CIRCA INITIUM SÆCULI XIII GRÆCORUM AD INNOCENTIUM III PONTIFICEM ROMANUM EPISTOLA SCRIPTA POST CAPTAM LATINIS CONSTANTINOPOLIM, REGNANTE HENRICO IMPERATORE. (Ex Joan. Bapt. Cotelerii Monum. Eccl. Græcæ, tom. 111). Δέσποτα, εἰ μὴ τὴν τοῦ μέλλοντος θείου Σαββάτου Παρασκευὴν τὴν παροῦσαν ζωὴν ἐγινώσκομεν, γοεράν ἂν ἐπλέξαμεν πρός σε τραγῳδίαν, καὶ θρήνοις μακροῖς τοῦ νέου λαοῦ τὴν ἅλωσιν ὠδυράμεθα. Ἐπεὶ δὲ καλῶς ἐπιστεύσαμεν, ὡς πάντοτε συμπαρὼν ἡμῖν ὁ Χριστός, τὴν φθαρτὴν ἡμῶν ταύό την ζωὴν πρὸς τὴν ἄφθαρτον ἐκείνην μεταπλάττει καὶ κρείττονα, ἰδοὺ συντριβόμενοι διὰ τὴν εἰς τὸ κρεῖττον ανάπλασιν χαίρομεν· εὐχαριστοῦμεν δι καὶ αὐτῷ τῷ μεθ' ἡμῶν, καὶ πάλιν ὑπὲρ ἡμῶν παθεῖν ελομένῳ Χριστῷ· οὐ γὰρ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ προσκυνεῖσθαι ἴσα τῷ Θεῷ καὶ Πατρί· ἀλλὰ καὶ πάλιν ἐκών παρεδόθη, καὶ σὺν ἡμῖν ἁλους ἐσκυλεύθη καὶ ἀπηνέχθη καὶ παρεδόθη, καὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ καὶ τὸ αἷμα πρὸς τὴν γῆν πεσὸν καὶ ῥυ ἐν ἐπατήθη, καὶ πάντα ὑπέμεινεν, ἵνα τοὺς δύο β συνάψη λαούς, ἀποκτείνας τὴν ἔχθραν, ἢ μᾶλλον τό εἰς δύο σχισθέν αὐτοῦ σῶμα, ἐνώσῃ πάλιν εἰς ἔν· «Τίς σοφός, καὶ φυλάξει ταῦτα. Τίς ἱκανός,» καὶ τὴν εἰς ἡμᾶς θαυμάσεται θείαν προμήθειαν; Εντεύθεν ἡμῖν γλυκὺ τὸ ἀλῶναι, ἡδὺ τὸ παθεῖν, καὶ τὸ αἰχμαλωτισθῆναι φίλον καὶ χάριεν. Πῶς γὰρ ἐμέλλομεν τοῖς ἀδελφοῖς ἡμῶν ἐνωθῆναι, οἷς οὐδὲ προσομιλῆσαι πρὶν ἡνεσχόμεθα; Ἀλλὰ δεινὰ τὰ εἰς ἡμᾶς γεγονότα; Ναί πάνυ δεινά, ὡς τῶν Λατίνων μὲν τὰς ψυχὰς λυμηνάμενα, τῶν δὲ Ῥωμαίων τὰ σώματα. Πλὴν ὁ παρακύψας εἰς τὰ θεῖα μυστή ρια ὄψεται τὰ κρίματα τοῦ Θεοῦ, ἀμέτρητον ἄβυσσον. Πολλοί πατριάρχαι καὶ βασιλεῖς ἐπεθύμησαν ἰδεῖν τὴν ἡμέραν ταύτην, ἀλλὰ τὴν χάριν ταύτην οὐκ ἔλαβον. Σύ, δέσποτα, μετὰ πολλὰς γενεὰς ἠξιώθης ταύτης της χάριτος, ἐνῶσαι τὴν ᾿Ανατολὴν καὶ τὴν Δύσιν, καὶ ἀπόστολος τρισκαιδέκατος γενέσθαι καὶ ὀνομάζεσθαι. dignus habitus es, ut Orientem ac Occidentem mineris. Οἶδας δε, τίμιε δέσποτα, τὸ παρὰ Θεοῦ δοθέν τοῖς ἀνθρώποις φρόνημα, καὶ ὅτι βουλομένων, οὐ 1 Philipp. IL, 6. * Ephes. 11, 15, 16. Psal. CVI, Domine, nisi sciremus præsentem vitam esse futuri divini Sabbati Parasceven, lugubrem ad te tragœdiam concinnassemus, longisque lamentationibus novi populi captivitatem deflevissemus. Quia vero bene credidimus. Christum, qui nobis semper adsistit, mortalem hanc nostram vitam ad immortalem illam et præstantiorem transformare; ecce contriti, propter reformationem in melius,· lætamur; sed et agimus gratias ipsi Christo, qui nobiscum est, iterumque pro nobis pati voluit. Non enim rapinam arbitratus est adorari æqualiter cum Deo et Patre; verum iterum sponte traditus est; et nobiscum captus, spoliatus est 1, abductus ac proditus, ipsiusque corpus et sanguinem in terram dejecerunt ac effuderunt, atque conculcaverunt; necnon cuncta sustinuit, ut duos populos connecteret, interficiens inimicitias 3, seu potius corpus suum in duo scissum rursus in unum conjungeret et adunaret: «Quis sapiens, et custodiet hæc 3? Quis idoneus *,» et divinam erga nos providentiam admirabitur? Dehinc nobis dulce est captos fuisse, suave pati, in captivitatem duci carum et gratum. Quo enim modo cum fratribus nostris unionem fecissemus, cum quibus ne vel colloqui antea sustinebamus? Sed gravia sunt quæ adversus nos acta fuere? Profecto plane gravia, ut quæ Latinorum quidem animas, Romanorum vero seu Græcorum corpora labefactarint. Verum qui in divina secreta introspexerit, judicia Dei, immensam abyssum conspecturus est. Multi patriarchæ et imperatores diem hunc videre desideraverunt, sed eam gratiam non sunt consecuti. Tu, domine, post multas generationes hac gratia unias, et decimus tertius apostolus fias ac noNosti autem, honorande domine, quis sensus hominibus a Deo datus fuerit, quodque volentium, 43. II Cor. 11, 16. ◆ u,

GRÆCORUM γὰρ μὴ τοῦτο, καὶ αὐτοὺς τοὺς Εβραίους οὐχ ἑκόντας ἂν ἐβαπτίσαμεν. Ἐπεὶ τοιγαροῦν τὸ μὲν ἐπιτιμᾶν ἐν τοῖς δόγμασι καὶ βιάζεσθαι άτοπον· ῥᾷστον γὰρ καὶ τοῦ δυναμένου παντός· τὸ δὲ πείθειν χρώμενον ταῖς τῶν δογμάτων ἀρχαῖς ἀνδρὸς ἀγαθοῦ καὶ σέβοντος τὴν ἀλήθειαν· πότερον έλοιο, δέσποτα, τὸ βιάζεσθαι ἡμᾶς ἀνεξετάστως, ὡς ἄλογα, πρὸς μετάθεσιν, ἡ προσδέξασθαι τοὺς ἡμετέρους λόγους καὶ μεταδούναι λόγον ἡμῖν, ὡς γυμνασθῆναι καὶ γνωσθῆναι τὴν τῶν θείων πραγμάτων ἀλήθειαν; Ἴσθι γὰρ ὅτι τὸ μὲν δεύτερον ἐπαινοῦμεν καὶ ζητοῦμεν, τῷ θεοπαραδότῳ ἔπει πειθόμενοι, λέγοντι· non tyrannicam vim passorum sit pietatis sacra- τυραννουμένων τὸ τῆς εὐσεβείας μυστήριον. Εἰ mentum. Hoc enim si ita non esset, ipsos quoque Judæos baptizaremus invitos. Quia igitur in dogmatibus pœnam quidem irrogare et cogere absurdum est, facillimum quippe, ac potentis cujuslibet; persuadere aulem, dogmatum principiis utendo, boni viri est et colentis veritatem; electurusne es, domine, nobis vim absque examine adhibere, tanquam brutis animantibus, ut mutemur, an potius sermones nostros admittere, et rationem orationemque nobis impertiri, quo divinarum rerum veritas expendatur et cognoscatur. Scito namque, a nobis posterius probari et quæri, quod illi divinitus tradito verbo obtemperemus: «Scrutamini Scripturas³.» Per violentiam autem nemo nostrum capi potest; sed cuncti quasi pro Christo periclitabimur. Porro existimamus admodum verisimiliter, spiritum sapientiæ tuæ jure merito nos ea in re laudaturum. Laudabilis enim est quicumque ad synodicum judicium, illincque procedentem sententiam appellat. Itaque quandoquidem exiguum interstitium Latinos inter et Græcos est, quod unius Ecclesiæ continuitatem solvit, statue synodum ecumenicam congregari, et majestatis ture vicarios mittito, fiatque colloquium, omniumque controversorum solutio. Si tu quoque, juxta magnum apostolum Paulum 6, Dei fueris adjutor, prompti sumus, domine, nos quoque a diceresi Constantinopolitana discedere, atque migrationem in Orientem vel Occidentem suscipere. Sed et putamus dominum habere imperatorem nostrum Sirerrim, atque sub ejus umbra vivere, mercede servire, agros colere, pascere, mare navigare: absque nobis autem non implebitur area, neque torcular, non comedetur panis, non caro, non piscis, non olus; sed nec stabit vita et conversatio humana. Et hæc quidem elaboramus fratribus nostris Latinis, atque conferimus, ex deteriori vitæ nostræ portione, mortali nimirum illa et dissolvenda; cupimus autem etiam juxta potiorem eadem sentire, tum quandiu vivimus, tum post mortem, ut qui membra simus unius corporis immortalis: ideoque scribimus quotidie ad Occidentales per regionem fratres nostros, comministros et coepiscopos, paratos esse ad Constantinopolim convenire. Quin etiam in quacumque provincia positis suggerimus, ut in locum defunctorum pontificum, alios juxta canonum præscripta ordinent; maximeque præ omnibus, in urbe regia. Oportet enim cunctos in synodo considere, tum nostrum patriarcham, tum metropolitas, aliosque pontifices, nihilque mutilum imperfectumque inveniri apud nos. Opus autem nobis est etiam ante synodum patrarcha ejusdem sententia ac vocis, qui doceat * Joan. v, 39. * I Cor. 111, 9. Σερβερίν. Scribo Συρεῤῥήν, aut Σιρεῤῥήν, Σιρερήν, Sire Henry. Est enim Εῤῥης seu 'Ερης, Henrieus, « Ερευνάτε τας Γραφάς» τη βία δὲ οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἀλωτός· ἀλλὰ πάντες ὡς ὑπὲρ Χριστοῦ κιν δυνεύσομεν. Οιόμεθα δὲ καὶ λίαν εὐστόχως, ὅτι καὶ τὸ πνεῦμα τῆς σῆς σοφίας δικαίως ἐπὶ τούτου ἡμᾶς ἐπαινέσεται. Επαινετὸς γὰρ ἅπας ὁ συνοδικὴν ἐπισ καλούμενος κρίσιν καὶ τὴν ἐκεῖθεν διάγνωσιν. Τοίνυν ἐπεὶ μικρόν ἐστι τὸ μεταξὺ τῶν Λατίνων καὶ τῶν Ῥωμαίων μεταίχμιον, ὁ λύει τὴν τῆς μιᾶς Ἐκκλησίας συνέχειαν, θέλησον σύνοδον οίκουμενικὴν ἀθροισθῆναι, ἐξαποστελεῖς δὲ τοποτηρητὰς τῆς σῆς μεγαλειότητος, καὶ λαληθήτω, καὶ λυθήτω πᾶν τὸ ἀμφισβητούμενον. Ἐὰν εἴης καὶ αὐτὸς συνεργὸς Θεοῦ, κατὰ Παῦλον τον μέγαν ἀπόστολον, εὐχερῶς ἔχομεν, δέσποτα, καὶ αὐτοὶ ἀπᾶραι τῆς διοικήσεως Κωνσταντινουπόλεως, καὶ μετοικίαν στα λῆναι πρὸς τὴν ἀνατολὴν, ἡ τὴν δύσιν. Αλλά γε οιόμεθα αὐθέντην ἔχειν τὸν βασιλέα ἡμῶν Σιέρε ρίν καὶ ὑπὸ τὴν σκιάν τούτου ζῆν, καὶ θητεύειν καὶ γκπονεῖν, καὶ ποιμαίνειν, καὶ πλέειν θάλασσαν· χωρὶς δὲ ἡμῶν οὐ πληρωθήσεται ἄλως, οὐδὲ ληνός οὐδὲ βρωθήσεται ἄρτος, οὐ κρέας, οὐκ ἰχθύς, οὐδὲ λάχανον· ἀλλ' οὐδὲ ἀνθρωπίνη ζωὴ καὶ πολιτεία σταθήσεται. Καὶ ταῦτα μέντοι πονοῦμεν τοῖς ἀδελ φοῖς ἡμῶν τοῖς Λατίνοις, καὶ συγκομίζομεν, κατὰ τὸ χεῖρον τῆς ζωῆς ἡμῶν μέρος, τὸ θνητὸν καὶ λυόμενον· ἐθέλομεν δὲ καὶ κατὰ τὸ κρεῖττον όμοι φρονῆσαι καὶ ζῶντες, καὶ μετά θάνατον, ως μέλη σώματος ἑνὸς ἀθανάτου τυγχάνοντες· καὶ διὰ τοῦτο γράφομεν καθεκάστην καὶ πρὸς Δυτικοὺς τῆς χώρας ἀδελφοὺς ἡμῶν καὶ συλλειτουργοὺς καὶ συνεπισκόπους, ετοίμους εἶναι συνελθεῖν εἰς Κωνσταντινούπολιν. ᾿Αλλὰ καὶ τοῖς κατὰ πᾶσαν ἐπαρχίαν υποτι θέαμεν, ἀντὶ τῶν τελευτησάντων ἀρχιερέων, ἑτέρους χειροτονῆσαι κανονικῶς· καὶ μάλιστά γε πρὸ πάν των εἰς τὴν τῶν πόλεων βασιλεύουσαν. Δεῖ γὰρ πάντος ἐν τῇ συνόδῳ συνεδριάζειν, καὶ τὸν ἡμέτερον πατριάρχην, καὶ τοὺς μητροπολίτας, καὶ τοὺς ἄλλους ἀρχιερεῖς, καὶ μηδὲν ἡμῖν ἐλλιπές εὑρεθῆναι. Χρεία δὲ ἡμῖν καὶ πρὸ τῆς συνόδου ομογνώμονος πατριάρχου καὶ ὁμοφώνου, διδάξαντος τὰ συνήθη Erricus, Herricus, Ericus. Γέρικος in Hist. concil. Florent., p. 20, 40.

EPIST. AD INNOCENTIUM III. siones. Eapropter namque Hierosolymis et Antiochiæ, cum unus rex esset, duo erant pontifices, Rommis, alter, alter Latinis, ejusdem cum iis opinionis et lingua, adhucque ipsis consimilis. Neque enim fas est ut quispiam per interpretem occulta confiteatur patriarchæ alterius linguæ, quamvis forsan sententiarum consensus adsit. Oportet igitur hæc usque ad unionem erga nos observari quoque. Volumus siquidem et optamus, ut iterum sua auctoritate potiantur apostolicæ, synodice, imperatorum legumque constitutiones, quatenus præcipiunt uniuscujusque provinciæ pontifices a primo ejusdem provinciæ eligi atque ordinari. Petimus etiam a tua pontificali magnif. καὶ μεταδώσοντος, καὶ ὑποδεξαμένου τὰς ἡμετέρας consueta et impertiat,nostrasque suscipiat confesἐξαγορείας. Διὰ ταῦτα γὰρ καὶ εἰς τὴν Ἱερουσαλήμ, καὶ εἰς τὴν ᾿Αντιόχειαν, ἑνὸς ρηγὸς ὄντος, δύο ἦσαν ἀρχιερεῖς, καὶ εἰς τοὺς Ῥωμαίους, καὶ εἰς τοὺς Λατίνους, ομογνώμων αὐτοῖς καὶ ὁμόγλωττος, αὐτοῖς πάλιν όμοιος. Οὐδὲ γὰρ ἦν θεμιτόν, δι' ἑρμηνέως πρὸς ἑτερόγλωσσον πατριάρχην ἐξου μολογεῖσθαι τινα τα κρύφια, κἂν ἴσως καὶ ὁμογνω μοσύνη παρήν. Χρὴ τοιγαρούν ταῦτα μέχρι τῆς ενώσεως καὶ εἰς ἡμᾶς φυλαχθῆναι. Εθέλομεν γάρ καί εὐχόμεθα τὴν οἰκείαν αὐθεντίαν ἔχειν πάλιν τὰ ἀποστολικὰ καὶ συνοδικά και βασιλικά και νομικά διατάγματα, όσον τοὺς τῆς ἐπαρχίας ἑκάστης ἀρχιερεῖς παρὰ τοῦ πρώτου τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας εκλέγεσθαι καὶ χειροτονεῖσθαι διακελεύονται. Αιτούμεθα δὲ καὶ τὸ σὸν ἀρχιερατικόν μεγαλείον centia, ut præsens tenuitatis nostræ epistolium προσδέξασθαι τὸ παρὸν τῆς ἡμῶν εὐτελείας γραμ μάτιον, καὶ θελῆσαι σύνοδον οἰκουμενικὴν συναχθή ναι, ώστε διαγνωσθῆναι τὴν τῶν θείων δογμάτων ἀλήθειαν. Αδύνατον γὰρ ἀληθεύειν ἄμφω τὰ μέρη κατὰ τὸ φρόνημα ότι μηδε ταναντία, ταυτά. Γεωμετρικαῖς γὰρ ἀνάγκαις εἰς ἀκροφωνιαίος λάθος, συνδέτες τῶν πλαγίων εὑρίσκεται, καὶ μία ἐστὶν ἡ ὀρθὴ γωνία, μὴ παραδεχομένη μήτε τὸ μεῖζον μήτε τὸ ἔλαττον. Εκτραπεῖσα μὲν γὰρ πρὸς τὸ μείζον, ἔσται ἀμβλεία· πρὸς δὲ τὸ ἔλαττον, ἔσται οξεία· ἑκάστη δε τούτων, αόριστος. Ἐπεὶ δὲ ὁ θεοπρόβλητος καὶ φιλόχριστος ἡμῶν βασιλεὺς ὑπέθετο ἡμῖν, τὴν ἀνήκουσαν τιμὴν εὐμε νῶς προσνείμαι τῷ ὕψει σου, ἡδέσθημεν τῆς ἡμερότητος αὐτοῦ τὸ ἐπίταγμα, καὶ κατετιθέμεθα τιμήν σοι νείμαι, δέσποτα, πρέπουσαν, ἥτις ἐστὶν εὐφη μία, ταῖς βασιλικαῖς εὐφημίαις ισόρροπος, οὕτως ἐπὶ λέξεως ἔχουσα α Ινοκεντίου δεσπότου πάππα τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης, πολλὰ τὰ ἔτη·» ὀφεί λουσα λέγεσθαι παρ' ἡμῶν μετὰ τὴν τελευταίαν εὐχὴν τῶν συνάξεων, μέχρις ἂν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον σύνοδον συναγάγει, και μυσταγωγήσῃ ἡμῖν τοῦ δόγματος τὴν ἀκρίβειαν. Τότε γὰρ γυμνῇ τῇ κεφαλῇ ἐπὶ ἄμβωνος, καὶ ἐπ' αὐτῆς τῆς ἀναφορᾶς, οὐ μόνον ἐμεῖς, ἀλλ᾽ Αιθίοπες ἅμα καὶ Λίβυες, Αιγύπτιοί τε καὶ Σύροι, Ρώσοι, ᾿Αλανοί, Γότθοι, Ίβηρες, καὶ πάντα τὰ ἔθνη τὰ τοῖς δόγμασιν ἡμῶν ὑποκείμενα, τὸ σὸν ἀνακηρύξουσιν ὄνομα, καὶ πρό γε πάντων, αὐτὸς ὁ Χριστὸς ταῖς ἁγίαις βίβλοις ἐγγράψεται· ὃς εἴη μάρτυς ἡμῖν, ὅτι οὐ νίκῆσαι ποθοῦμεν, ἀλλ' ἡττηθέντες ὡς χρὴ χαρησόμεθα· μόνον εἰ τὴν ἡμέραν ἀθροίσαιμεν. Ὁ γὰρ ἐν τῇ παρούσῃ ζωὴ οὐκ ἀσφαλῆς ἐν τοῖς δόγμασιν οἴσεται θανών την ζημίαν, πῦρ καὶ σκότος κληρονομήσας, ἀνθ' ὧν τὸ φῶς οὐκ ἐγνώρισε. Ταύτην μὲν οὖν ἡμεῖς τὴν ζημίαν προϋποθέντες, καὶ ἐλεήσαντες τὰς πολλὰς μμριάδας τῶν ἀπολλυμένων ἀνθρώπων, γράφομεν ἐν ἁγίῳ Πνεύματι ἐπιφωνηματικῶς πρὸς τὴν σὴν ἁγιότητα· ἵνα τάχιον φροντίσης σύνοδον οικουμενικὴν άθροισθῆναι, πρὸς τὸ συμφέρον τῶν Χριστιανῶν, καὶ σωτηρίαν τῆς ἁγίας ψυχῆς σου. PATROL. GR. CÂL. admittat, velitque synodum generalem cogi, quo divinorum dogmatum veritas dijudicetur. Cum fieri nequeat utramque partem in vera esse sententia; quoniam quæ contraria sunt, non sunt eadem. Geometrica enim necessitate unus invenitur lapis imus angularis, obliquorum connexor, unusque exsistit rectus angulus, qui neque majus neque minus admittit. Siquidem in majus mutatus, erit obtusus, in minus vero, acutus; atque horum uterque indefnitus. Cæterum quoniam a Deo promotus et Christi studiosus imperator noster priecepit nobis, ut convenientem honorem celsitudini tum benevole tribuamus, reveriti sumus clementis ejus edictum, et constituimus tibi, domine, congruum honorem deferre,qui est laudatio et acclamatio imperatoriis laudibus acclamationibusque æqualis, ita ad verbum: «Innocentii domini papæ veteris Romæ, multos annos;» quæ a nobis proferri debeat post ultimam collectarum orationem; donec Spiritus sanctum concilium coegerit, nosque ad sacri dogmatis perfectam duxerit cognitionem. Tunc enim nudo capite,ex ambone, inter ipsam sacram oblationem, non solum nos, sed Æthiopes simul ac Libyes, Ægyptii et Syri, Russi, Alani, Gotthi, Iberi, omnesque gentes quæ doctrinæ nostrae subjiciuntur, tuum nomen proclamabunt; necnon ante cunctos ipse Christus sanctis libris inscribet; qui nobis testis sit, quod vincere non gestiamus, sed prout oportet victi, gavisuri simus; dummodo lucem conspexerimus. Nam qui in hacce vita erga dogmata cautus tutusque non est, damnum in morte feret, ignem ac tenebras in hæreditatem accepturus, pro eo quod lumen non agnoverit. Hoc nos igitur damno præsupposito, multaque hominum pereuntium dena millia miserati, ad sanctitatem tuam in sancto Spiritu cum exclamatione scribimus; ut citius universale concilium congregari cures, ad utilitatem Christianorum, sanctæque animæ tuæ salutem.