οι· quidem est, qui ab Alydo ad Thraciam usque πόλεως ἔχει. Καὶ ζητητέον ὅπως τοῦτο γίνεται. Ελ. extenduntur flues orientales. ZONAR. Cypri episcopis, ejus insulæ episcopum quenique renuntiandi auctoritas, divinorum tertiæ synodi Patrum decreto adjudicata est, Antiochenus enim Cyprum sub se habere, et episcopos ibidem onlinare conatus est. Prærogativam igitur suam Cypri Ecclesiis inviolalam servare hic canon jubet: novainque orbem, quæ Justinianopolis dicta, æquali cum urbe Constantinopolitana jure esse decernit. Et quemadmodum Constantinopolitanæ sedi Asiana provincia, Pontica, Thracicaque subjectæ, sic llellespontica Justinianopolitanæ adjudicata, et in episcopum Cyzicenum auctoritas (nam ipsa quoque Cyzicus iu Hellesponto est) ejusdemque renuntiandli facultas permissa. Hoc autem de Cyzico decretum utrum unquam in usu fuit, haud facile dixerim; nunc quidem hoc decretum, quod ad Cyziceni electionem attinet, negligi constat. Sed neque in Hellesponti regiones urbesque ulla hoc tempore Cypri episcopo est polestas. ARIST. Nova Justinianopolis Constantinopoleos. • jus obtineat, ejusque praesul omnibus Helles- ● pontiorum episcopis, ad quos emigravit, præ- ‹ sit, et a suis episcopis ordinetur: uti Patres • Ephesini decreverunt. λήσποντος μέντοι ἐστὶ τὰ ἀπὸ τῆς ᾿Αβύδου καὶ μέχρι τῆς Θράκης παρεκτεινόμενα ανατολικά όρια. ΖΩΝΑΡ. Ἐν τῇ τρίτῃ συνέδῳ ἐψήφισται παρά τῶν τῆς συνόδου ἐκείνης θείων Πατέρων τοὺς Κυπρίους ἐπισκόπους δι᾿ ἑαυτῶν τὰς χειροτονίας τῶν ἐπισκόπων ποιεῖν. Ἐπειρᾶτο γὰρ ὁ ᾿Αντιοχείας τότε ὑφ᾽ ἑαυτὸν καὶ τὴν Κύπρον ἔχειν, καὶ παρ᾽ ἐκείνου χειροτονεῖσθαι τοὺς ἐν αὐτῷ ἐπισκόπους· τοῦτο οὖν προνόμιον καὶ ὁ κανὼν οὗτος ἀκαινοτόμητον προσεῖ και ψηφίζεται ταῖς ἐκκλησίαις ταῖς ἐν τῇ Κύπρῳ, καὶ προστίθησι τῇ νέᾳ πόλει, ἥτις Ἰουστινιανούπολις ἐπεκλήθη, τὸ τῆς Κωνσταντινουπόλεως δίκαιον. Καὶ ὥσπερ τῷ θρόνῳ τῆς Κωνσταντινουπόλεως ὑποτέ θειται ἤ τε Ασιανὴ, καὶ ἡ Ποντική, καὶ ἡ Θρακική επαρχία, οὕτω καὶ τούτῳ δέδοται προεδρεύειν τῆς Ελλησποντίων ἐπαρχίας, ὑποκεῖσθαι δὲ αὐτῷ καὶ τὸν Κυζίκου ἐπίσκοπον, καὶ παρ' αὐτοῦ χειροτονεί σθαι· καὶ αὕτη γὰρ ἡ πόλις, τὴν Κύζικον φημί, Ελλησπόντιος ἐστιν. Εἰ μὲν οὖν καὶ εἰς ἔργον ἦλθεν ἡ περὶ τῆς Κυζίκου ψῆφός ποτε, οὐκ οἶδα· τέως δὲ οὐ κρατεῖ τὰ τῆς ψήφου ὅσον πρὸς τὴν Κύζικον. ᾿Αλλὰ οὐδ᾽ ἐπὶ ταῖς ἄλλαις Ἑλλησποντίων χώραι; καὶ πόλεσι πρόσεστί τι τῷ Κύπρου δίκαιον. ΑΡΙΣΤ.» Η νέα Ἰουστινιανούπολις τὸ δίκαιον • ἐχέτω Κωνσταντινουπόλεως, καὶ ὁ ταύτης πρώ Hic qui Cypriorum præsidebat insula Joannes G (hæc namque est et nova Justinianopolis) propter Barbarorum incursiones, et ut infidelium servitute eximeretur, planeque christianissimæ potentiæ sceptris subjiceretur, insula decedens, et ad Hellespontiorum se recipiens provinciam, Patrum indulgentia in Hellespontiacis episcopalibus jus Constantinopolitanum habere, omnibusque in ea provincia episcopis praesidere, et maxime propriam babere auctoritatem, et a suis episcopis ordinari permissus est: quemadmodum et synodus Ephesina decrevit. Postquam autem Cyprus gentilium manibus liberata fuit, quæ in Hellesponto erant metropoles ad thronum Constantinopolitanum redje.ut. 204 CANON XL. ‹ Quoniam Deo hærere per secessum ex vitæ sirepitu, valde est salutare, oportet nos non sine • examinatione eos, qui vitam monasticam ‹ eligunt, non intempestive admittere: sed nobis ‹ a Patribus traditum decretum in eis quoque ο δρος πάντων Ελλησποντίων, πρὸς οὓς μετᾤχη» » σε, προεδρευέτω, καὶ ὑπὸ τῶν οἰκείων ἐπισκόο πων χειροτονείσθω· ὡς οἱ ἐν Ἐφέσῳ ἐθέσ • σπισαν. Οὗτος ὁ τῆς τῶν Κυπρίων νήσου πρόεδρος Ἰωάν νης (αύτη γάρ ἐστι καὶ νέα Ἰουστινιανούπολις) διά τὰς τῶν Βαρβάρων ἐφόδους καὶ τὸ τῆς ἐθνικῆς ἐλευ θερωθῆναι δουλείας, καὶ καθαρῶς τοῖς σκήπτροις τοῦ Χριστιανικωτάτου κράτους ὑποταγῆναι, μετανάστης τῆς Κύπρου γενόμενος, καὶ εἰς τὴν τῶν Ἑλλησπον τίων μετοικήσας ἐπαρχίαν, ἐπετράπη τὸ δίκαιον ἔχειν Κωνσταντινουπόλεως ἐπὶ ταῖς Ἑλλησποντίαις ἐπισκοπαῖς, καὶ πάντων τῶν ἐν τῇ τοιαύτῃ ἐπαρχία ἐπισκόπων προεδρεύειν αὐτὸν, καὶ ἰδιαιτάτην ἀρχὴν ἔχειν, καὶ ὑπὸ τῶν ἰδίων ἐπισκόπων χειροτονεῖσθαι καθὼς καὶ ἡ ἐν Ἐφέσῳ σύνοδος ὥρισεν. Ἐπεὶ δὲ ἡ Κύπρος τῆς ἐθνικῆς ἠλευθερώθη χειρός, ἐπανῆλθον πάλιν αἱ καθ᾽ Ἑλλήσποντον μητροπόλεις πρὸς ῃ τὸν τῆς Κωνσταντινουπόλεως θρόνον. ΚΑΝΩΝ Μ'. • Ἐπειδὴ τῷ Θεῷ κολλᾶσθαι διὰ τῆς ἐκ τῶν τοῦ • βίου θορύβων αναχωρήσεως λίαν ἐστὶ σωτήριον, • χρὴ μὴ ἀνεξετάστως ἡμᾶς παρὰ τὸν καιρὸν τοὺς · τὸν μονήρη βίον αἱρουμένους προσίεσθαι· ἀλλὰ 4 τὸν παραδοθέντα ἡμῖν παρὰ τῶν Πατέρων καὶ Guill. Beveregii notæ. Τοὺς ἐν αὐτῷ ἐπισκόπους. Regulae grammaticæ Auerbachiauam hoc in loco lectionem exigunt, quæ esὶ τοὺς ἐν αὐτῇ ἐπισκόπους, τέως δὲ οὐ κρατεῖ τὰ τῆς ψήφου. De hac re Balsamon quoque quæstionem movendam ducit,καὶ ζητητέον, inquit, ὅπως τοῦτο γίνεται. Verum huic questioni facile respondetur ex ipsis Aristem in epromen hujus canonis scholiis; nimurum quod cum Cyprus a Gentilium sive Barbarorum manibus liberala fuerit, provincia Hellespontica ad thronum Constantinopolitanum redni. Nam canon hic perso nalis, vel etiam temporalis, ut ita loquar, solunt modo fuit; quippe qui in Joannis solius gratiam constitutus, tantum obtinere debuit, quamdiu provincia Cypria a Barbaris detenta fuerit.

⚫ servare, ut vitæ secundum Deum professionem, • ut jam firmam et a scientia ac judicio factam, • tunc admittamus, post rationis complenen- • Lum. Qui ergo monachicum jugum est subitu rus, ne sit minor quam decem annos natus, ‹ ejus quoque rei examinatione in præsulis ♥ arbitrio sita, an augeri tempus conducibilius • existimet ad introductionem et constitutionem ‹ in vita moɲastica. Etsi enim magnus etiam • Basilius, in sacris suis canonibus, eam, qua • se sva sponte Deo offert, et virginitatem am- < plectitur, si decimum septimum annum cau • pleverit, in virginum ordinem, referendam esse statuit: sed tamen de viduis et diaconissis • exemplum secuti, in dictum tempus, analogia • et proportione habita, eos, qui vitam monasti - • cam elegerunt, deduximus. In divino enim ‹ Apostolo scriptum est, sexaginta annorum ‹ viduam in Ecclesia eligendam: sacri autem ‹ canones quadraginta annorum diaconissam ‹ ordinandam esse statuerunt, cum Ecclesiam Dei gratia potentiorem evasisse et ulterius • procedere vidissent, fideliumque, ad divinorum : mandatorum observationem, firmitatem ac ‹ stabilitatem. Quod quidem cum nos quoque ‹ optimē intellexissemus, perfecte statuimus be- ‹ nedictionem gratiæ, ei qui certamina secundum • Deum aggressurus est, veluti quoddam signa- <culum celeriter imprimentes, hinc eum ad non ‹ din cunctandum et tergiversandum inducenes, vel potius etiam ad boni electionem et con- • stitutionem incitantes. IN CAN. XL CONC. IN TRULLO. • εν αὐτοῖς φυλάττειν ὅρον, ὥστε τὴν ὁμολογίαν • τοῦ κατὰ Θεὸν βίου τότε προσίεσθαι, ὡς ἤδη βε • βαίαν καὶ ἀπὸ γνώσεως καὶ κρίσεως γινομένην • μετὰ τὴν τοῦ λόγου συμπλήρωσιν Έστω • τοίνυν ὁ μέλλων τὸν μοναχικὸν ὑπέρχεσθαι • ζυγόν, οὐχ ἥττων ἢ δεκαετής ἐν τῷ προέ- • δρῳ κειμένης καὶ τῆς ἐπὶ τούτῳ δοκιμασίας, εἰ «τὸν χρόνον αὐτῷ αὐξηθῆναι λυσιτελέστερον 4 ἡγεῖται πρὸς τὴν ἐν τῷ μονήρει βίῳ εἰς ἀγωγὴν · καὶ κατάστασιν. Εἰ γὰρ καὶ ὁ μέγας Βασίλειος • ἐν τοῖς ἱεροῖς αὐτοῦ καγόσι τὴν ἑκουσίως ἑαυ • τὴν προσάγουσαν τῷ Θεῷ, καὶ τὴν παρθενίαν • ἀσπαζομένην, τὸν ἑπτακαιδέκατον διανύουσαν • χρόνον, τῷ τῶν παρθένων τάγματι ἀριθμεῖσθαι • νομοθετεῖ· ἀλλὰ οὖν τῷ περὶ τῶν χηρῶν τε καὶ • διακονισσών παραδείγματι κατακολουθήσαντες, · εἰς τὸν εἰρημένον χρόνον ἀναλόγως τοὺς τὸν μου ντρη βίον ἑλομένους περιεστήσαμεν· ἐν γὰρ τῷ • θείῳ 'Αποστόλῳ γέγραπται ἐξήκοντα ἐτῶν τὴν • ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ καταλέγεσθαι χήραν· οἱ δὲ • ἱεροὶ κανόνες τεσσαράκοντα ἐτῶν τὴν διακόνισ • σαν χειροτονεῖσθαι παραδεδώκασιν, τὴν Ἐκκλησ • σίαν χάριτι θείᾳ κραταιοτέραν γενομένην, καὶ · ἐπὶ τὰ πρόσω βαίνουσαν έωρακότες, καὶ τὸ τῶν 4 πιστῶν πρὸς τὴν τῶν θείων ἐντολῶν τήρησιν · πάγιόν τε καὶ ἀσφαλές· ὅπερ καὶ ἡμεῖς ἄριστα • κατανοήσαντες, ἀρτίως διωρισάμεθα τὴν εὐλο • γίαν της χάριτος τῷ μέλλοντι τῶν κατὰ Θεὸν • ἀγώνων ἐνάρχεσθαι, ὥσπερ τινὰ σφραγίδα τα • χέως ἐνσημαινόμενοι, ἐντεῦθεν αὐτὸν πρὸς τὸ • μὴ ἐπὶ πολὺ ὀκνεῖν καὶ ἀναδύεσθαι προβιβάζον • τες· μᾶλλον μὲν οὖν καὶ πρὸς τὴν τοῦ ἀγαθοῦ • παρορμῶντες ἐκλογὴν καὶ κατάστασιν, ο ΒΑΛΣ. Ὁ μὲν μέγας Βασίλειος ἐν τῷ της κανόνι αὐτοῦ τὰς μετὰ τὰ δεκαὲς ἔτη ὁμολογούσας παρ θενίαν προσδέχεται· ὡς δυναμένας τὸ καλὸν ἀπὸ τοῦ φαύλου διακρίνειν καὶ ἐπιλέγεσθαι. ῾Ο δὲ παρών κανὼν τὸν δεκαετή μονάται αἱρετισάμενον οὐκ ἀπο BALS. Magnus quidem Basilius in decimo octava suo canone eas, quæ post sedecim annos se virginitatem suscipere profitentur, admittit: ut que bʊnum a malo possint secernere ac eligere. Presens autem canon eum qui decem annos natus est, Guill. Beveregii nota. Μετὰ τὴν τοῦ λόγου συμπλήρωσιν. In nis. postro Bodleiano, post ista verba, hæc interserum- · tur, ὁ δὲ μέγας Βασίλειος ἐν τῷ τὴν αὐτοῦ κανόνι, φησὶ μετὰ τὸν ιζ' ἐνιαυτὸν δέχεσθαι τὴν μέλλουσαν μονάσαι, Magnus autem Basilius in 18 ipsius canone dicit, eam, qua monasticam vitam susceplura est, 17 admittendam esse. Hæc autem e post anxum margine in textum a descriptore traducta sunt, Hon advertente eadem in ipso canone paulo post baberi. Έστω τοίνυν. In mss. Bodleiano, Amerbacbrane et Atoniensi hic locus sic legitur, Εστω τοίνυν ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος καὶ τῶν ἐν αὐτῷ, ὅτι χωρὶς εἰδήσεως τοῦ κατὰ χώραν ἐπισκόπου οὐκ ὄφεις λουσε γίνεσθαι· ἀποκάρσεις τῶν μοναχῶν, πολλῷ δὲ πλέον τῶν ἀτελῶν καὶ ἀμφιλόγων, ο μέλλων, etc. Verum prima verba hic descripta ἔστω τοίνυν euu ultimis ὁ μέλλων necessario conjungenda sunt; aliter canouis sensus nou cohæret; uti cuivis eam legenti primo intuitu patebit. Reliqua igitur supposiutia sunt, neque ad canonem pertinent, neque aliud primo fuisse videntur, quàm nota quædam marginalis, cui prima vox desideratur, vid. onμείωσαι, quæ si istis verbis præligatur, sic transJerantur, Nota ex præsenti canone, et iis quæ în ipso sunt, quod sane episcopi, qui loco praest, cog lione, monachorum tonsure feri non debent, malis, autem magis eorum, qui imperfecti sunt et inco“- stantes, quan sane notam fuisse marginalem nemo non videat. Οὐχ ἥττων ἢ δεκαετής. llarmenopolis vim hujus canonis ex his verbis breviter sic exprimit, Δεκαετής τις μοναζέτω· εἰ καὶ τῷ τῆς χώρας ἐπισκόπῳ ἄξιος τούτου τότε δοκεί. Qui decennis est monachus fiat, si regionis episcopo tunc dignus videtur. In quam præsentis canonis pitomen scho liastes haec notat, ὁ μὲν ιη' κανὼν τοῦ μεγάλου Β2σιλείου ὑπὲρ τὰ ιστ' ἢ καὶ τὰ ιζ' ἔτη λέγει ὀφείλειν εἶναι τὴν προσάγουσαν ἑαυτὴν τῷ Κυρίῳ καὶ ἀπό τασσομένην τῷ γάμῳ· ὁ δὲ παρὼν κανὼν ἔλαττο: τὸν χρόνον διὰ τὴν Ἐκκλησίαν χάριτι θείᾳ κρατ παιοτέραν ὁρᾷν, καὶ ἐπὶ τα πρόσω βαίνουσαν καὶ προκόπτουσαν. Canon quidem 18, magni Basilii ultra 16 vel etiam 17 annos esse debere dicit eam, quæ Domino sese offert, et mundo renuntiat. Hic vero canon tempus illud diminuit, propterea quod Ecclesiam Dei gratia magis confirmatam cerneret, alque ulterius progredientem et proficientem. Marmenop. Εpit. can. sec. 4, ut. 1.

€55 ΓΕ.Ο si monachus esse elegerit, non rejicit: sed eum ad πέμπεται· πλὴν οὐκ ἄλλως τοῦτον εἰς τὸν μοναδικὸν vitam monasticam non aliter recipiendum decernit, quam si ab episcopo probatus fuerit. Adjicit autem se hæc statuere, quoniam Ecclesia Dei gratia ad anteriora procedat, et ad divinorum mandatorum observationem firmior ac validior evadat. Usus est autem ad eorum confirmationem etiam iis quæ de diaconissis in quarta synodo dicta sunt, dicens: Quod cum sanctus Paulus decreverit, quæ sexaginta sunt annorum, viduas in diaconissarum ordinem posse referri, Patres virginem quadraginta annos natam diaconissam ordinari censuerunt: ut ex eo colligatur, Patres nihil absurdum decrevisse, qui imperfectos toudendi tempus ab decimo octavo añno ad decimum redegerint. Est autem magna iis agenda gratia, quod non quemcunque decem annos natum, nulla diligentiori perscrutatione facta, tonderi permiserint: sed hoc episcopi prudentiæ ac judicio reliquerint. Fortasse enim ejus examinatio, hunc quidem, qui decimum annum excesserit, ad tonsurain admittet: illum vero repellet. Atque hæc quidem sunt, quæ in canone continentur. Tu autem lege 6 Novellam imperatoris domui Leonis Philosephi, quæ continet illum quidem, qui decimum sextum annum complevit vel decimum septimum absque ullo impedimento posse tonderi, ut vult magnus Basilius, atque etiam testari: eum autem, qui anno ætatis suæ decimo monachus esse voluerit, posse quidem libere hoc facere, ex sententia hujus canonis, de bonis autem, que habet, testa mentum facere non posse, sed exspectare, donec decimum quintum annum attigerit. Interea autem si mortuus fuerit, ejus quidem servi manumittentur, reliquæ autem facultates bifariam dividentur; et duas quidem partes accipiet monasterium, tertia vero pars cognatis dabitur. Quod si defuncto non fuerint cognati, tertia quoque pars monasterio accrescel. 205 ZONAR. Puellas ad virginitatis professionem nonnisi sexdecim aut septemdecim annis majores, Basilius magnus decimo octavo canone admitti jubet: si quæ vero ante id tempus promissiones intercesserint, non magis illis quam puerorum vocibus auscultandum arbitratur. Hic autem canon, qui decem modo annos natus sit, ad monasticæ discipliη βίον παραδέχεσθαι διορίζεται εἰ μὴ κατὰ δοκιμασίαν τοῦ ἐπισκόπου. Προστίθησι δὲ ταῦτα νομοθετεῖν,διὰ τὸ τὴν Ἐκκλησίαν χάριτι Θεοῦ ἐπὶ τὰ πρόσω προβαίνειν, καὶ παγιωτέραν γενέσθαι τὴν τῶν θείων ἐντολῶν συντήρησιν. Εχρήσατο δὲ εἰς ἐπιστηριγμέν τούτων καὶ τοῖς περὶ διακονισσῶν εἰρημένοις ἐν τῇ τετάρτῃ συνόδῳ, εἰπὼν ὅτι Τοῦ θείου Παύλου διατα ξαμένου τὰς ἑξήκοντα ἐτῶν οὖσας χήρας τῷ τῶν διακονισσῶν καταλέγεσθαι τάγματι, οἱ Πατέρες την παρθένον τὴν τεσσαρακονταετή χειροτονεῖσθαι διακόνισσαν ὥρισαν· ὡς ἐντεῦθεν συνάγεσθαι μηδέν τι τοὺς Πατέρας διορίσασθαι ἄτοπον, ὑποβιβάσαντας τὸν χρόνον τῆς ἀποκάρσεως τῶν ἀτελῶν καὶ ἀπὸ τη εἰς ι' αὐτὸν περιστήσαντας. Εὐχαριστίας δὲ ἄξιοι μεγάλης εἰσὶν, ὅτι οὐκ ἐξεχώρησαν παντὶ δεκαετεῖ ἀπολυπραγμονήτως ἀποκείρεσθαι, ἀλλὰ ἐπὶ τῇ διακρίσει τοῦ ἐπισκόπου τὰ περὶ τούτου ἀνέθεντο. Ἴσως γὰρ δοκιμασία αὐτοῦ, τόνδε μὲν ὑπεραναβάντα τὸν δεκαετῆ χρόνον εἰς ἀπόκαρσιν παραδέξεται· τόνδε δὲ ἀποπέμψεται. Καὶ τὰ μὲν τοῦ κανόνος ἐν τούτοις. Σὺ δὲ ἀνάγνωθι τὴν ἕκτην Νεαρὰν τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Φιλοσόφου, διαλαμβάνουσαν τὸν μὲν ἀνύσαντα χρόνον ις' ἢ ιζ' ἀπαρεμποδίστως ἀποκείρεσθαι, κατὰ τὸν μέγαν Βασίλειον καὶ διατίθε σθαι· τὸν δὲ βουλόμενον μονάσαι κατὰ τὸν τ' ἐνιαυ τὸν τῆς ἡλικίας αὐτοῦ, ἔχειν μὲν ἐπ᾽ ἀδείας τοῦτο ποιεῖν, κατὰ τὸν παρόντα κανόνα· διαθήκη» δὲ χάριν τῶν προσόντων αὐτῷ μὴ ποιεῖν, ἀλλὰ περιμέν νειν μέχρις ἂν τοῦ πεντεκαιδεκάτου χρόνου ἅψηται. Ἐν τῷ μέσῳ δὲ εἰ τελευτήσει, οἱ μὲν οἰκέται αὐτοῦ ἐλευθερωθήσονται, ἡ δὲ λοιπὴ τούτου περιουσία διαι μεθήσεται διχῆ, καὶ τὸ μὲν δίμοιρον τὸ μοναστήριον λήψεται, τὸ δὲ τρίτον τοῖς συγγενέσι τούτου δοθήσεται. Μὴ ὄντων δὲ συγγενῶν τῷ τελευτήσαντι, καὶ τὸ τρίτον εἰς τὸ μοναστήριον προχωρήσει. ΖΩΝΑΡ. Ὁ μὲν μέγας Βασίλειος ἐν τῷ ἐκτω καιδεκάτῳ αὐτοῦ κανόνι μετὰ τὰ ἐξκαίδεκα ἢ καὶ ἑπτακαίδεκα έτη τὰς τῶν παρθένων ὁμολογίας ἐγκρίνεσθαι διατάττεται τὰς δὲ πρὸ τῆς ἡλικίας ταύτης συγκαταθέσεις παιδικὰς ἡγεῖται φωνάς. "Ο δὲ τῆς συνόδου ταύτης κανὼν δεκαετή φησὶν εἶνα δεῖν τὴν μοναχικὸν ζυγὸν ὑπερχόμενον. Καὶ μέμνηται μὲν τοῦ κανόνος του μεγάλου Βασιλείου, λέγει δὲ οἰκονομεῖν τοῦτο, ὡς τῆς Ἐκκλησίας κραταιτί ρας γινομένης, καὶ τῆς πίστεως ἐπὶ πλέον στηρίζο μένης, καὶ τῶν 'πιστῶν πρὸς τήρησιν τῶν θείων ἐντολῶν μᾶλλον ἐδρατουμένων. Κέχρηται δὲ εἰς παράδειγμα καὶ τῷ περὶ τῶν διακονισσῶν κανόνι τῆς τετάρτης συνόδου, λέγων ὅτι τοῦ θείου Παύλου ἑξήκοντα ἐτῶν τὰς χήρας καταλέγεσθαι διαταξαμέ νου, οἱ Πατέρες τὴν παρθένον τεσσαράκοντα ἐτῶν οὖσαν χειροτονεῖσθαι διάκονον ώρισαν διὰ τὴν Guill. Beveregii nota. næ exercitationes ac munia admittendum esse decernit. Et canouis quidem a Basilio editi meminit, sed quoniam hoc tempore et Ecclesiæ aliquid roboris, et fidei plus omnino firmitatis accesserit, siutque fidelium animi ad capessenda divinæ legis imperia paratiores, hoc dispensasse dicit. Simileque exemplum ex quarta syirodo de diaconissis profert, dicens: Cum viduam sexaginta annis natam eligi divus Paulus statuisset, eamdem prorsus rationem secuti Patres, quod aucta fidei constantia, altiores divini Μετὰ τὸν ι ἐνιαυτόν. Μs. Amerbachianus legit μετὰ τὸν πέντε καὶ δεκατὸν ἐνιαυτόν. Cum autem hie de præsenti canone agatur, juxta quem ' quispiam post decimum ætatis annum monachus Heri potest, nostra et communis lectio retinenda est.

IN CAN. XLI CONC. IN TRULLO αὐτὴν πάντως αἰτίαν, ὡς τῆς πίστεως βεβαιοτέρας quoque obsequii amor in humanis pectoribus radiγενομένης, καὶ τῶν ἀνθρώπων προθυμοτέρων πρὸς τὴν τῶν ἐντολῶν φυλακήν· πλὴν καὶ τὸ περὶ τοῦ χρόνου τῷ τῆς χώρας ἐπισκόπῳ ἀνατίθησιν· ἵνα ἐκεῖνος σκοπῇ ἐφ' ἑκάστῳ τῶν τὸν μονήρη βίον αἱρουμένων, εἰ δέον αὐξηθῆναι αὐτῷ τὸν χρόνον, ἢ καὶ δεκαετῆ δεχθῆναι. ΑΡΙΣΤ. • Ο μονάζων μονάσει δεκαετής. Εἰ γὰρ • καὶ ὁ θεῖος Βασίλειος τὴν ἀποκειρομένην τὸν • ἑπτακαιδέκατον ἀνύειν χρόνον ἀπέφηνεν· ἀλλ᾽ · ἐπεὶ, τοῦ ἀποστόλου ἐξηκονταέτη οὖσαν τὴν ἐν • Εκκλησίᾳ χήραν ἐγγυῶντος, οἱ Πατέρες τὴν • διακόνισσαν ἔφησαν τεσσαρακονταέτην γίνει • σθαι, κραταιοτέρας τῆς Ἐκκλησίας γενομένης" · καὶ ἡμεῖς ὀξυτέραν τὴν σφραγίδα τῷ μονάζοντι • σημαινόμεθα. ῾Ο μὲν ὀκτωκαιδέκατος κανὼν τοῦ μεγάλου Βασ σιλείου ὑπὲρ τὰ δεκαὶξ ἢ καὶ δεκαεπτὰ ἔτη λέγει ὀφείλειν εἶναι τὴν προσάγουσαν ἑαυτὴν τῷ Κυρίῳ, καὶ ἀποτασσομένην. τῷ γάμῳ· ἵνα αἱ ὑποσχέσεις αὐτῆς βέβαιαι ὦσι, καὶ ἀθετοῦσα ταύτας ἀπαραιτή τως κολάζηται. Τὰς γὰρ παιδικὰς φωνὰς οὐ προσήνει, φησί, κυρίας ἐπὶ τῶν τοιούτων ἡγεῖσθαι. Ο δὲ παρὼν κανὼν τὸν μὴ ἧττονα τῶν δέκα ἐτῶν μονάσαι θέλοντα παραδέχεται, ἀνατιθεὶς τὴν ἐπὶ τῷ χρόνῳ δοκιμασίαν εἰς τὴν κρίσιν τοῦ ἡγουμένου, εἴπερ ἡγεῖται λυσιτελέστερον αὐξηθῆναι αὐτὸν πρὸς τὴν ἐν τῷ μονήρει βίῳ διαγωγὴν καὶ κατάστασιν. Ἐλαττοῖ δὲ τὸν χρόνον τὸν ὁρισθέντα παρὰ τοῦ μεγάλου Βασιλείου, διὰ τὸ τὴν Ἐκκλησίαν χάριτι θείᾳ κραταιοτέραν ὁρᾶν, καὶ ἐπὶ τὰ πρόσω προβαίνουσαν και προκόπτουσαν, καὶ τοὺς πιστοὺς πρὸς τὴν τῶν θείων ἐντολῶν τήρησιν ἀσφαλεστέρους καὶ παγιωτέρους δείκνυσθαι. Καὶ γὰρ διὰ τὸν αὐτὸν λόγον, ὅτι πρὸς τὸ κρεῖττον ἡ Ἐκκλησία προέκοψεν, ἠλάττωσαν οἱ ἱεροί κανόνες καὶ τὸν χρόνον τῆς διακονίσσης, καὶ τεσσαράκοντα ἐτῶν χειροτονεῖσθαι ταύτην παραδεδώκασιν· εἰ καὶ ὁ ᾿Απόστολος ἑξήκοντα ἐτῶν τὴν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ μέλλουσαν καταλεγῆναι χήραν προστάττει. ΚΑΝΩΝ ΜΑ'. • Τοὺς ἐν πόλεσιν ἢ χωρίοις ἐν ἐγκλείστραις βου • λομένους ἀναχωρεῖν, καὶ ἑαυτοῖς καταμόνας ι προσέχειν, πρότερον ἐν μοναστηρίῳ εἰσιέναι • δεῖ, καὶ τὴν ἀναχωρητικήν παιδοτριβεῖσθαι ο διαγωγήν, καὶ ἐπὶ τριετή χρόνον τῷ τῆς μονῆς • ἐξάρχοντι ἐν φόβῳ Θεοῦ ὑποτάττεσθαι, καὶ τὴν • κατὰ πάντα, ὡς προσήκει, ὑπακοὴν ἐκπληροῦν · καὶ οὕτως ὁμολογοῦντας περὶ τῆς ἐν τῷ τοιού- * τῷ βίῳ προαιρέσεως, καὶ ὡς ἐξ ὅλης καρδίας · ἑκουσίως τοῦτον ἀσπάζονται, ὑπὸ τοῦ κατὰ τὸν • τόπον δοκιμάζεσθαι προέδρου· εἶθ' οὕτως ἐφ' . ἕτερον ἐνιαυτὸν ἔξωθεν προσκαρτερεῖν τῆς • εγκλείστρας, ὡς ἂν ὁ σκοπὸς αὐτῶν πλειόνως • φανερωθῇ. Τηνικαῦτα γὰρ πληροφορίαν παρ • έξουσιν, ὡς οὐ κενὴν θηρώμενοι δόξαν, ἀλλὰ δι' • αὐτὸ τὸ ὄντως καλὸν τὴν ἡσυχίαν ταύτην διώ· • κουσι. Μετὰ δὲ τὴν τοσούτου χρόνου συμπλήces egisset, quadragenariam virginem in album diaconissarum referri licere decreverunt. In quo tamen rem totam, quod ad ætatem attinet, episcopi arbitrio permittit; ut quicunque se monasticæ vitæ studio teneri ostenderit, num exacto decennio illico admittendum, an ætatis progressum aliquem exspectandum putet, ipse dispiciat. ARIST. Monachus decem annos natus vitam mo- • nasticam aget. Etiainsi enim divus Basilius ⚫ detonsam septemdecim annos transigere cen- • suerit: at quoniam Apostolus viduam sexa- ‹ genariam Ecclesiæ desponsam tradit, Patres ● diaconissam quadragenariam ordinari dixe- ‹ runt, Ecclesia firmiori reddita; et nos quoque • citius monacho sigillum imponimus. › Decimus quidem octavus Basilii magni canon eam, que se Domino offert et matrimonio renuntiat, supra sexdecim vel etiam septemdecim esse annos debere dicit: ut promissa ejus firma fiant, eaque violans inexorabiles luat pœnas. Pueriles enim voces, inquit, in hisce ratas existimare non convenit. Al præsens canon eum, qui non minor est quam decem annos natus, et monachum agere cupit, admittit, de tempore examinationem praesulis judicio committens, an augeri tempus conducibilius existimet ad introductionem et constitutionem in vita monastica. Tempus autem a Basilio magno definitum minuit canon, quia Ecclesiam gratia divina potentioremesse, et ulterius procedere et provehi, et fideles ad divinorum mandatorum observationer firmiores et stabiliores videri deprehendissent Patres. Ob eamden enim rationem, quoniam, viz. ad melius pro cedit Ecclesia, sacri canones et diaconissæ tempus imminunut, eamque cum quadraginta sit annorum ordinari statuunt; etiamsi Apostolus ipse viduam quæ in Ecclesia est eligenda sexaginta esse annorum jubet. 206 CANON XLI. ‹ Eos, qui in urbibus vel vicis in clansuris volunt ‹ secedere, et sibi ipsis separatim seu in solitu- ‹ dine mentem adhibere, prius quidem in mo< ↑ nasterium ingredi oportet, et anachoreticam ‹ vivendi rationem exercere, et spatio triennii ‹ ei, qui mansioni præest, in Dei timore parere, cet obedientiam in omnibus, ut æquum est, ‹ implere; et ita de ejus vitæ eligendæ instituto • profitentes, et quod eam ex toto corde sua ‹ sponte amplectuntur, ab ejus loci præsule • examinari: deinde sic alio anno extra clausu- ‹ ram fortiter se gerere, ut scopus evrum evadat • manifestier. Tunc enim plene atque perfecte ‹ significabunt, quod non 'inanem gloriam ca- • plantes, sed propter ipsum revera pu chrum 4 ac honestum, hanc solitudinem persequuntur. ● Post tanti autem temporis complementum, si

«ρωσιν, εἰ τῇ αὐτῇ προαιρέσει ἐμμένοιεν, ἐγ • κλεισθῆναι αὐτοὺς, καὶ μηκέτι τούτοις ἐξεῖναι, • ὅτε βούλονται, τῆς τοιαύτης καταμονῆς ἀφίστα- • σθαι ἐκτὸς, εἰ μὴ διὰ κοινὴν λυσιτέλεια · ἑτέραν ἀνάγκην πρὸς θάνατον αὐτοὺς βι. • μένην πρὸς τοῦτο ἔλκοιντο, καὶ οὕτω μετ' εν «γίας τοῦ κατὰ τὸν τόπον ἐπισκόπου. Τῶν δὲ • εἰρημένων προφάσεων δίχα εγχειροῦντας ἐκ • τῶν καταγωγίων αὐτῶν ἐξιέναι, πρωτοτύπως μὲν · ἄκοντας αὐτοὺς καθειργνύειν ἐν τῇ εἰρημένῃ • Εγκλείστρα, έπειτα δὲ νηστείαις καὶ ἑτέραις • in endem eligendæ vitæ instituto permaneant, i includi ipsos, et eis non amplius licere, quando i etiani voluerint, ex tali mansione egredi, nisi • propter communem utilitatem, vel aliam ne- ‹ cessitatem ad mortem urgentem, ad id trahantur, et ita cum benedictione loci illius • episcopi. Qui autem sine his jam dictis causis • ex suis habitaculis exire aggrediuntur, primno: • quidem vel invitos dicta clausura coerceri, ‹ deinde jejuniis et aliis amictionibus ipsos • curare, scientes, quemadmodum scriptum est, • quod Nemo, qui manum aratro immisit, et • retro conversus est, est aplus regno coelo- • ΓΙΑ ο σκληραγωγίας αὐτοὺς θεραπεύει», εκδότης, • κατὰ τὸ γεγραμμένον, ὡς «Οὐδεὶς βαλὼν τὴν • χεῖρα αὐτοῦ ἐπ' ἄροτρον, καὶ στραφεὶς εἰς τὰ • ὀπίσω, εὔθετός ἐστιν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν • οὐρανῶν.» ΒΑΛΣ. Μέγα τι καὶ τολμηρὸν καταμόνας ήσυχά σαι τινὰ, καὶ ἐν βραχυτάτῳ οἰκίσκῳ ἐγκλεῖσαι ἐσυτὸν ὡς τεθνεῶτα παρ' ὅλον τὸν τῆς οἰκείας ζωῆς χρόνον. Καὶ διὰ τοῦτο νενομοθέτηται παρὰ τῶν Πατέρων μὴ ἀπολυπραγμονήτως ἐγκλείεσθαί τινα όπουδήποτε ἀλλὰ τὸν βουλόμενον τοῦτο ποιῆσαι πρότερον ἐπὶ τριετίᾳ παρὰ καθηγουμένῳ ὑποτάτο τεσθαι· καὶ διδόναι πληροφορίαν ἐκ τῶν προτέρων τῆς εἰς τὸ μέλλον διαγωγῆς αὐτοῦ μετὰ δοκιμασίας τοῦ ἱ κατὰ χώραν ἐπισκόπου. Εἶτα προσκαρτερεῖν ἔξωθεν τῆς ἐγκλείστρας καὶ ἐφ᾿ ἕτερον ἐνιαυτόν. Καὶ εἰ μηδὲ οὕτως ἀναφανῇ ὁ τὸ ἐγκλεῖσθαι ζητῶν διὰ φαῦλον τρόπον τοῦτο ποιῶν, ἀλλὰ δι᾿ αὐτὸ τὸ καλὸν καὶ δι᾿ ἔφεσιν ψυχικῆς σωτηρίας, ἐγκλείεσθαι τοῦτον διὰ τοῦ ἐπισκόπου, ἐφ' ᾧ μηκέτι ἐξελθεῖν τῆς ἐγκλείστρας ἐκτὸς, εἰ μὴ διὰ κοινὴν λυσιτέλειαν ἢ διὰ κίνδυνον θανάτου· καὶ ταύτην δὲ τὴν ἐξέλευσιν μὴ ἄλλως γίνεσθαι εἰ μὴ μετὰ προτροπῆς ἐπισ σκοπικῆς. Εἰ δὲ ἄλλως, καὶ μὴ διὰ τὰς εἰρημένας αἰτίας ἐξέλθῃ, πρῶτον μὲν καὶ ἄκοντα ἐγκλείεσθαι Ενθα καὶ πρότερον ἦν· εἶτα καὶ δι᾽ ἐπιτιμίων τὸ γεγονὸς παρὰ τούτου ολίσθημα θεραπεύειν. 'Ανέν δεκτος γὰρ, φασὶν, ἐστὶ τῷ Θεῷ ὁ ἐπαγγειλάμενός τι ἀγαθὸν καὶ σωτηριώδες ποιῆσαι, καὶ τῶν οἰκείων υποσχέσεων όπισθεν ἐκ μεταμελείας γεγονώς. Ση μείωσαι οὖν τὴν τετραετίαν δοκιμασίαν τοῦ μέλλον τος ἐγκλεισθῆναι· εἰς τὰς ἔξω γὰρ χώρας απ' ἔπος ἅμ' ἔργον ἐγκλείεται ὁ βουλόμενος δίχα ἐπισκοπικῆς ἐπιτροπῆς καὶ τῶν συνήθων ψαλτῳδημάτ των. Ωσαύτως σημείωσαι ὅτι χωρὶς ἐπισκοπικῆς ἐπιτροπῆς οὐκ ἔξεστιν ἐγκλείστῳ ἐξιέναι ἀπὸ τοῦ ἐγκλειστηρίου, κἂν εὐλογωτάτη ἐστὶν αἰτία, παρά καλοῦσα τὴν τούτου ἐξέλευσιν. Τοὺς δὲ μὴ οὕτως ἐξερχομένους, καὶ ἄκοντας ἐγκλείεσθαι πάλιν παρά τοῦ ἐπισκόπου. Καὶ ὁ μὲν κανὼν ταῦτα διορίζεται, Τὸ δὲ α' κεφ. τῆς ρλγ' Νεαρᾶς τῆς κειμένης ἐν βιβλίῳ τῶν Βασιλικῶν δ', κεφ. ιδ', φησὶ ταῦτα· Θεσπίζομεν μηδένα παντελῶς ἰδίαν ἔχειν οίκησιν, μηδὲ τὸ καλούμενον κελλίον, εἰ μή τις βούλοιπό μόνος ὢν καὶ ἑνὶ τυχὸν ἢ δύο χρώμενος ὑπουργούς κατὰ τὸν ἐν θεωρία τε καὶ ἡσυχία διατην βίον· ἀλλ' BALS. Magna quædam res est, et inceptum välde andax, separatim et in solitudine quiescere ac silentium agere, seipsumqne in exigua domuncula, tanquam toto vitæ suæ tempore mortuum, inclu dere. Et propterea a Patribus constitutum est, ne quispiam ubilibet et quomodocunque absque diligenti investigatione includatur: sed ut is quidem, qui hoc facere voluerit, prius triennio, ei 'qui monasterio praest subjectum et morigerum se praebeat, et ex prioribus plene declaret, quænam futura sit in pošterum ejus vitæ ratio, cum probatione ac examihalione regionis illius episcopi. Deindle extra chusuram uno adline anno se fortiter gerat. Quod si ne sie quidem visus fuerit, is qui includi petit, propter mores improbos hoc facere, sed propter ipsum honestum et animæ salutis desiderium, is ab episcopo includatur, ut ex clausura amplius non exeat; præterquain propter communem utilitatem, vel propter mortis periculum: adhæc, ut nec is aliter sit exiturus, quam cum episcopali permissione. Si autem aliter, et non propter dictas causas èxierit, primum quidem vel invitus includatur, ubi prius erat: deinde et commissum ab eo delictum supplicio curetur. Neque enim is est, inquiunt, a Do recipiendus, qui se bouum aliquod et salutare facturum professus, suorum postea promissorun pœnitentiam agit. Nota ergo ejus, qui est includendus, quatuor annorum probationem. In externis enim regionibus e vestigio includitur qui vult includi, absque episcopali permissione et consuetis can - ticis. Nota similiter, quod sine episcopali perinis sione non licet ei, qui inclusus est, ex clausura sua egredi, etiamsi sit causa justissima, quæ ei exeundum esse suadeat. Eos áutem, qui non sic egrediuntur, etiam invitos ab episcopo rursus includi. Et hec quidem decernit canon. Primum autem caput 133 Novellæ, quæ sita est in libro 1v. Basilic. capil» 14, haec dicit: Statuimus neminem omnino propriam habere habitationem, neque eam quæ dicitur cellula, nisi sì quis velit solus, et uno vel duobus fortasse utems administris, vitam in contempla2 Luc: 15, 62:

IN CAN. XLI CONC. IN TRULLO. ὅλως ὄντων πλειόνων ἀνδρῶν, μίαν εἶναι καὶ τὴν tione et silentio transigere: sed si plures omito αὐτὴν συνέλευσιν, καὶ εὐχομένων, καὶ τὰ τῆς φύσεως Έργα πραττόντων, ὁπόσα ἄμεμπτά τε καὶ ἀδιάβλητα καθέστηκε· καὶ κοινῇ μὲν, ὡς εἴρηται, σιτεῖσθαι, κοινῇ δὲ καθεύδειν, καὶ εἰ μὲν τοσοῦτον εἴη τὸ πλῆ θος, ὅσον εἰς ἕνα οἶχον χωρεῖσθαι, ἐπεί τοί γε τυχόν δύο ἢ τρεῖς οἴκους εἶναι τοὺς δεχομένου; αὐτοὺς μηδένα μέντοι παντελῶς ἴδιον ἔχειν μηδέν, ἀλλ' ἐν κοινῷ ζην νύκτωρ τε και μεθ' ἡμέραν, ἵνα απ νύχτες αὐτοῖς τὴν αὐτὴν ταῖς ἡμέραις ἔχοιεν πα ρατήρησιν· οὐ γὰρ καθεύδουσιν ἅπαντες ἀεὶ, ἀλλὰ πρόδηλον ὡς οἱ μὲν ἐν τῷ καθεύδειν εἰσὶν, οἱ δὲ ἐγρηγόρασ:· καὶ πάντως ἔσονταί τινες τοὺς και θεύδοντας εποπτεύοντες. Εἰ δέ τινα οἰκήματά ἐστιν ἐν οἰῳδήποτε μοναστηρίῳ τῶν ὑπὸ τὸν οἰκουμενικών πατριάρχην ταύτης τῆς μεγαλοπόλεως, ἢ τῶν ὑπὸ τὴν σὴν ὄντων ἁγιωσύνην, εἴτε ἐπὶ τῆς αὐτῆς περι οικίδος, εἴτε παρ' ἡμῶν αὐτῶν ᾠκοδομημένων, ἢ παρ' ἑτέρων ταῦτα πάντα καθαιρήσεις τρόποις ἅπασιν, ἀνοίξεις τε αὐτοῖς τὴν ἀλλήλων θέαν, καὶ δύονται πάντα τὰ παρ' ἀλλήλων πραττόμενα. Τί γὰρ δὴ καὶ εὐλαβηθήσονται τοῦτο πράττειν, ἅπαξ ἑαυτοὺς ἀναθέντες τῷ Θεῷ, καὶ ἀπειπόντες πρὸς πᾶσαν δημώδη δίαιταν; Καὶ τοῦτο μὲν ταύτῃ κρατεῖν νῦν τε καὶ εἰς τὴν ἑξῆς ἅπαντα χρόνον βουλόμεθα, οὐδενὸς, ὡς εἴρηται, ἔχοντος οίκησιν ἰδίαν, ἀλλὰ συναθροιζομένων ἁπάντων καὶ θεωμέ νων τὰ παρ' ἀλλήλων πραττόμενα. Πρόδηλον γὰρ ὅτι τὰ τοιαῦτα σπεύδουσιν αὐτὰ καθεστάναι, οἷα παντελῶς ἀνεπίληπτα μένει. Εἰ δέ τις ὀφθείη τοσού τον ἀναιδής, ὥστε τολμῶν ἐπιχειρεῖν παραβαίνειν τ: τῶν νενομοθετημένων, ὁ τῆς μονῆς ἡγούμενος ταῦτα ἐξεταζέτω. Βουλόμεθα γὰρ τὴν νῦν σφοδροτέ ραν γενέσθαι παρατήρησιν. Λέγουσιν οὖν τινες ἐναντιοῦσθαι τῷ κανόνι τὴν Νεαμάν. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ, τὸν μὲν κανόνα διὰ τὴν ἐγκλείστραν ἐκφωνηθῆναι, τὴν δὲ Νεαρὰν διὰ τοὺς ἔχοντας κελλία εἰς κοινόβια μοναστηρίων. Καὶ ἔστι μεγάλη διαφορὰ ἀμφοτέρων τῶν νομοθεσιῶν. Καὶ κατὰ τοῦτο οὐδὲ ἐναντιοῦνται τὰ ὁροθετηθέντα. Σήμερον δὲ εἰς μὲν τὰ γυναικεία μοναστήρια ἐνεργοῦσι τὰ τῆς Νεαρᾶς· εἰς δὲ τὰ ἀνδρῷα οὐδαμοῦ. ! sint viri, unam esse eandemque congressionem, ef orantium, et natura opera facientium, 207 quiec que a vituperatione ac reprehensione alieira sunt, et communiter quidem; ut dictum est, comesse, communiter autem dormire, et si sit tanta multitudo, quantam una domus comprehendat, etsi duæ sunt fortasse vel tres domus quæ eos suscipiunt, nullus tanien quidquam omnino proprium habeat, sed in communi noctu et diu vival, ut noctes eamdem illis habeant observationem, quamn dies. Non enim omnes semper dormiunt, sed clarum est, quod alii quidem dormiunt, alii vero vigilant: et érunt semper aliqui, qui dormientes observent. Si sint autem aliqua domicilia in quovis monasterio eoruin, quæ sunt sub universali patriarcha hujus magna civitatis, vel quæ sunt sub tua sanctitate, seu in endem circumcirca incolatu, sive quæ sunt a nobis ædificata sive ab aliis: ea omnia omnino dirues, et eis aperies sui invicem spectaculum, et videbunt omnia quæ a se invicem fiunt. Cur enim hoc facere cavebunt, cum se Deo semel dicarint, et omnem popularem vivendi rationem valere jusserint? Es hoc quidem servari volo, et nunc et in oinne deinreps tempus, nullo, ut dictum est, habente propriam habitationem, sed congregatis omnibus et ea quæ a se invicem fiunt spectamibus. Clarum est enim, quod ea studebunt esse ejusmodi, ut ab omni penitus reprehensione aliena maneant. Si quis autem usqueadeo impudens visus fuerit, ut eorum, quæ lege canta sunt, transgredi aliquid conari audeat, qui illi præest mansioni hoc examinet. Volumus enim nunc acriorem fieri observationem. Dicunt itaque nonnulli Novellam canoni adversari. Mihi autem videtur quidem canon loqui de anachoretarum inclusionibus, Novella autem esse edita propter eos, qui în monasteriorum canobiis habent cellas. Et est magna utraruinque legum differentia: et ideo, hac rationė non repugnant quæ iis constituta sunt. Hodie autem. in mulierum quidem nionasteriis locum habent quæ Novella cauta sunt; in virorum autem minime. ZONAR. Qui se ex communi vitæ consuetudine adanachoreticum institutum subito transferunt, cellulæ ΖΩΝΑΡ. Σφαλερὸν ἡγήσαντο οἱ θεῖοι Πατέρες τὸ ἐκ κοσμικῆς διαγωγής τινας εἰς ἀναχωρητικὸν καθίστασθαι βίον, καὶ ἑαυτοὺς ἐγκλείειν βραχέσιν que angustiis inclusi facti sibi duces vivendi, deοικίσκοις, καὶ αὐτοὺς ἑαυτοῖς εἶναι καθηγητάς. Διδ τους βουλομένους τοιοῦτόν τι πρότερον εἰς ἀσκητής ριον εἰσιέναι κελεύουσι, καὶ ἐπὶ τριετίαν ἐν ὑποταγῇ γίνεσθαι, οὕτω τε παιδοτριβεῖσθαι τὴν ἀναχωρητικήν διαγωγήν, καὶ δουλεύσαντας ἐν ὑπακο ὁμολογεῖν ὅτι ὁλοψύχως αἱροῦνται τὴν ἀναχώρησιν καὶ παρὰ τοῦ κατὰ χώραν ἀρχιερέως αὐτοὺς δοκιμάζεσθαι, καὶ πάλιν ἐπὶ ἐνιαυτὸν ἕτερον προσμένειν τῆς ἐγκλείστρας ἐκτὸς, ἵνα μᾶλλον τὸ ἀμετάθετον φανείη τῆς γνώμης αὐτῶν, οὕτω τε πληροφορήσαν τες ὡς οὐ δόξης ἔρωτι ἀνθρωπίνης, ἀλλὰ δι' ἀρετῆς ἐργασίαν τὴν ἡσυχίαν ζητοῦσιν, ἐγκλεισθήσονται, οὐκέτι ἐξελευσάμενοι τοῦ οἰκίσκου, εἰ μή που βιασθεῖεν ὑπ' ἀνάγκης τινὸς ὁρώσης ἢ πρὸς κοινὴν gunt, periculoso se negotio haud dubie committere divini Patres existimavere. Quos igitur aliquid ejusmodi animo agitare contingat, asceterium prius ingreti, ibique se tribus annis majorum imperiis ob. sequentes præbere jubent, ut co pacto anachoretica disciplinæ præceptis imbuti, ne in exercitatione parendi multum diuque versati, remotum illud ab hominum societate vitæ genus ex animo se amplecti velle demonstrent. Tum mentem corum ipse quoque loci antistes exploret, uniusque anni præterca spatium, probandæ magis constantiæ, extra cella septa exigal.llinc ubi se non laudis humanae studio, sed virtutis exercenda desiderio solitudinem adamasse fidem fecerint, ita demum includi volunt,

ut omnem sibi penitus ex statiuncula sua amplius ὠφέλειαν ἴσως τῆς χώρας ἐν ᾗ διάγουσιν, ἢ διὰ κίνδυνον ἴσως θάνατον ἀπειλοῦντα. Καὶ οὕτως δὲ μετά γνώμης καὶ εὐλογίας τοῦ ἐπισκόπου ἐξελεύσονται. Εἰ δὲ ἄλλως καὶ μὴ διὰ τὰς εἰρημένας αἰτίας ἐξέλθωσι, πρῶτον μὲν καὶ ἄχοντας αὐτοὺς ἐγκλείε σθαι ἔνθα καὶ πρότερον οἱ Πατέρες ὥρισαν· εἶτα καὶ ἐπιτιμίοις αὐτοὺς ὑποβάλλεσθαι ἵνα νηστείαις καὶ σκληραγωγίαις ἑαυτοὺς θεραπεύσωσιν, ἤγουν τὸ τῆς ἑαυτῶν γνώμης εὐμετάβολον. ogrediendi potestatem ereptam esse intelligant: Nisi si forte necessaria causa, vel aliquid in publica totius regionis, ubi degunt, commoda futurnau procurandi, vel periculum, et quo mors fortasse impendeat, declinandi, exire compellat. Et sic porro, episcopo annuente, ipsisque benelicente, egredientur. Qui vero nulla ejusmodi causa intercedente egressi fuerint, primo vel invitos ad suas clausuras rejici, deinde pœnis quoque in eos animadverti Patres jubent: ut jejuniis severioreque disciplinæ ratione exerciti, ea veluti medicina, animum levitatis inconstantiæque morbis liberare pitantur. 208 ARIST., Qui clausurain ingressurus est, trien • nium in monasterio prius agat, et priusquam • includatur alium annum transigat, et sic in- • grediatur. Et ne egrediatur, nisi mors aut com- ‹ munis utilitas cogat. › Eum qui clausuram ingredi et sibi soli attendere cupit, oportet primo in monasterium secedere, et per triennii spatium ei, qui mansioni præcest, in Dei timore subjici; et sic a loci illius episcopo propositum ejus examinari, an sua sponte et ex soto animo talem vitam ainplectatur. Et si adhuc confiteatur eodem modo se eam desiderare, alio etiam anno extra clanstrum patienter maneat, ut planius demonstret se non ob vanam gloriam, sed ob ipsum bonum, solitudinem persequi; post tempus autem illud elapsum si in eadem sentenvia permanens inveniatur: tunc includatur, et amplius illine non exeat, nisi forte communis utilitas proponitur, aut alia necessitas mortem ei ninata: tunc enim cum episcopi, qui loco praest, benedictione egredietur. Sine dictis autem causis si egrediatur, primo quidem etiam invitus includetur, deinde autem jejuniis et aliis tractationibus duris subjicietur, et per eas pusillanimitatis suæ medelam inveniet, sciens, juxta quod scriptum est, quod Nemo, qui manum suam aratro immisit, et retro conversus est, aptus est coelorum regio se δεὶς βαλὼν τὴν χεῖραν αὐτοῦ ἐπ' ἄροτρον, καὶ στραφεὶς τῶν οὐρανῶν.» CANON XLII. Eos qui dicuntur eremitæ, qui quidem nigris • vestibus induti et capite comali urbes obeunt, et cum viris laicis ac mulieribus versantur, et • propriæ professioni faciunt injuriam, statui- • mus, si elegerint quidem longis comis reli ‹ quorum monachorum amictum suscipere, eos ‹ in monasterio constitui, et inter fratres referri. 86 Luc. IX, • ΑΡΙΣΤ. Ο έγκλεισθησόμενος, τριετίαν προδιά < γων ἐν τῷ μοναστηρίῳ, καὶ πρὸ τῆς ἐγκλεί • στρας ἕτερον ἐνιαυτὸν μετιών, οὕτως εἰσίτω· · καὶ μὴ ἐξίτω, εἰ μὴ βιάζοι θάνατος, ἢ πρὸς τὸ • κοινὸν λυσιτέλεια. ο Τὸν εἰς ἐγκλείστραν βουλόμενον εἰπιέναι, καὶ ἑαυτῷ μόνῳ προσέχειν, δεῖ πρότερον ἐν μοναστη ρίῳ εἰσελθεῖν, καὶ ἐπὶ τριετή χρόνον ὑποταγήναι τῷ τῆς μονῆς προεστῶτι ἐν φόβῳ Θεοῦ, καὶ οὕτως ὑπὸ τοῦ κατὰ χώραν ἐπισκόπου την προαίρεσιν αὐτ τοῦ δοκιμασθῆναι, εἰ ἑκουσίως καὶ ἐξ ὅλης τῆς καρ δίας τὸν τοιοῦτον βίον ἀσπάζηται. Καὶ εἰ ἐπιμένει ὁμολογῶν τοιουτοτρόπως ἐπιποθεῖν αὐτὸν, καὶ ἐφ' ἕτερον ἐνιαυτὸν προσκαρτερεῖν ἔξωθεν τῆς ἐγκλεί στρας, ὡς ἂν περισσοτέραν παρέξει πληροφορίαν, ὡς οὐ διὰ ματαίαν δόξαν τὴν ἡσυχίαν μεταδιώκει, ἀλλὰ δι' αὐτὸ τὸ καλόν· μετὰ δὲ τὴν τοῦ τοσούτου χρόνου παραδρομὴν εἰ ἐπὶ τῆς αὐτῆς εὑρίσκεται γνώμης ἱστάμενος, ἐγκλεῖσθαι αὐτὸν, καὶ μηκέτι ἐκεῖθεν ἐξέρχεσθαι, εἰ μή που κοινὴ ὠφέλεια πρόκειται, ἑτέρα ἀνάγκη, θάνατον ἐπαπειλοῦσα αὐτῷ· τηνι καῦτα γὰρ μετ' ευλογίας τοῦ κατὰ χώραν ἐπισκής που ἐξελεύσεται. "Ανευ δὲ τῶν εἰρημένων προφάσεων εἰ ἐξέλθῃ, πρῶτα μὲν ἄκων ἐγκλεισθήσεται, ἔπειτα δὲ νηστείαις καὶ ἑτέραις σκληραγωγίαις ὑποπέσῃ, καὶ δι' αὐτῶν τῆς μικροψυχίας αὐτοῦ θεραπείαν εὑρήσει, γινώσκων, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ὡς «Ού εἰς τὰ ὀπίσω, εὔθετός ἐστιν εἰς τὴν βασιλείαν ΚΑΝΩΝ ΜΒ. • Τοὺς λεγομένους ἐρημίτας, οἵτινες μελανειμο • νοῦντες καὶ τὰς κεφαλὰς κομῶντες περ • ριάγουσι τὰς πόλεις, μεταξὺ ἀνδρῶν λαϊκῶν • καὶ γυναικῶν ἀναστρεφόμενοι, καὶ τὸ οἰκεῖον • ἐπάγγελμα καθυβρίζοντες, ορίζομεν, εἰ μὲν αἱ · ροῦνται τὰς κόμα; ἀποκειράμενοι τὸ τῶν λοι 4 πῶν μοναχῶν ἀναδέξασθαι σχῆμα, τούτους ἐν Guill. Beveregii nota. μελανειμονοῦντες. Hac nimirum ratione cremitæ monasticum habitum simularunt. Nam monachi olim nigris vestibus induti fuerunt, unde Pachymeres, Dionysii Areopagitæ dicti paraphra 6 s, ait: Μοναχική τάξις μοναχῶς πολιτεύεται· τοῦτο γὰρ δηλοῖ καὶ τὸ ἀμφιεννύμενον μέλαν. Ideın Zosimus historicus indicat, ubi seditione adversus monachos nota omnes, quos assequi poterant, Digris vestibus indutos, interfectos fuisse tradidit. Τὴν μὲν ἐκκλησίαν ἐπλήρωσαν νεκρῶν, τοὺς δ' ἀπου δράντας διώξαντες κατεκέντησαν ἅπαντας ὅσοι φαιαῖς ἔτυχον ἐσθῆσι ἠμφιεσμένοι. Zosim. Hist. 1. v. Sic etiam S. Athanasius ad virginem Deo dicatam ait: Ο επενδύτης σου μέλας μὴ βεβαμένος ἐν βαφῇ, ἀλλ' αὐτοφυής, ἰδιόχρωος. Ailian. De virginit. tom. 1, p. 1050, ed. Paris. Vide et canonem 45 praesentis concilii, quo monalium μέλαν ἔνδύμα commemoratur.

GEO • Quod si hoc non elegerint, eos omnino ex ur- ‹ hibus expelli, et eremios habitare, ex quibus ‹ sibi etiam denominationes confinxere. › IN CAN. XLII CONC. IN TRULLO. • μοναστηρίῳ ἐγκαθίστασθαι, καὶ τοῖς ἀδελφοῖς • ἐγκαταλέγεσθαι εἰ δὲ μὴ τοῦτο προέ • λοιντο, παντάπασιν αὐτοὺς τῶν πόλεων ἀπε- • λαύνεσθαι, καὶ τὰς ἐρήμους οἰκεῖν, ἐξ ὧν καὶ • τὰς ἐπωνυμίας ἑαυτοῖς ἀνεπλάσαντο. ο ΒΑΛΣ. Πολλοὶ λαοπλάνοι τὰς πόλεις περιέρχονται μελανειμονοῦντες καὶ ἀκειροκόμαι, νηστείαν καὶ ἀλουσίαν ὑποκρινόμενοι, καὶ ἀπατῶντες τοὺς ἁπλουστέρους, καὶ τὸ μοναχικὸν ἐπάγγελμα καθυβρίζοντες. Καὶ οἱ μὲν ἐξ αὐτῶν μετὰ λαϊκῶν ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν συνδιάγοντες, καὶ τὰς τριόδους δαιμανιώδεσι διδάγμασι καταβομβοῦντες, εὔχονται δῆθεν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, καὶ μετάνοιαν κηρύσσουσιν· οἱ δὲ λέγουσι καθ' ὁρισμὸν Θεοῦ ἐξ ἐρή μου εἰς τὰς πόλεις ἐλθεῖν, ἐφ᾽ ᾧ προμηνῦσαί τινα μέλλοντα· καὶ ἀναιδῶς ἀγαθὰ τινα τοῖς ἁπλουστές ροις ἐπαγγέλλονται χάριν κέρδους καὶ ἐμπορίας. Τούτων οὖν ἡ σύνοδος αὕτη διορίζεται τὰς κόμας χείρεσθαι, καὶ ἐν μοναστηρίοις εἰσάγεσθαι, ὥστε τὸν μονήρη βίον διάγειν ἐν αὐτοῖς. Εἰ δ' οὐ βούλονται τοῦτο, ἐκδιώκειν αὐτοὺς ἐκ τῶν πόλεων, ὡς ἂν ἐν ἐρήμοις διάγωσι· καὶ ἦν ἑαυτοῖς ἀνεπλάσαντο διαγωγήν, οὐκ ἐξ ἀληθείας, ἀλλ᾽ ἀπὸ πλάνης καὶ τρόπου σκαιοῦ. Οὐδὲ γὰρ ᾤκησαν τὴν ἔρημον διὰ σωτηρίαν ψυχῆς, εἰ ταύτην πραγματικῶς ἐξ ἀνάγο της ἔχωσι, μή παραχωρούμενοι ἐν πόλεσι παραβάλλειν. ΖΩΝΑΡ. Παλαιὰ ἡ κακία, ἀεὶ ταύτην ταῖς τῶν ἀνθρώπων καρδίαις τοῦ ἀρχεκάκου ἐνσπείροντος. Ηταν γὰρ καὶ πάλαι τινὲς, οἳ μέλανα περιβλήματα – ἐνεδύοντο, καὶ τὰς κόμας οὐκ ἔχειρον, ἀλλ' εἴων εἰς βοστρύχους αὐτὰς καθισταμένας τοῖς στέρνοις αὐτῶν καὶ τοῖς ὤμοις περικεῖσθαι, καὶ οὕτω τὰς πόλεις περιέτρεχον, καὶ λαϊκοῖς ἀνδράσι συνῆσαν καὶ γυναιξί, τὸ μοναχικὸν ἐπάγγελμα καθυβρίζοντες. Τούτοις ἡ σύνοδος αὕτη προτάσσει τὰς κόμας κείρεσθαι, καὶ ἐν μοναστηρίοις εἰσάγεσθαι, ὥστε μου ναχοῖς συνοικεῖν τε καὶ συνασκεῖν· εἰ δ᾽ οὐ βούλονται τοῦτο, παντελῶς τῶν πόλεων ἀπελαύνεσθαι, ἵνα ἐν ἐρήμοις διάγωσιν, ἐξ ὧν τὴν ἐπωνυμίαν τὸ ἐρημία και καλεῖσθαι ἑαυτοῖς ἀνεπλάσαντο. Οὐ γὰρ ἐξ αὐτοῦ τοῦ πράγματος ἐσχήκασι τὴν ἐπωνυμίαν, ἀλλὰ ψευδῶς ταύτην ἑαυτοῖς ἐπωνόμασαν, καὶ πλάσμα αὐτοῖς τὸ σχῆμά τε καὶ τὸ ὄνομα. ΑΡΙΣΤ. 4 Μελανείμων καὶ ἀκερσεκόμης ερημία • της, εἰ μὴ κειρόμενος έγκαταλέγοιτο τῷ μόνα- • στηρίῳ, τῆς πόλεως ἀπελαυνέσθω.» Οἱ τὰς πόλεις περιτρέχοντες, ὡς δῆθεν ἐρημίται, καὶ τὰς κεφαλὰς κομῶντες, καὶ μελανειμονοῦντες, ἢ εἰς μοναστήριον εἰσερχέσθωσαν, τὰς τρίχας κειρόμενοι, καὶ τὸ σχῆμα τῶν λοιπῶν μοναχῶν ἀναδεχόμενοι· ἡ εἰ μὴ τοῦτο αἱροῦνται, τῶν πόλεων ἀπελαυνέσθωσαν, ἵνα μὴ τὸ οἰκεῖον ἐπάγγελμα καθ υβρίζωσι· καὶ τὰς ἐρημίας οἰκείτωσαν, ἐξ ὧν καὶ τὴν ἐπωνυμίαν ἐκτήσαντο. BALS. Complures populi seductores, urbes obeuntes, induuntur nigris vestibus, et sunt intonsis capillis, jejunium ac squalorem præ se ferentes, et simpliciores decipientes, ac monachalen professionem injuria aflicientes. Ac nonnulli quidem eorum, una cum viris laicis mulieribusque versantes, et in triviis damoniacis doctrinis circumstrepentes, pro populo utique precantur, et pœnitentiam prædicant. Alii vero dicunt se Dei jussu ex solitndine in civitates venisse, ut futura quædam prædicant: et simplicioribus bona quedam impudenter pollicentur, lucri et mercinionii gratia. Haec ergo Hæc synodus statuit, ut eis comæ tondéantur, et in monasteria introducantur, ut monasticam in eis vitaın agant. Sin autem hoc nolint, ut ex urbibus expellantur, quo in eremis eam vivendi rationem persequantur, quam sibi, non ex veritate, sed ex fallacia et morum improbitate, confinxere. Neque enim in eremo propter animæ salutem habitavissent, si hanc reipsa necessario tenuissent, ad urbes accedere non concessi. ZONAR. Antiquum hoc malum est, in hominum pectoribus ab ipso malorum omnium auctore et parente disseminatum. Olin quoque igitur non defuere, qui nigro amictu, comaque nequaquam detonsa, sed in cincinnos plexa et intorta, in pectus humerosque defluente, ita demum urbes pervolitarent, et cum laicis viris pariter ac feminis, non sine injuria monastic professionis ac instituti, assidue versarentur. Eos igitur homines detonsa eoma in monasteria deduci, ibique cum monachis degentes cadem vitæ munia obire: quod si hoc non volunt, omnino ex urbibus extrudi, ac in eremis, 209 unde eremitarum sibi falsum nomen asciverant, relegari synodus jubet. Nec enim nomen illud ex vero ductum, sed quod sibimet ipsi falso indiderant, cum habitu mendaci nomen quoque fictum habuere. ARIST. Eremita nigris vestibus indutus, et comas ‹ non detousus, nisi detonsus monasterio inclu- • datur, urbe expellatur.» Qui urbes percurrunt, ut scilicet eremitæ, ct capitum comam nutriunt, et nigris induuntur vestibus, vel monasterium ingrediantur, capillos de tonsi, et reliquorum monachorum habitum susci pientes, vel si hoc non elegerint, urbibus abigantur, ne professioni suæ injuriam faciant: et eremos inhabitent, e quibus et nomen sortiti sunt. Guill. Beveregii nota. Καὶ τοῖς ἀδελφοῖς ἐγκαταλέγεσθαι. Ιta quidem omnes legunt codices, præter Ainerbachiahum, qui legit ἐγκαταλέγεσθαι. Ut sensu sit unα fratribus includi, viz. in monasterio, de quo uis sermo habetur.

CANON XLIII. ‹ Licet Christiano vitam ascetiam eligere, et rerum ad vitam pertinentium deposita tempestate, ་ ' ‹ monasterium ingredi, atque instar monachi • tonderi, in quocunque delicto deprehensus • fuerit. Servator enini noster Deus inquit: ‹ Eum qui venit ad me non ejiciam foras ". ‹ Tanquam ergo monachali vitæ agendæ instituto ♦ in pœnitentia nobis vitam describente, ei, qui ad • illud sincere accedit, acquiescimus ac favemus; ‹ nec ulli ei mores impedimentum afferent, c quominus proprium scopum adimpleat. BALS. Ut est verisimile, prohibebantur quidam, qui touderi volebant, ad hoc inducti, vel propter suam vitæ turpitudinem sordesque ac contemptum, vel propter aliquod delictum. Dicit ergo canon, quod nullum peccatum prohibet Christianum vitani asceticam eligere, et per pœnitentiam Deum placare. Neque enim ullum est peccatum, quod Dei clementiam superet. Porro etiamn Servator noster dixit: c Eum qui venit, ad me non ejiciam foras. Et alii etiam canones dicunt Novatianorum esse,. corum qui accedunt pœnitentiam non suscipere, sl sinere eos qui offenderunt, si magnum sit aliquod delictum, profundo desperationis obrui. Patres autem id quod: se decretum est confirmantes, dicunt, quod sicut columna id, quod in ca describitur, exprimit, ita et monachica professio monachi pœnitentiam describit. Hoc autem intellige, quando tonsuram non inpedit atas imperfecta, vel aliquid aliud rationabile. Tunc enim episcopalis examinatio id quod erit agendum.excutiel, ut vult 40 canon præsentis synodi. Si vis autem scire quam multæ sint causæ, quæ hic tonderi prohibeant, lege cap. 3 tit. 1 lib. iv Basilic. a patriarca in synopsin redactum circa medium 3 cap. undecimi rit, praesentis operis, et positum in commentario 32 cap. 9 tit. prasentis operis. ZONAR. Peccatorum magnitudo aut multitudo efficere non debet ut ii qui ad Dei misericordiam intmentur, spem propitiandi sibi poenitentia numinis abjiciant. Idem hic quoque canon asserit, ac unicuique integrum esse aflirmat, valde scelerato quamvis et nefario, vitam asceticamı eligere, et in monasterio touderi, monasticamque disciplinam amplecti, quae nobis in penitentia vitam describit, Ut enim columna quod in ea describitur nobis exprimit, sic monastica professio penitentiae imnagi nem ita effingit ac exprimit, nt eam ex animis nostris elabi aut efluere nunquam omnino patiatur. 210 ARIST. «Quilibet vita procellam fugiens, ‹ et monasterium ingredi cupiens, ejus rei licen- • tiam habeat. Deo et Servatore nostro dicente: «Eum qui venit ad me nullo modo ejiciam foras; licet omni Christiano turbulentam vitæ fugere tempestatem, et ad monasterium se recipere, et tonderi, etiamsi omnem *7 Joan.”vı, 57. ΚΑΝΩΝ ΜΕ, • Ἐξὸν ὑπάρχει Χριστιανῷ τὸν ἀσκητικὸν ἑλέσθαι • βίον, καὶ τὴν πολυτάραχον τῶν βιωτικῶν πρα- • γμάτων ζάλην ἀποθέμενον ἐν μοναστηρίῳ εἰσι ε ναι, καὶ κατὰ τὸ μοναχικόν σχῆμα ἀποκαρῆναι, • κἂν ἐν οἰῳδήποτε πταίσματι ἁλῷ ὁ γὰρ Σωτὴρ • ἡμῶν Θεὸς ἔφη· Τὸν ἐρχόμενον πρός με οὐ μὴ • ἐκβάλω έξω. Ὡς οὖν τῆς μοναχικῆς πολιτείας, ι τῆς ἐν μετανοίᾳ στηλογραφούσης ζωὴν ἡμῖν, τῷ • γνησίως ταύτῃ προστιθεμένῳ συνευδοκοῦμεν, • καὶ οὐδεὶς αὐτὸν παρεμποδίσει τρόπος πρὸς • τὴν τοῦ οἰκείου σκοποῦ ἀποπλήρωσιν.» ΒΑΛΣ. ὡς ἔοικεν, ἐκωλύοντό τινες τὴν ἀπόκαρ σιν προαιρούμενος ἢ διὰ τὸ τοῦ βίου αὐτῶν αἰσχρόν τε καὶ ἀδιάφορον, ἢ διὰ τί πταίσμα. Φησὶν οὖν ὁ · κανὼν ὅτι οὐδὲν ἁμάρτημα κωλύει τὸν Χριστιαν τὸν ἀσκητικὸν ἑλέσθαι βίον, καὶ διὰ μετανοίας τὸν Θεὸν ἐξιλεώσασθαι. Οτι οὐδέ ἐστιν ἁμάρτημα τὴν τοῦ Θεοῦ νικῶσαν φιλανθρωπίαν. Καὶ ὁ Σωτὴρ δὲ ἔφη. Τὸν ἐρχόμενον πρός με οὐ μὴ ἐκβάλω ἔξω.» Καὶ ἕτεροι δὲ κανόνες Ναυατιανῶν εἶναι λέγουσι τὸ μὴ δέχεσθαι τὴν μετάνοιαν τῶν προσερχομένων, ἀλλὰ ἐν τοὺς πταίσαντάς τι, κἂν ὑπερμέγα τοῦτό ἐστι τῷ τῆς ἀπογνώσεως καλύπτεσθαι βυθῷ. Κατά σκευάζοντες δὲ οἱ Πατέρες τὴν οἰκείαν νομοθεσίαν, λέγουσιν ὅτι, ὥσπερ ἡ στήλη το στηλογραφούμενον ζωγραφεῖ, οὕτω καὶ τὸ μοναχικὸν ἐπάγγελμα τὴν μετ τάνοιαν ὑπογράφει τοῦ μοναχοῦ. Ταῦτα δὲ νόησον ἦταν τὴν ἀπόκαρσιν οὐκ ἐμποδίζῃ ἡ ἀτελῆς ἡλικία ἢ ἄλλα τι εύλογον. Τηνικαῦτα γὰρ ἡ ἐπισκοπική δοκιμασία επιτρέψει τὸ ποιητέον, κατὰ τὴν μ' κανόνα τῆς παρούσης συνόδου. Εἰ δὲ θέλεις μαθεῖν ὡς πολλαὶ αἰτίαι εἰσὶ κωλύουσαι τὴν ἀπεντεῦθεν ἀπόκαρσιν, ἀνάγνωθι κεφ. γ' τοῦ α' τίτλου τοῦ δ᾽ βιβλίου τῶν Βασιλικών, συνοψισθεν παρὰ τοῦ πατριάρχου περὶ τὰ μέσα τοῦ γ' κεφ. τοῦ ια' τίτλου τοῦ παρόν τος συντάγματος, καὶ καταστρωθὲν εἰς τὸ σχόλιον τοῦ λβ' πεφ. τοῦ θ' τίτλου τοῦ παρόντος συντά ἵματος. ΖΩΝΑΡ. Πταισμάτων μέγεθος ἢ πληθὺν ἀπόγνω σιν μετανοίας τοῖς εἰς τὴν θείαν ἀφορῶσε φιλανθρωπίαν οὐ δεῖ ἐμποεῖν. Τοῦτο καὶ ὁ κανὼν οὗτός φεσιν, Εξεστι, λέγων, παντί, κἂν μεγάλα ημάρτηκε, τὸν ἀσκητικὸν ἑλέσθαι βίον, καὶ ἐν μοναστηρίῳ ἀποκαρῆναι, καὶ τὴν μοναχικὴν μετελθεῖν πολι τείαν, ἥτις ἡμῖν τὴν ἐν μετανοίᾳ ζωὴν στηλογρα φεῖ. Ὡς γὰρ ἡ στήλη δείκνυσιν ἡμῖν καὶ τὸ σχῆμα τοῦ στηλογραφουμένου, οὕτω καὶ τὸ μοναχικὴν ἐπάγγελμα τὴν μετάνοιαν ἡμῖν ὑπογράφει καὶ σχηματίζει, καὶ ταύτης μεμνῆσθαι παρασκευάζει διηνεκώς. ΑΡΙΣΤ. • Αδειαν ἅτας ὁ τὴν ζάλην του βίου φεύ «γων, καὶ εἰς μοναστήριον εἰσιέναι βουλόμενος, • ἀπενέγκοιτο. Τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν εἰπόντος, «Τὸν ἐρχό μενον πρός με οὐ μὴ ἐκβάλω ἔξω,» Έξεστι παντί Χριστιανῷ τὴν πολυτάραχον ζάλην τοῦ βίου φεύ γειν, καὶ εἰς μοναστήριον ἀπέρχεσθαι, καὶ ἀποκεί

IN CAN. XLIV CONC. IN-TRULLO. ρεσθαι, καὶ πᾶσαν διεπράξατο ἁμαρτίαν. Γνησίως perpetraverit iniquitatem. Sincere enim agentes γὰρ τοὺς μετανοοῦντας δέχεται ὁ Θεός, καὶ οὐδεὶς @nitentiam Deus recipit, et nulli mores eis inαὐτοὺς τρόπος παρεμποδίσει πρὸς τὴν τοῦ οἰκείου pedimento erunt, quominus scopum suum σκοποῦ ἀποκλήρωσιν. Lingant. ΚΑΝΩΝ ΜΔ'. Μοναχὸς ὁ ἐπὶ πορνείᾳ ἀλους. ἢ πρὸς γάμου και · νωνίαν καὶ συμβίωσιν γυναῖκα ἀγόμενος, τοῖς. ο τῶν πορνευόντων ἐπιτιμίοις κατὰ τοὺς κανόνας • ὑποβληθήσεται. "CANON XLIV. al- • Monachus fornicationis convictus, vel qui ad; • matrimonii communionem vitæque societatein • uxorem duxit, fornicatorum penis secundun • canones subjicietur.» BALS. Quod fornicatorum pœnis subjiciatur, qui fornicatus est monachus, est ut clementissimum amplectendum ac recipiendum. Forte enim dixerit quispiam, non ex æquo debere puniri laicos et monachos fornicantes. Quod autem furnicatorum, solum penis puniatur, qui venit ad matrimonii societatem monachus, non est, ut existimo, sine distinctione. Vidi enim, tempore sanctissimi illius patriarchæ domini Lucæ, monachum quemdam Leontium Muzacem nomine, cum veste militari indutus synodice astitisset, et ab ea muliere, cum qua matrimonii societate male vixerat, separari non persuaderetur; ea de causa cum severitate monachalibus fuisse vestimentis indutum, et carceri traditum, et alias valde punitum. Mihi ergo videtur, quod præsens canon illum monachum, qui in matrimonio versatus est, fornicatorum pœnis subjiciendum dieit, qui sua sponte ab illicitis nupliis sejunctus est, et ad priorem monachalem statum reversus est ac confessus. Qui enim non sua sponte ab illicito matrimonio recedit, propter apertam impudentiam graviter punitur: ut dicit 2 decrel. undecimi. cap. primi tit. quarti libri, quod est pars 123 Novella Justiniani. Lege autem hoc, positum in primo commentario 32 cap. 9 tit. præsentis operis. Quære et 16 can. 4.syn. et lege can. 19 Anc. syn. et can. CO magni Basilii, dicen tes Gravius puniri monachos, qui virginitatem professi sunt, eamque non servaverunt. Et dic canones inter se uoi pugnare; eo quod hic, sive præsens canon, de monachis confitentibus statuat: illi vero de condemnatis, qui propterea, gravius puniuntur. ΒΑΛΣ. Τὸ μὲν ἐπιτιμίοις πορνευόντων καθυπο βάλλεσθαι τὸν πορνεύσαντα μοναχὸν προσκυνητέον ἐστὶν ὡς συμπαθέστατον. Ἴσως γάρ τις εἴπῃ μὴ ὀφείλειν ἐπίσης κολάζεσθαι τοὺς λαϊκοὺς καὶ τοὺς μοναχούς πορνεύσαντας· το δὲ μόνον ἐπιτιμᾶσθαι κατὰ πέρνους τὸν πρὸς γάμου κοινωνίαν ἐλθόντα μοναχὸν οὐκ ἔστιν, ὡς οἶμαι, ἀδιάστικτον Εἶδον γὰρ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ ἁγιωτάτου ἐκείνου πατριάρχου κυροῦ Λουκᾶ μοναχόν τινα Λεόντιον Μουζάκην καλούμενον μετὰ ἐσθῆτος στρατιωτικής παραστάντα συνοδικῶς, καὶ μὴ πειθόμενον ἀποζευχθῆναι τῆς κακῶς συμβιοτευσάσης αὐτῷ κατὰ γάμου κοινωνίαν γυναικός· καὶ διὰ τοῦτο μετὰ αὐστηρίας τό, μοναχικὸν ἐνδυθέντα, καὶ εἱρκτῇ παραδοθέντα, καὶ ἄλλως μεγάλως κολασθέντα. Δοκεί μοι οὖν ὡς ὁ πα ρὼν κανὼν ἐκεῖνον τὸν μοναχὸν τὸν γάμῳ προσο ομιλήσαντα λέγει τοῖς τῶν πορνευόντων ἐπιτιμίοις καθυποβάλλεσθαι, τὸν ἑκουσίως ἀποστάντα τοῦ ἀθέ σμου γάμου, καὶ πρὸς τὴν προτέραν μοναδικὴν ἐπανελθόντα κατάστασιν καὶ ἐξομολογησάμενον. Ο δὲ ἑκουσίως τοῦ ἀθεμίτου γάμου μὴ ἀφιστάμενος μεγάλως τιμωρεῖται διὰ τὴν προφανῆ ἀναίδειαν· καθώς φησι τὸ β' θέμα τοῦ ια' κεφ. τοῦ α' τίς τλου τοῦ δ' βιβλ., μέρος δν τῆς ρκγ' Ἰουστινιανείου Νεαράς. Καὶ ἀνάγνωθι τοῦτο, καταστρωθεν εἰς τὸ α' σχόλιον τοῦ λβ' κεφ. τοῦ θ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. Ζήτει καὶ τὸν ις' κανόνα τῆς δ' συνόδου, καὶ ἀνάγνωσον κανόνα ιθ' τῆς ἐν Αγκύρα συνόδου, καὶ κανόνα ξ' τοῦ μεγάλου Βα σιλείου, λέγοντας βαρυτέρως κολάζεσθαι τοὺς μου - ναχούς, τους παρθενίαν επανειλημμένους καὶ μὴ φυλάξαντας. Καὶ εἰπὲ μὴ ἐναντιοῦσθαι ἀλλήλοις τοὺς κανόνας, διὰ τὸ τὸν μὲν, ήγουν τὸν παρόντα κανόνα, περὶ τῶν ἐξομολογουμένων μοναχῶν νομοθετεῖν, τοὺς δὲ περὶ τῶν κατακρινομένων, καὶ διὰ τοῦτο κολαζομένων πικρότερον. ΖΩΝΑΡ. Ὁ μὲν ἐκκαιδέκατος τῆς τετάρτης συν-D όδου κανὼν ἀκοινωνήτους είναι ψηφίζεται τοὺς ὁμο λογήσαντας παρθενεύειν, καὶ μὴ φυλάξαντας την ὁμολογίαν· καὶ τῷ ἐπισκόπῳ τὴν διάκρισιν ἀνατί θησι τοῦ φιλανθρωπεύσασθαι, καὶ συστείλαι αὐτοῖς ἢ καὶ ἐπιτεῖναι. ἴσως τὸ ἐπιτίμιον· ὁ δὲ τῆς ἐν Αγκύρᾳ συνόδου κανὼν ἐννεακαιδέκατος τὸν τῶν διγάμων ὅρον ἐκπληροῦν ἐρίζει τοὺς παρθενίαν ZONAR. Qui virginitatis volo obstricti, Gdem promissi postea failerent, eos decimo sexto canone quarta synodus communione privatos esse decernit; iisque clementiæ aliquid impertiendi, ac animadversionis moram contrahendi, vel etiam, si res tulerit, augendi, potestatem episcopo defert: al ὑndevicesimus Apcvranæ synodi canon eos digas moruin poenis teneri jubet, qui virginitatem proGuill. Beveregii Οὐκ ἔστιν, ὡς οἶμαι, ἀδιάστικτον. Με. noster Bodleianus legit ἀδίστακτον, reliqui omnes. ἀδιάστικτον, quam eliam lectionem uos retinere maluimus; locus enim requirit ut indiscriminaTim, vel sine distinctione hic significetur: quam not. quidem significationen vox ἀδίστακτος, ο διστάζει dubito, non omnnino, sed ἀδιάστικτός ο διαστίζει distinguo, optime feret, etiamsi maro occurrat. 'Επανειλημμένους. Legendum potius cum ms: Amerbachiano, ἐπαγγειλαμένους.

γίαν. Ο δὲ μέγας Βασίλειος ἐν κανόνι ἑξηκοστῷ φησιν' Η παρθενίαν ὁμολογήσασα, καὶ ἐκπεσοῦσα τῆς ὁμολογίας, τὸν χρόνον τοῦ ἐπιτιμίου τῆς μοι χείας ἐκπληρώσει· ὁμοίως καὶ ἐπὶ μοναχῶν. ῾Ο δὲ παρὼν κανὼν τῷ τῶν πορνευόντων ἐπιτιμίῳ ὑποβάλλει τὸν ἐπὶ πορνείᾳ ἀλόντα μοναχόν, ἢ γάμον ἑλόμενον. Οἶμαι τοίνυν τὸν κανόνα τοῦτον δεῖν μᾶλ λον κρατεῖν, ὡς τῶν ἄλλων μεταγενέστερον. fessi, a suscepto consilio propositoque postea & επαγγειλαμένους, καὶ μὴ φυλάξαντας τὴν ὁμολοdesciverint. Magnus autem Basilius in canone sexagesimo, ait: Quæ mulier virginitatis votum nuncupavit, et fidem voti non solvit, ea adulterorum panias luet. Idem ab eo de monachis quoque decretumn. Hic autem canon, si quis monachus cum muliere deprehensus fuerit, sibive ſeininam matrimonio copularit, multam, inquit, scortatoribus constitutam persolvat. Atque hunc quidem canonem, quippe post alios editum. ex omnibus arbitror retinendum. ARIST. Monachus matrimonio conjunctus, aut 4 fornicatus, prenas fornicatoris lual. Æquales pœnas dabit monachus, sive fornicatus fuerit, sive ad matrimonii communionem uxori conjunctus. 211 Pornicatorum autem pæna est septem annoruin, juxta quinquagesimum nonum Basilii magni canonem; duos namque annos deflet, duos andit, duos substernitur, unum cum fidelibus consistit, et octavo ad communionem admittitur. CANON XLV.· Quoniam intelleximus, in nonnullis mulierum ‹ monasteriis, mulieres quæ sacro illo amictu, dignæ habentur, prins sericis et omnis generis vestibus, præterea autem et mundis auro et • gemmis variatis, ab iis qui illas ducunt, exor-. c nari, et sic ad altare accedentes, exui tanto ‹ opum apparatu, et statim in illis fieri habitus • benedictionem, illasque nigro amictu indui: • statuimus ne hoc deinceps flat. Neque enim fas • est, ut quæ jam propria voluntate omnem vitæ ‹ jucunditatem deposuit, et eam quæ est secun- • dum Deum vitæ agendæ rationem amplexa est, • firmisque ac stabilibus rationibus eam con- • firmavit, et ita ad monasteriuin accessit, per ornatum hujusmodi corruptibilem et caducum, ♥ ea quorum jam oblita erat in memoriam revo- •rt; et ex eo anceps reddatur, et ejus anima ◄ perturbetur inştar exundantium fluctuum, huc- ‹ que et illuc versantium, ut nec reliquam non- ♥ nunquam lacrymam emittendo cordis per corpus compunctionem ostendat: sed et si exigua • aliqua, ut est consentaneum, lacryma exilierit, * non magis propter affectionem quam habent • propter excrcitatorium certamen, quam pro- ◄ pterea quod mundum et mundana seu sæcularia ΑΡΙΣΤ. • Μοναχός ζευγνύμενος ή πορνεύων δε- • χέσθω τὸ τοῦ πορνεύοντος ἐπιτίμιον.» Ἐπίσης ὁ μοναχὸς ἐπιτιμηθήσεται, κάν τε πορ νεύσῃ, κἄν τε πρὸς γάμου κοινωνίαν γυναικί συ ζευχθῇ. Τὸ δὲ ἐπιτίμιον τῶν πορνευόντων ἐν ἑπτά ἐστιν ἔτεσι κατὰ τὸν πεντηκοστόν ἔννατον κανόνα τοῦ μεγάλου Βασιλείου. Δύο γὰρ ἔτη προσκλαίει, δύο ἀκροᾶται, δύο ὑποπίπτει, ἐν ἑνὶ συνίσταται τοῖς πιστοῖς, καὶ τῷ ὀγδόῳ δέχεται εἰς κοινωνίαν. KANON ME'. • Επειδή μεμαθήκαμεν ἔν τισι γυναικείαις μονα- • στηρίοις τὰς μελλούσας τοῦ ἱεροῦ ἐκείνου • καταξιοῦσθαι σχήματος, πρότερον σηρικαῖς καὶ • παντοίαις στολαῖς, ἔτι μὴν καὶ κοσμίοις χρυ σῷ καὶ λίθω πεποικιλμένοις ὑπὸ τῶν • προσαγόντων αὐτὰς περιστέλλεσθαι, καὶ οὕτω τῷ θυσιαστηρίῳ προσιούσας, ἐκδιδύσκεσθα: τὴν • τοσαύτην τῆς ὕλης ἀμφίασιν, παραχρῆμά τε • γίνεσθαι ἐπ' αὐταῖς τὴν τοῦ σχήματος εὐλο γίαν, καὶ τὸ μέλαν αὐτὰς ἔνδυμα ἀμφιέννυ- • σθα:· ὁρίσομεν ὥστε μηκέτι ἀπὸ τοῦ νῦν τοῦτο • γίνεσθαι. Οὐδὲ γὰρ εὐαγὲς ὑπάρχει τὴν ἤδη · διὰ τῆς οἰκείας προαιρέσεως ἀποθεμένην πᾶσαν • τὴν τοῦ βίου τερπνότητα, καὶ ἀσπασαμένην • τὴν κατὰ Θεὸν πολιτείαν, καὶ βεβαιώσασαν • ταύτην λογισμοῖς ἀκλινέσιν, καὶ οὕτω τῷ μετ • ναστηρίῳ προσελθοῦσαν, αὖθις εἰς ἀνάμνησιν · διὰ τοῦ τοιούτου φθαρτοῦ τε καὶ ῥέοντος κόσμου • ἐλθεῖν, ὧν ἤδη ἐποιήσατο λήθην· ἐκ τούτου τε · ἀμφίβολον καταστῆναι, καὶ τὴν ψυχὴν ἐκτα- · ραχθῆναι δίκην κυμάτων ἐπικλυζόντων καὶ · τῇ δε κἀκεῖσε περιστρεφόντων, ώς μήτε δάκρυον · ἐστὶν ὅτε λοιπὸν ἀφιεῖσαν καὶ τὴν ἐν τῇ καρδίᾳ · διὰ τοῦ σώματος κατάνυξιν ἐπιδείξασθαι. Αλλ' · εἰ καὶ βραχύ τι, ὡς εἰκὸς, ἐκπηδήσεις δάκρυον Guill. Beveregii Κοσμίοις χρυσῷ καὶ λίθῳ πεποικιλμέτ νοις. νος κόσμιος hoc in loco idem significare videtur, quod Latini mundum muliebrem appellant: de quo Varro, Mundus muliebris dictus a munditia: ornatus quasi ab ore natus. Var. De ling. Lat, 1. iv. Et lex civilis: Mundus muliebris est, quo mulier mundior fit. Continentur eo specula, matulæ, unguenta, vasa unguentaria, et si qua similia dici possunt, veluti lavatio, riscus. sect. 10, 1. xxv, ff. De auro, argento. Tertullianus: Habilus femina duplicem speciem circumfert, cultum et ornatum. Culium dicimus, quem mundum muliebrem vocant: nota. ornatum, quem immunáum muliebrem convenit dici. Ille enim in auro et argento ct gemmis et vestibus deputaturiste in cura capilli et cutis et earum par• tium corporis, quæ oculos irahunt. Tertull. De habit. mulier. cap. 4. Et hujusmodi sane mundi sub xoσμίων nomine hic intelligendi videntur; etiamsi vox Græca rarius isto sensu usurpetur. Seil xóσμος eo sensu a LXX Interpretibus usurpatur, ut μὴ ἐπιλήσεται νύμφη τὸν κόσμον αὐτῆς. Jer. II, 32. Καὶ ὡς νύμφην κατακόμησε με κόσμῳ. Isai Lx,

IN CAN. XLV CONC. IN TRULLO. • μὴ μᾶλλον τῆς διὰ τὸν ἀσκητικὸν ἀγῶνα δια- • θέσεως χάριν ἢ διὰ τὸ τὸν κόσμον καὶ τὰ ἐν τῷ • κόσμῳ καταλιπεῖν, παρὰ τοῖς ὁρῶσιν τοῦτο • παρελθὸν λογισθῆναι. ΒΑΛΣ. "Οπερ οἱ θεῖοι Πατέρες ἔμαθον τότε εἰς τα γυναικεία γίνεσθαι μοναστήρια, καὶ θεαρέστως ἐκώλυσαν, τοῦτο καὶ νῦν γίνεται παρὰ τοῖς κελλιω τικοῖς καὶ μάλιστα μοναστηρίοις. Τὴν γὰρ μέλλου σαν ἀποκείρεσθαι στολίζουσι νυμφικῶς μετὰ ἐνδυν μάτων πολυτελῶν καὶ κοσμίων χρυσῷ καὶ λίθοις πεποικιλμένων κατ' αὐτὴν τὴν ὥραν σχεδὸν τῆς ἀποκάρσεως, καὶ ἐν τῷ ναῷ ταύτην οὕτω κεκοσμη μένην εἰσάγουσι· τοῦ δὲ καιροῦ ἐπιστάντες τῆς ἀποκάρσεως, τὴν μὲν ματαίαν ἐκείνην ἐνδομενίαν καὶ τὴν πολυτελή στολήν ἐκ τῆς νυμφευομένης ἀπεκδιδύσκουσιν, ἔνδυμα δὲ μέλαν ταύτῃ περιτιθέασι. Τοῦτο οὖν γίνεσθαι ἡ ἁγία εκώλυσε σύνοδος, ὡς προτρεπτικὸν κοσμικῆς ἐπιθυμίας, καὶ παρὰ τῶν βλεπόντων καταγινωσκόμενον. ὡς ἔοικε δὲ, οὐ δι' ἄλλο τι παρορᾶται τὸ τοιοῦτον σωτηριῶδες θέσπι σμα, ἀλλ' ἢ διὰ τὸ μὴ ἐπάγεσθαι κόλασιν τοῖς τούτου καταφρονηταῖς. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ ὅτι πάντες οἱ τοὺς κανένας παραβαίνοντες κατὰ τὸ δοκοῦν τῷ ἐγχωρίῳ ἐπισκόπῳ τιμωρηθήσονται· κἂν οὐκ ἐξεφωνήθη παρὰ τῶν κανόνων ἔν τισι τὸ εἶδος τῶν ἐπιτιμίων. ΖΩΝΑΡ. Κωλύει ὁ κανὼν τὰς κείσεσθαι μελλού σας κοσμεῖσθαι πρότερον στολαίς λαμπροτέραις, χρυσοῖς τε καὶ λίθοις, καὶ οὕτω τῷ θυσιαστηρίῳ προσάγεσθαι, κἀκεῖ τὴν μὲν φλυαρίαν ἐκείνην έχε δύεσθαι, ἐνδύεσθαι δὲ τὰ μοναχικὰ ἄμφια, καὶ τὴν ἐπ' αὐτοῖς εὐλογίαν γίνεσθαι, καὶ ὁρίζει μηκέτι τοῦτο γίνεσθαι. Ητις γὰρ ἑκουσίως, φησίν, ἀπέθετο τὰ βιωτικά, καὶ ἡσπάσατο τὴν κατὰ Θεὸν πολιτείαν, καὶ τῷ μοναστηρίῳ προσῆλθεν, αὕτη εἰς ἀνάμνησιν αὖθις ἔρχεται τῆς κοσμικῆς ὕλης τε καὶ τερπνότης τος διὰ τοῦ κοσμεῖσθαι τοῖς φθαρτοῖς καὶ ῥέουσι κόσμοις, καὶ ἐκταράσσεται τὴν ψυχὴν τῆς μνήμης τῶν ἡδέων τοῦ κόσμου ἐπεγειρομένης, καὶ δίκην κυμάτων καταβαπτιζούσης αὐτήν· καὶ τοσοῦτον ὡς μηδὲ κατάνυξιν αὐτῇ τότε προσγίνεσθαι, ἣν τεκμη ριοῦσι τὰ δάκρυα. Εἰ δὲ καὶ δακρύσει, φησί, κἀκεῖνο τοῖς ὁρῶσιν ἀμφίβολον κρίνεται, τῶν πλειόνων διὰ τὴν τοῦ κόσμου στέρησιν καὶ τῶν ἡδέων αὐτοῦ λογι ζομένων δακρύειν αὐτήν. relinquant, ca a videntibus proflaxisse putetur. > BALS. Quod didicerunt divini Patres in mulierum fieri monasteriis, et pie ac sancte prohibuermut, hoc nunc vel maxime fit a cellulariis monasteriis. Eam enim quæ est toudenda, instar sponsæ sumptnosis et splendidis vestibus auro ac gemmis variatis, in ipso fere tonsuræ tempore induunt, et eam sic exornatam in templum (introducunt: cum autem instat tonsuræ tempus, supervacaneam illam et sumptuosam vestein sponsæ exuunt, et illam nigris vestimentis induunt. Ne autem hoc fieret, sancta probibuit synodus, ut quod et ad mundi cupiditatem excitet, et a viden tibus damnetur. Ut est autem verisimile, non aliam ob causam contemnitur hoc salutare decretum, quam quod ejus contemptoribus supplicium quoque non simul ab eo inducatur. Mibi autem videtnr, quod omnes, qui canones transgrediuntur, pro regionis episcopi arbitratu punientur, etiamsi in nonnullis non fuerit genus supplicii canonibus expressum. ZONAR. Mulieres, antequam tondeantur, splendido vestium apparatu, auroque ac gemmis conspicuus ad altare sistemli, ibique illa ornatus inanitate exutis, mouastica indumenta de more consecrata tribuendi consuetudinem hic canon damnat; idque in posterum fieri omnino vetat. Nam quæ mulier, inquit, omnibus hujus sæculi rebus a se sponte abdicatis, religiosumque vivendi institutum secuta ad monasterium accesserat, hæc, ubi sese fluxo et caduco ornatu comptam atque excultan videt, mundanarumn sordium profauæque voluptatis iterum reviviscente memoria, commovetur animo ac perturbatur, terrenarumque suavitatum identidem subeunte recordatione, quasi fluctibus vicissim ingruentibus absorbetur: usque adeo, ut nec compunctio quidem, quam testantur lacrymæ, ei excitetur. Nam etsi aliquis etiam, inquit, Nelus exsistat, dubiæ tamen adhuc intuentibus lacryinæ illæ et suspectæ sunt; quas nimirum plerique vitæ solutioris ac earum, quibus carituram se animadvertit, voluptatum desiderio expressas esse arbitrantur. ΑΡΙΣΤ. «Οὐκ ἀμφιάσουσιν οἱ γονεῖς σηρικοῖς 212 ARIST. «Parentes eam, quæ monasticain τὴν προελομένην μονάσαι, καὶ οὕτω τὸ σχῆμα • περιθήσουσιν· ἀνάμνησις γὰρ τοῦτο τοῦ ῥέον- • τος κόσμου. Μανθάνοντες οἱ Πατέρες ὡς τινες τῶν γυναικών, τοῦ μοναδικοῦ καταξιοῦσθαι μέλλουσαι σχήματος, πρότερον σηρικὰ ἱμάτια ενδιδύσκονται καὶ παντοίαν ἄλλην στολήν χρυσῷ καὶ λίθοις πεποικιλμένην ὑπὸ τῶν προσαγόντων αὐτὰς, καὶ οὕτω κεκοσμημέναι • vitam eligit, sericis non inluent, et sic habi- ‹ tum ei circumponent. Hoc enim est labentis ‹ mundi in animum revocatio. › Patres intelligentes, qued mulieres quædam, quæ monastico amictu habentur dignæ, primo sericis vestimentis, et alio omnis generis auro et lapidibus variegato amictu, ab iis qui eas introducunt induuntur, et sic omni mode ornatse altari aferunGuill. Beveregii nota. Τοῦτο παρελθὸν λογισθῆναι. Codex Ainerbachianus hic pro παρελθόν rectius legit προελ θεῖν.

tur; postea tantis materiæ amictum exuentes, hali- πολυτελῶς τῷ θυσιαστηρίῳ προσάγονται· εἶτα την tus benedictionem statim recipiunt, et nigro vestinento induuutur: hoc non amplius feri jubent. Nec licitum enim nec sanctum est, ut illa, quæ omnem vitæ jucunditatem per propositum suum - deposuit, et eam quæ secundum Deum est vivendi rationem amplectitur, et rationibus quæ everti nequeunt eamdem confirmavit, et sic monasterium accessit, rursum per corruptibilem et fluentem ornatum ad eorum recordationem venire, quorum - modo oblita fuerat, et animam exudacium ad instar fuctuum perturbari, eamque huc et illuc circumvertere, ut neque lacrymam emittat, quæ cordis compunctionem ostendat. CANON XLVI. ‹ Quæ vitain asceticam eligunt, et in monasteriis c sunt constitutæ, ne omnino progrediantur. Si ‹ qua autem inexorabilis necessitas ad hoc trahit, ‹ cum benedictione et permissione ejus, quæ • praeest, hoc agant: luncque non sola per se, ‹ sed cum aliquibus vetulis, et quæ in monaste- ‹ rio primæ sint, cum mandato ejus quæ præfecta • est. Eis autem omnino extra cubare non licet. Sed et viri qui vitam monasticam consectantur, ‹ urgente necessitate, et ipsi, cum benedictione «ejus cui regimen creditum est, procedant, Quamobrem qui transgrediuntur id quod est ‹ nunc a nobis decretum, sive sint viri, sive 4 mulieres, convenientibus pouis subjiciantur. e τοσαύτης ύλης ἀμφίασιν ἀποδυόμεναι, παραχρήμα τὴν τοῦ σχήματος εὐλογίαν δέχονται, καὶ τὸ μέλαν Ένδυμα ἀμφιέννυνται· προστάττουσι μὴ τοῦτο ἀπὸ τοῦ νῦν γίνεσθαι. Οὐδὲ γὰρ εὐαγὲς οὐδὲ ὅσιον τὸ τὴν ήδη διὰ τῆς οἰκείας προαιρέσεως ἀπορρίψαταν πᾶσαν τὴν τοῦ βίου τερπνότητα, καὶ τὴν κατα Θεὸν πολιτείαν ἀσπασαμένην, καὶ λογισμοῖς ταύτην ἀπεριτρέπτοις βεβαιώσασαν, καὶ οὕτω τῷ μοναστη ρίῳ προσελθοῦσαν, αὖθις εἰς ἀνάμνησιν διὰ τοῦ τοιούτου φθαρτοῦ καὶ ῥέοντος κόσμου ἐλθεῖν, ὧν ἤδη ἐποιήσατο λήθην, καὶ τὴν ψυχὴν δίκην κυμάτων ἐπικλυζόντων ἐκταραχθῆναι, καὶ τῇδε κἀκεῖσε πε ριστρέφειν αὐτὴν, ὡς μηδὲ δάκρυον ἐπαφεῖναι, καὶ τὴν ἐν τῇ καρδίᾳ κατάνυξιν ἐπιδείξασθαι. ΚΑΝΩΝ ΜΠ • Δὲ τὸν ἀσκητικόν αἱρούμεναι βίον, καὶ ἐν μοναστη ο ρίοις καταταττόμεναι, καθόλου μὴ προϊέτωσαν. • Εἰ δέ τις απαραίτητος αὐτὰς ἀνάγκη πρὸς ἡ τοῦτο ἔλκοι, μετ' εὐλογίας καὶ ἐπιτροπῆς τῆς · προεστώσης τοῦτο πραττέτωσαν· καὶ τότε μὴ • μόναι καθ' ἑαυτὰς, ἀλλὰ μετά τινων πρεσβυ ν τίδων καὶ πρωτευουσῶν ἐν τῷ μοναστηρίῳ μετ' · ἐντολῆς τῆς καθηγουμένης. Παντελῶς δὲ αὐταῖς • ἐξωκοιτεῖν οὐκ ἔξεστιν. ᾿Αλλὰ καὶ ἄνδρες οι τὸν μονήρη μετερχόμενοι βίον, χρείας έπει » γούσης, καὶ αὐτοὶ μετ᾿ εὐλογίας τοῦ τὴν ἡγου · μενείαν εμπεπιστευμένου προϊέτωσαν ο ὥστε οἱ παραβαίνοντες τὸν νῦν ὁρισθέντα παρ' , ἡμῶν ὅρον, εἴτε ἄνδρες εἶεν είτε γυναίκες, • προσφόροις ἐπιτιμίοις ὑποβληθήτωσαν:» ΒΑΛΣ. Καὶ ἄλλοι διάφοροι κανόνες διορίζονται μὴ περιπολεῖν τοὺς μοναχοὺς ἔνθα βούλονται. Ακολού θως οὖν τούτοις καὶ ὁ παρὼν κανών διορίζεται περὶ τῶν μοναζουσῶν, μὴ ἔχειν ἐπ' ἀδείας τοῦ μοναστη ρίου ἐξέρχεσθαι. Απαραιτήτου δὲ χρείας κατεπει γούσης, τὴν ἐξέλευσιν μηδ' οὕτω ποιεῖν χωρὶς εὐλο γίας καὶ προτροπῆς τῆς καθηγουμένης, καὶ μέντοι καὶ συναπελεύσεως τινῶν πρεσβυτίδων εὐλαβῶν μοναζουσῶν. Ολως δὲ ἐξωκοιτῆσαι αὐτάς, ήγουν ἔξω τῆς μονῆς διανυκτερεῦσαι, οὐ παραχωρεῖ. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῶν μοναζουσῶν. Τοὺς δὲ μοναχούς παρακελεύεται διὰ ἀπαραίτητον καὶ μόνην χρείαν τῆς μονῆς ἐξέρχεσθαι μετ' εὐλογίας καὶ προτροπῆς τοῦ καθηγουμένου. Τοὺς δὲ παραβαίνοντας ταῦτα μοναχοὺς καὶ τὰς μοναζούσας, προσφόροις ἐπιτι μίοις παρὰ τοῦ προεστώτος καθυποβάλλεσθαι. Ανάγνωθι καὶ τὸ β' θέμα τοῦ ια' κεφ. τοῦ α' τίτλου τοῦ δὲ βιβλίου τῶν Βασιλικών, μέρος ἐν τῇ; ραγ Ιουστινιανείου Νεαρᾶς, καὶ συνοψισθὲν περὶ τὸ τέλος τοῦ δ' κεφ. τοῦ ια' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. Σημείωσαι οὖν ὅτι γυναιξὶ μὲν οὐκ ἐνεδόθη ὅλως. ἔξω τοῦ μοναστηρίου καταμεῖναι, ἤγουν νυχτερινὴν διαβιβάσαι καταμονήν· ἄνδρες ἐὰ οὕτω διανυκτερεῦσαι οὐκ ἐκωλύθησαν. Καὶ ὅτι αἱ Guill. Beverogii notæ. BALS. Alii quoque canones statuunt non debere monachos circumcursare ubi velint. His ergo consequenter præsens canon de monachis mulieribus decernit, eis non licere monasterio egredi. Quod si inexorabilis necessitas eas ad egrediendum urgeat, - ne sic quidem egredi licere absque benedictione et permissione ejus quæ præest, et nisi una cum illis egrediantur anus aliquæ piæ ac sanctæ monachæ. Eis autem omnino extra cubare, seu extra manstonem pernoctare, non permiuit. Et hæc quidem de mulieribus monachis. Jubel autem monachos propter solam inexorabilem necessitatem a manstone egredi cum benedictione et permissione ejus qui præfectus est. Qui autem hac transgrediuntur, monachos vel monachas, convenientibus suppliciis ab eo qui præest subjici. Lege et 2 juss. 11 cap. primi tit. 1v lib. Basilic. quod quidem est pars 123 Justiniani Novellæ, et redacta circa finem 4 cap. 16 tit. præsentis operis. Nota autem, quod mulieribus quidem non est omnino concessum extra inomasterium permanere, seu pernoctare: viris autem ne pernoctent pon est prohibitum. Et quod muliebris quidem cum aliis religiosis mulicribus egredi permittitur extra monasterium, urgente quandoque Ἰοῦ τὴν ἡγουμενείων έμπεπιστευμένου. Mls. Auerbacolauus legit solum τοῦ ἐμπεπιστευμένου sine τὴν ἡγουμενείαν. Sed male, ut cuiris μαιει.

IN CAN. XLVII CONC. IN TRULLO. μὲν γυναῖκες μετὰ ἑτέρων εὐλαβῶν μοναζουσῶν necessitate, idque omnino propter muliebris amimi ἐξέρχεσθαι τῆς μονῆς παραχωροῦνται, ἀνάγκης ἐστὶν ὅτε κατεπειγούσης, πάντως διὰ τὸ ὀλισθηρὸν τοῦ γυναικείου φρονήματος· οἱ δὲ μοναχοὶ καθ' ἑαυτοὺς καὶ μόνους ἀπίπσι μετ' εὐλογίας ἡγουμενικῆς εἰς τὰς κατεπειγούσας δουλείας καὶ μόνον. Ταῦτα δὲ πάντα, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, περὶ ὑπόπτων διὰ τὴν νεότητα ὀφείλομεν εἰπεῖν, οὐ μὴν καὶ περὶ ἀνυπόπτων διὰ γῆρας καὶ ἀρετήν. ΖΩΝΑΡ. Τὰς μοναζούσας ἀπροΐτους βούλονται οἱ Πατέρες διάγειν ἐν τῇ μονῇ. Εἰ δέ ποτε τις γένηται ἀπαραίτητος ἀνάγκη ἐξελθεῖν τοῦ μοναστηρίου μου νάζουσαν, καὶ τότε μετ' ἐπιτροπῆς τῆς προεστώσης ἐξέρχεσθαι διατάττονται, καὶ μηδὲ μόνας, ἀλλὰ συνεἶναι αὐταῖς καί τινας τῶν γηραιοτέρων καὶ πρωτευουσῶν τῷ τε χρόνῳ καὶ τῇ ἀρετῇ, καὶ μηδὲ ἔξω τῆς μονῆς τὴν νύκτα διάγειν (τοῦτο γὰρ τὸ ἐξωκοιτεῖν). Καὶ οἱ ἀσκηταὶ δὲ, φησὶν ὁ κανών ετε χρεία τις κατεπείγει, μετ᾿ εὐλογίας τοῦ ἡγουμένου ἐξιέτωσαν. Οἱ δὲ μὴ οὕτω ποιοῦντες, καν ἄνδρες, κἂν γυναῖκες ὦσι, προσφόρως ἐπιτιμάσθωσαν, ἀντὶ τοῦ κατὰ τὴν ἑκάστου διάθεσιν ὁ προεστὼς αὐτοῖς ἐπαγέτω τὸ ἐπιτίμιον, ή μαλακώτερον ἢ σφοδρότερον. Τοῖς μὲν γὰρ ταπεινουμένοις καὶ μεταμελουμένοις ἐπὶ τῷ σφάλματι ἀνήσει τὸ ἐπιτί μιον, καὶ ποιήσει κουφότερον· τοῖς δὲ σκληρυνομένοις καὶ ἀναιδευομένοις ἐντονωτέραν θήσει καὶ βαρυτέραν τὴν ἐπιτίμησιν, καὶ οὕτω προσφόρως ἑκάστῳ ἐπιτιμήσει. lubricitatem et inconstantiam. Monachi vero`per se et soli, cum rectoris benedictione, ad urgentia ministeria et solum abeunt. Hæc autem omnia, ut mihi videtur, dicenda de iis, qui propter juventu tem suspecti sunt: non autem de iis, qui propter senium et virtutem a suspicione sunt alieni. 213 ZONAR. Monialibus extra monasterii septa egrediendi facultatem esse latres vetuere. Quod si necessaria exeundi causa quandoque inciderit, id nonnisi præſectæ facultate impetrata, nec tamen solis, sed earum, quæ cum ætate grandiores tum moribus præ cæteris probatæ sint, honesta comitatu septis, licere decernunt; et extra monasterium nullo modo pernoctent (id enim verLo ἐξωκοιτεῖν plane iudicatum). Sed monachi qu que, inquit canon, cumn id aliqua necessitas pustulaverit, præfecto ipsis benedicente egrediantur, Qui secus fecerint, sive viri, sive mulieres, in eos accommodate atque apposite, hoc est, leviore aut acerbiore pœna, prout quemque affectum animo viderit, præfectus animadvertat Quos enim animo consternatos, culpaqje pertasos cognorit, leviore in eos erit animadversione contentus: contumaces vero atque arrogantes, ompino severius accipiet. eaque ratione accommodate atque apposite pœnam singulis decrevisse existimabitur. ΑΡΙΣΤ. «Οὐκ έξεισι μονάσασα τῆς μονῆς εἰ μὴ μετ' • εὐλογίας τῆς προεστώσης· καὶ οὐδὲ μόνη, ἀλλὰ • μεθ' ἑτέρας πρεσβύτιδος. Ἐξώκριτος δὲ τὸ • παράπαν οὐ γίνεται. Κατὰ ταὐτὸ καὶ μονάζων «εἰ μὴ μετ' ἐπιτροπῆς ἡγουμένου τῆς μονῆς μὴ · ἑξιέτω. Τὸ μὲν μεἶναί ποτε καθ' εξονδήτινα τρόπον ἔξω τοῦ μοναστηρίου μονάζουσαν παντελῶς ὁ κανὼν ἀπηγόρευσε· τὸ δὲ ἀνάγκης ἀπαραιτήτου παρέμπιπτούσης ταύτην ἐξέρχεσθαι τῆς μονῆς μετὰ γνώμης καὶ εὐλογίας τῆς προεστώσης, καὶ αὖθις ὑπου στρέφειν, καὶ μένειν ἐν αὐτῇ, οὐ κεκώλυκεν, ἀλλὰ Επιτρέπει γίνεσθαι. Πλὴν καὶ ἐν τούτῳ προστίθησι τὸ μὴ μόνην ἐξέρχεσθαι, ἀλλὰ μετά τινων πρεσβυτίδων καὶ πρωτευουσῶν ἐν τῷ μοναστηρίῳ. Ωσαύτ τως δὲ οὐδὲ μοναχὸν ἄνευ εὐλογίας τοῦ προεστῶτος αὐτοῦ βούλεται τοῦ μοναστηρίου ἐξελθεῖν. Τοὺς δὲ παραβαίνοντας τὰ ὁρισθέντα προσφόροις ὑποβάλλει ἐπιτιμίοις. ΚΑΝΩΝ ΜΖ'. • Μήτε δὲ ἐν ἀνδρείῳ μοναστηρίῳ γυνή, • μήτε ἐν γυναικείῳ ἀνὴρ καθευδέτω. Παντός • γὰρ προσκόμματος καὶ σκανδάλου έξω εἶναι • δεῖ τοὺς πιστοὺς, καὶ πρὸς τὸ εὔσχημον καὶ ‹ ARIST. Monialis monasterio non egredietur, ‹ nisi ejus quæ præfecta est benedictione: et ‹ neque sola, verum cum alia vetula. Extra • cubare nullo modo licet. Eodem modo et mo- ‹ nachus, nisi præfecto permittente, monasterio ‹ non egredietur. › Monialem quocunque modo extra monasterium unquam mânere canon omnino prohibet: cam auten, si inexorabilis aliqua inciderit necessitas, mansione exire cum voluntate et benedictione ejus qui praeest, et rursum redire, et in ea ianere non prohibet, sed' fieri permittit. Sed et in eo addit, eam non solam exire, sed cum vetu!ia quibusdam et quæ sunt in monasterio prima. Similiter vero, nec monachum, sine benedictione ejus qui ipsi præest, monasterio exire vellet. Hæc autem decreta transilientes convenientibus pœnis subjicit. CANON XLYII. Neque mulier in virorum monasterio, neque vir ein mulierum dormiat. Extra offendiculum ‹ enim et scandalum fideles esse oportet, et ad • id quod est decorum ac honestum, Deoque Guill. Beveregii nola. Μετ' ευλογίας ηγουμενικής. In ms. Amerbachiano rectius legatur μετ' εὐλογίας τοῦ ἦγουμένου. Per hæc enim Balsamiou ista canonis verba, de quibus ante locati sumus, interpretatur, minirum μετ' εὐλογίας τοῦ τὴν ἡγουμενείαν εμπεπιστευ μέσου. Καὶ οἱ ἀσκηταὶ δὲ, φησιν. Codex Amerbachianus rectius legit, καὶ οἱ μοναχοι. Μήτε δὲ ἐν ἀνδρείῳ μοναστηρίῳ. Sic omnes legunt codices, præter Amerbachianum, in quo pro ἀνδρείᾳ legitur ἀνδρός.

‹ gratum, vitam suam componere. Si quis au- • tem hoc fecerit, sive sit clericus, sive laicus, • segregetur.» BALS. Ab omni scandalo esse remotos exigit canon, non solum monachos, sed et omnes fideles, et nec eis scandala per alios, nec aliis per cos dari: sed multo magis monachos. In mulierum autem monasterio dormire viros, vel contra, et ¡¡lis ipsis est offensionis causa, et aliis. Carni enim innatus est animi perturbationum ignis, et vix, nobis etiam procul a materia quæ cum accendit nosmet constituentibus, debilor fiat. Quod si mos ei fomites addiderimus, erit acris et vehemens, et, sicut fenum, facile nos incendet. Quod autem viris ad ignis cupiditatem potest esse acrius fomentum muliere, vel mulieribus rursus, viris, ad fammam excitandam? Et sic inter se quidem monachi offensionis ansam præbebunt; aliis vero scandalum afferent, cum viderint mulieres in virorum habitaculis pernoctantes, vel viros in malierum asceteriis. Sunt enim quam plurimi suspiciosi, offensionumque et calumnia occasionem quærunt. Quamobrem et hoc quoque a Patribus interdictum est. Eos autem, qui aliter faciunt, segregatione puniunt. Et hæc quidem canon. Secundum autem caput 123 Novelle, seu 15 primi Lit. v libr Basilic., dicit. Νon ingredietur autem omuino, nec mulier in virorum monasterium nec vir in mulierum, vel prætextu memoriæ ac monu680 · εὐπρόσδεκτον τῷ Κυρίῳ τὸν ἑαυτῶν εὐθε • τίζειν βίον. Εἰ δέ τις τοῦτο πράξοι, είτε κλη- · ρικός εἴη, εἴτε λαϊκὸς, ἀφοριζέσθω.» ΒΛΑΣ. Παντὸς σκανδάλου ἀπηλλάχθαι ὁ και νῶν οὐχὶ τοὺς μοναχούς μόνους ἀπαιτεῖ, ἀλλὰ καὶ τοὺς πιστοὺς ἅπαντας, καὶ μήτε ἑαυτοῖς δι' ἑτέρων περιποιεῖν σκάνδαλα, μήθ' ἑτέροις δι᾿ ἑαυτῶν· τοὺς δὲ μοναχοὺς πολλῷ πλέον. Τὸ δὲ ἐν γυναικείῳ μου ναστηρίῳ καθεύδειν ἄνδρας ἢ τοὐναντίον καὶ αὐτοῖς ἐκείνοις σκανδάλων αἴτιον ἔσται καὶ ἄλλοις. Εμε φυτον γὰρ τῇ σαρκὶ τὸ πῦρ τὸ ἐκ τῶν παθῶν, καὶ μόλις, ἡμῖν ὕλης ἀναπτούσης αὐτὸ πόρω καθιστῶσιν ἑαυτούς, μαλθακώτερον γένοιτ' ἄν. Εἰ δὲ ἡμεῖς αὐτῷ παρατιθέαμεν υπεκκαύματα, λάβρον ἔσται, καὶ καταπρήσει ὡς χόρτον ἡμᾶς ῥᾳδίως. Τί δ' ἂν σται ἀνδράσι πρὸς τὸ τῆς ἐπιθυμίας πῦρ δραστικώτερον ὑπέκκαυμα γυναικός, ἢ γυναιξίν αὖ θις ἀνδρὸς πρὸς ἔξαψιν τῆς φλογός; Καὶ οὕτω μὲν ἀλλήλοις οἱ μονασταὶ λαβὰς σκανδάλου παρέξουσιν, ἑτέρους δὲ σκανδαλίσουσιν ὁρῶντας γυναίκας ἐν ἀνδρῶν καταγωγίοις διανυκτερευούσας, ἢ ἄνδρας ἐν ἀσκητηρίοις γυναικών. Καχύποπτοι γὰρ οἱ πλείους καὶ ἀφορμάς ζητοῦντες σκανδάλων καὶ διαβολῶν. Διὸ καὶ τοῖς Πατράσιν ἀπηγόρευται τοῦτο. Τοὺς δὲ παρὰ ταῦτα ποιοῦντας ἀφορισμῷ κολάζουσι. Καὶ ὁ μὲν κανών ταῦτα. Τὸ δὲ β' κεφ. τῆς ρκγο Ἰουστιν νιανείου Νεαρᾶς, ἤτοι τὸ ιε' κεφ. τοῦ α' τίτλου τοῦ δ' βιβλίου τῶν Βασιλικῶν, φησίν· Οὐκ εἰσελεύσεται δὲ οὔτε γυνὴ παντελῶς εἰς ἀνδρικὸν μοναστήριον, οὐδὲ ἀνὴρ εἰς γυναικεῖον, ἢ προφάσει τελευτήσανaliam ob causam. Et maxime, si quis fratrem τος κἀκεῖσε κειμένου μνήμης, ἢ κατὰ ἄλλην αἰτίαν. 214 forte vel sororem vel aliquem ex suo ge Καὶ μάλιστα εἴ τις ἀδελφὸν τυχὸν ἢ ἀδελφὴν ἤ τινα were in monasterio se haberè dixerit: non est τῶν ἐκ τοῦ γένους ἔχειν ἐν τῷ μοναστηρίῳ φήσει· enim cognatio mouachis, qui eam quæ est in cœlo συγγένεια γὰρ τοῖς μοναχοῖς οὐκ ἔστι, τοῖς γε τὸν ἐν vitam aemulati sunt. Quid enim sibi volunt qui οὐρανῷ ζηλώσας: βίον. Τί γὰρ δὴ καὶ βουλόμενοι sic ingrediuntur, si non aliquid eorum, quæ sunt τὰς τοιαύτας εἰσόδους ποιήσοιντο, εἰ μὴ βούλοιντό τι prohibita, volunt agere? Cum ergo, quæ viris πράττειν τῶν ἀπηγορευμένων; Ἐξὲν οὖν καὶ τὰ conveniunt, possint viri in virorum monasterio ἀνδράσι πρέποντα ἐν τοῖς ἀνδρικοῖς μοναστηρίοις facere, el similiter quæ mulieribus attributa sunt ἄνδρας ποιεῖν, καὶ τὰ γυναιξὶν ὁμοίως ἀπονενεμη in mulierum monasterijs mulieres facere: nullus μένα ἐν τοῖς γυναικείοις μοναστηρίοις πράττειν quoque misceatur alteri, nec si quis forte dicatur γυναῖκα, οὐδενὸς ἐπιμιγνυμένου θατέρῳ· οὐδὲ εἴ τις frater vel soror vel alius cognatus. Neque enim τυχὸν εἶναι λέγοιτο ἀδελφὸς, ἢ ἀδελφὴ, ἢ ἄλλος συγ alicui eo prætextu introire permittimus. Si enim γενής. Οὐδὲ γὰρ κατὰ ταύτην τὴν πρόφασιν εἰσιτη ipsa principia absciderimus, et eam quæ per visum τὸν εἶναί τισι συγχωροῦμεν. Εἰ γὰρ αὐτὰς τὰς animis infunlitur fraudem, et, quæ ex co uritur, ἀρχὰς ἐκκόψομεν, καὶ τὴν δι' αὐτῆς τῆς φράσεως prolapsionem prohibuerimus, erit multo facilior et εἰσκρινομένην ταῖς ψυχαῖς ἀπάτην, καὶ τὴν ἐντεῦ menti alicujus mortui qui illic positus est, vel Guill. Beveregi nota. Καὶ εὐπρόσδεκτον τῷ Κυρίῳ. In Parisiensi editione legitur εὐπρόσεδρον, quæ vox loco n8quaquam convenit. Παντὸς σκανδάλου. llæc prima hujus sub Balsamonis nomine impressæ interpretationis pars, usque ad ταῦτα ποιοῦντας ἀφορισμῷ κολάζουσι, eadem est quæ Zonaræ etiam ascribitur. Unde veri nobis "simlic videtur, Balsamonem totain Zonara interpretationem transcripsisse, et suam ei postea apposuisse. Hæc enim ad Balsamonis etiam commentaria pertinere, non modo ownes codices mss, consentiunt, verumetiam ex eo conficntur, quod uis fuitis addit, καὶ ὁ μὲν κανὼν ταύτα, ac si dixisset, hac, que Zonaras commen • tatus est, ad canonis interpretationem sufficiunt, quibus non opus est nos quidpiam adjiciamus præter ea, quæ leges civiles de hac re præcipiunt: ac proinde ipse mhil de suo addit præter quamdam Justiniani legem, eadem, quæ hoc canone continentur, edicentem. Καὶ μόλις ἡμῖν ύλης. Codices Amerbachianus et toniensis Bodleiano nostro hic suffragantur; necnon Zonare interpretatio, quæ, ut mo nuimus, eadem est, quæ hic Balsamoni attribuitur, Sed in Parisiensi editione locus hic sic legitur, καὶ μόλις ὕλης μὴ ἀναπτούσης αὐτὸ μαλθα χώτερον γένοιτ' ἄν· οι υίπ, etsi ipsum materia non accendat, debilior fiat.

IN CAN. XLVII CONC. IN TRULLO. rectio. Omnes ergo illi legi pareant, et nec viri in mulierum monasteriorum sepulcris reponan• tur, nec mulieres in virorum inhumentur mona - steriis. Neque enim viris Gynæcea, nec rursus mulierum catalogis virorum habitacula conveniunt. Hinc nec propter defunctos indecoras has congressiones a superstitibus fieri volumus: ne ex eo naturæ ad seipsam detur aditus, ut quomodo non fas est se delicate gerat et iudat, et res divinas injuria afliciat, et pietatis utique prætextu et sub sanctitatis specie ea agat, quæ ne dicere quidem nec cogitare fas est eos qui hone. stạm vitam monasticam persequuntur. Cum hoc autem sit apertum, necesse est eos qui sepulturis deserviunt, et eos maxime qui lectum ferunt, et qui fodiunt, ad monasterium accedere. Et in vi rorum quidem monasteriis res est facilis, sed uroc sic in mulierum, propter dictam prohibitionem. Statuimus itaque, si quando quid ejusmodi futurum est, et sepelienda sit mulier in tali mulierun: monasterio (virum enim non admittimus) ut religiosissimæ quidem mulieres in suo monasterio maneant; sola autem ostiaria vel ostiariæ et ipsa forte rectrix, si velit, adsint iis quæ funt: et illi cum primum justa et exsequlas quam celerrime fecerint, et sepulcrum foderint, corpusque confexerint, statin recedant, nec ullis a se visis religiosissimis feminis, nec eis vicissim ab ullis earum conspectis. Sed nec viri alium excogitent prætextum, quo ad mulierum monasteria accedant, vel mulieres ad monasteria quæ viris dedicata sunt, ab obtentu eorum quæ in exscquiis et justis mortuo præbendis fiunt; ut qui eorum memoriam faciunt, tertio et nono die convenientes, vel quanac quadraginta dies venerint, vel etiam annus, cum liceat quidem mulieribus, si mulierum sit mona· sterium, omnia facere; sin autem virorum, viris; et non talium observationum prætextu sanctis monasteriis aliquam infamiæ notam inurere. θεν όλισθον κωλύσωμεν· ἔσται πολλῷ ῥᾴων τε καὶ planior sacris concertatoribus vitæ melioris corεὐκολωτέρα τοῖς ἱεροῖς ἀγωνισταῖς ἡ τοῦ κρείττονος βίου κατόρθωσις. Πάντες τοίνυν τῷδε τῷ νόμῳ πει θέσθωσαν, καὶ μήτε ἄνδρες ἀποτιθέσθωσαν ἐν γυναι χείων μοναστηρίων τάφοις, μήτε γυναῖκες ἀνδρικεῖς μοναστηρίοις κατορυττέσθωσαν. Οὐδὲ γὰρ ἀνδράσι γυναικωνίτιδες πρέπουσιν, οὔτε αὖθις ἀνδρῶνες τοῖς τῶν γυναικῶν καταλόγοις. Οὐδὲ ἐντεῦθεν διὰ τοὺς τελευτήσαντας τοῖς περιοῦσι τὰς ἀσχήμονας ταύτας ἐπι μίξεις γίνεσθαι βουλόμεθα· ἵνα μὴ πάροδος ένα τεῦθεν γένηται τῇ φύσει πρὸς ἑαυτὴν, ἃ μὴ θέμις τρυφάν τε καὶ παίζειν, καὶ τὰ θεῖα καταισχύνειν πράγματα, καὶ εὐσεβείας δῆθεν προκαλύμματι καὶ τῷ τῆς ὁσίας σχήματι ταῦτα πράττειν, ἅπερ οὐδὲ λέγειν οὐδὲ ἐννοεῖν τοῖς μονήρη βίον ἀσκοῦσι καλόν. Ἐκείνου δὲ οὕτω φανεροῦ ὄντος, ἀνάγκη καθέστηκε τοὺς ταῖς ταφαῖς ὑπηρετουμένους, καὶ μάλιστα τοὺς τὴν κλίνην φέροντας, τούς τε ὀρύττοντας, εἰσφοιταν εἰς τὰ μοναστήρια. Καὶ ἐν μὲν τοῖς ἀνδρικοῖς μου ναστηρίοις τὸ πρᾶγμα εὔκολόν ἐστιν, ἐν δὲ τοῖς γυναικείοις οὐχ οὕτως διὰ τὴν εἰρημένην ἀπαγό ρευσιν. Θεσπίζομεν τοίνυν, εἴ ποτε μέλλοι τοιοῦτον γίνεσθαι, καὶ θάπτεσθαί τις γυνὴ ἐν γυναικείῳ μου ναστηρίῳ (άνδρας γὰρ οὐκ ἐφίεμεν), τὰς μὲν εύλα δεστάτας γυναῖκας ἐν τῷ οἰκείῳ μένειν μοναστηρίῳ· μόνην δὲ τὴν θυρωρὸν ἢ τὰς θυρωρούς, καὶ τὴν ἡγουμένην ἴσως αὐτὴν, εἰ βουληθείη, παρεῖναι τοῖς γινομένοις· καὶ θάττον ἐκείνους πράξαντας τὰ περὶ τὴν ὁσίαν νενομισμένα, καὶ τὸν τάφον ὀρύξαντας, καὶ τὸ σῶμα καλύψαντας, εὐθὺς ἀποχωρεῖν μὴ τεθεαμένους τινὰς τῶν εὐλαβεστάτων γυναικών, μήτε παρά τινων αὐτῶν θεαθέντας. Ἀλλὰ μηδὲ ἐπινοείτωσαν πρόφασιν ἢ ἄνδρες τῶν εἰς γυναικεῖὰ μονα στήρια παρόδων, ἢ γυναίκες τῶν ἀνδράσιν ἀφωρι σμένων, καὶ προφάσει τῶν περὶ τὴν ὁσίαν πραττομένων· ἃς δὴ μνήμας ποιοῦσιν, εἰς τρίτην και ἐννάτην συνιόντες ἡμέρας, ἢ ἡνίκα τεσσαράκοντα ἐξήποιεν, ἢ καὶ ἐνιαυτός· ἐξὸν, εἰ μὲν γυναικεῖον εἴη τὸ μοναστήριον, γυναῖκας ἅπαντα πράττειν· εἰ δὲ ἀνδρῷον, ἄνδρας· καὶ μὴ προφάσει τῶν τοιούτων παρατηρήσεων άδοξίαν τινὰ τοῖς εὐαγέσι μοναστη ρίοις προστρίβεσθαι. ΖΩΝΑΡ. Παντὸς σκανδάλου ἀπηλλάχθαι ὁ κανὼν οὐχὶ τοὺς ἀσκητὰς ἀπαιτεῖ, ἀλλὰ τοὺς πιστοὺς ZONAR. Offensiones omnes et scandala evitare. neque vel ex aliis sibi peccandi occasiones quæἅπαντας, καὶ μήτε ἑαυτοῖς δι' ἑτέρων περιποιεῖν rere, vel aliis ipsi præbere, non ascet, sed σκάνδαλα, μήθ' ἑτέροις δι' ἑαυτῶν, τοὺς δὲ μοναχούς πολλῷ πλέον. Τὸ δὲ ἐν γυναικείῳ μοναστηρίῳ καθεύδειν ἄνδρας, ή τουναντίον, καὶ αὐτοῖς ἐκείνοις σκανδάλων αἴτιον ἔσται καὶ ἄλλοις. Εμφυτον γὰρ τῇ σαρκὶ τὸ πῦρ τὸ ἐκ τῶν παθῶν, καὶ μόλις ἡμῖν ὕλης ἀναπτούσης αὐτὸ πόρρω ἑαυτοὺς καθιστῶσι μαλθακώτερον γένοιτ' ἄν. Εἰ δὲ ἡμεῖς αὐτῷ παρα τιθέαμεν ὑπεκκαύματα, λαῦρον ἔσεται, καὶ κατα πρήσει ὡς χόρτον ῥᾳδίως ἡμᾶς. Τί δ' ἂν ἔσται ἀνδράσι πρὸς τὸ τῆς ἐπιθυμίας πῦρ δραστικώτερον υπέκκαυμα γυναικός, ἡ γυναιξὶν αὖθις ἀνδρὸς πρὸς ἔξαψιν τῆς τοιαύτης φλογός. Καὶ οὕτω μὲν ἀλλήλοις οἱ μονασταὶ λαβα; σκανδάλου παρέξουσιν, ἑτέρους δὲ σκανδαλίσουσιν, ὁρῶντας γυναῖκας ἐν PATROL. GR. CXXXVII. omnes quidem fidei mysteriis initiati, proindeque multo magis monachi hoc canone jubentur. Quod si in monasteriis mulierum viri pernoctent, aut contra, in eo, tum ipsorum qui id faciunt tum aliorum quoque, offensionem aliquam intercedere necesse est. Carui enim innatus est animi perturbationum ignis, et vix nobis, procul a materia, quæ eum accendit, nosmet constituentibus debilior flat, Quod si etiam fomitem ipsimet ingeramus, invalescet vehementius, nusqne nullo megatio fœni stipulææve instar absumet. Quid porro ad cupiditatis in homine flammam excitandam nuliere vehementius? quid vicissim, ut inflammetur hoc igne mulier, homine periculosius? Erunt içi•

ἀσκητηρίῳ γυναικῶν ὁμοίως ποιοῦντας. Ταχύπο πτοι γὰρ οἱ πλείους, καὶ ἀφορμάς ζητοῦντες σκαν δάλων ἢ καὶ διαβολών. Διὰ καὶ τοῖς Πατράσιν ἀπηγόρευται τοῦτο ὡς οὐκ εἴσχημον· τοὺς δὲ παρὰ ταῦτα ποιοῦντας ἀφορισμῷ κολάζουσιν. tur tuna sibi invicem, qui in monasteriis degunt, ἡ ἀνδρῶν καταγωγίοις διανυκτερευούσας, ἢ ἄνδρας ἐν efensionis 215 causa, tum aliis quoque, quicunque aut muliebrem in diversorio virili, aut virorum in muliebri sceterio pernoctationem animadverterint. Suspiciosi etenim sunt plerique homines, quique offensionis et calumniæ occasiones undique aucupantur. Eam rem igitur, a recti damnant; quique constitutioni non paruerint, eos ARIST. • Neque mulierem in virorum, nec virum in mulierum monasterio dormire oportet. › Perspicuus. CANON XLVIII. specie quippe alienam, Patres hac constitutione segregatione multari jubent. ‹ Uxor ejus, qui ad episcopalem dignitatem pro- ‹ motus est, communi sui viri consensu prius ◄ separata, postquam in episcopum ordinatus • est, monasterium ingrediatur procul ab epi- ● scopi habitatione exstructum, et episcopi pro- «videntia fruatur. Sin autem digna visa fuerit, etiam ad diaconatus dignitatem proveletur. > ΑΡΙΣΤ. «Ούτε γυναῖκα χρεὼν ἐν ἀνδρῶν καθευδῆσαι • μοναστηρίῳ, οὔτε γυναικῶν ἄνδρα.» Σαφής. ΚΑΝΩΝ ΜΗ'. • Η τοῦ πρὸς ἐπισκοπῆς προεδρίαν ἀναγομένου «γυνή κατά κοινήν συμφωνίαν τοῦ οἰκείου ἀνο δρὸς προδιαζευχθεῖσα μετὰ τὴν ἐπ᾿ αὐτῷ τῆς • ἐπισκοπῆς χειροτονίαν ἐν μοναστηρίῳ εἰσίτω 4 πόῤῥω τῆς τοῦ ἐπισκόπου καταγωγής ᾠκοδομη • μένῳ, καὶ τῆς ἐκ τοῦ ἐπισκόπου προνοίας ἀπο- • λαυέτω· εἰ δὲ καὶ ἀξία φανείη, καὶ πρὸς τὸ τῆς • διακονίας αναβιβασθήσεται ἀξίωμα.» ΒΑΛΣ. Οἱ μὲν ἅγιοι ἀπόστολοι ἐν πέμπτῳ κανόνι διοριζόμενοι, ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος ἢ διάκονος τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα μὴ ἐκβαλέτω προφάσει εὐλα θείας, ἐνέδωκαν τοῖς ἐπισκόποις καὶ μετὰ τὴν χειροτονίαν ἔχειν τὰς οἰκείας γυναῖκας· οἱ δὲ τῆς παρούσ σης συνόδου ἅγιοι Πατέρες ἐν μὲν τῷ ιβ' κανόνι διωρίσαντο ὅσα δῆτα καὶ ὥρισαν· ἀρτίως δὲ παρακελεύονται τὸν ψηφισθέντα εἰς ἐπισκοπὴν ἀποδ:!- στασθαι τῆς προσούσης αὐτῷ γυναικὸς κατὰ κοινὴν ἀρέσκειαν, καὶ μετὰ τὴν χειροτονίαν ἐν μοναστηρίῳ εἰσέρχεσθαι τὴν γυναῖκα, πόρρω ὄντι τῆς ἐπισκοπῆς. Τὸ γὰρ ἀλλήλους ὁρᾶν συνεχῶς ἀναμιμνήσκειν μέλο λει πάντως αὐτοὺς τῆς προτέρας διαγωγής τε καὶ συμβιώσεως, καὶ ὑπεκκαίειν τὸν ἔρωτα. Οὕτω δὲ τούτου γινομένου, ἀξιοῦσθαι τὴν γυναῖκα παρὰ τοῦ ἐπισκόπου προνοίας σωματικῆς, ἐνδεῆ οὖσαν· εἰ γὰρ εὐπορεῖ, οὐδέν τι δοθήσεται αὐτῇ παρὰ τοῦ ἐπισκό που. Οὐ γὰρ αὐτὸς εὐπορῶν δύναταί τι εἰς ἑαυτὸν δαπανᾷν ἐκ τῶν εἰσόδων τῆς ἐπισκοπῆς. Εἰ δὲ καὶ ὁ βίος τῆς γυναικὸς σεμνός ἐστι καὶ τοῦ βαθμοῦ τῆς διακονίας ἄξιος, καὶ πρὸς ταύτην προαναβιβασθήσε ται. Ταῦτα τοῦ κανόνος διοριζομένου, ἐρωτήσει τις, ὡς τῆς ρας Ἰουστινιανείου Νεαρᾶς τῆς πολλάκις ἐν τῷ παρόντι βιβλίῳ καταστρωθείσης ἀπαγορευούBALS. Sancti quidem apostoli in 5 canone definientes, episcopus, vel presbyter, vel diaconus suam uxorem ne ejiciat pietatis prætextu, concesserunt piscopos. post ordinationem habere proprias uxores. Præsentis autem synodi sancti Patres in 12 quidem canone definierunt, quæ tandem delinierunt. Nunc autem jubent eum, qui electus est episcopus, ab ea quam habet uxore communi consensu separari, et post consecrationem mulierem monasterium ingredi, quod sit longe ab episcopatu. Se enim invicem frequenter intueri, priorem eorum vitæ rationem ac consuetudinem est omnino in memoriam eis revocaturum, et amorem accensurum. Cum hoc autem sic fiat, mulierem quidem ab episcopo dignam existimari providentia corporali, si sit pauper: sin autem sit locuples, nibil ei ab episcopo dignam existimari providentia corporali, si sit pauper: sin autem sit locuples, nihil ei ab episcopo dabitur; quoniam nec si ipse quidem sit locuples, ex episcopatu reditibus quidquam potest in seipsum expendere. Si autem ejus uxoris vita sit gravis et gradu diaconatus digna, ad eam quoque provebetur. Hæc cum a canone decernantur, interrogabit quispiam: Cum Justiniani 127 novella, quæ in praesenti libro σης τὸ κατὰ συναίνεσιν τῶν ὁμοζύγων λύεσθαι τὰ sæpe posita est, prohibeat conjugum consensu dissolvi matrimonium, quomodo decernit præsens canon, uxorem ab electo marito consensu separari? Solutio. Consensu quidem non solvitur matrimonium: sed justa de causa solvitur: et quemadmodum, si unus ex conjugibus tondeatur, dicimus bona gratia separationem fieri: ita et viro electo post ordinationem solvetur conjugium. Nec συνοικέσια, πῶς ὁ παρὼν κανὼν διορίζεται ἀποδιίστασθαι κατὰ συναίνεσιν τοῦ ὑποψηφίου ἀνδρὸς τὴν γυναῖκα; Λύσις. Κατὰ συναίνεσιν μὲν οὐ λύεται συν οικέσιον· ἐξ εὐλόγου δὲ αἰτίας λύεται. Καὶ ὥσπερ τοῦ ἑνὸς τῶν ὁμοζύγων ἀποκειρομένου λέγομεν ἀγαθῇ χάριτι τὴν διάζευξιν γίνεσθαι· οὕτω καὶ τοῦ ἀνδρὸς ψηφισθέντος, λυθήσεται μετὰ τὴν χειροτονίαν καὶ τὸ συνοικέσιον. Καὶ οὐ δοκεῖ κατὰ συναίνεσιν λύεσθαι Guill. Beveregii nota. β'. κεφ. τῆς ρκγ'. Ἰουστινιανείου νεαρᾶς. ita sane omnes habent mss., sed pro ρκγ'. legendum est pxy', non enim in 123, sed 153 Novellæ Justiniani capite secundo habentur, quæ hic citantur: uti et mox postea, ubi eadem ex cap. 15, tit. 1, 1. iv Basilic. citantur, pro te scribendum iŋ'. Non enim in decimo quinto, sed duodevicesim:o capite istius tituli, ea inveniuntur.

IN CÀN XLVIII CONC.. IN TRULLO. ' τοῖς νόμοις ἀπαράδεκτον· πρὸ δὲ τῆς χειροτονίας videtur consensu solvi matrimonium, quod legi οὐ λύεται, ὅτι εἰκός ἐστιν αὐτὴν μὴ προβῆναι διά τινα ἀναφυησόμενα εύλογα αίτια. Τί δέ, τῆς γυναι κὸς μὴ ἀρεσκομένης ἰδιοστατῆσαι ἐκ τοῦ ψηφισθέν τος ὁμοζύγου αὐτῆς, ἐμποδισθήσεται ἡ χειροτονία; Λύσις. Δοκεί μοι τὴν ψῆφον ἀκυροῦσθαι, ἐὰν ἡ γυνή τοῦ ἀνδρὸς ἀνακαλῆται τὴν συζυγίαν. Διὰ τοῦτο γὰρ εἴρηκεν ὁ κανὼν κατὰ συναίνεσιν καὶ αὐτῆς τὴν διάστασιν γίνεσθαι, ὡς μη δυναμένην γενέσθαι, εἰ αὕτη ἀπαναίνεται τὴν διάζευξιν. Εἰ δέ τις ἐρεῖ, Καὶ μὴν ἡ ἀπόκαρσις καὶ μὴ θέλοντος θατέρου τῶν ὁμοζύγων γίνεται ἀσφαλῶς· εἰπὲ πρὸς αὐτὸν ὅτι ἐπὶ μὲν τῆς ἀποκάρσεως ὁ περιλειφθεὶς δύναται πρὸς συζυγία» ἑτέραν ἐλθεῖν, καὶ οὐκ ἀδικεῖται τοσοῦτον· ἐπὶ δὲ τῆς χειροτονίας οὐ δύναται πρὸς ἕτερον γάμον ἐλθεῖν ἡ τοῦ χειροτονηθέντος γυνὴ ἀποκειρομένη, καὶ ὡς μεγάλως ἐντεῦθεν ἀδικουμένη, εισακουσθήσεται μὴ θέλουσα τὴν διάζευξιν. Τὸ περὶ τοῦ μὴ ἀναγκάζε σθαι τὴν γυναῖκα τοῦ χειροτονηθέντος ἀποκείρεσθαι καὶ μονάζειν ἐλαλήθη ἐνώπιον τοῦ βασιλέως τοῦ ἁγίου κυροῦ Ἰσαακίου τοῦ ᾿Αγγέλου κατὰ τὸν Σεπτέμβριον μήνα της ε' ινδικτιώνος, παρόντων πατριαρχῶν τριῶν, τοῦ Κωνσταντινουπόλεως, τοῦ ᾿Αντιοχείας, καὶ τοῦ Ἱεροσολύμων, καὶ μητροπολιτῶν ὡσεὶ μ', καὶ διεγνώσθη ὀφείλειν ἀποκείρεσθαι κατὰ τὸ ἀπαραίτητον τὴν γυναῖκα τοῦ χειροτονηθέντος. Ζήτει γοῦν τὸ τοιοῦτον σημείωμα καταστρωθὲν ἐν τῷ χαρτοφυλακίῳ. Ετι ἐρωτήσει τις διὰ τί, τοῦ και μόνο; λέγοντος μηδένα τὸν μονήρη βίον ἄκοντα ὑποδύεσθαι, ἡ τοῦ χειροτονηθέντος γυνὴ μηδὲν ἀδική- c σασα εγκλείεται εἰς τὸ μοναστήριον; Λύσις. Τινὲς λέγουσιν ὡς, ἐπεὶ ἡ κανὼν οὐ διορίζεται αὐτὴν ῥητῶς ἀποκείρεσθαι, ἀποκλεισθήσεται μὲν εἰς τὸ μου ναστήριον ἀποκαρῆναι δὲ οὐκ ἀναγκασθήσεται κατὰ τὰς μοιχευθείσας γυναῖκας, ἢ καὶ ἄλλως ἐσχά τως παραπεσούσας· καὶ μάλιστα ὅτι καὶ πρὸς τὸ τῆς διακονίας ἀξίωμα θέλει ταύτην προάγεσθαι, τὸ ταῖς λαϊκαῖς γυναιξί ποτε χαριζόμενον. Ἐμοὶ δὲ δο κεῖ ἐξ ἀνάγκης ὀφείλειν αὐτὴν ἀποκείρεσθαι. Ἐξῆν γὰρ ταύτῃ πρὸ τῆς χειροτονίας, ὡς εἴρηται, μὴ διαζυγῆναι τοῦ οἰκείου ἀνδρὸς, κάντεῦθεν καὶ τὴν χει ροτονίαν ἀπρακτῆσαι καὶ τὴν ἀπέκαρσιν. Ἐπεὶ δὲ bus non admittitur. Ante ordinationem autem non solvitur, quoniam consentaneum est eum forte non provehendum propter aliquas probabiles causas exorituras. Quod si mulieri non placeat seorsum a suo conjuge, qui electus est, vitam agere, impedieturne ordinatio? Solutio. Videtur mihi esse infirmanda electio, si uxor mariti conjugium revocet. Propterea enim dixit canon ejus quoque consensu separaţionem fieri: ut quæ non possit fieri, si ipsa divortium recuset. Si quis autem dicat, Alqui monachalis tonsura, etiam nolente altero ex con jugibus, fit secure; dic ei, quod in tonsura quidem, is qui relictus est, potest ad alterum venis conjugium, nec tanta injuria afficitur: in conse cratione autem non potest ad alterum venire matrimonium consecrati episcopi uxor quæ tondetur, et ut quæ magna ea ex re injuria afficiatur, audietur si nolit separari. Quod autem ordinati 216 uxor tonderi, et monasticam vitam agere non cogetur, coram imperatore sancto domino Isaacio Angelo disceptatuin est, mense Septembri indictionis 5, præsentibus tribus patriarchis, Constan tinopolitano, Antiocheno et Hierosolymitano, et metropolitanis circiter 40 et judicatum est, qual ordinati uxor necessario detonderi debet. Quære igitur dictam constitutionem, in chartophylacio repositam. Praeterea interrogabit aliquis, cur, cum canon dicat, nullum monasticam vitam invitum subire oportere, ejus, qui electus est, uxor, quæ nihil mali fecit, in monasterium includitur? So lutio. Dicunt quidam, quod quoniam canon statuit expresse eam esse tondendam, includetur quidem in monasterio, tonderi tamen non cogetur, quemadmodum et adulteratæ mulieres, vel· quæ alias extreme deliquerunt: et maxime quoniam etiam ad diaconatus dignitatem vult cam posso provebi, quæ aliquando mulieribus laicis concedebatur. Mihi autem videtur oportere eam neces sario tonderi. Licebat enim ei ante consecrationem, nt dictum est, a proprio marito non separari, et ita efficere, ut nec consecratio nee tonsura locum Guill. Beveregii nota. non κατὰ τὸν αὐτὸν καιρὸν εἰς τὴν θέσιν τοῦ χαρτοφυ λακίου. Hic non opus est interprete, cum eadem fere versio hisce verbis inserviat, quam ad impressa hoc loco apposuimus. Sed non omittendum est, eadem etiam apud Matthæuin Blastarem haberi, Syntag. lit. F, cap. 17. Εt, quod me pene fugerat, hæc in ms. Auerbachiano non eodern, quo in nostro, loco, sed ad ipsum hujus interpreLatiouis finem, sive post ἀφωνίαν εἰσπράττεσθαι, collocari; quod tantum non indubitatum reddit ca ab initio in textu non exstitisse, cum in diversts mss. diversa loca obtineant, nimirum prout descriptoribus visum est; qui cum ea in margine scripta observassent, hic unt, ille alteri textus loco inseruit. Τὸ περὶ ἀναγκάζεσθαι. Ηaec usque ad ἐν τῷ τηνικαῦτα προβἂν σημείωμα, καὶ καταστρωθέν χαρτοφυλακίῳ, in impressis antehac codicibus desiderata, ex ms. nostro Bodleiano nunc primum edimus. Utrum ad Balsamonis textum jure pertineant, alii viderint. Sane cum præcedentibus non cohærent; ac propterea e margine in textum nobis transcripta videntur. Quod veri ex eo fit similius, quod in Amerbachiano ms. eadem quidem legantur, sed aliis plerumque verbis concepta; quæ nihilosecius in curiosorum gratiam apponere visum est. Τὸ περὶ τοῦ ἀναγκάζεσθαι τὴν γυναῖκα τοῦ χειροτονηθέντος τον μοναχικὸν βίον ελέσθαι, συνεζητήθη παρὰ τῷ βασιλεῖ κυρῷ Ισαακίῳ τῷ Αγγέλῳ κατὰ τὸν Σεπτέμβριον μήνα τῆς ε' ἰνδικτιῶνος παρόντων καὶ τριῶν ἁγιωτάτων πατριαρχῶν, τοῦ οἰκουμενικοῦ, τοῦ ᾿Αντιοχείας, καὶ τοῦ Ἱεροσυλία μων, καὶ μητροπολιτῶν ὡσεὶ τεσσαράκοντα, καὶ διεγνώσθη ὀφείλειν ἀποκείρεσθαι τὴν γυναῖκα τοῦ χειροτονηθέντος κατὰ τὸ ἀπαραίτητον· καὶ ζήτει τὸ Αποκλεισθήσεται μὲν εἰς τὸ μοναστή ριον. Μs. Amerbachianus rectius legit εγκλεισθής σεται.

haberet. Quoniam utem per consecrationem di- διὰ τὴν χειροτονίαν τὴν διάζευξιν ᾑρετίσατο, ἀναγvortium elegit, per tonsuram cogetur separationem perdicere, et non ludere ubi non est ludendum. Cum laico enim habitu eam esse in monasterio, supplicii non beneficii opus est: quod ad non parvum consecrationis dedecus spectat. Quare aec vi suscipi tonsura, sed sponte ac consilio reputatur. Quod autem laicæ solum mulieres dignæ diaconissæ dignitate habeantur, verum non est. Nam et monachæ ea dignam habebantur. Alioqui si concessum fuerit, ut cum laico babitu ingrediatur monasterium, ejus qui consecratus est uxor, juste ac probabili de causa extra quoque versari quæret, forte autem etiam cum alio viro conjungi, vel etiam cum eo, qui episcopus factus est, consuetudinem habere: quod quidem est absurdum, et contra divinorum canonum voluntatem, Nola ergo hæc omnia, et maxime propter eos qui existimant sacerdotum uxores posse etiam secundo nubere. Existimo enim, quod ab hoc canone, eis secundo nubere non permittetur. Quoniam autem in multis nomocanonis invenitur Justiniani Novella (sita in 11 lib. Basilic. tit. primo cap. 7, quod quidem positum est a nobis in cap. 23, priui tituli praesentis operis quæ statuit ad episcopalem dignitatem non esse provehendum qui habet uxorem vel liberos, vel eum alioqui, qui praeter hac facit, deponendum, et frequens de ea re mentio facta est: dicimus eam novellaur explevisse, eo quod in Basilicis non poni- c tur; hunc autem canonem esse in usu, et secundam novellam imperatoris domini Leonis philosophi, quam lege, quæ hæc aperte decernit circa finem. Nostra igitur imperatoria, quæ ex Deo est, majestas, si mandatis divinis insistatur, id longe convenientius fore animadvertens, consonanı illis profert legem; et quemadmodum ipsis videtur ad primarium sacerdotium promoveri, qui illo honore alioqui dignus sit, etiamsi liberos habeat legiti- ' κασθήσεται διὰ τῆς ἀποκάρσεως τελειῶσαι τὸ διαζύγιον, καὶ μὴ παίζειν ἐν οὐ παικτοῖς. Τὸ γὰρ μετὰ λαϊκοῦ σχήματος εἶναι αὐτὴν εἰς τὸ μοναστήριον κολάσεως ἔργον ἐστὶν, οὐκ εὐεργεσίας. Οπερ εἰς άτιμίαν τῆς χειροτονίας ἀφορᾷ οὐ μικράν. Διὸ οὐδὲ λογίζεται αναγκαστικὴ ἡ ἀπόκαρτες, ἀλλὰ αἱρετή. Τὸ δὲ λαϊκὰς μόνας γυναῖκας ἀξιοῦσθαι διακονικού ἀξιώματος οὐκ ἔστιν ἀληθές· καὶ μονάζουσαι γὰρ ἠξιοῦντο αὐτοῦ. Αλλως τε εἰ δοθῇ μετὰ λαϊκοῦ σχή ματος εἶναι εἰς τὸ μοναστήριον τὴν τοῦ χειροτονηθέντος γυναῖκα, ζητήσει ευλόγως καὶ ἐκτὸς διατρί σειν αὐτοῦ, ἴσως δὲ καὶ συζευχθῆναι ἑτέρῳ ἀνδρὶ, ἢ καὶ μετὰ τοῦ ἐπισκοπεύσαντος συνδιάγειν· ὅπερ ἄτοπον καὶ τοῖς θείοις κανόσιν ἀβούλητον. Σημείω σαι οὖν ταῦτα πάντα διὰ τοὺς ἀξιοῦντας δευτερογε μεῖν τὰς τῶν ἱερέων γυναῖκας. Νομίζω γὰρ ὡς ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος οὐ παραχωρηθήσονται δευτε ρογαμῆσαι. Ἐπεὶ δὲ ἐν πολλοῖς τῶν νομοκανόνων εύτ ρίσκεται Νεαρὰ Ἰουστινιάνειος (κεῖται δὲ ἡ τοιαύτη Νεαρὰ καὶ εἰς βιβλίον γ' τῶν Βασιλικών, τίτλ, αν κεφ. ζ', ὅπερ κατετέθη παρ' ἡμῶν εἰς κεφ. κγ' τοῦ α' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος), διοριζομένη μὴ ἀνάγεσθαι εἰ; ἀξίωμα ἐπισκοπικὸν τὸν ἔχοντα γυα ναῖκα ἢ τέκνα, ἢ μὴν τὸν παρὰ ταῦτα χειροτονηθησόμενον καθαιρεῖσθαι, καὶ ἐλαλήθησαν τὰ περὶ τού του πολλάκις· λέγομεν ὡς τὰ τῆς τοιαύτης Νεαρᾶς ἠπράκτησαν διὰ τὸ μὴ τεθῆναι εἰς τὰ Βασιλικά, καὶ ἐνεργοῦσι τὰ τοῦ παρόντος κανόνος, καὶ ἡ δευτέρα Νεαρὰ τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Φιλοσόφου, ἣν καὶ ἀνάγνωθι, διοριζομένην περὶ τὸ τέλος ταῦτα ῥητῶς. Ἡ οὖν ἐκ Θεοῦ βασιλεία ἡμῶν, τοῦτο ἀρμο διώτερον κατανοοῦσα τοῖς θείοις ἕπεσθαι ἐντάλμασι, σύμφωνον ἐκείνοις ἐκφέρει νόμον· καὶ ὥσπερ αὐτοῖς δοκεῖ τὸ πρὸς ἀρχιερωσύνην ἀνάγεσθαι τὸν ἄξιον τιν μῆς, κἂν ὦσι γοναὶ νόμῳ τετιμημέναι· οὕτως ὁρίο ζουσα τὸν ἀντιφθέγγεσθαι θρασυνθέντα νόμον δίκην τῆς θρασύτητος τὴν εἰς τὸν ἔπειτα χρόνον καὶ διηνε κἢ ἀφωνίαν εἰσπράττεσθαι. mos: et ita quidem censens, ut a lege quæ contradicere ausa fuit, in audaciæ pœnam perpetuum in futurum exigatur silentium. ZONAR. Si quis maritus ad episcopale munus vocetur, eum non ab uxore invita divelli, sed ea consentiente et volente divortium fieri; co vero facto, ne vel sub eodem tecto, vel in vicinis ædibus uxor habitet, sed in monasterio procul ab episcopi statione degat, hoc canone constitutum. Mutuus namique et quotidianus illorum inter se conspectus, prioris vitæ consuetudinisque memoriam renovabit, et amoris in utroque flammam accendet. Uxori vero longe, 217 inquit, agenti, episcopi cura provideiniaque subveniet. Quod quiΖΩΝΑΡ. Οὐκ ἀκούσης τῆς γυναικὸς διαζεύγνυσθαι αὐτῆς τὸν ἄνδρα βούλεται ὁ κανὼν καλούμενον εἰς ἐπισκοπὴν, ἀλλ' ἐκ συμφώνου, καὶ διαζευχθεῖσαν μὴ συνοικεῖν αὐτῷ, μήτ' ἐγγὺς τῆς ἐκείνου κατοικίας οἰκεῖν, ἀλλ' ἐν μοναστηρίῳ πόρρω κειμένῳ τῆς τοῦ ἐπισκόπου καταγωγῆς. Τὸ γὰρ ἀλλήλους ὁρᾶν συνεχῶς ἀναμιμνήσκειν μέλλει πάντως αὐτοὺς τῆς προ τέρας διαγωγής τε καὶ συμβιώσεως, καὶ ὑπεκκαίειν σφίσι τὸν ἔρωτα. Πόῤῥω δὲ οὖσαν προνοίας ἀποτ λαύειν κελεύει παρὰ τοῦ ἐπισκόπου. Τοῦτο δὲ νοττέον, ὅτε μὴ οἴκοθεν ἐκείνη δύναται εἰς τὰ ἀναγκαῖα Guill. Beveregii nota. Κεῖται δὲ ἡ τοιαύτη Νεαρά. llic diligenter Observetur voς τοιαύτη talis, neque enim ipsa novella ante commemorata eadem est, quae hic in Basilicis sita dicitur, et etiamnum esstat. Istam enim diserte ait in Basilica non referri, ac proinde exolevisse. λέγομεν ὡς τὰ τῆς τοιαύτης νεαρᾶς ἠπράκτησαν διὰ τὸ μὴ τεθῆναι εἰς τὰ Βασι λικά. Quapropter sextam potius Justiniani novellam ibi intelligendam censeo, utpote sccundo ipsius capite eadem jubentem, quæ Balsamon in citata contineri asserit, et in Basilicis etiam non posię tam, quemadmodum is de ea tradidit.

IN CAN. XLIX CONC. IN TRULLO. ἐπαρχεῖν ἑαυτῇ. Εἰ γὰρ αὐτὸς ὁ ἐπίσκοπος οὐ συγκε- dem ita est accipiendum, nisi mulieri scilicet, ex domestica istius copia, opportuna vitæ subsidia suppeditari queant. Si namque episcopo ipsi, me sui quidem commodi causa, quidquam ex episcopatus sui proventibus, præternam in necessa rios usus, idque nisi domesticis facultatibus destitulo, insumere concessum est: quanto minus illi ad uxoris relictae subsidium derivare aliquid ex Ecclesiæ bonis, si mulieri vitæ opportunitates aliunde suppeditentur, licebit? Igitur uxori quoχώρηται περαιτέρω τῶν ἀναγκαίων εἰς ἑαυτὸν δα πανᾶν ἐκ τῶν τῆς ἐπισκοπῆς προσόδων· καὶ τοῦτο, ὅτε μὴ οἴκοθεν εὐπορεῖ τῶν ἀναγκαίων, πῶς οὐ μᾶλ λον τῇ πρώην συνοικησάσῃ αὐτῷ κωλυθήσεται χορηγεῖν τι ἐκ τῶν τῆς Ἐκκλησίας, δυναμένῃ πορίζεσθαι τὰ πρὸς διοίκησιν ἄλλοθεν; Ως γοῦν ἐνδεεῖ κἀκείνῃ, ὅτε μὴ ἔχει, παρέξει ἐκ τῶν τῆς ἐπισκοπῆς. Εἰ δὲ καὶ ὁ βίος αὐτῆς σεμνὸς εἴη, καὶ τοῦ βαθμοῦ τῆς διακονίας ἄξιος, καὶ πρὸς ταύτην προβιβασθήσεται. que, ut indigenti, cum cam cuncta defecerint, ex episcopali proventu subministrabit. Quod si etiam morum gravitate dignam se honore diaconatus exhibuerit, ad eum quoque gradum evehi fas esse decernit, • ΑΡΙΣΤ. Ή διαζευχθεῖσα τοῦ ἐπισκόπου μέλλοντος • δέξασθαι μετὰ τὴν χειροτονίαν εἰσίτω πρὸς μου • ναστήριον, τῆς ἐπισκοπῆς πορρωτάτω, καὶ ἀπο- • λαυέτω τῆς προνοίας τοῦ ἐπισκόπου.» Διὰ τὸ μὴ σκάνδαλον καὶ πρόσκομμα τοῖς λαοῖς εἶ ναι, δεῖ τὴν κατὰ κοινὴν συμφωνίαν τοῦ ἀνδρὸς αὐτ τῆς διαζευχθεῖσαν, τοῦ πρὸς ἐπισκοπῆς προεδρίαν ἀναγομένου, εἰς μοναστήριον εἰσέρχεσθαι μετὰ τὴν χειροτονίαν αὐτοῦ, πόρρω κείμενον τῆς τοῦ ἐπισκό που καταμονῆς· τὴν δὲ πρόνοιαν αὐτῆς πᾶσαν γίνεσθαι παρὰ τοῦ ἐπισκόπου. ΚΑΝΩΝ ΜΘ'. • Ανανεούμενοι καὶ τοῦτον τὸν ἱερὸν κανόνα, ὁρί • ζομεν, ὥστε τὰ ἅπαξ καθιερωθέντα μοναστήρια • κατὰ γνώμην ἐπισκόπου μένειν εἰς τὸ διη • νεκές μοναστήρια, καὶ τὰ ἀνήκοντα αὐτοῖς πράγο • ματα φυλάττεσθαι τῷ μοναστηρίῳ, καὶ μηκέτι • δύνασθαι γίνεσθαι αὐτὰ κοσμικά καταγώγια, • μηδὲ ὑπό τινος τῶν ἁπάντων κοσμικοῖς ἀν- • δράσι ταῦτα ἐκδίδοσθαι· ἀλλ᾽ εἰ καὶ μέχρι νῦν γέο • γονε τοῦτο, μηδαμῶς κρατεῖσθαι ὁρίζομεν· • τοὺς δὲ ἀπὸ τοῦ παρόντος τοῦτο πράττειν ἐπι· • χειροῦντας ὑποκεῖσθαι τοῖς ἐκ τῶν κανόνων ἐπι- • τιμίοις. ΒΑΛΣ. Ο κδ' κανὼν τῆς δ' συνόδου παρορώμενος, ὡς ἔοικεν, ἀνανεούται ἀρτίως. Καὶ ἀνάγνωθι τὴν ἐκείνου ἑρμηνείαν καὶ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ιγ' κανόνος τῆς ζ' συνόδου ἀναγκαίαν οὖσαν. ΖΩΝΑΡ. Οὗτος ὁ κανὼν προηρμήνευται κδ' ὢν τῆς δ' συνόδου. • ΑΡΙΣΤ. "Οσα κατά γνώμην ἐπισκόπου πέπηγε • μοναστήρια, οὐκέτι κοσμικοῖς καταγώγια γίνει ται, οὐδὲ κοσμικοῖς ἀνδράσιν ἐκδίδοται.» Τὰ αὐτὰ τῷ εἰκοστῷ τετάρτῳ κανόνι τῆς ἐν Χαλ κεδόνι συνόδου καὶ ὁ κανὼν οὗτος λέγει. Ὁ δὲ τέταρτος κανὼν τῆς αὐτῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου κωλύει • ARIST. Quæ a futuro episcopo separatur, post • ordinationem monasterium ingrediatur, pro- ⚫ cul episcopatu situm, et episcopi cura fruac tur.» Ne scandalum et offensio populo detur, oportet eam communi consensu a viro suo ad episcopatus dignitatem promoto separatam, monasterium, post ipsius ordinationem, procul ab episcopi labitatione exstructum ingredi: episcopum autem ei omnino providere. CANON XLIX. • Hunc sacrum etiam canonem renovantes, decer- ‹ nimus, ut quæ episcopali voluntate semel con- ‹ secrata fuerint monasteria semper monasteria c maneant, et res quæ ad ipsa pertinen: monasterio ‹ serventur, et ea non possint esse amplius sæ- ‹ cularia habitacula,nec ab ullo secularibus tradi ‹ hominibus; sed etiam si hoc hucusque factum ‹ est, nequaquam servanduin decernimus: eos c autem, qui in præsentia et deinceps hoc fa- ‹ cere aggrediuntur, canonum quoque pœnis ‹ subjici. › BALS. Vigesimus quartus canon quartæ synodi contemplus, ut est verisimile, hic renovatur. Et lege eam quæ illic est interpretationem, et interpretationem can. 25, syn. 7 quæ necessaria est. ZONAR. Hic canon antea interpretatus est, ut qui sit 24, syn. 4. ‹ ARIST. Quæcunque episcopi sententia exstructa ‹ sunt monasteria, ne sæcularibus postea fiant c habitacula, nec hominibus saecularibus eloc centur.» Eadem quæ vicesimus quartus synodi Chalcedonensis, etiam hic can. dicit. Caeterum quartus ejusdem synodi Chalcedonensis can. prohibet exstrul Guill. Beveregii nola. Κατά γνώμην ἐπισκόπου. Codex Amerbachianus haec et sequentia sic legit, κατά γνώμην τοῦ ἐπισκόπου μένειν αὐτὰ διηνεκώς μοναστή για. Μήτε δὲ ὑπό τινος. Voces μήτε δὲ in ms. Amerbachiano desiderantur. Sed sensui necessaria sunt. Μηδαμώς κρατεῖσθαι ορίζομεν. In ins. Anerbachiano rectius legitur κρατῆσαι, neque enim verbum istud in voce passiva hoc sensu usurpatur. De iis autem, quæe obtinere hic præcipitur, videsis synodalem decisionem Sergii pa triarcha Constantinopolitani περὶ δωρεῶν καὶ ἀποδόσεων τῶν μοναστηρίων ἢ φροντιστηρίων, Juris Graco-Romani lib. ii, p. 205, ubi etiam hic ipse canon citatur.

monasterium, sine ejus qui loco praest episcopi τὸ κτίζεσθαι μοναστήριον ἄνευ βουλῆς τοῦ κατὰ τότ voluntate. CANON L. • Nullus sive laicus sive clericus, ab hoc deinceps • tempore alea ludat. Si quis autem hoc facere • deprehensus fuerit, si sit quidem clericus, • deponatur: sin laicus, segregetur.» BALS. Eos qui ludunt alea cessare, vel deponi ae segregari, in 42 canone et in 45 sanctorum apostolorum scriptum est. Præsens autem canon decernit, ab hoc tempore sacerdotes, qui alea ludunt, deponi, et laicos segregari. Lege et 27 cap. et 59, 9 tit. praesentis operis, et quæ in iis scripta sunt. Quæritur autem, cum præsens canon mon decernat consequenter apostolicis canonibus, eos qui alea ludunt post 218 denuntiationem niri, quemnam sequi debeamus? Et mihi quidem videntur esse sequendi apostolici canones, utpote humaniores,`et quod præsens synodus in ejus 9 canone de clerico, qui cauponatoriæ officinæ præest, statuens, non eum ex eo ipso punit, sed dicit, - Vel cesset, vel deponatur. puZONAR. Hoc ludi genus 42 et 43 apostolici caconis decreto interdictum reperias. ARIST. «Nec laicau alea ludere oportet.» Perspicuus. CANON LI. ● Omnino prohibet hæc sancta et universalis sye nodus, eos qui dicuntur mimi, et eorum spec • ctacula, deinde venationum quoque specta- ‹ tiones, easque quæ fiunt in scena saltationes • perfici. Si quis autem præsentem canonem ‹ contempserit, et se alicui eorum quæ sunt • vetita dederit, si sit quidem clericus, deponac tur: si vero laicus segregetur. πον ἐπισκόπου. • Μηδένα τῶν ἁπάντων εἴτε λαϊκῶν εἴτε κληρικῶν · κυβεύειν ἀπὸ τοῦ νῦν. Εἰ δέ τις τοιοῦτο φωρα- • θείη πράττων, εἰ μὲν κληρικὸς εἴη, καθαιρεί. • σθω· εἰ δὲ λαϊκὸς, ἀφοριζέσθω. ΒΑΛΣ. Ἐν τῷ με' καὶ ἐν τῷ μγ' κανόνι τῶν ἁγίων ἀποστόλων γέγραπται τοὺς κυβεύοντας παύεσθαι, ἢ μὴν καθαιρεῖθα: ἢ ἀφορίζεσθαι. Ὁ δὲ παρὼν κανὼν διορίζεται ἀπεντεῦθεν καθαιρεῖσθαι τοὺς ἱερωμένους κυβεύοντας, καὶ τοὺς λαϊκοὺς ἀφορίζεσθαι. "Ανάγνωθι καὶ κεφ. κζ' καὶ λθ' τοῦ θ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καὶ τὰ ἐν τούτοις γραφέντα. Ζητείται δὲ, ὡς τοῦ παρόντος κανόνος μὴ διοριζομένου άκου λούθως τοῖς ἀποστολικοῖς κανόσι μετά παραγγελίας κολάζεσθαι τοὺς κυβεύοντας, τίνι προσέχειν ὀφείλο μεν. Καὶ τέως ἐμοὶ δοκεῖ καὶ τοῖς ἀποστολικοῖς και νόσιν, ὡς καὶ φιλανθρωποτέροις, καὶ ὅτι ἡ παροῦσα σύνοδος, ἐν κανόνι αὐτῆς ἐννάτῳ περὶ κληρικοῦ προϊ σταμένου καπηλικοῦ ἐργαστηρίου διαταττομένη, ούσ ἀπεντεῦθεν τοῦτον κολάζει, ἀλλά φησιν, Η παυσάσθω, ἢ καθαιρείσθω. ΖΩΝΑΡ. Καὶ ὁ μβ' καὶ ὁ μγ' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανὼν τοῦτο κωλύουσιν. ΑΡΙΣΤ. Ο Οὐδὲ τὸν λαϊκὸν κυβεύειν δέον.» Σαφής. ΚΑΝΩΝ ΝΑ. • Καθόλου ἀπαγορεύει ἡ ἁγία αὕτη καὶ οἰκουμενική • σύνοδος τοὺς λεγομένους μίμους καὶ τὰ τούτων • θέατρα, εἶτά γε μὴν καὶ τὰ τῶν κυνηγίων θεών ι ρια καὶ τὰς ἐπὶ σκηνῆς ὀρχήσεις ἐπι· • τελεῖσθαι. Εἰ δέ τις τοῦ παρόντος κανόνος κατα • φρονήσοι, καὶ πρός τι ἑαυτὸν τῶν ἀπηγορευμένων • τούτων ἐκδῷ· εἰ μὲν κληρικός εἴη, καθαιρεί • σθω, εἰ δὲ λαϊκὸς, ἀφοριζέσθω.» ' ΒΑΛΣ. Ἐν τῷ κδ' κανόνι τῆς παρούσης συνόδου ἐγράψαμέν τινα διάφορα χάριν τῶν ἱπποδρομιῶν, τῶν κυνηγίων, καὶ τῶν λοιπῶν θεωριῶν, ἀλλὰ μὴν καὶ περὶ τῶν μίμων καὶ τῶν ἐπὶ σκηνής ορχήσεων, καὶ ἀνάγνωθι ταῦτα. Ερωτήσει δέ τις, διὰ τί ἐκεῖνος μὲν ὁ κανών διορίζεται τοὺς ἱερωμένους καὶ τοὺς μοναχούς, τοὺς ἀσχολουμένους ἐν ἱπποδρομίας ἡ θυμελικοῖς παιγνίοις, παύεσθαι ἢ καθαιρεῖσθαι· ὁ δὲ παρών φησιν ἀδιαστίκτως τοὺς εἰς τὰ τοιαῦτα ἐχθόν BALS. In 24 canone præsentis synodi plurima scripsimus de equorum curriculis, venationibus et reliquis spectaculis: quinetiam de mimis et saltationibus in scena, et lege ea. Interrogaverit autein quispiam, cur ille quidem canon statuit, sacris initiatos et monachos, qui in equorum curriculis vel ludis thymielicis seu scenicis versantur, cessare vel deponi: præsens autem canon dicit Indistincte, eos qui hujusmodi rebus se dedunt, si sint quidem clerici, deponi, si laici vero, segre τας ἑαυτοὺς, κληρικούς μὲν ὄντας, καθαιρεῖσθαι, Guill. Beveregii nota. Καὶ τὰ τῶν κυνηγίων θεώρια. Harmenopulus hunc canonem his verbis contrahit: Ωσαύ τως καὶ ὁ ἑαυτὸν ἐκδιδοὺς μίμοις καὶ θεάτροις καὶ τοῖς τῶν κυνηγίων θεωρίοις καὶ ταῖς ἐπὶ σκηναῖς ἐρχήσεσιν. Similiter et qui seipsum dat minis, ac theatris, et venationum spectaculis, et scenicis sultationibus, ubi scholiastes ad ista verba κυνηγίων θεωρείοις, haec observat: Ἐν ταῖς μεγίσταις τῶν πόλεων θηρία ετρέφετο, λέοντες καὶ ἄρκτοι, καὶ κατά τινας καιροὺς ἐξήγοντο εἰς τὸ θέατρον· καὶ τοτε μὲν ταύροις ἐμάχοντο, ποτὲ δὲ ἀνθρώποις, αἰχμαλώτοις τυχὸν ἢ κατακρίτοις, καὶ ἦσαν ταῦτα τοῖς θεωμένοις καθ' ἡδονήν· τοῦτο οὖν ὁ κανών απαγορεύει, οὐ τὸ διὰ κυνῶν ἢ ἄλλως θηρεύειν. 1η maximis urbibus alebantur bestiæ, puta leones et ursi, certisque' temporibus in theatrum educebantur: ac nonnunquam save cum tauris pugnabant, nonnunquam cum hominibus, captivis forte aut damnatis, atque hæc spectatoribus voluptati erant. Istud igitur hic canon prohibet, non venationem, quæ sit cum canibus. aut aliter. Harmenop. Epit. can. sect. 5, tit. 5. Hæc autem ex Zomaræ scholiis excerpta videntur. Τὰς ἐπὶ σκηνῆς ὀρχήσεις. Codex AmerDachianus legit τὰς ἐπὶ σκηνών, sed non mola reliqui omnes codices, verum etiam scholiastes omnes legunt σκηνής.

IN CAN. LI CONC. IN TRULLO 6'44 λαϊκοὺς δὲ, ἀφορίζεσθαι; Λύσις. Ἕτερόν ἐστι φορη- gari? Solutio. Alterum est tolerabilius, ascendere τότερον τὸ ἀνιέναι τινὰς εἰς ἱπποδρομίας ἔστιν ὅτε, ἢ ἐπὶ θυμελικοῖς παιγνίοις ἁλῶναι· καὶ ἕτερον ἀσύγ γνωστον τὸ ἐκδοῦναι ἑαυτοὺς εἰς τὰ τοιαῦτα, καὶ τοῦτο ἔργον ἔχειν διηνεκές. "Οθεν καὶ οἱ μὲν ἐφά παξ μετά προσοχῆς ἁμαρτάνοντες ἐπιφωνοῦνται παύσασθαι, εἰ μὴ θέλουσι καθαιρεθῆναι· οἱ δὲ καὶ ταχρώμενοι τῷ κακῷ, κληρικοὶ μὲν ὄντες, ἀπεντεῦ θεν καθαιροῦνται, λαϊκοὶ δὲ, ἀφορίζονται. Ἔσο δὲ εἰδὼς ὡς, εἰ καὶ ἐν ἐκείνῳ τῷ κανόνι ἐγράψαμεν τὰ παρά τινων λεγόμενα, χάριν τοῦ μὴ κωλύεσθαι τὰς σήμερον τελουμένας ἱπποδρομίας, ἀλλά γε τὰς ἐπὶ σκηνῆς ὀρχήσεις καὶ τὰ ἐπὶ θυμέλης τῶν μίμων θεώρια ἀδιαστίκτως κολάζεσθαι πάντες λέγουσι, καὶ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν κανόνων. Κυνηγίων δὲ θεώρια λέγει ὁ κανὼν τὰς θηριομαχίας· αὗταὶ δὲ και λύονται· οὐ μὴν τὰ λαγωκυνήγια. "Εοικε δὲ διὰ τὰ τῶν τοιούτων κανόνων ἐπιτίμια ἐπινοηθῆναι τὰ βασιλικά παίγνια· τὸν κοντοπαίκτην δηλαδή, τὸν Μάρωνα, τὸν Ἀχιλλέα τὴν Ὀκτώηχον, καὶ τά λοιπὰ, ὡς μὴ διάχυσιν καὶ γέλωτα ἄσεμνον ἐμποιοῦντα τοῖς βλέπουσιν. ΖΩΝΑΡ. Τοὺς πιστοὺς ἡ ἀκρίβεια τῆς εὐαγγελι κῆς πολιτείας μὴ ἀνειμένως καὶ διακεχυμένως βιοῦν βούλεται, ἀλλ' ὡς πρέπει ἁγίοις. Διὰ τοῦτο οὖν ὁ κανὼν οὗτος ὅσα διάχυσιν τῇ ψυχῇ ἐμποιοῦσι παρὰ τὸ ἀναγκαῖον, ἐκλύουσί τε καὶ χαυνοῦσι τὴν τόνον αὐτῆς, καὶ πρὸς γέλωτας βρασματώδεις παρακινοῦσι καὶ καγχασμούς, ἀπηγόρευσεν, οἷά εἰπι τὰ τῶν μίμων, οἳ ποτὲ μὲν ᾿Αραβίτας μιμούμενοι, ποτὲ δὲ Αρμενίους, ποτὲ δὲ δούλους, ἐνίοτε δ᾽ ἕτερ᾽ ἅττα τοῖς ἐπὶ κόρρης βαπίσμασι καὶ ψοφή μασι, γέλωτας ἁπρεπεῖς κινοῦσι, καὶ οἷον ἐκβαχ-. χεύουσι τοὺς ἀφελεστέρους ἢ ἀπροσεκτοτέρους. Τὰ δὲ τῶν κυνηγίων θεωρια οὐ τὸ θηρεύειν διὰ τῶν κυνῶν ἢ ἄλλως ἐστί. Τοῦτο γὰρ οὐ θεώριον, ἀλλ' ἔργον ἐστίν. Ἐν ταῖς πόλεσι δὲ ταῖς μεγίσταις θημία ἐτρέφοντο λέοντες καὶ ἄρκτοι, καὶ κατά τινας καιροὺς ἐξήγοντο εἰς τὰ θέατρα, καὶ ποτὲ μὲν ταύ ροις ἐμάχοντο, ποτὲ δὲ καὶ ἀνθρώποις, αἰχμαλώτοις τυχὸν ἢ κατακρίτοις, καὶ ἦσαν ταῦτα τοῖς θεωμέ νοις πρὸς ἡδονήν. Ταῦτα δὲ ἀπαγορεύει γίνεσθαι δ κανών, ὡς ὠμότητα κατηγοροῦντα τῶν θεωμένων, καὶ τὰς ἑτέρων συμφοράς χαρμονάς οικείας λογιζομένων. Καὶ τὰς ἐπὶ σκηνῆς δὲ ὀρχήσεις κωλύει. Σκηνή δέ ἐστιν ἡ προσποίησις καὶ ὑπόκρισις, ὅθεν καὶ σκηνικοὶ λέγονται οἱ ὑποκρινόμενοι, καὶ ἀπεικάζοντες ἑαυτοὺς ποτὲ μὲν δούλοις, ποτὲ δὲ δεσπό ταις, ποτὲ δὲ στρατηγοῖς καὶ ἄρχουσιν. Ωσπερ οὖν ταῦτα ἐκώλυσεν ὁ κανών διὰ τῶν μίμων, οὕτω καὶ quandoque aliquem ad equorum curricula, aut in ludis scenicís deprehendi: alteri autem venia dari non potest, si quis ejusmodi rebus se dediderit, et hoc opus perpetuo exerceat. Unde, qui semel quidem, prudentesque ac scientes peccant, ut cessent admonentur: si nolint, deponuntur. Qui autem malo utuntur, si sint quidem clerici, ex eo deponuntur: si autem laici, segregantur. Scias autem, quod etiamsi in illo canone scripsimus quæ a nonnullis dicuntur, quod non prohibentur qui hodie funt equorum cursus: sed tamen. scenicas saltationes, et mimorum in thymele spectacula, indistincte prohiberi omnes asserunt ex utrisque canonibus. Venationum autem spectationes vocat canon, bestiarum pugnas, eæ enim prohibentur, non tamen et leporum venationes. Propter horum autem can. penas videntur esse excogitati ludi imp. contopæcles scilicet, Maro, Achilles, Odtoechus et cæteri, ut qui spectantibus dissolutionem et immodicum risum non movent. ZONAR. Non remisse aut dissolute vitam institue. re, sed eam quæ sanctos viros decet morum integritatem ac severitatein tueri, ex præscripto evangelicæ disciplinæ fideles jubentur. Igitur ea omnia, per quæ animus minime necessaria remissione laxari, ejusdenique contentio dissolvi potest, unde que risus immodici et cachinnationes exsistunt, velita hujus canonis decreto atque interdicta fuere. Sunt ejus generis mimorum ludicræ artes, qui nunc Arabas, nunc Armenios, nunc servi personam, nunc alia quædam imitatione ellingentes, colaphis silii vicissim impactis strepituque incomposito risus inconditos movent, rudiorumque proinde simplices animus quodam quasi furore percellunt. Venationum vero spectacula, quæ hic prohibentur non ea jutelligenda sunt, cum feræ canum ministerio, aut alia simili ratione captantur; nec enim spectaculi vicem, sed actionis potius cujusdam ea res obtinet. Verum in magnis urbibus feræ bestiæ, leones nimirum ursique, alebantur, quæ quidem, cum statis temporibus producerentur in theatrum, ibique vel cum tauris, vel etiam cum hominibus, aut captivis aut rei capitalis damnatis, eommitterentur, plures eo aspectu oblectari soliti sunt. 219 Ea igitur spectacula, quippe sævitiæ astantium argumenta, qui aliena· clade ad suas ipsi voluptates abuterentur, eði vetat canon. Saltationes quoque in scenis exhiGuill. Beveregii nota.. Τὸν ᾿Αχιλλέα. Ita quidem omnes nostri mss. una cum impressis codicibus legunt; sed Joannes Meursius in Glossario Graco Barbaro in voce Μάρων, ubi hunc Balsamonis locum citat, pro Αχιλλέα, legit ἀγχίαλλον. Εt ne quis erratumn typographicum esse suspicetur, ipsam vocem ȧyχίαλος lusus genus interpretatur; sed alium non affert locum ubi occurrit, præter hunc Balsamonis, quem sub manibus habemus. Unde autem hanc lectionem hauserit me latet: sed ex ms. aliquo eam desumptam esse ex eo colligimus, quod hic locus inter ea recenseatur, quæ ipse ex auctoribus Græcis hactenus non editis se collegisse refert. Εκλύουσί τε καὶ χαυνοῦσι. Ms. Amerbachiamus legit έλκύουσι καὶ χαυνοῦσι. Editio Paris siensis εκλύουσί τε χαυνοῦσι pariicula καὶ male omissa.

beri solitas damnat. Scena porro assimulatio atque τὰς ἐπὶ σκηνῆς ἀρχήσεις, εἴτε δι' ἀνδρῶν γίνοιντο ἀπρεπῶς λυγιζομένων καὶ ἀσχημονούντων ἐν τῷ ὀρχεῖσθαι, εἴτε διὰ γυναικῶν εἰς ἀκολασίαν τοὺς ὁρῶντας ἐκκαλουμένων. Τοῖς δὲ μὴ φυλάσσουσι τὸν κανόνα, ἀλλ' ἐκδιδοῦσιν ἑαυτοὺς δι' αὐτοῦ ἀπαγο ρευθείσι, κληρικοῖς μὲν οὖσι, καθαίρεσιν ἐπάγει, λαϊκοῖς δὲ, ἀφορισμέν. imitatio quædam est, unde scenici histrioues dicuntur, qui servos aut dominos, nonnunquam exercituum ductores ac principes viros agendo imitantur. Ut ergo ista mimorum appellatione, ita scenicas saltationes, sive a viris incomposito ac turpi motu inter saltandum lascivientibus, sive a feminis ad libidinem spectatores provocantibus, exerceantur, eodem hoc canone sublata esse voluere. Cujus quidem auctoritate neglecta, si quis ad ea, quæ hic vetita sunt animum adjunxerit, depositione clericos, laicos vero segregatione multandos esse decernit. ARIST. Nec histrionem agere, nec spectaculis ‹ et venationibus indulgere: segregatur enim. • Clericus autem deponiur.» ΑΡΙΣΤ. «Οὐδὲ μίμον εἶναι, οὐδὲ θεάτρων και κυ- · νηγίων ἀνέχεσθαι· ἀφορίζεται γάρ. Ὁ δὲ κληρο ο ρικός καθαιρείται. ο Καὶ οἱ λαϊκοί Χριστιανοὶ ὄντες σεμνῶς ἀπαι τοῦνται διαβιώσκειν. Καὶ διὰ τοῦτο ὁ κανὼν τοὺς κυβεύοντας ἐξ αὐτῶν, ἡ ὀρχήσεις ἐπὶ σκηνῆς Etiam laici Christiani religiose vitam agere admonentur. Propterea canon eos, qui ex illis alea ludunt, vel saltationes in scena peragunt, vel histriones facti sunt, et ad spectaculum homines ἐπιτελοῦντας, ἢ μίμους γινομένους, καὶ πρὸς congregant, aut in venationibus sunt occupati, excommunicat. Clericos autem, și qui ex iis quæ prohibentur fecerint, deponit. CANON LII. ● In omnibus sanctæ Quadragesimæ jujunii diebus, ‹præterquam Sabbato et Dominica et sancto • Annuntiationis die, flat sacrum præsanctif- ‹ catorum ministerium. › BALS. Statutum est ut jejuniorum dies, luctus et compunctionis dies sint, ad sua uniuscujusque expianda peccata. Deo autem sacrificium offerre,. est festum celebrare. Festus autem dies nibil est aliud quam gaudium. Quomodo ergo potest quis simul et marere et laetitia difundi? Et ideo statuerunt Patres non feri sacrifcium tota Quadragesima, præterquam Sabbato et die Dominico et die Annuntiationis. In his enim festum agere, non deflere, vel jejunare vel genu feclere, jussi sumus. Prresanctificatorum autem ministerium incruentum sacrificium non dicimus, sed oblationem prius oblati et perfecti sacrificii sacrique mysteri. Existimo autem, quod quæ accuratam rationem sequuntur monasteria, propter præsentem canonem, ante Quinquagesimam canunt et legunt ca- θέαν ἀνθρώπους ἐπισυνάγοντας, ἢ πρὸς κυνηγέτ σια ενασχολουμένους, ἀφορίζει. Κληρικούς δε, εἴ τι τῶν ἀπηγορευμένων ποιήσουσι, καθαιρεί. KANON NB'. • Ἐν πάσαις ταῖς τῆς ἁγίας Τεσσαρακοστῆς τῶν • νηστειῶν ἡμέραις παρεκτός Σαββάτου καὶ Κυ- • ριακῆς καὶ τῆς ἁγίας τοῦ Εὐαγγελισμοῦ ἡμέ ι ρας γινέσθω ἡ τῶν προηγιασμένων ἱερὰ λει Η τουργία. ο ΒΑΛΣ. Αἱ τῶν νηστειῶν ἡμέραι πένθους είναι ετάχθησαν, καὶ κατανύξεως εἰς ἐξίλασμα τῶν ἑκάστου σφαλμάτων. Τὸ δὲ προσάγειν τῷ Θεῷ θυσίαν πανηγυρίζειν ἐστί. Τὸ δὲ πανηγυρίζειν οὐδέν τι ἄλλο ἐστὶν ἢ χαρμονή. Πῶς οὖν ἐν ταὐτῷ δύναται τις πενθεῖν καὶ διακεχύσθαι; Διὰ τοῦτο ὥρισαν οἱ Πατέρες μὴ γίνεσθαι θυσίαν δι' ὅλης τῆς Τεσσαρα κοστῆς ἄνευ Σαββάτου καὶ τῆς ἡμέρας τοῦ Εὐαγγε λισμοῦ. Ἐν ταύταις γὰρ πανηγυρίζειν, ἀλλ᾽ οὐ πενθεῖν ἢ νηστεύειν, ἢ γόνυ κάμπτειν, προστετάγω μεθα. Τὴν δὲ λειτουργίαν τῶν προηγιασμένων ἀναί μακτον θυσίαν οὐ λέγομεν, ἀλλὰ προσαγωγὴν τῆς ἤδη προσαχθείσης καὶ τελεσθείσης θυσίας καὶ τελείας ἱεροτελεστίας. Νομίζω δὲ ὅτι καὶ τὰ ἀκριβῆ τῶν μοναστηρίων διὰ τὸν παρόντα κανόνα πρὸ τῆς Τυροφάγου ψάλλουσι καὶ ἀναγινώσκουσι τοὺς Guill. Beveregii notæ. que Πρὸ τῆς Τυροφάγου. Gentianus Hervetus esse, quemadmodum nos transtulimus, clare satis vertit, ante Septuagesimam, sel male. Græci enim Dominican Septuagesimam Κυριακὴν τοῦ ἀσώτου που της τυροφάγου vocant. Sed Κυριακὴ τῆς τυροφάγου illis eadem est, quæ Latinis Quinquagesima dicitur, et Quadragesimam proxime præcedit, a qua etiam præcedens hebdomas της τυρος payov denominatur. Græci eniqi aliter ac Latini has hebdomadas computant; apud hos feriæ cujusvis ex his hebdomadis a præcedente, apud illos a subsequente Dominica nomina sortitæ sunt: ut hebdomas Quinquagesimæ Latinis ea est, quæ Quinquagesimam sequitur; sed hebdomnas τῆς τυροφάγου Graecis ea est, quæ eamdem Domini· cam præcedit, ac propterea eadem, quæ Sexage gesime Latinis dicitur, proxima die post Dominicam Sexagesimæ incipiens, et in nostram Quinquagesimam desinens, quae proi Κυριακὴ τῆς τυροφάγου dicitur. Et quidem ex hoc ipso Balsamonis loco Quinquagesimam bie intelligendam evincatur. Asserit enim Balsamon monasteria, quæ accuratam sequuntur rationem, hujus ipsius canonis auctoritate ducta canere, et canones atque martyria festorum, et sacrarum memoriarum, tota Quadragesima proveniunt, legere πρὸ τῆς τυροφάγου. Hoc est, quoniam Quadragesima currente hæc facere non licet, ideoque ea proxime ante Quadragesimam celebrant; quod πρὸ τῆς τυροφάγου aperte indicat, cum Κυριακὴν τῆς τυροφάγου Graecis Quadragesima statim subsequa tur. Quare autem ea, quæ in ipsa Quadragesima proveniunt, ante Septuagesimam fierent, nutla ratio assignari potest. Ex eo igitur, quod ea zod τῆς Τυροφάγου celebrari affirmat, eain Quinquagesimæ nostræ respondere constat. Aden ut, quæ Balsamou hic πρὸ τῆς τυροφάγου facta dicit, ea in hebdomade ante Quinquagesimam nostram facla videantur: siquidem ipsa Κυριακὴ τῆς τυραgáyou hie intelligitur.

IN CAN. LIII CONC. IN TRULLO. rum,quæ tota Quadragesima proveniunt. Nota autem ex hoc canone, quod proprie una est Quadrage sima. Si enim alia esset, cautum fuisset, ne in illa fieret sacrum mysterium per perfectum sacrifcium. sed per prasanctificata, sicut etiam cautum est, ne fiat in magni Paschæ Quadragesima. κανόνας καὶ τὰ μαρτύρια τῶν κατὰ τὴν ὅλην Τεσ- nones, et martyria festorum et sacrarum memoriaσαρακοστὴν προβαίνουσῶν ἑορτῶν καὶ μνημῶν ἁγίων. Σημείωσαι οὖν καὶ ἀπὸ τοῦ παρόντος κανό νος ὅτι κυρίως μία ἐστὶ Τεσσαρακονθήμερος Εἰ γὰρ ἐπεγινώσκετο καὶ ἑτέρα, ὡρίσθη ἂν καὶ ἐν ἐκείνῃ μὴ γίνεσθαι τὴν ἱεροτελεστίαν διὰ τελείας θυσίας, ἀλλὰ διὰ προηγιασμένων, καθώς ωρίσθη τοῦτο γίνεσθαι καὶ ἐν τῇ Τεσσαρακοστῇ τοῦ μεγάλου Πάσχα. ΖΩΝΑΡ. Αἱ τῶν νηστειῶν ἡμέραι πένθους εἶναι ἐτάχθησαν, καὶ κατανύξεως εἰς ἐξέλασμα τῶν ἑκά στου σφαλμάτων. Τὸ δὲ τῷ Θεῷ προσάγειν θυσίας πανηγυρίζειν ἐστί· τὸ δὲ πανηγυρίζειν χαρμονής ἐστι. Καὶ πῶς ἐν ταὐτῷ τις πενθεῖν δύναται καὶ διακεχύσθαι; Διὰ τοῦτο ἐν μὲν ταῖς ἄλλαις τῆς Τεσσαρακοστῆς ἡμέραις ἡ τῶν προηγιασμένων για νεται λειτουργία, οὐ τότε γινομένης τῆς ἀναιμάκτου θυσίας, ἀλλὰ τῆς ἤδη προσαχθείσης καὶ τελεσθείσης αὖθις προσαγομένης· κατὰ δὲ τὰ Σάββατα καὶ τὰς Κυριακάς, ἐπεὶ ἐν ταύταις νηστεύειν ἀπηγόρευται, ἐνδέδοται καὶ θυσίαν προσφέρειν καὶ τελείαν λειτουργεῖν λειτουργίαν. Ομοίως καὶ κατὰ τὴν ἡμέραν τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, Τιμῶμεν γὰρ αὐτὴν ὡς ἀρχὴν καὶ κεφάλαιον τῆς σωτηρίας ἡμῶν, καὶ πανηγυρίζομεν ἐν αὐτῇ. Διὸ οὐδὲ μνήμας ἁγίων ἐπιτελεῖν συγκεχώρηται ἐν ταῖς τῶν νηστειῶν ἡμέραις, εἰ μὴ ἐν Σαββάτῳ καὶ Κυριακῇ, κατὰ τὸν να' κανόνα τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνέδου. Καὶ αἱ μνῆμαι γὰρ τῶν ἁγίων χαρμόσυνοι. Ἐν δὲ ταῖς τῶν νηστειῶν ἡμέραις πενθεῖν, ἀλλ᾽ οὐ χαίρειν χρεών. ΑΡΙΣΤ. • Δι' ὅλης τῆς Τεσσαρακοστῆς δίχα • Κυριακῆς καὶ Σαββάτου καὶ τῆς ἡμέρας ὁ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ τὰ προαγιασθέντα προσ- • άγεται. Η αἰτία δι᾿ ἣν ἐν ὅλῃ τῇ Τεσσαρακοστῇ ἄνευ Σαββάτου καὶ Κυριακῆς καὶ τῆς ἡμέρας τοῦ Εὐαγ γελισμοῦ ἄρτος οὐ προσφέρεται, ἀλλὰ προηγια σμένα τελοῦνται, ἐγράφη κατὰ τὸ ἡμῖν ἐγχωρούν ἐν τῷ τεσσαρακοστῷ ἐννάτῳ κανόνι τῆς ἐν Λαοδι χείᾳ συνόδου. ΚΑΝΩΝ ΝΓ. • Επειδή μείζων ἐστὶν ἡ κατὰ τὸ πνεῦμα ZONAR. Jejuniorum tempora mærori potissimum dicata, expiandisque intimo animi dolore cujusque criminibus constituta sunt. Deo porro sacrificare festiva celebritatis est, ea vero celebritas hilaritatis atque lætitiæ. At quo pacto quispiam et mcerere potest et gaudio simul effundi? Proinde aliis quidem Quadragesimæ diebus celebrari ex præsanctificatis sacra mysteria consuevere, neque ullus tunc quidem sacrificii incruenti usus admittitur, sed eorum, quæ jam consecrata semel atque altari admota sunt, oblatio iteratur, Sabbatis vero ac Dominicis diebus, per quos exerceri jejunia leges haud sivere, et sacrificium offerre, et undique suis partibus absolutum liturgiæ munus exhibere concessum est. Similiter et Annuntiationis dlie. Eam enim, ut principium caputque salutis nostræ, veneramur, festumque in ea celebra mus. Atque id etiam causæ fuit, cur sanctorum quoque memoriam publice colere, quotiescunque jejunii tempora inciderint, Sabbatis Dominicisqua c diebus exceptis, 51 Laodic. syn. Can. velitum sit. 220 Habet siquidem sanctorum commemoratio jucunditatem et lætitiam. Jejunii vero dies non gaudio, sed luctu transigi par est. ARIST. • Per totam Quadragesimnam, præterquam • Dominica, Sabbato et Annuntiationis die, • præsanctificata offeruntur.» Ratio quare tota Quadragesima, præterquam Sabbato, Dominica et die Annuntiationis, panis non offertur, sed præsanctificata celebrantur, descripta est, quantum nobis licuit, in quadragesimo nono synodi Laodicensis canone. CANON LIII. Quoniam spiritualis affinitas corporum conjunGuill. Beveregii nota. Κυρίως μία ἐστὶ τεσσαρακονθήμερος. tur. Εt præterea, si nullum aliud fuisset, superflu: Ms. Amerbachianus legit, κυρίως μία ἐστι νηστεία τεσσαρακονθήμερος, proprie unum est jejunium quadragesimale; nimirum quod ahte paschalem celebritatem peragitur. Hoc ex præsenti canone colligit, quippe in quo unius solius τεσσαρακοστής facta est mentio; et si altera fuisset, prae sanctifrata eliam in,ea celebrari hic cautum esset. lis autem nequaquam assentiri possum, qui ex his Balsamonis verbis concludunt, nullum aliud quadragesimale jejunium præter Paschale a Græcis tunc temporibus observatum esse; nam contrarium potius ex his verbis conficitur. Ex eo enim, quod dicit unumn solum κυρίως proprie quadrages simale esse, aperte indicat, aliud tunc dierum fuisse, sed quod improprie isto nomine appellareesset hæc Balsamonis observatio. Quorsum enim observaret unum proprie ita dicendum esse, si nullum aliud ita dictum fuerit? aliud itaque satis clare innuit. Utrum illud jejunium adventus sive Natalis Domini quadragesima fuerit, alii viderint. Επειδὴ μείζων ἐστί. Demetrius Chomatenus archiepiscopus Bulgariæ ex hoc canone probat, 'eosdein gradus, quantum ad matrimonium, in spirituali hac cognatione atque in naturali consanguinitate observandos esse. Canone enim citato haec dicit, ὅτι τοίνυν ὁ παρὼν κανὼν μείζονα καλεῖ τὴν πνευματικήν συγγένειαν παρὰ τὴν σαρκικήν, ἀνάγκην ἔχουσιν οἱ διὰ ταύτης συνδεθέντες εἰς τοσούτους βαθμούς συντηρεῖν τὸ ταύτης σεβά

• ctione major est, in nonnullis autem locis c cognovimus quosdam, qui ex sancto et salutari baptismate infantes suscipiunt, postea ‹ quoque, eum matribus illorum viduis matrie monium contrahere: statuimus, ut in poste ‹ rum nihil fiat ejusmodi. Si qui autem post • præsentem canonem hoc facere deprehensi ‹ fuerint, ii quidem primo ab illicito istiusmodi «matrimonio desistant: deinde et fornicatorum < penis subjiciantur. BALS. Præsens canon fornicatorum pœnis subjicit eos, qui suas commatres viduas in matrimonii societatem accipiunt: decernens has quoque esse divellendas contra leges contractas nuptias. Existimo ergo, quod ille quidem fornicatorum pœnis subjicietur, qui ab eo malo protinus recedit, et id confitetur. Qui enim in peccato perseverat, etiam fortasse plus quam ii, qui cum consanguineis rem habent, punietur. Lege postremum decretum decimi capitis quinti tituli vicesimi octavi libri Basilic. positum in secundo commentario quinti decimi tertii tituli præsentis operis. Cum hæc ita se habeant, quæsiverunt nonnulli, ad quem usque gradum in ejusmodi spirituali cognatione matrimonium prohibeatur. Et nonnulli quidem dixerunt, quod quoniam ex canone et ex lege major est spiritualis cognatio cognatione carnali, debemus ea sequi quæ constituta sunt de carnalibus nuptiis probibitis. Compluribus autem non ita visum est, sed ad eas solas personas, quæ lege continentur, ejusmodi cognationem extenderunt, et prohibitionem intentarunt. Vicesima quarta vero imperatoris domini Leonis philosophi no. vella, quæ vetat adoptatas matrimonio conjungi cum liberis ejus qui adoptavit, hæc circa finem inducit: Sed qui olim quidem non convenienti ratione est adoptatus, etiam si turpe quid et indecorum habet matrimonium, non tamen quod. contra leges fecerit, tenetur. Nunc autem cum justo et convenienti ritu fiat adoptio, et per sacrum mysterium hi quidem ad parentum, illi vero ad filiorum ordinem locumque deducantur: non jam restat ratio ulla ob quam filii adoptivi cum flis naturalibus ejus qui adoptavit matrimonio jun. gantur. Sancimus ergo, nequaquam licere eos, qui fratrum nomen sic subierunt, fraternitatis nomen conjugii nomine commutare. Nota ergo ex • οἰκειότης τῆς τῶν σωμάτων συναφείας· ἔγνω- • μεν δὲ ἔν τισι τόποις τινὰς ἐκ τοῦ ἁγίου καὶ • σωτηριώδους βαπτίσματος παῖδας ἀναδεχομέ • νους, καὶ μετὰ τοῦτο ταῖς ἐκείνων μητράτε • χηρευούσαις γαμικὸν συναλλάσσοντας συνοικέ • στον· ὁρίζομεν ἀπὸ τοῦ παρόντο; μηδὲν τοιοῦ • τον πραχθῆναι. Εἰ δέ τινες μετὰ τὸν παρόντα • κανένα φωραθείεν τοῦτο ποιοῦντες, πρωτο- • τύπως μὲν οἱ τοιοῦτοι αφιστάσθωσαν συναι - • κεσίου τοιούτου τοῦ παρανόμου· ἔπειτα δὲ · καὶ τοῖς τῶν πορνευόντων ἐπιτιμίοις ὑποβλη • θήτωσαν.» ΒΑΛΣ. Ο παρών κανὼν ἐπιτιμίοις πορνευόντων ὑποβάλλει τοὺς τὰς συντέκνους αὐτῶν χηρευούσας εἰς γάμου κοινωνίαν λαμβάνοντας διοριζόμενος διασπᾶσθαι καὶ τὸν παράνομον γάμον. Οἴομαι οὖν ὅτι ἐκεῖνος ἐπιτιμίοις πορνευόντων ὑποβληθήσεται, ὁ ἑτοίμως ἀφιστάμενος τοῦ κακοῦ, καὶ ἐξομολογούμε νος. ῾Ο γὰρ ἐπιμένων τῇ ἁμαρτίᾳ καὶ ὑπὲρ τοὺς αἱμομίκτους σχεδὸν κολασθήσεται. Καὶ ἀνάγνωθι τὸ τελευταῖον θέμα τοῦ ι' κεφ. τοῦ εʹ τίτλου του κηʹ βιβλίου τῶν Βασιλικῶν, καταστρωθὲν εἰς σχέ λιον β' τοῦ ε' κεφ. τοῦ ιγ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. Τούτων οὕτως ἐχόντων, ἠρώτησάν τινες μέχρι πόσου βαθμοῦ ἐπὶ τῆς κατὰ πνεῦμα τοιαύτης συγγενείας ὁ γάμος κωλύεται. Καὶ τινὲς μὲν εἶπον ὡς, ἐπεὶ καὶ ἀπὸ τοῦ κανόνος καὶ ἀπὸ τοῦ νόμου μείζων ή πνευματική συγγένειά ἐστι τῆς κατὰ σάρκα συγγενείας, ὀφείλομεν ἀκολουθεῖν τοῖς νομοθετηθεῖσι χάριν τῶν σαρκικῶν κεκωλυμένων γάμων. Τοῖς πλείοσι δὲ τοῦτο οὐκ ἔδοξεν, ἀλλ᾽ εἰς μόνα τὰ πρόσωπα τὰ τῷ νόμῳ περιεχόμενα τὴν τοιαύτην συγγένειαν καὶ ἐξέτειναν, καὶ τὴν κώλυσιν ἐπέτειναν. Η μέντοι κδ' Νεαρὰ τοῦ βασιλέως Κυροῦ Λέοντος τοῦ Φιλοσόφου, κωλύουσα τοὺς υἱοθετουμέν νους πρὸς γαμικὴν ὁμιλίαν συνάπτεσθαι τοῖς τοῦ υιοθετησαμένου παισὶν, ἐπάγει περὶ τὸ τέλος ταῦτα. ᾿Αλλὰ πάλαι μὲν μὴ κατὰ λόγον υἱοθετουμένων προσήκοντα, εἰ καὶ ὁ γάμος ἔχει πως τὸ ἄδοξον, ὅμως οὐχὶ καὶ παρανομίας ἀνέχεται. Νῦν δὲ κατά θεσμὸν γινομένης καὶ πρέποντα καὶ δίκαιον τῆς υἱοθετήσεως, καὶ διὰ τελετῆς ἱερᾶς τῶν μὲν εἰς γονέων τάξιν καθισταμένων, τῶν δὲ εἰς τὴν τῶν παίδων, οὐκέτι περιλείπεται λόγος εἰς γάμον συνάπτεσθαι τοῖς κατὰ φύσιν τοῦ υἱοποιησαμένου παισὶ τοὺς υἱοποιητοὺς παῖδας. Τοιγαροῦν καὶ θεσπίζομεν μηδαμῶς ἐξεῖναι τοὺς οὕτως ὑποβεβηκότας τὸ τῶν ἀδελφῶν ὄνομα πρὸς τὸ τῆς συζυγίας ἀντὶ τοῦ τῆς ἀδελφότητος μεθαρμόζεσθαι. Σημείωσαι οὖν ἀπὸ Guill. Beveregii nota. σμιον καὶ εὐπρεπές, εἰς ὅσους καὶ τὸ ἐξ αἵματος συγγενείας, Demet. Chonat. Περὶ βαθμῶν συγγενείας. Quinetiam leges ipsæ civiles statuunt spiritualem hanc magis quam carnalem cognationem matrimonium impedire. Ea videlicet persona omnimodo ad nuptias venire prohibenda, quam aliquis, sive alumna sit, sive non, a sacrosancio suscepit baptismale. Cum nihil aliud sic inducere potest, paternam affectionem et justam nuptiarum prohibitionem, quam hujusmodi ñexus, per quem Deo mediante animæ eorum copulatæ sunt. I. xxvi, c. de nuptiis. Hinc Joannes episcopus Citri recte observat, tam politicas quam ecclesiasticas leges statuisse spiritualem cognationem carnali potiorem esse. Επειδὴ τὴν κατὰ πνεῦμα συγγένειαν κρείττονα εἶναι τῆς σαρκικῆς, καὶ οἱ φιλευσεβεῖς νόμοι καὶ οἱ ἱεροὶ και νόνες σαφῶς γνωματεύουσιν. Joan. ep. cit. resporn. ad Constant. Cabasil. interrog. 5 in Jur. Gr. Rom. 1. v, p. 325. Quod etiam a Balsamone in hunc ca-· nonem observatur,

IN CAN. LIII CONC. IN TRULLO. τῆς Νεαρᾶς ὅτι, ὥσπερ κωλύονται τινα πρόσωπα novella, quod sicut prohibentur quædam person, διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος λαβόντα πρὸς ἄλληλα συγγένεια, γαμικῶς συνάπτεσθαι, οὕτω κωλύονται καὶ τὰ διὰ τῆς υἱοθεσίας λαβόντα συγγένειαν ἀδελ φότητος. Έτι σημείωσαι ὅτι καὶ διὰ ἱερᾶς εὐχῆς γίνεται υἱοθεσία. Εχε οὖν τοῦτο ἐπὶ μνήμης. Οὐδὲ γὰρ εἴρηταί που ἀλλαχοῦ κείμενον, καὶ διὰ τοῦτο ἀγνοεῖται τοῖς πολλοῖς. Τοῦ δὲ νόμου λέγοντος, Η θέσις μιμεῖται τὴν φύσιν, καὶ διὰ τοῦτο κωλύοντος τοὺς εὐνούχους λαμβάνειν εἰς θέσιν υἱὸν, καὶ ἔχειν αὐτὸν ὑπεξούσιον, ἡ κς' Νεαρὰ τοῦ αὐτοῦ βασιλέως τοῦ Φιλοσόφου ἐξεχώρησε τοῦτο γίνεσθαι· ἀνάγνωσον ταύτην. Ωσαύτως καὶ ἡ κζ' Νεαρὰ τοῦ αὐτοῦ βασιλέως παρακελεύεται μὴ μόνας τὰς παιδοποιησάσας γυναῖκας υἱοθετεῖσθαι, ἀλλὰ καὶ τὰς παρθένους ὥστε καὶ τοὺς παρὰ τούτων υιοθετηθέντας ἔχειν, ὡς ὑπεξουσίους, δίκαια κληρονομίας ἐπ' αὐτῶν· καὶ μηδὲ δεῖσθαι προστάξεως βασιλικῆς ἢ πράξεως δι καστικῆς χάριν τοῦ υἱοποιήσασθαί τινα ὑπεξούσιον ἢ αὐτεξούσιον Καὶ ἀνάγνωσον τὴν τοιαύτην Νεαράν. Πολλάκις γὰρ ἤκουσα ἀπὸ πολλῶν καὶ ταῦτα τριβαχῶν περὶ τὰ νομικὰ καὶ τὰ ἐκκλησιαστικὰ μὴ ἔχειν χώραν τὰ τῆς υἱοθεσίας· ἀρτίως δὲ μηδὲ ἀπὸ μόνης εὐχῆς καὶ τῆς ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας ἀναδοχής γίνεσθαι νόμιμον υἱοθεσίαν· ὅπερ αἱ ῥηθεῖσαι βασιλικαὶ νεαραὶ οὐκ ἀνέχονται λέγεσθαι. Σὺ δὲ γίνωσκε ὅτι τῷ σεκρέτῳ τοῦ ἱεροῦ χαρτοφύλακος κατέστρωται σημείωμα οὕτως ἐπὶ λέξεως ἔχον· Μηνὶ Μαΐῳ ιζ' ἡμέρᾳ β' Ινδικτ. ιε' προκαθημένου Νικολάου τοῦ ἁγιωτάτου ἡμῶν δεσπότου καὶ οἰκουμενικοῦ πατριάρχου, συνεδριαζόντων συγκλητικών καὶ πολιτικῶν δικαστικῶν τοῦ δεῖνος καὶ τοῦ δεῖνος, καὶ θεοφιλεστάτων μητροπολιτῶν· ὁ πανεντιμότα τος ὑπέρτιμος Γρηγόριος ὁ Ξηρὸς διάγραμμα προκομίσας τὴν σήμερον συνοδικῶς οὕτως ἔχον· Ἡ Μαρία, έχουσα υἱὸν γνήσιον τὸν Κωνσταντῖνον, γέγονεν ἀνάδοχος ἀπὸ τοῦ θείου καὶ ἁγίου βαπτί σματος τῆς Εἰρήνης. Εγέννησεν ὁ Κωνσταντίνος Θεόδωρον, καὶ ἡ Εἰρήνη Θεοδώραν, καὶ αὖθις ἐγένο νησεν ἡ Θεοδώρα Ανναν. Θέλων οὖν ὁ Θεόδωρος νομίμῳ γάμῳ συζευχθῆναι τῇ ᾿Αννῃ, ἠρώτησε μας θεῖν εἰ ἐφεῖται τοῦτο ποιῆσαι. Ανεγνώσθη τοίνυν quæ per sacrum baptismum cognationem invicem acceperunt, matrimonio conjungi, ita etiam prohibentur quæ per adoptionem fraternitatis cognationem acceperunt. Nota præterea quod per sacras preces fit adoptio. Tene ergo hoc memoria: neque enim alibi invenitur, et ideo a multis ignoratur. Cum autem lex dicat, Adoptio imitatur naturam,' et ideo prohibeat eunuchos adoptare filium, et eun in sua potestate habere: 26 ejusdem imperatoris Philosophi novella hoc feri permisit, quarn lege. Similiter 221 et 27 ejusdem imperatoris novella decernit, non eas solas mulieres, quæ lilios pepererunt, posse adoptare, sed etiam virgines; ut etiam qui ab eis adoptati fuerint, non secus ac si in earum potestate essent, jus earum hæreditatis habeant, et ne imperatoris quidem jussione opus habeant, vel judiciali actione, ut possint eum qui est in alterius potestate, vel eum qui est sui juris adoptare. Illam etiam rovellam lege. Multos enim sæpe audivi atque adeo in jure civili et ecclesiastico valde versatos, dicentes non habere locum adoptionem; nunc autem nec ex sola precatione Ecclesiaque receptione legitimam adoptionen fieri: quod quidem dictæ regiæ novelle dici non siuunt. Scias autem, quod in sacri custodis sigilli patriarchalis secreto constitutio reponitur verbatim sic se habens: Mense Maio, die 17, feria 2, Indict. 15, præsilente sanctissimo nostro domino et acumenico patriarcha Nicolao, assidentibus senatoriis magistratibus et judicibus politicis, his et illis et religiosissimis metropolitanis, vir longe clarissimus incomparabilis Gregorius Xerus scripturam hodie ad synodum attulit, quæ sic se habet: Maria habens filium germanum Constantinum, susceptrix fuit Irenes ex divino sanctoque baptismate. Constantius genuit Theodorum, et Irene Theodoram, et Theodora rursum genuit Annam. Theodorus itaque legitimum matrimonium cum Anna contrahere flagitans, an hoc fieri liceat dcire rogavit. Lectus ergo est in synodo can. 53 sanctæ et œcumenica in Trullo synodi, et etiam Guill. Beveregii nota. Υπεξούσιον ἢ αὐτεξούσιον. Haec verba συγγένειαν, οἷς καὶ αἱ σωματικαὶ συγγένειαι περιοἢ αὐτεξούσιον ex ms. Bodleiano restituimus; cui etiam Amerbachianus suffragatur. Σὺ καὶ γίνωσκε. Hæc et quæ sequuntur in hisce Balsamonis in præsentem canonem commentariis ex ms. nostro Bodleiano nunc primum edimus; Græce nimirum: nam partim exstant in Latina Hervett versione, sed in ms. Amerbachiano penitus desiderantur. Προκαθημένου Νικολάου. Hujus synodics constitutionis, sub Nicolao patriarcha Constantinopolitano editæ, Balsamon etiam in responsis ad Marcum Alexandrinum mentionem fecit, his verbis, Γέγονε σημείωμα συνοδικὸν ἐπὶ τοῦ ἁγιωτάτου ἐκείνου πατριάρχου κυρίου Νικολάου κατὰ μῆνα Μάϊον τῆς ιεʹ ἐπινεμήσεως, ἐπὶ ἐρωτήσει τοῦ ὑπερτίμου ἐκείνου Γρηγορίου τοῦ Ξηροῦ, διοριζόμενον τοῖς αὐτοῖς ὅροις συσφίγγεσθαι, καὶ ὑφαπλοῦσθαι τὴν διὰ τῆς συντεχνίας συστᾶσαν πνευματικὴν ρίζονται. Bals. Resp. ad Marc. Alex. interrog. 45. Hinc lacuna in Joannis episcopi Citri responsis ad interrogationes Constantini Cabasili suppleatur. Dicit enim ille: Γέγονε καὶ πρᾶξις συνοδικὴ ἐπὶ τῆς ἐφημερίας τοῦ ἐν ἁγίοις. πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως γνωματεύσασα ἀκολούθως τῷ νγ' κανόνι τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς συνόδου καὶ τῷ ς' θέματι του ι κεφαλαίου τοῦ ἐν τίτλου τοῦ κη' βιβλίου τῶν Βασι λικῶν, τοῖς αὐτοῖς βαθμοῖς περιγράφεσθαι καὶ τὴν πνευματικὴν συγγένειαν, οἷς καὶ ἡ φυσική, ἤτοι σαρκική περιορίζεται. Joan. Citr. respons. ad Constant. Cabasil. interrog. 5 in Jur. Grac. Rom. 1. v, pag. 326. Procul enim omni dubio hic legendum est τοῦ ἐν ἁγίοις Νικολάου πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως sub quo edita est hic constitutio.

70% decretum 6, cap. 40, tit. 5, lib. xxvit, sic habens ἐπὶ συνόδῳ ὁ υγὸ κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς συνόδου, καὶ τὸ ς' θέμα τοῦ ι' κεφ. τοῦ ε' τίτλου τοῦ κη' βιβλίου ἔχον εν μέρει σὕτως • Ο μέντοι ἀπὸ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος τινὰ δεξά μενος, οὐ δύναται αὐτὴν ὕστερον πρὸς γάμον ἀνάγεσθαι, ὡς δῆθεν θυγατέρα αὐτοῦ γενομένην, οὐδὲ τὴν ταύτης μητέρα ἢ θυγατέρα· ἀλλ᾽ οὐδὲ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. Ἐπειδὴ οὐδὲν ἄλλο δύναται οὕτως εἰσαγαγεῖν πατρικὴν διάθεσιν καὶ δικαίαν γάμου κώλυσιν, ὡς ὁ τοιοῦτος δεσμός, δι' οὗ Θεοῦ μεσάζοντος αἱ ψυχαὶ αὐτῶν συνάπτονται. Καὶ διεγνώσθη κεκωλυ μένον εἶναι τὸ διαληφθὲν συνάλλαγμα, ὡς οὐκ ἀναγόμενον εἰς πέμπτον βαθμόν· διὰ τὸ προτιμᾶσθα: κατὰ τὴν τοῦ τοιούτου νόμου περίληψιν τὴν πνευ ματικὴν συγγένειαν τῆς φυσικῆς ήτοι τῆς σαρ expresse: Qui quampiam a sacro baptismate suscepit, non potest eam postea uxorem ducere, ut quæ facta sit ipsius filia, neque matrem ejus Aliamve; sed nec alius ejus: quandoquidem nihil aliud æque potest inducere paternam affectionem justamque matrimonii prohibitionem, ac hujus modi nexus, quo Deo intercedente anima eorum conjunguntur. Et decretum est dictum contractum prohibitum esse, ut qui ad quintum gradum non perveniat; propterea quod, juxta quæ in hac lege continentur, spiritualis cognatio naturali sive carnali præferatur. Ut hoc autem et in adoptione valeat cautum est, eo quod quæ ex ca etiam contrahitur cognatio a Deo et per divinarum precum mysteria constituitur, juxta inclyti imperatoris κικῆς. Τοῦτο δὲ ὡρίσθη κρατεῖν καὶ ἐπὶ τῆς D. Leonis Sapientis novellam. υἱοθεσίας, διὰ τὸ καὶ τὴν ἐκ ταύτης συγγένειαν ἀπὸ Θεοῦ, καὶ διὰ θείων εὐχῶν 'τελετὴν συνίστασθαι κατὰ τὴν τοῦ ἀοιδίμου βασιλέως κυροῦ Λέοντας τοῦ Σοφοῦ νεαράν. ZONAR. Qui commêtres suas, viro postea orbalas, in matrimonii societatem accepere, ab illarum commercio, eo quod contra lèges initum est, fœdere dissoluto sejungi, utrumque vero conjugem pœnis scortatorum teneri canon decernit. ARIST. ‹ Qui filios a baptismate susceperunt ‹ cum filiorum matribus copulari non permit- ‹tes. Si quis autem copulatus sit, post separa- ‹ tionem, pœnam etiam subeat. › Spiritualis affinitas major est corporali cognatione. Quare eum fornicatorum pœnæ obnoxium reddit hic canon, qui filii ab ipso in sacro baptismo suscepti matrem sibi in matrimonii communionem assumit, primo illegitimum conjugium dissolvens. 222 CANON LIV. ' • Cum divina Scriptura nos aperte doceat, Non ⚫ ingredieris ad omnem consanguineum carnis tuæ ad revelandam ejus turpitudinem: divinus Basilius nonnullas prohibitas nuptias in ‹ suis canonibus enumeravit; multis silentio præteritis, et his utrisque nobis utilitatem at- ‹ tulit. Turpium enim non.inum multitudine • evitata, ne verbis orationem pollueret, gene. • ralibus nominibus impuritates complexus est: • per quas legibus vetitas nuptias nobis in summa ostendit. Quoniam autem propter ejusmodi silentium, et quod non discerni posset illici88 Levit. xvíli, 6. ΖΩΝΑΡ. Τοὺς οἰκείας συντέκνους χηρευούσας εἰς συμβίωσιν γαμικὴν λαμβάνοντας ἀφίστασθαι τοῦ τοιούτου συνοικεσίου κελεύει ο κανών, τοῦ παρανόμου γάμου διασπωμένου, ἐκείνους δὲ τοῖς τῶν πορνευ ὄντων ἐπιτιμίοις ὑποβάλλεσθαι. ΑΡΙΣΤ. «Τοὺς ἀναδεχομένους παῖδας ἀπὸ βαπτίσμα • τος οὐκ ἐάσεις συναφθῆναι ταῖς τῶν παίδων • μητράσιν· εἰ δέ τις καὶ συναφθείη, μετὰ τοῦ • ἀποσυναχθῆναι καὶ τὸ ἐπιτίμιον γνοίη.» Η κατὰ πνεῦμα οἰκειότης μείζων τῆς σωματικῆς συγγενείας ἐστί· διὰ τοῦτο γοῦν τῷ τῶν πορνευόντων ἐπιτιμίῳ ἔνοχον καθιστᾷ ὁ κανὼν οὗτος τὸν πρὸς γάμου κοινωνίαν τῇ μητρὶ τοῦ παιδὸς συναφθέντα, τοῦ παρ' αὐτοῦ ἀναδεχθέντος ἀπὸ τοῦ ἁγίου βαπτί σματος, πρότερον διαλύων καὶ τὸ παράνομον συνοικέσιον. ΚΑΝΩΝ νδ'. «Τῆς θείας ἡμᾶς οὕτως σαφῶς ἐκδιδασκούσης, • Γραφῆς, «Οὐκ εἰσελεύσῃ πρὸς πάντα οἰκεῖον σαρ- • κός σου ἀποκαλύψαι ἀσχημοσύνην αὐτοῦ· κ ὁ • Θεοφόρος Βασίλειός τινας τῶν ἀπηγορευμένων «γάμων ἐν τοῖς οἰκίοις κανόσιν ἀπηριθμήσατο, 4 σιωπῇ τὰ πλεῖστα παραδραμων, καὶ κατ' ἀμφό- • τερα κατασκευάσας ἡμῖν τὸ ὠφέλιμον. Τὸ γὰρ κ τῶν αἰσχρῶν ὀνομασιῶν πλῆθος παραιτησί · μενος, ὡς ἂν μὴ τὸν λόγον καταῤῥυπαίνῃ τοῖς • ρήμασι, γενικοί; ὀνόμασι τὰς ἀκαθαρσίας διέ • λαβεν δι' ὧν περιεκτικῶς ἡμῖν τοὺς παρανόμους • γάμους ὑπέδειξεν. Ἐπειδὴ δὲ τῇ τοιαύτῃ σιωπῇ Guill. Beveregii nota. Τῆς θείας ἡμᾶς. Hic canon in Balsamonis Meditato, cui titulus, Τοῦ αὐτοῦ διάγνωσις χάριν τοῦ λαληθέντος συνοδικῶς ζητήματος περὶ τοῦ, εἰ χρὴ τὸν αὐτὸν καὶ ἕνα δυσὶ δι εξαδέλφαις συνάπτεσθαι, laudatur, ubi etiam asseritur, una cum lege civili, hunc etiam canonem matrimonia usque ad gradum sextum, tam ex affinitate, quain cognatione contracta, constrinxisse, sed permisisse quæ istum gradum sequuntur. Τὸ δὲ β' θέμα του λβ' κεφα λαίου τοῦ ε' τίτλου του κη' βιβλίου τῶν Βασιλικῶν, καὶ ὁ νδ' κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ τοῦ μεγάλου παλατίου συστάσης ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς συνόδου, μέχρι τοῦ ἔκτου βαθμοῦ καὶ αὐτοῦ τὰ ἐξ ἀγχιστείας καὶ τὰ ἐξ αἵματος ἐξεστενοχώρησαν συναλλάγματα· τὰ δὲ μετὰ τοῦτον ἀδεῶς ἀπέλυσαν ἀναχώννυσθαι. Bails. in melit. Jur. Gr. Rom. l. vii, p. 464. Citatur etiam a Demetrio Chomatiano in responso. ibid. past. 412, necnon a Demetrio syncello mie tropolitano Cyziceno in declamatione ib. pag.

IN CAN. LIV CONC. IN TRULLO. • καὶ τῷ ἀδιαγνώστῳ τῆς τῶν ἀθέσμων γάμων • ἀπαγορεύσεως ἑαυτὴν ἡ φύσις συνέχει, συνεί- • δομεν γυμνότερον τὰ περὶ τούτου ἐκθέσθαι, • ὁρίζοντες ἀπὸ τοῦ νῦν τὸν τῇ οἰκείᾳ ἐξαδέλφη • πρὸς γάμου κοινωνίαν συναπτόμενον (ἢ πατέρα • καὶ υἱὸν μητέρι καὶ θυγατρὶ, ἢ δυσὶ κόραις ἀδελ • φαῖς πατέρα καὶ υἱὸν, ἢ ἀδελφοῖς δυσὶ μητέρα • καὶ θυγατέρα, ἢ ἀδελφοὺς δύο δυσὶν ἀδελφαῖς) • ὑπὸ τὸν τῆς ἑπταετίας πίπτειν κανόνα, ἀφιστα μένων αὐτῶν προδήλως τοῦ παρανόμου συνοικε- • στους ΒΑΛΣ. Τινὲς, τῷ πς' κανόνι τοῦ μεγάλου Βασι λείου χρώμενοι, ἀπαριθμοῦντι γάμους κεκωλυμένους διὰ συγγένειαν, ἔλεγον πάντας τοὺς παρὰ τούτους ἀκωλύτους εἶναι. Τοῦτο οὖν ἀνατρέποντες οἱ θεῖοι Πατέρες, πρῶτον μὲν εἶπον πᾶσαν συγγενικὴν συνάρειαν κωλύεσθαι διὰ τοῦ Μωσαϊκοῦ νόμου τοῦ δια λαμβάνοντος, «Οὐκ εἰσελεύσῃ πρὸς πάντα οἰκεῖον σαρκός σου ἀποκαλύψαι ἀσχημοσύνην αὐτοῦ· ͵ εἶτα ὑπεραπολογούμενοι ὥσπερ τοῦ ῥηθέντος μεγάλου Πατρός, ἐπήγαγον ὡς, εἰ καὶ μὴ ῥητῶς ὁ θεοφόρος οὗτος Πατὴρ ἐν τοῖς οἰκείοις κανόσι πάντας τοὺς κεκωλυμένους συγγενικούς γάμους διέλαβεν, ἀλλ᾽ ἐπεὶ τούτους ἀκαθάρτους ὠνόμασεν, ὡς ἀπηγορευμένους διὰ τὴν συγγένειαν κοινῷ λόγῳ πάντας συμπεριέλαβε, καὶ διὰ ῥημάτων ὀλίγων οὐ μόνον τοὺς ἀπαριθμηθέντας εκώλυσεν, ἀλλὰ καὶ πάντας τοὺς ἀπὸ συγγενείας καταγομένους. Καὶ οὐ χρὴ τοὺς δι' εὐλάβειαν μὴ ἐκφωνηθέντας ἀκωλύτους κατονομά-. ζεσθαι. Διὸ καὶ ὥρισαν γάμους ἀθέσμους εἶναι τόνδε καὶ τόνδε· προσθέμενοι τοὺς ἀφισταμένους αὐτῶν προδήλως, τουτέστι μετὰ ἐξομολογήσεως, τῷ τῆς ἑπταετίας κανόνι ἐπιτιμᾶσθαι· ὡς εἶναι δῆλον σφοδρότερον και λάζεσθαι τοὺς μὴ ἀφισταμένους ῥᾳδίως, ἀλλὰ κατα κρινομένους. Τοῦτο γὰρ ἀναφαίνεται ἀπὸ τῶν ῥημάκανόνος τῶν λεγόντων• Αφισταμένων αὐτῶν προδήλως τοῦ παρανόμου συνοικεσίου. Ἐπεὶ δὲ περὶ κεκωλυμένων γάμων πλατύτερον ἐγράψαμεν εἰς τὸ β' κεφ. τοῦ ιγ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, ἀνάγνωθι τοῦτο καὶ τὰ ἐν αὐτῷ χρησιμώτατα των του όντα. ΖΩΝΑΡ. Ο μέγας Βασίλειος, ερωτηθεὶς εἰ δύναιτό τις μετὰ θάνατον τῆς ἰδίας συμβίου τῇ ἀδελφῇ ἐκεί νης συνάπτεσθαι, απηγόρευσε τοῦτο. Καὶ πρὸς τοὺς • tarum nuptiarum prohibitio, seipsam natura confudit, nobis visum est ea paulo apertius ex- • ponere, ab hoc deinceps tempore decernendo, ut qui cum fratris sui filia matrimonii socie- • tatem coierit, (vel pater et filius, qui cum ‹ matre et filia, vel cum duabus puellis sorori- • bus, pater et filius, vel cum duobus fratribus, ‹ mater et filia, vel fratres duo cum duabus so- (roribus) in septennii cauonem incidant, iis • aperte separatis a nefario contubernio. › BALS. Quidam 86 magni Basilii canone utentes, qui nuptias propter cognationem vetitas enumerat, dicebant omnes alias his exceptis non esse prohibitas. Divini ergo Patres hoc subvertentes, primum quidem dixerunt omnem cum sua cognatione conjunctionem prohiberi per Mosaicam legem, quæ sic habet: Non ingredieris ad omnem consanguineum carnis tuæ ad revelandam ejus turpitudinem: deinde, veluti prædictum magnum Patrem defendentes, subjunxerunt, quod etiamsi non expresse hic divinus Pater in suis canonibus omnes propter cognationem interdictas nuptias comprehenderit, sed quoniam has impuras nomi navit, ut quæ sint propter cognationem prohibitæ, omnes communi ratione comprehendit, et paucis verbis non solum enumeratas prohibuit, sed et omnes quæ a cognationė deducuntur. Nec oportet dici eas non esse prohibitas quæ propter verecundiam non sunt expressæ. Et ideo definierunt illicitas et nefarias nuptias esse has et has; hoc adjecto, quod, qui ab illis aperte desistunt, id est cum confesslone, et sine condemnatione, ex seplennii canone puniuntur; ut manifestum sit eos vehementius punire, qui non facile desistunt, sed condemnantur. Hoc enim apparet ex verbis canonis, quæ dicunt: His aperte desistentibus a nefario contubernio. Quoniam autem de velitis nuptiis aliud scripsimus in 2, cap. 3, tit. praesentis operis, id lege, et quæ in ipsum scripta sunt longe utilissima. / ZONAR: Cum de magno Basilio quæsitum esset, an marito defunctæ uxoris sibi matrimonio jun. gendi facultas esset, ille vero negavit licere. Tum, τὸ ἐναντίον φρονοῦντας γράψας τὸν οἰκεῖον λόγον adversus eos qui secus opinabantur scribens, senγενναιότατα κατεσκεύασε, καὶ ἀξίως τοῦ βάθους τῆς διανοίας αὐτοῦ. Εἶτα καί τινων ἀθέσμων ἐμνήσθη γάμων καὶ ἀπηγορευμένων, τοὺς ἄλλους τῷ τῆς ἀκαθαρσίας ὀνόματι συμπαραλαβὼν καὶ παραδηλώ σας. Η δὲ περὶ τούτων διαταγὴ ἐν τοῖς κανόσιν ἠρίθμηται τοῦ θεολήπτου Πατρὸς ὀγδοηκοστός ἕκτος οὖσα κανών Τούτῳ οὖν τῷ κανόνι τινὲς κεχρηtentiam suam, pro ea qua mire valebat ingenii praestantia, egregie confirmavit. Inde vero, cum nuptiarum genera quædam legibus interdicta sigil latim commemorasset, reliqua deinde uno impuritatis vocabulo complexus est et indicavit. Atque hæc quidem sic a divino Patre constituta ejusdem octogesimo sexto canone explicata reperias. Eo Guill. Beveregii nota. Καὶ διὰ ῥημάτων ὀλίγων. Hæc usque ad ἀλλὰ καὶ in ms. Amerbachiano desiderantur. Ογδοηκοστὸς ἔκτος οὖσα κανών. Sic etiam Balsamon hunc sancti Basilfi canonem vocat, videlicet oclogesimum sextum, etiam in ms. Amerbachiano; ubi tamen in boc Zonaræ loco scribitur ὀγδοηκοστός όγδοος. Εt quidem in nostra hac editione canonum sancti Basilii, qui hic citatur, revera est octogesimus octavus. In Parisiensi autem editione nullus cuivis ex istis canonibus ultra octogesimuin quintum numerus apponitur, quod mendum esse ex hoc ipso loco constat. Ex præmissis error etiam in Aristeni scholiis in epitomen hujus canonis deprehenditur; quippe quibus ἑβδο· μηκοστὸν ὄγδοον, mendose scribitur pro ὀγδοηκοστόν όγδοον.

ὡς παρανόμους ἀκωλύτους ἐδιάζοντο φρονεῖν, καὶ τὴν φύσιν συνέχεον συγγενέσι μιγνύμενοι. Διὰ ταῦτα πρὸς τὸν κανόνα τοῦτον ἀπεῖδεν ἡ σύνοδος, καὶ ἀπολογεῖται μὲν διὰ τί τὰ πλείω σιωπῇ ὁ ἅγιος παρέδραμεν Ινα, φησί, μὴ τὸν λόγον καταῤῥυπαί η τοῖς ῥήμασιν ἕκαστον τῶν ἀθέσμων γάμων ἀπαριθμῶν· περιεκτικῶς δὲ τῷ τῆς ἀκαθαρσίας ονόματι τους παρανόμους γάμους ὑπέδειξεν. Εἶτα ἐπήγαγον οἱ τῆς συνόδου Πατέρες καὶ γάμους ἀθέσμους, οὓς καὶ ἀπηριθμήσαντο, καὶ διασπάσθαι μὲν τοὺς το ούτους γάμους ἐκ παντὸς διωρίσαντο, τοὺς δὲ χρανθέντας αὐτοῖς τῷ τῆς ἑπταετίας κανόνι ἐπιτιμᾶσθαι. igitur canone quidam utentes quacunque eo loco μένοι, τοὺς μὴ ἀπηριθμημένους ἐν αὐτῷ γάμους nuptiæ Inter damnatas nequaquam enumeratæ fuerant, easdem quasi concessas usurpare ipsi nim tebantur, violataque natura lege cum propinquis coibant. Proinde illum canonem hoc loco synodus spectavit, eaque ratione adducta, multa in eo sanctum virum silentium involvisse defendit, ne scilicet dum damnati conjugii genera universa persequitur, orationem suam verborum turpitudine 223 inquinaret, ac idcirco generatim omnia voluisse uno impuritatis nomine indicare. Singulos deinde vetitarum nuptiarum modos Patres ipsi percensent, ac ejusmodi quidem conjugia omnino dissolvi, ea vero qui attentarint, septennii canone puniri jubent. ARIST. ‹ Fratris filium cum fratris filia matrimo- ‹ nia conjungi non permittes; nec cum filia et ‹ matre, filium et patrem: nec matrem et filiam cum duobus fratribus; nec fratres cum duabus • sororibus. Si quid autem istiusmodi factum fuee rit, una cum matrimonii dissolutione septennio ⚫ subjicientur. > Et hujusmodi conjugia ut prohibita dissolventur: et qui ea contrahunt juxta præsentem et septuagesimum octavum Basilii magni canonein, unum annum deflebunt, duos audient, tres substernentur, et septimo una cum fidelibus consistent; et sic, si cum lacrymis resipiscant, divinis sacramentis digni habebuntur. CANON LV. • Quoniam intelleximus eos, qui sunt in Romano- ●rum civitate, in sanctis Quadragesimæ jejuniis • ejus Sabbatis jejunare, præter ecclesiasticam ● traditam consequentiam: sanctæ synodo visum ‹ est, ut in Romanorum quoque Ecclesia invio- ● fabiliter obtineat canon, qui dicit': Si quis cle- ‹ ricus inventus fuerit in sancto Dominico vel • Sabbato jejunare, præter unum et solum, de- • ponatur: sin autem laicus, segregetur.» BALS. Tum propter alia multa, tum etiam propter præsentem canonem, dicunt, qui veterem Romam incolunt, non esse sanctam hanc synodum cecumenicam, sicut et in ejus procmio scripsimus. Η Tanquam enim ferrum cor eorum pervasit, eosque pungit, ut qui contra apostolicum canonem faciant, qui dicit: Si quis clericus inventus fuerit sancto Dominico et Sabbato jejunare, præterquam uno et solo, deponatur: si autem laicus, segregetur. fi ergo venia digni non sunt, qui suæ rursus privatæ constitutioni inhærent, et non solum in sanctæ Quadragesim Sabbatis jejunant, sed et in reliquis omnibus. Ego autem vidi quosdam Latinos, qui, cum propterea reprehenderentur, inanem quoque excusationem afferebant, ad sanctum nempe Domini et Servatoris nostri Jesu Christi sepulcrum aditionem, et quod hujus rei gratia ex longa consuetudine obtinuit jejunium. Alios autem vidi, qui ΑΡΙΣΤ. «Οὐ συγχωρήσεις ἐξαδέλφῃ συζευχθῆναι • ἐξάδελφον· οὐδὲ θυγατρὶ καὶ υἱὸν καὶ πατέρα· • οὐδὲ δυσὶν ἀδελφοῖς μητέρα καὶ θυγατέρα. ούο • δὲ δυσὶν ἀδελφαῖς ἀδελφούς· εἰ δέ τι τοιοῦτον • γένοιτο, μετὰ τῆς διαλύσεως ἑπταετίαν ὑποπ:- • πτέτωσαν. Καὶ οὗτοι οἱ γάμοι, ὡς ἀπηγορευμένοι, διαλυθή σονται καὶ οἱ συναλλάξαντες αὐτοὺς κατὰ τὸν παρ ὄντα κανόνα καὶ τὸν ἑβδομηκοστὴν ὄγδοον τοῦ μεγά λου Βασιλείου ένιαυτὸν προσκλαύσουσι, διετίαν ὑπὸ ακροάσονται, τριετίαν ὑποπεσοῦνται, καὶ τῷ ἑβδόμῳ συστήσονται μετὰ τῶν πιστῶν· καὶ οὕτως, ἐὰν μετὰ δακρύων μετανοήσωσι, τῶν θείων ἁγιασμάτων ἀξιω· θήσονται. • Επειδή μεμαθήκαμεν τοὺς ἐν τῇ Ῥωμαίων πόλει • ἐν ταῖς ἁγίαις τῆς Τεσσαρακοσῆς νηστείαις τοῖς • ταύτης Σαββάτοις νηστεύειν παρὰ τὴν παρενο • θεῖσαν ἐκκλησιαστικὴν ἀκολουθίαν· ἔδοξε τῇ ι ἁγίᾳ συνόδῳ ὥστε κρατεῖν καὶ ἐπὶ τῇ Ῥωμαίων • Εκκλησίᾳ ἀπαρασαλεύτως τὸν κανόνα, τὸν λέο 4 γοντα· Εἴ τις κληρικός ευρεθείη τῇ ἁγίᾳ Κυ • ριακῇ νηστεύων ἢ τὸ Σάββατον πλὴν τοῦ ἑνὸς • καὶ μόνου, καθαιρείσθω· εἰ δὲ λαϊκός, ἀφορι • ζέσθω.» ΒΑΛΣ. Καὶ εἰς ἄλλα μὲν πολλὰ, τέως δὲ καὶ διὰ τὸν παρόντα κανόνα, λέγουσιν οἱ τῆς παλαιᾶς Ῥώμη, μὴ εἶναι τὴν ἁγίαν ταύτην σύνοδον οίκου μενικὴν, καθὼς καὶ ἐν τῷ προοιμίῳ αὐτῆς ἐγράψι μεν. ὡς γὰρ σίδηρος διῆλθε τὴν καρδίαν αὐτῶν, καὶ στηλιτεύει τούτους ὡς ὑπεναντίως ποιοῦντας τῷ ἀποστολικῷ κανόνι, τῷ λέγοντι· Εί τις κληρικός εὑρεθείη τῇ ἁγίᾳ Κυριακῇ καὶ τῷ Σαββάτῳ νηστεύων πλὴν τοῦ ἑνὸς καὶ μόνου, καθαιρείσθω· εἰ δὲ λαϊκὸς, ἀφοριζέσθω. Οὐ χρὴ οὖν τούτους συγνώ μης ἀξιωθῆναι, τῆς αὐτῆς ἐξερχομένους ιδιοῤῥυθμίας, καὶ πάλιν καὶ νηστεύοντας μὴ μόνον κατὰ τὰ Σάββατα τῆς ἁγίας Τεσσαρακοστῆς, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰ λοιπά. Ἐγὼ δὲ εἶδόν τινας Λατίνους αἰτιωμένους διὰ τοῦτο, καὶ ματαίαν προβαλλομένους πρόφασιν, τὴν εἰς τὸν ἅγιον τάφον τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος «ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀπέλευσιν, καὶ τὴν χάριν τούτου κρατήσασαν νηστείαν ἐκ συνηθείας μακράς

IN CAN. LVI CONC. IN TRULLO. bant: et alios qui ejusmodi jejunium contemnebant et indiscriminatim in Sabbatis solvebant, qui etiam ad Domini sepulcrum venerant. Non possum itaque dicere quomodo hæc ab illis sic fiant. Videntur autem ii consuetudinem potius sequi, quam canones. Αλλους δὲ εἶδον μὴ ἀπελθόντας εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα, Hierosolymam non venerant, et similiter jejunaκαὶ νηστεύοντας ὁμοίως· καὶ ἄλλους ἀτιμάζοντας τὴν τοιαύτην, νηστείαν καὶ ἀδιαφόρως κατὰ τὰ Σάββατα καταλύοντας, ἀπελθόντας καὶ ταῦτα εἰς τὸν τοῦ Κυρίου τάφον. Οὐκ ἔχω γοῦν εἶπειν ὅπως ταῦτα οὕτω παρὰ τῶν τοιούτων γίνονται. Εοικε δὲ ὡς τοῖς ἔθεσι μᾶλλον ἢ τοῖς κανόσιν ἀκολουθεῖν. ΖΩΝΑΡ. Διορθώσασθαι τὸ σφάλμα τοῦτο τῶν Λατίνων ἡ συνόδος ἐπεχείρησεν, ἀλλ᾽ ἀδιόρθωτοι καὶ αὖθις οἱ ἀλαζόνες ἔμεινάν τε καὶ μένουσι, μήτε τοῖς παλαιοτέροις κανόσι πειθόμενοι, τοῖς ἄνευ τοῦ ἑνὸς Σαββάτου τοῦ μεγάλου δηλαδὴ μὴ νηστεύειν ἐν Σαββάτῳ κελεύουσι, μήτε τούτῳ ἐπιστρεφόμενοι, καὶ μήτε τὴν καθαίρεσιν οἱ ἱερωμένοι εὐλαβούμενοι, το μήθ' οἱ λαϊκοὶ τὸν ἀφορισμόν. ΑΡΙΣΤ. «Οι Ρωμαίοι τοῖς τῆς Τεσσαρακοστῆς νηι στεύουσι Σάββασιν· ὑπομιμνήσκει τοίνυν ἡ • σύνοδος καὶ ἐπὶ τούτων τὸν ἀποστολικὸν κανόνα ι κρατείν.» Μαθοῦσα αὕτη ἡ ἁγία σύνοδος τοὺς ἐν τῇ Ῥω μαίων πόλει τὸν ἑξηκοστὸν τέταρτον κανόνα την ἁγίων ἀποστόλων παραβαίνοντας, τὸν προστάττοντα ἄνευ τοῦ μεγάλου Σαββάτου ἕτερον Σάββατο - Κυ ριακὴν μὴ νηστεύειν· ὥρισε καὶ ἐν τῇ Ῥωμαίων Εκκλησίᾳ ἀπαρασάλευτον τὸν τοιοῦτον ἀποστολικὸν κανόνα φυλάττεσθαι. ΚΑΝΩΝ ΝΤ • Ωσαύτως μεμαθήκαμεν ἔν τε τῇ ᾿Αρμενιων χώρα • καὶ ἐν ἑτέροις τόποις, ἐν τοῖς Σάββασι καὶ ἐν ι ταῖς Κυριακαῖς τῆς ἁγίας Τεσσαρακοστῆς ὡς · καὶ τυρὸν ἐσθίειν τινάς· ἔδοξε τοίνυν καὶ «τοῦτο, ὥστε τὴν κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην τοῦ Θεοῦ ᾿Εκκλησίαν, μια κατακολουθοῦσαν ι τάξει, τὴν νηστείαν ἐπιτελεῖν, καὶ ἀπέχεσθαι, · ὥσπερ θυτοῦ παντὸς, οὕτω δὴ ὡοῦ καὶ τυροῦ, • Ο καρπός εἰσι καὶ γεννήματα ὧν ἀπεχόμεθα. • Ε! δὲ μὴ τοῦτο παραφυλάττοιεν, εἰ μὲν κληρικοί · εἶεν, καθαιρείσθωσαν· εἰ δὲ λαϊκοί, ἀφοριζέ • σθωσαν. ΒΑΛΣ. Ἐν τῷ προλαβόντι κανόνι νενομοθέτηται μὴ νηστεύειν ἐν τοῖς Σαββάτοις καὶ ταῖς Κυριακαῖς τῆς ἁγίας Τεσσαρακοστῆς. ᾿Αρμένιοι οὖν καί τινες ὀρθόδοξοι, ὡς ἔοικε, πλανηθέντες ἀπὸ τοῦ τοιούτου κανόνος, κατέλυον ἐν τοῖς ῥηθεῖσι Σαββάτοις, καὶ ἤσθιον ὡὰ καὶ τυρόν, ὡς δῆθεν μή μετέχοντα απ ματος, ἀλλ' ἐοικότα καρποῖς όπωρινοῖς. Τοῦτο οὖν διορθουμένη ἡ σύνοδος, διορίζεται μια τάξει κατα κολουθεῖν τὰς ὅλας Εκκλησίας τοῦ Θεοῦ, καὶ πάντας ἀπέχεσθαι θυτοῦ παντοίου, ὅτι καὶ τὰ ὡὰ καὶ οἱ τυροὶ κἂν καρποὶ λογίζωνται, ἀλλ᾽ ἐπεὶ τὰ ἐξ ὧν ταῦτα γεγόνασιν, οὐκ ἐσθίομεν, οὐδὲ εἰς αὐτὰ καταλύειν ὀφείλομεν. Τους μέντοι μή φυλάττοντας τὰ διατεταγμένα, κληρικοὺς μὲν ὄντας, καθαιρεῖσθαι παρακελεύεται ὁ κανών· λαϊκοὺς δὲ, ἀφορίζεσθαι. Καὶ πάντως τῷ αὐτῷ ἐπιτιμίῳ ὑπόκεινται καὶ οἱ διὰ τυροῦ καὶ ὠοῦ καταλύοντες εἰς τὰς ὅλας Τετράδας και Παρασκευάς· ὅτι νενομοθέτηται κατά ταύ ZONAR. Latinorum hoc peccatum emendare synodus conatus est; verum in sua pertinacia hactenus permanserunt arrogantes, hodieque permanent. Neque vero, aut antiquos canones audiunt, qui omne in Sabbato jejunium, uno excepto, nempe magni Sabbati die, vetitum esse voluere, aut bu jus quoque moventur auctoritate. Quin et deposi tionem quoque qui sacris initiati sunt, et segregationem jejunantibus indictam laici negligunt. ARIST.. Romani Quadragesimæ Sabbatis jejunant: ‹ admonet itaque synodus in his etiam cano- • nem apostolicum valere. › Intelligens haec sancta syn. eos, qui in Romanorum sunt 224 civitate, sexagesimum quartum sanctorum apostolorum canonem alio præterquam magno Sabbato aut die Dominico non jejunare mandantem, transilire: decrevit, et in Romanorum Ecclesia illum apostolorum canonem firme inviolabiliterque observandum esse. CANON LVI. • Similiter accepimus et in Armeniorum regione et in aliis locis, in Sabbatis et Dominicis san- ‹ctæ Quadragesimæ, quosdam ova et caseum • comedere. Visum est ergo et hoc, ut tota Dei ‹ Ecclesia, quæ est in universo terraruni orbe, ‹ unum ordinem sequens, jejunium perficiat, et ‹ abstineat, sicut ab omni mactabili, sic ab ovis • et caseo, quæ quidem sunt fructus et fuetus ‹ eorum a quibus abstinemus. Si autem hoc non ‹ servaverint, si sint quidem clerici, deponar- ‹ tur: sin autem laici, segregentur. › BALS. In præcedenti quidem canone statutum est, in Sabbatis et Dominicis sanctæ Quadragesimæ non esse jejunandum. Armenii itaque et quidam, ut est verisimile, orthodoxi ex hoc canone errantes, in dictis Sabbatis comedebant ova et caseum, ut quæ essent sanguinis expertia et autumini fructibus similia. Hoc itaque corrigens definit synodus, omnes Dei Ecclesias debere unum ordinem sequi, et abstinere omnes ab omni mactabili, quoniam et ova el casei, etiamsi fructus reputentur, quia tamen ea, ex quibus illa processerunt, non comedimus, ne eis quidem ipsis vesci ac jejunium solvere debemus. Ac eos quidem, qui hæc decreta non servant, si sint quidem clerici, deponi jubet canon, laicos vero segregari. Ac eidem quidem omnino pœnæ subjiciuntur et qui per caseum et orum jejunium solvunt omni quarta el sexta feria, seu Parasceve; quoniam 、

statutum est, ut fideles lis diebus jejunent, quem τας νηστεύειν τοὺς πιστοὺς, ὥσπερ καὶ εἰς τὴ admodum et in Quadragesima. Τεσσαρακονθήμερον νηστείαν. ZONAR. Qui in iis regionibus Christiani degebant, cum canonem, ut arbitramur, quo jejunium Sabbatis ac Dominicis Quadragesimæ prolibetur, reperissent, ovis sese per eos dies et caseo sagi nabant. Id ergo cum emendare synodus cuperet, ab iis quoque cibis abstinendum, esse decernit. Quemadmodum enim, inquit, omni mactabili, animantibus videlicet, quæ mactari jugularive solent, nequaquam vescimur, ita et quæ ex iisdem animantibus gignuntur attingere non oportet. Et eos qui hæc decreta non observant, clericos deponi, daicos vero segregatione puniri jubet. ARIST. ‹ Armenii ova et caseum Quadragesimæ ‹ Sabbatis comedunt. Cautum est igitur, ut totus ‹ terrarum orbis ab istis etiam abstineat; sin 4 minus, segregari.» CANON LVII. • Quod ad altare unel et lac offerre non oportet. BALS. De eo fuse scripsimus in 3 canone sanetorum apostolorum, nec ea sunt rursus repetenda. Quare et 28 can. praesentis synodi. ZONAR. Hoc tertio quoque sanctorum apostolorum can. vetitum est, in quo cum melle ac lacte hujus generis alia quædam præterea recensentur. ARIST. Ad altare mel et lac offerri non oportet.» Perspicuus. 225 CANON LVIII. ‹ Nemo eoruni qui sunt in ordine laicorum divina ‹ sibi mysteria impertiat, præsente episcopo vel presbytero vel diacono. Qui autem tale quid ‹ ausus fuerit, ut præter ea quæ sunt constituta «faciens, una septimana segregelur, ex eo edocctus, non amplius sapere quam sapere opor tet. > BALS. Alii quidem diversi canones prohibuerunt, ne a laicis sancta mysteria tractarentur, et ea aliis vel sibi impertirent: quoniam episcopis et presbyteris et diaconis talis data est dignitas. Præsens autem canon eadem cum illis præcipiens, et unius quoque septimanæ segregationi eum subjiciens, qui præter ea quæ sunt statuta, id etiam adjicit, quod hæc tunc laicus non audebit facere, quando alest episcopus, presbyter vel diaconus, qui sacra tractare potest. Dicunt igitur quidam, sumpta a contrario distinctione, quod quando non adest eorum aliquis propter oblatam sibi necessitatem, sibi quis recte divina sacramenta imperliet. Mihi autem non videtur: ut enim tale quid audeant, ex interpretatione et e contrario sumpta distinctione, non concedetur. Latini autem azyma assidue in sinu ferentes, etiamsi sint laici, ea non solum sibi ut sacramenta impertiunt, sed etiam aliis. ZONAR. Sancta tractare, caque cateris ipiper ΖΩΝΑΡ. Οἱ ἐν ταῖς χώραις εκείναι; Χριστιανή, εὑρόντες, ὡς ἔοικε, τὸν κανόνα τὸν λέγοντα μὴ δεῖν ἐν τοῖ; Σαββάτοις καὶ ταῖς Κυριακαῖς τῆς Τεσσα ρακοστῆς νηστεύειν, ὡὰ καὶ τυρὸν ἐν αὐταῖς ἤσθιον. Τοῦτο οὖν διορθουμένη ή σύνοδος ἀπαγορεύει τὸ ταῦτα ἐσθίειν, λέγουσα ὅτι, ὥσπερ ἀπεχόμεθα παν τοίου θυτοῦ, ζώων δηλαδή θυομένων ήτοι σφαζομέ νων, οὕτω καὶ τῶν ἐξ αὐτῶν γινομένων ἀπέχεσθαι δεῖ, καὶ τοὺς μὴ τὰ διατεταγμένα ταῦτα φυλάττον τας κληρικούς καθαιρεῖσθα: κελεύει· τοὺς δὲ λαϊκούς ἀφορίζεσθαι. ΑΡΙΣΤ. • Οι Αρμένιοι ὡὰ καὶ τυρὸν τοῖς τῆς Τεσ · σαρακοστῆς ἐσθίουσι Σάββασιν· ώρισται τοίνυν < πᾶσαν τὴν οἰκουμένην καὶ τούτων ἀπέχεσθαι · εἰ δὲ μή, ἀφορίζεσθαι.» ΚΑΝΩΝ ΝΖ. • Οτι οὐ χρὴ ἐντὸς θυσιαστηρίου μέλι καὶ γάλα ι προσφέρειν.» ΒΑΛΣ. Περὶ τούτου πλατέως ἐγράψαμεν ἐν τῷ γ' κανόνι τῶν ἁγίων ἀποστόλων, καὶ οὐ χρὴ περὶ τῶν αὐτῶν παλιλλογεῖν. Ζήτει καὶ τὸν κη' κανόνα τῆς παρούσης συνόδου. ΖΩΝΑΡ. Τοῦτο καὶ ὁ τρίτος κανὼν τῶν ἁγίων ἀποστόλων κεκώλυκε, τῷ μέλιτι καὶ τῷ γάλακτι καὶ ἕτερα είδη συναπαριθμητάμενος. ΑΡΙΣΤ. «Ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ οὐ χρὴ μέλι καὶ ο γάλα προσφέρεσθαι.» Σαφής. ΚΑΝΩΝ ΝΗ. • Μηδεὶς τῶν ἐν λαϊκοῖς τεταγμένων ἑαυτῷ τῶν • θείων μυστηρίων μεταδιδότω, παρόντος ἐπισκό- • που η πρεσβυτέρου ἢ διακόνου. Ο δέ τι τοιοῦτον τολμῶν, ὡς παρὰ τὰ διατεταγμένα ποιῶν, ἐπὶ • ἑβδομάδα μίαν ἀφοριζέσθω, ἐντεῦθεν παιδαγω • γούμενος μή φρονείν παρ' δ δεῖ φρονείν.» ΒΑΛΣ. Αλλοι μὲν κανόνες διάφοροι εκώλυσαν παρὰ λαϊκῶν τὰ ἅγια μυστήρια μεταχειρίζεσθαι, καὶ ἢ ἑτέροις μεταδιδόναι αὐτῶν, ἢ ἑαυτοῖς· ὅτι ἐπισκόποις καὶ ἱερεῦσι καὶ διακόνοις τὸ τοιοῦτον ἀπεχαρίσθη ἀξίωμα. Ὁ δὲ παρὼν κανὼν τὰ αὐτὰ ἐκείνοις παρακελευόμενος, καὶ ἀφορισμῷ καθυπο βάλλων ἐπὶ ἑβδομάδα μίαν τὸν παρὰ τὰ διατεταγ μένα ποιοῦντα, προστίθησιν ὡς τότε ταῦτα ὁ λαῖ κὸς οὐ τολμήσει ποιῆσαι, ὅτε πάρεστιν ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος ἢ διάκονος, δυνάμενος μεταχειρισθῆναι τὰ ἅγια. Λέγουσι γοῦν τινες ἐξ ἀντιδιαστολῆς ὡς, ὅταν πάρεστί τις ἐξ αὐτῶν, διὰ προσκειμένην ἀν άγχην καλῶς μεταδώσει τις ἑαυτῷ τῶν θείων ἁγιασμάτων· ἐμοὶ δὲ οὐ δοκεῖ. Τοιοῦτον γὰρ πολ μηθῆναι ἀπὸ ἑρμηνείας καὶ ἀντιδιαστολῆς οὐκ έχει χωρηθήσεται. Οι μέντοι Λατίνοι ἄζυμα διηνεκώς ἐγκόλπια φέροντες καὶ λαϊκοὶ ὄντες, οὐ μόνον ἑαυ τοῖς τούτων μεταδιδόασιν ὡς ἁγιασμάτων, ἀλλὰ καὶ ἑτέροις. ΖΩΝΑΡ. Τὸ μεταχειρίζεσθαι τὰ ἅγια, καὶ ἑτέροις

IN CAN. LIX CONC. IN TRÚLLO. αὐτῶν μεταδιδόναι, τοῖς ἱερωμένοις δέδοται. Ὁ δὲ tiri, qui sacris inţiati sunt, soli debent. Quod si ἄνευ ἀνάγκης, μὴ παρόντος δηλονότι ἱερωμένου, μεταχειρίζεσθαι ταῦτα τολμῶν καὶ ἑαυτῷ τούτων μεταδιδόναι, ἱερωσύνης αὐτῷ δοκεῖ περιτιθέναι ἀξίωμα. Τοῦτο δὲ οἴησιν ἐκείνῳ προσμαρτυρεῖ· διὸ καὶ ἀφορισμῷ μιᾶς ἑβδομάδος κολάζεται, ἵνα μάθῃ, φησί, μὴ φρονεῖν παρ' ὅ δεῖ φρονεῖν, ἵνα ταπετ νωθῇ, καὶ ἐπιγνῷ ἑαυτὸν, καὶ μὴ τοῖς ὑπὲρ αὐτὸν ἐγχειρή. ΑΡΙΣΤ. • Λαϊκὸς οὐ μεταδίδωσιν ἑαυτῷ· εἰ δὲ μή, • Επταήμερον ἀφορίζεται. quis, nisi necessaria causa adductus, cum nullus videlicet ex initiatis adfuerit, ea contingere, sibique ipse ministrare audeat, hic sibi sacri ordinis dignitatem videtur arrogare. Hoc autem arrogantem de se opinionem eum concepisse ostendit. Proinde unius hebdomadæ segregatione punitur; ut discat, inquit, non plus sapere quam oportet sapere”, sed humilis factus seipsum cognoscat, majoraque suis meritis aggredi reformidet. ARIST. «Laicus sibi non impertit. Alioquin se- • primana segregetur.» Οὐ δεῖ λαϊκὸν ἑαυτῷ τῶν θείων μυστηρίων μεταδιδόναι, παρόντος ἐπισκόπου ἢ πρεσβυτέρου ἢ δια κόνου. Τὸν δὲ τοῦτο ποιοῦντα ὥρισεν ἡ σύνοδος ἐπὶ Εβδομάδα μίαν ἀφορίζεσθαι, ἵνα παιδαγωγηθῇ μὴ septimana segregari, ut discat uon φρονεῖν παρ' ὅ δεῖ φρονεῖν. Non oportet laicum sibi divina impertire mysteria præsente episcopo vel presbytero vel diacono, Eum autem, qui hoc fecerit, decrevit synodus una • Μηδαμῶς ἐν εὐκτηρίῳ οἴκῳ ἔνδον οἰκίαν τυγ • χάνοντι βάπτισμα ἐπιτελείσθω· ἀλλ᾽ οἱ μέλλον- · τες ἀξιοῦσθαι τοῦ ἀχράντου φωτίσματος ταῖς • καθολικαῖς προσερχέσθωσαν ἐκκλησίαις, κἀκεῖσε • τῆς δωρεᾶς ταύτης ἀπολαυέτωσαν. Εἰ δέ τις • ἁλῷ τὰ παρ' ἡμῶν ὁρισθέντα μὴ φυλάττων, εἰ • μὲν κληρικὸς εἴη, καθαιρείσθω· εἰ δὲ λαϊκὸς, · ἀφοριζέσθω. ΒΑΛΣ. Τὰ εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ παρόντος κανόνος γεγραμμένα σημείωσαι, καὶ πρόσεχες μᾶλ. λον τῇ - Νεαρᾷ τοῦ Φιλοσόφου, καὶ μὴ τῷ παρόντι κανόνι, χάριν τῶν γινομένων βαπτισμάτων εἰς τὸν εὐκτήριον. 'Ετέρα ἑρμηνεία. Τοὺς ἐν εὐκτηρίῳ οἴκῳ καὶ μὴ ἐν καθολικαῖς ἐκ κλησίαις βαπτίζοντας ἱερεῖς καθαιρεῖσθαί φησιν 6 κανών· καὶ τοὺς συμπράττοντας αὐτοῖς κληρικούς μὲν ὄντας καθαιρεῖσθαι, λαϊκοὺς δὲ ἀφορίζεσθαι. Ο δὲ ιβ' κανὼν τῆς α' καὶ β' συνόδου τῆς ἐν τῷ ναῷ τῶν Ἁγίων Αποστόλων συστάσης παρομοίως κολάζεσθαί φησι τοὺς ποιοῦντας τοιοῦτόν τι παρὰ γνώμην τῶν ἐπισκόπων· ὥστε κατά γνώμην ἐπισκο τικὴν καὶ πρὸ τούτου τοιαῦτα ἐγίνοντο. Ζήτει και τὸν λα' κανόνα τῆς παρούσης συνόδου καὶ τὰς ἐκεῖ καταστρωθείσας Νεαρὰς τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Φιλοσόφου, ἤγουν τὴν δ' καὶ τὴν ιεʹ, καὶ μάθῃς ὅτι διὰ τούτων ἐξεχωρήθη τὸ ἐν εὐκτηρίοις οἴκοις ἱερουργεῖν καὶ βαπτίζειν. ΖΩΝΑΡ. Ο μὲν κανὼν οὗτος καθάπαξ ἔοικε κω λύειν τὸ γίνεσθαι βάπτισμα ἐν εὐκτηρίῳ ἐντὸς οἰκου • Rom. ΣΗ, 5. quam oportet savere. CANON LIX. sapere plus • In æde oratoria, quæ est intra domum, baptisc mus nequaquam peragatur: sed qui ab omni- ‹ bus sordibus aliena illuminatione digni hac bendi sunt, ad catholicas ecclesias accedant, s et ibi bee illi munere perfruantur. Si quis all- ‹ tem quæ a nobis constituta sunt, non servare c convictus fuerit, si sit quidem clericus, depos c natur: si autem laicus, segregetur.» BALS. Quæ in Lujus canonis interpretatione scripta sunt nota, et attende potius Philosopls Novellir, et non præsenti canoni de baptismalis in æde oratoria celebrandis. Alia interpretatio. Sacerdotes, qui in oratorio, et non in catholicis· ecclesiis baptizant, deponi jubet canon: et eos quidem, qui eis opem ferunt, si sint clerici, deponi, si laici vero, segregari. Duodecimus autem prima et secundæ synodi canon, quæ in Sanctorum Apostolorum æde congregata est, eos similiter puniendos dicit, qui præter proprii episcopi sententiam tale quid faciunt. Quocirca voluntate episcopi hæc quoque fiebant antea. Quare etiam 31 can. præ sentis synodi, et illic sitas novellas imp. domini Leonis Philosophi; 4 scilicet et 15, et intelliges, quod per eas permissum est in domesticis oratoriis seu sacellis sacra peragere ac baptizare. 226 ZONAR. - Videtur hoc quidem canone, ne baptismus in privato sacello ministretur, penitus Guill. Beveregii nota. Ενδον οἰκίαν. Ms. Anerbachianus regis nt et paulo post ἀχράντου βαπτίσματος, pro ἀχράνο του φωτίσματος. Nimirum hæc verba βάπτισμα ει φώτισμα promiscue usurpantur. Τὰ εἰς τὴν ἑρμηνείαν. Hæc usque ad fuem hujus primæ interpretationis ex ms. Bodleiano edimys. In Amerbachiano non exstant; nec quidem Balsamonis esse videntur, quippe quæ potius marPATROL. GR. CXXXVII. ginalem quamdam annotationem ad Balsamol interpretationem hujus 'canonis continent: ac propterea post istam interpretationem, melius quam ante, collocentur. Sed cum hæc in ms. Bod leiano tanquam prima hujus canouis interpretatio habeatur, eam alteri præmittere visum est, ne a mus. deviare videremur.

interdictum; quique id ausus fuerit, initiatum deponi, laicos vero segregatione teneri placet. Duodecimus vero canon prima et secundæ in templo Sanctorum Apostolorum habitæ synodi, a clero sepositos, hoc est, episcopi auctoritate ex omni ´clero loci illius, qui in privata æde sacra facturi sunt, efque muneri separatim addictos esse opor tere decernit. Hud ergo ex utroque hoc caɲore efficitur, ut in tali oratorio sacra peragere, baptiSmumgae ministrare, nec omnino vetitum, nec omnibus permissum esse intelligamus: sed qui ejusmodi sacra ministeria privatim obituri sunt, eos delectos, et bene cognitos esse Patres voluerunt, nec alium præterea ad illa quemquam admitti, nec cujusque sacerdotis voluntati hoc concessum esse; sed ex regionis episcopo veniamn impetrari. Quicunque vero sese non vocati operi accinxerint, deponi, quique eis communicaverint, segregari jubet. Primo quoque et tricesimo caifone eadem hæc sexta synodus in ejusmodi oratorio sacra mysteria peragere et baptizare, nisi episcopo annuente, vetat. ARIST. 4 In ædibus oratoriis intra domum constitu- ♦ tís baptismum non celebrabunt. Qui hoc au- • Lemn non observat, clericus quidem deponitur: laicus autem segregatur. › In oratorio quod est intra domum sacra facere, ità volente regionis istius episcopo, tricesimus primus synodi præsentis canon præscripsit: licet quinquagesimus octavus synodi Laodicensis canon illud ab episcopis aut presbyteris feri, prohibuit. & Baptismum autem celebrari in ejusmodi ædibus oratoriis præsens canon vetat, mandatque eos, qui divina illuminatione habebuntur digni, catholicas adire ecclesias, et in iis domo isto perfrui. Sin minus, eum, qui decreta læe transgreditur, si quidem clericus sit, deponi: si vero laicus, segregari. CANON LX. • Cum clamet Apostolus, quod qui Domino ‹ adhæret, unus est spiritus ", › clarum est, quod qui etiam cum contrario init familiaritatem ac ¿ consuetudinem, cum illo conjunctione unum • fit. Eos ergo qui se damone correptos esse ‹ simulant,et morum improbitate eorum figuram ‹ et habitum simulate præ se ferunt, visum est omni modo puniri, et ejusmodi afffictionibus laboribusque subjici oportere, quibus ii qui ‹ vere a dæmone correpti sunt, ut a dæmonis • operatione liberentur, jure subjiciuntur. › BALS. Eos qui ad lucrum sibi parandum se dæmone correptos esse simulant, et cum mala Satanica conscientia quædam dæmoniaca instar vatum gentilium praedicant, canon puniendos esse decernit, iis denique aflictationibus laboribusque ‘subjici, quibus subjiciantur et qui vere dæmoniaci * I Cor. vi, 17. όντι, καὶ τὸν τοῦτο τολμήσαντα ἱερωμένον καθαιρεί, λαϊκοὺς δὲ ἀφορίζει. Ο δὲ δωδέκατος κανὼν τῆς πρώτης καὶ δευτέρας συνόδου τῆς ἐν τῷ ναῷ τῶν Αγίων Αποστόλων συστάσης ἀποκεκληρωμένους εἶναι βούλεται τοὺς ἐν εὐκτηρίῳ λειτουργοῦντας ἔνδον οἰκίας ὄντι, ἀντὶ τοῦ ὡρισμένους ἐκκεχωρημένους παρὰ τοῦ κατὰ τόπον ἐπισκόπου. Τοῦτο οὖν ἐξ ἀμε φοῖν τῶν κανόνων τούτων καταλαμβάνεται, ὅτι οὔτε πάντη κεκώλυται τὸ ἱερουργεῖν ἐν εὐκτηρίῳ τοι ούτῳ καὶ βαπτίζειν, οὔτε παντὶ ἐπετέτραπτο, ἀλλὰ ὡρισμένους καὶ ἐγνωσμένους ἤθελον οἱ Πατέρες εξω και τους μέλλοντας ἐν εὐκτηρίοις ἱερουργεῖν, καὶ παρ' ἐκείνους ἑτέρῳ μὴ ἐξεῖναι τοῦτο ποιεῖν, μηδὲ τῷ ἑκάστου ἱερέως βουλήματι τοῦτο ἄνε τον εἶναι παρὰ τοῦ ἐπισκόπου δὲ τῆς χώρας λαμβάνειν τὴν ἐκχώρησιν. Τοὺς δὲ ἐξ οἰκείας ὁρμῆς τοῦτο ποιοῦντας καθαιρεῖσθαι, καὶ τοὺς μετασχόντας τῆς και νωνίας αὐτῶν ἀφορίζεσθαι· καὶ ὁ τριακοστός πρώτ τος κανὼν τῆς ἔκτης συνόδου ταύτης κατὰ γνώμην τοῦ ἐπισκόπου ἱερουργεῖν καὶ βαπτίζειν ἐν εὐκτη - ρίῳ τοιούτῳ οἴκῳ προστάσσει. ΑΡΙΣΤ. • Ἐν εὐκτηρίοις οἴκοις ἔνδον οἴκου οὐκ · ἐπιτελέσουσι βάπτισμα. Ο δὲ μὴ φυλάξας, κλη- · ρικὸς μὲν, καθαιρεῖται· λαϊκὸς δὲ, ἀφορί • ζεται.» Τὸ μὲν ἐν εὐκτηρίῳ οἴκῳ ἔνδον οἰκίας τυγχά νοντι λειτουργεῖν μετὰ γνώμης τοῦ κατὰ χώραν ἐπισκόπου ὁ τριακοστός πρῶτος κανὼν τῆς παρούσ σης συνόδου προετρέψατο· κἂν ὁ πεντηκοστὸς ἔγ δοος κανὼν τῆς ἐν Λαοδικεία συνόδου τοῦτο ἐκώλυσε γίνεσθαι παρὰ ἐπισκόπων ἢ πρεσβυτέρων τὸ δὲ βάπτισμα τελεῖσθαι ἐν εὐκτηρίοις τοιούτοις οἴκοις ὁ παρὼν ἀπαγορεύει κανὼν, καὶ προστάττει τοὺς μέλ λοντας ἀξιοῦσθαι τοῦ θείου φωτίσματος ταῖς καθη λικαῖς ἐκκλησίαις προσέρχεσθαι, καὶ ἐν αὐταῖς τῆς δωρεάς ταύτης ἀπολαύειν· εἰ δὲ μή, τὸν παραβα! νοντα τὰ ὁρισθέντα, εἰ μὲν κληρικός, καθαιρεῖσθαι, εἰ δὲ λαϊκός, ἀφορίζεσθαι. ' • Τοῦ ᾿Αποστόλου βοῶντος ὅτι ὁ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ • ἐν πνεῦμά ἐστι, πρόδηλον ὡς καὶ ὁ τῷ ἐναν τί ἑαυτὸν οἰκειῶν ἓν γίνεται τῇ πρὸς αὐτὸν • συναφείᾳ. Τοὺς τοίνυν δαιμονἂν ὑποκρινομέ • νους, καὶ τρόπων φαυλότητι προσποιητῶς τὰ • ἐκείνων σχηματιζομένους, ἔδοξε τρόπῳ ἐπιτι- • μᾶσθαι παντί, καὶ τοιαύταις αὐτούς σκληραγω • γίαις καὶ πόνοις ὑποβάλλειν, οἷς ἂν οἱ ἀληθῶς • δαιμονώντες πρὸς ἀπαλλαγὴν τῆς τοῦ δαίμονος • Ενεργείας ἀξίως ὑποβάλλοιντο. ο ΒΑΛΣ. Τοὺς σχηματιζομένους δαιμονᾷν διὰ πορ: σμὸν κέρδους, καὶ κηρύσσοντας μετὰ φαύλου συνει δότος σατανικοῦ δαιμονιώδη τινὰ κατὰ τὰς τῶν Ἑλ λήνων προφήτιδας, ὁ κανὼν ἐπιτιμᾶσθαι ὁρίζει, ήγουν τιμωρεῖσθαι, καὶ σκληραγωγίαις καὶ πόνοις ὑποβάλλεσθαι τοιούτοις, οἷς ἂν οἱ ἀληθῶς δαιμονῶν

IN CAN. LXI CONC. IN TRULLO. τες ὑποβληθεῖεν, ἵνα ἀπαλλαγεῖον τοῦ δαίμονος. Φησί fuerint, ut a denone liberentur. Dicit autem et δὲ καὶ τὴν προσποίησιν αὐτῶν τοὺς δαίμονας οἰκειοῦσθαι. Ἐγὼ δὲ, βλέπων πολλούς τοιούτους τὰς πόλεις περιερχομένους, καὶ μὴ κολαζομένους, ἀλλὰ καὶ ὡς ἡγιασμένους ἀγκαλιζομένους παρά τινων, ζητῶ μαθεῖν τὴν αἰτίαν, καὶ ἐξαιτῶ τὴν διόρθωσιν. Τὸν μέντοι Σταυράκιον ἐκεῖνον τὸν Ὀξεόβαφον, τὸν ὡς ἀληθῶς δίκαιον, ὑποκρινόμενον τὴν διὰ Θεὸν μωρίαν διὰ τοὺς ἀπατεῶνας, μετὰ τῶν ὑποκριτῶν ἐθέμην κατ' ἄγνοιαν· παρομοίως δὲ ἐμοὶ καὶ ἕτεροι ἴσως ἵνα ἐκριματίσθησαν. Εδει οὖν τὰ τοιαῦτα κωλυθῆναι κατὰ τὸν παρόντα κανόνα, ἵνα μὴ καὶ οἱ ἀγαθοὶ διὰ τοὺς φαύλους ἐπιτιμῶνται. Πολλοὶ γὰρ εἰσι τρόποι σωτηρίας ψυχῆς, καὶ δύναταί τις δι' αὐτῶν σωθῆναι σκανδάλου δίχα παντός. Ταῦτα δὲ λέγω, οὐκ οἴκοθεν, ἀλλ᾽ ἐξ ἀφηγήσεως καλῶν ἀνθρώπων, πλασαμένων μὲν τοιαύτην θεάρεστον δήθεν διαγωγήν, καταγνόντων δὲ ταύτης ὡς ἐπωλέ θρου, καὶ καταγούσης εἰς σατανικήν μερίδα. Διά τοι τοῦτο καὶ διάφοροι ἁγιώτατοι πατριάρχαι πολυ λοὺς προσκαθημένους, μετ' ἀλύσεων ἐν τῷ ναῷ τοῦ ἁγίου μεγαλομάρτυρος Νικήτα, καὶ ἑτέρους τὰς τριόδους περιερχομένους, καὶ προσποιουμένους δαίμονᾷν, κατέσχον μετ' αὐθεντίας, καὶ εἰς δημοσίας φρουράς κατέκλεισαν ἀκολούθως τῷ κανόνι. ΖΩΝΑΡ. Τινὲς προσποιούμενοι δαιμονἂν εἰς πόρον κέρδους τῇ ὑποκρίσει ταύτῃ ἐκέχρηντο, ἢ καὶ νῦν κέχρηνται. Τοῦτο κωλύει ὁ κανὼν οὗτος, καὶ τοὺς σχηματιζομένους τοιαῦτα ἐπιτιμᾶσθαὶ ὁρίζει. Καὶ οὐχ ἁπλῶς ἐπιτιμᾶσθαι, ἀλλὰ βαρύτερον καὶ ς σκληραγωγίας αὐτοὺς καὶ πόνοις· ὑποβάλλεσθαι τοιούτοις, οἴοις ἂν οἱ ἀληθῶς δαιμονώντες υποΕληθεῖεν, ἵν᾿ ἀπαλλαγεῖεν τοῦ δαίμονος. Λέγει γὰρ ὅτι διὰ τρόπων φαυλότητα τῷ δαίμονι προσοικειοῦντες ἑαυτοὺς ἐν γίνονται τῇ πρὸς αὐτὸν συναφεία, καὶ ἐπάγει μαρτυρίαν ἐκ τοῦ μεγάλου Παύλου λέγοντο;· 'Ο κολλώμενος τῷ Κυρίῳ ἐν πνεῦμά ἐστίν. ΑΡΙΣΤ. «Εἴ τις ὑποκρίνεται δαιμονᾷν, τὰ τῶν δαι- • μονώντων ἐπιτίμια ὑποστήσεται.» Εἰ ὁ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, ἐν πνεῦμά ἐστι, πρόδηλον ὡς ὁ τῷ διαβόλῳ ἑαυτὸν οἰκειῶν ἓν γίνεται τῇ πρὸς αὐτὸν συναφείᾳ. Διὰ τοῦτο τὸν ὑποκρινόμενον δαιμονᾷν, καὶ τὰ ἐκείνων πράτο τειν σχηματιζόμενον, τοιαύταις αὐτὸν σκληραγω γίαις ὑποβάλλει καὶ πόνοις, ὁποίοις ἂν καὶ τὸν ἀλη θῶς δαιμονῶντα πρὸς ἀπαλλαγὴν τῆς τοῦ δαίμονος Ενεργείας. • Οἱ μάντεσιν ἑαυτοὺς ἐκδιδόντες ἢ τοῖς λεγομένοις • ἑκατοντάρχοις, ή τισι τοιούτοις, ὡς ἂν παρ' ἐκεί • νων μάθοιεν ὅ τι ἂν αὐτοῖς ἐκκαλύπτεσθαι βού- • λοιντο κατὰ τὰ πρώην ὑπὸ τῶν Πατέρων περὶ · αὐτῶν ὁρισθέντα, ὑπὸ τὸν κανόνα πιπτέτωσαν τῆς ἐξαετίας. Τῷ αὐτῷ δὲ τούτῳ καθυποβάλ • λεσθαι δεῖ καὶ τοὺς τὰς ἄρκτους επιφερομέ » 1 Cor. vi, 47. eorum simulatione dæmones quoque illis familiares fieri. Ego autem, cum videam ejusmodi complures civitates obeuntes, et non puniri, sed ut sanctificatos a quibusdam obviis ulnis excipi, can· sam scire desidero, et correctionem postulo. Atqui Stauracium illum Oxybaphum, qui revera justus erat, eam autem qua est propter Deum stu!- titiam agebat propter seductores, cum hypocritis per ignorantiam ponebam: fortasse autem a me nonnulli quoque alii præjudicio affecti sunt. Oportebat ergo talia per præsentem canonem prohiberi, ne boni propter malos puniantur. Multi enim sunt modi salutis animæ, et potest quis per eos servari absque ullo scandalo. Hæc autem non ex meopte ingenio dico, sed ex bonorum 227 virorum narratione, qui hanc utique Deo gratam vivendi rationem effinxerunt, sed eam, ut perniciosam et ad partem Satanæ deducentem, condemnarunt. Et eam ob causam multi etiam sancti patriarchæ multos cum catenis assidentes in æde sancti magni martyris Nicetæ, et alios trivia obeuntes, et se demone corripi præ se ferentes, cum auctoritate detinue runt, et in pulliris custodiis canoni consequenter incluserunt. ZONAR. Quidam homines, cum a dæmone se correptos esse simularent, ea „simulatione, quod nunc quoque contingit, ad quæstum abutebantur. Id hoc canone vetitum est, ac ejusmodi impostores panis, et quidem gravioribus, coercendos esse decretum. Eos quippe iisdem laboribus et asperitatibus exerceri placet, quibus qui arreptitii revera sunt, daemonis fugandi causa fatigantur. Nam illi, inquit, ob morum improbitatem se in familiarilatem cacodæmonis insinuantes, impuro spiritui inείπια conjunétione copulantur. Quam rem magni tima Pauli testimonio confirmat; Qui Deo, inquit, adhæret, unus est spiritus'. ARIST. ‹ Qui dæmone se correptuin simulat, dæ- ‹ moniacorum pœnas subibit. › Si, qui Domino conglutinatur, secundum Apostolum, unus est spiritus, manifestum est, quod qui cum diabolo familiaritatem init, cum isto conjunctione unum fit. Quapropter eum, qui se dumoniis correptum simulat, et eorum opera perlicere præ se fert, talibus eum amictionibus subjicit et laboribus, qualibus et revera, dæmone correptum, ut dæmonis operatione eximatur. CANON LXI. • Qui vatibus seipsos tradiderunt, vel iis qui 4 centuriones dicuntur, vel aliis ejusmodi, ut ‹ ab illis discant, si quid sibi revelari velint: ‹ convenienter iis quæ de ipsis a Patribus nu- » per constituta sunt, sexennii canoni subjiciantur. Eidem autem eos quoque subjici oportet, ‹ qui ursas vel ejusmodi animalia, ad ludum et

‹ simpliciorum noxam circumferunt, et fortu- Â ‹ nam, ac fatum, et genealogiam, et quorumdam ejusmodi verborum multitudinem ex fallaciæ 4 imposturæque nugis proferunt eosque, qui ‹ nubium persecutores et incantatores et amuletorum præbitores et vates appellantur. Eos • autem, qui in iis persistunt, et non ab ejusmodi perniciosis gentilibusque studiis aver- ‹ tuntur et aufugiunt, Ecclesia omnino extur- ‹‹ bandos decernimus: sicut et sacri canones • dicunt. Quæ est enim luci cum tenebris con- • municatio ***? ut ait Apostolus; vel quæ tem- •plo Dei cum idolis consensio? vel quæ fideli ‹ cum infideli pars est? Quæ autem Christo est cum Belial concordia "?, • νους ή τοιαῦτα ζῶα, πρὸς παίγνιον και • βλάβην τῶν ἁπλουστέρων, καὶ τύχην, καὶ • ειμαρμένην, καὶ γενεαλογίαν καὶ τοιούτων • τινῶν ῥημάτων όχλον κατὰ τοὺς τῆς πλάνης λήρους φωνοῦντας, τούς τε λεγομένους νεφο • διώκτας, καὶ γυτευτάς, καὶ φυλακτηρίους, καὶ • μάντεις, ἐπιμένοντας δὲ τούτοις καὶ μὴ μετα • τιθεμένους καὶ ἀποφεύγοντας τὰ ὀλέθρια ταῦτα • καὶ Ἑλληνικὰ ἐπιτηδεύματα, παντάπασιν ἀπορ · ρίπτεσθαι τῆς Ἐκκλησίας ορίζομεν, καθὼς καὶ ι οἱ ἱεροὶ κανόνες διαγορεύουσι. Τίς γὰρ κοινω- • νία φωτὶ πρὸς σκότος; ὥς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, δ ἢ τίς συγκατάθεσις ναῷ Θεοῦ μετὰ εἰδώλων, ἢ ι τις μερίς πιστῷ μετὰ ἀπίστου; Τίς δὲ συμφώ • νησις Χριστῷ πρὸς Βελίαρ;» ΒΑΛΣ. Ἐν τῷ κε' κεφ. τοῦ θ' τίτλου τοῦ παρήνο τος συντάγματος κατεστρώσαμεν διαφόρους νόμους περὶ μάγων καὶ ἐπαοιδῶν, καὶ ἑτέρων τοιούτων, και ανάγνωθι τούτους. Ὁ δὲ παρών κανών διορίζεται μηδένα μάντεσιν ἢ γόησιν προσέρχεσύαι ἢ τοῖς λεγομένοις ἑκατοντάρχοις, ἢ τοῖς, ἐπισυρομένοις τὰς ἄρκτους ἢ τοῖς νεφοδιώκταις, ἢ τοῖς γυτευταῖς, ἢ τοῖς παρέχουσι τὰ φυλακτήρια. Εἰ δέ τις τοῦτο ποιήσει, ἐπὶ ἑξαετίαν ἀφορισθήσεται· καὶ ἐπιμένων τῷ κακῷ, τῆς ἐκκλησίας ἐκκηρυχθήσεται, καὶ οὐκέτι μετὰ τῶν ὀρθοδόξων συναυλισθήσεται. Τίς γάρ, φησὶ, κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος; καὶ τὰ ἑξῆς. Ταῦτα τοῦ κανόνος διοριζομένου, καὶ ἀποτρέ ποντος τὰς δαιμονιώδεις τοιαύτας έργασίας, ὡς ἐκ τῆς Ἑλληνικῆς καὶ ἐθνικῆς ἀπιστίας καταγομένας, ζητητέον τὰ κατὰ μέρος τῷ κανόνι περιεχόμενα. Μάντεις λέγονται οἱ παλαμοσκόποι, οἱ λεκανομαντεις, οἱ διὰ θυσιῶν τὸν πατέρα αὐτῶν τὸν Σατανᾶν ἐρωτῶντες, ἁπλῶς πάντες οι διά τινων σημείων ἐξ ὑποθήκης δαιμονικῆς τὰ μέλλοντα βλέπειν προαι ρούμενοι, καὶ τῷ δαίμονι ἑαυτοὺς παρατιθέμενοι, Εκατόνταρχοί εἰσιν οἱ παρ' ἡμῶν λεγόμενοι πριμ μικήριοι· ἦσαν δὲ τὸ παλαιὸν ἄνθρωποι γηραλέο:, φρονιμώτεροι δῆθεν, καὶ κατὰ συμβουλὴν τῶν λοι πῶν ὑπερφέροντες, οἵτινες διὰ τοιούτων μυσαρῶν ἐργασιῶν τοὺς ἁπλουστέρους πλανώντες ὡς ψευδόθεοι ἐσεσάζοντο. Αρκτους επισύρειν λέγονται οἱ καλούμενοι ἀρκτοτρόφοι· οἵτινες βάμματα εξαρτώσι κατὰ τῆς κεφαλῆς καὶ τοῦ ὅλου σώματος του ζώου, BALS. In 25 cap. 9 tit. præsentis operis diversas leges posnimus de magis, incantatoribus et aliis ejusmodi, quas lege, Præsens autem canon constituit, ne quis ad vates vel præstigiatores accedat, vel ad eos qui dicuntur centuriones, vel ad eos qui ursas trabunt, vel ad nubiam persecutores, vel incantatores, vel al eos qui præbent anuleta. Si quis autem lioc fecerit, sexemio segregabitur: et si in malo perseveret, ab Ecclesia publice ejiciem tur, et non amplius cum orthodoxis versabitur. Que est enim, inquit, communicatio luci cum te nebris? et cætera. Com canon hæc decernat, el ejusmodi dæmoniacas operationes avertat, ut quæ a gentili infidelitate oriantur, particulatim qu renda sunt quae hoc cabone comprehenduntur. 228 Vales dicuntur palm: inspectores, iique qui in pelve divinant, et ji qui per sacrificia patrem suum Satanam de re aliqua interrogant: et omnes, ut semel dicam, qui per quædam signa ex suggestione dæmoniaca scire futura profitentur, et se dæmoni addicunt. Centuriones sunt qui a nobis primicerii dicuntur: erant autem antiquitus homimes senes, utique prudentiores, et se reliquis consulere præ se ferentes; qui quidem cum per exsecrabiles hujusmodi operationes simpliciores seducerent, ut pseudothei colebantur. Ursas trahere dicuntur ii, qui arctotrophi, id est, ursorum altores, appellantur: qui quidem in capite et totius animalis corpore tincturas appendentes, et pilos ex ipso tondentes, eos una cum tinueturis dant, ut καὶ τρίχας κείροντες ἐκ τούτου, διδόασι ταύτας remedia et amuleta, et tanquam in morbis et fascinantibus oculis aliquid conferre possint. Alii vero serpentes in sinu gestantes, qui etiam *** II Cor. vi, 14. vs ibid. 15. σὺν τοῖς βάμμασιν, ὡς φυλακτήρια, καὶ ὡς δυνατ μένας λυσιτελεῖν ἐν νόσοις καὶ ἐν βασκάνοις ὀφθαλ - μοῖς. "Αλλοι δὲ τοὺς ὄφεις ἐγκολπιζόμενοι, οἱ καὶ Guill. Beveregii nola. Τὰς ἄρκτους ἐπιφερομένους. Editio Parisiensis legit ἐπισυρομένους, ms. Auerbachianus, φερομένους. Καὶ τύχην καὶ εἱμαρμένην καὶ γενεαλο· γίαν. Aquila, Græcus sanet: Scripturæ interpres, eo quod vanis hujusmodi rebus sese addixerit, easdemque defenderit, Ecclesia longe ante editum præsentem canonem ejectus est. Epiphanius enim de eo loquens ait, Ἀπὸ δὲ πρώτης αὐτοῦ ἔξεως μὴ μεταθέμενος, τοῦ πιστεύειν δηλονότι τῇ ματαία ἀστρονομίᾳ, ἣν ἀκριβῶς ἐκπεπαίδευτο, ἀλλὰ καθ ἑκάστην ἡμέραν τὸ θέμα τῆς αὐτοῦ γενέσεως σκε πτόμενος, ἐλεγχόμενός τε ὑπὸ τῶν διδασκάλων καὶ ἐπιτιμώμενος ἕνεκα τούτου, μὴ διορθούμενος καὶ ἀλλὰ καὶ φιλονείκως μᾶλλον ἀντιτιθέμενος, καὶ σπεύδων συνιστῶν τὰ ἀσύστατα, τὴν εἰμαρμένην δηλονότι καὶ τὰ περὶ αὐτῆς διηγήματα, ἐξεώσθη πάλιν τῆς ἐκκλησίας, ὡς ἄχριστος προς σωτηρίαν. Epiphan. De mens. et ponder. mum. 15.

IN CAN. LXI CONC. IN TRULLO. ἀθίγγανοι λεγόμενοι, τὸν μέν φασι γεννηθῆναι εἰς Αθίγγανοι dicuntur, hune quidem die maliguo, ἡμέραν κακοποιόν, τὸν δὲ αὐτῶν ἀστέρα ἀγαθόν, εὐτυχίας καὶ δυστυχίας γενησομένας ἀπαγγέλλουσι, καὶ ἄλλα τινὰ φλυαροῦσι, μηδὲ γραφῇ παραδοθῆναι ἄξια. Νεφοδιώκται λέγονται οἱ ἐκ τῶν νεφῶν προμηνύοντες δῆθεν τὰ τοῖς πολλοῖς ἄγνωστα. Τινὲς γὰρ, βλέποντες τὰ νέφη, καὶ μᾶλλον ὅτε δύνοντος τοῦ ἡλίου γίνονται πυρωδέστερα, φλυαροῦσιν ἐκ τούτων μανθάνειν ἀλήθειαν. Ἐκ τοῦδε μὲν γὰρ τοῦ νέφους ἐοικότος περιστερᾷ περίστασιν λέγουσι τῷ ἐρωτῶντι ἐπελθεῖν· ἐξ ἑτέρου ἐοικότος ἀνθρώπῳ σπάθην, ἐπιφερομένῳ πόλεμον προμηνύουσιν· ἐξ ἄλλου εοικότος λέοντι βασιλικῶν προσταγμάτων προλέγουσιν ἐνέργειαν, καὶ ἄλλα τινὰ ἀλλά κοτα (ἀποφοιβάζουσι φλυαρήματα. Γυτευτὰς δὲ πόσους ἂν ἴδῃς λέγοντας θείά τινα ψαλμῳδήματα, καὶ μεμνημένους ονομάτων μαρτυρικῶν, ἢ καὶ αὐτ τῆς τῆς ἁγίας Θεοτόκου; "Απαντα δὲ οἱ θεοφόροι Πατέρες καὶ τῆς Ἐκκλησίας διδάσκαλοι φεύγειν διορί ζονται, καὶ μᾶλλον τῶν ἄλλων ὁ θεῖος Χρυσόστομος, λέγων εἰς τοὺς ἀνδριάντας ταῦτα ῥητῶς· Οὐ περίαστα δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπῳδας αὐτῷ περιάγεις, γραΐδια μεθύοντα καὶ παραπαίοντα εἰς τὴν οἰκίαν σαυτοῦ εἰσάγων, καὶ οὐκ αἰσχύνῃ, οὐδὲ ἐρυθριᾷ μετὰ τοσαύτην φιλανθρωπίαν πρὸς ταῦτα ἐπτοημένος, καὶ τὸ χαλεπώτερον τῆς ἀπάτης, ὅταν, παραι νούμενος ταῦτα μὴ ποιεῖν, δοκῶν ἀπολογεῖσθαι, φής Χριστιανή ἐστιν ἡ γυνὴ ἡ ταῦτα ἐπᾴδουσα, καὶ οὐδὲν ἕτερον φθέγγεται ἢ τὸ τοῦ Θεοῦ ὄνομα. Διά τοῦτο μὲν οὖν αὐτὴν μάλιστα μισῶ καὶ ἀποστρέφομαι, ὅτι τοῦ Θεοῦ τῷ ὀνόματι κατακέχρηται, ὅτι λέγουσα Χριστιανὴ εἶναι τὰ τῶν ῾Ελλήνων ἐπιδείκνυται. Καὶ γὰρ οἱ δαίμονες τὸ τοῦ Θεοῦ ὄνομα ἐφθέγγοντο, ἀλλ' ἦσαν δαίμονες· καὶ οὕτως ἔλεγον πρὸς τὸν Χριστόν· Οἴδαμέν σε τίς εἶ, ὁ ἅγιος τοῦ Θεοῦ· καὶ ὅμως ἐπεστόμισεν αὐτοὺς καὶ ἀπήλασε Φυλακτήριοι δὲ λέγονται οἱ κατ' ἀπάτην δαιμονικὴν διδόντες τοῖς ὑπ' αὐτῶν ἀπατωμένοις δήματά τινα ἐκ σηρικών νημάτων ὑφασμένα, καὶ πουγγία λεγόμενα, ἔχοντα ἔσωθεν ποτὲ μὲν γραφάς, ποτὲ δὲ ψευδή τινα ἕτερα τὰ παρατυχόντα· καὶ λέγοντες ὀφείλειν ταῦτα διηνε· χῶς ἐκ τῶν τραχήλων τῶν λαμβανόντων αὐτὰ ἐξεωρῆσθαι εἰς φυλακὴν παντὸς κακοῦ. Εἶπερ οὖν εἶχον καιρὸν ἀφηγήσασθαι ὅσα εἶδον τοιαῦτα συνοδικῶς ἐκδικηθέντα, μεγάλην ἂν τὴν περὶ τούτων ἐποιησάμην. ἀφήγησιν. Εἰρήσεται δὲ ὀλίγα αὐτίκα. Πρῶτος τις τοῦ Ὁσίου, περὶ τοιούτων τινῶν κατηγορηθείς,. εὑρεθη ἐπ' αὐτοφώρῳ ἐγκόλπιον ἔχων ἔνδυμα νεογε illum vero felici sidere natum esse dicunt, et futuras felicitates et infelicitates annuntiant, et alia quædam nugantur, que nec scribi quidem digna . sunt. Nubium persecutores dicuntur, qui, quæ multis ignota sunt, ex nubibus prænuntiant. Nownulli enim nubes aspicientes, et præcipue quando sole occidente sunt maxime candentes, sé ex iis scire veritatem nugantur: et ex bac quidem nube, que columba (Græce περιστερά dicle) est similis, dicunt, περίστασιν, hoc est, casum, vel eventum interroganti imminere; ex altera, quæ honni ensem intentanti similis est, imperatoris mandatorum exsecutionem prædicunt, et alias quasdam alienas nugas Apollineorum instar vatum debacchantur. Incantatores autem, quot videas, qui divina quædam cantica dicunt, et nominum martyrum nieminerunt, vel etiam solius sanctissimæ Virginis? Quæ omnia divini Patres et Ecclesiæ doctores esse fugienda statuunt, et plus quam alii, sanctus Chrysostomus, in homiliis de statuis aperte sic dicens: Non solum alligatą amuleta, «sed et carmina seu incantationes ei applicas, temulentas et delirantes aniculas in tuam domum et introducens, et non erubescis, nec pudore suffunderis, si post tantam humanitatem ad hæc stupefactus attonitusque reddaris; et quod est deceptione gravius, quando ne haec facias admonitus, te defendere existimans, dicis, Christiana est mulier quæ hæc incantal, et nihil aliud quam Dei nomen loquitur. Propterea ergo, inquit, eam magis odi et aversor, quæ Dei nomine in eo abusa est, quod cum dicat se esse Christianam, ea quæ sunt Græcorum ostentet. Nam et dæmones Dei nomen loquebantur, sed erant dæmones et Christo sic dicebant: Novimus te quis sis, sanctus Dei; os tamen eis occludebat, et erpellebat. Amuletorum autem præbitores dicumtur, qui fraude dæmonis eis, qui a se decipiuntur, sacculos quosdam ex sericis filis contextos, qui et πουγγία dicuntur, præbent, quae aliquando quiden ţintus habent scripturas, aliquando vero fals: quædam alia, quæcunque inciderint. Dicunt autem lee juvare, si ex collis eorum, qui illa accipiunt, perpetuo pendeant, ad omne malum vitandum. Si haberem tempus narrandi ea quæ vidi synodice puniri, de iis magnam narrationem conficerem: sed pauca jam dicentur. Præfectus quidam Ilosii de re ejusmodi accusatus, manifesto depreliensus Guill. Beveregii nols. 'Επεστόμισεν αὐτοὺς καὶ ἀπήλασε. Post ista verba in ms. Amerbachiano bee sequuntur. Και ὁ μέγας Βασίλειος εἰς τὸν με' Ψαλμὸν περὶ τούτου φησὶ, καὶ ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Νύσσης ἐν β' κεφ. τῶν κανόνων αὐτοῦ περὶ τῶν εἰς μάντεις καὶ γόητας απόντων φησί· καὶ ὁ ἅγιος Κύριλλος εἰς τὸν περὶ τῆς ἐν πρ' λατρείας περὶ τῶν τοιούτων φησί καὶ τῷ Μωσαϊκῷ πολιτικῷ τε νόμῳ ταῦτα ἀπηγός ρευται λέγοντε ψυχὴ ἡ κἂν ἐπακολουθήσῃ έγγα στριμύθοις ἢ ἐπανιδοῖς, ὥστε ἐκπορνεῦσαι ὀπίσω αὐτῶν, ἐπιστήσω τὸ πρόσωπόν μου ἐπὶ τὴν ψυχήν ἐκείνην, καὶ ἐξολοθρεύσω αὐτήν. In codice Tiliano horum loco alia leguntur, qua: Gentianus Hervetus sic vertit, Lege et ejus interpretationem Epistolæ sancti Petri ad Colossenses, sextam et ejus coactionem adversus Judæos docentem, quod etiam siquis, non ut decet sanctum, vivens mortuum suscilaverit, non est ei credendum, sed et contemnendus et rejiciendus. Hæ autem marginales tantum notæ videntur, a descriptore aliquo huic in istis mss. loco insertæ. In nostro quidem Bodleiano codice neutra earum legitur.

est in sino ferens indumentum infantis nuper nati, νοῦς παιδίου, καὶ εἶπε τοῦτο δοθῆναι αὐτῷ παρὰ et dixit hoc sibi datum fuisse a quadam muliere, ad avertendum eisque os occludendum, qui adversus eum dicere conarentur. Unde etiam condemnationi subjectus fuit. Alius sacerdos accusatus, quod magna quinta feria sanctum panem dahat diversis mulieribus et viris, ut convinceretur qui rem aliquam surripuerat, qui ex eo, quod hoc non facile ebibit, bibit poculum depositionis. Et alius sacerdos, cum Evangelio ligno alligato, quod 229 in orbem circumagebatur, accusatus, quod interrogationes faceret de quibusdam rebus per psalmos Davidicos, et multis propterea insontibus negotia ac molestias exhiberet, veniam impeirare non potuit. Multi etiam monachi, atque adeo priores, synodice puniti sunt, quod et quasdam mulieres accessissent, quæ cum hordeo, ea quæ ab aliis ignorantur, enuntiant. Hæ sunt quæ dicuntur κρίτρια, quæ Ecclesiis et sanctis imaginibus assielentes, et se ex iis discere futura pradicantes, non secus ac quæ Pythonis habent spiritum quæ ignorantur prædicunt. Scias ergo, quod praesens quidem canon eos, qui ad illos accedunt, ut dictum est, punit. Alii autem canones et leges sitæ in 25 cap. 9 tit, praesentis operis, non eus solum, sed et primos auctores ac effectores valde puniunt, Cum autem audis eos qui ad aliquos bujusmodi accedunt sexennio puniri, dic eos laicos. Qui enim sunt sacris initiati deponentur. Nota autem ex præτινος γυκαικός εἰς ἀποτροπήν καὶ ἐπιστομισμόν τῶν ἐπιχειρούντων κατ' αὐτοῦ λέγειν. Διὸ καὶ καθοσιώσει υπέπεσεν. Ετερος ἱερεὺς αἰτιαθεὶς, ὡς ἐπιδοὺς τὸν ἅγιον ἄρτον τῆς μεγάλης πέμπτης διαφόροις γυναίοις καὶ ἀνδράσιν, ἐφ᾽ ᾧ ἐλεγχθῆναι τὸν ἀποσυλήσαντα τότε τι πρᾶγμα ἐκ τοῦ μὴ ῥᾳδίως τοῦτον καταπιεῖν, καθαιρέσεως ποτήριον. ἔπιε. Καὶ ἄλλος ἱερεὺς μετὰ Εὐαγγελίου ξύλω συνδεδεμένου, καὶ κυκλικώς περιστρεφομένου κατά ηγορηθεὶς ἐρωτήσεις ποιεῖν περί τινων ὑποθέ σεων διὰ ψαλμῶν Δαβιδικῶν, καὶ διὰ τοῦτο πολλοὺς ἀναιτίους εἰς μεγάλας ὀχλήσεις ἀγαγών, ἀσύγ γνωστος ἔμεινε. Μοναχοὶ δὲ πολλοὶ καὶ ταῦτα καθηγη ταί, συνοδικῶς ἐκολάσθησαν, ὅτι προσῆλθον γυναιξί τισι, μετὰ κριθαρίων ἀπαγγελλούσαις τὰ παρά τινων ἀγνοούμενα. Τοιαῦταί εἰσι καὶ αἱ λεγόμεναι κρίτριαι, αἱ ταῖς ἐκκλησίαις καὶ ταῖς ἁγίας εἰκόσι προσεδρεύουσαι, καὶ κηρύσσουσαι ἐκ τού των μανθάνειν τὰ μέλλοντα, καὶ προλέγουσαι, ὡσεί τινες ἔχουσαι Πύθωνος πνεῦμα, τὰ ἁγνοού μενα. Γίνωσκε δὲ ὅτι ὁ μὲν παρὼν κανὼν τοὺς προσερχομένους τούτης, ὡς εἴρηται, κολάζει. Αλλοι δὲ κανόνες καὶ οἱ καταστρωθέντες νόμοι ἐν τῷ κε' κεφ. τοῦ θ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, οὐ μόνον τούτους, ἀλλὰ καὶ τοὺς πρωταιτίους καὶ αὐτουργούς μεγάλως κολάζουσιν, Ακούων δὲ ἐπὶ ἐξαετίαν κολάζεσθαι τοὺς προσελθόντας τοιούτοις τισὶ, λέγε τούτους λαϊκούς. Οἱ γὰρ ἱερωμένοι καθαι senti canone, quod ei quidem, qui peccat et con- ρεθήσονται. Σημείωσαι δὲ ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος vertitur, datur venia, et leviter punitur: qui autem in malo perseverat, et invitus ad id quod est melius traducitur, graviter punitur. Nam et hic, qui accessit et peccatum confessus est, per sexennii segregationem puniatur, vel etiam mitius, ut episcopo videbitur: qui autem in malo perseverat ex Ecclesia expellitur. Quoniam vero audivi quemdam dicentem, eis debere ignosci, qui pro corporali medęla, vel aliqua alia re salatifera hæc facjunt, dico quod hoc quoque est occulta diaboli circumventio. Nam quemodocunque ca re uti est perniciosissimum. Lege quæ in commentario 25 cap. 9 tit. praesentis operis posita sunt leges, et 65 novellam iunp. domini Leonis Philosophi, hæc circa finem expresse definientem: Si quis autem omnino hac præstigiatoria arte uti deprehensus fuerit, sive corporis medele prætertu, sive avertendæ a fructibus noxæ extremium luat supplicium apostatarum pœnam subiens. ὅτι ὁ μὲν ἁμαρτάνων καὶ ἐπιστρέφων συγγινώσκε ται, καὶ μετρίως κολάζεται· ὁ δὲ ἐπιμένων τῷ κακῷ, καὶ ἄκων πρὸς τὸ βέλτιον μεταῤῥυθμιζόμε νος, μεγάλως κολάζεται. Καὶ ἐνταῦθα γὰρ ὁ μὲν προσελθὼν καὶ ἐξομολογούμενος τὸ ἁμάρτημα δι' ἀφορισμοῦ ἐξαετούς κολασθήσεται, ἢ καὶ συμπαθέστε μον κατὰ τὸ δόξαν τῷ ἐπισκόπῳ· ὁ δὲ ἐπιμένων τῷ κακῷ ἐκκήρυκτος τῆς Ἐκκλησίας γενήσεται. Ἐπεὶ δὲ ἤκουσά τινος λέγοντος ὀφείλειν συγγινώσκεσθαι τοὺς χάριν θεραπείας σωματικῆς ἢ ἑτέρου τινὸς σωτηριώδους τοιαῦτα πράττοντας, λέγω ὅτι τῆς τοῦ δαίμονος μεθοδείας καὶ τοῦτό ἐστιν. Οπωσδήποτε γὰρ χρᾶσθαι τοιούτῳ τινὶ ὀλεθριώτατόν ἐστι. Καὶ ἀνάγνωσον τοὺς καταστρωθέντας νόμους εἰς τὸ σχόλιον τοῦ κα' κεφ. τοῦ θ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καὶ τὴν ξεʹ Νεαρὰν τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Φιλοσόφου, διοριζομένην περὶ τὸ τέλος ταῦτα ῥητῶς· Εἴ τις δὲ ὅλως τοιαῦτα φωραθείη μαγγανευόμενος εἴτε προτάσει τῆς τοῦ σώματος θεραπείας, εἴτε ἀποτροπῆς τῆς τῶν καρπίμων βλάβης, τὴν ἐσχάτην εἰσπραττέσθω ποινὴν, τῶν ἀποστα. τῶν κόλασιν ὑφιστάμενος. ZONAR. vɔticinationibus et præstigiis et quocunque demum nomine appellentur ejusmodi aliis, quibus ethnici homines et a fide alieni Græeique quondam addicti fuerant, prorsus abstinere, „eque his artibus ignota sibi vestigare fideles oportet. Ita enim Deo pleni Patres et Ecclesiæ magistri, ac ex omnibus divinus in primis Chrysostomus docent, etiamsi sanctae Trinitatis nomen ↓ ΖΩΝΑΡ: Τοὺς πιστοὺς οὐδενὶ κεχρῆσθαι δέον ἐστὶ τῶν οἷς οἱ ἐθνικοὶ καὶ ἄπιστοι κέχρηνται, καὶ οἷς ἐκέχρηντο Ελληνες, μαντείαις λέγω καὶ γοητείαις καὶ τοιούτοις ἄλλοις οἰοισδήτισι καλουμένοις, ενό μασιν οὐδὲ ζητεῖν διὰ τοιούτων μανθάνειν & γνῶναι βούλονται. Φασὶ γὰρ οἱ θεοφόροι Πατέρες καὶ τῆς Ἐκκλησίας διδάσκαλοι, καὶ μᾶλλον τῶν ἄλλων ὁ θεῖος Χρυσόστομος, ὅτι κἂν τὸ τῆς ἁγίας Τριάδος

IN CAN. LXII CONC. IN TRULLO. ὄνομα ἐπιλέγηται τοῖς τοιούτοις, κἂν ἁγίων γί- ejusmodi actionibus admisceatur, si colites etiam νωνται ἐπίκλησεις, κἂν τὸ σημεῖον τοῦ θείου σταυ- advocentur, divineque insuper signum crucis inροῦ ἐπάγηται, φεύγειν δεῖ τὰ τοιαῦτα καὶ ἀποτρέπεσθαι. Διὸ καὶ οἱ τῆς συνόδου ταύτης Πατέρες τοὺς τοιοῦτόν τι ποιοῦντας ἐπὶ ἐξαετίαν ἀφορίζεσθαι διωρίσαντο (ἀλλὰ τὸν ἀφορισμὸν ἐπὶ λαϊκῶν νοη τέον· οἱ γὰρ ἱερωμένοι καθαιρεθήσονται. Ἐν οἷς γὰρ πταίσμασιν οἱ λαϊκοὶ ἀφορίζονται, ἐν τούτοις οἱ ἱερωμένοι καθαιροῦνται). Επιμένοντας δὲ τούτοις, καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἐκκόπτεσθαι, ήγουν τῆς τῶν πιστῶν ὁμηγύρεως. Καὶ οὐ μόνα τὰ εἰρη· μένα κωλύει γίνεσθαι ὁ κανών, ἀλλὰ τῷ αὐτῷ ἐπιτιμίῳ ὑποβάλλει καὶ τοὺς τὰς ἄρκτους επισυρομένους ἢ τοιαῦτα ζῶα πρὸς παίγνιον καὶ βλάβην τῶν ἁπλουστέρων. Καὶ γὰρ βάμματα ἐξαρτῶσιν αὐτῶν καὶ τρίχας κείροντες ἐξ αὐτῶν, δίδρας: για - ναιξὶν ὡς φυλακτήρια, καὶ ὡς τάχα ἐν νόμοις, ἢ βασκάνοις ὀφθαλμοῖς λυσιτελεῖν τι δυνάμενα· αἱ δὲ, ταῦτα ὡς ἀναγκαῖα λαμβάνουσαι, μισθὸν ἐκείναις παρέχουσι, καὶ ἀξιοῦσι τὰ τέκνα αὐτῶν τοῖς νώτοις τοῦ θηρὸς ἐπιθέσθαι, ὡς δή τινων κακῶν ἀποτροπῆς ἐσομένης ἐκ τούτου τοῖς παισὶν ἑαυτῶν καὶ τοὺς τύχην ονομάζοντας καὶ εἱμαρμένην καὶ γενεαλογίαν. Ταῦτα δὲ Ἑλληνικῆς εἰσι φλυαρίας. Ομοίως ἐπιτιμᾶσθαι διακελεύεται· Τίς γάρ, φησί, κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος; καὶ τὰ διὰ τούτοις συνημμένα λοιπὰ τοῦ ᾿Αποστόλου ζητά. ΑΡΙΣΤ. 4 Ος ἑαυτὸν ἑκατοντάρχοις ή δαίμοσιν · ἐπιδῷ, ὥστε τι τῶν ἀποῤῥήτων μανθάνειν, • ἐξαετίαν ὑποπιπτέτω. Κατὰ ταυτὸ καὶ ὁ ἄρκτον • ἐπισυρόμενος, ὁ γοητευταῖς καὶ νεφοδιώκταις • κολλώμενος, καὶ εἰμαρμένῃ καὶ τύχῃ πιστεύων • τῆς Ἐκκλησίας ἀποσυνάγωγος. Ο Τοὺς ἐξακολουθοῦντας τοῖς ἔθεσι τῶν ἐθνῶν, καὶ μάντεσιν ἢ ἐπαοιδοῖς ἑαυτοὺς ἐκδεδωκότας, ὡς ἂν μάθωσιν ἐξ αὐτῶν ἀποῤῥητά τινα· ὡσαύτως καὶ τοὺς ἐπισυρομένους τὰς ἄρκτους ἢ ἑτερά τινα ζῶα πρὸς παίγνιον καὶ πλάνην τῶν ἁπλουστέρων, καὶ τύχην καὶ εἱμαρμένην καὶ γενεαλογίας λέγοντας, καὶ τοὺς πιστεύοντας τοῖς γοητευταῖς καὶ τοῖς λεγομένοις νεφοδιώκταίς, ὥρισεν ἡ σύνοδος εξαετίαν ἐπιτιμᾶσθαι· ὥστε ἐν τέσσαρσιν ἔτεσι μετὰ τῶν ὑποπιπτόντων ίστασθαι, ἐπὶ δὲ δυσὶν ἄλλοις ἔτεσι συνίστασθαι τοῖς πιστοῖς, καὶ οὕτως ἀξιοῦσθαι τῶν θείων ἁγιασμάτων. Εἰ δὲ ἀδιόρθωτοι μένουσι καὶ μετὰ τὸ ἐπιτίμιον, καὶ τῶν Ἑλληνικῶν τούτων ἐπιτηδευμάτων οὐ μετατίθενται, τῆς Ἐκκλησίας παντάπασιν ἀποῤῥίπτεσθαι. • Τὰς οὕτω λεγομένας Καλάνδας, καὶ τὰ λεγόμενα «Βοτὰ, καὶ τὰ καλούμενα Βρουμάλια, καὶ τὴν • ἐν τῇ πρώτῃ τοῦ Μαρτίου μηνὸς ἡμέρᾳ ἐπισ • τελουμένην πανήγυριν, καθάπαξ ἐκ τῆς τῶν • πιστῶν πολιτείας περιαιρεθῆναι βουλόμεθα » II Cor. vi, 14. terponatur, fugere tamen ea nos ac penitus aver sari debere. Proinde hujus quoque synodi Pátrés, qui tale quidpiam admiserint, segregari al sex annos jussere: (quæ tamen de laicis accipienda segregatio est: sacri uamque ordinis homines de positione punientur. Nam quæ ob crimina segregatio laicis irrogatur, ob ea sacris ordinibus initiati depositione multari solent) ac, nisi postea resipuerint, ab Ecclesiæ corpore abscindi, hoc est, e toto delium coetu eliminari. Nec ea solum, quæ diximus, canon fieri vetat, sed eos quoque qui ursas aliave id generis animantia ad imperitorum oblectamentum simul noxamque circumducunt, iisdem pœnis obnoxios esse decernit. Suspensas enim de corporibus ferarum tincturas, detractosque iisdem villos pro amuletis contra morbos et fascinationes mulierculis tradunt: illæ. que pretium quasi accepto necessario medicamento persolvunt, infantesque suos, veluti probato ad calamitates avertendas remedio, feræ tergo imponi rogant. Tum qui fortunæ aut fati aut genealogiæ nomen usurpaverit, quæ omnia profanæ superstitionis sunt, iisdem pœnis canon multandos esse constituit. Quæ enim, ait, societas luci cum lenebris”? aliaque deinceps Apostoli verba continuat, ARIST. Qui centurionibus vel dæmonibus seipsum ‹ tradit, ut aliquid secreti ediscat, sexennium • substernatur. Eodem modo et qui ursum cir- • cumfert, qui incantatoribus et nubium perse- • cutoribus se conjungit, et fortunæ fatoque fidem habet, ab Ecclesiæ conventu arceatur. › 230 Eos, qui ethnicorum sequuntur mores, et vatibus ac incantatoribus seipsos tradiderunt, ut arcana quædam ex iis discerent; et eos similiter qui ursos, aut alia quæcunque animalia ad ludum et simu̟- pliciorum deceptionem circumferunt, et fortunam et fatum et genealogias proferunt, eosque qui incantatoribus fidem habent, et istis qui nubium persecutores dicuntur, decrevit sancta synodus sex annos pœnam luere, ita ut quatuor annos inter substratos permaneant, ac duos alios annos cum fidelibus constituantur, et sic divinis sacranentis haberi dignos. Si autem nec per iudiclam pœnam corrigi possunt, et a Græcanicis istis institutis non convertuntur, Ecclesia prorsus abjíciendos esse. CANON LXII. • Calendas, et Bola, et Brumalia ut vocantur, et ‹ conventum, qui in primo Martii mensis die fit, ex fidelium civitate omnino tolli volumus; ‹ sed et publicas mulierum saltationes multaın • noxam exitiumque afferentes; quin etiam eas, Guill. Beveregii nota. ! Εν οἷς γὰρ πταίσμασιν. Hæc usque ad καθαιροῦνται in ms. Amerbachiano desideranMIT.

• quæ nomine eorum qui falso apud Græcos dii a ‹ nominati sunt; vel quæ;a viris ac mulieribus • fiunt saltationes ac mysteria, more antiquo et • a vita Christianorum alieno, amandamus et • expellimus: statuentes, ut nullus vir deiuceps • muliebri veste induatur, vel mulier vesté viro • conveniente; sed neque comicas vel satyricas • vel tragicas personas induat, neque exsecrandi • Bacchi nomen uvam in torcularibus exprimentes invocent, neque vinum doliis infundentes • risum moveant, ignorantia vel vanitate ea ‹ quæ a dæmonis impostura procedunt exer- • centes. Eos ergo, qui deinceps aliquid eorum • quæ scripta sunt aggredientur, ubi ad horum ‹ cognitionem pervenerint, si sint quidem cle- . rici, deponi jubemus: si vero laici, segree • gari.. • ἀλλὰ μὴν καὶ τὰς τῶν γυναίων δημοσίας ι ὀρχήσεις, καὶ πολλὴν λύμην καὶ βλάβην ἐμ- • ποιείν δυναμένας· ἔτι μὴν καὶ τὰς ὀνόματι · τῶν παρ' Ελλησι ψευδῶς ὀνομασθέντων θεῶν • ἢ ἐξ ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν γινομένας ορχήσεις · καὶ τελετάς, κατά τι ἔθος παλαιὸν καὶ ἀλο • λότριον τοῦ τῶν Χριστιανῶν βίου, ἀποπεμπί • μεθα· ὁρίζοντες μηδένα άνδρα γυναικείαν στολὴν · ἐνδιδύσκεσθαι, ἢ γυναῖκα τὸν ἀνδράσιν ἁρμό • διον· ἀλλὰ μήτε προσωπεία κωμικά ή σατυρικά • Η τραγικὰ ὑποδύεσθαι, μήτε τοῦ βδελυκτοῦ • Διονύσου όνομα την σταφυλὴν ἀποθλίβοντας · ἐν ταῖς ληνοῖς ἐπιβουν, μηδὲ τὸν οἶνον ἐν ι τοῖς πίθοις ἐπιχέοντας γέλωτα ἐπικινεῖ», • ἀγνοίας τρόπῳ ἢ ματαιότητος τὰ τῆς Επιμο • νιώδους πλάνης ἐνεργοῦντας. Τοὺς οὖν ἀπὸ • τοῦ νῦν τι τῶν προειρημένων ἐπιτελεῖν ἐγὼ • χειροῦντας, ἐν γνώσει τουτων καθισταμένους, • τούτους, εἰ μὲν κληρικοὶ εἶεν, καθαιρεῖσθαι • προστάττομεν· εἰ δὲ λαϊκοί, ἀφορίζεσθαι.» ΒΑΛΣ. Σημείωσαι τὴν παρόντα κανόνα καὶ ζήτησον διόρθωσιν ἐπὶ τοῖς γινομένοις παρὰ τῶν κληρικῶν εἰς τὴν ἑορτὴν τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὴν ἑορτὴν τῶν Φώτων, ὑπεναντίως τούτῳ· καὶ μᾶλλον εἰς τὴν ἁγιωτάτην Μεγάλην ἐκκλησίαν. Καταλαμβάνεται γὰρ ἀπὸ τῆς χρονι τῆς ἱστορίας τοῦ Σκυλίτζη, ὅτι οὐδὲ ἀρχαιοπαράδοτόν ἐστι τὸ κακὸν, ἀλλὰ ἐξ ἐπιτροπῆς τοῦ χρηματίσαντος πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως Θεοφυλάκτου, τοῦ υἱοῦ τοῦ βασιλέως κυροῦ Ῥωμανοῦ τοῦ Λακαπηνοῦ. BALS. Nola præsentem canonem, et quære correctionem in iis, quæ fiunt a clericis in festo Natalis Christi, et festo Luminarium, adversus eum, et magis in sanctissima Magna ecclesia. Ex chronologica enim historia Scylitzæ, hoc malum non fuisse ab antiquis traditum, seul ex permissione Theophylacti patriarch: Constantinop. filii imp, domini Romani Lacapeni pro comperto habetur. Enumerat enim hic historicus, una cum reliquis improbis et diversis ejusdem patriarchæ actis, hoc malum. Calendæ dicuntur decem primni dies ᾿Απαριθμεῖται γὰρ ὁ τοιοῦτος ἱστορικὸς, μετά mensis, none secundi, idus tertii. Sic autem appellatæ sunt a tribus proceribus Romanis, qui Romanos a malo famis eripuerunt. Mos ergo erat apud Romanos in eorum memoriamı festum annuatim paulo gentilius magisque more Græco cele. brare, et quædam indecora facere: quod etiamīnum At a quibusdam rusticis, primis Januarii mensis diebus, non more Romano calendarum et reliquorum recordantibus, sed eo quod luna tunc temporis renovetur, et ejus fundamentum ab hujus mensis principio statuatur, et quod existiment se læte ac jucunde totum annum transacturos, si in ejus principio festum celebraverint. Ejusmodi festum est alienum, et ea quæ dicuntur Rusalia, quæ post η σελήνην ἀνακαινίζεσθαι, καὶ τὸν θεμέλιον ταύτης sanctum Pascha ex mala consuetudine flunt in externis regionibus. Bota et Brumalia Græca festa sunt; illud quidem, quod fit pro falso nominato deo Pane, qui, 231 ut Greci nugabantur, pecoribus, scilicet avibus, et reliquis animalibus, prospicit et τῶν λοιπῶν φαύλων καὶ ἀδιαφέρων ἐργασιῶν τοῦ αὐτοῦ πατριάρχου καὶ τὸ τοιοῦτον κακόν. Και λάνδαι λέγονται αἱ πρῶται δέκα ἡμέραι τοῦ μην νὰς νόνναι αἱ δεύτεραι, καὶ εἰδοῖ αἱ τρίται. Ἐκλήθησαν δὲ οὕτως ἀπό τίνων τριῶν Ῥωμαίων μεγιστάνων ἀνδρῶν, ἐν καιρῷ λιμοῦ τοὺς περὶ τὴν Ῥώμην ἀποθρεψάντων. Εἴθιστο γοῦν παρὰ Ρωμαίοις εἰς μνήμην τούτων ετησίως πανηγυρίζειν Ελληνικώτερον, καί τινα άσεμνα διαπράττεσθαι, ὅπερ καὶ μέχρι τοῦ νῦν παρά τινων ἀγροτῶν γίνε ται κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας τοῦ Ἰανουαρίου μη- . νός, οὐ κατὰ Ῥωμαίους μεμνημένων τῶν καλανδών καὶ τῶν λοιπῶν, ἀλλὰ διὰ τὸ τηνικαῦτα τὴν ψηφίζεσθαι ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ αὐτοῦ μηνός, καὶ νομίζειν μετὰ εὐθυμία; τὸν ὅλον διελθεῖν αὐτοὺς ἐνιαυτὸν, ἐὰν ἐν τῇ καταρχῇ τούτου πανηγυρίσωσι. Τοιαύτη πανηγύρις ἀλλόκοτες ἐστι, καὶ τὰ λεγόμενα Ρουσάλια, τὰ μετὰ τὸ ἅγιον Πάσχα ἀπὸ κακῆς Guill. Beveregii nota. ' Σημείωσαι τὸν παρόντα κανόνα. In ecli somnians Romanos, Græcorum ad instar, menses tione Parisiensi hæc verba exstant, sed paulo. aliter lecta: in ms. Amerbachiano omnia usque οὐ καὶ τὸ τοιοῦτον κακόν desunt; et recte quidem; neque enim Balsamonis esse videntur, quippe cujus interpretatio, a proximis verbis καλάνδαι λέγονται aptius incipit. Καλάνδαι λέγονται αἱ πρῶται δέκα ἡμέραι. του μηνός. Hic Balsamon egregias agit urgas, suos in tres decades distribuisse, et calendas vocari primos decem mensis cujusque dies, proxi mam decadem nonas dici, et ultimam, Idus. Neo melioris notæ est quod tricis hisce subjungit, calendas nimirum, nonas et Idus a tribus Romanis proceribus nominatas esse, qui Romanos a fame eripuerunt. Quæ quidem summaui scriptoris ip rebus Romanis insciriam produnt.

IN CAN. LXII CONC. IN TRULLO. συνηθείας ἐν ταῖς ἔξω χώραις γινόμενα. Τὰ & eorum curam gerit: hoc vero pro Baccho, simi, Βητά καὶ τὰ Βρουμάλια ἑορταί ἦσαν Ελληνι καὶ ἡ μὲν τελουμένη χάριν τοῦ ψευδωνύμου Θεοῦ τοῦ Πανὸς, τοῦ ἐφορῶντος, ὡς ἐφλυάρουν οἱ Ἕλληνες, τὰ τῶν βοτῶν, ήγουν τὰ τῶν προβάτων καὶ τῶν λοιπῶν ζώων· ἡ δὲ χάριν τοῦ Διονύσου, τοῦ σωτῆρος, ὡς ἐκεῖνοι ἐβλασφήμουν, τοῦ οἴνου. Βρούμος γὰρ ἦν ἐπίθετον τοῦ Διονύσου. Κατὰ δὲ τὸν Μάρτιον μῆνα ἐτελεῖτο πανήγυρις Ελληνική μεγάλη διὰ τὴν τῶν ὡρῶν καὶ τοῦ ἀέρος εὐκρασίαν· ὅτε καὶ ὀρχήσεις ἀπρεπεῖς ἐγίνοντο παρά τινων γυναίων καὶ ἀνδρῶν. Απαντα καὶ τὰ τούτοις ὅμοια οἱ ἅγιοι Πατέρες αποτρεπόμενοι, ἐπήγαγον μηδένα ἄνδρα οτιδήποτε κεχρῆσθαι γυναικείᾳ στολῇ, ἢ τὸ ἀνάπαλιν· ἀλλὰ μηδὲ προσωπεία κωμικά υποδύεσθαι ή τραγικὰ ἢ σατυρικά· μήτε μὴν τὸ τοῦ Διονύσου η ὄνομα ἐν ταῖς ληνοῖς ὀνομάζειν, μηδὲ τοῖς πίθοις ἐγχεομένου τοῦ οἴνου γελᾶν καὶ ἐπικαγχάζειν. Τους δὲ τοιοῦτόν τι ἐπιχειρήσοντας ποιῆσαι μετὰ τὸ λα δεῖν εἴδησιν τοῦ κανονικοῦ διορισμοῦ, κληρικοὺς μὲν ὄντας, καθαιρεῖσθαι, λαϊκοὺς δὲ ἀφορίζεσθαι. Ζητη τέον οὖν τίνα εἰσὶ τὰ κωμικὰ προσωπεία, είνα τὰ τραγικά, καὶ τίνα τὰ σατυρικά. Καὶ κωμικά μέν εἰσι τὰ γελωτοποιὰ καὶ ἐφύβριστα, ὡς τὰ συγγρα φέντα παρὰ τοῦ ᾿Αριστοφάνους· τραγικὰ τὰ περι παθῆ καὶ τὰ θρηνώδη, ὡς τὰ τοῦ Εὐριπίδου ιαμ βεία· καὶ σατυρικά, τὰ εἰς ὕμνον τοῦ Διονύσου τελούμενα όργια παρά Σατύρων καὶ Βακχῶν. Ταῦτα τῶν Πατέρων διορισαμένων ἁγιοπρεπῶς, καὶ τοῦ ξδ' κεφ. τῆς ραγο Ιουστινιανείου Νεαράς, ήτοι τοῦ ιγ' κεφ. τοῦ α' τίτλου τοῦ δ' βιβλίου, παρακελευομένου ταῦτα ῥητῶς. Πᾶσι δὲ καθάπαξ τοῖς ἐν κοσμικοῖς ἀναστρεφομένοις, καὶ μάλιστα τοῖς τὰ σκηνικά μετα ερχομένοις, ἀνδράσι τε καὶ γυναιξί, καὶ μὴν καὶ ταῖς προϊσταμέναι, ἀπαγορεύομεν κεχρῆσθαι σχήματι μοναχοῦ ἢ ἀσκητρίας, ἢ οιωδήποτε τρόπῳ τοῦτο μι μεῖσθαι· ἐπισταμένων πάντων τῶν τολμώντων ἢ χρήσ σασθαι τῷ τοιούτῳ σχήματι, ἢ μιμήσασθαι, ἢ ἐμπαῖξαι εἰς οἱανδήποτε ἐκκλησιαστικὴν κατάστασιν, ὅτι καὶ σωματικάς τιμωρίας ὑποστήσονται, καὶ ἐξορίᾳ παραδοθήσονται· προνοούντων τοῦ τοιούτου οὐ μόνον τῶν κατὰ τόπον ὁσιωτάτων ἐπισκόπων καὶ τῶν ὑπ' αὐτοὺς κληρικῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν πολιτικῶν καὶ τῶν στρατιωτικῶν ἀρχόντων, καὶ τῶν ὑπ' αὐτοὺς τάξεων, καὶ τῶν κατὰ τόπον ἐκδίκων. Οἱ δὲ σκηνικοὶ παντοῖα προσωπεῖς ὑποδύονται, καὶ ἀδεῶς τοὺς μοναχούς ἐμπαίζουσι καὶ τοὺς κληρικούς. ᾿Αλλὰ καί τινες κληρικοί κατά τινας ἑορτὲς πρὸς διάφορα μετασχη ματίζονται προσωπεία. Καὶ ποτὲ μὲν ξιφήρεις ἐν τῷ μεσονάῳ τῆς ἐκκλησίας μετὰ στρατιωτικών ἀμφίων εἰσέρχονται, ποτὲ δὲ καὶ ὡς μοναχοὶ προο δεύουσιν, ἢ καὶ ὡς ζῶα τετράποδα. Ερωτήσας οὖν όπως ταῦτα παρεχωρήθησαν γίνεσθαι, οὐδέν τι ἕτερον ήκουσα, ἀλλ᾽ ἢ ἐκ μακρᾶς συνηθείας ταῦτα τελεῖσθαι. Τοιαῦτά εἰσιν, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, καὶ τὰ παρά τινων δομεστικευόντων ἐν κλήρῳ γινόμενα, ' illi impie dicebant, conservatore. Est enim Bromius Bacchi epitheton. Mense autem Martio fiebat magna Græca concio, seu universalis conventus, propter bonam temporum et aeris temperiem: quo tempore etiam indecoræ saltationes a quibusdam mulierculis virisque fiebant. Quæ omnia et his similia sancti Patres aversantes, mulli viro permittebant muliebri stola ullo modo uti, vel eontra; sed neque personas induere comicas vel tragicas vel satyricas: nec Bacchi quidem nomen in torcularibus nominare, nec vino doliis infuso ridere et cachinnari. Eos autem qui tale quid facere adorti fuerint, poftquam canonici decreti cognitionem ceperint, si sint quidem clerici, deponi: si vero laici, segregari. Quærendum ergo est quænam sint comica persona, que tragice, et quae satyricæ. Ac sunt quidem comica, quæ risum movent et sunt petulantia ac contumeliosa, ut quæ ab Aristophane scripta sunt. Tragica, quæ movent affectus et sunt lamentabilia, ut Euripidis iambica. Ει satyrica, quæ in Bacchi hymnum ac laudem celebrantur orgia a Satyris et Bacchis. Cum Patres hæc sancte statuerint, et 64 cap. 123 Justiniani nov., sive, 13 cap. primi tit. I lib. Basilic. hæc expresse dicat: Omnibus autem omnino qui in sæcularibus versantur, et iis maxime, qui scenica tractant, viris et mulieribus, atque iis etiam qu præsunt, interdicimus, ne monachi amictu vel ascetriæ utantur, vel eum quovis modo imitentur; scientibus universis, qui audent vel tali uti amictu, vel imitari, vel in quamcunque ecclesiasticam coustitutionem illudere, quod etiam corporalia supplicia subibunt, et exterminabuntur: huic rei prospicientibus, non solum locorum sanctissimis episcopis et qui sub eis sunt clericis, sed etiam civilibus et militaribus magistratibus, eisque subjectis ordinibus, et locorum defensoribus. Mistriones autem quasvis personas induunt, monachosque et clericos secure ludificantur. Sed et quidam clerici in quibusdam festis varias personas suscipiunt et effingunt: et aliquando quidem ense cincti cum militaribus vestibus in ecclesiæ meditullinın ingrediuntur, aliquando vero ut monachi progrediuntur, vel ut quadrupedia animalia. Cum itaque interrogassem, quomodo hæc fieri permissum sit, nihil aliud audivi, quam hæc longa consuetudine fieri. Ejusmodi sunt, ut mihi videtur, et quæ a quibusdam, qui in clero sunt, domesticorum instar funt, qui aerem digitis ut auriga: feriunt, et genis fucos apponunt, et muliebria quædam opera fingunt, et alia indecora, ut spectatoribus risun moveant. Ridere autem agrestes vino infuso doliis, est aliquid veluti necessario consequens iis, qui in lacum ingrediuntur, vinitoribus: nisi quis dixerit hanc Satanicam operationem exolevisse, ea Guill. Beveregii notæ. Τοῦ Εὐριπίδου. Ms. Amerbachianus rectius legit του Ευριπιδοὺς Ἰαμβεία.

quod agrestes frequentius dicant in unaquaque fere τὸν ἀέρα τοῖς δακτύλοις κατὰ ἡνιόχους τυπτόντων, mensura, Kyrie eleison. Quæ porro indecora aliquando fiebant a notariis, adolescentium instructoribus, in sanctorum notariorum festo, cum scenicis personis forum 'obeuntibus, ante aliquot annos exoleverunt, sanctissimi illius patriarchæ domini Lucæ decreto. καὶ φύκη ταῖς γνάθοις δῆθεν περιτιθεμένων καὶ ὑποῤῥινομένων ἔργα τινὰ γυναικεῖα, καὶ ἕτερα ἀπρεπῆ, ἵνα πρὸς γέλωτα τοὺς βλέποντας μετακινή σωσι. Τὸ δὲ γελᾶν τοὺς ἀγρότας ἐγχεομένους τοῦ οἴνου τοῖς πίθοις, ὡσεί τι παρεπόμενον ἐξ ἀνάγκης ἐστὶ τοῖς ληνοβατοῦσιν· εἰ μήτις εἴπῃ τὴν σατανικὴν ταύτην εργασίαν καταργεῖσθαι διὰ τοῦ λέγειν τοὺς ἀγρότας συχνότερον ἐφ' ἑκάστῳ μέτρῳ σχεδόν τὸ, Κύριε ἐλέησον. Τὰ μέντοι ποτε γινόμενα ἀπρεπῆ παρὰ τῶν νοταρίων παιδοδιδασκάλων κατὰ τὴν ἑορτὴν τῶν ἁγίων νοταρίων, μετὰ προσωπείων σκηνικῶν διερχομένων τὴν ἀγοράν, πρὸ χρόνων τινῶν κατηργήθησαν, καθ' ὁρισμὸν τοῦ ἁγιωτάτου ἐκείνου πατριάρχου κυροῦ Λουκᾶ. ZONAR. Sunt calenda: primi mensis cujusque dies, quos Graeci solemni religione ac cæreinonia de more celebrabant. Bota quoque et Brumalia Græcorum festi dies fuere. Bromins siquidem Bacchi epithetum. Eos igitur aliosque ejusmodi Græcorum festos dies, ne cultu aliquo prosequi fidelibus liceat, Patres decrevere. Publicas quoque mulierum saltationes, quibus spectandis videlicet ad libidinem homines incitantur, tum quæcunque Græci viri aut feminæ, commentitiorum 232 numinum honori tribuentes, peragere soliti sunt, exhiberi vetant. Præterea viris muliebri ornatu, virili feminis, quæ bacchantium sibi consuetudo permiserat, quinimo personarum quoque, comicæ, tragicæ, satyricæve usu penitus interdictum. Est vero comica persona, quæ ad alios scommate perstringendos assumitur. Tragica, quæ perturba» tiones animi ac dolores incitat. Satyrica demum, eorum qui Baccho initiarentur propria fuit. Salyrorum siquidem, sicut et Baccharum, e Bacchi comitatu esse dicebatur illa furoris attoniti plena saltatio. Ad hæc neque Bacchi nomen in torcularibus passim cieri, neque merum, interea dum in doliis conditur, risu et cachinno prosequi sinunt. Porro Bacchus a Græcis in deorum numero habitus, quem ebrietatis præsidem vinique largitorem agnoscebant. Hi tamen mores a rusticis, eorum quæ faciunt ignoratione, nunc quoque retinentur. Verum hic canon, sacri ordinis clericum, si ejusmodi quidpiam sciens admiserit, deponi; laicum vero segregari jubet. ΖΩΝΔΡ. Καλάνδαι εἰσὶν αἱ πρῶται ἑκάστου μηνός ἡμέραι, ἐν οἷς εἴθιστο τοῖς Ἕλλησι ποιεῖν τινας τελετάς. Καὶ τὰ βοτὰ δὲ καὶ τὰ βρουμάλια Έλληνικαὶ ἦσαν ἑορταί. Βροῦμος γὰρ ἐπίθετον ἦν τῷ Διονύσῳ. Καὶ τἆλλα ὁμοίως, ἃ πάντα κωλύουσι για νεσθαι οἱ Πατέρες παρὰ τῶν πιστῶν. Είργουσι δὲ καὶ τὰς τῶν γυναικῶν δημοσίας ὀρχήσεις, ὡς εἰς ἀκολασίας ερεθισμὸν τοῖς θεωμένοις αὐτὰς, καὶ ὅσα τοῖς Ἕλλησιν ἐπράττοντο ἐξ ἀνδρῶν ἢ γυναίων ὀνό ματι τῶν ψευδωνύμων θεῶν αὐτῶν, καὶ μὴ κεχρή σθαι κελεύουσι τοὺς ἄνδρας γυναικείαις στολαῖς, ἢ τὰς γυναῖκας ἀνδρῴαις, οἷα ἐποίουν οἱ τῷ Διονύσῳ βακχεύοντες, ἀλλὰ μὴ δὲ προσωπεία κωμικὰ ὑποδύεσθαι, ἢ τραγικά, ἢ σατυρικά. Κωμικὰ μὲν οὖν προσωπεῖα εἰσι τὰ εἰς σκύμματά τινων ἐπιτη δευόμενα· τραγικὰ δὲ τὰ περιπαθῆ καὶ θρήνους ἐμποιοῦντα· τὰ δὲ σατυρικὰ τῶν ἐπὶ τῷ Διονύσω τελουμένων ἦσαν. Καὶ οἱ σάτυροι γὰρ, ὡς αἱ Βάκο χαι, τῆς περὶ τὸν Διόνυσον ἐμπλήκτου χορείας ἐλέγοντο εἶναι. Μήτε μὴν τὸ τοῦ Διονύσου ὄνομα ἐν ταῖς ληνοῖς ὀνομάζειν, μήτε τοῖς πίθοις ἐγχεομένου τοῦ οἴνου γελᾶν καὶ ἐπικαγχάζειν. Ο δὲ Διόνυσος θεὸς ἐνομίζετο τοῖς Ἕλλησιν, ἔφορος τῆς μέθης καὶ τοῦ οἴνου δοτήρ. "Α καὶ νῦν γίνονται παρὰ τοῖς ἀγρόταις, μὴ εἰδόσιν & ποιοῦσιν. Ὁ δὲ κανὼν οὗτος τοὺς μὲν ἱερωμένους καθαιρεῖσθαι προστάσσει, τοιοῦτόν τι ποιοῦντας ἐν γνώσει· τοὺς δὲ λαϊκούς ἀφορίζεσθαι. ARIST. fidelium vitæ ratione auferantur Bota, • et Calendæ, el Brumalia, et in deorum bono- • rem saltationes, et comicæ, et satyricæ, et ‹ tragicæ personæ, et Bacchi in torcularibus in ‹ vocatio, risusque in doliis. Qui autem post c canonem in his persistunt, obnoxii sunt. Omnem idololatriam et vanitatem e fidelium conversatione Patres tollentes, non permittunt ea, quæ in præsenti canone diserte numerantur, a Christianis peragi: sed si sint quidem clerici, qui hæc et ejusmodi faciunt, deponi jubet canon; sin vero laici, segregari. CANON LXIII. ΑΡΙΣΤ. «Περιαιρείσθω τῆς τῶν πιστῶν βοτά που «λιτείας, καὶ αἱ καλάνδαι, καὶ τὰ βρουμάλια, • καὶ αἱ ὀρχήσεις εἰς θεούς, καὶ τὰ κωμικά, καὶ • σατυρικά, καὶ τραγικά πρόσωπα, καὶ ἡ ἐπὶ • ληνοῖς τοῦ Διονύσου ἐπίκλησις, καὶ ὁ ἐπὶ τοῖς • πίθοις γέλως. Οἱ δὲ ἐπιμένοντες μετὰ τὸν και «νόνα, ὑπεύθυνοι. Πάντα τὰ τῆς εἰδωλικῆς καὶ ματαιότητος ἐκ τῆς τῶν πιστῶν πολιτείας οἱ Πατέρες περιαιρούντες, οὐκ ἀνέχονται τελεῖσθαι παρὰ τῶν Χριστιανῶν τὰ ἐν τῷ παρόντι κανόνι ῥητῶς ἀπηριθμημένα· ἀλλ᾽ εἰ μὲν κληρικοί εἰσιν οἱ τοιαῦτα ποιοῦντες, προσ τάττει καθαιρεῖσθαι· εἰ δὲ λαϊκοί, ἀφορίζεσθαι. ΚΑΝΩΝ ΕΓ. • Quæ a veritatis hostibus falso confictæ sunt • Τὰ ψευδῶς ὑπὸ τῶν τῆς ἀληθείας ἐχθρῶν Guill. Beveregii notæ. Διὰ τοῦ λέγειν. Rectius itidem in ms. A. Τὰ ψευδῶς ὑπὸ τῶν τῆς ἀληθείας έχε merbachiano legitur διὰ τοῦ λέγειν. θρῶν. Constantini Harmenopuli epitome hujus

IN CAN. LXIII CONC. IN TRULLO. • συμπλασθέντα μαρτυρολόγια, ὡς ἂν τοὺς Χρι- • στου μάρτυρας ἀτιμάζοιεν, καὶ πρὸς ἀπι- • στίαν ἐνάγοιεν τοὺς ἀκούοντας, μὴ ἐπ' ἐκκλησίαις δημοσιεύεσθαι προστάσσομεν, ἀλλὰ ταῦτα • πυρὶ παραδίδοσθαι. Τοὺς δὲ ταῦτα παραδεχού • μένους, ἢ ὡς ἀληθέσι τούτοις προσέχοντας, • ἀναθεματίζομεν.» ‹ martyrum historiæ, ut Christi martyres igno- • minia afficerent, et qui eas audituri essent, ad • infidelitatem deducerent, in ecclesiis non pu- • blicari jubemus, sed eas igni tradi. Qui eas ‹ autem admittunt, vel tanquam veris iis mentem • adhibent, anathematizamus. › BALS. Non latuit sanctos Patres, quod multi infideles et Christum exosi, sanctorum martyrum et confessorum certamina non admittentes, vel etiam Christianos qui hæc recipiunt irridentes, quædam falsa et aliena, suaque improbitate digua cenfixerunt, tanquam a martyribus dicta vel facia essent ut qui in ea inciderent, vel ad infidelitatem deducerentur vel risum, sanctique ignominia ae probro alicerentur. Et ideo statuerunt hæc scripta non omnino in vulgns edenda, sed esse igni mandanda: eos autem, qui hæc admittunt, esse anathematizandos. Propter hanc itaque causam, ut est consentaneum, 85 canon sanctorum apostolorum definiit, quinam libri legi debeant ex Antiquo Testamento, et quinam ex Novo: et reliqua ut adulterina obelisco confodit. Magna itaque Beato Metaphraste agenda est gratia, qui martyrum pro veritate certamina non sine multis laboribus et sudoribus repurgavit et exornavit, ad Dei laudem el sanctorum martyrum perennem gloriam. Porro sanctissimus ille patriarcha dominus Nicolaus Muzalon, cum vitam sancta Parasceves, quæ in quodam Callicratiæ vico colebatur, a quodam vicano inepte ac indocte, et sanctæ angelica vivendi ratione indigne compositam invenisset, eam igni mandari jussit: et diacono illi Basilico mandavit, vitam ejus Deo gratam conscribere. ΒΑΛΣ. Οὐκ ἔλαβε τοὺς ἁγίους Πατέρας, ὅτι πολύ λοὶ τῶν ἀπίστων καὶ μισοχρίστων μὴ παραδεχόμε νοι τοὺς τῶν ἁγίων μαρτύρων καὶ ὁμολογητών ἄθλους, ἢ καὶ καταμωκώμενοι τῶν ταῦτα δεξαμένων Χριστιανῶν, συνεπλάσαντό τινα ψευδῆ καὶ ἀλλόκοτα, καὶ ἄξια τῆς αὐτῶν κακίας, ὡς δῆθεν παρὰ τῶν μαρτύρων λαληθέντα ἢ πραχθέντα· ἐφ᾽ ᾧ τοὺς ἐντυγχάνοντας ενάγεσθαι εἰς ἀπιστίαν ἢ γέλωτα, καὶ τοὺς ἁγίους περιυβρίζεσθαι. Διό καὶ ὥρισαν τὰ τοιαῦτα συγγράμματα μὴ δημοσιεύεσθαι ὅλως, ἀλλὰ καίεσθαι· τοὺς δὲ παραδεχομένους ταῦτα ἀναθεματίζεσθαι. Διὰ τὴν τοιαύτην οὖν, ὡς ἔοικεν, αἰτίαν καὶ ὁ πε' κανὼν τῶν ἁγίων ἀποστόλων διωρίσατο ποῖα ὀφείλουσι βιβλία ἀναγινώσκεσθαι ἀπὸ τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, καὶ ποῖα ἀπὸ τῆς Νέας· καὶ τὰ λοιπὰ ὠβέλισεν ὡς νενοθευμένα. Χάρις τοίνυν τῷ μακαρίτη Μεταφραστῇ τῷ τὰ μαρτυρκὰ ὑπὲρ τῆς ἀληθείας σκάμματα πολλοῖς πόνοις καὶ ἱδρῶσι κατακαλλύναντι εἰς ὕμνον Θεοῦ καὶ δόξαν αἰωνίζουσαν τῶν ἁγίων μαρτύρων. Ο ἁγιώτατος δὲ πατριάρχης ἐκεῖνος κυρὸς Νικόλαος ὁ Μουζάλων, εὑρὼν συγγραφέντα τὸν βίον τῆς ἁγίας Παρασκευῆς, τῆς ἐν τῷ χωρίῳ τῇ Καλλικρατεία – τιμωμένης, παρά τινος χωρίτου Ιδιωτικῶς καὶ ἀν αξίως τῇ ἀγγελικῇ διαγωγῇ τῆς ἁγίας, ὥρισε πυρί παραδοθῆναι· καὶ ἐπέτρεπε τῷ διακόνῳ ἐκείνῳ τῷ Βασιλικῷ συγγράψασθαι τὸν ταύτης θεάρεστον βίον. Guill. Beveregii nota. canonis sic se habet, Τὰ ὑφ' Ελλήνων συμπλασθέντα μαρτυρολόγια πυρὸς γενέσθωσαν παρανά λωμα, καὶ οἱ ὡς ἀληθῆ ταῦτα δεχόμενοι αναθεματιζέσθωσαν, Libri de martyribus a paganis confcli, ab igne consumantùr, et qui eos tanquam veros admittant, anathemale percutiantur. In quam epitomen scholiastes haec notat, ὡς ἔοικεν, ὑφ᾽ Ελλήνων συνεγράφησαν τινα ὡς λεχθέντα καὶ πραχθέντα παρὰ ἁγίων μαρτύρων, ἀλλόκοτα καὶ γελοία· ἵνα δι' αὐτῶν κατεγέλῷτο μὲν ἡ πίστις ἡμῶν, ὑβρίζοιντο δὲ καὶ οἱ μάρτυρες. Οι videtur, quædam & paganis conscripta sunt, velut dicta et facta a sanctis martyribus, absurda et ridicula, ut per ea tum fides nostra¸ irrideretur, tum contumelia martyres afficerentur. Harmenop. epit. can. sect. 5, tit. 5. Τοὺς Χριστοῦ μάρτυρας. Sic quidem legit ms. Bodleianus: sed Amerbachianus et Tilianus τοὺς τοῦ Θεοῦ μάρτυρας. Τὰ μαρτυρικὰ ὑπὲρ τῆς ἀληθείας σκάμε κατα. Gentianus Hervetus vertit martyricas pro veritate fossas. Quæ quidem versio nobis minime arrisit: σκάμματα enim hoc in loco certamina potius significat, metaphora a saltu sumpta. Salientibus enim terminus, quo primo stant et unde surgunt, vocatur βατήρ, terminus autem in quem deciduut vel quem saltu pertingunt, σκάμμα dicitur; quemadmodum et medium inter utrumque spatium κανών appellatur. Sic Julius Pollux, ὅθεν ἄλλεται βατὴρ, τὸ δὲ μέτρον τοῦ πηδήματος, κανών, ὁ δὲ ὄρος, τὰ ἐσκαμμένα. Poll. I. πι. Nimirum ubi calcem post saltum figunt, humus aliquantulum subigitur, et calce foditur; unde locus iste σκάμμα dicitur. Hinc vox ista latius etiam sapissime sumitur, pro loco cujusvis certaminis, ac deinde etiam pro ipso certamine. Sic Clemens Romanus, 'Ev γὰρ τῷ αὐτῷ ἐσμεν σκάμματι, καὶ ὁ αὐτὸς ἡμῖν ἀγὼν ἐπίκειται, Clem. ep. ad Corinth. p. 9. D. Chrysostomus, Οὐδέπω σου τὸ θέατρον λέλυται, ἀλλ᾽ εἴσω τοῦ σκάμματος έστηκας, καὶ δύνασαι καὶ δι' ἐσχάτης πάλης πάσας ἀναπαλαῖσαι τὰς ἥττας. Chrysost. in Epist. ad Rom. λογ. τη' pag. 160, edit. Savil. et alibi, Καὶ γὰρ ἔδει τῶν σκαμμάτων εἴσω μένοντα ἀγωνίσασθαι, οὐ μετὰ τὸ λυθῆναι τὸ θέατρον ἀποδύρεσθαι καὶ δακρύειν ἀνόητα. Ιd. in Ep. 1 ad Corinth. λογ. κγ', pag. 293. Idem etiam alibi eadem voce pro certaminibus a Christianis suscipiendis aperte utitur; ut ubi ait, Διὸ καὶ μείω ξανα ἡμῖν προσετέθη τὰ σκάμματα, ἅτε μείζονος μετεσχηκόσι τῆς βοηθείας. Id. in Epist. ad Rom. λόγ. ια', pag. 82. Et hoc quidem sensu Balsamon in præsenti loco certamina illa, quæ martyres pro veritate subierunt, μαρτυρικὰ ὑπὲρ τῆς ἀλη θείας σκάμματα vocal. Quæ propterea verba nos rectius transtulimus, Martyrum pro veritate cerlamina. Quam interpretationem ipse etiam locus exigit. Balsamon enim hic loquitur de Symeone Metaphraste, qui sanctorum martyrumque vitas conscripsit, ac proinde quæ illi pro veritate sustinuerunt certamina nobis transmisit: cui propterea Balsamon gratias deberi asserit,

ZONAR. Quidam a fide alieni homines, nostrorum accusationi et coutumeliis intenti, nonnulia plem: absurditatis et ineptiarum, quasi a martyribus dicta aut effecta fuissent, litteris consignaverant: ut in eo scilicet fidei nostræ contemptus, et sanctis quoque martyribus ignominia conciliaretur. Eorum non modo lectione interdicit, 233 sec flammis quoque aboleri canon' jubet. Qui vero ea legerint, ac pro veris acceperint, anathemate puniendos esse decernit. ARIST. ‹ Martyrologia ab ethnicis conficta in ‹ ecclesia ne publicentur. › Martyrologia in Christi martyrum ignominiam ab ethnicis conscripta non oportet in ecclesiis legere, sed igni tradere. Si quis autem deprehendlatur ca, ut vera, recipiens, anathemate percutiatur. CANON LXIV. ΖΩΝΑΡ. Ὑπὸ ἀπίστων, ὡς ἔοιχε, θελόντων δια σύρειν τὰ τῶν Χριστιανῶν συνεγράφησαν τινα, ὡς λεχθέντα καὶ πραχθέντα παρὰ τῶν ἁγίων μαρτύ ρων, ἀλλόκοτα ἢ καὶ γελοῖα, ἵν᾽ οὕτω καταγελωτο μὲν ἡ πίστις ἡμῶν, ὑβρίζοιντο δὲ καὶ οἱ μάρτυρες. Τὰ γοῦν τοιαῦτα οὐ μόνον ἀναγινώσκεσθαι κωλύει ὁ κανὼν, ἀλλὰ καὶ καίειν αὐτὰ ἀπαιτεῖ. Εἰ δέ τινες τούτοις χρῶνται πιστεύοντες ὡς ἀληθέσιν, ἀναθεματ τίζεσθαι κελεύει αὐτούς. ΑΡΙΣΤ. 4 Τὰ ὑφ᾽ Ἑλλήνων συμπλασθέντα μαρτυ- • ρολόγια μὴ ἐκκλησιάζοιτο. ο Οὐ δεῖ ἐπ' ἐκκλησίαις ἀναγινώσκεσθαι, ἀλλὰ καὶ πυρὶ παραδίδοσθαι, τὰ πρὸς ὕβριν τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτύρων παρὰ τῶν Ἑλλήνων γραφέντα μαρτυρολ Б για. Εἰ δέ τις εὑρεθῇ, ὡς ἀληθῆ ταῦτα παραδεχόμε νος, ἀναθεματιζέσθω. ‹ Quod non oportet laicum publice disputare vel ‹ docere, docendi auctoritatem ex eo sibi vin- • dicantem, sed ordini a Domino traɖlito cedere, ‹ et aurem iis, qui docendi gratiam acceperunt, ¿ aperire, et divina ab eis doceri. In una enim • Ecclesia diversa membra fecit Deus, ut est ‹ vox Apostoli: quam interpretans Gregorius ‹ Theologus, eum qui in iis est ordinem aperte • commendat, dicens: Hunc ordinem reverea- • mur, fratres, liunc servemius. Hic quidem sit • auris; ille vero-lingua; hic autem manus; ille ‹ vero aliquid aliud. flic quidem doceat: ille • vero discat. Et paulo post: Et qui discit, in • docilitate, et qui suppeditat, in hilaritate, et ‹ qui opem fert ac subministrat, in alacritate. ‹ Ne simus omnes lingua, quod est promptissimum; ne omnes apostoli; ne omnes pro❤ • pheta; ne omnes interpretemur. Et post • quælam: Cur te pastorem facis, cum sis ovis? ‹ Cur caput efficeris, cum sis pes? Cur impe- ‹rator esse conaris, cum relatus sis in nume- • rom militum? Et alibi jubet Sapientia, Ne sis c velox in sermonibus; ne, cum sis pauper, • una cum divite extendaris; nec quæras sa- • pientibus esse sapientior. Si quis autem præ- • senten canonem labefactans deprehensus e fuerit, quadraginta diebus segregetur. BALS. Populum Domini docere, et divina decreta interpretari, solis antistibus a divina Spiritus gratia concessum est, et iis quibus ab illis permissum est. Ut est ergo verisimile, quidam laici et forte etiam docti, de quibusdam ecclesiasticis argumentis publice disputabant, et quamdam auctoritatem docendi præ se ferebant. Divini ergo Patres hoc prohibentes, statuerunt, ne quid amplius ejusmodi fieret, ne Ecclesiæ ordó confunderetur. Sed quoniam, inquit, Deus ex diversis membris Ecclesiam suis stabiliit et erexit, et constitutum est ut laici docerentur, uon docerent, debent potius aurem docentibus præbere, quam linguam moyere, ac multos offendere et unusquisque manere • Οτι οὐ χρὴ δημοσίᾳ λαϊκὸν λόγον κινεῖν ἢ διδά- • σκειν, ἀξίωμα ἑαυτῷ διδασκαλικὸν ἐντεῦθεν ο περιποιούμενον, ἀλλ᾽ εἴκειν τῇ παραδοθείσῃ • παρὰ τοῦ Κυρίου τάξει, καὶ τὸ οὖς τοῖς τὴν • χάριν τοῦ διδασκαλικοῦ λαβοῦσι λόγου διανοί ι γειν, καὶ τὰ θεῖα παρ' αὐτῶν ἐκδιδάσκεσθαι. • Ἐν γὰρ τῇ μια Εκκλησίᾳ διάφορα μέλη πε • ποίηκεν ὁ Θεὸς, κατὰ τὴν τοῦ ᾿Αποστόλου φω • νήν. "Ην ὁ Θεολόγος ερμηνεύων Γρηγόριος, ι σαφῶς τὴν ἐν τούτοις τάξιν παρίστησι, λέγων· • Ταύτην αἰδώμεθα τὴν τάξιν, ἀδελφοί, ταύτην • φυλάττωμεν. Ὁ μὲν ἔστω τις ἀκοὴ, ὁ δὲ · γλώττα, ὁ δὲ χείρ, ὁ δὲ ἄλλο τι· ὁ δὲ διδασκέτω· · ὁ δὲ μανθανέτω· καὶ μετὰ βραχέα· Καὶ ὁ • μανθάνων ἐν εὐπειθείᾳ, καὶ ὁ χορηγῶν ἐν ίλα4 ρότητι, καὶ ὁ ὑπουργῶν ἐν προθυμίᾳ· μὴ πάν ι τες ὦμεν γλώσσα, τὸ ἑτοιμότατον· μὴ πάντες ι ἀπόστολοι, μὴ πάντες προφῆται, μή πάντε; • διερμηνεύωμεν· καὶ μετά τινα· Τί σεαυτὸν ι ποιεῖς ποιμένα, πρόβατον ὤν; Τί γίνῃ κεφαλή, • ποὺς τυγχάνων; Τί στρατηγεῖν ἐπιχειρεῖς, · τεταγμένος ἐν στρατιώταις; καὶ ἑτέρωθι ἡ σου • φία διακελεύεται· Μὴ ἴσθι ταχὺς ἐν λόγοις· μή • συμπαρεκτείνου πένης ὢν πλουσίῳ, μηδὲ ζήτει · τῶν σοφῶν εἶναι σοφώτερος. Εἰ δέ τις ἀλῷ τὸν • παρόντα παρασαλεύων κανόνα, ἐπὶ ἡμέρας τεσ • σαράκοντα ἀφοριζέσθω. ΒΑΛΣ. Τὸ διδάσκειν τὸν τοῦ Κυρίου λαὸν, καὶ ἐρμηνεύειν τὰ θεῖα δόγματα, μόνοις ἐδόθη παρὰ τῆς χάριτος τοῦ παναγίου Πνεύματος τοῖς ἀρχιερεύσι καὶ τοῖς παρὰ τούτων ἐπιτρεπομένοις. Ως ἔοικεν οὖν, τινὲς λαϊκοί, ἴσως πεπαιδευμένοι σοφίαν, διελέγοντο δημοσία περί τινων ἐκκλησιαστικῶν ὑποθέσ σεων, καὶ διδασκαλικὸν ὑπεκρίνοντο ἀξίωμα. Τοῦτο ἀπαγορεύοντες οἱ ἅγιοι Πατέρες, διωρίσαντο μηκέτι τοιοῦτόν τι γίνεσθαι, καὶ συγχέεσθαι τὴν ἐκκλησιαστικὴν εὐταξίαν. Αλλ' ἐπεὶ, φασὶν, ἐκ διαφόρων μελῶν ὁ Θεὸς τὴν Ἐκκλησίαν ἐστερέωσέ τε καὶ ὕψωσε, καὶ οἱ λαϊκοὶ διδάσκεσθαι ἐτάχθησαν, οὐχὶ διδάσκειν, ὀφείλουσι μᾶλλον ὑπέχειν τὸ οἷς τοῖς δια δάσκουσιν ἢ τὴν γλῶτταν κινεῖν, καὶ σκανδαλίζειν

IN CAN. LXIV.CONC. IN TRULLO. πολλάκις· καὶ ἕκαστον μένειν ἐν ᾗ ἐκλήθη τάξει, in quo vocatus est online, ut dicit sacra Scriptura. Ad ejus autem, quod dixerunt, coufirmationem diversis Scripturæ dictis apostolicis scilicet, et theologicis, et propbeticis usi sunt. Eos autem qui præsentem can. transgrediuntur, 60 diebos segregari jusserunt. Interrogaverit auteur quispiam, cum can. prohibeat laicos de rebus ecclesiasticis publice docere vel disserere, an clericus vel monachus prohibebitur similiter ac laici, an non? Solutio. Quoniam docere solorum est antistitum, et eorum qui ad hoc sunt ordinati, si quis ex eis canonicum præceptum transgressus fuerit, is, ut mihi videtur, canone tenebitur. Propterea enim et evangelici dicti examinatione, quod dicit; Pater meus major me est", multi monachi et cleκατὰ τὸ γράμμα τὸ ἱερόν. Εχρήσαντο δὲ εἰς ἐπισύστασιν τοῦ λόγου αὐτῶν καὶ γραφικοίς διαφόροις ῥητοῖς, ἀποστολικοῖς δηλαδή, θεολογικοῖς, καὶ προ φητικοῖς. Τους μέντοι παραβαίνοντας τὸν παρόντα κανόνα, ἐπὶ τεσσαράκοντα ἡμέραις ἀφορίζεσθαι διω ρίσαντο. Ερωτήσει δέ τις, ὡς τοῦ κανόνος κωλύοντης δημοσία διδάσκειν ἢ διαλέγεσθαι τοὺς λαϊκούς περὶ ἐκκλησιαστικῶν ὑποθέσεων, κωλυθήσονται κλη ρικοὶ καὶ μοναχοί παρομοίως τοῖς λαϊκοῖς ἢ οὐ; Λύσις. Ἐπεὶ τὸ διδάσκειν μόνων τῶν ἀρχιερέων ἐστὶ, καὶ τῶν τεταγμένων εἰς τοῦτο, εἴ τις ἐξ αὐτῶν τὴν κανονικὴν παραδράμη παραγγελίαν, ὑπεύθυνος ἔσται, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ.. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ἐν τῇ κατεξετάσει τοῦ εὐαγγελικοῦ ῥητοῦ, τοῦ λέγοντος" "Ο Πατήρ μου μείζων μου ἐστι, πολλοὶ μοναχοὶ καὶ κληρικοί, ὅτι rici, quoniam de eo contentiose vel locuti fuerant, περὶ τούτου ἀντιθετικῶς ἢ ἐλάλησαν ἢ ἔγραψαν, ἐκολάσθησαν. Καλῶς δὲ προσετέθη τὸ δημοσίᾳ. Επεί τοίγε κατ' ἰδίαν ερωτώμενος τις συνετός περί τινος δογματικῆς ὑποθέσεως, ἢ περὶ ἄλλης ψυχωφελούς αἰτίας, οὐ κωλυθήσεται τὸ δοκοῦν αὐτῷ ἀποκρίνεσθαι. Καὶ τὸ δ' γὰρ κεφάλ. τοῦ α' τίτλου τοῦ π' βιβλίου τῶν Βασιλικών φησί· Μηδεὶς ἢ κληρικὸς ἢ μοναχός στρατευόμενος, ἢ ἄλλος οἱοσδήποτε πληθὺν συνάγων δημοσίᾳ περὶ τῆς πίστεως διαλεγέσθω. Υβρίζειν γὰρ δοκεῖ τὴν ἐν Χαλκηδόνι σύνοδον, τὴν δεόντως πάντα διατυπώσασαν, ἥτις καὶ τοῖς αἱρετικοῖς πᾶσι δίδωσι γινώσκειν τὰ ἡμέτερα. Ὥστε οὖν, εἰ μὲν κληρικός εἴη ὁ ταῦτα ποιῶν, τοῦ συλλόγου τῶν κληρικῶν ἐκπεσείται, εἰ δὲ στρατευό μενος, τῆς στρατείας. Οἱ δὲ λοιποὶ κατὰ τὴν ἰδίαν τύχην τιμωρείσθωσαν. vel scripserant, puniti sunt. Recte autem adjectum est illul, publice. Si quis enim intelligens privatim de aliqua decreti materia, vel de alia ad anima utilitatem pertinente causa, interrogetur, non prohibebitur id quod síbi videtur respondere. 4 enim cap. 4. tit. 234 primi lib. Basilic. dicit, Nemo vel clericus, vel ihonachus militans, vel quicunque is sit alius cogens multitudinem, publice de title disserat. Videtur enim injuriam facere Chalcedon. syn. que omnia apte definiit; quæ etiam dat omnibus hæreticis nostra cognoscenda. Quocirca si is quidem, qui hæc facit, fuerit clericus, a clericorum conventu excidet: si autem miles, a militia. Reliqui autem, prout cujusque fuerit conditio, pimientur. ZONAR. Ordinem ab unoquoque, in quem vocatus est, retinendum, divino oraculo admonenr. Idem hic quoque canon præcipit, laicumque hominem, neque publice disputationem de fide instituere, neque docendi sibi munus usurpare, verum quibus ea docendi cura demandata est silentio attentas aures præbere jubet. Unicum est enim Ecclesiæ corpus, quod ex multis membris perficitur, ut divinus Apostolus docet. Deinde Theologi verba, hoc Apostoli dictum interpretantis, subnectit. Tum illa quoque Sapientiæ subjicit, Ne sis velox in loquendo, et quæ sequuntur. Qui ΖΩΝΑΡ. Εκαστος ἐν ᾗ ἐκλήθη τάξει, ἐν ταύτῃ μενέτω, φησὶν ἡ θεία Γραφή. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ κανὼν οὗτος νομοθετεῖ, καὶ λαϊκὸν δημοσία διαλέγεσθαι περὶ πίστεως, ἢ διδάσκειν ὡς διδάσκαλον, οὐ βούλε ται, ἀλλ' ὑπέχειν τὸ οὖς τοῖς ταχθεῖσιν εἰς τὸ διδάσε κειν. Εν γάρ ἐστι σῶμα ἡ Ἐκκλησία, ὑπὸ διαφόρων δὲ συμπληρούται μελῶν, κατὰ τὸν θεῖον Απόστολον. Εἶτα τοῦ Θεολόγου επάγει ῥητά, ἑρμηνεύοντος τὰ ἀποστολικὰ ῥήματα, καὶ προσεπάγει τὰ τῆς Σοφίας λεγούσης· Μὴ ἴσθι ταχὺς ἐν λόγοις, καὶ τὰ λοιπά. Τοὺς δὲ παραβαίνοντας τὸν κανόνα, ἐπὶ ἡμέρας τεσ σαράκοντα ἀφορίζει. Ἰδίᾳ δέ τις ερωτώμενος, οὐ κωλυθήσεται ἀποκρίνεσθαι καὶ διδάσκειν τὸν ἐρω- vero canoni non obtemperaverint, quadraginta dierum segregatione multari placet. Privation τώντα. tamen quis interroganti respondere, ac propositæ ab eo quæstioni docendo satisfacere, non probibebitur. ΑΡΙΣΤ. • Λαϊκὸς μὴ διδάσκοι· μὴ γὰρ πάντες • προφῆται, μή πάντες ἀπόστολοι, ο Εκαστος ὀφείλει τὴν ἑαυτοῦ τάξιν εἰδέναι, καὶ μὴ ποιμένα ἑαυτὸν ποιεῖν, πρόβατον ὤν, ἢ κεφαλὴν καθιστῶν ποὺς τυγχάνων· ἀλλ᾽ ὑπείκειν τῇ παραδοθείσῃ παρὰ τοῦ Κυρίου τάξει, καὶ τὸ οὖς διανοί γειν τοῖς τὴν χάριν τοῦ διδασκαλικοῦ λόγου λαβοῦ τιν. Οὐ γὰρ πάντες προφῆται, οὐδὲ πάντες ἀπόστο- * Joan. XIV, 28. • Eccle. vi, 10. ARIST. «Laicus ne doceat: non enim omnes ‹ prophetæ; non omnes apostoli. › Unusquisque debet suum cognoscere ordinem, et non se pastorem facere, cum sit ovis, vel capus se efficere, cum sit pes: sed ordine a Domino tradito contentum esse, et aurem iis aperire qui docendi gratiam acceperunt. Omnes enim non sunt prophetæ, nec omnes apostoli. Quapropter laich

neque doceant, nec verba dogmatica moveant. λοι. Διὰ τοῦτο οἱ λαϊκοὶ μήτε διδασκέτωσαν, μήτε docendi autoritatem sibi exinde vindicantes. CANON LXV. λόγους δογματικούς κινείτωσαν, ἀξίωμα διδασκα λικὸν ἐντεῦθεν ἑαυτοῖς περιποιούμενοι. • Τὰς ἐν ταῖς νουμηνίαις ὑπό τινων πρὸ τῶν οἰκείων • ἐργαστηρίων ἢ οἴκων ἀναπτομένας πυρκαϊὰς, ας • καὶ ὑπεράλλεσθαί τινες κατά τι ἔθος ἀρχαῖον · ἐπιληροῦσι, ἀπὸ τοῦ παρόντος καταργηθῆναι • προστάσσομεν. Οστις οὖν τοιοῦτόν τι πράξει, • εἰ μὲν κληρικός εἴη, καθαιρείσθω· εἰ δὲ λαϊκός, • ἀφοριζέσθω. Γέγραπται γὰρ ἐν τῇ τετάρτῃ τῶν • Βασιλειῶν· Καὶ ᾠκοδόμησε Μανασσῆς θυσια- • στήριον πάσῃ τῇ στρατιᾷ τοῦ οὐρανοῦ ἐν ταῖς • δύο αὐλαῖς οἴκου Κυρίου, καὶ διήγαγε τὰ τέκνα • αὐτοῦ ἐν πυρὶ, καὶ ἐκληδονίζετο καὶ οἰωνίζετο, • καὶ ἐποίησεν ἐγγαστριμύθους, καὶ γνώστας • ἐπλήθυνε, καὶ ἐπλήθυνε τοῦ ποιῆσαι τὸ που • νηρὸν ἐνώπιον Κυρίου, τοῦ παροργίσαι αυτόν. ο ΒΑΛΣ. Νουμηνίαι ἐλέγοντο αἱ πρῶται ἡμέ ραι τῶν μηνῶν. Εἴθιστο οὖν παρὰ Ἰουδαίοις καὶ Ελλησιν ἑορτάζειν τηνικαῦτα καὶ γονυκλιτεῖν, ὡς ἂν τὸ μηνιαῖον διάστημα εὐτυχῶς διέλθωσι· περὶ ὧν καὶ ὁ Θεὸς εἶπε διὰ τοῦ προφήτου· Τὰς νουμηνίας ὑμῶν καὶ τὰ σάββατα μισεῖ ἡ ψυχή μου. ᾿Αλλὰ καὶ ἔμπροσθεν τῶν ἐργαστηρίων αὐτῶν καὶ τῶν οἰκείων ἀνῆπτον πυρκαϊὰς, καὶ ἐπήδων ἐπάνω τούτων, νο μίζοντες διὰ τοῦτο τὰ προσυμβάντα ἴσως αὐτοῖς δυσχερή κατακαίεσθαι, καὶ ἑτέροις ἀγαθοῖς ἐντυγχάνειν. Ακολούθως οὖν τούτοις ἐποίουν καί τινες ὀρθόδοξοι ἐν ταῖς ἡμέραις ἐν αἷς ἡ παροῦσα γέγονε σύνοδος. Ενθεν τοι καὶ διωρίσαντο οἱ Πατέρες κατ αργηθῆναι ταῦτα· καὶ τὸν τοιοῦτόν τι ποιήσαντα, κληρικὸν μὲν ὄντα, καθαιρεῖσθαι, λαϊκὸν δὲ, ἀφορί ζεσθαι. Θέλοντες δὲ παραστῆσαι ὅτι μέγιστόν τι κακόν ταῦτά εἰσι, καὶ ἀπαλλοτρίωσις τοῦ Θεοῦ, ἐχρήσαντο καὶ ῥήμασιν ἀπὸ τῆς δ' τῶν Βασιλειῶν περὶ τοῦ βασιλέως τοῦ Μανασσῆ τοῦ τὸν Θεὸν παρ οργίσαντος, ὅτι ἔθυσεν ἐν ταῖς αὐλαῖς τοῦ οἴκου Κυ ρίου τῇ στρατιᾷ τοῦ οὐρανοῦ, ἤτοι τοῖς ἄστρασι, καὶ ὅτι διήγαγε τὰ τέκνα αὐτοῦ ἐν πυρὶ, καὶ ἐκληδονί ζετο καὶ οἰωνίζετο, καὶ ἐγγαστριμύθους καὶ γνώ στας ἐπλήθυνε. Καὶ περὶ μὲν τῶν πυρκαϊών όπως ἐτελοῦντο, εἴπομεν ἄνωθεν. Κληδὼν δὲ ἐστιν ἡ διά ‹ Qui in noviluniis a quibusdam ante suas officinas el domos accenduntur, rogos, supra quos ‹ etiam antiqua quadam consuetudine salire «nonnulli inepte ac delire solent, jubemus de- • inceps cessare. Quisquis ergo tale quid fecerit, ‹ si sit quidem clericus, deponatur: sin autem ‹ laicus, segregetur. In quarto enim libro Regum ‹ scriptum est: Et ædificavit Manasses allare • universæ militiæ cœli, in duobus atriis domus • Domini, et filios suos traduxit per ignem, sortibusque et auguriis auspiciisque usus est, ⚫et fecit ventriloquos, et divinatores multipli4 cavit, et perrexit lacere malum coram Domino, à ut eum ad iram provocaret”. BALS. Novilunia dicebantur dies primi mensium. Mos ergo erat apud Judæos et Græcos festum tune agere el genu flectere, ut totum mensem feliciter transigerent. De quibus Deus quoque dixit per prophetam: Novilunia vestra et Sabbata odit anima mea ". Sed et ante suas officinas et ædes rogos incendebant, et supra eos saliebant, per id existimantes ea quæ illis prius obtigissent mala comburi, foreque ut in alia bona inciderent. Ilis ergo consequenter faciebant etiam quidam orthodoxi eo tempore quo hæc habita est synodus. Unde etiam Patres ea cessare jusserunt; et eum quidem qui tale quid fecisset, si esset clericus, deponi; si vero laicus, segregari sanxerunt. Cum autem vellent ostendere hæc esse mala maxima, et a Deo alienationem ex quarto quoque libro Regum verbis usi sunt, de rege Manasse, qui Deum ad iram provocavit, quia in domus Domini atriis sacrificavit militiæ cœli, astris scilicet, et quod filios suos per ignem traduxit, sortibusque et auguriis auspiciisque 235 usus est, et ventriloquus divinatores multiplicavit. Ac de rogis quidem 'seu pyris prias diximus quomodo fierent. Sors autem est divinatio, quæ fit per signa. Augurium est ex volatu vel garritu avium, hoc est, silvestrium pennatorum animalium, eorum quæ quis scire desiderat, co- τινων σημείων μαντεία. Οιωνισμὸς ἡ ἀπὸ κραυγή; * IV Reg. xxi, 12 sqq. 97 Isa. 1, 14. Guill. Beveregii nota. Νουμηνίαι ελέγοντο. In ins. nostro Bodleiano, ante ista prima hujus interpretationis verba, hac habentur, Κληδών ἐστιν ἡ διὰ λόγου τῶν μελ λόντων παρατήρησις· οἰωνισμός, ἡ διὰ πτήσεως ἢ κραυγῆς τῶν ὀρνέων, ἐξ οὗ οἱ οιωνοσκόποι γνῶσταί λέγονται, οἱ διὰ ἀνατομῆς ὀργέων μαντευόμενοι, διὸ καὶ ἡπατοσκοπή. Εγγαστρίμυθοι δὲ διὰ μυθώ δείας καὶ σατανικὰς φλυαρίας κυίσκειν. Sed in editione Parisiensi hæc plenius rectiusque leguntur, ad finem interpretations, hoc modo. Κυρίως κληρ δὼν ἐστιν ἡ διὰ λόγων τῶν μελλόντων παρατήρησις, ἐκ τοῦ κλῶ τὸ καλώ. Οἰώνισμα, ἡ διὰ κραυγῆς πτηνῶν ἢ πτήσεως μάθησις, ἐξ οὗ καὶ οιωνοσκοπία. Γνῶσται δὲ λέγονται, οἱ διὰ ἀνατομῆς τῶν ζώων μαντευόμενοι, ἐξ οὗ καὶ ἡπατοσκοπία. Καλώς μέντοι πάντες οὗτοι καὶ οἱ λοιποί ψευδοπροφήται ἐγγασθρίμυθοι καλοῦνται, διὰ τὸ μυθώδεις φλυαρίας σατανικές κυίσκειν. Sors sire κληδών proprie est, quæ fit per verba futurorum observatio, ex verbo κλώ, quod idem est, ac καλέω, voco. Οιώνισμα vero, per volucrum garritum aut volatum cognitio; unde olwνοσκοπία, id est, auspicium. Γνῶνται aulem sive auspices, qui per animalium sectionem vaticinantur, unde etiam dicitur ηπατοσκοπία, id est jecorum inspectio. Communiter autem in omnes, et reliqui pseudopropheta εγγαστρίμυθοι dicuntur, eo quod fabulosas Salanæ nugas concipiant. Cum autem hæc in medio hujus interpretationis exstent, nec in principio nec fine repeti debuerunt; et idcirco mos ea omittimus ut superdua. Et sic quidemn in ms. Auerbachiano uiroluque, recte omit euatur.

IN CAN. LXV CONC. IN TRULLO. ' auguresque dicuntur. Ventriloqui autem aruspieesque dicuntur omnes, qui Satanica incitatione affati, dicunt ea quæ cognosci non possunt, ut critriæ, athingani, pseudoprophetæ, eremitæ et alii. Hæc statuente canone, Novilunii quidem festum ante annos omnem memoriam superantes cessavit, et ejus loco Dei gratia propitiatoriæ preces ad Deum ac sanctificationes in Ecclesia a fideli populo funt, in uniuscujusque mensis principio, et aqua benedictionis, non contradictionis, inungimur. Rogorum autem dæmoniacum mysterium sortesque febant, usque ad tempus sanctissimi patriarchæ domini Michaelis, qui fuit philosophorum princeps in hac urbium regina. Hoc modo 23 mensis Junii vespere cogebantur in littoribus ei quibusdam ædibus viri et mulieres, et primnogenitam puellam instar sponsæ ornabant. Postquam ergo convivati essent, et bacchantum ritu saltassent et choreas duxissent, in festisque consuetas exclamationes usurpassent, in vas oris contractioris marinam aquam injiciebant, et res quasdam ad unumquemque eorum pertinentes: et tanquam puella illa a Satana facultatem accepisset futura prædicendi, ipsi quidem de bono aliquo, vel etiam aversando ac fugiendo quopiam, interrogando exclamabant. Puella autem ex rebus in vas injectis eam, quæ incidisset, eductam ostendebat; quam etiam accipiens stultus ejus dominus, centior forsan fiebat de prosperis vel ἢ πτήσεως οἰωνῶν, τουτέστιν ἀγρίων πτερωτῶν gnitio, unde et auspices seu avium inspectores ζώων, περὶ ὧν αἱρεῖται τις μάθησις· ἐξ οὗ καὶ οἰω νοσκόποι λέγονται. Εγγαστρίμυθοι δὲ καὶ γνῶσται λέγονται πάντες οἱ σατανικῶς ἐνθουσιώντες, καὶ προλέγοντε; δῆθεν τὰ ἄγνωστα· ὡς οἱ κριτρίαι, οἱ ἀθίγγανοι, οἱ ψευδοπροφῆται, έρημῖται, καὶ ἕτεροι. Ταῦτα τοῦ κανόνας διοριζομένου, ἡ μὲν τῆς νουμην νίας ἑορτὴ πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων ἐσχόλασε, καὶ ἀντὶ ταύτης Θεοῦ χάριτι ἱλαστήριοι εὐχαὶ πρὸς Θεὸν καὶ ἁγιασμοὶ ἐπ' ἐκκλησίας παρὰ τοῦ πιστοῦ λαοῦ γίνονται καθ᾿ ἑκάστην ἀρχιμηνίαν, καὶ ὕδασιν εὐλο γίας, οὐκ ἀντιλογίας, χριόμεθα. 'Η δὲ τῶν πυρκαϊών δαιμονιώδης τελετὴ καὶ αἱ κληδόνες ἐγίνοντο μέχρι τῆς ἐφημερίας τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου κυροῦ Μιχαὴλ τοῦ γεγονότος ὑπάτου τῶν φιλοσόφων εἰς ταύτην τέως τὴν τῶν πόλεων βασιλεύουσαν οὕτως. Κατὰ τὴν ἑσπέραν τῆς κι' τοῦ Ἰουνίου μηνες Αθροίζοντο ἐν ταῖς ῥηγμῖσι καὶ ἔν τισιν οἴκοις ἄνδρες καὶ γυναῖκες, καὶ πρωτότοκον κοράσιον νυμφικῶς ἐστόλιζον. Μετὰ γοῦν τὸ συμποσιάσαι καὶ βακχικώτερον ὀρχήσασθαι, καὶ χορεῦσαι καὶ ἀλαλάξαι, έβαλον ἐν ἀγγείῳ συστόμῳ χαλκῷ θαλάττιον ὕδωρ, καὶ εἴδη τινὰ ἑκάστῳ τούτων ἀνήκοντα· καὶ ὥσπερ τῆς παιδὸς ἐκείνης λαβούσης ἰσχὺν ἐκ τοῦ Σατανᾶ προς μηνύειν τὰ ἐρωτώμενα, αὐτοὶ μὲν περὶ τοῦδέ τινος ἀγαθοῦ ἢ καὶ ἀποτροπαίου ἀνεβόων ερωτηματικῶς. Τὸ δὲ κοράσιον, ἀπὸ τῶν ἐν τῷ ἀγγείῳ ἐμβληθέντων εἰδῶν τὸ παρατυχὸν ἐξαγαγών, ὑπεδείκνυεν· δ καὶ λαμβάνων ὁ ἀνόητος τούτου δεσπότης, ἐπληροφορείτο τάχα τὰ ἐπ' αὐτῷ συνεχθῆναι μέλλοντα, εὐτυχῆ τε καὶ δυστυχή. Τῇ ἐπαύριον δὲ μετὰ τυμπάνων και χορῶν σὺν τῷ κορασίῳ εἰς τοὺς αἰγιαλοὺς ἀπερχόμενοι, καὶ ὕδωρ θαλάττιον ἀφθόνως ἀναλαμβανόμε νοι, τάς κατοικίας αὐτῶν ἔῤῥαινον· καὶ οὐ μόνον ταῦτα ἐτελοῦντο παρὰ τῶν εὐσυνετωτέρων, ἀλλὰ καὶ δι' ὅλης τῆς νυκτὸς ἀπὸ χόρτου πυρκαϊὰς ἀνάπτοντες, ἐπήδων ὑπεράνω αὐτῶν, καὶ ἐκληδονίζοντα ἤτοι εμαντεύοντο περὶ εὐτυχίας καὶ δυστυχίας καὶ ἄλλων τινῶν δαιμονιωδῶς. Τὰς δὲ ἔνθεν κἀκεῖθεν · εἰσόδους αὐτῶν καὶ τὸ δωμάτιον ἐν ᾧ ἐτελεῖτο ἡ κληθὼν σὺν τοῖς παρακειμένοις ὑπαίθροις, χρυσί ζουσι πέπλοις καὶ σηρικοῖς κατεκόσμουν ὑφάσμασιν. Ἀλλὰ μὴν καὶ φυλλάσι δένδρων κατεστεφά νουν, εἰς τιμὴν καὶ ὑποδοχήν, ὡς ἔοικε, τοῦ οἰκειω σαμένου αὐτοῖς Σατανᾶ· ἃ δὴ πάντα ὁ ῥηθεὶς ἁγιώτατος πατριάρχης μετὰ πάση; ἐπιμελείας καταρ γηθῆναι ἐπέτρεψεν· 8 καὶ γέγονε. Καὶ νῦν εὐδο κοῦντος Θεοῦ τὰ τοιαῦτα θεοστυγῆ ἔργα παντελῶς ἡπράκτησαν· ὡς τῶν ἐν ταῖς γειτονίαις όντων προς κριτωτέρων καὶ τῶν ἱερέων ἐπιτιμηθέντων παντοίως φροντίζειν καὶ μὴ παραχωρεῖν τοιοῦτόν τι γίνεσθαι. Γένοιτο δὲ καὶ τὰς ἀπὸ τῶν κορωνῶν καὶ τῶν κοράκων καὶ τῶν λοιπῶν ἀγρίων ζώων οίωνοσκοπίας καταργηθῆναι, ὡσαύτως καὶ τὰς φλυαρίας τῶν κριτριῶν καὶ τῶν ἑτέρων λαοπλάνων. Τὸ μέντοι, Διήγαγε τὰ τέκνα αὐτοῦ ἐν πυρὶ, ὁ μέγας Κύριλο λος, ἐξηγούμενος τον προφήτην Ησαΐαν, ἀντὶ τοῦ Ολοκαύτωσε, ήρμήνευσεν, ήγουν θυσίαν προσήγαγε τοῖς δαίμοσιν. adversis ex eo eventuris. Postridie autem cum tympanis et choris una cumn puella ad litora venientes, et aquam marinam copiose accipientes, ædes suas aspergebant: et a paulo sapientioribus hæc non solum fiebant, sed et per totam noctem rogos ex fœno accendentes, supra cos saliebant, et sortiebantur seu diyinabant de felicitate et infelicitate, et de quibusdam aliis plane dæmoniace. Eorum autem hinc et illinc aditus, et domunculam, in qua sors illa fiebat, una cum iis sub dio locis quæ prope erant, aureis vestibus et sericeis textibus exornabant. Quinetiam arborum foliis coronabant, ad honorandum, ut verisimile est, et excipiendum Satanam, qui illos sibi familiares effecerat. Quæ quidem omnia prædictus s:111etissimus patriarcha cum omni diligentia probiberi et penitus áboleri curavit; quod et factum. Et nunc, ut Deo placuit, hæc opera Deo invisa omnino exoleverunt; ideo quod qui prope habitabant, et judices et sacerdotes sæpe sunt reprehensi, et admoniti, ut omnino curarent ac viderent, ne quid tale fieret. Ac utinam corvorum et cornicum et reliquarum ferarum avium inspection nes abolitæ essent: similiter autem et critriarum nugæ et aliorum populi seductorum. Illud autem, Traduxit filios suos per ignem, magnus Cyrillus, prophetam Isaiam explicans, interpretatus est, im holocausto obtulit seu sacrificabat dæmonibus.

ZONAR. Græcorum ethnicorumque consuetuCines a majoribus acceptas nonnulli servabant, hodieque servant, etsi quid iis, quæ per ipsos geruntur, indicetur haud satis intelligant. Tale illud est, cum pro foribus officinæ aut domus rogos fucendunt saltuque transiliunt. Atque id quidem et fieri vetat canon, et qui fecerit clerico depositionis, laico vero segregationis poenam injungit. Deinde ut hæc antiqua quoque lege vetita fuisse ostendat, rei demonstrandæ illa ex quarto Regum protulit; Et ædificavit Manasses altare ", etquæ sequuntur. Ergo 236 si qui minus perfecta vivendi lege tenebantur, prava hæc nihilominus esse, Deique iracundiam elicere arbitrantur: quanto magis ea nobis, qui magis perfectam, magisque spiritualem legen accepimus, et iniqua et incon- παραλαβοῦσι νόμον, ἄθεσμα ταῦτα καὶ ἀπηγορευ cessa videri debent? Verba porro illa, Et traduxit filios suos per ignem", hujus quidem synodi Patres videntur accipere, pro his, transilire fecit ignem accensum. Magnus vero Cyrillus illud, traduxit filios suos per ignem, hoc est, holocaustum obtulit damonibus sacrificans, interpretatus est. Ita ille in suis in Isaiam commentariis. Et sortibus usus est. Sors autem est, cum per signa quædam fortuna cujuspiam infortuniave indagatur; quod quidem hoc quoque tempore nonnullis fortunæ чuæ cognoscendæ cupidis est usitatum. Et utebatur auspiciis. Auspicium vero est, cum volatus avium (nam aves vocantur olwvol), clangor et alia lujusmodi observantur: quæ observatio οιωνοσκοπία a Græcis dicta, maximoque olim in bonore tota hæc auspiciorum ratio apud Romanos habita est. Militiam porro cœli stellas intellige. ARIST. Rogi, qui noviluniis in officinis exstruun- • tur, et qui eos transiliunt, abrogentur.» Quidam coram officinis domibusve suis rogos accendentes, eis juxta antiquam quamdam consuetudinem insiliebant. Et illud abolentes Patres, jubent, quod si quidem clericus inveniatur aliquid ejusmodi faciens, deponetur: si laicus autem, segregabitur. Nam et Manasses per ignem filios špos traducens, et auguriis usus, Deum ad iramı provocavit. CANON LXVI. sancta Christi Dei nostri resurrectionis die usque ‹ ad novum Dominicum, tota septimana in san- ♥ ctis eccleslis vacare fideles jugiter oportet psalmis et bymnis et Spiritualibus canticis, • in Christo gaudentes festumque celebrantes, • et divinarum Scripturarum lectioni mentem à adhibentes, et sanctis mysteriis jucunde et laute fruentes. Sic enim cum Christo una • resurgemus et exaltabimur. Nequaquam ‹ ergo prædictis diebus equorum cursus vel • aliquod publicum fiat spectaculum. » IV Åeg. xx||1, 12. "¡V Reg. xx1, 6. ΖΩΝΑΡ. 50η. Ελληνικά τε καὶ ἐθνικὰ κατὰ παράδοσιν ἐποίουν τινὲς, καὶ ποιοῦσι, μηδὲ εἰδότες τί δηλοῦσε τὰ γινόμενα παρ' αὐτῶν· οἷόν ἐστι καὶ τὸ πυρκαῖὸς ἀνάπτεσθαι ἔμπροσθεν ἐργασί ρίων καὶ οἰκιῶν, καὶ αὐτῶν ὑπεράλλεσθαι. Καὶ τοῦτο δὲ ὁ κανὼν ἀπείργνυσι γίνεσθαι, καὶ τοὺς τοιοῦτόν τι πράσσοντας, κληρικούς μὲν ὄντας, καθαιρεῖ, λαϊκοὺς δὲ, ἀφορίζει. Εἶτα δεικνὺς ὅτι ἀπηγορευμένα εἰσὶ ταῦτα καὶ τῷ παλαιοτέρῳ νόμῳ, ἐκ τῆς τετάρτης τῶν Βασιλειῶν ἐποιήσατο τὴν ἀπόδειξιν λεγούσης· ι Καὶ ᾠκοδόμησε Μανασσή, θυσιαστήριον,» καὶ τὰ ἐφεξῆς. Εἰ οὖν παρὰ τοῖς τὸν ἀτελέστερον δεξαμένοις νόμον ταῦτα πονηρὰ ἐδόκει, καὶ εἰς ὀργὴν Κυρίου, πόσῳ μᾶλλον ἐφ' ἡμῖν, τοῖς τὸν τελεώτερον καὶ πνευματικώτερον ή μένα λογίζεσθαι χρή; Τὸ δὲ, ο Καὶ διήγαγε τὰ τέκνα αὐτοῦ ἐν πυρί, ο οἱ μὲν τῆς συνόδου ταύτης Πατέρες εοίκασι νοῆσαι ἀντὶ τοῦ, Υπερπηδᾷν ἐποίει τὸ ἀναπτόμενον πῦρ. Ὁ δὲ μέγας Κύριλλος το, • Διήγαγε τὰ τέκνα αὐτοῦ ἐν πυρὶ, ο ἀντὶ του, αισ καύτωσεν, ἡρμήνευσε, θυσίας προσάγων τοῖς δαίμεσι. Τοῦτο δὲ τὸν Ησαίαν φησὶν ἐξηγούμενος. Καὶ ἐκληδονίζετο. Κληδών λέγεται τὸ διά τινων ζητεῖν γνῶναι εἰ μέλλοι τις εὐπραγῆσαι ἡ δυσπραγήσαι, οἷα καὶ νῦν ποιοῦσί τινες θέλοντες τὴν τύχην τὴν ἰδίαν καταμαθεῖν. Καὶ οἰωνίζετο. Οἰωνισμός δ' ἐστι τὸ ἐπιτηρεῖν τὰς τῶν ὀρνέων πτήσεις· οἰωνοὶ γὰρ τὰ ὄρνεα. λέγονται· καὶ τὰς αὐτῶν κλαγγας, καὶ τοιαῦτά τινα, & καὶ οἰωνοσκοπίαι παρὰ τοῖς Ελε λησιν ὠνομάζοντο, καὶ ἐν τάξει τιμῆς μεγίστης ἡ οιωνοσκοπική παρὰ Ρωμαίοις λελόγιστο. Στρα τιὰν δὲ τοῦ οὐρανοῦ τοὺς ἀστέρας νοητέον. ΑΡΙΣΤ. «Αἱ ἐν τοῖς ἐργαστηρίοις ἐν νουμηνίαις • πυρκαϊαὶ καὶ οἱ ταύτας ὑπεραλλόμενοι κατο • αργείσθωσαν. ο Τινὲς, ἔμπροσθεν τῶν ἐργαστηρίων ἢ τῶν οίκων πυρκαϊὰς ὑπανάπτοντες, ἐν αὐταῖς κατά τι ἀρχαῖον ἔθος ἐπήδων. Καὶ καταργοῦντες αὐτὸ οἱ Πατέρες προστάττουσιν ὡς, εἰ μὲν κληρικὸς εὐρεθήσεται τοιοῦτόν τι πράττων, καθαιρεθήσεται· εἰ δὲ λαϊκὸς, ἀφορισθήσεται. Καὶ γὰρ ὁ Μανασσῆς ἐν πυρὶ τὰ τέκνα αὐτοῦ διαγαγών, καὶ οἰωνιζόμενος, παρ ώργισε τὸν Θεόν. • Ἀπὸ τῆς ἁγίας ἀναστασίμου Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν ἡμέρας μέχρι τῆς καινῆς Κυριακῆς · τὴν ὅλην ἑβδομάδα ἐν ταῖς ἁγίαις ἐκκλησίαις σχολάζειν δεῖ ἀπαραλείπτως τοὺς πιστοὺς, ἐν · ψαλμοῖς καὶ ὕμνοις καὶ ᾠδαῖς πνευματικαῖς • εὐφραινομένους Χριστῷ καὶ ἑορτάζοντας, καὶ «τῇ τῶν θείων Γραφῶν ἀναγνώσει προσέχοντας, · καὶ τῶν ἁγίων μυστηρίων κατατρυφώντας. • Εσόμεθα γὰρ οὕτω Χριστῷ συνανιστάμενοί το ε και συνανυψούμενοι. Μηδαμῶς οὖν ἐν ταῖς ι προκειμέναις ἡμέραις ἱπποδρομία ἢ ἑτέρα δη · μώδης θέα ἐπιτελείσθω.»

BALS. Tanquam unus dies Dominicus per omnia reputatur ea quæ post sanctam Domini et Dei et Servatoris nostri Jesu Christi resurrectionem currit septimana: in eo vero quod genu non flectatur, et tota etiam Pentecoste. Quoniam autem festi celebrandi praetextu apud quosdam inoleverant quorum cursus, et alia etiam publica ludicra specta - cuil, statueru:t Patres, nos sie festum non oportere celebrare in hac Paschali hebdomade, sed religiose et quoad fieri potest, sancte videlicet ecclesia vacare, divinisque canticis satiari: et tanquam jamı digni simus resurrectionem Domini celebrare, divinis mysteriis jucunde lanteque perfrui, et una consurgere cum co qui resurrexit, et nos in cœlum una sustulit, Christo Deo nostro. Nota ergo quod omnes fideles debent esse parati sancta mysteria participare unoquoque die, si feri potest, quemadmodum et in aliis canonibus ante scriptum est. Cum autem canon hæc statuat, interrogaverit quis - piam, quomodo artifices post diem tertium hujus septimanæ suas mechanicas artes et opera exercent? Existimo ergo eos male hoc facere. Etsi enim a præsenti canoe non puniuntur, qui festum sic solvunt: ab alio tanien canone, qui laicos, qui non sunt agricola et in diebus 237 Dominicis operantur, segregat. ii quoque punientur. Quære etiam 54 domini imp. Leonis Sapientis novellam, statuentem ne ipsos quidem agricolas in die Dominico operari debere. Quare eis quoque prohibitum est lola Pa schali septimana operari, neque cum ipsa unus dies Dominicus reputetur. IN CAN. LXVII CONC. IN TRULLΟ. ΒΑΛΣ. Ως μία Κυριώνυμος ημέρα λογίζεται κατά πάντα ἡ μετὰ τὴν ἁγίαν ἀνάστασιν τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τρέ χουσα ἑβδομάς, κατὰ δὲ τὸ μὴ γόνυ κάμπτειν, καὶ ἡ ὅλη Πεντηκοστή. Ἐπεὶ δὲ ἑορτῆς καὶ παρ νηγύρεως ἀφορμὴ ἐνομίζοντό τισιν αἱ ἱπποδρομία!, πρὸς δὲ καὶ αἱ ἄλλαι δημοτικαὶ παιγνιώδεις θέαι, διωρίσαντο οἱ Πατέρες μὴ οὕτως ἑορτάζειν ἡμᾶς κατὰ ταύτην τὴν πασχάλιον ἑβδομάδα, ἀλλὰ θεοφιλῶς καὶ κατὰ τὸ δυνατὸν ἁγιοπρεπώς δηλονότι σχολάζειν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, καὶ διὰ τῶν θείων ψαλτῳδημάτων κορέννυσθαι· καὶ ὡς ἤδη ἀξίους γενομένους ἑορτάσαι τὴν τοῦ Κυρίου ἀνάστασιν, κατατρυφᾷν τῶν θείων μυστηρίων, καὶ συναν ἔσασθαι τῷ ἀναστάντι, καὶ ἡμᾶς εἰς οὐρανοὺς ἀνυψώσαντι, Χριστῷ τῷ Θεῷ ἡμῶν. Σημείωσαι οὖν ὅτι πάντες οἱ πιστοὶ ὀφείλουσιν ἐν ἑτοιμότῆτι εἶναι τοῦ μεταλαμβάνειν τῶν ἁγίων μυστη ρίων καθ' ἑκάστην, εἰ δυνατόν, καθὼς καὶ ἐν ἑτέροις κανόσι τοῦτο προείρηται. Τοῦ δὲ κανόνος ταῦτα διοριζομένου, ἐρωτήσει τις, οἱ χειρωνάκται μετὰ τὴν τρίτην τῆς ἑβδομάδος ταύτης τὰ οἷς κεῖα ἐργάζονται εργόχειρα; Νομίζω οὖν ὅτι και κῶς τοῦτο ποιοῦσι. Κἂν γὰρ ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος οὐ κολάζονται οἱ οὕτω τὴν ἑορτήν και ταλύοντες, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ ἑτέρου κανόνος τοῦ ἀφε ορίζοντος τους λαϊκούς, μή ὄντας γεωργούς, καὶ κατὰ τὰς Κυριωνύμους ἐργαζομένους, καὶ οὗτοι κολασθήσονται. Ζήτει καὶ τὴν νδ' Νεαρὰν τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Σοφού, διαλαμβάνουσαν μηδὲ αὐτοὺς τοὺς γεωργούς κατὰ τὴν Κυριώνυμον ἐργάζεσθαι. Ὥστε ἀπηγόρευται καὶ αὐτοῖς κατὰ τὴν ὅλην πασχάλιον ἑβδομάδα εργάζεσθαι, ὡς μιᾶς Κυριωνύμου λογιζομένης αὐτῆς. ΖΩΝΑΡ. Εορτάζειν οἱ ἀπὸ Χριστού κεκλημένοι ὀφείλομεν, οὐ τρυφὰς ἑαυτοῖς καὶ λαμπρότητας καὶ ἀνέσεις ἐπιτηδεύοντες, ἀλλὰ πνευματικῶς εὐφραινόμενο:. Πνευματικὴ δ' ἐστὶν εὐφροσύνη τὸ ᾄδειν τῷ Κυρίῳ, καὶ δοξάζειν αὐτὸν ἐφ᾽ οἷς ἐποίησε θαυμα αίοις, φυσάμενος ἡμᾶς ἐκ τῆς δουλείας τοῦ διαβόλου. Οὕτω τοίνυν καὶ τὴν τοῦ Πάσχα ἑορτὴν βούλεται ἑορτάζειν ἡμᾶς ὁ κανών, ὅλην τὴν ἑβδομάδα ἐν ἐκκλησίαις σχολάζοντας, ἐν ψαλμοῖς τε καὶ ὕμνοις ᾄδοντας τῷ Κυρίῳ, καὶ οὕτως ἐν Χριστῷ ἑορτά ζοντας καὶ τῇ μελέτη προσέχοντας τῶν θείων Γραῶν, καὶ κατατρυφῶντας τῶν θείων μυστηρίων. Καὶ οὕτω, φησίν, ἐσόμεθα Χριστῷ συνανιστάμενοι, καὶ συνανυψούμενοι· ἀνιστάμενοι μὲν τοῦ πτώμα τος τῆς ἁμαρτίας καὶ τῆς χαμαιζήλου καὶ γηίνης ζωής· ἀνυψούμενοι δὲ πρὸς ὑψηλοτέραν καὶ πνευματικὴν τῷ ὄντι διαγωγήν. "Οθεν οὔτε Ιπποδρομίας ἐν τῇ τοῦ Πάσχα ἑβδομάδι γίνεσθαι συγχωρεῖ, οὔτε θέας ἑτέρας δημώδεις, ἐν αἷς δηλονότι ὁ δῆμος ἀθροίζεται θεώμενος τὰ γινόμενα. ΑΡΙΣΤ. «Τὴν μετὰ τὴν ἀνάστασιν πᾶσαν ἑβδομάδα πᾶς ἐκκλησιαζέτω πιστός. ο Ἐν ταῖς ἁγίας ἐκκλησίαις δεῖ σχολάζειν τοὺς πιστούς, καὶ ἐν ψαλμοῖς καὶ ὕμνοις εὐφραίνεσθαι PATROL. GR. CXXXVIL. ZONAR. Non delicias aut lurun otiave scclantes, sed spirituali gaudio exsultabundi, festos dies agere Christiani debemus. Spiritualis porro lætitiæ est canticis Numen venerari, illiusque laudes, pro iis quæ admirabilia præstitit, quodque diabolo mancipatos in libertatem nos asseruit, celebrare. Hanc ergo rationem Paschæ quoque festos atque solemnes dies agitandi præscribit canon, ut ea nimirum septimana, perpetuam in ecclesiis stationem agentes, psalmis hymnisque Domino concinendis occupati, in Christo proinde latemur, sacrarumque Litteraruin accurata meditatione tempora traducentes, divinorum mysteriorum epulis insaturabiliter expleamur. Atque hoc pacto, inquit, cum Christo simul exsurgere, atque ad altiora simul eniti continget. peccati scilicet lapsu menteque humi depressa et ad terrena abjeçta exsurgemus: ad sublimiorem autem et vere spiritualem vivendi rationem excitabimur. Proinde nec equestres ludos tota Paschatis hebdomada, nec alia publica spectacula, ad quæ nimirum tuenda multitudo convenit, exhibenda facultatem esse decernit. ARIST. • Quisque fidelis per totam post resur- • rectionem hebdomadam in ecclesia versetur. › In sanctis ecclesiis fideles oportet vacare, et iu psalmis et hymnis gaudio exsultare totam septi24

manam post sanctam Christi veri Dei nostri resur- πᾶσαν τὴν ἑβδομάδα τὴν μετὰ τὴν ἁγίαν ἀνάστασιν rectionem. Χριστοῦ τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ ἡμῶν. CANON LXVII. • Divina nobis Scriptura mandavit, a sanguine, et • suffocato, et fornicatione abstinere. Eos ergo, qui propter lautum et delicatum venirem cu- ‹ juscunque animalis sanguinem arte aliqua • esculentum condiunt ac instruunt, et sic illo • vescuntur, ut par est punimus. Si quis ergo • deinceps animalis sanguinem quovis modo ● comedere aggrediatur, si sit clericus', depona- ‹ tur: sin laicus, segregetur. › BALS. Scriptum est in Actibus apostolorum, Ne nos quemvis sanguinem comedamus, vel suffocatum animal, et etiam a fornicatione abstineamus'. Atque etiam lex jubet Mosaica, Sanguinem ne comedatis '. Quoniam ergo nonnulli sanguinem, non quident comedebant, nonnulla autem esculenta et ex aliis et ex sanguine faciebant, et se sacram Scripturam observare dicebant, quod non sanguinem nulla re intercedente comederent, statuerunt sancti Patres, ejusmodi sacræ legis circumscriptionem cessare oportere, eumque, qui quavis arto vel ratione animalis sanguinem comederit, si sit quidem clericus, deponendum: sin vero laicus, segregandum. Et hæc quidem canon. Latini vero indiscriminatim suffocata comedunt. Adrianopolitani etiam, ut audio, animalium sanguine cum quibusdam esculentis utuntur. Quære et imp. domini Leonis Sapientis novellam 58, quæ statuit cos, qui quancunque sanguinolentam speciem comedunt, publicandos et corpore puniendos, et impressa enti tonsura notandos, et perpetuo exsilio condemnandos: eos autem, qui hæc non vindicant, magistratus decem librarum auri multa corrigendos. ZONAR. sanguine, suffocato et fornicatione abstinendum esse in Actis aposteli decrevere. Cum enim circumcisionem: fidelibus necessariam esse nonnulli asseverarent, convenere simul apostoli cum fratre Domini Jacobo, et consilio ea de re habito, fideles ab idolothytis, sanguine, suffocato et fornicatione, nihil eis præterea oneris imημαnentes, abstinere jusserunt. Verum in Genesi quoque praeceptum hujusmodi exstat: Carnem, in sanguine anime non comedetis. Divinæ igitur Scripturæ auctoritatem, cum mactatorum animanrium sanguinem a nonnullis quadam 238 arte condiri, atque ab iis esitari cognovissent, id hoc canone fieri vetuere; quique non paruerint, cleri_cos quidem depositione, laicos vero segregatione multari jubent. - ARIST. 4 Clericus sanguinem edens deponitur: claicus autem segregatur.. Perspicuus. CANON LXVIII. Nemini licere Veteris et Novi Testamenti li- • bruno, sanctorumve nostrorum et approbato. 1 Act. xv, 29. "Levit. xvi, 12. * Genes, ix, 4. • Η θεία ἡμῖν Γραφὴ ἐνετείλατο ἀπέχεσθαι αίματος, · καὶ πνικτοῦ, καὶ πορνείας. Τοῖς οὖν διὰ τὴν • λίχνον γαστέρα αἷμα οιουδήποτε ζώου τέχνῃ • τινὶ κατασκευάζουσιν ἐδώδιμον, καὶ οὕτω τοῦτο • ἐσθίουσι, προσφόρως ἐπιτιμῶμεν. Εἴ τις οὖν · ἀπὸ τοῦ νῦν αἷμα ζώου ἐσθίειν ἐπιχειρήσει • οἰῳδή τινι τρόπῳ, εἰ μὲν κληρικός εἴη, καθαι · ρείσθω· εἰ δὲ λαϊκὸς, ἀφοριζέσθω, ο ΒΑΛΣ. Γέγραπται ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων μὴ ἐσθίειν ἡμᾶς οἱονδηποτοῦν αἷμα, ἢ ζῶον πνιχ τὸν, ἀπέχεσθαι δὲ καὶ πορνείας. Καὶ ὁ Μωσαϊκὸς δὲ νόμος παρακελεύεται· Αἷμα οὐ φάγεσθε. Ἐπεὶ οὖν τινες αἷμα μὲν οὐκ ἤσθιον, ἐποίουν δέ τινα ἐδώδιμα ἔκ τε ἄλλων καὶ ἐξ αἱμάτων, καὶ ἔλεγον φυλάττειν. τὰ τῆς θείας Γραφῆς, ὅτι οὐκ ἤσθιον ἀμέσως αἷμα, ὥρισαν οἱ ἅγιοι Πατέρες τὴν τοιαύτην περιγραφὴν τῆς θείας νομοθεσίας σχολάσαι· καὶ τῶν καθ᾽ οἷον δήτινα λόγον ἢ τέχνην φαγόντα αἷμα ζώου τινὸς κληρικὸν μὲν ὄντα, καθαιρεῖσθαι, λαϊκὸν δὲ, ἀφορί ζεσθαι. Καὶ ὁ μὲν κανὼν ταῦτα· οἱ δὲ Λατίνοι ἀδια φόρως ἐσθίουσι τὰ πνικτά. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ Αδριανου πολῖται, ὡς ἀκούω, τοῖς αἷμασι τῶν ζώων χρῶνται μετὰ ἐδωδίμων τινών. Ζήτει καὶ τὴν νη' νεαρὰν τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ φιλοσόφου, διορι ζομένην τοὺς μὲν πωλοῦντας ἢ ἐσθίοντας εἶδος οἷον δηποτούν αἱματηρὸν δημεύεσθαι καὶ αἰκίζεσθαι, καὶ διὰ τῆς ἐν χρῷ κουρᾶς τιμωρεῖσθαι, καὶ ἀει φυγίᾳ κατακρίνεσθαι· τοὺς δὲ μὴ τὰ τοιαῦτα διεκδικοῦντας ἄρχοντας δέκα λιτρῶν χρυσίου προσ τίμῳ εὐθύνεσθαι. ΖΩΝΑΡ. Τὸ αἷματος ἀπέχεσθαι, καὶ πνικτοῦ καὶ πορνείας ἐν ταῖς Πράξεσι γέγραπται. Τινῶν γὰρ λεγόντων δεῖν τοὺς πιστεύοντας περιτέμνεσθαι, συνελθόντες οἱ ἀπόστολοι καὶ ὁ ἀδελφόθεος Ἰάκωβος ἐβουλεύσαντο περὶ τούτου, καὶ ἐπεστάλκασι τοῖς πιστοῖς ἀπέχεσθαι τῶν εἰδωλοθύτων, καὶ αἷματο;, καὶ πνικτοῦ, καὶ πορνείας, καὶ μηδὲν πλέον αὐτοῖς ἐπισ τίθεσθαι βάρος. Καὶ ἐν τῇ Γενέσει δὲ διατέτακται Τὸ κρέας ἐν αἷματι ψυχῆς οὐ φάγεσθε. Τῇ θείᾳ τοί. νυν Γραφῇ καὶ οἱ θεῖοι Πατέρες ἑπόμενοι, ἐπεὶ ἔμα Ούν τινας μεθόδοις τισὶ τὸ αἷμα τῶν σφαττομένων ζώων ποιοῦντας ἐδώδιμον, καὶ ἐσθίοντας αὐτὸ, διὰ τοῦ κανόνος τούτου κεκωλύκασι τὸ τοιοῦτόν τι ποιεῖν, ἐπιτιμήσαντες τοῖς τοιοῦτόν τι ποιοῦσιν, εἰ μὲν κληρικοὶ εἶεν, καθαίρεσιν, εἰ δὲ λαϊκοί, ἀφορι σμήν. ΑΡΙΣΤ. ο Κληρικός αἷμα ἐσθίων καθαιρεῖται, λαῖ κὰς δὲ ἀφορίζεται.» Σαφής. • Περὶ τοῦ μὴ ἐξεῖναί τινι τῶν πάντων βιβλίων τῆς ο παλαιᾶς καὶ καινῆς Διαθήκης, τῶν τε ἁγίων

IN CAN. LXVIII CONC. IN TRULLO. καὶ ἐγκρίτων ἡμῶν κηρύκων καὶ διδασκάλων, • διαφθείρειν ἢ κατατέμνειν, ἢ τοῖς βιβλιοκαπή ο λοις, ἢ λεγομένοις μυρεψοῖς, ἢ ἄλλῳ τινὶ τῶν • ἁπάντων πρὸς ἀφανισμὸν ἐκδιδόναι· εἰ μή τι ἄρα τέλεον, εἴτε ὑπὸ σητῶν, ἡ ὕδατος, ἢ ἑτέρῳ · τρόπῳ ἀχρειωθῇ. Ο δέ τι τοιοῦτο ποιεῖν ἀπὸ τοῦ γῶν ἁλισκόμενος, ἐπὶ ἐνιαυτὸν ἀφοριζέσθω 4 ὁμοίως καὶ ὁ τὰς τοιαύτας βίβλους ὠνούμενος, · εἰ μήτε αὐτὸς ταύτας κατέχοι πρὸς οἰκείαν • ὠφέλειαν, μήτε ἑτέρῳ πρὸς εὐεργεσίαν καὶ τὸ • διαμεῖναι ἀποδοίη, ἀλλὰ ταῦτα διαφθείρειν ἐπιο • χειρήσοι, ἀφοριζέσθω.» ΒΑΛΣ. Τινὲς δι' αἰσχροκέρδειαν βιβλίων τῶν θείων Γραφῶν ἐμπορευόμενοι ἀπήλειφον, ἢ καὶ κατέτεμνον, μή συλλογιζόμενοι τὴν ἐντεῦθεν τοῦ Θεοῦ κατάκρισιν. Διορθούμενοι οὖν τὰ περὶ τούτου οἱ θεῖοι καὶ ἅγιοι Πατέρες, διωρίσαντο μὴ ἔχειν ἐπ' ἀδείας τινὰ τῶν ἁπάντων διαφθείρειν ἢ κατατέμε νειν ἢ πωλεῖν πρὸς μυρεψοὺς ἢ βιβλιοκαπήλους χάριν ἀπαλοιφῆς ἢ κατατομῆς οἰονδηποτοῦν βιβλίον ἐκ τῆς θείας Γραφῆς, ἔκ τε τῆς Παλαιᾶς δηλονότι Διαθήκης καὶ τῆς Νέας, εἰ μήπω τὸ τοιοῦτον βιβλίον ἢ ἀπὸ ὕδατος, ἢ ἀπὸ σκωλήκων, ἢ ἀπὸ ἑτέρου τρόπου, πυρὸς δηλονότι, πάμπαν ἀχρειωθῇ· τὸν δὲ παρὰ τοῦτο ποιοῦντα ἐπὶ ἐνιαυτὸν ἀφορίζεσθαι, καὶ τὸν ἐξωνούμενον οὕτω ταῦτα, καὶ μὴ ἐπικτώμενον αὐτὰ ἢ διὰ οἰκείαν ἢ διὰ ἀλλοτρίαν ὠφέλειαν. 'Ακούων δὲ τοῦ κανόνος λέγοντος, μὴ ἀπαλείφεσθαι ἢ ὁπωσδήποτε διαφθείρεσθαι βιβλίων τῆς Παλαιᾶς ἢ τῆς Καινῆς Διαθήκης, ἡ ἕτερον ἐκ τῆς θείας Γραφῆς, περὶ ἐκείνων τῶν βιβλίων λέγε τὸν κανόνα διαλέγεσθαι τῶν ἐκχωρηθέντων ἀναγινώσκεσθαι. Τὰ γὰρ ἀπρακτήσαντα καὶ κατατέμνων τις καὶ ἀπαλείφων οὐ κολασθήσεται. Σημείωσαι ταῦτα διὰ τοὺς βιβλιο καπήλους, τοὺς ἀπαλείφοντας τὰς μεμβράνας τῶν θείων Γραφῶν, καὶ μὴ παραδέξῃ τούτους λέγοντας ὡς ἐφεῖται τόδε τι ἐκ τῆς θείας Γραφῆς ἀπαλείφειν, καὶ ἕτερον ἐν τοῖς ἀπαλειφεῖσι μεταγράφειν. Ενός γὰρ ἀτόπου δοθέντος, καὶ ἕτερα πολλὰ ἄτοπα συνακολουθήσουσιν· οἱ μέντοι βιβλιοπῶλα: ἐπαινετέος εἰσί ΖΩΝΑΡ. Τὰ βιβλία τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς, τῆς το Παλαιᾶς Διαθήκης καὶ τῆς Καινῆς, καὶ τὰ τῶν Αγίων Πατέρων καὶ διδασκάλων, τῶν ἐγκριθέντων δηλαδή, τῶν μετὰ δοκιμασίας δεχθέντων (πολλοί γὰρ συνεγράψαντο περὶ πίστεως λόγους καὶ ἑρμη νείας Γραφῶν, ἀλλ' ἀπεβλήθησαν καὶ ἀπεδοκιμάσθησαν)· τὰ γοῦν τῆς Παλαιᾶς καὶ Νέας Διαθήκης βιβλία, καὶ τὰ τῶν ἐγκριθέντων Πατέρων φυλάττε σθαι ὁ κανὼν κελεύει, ἀλλὰ μὴ διαφθείρεσθαι, μηδὲ κατατέμνεσθαι, μηδὲ τοῖς βιβλιοκαπήλοις, ἢ τοῖς ‹ rum præconum ac doctorum, corrumpere vel • conscindere, vel librorum cauponatoribus, vel c iis qui dicuntur unguentarii, vel alii cuicunque, ad eum perdendum tradere: nisi utique ‹ omnino, vel a tineis, vel ab aqua, vel aliquo alio modo redditus fuerit inutilis. Qui autem tale quid facere deinceps deprehensus fuerit,' ‹ anno uno segregetur. Similiter et qui tales ‹ libros emit, si eos quidem ipse non ad suam ‹ utilitatem retineat, nec alteri, ad ejus benefi- • cium, et ut ii permaneant, vendat, sed eos • corrumpere aggressus fuerit, segregelur. BALS. Nonnulli turpis quæstus gratia divinarum Scripturarum libros ementes delebant, vel etiam conscindebant, Dei quæ ex ea re proficiscebatur condemnationen non reputantes. Ilæc ergo divini sanctique Patres corrigentes, nulli licere statuerunt corrumpere, vel conscindere, vel vendere unBuentariis vel librorum cauponatoribus, ad delendum vel conscindendum, quemcunque librum divinæ Scripturæ, et ex Vetere Testamento et Novo: nisi talis liber vel ab aqua, vel a vermibus, vel ab alio modo, ab igne videlicet, fuerit omnino redditus inutilis: eum autem, qui aliter facit, anno úno segregandum, eumque etiam, qui ejusmodi libros einit, et eos non possidet vel ad suam vel ad alienam utilitatem. Cum autem audis canonem dicentem, non esse delendos vel quomodocunque corrumpendos libros Veleris vel Novi Testamenti, vel aliquem alium ex divina Scriptura, die callonen de iis libris loqui, quos permissum est legi. Eos enim, qui non sunt usui, si quis deleat et couscindat, non punietur. Nota autem hæc propter librorum cauponatores, qui divinarum Scripturaruma membranas delent: et ne admiseris eos dicentes, quod licet hunc divine Scripturæ librum delere, et alium loco delctorum transcribere. Dato euim uno absurdo, multa quoque alia absurda conse-: quentur: sed sunt quidem laudandi bibliopolæ. ZONAR. Veteris ac Novi Testamenti, divino Spi. ritu dictante, conscriptos libros, ut et sanctorum Patrum ac doctorum, qui non sine probatione videlicet admissi rectique sunt (multi namque res fidei, multi sacrarum Litterarum interpretationes scripserunt, verum improbatis postea damnatisque operibus prosecuti fuerant), sacros igitur Veteris ae Novi Testamenti, et probatorum Patrum libros hic canon studiose conservare jubet. Neque vero eos inquit corrumpere aut conscindere, vel libroGuil. Beveregii nota. Εἰ μή τι ἄρα τέλεον. Legendum juxta ms. Amerbachianum εἰ μή τοι ἄρα βιβλίον τῶν θείων. Γραφών. Ms. Auerbachianus rectius legit, βιβλία τῶν θείων Γραφῶν. Επαινετέοι εἰσί. In ins. nostro Bodleiano haec sequuntur, Σημείωσαι τὸν παρόντα κανόνα, καὶ φύλαττε τοῦτον· κἂν ἐγὼ οὐκ ἠδυνήθην κωλύ σα: τοὺς εἰσερχομένους κοσμικούς εἰς τὸ ἅγιον βήμα τῆς ὑπεραγίας μου Θεοτόκου τῆς ὁδηγητρίας, λέγον τὰς ἀρχῆθεν κρατῆσαι τὴν τοιαύτην συνήθειαν, ἔν τε τῷ ἁγίῳ οἴκῳ τῆς Θεομήτορος, καὶ ἐν τῷ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ ἐν τῇ Χαλκῇ. Veruin hæc verba non ad præsentem sed sequentem canonem.jure pertinent, tanquam nota videlicet marginalis. In manuscripto Amerbachiano nullibi leguntur. !

' δὲ οὐ τοὺς τὰ βιβλία πωλοῦντας φησὶν ὁ κανών, ἀλλὰ τοὺς ἀπαλείφοντας ἢ καὶ ἄλλως χρωμένους ταῖς βίβλοις εἰς ἀφανισμὸν τῶν ἐν αὐτοῖς γεγραμμένων. Τὰ δὲ ὑπὸ σκωλήκων ἴσως βρωθέντα ὡς τέλεον διαφθαρήναι, ἢ ὑπὸ ὕδατος, ἢ ἄλλως ἀχρεια θέντα, ὡς μὴ χρησιμεύειν εἰς ἀνάγνωσιν, εἰ ἀπα λείψει τις, οὐχ ὑποπεσείται τῷ ἐπιτιμίῳ, ὅπερ ἐστὶ τὸ ἐπὶ ἐνιαυτὸν ἀφορίζεσθαι τὸν παραβαίνοντα τὸν κανόνα. Παραβάτη; δ' ἐστὶ καὶ ὁ πωλῶν ταύτας ἐπὶ διαφθορᾷ καὶ οὕτως ὠνούμενος. rum cauponatoribus, unguentariisque perituros tra- μυρεψοῖς ἐκδίδοσθαι εἰς ἀφανισμόν. Βιβλιοκαπήλους dere cuiquam liceat. Cauponatores autem librorum, non qui libros vendunt, sed quæ in libris scripta sunt obliterantes, ipsisve alia ratione, ita ut Scriptura intereal, abutentes canon intelligit. Si quæ vero forte exemplaria sic a tineis corrosa sunt, ut corrupta penitus censeantur, vel superfusa aqua, aut alio malo ita consumpta, ut nullo amplius usui legentibus esse possint, ea si quis obliteravit, non idcirco pœnam canonis violati propositum, ut uno anno segregetur, incurret. Reus autern violati canonis est, tum qui vendit libros, tum qui emit, eo nomine ut corrumpat. ARIST. Divinas Scripturas non corrumpes ‹ nec corrumpendas trades, nisi sint prorsus inutiles. > Non licet cuipiam Veteris et Novi Testamenti vel´ etiam eximiorum et sauctorum nostrorum magistrorum 239 librum quemvis corrumpere, vel librorum cauponatoribus aut unguentariis tradere, ad eum destruendum perdendumve, nisi reddatur prorsus inutilis a tineis aut aqua aut alio modo. Qui hoc antem decretum transgreditur, anno segregatur. CANON LXIX. Non liceat cuipiam ex laicorum numero intra ‹ sacri altaris septum ingredi: ab eo tamen • nequaquam prohibita potestate et auctoritate ‹ imperatoria quando quidem voluerit Creatori ‹ dona offerre, ex antiquissima traditione. › ΑΡΙΣΤ. «Ο διαφθαρεῖς θεῖον βιβλίον, οὐδὲ δώσεις • διαφθαρῆναι εἰ μὴ τέλεον κατηχρείωται.» Οὐκ ἐξέσται τινὶ τῶν ἁπάντων βιβλίων τῆς Παν λαιᾶς ἢ τῆς Καινῆς Διαθήκης. καὶ τῶν ἐγκρίτων καὶ ἁγίων ἡμῶν διδασκάλων διαφθείρειν, ἢ τοῖς βιβλιοκαπήλοις, ἢ τοῖς μυρεψοῖς διδόναι, πρὸς τὸ καταλῦσαι καὶ ἀφανίσαι αὐτὸ, εἰ μὴ τέλεον ἠχρειώ θη ὑπὸ σητῶν, ἡ ὕδατος ἢ ἑτέρου τρόπου. Ὁ δὲ παραβαίνων τὸ ὁρισθὲν ἐπὶ ἐνιαυτὸν ἀφορίζεται. · Μὴ ἐξέστω τινὶ τῶν ἁπάντων ἐν λαϊκοῖς τελοῦντι • ἔνδον ἱεροῦ εἰσιέναι θυσιαστηρίου, μηδαμώς ἐπὶ τοῦτο τῆς βασιλικῆς εἰργομένης ἐξουσίας · καὶ αὐθεντίας ἡνίκα δ' ἂν βουληθείη προσάξει • δῶρα τῷ πλάσαντι, κατά τινα ἀρχαιοτάτην • παράδοσιν. ο ΒΑΛΣ. Απαγορεύει ὁ κανὼν εἰσιέναι τοὺς λαί κοὺς ἔνδον τοῦ θείου θυσιαστηρίου, ὡς ὄντος τούτου ἀφωρισμένου μόνοις τοῖς ἱερωμένοις. Τῷ βασιλεῖ δὲ, και λαϊκῷ ὄντι, ἐνεδόθη, φησί, τοῦτο, ἡνίκα προσάξαι δῶρα τῷ Θεῷ αἱρετίσεται, κατά τινα παλαιάν παρά δοσιν. Οπως οὖν εἰς τὸ θεῖον ἄδυτον τοῦ περιωνύμου ναοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ ἐν τῇ Χάλκῃ ἀκωλύτως εἰσέρχεται ὁ βουλόμενος, ἀγνοῶ. Περὶ δέ γε τῶν Λατίνων μανθάνω ὅτι οὐ μόνον λαι καὶ ἄνδρες, ἀλλὰ καὶ γυναῖκες εἰς τὸ ἅγιον βῆμα εἰσέρχονται καὶ κάθηνται, ἱσταμένων πολλάκις καὶ τῶν ἱερουργούντων. Περὶ μέντοι τῶν βασιλέων εξπόν τινες, τοῖς ῥήμασιν ἐπικαθήμενοι τοῦ κανόνος, BALS. Prohibet præsens canon, ne laici ad divinum altare ingrediantur, ut quod solis sacratis hominibus sit «lestinatum. Id autem, inquit, imperatori soli, licet sit laicus, concessum est, quando munera Deo offerre voluerit, ex antiqua quadam consuetudine. Quomodo ergo in divinum adytum inclyti templi Domini nostri Jesu Christi, quod est in Chalce, quicunque vult citra ullum impedimenCum ingreditur, nescio. De Latinis autem audio, quod non solum viri laici, sed et mulieres in sanetum tribunal ingrediuntur, et sedent, stantibus sæpe iis qui sacrificant. De imperatoribus autem dixerunt quidam, verbis canonis insistentes, quod tunc nou prohibebuntur intra septum altaris iu- ὅτι τότε οὐ κωλυθήσονται ἔνδον τοῦ θυσιαστηρίου gredi, quando sunt Deo munera oblaturi, non auεἰσιέναι, ὅτε προσαγαγεῖν δῶρον τῷ Θεῷ μέλλουσιν, Guill. Beveregii notae. 'Ηνίκα ἂν βουληθείη προσάξαι δῶρα. Imperatoribus hic conceditur etiam intra sacrum altaris septum ingredi, cum dona Deo oblaturi sunt, idque ex antiqua traditione recte quidem. Nam diu ante celebratum hoc concilium istiusmodi consuetudo obtinuit: ut patet ex istis Theodosii Junioris verbis in Actis concilii Ephesini, Nos, qui legitimis imperii armis semper circum:lamur, quus que sine armatis,et slipatorious esse non convenit, Dei templum ingressuri foris arma relinquimus, et ipsum etiam diadema, regiæ majestatis insigne, deponimus. Et sacra altaria munerum tantum offerendorum causa accedimus, quibus quoque oblatis ad extimum communeque atrium mox nos recipimus, Sic etiam Theodoretus tradidit, ut Theodosius D. Ambrosii admonitione pœnitentia ductus altare ingressus est, ut dona sua ibi offerret: sed digtius ibi mancre a præstantissimo eodem Patre non permissus est; ἐπειδὴ δὲ ὁ καιρὸς ἐκάλει τῇ Ιερα τραπέζη τα δώρα προσενεγκεῖν, ἀναστάς μετὰ τῶν ἴσων δακρύων τῶν ἀνακτόρων ἐπέβη; προσενεγκὼν δὲ, ὥσπερ εἰώθει, ἔνδον παρὰ τας κιγκλίδας μεμένηκεν. Αλλα πάλιν ὁ μέγας Αμβρόσιος οὐκ ἐσίγησεν, ἀλλ' ἐξεπαίδευσε τὴν τῶν τόπων διαφοράν. Theodoret. His. Eccl. l. v, c. 17. Et paulo post de eodem Constantinopoli offe reale ait, τῇ ἱερᾷ τραπέζῃ τὰ δώρα προσενεγκών ἐξελήλυθεν. Ibid. v, Niceph. Callist. lib. 1, Cap. 41.

IN CAN. LXX CONC. IN TRULLO. οὐ μὴν ὅτε χάριν προσκυνήσεως μόνον βουληθώσιν tem si solius adorationis gratia ipsum ingredi voεἰσελθεῖν ἐν αὐτῷ· ἐμοὶ δὲ τοῦτο οὐ δοκεῖ. Οἱ γὰρ πατριάρχας προβαλλόμενοι ὀρθόδοξοι βασιλεῖς δι' ἐπικλήσεως τῆς ἁγίας Τριάδος, καὶ χριστοὶ ὄντες Κυρίου, ἀκωλύτως, ὅτε καὶ βούλονται, εἰς τὸ ἅγιον θυσιαστήριον εἰσέρχονται καὶ, θυμιῶσι, καὶ σφραγίζουσι μετὰ τρικηρίου καθὼς οἱ ἀρχιερεῖς. ΖΩΝΑΡ. Τὸ θυσιαστήριον τοῖς ἱερωμένοις ἀφώρι στα:. Διὸ καὶ ὁ κανὼν τοῖς λαϊκοῖς ἀπαγορεύει τὴν πρὸς αὐτὸ εἴσοδον· τῷ δὲ βασιλεῖ μόνῳ παραχωρεί τῆς εἰς τὸ θυσιαστήριον εἰσόδου, ὅτε προσάγει δῶρα τῷ Θεῷ. Ωσπερ δ' ὑπεραπολογούμενοι ἑαυτῶν οἱ τοῦτο δόντες τῷ βασιλεῖ τὸ προνόμιον τῆς ἐξου· σίας καὶ τῆς αὐθεντίας ἐμνήσθησαν, μονονουχί τοῦτο λέγοντες ὅτι οὐδὲ τοῦτον, καθὸ λαϊκός ἐστιν, ἐχρῆν ἐντὸς εἰσι ένα: τοῦ θυσιαστηρίου· ἀλλὰ διὰ τὴν ἐξου σίαν καὶ τὴν αὐθεντίαν ἐνεδόθη αὐτῷ ἀρχῆθεν τοῦτο παραδόντων τῶν παλαιοτέρων Πατέρων. ΑΡΙΣΤ. • Εἰ μὴ βασιλεύς, οὔτις τῶν λαϊκῶν εἰς • ἱλαστήριον εἴσεισιν. ο Τοῖς κοσμικοῖς τὸ ἱλαστήριον ἄβατον. Βασιλεὺς δὲ οὐ κεκώλυται εἰσέρχεσθαι ἐν αὐτῷ, ἡνίκα ἂν βουληθῇ καὶ προσάγειν δῶρα τῷ Θεῷ. luerint: sed mihi nou ita videtur. Orthodoxi enim imperatores, qui per sancta Trinitatis invocationem patriarchas provehunt, et sunt uncti Domini, sine ullo impedimento, quando etiam voluerint, ad sacrum altåre accedunt, et suffiunt, et eum triplici cereo signant, sicut et pontifices. ZONAR. Altare sacratis hominibus destinatur. Proinde laicos ab illius ingressu arceri canon jubet; sed ita, ut imperatori tamen, cum sacra mtnera Deo oblaturus accesserit, sacra adyta intrandi soli sit facultas. Quasi véro se abundanter excusarent, qui hanc imperatori prærogativam concesserant, imperatoriæ potestatis supremæque auctoritatis mentionem idcirco injecera, ferine hoc dicen - tes, quod imperatori quoque, qua laicus est, ad sacrum altare ingredi non licet: sed propter eam, qua præditus est, supremæ potestatis ac auctoritatis amplitudinem, id ei pervetusto antiquorum Patrum exemplo ipsi quoque concedere non recusarunt. ARIST. «Nullus laicus excepto imperature 1 • altare accedit. › Laicis altare esse inaccessum. Imperator autem non prohibetur intra septum ejus ingredi, quandocunque voluerit dona etiam Deo offerre. CANON LXX. Ne liceat mulieribus divini ministerii tempore ‹ loqui; sed secundum apostoli Pauli præceptum ‹ sileant. Non enim eis loqui permissum est, sed • subjici, sicut dixit lex: si quid autem volunt • discere, domi proprios maritos interrogent.» ι Μὴ ἐξέστω ταῖς γυναιξὶν ἐν τῷ καιρῷ τῆς θείας • λειτουργίας λαλεῖν. ᾿Αλλὰ κατὰ τὴν φωνὴν • Παύλου τοῦ ἀποστόλου σιγάτωσαν· οὐ γὰρ ἐπιι τέτραπται αὐταῖς λαλεῖν, ἀλλ' ὑποτάττεσθαι, και ο θὼς καὶ ὁ νόμος φησίν· εἰ δέ τι μαθεῖν θέλουσιν, · ἐν οἴκῳ τοὺς ἰδίους ἄνδρας επερωτάτωσαν.» ΒΑΛΣ. Πρὸς Κορινθίους ἐπιστέλλων ὁ μέγας Παῦλος, παρεγγυᾶται ταῖς γυναιξὶ σιγᾶν, καὶ τοῖς οἰκείοις ἀνδράσιν ὑπείκειν, κατὰ τὸν Μωσαϊκὸν νό μου, τὸν λέγοντα· «Πρὸς τὸν ἄνδρα σου, γύναι, ἡ ἀποστροφή σου, καὶ αὐτός σου κυριεύσει.; Ακολούθως οὖν τούτοις διορίζεται ὁ κανών μὴ λαλεῖν τὰς γυναῖκας ἐν καιρῷ τῆς θείας λειτουργίας, ἀλλ' ὑπὸ τῶν ἰδίων ἀνδρῶν οἴκοι μανθάνειν περὶ ὧν θέλουσι. Τούτου δὲ ὁρισθέντος οὕτω, μὴ εἴπῃς κατὰ μὲν τὸν καιρὸν τῆς λειτουργίας κωλύεσθαι αὐτὰς τοῦ λαλεῖν· κατὰ δὲ τὰς ἑτέρας ἐκκλησιαστικές συνάξεις ἀπαρ- qui. Debent enim tune quoque tacere. Ut est auton. *I Cor. XIV, 35. * Genes. t1, 16. BALS. Corinthiis scribens magnus Paulus, præ. cipit mulieribus silere, et maritis suis subjectas esse *, convenienter legi Mosaicæ, quæ dicit: «Ad virum tuum, mulier, conversio tua, et ipse domina bitur tibi ".» His ergo consequenter decernit canon, ne mulieres diviņi ministerii tempore loquantur, sed domi a viris suis ea discant, quæ scire volunt. Hoc autem sic constituto, ne dixeris eas quidem, prohiberi loqui tempore ministerii: in aliis autem. ecclesiasticis conventibus 240 nihil vetare eas loGuill. Beveregii nota. Εἰς τὸ ἅγιον θυσιαστήριον εἰσέρχον ται. In codice Auerbachiano scribitur εἰσελεύ σύνται, qua etiam voce hæc Balsamonis interpretutio in isto codice desinit; in nostro autem Bodleiano non secus ac in editione Parisiensi caetera leguntur, nimirum καὶ θυμιῶσι καὶ σφρα γίζουσι μετὰ τρικηρίου, καθὼς οἱ ἀρχιερεῖς. Ρost que verba hæc insuper in ms. nostro leguntur, 'Αλλά καὶ κατηχητικῶς διδάσκουσι τὸν λαὸν, ὅπερ μόνοι οἱ ἐγχώριοι ἐπίσκοποι ἔχουσιν. Εὗρον δὲ ἐν τῷ ιθ' λόγῳ τῆς Ἰουδαίας ἀρχαιολογίας Φλαβίου Ιωσήπου, ὑπογραφὴν βασιλικὴν ἔχουσαν οὕτως· Καὶ Τιβέριος Κλαύδιος Καίσαρ σεβαστός Γερμανός, ἀρχιερεὺς μέγιστος, δημαρχικῆς ἐξουσίας ὕπατος χειροτονη θεὶς τὸ δεύτερον. Sed et catechetice docent populum, quod penes.solos provinciales est episcopos. Inveni autem in 19 libro Judaicæ antiquitatis Flavii Josephi, imperialem subscriptionem sic se habentem: Et Tiberius Claudius Cæsar Augustus Germanus pontifex maximus Tribunitiæ potestatis consul secundo ordinatus. Exstant hæc verba in Joseph Jud. Antig. lib. x, cap. 4. Verum hæc in nullo alio codice exstant. Nec sane Balsamonis esse videntur: sed ad marginem primo ascripia, a Græculo quodam, non.animadvertente imperatores Roιμαnos, Ethnicos præsertim, qualis fuit hic Tiberius Claudius, toto cœlo a Christianis episcopis distaré, etiamsi ἀρχιερεῖς appellentur, οι χειροτονηθής ναι dicantur. Nam istarum duarum vocuin causa, hæc verba citata videntur.

verisimile, mulieres quædam eo tempore divinas εμποδίστως λαλεῖν. Καὶ τηνικαῦτα γὰρ σιγαν Scripturas legere præ se ferentes, concionari sæpe aggrediebantur, et ad interrogationes ac responsiones se comparare. Quod quidem Patribus nequaquam mulieribus convenire visum est; ideoque est prohibitum. Privatim autem prudentiores interrogare de aliquibus animæ conducibilibus, novum non est. Lege et viri lib. Basil. tit. 1, cap. 1, decret. 5, quod prohibet mulieres publice causas agere, sic expresse dicens: Prose solis causas agunt mulier et cæcus: mulier enim virili officio non fungitur; et xxi lib. tit. 1, cap. 11, dicens: Mulier in testamento non fert testimonium: in aliis autem dicit testimonium, in quibus viri non accersuntur. Ει 48 Novellam imp. domini Leonis Sapientis, quæ prohibet mulieres in conventionibus et contractibus ferre testimonium: in partu autem, et in iis, in quibus solus femininus aspectus admittitur, non etiam oculi bominum, eas testimonium præbere permittit. Quære et Justiniani 118 Novellan, seu caput 44, 4 til. xxxvu libri Basilic. quæ prohibet mulieres fieri tutrices, et hæc præcise dicit: Feminis enim nos quoque prohibemus, ne tutelæ munera subeant,. nisi sit mater vel avia. Iis enim solis secundum hæreditatis ordinem tutelam quo· que subire permittimus, si scriptis et aliis nuptiis, et senatusconsulti Velleiani auxilio renuntiaverint. Si hæc enim servaverint, omnibus qui in transversa sunt linea cognatis in tutela præferentur, testamentariis demum tutoribus eas anteeuntibus. Defuncti enim voluntatem et electionem præferri volumus. Lege et tit. 5 ejusdem libri cap. 20, thema 3, dicens: Mulier non est curatrix. προτιμᾶσθαι βουλόμεθα. "Ανάγνωθι καὶ τίτλον ε' τοῦ κουρατωρεύει. ZONAR. Silentium feminis, non solum quamdiu sacra mysteria peraguntur, sed ubicunque fideles convenerint, magnus Paulus indicit. Hoc autem iis etiam, qui sunt extra ecclesiam, conveniens visum est. Mulieres enim, inquit poeta, nescio quis, ornat silentium. Hic vero canon sacri ministerii tempore feminas silere duntaxat jubet. Si quid autem scire cupiunt, viros, inquit canon, idque ex Apostolo, domi interrogent. Legis porro nomine apostolica oracula hoc canone significantur. ARIST. • Mulieribus in ecclesiis loqui non per- • mittitur. Si enim discere aliquid velint, maritos suos domi interrogent. CANON LXXI. ‹ Eos, qui docentur leges civiles, Græcis moribus • uti non oportere, et neque in theatrum induci, • neque quæ dicuntur cylistræ peragere, vel • præter usum communem sibi vestes induere, ‹ nec quo tempore disciplinam aggrediuntur, vel ὀφείλουσιν. Ὡς ἔοικε δὲ γυναῖκές τινες, κατά τὸν τότε καιρὸν ἀνάγνωσιν θείων Γραφών υποκρι νόμεναι, ἐκκλησιάζειν ἐπεχείρουν τὰ πολλὰ, καὶ πρὸς ἐρωτήσεις καὶ ἀποκρίσεις ἑτοιμάζεσθαι ὅπερ ἀνοίκειον εἶναι γυναιξὶν ἔδοξε τοῖς Πατράσι· κάνε τεῦθεν καὶ ἐκωλύθη. Κατ' ἰδίαν δὲ ἐρωτᾷν τὰς συνετωτέρας περί ψυχωφελῶν τινων οὐκ ἔστι καινόν. 'Ανάγνωθι και βιβλίον η' τῶν Βασιλικῶν τίτλου α', θέμα ε' κωλύον τὰς γυναῖκας συνηγορεῖν δημοσίᾳ, λέγον οὕτω ῥητῶς· Ὑπὲρ μόνων ἑαυτῶν συνηγο ροῦσι γυνὴ καὶ τυφλός· ἡ γυνὴ γὰρ οὐ μετέρχεται ἀνδρῶν ὀφφίκια· καὶ βιβλίον και, τίτλ. α', κεφ. ια', λέγον· Γυνὴ ἐν διαθήκῃ οὐ μαρτυρεῖ· ἐν ἄλλοις δὲ μαρτυρίαν νέμει, ἐν οἷς ἄνδρες οὐ προσκαλοῦνται· καὶ τὴν μη Νεαρὰν τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Σοφοῦ κωλύουσαν γυναῖκας ἐπὶ συμφώνοις μαρτ τυρεῖν καὶ συναλλάγμασιν· ἐπὶ δὲ τοκετῶν καὶ ἐφ᾽ ὧν μόνη θηλυκὰ ὄψις ὁρᾷ, οὐ μὴν καὶ ὀφθαλμοί ἀῤῥένων, ἐπιτρέπουσαν αὐτὴν μαρτυρεῖν. Ζήτει καὶ την ρη Ἰουστινιάνειον Νεαράν, ήτοι κεφ. τοῦ ιδ' τί τλου τοῦ ἐξ' βιβλίου τῶν Βασιλικών, κωλύουσαν τὰς γυναῖκας ἐπιτρόπους γίνεσθαι, καὶ λέγουσαν οὕτω ῥητῶς ἐν μέρει· Ταῖς γὰρ γυναιξὶ καὶ ἡμεῖς ἀπαγορεύομεν τὰ τῆς ἐπιτροπῆς ὑπελθεῖν λειτουργήματα, εἰ μὴ μήτηρ ή μάμμη είη. Ταύταις γὰρ μόναις κατὰ τὴν τῆς κληρονομίας τάξιν καὶ τὴν ἐπιτροπὴν ὑπελθεῖν ἐφίεμεν, ἐὰν ἐν ὑπομνήμασι καὶ γάμοις ἑτέροις καὶ τῇ βοηθείᾳ τοῦ Βελλιανείου δόγματος ἀπαγορεύσωσι. Ταῦτα γὰρ φυλάττουσαι πάντων τῶν ἐκ πλαγίου συγγενῶν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν προτιμηθήσονται, τῶν ἐκ διαθήκης μόνων ἐπιτρόπων προλαμβανόντων ταύτας. Τὴν γὰρ τοῦ τελευτήσαντος βούλησίν τε καὶ ἐπιλογὴν αὐτοῦ βιβλίου κεφ. κ' και θέμα γ', λέγον· Γυνὴ οὐ ΖΩΝΑΡ. Σιγαν ὁ μέγας Παῦλος ταῖς γυναιξὶν επιτάττει οὐ κατὰ τὸν καιρὸν μόνον τῆς λειτουργίας, ἀλλ' ἐπὶ πάσης συνελεύσεως τῶν πιστῶν. Τοῦτο δὲ καὶ τοῖς θύραθεν ἁρμόδιον ἔδοξε· φησὶ γὰρ τις τῶν ποιητῶν· Γυναιξὶ κόσμον ἡ σιγὴ φέρει. Τέως δὲ ὁ παρὼν κανών σιγὴν αὐταῖς ἐπιτάττει ἐν τῷ τῆς λειτουργίας καιρῷ. Εἰ δέ τι, φησὶ, μαθεῖν θέλουσι, τοὺς οἰκείους ἄνδρας οἴκοι ἐρωτάτωσαν. Καὶ τοῦτο δὲ ἀποστολικόν ἐστι. Νόμον δὲ ταῦτα ὠνόμασεν ὁ κανὼν τὰ ἀποστολικά διατάγματα. ΑΡΙΣΤ. • Γυναιξὶ λαλεῖν ἐπ' ἐκκλησίαις οὐκ ἐπι· • τέτραπται. ο Εἰ γὰρ θελήσουσί τι μαθεῖν, ἐν οἴκῳ τοὺς ἰδίους ἄνδρας επερωτάτωσαν. ΚΑΝΩΝ. ΟΑ', • Τους διδασκομένους τοὺς πολιτικούς νόμους μή • δεῖν τοῖς Ελληνικοῖς ἔθεσι κεχρῆσθαι, μήτε μὴν ἐπὶ θεάτρων ἀνάγεσθαι ἢ τὰς λεγο4 μένας κυλίστρας ἐπιτελεῖν, ἢ παρὰ τὴν κοινὴν • χρήσιν στολὰς ἑαυτοῖς περιτιθέναι· μήτε καθ' Guill. Beveregii nota.. Επὶ θεάτρων ἀνάγεσθαι. Legendum potius, cum codice Auerbachiano, ἐπὶ θεάτρων ἐνάγεσθαι.

IN CAN. LXXI CONC. IN TRULLO. • ὂν καιρὸν τῶν μαθημάτων ἀπάρχονται, ἢ πρὸς λ • τὸ τέλος αὐτῶν καταντῶσιν, ἢ καθόλου φάναι, · διὰ μέσης τῆς τοιαύτης παιδεύσεως. Εἰ δέ τις «ἀπὸ τοῦ νῦν τοῦτο πρᾶξαι τολμήσοι, ἀφορι • ζέσθω ΒΑΛΣ, Ο μέγας ἐν θεολογία Γρηγόριος γράφει εἰς τὸν ἐπιτάφιον τοῦ μεγάλου Βασιλείου λόγον, τοῦτο, ὡς οἱ πλεῖστοι καὶ ἀφρονέστεροι τῶν ἐν ᾿Αθήναις νέων σοφιστομανοῦντες, καὶ κατὰ τοὺς ἱπποδρομομανοῦντας μαχόμενοι πρὸς τοὺς ἀντιθέτους, προκαταλαμβάνουσι τὰς πόλεις καὶ τὰς ἐδούς. Καὶ τοὺς νεήλυδας σοφιστάς δεξιοῦνται μετά πομπείας καὶ ξεναγωγίας, καί τινων ἑτέρων παι διῶν συνήθων τοῖς σοφιστεύουσιν. Ὡς ἔοικεν οὖν εἴθιστή ποτε καὶ ἐν ταύτῃ τῇ βασιλευούσῃ τῶν πόλεων, ὅτε καὶ ἡ τῶν νόμων μάθησις ήκμαζε, τοιούτοις Ελληνικοῖς ἔθεσι κεχρῆσθαί τινας, καὶ τοὺς μέλλοντας πρὸς τὴν τῶν νόμων μάθησιν ἀποδύεσθαι, ἢ τοὺς διὰ μέσης τῆς διδασκαλίας προοδεύοντας, ἢ τοὺς τελειωθέντας μετὰ προπομπῆς καὶ πολυτελῶν ἀσυνήθων ἱματίων θεατρίζειν· καὶ διὰ τοῦτο τοὺς Πατέρας θεσμοθετῆσαι τὰ ἐν τῷ παρόντι κανόνι. Κυλίστραι δὲ ἐγίνοντο, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, μεταξὺ τῶν διδασκόντων. Τοῦ μὲν γὰρ ἰδιουμένου τόνδε τὸν μαθητὴν, τοῦ δὲ ἑτέρωθεν ἀντιπίπτοντος, αἱ κυλίστραι επενοήθησαν, καὶ τὸ ἐκ τῆς τύχης ἀποτέλεσμα, ὡς γίνεσθαι σήμερον ἐν ταῖς ἱπποδρομίαις χάριν τῶν καγκέλων. Ταῦτα οὖν πάντα οἱ ἅγιοι Πατέρες ἀπαγορεύοντες, καὶ Ελληνικά έργα κατονομάζοντες, διορίζονται μηδέν τι τοιοῦτον γίνεσθαι πάντως, διὰ τὸ πολλὰ σκάνε δαλα ταραχώδη χάριν τούτων ἀναφύεσθαι μέσον τῶν πιστῶν, καὶ ἐθνικῆς εὐτυχίας ἢ δυστυχίας εἶναι ἐπίχειρον τὸ γινόμενον. Τοὺς δὲ παραβάτας τοῦ κανόνος ἀφορισμῷ ὑποκεῖσθαι παρεκελεύσαντο. ΖΩΝΑΡ. Τὸ ἔθεσιν Ελληνικοῖς τοὺς πιστοὺς χρῆσθαι ἐν πᾶσιν οἱ θεῖοι Πατέρες ἀπαγορεύουσιν. Ἐπεὶ δὲ καὶ οἱ τοὺς πολιτικούς μανθάνοντες νόμους ἔθεσι τοιούτοις ἐκέχρηντο, καὶ στολὰς ἀλλοκότους τινὰς ἐνεδύοντο τῶν μαθημάτων ἀρχόμενοι, ἢ καὶ πρὸς τὸ τέλος τούτων γινόμενοι, κωλύουσι καὶ ταῦτα πάντα ὁποῖά ποτ᾽ ἂν ἦταν τὰ παρ' εκείνων γινόμενα, καὶ ἀφορισμὸν τῶν τοιοῦτόν τι πραξάν των καταψηφίζονται. ΑΡΙΣΤ. • Αφορίζεται νομομαθής έθει Ελληνικῷ • χρώμενος, καὶ θεάτροις ὑπαγόμενος, καὶ κυ- • λίων, ἢ παρὰ τὴν κοινὴν χρήσιν στολιζό · μενος. ο Ἔθεσιν εἰ χρήσεται τις Ελληνικοῖς τοὺς πολι758 ‹ ad finem ejus perveniunt, vel, ut in summa c dicam, in ejus doctrinae dimidio: si quis au- ‹ tem deinceps hoc facere ausus fuerit, segre1 getur.» BALS. Magnus Theologus Gregorius hæc scribit in funebri magni Basilii oratione, quod plurimi, iique stultissimi, ex adolescentibus qui erant Athenis, sophistico quodam furore perciti, et non secus ac ii, qui equestris cursus certaminis furioso desiderio tenentur, contra adversarios suos pugnan-. tes, urbes viasque anticipant, et recenter advenientes sophistas excipiunt et complectuntur, magna splendidaque pompa deducentes, et hospitaliter comitantes, et alia quædam ludibria sophistis familiaria facientes. Ut est ergo credibile, in hac 241 urbium regina hæc consuetudo invaserat, quando legum quoque disciplina vigebat, ut quidam his Græcis moribus uterentur, et eos, qui legum erant disciplinam aggressuri, vel qui per mediam doctrinam processerant, vel qui jam perfecti erant, cum magna quadam pompa et sumptuosis insuetis vestibus in theatrum deducerent: et ideo statuisse Patres ea quæ sunt in præsenti canone. Cylistræ autem fiebant, ut mihi videtur, inter eos qui docebant. Cum enim hic sibi discipulum vindicaret, ille vero ex altera parte resisteret, cylistræ excogitatæ fuere, idque fortuit, ut sit hodie in equoruan curriculis pro cancellis. Hæc ergo omnia prohibentes sancti Patres, et Græca opera nominantes, statuunt nihil tale fieri omnino oportere, eo quod multa offendicula turbulenta eorum gratia inter fideles nascantur, et sit id, quod eo modo fit, gentilitiæ felicitatis vel infelicitatis præmium. Eos autem, qui canonem transgrediuntur, segregationi subjici jusserunt. ZONAR. Profanas ethnicorum consuetudines nulla in re divini Patres a fidelibus usurpari patiuntur. Cum igitur ex iis aliquas juris civilis candidati adhuc retinerent, ac peregrino vestiuni ornatu, sive cum studiorum curriculum ingrederentur, sive cum eorumdem metam attigissent, induti prodirent; h:ec, et alia ejus generis omnia, quæcunque ab illis fieri consueverunt, prohibent; quique tale quidquam admiserint segregari jubet. ARIST. Qui juri discendo incumbit, more • gentili utens, et ad theatra deductus, et sese › volutans, vel præter communem consuetudinean • indutus, segregatur. › .Moribus gentilibus si quis usus sit, civiles,edoGuill. Beveregii no!æ. Τολμήσοι, ἀφοριζέσθω. inter hae ultima canonis verba et Balsamonis scholia in codice nostro Bodleiano hæc leguntur, Σημείωσαι τὴν πα ρόντα κανόνα, καὶ τὰ τῆς ἑρμηνείας αὐτοῦ, ἐξ ὧν οἶμαι κωλύεσθαι τὰ παρὰ τῶν νοταρίων γινόμενα ἐν προόδοις τῆς ἑορτῆς τῶν ἁγίων νοταρίων, καὶ τὰ ἐν ταῖς ἐπιστασίαις ταῖς γραμματικαῖς ἄνευ τῶν εὐχῶν, Nota presentem canonem, et quæ in internus rettius legit, ἱππιδρομανοῦντας. pretatione ejus scripta sunt, ex quibus, ut opinor. prohibentur quæ a notariis fiunt in processionibas festi sanctorum notariorum. et quæ in administra¯ tionibus grammaticis sine precibus fiunt. Præterquam autem, quod hæc verba se Balsamonis non esse prodant, in nullo alio codice exstant. Ιπποδρομομανοῦντας. Codex Auerbachia

atus leges, ad theatra fortasse deductus, aut cyli- τικούς νόμους ἐνδιδασκόμενος, ἐπὶ θέατρα ίσως stras dictas peragens, aut vestes præter usum ~ communem induens, segregabitur. ' CANON LXXII. ἀναγόμενος, ἢ τὰς λεγομένας κυλίστρα; ἐπιτελών ἢ στολάς τινας παρὰ τὴν κοινὴν χρῆσιν ἐνδιδυσκό μενος, ἀφορισθήσεται. ΚΑΝΩΝ ΟΒ'. • Μὴ ἐξεῖναι ὀρθόδοξον, ἄνδρα αἱρετική συν • άπτεσθαι γυναικί, μήτε μὴν αἱρετικῷ ἀνδρὶ • γυναῖκα ὀρθόδοξον ζεύγνυσθαι· ἀλλ᾽ εἰ καὶ · φανῇ τι τοιοῦτον ὑπό τινος τῶν ἁπάντων γινό · μενον, ἄχυρον τὴν γάμον ἡγεῖσθαι, καὶ τὸ ἄθεσμον διαλύεσθαι συνοικέσιον. Οὐ γὰρ χρή ε τὰ ἄμικτα μιγνύναι, οὐδὲ τῷ προβάτῳ τὸν λύ • κον συμπλέκεσθαι, καὶ τῇ τοῦ Χριστοῦ μερίδι • τὸν τῶν ἁμαρτωλῶν κλῆρον. Εἰ δὲ παραδῇ τις «τὰ παρ' ἡμῶν ὁρισθέντα, ἀφοριζέσθω. Εἰ δέ • τινες, ἔτι ἐν τῇ ἀπιστία τυγχάνοντες, καὶ οὕτω «τῇ τῶν ὀρθοδόξων εγκαταλεγέντες ποίμνῃ, · ἀλλήλοις γάμῳ νομίμῳ ἡρμόσθησαν, εἶτα ὁ μὲν «τὸ καλὸν ἐκλεξάμενος τῷ φωτὶ τῆς ἀληθείας προσέδραμεν, ὁ δὲ ὑπὸ τοῦ τῆς πλάνης • κατεσχέθη δεσμοῦ, μὴ πρὸς τὰς θείας ἀτενίσαι • ἀκτῖνας ἑλόμενος (εὐδοκεῖ δὲ τῷ πιστῷ ἡ ἄπιο • στος συνοικεῖν, ἢ τὸ ἔμπαλιν ὁ ἄπιστος τῇ • πιστῇ)· μὴ χωριζέσθωσαν, κατὰ τὸν θεῖον Από • στόλον. Ἡγίασται γὰρ ὁ ἄπιστος ἀνὴρ ἐν γυ- • ναικὶ, καὶ ἡγίασται ἡ ἄπιστος γυνὴ ἐν τῷ ἀν ο δρί, ο Non licere virum orthodoxum cum muliere bæ- • retica conjungi, neque vero orthodoxam cum • viro hæretico copulari: sed et si quid ejus- • modi a quopiam factum apparuerit, irritas • nuptias existimare, et nefarium conjugium • dissolvi. Neque enim ea quæ non sunt mi- • scenda misceri, nec ovem cum lupo, nec pec- • caloruin sortem cum Christi parte conjungi • oportet: si quis autem ea quæ a nobis decreta • sunt, transgressus fuerit, segregetur. Si autem aliqui, qui adhuc infideles sunt, et in ortho- ‹ doxorum gregem nondum relati, sunt inter se • legitimo matrimonio conjuncti; deinde hic • quidem, eo quod est honestum electo, ad lucem ‹ veritatis accurrerit: ille vero erroris vinculo detentus fuerit, nolens divinos radios fixis • oculis intueri (si infideli uxori placeat cum viro fideli habitare, vel vice versa viro infideli • cum fideli uxore) ne a se invicem separentur • juxta divinum Apostolum. Nam sanctificatus ‹ est vir infidelis per mulierem, et sanctificata ‹ est mulier infidelis per virum ". BALS. Lex civilis definit matrimonium, socieJatem et communicationem divini et humani juris. Huic ergo consequenter sancti Patres decernunt, G jure matrimonii non esse conjungendum virum fidelem mulieri infideli, vel e contra; sed et si quid ejusmodi faetum fuerit, divellendum esse matrimonium, ut quod consistere non possit. Quæ est enim, inquiunt, lupo eum agno societas, quorum est penitus contraria voluntas, sibique sunt invicem in omnibus adversi et infesti, quod sit contraria eorum vivendi ratio? Et non solum separandum esse matrimonium, sed et eum, qui tale quid ausurus est, segregandum esse. Sed si alter ex conjugibus fidem orthodoxam elegerit, non proplerea separabitur matrimonium. Magnus 242 enim apostolus Paulus in Epistola sua ad Corinth. sta- τοιούτους μὴ χωρίζεσθαι, ὅτι ἡγίασται ὁ ἄπιστος tuit, eos non esse separandos, quoniam sanctificatus est vir infidelis per fidelem mulieremt, et contra, sanctificatur infidelis mulier per virum qui credidit. Est autein spes fore ut ejusdem sint sententiæ conjuges, si alter ex ipsis fidem orthodoxam ele- • I Cor. vsi, 14. ΒΑΛΣ. Ο πολιτικός νόμος τὸν γάμον ὁρίζεται κοινωνίαν καὶ συγκλήρωσιν θείου τε καὶ ἀνθρω πίνου δικαίου. Ακολούθως οὖν τούτῳ διορίζονται οἱ ἅγιοι Πατέρες, συνάπτεσθαι κατὰ νόμον γάμου όρο θόδοξον άνδρα αἱρετικῇ γυναικὶ, ἢ τὸ ἀνάπαλιν· ἀλλ᾽ εἴ ποτε γένηταί τι τοιοῦτον, διασπᾶσθαι τὸ συνοικέσιον ὡς ἀνυπόστατον. Τίς γάρ, φησί, και νωνία ἔσται λύκῳ καὶ ἀρνίῳ ἐναντιοφρονοῦσι κατά πάντα καὶ ἐχθραίνουσι διὰ τὸ τῆς διαγωγής διάφο ρον; Καὶ οὐ μόνον διασπάσθαι τὸ συνοικέσιον, ἀλλὰ καὶ τὸν τοιοῦτόν τι τολμήσαντα ἀφορίζεσθαι. Εἰ μέντοι ἕτερος τῶν ὁμοζύγων προέληται τὴν ὀρθό δοξον πίστιν, οὐ παρὰ τοῦτο τοῦ συνοικεσίου διασπα συήσεται. Ο γὰρ μέγας ἀπόστολος Παῦλος διωρί σατο ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους Επιστολῇ αὐτοῦ τους ἀνὴρ διὰ τῆς πιστῆς γυναικὸς, καὶ ἀντιστρόφως ἁγιάζεται ἡ ἄπιστος γυνὴ διὰ τοῦ πεπιστευκότος ἀνδρός. Εστι δὲ καὶ ἐλπὶς ὁμοφρονῆσαι τοὺς ὁμος ζύγους ἐκ τοῦ προελέσθαι θάτερον ἐξ αὐτῶν τὴν ἐρθόδοξον πίστιν. Σημείωσαι οὖν τὸν παρόντα και Guill. Beveregi Μὴ ἐξεῖναι ὀρθόδοξον. Harmenopulus in epitome canonum hunc cum syn. Laod. c. 10 conjungit, et scholiastes in eos hæc observat; 'Ent τοῦ πατριάρχου Θεοδοσίου βυκινάτωρ βασιλικός βαπτισθείς, πατριαρχικό γράμματι διεζύγη τῆς γυ ναικός, μὴ πειθομένης τῷ ἀνδρὶ πολλὰ παρακαλοῦντι τὰ τῆς εὐσεβείας ελέσθαι· ὅπερ ἐστὶν ἐναντίον τῷ κανόνι τούτῳ, Sub patriarcha Theodosio buccinator quidam imperatorius baptizatus, per scripturam patriarchicam ab uxore separatus est, quæ marito nole. non obtemperabat, multum roganti, ut religionem amplecteretur: id quod huic canoni contrarium est. Harmen. epit. can. sect. 5, tit. 2. Ὁ δὲ ὑπὸ τοῦ τῆς πλάνης. Codex Amerbachianus rectius legit ή δέ, etc. ut et postea ἑλομένη, videlicet genere feminino. Nam cum de utroque conjuge hic sermo habeatur, necesse est ut altera sit femina, de viro enim ante dictum

IN CAN. LXXII CONC. IN TRULLO. νόνα, διὰ τοὺς Ιβηρας τοὺς ἀδιαφόρως τὰ οἰκεῖα gerit. Nola ergo praesentem canonem propter Ibero», θυγάτρια τους Αγαρηνοῖς ἐκγαμίζοντας. Ωσαύτως σημείωσαι καὶ τὸ ῥῆμα τοῦ κανόνος τὸ λέγον· Εὐδοκεῖ δὲ τῷ πιστῷ ἡ ἄπιστος συνοικεῖν; ἢ τὸ ἔμπαλιν ὁ ἄπιστος τῇ πιστῇ; μὴ χωριζέσθωσαν. Εἰ γὰρ αἱρετίσεται τις τούτων διαζυγῆναι, ἀπεντεῦθεν ὁ γάμος διασπασθήσεται. "Οπερ γέγονε καὶ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου κυροῦ Θεοδότου. Διεζύγη γὰρ Βασιλικός Βυκινάτωρ μετὰ τὸ βαπτι σθῆναι ἀπὸ τῆς ἀπίστου γυναικὸς αὐτοῦ μετὰ πατριαρχικοῦ ὁρισμοῦ, ὡς μὴ πειθομένης βαπτισθῆναι κατὰ τὴν τοῦ ἀνδρὸς παράκλησιν. "Ανάγνωσον καὶ τὸ ι' κερ. τοῦ α' τίτλου τοῦ παρόντος αυτάγματος, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ. ΖΩΝΑΡ. Οἱ τῆς συνόδου ταύτης ἱεροὶ καὶ θεῖοι Πατέρες περὶ τῶν ἄρτι ζευγνυμένων εἰς γάμου κοινωνίαν νομοθετοῦσιν· ὧν τὸν μὲν πιστὸν εἶναι ὑποτιθέασι, τὴν δὲ ἄπιστον ἢ τοὐναντίον καὶ ἀπαγορεύουσι τας τοιαύτας συζυγίας, καὶ γενομένας δὲ διασπᾶσθαι κελεύουσιν. Οὐ γὰρ χρή, φασί, μιγνύκαι τὰ ἄμικτα. Εἰ γὰρ ἡ τῆς ψυχῆς περὶ τὴν πίσ στιν διάθεσις εναντία τοῖς συνοικοῦσι, πῶς ἂν περὶ τὰ ἄλλα ὁμόψυχοι ἔσονται; ἢ πῶς ἐν τῷ μείζονι, τῇ πίστει λέγω, ἀσύμβατοι ὄντες καὶ ἀκοινώνητοι, συμ Καἶεν ἀλλήλοις καὶ συγκοινωνήσαιεν ἐν τοῖς λοιποῖς; Διὸ καὶ μετὰ τὴν λύσιν τοῦ ἀθέσμου τούτου γάμου καὶ ἀφορίζεσθαι βούλονται τοὺς τὸν παρόντα κανόνα παραβαίνοντας. Ταῦτα μὲν οὖν περὶ τῶν ἄρτι πρώτ τως ζευγνυμένων ἀλλήλοις εἰς γάμου και ωνίαν οἱ Πατέρες φασί, τοῦ μὲν ὀρθοδόξου τυγχάνοντος, τῆς δὲ μὴ τοιαύτης. Εἰ δὲ, ὅτε εἰς γάμον συνῆλθον ἀλ λήλοις, καὶ ἄμφω τῶν ὀρθοδόξων ἠλλωτρίωντο, εἶτα τὸ μὲν τῶν προσώπων ἐπέγνω τὴν ἀλήθειαν, καὶ προσῆλθε πίστει, τὸ δὲ ἔτι τῷ σκότει τῆς πλάνης συνέχεται, τῇ τοῦ μεγάλου Παύλου διαταγῇ ἕπεσθαι καὶ οἱ Πατέρες οὗτοι ψηφίζονται. Εἰ γὰρ θέλει, φησί, τῷ πιστῷ ἡ ἄπιστος συνοικεῖν, ἢ τοὐναντίον, μη χωριζέσθωσαν· ἡγίασται γὰρ ὁ ἄπιστος ἀνὴρ ἐν τῇ γυναικὶ, καὶ τὸ ἔμπαλιν. 'qui suas filias Agarenis indiscriminatim in matrim monio collocant. Similiter nota el verbum canonis, quod dicit: Infideli autem mulieri cum viro fideli, · cohabitare placet? vel contra, infideli viro eu:n muliere fideli? ne separentur. Si quis enim horun separari maluerit, matrimonium ex eo divelletur. Quod quidem factum est tempore sanctissimi patriarchæ domini Theodoti. Separatus est enim a sua infideli uxore Basilicus Buccinator, postquam baptizatus fuerat, cum decreto patriarchali: utpote quæ a viri suasione induci non posset ut baptizaretur. Lege et decimum caput primi tituli præsentis operis, el quæ in eo sunt. ZONAR. De iis qui inter se non ita pridem matrimonii fœdere juncti sunt, si eorum alterum fidelem esse, alterum a ſide abhorrere contigerit, canonem hunc sacri et divini Patres promulgaverunt; eoque societatem ejusmodi damnant, et postquam etiani contracta fuerit, rescindi jabent. Non enim ea, inquiunt, miscenda sunt, quæ natirram, ut inter se misceri possint, non habent. Nam qui simul ita vivunt, ut eorum animi, in iis quæ ad fidem pertinent, contrario modo affecti sint, quo pacto eos in aliis rebus convenire posse quispiam arbitretur? quorumque sensus, in iis que sunt fidei, quorum prima est atque præcipua ratio, minime congruunt, quo pacto inter se æquis animis in' reliqua vitæ societate communicabunt! Quariobrem et nuptiarum foedus male contractum rescindi, et eos insuper, qui canonem hunc violaverint, segregari volunt. Atque hæc quidem de ma trimonio nuper inito, quo hæreticam sibi mulierent vir orthodoxus copularit, aut contra, Patres salxere. Quod si quo tempore uterque ab orthodoxis dissidebat, mutuam inter se conjugii societatem contraxere, decursu vero temporis, altera persona adhuc errorum tenebris involuta, altera agnita veritate fidem amplexa est, tunc quidem divini Patres magni Pauli præceptis standum esse decernunt. Si enim, ait, cum fideli vitæ societatem infidelis retinere velit, aut contra, ne segregentur. Sanctificatus est enim vir infidelis par mulierem ', et e contra. ΑΡΙΣΤ. «Ακυρος ὁ μετὰ τῶν αἱρετικῶν γάμος. • Οἱ δὲ προλαβόντες, εἰ ἐθέλοιεν, μένοιεν.» Οὐκ ἐξέσται ὀρθοδόξῳ αἱρετικῇ συνάπτεσθαι γυναικὶ ἢ τὸ ἀνάπαλιν. Εἰ δέ τινες, ἄπιστοι ὄντες, νομίμῳ γάμῳ ἡρμόσθησαν, εἶτα ὁ μὲν προσῆλθε τῇ πίστει, ἡ δὲ ἔτι ὑπὸ τῆς πλάνης κατέχεται· καὶ εὐδοκεῖ ὁ πιστὸς συνοικεῖν τῇ ἀπίστῳ, ἢ τὸ ἀνά παλιν. μὴ χωριζέσθωσαν, κατὰ τὸν θεῖον ἀπόστολον Παῦλον. ΚΑΝΩΝ ΟΓ. • Τοῦ ζωοποιοῦ σταυροῦ δείξαντος ἡμῖν τὸ σωτή · ριον, πᾶσαν σπουδὴν ἡμᾶς τιθέναι χρὴ τοῦ • τιμὴν τὴν ἀξίαν ἀποδιδόναι τῷ δι᾿ οὗ σε • σώσμεθα τοῦ παλαιοῦ παραπτώματος. Οθεν 1 1 Cor. vil, 14. ' ARIST. «Irritum est matrimonium cum hæreticis ‹ contractum. Qui vero antea contraxerant, si • velint, maneant. Non licet viro orthodoxo cum muliere hæretica, conjungi, aut e contrario. Si quis autem, cum sint infideles, legitimo matrimonio cunjuncti sunt, postea autem vir quidem ad fidem accedit, mulier vero in errore detinetur; et fideli placet cum infideli cohabitare, aut vice versa: ne separentur, juxta divinum apostolum Paul!um. CANON LXXIII. Cum crux nobis vivifica salutare ostenderit, nos c omnem diligentiam adhibere oportet, ut ei, ‹ per quem ah antiquo lapsu salvati sumus, eum ‹ quem par est honorein habeamus. Quamobrem

‹ et mente, el sermone, et sensu adorationem ei • tribuentes, crucis figuras, quæ a nonnullis in solo ac pavimento fiunt, omnino deleri jubemus, ne incedentium conculcatione victoriæ • nobis tropheum injuria aliciatur. Eos itaque, • qui deinceps crucis signum in solo construunt, • segregari decernimus. › • καὶ νῷ, καὶ λόγῳ, καὶ αἰσθήσει την προσκύνησιν • αὐτῷ ἀπονέμοντες, τοὺς ἐν τῷ ἐδάφει τοῦ σταυ • μοῦ τύπους ὑπό τινων κατασκευαζομένους Εξ- • αφανίζεσθαι παντοίως προστάσσομεν, ὡς ἂν · μὴ τῇ τῶν βαδιζόντων καταπατήσει τὸ τῆς νέα • κης ἡμῖν τρόπαιον εξυβρίζοιτο. Τοὺς οὖν ἀπὸ • τοῦ νῦν τοῦ σταυροῦ τύπου ἐπὶ ἐδάφους κατα- • σκευάζοντας ορίζομεν ἀφορίζεσθαι. ΒΑΛΣ. Τινὲς ἐν ἐδάφεσιν ἐκκλησιῶν ἢ καὶ ἄλλων τόπων σταυρικά σημεῖα ἀπὸ λίθου ἢ ἀπὸ ἑτέρου τινός είδους ἐχάραττον. Τοῦτο οὖν κωλύων ὁ κανών φησιν ὅτι ἡ σωτηρία τῶν ἀνθρώπων διὰ τοῦ ζωοποιοῦ σταυροῦ γέγονε. Καὶ χρὴ ἡμᾶς τὴν ἀνάλογον τιμὴν καὶ προσκύνησιν αὐτῷ ἀπονέμειν νῷ, καὶ λόγῳ καὶ αἰσθήσει· ἤτοι νῷ μὲν διὰ εὐχαριστίας σιωπηρές· BALS. Nonnulli in ecclesiarum vel aliorum etiam locorum pavimentis crucis signa in lapide, vel aliqua alia specie, imprimebant. lloc ergo prohibens canon, dicit, quod salus hominum per crucein vivificam 243 facta est, et oportet nos ei couvenientem et proportione respondentem honorem adlorationemque tribuere, mente, sermone et sensu: mente scilicet, per tacitam gratiarum actionem; λόγῳ δὲ διὰ τῆς πρὸς πάντας ὁμολογίας του γεγονός sermone, per boni quod in nos factum est apud omnes confessionem; et sensu, quando eain actu videntes salutamus. Unde etiam omnes qui ubivis inveniuntur, crucis typos in pavimento deleri et tolli jubet, ne ab incedentibus conculcetur nostrum adversus diabolum trophæum: eos autem, qui aggressi fuerint crucis figuram in solo construere, jubet segregationi subjici. Dicit autem et 5 cap. primi tituli primi libri, Nec monachus nec ulins alins in publico loco, vel in quo spectaculum peragitur, crucem imponat, vel sanctorum reliquias. Et cap. 6: Nemo in solo, vel molari lapide, vel marmore pavimenti, crucem insculpat vel pingat: sed auferat, eo qui id transgreditur gravissimum subeunte supplicium. Et cap. 58 primi tit. ut lib. imperat præcise dicens: Sed et pretiosas cruces, cum quibus in supplicationibus egrediuntur, non alibi quam in sanctis locis reponi. flæc cum et ca. non et leges statuant, crucem quidem in pavimento non audet quis ex aliqua materia construere: sanctæ autem imagines et eruces in publicis viis a volente eriguntur. Et nos quidem, propter puram erga Deum et ejus sanctos fidem, sancta ejusmodi ubicunque erecta adoramus et salutamus. Leges autem, ut est consentaneum, propter infidelium, eorumque qui sine ulla honesta consideratione indiscriminatim vivunt, improbitates, læc scripserunt. Existimo ergo, quod illi segregationi subjiciuntur, qui sunt simpliciores, et propter pietatem in solo pretiosam crucem fabricantur. Qui enim mala animi affectione hoc agunt, ut salutaris crucis figura, eo quod conculcetur, contumelia afficiatur, ut impii punientur. ZONAR. Domino nostro Deo ac servatore Jesu Christo cruci affixo, nos salutem adepti, atque ab antiqua peccati tyrannide liberati sumus. Crucem igitur, quippe quæ salutis nostræ causam præbuit, mente, sermone et sensu colendam a nobis esse sancti Patres aflirmant. Ac mente quidem illam veneramur, cum tacita meditatione, quam ingentia bona per illam ad nos devenerint recolentes, tantæ Dei in nos benedicemiæ maguitudinem obstupescimus; sermone, cum eadem illa sermonibus usure τοῦ ἀγαθοῦ πρὸς ἡμᾶς· καὶ αἰσθήσει, ὅταν καὶ πραγματικῶς τοῦτον ὁρῶντες κατασπαζώμεθα. "0θεν καὶ τοὺς ὁπουδήποτε ευρισκομένους τύπους του σταυροῦ ἐν ἐδάφει διωρίσατο ἀφανισθῆναι, ὡς ἂν μὴ καταπατῆται ὑπὸ τῶν βαδιζόντων τὸ κατὰ τοῦ διαβόλου τρόπαιον ἡμῶν· τοὺς δὲ ἐπιχειρήσοντας σταυροῦ τύπον ἐν ἐδάφει κατασκευάσαι ἀφορισμό καθυποβάλλεσθαι. Φησὶ δὲ καὶ τὸ ε' κεφ. τοῦ α' τίτλου τοῦ α' βιβλίου. Μήτε μοναχός μήτε ἕτερος τις ἐν δημοσίῳ τόπῳ, ἢ ἐν ᾧ θέα ἐπιτελεῖται, σταυρὸν ἐπιβαλλέτω ἢ λείψανα ἁγίων· καὶ κεφ. ς'· Μηδείς ἐν ἐδάφει ἢ μυλίτῃ λίθῳ ἢ ἐν μαρμάρῳ εδαφικῷ εγγλυφέτω ή γραφέτω σταυρόν· ἀλλὰ περιαιρεί. σθω, τὴν βαρυτάτην τοῦ παραβαίνοντος υφιστα μένου ποινήν· καὶ κεφ. νη' τοῦ α' τίτλου του γι βιβλίου λέγον ἐν μέρει· Ἀλλὰ καὶ τοὺς τιμίους σταυρούς, μεθ' ὧν ἐν ταῖς λιταῖς ἐξέρχονται, μὴ ἀλλαχόσε πλὴν εἰ μὴ ἐν εὐαγέσι τόποις ἀποτίθεσθα:. Ταῦτα τοῦ κανόνος καὶ τῶν νόμων διοριζομένων, σταυρὸν μὲν ἐδάφει οὐ τολμᾷ τις κατασκευάσαι ἀπό τινος ὕλης. "Αγιαι δὲ εἰκόνες καὶ σταυρο! ἐν δημοσίοις ὁδοῖς παρὰ τοῦ θέλοντος ἀναστηλοῦνται. Καὶ ἡμεῖς μὲν διὰ τὴν πρὸς τὸν Θεὸν καὶ τοὺς ἁγίους αὐτοῦ καθαρὰν πίστιν τὰ ὁπουδήποτε ἀναστηλούμενα τοιαῦτα ἅγια προσκυνοῦμεν καὶ κατασπαζόμεθα· οἱ δὲ νόμοι, ὡς ἔοικε, διὰ τὰς τῶν ἀπί στων καὶ τῶν ἀδιαφόρως ζώντων κακίας τὰ βηθέντα γεγράφασιν. Οἴομαι δὲ ὅτι ἐκεῖνοι καθυποβάλλονται ἀφορισμῷ, οἱ ἁπλούστεροι, καὶ δι᾿ εὐλάβειαν δῆθεν κατασκευάζοντες ἐν τῷ ἐδάφει τίμιον σταυρόν· οι γὰρ κακῇ διαθέσει τοιοῦτόν τι ποιοῦντες χάριν του τὸν σωτηριώδη τύπον τοῦ σταυροῦ διὰ τοῦ κατα πατεῖσθαι περιυβρίζεσθαι ὡς ἀσεβεῖς κολασθήσονται. η ΖΩΝΑΡ. Τοῦ Κυρίου ἡμῶν καὶ Θεοῦ καὶ Σωτή ρος Χριστοῦ ἐν τῷ σταυρῷ κρεμασθέντος ἡμεῖς σε σώσμεθα, καὶ τῆς ἀρχαίας δουλείας τῆς ἁμαρτίας ήλευθερώμεθα. Τούτῳ τοίνυν τῷ τῆς νίκης ἡμῖν αἰτίῳ τὴν τιμὴν ἀπονέμειν χρῆναι φασὶν οἱ ιεροί Πατέρες καὶ νῷ, καὶ λόγῳ, καὶ αἰσθήσει. Νῷ μὲν οὖν ἀποδιδόαμεν, ὅτε καθ' ἑαυτοὺς ἐνθυμούμενοι καὶ λογιζόμενοι ὅσων ἀγαθῶν ἐτύχομεν δι' αὐτοῦ, ἐκε πληττόμεθα τὴν εἰς ἡμᾶς εὐεργεσίαν τοῦ Θεοῦ· λόγῳ δὲ, ὅτε καὶ πρὸς ἑτέρους ταῦτα λέγοντα:

IN CAN. LXXIV CONC. IN TRULI.O. 766° · χάριτας ὁμολογοῦμεν τῷ σώσαντι ἡμᾶς· αἰσθήσει pantes, quantum proinde nostro Salvatori debeaδὲ, ὅτε αὐτὸν ὁρῶντες τιμῶμεν καὶ κατασπαζόμεθα. Ἐπεὶ δέ τινες, ὡς τάχα πλείονα τιμήν νέμοντες τῷ σταυρῷ, πανταχοῦ ἐτύπουν αὐτὸν, πρὸς δὲ τοῖς ἄλλοις καὶ ἐν ἐδάφεσι· τοῦτο ὁ παρὼν ἀπαγορεύει · κανών, κελεύων μὴ ἐδάφει τυποῦσθαι σταυρὸν, καὶ οὕτω τὸ τῆς νίκης ἡμέτερον τρόπαιον ἀτιμᾶσθαι καταπατούμενο». Τοὺς δὲ τοῦτο τολμῶντας υπάγει ἀφορισμῷ. ΑΡΙΣΤ. «῾Ο ἐν ἐδάφει σταυρὸς ἀφανίζεται.» Πᾶσαν σπουδὴν χρὴ τιθέναι ἡμᾶς τὴν ἀξίαν ἀποδιδόναι τιμὴν τῷ ζωοποιῷ σταυρῷ, δι' οὗ τοῦ πάλαι σεσώσμεθα παραπτώματος· καὶ ἐὰν ἐν τῷ ἐδάφει ὁ τοῦ σταυροῦ τύπος κατεσκευάσθη ὑπό τινος, ἀπα λειφέσθω, ἵνα μὴ τῇ τῶν βαδιζόντων καταπατήσει τὸ τῆς νίκης ἡμῶν ἐφυβρίζηται τρόπαιον. • Οτι οὐ δεῖ ἐν τοῖς Κυριακοῖς ἢ ἐν ταῖς ἐκκλη · σίαις τὰς λεγομένας ἀγάπης ποιεῖν, καὶ • ἔνδον ἐν τῷ οἴκῳ ἐσθίειν, καὶ ἀκούδιτα στρων- • νύειν. Οἱ δὲ τοῦτο ποιεῖν τολμῶντες ἢ παυσά- • σθωσαν ἢ ἀφοριζέσθωσαν.» ΒΑΛΣ. Ὁ μέγας Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους Επιστολῇ αὐτοῦ μέμφεται τοὺς ἐν ἐκκλησίαις συμ ποσιάζοντας, λέγων· Μὴ γὰρ οἰκίας οὐκ ἔχετε εἰς τὸ ἐσθίειν καὶ πίνειν; "Η τῆς ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ καταφρονεῖτε, καὶ καταισχύνετε τοὺς μὴ ἔχοντας; Ἐπεὶ οὖν πᾶς τόπος τῷ Κυρίῳ ἀνατεθειμένος Κυ ριακός λέγεται, κἂν μὴ ἐκκλησία ἐστὶν, ἀλλὰ πρόναος τυχὸν ἢ ἑτερόν τι ἱερὸν, διορίζεται ὁ κανὼν μὴ συμποσιάζειν τινὰς ἐν ἐκκλησίαις ἢ ἐν τοιούτοις τόποις (τοῦτο γὰρ ἀγάπην καλεῖ, ἢ ὡς συστατικὸν ἀγάπης, ἢ δι' ἀγάπην γινόμενον)· ἀλλὰ μηδὲ ἔνδον τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ ἐσθίειν καὶ ἀκουδίτα στρωννύειν. Τοὺς δὲ τοιοῦτόν τι ποιοῦντας, καὶ μετὰ παραγ γελίαν μὴ διορθουμένους ἀφορισμῷ καθυποβάλλε σθαι. Καὶ ἀγάπη μὲν καλεῖται ἡ ἀδελφοσύνη καὶ τὰ διὰ ταύτης συμπόσια· ἅτινα ἐκολύθησαν ὡς παρα αίτια σκανδάλων καὶ ὕβρεων, ἔστιν ὅτε καὶ συνωμο στῶν καὶ φατριῶν. Ἀκούβιτον δὲ λέγεται πᾶν ἐπίσ Βετον στρωμνῆς κατασκεύασμα εἰς ὕψος ἡρμένον καὶ μαλακόν. Ακούμβω γὰρ παρὰ Λατίνοις, τὸ ἀναπίπτω. Τινὲς γοῦν, ὡς ἔοικεν, ὑποστελλόμενοι κλινίδια ἐν τῷ μεσονάῳ εἰσάγειν, ἢ καὶ διὰ θρύψιν πλείονα ἐποίουν ἢ ἀλλοτρόπως εἰς ἀνάπαυσιν αὐτῶν στρωμνὰς τοιαύτας· ὅπερ καὶ ἐκωλύθη. Ἐπεχείρησαν δέ τινες εἰπεῖν τὸ αὐτὸ εἶναι Κυριακὸν τόπον καὶ ἐκκλησίαν· καὶ ἡρμήνευσαν τὸ Η συμπλεκτικών καὶ οὐ διαζευκτικόν. Ἐμοὶ δὲ οὐκ ἔδοξε. Μετὰ γὰρ τὸ εἰπεῖν μὴ γίνεσθαι ἀγάπας ἐν Κυριακοῖς ἢ ἐν ἐκκλησίαις κωλύει τὴ ἐσθίειν καὶ ἀκούσιτα στρων· νύειν εἰς μόνους τοὺς οἴκους, ήγουν τὰς ἐκκλησίας. • j Cor. Χ1, mus, apud alios profitemur. Sensu vero, cum eam aspicientes veneramur atque salutamus. Quoniam igitur nonnulli, studio forte amplius honestande crucis, eam cum aliis locis tumin pavimento quoque edorinalant: id fieri praesens canou, ac ex eo nostræ victoriæ trophæum per contumeliam conculcandum proponi, vetat. Qui vero ausi fuerint, segregationi obnoxios esse decernit. ARIST. «Crux in pavimento, tollitur.» Omnem adhibere debemus diligentiam, ut dignum vivificæ cruci tribuamus honorem, per quam ab antiquo lapsu servantur: et si a quopiam in pavimento crucis figura ponitur, deleatur; ne incedentium conculcatione victoriae nostræ trophæum injuria afficiatur. CANON LXXIV. ● Quod non oportet in Dominicis locis vel ecclesiis ‹ agapas, út vocant, facere, et intus in æde co- ‹ medere, et accubitus steruere. Qui antem hoď ausi fuerint, vel cessent vel segregentur. › BALS. Magnus Paulus in Epistola sua ad Corinthios eos reprehendit, qui in ecclesia convivantur, dicens: Annon habetis domos ad edendum vel bibendum? An Dei ecclesiam contemnitis, et eos qui non habent pudore aflicitis of 244 Quoniam ergo omnis locus Domino consecratus Dourinicus dicitur, etiamsi non est ecclesia, sed templi vestibulum aut aliud sacrum, statuit canon, ne aliqui in ecclesia conviventur, vel in ejusmodi locis (hoc enim vocat ἀγάπην, id est dilectionem, vel quod sit dilectionis efficiens eamque constituens, vel quod fiat propter dilectionem): sed neque intra domum Dei comedant, et accubitus sternant. Eos autem qui tale quid faciunt, et post denuntiationem non abstinent, segregationi subjici. Et vocatur quidem Agape, fraternitas, et quæ propter eam ineuntur convivia. Quæ quidem sunt prohibita, ut quæ offendiculorum et contumeliarum, et nonnunquam etiam conjurationum et sodalitatum causæ essent. Accubitus autem dicitur omnis imposita strati strues, quæ in altitudinem erecta apud Latinos idem est, quod ἀναπίπτω. Nonnulli ergo, ut videtur, lectulos in medium templi submittentes, hujusmodi toros seu strata, vel ad majores delicias, vel alioqui ad suam quietem faciebant: quod est etiam prohibitum. Nonnulli autem dicere conati sunt, idem esse locum Dominicum et ecclesiam: et interpretati sunt illud, Vel, ut conjunctivum, et non disjunctivum. Mihi autem non ita visum est. Postquam enim dixisset non faciendas agapas in Guill. Beveregii nota. Καὶ ἀκούσιτα στρωννύειν Scholiastes Iro menopuli, 'Ακούσιτα στρωμνας μεγάλας λέγει, κατὰ Λατίνους. Accubita vocat insiratus sive loralia magna, juxta Latinos, Harmen. epit. can. sect. 5, tit. 2 Vide Balsamonis de hac voce scholia, quæ etiam Joannes Citri episcopus loco paulo ante citato ver• batim exscripsit.

Dominicis vel in ecclesiis, prohibet comedere et "Ωστε διαφορά ἐστιν ἐκκλησιῶν καὶ προνάων καὶ ἄλλων Κυριακῶν τόπων. accubitus sternere in solis ædibus sive ecclesiis. Quamobrem est differentia inter ecclesias et promaos et alios locos Dominicos. ΖΩΝΑΡ. Αρχαῖον ἔθος ἦν τὸ μετὰ τὴν κοινωνίαν τῶν θείων μυστηρίων συσσίτια γίνεσθαι καὶ συμπ πόσια τῶν πλουσίων χορηγούντων τὰ βρώματα, προσκαλουμένων δὲ καὶ τοὺς πενεστέρους. Οὗ καὶ ὁ μέγας Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους Επιστολῇ μέσ μνηται, μεμφόμενος αὐτοῖς, ὅτι ἰδίᾳ ἤσθιον μὴ ἀναμένοντες καὶ τοὺς ἄλλους, καὶ ἐπάγων· Εκαστος τὸ ἴδιον δεῖπνον προσλαμβάνει ἐν τῷ φαγεῖν, καὶ ὃς μὲν πεινᾷ, ὃς δὲ μεθύει. Μὴ γὰρ οἰκίας οὐκ ἔχετε εἰς τὸ ἐσθίειν καὶ πίνειν, ἢ τῆς ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ καταφρονεῖτε, καὶ καταισχύνετε τοὺς μὴ ἔχοντας; Τοῦτο οὖν τὸ τῶν συμποσίων ἔθος, δ καὶ ἀγάπην εκάλεσεν ὁ κανών, διὰ τὸ ἐξ ἀγάπης γίνεσθαι, ἢ ὡς ἀγάπης συστατικών (τὸ γὰρ συνεσθίειν εἰς ἀγάπην τὴν πρὸς ἀλλήλους ἄγει τοὺς συνεσθίον τας) ἐν ἐκκλησίαις ὕστερον γινόμενον ἔνδον τῶν θείων ναῶν ἢ τῶν προτεμενισμάτων ἐσθιόντων τῶν συνερχομένων εἰς τὸ φαγεῖν αἰτιᾶται ὁ κανὼν οὗτος, καὶ κελεύει μὴ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις ταῦτα ποιεῖν, καὶ ἐντὸς τῶν θείων οίκων ἐσθίειν, ἀλλ᾽ ἔξω που μηδὲ ἀκούβιτα στρωννύειν. Ἡ δὲ λέξις τῶν ἀκοιβίτων τῶν Λατίνων ἐστίν. Ακούμβω γὰρ παρὰ Ῥων μαίοις τὸ ἀναπίπτω. Σημαίνει δὲ στρωμνὰς ἡρμένας εἰς ὕψος καὶ μαλακάς. Αὗται δὲ τρυφῆς καὶ βλακείας εἰσί. Πολλαχοῦ δὲ τὸ τοῦ Κυριακοῦ ὄνομα εὕρηται ἐν τοῖς κανόσιν ἐπὶ τῆς ἐκκλησίας λαμβανόμενον. Μόνος δ᾽ ὁ κανὼν οὗτος διαστέλλει τάχα τὴν ἐκκλησίαν καὶ τὸ Κυριακόν. Οἶμαι δὲ τὸ ῾Η ἐν ταῦθα μὴ διαζευκτικῶς κεῖσθαι, ἀλλ' ὡς ἔφερμη· νευτικὸν, καὶ ἀντὶ τοῦ Ητοι. Εὑρίσκομεν γὰρ καὶ ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ τὸ Καὶ μὴ ὡς σύνδεσμον συμπλεκτι και παραλαμβανόμενον, ἀλλ' ὡς αἰτιολογικὸν, καὶ ἀντὶ τοῦ Γὰρ δεχόμενον· ὡς ὅταν λέγῃ· Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη· αἰτίαν τοῦ δοξάζεσθαὶ τὸν Θεὸν τιθείσης τῆς Γραφῆς, ὅτι ἐπὶ γῆς εἰρήνη, τοῦ Καὶ ἀντὶ τοῦ Γὰρ τεθέντος. Καὶ ὁ Δαβιδ δέ φησι· Δὸς ἡμῖν βοήθειαν ἐκ θλίψεως, καὶ ματαία σωτηρία ανθρώπου· Σύ, λέγων, βοήθει· ἡ γὰρ ἀνθρωπίνη σωτηρία ματαία καὶ ἀνωρες λής. Καὶ ἐν ταῖς νομικαῖς δὲ βίβλοις εἴρηται πολZONAR. Moris antiqui fuit divinorum mysteriorum communione peracta convivia, cibariis ditiorum liberalitate collatis, ac per eos tenuioribus quoque ad mensæ societatem admissis, celebrare; cujus etiam magnus Paulus Epistola ad Corinthios meminit, eosque, quod privatim aliis non exspectatis epularentur, objurgat. Unusquisque, inquit, suam cœram præoccupat in edendo; et alius quidem esurit, alius autem ebrius est. Numquid enim domos non habetis, ut manducetis et bibatis? aut ecclesiam Dei contemnitis, et confunditis eos qui non habent *? Hanc igitur epulandi consuetudinem, quam etiam agapen sive charitatem nuncupavit, quasi a charitate profectam, vel quia charitatis efficiens sit (nam illa mensæ communio quamdam inter cos, qui una cibum capiunt, procreat charitatem) in ecclesiis renovatam, convenientibus intra sacrà templa vestibulave ad vescendum convivis, hic canon improbat, neque in ecclesiis, aut intra sacrarum domorum septa, sed alicubi extra epulari jubet accubitus etiam sterni vetat. Est autem accubitus Latina vox: Idem enim Latinis accumbo, quod ἀναπίπτω. Strata vero altius excitata mollioraque, quæ deliciarum inertiæque sunt, significat. Dominici porro nomen pro ecclesia passim canones usurpasse reperias. Iic autem canon solus inter ecclesiam atque Dominicum forte discriminis auquid statuit. Particulam vero, Aut, non habere hoc loco disjungendi vim, sed explicationis gratia, pro, Sive, positam esse arbitror. Siquidem in sacris quoque Libris particulam, Et, non copulative, seul causaliter pro voce, Enim, invenimus usurpatam. Ut in iis verbis, Gloria in excelsis Deo, et in terra pax causam divinæ gloriæ concelebrandæ Scriptura explicat, pacem terris conciliatam; ut pro voce, Enim, particula, Et, sit recipienda. David quoque, Da nobis auxilium, ait, de tribulatione, et vana salus hominis "t. Tu, inquit, auxiliare, hominum enin adjumenta ad salutem inania atque irrita sunt 19 Libri quoque, quibus legum sanctiones continentur, disjunctivam conjunctionem pro copulativa λάκις ὁ διαζευκτικὸς σύνδεσμος ἀντὶ συμπλεκτικού 'non raro adhibent. Sic libro quadragesimo quarto, titulo tertio, Si quis scripserit, Ilic vel ille meus lieres esto, aut func vel illum manumittam; illud, Vel, conjunctive pro, El, accipi voluere. Et ejusdem libri titulo decimo quinto: Si legavero uxori meæ ornamenta, vel quæcunque ejus gratia comparavi, ad eam omnia lege perveniunt: 245 conjunctione, Vel, pro, Et, intellecta. Et secundo titulo secundi libri, qui de verborum signilicatione inscribitur, capite quinquagesimo tertio: Conjunctivæ particulæ quandoque, inquit, pro disjunctivis, ac vicissim hæ pro illis usurpantur. Eodem * 1 Cor. x1, 21, 22. 10 Luc. 1, 14. " Psal. L.Χ, παραλαμβανόμενος. Φησὶ γὰρ βιβλίον με τίτλος γ΄. Εάν τις γράψῃ, Ο δεῖνα ἢ ὁ δεῖνα ἔστω μου κληρονόμος, ἢ τόνδε ἢ τόνδε ἐλευθερῶ, ἔδοξε τὸ Η ή ἀντὶ τοῦ Καὶ δεχθῆναι συμπλεκτικοῦ. Καὶ τίτλος ιε' τοῦ αὐτοῦ βιβλίου φησίν· Ἐὰν ληγατεύσω τῇ γυναικί μου κόσμια, ἢ ὅσα χάριν αὐτῆς ηὐτρέπικα, πάντα λαμβάνει· τοῦ "Η συνδέσμου, ἀντὶ τοῦ Καὶ παραλαμβανομένου. Καὶ ὁ δεύτερο; δὲ τίτλος τοῦ δευτέρου βιβλίου, ὅς περὶ ῥημάτων ἐπιγέγραπται σημασίας, ἐν κεφαλαίῳ ιγ' φησίν· Ο συμπλεκτι χὺς καὶ ὁ διαζευκτικός ἔσθ' ὅτε ἀντὶ ἀλλήλων. παραλαμβάνονται. Οὕτως εοίκασι καὶ οἱ τῆς συν 1 Psal. xxxv, 7.

IN CAN. LXXV CONC. IN TRULLO. σόου ταύτης Πατέρες τῷ Η ἐνταῦθα ἀντὶ τοῦ Ιτοι modo igitur ab hujus quoque synodi Patribus pare χρήσασθαι. ticulam, Vel, pro, Sive, adhibitam fuisse existimarim. ΑΡΙΣΤ. «Αγάπαι ἐν τοῖς Κυριακοῖς ἢ ἐν ταῖς ἐκκλη • σίαις οὐ τελοῦνται, οὐδὲ ἀκούσιτα στρώννυνται· • ἀλλ᾽ οἱ μὴ παυόμενοι ἀφορίζονται. Οὐ δεῖν τὸν τοῦ Θεοῦ οἶκον κοινὸν ἡγεῖσθαι οἶκον, καὶ ἐν αὐτῷ τὰς λεγομένας ἀγάπας τελεῖσθαι, καὶ ἔνδον ἐσθίειν, ἢ στρωννύειν ἀκούσιτα. Τὸν δὲ τοῦτο ποιεῖν τολμώντα, εἰ μὴ παύοιτο, ἀφορίζεσθαι. ΚΑΝΩΝ ΟΕ • Τοὺς ἐπὶ τὸ ψάλλειν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις παραγινο- • μένους βουλόμεθα, μήτε βοαῖς ἀτάκτοις κεχρῆ • σθαι καὶ τὴν φύσιν πρὸς κραυγὴν ἐκβιάζεσθαι, • μήτε τι ἐπιλέγειν τῶν μὴ τῇ ἐκκλησίᾳ ἀρμο- • δίων τε καὶ οἰκείων· ἀλλὰ μετὰ πολλῆς προσ- • οχῆς καὶ κατανύξεως τὰς ψαλμῳδίας προσάγειν • τῷ τῶν κρυπτῶν ἐφόρῳ Θεῷ. Εὐλαβεῖς γὰρ • ἔσεσθαι τοὺς υἱοὺς Ἰσαρὴλ τὸ ἱερὸν ἐδίδαξε λό- • γιον» ARIST. «Agapæ in ecclesiis non sunt peragendæ, nec accubitus sternendi: quinetiam qui non ‹ desistunt, segregantur. Non oportet Dei domum communem domum existimare, et in ea agapas dictas peragere, et intus comedere, aut accubitus sternere: is autem, qui hoc ausus est facere, et non cessat, segregelur. CANON LXXV. Eos, qui in ecclesiis ad psallendum accedunt, ‹ volumus, nec inordinatis vociferationibus uti • et naturam ad clamorem urgere, nec aliquid ‹ eorum, quæ ecclesiæ non conveniunt et apta ‹ non sunt, asciscere: sed cum magna allentione et compunctione psalmodiąs Deo, qui ‹ est occultorum inspector, offerre. Pios enim ‹fore filios Israel sacrum docuit oraculum. › BALS. Dei ecclesiæ dicuntur domus orationis; unde etiam qui orant, cum lacrymis Deum orare debent et cum humilitate, non autem cum inordi pato et impudente habitu. Staluerunt ergo Patres non esse sacra canenda cantica et psalmodias inordinatis et intentis vociferationibus, et naturæ vim afferentibus; nec etiam quibusdam flexis modulatisque vocibus, occlesiasticas constitutioni et consequentiæ non convenientibus, cujusmodi sunt modi scenici et supervacanea vocis varietates: sed cum multa compunctione et moribus piis et sanctis Deo preces offerre, qui novit cordium nostrorum occulta. Hæc autem jusserunt consequenter dicto evangelico, quod statuit: Non oportere nos, sicut et ethnici, cum loquacitate et clamore precari, tanquam per multiloquium nostrum nos exaudiendos arbitremur, sed in occulto, Deo hymnum offerre: facere autem petitiones similiter, ut Pater noster cœlestis, qui videt in abscondito, nobis reddat in aperto 13. Quoniam autem, inquiunt, lex quoque Mosaica dixit in Levitico, pios filios Israel futuros, nos quoque, qui hujus legis complementum accepimus, magis pii esse debenus, ΒΑΛΣ. Αἱ τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίαι οἶκοι προσευχῶν λέγονται· ὅθεν καὶ οἱ προσευχόμενοι παρακαλεῖν τὸν Θεὸν ὀφείλουσι μετὰ δακρύων καὶ ταπεινώσεως, οὐ μὴν μετὰ ἀτάκτου καὶ ἀναιδοῦς σχήματος. Διωρίσαντο οὖν οἱ Πατέρες, μὴ γίνεσθαι τὰ ἱερὰ ψαλμῳδήματα διὰ βοῶν ἀτάκτων καὶ ἐπιτεταμένων καὶ τὴν φύσιν παραβιαζομένων· μήτε τὴν διά τινων καλλιφωνιῶν ἀνοικείων τῇ ἐκκλησιαστική καταστάσει καὶ ἀκολουθία, οἷά εἰσι τὰ θυμελικὰ μέλη, καὶ αἱ περιτταὶ ποικιλίαι τῶν φωνῶν· ἀλλὰ μετὰ πολλῆς κατανύξεως καὶ θεαρέστου τρόπου προσάγειν τῷ Θεῷ τὰς εὐχὰς, τῷ εἰδότι τὰ κρυπτὰ τῶν καρδιῶν ἡμῶν. Ταῦτα δὲ παρεκελεύσαντο ἀκολούθως τῷ εὐαγγελικῷ ῥητῷ, τῷ διοριζομένῳ μὴ κατὰ ἐθν:- κοὺς εὔχεσθαι ἡμᾶς μετὰ βαττολογίας καὶ κραυγῆς, ὡς οἰομένους εἰσακουσθῆναι διὰ τὴν πολυλογίαν ἡμῶν, ἀλλ' ἐν τῷ κρυπτῷ προσάγειν τὸν ὕμνον τῷ Θεῷ· ποιεῖν δὲ καὶ τὰς αἰτήσεις ὁμοίως, ἵνα καὶ ὁ Πατὴρ ἡμῶν ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ, ἀποδώσῃ ἡμῖν ἐν τῷ φανερῷ. Ἐπεὶ δὲ, φασί, καὶ ὁ Μωσαϊκὸς νόμος εἶπεν ἐν τῷ Λευϊτικῷ· Εὐλαβεῖς ποιεῖτε τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ, μᾶλλον ἡμεῖς, οἱ τοῦ νόμου τούτου δεξάμενοι τὸ πλήρωμα, ὀφείλομεν εὐλαβέστεροι εἶναι, καὶ κατὰ τὰ νενομισμένα πολιτεύεσθαι. Ἐπεὶ et prout constitutum est, nos gerere s. Quoniamn δὲ παρὰ διαφόροις ἁγιωτάτοις πατριάρχαις ἐλαλήθη μὴ μόνον ἐν ταῖς ἑορταῖς γίνεσθαι τοιαῦτα παρὰ τῶν ψαλτῶν, ἀλλὰ καὶ ἐν παννυχίσι καὶ μνημοσύνοις τεθνεώτων· γεγόνασι διάφορα σημειώματα συνοδικά ἀφορισμῷ καθυποβάλλοντα τους τοιαῦτα ποιοῦντας, καὶ μὴ διὰ ψαλμῳδημάτων καὶ ἀλληλουταρίων λιτῶν 18 Math. vt, 18. 14 Levit. xviii, 5. autem apud diversos sanctissimos patriarchas dictum est, non solum in festis hæc fieri a cantoribus, sed etiam in vigiliis et mortuorum monu mentis: fuerunt multa synodalia edicta segregationi, subjicientia eos, qui talia faciunt, et non per cautica, et triodia simplicia minimeque elaborata, et Guill. Beveregii nota. Εδίδαξε λόγιον. Post hæc verba, et ante Balsamonis scholia, in codice nostro Bodleiano hæc interseruntur, Σημείωσαι τὸν παρόντα κανόνα χω λύοντα τὰς θυμελικὰς ψαλμῳδίας, καὶ τὰ λεγόμενα διπλάσματα, καὶ θαύματον πῶς ἀναιδώς γίνεται ἡ τούτου καταφρόνησις, Nola prasentem canonem, scenicas psalmodias, et que diplasmata dicuntur, retantem; et mirare ut impudenter neglectui habetur. Hæc autem e margine in textum transcripta videntur.

secundum Ecclesiæ constitntionem caufala nortur καὶ ψαλλομένων κατὰ τὸ θεμέλιον τῆς ἐκκλησίας ἐκε nam psalmodiam peragunt. Lege et synodi Carthaginensis canonem 108, et qum in eun scripta sunt. Lege etiam Patris nostri Joannis Chrysostomi jam inter heatos, homiliam in seraphim, item in illud, Vidi Dominum sedentem in throno alto et elato. Prohibet enim psalmodias scenicas, et manuum gesticulationes, vocesque protractas et vibratas. ZONAR. Psalmos in ecclesia recitandi consuetudo deprecatio quædam est ad Deum, qua Numinis, ob ea quæ admisimus irritati, pacem nobis ac veniam votis supplicibus imploramus. Supplis cantes vero ac rogantes humili abjectoque habitu incedere par est. Clamores autem inconditæque vociferationes, non demissionis, sed elati ac temere exsultantis animi sunt argumentum. Qui ergo psalmis in ecclesia recitandis vacant, eos attente ac mœrentium habitu psallere, non inconditis ac violentis vociferationibus (est vero vociferatio intenta et vehementiore conatu explosa vox), obstrepere jubet canon. 246 Neque id tantum, Sed quidquam præterea minus accommodatum atque ab ecclesiæ sanctitate alienum, quales sunt infraeti illi modorum soni argutæque cantilationes atque ad scenicos meretriciosque ritus nimis evariata modulatio, quibus præcipua hoc tempore in templis canentium cura impenditur, adhiberi veta. Quibos sic constitutis, testimonium quoque postea ex sacris Litteris profert. Pios namque, inquit, fore filios Israel sacro oraculo edocti sumus. Nós autem filiorum Israel nomine significari indicant illa divi Pauli: Non enim omnes qui ex Israel sunt, ii sunt Israelitæ, neque qui semen snat Abrahæ, omnes filii: sed in Isaac vocabitur πληροῦντας τὴν παννύχιον ψαλμῳδίαν. Ανάγνωθι καὶ τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου κανόνα ρηʹ, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ γραφέντα. Ὡσαύτως ἀνάγνωθι καὶ τὴν εἰς τὰ Σεραφιμὰ καὶ εἰς τὸ, Εἶδον τὸν Κύριον καθήμε νον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου, λόγον τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου. Κα λύει γὰρ τὰς θυμελικὰς ψαλμῳδίας καὶ ὀρχήσεις τῶν χειρῶν καὶ τὰς ἐκτεταμένας φωνὰς καὶ κινήσεις. ΖΩΝΑΡ. Ἡ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις γινομένη ψαλμ δία παράκλησίς ἐστι πρὸς Θεὸν, δεομένων ἡμῶν ἵλεων ἔσεσθαι τὸ Θεῖον ἡμῖν ἐφ᾽ οἷς αὐτῷ προσκεκρούκαμεν. Οἱ δὲ παρακαλοῦντές τε καὶ δεόμενοι ταπεινὸν ἦθος καὶ κατανενυγμένον ἔχειν ὀφείλουσι. Τὸ δὲ βοᾷν καὶ κραυγάζειν οὐ κατεσταλμένου ήθους, ἀλλὰ θρασέος ἐστὶ καὶ γεγαυρωμένου. Διὸ καὶ τοὺς ψάλλοντας ἐν ἐκκλησίαις ὁ κανὼν ἀπαιτεῖ μετὰ προσοχὴς καὶ κατανύξεως ψάλλειν, ἀλλὰ μὴ ἀτάκτως βοᾷν, καὶ τὴν φωνὴν ἐκβιάζεσθαι πρὸς κραυ γήν. Κραυγή δ' ἐστὶν ἐπιτεταμένη φωνὴ καὶ βία ἐκρηγνυμένη. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο ἀπαγορεύει, ἀλλ᾽ οὐδέ τι ἐπιλέγειν συγχωρεῖ ἀνοίκειον καὶ ἀνάρμοστον ἐκκλησίᾳ, οἷά εἰσι τὰ κεκλασμένα μέλη καὶ μινυρίσματα, καὶ ἡ περιττή τῶν μελωδιών ποικιλία, εἰς ᾠδὰς ἐκτρεπομένη θυμελικὰς καὶ εἰς ᾄσματα πορτ νικὰ, τὰ νῦν ἐν ψαλμῳδίαις ἐπιτηδευόμενα μάλιστα. Ταῦτα διαταττόμενος ἐπάγει καὶ γραφικήν μαρτυρίαν, λέγων· Εὐλαβεῖς γὰρ ἔσεσθαι τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ τὸ ἱερὸν ἐδίδαξε λόγιον. Υἱοὶ δὲ Ἰσραήλ ἐσμεν ἡμεῖς κατὰ τὸν ἅγιον Παῦλον, λέγοντα· Οὐ γὰρ πάντες οἱ ἐξ Ισραήλ οὗτοι Ἰσραήλ, οὐδ' ὅτι εἰσὶ σπέρμα ᾽Αβραὰμ πάντα τέκνα, ἀλλ᾽ ἐν Ἰσαὰκ κληθήσεταί σοι σπέρμα· τουτέστιν οὐ τὰ τέκνα τῆς σαρκὸς, ταῦτα τέκνα Θεοῦ, ἀλλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐπαγε γελίας λογίζεται εἰς σπέρμα. tibi semen: id est, non qui filii carnis, hi sunt filii Dei; sed qui filii sunt promissionis æstimantur in semine 18 ARIST. «Inordiyata psallentium vociferatio non ● admittitur, et qui asciscit quæ ecclesiis non con- (veniunt. › Cum compunctione et attentione multa psalmocies Deo occultorum inspectori offerre oportet, et non inordinatas edere vociferationes, et naturam ad clamorem urgere; filios enim Israel pios fore sacrum docuit oraculum: sed nec quidquam quod non aptum et accommodatum est ecclesiastica constitutioni, psallere oportet. CANON LXXVI. ¿ Quod non oportet intra sanctos ambitus caupo15 βαμπ. ΙΧ, 6. ΑΡΙΣΤ. «"Ατακτος κραυγὴ τοῦ ψάλλοντος ἄδεκτος, · καὶ ὁ ἐπιλέγων τὰ καὶ ἐκκλησίαις ἀνάρμοστα. Μετὰ κατανύξεως καὶ προσοχῆς πολλῆς δεῖ τὰς ψαλμῳδίας προσάγειν τῷ τῶν κρυπτῶν ἐφόρῳ θεῷ, καὶ μὴ ἀτάκτοις χρᾶσθαι βοαῖς, καὶ τὴν φύσιν πρός κραυγὴν ἐκβιάζεσθαι. Εὐλαβεῖς γὰρ ἔσεσθαι τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ τὸ ἱερὸν ἐδίδαξε λόγιον· ἀλλὰ μηδέ τι ψάλλειν ἀνοίκειον, καὶ τῇ ἐκκλησιαστικῇ καταστάσει μὴ ἐν ἁρμόδιον. • Οτι οὐ χρὴ ἔνδον τῶν ἱερῶν περιβόλων καπηλείον 'Guill. Beveregii nota. Ανάγνωθι καὶ τῆς ἐν Καρθαγένη. Haec usque ad finem hujus interpretationis in codice Amerbachiano desiderantur. Exstant autem in editione Parisiensi, sed aliter lecta quam hic e ms. Bodleiano edlita; his nimirum verbis, 'Ανάγνωθι τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου κανόνα ρη' καὶ τὰ ἐν αὐτῷ γραφέντα. Ωσαύτως ἀνάγνωθι καὶ τὸν πανηγυρικών λόγον τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Ἰωάννου τοῦ Χρυσ συστόμου, τὴν γραφέντα εἰς τὴν ἑρμηνείαν του προφητικοῦ ῥητοῦ τοῦ λέγοντας, Εἶδον τὸν Κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου. Κωλύει γὰρ τὰς θυμελικὰς ψαλμῳδίας καὶ τὰς ὥρα χήσεις τῶν χειρονομούντων, καὶ τὰς ἐκτεταμένας ἐκβοήσεις. Hic autem omittitur oratio ejus in Ser phim, quæ exstat in quinto divi Chrysostomi operum tomu, pag. 155, edit. Savil.

IN CAN.LXXVI CONC. IN TRULLO. • ἢ τὰ διὰ ἀρωμάτων είδη προτιθέναι, ἢ ἑτέρας • πράσεις ποιεῖσθαι, τὸ σεβάσμιον ταῖς ἐκκλη • σίαις φυλάσσοντας. Ο γὰρ Σωτὴρ ἡμῶν καὶ · Θεὸς, διὰ τῆς ἐν σαρκὶ πολιτείας παιδαγωγῶν · ἡμᾶς, μὴ ποιεῖν τὸν οἶκον τοῦ Πατέρος αὐτοῦ ἐμπορίου οἶκον παρεκελεύσατο· ὃς καὶ τῶν • κολλυβιστῶν τὸ κέρμα ἐξέχεε, καὶ τοὺς τὸ ἱε • ρὸν κοινοποιοῦντας ἀπήλασεν. Εἴ τις οὖν ἐπὶ • τῷ προκειμένῳ ἁλῷ πλημμελήματι, ἀφοριζέ • σθω» ΒΑΛΣ. Τὴν ἀνάλογον τιμὴν τῶν ἁγίων ἐκκλησιῶν καὶ τῶν περὶ αὐτὰς συντηροῦντες οἱ θεῖοι Πατέρες, καὶ μὴ ἀνεχόμενοι ὅλως κοινοῦσθαι παρά τινος τὰ ἱερά, διωρίσαντο μὴ προτίθεσθαι αρωματικά είδη ἔνδον τῶν ἱερῶν περιβόλων, μηδὲ καπηλεῖον γίνε σθαι ἐν αὐτοῖς, μηδὲ ἁπλῶς πιπράσκεσθαί τι ἔνδον τούτων· ἀλλ᾽ εἶναι ἀνεπικοινώνητα παντελῶς τοῖς ἐμπορευομένοις· Οτι, φασί, καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς καὶ Θεὸς, πραγματικῶς διδάσκων ἡμᾶς διὰ τῆς ἐνσάρκου πολιτείας αὐτοῦ μεγάλως κολάζεσθαι τὸν κοινοῦντα τὸ ἱερὸν, καὶ οἶκον ἐμπομίου τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ ποιοῦντα, τοὺς κολλυβιστές, τουτέστι τοὺς τραπεζίτας, ἐκ τῶν ἱερῶν περιβόλων ἐξήλασε· κόλλυβος δὲ τὸ λεπτὸν νόμισμα· καὶ τὰ κέρματα αὐτῶν, τουτέστι τὰ διὰ νομισμάτων προ χείρια, ἐξέχεεν. Τοὺς γοῦν τοιοῦτόν τι ποιῆσαι τολ μήσαντας ἀφορισμῷ καθυπέβαλον. Διαφόρων δὲ ἁγιωτάτων πατριαρχῶν προσταξάντων ἀπό τε τοῦ Αὐγουστεῶνος καὶ τῶν προσεχεστέρων μερῶν τῷ προνάῳ τῆς ἁγιωτάτης τοῦ Θεοῦ Μεγάλης έκκλησίας τοὺς τραπεζίτας διωχθῆναι, καὶ τοὺς ψωμο πάλας καὶ ὀπωροπώλας, καὶ τοὺς λοιποὺς ἐμπόρους, εἶπόν τινες, ὡς περιβόλους ἐκκλησιαστικοὺς ὁ κανὼν ὀνομάζει τοὺς προνάους ἑκάστου ναοῦ, οὐ μὴν τὰς φιάλας καὶ τὰ ἔτερα μέρη τῶν θείων ναῶν, τὰ συνηνωμένα αὐτοῖς. Τοῖς πλείοσι δὲ τοῦτο οὐκ ἤρεσεν. Εἶπον γὰρ ὡς, ἐπεὶ ὁ κανὼν ἐκκλησίας οὐκ ἐμνήσθη (τὸ γὰρ ἐν μεσονάῳ ἢ προνάῳ καπηλεῖον γενέσθαι ἢ αγορανόμων συνέδριον, οὐδὲ εἰς ἐνθύμησίν τινος Χριστιανοῦ ἔλθοι, ὡς ἀσεβέστατον), ἀλλὰ ἱερῶν περ ριβόλων ναοῦ, ὀφείλομεν περί τούτων τὴν πᾶσαν 16 Joan. 11, 16. ‹ natoriam officinam, vel quæ fiunt per aro- ‹ mata species proponere, vel alias venditiones • facere, suam venerationem ecclesiis servantes. * Servator enim noster et Deus, per suam in ‹ carne vitæ agendæ rationem nos instituens, ‹ non facere domum Patris sui domum negotia - • tionis jussit; qui etiam nummulariorum æs • eludit, et eus, qui sacrum commune faciebant, ‹ ejecit”. Si quis ergo in prædicto delicto dec prehensus fuerit, segregetur.» BAIS. Sanctarun ecclesiarum convenientem honorem, eorumque quæ ad illas pertinent, sancti Patres conservantes, nec sustinentes ut ab ullo omnino quæ sunt sacra fiant communia, decreverunt non esse proponendas aromaticas species intra sanctos ambitus, nec in eis fieri cauponatoriam officinanı, nec intra ipsos aliquid omnino vendi: sed eos esse a mercatorum communione alienos; Quoniam, inquiunt, Dominus quoque noster Jesus Christus et Deus. per suam in carne vitæ gende rationem, nos diserte docens esse valde puniendum eum, qui quod est sacrum commune facit, et domun negotiationis reddit, nummularios, hoc est, mensarios seu argentarios ex sacris ambitibus abegit (κόλλυβος autem exiguum nummum significat), et æs eorum, hoc est, nummos expositos effſudit. Ens ergo, qui hoc facere ausi fuerint, segregationi subjecerunt. Cum autem permulti sanctissimi patriarchæ, et ab Augustali et a propinquioribus Magnæ ecclesiæ vestibulo partibus, nummularios, et crustularum fructuumque venditores, et reliquos mercatores, expelli jussissent, dicebant quidam, canonem ecclesiasticos ambitus nominare porticus ac vestibula uniuscujusque templi, sed non et phialas aliasque divinarum ædium partes, quæ eis unitæ sunt: hoc autem pluribus non placuit. Dicebant enim, quod quoniam canon de Ecclesia non meminit (quod enim in medio templi vel in ejus vestibulo sit caupona vel mercatorum conventus nulli Christiano ne in mentem quidem venerit, ut quod sit a pietate alienissimum), sed de sacris Guill. Beveregii note. nequicquam pertinere; ac proinde in aliis omnibus codicibus, quos videre contigit, rectius omittuntur. (SG) Πλημμελήματι, ἀφοριζέσθω. Inter hæc ul- tetur, palam est luæc verba ad Balsamonis textum tima canonis verba et Balsamonis interpretationein Bota quædam marginalis in ms. nostro Bodleiano interponitur, quæ sic se habet Σημείωσαι τὸν παρ ρόντα ως κανόνα, καὶ τὴν ἑρμηνείαν αὐτοῦ, καὶ ζήτει την διόρθωσιν τῶν ἐν τοῖς μυρεψίοις τῆς Μετ γάλης Εκκλησίας τελουμένων, καὶ ἐν τῷ τοῦ πρω Ξεκδίκου περιβολαίῳ· καὶ ἔστι τούτου ἐνδότερος. Ωσαύτως καὶ τῶν ἀπερχομένων ἐν ταῖς ὁπουδήποτε τελεταῖς καὶ πανηγύρεσι, χάριν πραγμάτων και δου σοληψιών· μεγάλης γὰρ εἰσὶ κατακρίσεως οἱ τοιοῦται ἄξιοι. Φησὶ γὰρ καὶ ὁ μέγας Βασίλειος ἐν τοῖς ἀσκη τικοῖς αὐτοῦ ταῦτα, οὐ μὴν ἐπειδὴ ἕτεροι προλαβόντις παρέφθειραν τὴν κεκρατηκυίαν συνήθειαν ἐπὶ τῶν ἁγίων, καὶ ἀντὶ τοῦ προσεύχεσθαι, τόν τε καιρὸν καὶ τὸν τόπον ποιοῦνται ἀγορὰν καὶ πανήγυβιν καὶ ἐμπορίαν. Ex eo autem, quod non solu canon, sed et ipsa Balsamomis interpretatio hic no- 'Από τε τοῦ Αὐγουστεῶνος. Sic dictus est locus quidam Constantinopoli, ubi opsonia vendebant. Codinus επωνόμασε τὸν τόπον αὐγουστεῶνα, πρότερον γουστείον λεγόμενον ήγουν οψοπώλιον. Cod. De orig. Constantinop. Prope fuit Magnau Ecclesiam, ut non solum ex hoc Balsamonis loco sed et ex Niceta Choniata constat, dicente, οὐκοῦν, ὅσαι τῷ ἱερῷ οἰκίαι κατὰ τὸν Αὐγουστεῶνα συνή πτοντο, παρὰ τῶν ὑπ' αὐτὴν ἀπερράγησαν. Εt paulo post, τέλος δὲ τοῖς πάντο μεν βάλλουσιν ἐκ τοῦ νεώ πιεζόμενοι, ἀφίστανται τῆς τοῦ Αὐγουστιῶνος απο λαίας, καὶ εἰσίασι τὸ πρόναον, Νic. Choniat. in Alexio Man. Comm. fil

' templi ambitibus, de his debemus omnem dubita- εἰσάγειν ἀμφιβολίαν. Πάντες δὲ ἐκείνους εἶπον εἶναι tionem adducere. Omnes autem illos esse sacros ambitus dixerunt, qui rationis expertium animantium conculcationi permissi non sunt, etiamsi alio quodam modo sint communes: ex 12 cap., primi tit., v lib. quod dicit: Usque ad terminos ecclesiæ in foro publico securitatem habeant, qui confugerunt interioribus lavacris, vel hortis, vel domiciliis, vel porticibus, vel atriis utentes 247 et prohibeautur intra templum dormire vel comedere, lavacra et hortos, et porticus ecclesiæ conjuncta sacros ambitus esse ne dixeris, ut illic etiam prohibeantur proponi venalia. Hæc enim ecclesiæ quidem partes reputabuntur: sacri autem anſbitus non dicentur. Et, ut communia quidem, sanctorum ambituum honore digna non habebuntur: sed propter ecclesiæ privilegium, qui eum, qui eo confugit, ex ipsis abripuerit, punietur. Nota vero, intra solum tenplum edere ac bibere prohiberi eos, qui ad ipsum corrugerint. ZONAR. Domus mea, dixit Dominus ad Judæos, domus orationis vocabitur: vos autem fecistis illam speluncam latronum ". Ne igitur eadem fidelibus objici queant, ne intra sacri loci ambitum cauponas exstruere, neve esculenta aut alia quæcunque vemalia habere liceat, Patres de revere. Neque vero intra ecclesiam, sed intra sacri loci ambitum ea fieri vetant. Sunt vero sacri ambitus omnia sanctorun templorum septa, ita ut neque in templo rum areis, neque in vestibulis aliquid ejusmodi Meri canon sinat: quamvis ea nunc impie fiant. Suam vero sententiam Patres ex Evangelio confirmant, nos ita a Christo edoctos esse dicentes; qui et Judæis, ne domum Patris sui domum negotiationis facerent, imperavit, et sacrilegos nundinatores a templo expulit, et nummulariorum æs effudit. Sunt vero κολλυβισταί, seu nummularii, qui exigua munismata, hoc est, nummos, veudunt. Κόλ λυβος enim apud Graecos exiguum numisma est, quod a Romanis numuius vocatur. Est vero κέρμα, idem quod numisına. ARIST. • Iutra sacrum ambitum caupona con- ● stitui non debet; ac ibidem cibos vendi ineptum: ‹ et qui utrumvis facit, segregatur. › Dei domum donum negotiationis non facere jussit Sospitator et Deus noster: quapropter intra sacros ambitus non oportet officinam cauponatoriam instituere, et quæ per edulia fiunt species proponere, aut alias facere venditiones. Si quis itaque in hujusmodi peccato deprehensus fuerit segregabitur. CANON LXXVII. • Quod non oportet sacris initiatos, vel clericos, vel • ascetas, lavari cum mulieribus: nec omnem ‹ Christianum vel laicum. Hæc est ením prima ‹ condemnatio apud gentes. Si quis autem bac 19 Matth. xxι, 13. ἱερούς περιβόλους, τοὺς μὴ ἀπολυθέντας εἰς ἀλόγων ζώων καταπάτησιν, καὶ ἀλλοτρόπως κοινωθέντας. ᾿Απὸ μέντοι τοῦ ιβ' κεφ. τοῦ α' τίτλου τοῦ ε' βιβλίου, τοῦ λέγοντος· Μέχρι τῶν ἐπὶ τῆς δημοσίας ἀγορᾶς τῆς ἐκκλησίας ὅρων τὸ ἀσφαλὲς ἐχέτωσαν οἱ προσο φυγόντες ταῖς ἑνδοτέροις λουτροῖς, ἢ κήποις, ἡ οἰκής μασι, ἢ στοαῖς, ἢ αὐλαῖς χρώμενοι, καὶ κωλυέσθω σαν ἐντὸς τοῦ ναοῦ ὑπνοῦν ἢ ἐσθίειν· μὴ εἴπῃς καὶ τὰ λυτρὰ καὶ τοὺς κήπους καὶ τὰς στοὰς τὰς συντ νωμένας ταῖς ἐκκλησίαις ἱεροὺς περιβόλους εἶναι, ὡς ἐντεῦθεν κωλύεσθαι καὶ τὸ προτίθεσθαι ὤνια ἐπ αὐτοῖς. Ταῦτα γὰρ μέρη μὲν τῆς ἐκκλησίας λογία ζονται· ἱεροὶ δὲ περίβολοι οὐ λεχθήσονται. Καὶ ὡς κοινὰ μὲν, τῆς τιμῆς τῶν ἱερῶν περιβόλων οὐκ άξιωθήσονται· διὰ δὲ τὸ τῆς ἐκκλησίας προνόμιον, ὁ ἐξ αὐτῶν ἀφαρπάσας πρόσφυγα κολασθήσεται. Ση μείωσαι δὲ ὅτι ἐντὸς μόνου τοῦ ναοῦ ἐσθίειν καὶ πίνειν τοὺς πρόσφυγας κεκώλυται. ΖΩΝΑΡ. Ο οἶκός μου, τοῖς Ἰουδαίοις ἔφη ὁ Κύ ριος, οἶκος προσευχῆς κληθήσεται· ὑμεῖς δὲ αὐ τὸν ἐποιήσατε σπήλαιον λῃστῶν. Ιν' οὖν μὴ καὶ τοῖς πιστοῖς τοῦτο ῥηθῇ, ἀπηγόρευσαν οἱ Πατέρες ἔνδον τῶν ἱερῶν περιβόλων καπηλεία συνιστᾷν, ἢ ἐδώδιμα προτιθέναι εἰς πρᾶσιν, ή ἕτερά τινα. Ούκ εἶπον δὲ ἔνδον τῆς ἐκκλησίας, ἀλλὰ τῶν ἱερῶν περι 'βόλων. Περίβολοι δ' εἰσὶν ἱεροὶ αἱ τῶν θείων ναῶν ἅπασαι περιοχαί· ὥστε οὐδ᾽ ἐν προτεμενίσμασιν, οὐδ᾽ ἐν προαυλίοις τοιοῦτόν τι γίνεσθαι παραχωρεί ὁ κανών· εἰ καὶ νῦν ἀνευλαβῶς· ταῦτα γίνονται. Κατασκευάζουσι δὲ τὸν οἰκεῖον λόγον οἱ Πατέρες ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου, λέγοντες τὸν Χριστὸν τοῦτο παρα δοῦναι ἡμῖν, λέγοντα τοῖς Ἰουδαίοις· Μὴ ποιεῖτε τὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου οἶκον ἐμπορείου· καὶ ἀπελάσαντα ἐκ τοῦ ἱεροῦ τοὺς θεοκαπήλους, καὶ τῶν κολλυβιστῶν τὸ κέρμα ἐκχέαντα. Κολλυβισταὶ δ᾽ εἰσὶν οἱ τὰ λεπτὰ νομίσματα πωλοῦντες, ήτοι τοὺς νούμμους· κόλλυβος γὰρ παρ' Ἕλλησι τὸ λεπτὸν νόμισμα, 8 παρὰ 'Ρωμαίοις νοῦμμος καλεί ται. Καὶ κέρμα δὲ τὸ νόμισμα λέγεται. ΑΡΙΣΤ. • Εν ἱερῷ περιβόλῳ καπηλεῖον ἀσύστατον, · καὶ πωλούμενα βρώματα μάταια· καὶ ἐν ἀμ- · φοτέροις ὁ ποιῶν ἀφορίζεται.» Τὸν τοῦ Θεοῦ οἶκον μὴ ποιεῖν ἐμπορείου οἶκον παρεκελεύσατο ὁ Σωτὴρ ἡμῶν καὶ Θεός· διὰ τοῦτο οὐ χρὴ ἔνδον τῶν ἱερῶν περιβόλων καπηλεῖον συνιστᾷν, καὶ τὰ διὰ βρωμάτων εἴδη προτιθέναι, ἢ ἑτέρας πράσεις ποιεῖσθαι. Εἴ τις οὖν τοιοῦτόν τι φανῇ πλημμελῶν, ἀφορισθήσεται. ΚΑΝΩΝ ΟΖ΄. • Οτι οὐ δεῖ ἱερατικούς, ἢ κληρικούς, ἢ ἀσκητὰς ἐν • βαλανείῳ μετὰ γυναικῶν ἀπολούεσθαι· μηδὲ • πάντα Χριστιανὸν ἢ λαϊκόν. Αὕτη γὰρ πρώτη • κατάγνωσις παρὰ τοῖς ἔθνεσιν. Εἰ δέ τις ἐπὶ

IN CAN. LXXVII CONC. IN TRULLO. • τοῦτο φωραθείη, εἰ μὲν κληρικός εἴη, καθαι- • ρείσθω· εἰ δὲ λαϊκὸς, ἀφοριζέσθω.» ΒΑΛΣ. Ως ἔοικε πρὸ τῆς συνόδου ταύτης ἑλούοντο ἱερωμένοι τινὲς, καὶ μοναχοί, καὶ λαϊκοὶ μετὰ για ναικῶν, μὴ ἐπιστρεφόμενοι τῆς ἀποστολικῆς θείας παραγγελίας, τῆς λεγούσης· ᾿Απρόσκοποι γίνεσθε καὶ Ἰουδαίοις, καὶ Ἕλλησι, καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ. Διορθούμενοι οὖν τοῦτο οἱ ἅγιοι Πατέρες, ὡς ἀπρεπέστατον καὶ σκανδαλοποιὸν, καὶ διεγείρον εἰς δαιμονιώδεις ἐπιθυμίας, φέρον τε τοὺς χρωμένους τῇ ἀσέμνῳ ταύτῃ διαγωγῇ εἰς μεγάλην κατάγνωσιν, διωρίσαντο τὴν οὕτως ἀδιαφόρως καὶ ἀπρεπῶς εἰς τὸ ἑξῆς μετά γυναικὸς λουόμενον, κληρικὸν μὲν ὄντα, καθαιρεῖσθαι, λαϊκὸν δὲ, ἀφορίζεσθαι. Σημείωσαι δὲ ὅτι ὁ κανών διαφορὰν ποιείται κληρι κῶν, ἱερωμένων, λαϊκῶν, καὶ ἀσκητῶν. Ιερωμένοι γάρ εἰσιν οἱ τοῦ βήματος, οἱ καὶ χειροτονούμενοι. ἐπίσκοποι δηλονότι, ἱερεῖς, διάκονοι καὶ ὑποδιάκονοι. Κληρικοὶ πάντες οἱ ἐκτὸς τοῦ βήματος ἐν ναυς ἐξυπηρετούμενοι, ήγουν ἀναγνῶσται, θεωροί, καὶ ἕτεροι τοιοῦτοι· ἀσκηταὶ δὲ οἱ μοναχοὶ ὅσοι οὐκ ἔφθασαν ἐπισκοπικὴν σφραγίδα δέξασθαι, ἀλλὰ μότὴν ἐπικουρίδα μοναχικήν. Οἱ γὰρ σφραγίδα δεξά μενοι ἐπισκοπικήν μοναχοί κληρικοὶ λέγονται. Ασκητῶν δὲ καὶ μοναχῶν οὐδεμία διαφορά. Συναγαγών οὖν εἰπὲ ὡς οἱ μὲν τοῦ βήματος δι' ἐγγρα φῆς ὀμνύειν ὀφείλουσιν· οἱ δὲ ἐκτὸς τοῦ βήματος κατὰ λαϊκοὺς ἐπομόσονται, κἂν μοναχοὶ ὦσι. Τινὲς μέντοι λαϊκοὶ μετὰ τῶν οἰκείων ὁμοζύγων ἐν βαλα νείοις λουόμενοι, καὶ χάριν τούτου ἐλεγχόμενοι, λέγουσι μὴ κωλύεσθαι τοῦτο ὑπὸ τοῦ κανόνος. Σάρξ γὰρ μία εἰσὶ, καὶ οὐδέν τι ἄσεμνον δοκεῖ γίνεσθαι μέσον αὐτῶν, μὴ διεστηκότων ἀλλήλων τοῖς σώμασιν· ἐκείνους δὲ κολάζεσθαι, τοὺς σὺν τῇ πορνεία καὶ ἀσχημόνως διάγοντας, καὶ τῆς φύσεως μὴ αἰσχυνομένους τὴν ἀπρέπειαν. Οὐκ ἤρεσαν δὲ ταῦτα. τοῖς εὐλαβεστέροις, εἰποῦσι κατάγνωσιν πρώτην εἶναι τοῦτο παρὰ τοῖς ἔθνεσιν, ὡς ὁ κανών φησι, κἀντεῦθεν καὶ κολάζεται οπωσδήποτε γινόμενον· καὶ ὅτι κἂν δοκῶσιν οἱ ὁμόζυγοι ἓν σῶμα εἶναι, ἀλλ' οὐκ ἐφεῖται αὐτοῖς κακῶς τοῖς οἰκείοις χρήσασθαι μέλεσιν. Ἐπεὶ τοί γε, εἰ τοῦτο ἦν, οὐδὲ οἱ ἐπιχειρήσαντες ἑαυτοὺς ἀνελεῖν ἵνα ἐκολάζοντο ‹ in re deprehensus fuerit, si sit quidem cleri- ‹ cus, deponatur: sin vero laicus, segregetur. › BALS. Ut est verisimile, ante hanc synodum lavabantur sacerdotes quidam et monachi et laici cum mulieribus, apostolicum divinum præceptum non curantes, quod dicit: Sine offendiculo sitis et Judæis et Græcis et Ecclesiæ Dei 18. Corrigentes . hoc ergo sancti Patres, ut maxime indecorum et offensionem scandalumque afferens, et ad dæmoniacas cupiditates excitans, et eos qui hoc turpi instituto utuntur ad magnam condemnationem deducens, statuerunt ut qui deinceps adeo inconsiderate et indecore cum muliere lavabitur, si sit quidem clericus, deponatur; si vero laicus, segregetur. Nota autem, quod canon facit differentiam inter sacris initiatos, clericos, laicos et ascetas. Sacris initiati sunt, qui sunt ex sacro tribunali, qui etiam ordinantur; episcopi scilicet, sacerdotes, diaconi et hypodiaconi. Clerici, omnes qui extra sacrum tribunal in templis serviunt, ut lectores, ostiarii et alii ejusmodi. Ascetæ autem monachi qui episcopalem characterem non accepere, seul solam tonsuram monachalem. Monachi enim qui episcopalem tonsuram accepere dicuntur clerici. Ascetarum autem et monachoruin nulia est differentia. 248 Dic ergo in summam redigens, quod qui sunt quidem ex sacro tribunali in scriptis jurare debent qui autem sunt extra tribunal, ut laici jurabunt, etiamsi sint monachi. Quidam auteum laici, cum in balneis una cum conjugibus lavantur, et propterea reprehenduntur, dicunt istud ab hoc canone non prohiberi. Sunt enim caro una, et nihil turpe ac indecorum inter eos fieri videatur, cum a se invicem non sint disjuncti corpo.ibus: illos autem puniri, qui cum scortatione se turpiter et indecore gerunt, naturæque pudendorum nullo penitus pudore afficiuntur. Hæc autem religiosioribus non placuere, dicentibus hoc esse primam apud gentes condemnationem, ut dicit canon: et ideo id esse puniendum quomodocunque flat et quod etiamsi videantur conjuges unum esse corpus, eis tamen non permittitur suis memnbris male uti. Si enim ita esset, nec ii qui sibi mortem consciscere conati sunt, punirentur. ΖΩΝΑΡ. Ο θεῖος ἀπόστολος Παῦλος, Δεῖ, φησί, καλὰ προνοείθαι ἐνώπιον Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων· καὶ πάλιν" Απρόσκοποι γίνεσθε καὶ 'Ιουδαίοις, καὶ 18 I Cor. x, 32. ¹º II Cor. viii, 21. ' ZONAR. Oportet, inquit divinus apostolus Paulus, bona providere coram Deo et hominibus "; et alibi, Sine ofensione estote et Judais, et Gracis, Guill. Beveregii nota. Εἰ δὲ λαικὸς ἀφοριζέσθω. In codice nostro Bodleiano post hæc ultima canonis verna habes, Σημείωσαι τὸν παρόντα κανόνα ἀφορίζοντα τους μετὰ γυναικῶν λουομένους, καὶ εἶξαι διορθωθῆναι τοὺς τοῦτο καταφρονοῦντας, καὶ μᾶλλον τοὺς εὐγενεῖς τῆς ἡμέρας ἀδιαφόρως λουομένους μετὰ γυναικῶν αὐτῶν. Sed etiamsi hæc in ipso textu scribantur, e margine tamen illuc irrepsisse primo intuitu patet: unde etiam in reliquis codicibus mss. non leguntur. PATROL. GR. CXXXVII. Ἵνα ἐκολάζοντο. In codicibus impressis, item Eloniensi et Amerbachiano mss. hæc ultima sunt hujus interpretationis verba; sed in Bodleiano nostro hae sequuntur: Σημείωσαι τὴν παροῦσαν ἑρμηνείαν διδάσκουσα, τίνες τῶν κληρικῶν δι' ἐγγρα φῶν ὀμνύουσι, καὶ τίνες σωματικὸν ὅρκον ἀπαιτοῦνται· ἀμφιβάλλεται γάρ. Hanc autem notam esse marginalem, et ad Balsamonis interpretationem non pertinere, ex ipsis verbis palam est; utpote quibus interpretatio ista diserte indigitatur et notatur.

et Ecclesia Dei s. Quod si viri cum mulieribus Ἕλλησι καὶ τῇ 'Εκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ. Τὸ δὲ ἀνα simul laventur, magnam offensionem apud eos, qui id conspicati fuerint, ea res facile excitabit. Etenim si vel ipse mulieris in privata domo aut in via forte 'occurrentis aspectus perturbationum Auctus in animis virorum ut plurimum commovet: una cum iis lavari, qui fieri potest at non iisdem laticibus ipsorum quoque mentem demergat, et cupiditatis aliquid excitet? Quod si etiam demus aliquos, quamvis eodem balneo cum feminis uttentes, id sine periculo facere: quominus tamen, et qui vident offensionem ex ea re capiant, et fidelium in eo licentiam tacita cogitatione damnent, id qua ratione quisquam vitare possit? His igitnr de causis, id canon Christianis omnibus vetitnnı esse decernit: qui vero id fecerint, si quidem sacrati fuerint, hoc est, ex eorum numero qui, circa sacrum tribunal versantur, aut clerici, hoc est, elero quacunque ratione ascripli, depositione: ascetas vero et laicos segregatione puniri jubet. Est porro hic canon idem cum Laodicenæ synodi mentione editus. ARIST. Christianus cum mulieribus non lava- • tur: clericus enim deponitur; laicus autem se- • gregatur.» Perspicuus. CANON LXXVIII. • Quod oportet eos qui illuminantur fidem discere, et quinta septimanæ feria episcopo vel presby- • teris renuntiare. BALS. Quomodo qui recens sunt illuminati debent fidem orthodoxam doceri, a diversis canonibus didicimus. Præsens autem canon iis adjicit, nobis sufficere non debere assertiones eorum qui illuminantur, affirmantium, se rectam fidem fuisse edoctos sed eos quidem oportere sacra oraenta discere totis primis quatuor diebus septimanæ; quinto autem die ea episcopo, vel iis quilms hoe ab illo permittetur, scilicet catechistis, remuntiare. Sic enim facientes perfecte demonstrabunt, quod tota anima ad fidem orthodoxam accesperunt, et in divinis ejus mysteriis initiati, satisque confirmati sunt. Hoc autem non semel facient, sed per totam fere suam vitam. Præsens autem canon omnine lem est cum canone 43 svnodi Laodicenæ. ZONAR. Est hic canon idem cum Laodicenæ symodi quadragesimo tertio, fisdem namque verbis inter alios ejus synodi canones recensetur. Porro eos qui illuminantur, hoc est, ad illuminationem se comparant, et inter catechumenos numerantur, mysteria fidei ediscere, et quinto quoque cujuslibet hebdomadæ die, quæ tota beb:lomada didicere, audiente episcopo aut sacerdotibus, 249 recitare inlet. Id vero ita fieri, ne mysteriorum nostra rengionis ignarns aliquis baptizetur, ac proinde parum stabilis hæreticorum artibus se a recto tramite auferri abducive patiatur. 50 1 Cor. 3, δρας συλλούεσθαι γυναιξί σκάνδαλον μέγα τοῖς ὁρῶσι τοῦτο δύναται ἐμποιείν. Εἰ γὰρ καὶ ἡ ἐν οἰκίᾳ ἢ ἐν ὁδῷ ἐντυχία τῶν γυναικῶν ζάλην τῷ λογισμῷ τῶν ἐντυγχανόντων αὐταῖς ἀνδρῶν ὡς τὰ πολλά ἐμποιεῖ· τὸ ταύταις συλλούεσθαι πῶς οὐκ ἂν τὸν νοῦν τῶν συλλουομένων αὐταῖς κατεβάπτισε, και εἰς ἐπιθυμίαν ἡρέθισεν; Εἰ δὲ καὶ δοίη τις καθ' ὑπόθεσιν μὴ βλάπτεσθαι ἴσως τινὰς, κἂν συλλούων· ται γυναιξίν· ἀλλὰ γε τὸ τοὺς ὁρῶντας τοῦτο σκανό δαλίζεσθαι, καὶ καταγινώσκειν τῶν τοῦτο ποιούντων πιστῶν τίς ἄν ποτε δυνηθείη φυγεῖν; Διὰ ταῦτα τοίνυν ἀπαγορεύει τοῦτο ὁ κανὼν πᾶσι Χριστιανοί; τοῖς δὲ τοῦτο ποιοῦσιν, ἱερατικοῖς μὲν οὖσι, τοῖς περὶ τὸ βῆμα δηλαδὴ καὶ κληρικοῖς τοῖς ἄλλως ἐν κλήρῳ τεταγμένοις, καθαίρεσιν ὁρίζει τὸ ἐπιτίμιον· ἀσκηταῖς δὲ καὶ λαϊκοῖς ἐπάγει ἀφορισμόν. Οὗτος δὲ ὁ κανὼν τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συγκροτηθείσης συν όδου τριακοστός ἐστιν, ἄνευ τῶν ἐπιτιμίων ἐκεῖσε ἐκφωνηθείς. trigesimo, quamvis illic absque ulla pœnarúm ΑΡΙΣΤ. • Χριστιανός γυναιξὶν οὐ συλλούεται. Κλε • ρικὸς μὲν γὰρ καθαιρεῖται· λαϊκὸς δὲ ἀφορίζει * ται.» Σαφής. ΚΑΝΩΝ ΟΗ'. • Οτι δεῖ τοὺς φωτιζομένους τὴν πίστιν ἐκμανθά • νειν, καὶ τῇ πέμπτῃ τῆς ἑβδομάδος ἀπαγγέλλειν ι τῷ ἐπισκόπῳ ἢ τοῖς πρεσβυτέροις. ο ΒΑΛΣ. Οι νεοφώτιστοι ὅπως ὀφείλουσι διδάσκε σθαι τὴν ὀρθόδοξον πίστιν, ἀπὸ διαφόρων κανόνων ἐμάθομεν. Ο δὲ παρὼν κανὼν προστίθησι μὴ ἀρο ῾κεῖν ἡμᾶς ταῖς καταθέσεσι τῶν φωτιζομένων, διαβεβαιουμένων αναδιδαχθῆναι τὰ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως· ἀλλὰ μανθάνειν μὲν αὐτοὺς τὰ ἱερὰ λόγια δι' ὅλων τῶν πρώτων τεσσάρων ἡμερῶν τῆς ἑβδο μάδος, κατὰ δὲ τὴν πέμπτὴν ἀπαγγέλλειν αὐτὰ τῷ ἐπισκόπῳ ἢ τοῖς ἐπιτραπησομένοις παρὰ τούτου, ήγουν τοῖς κατηχηταίς. Οὕτω γὰρ ποιοῦντες δώ σουσιν ἐντελή πληροφορίαν, ώς ολοψύχως τῇ ὀρθο δόξῳ πίστει προσῆλθον, καὶ τὰ θεῖα ταύτης ἐμνήθης σαν μυστήρια, καὶ ἱκανῶς ἐστηρίχθησαν. Τοῦτο δὲ οὐχ ἅπαξ ποιήσουσιν, ἀλλὰ σχεδόν δι' ὅλης η τῆς ζωῆς αὐτῶν. Ο μέντοι παρών κανών μγ' ἐστὶν ἀπαράλλακτος τῆς ἐν Λαοδικεία συνόδου. ΖΩΝΑΡ. Οὗτος ὁ κανὼν τῆς ἐν Λαοδικεία συνόδου ἐστὶ τεσσαρακοστός τρίτος· αὐτοῖς γὰρ ρήμασι τοῖς ἄλλοις κανόσι τῆς συνόδου ἐκείνης εγκατέστρωται. Κελεύει δὲ τοὺς φωτιζομένους, ήγουν τοὺς πρὸς τὸ φώτισμα έτοιμαζομένους καὶ κατηχουμένους τὸ μυστήριον τῆς πίστεως ἐκμανθάνειν καὶ τῇ πέμπτῃ ἡμέρᾳ ἑκάστης Εβδομάδα; ἀπαγγέλλειν, ἃ διὰ τῆς ἑβδομάδος ἔμαθον, τῷ ἐπισκόπῳ ἢ τοῖς πρεσβντέ ροις. Τοῦτο δὲ γίνεσθαι, ἵνα μὴ ἀμύητος τοῦ καθ' ἡμᾶς μυστηρίου ὤν τις βαπτισθῇ, καὶ ἀστήρικτος ῶν ὑπὸ αἱρετικῶν ὑποσυρῇ καὶ ὑποκλοπῇ.

IN CAN. LXXIX CONC. IN TPULLO. ΑΡΙΣΤ. • Ο φωτισθεὶς τὴν πίστιν ἀπαγγελλέτω • τῇ πέμπτῃ τῆς ἑβδομάδος. Δεῖ τὸν προσερχόμενον τῷ θείῳ φωτίσματι, καθώ ὡς καὶ ὁ τεσσαρακοστὸς ἕκτος κανὼν τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου διαλαμβάνει, τὴν πίστιν ἐκμανθάνειν, καὶ τῇ πέμπτῃ τῆς ἑβδομάδος, καθ᾽ ἣν μέλλει φωτισθῆναι τῷ ἐπισκόπῳ ἢ τοῖς πρεσβυτέροις ταύ τὴν ἀπαγγέλλειν. • Αλόχευτον τὸν ἐκ τῆς Παρθένου θεῖον τόκον • ὁμολογοῦντες, ὡς καὶ ἀσπόρως συστάντα, καὶ • παντὶ τῷ ποιμνίω κηρύσσοντες, τοὺς ἐξ ἀγνοίας • πράττοντάς τι τῶν οὐ δεόντων διορθώσει καθ- • υποβάλλομεν. "Οθεν, ἐπειδή τινες μετὰ τὴν • ἡμέραν τῆς ἁγίας Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν • γεννήσεως δείκνυνται σεμίδαλιν έψοντες, καὶ • ταύτης ἀλλήλοις μεταδιδόντες, προφάσει τιμῆς • δῆθεν λοχειῶν τῆς ἀχράντου Παρθενομήτορος, • ὁρίζομεν μηδὲν τοιοῦτον ὑπὸ τῶν πιστῶν τε- • λεῖσθαι. Οὐ γὰρ τιμή γε τοῦτο τῇ Παρθένῳ, «τῇ ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον τὸν ἀχώρητον τεκούσῃ • Λόγον σαρκί, ἐκ τῶν κοινῶν τε καὶ καθ᾿ ἡμᾶς • κατὰ τὸν ἄφραστον αὐτῆς τόκον ὁρίζειν καὶ • ὑπογράφειν. Εἴ τις οὖν ἀπὸ τοῦ νῦν πράττων • τοιοῦτο φωραθείη, εἰ μὲν κληρικός εἴη, καθώ • αιρείσθω· εἰ δὲ λαϊκός, ἀφοριζέσθω.» ΒΑΛΣ. Μαθόντες οἱ ἅγιοι Πατέρες ὅτι τινες διὰ τιμὴν τῆς ἀχράντου Δεσποίνης ἡμῶν καὶ Θεοτόκου ἑορτάζουσι μετὰ μίαν ἡμέραν τῆς γεννήσεως τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τὰ ἐπιλή χεια ταύτης μετά σεμιδάλεως έψητῆς καὶ ἑτέρων τινῶν εἰδῶν, ὥρισαν μηκέτι τοῦτο γίνεσθαι παρὰ τῶν Χριστιανῶν. Τὸν γὰρ τόκον, φασί, τῆς Θεομή τορος ὁμολογοῦμεν μὴ τοιοῦτον γενέσθαι, καθὼς παρὰ τῶν λοιπῶν γυναικῶν γίνεται, ἀλλὰ ἀλόχευτον· ὅτι καὶ ἡ σύλληψις ὑπὲρ φύσιν καὶ ἐκ Πνεύ ματος ἁγίου ἐγένετο. Τῇ γοῦν μὴ γνούσῃ λοχείαν πῶς ἡμεῖς τὰ τῶν λοχευομένων διαπραξόμεθα; Ὅθεν οὐκ ἔστι τοῦτο τιμὴ τῆς ἁγίας Παρθένου, τῆς ὑπὲρ νοῦν καὶ λήγον τεκούσης τὸν Θεὸν Λόγον σαρκὶ ἄνευ ὠδίνων μητρικῶν. Κάντεῦθεν οὐ χρὴ τὰ ὑπὲρ φύσιν συνεξεσοῦσθαι τοῖς κατὰ φύσιν, καὶ οἷον κοινοῦσθαι ταῦτα, καὶ ἐκ τῶν καθ' ἡμᾶς γεωδῶν ὑπογράφεσθαι. Τοίνυν καὶ διορίζονται τὸν τοιοῦτόν τι ποιήσαντα, κληρικὸν μὲν ὄντα, καθαιρεῖσθαι, λαϊκὸν δὲ, ἀφορίζεσθαι. Διά τοι τοῦτο καὶ Χριστοῦ χάριτι τέως εἰς ταύτην τὴν τῶν πόλεων βασιλεύου σαν οὐδέν τι τολμᾶται τοιοῦτον παρά τινος, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἄῤῥητον γέννησιν τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν ἑορτάζει τὸ πλήρωμα τῶν πιστῶν τὰ ἐπιλό χεια τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου διὰ θείων ψαλμῳδη μάτων καὶ ὑμνῳδίας ἐκκλησιαστικής. ΖΩΝΑΡ. Τινές, δοκοῦντες εἰς τιμὴν τῆς ἁγίας Παρθένου καὶ Θεομήτορος ποιεῖν τι, τῇ ἑξῆς ἡμέρᾳ μετὰ τὴν ἑορτὴν τῆς ἁγίας γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ ἐποίουν τινὰ, οἷα ἐπὶ ταῖς λοχευομέναις γίνονται γυναιξί. Ταῦτα οὖν κωλύει γίνεσθαι ὁ παρών κανῶν, ἀλόχευτον εἶναι λέγων τὸν τόκον τῆς ἁγίας ARIST. ‹‹ Illuminatus quinca hebdomadis feria ‹ fidem renuntiet. ► Eum qui divinam adit illuminationem, ut et quadragesimus sextus synodi Laodicensis canon statnit, fidem oportet discere, et quint: Ireblomadis, qua illuminandus est, feria, cam episcopo aut pre sbyteris 'renuntiare. CANON LXXIX. ‹ Absque puerperio editum ex Virgine divinum ‹ partum esse confitentes, ut, qui sine semine ‹ constitutus sir, idque toti gregi annuntiantes, • eos qui ex ignorantia faciunt quod non decet, ⚫ correctioni subjicimus. Quare, quoniam ali- • quos post sanctæ Christi Dei nostri nativitatis • diem similam coquere compertum est, et cam • sibi invicem impartiri, honoris scilicet pr.e ⚫ textu puerperii impollutæ Virginis Matris; ‹ statuimus, ut deinceps nihil tale fiat a fideli- • bus. Neque enim hoc lenor est Virgini, que • supra mentem et sermonem, quod compre- ⚫ hendi non potest, Verbum peperit carne, ex c communibus, et iis quae iu nobis fiunt, ine- • narrabilem ejus partum definire ac describere. • Si quis ergo deinceps hoc facere aggressus • fuerit, si sit quidem clericus, deponatur: si • vero laicus, segregetur. BALS. Cum intellexissent sancti Patres, quod quidain propter honorem impollutæ Dominæ nostræ et Deiparae, post unum diemn natalis Dei et Servatoris nostri Jesu Christi, ejus puerperium celebrant cum cocta simila et quibusdam aliis speciebus; statuerunt hoc a Christianis non esse amplius faciendum. Dei Matris enim partum, inquiunt, talęm non fuisse profitemur, quemadmodum a reliquis fit mulieribus, sed absque puerperio: quoniam cenceptio et supra naturam et ex sancto Spiritu facta est. Ei ergo, quæ puerperium non novit, quomodo nos ea quæ ad puerperas pertinent peregeriinus? Quare non est hoc honor sanctæ Virginis, quæ supra mentem et sermonem Deum Verbum pepe-, rit carne, absque ullis maternis in partu doloribus. Quocirca non oportet ea, quæ sunt supra naturam, iis, quæ sunt secundum naturam, exæquare, et ca veluti communia reddere, ex nostrisque terrestri bus describere et metiri. Statuunt ergo, ut qui est hoc facturus, si sit quidem clericus, deponatur; sin vero laicus, segregetur. Hanc ergo ob causam Christi Dei gratia, in hac urbium regina nemo tale quidpiam audet facere: sed post ineffabilem Christi Dei nostri nativitatem, fidelium cœtus sanctissinæ Deipara festum celebrat divinis canticis by ninisque ecclesiasticis. ZONAR. Nonnulli, se in eo semper Virginis ac Dei Matris honori aliquid deferre existimantes die, qui sanctam Christi natalis festivitatem proxime consequitur, quædam facere soliti sunt, ex iis quæ in aliarum quoque mulierum puerperio agi consuevere. Eas res igitur bic canon prohibet, sauct

φους ἀπότεξις, καὶ ἡ τῶν αἱμάτων ἀκόλουθος φύσις· ὧν μὴ πειραθῆναι τὴν Θεοτόκον πιστεύομεν. Ταῦτα γὰρ ταῖς φυσικῶς συλλαβούσαις παρομαρτεί· τῇ δὲ ὑπὲρ φύσιν ἡ σύλληψις· ἐκ γὰρ Πνεύματος ἁγίου ἐγένετο, καὶ ὁ τόπος τῶν φυσικῶν ἰδιωμάτων ὑπέρτερος. Τῇ γοῦν μὴ γνούσῃ λοχείαν πῶς ἡμεῖς τὰ τῶν λοχευομένων διαπραξάμεθα; Υβρις γάρ καὶ οὐ τιμὴ τῆς ὑπεραγίας Παρθένου ἐστὶ τὸ γίνε σθαί τι ἐπὶ τῷ ἀνεκφράστῳ τόκῳ αὐτῆς, οἷον ἐπὶ τῶν ἄλλων γίνεται γυναικῶν τικτουσῶν. Τοὺς δὲ τοιοῦτόν τι πράττοντας, κληρικοὺς μὲν ὄντας, καθαιρεῖ, λαϊκοὺς δὲ, ἀφορίζει. Virginis partum absque ullo puerperio fuisse di- Παρθένου. Λοχεία δ' ἐστὶν ἡ μέτ᾽ ὠδίνων τοῦ βρέ cens. Est vero puerperium emissio fœtus, quam doloris sensus ac profluvium sanguinis comitantur: quibus quidem malis nullatenus obnoxiam fuisse Deiparan credimus. Partus etenim naturales ista consequuntur; ejus vero conçeptio fuit supra naturam, nam a Spiritu sancto efecta est; ejusdem que partus nequaquam iis, quæ partum naturalem proprie consequuntur, obnoxius fuit. Quæ igitur puerperium non agnovit, quid nos ei quæ puerperarum sunt exhibebimus? Est id quidem sacrosancle Virgini contumeliosum 250 potius quam hom norificum, eorum aliquid in ejus eximio partu, quale in aliarum mulierum fœtura contingit, usurpari. Qui ergo tale quidpiam admiserit, depositione clericus: laicos vero segregatione teneri jubet. ARIST. «Qui post Deipara festum similam vel ΑΡΙΣΤ. • Αφορίζεται ὁ μετὰ τὴν ἑορτὴν τῆς ⚫ aliud quidlibet, propter ea quæ dicuntur puerpe- ‹ ria, præparat, segregatur. › Hoc Virgini, quæ supra mentem et sermonem incomprehensibile peperit carne Verbum, non est honor, ex communibus et iis quæ in nobis sunt, inenarrabilem ejus partum definire et describere. Si quis itaque post sanctæ Christi veri Dei nostri nativitatis diem similam eoquere deprehenditur, eamque aliis exhibere, puerperii scilicet immaculatæ Virginis Matris honoris praetextui si quidemn clericus est, deponetur: sin vero laicus, segrega-. Ditur. Divinum enim e Virgine partum, ut sine semine constitutum, sine puerperio editum confiLemur. CANON LXXX. • Si quis episcopus, vel presbyter, vel diaconus, vel • eorum qui in clero enumerantur, vel laicus, ‹ nullam graviorem habeat necessitatem vel ne- • gotium difficile, ut a sua ecclesia absit diutisc sime, sel in civitate agens, tribus diebus Dominicis in tribus septimanis una non conve- • niat, si sit quidem clericus, deponatur: sin ‹ vero laicus, communione moveatur. › BALS. Alii quidem diversi canones, alio modo puniunt episcopos et clericos, qui aliquandiu a suis ecclesiis peregre absunt. Præsens autem canon non solum episcopos et clericos, sed etiam laicos, qui a suis regionibus in alieno solo degentes absunt, cogit una cum fidelibus communicare et orare; et statuit, quod si quis eorum, nulla necessitate proposita, morbi scilicet, vel gravissima servitutis, quæ ei non concedit ut in ecclesia versetur, tribus diebus Dominicis cum fidelibus non´ convenerit, et una non oraverit, sed in hanc salutiferam communionem negligenter affectus fuerit, si sit quidem clericus, deponatur: si vero laicus, a communione moveatur, hoc est, segregetur. Ex eo enim duorum alterum apparet, eum vel divina præcepta divinasque psalmodias et orationes non crare, vel non esse filelem. Cur enim 20 diebus cum Christianis in ecclesia versari noluit, unaque cum Dei fideli populo communicare? • Θεοτόκου, σεμίδαλιν ἢ ἄλλο τι κατασκευάζων, · διὰ τὰ λεγόμενα ἐπιλόχεια.» Οὐκ ἔστι τοῦτο τιμὴ τῇ Παρθένῳ, τῇ ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον τὸν ἀχώρητον τεκούσῃ Λόγον σαρκὶ, ἐκ τῶν κοινῶν τε καὶ καθ᾿ ἡμᾶς τὰ κατὰ τὸν ἄφραστον αὐτῆς τόκον ὁρίζειν καὶ ὑπογράφειν. Διὰ τοῦτο, εν τις μετὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἁγίας Χριστοῦ τοῦ ἀλη θινοῦ Θεοῦ ἡμῶν γεννήσεως σεμίδαλιν εὑρίσκεται ἔψων, καὶ ταύτην παρέχων τισὶ προφάσει τιμῆς δῆθεν λοχειῶν τῆς ἀχράντου Παρθενομήτορος· εἰ μὲν κληρικός ἐστι, καθαιρεθήσεται, εἰ δὲ λαϊκὸς, ἀφορισθήσεται. ᾿Αλόχευτον γὰρ ὁμολογοῦμεν τὸν ἐκ τῆς Παρθένου θεῖον τόκον, ὡς καὶ ἀσπόρως συν στάντα. • Εἴ τις ἐπίσκοπος, ἢ πρεσβύτερος, ἢ διάκονος, ἢ τῶν · ἐν τῷ κλήρῳ καταλεγομένων, ἢ λαϊκός, μηδε • μίαν ἀνάγκην βαρυτέραν ἔχοι ἢ πρᾶγμα δυσχε · ρὲς, ὥστε ἐπὶ πλεῖστον ἀπολείπεσθαι τῆς αὐτοῦ • ἐκκλησίας, ἀλλ' ἐν πόλει διάγων, τρεῖς Κυ • ριακὰς ἐν τρισὶν ἑβδομάσι μὴ συνέρχοιτο, εἰ • μὲν κληρικός εἴη, καθαιρείσθω· εἰ δὲ λαϊκός, • ἀποκινείσθω τῆς κοινωνίας.» ΒΑΛΣ. Αλλοι μὲν κανόνες διάφοροι ἀλλοτρόπως κολάζουσι τοὺς ἐπισκόπους καὶ τοὺς κληρικοὺς ἐφ' ἱκανὸν ἀποδημοῦντας ἀπὸ τῶν ἐκκλησιῶν αὐτῶν. Ὁ δὲ παρών κανὼν οὐ μόνον ἐπισκόπους καὶ κληρι κούς, ἀλλὰ καὶ τοὺς λαϊκοὺς τοὺς ἀπὸ τῶν χωρῶν αὐτῶν ἐν ἀλλοδαπῇ διάγοντας, καταναγκάζει μετά τῶν πιστῶν συγκοινωνεῖν καὶ συνεύχεσθαι· καὶ διορίζεται ὡς εἴπερ τις ἐκ τούτων μηδεμιᾶς προκειμένης ἀνάγκης, νόσου τυχὸν ἢ δουλείας βαρυτά της μὴ παραχωρούσης αὐτῷ ἐκκλησιάζειν, ἐπὶ τρεῖς Κυριακὰς οὐ συνέλθῃ μετὰ τῶν πιστῶν καὶ συνεύ ξηται, ἀλλ' ἀμελῶς διατεθῇ ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ σωτη ριώδες κοινωνίᾳ, κληρικὸς μὲν ὤν, καθαιρείσθω· λαϊκὸς δὲ, ἀποκινείσθω τῆς κοινωνίας, τουτέσειν ἀφοριζέσθω. Δυοῖν γὰρ θάτερον ἐκ τούτου ἀναφαίνεται, ἢ μηδεμίαν φροντίδα τίθεσθαι τὸν τοιοῦ τον τῶν θείων παραγγελιῶν καὶ τῆς εἰς Θεὸν εὐχῆς καὶ ὑμνῳδίας, ἢ τὸ μὴ εἶναι πιστόν· ἵνα τί γὰρ ἐπὶ εἴκοσιν ἡμέραις μετὰ τῶν Χριστιανῶν ἐχε κλησιάσαι οὐχ ᾑρετίσατο, καὶ συγκοινωνῆσαι τῷ πιστῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ:

IN CAN. LXXXI CONC. IN TRULLO. ΖΩΝΑΡ. Τοὺς ἐπὶ τρεῖς ἑβδομάδας ἀπολειφθέντας τῆς ἐκκλησίας αὐτῶν ἄνευ βαρείας ἀνάγκης τινὸς· ἢ δυσχερείας ἑτέρας, ἀλλ' ἐν πόλει διάγοντας, μὴ συνερχομένους δὲ εἰς ἐκκλησίαν τοῖς πιστοῖς ἐπι σκόπους μὲν καὶ κληρικοὺς ὄντας ὁ κανὼν καθαι ρεῖσθαι προστάττει· λαϊκὸς δὲ, ἀφορίζεσθαι. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ἀποκινεῖσθαι τῆς κοινωνίας. ΑΡΙΣΤ.. Εἰ μὴ δι᾿ ἀνάγκην ἀπολιμπάνεται τις • τῆς ἐκκλησίας ἐπὶ τρισὶ Κυριακαῖς, ἀκοινώ- • νητος.» Ο τῆς ἐκκλησίας ἐν τρισὶ Κυριακαῖς ἀπολει , φθεὶς ἄνευ βαρυτάτης ανάγκης ή δυσχερείας τινὸς, εἰ μὲν κληρικός ἐστι, καθαιρεῖται· εἰ δὲ λαϊκὸς, ἀφορίζεται. ZONAR. Qui tribus hebdomadis ab ecclesia sua nulla gravi necessitate difficilive alia causa impedili, abfuerint, verum in urbe degentes cum fidelibus in ecclesiam non convenerint, si quidem eplscopi aut clerici sint, eos canon deponi: laicos auten segregari (hoc namque illud est, communione moveri) jubet. ARIST.. Si quis nulla cogente necessitate ec- • clesiam tribus Doninicis derelinquat, commu- ‹ nione privatur. › Qui ab ecclesia tribus diebus Dominicis abest, sine necessitate aliqua et difficultate gravissima, si quidem clericus est, deponitur: sin vero laicus, segregatur. 251 CANON LXXXI. • Επειδήπερ ἔν τισι χώραις μεμαθήκαμεν ἐν τῷ Β. Quoniam in nonnullis locis didicimus, in san- • Τρισαγίῳ ὕμνῳ ἐν προσθήκης μέρει εκφωνεί- • σθαι μετὰ τὸ, Αγιος ἀθάνατος, τό, Ο σταυρωθεὶς • δι᾿ ἡμᾶς, ἐλέησον ἡμᾶς· τοῦτό τε ὑπὸ τῶν πάλαι • ἁγίων Πατέρων, ὡς τῆς εὐσεβείας ἀλλότριον, ἐκ • τοῦ τοιούτου ἀπηλάθη ὕμνου, σὺν τῷ τὴν τοιαύτην • φωνὴν καινουργήσαντι παρανόμῳ αἱρετικῷ· καὶ «ἡμεῖς, κυροῦντες τὰ παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων • ἡμῶν εὐσεβῶς θεσμοθετηθέντα, ἀναθεματίζο- • μεν ἔτι μετὰ τὸν παρόντα ὅρον μεταδεχομένους · τὴν τοιαύτην φωνὴν ἐπ' ἐκκλησίαις, ἢ ἄλλως • πως τῷ Τρισαγίῳ ὕμνῳ συνάπτοντας. Καὶ εἰ • μὲν ἱερατικός ἐστιν ὁ παραβάτης τῶν ὁρισθέν - των, απογυμνοῦσθαι τοῦτο τῆς ἱερωσύνης • προστάσσομεν· εἰ δὲ λαϊκὸς ἢ μοναχὸς, ἀφορί • ζεσθαι. Ο ματαιόφρων ἐκεῖνος καὶ βλάσφημος Πέτρος δ Αναφεὺς προσθήκην ἐν τῷ Τρισαγίῳ ὕμνῳ ἐποίησε, μετὰ τὸ ἐκφωνείσθαι τό· "Αγιος ἀθάνατος, εἰπὼν ὀφείλειν λέγεσθαι τό· 'Ο σταυρωθεὶς δι' ἡμᾶς, ἐλέησον ἡμᾶς. Ην δὴ προσθήκην ἡ Ἐκκλησία οὐ παρεδέξατο, ὡς παρεισάγουσαν τέταρτον πρόσωπον, καὶ ἀνὰ μέρος τιθεῖσαν τὸν τοῦ Θεοῦ Υἱὸν τὴν τοῦ Πατρὸς ἐνυπόστατον δύναμιν, καὶ ἀνὰ μέρος τὸν ἐσταυρωμένον Χριστόν, ὡς ἄλλον ὄντα παρὰ τὸν ἰσχυρὸν, ἢ ὡς παθητὴν τὴν Τριάδα δοξάζουσαν, καὶ συσταυροῦσαν τῷ Υἱῷ τὸν Πατέρα καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Καὶ ἐδογμάτισεν εὐσεβῶς τὸν Τρισάγιον ὕμνον χάριν τῆς Τριάδος λέγεσθαι· ὅπερ τι διὰ μὲν • ctissimo hymno additamenti loco dici post • illud, Sanctus immortalis, hoc: Qui crucifixus • es pro nobis, miserere nostri; id autem, ab • antiquis sanctis Patribus, ut a pietate alienum. ‹ ex hoc hymno ejectum cum scelerato hæretico, • qui hanc vocem innovavit: nos quoque con- ‹ firmantes ea quæ a sanctis nostris Patribus c pie constituta sunt, anathematizamus eos, qui • post præsens decretum ejusmodi vocem in ec- • clesiis admittunt, vel aliquo alio modo san-- • clissimo hymno adjungunt. Et si est quidem • sacerdotalis ordinis qui transgressus est, eun ‹ sacerdotio privari jubemus: sin antem laicus vel monachus, segregari.» BALS. Stolidus ille et blasphemus Petrus Fullo in sanctissimo bymno fecit additamentum, dicens, postquam dictum esset, Sanctus immortalis, debere dici, Qui cruciftus es pro nobis, miserere nostri. Quod quidem additamentum Ecclesia non admisit, ut quod quartam personam inducat, et Dei Filium, Salvatoris scilicet consistentem facultatem, seorsum ponat, et Christum crucifixum tanquam ailum a forti, et tanquam affectionibus subjectam Trinitatem glorificet, et Patrem una cum Fílio crucifigat et Spiritum sanctum. Et decrevit quidem sanctissimum hymnum pie dici de sancta Trinitate, quod per trinam sanctitatem tres supersubstantialis Deiτῆς τρισσῆς ἁγιότητος τὰς τρεῖς τῆς ὑπερουσίου tatis personas sancta nobis Seraphim ostendant: θεότητος ὑποστάσεις τὰ ἅγια Σεραφίμ ἡμῖν ὑπεμφαίνουσι· διὰ δὲ τῆς μιᾶς κυριότητος τὴν μίαν τῆς θεαρχικῆς Τριάδος οὐσίαν τε καὶ βασιλείαν γνωρί ζουσιν. Εὔρηται δὲ καὶ ἐν τῇ ἐκκλησιαστικῇ ἱστο ρία ὅτι λιτανεύοντος τοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει per unam vero dominationem unam divinæ Trinitatis substantiam regnumque significant. In ecclesiastica autem historia inventum est, cum populus Constantinopoli supplicaret, propter quasdam divinitus intentatas minas, quæ tempore Procli Guill. Beveregii nota. Εὕρηται δὲ καὶ ἐν τῇ ἐκκλησιαστικῇ ιστορία. Sane hæc historia de Trisagio a Theophane refertur, his verbis: Ἐπὶ τούτου τοῦ ἐν ἁγίοις Πρόκλου σεισμοὶ γεγόνασι μεγάλοι ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει ἐπὶ τέσσαρας μῆνας, ὥστε φοβηθέντες οἱ Βυζάντιοι ἔφυγον ἔξω τῆς πόλεως ἐν τῷ λεγομένῳ Κάππῳ· καὶ ἦσαν προσκαρτεροῦντες μετὰ τοῦ ἐπισκόπου ἐν ταῖς λιταῖς, κλαίοντες πρὸς τὸν Θεόν. Εν μιᾷ οὖν ἡμέρᾳ κυμαινομένης τῆς γῆς, καὶ παντὸς τοῦ λαοῦ κράζοντας τός Κύριε, ἐλέησον, ἐκτενῶς, περὶ ὥραν τρίτην άφνω πάντων ὁρώντων, συνέβη ὑπὸ θείας δυνάμεως ἀρθή ναί τινα νεανισκον εἰς τὸν ἀέρα, καὶ ἀκοῦσαι θείας φωνῆς παραινούσης αὐτὸν ἀναγγεῖλαι τῷ ἐπισκόπῳ καὶ τῷ λαῷ λιτανεύειν οὕτως· Άγιος ὁ Θεός, ἅγιος Ισχυρός, ἅγιος ἀθάνατος, ἐλέησον ἡμᾶς, μηδὲν ἕτερον προστεθέντα;. 'Ο δὲ ἐν ἁγίοις Πρόκλος, τα την δεξάμενος τὴν ἀπόφασιν, ἐπέτρεψε τῷ λαῷ ψάλλειν οὕτως, καὶ εὐθέως ἀπέστη ὁ σεισμός, Theoph.

archiepiscopi fuere, ex populo raptum fuisse pue- λαοῦ διά τινα θεήλατον ἀπειλὴν ἐπὶ Πρόκλου ἀρχιε ' rum, et sic ter sawotum hymnum ab angelica ali- πισκόπου γεγενημένην ἀφαρπαγήναι παιδίον ἐκ τοῦ qua doctrina fuisse institutum, Sanctus Deus, λαοῦ, καὶ οὕτω μυηθῆναι ὑπ' ἀγγελικής τινος δια sancius fortis, sanctus immortalis, miserere nostri: δασκαλίας τὸν Τρισάγιον ὕμνον ' Αγιος ὁ Θεός, el conversø rursus puero, cum quod institutum ἅγιος ισχυρός, ἅγιος ἀθάνατος, ἐλέησον ἡμᾶς. erat renuntiasset, universam multitudinem hyΚαὶ αὖθις ἐπιστραφέντος τοῦ παιδίου, καὶ τὸ μυηθὲν mnum cecinisse, et sic minas cessasse. Porro ἀπαγγείλαντος, ᾆσαι τὸν ὕμνον ἅπαν τὸ πλῆθος, καὶ autem et in sancta et universali Chalcedon, synndo οὕτω κοπάσαι τὴν ἀπειλήν. Καὶ ἐν τῇ ἁγίᾳ δὲ καὶ sic sanctissimum hymnum canendum esse traditum οἰκουμενικῇ τετάρτῃ συνόδῳ τῇ ἐν Χαλκηδόνι οὕτως est. Sed cum ne sic quidem multorum eorumque Αμνεῖσθαι ὁ Τρισάγιος ύμνος παραδέδοται. ᾿Αλλὰ blasphemorum improbitas ad orthodoxum decretum τῆς τῶν πολλῶν καὶ βλασφημάτων κακίας μηδὲ διὰ traducta æsset, ut est verisimile, qui in hac synodo τούτων πρὸς τὸ ὀρθόδοξον δόγμα μεταριθμηθείσης, „convenerant sancti Patres, iis quæ a sanctis Pa- ὡς ἔοικεν, οἱ κατὰ ταύτην συνελθόντες τὴν σύνοδον tribus qui Chalcedone convenerant de hoc san- ἅγιοι Πατέρες, ἐπικυρώσαντες τὰ παρὰ τῶν ἁγίων etissimo hymno constituta erant confirmatis, Πατέρων τῶν ἐν Χαλκηδόνι σύνελθόντων περὶ τοῦ anathemati eos subjecerunt, qui post præsentem & Τρισαγίου ύμνου θεσμοθετηθέντα, ἀναθέματι καθυπο έβαλλον τοὺς μετὰ τὸν παρόντα κανονα την προσ θήκην τοῦ Κναφέως τῷ Τρισαγίας συνάπτοντας· καὶ εἰ μὲν ἱερατικός ἐστι, φασὶν, ὁ παραβαίνων, καθαιρείσθω· εἰ δὲ λαϊκὸς ἢ μοναχός, ἀφοριζέσθω. Τοῦ δὲ κανόνος ἀναθεματίζοντας τοὺς τὴν κακόδοξον ταύτην προσθήκην παραδεχομένους, καὶ ἀπὸ τοῦ ἀναθεματισμοῦ μὴ μόνον ἀτίμων γινομένων τῶν ἀναθεματιζομένων, ἀλλὰ καὶ παντελῆ ἀπώλειαν ὀφισταμένων, καὶ πάσης τῆς ἐν κόσμῳ διαγωγής ἀπαλλοτριουμένων, θαυμάζω πῶς ὁ κανὼν σὺν τῷ αναθεματισμῷ καθαιρέσεως εμνήσθη καὶ ἀφορισμού. Αλλ', ὡς ἔοικε, τὰ περὶ τούτου εἰς τὴν ἐπισκοπικήν διάκρισιν ἀνήρτησεν, ἐφ᾽ ᾧ τὸν μὲν παραδεξάμενον c τὴν βλάσφημον ταύτην προσθήκην καὶ ῥᾳδίως μετ τατιθέμενον καθαιρεῖσθαι, ἢ ἀφορίζεσθαι· τὸν δὲ μὴ μετατιθέμενον, ἀλλ' ἐκ τῆς βλασφήμου φλυαρίας εξεχόμενον ἀναθεματίζεσθαι, καὶ οὕτω μή μόνον τῆς ἱερωσύνης ἢ τῆς ἐκκλησιαστικῆς κοινωνίας ἀπογυμνοῦσθαι, ἀλλὰ καὶ περιορίζεσθαι, ἐφ' ᾧ μὴ μεταδοῦναι τῆς αἱρέσεως καὶ ἄλλοις. canonem Fallonis additamentum Trisagio adjungent. Et si est quidem sacerdotalis, inquit, ordinis, qui transgreditur, deponatur: sin autem laicus vel monachus, segregetur. Cum autem eanon eos anathematizet, qui malum hec additamentum sus cipiunt, et ex anathematizatione non sohum lani, qui anathematizantur, infames, sed omnis etiam generis exitium subeant, et ab omni in mundo conversatione alienentur, miror quomodo canon depositionis et segregationis una cum auathenatismo meminit. Sed, ut est verisimile, hoc quoque episcopali discretionl ac prudentiæ relictum est, vt qui blasphemum quidem loc additamentum ad misit et facile convertitur, deponatur vel segregetur: qui autem non convertitur, sed blasphemnis nugis adhæret, anathematizetur, et sic non solum sacerdotio vel ecclesiastica communione privetur, sed etiam exterminetur, ut non aliis quoque ham resim communicet.· 252 ZONAR. Quidam affectionibus obnoxiam vinitatem existimantes, Trisagio hymno verba illa, Qui pro nobis crucifixus est addidere. Quod quidem ante hanc synodum alii quoque sancti Patres, ut adukerinnm rectæque sententiæ minus consentaneum, repudiavere; et a quibusdam ad-, huc, ut credibile est, usurpatum, hujus synodi auctores e Trisagio tollunt, quique id nihilominus adhibuerint, ac Trisagio quomodocunque adjunxerint, anathenate damnant. Atque hujus decreti violatores, saeratos quidem depositione; mena - ehos vero aut laicos segregationis pœna tenerl jubent ΖΩΝΑΡ. Οἱ τῇ θεότητι πάθος προσαρμόζοντες προσέθεντο τῷ Τρισαγίῳ τὴν προσθήκην ταύτην, τὸ, Ο σταυρωθεὶς δ' ἡμᾶς. Ὅπερ καὶ πρὸ τῆς συν όδου ταύτης ὑφ' ἑτέρων ἁγίων Πατέρων, ὡς νόθον καὶ τῆς ὀρθῆς δόξης ἀλλότριον, ἀπεβλήθη, καὶ ἔστ δὲ παρά τινων, ὡς ἔοικε, λεγόμενον οἱ τῆς συνόδου ταύτης τοῦ Τρισαγίου αὐτὸ ἐξορίζουσιν, ἀναθέματι καταδικάζοντες τοὺς ἔτι αὐτὸ παραδεχομένους, καὶ τῷ Τρισαγίῳ ὁπωσδήποτε συνάπτοντας. Καὶ καθαι ροῦσε μὲν τοὺς ἱερατικούς παραβαίνοντας τὰ ὅρι· σθέντα, τοὺς δὲ μοναχοὺς ἢ λαϊκοὺς ἀφορίζουσιν. Guill. Beveregii nota. in Chronico. Idem etiam ab ecclesiasticis hislariis traditum observat Damascenus: Φασὶ μὲν οὖν καὶ οἱ τὴν ἐκκλησιαστικὴν ἱστορίαν συντάξαντες, ὅτι λιτανεύοντος τοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει λαοῦ, διά τινα θεήλατον ἀπειλὴν ἐπὶ Πρόκλου τοῦ ἀρχιεπισκόπου γεγενημένην, συνέβη αρπαγήναι παιδίον ἐκ τοῦ λαοῦ, καὶ οὕτω μυηθῆναι ὑπ᾿ ἀγγελικῆς τινος διδασκαλίας τὸν Τρισάγιον ὕμνον, Αγιος ὁ Θεὸς, ἅγιος ἰσχυρὸς ἅγιος ἀθάνατος ἐλέησον ἡμᾶς· καὶ αὖθις ἐπιστρα φέντος του παιδίου, καὶ τὸ μυηθὲν ἀπαγγείλαντος, ᾆσαι τὴν ὕμνον ἅπαν τὸ πλῆθος, καὶ οὕτω κοπάσει τὴν ἀπειλήν. Damasc. De orthod. fide l. ut, cap. 10. Quinetiam Goffridus Viterbiensis,Cedrenus, Codinus. Marianus Scotus, Landulphus Sagax, aliique hanc historiam tradiderunt. Quibus etiam adjungatur Aristenus in præsentem canonem: qui tamen dicit puerum audiisse ista verba, Ο σταυρωθείς δι' ἡμᾶς, Trisagio non addenda esse, eu nimirum quod in hymno, quem puer audiisse dicitur, ista verba non inserta erant.

IN CAN. LXXXII CONC. IN TRULLO. ΑΡΙΣΤ. «Τῷ τρισαγίῳ ὕμνῳ ὁ συνάπτων τό, Ψ σταυρωθείς, ἑτερόδοξος. Λέγεται, ὡς ἐπὶ τῆς βασιλείας Θεοδοσίου τοῦ Μι κρού ήρθη παιδίον ἐν τῇ τοῦ κάμπου λιτῇ, καὶ ἐπὶ πολλὰς ὥρας μετέωρον γέγονε, καὶ ἤκουσε θείας φωνῆς, μὴ προστιθέναι ἐν τῷ Τρισαγίῳ τό· Ο σταυρωθεὶς δι' ἡμᾶς, ὡς ὁ παράφρων Παῦλος ὁ Σαμοσατεὺς ἐληρώσει Εί τις οὖν τὴν τοιαύτην φωνὴν τῷ Τρισαγίῳ ὕμνω συνάψει, ὡς ἑτερόδοξος ἀναθεματισθήσεται. Εὑρήσει; δὲ καὶ ἐν τῷ Δαμασκηνῷ νγ' κεφάλαιον διαλαμβάνον πλατύτερον περὶ του Τρισαγίου, καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν ἤρθη τὸ παι δίου. • Εν τισι τῶν σεπτῶν εἰκόνων γραφαῖς ἀμνὸς δα- · κτύλῳ τοῦ Προδρόμου δειχνύμενος ἐγχαράττεται, · δ; εἰς τύπον παρελήφθη τῆς χάριτος τὸν ἀληθι · νὸν ἡμῖν διὰ νόμου προϋποφαίνων ἀμνὸν Χρι • στὸν τὸν Θεὸν ἡμῶν. Τοὺς οὖν παλαιοὺς τύπους • καὶ τὰς σκιὰς, ὡς τῆς ἀληθείας συμβολά τε καὶ • προχαράγματα, τῇ Ἐκκλησίᾳ παραδεδομένους • κατασπαζόμενοι, τὴν χάριν προτιμῶμεν καὶ • τὴν ἀλήθειαν, ὡς πλήρωμα νόμου ταύτην ὑπο • δεξάμενοι. ὓς ἂν οὖν τὸ τέλειον κὰν ταῖς χρωσ · ματουργίαις ἐν ταῖς ἁπάντων ὄψεσιν ὑπογρά • φηται, τὸν τοῦ αἵροντος τὴν ἁμαρτίαν κόσμου, ἀμνοῦ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, κατὰ τὸν ἀνθρώπινον χαρακτῆρα καὶ ἐν ταῖς εἰκόσιν ἀπὸ • τοῦ νῦν, ἀντὶ τοῦ παλαιοῦ ἀμνοῦ, ἀναστηλοῦ. • σθαι ὁρίζομεν, δι' αὐτοῦ τὸ τῆς ταπεινώσεως • τοῦ Θεοῦ Λόγου κατανοοῦντες, καὶ πρὸς μνήμην «τῆς ἐν σαρκὶ πολιτείας, τοῦ τε πάθους αὐτοῦ · καὶ τοῦ σωτηρίου θανάτου χειραγωγούμενοι, • καὶ τῆς ἐντεῦθεν γενομένης τῷ κόσμῳ ἀπολυ • τρώσεως. ΒΑΛΣ. Ὅτε τὴν κατὰ τῶν πρωτοτόκων Αίγυ πτίων ἀπειλὴν διελάλησε κατὰ κέλευσιν τοῦ Θεοῦ ὁ Μωϋσῆς, ἐνετείλατο τῆς Ἑβραίοις σφαγιάσαι ἀμνὸν, καὶ τῷ αἵματι τούτου χρισθῆναι τὰς Ἰουδαϊ εἰς φλιὰς, ὡς ἂν ἄβατοι ὦσι τῷ τῶν πρωτοτόκων ολοθρευτῇ· Προστύπου οὖν ὁ τοιοῦτος ἀμνὸς τὸν Κύριον. Οθεν καὶ ὁ μέγας ἐν προφήταις καὶ ἰσάγγελος πρόδρομος ἰδὼν τὸν Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν καὶ Θεὸν ἡμῶν, εἶπεν. Ἰδοὺ ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ Υἱὸς τοῦ Πατρὸς, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Τινὲς οὖν, ἐν ἁγίαις εἰκόσι τὸν ἅγιον Πρόδρομον ἀναστηλοῦντες, ἀμνὸν ἀντικρὺ αὐτοῦ ἀνεχάραττον ὑπὸ τοῦ Προδρόμου δακτυλοδεικτούμενον Τοῦτο τοίνων ἢ ἁγία σύνοδος ἀποτρέπουσα, ὥρισεν, ὡς ἐπεὶ ὁ ἀμνὸς εἰς τύπον τῆς ἀληθείας παρελήφθη, αἱ σκιαὶ δὲ καὶ οἱ τύποι καὶ τὰ σύμβολα παρῆλθον, ὡς τῆς ἀληθείας παῤῥησιασθείσης· κατασπαζόμεθα 31 Joan. 1, 29. ARIST. • Qui hymno Trisagio, illud, Qui cruci- • fixus, adjungit, heterodoxus censetur. Dicitur, quod sub Theodosii Junioris imperio puer in campi precibus sublatus est, et per multas horas in sublimi suspensus; et audivit vocem divinam, ne hoc, Qui pro nobis crucifixus, in Trisagio adderetur, ut vesanus Paulus Samosatenus delire effutiebat. Si quis itaque talem vocem hymno Trisagio adjunxerit, ut heterodoxus anathemate percutietur. Invenies autem in Damasceno cap. 54 de Trisagio plenius tractans; et propter quar causam puer in sublimi attollebatur. CANON LXXXII. ‹ Inter nonnullas venerabilium imaginum picturas, • agnus, qui digito Præcursoris monstratur, • depingitur, qui ad gratia figuram assumptus • est, verum nobis Agnum per legem Christum ● Deum nostrum præmonstrans. Antiquas ergo • Oguras et umbras, ut veritatis signa et chara- • cleres, Ecclesiæ traditas amplectentes. gratiam ‹ et veritatem præponamus, eam ut legis imple- • tionem suscipientes. Ut ergo quod perfectum • est, saltem coloribus effigiatum, omnium oculis subjiciatur, Agni ejus, qui tollit peccatum • mundi, Christi Dei nostri, instar hominis cha- ‹racterem, etiam in imaginibus deinceps pro ‹ veteri agno statui jubemus, ut per ipsum ‹ Verbi Dei humiliationem mente comprehen- ‹ dentes, ad memoriam quoque ejus in carne ⚫ conversationis, ejusque passionis et, salutaris ‹ mortis manu ducamur, ejusque quæ ex eo fa- ‹ cta est mundo redemptionis. ▸ BALS. Quomodo adversus Egyptiorum primogenita Moses jussu Dei elocutus est, jussit ab Hebrais agnum interfei, et ejus sanguine Sudzorum limina inungi: ut a primogenitorum destructore ad eos adiri non posset. Hic ergo agnus præfigurabat Dominiun. Unde etiam magnus propheta angelisque æqualis Præcursor, cum Dominum et Deum nostrum Jesum Christum vidisset, dixit: Ecce Agnus Dei, Filius Patris, qui tollit peccatum mundi st. Quidam ergo in sacris imaginibus sancti Præcursorem describentes, e regione ejus agnum imprimebant, qui a Precursoris digito monstrabatur. Hoc ergo sancla synodus prohibens, statuit quod, quoniam agnus in typum veritatis acceptus est, umbræ autem et signa et typi præterierunt, utpote cum veritas exhibeatur, typos quoque et umbras, ut signa veritatis, amplectimur; sed veritatem Guill. Beveregii notæ. Παῦλος ὁ Σαμοσαντεὺς ἐληρώσει. Aristenus hic Paulum cum Petro confundere videtur. Neque enim Paulus Samosatenus, sed Petrus Fullo, sic´delirasse perhibetur. Δακτυλοδεικτούμενον. Codex Amerhachianus et toniensis rectius legunt δακτυλοδεκτούμενον.

præponimus. Et ideo typum quidem cessare sta- μὲν καὶ τοὺς τύπους καὶ τὰς σκιὰς ὡς τῆς ἀληθείας σύμβολα, προτιμώμεθα δὲ τὴν ἀλήθειαν. Διὸ καὶ ὥρισαν τὰ μὲν τοῦ τύπου σχολάσαι· ἀντὶ δὲ ἀμνοῦ ἐν ταῖς ἁγίαις εἰκόσιν ἀναστηλοῦσθαι αὐτὸν τὸν Κύρ ριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν καὶ Θεὸν ἡμῶν, κατά τὸν ἀνθρώπινον χαρακτήρα. Εἰ δὲ ταῦτα οὕτως ἔχουσι, νομίζω ότι κακῶς ποιοῦσιν οἱ ἐπ' ἐκκλησία; περιστερὰς ἀπολύοντες ἀντὶ Πνεύματος ἁγίου ἐπι δημίας, καὶ ἀντὶ τοῦ ἀστέρος ἐκείνου τοῦ ὑπερφυοῦς καὶ καινοφανοῦς κηρὸν ἀνάπτοντες· καὶ τὴν ἀπόρο ῥητον καὶ σωτήριον ἐν σπηλαίῳ γέννησιν τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ διὰ παι tuerunt;. pro agno autem in sanctis immaginibus ipsum Dominum et Deum nostrum Jesum Christum humana forma describi. Si hæc autem ita se habeant, eos male facere arbitror, qui in ecclesia colnmbas emittunt pro sancti Spiritus adventu: et qui pro illa stella, quæ novo modo apparuerat el erat admirabilis, cereos accendunt: et qui ineffabilem et salutarem Domini et Dei et Servatoris mostri Jesu Christi generationem puero et thoro strato exprimunt, et quæ sunt `sopra rationem et mentis cogitationem humanis studiis describunt. δὸς καὶ στρωμνῆς ὑποτυποῦντες, καὶ τὰ ὑπὲρ λόγον καὶ ἔννοιαν ἀνθρωπίνοις ἐπιτηδεύμασι διαγρά φοντες. 253 ZONAR. Qui ab Hebraeis agnus Mose præcipiente immolatus est, cujus sanguine consignata domorum liniina primogenitorum interfectori inaccessa fuere, in Christi Jesu Domini nostri typum ac imaKinem referebat. Quapropter et Baptista, cum Christum populo indicaret, Ecce, inquit, Agnus Dei, qai tollit peccatum mundi. Proinde in imaginibus quoque agnus, cum Præcursore illum intento digito monstrante, effingebatur. Quod quidem haec synodus fieri vetat, figuras dicens, et umbras, ut signa veritatis indiciaque, veneramur; sed gratiam et veritatem longe pluris facienda esse judicamus: ac ne in posterum is, qui peccatum mundi toHit, agni specie in imaginibus pingatur, sed humano habitu ac figura exprimatur, decernimus; út hinc, que nostra causa Verbi Dei abjectio demissionisque immensitas fuerit, intelligamus, ejusque in carne conversationis, et passionis ac mortis quoque saJutaris, et quæcunque demuin in nos contulit, beneficiorum, memoriam perpetuo conservemus. ARIST. «Non depinges agnum in typum Christi: • sed illum ipsum. Agnus in veri Christi Dei nostri typum assum.- plus fuit. Et non oportet typum veritati præponere, et agnum in venerabilibus imaginibus Præcursoris digito monstratum depingere: sed ipsum Christum et Deum nostrum etiam coloribus delineatum forma humana exprimere. CANON LXXXIII. ● Nemo mortuorum corporibus Eucharistiam coin- < nunicet. Scriptum est enim, Accipite, come- • dile s. Mortuorum autem corpora nec acci4 pere possunt, nec coniedere. BALS. Dominus et Deus noster Jesus Christus, cum una cum suis discipulis cœnans eis panem impertiisset, dixit: Accipe, comedite; hoc est ss Matth. xxvΙ, 26. ΖΩΝΑΡ. Ὁ τοῖς Εβραίοις παρὰ Μωσέως ένταλ θεὶς σφαγιασθῆναι ἀμνὸς, οὗ τῷ αἵματι αἱ φλιαὶ τῶν οἴκων αὐτῶν χρισθεῖσαι ἄβατοι τῷ τῶν πρωτοτόκων ἦταν ὁλοθρευτῇ, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν προετύπου καὶ προεικόνιζεν. "Οθεν καὶ ὁ Βαπτιστής δεικνύων τοῖς λαοῖς τὸν Χριστὸν, Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ἔφη, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Εγράφετο οὖν ἐν εἰκόσιν ἀμνὸς, καὶ ὁ Πρόδρομος τῷ δακτύλῳ δεικνύων αὐτόν. Τοῦτο δὲ μὴ γίνεσθαι ἡ σύνοδος αὕτη θεσμοθετεί, λέγουσα ὅτι τοὺς μὲν τύ πους καὶ τὰς σκιὰς τιμῶμεν ὡς σύμβολα τῆς ἁληθείας καὶ προχαράγματα, προτιμῶμεν δὲ τὴν χάριν καὶ τὴν ἀλήθειαν· καὶ ὁρίζομεν μηκέτι ἐν εἴδει ἀμνοῦ γράφεσθαι τὸν αἴροντα τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσ σμου, ἀλλὰ κατὰ τὸν ἀνθρώπινον χαρακτῆρα ἀναστη λοῦσθαι αὐτὸν ἐν εἰκόσιν· ἵν᾽ οὕτω κατανοῶμεν τὴν συγκατάβασιν τοῦ Θεοῦ Λόγου, καὶ τὸ τῆς αὐτοῦ τα πεινώσεως ἄμετρον, καὶ μνημονεύωμεν τῆς ἐν σαρκὶ ἀναστροφῆς αὐτοῦ, καὶ τοῦ πάθους καὶ τοῦ σωτηρίου θανάτου, καὶ ὅσων εὐεργεσιῶν ἐτύχομεν δι' αὐτ τοῦ. ΑΡΙΣΤ. «Οὐ χαράξεις ἀμνὸν εἰς τύπον Χριστοῦ, • ἀλλ' ἐκεῖνον αὐτόν. ῾Ο ἀμνὸς εἰς τύπον παρελήφθη τοῦ ἀληθινοῦ Χρισ στοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Καὶ οὐ χρὴ τὸν τύπον προτι μᾶσθαι τῆς ἀληθείας, καὶ ἀμνὸν ἐν ταῖς σεπταῖς εἰκόσιν ἐγγράφειν, τῷ δακτύλῳ τοῦ Προδρόμου δει κνύμενον· ἀλλ᾽ αὐτὸν τὸν Χριστὸν καὶ Θεὸν ἡμῶν, καὶ ἐν ταῖς χρωματουργίαις κατὰ τὸ ἀνθρώπινον ἐγχαράττειν. • Μηδεὶς τοῖς σώμασι τῶν τελευτησάντων τῆς εὐχα • ριστίας μεταδιδότω. Γέγραπται γάρ· Λάβετε, «φάγετε· τὰ δὲ τῶν νεκρῶν σώματα οὐδὲ λαβεῖν • δύναται, οὐδὲ φαγεῖν.» ΒΑΛΣ. Ὁ Κύριος καὶ Θεὸς ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, δειπνήσας μετὰ τῶν οἰκείων μαθητῶν, καὶ τοῦ ἄρτου τούτοις μεταδιδούς, Λάβετε, φάγετε, ἔφησε· τοῦτό Guill. Beveregii Τὴν χάριν καὶ τὴν ἀλήθειαν. In Henrici II. et Gallandi J. C. codicibus locus hic sic legitur· Προτιμῶμεν δὲ τὴν χάριν καὶ τὴν ἀλήθειαν, ήγουν αὐτὰ τὰ πράγματα, τὰ διὰ τῶν συμβόλων τυπούμενα nota. καὶ δηλούμενα, Sed gratiam et veritatem, hoc est, res ipsas, que signis exprimuntur et declarantur, longe pluris facienda esse judicamus. Sed in codice Anerbachiano lectus est, uut a nobis editus.

IN CAN. LXXXIV CONC. IN TRULLO. ἐστι τὸ σῶμά μου τὸ ὑπὲρ ὑμῶν κλώμενον εις άφε- corpus meum, quod pro vobis frangitnr pro remis - σιν ἁμαρτιῶν· καθὼς τοῦτο ἐν Εὐαγγελίοις γέγρα πται. Είθιστο γοῦν πρὸ τῆς συνόδου ταύτης παρά τιτι μεταδιδόναι τῶν θείων ἁγιασμάτων (ταῦτα γὰρ Ευχαριστίαν οἱ Πατέρες ὠνόμασαν) σώμασι νεκροῖς. Τοῦτο οὖν κωλύοντες οἱ Πατέρες, διωρίσαντο μηκέτι τοιοῦτόν τι γίνεσθαι. Οτι, φασί, γέγραπται· Λά βετε, φάγετε· τὰ δὲ σώματα τῶν νεκρῶν οὔτε λαβεῖν οὔτε φαγεῖν δύνανται. Ανάγνωσον καὶ τὸν ιη κανόνα τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου. Το μέντοι χειρί ζεσθαι τοῖς ἀρχιερεῦσι μετὰ τελευτὴν ἅγιον ἄρτον, καὶ οὕτως ἐνταφιάζεσθαι, νομίζω γίνεσθαι εἰς ἀπο τροπὴν τῶν δαιμονίων, καὶ ἵνα δι' αὐτοῦ ἐφοδιάζηται πρὸς οὐρανὸν ὁ τοῦ μεγάλου καὶ ἀποστολικοῦ καταξιωθεὶς ἐπαγγέλματος. ΖΩΝΑΡ. Εθος ἦν παλαιὸν μεταδίδοσθαι τοῖς νε κροῖς σώμασι τῶν τελευτησάντων τοῦ σώματος καὶ τοῦ αἵματος τοῦ Κυρίου. Τοῦτο γὰρ ὠνόμασται Εὐχαριστία, ὅτι εὐχαριστεῖν ἡμᾶς χρὴ μεταλαμβάνοντας τούτων, ὡς ἀξιωθέντας τοιούτων δωρεῶν. Τοῦτο τοίνυν γίνεσθαι ὁ κανὼν ἀπηγόρευσε, καὶ τὴν αἰτίαν ἐπάγει λέγων ὅτι ὁ Κύριος διανέμων τὸν ἄρτον τοῖς μαθηταῖς, Λάβετε, φάγετε, εἶπε· τὰ δὲ νεκρωθέντα σώματα οὔτε λαβεῖν οὔτε φαγεῖν δύναται. Καὶ ὁ ὀκτωκαιδέκατος κανὼν τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου πρὸ τῆς συνόδου ταύτης ἀπηγόρευσε τὸ τῆς Εὐχαριστίας μεταδίδοσθαι τοῖς νεκροῖς, sionem peceatorum, sicnt hoc scriptum est in Evangeliis. Ante hanc ergo synodum mos erat nonnullis divina sacramenta (ea enim Patres Eucharistiam nominavere) corporibus mortuis impertire. Patres ergo hoc fieri prohibentes, tale quid non amplius faciendum decreverunt. Quoniam, inquiunt, scriptum est, Accipite, comedite: mortuorum autem corpora non possunt accipere nec comedere. Lege et 18 can. Carth. syn. Quod autem sanctus panis antistitibus post mortem tradatur, et sic sepeliantur, existimo hoc fieri ad avertendos demonas, et ut per ipsum, tanquam viaticum, deducatur ad cœlum, qui magna et apostolica professione dignus est habitus. ZONAR. Antiquæ consuetudinis fuit corpus et sanguinem Domini mortuorum corporibus impertiri. Illa siquidem Eucharistie nomine intelliguntur, quod ea dum percipimus, sit a nobis, qui ejusmodi muneribus digni habiti simus, gratiarum actio adhibenda. Id igitur hic canon fieri vetuit, ejusque rei rationem hanc subdit, quod panem Dominus in discipulos dividens, Accipite, ait, et comedile: mortuis autem cadaveribus neque accipere neque comedere datum est. Carthaginensis quoque synodi decimo octavo canone, jam olim ante hanc synodum, Eucharistiam vita functis præbere ne liceat interdictum est. ΑΡΙΣΤ. «Σώματι νεκρῷ οὐ μεταδοτέον τῶν ἁγια ARIST. Corpori mortuo sacramenta non sunt ο σμάτων. ο Ἐπειδὴ γέγραπται· Λάβετε, φάγετε· τὰ δὲ τῶν νεκρῶν σώματα οὔτε λαβεῖν οὔτε φαγεῖν δύνανται· οὐδεὶς μεταδώσει τοῖς, τελευτήσασι τῶν θείων καὶ ἀχράντων ἁγιασμάτων. • Τοῖς κανονικοῖς τῶν Πατέρων θεσμοῖς κατα • ακολουθοῦντες, ὁρίζομεν καὶ περὶ τῶν νηπίων, · ὁσάκις μὴ εὑρίσκωνται βέβαιοι μάρτυρες, οἱ · ταῦτα ἀναμφιβόλως βαπτισθέντα είναι λέγοντες, · καὶ οὐδὲ ταῦτα διὰ τὴν χεῖραν περὶ τῆς • παραδοθείσης αὐτοῖς μυσταγωγίας ἀποκρίνα- • σθαι ἐπιτηδείως ἔχουσι, χωρίς τινος προσκόμ • ματος ὀφείλειν ταῦτα βαπτίζεσθαι· μήποτε δ • τοιοῦτος δισταγμὸς ἀποστερήσῃ αὐτὰ τῆς τοιαύ • της τοῦ ἁγιασμοῦ καθάρσεως. ο ΒΑΛΣ. Οἱ ἐν Καρθαγένη συνελθόντες Πατέρες, ὧν ὁ παρὼν κανὼν μέμνηται, ἐν βάπτισμα ομολογοῦντες κατὰ τὴν τοῦ ἁγίου συμβόλου περίληψιν, ὥρισαν ἐν κανόνι οβ' τοὺς ἐν νηπιότητι λεγομένους βαπτισθῆναι, εἴτε καὶ μὴ βαπτίζεσθαι, ἐὰν μὴ ὦσι ‹ communicanda. › Quoniam scriptum est: Accipite, edite; ac mortuorum 254 corporum nec accipere possunt, nec comedere: nemo mortuis divina sacramenta communicabit. CANON LXXXIV. ‹ Canonicas Patrum leges sequentes, de infantibus • quoque decernimus, quoties non inveniuntur ‹ firmi testes, qui eos indubie baptizatos esse ‹ dicant, nec ipsi propter ætatem de sibi tradito ‹ mysterio´apte respondere possint, debere sine. ulla offensione baptizari: ne forte ejusmodi ● dubitatio eos tali sanctitatis puritate privet. › BALS. Patres qui Carthagine convenerant. quorum præsens canon meminit, unum baptismum confitentes ex sancti symboli comprehensione, can. 72 slaluerunt, ut qui in infantia dicuntur esse baptizati sive non, si non sint Grmi testes, qui eos Guill. Beveregii notæ. Τοῖς κανονικοῖς τῶν Πατέρων θεσμοῖς. Hoc, nimirum ut infantes, de quibus dubitatur, an baptizati fuerint, ab Ecclesia Catholica baptizentur, a Patribus Africanis ante decretum fuit, syn. Carthaginensis canone 75, cujus ipsa etiam verba hic repetuntur ut indubium sit eos esse Patres, qui hic commemorantur. Idem postea a Gregorio IX, in Deoretatibus constitutum est, De quibus dubium est, an baptizati fuerint, baptizentur his verbis præmissis, Si baptizatus es non te baptizo; sed si non baptizatus es, ergo te baptizo, etc. Decret. Greg. 1. m. tit. 42, c. 2. Λέγοντες καὶ οὐδὲ ταῦτα. In codice Aner bachiano legitur, λέγοντες οὐδὲ αὐτά. In syn. Carth. can. 75, unde hic transcribitur, λέγοντες καὶ οὐδὲ αὐτά. In editione Parisiensi λέγονται scribitur.

esse baptizatos plene et integre probent, baptizen- Η μάρτυρες βέβαιοι πληροφοροῦντες αὐτοὺς βαπτισθῆς ναι. ᾿Ακολούθως οὖν τούτοις ἐθεσμοθέτησαν οἱ Πατέ ρες ἐν τῷ παρόντι κανόνι αὐτὰ ἐκεῖνα, ὅσα καὶ οἱ ἐν Καρθαγένῃ συνελθόντες παρεκελεύσαντο· δηλονότι βαπτίζεσθαι τοὺς ἀμφιβαλλομένους βαπτισθῆναι, εἰ μήτε αὐτοὶ ἐκεῖνοι δύνανται πληροφορῆσαι τὸ βαπτισθῆναι, διὰ τὸ μὴ εἰδέναι τί γέγονεν εἰς τούτους ἐν νηπιότητι (κεῖρα γάρ ἐστιν ἡ ἀτελής ἡλικία) μηδὲ μάρτυρες παράγονται πληροφορούντες τὸ βαπτισθῆναι αὐτούς. Δέος γάρ ἐστι μήποτε διά τὸν δισταγμὸν ἀποστερηθῶσι τὰ νήπια τοῦ θείου βαπτίσματος, καὶ τῆς διὰ τοῦτο διδομένης βασιλείας τῶν οὐρανῶν, κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου φωνήν την λέγουσαν· Εἰ μή τις γεννηθῇ δι' ὕδατος καὶ πνεύ ματος, οὐ μὴ εἰσέλθῃ εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐ ρανῶν. Ταῦτα δὲ νενομοθέτηται, ὅτι τινὲς οὐ παρ εχώρουν διὰ τὴν ἀμφιβολίαν βαπτίζεσθαι τοὺς τοιούτους, ἵνα μὴ δόξωσιν ἀναβαπτίζειν τοὺς προβαπτι σθέντας, Περὶ δὲ τούτου πολλάκις ἀμφισβήτησις γέγονε συνοδικῶς. Νηπίων γὰρ ἀπὸ Χριστιανικής χώρας αἰχμαλωτισθέντων παρὰ Σκυθῶν καὶ ᾿Αγα ρηνῶν, καὶ διαπραθέντων πρὸς Ρωμαίους, ἀμφιβο λία γέγονεν, εἰ χρὴ τοὺς πωληθέντας βαπτισθῆναι. Ελεγον γάρ τινες ὡς, ἐπεὶ ἀπὸ Χριστιανικῆς χώρας ήχμαλωτίσθησαν, πρόληψίς ἐστι βαπτισθῆναι κατὰ χώραν ἐν νηπιότητι, καὶ οὐ χρὴ αὖθις ἀναβαπτισθῆ· ναι. Ηρεσε δὲ μᾶλλον ὀφείλειν βαπτισθῆναι, διὰ τὸ μὴ εἰδέναι τούτους εἰ ἐν νηπιότητι ἐβαπτίσθησαν, μήτε τινὰς εὑρίσκεσθαι διαβεβαιουμένους τὸ βάπτι· σμα. Περὶ δὲ τῶν ἀπὸ χώρας ἀπίστων αἰχμαλωτιζο μένων ὡρίσθη ἀδιαστίκτως αὐτοὺς βαπτίζεσθαι· εἰ μὴ μάρτυρες ὁμολογοῦσι βαπτισθῆναι τούτους μετὰ τὴν αἰχμαλωσίαν. Ἐπὶ δὲ τῶν ἡμερῶν τοῦ ἁγιωτά τοῦ πατριάρχου κυροῦ Λουκᾶ παρέστησαν ᾿Αγαρηνοί συνοδικῶς, καὶ ἀπαιτούμενοι βαπτισθῆναι, εἶπον ὡς Έφθασαν εἰς τὰς χώρας αὐτῶν βαπτισθῆναι. Καὶ ερωτώμενοι όπως, ἀπελογήσαντο ὅτι συνήθειά ἐστι πάντα τὰ νήπια τῶν Ἀγαρηνῶν βαπτίζεσθαι παρὰ ὀρθοδόξων ἱερέων· ἀλλ' οὐ παρεδέχθησαν. Ηκουσαν γὰρ ὡς τὸ παρὰ τῶν ἀπίστων ζητούμενον ἀπὸ τῶ Χριστιανῶν βάπτισμα οὐ κατὰ διάθεσιν ἀγαθὴν καὶ προαίρεσιν ὀρθόδοξον ζητεῖται, ἀλλὰ διὰ θεραπείαν σωματικήν. Δέδοκται γὰρ παρὰ τοῖς ᾿Αγαρηνοῖς τὰ τέκνα τούτων δαιμονᾷν καὶ κατὰ κύνας ὅζειν, εἰ μὴ tur. His ergo consequenter Patres in præsenti canone ea ipsa statuerunt, quæ et qui Carthagine convenerunt jusserant: ut ¡¡ scilicet baptizarentur, de quibus dubitabatur, an baptizati essent, si nec illi ipsi probare possint se fuisse baptizatos, eo. quod nesciant quid sibi in infantia factum sit (nam χεῖρα est las imperfecta), nec testes adducunt, qui probent eos fuisse baptizatos. Est enim timendum, ne propter dubitationem jnfantes sacro baptismale et regno calorum, quod per id dalus, priventur, prout est vox Domini dicentis, Nisi quis per aquam et Spiritum renatus fuerit, non intrabit in regnum cœlorum ". Hæc autem constituta sunt, quoniam non permittebant aliqui, ut lales propter dubitationem baptizarentur: ne cos, qui antea baptizati fuerant, rebaptizare viderentur. De ea re autem sæpe synodice controversia exorta est, Gum enim infantes ex Christianorum regione a Scythis et Agarenis bello capti essent, et Romanis diven▾ diti, dubitatum est, an oporteat venundatos baptizari. Dicebant enim nonnulli, quoniam ex Christiana regione capti sunt, præsumptio est eos fuisse in regione baptizates in infantia, nec rebaptizandos. Placuit vero potius baptizandos esse, eo quod hi nesciant, an in infantia baptizati fuerint, nec ulli inveniantur qui baptismum affirment. De iis autem, qui ex infidelium regione capiuntur, eos esse baptizandos indistincte statutum est: nisi testes profiteantur eos post captivitatem fuisse baptizatos. Tempore autem sanctissimi patriarchæ domini Luce synodice adfuerunt Agareni, et cum ab ein postularetur ut baptizarentur, dixerunt, quod in suis regionibus antea baptizati fuerant. Et interrogati quomodo responderunt, esse consuetudinem ut omnes Agarenorum infantes ab orthodoxis sacerdotibus baptizarenur: non tamen admissi fuerunt. Audierant enim, quod baptismus, quem infideles a Christianis petunt, non bona adiectione et orthodoxo proposito petitur; sed propter corporalem medicinam. Persuasum est enim Agarenis, fore ut sul literi a demone vexentur, et tanquam canes male oleant, nisi baptismum Christianum assequantur. Quamobrem, non ut omnium animæ sordidum mundatorem, divinæque lucis et san- βαπτίσματος τύχωσι Χριστιανικού. Κάντεῦθεν οὐχ ctificationis præbitorem, baptismum postulant; sed tanquam veneficium et incantationein. Quidam autem eorum dicebant se matres habere orthodoxas, seque earum cura fuisse ab orthodoxis baptizatos: sed nec ii exauditi sunt, quoniam testes non adducebant, qui hoc ipsum pro testimonio dicerent; įmo potius condemnati sunt, quod non benam de 28 Joan. 111, 3. ὡς καθαρτήριον παντὸς ρύπους ψυχικοῦ, καὶ φωτὸς θείου καὶ ἁγιασμοῦ πάροχον ἀνακαλοῦνται τὸ βά πτισμα, ἀλλ' ὡς φαρμακείαν ἢ ἐπῳδήν. Τινὲς δὲ ἐξ αὐτῶν εἶπον μητέρας ἔχειν ὀρθοδόξους, καὶ ἀπὸ σπουδῆς τούτων βαπτισθῆναι αὐτοὺς παρὰ ὀρθοδό ξων, ἀλλ᾽ οὐδὲ οὗτοι εἰσηκούσθησαν, ὅτι οὐ παρέστησαν μάρτυρες τοῦτο αὐτὸ μαρτυροῦντες· μᾶλλον μὲν Guill. Beveregii nota, Εἰ μήτε αὐτοὶ ἐκεῖνοι. Hæc verba usque ad βαπτισθῆναι in ms. Bodleiano desiderantur, set in aliis omnibus leguntur, et sensui necessaria stud; ac proin ea retinuimus. Κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου φωνήν. Etiam hæc βηκε απ' τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν inclusive in ms. Bodleiano non leguntur: sed nibilominus ea, quia in aliis codicibus lecta, oin tere noluimus, ne locus mutilus viderctur.

IN CAN. LXXXV CONC. IN TRULLO. οὖν καὶ κατεγνώσθησαν, ὡς μὴ ἀγαθὴν πρόληψιν se existimationem dabant, quod recte ad fden διδόντες καθ᾿ ἑαυτῶν, εἰς τὸ μὴ προσέρχεσθαι τῇ non accederent. Propterea et bos omnes baptizari πίστει ὀρθῶς, Διὸ καὶ ἐξεχωρήθη πάντας τούτους permissum est. βαπτισθῆναι. ΖΩΝΑΡ. Εν βάπτισμα ὁμολογεῖν ὑπὸ τοῦ θείου συμβόλου τῆς πίστεως δεδιδάγμεθα. Οτι δὲ ὁ Κύ ριο; ἔφη· Εἰ μή τις γεννηθῇ δι' ύδατος καὶ πνεύματος, οὐ μὴ εἰσέλθῃ εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐ ρανῶν, διὰ τοῦτο ἔδοξε τοῖς ἱεροῖς Πατράσι πα λαιοτέρων Πατέρων ἐξακολουθοῦσι θεσμοῖς, εἰ ἀμφί βολόν ἐστι τὸ βαπτισθῆναι τινας, ἐκείνων μὲν μὴ εἰδότων εἰ ἐβαπτίσθησαν διὰ νηπιότητα καὶ τὸ λίαν ἀτελὲς τῆς ἡλικίας αὐτῶν ἡλικία γὰρ ἡ χείρα έρμηνεύεται) καὶ οὐδέ τινες εὑρίσκονται εἰδότες καὶ μαρτυροῦντες ὅτι ἐβαπτίσθησαν, βαπτίζεσθαι αὐτοὺς χωρίς τινος προσκόμματος, ἀντὶ τοῦ μή τινος ἐμποδίου ὄντος διὰ τὸ ἀγνοεῖσθαι εἰ ἐβαπτίσθησαν. Τοῦτο δὲ, φασὶν, ὁρίζομεν, ἵνα μὴ διὰ δισταγμόν καὶ ἀμφιβολίαν τοῦ εἴτε ἐβαπτίσθησαν είτε μή στερηθῶσι τῆς τοιαύτης τοῦ ἁγιασμοῦ καθάρσεως, καὶ ἔξω μείνωσι τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἀπόφασιν, ΑΡΙΣΤ. «Οἱ μὴ γινώσκοντες, μηδὲ μαρτυρούμενοι βαπτισθῆναι, βαπτιζέσθωσαν.» Οσοι ἀγνοοῦσιν εἰ ἐν τῇ νηπιώδει αὐτῶν ἡλικία ἐβαπτίσθησαν, καὶ οὐδὲ εὑρίσκονταί τινες ἀξιόπιστοι μάρτυρες ἀναμφιβόλως αὐτοὺς διαβεβαιούμενοι βαπτισθῆναι, χωρίς τινος προσκόμματος βαπτιζέσθωσαν. • Ἐπὶ δύο ή τριών μαρτύρων βεβαιοῦσθαι πᾶν ῥῆμα • γραφικῶς παρελάβομεν. Τοὺς οὖν ὑπὸ τῶν οἰ • κειων δεσποτών Ελευθερουμένους δούλους ἐπὶ • τρισί μάρτυσι, τῆς τοιαύτης τιμῆς ἀπολαύειν • διοριζόμεθα, οἳ τὸ κῦρος παρόντες τῇ ἐλευθερία • προσοίσουσιν, καὶ τὸ πιστὸν ἐξ ἑαυτῶν τοῖς γινο- • μένοις παρέξουσιν. • ΒΑΛΣ. Εἶπεν ἐν Εὐαγγελίοις ὁ Κύριος· Επί δύο ἢ τριῶν μαρτύρων πᾶν ῥῆμα σταθήσεται. Διδ καὶ ὁ παρὼν κανών διορίζεται τοὺς λέγοντας ἐλευ θερίας ἀξιωθῆναι παρὰ τῶν οἰκείων δεσποτῶν μὴ ἀναγκάζεσθαι πολλοὺς μάρτυρας χάριν ἀποδείξεως τούτου αὐτοῦ παράγειν· ἀλλὰ διὰ τριῶν μαρτύρων συνιστῶν τὴν λεγομένην προσεἶναι αὐτοῖς ἐλευθερίαν. Ησαν γάρ τινες, ὡς ἔοικε, λέγοντες ὀφείλειν τὴν ἐλευθερίαν ἀποδείκνυσθαι διὰ πλειόνων μαρτύρων, πέντε τυχὸν ἢ καὶ ἕξ· ὅπερ τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ οὐκ ἤρεσεν. Καὶ ὁ μὲν κανὼν ἐν τούτοις. Ετρακταΐσθη δὲ πολλάκις, εἰ τοῦ νόμου λέγοντας ἐν βιβλίῳ κα', τίτλῳ α', καὶ βιβλ. κγ', τίτ. α', ἐπὶ μὲν τοῖς ἐπε ἐκεινα τῆς μιᾶς ὑπερπύρων λίτρας πράγμασιν ὀφείλειν παράγεσθαι μάρτυρας τρεῖς· ἐπὶ δὲ ὑποθέσει λίτρας ὑπερπύρων μιᾶς καὶ κατωτέρω ἀρκεῖν μάρ τυρας δύο, ἀναγκάζεται ὁ ἐλευθεροβοῶν κατὰ τὸν παρόντα κανόνα παράγειν μάρτυρας τρεῖς. Καὶ τέως ἐμοὶ ἔδοξε, δύο καὶ μόνους, ἀρκεῖν μάρτυρας εἰς 26 Matth. XVIII, 26. 255 ZONAR. Unum baptisma confiteri divino fidei symbolo edocti sumus. Quoniam vero Domini illa verba sunt, Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu non intrabit in regnum cœlorum, propterea sancti Patres, antiquiorum Patrum secuti decreta, statuere, ut si de aliquibus, sint baptizali nec ne, incertum sit, cum nec ipsi ob infantiam ætatemque leneram (est idem namque χείρα, quod ætas) se baptismo initiatos norint, nec aliorum, quid id sciant, testimônio baptizatos esse probari possit, sine offensione, hoc est, sine ulla mora cunctationeque, cum nihil ale illorum baptismo certi cognitum sit, baptizentur. Hoc vero, inquiunt, ita decernimnus, ne ob incertam ambiguamque de ba plismo suscepto ab his bominibus controversiam, tali sanctitatis puritate priventur, atque a Dei regni aditu ex Dominica assertione prohibeantur. ARIST. 4 Qui nec cognoscunt, nec per testes pro- • bare possunt, se baptizatos esse, baptizen- «Lur. Quotquot ignorant, an in infantili sua ætate baptizati fuerint; et non inveniuntur aliqui testes fide digni, qui extra controversiam confirmatum dent, eos fuisse baptizatos: sine ullo scandalo baptizentur. CANON LXXXV. ‹ In duobus vel tribus testibus confirmari omne • verbum er Scriptura accepimus. Servos ergo, ‹ qui a suis dominis sub tribus testibus manu4 mniuuntur, eo frui honore decernimnus; qui • præsentes libertati vires et firmitatem afferent, et, ut iis quæ ab ipsis facta sunt fides ba- • beatur, efficient. › BALS. Dominus dixit in Evangeliis: In duobus vel tribus testibus stubit omne verbum ". Et ideo præsens quoque canon statuit, ut qui se dicunt fuisse manumissos a suis dominis, non necesse habeant ad hoc ostendendum multos testes addcere ♪ sed per tres testes probare libertatem quæ illis adesse dicitur. Erant enim nonnulli, qui, ut est verisimile, dicebant, oportere eum esse liberum ostendi per plures testes, quinque fortasse vel sex: quod quidem sanctæ synodo non placuit. Et hæc quidem in hoc canone continentur. Sepe autem tractatum est, an, cum lex dicat in libro xxı, tit. 1, et lib. xxx¡II, til. 1, in negotiis, quæ unamı hyperpyrorum libram excedunt, debere tres testes adduci, in causis autem unius hyperpyrorum libræ et inferioribus sufficere duos testes; cogatur, qui ad libertatem proclamat, ex præsenti canone tres testes adducere. F. mihi quidem visum est, ad ostendeudam libertatem duos solos testes sulli-

cere, eo quod leges et canones liberlati maximne ἀπόδειξιν ἐλευθερίας, διὰ τὸ ἐπιθάλπεσθαι παρά τε ſaveant; et quandoquidem cujuslibet servi pretium unam hyperpyrorum libram non excedit, in una autem hyperpyrorum libra constitutum est duos testes sufficere, omnino et ad ostendendam libertatem duo testes sufficient, præsenti canoni consequenter, qui est pro libertate editus, et dicit ab initio In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum; et quod ex infirmitate probationum inæstimabilis libertas non datur adversario, sed servitus, quæ æstimatur, ut superius dictum est, qua etiam data, pecuniis liberabitur qui ad libertatem proclamat. τῶν νόμων καὶ τῶν κανόνων πλέον πάντων τὴν ἐλευθερίαν· ἄλλως τε· ἐπεὶ οὐκ ὑπερβαίνειν τίμημα δούλου εξουδήτινος μίαν ὑπερπύρων λίτραν, νενο μοθέτηται δὲ ἐπὶ μιᾶς ὑπερπύρων λίτρας ἀρκεῖν μάρτυρας δύο, πάντως καὶ εἰς ἀπόδειξιν ἐλευθερίας δύο αρκέσουσι μάρτυρες ακολούθως τῷ παρόντι κανόνι τῷ ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας ἐκφωνηθέντι, καὶ λέγοντι ἐξ ἀρχῆς· Ἐπὶ δύο ἢ τριῶν μαρτύρων στα θήσεται πᾶν ῥῆμα. Καὶ ὅτι ἐξ ἀτονίας τῶν ἀποδεί ξεων οὐχὶ ἡ ἀδιατίμητος ἐλευθερία δίδοται τῷ ἀντιδίκῳ, ἀλλὰ ἡ δουλεία, ἥτις ἀποτιμᾶται ὡς ἄνωθεν εἴρηται, ἧς και δοθείσης διὰ νομισμάτων ἐλευθερω θήσεται ὁ ἐλευθεροβοῶν. Lege etiam Novellam imperatoris domini Alexii Ανάγνωθι καὶ τὴν Νεαρὰν τοῦ βασιλέως κυροῦ Comneni, quæ edita est de non admittendis testi- ᾿Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ, τὴν ἐξενεχθείσαν χάριν τοῦ bus qui contra opponuntur, quando testes addu- μὴ δέχεσθαι ἀντιπαραστάσεις μαρτύρων, ὅταν cuntur ab eo qui ad libertatem proclamat, et de eo παράγωνται μάρτυρες παρὰ τοῦ ἐλευθεροβοῶντος, quod liberi servi non fiant, qui sacram benedi- καὶ χάριν τοῦ μὴ γίνεσθαι ἐλευθέρους τοὺς ἱερολε ctionem acceperint: quæ hæc his verbis perse- γομένους δούλους, τὴν καὶ τάδε ῥητῶς διεξιού quitur. Duo hæc ad aures imperialis meæ potestatis σαν. Δύο ταῦτα ἐπὶ τὰς ἀκοὰς τῇ βασιλείᾳ μου ἦλθεν, pervenerunt, sanctissime domine, quod quidam ἁγιώτατε δέσποτα, ὥς τινες τῶν προσερχομένων τῷ eorum, qui ad sanctum et magnum 256 divini ἁγίῳ μεγάλῳ τε καὶ θείῳ ναῷ τῆς τοῦ Θεοῦ Λόγου Verbi sapientiæ templum accedunt, ad libertatem σοφίας, εἰς ἐλευθερίαν ἀναφωνοῦντες, καὶ πρόφασιν • proclamantes, et genus suum ad libertatis osten- τῆς ἐλευθερίας τὸ γένος ποιούμενοι (φασὶ γὰρ ἐλευ sionem allegantes (dicunt enim se ex liberis pa- θέρων γεγεννῆσθαι γονέων, Βουλγάρων τυχὸν ἥ τινων rentibus esse natos, Bulgaris forte vel aliquibus τοιούτων οὓς εἰς δουλείαν ἡ καθ᾽ ἡμᾶς οὐ παρέλαβε aliis,quos in servitutem nostra non accepit respu- πολιτεία), εἰς ἀπόδειξιν τῶν λεγομένων ἀφίενται. blica), ea quidem quæ dicunt demonstrare permit- Κἀπειδὴ παραστήσονται μάρτυρας ἀδιαβλήτους, εἰς tuntur. Et postquam testes omni exceptione ma- αντιπαραστατικήν μαρτυρίαν οἱ κύριοι τούτων χω jores, et in quos hulla cadit criminatio, adduxerint, ροῦσι, καὶ οὕτως τῶν ἐγκαλούντων διὰ τέλους ad alios eis testes opponendos eorum domini pro- παραμένειν τοῖς δικαστηρίοις ἀδυνατούντων, ή cedunt; et sic eum ii, qui provocant, non possint δουλική τύχη πάλιν τούτοις ἐπιφορτίζεται· καὶ ὅτε amplius in judiciis persistere, servilis conditionis γαμικαὶ δούλων ὁμιλίαι τε καὶ συναρμογαὶ παρὰ τῷ onere rursus opprimuntur: et quando matrimo- καθ' ἡμᾶς γίνονται πολιτεύματι, ού μέντοιγε καὶ niales funt servorum consuetudines et convin- Ιερολογία ταύταις ἀκολουθεῖ, τῶν κυρίων αὐτῶν ctiones in nostra republica, eas tamen sacra non εὐλαβουμένων μεθ' ιερολογίας ἀλλήλους συνάπτειν consequitur benedictio, caventibus dominis ne τοὺς δούλους, ἵνα μὴ πρὸς ἐλευθερίαν ἐντεῦθεν servi inter se invicem cum sacra benedictione συνέλθωσι. Καὶ τῆς προσηκούσης ἄμφω διορθώσεως conjungantur, ne ex eo ad libertatem conveniant. ἔγνωκε δεῖν· καὶ διὰ τοῦτο τὸ παρὸν διάταγμα συνEorum autem utrumque convenienti correctione τετηρημένως ἐξέθετο, δι' οὗ διορίζεται κατὰ τῶν εἰς opus habere censuit; et propterea hanc constitu-· ἐλευθερίαν ἀναφωνούντων δούλων, ἀντιπαραστατικὴν tionem magna cum cautione et observatione edidit, μαρτυρίαν μὴ κρατείν, μηδέ χώραν ὅλως ἔχειν αυτ per quam statuitur de his qui ad libertatem pro- τὴν παρ' οἰῳδήτινι πολιτικῷ ἢ ἐκκλησιαστικῷ δικα clanant servis, ne ii, qui contra adducuntur, testes στηρίῳ· ἀλλὰ τοῖς ἐγκαλοῦσι μόνοις τὰς ἀποδείξεις vim ullam locumve habeant, in quocunque seu civili seu ecclesiastico judicio: sed ii soli, qui iu jus vocant, legitimas probationes afferant; et si ii quidem testibus abundent, qui jure sunt recipiendi neque calumnia inducti, testium jurejurando judicium solvatur; sed non contrariæ etiam per testes probationes eorum dominis permittantur, ne magna adversariorum inæqualitas sit inferioribus damni causa. κατὰ νόμους ἐπάγεσθαι, κἂν εἴ που μαρτυριῶν εὐπορήσοιεν οὗτοι νόμοις δεκτῶν καὶ μὴ περιτρεπο μένων διαβολαῖς, τῷ τῶν μαρτύρων ὅρκῳ τὴν δίκην λύεσθαι· ἀλλὰ μὴ καὶ ἀντιπαραστάσεις τοῖς κυρίοις αὐτῶν ἐγχωρεῖσθαι· ἵνα μὴ τὸ πολὺ τῶν ἀντιθέτων ἄνισον βλάβης αἴτιον τοῖς ἐλαχιστοτέροις γενήσηται. Guill. Beveregii nota: Τοὺς ἱερολεγομένους. In codice Amerbachiano legitur τοὺς ἱερολογουμένους. Quomodo etiam in margire ad eumdem codicem legitur his verbis, νεαρὰ μὴ ἐλευθεροῦσθαι διοριζομένη τους ἱερολόγου μένους δούλους.

IN CAN. LXXXV CONC. IN TRULLO. ᾿Αλλ᾿ ὥσπερ ἐπὶ τῶν ὁμοτελῶν ἡ τοῦ μακαριστοῦ κυροῦ Βασιλείου νομοθεσία τοῖς δυνατοῖς κατὰ τῶν πενήτων ἀντιπαραστάσεις οὐκ ἐξεχώρησεν• οὕτω κἀνταῦθα τοῖς κυρίοις κατὰ τῶν δούλων ἀπεσβεσμένον ἔσται τὸ τῆς ἀντιπαραστάσεως ἰσχυ ρὸν, καὶ μόνη κρατήσει παρὰ τούτοις ἢ κατὰ τῶν μαρτύρων διαβολή· τῆς ἀντιπαραστάσεως πάντως μὴ ἀποκλειομένης τοῖς ἐγκαλουμένοις δούλοις, ὅταν τοὺς μάρτυρας κατὰ τῶν ἐν νομῇ ἐλευθερίας ὄντων οἱ πρὸς δουλείαν ἕλκοντες τούτους παραγάγωσι. Τοῖς γὰρ ἐλαχιστοτέροις καὶ ἀσθενέσιν ἡ παροῦσα διά ταξις χαρίζεται την ροπήν, ἀλλ' οὐχ ὑπὲρ τῶν δυνατῶν καὶ μᾶλλον ἰσχυροτέρων ἐκτέθειται. Προσ τίθησι δὲ καὶ τὰς ἱερολογίας μὴ μόνον παρὰ τοῖς ἐλευθέροις, ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῖς δούλοις κρατεῖν. Καὶ γάμον μὴ ἄλλως ἔννομόν τε καὶ τῆς Χρισιτιανικῆς καταστάσεως ἄξιον εἶναί τε καὶ νομίζεσθαι, εἰ μὴ καὶ ἱερολογία τους συναπτομένους συνδεί. Ατοπον γὰρ ἂν εἴη, μιᾶς ἐν πᾶσι τῆς Χριστιανικῆς κρατούσης πίστεως καὶ βαπτίσματος ὁμολογουμένου ἑνὸς, δι᾿ οὗ προσήγμεθα τῷ Κυρίῳ, καὶ τῆς αὐτῆς σωτηρίας ἐλπιζομένης πᾶσιν ἡμῖν τοῖς πιστεύουσιν, ὑποτρέχειν ενίους ὑπόνοιαν, ὡς τοῖς δούλοις ἧττον μέτεστι τοῦ καλοῦ· καὶ τοὺς μὲν ἐλευθέρους κατὰ γάμον ἀλλήλοις συνάπτεσθαι θείᾳ συνδουμένους εὐχῇ πρότερον· τοὺς δούλους δὲ τοιούτου διαπίπτειν καλοῦ καὶ μὴ παραλαμβάνειν Θεὸν ἐπ᾿ εὐλογίᾳ τῆς συνελεύσεως, ἢ δεδιέναι, ὡς εἰ παραλαμβάνετο, ἀδι κηθείη ἂν περὶ τὴν δεσποτείαν ἡ τούτων κύριος, τῆς ἐπ' αὐτοῖς στερισκόμενος δεσποτείας. Οὕτω γὰρ εἰ τοῦτο κρατοίη δεδιέναι χρὴ καὶ τὸ ἅγιον βάπτισμα, μὴ δοῦλον ξενωθείεν τῶν δεσποτειῶν· ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν τῶν ἀχράντων μυστηρίων μετάληψιν, μὴ καὶ διὰ ταύτης ἐκείνων ἀλλοτριωθεῖεν, Κἀντεῦθεν ἐκ τῶν δούλων οἰκήσεται τὸ μέγα καὶ σεβάσμιον τῆς θείας πίστεως ὄνομα· καὶ οὐ δοῦλοι μόνον ἀνθρώπων, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἀνθρωποκτόνου γενήσονται ἄνθρωποι. Συγκινδυνεύσουσι δὲ καὶ οἱ κύριοι τούτων φόβῳ τοῦ μὴ διαπεσεῖν ὑπηρεσίας ἀνθρώπων, τῆς τοῦ Θεοῦ δόξης ἀποξενοῦν ἑαυτοὺς ἀνεχόμε κοι Αλλ' οὔτε τοῦτο λόγον ἔχει δίκαιον, καὶ τὴν ἱερολογίαν ἐξ ἀνάγκης καὶ ἐπὶ τῶν δούλων κρα τεῖν εύλογον και Χριστιανικῆς ἐπάξιον καταστά σεως. ᾿Αλλὰ γὰρ ἐν ἀνθρώποις οἶδεν ἡ τύχη δεσποτείαν καὶ δουλείαν διάφορα, καὶ ἅπερ ἡ καθ' ἡμᾶς πολιτεία παρέλαβε ταῦτα καὶ ἐπὶ τούτων χρεών κρατεῖν. Εἴς δὲ Κύριος πάντων, μία πίστις, εν βάπτισμα, καὶ δουλεία καὶ δεσποτεία ὅσα γε κατὰ πίστιν διάφορα οὐ γινώσκομεν, ὅτι καὶ πάντες ἐπίσης δοῦλοί ἐσμεν τῷ ἐκ δουλείας λυτρώσαντι ἡμᾶς τῷ ἐξ αὐτοῦ θείῳ καὶ ζωοποιῷ αἷματι. Καὶ ἐπεὶ ταῦτα καλῶς τούτοις καὶ λυσιτελῶς διατέτακται, δεῖ τὴν μεγάλην ἁγιωσύνην σου δῆλα ταῦτα θέσθαι ἀπανταχοῦ τῶν " Ephes. IV, 5. Sed quemadmodum in iis, qui idem tributum solvunt, lex beatissimi domini Basilii potentibus adversus pauperes contrarias probationes per testes non permisit: sic et hic dominis adversus servos vis contrariæ per testes probationis exstincta erit, et sola apud eos valebit adversus ipsos testes plata criminatio; contraria non omnino per testes probatione exclusa, quando ii, qui trahunt in servitutem, adversus illos, qui jure sunt liberi, servis in jus vocatis, testes, produxerint. Inferioribus enim et imbecillis præsens constitutio gratificatur, et quod eos juvet subministrat: non autem pro majoribus et potentioribus editur. Adjicit autem et sacras benedictiones, non solum apud liberos, sed etiam apud servos valere. Et nuptias non alias legitimas et Christiana institutione dignas esse et existimari, nisi etiam benedictio eos, qui conjunguntur, colliget. Absurdum enim esset, cum una in omnibus Christiana fides valeat, et unus sit in confesso baptismus, per quem ad Dominum deducti sumus, et eadem salus a nobis omnibus qui credimus speretur, nonnullis hanc obortam esse suspicionem, quod servi sint boni minus participes; et liberi quidem matrimonio invicem conjungantur, prius oratione colligati: servi autem a tali bono excidant, et Deum non assumant in congressus benedictione, vel metuant, quod si assumpserint, eorum dominus in dominio injuria afficeretur, illorum dominio privatus. Si hoc autem locum habuerit, sanctum quoque baptismum timere oportet, ne servi dominium sibi vendicent: sed etiam immaculatorum mysteriorum assumptionem, ne per eam ab illis quoque alienentur. Quo fiet ut in servis intereat magnum et venerabile divinæ fidei nomen: et non solum servi hominum, sed etiam diaboli homicidæ, fient homines. Eorum autem domini in periculum quoque venient, ne, dum hominum ministerio privari formidant, a Dei gloria seipsos abalienare sustineant, sed neque hoc est rationi consentaneum, et sacram benedictionem in servis quoque valere æquum, et Christiana institutione dignum est. Verumenimvero fortuna novit in hominibus di versa esse dominium et servitutem, et quæ nostra accepit respublica, ea in iis quoque valere oportet. Unus autem Dominus omnium, una fides, unum baptisma 38: 257 et quod ad fidem quidem attinet, dominii et servitutis differentiam non cognoscimus; quoniam omnes sumus ex æquo servi ejus, qui nos ex servitute divino suo et vivifico sanguine redemit. Et quoniam hæc recte his et utiliter constituta sunt, oportet magnam tuam sanctitatem Guill. Beveregii nola. Εαυτοὺς ἀνεχόμενοι. In editione Parisiensi lacuna hoc loco relinquitur, quam nos ex_ms. Bodleiano sic supplevimus; cui etiam Amerbachianus astipulatur.

her omnia in omnibus ecclesiis manifesta reddere: ἁγίων ἐκκλησιῶν, ὡς ἂν οἱ ἐν αὐταῖς προεστῶτες ut qui eis præsunt, ea quæ ad libertatem pertinent sic examinantes contrarias testium probationes adversus servos dominis non permittant, et omnibus in suis provinciis manifestum efficiant, quod qui non cum sacra benedictione servos invicem conjungunt, non Deo gratum inter eos matrinionium constituunt: sed fornicatorium coitum confirmant. Quos enim non conjungit Deus per sanctam benedictionem assumptus, hi omnes ad peccata conveniunt. Et sicubi hoc ab aliquo, quiçunque is sit, abhinc factum renuntiatum fuerit, sciant domini, quod non solum iræ divinæ erunt obnoxii, sed a servis quoque abalienabuntur, eis abductis in libertatem. Cuni eis enim liceat servos suos jure in Deo invicem conjungere, et integrum in eis habere dominium, nisi hoc fecerint, jure omnino ab eorum dominio excident. Præsens autem constitutio non solum debet in ecclesiis quæ ubique sunt promulgari, sed in omnibus etiam civilibus judiciis deponi: tradi autem etiam iis, qui in provinciis magistratus gerunt, ut quæ ab impera toria nostra auctoritate bene decernuntur, omnibus innotescant. Quoniam antem in personis servilem fortunam habentibus nuptiæ prius factæ sunt, et nuptis convenienter iniquæ, quæ hucusque invaluit, consuetudini processerunt, oportet in his quoque sacram benedictionem fleri, ut per eam, etiam si tarde flat, id quod est colendum ac venerandum habeant, superioribus quoque observationibus etiam in hisce nuptiis valere debentibus. ZONAR. Rem inestimabilem esse libertatem, hoc est, impossibile esse, ut æstimetur, vel pretiumn efus constituatur, leges civiles docent. Igitur, quoties de libertate, quippe de non levis momenti re testimonium ferri oporteret, quorum intererat probationes adferre, quinque scilicet aut plures etiam (quod totidem in aliis quoque disceptationibus dari consuevissent) testes exhibere cogebantur. Qua quidem consuetudine hic damnata canon (qui nimirum libertatl favent) trium quoque testimonium satis esse decernit; et stabiliendæ constitutioni ex sacris Litteris illa profert, In ore scilicet duorum aut trium testium stabit omne vérbum, hoc est, firmum ac ratum esse judicabitur. ARIST. Servus a domino sub duobus testibus • manumissus, libertate donetur. › Perspicuus. CANON LXXXVI. • Eos, qui ad animarum lapsum meretrices cogunt ‹ et alunt, si sint quidem clerici, deponi definic mus: sin vero laici, segregari.» BALS. Quemadmodum lex civilis lenones, qui meretrices alunt, punit, ita et canon decernit eos, qui meretrices cogunt, et multos ea ratione ad οὕτω τε τὰ περὶ τῶν ἐλευθεριών δοκιμάζωσιν, ἀντιπαραστατικὴν μαρτυρίαν κατὰ τῶν δούλων τοῖς δεσπόταις μὴ συγχωροῦντες, καὶ πᾶσι θῶνται και ταφανὲς ἐν ταῖς ὑπ' αὐτῶν ἐνορίαις, ὡς οἱ μὴ μεθ᾿ Ιερουργίας ἀλλήλοις συνάπτοντες τοὺς δούλους οὐχὶ θεοφιλῆ γάμον συνιστῶσιν ἐν αὐτοῖς· ἀλλ' ἐκπορ νεύουσαν μίξιν κρατύνουσιν. 00; γὰρ μὴ συνάπτει Θεός δι' ἱερολογίας παραλαμβανόμενος, οὗτοι πάντες εἰς ἁμαρτίας συνέρχονται. Καὶ εἴ που προσαγγελ θείη τοῦτο παρ' οιουδήτινος οὕτως ἀπὸ τοῦδε γινόμε νον, ἵστωσαν ὡς οὐ μόνον θείῳ μηνύματι καταστή σονται ἔνοχοι, ἀλλὰ καὶ τῶν δούλων ἀλλοτριωθήσον ται, εἰς ἐλευθερίαν ἁρπαζομένων. Εξὸν γὰρ αὐτοῖς κατὰ νόμους Θεῷ συνάπτειν ἀλλήλοις τοὺς δούλους, καὶ τὴν ἐπὶ αὐτοῖς δεσποτείαν ἔχειν ἀλώβητον, εἰ μὴ τοῦτο ποιοῖεν, ἑαυτοῖς δικαίως πάντως τὴν τῆς δεσποτείας ἐπάγουσιν Εκπτωσιν. Τὸ δὲ παρὸν διά ταγμα οὐ μόνον ὀφείλει ἐν ταῖς ἀπανταχοῦ τῶν Εκκλησιῶν διαγγελθῆναι, ἀλλὰ κὰν τοῖς πολιτικοῖς δικαστηρίοις καταστρωθήναι γενέσθαι δὲ διαδό σιμον, καὶ εἰς τοὺς τῶν ἐπαρχιωτών προεστώτας ἀρχῶν, ὡς ἂν εἴδησιν ἔχωσι ἅπαντες τῶν καλῶς παρὰ τῆς βασιλείας ἡμῶν ὁρισθέντων. Επειδὴ δὲ καὶ γάμοι ἔφθασαν ἤδη γενέσθαι ἐπὶ προσώπης δουλικὴν ἔχουσι τύχην, καὶ οἱ γάμοι κατὰ τὴν ἕως τοῦ νῦν κρατοῦσαν παράλογον συνήθειαν προβεβή κασι, δεῖ καὶ ἐπὶ τούτων τὴν ἱερολογίαν γενέσθαι, ἵνα διὰ ταύτης, καν ὀψὲ γένηται, τὸ σεβάσμενα ἔχωσι, τῶν ἀνωτέρων εἰρημένων παρατηρήσεων καὶ ἐπὶ τῷ τοιούτῳ γάμῳ κρατεῖν ὀφειλουσῶν. ΖΩΝΑΡ. Αδιατίμητον πρᾶγμα τὴν ἐλευθερίαν, ήγουν διατιμηθῆναι καὶ τιμὴν ὁρισθῆναι ἐπ' αὐτῇ μὴ δυνάμενον, οἱ τῆς πολιτείας είναι νόμοι φασίν. Ὡς οὖν περὶ μεγάλου πράγματος ἐσομένης τῆς μαρ τυρίας ὅτε δεήσει μαρτυρίας περὶ ἐλευθερίας, ἀπὸ ητοῦντο οἱ τὰς ἀποδείξεις ποιούμενοι πέντε τυχὸν ἢ καὶ πλείονας παράγεσθαι μάρτυρας, ὡς τοσούτων καὶ ἐφ' ἑτέραις ὑποθέσεσι παραγομένων. Τοῦτο οὖν ἀναιρῶν ὁ κανὼν ἐπὶ θάλψει τῆς ἐλευθερίας, καὶ τρεῖς ὁρίζει ἀρκεῖν, καὶ τὴν Γραφὴν παράγει εἰς σύστασιν τῆς θεσμοθεσίας, λέγουσαν· Ἐπὶ δύο τριῶν μαρτύρων σταθήσεται πᾶν ῥῆμα, ἀντὶ τοῦ βεβαιωθήσεται, κυρωθήσεται. ΑΡΙΣΤ. «Ήλευθερωμένος ὑπὸ δεσπότου δοῦλος ἐπὶ δυσὶ μάρτυσιν εἴη ἀδούλωτος, ο Σαφής. • Τοὺς ἐπὶ ψυχῶν ὀλίσθῳ πόρνας ἐπισυνάγοντας καὶ • ἐκτρέφοντας, εἰ μὲν κληρικοὶ εἶεν, καθαιρεῖσθαι · ὁρίζομεν· εἰ δὲ λαϊκοί, ἀφορίζεσθαι.» ΒΑΛΣ. "Ωσπερ ὁ πολιτικός νόμος κολάζει τοὺς · πορνοβοσκούς, οὕτω καὶ ὁ κανών διορίζεται τοὺς ἐπισυνάγοντας πόρνας, καὶ οἷον διὰ τούτου συν Guill. Beveregii nota. ᾿Αλλὰ καν τοῖς πολιτικοῖς δικαστηρίοις και ταστρωθῆναι. Hæc verba in editione Parisienst omittuntur at non modo in codice nostro Bodleiano, sed etiam in Amerbachiano et Tiliano leguntur; et ex præcedentibus verbis, οὐ μόνον ὀφεί λει, necessario ea legenda esse constat.

IN CAN. LXXXVI CONC. IN'TRULLO. ωθοῦντας εἰς ψυχικὴν ἀπώλειαν τοὺς πολλοὺς, καὶ οὐ anima exitium veluti protrudunt; et non solum μόνον ἐπισυνάγοντας, ἀλλὰ καὶ ἐκτρέφοντας, ήγουν τὰ ἀναγκαῖα αὐταῖς ἐπιχορηγούντας (τῷ γὰρ ἀνο ματι τῆς τροφῆς καὶ ἐνδυμενίαι, καὶ τὰ λοιπὰ, τὰ πρὸς ἀκολασίαν τοὺς ἀπαλωτέρους έλκοντα, περιέ χονται). κληρικοὺς μὲν ὄντας, καθαιρεῖσθαι, λαϊκούς δὲ, ἀφορίζεσθαι. Οὐ παρὰ τοῦτο δὲ οἱ μόνον ἐπισυν ἄγοντες καὶ μὴ ἐκτρέφοντες αὐτὰς οὐ τιμωρηθήσονται· ἀλλὰ κἀκεῖνοι ὁμοίως κολασθήσονται. Εἶπε δὲ ὁ κανὼν τὸ ἐκτρέφοντες, ὅτι ἐξ ἀνάγκης τῇ συν αγωγῇ ἐπακολουθεῖ καὶ ἡ λοιπὴ φροντὶς τῶν ἐπισυν αγομένων. Οὐ γὰρ τὸ συναγαγεῖν μόνον ἄξιόν ἐστι κολάσεως· διότι συνάγει τις πολλάκις πόρνας χάριν τοῦ ὑποθέσθαι αὐταῖς τὰ σωτηριώδη, ἢ χειραγωγίας ἀξιῶσαι σωματικῆς, ἡ παραδοῦναι τῷ ἄρχοντι χάριν σωφρονισμοῦ. Ζήτει βιβλίον ξ' τῶν Βασιλικών, τίτλῳ λη', κεφ. α'. Ἐὰν πατὴρ θυγατέρα ἢ δεσπότης δούλην πορνοβοσκῇ, ἀπολλύτωσαν τὴν ἐπ' αὐταῖς ἐξουσίαν. Προστίθησι δὲ τὸ κεφάλαιον διὰ τοῦ ἐπι σκόπου καὶ τοῦ ἄρχοντος αὐτὰς βοηθεῖσθαι· καὶ ὅτι, ἐὰν ἀνθίσταται πρὸς τοῦτο ὁ πατὴρ ἡ ὁ δεσπότης, δημεύονται καὶ ἐξορίζονται. Καὶ τὸ δεύτερον κεφάλαιον τοὺς μὲν εὐτελεῖς πορνοβοσκούς ὁμοίως τιμω ρεῖ, τοὺς δὲ στρατείαν έχοντας δημεύεσθαί φησι. Τὸ μέντοι γ΄ κεφ. τοῦ αὐτοῦ βιβλίου καὶ τίτλου, ὅπερ ἐστὶ Νεαρὰ Ἰουστινιάνειος, μεγάλως κολάζει τοὺς σὺν τέχνῃ, καὶ δόλῳ, καὶ ἀνάγκῃ εἰς τὴν τοιαύτην ἀσέλγειαν ἄγοντας, καὶ ἐμπορευομένους ταῦτα. Ανάγνωθι οὖν τὸ τοιοῦτον κεφάλαιον ἐπιστατικώτερον. Λέγουσι γάρ τινες ὡς ἐκείνους τοῦτο κολάζει τοὺς πλανώντας, καὶ μετά τινος μεθόδου ἢ ἀνάγκης με έλκοντας εἰς πορνείαν γυναῖκάς τινας· οὐ μὴν τους προσδεχομένους τὰς ἑκουσίῳ βουλήσει την πορνείαν ἑλομένας διὰ φύσεως ἀνάγκην ἢ καὶ περ νίαν. Χρῶνται δὲ καὶ πρὸς ἐπισύστασιν τοῦ λόγου αὐτῶν καὶ ῥήμασί τισι τῆς αὐτῆς Νεαρᾶς, καὶ τῷ παρόντι κανόνι μὴ μόνον τοὺς ἐπισυνάγοντας πόρνας κολάζοντι, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐκτρέφοντας, τουτέστι διὰ πλάνης καὶ κολακείας συνωθοῦντας αὐτὰς εἰς τὸ κακόν. Καὶ τὸ σήμερον δὲ γινόμενον πραγματικῶς εἰς τα προνοβοσκεῖα διενίστανται συντρέχειν τοῖς λόγοις αὐτῶν. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ ὅτι πάντα πορνοβοσκὸν οἱ νόμοι καὶ οἱ κανόνες αδιαστίκτως κολάζουσι, καὶ πᾶσαν πόρνην εἰς σωφροσύνην μεθέλκουσιν. Ανάγνωθι καὶ τὴν μα' Νεαρὰν τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Φιλοσόφου, μὴ παραχωροῦσαν κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον διάγειν τινὰ μετὰ παλλακῶν. ΖΩΝΑΡ. Τὸ πορνοβοσκεῖν καὶ τοῖς πολιτικοῖς ἀπηγόρευται νόμοις. Πορνοβοσκεῖν δ᾽ ἐστὶ τὸ τρέ φειν πόρνα; διὰ κέρδος του μισθώματος ἐπὶ βλάβῃ ψυχῶν. Εἰ δὲ τοῖς τῆς πολιτείας τοῦτο θεσμοῖς ἀπηγόρευται, πολλῷ τῷ μέσῳ εἴη ἂν ἀποτετραμμένον τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς καὶ πνευματικοῖς. Διὸ καὶ βαρύτατα τοῦτο κολάζει 8 κανὼν ἐπὶ κληρικῶν. Καθ αιρεῖσθαι γὰρ αὐτοὺς ἐν ταὐτῷ καὶ ἀφορίζεσθαι διατάττεται, ὅπερ σπανιάκις εὑρίσκεται. Ἀντὶ γὰρ πάσης ἑτέρας τιμωρίας ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ τοῖς κεκληρωμένοις ἀρχεῖν νενομοθέτηται ἡ καθαίρεσις. Τούς eos qui cogunt, sed et qui alunt sive eis necessaria suppeditant (alimenti enim nomine et indumeuts et reliqun, quæ molliores ad intemperantiam attrabunt, comprehenduntur), si sint quidem clerici, deponendos: sin vero laici, segregandos. Non autem idcirco qui solum quidem cogunt, et eas non nutriunt, non punientur: sed in eos quoque similiter animadvertetur. Dixit aulem canon illud: Etalunt, quoniam ubi coegerint, necessario quoque sequitur, ut coactaṛum cura deinceps ab iis geratur. Neque enim solum cogere supplicium meretur: meretrices enim sape cogit quispiam, ut eis illa, 258 quæ sunt salutaria, suggerat, vel ut earum opera ad tractandum aliquod ministerium utatur, vel ut det eas magistratui castigandas. Quære librum Lx Basilic. tit. 38, cap. 1: Si pater filiam, vel dominus servam nutriat ad quæstum meretricium, perdant quam habent in eas potestatem. Adjicit autem constitutio, Per episcopum et magistratum eis quoque ferri debere auxilium: et quod si ad hoc résistat pater vel dominus, publicantur et exterminantur. Ac secundum quidem caput viles lenones similiter punit: eos auten, qui sunt militaris ordinis, publicandos dicit. Ejusdem autem libri et tituli cap. 3, quod est Justiniani Novella, valde punit eos, qui arte et dolo et necessitate aliquas in hanc intemperantiam attrahunt, et iis mercaturam exercent. Lege ergo hoc caput diligentius. Dicunt enim nonnulli, quod id illos punit qui seducunt, et aliquo artificio vel necessitate mulieres aliquas ad fornicationem attrahunt: non autem eos qui illas suscipiunt, quæ spontanea voluntate fornicationem eligunt propter naturæ necessitatem vel etiam paupertatem. Ad hoc autem probandum utuntur et nonnullis ipsius Novella verbis, et præsenti canone puniente, non eos solum qui meretrices cogunt, sed etiam qui eas nutriunt, per fraudem et adulationem eas in malum impellentes. Porro autem et quod hodie actu sit in lenonum olcinis videtur cum eorum dicto concurrere. Mibi autem videtur, quod leges et canones quemcunque lenonem indistincte puniunt, et omnem meretricem ad temperantiam retrahunt. Lege et 91 Novellam imperatoris domini Leonis Philosophi, quæ non permittis ut veteri lege aliquis degat cum concubinis. ZONAR. Meretrices alere civilium quoque legum sanctiones vetant. Alere vero meretrices est, eis ob lucrum ex meretricio quæstu percipiendum, cum animarum pernicie alimenta suppeditare. Quam rem, si civiles quoque leges prohibeant, multo illam certe magis ecclesiasticæ ac spirituales debent aversari. Proinde graviores etiam pœnæ clericis in hoc genere delinquentibus irrogata. Illos siquidem (quod non ita crebro reperias) deponi simul et segregari jubet. Pro quovis enim'olio sup plicio in eos, qui clero ascripti fuerant, plerumque

depositio sola sufficere visa fuit. Laicos vero, qui δὲ λαϊκοὺς ἀφορίζεσθαι προστάσσει τοῦτο ποιοῦν id fecerint, segregatione puniendos esse decernit. ARIST. ‹ Qui meretrices in animarum exitium • cogit, segregatur.» Perspicuus. CANON LXXXVII. • Quæ maritum reliquit, est adultera, si venerit ad • alium, ut vult sacer et divinus Basilius, qui ex • Hieremia propheta hoc optime collegit: quod ‹ si alii viro uxor fuerit, ad maritum suum non • convertetur, sed polluta, polluetur: et rursus: ‹ Qui detinet adulteram, est et insipiens et im- ‹ pius. Si itaque præter rationem a marito seces- • sisse appareat, ille quidem venia dignus est, • hæc vero pona. Illi autem venia dabitur, ut • Ecclesiæ communicet. Sed is qui legitime sibi ‹ datam uxorem relinquit, et aliam ducit, ex • Domini sententia est adulterii judicio obnoxius 26. Patribus autem nostris statutum est: ‹ ut qui sunt ejusmodi uno anno defleant, bien- ‹ nio audiant, triennio substernantur, et septimo ‹ cum fidelibus consistant, et sic oblatione digni ‹ habeantur, si cum lacrymis pœnitentiam ege- <rint. > τας. ΑΡΙΣΤ. «Ο συνάγων πόρνας ἐπ' ὀλίσθῳ ψυχῶν ἀφορίζεται.» Σαφής. • Η καταλιποῦσα τὸν ἄνδρα μοιχαλίς ἐστιν, εἰ ἐπ' • ἄλλον ἦλθε, κατὰ τὸν ἱερὸν καὶ θεῖον Βασίλειον, · ἐκ τῆς Ἱερεμίου προφητείας ἄριστα τοῦτο ἀνα- • λεξάμενον· ὅτι Ἐὰν γυνή γένηται ἀνδρὶ ἑτέρῳ, • οὐκ ἐπιστρέψει πρὸς τὸν ἄνδρα αὐτῆς, ἀλλὰ μιαινομένη μιανθήσεται· καὶ πάλιν· 'Ο ἔχων • μοιχαλίδα ἄφρων καὶ ἀσεβής. Εἰ οὖν φανῇ τοῦ • ἀνδρὸς ἀλόγως ἀναχωρήσασα, ὁ μὲν συγγνώμης < ἐστὶν ἄξιος ἡ δὲ ἐπιτιμίων. Ἡ δὲ συγγνώμη • τούτῳ πρὸς τὸ κοινωνεῖν τῇ Ἐκκλησίᾳ δοθής • σεται. Ο μέντοι καταλιμπάνων τὴν νομίμως • συναφθεῖσαν αὐτῷ γυναῖκα, καὶ ἑτέραν ἀγό- • μενος, κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἀπόφασιν, τῷ τῆς • μοιχείας ὑπόκειται κρίματι. Κεκανόνισται δὲ • παρὰ τῶν Πατέρων ἡμῶν τοὺς τοιούτους ένιαυ • τὸν προσκλαίειν, διετίαν ἐπακροᾶσθαι, τρια «τίαν ὑποπίπτειν, καὶ τῷ ἑβδόμῳ συνίστασθαι · τοῖς πιστοῖς, καὶ οὕτω τῆς προσφοράς κατα • αξιοῦσθαι, ἐὰν μετὰ δακρύων μετανοήσωσι. ο ΒΑΛΣ. Ὁ Κύριος καὶ Θεὸς ἡμῶν Ἰησοῦς Χρι στὸς ἐρωτηθεὶς, εἰ ἔξεστιν ἀνδρὶ τὴν γυναῖκα ἀπολύειν κατὰ πᾶσαν αἰτίαν, ἀπηγόρευσε τοῦτο, εἰπὼν ὅτι Ὁ ἀπολύσας τὴν γυναῖκα αὐτοῦ ἐκτὸς λόγου πορνείας, καὶ γαμήσας ἑτέραν, μοιχᾶται. Καὶ ὁ ἐν βασιλεῦσιν ἀοίδιμος Ἰουστινιανός τοὺς πάλαι κρατοῦν τας νόμους, καὶ ἐκχωροῦντας τοῖς ὁμοζύγοις λύειν χωρὶς εὐλόγου αἰτίας τὰ συνοικέσια, καὶ λέγοντα ἕνα ἕκαστον πρὸς τὸν ἕτερον, Πράττε τὰ σεαυτοῦ, ἀνῄρησε διὰ τῆς Νεαρᾶ; ριζ', τῆς κειμένης ἐν τῷ ζ τίτλῳ τοῦ κηʹ βιβλίου, καὶ ἀπαριθμουμένης τὰς αἰτίας δι' ἃς καὶ μόνας ὀφείλουσι λύεσθαι τὰ συνοι κέσια. Οθεν συνανῃρέθη καὶ ὁ Εβραϊκός νόμος, ὁ ἐνδιδοὺς τοῖς ἀνδράσι βιβλίον ἀποστασίου πέμπειν ταῖς γυναιξὶ, καὶ τὴν ὁμοζυγίαν λύειν. ᾿Ακολούθοις οὖν καὶ ὁ παρὼν κανών φησιν ὅτι ἡ τὸν ἄνδρα καταλιπούσα γυνή, ἐὰν μετὰ ἑτέρου συμφθαρῇ, ὑπόκειται τῷ τῆς μοιχείας ἐγκλήματι, καθὼς τοῦτο καὶ ὁ μέγας Βασίλειός φησιν ἔν τε τῷ θ' αὐτοῦ κανόνι BALS. Dominus et Deus noster Jesus Christus interrogatus, an liceat marito uxorem quavis ex causa dimittere, hoc vetuit, dicens: Quod qui uxorem suam reliquit præterquain fornicationis causa, 259 et alteram uxorem ducit, machatur. Et inclytus imperator Justinianus, leges quæ olim locum habebant, et conjugibus permittebant conjugia sine justa causa solvere, et unicuique alteri dicere, Res fuas gere, per 117 Novellan sustulit, quæ sita est in 7 tit. xxvu lib. et causas enumerat, propter quas et solas solvi debent matrimonia. Quamobrem lex quoque Hebraica una sublata est, quæ libellum repudii mittere mulieribus et conjugium solvere viris permittebat. Consequenter ergo præsens quoque canon dicit, quod mulier, quæ, relicto marito, cum altero polluta fuerit, est adulterii crimini obnoxia, quemadmodum hoc quoque magnus dixit Basilius in 9 suo canone, et 21 hoc colligens ex prophetia Jereiniæ dicentis, Si mulier a mariti commani vitæ societate egressa, cum altero pol- καὶ ἐν τῷ κα', ἀναλεξάμενος αὐτὸ ἀπὸ τῆς Ἱερεμίου luta fuerit, non potest ad maritum suum reverti, ut quæ adulterata sit s. Sed etiam Salomon dixit in Proverbiis: Qui coit cum adultera, id est, cuin ea quæ habet maritum, stultus est et impius. Quæ ergo sic est adulterata, canonis poenis multabilar. Maritus aulem, ut qui non offenderit, venia dignus censebitur, id est, non punietur. Qui autem relinquit propriam conjugem, et alteram ducit urorem, ut adulter punietur, ex Domini sententia. ** Matth. v, 36. 3 Jerem., 111, 1. * Prov.. προφητείας, τῆς λεγούσης. Ἐὰν γυνή, ἀπὸ τῆς ἀντ δρώας ὁμοζωίας ἐξελθοῦσα, ἑτέρῳ μιανθῇ, οὐ δύο ναται ὑποστρέψαι πρὸς τὸν ἄνδρα αὐτῆς, ὡς μοιχευ θεῖσα· ᾿Αλλὰ καὶ ὁ Σαλομῶν ἐν ταῖς Παροιμίαις εἶπεν· 'Ο μιγνύμενος μετὰ μοιχαλίδας, τουτέστι μετὰ ἐχούσης ἄνδρα, ἄφρων ἐστὶ καὶ ἀσεβής. Τιμωρη θήσεται οὖν ἡ οὕτω μοιχεύσασα δι' ἐπιτιμίων κανονικῶν. Ὁ ἀνὴρ δὲ, ὡς μὴ πταίσας, συγγνώμης ἀξιωθήσεται, τουτέστιν οὐκ ἐπιτιμηθήσεται. Ο και Guill. Beveregii nota. Τουτέστιν οὐκ ἐπιτιμηθήσεται. Hæc verba in codice Amerbachiano desiderantur: at non tantum in ins. Bodleiano, sed et in Tiliano et editione Parisiensi leguntur.

IN CAN. LXXXVII CONC. IN TRULLO. ταλιμπάνων μέντοι τὴν οἰκείαν σύζυγον καὶ ἑτέραν Adulterorum autem pena cst in 77 canone ejusἀγόμενος μετὰ γάμου κοινωνίαν, ὡς μοιχός τιμω dein magni Patris, anno uno extra templi vestibu - ρηθήσεται κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἀπόφασιν. Τῶν lum dedere, et reliqua, quae in co canone contincnμοιχῶν δὲν ἐπιτίμιά εἰσιν ἀπὸ τοῦ ος κανόνος τοῦ tur. Et hæc quidem canon. αὐτοῦ μεγάλου Πατρὸς τὸ προσκλαίειν ἐνιαυτὸν ἔξω περιεχόμενα. Καὶ ὁ μὲν κανὼν ταῦτα. Ο δὲ πολιτικὸς νόμος τοὺς μοιχούς ἀλλοτρόπως κολάζει. Καὶ ἀνάγνωθι βιβλίον ξ' τίτλου λζ' κεφ. ΟΥ, καταστρωθὲν εἰς τὰς ἑρμηνείας τοῦ δ' και ε' κεφ. τοῦ ιγ' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος " καὶ τὴν ριζ' καὶ βλό νεαρὰν τοῦ βασιλέως Ἰουστι νιανοῦ, τὰς κειμένας ἐν τῷ ζ' τίτλῳ τοῦ κή' βιβλίου τῶν Βασιλικῶν, καὶ συνοψισθείσας εἰς τὸ διαληφθὲν δ' καὶ ε' κεφ. καὶ τὴν λβ' νεαρὰν τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Φιλοσόφου, ῥινῶν ἐκτομή τὸν μοιχὸν καὶ τὴν μοιχαλίδα κολάζουσαν, καὶ δια ριζομένην τὸν μὲν ἄνδρα τῆς μοιχευθείσης κερδαίνειν τὴν προίκα, αὐτὴν δὲ ἐν μοναστηρίῳ περιορίζεσθαι, καὶ ἄκουσαν μὴ ἀποκείρεσθαι. Τὰ μέντοι προϊόντα ἴσως αὐτῇ πράγματα ἐπέκεινα τῆς προικός οἰκονομεῖσθαι, καθὼς αὐτὴ ἡ νεαρὰ διορίζεται. Σημείωσαι δὲ ὅτι ἀπὸ μὲν τοῦ παρόντος κανόνος ή και ταλιποῦσα τὸν ἄνδρα ὡς μοιχαλὶς οὐ κολάζεται, εἰ μὴ μετὰ ἑτέρου συμφθαρῇ· ἀπὸ δὲ τῶν διαληφθει σῶν Νεαρών λύεται τὸ συνοικέσιον ἀπὸ μόνου τοῦ μεἶναι τὴν γυναῖκα ἔξω τῆς οἰκίας τοῦ ἀνδρὸς παρὰ γνώμην αὐτοῦ, εἰ μή τί γε τυχὸν παρὰ τοῖς γονεῦσι τοῖς ἰδίοις. Αρα δὲ ἀπολελυμένη λέγεται καὶ ἡ παρὰ τοῦ ἀνδρὸς ἐκβληθεῖσα; Λύσις. Οὐδαμῶς. Φησὶ γὰρ ἡ ῥηθεῖσα ριζ' Νεαρὰ ἐν μέρει ταῦτα· Εἰ μέντοι συμβῇ τινα δίχα μιᾶς τῶν προειρημένων αἰτιῶν τὴν ἑαυτοῦ γαμετὴν τοῦ ἰδίου οἴκου ἐξωθῆσαι, ὥστε ἐκείνην μὴ ἔχουσαν γονεῖς, πρὸς οὓς δύναται μεῖναι, ἐξ ἀνάγκης ἔξω τὴν νύκτα διάγειν, κελεύομεν μην δεμίαν εἶναι τῷ ἀνδρὶ ἄδειαν διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν διαζύγιον πέμπειν τῇ γυναικὶ, διότιπερ αὐτὸς τούτου αίτιος γίνεται. Το μέντοι γραφικὸν τὸ λέγον· Οὐκ ἐπιστρέψει πρὸς τὸν ἄνδρα αὐτῆς ἡ μοιχευθεῖσα, νάει περὶ ἀνδρὸς μὴ θέλοντος ἀναλαβέσθαι ταύτην. Εἰ γὰρ συγχωρεῖ τὸ ἔγκλημα ὁ ἀνὴρ, ἀκωλύτως αὐτ τὴν ἀναλάβεται ἐντὸς διετίας, κατὰ τὴν αὐτὴν Νεαράν. Ἐπεὶ δέ φησιν ὁ κανὼν ὡς ἐκείνη ἡ γυνὴ τι μωρεῖται ὡς μοιχαλίς, ἡ ἀλόγως αναχωρήσασα τοῦ ἀνδρὸς, εἴποι τις ὡς ἡ τοῦ ἀνδρὸς εὐλόγως ἀναχωρήσασα οὐ τιμωρηθήσεται. Οὐκ ἔστι δὲ τοῦτο ἀληθές. Οὔτε γὰρ μετὰ εὐλόγου αἰτίας οὔτε μετὰ παρα· λόγου δύναται ἡ γυνὴ ἀναχωρεῖν ἀπὸ τοῦ ἀνδρὸς χωρὶς δικαστικῆς ἐπιτροπῆς, καθὼς τοῦτό φησιν ὁ θ' κανὼν τοῦ ἁγίου Βασιλείου, καὶ διάφοροι Ἰουστινιάνειοι Νεαραὶ κείμεναι ἐν τῷ ζ' τίτλῳ τοῦ κη' βιβλίου, ὅθεν καὶ τὰ τοῦ κανόνος ὀφείλομεν ἐκλασέσθαι ἐκ περιουσίας· ἢ εἰπεῖν ἄλογον ἀναχώρησιν τῆς γυναικὸς εἶναι τὴν χωρίς δικαστικῆς ἐπιτροπῆς ταύτης αναχώρησιν. Ερωτήσει δέ τις, ὡς τῶν κα γόνων τοῦ ἁγίου Βασιλείου, ἤτοι τοῦ θ' καὶ τοῦ κδ' λεγόντων τὴν μὲν γυναῖκα ἑτέρῳ συμφθειρομένην μοιχᾶσθαι, τὸν δὲ ἄνδρα μεθ᾿ ἑτέρας πορνεύοντα μὴ κατακρίνεσθαι (οὐ γὰρ ἔχομεν, φησί, κανόνα τῷ τῆς μοιχείας αὐτὸν ὑπάγειν ἐγκλήματι), πῶς δ PATROL. GR. CXXXVII. τοῦ προνάου, καὶ τὰ λαπὰ τὰ ἐν τῷ αὐτῷ κανόν Lex autem civilis adulteros alio modo punit. Et lege librum us, tit. 37, cap. 73 situm in interpretatione cap. 4 et 5 tit. 13 praesentis operis; et 117 et 134 novellas imperatoris Justiniani, sitas in 7 tit. xxxvii lib. Basilic. et compendio reductas in prædicta capita 4 et 5 et 32 imperatoris domini Leonis Philosophi novellam, quæ narium truncatione punit adulterum et adulteram, et statuit adulteræ quidem maritum lucrari dotem; ipsam autem in monasterio includi, invitam tamen non tonderi: res autem, quas habet ultra dotem, administrari, quemadmodum ipsa novella statuit. Nola ergo, quod ex præsenti quidem canone quæ virum demisit ut adultera non punitur, nisi cum alio polluta fuerit: ex predictis autem novellis solvitur matrimonium, eo quod solum manserit mulier extra domum mariti præter ejus voluntatem, nisi forte apud suos parentes. Numquid ausem ea etiam soluta dicitur, quæ a marito ejecta est? Solutio. Nullo modo: prædicta enim 117 novella hæc dicit præcise: Sin autem contigerit aliquem absque un prædicarum causarum uxorem suam ex propriis ædibus extrudere, ut illa quidem, cum parentes non habeat apud quos possit manere, necessario foris noctem agat, jubemus nullo modo licere ma. rito propter hanc causam mulieri mittere libellum repudii, quoniam ipse hujus rei causa est. Id auten quod scriptum est: Non revertetur ad virum suum adulterata, intellige de viro, qui non vult eam recipere: si vir enim crimen condonat, eam abs. que ullo impedimento rursus accipiet intra biennium, ut vult novella. Quoniam autem dicit canon, eam esse puniendam muliereın tanquam adulteram, quæ a marito nullam ob causam secessit, dixerit quispiam, quod quæ ob rationabilem causam a marito recessit, non punietur. Non est autem hoc verum: neque enim rationabili, neque non rationabili de causa potest niulier a marito discedere sine permissione judicis, quemadmodum hoc dicit 9 canon sancti Basilii, et diverse Justiniani novellæ sitæ in 7 tit. xxvını lib., unde etiam debemus canonem ex abundanti accipere: vel dicere inju· stam mulieris discessionem esse ejus sine judiciali permissione recessum. Rogaverit autem quispiam, cum can. sancti Basilii, 9 scilicet et 24, dicant nulierem quidem quæ cum altero 260 polluitur, mochari; virum autem, qui cum alia scortatur, non condemnari (non enim habemus, inquit, canonem, quo eum adulterii crimini subjiciamus), quomodo prasens canon indistincte dicit, eum qui aliam duxit, adulterii judicio teneri? Solutio. Differentia est inter virum, qui cum muliere libera, viva sua uxore, rem habuerit, et eum qui in ma26

trimonii societatem secundam uxorem duxit. llle παρών κανὼν ἀπροσδιορίσως φησὶ τὸν ἑτέραν enim non est adulter, sed punitur ut fornicator. llic vero est adulter, et ut adulter punitur. Quare canones inter se non repugnant. Et quomodo canonice quidem puniuntur qui fornicantur, dictum est. Octegesimum autem tertium caput 37 tit. Lx lib. decreto secundo, hæc dicit: Qui habet uxorem, ct fornicatur, per duodecim ictus alternis inflictos castigetur. Qui vero uxorem quidem habet, et cum sua ancilla rem habet, re cognita, hic quidem verberatus castigetur: ejus autem loci magistratus receptam ancillam vendat extra provinciam, ejus pretio in publici ærarii partem illato. Qui autem in alienam ancillam fornicationem exercet, si sit quidem locuples, det ancillæ domino pro delicto numismata 36. Si sit autem humilis et abjectæ conditionis, verberetur, et pro suis facultatibus det ex proportione 36 numismatum. Quod autem lex que ac canones eum punit ut adulterum, qui secundam uxorem duxit, dicit penultimum cap. cjusdem tit. Qui duas uxores habere conatus est, non lege, sed suae facto voluntatis, adulterii crimini recte subjicietur. Quæ autem ei postea nupsit, si ipsum habere legitimam uxorem ignorabat, ei venia dabitur. Quare per distinctionem a contrario sumptamı, quæ sciebat adulteratur. Animadverte autem, quod Patres ubique puram pœnitentiam in animæ delictis exigunt: et propterea concesserunt episcopis, qui sunt in eo loco, pœnas augere vel diminuere, pro ejus qui punitur compunctione. Πρόσχες δὲ ὅτι πανταχοῦ οἱ Πατέρες τὴν καθαραν Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ἐξεχώρησαν τοῖς κατὰ τόπον τὴν τοῦ ἐπιτιμωμένου κατάνυξιν. ἀγόμενον τῷ τῆς μοιχεία; ὑποκεῖσθαι κρίματι; Λύσις. Διαφορά ἐστι τοῦ συμφθαρέντος ἀνδρὸς μετά ἐλευθέρας γυναικός, ζώσης τῆς γυναικὸς τούτου, καὶ τοῦ κατὰ γάμου κοινωνίαν ἀγαγόντος δευτέραν γαμετήν. Ἐκεῖνος μὲν γὰρ οὐ μοιχᾶται, ἀλλ' ὡς πόρνος τιμωρεῖται· οὗτος δὲ μοιχᾶται, καὶ κολάζε ται ὡς μοιχός· ὅθεν οἱ κανόνες οὐκ ἐναντιοῦνται ἀλλήλοις. Καὶ ὅπως μὲν κολάζονται κανονικῶς οἱ πορνεύοντες, εἴρηται. Τὸ δὲ πγ' κεφ. τοῦ λ τίτλου τοῦ ξ' βιβλίου φησὶν ἐν β' θέματι ταῦτα· 'Ο ἔχων γυναῖκα, καὶ πορνεύων, διὰ δώδεκα αλλα κτῶν σωφρονιζέσθω. Ο μέντοι γυναῖκα ἔχων, καὶ τῇ ἰδίᾳ δούλῃ μιγνύμενος, διαγινωσκομένης τῆς πράσ ξεως, οὗτος μὲν τυπτόμενος σωφρονιζέσθω· ὁ ἐς κατὰ τὸν τόπον ἄρχων, ἀναλαμβάνων τὴν δούλην, ὑπὲρ ἐπαρχίαν αὐτὴν πιπρασκέτω, τῆς τιμῆς αὐτ τῆς τῷ μέρει τοῦ δημοσίου εἰσκομιζομένης. Ο δὲ εἰς ἀλλοτρίαν δούλην πορνεύων, τῶν μὲν εὐπόρων ὑπάρχων, παρεχέτω ὑπὲρ τοῦ πταίσματος τῷ δε σπότῃ τῆς δούλης νομίσματα λς'· εἰ δὲ εὐτελής εἴη, τυπτέσθω, καὶ καθ᾽ ὅσον εὐπορεί, κατὰ ἀναλογίαν τῶν λς' νομισμάτων ειδότω. Οτι δὲ καὶ ὁ νόμος επίσης τοῖς κανόσιν ὡς μοιχὸν τιμωρεῖ τὸν δευτέραν γυναῖκα ἀγόμενον, φησὶ τὸ παρατέλευτον κεφάλ. του αὐτοῦ τίτλου· Ο δύο γυναίκας ἔχειν πειραθεὶς οὐ νόμῳ, ἀλλὰ φάκτῳ προαιρέσεως καλῶς ὑποκεί σεται τῷ τῆς μοιχείας ἐγκλήματι. Ἡ δὲ, εἰ ἠγνόει αὐτὸν ἔχειν νόμιμον γαμετήν, συγγνωσθήσεται, Ο Ὥστε ἐξ ἀντιδιαστολῆς ἡ γινώσκουσα μοιχάται. μετάνοιαν ἐπὶ τῶν ψυχικῶν σφαλμάτων ἀπαιτοῦσι, ἐπισκόποις αὔξειν καὶ μειοῦν τὰ ἐπιτίμια προς ZONAR. Et veterum legum decretis, et diuturni temporis consuetudine, matrimonia vel sine causa dissolvendi facultas erat; ac lum viro, quam uxori, alteri conjugi dicere, Res tuas gere, vir, vel, Res tuas gere, mulier, atque ita conjugii contractum fœdus rescindere permissuin ſuit. Quod Hebræorura quoque concessere leges. Viro siquidem, ut repudi libellum uxori mittere, seque ab illius consuetudine abjungere liceret, facultas data. Id vero nunc Christianorum instituto haud conceditur: sed connubii dissociandi certæ quædam ac definitæ causae sunt, quarum nisi aliqua exstiterit, abscedere invicem inter se matrimonii jure sociatos sil nelas. Et vero Dominus, an viro uxorem quacun. que de causa dimittendi jus esset rogatus, id vetuit. Nam qui uxorem suam, inquit, excepta fornicutionis cause, dimiserit, et alteram duxer't, mæΖΩΝΑΡ. Πάλαι μὲν τοῖς ἀνθρώποις καὶ ἐκ τῶν νόμων τῶν παλαιῶν καὶ ἐξ ἔθους μακροῦ ἐνεδίδοτο λύειν καὶ ἀναιτίως τὰ συνοικέσια, καὶ ἐξὴν ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ τῷ συνοίκῳ προσώπῳ λέγειν, Τὰ σαυτοῦ πρᾶττε, ἢ, Τὰ σαυτῆς πρᾶττε, καὶ λύειν τὸν γάμων. Οπερ καὶ τοῖς Εβραίοις νενομοθέτητο· ἐνεδέδοτα γὰρ τοῖς ἀνδράσι βιβλίον ἀποστασίου πέμπειν ταῖς γυναιξί, καὶ τῆς μετ᾿ αὐτῶν ἀφίστασθαι συμβιώσεως" νῦν δὲ τοῦτο παρὰ Χριστιανοῖς οὐ κρατεῖ· ἀλλ' αἰτίαι ἠριθμημέναι εἰσὶν, αἳ τὸν γάμον δύνανται λθειν, καὶ ἄνευ μιᾶς ἐκείνων χωρίζεσθαι τους συνοικοῦντας ἐννόμῳ γάμῳ οὐκ ἔξεστι. Καὶ ὁ Κύριος δὲ τοῖς ἐρωτήσασιν, εἰ ἔξεστιν ἀνδρὶ τὴν γυναῖκα ἀπολύειν κατὰ πᾶσαν αἰτίαν, ἀπηγόρευσε τοῦτο, εἰπὼν, ὅτι ἡ ἀπολύσας τὴν γυναῖκα ἐκτὸς λόγου πορνείας, καὶ γαμήσας ἑτέραν μοιχᾶται. Καὶ ὁ ἀπολελυμένην γαμήσας μοιχάται. Κατὰ τοῦτον Guill. Beveregii note. 'Αλλὰ φάκτῳ προαιρέσεως. In editione Parisiensi hoc in loco lacuna est: legitur enim, 'Αλλά τα προαιρέσεως. Verain lec ionem nos ex ms. Βοde anio restituimus, cui etiam suffragatur Auerba - chianus, necnon Tilianus; nam Gentianus lervetus verti, sed facto volu:tutis. Εt quidem vox φάκτον factum non solum apud jarisconsultos Græcos harpe o currit, sed et ab ipso Balsamone in R spon sis ad Marcus Alexandrinum usurpatur, dicente, ὁ μὲν φάκτον ἁγνοήσας, οἷος ἂν καὶ ἔστιν, ἀξιοῦται κατά νόμους συγγνώμης. Bals. Resp. ad Μαri interrog. 62 In veteribus Glossis verborum juris dicitur, φάκτον, ἔργον. Item φάκτον, ποίησις ή ἀρίθμησις ἢ πρᾶγμα. luidem, φάκτον, ἀρίθμητες καὶ πρᾶξις: necnon φάκτον ἐπὶ τὸ κεφάλαιον, καὶ τὸ τῆς ὑποθέσεως ἀποτέλεσμα, καὶ ἡ τῆς πίστεω, ἀνήκουσα ζήτησις.

IN CAN. LXXXVII CONC. IN TRULLO. οὖν τὸν λόγον καὶ οἱ θεῖο: Πατέρες τὴν ἀναιτίως chatur. Et qui dimissam duxerit, machatur 33. Hane καταλιποῦσαν τὸν ἄνδρα καὶ ἑτέρῳ γενομένην μοι χαλίδα ἐκάλεσαν· ἥτις, κἂν ὑποστρέψαι βουληθῇ πρὸς τὸν ἴδιον ἄνδρα, ἄκοντος αὐτοῦ οὐ παραδεχθήσεται. Μεμίανται γάρ. Η οὖν αλόγως ἀναχωρή σασα τοῦ ἀνδρός, φησὶν ὁ κανὼν, ἐπιτιμίων ἀξία, ήγουν τῶν τῆς μοιχείας· ὁ δὲ ἀνὴρ συγγνωμονης θήσεται καὶ ἀξιωθήσεται τῆς ἐν Ἐκκλησίᾳ κοινωνίας. Ὥστε ἐξ ἀντιδιαστολῆς νοεῖσθαι δίδοται ὅτι, εἰ οὐκ ἀλόγως ἀνεχώρησε τοῦ ἀνδρὸ·, ἐμπικραι ομένου ἴσως αὐτῇ παρὰ τὸ προσῆκον, ἢ κακουχουμένη, κ τινας αἰτίας ἔχουσα παρὰ τοῦ ἀνδρὸς ἐπαγομένας, ἐκείνη ἔσται ἀναίτιος, καὶ ὁ ἀνὴρ ἐπιτιμηθήσεται ὡς αὐτὸς αἴτιος τῆς ἁμαρτίας τῇ γυναικὶ γεγονώς. Ο μέντοι καταλιμπάνων, φησὶν ὁ κανών, τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα, καὶ ἑτέραν ἀγόμενος τῷ τῆς μοιχείας ὑπίκειται κρίματι κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἀπόφασιν καὶ ἑξῆς ἐπάγει πῶς ὁ τοιοῦτος ἐπιτιμηθήσεται καὶ οικονομηθήσεται. Ἐοίκασι δὲ οἱ Πατέρες οὗτοι καὶ ἐναντιοῦσθαι τῷ μεγάλῳ Βασιλείῳ· ἐκεῖνος γὰρ τὴν μὲν γυναῖκα ἑτέρῳ συμφθειρομένην τοῦ γάμου συνι σταμένου μοιχαλίδα καλεῖ, καὶ ἀποπέμψει, λέγει, ταύτην τῶν οίκων αὐτοῦ ὁ ἀνήρ. Ἡ δὲ γυνὴ ἐκ πορνείας επανιόντα τὸν ἄνδρα αὐτῆς παραδέξεται. Οὐ γὰρ ἔχομεν, φησὶ, κανόνα τῷ τῆς μοιχείας αὐτὸν ὑπάγειν ἐγκλήματι, ἐὰν εἰς ἐλευθέραν γάμου ἁμάρτης Αλλ' οὐκ ἐναντιοῦνται οἱ κανόνες ἀλλήλοις. Ὁ μὲν γὰρ μέγας Βασίλειος περὶ πορνεύσαντος λέγει τοῦ γάμου συνισταμένου, καὶ συμφθαρέντος ἑτέρᾳ ἐξ ἀνδρὸς ἐλευθέρᾳ· ὁ δὲ παρὼν κανών περὶ τοῦ ἀναιτίως ἀποπεμψαμένου τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ ἑτέραν ὡς τάχα νόμιμον γαμετὴν εἰσοικισαμένου, ὃν καὶ ὁ Κύριος ἐν Εὐαγγελίοις μοιχὸν ἐκάλεσε. ΑΡΙΣΤ. < 'Η ἐξ ἀνδρὸς ἐπ' ἄλλον ἰοῦσα μοιχαλίς· • καὶ ὁ ἀπὸ γυναικὸς ἐπ' ἄλλην, κατὰ τὸν Κύριον, ι ὁμοίως μοιχός. Σαφής. ΚΑΝΩΝ ΠΙ'. • Μηδεὶς ἔνδον ἱεροῦ ναοῦ κτήνος τὸ οἰονοῦν εἰσαγέτω· ἐκτὸς εἰ μή τις ὁδοιπορῶν μεγίστης igitur rationem divini quoque Patres secuti mulierem, quæ sine causa relicto viro alteri nupserit, adulteram vocavere: quæ quidem etiamsi ad virum suum reverti postea velit, nequaquam invito illo excipietur. Polluta est enim. Quæ igitur mulier, inquit canon, a viro absque causa secessit, pœnis, iis nimirum quæ in adulteros constitutæ sunt, multabitur: viro autem ignosci, ct eam, quæ in Ecclesia est, communionen concedi placet. Ex quo contra intelligi licet, quæ non temere se a viro aljunxerit, sed aut illius nimia morositale, aut injuriis victa, aut aliis modis ab eodem irritata discesserit, illain extra culpam fore, sed a viro pœnas, quippe qui culpæ causam uxori præbuerit, exigendas. Qui vero, inquit canon, uxore dimissa aliam duxerit, adulterii reus ex ipsius Domini verbis existimabitur: indeque qua pœna talis hon:o multandus sit, quidque cum eo agendum, canon disserit. Quinimo pugnantia cum magno Basilio affirmare hoc loco Patres videntur. Nam is mulierem quidem, quæ contracto nuptiarum fœdere cum alio viro rem habuerit, 261 adulteram vocat, eamque maritus, inquit, a suis ædibus amandabit. Verumtamen ex fornicatione redeuntem maritum suum uxor excipiet. Nullus enim, inquit, exstat canon, cujus auctoritate qui cum soluta muliere peccarit, adulterii reus agi queat. Sed nullo modo inter se hi canones pugnant. Nam magnus quideni Basilius de eo homine agit, qui manentibus nuptiis fornicatus, et cum muliere nulli viro sociata polJutus est: hic vero canon eos tangit, qui uxore sine causa dimissa aliam sibi, quasi pro justa scie licet conjuge habituri, adjunxerint, quos quidem adulteros ipse in Evangelio Dominus appellavit. ARIST. Quæ a viro suo ad alium accedit, adul- ‹ tera est: et qui ab uxore ad aliam, juxta • Domini sermonem, similiter macchus est.» Perspicuus. • καταλαβούσης ἀνάγκης οἱ ίσκου καὶ κατα γωγῆς ἀπορῶν ἐν τῷ τοιούτῳ καταλύσει ναῷ. • Διὰ γὰρ τοῦ μὴ τὸ κτήνος ἔνδον εἰσενεχθῆναι, • αὐτὸ μὲν ἔστιν ὅτε διαφθαρήσεται· ὁ δὲ τῇ • του υποζυγίου αποβολῇ, καὶ τῷ ἐντεῦθεν ἀπό- · ρως ἔχειν τῆς ἐπὶ τὴν ὁδοιπορίαν ὁρμῆς, κιν 4 δύνῳ θανάτου παραδοθήσεται. Τὸν γὰρ Σάββα- • τον διὰ τὸν ἄνθρωπον γενέσθαι ἐκδιδασκόμεθα· · ὥστε διὰ πάντων προτιμητέαν ἡγεῖσθαι τὴν τοῦ • ἀνθρώπου σωτηρίαν τε καὶ ἀπάθειαν. Εἰ δέ ε τις φωραθείη χωρίς ἀνάγκης, ὡς εἴρηται, κτή ε νος εἰσάγων εἰς ἱερὸν, εἰ μὲν κληρικὸς εἴη, • καθαιρείσθω, εἰ δὲ λαϊκὸς, ἀφοριζέσθω. ΒΑΛΣ. Ω; ἔοικε, συνέβη ποτὲ ἐν δριμυτάτω χει μῶνι καταλύσαί τινας εἰς ναόν παρακείμενον ἐν 39 Matth. xix, 9, 10. CANON LXXXVIII. • Nemo intra ædes sacras quodvis jumentum intro- • ducat: nisi forte viator quispiam, maxima uro ‹ gente necessitate, domunculæ vel diversorii indigens, in id templum diverterit. Nisi enim • jumentum introducturn fuerit, ipsum quidem ‹ nonnunquam peribit: hic vero, propter jumenti ‹ amissionem, et facultatis ad iter peragendum • ex eo profectam inopiam, mortis periculo tradetur. Sabbatum enim propter hominem factum • esse docemur; quamobrem et per omnia pra ‹ ferendam esse existimare hominis salutem et incolumitatem. Si quis autem deprehensus ‹ fuerit sine necessitate jumentum in templum • introducere, si sit quidem clericus, depona- + tur: sin vero laicus, segregetur.» BALS. Ut est verisimile, accidit quandoque ut in maxima tempestate diverterent quidam in temas

plum, quod prope viam publicam situm erat; et δημοσίᾳ ὁδῷ· καὶ ἡ μὲν ἀπειλὴ τῆς χιόνος κατη vis quidem nivis ens urgebat in templum ingredi cum suis equis, et lethiferum frigoris incommodum effagere; templi autem reverentia non per- ` mittebat eis hoc facere: sed ipsi quidem temp!um ingressi, frigoris periculum evitarunt; eorum autem jumenta, quæ extra templum steterant, a frigore consumpta fuere; quo factum est, ut idem quoque hominibus quod bestiis eveniret; vel propter afflictationem, vel quod non possent ire pedites propter nimiam temporis refrigerationem. Hoc ergo corrigentes sancti Patres decreverunt, nemini licere quodvis jumentum in templum introducere, nisi maxima urgeat necessitas: tunc enim, inquit, jumentum quoque in templum introducetur, ne homo una cum ipso morti tradatur. Ad ejus autem quod dicunt probationem, Domini quoque doctrinam inferunt, qui Sabbatum dissol. vit, et cis, qui ipsum reprehendebant, dixit, preforendam esse hominis salutem observationi Sabbati. Sabbatum enim factum est propter hominem, non autem homo propter Sabbatum. Ne hoc autem fiat iniquitatis occasio iis qui inconsiderate et absque ullo discrimine vivunt, et absque ullo impedimento et nulla proposita necessitate sanctum Domini templum commune profanumque efficiant, statuerunt, ut qui sine magna ejusmodi necessitate quodvis jumentum in templum introducit, si sit quidem clericus, deponatur: sin autem laicus, segregetur. Qil vero, alatas volucres, perdices scilicet et columbas et passeres, an quis citra ullam distinctionem in templum introducet? Solutio. Nequaquam, ut mihi videtur, ne sanctumn per excremeuta profanetur. νάγκαζε τούτους ἔνδον τοῦ ναοῦ εἰσελθεῖν μετὰ τῶν ἵππων αὐτῶν, καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ ψύχους θανατηφό ρον κάκωσιν ἐκφυγεῖν· τὸ αἰδέσιμον δὲ τοῦ ναοῦ οὐ παρεχώρησεν αὐτοὺς τοῦτο ποιῆσαι· ἀλλ᾽ αὐτοί. μὲν, εἰσελθόντες ἐν τῷ ναῷ, τὸν ἐκ τοῦ κρύους κίνδυνον ἔφυγον, τὰ δὲ ὑποζύγια αὐτῶν ἔξω τοῦ ναοῦ ἑστηκότα τοῦ ψύχους γεγόνασι παρανάλωμα, ὡς ἐντεῦθεν καὶ τοὺς ἀνθρώπους τὰ ὅμοια τοῖς ἀλόγοις ζώοις παθεῖν, ἢ ὡς ἀπὸ τῆς θλίψεως, ἢ ὡς μὴ δυναμένους πεζῇ βαδίσαι, διὰ τὴν ὑπερβολικήν τῆς ὥρας κατάψυξιν. Τοῦτο οὖν διορθούμενοι οἱ ἅγιοι Πατέρες, διωρίσαντο μὴ ἔχειν ἐπ' ἀδείας τινὰς κτήνος οιονδηποτοῦν ἔνδον εἰσάγειν ναοῦ, εἰ μὴ κατεπείγει ἀνάγκη μεγίστη· τηνικαῦτα γάμο φασὶ, καὶ τὸ κτήνος ἐν τῷ ναῷ εἰσαχθήσεται, ἵνα μὴ σὺν αὐτῷ καὶ ὁ ἄνθρωπος θανάτῳ παραδοθῇ. Ἐπάγουσι δὲ πρὸς κατασκευήν τοῦ λόγου αὐτῶν καὶ τὴν τοῦ Κυρίου διδασκαλίαν, τοῦ τὸ Σάββατον καταλύσαντος, καὶ εἰπόντος προς τοὺς αἰτιωμένους αὐτὸν ὡς προτιμοτέρα ἐστὶν ἡ τοῦ ἀνθρώπου στ τηρία παρὰ τὴν τοῦ Σαββάτου φυλακήν. Τὸ γὰρ Σάββατον γέγονε διὰ τὸν ἄνθρωπον, οὐ μὴν ὁ ἄν θρωπος διὰ τὸ Σάββατον. Οπως δὲ μὴ γένηται τοῦτο τοῖς ἀδιαφόρως ζῶσιν ἀφορμὴ κακίας, ὥστε ἀνεπικαλύπτως καὶ χωρὶς ἀνάγκης τὸν ἅγιον ναόν τοῦ Θεοῦ κοινοποιεῖν τε καὶ βεβηλοῦν, διωρίσαντο τὸν μὴ χωρίς ἀνάγκης μεγάλης τοιαύτης κτήνος οιονδηποτοῦν εἰσάγοντα ἐν τῷ ναῷ, κληρικὸν μὲν ὄντα, καθαιρεῖσθαι, λαϊκὸν δὲ, ἀφορίζεσθαι. Τί δέ, πετεινὰ πτερωτά, πέρδικας τε δηλονότι καὶ περισ στεράς, καὶ ἄλλως στρουθοὺς ἀδιαφόρως εἰσαγάγη τις ἐν ναῷ; Λύσις. Οὐδὲ ταῦτα, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, ἵνα μὴ τὸ ἅγιον διὰ τῶν ἐκκρίσεων βεβηλωθή ΖΩΝΑΡ. Τιμῆς ἄξια τὰ ἱερὰ καὶ σεβάσματος. Διδ οὐδὲ κτῆνο; ἐν αὐτοῖς εἰσάγεσθαι συγκεχώρηται· εἰ μή πού τις ὁδοιπορῇ καὶ ἀνάγκη μεγίστη χειμῶνο; τυχὸν ἡ ῥαγδαίων όμβρων καὶ ἀφορήτων καταλάξῃ αὐτόν· τότε γὰρ κἂν ἐντὸς ἱεροῦ τὸ υποζύγιον εἰσαγάγῃ, ἀνέγκλητο; Εσεται, ἵνα μὴ τὸ μὲν ἔξω μεῖναν διαφθαρῇ, ὁ δὲ μὴ ἔχων ὅπως τὸ λοιπὸν τῆς ὁδοιπορίας ἀνύσει, ἀπύρως ἴσως ἔχων ἕτερον κτήσασθαι, τῇ λύπῃ καταποθῇ, ἢ καὶ εἰ; τὴν ζωὴν κινδυνεύσῃ. Παράγουσι δὲ καὶ ἀπὸ τῆς Γραφῆς μαρτυρίας οἱ θέμενοι τὸν κανόνα. Φησὶ γὰρ ή Γραφή - Το Σάββατον διὰ τὸν ἄνθρωπον ἐγένετο, καὶ ἵνα ἀναπαύσηται ὁ δοῦλός σου καὶ τὸ ὑπολύγιον. Ωστε ἡ τοῦ κτήνους ἀνάπαυσις οὐ δι' αὐτὸ νενομοθέτηται, ἀλλὰ διὰ τὸν ἄνθρωπον, ἵνα ἀναπαιθὲν ἔχῃ τοῦτο εἰσέπειτα ἀκμαιότερον. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ μέγας Παυλός φησι, λέγων, Μὴ τῶν βοῶν μέλει τῷ Θεῷ; Ὁ δὲ χωρὶς ἀνάγκης μεγίστης κτήνος εἰσάγων ἐν ἱερῷ, κληρικὸς μὲν ὤν, καθ αιρεθήσεται, λαϊκὸς δὲ, ἀφορισθήσεται. 262 ZONAR. Sacra templa in honore habere ac venerari debemus. Proinde nec in illa jumentum quodvis introduci conceditur: nisi forte in itinere aliquem maxima necessitas, aut coortæ videlicet tempestatis, aut imbrium sese intolerabili impetu efundentium, oppresserit. Tunc enim etiamsi ju-. mentum intra sacras ædes compulerit, non tamen cb catn rem aliquid culpæ contrahet; ne illud quidem foris relictum male pereat, ipse vero dominus, cum iter inccpium prosequi non possit, nec alterius forte jumenti copia suppelal, condciatur mcrore, aut ipsius quoque vitæ periculum subeat. Testimonia vero ex sacris quoque Litteris bujus can. auctores producunt. Sabbatum enim, inquit Scriptura, propter hominem factum est, et ut quiescat servus luus et jumentum tuum. Quare jumenti quies, non ipsius jumenti, sed hominis gralia praecepta est, ut illo post quieten vegetiore mox uteretur. Quod idem magnus quoque Paulus asserit, Nauquid enim, ait, de bobus cura est Deo³º? Qui vero, necessitate nulla cogente, jumentum intra temoli septa compulerit, depositione clericum, laicum vero segregatione puniri decretum est. 20 1 Cor. IX, 9.

IN CAN LXXXIX CONC. IN TRULLO. ΑΡΙΣΤ. 4 Ἱεροῦ ἔνδον οὐκ εἰσάγεται κτήνος, εἰ μὴ ARIST. • καταλαβούσης ἐν ὁδῷ μεγίστης ἀνάγκης.» Εἰ δέ τις χωρὶς ἀνάγκης, εὐπορῶν ἑτέρου καταγωγίου, ἔνδον τοῦ ἱεροῦ ναοῦ τὸ ὑποζύγιον αὐτοῦ εἰσάξει, εἰ μὲν κληρικός ἐστι, καθαιρεθήσεται, εἰ δὲ λαϊκός, ἀφορισθήσεται. • Τὰς τοῦ σωτηρίου πάθους ἡμέρας ἐν νηστείᾳ καὶ · προσευχῇ καὶ κατανύξει καρδίας ἐπιτελοῦντας, χρὴ τοὺς πιστοὺς περὶ μέσας τῆς περὶ τὸ μέγα 4 Σάββατον νυκτὸς ὥρας ἀπονηστίζεσθαι, τῶν • θείων εὐαγγελιστῶν Ματθαίου καὶ Λουκᾶ, τοῦ • μὲν διὰ τοῦ ἐμὲ Σ156άτων ῥήματος, τοῦ δὲ διὰ • τοῦ ἄρθρου βαθέος, την βραδύτητα τῆς νυκτός • ἡμῖν ὑπογραφόντων. δ ΒΑΛΣ. Καὶ ἐν ἀποστολικοῖς κανόσι καὶ ἐν συνο δικοῖς νενομοθέτηται μὴ νηστεύειν ἐν Σαββάτῳ ἢ ἐν Κυριακῇ ἄνευ ἑνὸς καὶ μόνου Σαββάτου, τούτου δηλονότι τοῦ μεγάλου. Κατὰ τοῦτο γὰρ νηστεύειν προτετάχθημεν. Ακολούθως οὖν τούτοις καὶ ὁ παρών κανὼν βρίζων κατὰ τὰς ὅλας ἡμέρας τοῦ σωτηρίου πάθους τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν νηστεύειν καὶ προσεύχεσθαι μετὰ κατανύξεως, τουτἐστι μὴ καθ᾽ ὑπόκρισιν, ἐν αἷς καὶ τὸ μέγα συνα αριθμεῖται Σάββατον· προστίθησι, κατὰ τὸ αὐτὸ Σάββατον μετὰ ἐξ ῶρας τῆς νυκτὸς ἀπονητίζειν τοὺς πιστοτέρους, διὰ τὸ ἀναστῆναι τὸν Χριστὸν καὶ Θεὸν ἡμῶν κατὰ τοὺς θείους εὐαγγελιστάς, τὸν Ματθαῖον καὶ τὸν Λουκᾶν, περὶ τὴν μεσότητα τῆς νυκτός· ὡς τοῦ μὲν λέγοντος, Οψὲ Σαββάτων ἦλθον αἱ Μαρίαι εἰς τὸν τάφον Κυρίου καὶ οὐχ εὗρον τὸ σῶμα αὐτοῦ· τοῦ δὲ ὑπογράφοντος τὴν μεσότητα τῆς νυκτός, διὰ τοῦ εἰπεῖν· Ὄρθρος ἦν βαθὺς ὅτε αἱ γυναῖκες ἦλθον εἰς τὸ μνημεῖον. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως. Εἴποι δέ τις ὡς, ἐπεὶ ὁ κανών διορίζεται ἐπὶ πάσας τὰς ἡμέρας τοῦ σωτηρίου πάθους της στεύειν ἡμᾶς, ἀπονητίζειν δὲ κατὰ τὸ μέγα Σάββατον ἐν ὥρᾳ μεσονυκτίου, πρόκειται ἐξ ἀνάγκης δυοῖν θάτερον εἰπεῖν, ἢ δι' ὅλων τῶν ἡμερῶν τοῦ Κυριακού πάθους, τῶν ψηφιζομένων κυρίως μετὰ τὴν τετράδα, καθόλου νηστεύειν ἡμᾶς, καὶ παντὸς ἀπέχεσθαι βρώματος, κατὰ μόνον δὲ τὸ Σάββατον ἀπονηστίζειν, ὡς εἴρηται, ἢ κατὰ τὸ τοιοῦτον Σάββατον καταλύειν ἡμᾶς πλέον τῶν ἄλλων ἡμερῶν τοῦ σωτηριώδους πάθους τοῦ Χριστοῦ. Ινα τί γὰρ ωρίσθημεν, κατὰ τοῦτο ἀπονηστίζειν ἐν μεσονυκτίῳ, εἰ ἐπίσης νηστεύειν μέλλομεν κατὰ τὰς όλας τοιαύτας ἡμέρας; Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ ὅτι ὑπεξηρημένη ἐστὶν ἡ νηστεία τοῦ μεγάλου Σαββάτου, καὶ προτι μέτερον τῶν ἄλλων ἡμερῶν τοῦ Χριστοῦ, ὅτι τότε κατέκειτο ἐν τῷ τάφῳ τὸ τεθεαμένον σῶμα αὐτοῦ. Χρὴ οὖν ἐν ταῖς ἄλλαις μὲν ἡμέραις νηστεύειν μετά κατανύξεως διὰ τὰ πάθη τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν· πολλῷ δὲ πλέον κατὰ τὸ Σάββατον, ὅτε ἡ ἐκ τῶν δεσμῶν τοῦ θανάτου ἀπολύτρωσις ἡμῶν κατηρτύετο. as Matth, xxvist, 1. ss Luc. xxiv, 1. Intra sacras ædes jumentum non in- • troducitur, nisi maxima in via necessitate • cogente. › Si quis autem citra necessitatem, aliud habens diversorium, intra sacrum templum jumentum suum introducit, si sit quidem clericus deponetur: sin vero laicus, segregabitur. CANON LXXXIX. • Dies salutiferæ Passionis jejunio et oratione et ‹ cordis compunctione peragentes fideles, circa ‹ mediam magni Sabbati noctem jejunium sol- ‹ vere oportet; cum divini evangelistæ, Matthæus et Lucas, ille quidem per vesperam • Sabbati, hic vero per id, valde dilueuko, ‹ noctis nobis tarditatem describant. › BALS. Et in apostolicis canonibus et in synadalibus statutum est, ne in Sabbato, vel in Dominico, praeter unum et solum Sabbatum, magnum scilicet, jejunetur. In eo enim jussi sumus jej. nare. His ergo consequenter præsens quoque canon statuens, omnibus, diebus salutiferæ Christi, et Dei nostri Passionis jejunare oportere et orare cum compunctione, id est, non simulate, in quibus magnum quoque Sabbatum connumeratur: adjicit, et eo ipso quoque Sabbato post sex horas. noctis jejunium solvere fideles, eo quod resurrexerit Christus Deus noster, secundum divinos evangelistas, Matthæum et Lucam, circa. noctis - dimidium; cum ille quidem dicat, Vespere Sabbati venerunt Mariæ ad sepulcrum Domini, et corpus. ejus non invenerunt: hic vero mediuin noetis describat, eo quod dicit, Erat summum mane quando venerunt mulieres ad monumentum". Et hæc quidem ita se habent. Dixerit autern quispiam, quod quoniam statuit canon, ut omnius salutaris Passionis diebus jejunemus, magno autem Sabbato jejunium solvamus ad mediam noctem, alterum duorum necessario dicendum proponitur, vel omnibus Dominicæ Passionis diebus, qui proprie post quartam feriam præfiniuntur, nos omnino jejunare, et ab omni cibo abstinere oportere, solo autem Sabbato jejunium solvere, ut dictum est, vel hoc Sabbato magis jejunium solvere quam aliis diebus salutaris Christi Passionis. Cur enim statutum esset, ut media hujus nocte jejunium solvamus, si omnibus his diebus æqualiter jejunare deberemus? Mihi autem videtur esse eximium magni Sabbati jejunium, aliisque Christi Passionis diebus præstantius, quoniam tunc in sepulcro jacebat corpus ejus quod visum erat. Oportet ergo in aliis quoque diebus jejunare cum compunctione, propter Passionem Christi et Dei nostri: multo autem magis magno Sabbato, quando redemptio nostra e mortis vinculis 263 adornabatur.

82) Propterea cnim et qui sunt religiosiores toto. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ οἱ εὐλαβέστεροι δι' ὅλου τοῦ Sabbato, et usque ad horam sextam noctis, in ecclesiis assident: et hora sexta divinis sacramentis communicantes, panem et aquam gustant, fortasse autem et modicum vini. Septima autem hora matutinas psalmodias audientes, quando etiam illud, Christus resurrexit, dicitur, domum suam revertuntur, magni Dominici sacrorum celebrationem exspectantes. Quod autem a septima hora noctis, quæ est ante Dominicum, incipit dies Dominicus, manifestum est ex eo quod ortus solis, sive diei illuminatio, est a septima hora noctis, quæ eum præcessit: clarum est ex iis quæ noster magnus Pater Joannes Chrysostomus interpretatus est. Postquam enim os iis occlusit, qui dicunt Christum die tertio non resurrexisse, et dixit, " quod etiamsi dederit quispiam Dominum tertio die non resurrexisse, gratiæ magis eo nomine ei agendæ sunt, quod etiam ante præfinitum trium dierum terminum Christus resurrexerit, quam est reprehendendus. Reprehenderit enin etiam eum quispiam, qui foenori accepit, quod ante præstitutum solutioni terminum debitum solverit, quod est absurdum: hoc adjicit, quod si id quod in quacunque hora diei fit, qui a septima hora præcedentis noctis incipit, et sexta lora sequentis noctis desinit, in eo ipso die faetum esse videtur: recte dicimus, quod die tertio fuit Christi resur· rectio, ut ipse vere est pollicitus. In Parasceve est pollicitus. In Parasceve enim mortuus est, qui est dies primus: secundus, Sabbatum: et quoniam septimam quoque horam noctis, quæ est ante Dominicum, attigit, etiam Dominicus tertius dies putatur. Jam vero sanctus Gregorius Nyssenus de sancto Pascha docens, hæc licit expresse: Vespera enim crat, quando manducatum est sacrum illud et sanctum corpus: quam quidem vesperam nox, quæ Parascerem aniccedit, excepit. Deinde dies Parasceves introducta nocte discissus in unam noctem et duos dies reducitur. Tribus enim horis fuerunt tenebræ super universam terram ". Hæc est enim in medio diei nox innovata, duas dierum sectiones per se describens, hanc quidem a mane usque ad sextam horam: illam vero ab hora nona usque ad vesperam; ita ut buc usque duæ sint noctes et duo dies. Deinde dies præcedentis Sabbati habet tres nocles et tres dies. Σαββάτου, καὶ μέχρις ἕκτης ὥρας τῆς νυκτός, ἐν ταῖς ἐκκλησίαις προσεδρεύουσι· καὶ κατὰ τὴν ἔκτην ὥραν, τῶν θείων ἁγιασμάτων μεταλαμβάνοντες, ἅπτονται ἄρτου καὶ ὕδατος, ἴσως δὲ καὶ οἴνου πάντως μετρίου. Κατὰ δὲ τὴν ἑβδόμην ὥραν, ἀκούοντες τῆς ἑωθινῆς ὑμνῳδίας, ὅτε καὶ τὸ, Ὁ Χριστὸς ἀνέστη, ἐκφωνεῖται, ὑποστρέφουσιν εἰς τὰς κατοικίας αὐτ τῶν τῆς Μεγάλης Κυριακῆς ἱεροτελεστίαν ἀναμέν νοντες. Οτι δὲ ἀπὸ τῆς ζ' ὥρας τῆς νυκτὸς τῆς πρὸ τῆς Κυριακῆς ἄρχεται ἡ κυριώνυμος, δῆλον μὲν καὶ ἀπὸ τοῦ γίνεσθαι τὴν ἀνάβασιν τοῦ ἡλίου, ήγουν τὴν φαύσιν τῆς ἡμέρας ἀπὸ τῆς ζ' ὥρας τῆς πρὸ αὐτῆς νυκτός. Δῆλον δὲ καὶ ἀφ᾽ ὧν ὁ μέγας Πατὴρ ἡμῶν ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος ήρε μήνευσε. Μετὰ γὰρ τὸ ἐπιστομίσαι τοὺς λέγοντας μὴ ἀναστῆναι τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν τριήμερον, καὶ εἰπεῖν ὡς, εἰ καὶ δοίη τις μὴ τριή μερον ἀναστῆναι τὸν Κύριον, εὐχαριστίον μαλλον ἐστιν, ὅτι καὶ πρὸ τῆς ὁρισθείσης προθεσμίας τῶν τριῶν ἡμερῶν ἐγήγερται ὁ Χριστὸς, καὶ οὐ μᾶλλον αἰτιατέον. Επιμέμφοιτο γάρ τις καὶ τὸν δανεισάμενον καταβάλλοντα τὸ χρέος πρὸ τῆς ὁρισθείσης προθεσμίας εἰς καταβολὴν, ὅπερ άτοπον προπία θησιν ὡς, ἐπεὶ τὸ ἐν οἱᾳδήποτε ὥρᾳ τῆς ἡμέρας γινόμενον, τῆς ψηφιζομένης ἀπὸ ἑβδόμης ὥρας τῆς πρὸ αὐτῆς νυκτὸς, καὶ καταληγούσης μέχρις ἕκτης ὥρας τῆς μετὰ ταύτην νυκτὸς, ἐν αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ γεγενῆσθαι δοκεῖ· καλῶς λέγομεν ὡς τριή μερος γέγονεν ἡ ἀνάστασις τοῦ Χριστοῦ, κατὰ τὴν αὐτοῦ ἀψευδῆ ἐπαγγελίαν. Κατὰ γὰρ τὴν Παρα σκευὴν ἀπέθανεν, ἥτις ἐστὶ πρώτη ἡμέρα· δευτέρα τὸ Σάββατον. Καὶ ἐπεὶ ἥψατο καὶ τῆς ἑβδόμης ὥρας τῆς νυκτὸς τῆς πρὸ τῆς Κυριακής, λογίζεται καὶ ἡ Κυριακὴ τρίτη ημέρα. Ο μέντοι ἅγιος Γρη γόριος ὁ Νύσσης περὶ τοῦ ἁγίου Πάσχα διδάσκων φησὶ ταῦτα ῥητῶς· Ἑσπέρα μὲν γὰρ ἦν ὅτε ἐβρώθη τὸ ἱερὸν ἐκεῖνο καὶ ἅγιον σῶμα· νὺξ δὲ τὴν ἑσπέραν ἐκείνην πρὸ τῆς Παρασκευῆς διεδέξατο. Εἶτα ἡ τῆς Παρασκευῆς ἡμέρα, τῇ ἐπεισάκτῳ νυκτὶ διατμηθεῖσα, εἰς μίαν νύκτα καὶ εἰς ἡμέρας δύο καταψηφίζεται. Ἐν γὰρ ταῖς τρισὶν ὡραῖς ἐγένετο σκό τος ἐπὶ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην. Αὕτη ἐστὶν ἡ κατά τὸ μέσον τῆς ἡμέρας καινοτομηθείσα νύξ, τὰ δύο τμήματα τῶν ἡμερῶν δι' αὐτῆς ὑπογράφουσα, τὸ μὲν ἀπὸ τῆς τοῦ ὄρθρου ἐπὶ τὴν ἔκτην ὥραν, τὸ δὲ ἀπὸ τῆς ἐννάτης ὥρας ἐπὶ τὴν ἑσπέραν· ὥστε εἶναι μέχρι τούτου δύο νύκτας καὶ δύο ἡμέρας. Εἶτα ἡ πρὸ τοῦ Σαββάτου ἡμέρα ἔχει τὰς τρεῖς νύκτας καὶ τὰς τρεῖς ἡμέρας. ZONAR. Dies illos, quibus Christus Jesus Dominus noster dolores acerbissimnos pertulit, jejnniis et compunctione canon a fidelibus transigi oportere decernit. Cordis vero compunctione, ǹoc est, compunctione non fore simulatam, externa ³³ Luc. xxı11, 44. ΖΩΝΑΡ. Τὰς τοῦ πάθους ἡμέρας του Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐν νηστείᾳ καὶ κατανύξει ἀνύειν τοὺς πιστοὺς ὁ κανὼν ἀπαιτεῖ. Ἐν κατανύξει δὲ καρδίας, τοῦτ' ἔστι, μὴ ὑποκεκριμένη εἶναι τὴν κατάνυξιν ἔξω μόνον φαινομένην, ἀλλὰ καὶ Guill. Beveregri nota. Δανεισάμενον καταβάλλοντα. In codice Amerbachiano rectius legitur καταλαβόντα.

IN CAN. XC. CONC. IN TRULLO. αὐτῆς τῆς καρδίας ἀπτομένην. Περὶ δὲ τὸ μέσον tantum specie apparentem; sed quæ ipsius quoque τῆς νυκτὸς τοῦ Σαββάτου ἐπιφωσκούσης τῆς Κυριακῆς προτρέπει ἀπονηστίζεσθαι, ἀντὶ τοῦ βρί σεως ἅπτεσθαι, ὡς ἤδη γεγονυίας τῆς ἀναστάσεως. Ο μὲν γὰρ εὐαγγελιστής, φησί, Ματθαῖος, Οψὲ Σαββάτων, εἰπὼν, ὁ δὲ Λουκᾶς, Ορθρου βαθέος, τὴν βραδύτητα τῆς νυκτὸς ἡμῖν ὑπογράφουσιν, ἀντὶ τοῦ, παραδηλοῦσι, παραδιδόασι. Καὶ νῦν δέ φασι τοὺς ἐν Ἱεροσολύμοις οὔτε κατὰ τὴν Παρασκευήν, οὔτε κατὰ τὸ Σάββατον ἐσθίειν. Καὶ ὁ ᾿Αλεξανδρείας δὲ Διονύσιος περὶ τούτου ἐρωτηθεὶς τὰ αὐτὰ πλατύτερον ἀπεκρίνατο. ΑΡΙΣΤ. «Τῷ μεγάλῳ Σαββάτῳ περὶ μέσας νύκτας «τὴν νηστείαν διαρκετέον, ο Ο μὲν Ματθαῖος ἐψε Σαββάτων ἀναστῆναι λέγει τὸν Κύριον· ὁ δὲ Λουκᾶς ὄρθρου βαθέος· δεῖ γοῦν τῷ μεγάλῳ Σαββάτῳ ἄχρι μεσονυχτίου νηστεύειν, και έκτοτε μεταλαμβάνειν τὸν βουλόμενον τροφῆς, διὰ τὸ καταλαμβάνειν ἐκ τῶν ῥημάτων τούτων τῶν εὐαγγελιστῶν περὶ μέσας ὥρας τῆς νυκτὸς ἀναστή και τὸν Κύριον. · Ταῖς Κυριακαίς μὴ γόνυ κλίνειν ἐκ τῶν θεοφόρων · ἡμῶν Πατέρων κανονικῶς παρελάβομεν, τὴν • τοῦ Χριστοῦ τιμώντων ἀνάστασιν. ὡς ἂν οὖν · μὴ ἀγνοῶμεν τὸ σαφὲς τῆς τοιαύτης παρατη- • ρήσεως, δήλον τοῖς πιστοῖς καθιστῶμεν, ὥστε < μετὰ τὴν ἐν τῷ Σαββάτῳ ἑσπερινὴν τῶν ἱερω- G • μένων πρὸς τὸ θυσιαστήριον εἴσοδον, κατὰ τὸ • κρατοῦν ἔθος, μηδένα γόνυ κλίνειν μέχρι τῆς • ἐφεξῆς κατὰ τὴν Κυριακὴν ἑσπέρας· καθ᾿ ἣν · μετὰ τὴν ἐν τῷ λυχνικῷ εἴσοδον αὖθις τὰ γός • νατα κάμπτοντες, οὕτω τὰς εὐχὰς τῷ Κυρίῳ • προσάγομεν. Τῆς γὰρ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐγέρ • σεως πρόδρομον τὴν μετὰ τὸ Σάββατον νύχτα • παραλαμβάνοντες, τῶν ὕμνων ἐντεῦθεν πνευ- • ματικῶς ἀπαρχόμεθα, εἰς φῶς ἐκ σκότους τὴν • ἑορτὴν καταλήγοντες, ὡς ἐν ὁλοκλήρῳ ἐντεῦ- • θεν νυκτὶ καὶ ἡμέρᾳ πανηγυρίζειν ἡμᾶς τὴν • ἀνάστασιν. ΒΑΛΣ. Ο κ' κανὼν τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου, ὁ ιεʹ κανὼν τοῦ ἁγίου Πέτρου Αλεξανδρείας, καὶ τὸ καὶ κεφάλαιον τῆς πρὸς τὸν Ἀμφιλόχιον ἐπιστολῆς τοῦ μεγάλου Βασιλείου (τούτων γὰρ οἱ ἅγιοι Πατέρες μέμνηνται καὶ θεοφόρους Πατέρας καλούσιν) ὥρισαν μὴ κλίνειν γόνυ ἐν ταῖς Κυριακαῖς ἢ ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς Πεντηκοστῆς. Ακολούθως οὖν αὐτοῖς διορίζεται ὁ παρών κανών τιμᾶσθαι τὴν τοῦ Κυρίου ἁγίαν ἀνάστασιν. Ἐπεὶ δέ τινες διηπόρουν, ὅθεν καὶ ἐκ ποίας ὥρας ή Κυριώνυμος ἄρχεται, καὶ μέχρι τίνος συμπεραίνεται, κατέστησαν καὶ τοῦτο δῆλον καὶ σαφὲς τοῖς πιστοῖς, καὶ εἶπον ταύτην ἄρχεσθαι μετὰ τὴν ἑσπερινὴν ὑμνῳδίαν τοῦ Σαββάτου, καὶ καταλήγειν μέχρι τῆς συμπληρώσεως τοῦ λυχνικοῦ, ἤτοι τοῦ ἑσπερινοῦ τῆς Κυριακῆς. ** Matth. xxvi, 1. 30 Luc. xxiv, 1. cordis penetralía contingat. Circiter vero mediam Sabbati noctem, quam dies mox Dominicus excipit, ad solvenda jejunia, hoc est, cibi aliquid snmendum, quasi redivivo jam a mortuis Christo, invitat. Nam evangelista quidem, inquit, Matthæus, Vespere Sabbati", cum dixerit'; Lucas auten), Valde diluculo", noctis illius tarditatem nobis describunt, hoc est, significant, indicant. Et vero nunc quoque aiunt, eos qui Hierosolymis degunt, neque toto Parasceves, neque Sabbati die, cibi aliquid degustare. Et Dionysius queque Alexandrinus, cum ex co de bac re quæreretur, eadem hæc fusius explicata respondit. ARIST. Magno Sabbato usque ad mediam noctem ‹ in jejunio perseverandum est.» Matthæus quidem vespere Sabbati resurrexisse dicit Dominum: Lucas autem valde diluculo. Magno itaque Sabbato usque ad mediam noctem oportet jejunare, et tunc, qui vult, alimentum sumere, quoniam ex verbis illis evangelistarum circiter medias noctis horas resurrexisse Dominum deprehendimus. 264 CANON XC. ⚫ Dominicis genu non flectere a divinis nostris 1 Patribus, Christi resurrectionem honorantibus, • canonice accepimus. Ne ergo hujus observa - • tionis evidentiam ignoremus, fidelibus mani-- ‹ festum facimus, quod post vespertinum sa- • cerdotum ad allare Sabbato ingressum, ex. • consuetudine quæ servatur, nemo genu flectat: • usque ad sequentem vesperam in die Domi- ‹ nico: in qua post ingressum in vespertino seu • completorio, genua rursus flectentes Domino • preces sic offerimus. Servatoris enim nostri • resurrectionis veluti præcursorem noctem, • quæ post Sabbatum fuit, accipientes, hy- • mnos ab ea spiritualiter incipimus, festum ex ⚫ tenebris in lucem transmittentes, ut in per- ‹ fecto et integro die ac nocte nos inde resurrectionem celebremus. › BALS. Vicesimus canon Nicenæ synodi, 25 epistolae magni Basilii ad Amphilochium (horum canon sancti Petri Alexandrini, et 27 responsum enim sancti Patres meminerunt, et divinos Patres appellant) statuerunt, genu non esse flcctendum in diebus Dominicis, vel in diebus Pentecostes. His ergo consequenter decernit quoque præsens canon, sanctam Domini resurrectionem esse honorandam. Quoniam autem nonnulli dubitabant, unde et ex quanam hora Dominicus incipit, et adquam usque completur, hoc quoque fidelibus manifeste et perspicue declararunt, et dixerunt eum incipere post vespertinam Sabbati hymnodiam, et desinere adl complementum lychnicum, id est, vespertini officii Dominicae. Et tunc quidem, scili -

eet post vespertinum Sabbati usque ad comple- Καὶ τότε μεν, ήγουν μετὰ τὸ ἑσπερινὸν τοῦ Σας. mentum vespertini Dominicæ, genua flectere non oportere, propter Christi resurrectionem: post Dominicæ vero lychnicum, genua rursum flectere et preces Deo effundere. Ad hujus autem rei confirmationem adjicit canon, quod Christi etiam resurrectio vespere Sabbati, hoc est, ante diem Dominicum exstitit: ut festumn ex tenebris in lucem desineret, et celebratio resurrectionis per integrum diem integramque noctem fieret. Cum hæc ita se habeant, dixerit quispiam, ea quæ sunt in præsenti canone repugnare doctrinæ præcedentis canonis. illic enim dictum est, diem Domi nicum numerari a septima hora præcedentis noctis, et hora sexta sequentis noctis desinere. Nunc autem decretum est, Dominicum numerari post lychnicum Sabbati, et desinere vespera ejusdem etiam Dominicæ. Non sunt autem contraria. naturali enim cœlestium corporum motu, et ex iis quæ magnus Damasci doetor inquit, dies ita incipit et desinit, sicut in 89 canone dictum est. Præsens autem canon similiter jubens per totum diei et noctis spatium nos Domini resurrectionem celebrare, non habens autem necesse tunc docere de diurno spatio, sed quomodo et quando nos oportet ad festi celebrationem et pœnitentiam componere, dicit, qued post lychnicum Sabbati ea, quæ ad resurrectionis festum celebrandum pertinent, componenda ac paranda sunt: ita et post vespertinum Dominic ea quæ ad poenitentiam. Si enim hoc non fecerimus, sed usque ad horam septimam vesperæ post Dominicum pœnitentiæ præparationem distulerimus, tanquam in ea completo Dominico, populi post Dominicum, populo festum celebrante ignotum erit tempus post Dominicum, festum celebrantes manserint, eo quod multis atque adeo pluribus sit incognitum, quando veniat hora septima, et quando terminetur sexta. Observa ergo canones, ubi et quomodo editi sunt: nec eos dixeris inter se repugnare. Spiritus enim sanctus in omnibus locutus est. 265 ZONAR. Non esse Dominicis aut Pentecostes diebus flectenda genua multi canones decrerere. Eadem Basilii quoque mens fuit, qui præterea causas, propter quas ea consuetudo sit damnata, subnecth. Hic vero canon de solo die Dominico statuit, tempusque a primo ad extremum, in quo genua procumbere minime liceat, aperte describens, ait: Sabbato quidem, cum primum vespere ad altare initiatorum chorus ingreditur, nemo genu flectat, ad usque diei Dominici vesperam, quando scilicet alter initiatorum At ingressus, tunc enim genua flectentes, et sic orantes non pecrabimus. Quæ nox etenim Sabbatum consequitur, ea propria Dominicæ lucis existimatur, quam etiam bymínis, inquit canon, traduβάτου μέχρι περατώσεως τοῦ ἑσπερινοῦ τῆς Κυριακῆς, μὴ κλίνειν γόνυ διὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ ἀνάστα σιν· μετὰ δὲ τὸ λυχνικὸν τῆς Κυριακῆς αὖθις τὰ γόνατα κάμπτειν καὶ τῷ Κυρίῳ προσεύχεσθαι. Προστίθησι δὲ εἰς κατασκευὴν τούτου ὁ κανὼν ὅτι καὶ ἡ ἀνάστασις τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὴν ἑσπέραν του Σαββάτου, τουτέστι πρὸ τῆς ἡμέρας τῆς Κυρια κῆς, γέγονεν, ἵνα ἀπὸ τοῦ σκότους τὰ τῆς ἑορτῆς καταλήξωσι πρὸς φῶς, καὶ ἡ πανήγυρις τῆς ἀναστάσεως γίνηται διὰ ὁλοκλήρου νυχθημέρου. Τούτων οὕτως ἐχόντων, εἴποι τις ἐναντιοῦσθαι τὰ ἐν τῷ παρα ὄντι κανόνι τῇ διδασκαλίᾳ τοῦ προλαβόντος κανόνος. Ἐκεῖ μὲν γὰρ εἴρηται την κυριώνυμον ψηφίζεσθαι ἀπὸ τῆς ζ' ὥρας τῆς πρὸ αὐτῆς νυκτός, καὶ κατα· λήγειν μέχρι τῆς ἕκτης ὥρας καὶ αὐτῆς τῆς μετά ταύτην νυκτός· ἀρτίως δὲ δέδοκται τὴν Κυριακὴν ψηφίζεσθαι μετὰ τὸ λυχνικὸν τοῦ Σαββάτου, καὶ καταλήγειν μέχρι τοῦ ἑσπερινοῦ καὶ αὐτοῦ τῆς αὐτῆς Κυριακῆς. Οὐκ εἰσὶ δὲ ἐναντία. Από τε γὰρ τῆς φυσικῆς κινήσεως τῶν οὐρανίων σωμάτων, καὶ ἐξ ὧν ὁ μέγας τῆς Δαμασκοῦ διδάσκαλός φησιν, οὕτως ἡ ἡμέρα ἄρχεται καὶ πληροῦται, καθὼς ἐν τῷ πο' κανόνι εἴρηται. Ο δὲ παρὼν κανὼν παρέ μοίως παρακελευόμενος δι᾿ ὅλου ἡμερονύκτου πανηγυρίζειν ἡμᾶς τὴν τοῦ Κυρίου ἀνάστασιν, μὴ ἔχων δὲ τὸ τηνικαῦτα Αναγκασμένον διδάξαι περὶ τοῦ ἡμερησίου διαστήματος, ἀλλὰ περὶ τοῦ πῶς δεῖ καὶ πότε εὐτρεπίζεσθαι ἡμᾶς εἰς πανήγυριν και μετάνοιαν, φησὶν ὅτι μετὰ τὸ λυχνικὸν τοῦ Σαββάτου τὰ πρὸς πανήγυριν τῆς ἀναστάσεως εὐτρεπιστέον· ὡσαύτως καὶ μετὰ τὸ ἑσπερινὸν τῆς Κυριακῆς, τὰ πρὸς μετάνοιαν. Εἰ μὴ γὰρ οὕτω ποιήσωμεν, ἀλλὰ μέχρι τῆς ἑβδόμης ὥρας μετὰ τὴν Κυριακὴν ἑσπέ ρας ἀναμείνωμεν, καὶ τὸν εὐτρεπισμόν τῆς μετανοίας, ὡς ἐν ταύτῃ συμπληρουμένης της κυριων μου, λάθοιεν ἂν πανηγυρίζοντες καὶ μετὰ τὴν κυ ριώνυμον, διὰ τὸ πολλοῖς, μᾶλλον δὲ τοῖς πλείοσιν ἀδιάγνωστον εἶναι τὴν ἐπιστασίαν τῆς ἑβδόμης ώρας, καὶ τὸ τέλος τῆς ἕκτης. Συντηρει οὖν τὰ κανονικά, ἔνθα καὶ ὅπως ἐξεφωνήθησαν· καὶ μὴ εἴπῃς ἐναν τιοῦσθαι. Ἐν πᾶσι γὰρ τὸ πανάγιον Πνεῦμα ἐλά λησεν. ΖΩΝΑΡ. Τὰ μὴ κλίνειν γόνυ ἐν Κυριακαῖς ἢ ἐν ταῖς τῆς Πεντηκοστῆς ἡμέραις διάφοροι νομοθε τοῦσι κανόνες, καὶ ὁ μέγας Βασίλειος, ὃς καὶ τὰς αἰτίας προστίθησι, δι᾿ ἂς ἀπηγόρευται. Οὗτος δὲ ὁ κανὼν περὶ μόνης τῆς Κυριακῆς διατάττεται, καὶ ἐκ ποίας ώρας μέχρι τίνος οὐδὲ κλίνειν γόνυ σαφῶς παριστῶν φησι μετὰ τὴν κατὰ τὸ Σάββατον έσπε ρινὴν εἴσοδον εἰς τὸ θυσιαστήριον τῶν ἱερωμένων μηδένα γόνυ κλίνειν μέχρι τῆς ἑσπέρας τῆς Κυ ριακῆς, ὅτε δηλαδή αὖθις ἡ εἴσοδος γίνεται τῶν ἱερωμένων· ἔκτοτε γὰρ κλίνοντες γόνυ καὶ οὕτως εὐχόμενοι οὐχ ἁμαρτήσομεν. Η γὰρ μετὰ τὸ Σάβ 6ατον νὺξ τῆς Κυριακῆς λογίζεται, ἦν καὶ ἐν ὕμνοις δέον διάγειν, φησὶν ὁ κανών, ἐκ σκότους εἰς φῶς τὴν ἑορτὴν παραπέμποντας, καὶ οὕτως ἐν ἐλοκλήρω

IN CAN. XCI CONC IN TRULLO. ευκτὶ καὶ ἡμέρᾳ πανηγυρίζειν ἡμᾶς τὴν ἀνά- cere, festivam celebritatem e tenebris in lucul στασιν. ΑΡΙΣΤ. • Μετὰ τὴν ἑσπερινὴν εἴσοδον τοῦ Σαββάτου • μή γόνυ κλίνῃς ἄχρι τῆς ἑσπερινῆς κατὰ τὴν • Κυριακὴν εἰσόδου.» Ἐκ τῶν θεοφόρων Πατέρων κανονικῶς παρελά βομεν μὴ γόνυ κλίνειν ἐν ταῖς Κυριακαῖς, ὡς τιμῶντες τὴν τοῦ Κυρίου ἀνάστασιν. Ἵνα γοῦν μὴ ἀγνοή. ται ή παρατήρησις αὕτη, ὅπως ὀφείλει γίνεσθαι, δήλην αὐτὴν οἱ Πατέρες τοῖς πιστοὺς διὰ τοῦ κανό νος τούτου πεποιήκασιν· ὥστε μετὰ τὴν ἐν τῷ Σαββάτῳ ἑσπερινὴν τῶν ἱερωμένων πρὸς τὸ θυσια στήριον εἴσοδον μὴ γόνυ κλίνειν μέχρι τῆς ἐφεξῆς κατὰ τὴν Κυριακήν ἑσπερινῆς εἰσόδου, ὡς ἐν ὅλο κλήρῳ νυχθημέρου πανηγυρίζειν ἡμᾶς τὴν ἀνάστασιν. • Τὰς τὰ ἀμβλωθρίδια διδούσας φάρμακα καὶ τὰς • δεχομένας τὰ ἐμβρυοκτόνα δηλητήρια τῷ τοῦ · φονέως ἐπιτιμίῳ καθυποβάλλομεν.» transmittentes, et sic tota nocte dieque resurrectionem nos celebrare oportet. ARIST. Post vespertinum Sabbati ingressum, ‹ usque ad vespertinum Dominicæ ingressum, genua ne flectas.» divinis Patribus canonice accepimus, Dominicis genu non flectere, ut Domini resurrectionem honorantes. Ut itaque hæc observatio non ignoretur, quomodo fieri debet, cam Patres per hunc canonem fidelibus manifestam effecerunt; ut post vespertinum sacerdotum in Sabbato ad altare ingressum genu non flectere debeamus, usque ad scquentem in die Dominico vespertinum ingressum, ut per integrum noctis et diei spatium nos resurrectionem celebremus. CANON XCI. ‹ Eas quæ dant abortionem cientia medicamenta, ‹ et quæ fœtus necantia venena accipiunt, hoc micide penis subjicimus.» BALS. Eadem plena, qua homicidam, punit canon eas, quæ dant venena, ut provo: etur abortio, et quæ accipiunt. Et hic quidem canon illas tali poena aficit. Panarum auten genera iuvenis in 2 can. sancti Basilii, et in 21 can. synodi Ancyr. Primum autem caput 59 tit. Lx lib. hæc dicit expresse: Lege de homicidis tenetur is, qui hominem occidit, et qui dolo suscitat incendium, et qui, vel furandi vel cædis faciendæ gratia, cum armis obambulat, et qui, cum magistratum gereret vel judicio præesset, procuraverit ut quis ficte accusaretur, et innocens condemnaretur, et qui ad tollendum de medio venenum præparaverit vel dederit. Et cap. 3 lege de homicidis lata tenetur, qui ad hominem occidendum medicamentum facit, vel enit, vel habet. Sunt autem pharmaca, quæ sanitatem afferunt, et quæ dicuntur amatoria. Qui autem faciunt amatoria, publicatis bonis exterminentur. Quod si quis etiam non malo animo mulieri dederit medicamentum ad concipiendum, eoque accepto mortua sit, in exsilium mittitur. Ejusdemque capitis thema tertium, dicens in prinΒΛΑΣ. Επίσης κολάζει ὁ κανὼν τῷ ἐπιτιμίῳ τοῦ φονέως τὰς διδούσας φάρμακα δηλητήρια χάριν τοῦ ἀμβλωθῆναι τὰ ἔμβρυα, καὶ τὰς δεχομένας αὐτά. Καὶ ὁ μὲν κανών διὰ τοιούτου ἐπιτιμίου κολάζει ταύτας. Καὶ εὑρήσεις τὰ εἴδη τῶν ἐπιτιμίων ἐν τῷ β' κανόνι τοῦ ἁγίου Βασιλείου, καὶ ἐν τῷ κα' κανόνι τῆς ἐν ᾿Αγκύρᾳ συνόδου. Τὸ δὲ α' κεφ. τοῦ λθ' τίτλου τοῦ ξ βιβλίου φησὶ ταῦτα ῥητῶς· Τῷ περὶ ἀνδροφόνων νόμῳ ὑπόκειται ὁ G φονεύων ἄνθρωπον, καὶ ὁ κατὰ δόλον ποιῶν ἐμπρησμὸν, καὶ ὁ διὰ φόνον ἢ κλοπήν μεθ' ὅπλων περιιών, καὶ ὁ ἀρχῆς ἢ δικαστηρίου δημοσίου προεστώς, καὶ σπουδάσας πλαστῶς κατηγορηθήναι τινα καὶ ἀναι τίως καταδικασθῆναι, καὶ ὁ ἐπὶ ἀναιρέσει κατασκευάσας ἢ δεδωκώς φάρμακον· καὶ κεφ. γ' τῷ περὶ ἀνδροφόνων νόμῳ κατέχεται. Καὶ ὁ διὰ τὸ φονεῦσαι ἄνθρωπον φάρμακον ποιῶν ἢ πιπράσκων ἢ ἔχων. Εἰσὶ δὲ φάρμακα ὑγείαν ἐμποιοῦντα καὶ τὰ λεγόμενα φίλτρα. Οἱ δὲ τὰ φίλτρα ποιοῦντες δημευ. όμενοι ἐξοριζέσθωσαν. Εἰ δὲ και τις μὴ κακῷ λογισμῷ δώσῃ γυναικὶ συλληπτικὸν, καὶ ἀποθάνῃ ἡ λαβοῦσα, ἐξορίζεται· Καὶ θέμα γ' τοῦ αὐτοῦ κεφ. λέγον περὶ τὰς ἀρχάς. Κατέχεται τῷ περὶ τ, cipio: Lege de homicidis lata tenetur, et qui ἀνδροφόνων νόμῳ καὶ ὁ πιγμεντάριος προπετώς διδοὺς φάρμακον ή σαλαμάνδραν ἢ ἀκόνιτον ἢ πιο τυοκάμπην ἢ βούβρωστιν ἢ μανδραγόραν ή κανθαρίδας. Καὶ θέμα δ' Ἡ κοινὴ ἡ κατὰ ἀνδροφόνων ἐπὶ μὲν ἐντίμων περιορισμός ἐστι καὶ τελεία δήμευσις· ἐπὶ δὲ τῶν εὐτελῶν ξίφει καὶ θηρίοις ὑπο βληθῆναι. Καὶ ταῦτα μὲν ἀπὸ τοῦ παλαιοῦ νόμου καὶ τῶν κανόνων. ᾿Απελύθησαν δὲ νεαραὶ περὶ φονέων ἀκουσίων καὶ ἑκουσίων διάφοροι παρά τε τοῦ βασιλέως κυροῦ Κωνσταντίνου τοῦ Πορφυρογεννήτου καὶ τοῦ θεοστεφοῦ; καὶ ἁγίου ἡμῶν αὐτοκράτορος κυροῦ Μανουὴλ τοῦ Κομνηνού, ὧν αἱ δυνάμεις συνωψίσθησαν ἐν τοῖς περὶ φονέων κανόσι τοῦ μεγάλου Βασιλείου. Ἐρωτήσει δέ τις, ὡς ἐκ μόνου τοῦ δοῦναι τινα πρὸς γυναῖκα αμβλωθρίδια υπο cunque pigmentarius temere dat medicamentumi, vel salamandram, vel aconitum, vel pityocampam vel buprestin vel mandragoram vel cantharides. Et thema 4 adversus homicidas pœna est, in claris quidem exsilium et perfecta bonorum publicatio: in humilioribus autem ensi et bestiis subjici. Et hæc quidem ex veteri lege et antiquis canonibus. Emissæ sunt autem de homicidis, tam voluntariis quam iuvoluntariis, diversæ novellae ab inip. demino Constantino Porphyrogenneta, et præstantissimo sanctoque imp. nostro domino Emanuele Comneno, quarum vires in canonibus magni Ba silii de homicidis in compendium redactæ sunt. Interrogaverit autem quispiam, an ex eo, quod dederit quispiam mulieri medicamentum ad abor-

Lionem, homicidii tenebitur; 266 an opus sit ut πεσείται τῷ τῶν φονέων ἐγκλήματι· ἢ χρεία ἐστὶ sequatur etiam eventus vel caules? Solutio. Quod superius positum est caput 3, 39 tit. Ex lib. constituit, non eum solum qui dat venenum puniri ut homicidam, sed eum etiam qui tale quid habct: et 2 thema primi capitis ejusdem tit. et lib. dicit: Qui eo fuit animo ut vellet interficere, etiamsi non interfecerit, sed sauciaverit, est lomicida: et qui noluit interficere, etiamsi interfecerit, non est homicida. Affectio autem ex instrumento ejus qui percussit, apparet et probatur. Sed magni Basilii canones etiam eum qui non sponte interfecit, quemodocunque fuerit, puniunt ut homiciclam, contra ac comprehenditur hac lege, et aliter quam decernit 6 thema 3 cap. 39 tit. LX lib. quod sic dicit: Lex de homicidis dolum requirit, et non magnam negligentiam. Quare sἰ si quis, seipso ex alto dejecto, vel ramo arboris deorsum misso, quempiam occiderit, præsenti lege non tenetur. Jam vero 31 imp. domini Leonis Philosophi novella dat viro potestatem matrimonium dissolvendi cum uxore, quæ illius semen abortione sciens ejicit. ZONAR. Mulieres, postquam ex furtivo concuLitu concepere, prolem eam, ne prodantur, medicamentis quibusdam epotis in utero necant, indeque vita destitutam ejiciunt. Eas igitur quæ ejusmodi pharmaca aliis præbent, tum eas quæ accipiunt, homicidarum pœnis canon teneri jubet, ac merito quidem: quippe quæ non modo conceptam prolem, sed ipsas etiam quandoque præguantes mulieres, quod magnus quoque Basilins canone secundo testatur, e medio tollunt. Ancyranæ vero synodi canone vicesimo primo mulieres ejusmodi decennii segregatione puniuntur. ARIST. ‹ Et qui dat, et quæ accipit medicamenta • abortionem cientia, est homicida.» Subjiciuntur homicidæ pœnis et illæ, quæ fœtus nerantia accipiunt medicamenta, et qui ea istis exhibent. CANON XCII. Eos qui nomine matrimonii mulieres rapiunt, ‹ vel qui opera opeque sua raptores adjuvant, ‹ sfatuit sancta synodus, si sint quidem clerici, • proprio gradu excidere: sin vero laici, ana- ‹ themate percuti. › BALS. Presens canon idem est omnino cum 27 canone Chalcedon. synodi. Et quære quæ in eo scripta sunt, et 9 tit. praesentis operis, cap. 30 et que in eum scripta sunt. Similiter et 67 can. apost. Quid autem, si quis mulierem non rapuerit nomiae matrimonii, sed fornicationis gratia, non punietur una cum iis, qui illum opera et ope sua adjuvant? Solutio. Maxine. Hoc est enim sine controversia: id autem, quod dubitationem afferebat, erat prætextus matrimonii. Dicebant enim bonnulli, eum nihil mali fecisse, qui rapuit mulierem, ut ei legitime conjungeretur, quæ fortasse etiam indigna est ejus genere, et ex co maxime vi τοῦ γενέοθαι καὶ ἀποτέλεσμα, ήγουν φόνον; Λύσις. Τὸ καταστρωθὲν ἄνωθεν γ' κεφ. τοῦ λθ' τίτλου τοῦ ξ' βιβλίου διορίζεται μὴ τὸν δόντα μόνον δηλη τύριον φάρμακον ώς φονέα τιμωρεῖσθαι, ἀλλὰ καὶ τὴν ἔχοντά τι τοιοῦτον· καὶ τὸ β' θέμα τοῦ α' κεφ. τοῦ αὐτοῦ τίτλου καὶ βιβλίου φησίν· Ο σκοπὸν ἐσχηκώς τοῦ φονεῦσαι, κἂν μὴ φονεύσῃ, ἀλλὰ τραυ ματίσῃ, φονεύς ἐστι· καὶ ὁ μὴ θελήσας φονεῦσαι, ἐὰν φονεύσῃ, οὐκ ἔστι φονεύς. Ἡ δὲ διάθεσις ἐκ τοῦ πλήξαντος ὀργάνου ἐλέγχεται. Οι μέντοι κανόνες τοῦ μεγάλου Βασιλείου καὶ τὸν ἀκουσίως φονεύοντα, ὡς ἂν ἔχῃ, ὡς φονέα κολάζουσι παρὰ τὴν περίληψιν τοῦ τοιούτου νόμου καὶ παρὰ τὸ ς' θέμα τοῦ γ' κεφ. τοῦ λθ' τίτλου τοῦ ξ' βιβλίου, τὸ λέγον οὕτως· Ο περὶ ἀνδροφόνων νόμο; δόλον ἐπιζητεῖ, καὶ οὐ μεγάλην ἀμέλειαν. Οθεν ἐάν τις ἑαυτὸν ἐξ ὕψους ρίψας, ἢ κλάδον ἀπὸ δένδρου, φονεύσει τινά, οὐχ ὑπόκειται τῷ παρόντι νόμῳ. Η μέντοι σαν νεαρά τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Φιλοσόφου δίδωσιν ἄδειαν τῷ ἀνδρὶ διασπᾶν τὸν μετὰ τῆς γυναικός αὐτοῦ γάμον, ἐπίτηδες ἀμβλωσκούσης τὴν ἐκείνου σποράν. ΖΩΝΑΡ. Γυναίκες λάθρα τισὶ μιγνύμεναι καὶ συλλαμβάνουσαι, ἵνα μὴ γνωσθείεν, φάρμακά τινα πίνουσι, δι' ὧν τὰ ἔμβρυα διαφθείρουσι, καὶ οὕτως αὐτὰ νεκρὰ ἀποβάλλονται. Τὰς οὖν διδούσας τὰ τοιαῦτα φάρμακα, καὶ τὰς λαμβανούσας τῷ τῶν φονέων ἐπιτιμίῳ καταδικάζει, καὶ εἰκότως. Οὐ μόνον γὰρ τὰ ἔμβρυα κτείνουσιν αἱ τοιαῦται, ἀλλ' ἐνίοτε καὶ αὐτὰς τὰς ἐγκύους, δ καὶ ὁ μέγας Βασί λειος ἐν δευτέρῳ κανόνι φησίν. Ο δὲ τῆς ἐν ᾿Αγκύρα συνόδου κανὼν καὶ τὰς τοιαύτας γυναῖκας δεκαετίαν ἀφορίζει. ΑΡΙΣΤ. «Καὶ ὁ διδοὺς καὶ ἡ λαμβάνουσα ἀμβλωθρίδια ἀνδροφόνοι.» Ὑπόκεινται τῷ τοῦ φονέως ἐπιτιμίῳ καὶ αἱ τὰ εμβρυοκτόνα φάρμακα λαμβάνουσαι, καὶ οἱ παρέχον τες ταῦτα αὐταῖς. • Τοὺς ἁρπάζοντας γυναῖκας ἐπὶ ὀνόματι συνοικε • σίου, η συμπράττοντας ή συναιρουμένους τοῖς • ἁρπάζουσιν ὥρισεν ἡ ἁγία σύνοδος, εἰ μὲν κλη- «ρικοὶ εἶεν, ἐκπίπτειν τοῦ οἰκείου βαθμοῦ, εἰ δὲ • λαϊκοί, ἀναθεματίζεσθαι. ο ΒΑΛΣ. Ο παρών κανὼν ἀπαράλλακτός ἐστι κανὼν κζ' τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου. Καὶ ζήτει τὰ ἐν αὐτῷ παραγραφέντα, καὶ τίτλον θ' τοῦ παρόντος συντάγματος κεφ. λ' καὶ τὰ ἐν αὐτῷ, ὡσαύτως καὶ τὸν ἐξ' ἀποστολικόν κανόνα. Τί δέ, ἐὰν μὴ ὀνόματι συνοικεσίου ἀρπάσῃ τις γυναῖκα, ἀλλὰ διὰ πορνείαν, οὐ κολασθήσεται σὺν τοῖς συμπράξασι καὶ συναραμένεις αὐτῷ; Λύσις. Καὶ μάλιστα. Τοῦτο γὰρ ἀζήτητόν ἐστι. Τὸ δὲ ποιοῦν τὴν ζήτησιν ὑπῆρχεν ή πρόφασις τοῦ συνοικεσίου. Ελεγον γάρ τινες μηδέν τι κακὸν ποιῆσαι τὸν ἁρπάσαντα γυναῖκα διὰ τὸ νομίμως συναφθῆναι αὐτῇ, ἴσως καὶ ἀναξίαν οὖσαν τῷ γένει τούτου, κάντεῦθεν μεγάλως χειραγωγου

IN CAN. XCIII CONC. IN TRULLO. μένην. Οπερ τοῖς Πατράσιν οὐκ ἔδοξεν, ὡς προ- abducta. Quod quiiem Patribus non visum est, ut quod et ad improbitatem incitet, et civitatum bonum ordinem evertat. Præterea interrogaverit quispiam, Si post raptum velit rapta cum raptore legitime habitare, an audietur? Solutio. Nequaquam. Dicit enim 143 Justiniani novella, sive 3 cap. 58 tit. Lx lib. haec expresse: Rapla ei, qui illam rapuit, ne nubat. Sed etsi ejus parentes tali matrimonio consenserint, in exsilium mittuntur. Quartum autem 5 et 6 ejusdem tituli et libri caput dicit, raptam mulierem raptoris bona lufcrari, quæ ci matrimonio legitime conjungi noluerit. Si hoc enim voluerit, publicantur ejus facultates, et raptoris, et eorum qui ad malum opem tulerint, sive sint eorum parentes, sive alieni. Lege etiam τρεπτικόν κακίας, καὶ τὴν εὐταξίαν καταστρέφον τῶν πόλεων. Ἔτι ἐρωτήσει τις, Εἰ μετὰ τὴν ἁρπαγὴν θελήσει ἡ ἁρπαγείσα συνδιάγειν νομίμως τῷ ἅρπαγι, ἀκουσθήσεται; Λύσις. Οὐδαμῶς· φησὶ γὰρ * έμγ' Ἰουστινιάνειος νεαρά, ήτοι τὸ γ' κερ. τοῦ νη τίτλου τοῦ ξ' βιβλίου, ταῦτα ῥητῶς· Μὴ γαμείσθω ἡ ἁρπαγεῖσα τῷ ἁρπάσαντι αὐτήν. Αλλ εἰ καὶ συναινέσουσι τῷ τοιούτῳ συνοικεσίῳ οἱ γονεῖς αὐτῆς, περιορίζονται. Τὸ δὲ δ' καὶ σ' καὶ ς' κεφ. τοῦ αὐτοῦ τίτλου καὶ βιβλίου λέγουσι τὴν ἁρπαγεί. σαν κερδαίνειν τὰ τοῦ ἁρπάσαντος πράγματα, μὴ θελήσασαν συζευχθῆναι νομίμως αὐτῷ. Επεί τοι γε, εἰ θελήσει τοῦτο, δημεύεται ή τε περιουσία ταύτης καὶ τοῦ ἅρπαγος, καὶ τῶν συναιρομένων ἐπὶ τῷ κακῷ, κἄν τε γονεῖς τούτων ὦσι, κἄν τε totum istum 58 tit. 267 et scies, quod quicumque ἀλλότριοι. Ανάγνωθι καὶ τὸν αὐτὸν νη' ὅλον τίτλον, καὶ μαθήσῃ ὅτι πᾶς ἁρπάσας γυναῖκα εἰανδήτινα,. ancilla, sive liberta, si cum armis quidem, de κἂν ἐστιν μνηστὴ αὐτοῦ, κἂν δούλη, ἢ ἀπελευθέρα, εἰ μὲν μεθ' ὅπλων, αὐτὸς μὲν ξίφει τιμωρείται οι δὲ συμπράττοντες καὶ συναιρόμενοι αὐτῷ τυπτόμε νοι καὶ κουρευόμενοι ῥινοκοποῦνται· εἰ δὲ χωρὶς ὅπλων, ὁ μὲν ἄρπαξ χειροκοπεῖται· οἱ δὲ βοηθοί αὐτοῦ τυπτόμενοι καὶ κουρευόμενοι ἐξορίζονται. Ταῦτα μὲν οὕτω γίνονται, κἂν καὶ αὐτὴ ἡ γυνή ἐπὶ τῇ ἁρπαγῇ συναινέσῃ. 'Ανάγνωθι καὶ τὴν λε νεαρὰν τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Σοφοῦ. ΖΩΝΑΡ. Οὗτος ὁ κανὼν τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνό δου ἐστὶν εἰκοστὸς ἔβδομος· εἴπομεν οὖν περὶ τού του ἐκεῖ. ΑΡΙΣΤ. «Οἱ ἁρπάζοντες γυναῖκας, καὶ οἱ συμ. • πράττοντες και συναιρόμενοι, κληρικοὶ μὲν, • καθαιροῦνται, λαϊκοὶ δὲ ἀναθεματίζονται.» Τὰ αὐτὰ διαλαμβάνει τῷ παρόντι κανόνι καὶ ὁ εἰκοστὸς ἕβδομος κανὼν τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου. Εγράφη δὲ παρ' ἡμῶν ἐν ἐκείνῳ, ὡς μέχρις ἂν τὴν ἀπαγεῖσαν ἀποκαταστήσωσιν οἱ ἁρπάσαντες, εἰ μὲν προμνηστευθεῖσα ἦν, τῷ οἰκείῳ μνηστῆρι, εἰ δὲ σχολάζουσα, τοῖς γονεῦσιν αὐτῆς· τὸν ἀναθεματισμὸν, λαϊκοὶ ὄντες, οὐκ ἐκφεύξονται. • Η αναχωρήσαντος τοῦ ἀνδρὸς καὶ ἀφανοῦς • ὄντος, πρὸ τοῦ πεισθῆναι περὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ ἑτέρῳ συνοικοῦσα, μοιχᾶται· καὶ ὡσαύτως · καὶ στρατιώτιδες, αἱ τῶν ἀνδρῶν ἀφανῶν ὄντων • γαμηθείσαι, τῷ αὐτῷ ὑπόκεινται λόγῳ, ὥσπερ 4 καὶ αἱ διὰ τὴν ἀποδημίαν τοῦ ἀνδρὸς μὴ ἀνα- • μείνασαι τὴν ἐπάνοδον. Πλὴν ἔχει τινὰ συγγνώ- mulierem ullam rapuit, sive sit ejus sponsa, sive ipso supplicium gladio sumitur: qui eum autem ope operaque sua adjuverunt, verberati et tonsi, maribus truncantur. Sin autem sine armis, raptori quidem manus amputatur: qui autem ei opem tulerunt, verberati et tonsi, in exsilium mittuntur. Hæc autem ita fiunt, etiamsi ipsa mulier raptui consenserit. Lege et 35 novellam imperatoris domini Leonis Sapientis. ZONAR. Est hic canon synodi Chalcedonensis vicesimus septimus: de quo suo loco diximus. ARIST. • Qui mulieres rapiunt, et qui adjuvant • opemque ferunt, clerici quidem deponuntur. ‹ laici vero anathemate percutiuntur. › Eadem quæ hic statuit et vicesimus septimus synodi Chalcedonensis canon. In eo autem a nobis scriptum est, quod donec illi, qui rapuerunt, raplam restituerint, si desponsata quidem fuit, sponsu ipsius: si soluta autem, ipsius parentibus: si sint laici, anathematismum non effugient. CANON XCIII. • Uxor viri qui secessit, et non apparet, antequam • de ejus morte certior facta sit, alteri colabi- • tans, adulteratur: similiter et militum uxores, ‹ quæ non apparentibus maritis nupserunt, in ‹ eamdem rationem incidunt; quemadmodum et • quæ propter mariti peregrinationem reditum non exspectant. Sed res hic quidem aliquam Guill. Beveregii. not. Η Αναχωρήσαντος τοῦ ἀνδρός. De uxoribus, de quibus hic agitur, quarum viri non apparent, episcopus quidam Belle ad Manuelem patriarcham lanc quaestioneın movit, Τινὲς τῶν οἰκείων γυναι κῶν ὑποχωρήσαντες διὰ μίσος ἢ ἄλλην όποιανδήτινα αἰτίαν, καὶ ἐν ἀλλοτρία διάγοντες· μένουσιν οὕτως αἱ γυναῖκες τῶν τοιούτων ἐπὶ πέντε ἢ καὶ πλείοσιν ἔτεσι, τῶν ἀνδρῶν αὐτῶν ἀνεπιστρόφων όντων, καὶ ἀδήλων τοῦ ἄρα διάγοιεν. Εἰ δεῖ τοίνυν ἀνδράσιν ἑτέροις ταύτας συζεύγνυσθαι; Ad quam questionem Manuel sic respondit, Οἱ ἀπὸ τῶν οἰκείων ὑποχωρή σαντες γυναικῶν ἄνδρες δι' οποιανδήτινα αἰτίαν, καὶ ἐν ἀλλοτρίᾳ διάγοντες, ἀφορισμοῦ εἰσιν ἄξιοι, εξ ἀνεπιστρόφως ἔχουσι, καὶ πρὸς τὰς οἰκείας γυναῖκας οὐ προαιροῦνται πάλιν νοστῆσαι. Εἰ δὲ ἄδηλοι εἶεν καὶ προέβη καὶ ἔρευνα τούτων ἐξ ἀποστολῆς τῶν γυναικῶν αὐτῶν, καὶ πενταετία παρῆλθεν, ἐξότου ἀφανεῖς οἱ ἄνδρες τούτων ἐγένοντο αιχμάλωτοι τυχό γεγονότες, ἢ ἄλλῳ τινὶ τρόπῳ ἀφανισθέντες, τῶν τοιούτων αἱ γυναῖκες ἀκωλύτως κατὰ τὸν ἐκχωρούντα νόμον συναφθεῖεν ἀνδράσιν. Αἱ δ' ἄλλαι, ὧν οἱ ἄνδρες ἔτι περίεισι, τοὺς οἰκείους ἄνδρας ζητείτωσαν. Man. resp. in Jur. Gr. Rom. 1. mi, pag. 538, 553.

● venlama habeat, quod sit major ejus mortis • suspicio. Ea autem, quae illi, qui ad tempus • erat ab uxore relictus, nupsit per ignorantiam, • deinde dimissa est, quod prior ad ipsum re- • dierit, est quidem fornicata, sed per igno- • rantiam: a matrimonio ergo non arcebitur. Melius antem si sic manserit. Sin autem miles aliquanto post tempore redierit, cujus uxor • propter longam illius absentiam alteri viro • conjuncta est, is, si velit, propriam uxorem recipiat, ipsi venia propter ignorantiam data, • eique qui illam in secundis nuptiis domum · duxit. · μὴν τὸ πρᾶγμα ἐνταῦθα διὰ τὸ μᾶλλον πρὸς • θάνατον εἶναι τὴν ὑπόνοιαν. Ἡ δὲ τῷ κατα- • λειφθέντι πρὸς καιρὸν παρὰ τῆς γυναικὸς κατὰ • ἄγνοιαν γημαμένη, εἶτα ἀφεθεῖσα διὰ τὸ ἐπαν • ελθεῖν πρὸς αὐτὸν τὴν προτέραν, επόρνευσεν • μὲν, ἐν ἀγνοίς δέ· γάμου οὖν οὐκ εἰρηθήσεται. • Κάλλιον δὲ, ἐὰν μείνῃ οὕτως. Εἰ δέ γε ὁ στρα- • τιώτης επανέλθοι χρόνῳ ποτέ, οὗ ἡ γυνὴ διὰ τὴν ἐπὶ πολὺ ἐκείνου ἀπόλειψιν ἑτέρῳ συνήφθη • ἀνδρί, οὗτος, εἰ προαιρεῖται, τὴν οἰκείαν αὖθις • ἐπαναλαμβανέτω γυναῖκα, συγγνώμης αὐτῇ ἐπὶ «τῇ ἀγνοίᾳ δεδομένης, καὶ τῷ ταύτην εἰσοκισα- • μένῳ κατὰ δεύτερον γάμον ἀνδρί. ΒΛΑΣ. Τινὲς γυναῖκες, τῶν οἰκείων ἀνδρῶν ἀναχωρησάντων ἐκ τῆς ὁμοζωΐας τούτων, ἢ διά τινα αἰτίαν στρατιωτικὴν ἀποδημούντων καὶ ἀρανῶν γενομένων, ώς μηδὲ ἀναδιδαξάντων ἢ ταύτας ἢ ἑτέρους τινὰς τὰ περὶ αὐτοὺς, ἀδηλίαν ἔχουσαι τοῦ θανάτου αὐτῶν, ἑτέροις συνήφθησαν. Φησὶ γοῦν ὁ κανών, ὡς μοιχαλίδας ταύτας κολάζεσθαι, μετὰ τὸ ἐκείνους ὑποστρέψαι, διὰ τὸ μὴ ἀναμεῖναι μαθεῖν τέλειόν τι περὶ τοῦ θανάτου αὐτῶν. Οὐδὲ γὰρ ἔχουσι πρόφασιν εὔλογον τὴν τῶν ἀνδρῶν εἰς πολύ ἀποδημίαν καὶ ἀδηλίαν τοῦ θανάτου αὐτῶν. 'Η δὲ κατ' ἄγνοιαν γαμηθεῖσα τάχα νομίμως τῷ διασχισθέντι πρὸς καιρὸν ἀπὸ τῆς οἰκείας συζύγου, εἶτα ἐκ τούτου ἀναχωρήσασα, διὰ τὸ τὴν σύμβιον αὐτοῦ πάλιν θελῆσαι συνοικεῖν τῷ οἰκείῳ ἀνδρὶ, μοιχείαν μὲν οὐχ ἥμαρτεν, επόρνευσε δέ. Έχει μέντοι εύλο BALS. Quædam mulieres, cum sui mariti ab earum vitæ societate se sejunxissent, vel propter militarem causain quampiam peregre profecti essunt, nec usquam apparerent, ut qui neque ipsas neque ullos alios de se certiores fecissent, cum de ipsorum morte incertæ essent, aliis matrimonio conjuncta sunt. Dicit ergo canon, cas ut adul teras puniri, postquam illi redierint, quod non exspectaverint ut scirent de eorum morte aliquid certins. Non justum enim liabent pretextum, lowgam suorum maritorum peregre absentiam, et de morte corum incertitudinem. Quæ autem per ignorantiam forte legitime nupsit ei, qui ad tempus a propria conjuge sejunctus est, deinde ab co secessit, quod ejus uxor velit rursus cum proprio marito cohabitare; adulterium quidem non commisit, sed fornicata est. Habet tamen justam ex- Ο γον πρόφασιν τὴν ἄγνοιαν. Διὸ καὶ ἑτέρῳ νομίμως cusationem, ignorantiam. Quare nec alteri nubere proh bebitur. Quare et 46 can. sancti Basilii. Sualent tamen Patres mulieri, re alii conjungatur, sed se fortiter et continenter gerat, et peccatum pœnitentia expiet. Porro et militi, qui reversus est, permiserunt, si velit, uxorem suam alteri conjunctam revocare, eamque venia dignam censeri, ut quæ viri sui reditum desperaverit: quemadmodum et illi ignoscetur, qui ipsam duxit in secundum matrimonium. Cum hæc ita se habeant, rogaverit quispiam, Cur canon quidem dicit superius adulterari inulieres, tam ejus qui discessit, 268 quam militis, si alteri nupserint, antequam plane de virorum suorum morte certiores factæ fuerint in fine autem decernit militis uxori ignosci oportere, eique qui illi in secundis nuptiis copulatus est? Solutio. Magna est differentia inter uxorem militis et aliam. Illa cnim, simul ac peregre profectus est miles, habet aliquam de ejus morte suspicionem; quemadmodum et præsens canon, postquam dixit de milite, hoc expresse dicit: Sed res hic quidem aliquam habet veniam, hoc est, militis uxori ignoscitur, quod sit major de morte suspicio: quod etiam 31 et 36 canones sancti Basilii statuunt. Alia autem nihil potest γαμηθῆναι οὐ κωλυθήσεται. Ζήτει καὶ τὸν μς' και νόνα τοῦ ἁγίου Βασιλείου. Συμβουλευτικῷ τρόπῳ υποτιθέασιν οἱ Πατέρες τῇ γυναικὶ μὴ συζευχθῆναι ἑτέρῳ, ἀλλὰ καρτερῆσαι καὶ ἐξιλεώσασθαι τὸ ἁμάρ τημα διὰ μετανοίας. Καὶ τῷ ἐπαναζεύξαντι δὲ στρατιώτῃ ἐξεχώρησαν, εἰ θέλει, ἀνακαλέσασθαι τὴν ἑτέρῳ συζευχθεῖσαν γυναῖκα αὐτοῦ, ὀφείλουσαν συγγνώμης ἀξιωθῆναι, ὡς ἀπελπίσασαν τὴν ἐπάνοδον τοῦ οἰκείου ἀνδρός· ὥσπερ δὴ συγγνωσθήσεται καὶ ὁεὶς δεύτερον γάμον αὐτὴν ἀγαγόμενος. Τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐρωτήσει τις, Διὰ τί ἄνω μὲν ὁ κανών φησι μοιχᾶσθαι τὰς γυναῖκας, τοῦ τε ἀναχωρήσαντος, πρὸς δὲ καὶ τοῦ στρατιώτου, ἑτέροις γαμηθείσας πρὸ ἐντελοῦς πληροφορίας τοῦ θανάτου τῶν ἀνδρῶν αὐτῶν· ἐν τῷ τέλει δὲ διορίζεται συγγινώσκεσθαι τὴν γυναῖκα τοῦ στρατιώτου, καὶ τὸν συναφθέντα αὐτῇ μετὰ δεύτερον γάμον; Λύσις. Πολλή διαφορά ἐστι τῆς γυναικὸς τοῦ στρατιώτου καὶ τῆς ἀλλῆς. Η μὲν γὰρ ἅμα τῷ ἀποδημῆσαι τὸν στρατιώτην ὕποπτον ἔχει τὸν θάνατον, καθὼς καὶ ὁ παρὼν κανών, μετὰ τὸ εἰπεῖν περὶ τοῦ στρατιώτου, φησὶ ταῦτα ῥητῶς· Πλὴν ἔχει τινὰ συγγνώμην τὸ πρᾶγμα ἐνταῦθα, ήγουν συγγινώσκεται ἡ τοῦ στρατιώτου γυνή, διὰ τὸ μᾶλλον πρὸς θάνατον εἶναι τὴν ὑπόνοιαν, ὅπερ καὶ ὁ λα' καὶ ὁ λς' κανὼν τοῦ ἁγίου Guill. Beveregii notæ. Οὐδὲ γὰρ ἔχουσι πρόφασιν. Hrc verba, usque ad θανάτου αὐτῶν, mis. Βolleiano acceptα Γε ferimus. Nam in editione Parisiensi desiderantur; sed in Auerbabiano aliisque mss. leguntur.

IN CAN. XCIII CONC. IN TRULLO. "Αμα γὰρ τῇ ἐκ Βασιλείου θεσμοθετοῦσιν. Ἡ ἄλλη δὲ οὐδὲν τι ejusmodi allegare. Simul cnim ac e domo su τοιοῦτον προβάλλεσθαι δύναται. τῆς οἰκίας αὐτῆς ἀναχωρήσει τοῦ ἀνδρὸς ἐγίνωσκε τὴν ἀφανῆ τούτου ἀποδημίαν· καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲ συγγνώμης ἀξιοῦται. Πρὸς τούτοις εἴποι τις ὡς τοῦ γάμου τοῦ γενομένου μετὰ τοῦ καταλειφθέντος παρά τῆς οἰκείας συζύγου καὶ τῆς ἐλευθέρας γυναικός, ἀνυποστάτου ὄντος, ποῖος λόγος ὑπελίπετο χάριν τοῦ μὴ συναφθῆναι αὐτὴν ἑτέρῳ ἀνδρὶ, ἀγνοήσασαν και ταῦτα τὸν πρῶτον γάμον τοῦ καταλειφθέντος ἀν δρός; Λύσις. Τινῶν λεγόντων ὅτι, κἂν μοιχεία οὐ γέγονε παρὰ τῆς γυναικὸς διὰ τὴν ἄγνοιαν, ἀλλὰ πορνεία ετελέσθη, καὶ ὀφείλει ἡ πορνεύτασα κατά τοὺς περὶ τῆς πορνείας κανόνας ἐπιτιμηθῆναι, καὶ διὰ τοῦτο μηδὲ συζυγῆναι ἀνδρὶ, ὡς ἔξω οὖσα τῶν β ἐκκλησιαστικῶν περιβόλων· οἱ Πατέρες καὶ τοῦτο λύοντες ἔφησαν ὅτι πορνεία μὲν γέγονεν· ἐπεὶ δὲ ἡ γυνὴ οὐ πορνικῷ τρόπῳ, ἀλλὰ νομίμως συνεζύγη τῷ καταλειφθέντι, πορνευόντων ἐπιτιμίοις οὐκ ὑποπεσεῖται, ἀλλὰ τῆς ἐκκλησιαστικῆς κοινωνία; ἀξιωθήσεται. Ἵνα δὲ μὴ δόξωσι προτρέπειν τὰς γυναῖκας πρὸς τὸ ἀνευλαβέστερον, εἶπον κάλλιον εἶναι ἡσυχάζειν αὐτάς. Κἂν γὰρ ἐν ἀγνοίᾳ ἦμαρ τον· ἀλλ' ὅσον τὸ εἰς αὐτὰς πρῶτος γάμος λογίζεται ἐκεῖνο τὸ ἀνυπόστατον, καὶ οὐκ ὀφείλουσι δευτερο γαμῆσαι, εἰ μὴ βούλονται τοῖς τῶν δευτερογαμούν των ἐπιτιμίοι; ὑποπεσεῖν. Ετι ἐρωτήσει τις, "Αρα καὶ ὁ τὴν τοῦ στρατιώτου γυναῖκα ἐν ἀγνοίᾳ ἀγα γόμενος συγγνωσθήσεται; Λύσις. Και μάλιστα. Εἰ γὰρ ὠφελεῖ τὴν γυναῖκα ἡ ἄγνοια, πολλῷ μᾶλλον τὴν ἄνδρα τὸν ταύτην ἀγαγόμενον ἀπροκριμάτιστον συντηρήσει, ὡς μηδὲ εἰδέναι ὀφείλοντα. Τί δὲ, τοῦ στρατιώτου αἱρετισαμένου μὲν ἀναλαβέσθαι τὴν οἰ κείαν ὁμόζυγον, γενήσεται τὰ τῷ κανόνι περιεχό μενα; ἀπαναινομένου δὲ, οὐδαμῶς· ἀλλ' ἔσται αὐτὴ μετὰ τοῦ ἑτέρου συμβιοτεύουσα; Λύσις. Μετά την ὑποστροφὴν τοῦ στρατιώτου, ἀπεντεῦθεν ὁ δεύτερος γάμος διασπᾶται· καὶ εἰ μὲν θέλει ὁ στρατιώτης εἰ δὲ λαβεῖν αὐτὴν, ἔχει ἐπ' ἀδεία; τοῦτο ποιεῖν μὴ, οὐδὲ μετὰ τοῦ δευτέρου ἀνδρὸς συνοικήσει. Μάλλον μὲν οὖν καὶ εἰ ἐπιμείνῃ μετὰ τούτου συμ βιοτεύουσα, συγγνώμης οὐκ ἀξιωθήσεται, ἀλλὰ καὶ ὡς μοιχαλί, τιμωρηθήσεται. Εκείνας γὰρ συγγνω μονεῖσθαί φασιν οἱ Πατέρες, τὰς ἑτοίμως ἀφιστα μένας τοῦ δευτέρου συνοικεσίου, καὶ συντιθεμένας τῷ ἐξ ἀγνοίας ἁμαρτήματι· οὐ μὴν τὰς ἀνθιστα μένας καὶ τὴν μοιχείαν προελομένας. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ κανών. Ο δὲ πολιτικός νόμος, ἤτοι τὸ ι' κεφ. τοῦ 5' τίτλου τοῦ κη' βιβλ., ὅπερ ἐστὶ νεαρὰ Ἰουστινιάνειο; ριζʹ, φησὶ τὰς γυναῖκας τῶν ἐν ταξατιῶνι δια των καὶ στρατείας καταλεγομένων στρατιωτῶν καὶ λοιπῶν περιμένειν τὴν ἐπιδημίαν τῶν ἀνδρῶν, καν ὅπο; παρέλθῃ χρόνος· καὶ κἂν δέξωνται γράμματα πληροφορητικά τοῦ θανάτου αὐτῶν, ἀναμένειν καὶ ἕτερον ἐνιαυτὸν, καὶ μετὰ τοῦτο συγγνωστέον εἶναι τὸν μετὰ ἑτέρου ἀνδρὸ; γάμου τα της, μὴ ὀφεί λοντα διασπασθῆναι. Η μέντοι και Ἰουστινιάνειος νεαρά, ἤτοι τὸ ε' κεφ. τοῦ ζ' τίτλου του κη' βιβλ. διορίζεται ἐπὶ πενταετίαν ἀναμένειν τὴν γυναῖκε maritus excessit, incertam quoque cjus esse absentiam cognovit: et propterea ne veniam quidem meretur. Ad hæc dixerit quispiam, Quod cum matrimonium, cum co qui a propria uxore relictus est et libera seu soluta muliere, non possit consistere, quanam relicta est ratio de ea alteri vio non conjungenda, maxime cum ignoraverit matrimonium viri qui relictus est? Solutio. Cum quidam dicerent, quod etiamsi non fuit adulterium a muliere commissum propter ignorantiam, admissa est lamen fornicatio, et cum sit fornicata, debet ex canonibus de fornicatione puoiri, et ideo nec alii quidem viro conjungi, ut quæ sit extra ambitus ecclesiasticos: Patres hoc etiam solventes, dixerunt, quod fornicatio quidem commissa est; sed quoniam mulier, non more fornicatorio, sed legitime ei, qui relictus erat, conjuncta fuit, scortatorum pœna non punietur; sed digna ecclesiastica communione censebitur, nec alii conjungi prohibebitur. Ne autem viderentur Patres adhor tari mulieres ad id quod est minus pium, dixcrunt esse melius ut quiescant. Etsi enim per ignorantiam peccarunt: sed quod ad eas quidem attinet, primum matrimonium reputatur illud quod non potest consistere, nec debent secundo nubere, nisi velint pœnis earum, quæ secundo nubunt, subjici. Præterea interrogabit quispiam, Νunquid et qui militis uxorem per ignorantiam duxit, ei venia dabitur? Solutio. Maxime. Si enim prodest mulieri ignorantia, multo magis et virum, qui cam duxit, indemnem nulloque præjudicio affectum conservabit, ut qui ne scire quidem debeat. Quid vero, si miles suam uxorem recipere voluerit, aut ea fient quæ canone comprehendugtur? Sin autem recuset, nequaquam; sed ipsa cum alio vitam transiget? Solutio. Post reditum militis, exinde secundum matrimonium dissolvitur: et si velit quidem miles eam suscipere, ei licet boc facere. Sin minus, nec cum secundo quidem viro cohabitabit. Multo magis autem si cum eo vivere perseveraverit, ei venia non dabitur, sed ut adultera punictur. Illis enim esse dandam ¡veniam dicunt Patres, quæ a secundo matrimonio prompte recedunt, et ignorantia peccatum agnoscunt: non autem quæ resistunt et adulterium eligunt. Εt haec quidem canon. Lex autem civilis, 10 scilicet cap. 7 tit. xxv lib., quod quidem est novella Justin. 117 dicit uxores eorum, qui sunt in acie, et in militares ordines relati sunt, militum et reliquorum, debere exspectare maritorum reditum, quantumcunque tempus præterierit: et etiamsi de ejus morte litteris certiores factæ fuerunt, debere quoque alterum annum exspectare, et ei postea veniam dandam esse, si cum alio viro matrimonium contrabat, quod uon debet separari. Vicesima autem secunda Justiniani novella, sive 5 caput 7 tit. xxvm lib. statuit quinquennio debere exspectare mulierem vel ma-

ritam, quando quis ex ipsis bello captus fuerit, ἢ τὸν ἄνδρα, ὅταν τις ἐξ αὐτῶν αἰχμαλωτισθῇ, καὶ el an vavat incertum est: post quinquennium autem, alterum matrimonium contrahere. Lege ergo hanc novellam, et 53 imp. domini Leonis Sapientis novellam statuentem non licere prætextu captivitatis solvi matrimonium, nec parti, qua libera conservata est, licere 269 ad alterum matrimonium respicere: sed et si alii conjunctus fuerit, licet parti, quæ ex captivitate reversa est, proprium membrum revocare, secundas autem nuptias di trahere. Cum ergo canon hæc omnia decernat, quæ superius dicta sunt, et leges ea jubeant quae proxime scripta sunt, interrogaverit quispiam, Utrisnam mentem adhibere debcBius? Dicimus, quod et iis qua sunt in cancne, et quæ sunt in lege, unicuique eorum opportune: et eas quidem ex canone adulteras esse dixerimus roulieres, de quibus canon, quæ aliis nupserunt, priusquam plane certiores factæ fuerint de morte maritorum suorum, qui non comparent. Hoc enim novellæ quoque jubent. Militis autem uxorem, quæ non ut novella continetur nupserit, veuia non esse dignam existimabimus; sicut et eam, quae secumdum illam fecerit, non reprehendemus. Quod autem liceat omnibus adulterarum mulierum maritis eas reciper¿ etiam post reditum, dic communiter, et non in sula militis uxore, ut dicta 117 novella continetur, quæ redacta est in cap. 3, 43 tit. praesentis operis. Quoniam autem canon quidem de captivis nihil constituit, dicta autem Justiniani novella statuit quinquennio exspectare debere relictam partem liberam, et sic sine ullo præjudicio alterum matrimonium contrahere; cui quidem definitioni adversatur 33 novella imp. domiti Leonis Sapientis, quæ dicit indistincte, captivum, qui reversus est semper revocare proprium membrum dic Justiniani novellam abrogatam esse a dicta novella imp. domini Leonis Sapientis. Præterea ne tibi contrarium videatur penultimum thema 11, cap. 37 tit. Lx lib. dicens: Si diu absentem virum falso periisse mulier audiverit, et fauna persuasa alii se sine dolo matrimonio junxerit, non punitur. Sed dic hoc esse jure digestoræm, et a dictis novellis esse sublatum. ἀδηλία ἐστὶ τῆς τούτιν ζωής, μετὰ δὲ τὴν πενταετίαν ἕτερον συναλλάττειν γάμον. 'Ανάγνωθι οὖν τὴν τοιαύτην νεαράν, ὡσαύτω; καὶ τὴν λγ' νεαράν τοῦ βασιλέως κυροῦ λέοντος τοῦ Σοφού, διοριζομέ νην μὴ λύεσθαι προφάσει τῆς αἰχμαλωσίας γάμον, μηδὲ τῷ ἐλευθέρῳ συντηρηθέντι μέρει ἐξεῖναι πρὸς ἕτερον ἐπιδεῖν συνοικέσιον· ἀλλ᾽ εἰ καὶ συναφθῇ ἑτέρῳ, ἄδειαν ἔχειν τὸ ὑποστρέψαν μέρος ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας ἀνακαλεῖσθαι τὸ οἰκεῖον μέλος, καὶ τὸν δεύτερον γάμον διασπᾷν. Τοῦ γοῦν κανόνος διαριζομένου ὅσα εἴπομεν ἄνωθεν, καὶ τῶν νόμων παρακελευομένων ταῦτα δὴ τὰ προσεχώς γεγραμμένα, ἐρωτήσει τις, Τίσιν ἐκ τούτων προσέχειν ὀφείλομεν; Φαμὲν οὖν ὅτι καὶ τοῖς ἐν τῷ κανόνι καὶ ἐν τοῖς νόμοις, ἑκατέροις πάντως κατά καιρόν· καὶ ἀπὸ μὲν τοῦ κανόνος μοιχαλίδας εἴποιμεν εἶναι τὰς, περὶ ὧν ὁ κανών, γυναίκας γαμηθείσας ἑτέροις πρὸ τοῦ λαβεῖν ἐντελῆ πληροφορίαν τοῦ θανάτου τῶν ἀφανῶν ἀνδρῶν αὐτῶν· τοῦτο γὰρ καὶ αἱ νεαμας παρακελεύονται· τὴν δὲ γυναῖκα τοῦ στρατιώ του μὴ κατὰ τὴν περίληψιν τῆς νεαρᾶς γαμηθείσαν, συγγνώμης οὐκ ἀξιώσομεν, ὥσπερ κατὰ ταύτην ποιήσασαν οὐκ αἰτιασόμεθα. Το μέντοι ἔχειν ἐπ' ἀδείας τοὺς ἄνδρας πασῶν τῶν μοιχευθεισῶν γυναικῶν ἀναλαμβάνεσθαι αὐτὰς καὶ μετὰ τὴν ὑπο στροφὴν κοινῶς εἰπὲ, καὶ μὴ ἐπὶ μόνης τῆς γυνα:- κὸς τοῦ στρατιώτου κατὰ τὴν περίληψιν τῆς ῥης θείσης ριζʹ νεαρᾶς, τῆς συνοψισθείσης ἐν κεφ. Υ, τοῦ ιγ' τίτ. τοῦ παρόντος συντάγματος. Ἐπεὶ δὲ ὁ κανὼν μὲν περὶ αἰχμαλώτου οὐδέν τι ἐθεσμοθέτη σεν, ἡ δὲ διαληφθεῖσα Ἰουστινιάνειος νεαρά διορί ζεται ἐπὶ πενταετή καιρὸν ἀναμένειν τὸ ὑπολη έν μέρος ἐλεύθερον, καὶ οὕτως ἀποκριματίστως ἕτερον συνοικέσιον συνιστῶν· ᾧ δῆτα διορισμῷ ἐναντιοῦ ται ἡ λγ' νεαρὰ τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Σοφοῦ, λέγουσα ἀδιαστίκτως, ἀνακαλεῖσθαι ἀεὶ τὸν ὑποστρέψαντα αἰχμάλωτον τὸ οἰκεῖον μέλος· εἰπε ὅτι τὰ τῆς Ἰουστινιανείου νεαρᾶς ἠπράκτησαν, ἀναιρεθέντα ὑπὸ τῆς ῥηθείσης ρλγ' νεαρᾶς τοῦ μα σιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Σοφοῦ. Ἐπὶ τούτοις μὴ έναντιωθῇ σοι τὸ παρατελευταῖον θέμα του κα κεφ. λς' τίτλου τοῦ ξ' βιβλ. λέγον· Ἐὰν ἐπὶ πολὺν χρόνον ἀπολειφθέντα τὸν ἄνδρα πλαστῶς ἡ γυνή ἀκούσῃ τελευτῆσαι, καὶ πεισθεῖσα τῇ φήμῃ ἑτέρῳ γαμηθῇ ἀδόλως, οὐ τιμωρεῖται. Αλλ' εἰπὲ εἶν τοῦτο διγέστων, καὶ ἀναιρεθῆναι ὑπὸ τῶν ῥηθεισῶν νεαρῶν. ZONAR. Quæ mulier, viro peregrinante, neque longo temporis intervallo revertente, cum illum decessisse nondum plane compertum sit, alteri viro nupserit, adulterii crimen admittit. Militum quoque uxores, si viris ipsarum non apparentibus aliis nupserint, adulterii culpa non vacant. Quibus tamen, quod in milite vitam inter turnl. Lus bellorum agente mortis suspicio facilius fidem inveniat, faciliorem se canon in ignoscendo præbet. De his autem magnus quoque Basilius eodem tricesimo primo et tricesimo sexto canone statuil, vel potius ejus canones in hunc locum synodus totidem verbis transtulit. De uxoribus porro militu:n ΖΩΝΑΡ. Ἐάν γυνή, ἀναχωρήσαντος τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς, καὶ ἐπὶ μακρὰν ἴσως μὴ ἐπανελθόντος, πρὸ τοῦ πληροφορηθῆναι εἰ ὡς ἀληθῶς τέθνηκεν, ἑτέρῳ συνοικήσῃ, μοιχείαν τολμᾷ. Καὶ στρατιωτῶν δὲ γυναῖκες, ἀφανῶν τῶν ἀνδρῶν αὐτῶν γενομένων, ε γαμηθείεν ἑτέροις, μοιχαλίδες εἰσίν. Ἐπὶ τούτων δὲ μᾶλλον συγγνωμονεῖ ἡ κανών, διὰ τὸ τοὺς στρα τιώτας μᾶλλον πιστεύεσθαι θανεῖν, ἐν πολέμοις ἀναστρεφομένους. Περὶ τούτων δὲ καὶ ὁ μέγας Βασίλειος ἐν τριακοστῷ πρώτῳ κανόνι καὶ λς' τὰ αὐτὰ διατάττεται, ἢ μᾶλλον τοὺς ἐκείνου κανόνας ή σύνοδος αὕτη τοῖς βήμασιν ἐγκατέστρωσε. Περὶ δὲ στρατιωτίδων γυναικῶν πολλὴν ὁ πολιτικός νόμος

IN CAN. XCIV CONC. IN TRULLO. ποιεῖται ἀκρίβειαν, ὥστε μὴ ἑτέροις συνάπτεσθαι, quam diligentissime legum civilium sanctionibus εἰ μάθοιεν ἀνῃρῆσθαι τοὺς ἄνδρας αὐτῶν, εἰ μὴ τὰς παρατηρήσεις φυλάξαιεν, ἃς ἡ ἑπτακαιδεκάτη νεαρά περιέχει, κειμένη εἰς βιβλίον τῶν Βασιλικῶν εἰκοστὸν ὄγδοον, τίτλον ζ' κεφ. ζ'. Εἰ δέ τις, φησὶν ὁ κανὼν οὗτος, γυνή συνοικήσει τῷ πρὸς καιρὸν και ταλειφθέντι παρὰ τῆς ἰδίας γυναικός, ἀγνοοῦσα τὸ πράγμα, εἶτα ἐπανελθούσης τῆς προτέρας αὐτοῦ γυναικὸς ἀποπεμφθῇ ἡ αὐτῷ κατὰ δεύτερον τάχα συνοικήσασα γάμον, ὡς πορνεύσασα, καὶ οὐχ ὡς μοιχαλίς καταδικασθήσεται, καὶ εἰ βούλεται ἑτέρῳ ἀνδρὶ νομίμῳ γενέσθαι, οὐ κωλυθήσεται. Καὶ τοῦτο δὲ τοῦ μεγάλου Βασιλείου κανών έστι τεσσαρακοστός Εκτος. Εἰ δὲ στρατιώτου γυνὴ ὡς τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς θανόντος ἕτερον λάβοι, εἶτα ἐπανέλθοι ὁ στρατιώτης, εἰ βούλεται, λήψεται τὴν οἰκείαν γυναῖκα συγγνωμονουμένην διὰ τὴν ἄγνοιαν, ὥστε μὴ ἐπιτιμηθῆναι, ἀλλ᾽ οὐδὲ ὁ ταύτῃ νομίμως συναφθεὶς ἐπιτιμηθήσεται διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν. ΑΡΙΣΤ. «Άνδρος ἀφαντουμένου, ἡ πρὸ τοῦ πειο σθῆναι λαβοῦσα μοιχᾶται· ὁ δὲ ὑποστρέψας ο ἀνήρ, εἰ προῄρηται, λήψεται αὐτήν.» Συνάδει τῷ παρόντι κανόνι καὶ ἡ ἑκατοστὴ ἑπτα καιδεκάτη Ἰουστινιάνειος νεαρά, ἡ ἐν τῷ ἑβδόμῳ τίτλῳ τοῦ εἰκοστοῦ ὀγδόου βιβλίου τῶν Βασιλικῶν κειμένη· προστάττει γὰρ κἀκείνη, ὡς, ἐὰν γυνὴ στρατιώτην ἔχῃ ἄνδρα, καὶ ἐν ἐκστρατείᾳ ἀποδημῇ, καὶ μάθῃ τοῦτον τετελευτηκέναι, μὴ ἄλλως εἰς ἑτέ ρους αὐτὴν ἔρχεσθαι γάμους, εἰ μὴ πληροφορίαν σχῇ παρὰ τῶν πρώτων τοῦ ἀριθμοῦ ἐν ᾧ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς ἐστρατεύσατο, προκειμένων τῶν ἁγίων Εὐαγγελίων καὶ ἐπὶ πράξεως ὑπομνημάτων ὁμολογούντων ὡς ταῖς ἀληθείαις ὁ ἀνὴρ αὐτῆς ἐτελεύτησε, καὶ τὰ τοιαῦτα ὑπομνήματα λάβῃ, καὶ μετὰ τὴν τοιαύτην πληροφορίαν ἀναμείνῃ καὶ ἑνὸς ἐνιαυτοῦ διάστημα. Εἰ δὲ παρὰ τὴν παρατήρησιν ταύτην εἰς ἕτερον ἔλθῃ γάμον καὶ αὐτὴν καὶ τὸν ἀγαγόμενον αὐτὴν ὡς μοιχούς τιμωρεῖσθαι. Εἰ δὲ τῆς παρατηρήσεως ταύτης γενομένης, εὑρεθῶσιν οἱ μεθ᾽ ὅρκου πληροφορήσαντες αὐτὴν ψευδόμενοι, αὐτοὺς μὲν τῆς στρατείας ἀπογυμνοῦσθαι, καὶ δέκα λιτρῶν χρυσίου ποινὴν πρὸς ἐκεῖνον, ὃν ἐψεύσαντο τετελευτηκέναι, καταθεῖναι παρακελεύεται· αὐτὸν δὲ, εἰ βουληθῇ, τὴν ἰδίαν γαμετὴν ἀναλαβεῖν οὐ κωλύει. ΚΑΝΩΝ ΙΔ'. • Τοὺς ομνύοντας ἔρχους Ελληνικοὺς ὁ κανὼν · ἐπιτιμίοις καθυποβάλλει καὶ ἡμεῖς τούτοις · τὸν ἀφορισμὲν ὁρίζομεν.» ΒΑΛΣ. ῾Ο μέγας Βασίλειος ἐν κανόνι πα' ἐπιτιμίοις καθυποβάλλει οὐ μόνον τοὺς ἑκουσίως τῶν δαιμονιωδών θυμάτων ἀψαμένους, καὶ ὁμέσαντας Ελληνικοὺς ὅρκους, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀκουσίως εἰς τοῦτο συνωθηθέντας. Ακολούθως οὖν τῷ τοιούτῳ κανόνι καὶ ὁ παρὼν ἀφορίζει τούτους. Ελληνικοὶ δὲ ἔρκοι εἰσὶν οἱ παρὰ τῶν Ἑλλήνων ὀμνύμενοι. Οἱ μὲν γὰρ εἰς ψευδωνύμους θεούς πιστεύοντες, ὤμνυον εἰς τὰ τούτων ονόματα· ἄλλοι ἐπίστευον εἰς τὰ στοιχεῖα, καὶ ἕτεροι εἰς ἄλλα τινά. Ερωτή. " cautum est; ut quamvis nuntiato virorum interitu, non tamen, nisi iis omnibus quæ decima septima novella in libro vicesimo octavo, titulo septimo, cap. septimo Basilic. posita continentur servatis, alteri cuipiam nubant. Si quæ vero mulier, inquit hic canon, viro ad tempus ab uxore sua relicto, factum ignorans, nupserit, tum uxore priore redeunte ab illo dimissa fuerit, cum quo secundis forte nuptiis copulata coiverat: instar fornicatricis, non ut adultera condemnabitur, nec quidquam, q0minus, si velit, alteri viro uubal, obstabit. Αtque hoc quoque magni item Basilii quadragesimo sexto canone constitutum est. Quod si uxor militis, mɔritum interiisse rata, alteri nupserit, ac reverlatur postea miles, suam is, si voluerit, uxorem recipiet cui quidem ob ignorantiam ignoscitur adeo ut non puniatur; quinetiam nec is, qui ean legitime duxit, illam ob causam punietur. ARIST. ‹ Viro non apparente, quæ alium prius • acceperit, quam certior facta sit, adulteratur. • Vir autem reversus, si voluerit, eam reci4 piet.» Concinit presenti canoni et centesima decima septima Justiniani novella in septimo titulo vicesim.1 octavi 270 libri Basilic. posita. Illa etenim jubet, quod si mulier militem habuerit virum, qui in expeditione peregre profectus sit, ea autem didicerit illum mortem obiisse; non aliter ea alias nuptias ineat, nisi pro certo labuerit a primis numeri in quo vir ejus militabat, propositis etiam sanctis Evangeliis et per actionis monumenta conftentibus, quod vir ejus revera vita defunctus sit, et hujusmodi monumenta acceperit, et post certam hujusmodi persuasionem, unius etiam anni spatium manserit. Si autem præter hanc observationem alias nuptias iniverit, et illa, et qui eam ducit, ut adulteri puniendi sunt. Si autem hac facia observatione isti, qui cum juramento eam fecerunt certiorem, mentiti fuisse deprehendantur; istos militia denudandos esse, et decem librarum auri penam ei, quem falso dixerunt diem obiisse, persolvere jubet: eum autem, si velit, uxorem suam recipere non prolibet. CANON XCIV. • Eos qui gentilium sacramenta jurant, canon • pœnis subjicit: et nos iis quoque segregationem decernimus. › BALS. Magnus Basilius in cauone 81 penis subjicit non eos solum qui sua sponte damoniaca sacrificia attigerunt, et gentilium sacramenta jurarunt, sed eos etiam qui non sponte ad ea detrusi¸ sunt. Ei ergo canoni consequenter, presens quoque canon eos segregat. Sunt autem sacramenta gentilium, quæ jurantur a gentilibus. Alji enim in deos falso appellatos credentes, in eorum nomina jurabant. Alii credebant in elementa, et alii in quadam alia. Bogaverit autem quispiam, cum

S3J prescng canon canonis sancti Basilii meminit, qui σει δέ τις, ὡς τοῦ παρόντος κανόνος μεμνημένου eos punit, qui sponte vel involuntarie ad dæmo- τοῦ κανόνος τοῦ ἁγίου Βασιλείου τοῦ κολάζοντας nas accesserunt, et gentilium sacramenta jurarunt: τοὺς ἑκουσίως ἢ ἀκουσίως προσελθόντας τοῖς δαίμοσι καὶ ὁμίσαντας Ελληνικούς όρκους ἐάν τις ταῖς δαίμοσι μὲν μὴ προσέλθῃ, μηδὲ μιανθῇ, ἀλλὰ τὴν ὄρο θόδοξον πίστιν σεβόμενος ομνύει ὅρκους Ελληνικούς ἐκ καταφρονήσεως, κολασθήσεται ἢ οὗ; Λύσις. Κα λασθήσεται· οὐκ ἐπίσης δὲ τοῖς προσελθοῦσι ταῖς δαίμοσι, ἀλλὰ μετριώτερον, καὶ κατὰ τὸ δοκοῦν τῷ κατὰ χώραν ἐπισκόπῳ. Οτι καὶ ὁ μέγας Βασίλειος διαφορὰν ποιεῖ τε τῶν προσελθόντων τοῖς δαίμοσι καὶ ὀμεσάντων· καὶ μετριώτερον κολάζει τὸν δι' ἀνάγκην μεγάλην τῶν ἀθεμίτων γευσάμενον καὶ Ελληνικούς ὅρκους ὁμόσαντα. Τῷ μέντοι ἀφορισμῷ ἀδιαφόρως πάντες ὑποβληθήσονται, ἵνα μάθῃ καὶ ὁ Si quis ad dæmonas quidem non accesserit, neque pollutus fuerit, sed orthodoxam fidem colens, gentilium sacramenta contemptim juraverit, punietur, an non? Solutio. Punietur; sed non æque ac ii qui ad demons accesserunt: sed paulo mitius, nt visum fuerit loci illius episcopo. Nam et magnus Basilius ponit differentiam inter eos, qui ad dæmonas accesserunt et juraverunt; et mitius panit eum, qui propter magnam necessitatem illicita gustavit, et gentilium sacramenta juravit: segregationi tamen omnes indiscriminatim subjicientur, ut divinorum quoque præceptorum contemptor, illic ubi non opus est ludere, non 9 καταφρονητὴς τῶν θείων παραγγελιῶν μὴ παίζειν ludendum esse sciat. Quid vero, si quis sacramentum non gentilium juraverit, sed insolens, utpote per suos liberos, vel aliquid aliud, quod fidem non offendit, punieturne? Solutio. Quartum caput, et quintum 5 tit. xx libri cos qui per improbatam religionem jurant aversantur. Dicit enim quartum caput, Sicut defertur jusjurandum, ita e.iam debet jurari; si enim cum ego per Deum detulerim, per caput tuum juraveris, vel per tuos liberos, non est firmum ac ratum. Quare si detuli tibi per caput tuum, et sic juraveris, jusjurandum valere debuit. Et 5 cap.: Recte tibi defero ut per salutem tuam jures: omne enim licitum jusjuran· dum ex delatione juratum servatur, et quicunque per propriam religionem juraverit. Et postremum thema ejusdem cap.: Jusjurandum quod per improbatam religionem concipitur, non servatur. Iuprobata autem est religio, quæ est præter orthoxam fidem. Orthodoxus ergo, non aliorum Christianorum, sed eorum qui male sentiunt more jurans, non solum ex eo jurejurando nihil juvalitur, seul etiam ex canonibus punietur. ἐν οὐ παικτοῖς. Τί δέ, ἐὰν ὁμόσῃ τις ὅρκον μὴ Ελ. ληνικὸν, ἀλλὰ ἀσυνήθη, τυχὸν εἰς τοὺς παῖδας αὐτοῦ, ἢ εἰς ἕτερον, μὴ προσκρούων εἰς τὴν πίστιν, τιμωρηθήσεται; Λύσις. Τὸ δ' κεφ. καὶ τὸ ε' τοῦ εν τίτλου τοῦ κβ' βιβλ. τοὺς κατὰ ἀδοκίμου θρησκείας ὀμνυμένους όρκους ἀποτρέπονται. Φησὶ γὰρ τὸ δ. κεφ. Ως ἐπιφέρεται ὁ ἄρχος, οὕτως ἐποφείλει ὀμν εσθαι. Εἰ γὰρ ἐμοῦ ἐπάγοντος κατὰ τοῦ Θεοῦ ὁμόται, κατὰ τῶν τέκνων σου ὀμόσεις, οὐκ ἔῤῥωτα. Ωστε εἰ ἐπήγαγόν σοι κατὰ τῆς κεφαλῆς σου καὶ ὤμοσας οὕτως, ώφειλεν εἶναι ὁ ὅρκος ἐῤῥωμένος. Καὶ τὸ ε' κεφ. καλῶς ἐπιφέρω σοι κατὰ τῆς σωτη ρίας σου ομόσα:· πᾶς γὰρ θεμιτὸς ὄρκος ἐξ ἐπαγω γῆς ὀμηθεὶς φυλάττεται· καὶ ὅστις ὁμόσει κατὰ τὴν ἰδίαν θρησκείαν. Καὶ τὸ τελευταῖον θέμα τοῦ αὐτοῦ κεφαλαίου, 6 κατὰ ἀδοκίμου θρησκείας ομνύμενος ὅρκος οὐ φυλάττεται· ἀδόκιμος δὲ θρησκεία ἐστὶν ἡ παρὰ τὴν ὀρθόδοξον πίστιν· ὁ γοῦν ὀρθόδοξος, μὴ κατὰ τοὺς λοιπούς Χριστωνύμους ὀμνύων, ἀλλὰ κατὰ τοὺς κακοδόξους, οὐ μόνον οὐκ ὠφεληθήσεται ἀπὸ τοῦ ὅρκου, ἀλλὰ καὶ τιμωρηθήσεται κατὰ τοὺ; κανόνας. ZONAR. Græcorum et gentium ritus fideles penitus aversari debent. Quare neque Græcorum jurejurando nobis uti permissum est. Et vero magnus Basilius quo modo Græcorum juramentis utentes puniendi s ut, canone octogesimo primo præscribit. Lex autem civilis Basilic. libro vicesimo secundo, titulo quinto, capite quarto, sita ait: Oume licitum jusjurandum ex delatione juratum servatur: ut ex adverso intelligi liceat, eum qui velito se jurejurando obstrinxerit, veluti qui per solem, aut quid aliud ejusmodi jurarit, ut id servet nequaquam esse cogendum, ARIST. • Qui gentilium juramentis utitur, punien- • dus: nam segregatur.» Perspicuus. CANON XCV. ‹ Eos, qui rectæ de fide sententiæ accedunt, et parti ΖΩΝΑΡ. Τὰ τῶν Ἑλληνικῶν ἔθη καὶ τὰ τῶν ἐθνικῶν ἀποτρόπαια τοῖς πιστοῖς. Διὸ οὐδὲ ὅρκους Ελληνικοὺς ὀμνύειν ἐπιτετραμμεθα. Καὶ ὁ μέγας δὲ Βασίλειο; ἐν ὀγδοηκοστῷ πρώτῳ κανόνι περὶ τῶν εθνικούς ὁμοσάντων ὅρκους όπως οἰκονομηθήσονται διατάττεται. Καὶ ὁ πολιτικὸ; δὲ νόμος ἐν εἰκοστῷ δευτέρῳ βιβλίῳ τῶν Βασιλικῶν κείμενος τίτλῳ ε, κεφ. δ', φησί· Πᾶς θεμιτὸς ὅρκος ἐξ ἐπαγωγῆς ὁμοι θεὶς φυλάττεται, ὡς ἐξ ἀντιδιαστολῆς νοεῖσθαι, ὅτι ὁ ἀθέμιτον ὅρκον ομόσα, οἷον μὲ τὸν ἥλιον καὶ τοιούτους, οὐκ ἀναγκασθήσεται φυλάξαι αὐτόν. AΡΙΣΙ. «Ο Ελληνικοῖς ὅρκοις ἐμνύμενος, ἐπιτι • μητέο;· ἀφορίζεται γάρ. ο Σαφής. • Τοὺς προστιθεμένους τῇ ὀρθοδοξία καὶ τῇ Guill. Beveregii notæ. Τους προστιθεμένους τῇ ὀρθοδοξία. In annotationibus ad septimum secunda ecumenica synodi Constantinopoli celebrate canonem pluribus ostendimus, istum canonem ei synodo falso a - scriptum esse. Prima autem et longe maxima pars istius canonis hic verbatim repetitur; multa tamen inserta ejus synodi mentione. Unde conjecimos istum cañonem, velut a secunda decumenica synodo constitutum, præsenti concilio incognitum fuisse. Præterea ex universo ejus contextu observavimas,

IN CAN. XCV CONC. IN TRULLO. · μερίδι τῶν σωζομένων ἀπὸ αἱρετικῶν δεχόμεθα Λ • κατὰ τὴν ὑποτεταγμένην ἀκολουθίαν τε καὶ • συνήθειαν· 'Αρειανοὺς μὲν καὶ Μακεδονιανούς • καὶ Ναυατιανούς, τοὺς λέγοντας ἑαυτοὺς Κα · ε θαρούς, καὶ Ἀριστερούς, καὶ τοὺς Τεσσαρες. ο καιδεκατίτας, ήγουν Τετραδίτας καὶ ᾿Απολ- • λιναριστές, δεχόμεθα διδόντας λιβέλλους, καὶ • ἀναθεματίζοντας πᾶσαν αἵρεσιν μὴ φρονοῦσαν • ὡς φρονεῖ ἡ ἁγία τοῦ Θεοῦ καθολικὴ καὶ ἀπο· • στολική Εκκλησία, σφραγιζομένους ήτοι χριο- • μένους πρῶτον τῷ ἁγίῳ μύρῳ τό τε μέτωπον • καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ τὰς εἶνας καὶ τὸ στόμα • καὶ τὰ ὦτα· καὶ σφραγίζοντες αὐτοὺς λέγομεν· • Σφραγίς δωρεάς Πνεύματος ἁγίου. Περὶ δὲ • τῶν Παυλιανισάντων, εἶτα προσφυγόντων τῇ • καθολικῇ Ἐκκλησίᾳ, ὅρος ἐκτέθειται ἀναβα • πτίζεσθαι αὐτοὺς ἐξάπαντος. Ευνομιανούς μέντοι • τοὺς εἰς μίαν κατάδυσιν βαπτιζομένους, καὶ • Μοντανιστάς τοὺς ἐνταῦθα λεγομένους Φρύγας, • καὶ Σαβελλιανούς, καὶ τοὺς υἱοπατορίαν δοξά- • ζοντας, καὶ ἕτερά τινα χαλεπά ποιοῦντας, καὶ ο πάσας τὰς ἄλλας αἱρέσεις, ἐπειδὴ πολλαί εἰσιν • ἐνταῦθα, μάλιστα οἱ ἀπὸ τῆς Γαλατῶν χώρας • ὁρμώμενοι· πάντας τοὺς ἀπ' αὐτῶν θέλοντας • προστίθεσθαι τῇ ὀρθοδοξίᾳ ὡς Έλληνας δεχό μεθα· καὶ τὴν μὲν πρώτην ἡμέραν ποιοῦμεν • αὐτοὺς Χριστιανούς, τὴν δὲ δευτέραν κατηχου μένους· εἶτα την τρίτην ἐξορκίζομεν μετὰ • τοῦ ἐμφυσαν τρίτον εἰς τὸ πρόσωπον καὶ εἰς «τὰ ὦτα· καὶ οὕτω κατηχοῦμεν, καὶ ποιοῦμεν α • χρονίζειν εἰς τὴν ἐκκλησίαν, καὶ ἀκροᾶσθαι • τῶν Γραφῶν, καὶ τότε αὐτοὺς βαπτίζομεν· καὶ • τοὺς Μανιχαίου; δὲ καὶ τοὺς Ουαλεντινια- • νούς, καὶ Μαρκιονιστές, καὶ τοὺς ἐκ τῶν ὁμοίων αἱρέσεων. Τοὺς δὲ Νεστοριανούς χρὴ ποιεῖν λι- • βέλλους, καὶ ἀναθεματίζειν τὴν αἵρεσιν αὐτῶν · καὶ Νεστόριον καὶ Εὐτυχέα καὶ Διόσκορον καὶ · Σεβήρον, καὶ τοὺς λοιποὺς ἐξάρχους τῶν τοιού- • των αἱρέσεων, καὶ τοὺς φρονοῦντας τὰ αὐτῶν, · καὶ πάσας τὰς προσαναφερομένας αἱρέσεις· · καὶ οὕτω μεταλαμβάνειν τῆς ἁγίας κοινω- • νίας. ο ΒΑΛΣ. Περὶ τοῦ κανόνος τούτου εβδόμου ὄντος τῆς οἰκουμενικῆς β' συνόδου ἱκανῶς ἐκεῖσε ἐγράψαμεν, καὶ οὐ χρὴ περὶ τῶν αὐτῶν παλιλλογεῖν. Ἐπεὶ δὲ προσετέθη παρὰ τῆς συνόδου ταύτης ὀφεί λειν καὶ τοὺς Μανιχαίους καὶ τοὺς Ουαλεντινιανούς καὶ τοὺς Μαρκιονιστάς, καὶ τοὺς ἐκ τῶν ὁμοίων αἱρέσεων, κατὰ τοὺς Ευνομιανοὺς καὶ τοὺς Μοντα- ‹ eorum qui ex hæreticis servantur, • ordine et consuetudine recipuus • quidem et Macedonianos el Novakat, i • seipsos Catbaros appellast, el Sised • Quartadecimanos seu Tetraditas pů e. • ristas recipimus, dantes libelos, a outr ‹ hæresim anathematizantes, quæ non sen • sentit sancta Dei universalis et apostuara Lom • sia, sancto primum chrismate et frontem • oculos et nares et os et aures consiguales be ‹inunclos: et eos consignantes dicimus, siguS. • culum doni Spiritus sancti. De iis autem, gai • Pauliani sectam secuti sunt, deinde ad callia- • licam Ecclesiam confugeruul, statulum est ut • Hi omnino rebaptizentur. Eunomianos quoque, ‹ qui una demersione haptizant, et Montanistas • qui hic dicuntur Phryges et Sabellianos quí • Filium idem esse cum Patre existimant, el • alia quædam gravia faciunt, et omnes alias • hæreses, quoniam multi hic sunt, et maxime ‹ qui ex Galatarum regione profecti sunt; omnes • ex iis, qui ad rectam de fide sententiam volunt accedere, ut Græcos recipimus: et primo quidem die eos Christianos facimus, secundo ‹ autem catechumenos; deinde tertio adjuramus, ‹ simul etiam ter in faciem et aures inspirantes; • et sic ‘initiamus, et diu in ecclesia versari et • Scripturas audire facimus, et tunc ipsos bapti- • zamus. Quin etiam Manichæos, et Valentinia- • nos, et Marcionistas, et similes hæreticos. • Nestorianos autem oportet libellos facere, et hæresim suam anathematizare, et Nestorium • et Eutychem et Dioscorum et Severum, et ‹ reliquos talium hæreseon principes, et qui • eadem cum illis sentiunt, et omnes prædictas • haereses: et sic esse sanctæ communionis par- • ticipes.> BALS. De hoc canone, qui est septimus universalis secunda synodi, satis illic scripsimus, et non oportet eadem repetere. Quoniam autem ab hac synodo adjectum est, debere etiam Manichæos et Valentinianos et Marcionistas, et alios ejusmodi hæreticos, quemadmodum Eunomianos et Montanistas, baptizari; Nestorianos autem suæ fidei Guill. Beveregii note. istum canonem Epistolam potius quam decretum aliquod synodale esse; quippe quo nihil constituitar, sed tantum antiqua quædam consuetudo in hæreticis recipiendis recitatur. Conjecturam ex eo verisimiliorein fecimus, quod eadem verba, quæ ibi et hic usurpantur, in epistola quadam ad martyriu Antiochenum Constantinopoli scripta habeatur, quæ ex Jacobi Armachani τοῦ μακαρίτου mss. exscripta nobiscum communicata fuit. Ad majorem istius rei elucidationem hic observare liceat, quod tunc me latuit, hanc ipsam epistolam a Joanne PATROL. GR. CXXXVII. Leunclavio in Juris Græco-Romani libro quarto pag. 290, 291, editam esse, ex alio, nescio que, ms. codice: adeo ut de epistolæ istius veritate certiorès fiamus. Et quidem quæ in præsenti canone continentur, ex illa epistola potius quam ex der creto aliquo synodi Constantinopolitanæ desumpta videntur. Καὶ τοὺς Μανιχαίους δέ. Hic incipiunt que præsens concilium de hæreticis in Ecclesiam Caiholicam recipiendis constituit; præter ea quæ in epistola superius commemorata continentur.

libellos tradere et anathematizare Nestorium et νιστάς βαπτίζεσθαι· τοὺς δὲ Νεστοριανούς μετὰ τὸ Eutychen et Dioscorum et Severum, eosque qui eadem cum illis sentiunt, et eorum hæreses, et sic esse communionis participes: age de iis quoque solis in præsentia dicamus. Manichæi ergo sunt, qui id quod Manes sentiunt; qui quidem - Manes seipsum Paracletum appellabat, Christumque sola opinione apparuisse dictitabat. Introduxerat autem duo principia, malum et bonum, scilicet Deum et materiam; et adversus Vetus Testamentum blasphemabat; lunam et stellas ut deos adorare permittebat; carnis resurrectionem negabat herbas et arbores et aquam 272 animata esse asserebat. Valentiniani sunt, qui Valentis imperatoris tempore inventi sunt, Bogomii seu Massaliani et Euchitæ et Enthusiastæ. Marcionista autem, qui a Marciano deducuntur: qui quidem Marcion tria dixit esse principia; primum quidem Deum, qui supra est, invisibilem; secundum, visibilem et creatorem et opificem); el tertium, diabolum. Baptizabat autem non solum semel, sed ter quoque: mulieribus quoque baptizare permittens. Nestoriani autem dicuntur, qui, sicut et Nestorius, Deum Verbum separant et hominem qui ab eo assumptus est. De quo in proœio tertiæ synodi scripsimus. Similiter et de ·kæresi Eutychis, Dioscori et Severi, quæ par erat, tractavimus in procemio 4 synodi. Hæc igitur consule. ZONAR. idem est hic canon cum secundæ æcumenica synodi septimo. Quæ igitur ibi dicta surficiunt. Nam eadem in ejusdem rei explicatione qui repetat frustra, suscepti laboris reprehensionem haud effugiet. ARIST. ε.Ευς, qui ab hæreticis conversi sunt, sic • admittimus: Arianos, Macedonianos. Νο • vatianos qui et Cathari, Aristeros qui et • Quartadecimani sive Tetraditæ, et Apolli- ‹ niaristas, omnem hæresim anathematizantes, • sancto chrismate inunginius frontem, oculos, • nares, os et aures, et consignantes dicimus, • Signaculum doni Spiritus sancti. Amen.» Nonnulli hæreticorum baptizantur; alii sancto chrismate solum unguntur; alii autem ominem hæresim et suam anathematizantes in communionem admittuntur. Quinam vero baptizantur, et. · quinam solo chrismate unguntur; quinam autem et suam et alias exsecrantur hæreses, et hoc solo satisfaciunt, et ad communionem recipiuntur, præsenti canone indicantur: licet multæ hæreses prætermittuntur. Interim autem Paulianistas a δοῦναι λιβέλλους τῆς πίστεως αὐτῶν, καὶ ἀναθεμα τίσαι Νεστόριον καὶ Εὐτυχέα και Διόσκορον καὶ Σε βῆρον, καὶ τοὺς λοιποὺς ὁμοφρονοῦντας αὐτοῖς, καὶ τὰς αἱρέσεις αὐτῶν, μεταλαμβάνειν τῆς κοινωνίας· φέρε περὶ τούτων καὶ μόνων ἀρτίως εἴπωμεν. Μανι χαῖοι μὲν οὖν εἰσιν οἱ τὰ τοῦ Μάνεντος φρονούν· τες· ὅστις Μάνης Παράκλητον ἑαυτὸν ἐκέλει· τὸν Χριστὸν δὲ δοκήσει μόνη φανῆναι εἰσηγήσατο. Καὶ δύο ἀρχὰς πονηράν τε καὶ ἀγαθήν, ήγουν Θεόν τε καὶ ὕλην, καὶ τὰ τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης ἐβλασφή μει· σελήνῃ καὶ ἀστράσιν ὡς θεοῖς προσκυνεῖν ἐπέτρεψε σαρκὸς ἀνάστασιν ηρνήσατο· καὶ βοτάνας καὶ δένδρα καὶ ὕδωρ έμψυχα εἶναι ἀπεφήνατο. Ουαλεντινιανοί εἰσιν οἱ εὑρεθέντες κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ Ουάλεντος βασιλέως, Βογόμιλοι ήτοι Μα631λιανοὶ καὶ Εὐχῖται καὶ Ενθουσιασταί. Μαρκιονισταί δὲ οἱ ἀπὸ Μαρκίωνος καταγόμενοι· ὅστις Μαρ κίων τρεῖς ἀρχὰς εἶπε· πρώτην τὸν ἄνω Θεὸν ἀύρατον· δευτέραν τὴν ὁρατὸν καὶ κτίστην καὶ δημιουρ γόν· καὶ τρίτην τὸν διάβολον. Ἐβάπτιζε δὲ αὐ μόνον ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ ἐκ τρίτου, παραχωρῶν καὶ ταῖς γυναιξὶ βαπτίζειν. Νεστοριανοὶ δὲ λέγονται ε κατὰ τὸν Νεστόριον χωρίζοντες τὸν Θεὸν Λόγον, καὶ τὸν προληφθέντα τούτῳ ἄνθρωπον. Περὶ οὗ ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς τρίτης συνόδου ἐγράψαμεν. Ὡσαύτως καὶ περὶ τῆς αἱρέσεως τοῦ Εὐτυχοῦς, τοῦ Διοσ χώρου, καὶ τοῦ Σεβήρου, τὰ εἰκότα διελάβομεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς τετάρτης συνόδου. Ανάγνωθι οὖν ταῦτα. ΖΩΝΑΡ. Οὗτος ὁ κανὼν τῆς οἰκουμενικῆς δευτέ ρας ἐστὶ συνόδου ἕβδομος. “Α οὖν ἐκεῖ εἴρηται ἀρκοῦσι. Τὸ γὰρ αὖθις τὰ αὐτὰ καὶ περὶ αὐτῶν λέγειν ματαιοπονία κριθήσεται. ΑΡΙΣΤ. • Τοὺς ἀπὸ αἱρετικῶν ἐπιστρέφοντας οὕτων • δεχόμενοι, Αρειανούς, Μακεδονιανούς, Ναυα- • τιανούς, τοὺς καὶ Καθαρούς, Αριστερούς, του; · καὶ Τεσσαρεσκαιδεκατίτας, ήγουν Τετραδίτας • καὶ ᾿Απολλιναριστὰς, ἀναθεματίζοντας πᾶσαν · αἵρεσιν, χρίομεν τῷ ἁγίῳ μύρῳ μέτωπον, • ὀφθαλμοὺς, ῥῖνας, στόμα καὶ ὦτα, καὶ σφρα • γίζοντες λέγομεν· Σφραγίς δωρεάς Πνεύματος ἁγίου. Αμήν. ο Τινὲς τῶν αἱρετικῶν βαπτίζονται· ἄλλοι τῷ ἁγίῳ μύρῳ χρίονται μόνῳ· ἕτεροι δὲ πᾶταν αἵρεσιν, καὶ τὴν αὐτῶν ἀναθεματίζοντες εἰς κοινωνίαν προσδέχον ται. Τίνες δὲ οἱ βαπτιζόμενοι καὶ τίνες οἱ μόνῳ μύρῳ χριόμενοι, τίνες δὲ οἱ τὴν ἰδίαν αἵρεσιν καὶ τὰς ἄλλας ἀναθεματίζοντες, καὶ τούτῳ μόνῳ ἀρχούμενοι, καὶ εἰς κοινωνίαν παραδεχόμενοι τῷ παρόντι κανόνι δηλούν ται· κἂν καὶ πολλαὶ τῶν αἱρέσεων παρελείφθησαν. Τέως δὲ τοὺς Παυλιανιστὸς τοὺς ἀπὸ Παύλου τοῦ 21Guill. Beveregii notæ. Προσκυνεῖν ἐπέτρεψε. In codicibus Parisis impressis, necnon Amerbachiano et Ætoniensi, post ist: verba lac inserenda sunt, μετεμψύχωσιν ἐδίδαξε, Animarum in corpora transmigrationem docebut. Quod Theodoretus etiam de Manichæis asserit, ψυχῶν δὲ μετενσωματώσεις λέγουσι γίνεσθαι, καὶ τὰς μὲν εἰ πτηνῶν, τὰς δὲ εἰς κτηνῶν καὶ ἑρπετῶν σώ ματα καταπέμπεσθαι. Theodor. Haret. fab. l. 1, c. 26. Quod etiam Epiphanius aliique tradiderunt.

IN CAN. XCVI CONC. IN TRULLO. μοσατέως καταγομένου;, καὶ τοὺς λοιποὺς αἱρετικούς, Paulo Samosateno seductos et alios læreticos or τοὺς προσερχομένους τῇ ὀρθοδόξῳ πίστει, καὶ ὡς Έλληνας παραδεχόμενοι καὶ βαπτίζοντες, τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ τὰς αἱρέσεις αὐτῶν ἀπαιτοῦμεν ἀναθεματί ζειν, καὶ ποιοῦμεν αὐτοὺς ὅσον κατὰ τοῦτο Χριστιανούς· τῇ δὲ δευτέρα κατηχοῦμεν αὐτοὺς τὸν λόγον τῆς ἀληθείας, καὶ ἐφεξῆς τὰ λοιπὰ ποιοῦμεν καὶ οὕτω μετὰ τὸ χρονίσαι αὐτοὺς ἐν ταῖς ἐκκλη σίαις, καὶ τῶν θείων Γραφῶν ἀκροάσασθαι, τοῦ θείου καταξιοῦμεν βαπτίσματος: Παυλιανιστὰς ἀναβαπτίζομεν, Ευνομιανούς, Μοντανιστάς, Σαβελλιανους, καὶ πάντας τοὺς ἀπ' αὐτῶν ὡς Έλληνας δεχό μενοι· καὶ τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ ποιοῦμεν αὐτοὺς Χριστια» νούς, τῇ δευτέρᾳ κατηχουμένους, τῇ τρίτῃ ἐξορκίζα μεν, εμφυσώντες τρίτον εἰς τὸ πρόσωπον καὶ τὰ ὦτα· καὶ οὕτω κατηχοῦμεν, καὶ ποιοῦμεν χρονίζειν ἐν τῷ ναῷ, καὶ ἀκροᾶσθαι τῶν Γραφῶν· καὶ τότε αὐτοὺς βαπτίζομεν. Καὶ Μανιχαίους δὲ καὶ Οὐαλεν τινιανούς, καὶ Μαρκιωνιστάς, καὶ Σευηριανοὺς καὶ τοὺς ἐκ τῶν ὁμοίων αἱρέσεων, χρή, λιβέλλους δια τόντας, ἀναθεματίζειν πᾶσαν αἵρεσιν, καὶ οὕτω μετ ταλαμβάνειν τῆς ἁγίας κοινωνίας. thodoxæ fidei accedentes, etiam ut Græcos recipientes et baptizantes, primo die omnes suas hæreses reposcimus exsecrari, eosque facimus, quantum ad hoc, Christianos; secundo autem die eos verbum veritatis docemus et deinceps reliqua facimus: et sic, cum aliquandiu in ecclesia permanserunt, et divinas audierunt Scripturas, divino baptismo cos dignamur. Paulianistas rebaptizamus. Eunomianos, Montanistas, Sabellianos, et omnes ex eis ut Græcos recipimus: et primo die eos facimus Christianos, secundo catechumenos, tertio adfuramus, ter in faciem et aures inspirantes; et sic eos initiamnus, et diu in ecclesia versari et Scripturas audire facimus; et tunc eos baptizamus. At Manichæos et Valentinianos et Marcionistas et Severianos et alios ejusmodi hæreticos, libellos dantes anathematizare oportet omnem hæresim, et sic sanctæ communionis par - ticipes esse. • Οἱ τὸν Χριστὸν διὰ τοῦ βαπτίσματος ἐνδυσάμενοι τὴν ἐν σαρκὶ αὐτοῦ πολιτείαν μιμεῖσθαι καθ • ωμολόγησαν. Τού; οὖν τὰς ἐν τῇ κεφαλῇ τρίχας • πρὸς λύμην τῶν ὁρώντων ἐν ἐπινοίαις εμπλο · κῆς εὐθετίζοντας καὶ διασκευάζοντας, καὶ δέ- • λεαρ προτιθέντας ἐντεῦθεν ταῖς ἀστηρίκτοις · ψυχαῖς, ἐπιτιμίῳ προσφόρῳ πατρικῶς θερα «πεύομεν, παιδαγωγοῦντες αὐτοὺς καὶ σωφρό • νως βιοῦν ἐκδιδάσκοντες, πρὸς τὸν ἀφέντας • τὴν ἐκ τῆς ὕλης ἀπάτην καὶ ματαιότητα, πρὸς • τὴν ἀνώλεθρον καὶ μακαρίαν ζωὴν τὸν νοῦν μετάγειν διηνεχῶς, καὶ ἐν φόβῳ ἁγνὴν ἔχειν • ἀναστροφήν, καὶ Θεῷ πλησιάζειν κατὰ τὸ ἐφι • κτὸν διὰ τῆς ἐν βίῳ καθάρσεως, καὶ τὸν ἔνδον • ἢ τὸν ἔξω ἄνθρωπον μᾶλλον κοσμεῖν ἀρεταῖς • καὶ χρηστοῖς καὶ ἀμώμοις τοῖς ἤθεσιν· ὥστε • μηδὲν λείψανον φέρειν ἐν ἑαυτοῖς τῆς τοῦ ἐναν • τίου σκαιότητος. Εἰ δέ τις παρὰ τὸν παρόντα • κανόνα διάγοιτο, ἀφοριζέσθω. ΒΑΛΣ. Ἐκ τῆς πρὸς Γαλάτας Επιστολῆς τοῦ μετ γάλου Παύλου προοιμιασάμενοι οἱ ἅγιοι Πατέρες, 273 CANON XCVI • Qui Christum per baptismum induerunt, ejus in ‹ carne vitæ agendæ rationen imitari professi ‹ sunt. Eos ergo, qui capillos ad videntium • detrimentum scite excogitatis nexibus adornant • et componunt, et infirmis animis escam ea • ratione objiciunt, convenienti supplicio pa- ‹terne curamus, ipsos instituentes et tempe- ‹ranter vivere docentes, ut relicta fraude et • vanitate, quæ ex sordibus mundanis oritur, • ad interitus expertem beatamque vitam men- • tem assidue traducant, et in timore puranı • et sanctam conversationem habeant, et Deo, ‹ quoad ejus fieri potest, appropinquent, per • vitæ puritatem, et internum magis quam exter-. ‹ num hominem virtutibus et bonis inculpatisque • moribus exornent, ut nullas in se ferant reli- • quias perversitatis usque adeo repugnantis: si • quis autem præter hunc canonem versatus sit, • excommunicetur. › BALS. Ex magni Pauli ducto principio, quæ quidem Epistola ad Galatas præcise dicit, Quicunτῆς λεγούσης ἐν μέρει, Ὅσοι εἰς Χριστὸν ἐβαπτί- que in Christum baptizati estis, Christum induistis, σθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε, διωρίσαντο διορθωθήκαι δι' ἐπιτιμίου τοὺς δι' ἀπονοία; ἐν διασκευῇ καὶ ἐμπλοκαῖς τὰς ἐν τῇ κεφαλῇ τρίχας πληθύνοντας καὶ καλλωπίζοντας, χάριν τοῦ ἐφέλκειν δι' αὐτῶν, ὡς διά τινος δελεάσματος, τὰς τῶν ἀστηρίκτων ψυ χάς. Οφείλουσι γάρ, φασί, πάντες οἱ πιστοὶ πρὸς τὴν ἄνω καὶ μακαρίαν ζωὴν ἀποβλέπειν, καὶ μετὰ φόβου Θεοῦ ἀναστρέφεσθαι, ἐφ᾽ ᾧ πλησιάσαι αὐτῷ κατὰ τὸ ἐφικτὸν, καὶ τὸν ἔνδον μᾶλλον ἄνθρωπον, ἤγουν τὴν ψυχὴν, διά πάσης ἀρετῆς κοσμεῖν, καὶ μὴ τὸν ἐκτός. Εἰ δέ τις παρὰ τὸν παρόντα κανόνα διάγει ἐφεξῆς, ἀφορισμῷ καθυποβληθήσεται. Φησὶ 36 Galat. us, 27. statuerunt sancti Patres eos pœna inflicta corrigere, qui scite excogitatis compositisque nexibus capillos pleniores et elegantiores efficiunt, ut per ipsos, veluti per escam quampiam',' infirmorum animas attrahant. Debent enim, inquiunt, omnes fideles ad supernam beatamque vitam respicere, et cum Dei timore conversari: ut, quoad ejus fieri potest, ad eum appropinquent, et internum magis hominem, animum scilicet, omni virtute exornent, et non externum. Si quis autem præter præsentem canonem deinceps vitam instituit, segregationi subjicietur. Dicit autem et magnus Paulus, Vir,

$47 { st comam alit, est illi ignominia st. Porro et lex δὲ καὶ ὁ μέγας Παῦλος· ᾿Ανὴρ ἐὰν κομᾷ, ατιμία Mosaica dicit in Deuteronomio, Non facietis cincinnos in capite vestro. Nota ergo læc, propter euis qei capillos nectunt, vel implicant, vel ningunt, vel cum aqua madefaciunt, vel aliquo alio modo capillos suos pleniores elegantioresque faciunt, vel iis alienos connectunt: similiter et propter eos, qui înstar mulierum partes, quæ sunt circa summ capul, ornant, Que αὐτῷ ἐστι. Καὶ ὁ Μωσαϊκὸς δὲ νόμος λέγει ἐν τῷ Δευτερονομίῳ· Οὐ ποιήσετε σισόην ἐκ τῆς κε φαλῆς ὑμῶν. Σημείωσαι οὖν ταῦτα διὰ τοὺς κλώθοντας ἢ πλέκοντας ἢ βάπτοντας ἢ μετὰ ὕδατος βρέχοντας, ἢ ἄλλως πως πληθύνοντας καὶ καλλω πίζοντας τὰς οἰκείας τρίχας, ή ταύταις ἀλλοτρίας συνάπτοντας· ώσαύτως καὶ τοὺς καλλύνοντας κατά γυναῖκας τὰ περὶ τὴν κεφαλὴν μέρη αὐτῶν. ΖΩΝΑΡ. Ὅσοι εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χρισ στὸν ἐνεδύσασθε, ὁ μέγας Παυλός φησιν. Οἱ δὲ διὰ τοῦ θείου βαπτίσματος τὸν Χριστὸν ἐνδυσάμενο: κατ' ἐκεῖνον ὀφείλουσι πολιτεύεσθαι, καὶ πᾶσαν ἀγνείαν καὶ σωφροσύνην μετιέναι καὶ καθαρότητα, καὶ μὴ τῇ τῆς ὕλης προστετηκέναι ματαιότητι, ZONAR. Quicunque in Christum baptizati estis, magnus Paulus ait, Christum induistis. Qui vero divino baptismo initiati Christum induerunt, ad illius vivendi normam mores confortare, omnesque puritatis, temperantiæ atque innocentiæ numeros implere, nec vero rerum terrenarum vanitati adharescere, aut supervacuo nimisque afectatu et καὶ τὸ σῶμα κοσμεῖν περιττῶς τε καὶ περιέργως. operoso corporis ornatui indulgere decet. Q porro magis affectata ac supervacanea exornandi corporis ratio, quam eorum, qui capillum variis nexibus implicant, multa arte disponunt, in partes concinne dividunt, eoque imbecilliores in fide animos, quique propterea ad intemperantiam facilius. delabúntur, velut quadam esca deceptos, in fraudem alliciunt? Igitur divini illi Patres implexi modis apteque ac studiose compositi capilli meminere. Nihil enim aliud, ut videtur, in ornatu comarum Geo tempore peccabatur. Nihil eorum scilicet, qu nostris temporibus in capillo tingendo fingendoque homines elaborant; qui quidem omne studium suum eo conferunt, ut comain alanı, ac cincinnorum fimbrias, feminarum ritu, si fieri possit, ad zonam usque demittant. In quo non solum illi Nimirum de non tondendo capillo "solliciti sunt, sèd etiam, præterquam quod ferramenti `omne genus a capite amovent, oninia præterea comæ nutriendæ aut angendæ medicamenta studiose nimis atque accurate conquirunt. Fingunt sibi exinde crines, calamnistro, quo crispi fiant, intore quentes; tingunt quoque, ut flavescunt, et auri -speciem referant. Alii aqua madefactos in sole explicant, ejusque radiis torreri patiantur, ut ater inde capillorum color immutetur. Sunt etiam qui mentitam cæsariem, nativo ac ingenito crine abraso, induunt. Atque hæc quidem hoc tempore, 274, in componendo ornandoque capilio, a plurimis usurpantur. Contra vero omnia, quod ad barbam attinet, fieri consuevere. Quibus etenim juvenilis ille flosculus primum innascitur, illum subito, ne in lanuginem excrescat, sed ipsorum in facie lævitas oberret, sintque mulierum instar teneri ac molles, abradi jubent. Quibus vero longius ætate provectis densiores fere pili mento enascuntur, illi, ne demissiore barba conspiciantur, a novacula quidem abstinent, testæ vero ignito fragmento barbæ admoto, quidquid e mento altius eminet depascuntur, tantumque linquunt, ut lanuginis modo pubescentis similitudo appareat; ac jam in * I Cor. x³, 14. και Τί δ' ἂν γένοιτο περιεργότερόν τε καὶ περιττότε ρον κόσμημα τοῦ τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς πλέκειν, καὶ εὖ διατιθέναι καὶ διασκευάζειν, δέλεαρ αὐτὸν ἀπάτην προτιθέντας ταῖς ἀστηρίκτοις πρὸς τὴν πίστιν ψυχαῖς, κἀντεῦθεν πρὸς ἀκολασίαν εὐολίσθοις; Οἱ μὲν οὖν θείοι Πατέρες ἐκεῖνοι τοῦ δι᾿ ἐμπλοκῆς εὐθετί ζειν καὶ διασκευάζειν τὰς κήμας εμνήσθησαν. Οὐδὲν γὰρ ἕτερον τότε περὶ τὴν κόμην τισὶν, ὡς ἔοικε, περιείργαστο, οἷα νῦν τοῖς τριχοβάπταις καὶ τριχο πλάσταις περιεργάζεται, πᾶσαν σπουδήν ποιουμέν νοις κομᾶν, καὶ γυναικώδεις φέρειν βοστρύχους μέχρι ζωστήρος καθιεμένους, εἰ δυνατόν. Τοῦτο δ' οὐκ ἐκ μόνου τοῦ μὴ κείρειν τῆς κόμης τὸ περιττόν σφισιν ἐπιτετήδευται, ἀλλὰ πρὸς τὸ μὴ σίδηρον ἀναβαίνειν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αὐτῶν, καὶ ἅπασαν τὴν κόμην τρέφειν αὐτοῖς πεφυκὸς, καὶ βαθεῖαν ποιεῖν περιείργασται· πλάττονταί τέ σφισιν αἱ κόμαι και λάμοις συνδούμεναι, ἵν᾽ αὐταῖς οὐλότης προσγένη καὶ βάπτονται δὲ ἵν' εἶεν ξανθαὶ καὶ χρυσίζουσα:. Οἱ δὲ καὶ ὕδατι τὴν τρίχα τῆς κεφαλῆς ποιοῦν τες διάβροχον εἰληθερεῖσθαι ταύτην ἐν ἀκμῇ θέρους ἀνέχονται, ἵν' αὐτοῖς τὸ μέλαν μεταβληθείη τὸ τῶν τριχῶν. Εἰσὶ δ᾽ οἱ καὶ νόθους πλοκάμους περιτιθέασιν ἑαυτοῖς, τὴν ἐγγενῆ τε καὶ συμφυή ξυρώμενοι τρίχωσιν. Καὶ ἡ μὲν κόμη νῦν οὕτω τοῖς πλείοσιν εὐθετίζεται τε καὶ διεσκεύασται· ἅπαν δὲ τούν αντίον περὶ τὸν πώγωνα διαπράττεται. Οἷς μὲν γὰρ ἄρτι τὸ νεοτήσιον ἄνθος φύεται, ξυρᾶται αὐτ τίκα, ἵνα μὴ εἰς ἴουλον καταστῇ, ἀλλὰ λειότης αυτ τῶν ἐπιπρέπῃ ταῖς ὄψεσι, καὶ οἷον εἰπεῖν γυναικίζοιντό τε καὶ μαλακίζοιντο· οἷς δὲ προήκων ὁ χρό νος κατά συστήματα σχεδόν ποιεῖ τὰς τρίχας του πώγωνος φύεσθαι, ἵνα μὴ τὴν ὑπήνην φέροιεν καθ ειμένην, οὗτοι ἀπέχονται μὲν ξυροῦ, κεράμου δ' ἐστὶ θραῦσμα ἄνθραξιν ἐκπυρούμενον τῇ ὑπήν προσφέρουσι, καὶ τούτου τοῦ πώγωνος ἅπαν ἐκτ:· φροῦσι τὸ αἰωρούμενον, λείπουσι δὲ τοσοῦτον, ὡς δοκεῖν ἄρτι τὸν ἴουλον φύεσθαι· καὶ τοὺς εἰς ἄνδρα, ἤδη τελέσαντας νεανίσκοις εοικέναι πρώτοις ὑπηγή ταις. Ταῦτα δὲ οὐ τοῖς τυχοῦσι μόνοις ἐπιτηδεύεται, ἀλλὰ καὶ τοῖς ὑπερλίαν αὐτοῖς. Ὅθεν κατενεχθέν

IN CAN. XCVII CONC. IN TRULLO.. τὸ κακὸν ἐγένετο πάνοημον, καὶ ὥς τι νόσημα ἐπι· δήμιον ἐνσκῆψαν τοῖς Χριστωνύμοις πάντας. σχεδόν ἐπιβόσκεται· καὶ ταῦτα τοῦ μὲν θείου καὶ παλαιοτάτου θεσμοῦ ἐν τῷ Δευτερονομίῳ λέγοντος· Οὐ ποιήσετε σισόην ἐκ τῆς κόμης τῆς κεφαλῆς ὑμῶν, οὐδὲ φθερεῖτε τὴν ὄψιν τοῦ πώγωνος ὑμῶν· τοῦ δὲ μεγάλου Παύλου, ᾿Ανὴρ ἐὰν κομᾷ, ατιμία αὐτῷ ἐστι, λέγοντος. Οἱ μὲν οὖν τῆς συν όδου ταύτης Πατέρες, τοὺς ἅπερ εἰρήκασιν ἄνω ποιοῦντας, ἐπιτιμῶσι πατρικῶς, καὶ ἀφορισμῷ ὑποβάλλουσιν· οἱ δὲ νῦν Πατέρες τοὺς τὰ ἀπηριθμημένα ποιοῦντας περὶ τὴν κόμην τε καὶ τὸν. πώγωνα, καὶ ἔτι μᾶλλον ἀσχημονοῦντας, καὶ οὕτως εἰσιόντας ἐν Ἐκκλησίᾳ, οὐ μόνον ἀνεπιτιμήτους ἐῶσιν, ἀλλὰ καὶ εὐλογοῦσι, καὶ τῶν ἁγιασμάτων αὐτοῖς μεταλαβεῖν αὐτῶν βουλομένοις, βαβαὶ τῆς ἀτοπίας! μεταδιδόασι. Καὶ ὁ κωλύων ταῦτα οὐδείς· οὐ πατριάρχης, οὐκ ἄλλοι ἀρχιερεῖς, οὐ μοναχοί, οἷς ὡς Πατράσι χρῶνται πνευματικοῖς οἱ οὕτως ἀσχημονοῦντες. viros asciti, nihil ab adolescentioribus, primo avi fore pubescentibus, differre videantur. Que quidem, non a tenuioribus modo, sed ab ipsis quoque longe amplioris fortunæ hominibus usurpantur. Hine diffusum longe lateque malum universos pene occupavit, ac instar pestis cujusdam, in eos qui Christianorum nomine censentur irruens, ubique fere grassatur. Idque cum in Deuteronomio quidem divinum illud et antiquissimum exstet præceptum, Non facietis, inquit, cincinnos in capite vestro, neque barbæ vestræ speciem corrumpetis. Εt magnus quoque Paulus ait, Vir, si comam nutriat, ignominia illi est. Hujus itaque synodi Patres, quicunque eorum, quae supra ab ipsis commemorata sunt, quifpiam admiserit, paterne in illos animadverti, ac segregatione puniri volunt. Nostri vero Patres hoc tempore, qui in capillo et barba ea que diximus peccant, ac deformius adhuc lasciviunt, eoque ornatu ecclesiam ingrediuntur, non modo impune abire patiuntur. sed et iis benedicunt, et sacra mysteria communicare volentibus (proh facinus!) impertiunt. Neque, vero qui haec prohibeat quisquam est: non patriarchæ, non alii præsules, non monachi demum, quos parentum se spiritualium loco tam insigniter inverecundi homines agnoscere profitentur. ΑΡΙΣΤ. «Οἱ τὰς κόμας ἐν πλοκῆς ἐπινοίᾳ πρὸς • λύμην ἐργαζόμενοι τῶν ὁρώντων ἀφορίζονο ται. Τοὺς κομῶντας τὴν κεφαλὴν, καὶ τὰς τρίχας αὐτ τῶν ἐν πλοκῇ διευθετίζοντας, πρὸς βλάβην τῶν ἁπλουστέρων καὶ ῥᾳθύμως βιούντων, ἀφορίζεσθαι ἡ σύνοδος ὥρισε. Δεῖ γὰρ ἁγνὴν τὴν ἀναστροφήν ἡμῶν ἔχειν, καὶ ἐν φόβῳ, καὶ Θεῷ πλησιάζειν κατὰ τὸ δυνατὸν ἡμῖν διὰ τῆς ἐν τῷ βίῳ καθάρσεως, καὶ ἀρεταῖς κοσμεῖν τὸν ἔνδον καὶ τὸν ἔξω ἄνθρωπον. • Τοὺς ἢ γαμετῇ συνοικοῦντας, ἢ ἄλλως ἀδιακρί • έως τοὺς ἱερούς τόπους κοινοποιοῦντας, καὶ • καταφρονητικῶς περὶ αὐτοὺς ἔχοντας, καὶ «οὕτως ἐν αὐτοῖς καταμένοντας, καὶ ἐκ τῶν ἐν • τοῖς σεβασμίοις ναοῖς κατηχουμένων προστάς- • σομεν ἐξωθεῖσθαι. Ε: δέ τις μὴ τοῦτο παραφυ- • λάξῃ, εἰ μὲν κληρικός εἴη, καθαιρείσθω· εἰ δὲ • λαϊκός, ἀφοριζέσθω.» ΒΑΛΣ. Ἱεροί τόποι λέγονται οἱ ἀφωρισμένοι τῷ Θεῷ, ήγουν οἱ θεῖοι γαοί, οἱ πρόναοι, κατηχουμενεῖα, καὶ τὰ περὶ αὐτά. Μηδὲ γὰρ εἴπῃς ἱερούς τόπους πάνω τας τοὺς προσκυρωθέντας ταῖς ἐκκλησίαις, ήγουν ἐνοικικὰ καὶ λοιπὰ οἰκήματα. Τινὲς γοῦν κατέχοντες ναούς κατώκουν ἀδιαφόρως μετὰ τῶν γυναικῶν ἐν τοῖς περὶ αὐτοὺς κατηχουμενείοις καὶ οἰκήμασι, μή διαστέλλοντες μέσον ἁγίου καὶ βεβήλου, ἀλλ' ἀδιακρίτως τούτοις κεχρημένοι· ὅθεν καὶ διωρίσαντο οἱ ἅγιοι Πατέρες τοὺς οὕτω καταφρονητικώς κοινοποιοῦντας τοὺς ἱερούς τόπους μὴ μόνον ἀπὸ τῶν ἐκκλησιῶν ἐξωθεῖσθαι, κἂν ἔχωσι δίκαια ἐπ' αὐτ ταῖς, ἀλλὰ καὶ ἀπ' αὐτῶν τῶν κατηχουμενείων. Διὰ γὰρ τοῦτο οὐδὲ εἰς νομοθεσίαν ἔφερον τὸ ἐκ- * 1 Cor. 31, 1, ARIST. Qui capillos artificiasis nesilaus intorquent, • in spectantium perniciem, segregantur. Eos qui caput adornant, et capillos suos nexibus concinne disponunt, ad simpliciorum damnum corumque qui socordius vivunt, segregari decrevit synodus. Nos enim puram oportet habere conversationem et in timore, et Deo appropinquare, quantum possumus, per vita puritatem, ac internum hominem pariter ac externum virtutibus adornare. CANON XCVII. • Eos, qui vel cum uxore cohabitant, vel alioqui in- ⚫ discriminatim sacra loca communia faciunt, • et contemptim in ca afficiuntur, et sic in • eis permanent, etiam ex catechumeniis quæ ‹ sunt in venerabilibus templis extrudi jubemus. • Si quis autem hac non servaverit, si sit qui- • dem clericus, deponatur: sin vero laicus, ⚫ segregetur. › BALS. Sacra loca dicuntur, quæ sunt Deo dedjcata, ædes scilicet divinæ, et divinarum adium porticus seu vestibula, et catechumenia, et que circa ea sunt. Neque enim sacra loca dixeris omnia quæ sunt ecclesiæ attributa, domos scilicet, et reliqua habitacula. Quidam ergo templa tenentes, nulla penitus distinctione babita, cum suis mulieribus habitabant in catechumeniis et habitaculis, inter sanctum et profanum nullum penitus discrimen facientes, sed promiscue his omnibus pientes. Quamobrem sancti quoque Patres statuerunt, eos, qui sacra loca per contemptum communia faciunt, non solum ab ecclesiis expelli, etsi jus in eis habeant, sed ab ipsis etiam catechume- by Google

αὐτὸ ἀναμφίβολον. Οτι δὲ ἤθελον οἱ ἔχοντες τὰς έκκλησίας· κἂν τὰ κατηχουμενεία κατέχειν, εἶ. που οἱ Πατέρες ὡς οὐ μόνον ἀπὸ τῶν ἐκκλησιῶν, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν κατηχουμενείων ἵνα ἐξωθῶνται. Καλῶς δὲ οὐκ ἐμνήσθησαν ἐκκλησιῶν, ἀλλὰ ἱερῶν τόπων. Τὸ γὰρ καταμένειν μετά γυναικὸς ἐν ἐκκλη σίᾳ ἀσεβέστατον ἐστι· καὶ οὐδὲ εἰς ἐνθύμησιν ἦλθε τοῖς Πατράσι τολμηθῆναι όλως παρά τινος τοιοῦτον ἀσέβημα. Κοινοποιοῦνται δὲ οἱ ἱεροὶ τόποι διὰ τοῦ καταμένειν μετὰ γυναικῶν διὰ ἀλαλαγῆς μελισμά των ἀσχημόνων καὶ ἀπρεπῶν, καὶ διὰ κατασκευῆς παρακελλίων ἢ μαγειρείων ἢ ἄλλων τοιούτων. Τους μέντοι παραβάτας τοῦ κανόνος, κληρικούς μὲν ὄντας, καθαιρεῖσθαι διορίζονται, λαϊκοὺς δὲ, ἀφορί ζεσθαι. 'Ανάγνωσον καὶ τὸ ιβ' κεφ. τοῦ α' τίτλου τοῦ ε' βιβλίου, ὅπερ κατεστρώθη εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ της κανόνος, καὶ μὴ ἐναντιωθῇ σοι, διδάσκον ὅρια τῆς ἐκκλησίας εἶναι τὰ λουτρὰ καὶ τοὺς κήπους καὶ τὰς στοὰς ταύτης, καὶ διὰ τοῦτο μὴ δύνασθαί τινα ἀφέλκειν ἐκ τούτων τοὺς πρόσφυγας· κατὰ γὰρ τοῦτο καὶ μόνον δοκοῦσι καὶ ταῦτα τῆς ἐκκλησίας μέρη. Επεί τοί γε καὶ αὐτὸ τὸ κεφ. διορίζεται ἐν τούτοις καὶ ὑπνοῦν καὶ ἐσθίειν, ἅπερ εἰς τὸν ναὸν ἐκωλύθησαν γίνεσθαι. Τὸ μέντοι και κεφ. τοῦ αὐτοῦ βιβλίου καὶ τίτλου καὶ ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας καὶ ἀπὸ τῶν ὅρων ταύτης εξέλκειν διορίζεται τοὺς ἀνδροφό νους, τοὺς μοιχούς καὶ τοὺς ἁρπαγας. Τοῖς γὰρ τοιούτος τόπος ἀσυλίας οὐκ ἔστιν· Οτι, φησίν, οὐ τοῖς ἀδικοῦσιν, ἀλλὰ τοῖς ἀδικουμένοις οι νόμοι βοηθοῦσιν. Ανάγνωθι καὶ τὴν οι Νεαρὰν τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Φιλοσόφου, παρομοίως κολάζουσαν καὶ τοὺς ἐπιτρέποντας τὴν εἰς τὰ κατη χουμενεία κατοικίαν. niis. Propterea enim, nec lege quidem caverunt, βάλλεσθαι τούτους ἀπὸ τῶν ναῶν, ὡς εἰδότες εἶναι ut ex templis ejicerentur, quod id esset extra omnem controversiam. Quoniam autem, qui habent ecclesias, 275 catechumenia quoque detinent, dixerunt Patres,quod non solum ab ecclesiis, sed etiam a catechumeniis expellentur. Pulchre autem admodum ecclesiarum mentionem non fecerunt, sed sacrorum locorum. Cum muliere enim in ecclesiis habitare est maxime impium: el nec Patribus quidem venit in mentem, fore ut ab ullo tam impium scelus suscipiatur. Fiunt auteni sacra loca communia, per turpium et minime decentium cantuum communicationem, ex eo quod cum mulieribus in iis maneatur, et per cellularum vel coquinarum et aliorum ejusmodi exstructionem. Ac canonis quidem transgressores, si sint quidem - clerici, deponendos decernunt: laicos vero excominunicandos. Lege et cap. 12 tit. primi lib. V quod positum est in interpretatione 88 can. Nec tibi contrarium esse videatur, quod doceat terminos ecclesiæ esse lavacra et hortos et porticus cjus, et propterea non posse quempiam ex iis eos abstrahere, qui illue confugerunt: in eo enim solo videntur esse partes ecclesiæ. Ipsum enim caput in iis et. dormire et comesse quoque posse decernit: quæ quidem in templo fieri prohibentur. Ac vicesimum quidem primum ejusdem libri et tit. caput et ab ecclesia, et ab ejus finibus, extrahendos esse decernit homicidas, adulteras et raptores. Ejusmodi enim hominibus nullus est asyli locus: quoniam, inquit, non iis, qui injuria aliciunt, sed iis qui injuria afficiuntur, leges auxilium ferunt. Lege et 73 imp. domini Leonis Philosophi Novellam, quæ eos etiam similiter punit, qui in catechumeniis habitari permittunt. ZONAR. Sacrorum locorum nomine, non hic templa, sed adjunctas templis habitationes, qualia sunt, qua cateclumena appellantur, intelligit. Neque enim quisquam audax adeo fuerit, ut intra divini templi septa cum uxore babitare velit. In ædibus vero templis adjunctis, et in catechumeniis nonnulli degebant, qui forte vitam hand satis caste integreque agerent, quique sacrorum locorum dignitatem contemnerent; ac in iis sine discrimine, hoc est, quid inter sacrum et profanum interesset minime æstimantes, versarentur. Eos igitur homines e catechumeniis canon ejiciendos esse decernit, quique non paruerint, depositione clericus: laicos vero segregatione teneri jubet. Suis vero prærogativis adjuncta quoque sacris ædibus loca ornata fuisse, ex iis facile apparet, que duodecimo cap. tituli primi libri quinti sic habentur. Quicunque ad ecclesiam confugerint, usque ad fori publici terminos securitate fruantur; sive in interioribus lavacris, sive hortis, aut domibus, aut porticibus, aut aulis commorentur. cibive sumendi fiat facultas. ARIST. Uxori addictos, et per contemptum in templo manens, e catechumeniis etiam expelΖΩΝΑΡ. Ἱερους τύπους οὐ τους θείους ναούς ἐνταῦθα καλεῖ, ἀλλὰ τὰς περὶ αὐτοὺς κατοικίας, οἷά εἰσι τὰ λεγόμενα κατηχούμενα. Οὐδεὶς γὰρ οὕτως ἂν εἴη τολμητίας, ὡς ἐντὸς ναοῦ συνοικεῖν γαμετῇ. Ἐν οἰκίαις δὲ πάνυ συνημμέναις ναοίς καὶ ἐν τοῖς κατηχουμένοις ᾤχουν τινὲς μὴ σεμνώς ἴσως βιοῦντες, καὶ καταφρονητικῶς εἶχον περὶ τοὺς τόπους τοὺς ἱερούς, αδιακρίτως οἰκοῦντες ἐν αὐτοῖς, ἀντὶ τοῦ μὴ διαστέλλοντες μηδὲ διαχωρίζοντες μέσον ἁγίου, καὶ βεβήλου. Τοὺς οὖν οὕτως ἔχοντας έξω· θεῖσθαι τῶν κατηχουμένων ὁ κανὼν διατάττεται, καὶ τοὺς μὴ φυλάττοντας αὐτὸν, κληρικοὺς μὲν καθαι ρεῖ· λαϊκοὺς δὲ ἀφορίζει. Οτι δὲ καὶ τὰ συγκείμενα τοῖς θείοις ναοῖς προνομίων ἀξιοῦνται, φησὶ τὸ δωδέκατο κεφάλαιον τοῦ πρώτου τίτλου του εν βε Ελίου, περιέχον οὕτως· Μέχρι τῶν ἐπὶ τῆς δημοσίας ἀγορᾶς τῆς ἐκκλησίας ὅρων τὸ ἀσφαλὲς ἐχέτωσαν οι προσφυγόντες τοῖς ἐνδοτέροις λουτροῖς, ἢ κήποις, ἡ οἰκήμασιν, ἢ στοαῖς, ἢ αὐλαῖς χρώμενοι, καὶ κωλυέσθωσαν ἐντὸς τοῦ ναοῦ ὑπνοῦν ἢ ἐσθίειν Neque cuiquam intra ipsius tenipli fines cubandi ΑΡΙΣΤ.. Ο υπογύναιος, καὶ καταφρονητικώς • μένων ἐν τῷ ναῷ, ἐξωθείσθω καὶ τῶν κατηχου

IN CAN.XCVIII CONC. IN TRULLO. μενείων· εἰ δὲ μὴ παραφυλάττοι, καθαιρείσθω • ἢ ἀφοριζέσθω.: Οἱ κοινοποιοῦντες τοὺς ἱεροὺς οἴκους, καὶ ἐν αὐτ τοῖς καταφρονητικῶς καταμένοντες, κἂν ἄζυγοί εἰσιν, ἐξωθοῦνται καὶ τῶν κατηχουμενείων· ὡσαύ τως καὶ οἱ γυναιξὶ συνοικούντες, καὶ οἰκοῦντες ἐν αὐτοῖς. Καὶ ὅστις τοῦτο οὐ παραφυλάξει, ἀλλὰ αδιακρίτως ἔχει περὶ αὐτοὺς τοὺς θείους ναούς, εἰ μὲν κληρικός ἐστι, καθαιρεῖται· εἰ δὲ λαϊκὸς, ἀφο ρίζεται • Ο ἑτέρῳ μνηστευθεῖσαν γυναίκα ἔτι τοῦ 1 μνηστευσαμένου ζῶντος, πρὸς γάμου κοινω- • νίαν ἀγόμενος, τῷ τῆς μοιχείας ὑποκείσθω ἐγε • κλήματι. ο ΒΑΛΣ. Τὴν μνηστείαν οἱ νομοθέται ὁρίζονται μνήμην καὶ ἐπαγγελίαν τῶν μελλόντων γάμων. Ἔλεγον οὖν τινες ὡς, εἴ τις τὴν ἑτέρῳ μνηστευθεί σαν κατὰ νόμον γάμου ἀγάγηται, οὐκ ἔστι μοιχὸς,. ἀλλ᾽ οὐδὲ πόρνος. Πορνείαν μὲν γὰρ οὐχ ἥμαρτεν, ὅτι νομίμως συνεζύγη μετά ταύτης " μοιχείαν δὲ οὐκ ἐπλημμέλησεν, ὅτι ὕπανδρος οὐκ ἔτι ἔστιν. Τοῦτο τοίνυν μὴ παραδεξάμενοι οἱ ἅγιοι Πατέρες, ὥρισαν ὡς μοιχὸν κατακρίνεσθαι τὸν πρὸς γάμου κοινωνίαν λαμβάνοντα τὴν ἑτέρῳ μεμνηστευμένην, ὅτι τε φίλημα προέβη μέσον τῶν μνηστειῶν, καὶ ἀρραβῶνες ἐδόθησαν χάριν ἀσφαλείας τῶν συναλλα ξάντων μερῶν. Καὶ οὐκ ἄλλως ὁ μνηστήρ ἑτέραν γυναῖκα λαβεῖν ἡδύνατο, εἰ μὴ κατὰ νόμους τὴν latur. Si hoc autem non servaverit, deponatur ‹ vel segregetur. › Qui sacras ædes communes faciunt, et in eis sine respectu permanent, etiamsi cœlibes sint extruduntur etiam e catechumeniis. Similiter et qui cum uxoribus suis cohabitant, et in eis commorantur. Et quicunque hoc non observaverit, sed indifferenter se gesserit erga ipsas divinas ades, si quidem clericus est, deponitur: sin vero laicus, segregatur. 276 CANON XCVIII. Qui alteri desponsam mulierem, eo adhuc vivo. • cui desponsata est, in nuptiarum ducit socie- • tatem, adulterii crimini subjiciatur.» BALS. Legislatores spousalia definiunt, mentionem ac promissionem futurarum nuptiarum. Dicebant ergo nonnulli, quod si quis alteri desponsam in matrimonium duxerit, non est adulter, sed neque fornicator. Neque enim fornicationem.almisit, quod cum ea legitimo matrimonio junctus. est. Neque vero adulterium perpetravit, quoniam non est adhuc sub marito. Hoc ergo non admittentes sancti Patres decreverunt, ut Lanquam adulter condemnetur qui ad nuptiarum societatem eam accepit, quæ est alteri desponsa; utpote quod inter sponsos osculum processit, et arrhæ datæ sunt pro contralientium partium securitate. Neo sponsus aliam uxorem potuit aliter ducere, nisi Guill. Beveregii' notæ ῾Ο ἑτέρῳ μνηστευθεῖσαν γυναῖκα. In eo- 5i sponsalia nimirum adhuc legitime consistant, et dice Amerbachiano huic canoni aliud quoddam scholium subjungitur, quod sic se habet, Ἔτι δηλονότι τῆς μνηστείας νόμῳ συνισταμένης, καὶ διαζύ γίου μὴ σταλέντος, δεῖ γὰρ, φησὶν ὁ νόμος, ὡς ἐπὶ γάμου διαλύσεως, οὕτω δὴ καὶ ἐπὶ μνηστείας οὕτω στέλλεσθαι διαζύγιον, δι' εὔλογον τυχὸν αἰτίαν· ἢ τὴν, ὡς ἀνυποστάτου τυχὸν τοῦ γάμου διὰ τὸ ἀθέμιτον ἢ καινοτάτην θρησκείαν ἀγνοηθεῖσαν, ἢ διὰ τὴν τῶν τρόπων αἰσχρότητα, η τύχης εναλλαγήν, ἢ ἐγε γάστριον ἐξ ἀλλοτρίων σπερμάτων φωραθέν· ἡ γάτ μων ὑπέρθεσιν ὑπὲρ τετραετίαν μὴ ἐξ εὐλόγου αἰτίας ἐκταθεῖσαν, διὰ νόσον χρονίαν ἴσως, ἢ θάνατον γονέων, ἢ κεφαλικὰ ἐγκλήματα, ἢ μακρᾶς ἀποδημίας ἐξ ἀνάγκης γενομένας· ἔτι δὲ διὰ μίαν ἄρχοντος επαρχίας μνηστευομένης τῆς τε κόρης, καὶ τῶν αὐτ τῆς γονέων μὴ συναινούντων, ἢ δι᾽ ἀπόκαρτιν ἀληθῆ καὶ πρὸς μονήρη βίον ἀπόκλισιν, ἢ τὸ μὴ δυνάσθαι τὴν γυναῖκα τεκνοποιεῖν, ἢ τὸν ἄνδρα τὰ τῶν ἀνδρῶν ἐνεργεῖν, ἢ τὸ εἶναι βουλευτήν, ἢ τὸ τῷ δημοσίῳ ὑποκεῖσθαι αὐτοῦ τὴν οὐσίαν, ἢ ἄλλῳ βαρυτάτῳ λει τουργήματι ἔνοχον εἶναι. Ὁ γὰρ, τινὸς τούτων τῶν ἀπηριθμημένων τὴν συστᾶσαν ἤδη μνηστείαν μὴ διαστήσαντος ἢ διασπαράξαντος, τὴν ἑτέρῳ μνηστευ θεῖσαν ἀγαγόμενος, ἔτι τοῦ μνηστευσαμένου ζῶντος, τῷ ἐγκλήματι τῶν μοιχῶν εἰκότως ὑπόκειται. Μοιχεία γὰρ, ἀλλ' οὐ γάμος, τὸ γινόμενον. Εἰ γὰρ ὁ ἀπολελυμένην γαμήσας μοιχᾶται κατὰ τὴν τῆς αὐτοαληθείας ἀπόφασιν, ὁ τὴν μὴ νόμῳ τοῦ μνηστήρος λελυμένην ἀγαγόμενος, που τετάξεται; Καὶ ἐν τῇ παλαιᾷ δὲ παραπλησίως τῷ μοιχῷ κολάζεται ὁ φθείρων τὴν ἄλλῳ μεμνηστευμένην, ἐπειδὴ τὰ τῆς μνηστείας αὐτού συνήρμοσε σύμβολα· ὅθεν καὶ γύ ναῖκα αὐτὴν προσηγόρευσεν έταπείνωσε γὰρ, φησί, τὴν γυναῖκα τοῦ πλησίον· οὕτω δὲ καὶ ἡ ἁγία Παρα θένος γυνὴ τοῦ Ἰωσὴφ ἐχρημάτισε; Μὴ φοβηθῇς γάρ, φησί, παραλα εἶν Μαριάμ τὴν γυναῖκά σου. y libellus repudii nondum missus sit. Oportet enim, inquit lex, ut in matrimonii solutione, sic etiam in sponsalibus libellum repudii mitti, propter justam videlicet causam; vel quod matrimonium forsitan consistere non potest, propterea quod illegitimum sit; aut nova colatur religio incognita, vel ob morum tur. pitudinem, vel fortunæ commutationem, vel graviditatem ex alienis seminibus deprehensam; vel ob matrimonii dilationem, ultro quadriennium non ex justa causa protraciam, ob diuturnum' forsitan morbum, aut capitalia crimina, aut longas peregrina· tiones ex necessitate susceptas; adhæc si puella per magistratum provincia violenter despondeatur, parentibus etiam ejus non consentientibus; vel quoniam ea vere tondeatur, et ad monasticam vitam divertat, vel quod mulier liberos procreare, vel vir quæ virorum sunt facere non possit; vel quod ille senator sit, vel substantia ejus ærario subjiciatur, vel alio is gravissimo muneri publico obnoxius sit. Qui enim, cum nulla ex hic enumeratis causis spontalia adhuc consistentia separat aut dissolvit, mulierem alleri desponsam in matrimonium ducit, sponso adhuc vivente, adulterii crimini merito subjicitur. Quod enim factum, adulterium est, non matrimonium. Si enim, qui dimissam ducit, adulterium committit, juxta ipsins veritatis dictum; qui non legitime a sponso solutam ducit, quo statuetur? Quinetiam in veteri lege, adultero consimiliter punitur is, qui alteri desponsam violat, eo quod sponsalium symbola eos copularunt: quamobrem et eam uxorem appellat. Nam vicini, inquit, uxorem humiliavit. Sic etiam el sanola Virgo uxor Josephi audivit; dicit enim, Ne timeas accipere Mariam uxorem tuam. lloc sane scholium dignissimum est, quod observetur. Exstat autem et in supplemento ad Zonaræ codicem Lutetiæ. Parisiorum impressum. !

S legitime prima sponsalia solverit. Ει hæc quidem πρώτην μνηστείαν ἔλυσε. Καὶ ἀπὸ μὲν τοῦ κανόνος ex præsenti canone. Multo autem magis is nuAC ut adulter condemnabitur, quando ex illustris imperatoris domini Alexii Comneni veneranda Novella «le sponsalibus, sponsalia fere in omnibus perfe. ctis nuptiis æquivalent: nec aliiş modis solvuntur, quam quibus jam perfectum distrahitur matrimonium. Ne mireris autem, Patres nihil de muliere statuisse. Si is enim panitur, qui eam ducit, qui forte uti potest prætextu ignorantiæ, multo magis panietur mulier, quæ nihil tale po. test dicere, dum vivit ejus sponsus, Ille quidem punietur ut adulter, qui cum alteri desponsam esse sciret, eam uxorem duxerit. Mulier autem quomodocunque se res habeat, ut adultera punie. tur. Quid vero? Qui in matrimonii societatem alienam sponsam ducit, ut adulter punitur: qui vero cum ea fornicatus est, non adulter punitur? Solutio. Sive in matrimonio, sive fornicatorie quis cum ea, quæ alterius est sponsa, sciens rem habuerit, ut adulter punitur. Ille enim solus, qui sponsalia ignoravit, ut fornicator punitur. Adjicitur autem canoni, ad matrimonii societatem aliquem alterius sponsam uxorem ducere, propter causam prius declaratam in principio interpretationis. Et hæc quidem de mulierc alteri desponsa dicta sunt. Si enim non processerunt sponsalia, sed conventa pœnæ stipulatione munita, cujusmodi sunt, quæ hodie fiunt matrimonii vincula; non puuietur quis ex eo, quo pacta conventa transgressus sit, et cum alia persona matrimoniuss contraxerit. Scias autem, quod a lege Mosaica sponsalia pro nuptiis reputabantur, et sponsa uxor nominabatur, et si vir alter eam ducebat, ut adulter puniebatur. Dicit enim lex in Veteri Testainento: Et humiliavit uxorem proximi ", cjus scilicet spousam devirginavit. Porro sancta quoque Virgo et Dei Mater, itidem Josephi uxor appellata est. Dicit enim divinum et sacrum Evangelium, Ne timeas accipere Mariam uxorem tuam ‘º. Lege et 93 Novellam imperatoris domini Leonis Philosophi, quæ solvi sponsalia statuit, si postea mulier prægnans inventa fuerit ex praecedente alieni seminis susceptione Altera interpretatio. Nota ex præcedenti canone, quod et ante imperatoris domini Alexii Comneni Novellam sponsalia, nisi justam ob causani, non dissolvebatur. Propterea enim in adulterii crimen incidebat, qui vel fornicatione, vel matrimonio alterius sponsæ coujunctus est. Sed et hoc præterea scias, quod sancti Patres, ut ait canon, eum, qui alterius sponsam in matrimonium ducit, adulterii crimini 89 Deut, xxit, 24. ** Matth. 1, 20. ταῦτα· πολλῷ δὲ πλέον σήμερον ὡς μοιχὸς ὁ ταοῦτις κατακριθήσεται, ὅταν ἀπὸ τῆς περὶ μνηστείας προσκυνητῆς Νεαρᾶς τοῦ ἀοιδίμου ἁγίου βασιλέως κυροῦ ᾿Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ ἡ μνηστεία κατὰ πάντα σχεδόν ισοδυναμεί τῷ τελείω γάμῳ· καὶ ἄλλως οὐ λύεται, εἰ μὴ καθ᾽ οὖς τρόπους καὶ τὸ τέλειον διασπᾶται συνοικέσιον. Μὴ θαυμάσῃς δὲ ὅτι περὶ τῆς γυναικὸς οὐκ ἐθεσμοθετήθη τι παρὰ τῶν Πατέρων. Εἰ γὰρ κολάζεται ὁ ταύτην ἀγόμενος, δυνάμενος ἴσως προβάλλεσθαι καὶ ἄγνοιαν, πολλῷ πλέον ἡ γυνὴ τιμωρηθήσεται ἡ μηδὲν τοιοῦτον εἰπεῖν ἐξ: σχύουσα ζῶντος τοῦ μνηστήρος αὐτῆς. Ἐκεῖνος μέντοι ὡς μοιχὸς τιμωρηθήσεται, ὁ ἐν εἰδήσει τὴν μεμνηστευμένην ἑτέρῳ γαμήσας· ἡ δὲ γυνὴ, ὡς ἂν ἔχῃ τὸ πρᾶγμα, ὡς μοιχαλίς κολασθήσεται. Τί δέ, Ὁ μὲν εἰς γάμου κοινωνίαν ἀγόμενος τὴν ἀλλοτρίαν μνηστὴν ὡς μοιχὸς κολάζεται, ὁ δὲ πορνεύσας μετά ταύτης οὐ τιμωρεῖται ὡς μοιχός; Λύσις. Είτε κατά γάμου κοινωνίαν, είτε πορνικῶς συμφθαρῇ τις ἐν εἰδήσει μετὰ τῆς ἑτέρῳ μεμνηστευμένης, ὡς μοιχός κολάζεται. Μόνος γὰρ ὁ ἀγνοήσας τὴν μνηστείαν ὡς πόρνος τιμωρεῖται. Πρόσκειται δὲ τῷ κανόνι τὸ πρὸς γάμου κοινωνία, ἀγαγέσθαι τινὰ τὴν τοῦ ἑτέρου μνηστὴν, διὰ τὴν δηλωθεῖσαν αἰτίαν ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς ἑρμηνείας. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ μεμνηστευμένης ἑτέρῳ γυναικός. Εἰ γὰρ οὐ προέβη μνη στεία, ἀλλὰ συμφωνία δόσει προστίμου κατωχυρω μένη, οἷά εἰσι τὰ σήμερον γινόμενα δεσμοτικά χαρτία, οὐ τιμωρηθήσεταί τις ἐκ τούτου, ὡς παραβαίνων τὰ συμφωνούμενα, καὶ συναλλάττων μεθ' ἑτέρου προσώπου γάμον. Γίνωσκε δὲ ὅτι καὶ ἀπὸ τοῦ Μωσαϊκοῦ νόμου ἡ μνηστεία ὡς γάμος ελογίζετο· καὶ ἡ μνηστὴ γαμετή κατωνομάζετο, καὶ ὁ ταύτην ἀγόμενος ἕτερος ἀνὴρ ὡς μοιχὸς ἐκολάζετο. Φησί γὰρ ὁ νόμος ἐν τῇ Παλαιῇ· Καὶ ἐταπείνωσε τὴν γυναῖκα τοῦ πλησίον, ήγουν διεπαρθένευσε τὴν μνηστὴν τούτου. Καὶ ἡ ἁγία Παρθένος καὶ Θεομή τωρ οὕτω γυνὴ τοῦ Ἰωσὴφ ἐχρημάτισε. Φησὶ γὰρ τὸ θεῖον καὶ ἱερὸν εὐαγγέλιον· Μὴ φοβηθῇς παρα λαβεῖν Μαρίαν τὴν γυναῖκά σου. Ανάγνωθι και τὴν Αγ Νεαρὰν τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Φιλοσόφου, διοριζομένην λύεσθαι τὴν μνηστείαν, ἐὰν μετὰ ταύτην ή γυνή φωραθείη εγκυμονοῦσα Ο ἐκ προϋποδοχῆς ἀλλοτρίων σπερμάτων. – Ετέρα ερμήνεια Σημείωσαι ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος ὅτι καὶ πρὸ τῆς Νεαρᾶς τοῦ βασιλέως κυροῦ ᾿Αλεξίου τοῦ Κομνη νοῦ οὐκ ἐλύετο ἡ μνηστεία, εἰ μὴ ἀπὸ εὐλόγων αἰτίων. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ τῷ τῆς μοιχείας ὑπο ἐπιπτεν ἐγκλήματι ὁ συναπτόμενος πορνικῶς Η γαμικῶς τῇ ἑτέρῳ μεμνηστευμένῃ· γίνωσκε δὲ καὶ τοῦτο ὅτι οἱ μὲν ἅγιοι Πατέρες, ὡς ὁ κανών φησι, τῷ τῆς μοιχείας ἐγκλήματι καθυποβάλλουσι Guill. Beveregii notæ Ἑτέρα ἑρμηνεία. Hanc alterain lujus canonis interpretationem ms. nostro Bodleiano debemus: neque enim in alio quovis, quantum scimus͵ exstat.

IN CAN. XCIX CONC. IN TRULLO. τὸν τὴν τοῦ ἑτέρου μνηστὴν εἰς γάμον ἀγόμενον· 277 subjiciunt. Nonnulli autem e doctis nimirum, istiusmodi obligatione eum artificiose liberant. Dicunt enim, quod si ante-nuptias sponsus et sponsa conveniant, et filium procreaverint, naturale id esse peccatum, et fornicationis speciem: si unus e desponsis ante nuptias moriatur. Nos autem dicimus, quod etiam ante imperatoris domini Alexii Comneni Novellam, quæ matrimonio in omnibus sponsalia æquiparavit, sponsis matrimonialia in se invicem jura a legibus concessa sunt. Sponsa enim, si sponsalia ante nuptias dissolvantur, de dote actionem movet ob datam sponso dotem, juxta secundum thema cap. 17, tit. 7, lib. x, dicens: Mulier dotem dans, si nupta non fuerit, dotis priviiegium habet. Εt juxta cap. 74, tit. 1, lib. xxix, dicens: Sponsa, quæ dotem dedit, et non nupsit, et quæ minor est duodecim annis, privilegium repetendi babet secundum dotis similitudinem. Privilegium autem in actionibus personalibus locum habet. Et sponsus, juxta præsentem canonem, et cap. 8, tit. 58, lib. Lx, et thema 3. cap. 12, tit. 7, lib. Lx, jure viri, tam contra sponsam ab alio ante nuptias corruptam, quam contra eum qui cum ea adulterium commisit, adulterii actionem movebat. Si sponsi itaque ante Novellam hujusmodi in se invicem jura habuerant, multo magis per novellam, quæ sponsalia nuptiis ob sacrarum, divinarum precum celebrationem in omnibus æquivalere statuit. Quapropter etiam conjux suae sponsæ appellabitur sponsus; et qui ex iis proτινὲς δὲ τῶν λογίων δῆθεν τῆς τοιαύτης ἐνοχῆς εὐμεθόδως αὐτὸν ἀπαλλάττουσι· λέγουσι γὰρ ὡς, ἐὰν πρὸ τοῦ γάμου συνέλθωσιν ὅ τε μνηστήρ καὶ ἡ μνηστὴ, καὶ τέκωσι παῖδα, φυσικὸν εἶναι τοῦτον καὶ πορνογενῆ, ἑνὸς τῶν μνηστήρων τελευτήσαντος πρὸ τοῦ γάμου. Ημείς δέ φαμεν ὅτι καὶ πρὸ τῆς Νεαρᾶς τοῦ βασιλέως κυροῦ ᾿Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ, τῆς ἐξισωσάτης τὴν μνηστείαν κατὰ πάντα τῷ γαμώ, τοῖς μνηστήρσι γαμικὰ κατ' ἀλλήλων παρὰ τῶν νόμων ἐδόθησαν δίκαια. Η τε γὰρ μνηστή, πρὸ τῶν γάμων λυομένης τῆς μνηστείας, τὴν περὶ προικὺς ἀγωγὴν ἐκίνει χάριν τῆς δοθείσης τῷ μνηστῆρι προικός, κατὰ τὸ δεύτερον θέμα του ιζ' κεφ. τοῦ ζ' τίτλου τοῦ θ' βιβλίου, λέγον· Η μνηστή, διδοῦσα προίκα, εἰ μὴ γαμηθῇ, ἔχει τὸ τῆς προικὸς προνόμιον· καὶ κατὰ τὸ οδ' κεφ. τοῦ α' τίς τλου τοῦ κθ' βιβλίου, λέγον· Η μνηστή παρεχομένη προίκα καὶ μὴ γαμηθεῖσα, καὶ ἡ ἡττῶν τῶν τ' ἐτῶν, προνόμιον ἔχει ἀπαιτήσεως κατὰ μία μησιν τῆς προικός. Τὸ δὲ προνόμιον ἐν ταῖς προσω πικαῖς ἀγωγαῖς χώραν ἔχει· καὶ μνηστήρ, κατά τε τὸν παρόντα κανόνα καὶ κατὰ τὸ η' κεφ. τοῦ νη' τίτλου τοῦ ξ' βιβλίου, καὶ κατὰ τὸ γʹ θέμα τοῦ το κεφ. τοῦ ξ' τίτλου τοῦ ς' βιβλίον, δικαίῳ ἀνδρὸς ἐκίνει το μοιχικὸν κατά τε τῆς μνηστῆς ἑτέρῳ συμφθαρείσης πρὸ τοῦ γάμου καὶ κατὰ τοῦ ταύτην μοιχεύσαντος. Εἰ γοῦν πρὸ τῆς Νεαράς τοιαῦτα δίκαια εἶχον κατ' ἀλλήλων οἱ μνηστήρες, πολλῷ πλέον διὰ τὴν Νεαράν, τὴν διοριζομένην ἰσοδυναμείν κατὰ πάντα τὴν μνηστείαν τῷ γάμῳ διὰ τὴν τῶν ἁγίων καὶ θείων εὐχῶν τελετήν· διὸ καὶ ὁμόζυγος ὁ μνηστήρ κληθήσεται τῆς ἰδίας μνηστῆς· καὶ ὁ ἐξ αὐτῶν γεννηθεὶς γνήσιος αὐτῶν ἔσται παῖς καὶ κληρονόμος, καὶ ὑπεξούσιος τῷ πατρὶ ἐκ τοῦ μὴ γενέσθαι τὸν γάμον, κατὰ μηδένα, λόγον ἐμποδιζόμενος. ΖΩΝΑΡ. Νῦν μὲν ἡ «νηστεία γάμῳ ἰσοδυναμεί ἐκ Νεαρᾶς τοῦ βασιλέως Κυροῦ ᾿Αλεξίου του Κομνηνοῦ, καὶ πάλιν δέ, ἐπεὶ φίλημα τῶν μνηστευομένων ἐπὶ τῇ μνηστείᾳ ἐγίνετο, καὶ ἀῤῥαβὼν τῇ γυναικὶ παρείχετο παρὰ τοῦ ἀνδρὸς, εἰκότως καὶ τότε δ ζῶντος τοῦ μνήστορος τὴν μνηστὴν εἰς γάμον ἀγός μενος τῷ τῆς μοιχείας ἐγκλήματι καθίστατο ἔνοχος κἂν ἐξῆν τότε λύειν τὴν μνηστείαν τῆς ποινῆς τοῦ προστίμου παρεχομένης. Αλλ' εἰ, μήπω τῆς μνηστείας λυθείσης, μνηστὴ ἦν ἡ γυνὴ ἑτέρου, καὶ ὁ ταύτην λαβὼν μοιχὸς εἰκότως ἐκρίνετο. Οπου δὲ οὔτε φίλημα οὔτε δόσις ἀῤῥαβῶνος παρηκολούθησεν, ὡς νῦν γίνεται ἐπὶ τῶν λεγομένων δεσμῶν, κἂν ἔτερος λάβῃ τὴν γυναῖκα, οὐχ ὑποπεσεῖται τῷ τῆς μοιχείας ἐγκλήματι. ΑΡΙΣΤ. • Μοιχός ἐστιν ὁ τὴν ἑτέρῳ μνηστευθεῖσαν ἀγόμενος.» Σαφής. ΚΑΝΩΝ ΙΘ'. • Καὶ τοῦτο δὲ ἐν τῇ ᾿Αρμενίων χώρᾳ γίνεσθαι • μεμαθήκαμεν, ὥς τινες, ἔνδον ἐν τοῖς ἱεροῖς • θυσιαστηρίοις μέλη κρεῶν ἔψοντες, προσάγουσιν ἀφαιρέματα τοῖς ἱερεῦσιν, Ἰουδαϊκῶς ἀπο • νέμοντες· ὅθεν τὸ τῆς Ἐκκλησίας φυλάττοντες • ἀκηλίδωτον, ὁρίζομεν μὴ ἐξεῖνα! τινι τῶν ἱερέων – et creatur, legitimus eorum erit filius et hæres, patri erit `sub potestate, nullo modo impeditus, quod nuptiæ non celebratæ sunt. ZONAR. Sponsalia, hoc quidem tempore, ex imperatoris Alexii Comneni Novella, ejusdem sunt cum nuptiis potestatis. Et olim quidem quoniam osculum a viro in sponsalibus cum arrhabone mulieri præbitum esset, jure liebat, ut qui viro superstite sponsam duxisset, adulterii reus ageretur; ac tum sponsalia rescindere, et multam ex condicto præfinitam exigere licebat. At si, sponsalibus nondum dissolutis, mulier alterius erat sponsa, et qui eam ducebat, adulter jure judicabatur. Quod si nec osculum nec aliquid arrhabonis nomine intercessisset, ut in iis, quæ dicuntur vincula, hoc tempore fieri consuevit; tunc, etsi mulierem sibi alter adjunxerit, adulterii nihilominus criminis immunis existimabitur. ARIST. Adulter est qui alteri desponsam ducit. › Perspicuus. CANON XCIX. ‹ Porro hoc quoque in Armeniorum regione fieri ‹ didicimus, quod quidam intus in sacris altari- ‹ bus carnium membra coquentes frusta offe- • runt sacerdotibus Judaice distribuentes. Quo- • circa Ecclesiam immaculatam servantes, ‹ statuimus, nulli licere sacerdoti.separata cai1

‹ nium membra ab offerentibus accipere; sed c iis sint contenti, quae offerenti visa fuerint, • ejusmodi oblatione extra Ecclesiam facta: si • quis autem hoc non fecerit, segregetur. › BALS. Scis, quod cum Moses jussisset Israelitis, suæ ex Ægypto egressionis tempore, agnum interficere, et ejus sanguine domorum postes inungere, ut, quod ex primogenitorum exterminatore impendebat, periculum effugerent: Judæis hinc visum est, per agni et aliorum quorumdam animalium sacrificium, Deum quibusdam diebus placare. Ipsum autem sacrificium in alio quidem loco flebat in alio autem coquebantur carnes et dividebantur. Aliquas ergo partes animalis quod sacrificabatur, sacerdotibus propter aliquas rationes afferebant, de quibus non est dicendi tempus. Quoniam 278 autem didicere sancti Patres, quod in Armeniorum regione per animalia quidem non fiunt sacrificia, sed carnium partes intra altare coquuntur, et ex iis frusta quædam, scilicet menbra separata, pedes forte et caput, vel aliquid ejusmodi, sacerdotibus more Judæorum offerunt, statuerunt, nec in altari carnium membra coquere, nec extra ipsum tales separatas partes sacerdotiDus offerre ex antiqua consuetudine oportere; sed ejusmodi cessare, et sacerdotes a laicis oblationem suscipere debere, in quibuscunque rebus et generibus ipsi voluerint. Ut est autem verisimile, propter consuetudinem quæ in Armeniis c obtinuit, concesserunt sancti Patres, ut laici sacerdotibus offerrent quæ ipsi vellent. Apud nos ´enim nemo cogitur aliquid hujusmodi facere. Dixerit autem quispiam, quomodo, cum canon tractet de duobus quæ in Armeniorum regione ſiebant, de coquendis scilicet carnium membris in altari, et de frustis sacerdotibus in Ecclesia offerendis, solam carnium in Ecclesia oblationem Patres prohibuerunt? Solutio. In altaribus carnium membra coquere apud Christianos est omnnino prohibitum, ex quo per animalia cessavit sacrificium: et propterea de eo Patribus dicere non placuit: unde et de solis frustis, quæ sacerdotibus offeruntur, lex constituit; nempe cum de eo solum capite quæstio instituta esset. ZONAR. Hebræorum instituto, quicunque sacrificaverat, et pactato animali pectusculum alias - que ejusdem animalis particulas, non sine sua quidque ratione latentisque mysterii significatione, sacerdotibus offerebant. Apud Armenios vero nulla quidem animalia immolabantur, siquidem illa sacrificandi consuetudo Christianorum legibus subJata fuit: sed intra altare decoctis carnibus, ex jis certa ac definita quædam sacerdotibus largiebantur. Quam quidem consuetudinem, quippe Judæorum mores adhuc redolentem, synodus damnat, ac carnes quidem in Ecclesia coquere, aut in cadem definita illa sacerdotibus offerri vetat: • ἀφωρισμένα κρεῶν μέλη παρὰ τῶν προσαγον- • των λαμβάνειν, ἀλλ᾽ οἷς ἀρεσθῇ ὁ προσάγων, · τούτοις ἀρκείσθωσαν, ἔξω τῆς Ἐκκλησίας τῆς • τοιαύτης γινομένης προσαγωγῆς· εἰ δέ τις μὴ • τοῦτο ποιῇ, ἀφοριζέσθω.» ΒΑΛΣ. Οίδας ὅτι τοῦ Μωϋσέως κελεύσαντος τοῖς Ἰσραηλίταις κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου ἐξελεύσεως αὐτῶν σφαγιάσαι ἀμνὸν, καὶ χρίσαι διὰ τοῦ αἵματος τὰς φλιὰς τῶν οἰκιῶν αὐτῶν, ὅπως φύγωσι τὸν ἐκ τοῦ ὀλοθρευτοῦ τῶν πρωτοτόκων κίνδυνον, δέδοκται παρὰ Ἰουδαίοις διὰ θυσίας ἀμνοῦ καὶ ἄλλων τινῶν ζώων ἐξιλεοῦσθαι τὸν Θεὸν ἐν ἡμέραις τισίν. Ἡ δὲ θυσία αὕτη ἐν ἄλλῳ μὲν τόπῳ ἐγίνετο, ἐν ἑτέροις δὲ τὰ κρέα ἐψεῖτο καὶ ἐμερίζετο. Τινὰ γοῦν μέρη τοῦ θυομένου ζώου τοῖς ἱερεῦσι προσήγοντο διὰ λόγους τινάς, περὶ ὧν οὐκ ἔστι και ρὸς λέγειν. Ἐπεὶ δὲ μεμαθήκασιν οἱ ἅγιοι Πατέρες ὡς ἐν τῇ χώρᾳ τῶν ᾿Αρμενίων θυσίαι μὲν διὰ ζώων οὐ γίνονται, μέρη δὲ κρεῶν ἐντὸς τοῦ θυσιαστηρίου ἕψονται, καὶ ἐκ τούτων ἀφαιρέματά τινα, ήγουν ἀφωρισμένα μέλη, πόδας τυχόν καὶ κεφαλήν, ἢ ἕτερόν τι τοιοῦτον, τοῖς ἱερεῦσιν Ἰουδαϊκῶς προσε ἄγουσιν, ὥρισαν, μήτε ἐντὸς τοῦ θυσιαστηρίου μέλη κρεῶν ἔψεσθαι, μήτε ἐκτὸς αὐτοῦ προσάγεσθαι τοιαῦτα ἀφωρισμένα μέλη τοῖς ἱερεῦσι κατὰ τὸ πάλαι κρατοῦν ἔθος· ἀλλὰ τὴν τοιουτότροπον προσ αγωγήν σχολάσαι, καὶ δεξιοῦσθαι τοὺς ἱερεῖς παρὰ τῶν λαϊκῶν, ἐν οἷς οὗτοι θέλουσιν εἴδεσί τε καὶ πράγμασι. Ως ἔοικε δὲ διὰ τὴν κρατήσασαν ἐν Αρμενίοις συνήθειαν ἐνέδωκαν οἱ Πατέρες προσἄγειν τοὺς λαϊκοὺς τοῖς ἱερεῦσι τὰ αὐτοῖς αἱρετά. Παρ' ἡμῖν γὰρ οὐδεὶς ἀναγκάζεται τοιοῦτόν τι ποιεῖν. Εἴποι δέ τις, πῶς τοῦ κανόνος διαλαμβάνοντας περὶ δύο τινῶν γινομένων εἰς τὴν χώραν τῶν Αρμενίων, ήγουν περὶ τοῦ ἔψεσθαι μέλη κρεῶν ἐν τοῖς θυσιαστηρίοις, καὶ περὶ τοῦ ἐντὸς τῆς Ἐκκλησίας προσάγεσθαι τοῖς ἱερεῦσιν ἀφαιρέματα κάτω, μόνην τὴν ἐπ᾿ ἐκκλησίας προσαγωγὴν τῶν χρεῶν οἱ Πατέρες εκώλυσαν; Λύσις. Τὸ ἐν τοῖς θυσιαστη ρίοις μέλη κρεῶν ἔψεσθαι, πάντη παρὰ Χριστιανοῖς ἀπηγόρευται, ἐξότου ἡ διὰ τῶν ζώων ἐπαύθη θυσία, καὶ διὰ τοῦτο εἰπεῖν περὶ αὐτοῦ τοῖς Πατράσιν οὐκ ἔδοξεν· ὅθεν καὶ περὶ μόνων τῶν ἀφαιρεμάτων τῶν τοῖς ἱερεῦσι προσαγομένων ἡ θεσμοθεσία γέγονεν, ὡς τούτου τάχα τοῦ κεφαλαίου εἰς ἔτι πίπτοντος ὑπὲρ ζήτησιν. ΖΩΝΑΡ. Οἱ θύοντες παρὰ Ἰουδαίοις προσήγον τοῖς ἱερεῦσιν ἐκ τοῦ τεθυμένου ζώου τὸ στηθύνιον, καὶ ἕτερα τοῦ ζώου μέρη & καὶ λόγους εἶχον, δι' οὓς προσήγοντο, καὶ ἀναγωγάς. Παρὰ δὲ τοῖς Αρ μενίοις ζώων μὲν ουσίαι οὐκ ἐπράττοντο, ἐπεὶ τὸ ζῶα προσάγειν εἰς θυσίαν απηγόρευται τοῖς Χρισ στιανοῖς· ἔψοντες δὲ κρέα τοῦ θυσιαστηρίου ἐντὸς, ἐξ ἐκείνων προσῆγον τοῖς ἱερεῦσιν ὡρισμένα τινά. Οπερ ὡς Ἰουδαϊκὸν κωλύει ἡ σύνοδος· καὶ τὸ μὲν ἕψειν ἐν ἐκκλησίᾳ, ἢ ὡρισμένα προσάγειν ἐν αὐτῇ τοῖς ἱερεῦσιν ἀπαγορεύει· τὸ δὲ προσάγειν αὐτοῖς οἷα καὶ ὅσα οἱ προσάγοντες βούλονται, ἔξω τῆς ἐκε κλησίας ἐφίησι· καὶ τοῦτο δὲ πάντως διὰ τὴν ωρα

IN CAN. CONC. IN TRULLO.' τήσασαν παρ' ἐκείνοις συνήθειαν ἐφῆκεν ἡ σύνοδος. promiscue vero quacunque demum offerentes - Αφαίρεμα δὲ τὸ προσαγόμενον λέγεται, ὡς ἐκ τοῦ luerint extra Ecclesiam offerendi, idque prorsus ὅλου θύματος ἀφαιρούμενον. Inveterati apud eos moris habita ratione, potestatem facit. Per 'Αφαίρεμα porro id quod offerentes largiuntur intelligi debet, ex eo scilicet, quod a toto mactali animalis corpore abstractum sit, appellatione deducta. ΑΡΙΣΤ. 4 Ιουδαϊκῶς τινες ἐν ἱεροῖ; ἔψουσι κρέα. • Ος τοῦτο οὖν συγχωρήσειεν, ἢ λάβῃ τι ἐξ αὐτῶν, οὐχ ἱερεύς· εἰ δέ τις οἴκοθεν ἄγοι, • ὅδε κατὰ τὸ ἀρέσκον τῷ προσάγοντι λαβέτω, · ἔξω τῆς ἐκκλησίας γινομένης της προσ- • αγωγής.» Τινὲς ἐν τῇ τῶν ᾿Αρμενίων χώρα μέλη κρεῶν ἕψοντες ἐν τοῖς ἱεροῖς οἴκοις προσῆγον, ἀφωρισμένα τινὰ τούτων τοῖς ἱερεῦσιν Ἰουδαϊκῶς ποιοῦντες. Τοῦτο γοῦν οἱ Πατέρες μαθόντες γινόμενον, κωλύουσι γίνεσθαι, καὶ προστάττουσι, μὴ ἐξεῖναι τοῖς ἱερεῦσιν ὡρισμένα μέλη κρεῶν ἀπαιτεῖν, ἀλλ᾽ ἐκεί νοις ἀρκεῖσθαι, οἷς ἀρέσκεται ὁ προσάγων· τὴν δὲ προσαγωγὴν τούτων ἔξω τῆς ἐκκλησίας γίνεσθαι· εἰ δὲ μή, ἀφορίζεσθαι τὸν ἄλλως ποιοῦντα. ΚΑΝΩΝ Ρ'. • Οἱ ὀφθαλμοί σου ὀρθὰ βλεπέτωσαν, καὶ πάσῃ · φυλακῇ τήρει σὴν καρδίαν,» η Σοφία διακε • λεύεται· ῥᾳδίως γὰρ τὰ ἑαυτῶν ἐπὶ τὴν ψυχὴν • αἱ τοῦ σώματος αἰσθήσεις εἰσκρίνουσι. Τὰς οὖν ε τὴν ὅρασιν καταγοητευούσας γραφάς, εἴτε ἐν • πίναξιν εἴτε ἄλλως πως ανατιθεμένας, καὶ τὸν • νοῦν φθειρούσας καὶ κινούσας πρὸς τὰ τῶν • αἰσχρῶν ἡδονῶν ὑπεκκαύματα, οὐδαμῶς ἀπὸ • τοῦ νῦν οἱῳδήποτε τρόπῳ προστάσσομεν ἐγχα- • ράττεσθαι· εἰ δέ τις τοῦτο πράττειν ἐπιχειρή • σοι, ἀφοριζέσθω. ΒΑΛΣ. Πρώτη τῶν αἰσθήσεων ἡ ὅρασίς ἐστι, καὶ ὀφείλομεν διὰ ταύτης ἐπὶ πᾶν ἀγαθὸν ὁδηγεῖσθαι· οὐ μὴν δι' αὐτῆς κατὰ τὸν προπάτορα προδιδόναι τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ. Εἶδε γάρ, ο φησὶ κἀκεῖνος, ο τὸ φυτὸν ὡς ὡραῖον, καὶ ἡ πατήθη, καὶ ἔφαγε, καὶ τῷ θα νάτῳ ὑπόδικος γέγονεν. Ἐπεὶ τοίνυν τινὲς ἐρωτομα νοῦντες, καὶ περὶ τὴν βιοτὴν ἀδιάφοροι, ἐν πίναξιν, ἢ ἐν τείχοις, ἢ ἐν ἄλλοις τισὶν εἴδεσιν εἰκόνιζον έρω τίδια, ἢ καί τινα μυσαρά, ὅπως τὰς σαρκικὰς αὐτῶν ἐπιθυμίας διὰ τῆς πρὸς ταῦτα δράσεως ἐκπεραίνωσιν, ὥρισαν οἱ ἅγιοι Πατέρες, χρησάμενοι καὶ μαρτυρίαις γραφικαῖς, σχολάσαι ταῦτα παντάπασιν, ὡς καταγοητεύοντα ἤτοι ἁπατῶντα τὴν ὅρασιν, και εἰσκρίνοντα, ἤτοι εἰσβάλλοντα, εἰς τὴν ψυχὴν πᾶν εἴ τι κακόν, καὶ παραίτια ὄντα αἰσχρῶν καὶ ἀτέμνων τολμημάτων, καὶ διαφθειρόντων τὸ κατ' εἰκόνα Θεοῦ· τοὺς δὲ τοιοῦτόν τι τολμήσαντας καθ' οιονδήτινα τρόπον ὑπευθύνους εἶναι ἀφορισμῷ. Σημείωσαι τοῦτο· παρὰ γὰρ οἴκοις πλουσίων τινῶν οὐ μόνον γραφαὶ τοιαῦται καὶ ταῦτα χρυσόπαστοι μετά πάσης ἀσχημοσύνης ἐξεικονίζονται, ἀλλὰ καὶ διὰ γυψίνων κατασκευασμάτων στηλογραφούνται ἀνθρωπόμορφα εικονίσματα. ΖΩΝΑΡ. Γραφάς τινες, ήτοι ζωγραφίας ἀσέ * Prov. iv, 25. * Gen. 111, 6. ARIST, Nonnulli more Judaico carnes in templis ‹ coqaunt. Qui igitur hoc permiserit, vel quip- ‹ piam ex illis acceperit, non est habendus sa- • cerdos: si quis autem sua sponte offeret, ipse, • quod offerenti placuerit, accipiat, oblatione • extra ecclesiam facta. › Quidam in Armeniorum regione carnium membra coquentes in sacris ædibus offerebant, nonnulla eorum separata Judæorum more sacerdotibus distribuentes. Hoc itaque factum fuisse intelligen - tes Patres, amplius feri prohibent, jubentque non licere sacerdotibus separata carnium membra¸reposcere, sed illis acquiescere quæ offerenti placent; eorum autem oblationem extrà ecclesiam feri: sin minus, segregari istum, qui aliter facit. 279 CANON C. • Oculi tui recta aspiciant, et omni custodia • serva cor tuum 4, jubet Sapientia; corpo- ‹ ris enim sensus sua facile in animam in- «fundunt. Picturas ergo, quæ oculos præ- ‹ stringunt, sive in tabulis, sive alio quovis • modo flant, et mentem corrumpunt, et ad nullo ‹ turpium voluptatum movent incendia, • modo deinceps exprimi jubenus. Si quis au- • tem hoc facere aggressus fuerit, deponatur. › BALS. Primus sensuum est visus, et per eum debemus ad omne quod bonum est deduci: non autem per ipsum, quemadmodum et noster primus pater, Dei præcepta prodere. Vidit enim, inquit et ille, arborem, quod pulchra esset, et deceptus.esl, et comedit, et sub mortis potestatem redactus est s. Quoniam ergo nonnulli insano amore capi, et vitam negligentem agentes, in tabulis, vel etiam in parietibus, vel in aliquibus aliis rebus, cupidines quosdam, vel etiam alia quidem exsecranda depingebant, ut carnales suas cupiditates per eorum aspectum peragerent; statuerunt sancti Patres, Scripturæ quoque testimoniis utentes, ea omnino cessare oportere, utpote quæ sensum præstringunt seu fallunt, et in animam infundunt seu immittunt omne malum, turpibusque et inhonestis inceptis, quæque Dei imaginem corrumpunt, causam præbent: eos autem, qui tale quid quovis modo ausuri sunt, esse segregationi obnoxios. Nota hoc: in ædibus enim quorundam divitum, non solum ejusmodi picturæ, eaque auro distinctæ, cum omni turpitudine effinguntur; sed etiam per gypseas structuras, hominum repræsentatrices imagines, describuntur. ZONAR. Γραφάς, hoc est picturas habitu invere-

SG cundo in parietibus ac tabulis aliqui efformabant, μνους, ἐν τοίχοις καὶ πίναξιν ἐνεχάραττον, αἳ τοὺς quarum aspectus ad voluptates, facta obscoena, ὁρῶντας ἐξεκαλοῦντο πρὸς ἡδονὰς καὶ πράξεις αἰflagitiosasque libidines excitaret. Eas ergo quocunque loco canon adhiberi vetat, ac repetito etiam ex sacris Litteris testimonio, quæ externis sensibus, oculis nimirum forte aut auribus, usurpamus, in auimum facile transfundi, hoc est insinuari atque immitti, docet. Quamobrem et cos, qui ejusmodi quidpiam admiserint, segregatione puniendos esse decernit. ARIST. Picturæ quæ ad turpia aspectum mo- ‹ vent, non sunt pingendæ: qui autem trans- • greditur, segregatur., Oculi tui recta aspiciant, et omni custodia serves cor tuum, Sapientia jubet. Quapropter Patres necessarium judicarunt, picturas in tabulis aut parietibus åd turpia moventes aspectum, et mentem corrumpentes fieri prohibere. Qui hoc autem transgressus fuerit, eum segregari jubent. CANON CI. • Corpus Christi et templum esse hominem ad * imaginem Dei creatum alta voce procla- <mat divinus Apostolus ". Omnem ergo - sensilem creaturam snperans is, qui saluta- ‹ri passione cœlestem dignitatem est assecutus, • et Christum bibens et comedens, æternæ vi- ‹ tæ prorsus adaptatur, animanı et corpus divinæ • gratia participatione sanctificans: Quare, si ‹ quis immaculati corporis in synaxis tempore • esse particeps voluerit, et jam antequam ejus fiat ‹ communio, manus in crucis formam figuran3, ‹ sic accedat et gratiæ communionem accipiat. ‹ Eos enim, qui ex auro vel ex alia materia ‹ quædam loco manus receptacula efficiunt, ad c divini muneris susceptionem, et per ipsa imna- < culatam communionem recipiunt, minime ‹ admittimus, ut qui inanimatam subjectamque • materiam Dei imagini præferant: si quis au- • tem deprehensus fuerit immaculatam 280 • communionem iis impertiens, qui ejusinodi • receptacula afferunt et ipse segregetur, et is • qui affert. › BALS. lis temporibus divites quidam pauperes, at est verisimile, irridentes, ex auro vel argento vel aliqua alia specie vasa seu receptacula construentes, prætextu religionis et metus Dei, iis veluti manibus utebantur, et sacrosanctum Domini +s jl Cor. vi, σχράς, καὶ πρὸς ἐπιθυμίας ἠρέθιζον σαρκικάς. Ταύ τας οὖν ὁ κανὼν ἐν οὐδενὶ τόπῳ γίνεσθαι συγχωρεί, τάς τε γραφικὰς μαρτυρίας παράγων, και λέγων ὡς ῥᾳδίως αἱ' αἰσθήσεις τὰ δι' αὐτῶν δρώμενα ἀκουόμενα τυχὸν εἰσκρίνουσιν ἐπὶ τὴν ψυχὴν, ἀντὶ τοῦ εἰσωθοῦσιν, εἰσάγουσι. Διὸ καὶ τοὺς τοιαῦτα ποιοῦντας κολάζει ἀφορισμῷ. ΑΡΙΣΤ. «Α' πρὸς τὰ αἰσχρὰ κινοῦσαι τὴν δρασιν • γραφαί ἀζωγράφητοι· ὁ δὲ παραβαίνων ἀφορί • ζεται.» Οἱ ὀφθαλμοί σου ὀρθὰ βλεπέτωσαν, καὶ πάσῃ φυλακῇ τήρει σὴν καρδίαν, ἡ Σοφία διακελεύεται. Διὰ τοῦτο γοῦν δέον ἔκριναν οἱ Πατέρες τὸ ἐν πίνα ξιν ἢ ἐν τοίχοις γίνεσθαι ζωγραφίας προς αἰσχρὰ κινούσας τὴν ὅρασιν, καὶ διαφθειρούσας τὸν νοῦν, κωλύεσθαι· τὸν δὲ παραβαίνοντα τοῦτο προσέταξαν ἀφορίζεσθαι. ΚΑΝΩΝ ΓΑ', • Σώμα Χριστοῦ καὶ ναὸν τὸν κατ' εἰκόνα Θεοῦ • κτισθέντα ἄνθρωπον ὁ θεῖος Απόστολος μεγα- • λοφώνως ἀποκαλεῖ. Πάσης οὖν αἰσθητῆς κτίσεως ὑπερκείμενος ὁ τῷ σωτηρίῳ πάθει τοῦ οὐρανίου • τυχὼν ἀξιώματος, καὶ ἐσθίων καὶ πίνων Χρι • στὸν, πρὸς ζωὴν διὰ παντὸς μεθαρμόζεται τὴν · άΐδιον, ψυχῇ καὶ σώματι μεθέξει τῆς θείας ἁγια • ζόμενος χάριτος· ὥστε, εἴ τις τοῦ ἀχράντου «σώματος μετασχεῖν ἐν τῷ τῆς συνάξεως βουλη- • θείη καιρῷ, καὶ ἔμπροσθεν αὐτοῦ τῇ μετουσίᾳ • γενέσθαι, τὰς χεῖρας σχηματίζων εἰς τύπον • σταυροῦ, οὕτω προσίτω καὶ δεχέσθω την κοινω • νίαν τῆς χάριτος. Τοὺς γὰρ ἐκ χρυσοῦ ἢ ἄλλης ὕλης ἀντὶ χειρός τινα δοχεία κατασκευάζοντας 4 πρὸς τὴν τοῦ θείου δώρου ὑποδοχὴν, καὶ δι' • αὐτῶν τῆς ἀχράντου κοινωνίας ἀξιουμένους, • οὐδαμῶς προσιέμεθα, ὡς προτιμῶντας τῆς τοῦ • Θεοῦ εἰκόνος τὴν ἄψυχον ὕλην καὶ ὑποχεί • ριον. Εἰ δέ τις ἁλῷ τῆς ἀχράντου κοινωνίας · μεταδιδοὺς τοῖς τοιαῦτα δοχεία προσφέρουσι, · καὶ αὐτὸς ἀφοριζέσθω, καὶ ὁ ταῦτα ἐπιφερό • μενος.» ΒΑΛΣ. Κατὰ τοὺς τότε καιρούς πλούσιοί τινες, τῶν πενεστέρων, ὡς ἔοικε, καταμωκώμενοι, ἐκ χρυσού ἢ ἀργύρου ἢ ἄλλου τινὸς εἶδους κατασκευάζοντες δοχεῖα ἐν προσχήματι εὐλαβείας καὶ φόβου Θεοῦ, ἐχρῶντο τούτοις ὡσεὶ χερσὶ, καὶ τὸ ἄχραντον σώμα Guill. Beveregii nota. Σώμα Χριστοῦ. Constantinus Harmenopolis hunc canonem in hane Epitomen redegit, Ο τοῦ ἀχράντου μεταληψόμενος Δεσποτικοῦ σώματος, εἰ μὴ τὰς χεῖρας ἐκτείνων καὶ σταυροειδώς σχηματίζων ἐν αὐτοῖς δέχοιτο, ἀλλά τινι δοχείῳ, ἀφοριζέσθω σὺν τῷ μεταδιδόντι. Qui immaculatu n corpus Dominicum percepturus est, si non manus extendens, et in modum crucis conformans, illis ipsis id accipiat, sed receptaculo quodam, segregetur, una cum co, qui imvertivit. In quam Epitomen hujus canonis scholiastes haec observat, Εὐλαβούμενοί τινες δῆθεν διὰ τῶν χειρῶν τὴν ἀναφορὰν δέξασθαι, σκεύη χρυσά κατεσκεύαζον, ἢ ἀργυρᾶ, καὶ διὰ τούτων ἐδέχοντο. Τοῦτο οὖν ἀφαιρεῖ, τιμιώτατον πάντων λέγων τὸν ἄν θρωπον εἶναι. Nimirum cum quidam manibus reve rentur oblationem recipere, aurea vasa parabant, vel argentea, per quæ illam accipiebant. Hoc igitar abole canon] hominem dicens omnium esse pretiosissimum. Martenop. epit, can. sect. 5, tit. 2.

TRULI IN CAN. CI CONC. IN TRULLO. τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ et Dei et Servatoris nostri Jesu Christi corpus Χριστοῦ κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἁγίας μεταλήψεως ἐν αὐτοῖς ὑπεδέχοντο. Καὶ ἀρχῆθεν μὲν ἴσως ἐπενοήθη τοῦτο παρά τινων δι᾿ εὐλάβειαν, νομιζόντων τάχα μὴ εἶναι ἀξίαν εἰς ὑποδοχὴν τοῦ Κυριακοῦ σώματος τὴν χεῖρα τὴν ἁπτομένην καὶ αἰσχρῶν τινων καὶ ἀναξίων· καιροῦ δὲ προϊόντος, εἰς ψυχικὴν ἀπώλειαν μετέπετε, ἡ εὐλάβεια, ὡς τῶν ποιούντων ταῦτα ζητούντων προτιμᾶσθαι των πενεστέρων, καὶ ἄλλως ἀλαζονευομένων. Ἐπεὶ γοῦν ἔδοξε τοῦτο τοῖς Πατράσι παραίτιον σκανδάλων πολλῶν, ἀλλὰ μὴν καὶ ὑβριστικὸν τοῦ ἡμετέρου σώματος, τοῦ κατ' εἰκόνα Θεοῦ πλασθέντος, εἶπον ὡς τοῦ μεγάλου ἀποστόλου Παύλου ἀποκαλοῦντος τὸν ἄνθρωπον σῶμα Χριστοῦ καὶ εἰκόνα Θεοῦ, καὶ παντὸς κτίσματος τιμιώτερον, ὡς καὶ ἀξιούμενον τῆς τῶν θείων ἁγιασμάτων με. ταλήψεως, κἀντεῦθεν κατά τε ψυχὴν καὶ σῶμα ἁγιαζόμενον, οὐκ ἐφείλουσί τίνες προτιμᾶσθαι αὐτοῦ τὰ ἐκ χρυσοῦ καί τινων ἑτέρων ὑλικῶν ἄψυχα καὶ ὑποχείρια εἴδη· ἢ μὴν τοὺς παρὰ ταῦτα ποιοῦντας ἀφορίζεσθαι, δηλονότι αὐτούς τε τοὺς χρωμένους τοιούτοις τισὶν ὑλικοῖς εἰς ὑποδοχὴν τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοὺς μεταδιδόντας τούτου αὐτοῖς. Μή θαυμάσῃς δὲ, μηδὲ ἐρωτήσῃς τὴν αἰτίαν, δι᾿ ἣν ἐν τισιν ἐκκλησίαις μεταδίδοται τοῖς λαϊκοῖς τὸ ἅγιον σῶμα τοῦ Χριστοῦ, καὶ οὐκ ἐγχειρίζεται τούτοις κατὰ τὴν τοῦ κανόνος περίληψιν· πίστις γὰρ ὀρθὴ καὶ φόβος Θεοῦ καὶ εὐλάβεια ἀνύποπτος τοῦτο παρἔδωκεν, οὐχὶ τὸ τῶν λαίκων ἀνάξιον. Νομίζω δὲ ὑπὸ τοῦ παρόντος κανόνος ἁλίσκεσθαι τοὺς προβαλλομένους ἀξιώματα καὶ γένη κατὰ τὸν τῆς ἁγίας μεταλήψεως καιρὸν, ζητοῦντας προτιμᾶσθαι. ΖΩΝΑΡ. Τινὲς δι' εὐλάβειαν τάχα καὶ τιμὴν τῶν θείων δώρων δοχείά τινα χρύσεα ἢ ἐξ ἄλλης ύλης τῶν πολυτίμων ποιούντες, ἐν ἐκείνοις ἐδέχοντο τὸ ἄχραντον σῶμα τοῦ Κυρίου, καὶ οὕτως αὐτοῦ μετο ελάμβανον. "Οπερ ή σύνοδος, κἂν δι᾽ εὐλάβειαν ἐγί νετο, οὐκ ἐδέξατο. Παντὸς γὰρ αἰσθητοῦ πράγματος τιμιώτερον ἡγεῖται τὸν ἄνθρωπον, ὡς Θεοῦ εἰκόνι τετιμημένον, καὶ σῶμα Χριστοῦ γενόμενον καὶ ναὸν Θεοῦ κατὰ τὸν θεῖον ἀπόστολον Παῦλον. Ἐπεὶ οὖν, φησίν, ὑπέρκειται πάσης κτίσεως αἰσθητῆς, καὶ ἐσθίων καὶ πίνων Χριστὸν διὰ τῆς κοινωνίας ἁγιάζει ται ψυχῇ τε καὶ σώματι ὁ τῶν ἁγιασμάτων ἀξιούμενος, εἴ τις ἐν καιρῷ συνάξεως βούλεται τοῦ ἀχράντου σώματος μεταλαβείν, προσίτω τὰς χεῖρας ἐκτείνας, καὶ σχηματίσας εἰς τύπον σταυροῦ, καὶ οὕτω δεχέσθω τὴν κοινωνίαν τῆς χάριτος, ἣν ἡμῖν ὁ Κύριος εἰς ἁγιασμὸν ἐχαρίσατο. Οὐδεὶς γὰρ ἄξιος ἀληθῶς ἐστι τῆς αὐτοῦ μεταλήψεως, ἀλλὰ πάντες χάριτι αὐτῆς ἀξιούμεθα, καθὸ καὶ χάριτί ἐσμεν σεσωσμένοι κατὰ τὸν μέγαν Παῦλον. Τοὺς δὲ τοιαῦτα δοχεία κομίζοντας, καὶ δι' αὐτῶν δέχεσθαι βουλο sanctæ communionis tempore in eis recipiebant. Et ab initio quidem hoc fortasse a quibusdam propter pietatem excogitatum est, fortasse existimantibus manum non esse dignam Dominicum corpus suscipere, quæ turpia quædam et indigna Langit. Procedente autem tempore, ad animæ per niciem conversa est pietas, utpote iis qui illa faciunt, pauperioribus præferri quærentibus, et se alioqui arroganter et insolenter jactantibus. Quoniam ergo hoc sanctis Patribus multorum scandaJorum et offendiculorum causam præbere, ut et in nostrum quoque corpus, ad imaginem Dei factum, contumeliosum esse visum est, dixerunt, quod cum magnus apostolus Paulus corpus Christi et Dei imaginem, et quavis creatura pretiosiorem, hominem vocet, ut qui divinorum sacramentorum participatione dignus habeatur, et ex eo et anima et corpore sanctificetur, non debent ulli, inanimatas et subjectas species, ex auro et quibusdam aliis materialibus factas, ei præferre: vel alioqui ii quidem, qui praeter hæc faciunt, segregantur, et ii scilicet, qui ejusmodi materialibus ad corporis Christi susceptionem utuntur, et qui eis hoc præbent. Ne mireris autem, nec causam rogaveris, propter quam in quibuslam ecclesiis datur laicis sanctum Christi corpus, nec eis in manu traditur, ut hoc canone continetur: recta enim fides et Dei timor, et ab omni suspicione aliena pietas, hoc tradidit, non laicorum indignitas. Existimo auten hoc canone eos coargui, qui auctoritates seu dignitates generisque nobilitatem allegant, sanctæ communionis tempore, et præponi quærunt, ZONAR. Nonnulli religione forte adducti, et sacrorum donorum veneratione, quibusdam receptaculis ex auro aliave multi pretii materia comparatis, immaculatum Domini corpus excipere, eaque ratione communicare soliti sunt. Quod quidem licet a religione profectum, tamen synodus improbavit. Rei namque cuilibet sensili, honinis dignitatem, qui nimirum, et divina imagine nobilitatus, et cum Christo unius corporis nexu copulatus, et divini apostoli Pauli testimonio templum Dei est, longe anteponit. Quoniam igitur is cui sacra mysteria communicantur, quacunque sensili natura ´præstantior est, ac dum Christum manducat et bibit, ea communione animo pariter et corpore sanctus efficitur, si quis interea dum sacra synaxis peragitur, immaculatum corpus suscipere amet exporrectis, atqne in crucis modum conformatis manibus procedat, ac ita demum gratiæ communio - nem, quam Dominus nobis ad animum sanctitate imbuendum donavit, accipiat. Ea siquidem conmunione, neino revera dignus est, sed ea digni, per Guill. Beveregii notæ. Καὶ οὐκ ἐγχειρίζεται τούτοις. Iunuit hic Balsamon præsentem canonem in nonnullis Ecclesus ejus diebus non observatum esse. Utpote quibus sacramentum non in manus fidelium traditum est, sed in receptaculo quodam iis impertitum: quod Græci λαβίδα vocant; latine Cochlear non immerito audiat. Hujus frequens in Euchologio mentio occurrit, ut in praesanctificatorum liturgia, εἶτα λαβὼν τὴν ἁγίαν λαβίδα, βάπτει αὐτὴν ἐν τῷ ἁγίῳ αίματι.

ΑΡΙΣΤ. «Τὰς παλάμας εἰς σταυρὸν τυποῖ ὁ μετα • ληψόμενος, καὶ λαμβάνων τῷ στόματι· ὁ δὲ • δοχεῖον χρυσοῦν ἢ ἐξ ἄλλης ὕλης ἀντὶ χειρός • σκευάζων ἀφοριστέος.» gratiam, omnes elicimur, quemadmodum et gratia, μένους τὴν κοινωνίαν ὡς προτιμώντας τῆς τοῦ Θεοῦ ut D. Paulus testatur, salvali sumus. Qui vero εἰκόνος τὴν ἄψυχον ὕλην, ἀφορίζεσθαι ὁ κανὼν λέο ejusmodi receptacula secum afferunt, iisque ad γει καὶ τοὺς τούτου μεταδιδόντας αὐτοῖς. communionen percipiendam uti volunt, quippe qui expertem animi materiam Dei imagini anteponant, ac eos quoque qui illis sic poscentibus impertiverint, segregatione canon puniri jubet. ARIST. • Manus in crucis figuram componit, qui • eucharistiam sumpturus est, ac ore sumit; • qui vero receptaculum aureum, vel alius ma- • teriæ manus vice præparat, segregandus est. › Homo, ad Dei similitudinem creatus, est supra omnem creaturam sensibilem, et Christi corpus, et templum' est juxta divinum Apostolum. Si quis itaque se divinæ communionis participem esse cupit, eamque non ore accipit, ut manus suas in crncis formam Ggurans, sed receptaculum quoddam aureum aut ex alia materia 281 manus loco conficit, ut per illud divinum donum acciperet, illiusqne participatione haberetur dignus, et ipse et qui mysteria ei tradit segregabitur ut qui inanimatam subjectamque materiam Dei iuagini præferunt. CANON CII. • Oportet autem eos, qui solvendi et ligandi potestatem a Deo accepere, peccati qualitatem • considerare, et ejus qui peccavit ad conver- • sionem promptum studium, et sic morbo ⚫ convenientem afferre medicinam: ne si in • utroque immoderatione utatur, ab ejus qui ‹ laborat salute excidat. Non enim simplex est • morbus peccati, sed varius et multiformis, el • multas incommodi propagines germinans: ex ‹ quibus malum multum diffunditur, et ulterius • progreditur, donec viribus medentis reprima- ‹ tur. Quare, qui medicinæ scientiam in spiritu profitetur, oportet eum primum ejus qui pec- • cavit affectionem considerare, et, sive vergat • ad sanitatem, sive contra propriis moribus • provocet in se morbum, aspicere, et quomodo • ejus quæ intercedit vitæ rationisque curam gerat: et si artifici non reluctatur, et ulcus ‹ animæ auget per impositorum medicamen- • torum adjectionem, sic quoque misericordiam, • prout dignus est, impertiri. Omnem enim ra- ⚫tionem init Deus, isque cui pastoralis tradi- • tus est principatus, ut errantem ovem reducat, • et ei, quæ est a serpente vulnerata, medea- • tur, et neque per desperationis præcipitia • impellat, nec ad vitæ dissolutionem et con- • temptum fræna relaxet: sed alia quidem • omnino ratione, sive per acriora et astrin- • gentia, sive per molliora et leniora medica- • menta, affectioni resistat, et ad ulceris obductionem adnitatur, fructus poenitentiæ exami- ‹ nans, et sapienter dispensans et gubernans ‹ hominem, qui ad superiorem illuminationem • vocatur. Nos enim utraque scire oportet, et ‹ quæ sunt summi juris, et quæ sunt consuetu- • dinis, in iis autem, qui extrema non admit- Πάσης τῆς αἰσθητῆς κτίσεως ἐπέκεινα ὁ κατὰ εἰκόνα Θεοῦ κτισθεὶς ἄνθρωπος καὶ σῶμα Χριστοῦ καὶ ναός ἐστι κατὰ τὸν Ἀπόστολον. Εἴ τις γοῦν τῆς θείας κοινωνίας μετασχεῖν βουληθείη, καὶ οὐ λάβῃ αὐτὴν τῷ στόματι, ὡς ἐν τύπῳ σταυροῦ σχηματί σας τὰς χεῖρας αὐτοῦ, ἀλλὰ δοχεῖόν τι χρυσοῦν, ἢ ἐξ ἄλλης ὕλης κατασκευάσει ἀντὶ χειρός, ὥστε δι' αὐτοῦ τὸ θεῖον δέξασθαι δῶρον, καὶ τῆς μεταλήψεως ταύτης ἀξιωθῆναι· ἀφορισθήσεται αὐτὸς καὶ ὁ μεταδιδοὺς, ὡς προτιμῶντες τῆς τοῦ Θεοῦ εἰκόνος τὴν ἄψυχον ὕλην καὶ ὑποχείριον. • Δεῖ δὲ τοὺς ἐξουσίαν λύειν καὶ δεσμεῖν παρὰ θεοῦ • λαβόντας σκοπεῖν τὴν τῆς ἁμαρτίας ποιότητα 1 καὶ τὴν τοῦ ἡμαρτηκότος πρὸς ἐπιστροφὴν · ἑτοιμότητα, καὶ οὕτω κατάλληλον τὴν θερα • πείαν προσάγειν τῷ ἀῤῥωστήματι, ἵνα μὴ τῇ • ἀμετρία καθ' ἑκάτερον χρώμενος, αποσφαλείη • πρὸς τὴν σωτηρίαν τοῦ κάμνοντος. Οὐ γὰρ • ἁπλῆ τῆς ἁμαρτίας ἡ νόσος, ἀλλὰ ποικίλη καὶ • πολυειδής, καὶ πολλὰς τῆς βλάβης τὰς παρα- • φυάδας βλαστάνουσα, ἐξ ὧν τὸ κακὸν ἐπὶ πολὺ • διαχεῖται καὶ πρόσω βαίνει, μέχρις ἂν σταίη · τῇ δυνάμει τοῦ θεραπεύοντος. Ὥστε τὸν τὴν · ἰατρικὴν ἐν πνεύματι ἐπιστήμην ἐπιδεικνύμε • νον πρότερον χρὴ τὴν τοῦ ἡμαρτηκότος διάθε • σιν ἐπισκέπτεσθαι, καὶ εἴτε πρὸς τὴν ὑγίειαν • νεύει, ἢ τοὐναντίον διὰ τῶν οἰκείων τρόπων προσκαλεῖται καθ᾿ ἑαυτοῦ τὸ ἀρρώστημα, • ἐφορᾷν, ὅπως τε τῆς ἐν τῷ μεταξὺ προνοεῖται • ἀναστροφῆς, καὶ εἰ μὴ τῷ τεχνίτῃ ἀντιπαλαίει, · καὶ τὸ τῆς ψυχῆς ἕλκος διὰ τῆς τῶν ἐπιτιθεμέ • νων φαρμάκων αὐξάνει προσαγωγῆς, καὶ οὕτω «τὸν ἔλεον κατ' αξίαν ἐπιμετρεῖν. Πᾶς γὰρ λόγος · Θεῷ καὶ τῷ τὴν ποιμαντικὴν ἐγχειρισθέντι · ἡγεμονίαν τὸ πλανώμενον πρόβατον ἐπαναγα- · γεῖν, καὶ τρωθὲν ὑπὸ τοῦ ὄψεως ἐξιάτασθαι, • καὶ μήτε κατὰ κρημνῶν ὠθῆσαι τῆς ἀπογνώ- • σεως, μήτε τὸν χαλινὸν ἐπιδοῦναι πρὸς τὴν τοῦ • βίου ἔκλυσίν τε καὶ καταφρόνησιν· ἀλλ' ἐν · ἑτέρῳ τρόπῳ πάντως, εἴτε διὰ τῶν αὐστηροτέ- • ρων τε καὶ στυφόντων, εἴτε διὰ τῶν ἀπαλοτέρων · τε καὶ πραοτέρων φαρμάκων, κατὰ τοῦ πάθους • στῆναι, καὶ πρὸς συνούλωσιν τοῦ ἕλκους ἀντα • αγωνίσασθαι, τοὺς τῆς μετανοίας καρπούς δοκι • μάζοντι καὶ οἰκονομοῦντι σοφῶς τὸν πρὸς τὴν • άνω λαμπροφορίαν καλούμενον ἄνθρωπον. 'Αμ- • φότερα τοίνυν εἰδέναι ἡμᾶς χρὴ, καὶ τὰ τῆς

tunt, sequi formam traditam, quemadmodum • sanctus nos docet Basilius IN CAN. CII CONC. IN TRULLO. · ἀκριβείας καὶ τὰ τῆς συνηθείας, ἕπεσθαι δὲ · ἐπὶ τῶν μὴ καταδεξαμένων τὴν ἀκρότητα τῷ ο παραδοθέντι τύπῳ καθὼς ὁ ἱερὸς ἡμᾶς ἐκδι- • δάσκει Βασίλειος ΒΑΛΣ. Καὶ ἐν ἄλλαις συνόδοις ὠρίσθη τὸν κατὰ χώραν ἐπίσκοπον, τὸν ἀπὸ τῆς χάριτος τοῦ παναγίου Πνεύματος ἐξουσίαν λαβόντα δεσμεῖν καὶ λύειν, μή πάντοτε προσέχειν τοῖς θεσμοθετηθεῖσι παρὰ τῶν κανόνων χάριν τῶν ἐπιτιμίων· ἀλλ᾽ οἶκο νομεῖν ταῦτα πρὸς τὰ πρόσωπα τὰ ἐπιτιμώμενα, ἤγουν πρὸς τὰς ἡλικίας αὐτῶν, καὶ πρὸς τὰς διαθέσεις, καὶ πρὸς τὰ ἐπιτηδεύματα, ἀλλὰ μὴν καὶ πρὸς τὴν ποιότητα τοῦ ἁμαρτήματος, καὶ οὕτω προσάγειν ἑκάστῳ ἀῤῥωστήματι θεραπείαν κατάλο ληλον. Καὶ ὁ παρὼν δὲ κανὼν τοῦτο αὐτὸ διορίζεται, ἀνατιθέμενος τὸ πᾶν τῆς διὰ τῶν ἐπιτιμίων θερα πείας τοῦ κάμνοντος, εἰς τὴν διάκρισιν τοῦ ἰατρεύον τος, ήγουν τοῦ κατὰ χώραν ἐπισκόπου, καὶ τοῦ ἐπιτραπητομένου παρ' αὐτοῦ. Καὶ ὁ μὲν σκοπὸς τοῦ κανό. νος οὗτός ἐστι, σαφέστατός τε καὶ εὔληπτος. Διὰ γὰρ τοῦτο οὐδὲ πλέον τι γέγραπται παρ' ἡμῶν χάριν ἑρμηνείας. Ἐν τῷ τέλει δὲ διορίζεται ὀφείλειν ἡμᾶς εἰδέναι καὶ τὰ τῆς ἀκριβείας καὶ τὰ τῆς συνηθείας. Γράφεται δὲ καὶ τὰ τῆς συμπαθείας ἀκολούθως τῷ ἀποστολικῷ ῥητῷ τῷ λέγοντι· Εἰ δέ τις οὐχ ὑπακούει τοῦ λόγου ἡμῶν, διὰ τῆς ἐπιστολῆς τοῦτο σημειοῦσθαι, καὶ μὴ συναναμίγνυσθαι αὐτῷ, ἵνα ἐντραπῇ· μηδὲ ὡς ἐχθρὸν ἡγεῖσθε, ἀλλὰ νουθετεῖτε ὡς ἀδελφόν. Ταῦτα γὰρ ἐλέους καὶ συμπαθείας εἰσὶν, ἤτοι συνηθείας, ήγουν τοῦ ἤθους τῷ χρόνῳ δοκιμα- c σθέντος καὶ βεβαιωθέντος. Συναγαγὼν τοίνυν, εἰπὲ ὡς χρὴ ἡμᾶς εἰδέναι καὶ τὰ τῆς ἀκριβείας τῶν κανονικῶν ἐπιτιμίων, καὶ τὰ τῆς συμπαθεστέρας συνηθείας· καὶ πῆ μὲν κανονικῶς θεραπεύειν τὰ ἀῤῥωστήματα, ὅταν ἑτοίμως καταδέχωνται οἱ κά μνοντες τὰ ἐπιτίμια· πῆ δὲ διὰ τῶν συνήθων καὶ συμπαθεστέρων ἰατρειῶν, ὅταν σκληρότερο: ὦσιν εἰς **Joan. xx, 23. II_Thess. 11, 14, 15. BALS. In aliis quoque conciliis statutum est, ut qui est loci episcopus, qui a sancti Spiritus gratia accepit potestatem ligandi et solvendi ", non ea omnino observet, quæ de pœnis a canonibus statuta sunt sed eas modificetur, habita ratione personarum quibus infliguntur, earum scilicet ætatum et affectionum, et vitæ studiorum, et etiam qualitatis peccati; et sic unicuique morbo afferat convenientem medicinam. Præsens autem canon hoc ipsum'quoque statuit, universam per pœnas ægroti curandi rationem medici prudentiæ ac judicio relinquens, episcopi scilicet illius loci, et ejus cui hoc ab eo committetur. Et hic est quidem scopus canonis, manifestissimus et comprehensu facillimus. Propterea enim nec plura a nobis in ejus interpretationem scripta sunt. In fine autem statuit, nos ea quæ sunt summi juris scire oportere, et quæ sunt consuetudinis (Græce est, καὶ τὰ τῆς συνηθείας). Invenitur autem etiam scriptum τὰ τῆς συμπαθείας qua sunt commisera - tionis, consequenter dicto apostolico, quod ita se habet: Si quis autem id, quod a nobis dicitur, non audit, hoc per Epistolam significari, et ne cum illo consuetudinem, haberi ut confundatur: neque ut inimicum existimate, sed admonete ut fratrem “. Ea autem sunt misericordiæ et coumiserationis, sive consuetudinis et moris scilicet tempore comprobati et confirmati. His ergo simul collectis, die, quod oportet nos scire, et quæ sint penæ cauonicæ summo jure, et quæ sunt paulo mitioris consue. tudinis et aliquando quidem morbos canonice curare, quando, qui laborat, poenas satis 282 prompte et non gravate acceperint; aliquando Guill. Beveregii notæ. Εκδιδάσκει Βασίλειος. Post hæc ultima ultimi hujus canonis verba in codice Amerbachiano hoc scholium legitur, Φιλανθρωπίας καὶ οὗτος ὁ νό μος μεστός. "Ωσπερ γὰρ ἐπὶ τοῦ θνησιμαίου διηγο ρεύσαμεν, εἰ μὲν εἰς ἀγγεῖον πέσῃ ἀκάθαρτον είναι, εἰ δὲ εἰς πηγὴν ἢ εἰς λάκκον, οὐκέτι· οὕτω τὸν μὲν ποικίλον δεξάμενον χρῶμα τῶν ἄλλων ἀποκρίνει, ὡς Ελπίδα καθάρσεως ἔχοντα, τὸν δὲ ὁλόλευκον γενόμε τὸν ἀναμίγνυσθαι τοῖς ἄλλοις κελεύει, ἵνα μὴ παρὰ πάντα τὸν βίον κεχωρισμένος διάγῃ τῶν ἄλλων. Καὶ τοῦτο δὲ τῶν πνευματικών τύπος. Τοῖς μὲν γὰρ πιστοῖς ἁμαρτάνουσιν οὐδὲ συνεσθίειν ὁ θεῖος κελεύει νόμος, τοῖς δὲ ἀπίστοις εἰς ἑστίασιν συγκαλοῦσι κελεύει ὁ θεσπέσιος Παῦλος συνεστιᾶσθαι. Οὗτος τοίνυν ἔοικε τῷ ἐκ μέρους λεπρῷ, ὁ δὲ ἄπιστος τῷ πά σαν ἀπολέσαντι την φυσικήν χρόαν. Αλλά τούτοις καὶ προσδιαλεγόμεθα, καὶ συναναστρεφόμεθα, ἐκείνοις δὲ οὐκέτι. Τοῦτο δὲ πάλιν ὁ Παῦλος διδάσκει, Εγραψε δὲ ὑμῖν μὴ συναναμίγνυσθαι. ἐάν τις ἀδελφὸς ὀνομα ζόμενος, ἢ πόρνος, ἢ λοίδορος, ἢ πλεονέκτης, Καθαρὸν μέν τοι κέκληκε τὸν ὅλον γεγενημένον λευκόν, οὐχ ὡς ὐγιὲς ἔχοντα σῶμα, ἀλλ' ὡς μηκέτι τοὺς πελάζοντας κατὰ τὸν νόμον μολύνοντα. Hæc etiam lex humanitate plena est. Quemadmodum enim de morticinio disseruimus, si quidem in vasculum ceciderit, immundum esse; sin autem in fontem aut lacum, nequaquam: sic [leprosum] qui varium suscepit colorem, tex ab aliis secernit, ut spem purgationis habentem; cum autem, qui omnino albus factus est, aliis commisceri jubet, ne per totam vitam ab aliis separatus degat. Cæterum hoc rerum spiritualium typus est. Cum fidelibus enim delinquentibus nec una vesci divina lex præcipit, cum infidelibus autem ad convivium vocanlibus divus Paulus una convivari jubet. Illi enim ex parte leprosis similes sunt; infideles autem iis, qui omnem naturalem colorem perdiderunt. Atqui his et una colloquimur, et conversamur: cum istis autem nequicquam. Hoc autem et Paulus docet, inquiens, Scripsi autem vobis, ne commisceamini, si quis frater nominatus sit, vel fornicator, vel convitiator, vel avarus. Mundum porro cum appellavit, qui omnino albus, factus est, non quod sanum corpus habeat, sed quod vicinos non amplius jnata legem contaminet. Hoc autem scholium, neque in Bodleiano nostro, nec toniensi, nec alio quem videre contigit, codice habetur

vero per consuetas et mitiores medicinas, quando τὴν ὑποδοχὴν τῶν ἐπιτιμίων Ιατρευόμενοι. Εἰς ii, quibus medicina adhibetur, ad penas suscipiendas paulo duriores fuerint. Ad hæc consueta enim nemo restiterit. His consimiliter jubet magnus quoque Basilius in tertio suo canone. ταῦτα γὰρ τὰ συνήθη οὐκ ἄν τις αντισταίη. Παρ ομοίως δὲ τούτοις παρακελεύεται καὶ ὁ μέγας Βασί λειος ἐν τῷ γ' κανόνι αὐτοῦ. ΖΩΝΑΡ. Περὶ πολλῶν ἐπιτιμίων καὶ διαφόρων διαλεχθεῖσα ἡ σύνοδος, καὶ τῶν ἀπαριθμηθέντων πταισμάτων ἑκάστῳ τὸ κατάλληλον ἀποτάξασα τελευταῖον διὰ τοῦ παρόντος κανόνος τὸ πᾶν τῇ κρίσει τῶν ἐπισκόπων ἀνέθετο. Καὶ χρῆναί φησι μή μόνον τὴν ποιότητα τῆς ἁμαρτίας σκοπεῖν, εἰ μεγάλη τυχὸν εἴη ἢ μετρία, ἀλλὰ καὶ τὴν τοῦ ἡμαρτηκότος διάθεσιν, καὶ ὅπως πρὸς τὴν μετάνοιαν διατίθεται εἰ ἑτοίμως ἔχει δηλαδή δέξασθαι φάρμακα στύφοντα καὶ πικραίνοντα, ἢ μαλακώτερον διάκειται, καὶ νωθρότερον πρὸς τὴν θεραπείαν, καὶ οὕτω κατάλλη λον προσάγειν τὸ ἴαμα· ἵνα μὴ, δύο τυχὸν τῶν τὸ αὐτὸ ἁμαρτησάντων ὄντων, καὶ τοῦ μὲν ἑτοίμου τυγχάνοντος πρὸς μετάνοιαν, τοῦ δὲ νωθρότερον διακειμένου, ὁ θεραπεύων αὐτοὺς πρὸς τὸ ἁμάρτημα μόνον ἀποβλέπων, καὶ ἑκατέρῳ αὐτῶν ὁμοίως χρώμενος, ἀποσφαλείη πρὸς τὴν σωτηρίαν τοῦ κάμνον· τος. Ὁ μὲν γὰρ ἑτοίμως ἔχων πρὸς τὴν μετάνοιαν, κἂν αὐστηρότερον εἴη τὸ ἐπιτίμιον, δέξεται τοῦτο, καὶ ἑαυτὸν ὑποθήσει τῷ τοῦ αὐτὸν οἰκονομοῦντος θελήματι· ὁ δὲ μὴ θερμότητα δεικνὺς πρὸς μετάνοιαν ἀποδυσπετήσει πρὸς τὰ πάνυ στέφοντα φάρμακα, καὶ οὐ μόνον οὐκ ἐαθήσεται, ἀλλὰ καὶ εἰς ZONAR. Cum de multis ac variis multarum generibus synodus disseruerit, suasque singulis crininibus pœnas vicissim debitas constituerit, hoc demum cañone episcoporum judicio universa permisit. Nec vero solum de peccatorum qualitate Gaviorane an leviora sint, cogitandum, sed ejus quoque qui peccavit, affectionem, et quomodo ad pœnitentiam disponitur, an scilicet ad ea remedia quæ acrimoniam acerbitatemque' habeant, excipienda sit paratus, an vero curationem mollis ac segnis animus reformidet, inspiciendum, proque affectionum varietate, diversam curandæ ægritadinis rationem ineundam esse demonstrat, ne duobus forte eodem crimine obstrictis, quorum alter ad luendas errati poenas paratus sit, segniorem se alter ac tardiorem præbeat, qui utrumque curandum suscepit, si solius peccati spectata ratione eadem utrique remedia curationis adhibeat, - aberret longius, ac ægrotanti salutem afferre non ita facile possit. Namn ille quidem alter, ad expianda crimina strenue paratus, etiam si acerbior homini pœna luenda sit, non recusabit, seque totum illius a quo regitur voluntati, arbitrioque permittet; alter vero qui nullo se penitentiæ ἀπόγνωσιν ἴσως ἐμπεσών χείροσιν ὑποπεσεῖται amore incensum ostendat, acriorem quamcunque " πλημμελείαις medicinam tastidiose respuet, neque modo morbos non depellet, sed desperatione fortasse victus in facinora etiam graviora præcipitabit. Multiplex enim est, inquiunt Patres, ac varius peccati morbus, multasque propagines erroris emițțit, ex quibus malum longe lateque diffunditur, hoc est, latius evagatur ac serpit, donec eousque processerit, ut etiam medicinam adhibere cupientis longe superet facultatem. Proinde, sit illa prima, inquit, spiritualis medici cura, ut eum qui peccavit, quemadmodum animo affectus sit, diligenter inspiciat, an ardentiorem agat poenitentiam, et sanitatem appetat, an contra, morum improbitate morbum suum ipsemet augeat; tum quænam hominis post admissum facinus vitæ ratio ac modus; an cum medici artificio ipsemet, insania correptorum more, colluctetur; illi enim medicis adversantur, salutariaque ipsis medicamenta adhibentes repellunt. Illud quoque sedulo animadvertat; ne forte animæ ulcus ipsa curatione medicamentorumque appositione crudescat; itaque oleum, ut agritudinis ratio postulabit, medicamentis admisceat. Est vero id quod dicit hujusmodi; esse nimirum a spirituali medico attente considerandum ægrotantis affectum; ut nec eum, qui angusto pusilloque animo sit, vehementioribus remediis urgeat, ne vulneris molestiam, desperata ab eo curatione, adhuc magis intendat; neque, -quem asperioribus medicamentis sufficere posse intellexerit, in eo curando facilioribus utatur, ex Πολυειδής γάρ, φασὶν οἱ Πατέρες, καὶ ποικίλη τῆς ἁμαρτίας ἡ νόσος, καὶ πολλὰς παραφυάδας τῆς βλάβης βλαστάνουσα, ἐξ ὧν παραφυάδων τὸ κακὸν διαχεῖται, πλατύνεται δηλαδή καὶ πρόεισιν, ἕως ἂν τοιοῦτον γένηται, ὥστε ὑπερνικᾶν καὶ τὴν τοῦ θεο ραπεύοντος δύναμιν. Διὰ ταῦτα, φησί, τον πνευματ τικὸν ἰατρὸν δεῖ πρῶτον τὴν τοῦ ἡμαρτηκότος διάθεσιν κατασκοπεῖν εἴτε θερμῶ; μετανοεῖ, καὶ ὑγεία; ὀρέγεται, εἴτε μᾶλλον τὴν νόσον αὔξει καθ' ἑαυτοῦ διὰ τρόπων κακίαν, καὶ πῶς μετὰ τὴν ἁμαρτίαν ἀναστρέφεται καὶ βιοῖ, καὶ εἰ μὴ τῷ τεχνίτῃ ἀντιπαλαίσει, ὅπερ γίνεται ἐπὶ τῶν μανίαν νοσούντων. Ἐκεῖνοι γὰρ τοῖς ἰατρεύουσιν αὐτοὺς ἀνθίστανται, καὶ οὐκ ἐῶσι προσαγαγεῖν αὐτοῖς τὰ σωτήρια φάρ μακα. Σκοπεῖν δὲ καὶ τοῦτο, μήποτε ἰατρεύων καὶ φάρμακα προσάγων διὰ τῆς ἐπιθέσεως αὐτῶν αὐτ ξάνῃ τὸ ἔλκος τὸ ψυχικὸν, καὶ οὕτω τὸν ἔλεον κατ ἀξίαν ἐπιμετρεῖν. Ο δὲ λέγει τοῦτό ἐστιν· ὅτι προσέχειν δεῖ τὸν πνευματικὸν ἰατρὸν τῇ διαθέσει τοῦ κάμνοντος, καὶ μήτε τῷ μικροψύχῳ ἐπιτιθέναι στύφοντα φάρμακα, ἵνα μὴ μᾶλλον αὐξήσῃ τὸ ἔλκος, ἀπαγορεύσαντος πρὸς τὴν θεραπείαν ἐκείνου, μήτε τῷ δυναμένῳ τὰ αὐστηρότερα δέχεσθαι μαλα κώτερον προσφέρεσθαι, ὥστε διὰ τὴν μαλακότητα τῶν ἐπιτιμίων ἐμπίπτειν ἐκεῖνον εἰς τὸ αὐτὸ πάθος καὶ εἰς μεῖζον ἴσως· ἀλλ' ἐπιμετρεῖν τὸν ἔλεον κατ' ἀξίαν, ήγουν ἐλεεῖν ἕκαστον ἀξίως τῆς αὐτοῦ δια

IN CAN. CII CONC. IN TRULLO. θέσεως, καὶ ἐλαφρύνειν μὲν τῳ μικροψύχω την quo illum penæ levitas in eamdem vel etiam graἐπιτίμησιν, βαρύνειν δὲ τῷ μεγαλοψύχῳ αὐτὴν, καὶ ἀμφότερα δι' ἔλεον ποιεῖν· ἵνα τὸν μὲν ἐκκαθάρη τοῦ ῥύπου, τῷ δὲ μὴ ἐπιξέσῃ τὸ τραῦμα, καὶ χεῖρον τὸ ἔλκος ἐργάσηται. abjectioris hominem, leviore poena, magni vero totum misericordiæ tribuendum, ut ab altero quidem vulnus ne scalpendo adhuc magis exasperet. Η γὰρ πᾶσα φροντὶς καὶ σπουδὴ τῷ τε Θεῷ καὶ τῷ ψυχῶν ποιμένι τοῦτό ἐστι, τὸ τὸ πλανώμενον πρόβατον ἐπαναγαγεῖν, καὶ τὸ φαρμαχθὲν ὑπὸ τοῦ ὄψεως ἐξιάσασθαι, καὶ μήτε διὰ τῆς αὐστηρίας ὠθῆσαι κατά κρημνοῦ τῆς ἐπιγνώσεως, μήτε διὰ χαυνότητος καὶ τῶν ἀπαλωτέρων φαρμάκων ἐνδοῦναι αὐτῷ τὸν χαλινόν, ὡς ἵππῳ, ὥστε σκιρτἂν καὶ βίον ἔκλυτον ζῆν, ἀλλὰ σπεύδειν ἀντιστῆναι τῷ πάθει εἴτε δι' αὐστηρίας εἶτε διὰ πραότητος, ὡς ἂν διαθέσεως ἔχῃ πρὸς αὐτὰ ὁ θεραπευόμενος. Τοῦτο δ᾽ ἔσται, εἰ δοκιμάζει καὶ καταστοχάζεται τοὺς τῆς μετανοίας αὐτῶν καρπούς, καὶ οἰκονομεῖν τὸν πρὸς τὴν ἄνω λαμπροφορίαν, ήγουν τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν καλούμενον ἄνθρωπον. Αμφότερα οὖν ἐνδέχεται ἡμᾶς γινώσκειν, φασὶν οἱ τῆς συνόδου Πατέρες, καὶ τὰ τῆς ἀκριβείας, καὶ τὰ τῆς συνηθείας Η συμπαθείας. Γράφονται γὰρ καὶ ἀμφότερα, ήγουν καὶ ὅσα ἡ ἀκρίβεια βούλεται, καὶ ὅσα τὴ συμπαθές ἀπαιτεῖ εὐκαίρως καὶ σὺν διακρίσει γινόμενον ἢ τὰ τῆς συνηθείας, ήγουν τὰ τοῦ ἔθους τοῦ χρόνῳ δοκιμασθέντος καὶ βεβαιωθέντος, ὁ καὶ ὡς νόμον δ κρατεῖν καὶ οἱ θεῖοι κανόνες, καὶ οἱ τῆς πολιτείας – νόμοι κελεύουσι. Καὶ ὁ μέγας δὲ Βασίλειος ἐπὶ τῶν μὴ καταδεχομένων τὴν ἀκρότητα τῶν παραδοθέντων τύπων ἔπεσθαι τῇ συνηθείᾳ ἐδίδαξε. Τὴν ἄνω δὲ λαμπροφορίαν, εἶπεν, ὅτι τοῖς θείοις Πατράσι καὶ διδασκάλοις βασιλεία τῶν οὐρανῶν πρὸ τῶν ἄλλων ἡ ἔλλαμψις κέκριται, ἡ ἐκ τῆς θείας φύσεως, καὶ τὸ νοῆσαι τελεώτερον. viorem noxam rursus impellat: sed esse miserationem unicuique pro meritis impertiendam, hoc est pro ea, quæ in singulis fuerit animi affectione, ita uniuscujusque miserendum; et animi quidem spiritus et erectum, graviore puniendum; idque squalorem et sordes abstergat, alterius vero Omnis siquidem tum ipsius Dei tum pastoris animarum cura et studium in eo positum est, ut errabundas oves in suam stationem revocet, ac serpentis veneno infertis salutarem facial medlicinam, nec vel acerbitate nimnia in prærupta despe rationis impellat, vel indulgentia ac remediorum facilitate habenas quodammodo, quasi equo, 283 ad lasciviam solutunque vitæ genus remittat: sed vitiis obsistere, adhibita vel austeritate vel lenitate, pro ejus, quem curandum susceperit, affectione contendat. Quod quidem ita fiet, si ipsorum poenitentiæ fructus examinaverit et diligenter consideraverit; proindeque hominem ad illustrationis supernæ claritatem, ad regnum nimirum cœleste vocatum, regendum sibi moderandumque suscipiat. Duo igitur illa, inquiunt synodi Patres, licet nobis cognoscere, tum ea quæ summi juris sunt, tum ea quæ consuetudini sive misericordiae tribuuntur. Utraque enim scriptis commendata exstant; et ea nimirum, quæ summi juris severitas exigit, et quæ, temporis opportunitate servata jndicioque adhibito, commiseratio postulat: vel qua consuetudo, mos videlicet hominum temporis dit❤ turnitate probatus confirmatusque deposcit. Nam ea quoque instar legis, tum sacrorum calonum decretis tum civilium etiam legum constitutionibus obtinet. Magnus quoque Basilius in iis, qui pasnarum severitatem antiquis formulis expressam non admittunt, sequendam esse consuetudinem quæ docuit Illustrationem porro supernam dixit, eo quod regnum cœlorum in illustratione quadain, in primis ex natura divina emanante, ac perfectiore esse judicaverunt. ΑΡΙΣΤ. «Η τῆς ἁμαρτίας ἐπὶ πᾶσι σκοπεῖται • ποιότης, καὶ ἡ ἐπιστροφὴ καθορᾶται· καὶ οὕτω · μετρεῖται τὸ ἔλεος.» Τὰ μὲν ἐπιτίμια ἐφ' ἑκάστῳ ἁμαρτήματι ὥρισαν οἱ Πατέρες. Τὴν δὲ κρίσιν πᾶσαν ἀνέθεντο πρὸς τὸν τὴν ἐξουσίαν παρὰ Θεοῦ λαβόντα τοῦ δεσμεῖν τε καὶ λύειν· ὅπως αὐτὸς καὶ τὴν ποιότητα σκοπήσῃ τοῦ ἁμαρτήματος, καὶ τὴν ἐπιστροφὴν τοῦ ἡμαρτηκό τος, καὶ οὕτως ἐπιμετρήσῃ τὸ ἔλεος, τὴν θεραπείαν προσάγων κατάλληλον τῷ ἀῤῥωστήματι. Ο γὰρ πω; λόγος τῷ Θεῷ καὶ τῷ τὴν ποιμαντικὴν ἐγκεχει- - ρισμένῳ ἡγεμονίαν ἐν τούτῳ ἐπεὶ, ἐν τῷ τὸ πλα νώμενον πρόβατον ἐπαναγαγεῖν, καὶ μὴ κατὰ κρη μνῶν ὠθῆσαι τῆς ἀπογνώσεως, καὶ τὸν τρωθέντα ὑπὸ τοῦ ὄψεως ἐξιάσασθαι, εἴτε διὰ τῶν αὐστηροτέ ρων τε καὶ στυφόντων, εἴτε διὰ τῶν ἀπαλωτέρων καὶ πραοτέρων φαρμάκων. PATROL. GR. CXXXVII. Dei cognitione, sancti Patres ac doctores positum ARIST. ‹ Peccati qualitas in omnibus considera. e-tur, et conversio perspicitur. Et sic miseri- ‹ cordia mensura disponitur. › Poenas quidem cuique peccato adhibendas decreverunt Patres. Sed totum judicium ei relinquunt qui ligandi et solvendi potestatem a Deo accepit, ut ille et peccati consideret qualitatem, et ejus qui peccavit conversionem, et sic misericordiumn mensura disponat, medelam morbo convenientem adhibens. Omnis enim ratio Deo et ei cui pastoralis traditur principatus, in eo est, nt errantem ovem reducat, et non in desperationis præcipitia impellat, et a serpente vulneratun) nedicetur, sive per acriora et astringentia, sive per molliora et løg viora medicamenta.

ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗΣ ΕΒΔΟΜΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ. CANONES SANCTÆ ET UNIVERSALIS VII SYNODI, 284 BALS. Sancta et oecumenica septima synodus fuit anno 6296, indictione 11 sub imp. Constantino et Irene, matre ejus, (erat autem hic Constant., filius Leonis filii Copronymi) 367 sanctis Patribus Nica Bithyniæ secundo congregatis, adversus eos qui imaginum hostes seu Christianorum erant accusatores. Quæ quidem imagines relative adorari et salutari decrevit. ΒΑΛΣ. Ἡ ἁγία καὶ οἰκουμενική εβδόμη τόνο δος γέγονεν ἐν ἔτει ςσίς" ινδικτιώνος α', ἐπὶ τῆς βασιλείας Κωνσταντίνου καὶ Εἰρήνης τῆς μητρὸς αὐτοῦ (ἦν δὲ οὗτος ὁ Κωνσταντίνος υἱὸς Λέοντος τοῦ υἱοῦ τοῦ Κοπρωνύμου), τριακοσίων εξήκοντα ἑπτὰ ἁγίων Πατέρων συναθροισθέν των ἐν Νικαίᾳ τῆς Βιθυνίας τὸ δεύτερον κατὰ τῶν εικονομάχων, ήγουν Χριστιανοκατηγόρων· ἥτις τὰς εἰκονικὰς ἐκτυπώσεις προσκυνεῖσθαι καὶ κατασπά ζεσθαι σχετικῶς ἐψηφίσατο. ΖΩΝΑΡ. Η εβδόμη καὶ οἰκουμενική σύνοδος γέν γονεν ἐπὶ τῆς βασιλείας Κωνσταντίνου καὶ Εἰρήνης τῆς μητρὸς αὐτοῦ. "Ην δὲ οὗτος ὁ Κωνσταντίνος υἱὸς Λέοντος τοῦ υἱοῦ τοῦ Κοπρωνύμου, τριακοσίων ἑξηκονταεπτὰ ἁγίων Πατέρων ἀθροισθέντων ἐν ZONAR. Sancta et œcumenica septima synodus Constantino et Irene ejus matre imperantibus, celebrata fuit. (Constantinus hic porro Leonis ex Copronymo geniti filius) trecentis septem et sexaginta sanctis Patribus Nicææ, quæ in Bithynia est, adversus imaginum Hostes seu Christianorum ac- Νικαίᾳ τῆς Βιθυνίας κατὰ τῶν εἰκονομάχων, ήγουν cusatores, congregatis. Quæ quidem imagines relative adorandas et amplectendas, quemadmodum et verendæ crucis figuram, decrevit, et fidelium Ecclesiæ tradidit, sic a Domino assumptæ bumanitatis, et ejus, quæ ipsum sine semine modoque prorsus inexplicabili edidit, Deiparæ omniumque sanctorum simulacra, esse colenda. Sed et, ad Ecclesiæ constitutionem ßdeliumque utilitatem, subjectos præterea canones promulgavit. CANON 1. lis, qui sacerdotalem dignitatem sortiti sunt, • testimonia et ad recte se gerendum instituta ‹ sunt cononicarum constitutionum descriptio- ‹mes: quas cum Deiloquo Davide libenter re- • cipientes, ad Dominum Deum cautamus, di- ‹ centes: < In via mandatorum tuorum lætatus ‹¤ sum, tanquam in omnibus divitiis *; et manis Psal. cxvi, 14. Χριστιανοκατηγόρων, ἥτις τὰς εἰκονικὰς ἐκτυπώ σεις προσκυνεῖσθαι καὶ κατασπάζεσθαι σχετικῶς ἐψηφίσατο, ὁμοίως τῷ τοῦ τιμίου σταυροῦ τύπων, καὶ τῇ τῶν πιστῶν Ἐκκλησία παρέδωκεν οὕτω σέβεσθαι τοὺς τύπους τοῦ προσλήμματος τοῦ Κυρίου καὶ τῆς αὐτὸν ἀσπόρως καὶ ἀῤῥήτως τεκούσης Θεο τόκου, καὶ τοὺς τῶν ἁγίων ἀπάντων. ᾿Αλλὰ καὶ και νόνας ἐξέθετο εἰς κατάστασιν ἐκκλησιαστικὴν καὶ εἰς ὠφέλειαν τῶν πιστῶν, οἵπερ εἰσιν οὗτοι, • Τοῖς τὴν ἱερατικὴν λαχοῦσιν ἀξίαν μαρτύρια τε • καὶ κατορθώματα αἱ τῶν κανονικῶν διατάξεων < εἰσιν ὑποτυπώσεις· ὃς δεχόμενοι ασμένως, • μετὰ τοῦ θεοφάντορος Δαβὶδ ᾄδομεν πρὸς τὴν • Δεσπότην Θεὸν λέγοντες • Ἐν τῇ ὁδῷ τῶν • μαρτυρίων σου ετέρφθην, ὡς ἐπὶ παντὶ πλούτη, · καὶ ἐνετείλω δικαιοσύνην, τὰ μαρτύριά σου εις Guill. Beveregii “Er stɛi „5045 Aufer 5508 ab 6296, et reliquus flet annus 788. Hoc igitur auno, juxta ¡Balșamonem, a Christi Nativitate currente celebrata est hæc secunda Nicææ synodus. Græcorum autem anui, non Latinorun instar Kalendis Jandarifs, sed Septembribus ineunt. Et quidem mense Septembri synodus hæc Nicææ congregata est, indictione 11 (ια' non a', ut in Græco textu male imprimitur). Ac proinde antequain annus 788 Julianus cceptus est; quippe qui ante Kal. Jain, sequentes non incepit. Habitum est ergo hoc concilium anno Juliano Dom. 787, quemadmodum et antea observatum est. Sed Paulus Diaconus nota. auno 781, Cedrenus anno 786, aliique aliis anuis celebratum fuisse falso perhibuerunt. Τριακοσίων εξήκοντα ἑπτά. Sic etiam præter Aristenam Photius asserit, trecentos sexaginta septem episcopos huic concilio interfuisse, επτι μὲν καὶ ἐξήκοντα καὶ τριακοσίων ἱερῶν ἀνδρῶν πλήθει πλατυνομένη. Phot. De synodis. Nilus trem centos sexaginta tres solos fuisse scribit, συγκροτηθεῖσα ὑπὸ τριακοσίων εξήκοντα τριῶν ἁγίων Πατ τέρων κατὰ τῶν εἰκονομάχων. Nil. De syni. Psellus autem non plures quam trecentos quinquaginta fuisse tradidit, cujus etiam sententiam plerique amplexi sunt.

IN CAN. I SYNODI VII (RCUMEN. · τὸν αἰῶνα • συνέτισόν με, και ζήσομαι, ο Καὶ ε εἰς τὸν αἰῶνα ή προφητική φωνὴ ἐντέλλεται · ἡμῖν φυλάττειν τὰ μαρτύρια τοῦ Θεοῦ, καὶ ζῆν · ἐν αὐτοῖς, δηλονότι ακράδαντα καὶ ἀσάλευτα • διαμένουσιν. Ὅτι καὶ ὁ θεόπτης Μωϋσῆς • οὕτω φησίν· «Ἐν αὐτοῖς οὐκ ἔστι προσθεῖναι, • καὶ ἀπ' αὐτῶν οὐκ ἔστιν ἀφελεῖν. Καὶ ὁ θεῖος • ἀπόστολος Πέτρος ἐν αὐτοῖς ἐγκαυχώμενος • βοί, Εἰς ἃ ἐπιθυμοῦσιν ἄγγελοι παρακύψαι. Καὶ • ὁ Παυλός φησι·· Κἂν ἡμεῖς ἢ ἄγγελος ἐξ • οὐρανοῦ εὐαγγελίζηται ὑμῖν παρ' ὅ εὐηγγελι • σάμεθα ὑμῖν, ἀνάθεμα έστω. Τούτων οὖν οὕτως • ἐχόντων καὶ διαμαρτυρομένων ἡμῖν, ἀγαλλιά · μενοι ἐπ' αὐτοῖς, ὡς εἴ τις εὕροι σκύλα πολλά, • ἀσπασίως τοὺς θείους κανόνας ενστερνιζόμεθα, • καὶ ὁλόκληρον τὴν αὐτῶν διαταγὴν καὶ ἀσάλευ • τον κρατύνομεν, τῶν ἐκτεθέντων ὑπὸ τῶν ἁγίων • σαλπίγγων τοῦ πνεύματος τῶν πανευφήμων · ἀποστόλων, τῶν τε ἐξ ἁγίων οἰκουμενικών συμ 4 όδων καὶ τῶν τοπικῶς συναθροισθεισῶν ἐπὶ • εκδόσει τοιούτων διαταγμάτων, καὶ τῶν ἁγίων • Πατέρων ἡμῶν. Ἐξ ἑνὸς γὰρ ἅπαντες καὶ τοῦ • αὐτοῦ Πνεύματος αυγασθέντες, ώρισαν τὰ • συμφέροντα· καὶ οὓς μὲν τῷ ἀναθέματι πα ε ραπέμπουσι, καὶ ἡμεῖς ἀναθεματίζομεν· οὓς · δὲ τῇ καθαιρέσει, καὶ ἡμεῖς καθαιρούμεν· οὓς · δὲ τῷ ἀφορισμῷ, καὶ ἡμεῖς ἀφορίζομεν· οὓς · δὲ ἐπιτιμίῳ παραδιδόασι, καὶ ἡμεῖς ὡσαύτως • υποβάλλομεν. • Αφιλάργυρος γὰρ ὁ τρόπος, • ἀρχούμενοι τοῖς παροῦσιν, ο 6 βεβηκώς εἰς • τρίτον οὐρανὸν, καὶ ἀκούσας ἄῤῥητα βήματα, • Παῦλος ὁ θεῖος ἀπόστολος διαρρήδην βοή. ΒΑΛΣ. Μαρτύρια λέγονται τὰ τῶν θείων Γραφῶν παραγγέλματα, ὡς διαμαρτυρόμενα καὶ ὑπο τυποῦντα πώς χρή πολιτεύεσθαι τους πιστούς. Φασὶν οὖν οἱ τῆς συνόδου ταύτης ἅγιοι Πατέρες ότι κατασπαζόμενοι τοὺς προεκτεθέντας κανόνας παρά τῶν ἁγίων ἀποστόλων, τῶν ἐξ οἰκουμενικῶν συνόδων καὶ τῶν τοπικῶν, ἀναθεματίζομεν τους παρά τούτων ἀναθεματισθέντας, καθαιροῦμεν τοὺς κα θαιρεθέντας, ἀφορίζομεν τοὺς ἀφορισθέντας καὶ ἐπιτιμώμεν τοὺς ἐπιτιμηθέντας· ἀφιλάργυρος γὰρ 4 τρόπος, τουτέστιν οὐδέν τι πλέον διὰ φιλοδοξίαν τού του, προστιθέαμεν, ἀπληστευσάμενοι ὡς φιλάργυροι, ἀλλ' ἀρκούμενοι τοῖς παρ' ἐκείνων διορισθεῖσι. Καὶ ὁ μὲν σκοπὸς τοῦ κανόνος οὗτός ἐστι. Τὰ δ' ἐν αὐτῷ περιεχόμενα γραφικά, σαφῆ ὄντα, ἑρμηνείας οὐ δέονται. Γίνωσκε δὲ ὅτι οὗτος μὲν ὁ κανὼν τῶν ἀποστολικῶν καὶ συνοδικῶν κανόνων μόνων ἐμπής σθη· ὁ β' ἐὲ κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου διορίζεται καὶ ἑτέρων ἁγίων θεσπίσματα ὡς τοὺς δεν ρούς κανόνας κρατεῖν. Μὴ θαυμάσῃς οὖν πῶς καὶ περὶ τούτων οὐ γέγραπταί τι ἐνταῦθα. Ηρκέσθησαν γὰρ οἱ Πατέρες τοῖς ὁρισθεῖαι τότε λίαν καλῶς· Μὴ ἐναντιωθῇ δέ σοι ή βλα Πουστινιάνειος Νεαρά, ή καταστρωθεῖσα εἰς σχόλιον τοῦ δευτέρου κεφ. τοῦ α' • Psal. CXVIII, 138. e dasti justitiam, testimonia tua " in sæculum i 4 intellecumu da mihi, et vivam “, El in amculym s nos jubes mox prophetica testimonja Dei servare, c et in eis vivere, ut qum scilicet nequaquam ‹ concutienda mullaque ratione labefactanda per- ‹ maneant. Nam et qui Deum vidit Moses siç 'e ait: «Eis non licet addere, nec eis licet de- ‹ trahere.» Et divinus apostolus Petrus, in ‹ ¡is glorians, exclamat: ‹ Ad quæ augeli pro- ‹ spicere desiderant”.» Atque etiam dicit Panclus: ‹ Eliamsi nos vel angelus de cœlo evan+ ‹ gelizaverit vobis præter id, quod nos evange- ‹ lizavimus vobis, sit anathema ". › Cum hæc ‹ ergo ita se habeant, et sint nobis testata, šis ‹ exsultantes, ut si quis multa spolia invenerit, ‹ divinos canones libenter amplectimur, cerum- ‹ que constitutionein integram et jillabefaciam ‹ confirmamus, qui editi fuerunt a sanctis epiri- ‹ tus tubis, summa laude celebrandis apostelįs, «et sex sanctis universalibus synodis, lisque que ‹ ad ejusmodi decretorum tradidonei localiter • coactae fuerunt, et nostris panetis Patribus. Σε ‹ uno enim eodemque Spíritu omnes illuminati, ‹ quæ erant utilia, decreverunt: et quos anathemati quidem transmittunt, nos quoque ♥ thematizamus; quos vero depositioni, • quoque deponimus; quos autem segregationi, ‹ nos itidem segregamus; et ques pronæ tradunt, ‹ nos quoque similiter subjicimus. Sine avaritia < namque sint mores, praesentibus contenti, is ‹ qui tertium cœlum conscendit, et arcana verba ‹ audivit ", divinus apostolus Paulus aperte • vociferatur. BALS. Testimonia dicuntur Scripturarum præcepta, ut quæ testificentur et describant quomodo fidelęs vitam instituere oporteat. Hujus ergo sancæ synodi Patres dicunt, a sanctis apostolis), 235 a sex universalibus, et a localibus synodis prius editas canones amplectentes, eos anathemadicamus qui ab eis anabeluatizati fuere, dep nimus qui fuere depositi, segregamus qui fuerunt segregati. eosque pœnis multamus, quibus fuerunt peen e statutæ. Ab avaritia enim alieni mores, id est, nihil iis propter gloriæ cupiditatem adjicimus, ut Davari, inexplebiles; sed iis, quæ ab illis commituta „sunt, conlenti sumus. Atque bic est quidem scopus hujus canonis. Que autem in eo continentur ad contextum pertinentia, ea, cum sint dilucida, non egent interpretatione. Scito autem, quod tric quidem canon apostolicorum tantum et synodalium canonum meminit: secundus auten canon synoli in Trullo, aliqrum quoque sanctorum decreta tanquam sacras canones observari jubet. Ne mireris ergo cur nihil hic de iis quoque scriptum sit. Contenti enim fuere Patres ijs, quæ tunc admodum pulchre de illis saluta sunt. Ne tibi autem adversari putetur Justiniani Novella 131, quæ in com- ** H Cor. XII, 4. ** ibid. 146. "Deut. iv, 8. " | Petr. 1, Ο Galat. 1, 8.

mentario it, cap. primi tit. præsentis operis sila τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καὶ μεμνημένη est, et universalium tantum synodorum et localium meminit. Per quæ enim secundum can. synodi in Trullo confirmavit, per eadem aliorum quoque sanctorum Patrum decreta, quæ eo comprehenduntur, stabilivit. ZONAR. Pluribus locis testimonii nomen In sacris Litteris usurpatum reperias: quorum etiam locorum aliquos sancti Patres hoc canone protalere. Est igitur primo, quid testimonii nomine intelligamus, explicandum. Sunt ergo testimonii Domini constitutiones, quæ nobis, et quo pacto vita iustituenda, et quibus suppliciis puniendi sint, quicunque divina imperia contempsere, testantur atque ob oculos ponunt. Qui ergo sacri ordinis dignitate honestati sunt, iis divinos cauones, quæque illorum auctoritate descripta et constituta sunt, testimonii loco esse debere, hujus synodi Patres affirmant. Quis enim vitæ modus, quæ ratio unicuique servanda, testantur, quæque illorum violatoribus pœnæ luendæ sint, minantur atque præmonstrant. Sunt vero iisdem canones etiam recte agendi præcepta: vitæ siquidem illorum honestatem tuentur apleque componunt. Virtutemn˙ enim eo pacto in nobis efficiunt, Deoque conciliant, quo nullum præstantius recte agendi præceptum reperiri queat. Has igitur, inquiunt, canonicas constitutiones libenter, hoc est, cupide ac alacriter, amplexi, cum Davide illud occinimus: In via testimoniorum tuorum delectatus sum, sicut in omnibus divitiis us: quasi sic dicerent: Nos deambulantes, seu vitæ cursum peragentes ex testimoniis tuis oblectamur exsultamusque, ut in omnibus so Psal. cxvii, 14. μόνων τῶν οἰκουμενικῶν συνόδων καὶ τῶν τοπικῶν. Δι' ὧν γὰρ ἐπεκύρωσε τὸν β' κανόνα τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου, συνεστήριξε καὶ τὰ τῶν ἑτέρων ἁγίων θεσπίσματα, τὰ τούτῳ περιεχόμενα. ΖΩΝΑΡ. Ἐν τῇ θεοπνεύστω Γραφῇ πολλαχοῦ εὐρίσκεται τῶν μαρτυρίων τὸ ὄνομα, ὧν ἐνίων καὶ οἱ ἱεροὶ Πατέρες οὗτοι ἐν τῷ παρόντι κανόνι ἐμνήσθησαν. Δεῖ τοίνυν εἰπεῖν πρότερον τίνα εἰσὶ τὰ μαρ τύρια. Μαρτύρια οὖν λέγονται αἱ τοῦ Κυρίου διαταγαὶ, αἱ διαμαρτυρόμενοι καὶ παριστῶται πῶς δεῖ βιοῦν ἡμᾶς, καὶ ὅπως οἱ παραβάται τῶν τῷ Θεῷ διατεταγμένων τιμωρηθήσονται. Φασὶν οὖν οἱ τῆς συνόδου Πατέρες ὅτι τοῖς τῆς ἱερατικῆς ἀξίας άξω θεῖσιν οἱ θεῖοι κανόνες καὶ τὰ ὑπ᾽ ἐκείνων τυπού μενα καὶ ὁριζόμενα μαρτύριά εἰσι. Διαμαρτύρονται γὰρ πῶς χρὴ βιοῦν αὐτοὺς καὶ πῶς πολιτεύεσθαι, καὶ τὴν ἐκ παραβάσεως αὐτῶν ἀπειλοῦσι καὶ προς δεικύνουσι κόλασιν. Εἰσὶ δὲ τοῖς αὐτοῖς οἱ κανόνες καὶ κατορθώματα, συντηρούμενοι δηλαδὴ καὶ ῥυθμίζον τες τὸν βίον αὐτοῖς. Οὕτω γὰρ κατορθοῦσι τὴν ἀρε τὴν καὶ εὐαρεστοῦσι Θεῷ, οὗ μείζον οὐκ ἂν εὕροι κατόρθωμα. Ταύτας τοίνυν τὰς κανονικὰς διατάξεις ἀσμένω;, φασί, δεχόμενοι, ἀντὶ τοῦ ἀγαπητῶς, προθύμως, μετὰ τοῦ Δαβὶδ ᾄδομεν· Ἐν τῇ ὁδῷ τῶν μαρτυρίων σου ἐτέρφθην, ὡς ἐπὶ παντὶ πλούτῳ, τοῦτο λέγοντες, ὅτι ὑδεύοντες, ήγουν τὴν ὁδὸν τοῦ βίου ἀνύοντες, κατὰ τὰ μαρτύριά σου τερπόμεθα καὶ εὐφραινόμεθα, ὡς ἐπὶ παντὶ πλούτῳ, ὡς ἐπὶ παντοδαπῷ καὶ πολυειδεῖ πλούτῳ, ἢ ὥσπερ εἰ πάντα τὸν πλοῦτον ὁμοῦ συναχθέντα εἰς ἕν, εἰ δυνατόν, είχομεν καὶ πάλιν· 'Ενετείλω δικαιοσύνην τὰ μαρτύριά Guill. Beveregii nota. Δι' ὧν γὰρ ἐπεκύρωσε τὸν β' κανόνα. Secundum synodi Trullauæ canonem a Justiniano imperatore, novella puta 131 confirmatum esse Balsamon hic asseverat, non animadvertens Justinianum vita functum plusquam centum viginti annis terrenam cum cœlesti corona prius comimutasse, quam synodus Trullana celebrata fuit. Imo quidem novella ista a Balsamone citata etiam ante quintam generalem synodum Constantinopoli habitam promulgata fuit, quippe qua quatuor tantummodo ecumenica concilia confirmata sunt. Sic enim se habet, Sancimus igitur vicem legum oblinere sanclas ecclesiasticas regulas, quæ a sanctis quatuor conciliis expositæ sunt, aut firmata; hoc est, in Nicæna trecentorum decem et octu; et in Constantinopolitana, sanctorum centum quinquaginta Patrum; et in Ephesina prima, in qua Nestorius est damnatus; et in Chalcedonica, in qua Eutyches cum Nestorio anathematizatus est. Prædicturum enim quatuor synodorum dogmata sicut sanctas Scripluras accipimus, et regulas sicut leges observamus. Justinian. novel. 131. cap 1. Sed unde igitur Balsamon Trullanam etiam synodum a Justiniano confirmatam hauserit? Nimirum e Basilicis, in quæ dicta Justiniani Novella, longe aliter quam ab eo constituta, tralata est. Enimvero in Basilicorum lib. v. tit. 3, cap. 2, ista novella, sic legitur, Θεσπίζομεν τοίνυν τάξιν τόμων ἐπέχει, τοὺς ἁγίους ἐκκλησιαστικούς κανόνα: τοὺς ὑπὸ τῶν ἁγίων ἑπτὰ συνόδων ἐκτεθέντα; ἢ βεβαιωθέντας. Ubi, ut videre est, loco quatuor septem synodi mendos substituuntur: quæ etiam sic postea recensentur et confirmantur, Nicæna prima, Constantinopolitana, Ephesina, Chalcedonensis, Come stantinopolitana secunda, Constantinopolitana tertia, et Nicæna secunda. Unde palam lit Basilica, quæ Balsainoni imposuerunt, hoc præsertim in loco, ut alia in præsenti taceam, misere interpolata et corrupta esse; cuin præsens etiam con· cilium Nicææ habitum a Justiniano confirmatum ibi dicatur, etiamsi ille plusquam ducentis annis antea mortuus fuerit, quam hæc corruptela, nec Balsamon primus, qui ea deceptus fuit. Nam longe ante eum Photius patriarcha Constantinopolitanus eamdem Justiniani novellam eodem modo depra. vatum citavit, Η γ' διάταξις τοῦ β' τίτλου τῶν Νεαρῶν τοὺς τῶν ἑπτὰ συνόδων κανόνας θέλει κρατ τεῖν καὶ τὰ δόγματα αὐτῶν, ὡς τὰς θείας Γραφάς. Phol. Nomocau. tit. 1, cap. 2. Unde veri nobis simillimum videtur, istam Justiniani novellam hac corruptela depravatam, et tribus ultimis conciliis auctam esse station post tempora, quibus extremum eorum sive præsens habitum fuit; idque eo nomine, ut decreta bujus synodi de imaginibus adorandis legis vicem habere viderentur. Sed nihil incautius, nihil imprudentius perpetrari potuit; cum neminem lateat impossibile esse, ut Justinianus ea concilia confirmaret, quæ multis post ejus obitum annis celebrata sunt. Quod miror, neque a Balsamone, nec Photio, nec ab aliis antehac observatum.

IN CAN. IF SYNODI VII ŒCUMEN. σου εἰς τὸν αἰῶνα· συνέτισόν με, καὶ ζήσομαι. divitiis, non minus videlicet, ac si divitiarum ' Καὶ εἰς τὸν αἰῶνα ή προφητική φωνὴ ἐντέλλεται ἡμῖν omni copia varietateque auerimus, vel si divitiis φυλάττειν τὰ μαρτύρια τοῦ Θεοῦ, καὶ ζῆν ἐν αὐτοῖς, omnibus in unum locum, si fieri posset collectis δηλονότι ἀκραδάντοις καὶ ἀσαλεύτοις μένουσι. Ζῶ- perfrui datum esset. Et rursum: Mandaști justiμεν γὰρ ἐν τοῖς τοῦ Θεοῦ μαρτυρίοις, ὅταν ἀσάλευ tiam testimonia tua in sæculum, intellectum da τα ταῦτα μένωσι, μὴ παραβαινόμενα παρ' ἡμῶν mihi, et vivam ". Et in sæculum testimonia Dei serμηδὲ ἀθετούμενα. Ακράδαντα δὲ τὰ ἐστηριγμένα vare prophetica voce jubemur, ac in ipsis vivere, καὶ μὴ ῥᾳδίως κινούμενα λέγονται. Κράδη γὰρ ὁ ita scilicet ut firma illa, inconcussaque permaneant. κλάδος λέγεται τῆς συκῆς, ὅς ἀσθενής ἐστι καὶ εὐ- Tunc enim in Dei testimoniis vivimus, cùm ea κόλως συνθλώμενος. Ὁ γοῦν ἐστηριγμένος καὶ μὴ immota stabili vestigio, nullo nostro facto violata εὐκόλως κινούμενος ἀκράδαντος λέγεται. Εἶτα καὶ aut contempta, nituntur; ἀκράδαντα namque dicunτὴν Μωϋσῆν παράγει λέγοντα, ὅτι Ἐν αὐτοῖς, τοῖς tur, quæ firmo nixu hærent, nec ita facile commoθείοις δηλαδή διατάγμασιν, οὐκ ἔστι προσθεῖναι, veri possunt. Est enim κραδή acus ramus tener et καὶ ἐξ αὐτῶν οὐκ ἔστιν ἀφελεῖν· καὶ τοὺς ἀπο fragilis. Qui igitur ita stabilitus est, ut haud facili στόλους, τὸν μὲν τὴν πίστιν θερμότατον Πέτρον ἐν negotio moveri queat, ¿xpáðavtos nominatur. Moαὐτοῖς καυχώμενον, καὶ εἰπόντα· Εἰς ἃ ἐπιθυμοῦ. sein deindle producit, qui ad ea, divina decreta. σιν ἄγγελοι παρακύψαι, ἅτινά εἰσιν, ὡς ἐκεῖνός videlicet, Nihil addi, nec ab iis quidquam auferri φησιν, ἃ νῦν ἀνηγγέλη ἡμῖν διὰ τῶν εὐαγγελισα- licere affirmat ". Tum ex apostolorum quoque μένων ἡμῖν ἐν Πνεύματι ἁγίῳ· εἰ καί τινες ἑτέρως número, primum quidam immenso fidei amore ἐξηγοῦνται τὸ ἀποστολικὸν τοῦτο ῥητόν· τὸν δὲ τὸν flagrantem Petrum illum, magnifice se in ipsis. ζῆλον πολὺν Παῦλον βοῶντα· Κἂν ἄγγελος εὐαγγε efferentem; in qua' desiderant ", inquit, angeli proλίζηται ὑμῖν παρ' δ παρελάβετε, ἀνάθεμα ἔστω. spicere **, quæ sunt, ut ille ait, ea quæ nuntiataΚαὶ ἐπὶ τούτοις ἐπάγουσιν οἱ τὸν κανόνα τοῦτον ἐκε sunt nobis per eos qui evangelizaverunt nobis in θέμενοι ὅτι, τούτων οὕτως ὄντων καὶ διαμαρτυρο- Spiritu sancto; quamvis alii hunc apostoli locum μένων ἡμῖν, ἀγαλλιώμενοι ἐπ' αὐτοῖς, ὡς εἴ τις εὔaliter explicent. Deinde Paulum multo zelo inροι σκύλα πολλά (καὶ τοῦτο τὸ Δαυϊδικόν). Σκύλα δὲ censum, qui sic obtestabatur: vel Si angelus annumτὰ τοῖς νεκροῖς τοῖς ἐν πολέμῳ πεσοῦσι περικείμενα tiet vobis, præter id quod accepistis, anathema sit *. λέγονται, εἴτε ἐσθῆτές εἰσιν, εἴτε ὅπλα, εἴτε τις Proinde cum hæc, inquiunt canonis auctores κόσμος. Τὸ ὑπερβάλλον οὖν διὰ τούτου ὁ προφήτης 286 ita constituta sint, nobisque testata, in iis ἐδήλωσε τῆς ἀγαλλιάσεως. Οἱ γὰρ τοὺς ἐν πολέμῳ exsultantes, sicut qui invenit spolia multa (et hoc πεσόντας σκυλεύοντες νενεμηκότες ἂν νοοἶντο, καὶ Davidicum est). Spolia vero dicuntur ea, quibus τῶν ἐναντίων ὑπερτιμήσαντες, καὶ διπλῆν τὴν ἀγαλ- qui in bello cecidere induti sunt, tum vestes, tum λίασιν ἔχουσι, τὴν μὲν διὰ τὴν νίκην, τὴν δὲ διὰ τὸν arma, tum quidquid ad ornatum aliquo modo perπλοῦτον, ὃν ἐκ τῶν σκύλων συνήγαγον· οὕτως οὖν tinet: hic ergo lætitiæ magnitudinem Propheta καὶ ἡμεῖς, οἱ Πατέρες οὗτοί φασιν, ἀγαλλόμενο: τοὺς demonstravit, Nam qui interfectis in bello spolia θείους κανόνας ενστερνιζόμεθα, ἀντὶ τοῦ, ἀγαπητι- detrahunt, victoriam reportasse ac superiores adκῶς δεχόμεθα καὶ κατασπαζόμεθα. Οὓς γὰρ ἀγα- versariis fuisse intelliguntur, geminaque, partim πῶμεν, περὶ τὰ στέρνα ταῖς περιπλοκαίς τιθέντες ob victoriam qua potiti sunt, partim ob spolia κατασπαζόμεθα, ἢ ἀντὶ τοῦ, ἐγκαρδίως φιλοῦμεν· quibus sunt ditati, voluptate perfruuntur. Eulem περὶ τὰ στέρνα γὰρ ἡ καρδία ἡμῶν. Καὶ ὁλόκλη modo nos quoque, aiunt Patres, exsultaburdi, ρον καὶ ἀσάλευτον τὴν αὐτῶν διαταγὴν τηροῦμεν, divinos canones pectoribus admovemus, hoc est, φασί. Κρατυνομένων, ήγουν επικυρουμένων καὶ perlibenti animo accipimus, et amplectimur; βεβαιουμένων τῶν ἐκτεθέντων ὑπὸ τῶν ἁγίων ἀποquos enim diligimus, pectora brachiis amplexi saστόλων, καὶ τῶν ἓξ οἰκουμενικῶν συνόδων, καὶ τῶν lutamus; vel intimo cordis affectu diligimus (est κατά τόπους συναθροισθεισῶν, καὶ τῶν ἁγίων anamque in pectore cordis locus), eorumque cunτέρων ἡμῶν, δηλαδὴ τῶν ἐκτὸς συνόδων κανόνας stitutionis universas, neque ulla ex parte labefaἐκτεθεικότων· πάντες γὰρ ἐκ τοῦ αὐτοῦ Πνεύματος ctatas conservamus, inquiunt, ac retinemus; ralis ἁγίου φωτισθέντες τὸν νοῦν ὥρισαν τὰ συμφέροντα, scilicet ac confirmatis iis canouibus, tum ques καὶ πάντα, φασί, κατ' ἐκείνους καὶ ἡμεῖς ποιοῦμεν. sancti apostoli, tum quos œcumenica, quosque Οὓς γὰρ ἐκεῖνοι ἀναθεματίζουσι, καὶ ἡμεῖς· οὓς δὲ iten locales synodi, quos etiam extra synodicos ἀφορίζουσι, καὶ ἡμεῖς· οἷς δὲ ἐπιτιμῶσι, καὶ ἡμεῖς· conventus sancti Patres nostri edidere. Omnes ἀφιλάργυρος γὰρ ὁ τρόπο;, αρκούμενοι τοῖς παροῦσι. namque, ejusdem sancti Spiritus lumine illustrati, Τὸ μὲν ῥητὸν ἀποστολικόν· ἐχρήσαντο δὲ τούτῳ οἱ utilia decreveré, ac omnia, inquiunt, ex illorum τῆς συνόδου, δηλοῦντες, οἶμαι, ὅτι οὐδὲν πλέον τοῖς institutis nos quoque sancimus. Quos enim illi παρ' ἐκείνων διαταγεῖσι θέλομεν ἡμεῖς προσθείναι anathemate, aut depositione, aut segregatione, διὰ φιλοδοξίαν άπληστευόμενοι, ὡς οἱ φιλάργυροι aut aliis pœnis afficiunt, illos eodem prorsus multæ ἀεὶ ζητοῦντες, οἷς ἔχουσι, προστιθέναι· ἀλλ' ἀρκού genere nos quoque damnamus. Sint etenim mores. 38 11 Cor. xtr, 4. " Psal. cxv, 138. ** Deut. iv, 2. "I Petr. 1, 13. 37 Galat. 1, 9.

sime avaritia, contenti présentitus, inquit Aposto- μεθα τοῖς παροῦσι, τοῖς παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων lus. Quæ quidem verba synodi auctores usurpa- δηλονότι ορισθείσιν. vere, illud, ut arbitror, indicantes, se nihit scilicet ad ea quæ jam ab antiquis Patribus constiîntă sunt ambitioni studentes adjungere, avarorum more, qui ad ea quæ possident aliquif addere assidue contendunt: sed præsentibus, iis nimirum quæ a sanctis Patribus definita sunt, esse contentos. ARIST. 4 Canones divinos, sanctorum nempe apo- • stolorum, synodorum sex œcumenicarum,néc ‹ hon topicarum, utique et sanctorum Patrum t nostrorum ab uno scilicet et eodem Spiritu • sancto inspiratorum, libenter amplectimur. * Eos igitur quos ii anathematizarunt, et nos ishathematizamus; quos deposuerunt, depot niinus; quos segregarunt, segregamus; et • quos pœnis subjecerunt, eosdem et nos pœnis • subjicimus.» Septima hæc synodus secundo in Nicæn babebatur, sub Constantino exsecrandi impiique Copronymi nepote, et Irene matre ejus ex 'Athenis oriunda, congregatis consilio et adhortatione Tarasti archiepiscopi Constantinopolitani, trerentis sexaginta septem Patribus divinis. Conventus autem eorum erat adversus imaginum hostes sive Christianorum accusatores, et eos anathematizarunt: Ecclesiæ autem antiquum ejus ornatum restituerunt, eamque imaginum habere expressiones, et relative eas salutare recte definierunt: pari verb ratione etiam crucis honorabins adorari Riguram: amplertentes et confirmanteś tam summa laude prædicandorum et sanrtorum apostolorum, tum sex sanctorum concinorum generalium, et etiam provincialium candhes; et eos qui ab illis anathematizati fuissent, anathematizarunt et ipsi, et depositione ob aliquod crimen damnatos, similiter et ipsi condemnarunt, segregatos autem segregarunt, et pœnis subjectos æqualibus pœnis subjecerunt; nihil omnino iis, quæ sanctis apostolis et divinis Patribus exposita et decreta fuerunt, vel addentes vel subtrahentes. 287 CANON II. Quoniam psallentes Deo repromittimus, In justificationibus tuis medītabor, non obliviscar • eloquiorum tuorum: omnes quidem Christianos hoc servare saluberrimum est; eos autem præcipue qui sacerdotatem dignitatem obti- • nent. Quamobrem decerhinus, quemlibet • quidem, qui´ad episcopalem gradum est pro- • vehendus, Psalterium omnino nosse, ut ex ‹ en omnem quoque strum clericum ita institui • moneat: a metropolitano autem bene exami- ‹ nari, an áð sacros canones diligenter ac com • perscrutatione, non autem obiter cursimique legendos prompto paratoque sit animo, et • sherum etiam Evangelium et fibrum divini ‹ Apostoli omnemque divinam Scripturam; et in divinis præceptis versari, et populum sibi • commissum docere. Nostræ enim hierarchiæ ● substantiæ sunt eloquia divinitus tradita, ΑΡΙΣΤ. • Τους θείους κανόνας ασπασίως ενστερν • ζόμεθα, τῶν τε ἁγίων ἀποστόλων, τῶν ἐξ οίκου · μενικῶν συνόδων, καὶ τῶν τοπικῶν, πρὸς δὲ · καὶ τῶν ἁγίων Πατέρων ἡμῶν, ὡς ἐξ ἑνὸς καὶ • τοῦ αὐτοῦ ἁγίου Πνεύματος εμπνευσθέντων. • Οὓς οὖν ἀνεθεμάτισαν, ἀναθεματίζομεν· καὶ • οὓς καθεῖλον, καθαιροῦμεν· οὓς ἀφώρισαν, • ἀφορίζομεν· καὶ οὓς ἐπετίμησαν, ἐπιτιμώ · μεν.» Ἐπὶ Κωνσταντίνου τοῦ ἐγγόνου τοῦ τρισκαταρά του καὶ θεομισους Κοπρωνύμου καὶ Εἰρήνης τῆς μητρὸς αὐτοῦ τῆς ἐξ ᾿Αθηνῶν ἡ παροῦσα ἐβδόμη γέγονε σύνοδος ἐν Νικαίᾳ τὸ δεύτερον, συνελθόντων συμβουλῇ καὶ παραινέσει Ταρασίου ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως τριακοσίων εξήκοντα ἑπτὰ θεοφόρων Πατέρων. Η δὲ συνέλευσις τούτων γέγονε κατὰ τῶν εἰκονομάχων ήτοι Χριστιανκατηγόρων· καὶ τούτους ἀνεθεμάτισαν. Τῇ δὲ Ἐκκλησίᾳ τὸν ἀρ χαῖον αὐτῆς κόσμον ἀποδεδώκασι, καὶ τὰς εἰκονικές ἀνα-υπώσεις ἔχειν αὐτὴν, καὶ σχετικῶς ἀσπάζεσθαι ταύτας, καλῶς διωρίσαντο· ὡσαύτως δὲ καὶ τὸν τύ πον τοῦ τιμίου προσκυνεῖσθαι σταυροῦ· ἀσπασάμε νοι καὶ κρατύναντες τούς τε τῶν πανευφήμων καὶ ἁγίων ἀποστόλων κανόνας, τῶν τε ἁγίων οἰκουμε νικῶν ἐξ συνόδων, καὶ τῶν τοπικῶς συναθροισθει σῶν· καὶ τοὺς μὲν ἀναθεματισθέντας ὑπ' αὐτῶν ἀναθεματίζουσι καὶ αὐτοί· τοὺς δὲ καθαιρέσει διά τι πταίσμα κατακριθέντας, ὡσαύτως καὶ οὗτοι καταδικάζουσι· τοὺς δὲ ἀφωρισμένους ἀφορίζουσι· καὶ τοὺς ἐπιτιμίοις καθυποβαλλομένους ἐπιτιμῶσιν ἐπίσ σης, μηδέν τι προστιθέντε; ἢ ὑφαιροῦντες τῶν παρὰ τῶν ἁγίων ἀποστόλων καὶ τῶν θεοφόρων Πατέρων ἐκτεθέντων καὶ ὁρισθέντων. • Επειδήπερ ψάλλοντες συντασσόμεθα τῷ Θεῷ, • Ἐν τοῖς δικαιώμασί σου μελετήσω, οὐκ ἐπι- • λήσομαι τῶν λόγων σου·; πάντας μεν Χρι- • στιανοὺς τοῦτο φυλάττειν σωτήριον, κατ' ἐξαί · ρετον δὲ τοὺς τὴν ἱερατικὴν ἀμπεχομένους • ἀξίαν. Ὅθεν ορίζομεν πάντα τὸν προάγεσθαι • μέλλοντα εἰς τὸν τῆς ἐπισκοπῆς βαθμὸν πάντως • τὸν ψαλτήρα γινώσκειν, ἵνα ὡς ἐκ τούτου καὶ • πάντα τὸν κατ' αὐτὸν κλῆρον οὕτω νουθετῇ • μυεῖσθαι· ἀνακρίνεσθαι δὲ ἀσφαλῶς ὑπὸ τοῦ • μητροπολίτου, εἰ προθύμως ἔχει ἀναγινώσκειν • Ερευνητικῶς καὶ οὐ παροδευτικῶς τούς τε • ιερούς κανόνας, καὶ τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον, τήν «τε τοῦ θείου Αποστόλου βίβλον, καὶ πᾶσαν τὴν • θείαν Γραφήν· καὶ κατὰ τὰ θεῖα ἐντάλματα • ἀναστρέφεσθαι, καὶ διδάσκειν τὴν κατ' αὐτὸν • λαόν. Οὐσία γὰρ τῆς καθ' ἡμᾶς ἱεραρχίας ἐστὶ • τὰ θεοπαράδοτα λόγια, ήγουν ἡ τῶν θείων

IN CAN. II SYNODI VII ŒCUMEN. • Γραφῶν ἀληθινὴ ἐπιστήμη, καθὼς ὁ μέγας • ἀπεφήνατο Διονύσιος. Εἰ δὲ ἀμφισβητοίη, καὶ • μὴ ἀσμενίζοι οὕτω ποιεῖν τε καὶ διδάσκειν, μὴ · χειροτονείσθω. Εφη γὰρ προφητικῶς ὁ Θεός • Σὺ ἐπίγνωσιν ἀπώσω, κἀγὼ ἀπώσομαι σὲ τοῦ · μὴ ἱερατεύειν μοι. ο ‹ divinarum scilice! Scripturarum yera scien- ‹ tia; sicut et magnus ait Dionysius. Si autem • dubius animi fuerit, et non libenter hæc • facere et docere voluerit, non ordinetur: • Prophetice enim dixit Deus: «Tu repulisti. ‹ scientiam, et ego te repellam ne sis mihi • sacerdos 88. > BALS. Cum scirent sancti Patres, quod propter imaginum adversariorum haeresin complures fideles fieri agrestesque evaserunt, ut qui fugerint, et ne in hominum quidem conspectum yenire anderent, dixerunt, quod omnes quidem Chri stiani coguntur eum perscrutatione divinam Seripturam legere; multo autern magis antistiles, qui ad sibi subjectum populum docendium ordinati ΒΑΛΣ. Εἰδότες οἱ ἅγιοι Πατέρες ὅτι διὰ τὴν τῶν εικονομάχων αἵρεσιν οἱ πλείους πιστοὶ ἐξηγροικί‐ σθησαν, ὡς φεύγοντες, καὶ μὴ δυνάμενοι κἂν εἰς ὄψιν ἀνθρώπων ἔρχεσθαι, εἶπον ὡς καὶ πάντες μὲν Χριστιανοὶ ἀναγκάζονται τὴν θείαν Γραφὴν ἀναγινώσκειν μετὰ ἐρεύνης· πολλῷ δὲ πλέον οἱ ἀρχιερεῖς, οἱ πρὸς τὸ διδάσκειν τὸν ὑπ' αὐτοὺς λαόν τεταγμένοι. Διὸ καὶ ὥρισαν μὴ ἄλλως τινὰ χειροτονεῖσθαι, εἰ μὴ τὸν ψαλτήρα γινώσκει, καὶ ἀνακρινόμενος sunt. Unde etiam definierunt, non alias ordinari ὑπὸ τοῦ μέλλοντος χειροτονεῖν αὐτὸν, ὁποίαν ἔφεσιν Έχει περὶ τὴν μάθησιν τῆς θείας Γραφής, κατάθηται ἐπιμεληθῆναι τῆς ἀναγνώσεως τῶν ἱερῶν καὶ θείων κανόνων καὶ τῶν λοιπῶν, μετὰ ἐρεύνης δηλονότι, καὶ οὐ κατὰ πάροδον· ἀναστρέφεσθαι δὲ καὶ κατὰ τὰ θεῖα εντάλματα, καὶ διδάσκειν τοῦ Κυρίου λαὸν, καὶ ἁπλῶς εἶναι ἕτοιμον εἰς τὸ διδάσκειν καὶ ἀπο κρίνεσθαι τὰ εἰκότα περὶ τῶν θεοπαραδότων λογίων τῶν ὄντων οὐσίαν ἤτοι σύστασιν τῆς ἱερωσύνης, Εἴποι δέ τις, Πῶς οἱ ἅγιοι Πατέρες οὐκ εἶπον ὀφείλειν χειροτονεῖσθαι τοὺς εἰδότας τοὺς ἱερούς κανόνας, τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον καὶ τὰ λοιπά, ἀλλὰ τοὺς εἰδότας μόνον τὸν ψαλτήρα, καὶ ἐπαγγελλομένους ἐπιμεληθῆναι καὶ τῆς τῶν λοιπῶν μαθήσεως; Δύσις. Τὸ μὲν εἰδέναι τὸν ψαλτήρα, ὡς ἀπητημένον ἐξ ἀνάγκης, ἀπητήθη καὶ παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων ἀσυμπαθώς τοὺς χειροτονεῖσθαι ὀφείλοντας· τῶν δὲ λοιπῶν θείων διδαγμάτων ή κατάληψις οὐκ ἐζητήθη, διὰ τὸ μὴ ὀφειλόμενον εἶναι καὶ τοὺς μήπω ἀξιωθέντας διδασκαλικοῦ ἀξιώματος ταῖς τοιαύταις ἀναγνώσεσι ἑαυτοὺς ἀπασχολεῖν, καὶ μᾶλλον τότε, ὅτε οἱ Χριστιανοὶ φυγαδείας κατεκρίνοντο. Ινα τί γοῦν, εἶπον, ὁ ἀπὸ τῶν ἄλλων βιωτικῶν ἴσως ἐργασιῶν εἰς χειτονίαν μετακαλούμενος, καὶ διὰ τοῦτό τε καὶ διὰ τὴν τῶν ὀρθοδόξων στενωχορίαν συγγνωμονούμενος, οὐ χειροτονηθείη, ὡς μὴ ἔχων κατάληψιν ἀκριβῆ τῆς θείας Γραφῆς; Διό, φασὶν, εἰ πρὸς ταύτην ἕτοιμός ἐστι, καὶ ἐπαγγέλλεται μετὰ διαθέσεως ἐπιμεληθῆ ναι τῆς ἀναγνώσεως αὐτῆς, χειροτονοθήσεται· ὅτι exactam divinæ Scripturæ comprehensionem? μετὰ τὸ ἀπαλλαγῆναι τῆς τῶν ἄλλων ὀχλήσεως, καὶ ἀναδέξασθαι τὸ διδασκαλικὸν ἀξίωμα, ἐξ ἀνάγκης οὐ καταισχύνει ἐπάγγελμα· ἀλλὰ γενήσεται τούτου καὶ μόνου, καὶ ῥᾳδίως ἕξει τὴν ἐπιστήμην τῆς θείας Γραφής. ΖΩΝΑΡ. Πάντας μὲν δεῖ τοὺς πιστοὺς ἐν τοῖς τοῦ Θεοῦ μελετῶν δικαιώμασι, καὶ μὴ ἐπιλανθάνεσθαι τῶν λόγων αὐτοῦ· ἐξαιρέτως δὲ τοὺς τὸ ἱερατικὸν ἀμπεχομένους, ἐνδεδυμένους, περικειμένους ἀξίωμα. Διὸ καὶ ὁ κανὼν οὗτος τὸν εἰς ἐπισκοπὴν προάγεσθαι se Osce 17, quempiam, quan si aprit psalterium, et ab eo, qui est ipβum ordinaturus, exapinatus, quodnam sit εμε in sanctam Scripturam desiderium, asserat se sacrorum et divinorum canonum ae reliquorum lectioni operam dare cum diligenti scilicet investigatione, et non obiter: versari autem etiam in divinis præceptis, et Domini populum docere; et esse, ut semel dicam, promptum ad docendum et respondendum, quæ sunt consentanea, de cloquiis a Deo traditis, quæ quidem sunt substantia sen constitutio sacerdotii. Dizeris autem quispiam, cur sancti Patres non dixerunt eas (lebere ordimari, qui sacrum canonem noruut, sanctum Evan gelium, et reliqua: sed eos qui psalterium tantym norunt, et profitentur se reliqnorum quoque diɛɛondorum curam gerere? Solutio. Scire quidem sallerium, ut necessario requisitum, eos, qui citra ullam commiserationein ordinari debent a sanctis quoque Patribus postulatum est: reliquarum autem deelrinarum comprehensio non requirebatur, eo quod jure exigi non potest, ut qui docendi aucto nitatem et munus nondum sunt asseculi in ejusmodi lectionibus versentur, et maxime eo tempore, quando Christiani exsilii puna damnabantur. Quidni ergo, dixerunt, qui ab aliis, quibus victus paratur, artifciis ad ordinationem accersitur, cuique propterea, et propter orthodoxorum angustias, venia datur, ordinetur, ut qui non habeat ' Ideo, inquiunt, si ad eam paratus șit, et se ad eam diligenter legendam operam positurum profiteatur, ordinabitur: quia postquam ab aliarum rerum molestia est liberatus, et docendi auçtoritatem suscepit, professionem suam dedecore mon afficiat; sed in eo solo versetur necesse est, et divinæ Scripturæ scientiam facile assequetur. ZONAR. Omnes quidem fideles in justificationibus Dei meditari, nec illius sermonum oblivisci decet: sedeos maxime, qui sacerdotalem dignitatem obtinent sive ea præditi atque ornati sunt. Quiennque igitur ad episcopatum fuerit evebendus, hune

τὸν οἰκεῖον οὕτως ἐκπαιδεύῃ μυεῖσθαι λαόν, ἀντὶ τοῦ μανθάνειν. Ανακρίνεσθαι δὲ βούλεται αὐτὸν παρὰ τοῦ μέλλοντος χειροτονῆσαι αὐτὸν μητροπο λίτου, εἰ θέλει ἀναγινώσκειν τοὺς ἱερούς κανόνας, τὸ Εὐαγγέλιον, τὴν τοῦ ᾿Αποστόλου βίβλον, καὶ πᾶσαν τὴν θείαν Γραφήν. Αναγινώσκειν δὲ ἐρευνη τικῶς, ὥστε εἰδέναι τὸν νοῦν ἑκάστου, καὶ ἱκανὸν εἶναι πρὸς διδασκαλίαν τοῦ ὑπ᾽ αὐτὸν λαοῦ, καὶ ἕτοιμον πρὸς ἀπόκρισιν τοῖς ἐρωτῶσιν αὐτὸν, κατά τὸν θεῖον ᾿Απόστολον, παραγγέλλοντα τοῖς πιστοῖς, ἵνα έτοιμοι ὦσιν ἀεὶ πρὸς ἀπολογίαν παντὶ τῷ αἰτοῦντι αὐτοὺς λόγον περὶ τῆς ἐν ἡμῖν ἐλπίδος, ἀλλὰ μὴ παροδευτικῶς, ήγουν ἀπροσέκτως, καὶ μόνα τὰ ῥήματα λέγοντα, τῆς δ' ἐννοίας μή προς απτόμενον. Καὶ οὐ μόνον οὕτως ἀναγινώσκειν τὴν θείαν Γραφὴν ἀπαιτεῖσθαι αὐτόν, ἀλλὰ καὶ κατά θεῖα ἐντάλματα ἀναστρέφεσθαι καὶ βιοῦν· καὶ οὐδὲ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ διδάσκειν τὸν ὑπ' αὐτὸν λαόν. Ουσία γὰρ τῆς καθ' ἡμᾶς ἱεραρχίας τὰ θεοπαράδοτά εἰσι λόγια, ήγουν ἡ τῶν θείων Γραφῶν ἀληθινὴ ἐπιστήμη, ὡς ὁ μέγας ἀπεφήνατο Διονύ σιος. Οὐσία δὲ τῆς ἱεραρχίας ἐκλήθη ἡ θεία Γραφή, ὡς σύστασις ταύτης. Ακαιρον γάρ μοι κέκριται τὸ πλέον εἰπεῖν τι περὶ οὐσίας κατὰ τοὺς ἔξω. Η γὰρ τῶν μετασχόντων παιδείας οἱ τοὺς κανόνας μετιόντες εἰσὶ, καὶ οἴδασι τὸν ὅρον ταύτης, καὶ ὅσα ἐν ταῖς κατηγορίαις περὶ αὐτῆς εἴρηται, ἢ ἄγευστος παιδείας εἰσὶ, καὶ μάτην ὅσα ἄν τις εἴποι πρὸς ἐκείνους εἰρήσονται. Εἰ μὲν οὖν ταῦτα ὑπισχνείται ποιεῖν, καὶ οὕτω βιοῦν, καὶ τοὺς ἄλλους ρυθμίζειν, χειροτονεῖσθαι αὐτὸν κελεύουσιν οἱ Πατέρες· εἰ δὲ ἀμφιβάλλοι, καὶ μὴ ἀσμενίζοι, ἀντὶ τοῦ ἀγαπᾷ, προθυμεῖται, οὕτω ποιεῖν καὶ διδάσκειν, μὴ χειροτονεῖσθαι, καὶ ἐπὶ τούτοις ἐπάγουσι τὰ προφητικά ῥήματα. præsens can. in psalterii cognitione versatum esse μέλλοντα κελεύει τὸν ψαλτήρα γινώσκειν, ἵνα καὶ jubet, ut hoc pacto ab illo populus quoque initiari, hoc est eadem cognitione imbui discat. Examinari porro illum vult ab eo a quo renuntiandus est, mietropolitano, 288 an sacros canones, Evangelium, Apostoli librum, omnia denique divinæ Scripturæ monumenta perlegere velit. Ac ita quidem perlegere, ut reconditas abditasque illorum sententias scrutetur, proindeque, et uniuscujusque rei rationem intelligat, et populo sibi commisso erudiendo sit idoneus", ipsumque interrogantibus respondere paratus; juxta divinum Apostoluin, qui jubet fideles, paratos esse semper respondere omni petenti ab ipsis rationem de ea, quæ in nobis est, spe: non autem perfunctorie, hoc est, alias res agens, et verbis solum recitandis occupatus, subjectas vero sententias cognitione nequaquam attingens. Nec solum ab eo sacraṛam Littecarum studium, quod diximus, postulari; sed ut vitam praeterea ac mores ad legis divinæ præscriptum nornamque componat, exigi placet neque id tantum, sed ut in erudiendo præterea credito sibi populo elaboret. Sunt etenim ejus, quæ apud nos est, hierarchiæ substantia, ut magnus Dionysius indicavit, eloquia divinitus. tradita, hoc est, divinarum Scripturarum vera cognitio. Substantia vero hierarchiæ divina Scriptura vocata est, quod ex illa nimirum tota ejus constitutio pendeat. De substantia porro, iis qui extra sunt, hoc tempore plura dicere alienum mihi visum est. Vel enim qui se ad cognoscendos canones contulere liberali doctrina expoliti sunt, ejusque definitionem, et quæcunque de illa in prædicamentis traduntur, novere; vel, si politioris litteraturæ ignari sunt, frustra illis, quæcunque hac de re dici possunt, inculcaveris. Hæc igitur siquidem episcopus se facturum recipiat, ipseque hanc vitæ normam amplecti, tum in aliorum quoque moribus componendis laborein suscipere non recuset, eum ordinari Patres jubent: sin dubius sit animi, et non libenter accipiat, hoc est, amet, et prompto sit animo ita facere et docere, non ordinari. His praeterea propheta verba subjiciunt. ARIST. Qui futurus est episcopus, Psalterium • noscat: pernoscat, quod legit, non simplici- • ter, sed cum perscrutatione, sacros canones, • sanctum Evangelium, Apostoli librum, et «divinam Scripturam universam: sin minus, • ne ordinetur. Eum, qui ad episcopatus gradum promovendus est, oportet psalterium omnino noscere illudque interpretari, ut et clerum suum sic discere edoceat. Quam diligenter etiam a metropolitano examinari an sacros canones accurate potest legere, et sanctum Evangelium, et divini apostoli Pauli librum. et totam Scripturam divinam, et mentem illorum investigare, et quæ scripta sunt intelligere. Quandoquidem vera divinarum Scripturarum scientia est constitutio et ipsa hierarchiæ essentia secundum magnum Dionysium: et scientia sic instructum, cum ordinari: sin minus, non ordinari. Dixit enimi ΑΡΙΣΤ. «Ο γενησόμενος επίσκοπος γινωσκέτω • το Ψαλτήριον· διαγινωσκέτω ὅτι ἀναγινώσκει • οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ' ἐρευνητικῶς, τοὺς ἱερούς και ο νόνας, τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον, τὴν τοῦ Ἀποστό • λου βίβλον, καὶ πᾶσαν τὴν θείαν Γραφήν· εἰ δὲ • μή, μὴ χειροτονείσθω.» Τὸν μέλλοντα εἰ; τὸν τῆς ἐπισκοπῆς προάγεσθαι βαθμὸν, δεῖ πάντως τὸν ψαλτήρα γινώσκειν, καὶ ἑρμηνεύειν αὐτὸν, ἵνα καὶ τὸν ὑπ' αὐτὸν κλῆρον οὕτω μανθάνειν διδάσκῃ. Εξετάζεσθαι δὲ ἀσφαλῶς καὶ ὑπὸ τοῦ μητροπολίτου, εἰ ἐπιμελῶς δύναται τοὺς ἱερούς κανόνας ἀναγινώσκειν, τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον, τὴν τοῦ θείου ἀποστόλου Παύλου βίβλον, καὶ πᾶσαν τὴν θείαν Γραφὴν, καὶ τὸν νοῦν αὐτῶν ἐρευνῶν, καὶ συνιέναι τὰ γεγραμμένα· διότι σύστασις καὶ οὐσία τῆς ἀρχιερωσύνης ἡ τῶν θείων Γραφῶν ἐστιν ἀλη θινὴ ἐπιστήμη, κατὰ τὸν μέγαν Διονύσιον· καὶ οὕτως ἔχοντα γνώσεως χειροτονεῖσθαι αὐτόν· εἰ δὲ

IN CAN. III SYNODI VII ŒCUMEN. μὴ, μὴ χειροτονεῖσθαι. Είπε γὰρ ὁ Θεὸς διὰ τοῦ Deus per prophetam: Tu scientiam repulisti, et ego προφήτου· Σὺ ἐπίγνωσιν ἀπώσω, κἀγὼ ἀπώσο- te repellam, ne sis mihi sacerdos. μαι σε, τοῦ μὴ ἱερατεύειν μοι. • Πᾶσαν ψήφον γινομένην παρὰ ἀρχόντων, ἐπισκή • που η πρεσβυτέρου ἢ διακόνου, ἄχυρον μένειν • κατὰ τὸν κανόνα τὸν λέγοντα· «Εἴ τις ἐπίσκ0- • πος, κοσμικοῖς ἄρχουσι χρησάμενος, δι' αὐτῶν • ἐγκρατὴς ἐκκλησίας γένηται, καθαιρείσθω καὶ • ἀφοριζέσθω, καὶ οἱ κοινωνοῦντες αὐτῷ πάντες.» • Δεῖ γὰρ τὸν μέλλοντα προβιβάζεσθαι εἰς ἐπι· • σκοπήν, ὑπὸ ἐπισκόπων ψηφίζεσθαι· καθώς «παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων τῶν ἐν Νικαίᾳ ὡριο • σται ἐν τῷ κανόνι τῷ λέγοντι· Επίσκοπον • προσήκει μάλιστα μὲν ὑπὸ πάντων τῶν ἐν τῇ • επαρχίᾳ καθίστασθαι· εἰ δὲ δυσχερές εἴη • τοῦτο ἢ διὰ κατεπείγουσαν ἀνάγκην ἢ διὰ · μῆκος ὁδοῦ, ἐξάπαντος τρεῖς ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνα- • γομένους (συμψήφων γινομένων καὶ τῶν ἀπόν- • των καὶ συντιθεμένων διὰ γραμμάτων), τότε • τὴν χειροτονίαν ποιεῖσθαι. Τὸ δὲ κῦρος τῶν • γινομένων δίδοσθαι καθ' ἑκάστην ἐπαρχίαν τῷ • μητροπολίτη. CANON III. ● Omnem electionem episcopi vel presbyteri vel ● diaconi, quæ fit a magistratibus, irritam ma- • nere, ex canone dicente: Si quis episcopus, • sæcularibus magistratibus usus, per eos • ecclesiam obtinuerit, deponatur et segregetur, ‹ et omnes qui cum eo communicant. Oportet ‹ enim eum, qui ad episcopatum promovendus ● est, ab episcopis eligi; quemadmodum a sanctis Patribus Nicææ decretum est in canone, qui dicit: Episcopum oportet maxime quidem c ab omnibus, qui sunt in provincia, constitui: • si autem hoc difficile fuerit, vel propter ur- • gentem necessitatem, vel propter viæ longi- ‹ tudinem, tres omnino eodem, convenientes, (iis quoque, qui absunt, simul suffragium ‹ ferentibus et assentientibus per litteras) tunc • facere electionem. Eorum autem, quæ per • unamquamque provinciamn fiunt, confirma- ‹ tionem tribui metropolitano. › ΒΑΛΣ. Ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς παρούσης συνόδου εψηφίσαντό τινες, ὡς ἔοικεν, ἀπὸ ἐξουσίας τινῶν παραδυναστευόντων ὑπεναντίως τῷ περὶ τούτου ἀποστολικῷ κανόνι. Μὴ ἀνεχόμενοι οὖν τοῦτο οι ἅγιοι Πατέρες, ὥρισαν τὴν τοιαύτην ψῆφον ἄκυρον εἶναι ἀκολούθως τῷ ῥηθέντι ἀποστολικῷ κανόνι, τῷ διοριζομένῳ τοὺς οὕτω ψηφισθέντας καθαιρεῖσθαι καὶ ἀφορίζεσθαι, τοὺς δὲ κοινωνήσαντας αὐτοῖς ἀφορίζεσθαι· τὴν μέντοι ψῆφον ὀφείλει γίνεσθαι κατὰ τὸν δ'. κανόνα τῶν ἁγίων Πατέρων τῶν ἐν Νικαία. Καὶ ἀνάγνωσον οὖν τὸν τοιοῦτον κανόνα, καὶ τὸν δ' κανόνα τῶν ἁγίων ἀποστόλων, καὶ τὰς Ερμηνεία; αὐτῶν. Τί δὲ, τῶν κανόνων μὴ διοριζομένων διὰ ψήφου γίνεσθαι τὰς χειροτονίας τῶν πρεσβυτέρων καὶ τῶν διακόνων, ἀλλὰ μόνον τῶν ἐπισκόπων, πῶς ὁ κανών φησιν ἀκυροῦσθαι τὰς παρὰ ἀρχόντων γινομένας ψήφους ἐπισκόπων, πρεσ σβυτέρων καὶ διακόνων; Λύσις. Τινὲς εἶπον καὶ τὰς τρεῖς χειροτονίας ἐπὶ ἑνὸς προσώπου ὀφείλειν ἐκε λαμβάνεσθαι, καὶ τὴν οὕτω γενομένην ψήφον χάριν τοῦδέ τινος, ἐφ᾽ ᾧ γενέσθαι διάκονον, πρεσβύτερον, καὶ οὕτως ἐπίσκοπον, ἄκυρον εἶναι· ἕτεροι εἶπον bant, quod antiquitus electiones debant a populo, BALS. Tempore præsentis synodi eligebantur quidam, ut est verisimile, quorumdam procerum potestate 289 contra quam canone apostolico traditum est. Hoc ergo sancti Patres non sustinenles, statuerant, dictam electionem esse irritan consequenter dicto apostolico canoni, qui decernit eos qui sic electi fuerint, deponendos et segregandos, eosque excommunicandos qui cum illis communicaverint: oportet autem electionem fleri prout vult canon 4 sanctorum Patrum concilii Nicæni. Et illum itaque canonem et 30 sanctorum apostolorum eorumque interpretationes lege. Atqui cum non decernant canones presbyterorum et diaconorum ordinationes electione fieri, sed solum episcoporum; quomodo dicit canon irritas esse electiones episcoporum, presbyterorum et Laconorum, quæ funt a magistratibus? Solutio. Dicebant quidam, tres ordinationes in una persona intelligi debere, et eam quæ sic fit electionem alicujus, ea de causa ut fat diaconus, presbyter, et sic episcopus, nullius esse momenti. Alii diceὅτι τὸ παλαιὸν αἱ ψῆφοι παρὰ τοῦ δήμου ἐγίνοντο, καὶ ἐψηφίζοντο οὐ μόνον ἐπίσκοποι, ἀλλὰ καὶ πρεσβύτεροι καὶ διάκονοι· καὶ διὰ τοῦτο εἶπεν ὁ κανὼν τὰς κατὰ δυναστείαν ἀρχοντικὴν γινομένας ψήφους ἐπισκόπων ἢ πρεσβυτέρων ή διακόνων ἀχυροῦσθαι· ἄλλοι δὲ εἶπον, ὡς ἐπὶ μὲν ἐπισκόπου ἡ ψῆφος κατά κυριωνυμίαν ἐῤῥέθη, ἐπὶ δὲ πρεσβυτέρου καὶ διακόνου καταχρηστικῶς· ἀντὶ γὰρ χειροτονίας ἐξελήφθη· ὅπερ καὶ ἐμοὶ ἀρέσκει, εὑρίσκοντι καὶ ἑτέρους κανόνας τὴν ψῆφον ἀντὶ χειροτονία; ἐκλαμα βανομένους. Τῶν δὲ ἀρχόντων μὴ δυναμένων ὅλως et eligebantur, non solum episcopi, sed etiam presbyteri et diaconi: et propterea dixit canon:. Quæ magistratus auctoritate flunt, electiones episcoporum vel presbyterorum vel diaconorum, non valere. Alii autem dixerunt, quod in episcopo quidem electio proprie dicta est; in presbytero autem el diacono abusive: pro ordinatione enim accepta est; quod mihi quoque placet, cum inveniam alios etiam canones, qui electiones pro ordinatione accipiunt. Cum autem non possint omnino magistratus episcoporum eligere, quomodo Guill. Beveregii nota. Τοὺς δὲ κοινωνήσαντας αὐτοῖς ἀφορίζε σθαι. Hæc verba in Parisiensi editione desiderata ex ms. Bodleiano supplevimus, cui Auerbachianus cum Tiliano suffragatur.

decernit canon ut quæ ab iis dunt electiones sint 4 ψηφίζεσθαι ἐπισκόπους, πῶς ὁ κανών διορίζεται irrita? Solutio. De electionibus, quæ a magistralibus vel principibus fiunt, non decernit hic canon, sed de electionibus episcoporum, quæ principum seu magistratuum potestate procedunt: et de eles ctionibus seu ordinationibus presbyterorum vel diaconorum, quæ simili jussu procedunt. Dicit ergo, quod etiamsi opinione ac specie ab antistitilus, penes quos est eligendi polatas, haut, quae niam tamen potentia ac vi procedunt, infirmari debent of resolvi. ἀχυροῦσθαι τὰς παρὰ τούτων γινομένας ψήφους; Λύσις. Οὐ περὶ ψήφων παρὰ ἀρχόντων γινομένων δ κανὼν θεσπίζει, ἀλλὰ περὶ ψήφων ἐπισκόπων, προς καινουσῶν κατὰ ἐξουσίαν ἀρχοντικὴν, καὶ περὶ ψήφων ήτοι χειροτονιών πρεσβυτέρων ἢ διακόνων, προβαι κουτῶν κατὰ κέλευσιν ἐμοίαν. Φησί γοῦν ὡς, κἂν τῷ δοκεῖν παρὰ τῶν ἐχόντων ἐξουσίαν ἀρχιερέων γίνωνται, ἀλλ' ἐπεὶ κατὰ δυναστείαν καὶ βίαν προβαίνουσιν, ὀφείλουσιν ἀχυροῦσθαι καὶ ἀναλύεσθαι. ZONAR. Vetus malum improbitas est. Et vero ΖΩΝΑΡ. Παλαιά ή κακία. Έγίνοντο γὰρ καὶ antiquis etiam temporibus aliqua contra legum πάλαι ἄθεσμά τινα, καὶ ἄρχοντες τῇ δυναστεία sanctiones admittebantur, ac principes viri, poten- θαῤῥοῦντες ἐψηφίζοντο ἐπισκόπους, καὶ πρεσβυτέ tia imperii freti, episcopos oligebant, et presby- ρους καὶ διακόνους προσέτασσον γίνεσθαι. Ταῦτα οὖν Leros ac diaconos fieri pro potestate jubebant. ή σύνοδος κωλύει, τὸν ἀποστολικὴν κανόνα παράγουσα, Nihil igitur ejusmodi synodus in posteruin licere ᾶς τὸν δι' ἀρχόντων ἐγκρατή γενόμενον εκκλησίας decernit, profertque apostolicum canonem, quo, Επίσκοπον καθαιρεί ἅμα καὶ ἀφορίζει, μεγάλης τιμω si quis episcopus magistratuum opera Ecclesiam ρίας ἀξιῶν τὸν τοῦτο ποιοῦντα, καὶ οὐκ ἐκεῖνον μόνον, obtinuerit, illum depositione simul ac segrega- ἀλλὰ καὶ τοὺς κοινωνοῦντας αὐτῷ. Ορίζει δὲ ὑπὸ ἐπι-. tione (magno videlicet supplicio, qui id fecerit, σκόπων τὸν εἰς ἐπισκοπὴν προαχθήσεσθαι ψηφί dignum existinans), nec illumn tantum, sed qui- ζεσθαι μέλλοντα, καὶ μέμνηται τοῦ τετάρτου κανό cunque ab ejusdem communione non abstinuerit, νος τῶν ἐν Νικαίᾳ ἁγίων Πατέρων, ὃς ἐξηγήθη ἐκεῖ. puniri jubet. Ab episcopis autem eum, qui ad episcopatum evehendus est, renuntiari placet, ac quarti canonis a sanetis Patribus in Nicæna synodo editi mentionem adjungit, qui ibidem explicatur. ΑΡΙΣΤ. & Πάσα ψῆφος ἀπὸ κοσμικῶν ἀρχόντων • ARIST. Omnis electio a secularibus magistra- • tibus facta irrita sit. ο In multis canonibus dicitur, quod ab omnibus cujusque provinciæ episcopis (si quidem feri id potest) eligi debet, qui ad episcopatum est promovendas; «in minus, a tribus saltem episcopis, absentibus etiam per litteras suffragia Alla ferentibus. Secularibus autem principibus uti quemlibet, et per eos Ecclesiæ alicujus possesKNrem fieri, non modo infirmum est, sed et depositionem el segregationem ei affert, qui sali modo sacerdotium obtinuit. 290 CANON IV. • γινομένη άκυρος ἔστω.» Εν πολλοῖς τῶν κανόνων είρηται τὸ ὑπὸ πάντων τῶν ἐπισκόπων ἑκάστης επαρχίας ὀφείλειν ψηφίζε σθαι (εἴγε τοῦτο δυνατόν) τον μέλλοντα εἰς ἐπισκο πὴν προβιβάζεσθαι· εἰ δὲ μή, κἂν ὑπὸ τριῶν ἐπι σκόπων, συμψήφων γινομένων καὶ τῶν ἀπόντων διὰ γραμμάτων. Τὸ δὲ κοσμικοῖς ἄρχουσι χρήσασθαί τινα, καὶ δι' αὐτῶν ἐκκλησίας τινὲς ἐγκρατή γενέσθαι, οὐ μόνον ἐστὶν ἀνίσχυρον, ἀλλὰ καθαίρε σιν καὶ ἀφορισμὸν ἐπάγει τῷ τοιουτοτρόπως της ἱερωσύνης τυχόντι, ● Præco veritatis magnus Panlus divinus apostoc ius, quemdam veluti canonem Ephesiorum < presbyteris imponens, vel universa potius sλο ‹ cerdotali multitudini, sie libere dixit: Ar- ‹ gentum vel aurum vel vestem nullius concu- ‹ pivi, omnia vobis ostendi, quod oportet sic ‹ laborantes infirmos suscipere, dare beatins `a quam recipere existimantes "., Quocirca ‹ nos ab eo edocti statuimus, ne turpis lucri ‹ gratia episcopus excusationes in peccatis ex- ♥ cogitans, aurum vel argentum vel ullam aliam • speciem ab iis, qui sibi subsunt, episcopis ‹ vel clericis vel monachis exigat. Dicit enim ‹ Apostolus: ‹ Injusti regnum Dei non possi- ‹ debunt: nec debent liberi parentibus thesau- ‹ rum parare, sed parentes liberis “.» Si quis ‹ ergo per exactionem auri, vel alicufus alterius ‹ speciei, vel propter aliquam propriam affectio- ‹ nem a ministerio arcere inventus fuerit, vel • Ο κήρυξ τῆς ἀληθείας ὁ μέγας Παῦλος ὁ θεῖος · ἀπόστολος, οἱονεὶ κανόνα τιθεὶς τοῖς Ἐφεσίων 4 πρεσβυτέροις, μᾶλλον δὲ καὶ παντὶ ἱερατικῷ 4 πληρώματι, οὕτως ἐπαρρησιάσθη εἰπών· ὁ ᾿Αρ • γυρίου ή χρυσίου ἢ ἱματισμοῦ οὐδενὸς ἐπεθύ 4 μησα, πάντα ὑπέδειξα ὑμῖν, ὅτι οὕτως κοπιῶν • τας δεῖ ἀντιλαμβάνεσθαι τῶν ἀσθενούντων, • μακάριον ἡγουμένους τὸ διδόναι ή λαμβάνειν.» • Διὸ καὶ ἡμεῖς μαθόντες παρ' αὐτοῦ ὁρίζομεν, • μηδ' όλως αίσχροκερδῶς ἐπινοεῖσθαι ἐπίσκοπον, • προφασιζόμενον προφάσεις ἐν ἁμαρτίαις, ἀπαι • τεῖν χρυσὸν ἢ ἄργυρον ἢ ἕτερον εἶδος τοὺς · ὑπ' αὐτὸν τελοῦντας ἐπισκόπους ή κληρικούς • Η μοναχούς. Φησὶ γὰρ ὁ ᾿Απόστολος· 4 Αδι «και βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσι· καὶ • οὐκ ὀφείλει τὰ τέκνα τοῖς γονεῦσι θησαυρίζειν, • ἀλλ᾽ αἱ γονεῖς τοῖς τέκνοις.» Εἴ τις οὖν δι' • ἀπαίτησιν χρυσοῦ ἢ ἑτέρου τινός είδους, είτε • διά τινα ιδιοπάθειαν εὑρεθείη ἀπείργων τῆς * Actor. xx, 33, 35. 4º 1 Cor. vi, 9; | Cor. xu, 14.

IN CAN. IV SYNODI VII ŒCUMEN. • λειτουργίας, καὶ ἀφορίζων τινὰ τῶν ὑπ' αὐτὸν • κληρικών, η σεπτὸν ναὸν κλείων, ὡς μὴ για • νεσθαι ἐν αὐτῷ τὰς τοῦ Θεοῦ λειτουργίας, καὶ «εἰς ἀναίσθητόν τὴν ἑαυτοῦ μανίαν ἐπιπέμπων, · ἀναίσθητος ὄντως ἐστὶν, καὶ τῇ ταυτοπαθείς · ὑποκείσεται, καὶ ἐπιστρέψει ὁ πόνος αὐτοῦ ἐπὶ • τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ, ὡς παραβάτης ἐντολῆς Θεοῦ · καὶ τῶν ἀποστολικῶν διατάξεων. Παραγγέλλει • γὰρ καὶ Πέτρος ὁ κορυφαῖος τῶν ἀποστόλων • Παμαίνετε τὸ ἐν ὑμῖν ποίμνιον τοῦ Θεοῦ ἐπιο · σκοποῦντες μὴ ἀναγκαστικῶ, ἀλλ᾽ ἑκουσίως ι κατά Θεόν· μηδὲ αἰσχροκερδῶς, ἀλλὰ προθύ * μως· μὴ ὡς κατακυριεύοντες των κλήρων, • ἀλλὰ τύποι γινόμενοι τοῦ ποιμνίου· καὶ φανε · ρωθέντος τοῦ ἀρχιποιμένος κομιείσθε τὸν ἁμα · ράντινον τῆς δόξης στέφανον. 4 segregare strorum Gericorum aliquem, vel ve- ‹ nerandum templum claudere. ne in eo divina ● fiant ministeria, es ad id, quod non est sensu < præditum, suam insaniam immittens; est ‹ revera sine seusu, et talionis erit legi obuoexius: et labor ipsius in caput ejus redibit, e̟ut qui sit mandati Dei èt apostolicarum con- ‹ stitutionum transgressor. Præcipit eşim ek, • Petrus apostolorum summus: • Pascite gre- ● gem Dei, qui penes vos est, episcopatum «gerentes, now per vim, sed sponte ac volun¬ ‹ tarie secundum Deum: neque turpis lucri 4 gratia, sed prompte et alacriter; nec ut donymatum in clerum obtiuentes, sed gregis exent- ● plaria exsistentes; et cum summus Pastor ● apparuit, quæ nec corrumpi nec marcescere ‹ potest, gloriæ eoronam referetis “. BALS. Ut turpis quæstus affectio ʼn Christiania radicitus evellatur, statuerunt Patres, non licere antistitibus, a suis episcopis, clericis vel monachis, aurum vel aliam quamcunque rem exigere. Antistitem autem, qui aliquem ex suis propter ullam ejusmodi causam segregal, vel nun sinit propterea in divino templo divinum celebrare ministerium, et sic in id quod non est sensu præditum sive in templum inauditam suam iusaniam effundit, valis aliquas el a canonibus alienas excusationes aflerens, esse legi talionis obnoxium, ut qui sit revera sensu vacuus. Est autem talio, id jure pati quempiam, quod preter rationem fererit. Here autem decernenter Patres, diversis quoque locis ex Epistola sancti Pauli»d Ephesins usi sunt, qui turpem quæstum et avaritiam puniunt, misericordiam autem et eleemosynam maximi faciunt. Quid autem, si sit aliqua causa canonica, now venia dabitur antistiti, qui ab oo, cui præest, aurum vel argentum exigit? Solutio. Minime: si enim koo fecerit, ut Dei mandatorum transgressor, et ul qui ejus, qui præest, animæ salutem vendiderit, punietur. Debet enim, qui forte deliquerit, epis scapuum vel clericuum vel monachum ex canonum prescriptis primus punire, et non propter airpe aliquod lucrum caponicam correctionem transgredi. Jubet autem canon autistitibus, ne in clericos sues dominatum exerceant, id est, ne ut servis el ministris eis utantur, sed siue perturbatione et »i aliqua eus paseant et corrigant. Nota antem ex hoc præsenti camone, quod non solum autistes, qui turpis lucri causa clericum suum segregavit, segregatur ex lege lalionis; sed et qui propter aliquam amimi perurbationem vel aliquam non justain causam tale quid inique fecit. De ea ve autem quæstio agitanda est apud eum, qui habet ΒΑΛΣ. ἵνα τὸ τῆς αἰσχροκερδείας πάθος ὑπὸ τῶν Χριστωνύμων ἐκριζωθῇ, ὥρισαν οἱ Πατέρες μὴ ἔχειν ἐπ' ἀδείας τοὺς ἀρχιερεῖς ἀπὸ τῶν ὑπ' αὐτοὺς Επισκόπων ἢ κληρικῶν ἢ μοναχῶν χρυσὸν ἀπαιτεῖν, * ἕτερον οιονδηποτούν πράγμα. Τὸν δὲ ἀφορίζοντα ἀρχιερέα διὰ τὴν τοιαύτην αιτίαν τινὰ ἐκ τῶν ὑπ' αὐτόν, ἢ ἐπιτρέποντα διὰ τοῦτο μή γίνεσθαι τὴν τοῦ θείου ναοῦ δοξολογίαν, καὶ οὕτως εἰς ἀναίσθητον, ήγουν εἰς τὸν ναὸν, τὴν ἀλλόκοτον αὐτοῦ μανίαν ἐκχέοντα, προφασιζόμενον ματαίας τινὰς καὶ ἀκανονίστους προφάσεις, ὑποκεῖσθαι τῇ ταυτοπαθείᾳ, ὡς τῇ ἀληθείᾳ ὄντα ἀναίσθητον. Ταυτοπάθεια δέ ἐστι τὸ παθεῖν εὐλόγως 8 παραλόγως ἐποίησε. Ταῦτα δὲ θεσπίζοντες οἱ Πατέρες, ἐχρήσαντο καὶ διαφόροις ῥητοῖς ἐκ τῆς πρὸς Ἐφεσίους ἐπιστολῆς τοῦ ἁγίου ἀποστόλου Παύλου, τὴν αἰσχροκέρδειαν καὶ τὴν φι λαργυρίαν κολάζουσι, καὶ τὴν ἐλεημοσύνην ἀποσεμνύνουσι. Τί εἰ, εἰ κανονική ἐστιν ἡ πρόφασις, συγγνωσθήσεται ὁ ἀρχιερεὺς ἐκ τοῦ ὑπ' αὐτὸν ἀπαι τῶν χρυσὸν ἢ ἄργυρον; Λύσις. Οὐδαμῶς· εἰ γὰρ τοῦτο ποιήσει, ὡς παραβάτης τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ, καὶ ὡς πωλήσεις την ψυχικήν σωτηρίαν τοῦ ὑπ' αύ τὸν, κολασθήσεται. Οφείλει γὰρ τὸν ἴσως ἑπταινότα επίσκοπον αὐτοῦ ἡ κληρικὸν ἢ μοναχόν ὁ πρῶτος κατά κανόνα κολάζειν, καὶ μὴ διά τι αἰσχροκερδές τὴν κανονικὴν διόρθωσιν παρατρέχειν. Εντέλλεται δὲ ὁ κανὼν τοῖς ἀρχιερεῦσι μὴ κατακυριεύειν τῶν κληρικῶν αὐτῶν, τουτέστιν ὡς δούλοις καὶ ὑπηρέ ταις τούτοις κεχρῆσθαι, ἀλλὰ χωρὶς ἐμπαθείας καὶ ἀνάγκης τινὸς ποιμαίνειν καὶ διορθοῦσθαι αὐτούς. Ση μείωσαι δὲ ἀπὸ τοῦ παρόντος κανόνος ὅτι οὐ μόνος ὁ ἀφορίσας ἀρχιερεὺς τὸν κληρικὸν αὐτοῦ διὰ πρόφασιν αισχροκερδείας ἀφορίζεται κατὰ τὸν λόγον τῆς ταυτοπαθείας, ἀλλὰ καὶ ὁ κατ' ἐμπάθειαν ἢ ἄλλην ἀνεύλογον αἰτίαν σποῦτόν τι ἀδίκως ποιήσας. Καὶ τὰ περὶ τούτου ζητείται παρὰ τῷ μείζονα ἔχοντι εξου s1 1 Petr. 7, 2, seqq. Guill. Beveregii nota. Σημείωσαι τὸν παρόντα κανόνα. voce σημείωσαι usque ad finem hujus interpretationis, una cum tota altera interpretatione, in ms. Amerbachiano desiderantur omnia. Sed in aliis omnibus codicibus æque ac in Bodleiano teguntur.

κεφ. ιζ' του αν τίτλου τοῦ γ' βιβλίου τῶν Βασιλιχῶν, ὅπερ ἐστὶ Νεαρὰ Ἰουστινιάνειος, λέγον οὕτως Πᾶσι δὲ τοῖς ἐπισκόποις καὶ πρεσβυτέροις ἀπαγορο εύομεν μὴ ἀφορίζειν τινὰ τῆς ἁγίας κοινωνίας, πρὶν αἰτία δειχθῇ δι᾿ ἣν οἱ ἐκκλησίας κανόνες τοῦτο γίνεσθαι κελεύουσιν· εἰ δέ τις παρὰ ταῦτα τῆς ἁγίας κοινωνίας χωρίσει τινά, ἐκεῖνος μὲν, ὃς ἀδίκως τῆς ἁγίας κοινωνίας εχωρίσθη, λυομένου τοῦ χωρισμοῦ ὑπὸ τοῦ μείζονος ἱερέως, τῆς ἁγίας ἀξιούσθω κοινωνίας. Ο δὲ ἀδίκως τινὰ τῆς ἁγίας κοινωνίας χωρίσαι τολμήσας, πᾶσι τρόποις ὑπὸ τοῦ ἱερέως, ὑφ' δν τέτακται, χωρισθήσεται τῆς κοινω νίας, ἐφ' ὅσον χρόνον ἐκεῖνος συνίδῃ - ἵνα ὅπερ ἀδί χως ἐποίησε, δικαίως ὑπομείνῃ. Σημείωσαι τὸν παρὄντα κανόνα, διὰ ταυτοπαθείας κολάζοντα τοὺς ἐπισκόπους, τοὺς κατὰ πρόφασιν αἰσχροκερδείας ἢ ίδιοπαθείας ἀφορίζοντας ἐκ τῶν ὑπ' αὐτούς τινας, ἢ κλείσας ναούς· ὥστε ὁ οὕτως ἀφορίσας, ἀφορισθήσε ται· ὁ δὲ κλείσας ναὸν καὶ πλεῖον τοῦ ἀφορισμού κολασθήσεται. Μὴ εἴπῃς δὲ ἐξ ἀντιδιαστολῆς μὴ κολάζεσθαι τὸν ἐπίσκοπον, τὸν μὴ διὰ αἰσχροκέρ δειαν ἢ διὰ ἰδιοπάθειαν, ἀλλ᾽ εὐλόγως ἀφορίζοντα τινας, ἢ κλείοντα ναούς· ἀλλὰ τὸ ἐξ ἀντιδιαστε λῆς ἐκλαβοῦ· εἰς μόνους τοὺς ἀφορισμούς· ὁ γὰρ κλείων ναὸν ἐπίσκοπος ἐξ οιουδήτινος εὐλόγου ή πα ραλόγου τρόπου, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, κολασθήσεται ὡς ἄνωθεν εἴρηται. majorem potestatem, et potest de iis rebus ut & σίαν καὶ δυναμένῳ διαιτᾷν τοῖς τοιούτοις. Ζήτει καὶ judex cognoscere. Quære et can. 17, tit. 1, lib. 111, Basil. quæ quidem est Novella Justiniani, sic dicens: Omnibus autem episcopis vel presbyteris interdicimus, ne quempiam a sancta communione segregent, priusquam causa ostensa fuerit, propter quam ecclesiastici canones hoc jubent fieri: 291 si quis autem præter hæc a sancta communione quempiam separaverit, ille quidem, qui a sancta communione injuste separatus est, soluta separatione a majori antistite, sancta communione dignus existimetur. Qui autem injuste aliquem sancta communione privare ausus est, omnibus modis a sacerdote, cui est subjectus, tanto tempore, quantum is satis esse viderit, communione movebitur; ut quod injuste fecit, juste patiatur. Nota praesentem canonem, qui pena talionis punit episcopos, qui turpis quæstus gratia, vel propter privatas affectiones, ex suis aliquos segregant, vel templa claudunt. Quare qui sic segregavit, segregabitur. Qui autem templum clausit, plus quam segregatione punietur. Ne dixeris autem per argumentum a contrariò sumptum non puniri episcopum, qui non propter turpe lucrum vel privatam alfectionem, sed jure segregat aliquos vel templa claudit: sed argumentum a contrario accipe ad solas segregationes. Episcopus enim, qui ex quacunque sive justa sive injusta causa, templum claudit, punietur, ut mihi quidem videtur, sicut superius dictum est. Allera interpretatio. Præsens quidein quartus canon ab omni exactione, turpis lucri gratia, clericos liberat, qua ab antistitibus, qui locis præsunt, excogitatur. Secundum autem, tertium, quartum et quintum caput lib. me, tit. 3, Basilic. neque metalorum dationibus, neque personali munere, vel ullis omnino publicis oneribus clericos astrictos esse decernunt, sed nota publica tributa eaque sola pendere. Jam vero inter imperatores celebrandus dominus Manuel Comnenus, per Bullam Auream mense Feb. indictione vu, an. 6600 emissan, concessit omnibus sacerdotibus, qui ubivis Romaniæ locorum assident, et publica sacra peragunt, non solum ab omni onere publico excusationem habere, sed eliam immunitatem jugationum. Post aliquod autem tempus eis quoque largitus est immuni tatem capitis quarti, etiamsi non sint ex jugatione quæ ab eis dantur tributa. Dictam autem a publicis muneribus excusationem dedit omnibus, qui in personalibus ecclesiasticis et monasteriali- 'Ετέρα ερμηνεία. Ο μὲν παρὼν δ' κανὼν ἀπαλλάττει τοὺς κληρι κοὺς πάσης αἰσχροκερδούς εισπράξεως ἐπινοουμένης παρὰ τῶν κατὰ τόπους ἀρχιερέων· τὸ δὲ β', γ', δ' κεφ. τοῦ γ' τίτλου τοῦ γ' βιβλίου τῶν Βασιλικῶν διορίζεται, μήτε μετάτων δόσεσι, μήτε προσωπική λειτουργία μήτε ἁπλῶς οἱαισδήτισιν ἐπηρείαις δη μοσιακαῖς τοὺς κληρικοὺς ὑποκεῖσθαι, ἀλλὰ καὶ τὰ εγνωσμένα δημοσιακά τελέσματα καὶ μόνα τε λεῖν ἀλλ' ὁ ἀείμνηστος ἐν βασιλεῦσι κύριος Μανουὴλ ὁ Κομνηνός διὰ χρυσοβούλλου ἀπολυθέντος κατὰ τὸν Φεβρουάριον μήνα της ζ' Ινδικτιώνος τοῦ σχ' ἔτους ἐφιλοτιμήσατο πᾶσι τοῖς ὁπουδήποτε τῶν χωρῶν τῆς Ῥωμανίας προσκαθημένοις ἱερεῦσι καὶ δημοσιακοῖς τελεσταί, οὔσι μὴ μόνον ἐξκουσείαν πάσης δημοσιακῆς ἐπηρείας, ἀλλὰ καὶ ἀτέλειαν τοῦ ζευγολογίου. Μετὰ δέ τινα καιρὸν ἀπεχαρίσατο τού - τοις μετὰ δοχῆς ἀτέλειαν κεφ. δ', κἂν μὴ ἀπὸ ζευ γολογίου ὦσι τὰ διδόμενα παρὰ τούτων τελεσμάτων. Τὴν δὲ ῥηθεῖσαν φιλοτιμίαν τῆς ἐξκουσείας τῶν δημοτιακῶν ἐπηρειῶν ἀπεχαρίσατο καὶ τοῖς ἐν πᾶσι notæ. Guill. Beveregii Η κλείοντας ναούς. Post hæc verba Parisiensis editio addit, ήγουν μὴ παραχωροῦντας δοξολογεῖσθαι αὐτούς, seu Deum in his laudari non sinunt; quæ istis verbis in cauone respondent, μὴ γίνεσθαι ἐν αὐτῷ τὰς τοῦ Θεοῦ λειτουργίας. Καὶ πλεῖον τοῦ ἀφορισμοῦ κολασθήσε ται. Editio Parisiensis legit, οὐκ ἀφορισθήσεται μόνον, ἀλλὰ πλειόνως κοιτασθήσεται, non solum segregabitur, sed etiam magis punietur. Μόνα τελείν. Loco sequentium editio Paris siensis sic habet, Ο μέντοι κραταιὸς καὶ ἅγιος ἡμῶν βασιλεὺς διὰ χρυσοβούλλου προσκυνητού ἀπολυθέντας κατὰ μῆνα Φεβρουάριον ινδικτιώνος 5, ἐφιλοτιμήσατο πᾶσι, etc. Ut in us. nostro Bodleiano bic impresso.

IN CAN. IV SYNODI VII CECUMEN. in angustum redegit propter susceptionem eis concessorum vectigalium, ut deinceps non augeatur personales autem et reliquos sacerdotes non esse describendos ei visum est omnino, quoniam nulla pro iis esse deberet penitus susceptio. Cum autem aliquanto post tempore, sacerdotes quidem publici, qui quantitatem factarum, ut dictum est, descriptionum excedebant, ad nautica solvenda et reliqua onera publica traherentur, commonitus est potens et sanctus moster imperator a sanctissimo tunc temporis patriarcha domino Luca, et quæsitum est jussu imperatoris an hi publici sacerdotes a dicta Aurea Bulla juventur, et publicis oneribus interim excusentur: synodice προσωπικοῖς ἐκκλησιαστικοῖς καὶ μοναστηριακοῖς bus assident, sacerdotibus; sed publicorum quiπροσκαθημένοις ἱερεῦσι· πλὴν τῶν μὲν δημοσιακῶν dem sacerdotum quantitatem descriptione facta ἱερέων τὴν ποσότητα διὰ ἀπογραφῆς ἐστενοχώρησε διὰ τὴν δοχὴν τῶν συμπαθηθέντων τελεσμάτων αὐτ τῶν, ὥστε εἰς τὸ ἑξῆς μὴ αὐξάνεσθαι· τοὺς δὲ προσωπικοὺς καὶ λοιποὺς ἱερεῖς οὐκ εὐδόκησε ἀπο γραφῆναι πάντως, διὰ τὸ μηδὲ ὀφείλειν γίνεσθαι δο χὴν ὑπὲρ τούτων. Καὶ μετά τινας χρόνους, ἱερέων τινῶν δημοσιακῶν ὑπερβαινόντων τὴν ποσότητα τῶν, ὡς εἴρηται, γεγονυιῶν ἀπογραφῶν, καὶ ἑλκομένων εἰς ἀπόδοσιν πλωΐμων καὶ λοιπῶν δημοσιακῶν ἐπηρειῶν, ὑπεμνήσθη ὁ κραταιὸς καὶ ἅγιος ἡμῶν βα σιλεὺς παρὰ τοῦ τότε ἁγιωτάτου πατριάρχου κυροῦ Λουκᾶ, καὶ συνεζητήθη κατά πρόσταξιν βασιλικὴν εἰ βοηθοῦνται οἱ τοιοῦτοι δημοσιακοὶ ἱερεῖς ἀπὸ τοῦ ῥηθέντος χρυσοβούλλου, εἰς τὸ ἐξκουσεύεσθαι τέως ἀπὸ τῶν δημοσιακῶν ἐπηρειῶν· διεγνώσθη συνοδι πῶς ἔχειν τοὺς τοιούτους ἱερεῖς τέως τὴν ἐξκουσείαν ἀπὸ τῶν ἐπηρειῶν. Εἶπε γὰρ ἡ ἁγία σύνοδος ὅτι καὶ ἀπὸ τοῦ προοιμίου, ἀλλὰ μὴν καὶ ἀπὸ τοῦ ἐξκουσεύεσθαι πάντας τοὺς προσωπικούς ἱερεῖς μηδὲ ἀπογραφομένους παρίσταται ἐναργῶς τὴν βα σιλικὴν εὐεργεσίαν πρὸς πάντας ὑφαπλωθῆναι τοὺς ἱερεῖς· ἄδικον δ' ἔφασαν, καὶ τῆς βασιλικῆς εὐερ γεσίας ἀλλότριον, τούτους μὲν, τῷ δημοσίῳ μηδὲν συνεισφέροντας, ἐξκουσεύεσθαι διὰ τὴν τιμὴν τῆς ἱερωσύνης· ἐκείνους δὲ, τελεστὰς ὄντας τοῦ δημοσ σίου, ἐπηρεάζεσθαι, καὶ τὴν ἐκ τῆς ἱερωσύνης μὴ ἔχειν περίθαλψιν, ἀλλὰ κατὰ τοὺς λαϊκοὺς εὐθύνε σθαι. Καὶ ἀνάγνωθι τὸ κατὰ τὸν Ἰούλιον μῆνα τῆς α' ἰνδικτιώνος τοῦ ςχ', ἔτους γεγονὸς χάριν τούτου συνοδικὸν σημείωμα. AD definitum est, tales sacerdotes excusationem at oneribus habere. Dixit enim sancta synodus, quod et ex procmio, et ex eo etiam, quod omnes accusantur personales sacerdotes eliamsi non describantur, evidenter ostenditur, imperiale beneficium ad omnes extendi sacerdotes. Injustum autem esse dicebant, et ab imperiali beneficentia alienum, ut qui publico quidem nihil conferunt, propter sacerdotii honorem excusentur: illi autem, qui publico deserviunt, opprimantur, et ex sacerdotio non habeant solatium, sed perinde ac si essent laici, in judicio vexentur. Et lege eam, quæ in Julio mense prima indictione anno 6600 facta est, de liac re declarationem. 292 ZONAR. Aliquid episcopum sui emolumenti causa a sibi subjectis exigere hic canon omnino vetat, magnumque Paulum ita de se loquentem inducit: Aurum, aut argentum, aut vestem nullius concupivi; ut suo ipsemet exemplo, omnibus ad imitandum proposito, eunidem vitæ cursum a fidelibus retinendum, ac assidue laborantibus infirmorum curam suscipiendam esse commonefaceret: infirmorum appellatione, hoc loco, nom qui morbo aliquo tenentur, sed omnes qui misericordia quomodocunque indigent, intelligens. Quod si hæc universis ita præcipitur, ea multo ΖΩΝΑΡ. Τὸ ἀπαιτεῖν τὸν ἀρχιερέα τοὺς ὑπ' αὐτ τὸν διδόναι τι αὐτῷ πάντη κωλύει ὁ κανών, καὶ τὸν μέγαν Παῦλον εἰσάγει λέγοντα· Χρυσίου, ἢ ἀρο γυρίου, ἢ ἱματισμοῦ οὐδενὸς ἐπεθύμησα, τύπον ἑαυτὸν καὶ ὑπόδειγμα πᾶσι διδόντα, ὅτι οὕτω χρή τοὺς πιστοὺς ἀνατρέφεσθαι, καὶ κοπιῶντας ἀντιλαμβάνεσθαι τῶν ἀσθενῶν· ἀσθενεῖς ἐνταῦθα οὐ τοὺς νοσοῶντας δηλῶν, ἀλλὰ πάντας τοὺς ὁπωσδήποτε δεομένους ἐλέους. Εἰ δὲ πᾶσι ταῦτα ἐντέλλεται, πολλῷ μᾶλλον ἂν τοῖς ἐπισκόποις ἀρμόσουσιν. Ορίζει οὖν μὴ προφάσεις πλαττόμενον δι' αἰσχροκέρ δειαν τὸν ἐπίσκοπον ἀπαιτεῖν ἀπὸ τῶν ὑπ' αὐτὸν ὄντων ἐπισκόπων, κληρικῶν, ἢ μοναχῶν, χρυσὸν, ἢ accommodatius episcopis arbitrabimur convenire. ἄργυρον, ἢ ἕτερον εἶδος. Αδικος γάρ, φησίν, ἡ τοιαύτη ἀπαίτησις· ἄδικοι δὲ βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσι. Καὶ οὐκ ὀφείλει τὰ τέκνα τοῖς γονεῦσι θησαυρίζειν, ἀλλ' οἱ γονεῖς τοῖς τέκνοις. Καὶ ταῦτα δὲ ἀποστολικὰ τὰ ῥητά. Εἰ γοῦν ἀπαι τῶν τις ἐπίσκοπος τοὺς ὑπ' αὐτὸν οἱονδήποτε πρά γμα, καὶ μὴ εὐπειθεῖς εὑρίσκων αὐτοὺς, ἀφορίσει αὐτοὺς ἢ δι' ἐμπάθειαν ἑτέραν, ἢ κλείσει ναὸν, ὥστε μὴ γίνεσθαι ἐν αὐτῷ τὰς ἱερουργίας, εἰς ἀναίσθητον, τὸν ναὸν δηλαδή, τὴν ὀργὴν αὐτοῦ, ἣν μανίαν διὰ τὸ πάνυ σφοδρὸν καὶ παράλογον ὠνόμασεν, ἐπιπέμε πων, ἀναίσθητός ἐστι, φησί, καὶ τῇ ταυτοπαθείᾳ ὑποκείσεται, ήγουν ἀφορισθήσεται, καὶ ὁ ἐποίησε πάθῃ ὁ μὲν ἐπίσκοπος παρά μητροπολίτου αὐτοῦ, Statuit igitur, ne quid episcopus, turpis lucri gratia commentitiarum causarum obtentu, a subjectis sibi episcopis, clericis aut monachis, sive aurum, sive argentum, sive aliud quidpiam, exigal. Injusta enim ejusmodi, inquit, exactio est: injusti porro regnum Dei non possidebunt. Neque vero debent flii parentibus thesauros recondere, sed parentes filiis, idem ait Apostolus. Si quis igitur episcopus subditos suos, quod ei rem qualenicunque demum postulanti non obtemperaverint, vel alia quapiam animl perturbatione incitatus, segreget, vel templum, sacrorum celebrationi impedienda, clauserit, in rem sensu carentem, templum scilicet, iram quam eo quod vehemens et absque

ratione suscepta sit furorem appellavit, efundens, ὁ δὲ μητροπολίτης παρὰ τοῦ πατριάρχου, οἷς ὑπόκεινται, καὶ ἐπιστρέψει ο πόνος αὐτοῦ εἰς κεφαλὴν αὐτοῦ, ὡς παραβάτου ἐντολῆς Θεοῦ καὶ τῶν ἀποστολικών διατάξεων. Καὶ ἑξῆς τίθησι τὰ τοῦ κορυ φαίου τῶν ἀποστόλων Πέτρου ζητά, ἃ ἐν τῇ πρώτη τῶν Καθολικῶν αὐτοῦ Ἐπιστολῶν γέγραπται. constitutionibus apostolicis nequaquam obtempe verba, ex ipsius prima Epistola Catholica, subjicit ΑΡΙΣΤ. • Ορίζομεν μηδ' όλως ἐπιλογεῖσθαι ἐπίσ · σκοπον ἀπαιτεῖν χρυσόν, ἢ ἄργυροι, ἡ ἕτερον · εἶδος, τοὺς ὑπ' αὐτὸν ἐπισκόπους, η κληρικούς • Η μοναχούς. Εἴ τις οὖν δι' ἀπαίτησιν χρυσοῦ, • ἢ ἑτέρου είδους, ή διά τινα ιδιοπάθειαν, εύρε- • θείη ἀπείργων τῆς λειτουργίας, ἢ ἀφορίζων • τινὰ τῶν ὑπ' αὐτὸν κληρικῶν, ἢ σεπτὸν ναὸν • κλείων, μὴ γίνεσθαι ἐν αὐτῷ τὰς ἱερὰς τοῦ • Θεοῦ λειτουργίας τῇ ταυτοπαθείς ὑποκείσε «ται· φησὶ γὰρ Πέτρος ὁ ἀπόστολος· «Ποιμά · νετε το ποίμνιον τοῦ Θεοῦ μὴ ἀναγκαστῶς, «ἀλλ᾽ ἑκουσίως, καὶ κατὰ Θεόν· μὴ αἰσχροκερ · δῶς, ἀλλὰ προθύμως· μὴ ὡς κατακυριεύοντες • τῶν κλήρων, ἀλλ' ὡς τύπος γινόμενοι τοῦ • ποιμνίου. ο sensu ipse carere, inquit, existimandus est, poenaque talionis, hoc est segregatione damnabitur, quodque ipse fecit, episcopus quidem a suo metropolitano, metropolitanus autem a patriarcha, a patriarcha, quibus subjiciuntur patietur, et revertetur labor ipsius in caput ejus, quippe qui Dei mandatis et raverit. Post hæc vero, apostolorum coryphæi Petri ARIST. • Statuimus, ut episcopus aurum, aut c argentum, vel aliud quidpiam ab episcopis, ‹ clericis aut monachis sibi subjectis exigere • nequaquam excogitet. Si quis igitur per auri, ‹ aut alius cujusvis rei actionein, vel per pro- • priam suam affectionem, quempiam ex iis, ‹ qui sibi subjiciuntur, clericis a sacrorum ce- • lebratione arcere, vel venerandum templum, ‹ne sacræ in eo Dei celebrationes fiant claudere . inventus fuerit, legi talionis subjicitur. Petcrus enim Apostolus dicit: • Pascite Dei gre • gem, non ex necessitate, sed voluntarie, et • secundum Deum, non turpis lucri gratia, sed • prompto animo: non ut in clerum dominium ‹ exercentes; sed ut exemplar gregis facti.» Punire et segregare ob hoc a sacris cànonibus conceditur episcopis, ut clericorum suorum aliorum delicta spiritualiter simul et paterne corrigerentur. Si qui autem potestate ea abutentes, ob propriam suam passionem, aut auri vel alterius alicujus rei exactionem, segregent aliquos aut pœnis subjicientur: ut discaut, non sine ratione pœnas sumere. CANON V. • Est peccatum ad mortem, quando peccantes ali- ‹ qui perstant non corrigendi. Hoc autem est ‹ deterius, quando et erecta cervice adversus ‹ pietatem et religionem insurgunt, mammonam ‹ Dej obedientiæ præferentes; et ejus canonicas ‹ constitutiones non ferentes. In iis non est • Dominus Deus, nisi forte humiliati a suo de- ‹ licto resipuerint. Oportet enim eos magis Deo • supplicare, et cum corde contrito hujus pec- ‹ cati remissionem et condonationem peterė, et non de illicita donatione se jactare. Deus • enim prope est iis, qui sunt contriti corde. ‹ Eos ergo, qui per auri donationem se fuisse • in Ecclesia constitutos gloriantur, et in ea ‹ improba consuetudine spein habent, quæ a Deo c et ab omni sacerdotio alienal, 293 et ideo impudente vultu et ore aperto, probrosis et ‹ contumeliosis verbis eos, qui propter actam ‹ ex virtute vitam a sancto Spiritu selecti con- ‹ stitutique sunt absque auri largitione, vili- ‹ pendunt: primum quidem eos qui hoc faciunt «ultimum proprii ordinis gradum sumere, sin • autem perseverarint, inflicta quoque pœna s corrigere decernimus. Si quis autem in ordinatione hoc quandoque fecisse visus fuerit, • fat ut vult canon apostolicus, qui dicit: Si ་ Τὸ ἐπιτιμὴν καὶ ἀφορίζειν διὰ τοῦτο ἐδόθη παρά τῶν ἱερῶν κανόνων τοῖς ἐπισκόποις, ἵνα τὰ ἑπται σμένα παρὰ τῶν ὑπ' αὐτοὺς κληρικῶν καὶ λοιπῶν πνευματικῶς ὁμοῦ καὶ πατρικῶς διορθώνται. Ει δέ τινες, τῇ ἐξουσία πάντη καταχρώμενοι, ἀφορίσουσί τινας, ἢ ἐπιτιμήσουσι δι᾿ ἰδίαν ἐμπάθειαν, ἢ ἀπαί τησιν χρυσοῦ, ἡ ἑτέρου τινός είδους, δικαίως τῇ ταυτοπαθείς ὑποπεσοῦνται ἵνα μάθωσι μὴ ἀλόγως ἐπιτιμᾷν. • Αμαρτία πρὸς θάνατόν ἐστιν, ὅταν τινὲς ἀμαρ • τάνοντες ἀδιόρθωτοι μείνωσι. Τὸ δὲ τούτου ο χείρον, ἐάν τραχηλιώντες κατεξανίστανται τῆς · εὐσεβείας καὶ τῆς ἀληθείας, προτιμώμενοι την • μαμμωνᾶν τῆς τοῦ Θεοῦ ὑπακοῆς, καὶ τῶν και · νονικῶν αὐτοῦ διατάξεων μὴ ἀντεχόμενοι· ἐν • τούτοις οὐκ ἔστι Κύριος ὁ Θεὸς, εξ μήπω τα • πεινωθέντες τοῦ ἰδίου σφάλματος ἀνανήψωσι· • χρὴ γὰρ μᾶλλον αὐτοὺς προσέρχεσθαι τῷ Θεῷ, • καὶ μετὰ συντετριμμένης καρδίας τὴν ἄφεσιν • τούτου τοῦ ἁμαρτήματος καὶ τὴν συγχώρησιν • αἰτεῖσθαι, οὐχὶ ἐναβρύνεσθαι τῇ ἀθέσμῳ δέσει. • Εγγύς γάρ Κύριος τοῖς συντετριμμένοις τῇ • καρδίᾳ· τοὺς οὖν ἐγκαυχωμένους διὰ δόσεως ο χρυσίου τετάχθαι ἐν Ἐκκλησίᾳ, καὶ ταύτῃ τῇ • πονηρᾷ συνηθείᾳ ἐπελπίζοντας τῇ ἀλλοτριούσῃ • ἀπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ πάσης ἱερωσύνης, καὶ ἐκ, • τούτου ἀναιδεῖ προσώπῳ καὶ ἀπερικαλύπτῳ • στόματι ὀνειδιστικοίς λόγοις τοὺς δι' ἀρετὴν • βίου ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐκλεγέντας καὶ • καταταγέντας ἐκτὸς δόσεως χρυσίου ἀτιμάζον «τας· πρῶτα μὲν τοῦτο ποιοῦντας τὸν ἔσχατον • λαμβάνειν βαθμὸν τοῦ οἰκείου τάγματος· εἰ δὲ < ἐπιμένοιεν, ἐπιτιμίου διορθοῦσθαι. Εἰ δέ τις ι ἐπὶ χειροτονίᾳ φανῇ ποτε τοῦτο πεποιηκώς, • γινέσθω κατὰ τὸν ἀποστολικὸν κανόνα, τὸν

IN CAN. SYNODI VII ECUMEN. «λέγονται· «Εί τις επίσκοπος διὰ χρημάτων ὁ τῆς ἀξίας ταύτης εγκρατής γένηται, ή πρεσβύ • τερος ἢ διάκονος, καθαιρείσθω καὶ αὐτὸς καὶ δ • χειροτονήσας, καὶ ἐκκοπτέσθω παντάπασιν ἐκ • τῆς κοινωνίας, ως Σίμων ο Μάγος ὑπ' ἐμοῦ • Πέτρου· ο ὡσαύτως καὶ τὸν δεύτερον κανόνα • τῶν ἐν Χαλκηδόνι ὁσίων Πατέρων ἡμῶν, τὸν • λέγοντα. Εί τις ἐπίσκοπος ἐπὶ χρήμασι χειρο • τονίαν ποιήσοιτο, καὶ εἰς πράσιν καταγάγης • τὴν ἄκρατὸν χάριν, καὶ χειροτονήσοι ἐπὶ χρήσ • μασιν ἐπίσκοπον ἢ χωρεπίσκοπον ἢ πρεσβύτε «ρον ἢ διάκονον, ή τινα τῶν ἐν τῷ κλήρῳ κατα· • ριθμουμένων, ἢ προβάλλοιτο ἐπὶ χρήμασιν • οἰκονόμον ἢ ἔκδικον ἢ παραμονάριον, ἢ ὅλως • τινὰ τοῦ κανόνος, δι' αἰσχροκέρδειαν οἰκείαν, δ • τοῦτο ἐπιχειρήσας, ἐλεγχθείς, κινδυνευέτω εἰς • τὸν οἰκεῖον βαθμόν· καὶ ὁ χειροτονούμενος • μηδὲν ἐκ τῆς κατ' ἐμπορίαν ὠφελείσθω χειρο • τονίας ή προβολής· ἀλλ᾽ ἔστω ἀλλότριος τῆς • ἀξίας ἢ τοῦ φροντίσματος, οὗπερ ἐπὶ χρήμασιν • ἔτυχεν. Εἰ δέ τις καὶ μεσιτεύων φανείη καὶ • τοῖς οὕτως αἰσχροῖς καὶ ἀθεμίτοις λήμμασι, • καὶ οὗτος, εἰ μὲν κληρικός εἴη, τοῦ οἰκείου • ἐκπιπτέτω βαθμοῦ· εἰ δὲ λαϊκὸς ἢ μοναχός, Ἡ ἀφοριζέσθω. ΒΑΛΣ. Μέλλοντες οἱ ἅγιοι Πατέρες κολάσαι τοὺς κληρικοὺς τοὺς πρῶτα μὲν ἐκοντὶ καὶ κατὰ φιλό Θεον γνώμην προσάγοντας ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις χρήματα ἡ ἕτερά τινα· ὕστερον δὲ ἐγκαυχωμένους ἐπὶ τῇ δόσει, καὶ ζητοῦντας προκαθεδρίας καὶ προτι μήσεις, καὶ ὀνειδίζοντας τους δι' ἀρετὴν ἢ ἐνέρ γι αν κληρωθέντας κατὰ Θεὸν συναδέλφους αὐτῶν· ἐχρήσαντο ἐν προοιμίοις βήματί τινι ἀπὸ τῆς πρώτης Καθολικῆς Ἐπιστολῆς ἀποστόλου καὶ εὐαγ γελιστοῦ Ἰωάννου, λέγοντι· τ Ἔστιν ἁμαρτία πρὸς θάνατον, ο ήγουν ἁμαρτία θανάσιμος ἢ ἀδιόρθωτος καὶ ἀμετανόητος· καὶ ἔστι ταύτης χείρων ἡ σὺν τῇ ἁμαρτία ἀναίδεια. Ποιον γὰρ οὐχ ὑπερβαίνει κακὸν τὸ προτιμᾶσθαι τινὰ τῆς ἐντολῆς τοῦ Θεοῦ τὰ τοῦ μαμμωνα, ήγουν τα χρήματα, καὶ λέγειν ὀφείλειν τοῦτον δι' & προσήγαγε προτιμώτερον εἶναι τῶν ἄλλων πάντων, τῶν καὶ ἐνεργείας ἴσως ἐχόντων ή καὶ ἀρετῆν; Τοὺς γοῦν οὕτω φρονοῦντας, καὶ ὅλως δόσεως χρημάτων μεμνημένους, καὶ ἐλπίζοντας διὰ τοῦτο προτιμᾶσθαι παρὰ τοὺς πολλοὺς, ἀφ' οὗ μᾶλ. λον κατάγνωσις ἐπάγεται, καὶ ὡς ἀπερικαλύπτως ὀνειδίζοντας τοὺς ἀδελφοὺς αὐτῶν διὰ τὴν ύψος ποιὸν πενίαν, ὑποβιβάζεσθαι εἰς τὸν ἔσχατον τόπον τοῦ βαθμοῦ αὐτῶν, ἵνα ταπεινωθῶσιν· εἰ δὲ καὶ οὕτως ἐπιμένοιεν τῷ κακῷ, ἐπιτιμᾶσθαι κατὰ τὸ δόξαν πάντως τῷ ἐπισκόπῳ. Καὶ ταῦτα μὲν, οπό ταν τις αυθαιρέτως προσαγάγῃ ἐν Ἐκκλησίᾳ οἱαδή τινα πράγματα, ἅτινα καὶ οἱ λαμβάνοντες αποκριματίστως λαμβάνουσι, καὶ οἱ διδόντες ἀνευθύνως διδόασιν. Εἰ δέ τις, φησὶν, οὐκ ἐξ ἀρχῆς μετὰ τοιαύτης αυθαιρέτου γνώμης ἐποίησε τὴν προσαγωγήν, ἀλλὰ διὰ τὸ χειροτονηθῆναι, * κληρωθῆναι *I Joan. v,10. p qtris episcopus per pecuniae hand dignitatem • sit assecutus, vel presbyter, vel diaconus, • deponatur et ipse, et is qui ordinavit, el ex- ‹ scindatur omnino a communioné, ut Simon . Magus a me Petro: et Canon 2 sanctorun Pa ● trum qui Chalcedone convenerant, qui dicit: ‹ Si quis episcopus pecuniis ordinationem feceorit, et gratiam non venalem in emptionem * deduxerit, et pecuniis ordinaverit episcopum, • vel chorepiscopuni, vel presbyterum, vel dia- ‹‹ conum, vel aliquem eorum qui in clero enumerantur, vel pecuniis promoverit œconomum, r vel defensorem, vel monasterii administrum, ‹ vel omnino aliquem ex canone, turpis lueri ♥ gratia, qui hoc aggressus esse convictus fue- ♥ rit, de proprio gradu veniat in periculum: et * qui ordinatur, ex ea ordinatione vel promo- ‹ tione, quæ pretio dato instar mercaturæ facta ´t est nihil juvetur; sed sit alienus a dignitate ★ vel munere seu curatione quam pecuniis as- * secutus est. Si quís 'antem et lucris adeo turpibus et illicitis intercesser seu sequester «apparuerit, hic quoque, o sit quidem cleriens, ‹ à proprio građu excidat: sin autem laicus ‹ vel monachus, segregetur. › · BALS. Sancti Patres clericos punituri, qui primum quidem sponte et pia mente pecunias vel aliqua alia in ecclesias adferunt; postea autem propter donationem se jactant, et prinias sedes prioresque honores quærunt, in eos probra ingerentes,qui 'propter virtutem vel actionem in eløram divinitas recepti sunt confratres sui: dicto quod m in proæmiis asi sunt ex prima Catholica Epistola sancti apostoli et evangelist Joannis, dicente: Est peccatum ad mortem, scilicet peccatum mortale quod est incorrigibile et cujus nulla agitur penitentia; et to adbuc deterior quæ est com peccato impudentia. Quodnam enim malum non superat, si quis mammonam, id est, pecunias Dri mandato præferat: et dicat, debere se ob ea quæ ättulit, cæteris aliis honore præferri, qui fortasse actiones habent aut etiam virtutem? £os enge, qui ita sentiunt et pecunfarum dationis omnino memin nerunt, et sperant propter id se apud multos p ponendos, ex quo major comilemmatio sequitur, et aperto quasi ore suis fratribus paupertatem, nue ad alia eos provexit, exprobranit, ad ultimum sui gradus locum dimitti, ut hamilientur: sin autem sic quoque in malo perseverent, puniri ut episcopo omnino visum fuerit. Et hæc quidem, quando quispiam sua sponte in ecclesiam res aliquas tulerit: quas et qui accipiunt, citra ullum præjudicium accipiunt, et qui dant in poenam non incidunt. Si quis autem, inquit, ab initio non ita liberali et sponte suscepta voluntate, sed ut ortinetur, vel in clerum cooptetur, vel aliquo alio modo ‘in ecclesia eligatur, oblationem fecerit: tatis puniatur, ut vult

κολαζέσθω κατὰ τὸν κθ᾿ ἀποστολικὴν κανόνα καὶ τὸν β' κανόνα τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου. Τὸ μέντοι ῥῆμα τὸ λέγον, Εν τούτοις οὐκ ἔστι Κύριος ὁ Θεός, ἐξελήφθη παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων ἐκ τῆς τρίτης τῶν Βασιλειῶν διὰ τοὺς ἀλαζόνας καὶ προ τιμωμένους τὰ τοῦ μαμμωνά. Ακούων δὲ τοῦ κανόνος ὀνομάζοντος τὴν οὕτως εκουσίως γινομένην δόσιν τοῦ χρυσίου ἄθεσμον, μὴ εἴπῃς εἶναι ταύτην κεκωλυμένην, κἀντεῦθεν καὶ ἄθεσμον, ὡς προβά σαν χάριν ἐξωνήσεως χειροτονίας ή κληρώσεως περὶ ταύτης γὰρ ἐφεξῆς διδάσκει· ἀλλ᾽ ἄθεσμον ταύτην οἱ Πατέρες ὠνόμασαν διὰ τὸν προσαγαγόντα, καὶ διὰ ταύτην προσαγωγὴν ἐναβρυνόμενον. Ση μείωσαι ταῦτα διὰ τοὺς ἀποκειρομένους εἰς μονα στήρια μετὰ δόσεως χρημάτων, καὶ διὰ τοὺς αὐτο προαιρέτως ποιοῦντας προσαγωγὰς τῷ Θεῷ. Τους μέντοι ἐπιχτωμένους ἐξωμονίτατα ἀδελφάτα ἐν μοναστηρίοι; διὰ χρημάτων οὐ νομίζω ὑπὸ τῶν κανόνων ἁλίσκεσθαι, διὰ τὸ μὴ εἶναι ἐπίμομφον τὴν τῶν σιτηρεσίων ἐπίκτησιν. Τί δὲ, ὁ μὲν αὐθαι ρέτως προσαγαγὼν χρήματα, οὕτω κολάζεται, ὁ δὲ διὰ τὸ κληρωθῆναι ἡ ἀποκαρῆναι τοὺς οἱαδήτινα πράγματα ενδυνάμως ζητήσει μετὰ τὸ κολασθῆναι Ο δέδωκε; Λύσις. Οὐδαμῶς. Φησὶ γὰρ τὸ ια' κεφ. τοῦ β' τίτλου τοῦ κδ' βιβλίου τῶν Βασιλικῶν οὕτω Τὸ ἐπὶ αἰσχρᾷ αἰτίᾳ ἑκατέρων διδόμενον, τοῦ τε can. apost. 29, et can. 2, Chalced. syn. id autem ἢ ἄλλως πως ἐν Ἐκκλησίᾳ καταλεγῆναι· ὁ τοιοῦτος quod dicitur; In his non est Dominus Deus, a Patribus acceptum est ex tertio lib. Regum, propter arrogantes, et eos qui mammonam præferunt. Cum autem audis canonem nominantem eam, quæ sic sponte ſit, auri dationem illicitam, ne dixeris eam esse prohibitam, et ideo etiam illicitam, ut ea est quæ processit ordinationis vel clericalus gratia. De ea enim deinceps decet. Sed eam Patres ideo illicitam nominaverunt, quod is, qui eam offerat, propter hanc oblationem se jactitet et glorietur. Nota ergo hæć propter eos qui tondentur in monasteriis cum pecuniarum largitione, et propter eos, 294 qui Deo sua sponte oblationes faciunt. Eos autem, qui pecuniis in externis monasteriis jus frateruitatis acquirunt, canonibus teneri non existimo, quod sit vituperanda alimentorum acquisitio. Quid autem, qui sponte quidem res obtulit sic punitur; qui vero, ut esset clericus vel ut tonderetur, res ullas dedit, postquam punitus fuerit, eane, quæ dederit, petet efficaciter? Solutio. Nequaquam. ait enim cap. 11, tit. 2, lib. χχιν. Basil. hoc modo: Quod turpi utriusque causa datur, ejusque qui dat et ejus qui accipit, non redit. Et exteriorem affert lex antiqua rationem, quoniam in pari causa potior est qui possidet, ex xx11. lib. haec eligens. λαβοντος καὶ τοῦ παρέχοντος, οὐκ ἀντιστρέφεται. Καὶ προστίθησιν ἔξωθεν ὁ παλαιὸς λογισμόν, ὅτι ἐν ἴσῃ αἰτία κρείττων ἐστὶν ὁ νεμόμενος, ἐκ τοῦ κβ' βιβλίου τοῦτο ἀναλεξάμενος. ZONAR. Nonnulli, cum in clerum legendi essent, pecunias Ecclesiæ offerre, Deoque dicare soliti sunt: quibus deinde præfidentes, seque in auro illo gloriose jactantes, quicunque nulla data pecunia ob virtutem forte, vel etiam ob dicendi facultatem, clero adscripti fuerant, proterve conviciis insectabantur. Hujusmodi igitur homines, primo quidem de gradu dejici, ac in extremum ordinis sui locum ɔmandari: tum si adhuc a malitia non discedant, penis quoque, ut per eas corrigantur, affici canon jubet. Exordium vero ab apost, et evang. Joanne canonis auctores mutuati sunt. Illius namque verba illa sunt, in prima Catholica Epistola, Est peccatum ad mortem: que quidemn Patres de iis, qui peccarunt, et non resipuerunt, interpretantur. Et vero, nequiores adhuc illos esse asserunt, et revera sunt, qui patrato nefario facinore tollere cornua, hoc est, sese impudente, efferre minime verentur. Ac facinus quidem illud appellant, in oblata nimirum pecunia sese gloriosius jactare, divinique præcepti auctoritati canonicisque constitutionibus mammonam pecuniam videlicet, anteferre. Impudentiæ vero nomine convicia et contumelias, quæ illi in clerum absque pecuniæ præbitione cooptatis ingerunt, intellexere. Non est in his, inquiunt, Dominus Deus; hoc quoque ex Scriptura, Regum tertio. Eos igitur magna demissione Deo supplicare, ac peccati veniam exposcere, non contra iniqua largitione efferri oportet. Iniquam vero appellat largitionem, non quod ΖΩΝΑΡ. Τινὲς εἰς κλῆρον καταταγῆναι μέλλοντες προσήγον τῇ Ἐκκλησίᾳ χρήματα, ὡς ἀφιεροῦντες ταῦτα τῷ Θεῷ· εἶτα τούτοις θαῤῥοῦντες, καὶ τῇ δόσει τοῦ χρυσίου καυχώμενοι, ώνείδιζον ἀδεῶς τοὺς δόσεως· χρυσίου χωρὶς δι' ἀρετὴν ἴσως ἢ καὶ λόγον καταταγέντας τῷ κλήρῳ. Τους γοῦν τοιούτους πρῶτ τον μὲν ὑποβιβάζεσθαι βούλεται ὁ κανὼν ἐκ τοῦ οἰκείου βαθμοῦ, καὶ εἰς τὸν ἔσχατον τόπον τοῦ τάγματος, ἐν ᾧ εἰσι, τάττεσθαι· εἰ δὲ καὶ ἔτι τὰ αὐτὰ ποιοῦσιν, ἐπιτιμᾶσθαι αὐτοὺς, ἵνα διορθω θῶσι. Προοιμιάζονται δὲ οἱ τὸν κανόνα ἐκθέμενοι ἀπὸ τοῦ ἀποστόλου καὶ εὐαγγελιστοῦ Ἰωάνιου. Ἐκείνῳ γὰρ εἴρηται ἐν τῇ πρώτη Καθολική Επι στολῇ τὸ, Εστιν ἁμαρτία πρὸς θάνατον· καὶ εκλαμβάνονται οὗτοι τὸ ῥητὸν ἐπὶ τῶν ἁμαρτανόν των, καὶ μὴ μετανοούντων. Εἶτα καὶ χεῖρον λέγου σιν, ὥσπερ δὴ καὶ ἐστι, τὸ μετὰ τὴν ἁμαρτίαν τραχηλιών, ήγουν ἀναισχυντεῖν· ἁμαρτίαν μὲν καλοῦντες τὸ ἐγκαυχάσθαι ἐπὶ τῇ προσαγωγὴ τῶν χρημάτων, καὶ προτιμὴν τῆς τοῦ Θεοῦ ὑπακοῆς καὶ τῶν κανονικῶν διατάξεων μαμμωνᾶν, τὰ χρή ματα δηλονότι. Αναισχυντίαν δὲ τὸν ὀνειδισμὸν καὶ τὴν ἀτιμίαν, ἣν ἐπάγουσι τοῖς κληρωθεῖσι χωρίς παροχής χρημάτων. Εν τούτοις οὐκ ἔστι, φασί, Κύριος ὁ Θεός· καὶ τοῦτο δὲ γραφικόν, ἐκ τῆς τρίτης τῶν Βασιλειῶν. Χρὴ οὖν αὐτοὺς ταπεινωθέντας προσπεσεῖν τῷ Θεῷ, καὶ αἰτεῖν τοῦ ἁμαρτ τήματος ἄφεσιν, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ἐπαίρεσθαι ἐπὶ τῇ δόσει τῇ ἀθέσμῳ. ᾿Αθεσμον δὲ τὴν δόσιν καλεῖ οὐ κατ' αὐτό· εἰ γὰρ ἄθεσμος ἦν, διατί προσεδέχθη;

SUS IN CAN. VI CONC. VII CECUMEN. καὶ διατί μὴ καὶ αὐτὸς τέλεον ἐξωθεῖται τοῦ κλή- ipsa sit ejusmodi: si enim iuiquá fuerat, cur ρου, καὶ ὁ ἐπὶ δόσει τοῦτον κληρώσας κολάζεται; Οὐ κατ' αὐτὸ τοίνυν ἄθεσμος ἡ δόσις ἐκλήθη· ἀλλ' ὅτι ἐκεῖνος ταύτην ποιεῖ νομίζεσθαι ἄθεσμον, ὡς δι' αὐτὴν ἀλαζονευόμενος καὶ κατεπαιρόμενος τῶν ὁμοταγῶν, κἀντεῦθεν ὑπόληψιν διδοὺς ὅτι οὐ κατά Θεὸν ἐποιήσατο την προσαγωγήν, ἀλλ᾽ ἵν᾽ ἔχοι ταύ τὴν εἰς καύχημα καὶ ἀλαζονείαν ὑπόθεσιν. Τοῦτο δὲ δηλοῦται καὶ διὰ τῶν ἐφεξῆς· φησὶ γὰρ ὁ και νών· Εἰ δέ τις ἐπὶ χειροτονίᾳ φανῇ ποτε τοῦτο πεποιηκώς, τὸ δοῦναι δηλαδή χρήματα, γινέσθω κατά τοὺς κανόνας, ήγουν τὸν ἀποστολικόν, ὃς εἰκοστός Εννατός ἐστι, καὶ κατὰ τὸν δεύτερον τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου. Ωσπερ οὖν, ἀθέσμου οὔσης ἐνε ταῦθα τῆς δόσεως, καὶ ὁ χειροτονήσας ποινηλα τεῖται, καὶ ὁ χειροτονηθείς· οὕτω κἀκεῖ ἐγίνετο ἄν, εἰ πρὸς ἀλήθειαν ἄθεσμος ἦν. Τὴν δὲ τῶν και νόνων τούτων ἐξήγησιν ὁ ζητῶν εὑρήσει ἐν τοῖς τόποις αὐτῶν. admissa? aut cur e clero, qui dedit, non prorsus ejicitur, et in eum, qui data pecunia in clerum electus est, animadvertitur? Non igitur quo«l seipsa sit talis, ideirco hæc iniqua dicta donatio est; sed quod ejus vitio, qui se ob illam jactat et æqualibus anteponit, ut proinde non illum demereri Numen, sed auram inanem popularesque гн. musculos captare cea donatione voluisse suspicari liceat, speciem, hominum existimatione, induit pravitatis. Quod etiam satis ex sequentibus declaratur. Nam si quem, inquit canon, ob ordinationem id aliquando fecisse, pecuniam videlicet obtulisse, compertum fuerit, canonum in eo constitutiones servari placet: canonum scilicet, apostolici undetricesimi, synodique Chalcedonensis secundi. Quemadmodum igitur hoc loco, iniqua donatione intercedente, et qui ordines contulit, et qui suscepit, uterque pœnis afficitur: idem de illa quoque donatione, si ea revera legibus adversaretur, constitutum fuisset. Horum porro canonum explicationem, qui voluerit, suis locis reperiet. ΑΡΙΣΤ. «Τοὺς ἐγκαυχωμένους διὰ δόσεως χρυσίου • τετάχθαι ἐν Ἐκκλησίᾳ, καὶ ἀτιμάζοντας τοὺς • δι' ἀρετὴν ἐκλεγέντας, καὶ χωρίς δόσεως κατα- • ταχθέντας, ἔδοξε τὸν ἔσχατον βαθμὸν τοῦ ἰδίου • λαμβάνειν τάγματος· εἰ δὲ ἐπιμένοιεν, ἐπιτι • μᾶσθαι· τοὺς δ' ἐπὶ χειροτονίᾳ τοῦτο πεποιηκό- «τας εκκόπτεσθαι τῆς κοινωνίας, ὡς ὑπὸ Πέτρου «τὸν Σίμωνα Μάγον.» Τὸν λόγον δεῖ καὶ τὴν ἀρετὴν προτιμᾶσθαι· καὶ χωρίς δόσεως χρυσίου τοὺς οὕτως ἔχειν εὑρισκομένους τάττεσθαι χρὴ ἐν τῷ κλήρῳ τῆς Ἐκκλησίας" καὶ μὴ ὀνειδίζεσθαι αὐτοὺς ὑπὸ τῶν καταταγέντων τῇ Ἐκκλησίᾳ δι' οιασδήτινος δόσεως· ἀλλὰ μᾶλλον καὶ ἐπαινεῖσθαι, ὡς δι' ἀρετὴν βίου ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος εκλεγέντας. Εἰ δέ τινες, ὡς ἐγκαυχώμενοι ἐπὶ τῇ τοιαύτῇ ἀθέσμῳ δόσει καὶ τῇ πονηρᾷ ταύτῃ συνηθείᾳ τῇ ἀλλοτριούσῃ ἀπὸ Θεοῦ καὶ πάσης Ιερωσύνης, κατονειδίσουσιν ἀναιδεῖ προσώπῳ, καὶ ἀπερικαλύπτω στόματι τοὺς ἄνευ χρυσίου καταταγέντας κληρικούς· τὸν ἔσχατον βαθμὸν ἐν τῷ οἰο κείῳ τάγματι λήψονται. Εἰ δὲ καὶ οὕτως ἐπιμέ νοιεν αὐτοὺς ὀνειδίζοντες, δι᾿ ἐπιτιμίου διορθωθήσονται. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῶν εἰς κλῆρον καταλεγομένων. Οσοι δὲ διὰ χρημάτων χειροτονία; η τύχωσί τινος, καθαιρεθήσονται καὶ αὐτοὶ, καὶ οἱ χειροτονήσαντες αὐτούς. KANON G'. • Επειδήπερ κανών ἐστιν ὁ λέγων δις τοῦ ἔτους • καθ' ἑκάστην ἐπαρχίαν χρῆναι γίνεσθαι διὰ • συναθροίσεως ἐπισκόπων τὰς κανονικάς ζητήσεις • διὰ τὴν συντριβὴν καὶ τὸ ἐνδεῶς ἔχειν πρὸς • ὁδοιπορίαν τους συναθροιζομένους, ὥρισαν οἱ • τῆς ἕκτης συνόδου ὅσιοι Πατέρες ἐξ ἅπαντος • τρόπου καὶ προφάσεως ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ γίνε- · σθαι, καὶ τὰ ἐσφαλμένα διορθοῦσθαι. Τοῦτον «οὖν τὸν κανόνα καὶ ἡμεῖς ἀνανεοῦμεν· καὶ εἰ • τις εὑρεθῇ ἄρχων τοῦτο κωλύων, ἀφοριζέσθω · εἰ δέ τις ἐκ τῶν μητροπολιτῶν ἀμελήσοι τοῦτο PATROL, GR. CXXXVII. ARIST. Isti, qui se per auri largitionem in Eccle- • sia constitutos gloriantur, illos autem, qui • propter virtutem eliguntur, et sine largitione • constituuntur, vilipendunt, visum est, ut ultimum ordinis sui gradum accipiant: sin perse- ‹ verent, puniantur. Qui vero ordinationis gratia • lioc fecerint, a communione, non secus ar • Simon Magus a Petro, exscindautur. › Dicendi facultatem et virtutemi præferre oportet, et qui sic se habere inveniuntur sine auri donatione in Ecclesiæ clero constitui debent, et non probris onerari ab iis, qui per largitionem quamcunque in Ecclesia collocantur: sed potius laudibus 295 ornari, ut qui propter vitæ pietatem a sancto Spiritu electi sunt. Si qui autem, ut in illegi.ima istiusmodi datione, et impia ista consuetudine, quæ a Deo et omni sacerdotio alienat, gloriantes vultu impudente, et ore aperto clericos, qui sine auro constituti fuerint, probris affecerint; ultimum gradum in ordine suo accipient: si autem sic probra in eos jacere perseverent, per penam corrigen - tur. Et hæc quidem de iis, qui in clerum conscripti sunt. Quicunque autem per pecuniam ordinationem aliquam consequuntur, deponentur, et ipsi, et qui eos ordinaruit. CANON VI. • Quoniam canon est, qui dicit, bis in anno in unaquaque provincia per congregationes epi- ‹ scoporum fieri oportere quæstiones canonicas, • propter vexationem, et quod itineri peragendo • minus sufficerent qui congregabantur, statue ‹ runt sancti sextæ synodi Patres, quovis modo ‹ et quacunque ex causa, semel in anno fieri, ‹ et delicta corrigi. Hunc ergo canonem nos ‹ quoque renovamus, et si quis magistratus hoc ‹ prohibere inventus fuerit, segregetur: si quis • autem metropolitanus hoc fieri non curaverit,

‹ præterquam vi vel necessitate et justa aliqua • de causa, canonis penis subjiciatur. Cum au- ‹ tem de canonicis et evangelicis rebus fiat sy- ● nodus, opus est ut congregati episcopi magnam ‹ curam et diligentiam gerant, ut divina et vi- ‹ vifica Dei mandata serventur. In eis enim ‹ servandis est retributio multa, quoniam lu- • cerua est mandatum, lex vero lux et via 1 vitæ, probatio et disciplina; et mandatum • Domini lucidum, illuminans oculos. Ne liceat • autem metropolitano, ex iis quæ' secum affert episcopus, vel jumentum vel aliquam rem ‹ aliam petere. Si enim hoc fecisse convictus ‹ fuerit, reddet quadruplum. › · γίνεσθαι, ἐκτὸς ἀνάγκης καὶ βίας και τινος εὐλό • του προφάσεως, τοῖς κανονικοῖς ἐπιτιμίας • ὑποκείσθω. Τῆς δὲ συνόδου γενομένης περί και • νονικῶν καὶ εὐαγγελικῶν πραγμάτων, δεῖ τοῖς • συναθροισθεῖσιν ἐπισκόποις ἐν μελέτῃ καὶ φρον- • τίδι τίθεσθαι τοῦ φυλάττεσθαι τὰς θείας καὶ ζωοποιοὺς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ. Ἐν γὰρ τῷ φυλάσ- · σεσθαι αὐτὰς ἀνταπόδοσις πολλή, ὅτι καὶ λύ • χνος ἐντολή, νόμος δὲ φῶς καὶ ὁδὸς ζωῆς, ἔλεγ • χος καὶ παιδεία· καὶ ἡ ἐντολὴ Κυρίου τηλαυγής, • φωτίζουσα όφθαλμούς. Μὴ ἔχειν δὲ ἄδειαν τὸν • μητροπολίτην, ἐξ ὧν ἐπιφέρεται ὁ ἐπίσκοπος • μετ' αὐτοῦ, ἢ κτήνος ἢ ἕτερον εἶδος ἀπαιτεῖν· εἰ «γὰρ τοῦτο ἐλεγχθῇ πεποιηκώς, ἀποτίσει τετρα- • πλάσιον. BALS. Cum diversi canones statuant, quando fieri debeant synodi, et alii quidem semel in anno convenire oportere provinciales episcopos, alii veŝo bis in anno dicant: hic canon, ob itineris molestiam episcopis, octavum canonem sextæ synodi secutus est, qui decernit eos semel in anno congregari oportere, et sic faciendum esse, nisi quædam vis, vel necessitas, vel causa probabilis inpedimento fuerit, quominus conveniant; antistites autem, qui non ita faciunt, pœnis canonicis subjici; sed et civiles magistratus, qui hoc fieri prohibent, segregari. Quando autem fuerit, inquit, facta synodus, debent episcopi curam gerere, ut evangelicæ et canonicæ traditiones serventur et alia Dei mandata. Et sunt canonicæ quidem traditiones, justæ et injustæ excommunicationes, clericorum ordinationes, episcopalium rerum administrationes, et similia: evangelicæ autem traditiones et mandata Dei, baptizari in nomine - Patris, et Filii, et Spiritus sancti: Non machaberis, non scortaberis, non falsum testimonium dices, et similia. Quoniam autem intellexerunt Patres, quod in episcoporum concionibus quidam metropolitani nimis sua potestate et imperio in eos utuntur, et equos ab eis, vel aliqua alia exigunt, id quoque cessare statuerunt, et metropolitanum, qui tale quid fecit,quadruplum ejus quod datum est restituere. Pulchre autem dixit canon, non licere metropolitano quidquam eorum exigere, quæ affert episcopus. Si enim sua sponte voluerit episcopus metropolitanum aliquo ejusmodi dono prosequi, non prolabebitur hoc facere. Quære cap. 8, tit. 8 præsentis operis, et can. 8 syn. in Trullo. Ζήτει τὸ η' κεφ. τοῦ η' τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καὶ τὸν η' κανόνα τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου. ΒΑΛΣ. Κανόνων διαφόρων διοριζομένων πότε ὀφείλουσι γίνεσθαι αἱ σύνοδοι, καὶ τῶν μὲν λεγόντων ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ συνέρχεσθαι τοὺς ἐπαρχιώτα; ἐπισκόπους, τῶν δὲ δὶς τοῦ ἔτους· ὁ παρὼν κανών διὰ τὴν ἐκ τῆς ὁδοιπορίας συντριβὴν τῶν ἐπισκόπων κατηκολούθησε τῷ η' κανόνι τῆς ς' συνόδου, τῷ διοριζομένῳ ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ τούτους συναθροί ζεσθαι, καὶ διωρίσατο οὕτω γίνεσθαι, εἰ μή τις ανάγ κη καὶ βία ἢ ἄλλη πρόφασις εὔλογος τὴν συνέλευσιν παρεμποδίσει, τοὺς δὲ μὴ οὕτω ποιοῦντας ἀρχιερεῖς τοῖς κανονικοῖς ἐπιτιμίοις ὑποκεῖσθαι, ἀλλὰ καὶ τοὺς πολιτικοὺς ἄρχοντας, τοὺς κωλύοντας τοῦτο γίνεσθαι, ἀφορίζεσθαι. Οτε μέντοι, φησίν, ἡ σύνοδος γίνεται, ὀφείλουσιν οἱ ἐπίσκοποι φροντίζειν τοῦ φυλάττεσθαι τὰς εὐαγγελικὰς καὶ κανονικάς παραδόσεις, καὶ τὰς ἄλλας ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ. Καὶ κανονικαὶ μὲν πα ραδόσεις εἰσὶν οἱ εὔλογοι καὶ παράλογοι ἀφορισμοί, αἱ καταγωγαὶ τῶν κληρικῶν, αἱ παραδόσεις τῶν ἐπισκοπικῶν πραγμάτων, καὶ τὰ τοιαῦτα· εὐαγ γελικαὶ δὲ παραδόσεις καὶ ἐντολαὶ τοῦ Θεοῦ τὸ βασ πτίζεσθαι εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τὸ Μὴ μοιχεύσῃς, μὴ πορ νεύσῃς, μὴ ψευδομαρτυρήσης, καὶ τὰ ὅμοια. Ἐπεὶ δὲ ἔμαθον οἱ Πατέρες ὅτι ἐν ταῖς συνελεύσεσι τῶν ἐπισκόπων μητροπολίταί τινες κατεξουσιάζουσιν αὐτῶν, καὶ ἀπαιτοῦσιν ἵππους ή Ετερά τινα είδη, ὥρισαν καὶ τοῦτο σχολάσαι, καὶ τὸν τοιοῦτόν τι ποι ήσαντα μητροπολίτην ἀντιστρέφειν τὸ διδόμενον εἰς τὸ τετραπλοῦν. Καλῶς δὲ εἶπεν ὁ κανὼν μὴ ἔχειν ἐπ' ἀδείας τὸν μητροπολίτην ἀπαιτεῖν τι ἐξ ὧν ὁ ἐπίσκοπος επιφέρεται. Εἰ γὰρ ἐκοντὶ ἐπίσκοπος θελήσει δεξιώσασθαι τὸν μητροπολίτην αὐτοῦ διά τινος πράγματος, οὐ κωλυθήσεται τοῦτο ποιεῖν. 296ZONAR. De synodis in unaquaque provincia quotannis celebrandis multi canones exstant. Idem bic quoque statuit, canonisque in sexta synodo editi meminit, a qua quidem, ut episcopis itinerum molestiæ vexationesque minuerentur, semel in anno synodum in singulis provinciis haberi decretum est, ac antiquiorem de synodicis consentibus celebrandis constitutionem restituit. Quod si magistratus aliquis synodo cogendae obstet, ΖΩΝΑΡ. Περὶ τοῦ γίνεσθαι συνόδους ἐν ταῖς ἐπαρχίαις καθ' έκαστον ἔτο; διάφοροι κανόνες διαλαμ βάνουσι, καὶ ὁ παρὼν δὲ οὗτος, καὶ μέμνηται του κανόνος τῆς ἔκτης συνόδου, ἥτις ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ διετυπώσατο γίνεσθαι τάς συνόδους ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ἵνα μὴ πολλὴν ἔχλησιν καὶ καινοτομίαν ἐν ταῖς ὁδοιπορίαις οἱ ἐπίσκοποι ἔχωσι, καὶ ἀνανεοῖ τὴν περὶ τῶν συνόδων παλαιοτέραν διάταξιν. Καὶ εἰ ἄρ χων κωλύσει, φησί, τὸ γίνεσθαι σύνοδον, ἀφοριζέσθω·

IN CAN. VII CONC. VI ŒCUMEN. καὶ τοὺς ἀμελοῦντας τοῦ πράγματος μητροπολίτας, segregari, et metropolitanos, qui eam nulla necesεἰ μὴ ἀνάγκη τις μεσολαβήσῃ καὶ βία, κανονικούς ὑποβάλλει ἐπιτιμίοις. "Οτε δὲ γένηται σύνοδος περὶ κανονικῶν καὶ εὐαγγελικῶν πραγμάτων, δεῖ τοὺς ἐπισκόπους φροντίζειν, εἰ φυλάσσονται αἱ θεῖαι ἐντολαί. Κανονικὰ μὲν οὖν πράγματα εἶεν ἂν οἱ ἀφορι σμοί, εἰ δικαίως γίνονται σκοπούμενοι, εἰ δι' οἰκονόμων ὄντων ἐκ τῶν κλήρων αὐτῶν τὰ τῶν ἐκκλησιῶν. διοικοῦσιν οἱ ἐπίσκοποι, καὶ τοιαῦτά τινα, ἃ οἱ κανόνες γίνεσθαι διατάττονται. Εὐαγγελικὰ δὲ, ἃ διὰ τοῦ Εὐαγγελίου ἡμῖν ἐπιτάττονται· οἷόν ἐστι τὸ βαπτίζειν εἰς ὄνομα Πατρός, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος, καὶ τὸ μὴ ἐκβάλλειν τινὰ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ ἐκτὸς λόγου πορνείας, καὶ ἄλλα τοιαῦτα. Ταῦτα γὰρ πάντα ἠρεύνων, εἰ ἐν ταῖς χώραις αὐτῶν ἐγίνοντο, οἱ ἀρ χιερεῖς ἀθροιζόμενοι, καὶ εἰ κατὰ τὰς θείας ἐντολὰς βιοῦσιν οἱ ἄνθρωποι. Καὶ μαρτυρίας Γραφικὰς ὁ κανών παράγει ἔκ τε τοῦ ψαλτῆρος καὶ ἐκ τῶν Παροιμιῶν. Καὶ ἐπὶ τούτοις προστίθησιν ὅτι συναγομέ νων τῶν ἐπισκόπων ἔνθα ὁ μητροπολίτης τῆς ἐπαρ χίας ορίσει κατὰ τὸν κανόνα, οὐχ ἕξει ὁ μητροπολί της εξουσίαν ἀπαιτεῖν τι ἐξ αὐτῶν, οὔτε κτήνος, ἵππον τυχὸν ἢ ἡμίονον, οὔτε τι ἕτερον εἶδος. Εἰ δὲ καὶ ἀπαιτήσας καὶ λαβών τι ελεγχθείη, ἀποδώσει τὸ τετραπλοῦν. saria causa interveniente nullaque vi coacti prætermiserint, canonicis pœnis teneri jubet. In synodo porro de canonicis evangelicisque negotiis habita, an divina præcepta serventur, studiose ab episcopis inquirendum. Ac negotia quidem canonica sunt exempli causa: an segregationes jure irrogentur; au per deconomos ex uniuscujusque ipsorum clero delectos ecclesiarum bona ab episcopis administrentur, aliaque bujusmodi canonis constitutionibus delinita serventur, iuvestigare. Evangelica vero ea sunt quæ nobis in Evangelio præcipiuntur; quale est illud, ut in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti baptisınús administretur; et ne quis uxorem suam ejiciat, excepta causa fornicationis; ac ejus generis alia. Hæc enim omnia, an in subjectis cuique regionibus ita fierent, episcopi convenientes inquirebant; et an juxta divina mandata homines vitaṁ instituerint. Hiiic testimonia quoque canon ex Psalmorum et ex Proverbiorum libris adducit. Ad hæc, ne metropo litano liceat, episcopis ex canonis præscripto in eum locum quem ipse delegerit congregatis, aliquid ex ipsorum rebus, nec jumentum, equum forte aut mulum, nec aliud quidpiam sibi vindi - · care, decernit. Quod si rem aliquam ab eo vindicatam atque ablatam esse probatum fuerit, quadruplum reddet. ΑΡΙΣΤ. • Ἐπεὶ μὴ δυνατὸν κατὰ τὸ πάλαι δόξαν · δὲς τοῦ ἔτους γίνεσθαι σύνοδον, γινέσθω ἅπαξ • κατὰ τὸ δόξαν τῇ ἕκτῃ. Καὶ ὁ κωλύσας ἄρχων • ἀφοριζέσθω· καὶ ὁ ἀμελήσας ἐπίσκοπος ἐπιτι • μάσθω. Τῆς συνόδου δὲ γινομένης, είπερ ὁ μη. • τροπολίτης ἀφέληταί τι τῶν τοῦ ἐπισκόπου, < ἀποτίσει τετραπλάσιον.» Βεβαιοί καὶ αὕτη ἡ σύνοδος τὸ ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ γίνεσθαι σύνοδον ἐν ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ· καὶ τὸν μὲν κατὰ χώραν ἄρχοντα, εἰ εὑρεθῇ κωλύων τὴν τῶν ἐπισκόπων συνέλευσιν, τὴν διὰ κανονικὰ καὶ εὐαγ γελικὰ πράγματα γινομένην, ἀφορίζει· τὸν δὲ μητρο πολίτην τὸν ἀμελοῦντα τοῦτο γενέσθαι ἄνευ τινός ἀνάγκης καὶ βίας, κανονικοῖς ἐπιτιμίοις καθυπο βάλλει. Προστάττει δὲ καὶ τὸ μὴ ἔχειν ἄδειαν τὸν μητροπολίτην ἀφαιρεῖσθαί τι ὧν οἱ ἐπίσκοποι ἐπισ φέρονται μεθ' ἑαυτῶν, ἢ κτήνος ἡ ἕτερον εἶδος. Εἰ δὲ ἐλεγχθῇ ἀφελόμενός τι ἐξ αὐτῶν, ἀπαιτεῖσθαι τοῦτο εἰς τὸ τετραπλάσιον. • Εφη Παῦλος ὁ θεῖος ἀπόστολος· «Τινῶν ἁμαρτίαι • ἀνθρώπων πρόδηλοί εἰσι· τισὶ δὲ καὶ ἐπακολου- • βοῦσιν. Αμαρτιῶν γὰρ προκαταλαμβανουσῶν, • καὶ ἕτεραι ἁμαρτίαι ἕπονται ταύταις.» Τῇ οὖν • ἀσεβεῖ αἱρέσει τῶν Χριστιανοκατηγόρων καὶ • ἄλλα ἀσεβήματα συνηκολούθησαν. Ωσπερ γὰρ «τὴν τῶν σεπτῶν εἰκόνων ἀφείλοντο ὄψιν ἐκ τῆς • Εκκλησίας, καὶ ἕτερά τινα έθη παραλελοίπα ε σιν, ο χρὴ ἀνανεωθῆναι, καὶ κατὰ τὴν ἔγγραφον • καὶ ἄγραφον θεσμοθεσίαν οὕτω κρατεῖν. Οσοι 6ª I Timoth. v. 24. ARIST. • Quandoquidem non est possibile, ut • synodus, juxta decretum olim editumn, bis • quotannis celebretur, semel, uti sexta synodo ‹ visum est, habeatur. Et magistratus, qui hoc 4 prohibuerit, segregetur: et episcopus, qui id ‹ fieri curavit, pœnis subjiciatur. Habita autein synodo, si metropolitanus quidpiam a quovis • episcopo abstulerit, quadruplum reddet. › Et hæc synodus illud confirmat, nempe semel quotannis in unaquaque provincia haberi synadum eum autem qui regioni præest, si episcoporum conventum propter canonica et evangelica factum negotia prohiberi deprehendatur, segregat, metropolitanum autem, qui curam non gerit ut hoc fiat, sine necessitate aliqua et violentta, canonicis pœnis subjicit. Et jubet autem, non licere metropolitano aliquid ex iis, quæ episcopi secum attulerint, ut jumentum vel aliquid aliud, auferre. Si autem deprehensus fuerit aliquid ex eis abstulisse, illud ad quadruplum exigetur CANON VII. ¿Dixit Paulus divinus apostolus: «Quorumdam • hominum peccata ante manifesta sunt: quoc rumdam vero etiam subsequuntur ".» Præce- • dentibus enim peccatis, alia quoque ea se- ‹ quuntur. Impiam ergo eorum sectam, qui • Christianos accusant, alia quoque impia con- ‹ secuta sunt. Quemadmodum venerabilium ‹ imaginum aspectum ex ecclesia sustulerunt, ‹ alias quoque consuetudines reliquerunt, quas quidem oportet renovari. et tam ex jure scri-

‹ plo quam non scripto sic observari. Quæcun- • que ergo templa consecrata sunt absque sanctis reliquis martyrum, in iis feri statuimus ‹‹ reliquiarum depositionem cum consuetis pre- ‹ cibus. Qui autem templum consecrat sine • sanctis reliquiis, deponatur, ut qui ecclesia- •sticas traditiones trangressus sit. › • οὖν σεπτοί ναοί καθιερώθησαν ἐκτὸς ἁγίων • λειψάνων μαρτύρων, ὁρίζομεν ἐν αὐτοῖ; κατά ο θεσιν γίνεσθαι λειψάνων μετὰ τῆς συνήθους • εὐχῆς. Ὁ δὲ ἄνευ ἁγίων λειψάνων καθιερών • ναόν, καθαιρείσθω, ὡς παραβεβηκὼς τὰς ἐκκλη • σιαστικὰς παραδόσεις» BALS. Mos erat ecclesiasticus divina templa per sanclas martyrum reliquias consecrare. Christianorum autem accusatores, seu imaginum hostes exustoresque, qui venerabilium et sanclarum imaginum cultures 297 idololatras esse dicunt, ultra eorum bæresin et adversus orthodoxos insaniam, veneranda quoque templa sine sanctis reliquiis consecrarunt. Dicunt ergo Patres, quod humana peccata ɔlia quoque peccata consequuntur, ut dicit magnus apostolus Paulus. Et quoniam Iconomachorum hæresin alia quoque mala subsecuta sunt (prætermissæ sunt eniu) necessaria consuetudines ecclesiastica), decernimus, ut templa, quæ absque reliquiis consecrata fuere, rursus per reliquias consecrentur, et sic deinceps fiat: ii autem, qui templa sine sanctis reliquiis consecrant, deponantur. Et hæc quidem canon. Dixit autem nonnemo, Et quomodo oratoria hodie sine reliquiarum depositione consecrantur? El cur sacra in eis non celebrantur etiam ab episcopis, sed a solis sacerdotibus? Eique responsum fuit: Quod quæ funt ab antistitibus superaltaria, eo tempore quo fit templi consecratio, oratoriis tradita sufliciunt pro consecratione, sive dedicatione ac inthronizatione, encæniis et apertionibus. Propterea enim et ἀντιμίνσια appellata sunt, quod mullas ejusmodi mensas exprimunt et referant, quæ sanctam Dominicam mensam perficiunt. Cæterum antistites sacra non faciunt in oratoriis, quæ non sunt dedicata, quoniam præsulatus dignitas deprimitur, si non sit thronus in quo episcopus apostolice collocatur, nec alia quæ templi cousecrationem decoremque constituunt. Cum autem interrogassent aliqui, Quando fit ecclesiarum consecratio? responso acceperunt, quod fundamenti quidem locatio fit per solam orationem episcopi illius regionis, et crucis fixionem: consecratio autem post templi perfectionem, quando funt en- ἀνοίξια καὶ ὁ ἐνθρονισμὸς, καὶ ὁ ἅπας τούτου ΒΑΛΣ. Εθος ἦν ἐκκλησιαστικὸν τοὺς θείους ναούς καθιεροῦσθαι διὰ ἁγίων λειψάνων μαρτυρικών. Οἱ δὲ Χριστιανοκατήγοροι, ήγουν εἰκονοκαῦται, οἱ λέγον τες τοὺς προσκυνητὰς τῶν σεπτῶν καὶ ἁγίων εἰκόνων εἰδωλολάτρας, ἐπέκεινα τῆς αἱρέσεως αὐτῶν καὶ τῆς κατὰ τῶν ὀρθοδόξων μανίας, καὶ σεπτούς ναοὺς καθιέρωσαν ἐκτὸς ἁγίων λειψάνων. Φασὶν οὖν οἱ Πατέρες ὅτι ταῖς ἀνθρωπίναις ἁμαρτίαις ἐπακολουθοῦσι καὶ ἕτεραι ἁμαρτίαι, κατὰ τὸν μέγαν ἀπό στολον Παῦλον. Καὶ ἐπεὶ τῇ αἱρέσει τῶν εἰκονομά χων καὶ ἄλλα κακὰ ἐπηκολούθησαν (παρελείφθησαν γὰρ ἔθιμα ἐκκλησιαστικὰ ἀναγκαῖα), ορίζομεν τους καθιερωθέντας ναοὺς ἄνευ ἁγίων λειψάνων πάλιν καθιερωθῆναι διὰ λειψάνων, καὶ ἐφεξῆς οὕτω γίνεσθαι· τοὺς δὲ καθιεροῦντας ναούς χωρὶς ἁγίων λει ψάνων καθαιρεῖσθαι. Καὶ ὁ μὲν κανὼν ταῦτα. Εἶπε δέ τις· Καὶ πῶς ἄνευ καταθέσεως λειψάνων σήμερον τὰ εὐκτήρια καθιεροῦνται; Καὶ διὰ τί οὐ γίνονται ἱεροτελεστίαι ἐν αὐτοῖς καὶ παρὰ ἐπισκόπων, ἀλλὰ παρὰ ἱερέων μόνων; Καὶ ἤκουσεν ὡς τὰ γινόμενα παρὰ τῶν ἀρχιερέων ἀντιμίνσια, καθ᾽ ἂν καιρὸν καθιέρωσις ναοῦ γίνεται, διαδιδόμενα εἰς εὐκτηρίους oίκους, ἀρκοῦσιν ἀντὶ καθιερώσεως ὗτοι ἐνθρονισμού, καὶ ἐγκαινίων καὶ ἀνοιξίων. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ἀντιμίνσια ἐκλήθησαν, ἤτοι ἀντιπρόσωπα καὶ ἀντίτυπα τῶν πολλῶν τοιούτων μίντων τῶν καταρτιζόντων τὴν ἁγίαν Δεσποτικὴν τράπεζαν. Οἱ μέντοι ἀρχιερεῖς οὐ ποιοῦσιν ἱεροτελεστίας εἰς εὐκτηρίους ἀνενθρο νίστους ναούς, διότι τὸ τῆς ἱερωσύνης ἀξίωμα ὑποβιβάζεται, θρόνου μὴ ὄντος αὐτίκα εἰς ὃν ἀπο στολικῶς ὁ ἐπίσκοπος καθιδρύεται, μηδὲ τῶν ἄλ λων τῶν συνιστάντων τὴν τοῦ ναοῦ καθιέρωσιν καὶ εὐπρέπειαν. Ερωτήσαντες δέ τινες, Πότε ή καθιέ ρωσις γίνεται τῶν ἐκκλησιῶν; ἤκουσαν ὅτι ἡ μὲν πήξις τοῦ θεμελίου διὰ εὐχῆς μόνης καὶ σταυροπηγίου τοῦ κατὰ χώραν ἐπισκόπου γίνεται· ἡ δὲ καθιέρω σις μετὰ τὸν ἀπαρτισμὸν τοῦ ναοῦ, ὅτε τελοῦνται τὰ cænia et apertiones et inthronizatio, et universa ejus perfectio, sacro chrismate inuncti, et martyrum reliquias suscipientis. Cum instaret autem quispiam, debere deponi antistitem, qui in nen dedicata ecclesia sacrificaverat, quemadmodum deponitur et qui templum consecrat sine sanctis reliquiis sanctissimus ille patriarcha dominus Lucas pronuntiavit, alio quodam talem esse på - ἀπαρτισμὸς ὑπὸ ἁγίου μύρου χριομένου, καὶ λείψανα μαρτυρικὰ ὑποδεχομένου. Διενισταμένου δέ τινος ὀφείλειν καθαιρεθῆναι ἀρχιερέα τινά ποτε εἰς ἀνεν θρόνιστον ἐκκλησίαν ἱερουργήσαντα, καθὼς καθαι· ρεῖται καὶ ὁ καθιερῶν ναὸν ἄνευ ἁγίων λειψάνων· ὁ ἁγιώτατος ἐκεῖνος πατριάρχης κυρός Λουκᾶς ἀπὸ εφήνατο άλλως πως τὸν τοιοῦτον ἀρχιερέα κολασθή ναι, κατὰ τὸ δοκοῦν δηλαδὴ τῇ συνόδῳ, οὐ μὴν δια Guill. Beveregii notæ. (25)Τὰς ἐκκλησιαστικὰς παραδόσεις. In codice nostro Bodleiano, post bæc ultima hujus canonis verba leguntur, Σημείωσαι ἀπὸ τοῦ παρόντος ζ' κανό - νο; ὅτι χωρὶς ἁγίων λειψάνων ναοὶ οὐ καθιερούνται. Εχε δὲ ἐπὶ μνήμην τὰ εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ παρόν του κανόνος γραφέντα χάριν τῶν εὐκτηρίων καὶ τῶν ἀντιμινσίων. Cum autem adeo apertum sit hæc ex margine in textum irrepsisse, hio potius ea adnotare quam illic inserere visum est. (24)"Οτετελοῦνται τὰ ἀνοίξια. Legendum est, έτε τελοῦνται τὰ ἐγκαίνια καὶ τὰ ἀνοίξια. Sic enim omnes legunt codices, tam impressi quam manuscripti.

IN CAN. VII CONC. VIIŒCUMEN. καθαιρέσεως· ὅτι κατὰ πολὺ ἀκατάλληλά εἰσι τὰ niendum antistitem, prout scilicet synodo visum ἑπταισμένα. fuerit, sed non per depositionem. Delicta enim ea sunt longe lateque dissidentia. ZONAR. Magnus quidem Basilius aliter hoc apostoli dictum interpretatus est. Hi vero Patres verbum illud, consequuntur, paulo simplicius accepere, ut ad pţiora scilicet facinora alia, quoque solere sequi intelligendum sit. Quod quidem Iconomachis aiunt contigisse. Illos namque Christianorum accusatores nominant, quippe qui Christianos idololatriæ accusarent. Nec enim ii solum ecclesias sacrarum imaginum ornamentis spoliavere, sed antiquas etiam consuetudines reliquere;. quæ quidem, ut simul et scriptis consignata lex, et non scripta quoque consuetudo servetur, hujus canonis decreto renovantur. Consuetudo porro prætermissa ea fuit, quod cum divina templa consecrarentur, nullæ simul in eis sanctorum reliquiæ conderentur. Quæcunque ergo templa, inquiunt, absque conditis sanctorum reliquiis consecrata sunt, in eis sacræ quoque reliquiæ hoc ΖΩΝΑΡ. Τοῦτο τὸ ἀποστολικὸν ῥητὸν ὁ μὲν μέγας Βασίλειος ἄλλως ἐξελάβετο· οὗτοι δὲ οἱ Πατέρες ένα ταῦθα ἁπλοϊκώτερον ἐδέξαντο τὸν ἐπακολουθοῦσι, τὸ Επεσθαι δηλονότι ταῖς προλαβούσαις ἁμαρτίαις καὶ ἑτέραις· καὶ τοῦτο ἐκβῆναί φασιν ἐπὶ τῶν εἰκονομάχων. Εκείνους γὰρ ὀνομάζουσι Χριστιανοκατηγόρους, ὡς κατηγοροῦντας τῶν Χριστιανῶν εἰδωλο λατρείαν. Οὐ μόνον γὰρ τὰς ἐκκλησίας τοῦ κόσμου τῶν σεπτῶν εἰκόνων ἐστέρησαν, ἀλλὰ καὶ ἔθη πα λαιὰ παραλελοίπασιν, ἃ καὶ ἀνανεοῦσιν οὗτοι, ἵνα καὶ ἡ ἔγγραφος θεσμοθεσία καὶ ἡ ἄγραφος συνήθεια κρατῇ. Τὸ δὲ παραλειφθὲν ἔθος ἦν τὸ ἐν ταῖς καθ τερώσεσι τῶν θείων ναῶν μὴ γίνεσθαι καταθέσεις λειψάνων ἁγίων. Οσοι οὖν, φασί, χωρὶς καταθέσεως ἁγίων λειψάνων καθιερώθησαν ναοί, δεξάσθωσαν νῦν καὶ ἅγια λείψανα κατατιθέμενα ἐν αὐτοῖς. Ὁ δὲ καθιερῶν ναὸν χωρὶς ἱερῶν λειψάνων καθαιρείσθω, ὡς παραβάτης τῶν ἐκκλησιατικῶν παραδόσεων. demum tempore collocentur. Qui vero templum, non adhibitis sanctorum reliquiis consecraverit, eum, quippe traditionum quas a majoribus accepimus transgressorem, deponi jubent. ΑΡΙΣΤ. • Κατατιθέσθω μαρτύρων ἅγια λείψανα • ἐν τοῖς ἄνευ αὐτῶν καθιερωθεῖσι ναοῖς μετὰ τῆς • συνήθους εὐχῆς. Ὁ δὲ ἄνευ τούτων καθιερώσας • καθαιρείσθω, ὡς παραβὰς τὰς ἐκκλησιαστικὰς • παραδόσεις.» Οσοι μὲν ναοὶ πρὸ τῆς συνόδου ταύτης ἄνευ τῆς συνήθους εὐχῆς τῶν ἐπισκόπων καὶ λειψάνων ἁγίων & μαρτύρων ἀνεῳκοδομήθησαν, ώρίσθη γενέσθαι κατά θεσιν ἐν αὐτοῖς λειψάνων ἁγίων καὶ τὴν συνήθη εὐχὴν τελεσθῆναι· ὅσοι δὲ μετὰ τὴν σύνοδον ταύτην εὑρεθῶσι χωρίς λειψάνων καθιεροῦντες ναὸν, καθαι ρεῖσθαι κατεδικάσθησαν, ὡς παραβάται τῶν ἐκκλησιαστικών παραδόσεων. ΚΑΝΩΝ Ι. • Επειδή πλανώμενοί τινες ἐκ τῆς τῶν Ἑβραίων • θρησκείας μυκτηρίζειν έδοξαν Χριστὸν τὸν Θεὸν · ἡμῶν, προσποιούμενοι μὲν Χριστιανίζειν • αὐτὸν δὲ ἀρνούμενοι κρύβδην, καὶ λαθραίως ο σαββατίζοντες, καὶ ἕτερα Ἰουδαϊκὰ ποιοῦντες· • ὁρίζομεν τούτους μήτε εἰς κοινωνίαν, μήτε εἰς · εὐχὴν, μήτε εἰς ἐκκλησίαν δέχεσθαι· ἀλλὰ φα • νερῶς εἶναι κατὰ τὴν ἑαυτῶν θρησκείαν Ε6. • ραίους· μήτε τοὺς παῖδας αὐτῶν βαπτίζειν, • μήτε δοῦλον ώνεῖσθαι ἢ κτᾶσθαι. Εἰ δὲ ἐξ εἰλι • κρινούς πίστεως ἐπιστρέψει τις ἐξ αὐτῶν καὶ • ὁμολογήσει ἐξ ὅλης καρδίας, θριαμβεύων τὰ · κατ᾿ αὐτῶν ἔθη καὶ πράγματα, πρὸς τὸ καὶ • ἄλλους ἐλεγχθῆναι καὶ διορθώσασθαι, τοῦτον • προσδέχεσθαι, καὶ βαπτίζειν τοὺς παῖδας αὐ εντοῦ, καὶ ἀσφαλίζεσθαι αὐτοὺς ἀποστῆναι τῶν • Εβραϊκῶν ἐπιτηδευμάτων· εἰ δὲ μὴ οὕτως • ἔχοιεν, μηδαμῶς αὐτοὺς προσδέχεσθαι.» ΒΑΛΣ. Ἰουδαῖοί τινες, ἔνοχοι καταστάντες ἐπί τισιν ὑποθέσεσιν, καὶ θέλοντες ταύτας ἐκφυγεῖν, προσήρχοντο τῇ ὀρθοδόξῳ πίστει, καὶ προσεποιοῦντο μὲν τὰ τῶν Χριστιανῶν φρονεῖν, τῇ ἀληθείᾳ δὲ τὰ ARIST. Sanctæ martyrum reliquiæ in templis • quæ absque iis consecrata sunt, idque cum • consuetis precibus, reponantur. Qui autem • absque iis consecrat, ut ecclesiasticas tradi- ◄ tiones transgressus, deponatur. › Quæcunque templa ante hanc synodum, sine. consuetis episcoporum precibus et sanctorum martyrum reliquiis, fundata fuerunt, in eis sanctas reliquias deponi, et consuelas preces celebrari definitum est. Quicunque autem post hanc synodum. sine reliquiis templum consecrasse deprehendantur, depositione damnantur, ut traditionum ecclesiasticarum transgressores. 298 CANON VIII. • Quoniam flebræorum religionis quidam errantes ← Christum Deum nostrum subsannare visi sunt, • sese quidem Christianos esse fingentes, ipsum • autem occulte negant, et clanculum Sabbata • observant, et mulla alia Judaica faciunt: • statuimus, ut isti neque ad communionem, • neque ad orationem, neque ad ecclesiam ad- ‹ mittantur; sed aperte sint secundum suam religionem Hebræi, et neque filios suos bapti- • zent, neque servum emant vel possideant. Si ‹ autem ex pura et sincera fide quis eoruni • conversus, et ex toto corde confessus fuerit, ‹ eorum moribus et rebus insultans ac veluti ‹ triumphum agens ut et alii refellantur et; • corrigantur; eum recipiant, et baptizent ejus ‹ liberos; el caveant ipsi se ab Hebræorum studiis et institutis descituros: sin autem non • ita se gerant, eos nullo modo admittant., BALS. Julæi quidam, cum quorundam criminum rei agerentur, vellent autem damnationem elugere, ad fidem Christianam accedebant, et se Christiana quidem sentire præ se ferebant, sed '

Judaica revera sentiebant, Sabbata clanculam τῶν Ἰουδαίων ἐφρόνουν, λάθρα σαββατίζοντες, καὶ observantes, et nostra lacerantes; suos autem li- τὰ ἡμέτερα διασύροντες, ἐβάπτιζον δὲ καὶ τοὺς beros baptizabant, et alia quædam pia faciebant ut παῖδας αὐτῶν, καὶ ἄλλα τινὰ ἐποίουν εὐσεβῆ, ὡς ἂν orthodoxi fortasse viderentur. Dicunt ergo Patres, φαίνωνται τάχα ὀρθόδοξοι· φασὶν οὖν οἱ Πατέρες, eos non in aliquam communionem admittendos, μὴ δέχεσθαι τούτους εἰς κοινωνίαν οἰανδήτινα, μηδὲ nec permittendum ut filii eorum baptizentur, nee παραχωρεῖν τοὺς παῖδας αὐτῶν βαπτίζεσθαι, μηδὲ ut Christianum servum ullo modo possideant, sed δοῦλον Χριστιανὸν ὁπωσδήποτε κτᾶσθαι, ἀλλὰ φαjuxta Hebræorum religionem se aperte gerant. Si νερῶς κατὰ τὴν τῶν Εβραίων θρησκείαν αὐτοὺς quis autem a Judaica impietate, cum bona affe- πολιτεύεσθαι. Εἰ δέ τις ἐξ αὐτῶν ἀπὸ τῆς Ἰουδαϊκής ctione, et sine necessitate vel simulatione, ad θρησκείας πρὸς τὴν ὀρθόδοξον πίστιν ἐπιστρέψει orthodoxam fidem conversus fuerit, et Judaicis μετὰ καθαρᾶς διαθέσεως καὶ ἄνευ ἀνάγκης, ἢ προςmoribus valedixerit, et toto animo de iis trium- ποιήσεως, καὶ ἀποτάξεται τοῖς Ἰουδαϊκοῖς ἔθεσιν, phum egerit, et confessus fuerit ea quæ ab aliqui- καὶ ὁλοψύχως θριαμβεύσει αὐτά, καὶ ὁμολογήσει bus prætextu facta sunt, et ad Christianorum fidei τα παρά τινων κατὰ σκήψιν γινόμενα, καὶ εἰς ἐμω ludificationem respiciunt, ut et illi convincantur et παιγμὴν ἀφορῶντα τῆς πίστεως τῶν Χριστιανῶν, corrigantur: ipse et ejus liberi adl communionem ἐφ᾽ ᾧ κἀκείνους ἐλεγχθῆναι καὶ διορθωθῆναι, προσadmittantur, et baptizentur, si prius caverint fore δέχεσθαι τοῦτον καὶ τοὺς παῖδας αὐτοῦ εἰς κοινωνίαν, ut a Judaicis traditionibus et studiis abstineant. καὶ βαπτίζειν, ἀσφαλιζομένους ἀπέχειν ἀπὸ τῶν Nota igitur ista propter sacerdotes qui Sarrace- Ἰουδαϊκῶν παραδόσεων καὶ ἐπιτηδευμάτων. Σημείω norum Glios baptizant; et baptismum, qui ab illis σαι οὖν ταῦτα διὰ τοὺς ἱερεῖς τοὺς βαπτίζοντας τοὺς propter corporis sanitatem expetitur, non esse παῖδας τῶν ᾿Αγαρηνῶν, καὶ ὅτι τὸ διὰ θεραπείαν admittendum. Quadragesimum vero quartum caput σωματικὴν ζητούμενον ὑπὸ τούτων βάπτισμα ἀπαprimi tit. primi lib. Basil. inquit: Judans qui se ράδεκτόν ἐστι. Τὸ μέντοι μδ' κεφ. τοῦ α' τίτλου τοῦ Christianum esse velle præ se ferens, ut qui ad- α' βιβλίου τῶν Βασιλικῶν͵ φησιν· Ἰουδαῖος, τὸ θέversus se accusationem vel mutui actionem exspeλειν εἶναι Χριστιανός προσποιούμενος, ὃς ἂν, τὴν ctet, ad ecclesiam confugit, debito non soluto, vel κατ' αὐτοῦ κατηγορίαν ἢ τὴν ἀπὸ χρέους ἀγωγὴν a crimine non absolutus, ne admittatur. Quære et παραμένων, τῇ Ἐκκλησίᾳ φεύγῃ, μὴ πληρώσας τὰ caput 47 ejusdem lil. et tit.: Judæus mancipium χρέη, ἢ ἐλευθερωθεὶς τοῦ ἐγκλήματος, μὴ δεχέσθω. Christianum ne habeat, nec catechumenum cir- Ζήτει δὲ τὸ μζ' κεφ. τοῦ αὐτοῦ βιβλίου καὶ τίτλου cumcidat, nec alius hæreticus Christianum servum c Ἰουδαῖος Χριστιανὸν ἀνδράποδον μὴ ἐχέτω, μήτε liabeat. Et cap. 54: Samaritanus autem nullus κατηχούμενον περιτεμνέτω, μήτε ἄλλος αἱρετικός Servum Christianum habebit: sed cum primum Χριστιανὸν ἀνδράποδον ἐχέτω· καὶ τὸ νδ' κεφ. eum possederit, statim in libertatem vindicetur. Σαμαρείτης δὲ οὐδεὶς Χριστιανὸν οἰκέτην ἕξει, ἀλλ' Si servus autem ejusdem cum ipso perversa opi- ἅμα τῷ κτήσασθαι τοῦτον εὐθέως εἰς ἐλευθερίαν nionis fuerit, licebit ei Christianam amplectenti άρπάζεσθαι. Εἰ δὲ τῆς ὁμοίας αὐτῷ ὁ οἰκέτης κακοopinionem, statim etiam Romanam libertatem δοξίας εἴη, ἐξέστω αὐτῷ τὴν τῶν Χριστιανῶν ἀσπα assequi. ζομένῳ δόξαν εὐθὺς καὶ τῆς Ῥωμαϊκῆς ἀπολαύειν ἐλευθερίας.. ZONAR. Quidam ex Judæis se fidei studio teperi, Christianamque religionem amplecti velle, simulabant: Christum vero illi subsannabant, hoc est, Christo, privatim ab eo deficientes, illudebant, atque Sabbata secreto colebant, et alios Judæorum ritus, quippe ut infantes suos praeciderent, tum qui cadaver attigisset, qui lepra infectus esset, cui seinen efflueret, quique ejusmodi quidquam aliud antiqua lege vetitum fecissent, tanquam impuros aversarentur, retinebant. Ejusmodi igitur homines, nec ad communionem admitti, nec in conventum sacræ precationis recipi, tum ab ecclesiæ ingressu omnino arceri, Hebræorumque rursum publice profiteri sectam, nec liberos suos baptizare, nec ipsis mancipium emendi facultatem esse, synodus jubet. Christianum 299 namque servum Judaeus possidere civili quoque lege prohibetur. Qui tamen ex eorum numero forte fidem amplexi forent, servos emere Christianorum more permittebantur. Quoniam vero id simulate agebant, id circo synodus servum iis emere, aut aliter possiΖΩΝΑΡ. Τινὲς Ἰουδαῖοι προσήρχοντο τῷ δοκεῖν τῇ πίστει, καὶ προσεποιοῦντο γίνεσθαι Χριστιανοίἐκεῖνοι δὲ ἐμυκτήριζον τὸν Χριστόν· ἀντὶ τοῦ, ἐνέπαιζον κρυφίως αὐτὸν ἀρνούμενοι, καὶ λεληθότως τὰ Σάββατα φυλάσσοντες, καὶ ἄλλα Ἰουδαϊκὰ πο:· οῦντες, οἷον περιτέμνοντες τοὺς παῖδας αὐτῶν, ἀκαθάρτους ἡγούμενοι τοὺς νεκροῦ προσψαύσαντας, καὶ τοὺς λεπρούς, καὶ τοὺς γονοῤῥυεῖς, καὶ ἄλλα τοιαῦτα, ὅσα τῷ παλαιῷ ἀπηγόρευται νόμῳ. Τοὺς γοῦν τοιούτους ὥρισεν ἡ σύνοδος μήτε εἰς κοινωνίαν δέχεσθαι, μήτε συνεύχεσθαι αὐτοῖς, μήτε ὅλως εἰς ἐκκλησίαν εἰσιέναι παραχωρείν, εἶναι δὲ Εβραίους καὶ αὖθις κατὰ τὸ φανερὸν, καὶ μηδὲ τοὺς παῖδας αὐτῶν βαπτίζειν, μήτε παραχωρεῖν αὐτοῖς δοῦλον ὠνεῖσθαι. Τὸ γὰρ Χριστιανὸν ἀνδράποδον κτάσθαι Ἰουδαῖον καὶ ὁ πολιτικός κωλύει νόμος. Οἱ δὲ τάχα τῇ πίστει προσελθόντες ὡς Χριστιανοὶ οὐκ ἐκωλύοντο δούλους ὠνεῖσθαι. Ἐπεὶ δὲ ὑποκεκριμένως τοῦτο ἐποίουν, φησὶν ἡ σύνοδος μὴ ἐξεῖναι αὐτοῖς δούλου, ὠνεῖσθαι, ἢ ἄλλως κτάσθαι, ἐκ δωρεᾶς τυχόν, ἢ ἀντ αλλαγῆς, ἢ ἑτέρω τρόπω. Εἰ δὲ ἐξ εἰλικρινοῦ; καὶ

IN CAN. IX CONC. VII (ECUMEN. καθαρᾶς πίστεως, ἀντὶ τοῦ, καθαρῶς καὶ ἀνυποκρίτως dere, donatione nimirum, aut permutatione, aut πιστεύσας, ἐπιστρέψει τις αὐτῶν καὶ ὁμολογήσει ἐξ ὅλης καρδίας, ἀντὶ τοῦ, τὰ αὐτὰ ἡμῖν λέγει, καὶ τὰ ἔθη τὰ οἰκεῖα καὶ ὅσα πράττουσι θριαμβεύει, ήγουν εἰς τὸ φανερὸν προτίθησι, καὶ συντίθεται μὴ ποιεῖν, ὥστε καὶ ἄλλως ἐλεγχθῆναι ὁμοπίστους αὐτῷ, καὶ διορθωθῆναι τὸν τοιοῦτον προσδέχεσθαι καὶ βαπτί ζειν, καὶ παῖδας αὐτοῦ, καὶ ἀκριβῶς προσέχειν αὐτ τοῖς, ὥστε ἀποστῆναι τῶν Ἑβραϊκῶν ἐπιτηδευμά των· ἄλλως δὲ αὐτοὺς μὴ προσδέχεσθαι. Καὶ ὁ μέγας δὲ Βασίλειος ἐν πέμπτῳ κανόνι, Τοὺς μετανοοῦντας δεῖ, φησί, δέχεσθαι· οὐκ ἀκρίτως δὲ, ἀλλὰ δοκιμάζειν εἰ ἀληθῶς καὶ γνησίως μετανοοῦσι. Καὶ ὁ πολιτικός νόμος πολλὴν ποιεῖσθαι θεσπίζει περὶ τῶν προσερχομένων Ἰουδαίων τὴν ἀκριβο λογίαν. alia quacunque ratione quæsitum, minime licere decernit. Quod si eorum quispiam ex pura et sincera fide, hoc est, puro animo atque omni simulatione sublata, fidei mysteriis assensus convertatur, atque ex toto corde confiteatur, hoc est, nobiscumi in omnibus plane consentiat, et de suorum moribus ac institutis quibusque triumphum agat, hoc est, se nihil simile facturum aperte profiteatur ac spondeat, ut ex eo alii quoque erroris socii refutentur ac resipiscant admitti hominem, ipsumque et filios baptizari, studioseque ipsos, ut ab Hebraicis se institutis abjungant, observari; secus omnino rem pelli placet. Magnus vero etiam Basilius, quinto canone: Quos, inquit, errati pœnitet, admittendi sunt: non tamen iis temere habenda fides, sed an vere eos et ex animo pœniteat sedulo cognoscendum. De Judæis itidem, ut non nisi diligenter examinati probatique recipiantur, civilia quoque jura decernunt. ΑΡΙΣΤ. 4 Εβραίους μή χρῆναι προσδέχεσθαι, ARIST. Hebræos admittere non oportet, nisi • εἰ μὴ φαίνοιντο ἐξ εἰλικρινοῦς καρδίας ἐπι- • στρέψοντες.» Σαφής. • Πάντα τὰ μειρακιώδη αθύρματα και μανιώδη • βακχεύματα, τὰ ψευδοσυγγράμματα, τὰ κατὰ · τῶν σεπτῶν εἰκόνων γινόμενα, δέον δοθῆναι τῷ • ἐπισκοπείῳ Κωνσταντινουπόλεως, ἵνα ἀποτε • θῶσι μετὰ τῶν λοιπῶν αἱρετικῶν βιβλίων· εἰ • δέ τις εὑρεθείη ταῦτα κρύπτων, εἰ μὲν ἐπίσκο • πος ἢ πρεσβύτερος ἢ διάκονος εἴη, καθαι · ρείσθω· εἰ δὲ λαϊκὸς ἢ μοναχός, ἀφορ • ζέσθω, ο ΒΑΛΣ. Τῆς τῶν Χριστιανοκατηγόρων ἤτοι τῶν εἰκονοκαυτῶν αἱρέσεως κρατησάσης ἐπὶ πολὺ, οἱ ταύτῃ προσκείμενοι, διὰ γραφῶν τὰς κατὰ τῶν ἁγίων εἰκόνων βλασφημίας αὐτῶν ἐστηλίτευον. Φασὶν οὖν οἱ Πατέρες ὀφείλειν ταύτας δοθῆναι ἐφ᾽ ᾧ ἀπο τεθεῖναι ἐν τῷ ἐπισκοπείῳ τῆς Κωνσταντινουπό λεως, ἔνθα ἀπόκεινται καὶ τὰ λοιπὰ βιβλία τῶν αἱρετικῶν. Τοὺς δὲ κρύπτοντας ταῦτα, ἱερωμένους μὲν ὄντας, καθαιρεῖσθαι, λαϊκοὺς δὲ καὶ μοναχούς, ἀφορίζεσθαι. Καλῶς δὲ ὠνόμασαν οἱ Πατέρες· τὰ τοιαῦτα συγγράμματα μειρακιώδη αθύρματα, ήγουν νηπιώδη παίγνια καὶ μανιώδη βακχεύματα, ήτοι μαινομένων βακχών φλυαρήματα· ὅτι εὐδιάλυτα καὶ εὐκατάσειστά εἰσιν ὡς τὰ τῶν μειρακίων παί γνια, καὶ ἀξιογέλαστα ὡς τὰ τῶν μαινομένων έργα καὶ μεθυόντων. Αἱ βάκχαι γὰρ χοροὶ ἦσαν μαινο μένων ἑπόμενοι τῷ ἐφόρῳ τῆς μέθης ψευδωνύμῳ θεῷ τῷ Διονύσι. Οἱ μέντοι νόμοι τὰ τῶν αἱρετικῶν βιβλία διορίζονται καίεσθαι. Καὶ ζήτει κεφ. γ' τοῦ ιβʹ τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καὶ εὑρήσεις ἐν αὐτῷ κατεστρωμένα κεφ. διάφορα τοῦτο αὐτὸ παρακελευόμενα. Εἴποι δέ τις, Δι' ἣν αἰτίαν ὁ μὲν κανὼν τὰ τῶν Χριστιανοκατηγόρων βιβλία ἀποτί Θεσθαι ἐν τῷ ἐπισκοπείῳ διορίζεται, οἱ νόμοι δὲ καίεσθαι ταῦτα διορίζονται; Λύσις. Ταυτόν ἐστι τὸ καυθῆναι τὰ βέβηλα συγγράμματα τῶν αἱρετικῶν καὶ τὸ ἀποτεθῆναι ἐν τῷ ἐπισκοπείῳ τῆς Κωνσταν τινουπόλεως. Οὔτε γὰρ καιόμενα εἰς ἀνάγνωσιν • eos sincero corde conversos esse constiterit. Perspicuus. CANON IX. • Puerilia omnia ludibria furiosaque dicta ac scripta, «quæ adversus venerabiles imagines edita ⚫ sunt, episcopio Constantinopolitano tradi opor- ‹ tet, ut cum reliquis hæreticis libris deponan- • tur. Si quis autem hæc celare inventus fuerit, • si quidem episcopus vel presbyter vel diaconus ‹ sit, deponatur: sin vero laicus vel monachus, ‹ segregetur. › BALS. Cum Christianorum hostium seu imaginum exustorum diu invaluisset hæresis, qui ci adhærebant, suas adversus sacras imagines blag - phemias litteris mandabant. Dicunt ergo Patres, eas debere tradi, ut in episcopio Constantinopolitano reponantur, ubi reponuntur reliqui quoque libri hæreticorum: eos autem, qui hæc celaverint, si quidem sacris ordinibus initiati sint, deponi; sin vero laici vel monachi, segregari. Recte autem Patres ejusmodi scripta nominarunt puerilia Indibria, hoc est, ludicra puerorum oblectamenta et insana ac bacchica responsa, insanientium scilicet baccharum nugas; quia sunt solutu facilia et nullo negotio labefactabilia, ut puerorum ludibria, et ridicula ut furiosorum et ebriorum opera. Bacchae enim erant chori insanientium, ebrietatis præsidem sequentes Bacchum, qui falso deus cognominatur. Jam vero leges hæreticorum libros exuri quoque decernunt. Quære autem tertium caput tit. 12 praesentis operis, et invenies diversa capita in eo posita, quæ hoc ipsum jubent. Dixerit autem quispiam: Quamnam ob causam canon quidem Christianorum hostium seu imaginum combustorum libros in episcopio reponi jubet, leges autem cos comburi permittunt? Solutio. Idem est comburi profana et impia hæreticorum scripta, et in Con stantinopolitano episcopio reponi. Neque enim, si combusta fuerint, legentur, nec si in ejusmodi

tulo et inaccesso loco reponantur, ab ullo unquam ἔλθοιεν, οὔτε ἐν τοιούτῳ τόπῳ ἀσύλῳ ἀποτιθέμενα, aspicientur. Qui ergo ea combusserit, et in episcopio non reposuerit, non tenebitur canone, ut qui non contra fecerit. Constantinopoleos autemi episcopium patriarcha palatium est. Porro quoniam patriarchalis throni magnificentia diversa quidem sub se habet secreta; chartophylacii vero seu tabularii secreto seorsum deputata sunt jura episcopalia, et qui pro tempore est chartophylax, sanctissimi tempore patriarchæ jura omnia, quæ ad eum pertinent ut episcopum exercet; elenim 300 excommunicat, animæ delicta corrigit, diaconos et sacerdotes ordinari permittit, sacrorum ministeriorum pittacia exponit, et quadam hujus modi alia: chartophylacium episcopium recte dicetur. θεατὰ γενήσεταί τινι. Ο γοῦν καύσας ταῦτα καὶ μὴ ἀποτιθέμενος ἐν τῷ ἐπισκοπείῳ τῷ κανόνι οὐχ ὑποκείσεται, ὡς μηδὲ ὑπεναντίως αὐτῷ διαπραξά μενος. Ἐπισκοπεῖον δὲ τῆς Κωνσταντινουπόλεως τὸ πατριαρχεῖόν ἐστιν. Ἐπεὶ δὲ τὸ μεγαλεῖον τοῦ πα τριαρχικού θρόνου διάφορα μὲν σέκρετα ἔχει ὑφ' ἑαυτὸ, ἰδικῶς δὲ ἀφωρίσθησαν τῷ σεκρέτῳ τοῦ χαρτοφυλακείου τὰ ἐπισκοπικά δίκαια καὶ ὁ κατά καιρούς χαρτοφύλαξ ἐνεργεῖ δικαίῳ τοῦ κατὰ καιροὺς ἁγιωτάτου πατριάρχου πάντα τὰ τού τῳ ἀνήκοντα, ὡς ἐπισκόπῳ· ἀφορίζει γάρ, διορθοῦται ψυχικά σφάλματα, διακόνους καὶ ἱερεῖς επιτρέπει χειροτονεῖσθαι, τὰ τῶν ἱεροτελεστιών πιττάκια ἐκτίθεται, καὶ ἄλλα τοιαῦτά εινα· καλῶς ἐπισκοπεῖον κληθήσεται τὸ χαρτοφυλακείον. ΖΩΝΑΡ. Οἱ κατὰ τῶν ἁγίων εἰκόνων λυττήσαντες, καὶ εἴδωλα ταύτας καλοῦντες, και συγγράμματα συνεγράψαντο συγκροτοῦντα τὴν δόξαν αὐτῶν, ἅτινα ἡ ἁγία σύνοδος ὠνόμασε μειρακιώδη αθύρματα, Έχουν παιδικά παίγνια, καὶ μανιώδη βακχεύματα. Α' βάκχαι χορὸς ἦσαν γυναικῶν μαινομένων, ἀκου λουθοῦσαι τῷ Διονύσῳ· ὁ δὲ Διόνυσος θεὸς τοῖς Ἕλλησιν ἐνομίζετο, Έφορος τῆς μέθης, μεθύων κἀκεῖνος καὶ παράφορος ὤν. Ὥσπερ οὖν αἱ βάκχει ὑπὸ μανίας κρατούμεναι οὐδὲν σωφρόνως ἐποίουν, ἀλλ' ἐμμανῶς ἐκινοῦντο· οὕτω καὶ τοὺς τὰ συγγράμματα ἐκεῖνα ποιήσαντας οἱ τῆς συνόδου λέγουσι κινηθῆναι πρὸς συγγραφήν μανιωδῶς καὶ παρακεκομμένως, ἀλλ' οὐ σωφρόνως. Ἐκεῖνα οὖν τὰ συγγράμματα ὁρίζει παρὰ μηδενός κρύπτεσθαι, ἀλλὰ δοθῆναι παρὰ τῶν ἐχόντων αὐτὰ, ἵνα ποτὲ θεῖεν μετὰ τῶν ἄλλων αἱρετικῶν βιβλίων. Τοὺς δὲ κρύπτοντας ταῦτα ἐπισκόπους ἢ ἄλλως ἱερωμένους καθαιρεῖσθαι· λαϊκοὺς δὲ καὶ μοναχοὺς ἀφορί ζεσθαι. ZONAR. Qui rabiose sacras imagines insectati, eas idoli quoque nomine vocitarunt, liþros etiam, quibus opinio ipsorum comprehenditur, conscripserunt; quos quidem sancta hæc synodus puerilia ludibria, hoc est, ludicra puerorum oblectamenta insanasque bacchationes, nominat. Bacchæ namque mulieres erant, quæ sociato coetu furentes Bacchum comitabantur. Bacchus vero deus a Græcis habebatur, ebrietati præfectus, ebrius sane. ille quoque semper, et plenus amentiæ. Quemadmodum ergo Bacchæ illæ, dum furor glisceret, nullam modestiae aut gravitatis rationem habuere, sed sola eas stimulante insania ferebantur: ita qui scripta ejusmodi edidere, eos synodi Patres furore et amentia, non aliqua gravi et sedata ratione, ad eam scriptionem impulsus esse confirmant. Ejusmodi porro scripta a nemine occultari, sed ab iis qui habent, cum aliis hæreticorum libris, seponenda proferri jubent. Qui autem hæc occultaverint, si quidem episcopi aut alias sacris ordinibus initiati fuerint, depositione, sin vero laici et monachi, segregatione puniendos esse decernunt. ARIST. Si quis librum contra venerabiles imagines ⚫ compositum celasse deprehenditur; si quidem •´e sacro sit catalogo, deponatur! sin laicus aut • monachus, segregetur. Perspicuus. » ΑΡΙΣΤ. 4 Ε' τις ευρεθείη κρύπτων βιβλίον κατά • τῶν σεπτῶν εἰκόνων συντεθέν; τοῦ μὲν ἱεροῦ ὧν • καταλόγου, καθαιρείσθω· λαϊκὸς δὲ ἢ μοναχός, • ἀφοριζέσθω, ο Σαφής. Guill. Beveregii notae. Τὰ ἐπισκοπικὰ δίκαια. In codice Amerba chiano rectius legitur, τὰ πατριαρχικά δίκαια, jura patriarchalia. Καὶ ὁ κατὰ καιροὺς χαρτοφύλαξ. Clartophylax proprie dictus est, qui ecclesiæ archiva el chartas servabat; quod magnum sane el summæ dignitatis in Ecclesia Constantinopolitana ollicium fuit; usque adeo ut etiam μέγας χαρτοσ φύλαξ vocatus fuerit; idque primo ab Andronico juniore, ut testatus est Cantacuzenus, dicens: Chartophylaci, quia majores honores capessere notebat, munus effecit splendidius magnumque chartophylacem nominavit; quod epitheton chartophylaci usque hodie manet. Cantacuz. list. l. ut, c. 1. Ollicium ejus a Codino sic describitur: Ο χαρτοφύ λαξ κρατῶν τὰ ἐκκλησιαστικά δικαιώματα, κριτής τῶν ὅλων υποθέσεων τῶν ἐκκλησιαστικῶν, ἔχει τάς γαμικὰς ὑποθέσεις· ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς λο παῖς τῶν κληρικῶν ὑποθέσεσιν ἔκδικος, ὡς δεξιὰ ἀρχιερέως χείρ. Sed in catalogo officialium Ecclesia Constan. tinopolitanae fusius sic enarratur: Ο μέγας χαρτοφύλαξ, όταν λειτουργεῖ ἀρχιερεὺς, ἵσταται πλη στον τῶν ἁγίων μυστηρίων· λέγει ὁ αὐτὸς ἀρχιδιά κονος, Προσέλθετε τῷ βασιλεῖ καὶ Θεῷ. Εστι δὲ καὶ εἰς τὰς κρίσεις τὰς ἀποφάσεις πάσας· ἔχων δὲ καὶ τὰς εἰσερχομένας ἐν τῇ ἁγίᾳ ἐκκλησίᾳ ἐκ προβώπου τοῦ ἀρχιερέως διδόναι παρ᾽ αὐτοῦ τὰς ἀπο φάσεις πάσας· ἔχων δὲ καὶ τὰς ἱερολογίας τῶν μνηστειῶν, ἱερολογῶν αὐτὰς καὶ ἀποστέλλων τῷ ἱερεῖ τοῦ ναοῦ τοῦ δεῖνος εὐλογεῖν αὐτάς· ἔστι δὲ καὶ ἐν ταῖς χειροτονίαις τῶν ἀρχιερέων προσφέρειν τὸν χειροτονούμενον ἀρχιερέα. Εχων δὲ αὐτὸς χαρ τούλην αναγράφει τὰς τῶν ἐπισκόπων ἀποφάσεις, καὶ αὐτὰς τῷ ἀρχιερεῖ ἀναφέρει. Vide plura in Balsamonis Meditato de chartophylacis et primi deleusoris officiis, in Jur. Gr. liom I. vi', pag.

IN CAN. X CONC. VII ŒCUMEN. ΚΑΝΩΝ Ι. Επειδή τινες τῶν κληρικῶν παραλογιζόμενοι την • κανονικὴν διάταξιν, απολιπόντες τὴν ἑαυτῶν • παροικίαν εἰς ἑτέρας παροικίας ἐκτρέχουσι, • κατὰ πλεῖστον δὲ ἐν ταύτῃ τῇ θεοφυλάκτῳ καὶ • βασιλίδι πόλει, καὶ εἰς ἄρχοντας προσεδρεύου σ αιν, ἐν τοῖς αὐτῶν εὐκτηρίοις τὰς λειτουργίας • ποιοῦντες· τούτους χωρὶς τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου • καὶ τοῦ Κωνσταντινουπόλεως οὐκ ἔξεστι δεχθῆ- • ναι ἐν αἰῳδήποτε οἴκῳ ἢ ἐκκλησίᾳ· εἰ δέ· τις • τοῦτο ποιήσει ἐπιμένων, καθαιρείσθω. Οσοι δὲ • μετ' εἰδήσεως τῶν προλεχθέντων ἱερέων τοῦτο • ποιοῦσιν, οὐκ ἔξεστιν αὐτοῖς κοσμικὰς καὶ βιωτικές φροντίδας ἀναλαμβάνεσθαι, ὡς κεχω- • λυμένους τοῦτο ποιεῖν παρὰ τῶν θείων κανόνων. «Εἰ δέ τις φωραθείη τῶν λεγομένων μειζοτέρων • τὴν φροντίδα ἐπέχων, ἢ παυσάσθω, ἢ καθαι • ρείσθω· μᾶλλον μὲν οὖν ἥτω πρὸς διδασκαλίαν · τῶν τε παίδων καὶ τῶν οἰκετῶν, ἐπαναγινώσκων «τὰς θείας Γραφάς· εἰς τοῦτο γὰρ καὶ τὴν ἱε • ρωσύνην ἐκληρώσατο» ΒΑΛΣ. Διάφοροι κανόνες κωλύουσι τοὺς κληρικούς καταλιμπάνειν τὰς παροικίας ἐν αἷς ἐκληρώθησαν, καὶ μεταβαίνειν εἰς ἑτέρας. Ακολούθως οὖν τούτοις καὶ ὁ παρὼν κανών διορίζεται μηδένα κληρικὸν χωρὶς τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου, ἤτοι δίχα συστατικῆς καὶ ἀπολυτικῆς γραφῆς αὐτοῦ ἢ ὁρισμοῦ τοῦ πα τριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, ὁπουδήποτε δέχεσθαι, ἤτοι λειτουργεῖν εἰς οἰανδήτινα ἐκκλησίαν ἢ εἰς ἀρχοντικὸν εὐκτήριον· τὸν δὲ παρὰ ταῦτα ποιήσαντα, καὶ μὴ ὑποστρέφοντα εἰς τὸν οἰκεῖον κλῆρον μετ' ἐπιφώνησιν, καθαιρεῖσθαι. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ παυσάσθω ἢ καθαιρείσθω. Εἰ δέ τινες ἐκχωρηθέντες παρὰ τῶν κληρωσάντων αὐτοὺς, δι' ὧν είπομεν γραφῶν ἢ παρὰ τοῦ πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως εἰς ἑτέρας ἐκκλησίας ἱερουργεῖν κοσμικάς φροντίδας ἀναδέξωνται παρὰ τὴν τῶν κανόνων περίληψιν, ἢ γένωνται μειζότεροι, ὀφεί λουσι, μετὰ τὸ κωλυθῆναι, παύεσθαι ἡ καθαιρεῖσθαι. Καὶ τὰ μὲν ἄλλα τὰ τῷ κανόνι περιεχόμενα ἐν διαφόροις κανόσιν ἐξηγήθησαν, ήγουν ἐν τῷ ιζ' καὶ ιη' κανόνι τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου, τῷ ιγ' καὶ κγ' τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου, καὶ ἑτέροις. ᾿Απὸ δὲ τοῦ παρόντος κανόνος σημείωσαι ἐν ῥητῷ, ὅτι μόνῳ τῷ πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως ἐφεῖ ται κληρικοὺς ἀλλοτρίους δέχεσθαι, καὶ δίχα ἀπολυτικής γραφῆς τοῦ χειροτονήσαντος αὐτοὺς, ἐὰν τέως οὗτοι γραφὰς ἐπιφέρωνται, συνιστώσας ὅτι ἐχειροτονήθησαν ἢ ἐκληρώθησαν. "Οθεν καὶ ἐνδυ νάμως, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, ἐκχωρήσει ὁ κατὰ καιροὺς ἁγιώτατος πατριάρχης, καὶ ὁ χαρτοφύλαξ αὐτοῦ, CANON X. in Quoniam nonnulh clerici canonicam constitutionem ‹ eircumscribentes, sua relicta parochia, ‹ alias parochias excurrunt, ut plurimum autem in hac a Deo custodita et imperiali urbe, et sese apud principes locant, et in eorun ‹ oratoriis sacra faciunt; eos sine proprio epi- • scopo et Constantinopolitano non licet in quaɩ vis æde vel ecclesia recipi: si quis autem hoc • fecerit, si perseveret, deponatur Quicunque • vero cum prædictorum sacerdotum consensu id faciunt, non licet eis curas sa:culares et ad ‹ victum pertinentes suscipere, ut qui a divinis ‹ canonibus hoc facere sint prohibiti. Si quis • autem, eorum qui dicuntur majores, cura- ‹ tionem obtinere deprehensus fuerit, vel ces- • set, vel deponatur: potius vero al docendos ‹ pueros et servos accedat, legens eis divinas • Scripturas. Ad hoc enim etiam sacerdotium • sortitus est. › BALS. Diversi cañones prohibent clericos paro, chias, in quibus in clerum relati sunt, relinquere, et ad alias transire. His ergo consequenter præsens quoque canon decernit, ne ullus clericus absque proprio episcopo, vel sine ejus commendatoria et dimissoria epistola vel Constantinopolitani patriarchæ decreto, usquam suscipiatur, vel ministret in quavis.ecclesia vel in magistratuum seu officiorum oratorio: is autem qui præter hæc fecerit, et in proprium clerum non redierit post denuntiationem, deponatur. Hoc enim significat illudl, Vel cesset vel deponatur. Si qui autem, quibus, ab iis qui in clerum illos retulerun', per eas quas diximus litteras, vel a patriarcha Constantinopolitano, in alia ecclesia sacra celebrare permissum est, sæculares curationes susceperint, contra ac canonibus continetur, vel majores facti fuerint, postquam prohibiti sunt, cessare debent vel deponi. Atque alia quidem, quæ in canone comprehenduntur, in diversis canonibus exposita sunt, scilicet in can. 17 et 18, syn. in Trullo, 13 et 23 Chalced. syn. et in aliis. Ex hoc autem præsentis canonis contextu nota, quod soli patriarcha Constantinopolitano permissum est clericos alienos 301 suscipere, etiam sine dinissoriis litteris ejus qui ipsos ordinavit, si wodo litteras commendatitias attulerint, quibus se ordifiatos et clericos esse probent. Quamobrem rite, ut mihi videtur, concedet sanctissimus pro tempore patriarcha, et ejus chartophylax, alieno clerico in Guill. Beveregii nota. Τὴν ἱερωσύνην ἐκληρώσατο. in codice Bodleiano, inter hæc ultima canonis verba et Balsamonis interpretationem, hæc ponuntur: Σημείωσαι ἐν ῥητῷ ὅτι τῷ πατριάρχη Κωνσταντινού πόλεως ἐφεῖται δέχεσθαι κληρικούς αλλοτρίων ενοι ριών παρά γνώμην των χειροτονησάντων αὐτούς ἐπισκόπων. Ανάγνωθι καὶ τὸν νε κανόνα τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου φιλοτιμούμενον τὸ τοιοῦτον textum προνόμιον καὶ ἄλλαις ἐκκλησίαις. Hanc autem marginalem tantum fuisse notam, in descriptoris incuria tralalam, cuivis pates; ut et eam ex Balsamonis scholiis desumptam esse. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ παυσάσθω. Rectius in codice Amerbachiano legitur, ἢ παυσάσθω ἡ καθαιρείσθω. Quippe quæ sunt ipsa cauouis verba a Balsamone hic exposita.

hac urbium regina sacra celebrare, etiam sine ἀλλότριον κληρικὸν λειτουργεῖν ἐν τῇ βασιλευούση dimissoriis litteris ejus qui illum ordinavit. Majores vero dicuntur, qui agrestium suburbanoruin curatores fiunt; sicut hoc ab can. 11 primæ et secundæ syn. quæ coacta fuit in æde Sanctorum Apostolorum, ostenditur. Hoc ergo ab iis, qui sacris ordinibus initiati sunt, Patres removentes, eis litteras docere consulunt, et ex eo sibi victum parare; quoniam ad hoc quoque selecti et deputati sunt. Alienos autem clericos inter magistratus seu officia assidere, et in eorum oratoriis ministrare, est facti: nam et si in inferioribus oratoriis, præter suorum episcoporum vel Constantinopolitani mentem celebraverint, similiter punientur. τῶν πόλεων, καὶ δίχα ἀπολυτικῆς γραφῆς τοῦ χειροτονήσαντος αὐτόν. Μειζότεροι μέντοι λέγονται οἱ κουράτορες τῶν ἀγροικικῶν προαστείων, καθὼς τοῦτο παρίσταται ἀπὸ τοῦ ια' κανόνος τῆς α' καὶ β' συνόδου τῆς συστάσης ἐν τῷ ναῷ τῶν ᾿Αγίων Αποστόλων· τοῦτο οὖν τῶν ἱερωμένων οἱ Πατέρες ἀποτρεπόμενοι, ὑποτιθέασιν αὐτοῖς διδάσκειν γράμματα καὶ τὰ πρὸς ζωὴν ἐκεῖθεν πορίζεσθαι· ὅτι καὶ εἰς τοῦτο ἀτωρίσθησαν. Τὸ δὲ προσεδρεύειν τοὺς ἀλλοτρίους κληρικοὺς εἰς ἄρχοντας, καὶ εἰς εὐκτήρια τούτων λειτουργεῖν, τοῦ φάκτου ἐστί. Κἂν γὰρ εἰς ταπει νότερα λειτουργῶσιν εὐκτήρια παρά γνώμην τῶν ἐπισκόπων αὐτῶν ἢ τοῦ Κωνσταντινουπόλεως, ὁμοίως κολασθήσονται. ΖΩΝΑΡ. Πολλοὶ περὶ τούτου τοῦ κεφαλαίου κανόνες εἰσὶ καὶ ἀποστολικοὶ καὶ συνοδικοί· ἀλλ' εἰς ἐκε κοπὴν οὐκ ἤρκεσαν τοῦ κακοῦ. Διὸ καὶ ἡ σύνοδος αὕτη τὸν κανόνα τοῦτον ἐξέθετο, δύο ἐν ταὐτῷ κωλύοντα άθισμα, τό τε ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν, μηδ' εἰς ταύτην τὴν βασιλίδα τῶν πόλεων προστρέχειν κληρικοὺς ἀλλοτρίους, καὶ ἄρχουσι προσιέναι, καὶ ἐν τοῖς εὐκτηρίοις τῶν οίκων αὐτῶν λειτουργείν ἄνευ γνώμης τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου, ὃν ἀπέλιπον, καὶ τοῦ Κωνσταντινουπόλεως, οὗ τῇ ἐνορία προσῆλθον εἰ δὲ μὴ, καθαιρεῖσθαι αὐτούς· καὶ τὸ κἂν καὶ παραχω ρηθῶσι παρὰ τῶν εἰρημένων ἐπισκόπων λειτουργεῖν ἐν εὐκτηρίῳ οἴκῳ, μὴ κοσμικὰς καὶ βιωτικὰς φροντί δας ἀναδέχεσθαι, προνοητὰς γινομένους, ἢ λογαρια στὰς, ἢ ἄλλας τοιαύτας μεταχειριζομένους φροντίδας. Εἰ δέ τι τοιοῦτον, φασὶν οἱ τῆς συνόδου Πατέρες, εὑρε θεῖέν τινες ποιοῦντες, ἢ παυσάσθωσαν, ἢ καθαιρεί σθωσαν. Ἡ τῶν λεγομένων δὲ μειζοτέρων φροντίς, ἦν ὁ κανὼν οὗτος λέγει, ἔστιν, ὡς ἐκ τοῦ ια' κανόνος τῆς πρώτης καὶ δευτέρας συνόδου τῆς συστάσης ἐν τῷ ναῷ τῶν ᾿Αγίων Αποστόλων γνῶναι, ἔστιν ἡ ἐν ἀγροῖς ἀρχοντικοῖς λεγομένη κουρατωρεία, ὅπου καὶ μειζότεροι ὠνομάζοντο. ZONAR. Multi hac de re apostolici synodicique ca - nones editi sunt; sed malo huic exscindendo band sufficiebant. Proinde hunc canoneni hæc quoque synodus promulgavit, duas res simul, quarum utraque legum constitutionibus repugnaret, una eademque opera prohibentem. Alteram ne ex una urbe in aliam, ne iu hanc quidem urbium reginam, clerici alieni discurrant, neque se magistratibus adjungant, ac in eorum oratoriis, nisi impetrata, turn episcopi, a quo discesserunt, cum Constantinopolitani, cujus in ditionem venerunt, facultate, sacra faciant; alioqui depositione multandi: alteram, ne, quamvis in oratorio sacra celebrandi ab iis quos diximus episcopis facultatem obtinuerint, profanis sese ac sæcularibus negotiis implicent, procuratoris aut rationum præfecti, aut aliud quodcunque munus ejusmodi suscipiant. Quod si nonnullos ejus generis negotiis vacare animadversum sit, eos synodi Patres aut ab incepto desistere, aut deponi jubent. Eorum porro, qui majores dicebantur, de quibus hoc canone mentio, munus illud erat, ut ex undecimo canone primæ et secundæ synodi in templo Sanctorum Apostolorum congreg‘tæ conjicere facile est, ut in agris magistratuum, in quibus et majorum nomine appellabantur, curationem, quæ dicitur, exercerent. ARIST. Clericus, qui sua relicta parochia in •:llam se confert, sine proprio episcopo et Constantinopolitano, ne admittatur, neque in dom mo, nec in ecclesia. Qui autem hoc facit et • perseveral, deponatur. Si autem iis quos dixi- • mus scientibus hoc fecerint; sæculares in se • curas ne suscipiant, vel si susceperint, cessent, • alioquin deponantur.» Peregrinum clericum hanc urbium reginam ingredientem non oportet sine sui episcopi et episcopi Constantinopolitani voluntate in quavis æde vel ecclesia recipi. Si autem a quopiam sine eorum scientia recipiatur, et maneat, ad suam parcciam non rediens, deponetur. Qui autem cum eorum scientia in æde aliqua, earum quæ in urbe hac a Deo custodita sunt, admissus est, non debet provisor, aut major, aut curator fieri, sed pueros et servos docere. Si autem ejusmodi curas susceperit, vel cesset, vel deponatur. ΑΡΙΣΤ. • Κληρικός, τὴν ἑαυτοῦ παροικίαν ἀπολι • πὼν καὶ ἐν ἑτέρᾳ ἀφικόμενος χωρὶς τοῦ ἰδίου • ἐπισκόπου καὶ τοῦ Κωνσταντινουπόλεως, μὴ • δεχέσθω μήτε ἐν οἴκῳ μήτε ἐν ἐκκλησία. Ο δε • τοῦτο ποιῶν καὶ ἐπιμένων, καθαιρείσθω. Εἰ δὲ • μετ' εἰδήσεως ὧν ἔφημεν τοῦτο ποιοῦντες, κοι · σμικὰς φροντίδας μὴ ἀναδεχέσθωσαν, ἢ δεξάμε- • νοι παυσάσθωσαν· εἰ δὲ μή, καθαιρείσθωσαν. Αλλότριον κληρικὸν ἐν τῇ βασιλίδι ταύτῃ τῶν πόλεων εἰσελθόντα οὐ χρὴ ἄνευ γνώμης τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου καὶ τοῦ Κωνσταντινουπόλεω, ἐπισκόπου ἐν οἱῳδήτινι οἴκῳ ἢ ἐκκλησία παραδεχθῆναι. Εἰ δὲ παρά τινος προσδεχθῇ χωρίς, εἰδήσεως αὐτῶν, καὶ ἐπιμένει, πρὸς τὴν ἑαυτοῦ παροικίαν μὴ ἐπιστρέφων, καθαιρεθήσεται. Ὁ δὲ μετ᾿ εἰδήσεως αὐτῶν ἔν τινι οἴκῳ τῶν κατὰ τὴν θεοφύλακτον ταύτην πόλιν εἰσιών οὐκ ὀφείλει προνοητής, ἢ μειζότερος, ἢ κουράτωρ γενέσθαι, ἀλλὰ πρὸς διδασκαλίαν τῶν παίδων καὶ τῶν οἰκετῶν εἶναι. Εἰ δὲ τοιαύτας φροντίδας αναθέ ξ 11 -'-ω, ή και τείση».

IN CAN. XI CONC. VII ŒECUMEN • Υπόχρεοι όντες πάντας τοὺς θείους κανόνας • φυλάττειν, καὶ τὸν λέγοντα οἰκονόμους εἶναι ἐν • Εκάστῃ ἐκκλησίᾳ παντὶ τρόπῳ ἀπαράτρωτον • διατηρεῖν ὀφείλομεν. Καὶ εἰ μὲν ἕκαστος μητρο- ·· πολίτης ἐν τῇ αὐτοῦ ἐκκλησίᾳ καθιστῇ οἰκονό- • μον, καλῶς ἂν ἔχοι· εἰ δὲ μή γε, ἐξ αὐθεντίας • ἰδίας τῷ Κωνσταντινουπόλεως ἐπισκόπῳ ἄδειά • ἐστι προχειρίζεσθαι οἰκονόμον ἐν τῇ αὐτοῦ • ἐκκλησίᾳ. Ωσαύτως καὶ τοῖς μητροπολίταις, · εἰ ὑπ' αὐτοὺς ἐπίσκοποι οὐ προαιροῦνται οικο- • νόμους εγκαταστῆναι ἐν ταῖς ἑαυτῶν ἐκκλη- · σίαις. Τὸ αὐτὸ δὲ φυλάττεσθαι καὶ ἐπὶ τῶν μο • ναστηρίων. ο CANON XI. ‹ Cum omnes divinos canones servare teneamur, • eum quoque, qui jubet œconomos esse in ec - clesiis, illæsum omnino servare debemus. EL • si quidem unusquisque metropolitanus in sua • ecclesia economum constituit, bene habet: ‹ sin minus, Constantinopolitano episcopo pro- • pria 302 auctoritate licebit ceconomum in ejus • ecclesia præficere. Similiter et metropolitanis, • si qui eis subsunt episcopi, nolint in suis ec- • clesiis ceconomos constituere. lloc ipsum au- ⚫ tem servari etiam in monasteriis oportet. › BALS. Chalcedon. sym. can. 26 decrevit ut omnis ecclesia per clericos ex episcopi voluntate ef sententia administretur: eos autem, qui bæc transgrediuntur, quomodo punire oporteat, non statuit. Præsentis ergo synodi sancti Patres, cum in exorsu dixissent esse inexcusabiliter observandos ΒΑΛΣ. Ἡ ἐν Χαλκηδόνι σύνοδος διωρίσατο ἐν κανόνι κς' πᾶσαν ἐκκλησίαν οἰκονομεῖσθαι διὰ κληρικῶν κατά γνώμην τοῦ ἐπισκόπου· τοὺς δὲ παραβαίνοντας ταῦτα οὐκ εἶπεν ὅπως προσήκει κολάζεσθαι. Οἱ γοῦν τῆς παρούσης συνόδου ἅγιοι Πατέρες, προοιμιασάμενοι ὅτι ἀπαραίτητόν ἐστι φυλάττεσθαι τοὺς κανόνας, καὶ μᾶλλον ἐπὶ τῶν ἀρ- canones, et magis ab autistitibus, qui ante ordi χιερέων τῶν ἀσφαλιζομένων πρὸ τῆς χειροτονίας μετὰ τῶν ἄλλων καὶ τὸ φυλάττειν τοὺς κανόνας καὶ οἷον διὰ τοῦτο καταστάντων υπόχρεων, διωρίσαντο ἀπαρεγχείριστον συντηρείσθαι τὸν παρόντα και νόνα, καὶ προσέθεντο ὡς, εἰ μὴ οὕτω ποιοῦσιν οἱ μητροπολῖται ἐν ταῖς ἐκκλησίαις αὐτῶν, προβαλεί ται ὁ πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως αὐθεντικῶς οἰκονόμον ἐν τῇ μητροπόλει πάντως ἀπὸ τῶν κληρι κῶν αὐτῆς· ὡσαύτως καὶ ὁ μητροπολίτης ἵνα καθεστῇ οἰκονόμον εἰς τὴν ἐπισκοπὴν, ἐὰν ὁ ἐπίσκοπος ἀμελήσῃ τούτου. Τὸ αὐτὸ δὲ γίνεσθαι καὶ εἰς τὰ μοναστήρια. Ἐπισκόπου δέ τινος αἰτιαθέντος, ὅτι τὰ τῆς ἐπισκοπῆς ᾠκονόμει διὰ λαϊκοῦ, εἶπόν τινες ὡς, ἐπεὶ ὁ παρὼν κανὼν ὁ κολάζων τοὺς ἀρχιερεῖς τοὺς μὴ προχειριζομένους οἰκονόμους οὐ λέγει κληρικοὺς εἶναι τοὺς ὀφείλοντας γίνεσθαι οικονόμους, ένα δυνάμως καὶ λαϊκοὶ τὰ τῶν ἐκκλησιῶν οἰκονομήσου» σιν. Ἐμοὶ δὲ οὐ δοκεῖ τοῦτο· ὅτι τε οἱ ἐν Χαλκηδόνι Πατέρες διὰ κληρικῶν οἰκονομεῖσθαι τὰ τῶν ἐκκλησιῶν διωρίσαντο· καὶ ὅτι ὁ παρὼν κανών, δι᾿ ὧν εἶπε, τὸ αὐτὸ φυλάττεσθαι καὶ εἰς τὰ μοναστήρια, παρεδήλωσεν όπερ καὶ ἡ ἐν Χαλκηδόνι ἐθέσπισε σύνοδος. Οἰκονομεῖν γὰρ τὰ τῶν μοναστηρίων οὐκ εἴπῃ τις λαϊκούς, κἂν παραφρονῇ. Σημείωσαι τὸν παρόντα κανόνα διοριζόμενον, τί ὀφείλει γίνεσθαι εἴς τε τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ τοὺς μὴ διὰ κληρικῶν ἢ μοναχῶν οἰκονομοῦντας τὰ τῶν ἐκκλησιῶν καὶ τὰ τῶν μοναστηρίων. nationem inter cætera se servaturos canones profitentur, et propterea sunt veluti obligati, statuerunt, ut prasens canon illæsus conservetur; et adjecerunt, quod nisi metropolitani in suis ecriesiis hoc fecerint, patriarcha Constantinopolitanus sua auctoritate in metropoli quidem omnino ex ipsius clericis @conomum constituet. Similiter etiam metropolitanus œconomum episcopatu constituat, si episcopus hoc neglexerit. Idipsum autem etiam in monasteriis fieri decernit. Cum autem episcopus quidam accusatus esset, quod res episcopatus per laicum administraret, dixerunt aliqui quod quoniam præsens canon punit antistites qui œconomos non præficiunt, nec dicit esse clericos qui debent fieri cconomi, laici quoque res ecclesiarum rite administrabunt: sed mihi non ita videtur; quoniam Chalced. synodi Patres res ecclesiarum per clericos administrari debere definierunt; et quia hic canon, id ipsum quoque in monasterĭis servari oportere dicendo, idem quod constituit Chalced. syn. declaravit. Bona enim monasteriorum esse a laicis administranda nou dixerit quispiam, etiamsi desipiat. Nota præsenteni can. definientent, quid fieri debeat sacerdotibus et præfectis qui bona ecclesiarum et monasteriorum per clericos vel monachos non administrant. Guill. Beveregii notæ. ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, ὧν οἱ μητροπολῖται καὶ οἱ ἐπίσκοποι τοῦτο ποιεῖν οὐκ ἀνέχονται, ἢ καὶ κακῶς τὰ τῶν ἐκκλησιῶν διέπουσιν. Alex. Patr. in Jur. Gr. Rom. lib. iv, pag. 251. Υπόχρεοι όντες πάντας. Alexius patriar-· τοῖς ἱερωτάτοις μητροπολίταις οἰκονόμους καθιστᾶν cha Constantinopolitanus in synodali decreto, de causis ecclesiasticis ad universas metropoles et archiepiscopatus pertinentibus, hunc inter alios canonem citat explicatque; cujus propterea verba digna sunt quæ observentur. Dicit autem: Kal τοίνυν κἀνταῦθα, ἐπεὶ κατὰ τὸ λεληθὸς πρὸς τὰς μητροπόλεις ἔρχεται τὰ τῆς βλάβης, τὸ πρέπον ἡ καθ' ἡμᾶς ἁγία σύνοδος δοκιμάσασα, ἀναγκαίως τὴν τῶν οἰκονόμων προχείρισιν διετάξατο, κατὰ τὸν τα δηλονότι τῆς ἑβδόμης συνόδου κανόνα· ἄδειαν γὰρ ἐκεῖνος δίδωσι καὶ τῷ ἁγιωτάτῳ πατριάρχη και Οἰκονομεῖσθαι διὰ κληρικῶν. Legendum διὰ κληρικῶν αὐτῆς, juxta miss. Amerbachianum et Etoniensem, necnon impressam Parisiis editionem, 'Απαρεγχείριστον. In colice Amerbachiano legitur άπαρεγχείρητον.

ZONAR. Antistites quandocunque creandi sunt, prins et fidem suam et alia quædam, ac in iis etiam sacros a se canones servandos data fide, profteri soient. Hinc igitur est, quod hoc loco Patres omnium se divinorum canonum obsequio obligatos esse pronuntiant. Cum ergo vigesimo sexto synodi Chalcedonensis canone constitutum sit, ut in quacunque ecclesia sit episcopus, ea œconomum quoque ex ejusdemn ecclesia clero delectum habeat, a quo ex episcopi sui sententia ecclesiastică facultates administrentur; hunc quoque canonein de mconomo in unaquaque ecclesia constituendo synodi hujus Patres servandum esse declarant. Ac si quidem, inquiunt, œconomum ecclesiæ suæ quisque episcopus designaverit, bene est: verum si id non fecerit, Constantinopolitano præsuli auctoritate propria, hoc est, pro arbitrio et potestate, œcononium in subjectis sibi videlicet ecclesiis constituendi jus esse decernunt. Tum eamdem metropolitanis quoque in episcoporum, qui ab ipsis creantur, parœciis tribuunt facultatem. Idem etiam in monasteriis servari jubent. Verum hæc ΖΩΝΑΡ. Οἱ ἀρχιερεῖς προ τοῦ χειροτονηθῆναι ἀσφαλίζονται καὶ περὶ τῆς πίστεως καὶ περὶ ἄλλων μετὰ τῶν ἄλλων δὲ καὶ ὅτι φυλάξουσι τοὺς ἱερούς κανόνας. Διὰ τοῦτο οὖν λέγουσιν οἱ Πατέρες οὗτοι ὅτι ὑπόχρεῳ ἐσμεν πάντας τοὺς θείους κανόνας φυ λάττειν. Ἐπεὶ τοίνυν καὶ ὁ κς' τῆς ἐν Χαλκηδόνι κανὼν ὥρισε πᾶσαν ἐκκλησίαν ἐπίσκοπον ἔχουσαν καὶ οἰκονόμον ἔχειν ἐκ τοῦ ἰδίου κλήρου οικονομοῦντα τὰ ἐκκλησιαστικὰ κατὰ γνώμην τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου φασὶν οἱ τῆς συνόδου ταύτης ὅτι φυλάττειν ὀφείλομεν καὶ τὸν κανόνα τὸν λέγοντα οἰκονόμον εἶναι ἐν ἑκάστῇ ἐκκλησίᾳ. Καὶ εἰ μὲν ἕκαστος ἐπίσκοπος προ βάλλεται οικονόμον τῆς ἰδίας ἐκκλησίας, ἔσται· εἰ δὲ μὴ ποιεῖ τοῦτο, τῷ Κωνσταντινουπόλεως διδόασι προνόμιον προχειρίζεσθαι οἰκονόμον ἐξ αὐθεντίας ἰδίας, ήγουν μετ' ἐξουσίας, ἐν ταῖς ὑποκειμέναις αὐτῷ δηλαδὴ ἐκκλησίαις. ῾Ομοίως δὲ καὶ τοῖς μητροπολίταις ἐν ταῖς ἐπαρχίαις τῶν παρ' αὐτῶν χειροτονουμένων ἀρχιερέων. Αὐτὸ κελεύουσι φυλάτ τεσθαι καὶ ἐπὶ τῶν μοναστηρίων. ᾿Αλλὰ ταῦτα ἐν γράμμασιν ὅσον τέως παρά τισιν. Οὐδὲ γὰρ πάντων κατηγορητέον· οὐδὲ γὰρ δίκαιον. in libris exstare sit satis, quod ad nonnullos quidem homines attinet. Neque enim omnes accusandi, neque id certe fieri salva æquitate potest. ARIST. ‹ Si metropolitanus metropolis œcono- • mum non designaverit, designet patriarcha; si ⚫ episcopus hoc non fecerit, faciat metropolitanus: cut visum est Patribus Chalcedone congregatis. Idem et in monasteriis servetur. > In unaquaque ecclesia deconomum e proprio clero case oportet, qui juxta episcopi sententiam ecclesiastica negotia administrare debet. Quemadmodum vicesimus sextus synodi Chalcedonensis canon ștatuit. Si qui autem episcoporum per se ipsos ea administrare velint: in metropolibus quidem patriarcha œconomum præferet; in episcopalibus autem suis metropolitanus. At hoc idem erit, et in monasteriis quæ non habent economos, observatum. 303 CANON XII. ‹ Si quis episcopus, vel monasterii præfectus ex ‹ episcopii vel monasterii agris in principis • alicujus manus alienare, vel alteri personæ tradere deprehensus fuerit, irrita sit traditio, • ut sanctorum apost. vult canon, qui dicit: • Omnium rerum ecclesiasticarum episcopus cu- ‹ ram gerat, el ea administret tanquam Deo in1. tuente. Ne liceat autem quidquam ex eis sibi • vendicare, vel propriis cognatis, quæ Dei sunt 1 elargirl: si sint autem pauperes, ut pauperibus suppeditet; sed non eorum prætextu ‹ res Dei venundet. Si vero detrimentum afferre ‹ causentur, nec quidquam ex agro emolumenti percipine sic quidem magistratibus aut • principibus, qui sunt in eo loco, det prædium, • sed clericis vel agricolis. Sin autem aliqua ‹ improba calliditate utantur, et ab agricola vel • clerico agrum præses vel magistratus emerit, ⚫sic quoque irrita sit venditio, et episcopio vel ΑΡΙΣΤ. • Τοῦ μητροπολίτου μὴ ποιοῦντος οἰκονό. μον τῆς μητροπόλεως, ποιείτω ὁ πατριάρχης· · καὶ τοῦ ἐπισκόπου, ὁ μητροπολίτης· κατὰ τὸ • δόξαν τοῖς ἐν Χαλκηδόνι. Τὸ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν • μοναστηρίων. Ἐν ἐκκλησίᾳ ἑκάστῃ δεῖ οἰκονόμον εἶναι ἐκ τοῦ ἰδίου κλήρου, κατὰ γνώμην τοῦ ἐπισκόπου τὰ ἐκ G κλησιαστικά πράγματα διοικεῖν ὀφείλοντα· καθὼς ὁ εἰκοστὸς ἔκτος κανὼν τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου διαλαμβάνει. Ει δέ τινες τῶν ἐπισκόπων δι᾿ ἑαυτῶν οἰκονομεῖν ταῦτα βούλονται, ἐπὶ μὲν τῶν μητροπό λεων ὁ πατριάρχης προβαλεῖται οἰκονόμον, ἐπὶ δὲ τῶν ἐπισκοπῶν αὐτῶν ὁ μητροπολίτης. Τὸ δὲ αὐτὸ ἔσται καὶ ἐπὶ τῶν μοναστηρίων τῶν μὴ ἐχόντων οἰκονόμους. • Εἴ τις ἐπίσκοπος εὑρεθείη ἢ ἡγούμενος ἐκ τῶν • αὐτουργίων τοῦ ἐπισκοπείου ἢ τοῦ μοναστηρίου · ἐκποιούμενος εἰς ἀρχοντικὴν χεῖρα, ἢ ἑτέρῳ • προσώπῳ ἐκδιδοὺς, ἄκυρον εἶναι τὴν ἔκδοσιν, • κατά τον κανόνα τῶν ἁγίων ἀποστόλων, τὸν • λέγονται ο Πάντων τῶν ἐκκλησιαστικών πραγμάτων ὁ ἐπίσκοπος ἐχέτω την φροντίδα · καὶ διοικείτω αὐτὰ ὡς Θεοῦ ἐφορῶντος. • Μὴ ἐξεῖναι δὲ αὐτῷ σφετερίζεσθαί τι ἐξ αὐτῶν, • ἢ συγγενέσιν ἰδίοις τὰ τοῦ Θεοῦ χαρίζεσθαι. • Εἰ δὲ πένητες εἶεν, ἐπιχορηγείτω ὡς πένησιν, • ἀλλὰ μὴ προφάσει τούτων τὰ τοῦ Θεοῦ ἀπεμ- • πολείτω. Εἰ δὲ προφασίζοιντο ζημίαν ἐμ • ποιεῖν, καὶ μηδὲν πρὸς ἔνησιν τυγχάνειν τὸν • ἀγρὸν, μηδὲ οὕτω τοῖς κατὰ τόπον ἄρχουσιν · ἐκδιδόναι τὸν τόπον, ἀλλὰ κληρικοῖς ἢ γεωρ- • γοῖς. Εἰ δὲ πανουργίᾳ πονηρᾷ χρήσοιντο, καὶ • ἐκ τοῦ κληρικοῦ ἢ τοῦ γεωργοῦ ὠνήσηται ἄρ · χων τὸν ἀγρὸν, οὕτως ἄκυρος ἔστω ή πράσος,

IN CAN. XII CONC. VII CECUMEN. · καὶ ἀποκαθιστάσθω τῷ ἐπισκοπείῳ ἢ τῷ μονα- • στηρίῳ. Καὶ ὁ ἐπίσκοπος ἢ ἡγούμενος τοῦτο • ποιῶν ἐκδιωχθήτω· ὁ μὲν ἐπίσκοπος τοῦ ἐπισκο • πείου, ὁ δὲ ἡγούμενος τοῦ μοναστηρίου, ὡς δια • σκορπίζοντες κακῶς ἃ οὐ συνήγαγον ο ΒΑΛΣ. Εφησε διὰ Μωϋσέως ὁ Θεὸς τὰ τῷ Θεῷ προσφερόμενα μὴ ἀνταλλάττεσθαι· ἀλλ' ἀνεκποίητα μένειν, κἂν χείρονα ὦσι τῶν ἀντιδιδομένων. Ἐὰν δὲ ἀλλάσσων, φησίν, ἀλλάξῃς αὐτὸ ἔσται καὶ αὐτὸ τὸ ἀντάλλαγμα αὐτοῦ ἅγιον. Φησὶ γοῦν καὶ ὁ κανὼν μὴ ἐκποιεῖσθαι ἢ ἐκδίδοσθαι παρὰ ἐπισκόπου ἢ ἡγουμένου πρὸς οιονδηποτοῦν πρόσωπον αὐτούργιον τῆς ἐπισκοπῆς ἢ τοῦ μοναστηρίου, ἢ μὴν ἀκυροῦ - σθαι τὴν ἐκποίησιν ἢ τὴν ἔκδοσιν κατὰ τὸν λη ἀποστολικὸν κανόνα. Προστίθησι δὲ ὡς, εἴπερ προφασίζεται ὁ ἐπίσκοπος ἢ ὁ ἡγούμενος ἀπρόσοδον εἶναι τὸν ἀγρὸν, καὶ ταῖς ἐκκλησίαις ἐπιζήμιον, ἡ μὲν ἔκδοσις τούτου γινέσθω, πλήν μὴ πρὸς ἀρχοντικά πρόσωπα, ἀλλὰ πρὸς χωριτικὰ ἢ πρὸς κληρικούς. Ἐπεὶ δὲ τῶν εἰκότων ἦν περιγραφῆναι τὸν κανόνα παρά τινων, ὥρισαν οἱ Πατέρες ὡς, εἴ ποτε μετὰ πανουργία; περιέλθῃ εἰς δυνατὸν πρόσωπον πρᾶγμα ἐκκλησιαστικὸν διὰ μέσου ταπεινοῦ ἢ κλη ρικοῦ προσώπου προσποιησαμένου ἐκλαμβάνεσθαι τὸ ἀκίνητον· εἶναι μὲν καὶ οὕτω τὰ προγεγονότα ἄκυρα, καὶ ἀποκαθίστασθαι τῇ ἐκκλησίᾳ τὸ ἀκίνητον· ἐκβάλλεσθαι δὲ καὶ τὸν τοῦτο ποιήσαντα ἐπίσ σκοπον ἢ ἡγούμενον ἀπὸ τοῦ ἐπισκοπείου ἢ ἐκ τοῦ ἡγουμενείου. Καὶ ὁ μὲν κανὼν ταῦτα. Ἐπεὶ δὲ αὐτουργιά εἰσι τὰ ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων καὶ οἷον οίκοθεν διδόντα τοὺς καρποὺς, ὡς αἱ ἀλικαί, οἱ ἐλαιῶνες, οἱ ἀμπελῶνες, οἱ λιβαδιαῖοι τόποι, οι ὑδρόμυλοι, τὰ κεραμεία, ὡς καὶ τὰ λοιπὰ τοιαῦτα· ἐρωτήσει τις, Περὶ τοιούτων αὐτουργίων διορίζεται ὁ κανὼν ἢ περὶ παντὸς εὐπροσόδου ἀκινήτου, καὶ μᾶλλον ὅτι περὶ τὸ τέλος ἐπιζημίων ἀγρῶν μέμνηται; Λύσις. Περὶ ἀμφοτέρων θεσπίζει, καί φησι τὰ μὲν εὐπρόσοδα ὡς αὐτούργια μὴ ἐκποιεῖσθαι μηδὲ ἐκδίδοσθαι· τὸν δὲ τῇ ἀληθείᾳ καὶ μὴ κατὰ σκήψιν ὄντα ἀπρόσοδον ἀγρὸν ἐκδίδοσθαι. Ὥστε, ἐὰν μὲν τὸ αὐτούργιον γένηται πάντη ἀπρόσοδον (τυχὸν γὰρ ὁ λιβαδιαῖος τόπος κατακλύσθη ὑπὸ ποταμίου ρεύμα τος) ἢ καὶ τὸ ἐξώχωρον προάστιον, ἐὰν εὐπρόσοδον καταστῇ, ὡς διὰ παροίκων οἰκισθὲν ἐκ νέου, τοῦτο μὲν τὸ ἐξώχωρον διὰ τὸ εὐπρόσοδον οὐκ ἐκποιηθήσεται ἐκεῖνο δὲ, κἂν αὐτούργιον ἐλέγετο, διὰ τὸ ἀπρόσοδον καὶ τὸ ἀνωφελὲς ἐκδοθήσεται. Οὐ γὰρ διὰ τὰ ὀνόματα, ἀλλὰ διὰ τὴν πρόσοδον ὀφείλουσιν ἐκποιεῖσθαι, εἴτε καὶ μή. Γίνωσκε δὲ ὅτι ἀπὸ τῶν νόμων κυρίως ἐκποίησις μὲν λέγεται ή μετάθεσις τῆς δεσποτείας, ήγουν ἡ δωρεά, ή πρᾶσις, ἡ ἐμή φύτευσις, ἡ ἀνταλλαγὴ, καὶ τὰ ὅμοια· ἔκδοσις δὲ ἡ ἐπὶ προσώποις ἢ χρόνοις ὡρισμένοις παραπομπή. Καταχρηστικῶς δὲ καὶ ἡ ἔκδοσις ἐκποίησις λέγεται, καὶ ἡ ἐκποίησις ἔκδοσις. Οτι δὲ τὰ πρόσοδον ἔχοντα οὐκ ἐκποιοῦνται, τὰ δὲ ἀπρόσοδα διὰ κατεπείγουσαν ἀνάγκην ταῖς ἐκκλησίαις ἐκποιοῦνται, παρίσταται ἀπὶ τοῦ κθ' κανόνο; τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου ἐπιτρέποντος τοῦτο μετὰ διαστίξεως· ὃν καὶ ἀνά ● monasterio restituctur. Porro episcopus vel • monasterii præfectus, qui hoc fecerit, extur- ‹ betur; episcopus quidem ab episeopata; mo- ‹ nasterii vero præfectus a monasterio: at qui ‹ dissipent quæ non congregavere. › BALS. Dixit Deus per Mosen, ea non esse commutanda quæ Deo oblata sunt; sed non alienabilia nianere oportere, etiamsi sint iis quæ dantur in permutatione longe deteriora: sed si perinutans, inquit, ipsum pernutaveris, erit et ea ipsa ejus permutatio sancta. Dicit ergo canon, non esse alienandum vel tradendum ab episcopo, vel eo qui præest monasterio, agrum episcopatus vel monasterii, vel esse irritan alienationem, vel traditionem, ut vult canon 38 apostolorum. Adjicit autem: Quod si causetur quidem episcopus, vel monasterii præfectus, agrum nullius esse reditus, et damnum ecclesiis afferre; fat quidem ejus alienatio, sed non alicui personæ principali, verum vicanis aut clericis:, sed quoniam versimite erat, canonem ab aliquibus circumscribi eique fraudem feri, statuerunt Patres, ut si quando cum improba calliditate res ecelesiastica ad potentem persónam pervenerit, intercedente vili persona vel clerico, qui fingebat se rem iinmobil»m accipere: et sic quoque prius facta irrita forent et res immobilis ecclesiæ restitueretur; et qui hoc fecerit, episcopus vel monasterii præfectus, ab episcopatu vel præfectura expelleretur. Et hæc quidem canon. Quoniam autem αὐτούργια (quod agros Latine diximus) sunt quæ ex rebus ipsis et tanquam sua sponte fructus præbent, ut sunt salinæ, olively, vineta, prata, molendina in aquis sita, figuling, ut et ejusmodi alia: interrogaverit quispiam: An de ejusmodi prædiis canon decernit, an potius de quovis inmnrobili, cujus est bonus reditus, et eo magis, quod meminit in fine de dannosis agris? Solutio. De utrisque decernit, et dicit, ea quidem prædia, quæ sunt boni reditus, non alienari nec elocari: agrum vero, qui est revera, et non sola specie nullius reditus, alienari. Quare si sit qui dem prædium omnino inutile (forte enim pratum fluvii inundatione obrutum est), vel si etiam a regione remotum boni reditus sit effectum, ut quod sit a colonis recens babitatum et exstructum: hoc quidem sejunctum prædium, qui est boni reditus, non alienabitur; illud auten, etianisi αὐτούργιον (quasi per se agens ac producens dicatur), eo quod est inutile et nullius reditus, alienabitur. Non enim propter nomina, sed propter reditus alienari vel non alienari debent. Scias autem, quod a legibus proprie εκποίησις quiden (id est, alienatio) dicitur dominii translatio, scilicet donatio, venditio, emphyteusis, permutatio, et similia; ἔκδοσις autem (id est, elocatio) est ad personas et tempora præfinita transmissio. Abusive autem et εκποίησις ἔκδοσις, εἰ ἔκδοσις ἐκποίησις dicitur. Quod autem quæ reditum allerunt lon alicuantur, quæ autem reditum non afferunt,

propter urgentem ecclesiis necessitatem, aliepantur; ex canone 29 Carthaginensis synodi apparet, 304 qui hoc cum distinctione permittit; quem lege. Sed magnus etiam Cyrillus, in secundo capite suæ ad Domnun epistolæ, inalienabilia esse dicit vasa pretiosa, sacra scilicet, et immobiles ecclesiarum possessiones. Cæterum hoc quoque interpretare ex sententia canonis Carthag. syn. Cum quidam autem episcopus prædium ecclesiasticum principali cuidam personæ alienasset, et alienatio per hunc canonem infirmata esset, dicebant quidam debere episcopum ex episcopatu expelli, ut hoc canone continetur. Mihi autem non ita videtur. Neque enim jubet canon episcopum ex episcopatu dejici, quando fecerit prædii aliena932 γνωθι. Ἀλλὰ καὶ ὁ μέγας Κύριλλος ἐν τῷ β' κεφ. τῆς πρὸς Δόμνον ἐπιστολῆς αὐτοῦ ἀνεκποίητα είναι διορίζεται τὰ κειμήλια, ἤγουν τὰ ἱερὰ, καὶ τὰς ἀκινήτους κτήσεις τῶν ἐκκλησιῶν. Πλὴν καὶ τοῦτο κατὰ τὸν κανόνα τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου ἑρμή. νευσον. Επισκόπου δέ τινος αὐτούργιον ἐκκλησιαστικὸν ἐκδεδωκότος πρὸς ἀρχοντικόν πρόσωπον, καὶ τῆς ἐκδόσεως διὰ τὸν κανόνα τοῦτον ἀκυρωθείσης, εἶπόν τινες ὀφείλειν ἐκβληθῆναι τὸν ἐπίσκοπον ἐκ τῆς ἐπισκοπῆς κατὰ τὴν τοῦ κανόνος περίληψιν. Ἐμοὶ δὲ οὐ δοκεῖ. Ὁ γὰρ κανὼν οὐ παρακελεύεται ἐκβάλλεσθαι τὸν ἐπίσκοπον ἐκ τοῦ ἐπισκοπείου, ὅτε ἄκυρον ἐκποίησιν αὐτουργίου διαπράξοιτο· ἀλλ' ὅτε μετὰ δόλου ἔκδοσιν ἀκινήτου ἐκκλησιαστικού ποιήσει, καὶ τῇ μὲν ἀληθείᾳ θέλει περιελθεῖν τοῦτο εἰς tionem, quæ rata ac firma non fuerit; sed quando δυνατὸν πρόσωπον, κατὰ δὲ ῥᾳδιουργίας παραπέμ immobilis rei ecclesiasticæ alienationem cum dolo fecerit et id quidem revera ad potentem personam pervenire velit, fraude autem ac malitiosa calliditate clerico vel agricolæ tradiderit, id non esse magni reditus causans, ut ab illo ad potentem perveniat. Non enim propter alienationem, sed propter fraudulentum consilium, ut ex episcopatu deturbaretur constitutum est. Atque hoc quidem ex canone 58 apostolico in præsenti canone sito declaratum est, qui non punit episcopum, qui sine dolo et malitia rebus ecclesiasticis utitur; similiter et ex Just. nov. 120 seu lib. 23, tit. v, c. 2 Basil. quod decernit ejusmodi contractus non valere; de episcopi autem vel monasterii rectoris poena nihil penitus tractat; sed tantum tabellionem multat exsilio. Sed quoniam dicta novella (sive totus potius secundus quinti libri titulus) statuit nonkunquam non solum infructuosa et nihil reditus afferentia immobilia ecclesiarum et monasteriorum, et ipsius etiam Magnæ ecclesiæ et aliarum sacrarum ædium, verum ea etiam ex quibus fructus et reditus percipitur, vendi et alienari, per distinctiones quæ in ea declarantur, præterea zutem et quædam suadente tempore alienari permittit lege eam, quæ et magna est et multiplex, plurimasque distinctiones recipit: et procura ut Giant vel non fiant, ab ecclesiis et monasteriis alienationes et venditiones sacrorum et ipsorum mmobilium, ut ea continetur, et ab omni reprekensione alienus servaberis. Neque enim tibi esse contrarius videatur hic præsens canon; quoniam novella quoque rerum immobilium ecclesiarum vel monasteriorum alienationem aut venditionem, que sine justa et urgente causa fit, similiter ac præseus canon prohibet. Quid vero, cum alienatio, ut dictum est, infirmetur, et res ecclesiastica ad ecclesiam vel monasterium revertatur, cogeturne ipsi vicissim quos ea de causa acceperunt nummos vel res dare? Solutio. Nequaquam. Dicit enim dicta novella bæc expresse. Si vero præter ea quæ a nobis hac lege sancita sunt, fuit aliquis contractus in diversis rebus mobilibus vel immobilibus, uni sanctarum donorum, reddatur quidem ipsi ψει αὐτὸ πρὸς κληρικὸν ἢ γεωργόν, προφασισάμενος εἶναι ἀπρόσοδον, ὡς ἂν ἐξ ἐκείνου περιέλθῃ εἰς τὸν δυνατόν· οὐ γὰρ διὰ τὴν ἐκποίησιν, ἀλλὰ διὰ τὴν πανουργίαν ἐπεψηφίσθη τούτῳ ἡ ἐκ τοῦ ἐπισ σκοπείου ἐκβολή. Καὶ δηλοῦται τοῦτο ἀπὸ τοῦ ἀπο στολικοῦ λη' κανόνος, τοῦ καταστρωθέντος εἰς τὸν παρόντα κανόνα, καὶ μὴ κολάζοντος τὸν ἐπίσκοπον τὸν δίχα δόλου χρώμενον κακῶς τοῖς ἐκκλησιαστι κοῖς πράγμασιν· ὡσαύτως καὶ ἀπὸ τῆς ρκʹ Ἰου στινιανείου Νεαρᾶς, ἤτοι τοῦ κγ' κεφ. τοῦ β' τίτλου τοῦ ε' βιβλίου τῶν Βασιλικῶν, τοῦ διοριζομένου τὰ τοιαῦτα συναλλάγματα ἀκυροῦσθαι· περὶ δὲ τοῦ τιμωρεῖσθαι τὸν ἐπίσκοπον ἢ τὸν ἡγούμενον μηδέν τι διαλαμβάνοντος, ἀλλὰ τὸν συμβολαιογράφου μόν νον εἰς ἐξορίαν καταδικάζοντος. Ἐπεὶ δὲ ἡ ῥηθεῖσα Νεαρά, ἤτοι ὁ ὅλος τίτλος τοῦ εν βιβλίου, θεσπίζε: ἔστιν ὅτε μὴ μόνον ἀπρόσοδα, ἀλλὰ καὶ εὐπρόσοδα, ἀκίνητα ἐκκλησιῶν καὶ μοναστηρίων, καὶ αὐτή; τῆς Μεγάλης Εκκλησίας καὶ τῶν ἄλλων εὐαγῶν οἴκων, ἐκποιεῖσθαι καὶ ἐκδίδοσθαι μετὰ διαστάξεων δηλουμένων ἐν αὐτῇ· προσέτι γε μὴν καὶ ἱερά τινα επιτρέπει καιροῦ καλοῦντος ἐκποιεῖσθαι· ἀνά γνωθι ταύτην μεγάλην οὖσαν καὶ πολυσχιδῆ καὶ πολυδιάστικτον καὶ οἰκονόμει γίνεσθαι, ἢ μὴ γίνεσθαι, παρά τε τῶν ἐκκλησιῶν καὶ τῶν μου ναστηρίων τὰς ἐκποιήσεις καὶ ἐκδόσεις τῶν ἱερῶν, καὶ τῶν ἀκινήτων αὐτῶν, κατὰ τὴν ταύτης περίληψιν, καὶ φυλαχθήσῃ ἀκαταιτίατος. Οὐδὲ γὰρ ἐναντιωθῇ σοι ὁ παρὼν κανών, ὅτι καὶ ἡ Νεαρὰ τὴν χωρὶς εὐλόγου καὶ ἀναγκαστικῆς αἰτίας ἐκποίησιν ἢ ἔκδοσιν τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἢ μοναστικῶν ἀκινή· των παρομοίως τῷ παρόντι κανόνι κωλύει. Τί δέ, τῆς ἐκποιήσεως ἀκυρουμένης, ὡς εἴρηται, καὶ τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ πράγματος αντιστρεφομένου προς τὴν ἐκκλησίαν ἢ τὸ μοναστήριον, ἀναγκασθήσεται τὸ μέρος αὐτῶν, ἅ χάριν τούτου έλαβε, νομίσματα ή πράγματα δοῦναι; Λύσις. Οὐδαμῶς. Φησὶ γὰρ ἡ ῥηθεῖσα Νεαρὰ ῥητῶς ταῦτα· Εἰ δὲ παρὰ τὰ διη γορευμένα ἡμῖν τῷ παρόντι νόμῳ συνάλλαγμα τι γένηται ἐπὶ τοῖς διαφέρουσι πράγμασι, κινητοίς τι καὶ ἀκινήτοις, ἑνὶ τῶν εὐαγῶν οίκων, ἀναδίδοσθαι μὲν τῇ αὐτῇ ἁγιωτάτῃ ἐκκλησίᾳ, ἤτοι τῷ εὐαγεί οἴκῳ τὸ πρᾶγμα, ἐφ' ᾧ τοιοῦτόν τι παρηκολούθησε, μετά

IN CAN. XII CONC. VII CECUMEN. τῶν τοῦ μέσου χρόνου καρπῶν· μενέτω δὲ παρ' sanctissima ecclesiae vel sacrosancta domui res, αὐτῇ καὶ τὸ τίμημα ἢ τὸ ἀντίδωρον, ἢ τὸ ὑπὲρ ἐμείψεως ἢ ἄλλης οἰασοῦν αἰτίας αὐτῇ δεδομένον. Εἰ δὲ ἐμφύτευσις πραχθείη παρὰ τὰ διηγορευμένα ἡμῖν, ἀναδίδοσθαι τῇ ἁγιωτάτῃ ἐκκλησίᾳ ἢ τοῖς εὐαγέσι τόποις τὸ αὐτὸ πρᾶγμα κελεύομεν, καὶ τὸν εμφυτευτὴν τὸ πάκτων τελεῖν κατὰ τὴν δύναμιν τῶν ἐμφυτευτικῶν συμβολαίων. Εἰ δὲ δωρηθείη πρᾶγμα Εκκλησιαστικὸν ἢ ἑτέρου εὐαγοῦς οἴκου, καὶ αὐτὸ ἀναδίδοσθαι τῇ ἁγιωτάτῃ ἐκκλησία ἢ τοῖς ἄλλοις εὐαγέσιν οἴκοις μετὰ τῶν τοῦ μέσου χρόνου καρ πῶν, καὶ τοσοῦτον ἕτερον ὅσον ἄξιόν ἐστι τὸ πρᾶγμα. Εἰ δὲ ὑποθήκη παρὰ ταῦτα δοθείη, ὁ δανει στῆς τὸ ἐποφειλόμενον ἀπολλύτω, καὶ τὸ αὐτὸ πρᾶγμα τῷ εὐαγεῖ τόπῳ ἀποδιδότω, τῶν συμβολαιογράφων, τῶν θαῤῥούντων παρὰ τὸν ἡμῖν τὸν νόμον τοιούτοις ὑπουργεῖν συμβολαίοις, διηνεκεῖ ἐξορία καταδικαζομένων. super qua tale quid consecutum est, cum intermedii temporis fructibus; maneat autem apud ipsam pretium vel antidorum, aut quod pro permutatione vel quacunque alia causa datum est. Sin autein emphyteusis, præter ea quæ a nobis sunt, facta fuerit; sanctæ ecclesiæ vel sacrosanctis domibus eamdem rem reddi jubemus: emphyteutam autem id quod conventum est pendere, ut emphytenticorum contractuum robur exigit. Si vero donetur res ecclesiastica vel alicujus sacrosanctæ domus; ea quoque sanctissima ecclesiæ vel aliis sacrosanctis domibus, cum fructibus intermedii temporis, reddatur, et tantum præterea quanti res ipsa valet: sin autem, prater læc, pignori dat: fuerit, debitum perdat fenerator et eamdem rem sacrosancto loco reddat, tabellionibus, qui præter hanc nostram legem in ejusmodi contractibus operam suam præbere audent, perpetuo exsilio damnatis. Hoc autem etiam interrogaverit quispiam: Cum canon dicat, episcopum ex episcopatu, et monasterii præfectum ex monasterio, ut perniciosos et fraudulentos expelli, detrusionem consequeturne depositio, annon? Et nonnulli quidem 305 dixerunt, quod cum Patres nihil tale decernant, sola procedet extrusio. Mihi autem videtur, quod, cum propter dolum fiat ejectio, necessario etiam sequitur depositio. Nemo enim, ex causa lædente famam Ηρώτησε δέ τις καὶ τοῦτο· Τοῦ κανόνος λέγον τος ἐκβάλλεσθαι τὸν ἐπίσκοπον ἀπὸ ἐπισκοπείου, καὶ τὸν ἡγούμενον ἐκ τοῦ μοναστηρίου, ὡς λυμεώ νας καὶ δολερούς, ἐπακολουθήσει τῇ ἐξωθήσει καὶ καθαίρεσις ἢ οὐχί; Καί τινες μὲν εἶπον ὡς τῶν ἁγίων Πατέρων μηδέν τι τοιοῦτον διοριζομένων, προβήσεται μόνον ἐξώθησις· ἐμοὶ δὲ δοκεῖ ὡς, τῆς εξώθησεως γενομένης διὰ δόλον, ἐξ ἀνάγκης παρ έπεται καὶ καθαίρεσις. Οὐδεὶς γὰρ, ἐξ ἀτιμοποιοῦ αἰτίας καταδικαζόμενος, Εντιμός ἐστιν. Εὐχαριστη- c condemnatus, bonæ est existimationis. Potenti τέον οὖν τῷ κραταιῷ καὶ ἁγίῳ ἡμῶν βασιλεῖ, τῷ συντηρήσαντι ἀκολούθως τῷ ἀποστολικῷ κανόνι καὶ τῷ παρόντι διορισμῷ τὰ τῶν ἐκκλησιῶν καὶ τῶν κατὰ πόλιν τέως μοναστηρίων ἀκίνητα ἀνέπαφα ἐκ τῆς χειρὸς τοῦ δημοσίου διὰ τριῶν χρυσοβούλ λων τῆς ἁγίας βασιλείας αὐτοῦ, ἀφ᾽ ὧν τὸ μὲν κατὰ τὸν Ἰούλιον μῆνα τῆς α' ινδικτιώνος τοῦ σχνδ' ἔτους γεγονὸς, καὶ διοριζόμενον μὴ βλάπτεσθαι τὰ μοναστήρια ἐκ τοῦ ἴσως χωλεύειν κατά τι τὰ προσόντα τούτοις δικαιώματα· καὶ τὸ κατὰ τὸν Οκτώ ύριον μήνα της ζ' ινδικτιώνος τοῦ σχέει ἔτους ἀπολυθέν, καὶ παρακελευόμενον ἔχειν τὰ μοναστή για κατὰ τὸ ἀναπόσπαστον τὰ ἀκίνητα τούτων, 1 κἂν διαγνώσεις ἐδόθησαν αὐτοῖς παρὰ τῶν ἀναγρα φέων δικαιοῦσαι τὸν δημόσιον, ἅτινα οὐ κατεστρώ θησαν ἐνταῦθα διὰ τὸ αἰωνίζουσαν ὠφέλειαν ἐκ τούτων μὴ ἐπιχορηγεῖσθαι ταῖς μοναῖς, ἀλλὰ και ρικήν· τὸ δὲ κατὰ τὸν Μάρτιον μῆνα τῆς ς' ἰνδι Ακτιώνος τοῦ σχές' ἔτους ἐξενεχθὲν καὶ καταστρω θὲν ἐν πᾶσι τοῖς σεκρέτοις παρακελεύεται μετὰ τὸ προοίμιον ταῦτα ῥητῶς· Έφθασε μὲν οὖν πρὸ χρόνων τινῶν χρυσόβουλλον λόγον ἐπιβραβεῦσαι τοῖς τε κατ' αὐτὴν τὴν βασιλίδα τῶν πόλεων διακειμένοις εὐαγεστάτοις μοναστηρίοις, καὶ τοῖς τὸ δυτικόν μέρος τοῦ στενοῦ, ὅσον τε κατ' αἰγιαλὸν, καὶ ὅσον πόῤῥωθεν· ὡσαύτως καὶ τοῖς περὶ τὸν κόλπον τῆς Νικομηδίας, καὶ μέχρι καὶ αὐτῆς τῆς Νικομηδίας, καὶ τοῖς ἐν ταῖς νήσοις, τῇ Οξεία, τῇ Πρώτῃ, τῇ Χάλκῃ, τῇ Πλάτῃ, τῇ ᾿Αγία ergo et sancto nostro imperatori gratiæ agendæ sunt, qui, ut vult apostolicus canon et hæc constitutio, ecclesiarum civitatisque monasteriorum immobilia a manu fisci`seu publici, per tres sacræ suæ majestatis aureas bullas, intacta et integra conservavit quarum altera quidem Julio mense, Indictione 1, anno 6654 facta est, et constituit, non lædi monasteria, eo quod jura, quæ illis adsunt, in aliquo forte mutila sint et imperfecta: et secunda mense Octobri, indictione 7, anno 6665, emissa est, et jubet monasteria indivulse et inseparabiliter sua habere immobilia; etiamsi notitiæ, quæ pro jure fisei faciunt, a census descriptoribus eis datæ sint, quæ hic sitæ non sunt, quod 'non perpetua cautio et utilitas monasteriis ex iis suppeditetur, sed temporalis: alia vero meuse Martin, indictione 6, anno 6666 edita est, et in omnibus secretis posita, quæ post proœmium ho: expresse edicit: Aliquot abhinc annis definitionem aurea Dulla munitam emittere dispensareque prævenit meɔ majestas, iisque, quæ in hac urbium regina sita sunt, sanctissimis monasteriis, et iis quæ sunt in occidentali parte freți, quantum est in littore et longius; similiter et iis quæ suntin sinu Nicomediæ. et usque ad ipsain Nicomediam, et iis quæ sunt in insulis, Oxea, Prima, Chalce, Plate, sancta Glyce-