεσθα: αὐτὸν, καθώς τινες λέγουσι, πρὸς τοὺς ποιησαμένους συνωμοσίαν ἐπὶ ἀγαθῷ· κἂν ὅπως γὰρ γίνηται, και λάζεται, καθὼς ἐγράφη ἄνωθεν. Εὑρίσκω δὲ σημείωμα κατεστραμμένον ἐν τοῖς προσφόροις σεκρέτοις τοῦ ἀοιδίμου βασιλέως κυροῦ Μανουήλ του Κομνηνού, τελεστὴν φέρον τὸν Ἰούλιον μήνα, τῆς ιε' ινδικτ. καὶ διαλαμβάνω, μὴ εὐθύνεσθαι τοὺς καθοσιώσει ὑποπεσόντας διὰ βασιλικῆς προστάξεως πολλοὺς εὐγενεῖς καὶ μεγάλους ἀνθρώπους, κατὰ τοὺς συνωμοσίαν ποιησαμένους, ὡς τοῦ βασιλέως ἀποφηναμένου μη· συνωμοσίαν τὸ παρὰ τούτων γενόμενον εἶναι, ἀλλὰ θεμιτόν ἔρχον, διὰ τὸ ὑπὲρ τῆς βασιλείας αὐτῆς τὴν συνωμοσίαν γενέσθαι. Μὴ εἴπῃς, τὴν μὲν ἐπὶ κακῷ γενομένην συνωμοσίαν κολάζεσθαι, τὴν δὲ ἐπὶ καλῷ μὴ εὐθύνεσθαι, ἀλλὰ λέγε, πᾶσαν συνωμοσίαν ὑπεύ θυνων είναι διὰ τὰς ἐν τῇ ἄνω κειμένῃ ἑρμηνεία τεθείσας αἰτίας, τὰ δὲ ἐν τῷ ῥηθέντι βασιλικώ ση μειώματι δηλούμενα ἰδικὰ εἶναι καὶ συμπαθείας βασιλικῆς μέτοχα, οὐ μὴν καὶ ἑρμηνείας νόμων καὶ κανόνων. Εxistimo recte expositum esse canonem, nec debere illum «ccipi, prout affirmant nonnulli, ad eos qui conjurationem instruxerunt ad bonum. Quocunque enim modo fiat, punitur, ut supra dietum est. Invenio autem constitutionem sitam in convenientibus secretis imperatoris domini Manuelis Commeni, Julium mensem, quo perfecta est, indicantem, indictione xv. quæ continet, mulios nobiles magnosque homines, qui imperatoris jussu se invicem sacramentis obstrinxerunt, non esse corrigendos, ut qui conjurationem fecerunt. Nempe cum imperator pronuntiaverit, non <sse conjurationem quod ab illis facrum est, sed Μὴ ἐξέστω τινι. Cum hoc loco cautum sit, ne metropolitani episcoporum suorum vita functorum bona sibi vindicent, hinc fit, quod in Oriente, cum metropolitanus aliquis, aut archiepiscopu ordinaretur, hoc ei inter alia in mandatis dari consuetun est, Δεῖ τὴν σὴν θεοφίλειαν, εἰ ποτέ τιν τῶν ἐπισκόπων τὸ τοῦ βίου τέλος ἐπέλθοι, μηδὲν μηδαμῶς ἐκ τῶν αὐτοῦ ἀφαιρεῖσθαι πραγμάτων, μηδὲ σεμνῷ ὀνόματι συνηθείας ἐπισκιάζειν τὴν τῆς ἁρπαγῆς καὶ τυραννίδος ἀπηγορευμένην πράξιν· παρεγγυᾶσθαι δὲ πᾶσι, σῶα πάντα διαφυλάττεσθαι, καὶ κατὰ τὴν αὐτοῦ ἐκείνου διάταξιν οὕτως ἔκαστον

‹ ipsius ecclesiæ auferre vel sibi vindicare; sed • sint sub custodia cleri ecclesiæ, cui defunctus < præfuit, usque ad alterius episcopi proinotionisi in eadem ecclesia non relicti • nem IN CAN. XXXV CONC. IN TRULLO. «τὸν θρόνον, τὰ αὐτοῦ πράγματα ἢ τῆς κατ' · αὐτὸν ἐκκλησίας ἀφαιρεῖσθαι ἢ σφετερίζεσθαι· 1 ἀλλ᾽ ὑπὸ παραφυλακήν ἔστωσαν τοῦ κλήρου τῆς Εκκλησίας, ἧς ὁ τελευτήσας ἐτύγχανεν πρόεδρος, • μέχρι τῆς ἑτέρου ἐπισκόπου παραγωγῆς· ἐκτὸς · εἰ μὴ κληρικοὶ ἐν τῇ αὐτῇ ἐκκλησίᾳ οὐχ ὑπε • ελείφθησαν· τηνικαῦτα γὰρ ὁ μητροπολίτης · ταῦτα παραφυλάξει ἀμείωτα, τῷ χειροτονηθέντι ἐπισκόπῳ πάντα ἀποδιδούς.» ΒΑΛΣ. Ἐν τῷ κβ' κανόνι τῆς δ' συνόδου γέγρα πται καθαιρείσθαι τοὺς ἁρπάζοντας κληρικούς τὰ διαφέροντα τῷ ἀποθανόντι ἐπισκόπῳ πράγματα· ὁ δὲ παρὼν κανὼν κωλύει τον μητροπολίτην σφετερίζεσθαι ταῦτα. Ακούων δὲ ὡς ὑπὸ φυλακὴν ὀφείλουσιν εἶκαι ταῦτα ἢ παρὰ τῷ κλήρῳ ἢ παρὰ τῷ μητροπολίτῃ, ὅταν οὐκ ὦτι κληρικοὶ, ἐφ᾽ ᾧ δοθῆναι τῷ χειροτονης θησομένῳ ἐπισκόπῳ, μὴ εἴπῃς ἐξ ἀνάγκης ὀφείλειν τοῦτο γίνεσθαι. Εἰ γὰρ ὁ τελευτήσας ἐπίσκοπος ἐποίησεν ἀπογραφήν, κατὰ τὸν μ' ἀποστολικὸν και νόνα, ἅμα τῷ χειροτονηθῆναι, τοῖς ἐξ ἀδιαθέτου κληρονόμοις τούτου δοθήσεται τὰ ἐκείνου πράγματα. Καὶ ἀνάγνωθι τὰ ἐν τῷ ῥηθέντι κβ' κανόνι χάριν τούτου γραφέντα. Ἐπὶ τούτοις ἔχε ἐπὶ μνήμης καὶ τὸ κατὰ τὸν Σεπτέμβριον μῆνα τῆς ιδ' ινδικτιῶνος ἀπολυθὲν πρόσταγμα τοῦ κραταιοῦ καὶ ἁγίου ἡμῶν βασιλέως χάριν τοῦ μὴ ἁρπάζεσθαι τὰ τοῖς τε λευτῶσιν ἐπισκόποις ἀνήκοντα παρὰ τῶν πρακτόρων, καὶ τάδε κατὰ ῥῆμα διαλαμβάνον· Πρᾶγμα καὶ εἰς Θεοῦ τολμώμενον περιφρόνησιν, καὶ εἰς ἀθέτησιν θεσμῶν φυσικῶν παρὰ τῶν, ὁ φασι, μήτε Θεοῦ ὅπα μήτ' ἀνθρώπων νέμεσιν ύφορωμένων, ὡς ἔοικεν, οὐκ ἀνεκτὸν ὅλως ελογίσθη τῇ βασιλείᾳ μου, εἰς ἀκοὰς αὐτῇ πεπτωκός· ἔνθεν τοι καὶ ὡς πάντη τοῦ τῶν Χριστωνύμων ἀνάξιον ἐπαγγέλματος, διορθοῦται · τοῦτο ἡ βασιλεία μου. Ανηνέχθη γὰρ αὐτῇ ὡς ἐν ταῖς ἀπὸ τοῦ ζῆν ἐκδημίαις τῶν ὁπουδήποτε ἀρχιερατευόντων ἐν ταῖς τοῦ Θεοῦ ἁγιωτάταις ἐκκλησίαις, πῆ μὲν καὶ πρὸ τῆς αὐτῶν ἐκφορᾶς, πῆ δὲ καὶ κατὰ τὴν ἐκφοράν, οἱ κατὰ χώραν ἐνεργοῦντες προφάσει τῆς αὐτῶν τελευτῆς τῶν τε κελλίων αὐτῶν ἀπανθρώπως κατεπεμβαίνουσι καὶ τῶν ὑπὸ τὰς λαχούσας αὐτοὺς ἐκκλησίας ἀκινήτων, καὶ ἀφαιροῦνται μὲν ἅπαντα τὰ ἐν τούτοις παρευρεθέντα τῶν ὑπαρχόντων αὐτοῖς· καθολικὴν δὲ ποιοῦνται τῶν τοιούτων ἀκινήτων ἀπαίτησιν, καὶ παντοίως ἑτέρως ταῦτα συντρίβουσιν. Ἡ δὲ βασιλεία μου μηδὲ μέχρι καὶ εἰς άκουσμα μόνον ἀνεκτὴν ἡγησαμένη τὴν τοσαύτην ‹ sint clerici. Tunc enim metropolitanus ea non ‹ diminuta servabit, jordinato episcopo omnia • reddens. > BALS. In vicesimo secundo canone quartæ synodi scriptum est, deponendos clericos, qui rapiunt bona quæ ad mortuum episcopum pertinent. Præsens autem canon prohibet metropolitanum 'ea sibi vindicare. Cum autem audis ea debere esse sub custodia, vel apud clerum, vel quando non fuerint clerici, apud metropolitanum, ut dentur ordinardo episcopo: ne dixeris hoc debere necessario feri. Si enim defunctus episcopus inventarium fecerit (ut vult 40 canon apostolicus) cum primum fuit ordi natus; hæredibus ejus ab intestato illius bona dabuntur. Et lege quæ in dicto 22 cauone de eo scripta sunt. Praterea autem lene memoria constitutionem potentis sanctique imperatoris domini Emanuelis Comneni Septembri mense 14 indictione emissam, de non rapiendis, ab exactoribus, bonis quæ ad defunctos episcopos pertinent, quæ quidem hæc verbatim complectitur: Res, quæ et in Dei contemptum, et ad legum naturæ infirmationem, ab iis qui, ut aiunt, neque Dei vocem neque hominum vindictam formidant, ut est verisimile, audetur, non ferenda omnino imperiali meæ potestati, cum ad ejus aures pervenisset, visa est. Quamobrem eam, ut omnino Christiana professione indignam, mea corrigit imperialis potestas. Ei enim relatum est, quod in excessu e vita eorum, qui ubivis pontificatum gerunt in sanctissimis Dei ecclesiis, paṛtim quidem et antequam funus eſſeratur, partim vero et posiquam elatum fuerit, ii, qui in ea regione fisci procurationem exercent, ipsorum mortis prætextu, eorum cellas inhumane invadunt, et ecclesiarum, quæ eis obligerant immobilia, et omnes quidem facultates, quæ in illis inventa fuerint, auferunt, universam autem ejusmodi immobilium exactionem faciunt, et ea alioqui omnino eliquant. Imperialis ergo mea potestas ne vel auditu quidem ferendam eorum esse audaciam existimans, ne cuin damnum et calamitas ex antistitum morte ad eorum Guill. Beveregiiinota. τῶν καταλιμπανομένων εἰδῶν διοικεῖσθαι. Debet tua pielas si quis episcoporum vitam cum morte conmutarit, omnio nihil ex ejus rebus auferre, nec honesto nomine consuetudinis prohibitum rapinæ tyrannidisque facinus obumbrare: sed universi‹ denuntiare futurum, ut omnia salva conserventur, et secundum ipsiusmet dispositionem quævis relictæ species administrentur. In Jur. Gr. Rom. 1, vi, pag. 430. Quod quidem mandatum ex præsenti canone originem traxisse videtur. Κραταιοῦ καὶ ἁγίου ἡμῶν βασιλέως. Ms. Amerbachianus legit αὐθέντου βασιλέως. Sed notnen imperatoris hujus, qui constitutionem hic laudatam edixit, nec iu isto, nec in nostris mss. commemoraturat in codice Tiliano Emmanuel Comnenus nominatur; uti constat ex Latina Herveti versione, qui reddidit, imperatoris domini Emanuelis Comneni, quam propterea versionem nos immutare noluimus, ut imperatoris nomen indicantem. Nam Emanuelem Connenum hanc edidisse constitutionem ex his ipsis etiam verbis constat, ἁγίου ἡμῶν βασιλέως. Nam Balsamonis temporibus ille imperator erat, cujus etiam jussu Balsamon præclarum hoc opus suscepit; ut ipse in præfatione ad Nomocanonem Photii testatus est. Hinc etiam est, quod hæc ipsa Constitutio sub ejusdem imperatoris nomine exstiet, eliam in Juris Græco-Romani 1. 1, p. 154.

ecclesias pervaserit, bi multo majorem calamitatem τόλμαν αὐτῶν, ἵνα μὴ καὶ τῆς ἐπὶ τοῖς θανάτοις τῶν invebant, et ea sint quam jam habent molestia longe molestiores; statuit per hanc præsentem constitutiokom, ne ab iis, qui ducales magistratus gerunt, vel descriptiones vel aliqua alia publici jure exergent, tale quid in sanctissimas ecclesias, vel earum immobilia, vel antistitum cellas, in eorum morté deinceps amplius innovetur: sed si testati quidem moriantur antistites juxta eorum voluntatem et ordinationem omnia fiant, quod ad ea attinet quæ in eorum cellis inveniuntur. Quod si forte etiam intestati decesserint, omnia quoque fiant, prout in sacris canonibus et legibus fieri præscriptum est. Atqui in viduarum ecclesiarum immobilia ne pedem quidem omnino immittet aliquis ex ducibus, vel aliquibus aliis, ut dl clum est; sed nec quælibet illinc pars quomo docunque auferatur, sed omnia a partibus ejusmodi ecclesiarum in ipsis administrabuntur, quemadmodum de ea legitime et canonice edictum est, donec scilicet, qui post mortuos antistites in ecclesias renuntiati sunt, in regione fuerint, et eorum 198 administrationem susceperint. Interim sciat is, qui :d infirmationem alicujus eorum, quæ a præsenti imperialis potestatis meæ constitutionė decreta sunt processerit, quod etiamsi Deus in tali ejus tamque audaci incepto in præsentia siluerit, omnino in futurum dignum ejus supplicium reservans, imperia1is tamen mea potestas eum acerbius in præsentia aggredietur, poenis eum corporalibus subjiciens, et suorum membrorum truncationibus, bonorumque publicationi, et diuturno exsilio. Non solum enim ex ἀρχιερέων ἐπιούσης ταῖς κατ' αὐτοὺς ἐκκλησίαις ζημίας καὶ συμφορᾶς οὗτοι βαρυσυμφορώτεροι για νοιντο, καὶ τῆς ἐπὶ αὐτοῖς ἀνίας ανιαρώτεροι, διορί ζεται διὰ τῆς παρούσης προστάξεως μηκέτι παρὰ τῶν κατὰ χώραν τὰς δουκικὰς ἀρχὰς διεπόντων ἢ ἀναγραφὰς ἡ ἕτερ᾽ ἅττα δικαίῳ τοῦ δημοσίου ἐνερ γούντων τοιοῦτόν τι κατὰ τῶν ἁγιωτάτων ἐκκλησιῶν, ἢ τῶν ὑπ' αὐτὰς ἀκινήτων, ἢ τῶν κελλίων τῶν ἀρχιερέων, ἐν ταῖς αὐτῶν τελευταῖς τοῦ λοιποῦ νεω τερισθῆναι· ἀλλ᾽ εἰ μὲν ἐνδιαθήκως οἱ ἀρχιερεῖς τελευτῷεν, κατὰ τὰς αὐτῶν βουλάς τε καὶ διατάξεις ἅπαντα γίνεσθαι ὅσον ἐπὶ τοῖς παρευρισκομένοις ἐν τοῖς κελλίοις αὐτων· εἰ δ᾽ ἴσως καὶ ἀδιάθετοι άπαλλάτοιντο, πάντα καὶ οὕτω συντελεωθῆναι κατὰ τὸ τοῖς ἱεροῖς κανέσι καὶ τοῖς νόμοις δοκοῦν. Τοῖς ἀκινήτοις μέντοι τῶν χηρευουσῶν ἐκκλησιῶν οὐδὲ πόδα ὅλως ἐπιβαλεῖ τις τῶν κατὰ χώραν δουκῶν ἤ τινων ἑτέρων, ὡς εἴρηται, οὐδέ τι οἱονοῦν ἐκεῖθεν ὁπωσούν ἀναλάβηται· ἀλλὰ πάντα παρὰ τῶν μερῶν τῶν τοιούτων ἐκκλησιῶν ἐν αὐτοῖς οἰκονομηθήσεται, καθώς ἄρα καὶ περὶ τούτου νομίμως καὶ κανονικῶς διηγά ρευται, μέχρις ἂν δηλαδὴ οἱ κατὰ τοὺς τεθνηκότας ἀρχιερεῖς εἰς ἐκκλησίας επικηρυττόμενοι κατὰ χώ ραν γεγονότες αὐτοὶ τῆς τούτων οἰκονομίας ἀναδέ ξωνται. Εἰδέναι ὀφειλοντος τοῦ εἰς ἀθέτησίν τινος τῶν ἐν τῇ παρούσῃ προστάξει τῆς βασιλείας μου διωρισμένων χωρήσαντος ώς, εἰ καὶ Θεὸς ἐπὶ τῷ τοιούτῳ αὐτῶν τολμήματι πρός τε τὸ παρὸν παρασιωπήσεται, πάντως εἰς τὸ μέλλον αὐτοῖς τὴν ἀξίαν δίκην ταμιευόμενος, ἀλλ᾽ ἡ βασιλεία μου καὶ εἰς τὸ παρὸν πικρότερον αὐτὸ μετελεύσεται, σωματικαῖς ποιναῖς αὐτὸν καθυποβαλοῦσα μελῶν τε οἰκείων ἀκρωτηριασμοῖς, καὶ τῶν ὑπαρχόντων δημεύσει, καὶ ἐξορίᾳ μακρᾷ. Οὐ μόνον γὰρ τὸ ἁπλοῦν ἀπεντεῦθεν ἀποδώσει ὁ τοιοῦτος τῇ ἐκκλησίᾳ, τὸ ἐξ αὐτῆς τοιουτοτρόπως παρ' αὐτοῦ ἀφαιρεθησόμενον, ἀλλὰ καὶ πρὸς τοῦ δημοσίου εἰς τὸ διπλοῦν ἀσυμπαθῶς ἀπαι τηθήσεται τὴν τοιαύτην ποσότητα, εἰδήσεως ἀκριβε στάτης διδομένης περὶ τούτου παρὰ τοῦ τηνικαῦτα ἀρχιερέως τῷ κατὰ τὴν ἡμέραν μυστικῷ, ὃς καὶ ὀφείλει καὶ ἄμφω οἰκονομεῖν· πρόφασιν δὲ πάντως οὐχ ἕξει περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτοῦ. Ήλθε γὰρ ἡ βασιλεία μου εὐαγγελικῶς καὶ ἐλάλησεν αὐτοῖς δια Ο τῆς παρούσης προστάξεως, ἥτις καταστρωθήσεται καὶ τῷ ἱερῷ χαρτοφυλακίῳ ἐναποτεθήσεται, ἀρκέσουσα ταῖς ἁγιωτάταις ἐκκλησίαις, κἂν ἰσότυπα καὶ μόνα ταύτης πεπιστωμένα παρὰ τῶν μερῶν αὐτῶν ἐμφανίζηται. Εξουσι γὰρ πρωτοτύπων ἰσχὺν ταῦτα καὶ τοῖς πορισαμένοις προσέσονται εἰς ἀσφάλειαν αἰωνίζουσαν. ɔ simplum reddet ecclesiæ, quod ei illo modo ab ipso auferendum est, sed etiam a fisco talis quanritatis duplum absque ulla commiseratione exigetur, perfectissima ea de re cognitione per antistitem ei, qui pro tempore mysticus erit, data, qui etiam utraque adininistrare debet: de suo autem peccato ordnino excusationem non habebit. Venit enim imperialis mea potestas, et eis per præsentem constitutionem evangelice locuta est, quæ in sacro chartophylacio reponetur, sanctissimis ecclesiis suffciens futura, si ejus solum exempla authentica ac competenti fide munita ab ipsis partibus ostenduntur. Ea enim archetypi vim habebunt, et exhibentibus ad æternam securitatem erunt. ZONAR. Idem argumentum quartæ quoque symodi canon vicesimus secundus exsequitur. Ibi et hujus canonis mentio a nobis facta, et alia per quæ ejusdem explicationi satisfactum arbitramur, allata fuere. · ARIST. • Episcopo vita defuncto, clerus bona re- • servabit. Si vero nullus relinquatur clericus, • metropolitanus ea conservabit, donec alter ‹ ordinetur. › Nec clericis post mortem episcopi sui nec metropolitano licet quidquam 6 e vacantis ecclesiæ ΖΩΝΑΡ. Καὶ ὁ εἰκοστὸς δεύτερος κανὼν τῆς τε τάρτης συνόδου περὶ τούτου τοῦ κεφαλαίου διαλαμ βάνει, ἔνθα καὶ τοῦ παρόντος κανόνος ἐμνήσθημεν ἀρκεῖ οὖν τὰ εἰρημένα ἐκεῖ. δ ΑΡΙΣΤ. 4 Τελευτῶντος ἐπισκόπου, ὁ κλῆρος φυλάξει » τὰ πράγματα· εἰ δὲ μὴ ὑπολέλειπται κληρι ο κός, ὁ μητροπολίτης ταῦτα διαφυλάξει ἕως τῆς · ἑτέρου χειροτονίας.» Ούτε τοῖς κληρικοῖς μετὰ τὴν τελευτὴν τοῦ ἐπισκόπου αὐτῶν οὔτε τῷ μητροπολίτῃ ἔξεστιν ἀφαιρεῖ

IN CAN. XXXVI ET XXXVII CONC. IN TRULLO. ipsis clericis, usque dum alius episcopus constituatur. Si forte autem clericus in illa non relinquatur ecclesia, metropolitanus ea imminuta servabit omnia futuro episcopo redditurus. σθαί τι τῶν τῆς χηρευούσης εκκλησίας πραγμάτων • bonis auferre, sed omnia custodiri debent ab illis ἀλλὰ πάντα ὀφείλουσι παραφυλάττεσθαι παρ' αὐτῶν δὴ τῶν κληρικῶν, μέχρις ἂν ἕτερος ἐπίσκοπος χειρο τονηθῇ. Εἰ δ᾽ ἴσως κληρικὸς ἐν τῇ τοιαύτῃ οὐχ ὑπε λείφθη ἐκκλησίᾳ, ο μητροπολίτης ταῦτα παραφυλά ξει αμείωτα, ἀποδοῦναι μέλλων πάντα τῷ χειροτο νηθησομένῳ ἐπισκόπῳ. KANON ÀG. • Ανανεούμενοι τὰ παρὰ τῶν ἑκατὸν πεντηκοντα ἁγίων Πατέρων τῶν ἐν τῇ θεοφυλάκτῳ ταύτῃ · καὶ βασιλίδι πόλει συνελθόντων, καὶ τῶν ἑξακο • σίων τριάκοντα τῶν ἐν Χαλκηδόνι συνελθόντων • νομοθετηθέντα, ὁρίζομεν τὸν Κωνσταντινουπό • λεως θρόνον τῶν ἴσων ἀπολαύειν πρεσβείων τοῦ τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης θρόνου, καὶ ἐν τοῖς • ἐκκλησιαστικοῖς ὡς ἐκεῖνον μεγαλύνεσθαι πράσ . γμασι, δεύτερον μετ᾿ ἐκεῖνον ὑπάρχοντα· μεθ' · ἂν ὁ τῆς Ἀλεξανδρέων μεγαλοπόλεως ἀριθμεί • σθω θρόνος, εἶτα ὁ ᾿Αντιοχείας, καὶ μετὰ τοῦτον · ὁ τῆς Ἱεροσολυμιτῶν πόλεως. ο ་ ΒΑΛΣ. Περὶ τοῦ δευτέρου καὶ τρίτου κανόνος φασὶ της δευτέρας συνόδου· καὶ τοῦ κή' κανόνος τῆς δ' συνόδου. Καὶ ἀνάγνωθι τὰ ἐν τούτοις παρ' ἡμῶν γραφέντα. ΖΩΝΑΡ. Τὰ ἐν τῇ ἐξηγήσει τῶν εἰρημένων κανόν νων, ὧν μέμνηται ὁ παρὼν κανών, εἰρημένα ἡμῖν περὶ τοῦ θρόνου τῆς Κωνσταντινουπόλεως ζητητέον, καὶ οἶμαι ὡς οὐ πλειόνων δεήσει τῷ τοῦτον ἀνανι. νώσκοντι. ΑΡΙΣΤ. • Ο Κωνσταντινουπόλεως μετὰ τὸν Ρω- • μῆς ἔστω, τῶν ἴσων ἀπολαύων πρεσβείων· • μεθ᾿ ἂν ὁ τῆς ᾿Αλεξανδρείας· ἑξῆς ὁ ᾿Αντιο «χείας· εἶτα ὁ Ἱεροσολύμων. Τὸ τὸν Κωνσταντινουπόλεως τῶν ἴσων ἀπολαύειν πρεσβείων μετὰ τὸν Ῥώμης οὕτως ἐν τῷ τρίτῳ κανόνι τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει συνόδου ήρμηνεύσαμεν, καὶ ἐν τῷ εἰκοστῷ ὀγδόῳ τῆς ἐν Χαλκη τόνι συνόδου· ὥστε μὴ κατὰ τὴν τιμὴν δεύτερον τοῦ 'Ρώμης τάττεσθαι, ἀλλὰ κατὰ τοὺς χρόνους. Οὕτω γοῦν καὶ ἐνταῦθα δεῖ νοεῖν τὴν μετὰ πρόθεσιν τοῦ χρόνου εἶναι δηλωτικήν, ἀλλ᾽ οὐ τῆς τιμῆς. Μετὰ γὰρ χρόνους πολλοὺς τῶν ἴσων πρεσβείων τῇ Ρωμαίων Ἐκκλησίᾳ καὶ ὁ θρόνος οὗτος τῆς Κων. σταντινουπόλεως ἔτυχε, διὰ τὸ βασιλείᾳ τε καὶ συγκλήτῳ τιμηθῆναι τὴν πόλιν ταύτην, καὶ τῶν ἴσων · ἀπολαύειν πρεσβείων τῇ πρεσβυτέρα Ρώμη. ΚΑΝΩΝ ΑΖ΄. • Επειδὴ κατὰ διαφόρους καιροὺς βαρβαρικαί γε- • γόνασιν ἔφοδοι, καὶ πλεῖσται πόλεις ἐντεῦθεν · ὑποχείριοι τοῖς ἀνόμοις κατέστησαν, ὡς ἐντεῦ θεν μὴ δυνηθῆναι τὸν τῆς τοιαύτης πόλεως πρόεδρον μετὰ τὴν ἐπ' αὐτῷ χειροτονίαν τὸν • οἰκεῖον θρόνον καταλαβεῖν, καὶ ἐν αὐτῷ ἱερα • τικῇ καταστάσει ἐνιδρυνθῆναι· καὶ οὕτω κατὰ • τὸ κρατῆσαν ἔθος τὰς χειροτονίας καὶ πάντα ἃ · τῷ ἐπισκόπῳ ἀνήκει πράττειν τε καὶ μεταχειρί • ζεσθαι· ἡμεῖς, τὸ τίμιον καὶ σεβάσμιον τῇ ἐεω • ρωσύνῃ φυλάττοντες, καὶ μηδαμῶς πρὸς λύμην • τῶν ἐκκλησιαστικῶν δικαίων τὴν ἐθνικὴν ἐπήΒ. α CANON XXXVI. Renovantes quæ a sanctis centum et quinqua- ‹ ginta Patribus, qui in hac a Deo conservata er «regia urbe, et sexcentis triginta, qui Chalce- • done convenere, constituta sunt, decernimus, ut thronus Constantinopolitanus æqualia pri- ‹ vilegia cum antiquæ Romæ throno obtineat, et ‹ in ecclesiasticis negotiis ut ille magnifiat, ut qui sit secundus post illum. Post quem magnæ ● Alexandrinorum civitatis numeretur tbronus, deinde Antiochie, et post eum Hierosolymitan ‹ civitatis. › BALS. De secundo et tertio canone secundæ synodli, et 28 can. quarta synodi loquuntur. Et lege quæ iu eos a nobis scripta sunt. ZONAR. Quæ a nobis do Constantinopolitana sede in eorum canouum, qui hic laudantur, explicatione dicta sunt, ea quærenda; quæ qui legerit, plura in hanc sententiam ut arbitror, non requiret. 199 ARIST. Thronis Constantinopolitanus post • Romanum proximus, æqualibus fruatur privile • giis. Post eum Alexandrinus, deinceps Antio- • chenus, et deinde Hierosolymnitamus.» Episcopum Constantinopolitanum æqualibus frui privilegiis post Romanum, sic in tertio synodi Co stantinopolitanæ, et in vicesimo octavo synodi Chalcedonensis canone interpretati sumus, ut non honoris, sed temporis respectu secundus a Romano collocetur. Sic itaque et bic intelligendum est præpositionem, post, tempus indicare, non autern lonorem. Nam post annos multos æqualia Romanæ Ecclesiæ obtinuit thronus hic Constantinopolitanus privilegia; eo quod imperio et senatu læc civitas honorata est, æqualibus veteri Romæ gaudet privilegiis. CANON XXXVII. ‹ Quoniam diversis temporibus barbaricæ incur- ‹ siones fuere, et ex eo plurimæ civitates at; fni- • quis subjugatæ, ut ideo non possit ejus civi- ‹ tatis præsul, postquam ordinatus fuerit, suum ‹ thronum occupare, et in sacerdotali statu in ‹ eo collocari, et sie pro ea quæ invaluit consue- ‹ tudine, ordinationes et omnia quæ ad episcopmin • pertinent, agere et tractare: nos honorem ac ‹ venerationem sacerdotio servantes, et gentilem injuriam nequaquam ad ecclesiasticorum jurium perniciem posse quidquam agere volentes, eis qui sic ordinati sunt, et propter prædictam

‹ eausam in suis thronis non sunt constituti, ut ‹ absque ullo ex ea re præjudicio conserventur • decrevimus, et ut diversorum clericorum ordi- • nationes canonice faciant, et præsulatus aucto- ‹ ritate secundum proprios fines utantur, et sit ‹ firma ac legitima quæcunque sub iis procedit ‹ administratio. Non enim a tempore necessitatis ● exacta juris observatione circumscripta dispen- ‹ sationis terminus definietur. › BALS. Nota præsentem canonem propter eos qui dicunt, patriarchas Antiochenum et Hierosolymitanum, et alios qui 'ad ecclesias suas non prius veniebant, nec posse in throno constitui ad causas · ρειαν ἐνεργεῖσθαι βουλόμενοι, τοῖς οὕτω χειρο- • τονηθεῖσι, καὶ διὰ τὴν προκειμένην αἰτίαν ἐν «τοῖς ἑαυτῶν μὴ ἐγκαταστᾶσι θρόνοις, τὸ ἀπρο- • κριμάτιστον τηρεῖσθαι συνεωράκαμεν, ὥστε καὶ «χειροτονίας κληρικῶν διαφόρων κανονικῶς • ποιεῖν, καὶ τῇ τῆς προεδρίας αὐθεντίᾳ κατὰ • τὸν ἴδιον ὅρον κεχρῆσθαι, καὶ βεβαίαν καὶ νε- • νομισμένην εἶναι πᾶσαν ὑπ' αὐτῶν προϊοῦσαν • διοίκησιν Οὐ γὰρ ὑπὸ τοῦ τῆς ἀνάγκης • καιροῦ τῆς ἀκριβείας περιγραφείσης ὁ τῆς οἰ 4 κονομίας όρος περιορισθήσεται. ΒΑΛΣ. Σημείωσαι τὸν παρόντα κανόνα διὰ τοὺς λέγοντας μὴ δύνασθαι τόν τε Αντιοχείας καὶ Ἱεροσολύμων πατριάρχας, καὶ τοὺς λοιποὺς τοὺς μὴ φθάσαντας εἰς τὰς ἰδίας ἐκκλησίας ἀπελθεῖν, καὶ ecclesiasticas, de quibus synodice agendum est, ἐνθρονισθῆναι μὴ δύνασθαι, διαγινώσκειν χάριν ἐκκλησιαστικῶν ὑποθέσεων λαλουμένων συνοδικῶς ἢ χειροτονεῖν, ἢ ἄλλο τι ἀρχιερατικὸν ἐνεργεῖν ἀντιστομίζει γὰρ τους τοιούτους προεβάλετο γὰρ τὸν τοιοῦτον κανόνα ὁ ὑπέρτιμος ἐκεῖνος κῦρος ᾿Αλέξιος ὁ ᾿Αριστηνὸς κατὰ τοῦ ἁγιωτάτου ἐκείνου πατριάρχου Ἱεροσολύμων κυροῦ Νικηφόρου. Ο λς' ἀποστολικός κανών, καὶ ὁ ιζ' καὶ ὁ ιη' τῆς ἐν Αντιοχεία συνόδου τοὺς μὲν ἐπισκόπους, τοὺς μετὰ τὸ χειροτονηθῆναι μὴ ἐπιδημήσαντας εἰς τὰς λαχού σας, αὐτοὺς ἀφορισμῷ καθυποβάλλουσι· τοὺς δὲ μὴ παρ' αἰτίαν οἰκείαν, ἀλλὰ διά τινα πρόφασιν εὔλογον μὴ ἀπελθόντας ἀνευθύνους εἶναί φασι, καὶ διορίζον και ἔχειν τούτους τὴν οἰκείαν τιμὴν τοιαύτην, ὥσπερ ἂν εἰ κατὰ χώραν ἐνεδήμησαν καὶ ἐνεθρονίσθησαν. Ο δὲ παρὼν κανὼν θεσπίζει τοὺς ἐπισκόπους, τοὺς μὴ δυνηθέντας διὰ βαρβαρικὴν ἔφοδον ἀπελθεῖν εἰς τοὺς λαχόντας αὐτοῖς θρόνους, παρομοίως τιμᾶσθαι, καὶ ἐνεργεῖν ἀπροκριματίστως πάντα τὰ ἀρχιερα τικά, καὶ ἁπλῶς λυγίζεσθαι, ὥσπερ εἰ κατὰ χώραν ἀπῆλθον καὶ ἐνεθρονίσθησαν. "Ωστε καὶ ὁ μητρο πολίτης Ικονίου καὶ ἕτεροι ᾿Ανατολικοί μητροπο λίται μὴ ἔχοντες ἐκκλησίας, ὡς κρατουμένας ὑπὸ βαρβάρων καλῶς ἐπισκόπους χειροτονοῦσι, καὶ πάντα τὰ ἀρχιερατικὰ ἐνεργοῦσι, κἂν οὐκ ἔφθασαν ὅλως εἰς τὰς λαχούσας αὐτοὺς ἐκκλησίας ἀπελθεῖν καὶ ἐνθρονισθῆναι. Εἶδον γὰρ τοῦτο πολλάκις λαληθὲν καὶ εἰς ἀμφιβολίαν ἐλθόν. Ανάγνωθι καὶ τὴν κατὰ τὸν Νοέμβριον μήνα τῆς β' ινδικτιῶνος ἀπολυdignoscendlas, vel ad ordinandum, vel aliud quippiam sacerdotale celebrandum; hujusmodi enim hominibus os occludit. Hunc enim canonem incomparabilis ille dominus Alexius Aristenus contra sanctissimum illum patriarcham Hierosolymitanum dominum Nicephorum protulit. Tricesimus sextus canon apostolicus, et decimus septimus et decimus octavus Antiochenæ synodi, episcopos quidem, qui postquam ordinati fuerint in eas quæ illis obtigerunt diœceses non proficiscuntur, segregationi subjiciunt: eos autem, qui non sua culpa, seul propter cansam aliquam rationabilem, non accesserint, puniendos non esse dicunt, et eos suum honorem habere decernunt, perinde ac si in regione versati, et in sede collocati essent. Præsens autem canon decernit episcopos, qui non potuerint, propter barbaricam incursionem, in eos qui eis obtigerunt thronos proficisci, similiter honorari, et sine ullo præjudicio omnia pontificalia exercere, et omnino reputari, perinde ac si in regionem secessissent, et in throno suo collocati essent. Quamobrem et Iconii metropolitanus, et Orientales alii metropolitani, non habentes ecclesias, ut quæ a Barbaris teneantar, episcopos recte ordinant, et pontificalia omnia exercent, etiamsi omnino in ecclesias, quæ illas sortitæ sunt, non venerint, nec in throno collocati fuerint. Vidi enim hoc sæpe dictum, et in controversiam deductum. Lege et, quæ in mense Noveanbri secunda indictione emissa est, constitutionem θεῖσαν πρόσταξιν τοῦ ἀοιδίμου βασιλέως κυροῦ illustris imperatoris domini Alexii 200 Comneni, et decernentem eos, qui in Orientales ecclesias ᾿Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ, καὶ διοριζομένην τους ψηφισθέντας εἰς ᾿Ανατολικὰς ἐκκλησίας ἔχειν αὖθις Guil Beveregii notæ. Προϊούσαν διοίκησιν. Ms. Amerbachianus et Avoniensis legunt προνοῦσαν, reliqui nostra, ut veriori quidem lectioni, suffragantur, Σημείωσαι τὸν παρόντα κανόνα. Hæc, usque ad κυρού Νικηφόρου inclusive, nec in Parisiensi editione.neque in ins. Amerbachiano leguntur, sed tantum in codice nostro Bodleiano, cui ea accepta ferimus. Πρόσταξιν τοῦ ἀοιδίμου βασιλέως. Balsamon in Meditàt. de patriarcharum privilegiis, non modo præsentem canonem laudat, veruin hujus etiam ipsius Alexii Commeni edicti mentionem fecit et suinnam tradidit, dicens, Σὺν τῷ τοιούτῳ δὲ κανόνι ἀναδιδάσκω τοὺς ἐντυγχάνοντας τη τα ούσῃ γραφῇ, ὡς καὶ πρόσταξὶς ἐστι τοῦ ἀοιδίμου βασιλέως κυροῦ ᾿Αλεξίου του Κομνηνοῦ, κατὰ τὸν Νοέμβριον μῆνα τῆς δευτέρας επινεμήσεως ἀπολυθεῖσα, καὶ τοῖς δημοσιακοῖς καὶ ἐκκλησιαστικοῖ; σεκρέτοις καταστρωθεῖσα, καὶ διοριζομένη μή μόν νον ἀπαρεμποδίστως ἀρχιερεῖς ψηφίζεσθαι εἰς τὰς ἀνατολικὰς Εκκλησίας, τὰς παρὰ τῶν ἐθνῶν κατα εχομένας, κἂν οὐ δύνανται οἱ ἐν αὐταῖς ἐπικηρυτ τόμενοι καταλαμβάνειν τοὺς λαχοῦντας τούτους θρό νους διὰ τὴν ἐθνικὴν κακίαν, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν χειροτονίαν ἔχειν ὅσα πρὸ ταύτης ἔσχον κατὰ τὴν μεγαλόπολιν δίκαια, ἡγουμενείας δηλαδὴ ἀδελφάτων σιτηρέσια, καὶ λοιπά. Bals. Medit. in Jur. με. Rom l. vit, p. 455.

IN CAN. XXXVII CONC. IN TRULLO. τα προσόντα αὐτοῖς ἡγουμενεῖα καὶ ἀδελφάτα και electi sunt, habere in posterum monasteriorum praὀφφίκια· ἥτις ἔχει κατὰ ῥῆμα οὕτως• Ανέμαθεν fecturas, et fraternitates, et olicia, ad illos perim ἡ βασιλεία μου, ἁγιώτατε δέσποτά μου καὶ οἰκου- nentia. Quæ verbatim sic se habet: Didicit impe μενικὰ πατριάρχα, ὅτι τῶν ἐν ταῖς τοῦ Θεοῦ ἐκκλη- rialis mea potestas, sanctissime domine et universaid σίαις ψήφων προβαινουσῶν, τινὲς τῶν εἰς τὰς patriarcha, quod cum in Dei Ecclesia electiones ψήφους ἐπιλεγέντων ἡγουμενεύοντες ἐν μονα procedant, quidam eorum, qui electi sunt, in moστηρίοις καὶ οἰκονομοῦντες, ἢ καὶ ἑτέρας τινάς nasteriis gubernantes et domus administrationis ὑπηρεσίας διενεργοῦντες, καὶ ἁπλῶς τυγχάνοντες curaṁ gerentes, vel alia etiam ministeria exercenμοναχοί, ἕτεροι δὲ ἔν τε τῇ τοῦ Θεοῦ Μεγάλῃ ἐκε tes, et omnino monachi exsistentes, alii autem in κλησίᾳ καὶ ἐν ἑτέραις, ἀπό τε ὀφφικίων καὶ ἑτέρων Magna Dei ecclesia, et in aliis, ex officiis et aliis τινῶν λειτουργιῶν τὰ ζωαρκῆ κεκτημένοι, δυσχερώς muneribus ac ministeriis, ea quæ victui sulciunt ἔχουσι τὸν τῆς ἱερωσύνης ζυγόν ὑπελθεῖν, καὶ possidentes, ægre ferunt pontificale jugum subire, ταῖς ἐκκλησίαις ἐπιστατῆσαι αἷς ἐπεκηρύχθησαν, et illis ecclesiis præesse, in quas renuntiati sunt, δεδιότες μήποτε, τῶν τοιούτων ἐκκλησιῶν ἐν τοῖς veriti na cum ejusmodi ecclesiæ in Orientis partibus τῆς ᾿Ανατολῆς μέρεσι διακειμένων, ἐπιλείψειε τού sint, eis necessaria desint; utpote, cum ecclesiæ τοις τὰ ἀναγκαῖα· ἅτε τῶν μὲν ἐν αἷς ἐπεψηφίσθη- " quidem, in quibus electi sunt, admodum indigentes σαν ἐκκλησιῶν πάντη τυγχανουσῶν ἀπόρων καὶ sint et illis omnino inaccessæ, priventur autein et ἀπροσβάτων αὐτοῖς παντελῶς, στερουμένων δὲ καὶ ipsi, eo quod illarum curam suscipiant, præfecturis αὐτῶν, διὰ τὸ τὴν ἐπιστασίαν τούτων ὑπεισελθεῖν, et economiis, quæ sibi adsunt, et aliis muneribus, τῶν προσουσῶν αὐτοῖς ἡγουμενειῶν καὶ οἰκονομιῶν, et iis, quæ simpliciter dicuntur fraternitates, et καὶ ἑτέρων λειτουργιῶν, καὶ τῶν ἁπλοϊκῶς λεγομέ- oficiis, et quibusdam aliis ministeriis. Mea itaque νων ἀδελφάτων ἢ καὶ ὀφφικίων, καὶ ἑτέρων τινῶν statuit imperialis potestas, ea, que ad ipsos pertiὑπηρεσιῶν. Διορίζεται τοίνυν ή βασιλεία μου, εί ment, dispensativa quadam ratione disponens, ne κονομικῷ τινι λόγῳ διευθετοῦσα τὰ κατ' αὐτοὺς, quis posthac pontificale jugum subire recuset. li μή τινα τούτων μετὰ ταῦτα δυσχεραίνειν τῷ ζυγῷ enim omnes etiam rursus fruentur iis, quæ sibi τῆς ἀρχιερωσύνης ὑποδραμείν. Πάντες γὰρ οὗτοι adsunt, prefecturis, et ceconomiis, et aliis item miκαταπολαύσουσι καὶ πάλιν τῶν προσουσῶν αὐτοῖς nisteriis ac muneribus et officiis, et quæ illis adsunt ἡγουμενειῶν τε καὶ οἰκονομιῶν, τῶν ἑτέρων τε fraternitates et doctrinæ rationem subeuntes, ὑπηρεσιῶν καὶ λειτουργιῶν καὶ ὀφφικίων, καὶ τῶν perficiente a se suscepto ordine, illorum quoque προσόντων αὐτοῖς ἀδελφάτων· καὶ τὴν τῆς διδασκα- reditus libere percipient, donec remissionem acceλίας ὑπεισερχόμενοι λόγον, καὶ τὴν τελειοποιὸν perint, et ab ea, quæ nunc est, cleri calamitosa sorte τάξιν ἀναδεξάμενοι, καὶ τῶν ἀπ' ἐκείνων προσόδων ad meliorem cleri successum eis attributarum eccleκατεξουσιάσουσι μέχρις ἂν ἄνεσιν λάβοιεν, καὶ ἀπὸ siarum, quæ ab eis, ut dixi, adiri non possunt, ut τῆς νῦν δυσκληρίας κατασταζεν πρὸς εὐκληρίαν τὴν quæ ab infestissimis teneantur hostibus, perveneτῶν ἐπιψηφισθεισῶν αὐτοῖς ἐκκλησιῶν, ὡς εἴρηται, rint. Sed, quæ a mea imperiali potestate constituta ἀδάτων οὐσῶν τούτοις, ὡς ὑπὸ τῶν ἐχθίστων κατα sunt, locum non habebunt in officiis vel gradibus εχομένων ἐχθρῶν. Πλὴν τὰ ἐνταῦθα διωρισμένα sacerdotum et diaconorum et cæterorum cleri παρὰ τῆς βασιλείας μου οὐκ ἐπὶ τῶν ἀρχοντικίων Magna Dei ecclesia. Pone ergo præsenten cousti κρατήσει καὶ τῶν βαθμῶν τῶν ἱερέων τε καὶ τῶν tutionem in codicibus chartophylacii Magnæ Dei διακόνων καὶ τῶν λοιπῶν τοῦ κλήρου τῆς τοῦ Θεοῦ ecclesize. Μεγάλης Εκκλησίας. Κατάστρωσον οὖν τὸ παρὸν πιττάκιον ἐν τοῖς κώδιξι τοῦ χαρτοφυλακίου τῆς τοῦ Θεοῦ Μεγάλης Εκκλησίας. ΖΩΝΑΡ. Τοὺς κληθέντας. εἰς λαοῦ προστασίας, καὶ μὴ πειθομένους ἀπελθεῖν, ἀφορίζει ὁ ἑπτακα:- δέκατος τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου κανών. Τοὺς δὲ χειροτονηθέντας, μὴ ἀπελθόντας δὲ, οὐ παρ' αἰτίαν οἰκείαν, ἀλλ᾽ ἢ διὰ τὴν τοῦ λαοῦ παραίτησιν, ἢ δι' ἑτέραν αἰτίαν οὐκ ἐξ αὐτῶν γενομένην, ὁ ὀκτωκαι δέκατος τῆς αὐτῆς συνόδου κανών, μετέχειν τῆς τιμῆς καὶ τῆς λειτουργίας κελεύει. Τοῦτο δὴ πλα τύτερον καὶ ὁ παρὼν θεσπίζει κανών, λέγων ὡς, ἐάν τις εἰς ἐπισκοπὴν προαχθεὶς μὴ δυνηθῇ ἀπελε θεῖν εἰς τὴν λαχοῦσαν αὐτὸν πόλιν, ὑπὸ Βαρβάρων ἴσως κατεχομένην, ὁ τοιοῦτος ἅπαν ἕξει προνόμιον ZONAR. Qui assignatum præfecturæ munus defugiunt, Antiochenæ synodi 17 can. segregantur. Qui vero pastores renuntiati, non aliquo suo vitio, sed vel a multitudine exclusi, vel alia causa, in qu. culpa ipsi vacarent, impediti, muneris sui partes obire vetarentur, iis ut honore nibilominus et ministerii prærogativis frui liceat, decimo octavo ejusdem synodi can. constitutum. Idem hoc canone, fusius explicata constitutione, decernitur. Si quis enim, inquit, ad episcopatum erectus, destinalam sibi civitatem, quippe a Barbaris forte occupatam, obire non queat, omnia is privilegia, sibi pro muGuill. Beveregii nota. Τῆς ἱερωσύνης ζυγόν. Auerbachianus et Lioniensis codices mss. legunt ἀρχιερωσύνης, quain sane lectionem sensus requirit; neque enim de sacerdotali, sed episcopali jugo hic agitur. Et quidem in vera nac lectione omnes codices paulo consentiunt, ubi dicitur, τῷ ζυγῷ τῆς ἀρχιερωσύνη; ὑποδραμεῖν.

κληρικούς, πλὴν μέντοι κανονικῶς, ὡς οἱ κανόνες δηλαδή διατάττονται, καὶ τὴν τιμὴν ἕξει τοῦ ἐπισκόπου καὶ καθέδρας ἀξιωθήσεται. Αὕτη γὰρ ἡ τῆς προεδρία; αὐθεντία κατὰ τὸν ἴδιον ὅρον, ήγουν καθὼς ὥρισται καὶ τετύπωται τιμᾶσθαι τὴν πόλιν ἐκείνην, πρώτην εἶναι τυχόν, ἢ δευτέραν, η έρε ή εξῆς. Οὐ γὰρ ὑποβιβασθήσεται, διὰ τὸ μὴ ἐνιδρυν. θῆναι αὐτῇ τῇ ἱερᾷ καθέδρα. ᾿Αλλὰ καὶ ὅσα ἂν διακήσῃ καὶ διαπράξηται ἀρχιερατικῷ δικαίῳ, βέβαια ἔσονται πάντα, καὶ νόμιμα λογισθήσονται. Οὐ γάρ ἐκ τοῦ μὴ δυνηθῆναι αὐτὸν ἀπελθεῖν εἰς τὴν ἐκκλησίαν αὐτοῦ διὰ τὴν ἀνάγκην τοῦ καιροῦ, καὶ τὴν περίστασιν τὴν ἐκ τῶν Βαρβάρων, παραγραφήσεται ἡ ἀκρίβεια, καὶ ὁ τῆς οἰκονομίας όρος περιορισθήσε ται, ἀντὶ τοῦ, συστολὴν ἕξει τινὰ καὶ ἐλαττωθήσεται ἡ τῶν κανόνων ἀκρίβεια, διδοῦσα τοῖς ἐπισκόπους ἐξουσίαν τῆς διοικήσεως τῶν ἐν ταῖς ἐπισκοπαί; αὐτῶν πάντων. nere praefectura, quam obtinet debita, nihilominus ἡ ἀρχιερατικὸν ἀνῆκον αὐτῷ. Καὶ χειροτονήσει γάρ vindicabit. Itaque et clericos ordinibus insignire, canonice tamen, hoc est, servatis in co canonum sanctionibus poterit, et honorem episcopi et cathedræ dignitatem obtinebit. Est hæc namque præsulatus auctoritas secundum proprios fines sive prout defimitum est et constitutum, honore affici illam civitatem, ita ut prima sit forte, vel secunda, vel alia deinceps. Non enim de ea dejicietur, propterea quod sacram ipsius urbis cathedram tenere adhuc non potuerit. Sed et quæcunque episcopali auctoritate ab eo constituta actave fuerint, rata omnia et quam optimo jure firma haberi placet. Nec enim, quia temporum iniquitate, excitateque a Barbaris procellæ periculo exclusus ecclesiæ suæ possessionem episcopus adire non possit, idcirco circumscribetur diligentia, et œconomiæ sive dispensationis termini angustius definientur; hoc est, non ea de causa minus exacte ac religiose can. servari placet, quorum auctoritate episcopis, in sua cuique diœcesi, concessa facultas. 201 ARIST. «Episcopus qui propter Barbarorum ● incursionem in throno non collocatur, et cathe- • dra sua fruatur, et ordinet, atque omnibus ‹ sacerdotis muneribus firmissime fungatur. › Si quis episcopus ordinetur, et propter Barbarorum incursiones non possit ad urbem, in quam ordinatus erat, se recipere, ut in ea constituatur, et in statu collocetur sacerdotali: ne prohibeatur agere quæ ad episcopum pertinent, sed omnia faclat tractatque, et honoris qui in cathedra est partim ceps sit, ét clericorum variorum ordinationes canonice faciat, et quidquid ab eo secundum jus canonicum factum fuerit Grmum habeatur. Temporis enim necessitas eum non circumscribet, ut diguitas ejus episcopalis ullo modo imminuta sit. CANON XXXVIII. ‹ Canonem, qui a Patribus factus est, nos quoque • observamus, qui sic edicit: Si qua civitas al ‹ imp. potestate innovata sit, vel posthac inno- ● vanda, civiles ac publicos typos et ecclesiasti- • carum quoque rerum ordo consequatur. BALS. in duodecimo canone Chalcedonensis synodi scripsimus' quæ quidem scripsimus. Quoniam autem præsens quoque canon statuit eas, quæ imperatoria potestate excitatæ, vel etiam excitandæ sunt civitates, ab ecclesiis quoque honorari, sicut imperiale jussum descripserit, id est, ut ipsæ habeant vel episcopalem dignitatein vel metropolitanam: (oportet enim ecclesiasticum ordinem civiles et publicos, sive imperatorios typos sequi) dicimus, quod etiam a præsenti canone imperatori datum est episcopatus novos facere, alios autem in jura metropoleos erigere, et de eorum electione aliaque administratione, prout ei visum fuerit, statuere. Interim autein debet scire, quod in mense Maio, decimna indictione, anno 6595 exiit edictum ab dlustri imperatore domino Alexio Comneno in hunc de omnibus quæ ad eam pertinent statuendi est ΑΡΙΣΤ. «Επίσκοπος ὁ διὰ Βαρβάρων ἔφοδον μὴ < ἐπιστὰς τῷ θρόνῳ, καὶ καθέδραν τὴν οἰκείαν «ἐχέτω, καὶ χειροτονείτω, καὶ πάντα τὰ τῆς ἰε- • ρωσύνης ενεργείτω βεβαιότατα. Εἴ τις ἐπίσκοπος χειροτονηθῇ, καὶ διὰ τὰς τῶν Βαρβάρων ἐπιδρομὰς οὐ δυνηθῇ ἀπελθεῖν εἰς ἣν έχει ροτονήθη πόλιν, ὥστε ἐν αὐτῇ καταστῆναι, καὶ ἐγκαθ ιδρυνθῆναι ἱερατικῇ καταστάσει· μὴ κωλυέσθω ἐν εργεῖν & τοῖς ἐπισκόποις ἀνήκει, ἀλλὰ πάντα πραττές σθω,καὶ μεταχειριζέσθω, καὶ τὴν ἐν τῇ καθέδρα τιμὴν ἐχέτω, καὶ χειροτονίας κληρικῶν διαφόρων κανον: κῶς ποιείτω, καὶ πᾶν ὑπ' αὐτοῦ πραχθὲν κατὰ και νονικὴν ἀκρίβειαν ἔστω βέβαιον. Ἡ γὰρ ἀνάγκη Η τοῦ καιροῦ εἰς περιγραφὴν αὐτοῦ οὐ γενήσεται, ὥστε τὴν ἐπισκοπικὴν αὐτοῦ ἐλαττοῦσθαι ἀξίαν. «Τὸν ἐκ τῶν Πατέρων τεθέντα κανόνα καὶ ἡμεῖς ο παραφυλάττομεν, τὸν οὕτω διαγορεύοντα· Εἴ τις • ἐκ βασιλικῆς ἐξουσίας ἐκαινίσθη πόλις, ἢ αὖθις • καινισθείη, τοῖς πολιτικοῖς καὶ δημοσίοις τύ ο ποῖς καὶ ἡ τῶν ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων • τάξις ακολουθείτω.» ΒΑΛΣ. Ἐν μὲν τῷ ιβ' κανόνι τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου ἐγράψαμεν ὅσα δὴ καὶ ἐγράψαμεν· ἐπει δὴ δὲ καὶ ὁ παρών κανών διορίζεται τὰς διὰ βασιλικῆς ἐξουσίας ἀνεγερθείσας πόλεις ἢ καὶ ἀνεγερθησομένας τιμᾶσθαι καὶ παρὰ τῶν ἐκκλη σιών, καθὼς ἡ βασιλικὴ ὑποτυπώσει πρόσταξις, τουτέστιν ἔχειν αὐτὰς ἢ ἐπισκοπῆς ἀξίωμα ἢ μην τροπόλεω; (δέον γάρ ἐστιν ἀκολουθεῖν τὴν ἐκκλη σιαστικὴν τάξιν τοῖς πολιτικοῖς καὶ δημοσίοις τύ ποις ήτοι τοῖς βασιλικοῖς προστάγμασι)· φαμὲν ὡς ἐνεδόθη μὲν ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος τῷ βασιλεῖ ἐπισκοπάς ποιεῖν ἐκ νέου, ἑτέρας δὲ ἀνάγειν εἰς δίκαια μητροπόλεως, καὶ ὑποτυποῦν τὰ περὶ τῆς ψήφου αὐτῶν καὶ τῆς ἄλλης οἰκονομίας κατὰ τὸ δόξαν αὐτῷ· τέως δὲ ὀφείλει εἰδέναι ὅτι κατὰ τὸν Μάϊον μῆνα τῇ:' ινδικτιῶνι τοῦ σφιε ἔτους γέγονε

IN CAN. XXXVIII CONC. IN TRULLO. σημείωμα παρὰ τοῦ ἀοιδίμου βασιλέως κυροῦ ᾿Αλε- tenorem, quod cum metropolis Basilei et metropεξίου τοῦ Κομνηνοῦ, διαλαμβάνον ὡς, τῆς μητροπό λεως τοῦ Βασιλαίου καὶ τῆς μητροπόλεως Μαδύτων χηρευουσῶν καὶ μελλουσῶν ψηφισθῆναι, διανέστησαν οἱ μητροπολῖται ὁ Ηρακλείας καὶ ὁ ᾿Αγκύρας, καὶ εἶπον μὴ ὀφείλειν τὰς τοιαύτας Εκκλησίας, και ἐπιτιμήθησαν τῷ τῆς μητροπόλεως ἀξιώματι, παρὰ τοῦ μέρους τῆς Μεγάλης Εκκλησίας ψηφισθῆναι, ἀλλὰ παρ' αὐτῶν· διὰ τὸ τὴν μὲν ἐκκλησίαν τῶν Μαδύτων ἐπισκοπὴν εἶναι τοῦ Ηρακλείας, τὴν δὲ ἐκκλησίαν τοῦ Βασιλαίου Επισκοπὴν εἶναι τοῦ 'Αγκύρας. Χρησαμένων δὲ τῶν τοιούτων μητροπολιτών καὶ τῷ ιβ' κανόνι τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου, διοριζο μένῳ σώζεσθαι τῇ κατ' ἀλήθειαν μητροπόλει τὰ προσόντα αὐτῇ δίκαια ἐπὶ τῇ τιμηθείση ἐκκλησίᾳ, διάγνωσις γέγονε βασιλικὴ κατὰ παρουσίαν καὶ τῆς τότε συνδιαγνωμονούσης συνόδου, ἐφειμένον εἶναι τῷ βασιλεῖ προεδρίας θρόνον ταῖς ἐκκλησίαις χαρίζεσθαι, καὶ τὰς ἐπισκοπὰς καὶ τὰς ἀρχιεπισκοπάς εἰς μητροπόλεις ἀνάγειν· καὶ τὰ περὶ τῶν ψήφων αὐτῶν καὶ τῆς ἄλλης διευθετήσεως ὑποτυποῦν κατὰ τὸ αὐτῷ θελητόν, μὴ ἐμποδιζομένῳ πρὸς τοῦτο ἐκ τοῦ κανόνος τοῦ διοριζομένου φυλάττεσθαι τῇ μητροπόλει τὰ κατὰ τῆς τιμηθείσης ἐπισκοπῆς προσ όντα αὐτῇ ἀρχῆθεν δίκαια. Καὶ ἀνάγνωθι τὸ τοιοῦ τον σημείωμα ἑρμηνεύον πῶς ὀφείλει νοεῖσθαι τὸ σώζεσθαι τὰ δίκαια τῆς παλαιᾶς μητροπόλεως, καὶ τὸ μὴ κατατέμνεσθαι τὴν μίαν ἐπαρχίαν εἰς δύο. Ἡμεῖς γὰρ, διὰ τὸ πολύστιχον εἶναι, οὐ κατά εστρώσαμεν αὐτὸ ἐνταῦθα ἐξολοκλήρου. Τὸ αὐτὸ δὲ ση μείωμα, μετὰ τὴν διήγησιν τὴν περιέχουσαν ὀφεί. λειν ψηφίζεσθαι τὰς τιμηθείσας ἐκκλησίας κατὰ · πρόσταξιν βασιλικὴν παρὰ τοῦ θρόνου τῆς Κωνσταντινουπόλεως, καὶ μηδὲν μετέχειν ἐπὶ αὐτ ταῖς τοὺς πρώην μητροπολίτας, διαλαμβάνει καὶ ταῦτα ῥητῶς. Ἐπεὶ δὲ οἱ ἀρχιερεῖς καὶ αὖθις τὸν τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου κανόνα προσφέροντες τοὺς ἐκ προσελεύσεως τοῦ ὑψηλοτέρου ἀξιουμένους θρόνου παρὰ κανόνας ἔλεγον τῆς τελεωτέρας τυγχά νειν τιμῆς, καὶ ἤθελον ταῖς ἀλογίστοις ὁρμαῖς ἐπιτεθῆναι κώλυμα, καὶ ἦσαν κανονικήν προσφέροντες ἀξίωσιν, ἡ βασιλεία μου, καὶ τῇ βασιλικῇ ἐξουσία τὸ παρὰ τῶν θείων κανόνων δεδομένον ταύτῃ προ νόμιον παροράσθαι μὴ θέλουσα, καὶ τὰς ἐπὶ προκλήσει τιμῆς προσελεύσεις τῶν ἀρχιερέων ὡς μή η κανονικάς, μηδ' ἔννομον τὸ τῆς ἐφέσεως ἀποτέ λεσμα μὴ λαμβάνειν ἐθέλουσα, εὐδοκεῖ μὴ ἄλλως ἐπισκοπὴν εἰς προβαθμιώτερον θρόνον ἀνάγεσθαι, ἀρχιεπισκοπῆς δηλονότι ἢ μητροπόλεως, εἰ μὴ ὁ κατὰ καιροὺς βασιλεὺς οἴκοθεν όρμηθείς, χάριτος ἀνθρωπίνης μὴ μεσολαβούσης οὐκ εὐπρεποῦς, βου ληθείη ταύτῃ τὸ ἐπαναβεβηκὸς ἀξίωμα παρασχεῖν, ἢ τιμῇ τῆς πόλεως, ἢ πίστει τῇ πρὸς τὴν ἐναγῆ Εκκλησίαν, ἢ τοῦ προεστῶτος αὐτῆς τὴν ἀρετὴν σεβασθείς, κἀντεῦθεν αὐθόρμητος γεγονώς πρὸς τὸ χαρίσασθαι τὴν τιμήν. Καὶ τῷ γε δι᾿ ἀνθρωπίνην προσπάθειαν καὶ τρόπον οὐκ ἐπαινούμενον τὸ ὑπερ· βεβηκός χαριζομένῳ τῆς τάξεως τὸ ἀπὸ τῶν θείων και ένων δέος επανατείνεται. Οἷς ἵνα μὴ περιπέσῃ lis Madytana viduæ essent, et antistitum electionem fieri oporteret, exsurrexerunt Heracleanus et Ancyranus metropolitanns, et dixerunt, non debere eas ecclesias, etiamsi metropolium dignitate honoratæ sint, a Magnæ ecclesiæ partibus earum antistitum electionem suscipere, sed ab ipsis: eo quod Μadylana quidem ecclesia sit Heracleæ episcopatus, Basilæi autem ecclesia sit Ancyrani metropolitani episcopatus. Et cum usi essent ii metropolitani 12 canone Chalcedonensis synodi, quæ decernit servanda veræ metropoli jura, quæ illi adsunt in honorata ecclesia; decretum fuit imperiale in præsentia synodi, quæ tunc erat, consentientis unaque decer nentis, licere imperatoribus pontificalem thronum ecclesiis largiri, et episcopatus vel archiepiscopa us in metropoles erigere: eaque, quæ ad electionem pertinent et reliquam dispositionem, prout ipse voluerit, describere, nec a canone impediri, qui statuit metropoli jura servari, quæ illi adfuerunt ab initio in honorato episcopatu. Et lege hoc edicrum, quod interpretatur quomodo intelligi debeat illud, servari jura antiquæ metropolis, et hoc, non dividendam esse unam provinciam in duas. Nos enim, eo quod sit prolixius, hic integrum non posuimus. floc ipsum autem edictum, post decretum quod continet, debere ecclesias quæ sunt honoratæ jussu imperiali a throno Constantinopolitano 202 præsulum electionem accipere, nec eos, qui paulo ante erant metropolitani ullam iu eis partein habere; hæc quoque expresse continet: Quoniam autem rursus quoque antistites, Chalced. synodi canonem adducentes, eos qui ex supplicatione altiore throno digni babiti sunt, dicebant, præter canones honnrem perfectiorem consequi, et rationis expertes eorum appetitiones coerceri volebant et canonicam auctoritatem afferebant; imperium meum et imperiali sua potestate, quod a divinis canonibus et datum est privilegium, neglectui haberi non sinens, et antistitum ob honoris provocationem supplicationes, ut non canonicas neque legitimas, appellationis eventu̟in accipere nolens statuit, episcopa - tum non aliter in sublimiorem thronum erigendum, archiepiscopatus scilicet vel metropolis, quam si qui tunc est imperator proprio motu impulsus, nulla humana indecore grasia intercedente, voluerit illam, que superior est ac eminentior, dignitatem ei præbere, vel propter civitatis honorem, vel propter ejus fidem in sanctam Ecclesiam, vel ejus, qui illi praest, virtutem bonorans, et ex eo sua sponte incitatus ad largiendum honorem. Ac ei quidem, qui propter humanam affectionem, et mores nou laudatos, ordinem sublimem, largitur divinorum canonum metus intentatur. In quos ne sæpe imperator impingat, permittit et sanctissimo, qui pro tempore est, patriarchæ, non aliter a quovis allatamı de cujuscunque ecclesiæ primatu chaṛtam confirmare, nçc ejus præsulum inter archiepiscopes vel metro, olitanos recipere, quam postquam de ea re

ad Imperialem potestatem patriarcha retulerit, et πολλάκις ὁ βασιλεὺς, ἐφίησι καὶ τοῦτο τῷ κατά και quid sacris cautum sit canonibus docuerit, et intellexerit, quod imperator, proprio motu, justa de causa ecclesiæ hunc honorem largitus est. Tunc enim et eam admittet, et in eorum qui sub se sunt antistitum numerum illum cooptabit, qui præstantiorem honorem ab imp. sortitus est. Nota ergo quæ a præsenti inip. edicto dicuntur, de ecclesiis honoratis erectisque ex episcopatibus et archiepiscopatibus in metropoles. ροὺς ἁγιωτάτῳ πατριάρχῃ, μὴ ἄλλως καταστρωννύειν τὸ παρ' οἱουδήτινος προκομιζόμενον πιττάκιον χάριν προεδρίας τῆς οἰασοῦν ἐκκλησίας, μηδὲ τὸν προεστῶτα αὐτῆς τοῖς ἀρχιεπισκόποις ἢ τοῖς μητροπολίταις συγκαταλέγεσθαι, εἰ μὴ ὁ πατριάρχης, περὶ τούτου ἀνενεγκών τῇ βασιλικῇ ἐξουσίᾳ, καὶ τὰ περὶ τῶν θείων κανόνων ἀναδιδάξας, μάθοι ὡς κατὰ τὸ ἐφειμένον οἴκοθεν ὁ βασιλεὺς ἐξ εὐλόγου προσ φάσεως τῇ Ἐκκλησίᾳ την τιμὴν ἐχαρίσατο. Τότε γὰρ καὶ προσδέξεται τοῦτο, καὶ τῇ τῶν ὑπ' αὐτὸν ἀρχιερέων ὁμηγύρει συγκαταλέξει τὸν εἰληχότα ἐκ βασιλέως τὴν κρείττω τιμήν. Σημείωσαι οὖν τὰ τοῦ παρόντος βασιλικού σημειώματος ῥητὰ χάριν τῶν τιμωμένων ἐκκλησιῶν ἀπὸ ἐπισκοπῶν καὶ ἀρχιεπισκοπῶν εἰς μητροπόλεις. ZONAR. Renovari urbes, hoc est excitari, quæ nullae fuerant, ab imperatoribus consuevere, quibus cætera urbium privilegia, aut episcopatus quoque honorem, aut etiam metropolitani forte tituli dignationem, edictis promulgatis, quos etiam publicos typos, pragmaticos alibi, et imperatorius litteras vocavere, dilargiri soliti sunt. Pragmaticis igitur hujusmodi vel publicis typis ecclesiastici quoque ordinis dispositionem accommodandain suadet canon, ut sive episcopatus appellationem nova urbs habuerit, seu ad metropolitani fastigii honorem evecta sit, eodem prorsus ecclesiasticorum jurium ordine recenseatur. ARIST. • Si quæ de novo ab imperatore exstructa ‹ est civitas, vel exstruetur, politicos publicosque • typos rerum etiam ecclesiasticarum ordo con- ‹ sequatur. › Quæ ab imperatore de novo exstruitur aut exstruetur urbs, sub ejus episcopi diœcesi erit, sub qua descripta est, et cui subjacere jussa. Licet enim alterius episcopi parœciæ proximior sit, eam tamen sibi non vindicabit qui vicinior est, sed civiles eť publicos typos etiam talis civitas sequetur, quemadmodum et in decimo septimo synodi Chalcedonensis canone decretum est. CANON XXXIX. Cum frater et comminister noster Joannes, insulæ ‹ Cypri præsul, una cum suo populo in Helles- < pontica provincia, et propter barbaricas in- ‹ cursiones, et ut a gentilium servitute libera- ‹ rentur, et Christianissimæ potentiæ sceptris • pure subjicerentur, a prædicta insula emigra- < verint; clementis Dei providentia, et pii Chri- ‹ stique amantis imperatoris nostri labore, çonstituimus, ut citra ullam innovationem serventur ‹ quæ a divinis Patribus, qui Ephesi 203 olim ‹ convenerunt, prædicti viri throno privilegia ‹ concessa sunt; ut nova. Justinianopolis Con- ‹ stantinopolis jus habeat, et, qui in ea constie tuitur, in primis pius ac religiosissimus epi- • scopus, præsit omnibus Hellespontorum proΖΩΝΑΡ. Καινίζουσι πόλεις οἱ βασιλεῖς, ἀντὶ τοῦ, νέας ἀνεγείρουσι, καὶ διδόασι ταύταις προνόμιον πολιτικὸν, ἢ καὶ τιμῶσιν αὐτὰς εἰς ἐπισκοπάς, καὶ μητροπόλεις τυχόν διὰ προσταγμάτων εγγρά φων, ἃ καὶ δημοσίους τύπους ὠνόμασαν, ἀλλαχοῦ δὲ πραγματικοὺς αὐτοὺς καλεῖ, καὶ βασίλεια γράμματα. Τούτοις οὖν τοῖς πραγματικοῖς ἢ δημοσίοις τύποις παρακελεύεται ὁ κανὼν καὶ τὴν τῶν ἐκκλησιαστικῶν τάξιν ἀκολουθεῖν. ὡς εἴτε ἐπισκοπῆς ἔσχε κλήσιν ἡ καινὴ πόλις, εἴτε εἰς μητροπόλεως ἀνήχθη τιμὴν, οὕτω καὶ παρὰ τῇ τάξει τῶν ἐκκλησιαστικῶν δ:- καίων καταλογίζεσθαι. ΑΡΙΣΤ. «Εἴ τις εκαινίσθη πόλις ἐκ βασιλέως, ἢ • καινισθείη, τοῖς πολιτικοῖς καὶ δημοσίοις τύο κ ποῖς, καὶ ἡ τῶν ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων • τάξις ἀκολουθείτω.» Η παρὰ βασιλέως καινισθεῖσα, ἡ καὶ καινίσθη· σομένη πόλις, ὑπὸ τὴν ἐνορίαν ἐκείνου ἔσται τοῦ ἐπισκόπου, ὑφ᾽ ἣν ἐναπεγράφη καὶ ὑπετέθη τελεῖν. Κἂν τῇ παροικίᾳ ἑτέρου ἐπισκόπου μᾶλλον ἐγγίζει, οὐκ ἐκδικήσει αὐτὴν οὕτως ὁ γειτνιάζων, ἀλλὰ τοῖς πολιτικοῖς καὶ δημοσίοις τύποις ἐπακολουθήσει καὶ ἡ τοιαύτη πόλις, καθὼς ἐν τῷ ἑπτακαιδεκάτῳ και νόνι τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου ὥρισται. • Τοῦ ἀδελφοῦ καὶ συλλειτουργοῦ ἡμῶν Ἰωάννου • τοῦ τῆς Κύπρου νήσου προέδρου ἅμα τῷ οἰκείῳ «λαῷ ἐπὶ τὴν Ἑλλησπόντιον ἐπαρχίαν διά τε τὰς • βαρβαρικὰς ἐφόδους διά τε τὸ τῆς ἐθνικῆς • ἐλευθερωθῆναι δουλείας, καὶ καθαρῶς τοῖς σκή • πτροις τοῦ Χριστιανικωτάτου κράτους ὑποτα. • γῆναι, τῆς εἰρημένης μεταναστάντος νήσου • προνοίᾳ τοῦ φιλανθρώπου Θεοῦ καὶ μόχθῳ τοῦ • φιλοχρίστου καὶ εὐσεβοῦς ἡμῶν βασιλέως, • συνορῶμεν, ὥστε ἀκαινοτόμητα διατηρηθῆναι «τὰ παρὰ τῶν ἐν Ἐφέσῳ τὸ πρότερον συνελθόν • των θεοφόρων Πατέρων τῷ θρόνῳ τοῦ προγε • γραμμένου ἀνδρὸς παρασχεθέντα προνόμια, • τὴν νέαν ὥστε Ἰουστινιανούπολιν τὸ δίκαιον • ἔχειν τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ τὸν Guill. Beveregii nota. Τὸ δίκαιον ἔχειν τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Ita quidem non modo in ms. nostro Bodleiano, verum etiam in plerisque aliis codicibus tari mss. quam impressis legitur. Zonaram etiam ita legisse ex ipsius horum verborum interpreta tione constat. Sed codex Amerbachianus legil tò δίκαιον ἔχειν τῆς τῶν Κωνσταντινέων πόλεως. 401. stantopolis autem τοῦ Κωνσταντίνου quidem, sed

IN CAN. XXXIX CONC. IN TRULLO. • ἐπ' αὐτῇ καθιστάμενων θεοφιλέστατον ἐπίσκου . τον πάντων προεδρεύειν τῶν τῆς Ἑλλησπον • τίων ἐπαρχίας, καὶ ὑπὸ τῶν οἰκείων ἐπισκόπων • χειροτονεῖσθαι κατὰ τὴν ἀρχαίαν συνήθειαν· «τὰ γὰρ ἐν ἑκάστῃ Εκκλησίᾳ ἔθη καὶ οἱ θεοφό- «ροι ἡμῶν Πατέρες παραφυλάττεσθαι διεγνώ • κασι, τοῦ τῆς Κυζικηνῶν πόλεως ἐπισκόπου • υποκειμένου τῷ προέδρῳ τῆς εἰρημένης Ιου4 στινιανουπόλεως μιμήσει τῶν λοιπῶν ἁπάντων < ἐπισκόπων, τῶν ὑπὸ τὸν λεχθέντα θεοφιλέστα- • τον πρόεδρον Ἰωάννην, ὑφ' οὗ, χρείας καλούς • σης, καὶ ὁ τῆς αὐτῆς Κυζικηνῶν πόλεως ἐπίσ • σκοπος χειροτονηθήσεται. ΒΑΛΣ. Ἀπὸ μὲν τοῦ η' κανόνος τῆς γ' συνόδου παρίσταται ὅτι ἐκ προσελεύσεως ἐπισκόπου τινὸς Κυπρίων, Ριγίνου ἐπιλεγομένου, ωρίσθη αὐτοκέφα. Το λον εἶναι τὴν Ἐκκλησίαν τῆς Κύπρου· καὶ ἐκωλύθη • Αντιοχείας χειροτονίας ἐν αὐτῇ ποιεῖν. Ο δὲ παρ ρὼν κανών, ἐξενεχθεὶς ἀπὸ αἰτήσεως ἑτέρου ἀρχιεπισκόπου Κύπρου Ιωάννου, ἐπικυροῖ μὲν καὶ τὰ ἐν Ἐφέσῳ πεπραγμένα, ονομάζων καὶ τὴν Ἐκκλησίαν τῶν Κυπρίων νέαν Ἰουστινιανούπολιν· διορίζεται δὲ ἔχειν αὐτὴν καὶ τὰ δίκαια τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ὡσαύτως καὶ τὰς Ἐκκλησίας τῶν ἐπαρχιών τοῦ Ἑλλησπόντου, καὶ τὴν Ἐκκλησίαν τῆς Κυζίκου· καὶ γίνεσθαι τὰς τῶν ἐπισκόπων αὐτῶν χειροτονίας παρὰ τοῦ ἐπισκόπου Κύπρου. Σήμερον δὲ οὐδεμία ἀπὸ τῶν ἐκκλησιῶν τούτων τῇ ἀρχιεπισκοπῇ Κύπρου ὑπόκειτα:, ἀλλ' οὐδὲ τὰ δίκαια τῆς Κωνσταντινου ‹ vinciæ episcopis, et a suíx episcopis eligatu:, • ex antiqua consuetudine. Mores enim, qui suu ‹ in unaquaque Ecclesia, divini etiam nostri ‹ Patres servandos censuerunt, Cyzicenorum civitatis episcopo prædicta Justinianopoleos • præsuti subjecto exsistente, ad imitationem re- • liquorum omnium episcoporum, qui subsunt • prædicto Dei amantissimo præsuli Joanni, ‹ quo, cam usus postulaverit, etiam ipsius Cyzi- ‹ cenorum civitatis "piscopus ordinabitur, BALS. Ab octavo canone tertiæ synodi apparë, quod ex supplicatione cujusdam Cypriorum episcopi, Rhegini dicti, statutum est ipsam Cypri Ecclesiam esse principalem ac primam: et prohibitus est Antiochenus episcopus facere in ea ordinationes. Præsens autein canon editus ad pestulationem alterius archiepiscopi Cypri, Joanuis, confirmat quidem quæ Ephesi acta sunt, nominans etiam Cypriorum Ecclesiam novam Justinianopolin. Statnit autem, illam quoque habere jura Constantinopolis, similiter et Ecclesias provinciarum Hellesponti, et Ecclesiam Cyzici; et ipsorum episcoporum ordinationes a Cypri episcopo fieri. Ilodie autem nulla ex his Ecclesiis Cypri archiepiscopatui subjicitur, sed neque habet jura Constantinopolis. Quærendum ergo quomodo hoc fat. Hellespontus Guill. Beveregii nota. haberet: atque insuper, ut ipsa etiam Hellespon - Liorum provincia, et Cyzicenus quoque episcopus, provinciæ illius metropolitanus, dicto Joanni subjiceretur. Hellespontica autem provincia throuo Constantinopolitano tunc dierum suberat. Decernunt igitur hoc loco Patres, Joannem novæ Justinianopoleos præsulem istam Hellesponticam provinciam ita in posterum sibi subjecíam haberé, ut τὸ δίκαιον τῆς Κωνσταντινουπόλεως in eau Lolum transferatur; ut quodcumque ibi privilegium epiScopus Constantinopolitanus antea vindicaveral, Constantiensis sive Justinianopolitanus postea exerceret. Hoc autein Patres dicio Joanni idcirco indulsisse videntur, quod ille provinciam suam, utpote a Saracenis sive Barbaris occupatam, jami amiserat. Neque enim rationi visum est consentaaeum, ut qui metropolitanus, et quidem αὐτο κέφαλος fuerat, alieno postea metropolitano subesset, et omni eclesiastica potestate propter Barbarorum incursiones privarétur, Cautum est igitur hoc canone, ut Joannes eadem in Hellespont retineret jura, quæ'in Cypro antea habuerat. Et banc sane veriorem esse canonis hujus expositionem exinde quispiam suspicetur, quod egregium boc privilegium Joanni Constantiensi indultum cum ipsius persona, vel saltem cum restitutione ejus ad Cypriam provinciam, exstinctum fuit: utpote ex quo illud in ipsius solius gratiam indaltum esse manifestum est. Porro hic sensus utrique lectioni aperte convenit. Nam Juanues in Hellesponto degens quatenus ad episcopos Cyprios τὸ δίκαιον τῆς τῶν Κωνσταντινέων πόλεως, quatenus ad Hellespontics τὸ τῆς Κωνσταντινουπόλεως δίκαιον habere potuit. ηοη τῶν Κωνσταντινέων πόλις uspiam, ut opinor, ter ipsum in episcopos populosque suos potestatem appellatur. Et haud veri sane cuipiam simile videatur, ut novæ Justinianopoli, ipsius Constantinopolis privilegia concederentur. Etiamsi enim ex hujus canonis præscripto novæ Justinianopolis episcopus αὐτοκέφαλος esse asseratur: patriarcha tamen non sit, neque iisdem propterea, quibus Constantinopolitanus, privilegiis gaudet. Ex altera autem lectione clarior sensus facile eliciatur. Euimvero synodus Ephesina antehac decreverat, ut nec Antiochenus, nec alius quivis episcopus in insula Cypro episcopalem aliquam vel metropoliticam potestatem exercere debeat: sed ut omnia ecclesias.ica negolia ibi emergentia metropolitano Constantiæ et synodo provinciæ definirentur. Ista auem Cypri uetropolis, qua: antea Constantia dicebatur, a Justiniano imperatore suo de nomine nova Justinianopolis dicia est. Ex Amerbachiana itaque hujus luci lectione Patres hoc canone san xerunt, ut novæ hujus Justinianopolis præsul iisdem privilegiis frueretur, quæ eidem a synodo Ephesina contruata fuerant, cum τῶν Κωνσταντι νέων πόλις, Constantiensium civilas sive Constantia dicebatur. Vel si altera cuivis lectio magis arrideat, verba hoc modo explicentur. Cum Saraceni insulam Cyprum invaderent, Joannes urbis metropolitanæ novæ Justinianopolis, sive Constantiæ, præsul, cum plerisque insulæ illius incolis in Hellesponticam provinciam migrare cogebatur. Cum itaque Joannes episcopos suos et sacerdotes æque ac laicos secum ibi haberet, tempore quo hæc synodus agebatur, Paires in ejus gratiam constituunt, consentiente etiam imperatore, ut is privilegia throno suo antiquitus indulta etiam in Hellespontiorum provincia retineret, ut nemo præPATROL. GR. CXXXVII.