CONSTANTINUS ACROPOLÍTA inungere. Ο perversa doctrina! oculi omnino non συναλείφουσι τὸ τεθνηκὸς σῶμα. "Ω γνώσις νανοθευ videntes! Sancta enim et cecumenica synodus prima hoc fieri edixit erga eos qui anima et corpore infirmantur, secundum Apostoli præceptum: «Infirmatur quis in vobis? Inducat presbyteros Ecclesiæ, et orent super eum, ungentes eum oleo in nomine Domini. Et oratio fidei salvabit infirmum et alleviabit eum Dominus; et si in peccatis sit,remittentur ei 1 .» Vides mandatum? Disce modum et irrationabiliter agere noli. Similiter et Pater noster, Arsenium dico Constantini egregia urbis patriareham,cæremoniam hanc per septem ministros fieri jussit etiamsi episcopi sint vel metropolitæ; ideo preces ipse aliquando præstitit. Vide precum adhibitarum metem, et disce quod ignorabas. Rursus eis dico: Ait Dominus noster: «Ubi sunt duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum?.» Et iterum ipse Dominus noster et Deus in Evangelio secundum Lucam cum de eo loquitur qui in latrones inciderat, ejus vulnera oleo et vino fota fuisse ait. Hæc ergo ad vivos spectant, non ad mortuos. Tu vero qui hoc facere præsumis, animi nescio qua insatiabilitate laboras. Dico igitur: Nemo hoc facere audebit; sin, ut transgressor prædictorum habebitur. Quod si mihi dicas, hoc ut opus pium erga mortuos fierit; apage! Ex eleemosynis enim et quæ a Christianis fiunt mortuorum commemorationibus fructum spiritualem apud Deum animæ percipiunt; tu autem corpus mortuum inungens et dicens: Commoretur Spiritus tuus in servo tuo ut reliquum tempus in mandatis tuis ο perseveret; et rursus: Leva eum ex doloris lecto et a stramento afflictionis; cum hæc profers,quod agis non intelligis. Sed finem dicendi facimus allato ex Salomone testimonio: «In viro intelligente sermo simplex et brevis solerti et prompto auditui sufficit.» μένη, καὶ ὀφθαλμοὶ παντελῶς οὐχ ὁρῶντες! Καὶ γὰρ τοῦτο ἡ ἁγία καὶ οἰκουμική σύνοδος ή πρώτη ένα μοθέτησεν, ἐπὶ ζῶντας νοσῦντας ψυχῇ καὶ σώματι, τὴν ἀφορμὴν λαβόντας τὸ τοῦ ᾿Αποστόλου ρητόν· λέγει δε· «Ασθενεῖ τις ἐν ὑμῖν; Προσκαλεσάσθω τοὺς πρεσβυτέρους τῆς Ἐκκλησίας, καὶ προσευξάσθωσαν ἐπ' αὐτὸν ἀλειφοντες αὐτὸν ἐλαίῳ ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου· καὶ ἡ εὐχὴ τῆς πίστεως σώσει τὴν κάμνοντα, καὶ ἐγερεῖ αὐτὸν ὁ Κύριος· κἂν ἁμαρτίας ή πεποιηκώς, ἀφεθήσεται αὐτῷ.» Ορᾷς τὸ ῥῆμα; γνώθι τον τρό που, καὶ μὲ ἀνοήτως τὸ πράγμα ποιῶν. Ομοίως δε καὶ, ὁ Πατήρ, ἡμῶν ᾿Αρσένιον λέγω τὸν πατριάχην τῆς καλλιπόλεως Κωνσταντίνου, την ἀκολουθίαν ταύτην ἐνομοθέτησε γίνεσθαι δι' ἑπτὰ ἱερέων, κάν ἐπίσκοποι ὦσι, καν μητροπολίται· διὸ καὶ εν ἴσῳ τὰς εὐχὰς αὐτὸς ὁ ρηθείς πεποιηκώς. Καί ὅρα τὸν νοῦν τῶν πεποιημένων εὐχῶν, γνώθι ο μή ειδώς. Καί πάλιν πρὸς τούτοις ἐρῶ· φησί γὰρ ὁ ἡμέτερος Κύριος· «Οπου εἰσί δύο ἡ τρεῖς ἐν τῷ ἐμῷ ὀνό ματι, ἐκεῖ καὶ εγώ είμι.» Και πάλιν αυτός ο Κύριος ἡμῶν καὶ Θεός εν τῷ κατὰ Λουκᾶν ἁγίῳ Εὐαγγελίῳ λέγει περί του εμπεσοντος εἰς τοὺς ληστὰς καὶ τραυματισθέντος, επιχέων ἔλαιον καὶ οἶνον. Καί ταύτα επί ζώντων νενομοθέτηνται, ουχί επί τεθνεών των. Σύ δέ ο τούτο τολμήσας οἷος ποιεῖν, οὐκ οἶδα ποίας ἀκορέστου γνώκης νενοσηκώς. Διὸ λέγω· Μηδείς τολμήσει τοῦτο ποιεῖν, καὶ ο παραβάτης των λαληθέντων κριθήσεται. Εἰ δέ γε τούτο φήσει; μοι, ὅτι ελεημοσύνης ἔργον τῷ τεθνηκότι γίνεται, εἰ τοῦτο ποιήσεις, μὴ γένοιτο. Καὶ γὰρ ή ελεημοσύνη, καὶ αἱ μνήμαι τῶν Χριστιανῶν, αἱ γίνονται ἀεὶ παρ' ἡμῶν, πνευματικόν κόν καρπόν επιδέχονται αἱ ψυχαί παρά τῷ Θεῷ· σύ δέ το τεθνηκός σώμα επισφραγίζων καὶ λέγων· Τῷ Πνεύματί σου σκήνωσον επί τον δούλου σου, όπως τὸν ὑπόλοιπον χρόνον εν τοῖς δικαιωματί σου πορεύεται· καὶ πάλιν· Εξέγειρον αὐτὸν ἀπὸ κλίνης οδυνηρᾶς, καὶ ἀπό στρωμνῆς κακώσεως· ὅταν ταῦτα επιφωνεῖς, οὐ γινώσκεις τὸν νοῦν τοῦ πράγ ματος. Τοίνυν τῷ λόγῳ τὸ τέλος δῶμεν, καὶ τοῦ Σολομώντος ρητοῦ μνήμην ποιήσωμεν, ὅτι τῇ ἔχοντι σύνεσιν αὐτάρκης καὶ εἰς λόγος πρὸς ἀκοὴν εὐθεῖαν καὶ συνετωτάτην υπάρχει. ¹ Jac. v, 14. * Matth. xviu, 20. ANNO DOMINI MCCLXX. CONSTANTINUS ACROPOLITA. NOTITIA (Cave ad an. 1270; Fabric. Harl. t. VII,) Constantinus Acropolita, magnus logotheta, νέος Μεταφράστης, sive Metaphrastes junior dictus, in aula Constantinop. vir summus, claruit, imperante Michaele Paleologo, circa an. 1270. Causam Græ

NOTITIA. corum adversus Latinos fovebat maxime, contra quos plures de processione Spiritus sancti tractatus reliquit. Duos in scriptis Græcorum laudatos se vidisse refert L. Allatius De Consens. Orient. et Occident, lib. 11, cap. 15, num. XIV, col 780. Unum, cujus illud principium, *Avdoes 'Papaior alterum, cujus illud, 'Eµvño xai ahlov loyou Tŵy àṬidsyövτwy µiv. Quorum, inquit, frusta, eaque satis polita, in codicibus mss reperiuntur. Qua occasione, quo animo logothetæ nostri commentarium una cum propriis comburendum igni obtulit Theodorus Muzalo, in cadem dignitate successor et protovestiarius plene te docebit Pachymeres lib. vii, cap. 8. Scripsit etiam Constantinus Orationem in sanctam martyrem Theodosiam, partria Constantinopolitanam, quæ sub Leone Isauro pro cultu sacrarum imaginum Constantinopoli passa est. Cujus hoc initium, Γυναῖκα μὲν ἀνδρείαν που τις ἂν καὶ όπως εύροι ὁ σοφὸς ἀπόρησε Σολομών, και μάλα γε εἰκότως ηπόρησε. Πρὸ γὰρ τῆς χάριτος, etc. Hanc orationem etiam in suum indicem retulit L. Allatius De script. Simeon. pag. 84, qui et alibi quædam ex ea profert. advers. Hotting, p. 200. Exstat ms. in biblioth. Vindob. cod theol. Lambec. CXI, Nessel CCLXXIX, num. XVII, f. 217, iterumque cod. histor. CXV, num. II, fol 73, pag. 2. Confer. Lamber. Comment, lib. IV, pag. 63. Exstant et aliæ ejus historici argumenti orationes; nempe in S. martyrem Neophytum. Princ.: Пapadów πραγμάτων δυσπαράδεκτος ή διήγησις, ἀλλ' οὐ τοῖς τοῦ ἡμετέρου κοὶ θείου πληρώματος, apud L. Allat. De script. Simeon., pag. 105. In S. Theodorum Tyronem. Princ. Σù µir, à àyaðis toŭ únspayàðov doūλs 1. Ibidem pag. 109. In S Joannem Damascenum. Princ.: To Iwavun Toy hoyou tḍi ix Saµxoxoŭ tà ŕyzópia, ibidem pag. 112. Hunc sermonem a se descriptum, Lutetiam ad J. Aubertum, in futurum novæ editionis Damasceni ornamentum (a), se ms. misisse testis est ibem Allatius in catal. Oper. S. Damasc. ad calc. Symmict. num. 28, p. 450. Ex eo quædam profert in Consens. de purgat. p. 761. CAVE. Ex orationibus Constantini Acropolitæ in sanctos, quas mss. memorant Allatius Dė Simeonum scriptis, p. 84 et Caveus parte altera Hist. litterariæ scriptorum eccles. ad a. C. 1270, illa in martyrem Theodosiam, Cræce ex ms. Vaticano cum Dan. Cardoni S, J. versione exstat in Actis Sanctorum tom. VII Maii, p. 69 86: et altera in S Joannem Damascenum, itidem e ms Vaticano Græce cum versione. J. Francisci de Rubeis. ICti Romani, tom. II Maži, pag, 731 - 700 FABR. Vindobonæ in cod. CXI, n. 17, et cod. XXXV, n. 2, est Toù reparátov psycho hayobirov xupov Κωνσταντίνου τοῦ 'Axpoñodítov oratio in S. martyrem Theodosiam, quæ sub imp. Leone Isauro pro cultu sacrarum imaginum passa est. De priore cod. Lambec. comm. IV, p. 140, ubi Kollarius verba Lambecii ex indice pag. 526 repetit. Lambec. vero, Meminit, ait, hujus Constantini Acropolitæ Joannes Cantacuzenus, Historiæ Byzantine lib. 1, cap. 14, ubi refert, eum fuisse unum ex imp. Andronici senioris assessoribus in judicio contra nepotem ipsius, Andronicum secundum s. juniorem. Ipsa Cantacuzeni verba sunt hæc: Πρὸς τούτοις δὲ καὶ ὁ ᾿Ακροπολίτης ἦν Κωνσταντίνος, μέγας λογοθέτης ὢν καὶ αὐτός. De posteriore cod. vide Lambec. VIII, pag. 789, ibique Kollar. - Paris, in bibl. publ. est in cod. MCCXII Const. Acrop. homilia in Theodosiam martyrem - In cod. CML.XXVI, n. 14, in laudem Constantini M. et llelenæ ejus matris.· In cod. eod. in n. 13, in luadem Georgii martyris. Mediolani in bibl. Ambros. Const. Acropol., sermones et epistolæ, teste Montfauc. in B. biblioth. mss. I, p. 493, A. inter epistolas Georgii Cyprii sunt quædam ad Constantinnm et Georgium Acropolitas, in cod. Vindob, Cæsareo LXXVII. V. Lambec. Comm. VIII, p. 1068 sq., 1077 sqq. Ilari. (a) Omissus est in editione Mich. Lequien. PATROL. GR. CXL.

CONSTANTINI ACROPOLITA ΤΟΥ ΣΟΦΩΤΑΤΟΥ ΚΥΡΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΛΟΓΟΘΕΤΟΥ ΑΚΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΓΙΟΝ ΙΩΑΝΝΗΝ ΤΟΝ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΝ. SAPIENTISSIMI DOMNI CONSTANTINI LOGOTHETÆ ACROPOLITÆ SERMO IN S. JOANNEM DAMASCENUM (Ex ms. bibliothecæ Vaticanæ Interpretate Joanne Francisco de Rubeis Jurisconsulto Romano. Acta SS. Bolland. ad diem 6 Maii.) Benedic, Domine. 1. Joanni orationem! Damasceno encomia! Quo igtur pacto in ipso limine non torpebo, et prius quam ad certamen exuar non aufugiam? Ad immittendam in inexpletum sapientiæ profundum vastumque sermonum pelagus orationis naviculam impetum arripui; et quomodo non cum horrore navigationem aggrediar? ingressus vero, quomodo non subito repletus terrore, neglectis gubernaculis depositoque ulterius progrediendi conatu, non protinus ad regressionem convertar? Fateor equidem quod non satis mature consideravi magnitudinem argumenti, neque ut sic dixerim substiti, speculando quo me propositum meum proveheret. Circumdedit me fluctuum inter se collisorum æstus, et tanquam in tempestate conturbatæ menti effusa est caligo; ideoque ab ipsis carceribus, ut proverbio dicitur, me subiit pœnitentia, seu potius in ipsa navis solutione anchoram tollendo fatiscens, penitus defeci atque ambiguus substiti, incertus quomodo gubernarem aut quo mentis dirigerem intentionem. Magnum est profecto, quod faciendum suscepi: verum, sicut in maximis quandoque tempestatibus, fax opportune elata apparuit, et fausius quidam splendor pertransiit, qui illuminato mentis oculo et mentem implevit fiducia, et universum gubernandi modum indicavit, ac bonam quodammodo spem felicis in portum appulsus ostendit. Qualis vero splendor? aut quæ fax? Beati hujus divinique et mundum illustrantis luminaris raΔέσποτα, εὐλόγησον. α. Τῷ Ἰωάννῃ τὸν λόθον! τῷ ἐκ Δαμασκοῦ τὰ εγκώμια! Πῶς δέ ἄρα μὴ εὐθὺς ἀποκνήσω. καὶ πρίν ἡ πρὸς τὸν ἄθλον ἀποδύσασθαι διαδράσω: Τῷ τῆς σοφίας ἀπλέτῳ βυθῷ, τῷ τῶν λόγων αχανεί πελάγει. τὸ τοῦ λόγου επαρείναι παρωρμήθην ἀκάτιον· καὶ πῶς ἂν οὐ φρίκης τὸν πλοῦν εἰσίω; καὶ εἰσιών, πώς οὐχί δειλίας παραυτά πληρωθείς, καὶ τῶν οἰάκων ἔνθεν ολιγωρήσας, καὶ τῶν πρόσω μεθέμενος, καθά περ πρὸς τὴν ἀναγωγὴν ἀναπέσοιμι; Οὐκ ἔφθην τὸ τῆς ὑποθέσεως συννοησάμενος μέγεθος, οὐδ᾽ ἔστιν, ἵν' οὕτω φαίην. ἀποσκοπεύσων, όπη με προάγει τὰ τῆς προθέσεως· καὶ οἰονεῖ με κυμάτων εμβολή πι ριεκύκησεν ἀλλεπάλληλος, καὶ ὡς ἐν ζάλη διατετα ραγμαι, καὶ τὰς φρένας σκοτοδίνίᾳ συγκέχυμαι. Εξ οὖν ἀφετηρίας αὐτῆς, τὸ τοῦ λόγου, μετέγνωκα· μᾶλλον δὲ ἅμα τῷ ἀνελέσθαι πρός ἀπόπλουν ἄγαν ραν, ἀπείρηκά τε, καὶ παντελώς απηγορευκα, καὶ γέγονα εν ἀπόρῳ, ὅπως τε κυβερνήσαιμι καὶ κατὰ τί τῆς ψυχῆς διεθύναιμι, βούλημα, τὸ μέγα δηλαδή τούθ' όρμημα καὶ εγχείρημα. ᾿Αλλὰ παρευθύς ὡς ἂν επί τῶν μεγίστων κλυδώνων πυρσός ἔφως, καὶ αἰσία τις αἴγλη διῇξεν· ἡ καὶ περιαυγάσασά μοι τὸ τῆς ψυχῆς ὄμμα, τὸν νοῦν θάρσους τε ενέπλησε καὶ τὴν διόλου κυβέρνησιν ὑπεσήμηνε, καὶ πως δὲ χρηστήν ελπίδα δεξιᾶς ὑπέτεινε καθορμήσεως. Τις δὲ ἡ αἴγλη καὶ ὁ πυρσός; Ή τοῦ μακαρίου τούδι, τοῦ θείου καὶ κοσμολαμπούς φωστῆρος, προσβολή καὶ επίφαυσις. Ως γὰρ δὴ τῶν μνημονικών μου εξανασχῶν τοῖς λογιστικούς εναπήστραψεν, όση τ

ταρὰ τῷ Θεῷ παρρησία παρέστησε, καὶ dius atque exortus. Hic enim statim atque confrἰσχὺν διεδήλωσε· καὶ ὅπως ἐν ἀπόροις ν ἱκανός ἐστιν, ἅτε ἐγγὺς ὤν τοῦ Θεοῦ, ως γενόμενος, τοῦ ἐν ἀμηχάνοις δεικνύνναστείαν ἀεὶ, καὶ τερατουργοῦντος μόνῳ παράδοξα. mata memoria mentem ad ratiocinandum illuminavit, manifestavit etiam quanta apud Dominum valeat gratia; simulque ostendit quomodo per invia possit mihi viam aperire Deo proximus ac veluti deificatus; Deo, inquam, qui suam in arduis imnegotiis libenter ostentat potentiam, et solo nutu patrat miracula, opinionem omnem ex- κω τὸ λοιπὸν μετ᾿ αἰσίων, ö φασι, συμσὺν λαμπροῖς ἀνάγομαι τοῖς κελεύμασι ἱ γὰρ, ὡς ὁ μέγας οὗτος, περὶ οὗ τὸν ημαι, καὶ ὃν νῦν ὑπόθεσιν λαμπράν τοῦ βλημαι, τῷ λόγῳ ἢ αὐτολόγῳ, τῇ σοφία αυτοσοφία, παρεστηκώς τη μακαρία τε την Τριάδι συνών, ᾗ καὶ περιὼν ἀκραι· ευσε, καὶ ὡς ἐφικτὸν ἐμιμήσατο· οὐχ και το κατ' ἐμὴν εἰσφέροντος δύναμιν, παρήξει, καὶ χεῖρα βοηθείας ορέξει, καὶ ὴν εὐδρομίαν παρέξεται, καὶ ὁλοσχερώς, ἴπω, τῆς ἐγχειρήσεώς μοι συναντιλήψε δὴ, ὦ μέγα τὴν ἀληθείας φωστήρ, καὶ νωσίας, ἐπίφαινε, καὶ διίθυνε μοι τὸν τρὸς τὸ δέον κατεύθυνε ἔμοιγε δ' ἐντεῦ ἤδη τοῦ ἐγχειρήματος, τὸν σὸν ἐπικαλεν, ὡς ἂν δὴ κἀμὲ, σῆς εἶνεκα καὶ τοῦτο ἡ προσδοκίαν πᾶσαν σοφίσεις, καὶ συχνοῖς ; ἄλλοις, καὶ τῷ ἐπ᾿ ἐμοὶ οὐχ ἥκιστα τουργήματι. Αλλ' εἰ μὴ προλαβόν τινες σοι τὴν κατὰ Θεόν διαπρέψασι πολιτείαν, ν χθονίων υπεραρθεῖσι ζωῆς ὅτι ὑπὲρ γῆς ιλιποῦσι τὴν γῆν, καὶ ἀγγέλοις μετὰ τοῦ αστάσιν αυτόχρημα, ἑτέραν ἐπιφημίσαι λλην τε φρατρίαν ἐναπογράψαι, καὶ ἁπλῶς είνοις ἀνομολογῆσαι τὴν γένεσιν· αὐτὸς τος ἐπὶ σοὶ ταυθ' ἐθάρρησα, καὶ πατρίδα ράνιον ἀνεῖπον χώρον, καὶ φυλέτας ὄντως ρας τοὺς θείους νόας, τὰς ὑπερτέρας ανωτέρας τῆς ὕλης καὶ τῶν ἐντεῦθεν ; παθῶν καὶ τάχ᾽ ἂν εὐστόχως ταῦτ' θάρρησα, καὶ ἐπεφήμισα τὰ καθήκοντα. φθάσαντες ἐπ' ἄλλοις ἄλλοι τὴν ἀρετὴν ταῦτά πως εἰρηκότες τυγχάνουσιν, ἑτέραν κοῦμαι, τὴν τετριμμένην ταύτην καὶ πρό πρὸς τὴν τοῦ ἐγκωμιαζομένου γενεαλογίαν τον λόγον, κἂν τῶν ἄνωθεν καὶ πρὸ αὐτοῦ εἰς αὐτόν τε τὸν εἰς ἔπαινον προσκείμενον ἐῴας οὖν ὁ θεολαμπής φωσφόρος ἀνέτει καὶ ὁ Σωτὴρ ἐνανθρώπησας, ὁ νοητὸς καὶ ὃς ἐπέφανεν ἥλιος, κἀκεῖθεν δὴ τὰ πέρατα ; θεοπνεύστοις λόγοις οἷά τισιν ἀκτῖσι κατκαὶ τὸν τῆς πλάνης ζόφον ἀπήλασε, θεοτε τὸ φῶς ἐξεδίσκευσε, καὶ τὴν εἰς οὐρα ν ἀνάγουσαν ἐφανέρωσεν. Έδει γάρ, καὶ ει, τοῦ Θεοῦ Λόγου ἐκ τῶν ἐῴων τοῖς ἀνἀναφανέντος μερῶν, καὶ πρὸς σωτηρίαν ίσαντος (ἐπειδή πως περιτραπῆναι καὶ ελλε τὸ εὐμετάβολον τῶν ἀνθρώπων φύλον, προκόψαι τὰ μεγάλα, καὶ τῆς εὐθείας καὶ 2. Faustis ergo auspiciis solvo, et claris in altum provehor plausibus: confido etenim quod magnus hic vir, de quo sermonem institui, quemque nunc mihi proposui in nobile orationis argumentum, subsistenti in se Verbo increatæque Dei sapientiæ adstans, et cum beata ac per seipsam bona Trinitate conversans, cui dum viveret sincere servivit ejus quoad licuit imitator, non tantum tolerabit quod pro mea tenuitate offero, verum etiam adjuvabit et auxiliarem dexteram porriget, felicemque cursum præbebit sermoni, et mecum, utita dicam, suscipiet conatum effectui mancipandum. Age ergo, magna fax veritatis et luminare cognitionis Dei, appare, meamque orationem rege, et quo decet flecte. Hinc meus jam incipiendus est labor: Deo tamen prius invocato, ut me, gloriæ tuæ causa, supra spem omnem, edoceat sapientiam; aliisque frequentibus in te collatis honoribus adjiciat istud, quod ostendes in me adjuvando, miraculum. Equidem licet ante me alii nonnulli iis, qui divinam sicut tu conversationem excoluerunt, et supra humanæ vitæ normam elevati terrena deseruerunt adhuc in mundo viventes, tanquam angeli cum luto compacti; licet, inquam, alii nonnulli haud præsumpsissent patriam istiusmodi hominibus aliam ascribere, aliam nuncupare civitatem, ipsosque aliunde natos profiteri, primus id de te auderem, et cœlum patriam tuam esse assererem, contribulesque ac cives tuos divinas istic mentes præstantioresque naturas, materia et perturbationibus nostris superiores; atque hoc faciens forte attingerem scopum, certe non nisi veritati congrua prædicarem. Quoniam tamen prævenientes me alii, de aliis tibi in virtutis honore similibus ita sunt locuti; per diversam ego viam progrediar, scilicet per tritam vulgo expeditamque, quæ ad ejus qui commendatur genealogiam perducit, atque a majoribus ipsumque prægressis incipiens, in ejus, quem sibi proposuit, laudes descendit. 3. Ab Oriente exortus est hic lucifer, divino effulgens lumine, unde etiam Salvator humanam indutus carnem, veluti sol mente perceptibilis temporaque excedens apparuit, exinde terminos mundi suis divinis sermonibus veluti radiis quibusdam illustrans, et abacta erroris caligine, luminosum cognitionis divinæ orbem explicans, ac viam in cœlum tendentem manifestans nobis. Decebat enim, et plane decebat, ut cum divinum Verbum ab Orientalibus plagis apparuisset, ad viam salutis sese ducem præbens (quoniam rursus subverti debebat hominum genus mutabilitati obnoxium, ita ut mae

CONSTANTINI ACROPOLITA. τὸν ἀσφαλῆ τουτονί θεολόγον φωστῆρά τινα θεσπέστον ανασχεῖν, καὶ διαδεῖξαι τὴν ἀπλανῆ τοῖς τῆς ἀληθείας φωταυγείαις ἡμῖν κατὰ Θεὸν δηλαδή που ρείαν, εἶτ᾽ οὖν ὀρθὴν τῶν ἀληθινών δογμάτων όμο λογίαν, ἢ πρὸς τὴν ἄνω λῆξιν ἐπανάγειν ἡμᾶς ἔχει, τὰς οὐρανίους και θειοτέρας δήπου μονάς, ὡς πρὸ τοῦ χρόνου τοῖς ὑπὸ χρόνον ὁ τῶν ὅλων δημιουργός κατεσκεύασεν, ἐφ᾽ οἷς καὶ ἔμελλε προσκόψειν τὸ εξόλισθον των ανθρώπων φύλον καὶ εὐπερίτρεπτον, Όπως τε τοῦ ὀρθοῦ παρεσφάλη κατά βραχύ, και πρὸς τὴν ἀπώλεια, ἀκρατῶς καὶ πάλιν υπήγετο, λόγος κατά καιρὸν διηγήσεται, ἢ μᾶλλον ἐκεῖσε πε γενόμενος ἀποκλαύσεται, καὶ τὴν ἡμετέραν ὡς εἰκὸς θρηνήσει ἀσθένειαν· οὐχ ἥκιστα δ' ἂν καὶ τὴν βασ ρεῖαν καθ᾿ ἡμῶν ἀεὶ τοῦ Σατὰν ἐπίθεσιν ἀποδύ ραιτο· νυνὶ δὲ καὶ αὖθις ἐπανιτέον καὶ τὰ τῆς γι νέσεως, τα τε πρὸ τῆς γενέσεως διηγητέον τοῦ μάκαρος. guis licet erectum profectibus a regio tamen re- βασιλικῆς ἐξολισθῆσαι μακράν), ἐκεῖθέν ποθεν καὶ ctoque tramite haud parum deflecteret), decebat, inquam, hunc erroris expertem theologum, quasi divinum lumen indidem consurgere, nosque successive deducere per iter, infallibilis veritatis splendoribus illustratum, per rectam scilicet verorum dogmatum confessionem, qua ad eam perveniremus sortem, quæ supra cœlos nos manet, atque ad sublimiores illas divinioresque mansiones, quas ante tempus, futuris sub tempore, universi opifex præparavit, intendens ut ad easdem pertingeret lubrica et versatilis natura humana. Quomodo autem a recto tramite cito aberraverit, et ad perniciem festinaverit per intemperantiam, suo in loco mea explicabit narratio; seu potius, quando istuc pervenerit, deplorabit; nostramque ut par est lugens infirmitatem, gravem et assiduum contra nos Satanæ incursum lamentabitur: nunc vero redeundum nobis in materiam est, et quæ beati concernunt originem, quæque ipsam præcedunt, jam sunt enarranda. δ΄. ᾿Απὸ Θαιμάν ὡς ἔφθην εἰπών, ὁ μέγας οὗτος ἀνεφάνη καὶ οὐράνος ἀληθῶς ἄνθρωπος τῶν ἐγγυτέρων παραδείσου καὶ τῇ θείᾳ πλησιαιτέ ρων Ἐδὲμ τὸ θεῖον ἐβλάστησε τόδε φυτόν· ἐκ τῶν ἔμων ανέσχε μερῶν ὁ εὐγενὴς τῶν ἀφ᾽ ἡλέον ἀνατο λῶν, προσθείην δ᾽ ἂν καὶ τῶν ἐκ δυσμῶν, βορρά καὶ νότου και μεσογείου πάσης τίνα καὶ γὰρ τ κατ' ἀλήθειαν εὐγενείᾳ οὐχ ὑπερήλασεν; Ως ἂν δι καὶ ὅθεν παραδηλώσαιμι. Ἐκ τῆς περιωνύμου γέ 4. Ab Oriente ergo, ut supra dixi, magnus hic vir et plane cœlestis apparuit in vicinioribus paradiso plagis et voluptatis horto propinquioribus divina hæc planta germinavit: ex auroræ cubili surrexit nobilis iste inter Orientis, addam etiam et Occidentis, Boreæque et Noti atque universi mediterranei incolas; ut qui neminem non antecessit vera ingenitaque nobilitate. Quomodo autem et unde, significabo. Nalus est Damasci, celebri supra modum civitate, quam inter primas urbes γονε Δαμασκοῦ, ἐν οὐκ οἶδ' ὅστις οὐκ ἐν ταῖς πρώτ numerari nescio quis non audiverit; quique ea visa non ante rem aliam omnem, dignam auditu velit de ea narrationem instituere, descriptionemque contexere, iis etiam, qui ipsam prius nunquam viderint, admirabilem. Quid enim in hac urbe invenies, quod non suscipias? situmne? et qualis talem nacta est positionem? quam sic venustant flumina, prata ornant, montes muniunt, condecor rant planities; quæ pecoribus referta atque ubertim ea alens et hinc affluentiam habens rerum, optima est nutrix juventutis: quam is, de quo loquimur, pacem ipsam diserte nominavit. Sed quamvis ea talis esset, totque afflueret bonis, et propter ista sic etiam ab illo laudaretur, nulla tamen re alia permisit deinceps gloriari ipsam natus in ea, qui alios, ex aliis natos locis, antecellens et supra modum celebris factus effecitut a se solo celebraretur, tanquam parvarum et obscurarum urbium alias una foret. Cognomentum enim ab ea sortitus Joannes, continuo egregium quid visus est; domesticisque ac peregrinis incomparabilis demonstratus, atque binc longe lateque celeberrimus, effecit ut nunquam laudari posset ipse, quin Themanitis regio Arabiæ hic antonomastice pro toto Oriente, adeoque et pro Syria accipitur, in qua Damascus Joaunis patria. Si recte sensum capio, ipse Joannes intelligitur: sed yelim discere quo operum suorum loco ταις τυγχάνειν ἤκουσε πόλεων, καὶ ἣν πᾶς τις ἰδὼν οὐκ ἔστιν ὅπως οὐ πρὸ παντὸς ἂν ἄλλον ἀξιάκουστον ποιοῖτο διήγημα, κάν τοῖς μὴ πεφθακόσι θεάσασθαι θαυμάσιον περιλάλημα. Τί και γάρ τις τῆς πόλεως οὐ θαυμάσειε; τὴν θέσιν; καὶ ποία τοιαύτης ἔτυχε θέσεως; ἣν ποταμοὶ κοσμοῦσι, καὶ λειμώνες καθ ωραίζουσιν, όρη τε ἀσφαλίζουσι, καὶ πεδιάδες καλ λύνουσιν ἢ πλήθουσα θρεμμάτων, ὡς ἀφθόνως ἐκτρέφουσα, καντεύθεν ἀνενδεῶς ἔχουσα, καὶ ἀγαθὴ κουροτρόφος καθέστηκεν, ὁποίαν τε τὴν εἰρήνην αὐτὴν ὁ φάμενος ἐγνωμάτευσεν Αλλά καίπερ τοιαύτην οὖσαν αὐτὴν, καὶ τοσούτοις εὐθηνοῦσα τοῖς ἀγαθοῖς, καὶ οὕτω μέχρι γε καὶ αὐτοῦ, ἐκ τῶν τοιούτων περιαδομένην ἀπανταχή, ἐξ οὐδέ τινος ἄλλου σεμνύνεσθαι παρακεχωρήκει (ὁ ἐξ αὐτῆς [3]) γενόμενος· ἀλλ᾽ ὡς ἄν τινα τῶν φαύλων τε καὶ ἀσή μων τοὺς ἐξ ἑτέρων γενομένους ὑπερβαλών και πιο ριώνυμος καταστάς, ἐξ αὐτοῦ καὶ μόνου περιθρυλ λεῖσθαι πεποίηκε. Την γάρ τοι κλῆσιν ἐξ αὐτῆς εἰλη χώς, τάχα γε ὡς ἐξαίρετόν τι χρήμα φανείς, και πρός τε οἰκείους πρός τ' ἀλλοτρίους ἀναδειχθείς ἀπαράμιλλος, κάντεύθεν δε γεγονός περιβόητος, οὐκ ἔστιν ὅπη τὸ κατ᾿ αὐτὴν οὐχι καὶ ταύτην περι ita Damascum appellet. Hoc modo supplendum censui, expuncto εἰς αὖθις quod sc. in ms. legebatur ἐξ οὐδέ τινος εἰς αὖθις άλλου.

προὐξένησε, καὶ πρὸς τοῦτον οἷον ἀντονο etiam ejus patria laudaretur, et quasi pro ipso no- * κακ τούτου επονομάζεσθαι. Αμα γάρ κούσειεν, ἐξότε ὁ οὗτος γέγονε, Δαμασκόν καὶ τὰ θεῖα καὶ τὰ ἀνθρώπινα Ιωάννην ἤκουσε· μέγιστόν τε εὐθὺς ἐξ ἀμφοτέρων ; φαντάζεται μετ' ἐκπλήξεως, καντεύθεν των τῷ λοθισμῷ οὐ μετρίου του θάμβους t. μ' εἰς ἑαυτοὺς ἐντεῦθεν οἱ γεγεννηκότες ι, καὶ πως δὴ μὴ παριδεῖν ἀνιστορῆσαι τὰ ; ἐκβιάζονται· οὐδὲ γὰρ οὐχ οὕτω ταῦτα παραδρομῆς ἀξιωθῆναι καὶ παραλείψεως, αν περιφανῆ τε καὶ ἀξιάγαστα, καὶ συγἀκριβοῦς καὶ μνήμης αλληλοδιαδόχου minaretur aut cognominaretur ex ipso. Ex illo sane tempore quo natus ibi Joannes est, simul ac nominari aliquis audit Damascum, divinis humanisque rebus insignem, etiam ipsius nomen audit, et utrinque grande quidpiam atque admirabile sibi representans, suamque cogitationem supra se reflectens ratiocinando, stupore prorsus ineffabili completur. 5. Verum nos hinc ad se genitores trahunt. et ne res suas taciti prætereamus cogunt: non enim ita parvæ hæ sunt, ut transcursu atque omissione censeri possint dignæ; sed valde conspicuæ ac mirabiles accuratam scriptionem memoriamque ordinatam merentur: fortunæ siquidem bonis, et his τά τε γὰρ κατὰ κόσμον, καὶ οἷς ἐπειτεχή- quibus homines inhiant commodis præclare fulti, νωποι, καὶ διάσημοι καὶ περίβλεπτοι, καὶ ἐν οὐχ ήττον περιφανεῖς καὶ θαυμάσιοι· ὰρ καὶ ἐκ προγόνων τὴν εἰς Χριστὸν πί τινα κλῆρον ἐκ διαδοχῆς ἕλκοντες, τῷ πρὸς του μακρῷ τοῖς πρὸ αὐτῶν ὑπερήλασαν· ῖς μέχρις αὐτῶν, καθά τις ἡ πίστις συγ ο σπινθήρ, πυρσός ἐν αὐτοῖς τε καὶ ἐξ φθη, ἐμφανὴς καὶ διάδηλος. Ὡς γὰρ δὴ ακαταλήπτοις Θεοῦ τὰ ἐῷα μικροῦ πάντα Ρωμαίων ἀρχῆς κατέδραμόν τε καὶ ἐλπί τὰς ἐκεῖσε πόλεις οἱ τῆς δούλης "Αγαρ παρεστήσαντο, καὶ ἡ ῥάβδος τῶν ἁμαρτω του κλήρου τῶν δικαίῶν ἀφεθεῖσα ἡ πάνν καλῶς ἐγνωκότων Θεὸν καὶ μόνῳ λα αὐτῷ τὰ πάντα σχεδόν κατηλόησεν, ἡ εἰ χνοῦν ἀπελίκμησεν· ὑπὸ τοῖς ἀσεβέσι, ρᾶς! καὶ ἡ καλή γέγονε Δαμασκός. Τῶν τῇ πάντων, τὴν μὲν μικρὸν ἀντισχόντων, κ πρώτης τὴν εὐσέβειαν ἀπομοσαμένων, κι τηρησάντων (πάνυ δε τούτων βραχέων) Γιὰ τέλους ἀμόλυντον, καὶ οἱ τοῦ μεγάλου 5 εὐσεβείας διδασκάλου καὶ κήρυκος πρόεῤῥῶς τε ὑπέρ τῆς εὐσεβείας ἀντέστησαν, ου τὴν πίστιν ἐφύλαξαν, καὶ καθαροί και ἐξ αὐτῶν ἐνεπίστευσαν, καὶ οἱ απ' αὐτῶν καὶ μετ᾿ αὐτοὺς κατά διαδοχὴν ποιοῦντες καὶ οἷον οχετός ἦσαν ρεύματος καθαρού ρου τῶν ἀσεβῶν ῥέοντες, καὶ δι' ιλύος ὡς ἐν τοῖς βαρβάροις εναγισμάτων διήεσαν, ετῶν οὐτωσί πως εἰπεῖν πυκνότητι διηθού- » μὲν οὖν ἐκ διαδοχῆς οἱ τοῦ ἁγίου γεννήβεῖς καὶ τὸν κατ' ἀρετὴν βίον ἐπιφανείς. δὴ δεξώμεθά τινας, ἑτεροῖα περὶ αὐτῶν ας, ἀπερισκέπτως, οἶμαι, τὰ κατ' αὐτοὺς καὶ τὰ τῆς ἀληθείας καὶ τῶν ἁγίων μὴ διηκριβωκότας (καὶ γὰρ ἀληθῶς ἅγιοι, τεθῶν ειλικρινῆ τὴν πιστιν τηρήσαντες, τε φυτοσπόρων), τοῦ ἁγιωτά ου τοῦδε άτου καταψευδομένους ἀνδρὸς, καὶ οἷον ῦ τοὺς ἐξ ὧν οἱ προελήλυθε στηλιτεύοντας· εῖς μὲν οἱ γεννάρχαι τῷ μάκαρι, ὡς ἡ νέκαθεν ἱστορία παρέδωκεν· εὐσεβεῖς δ' οἱ nihilo minus insignes fuerunt divinis auimi dotibus. Jam pridem enim fidem in Christum, velut hæreditatem quamdam a majoribus per manus traditam tcnentes, longe auteiverunt decessores suos, quodam zeli impetu ulterius elati. Scilicct ad ipsorum usque ætatem fides, in hominibus parvæ adinstar scintillæ delitescens, in ipsis atque ex ipsis accensa est ad modum facis luculentæ. Cum enim occultis Dei judiciis omnes fere Orientis partes, Romano imperio subditas, posteri ancillæ Agar suis excursionibus vastarent ac depopularentur, etiam subjugarent civitates plerasque, et virga peccatorum contrajustorum sortem immissa eorum qui recte Deum noverant eique soli serviebant omnia diriperet, vel potius excuteret velut pulverem; pulchra quoque Damascus (beu calamitas!) sub impiorum illorum potestatem devenit. Ex omnibus itaque illius incolis, aliquibus nonnihil reluctantibus, quibusdam Dei cultum ab initio ejurantibus, nonnullis vero (qui valde pauci erant)impollutam usque ad finem servantibus religionem, majores magni hujus magistri atque præconis fidei intrepide constanterque pro eadem sese opposuerunt et tota vita sua custodiverunt illam, puri puram suis tradentes posteris; quod eorum quoque descendentes successi faciendo. erant veluti rivus mundissimi fluenti; et lutum impietatis permeantes profanationes barbaricas veluti limum transibant; virtutum, ut sic dixerim densitate eos impermistos transmittente. 6. Hoc igitur pacto, veluti per successionem hujus beati viri parentes vita omnino religiosa et præstanti virtute emicuerunt. Nec enim recipiendos putamus eos qui diversa quædam de ipsis narrarunt, eo quod res eorum indiscriminatim audiverint, ut existimo, neque de exquirenda accuratius veritate auditorum solliciti fuerint. Sancti namque atque ex sanctis prognati fuisse credi debent, qui in medio impiorum constituti fidem intemeratam servare potuerunt. Sanctissimo igitur ac divinissimo viro calumniam impingunt, et veluti ex ipsius odio illos, a quibus processit, su-

gillant: quandoquidem vir beatus et majores ha- πατέρες, καὶ ἀρετῆς διὰ πάσης ἀννιποιούμενοι βιοbuerit sanctos, et parentes quoad vixerunt sectatores pietatis; idque cum publicas essent dignitates nacti, et multa apud Persas potentia præditi, utpote cum præfectis eorum dominantes et curam urbis partientes universa ferme Damasco sub patris Mansuris ditione constituta. Sub barbaris namque, sicut jam dixi, geniti majores sese aptaverant tempori et licet a vera religione non recederent, appellationibus tamen nominum et amictuum speciebus, barbari (ut sic dixerim) et Persæ fuerant facti. τῆς, καὶ ταῦτα δημοσίων ἀρχῶν ἐπειλημμένοι, καὶ τὰ μεγάλα παρὰ Πέρσαις δυνάμενοι, ἅτε καὶ παρα δυναστεύοντες τῷ Περσάρχῃ καὶ τὰς ὑπέρ τοῦ κοινοῦ φροντίδας συμμεριζόμενοι, πᾶσαν τι σχεδόν εἶχε τὴν Δαμασκόν ο πατήρ Μανσούρ ὑπ' αὐτόν. Υπό γὰρ τοῖς βαρβάροις, ὡς ἔφθην εἰπών, γεγονότες οἱ πρόγονοι, καὶ χρόνους αὐτοῖς συναμείψαντες, εἰ καὶ μὴ τὴν θρησκεία» μεταπεπτώκεσαν ἀλλ᾽ οὖν ἐν κλήσεσιν ὀνομάτων, ἐν ἀναβολῶν σχήμασιν ἐβαρβά ρισαν, ἵν' οὕτως εἴποιμι, καὶ ἐπέρσισαν. ζ'. Ἐκαλεῖτο γοῦν Μανσούρ ὁ πατὴρ Περσικώτε ρον, καὶ πλεῖστα παρὰ Πέρσαις ετιμάτο· πλούτῳ το περιεῤῥεῖτο, καὶ δόξαν ἐνεδιδύσκετο, καὶ ὑπὸ συχνών πάνυ περιεβέβλητο, δεομένοις ἐπαρχων, άδικουμένοις βοηθών, αἰχμαλώτους ὠνούμενος, καὶ τῆς ἀναγούς θρησκείας Περσῶν καὶ σύναμα τῆς περι μενούσης ἔνθα γεέννης ρυόμενος. Οὐκ άλλως δε ἐξωνεῖτο, καὶ ὡς ἔτυχεν ἐποιεῖτο τὰ κατ᾿ αὐτοὺς, ἀπαμελητούς ἔπειτα παριεὶς καὶ περὶ ἐλαχίστου τιθέμενος, ἀλλὰ σὺν πάνυ γε πολλῇ τῇ προνοίᾳ εἰσαυθίς 7. Vocabatur itaque pater ejus Mansur, Persico vocabulo, et in maximo apud Persas honore positus circumfluebat divitiis, atque indutus gloria ambiebatur a frequenti comitatu. Indigentibus interim suppeditabat pecunias, ferebat injuriam patientibus opem et redimebat captivos ab exsecrabili Persarum superstitione simul et a gehenna, ipsos alioqui manente, vindicans in futurum. Non autem hoc faciebat perfunctorie, vel sicut sors tulerat, eorum peragebat negotium, satis habens redemisse eos atque de cætero neglectos dimittens: sed maxima circa eos utebatur providentia iterumque et iterum iis assistens, omnes insimul ac seorsim singulos curabat. Imprimis namque eorum contegebat nuditatem, et imbecillitatem corporum diligenti competentis victus ratione fovebat congruo deinde numero dierum ipsis velut dominis suis intendens, et quidquid ad eorum commodum pertineret studiose complens: postquam ~ ἀπαλλαγέντας καὶ ἱκανῶς ἀναῤῥωσθέντας, προς τι ab ærumnis suæ captivitatis exemptos sufficienterque recreatos videbat ad pristinam rediisse valetudinem, jubebat benevole, utrum mallent, edicere, manere cum ipso vel edire ad propria. Quicunque igitur ad reditum in patriam propendebat, sufficientia sibi sumebat viatica et inter felicis itineris vota dimittebatur: quibus vero nihil erat potius quam cum eo versari in suburbanis agris quos possidebat plurimos, iis sufficientem largeque abundantem ibidem subministrabat victum, delicias eisdem exhibens nullo ipsorum labore quæsitas. Talis erat vita genitorum Joannis, talis virtus eorum: sic vacantes Deo ac puro ejus famulatui, annos suos cum omni, honestate emetiebantur, semper illum habentes præ oculis, et sua omnia ipsi consecrantes, cui totum ferebant acceptum, et propter quem fortunas omnes promptissime communicabant poscentibus. 8 Quid autem bonus remunerator Deus? Magna extremis reservans, temporibus, magnum quid largitus eis fuit. Etenim diuturna laborantes sterilitate et sobolem jam diu desperantes, parentes effecit, et quidem mascula prolis parentes, talisque filii quem simul cum Gratiis natum quis dixerit, eo quod non solum illos a præteritæ infecunVidetur_anctor, veluti ex sui temporis usu, honoratiori Persarum appellatione Saracenos dignari, ut qui jam inde ab anno 628, exstincto τι αὐτοῖς ἐφιστάμενος, καὶ ἀθρόους ὁμοῦ πάντας καὶ ἰδίᾳ καὶ καθ᾿ ἕνα ἐπισκεπτόμενος. Τὰ πρῶτα καὶ γὰρ τὴν τῆς αἰχμαλωσίας ἐκείνης περιέστελλε γύ μνωσιν, καὶ τῷ τῆς διαίτης ἐπιμελεῖ ἀνελάμβανεν· ἱκαναῖς δ᾽ ἡμέραις οιονεί τισι δεσπόταις προσανέχων αὐτοῖς, καὶ πᾶν ὅπερ εἰς θεραπείαν συντεῖνον ᾄδει διὰ σπουδῆς ποιούμενος ἐκπληροῦν, ἐπειδὰν ἔδει καὶ ἔβλεπε, τῆς ἐκ τῆς λεηλασίας τέλεον τληπαθείας τὴν ἑαυτοῦ ἕκαστον ἐπανεληλυθότας υγίειαν, τὸ πρὸς βούλησιν ἐξαγορεύειν δεξιαῖς ἀνέπειθεν ἐρωτήσεσιν. Ος οὖν ἡρεῖτο συνεῖναι συνῆν· ὃς δὲ τὴν πρὸς τοὺς οἰκείους προὐθυμεῖτο δήπουθεν στείλασθαι, ἐφόδιό τε ἐλάμβανεν αὐτάρκως, καὶ εὐχαῖς εὐοδίαις συνεξε πέμπετο· ἔστι δὲ καὶ οἷς πρὸ παντὸς ἄλλου τουτοὶ στέρξασιν ἐν προαστείοις, ἐν ἀγροῖς (πλεῖστοι γάρ αὐτῷ προσόντες ἐτύγχανον ἄνετον τὴν δίαιταν ἐδι δου καὶ ἄφθονον, καὶ τρυφὴν ἐκεῖσε παρείχεν ἐμο χύον καὶ ἀνήροτον. Τοιοῦτος τῶν γεγεννηκότων ὁ βίος, ταιαύτη ἐκείνων ἡ ἀρετή· οὕτω τε τῷ Θεῷ λατρεύοντες καθαρῶς τὴν ζωὴν καλῶς ἐξεμέτρησαν, Θεὸν ἀεὶ πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχοντες, καὶ Θεῷ τὰ κατ' αὐτοὺς ἀναρτῶντες, καὶ τούτῳ πᾶν ἀνατιθέντες, καὶ δι' αὐτὸν προχείρως ἄγαν τα προσόντα τοῖς βουλομέ νοις παρέχοντες. η'. Τί γοῦν ὁ ἀγαθὸς μισθαποδότης Θεός; Μεγάλα ἐπ᾿ ἐσχάτων ταμιεύων, μεγάλῳ κἀνταῦθα τούτους δεδώρηται. Καὶ γὰρ τέθεικε πατέρας, μακροὺς ἤδη χρόνους τὴν ἀπαιδίαν δυστυχούντας, καὶ τὴν τέκνω σιν τὸ παντελὲς ἀπελπίσαντας καὶ πατέρα ἀῤῥενός τε παιδός, καὶ αὐτοθεν εὐθὺς συγγεννηθέντος (εἶπεν ἄν τις ταῖς Χάρισιν· οὐχ ότι γοῦν τῆς προτέρας Chosroe et filiis ejus, imperium Orientis ereptum Persis tenuerunt.

ἢ στειρώσει λύπης ἀφαιρεῖται, ἀλλὰ καὶ πλεί ἤδη τῆς εὐθυμίας ἐμπίπλησι, τῇ τοῦ γεγενη ἐξ αὐτῆς προόδου καλλονῇ τε καὶ ὡραιότητι, ; ἤθους ἐς νέωτα κόσμιον τε καὶ χαρίεν δοὺς ; προφοιβάζεσθαι. Ἐκ τοιούτων ὁ μέγας οὗτος ηται, ἐκ τοιαύτης ὁ θεῖος καρπὸς τῆς ρίζης σφόρηται, ἐκ τοσούτων τὴν ἀρετὴν ὁ ταύτην μιλλος προελήλυθεν. Ἐπειδὴ δὲ καὶ προελήπαραυτὰ τῷ βαπτίσματι καθαγνίζεται. Ω γονέων! ὦ πίστεως ἀκραιφνούς! ώ διαπύρου υ πρὸς Κύριον! Οὐκ ἔτρεσαν τὸν ἀσεβῆ δεσπόοὐ τοὺς ἐν τέλει καὶ συνάρχους ἔπτηξαν, οὐ ἀλογίαν, οὐκ ἔθνους ἀπόνοιαν ἐδειλίασαν οὐ ἐφρόντισαν, οὐ χρημάτων, οὐκ όλβου πολυει οὐδενὸς ἁπλῶς τῶν τοῖς πολλοῖς περὶ πολλοῦ νόντων τούτοις αμωσγέπως ἐμέλη σεν ἀλλὰ άντων ή στέρησις ὡς οὐδὲν ὑπερεωρᾶτο, καὶ ὁ τοῦ Θεοῦ πόθος προετιμᾶτο, καὶ λαμπρῶς θετο. Οὐδὲν οὖν ὅπερ υπέθραξαν αναβολήν καὶ ὑπέρθεσιν ἐμπεποίηκεν· ἀλλ' ἐξ αὐτῆς ἡγίασαν τῆς γενέσεως ἀναφανδόν, οὐχ ὡς οἱ ἐτῶν λάθρα τοῦτο διεργασάμενοι, ἔμοιγε δου καὶ ἄνωθεν εἰς τοῦτο κατεπειγόμενοι. Ον γὰρ ωκεν ὁ Θεός, καὶ πρὸς τὸν τῆς ἑαυτοῦ πόρο ἀφώρισεν Εκκλησίας καταρτισμόν, οὐκ τ' ἂν δὴ αὐτίκα τῷ προελθεῖν καθαγνισθῆναι, ια τῷ ἀναπνεύσαι ἀναγεννηθῆναί τε καὶ ἀναἶναι τὴν κρείττω τε καὶ θειοτέραν ἀναγέννησιν πλασιν. Αλλ' ἐπειδὴ τὴν βρεφικήν παραμείψας, ὡραῖος γχανε καὶ παιδεύσεως, οὐκ ἀπεῖδον οἱ σεμνοί ορες καὶ θεσπέσιοι εἰς παιδοτρίβας σωματιὡς ἂν ὁ παῖς αὐτοῖς εὐφυῶς ἀσκήσεις τόξον τρίζεσθαι, καὶ καθάπαξ περὶ μάχας καὶ που εὐδοκιμεῖν ἀλλ' οὐδὲ τοὺς ἐπὶ τοῖς γυμνι μνάσοντας ἀγῶσιν ἐζήτησαν, ὡς ἂν δὴ πυγ αιδοτριβηθείη διαγωνίζεσθαι, κούφως σε θέειν τυλον, καὶ δισκεύειν εὐχερῶς, καὶ δόλιχον αλἡ καὶ ωάλῃ τοὺς εἰς χεῖρας ιόντας δεξιῶς λλειν καὶ νικηφόρος ἀνίστασθαι· ἀλλ' ἐζητεῖτο τῆς ἀξιόχρεως, ὃς ἂν εἰδείη ῥυθμίσασθαι ψυ ιοσμῆσαι σώμα, καὶ Θεῷ παραστῆσαι, καὶ ἀντὶ χθονίου καταστῆσαι ἀγγελικόν τινα καὶ ν. Εζητεῖτο μὲν ἄξιος παιδευτής· ἀλλ᾽ οὔοὐχ ευρίσκετο· ἦν γὰρ καὶ παντελῶς ἄπορον βάροις τὸν Ἕλληνα διηκριβωκότα λόγον εύαἱ μέσον ἀσεβῶν ἀνδρὶ κατὰ Θεὸν ζῶντι πεν, καὶ ἱκανῷ γε πρὸς ἐπὶ τούτοις ἦθος ανθρώὸς τὸ κρεῖττον καὶ θειότερον ἀγαγεῖν. Ην οὖν· ρ ἐν ἀπορία (τούτῳ γὰρ μᾶλλον ἢ περὶ τοῦδε · ἐνέκειτο ), καὶ οὕτω πάντοθεν ανεζήτει, πάσης ισχύων τῆς ἀρχῆς μεγάλα Περσών, νταχόθι ταύτης περιφοιτῶν, καὶ τὸν τοιοῦτον των όθεν ἂν καὶ θηράσαιτο. Θεὸς δὲ ἄρα, ὁ διὰ ντίων τά εναντία οἰκονομῶν καὶ λόγοις ἀποῤδιεξάγων τὰ καθ' ἡμᾶς ἄνωθεν, καὶ τὰ περὶ σοφῶς διετίθει, καὶ πόρρωθεν συνήλαυνε τὸν ρόθεσιν, καὶ μαχρόθεν προσῆγε τὸν κατα βού ditatis mœstitia liberavit, verum etiam jucundi. tate quam maxima implevit, insignem ab ipsius uteri egressu formam vultus atque elegantiam præferens, unde eis dabatur occasio, augurandi bene de ea qua adultior complendus esset, morum gratia ac venustate. Ita genitus, lustralibus mox undis per baptismum purgatur. O fides genitorum! o sincerus zelus! o amor fervens erga Dominum! Non timuerunt impium præsidem, non magistratus aut eorum ministros formidarunt, non irrationabilem vulgi dementiam, non gentis vecordiam exhorruerunt: non gloriæ, non pecuniarum, non multiplicis in speciem beatitudinis rationem habuerunt, nullum denique earum rerum respectum, quæ apud plerosque in magno sunt pretio: sed honorum omnium privatio contemnebatur, ut nihili damnum: et solum placendi Deo desiderium cunctis rebus præferebatur. Nullam igitur consiliis suis moram dilationemve interponentes, sanctificaverunt puerum statim ac natus fuit; non sicuti alii ante ipsos clanculum id facientes, sed propalam, idque superno (ut mihi quidem, videtur) instinctu moti. Quem enim Deus prænoverat atque a longo temporum intervallo ad suæ Ecclesiæ reparationem destinaverat, non tolerasset non statim ut prodiit sanctificari, et simul atque spirare cœpit non regenerari præstantiori quodam generationis modo. 9. Postquam infantilem prætergressus ætatem Joannes, institutioni cœpit maturus videri, honesti ejus admirandique parentes non rexpexerunt ad corporalium exercitationum magistros, quorum cura filius suus scite tractaret arcum et bellicaæ gloriæ conquirendæ aptaretur, decertare inter pugiles discens, aut stadium levi pede percurrere, disco ludere, saltare agiliter, conserere manus, adversarium supplantare atque prosternere: sed quærebatur pædagogus idoneus, qui sciret animum excolere, ornare corpus, et utrumque admovere Deo, atque ex terreno homine angelicum quiddam et coleste formare. Magister quærebatur vere profuturus. sed qualem inveniendi spes nulla apparebat prorsus enim difficile erat reperire aliquem inter barbaros Græci peritum sermonis, et in medio impiorum nancisci virum, qui secundum Deum vivens sufficeret homini ad meliora perducendo. Pater igitur (quem acrius hæc torquebat cura) hærebat ambiguus, et omnes imperii Persici, in quo poterat plurimum,partes lustrans, indagabat num alicubi ejusmodi hominem venari posset. Deus interim, qui sæpe ex contrariis contraria procurat et res humanas rationibus occultis ab alto temperat, etiam negotium istud disponebat sapienter, atque jam pridem e longinquis mundi partibus accersebat virum, juxta intentionem mentis ejus arte enim quadam recessus in speciem contrarii usus, providerat quo modo ei largire-

tur id quod tantopere desiderabat: quisnam autem λησιν, καὶ τρόποις διωκονόμει παραχωρήσεως επευ fuerit hic modus, audite. δοκῆσαι τουτῳὶ τὰ πρὸς ἔφεσιν· καὶ οἶος ὁ τρόπος, ἀκούσατε. ι'. Οἱ τῆς δούλης "Αγαρ ἀπόγονοι, καὶ τὴν ἐκ τῆς ἐλευθέρας Σάρρας οὐκ οἶδ' ὅπως ἐπωνυμίαν) σφι περισάμενοι, δουλοί τε ὄντες ὡς ἐκ δούλης τυγχάνοντις καὶ τὰ τῶν δούλων φρονεῖν ἔχοντες, καὶ αἱεί πως περὶ τούς κυρίους δύσνοι πεφηνότες καὶ πρὸς τοὺς δεσπότας κακοὶ, οὐκ ἀρκετὸν ἐνόμισαν της ἡμετέρας τῶν Ῥωμαίων ἀρχῆς τῶν πρὸς ἔω τὰ πλεῖστα κατασχόντες, καὶ τὰ τῶν δεσποτῶν οὐ με τρίως σκήπτρα μειώσαντες· ἀλλ᾽ ἤδη καὶ κατὰ τῶν λοιπῶν μερῶν ἐμελέτησαν, τῶν ἐναλίων καὶ παραλίων κατεπιχειρῆσαι πόλεων καὶ χωριών ἐβουλεύσαντο. Νεναυστοληκότες οὖν κατέτρεχον τὰ παραλια, καὶ πολλοὺς μὲν ἐξώγρουν, συχνούς δε ξίφους ἔργον ἐτίθουν, πλείστους δὲ καὶ ἀπεμπόλουν τιμιουλκοῦντες ἀσυμπαθέστατα. Ἐπεὶ δὲ ποτε, βα καὶ συμφορᾶς ἐκείνης! τὰ δεινὰ ταῦτα κατὰ θυμὸν ἐκτελέσαντες, καὶ νόστου μνησάμενοι, πλείστους ότι τοὺς ξυλληφθέντας ἀνήγαγον, πάντας ἀποδόσθαι μὴ ἔχοντες, πολλῶν τε ὄντων και πολλοῦ τιμωμένων, σφαγή συλλήβδην παραδούναι βεβούλευνται· τάχα γε τῷ σφετέρῳ αὐτῶν διδασκαλῳ τῷ ἐναγεστάτω Μωάμεθ, προσαγομέναι προελόμενοι θύματα· καὶ εἰκότως ἄρα, εἰ καὶ παρὰ τὸ εἰκὸς τῆς φύσεως έδουλεύσαντο· τοῦ γὰρ ἀνθρωποκτόνου Σατών μύστης ὢν ἐκεῖνος καὶ μιμητής, φόνοις τε περιὼν ἐγανούσκετο, καὶ τὸ φονεύειν ἐνδέδωκεν, ἢ μᾶλλον, ὡς τι τῶν ἀμεταθέτων εντέταλται, ὥσπερ δὴ καὶ πᾶν ἔτι· ρον ἐναγὲς ἀπαραβάτως δεδίδαχεν ἐκτελεῖν. 10. Posteri ancillae Agar, qui libera Sarm nomen sibi nescio quo jure usurpaverunt, quique servi exsistentes, tanquam serve flii et servilia cogitare soliti, semper circa dominos prave mentis, et animi erga heros improbi apparuerunt, non satis habuerunt in Romano imperio occupasse pleraque Orientis loca, et dominorum sceptra vehementer imminuisse, sed reliquis etiam partibus inhiantes, consilium iniverunt insulares atque maritimas urbes et regiones invadere. Classe igitur delati percurrebant littoreas civitates, et incolarum accolarumque multos vivos capiebant, alios quidem perimebant gladio, quam pluquorum rimos vero subjiciendos pretio crudelissime distrahebant, Postquam autem (heu calamitatem!) malis tantis ex animi sententia patratis, rediernnt ad sua, cum immensa quam adduxerant turba, quia vendere omnes non poterant (nam plurimi cum essent, magno tamen pretio taxabantur), simul universos decreverunt jugulandos. Fortassis autem hoc consilii sumebant, quia eos magistro suo exsecrabilissimo Mahometh malebant sacrificare, contra fas quidem naturæ acturi, aliquam tamen etiam in hoc rationem sequentes: siquidem ille diaboli ab initio homicidæ discipulus imitatorque dum viveret, lætabatur cædibus permisitque occidere, aut potius præcepto inter posteros inviolabili demandavit; quemadmodum aliud quoque scelus omne incunctanter docuit perpetrare. 11. Igitur ad cædem et sacrificium adducebantur myriades integræ, interque eos velut unus de vulgo æstimabatur quidam, ad eadem cum cæteris ferenda damnatus, qui unus dici poterat pretiosus mundi thesaurus et dignum terrarum orbis ornamentum, ille, inquam, qui secundum Deum se ornaverat Cosmas, vir et externa sapientia insignis, et ea quæ domestica est nobis incomparabilis: qui cum a mundo recessisset, inter homines ex Dei consilio viventes conscriptus, non solum cum ipsis cito venit in vitæ morumque societatem, eorumque virtutes perfecte æquavit; verum etiam longo ip. sos præcelluit intervallo, propositus cunctis ut conversationis perfectioris idea atque irreprehen. sibilis regula. At non hoc uno fuit contentus, neque satis habuit tantum seipsum dirigere ac propriam vitam juxta Dei voluntatem componere; sed vilæ communis homines circumiens eosdem curare et ad Deum studuit promovere: ut, si fieri posset, abduceret eos ab indulgentiori et affectibus mancipata ac brutali conversatione, atque ad honestum et ornatum vivendi genus traduceret, quale revera hominem condecet. Denique suo egrediens monasterio, et ab Italia (unde erat oriundus) recedens atque ulteriores regiones ex ordine pertransiens, et per viam cunctos instruens ad saniorem vitæ formam cum pervenisset ubi pirata facturi erant ια΄. ᾿Απήγον οὖν μυριοστὰς ὅλας, ἐφ᾽ ᾧ γε σφα γιάσαι καὶ θυσίαν θεῖναι τῷ Σατανᾷ· ἀλλὰ συνέν ἐκείνοις, καὶ τῶν πολλῶν εἰς ἐνενόμιστο και τὰ αὐτὰ συγκαταδεδίκαστο, κόσμου θησαυρος ἀξιόχρεως καὶ οἰκουμένης άξιον ἀληθῶς ἐγκαλλώπισμα, ἐκεῖνος οὗτος ὁ κατὰ Θεόν ἑαυτόν κοσμήσας Κωσμᾶς, ἀνέρ τὴν ἐκτὸς σοφίαν πολὺς καὶ τὴν ἐντὸς καὶ ἡμετέραν ἀξύμβλητος· ὃς ἀποκεχωρηκώς κόσμου καὶ συγκα ταλεγεὶς ἀνδράσι ζώσι κατὰ Θεὸν ἐν μετρίῳ πάνω τῷ χρόνῳ οὐχ ὅτε γε σφίσι συνημιλλήθη καὶ ἀκρι βῶς τὴν ἀρετὴν ἐξισώθη, ἀλλὰ πολλῷ τινι τῷ μέτρῳ καὶ ὑπερβέβληκε, καὶ τύπος οἷον τοῦ κατ᾿ ἀρετὴν ἐγκατέστη βίου καὶ κανὼν ἀπαρέγκλητος. Αλλ' οὐκ ηγάπησε τούτῳ, οὐδ' ἀρκετὸν ἐνόμισε τὸ μόνον ἐχνι τὸν ῥυθμίσαι καὶ ζῆν ἀπευθύνει κατά Θεόν· ἀλλ' ἤδη καὶ τοὺς ἐν βίῳ περινοστῶν ἐπισκέπτεσθαι ἤ λεν, ὡς ἄν, εἰ οἷόν τε, τῆς ἐμπαθεστέρας πάντας καὶ κτηνώδους ζωῆς ἀπαλλάξεις, καὶ πρὸς εὐπρέ πειαν μεταγάγοι, τὴν ὡς ἀληθῶς ἀνθρώπῳ καθήκονσαν. ᾿Αμέλει τοι καὶ τῆς μονῆς ὑπάρας, καὶ τῆς τῶν Ἰταλῶν ἐξορμήσας, ὅθεν ποθεν καὶ γεγένητο, καὶ τὰ ἐφεξῆς ἅπαντα δειών, τάχα δὲ καὶ πρὸς τὸ κρεῖττον μεταγαγών, όπςπερ οἱ πειραταὶ ἐπεισφρή σαι ἔμελλον (κριμάτων ακαταληψίας Θεοῦ ) προϋ λαξε γεγονώς και ξυνείληπται. Συναπήγετο γούν συσφαγέναι συνεκλεγείς· ἀλλ' οὐκ ἐτάραττε τουτονὶ θάνατος, οὐχ ἡ ἐπ' ἀλλοδαπῆς, τὸ γε δὴ τοῖς πᾶσιν

ἀπευκταιότατον, τελευτὴν ἑνὶ δὲ καὶ μόνῳ πάνω exscensionem, ex incomprehensibili Dei judicio in λίαν λελύπητο, καὶ δι' ἔν ἐπαθαίνετο, καὶ ὑπὲρ τὸ eorum incidit manus, et captus fuit. Simul itaque δέον (εἴ γε δέον εἰπεῖν͵ ἐδυσχέραινέ τε καὶ ἐχαλέ abductus, nunc inter jugulatos assistebat:non taπαινε (φιλαγάθως πάντως, οὐ φιλοτίμως), ἀλλ' men eum conturbabat mors præsens, eamque perεἶχεν ἐν ἀποῤῥήτῳ πρὸς ὂν οὐκ ἔχων εἰπεῖν. ægre subeundi necessitas, quæ solet imprimis formidanda videri: sed una re solum valde tristabatur et commovebatur, ac pene ultra quam decebat ferebat moleste (probitatis tamen potius quam ambitionis studio sese affligens, id ipsum autem in pectoris arcano fovebat, quia cui aperiret non habebat. ιβ΄. Ὡς δὲ δὴ καὶ συναπήγοντο τὴν ἐπὶ θανάτῳ οἱ συγκατάσχετοι, καὶ τοῖς ἐκείνου ποσίν ἄλλος ἄλλον προλαμβάνειν έσπευδον ἐπικυλινδούμενοι, καὶ ὑπὲρ τῆς ἑαυτοῦ σωτηρίας δυσωποῦντες έκαστος συχνά τῶν ποδῶν κατέῤῥαινον δάκρυα, ιδόντες οἱ βάρβαροι τὴν πρὸς ἐκεῖνον πάντων ἐκείνων αἰδῶ, καὶ ἅμα τὴν διάπυρον αἴτησιν ἥτις ἀδιάπτωτον ὥσπερ τὴν ἐλπίδα σφῶν ὑπενέφαινε, σεμνὸν καὶ ἄλλως τὸ εἶδος ὁρῶν τες, κἂν τοῦ ἤθους κατανοοῦντες σεβάσμιον· τίς τε εἴη προήχθησαν ερέσθαι, καὶ ὅθεν ἐσχήκει τὴν γένεσιν, καὶ ὅ τι γέ τούτῳ τὸ ἐπιτήδευμα, κλῆσίν τε πρὸς τούτοις, καὶ ὑπὲρ τίνος (καὶ αὐτὸς τοῖς ἄλλοις ἐπίσ σης [ἔχων] τὸ ἐξ ἀνθρώπων γενέσθαι) οὕτως ἀπὸ ψυχῆς ποιούμενος φαίνεται, τὸν μονάδα βίον ἀπαξ ἐλομένος (ἐκ γὰρ τῆς ἀναβολῆς συνιέντες εἶχον τὴν πολιτείαν) καὶ βιωτικόν ἅπαν ἀπεστραφώς, μόνης δὲ τῆς ἐκεῖθεν λήξεως ἐφιέμενος, κἀκεῖ γενέσθαι περὶ πλείστου πάνυ τιθέμενος· οὐδὲ γὰρ οὐδ᾽ ἐλών· θανε τούς ἀλιτηρίους ἐκείνους, ὁποία κατὰ εὐσεβῶν ἡ πρόθεσις μοναστῶν, καὶ ὅ τι γε σφίσι τὸ διὰ παν τός σκοπούμενον καὶ ζητούμενον, ὑπὸ χεῖρά τε πολλοὺς πολλάκις συλλαβόντας, καὶ τότε δὴ συχνούς G πάνυ κατασχόντας, καὶ παιδιᾶς χάριν (τάχα δὲ καὶ τῶν ἡμετέρων ειρωνείας) τὰ κατ' αὐτοὺς ἀνετάζον τας. Καὶ ὃς δὴ βαθύ στενάξας και μύχιον· Καὶ ἄλπως μὲν ἐχρῆν ἀπαραμύθητα λυπεῖσθαι, τοὺς ὁμος εθνεῖς τούτους βλέποντι καὶ ὁμόφρονας βοσκημάτων δίκην ἀπαγομένους πρὸς τὴν σφαγὴν· καὶ ὑμᾶς τῇ ἀπωλείᾳ σφῶν ἐπιχαίροντας, ἀνθρώπους ὄντας καὶ ἡμῖν ἐξίσης Θεοῦ τυγχάνοντας πλάσματα· εἰ καὶ τὴν θρησκείαν ἀντιδιῄρησθε, υποβολαῖς ὄντως τοῦ ἀρχε κάκου σατάν, ὅς πάλαι μὲν ἡμᾶς ἀπατήσας, του Θεοῦ τε διέστηκε, καὶ τῆς θείας τρυφῆς ἐξωστράκισε καὶ εἰς τὸν κλαυθμῶνος τόνδε χῶρον κατώκισεν· οὐ παύεται δὲ καὶ νῦν εἰσέτι, φύσις ἡ πονηρὰ καὶ χαι ρέκακος, καὶ ἀλλήλων διασκηνῶν καὶ ἀπομακρύνων Θεοῦ ταῖς πολυπλόκοις αὐτοῦ μαγγανείαις καὶ τοῖς δεινοῖς ἄγαν σοφίσμασιν. ᾿Αλλ' ἔστι μοι πρός τού τοῖς καὶ ἕτερον, λίαν ἀποκναῖον καὶ ἀνιῶν ἀπαρά κλητα· διὰ πάσες καὶ γὰρ παιδείας ἐληλυθώς, καὶ σοφίας ἐς ἄκρον εληλακώς, μέρος τε αὐτῆς μηδεν λελοιπώς ἀνεξέταστον οὐδενί πως ἄχρι δὴ καὶ τῆς σήμερον τοῦ τοιούτου θησαυρού μεταδέδωκα, καὶ δέ δοικα ἐπ' ἐσχάτων ὁ μέλεος τὸ παρά του εμπεπιστευκότος κατάκοιαν. ε. Ακούει τον λόγον ὁ του Ιωάννου πατέρ συμπαρωμάστει και γάρ, ἐφ᾽ ᾧ γε ἐκθέσθαι τους κατασχέτους πάνυ δεξιῶς συνωθῶν, καὶ ὅτι σαχνούς ὑφαιρούμενος. Εγγιστά που τοίνυν ἐκείνου γενόμε νος, ἡρέμα καὶ σὺν αἰδοῖ ἐπανήρετο. ᾿Αληθῶς ἄρα 12. Cum ergo concaptivi ejus per viam supplicit rapiebantur ad mortem, videre erat illos confertim ad pedes ejus provolvi, eosque humectare lacrymis et ut saluti singulorum consuleret pro se orare unumquemque. Quorum erga ipsum reverentiam precandique instantiam, indicem fiducia ac spei immobilis, quam in ipso repositam habebant, considerantes barbari, et cæteroqui gravem specie ac moribus venerabilem conspicientes cœperunt interrogare eum, quis esset, unde natus, quod ei studium, quod nomen foret; et qua de causa (cum ipse quoque similem aliis haberet originem ex hominibus) ita præter naturam agere videretur, monastica vita in perpetuum electa (ex amictu namque agnoscebant ejus professionem), ut a sæcularibus rebus aversus, solam quæ in religiosorum claustris est quietem desideraret, illic esse quam maximi faciens. Neque enim nefarios illos latebat monachorum institutum. et quem scopum considerationibus ac meditationibus suis haberent propositum; ut qui eorum multos sæpe fecerant captivos, et tunc eorum plures tenebant; euriositatis gratia, forte etiam nostra ridendi studio res illorum soliti explorare. Ille vero, profundo arcanoque suspirio edito, Me quidem, inquit, oportebat inconsolabiter tristari, intuentem contribules hosce et unanimes meos, pecudum more ad lanienam protractos, vos autem eorum pernicie gaudentes, cum sitis homines et æquali nobiscum sorte creaturæ Dei quanquam religione dissideatis a nobis, opera auctoris malorum diaboli, qui jam pridem genus humanum decipiens ipsum sejunxit a Deo et a paradisi deliciis exterminavit, atque in hanc luctus regionem transtulit; non autem desistit etiam nunc ejus pessima indoles ac malis gaudens ab invicem nos disjungere fallacibus suis praestigiis, et dolosis illusionibus magis magisque elongare a Deo. Verumtamen aliud quiddam est, multo dignum mærore, quod me affligit inconsolabiliter, videlicet quod disciplinarum omnium emensus stadium et sapientiæ fastigium consecutus: nullam ejus partem dimittendo quam non sim perscrutatus, nemini ad hunc usque diem de hoc thesauro communicavi; et ab eo, qui hæc mihi tradidit, metuo socordiæ ad extremum damnari. 13. Audiit hunc sermonem pater Joannis: sequebatur enim, dextere satagens; ut ex iis qui detinebantur differrentur multi, nec paucos exitio subtrahens. Quam proxime itaque accedens ad eum, sensim et reverenter interrogavit, dicens:

Verene, ut dixisti, tantum in te bonum occulta- τοι, καὶ ὡς ἔφησθα, τοσοῦτον εγκατακέκρυπται tum est? Ille autem, effusis ad hæc lacrymis eodemque animi sensu motus, eadem iterum affirmavit, et quæcunque noverat distinctiori enumeratione percurrens, singula distinctius diffusiusque explicabat. Dicebat ergo quomodo numerorum rationes et cohærentiarum proprietates pulchre calleret; et plani ac solidi perimetros ac diametros atque figuras edoctum sese, etiam laudatissimam astrologicæ compositionis scientiam tenere. ac veluti constitutum in cœlo dimensum esse motus corporum æthereorum; sapientiæ quoque sublimioris sacris initiatum se; quodque (ut uno dicam verbo) possideret aliquid inter humana pretiosissimum, bonum profecto, quale nunquam huc aut venit aut veniet, sicut quidam e veteribus sapientibus dixit Et tamen in neminem incidi, inquit, quocum hæc possem communicare. Ad quæ ille: Scito quod ego implebo desiderium animi tui, neque abire te sinam tali laborantem egestate et confectum dolore, partim quia pro tibi creditis examen formidans, penam times, partim quia periculum est ne ignotus hinc exeas, et in oblivionis profundo occulteris, eo quod nullos post te relinquas filios, acquisitos per magisterium, qui longe præstantiores ad futuram memoriam quam naturales esse videntur, et, sicut audio, diutius vivunt quam geniti secundum carnem. Sunt enim mhi filii, forma præstantes filii, maturi, filii capaces disciplinarum quas enumerasti, velut receptacula puris sima et amplissimi alvei, sed adhuc inanes, defectu talia largientis et quasi per rivum infundentis. Hos ego tibi adoptandos tradam; tuum erit eas quas dixisti disciplinas ipsis tradendo eosdem quodammodo regencrare. 14. Hæc cum dixisset, festinanter abit ad Persarum principem, quæ sibi cum Cosma intercessissent denuntians, eumque petit dari sibi, et cujus rei gratia id petat, manifestat. Ut vero assensum ejus obtinuit (multa enim apud ipsum gratia et auctoritate valebat), non minori gaudio quam Cosmas perfusus, domum eum perducit. Quomodo autem inter varia humanitatis officia ipsum exceperit, ct quam jucunde complexus fuerit, longior verborum circuitu prolixius explicare superfluum puto. Cæterum cum super omnes domesticos eum constituisset et sicut alterum se coli a cunctis jussisset, tradens ei filios suos, ipsius quasi filios efficit. Isti erant, Joannes, splendidum nostræ orationis argumentum; et ille qui ante ipsum, defectu prolis naturalis, fuerat adoptatus a Mansure, admirabilis, inquam, suoque ut nomine sic et moribus Cosmas; de quo quid velut in transitu dixerim? quandoquidem si quis res ejus susceperit ex proposito recensendas, vix eas prout dignum est exsequeretur. Accepit ergo puerorum sibi commissorum par divinus pædotriba, tanquam pullorum generosorum domitor exercendum ad ἀγαθὸν, καὶ οὕτω χρῆμα τοῦ παντὸς ἄξιον εναπόκει ται; Καὶ ὃς δακρύσας καὶ τὴν ψυχὴν αὐτὴν πεπονθώς, τὰ αὐτὰ καὶ αὖθις ειρήκει· πλατύτερον Τε διεξήει τὰ τῆς παιδεύσεως, καὶ τὰ ἐξακριβωθέντα παραγεγυμνώνει λεπτότερον. Φησὶ γοῦν ὡς λόγους τι ἀριθμῶν, καὶ ἀναλογίας αρμονιῶν καλῶς ἀγαν ἡκριβωκώς, τῶν ἐπιπέδων καὶ στερρών περιμέτρους καὶ διαμέτρους, καὶ σχήματα, καὶ αὐτῆς γε τῆς πολυθρυλλήτου των αστέρων συντάξεως τὴν πολυύμνητον ἐπιστήμην συνειλοχώς, καὶ ὡς ἐν οὐρανῷ γεγονώς καὶ τῶν αἰθερίων σωμάτων τήν κίνησιν αναμετρησάμενος, τά τε τῆς ὑπερτέρας σοφίας μυηθεὶς όργια, καὶ ὡς ἐπος εἰπεῖν) τὸ τιμιώτατον τῶν ἐν ἀνθρώποις κτήμα κτησάμενος, λόγους δηλαδή καὶ σοφίαν (χρῆμα, ὦ οὗτος, οἷον οὔτε ἧκεν ἐνθάδε, οὔτε μήν ἥξει τῶν χρόνων ποτέ, ὡς καὶ τῶν πάλαι τις σοφῶν ἰσχυρίσατο) οὐδενὶ τυχών ὅτῳ τούτου μετέδωκα. Καὶ ὅς· Αλλ' ἐγώ τοι, τοῦτ᾽ ἐσθί, ἐκπλήσω τὸ καταθύμιον, καὶ οὐχ οὕτως ἀπελθεῖν ἐάσω καταδεᾶ καὶ περίλυπον, τοῦτο μὲν, οἷς τὴν ὑπὲρ τοῦ ἐμπεπιστευμένου δίκην υποπτεύεις, καὶ τὴν εὐθύνην ἐπιλογίζῃ καὶ δέδιας, τοῦτο δ', οἷς ἀνώνυμος οίχε σθαι κινδυνεύεις και λήθης ἐναποκρυβῆναι βυθοῖς μὴ παῖδας ἅτε καταλελοιπώς τῷ βίῳ διὰ παιδεύ σεως, πολλῷ τινι τῶν ἐκ σαρκὸς πρὸς τὴν ἐσαύθις μνήμην κερείττονας πεφηνότας, καὶ μονιμωτέρους. ὡς ἀκούσας ἔχω, μακρῷ τῶν ἐξ αἱματος. Εἰσὶ γὰρ μοι παίδες, παῖδες ὡραῖοι, παῖδες καλοὶ, παῖδες παι δευμάτων οίων ἀπηριθμήσω καθαρὰ πάνυ δοχεία καὶ εὐρεῖαι δήπου δεξαμεναι, κενοὶ δὲ εἰσέτι, χήτει τοῦ τῶν τοιούτων μεταδώσοντος καὶ οἷον ἐχετηγήσοντος, καθεστήκατον. Τούτους, γίνωσκε, τοῦ λοιποῦ παῖδας ἔγωγε θήσω σοι· σοὶ δ᾽ ἂν τὸ ἐντεῦθεν εἴη ὅσοις τε καὶ οἴοις ειρήκεις αναγεννῆσαι παιδεύ μασι. ιδ· Ταῦτ᾽ εἰπὼν, σπουδῇ παρὰ τὸν Περσάρχην ἄπεισι, και τὰ κατὰ τὸν Κοσμᾶν ἀπαγγέλλει, καὶ αἰτεῖται, καὶ ὅτου γε χάριν διασαφεῖ. Ως δὲ δὴ καὶ εἴληφε τὸ ἐνδόσιμον (πάνυ γὰρ οὔχει πολὺ παρ' αὐτῷ τὸ αἰδέσιμον), οὐχ ἧττον αὐτὸς χαιρων ή χαί ροντα ἐκεῖνον οἴκαδε απάγει λαβών. Όπως μὲν οὖν ἐφιλοφρονήσατο, καὶ οἴοις τὴν πρώτην ἐδεξιώσατο, περιττὸν ἴσως μακρηγορεῖν· Πλὴν ἀλλ᾽ ἐπὶ πᾶσι τοῖς αὐτοῦ καταστήσας, καὶ ἄλλον ἑαυτὸν ἅπασιν ἐναποτεταχως, τοὺς αὐτοῦ παῖδας ἐγχειρίζει, παῖδας αὐτ τοὺς εἰσποιήσας αὐτῷ· Οὗτοι, Ἰωάννης, ἡ λαμπρὰ τῶν ἡμετέρων λόγων ὑπόθεσις, καὶ ὁ πρὸ αὐτοῦ τε θεὶς εἰς υἱὸν γνησίου στερήσει γεννήματος, ο θαυ μάσιος κλῆσίν τε καὶ τρόπον Κοσμάς· περὶ ου τί περ ἂν καὶ φαίην, οὕτως ἐκ παρέργου ειδώς; ὡς εἰ καὶ προύργου τις τὰ κατὰ τοῦτον ποιήσαιτο, μέσ λις ἂν τῶν πρὸς ἀξίαν ἐφίκοιτο. Πλήν ἀλλ' ἐγχειρί ζεται τὴν ἱερὰν ξυνωρίδα ὁ θεῖος ἐκεῖνος παιδοτρί βης ἢ γυμναστής, ἥδιστα δ' ἂν φαίην, καὶ ἱερὸς μοσχοδάμνης, ὅπως ἂν πρὸς τὴν τῆς οἰκουμένης δέ πουθεν νέωσιν, καὶ τὴν τῶν θείων δογμάτων διασπο ρὰν ἐγγυμνάσειε. Περὶ μὲν δὴ τοῦ θείου λέγειν Κοσμᾶ τό γε νῦν εἶναι ἀναβολῇ παραπέμπω και

ὑπερτίθεμαι· ὃς γὰρ περί τοῦ ἑνὸς πρὸς ἀξίαν λέ- universi orbis culturam et ecclesiasticorum dogγειν οὐκ ἔχω, τί ποτ' ἂν γενοίμην καὶ τοῖς τοῦ ἐτέ- matum sementem. Ego autem de eximio Cosma in ρου φιλοχωρήσας; ἄλλως τε καὶ τῆς παροιμίες ἀκη- præsentiarum dicere omitto, differens eum et in κοὡς πρὸς δύο μὴ ἀποδύεσθαι, τὰ κατὰ τοῦτον παρ- aliud tempus rejiciens. Qui enim de uno pro diἴημι· δυσχεραίνων μὲν οἷς οὐκ ἐξισχύω ἅμα καὶ gnitate dicere non valeo, qualisnam exsisterem, in ἀμφοῖν ἐπιβαλέσθαι, καὶ τῶν κατ᾿ αὐτοὺς ἀμφιλα- alterius actionibus ad placitum immoratus? cum φῶς δράξασθαι, καὶ ἐνὶ τούτῳ λόγῳ τὰ ἑκατέρου caeteroquin proverbium audierim, Adversum duos διεξιέναι πλεονεκτήματα, ἢ μᾶλλον τὰ θεῖα τούτων ne exuitor. Ea igitur quæ ad Cosmam spectant ἔργα καὶ κατορθώματα· οὐκ ἔχων δ' ὁ τι καὶ δρά- prætereo; egro quidem animo ferens quod simul σαιμι, πρὸς τὰ τοῦ Ἰωάννου καὶ πάλιν ἐπάνειμι, ambobus nequeam intendere, et res ab eis gestas ἀγωνιῶν τε καὶ πνευστιῶν, καὶ ὅλος τῷ ἱδρῶτι διὰ- utraque (ut dicitur) manu complecti, unaque oraβροχος, ωσάν τις τῶν διωδευκότων μακράν, καὶ tione enarrare prærogativas utriusque, aut potius μικροτέραν ἀφορώντων τὴν εἰς τὸ ἔμπροσθεν. divina opera actaque egregia. Cum itaque ad id agendum sim impotens, revertor ad Joannem, animo ad defectionem usque laborans, atque anhelitum ægre ducens, et totus sudore madidus, velut eorum aliquis qui longam emensi viam, longiorem ante conspectum habent. α΄. 'Αλλ' ἐπεί τοίνυν ὁ Ἰωάννης ἀξίου τοῦ παιδευτοῦ, τοῦ Θεοῦ καλῶς προνοησαμένου, τετύχηκεν, ὕδωρ, ο φασι, καταπρανοὺς τῷ τῆς φορᾶς κατα σχέτῳ διεδείχθη, ἢ πῦρ ἐν καλάμῃ τῷ τῶν μαθη μάτων δραστικῷ τε καὶ περιληπτικῷ, ἡ εἴ τι ἂν εἴη άλλο τῶν οξέως απτομένων ἢ προβαινόντων, καὶ σχεδὸν ὑπερεκπιπτόντων τὴν αἴσθησιν· μᾶλλον δε καὶ τὰ τῆς παροιμίας νενίκηκε, καὶ ὑπερβαλλόντως τὰ καθ᾽ ὑπερβολὴν λεγόμενα παρελήλυθεν, άπανθ' ὁμοῦ παρελθὼν τὰ ταχύτατα, παραδραμὼν καὶ νῶν αὐτῶν τὴν ὠκύτητα, καὶ χαμερπή τινα καὶ δυσκίνητα φαίνεσθαι ἀφείς, συγκρινόμενα· ἀλλὰ ὁ δή μοι ἔπεισιν ἐπί τούτοις ἐρῶ. Ερῶ γοῦν ὡς ὅσην τὴν ταχύτητα ὁ νοῦς αὐτόθεν αὐχεῖ, μᾶλλον δ' οπόσην τὴν ἀεικινησίαν πλουτεῖ, ὡς ἀπ' άκρων ἀθρόον εἰς ἄκρα διικνείσθαι, καὶ εἰς αὐτὸν ἐκ τῶν τῇδε καὶ κάτωθεν ανατρέχειν τὸν οὐρανὸν, καὶ ὑπὲρ ἐκείνου δ᾽ ἐνίοτε γίνεσθαι, τοσαύτην ο αυτόχρημα νοὺς Ἰωάν νης, ὥσπερ μὴ ἐπιπροσθούμενος σώματι μηδε σαρκί παραποδιζόμενος, περί τὰς τῶ μαθημάτων αναλή ψεις εὐδρομίαν τύχει καὶ συντονίαν, ἀπροσπταίστως, ἀπαραποδίστως, ἀθρόον ὁμοῦ διιών σύμπαντα καὶ εἰς βάθος τῶν νοημάτων κατανοῶν ἕκαστον Καὶ μοι δοκεῖν οὐκ ἀπεικότως ἂν εἰ τοῦτον Πλάτων τεθέατο, τὴν μάθησιν ἀνάμνησιν ἐδογμάτισε, καὶ ἴσως ἂν ἐδέχθη καὶ πιθανώτερος ἔδοξε· παρῆκε δ' ἂν ἐπὶ τούτῳ τὰ φαύλα καὶ μικρά παραδείγματα, τοῦ ἐλαίου δηλαδὴ τὸ ἀψοφόν τε καὶ εὔδρομον, καὶ ἀλλ᾽ ἄττα τούτοις παρόμοια, παιδαρίων μικροφυίαν πάνυ μικροφυῶς παριστάνοντα. 15. Postquam ergo Joannes dignum se præceptorem, Deo id procurante, nactus est; aquæ, ut dicitur, per declive fluenti apparuit similis irrevocabili impetu et celeri comprehensione diciplinarum; aut sicut ignis in stipula, aut si quid est aliud eorum, quæ progredientia celeriter, ad metam suam pertingunt celerrime, oculorumque aciem ferme prævertunt. Qui etiam superavit ea quæ in exemplum velocitatis populari sermone usurpantur, et quæ hyperbolice adducuntur antecessit, omnes insimul artes citissime emensus, ipsasque prævertens volueres, atque efficiens, ut collatæ secum, animalia quædam tardigrada aut humi repentia possent videri. Dixerim ergo quod quanta celeritate gloriatur spiritus, quantaque pollet agilitate, ut ab extremis ad extrema subito impetu transeat, et in cœlum ipsum ab inferioribus hisce partibus recurrens, interdum super illud constituatur; tanta etiam Joannes, qui erat veluti purus spiritus, non obtenebratus corpore neque implicitus vinculis carnis, gloriari poterat cursus felicitate contentioneque circa liberalium artium disciplinam, nusquam labens, nusquam offendens, sed omnia continuo impetu pertransiens, et usque ad profundum quarumcunque notitiarum mente pervadens. Non incongrue igitur, si hunc vidisset Plato, doctrinam esse reminiscentiam definivisset, et fortasse meruisset probari, magis verosimile quid loqui visus, quam si proposuisset quædam ignobilia parvaque exempla, puta silentem ac facilem olei fluentis cursum, et reliqua his similia, infantulorum tenue ingenium valde exiliter exprimentia. ις. Τήν τε καὶ γὰρ ἐγκύκλιον παίδευσιν άπασαν ἀχρόνως σχεδόν ἠκριβώσατο· ἐν ἀχαρεῖ γὰρ καὶ μετρίῳ πάνυ τῷ χρόνῳ πρὸς Ἑλληνισμόν τε τὴν γλώτταν ἐῤῥύθμισε, καὶ συχνὴν ἱστορίαν ἐνθένδε συνειληχως τὰς φρένας πεπύκνωτο· μύθους δὲ καὶ λόγους πλασμάτων ἀναλεξάμενος, φλυαρίας μὲν Ἑλληνικῆς κατεγνώκει, προσφυῶς δ᾽ ἐντεῦθεν ἄλλη - γορεῖν θαυμασίως ἄγαν ἐξήσκηται, ἔνθεν δέ καὶ πρὸς υποδοχὴν εὐτρεπής μειζόνων γεγένηται, υψηλοτέ ρων, λέγω, μαθημάτων καὶ καταλήψεων. Τοίνυν καὶ 16. Universum namque orbem litterarium fere sine temporis spatio absolvit, et qussi momentaneo, certe perquam brevi temporis impendio ad Græci sermonis usum conformavit linguam; multamque cognitionem hinc adeptus, ea mentem instruxit: lectis vero fabulis figmentisque, Græcas quidem nugas damnavit, in allegorica tamen locutione apparuit vel exinde mirabiliter exercitatus, atque ad susceptionem majorum idoneus, ad sublimiorum dico disciplinarum speculationumque

comprehensionem. In divisione itaque earum par- διαιρέσει τῶν τῆς πυριπνόου κεφαλαίων έγγυ tium, quas ignem spirans facultas complectitur, perbene versatus, inspectis orationum ideis ac methodis, collegit ex iis obiter multiplicem inventionum copiam affluentiamque, velut mercator sedulus, qui ad alium tendens locum in quo magnum sporat lucrum facere, sicubi per viam quid offenderit neutiquam contemnendum, non recusat ejus causa tantillum ibi commorari. Ita ergo etiam Joannes, rhetoricam rhetoricæque methodos quoquo modo mercatus, continuo ad philosophiam accurrit. Et primum quidem hujus primordia, rationalem scilicet facultatem exacte perdiscit, guras resolutionesque syllogismorum explorat, propositionum afffuentiam et promptum usum colligit; atque enuntiativa: orationis naturam speculatus, demonstrationem aggreditur, velut ratiocinii " regulam et perpendicularem normam veritatis, aut potius ut scalam quamdam introducentem ad naturalium rerum investigationem, quæque ad contemplationem evehit mentem, ad sublimiorem scilicet aliam præstantioremque supernaturalium rerum indaginem. Loquacitatem vero quæ cum ipsa et post ipsam discitur (ita namque veterum non nemo dialecticam nominavit, quæ primam philosophiæ partem mire excolit et omnium artium est ministra, earumque tradit ac declarat principia et axiomata: ad omne siquidem quod perquiratur aut accidat opportunas etiam ipsa vias aperit), dialecticam, dico, facultatem ecquis diligentius quam ille, aut sicut ille perdidicit? quis tanta perspicacitate ingenii in ea versatus est? Nullus sane cum eo disceptavit, quin e vestigio capti penitens se ipsum condemnarit temeritatis. Expeditius enim aliquis Crete Labyrinthum, aut Cæadam Lacedaemoniorum effugisset, quam elenchorumipsius evasisset retia, si semel iis esset irretitus. 17. Ast quando ad investiganda naturalium rerun arcana processit, Stagirits discipulis superior apparuit: non enim solum videbatur naturæ peritus arbiter, verum optimus explorator rationum, juxta quas naturæ rerum fuerint ordinatæ. Quare ipsius Aristotelis, et omnium quotquot ante et post illum de natura deque naturalibus rebus disseruerunt examinator sedulus, aut etiam explanator tutissimus habitus est. Anima vero immortalitatem non ambigue ex ambiguis illius argumentis credidit; neque ex altiloquis, ut non dicam fabulosis commentis Platonis, erronea quædam circa illam sophismata fuit amplexus, per incorporationes quasdam et transformationes totam de Τήν πυρίπνοον hic pro rhetorica usurpari, ut quæ animos dicendo inflammet, patet ex sequentibus; ne quis autem de hujus lectionis sinceritate scrupulus cuiquam incideret, operæ pretium censuit Possinus noster ipsum archetypon codicem inspicere. Notus passim Cretensium labyrinthus, Lacedæmoniorum Cæadas non item. Fuit autem hæc, ut ex Strabone, Thucydide et Pausania colligitur, μνασάμενος, λόγων τε ἰδέας καὶ μεθόδους διασκεψά μενος, κἀντεῦθεν συχνὴν εὐπορίαν καὶ ἄφθονον εύρεσιν παροδικῶς συλλεξάμενος, ὥσπερ ἄν τις με γαλέμπορος ἀλλοθί που τον σκοπόν ἔχων καὶ τὸ μέγα εκεῖθεν κέρδος ἀπεκδεχόμενος, μεταξύ που τῆς πορείας τῶν τινι μή εὐκαταφρονήτων περιτυχών, βραχύ τι διατρίψας προσεπικερδάναι μή κατοκνήστις ὡς δὲ καὶ οὗτος ῥητορικὴν καὶ τὰς τῆς ῥητο ρικῆς μεθόδους ἀμηγέπως ἐμπορευσάμενος, τὸ τάχος πρὸς φιλοσοφίαν ἀπέδραμε. Καὶ πρῶτα μὲν τὰ προτέλεια ταύτης τὴν λογικὴν πραγματείαν ἐξακριβοῦται, σχήματά τε καὶ ἀναλύσεις συλλογισμών σκέπτεται, καὶ προτάσεων χορηγίαν συλλέγει· καὶ καθάπαξ τὸν ἀποφαντικόν λόγον ἐκμελετήσας τὴν ἀπόδειξιν ἐγχειρίζεται, κανόνα λόγων καὶ στάθμην ἀληθείας, ἢ καὶ ἀναγωγόν τινα πρὸς τὰ φυσικὰ κλί ματα· ἅττα δὴ πρὸς θεωρίας μεταβιβάζει, υψηλοτέ ραν ἄλλην καὶ κρείττονα, τὴν τῶν ὑπὲρ φύσιν λέγω καὶ θειοτέρων ἐξέτασιν. Τὴν δέ δὴ σύν ταύτη καὶ μετ' αὐτὴν, τὴν ἀδολεσχίαν λέγω (οὕτω γὰρ τις τῶν πάλαι τὴν διαλεκτικὴν κατωνόμασεν, ἢ φιλοσοφία τὴν πρώτην υποκρίνεται δεξιώτατα, τὴν ἁπάσαις τέχναις καὶ ἐπιστήμαις πρεσβεύουσαν, καὶ τὰς ἀρχάς τε παρέχουσαν, καὶ διασαφοῦσαν τὰ ἀξιώματα), τὴν οὖν ἐκείνην ἀντικρυς εἰκονίζουσαν (πρὸς γὰρ ἅπαν τὸ ζητούμενον ἢ προβαλλόμενον εὐχερῶς καὶ αύτη τούς λόγους ἐπάγει, εὐλόγους ἅμα καὶ ἀρμό ζοντας κεκτημένη πρὸς ἕκαστον) τὶς ὑπέρ ἐκεῖνον ἢ κατ' ἐκεῖνον ἐκρίβωσε, καὶ ούτωσί μετ' αγχινοίας ἐχρήσατο; Οὐδείς ἂν εἰς λόγους ἐλθὼν ἐκείνῳ, μὴ παραυτά μετέγνω, καὶ τῆς προπετείας ἑαυτόν κατ εμέμψατο. Εὐχερέστερον ἂν τις ἐν Κρήτῃ λαβύρινθον, ἢ τὸν παρὰ Λακεδαιμονίοις Καιάδαν ἐξέφυγεν, ἢ τὰς ἐκείνου τῶν λόγων άρχυς διέδρασεν, εἴ γε οἱ τοιοτου μοτὲ καὶ ἐδέςσεν. ιζ. Αλλ' ἐπειδὴ περί φύσεως ἐξετάζειν ήδη προήγετο, ὑπέρ τῶν ἐκ Σταγείρας ἐδείκνυτο· οὐ γάρ δὴ μόνον δεξιός τις τῆς φύσεως ἐπιγνώμων εφαίνετο, ἀλλὰ καὶ τῶν λόγων ἀκριβωτής άριστος καθ' ούς οὕτω πως τετάχαται τὰ τῆς φύσεως· ἔνθεν καὶ αὐ τοῦ τε ᾿Αριστοτέλους καὶ τῶν ὅσοι πρὸ ἐκείνου καὶ μετ' ἐκεῖνον περί τε φύσεως και φυσικών διασκέ ψαντο, ἀκριβὴς ἀγαν ἀνεδείχθη διαιτητής, κἀπὶ τὸ ἀληθὲς διορθωτὴς ἀσφαλέστατος. Τὴν δὲ τῆς ψυχῆς ἀθανασίαν οὐκ ἀμφιβόλως ἐξ ἀμφιβόλων τῶν ἐκείνου λόγων ἐπείληφεν· ἀλλ' οὐδ᾽ ἐκ τῶν τοῦ Πλάτωνος ὑψηγοριών, ἐν δ᾽ εἰπεῖν μυθολογιών, σεσοφισμένα τε καὶ πεπλανημένα περί ψυχήν δοξάσας, μετενσω ματώσες τινὰς ἢ μεταμφιάσεις ταύτης τὸ σύνολον «custodia publica, in quam malefici conjiciebantur;» addit Strabo, apud Persas sic dictum «ædificium plenum cineribus, et alibi memini legisse me quidpiam de supplicio per cineres, cui destinatus illis ex improvíso involvebatur suffocandus, qquod forte occasionem præbere possit suspicandi, ex xaiw uro, et ädns infernus etymologiam petendam esse. Ms. Vatic. κάδων habet.

παρεδέξατο· ἀλλ' ἀληθῶς καὶ ἀναμφηρίστως ἀθάνα- anima doctrinam suscipiens: sed vere atque inτον ἐπιγνούς, ἀθάνατα πρὸς τοῦ δεδημιουργηκότος ἡ δοξασθήσεσθαι ἡ κολασθήσεσθαι, ὅπως ἄρα τῇ σαρκί συμβιώσεις, καὶ κατείληφε καὶ δεδίδαχε· καὶ γινομένην εὐθὺς, ἐνί τε καὶ ἅπαξ ἐπέπειστο συνδείο σθαι παχυλῷ σώματι, ὁ καὶ αὖθις ἀναλήψεται, πλὴν λεπτότερον καὶ θειότερον. ᾿Αλλ' ἐντεῦθεν ὁδῷ προϊών» καὶ τοῖς ὑψηλοτέροις προσβαίνει μαθήμασιν, ὡς θεωρεῖν λόγους τε καὶ ἀναλογίας, ἁρμονίας τε συζη τεῖν, καὶ ἀνερευνᾶν σχήματα καὶ κινήσεις ἀστέρων, καὶ συνόδους πλανήτων ἐξακριβοῦν, σχηματισμούς (ἐφ᾽ οἷς δὴ καὶ ὡς ἀληθῶς τις ἀπόγειος καὶ ἄντικρυς οὐράνιος άνθρωπος αναπέφανται) Εὐκλείδας ὑπερακοντίσας, Πτολεμαίους υπερβαλών, τοὺς πρὸ τού των Χαλδαίους παῖδας ὥσπερ ἀποφήνας καὶ τὴν ἐπιστήμον ἡμιτελεῖς. rans, et qui illis antiquiores fuere Chaldæos, quasi επ'. ᾿Αλλ' ὁ μικροῦ τε παρέδραμε. Τοῖς γὰρ ήθετοῖς ἐντυχὼν τῶν παλαιτέρων συντάγμασιν, ὅσα ὁ ἐκ Σταγείρας, οπόσα ὁ ἐκ Χαιρωνείας καὶ γε ό σε μνότητι παρ' Έλλησι διαβόητος Πλάτων συνέθετο, οὐκ ἀπερισκέπτως τοῖς δεδομένοις ἑαυτὸν ἐμπαρέσχετο· ἀλλ' ἐξ ἅμα πάντων, ἃ μὲν ἐνέκρινε ταῖς τῆς καρδίας πλαξὶν ἐνεχάραξεν, ἃ δ᾽ ἑλληνικῆς δια έκρινεν ἐμπαθείας ἡ προσπαθείας, ἀρίστως ἀποκρί νας, ἐκθύμως ἀπέστερξεν. ᾿Αμέλει τοι καὶ τὴν Πλάτωνος κοινογαμίαν, εἰ δὲ βούλει, τὴν Κράτητος ὡς κυνώδη βιοτὴν ἐπιλογισάμενος κἀκ ψυχῆς αὐτῆς εἰποῦσιν, ἐς Κυνόσαργες τό τε ἐκείνων εἰπεῖν, ἀπεπέμψατο· τόν τε Αριστοτέλη τοῦ γάμου μή και κίσας, ἀλλ᾽ ὑπερφρονήσας, ὑπέρτερά τε φρονήσας καὶ ἐνθεώτερα, τόν ἄσπιλον αἱρεῖται βίον καὶ κρείτο τονα. Ἐπειδὴ γὰρ καὶ γέγονε κρείττονος τῆς ἡλικίας καὶ πρὸς γάμους προς τε τῶν γεγεννηκότων αὐτῶν ἐβιάζετο, καὶ πρός τ' ἄλλων συχνῶν ἐν τέλει δῆτα καὶ μεγάλων ἐφείλκετο, καθάπερ τις ἀπαθὴς φύσις καὶ πάντα πρὸς τὰ τῇδε ἀπόστροφος, ἀκλινής άγαν ἦν καὶ ἀνένδοτος, ἀλλοθί που τον σκοπὸν ἔχων καὶ ἀλλαχοῦ μεταθεῖναι διανοούμενος τὸ πολίτευμα - όπη – γε καὶ Παῦλος ὁ μέγας εἶχε τὴν πρόθεσιν, Ἰωάννης τε καὶ Ἰωάννης, ὅ τε σκιρτήσας πρὸ τῆς γεννήσεως καὶ τὸν Δεσπότην προσκυνήσας μὴ θεασάμενος, καὶ ὁ ἐπὶ τῷ τοῦ Κυρίου στήθει αναπεσὼν κἀκεῖθεν τὰ τῆς θεολογίας ἀρυσάμενος νάματα. dubitanter intelligens ipsam esse immortalem, a conditore Deo etiam in æternum aut glorificatum aut punitum iri, juxta vitam in corpore actam, et cognovit et docuit; persuasumque habuit, statim atque creata foret, semel eam colligari uni materiali corpori quod rursus esset assumptura subtilius diviniusque. Hinc vero progrediens ad sublimiores disciplinas, accessit ad speculandas astrorum rationes proportionesque, eorumque inter se congruentia conquirendas et investigandas figuras: propter quorum notitiam terrigena quispiam possit velut ex opposito, dici homo coelestis. Properavit etiam ad planetarum progressus figurationesque eorum et transfigurationes varias indagandas, Euclidas in hoc genere antecellens, Ptolemæos exsupepueros semiperfectos scientia fuisse demonstrans. 18. Verum illud parum abfuit quin me præteriret. Cum in veterum commentarios de morali philosophia incidisset, quos Stagirita et Chæronensis ac gravitate morum apud Græcos commendatissimus Plato composuit; non semetipsum omnibus incircumspecte tradidit, quæ ab iis memoris fuerunt tradita, sed inter ea optime discernens, quæ bona judicabat imprimebat cordis tabulis, quæ vero ad licentiam videndi gentilem et cupiditatum illecebras putavit pertinere omnino respuit. Sic communionem uxorum, a Platone adinventam, et a Cratere institutam communis vitæ societatem, caninam reputans atque ex animo detestans sectatores ipsorum in malam crucem amandabat: Aristotelis vero de conjugio opinionem non improbans, sed excelsius ea aliquid sapiens, sublimioraque et diviniora cogitans, incontaminatam longeque præstantiorem conjugali vitam præelegit. Ut enim provectioris evasit aetatis, compellebatur quidem a genitoribus ipsis ad nuptias, atque ab aliis, et his quidem multis positisque in dignitate, eodem pertrahebatur: sed veluti impassibilis quædam natura, a terrenis rebus omnino aversus, ad eas inflecti recusabat obstinate, utpote alibi suum habens scopum, eoque studium suum transferre cogitans, quo magnus Paulus suum intendit propositum, unusque ante nativitatem exsilivit, et quem necdum videet alter Joannes, is scilicet qui in utero matris rat Dominum adoravit; et ille qui supra ejusdem Domini pectus recubuit, hauriens inde theologiæ fontem. ιθ'. Καὶ δὴ λοιπὸν οὕτως ἑαυτὸν ἐῤῥύθμισε, τάς τε τῆς ψυχῆς δυνάμεις εκόσμησε, καὶ τῷ νῷ καλῶς καθυπέταξεν, ὡς θείαν ὄντως ἁρμονίαν ἐμφαίνεσθαι τούτῳ, καὶ ἀγγελικὴν ὡς ἀληθῶς σεμνοπρέπειαν. Ὅθεν δὴ καὶ οὐ μόνον τοῖς γεννήτορσιν ἐράσμιος ὁμοῦ καὶ τίμιος ἦν, ἀλλὰ καὶ πᾶσιν ἄλλοις, καὶ αὐ Plutarchum intellige, Chæroneiæ in Bœotia natum. Crates Thebanus, Diogenis Cynicidiscipulus qui nihil pessidere sapientem voluit. 19. Deinceps autem taliter concinnavit seipsum animique potentias ita adornavit ac mentis imperio subordinavit, ut in eo reipsa apparerent divina quædam harmonia et decor morum angelicus gravitasque: quapropter non solum erat oharus at que amabilis genitoribus, sed et aliis omnibus ipAd canem album, verbatim diceretur: erat autem Κυνόσαργες Athenis dictum gymnasium, in quo procul a pudice natis remoti, exercebantur nothí ac spurii.

sisque heterodoxis multum venerabilis. Post- τοῖς δὲ τοῖς ἑτεροδόξοις σφόδρα λίαν αἰδέσιμος. Τοίquam vero pater ex hac vita egressus transiit ad aliam, suffectus statim filius paternam assumpsit dignitatem, atque inter proceres fuit ascriptus. Invitus tamen. pueris enim et ab initio cogitaverat semetipsum Deo consecrare eique soli vivere, Samuelis exemplum non solum sequens, sed etiam in hoc fortasse superans, eo quod ex seipso hoc elegit, non autem a parentibus, sicut ipse, promissus Deo et exhibitus fuit. Verumtamen supposuit humeros curæ civilium rerum, qui spiritualibus adhærebat ex animo. Sed oh! quam dextre, quam prudenter et consulte creditum sibi munus administrabat! Diffundebatur ergo per omnium ora admiratio ejus, sed præcipue ab ipso urbis præfecto honorabatur, post quem erat immediate primus ac velut collega dignitatis. Atque hinc ordimur majora dicere, exantlatos nempe in causa Dei labores quæque pro veritate sustinuit certamina admiratione quam maxima digna. 20. Sed quando huc devenit oratio, agedum nostras lamentemur calamitates, et humanam lugentes imbecillitatem, faciamus spectabile inveteratum adversus nos odium auctoris malorum, atque de iis quæ ab ipso passi sumus et patimur, ut par est, conqueramur. Bene eatenus habebant se nostra, et res Christiana forebat, prævalente ubique orthodoxa fide, omniaque universim optimo erant in statu adeo ut cælestis quædam, ut sic dixerim, regio videretur esse orbis terrarum, quia rebus nostris presens aderat Deus, seque adversus contraria nobis præbebat curatorem. Verum malignis ac fascinantibus oculis aspexit nos, qui jam pridem nobis invidit Satan, atque (ut gentiles loquuntur) gravi Saturnalique aspectu nos intuitus est. Modum igitur acer ille atque ad malefaciendum industrius adinvenit, quo non solum repelleremur a gubernatione et visitatione divina, sed ipsum Deum nobis efficeremus inimicum, et ad summam contra nos iracundiam concitaremus. Quoniam autem plerumque consuevit impetum in homines non facere nisi per medium, quemadmodum olim in protoplastos per serpentem, rursus quemdam sibi invenit pravum moribus, varium mente, refertum improbitate, conglomeratis fraudulentiis contortisque in orbem commotis serpentem, iracundiæ vero impetu et intolerandi furoris vehementia bellum, ac congrua sui nominis appellatione leonem, Leonem, inquam, ex Isauris apostatam, qui primum domino suo imperatorique acceptus, potentiam ejus atque imperium supplantavit, non generosa quadam strenuitate usus (ne quis hoc putet), sed dolis et fraudibus: vafrities siquidem haud raro peragit magna quædam, et Theobosius Adramyttenus hic esset intelligendus, qui Anastasio deposito suffectus an. 715 Leoni cessit imperium: verum non a Theodosio, sed ab Anastasio præfecturam Orientis assecutus erat Leo; Theodosium yero nunquam agnovit imc νυν καὶ τελευτᾷ τὸν βίων ὁ πατήρ, καὶ πρὸς τὰ ἐκεῖσε μεθίσταται. Εγκρίνεται δ' οὗτος εὐθὺς, καὶ τὴν πατρικὴν ἀξίαν ἀναλαμβάνει, καὶ τοῖς λογάσι συ καταλέγεται· ἄκων μέν· ἀλλὰ γὰρ ἐκ παίδων καὶ ἐξ ἀρχῆς εἰς νοῦν ἔστρεφεν ἑαυτὸν τῷ Θεῷ καθοσιώσαι καί δοτὸς αὐτῷ χρηματίσαι, πρὸς τὸν μέγαν ὄντως καὶ οὗτος ἀπευθυνόμενος Σαμουήλ ότι δ' αυτόθεν αὐτὸς τοῦθ' είλετο, καὶ μὴ πρὸς τῶν γεννητόρων ὑποσχεθείς δέδοτο, τάχα γε καὶ ὑπερτιθέμενος. Πλήν ἀλλὰ τὴν τῶν πολιτικῶν ἐπωμίσατο φροντίδα ὁ τῶν πνευματικών ἁπρὶξ αντεχόμενος· Τί γοῦν; ὡς δε ξιώς, ὡς νουνεχώς, ὡς εὐεπηβόλως τὰ ἐγκεχειρισμένα διωκονόμει! Καὶ πρὸς μὲν ἁπάντων άλλων περιελα λεῖτο καὶ ἐθαυμάζετο, πρὸς δὲ τοῦ κρατοῦντος αὐτοῦ τὰ πρῶτά τε ἐτιμᾶτο, καὶ μετ᾿ αὐτὸν ἦν εὐθὺς, καὶ σύναρχος ἐνενόμιστο. Ενὸν ἰδοὺ λέγειν τὰ μείζω και τιμιώτερα, τὰ κατὰ Θεὸν τούτου παλαίσματα, καὶ τὰ ὑπὲρ τῆς ἀληθείας αξιάγαστα αγωνίσματα. κ'. ᾿Αλλ' ἐπείπερ ἐνθαδὶ τοῦ λόγου γεγένημαι, ἄγε δὴ τὰ ἡμέτερα θρηνήσω πάθη, καὶ τὴν άνθρω πίνην ἀσθένειαν ἀποκλαύσωμαι, τήν παλαιάν πρὸς ἡμᾶς τοῦ ἀρχεκάκου θριαμβεύσω δυσμένεια, καὶ ὡς εἰκὸς ἀποδύρωμαι ὑπὲρ ὧν πρὸς αὐτοῦ πο πόνθαμέν τε καὶ πάσχομεν. Εἶχε μὲν τέως εν τὰ ἡμέτερα, καὶ τὰ τῶν Χριστιανῶν ἤνθει· τὰ γὰρ τῆς ὀρθοδοξίας ἐκράτει, καὶ τὸ πᾶν ἁπλῶς καλῶς εἶχε, καὶ κοσμίως ὡς ἀληθῶς ἔσταλτο, καὶ ἵν᾿ οὕτω φαίην, οὐράνιος τις χῶρος τόπος ἦν ὁ περίγειος, καὶ Θεὸς τοῖς ἡμετέροις ἐπιχωρίαζε, καὶ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ὡς εἰπεῖν ἐπιτρόπευεν. Αλλ' ἐπεῖδε βάσκανον ὁ ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχῆς φθονερῶς ἡμῖν ἐποφθαλμίζων σατάν, καὶ (ὅ φασιν οἱ ἐκτός) τελχινῶδες καὶ χρόνιον ἐνητένισε· τρόπον οὖν ἀνευρίσκει ὁποῖνος ἐκεῖνος ῥᾳ διουργῆσαι δεινὸς, καὶ πρὸς τὸ κακὸν πολυμήχανος· ᾧ γε οὐχ ὅπως ἂν κατοστρακισθώμεν τὴν θείας ἐπι σκοπῆς τε καὶ κυβερνήσεως, ἀλλ' ἐκπολεμήσωμεν καὶ Θεὸν, καὶ τὰ ἔσχατα καθ' ἡμῶν ὀργισθῆναι δι ρεθίσωμεν. Επεὶ δ᾽ ὡς τὰ πολλὰ διὰ μέσου προσβάλλειν ἡμῖν εἴωθεν (ὡς καὶ ἐπὶ κατὰ πρωτοπλάστων πάλαι διὰ τοῦ ὄψεως), ευρίσκει καὶ αὖθις τον σκολιόν τοὺς τρόπους, τὸν ποικίλον τὴν γνώμην, τον πονηρίας ἀνάπλεων, τὸν ἄντικρυς ὄφιν τοῖς σκαιδ ρήμασι, τον συνεσπειραμένον τε καὶ περιεστραμμέ νον τοῖς σκέμμασιν, ἢ μᾶλλον τὸν ἀνήμερον φερε νύμως θῆρα, τὸν αὐτόχρημα λέοντα τὸν ἄστε τον τὴν ὁρμὴν, τὸν ἀνύποιστον τὴν ὀργὴν, τὸν τὴν και κίαν ἀφόρητον. Λέων οὗτος ὁ ἐξ Ισαύρων, ὁ ἀποστάτης τὰ μὲν πρῶτα τοῦ δεσπότου καὶ βασιλέως γενόμενος καὶ τὸ κράτος αὐτοῦ καὶ τὴν ἀρχὴν ὑφελόμενος, οὐκ ἀνδρίᾳ (μὴ οιηθείη τις τοῦτο ποτε), μηχαναῖς δὲ καὶ δόλοις ὑποσπασάμενος· οὐ μικρά γὰρ πολλάκις καὶ πανούργος ἤνυσε τρόπος, καὶ τὰ peratorem, sed mox utelectum audivit contra eum foedus cum Artabasso Armeniæ prætore iniit. Fa ctus autem imperator non statim, ut infra dici videtur, sed anno regni sui nono primum cœpit insanire contra sanctas imagines.

μέγιστα ἔστιν ὅτε ἦθος ἐπίκλοπον ἐξετέλεσε, καὶ ἃ γεν- grandia patrat fraudulentia; quæque manus roναία ποτέ χεὶρ σὺν μακρῷ νῷ πόνῳ οὐκ ἴσχυσε παραστήσασθαι, ἐκ τοῦ ῥάστου δόλος κατέστρεψεν. Ούκουν δὴ θαυμαστὸν εἰ καὶ οὗτος κατὰ τοῦ εὐσεβοῦς μεμελε τηκὼς αὐτοκράτορος καὶ ἐπαναστάσει ἐπικεχειρηκώς, τάχα γε τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ καταστοχασάμενος (δι' ἂν καὶ πρὸς τὴν βασιλείαν ενεκρίθη ὁ πάντ' ἐκεῖνος καλός Θεοδόσιος) του κατά βούλησιν οὐκ ἀπέτυχεν· εἰσὶ γὰρ οἱ φασιν ὡς καὶ ἐκ μαντείας καὶ ἀποῤῥητοτέ ρων μυήσεων καὶ τελετῶν ἀθέσμων ἐκ πολλοῦ πρὸς του τον διηρέθιστο. Πλὴν ἀλλ' ὁ μὲν τῶν σκήπτρων ἀφέμε νος, καὶ ὑποχωρήσας τῶν βασιλείων (ως μή ώφελον) τοῖς τῆς Ἐκκλησίας φέρων ἑαυτὸν ἐγκατέλεξεν· ὁ δ ἐπεὶ τοῦ κράτους ἐπείληπται, κατὰ τῶν θείων, φεύ! εικόνων λελύττηκε, ταυτὸν δ᾽ εἰπεῖν καὶ κατ' αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ, οὐκ ἀνασχόμενος μὴ τὰ ὑπεσχημένα τοῖς μάντεσιν ἐκπλῆσαι, καὶ τὸ χρέος σφίσιν ἀποτίσαι τῆς τῶν προφοιβασμάτων ἐκβάσεως. κα. Εγείρει τοίνυν μέγαν κατὰ Θεοῦ πόλεμον, ἀχρειοῦνται τὰ τεμένη καὶ τοὺς νεώς διεγείρεται, τά τα θεῖα καὶ τίμια εκτυπώματα διαξέειν τε καὶ ἀπαλείφειν επαίρεται, καὶ ἁπλῶς ἀμορφοῖ ἡ μᾶλλον και ταστρέφει τὴν Ἐκκλησίαν Θεοῦ, ἦν αὐτὸς ἐνανθρω πήσας ἐθεμελίωσε, καὶ θεόπνευστοι τούτου περιεστοίχισαν κήρυκες, μάρτυρές τε θεῖοι τοῖς αἷμασι φοινία ξαντες κατηγλάϊσαν, καὶ θεοφόροι Πατέρες πρὸς ἀσφάλειαν διωρόφωσαν (τί πολλὰ λέγειν;) ἢν αὐτὸς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ παλαμηφορεῖ, τῷ τοῦ Υἱοῦ καὶ Λόγου ἐξωνησάμενος αἵματι, τό τε θείον Πνεύμα συνέχει, Πνεῦμα τὸ Πατρὸς καὶ Λόγου μονογενούς, Πνεῦμα τὸ ἐκ Πατρὸς αῤῥήτως ἐκπορευόμενον, ὡς ὑπὲρ λόγον καὶ ὁ Λόγος τοῦ αὐτοῦ γεννᾶται Πατρός. Κατά τοιαύτης Ἐκκλησίας, ὦ τόλμης παραβόλου! ώ θράσους αλο γίστου! ὁμόσε ὁ ἀλιτήριος ἐκεῖνος κεχώρηκε, τοσού του κατετόλμηκε πράγματος· ἀλλὰ, φοῦ κριμάτων Θεοῦ! εἰς πέρας τὸ πρὸς βούλησιν ἤγαγε, καὶ τὸ κατὰ θυμὸν ἐξετέλεσε. Τοιοῦτόν τι καὶ γὰρ τὸ ἡμέτερον, ἀνέμου πεδίον, ὅ φασιν, ἡ κάλαμος πρὸς αὖραν στρεφόμενος καὶ μεταστρεφόμενος, λύγος το άγαν λεπτός καὶ ἀκρόρριζος, πρὸς ὅστις ἂν καὶ τύχοι βιαζόμενος, ἀγόμενός τε καὶ μεταγόμενος. Οὐ κατηγορῶ πάντων, των πλειόνων δὲ καταφέρομαι συνήγορος ἐπικαίρως, καὶ τοῦ τῶν παλαιτέρων προσλαμβάνων ἀπόφθεγμα. Εἶδον γάρ, εἶδον, ὡς μὴ ὤφελον, τοιαῦτα κἀγὼ, καὶ ὁμοίοις καιροῖς, βαβαί τῆς συμφοράς! περιέτυχον· τοιαύτη τε σκοτομήνῃ ἐγκύρσας, μεγάλα προσκεκρουκα, καὶ ἀνίατα μικροῦ τετραυμάτισμαι ᾿Αλλ' ἐμὲ μὲν ὁ τῶν ψυχῶν ἰατρὸς καὶ τῶν σωμάVidetur infelix schismaticus dolere, vel quod non satis constans fuerit in tuendo schismate sub imperio Michaelis, qui unionem cum Ecclesia Romana fecerat, eique se opponentes removebat ab officiis, sicut et hunc Constantinum, • quem educarat apud se informarique optimis artibus curarat, privavit propterea loco gratiæ, quem prius habuerat et a sua familiaritate removit,» uti scribit Pachymeres part. 1, 1. vĩ, c. 27. Si tamen ille sic castigatus vel modicum remisit de pertinacia, Michaele sesquianno post mortuo, rediit ad vomitum an. 1282, sub Androbusta diuturno labore non valuit edomare, quandoque facillime expugnat astutia. Non igitur mirum, si etiam ipse, contra pium Cæsarem impia meditatus eumque rebellando aggressus, ac forte ipsa illa ejus bonitate confisus, propter quam ad imperium erectus fuerat, non est frustratus suæ voluntatis proposito. Sunt autem qui dicant occultioribus sortilegiis divinationibusque superstitiosis ac nefariis præstigiis jam pridem ad hoc fuisse invitatum. Et ille quidem, præclarus scilicet Theodosius,abdicato sceptro imperium dimittens (quod utinam non contigisset!) ecclesiasticis ministeriis semetipsum dedicavit; Leo vero postquam accepit regnum, furere, eheu! adversus sacras imagines cepit, sive quod eodem recidit, adversus Deum, ne non adimplevisse diceretur quod vatibus suis promiserat, sed debitum fideliter persolvisse quod sub conditione eventus successuri contraxerat. 21. Magnum igitur bellum contra Deum excitat, inutilia faciens templa et loca sacra subvertens, simulque ad divinas imagines abolendas et comburendas tota vi consurgens, deformem omnino reddit, potius dixerim, subruit Dei Ecclesiam, quam ipse assumpta humanitate fundavit, quam præcones ejus divinitus afflati circummunierunt, quam martyres cruore suo purpuratam illustraverunt, quam sancti Patres tanquam turribus ad securitatem comparatis vallarunt, quam denique Deus ipse et Pater in palma manus suæ gerit, Filii et Verbi sui sanguine redemptam, et divinus Spiritus ΕΙ Patre indicibiliter procedens, sicut et Verbum modo quodam a nulla ratione comprehendendo ex eodem Patre generatur. Contra hanc Ecclesiam, o grandem audaciam! o temerariam præsumptionem! perniciosus ille pedem extulit; et tantum facinus molitus, o Dei judicia! ad finem quod volebat perduxit, quidquid animo volutarat adimplens. Erant ergo res nostræ quasi campus, ut ajunt, ventorum, vel arundo ad auram versa inversaque, aut virgultum tenue levibus ac brevibus innixum radicibus, et quocunque libuerit cuivis ductile et flecti facile. Equidem non omnes accuso, sed potius plerisque advocatum me opportunum offero, sicut unus ex antiquioribus dixit. Vidi etenim, vidi (quod utinam non vidissem!) etiam ego talia et in similia tempora, pro dolor! incidi, atque in noctem hujusmodi tenebris obvolutam incurrens graviter offendi, immedicabilibus pene vulneribus nico, a quo denique factus est logotheta circa annum 1294. Vel (quod potius crediderim) dolet ob eam divisionem, qua sub Andronico schismatici ipsi divisi fuerunt in Josephitas et Arsenianos, quorum hi severius, isti benegnius agi volebant cum iis qui unioni Romanæ (quam utrique detestabantur) renuntiarant; de quibus idem Parchymeres parte 11, lib. 1, cap. 21 et 22. Sed et alia deinceps schismata plura exstiterunt Constantinopoli, per justam Dei retributionem, ut nec unionem haberent inter se qui nolebant habere cum Romana Ecclesia.

Βό confossus. Sed oro ut animorum et corporum cu- των ιάσαιτο, καὶ τὰς τῶν μωλώπων ἐκείνων οὐλὰς rator Deus medeatur mihi, istorumque verberum ἀπαλείψειεν ὁ φιλάνθρωπος ακέστωρ, καὶ τῆς ἡμετέ livores aboleat benignus medicus nostræque infir- ρας ἀσθενείας οικτίρμων θεραπευτής. Ο δε λόγος, mitatis misericors reparator. Sed agedum ad pro- ἄγε, τῶν προτέρων ἐχέσθω, καὶ ἐπειλήφθω αὖθις τῶν pria revertatur oratio et superioribus rursum inἄνωθεν. sistat. κβ'. Ανετράπη μὲν ὑπὸ τοῦ κακοῦ κακώς βασιλεύσαντος τὰ θεῖα τε καὶ ἡμέτερα· ὁ δ' ἀναστήσων ἡ ἀνορθώσων ἦν, ὡς ἔφην, οὐδείς· πάντα δ' ἐν αμηχανῳ καθειστήκει, καὶ ἐν ἀπόρῳ τὰ τοῦ πράγμα τος κατηντήκει, καὶ τὰ τῶς διορθώσεως απαξαπλώς ἀπηγορεύετο. Ο γὰρ τῆς ἀσεβείας φωστήρ, ο μέγας Ιωάννης, ἐν Δαμασκῷ καὶ Περσίδι διήγε, καὶ ἐπ' ἀλλοδαπῆς ἐτύγχανεν ὧν ὁ ὑμεδαπός ἀλεηθῶς, καὶ τῶν ἡμετέρων κακεῖθεν κηδεμών προμηθέστατος. 22. Subversi fuimus a malo, malum in res humanas divinasque usurpante imperium: qui vero hæc restaurans ad pristinam reduceret integritatem inveniebatur nemo, omnia autem ad impossibilitatem desperationemque extremam reciderant: nam magnus Joannes, qui tam densam impietatis dominatricis noctem poterat illuminare, absens in Perside vivebat Damasci; et qui vere noster erat rerumque nostrarum etiam exinde provisor circumspectissimus, in aliena commorabatur regione. Quid ergo? ᾿Αλλὰ τί γοῦν; τὸ καθ' αὐτὸν ἐκεῖ στέρξας, τῶν an suæ istic studens utilitati, res quæ hic erant, publicas neglexit? Minime vero. Sicut enim loci alicujus indigena et amator in alieno constitutus solo, ibique negotiis suis curandis intendens, sicubi intellexerit res patriæ præter animi sui votum agi, etiam e longinquo iisdem consulit studiose, non sine conturbatione atque anxietate propria: sic quoque vir hic divinus, animo quidem consternatus est statim atque id contigit et internis motibus conturbatus, tamen Domini sui hæreditatem anxie curans, consuluit populo Christiano, et frequentium epistolarum scriptione curavit ubique omnibus notum facere errorem, manifestare corruptelam, et in demisso ad animarum perniciem homo occultatam escam sub conspectum adducere. Forte etiam presens intervenire voluit iis quæ hic agebantur, et nostris calamitatibus coram opitulari, ipsum Cæsarem redarguendo juxta consuetum sibi zelum, multa loquendi libertate præditum; zelum, inquam,igneum pro Deo, Eliæ instar; et posita juxta Psalmistam ¹ iniquitate ejus in conspectu ejus, coercere impetum multitudinis imperitæ, et quatenus posset ipsam erudire. Verumtamen absens (ubi autem et quomodo diximus supra) istiusmodi propositum non poterat facile exsecutioni mandare; aliis ergo modis debitum Deo obsequium persolvere cupiens, quaquaversum suas direxit epistolas, quibus monebat ritus priores capessere et patriis legibus ac religionibus inhærere. Has autem epistolas ad eos qui hic degebant mittens multas ac fere innumerabiles (quamvis eas conarentur occultas habere qui recipiebant) non potuit evitare, quo minus venirent in notitiam imperatoris, ejusque furorem adversus sapientem scribam suscitarent et contra generosum palæstritam incenderent, suaderentque fraudulentis dolis eum adoriri: quod quomodo actum sit, licet breviter explicare cœperimus, nunc iterum dicemus distinctius. 23. Erat is, ut dixi, Leo Isauricus, belluinus ille quidem et iracundiæ modum nullum ponens, non tamen usque adeo Iconinus, ut palam auderet 1 Psal. LXXXIX 8. τῇδε καὶ κοινῶν καταμέλησε; Πολλοῦ γε καὶ δεῖ, Ως γάρ τις αυτόχθων τε καὶ φιλόπατρις, ἐπ' ἀλλο τρίας γενόμενος, καὶ τῶν ἰδίων αὖθις φροντίζων, εἰ πως δὴ τὰ ἐν τῇ πατρίδι μὴ ὡς βουλητὸν ἔχειν ἀκούσεις (κἂν παρὰ τὴν καρδίαν πάθοι, καὶ σκέψει τῶν λογισμῶν ἐνδοίη), κἀκ τῆς ἀλλοδαπῆς τε καὶ πόρρωθεν περὶ τῶν ἐν τοῖς ἰδίοις ἂν διασκέψατο· ὡς δὲ καὶ ὁ θειος οὗτος ἀνὴρ βάλλεται τὴν καρδίαν αὐτίκα τῷ συμβάντι, παθαίνεται τὴν ψυχὴν, κήδι· ται τοῦ θείου λάχους, προνοείται τοῦ Χριστωνόμου λαοῦ, καὶ συχνοῖς πάνυ τοῖς γράμμασι πᾶσι πανταχή τὰ τῆς πλάνης ἀναγνωρίζει, καὶ τὰ τῆς λύμης δικ σαφεῖ, τό γε εγκεκρυμμένον δέλεαρ τῷ καθισμένη κατὰ τῶν ψυχῶν ἀγκίστρῳ πᾶσιν ὑπ' ὄψιν ἄγει καὶ διάδηλον τίθησι. Τάχα δ' ἂν καὶ τοῖς ἐνθαδί προϋ τεθύμητο, ὡς καὶ παράνομον διελέγξαι βασιλέα, κατὰ τὸν πολὺν τὴν παρρησίαν καὶ τὸν ὑπὲρ Θεοῦ ζήλον ἐμπύρινον Ἠλίου καὶ παραστήσας τούτου, κατά τὸν ψαλμῳδὸν, τὴν ἀνομίαν αὐτοῦ κατὰ πρόσωπον, λαόν τε ἀσύνετον νουθετῆσαι, καὶ ὡς ἑνὸς παιδαγω γῆσαι καὶ διορθώσασθαι. Αλλ' ἀπὼν (όπη δὲ καὶ όπως προδεδηλώκαμεν) οὐκ εὐμεταχείριστον εἶχε τὸ κατά πρόθεσιν. Τούτου γοῦν ἕνεκα τρόποις άλλοις ἀποπλῆσαι Θεῷ τὰ τῆς ὀφειλῆς διεσπούδακιν· ἀμέσ λει καὶ γραφὰς ἀπανταχή πέπομφεν, ἀντιποιεῖσθαί τε τῶν προτέρων ἐπιταττούσας ἐθῶν, καὶ τῶν πατρικῶν θεσμῶν καὶ θείων ἐξέχεσθαι· ἃς δὴ καὶ πάνυ πολ λὰς τοῖς ἐνταῦθα διέσπειρεν, ἀφειδώς πάνυ καταπι κνώσας, καὶ δαψιλώς άγαν διασκορπίσας τοσαύτας. Καὶ γὰρ, ὡς καὶ κρυπτόντων τῶν ἀναλαμβανόντων, καὶ διὰ πολλοῦ τὸ λαθεῖν τιθεμένων, (συμβαίνει) γνωσθήναί τε τῷ βασιλεῖ καὶ κατὰ τοῦ σοφοῦ γραμ ματέως ἐκμῆναι, καὶ κατὰ τοῦ γενναίου ἀλείπτου δικ νάψαι, καὶ δολεροὶς ἀναπεῖσαι κατεπιχειρῆσαι τοῖς τρό ποις· ὁποῖον δήπερ ἐκεῖνον, εἰ καὶ διὰ βραχέων, δεδη λωκότες πεφθάκαμεν. κγ'. Θηριώδης μέν γάρ, καὶ τὴν ὀργὴν ἑκατάσχε τος, ἀλλ' οὐχὶ καὶ τἆλλα λεοντώδης κακ τοῦ φανεροῦ τὴν μάχην κατατολμῶν, ὁ Ισαυρος ὢν ἐτύγχανι

ἀλώπεκος δε κεύθων ἦν τρόπους, καὶ ὡς ἀλη - prodire ad pugnam; sed vulpini moris multum τὸ λεοντῇ τῇ βασιλική και φρικαλέα στολῇ τὴν ν τε καὶ ἄτιμον αλωπεκήν περιέστελλε. Αυττά ατὰ τοῦ ἁγίου, εἰ οἷον τε διαχρήσασθαι ἐκἢ μᾶλλον διασπάσαι, καὶ ὠμότατα τὴν γένυν κι τῷ αίματι, καὶ θηρὸς δίκην τὸν πράον και θίσασθαι· οὐκ ἔχων δ' ὅ τι καὶ δράσειεν, ἐπὶ νήθη κακουργίαν χωρεῖ. Καί τούς συνάγει υπογραμματεῖς, πάντας τε γραμματεῖς, καὶ κἰκῶς κατὰ τῆς ἀληθείας τῆς ἀληθείας τραχηλιάσαντας, ς ἂν ἐκείνους, καὶ τὴν κακίας ἀκριβεστάτους καὶ δὴ σὺν τοῖς ἱκλέμοις ἐκείνοις σκέπτε υλευταῖς, καὶ κατά τῆς χάριτος Υἱοῦ Θεοῦ καί οῦ Κυρίου βουλεύεται, ὡς Ἡρώδης ἄλλος καὶ ἀκμανείς· πλὴν ἵνα καὶ τέλειον σφαδάζει διαχειρίσασθαι, πλείστους άλλους περιιδών p εἰς ἅτε κρίνας καὶ ἀτελεῖς. Ενα καὶ γὰρ πάντων ἐκείνων ἀλείπτην ἐγνώκει, καὶ πρὸς δει τὴν μάχην δέσαντι παράτακτον ἐσχηκώς. και μέντοι παρά πάντων ἐπίσης τὸ κατὰ πάν τρί λόγους αυτού κράτος, τὴν ἐν λόγοις διαρἀνωμολογηκότων ἰσχύν, καὶ τὴν πρὸς τὸν διὰ λόγου πάλην κοινῇ ἀπειρηκότων φωνῇ· δ᾽ ἄν ποτε ἐκ τοῦ φανεροῦ κατισχύσειν διισχυνων τὰ ἐκείνου ἀναλύσαι συγγράμματα, παν τα διασπαρέντα, καὶ πολλῆς ὅτι τῆς πειθούς ο ἀληθείας ήθελον λέγειν) πλήρη τυγχά λέγειν) πλήρη τυγχάΤότε δὴ λοιπὸν τύραννος, ὡς πάντων ἀπειρήἑαυτοῦ γίνεται, καὶ τοῖς οἰκείοις ἐπιτρέπει οῖς τὰ τῆς σκέψεως· καὶ ἀθρεῖτε ποριμωτάρὸς τὸ κακὸν φύσεως δαιμόνιον ὡς ἀληθῶς . Προστάττει ζητῆσαι τῶν ἐπιστολῶν αὐτοῦ καὶ διὰ πλείστου ὡς εὑρέσθαι ποιήσασθαί, δὲ αὐτῷ διαχαραχθεῖσαν χεροῖν. Καὶ γοῦν οἱ τῷ ἐκεῖνοι καὶ μὴ Θεῷ ἀρέσκειν διὰ σπουδής :, ὧν καὶ τὰ ὀστᾶ διεσκόρπισεν ὁ Θεός, καὶ τ' ἤχου τὸ μνημόσυνον ὤλετο, ἑζητήκασιν σι, δρομαίοι προσενηνόχασιν. Ο δ' ώσπερ ο λαβόμενος, των τινι ταῦτα δεξιῶν. Εἶ γε, δυνηθείης απομιμήσασθαι τὴν ἰδίαν τῆς τοῦ ἐν μασκῷ Ἰωάννος γραφής (Ιωάννου λόγω του τσούρ, ὃν δεινὸν κἀκεῖθεν ἔσθα τῶν ἡμετέρων καὶ πολέμιον) καὶ τὴν τῶν γραμμάτων τύπου ἰώσασθαι, μεγάλην εἰσομαί σοι τὴν χάριν, εγίστων αξιώσω τῶν ἀμοιβών. Ακούει των ὁ δεξιὸς τὴν κακίαν υπογραφεύς, καὶ ὑπιτε · τὴν μεταχείρισιν, καὶ οὕτω πως εὐστόχως οἱ τὸ πρὸς βούλησιν, ὡς οὐχ ὅτι πρὸς άλλους εῖν, ἀλλὰ καὶ αὐτῷ γε τῷ ἀγχινουστάτῳ καὶ ταυτός οντινοτοῦν ἐξυτάτω καταληψιν τὰ τῆς ίας ἀμωσγέπως ἀγνοηθῆναι, καὶ τὰ τῆς και ας παραδραμεῖν καὶ τοσοῦτον, ὡς τὰ μὲν προς ἀμφισβητεῖν καὶ τῶν γραμμάτων ὡς ἀντιποιεῖσθαι, τὰ δ' ἐμπεριειλημμένα σφίσιν ίδια παρακρούεσθαι. Καί γὰρ πέπλασται την τυράννων ἐπιστολῆς ἔκδοσις, δῆθεν ἐκ τοῦ · πρὸς Αύγουστον, καὶ συντέθειται τῷ εὐφυεῖ PATROL. GR. CXL. quoque habens, sub regia ac leonina et terribili specie vulpinam vilemque et fraudulentam occuitabat mentem. Furit ergo contra sanctum, occidere eum, si possit, aut verius laniare cupiens cruentasque maxillas sanguine ejus tingere, et mansuetissimum virum ferino more quam crudelissime devorare: sed non inveniens quomodo id perficeret, ad familiarem sibi vafritiem convertitur. Coactis undequaque subnotariis notariisque, Pharisaice contra veritatem insurgere audentibus, quos aliquis haud inepte dixerit iniquitatis expertissimos scribas; cum perditis illis consiliariis, contra gratiam Filii Dei et Christum Domini deliberationem instituit, tanquam Herodes alter etiam, ipse insaniens: multosque despiciens, veluti parvulos atque imbelles angitur animo, ut unum illum, virum utique perfectum, interficiat. Unum siquidem illum noverat cæterorum omnium esse instructorem ad luctam, et cum uno sibi congrediendum sciebat ad pugnam paratissimo. Intelligebat enim ex concordi omnium relatione vim atque potentiam sermonum ejus contra universos qui palam omnes confitebantur, quod non aude. rent cum homine congredi disputando, desperabant autem quod ejus scripta possent abolere, utpole jam ubique dispersa, multumque persuasionis (nec enim volebant dicere veritatis) habentia. 24.Tunc tyrannus aliis diffusus omnibus atque in seipsum conversus, cognitionem propriis committit cogitationibus, et ingenii ad malum vaferrimi machinamentum vere diabolicum reperit. Imperat epistolarum Joannis unam aliquam requiri, studio quantocunque adhibito, sed epistolam autographam: ministri vero ejus, qui non Deo sed homini placere nitebantur, quorum ossa dispersit Deus et quorum memoria cum sonitu periit, perquisiverunt, invenerunt, cursimque attulerunt ad eum, tanquam ad magnum quoddam inexspectatumquc lucrum gaudentem: qui accersito ad se viro cuidam industrio, Si characterem, inquit, Joannis apud Damascum degentis, Joannis dico filii Mansurquem gravem infestumque rerum nostrarum hostem etiam inde patimur sicut nosti, potueris imitari ejusque simillimum exemplar conficere, magnam a me inibis gratiam et grandi præmioremuneraberis. Audit hæc dexter ad nequitiam scriba, et falsificandam Joannis manum pollicetur deinde quod erat pollicitus tam scite explet ad imperatoris voluntatem, utnon solum alios latere suppositio posset, sed etiam ipsummet Joannem, licet ad cujusvis rei comprehensionem acerrimum, sic fugere valeret fraus occulta et maleficus astus, ut, quod ad characteris proprii formam attinet, litteras pro suis deberet agnoscere, quæ vero iis continebantur ut non sua repudiare. Conficta siquidem fuit epistola, velut ab ipso ad Augustum scripta, sicut solers ille scriptor acceperat in mandatis,

secundum propositi in autographo characteris si- γραμματεῖ πρὸς ἰδέαν, ὡς ἐπετάχθη, γραφῆς, πρὸς militudinem et diabolicam tam scribentis quam jubentis industriam; et ad Persarum præfectum missa cum hac vero missa est etiam alia de Joanne. Quæ autem,ab hoc,velut ad Cæsarem missa epistola, suggerebantur, hæc erant quoad sensum; neque enim verba referre ipsa possim, partim; oblitus eorum, quæ non credebaminemoriam nostram mereri, partim dedignatus tam exsecrabilem imposturam. Sensus ergo talis quadamtenus erat. γραμμάτων ὁμοίωσιν, πρὸς δαιμονίαν ἀκρίβειαν κατ' ἀμφότερα, καὶ ἀπέσταλται τῷ Περσάρχῃ, καὶ ἑτέρα περὶ αὐτοῦ συνεπέσταλται. τοίνυν τὴν ὡς ἐκ τοῦ Ἰωάννου πρὸς τὸν βασιλέα ἐπιστολῆς τα δηλούμενα ἦν, ταῦτά γε ἦν· πλὴν οὐκ ἐπὶ λέξεως εἴποιμι ἐπιλέλησμαι γάρ· ἐπεί πως οὐδ, έδι καίωσα μοι εναποθέσθαι τῷ μνήμονι, ἀπαξιώσας ὁμοῦ καὶ τοῦ πλάματος καὶ τοῦ σκευωρήματος βδελυξάμενος. Εἶχον δὲ ἄρα ούτωσί πως αὐτά. κε'. Δούλειον αὐχένα καὶ πόῤῥωθεν ὑποκλίνω σοι, βασιλεῦ, καὶ σοὶ τοὺς ὡραίους προσπτύσσομαι πό δας, ὁ ἀπὸ Χριστοῦ παρωνομασμένος ἐγώ τῷ τῶν Χριστωνύμων όπηδήποτ᾽ ἂν καὶ εὑρίσκοιντο διάγον τες άρχοντι, καὶ διασαφῶ τὰ τῶν ἀσεβεστάτων ᾿Αγαρηνῶν, ὅπως τε τὰ νῦν ἔχουσι, καὶ ὁποῖα δήπου τα κατὰ τούτους συμπέπτωκε, καὶ οἱ κακῶν οἱ δυσμε νεῖς ἐληλάκασιν. Ἴστω σου τὸ κράτος τὰ τῆς στρατιᾶς παντελῶς ἐξηπορηκότας (πρός τε γὰρ ἀλλήλους διήρηνται καὶ ὑπ' ἀλλήλων ἐκδαπανώνται), ἔνθεν καὶ εὐεπιχειρήτους ὥσπερ ἄν καὶ εἴη βουλο μένῳ τυγχάνοντας· προσεπιτούτοις δὲ καὶ τὴν ἐμὴν πατρίδα, τὴν ἀρχαίαν πόλιν καὶ περιώνυμον, ἀπη μέλητον ἐκ μακροῦ τε οὖσαν καὶ ἐς τὸ παντελές ἤδη καταβληθεῖσαν καὶ εὐάλωτον πεφηνυίαν καὶ λέσ εὐεπιχείρητον. Μὴ γοῦν ἐπιπλέον ἀναβαλοῦ, τρισμέγιστε βασιλεύ ἀλλ᾽ ἐπίστηθι, ἐπιφάνηθι μονόν, παραγενοῦ τοῖς τῇδε· διὰ βραχέος γὰρ καὶ ἀκονιτί τὴν Δαμασκὸν παραστήσῃ τὴν πολυθρύλλητον, καί 25. Servile collum etiam e longinquo submitto tibi, Cæsar tuorumque pedum extremitates amplector. Equidem,uta Christo denominationem babens, tibi, ut Christianorum ubique degentium prasidi manifestare debeo, quæ pertinent ad impiissimos Saracenos; quemadmodum scilicet ea se nunc habeant, et qualia ipsis acciderint, quoque malorum processerint furiosi illi. Sciat igitur majestas tua, ipsos omnino destitui militaribus copiis (divisi enim inter se sunt. mutuoque ab invicem atteruntur conffictu) atque adeo superatu faciles esse cuicunque volenti: meam insuper patriam, urbem antiquam et claram, quæ a fundamentis multo jam tempore subruta jacet, et in miseriarum plenitudinem dejecta est, nullo pariter negotio subjugabilem apparere Necuncteris igitur, ter maxime imperator, sed præsens assistens solum te videndum præbe, atque ad ea quæ hic geruntur improvisus accede: brevi enim ac sine certamine Damascum, faunæ celebritate notissimam, sub c μέγα κλέος επαναζεύξεις αράμενος· εὑρήσεις γὰρ tuam rediges potestatem, et magna gloria acquisita redibis; me siquidem in multis adjutorem reperies, utpote potentem in Perside, et rerum summam quocunque libuerit ducentem ac traducentem. Et hæc quidem aut hujusmodi alia figmento isto continebantur: quæ vero ab imperatore ad Persarum præfectum addebatur epistola in hunc fere modum conscripta erat. 26. Admodum inclyte ac nobiliter nate et præpotens Persarum præfecte, bene valeas, et quæ ad tuam attinent potentiam ac dignitatem cedant prospere, meæque dominationi denuntieris plena felicitate frui, atque de magnitudine nostra idem intelligas. Nosti quam ego sim in fœderibus et pactis conventis nulli obnoxius mutabilitati: tempus enim, magnus (ut quidam dixit) magister rerum, nihil non detegit atque revelat. Tuorum interim subditorum quidam, improbitate gaudens, inimicus pacis, et hostis virtutis, convellere nititur foedera inter nos jam olim sancita, et jusjuVidetur præsumere, quod textus epistolae in Vita expressæ sit originalís, hoc autem ex illa Vita adeo non intelligitur, ut potius contrarium dici existimem. Anno Christi 730, motæ a Leone persecutionis quarto, Masalmas, Saracenici exercitus veteranus et plurimis victoriis illustris ductor, «in Turcorum terras expeditionem suscepit, consertoἐμὲ οὐκ ἐπὶ μικροῖς πάντως συνέριθον, μεγάλα ἐπὶ τῇ Περσίδι πάσῃ δυνάμενον, καὶ τὸ πᾶν ὅπη τε καὶ όπως μοι βουλητὸν καὶ ἄγοντα καὶ μετάγοντα. Καὶ ταῦτα μὲν ἡ τοιαῦτα δὴ τὰ τοῦ πλάσματος· ἃ δὲ ἐ τοῦ βασιλέως πρὸς τὸν Περσάρχην διεσήμαινεν ἐπιστόλιον ταυτά γε ἡ τοιαῦτ᾽ ἄττα κἀκεῖνα τὴν ἔκθεσ σιν ἦν. κθ'. Μεγακλεές, ὑψιγενές, κρατάρχα Περσών, εἴης υγιείας ἔχων καλῶς. Τὰ τῆς ἐξουσίας εὖ σοι διέποιτο, καμοῦ τῷ κράτει παντοίας τῆς εὐθυμίας ἐπαπολαύων ἀγγέλοιο εὖ ἔχοντα καὶ τὰ κατὰ τὴν ἐμὴν μάνθανε μεγαλειότητα. Οἶσθα οἷος ἐγὼ τὰς σπονδὰς ἀσφαλῆς καὶ οἶος τὰς συμβάσεις ἀμεταμέλητος· ὁ γάρ τοι χρονος μέγας (ως τις ἔφη) πάντων διδάσκαλος, καὶ οὐδὲν ὅπερ οὐκ ἀνακαλύπτειν ἔχει, καὶ παραγυμνοῦν εἰς ἀλήθειαν. Τῶν μέντοι τς ὑπὸ σοί, χαιρέκακος ὄντως καὶ τῆς εἰρήνης πολέμιος καὶ τῷ ἀγαθῷ δυσμενής, συγχέαι τὰς ἀνέκαθεν ἡμῖν πειρᾶται σπονδάς, καὶ τοὺς ὅρκους παραλύσαι διερε que prælio plures utrinque cecidere, Masalmas autem in fugam actus est.» El rursum anno 732, «in Turciam exercitum induxit: cumque jam Caspias portas attigisset, inetu correptus retro concessit,» sicuti scribit Theophanes ad annos Leonis 13 et 15, quæ sane non male conveniunt cum chronologia alibi a nobis deducta.

θίζει ούσπερ ἀλλήλοις ἐκ μακρού συνεθέμεθα randum dissolvere quo nos ad invicem pridem καὶ κατεπιχειρῆσαί σου τῆς χώρας παραβιάζεται, ἐφ᾽ ᾧ καὶ οὐ μικρά συνάρασθαί μοι κατεπαγγέλλε ται. ᾿Αλλ' έγωγε, φιλίας οὐδὲν ἀκραιφνούς λογιζό μενος ισοστάσιον, περιφρονῶ τοὺς λόγους, και τὰς τούτου ξυμβουλὰς ἀπαναίνομαι. Πόσον γὰρ ἂν και εἴη μοι τὸ ἐντεῦθεν κέρδος, ὑπὲρ τοῦ τῶν συνθηκῶν ἀλογήσαιμι, και τον φίλιον παροργίσαιμι; Οστις και ών και τυγχάνει ὁ ταῦτά γε μεταχειριζόμενος, φασιν, αὐτὸς δείξει· τὸ γὰρ δὴ πρός με γράμμα σαφῶς γνωριεῖ, ἰδίαιν αὐτῷ χεροῖν συντεθέν. Ταῦτα τὰ τοῦ βασιλέως ἀρχικὰ και κοινωφελή βουλεύματα και διανοήματα ταῦτα ἡ ἀλουργίς αὐτὸν ἐξεπαίδευσαν οὕτω τὰ τῆς περιόπτου και τιμιωτάτης αξίας διάσημα σύμβολα και περίβλεπτα μήτε πανούργως ἀνίει μηδοτιοῦν ἀνέχεσθαι φθέγγεσθαι, μήτε δολερῶς τὸ παράπαν μεταχειρίζεσθαι. και. Αλλ' ἐπειδή και ἀνελάβετο τὰς γραφὰς ὁ βάρβαρος ἐκεινοσί τύραννος, και τὰ ἐν αὐταῖς ἀνε λέξατο, οὐδὲν ἀλλ᾽ ἡ βάρβαρος εὐθὺς ὤν, ἀπερίσκεπτος τὴν ὁρμὴν καὶ τὸ ὅλον φάναι παράβο λος, αὐτίκα τὸ ἐπελθεῖν ἀληθῆ τὰ δεδηλωμένα πα ραδεξάμενος. Ως γὰρ δὴ και μετακαλέσαιτο τὸν Ἰωάννην, και εἰ τὰς ἐπιστολὰς ἐγχειρίσεις τίνα τε ταῦτ᾽ ἔστιν, ἔροιτο, ὁ δ᾽ ἐκ τοῦ εὐθέως μὲν οὐκ εἶχεν ἀνανεῦσαι, μηδὲ τὰ τοῦ γράμματος ἀπομόσασθαι (τοιοῦτος καὶ γὰρ ἐτύγχανεν ὧν ἀκριβὴς ἄγαν, οὐ προπετῆς καὶ τὴν συναρπαγὴν διαφυγγάνων ἐφ' ἅπαντι), συνειδέναι δὲ αὐτῷ τοιόνδε τι μετακεχει ρισμένῳ θαῤῥαλέως ἀπέφασκε· μὴ δοὺς ἀναβολὴ τὰ τῆς σκέψεως, μὴ καιρὸν ἐφείς ἐξετάσεως, ὡς ἂν ἐπί ο τῶν ὁμολογουμένως κατακρίτων και πάσαις καταδεδικασμένων, τὴν τιμωρίαν ἀνηλεώς αποφαίνεται. Καί γοῦν τὴν τῆς δεξιᾶς ἀφαίρεσιν ο τέως δεξιός τὰ πάνθ' ὑπηρέτης καταδεδίκασται, οὐχ ἧττον εὐλόγως ἡ φιλανθρώπως, ὡς ὁ ἀπηνής και τὰ πάντα παράλογος ὥστο· τὴν γὰρ τοι καθυπηρετήσασαν εστερηκώς και τὴν τοῦ ἔργου κατατολμήσασαν ἀποκεκοφώς, οὔτ᾽ οὐτὸν ἐκεῖνον τοιαῦτ᾽ ἀφῆκεν εἰσέτι διαπράττεσθαι δύνασθαι, οὔθ᾽ ἕτερὸν ποτε κατεπιχειρῆσαι τῶν ὁμοίωνες ὕστερον. κή'. Οὐ μέντοι γε μέχρι τούτου σταίη τὰ τῆς ὀρο γῆς, οὐδ᾽ εἰς τόδε τὸ δεινὸν λήξειεν· ἀλλὰ τοῦτο μὲν εἰς χλευασμὸν τοῦ εαλωκότος δῆθεν επι τοιούτου, τούτο δή και τῶν ἑτέρων σωφρονισμόν, τοῖς ὁμοίοις ὡς ἂν γε μὴ περιπέσοιεν, ἅμα δὲ και εξ ἄκρας όρῆς τε και μίσους επιγενομένου ἀνθ᾿ ἧς τέως στοργῆς τε και εὐμενίας εκέκτητο πρὸς αὐτόν (ούτω και γάρ ειώθαμεν ἄνθρωποι, οὓς πρό μικροῦ που θοῦντες ἦμεν, εἴ γέ τι μικρὸν ἀμηγέπου προσκρούσ Hyperbolice id accipiendum, sive cum respectu ad tractatus pridem initos, sed sæpius violatos, per irruptiones iteratas Saracenorum in Romanum imperium. Nam idem Theophanes testatur, quod prædictus Masalmas, anno Leonis 10 • Cresaream Cappadocia armis aggressus, eam occupavit» et rursum anno 14 «Romanam ditionem armis infestavit, atque in Cappadocia Charsiani castrum sibi dolo subjecit» et rursum anno 16 Mavias filius Isam bellum Romaniæ intulit, peobstrinximus, urgendo ut regionem tuam subjugare coner, atque auxilium ad hoc non modicum mihi se laturum pollicendo. Verum ego sinceræ amicitiæ nihil comparabile esse existimans, hujusmodi suggestiones atque consilia abominor • quod enim tam magnum lucrum mihi posset alicunde emergere, propter quod fœdus violem et amicum provocem ad iracundiam? Cæterum quis talium machinator sit, ipse (quod aiunt) prodet: idenim manifestum facit epistola, ipsius propria exaratamanu. Hæc nempe sunt imperatorio apice digna et in commune utilia cogitata; sic eum sua docuit purpura: ita sublimis illius honoratissimæque di gnitatis insiguia non patiebantur vafre dissimulantem aut omnino reticere quidpiam, aut agere fraudulenter. 27. Postquam tales scripturas accepit barbarus iisque contenta perlustravit oculis, inhumanus jam antea cum esset et inconsiderato impetu ferri in iracundiam solitus præcepsque ad quidlibet effutiendum; vera esse mox credidit quæ significabantur sibi. Accersitum ergo Joannem cum interrogasset, utrum ipse eas scripsisset epistolas et quid hæc sibi vellent; cumque ille, ut in re improvisa non auderet suam esse scripturam abnuere (erat enim perquam circumspectus in verbis cautusque, ne qua in iis sibi obreperet falsitas), fidenter tamen inficiaretur, se talis ullius facinoris habere conscientiam, vel quidpiam ejusmodi traclavisse, tyrannus neque moram disquisitioni indulgens, neque tempus examini, tanquam in re proprii oris confessione comperta et undequaque certissima, decernit supplicium. Ita ad dexteræ manus abscissionem dexter per omnia minister damnatur; idque (ut crudelis ille ac prosus irrationalis existimabat) non minus merito quam clementer: dexteræ siquidem ministerio privatum, et, qua facinus fuerat ausus, parte multatum, impotentem reddebat ad simile quidpiam moliendum patrandumve deinceps. 28. Non tamen hic stetit effrænis iracundiæ impetus; sed addidit aliud, partim ad contumeliam ejus qui fuerat in delicto comprehensus, partim ad aliorum ne in talia unquam prolaberentur exemplum, eodem etiam facto suæ obsecutus gravissimæ iræ odioque, succedenti in locum prioris amoris ac benevolentiæ. Sic enim ferme comparati sumus, ut quibus paulo ante afficiebamur tenerius si quid offenderint quoquo modo, magis netrataque cum armato milite Paphlagonia, multa captivorum præda ditatus in patriam rediit;» atque ita deinceps singulis fere annis, quandiu vixit Leo, modo Mavias, modo Suliman, filii ejusdem Isam, provincias has autillas ingressileguntur; dum ille orthodoxis imaginum cultoribus vexandis intendit. Videtur versus vel saltem verba aliquot excidisse

χθὲς ἐρωτικῶς περὶ τόδε τι διακείμενοι, τήμερον ὀστράκου, τὸ τοῦ λόγου, μεταπεσόντος, μισοῦμέν τε καὶ κακίζομεν ) τούτων μὲν οὖν χάριν και διὰ ταῦτα ἐπ' ἀγορᾶς μέσης τὴν ἐκκοπεῖσαν αἰωρηθῆναι διακελεύεται. Τοι γάρ τοι καὶ πρὸς θέαν πάντων ή δεξιά κρέμαται, δεξιὰ ὡς ἀληθῶς Κυρίου, δεξιὰ δεδοξασμένη ἐν ἰσχύϊ, τῇ θειοτέρα δελονότι καὶ κρείττονι, δεξιά η θραύσασα ἐχθροὺς, τοὺς προστά. τας δηλαδὴ καὶ εὐρετὰς τῆς εὑρέσεως, και τῷ πλή θει τῆς δόξης τοὺς ὑπεαντίους συντρίψασα (τίς ἡ δόξα, ἡ παρὰ Θεοῦ σύναρσις; ) ὑπεναντίοι δε ἄρα οἱ κενοτόμοι ἐκεῖνοι τῶν θείων καὶ πατρικῶν παραδόσεων, οἱ γενναῖοι τῆς κακιας ὑπασπισταί, καὶ οἱ ἀλεῖπται τουτωνὶ δαίμονες, οἱ ἀρχῆθεν ἡμῖν δυσμε νεῖς καὶ πολέμιοι. Τεθριάμβευται δεξιά, ἡ ποιήσασα κακ τῶν ἀπωτάτω καί πόρρωθεν δύναμιν, καὶ τὸν πρόσφατου ὁμοῦ καὶ πρεσβύτατον Ἰσραήλ, τὸ μὲν τῷ χρόνῳ, τὸ δ' ἀποκαλύψει τελεωτέρᾳ καὶ ἐπιγνώσει θειοτέρᾳ καὶ κρείττονι, τὰ μεγάλα κατ' ἐχθρῶν ἐνισχύσασα. 'Αλλ' ἐπεὶ γοῦν εἰς θέαν ἧκε πᾶσι, καὶ πάντες τὴν καταδίκην καὶ τὴν τιμωρίαν ἐπέγνωσαν, συνήθεις, ἀγνώτες, οἰκεῖοι, ἀλλότριοι, ἐπιτήδειοι, δυσμενείς, είχε καὶ ὑπολειπτέον εἶναι τινα τὸν έχθραίνοντα τῷ τὰ πάντα καλῷ, τῷ πρὸς πάντας χρηστῷ. Πεφυκός δὲ ἦρα ξυμβαίνει· καὶ γὰρ τῇ ἡμετέρᾳ τουτοὶ φύσει, μᾶλλον δὲ καὶ εἴωθεν ὡς τὰ πολλὰ ἐπιγίνεσθαι. Ἔνιοὶ καὶ γὰρ, μᾶλλον δ' ἐν οὕτω φαίην οἱ πλείους, καὶ τοῖς μὴ ἠδικηκόσιν οὐδεν, εἶχε μόνον ἐκεῖνοι σφῶν ὑπερφέροιεν, τούτου δε μόνου καὶ οὐκ ἄλλου μισούσι, καὶ ἐκθύμως αὐτοὺς etiam aversemur: et quod heri impensius ama- σειαν, τὰ μέγιστ' αίφνης ἀπεχθανόμεθα· καὶ οἱ τῇ bamus, hodie, si tegula intercidat, ut proverbio dicitur, oderimus ac reprobemus. His ergo de causis rescissam dextram jubet præfectus tolli in altum ac medio foro suspendi ad spectaculum omnium. Nec mora, suspenditur dextera, dextera utique Domini, dextera præstantiori glorificanda virtute, dextera quæ confregit inimicos, auctores scilicet ac repertores impostura, quæ magnitudine suæ gloriæ contrivit adversarios: adversarii autem erant innovatores divinarum ac patriarum traditionum, improbitatis pugiles generosi, eorumque instructores dæmones, qui nos jam inde a principio oderant. Detrium phatur dextera etiam a remotissimis partibus virtutem operata, quænovum simul ac veterem Israelem, hunc tempore, illum β revelatione perfectiori ac cognitione diviniori sic dictum, contra inimicos vehementer corroboravit. Porro statim atque in omnium conspectum dextera illa venit, omnes simul et crediderunt culpam et panam agnoverunt, noti, ignoti, domestici et alieni, bene ac male affecti (quamvis promptum esset suspicari aliquem viro per omnia honesto ac probo inimicum), quasi a natura sit insitum seu potius a consuetudine prava inolitum plerisque, mala etiam de optimis facile credere. Aliqui enim aut potius plerique, eos a quibus nec in minimo quidem læsi sunt, hoc ipso quod vel tantillum præcellant, oderunt et aversantur, contra creatorem eorum Deum agentes impudenter, ipsiusque magnificentiam ægris oculis intuentes. ἀποστρέφονται, πρὸς τὸν πλάστην όντως ἀπαναισχυντοῦντες Θεόν, καὶ τὴν φιλοτιμίαν τούτου μὴ στέγοντες. 29. Ut ut sit, per omnium ora divulgata fuit et culpa et pœna,ita volente Deo per quem denuo facienda erant magna et antiquis illis non absimilia miracula; si non mediante Moyse, Josue, Elia, aut aliquo prophetarum ac divinorum istorum virorum, certe immediate, per non indignum si quis alius, neque invitum. Referantur igitur et conferantur inter se, et præponantur etiam hodierna veteribus. Postquam detumuerat furor barbari, mittens aliquem Joannes reposcit manum, prætexendo doloris vehementiam, et cruciatus acerbitatem supplicationi alias non excusabili; allegandoque rationem verosimilem, quod nunquam mitigandus esset panæ sensus, quandiu suspensa manus maneret. Nec pluribus opus fuit ad cicurandum ferinum tyranni animum, et eum qui implacabilis videbatur componendum. Ita enim sese habet homo, iracundiæ succumbens fera efficitur ex homine,sumpta autem ut voluit vindicta mansuescit, et ex fera rursus transformatur in hominem.Indulgetur ergo Joanni, ut dexteram recipiat; mox autem et recepta fuit, et admota parti unde fuerat abcissa, est eidem adunata. Quid vero hic justius admirabitur aliquis? vel potius quomodo exæquabit sermone rei factæ dignitatem? Utrum deinde obstupescet prius, an fidem Joannis, an vero potentiam κθ'. Πλὴν ἀλλὰ πᾶσι καὶ τὰ τῆς καταδίκης, καὶ τὰ τῆς χλεύης ἐπέγνωσται, προνοίᾳ πάντως Θεοῦ, παρ' οὗ δὴ τὰ μεγάλα καὶ κατὰ τὰ πρίν εκείνα θαυματοποιηθῆναι καὶ αὖθις αὖ ἔμελλεν· εἰ δὲ μὴ δι' ἀξίου τοῦ μέσου Μωσέως, ἢ Ἰησοῦ, ἢ μὴν Ηλιού, ἡ τῶν τινος ἑτέρου προφητων καὶ θείων ἀνδρῶν, ἀμέσως δὲ επ' ἀξίῳ ἕτερός τις ᾧ γε ἂν καὶ εἴη βου λομένῳ. Και λεγέτω καὶ συναγέτω τὸ ὑπερβάλλον, καὶ ὑπερτιθέτω καὶ τῶν νῦν ὁμοῦ καὶ τῶν πώποτε, Ως γὰρ δὴ τῷ βαρβάρω λήξειαν οι θυμοί, πέμψας ὁ Ιωάννης, αἰτεῖται τὴν χεῖρα, το περιαλγές δήθεν σχηματισάμενος, και τὸ τῆς ὀδύνης εἰς δυσώπησιν ἀφόρητον προβαλλόμενος, λόγους τε εὐλόγους προφα σισάμενος, ὡς ἔς τ' ἂν ἡ χεὶρ ἀπφωρημένη τε εἴπ τὰ τοῦ άλγους οὐχί λωφήσειεν. Επί τούτοις και ἱλαρύνει τὸν ἄγριον, και τὸν ἀμείλικτον μειλίσσει. Τοιοῦτόν τι και γὰρ ἄνθρωπος· ὀργίζεται συμπεσόν οὕτω και θηρίον εξ ἀνθρώπου καθίσταται· ἡμεροῦ. ται το κατ' όρεξιν εκπλήσας, καί εἰς ἄνθρωπον εκ θηρίου πάλιν μεταπεποίηται. Τοίνυν δή και ενδέδοται τούτῳ τῆς δεξιᾶς ἡ ἀνάληψις· παραυτά γούν και ἀνείληπται, και όθεν εκκέκονται και επιτέθειται, και περιήρμοσται. Αλλὰ τί γε τις εντεύθεν ἂν και θαυμάσειε; μᾶλλον δε, πῶς ὁ λόγος πρὸς ἀξίαν δια γήσαιτο τὰ τοῦ πράγματος; Πότερα γὰρ τοῦ ἀνδρὸς τὴν πίστιν ἀγάσεται, ἢ τὴν τῆς Πανάγνου δύναμιν

εκπλαγήσεται τῆς ἀειπαρθένου καὶ Θεομήτορος; semper virginis Deiparæ Marim? Quodnam horum Ποιόν τε τούτων τοῦ ἑτέρου προθεὶς, ἐνθεώτερον denique majoribus præconiis efferet, aut quomodo θιασεύσειεν; ἢ δηλονότι καὶ ἄμφω συλλήψοιτο, καὶ utrumque simul comprehendet, utrumque ut par δι' ἄμφω περικροτήσεις, καὶ ὡς εἰκὸς ἄμφω ἐνθεί- est celebrabit? σεις; λ. Τὸ γάρ τοι εὐκτήριον εἰσιών, καὶ τῆς σεπτής ἔμπροσθεν εἰκόνος τῆς Δεσποίνης καὶ Θεομήτορος καταβαλὼν ἑαυτόν, καὶ ἐφ᾽ ἱκανὸν τῷ ἐδάφει προσφύς, μετὰ δὲ καὶ συχνά ταῖς κατὰ γῆς ολοψύχοις καταφοραῖς προσαῤῥάξας τὴν κεφαλήν, τὴν ἐκκοπεῖσαν ἀνανεύσας ὑπέδειξε· καὶ ὡς ἐκείνῃ αὐτῇ παρούσῃ τῇ Παναγίᾳ ἐπεφώνησέ τε καὶ τὴν θερα πείαν ἐζήτησε, δάκρυα θερμά καταχέων, καὶ ὅτου χάριν υποσταίη τὴν τιμωρίαν υπομιμνήσκων, Ὑπὲρ τῆς σῆς, λέγων, εἰκόνος, καὶ τοῦ μονογενούς σου Υἱοῦ, τῶν εὐηρεστηκότων τε διαφόρως αὐτῷ, πρὸς τοῦ τῆς ἀληθείας ἐχθροῦ τὰ τοῦ δράματος ἐσκαιώρηται, καὶ τὰ τῆς σκηνῆς καθυποκέκριταί μου καὶ πεπλαστούργηται· ὅθεν δὴ καί μετά θάρρους ἀντιβολῶ, ἐπάκουσόν μου, καὶ τὴν χεῖρα σώαν αὖθις κατάστησον· ἵνα σοι τὰ τῆς θαυματουργίας καλλι γραφήσω παράδοξα, καὶ μελῳδήσω καὶ ἀναμέλψωμαι τὴν πολλὴν πρὸς Θεὸν παῤῥησίαν σου, καὶ τὴν διηνικῆ πρὸς αὐτὸν ἡμῶν ἔντευξιν. Μαρτυροῦμαι το διαπρυσίως ἅπασι πανταχῆ τὴν ἀλήθειαν, ὑπὲρ ἧς πέπονθα, καὶ δι' ἂν τὴν δεξιάν κεκολοβωμαι· Ναί, τοῦ εὐσπλάγχνου καὶ τού συμπαθούς μήτερ συμπα θὼς καὶ φιλεύσπλαγχνε ναι, του παντοδυνάμου θεοῦ γεννήτρια, ὃς μόνη βουλήσει τὸ πᾶν τόδε παρ άγαγε, καὶ τὸν κόσμον διεθύνει τῷ νεύματι· ἔπιδε ἵλεων πρὸς σοῦ τὸ ἱκέτήριον, πρόσδεξαι τὴν δέησιν καὶ εἰς πέρας ἀγαγέ μοι τὴν αἴτησιν. λα. Ταῦτα δὲ καὶ πλέω τούτων εἰπὼν, μικρόν τι τῶν ὀδυνῶν ἀνεθείς, ὕπνωσε· καὶ ὦ θαυμασίων Θεοῦ! & μητρός παῤῥησίας! ώ πόσην ταύτην ή Πάναγνος πρὸς πρὸς τὸν Υἱὸν πλουτεῖ καὶ Θεὸν, οἵαν τε ἐκεῖθεν ἔχει τήν δύναμιν!) ἐπιφαίνεται τούτῳ καθεύ δοντε, καὶ ὡς ἐγρηγορότι ζώσα ὥσπερ ἡ εἰκὼν δια λέγεται. Σαν γοῦν ποιεῖσθαι τὴν δεξιὰν ὑπισχνεῖο ται· Πλὴν τὰ τῆς ἐγγύης, φησί, κέμνησο· καὶ τοὐν τεῦθεν τῇ χειρὶ χρῆσαι πρὸς ἃ δὴ καὶ εἴρηκας. Κόσμησον ὡς ἐνὸν τὴν Ἐκκλησίαν Χριστοῦ, δι' ήν κενώσας ἑαυτὸν τέλειος Θεὸς ὢν καὶ τέλειος άνθρωπος ἐξ ἐμοῦ τε καὶ δι' ἐμοῦ…... αὐτὸ σὺ καλῶς ἂν ἐκφήνειας, ὡς καὶ τἆλλα, δὴ τῶν ἀποῤῥήτων υποθυ μοσύνῃ τοῦ σοφίσοντος Πνεύματος· σέμνυνον τὴν Εκκλησίαν, ὑπὲρ ἧς τὸ ἑαυτοῦ αἷμα ἐξέχειν ὁ ἐπὶ τῶν Χερουβὶμ ἐπιβεβηκώς, καὶ ἂν τὰ Σεραφὲμ πέφρικε, καὶ πᾶσα σὺν δέει ἀγγέλων καὶ ἀρχαγγέλων παρέστηκε δύναμις. Καὶ ὃς, Ἐγὼ μὲν οὐδέν τι προθυμίας ἐλλείποιμι· σὺ δ' ἀλλ᾽ ἀντιλαμβάνου μου, Δέσποινα· ὑπὲρ τὴν ἐμὴν γὰρ ὁμολογω το πέταγμα δύναμιν, ὑπὲρ τὴν ἐμὴν ἰσχὺν τὸ ἐγχείρημα. Επὶ τούτοις διύπνισται, ἐπὶ τούτοις σώαν τὴν δεξιὰν δύο ρηκεν. Οὐ γοῦν εἶχεν ὅ τι καὶ γένοιτο, τοῦτο μὲν εὐφραινόμενος, καὶ ἄλλος ἐξ ἄλλου τῇ τερατουργία γενόμενος. Εκεί τις ἂν καλῶς ἐπήνεγκε τὸ τοῦ Ψαλ μῳδοῦ, τὸ «Εσπέρας ηυλίσθη κλαυθμός, καὶ εἰς τὸ πρωί ἀγαλλίασις·» Ανθ' ὧν γὰρ ἐσπέρας ωλόλυξον, 30. Oratorium namque domesticum ingressus Joannes, cum ante venerandam imaginem Deiparae angelorumque reginæ prostravisset sese, et pavimento adhærens crebris capitis allisionibus intimum animisensum esset teɛtatus, rescissam protendit dexteram et velut a præsenti medelam magno clamore deposcens, ac profusis cum lacrymis irrogati sibi supplicii causam commemorans, propter tuam, inquit, imaginem ac Filii tui, et eorum qui multifariam ei placuerunt, icones, inimici veritatis hoc drama subornarunt, et totam hanc scenam contra me composuerunt: itaque fidenter peto, ut me exaudias, et manum salvam mihi reddas, valeam miraculi tanti laudem ascribere tibi, ac celebrare magnificeque extollere gratiam, qua vales apud Deum, et assiduam tuam deprecationem pro nobis. Testabor autem omnibus manifeste ipsam pro qua passus sum veritatemn, et propter quam truncata mihi dextera fuit. Eia, pii ac misericordis Domini mater pia atque misericors: eia, omnipotentis Dei genitrix, ejus inquam. Dei, qui sola voluntate cuncta produxit et nutu regit universum mundum: et quoniam propitiabilis est supplicatio tua, orationem meam excipe et petitioni meæ largire effectum. 31. Hæc atque his plura cum dixisset, dolore nonnihil se remittente obdormivit: et (o mirabilem Deum! o potentiam apud eumdem! et apud Filium auctoritatem!) apparet dormienti Sanctissima, ac velut vigilanti non secus ac si viveret ex imagine colloquens, sanam quidem dexteram ei se facturam pollicetur; Verum, inquit, tu vicissim recordare sponsionis: et ad ea quæ dixisti imposterum manu eadem utere. Exorna ut poteris Ecclesiam Christi, propter quam semetipsum exinanivit, cumque perfectus esset Deus, perfectus etiam homo ex me atque per me apparuit: quod vide ut pulchre exponas, uti et cætera ineffabilia mysteria ex suggestione Spiritus, sapientiam tibi prebituri. Exorna Ecclesiam propter quam sanguiuem suum fudit, qui super Cherubim ambulat, quem tremunt Seraphim, cui virtus universa angelorum atque archangelorum multo cum metu assistit. Ad hæc Joannes: Nihil equidem, quod in me erit prætermittom: sed tu, Domina, succurre mihi: fateor enim supra vires meas esse, quodimperas quodque ego conabor. Tuncovigilans salvam sibi dexteram suamesse invenit, nec habuit mentem in potestate, partim quidem præ gaudio, partim ex admiratione et ex alio in alium affectum propter miraculi magnitudinem distractus est. Atque hio opportune quis istud Psalmistes usurpavorit; «Ad

ἡλικία καὶ τύχη διάφορος, πρωίας εὐθὺς ἀντεπάει γεγηθέναι τε καί σκιρτᾷν, καὶ λαμπρῶς ὁμοῦ πάν τας ἀγάλλεσθαι, ὑγιά παρά προσδοκίαν άπασαν κατ ιδόντας καὶ ἐμπεφυκυίαν αὖθις τὴν χεῖρα, καὶ ἐνερ γὸν πρὸς ὅ γε αὐτῷ βουλητόν. vesperam demorabitur fletus, et ad matutinum læ- ᾤμωζον ωλοφύροντο πρόσπολοί τε καὶ περίοικοι, titia 2.» Ea enim pro quibus familiares atque vicini omnis conditionis et ætatis ejularant, gemuerant, suspiraverant vesperi, mox atque illuxit agebant contraria omnia, exsultantes, gratulantes, jubilantes communi cunctis gaudio cum præter expectationem viderent dexteram salvam, adhærentem 32. Neque porro intra parietes domesticos hic plausus, vel penes solos familiares hæsit notitia rei gestæ: sed longe lataque procurrit fama; quidam etiam festinaverunt præfecto suo nuntiare (ex Agarenis hi erant, erga nos semper malevoli propter detestabilem suam sectam) quod salvus sit brachio, atque ad quidlibet habilem. λβ΄. Οὐ μέχρι δε τῶν κατ᾽ οἶκον κρότος, οὐδ' εἰς τοὺς οἰκείους ὁ λόγος διέμεινεν· ἀλλὰ διέδραμεν ἡ φήμη κάν τοῖς κυκλόσε κάν τοῖς ποῤῥωθι· τοίνυν καὶ φθάνουσί τινες τῷ σφετέρῳ προσαγγείλαντες ἄρχοντι (τῶν ᾿Αγαρηνῶν ἦσαν οὗτοί, τῶν δυσμενών ἡμῖν καὶ πολεμίων ἐκ τοῦ ἐναγεστάτου θρησκεύμα τος) ότι τε σῶς ὁ Ἰωάννης μένει, καὶ τὰ μέλη και Joannes, ac membris integer gaudeat gratuletur- ἀδιαλώβητος, καὶ ὅτι χαίρει, καὶ ὅτι περικρατεῖ, καὶ que sibi, et veluti laureatus quidem pæana concinat, palamque exsultet. llle vero continuo accersens sanctum, quid sibi factum, esset jubet veraciter explicare, extrema quæque comminatus, nisi ut acta erant omnia loqueretur. Divinus autem Joannes tanquam seipso jam melior, ut qui ad meliora vocabatur a Deo et exhinc majora suscepturus erat, nihil veritus, non iram quam paulo ante expertus fuerat, non furorem ejus intolerabilem, non terribiliorem sententiam, libera voce et animo confidenti, Ne existimes, inquit, quod vel donis vel dolis evaserim pœnam, aut alio aliquo modo me eidem subtraxerim; multo minus quod humana arte vel pharmacorum virtute sectionem curaverim: sed omnino crede quod et passus sum quidquid jussisti, et a solo Deo medelam sim consecutus, menbrorumque integritatem salvam quemadmodum potes intueri. Atque hæc dicens ambas manus extendit, atque in altera demonstravit circumductam lineam, quæ perquam manifestam faciebat sectionem factam, et restaurationem secutam. 33. Ad hæc obstupefactus barbarus, Vere, inquit, innocens eras, Joannes; et nos quidem fraus decepit, tu vero contra omnem justitiam damnatus ac passus essed deinceps majoribus apud me honoribus extolleris, et supra cæteros constitutus subditis meis universis eris illustrior. Joannes vero in terram se prosternens, et lacrymis calentibus profluens, Absit, inquit, ut amplius in mundo maneam, a solo Deo extractus ex iis ærumnis, quas proferre solet hæc terrestris habitatio, seu potius pratum noxarum, sicut externorum sapientum nonemo dixit, vel, ut consueto nobis vocabulo utar, vallis lacrymarum. At prefectus, Nunquam ego tibi, Joannes, concedam. Hic autem; Caput inquit, si velis, aufer: nam paratus sum mille potius, si possibile sit, mortes obire, quam ex eo quod nunc cœpi proposito excidere. Ille tamen manebat immotus, nec minus Joannes suam urgebat petitionem, a sententia neutiquam revocabilis. Grave ergo inter utrumque Psal XXX, 6. τις στεφανίτης καθαπερεί παιανίζει, καὶ λαμπρῶς γέγηθε. Καὶ ὃς παραυτὰ τὸν ἅγιον μεταστέλλεται· καὶ τὰ κατ᾽ αὐτὸν ἐξειπεῖν διακελεύεται πρὸς ἀλή θειαν, τὰ ἔσχατα ἐπαπειλησάμενος, εἰ μὴ ἄν ὡς ἐσχήκεσαν παραστήσεις. Καὶ γοῦν ὁ θεῖος Ἰωάννης, κρείττων ώσπερ αὐτοῦ γεγονώς, ὅτι πως ήδη πρὸς κρείττονα μετεκαλεῖτο πρὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ πρὸς μείζονα τοὐντεῦθεν ἀνελαβάνετο, μηδὲν ὑποτρέσας, μὴ τὴν πρὸ βραχέος οργὴν, μὴ τὸν ἄστεκτον ἐκεῖνον θυμόν, μὴ τὴν φρικαλέαν ἀπόφασιν, πεπαρρησιασμένη γλώττῃ καὶ ἀπτοήτῳ τῆς ψυχῆς παραστήματι. Μὴ οἴου με, φησί, δώροις τισὶν ἢ δόλοις τήν τιμω ρίαν ὑπαλύξαι, ή άλλω του τῶν ἁπάντων τρόπῳ διεκφυγεῖν, μήτε μὴν ἀνθρώπου τέχνη και φαρμά κων ἐπιθέσει τὴν διαρτίαν ἀπολαβεῖν· ἀλλ᾽ ἴσθι σα φῶς καὶ πεπονθότα ὅ γε δὴ καὶ προστέταχας καὶ πρὸς Θεοῦ μόνου τὴν ἴασιν ἐσχηκότα, καὶ ὥσπερ δὲ καὶ ὁρᾶν ἔχεις, ανελλιπή γεγονότα τὴν ὁλομέλειαν. Εκτείνας ἐπὶ τοῖσδε τώ χεῖρε, καὶ τὴν ἐπὶ θάτερα περικυκλοῦσαν δείξας γραμμήν, ἡ τήν τε διακοπὴν καὶ τὴν μετὰ τοῦτο ἐφαρμογὴν, πάνυ καθαρῶς ὑπε δείκνυεν. λγ. Ἐφ᾽ οἷς καὶ καταπλαγέντα τον βάρβαρον, Οντως ανεύθυνος ἦσθα, φάναι· καὶ δόλος μὲν ἡμᾶς ἐξηπάτησε, παρὰ δὲ πάντα δίκαιον λόγον αὐτός, Ιωάννη, καὶ κατεδικάσθης καὶ πεπόνθας. ᾿Αλλ' ίσθι μειζόνων αξιωθησόμενος πρὸς ἐμοῦ τὸ μετὰ τοῦτο τιμῶν, ὑπὲρ τοὺς ἄλλους τε ταξόμενος, καὶ τῶν ὑπ' ἐμοὶ τοῦ λοιποῦ καταστησόμενος ἁπάντων περιφα νέστατος· Ὁ δὲ πρηνὴς αὐτίκα πεσών, δάκρυά τι θερμά καταχέων, Μή μοι γένοιτο καὶ εἰσέτι τῷ κα σμῳ περιπολείν, ὑπὸ Θεοῦ μόνου ῥυσθέντι ὧν ἐπι φέρειν εἴωθεν ὁ περίγειος ούτωσὶ τόπος δεινῶν, ὁ τῆς άτης λειμών (ως τῶν τις θυραίων σοφῶν ἐγνωμά τευσεν) ἡ καθ' ἡμᾶς ἐρεῖν, ἡ κοιλὰς τοῦ κλαυθμώ νος, Ὁ δ᾽ ὑπολαβὼν, Αλλ' οὐκ ἐνδώσω σοι, Ἰωάννη, τοῦτο ποτε. Καὶ ὃς· ᾿Αφελέ μοι καὶ τῆς κεφαλῆς, εἰ βούλει· καὶ γὰρ, εἰ οἷόν τε μυρίους έτοιμός είμι θανάτους ἀποθανεῖν, ἢ τὸ ἀπὸ τοῦδε τοῦ κατὰ βού λησιν ἐκπεσεῖν. Κἀκεῖνος αὖθις ἀκλινής διέμενε καὶ ἀνένδοτος· ὡς δὲ καὶ οὗτος τὴν αἴτησιν ἰσχυρός, καὶ τὴν πρόθεσιν άμετάθετος. Καρτερός γούν ώσπερ

συνέστη σφίσιν ἀγών, καί ἰσχυρά τις ἐκείνοιν δια- certamen ac veluti colluctatio pertinax fuit, cum μάχη συμπέπτωκεν· ἑκάτερος γάρ θατέρω μη αν πῶς ποτε ὑπεῖξαι επισχυρίζετο, καί ὅλη αντέπιπτεν ἰσχὺι, καί ἐκθύμως ἐπὶ τῷδε διηγωνίζετο. Αλλά κα νίκηκεν Ἰωάννης τῆ συνάρσει τοῦ κρείττονος· ἦτο τηται δ' ὁ παλαμναῖος ἐκεῖνος καὶ βάρβαρος τύραν νος, καί συνήττηνται οἱ ἀόρατοι αλεῖπταὶ Ti καί συνασπισταί, οἱ τοῖς ἀγαθοῖς ἡμῶν ἀεί βασκαίνοντες ἔργοις τε καί βουλεύμασι δαίμονες. λδ'. Τί γοῦν καί ποιεῖ, ἐπείπερ, Ο τι ἄν του καί εἴη βουλομένῳ, ἄγε δὴ ἐκπέρανον, ήκουσε; πῶς :ε τά κατ' αὐτόν διατίθεται; Ὁ πιστὸς μὲν οἰκονόμος και φρόνιμος, ἐξότε καί οἰκονομεῖν ἀνεδέξατο, τότε δέ συνεφαπτομένου Θεοῦ καί συνετώτερα βου λευσάμενος, ἅπαντα μὲν τὸν πλοῦτον τοῖς δεομένοις διένειμεν, αγρούς δέ καί τήν κτῆσιν ἄλλην τοῖς προσήκουσιν ἀπεκλήρωσεν· ἐπεί δέ σοφῶς τά κατ' αὐτόν διέθετο, ειλωτικήν αναβολήν περιθέμενος, πρὸς τὴν ἀγαθήν ἀπαίρει πορείαν, τό μέν φαινόμε νον πενιχρός πρὸς δὲ τὴν τοῦ ἐριτίμου μαργαρίτου ἐζώνησιν πλοῦτον βαρύν τήν ἀρετήν ἐπαγόμενος. Καί γοῦν τὴν Ἱερουσαλήμ καταλαμβάνει, ἵνα τε το σωτήριον ἐξετελέσθη μυστήριον, κἀκεῖσε σεπτῶς τῷ Θεῷ καί Δεσπότη τήν προσκύνησιν ἀφοσιωσάμενος, παρὰ τὴν τοῦ μεγάλου Σαβα μονὴν ἄπεισι, Σάβα τοῦ τὴν ἀρετὴν περιβοήτου καί τήν κατὰ Θεόν πολι τείαν περιθρυλλήτου, Σάβα του λαμπρότητι βίου την ὑφ᾽ ἥλιον καταυγάσαντος, ὃν εἴπερ τις ἂν φαίη τύπον τοῦ μοναδικού βιου ἄνωθεν τοῖς ἐν γῆ καταπεμφθῆ και, εν οἶδα, τῆς ἀληθείας οὐχ αμαρτήσεται. Παρά γοῦν τὴν ἐκείνου φοιτᾷ λαύρας τας τοιαύτας μονάς καλεῖν εἰώθασιν οἱ πολλοὶ. Ὡς οὖν παρ' αὐτῇ γένοιτο, καί τῷ τῶν ἐν αὐτῇ προεστώτι εἰς ὄψιν ἔλθοι, πεσών πρό τῶν ἐκείνου ποδῶν, τῷ παρά τῷ Εὐαγγελίῳ ἐαυτὸν ἀπολωλότι προβάτω προσείκαζεν, ἀφαρπάσαι τε του νοητού κατεδυσώπει θηρός, καί τῇ ἰδίᾳ ἐνσηκάσαι μάνδρα πάνυ λιπαρῶς καθικέτευε, μηδέ τούς ὀφθαλμούς εἰς οὐρανούς ἆραι τολμῶν, ὡς ὁ τῷ Σω τῆρι παραβολικῶς ἐπεισκυκληθείς τελώνης, καί πρός μετανοίας σχεδιασθείς ὄντως υπογραμμόν, καὶ ἀτρε πούς τύπου ἐξαγορεύσεως· καί ταὐτὰ γέ τις, ὁ ἐξ ὀνύχων ἀπαλῶν καθαρὸς καί ἀπό γενέσεως. Ω καρδίας συντετριμμένης! ὦ πνεύματος τεταπεινωμένου! ὦ ψυχῆς Θεόν ὁρώσης, Θεόν φανταζομένης ἀεὶ! ὢ ψυχῆς τὴν ἀνείκαστον Θεοῦ δόξαν αναπολούσης διά παντός, καί μόνα τὰ ἐκείνου διανοουμένης διηνεκώς, καί ἀμέσως ἀμέσῳ νοί συναπτομένης τῷ πρώτῳ τῷ καί νῦν ἐνσωμάτων καί ἀσωμάτων δημιουργῷ! Ω ψυχῆς ἐς τηλικούτον διαρθείσης ἐξ ἀρετῆς, καί εἰς τοσοῦτον ὑποπιπτούσης ἐκ ταπεινώσεως, καί ὡς τό μηδέν ἑαυτήν ἀχρειούσης, θριαμβευούσης τε και στηλιτευούσης ὥσπερ ἐξαμαρτούσαν ἀνήκεστα! λε'. Πλήν ἀλλὰ τῆ τοῦ μεγάλου Σαβα μονῆ ὁ μέγας Ιωάννης προσείληπται, ὁ ὅσον οὐδέπω συχνούς ὑπερβαλέσθαι μέλλων καί τῶν μεγάλων εἰς ἀρετήν. Καί γοῦν ὁ τῷ τότε τῆς μονῆς προστατῶν τοὺς προϋχονό τας τῶν μοναχῶν μεταπέμπεται· καί πρῶτα μέν τῷ πρό τῶν ἄλλων καί εἰσιόντι καί στάντι τὴν τοῦ νε unus alterum niteretur viribus omnibus superare, totoque robore velut irruere, planeque ex animo ad hoc incumberet. Sed victoria penes Joannem, utpote causa meliorem, stetit: victus est autem sanguinarius ille barbarusque tyrannus, et cum co invisibiles luctatores atque adjutores ipsius dæmones, qui bonis nostris operibus atque consiliis perpetuo invident. 34. Quid ergo fecit aut quomodo res disposuit, postquam audivit, Quidquid placuerit, age, exsequere? Fidelis ille et prudens dispensator, jam inde ab eo tempore quo sui ipse juris potuit res proprias ordinare, tunc autem adjuvante ipsum Deo utiliora etiam consilia capiens, pecuniam quidem omnem distribuit pauperibus, agros vero et reliquas possessiones inter propinquos divisit. Cum autem sic omnia prudenter ordinasset, servilem indutus habitum, in bonam sese viam dedit, externa quidem specie pauper, sed ad emendam pretiosam margaritam multas opes, virtutem scilicet, secum efferens. Ingreditur ergo Hierosolymam, ut ibidem salutis nostræ mysterium susciperet; Deoque ac Domino suo reverenter adorato sanctificatus, ad magni Sabæ monasterium abit. Sabæ inquam illius, virtute celeberrimi et conversatione nominatissimi: Sabæ, totam quæ sub sole est terram vitæ suæ claritate illustrantis, quam quidem ejus vitam aliquis dixerit in exemplum monasticæ professionis de ccelo missam esse hominibus super terra commorantibus, cumque hoc dixerit, nihil præter veritatem dixerit certo scio. Ut autem ad illius monasterium (lauras plerique solentistiusmodi loca nominare) atque inconspectum abbatis venit, ad ejus pedes procidens, similen sese exhibuit ovilli in evangelio perditæ, supplicans ut spirituale ostium apprehendere sibi liceret, et in illius proprium ovile recipi; interim vero nec oculos audebat levare in cœlum, sicutille in parabolis a Salvatore memoratus publicanus, propositusque in exemplum poenitentiæ atque sincere confessionis; idique cum a teneris, uti dicitur, unguiculis ipsaque nativitate purus fuerit. O cor contritum! o spiritum humiliatum! o animam Deum videntem, Deum semper cogitantem! o animam divinæ gloriæ semper intentam, eaque sola spectantem quæ illuc conducunt, mentique illi primæ ac mentium corporearum æque ac incorporearum opifici immediatius inhærentem!o animam tam excelsa virtute evectam, tam, tam profunda humilitate depressam, ut sequasi inutilem ad omnia existimans de seipsa triumpharit, seque ut gravissimorum peccatorum ream traduxerit! 35. Ergo in magni Sabæ lauram magnus Joannes receptus est, quasi qui necdum multos eosque in virtute præstantes superasset. Monasterii autem præfectus monchorum præcipuos accersit: ac primo quidem ei, qui ante alios ingressus astabat, curam injungit novitii, quem ei monstrabat, ge

rendam. ille vero tanquam attonitus, uti vultu λυδος ἐφορείαν, δείξας αὐτόν, ἀνατίθησι. Καί ὃς ipso monstrabat, ministerium hoc recusavit suscipere, postquam se utcumque collegisset, hoc solum effatus: Tibi nunc, Pater, videor inobediens esse, nibil tale, sicut nostis unquam passus, ex quo me tibi regendum commisi, sed neque alias idem commissurus: nunc autem causam intellige et ignosce, Ego a longo jam tempore novi celeberrimum hunc virum: ejus enim laudes manifesta vulgavit fama, tanquam facundia et vita clarissimi: quapropter vereor ejus curam suscipere, Pater reverende, imparem eidem me judicans. Ad alium deinde se convertit abbas, et hic similiter sese excusat; indeque ad tertium, qui æque toto nisu resilit prout etiam alii aliique fecerunt, quos abbas appellabat, æque eos inveniens impersuasibiles ex formidine prænotata. Ut enim verbo absolvam, omnes illi venerabiles senes, licet a plurimis annis monasticam vitam professi, ejusque officia omnia perspecta habentes, in hoc conspirabant ut magisterium sibi propositum declinarent. 36. Post omnes denique vir ille divinus, tanquam istos despiciens, accersivit alium, ætate provectiorem, fortassis et virtute, simplicitate vero morum Abrahamium senen, multum etiam Jacobi præferentem sinceritate sua, vereque antiqui moris hominem. Huic institutionem Joannis commendat, huic præcipit ipsum deducere per viam Nazarena secundum Deum conversationis. Cum ergo ille Joannem perquam libenter accepisset, manu prehensum in suam deducens cellulam, ipse quidem revertebatur gaudens velut grande lucrum adeptus, Joannes vero ineffabili repletus erat lætitia ac si ipsum paradisum ingrederetur. Nam et huic beato dabatur præceptum: sed præceptum haudquaquam ex levioribus, quale imperfecto aliqui proponeretur. Siquidem mandabat senex voluntati propriæ omnino nihil indulgere, neque facere quidpiam quo per se inclinabatur; sed ea solum quæ imperarentur conatu omni ad finem perducere perfecteque implere: Deum assidue habere præ oculis, et cum eo versari continuo ac pro delictis deprecari, crebro genua flectendo et ferventes lacrymas effundendo. Nihil enim, fili, inquiebat, sic acceptum habet aut pluris facit Dominus quam spiritum humiliatum et cor contritum. Atque hæc quidem ipso in limine præcipiens ac veluti fundamentum jaciens, ostendebat quasi primordia quædam: quæ autem ad animam transformandam in melius atque perfectius coaptandam faciunt, nec non ad potentiarum ejus perpurgationem evectionemque, que demum oratio possit digne exsequi? Incipit autem a cognitivis facultatibus, ut appetitivas etiam animalesque potenQuæ pars tertia hominis? Corpus, nisi fallor, ad quod spectant quinque sensus externi, subjecti appetituí ac voluntatí, quam consipio ve, lut alterum hominis partem, sitam in anima partimκαθάπερ εἴ τις ἔκπληκτος, ως δεδήλωκεν ἐκ τοῦ σχήματος, την λειτουργίαν απαγορεύει, τούτο μόνον εἰπών, ότι ποτε ανειληφώς εαυτόν μόλις· Σοί, Πάν τερ, νῦν ἀνήκοος ἀναφαίνομαι, ἐξότου του και ένα χείρισα ἐμαυτόν, μήπω γε, ὡς οἶσθα, τουτοὶ πεπιθώς, αλλά μηδ' εἰς αὖθις εἴθε ποτέ· τό δ' αἴτιον τοῦτό γε, οὐκ ἄλλο, καί σύγγνωθι. Ἐκ μακροῦ τὸν ἄνδρα περιβόητον ἔγνωκα· ἡ γάρ μοι φήμη τά κατ' αὐτόν ἀκριβέστατα διατράνωσε, και λόγῳ τε καί βίῳ τῶν περιφανεστάτων παρέστησεν, ἐφ᾽ ᾧ καί δέδοικα τήν ἐπιστασίαν, ὑπὲρ ἐμέ κρίνων, Πάτερ θεσπέσιε. Επί τόν μετ᾿ ἐκεῖνον τρέπει τον λόγον· κἀκεῖνος τῷ πρό αὐτοῦ συνάδει τὴν ἀπαγόρευσιν. Ἐπὶ τὸν ἕτερον, καί οὐδ᾽ οὗτος συντίθεται· ἐπί τόν μετ' αὐτόν, καὶ όλῳ κἀκεῖνος ὑποχωρεῖ τῷ ποδέ· ἐπ' ἄλλον οὖν μετ' ἄλλοι ἐστρέφετο, καί ὁμοίως τήν ἐκ τῆς δειλίας ἀπείθειαν περιετύγχανε· συνελόντι γάρ φάναι, όμο γνωμονήσαντες ὁμοῦ πάντες οἱ γηραλέοι ἐκεῖνοι και όμου σεβάσμιοι άνθρωποι, και τον μονάδα βίον ανηρημέ νοι ἐξ ἄγαν μακρῶν τῶν ἐνιαυτῶν, τὴν τε πολιτίαν υπερηρμένοι, καί ἀκριβεῖς τῆς μοναχικῆς ἐπιστή μονες, τήν τῆς προστασίας παραίτησιν ὠμοφώνησαν. λς Μεταστέλλεται μετ' αυτούς ὁ θεῖος ἐκεῖνος ἀνήρ, πάντας ὥσπερ ἐκείνους περιιδών, ἕτερον τὴν ἡλικίαν προήκοντα, τάχα δέ καί τήν ἀρετήν ὑπερβαίνοντα, τῇ δὲ τοῦ ἤθους ἁπλότητι Αβραμιαίον ἄντικρυς γέροντα, πολύ κατά τον Ιακώβ αὐχούντα τὸ ἄπλαστον, καί ἀρχαῖον ὡς ἀληθῶς ἄνθρωπον, Τούτῳ τὴν ἡγεμονιαν ἐπιτρέπει τούτῳ τήν οδηγι της Ναζωραϊκής καί κατά Θεόν πολιτείας ανατιθεῖ. Καί ὃς εὐθύμως ἀγαν τῆς χειρός τόν Ἰωάννην λαβό μενός, άπεισι πῖρά τον οἰκίσκον τὸν ἴδιον· ὁ μέν καθὰ τινος ερμαίου τυχων, ἐπαναστρέψας περιχα ρής, ὁ δ' ὥσπερ ἑαυτόν τον παράδεισον εἰσιών, έδο νῆς ἀῤῥήτου πλησθείς. Καί δή τῷ μακαρίῳ δίδοται ἐντολή, καί ἡ ἐντολὴ οὐχ ὡς πρός ἀτελῆ τῶν ἐλαφρο τέρων τις ἦν. Επισκέπτει, γὰρ ὁ γέρων τῷ ίδιῳ μηδόλως στέργειν βουλήματι, μηδ' ἐκτελεῖν τι του παράπαν αυθέκαστον· ἀλλ' ὅσπερ ἄν προσταγείς μόνον, καί τοῦτο ἰσχὺς ὅση πέρατι διδόναι καὶ καλῶς ἐκπληροῦν, ἀεὶ τε τόν Θεόν ἔχειν προ οφθαλμών, καί Θεῷ διηνεκῶς ἐντυγχάνειν, καί ὑπέρ τῶν ἀμπλακημάτων ἐκλιπαρείν, συχνά γονυπετοῦντα καὶ δὲ κρυα θερμά καταχέοντα. Οὐδέν γάρ, ἔφασκε, τέκνον, οὕτω προσίεται, καί περί πλείονος τίθεται, ὡς πνεύμα τεταπεινωμένον καί καρδίαν συντετριμμένην ὁ Κύριος. Καί ταῦτα μὲν ἐξ αὐτῆς ὑπετίθει, καί οἷον τι βάθρον υπέβαλον, ἤ καί τινα προτέλεια παραδεί κνυεν· ὁ δέ μεταποιείν κρειττόνως οἶδε ψυχήν, και προς τελεωτέραν συμβάλλεται μεταρρύθμισιν, τῶν αὐτῆς τε δυνάμεων κάθαρσιν καί ἀνάβασιν, τὶς ἂν παραστῆσαι λόγος εξίκοιτο; ᾿Από μέν γάρ των γνω στικῶν ἄρχεται, ὡς ἂν δή καί τάς ορεκτικάς τε καί ζωτικάς, και συν ταύταις τὰς ὑπ' αὐτάς τάς τῆς τρίτης λόγω μοίρας και χείρονος μεταθείη partim in corpore: oui denique superstet ratio sive intellectus, totus spiritualis, eoque pars prima et dignissima hominis.

ὁ κρεῖττον, καὶ μεταβάλοι πρὸς τὸ θειότε- tias, quæque his subjecta sunt spectantque ad tertiam deterioremque hominis partem, parti subjiciat meliori atque ad diviniora transferat. Αλλά μή θαυμάσῃ τις ὅπως ἄρα καὶ ἐπαιδαἐν τέλειον, καὶ τὸν ἄκρον κατήρτιζεν· εἰ γὰρ ας αὐτόθεν ὁ Ἰωάννης ἐτύγχανεν ὤν, σοφία μένος, καὶ ἀρετῇ κεκοσμημένος, καὶ ύψη. οῖν καὶ θεσπέσιος· ἀλλ᾽ ἔστι τις καὶ ἐπίδοσις οῦ, καὶ τοῦ τελείου πέφυκε τελεώτερον, καὶ σήμου περιφανέστερον. Οὐκ ἀπεικός δὲ καὶ νικὸν γέροντα, τῶν πρὸ τοῦ μὴ συνέντα, ὡς βωσάμενον πως ἢ καὶ παντελῶς ἀλογήσαντα, τινα παιδοτριβεῖν ἀτελῶν, καὶ κατὰ μικρόν μάγειν πρὸς τελειότητα. Κολάζει τοίνυν τήν », μήθ' ὁρᾷν περιέργως, μήτ' ἀκούειν ἐνεδόμὴ περὶ Θεοῦ καὶ τῶν θείων ἐγκελευσα με- fectionem inducendo. Castigat itaque sensus ejus, Τα λιχνεύεσθαί πως περὶ τὴν γεῦσιν ὥστε δὴ 37. Atque hic fortasse mirabitur aliquis, quomodo perfectum jam virum docere præsumpserit senex, et jam summum perficere adhuc magis; etenim per seipsum magnus erat Joannes utpote plenus sapientia, ornatus virtute et utrinque venerabilis quam qui maxime. Verumtamen adjici semper aliquid potest ad bonum, et perfecto perfectius, præclaro præclarius invenitur. Non igitur incongruum fuit quod simplex hic senex, ignarus præteritorum (ut qui ea nec scrutatus erat fortasse nec scire ouraverat) instituerit eum, velut ex imperfectioribus aliquem, paulatim ad virtutis perεσθαι· ἀλλ᾽ ὅσον γε ἀποζῆν τρέφεσθαι, μέσ ν τῆς παραβάσεως, καὶ τῆς ἐκεῖθεν διὰ τὴν τῶς καλλίστων εκπτώσεως, τῆς ἀκράτου · ἐκείνης τρυφῆς, καὶ τῆς ἀφράστου γε πρὸς δὲ τάσιν χειρὸς συστέλλειν παράλογον, ῆς κατέχειν τὸ ἄνετον, εἰς νοῦν διηνεκώς τὸ ἐκ τοῦ τολμηρῶς ἄψασθαι των προπατό θημα· ἀνθέων τε καὶ μύρων ὀδμὰς ἀποπέμ κανονού διαπαντός τῶν ἐν Ἐδὲμ οσφραινόἀκείνων ἐπιτυχεῖν ἐφιέμενον. ut assuescat neque superfluum videre quidpiam, nec deliciosum audire, nisi Dei vel rerum divinarum causa, neque gulæ aliquid indulgere per gustum voluptatis ergo: sed solum comedere quod ad tuendam vitam sit satis, memorem antiquæ transgressionis, et quomodo per gulam maximis bonis olim exciderimus; cogitantem etiam sinceras alterius vitæ delicias ineffabilesque voluptates. Vetabat quoque vel manum extendere inconsiderate vel aliquid molle contingere, præ oculis habentem ruinam protoplastorum ex audaciori conatam. Florum deinde atque unguentorum odores jubebat ablegare, sola mente semper olfaparadisi fragrantiam, atque hac frui unice cupientem. καὶ ταυτὶ μὲν περὶ αἰσθήσεως καὶ αἰσθητη-C 38. Et hæc quidem circa sensus eorumque or τεμνὸς ἐκεῖνος γέρων καὶ πρακτικής φιλοσοαβολώτατος τῷ τὰ πάντα μὲν εὐηκόῳ, κἀκ ἀμαθίας ἄκρας υποκριτῇ, τῇ δὲ ἀληθείᾳ ὁμοῦ τελείας καὶ πράξεως ἐπιμελητή, σο ἐπέσκηψε μαθητή· περὶ δὲ φανταστικού τε τασίας του παθητικοῦ δῆτα νοὸς ὁποῖα; Ως μαστά, καὶ μόνης τῆς τοῦ μεγάλου γλώττης gana venerabilis ille senex et philosophiæ practicæ scientissimus docebat discipulum ad omnia obsequentissimum, et dum summam ignorantiam simulat, actionis æque ac speculationis perfectionem sedula meditatione consecutum sapientissime docebat. Quæ autem circa phantasiam phantasieque obnoxias animi passiones præcipiebat, qualia τοῦ πρακτικωτάτου καὶ θεωρητικωτάτου, demum erant? Vere admiranda, quæque ut expliκατ' άμψω φιλοσοφία λαμπρῶς ὑπερβαλόν cari possint, egeant ipsa magni illius viri lingua, τοὺς νῦν ὁμοῦ καὶ τοὺς πώποτε· Μηδέν τι utpote in praxi ac theoria summi, in eaque quæ ἡ τῶν γηίνων καὶ ὑλωδῶν παρηγγύησεν ανα ex his duobus exsurgit philosophia præcellentis Ται· εἴ ει δέ πως καὶ ἐναπολέλειπταί οἱ ἀνα- manifeste cunctis, qui eo tempore aut etiam aliνον, ἀποβαλεῖν τὸ τάχος καί διακρούσασθαι quando exstiterunt. Imperabat scilicet, terrenarum ὰρ τῆς τῶν χθονιωτέρων φαντασίας καὶ πά- atque materialium rerum nulli omnino adverteret σύστασις, καὶ τῆς κατ' αὐτὴν ἐνεργείας η animum, siquid vero ejusmodi reliquum ei esset, θες διάλυσις)· μόνα δε φαντάζεσθαι τὰ ὑπὲρ id continuo enectum ejiceret atque exturbaret (in κἀκεῖνα ὄντα δοξάζειν ὡς ἀκιόπτωτα, hoc enim consistit passio phantasiæ, circa res ma˜ · ἐξαρτᾶν τὴν διάνοιαν, κακείνων ἐπιστηρί- gis terrenas versantis, et hoc virtutem eidem adἵν' ὅπως ἐκ τοῦ δυνάμει τους πενηνέναι versantem dissolvit), sola autem ea cogitando volταύτη νοῦν ἀποφάνεια· τόν δ' αὖ ἐντελεveret, quæ supra nos sunt et quæ vere subsistunt, ὃν ἐνεργέστερον μακρῷ καὶ θειότερον, ὡς τὸν ut quæ excidere nequeant, magni faceret: ad ea ἀμέσως ἀντιλαμβάνεσθαι, μηδέ τινι τῶν sola mentem attollere, ad ea conniti jubebat: ut τέρων δυνάμεων κατασπώμενον, τάς δ᾽ ὑπ' qui per virtutem factus esse spiritus videbatur, πάσας ανάγοντα, καὶ πρὸς ἑαυτὸν ἕλκοντα, ipsam quoque operationem spiritualem monstraαὐτοῦ καὶ σὺν αὐτῷ πρός Θεόν μεταφέροντα. ret animumque ad perfectionem evectum immesciperet, efficaciorem multo atque diviniorem, utpote intellectualem, neque ulli interiorum um obnoxium, sed has omnes elevantem atque trahentem ad se, et per se ac secum transm ad Deum. αὶ ταῦτα μὲν ὁ καλός γέρων ὑπέθηκε νου 39. Talia venerandus ille senex prudenter atque

τῷ πολιῷ μὲν τὴν σοφίαν καὶ πρεσβύτῃ τὴν φρόνησιν cordate suggerebat injungebatque suo per gratiam νεχῶς καὶ ἐπέσκηψεν ἐμβριθῶς τῷ κατὰ χάριν υἱῷ. filio, licet sapientia cano et prudentia seni, qui alioqui etiam a puero virtutem sibi veluti collactaneam et ubique familiarem habuerat. Insuper, ne se omnino aliquid esse putaret seque propter eloquentiæ cultum extolleret, vetabat illius ullam sive magnam sive parvam rationem habere, sed foras excludere simul ac semel quidquid didicerat externum atque ipsam etiam memoriam quantum posset eliminare jubebat: neque solum non permittebat aliquid numerose componere, vel encomiis historiisve scribendis vacare, sed neque epistolam mittere notorum alicui. Scio equidem hæc spiritualia parvi facienda ab imperitis, quasi qui de mysteriis disciplinæ arcanæ loquor apud nondum initiatos; eo quod non sint apti ad cognoscendum, quantam habeat voluptatem, quantum que faciat animum dilatari perfecta expressio cogitationum suarum et conceptuum, mentis accurata manifestatio, Sed quid dicerent illi, quando audirent quod etiam præscribatur silentium et omnimoda linguæ compressio imperetur, ita ut nec gry proferre discipulus audeat, nisi cum a magistro jussus ex divinis libris aliquid legerit ad Deum propitiandum confitendumque? 40. Quid vero innocens ille et Deo tota mente affixus, cujus cor rectitudinem semper dilexit, quomodo in istis se habet? Num labascit, tantum pondus præceptorum dedignans?aut sublevari petit, ne scilicet in principio prægravatus succum_ bat? Longe istud a Joanne. Libenter cuncta in humeros suscipit, et viam hanc quæ ducit ad Deum generose ingreditur, seu potius ad vitæ monasticæ stadium alacriter percurrendum exuitur, et non solum ad quintuplum, sed ab decies millecuplum certamen inungitur. Sed forte suscepit generose, quod non tulit fortiter; aut ingressus intrepide, non certavit constanter? Absit hoc omnino, absit. Non tamen velut victor aliquis in Olympiacis, Nemeis, vel Isthmicis viliter coronatus apparuit, aut ut unus eorum qui in Panathenæis prævaluerunt corona oleagina magnifice revinctus comas, aut pineam quatiens, eoque vehementer intumecens, vel sacris quibusdam pomis (profanis potius dixerim) gloriosus, ridentibus quidem illum sapientioribus, pueris vero applaudentibus et succinentibus in scena theatris; aut " sicuti sors tulerit inunctus et brevi admodum tempore laudatus, idque solis fositan promiscuæ conditionis turbis ac vili plebecula: sed exiit cœlitus coronatus, angelis et angelicis hominibus cum admiratione circumstipantibus, spectaculum vere factus, uti loquitur Paulus **,et angelis et hominibus, visibilemque atque invisibilem naturam obstupefaciens. ** I Cor IV, Festus:» Pentathlum antiqui quinquer țium dixerunt: id autem genus exercitationis ex εἰ καὶ ἄλλως ἐκ παιδός σύντροφον εἶχε τὴν ἀρετὴν καὶ δι᾿ ὅλου συνδίαιτον. Προσεπιτούτοις, με τί πως οἴεσθαι τοπαράπαν τυγχάνειν, ή γούν τινος ἐκ τῆς τῶν λόγων υπερφέρειν παιδεύσεως, μέγα τε ἡ μικρὸν μὴ φρονεῖν ἐπὶ λόγοις τὸ σύνολον, ἀλλ' ἀπο θέσθαι καθάπαξ λόγον τὸν θύραθεν, καὶ πάντα τρό που αποπέμπεσθαι τούτον τῆς μνήμης καὶ οὐχ όπως λόγους πλατυκώς [πλαστικῶς] συντιθέναι, καὶ ἐγκωμίοις ἢ καὶ ἱστορίαις ἐπιχειρεῖν, ἀλλ' οὐδε τῶν συνήθων ἐπιστέλλειν τινί. Οίδα μεν ούν ὡς με κρὰ ταῦτα νομισθεῖον τοῖς ἀμυήτοις τὴ λογικά και τὰ τῆς παιδείας ἀτελέστοις ούτωσί πως ἐρεῖν όργια ἔνθεν καὶ οὐχ ἱκανοῖς διαγνώναι οἷον τινα τὴν ἡδο νὴν ἔχει καὶ ὁποῖον τῆς καρδίας εμποιεῖ πλατυσμόν ἡ τῶν διανοημάτων εύστοχος ἔκφανσις καὶ τῶν νοη μάτων ἀκριβὴς ἀνακάλυψις· ἀλλὰ τί ἂν οἱ τοιοῦτοι καὶ φαῖον ἀκούσαντες, ὡς καὶ σιωπὴν ἐπισκέψεις, καὶ τελέαν τῆς γλώττης κατοχήν ἐπιτάξεις, ως μηδὲ γρύ, τὸ τοῦ λόγου, τολμῶν φθέγγεσθαι. ἐκτὸς εἰ μὴ πρὸς αὐτὸν προσταττόμενος των θειοτέρων αναγέγοιτο τινα βίβλων πρὸς ἐξιλασμὸν Θεοῦ καί ἀνθομολόγησιν; μ΄. Τί τοίνυν ὁ πραΰς; τί τοίνυν ὁ ἄκακος καὶ τῷ Θεῷ διόλου κολλώπενος, οὔπερ εὐθύτητας αγάπησαν ἡ καρδία, πῶς ἐπὶ τουτοισὶ διατίθεται; Μῶν ὀκλάξει τῷ τοσούτῳ βάρει δυσανασχετήσας τῶν ἐντολῶν; ἡ μὲν ἐπελαφρίσαι ζητεί, ὡς ἂν μὴ ἐκ πρώτης βαρηθεὶς ἀναπέση; Πολλού γι καὶ δεῖ· εὐθύμως καὶ γὰρ τὰς ἐντολὰς ἐπωμίζεται, καὶ γενναίως την προς Θεὸν ταύτην άγουσαν εἴσεισιν, εὐθαρσῶς δὲ μᾶλλον εἰπεῖν πρὸς τὸ τῆς μοναδικῆς στάδιον ἀποδύεται, καὶ οὐχ ὅτι γε εἰς πένταθλον ἐπαλείψεται, ἀλλ' ἀλη θῶς εἰπεῖν εἰς μυρίαθλον "Αρ' οὖν ὑποδέχεται μεν θαρσαλέως, οὐ φέρει δὲ καρτερῶς· ἡ εἴτεισι μὲν ἁπτοήτως, οὐ στερρῶς δὲ ἐπαγωνίζεται; Ούκ ἔστι τοῦτο εἰπεῖν, οὐκ ἔστιν. ᾿Αμέλει τοι καὶ οὐχ ὡς Ολυμπιᾶσιν, ἢ ἐν Νεμέα, ἡ Ἰσθμοί νενικηκώς στον φανίτης μικροπρεπής αναδείκνυται, ἢ καὶ τῶν τις κεκρατηκότων τὰ παναθήναια στεφάνῳ τάχα τῷ ἐκ κοτίνης μέγα κομῶν ἢ ἀνασοξῶν τὸν ἐκ πίτυος καὶ τὰ μέγιστα ἐπιβρενθυόμενος, ἡ γοῦν ἱεροῖς τισι μήν λοις, μᾶλλον δ᾽ ἀνιέροις περιθρυλλούμενος, ὑπὸ μὲν νουνεχεστέρων οὐχ ἧττον εμπαιζόμενος ή θριαμ βευόμενος, ὑπὸ δὲ παιδισκαρίων περιβοώμενος, καὶ τοῖς ἐκ τῆς σκηνῆς συριττόμενος ἢ καὶ τῷ ἐκ τῆς μοίρας αληλιμμένος, καὶ βραχὺ τῷ χρόνῳ περιλα λούμενος, μόνοις γε τάχα τοῖς τῆς χυδαίας τύχης καὶ σύρφακος· ἀλλ' ἔξεισι στεφανίτης ουράνιος, ἀγγέλοις τε καὶ ἐπαγγέλοις ἀνδράσι περιστοιχιζόμε νός τε και θαυμαζόμενος, θέατρον ἀληθῶς και άγ· γέλοις και ἀνθρώποις, κατὰ τὸν μακάριον Παύλον, γενόμενος· ἐκπλήττων δηλονότι και τὴν ὁρατὴν φύ σιν και τὴν ἀόρατον. his quinque artibus constabat, Jactu lisci, cursu, saltu, jaculatione, luctatione.»

' λλ᾽ ἐπεὶ γοῦν ἐπὶ πᾶσιν ούτωσι τέλειον ὁ ἐκεῖνος ἐπιστάτης διέγνωκε, τὴν ταπεί ἱηλὸν, τὴν ὑπακοὴν εὔεικτον, τῆς ἀρετῆς ἀκαταγώνιστον, καὶ καθάπαξ τοῖς ὅλοις άλλου τρόπον ἀποπειράσασθαι ἔσκεἑτέρως δοκιμάσαι τοῦτον βεβούλευται, ἵνα η, κάν τοῖς γνωστοῖς καί συνήθεσιν ὅπως τριον τηρῆσαι δυνηθείη καὶ ἄτυφον. Ότι ιχνὰς σπυρίδας συναγαγών, τὰς μὲν ἐγχει i δ᾽ ἐπωμίζει, Εἰς Δαμασκόν πάσας εἰπών, τακόμισον, καὶ τοσούτου γε ἑκάστην ἀποὑπερεκτιμᾷ δὲ τὰ εὐτελῆ ἐξεπίτηδες, δου κάν τούτῳ τὴν μαθητήν, καὶ πρὸς τελείαν · τοῦτον ὑπακοήν. Τί τοίνυν ὁ τὴν ἀρετὴν ν δ' ὑπακοὴν ἀπαράμιλλος: ᾿Αρ᾿ ἀναβάλ ῶν ἀποδυσπετεῖ; ἤ τινα γοῦν δυσαρεστίας ὑποδείκνυται, ὡς τις ἂν οὐχ ὅτι τῶν κατ' γίστων τὰ θεῖα καὶ μεγάλων τἀνθρώπινα, τῶν θατέρῳ ὁποτέρῳ γε τούτων καὶ φαίης ; Καὶ πῶς; Ὡς ἐπ᾿ εὐεργεσίᾳ καλούμενος, 5 ἄγαν ἐξῄει, καὶ σὺν σπουδῇ τῆς ίδοιπο το, ὡς ἂν εἰ πρὸς λαμπρὰν ἀπήγετο τὴν καὶ εἰς θρίαμβον μετεκαλεῖτο παγκόΕπειδὴ δὲ καὶ εἰσῄει τὴν Δαμασκόν, πενιιναρός, μηδενὸς ἐκ τῆς ἀναβολῆς ἄξιος, ὁ εἰστου τοῖς πᾶσι καὶ τιμώμενος καὶ περι85, καὶ παρὰ τὴν ἀγορὰν γένοιτο, εγκαλτι καθαπερεί περιτιθέμενος τὰς σπυρίδας, ἔν τε ἀνεβόησε, καὶ ὅσου γε ἀποδίδωσιν προσεπεδήλωσεν ἦν δὲ, ὡς ἐκ τοῦ συνἧς τις ἂν τῶν ἐγχωρίων ἐπέκρινε, πλεῖον τὸ καθ' ὑπερβολὴν ἀπαιτῶν χλεύης τοῖς πατιν ἀφορμὴ καὶ γέλωτος γίνεται. Ὁ μὲν οὖν, 'ς, ἔφασκεν, άνθρωπε; ὁ δέ, Παραπαίεις, φρένας ἐγκέκοψαι· άλλος δ' ἄλλο τι ἐπετώσθεν ἔνιοι δέ οἱ καὶ κονδύλους ενέτεινον, κόῤῥης ἐνέπαιζον, εἰωθὸς ἐν τοῖς ἀγοραίοις · ξύγκλυσι· τῶν εὐηθεστέρων κατειρωνεύε αταμωκασθαί τε των παρατετραμένων τὸ καὶ τῶν οὕτω λεγομένων χρονολήρων, τῶν ιλευμένων δηλαδή κατεπαίρεσθαι, τῷ τε ῆς ἀλογωτέρῳ ἐπειδιαχεῖσθαί σφισι, καὶ οὐχ σὶ καὶ νεύροις ἐκλύεσθαι καὶ ἄτακτά πως ζειν, ὡς ἀπονίζειν καὶ δάκρυα ἀλλ' ἐπ τούτοις καὶ χεῖρας, καὶ ῥαπίζειν ἀνέτως, ς τὴν ἀποτυχίαν διαπαίζειν τῆς φύσεως ἡ ιοργανώσεως, εἶχε δὴ καὶ τοῦτο τύχοι συμιβλωσιν. ó φ᾽ ἱκανὸν μὲν οὖν ὁ σπουδαιότατος ἐνεπαί ι ὁ τὰ πάντα κόσμιος ἔνθεν κἀκεῖθεν διω καὶ ἀπωθεῖτο καὶ παραλόγως ωστίζετο, * αὐτὸς τὸν ἀοράτου ἐμάστιζε δυσμενή τοῦ Δεσπότου τραχηλιάσας ἐλεεινῶς πέὁ δ' ούτωσι μετριάσας καὶ εἰς τοσόνδε τα αὐτὸν εἰς οὐρανοὺς αὐτοὺς πέφθακε, θαῦμα εἰς ἀγγέλοις γενόμενος. Αλλ' ὀψὲ δήποτε αι τις οἰκετῶν, ἐνιδών τούτῳ περιεργότερον, ὄψεις ἐρείσας ἐπιμονώτερον, τοῦτον ἐκεῖνον 41. Cum ergo gravis ille magister cognovit Joannem humilitate sublimem, obedientia morigerum, virtutis exercitatione infatigabilem, omnique ex parte probatum, adinvenit modum alium quo eum tentaret aliter enim adhuc probandum censuit, ut videret, utrum et quomodo etiam inter notos familiaresque posset eamdem modestiæ mediocritatem tenere. Sportulas itaque multas colligens, easque partim humeris ejus imponens, partim in manus tradens, Damascum ferre omnes jussit: Tanto, inquiens, venales offeres,idque aucto immodice rerum tam vilium pretio, ut vel sic experiretur discipulum suum atque ad consummatam obedientiam exerceret. Quid porro Joannes, virtute summus, obedientia incomparabilis? An cunctatus est vel affectus tædio, aut aliquod displicentiæ signum ostendit, ut alius forsan faceret minus quam ille in rebus divinis humanisque magnus, aut etiam alterutris duntaxat illustris? Quomodo autem? Tanquam vocatus ad beneficium recipiendum exivit quam promptissime, et magno cum studio in viam se dedit, velut si mitteretur ad illustrem sui ostentationem atque ad triumphum pulcherrimum invitaretur. Ingressus vero Damascum, pauper, obsoletus et quantum ex habitu dignosci poterat, omnino contemptibilis, qui pridem ab omnibus honorabatur et circumspiciebatur, mox ut forum intravit, sportis tanquam ornamento insigni circumcinctus, convocavit turbam, et quanti venderet singulas indicavit: erat autem, quemadmodum incolarum quilibet judicabant, præter morem exorbitans pretium, cujus petitio advenientibus omnibus risus et cachinni occasionem præbebat. Igitur, Quid deliras? o homo, inquiebat unus: alius, Nugaris et mente caplus videris; tertius aliud quidpiam ei objiciebat; nec deerant qui colaphos ei infligerent, aut in faciem cæderent; quemadmodum fieri assolet in promiscua fori plebe, ut rideantur stolidi, et cerebro læsi ludibrio habeantur. Ita contra jam pridem stultos atque deliros insurgitur passim; et judicii imbecillitas, naturali nervorum musculorumque dissolutioni imputanda, tribuitur ipsis sæpe cum risu tam effuso, ut lacrymæ ab oculis exprimantur: quin etiam contingit ut talibus injiciantur manus, raptenturque inclementer, et ludibrium de se præbeat naturalis organizationis infelicitas, vel cæcutientium oculorum caligo, si hæc quoque eis acciderit. 42. Ludificabatur ergo satis diu vir gravissimus, et qui per omnia decorus erat, impellebatur hinc inde ac repellebatur, et præter rationem cædebatur, seu potius cædebat ipse hostem invisibilem: hic enim contra Dominum extollendo cervicem miserabiliter corruit, ipse vero sic modeste humiliterque se gerens, usque in cœlum extollebatur, factus etiam angelis admirabilis. Tandem vero antiquorum ejus famulorum quispiam, curiosius eum intuitus, et oculos in eumdem constanter der

CONSTANTINI ACROPOLITE. Παραυτά γοῦν καὶ πλούτου ανεμιμνήσκετο, καὶ δόξαν ἀνελογίζετο, τάχα δ᾽ ἂν καὶ τὴν πρὸς τὸ είλω τικὸν εὐμενὲς αὐτοῦ καὶ γαλήνιον παρεισεκύκλει τῷ λογισμῷ, καὶ χρῆναι πάντως ἐπελογίζετο και έναν τία γε, ὁ φασι, περιτυχόντι τῷ δαίμονι εννοεῖν. Χρη στὰ γοῦν οὕτως ὁ χρηστὸς ἐκεῖνος τοῖς τρόποις οἰκεί της ἐννοηθείς (εἴωθε καὶ γὰρ τοῖς ἄρχουσιν, ὡς φασι, συνεξομοιοῦσθαι τὸ ὑποχείριον) ἀδιακρίτως ὁπόσον ἐπὶ ταῖς σπυρίσιν ἀπητεῖτο καταβαλόμενος, καὶ ἐπευχαριστήσας ὥσπερ τοῦ συναλλάγματος, μόν λις απήλλαξε πραγμάτων τὸν ὑπὲρ τοῦ ἀπραγμόνως ζῆσαι πλεῖστα πάνυ τῶν πραγμάτων ἀποβαλόμενον. Καὶ γοῦν ὁ πρὸ τοῦ πλείστοις ὅτι τοῖς ἱππόταις παραπεμπόμενος, μονώτατος τὴν Δάμασκον ἐξιών, figens, cognovit ipsum esse, cujus famulitio fuerat ἔγνωκεν είναι, οὗ τέως τοῖς προσπόλοὶς συντέτακτο. ascriptus. Mox autem in mentem recurrerunt opes et gloria viri pristina, fors etiam benignitas ac mansuetudo erga famulos observabatur animo; eumque egere reapse suspicabatur, ei, qui in adversam, ut aiunt, fortunam impegerat, bene velle incipiebat. Bonus ergo ille famulus, bona etiam cogitans (solent enim dominis suis, ut dicitur, servi esse similes) indiscriminatim numeravit, quantum pro sportis exigebatur: et veluti de contractu sibi gratulatus, a negotio importuno eum subtraxit, qui ut procul a curis sæcularibus viveret, negotia omnia abdicaverat. Sic qui antea plurimis stipabatur equitibus, nunc solus Damasco egrediens, retro unde venerat rediit: neque enim regressus fuisset, nisi mandato expleto, παλίνορσος βαδίζων ἀνέζευξεν· οὐδὲ γὰρ ἂν ἐπισ quamvis contigisset ei immorari diutius: et potius circuisset tota vita sua inter ludibria exprobrantium, quod viles reculas tam charo exponeret, quam Patris sui spiritualis præceptum non esset excecutus: rediit autem tropæis gravis, quae superbo hosti generose obluctando detraxerat. 13. Sed excipit nos aliud, non dixerim de peccato tropæum, verum ex parva quadam occasio ne ingens facinus. Beato viro vicini habitabant fratres duo, fraterna inter se charitate conjuncti; nec enim minus sibi conjungebantur spiritus eorum ex propositi similitudine quam corpora ex natura. Horum alter sublatus e vivis alterum pene mortuum reliquit: nam is calamitate ista prorsus ο victus, non admittebat consolatores, non recipiebat hortatores; sed cuicunque rationi aures penitus occluserat. Post alios ergo plures, ad eum quoque accessit illa compassione plenissima anima, Joannes, vultu hilaris, sermone suavis, et utroque venerabilis, conabaturque mœrorem eximere. Quid autem non excogitavit quo ejus animum ad se revocaret? quid non contulit ex sacris Scripturis quo passionem consolando leniret? Omnem, uti dicitur, lapidem movit; sed nihilo plus proficiebat, quam statuæ colloquens vel adamantem terens. Tandem tamen (nam etiam gutta cadens assidue petram excavat) rediit utcunque ad sese monachus, sibique ac sensui restitutus, Siquidem. inquit, consolari me velis, age, compone melos aliquod, quod memetipsum succinendo dolores infortunii mei leniam, qui in animam meam incurrentes, intellectum conturbant et cor meum quodammodo depascuntur. 44. Cui Joannes, Et qua, inquit, ratione fieri poterit, ut Patris mandatum transgrediar, absolute jubentis abstinere a quocunque ejusmodi cogitatu vel opere? Levis, respondet alter, hæc inobedientiæ culpa, respectu utilitatis e converso provenientis: animam enim mærentem consolaberis seu potius retinebis deficientem, ac pene jam egressam ἦλθε μὴ τὸ κατ' ἐντολὴν ἐκπλήσας, κἂν οὕτω γε τυχὸν εἰς μακρὸν ἄγαν ὑπερημέρησε· θάττον γάρ ἂν περιιὼν καὶ παιζόμενος ούτωσὶ πολλοῦ τὰ φαν λότατα εκτιθέμενος τήν ζωὴν ἐξεμέτρησεν, ἡ τοῦ πνευματικοῦ Πατρὸς ἀτελῆ παρήκε τὴν ἐντολήν· πλὴν ἀλλ' ἐπανῆκε τροπαιοφόρος καὶ ὑπέροφρυν γενναίως καταπαλαίσας ἀντίπαλου. μγ'. Αλλ' ἐκδέχεται ἡμᾶς ἕτερον, οὐκ ἂν εἴποιμι ἀποπτώματος τρόπαιον, ἀλλ' ἐκ μικρού τινος τοῦ συμβάματος μέγα λίαν ἀρίστευμα. Μοναχών τους τῷ μακαρίῳ μὲν ἀγχιθύρω ἐτυγχανέτην ὄντα, ἀδελφώ δὲ ἔστην ἀλλήλοιν, καὶ ἐφρονείτην αδελφικά· οὐχ ἧττον γὰρ ἐκ προαιρέσεως συνεπτέσθην τῷ πνεί ματι ἡ τοῖς σώμασιν ἀπὸ φύσεως. Τούτων άτερος ἐξ ανθρώπων γενόμενος, μικρού νεκρόν κατέλιπε θάν τερον· τῇ γὰρ συμφοράς κατάκρας ἐκεῖνος εαλωκώς παρακλήτορας οὐ προσίετο, παραινέτας οὐ παρεδί χετο, καθάπαξ δὲ πρὸς πάντα λόγον τὴν ἀκοὴν ἀποκέκλειστο. ᾿Αλλὰ πρόσεισι τούτῳ μετὰ συχνούς αλ λους καὶ ἡ συμπαθεστάτη ψυχή, ο γλυκὺς Ἰωάννης, ὁ καὶ τὴν ὄψιν ἡδὺς, καὶ τὸν λόγον πραὺς, καὶ ἐπιει· κῶς αἰδέσιμος κατ' αμφότερα, καὶ δὴ ἐπειρᾶτο τῆς ἀκηδίας αναλαμβάνειν, τί μὲν μὴ ἀνευρίσκων παρ' ἑαυτοῦ ἱκανὸν παρακαλέσαι ψυχήν; τί δὲ μὴ παρὰ τῶν Γραφῶν ἐπισυνείρων πρὸς τὸ κατασχεῖν τὸ πάν θος παραμυθήσασθαι; Πάντα κάλων, ὁ φασιν, ἐπὶ τὸ ἀνύσαι κεκίνηκεν ἀλλ᾽ ἦν ὥσπερ ἀνδριάντι προσομιλων ή περιξέων ἀδάμαντα· Ανανέφει μόγις ὁ μοναχός (κοιλαίνει γὰρ ἐνδελεχὲς καὶ πέτραν ῥανίς), καὶ ἐν ἑαυτῷ γίνεται, καὶ εἰς συναίσθῆναι, φησὶ, καὶ καὶ γοῦν, Εἰ με βούλει παρακληθῆσιν, ἔρχεται εὐθυμότερον ἐθέλεις θεάσασθαι, ἄγε σύνθες τι, καὶ μελῳδησον, ᾧπερ ἂν ἐμαυτὸν κατεπάδων τὰ ἐκ τῆς συμφοράς πάθη κοιμίζοιμι, ἅττα μοι τὴν ψυχὴν ἐκβαίνει, καὶ δεινῶς ταράττει τον λογισμόν, καὶ τὴν καρδίαν ώσπερ καταδαρδάπτει μου. με. Καὶ ὅς, Καὶ πῶς ἂν τὴν πατρικὴν ἐντολὴν περιίδοιμι, ἀπαξαπλῶς ἐπισκήψασαν ἀποστρέφεσθαι ἅπαν γε τοιοῦτον καὶ μελέτημα καὶ ἐνέργημα; Ὁ δε, Μικρὸν ἴσθι τὸ τῆς παρακοῆς ταύτης ἀμπλάκημα πρὸς τὸ ἐκ τῆς ὑπακοῆς τῆσδε κατόρθωμα ψυχὴν οὐκ ὀδυνωμένην παρακαλέσεις, ή μάλλον ἐκλείπουσαν ἐφέξεις, καὶ μικροῦ δεῖν ἀποιχομένην

ήσεις, ἡ καὶ ἐπανασώσεις τῷ σώματι. Ὁ δὲ conservabis vel etiam corpori suo restitues. Abnueας καὶ αὖθις ἀνένευε, καὶ αὖθις αὐτὴν ἐντοροεβάλλετο· ὁ δὲ πολὺς καὶ πάλιν ἐνέκειτο, ορτικώτερος υπετίθετο, λιπαρών, αναγκάζων, των, ἐκβιαζόμενος, τί μὲν οὐ λέγων, τί δε μὴ κ τῶν ὅσα δυσωπεῖν οἶδεν ἄνθρωπον; ἀκριἣν ἐν ἑαυτῷ τὴν τῶν Αιτῶν εικόνα διετύ καὶ ὁποίας ὁ προσωποποιήσας ταύτας ἐνέγρακαύτας ἐκεῖνος ἄντικρυς ἐξεικόνιξεν εἶπέ τις παρέτυχεν, ὡς ἄριστος ὄντως τῶν τῆς ῥαψῳντος υποκριτής. Ὁ δ' ἀκαμπὴς καὶ οὕτως ἦν, ένδοτος διέμενεν εἰς τὸ παντελές, τῆς ἐντολῆς μνημένος καὶ προτείνων διαπαντός εἰς παρ- ', καὶ μὴ ἄν γε τῷ τρόπῳ ἀπισχυριζόμενος αι, ὡς ἐνθένδε τὴν σωτηρίαν ἀπεκδεχόμενος· bat nihilominus Joannes et iterum prætendebat datum sibi præceptum; nec instabat minus alter, graviterque incumbebat supplicando, cogendo, blandiendo, nihil non faciendo, quo persuaderi homini posse credebat genuinam ipsarummet Litaniarum seu precum imaginem in se exprimens qualescumque representavit is qui primus deas fecit, tales assimilavit, ut dici posset tanquam ipsemet optimus poematis imilator. Verum ad hæc etiam obfirmatus Joannes presistebat immotus, semper memor præcepti, ipsumque in excusationem prætendens, quod nulla ratione posset infringere, quia per illud salvandum se sperabat. Sed alter, etjam ante mentis impos præ dolore, et tunc , ἔκφρων μὲν ἄλλως τῷ πάθει γενόμενος, ἐπὶ in unum quod quærebat toto incumbens ingenio, ζητουμένῳ καὶ λίαν ἐμφρόνως διασκεπτόμενος, ὡς ἀπατῶν καὶ ν διομιλῶν συνετώτατα, Ὑφέκίη, τῆς ἐμῆς ἀκηδίας ἐν καιρῷ κρίσεως τὸ ιμα οἶσθα δὲ ὁπόσα τοὺς ἀκηδιῶντας οἱ 5 καταδικάζουσιν οὐδὲν γὰρ τῶν ὅσα πλάπαρ' ἀνθρώποις ἱκανὸν τυγχάνει μοι προς νησιν, οὐκ ἔντευξις. οὐχ ὑποθήκη, οὐ προσπατήρ, οὐ παραμυθούμενος επιτήδειος, οὐ ρώμενος, οι συγγενὴς ἐφιστάμενος, συνελών ῶν ἁπάντων οὐδὲν· πάντα γὰρ ἐξίσης ἀπέκαι, πάλαι μὲν ἀποταξάμενος, νυνὶ δ' ἀληθῶς άμενος. "Αγε γούν, Πάτερ σεβάσμιε, διὰ λόο προσενέγκαι φάρμακον τῇ δεμιωτάτη σου ε· ἔμπλαστρόν τινα θεραπευτικὴν ἐπισκεύατις ανακαλέσεται πρὸς ὑγίειαν, καί μοι τὴν παρακαθέξει τῷ σώματι, λειποθυμοῦντι, καὶ δεῖν ἐν ῥισὶν αὐτὴν φέροντι, καὶ ὥσπερ ἐξασι. Ἴσθι γάρ, ἴσθι ὡς ἐν ἀποῤῥήτῳ τὰ τοῦ κτος κείσεται, καὶ οὐδοπωσούν ποτε φωραθείς οντε· διὰ γὰρ φροντίδος ἂν ἔχοιμι, καὶ προσ ος ἀεὶ, περικαλύπτοιμι τὸ συντεθέν καὶ συ ιμι. prudenter omnino ac sapienter, Reddenda tibi erit, inquit, in die judicii ratio hujus mei mæeroris: scis autem quomodo condemnentur a Patribus, qui mcrentes afficiunt injuria. Quidquid hactenus adhiberi ab hominibus potuit, nihil ad solatium meum valuit, non deprecatio, non pollicitatio, non præcipiens pater, non familiaris consolans, non amicus invisens, non cognatus præsens, ut uno dicam verbo, nihil omnino: omnia enim æqualiter aversor, qnæ et jam pridem dimisi et nunc plane abominor. Eia ergo, Pater reverende, stylo tuo elegantissimo applica mihi sermonis pharmacum, velut emplastrum quoddam salutare, quo sanitatem recipiam et anima retineatur in corpore jam deficiente, ipsamqne, ut ita dixerim in naribus habente, tantumque non exspirante. Scias autem, et certo scias, fore ut res tota occulta maneat neque unquam ad notitiam senis deferatur: hoc enim mihi curæ imprimis erit, semper provisuro, ut quod compositum fuerit occultum et arcanum habeam. Πείθει τούτοις τὸν συμπαθῆ, μειλίσσει τὸν εξεικτον, ἐφέλκεται πρὸς ὁ καὶ βεβούληται ᾶσι τό γε εἰς αὐτὸν ἧκον εὐέντευκτόν τε καὶ φορον. Συντίθησι τοίνυν τροπάριον οὕτω ιχθὲν ἐκείνῳ τὰ τοιάδε καλεῖν, οὐκ άλλως δέον · τροπάριον, οὐ πολύστιχον μέν, πολυδύναμον ὁ δὲ καὶ ἐμμελέστατα μελωδεί, τὴν πρώτην ἁρμονίαν ἀρμοσάμενος (βούλει πυθέσθαι) Πάντα ματαιότης τά ἀνθρώπινα, όσα οὐχ ει μετά θάνατον, Οὐ παραμένει ὁ πλοῦτος, οὐ ό εύει ἡ δόξα ἐπελθὼν γὰρ ὁ θάνατος, ταῦτα ) Litas, id est, preces primus in dearum num retulit Homerus, cujus etiam poemata disuntur in Rhapsodias, quas Latine libros dici- › De tropariis, quæ Latine versiculos vocare s, ita scribit Zonaras ad Canonem anastasiDamasceni, Τροπάρια λέγονται, ὡς πρὸς τοὺς ις τρεπόμενα, καὶ τὴν ἀναφορὰν τοῦ μέλους ἐκείνους ποιούμενα, ἡ καὶ ὡς τρέποντα τὴν τῶν ἀδόντων πρὸς τὸ μέλος καὶ τὸν ρυθμού ἱρμῶν εἰ μὴ γὰρ πρὸς ἐκείνους ὁ τῶν αὐτὰ 45. His vincit hominem misericordem, demulcet sua natura flexibilem, et ad quod vult, trahit per se ducibilem. Componit ergo Joannes troparium, sic enim istiusmodi solent nec aliter debent appellari: troparium paucorum versuum, sed multæ energia plenum, quod etiam suavissime canit, secundum harmoniæ vere primæ tenorem: estque (si lubet audire) hujusmodi: Humana omnia vanitas, quæ post mortem non exsistunt. Non permanent opes, non comitatur gloria, subsequens enim mors omnia ista fecit evanescere. Quapropter immortali « ψαλλόντων φθόγγος εὐθύνοιτο, οὐκ εύρυθμον ἐσται το μέλος οὐδὲ ἐναρμόνιον, οὐδὲ μέλος λέγοιτο, ἀλλ' ἀπηχὲς καὶ ἀνάρμοστον καὶ ἀρρυθμου φώνημα Troparia dicuntur quia se convertunt ad tractum, et cantus mutationem ad illud faciunt, seu vertunt quodammodo ad tonum modulationemque tractuum: nisi enim cum illis concordet tonus, ipsa troparia canentium non dicentur esse melos, sed confusus, incompositus et inconcinnus clamor».

jam Christo clamemus: Requiem dona translatis πάντα ἐξηφάνισε. Διὸ Χριστῷ τῷ ἀθανάτῳ βοήσωμεν· hinc illuc, ubi omnium salus est. O quantæ sapientiæ plenæ sunt hæ paucæ syllabæ! paucm, inquam, syllabæ respectu amplissimi quem continent sensus: qualem philosophiæ latitudinem, hoc definitu ac memoratu facile dictum!Universim ostendit, planeque demonstrat, et absolute concludit, nihili faciendam vitam, nihili præsentia hæc æstimanda esse. Similia dixisset etiam is, qui omnium sapientissimus declaratus est Salomon, et dixisset ei, quam cælitus adeptus est, sapientiæ consona: dicta autem, ut admiranda, fuissent usum proverbii sortita, non tamen prorsus consona verbis ejus vitæque dixisset, motus reverentia doni exinde, sicut ipse testatur, procedentis, ut taceam passionum omnium humanarum, potius dixerim irrationabi- 13 lium compressionem, Beatus hic certe et vere perfectus homo fuit, qui sibi omnino conscius erat collateralem Deo sapientiam non quidem petiisse palam, sed vere accepisse,etsi nonpropalaret quomodo eam receperit, utpote jactantiam oris usquequaque declinans; quam id tamen verum esset sermone simul et opere declarans, Prorsus enim aversus a mundo et omni affectu irrationali superior, atque ut verbo absolvam, æque faciendo ac speculando philosophari edoctus, omnia simul contemnebat et nihili faciebat omnia; quippe qui temporalia et terrena cuncta potius non esse quam esse credebat; atque illius præcipui boni duntaxat cupiditate flagrabat, quod supra nos est atque, inefabile, et quod universa quæ sunt suam ha- c bent vel accipiunt essentiam. 46. Sed, o repentinum casum! aut potius, euge præclaram beati nostri exinde probationem! qua manifestius debebat monstrari, quam subditus et quam promptus esset ad Patris sui spiritualis mandatum, quantamque obedientiam ei deferret. Canenti præter exspectationem supervenitsenex,verba audit, rem intelligit, indignatur ut contemptus. Ingreditur ergo ira tumens et plenus furore ac veluti meram bilem spirans: neque intueri eum voluit, sed plane aversans serioque repellens, vix demum verbo, eoque acerbitate pleno, dignaturmærentem: Ita, o miser, præcepti oblitus es? Haccine promisisti? Haccine elegisti, quando renuntians mundo, cogente nemine accessisti ad nos? Non meministi, quot quantisque rejicientibus te, eoforsitan quod morum tuorum pravitatem intractabilitatemque introspicerent, solus ego te (quod utinam non fecissem!)susceperim indiscipulum, mea te instructione dignatus? non sane in spes ejusmodi ac talem finem non profecto, per ipsam vitæ, monasticæ regulam: non, per ordinem illum pulcherrimum quem aprincipio observarunt, qui vere solitudinem elegerunt: non,per speciosissimam clarissimamque nigredinem habitus, venerabili Pachomio de cœlis monstrati;sed utte prout oportet corrigerem, et omnem qua inflaris Τοὺς μεταστάντας ἐξ ἡμῶν ἀνάπαυσον, ἔνθα πάν των ἐστὶν ἡ σωτηρία. Ω πόσης τοῦτο γέμει φιλοσοφίας τὸ βραχυσύλλαβον! βραχυσύλλαβον γὰρ, πρὸς ἣν παριστάνει πλατυκῶς ἔννοιαν· ὦ πόσην σοφίας αὐχει μεγαλόνοιαν τὸ εὐόριστον τοῦτο καὶ εὐμνημόνευτον! Γενικῶς ἀποφαίνεται, ὁλικῶς ἀποδείκνυσι, σεμνῶς ἀναγκάζει μηδὲν ἡγεῖσθαι τὸν βίον, μηδεν τὰ παρόντα λογίζεσθαι. Εἶπέ που τῶν αὐτοῦ λόγων και Σολομών παραπλήσια, ὁ πάντων μετά πάντων μεμαρτυρημένος σοφωτοτος· καὶ εἶπε μὲν ἄξια της ἧς ἄνωθεν ἐσχήκει σοφίας, καὶ ἐγνωμοδότησεν ὡς θαυμάσια ἀλλ' οὐμενουν διαπαντός συνωδά τοῖς λόγοις καὶ τὰ τῆς διαγωγῆς ἐπεδείξατο· αἰδοῖ γὰρ τῆς ἐκεῖθεν ὡς αὐτὸς ἐκεῖνος μεμαρτύρηκε δωρεάς, παρίημι λέγειν παθῶν ἀνθρωπίνων ἢ μᾶλλον ανα γωτέρων κατάσχεσιν. Ο δε γε μακάριος οὑτοσὶ καὶ τέλειος ἀληθῶς ἄνθρωπος, ὅτι καὶ διὰ πάντων όμοι λογῶν διετέλεσεν ἑαυτῷ, ὁ τὴν πάρεδρον Θεῷ σοφίαν οὐκ αἰτήσας μὲν φανερῶς, εἰληφώς δ' ἀληθῶς, εἰ καὶ μὴ ἐξεῖπεν, ὡς εἴληφε, πάντη πως ἐκκλίνων προΐεσθαι μεγαλορρημοσύνην του στόματος, καὶ λόγοις ὅπως ἀληθείας ἔχει καὶ στάσεως έγνωμά τευσε, καὶ ἔργοις αὐτοῖς διεχλεύασε, καθάπαξ του τον αποστραφείς, καὶ παντὸς αλογωτέρου πάθους ανώτερος φυλαχθείς· ἁπλῶς τε εἰπεῖν κατάλληλα τῇ θεωρίᾳ τὰ περὶ τὴν πρᾶξιν ἐφιλοσόφησεν, ἀπανθ' ὁμοῦ περιφρονήσας καὶ τοῦ μηδενὸς ἀξιώσας, ὡς οὐκ ἂν μᾶλλον ἢ ὂν λογισάμενος ἅπαν ὁμοῦ χθόνιον τε καί χρόνιον, οὐδὲ μόνου καὶ κυρίως ὄντος τοῦ ὑπὲρ ἡμᾶς ἐκείνου καὶ ἀποῤῥήτου, παρ᾽ οὗ πᾶν ἐσχέκει ἡ λαμβάνει τὴν ὄντωσιν, διάπυρον τὴν ἔψεσιν ἐσχηκώς. μεθ'. 'Αλλ' ώ περιπτώματος αιφνιδίου! ἢ μᾶλλον εγε τῆς ἐνθένδε λαμπράς δοκιμασίας του μάκαρος 1 δι' ἧς ἔτι μᾶλλον ἐμφανίσαι τὸ εὐπειθὲς ἔμελλε καὶ εὐήκοον οπόσον εἰς τὸν πνευματικὸν ηὔχει Πατέρα, καὶ οἷαν ἐκέκτητο τὴν ὑποταγήν. Εφίσταται οἱ παρὰ προσδοκίαν μελωδούντι ὁ γέρων, ακούει τῶν λόγων, συνίησι τοῦ ἔργου, ἐκβαίνεται περιφρονηθείς. Εἴσεισι γοῦν γέμων θυμοῦ καὶ πλήρης ὀργῆς, χόλον ὥσπερ ἀποπνέων, καὶ μηδ᾽ ἐνιδεῖν δῆθεν ἐδέ λων, ἀλλὰ τελέως ἀποστρεφόμενος, κακ ψυχῆς του τον αποποιούμενος ὀψὲ δέ ποτε καὶ μόγις λόγου καὶ λόγου μεστοῦ πικρίας εξίωσεν· Οὕτως, άθλια, τῆς ἐντολῆς ἐπελάθου; Ταῦθ᾽ ὑπέσχου; Ταύτα προείλου ὅτε τοῦ κόσμου ἀποκεχώρηκας, καὶ παρ᾽ ἡμᾶς ἀναγκάσαντος μηδενός γέγονας; Οὐκ οἶσθα ἐφ' ὅτι σε προσείληφα, δείλαις; Οὐ μέμνησαι πόσων σε καὶ οἴων οὐ προσδεχομένων, τὸ τοῦ τρόπου τάχα κατο πτευσάντων σκαιὸν καὶ δυσάγωγον, μόνος ἔγωγε προσηκάμην, ὡς εἴθε μὴ ὠφελον, καὶ μαθητείας ηξίωσα, οὐκ ἐπὶ τοιαύταις ταῖς ἐλπίσιν, οὐκ ἐπὶ τοιούτῳ, οὐ μὰ τοὺς τῶν μοναχῶν ἱερωτατους θε σμούς, οὐ μὰ τὴν συντηρηθεῖσαν ἀρχῆθεν εὐταξίαν, τοῖς πρὸς ἀλήθειαν τὸν μονάδα βίον ἀνελομένοις, καὶ τὴν κατὰ Θεὸν πολιτείαν ἀσπασομένοις, οὐ μὰ τὴν ὁραθεῖσαν ἄνωθεν Παχωμίῳ τῷ θεσπεσίῳ S. Pachomii prolixa et antiquissima Acta damus 14 Maii, ubi num. 15 refertur regula,

τους σῆς ταύτην καὶ λαμπροτάτην μελανειμόνη- tui estimationem subigens, per viam salutis sine ως δέον σε καταρτίσαιμι, καὶ σε συ θυποτάξας άπασαν οἴησιν, απροσκόπτης ωτηρίαν διαβαίνειν καθοδηγήσαιμι. Νῦν νὰ ἐμαυτὸν ἀποσμήχων Αιθίοπα, ἡ καρ ειν ὀρθὰ μεταμανθάνειν ἐκβιαζόμενος, ἡ βὸν ἀπευθῆναι πειρώμενος, ἢ εἴ τί γε αὐτόθεν δυσμεταβλήτων, καὶ ἀπὸ φύσεως κατεπειγόμενος. Ἔνθεν ἂν καὶ εἰς παπνοίμην, καὶ ἡ παροιμία καθηκόντως μοι, ἣν κατὰ τῶν ἀφρόνως τι καὶ μάτην μένων ἐπιφέρειν οἴδασιν οἱ πολλοί καὶ ἐπικεχείρηκα, καὶ ἐπὶ ματαίοις ἔξελθε τὸ τάχος, ἀπ' ἐμοῦ γενοῦ, καὶ τῆς θ' απαράκλητα εβρήνει πεσών, καὶ τὴν ξηγόρευε, καὶ πλεῖστα ὑπὲρ συγγνώμης δ' αὖ γέρων σοβαρός ἵστατο, συχνούς τοὺς λόγους, μᾶλλον δὲ μακροὺς ἐπισυν χλευασμούς· τέλος τὴν χειρὸς τόνδε Οὐδὲν τὸ ἀπὸ τοῦδε σοι τι καμοὶ κοινὸν, 060756 όπη γοῦν σοι καὶ βουλητόν, ἄπιθι. τούτοις. ᾿Αλλὰ τίς ἂν ἐντεῦθεν ἐκφρά ουα, τὸν κοπετόν, την κατήφειαν, τὸ τῆς ας, τὴν τοῦ σώματος τῆξιν, τὸ ἀφόρητον ἀπαράκλητον άγος; Οὐχ οὕτω πάλαι ᾿Αδάμ τῆς ᾿Εδέμ ἐξωσθείς, ὡς γε οὗτος ᾳ κατ᾿ ἐκεῖνον ἐλπίδι κλαπείς, ἀλλὰ συμτρὸς τὸν ἀδελφὸν ὑπαχθείς, καὶ τῆς τοῦ ας ὑπέρ φιλαδελφίας ἀπελαθείς. ᾿Αλλὰ offendiculo transeundam deducerem. Nunc autem deceptum me vjdeo lavando Æthiopem, et cancrum docendo recti gressus rationem, ac lignum tortum erigendo, aut si quid aliud difficile mutatur, contra naturam tentando. Quapropter in derisum factus sum, quadratque in me proverbium, quo plerique utuntur contra eos qui aliquid imprudenter ac stulte aggressi sunt: etenim cœpi facere, quæ perfici non poterant, et super aquas scribere volui.Nunc ergo exi statim, discede a me, vade post perversam cogitationem tuam. ἐσπούδακα, και ἀληθῶς καθ᾽ ὑδάτων γράφειν τεθέ ὀπίσω πονηρᾶς διανοίας παρεύθητι. 47. Joannes vero prostratus humi flebat inconsolabiliter, causam exponens multumque pro venia exoranda supplicans. Econtra senex stabat rigidus, increpantia verba in longum protrahens, seu potius prolixas invectivas colligens: denique manu eum apprehendens, Nihil, inquit, ex nunc tibi ac mihi commune sit, o homo; quo voles abito. Egreditur ergo: verum quis valeat explicare ejus lacrymas, planctum, gemitum, afflictionem animi. emaciationem corporis, doloris intolerabilis et inconsolabilis tristitiæ acerbitatem? Non sic olim e paradiso ejeetus Adam luxit, quemadmodum hic, non vana ut ille spe deceptus, sed affectu fraternæ commiserationis supplantatus: et charitatis causa domo paterna expulsus. Ut vero aliquantulum in se rediit (industria autem res est necessitas, et quisquis νοῦν ἔπεισιν (εὑρετικὸν γὰρ ή ανάγκη, c vima patitur, multum contra molitur), Quid si, inτὸ βιαζόμενον πολυμήχανον) ὡς, εἰ τοὺς τῶν μοναχῶν προσιών καταδυσωπήσεις, τι σφίσιν ἀποχρήσαιτο πρὸς τὸν γέροντα, κιδεσίμους προβάλοιτο, ἵλεων αὖθις αν καὶ τῆς προτέρας μαθητείας καταξιω ῆς ἐντεῦθεν σωτηρίας οὐκ ἀστοχήσεις. το δὴ καὶ ποιεῖ καὶ ἀπίασιν οἱ σεμνοί και γέροντες, ὡς ἂν δὴ τὸν παιδευτὴν τῷ αταλλάξειαν, καὶ τὸν υἱὸν ἐπαναγάγοιεν ᾿Αλλ' ευρήκεσαν καὶ ἀδάμαντος ἐκεῖνον ν· οὐδὲν γὰρ ὅ τι καὶ παρεδέχετο, οὐδενί λίσσετο. Ως δε σφοδρῶς ἐνέκειντο, καὶ · αὐτόν ὑπὲρ τῆς ἀσυμπαθείας ταῖς ἐπιτι είκνυον ενεχόμενον καὶ μείζοσιν ἤπερ ἐκ οίας [παρακοῆς] ἐκεῖνον (ἐξόν γάρ, ἔφατέρα] ἐντολὴ τὸ τοῦ μαθητοῦ διορθώσασθαι χάτης ἁμαρτίας, μήτε μὴν μετανοούντα · μήτε τὴν ὑπὲρ τοῦ ἐπικλήματος εὐθύνην υν), οὗτος ὑπολαβών, Αλλ' εἰ παρεδεῖν τῆς πρώτης παράβασιν ἐντολῆς, τῆς δεν το δὴ γενέσθω ταύτης ἐκπληρωτής. Ολην ο περιελθέτω, καὶ τὰ τῶν οἰκιδίων, ἃ δὴ σωτήρια σαρωσάτω τα λύματα. escripta ab angelo, in qua fit mentio mee, lebitonis seu superpellicii linei, et cujus licet non explicetur color, nigrum inc fuisse facile quivis credet verbum, ædicularum, quassellas appelquit apud se, primoribus monachorum supplex fam, iisque ut legatis ad senem deprecatoribus utar, ut me priori disciplina dignetur, neque repellat a salute, quam inde exspecto? 48. Dictum, factum. Abeunt venerandi illi et sancti senes, ut discipulum magistro reconcilient, filium reducant ad patrem. Sed adamente reperiunt duriorem illum, nihil enim suscipiebat neque se patiebatur emolliri. Cum tamen instarent vehementius, ostenderentque quod graviores pro sua inclementia daturus esset pœnas, quam pro inobedientia alter, Licebat enim, inquiebant, iterato præcepto corrigere in discipulo quantumcunque gravis delicti lapsum; neque convenit non admittere panitentem, ac ne satisfactionem quidem quam pro culpa vellet explicare; reposuit ille: Si primi præcepti transgressionem dissimulare me vult, age, secundum adimpleat, Circumeat lauram totam et latrinarum sordes expurget.Hoc audito illi averterunt vultus, discesseruntque pudore prægravati, cum ex una quidem parte considerarent viri venelamus, ita, ad hujusmodi necessitatem honestiori vocabulo explicandam, variæ apud nos gentes utuntur voce sedis; Suidas autem, quæ hic neutraliter σωτήρια, feminine scribit σωτηρίας, vultque dici ut σέλλας, σελλάρια, έδρας.

rabilis honestatem, ex altera vero obsccnitatem Τοῦθ᾽ ὡς ἤκουσαν, ἀπεστράφησαν τὰς ὄψεις· καὶ sordium cogitarent. 49. Quid porro Joannes? Vidit revertentes illos (ex quo enim ingressi erant, lætum aliquid ad iis se auditurum præstolans, ferventi ad Deum deprecation: instabat) et accedens interrogat, quid velit Pater, et quid pro delicto fieri jubeat. At illi primo non audebantrem eloqui, reverebantur enim virum ob generis in eo claritatem, nec minus ob virtutis excellentiam. Ut ergo vidit nihil se interrogando proficere, ad eorum sese prosternens pedes, magna voce, Edicite, inquit, Patres, quid velit Pater meus: ecce enim paratum me ad mandatum explendum et quidquid volueritexsecutioni mandandum. Tunc rem, ut erat, exposuerunt, avertentes vultum et prout decebat erubescentes. Ast ò cor contritum! o spiritum humiliatum! propter quæ non solum non despexit illum Deum aut salute qualicunque dignatus est, sed omnino magnifice et splendide eumdem excepit, admirandis omnino præmiis ipsum cumulans. Etenim vix audierat verbum, cum mox apprehensis manu scopis et cophinum humero suscipiens abivit, velut qui animo, Deum ubique præsentem vidente, et statim mandatum capessente, non secus quam de antiquo Israelis populo confitebatur David, hæc Psalmi verba opportune concineret. Avertit ab oneribus dorsum ejus ³, a gravioribus utique et magis pudendis sarciοὐχ ἧττον μετ᾿ αἰσχύνης ή βάρους ἀπῄεσαν, τό τε τοῦ ἀνδρὸς σεμνὸν καὶ περίδοξον αναλμγιζόμενοι, καὶ τὸ τῶν ῥυπασμάτων άγος διενθυμούμενοι. μθ'. ᾿Αλλὰ τί περ ὁ Ἰωάννης; Ορᾷ τούτους ὑποστρέψαντας (ἐν γὰρ, ἐξότε καὶ εἰσήεσαν, πυθέσθαι τι χρηστόν ἐκδεχόμενος, καὶ θερμῶς ὑπὲρ τοῦδε τὸν Θεόν δυσωπῶν)· τοίνυν καὶ προσιών εὐθὺς ἐρωτά, τί τε ὁ Πατὴρ ἐθέλει, καὶ ὅ τι γε ὑπὲρ τοῦ ἀμπλακής ματος διαπράξασθαι βούλεται. Οἱ δὲ την μέν πρώ την ἐξειπεῖν οὐκ ἠνείχοντο· ἰσχύνοντο γαρ τὸν ἄνο δρα τῆς τε ἐκ τοῦ γένους περιφανίας καὶ τῆς ἐξ ἀρετῆς οὐχ ἧττον σεμνότητος. Ως δ' οὐκ ἀνίει ανε ρωτών, πρὸ τῶν ποδῶν τε πεσών, Εξείπατέ μοι, Πατέρες, ἐβόα, ἐξείπατε τί περ ὁ ἐμὸς θέλει Πατήρ ἔτοιμος γὰρ ἐκπληρῶσαι τούτῳ τό θελητόν, καὶ εἰς πέρας ἀγαγεῖν τὸ πρὸς βούλησιν. Μόγις δὴ τότε τὰ τῆς ἐπιτιμίας ὡς εἶχεν ἐξαγορεύουσι, τὰς ὄψεις ἀπο στραφέντες, καὶ τὰ εἰκότα ερυθριάσαντες. Αλλ' ώ καρδίας εκείνης συντετριμμένης! ώ τεταπεινωμένου πνεύματος! οἷς καὶ οὐχ ότι γε Θεὸς τοῦτον οὐκ ἐξουδένωσεν ἡ σωτηρίας ψιλῆς κατηξίωσεν, ἀλλὰ καὶ λαμπρὸς ἄγαν προσήκατο, καὶ μεγαλοπρεπώς προσω εδέξατο, καὶ θαυμαστοῖς οἴοις αμείψατο γέρασιν. Οὐκ ἔφθη γὰρ ἀκούσας, καὶ λαβὼν μετὰ χεῖρας τὸ πτύον καὶ ἐπωμισάμενος κόφινον, ὡσὰν δὴ καί ἐπὶ τῷ διαπαντός τούτῳ Θεὸν ὁρῶντι καὶ αὐτόχρημα καταστάντι νοι, οὐχ ἧττον αὖθις ἢ ἐπὶ τῷ πάλαι Ἰσραὴλ ἀνθομολογοῖτο Δαβίδ καὶ εὐκαιρότατα ψαλ μῳδοίη, ὡς ᾿Απέστησεν ἀπὸ ἄρσεων τὸν νῶτον αὐτοῦ, nis; et manus ejus in cophino servierunt. Ferens μαχθηροτέρων τε καὶ αἰσχροτέρων δηλαδὴ βασταγ igitur necessaria ad sordium exportationem instrumenta, non scopis solum, sed etiam manibus easdem in cophinum collegit. 50. Audiit hæc senex, statimque emollitus, in occursum ejus velociter egreditur, colloque infusus deosculatur frequenter, alloquitur dulciter et dicta retractans appellat filium obedientiæ, divinumqne hominem nuncupat; seipsum vero beatum prædicat, partim quia præfectus fuerat tantæ virtutis viro, tam magno, tam perfecto, tam incomparabili; partim quod submotis aliis ejusmodi munus ipse esset sortitus. Denique amplexibus ejus utcumque satiatus, ingreditur cellam, læva quidem manu dexteram ejus tenens, dextero vero brachio dorsum ejus circumdans; atque ex eo tempore illo utitur, non ut magister discipulo. neque ut filio pater, sed tanquam nobiliorum naturarum uni cum verecundia accedebat, vehementer ipsum honorans, et sicut conveniebat colens. 51. Quoniam vero non expediebat lucernam abscondi sub modio (neque enim parva hæc calamitas erat fideli populo, profundis in tenebris oberranti, et graviter valde prolabenti), nec æquum erat omnino obstrui fontem (dum plebs Christiana * Psal. Lxxx, 7. μάτων, καὶ ὡς αἱ χεῖρες αὐτοῦ ἐν τῷ κοφίνῳ ἐδουλευσαν. Διαγκαλισάμενος οὖν τὰ πρὸς ἐκφόρησιν ὄργανα, τῷ πτύῳ δέ μόνῳ, ἀλλὰ καὶ χερσίν αὐταῖς διαχειρίζετο τὰ μολύσματα, καὶ πληρῶν τὸν κόρινον ἀνετίθετο. ν. Τοῦτ' ἀκουσθεν ὁ γέρων μειλίσσεται, καὶ δρο μαῖος ἐφίσταται, καὶ περιφὺς τῷ τραχήλω, περιεπτύσσετο συχνά, προσωμίλει ἡδέα· παλινῳδίαν τε ἄγων, τέκνον ὑπακοῆς ἀπεκάλει, καὶ θεῖον κατωγή. μαζεν ἄνθρωπον· πλεῖστὰ τε ἑαυτὸν ἐμακάριζεν, οἷς ὅτι τοιούτῳ τὴν ἀρετὴν ἐπεστάτησεν, οὕτω μεγάλῳ, οὕτω τελείῳ, οὕτω τοῖς ὅλοις ἀπαραμίλλῳ, καὶ οἷς δὴ τοὺς λοιποὺς παραγκωνισμένος, τὴν ἡγεμονίαν αὐτὸς ἐκληρώσατο. Επεί δ' αὐτάρκως ἔσχε τῶν ἀσπασμῶν, εἴσεισι τὴν οἰκίαν, τῇ λαιᾷ μὲν τῆς δεξιᾶς ἐχόμενος, θατέρα δὲ τῶν νώτων αὐτὸν διαγκαλιζό μενος, καὶ τὸ ἐξ ἐκείνου οὔθ᾽ ὡς μαθητῇ παιδευτής, οὔθ᾽ ὡς πατὴρ τέκνῳ χρώμενος ἦν, ὡς τινι δὲ τῶν κρειττόνων φύσεων προσανεῖχε καὶ δι' αἰδοὺς ἔγε, καὶ τὰ μεγάλα ἐτίμα, καὶ ὡς εἰκὸς ἐσεβάζετο. να. Ἐπεὶ δ' οὐκ ἐχρῆν ἐπιπλέον τὸν λύχνον ύπο κεκρύφθαι τὸν μέδιμνον (οὐδὲ γὰρ οὐδὲ μετρία πως ἐντεῦθεν ἐν ἡ ζημία τῷ εὐσεβεῖ καὶ θείῳ σχοινί σματι, ὡς ἐν βαθεῖ τῷ σκότῳ πλανωμένῳ καὶ δεινὰ πάνυ προσπταίοντι) μήτε μήν διαπαντὸς τὴν πηγὴν

' πτεσθαι δίκαιον ἐτύγχανεν ὂν, τοῦ λαοῦ δίψει verborum divinorum siti fatiscit et extreme pericliλειποψυχούντος ῥημάτων, καί τά ἔσχατα με νεοντός τε καί κινδυνεύοντος, πῶς καί είνα ι ὅ τε λύχνος παρρησιάζεται, καί τό ἄφθονον ίας ταύτης αναττομονται ρεύμα πηγῆς, τὸ τε ώνυμον καταρδεύει λάχος, καί τό θεῖον ἀνα πλήρωμα, Θεῷ τῷ σοφῷ, τῶν ἡμετέρων προκαὶ τὰ κατὰ τοῦτο διῳκονόμηται. Θεός γάρ παρρησιάζεται, πλήν οὐχ ὡς τῷ ᾿Αβρααμ ἐν ηνή κατά πάροδον ἐπιφαίνεται, οὔθ᾽ ὡς τῷ ἐκε Ιακώς διά πάλης τε καί νίκης διασημαίνεται, ἐκείνης, ἢ τὸ μέγα προδιετύπου τῆς κοινῆς σωτηρίας μυστήριον· τὴν κένωσιν φημι και σληψιν, καὶ τὴν τοῦ προσληφθέντος ἐξ αὐτῆς ἡψεως θέωσιν. Τοῦτο γάρ οἶμαι τό τόν Ἰσραήλ θῆναι προϋπέφαινε, τὸ τὴν ἡμετέραν ἐπ᾿ ἐσχάισιν, τήν τέως ισχυράν τήν ἁμαρτίαν καί ἀμε ν, ξυμπλακήναι Θε, εἴτουν προσληφθῆναι σοῦτον ἐξ οὐπερ ἦν πεσεῖν, εἴτουν μεταπεσεῖν, χ ότι γε ἁγιασθῆναι ἀλλ' ὁ φρικτού μυστη. ὦ τεραστίου καί νοῦν καταπλήττοντος, καί συστέλλοντος! ) καί θεωθῆναι, καὶ ὑπό πάσης υνηθῆναι τῆς κτίσεως. Πλήν οὐχ οὕτω γε Θεός ὖθις παρρησιάζεται (ταύτα γάρ άλλου τύπου, κονομίας μείζονος προχαράγματα) νυνί δε διά τοῦ πανάγνου μητρός, τῆς θείας καὶ ἀχειρο- - σκηνῆς, ἐξ ἧς προελθών κατηγωνίσατο τὸν ν, διαγγέλλει τὸ βουλητόν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐξ αὐτ · καὶ δι' αὐτῆς ἐνανθρωπήσας τῇ κοινῇ τῶν πων προσωμίλησε φύσει, διὰ ταύτης καὶ νῦν ἦν ἀγγέλων καὶ ἀρχαγγέλων καὶ πασῶν δυν προτετίμηκε, καὶ ὁμιλεῖ καὶ διασαφεῖ τὰ βούλησιν. Μια γοῦν τῶν νυκτῶν ἐπιφαίνεται τῷ πρεή πάναγνος αὐτὴ Θεοτόκος, καὶ, Τί, φησί, τοῦτο ; ἵνα τί τε πηγὴν ἀναφράττεις θείων πολυχού λόγων, καὶ φωστῆρα περικαλύπτεις και, συ τις こう και νύκτα μεσημβρίας ποιεῖς; φως, τὸν Ἰωάννην κοσμή και λόγοις τὴν Ἐκκλησίαν Αφες στηρίξαι ταύτην τοῖς ὀρθοῖς δόγμασιν. ἀναλύσαι τὰ τῶν σοφιστών της κακίας περίκαι γριφώδη προβλήματα. Αφες διελέγξαι τὰς 5 τούτων και τὰ σοφίσματα. Περίπλεως οὖν ν και φρίκης ο μοναχός αφυπνίζεται, και τον την μετακαλείται, και 11, φησιν, άνθρωπε τοῦ, ἄγε τὸ ἀπὸ τοῦδε τὴν δοθεῖσάν σοι χάριν οὐ κρείττονος παρρησίασον, ἐν ἰσχύϊ τὴν φωνὴν », φθέγξαι ρήματα θεία, και σύνθες λόγους 5 πλήρεις τῆς ἄνωθεν· ώπταί μοι γὰρ ἡ τοῦ του σώτειρα γένους, ή πάναγνος Μαριάμ, οἷς κ τοῦ διεκώλυον χαλεπαινούσα, και ἀνεῖναι τοῦ σφοδρώς κατεπείγουσα. Τοίνυν μοι και τῆς κατασχέσεως σύγγνωθι σύγνωθι τῆς ἀφελείας ροντι. Καὶ ὃς μὴ μέγα φρονήσας, μηδέ τι λαγμένου ὅλως ἐπιδειξάμενος, ἀλλ᾽ ἐπι ταυτοῦ , και την σύντροφον διατηρῶν μετριότητα, · αντισυγχώρησιν ἅμα καὶ τὴν εὐχὴν ἀπήτει τὴν ἐγχείρησιν. Τίνα δὲ ἄρα τοὐντεῦθεν ἐξέθετο, και ὁποῖα PATROL. GR. CXL tans ægre spiritum ducit) age videmus qua ratione producta lucerna sit, et fluento copiosi fontis hujus reserato irrigata hæreditas Christianorum, et divina plenitudo restaurata, Deo rebus nostris sapienter providente, et circa id satagente. Iterum enim libere egit Deus: non tamen sicuti Abrahamo tanquam in trausitu apparuit intra tabernaculum neque sicuti nepoti ejus Jacobo per luctum et pugnam se manifestavit; illam, inquam, luctam, quas communis nostræ salutis magnum præfigurabat mysterium exinanitionem scilicet et susceptionem, atque ejus qui susceptus fuerat ex ipsa susceptione deificationem. In quo sane natura nostra, ut existimo, extremis hisce temporibus visa est Israelem superavisse, quod eatenus incommutabiliter ac firmiter peccato inhærens, congressa cum Deo sit atque ab eo assumpta, atque ex eo ipso per quod labi ac relabi debuerat, non solum sanctificata, (ο tremendum mysterium! o prodigium obstupescere faciens animam rationemque transcendens!) sed etiam deificata et ab omnibus creaturis adorata. Non tamen, ut dixi, al eumdem modum nunc libere egit (istæ enim figuræ erant alterius rei altiorisque providentia), nunc autem per suam purissimam matrem, illud scilicet divinum et non manufactum tabernaculum, ex quo prodiens inimicum superaverat, voluntatem suam significavit. Quoniam enim ex ipsa et per ipsam factus homo cum hominibus dignatus est conversari; per eamdem, quam supra angelos archangelosque et omnes virtutes honoravit, locutus est et manifestavit quæ voIebat. 52. Ergo nocte quadam apparuit seni Deipara et, Cur, inquit, hoc facis? Quare obstruis fontem, divinis sermonibus copiose scatentem, et luminare abscondis, ac lucem obumbrans, noctem efficis in meridie? Permitte Joannem exornare verbis Écclesiam Dei; permitte ut rectis eam dogmatibus stabiliat, permitte ut dissolvat perplexas intricatasque pessimorum sophistarum objectiones, permitte ut eorum sophismata et fraudes redarguat. Ad hæc timore ac tremore impletus monachus expergiscitur Joannem advocat, et, Eia, inquit, vir Dei, data tibi ad meliora gratia libere ex nunc utere, exalla in fortitudine vocem, loquere verba divina, et compone sermones delapsa ex alto sapientia plenos: apparuit enim mihi generis nostri salvatrix, intemerata virgo Maria, succensens mihi quia te impedivi, severeque injungens, ut tuo te arbitrio sinam agere. Ignosce igitur quod te cohibuerim, ignosce senili simplicitati. Econtra Joannes, non elatus animo, neque ullam omnino in se mutationem ostendens, sed in eodem statu permanens, atque familiarem sibi modestiam retinens, ipse potius ignosci sibipetiit, et pro se ut oraret ad rem aggrediendam supplicavit. 53. Qualia vero exinde composuerit et quæ sari28

λόγου δεόμενα· ουχ άπαντα μὲν κατὰ ρυθμὸν εἰποι· μεν, ὀλίγα, δὲ λίαν, και ὅσα νῦν ἡμῖν εἰς μνήμην ἥκει δηλώσομεν, τοῦτο μὲν τοὺς φθάσαντας ἐπελθεῖν αναμιμνήσκοντες, τοῦτο δὲ καὶ τοῖς μήπω περιτυχούσι γνωρίζοντες. Κοσμεῖ μὲν οὖν τὰ πρῶτα τοῖς στιχηροῖς αὐτοῦ μελωδήμασι τὴν τοῦ Σωτῆρος φαι ὁρᾶν ἐξανάστασιν και οὐχ ἁπλῶς οὕτω κοσμεί, πολυειδώς δε και ποικίλως, μελών τε διαφόροις εὑρέ σεσι και θαυμαστῶς οἕως ἐναλλαττομέναις ἐγγύτησι· και ταῖς λοιπαῖς δὲ τῶν πανηγύρεων, ἐφ' αἷς ὁ εὐσε δες λεως ἐνθιάζομεν, ἔν τι πάντως προτεθέντες των όσαπερ ο Λεσπότης και Ῥύστης ενανθρωπήσας δικ τετέλεκα, και τὰ εἰκότα επαγαλλόμενοι, καλλιστά τε και πλεῖστα ξυνέθετο. Πρὸς δὲ και μνήμας ἁγίων τοῖς ὁμοίοις λαμπρώς κατεκόσμησε· μόνον οὖν οὐκ επαίρει πάντας πρὸς ζῆλον τὸν ὁμοιον, και ύπαλει φει πρὸς τὴν αὐτὴν μίμησιν· και γάρ πως ανδρείους τίθησι κατὰ μάρτυρας, εἴ τῷ ἄν τύχοι τῶν μαρτύ ρων συνείρων τον υμνητήριον· και πρὸς ἅπαν δι προσπαθεῖς σαρκικόν τε και γήινον, κατὰ τοὺς ὁσίως και ὑπὲρ τὰ τῆδε βιώσαντας, εἴ τινι πάλιν τῶν ο τωσι ζητάντων τοὺς αἰνετηρίους εἴη συνθέμενος· και καθωραίσας τοῖς ᾄσμασιν, ἄλλους ἁπλῶς ἐξ ἄλλων τούς τ' ἀδοντας, τοὺς το καροωμένους, μετα ποιεί, και σύναμα πάντας πρὸς τὸ κρεῖττον και θειό τερον μεταστοιχειοῖ. ῎Α δ' εἰς πλάτος ἄλλως ἐξέθετο, τις ἂν κατὰ μέρος ἀπαριθμήσαιτο; pserit, longi temporis prolixique sermonis opus με συνεγράψατο, μακροῦ πάντως του χρόνου και του foret exponere: igitur neque omnia neque ordine suo dicam, sed pauca admodum, quæ mihi in mentem venient, indicabo: partim ut iis, qui ipsa, jam antea noverunt, memoriam renovem; partim ut nota faciam iis, qui eorum cognitionem necdum sunt assecuti. Exornavit ego primum concinnis suis melodiis præclaram Salvatoris ressurectionem, idque non simpliciter sed multifarie ac diversimode, inventione variarum cantionum,alternaque earumdem inter se mirabiliter connexarum vicissitudine. Sed et pro reliquis festis, quibus religiosa plebs congregatur, unum aliquod sibi proponens eorum mysteriorum, quæ Dominus ac redemptor noster homo factus complevit, plurima eaque pulcherrima composuit. Deinde etiam sanctorum memorias similiter honestavit, ita ut tantum non omnes ad similem zelum evehat, atque ad ipsam eorum imitationem disponat; facit enim ad exemplum martyrum generosos, quicunque ad concinendos martyrum hymnos accesserint, et ad omne, quod terrenum vel carnale est, sic affectos, quemadinodum ii qui istis superiores sancte vixerunt, quandocunque laudatorias de iis componit odas qui vitam sic egerunt: eosque suis glorificans cantibus alios ex aliis. canentes dico et audientes, simul omnes ad meliora ac diviniora tansfert. Illa porro, quae aliter diffuse exposuit, quis valeat sigillatim numerare? 54. Cæterum hæc aliaque dimittam, quomodo præteribo encomiasticos sermones, quibus venerandæ festivitates circumsonant, quique ad diviniorem vere inelioremque choream invitant? quomodo transiliam fontem scientiæ inde emanantis, ut non saltem in transitu exinde hauriam? ut ad reliquæ festivitatis cursum robustior evadamn, quando me deficere in stadio sensero ac desperare coronam. Cum enim illius memini, evagantem foras mentem continuo revoco; cum ejus memini vere magis rationalis videor, ipsa ratione prudentius uti valens; cum ejus memini, repente invenior esse solidus præ aliis cunctis theologis et multo illis intelligentior. Oh quot mysteriorum notitiam brevi temporis spatio mihi sentio infundi! ad quantam evehor magnanimitatem! Calco humana, scindo aerem humidiorem hunc et circumfusum terræ, quin et alterum puriorem transcendo, et tantum non procurro ultra æthera atque ad tertium cœlum pertingo, ct quæ non licet loqui, effari doceor, plenus enthusiasmo multumque meipso melior: parum enim abest quin illius causa in cœlum ascendam totusque divinus fiam et plane spiritualis, atque intelligendi facultate æqualis angelo factus videor. Disco quæ ad immateriales substantias pertinent, et quomodo novenarius chorus ad trinarium reducatur, prout ordinatus est, cognosco et admiror; insonant mihi ineffabiles eorum duxologiæ, et pene compellor una cum iis diversimode canere alque laudare υδ'. Ἐάσω τἆλλα. ('Αλλά πώς) παρήσω τους έγω κωμιαστικούς τοὺς τὰς σεβασμίους ἑορτάς περικρο τούντας, οἱ δὴ πρὸς χορείαν μετακαλούνται θειοτέραν ὄντως και κρείττονα; τὴν δὲ πηγὴν πώς άρα παραδραμοῦμαι τῆς γνώσεως; ἢ πῶς οὐχί και εκ πάροδον ταύτης ἀρύσομαι; ἵνα πως πρὸς τὸν ἐφεξῆς δρόμου ακμαιότερος γέμαι, λειποψυχών ἰδοὺ ἀπογινώ σκων τὸν δίαυλον, και απαγορεύων τον στέφανον. ᾿Αλλὰ γὰρ ἐμνήσθην ἐκείνης, και νοῦν παραυτὰ τὸν θύραθεν συναγήςχα· ἐμνήσθην ἐκείνης, καὶ τῷ ἀντι λογικώτερος αναδέδειγμαι, χρήσθαι συνετώτερον τῷ λόγῳ δυναμενος· ἐμνήσθην ἐκείνης, και, τὸ μεῖζον πάντων, ἀσφαλῆς θεολογος παρευθύς εύρημαι, και νοερώτερος δή πως γεγένημαι. Ω πόσων ἐν ἀκαρε μυστηρίων ἠξιωθην δὼ εἰς οἷαν κατήντηκα μεγαλό νοιαν· ὑπερπηδώ τὰ ἀνθρώπινα, διασχίζω τον αέρα τουτονι τὸν ὑγρότερον και περίγειον, ὑπερβαίνω τῶν καθαρωτέρων, ὑπὲρ τὸν αἰθέρα θέω μικρού, και εἰς τρίτον οὐρανὸν φθάνω, και ἃ οὐκ ἐξὸν λαλήσει γλώσση μυούμαι, καὶ ἐνθουσιασμού πληρούμαι, και μακρῷ κρείττων ἐμαυτού γίνομαι· μόνον γὰρ οὐκ ἐν οὐρανῷ διὰ ταύτης ανέρχομαι, και θεῖος όλος καθ ίσταμαι, και νοὺς ἄντικρυς χρηματίζω, και ισαγγε λος τὴν κατάληψιν αναδείκνυμαι. Μανθάνω τὰ τῶν κύλων ὡς παρήκται δυνάμεων· τὸν ἐννεαδικὸν δι άκο σμον, τὸν εἰς τριαδικόν συναγόμενον, μόνον οὐχ ὡς διατέτακται και γινώσκω και υπεράγαμαι· ἐνηχού μαι τὰς ἀποῤῥή τους ἐκείνων δοξολογίας, και πως δι συνεπαίρομαι τὴν ἁπλὴν Τριάδα και όντως μοναδικὴν διαφόρως ἀνυμνεῖν και γεραίρειν πολυειδώς. Εννοοῦ

ἐς τρεῖς τῆς ὑπερφυούς οὐσίας και υπερου- simplicem ac vere unicam Trinitatem. Intelligo ύσεως υποστατικάς, ιδιότητας, προς δέ, ώσπερ την καί μίαν ουσίαν τῶν τριῶν καταλαμβάνω των, οὕτω καί μιαν ἐξουσίαν ἐπιγινώσκω καί ν· ἔθεν καί ἕνα καί ἀληθῆ ταύτην Θεόν, καί τῶν ὄντων τριττῶς ἀπερίγαπτον καί ἀληθῶς ηπτον το θαυμάσιον καί καταλαμβάνω και ι. Οὐ γοῦν φθάνω διαιρῶν εἰς τρία, καί συν τρός ἐν, τὸ μὲν τοῖς χαρακτήρσι, τό δέ τῆ ι, τῇ μοναρχία, τῆ ὁμοουσιότητι, τῇ τε προς ῦτον αἴτιον τῶν ἐκ τοῦ πρώτου καί αἰτιατῶν ᾳ καί ἀπαραλλάκτῳ ταυτότητα, οὕτως ἐπαι οὕτω κουφίζομαι, οὕτω θαυμασίως ἀνάγου κι ὅλως τῶν ἐνταῦθα μετεωρίζομαι· καί θειόποκαθίσταμαι καί φαιδρότερος. " supremæ essentiæ ac supersubstantialis naturæ hypostaticas proprietates, imo ipsam unam trium personarum essentiam quodammodo comprehendo. sic unam potentiam potestatemque cognosco: quo fit ut ipsam intelligam adoremque unum ac verum Deum,solumque inter omnia quæ exsistunttripliciter indefinibilem ac prorsus incomprehensum. Cum igitur in tres divido et in unum conjungo, tres in proprietatibus, unum potentia, auctoritate, consubstantialitate, et ea quæ est causatorum omnium cum prima causa dependentia, indissolubilique ipsius identitate; sic extollor, tam levis fio, tam mirabiliter sursum agor, ut ex iis quæ istic sunt totus suspendar, atque inde divinior splendidiorque mihi ipsi restituar. Μύθος μέν γάρ τις καί ποιητική τερατεία, δε γραώδης ανάπλασις, ὅτι καί ἐξίσης ο μέν φύλλια, οἱ δὲ τοὺς νηπιώδεις ψυχαγωγείν τοῖς καινοτέροις ἀκούσμασι· μύθος οὖν, τον ἐς Ωκεανὸν κατάγειν, κἀκεῖθεν λελουμένον · λαμπρότερον. Πλὴν ἔστι μύθος, πάλαι μεν μενος, νῦν δέ διαπαιζόμενος· τῆς δὲ γε του ταύτης πηγής, μᾶλλον δὲ τοῦ ἁπλέτου · ῶν λόγων πελάγους, καί ἀδιεξιτήτου τῆς σου άθους, οὐκ ἔστιν ὃς ἂν εἰ καὶ τι μικρόν ἀπο- ·, ἀστερίσκος εἴ γε τύχοι ὢν ἀφανής, καί οὐχ τά τον μέγαν τοῦτον ἥλιον ἀκτινοβολῶν, καί κατα διαυγάζων, ὡς ἀπ᾿ ἄκρων φθάνων εἰς καί πάνθ' ὁμοῦ τῆς αἴγλης πληρῶν· ὁποῖοὶ προ τούτου καί μετά τοῦτον ἐκλάμψαντες @ dore suo simul omnia replens: quales nonnulli νες παγκόσμιοι, τήν οἰκουμένην λαμπρύναν σίλειόν φημι και Γρηγόριον τούς ἀκλονήτους τεθείας προβόλους, τους στερούς τῆς ᾿Εκκληεμέθλους, τάς ἀρραγεστάτας βάσεις τῆς πιο (ταῦτα γὰρ οὗτοι πάντα δεόντως ἀκούοιεν, ϋ καί τά ὑπέρ ταῦτα καθηκόντως άγαν κατ οικτο) προς δέ τούτοις καί μετά τούτων ν τόν, τὴν γλῶτταν χρυσοῦν, του ομώνυμον καί ὁμόυτροπον, καί τοῖς πᾶσι πάντη κατάλ οὐ δὲ γὰρ ἂν φαίην ἐφάμιλλον ἢ συνάμιλλον, ὕτως ἀκριβές ἀπεικόνισμα, ὡς πρὸς εὐφυές ἀρχέτυπον, καί διαγινώσκω τοῦτον καί ἀποκι. Πλήν ἀλλ' οὐκ ἀῤῥυσάμενον ἐρριζωμέ :αἱ τῶν τινα καθ' ἡμᾶς τῶν ἀμυδρῶς δῆτα σμένων, καί ἀκτῖνος ὥσπερ ἀποπάλσει διην- aliquem nostri temporis modice duntaxat, illumi55. Fabula est figmentumque poeticum, seu potius anile commentum, quo æqualiter hinc quidem infantuli, inde pueruli consueverunt oblectari, novitatibus audiendis gaudentes; fabula est, inquam, qua dicitur sol in oceanum mergi, ibique ablutus illustrior resurgere. Ut tamen hæc sit fabula, olim celebrata, nunc explodenda: qui vivifluo isti fonti, aut potius inenavigabili sermonum pelago et impenetrabili sapientiæ profundo se immerserit, fieri non potest, quantumcumque parum ipse scintillet, tanquam exigua atque inconspicua stellula, quin instar magni hujus solis radios suos diffundat atque extrema quæque collustret, tanquam a summis ad summa procurrens et splenτων, ὅλον ἀνελθεῖν φωτεινότατον, και όλου τατον, καί ὅλον θεοειδέστατον: Τί μοι λέγειν λοιπόν; ὡς παρεῖται Σταγειρί τα τῆς γριφώδους τεχνολογίας καί τῆς πολυ5 περί φύσεως και φυσικῶν ἀρχῶν ἐκθέσεως; νώπται μετά τῆς ὑψηγορίας (ὀκνῶ γάρ φάναι ας) καὶ τῶν οὐκ ἀσφαλῶν περί ψυχής γνω ιάτων, ἡ τερατευμάτων μᾶλλον εἰπεῖν, ἡ που Ιηναίοις Πλάτων καί τοῖς Ἕλλησι διαβόητος; λοιπός τῶν φιλοσόφων όμιλος ἐκείνοις δοξῶν, δ' ἐναντίων, κατέγνωσται; 'Αλλά ταῦτα μὲν εἰ καί μεγάλα άττα τυγχάνει, και αληθώς ante et post ipsum quoque effulserunt, velut pulcherrima luminaria, universum terrarum orbem illuminantia, Basilium atque Gregorium intelligo, inconcussa pietatis antemuralia, firma Ecclesiæ fundamenta. integerrimas fidei bases; ita siquidem ipsos nuncupabimus non incongrue, quin et eminentioribus cognomentis appellari possint; cum illis vero atque post illos Joannem, aureum illud os, huic nostro cognominem ac moribus similem eique comparandum; neque enim ausim dicere æqualem vel coæqualem; sed vere accuratum exemplar, velut ad archetypi elegantis formam expressum, agnosco illum atque demonstro. Verumtamen nunquid sine fundamento quis dixerit, natum et velut radii unius evibratione coruscantem, non posse fieri totum clarissimum, totum splendidissimum, totum deiformem? 56. Nunc vero quid attinet licere, quomodo præs Joanne contemnendus sit Stagirita cum sua ænigmatica disserendi arte atque multiplici expositione naturæ et naturalium principiorum? quod parvi faciendus sit cum sua grandiloquentia (non enim ausim dicere theologiam) cumque sua male fundata, aut, ut verius loquar, monstrosa de animabus sententia ille apud Athenienses et Græcos cæteros nominatissimus Plato? quod despicabilis fuerit tota philosophorum turba, eadem cum illis seu

CONSTANTIN ACROPOLITÆ. βείας παρρησίαν τοῦ μάκαρος ἀναλάβωμεν, καί τόν ζῆλον ὅν κατά τον Φινεές ἔσχηκε, κατά τῶν ἐκπορε νευσάντων ἐν τοῖς σφετέροις αὐτῶν διανοήμασιν, εἰτ᾽ οὖν τολμήμασι, καί αἰσχρῶς ἄγαν ἀπερυθρια σάντων κατὰ τῶν ἀχράντων καί σεβασμίων εἰκόνων (βάλε τόλμης!) ἃ εἰς ἀνάμνησιν τῆς ὑπέρ ἡμῶν τοῦ Σωτῆρος ἐνανθρωπήσεως, καί τῶν ὑπὲρ ταύτης διαθλησάντων ἤ καί σεμνῶς ἄλλως και κατά Χριστον ζησάντων αγίων, ἄνωθεν εὐθύς καί ἀπ' αὐτοῦ του κηρύγματος τό Χριστώνυμον ἀνατυπούν παραι λήφαμεν πλήρωμα. Και γάρ ακοντίζει, εἰ καί με παρών, αλλά πόρρωθεν, κατά τῶν ἀκολάστων γνώμη καί αἰσχρῷ λογισμῷ βεβηλωσάντων ἡ καί παντελώς διαγραψάμτων τὰ ἅγια βάλλει, καθὰ τινι δόρατι, εὐστόχῳ λίαν ἐπιστολῆ, τὸν τοῦ πρώτως τῆς ἀληθείας ἐξολισθήσαντος λέοντος ἔγγονον, περί τοῦ δή και ἔφθην προειρηκώς μέτρι' άττα, καί ἐκ πολλῶν ὀλίγα τῶν ἀνιστορημένων περί ἐκίνου ἀναλεξάμενος· potius contraria sentiens? Praetermittenda namque αξιάγαστα. "Αγε δέ καί αὖθις τήν ὑπέρ τῆς εὐσε hæc mihi sunt omnia, quamvis magnifica et consideratione dignissima; iterumque dicendum de libertate beati, qua pro pietate decertavit, et zelo quem habuit instar Phinees contra fornicantes in suis adinventionibus sive temerariis ausis, et imprudenter agentes contra immaculatas venerandasque imagines. Imagines (vah audaciam!) quas in memoriam incarnati Salvatoris, et eorum qui pro ipso decertaverunt aut alias religiose juxta legem Christi vixerunt sanctorum, jam inde a principio prædicatæ fidei efformare didicit universitas Christianorum. Quamvis nimine præsens, eminus tamen emisit jacula contra improbes, qui opinione ac fœdo ratiocinio suo conspurcaverunt aut etiam omnino aboleverunt sancta: et epistola sua, veluti hasta bene collimata, confixit filium Leonis, ejus qui primus a veritate exciderat, de quo etiam jam ante dixi, pauca ex multis circa eum in historiam relatis seligens: nunc autem nominandus est mihi (velle enim vos credo) is, qui ex eo natus, secundum ejus exemplum regnavit. Constantinus hic fuit, qui nihilominus, quin etiam multo magis quam ille, insanivit, animo utique impudentissimo et homo stercoreus; de quo non possum; imo abominor enarrare, quid ei, nescio qua ratione, in baplismo contigit, contra rectam doctrinam aut potius contra ipsum baptisma, in præsagium, sive ut potius dixerim, in manifestam futuri eventus prenotionem. 37. Hic ubi ad virilem pervenit ætatem, quod ulinam non fuisset! quid non admisit sceleris? quid turpidinis non patravit? Foedius quam pater suus inquinavit Dei populum. Sed o solertissimum consilium sancti! o plagam opportunissimo tempore inflictam! Phinees quidem Israelitam in sua observavit nequitia, et hastam intorsit, atque propalavit peccatum, et cæteros eo exemplo emendavit: sed uno solum in loco repressit crimen, solosque præsentes avertit a scelere. Joannes vero vehementer zelosus pro Deo, et supra nos intelligens, ac circa nos satagens jaculatus est quidem, et una cum peccato peccatorem confodit; sed statim id fecit ubique notum, et momento pene temporis omnes sustulit iniquos, litteris ipsis revelans scelus ubique locorum in conspectu omnium, et de impietate triumphans. Macte tuo isto in Dei causa zelo, martyr incruente! Macte ferventi tuo erga eumdem amore! Macte animi tui ad pietatis defensionem fiducia! Macte illustri tua intrepidaque constantia in prædicanda veritate! 88. Quid autem? an erga Deum resque divinas ita affectus hic fuit, et Deus eum non promovit, atque ad maxima quæque suscepit? Igitur quomodo cum eo egerit Deus, disce; et quomodo eum susccperit, audi. Suggerit Hierosolymorum antistiti, tunc obtinenti thronum fratris Domini, Jacobi scilicet fervidi illius magistri atque præconis veritatis (quomodo autem suggesserit taceo, quia invisibiliter per internam Spiritus motionem id factum) γνωριῶ δ' οὖν ὑμῖν καί τό ἐξ ἐκείνου, κατ' ἐκεῖνον (βούλεσθε γάρ ἴσως) δεδηλωκως ἐξ ὀνόματος. Κων σταντῖνος οὗτος, ὃς οὐχ ἧττον, εἰ μή καί μᾶλλον, κατά τῆς· εὐσεβείας λελύττηκεν, ή δυσωδεστάτη ψυχή, ο κοπρόφυρτος άνθρωπος. Οὐκ ἀνέχομαι, ἢ μᾶλλον βδελύττομαι τὸν ἐν τῷ βαπτίσματι κατά τοῦ ὀρθού δόγματος, μᾶλλον δέ κατ' αὐτοῦ τοῦ βαπτί σματος, οὐκ οἶδ' ὅπως, ἐπισυμβάντα τούτῳ, πρός φοιβασμόν ή, ἀληθέστερον εἰπεῖν, σαφή τοῦ γενησο μένου προδήλωσιν, εἰς ἐπήκοον ἐξειπεῖν. εξ. Οὗτος εἰς ἄνδρας ελθών, ὡς εἴθε μή ώφελε, τὶ μὲν τῶν ἀθέσμων οὐκ ἔπραξε;τὶ δὲ τῶν αἰσχρῶν οὐκ ἐποίησε; Χεῖρον τοῦ γεγεννηκότος τὸ τοῦ Θεοῦ ἔθνος ἐμίανεν. ᾿Αλλ' εἶχε ευστοχωτάτης τοῦ ἁγίου βουλής! εἶχε καιριωτάτης πληγής! Φινεές μέν γάρ τὴν Ἰσραηλίτην τῆ κακίᾳ συνδιετήρησε, καί ἀνετεί νετὸ δόρυ, και εστηλίτευσε τό ἁμάρτημα, καί τό ἀπ' ἐκείνου τούς λοιπούς εσωφρόνισε· πλην ἐφ᾽ ἐπί τό τόπῳ ἀνέσχηκε, καί μόνους τους παρατυχόντας τῆς ἁμαρτίας ανακεχαίτισεν· ὁ δὲ τὸν ὑπὲρ Θεοῦ ζῆλον οὗτος πολύς, ὁ τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς συνετός, καί τά καθ' ἡμᾶς νουνεχής, κατηκόντισε μέν, και τῷ κακῷ τὴν κακία, συνεξεκέντησιν· ἀπανταχῆ δ᾽ ἀθρόον ἀνέδει ξε, καί ἐν ἀχαρεῖ τοῦ χρόνου πάντας συνέστειλεν, γράμμασι τοῖς αὐτοῖς πᾶσι πανταχῆ τὴν ἁμαρτίαν ανακαλύψας, και θριαμβεύσας το παρανόμημα. Ευγε σοι τοῦ κατά Θεόν ζήλου, μάρτυς όντως αναιμάκτε! Ευγε τοῦ διαπόρου πρός τόν Θεόν φίλτρου! Εύγε τῆς ὑπέρ τῆς εὐσεβείας παρρησίας! Υπέρευγε σοι τοῦ περιφανοῦς καὶ ἐξ ἀτρέστου τῆς ψυχῆς παραστήμα τος ὑπέρ τῆς ἀληθείας κηρύγματος! νη'. ᾿Αλλὰ τί γοῦν οὗτος μὲν οὕτω πρός τε Θεόν καὶ τὰ ὑπέρ Θεοῦ Θεός δ᾽ οὐ προσίετο, ἢ οὐκ ἐν τοῖ; μάλιστα προσεδέχετο; καί ὅπως τοῦτον εἶχε Θεός μάνθανε, και όπως προσελάμβανεν άκους. Υποβάλο λει τη τῶν Ἱεροσολύμων προστατούντι καί τόν θρό νον κατ' ἐκεῖνο καιροῦ τοῦ ᾿Αδελφοθέου διέποντα, Ἰακώβου λέγω τοῦ διαπρυσίου τῆς ἀληθείας διδασκάλου και κήρυκος (το δ' όπως υποβάλλει παρίςμι, κοράτως γάρ καί δι' ἐπιπνοίας τοῦ Πνεύματος),

; τοῦτον συγκαταλέξαι, καὶ τῶν κάτω suggerit, inquam, ut presbyteris ascribat Joannem, τρίων εκτελέσαι τὴν τῶν ἄνω καὶ ούρα ν. Καὶ ὅς χρίει τὸ τάχος μεταπεμψάμε ἱεροθύταις συντάττει, ὡς ἂν δὴ τὸ μέγα νοίη Χριστόν, τό ευθὲν μὲν ἅπαξ, θυσαιεί, ὑπὲρ τῶν ἅπαξ μὲν πεπτωκότων, · δε διασαλευομένων ἡμῶν. Τί δε Θεός ως ἔχρισε, καὶ οὕτως ἀνέδειξεν, ὁποῖον τοῖς πόρρωθεν διεδήλωσεν; ὁ δ᾽ ἐλιγώρη ρῆκεν, ἡ τῆς κατ' αρετήν συντονίας ὅλως Ούμενουν οὐδαμῶς, μακρῷ γὰρ πλείων προθυμίαν ἐφάνη, καὶ πολλῷ τινι θερτου σώματος ύπωπιασμὸν ἀνεδείχθη, νωσιν υψηλότερος, καὶ πρὸς πᾶσαν αλἀκμαιότερος. Ως γὰρ ἄν τις τῶν τὰ ιλούντων ἀρχεῖα, μείζονος ἐπιβὰς ἀξίας, κατασταίη καὶ προθυμότερος, εἶπερ ς του τετιμηκότος ἐγκριθείη, καὶ αὐτός ὴν ἐπιλογίταιτο οἱ τὸ ὀφειλόμενον, καὶ ἐπικρίνειεν· ὡς δὲ καὶ οὗτος, πρὸς τοῦ 15, του μονου ἀγαθοῦ, τοῦ μόνου αλαβή υ, τὸ τῆς ἱερωσύνης δεδεγμένος ἀξίωμα, αξιωμάτων καὶ τιμιώτατον, καὶ μόνοις ἐν μέγαν τοῦτον πρὸς ἀλήθειαν καταλαμ τε καὶ συντηρούμενον, εὐθυμότερόν τε γιας ἐπείληπτο, καὶ πρὸς τὴν τῆς ἀρετῆς υντονώτερον διεγήγερτο. Αλλ' επείπερ έως, οὐχ ὅτι πρὸς πένταθλον, ἀλλ᾽ εἰς (ὡς καὶ φάμενος ἔφθην) υποδυσάμενος, ῖα ἐπιδείξαιτο· καὶ ὅτι γε πλείστην έμντρῳ τὴν ἔκπληξιν· ἦσαν δὲ ἄρα τὸ θέαι πληρούντες άγγελοι, οἱ καὶ τῶν αγώνων ν ὑπερογάμενοι· καὶ δαίμονες περιτρέ αἱ ἀντικαθιστάμενοι τούτῳ καὶ πολυτρής ιόντες, καὶ πολύμηχάνως αντεγειρόμενοι, · ἧττον εὐτέχνως ἡ γενναίως κατηγωνί δ᾽ οὖν οὕτω ταῦτα διήνυτο, αγέραστον καταλιπεῖν οὐκ ἦν τάχα πρὸς τοῦ στε ν, ὃν καὶ ἀγωνοθέτην προστήσατο, καὶ ῆθεν ἀφορῶν, ἐαυτοῦ τε οσημέραι πλείων ῖς ἄλλοις ακμαιότερον ἐπετείνετο, τέλος εγάλα διεπράξατο και κατώρθωσε. Τί τὸ ἱ γίνεται; Τῶν μακρῶν ἀναλαβεῖν ἐθέλει , καὶ τοῖς περὶ αὐτὸν λογάσι συγκαταλέ αν καρτερῶν ἀγώνων διαναπαῦσαι, τοῦτο . Τοίνυν καὶ ἐπιτρέπει τοῖς τῶν ἀγώνων γέλοις ἢ ἀγασταῖς, καὶ οἱ λαμπράν λαμκκαρίαν ἀνειληφότες τοῦδε ψυχήν, ἐς οὐ. νέρουσι, καὶ ταῖς τῶν ἁγίων ψυχαῖς σε συγκατατάττουσιν. Αλλ' ἴσως οι μικρά φισβήτησις τοῖς τῶν ἁγίων ἐκεῖ συνεπεοἷς, ὅπη τε ὁ θεῖος ἀνὴρ οὗτος τετάξεται, καὶ ποίου προσταίη χοροῦ τῶν περὶ Θεόν. · ἱερὰ τῶν μαρτύρων πληθὺς εἰς ἑαυτοὺς λοῦντο, ἐπειδὴ καὶ λαμπρῶς ἄγαν οὗτος με τὴν ἀλήθειαν, καὶ μικροῦ δεῖν τὰ ἔσχατα ἂν εἰς μετριώτερον οἱ θυμοὶ τῷ τυράννῳ καὶ ἀφαιρεθείη μόνης τῆς δεξιᾶς, τάχα et supernis atque cœlestibus mysteriis dignatum ordient ad ea quæ in terris geruntur. llle ergo mox accersitum inungit, et inter sacerdotes collocat, ut magnam hostiam, Christum ipsum nempe, rite consacret, quæ semel immolata immolatur quotidie pro nobis, semel quidem lapsis, quotidie vero impelli ad lapsum solitis. Quem vero sic unxit et sic evexit Deus, quantique faceret etiam longe positis demonstravit; an deinceps negligentius egit, remisitque industriam et circa virtutis exercitationem elanguit? Minime vero: sed exhine majorem multo animi alacritatem adhibere visus est; in subjugando corpore ferventior, in se humiliando sublimior, atque ad omnem aliam virtutem robustior. Sicut enim eorum aliquis qui versantur in palatio, si ad majorem ascenderit dignitatem, promptiorem se ad obsequia exhibet, ut ab eo qui ipsum honoravit judicetur id meritus, secum ipse rationem iniens quo pacto debitum suum juste exsolvat: ita etiam Joannes, a rege regum, solo bono ac solo vero domino nostro, sacerdotii donatus honore, omnium honorum maximo et venerabilissimo, et a solis ipsi revera similibus suscipiendo gerendoque, promptius capessivit ministerium sacrum, atque ad virtutis cultum vigilantior exsurrexit. Postquam autem sese tam generose, non ad pentathlum (ut superius dietum est), sed ad myriathlon præparavit, quam maxime admiranda patravit facinora, totumque in sui admirationem theatruun rapuit: theatrum vero implebant angelici spiritus, ejusmodi certaminibus plus quam dici possit oblectari soliti: diaboli autem circumcursabant, ipsi resistentes ac multipliciter repugnantes, variis ex adverso machinis adhibitis, quos ille nihilo minus industrie generoseque pugnando superavit. 59. Talibus perfunctum, non erat par, relinqui irremuneratum a Deo, quem sibi proposuerat agonothetam, et in quem jam inde a principio intentus, seipso quotidie fiebat major, et ad pugnas fortior procedebat, maxima denique opera ad finem perducens. Quid igitur? Prolixos ejus labores suscipere voluit Deus, eumque sanctis suis associare, a certaminibus generosis deinceps quieturum, sicut et fecit. Imperat ergo spectatoribus ac laudatoribus facinorum ejus angelis, ut beatam illius animam ac virtutibus splendidam splendide accipiant deferantque in cœlum. Hic vero non mediocris forsitan exstitit concertatio inter choros sanctorum, ubinam divinus vir iste locaretur, et cuinanı eorum, qui Deo assistunt, ordini præficeretur, Etenim multitudo martyrum ipsum invitabat ad se, quia præclare fuerat veritatem confessus et tantum non extrema perpessus; quamvis, emollita ad mediocritatem tyranni iracundia, sola fuerit dextera privatus: qui verosimiliter idcirco differebatur, superna quadam providentia, ne ante tempus cito auferretur vir tam insignis, et mtas

nostra privaretur sermonibus, quos componens γε άνωθεν επισχεθέντος, ὡς μὲ ἂν ἐξ ἀνθρώπων Ecclesiam Cbristi velut de novo fundaret et mirabiliter adornaret: ut non dicam, tanquam exile nimis, quod opes et generis claritatem abdicarit, quod jam inde a puero amorem sæculi a se removerit, quod simul omnia transitoria nihili æstimarit. Qui vero aliter quam fuo sanguine stabiliverunt Ecclesiam, ad se illum traducebant, de eoque jure meritissimo gloriabantur, ut qui circa religionem plurima scripserat docueratque. Illi porro, qui fluxam hanc nostram solutamque vivendi rationem dimiserunt, solitariam austerioremque amplexi, numquid ejus societate ornari etiam ipsi desiderabant, idque optima ex causa? Quis enim magis illo sæculum et quidquid in sæcula est aversatus est, et plura ac majora despexit, nihilique omnino æstimavit, quidquid plerique hominum maximi faciunt, atque in sola cruce vixit, nudus omnino Chistum secutus. 60. Existimo autem quod etiam is, qui tonitrui filius cognominatus est, propter suam grandiloquentiam et verendam omnino theologiam, non solum judicavit ipsum secum sociisque suis apostolis collocari debere: sed id etiam reipsa effecerit, rationes ad id perquam justas adducens, et propemodum æqualem sibi Joannem contestatus. Nunquid enim studiosissimum hunc virum juxta secum esse theologum demonstravit? nuuquid virginem? nunquid mysteriorum a seculo abditorum c præconem, et eorum quæ postremis temporibus circa nos agentur ferventem prædicatorem? Quod si non recubuit supra pectus Domini, acquievit tamen verbis Domini, atque exinde etiam ipse tanquam e fonte inexhausto copiosam hausit sapientiam. Si purissima Dei Mater ei commendata non est (hæc enim ut aliis temporibus agerentur, magna atque inscrutabili Dei providentia constitutum fuit, nec ejus fuerunt sæculi, cujus noster sanctus), commendatam tamen sibi habuit ejus causam, et ipsammet in suis numerans exornavit; neque solum ipse multa eam est reverentia prosecutus, sed etiam hunc affectum ingessit omnibus. Si ei non contigit sub cruce consistere, crucem tamen adamavit et quoad vixit præ oculis habuit, Jesum mortis damnatum intuens, et nudum in ea pendentem Salvatorem cum memoria passionis ejus, et communis salvationis per eum patratæ, unde excitabatur ad corpus magis subigendum subjiciendumque spiritui. Caeterum, uti soli Deo Deumque circumstantibus notum est, an iste cum sociis sive alius ex divino choro, eum sibi vindicare cupiens, prærogativam tulerit a totius causæ diribitore Deo, ita ex iis quæ diximus quæque multo plura prætermisimus manifestum atque certissimum est, quod a Deo collocatus sit inter eos qui proximi sibi assistunt. 61. Nunc age chorus omnis justorum, oremus et πρὸ ώρας καλόν γένοιτο, καὶ στερηθείη λόγων ο βίος, οὺς ἤμελε συνθεὶς εἰς νέωτα στηριξαι το καλῶς τὴν Εκκλησίαν Χριστοῦ καὶ κατακοσμήσαι θαυμασιώ· τατα. Μικρὸν γὰρ πρὸς τάδε πλούτου το μνημονεύειν, καὶ περιφανείας λέγειν ἀφαίρεσιν, ὅτι καὶ ἀποστορ γως πρὸς τὰ τῇδε ἐκ παιδὸς εὐθὺς εἶχε, καὶ ἀπαξά παντα τοῦ μηδενὸς ἠξίου. Οἱ τε δὴ ἄλλως τὴν Ἐπ· κλησίαν στηρίξαντες πρὸς ἑαυτοὺς ἂν μεθίστων, καὶ τὰ εἰκότα επεσεμνύνοντο πάνυ γε ὡς πλεῖστα περὶ εὐσεβείας καὶ συγγραψάμενον καὶ διδάξαντα. Τί δε καὶ οἱ τὸν ὑγρὸν καὶ λελυμένον τὸν ἡμέτερον τουτονὶ βίον ἀποστερξαντες, τὸν δ' ἐρημικόν ελόμενοι καὶ τραχύτερον; οὐκ ἂν δὴ ἐγκαλλωπισθῆναι καὶ οὗτοι συνταχθέντι σφίσιν ἡσπάσαντο; Καὶ μάλα ἂν εἰκό τως· τίς καὶ γὰρ τοῦδε μᾶλλον τὸν βίον καὶ τὰ τοῦ βίου ἀπέστραπται, καὶ πλείω καὶ μείζω περιεώρακα, καὶ ἁπλῶς τοῦ μηδενὸς διακέκρικεν ἄξια τὰ τοῖς πολλοῖς τιμώμενα του παντός, καὶ μόνῳ συνέζηκε τῷ σταυρῷ, γυμνός ἁπάντων κατηκολουθηκώς τῷ Χριστῷ; ξ'. Οἶμαι δ' ὡς καὶ αὐτὸς ὁ βροντῆς υἱὸς μετονομασθεὶς διὰ τὴν ἡψηγορίαν πάντως καὶ τὴν φρικτή θεολογίαν οὐχ ὅπως ἂν ἑαυτῷ καὶ τοῖς κατ' αὐτόν τ καὶ σὺν αὐτῷ συγκαταλεγῆναι χρῆναι τοῦτον ἐπέκρι ἀλλὰ καὶ δι' ἔργου ἂν ἐπεποιήκει, καὶ λόγους εὐλόγους ἐπενηνόχει, καὶ μικροῦ ἐπεμαρτύρατο τὴν ισότητα. Η γὰρ οὐ δεόντως ἀκριβῆ καὶ τοῦτον ὡς ἑαυτὸν θεολόγον παρέστησεν; ου παρθένον; οὐ τῶν προ αιώνων μυστηρίων ἐκφάντορα, καὶ τῶν ἐπ ἐσχάτων καὶ δι' ἡμᾶς διαπρύσιον ὡς ἀληθῶς πήρα κα; Εἰ δὲ καὶ μὴ ἐπὶ τὸ τοῦ Κυρίου στῆθος ἀνακε σὼν ἔτυχεν, ἀλλὰ τοῖς τοῦ Κυρίου λόγοις ἀνεπαύσατο, κἀκεῖθεν δὴ καὶ οὗτός ὡς ἐξ ἀκινώτου πηγῆς δαψι λῶς ἄγαν τὴν σοφιαν ηρύσατο· εἰ μὴ τὴν πάναγν ενεχειρίσθη καὶ Θεομήτορα (ἐπ' ἄλλοις γὰρ διοικονο μηθέναι ταύτα τοῖς χρόνοις πρὸς τῆς μεγάλης καὶ ἀκαταλήπτου Προνοίας αφώριστο, και οὐ του κατά τὸν μέγαν τοῦτον ἦσαν καιρου), ἀλλ᾿ οὖν και ανελά βετο τὰ ὑπὲρ αὐτῆς, καὶ ὥσπερ ταύτην ιδιοποιησε μενος κατεκόσμησε· και οὐχ ότι γε πολλὴν ἐπί ταύτη τὴν αἰδὼ συνετέρησεν, ἀλλὰ καὶ πᾶσιν ἄλλοις ἐνέ βαλε· κἂν εἰ μὴ παρέτυχε τῷ σταυρῷ, ἀλλ' ἐσπάσατο τὸν σταυρὸν, καὶ παρ' ὅλον τὸν αὐτοῦ βίον μόνον οὐ παρίστατο δ' ἀναπολήσεως· καὶ κατεψηφισμένου ἑώρα τὸν Ἰησοῦν καὶ γυμνὸν ἐπὶ τούτου τον Σωτήρα κρεμάμενον, καὶ τὸ πάθος συνενόει, καὶ τὴν κοινὴν σωτηρίαν ἀνελογίζετο, ὅθεν δὴ καὶ ἐπὶ μᾶλλον τὴν σάρκα τε ταπεινοῦν καὶ τὸ πνεῦμα συστέλλειν ἐπή μετο. Πλὴν ἀλλ' εἶθ᾽ οὗτος καὶ οἱ σὺν τούτῳ, εἴτε μέν άλλος, εἴθ᾽ ἕτερος θείου τούτον προαγορεύσας χορού, παρὰ διαιτητῇ Θεῷ τὴν νικῶσαν ἠνέγκατο, μόνῳ ἐν Θεῷ καὶ τοῖς περὶ Θεὸν εἴη γνωστόν ὅτι δὲ καὶ παρὰ Θεῷ καὶ ἐν τοῖς μάλιστα τῶν περὶ Θεὸν τέτακται, ξ ὧν τε εἰρήκειμεν καὶ ἐξ ὧν πάνυ δὲ πολλῶν παραλί πομεν, εὔδηλόν τε καὶ γνωριμώτατον. ξα'. Τοίνυν δεῦτε δή, χορὸς εὐσεβῶν, δυσωπήσω

ο θερμῶς αὐτὸν ἱκετεύσωμεν μεμνήσθαι ἡμῶν ferventer supplicemus illi, ut velit nostrum memiΘεόν καί ὑπερεντυγχάνειν τούτῳ διηνεκώς του τι άμα καί τῆς Ἐκκλησίας πληρώματος· ὁ ιν οὐχ ἧττον ή τούτου περιόντος ὁ ἀρχέκακος λεί σατανᾶς, καὶ ἰδίᾳ υπερηγορεῖν του καθ ι· ὡς καταρτίσαι μὲν πάντως κοινῆ εἰς τὴν θεὸν ὁμονοιάν τε καὶ σύμπνοιαν, ρυθμίσαι δε κ καθ' ἑαυτὸν ἕκαστον διαλύσαί τε τὴν ἐπέχου ὁ πᾶν τόδε σκοτομαιναν, καὶ διεσκεδάσαι τὴν είδα, καὶ τὸ δεινὸν καταστορέσαι τῆς Ἐκκλη κλυδώνιον, καὶ ἰδίᾳ δ' αὖ καὶ καθ' ἕνα πρὸς καὶ σωτήριον διεθύναι λιμένα, τα τῶν ἐμπαορισμών κατευνάσαντα κύματα, τὰς βιωτικὰς μερίμνας, τὰς ἀγρίας τῆς ψυχῆς λαίλαπας, κι ο κυβερνήτης τους περιτρέπεται, καὶ οἰάκων μεθίεται τῆς ἐπιστατικῆς των ψυχικών δυνάκαὶ ναυτιᾷ, καὶ ιλιγγια, καὶ καθάπαξ εξαποαἱ ταῖς ὑπ' αὐτὸν δυνάμεσι συγκαταβαπτίζει αἱ βυθῷ ἀπωλείας συγκαταδύεται· ας σύμπλους αχε και προς εμπορείαν συνερίθους γαλήνιον, ναγήσεις δέ πως και συμπεριτραπείς, απόλη ι καὶ συναπολλυται. Αλλά δεόμεθά σου, μάκαρ, καὶ πρόσου τὴν ν· καὶ νῦν μὲν αὐτόθεν τὰ καθ᾿ ἡμας ἔθυνε, νὸς σωτηρία, καθοδήγει, καὶ τὴν θείας Εδεμ κήνωσιν, εἰς δὲ αυθις καὶ μετὰ τὴν ανάλυσιν και θερμῶς, ὡς ἂν γε τῆς αἰωνίου μὴ ἀστοχή · ἀπολαύσεως, καὶ τῆς ακηράτου τρυφῆς μὴ ημεν. Καμοὶ λιπαρῳ συγγνωθι, καὶ τῆς έγχεις ἔλαθι· οὐδὲ γὰρ ἐξ αὐθαδείας ἢ πρὸς ἐπίδει λ' ἐκ πολλῆς, ὡς οἶσθα, τῆς εὐνοίας καὶ εἱλις του φίλτρου, ἣν παιδόθεν ἔσχον πρὸς σὲ καὶ · συγγράμματα καὶ πονήματα, τοῖς περὶ σοῦ γοις ἐπεβαλόμην, καὶ τοῦ κατὰ δύναμιν οὐχ ησα. Ναι σύγγνωθί μοι, και δέξαι τόνδε τὸν εὐφημητήριον τε ἅμα καὶ ἱκετήριον, καὶ πεμὲν τῇδε καὶ τὰ εἰκότα κατάρτιζε, ἐν λόγοις άξεσιν, ἐν διανοήμασιν, ἐν βουλεύμασιν, ἐπὶ μοι καθάπαξ συνιστάμενος τε καὶ συναιρόμε μετὰ δὲ τὴν ἐνθένδε καὶ ἐξ ἀνθρώπων μετά • αντιλήπτωρ θερμός επιφάνηθι, καὶ δεξιός Θεόν ὑπερήγορος· ὡς ἂν μὴ τῆς κρείττονος την λέξεως έκπτωτος, ακταδικασθεὶς ἐκ των nisse apud l'eum, eumque perpetuo interpellare pro universa multitudine Ecclesiæ, quam non minus hoc, quam quo ipse vivebat tempore, auctor malorum satanas infestat, et singulis quod maxime convenitimpetrare patrocinando; ut omnes quidem communiter stabiliamus in vera secundum Deum animorum concordia, singuli vero sigillatim liberemur ab ea, quæ universum nunc occupat, caligine; ut dissipetur tempestas et gravis Ecclesiæ jactatio conquiescat, atque ita omnes et singuli ad quietum salutis portum dirigamur, componendo fluctus perturbatarum cogitationum et sæculi curas, quibus tanquam sævisanimæ procellis, mens gubernatrix circumagitur, et invita quoque dimovetur a gubernaculo presidentis circa res spiritua les potentiæ, tanquam nausea vertigineque et deliquio laborans, simul cum subjectis sibi potentiis submergenda et profundo perditionis involvenda; is, inquam, potentiis, quas socias navigationis et tranquillæ negotiationis participes futuras mens accepit, naufragium autem quomodocunque patiens atque subversa, perdit, et una cum ipsis perditur. 92. Ego vero, o beate, oro te, supplicem tuum suscipe et nunc quidem mei curam assumens res meas ad salutem cœlestisque paradisi habitationem perducas, postquam vero fuerit anima soluta corpore ardenter insta, ne æterna privatus requie, excidam sincera voluptate. Ignosce etiam infelici mihi, et huic conatui propitius esto. Non enim ex arrogantia ad ostentationem, sed multa, ut nosti, devotione sinceroque amore, quem a pueritia habui erga te et tuas compositiones lucubrationesque, adhanc de re orationem scribendam me ingessi, nihil quod potui prætermittens. Eia ergo condona mihi, et hunc laudatorium simul deprecatoriumque sermonem suscipe; atque in hac quidem vita me reforma in omnibus verbis, operibus, cogitationibus atque consiliis adjutor atque opitulator, postquam autem e vivis translatus hinc fnero, ostende te mihi susceptorem et opportunum advocatum apud Deum, ut meliori sorte non excidam ex operibus meis damnatus, sel cum iis collocer, qui incarnato Verbo a dexteris stabunt felicemque illam vocem audiam, quæ dignum facit hominem benedictione jam olim ab æterno Patre decreta, eumque ad perennem heatitudinem transfert, gratia et beneficio ipsius ingeniti Patris et coæterni Filii sanctissimique et optimi atque vivifici Spiritus, unius essentiæ, unius potentiæ, unius auctoritatis, unius naturæ ac deitalis, quam decet omnis gloria, honor, et adoratio, nun et semper et in sucula seculorum. αλλά συνταχθείην τοῖς τὴ θεανθρώπῳ παραστησομένοις ἐκ δεξίων, καὶ τῆς μακαρίας ς φωνῆς ἀκούσαιμι, καταξιούσης τῆς παρὰ νάρχου Πατρός κυρωθείσης ἄνωθεν ευλογίας, εταδιδούσης τῆς ἀλήκτου μακαριότητος, χά καὶ φιλανθρωπίᾳ αὐτοῦ τε τοῦ ἀγεννήτου 112του συναιδίου Υίον, καὶ του παναγίου καὶ ϋ καὶ ζωοποιοῦ Πνεύματος, τῆς μιας εξουσίας, μιας βασιλείας, τῆς μιᾶς καὶ φύσεως καὶ θεο · ἡ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις, κι ἀεὶ, καὶ εἰς τους αιώνας των αιώνων. Αμήν. Amen.

ad arietinum cornu, quo cervix ei confra- toque tres sibi imagines comparavit, [Christi sciliper hujusmodi distichon: Τέρας κριοῦ κτεῖναν σε, Θεοδοσία, Ωφθη νέου σοι τῆς ᾿Αμαλθείας κέρας. ım Amaltheæ visum est, Theodosia. cornu !ibi, quo Christo victima pulchra cadis. lem memoria, cum simili disticho reperi3. Synaxario Chifletiano: ubi insuper hoc martyrio et cultu ejus elogium additur, ipso collatum cum textu Synaxarii Clani ad 18 Julii, sic sonat: Αὕτη ἦν ἐν τοῖς Θεοδοσίου τοῦ ᾿Ατραμυτηνον] γονέων είτε άτηρ, ἐκ τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ ἑπταέτους ὁ πατὴρ ἐτελεύτησεν, ή δε αβοῦσα τὴν παῖδα ἀπέκειρεν ἔν τινι τῶν ἐν μοναστηρίων· εἶτα καὶ ἡ μήτηρ τελευτᾷ εσα τη Μακαρίᾳ τὴν ὅλην περιουσίαν αυτ · ἐκ χρουσού καὶ ἀργύρου τρεῖς ἁγίας είν ασκευάσασα [του Χριστοῦ, τῆς Θεοτόκου, ἁγίας 'Αναστασίας, τα λοιπά διένειμε τοῖς καὶ ὀρφάνοις]. Μετά δε τινα χρόνον Λέον δυσσεξοὺς τῆς βασιλείας δραξαμένου, ὡς εστάτου Θεοδοσίου ὑποχωρήσαντος, διὰ τὸ θαι τοῖς ἀσεβέσιν αὐτοῦ δόγμασι τὸν μέσ τριάρχαις Γερμανός [τούτου μετά ροπάλων ν τοῦ πατριαρχείου κατήνεγκε]· ἀλλὰ καὶ Η καὶ Δεσποτικὴν είκονα Χριστοῦ τοῦ ν, τὴν ἱδρυμένην] ὑπεράνω τῶν πυλῶν, [διὰ τὸν χαρακτήρα] ἡ ἁγία Χαλκῆ λέγευδεν ο θηριώνυμος κατενεγκεῖν καὶ πυρί κι. Καὶ ἐν ᾧ ταῦτα ἐτελεῖτο, καὶ ὁ σπαἐπί τῆς κλίμακος [μετὰ τῆς ἀξίνης], βουὴν [ἁγίαν] εἰκόνα καταβαλεῖν, εὐθύς, ἡ μας δοσία μεθ' έτερων γυναικῶν εὐσεβῶν, τῆς δραξάμεναι, καὶ τὸν σπαθάριον τῇ γῇ ται, τῷ θανάτῳ παρέδωκαν· καὶ τὸ πατριαρχεῖον, ελιθοβύλουν τὸν δυσσεβή ον τὸν πατριάρχην. Παραυτίκα οὖν αἱ μέν ῶν γυναικῶν ἀπεκεφαλίσθησαν, τὴν δὲ ιός τις καὶ ἀπάνθρωπος έλκων δήμιος Βοῦν, λαβὼν κέρας κριοῦ, καὶ μανιωδώς αὐχένα ελάσας, τὸν τοῦ μαρτυρίου στέμαπροξένησε. Περί δὲ τῶν ἀπείρων θαυμά καθ' εκάστην δι' αὐτῆς ἐνεργουμένων, κι τῷ βουλομένῳ μανθάνειν. Τελεῖται δὲ ἡ ναξις ἐν τῇ μονῇ τοῦ Διοκράτους, ἔνθα ἅγιον αὐτῆς λείψανον. Hæc ibi; verbis nclusi e Claromontano sumptis, ubi finis : diversus reperitur: Λαβών κέρας ἀπέσφαΟὕτως οὖν καλῶς ἀγωνισάμεναι εἰς χεῖτα πνεύματα ἑαυτῶν παρέθεντο. Τελεῖται ης σύναξις, ἐν τῇ ἁγία μονή του Σωτήρος ου Εὐεργέτου κατα it hæc in diebus Theodosii [Adramyteni] ›arentum filia ex urbe Constantinopoli, 1 septennis facta amisisset patrem, mater liam, et in uno monasteriorum Byzantioadit; deinde obiit etiam ipsa, relinquens aomnem substantiam. Hæc ex auro argencet], Deiparaeque sanctissime, et S. Anastasis, cætera distribuit in pauperes. Post aliquod vero tempus, cum impius Leo arripuisset imperium,piissimo Theodosio sese subducente; magnum patriarcham Germanum, eo quod nollet impio ejus dogmati adhærere, [cum gladiis et fustibus e patriarchio] expulit, et sanctam atque Dominicam imaginem Domini nostri, supra portam quæ, [ab ipso simulacro, sancta] Enea dicitur, collocatam, conatus est dejicere efferus atque igni tradere. Cum autem hoc ageretur, et spatharius [cum securi] jam esset in scalis, volens sacram effigiem amoliri; continuo S. Theodosia aliæque piæ mulieres arripuere scalas, et dejectum in terras spatharium neci dederunt; incurrentesque in patriarchium, Anastasium pseudo-patriarcham ceperunt lapidare. Statim igitur reliquæ quidem mulieres capite plexæ sunt, Sanctam vero crudelis quidam atque inhumanus carnifex trahens ad locum Bovis dictum, et cornu arietis rapiens, illud in cervicem furibundus impegit, eique martyii coronam attulit. De infinitis porro miraculis, quæ quotidie per ipsam fiunt, cuivis scire volenti promptum est discere: agitur autem illius festivitas in monasterio Diocratis, ubi sancta ejus lipsana requiescunt. » 8. Eadem, sed ad 18 Julii, quando forte aliqua elevati translative corporis memoria agitur, habentur in ms. Synaxario Claromontano, aliisque mss. in bibliotheca Ambrosiana Mediolani, et Ducali Sabaudica Taurini repertis: sed in Ambrosiano codice, pro tempore Theodosii Adramyteni, qui Leoni imperium cessit, notatur tempus Constantini Copronymi, per manifestum errorem: et monasterium, quod alibi Diocratis, istic Dexiocratis appellatur. Sic autem revera appellandum docet Codinus, ex quo Cangius in sua Constantinopoli Christiana asserit, Dexiocratem hunc patricium fuisse, et sub Theodosio Juniore floruisse, et ecclesiam una cum gerocomio ipsi addito de suo nomine appellasse. In Claromontano autem, omissa miraculorum aut reliquiarum mentione, hæc ponitur clausula: «Accipiens cornu mactavit cam. Sic igitur pulchre decertantes, animas in Dei manus tradiderunt illius vero festivitas agitur in sancto monasterio Salvatoris Christi, dicti Benefici.» Cangius in sua Constantinopoli Christiana de hoc monasterio fuse agit, docetque haud procul a Blachernis juxta littus fuisse: cum quo videtur facere quod sequitur Encomium, dum num. 34 ait, prope littus sedisse contractum quemdam, indeque sublatum humeris esse ad tumbam Sanctæ, ubi curatus est. Fortasse sociarum mulierum corpora sepulta in Dexiocratis monasterio fuerant; et propter communem earum cum Theodosia passionem, hujusquoque festivitas ibidem agi ibidemque corpus requiescere censetur. 9. Prætactum miraculum, aliaque deinceps in Encomio narrata, sæculo primum xin exeunte aut

ptis, præter hanc de S. Theodosia, tres earum a se conspectas numerat, «in S. Neophytum, in S. Theodorum Tironem, et in S. Joannem Damascenum.» Sed dubium ipse suum solvere videtur Allatius, quando ex Pachymere prælaudato allegat locum, ubi dicitur Andronicus Palæologos, post obitum patris. «ante alios usus Muzalone Theodoro, quem illus pater in magni logothetæ Acropolitæ demortui locum subrogarat:» utique Georgii: nam Constantinus noster vixit cum Andronico, uti jam supra dictum est. ་ 11. Quin imo Georgii illius filius fuisse Constantinus, plane colligitur ex lib. vi, cap. 26, ubi narratur, quomodo Michael Constantinum Acro- ་་ xiv inchoato patrata sunt: ante quæ tempora invidit:» ia Diatriba autem de Simeonum scrioporteret pridem accidisse illa, quorum mentio fit in Synaxariis, et antiquiora aliqua ipsius Sanctæ exstitisse acta unde accepta sint Synaxariorum mss. elogia: quæ Acta modo non inveniantur. Utorumque jacturam utcunque supplebit Του σοφωτάτου μεγάλου Λογοθέτου κυροῦ Κωνσταν τίνου, τοῦ ᾿Ακροπολίτου, λόγος εἰς τὴν ἁγίαν ὁσιο μάρτυρα Θεοδοσίαν: «Sapientissimi et magni logothetæ, domni Constantini Acropolitæ, sermo in sanctam hosiomartyrem Theodosiam:» descriptus ex codice Vaticano. Constantinus iste, propinquas sepulcro ædes habitans, magnisque ad ea tam in sua quam in generi sui persona affectus beneficiis, hanc illius laudationem publice recitandam composuit, qualem invenimus in politam, «quem a patre magno logotheta accems. Vaticano. Intelligimus autem Viennæ quoque in Cæsarea bibliotheca exstare, et hic primum Græco-Latinam exhibemus: sed antea quærimus, quis Constantinus iste fuerit, et quo tempore vixerit. Ad hoc indagandum ipse nobis suggerit, generum sibi fuisse filium principis Cholcorum, eumdemque nepotem defuncti imperatoris ex filia, regnantis sorore; quæ Constantinopolitana historiæ, periti facile intelligunt ad Michaelis Palæologi, filiique ejus Andronici senioris tempora sic aptari, ut ad nulla alia æque possint accommodari. Coepit autem imperare Michael anno 1260; et filium Andronicum, conjugio Annæ filiæ regis Pannoniæ junctum, ascivit imperii sui consortem anno 1272, ipse autem obiit sub finem an. 1281. Ejus ac filii res gestas accuratis commentariis prosecutus est Georgius Pachymeres, non ita pridem Latinitate donatus a nostro Petro Possino, et GræcoLatine editus Romæ magnificentissimis ac plane regiis typis Barberinis. Ex eo discimus, quod filiæ Michaeli fuerint tres, etiam nominatæ a Christodulo in epistola prævia ad historiam Joannis Cantacuzeni, Irene scilicet, Eudocia, et Anna. Irene nupsit Asano Jnniori, Bulgariæ regi; Eudocia principi Lazorum collocata, marito mortuo in monasterium sese recepit; Anna, filio cralis seu regis Serviæ desponsa quidem, sed conjuncta nunquam, anno 1278 Michaeli consanguineo suo nubens, attulit ei titulum despotæ: et huic potuit datus esse principatus Colchorum, ut ex eo matrimonio natus filius potuerit, circa annum 1295, ducere uxorem filiam Constantini logothetæ, de quo nobis in præsentiarum est questio. 10. Leo Allatius, in sua de Georgiis Diatriba, edita post Georgii Acropolitæ historiam, inter legatos a Michaele missos ad Gregorium X, anno 1273, nominatum inveniens apud Pachymerem lib. V, cap. 17, «ex senatorio ordine, primum magnum logothetam Acropolitam,» dubitat, locusne hic inteliigendus sit de prædicto Georgio, (quem etiam magni logothetæ functum officio constat), an de • Constantino, cujus complures orationes in sanctorum festivitates tempus non ptum educarat apud se, informarique optimis artibus curarat,» propter pertinaciam iu schismate, «privarit loco gratiæe quem prius habuerat, et a sua familiaritate removerit:» quod factum antepenultimo imperii anno. Verum cito apud filium Andronicum recuperavit Constantinus, quod apud Michaelem amiserat: uti et Theodorus, ob eamdem causam gradu logothetæ motus: qui cum eumdem ad Andronico recepisset, in ipso perseveravit, protovestiari titulo insuper auctus, usque ad an. 1294, quo obiit; et ipso logothetæ munere successorem habuit prædictum Gregorii filium Constantinum, imperatoria mox affinitate, uti supra diximus, honoratum. Quandiu hic postea vixerit non reperio: unum verosimiliter videor posse dicere, Encomium S. Theodosiæ ab eo scriptum fuisse ante annum 1306, alioqui non omisisset celeberrimum istud miraculum quod lib. v, de Andronico, cap. 32, narrat Pachymeres quo!que eodem contigit anno. Est autem «magni logothetæ officium proprium, ut ait Codinus libro de Officiis, mandata regia et aures bullas ad reges, sultanos, satrapas expedire:» isque ab eodem Codino numeratur in ordine officialium Palatinorum duodecimus. Nec aliud præterea notandum circa hæc occurrit, quam Acropolitæ appellationem non fuisse patriæ, sed familiæ cognomentum cum satis certum videatur. tam Georgium quam ejus filium Constantinum Constantinopolitanos fuisse: alia autem gentilium ejusmodi cognominum sæculis illis usitatorum exempla, quæ nequaquam credi possirt patriam, uti alias viderentur, notare, vide apud Leonem Alltium, in præcitata de Georgiis Diatriba ubi de Acropolita agit. [ 12. Hactenus de auctore et tempore scripti Encomii. De loco martyrii a S. Theodosia tolerati verbum unum hic præmittendum superest. Con“ stantinus num. 29 in macello pertractam sanctam ait Synaxaria, utique ex antiquioribus Actis, mpic Toy Boy ad Bovem. Hic locus an olim, vel saltem Constantini ævo, macellum sibi adjunctum habuerit, eaque occasione mactatorum animalium oor.

IN S. THEODOSIAN. nua ibidem ad manum essent: an vero id Constan- pro, ¿xavrúba conflatus est, in ms. legebatur, tinus per conjectandi licentiam ita scripserit, non divino: de Bove scio ex Joanne Tzetze inter fora publica nominatum fuisse, Βοὸς ἀγορὰν, ἤτοι Βούν tòy tónov, Bovis forum, seu locum qui Bos dicitur: ex Codino vero De originibus eum fuisse non valde remotum a palatio: siquidem inter quatuor portieus, quibus urbem ornavit Eubulus, duas numerat, ■ a Chalce per Milium et Forum usque ad Taurum et Bovem et Hexakyonium ductas» postea vero de statuis agens: «In loco, inquit, nuncupato Bove, maxima erat fornax, Bovis caput habens, in qua malefici puniebantur: quare etiam Julianus multos Christianos in ea combussit. Erat vero fornax illa in figuram bovis conformata spectaculum longe maximum... et mansit usque ad Phocam, sed Heraclius eam conflavit, follium (æreæ monetæ genus erat) cudendorum causa.» Torsit hic loeus Codini interpretem Joannem Leunclavium, quod ipoveúðn mactatus est: quæ si metaphora non est bovi æneo aptata, sphalma est librariorum; ille autem eo non animadverso ita vertit, integra autem permansit fornax illa usque ad tempora Phocæ tyranni, qni ultimus omnium ab Heraclio in eo combustus.» Hoc e Phocæ morte nemo hactenus somniavit, neque vel per umbram extundi ex hisce verbis potest ἦν δὲ ἡ κάμινος ἕως Φωκᾶ· ἀλλὰ ὑπὸ Ηρακλείου εφονεύθη λόγῳ φολέων, unde vides quam parum possimus interpretibus nimium in opere festinantibus fidere. Est tamen verum, quod in Chronico Constantinopolitano. Alexandrino perperam dicto, pag. 576 legatur, Phocæ cujusdam et Leonis scellarii corpora, trunca et diu raptata, ad Bovem delata tandem et concremata fuisse. Plura de Bove apud Cangium vide in Constantinopoli Christiana lib. 1. cap 24, ubi de foris publicis num. Xl multa lectu et scitu dignissima invenies. ΤΟΥ ΣΟΦΩΤΑΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΛΟΓΟΘΕΤΟΥ ΚΥΡΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΤΟΥ ΑΚΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΑΓΙΑΝ ΟΣΙΟΜΑΡΤΥΡΑ ΘΕΟΔΟΣΙΑΝ. SAPIENTISSIMI MAGNI LOGOTHETÆ DOMINI SERMO IN SANCTAM MARTYREM THEODOSIAM. (Ex codice Vaticano 800, fol. 91; interprete R. P. Daniele Cardono, S. J.) PROLOGUS. «Γυναῖκα μὲν ἀνδρείαν πιῦ τος ἂν καὶ ὅπως εὐροι, ὁ σοφὸς ἡπόρησε Σολομῶν. Καὶ μάλα γε εἰκότως Απόρησε. Πρὸ γὰρ τῆς χάριτος ἀσθενοῦς καθαπαξ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως πεφηνείας διὰ τὴν δυσμενούς ἡμῖν ἐξαπάτην σατάν, χαὶ τὴν τῆς δεσπο τικής παράβασιν ἐντολῆς. τοσαύτης ἣν ἀνδρανεστερου, ἐξ ἀδολουθιας εξίτηλον. 'Αφ᾽ οὗ δε Θεὸς γέγονεν 1. Mulierem fortem ubi quis terrarum et qua ratione facile posset reperire, non parum addubitabat sapientissimus Salomon. Neque id sane immerito. Ante enim quam uberiore divinæ gratiæ copia cœlitus nobis uti esset concessum, et quo tempore natura humana, tum ob nunquam non infesti nobis satana insignes fraudes, tum ob mandatorum divi-

όνομα, τν, μυρίοις καθ' αὐτὴν εὐθηνομένη, est Theodosia, ipsam magni Constantini urbem οὐδὲν οὕτως εκόσμησε καὶ εἰς τὸ διηνεκές σμεῖν, ὡς ὁ ταύτης πολιστής τε καὶ πολιοῦ. ωνσταντῖνος ὁ μέγας, τοῖς κατὰ Θεόν άριπιν ἡ τῶν κατὰ Χριστὸν ὡς ἀληθῶς βασιλέων τὸ τῆς εὐσεβείας ἔρεισμα, τὸ τῆς πίστεως ια, ὁ μετὰ τοὺς ἀποστόλους ἀπόστολος. Τοι· Η μακαρία πατρίδος ἔτυχε, τοιούτω πολιστή κούχῳ σεμνύνεσθαι ἔλαχεν· ἐρῶ δε, καὶ τάχα ἕως ἐρῶ, τοιοῦτον ἔσχε τὸν πρόγονον, τοιούτῳ έλη, τοιούτῳ γε ὁδηγῷ πρὸς τὴν ὀρθὴν περὶ ξαν ἐχρήσατο. decantatam adeo Ausoniorum imperatorum sedem regiam, universi quondam orbis complexam imperium, cujus ad quatuor mundi partes extremas fama nomenque inclytum pervasit; quam innumeris abundantem bonis, nihil ita ad posteros ornavit, aut unquam est exornaturum, quam ipse qui eam condidit, et præsentia sua præsidioque fulcivit, magnus Constantinus, pulchris in Dei causa laboribus ad finem perductis memorandus, et regum omnium Chritianorum longe primus, firmum religionis ac pietatis fulcrum, fidei nostræ simæ propugnaculum sane validum, ac post præcipuos illos apostolos ipse quoque dicenostolus. Tali itaque natali solo virgo ista beata prodiit, tali civitatis suæ patriæ gavisa est e et inclaruit patrono, Dicam equidem, et quod res est dicam; eumdem illum, quem modo si, ipsa habuit progenitorem, eumdem instituendæ vitæ præceptorem, eumdem ad veram, Deo et a Deo est, ad gloriam ductorem. λλα ποθεῖ τις ἴσως μαθεῖν καὶ ὁποίων η τῶν ἀρχηγετῶν τῆς γενέσεως, καὶ ὁποῖοί οι τὰ πρὸς Θεὸν ὄντες ἐτύγχανον; Εὐσεβέκαὶ φιλόθεοι, καὶ τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ φύλακες. Τί δεῖ πολλὰ λέγειν; ἐν γὰρ ὡς πλούτῳ, καὶ δόξης ἀπήλαυον· ἐν βραχεῖ δὲ γεννήτορες τοιούτου τῷ ὄντι γεννήματος μ. ᾿Αλλ' οὔπω τελείας γέγονεν ἡλικίας, καὶ σται του πατρός, ἐπταέτης ἔτι τυγχάνουσα, λῆς ἔτι δεομένη τῆς προμηθείας ὡς ἀμέμ ζῆν ἐκμετρήσεις, καὶ τῶν παγίδων ἀνωτέρα ο του δυσμενούς, ὡς τῷ Θεῷ βουλητὸν τὸν υ δρόμου ἀνύσειεν ἀλλὰ ταύτης οὔμένουν οίρησεν. Ὁ γὰρ εἰδὼς τὰ πάντα πρὸ τῆς τούίσεως, ὁ ἀφορίζων ἐκ κοιλιῶν μητρικῶν ἄν- · καὶ γυναῖκας ὁμοῦ, καὶ ἐκλογὴν καὶ περινος ἑαυτῷ, καὶ τῆς μακαρίας ταύτης, ὅσα τὴρ, προϋνοήσατο. Αμα τε γὰρ ὁ πατὴρ τὸν ετήλλαξε, καὶ ἅμα γι ἡ μήτηρ κόσμῳ καὶ κόσμῳ χαίρειν εἰποῦσα, ἑαυτὴν καὶ τὴν παῖδα σεμνείῳ τε περιέκλεισε, καὶ σεμνώς οὐξένησεν εκπαιδεύεσθαι. 3. Estne autem qui illud quoque cognoscere fortassis desiderat, quales Theodosia quantosque felici sorte nacta sit parentes? Ita profecto habeat, supremam illos Dei majestatem præcipuo quodam cultu et amore fuisse prosecutos, tum vero summa accuratione universa ejusdem Dei mandata semper implevisse. Quid opus pluribus? Quantis circumfluxerint divitiis, quantaque gloria, silentio prætereo; breviter pronuntio, parentem utrumque habuit Theodosia, prole tam sancta tamque illustri dignissimam. Ipsa autem, cum tenera adhuc virguncula septimum ætatis suæ annum nondum esset prætergressa, cumque ad hoc ut sine reprehensione vitam hanc mortalem decurreret, et cacodæmonis insidiis facta superior, illud vivendi (institutum, quod Deo potissimum esset visum, arriperet, patris etiamnum consilio et providentia indigere videretur, eodem orbata fuit. Sed nec ita necessariis ad instituendam recte vitam præsidiis fuit destituta. Idem quippe ille qui omnia nostra, diu etiam ante quam lucem hanc ingrediamur, cognoscit; qui nobis deinde obventura, ab eo in tempore quo materno adhuc utero coercemur, pro sapientia sua optime disponit; et quos æcipua quadam cura, sive e maribus sive e feminis, fovendos eligit; hic, inquam, paternam providentiam erga tenellam adhuc virginem desiderari non est passus. Simul enim parens ɔsiæ vitam hanc cum morte seu meliori potius vita commutavit, simul et mater caducis rebus, mundoque ipsi nuntium remittens secretæ ac religiosæ domus septis seipsam filiamclusit, ubi ad vitam præclare ducendam pulcherrimis eam præceptis curavit imbui. ρεῖς τε γὰρ ὅλους ἐνιαυτοὺς αὐτῇ συνασκήκαὶ πᾶν εἴ τι συμπραξαμένη καλὸν καί θεάκατέλυσε τον βίον κακ τῶν γηίνων μετέστη οὐράνια, πλοῦτον ὁρατὸν αὐτῇ καταλιπούσα, 5 υπελείφθη καὶ μήπω διαδοθεὶς ἔφθη τοῖς καί πρός γε τον κρείττω καὶ ἀληθέστατον, περιοῦσι σύνεστι, καὶ μεθισταμένοις συν- · ὃς οὐχὶ κατὰ τὸν ὁμώνυμον αὐτῷ τυφλώττει, εἰ λίαν ὀξυδορκεῖ, καὶ τὸ δὴ μεῖζον πρὸς τὴν τὴν πορείαν καθοδηγεῖ, καὶ πρὸς τὴν εἰς οὐἄγουσαν, ἀπρόσκοπτα βαδίζειν ποιεί. Τί μακαρία: πῶς τοῖς διαφόροις αὐτοῖς κλήροις το; μῶν ὡς ἀτελής; μῶν ὡς ἀνήλιξ; Πολλοῦ δεῖ. Τὸν μὲν γὰρ φθειρόμενον πλοῦτον παρ- ' 4. Tribus omnino annis una cum filia traductis in loco illo et exercitatione, nihil quod laude dignum aut Deo placitum cognosceret omittens, pia Theodosia mater vivendi finem fecit, et terreno relicto domicilio in cœlestem sese habitationem transtulit. Tantum vero earum quæ hic videntur filiæ suæ reliquit divitiarum quantum a piis in egenos elargitionibus ipsi superfuit: illas videlicet meliores ac veriores rata esse opes, quæ et hic viventibus nunquam non adsunt, et hinc emigrantes possessores suos minime deserunt; quæ eos, qui ipsis potiuntur, non secundum id quod habent nominis, excecare, sed ad acutissime videndum oculos apcrire ipsis possunt et solent; quæ deni-

κατασχούσα, οπόσον εἰς θείους ἀποχρήσειν τύπους ἐνόμισε. Δι' οὗ καὶ τρεῖς εἰκόνας ἐκτήσατο, τήν του Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, τὴν τῆς πανάγνου τούδε Μητρὸς καὶ πρός γε τὴν τῆς πολυάθ του μάρτυρος Αναστασίας, ἣν ἐκ τῆς δοθείσης ταύ τῇ περὶ αὐτὰ χάριτος Φαρμακολυτρίαν ὁ Χριστώνυ μας κατονομάζειν οἶδε λεώς. que ut plurimum suos ad Deum amatores recto tra- αυτὰ σκορπίζει τοῖς πένησι, τοσοῦτον παρ' ἑαυτῇ mite perducunt. et, cum ipsissimam in cœlos viam absque errore demonstrent, in eosdem quoque sine impedimento ullo ut perveniatur efficiunt. Quid igitur B. Theodosia? Qua, putatis, ratione divitiis, parentum morte sibi relictis usa est? an imperfecte? an sine fructu? Minime vero. Dona quippe corruptioni et amissioni obnoxia in pauperes distribuit omnia, tantum sibi duntaxat ex eis reservans, quantum ad sacras imagines coemendas necessarium fore arbitrabatur, ex quibus tres sibi præcipue comparavit, primam Domini ac Salvatoris nostri Jesu Christi, purissimæ Dei Parentis alteram, unam insuper sanctæ martyris Anastasiæ, tot Dei causa labores perpessæ, quam ob singularem divinitus acceptam gratiam, populus Christianus cognominare solet Veneficiorum dissolutricem ἀποε. Αλλ' οὕτω μὲν περὶ τούτου διενοήθη καὶ διε πράξατο. Περὶ δὲ τοῦ λοιποῦ πλούτου, τοῦ ὡς ἀλη θῶς πλούτου, καὶ μὴ διαψευδομένου τὴν κλῆσιν, πώς ἄρα ζητεῖ τις, ἐσκέψατο; Λίαν συνετῶς, καὶ ὡς οὐκ άλλως ἐχρῆν. Οὐδὲ γὰρ ἀνέσχετο μὴ παραυτά φιλο σοφῆσαι τελεώτερόν τε καὶ ὑψηλότερον, καὶ στέρξαι μὲν τὰ τῇδε, περὶ δὲ πλείστου τὰ ἐκεῖσε ποιήσασθαι. 'Αμέλει τοι καὶ ὡσεὶ τελείας ούσα τῆς ἡλικίας, καὶ ὡς εἰς ἄκρον ἐληλαχνία φρονήσεως, τῆς κατ' ἀρετὴν συντονίας οὐ καθυφῆκεν, ἀλλ' ἐκ τῶν ἀρχοειδεστάτων αρξαμένη, τῶν ἀκροτάτων μέχρι ἀφίκετο, οὐδὲν οὐδόλως παραποδισθεῖσα. Οὐδ' ὁ καὶ τελείους κατὰ καιροὺς ἔσφηλε περὶ τὰ μέσα· καὶ κ δὴ τοῖς πολλοῖς ὑπὲρ τὰ ἄκρα νενόμισται φθάσασα, μεῖζον τι περὶ ἑαυτῆς ἐφαντάσθη· ἀλλὰ κατὰ τὴν δεσποτικὴν διὰ παντὸς προσταγὴν ἀχρείαν ἑαυτὴν δούλην ἐνόμιζε, καί ὡς οὐδὲν οὐδαμῶς τῶν ὀφειλο μένων ἐκπλήσασαν ἐταλάνιζε κατά τε τὴν τοῦ μας καρίου Παύλου θείαν καὶ σωτήριον, υποθήκην, ἐπιλανθανομένη τῶν ὄπισθεν, ἐπεκτείνεσθαι τοῖς ἔμπροσθεν ἔσπευδεν, ἐγκρατείᾳ τὸ σῶμα μαραίνουσα, ἀγρυπνίαις ἀδιαλείπτως εμμένουσα, διηνεκεῖς τὰς πρὸς Θεὸν ἱκετηρίας ποιουμένη, καὶ ὅλη καθάπαξ γινομένη του κρείττονος. 5. Atque hæc sunt quæ de iis quas dixi divitiis Theodosia sibi facienda, et mente concepit, et reipsa exsecuta est. Bonis vero iis quæ vere sunt, nec falsa nomenclatura dicuntur bona, quomodo animum intenderit, quisquam ne interrogat? Sapienter profecto, nec aliter quam illis uti par est. Non enim differendum sibi amplius existimavit quin, secundum altissimæ perfectissimæque sapientiæ placita, iis sese omnibus quæ ad mundum spectant bonis exspoliaret, ut plura et meliora deinde consequeretur. Cum vero curam omnem et sollicitudinem non necessariam abjiciens, sic quasi ad perfectam jam pervenisset ætatem, et ad summum prudentiæ omnis vocata esset apicem, a continuo ad virtutem conatu ita non recessit, ut potius a pulcherrimis ejusdem initiis et ipsa sumens initium, ad summum tandem perfectionis culmen pertigerit. Nihil interim in virtutum cursu nacta impedimenti, nec circa postrema vitæ suæ tempora iis quæ ante egerat maculam ullam inferri passa, quæ multis jam tum putabatur ad summa quæque curriculo pervenisse, magnum nihil de se sibi persuasit; quin potius secundum id quod a Domino inculcari probe noverat, famulam se ducebat inutilem; et veluti nihil omnino quod ad profectum suum faceret peregisset, miseram se et bonorum operum inopem reputabat; nec, non, secundum divinam et salutarem Pauli admonitionem, quæ retro erant obliviscens, ad anteriora se extendebat; abstinentiaque corpus suum emacerans, et nunquam non vigiliis se exercens, atque assiduas Deo preces offerens, continenter proficiebat in melius. 6. Ad Deum igitur et divina quod attinet, dicta jam ratione erat operosa atque assidua. Cum iis autem virginibus quæ in eodem monasterio sacris cum ipsa exercitationibus vacabant, Deus immortalis quo modo se gerebat? quo modo conversaba1 tur? quo modo reliquas ommes de sua spiritualium " donorum copia reddebat participes? Insuper illarum pluribus habebat se inferiorem; neque id solum, sed quasi rerum bonarum incuria, et ad om nia foret inutilis, divinorum mandatorum nullum non negligeret, cum ingenuo quodam pudore ultro accedebat universas, propterea quodin sanctæ cum Deo conversationis studio ab omnibus se S. Anastasia cognomento φαρμακολίτρια colitur hoc nomine a Græcis 22 Decembris. quæ an distinguenda sit a Romana istius appellationis Probi uxore, nobilissima martyre sub Diocletiano, videbimus, si non ante, certe ad 25 Decembris Co5. ᾿Αλλὰ τὰ μὲν πρὸς τὸ Θεῖον καὶ τὰ θεῖα οὐ τως ἦν ἐνεργής, οὕτως ἦν σύντονος· πρὸς δὲ τὰς συνασκουμένας αὐτῇ μοναχὰς, όπως εἶχεν; όπως διέκειτο; 'Αρά γε ἐκ τοῦ ὑπερέχοντος ωμίλει; ἀρά γε ὑπερετίθη σφῶν ἔν τισιν ἑαυτήν; Οὔμενουν ού δαμώς. Ως γάρ τις ἀμελής. ὡς τῶν ἐπηγγελμένων ἐκπληροῦσα μηδέν, μετ᾿ αἰδοὺς ἁπάσας προσήει, ότι δήποτε τῶν πρὸς Θεὸν ἐντεύξεων ἦγε σχολὴν, καὶ πάσας ἑαυτῆς ὑπερφέρειν ἡγεῖτο, καὶ ηὐδαιμόνιζε. Τὸ τὸ μεῖζον, οὕτω φρονοῦσα, οὕτω διαλογιζομένη περὶ τῶν ἀδελφῶν, οὐδὲ μιᾷ τούτων ἐφρόνησε, πρὸς οὐδεμίαν ἐζηλοτύπησεν· ἀλλ᾽ ἡγάπα πάσας καὶ ἔστεργε· καὶ ὥσπερ τις ἀρτιπαγής, ὡς τῆς κατὰ dinus de Originibus ait templum illi ædificatum eo in loco, ubi fuerat domus cujusdam patricii, cognomento Pharmaci: quæ an sit prima occasio cognominis, aut ipsam contra pharmaca, id est veneficia, invocandi, alias quæri poterit.

Θεόν πορείας ἀήθης, ἐζήτει παρ' ἑκάστης ποδη- superari arbitrabatur, miseram sese et infelicem γεῖσθαι, καὶ πρὸς ἀρετὴν παρ' ἑκάστῃ ἐθύνεσθαι. Οὕτω τε πνεύμα τεταπεινωμένον, καὶ καρδίαν συν τετριμμένην ἐκέκτητο, ἃ μὴ ἐξουθενούν τον Θεόν φθάνει μεμαρτυρηκὼς ὁ Δαυίδ. appellans. Quodque longe est majus, cum tanta ei inesset prudentia, tamque præclara agendi ratio, inter ejusdem contubernii sodales, nulla elatioris animi edebat signa, nullam suarum sodalium invidia prosequebatur, sed amore cunctas et benevolentia complectebatur singulari. Non aliter quoque quam si in divino obsequio fuisset novitia, et methodi ad Deum appropinquandi ignara aut insueta, a singulis petebat instrui, et in rectam virtutis semitam, si forte aberrare contingeret reduci. Ita spiritum ipsa habebat humiliatum, et cor contritum, quæ duo despicere Deus nequaqum solet, quemadmodu:n sanctus testatur David. φασιν, 5. Αμέλει τοι τῷ θυμικῷ ἔχουσα ἐφ' οὐκ τῆς 7. Omnem animi fastum et motum vehementioψυχῆς ὅτῳπερ ἂν χρήσαιτο, ὅλον κατὰ τοῦ ἀρχε rem plane exuerat, cum nihil accideret quod virκάκου τὴν θυμὸν ἐξέχει σατανά, πόρρωθεν αὐτὸν ginem sanctam ad iracundiam posset provocare; απερύκουσα, πορρωθεν ἐκδιώκουσα, καὶ μὴ παραillud solum retinuerat zeli et animositatis, quod χωρούσα τὸ παράπαν προσεγγίσαι, μηδ', in dæmonem effundere non sine gloria posset ἐξ ἀγχωμάλου συμπλέκεσθαι. Οὐ γὰρ ὅτι γε προς Longe igitur illum a se abigere, longe fugientem βολαῖς ἀκροβολίζειν οὐκ ἐνεδίδου τὸν πολυμήχανον, persequi, neque ommino appropinquandi, aut ex οὐδ᾽ εἰς πάλην ὅλως ἀνίει χωρεῖν καὶ ξυμπλέκεσθαι· æquo, quod aiunt, congrediendi secum occasionem ἀλλ᾽ εἴ μάλα πόρρωθεν εἰργε, καὶ ὡσεί τις άριστος permittere. Non enim adversus hosti vaferrimi στρατηγής, ωσεί τις δεξιός ανταγωνιστής, ἐκ τῶν impetus vel eminus suas experiri volebat vires, ἀπωτάτων κατηγωνίζετο φθάνουσα. Μηδενί δ' ἀσχο nec in palæstram omnino sustinebat descendere λουμένη των ενταυθοί, μηδενὸς ἐπιστρεφομένη των et cominus cum eo congredi, sed meliori longe κόσμου τερπνῶν, ὅλον τὸ ἐπιθυμητικόν ἀνέτεινε consilio procul illum a se jubens facessere, egreπρὸς Θεὸν, καὶ τῆς αὐτοῦ κατακρας ἀγάπης ἐάλωκεν, gii prorsus militis et antagonistæ partes omnes ὅλῃ Θεοῦ καὶ τῶν θείων ἱμειρομένη ψυχῇ. Οὕτως ἐκ implebat, dum e longinquo et quasi fugiens iniπρώτης, ὁ φασιν, ἡ μακαρία τριχός, πᾶσα μὲν καὶ ἐντο micum suum caute impeteret. Nulli earum rerum λὴν ἐπλήρου Δεσποτικήν, μέχρι κεραίας καὶ ἑνὸς ἑώτα, quas hic miramur intenta, nullis mundi hujus τὰ τοῦ θείου νόμου φυλάττειν, ὡς αὐτὸς ὑπέθετο, σπεύ voluptatibus irretita, omnia sua vota desideriaque δουσα· ᾿Αλλὰ τὸ μεῖζον, ἀλλὰ τὸ μέγιστον. ἐρῶν ἔρχομαι. in unum Deum defigere fuit solita: illius unius capiebatur amore, toto animo diu noctuque Deo ac rebus divinis intendens. Ita primis, quod aiunt, unguiculis virgo ista beatissima præscriptas a Deo hominibus vivendi leges implebat omnes, id sollicite curans, ut ne punctum quidem unum unusve apex divinæ legis custoditus elaberetur, quemadmodum ipsemet Dominus id faciendum constituit. Sed nunc majus quiddam, imo maximum, aggredior dicere. CAPUT II. Leo Isauricus, imagines aboliturus, Gymnasium publicum cum magistris sibi adversantibus incendio perdit. η. Ην μὲν οὕτως ή μακαρία διάγουσα ἀρετῆς ἐπιμελομένη, ἑαυτὴν τῇ μονῇ περικλείουσα, καὶ μου νῷ Θεῷ διὰ παντὸς προσανέχουσα. Αλλ' έως τὰ καθ' ἡμᾶς εἶχε καλῶς, καὶ περὶ Θεοῦ καὶ τῶν θείων φρονοῦντες ἦμεν ὀρθὰ, τὸ εἰς κληρονομίαν ἰδιωθεν αὐτῷ σχοίνισμα, ο νέος Ἰσραὴλ, ο περιούσιος λαός καὶ ἐξαίρετος. Ἐπεὶ δ' ὁ ἄνωθεν βασκαίνων ἡμῖν πολλαῖς πολλάκις καθ' ἡμῶν ἐχρήσατο μηχαναίς ήμων οὐδὲν δ' ὅ τι καὶ ήνυσε), κάντεύθεν ἐξηπορήθη καὶ ἡμηχάνησε, πάντα μέν, ο φασι, κάλων κινήσας, κατὰ τῆς Ἐκκλησίας Θεού, μηδεν δ' ἐκπλήσαι δυνηθείς τῶν πρὸς βούλησιν, ἀλλὰ καὶ πλατύν οφλή σας κατάγελων, όλως ἑαυτῷ γίνεται καὶ καινότερον τι τεχνάζεται. Οὐ γάρ τι τῶν θείων παραποιῆσαι δογμάτων ἐπαίρει· διὰ γάρ πάντων ἐπιχειρήσας, 8. Hanc pulcherrimam sane vivendi rationem tenebat Theodosia, virtutis studio continenter intendens, virginem sacrarum cœnobio clausa, et mente in Deum semper erecta. Notum autem est, quomodo cum omnia nostra salva adhuc esse et incolumia, et de Deo divinisque rebus recte oinnes sentiremus, eramus populus eximius et electus, qui velut novus Israel, ipsi proprie obtigimus in funiculum hæreditatis suæ. At postquam e cœlo pulsus superbiæ spiritus suam in homines invidiam in apertum cœpit proferre, multis ac variis frequenter machinis animos nostros oppugnare est aggressus. Ut vero adversus illos parum valuit, et hac ex parte proficiendi quidpiam spem omnem machinasque abjecit inutiles, alia deinde διὰ πάντων καὶ ἀποκέκρουσται· Τί οὖν ὁ σκαιωρεί; ratione omnia susdeque, ut dicimus, vertere, et τί μηχανᾶται ὁ πολυμήχανος; Τὰς θείας εικόνας, τὰ ἱερὰ καὶ πάνσεπτα εκτυπώματα, ἐκ μέσου, ὡς ἱκανοῖς ταῦτ' ἐνεργῆσαι διέγνωκε, ποιήσασθαι ὑποτίθεται· καὶ ἡ ὑποθήκη, τὸ δοκούν, δεξιά, δεξιά δ' ὁποίαν ἐκκλίνειν ὡς δοκοῦσαν, ἀλλὰ μὴ οὖσαν, καὶ ipsam Dei Ecclesiam aggredi instituit. Cumque rursum nihil eorum quæ singulatim conceperat efficere valuisset, quin etiam effuso risu meruisset excipi, ad suas se artes totum convertit, ac novum plane consilium excogitare cœpit. Non enim

μῶν. Είδωλα νομίζειν ὑπέβαλε, καὶ τὴν περὶ ταῦτα σπουδὴν τῆς παλαιᾶς εἶναι πλάνης, καὶ τῆς ἀρχαίας ἐκείνης τερθρείας ἀπᾶδον πάντη πεφηνέναι Χρι στιανοῖς λείψανον. Βαβαὶ τῆς τόλμης! βαβαὶ τῆς σκαιότητος! φεῦ τῶν μηχανῶν τοῦ ἀλάστορος! Νῦ μὲν οὕτως, νῦν δ' ἑτέρως ἐπιχειρεῖ, κακ τῶν δι ξιῶν βάλλει, κακ τῶν ἀριστερῶν, ὁ περὶ τὸ κακουρ γεῖν ἀμφοτεροδέξιος. θ. Τίνες δ᾽ οἷς καὶ ἐνέκρινε, καὶ τίσιν ὑπηρέ ταῖς ἐπὶ τούτοις ἐχρήσατο; Ο τε δὴ τὴν βασιλείαν Θεοῦ παραχωρήσει σφετερισάμενος, Λέων ὁ ἐξ Ισαύρων, ὁ ἄγριος αυτόχρημα θέρ καὶ ἀτίθασσος ὃς κατὰ τῆς ποίμνης εὐθὺς Θεοῦ δεινὸν ἐβρυχήσατο, καὶ κατὰ μέσης αὐτῆς καθά τις ώμηστής ήλατο, καὶ ὁ κατ' ἀντίφρασιν Αναστάσιος, ὁ μετὰ τὸν μας κάριον Γερμανὸν ἐπὶ κακῷ τῇ Ἐκκλησίᾳ ἐπεισφρή σας Θεοῦ, καὶ πολλοῖς ότι θανάτου καὶ ἀπωλείας γενόμενος αίτιος. ᾿Αλλὰ πῶς ἂν πρὸς ἀξίαν ἐκτραγῳδήσαιμι τὰ τότε δεινά, τὰς τῶν ἀρχιερέων υπερο ρίας; τὰς τῶν ἱερέων καθείρξεις; τὰς τῶν ἐν τέλει ζημίας ἅμα καὶ ἀτιμίας, τὰς τῶν ὁσίων ἀνδρῶν τι καὶ γυναικῶν, ἐκ τε τῶν ἀσκητηρίων ἀπελάσεις καὶ ἐπὶ πλατειών δημεύσεις; τὰς ἀνυποίστους τούτων unum quodpiam divinorum dogmatum suspicioni πάντα φέρουσαν ἐπαρίστερα, ὁ σοφὸς ὑπέθετο Σολοfalsitatis obnoxium reddere est aggressus, sed adversus cuncta simul insurgens, in ea rabiem suam omnem conatus est effundere. Quid igitur mali molitus est? quas machinationes adhibuit pessimus genius? Venerandas Dei divorumque imagines, sacras illas et omni honore dignissimas effigies, utpote quas pluribus non parum ad recte agendum prodesse judicabat, statuit e medio sibi esse tollendas. Et via quidem ad hoc tetendit, recta in speciem: sed recta qualem declinandam monuit sapiens Salomon, utpote quæ talis videatur, sed non sit, verum ad sequiora ducat. Suggerit, ipsas estimandas esse idola, et omne circa eas studium, veteris esse erroris atque antiquæ superstitionis evanidum vestigium, inter Chistianos relictum. Vah audaciam pessimi dæmonis, et impiam stultitiam! vah insanas molitiones! Modo scilicet hanc, modo illam perdendi homines rationem init: a dextris et a sinistris miseros impetit, ambidexter ad inferendum nocumentum. 9. Quinam autem fuere quos judicavit idoneos aut quibus usus rei est administris, quando Dei permissuregnum sibi erat vindicaturus? Leo is fuit ab Isauria dictus, sævissima absque dubio bellua, eademque indomita: qui contra Domini gregem continuo infremere aggressus, in eum non aliter quam carnivora quædam fera insiluit. Quemadmodum et is qui per antiphrasim vocatus fuit Anastasius; quippe post B. Germanum in Dei Ecclesiam magno ejusdem malo introductus, mortem non paucis et interitum attulit. Sed qua tandem ratione pro rei dignitate, quæcumque id temporis misera acciderunt atque acerba, verbis efferam? episcoporum exilia, comprehensiones sacerdotum, virorum principum calamitates simul et ignominias, sanctorum hominum et virginum sacrarum o χολάσεις; τὰ δεσμὰς τὰς στρεβλώσεις; τοὺς βιαί monasteriis violentas detrusiones, et publice constitutas earumdem proscriptiones, vexationes non ferendas vincula, cruciatus, violenter allatas mortes, et pejora mortibus tormenta? Verum ut sanctæ hujus virginis illustrem prorsus ac intrepidam magnitudinem animi clarius in medium adducam, unum quodpiam crudelitatis regiæ exemplum pro feram, reliqua iis quibus lubitum fuerit inspicienda penitius relinquens. 10. Superiorum regum temporibus, cum qui regnorum moderabantur habenas, eo quod gerebant nomine sese haud ostendebant indignos, sub jectamque sibi ditionem ex æquo justoque administrabant fulciebantque, rerum nonnisi honestarum amore ac prosecutione exornantes principatum suum,et quidquid eumdem ad posteriores illustriorem poterat reddere magno studio promoventes ad incrementum.Horum, inquam, regum temporibus plura tradentis diciplinis loca exædificata sunt, quæ certa quadam ratione sejuncta erant ab invicem, eademque conjuncta; sejuncta quidem locis et medificiis, at vero mutua quadem conjunctione et communi porticu in unum veluti ædificium coalescenti; ita ut, quamvis exterioris formæ varietate et numero distinguerentur, non plures tamen, sed una duntaxat domus dici posset. In his porro edificiis,quæ duodecim omnino censebantur, aunquam non colocati erant præceptores, atque inter eos unus aliquis, qui alios omnes cunctarum disciplinarum peritia superaret. Hic, ut omni scientiaους θανάτους; τα χείρω θανάτου βασανιστήρια; Αλλ' ίνα μάλλον τὸ τῆς μακαρίας γενναῖον καὶ ἄριστον παραστήσαιμι φρόνημα, εν τι τῆς βασιλι κῆς ἀπηνειας, ταλλα τοῖς βουλομένοις ἔνθεν ἀφεὶς συνοράνι, διηγήσομαι. ι. Πρὸς τῶν ἄνω βασιλέων, οἱ καὶ τὴν κλῆσιν ἡλήθευσαν, ὡς ἑνὸν διὰ βίου συνέχοντές τε καὶ στι ρίζοντες τὸ ὑπήκοον, καὶ τῇ φιλοκαλία τὴν ἀρχὴν κατεκόσμησαν, ἅπαν ἡ ταύτην ευκλεεστέραν καθί στησι, διὰ σπουδῆς αὔξειν ποιούμενοι· πρὸς οὖν τῶν μεγαλουργῶν ἐκείνων ανδρών διδασκαλεῖα ἐν ταύτη δὴ τῇ μεγαλοπόλει δεδόμηται, διηρημένα πως καὶ συνημμένα τυγχάνονται διηρημένα μὲν τοῖς οίκη ματι, τῇ δ' ἀλληλουχίᾳ καὶ τῷ κοινῷ περιβόλῳ εἰς ἐν δήπουθεν συναγόμενα, ὡς ἕνα γε δοκεῖν τοῖς ἔξωθέν ποικίλου καὶ πολυόμορον· καὶ διδάσκαλοι ἐπ' αὐτοῖς, ὅσα δὴ ταῦτα δυοκαιδεκα δ᾽ ἦν, εἰς ἀεὶ καθιδρύοντο, καὶ ἐπὶ τούτων ὁ τῶν ὅλων κατὰ πᾶν εἶδος παιδείας ὑπερφέρων, καὶ ταῖς ἑστιστήμαις ἐπισημότερος, ὃς καὶ οἰκουμενικός διδάσκαλος ήχους ταύτην γάρ τὴν τιμὴν πρὸς τοῦ βασιλέως ἐλάμβα νε, καὶ τὴν ἐφορείων μυσταγωγών ὁμοῦ καὶ μυστών ἐπετέτραπτο. Ην μὲν οὖν οὕτω τούτο διενεργούμε νον ἄνωθεν, καὶ ὁ λόγος ένθεν εἶχεν αὐξάνεσθαι, καὶ τὸ κατὰ φύσιν ἀνθρώπῳ πρὸς τοῦ αὐτολόγου, πρὸς τῆς αὐτοσοφίας αὐτῆς τῆς γενέσεως έγκατα-

καὶ ὁ δυνάμει πᾶσι κοινῶς ἔνεστι, προς run genere ceteros inter plane eminebat, univerἐπιτηδειότητα ἐπήρετο κίνησιν, καὶ πολύ έργειαν, εἰ καὶ μὴ πᾶσι προήγετο, τῇ τε ειδυία φιλοσοφίᾳ, καὶ πρὸς τὸ κρεῖττον τὰ μεταφέρειν καὶ ὑψηλότερον, καὶ βασιλεία ύγητο, καὶ πολιτεία κατήρτιστο, καὶ τὸ και ὡς ἐπίπαν ἀστάθμητον, ὡς ἐνὸν ἐῤῥύθε συνέσταλτο. salis quoque magister appellari solitus erat: ut autem isto nomine honoris causa vocaretur, ab ipso videlicet rege acceperat, et tam in eos qui sacris initiandi, quam qui iis initiati jam erant, auctoritatem suam exercere poterat. Res autem sic erant dispositæ ab initio, ut tibi ratiocinandi augeretur facultas; et quod homini ex quo in mundum a natura communiter insitum est, ut intellectu discurrere atque sapere per seipsum vacongruum, prout opus foret. motum excitaretur; multisque, si non omnibus, daretur. itas recte philosophandi; adeo ut et imperium istic erudiretur, et civilis status ordinaretur, etiam plebs, quamvis inconsiderata et vaga, qua fieri potest ordinanretur componereturμὲν οὖν ἐκ μακροῦ τοῦθ᾽ οὕτως ἔχον· κατ' γε καιροῦ ἄνδρες αριπρεπεῖς καὶ διάσημοι τὰς σπουδὰς θρόνους ἐπὶ κόσμῳ σφῶν έλαἄλλον ὁ τῶν ἄλλων πρωτεύων, καὶ τὴν τιμὴν 3 γὰρ δὴ τὰ ἐκτὸς οὗτοι καὶ θύραθεν μόκαὶ τὰ ἔνδον καὶ θεῖα φιλοσοφεῖν ἤθελον. · καὶ θεῖα ἔσκηντο δόγματα, καὶ παραδόσιαστικὰς ἀκριβώκεσαν· εἴχοντό τε τούς τριείχοντο, κἀπὶ ταύταις πάντας συντηρεῖν ίηντο, ὅθεν καὶ διὰ τιμῆς πάσης, διὰ πολλοῦ πτος εἶχον σφᾶς ἅπαντες. Οὗ δὴ βασιλεὺς εἶν υς πρὸ πάντων άλλων ὁμόφρονάς τε καὶ ὁμο σχεῖν ἐπειράσατο, ἐνόμισε γὰρ ὡς, εἴπερ ὁμοοὺς κτήσαιτο καὶ ἔξει σχεδόν πάντας ομόφρο οὐκ ἴσχυσεν οὐδένα σφῶν μεταστῆσαι, οὐ ἐκ ἔσχατον, οὐ μέσον· πᾶσι μὲν γὰρ ἐπὶ τῷ ἐχρήσατο, οὐδὲν δ' ὅ τι καὶ ἤνυσε. Τὰ μέν μετὰ πολλῆς ὅτι πραότητος τὰ τῆς γνώλλε, καὶ οἱ σύμφρονας σχεῖν ἤθελεν· ὡς δι εἶδεν αὐτοῦ τὴν ἀπόνοιαν, καὶ μηδ' ἂν, γένοιτο, τὴν τῶν ἁγίων εἰκόνων διισχυριἀθετῆσαι προσκύνησιν, πρὸς ἀπειλὲς καὶ χρησεν. 11. Hac igitur, quam dixi, ratione res sese habebant antiquitus. Iisdem vero temporibus viri insignes prorsus atque præclari eas quæ per studia honoris causa obtinentur sedes in maximum sui. accipiebant ornamentum, potissimum autem is qui reliquis omnibus et erat et habebatur præstantior, quique consulari præfulgebat dignitate. Non enim externam solum et sæcularem philosophiam illi, sed interiorem quoque religionis nostræ tractabant, seque cum otio divinis dogmatibus exercebant, et magna cum diligentia traditiones scrutabantur ecclesiasticas. His ipsi intendebant, harum studio toti occupabantur, nullaque earum ut negligeretur suis curis suaque vigilantia efficiebant; unde et illud consequebatur, ut secundum omnes honestatis ac religionis leges vitam ducerent. Tales cum essent, nihil prius habuit imperator quam ut eos in suam sententiam pertraheret; ita sibi scilicet fore persuadens, ut si viros illos impietati suæ haberet consentientes, aliorum quoque animos facili negotio expugnaret. At vero eorum nullum, non primum, non infimum, non medium a sana doctrina rectoque vivendi instituto deduit; et quamvis modos omnes viasque tentasset, nihil tamen omnino effecit. Principio im omni mansuetudine et modestia suam illis mentem renuntiari fecit, quod illos opinionis ›s ac suffragatores habere plurimum desideraret. Verum ut ab eis suam amentiam acriter perspexit, neque, quacunque demum fortuna periculove proposito, adduci viros posse rum cultum inaginum ac venerationem rejiciendam dicerent, ad minas et contumelias s est. δ᾽ οὐδὲ οὕτω μετέπειθε, πάττων ἀπογνούς ς τῆς ἀπηνείας ἑαυτοῦ γίνεται· ὅθεν καὶ ς αὐτοῖς σκέψεως, πέμπει τοὺς αὐτοῖς οἰκήεύσαντας. Καὶ οἱ τὴν ὥραν τηρήσαντες πρὸς τὸν κοινὸν ἁπάντων δυνάστην αντιὕπνον, ἡττῶνται τούτου καὶ ἀνακλίνονται, όθεν περιελθόντες, πῦρ ὑπανάπτουσι, καὶ τὸ ὡς ἀληθῶς ἐνδιαίτημα τῇ φλογὶ πανταχόμβάνουσι, καὶ πᾶσαν τοῖς ἔνδον ἀποκλείουἘν οὖν πάνυ βραχεῖ τῷ παμφάγῳ πάντες ὡς βίβλοις, αὐταῖς οἰκίαις· κατανάλωνται. Ω ζημίας! ἣν ὑποσταίη μὲν τὸ δοκοῦν ἡ Κων ταῖς δ᾽ ἀληθείαις γένος ἅπαν Ῥωμαίων, τὴν σοφίαν ζητοῦντες ἀνέκαθεν Ἕλληνες, ἱ ὁ θεῖος Παῦλος διεμαρτύρατο. Οὐ γὰρ ούτων ἀνδρῶν ἐστέρηται, ἀλλὰ καὶ σοφῶν υγγραμμάτων πλείστων τε καὶ καλλίστων .TROL. GR. CXL. 12. Cumque hoc etiam modo apud viros fortes nihil proficeret, et aliud nihil quo eos cogeret superesse animadverteret: suæ se ferocitati abripiendum totum tradidit; concessoque ipsis deliberandi spatio, submisit qui ædibus eorum flammas injicerent. Hi opportunum maxime observantes tempus, cum sapientissimi homines qui ad multum noctis adversus omnium domitorem somnum fortiter pugnare soliti erant, eidem etiam succumbere essent coacti, et cubitum tantisper se contulissent; alii alias ædium partes circumeuntes ignem spargere, verissimumque sapientiæ ipsius hospitium flammis undique involvere cœperunt; omnem intus manentibus exitum præcludentes. Modico igitur spatio temporis omnes devorantibus cuncta flammis hausti atque absumpti sunt, una cum libris atque ipsis ædibus. O cladem, o afflictionem!

ἔν τι τῶν τοῦ βασιλέως καθ' ἡμῶν ἔργων, ἐν τι τῶν τότε δεινῶν, καὶ τῆς μελλούσης ὡς εἰπεῖν κακίας προοίμιον· τὰ λοιπά δ' εἰ βούλοιτό τις μαθεῖν, τῇ περὶ αὐτῶν ἱστορία περιτυχέτω. quam sustinuisse videtur urbs Constantinopolitana, συναπεστέρηται. ᾿Αλλὰ τούτῳ μὲν, ὡς ἔφθην, εἰπὼν revera autem natio Romana sustinuit universa, ipsique etiam gentiles, quotquot, teste Paulo, sapientiam ab initio quæsiverunt. Non enim talium virorum duntaxat facta est jactura, verum etiam plurium ac pulcherrimorum librorum, quos sapientissimi homines conscripserunt Sed huc devcni, dicere volens unum nostri Imperatoris facinus, ac veluti prooemium ejus quæ secutura esset calamitatis; cætera si quis cognoscere cupiat, ipsam quæ de illis conscripta est, historiam consulat CAUT III. Spatharium,Christi imaginem dejecturum,præcipitat Theodosia, et fidei suæ rationem tyranno reddit. ιγ. ᾿Αλλ' οὖν οὕτω δεινῶν οὕτως ἀνυποίστων έπαγο. μένων κατὰ τῶν τὰς ἱερᾶς εἰκόνας προσκυνούντων τιμωριῶν, ἀμαυρουμένων δὲ τῶν θείων ἐκτυπωμάτων, καὶ ὡς εἰπεῖν κατερειπωθέντων πάντων απανταχή, τῶν τις σπαθαρίων, καὶ κατὰ τῆς θείας εἰκόνος τοῦ Σωτήρος Χριστοῦ, τῆς ἱσταμένης ἐπὶ τῆς οὕτω και 13. Cum igitur tam gravia tamque intolerabilia supplicia inferrentur sacras imagines venerantibus, ills autem abolerentur, et funditus, ut sic loquar, exstirparentur, spathariorum aliquis etiam contra Salvatoris Christi divinam effigiem, stantem in ea porta quæ Ænea dicitur, suum est aggressus furorem exercere, eamque in terram prosternere. Hoc λουμένης Χαλκῆς, ὥρμησεν ἀπελθεῖν, ἐφ᾽ ᾧ γε ταύ autem ut beatæ Theodosiæ est renuntiatum, Phinees mox illam zelus et Eliæ invasit. Plures deinde religiosas matronas,quæ mundum mundique ornamenta omnia a se removerant, toto animo soli adhærentes Deo, socias sibi adjungens, sancto quodam furore ad hominem virgo fertur. Ex eorum hic erat ordine, qui gladio, non securi, instructi regem stipant, qui ordo est ordine satellitum, uti indicat, nomenclatio posterior; regem autem custodit, et a tergo subsequens atque ab imperatore nusquam discedens, regium noctu conclave servat, principemque in publicum prodeuntem cingit.Contra hujusmodi hominem, generoso plane atque intrepido animo, virgo progreditur. 14. Quibus autem illa sermonibus audientium mentes, ut zelum Dei conciperent, excitabat? quibus Deum ipsum verbis alloquebatur, ut justam ejus adversus homines iram placaret? quam generosos comitantibus se sororibus indebat spiritus, et ad pulchrum pro veritate certamen subeundum quam fortiter animabat? Sic enimvero secum ipsa cogitabat, sic ratiocinabatur: Oportebat equidem eam me, quam ultro suscepi, rationem vivendi sartam tectam conservare. Hoc enim coram Deo et hominibus facturam me proposui, ad hoc sacramento me obstrinxi, cum Deo solo et mecum ut versarer, reliquorum autem hominum societatem effugere conatu omni contenderem.Postquam autem generis humani osor acerrimus, et nullo non Teophanes ad annum Leonis 10, animadversum in eos præcipue ait, qui sanctitate et doctrina clarebant: adeo ut scholæ una cum sacra doctrina exciderint, quæ a sæculo S. Constantini Magni usque de ea tempora floruerant. Græce σβεσθῆναι, exstinguerentur. Profecto (nisi schole istæ extra communem civium habitationem fuerint positæ) vix est credibile, ædibus fuisse subjectas flammas, cum viciniæ totius manifesto periculo. Nullam de hoc argumento historiam singularem nunc novimus, nec alibi citatam reperimus: mirum autem foret eam auctoris ætate exstitisse, nunc ignorari; quare ad Theophanis chronograτην καταβαλεῖν. 'Αλλ' ἀνηγγέλη τοῦτο τῇ μακαρία, καὶ ἡ ζῆλον παραυτὰ Φινεές, ζῆλον ἀνέλαβεν Ἠλιοῦ· τῷ τοι καὶ γυναῖκας, κόσμου και των κοσμικών ἀποῤῥαγείσας ολοσχερῶς καὶ προσκολληθείσας όλας Θεῷ, μεθ' ἑαυτῆς λαμβάνει, καὶ ὅλῳ κατὰ τοῦ σπαθαρίου κινείται θυμῷ. Τάγμα τοῦτο τῶν περὶ τὸν βασιλέα σπαθηφόρων, οὐ πελεκυφόρων, ὡς καὶ ἡ κλήσις δηλοί, δευτερεῖα μὲν φέρον τῶν ἐπωμίους ἀνεχόντων τοὺς πελέκεις, συντηροῦν δὲ σφίσι τὰ τῶν βασιλέων οπίσθια, συμπαραμένον τοῖς ἀνακτόροις, καὶ τοὺς βασιλείους νυκτός θαλάμους περιπολούν, κάν ταῖς προόδοις τὸν βασιλέα περικυκλουν. Κατά δὴ τούτου γενναίῳ πάνυ και ἁπτοήτῳ βαίνει φρονήματι. ιδ. Τί μὲν οὐ διαλογιζομένη τῶν πρὸς τὸν ὑπὲρ τοῦ Θεοῦ ζῆλον ἐπαιρόντων; τί δὲ τῶν πρὸς δυσώ πησιν ἱκανῶν οὐ διαλεγομένη Θεῷ; τί δὲ οὐ νουθε τοῦσα ταῖς σὺν αὐτῇ καὶ περὶ αὐτὴν ἀδελφαῖς, καὶ πρὸς τὸν ὑπὲρ τῆς ἀληθείας ἆθλον ἀλείφουσι; Πρὸς μὲν γὰρ ἐαυτὴν τοιαῦτα δή τινα διενοεῖτο καὶ διεσκέπτετο· Έδει μὲν ἂν εἰλόμην βίον τηρήσα διὰ παντός· τοῦτο γὰρ προθέμην, τοῦτ' ἐπηγγαλά μην Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων ἐπίπροσθεν, ἐμαυτῇ μόνη προσλαλεῖν καὶ Θεῷ, ἀλλ' οὐδ᾽ ἐπιστρέφεσθαι μη δενός· ἐπεὶ δ᾽ ὁ βασκαίνων ἡμῖν ἄνωθεν καὶ καθ' ἡμῶν τεκταίνων ἀεὶ τὴν Ἐκκλησίαν Θεοῦ διστά ραξε, καὶ δεινὸν ἐπήγειρεν αὐτῇ κλύδωνα· ἄγε δὲ προϊτέον, τὴν ἡσυχίαν παρορατέον, ψυχῆς ἀφειδη τέον ἅμα και σώματος, ὑπὲρ τοῦ προαγαγόντος phiam aut simile aliquod opus lectorem hic remitti existimo. (4)Securigeri scilicet præcedebant, sequebantur spatharii. Sed quomodo in ordine stipatorum regiorum secundum locum tenuisse spatharios indicat ή κλήσις? Suspicor non tam nomen indicari, cui ejusmodi notio haudquaquam per se conjuncta est, quam matriculam palatii. seu nomen claturam officiorum,qualis passim in manibus erat, indicabatque officii cujusque ordinem, observandum quoties in publicum progrediebatur imperator, in iis quos προκέντους vocabant, nos prodes siones diceremus.

ων αἱ προνοουμένου τῶν καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ τὰς τῶν tempore insidias nobis struens, Ecclesian Dei coepit ἐπ' ἐσχάτων ἀμοιβὰς ἡμῖν ταμιεύοντος. perturbare, et gravem adeo contra eam excitare statem, tum sane prodeundum etiam nobis, quieta tantisper vita deserenda: non vitæ parcennon corpori; illius potissimum gratia, qui pulchrum hac in parte exemplum nobis præbuit, e nos et nostra non minus bene quam provide gubernat, et operum nostrorum mercedem ad extremum servat repositam. Τῷ δέ έ γε σωτῆρι Θεῷ ἐκεῖνά πως τῶν Ψαλ καλεξαμένη καί ὑπαλλάξασα, ἀνθωμολογεῖτο λέγετο· Δίκασον, Κύριε, τοὺς ἀδικοῦντάς σε, σου τοὺς πολεμοῦντάς σε. Ἐπιλαβοῦ ὅπλου Θεοῦ, καί ἀνάστηθι εἰς τὴν βοήθειαν τῆς τῆς κληες σου. Ἰδοὺ γὰρ ἦραν οἱ ἀνομοῦντες κατ' κεφαλήν, καί τῶν σῶν θυσιαστηρίων κατορ- : οἱ ἀναιδεῖς, καὶ τὰ ἅγιά σου βεβηλοῦσιν οἱ στατοι. Αλλ' ἐπίσκεψαι ἡμᾶς ἐν τῷ σωτηρίῳ οῦ ἰδεῖν ἐν τῇ χρηστότητι τῶν ἐκλεκτῶν σου, ἀφρανθῆναι ἐν τῇ εὐφροσύνῃ τοῦ ἔθνους σου. σύνη δέ σου τῷ λάχει ἡ τῶν σῶν σεβασμίων ν προσκύνησις, ἡ πρὸς τὴν ἀρχαίων αὖθις λείων ναῶν εὐπρέπειαν αναμόρφωσις. Καμοί ἰ ταῖς ὁμογνώμοσι ταύταις ἐμοί καί ὁμός πρὸς τὸν ὑπὲρ τῶν σῶν θείων εἰκόνων ἆθλον σαις καί τῆς σῆς παναμώμου μητρός, τῶν τε σοῦ κατὰ διαφόρους καιρούς καταπροεμένων ν, καί τῶν ἄλλων σοι εὐαρεστησάντων, χεῖρα ας ἐξ ἁγίου σου κατοικητηρίου κατάπεμψον· ισον, μόνε δυνατε, τὴν ἡμετέραν ἀσθένειαν, ιν δύναμιν καί κραταίωσιν. 15. His dictis, selectas quasdam e Psalmorum libro sententias proferens, alterno cantu Deo Salvatori ita concinebat ac confitebatur: Judica, Domine, nocentes me, expugna impugnantesme: apprehende arma et scutum, et exsurge in adjutorium hæreditatis tuæ. Ecce enim legis tuæ prævaricatores contra te levaverunt caput, profanarunt impiis tripudiis altaria tua, et sacta tua homines impuri ac scelerati polluerunt. Sed respice nos in salutari tuo ut videamus in bonitate electorum tuorum, ut exsultemus in lætitia gentis tuæ. Lætitia porro tua in eo posita est, ut cultu et veneratione omni dignissimæ, sacræ tuæ tuorumque sanctorum adorentur imagines, utque secundum eam quæ antiquitus erat decentiam templa iisdem exornentur. Nunc igitur mihi, et cunctis meis sodalibus, unum mecum idemque sentientibus, quæque pro sacrarum imaginum, pro matris tuæ purissimæ, pro eorum qui variis temporibus vitam tui causa et sanguinem effuderunt, pro aliorum deniquequi quoquo modo grati tibi exstiterunt honore, certamen mecum subire minime detrectant; nobis, in- ↳, universis auxilii tui dexteram ex habitaculo tuo sancto porrige; infirmitatem nostram, qui potes, confirma; largire vires et fortitudinem. Ταῖς δέ γε σὺν αὐτῇ καί περί αὐτὴν τοιαῦτα δεν προηγόρευε. Νῦν καιρὸς εὐπρόσδεκτος, μέρα σωτηρίας. Ενδυσώμεθα ὅπλα τοῦ φωτός· τῶν ἐχθρῶν τῆς ἀληθείας χωρήσωμεν. Θάνατος πρόκειται· μὴ φιλοψυχήσωμεν. Βάσανοι πρό κ καί κολαστήρια· μὴ δειλιάσωμεν μηδέ φοκαὶ τοὺς τὸ σῶμα μὲν ἀποκτεῖναι, τὴν δὲ ψυτή παραβλάψαι δυναμένους, ὡς προσετάχθησ Η γὰρ οὐ τῆς ἡμετέρας φύσεως ἐτύσεως ἐτύγχανον αἱ ἄνωθεν καί ἀπ' αὐτῆς τῆς πρὸς ἀνθρώπους μίας Θεοῦ ὑπὲρ Θεοῦ καί τῶν θείων θεσμῶν όσασαι; Ισμεν τοὺς τῆς πρωτομάρτυρος Θέ ἀγῶνας καὶ τὰ παλαίσματα· οὐκ ἀγνοοῦμεν τῆς μακαρίας ἄθλους Βαρβάρας, τοὺς τῆς γεν Εἰρήνης, τοὺς τῆς μεγαλόφρονος ἐκείνης Μαἢ καί τυράννοις ἀντέστη, καί δαίμοσι προσισε, και λαμπρά καθ᾿ ἑκατέρων ἔστησε τρόΜικρὸν μὲν ἴσως δοκεῖ τισι τὸ τολμώμενον στα μέγα κακὸν τὸ παρὰ τοὺς τῆς Ἐκκλησίας ὺς ἁπαναχὴ νῦν ἐνεργούμενον. Το γάρ τοι λείας ἀπαλείφειν εἰκόνας, καί τούς ἱερούς νεώς οὖν, ὅλην ἁπλῶς παραποιεῖ τήν εὐσέβειαν, ὅλον : τὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Θεοῦ καί Σωτῆρος όριον. ᾿Αλλ᾽ εἰ καί μικρὸν ἦν, οπόσον ἐστί, τὸ Coluntur, S. Barbara 4 Decembris, S. Irene ii, S. Marina, Latinis Margarita, 20 Julii: 16. Exinde ad soldales (suas conversa, hisce eas vocibus est allocuta: Nunc tempus, sorores, acceptabile, nunc vere dies sunt salutis. Induamur arma lucis, et adversus hostes veritatis progrediamur. Mors nobis est proposita: vitæ igitur amorem nullum præferamus. Cruciatus mortem præcedent ac supplicia, sed non terreamur, neque formidemus eos qui corpori quidem mortem afferre, sed animam nostram lædere nulla ratione possunt;quemadmodum præcipitur nobis. Nunquid enim naturæ nostræ consortes non fuerunt sublimes istæ animæ, quæ apud superos modo versantur, quæque ab ipso Dei in terras adventu pro Deo divinisque legibus decertarunt? Theclæ, inter martyres primæ agones et certamina novimus: non beatissimæ Barbara, non generosa Irenes, non magnanimæ illius Marinæ ignoramus prælia, quæ tyrannis pariter et dæmonibus opposita, gloriosum de utrisque tropeum posuit. 17. Exigui fortassis momenti quibusdam videatur ista nefariorum hominum machinatio: sed vos longe melius institutæ, illud optime scitis, non mediocre esse malum, quod contra veteres Ecclesiæ sanctiones impii ubique nunc sunt aggressi. Divinas enim imagines, calce oblitas, ex oculis tollere, et sacra templa informia ac inutilia reddere quas CP. præcipuam venerationem habuisse, alibi docuimus.

τὴρ ἡμῶν καί Δεσπότης ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἐδιδα ξεν, εἰς ὃν ἱῶτα καί μίαν κεραίαν τὸ τέλειον περιγε γραφώς ἡλίκην τε φέρει τὴν εὔκλειαν τὸ μὴ ἀθε τῆσαι τῶν τεθεσπισμένων βραχὺ οἱ γενναῖοι παλαι Μακκαβαῖοι, καί πρός γε ἡ μακαρία τούτων μήτηρ, ή παρέστησαν, και πως υπόδειγμα τοῖς ἐσαύθις ἀκρι βοῦς φυλακῆς τῶν νομίμων καταλελοίπεσαν· ὑείου χρέως ἀπογεῦσαι μόνον ἀναγκαζόμενοι, οὐμενουν οὐ κατένευσαν, ἀλλά καί μυρίας ὑπὲρ τοῦδε βασάνους ὑπέστησαν· καί πυρί γὰρ και σιδήρῳ παραδοθέντες, καί πᾶν ὑπενεγκόντες δεινόν, διέμειναν απερίτρα πτοι. Τοῦτο δὴ ἐν νῷ βαλλόμεναι καί ἡμεῖς, ἔγι πρὸς τὸν ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἆθλον μετὰ θάρσους ἀποδυσώμεθα, σπεύσωμεν φθάσαι τὸν κατεπιχειρή quid aliud est quam pietatem, quam religionem καί μικρόν τι νόμου παραβῆναι καί ἐντολῆς, ὁ Σω omnem evertere funditus, et universum Incarnationis divinæ mysterium inane reddere atque nullum? At faciamus parvi quod conantur. Quanti tamen illud faciendum sit quod vel mediocre quidpiam de lege divina et mandatis infringatur, Salvator noster ac Dominus in sacrosanctis Evangeliis docuit, viam prefectionis unius iota uniusque apicis rigore circumscribens. Jam vero quam gloriosum erit, si divinarumlegum ne minimam quidem partem infringere sustineamus. Illustres quondam Machabæi, nec non beatissima illorum mater, præsentes assistunt: quale illi exemplum observandæ legis similiter certaturis reliquerunt? Porcinas carnes solum ut gustarent, a tyranno compulsi, non modo ei non obediverunt, sed innumeros quoque propterea σαι βουλόμενον τῆς θείας τοῦ Σωτῆρος εἰκόνος σπα cruciatus sustinuerunt: ignique ac ferro traditi θάριον. ! et quantumcunque gravia tolerantes tormenta, inconcussi perseverarunt. Nunc igitur et nos, illustre adeo exemplum mente animoque versantes, ad pulchrum prò religione certamen subeundum fidenter accinctæ nos conferamus, et festinemus spatharium istum, qui impuras manus in divinam Salvatoris nostri imaginem parat injicere, cohibere a scelere. 18. Hæc illa, et confestim ad Chalcen accedit: ιη'. Ταῦτ' ἔφη, καί ᾗ τάχος παρὰ τὴν Χαλκήν et (oinsignem animifduciam!) mox utfuitin loco, γέγονεν. Αλλ' ώ γενναίου ψυχῆς παραστήματος 1 a nemine mortalium prohiberi se passa, quin et αὐτίκα τῷ παραγενέσθαι, μηδ' ἑνὸς ἐπιστραφεῖσα, fidenti vultu cunctos præsentes intuita, scalas ipsa πάντας ὁμοῦ παραβλέψασα, τῆς κλίμακος δράττι omnium prima arripit, ac sodalibus, idem ut ipsæ ται, καί ταῖς σὺν αὐτῇ συνεπιλαβέσθαι οι διακελεύε faciant, fortiter imperat. Qui igitur in scalarum ται. Καὶ γοῦν ὁ μετέωρος τολμητής, πρίν ἥ τε τῆς summitate jam fere consistebat impius, sacram θείας εἰκόνος λωβήσασθαι, εἰς ᾅδου βάραθρον κατ effigiem antequam corriperet, iis excussus, in ενήνεκται πίπτει καὶ γὰρ, καί ὁ τέως αυριών, profundum inferni corruit; dejectus est enim: καὶ τὸ στόμα εἰς οὐρανὸν θέμενος, καὶ τὸν ὑπερουet qui paulo ante insolenter se jactans, os suum ράνιον ἄντικρυς βλασφημών, πτώμα δύστηναν για in cælum aperire, et cœlis omnibus Excelsiorem γονε, μηδ' ἐκφορᾶς ἀξιούμενος, ὁ γὰρ ἀπρόοπτος impetere blasphema lingua fuerat ausus, mise- θάνατος τοὺς περί αὐτὸν διεθρόησε, και άλλων άλλα randum ante oculos omnium cadaver jacuit, se- χοῦ διεσκέδασε, τήν τε μακαρίαν καὶ τὰς σὺν αὐτή pultura etiam honore privatus. Repentina quippe πάσας ἐλευθέρως ἀνῆκε τὴν ἐπ' οίκου πορεύεσθαι. hominis nefarii punitio omnes qui spectaculo interfuere, attonitos reddidit, atque alium alio fecit abscedere; ita B. Theodosiæ et cunctis quæ cum ipsa erant viriginibus, domum se tutis referre licuit. 19. Verum quod factum fuerat, latere minime potuit ferocissimum regem, qui magna mox rabie in sacras Deo virigines concitatus,infrenduit. Quidquid igitur habebat supercilii, ni ita dicam, in unum congregans: Per caput, inquit, meum (hic scilicet regibus pridem usitatus jurandi mos est) haud equidem credam ex vobis aliquem amare me, si vel una quæpiam e facinorosis istis mulieribus manus meas effugiat, aut non omnes continuo, ex abditis suarum ædium in publicum protractæ,audacis tantæ pœnas persolvant. Hæc vix edixerat imperator, cum e ministris ejus plurimi, per alia alii urbis loca dispersi, religiosarum virginum domos et urbis totius monasteria perscrutari sunt aggressi; requirent quidem et alias omnes, quæcunque injicere in spatharium mannus fuerant ausæ, sed beatam Theodosiam cumprimis comprehendere cupientes. Non enim mediocria quænam aut vulgaria adversus illam meditari suis visus fuerat rex, quam omnium primam facinus fuisse aggressam didicerat, et rei totius exstitisse causam. εθ'. ᾿Αλλ' ήσθετο τοῦ γενομένου ὁ θηριώνυμος βασι λεύς, καί μέγα τι καί ἄγριον κατ' αὐτῶν εὐθὺς έδρα χήσατο. Συναγηαχώς γάρ, Ιν' οὕτω φαίην, τὸ ἐπι σκύνιον, Οὐ μὰ τὴν ἐμὴν, εἴρηκε, κεφαλὴν τοῦτο δὴ τὸ εἰς όρκον τοῖς βασιλεῦσιν ὡς ἐπὶ πολὺ προφαν ρόμενον), οὐ τινά με φιλεῖν ὑμῶν ἡγήσομαι, εἰ τῶν τις κακούργων τουτωνί γυναίων χεῖρας τὰς διαφύγοι, καὶ μὴ διὰ τάχους ἐκ τῶν σκοτίων σφῶν οἰκημάτων συναθροισθεῖσαι, δίκας τοῦ τολμήματος τίσειαν. Ταῦτ' ἔφη, καί οἱ παρευθύς, άλλος άλλα χοι διαμερισθέντες, τὰ τῆς πόλεως σεμνεία τε και φροντιστήρια διειλήφεσαν, ἀναζητοῦντες μὲν καὶ τὰς ἄλλας, ὅσαι γε τοῦ σπαθαρίου κατεπεχείρησα πρὸ δ' ἄλλων ἀπασῶν τὴν μακαρίαν ταύτην Θεία σίαν· οὐκ ὀλίγα καί γὰρ ἰδιαίτατα φθαίη σφέσι περί αὐτῆς ἐπισκήψας ο βασιλεύς, πρωτουργόν ότι μεμαθηκὼς καὶ τὸ πᾶν δι' αὐτῆς γενέσθαι διεγνωκώς Καὶ δὴ ταύτας συλλέξαντες, εἰς ἐν ἁπάσας συνήθροι σὺν δ᾽ ἁπάσαις τὴν ὑπὲρ ἁπάσας καί ἡλίου κην ἀστέρας τὰς ἄλλας ὑπεραυγάζουσαν μέσον αν τῶν ἔστησαν καὶ τῷ βασιλεῖ συμπαρέστησαν. σαν

iensas ergo omnes in publicum pariter protrahunt: sed et cum omnibus eam quoque, quæ ns omnibus, uti sol præ stellis, alias superabat fulgore, ipsarum in medio, coram impeonstituunt. ' δὲ καὶ πρὸς μὲν τὰς ἄλλας βλοσυρόν 20. Ille vero, in alias quidem omnes torvum καὶ, Ινα τί, φησί, δύστηνα γύναια, εἰς intuens, Ut quid, ait, infelices mulierculæ, eo proἥκετε τόλμης, ὡς καὶ προσταγῆς ἐμῆς cessistis audaciæ, ut non mea modo mandata conκαὶ τὸν ἐμὸν σπαθάριον οὐχ ὅτι γε τοῦ temnere, sed meum quoque spatharium ab eoκαποδίσαι, ἀλλὰ καὶ βιαίῳ θανάτῳ παραrumdem mandatorum exsecutione prohibere, neque Πρὸς δὲ τὴν μακαρίαν ταύτην Θεοδοσίαν id solum, verum funesta etiam morte delere non ἷς, Οὐκ ἔλαθές μοι, κακοῦργον, ἔφη, καὶ sitis veritæ? Ad beatam deinde Theodosiam conο γύναιον· οὐκ ἠγνοήσά σου τὸ ἀλόγιστον versus: Non, inquiebat, latere me potuisti, facino- ᾿ τὴν παράβαλον τόλμαν, οὐχ ὁ περὶ τὸν rosa et mulierum omnium pessima: non mihi fuit ἔδρασας, καὶ ὡς ἀνεῖλες τῷ ἐμῷ προσ- ignota tua illa infrænata jactantia, non audacia inυπηρετούμενον. Εμοιγε ἀντῆρας, κατ᾿ ἐμοῦ signis. Novi profecto quidquid adversus satellitem ις ἐκίνησας τοιγάρτοι διαναστὰς ἔγωγε, meum, te hortatrice ac duce, gestum fuerit, et qua ἐμαυτοῦ δικας ἀπαιτήσω, καὶ δικαίως ότι ratione ministrum regiis obtemperantem mandatis καὶ τὴ εἰκότα σε τὴν ἀλάστορα τισομαι, interimere minime dubitaveris. Mihi cum eo modo ν βουλόμενον τῶν βασιλευόντων εἰς νέωτα ausa es adversari, tuas contra meipsum manus a σθαι, μηδ' οὕτω κατὰ τῆς ἀρχῆς αὐθαδιά- te compulsas fuisse ignorare non potes. Nunc igitur ἀλλ᾽ ἔνεστι μεταβουλευσαμένῃ καὶ πεισθείση haud sane injusto adversum te furore consurgens, οντι πλέον, ἢ ὡς βασιλεῖ σοι προστάσσοντι, pro sceleris magnitudine pœnas reposcam; nec miκαι μὲν τῇδε καὶ διαβιώσαι περιφανέστατα, nus juste reipsa sumam supplicium simul et vindiομένη τῆς μακαρίας ἐκείνης τυχεῖν λήξεως. ctam, ut nemo regiis sesejussis imposterum oppoave ratione audeat contra principem efferre. Potes tamen (si vis mutare mentem, et sua- t potius, ut regem decet, imperanti parere) hic quidem salvari et splendidissime vivere, autem sæculo beata perfrui requie. λλὰ πῶς ἂν ἀξίως παραστήσαιμι λόγῳ παλλῆς ὅτι συνέσεως τῆς Μάρτυρος ἀπόὸς τὸν τύραννον; ποίαν λόγου πεπλουτηΔεν; ἢ μᾶλλον ποίαν ειληχὼς ἐπίπνοιαν 21. Qua nunc ego dicendi facultate sapientissimam martyris ad tyrannum responsionem in medium proferam? qua verborum ac sententiarum copia instructus, vel potius qua de cœlo inspiratione commotus? per qualem scilicet ipsa et prudenter respondit, et obmutescere fecit illum, supercilio ferocem et ore turgidum; illum, instar dæmonis se inhabitantis, frendentem ex adverso ad deglutiendam ipsam, terramque et mare se posse abolere præsumentem; quomodo talia mihi credam comprehensibilia esse, aut ea convenienter valebo eloqui? Ego, respondit Theodosia, jam inde a prima ætate quietioris et ab omni hominum strepitu remotioris vitæ desiderio accensa fui, o imperator, nec minus consequendæ salutis meæ studiosa; sed nec ex iis quidquam, quæ mundus in bonis suis gaudiisque habet, a suscepto consilio revocare me, Deo bene propitio, valuit. Nunc quoque hoc tibi est sciendum, e rebus omnibus nullam reperiri, quæ a Dei charitate possit me modo ullo abducere, Si igitur ita tibi videtur, age, nulla interposita :em after: exhibeo corpus meum ad supplicia: verberibus illud jube discerpi, membrorum mnium compagem dissolvi, confringi ossa; capitis abscissionem impera, atque, ut breviter tæ hujus usura privari me jube, ut citius ad immortalem melioremque vitam per te transἧς αὕτη καὶ σοφῶς ἀπεκρίνατο, καὶ νουστόμισε τὸν βλοσυρὸν τὴν ὀφρύν, τὸν τὴν ολύν, τὸν ἄντικρυς καταπιεῖν αὐτὴν βρενκατὰ τὸν ἐνοικοῦντά οί, τὸν τὴν γῆν καὶ ἐξαλείφειν ἐπαιρόμενον, ὡς ἐνόν μοι ταῦτα και; καὶ ὡς ἐξ εἰκότων ἐρῶ. Ἔγωγε, τελεῦ, ἐκ παιδὸς εὐθὺς τὴν ἡσυχίαν ἐπόἱ τὴ ἐμὴν σωτηρίαν ἐζήτησα, καὶ οὐδέν οῦ κόσμου τερπνών, Θεοῦ συναραμένου, έως μεταστῆσαι κατίσχυσε· καὶ νῦν ἴσθι Θεὸν ἀγάπης τῶν ἁπάντων οὐδὲν ἀποστή ἣν ἂν εἴη σοι βουλομένῳ, μὴ κατοκνήσας ἔρανον· σάρκες ἰδοὺ ξαίνειν αὐτὰς πρόσο ιονίας μελών διασπᾶν, ὀστᾶ συνθλάττειν, ν τομὴν ἐπενεγκεῖν· ἐν βραχεῖ φημι, τῆς ς στέρησον, ὡς ἄν με θᾶττον τῆ αἰωνίῳ και παραπέμψειας. τοις ὁ τύραννος ἐξαπορηθεὶς, καὶ πρὸς ἢ τὸν λόγον τρεψάμενος, 'Αλλ' ὑμεῖς γε, τῇ ματαιόφρονι ταύτη κατακολουθήσητε, τοῦτον μανίας ἔλθητε, ὡς καὶ τῶν ἐνταῦ περηθῆναι καὶ τῶν ἐκεῖσε οὐχ ἧττον, εἰ ἀμοιρῆσαι τερπνῶν, καὶ πρός γε καταθάνατον τὸν ἀθάνατον. Αἱ δέ, ὡς καλῆς · καλαὶ τῷ ὄντι μαθήτριαι, Μή γένοιτο ' 22. Hoc responso ad summam consilii inopiam adductus tyrannus, virgines alias hoc iterum sermone compellat: Vos certe nolite insanæ huic mulieri pertinaciter adhærere, eoque dementiæ progredi, ut vos et iis quæ hic sunt bonis orbas esse, et quæ in altera vita reperiuntur, paribus certe, si non majoribus, voluptatibus privari, quin etiam ad mortem condemnari æternam, pa-

tiamini, Ille autem, quemadmodo egregiæ ma- ἡμᾶς, φασί, τῇ θεοπνεύστῳ ἡμῶν ἐναντία φρονήσαι gistræ discipulas decebat non minus egregias: Absit, inquiunt, ut cum divinitus inspirata matre ac magistra nostra non eadem sentiamus, ut tuis morem geramus blanditiis, ut minis terreamur. Hujus nos instituta ac mores sequimur, ab hac ne separemur, cum obsecratione petimus. Quæcunque igitur ab ea tibi dicta sunt, eadem a nobis dicta tibi putato. Ingenti ad hæc verba furore impletus tyrannus: Insanas, exclamat, mulieres e conspectu μυσταγωγῷ, μὴ ταῖς σαῖς ὑπεξαι θωπείαις, μὲ θροηθῆναι ταῖς ἀπειλαῖς. Ταύτης εσμέν οπαδοί, ταύτῃ καὶ συνταγήναι ποιούμεθα δι' εὐχῆς· ἃ γοῦν παρὰ ταύτης ακήκοας, ταῦτ᾽ ἄντικρυς καὶ παρ᾽ ἡμῶν ἀκηκοώς γίνωσκε. Θυμοῦ πληθεὶς ἐπὶ τούτοις ὁ τύραν νος, Μεταστήσατε, φησὶ, τὰς ἀπονενοημένας ἐξ ἐμοῦ διὰ ταχέος, ἢ μᾶλλον ἐκ τοῦ βίου τὰ κάκιστα ποιήσατε γύναια, βιαίῳ θανάτῳ παράδοτε ὡς ἄν αἱ τῆς αὐτῆς ἀπονοίας μὴ τοῦ λοιποῦ κατατολμῷεν τὰ παραπλήσια. meo quantocius abripite, aut potius, ut merentur crudeli morte perimite, ut si quæ istius adhuɔ fortassis sunt dementiæ, similia perpetrare exhorrescant. CAPUT IV. S. Theodosiæ post sociarum necem crudele martyrium et gloria in cœlis. 23. Talia cum dixisset tyrannus, continuo ministri ejus, tanquam ignis ligna corripiens, sanctam auferunt a conspectu ipsius; et cæteras pariter cum ea abducunt, trahunt per crines, maxillas percutiunt, per plateas raptant insolenter. Atque has quidem absque mora crudeliter trucidant, venerandasque revera victimas, religionis causa mactatas, Numini supremo sistunt homines nefarii. postremæ condemnationis in ultimo mundi tempore, non sine insigni suo pudore, futuri rei: beatam vero Theodosiam, de qua plurimus regi fuerat sermo, ad alteram servantes quæstionem, iterum cum ea loqui cœperunt, et quamobrem pertinaciter adeo iis quæ imperabantur contradiceret, pecunctari. κγ'. Καὶ ὁ μὲν ταῦτ᾽ ἔφη, Οἱ δ' εὐθὺς, πῦρ ύλης ὥσπερ δραξάμενον, τήν τε ἁγίαν μεθιστᾶσι καὶ τὰς σὺν αὐτῇ συναπάγουσι, τῶν τριχῶν ἕλκοντες, κατά παρειῶν τύπτοντες, διὰ πλατειών σύροντες. Αλλά τὰς μὲν ἄλλας εὐθὺς σφάττουσι, καὶ θύματα ταύτας τίμια τῷ ὄντι γε καὶ σεβάσμια προσήνεγκαν τῷ Θεῷ οἱ τῆς ἐσχάτης πρὸς τῇ ἀνυπερβλήτῳ αἰσχύνη καταδίκης ἐπ' ἐσχάτῳ καὶ ὑπεύθυνοι τὴν δέ γι μακαρίαν ταύτην Θεοδοσίαν, ἧς πέρι καὶ τῷ βασιλεῖ λόγος ότι πολὺς ἦν, εἰς δευτέραν ἐταμίευσαν τὴν ἐξέτασιν, καὶ εἰς λόγους αὖθις ἦλθον αὐτῇ, καὶ ὑπὲρ ὅτου τοσαύτην ποιεῖται τὴν ἔνστασιν πυνθάνεσθαι ἤθελον. κδ. Καὶ ἡ μαλα συνετώς, μάλα γενναίως προς αὐτοὺς ἔφησεν· 'Αλλ' ὑμεῖς γε, ὦ λῷστοι, πυνθά νομαι, τίνος με είνεκα καταδικάζετε θάνατον; ότι προσκυνεῖν ἐθέλω τὴν εἰκόνα τοῦ δι' ἐμὲ κατ' ἐμὲ γεγονότος Θεοῦ; πρὸς δε γε τῆς ἀχράντως τούτον τεκούσης; τῶν κηρυξάντων αὐτὸν ἐν ταῖς πέρασι; τῶν ὑπεραθλησάντων αὐτοῦ; τῶν ἄλλως εὐαρεστη σάντων αὐτῷ; Καὶ πῶς οὐς ἔξω γενοίμην νοῦ καὶ φρονῶν, τοῖς αὐτόχρημα παραπλήξιν ὑμῖν συμφρα νήσασα, ἡ καὶ καθάπαξ πεισθεῖσα τοιαῦτα κατα ναγκάζουσι; Πῶς δ᾽ ἀνασχοίμην, τάς θείας καὶ σεπτὰς εἰκόνας χλευαζόντων ὑμῶν, καὶ καλούντων αὐτὰς εἴδωλα; Τὰ γὰρ εἴδωλα ἀνυποστάτων και ψιλῇ διατυπουμένων ἐπινοίᾳ πλάσματά τε καὶ εἰς κάσματα διεγνώκαμεν, οὐδ᾽ ἀληθῆ τὰ πρωτότυπα 24. At vero beata martyr, summa sapientia c summaque animi fortitudine ita eos est allocuta: Ego quoque id, o boni, ex vobis quæro, quid tandem esse possit in causa, cur ad cruciatus et mortem me designetis?An propterea quod religiose venerari staduerim ejus imaginem, qui cum Deus esset propter me natus est homo, similis mei? aut ejus qui Deum et hominem absque ulla virginitatis suæ labe peperit? aut eorum qui Salvatoris adventum mundo universo annuntiarunt? aut denique eorum qui suum pro Christi doctrina fuderunt sanguinem, quique alia etiam ratione divinam sibi amicitiam conciliare sunt conati? Quomodo vero non optima cum ratione stultam me dicerent et insanam, si vestra profecto deliria ego etiam delirare in animum inducerem? aut ab και τίμια καθ' αυτά καί σεβάσμια, τῆς αὐτῆς καὶ iis persuaderi mihi sinerem, qui ad absurda adeo αἱ εἰκόνες ἐκ τοῦ εἰκότος τιμῆς καθεστήκασιν pertrahere me conantur? Id autem qua tandem άξια. ratione valeam tolerare, quod sacræ et venerandæ imagines odio vobis sint et ludibrio, et pro idolis habeantur? Idola certe novimus esse simulacra rerum non subsistentium, et solerti industria repræsentatarum figmenta: quorum prototypa cum vera non sint, neque per sese æstimationis ullius aut pretii, consequens est, ut ipsæ imagines nihilo majori veneratione sint digne. 25. Ut igitur verbis nihil contra eam effici posse cognoverunt, quam tanta animi firmitate respondentem, 'tamque sapienter errores confutantem audiverant, immaniter eam cædere cœperunt; quodque oratione persuadere non valuerant, verberum atrocitate extorquere sunt aggressi. Sed quod intenderant non modo non sunt consecuti, κέ. Ὡς οὖν ἔγνωσαν οὐ λόγοις πεῖσαι ταύτην δυνάμενοι, οὕτω του στεῤῥῶς ἀποκρινομένην ὁρῶν τις καί συνετῶς αὐτὴν περιτρέπουσαν, ἀντιλεως μαστίζειν προήχθησαν, καί ὁ μὴ φθαῖον ἀνηθέντες πειθοί, βίᾳ κατισχύσαι διενοήθησαν. ᾿Αλλ᾽ ἀπέτυχαν τοῦ σκοποῦ, ἀλλὰ διήμαρτον τῆς ἐλπίδος πρὸς μὲν γὰρ μικρὸν αὐτὴ θέλξασα, βρατῶν ἀφρονεστάτους,

κατὰ τὴν εἰπόντα, διήλεγξεν. Οἱ μὲν γὰρ τους τύ- verum etiam omni prorsus exciderunt spe, quæ πτοντας ἐπέστησαν καὶ τὰς μάστιγας διηυτρέπισαν ἡ δ᾽ οὐδένα λόγον σφῶν ποιησαμένη, ὡς εἰς λόγους αὖθις ἔγνω χωρεῖν μέλλοντας, Ο βούλεσθε, φησίν, μὴ μέλλετε διαπράττεσθαι. Ὥστε τῆς, ἧς ἔχομαι γνώμης, στησομένην οὐδέποτε ού γάρ με τις πτοήσει τῶν ἀποκτεῖναι μὲν τὸ σῶμα δυναμένων, λυμήνασθαι δὲ μηδοπωσούν ισχυόντων μου τῇ ψυ χα, ὡς ὁ καὶ ψυχὴν πρὸς τῷ σώματι δυνάμενος ἀπολέσαι, άτε δημιουργὸς ὢν ἀμφοῖν καὶ δεσπότης ὑπέθετο. paululum eos decipiens, probavit esse, ut ait ille, stultissimos virorum. Illi enim verberantes instruebant et dirigebant ictus: ipsa vero nihili eos faciens, ut vidit a verberibus ad verba rursum devenire paratos: Quod, inquit, facere vultis incunctanter peragite. Nostis me ab ea quam nunc habeo mente discessuram nunquam. Nec sane quisquam me terruerit eorum, qui corpus quidem istud occidere possunt,animæ autem meæ molestiam ullam afferre non possunt, quemadmodum potest is qui animam una perdere valet cum corpore, quia tam hujus quam illius factor est et creator. 26. Qua ratione affectos fuisse putatis hæc audientes? quo modo tantum sui ipsorum contemκζ. Πῶς οἴεσθε ταῦτ᾿ ἀκούσαντες διετέθησαν; Πῶς οἱ τὴν ὀφρὺν ἐκ τοῦ βασιλείου κράτους αὐχουν τις τὴν τοσαύτην σφῶν περιφρόνησιν ήνεγκαν; ptum excepisse eos, qui ob datam sibi a crudeli Βέλει καθά τινι τὴν καρδίαν ἐβλήθησαν· τοίνυν καὶ συνεχύθησαν τῷ θυμῷ, καὶ ἐκμανεῖς ἐγεγόνεισαν, και τοῦ ἔργου τοῦτο παρέστησαν· οὐ γὰρ ότι γυνή, οὐδ' ὅτι τὸν βίον ὁσίως τε καὶ ἀμέμπτως διήνυσεν, εἰς νοῦν ὅλως ἔβαλον, ἀλλ' ὡσεί τινα ληστήν, ὡσεὶ τινα κακούργον, ἢ καὶ τι τῶν ἐξωλεστάτων άλλως γυναίων ῥιπτοῦσι κατὰ γῆς, μαστίζουσιν απηνῶς. ᾿Αλλ' οἱ μὲν ἔτυπτον, καὶ ὅση γε ἰσχὺς ἔτυπτον, ἡ δ εἰς οὐρανὸν τὸν νοῦν ἀνατείνασα, καὶ ὅλη γενομένη τοῦ κρείττονος, εἶχε τοῦ θάρσους! είγε τῆς εἰς Θεόν πεποιθήσεως! ὑπέρευγε ταύτη τῆς γενναιότητος! ὑπέψαλλε κειμένη· Κύριος στερέωμα μου καὶ καταφυγή μου, καὶ ῥύστης μου· ὁ Θεός μου βοηθός μου, κέρας σωτηρίας μου, καὶ ἀντιλήπτωρ μου, ὃν ἐπικαλουμένη σωθήσομαι. Καὶ τεῖχος ἐν αὐτῷ ὑπερβήσομαι, τὸ τῆς κακοδοξίας τοῦτο διάφραγμα, ὁ διατειχίζει μὲν Θεοῦ, διατειχίζεῖ δὲ καὶ τῆς ἀφράστου ἐκείνης καὶ ἀλήκτου μακαταριότητος. in ipso transgrediar murum; murum, inquam, æterna ineffabilique in cœlis beatudine. κζ. Ην οὖν ἰδεῖν αἱμάτων ἐκ διαφόρων του σώ ματος μερῶν προχεομένους κρουνούς, έδαφος,φοιεισσόμενον, κέρματα σαρκῶν ἀλλοθεν ἄλλα διασκι δνάμενα, σώμα καθάπαξ καταξανθέν, σώμα καταβληθέν, καὶ πρὸ τῆς φθορᾶς μικρου φάναι διαφθα ρέν, ψυχήν, δ' ἀπαθῆ, καὶ ὄντως οὐρανοβάμονα· τὴν γάρ τοι κεφαλὴν ἡ μακαρία διάρασα, Τύπτετε ὡς ἰσχὺς ὑμῖν ἔφη, τύπτετε· ἐμὲ γάρ, εὖ ἱστε, τῆς προθέσεως ουδόλως ἐκστήσετε, οὐδὲ τοῖς ὑμετέροις θελήμασιν ὑποκλῖναι δυνήσεσθε. * Αρ' οὐκ ἐμφιλοσοφώτατα τὸ τοῦ ᾿Αναξάρχου διενοήσατο; ἄρ᾽ οὐ κρεῖτα τον ἐκείνου, τοῦ ἐπὶ γενναιότητι διαβοήτου, τοῦ τὴν σοφία» πολυθρυλλήτου τὸ σῶμα περιπεφρόνηκεν; Εἰ γὰρ καὶ μὴ θύλακον ἔφησεν, ἀλλ' ἐνόμισε καὶ τοῦ μηδενὸς ἐτίμησε, κρεῖττον ὄντως ἐκείνου και ἐφιλοσοφήσε καὶ ἠνδρίσατο. Ὁ μὲν γὰρ ἐπ' ὀλίγον έμαστίχθη, καὶ ὡς ἐν θεάτρῳ τοῖς παρατυχοῦσιν ἐμφανίζεσθαι ἤθελε, καὶ τὴν παρ᾽ ἀνθρώπων δόξαν έκαρ τέρει θηρώμενος, οἱ τε γὰρ ὁρῶντες στιζόμενον, τε γὰρ ὁρῶντες στιζόμενον, καὶ ταῖς στίξεσιν οὐ κατακαμπτόμενον ἐτεθήπεσαν, Anaxarchi Abderitæ, cum jussu Nicocreontis Cyprii tyranni in saxeo mortario contunderetur, ea vox laudatur a Laertio, Cicerone, Valerio: imperatore potestatem, tollebant supercilium? Transfgebatur cor eorum velut jaculo quodam, et toti confundebantur præ furore, efficiebanturque rabidi, et per iracundiam agebant omnia. Non enim omnino in mentem sibi venire patiebantur, aut quod mulier esset, aut quod adeo religiose inculpateque vixisset; sed, veluti maleficam et feminarum omnium ultimam nequissimamque, solo afflixerunt et inclementer flagellarunt. Verberabant illi, et verberabant viribus totis, ipsa vero mente ¡n cœlum defixa, et majora melioraque omnia cogitans (o insignem animi fortitudinem o præclaram in Deum fiduciam! o nunquam satis laudandam generositatem!) in terram licet prostrata hæce Psalmis suaviter concinebat: Dominus Grmamentum meum et refugium meum, et liberator meus. Deus meus, auxiliator meus, cornu salutis meæ, et susceptor meus, quem invocans salva ero, perversitatis hujus, qui separat a Deo atque ab 27. Cernere igitur erat rivos quasi sanguinis e variis virginei corpusculi partibus profluentes, solum purpuratum, carnium frusta alio alia loco sparsa, corpus prorsus lacerum, corpus dissolutum, et ante mortem quasi præmortuum, cum anima interim perturbationis expers in ipso quodammcdo cœlo versari videretur. Etenim sublato aliquantisper capite; Verberate, inquiebat, quantum potestis, quin etiam cunctas in verbera afferte vires; nostis enim, a pristina mentis sententia nullo me modo dimovendam; nec vestris unquam desideriis me subjicere poteritis. Nonne ergo quod in Anaxarcho philosopho fuit præclarissimum insigniter tenuit? nonne melius quam ille, ob nobilitatem celebris, et ob sapientiam clarissimus, corpus suum contempsit? Si enim, femina exsistens, molle nihil, nihil sensit aut dixit femineum, nec reverita est quemquam; sublimius profecto quam ille philosophata est, et generosius egit. Hic videlicet exiguo solum tempore verberibus contusus, spectatoribus «Tunde, tunde Anaxarchi follem, Anaxarchum enim non tundis.»

oi μαζον· τὴν δέ γε μακαρίαν ταύτην οἱ τύπτοντες σύναμα και οι τυπτομένην θεώμενοι οὐχ ότι γε οὐκ ἠλέουν αλλά και ἐμίσουν ἐκ ψυχῆς, και ελοιδορούν το ταύτη τῆς ἀπονοίας, και ταλάνιζον. gestiit quemadmodum in theatro conspicuus esset; και οι μαστίζοντες παραυτά μεταβληθέντες ἐθαύ et hominum tantummodo laudem consectatus, fortiter fecit; cum scilicet præsentes obstupescerent hominem, subipsa contusione ne quidem sese torquentem in latus, ipsique qui eum contundebant commotis animis eumdem demirarentur. Beatam vero hanc, tam qui cædebant, quam qui cæsam spectabant, non modo, non miserebantur, sed infensissimo quoque prosequebantur odio, et dementiam ei objectabant, propter quam eam putabant infelicem. κη'. Οντως μετὰ τὴν τοῦ ὑπερνοῦς Θεοῦ ἐνα θρώπησιν καρτερεῖ τὰ ὑπὲρ φύσιν τοῖς ὑπὸ φί σιν κεχάρισται, και κατά λόγον όντως. Ο γάρ ὑπὲρ φύσιν Θεός, και τῆς φύσεως δημιουργὸς ὑπὲρ φύσιν τε γεγονώς, και τὰ ὑπὲρ φύσιν ένεργε κώς, φέρειν τῇ φύσει τὰ ὑπὲρ αὐτὴν ἐχαρίσατο, ὁποῖα γε κἂν τῇ μακαρίᾳ ταύτη τετέλεσται· και πῶς γὰρ ἄλλως ἴσχυσεν ἂν γύναιον ἀπαλὸν τῇ φύ σει, ἐκτακέν τῇ ἀσκήσει, τὰς σάρκας ούτω κατα στιχθέν, καὶ ὡς εἰπεῖν διασπαραχθέν, τοιαῦτα φιλο σοφεῖν ἐν τοῖς πάθεσιν; Οντως αὐτοκράτορα τῶν πα θῶν τὸν λογισμόν κατὰ τοὺς πάλαι Μακκαβαίους παρέστησεν, ὄντως αήττητον, όντως ακαταγώνι στον. Πλὴν ἀλλ' ὡς εἶδον οὕτω γενναίως τὰς βασά νους, οὕτω καρτερῶς φέρουσαν, τοῦτο μὲν γυναικός ἡττώμενοι και τὴν ἧτταν ἐπαισχυνόμενοι, τοῦτο δὲ τῆς σφῶν κακοδοξίας ἀντιποιούμενοι και οἷον κ θηριούμενοι, τό γε νῦν εἶναι φρουρά παραπέμπου σι, καὶ τοῖς τῆς φρουρᾶς παραδιδοῦσι, δεινοῖς, κάμ ψαι ταύτην οὕτω βουλόμενοι, και τῷ βασιλείῳ καθ υποτάξαι βουλήματι. 28. Revera post illam Dei supra naturam omnem positi incarnationem, iis quoque qui sub natura sunt supra naturam agere multa et pati concessum fuit. Neque id immerito; quippe natura omni superior, naturæque effector Deus, et præter naturæ leges natus homo multaque supra ejus vires efficere valens, naturæ quoque dedit nonnulla supra vires perpeti, quemadmodum in hac beata fecit. Quo enim modo valeret femina, imbecillis sexu, poenitentiis exhausta, corpore verberibus sic lacerato, atque, ut ita dicam, discerpto, talia inter medios cruciatus sentire et profari? Equidem sic existimo, divinam Theodosiam, Machabæorum exemplo, corporearum omnium affectionum dominam constituisse rationem, vere invictam, vere insuperabilem. Cæterum, ut tam fortiter tamque constanter cruciatus peracerbos ab ea sustineri viderunt qui eos inferebant, partim quidem quod a fe- · mina victos seipsos erubescerent,partim contra suamipsorum pravitatem agentes, et in rabiem quodammodo acti, quod tunc unum supererat, in carcerem amandatam carceralibus tradunt ærumnis, ita eam fatigare volentes, et regiæ tandem subjicere voluntati. κθ'. Ω δὲ τῶν ἡμερῶν ὀλίγαι παρεληλύθεσαν, και πεῖραν αὐτῆς ποιησάμενοι έπει τὴν αὐτὴν αὖθις εὗρον, τὴν αὐτὴν αὖθις ἀνέγνωσαν, καταδικάζουσα αὐτῆς θάνατον. Ἔνθεν τοι και οι μὲν τῶν χειρών ταύτης λαβόμενοι, οἱ δὲ τῆς κεφαλῆς καλύπτρας δραξάμενοι, άλλοι δ' άλλου μέρους τοῦ σώματος αλ κον, και ὡς βόσκημα ἦγον έπι σφαγὴν τὴν ἀπειρά κακον ὡς ἀληθῶς Θεοῦ δάμαλιν, και τῆς αὐτῆς κα μῆς τε και μάνδρας ἀντεχομένην, και μὴ μεταστής και το παράπαν αὐτῆς ἀνεχομένην. Εἰσι δ' οἱ ἔτν· πτον ἐν τῷ μεταξύ, και ανηλεῶς ἔτυπτον· τοὺς γάρ ύβρεσι πλύνοντας και ὡς ἐξ ἁμάξης, ο φασι, διαλει δορουμένους παρίημι. ᾿Αλλ' επείπερ έφθασαν όποι δὴ τέλος δοῦναι προΰκειτο, τοῖς κατὰ σκοπόν (έν μα κελλῳ δ' αὐτοῖς προὔκειτο, ἵν᾿ ὡς ἀμνάδα παραδώσι η σφαγή και ὡς ἔν τι τῶν κτηνῶν κτείνωσιν, ἅμα μὲν εἰς χλεύην τῆς μακαρίας, ἅμα δὲ καὶ τῶν ὁμοφρά νων ταύτη κατάγελων), ἀλλ' ὡς ὅποι δὴ και βού λοιντο παραγένοιντο τῶν τις δημίων καινότερόν τι διενοήσατο· τὴν μὲν γὰρ διὰ τοῦ ξίφους τομήν, πι κράν μέν και ἄλλως οδυνηράν, ἀλλ᾽ οὖν φορητόν δή πως ἡγήσατο, και τὴν διὰ μαχαίρας ὡσαύτως. Κέρας οὖν τῶν παρευρεθέντων λαβών, εἰς γῆν το τὴν ᾿Αγίαν καταβακών, και τῆς κόμης πρὸς ἐαν τὸν ἀνακλάσας διὰ τοῦ γαργαρεώνος ὠθεῖ, καὶ 29. Non paucis deinde elapsis diebus, cum de ea iterum periculum facerent, eamdemque sicut ante persistere invenirent, ac ejusdem cognoscerent manere sententiæ, mortem ejus decernunt. Mox alii manibus eam accipientes, alii per capitis velum trahentes, aliis alii corporis membris eam raptantes, velut pecus quoddam, ducebant ad lanienam innocentem Dei buculam, ejusdem stabuli et pascui consortem, neque ab eis divelli unquam se passam. Non deerant interim qui eam percuterent, et inclementer verberarent; nam cæteros qui eam convitiis, e pleno (ut dicitur) plaustro petitis, onerabant omitto dicere. Postquam autem eo venerunt, ubi decreverant finem facere iis quæ intendebant (decreverant autem id facere in macello ut tanquam ovis jugularetur aut veluti jumentum mactaretur tam ad contumeliam ipsius, quam ad aliorum idem cum ipsa sentientium irrisionem); postquam, ut dixi, pervenere quo volebant, carnificum nonnemo novum quiddam et insolitum excogitavit: illam enim quæ capitis abscissione aut machæræ impulsu peragitur, mortem acerbam quidem accidere, attamen tolerabilem arbitrabatur. Arrepto itaque quod in via publica forte offerebatur cornu(8) virginem sanctam De loco supra jam actum est. Μάκελλον autem, Latina licet vox sit, etiam Paulus dixit, I Cor, x, 25. Μακελλεῖον alii; hinc λεωμακέλλιον, Macellum publicum apud Cedrenum. Arietinum cornu fuisse indicat auctor distichi in Synaxariis.

ύλους τούτῳ διατεμών, πικρότατα τῆς τοὺς αὐτὴν ἀφαιρεῖται σύναμα καὶ τῆς ζωῆς. prosternit solo; et crinibus eam corripiens' magna vi in jugulum cornu impellit, et diffractis quæ sensu spiritum martyri vitamque ademit. le occurrunt vertebris, acerbissimo cum doloris Καί οἱ μὲν οὕτω τὰ κατὰ θυμὸν ἔπλησαν· ἡ δέ τῶν κατ' ἔφεσιν ἔτυχε· παραπομπούς γὰρ ως εὑρήκει και προπομπούς, οἱ καὶ προη κ ταύτης, καὶ μετ᾿ εὐφημίας, παρέπεμπον, καὶ κανὸν ἐκ γῆς μετεβίβαζον. Τάχα δ' ἂν ἀναγο οιαῦτα τὰ πρὸς τὰς ἀρχὰς, πρὸς τὰς ἐξουσίας παρρησίας ἐφθέγγετο, Υψώθη κέρας μου έν ου. Ἐν γὰρ αὐτῷ τοὺς ἐμοὺς ἐχθροὺς ἐκεράκαὶ νῦν ἰδοὺ πρὸς αὐτὸν ἄπειμι, αὐτὸν ἀμέσως · ἐμέ γεγονότα κατ' ἐμὲ προσκυνήσουσα, τῆς τορος θείας απαπολαύσουσα, τὰς διὰ Χρι θλησάσας, τὰς βιωσάσας άλλως κατά Χριστόν ομένει, καὶ τῆς σφῶν ὁμιλίας κατατρυφήσουσα, tura conspectu, ac salutatura cæteras quæ vel συνελοῦσα, τῶν τέως μοι προσκυνητῶν τύπων η νῦν ἀπέρχομαι τὰ πρωτότυπα· ἀπό γοῦν ἱ πονηρευόμενοι πάντες ἀπόστητε. ᾿Αλλ' ή μέν εἶχον, οὕτως ἀνήρχετο· οἱ δέ ταύτης προσ μενοι, παρεπόμενοί τε καὶ συνεπόμενοι τί ἀν ν, καὶ ὅπως διέκειντο; Εἰ γὰρ ἐπὶ ἐνὶ ἁμαρ μετανοοῦντι, ὡς ὁ Κύριος αὐτὸς ειρηκε, χαι , πόσης ἂν ἐπί τῇ ἐκ παιδός εὐθύς εὐαρεστη τῶν τούτου θεσμῶν χαρᾶς τε καὶ χυμηδίας 30. Atque hi quidem ea qua dictum est ratione furorem suum expleverunt; Thodosia vero votis ac desideriis suis omnino potita est. Cœlestium quippe geniorum præcedentium subsequentiumque comitatu stipata, non sine insigni laudum præconio, e terris in cœlum deducta fuit. Dum autem ascenderet, poterat ad principatus et potestates sic fidenter loqui; Exaltatum est cornu meum in Deo meo; illo quippe propitio, inimicos meos ventilavi cornu; et ecce nunc ad eum proficiscor, ipsummet qui pro me factus est homo. velamine amoto adoratura, et Matris ejus sanctissimæ frui- "; pro Christo passæ sunt vel secundum ejus præcepta vixere, et ex earum conversatione non exiguum captura gaudium. Abeo, inquiebat, earum imaginum, quas religioso semper cultu venerata sum, ipsamet conspectura prototypa. Discedite a me igitur omnes qui operamini iniquitatem. Hoc itaque modo Theodosiæ res sese habuere, hac ratione in cœlos evasit. Nunc autem, qui illam præcedebant, qui comitabantur quique subsequebantur angeli, quid fecisse aut quibus incessisse ¡ arbitramur? Etenim si super uno peccatore pœnitentiam agente, quemadmodum ipsemet Dotestatus est, tantum ipsis sit gaudium, quanta eos lætitia quanto gaudio dicemus fuisse os, ob eam, quæ a primis vitæ suæ annis ei placuit per mandatorum ejus observationem? Έγωγε οίομαι ὡς οὐχ ἧττον ἡ ὅτε τὴν τῆς G μάρτυρος παρέπεμπον Θέκλης ψυχήν, ψυχὴν, καὶ αν καὶ ἔχαιρον, καὶ τὸν ἄνθρωπον ὑπὲρ άν ν γενόμενον ὕμνουν τε καὶ ἐδόξαζον· Ἡ μὲν · εἰς τρίτον οὐρανὸν ἀνελθόντι Παύλῳ, καὶ τὰ : μυηθέντι κατηκολούθησε, διά τε πολλῆς ὅτε γωγίας πρὸς τὸ τοῦ μαρτυρίου στάδιον ἀπεν· ἡ δ᾽ οὐχ όπως διδασκάλῳ κατὰ Παῦλον στο, ἀλλὰ οὐδέ τῶν πολὺ μετ᾿ ἐκεῖνον· τὸ δέ ον, ὅτι καὶ συχνοῖς ἄγαν τῶν ὁμογνωμόνων πρὸς τοὐναντίον μεθελκομένη, τοῦ ὀρθοῦ περικαὶ ὑπερθανεῖν αὐτοῦ είλετο. Καὶ ἡ μὲν ἐπὶ και την ἔνστασιν ἐνεδείξατο, παρ' ἅπαντι ημένῳ τελείω τε ἅμα καὶ ἀτελεῖ· ἡ δ᾽ ἐπ' λλομένῳ συχνόῖς, ἀτελέσι, λόγω, οἱ καὶ , ὡς φασι, καὶ πολλὰς ὅτι τὰς ἀντιλογίας ουσιν, ὤφθη τε ἀπειρίτρεπτος, καὶ τὰ παρα- · ἐνστάσα τῇ πρωτομάρτυρι τὰ ἴσα διεκαρτέ Τόσον δ᾽ ἂν ἡγήσαντο ὅτι καὶ συνάθλους πλεῖεποίηκε, καὶ πρὸς τὸν αὐτὸν ὑπὲρ Θεοῦ ζῆ ἤρε, καὶ τῆς ἄνω βασιλείας κληρονόμους ησεν; Αλλ' ἀγγελοι μὲν οὕτωσί πως ἔχαιτίων τε δήμοι καὶ μαρτύρων αλλοθεν άλλοι ταυτώντες, ὡς τὸ εἰκός, ἐδεξιοῦντο τὴν ὁσίαν οι μάρτυρα, καὶ τῆς σφετέρας μοίρας εκάτε ῆσοι ταύτην ἐπόθουν καὶ ἰδιώσασθαι· Θεός felius forte Ambrosianum Synaxarium κατά : in cervice: quis enim nescit vertebras in e, non in gutture esse? S. Thecla, discipula S. Pauli, colitur, 23 31. Ad me quod attinei, non minori illam plausu lætitiaque exceptam, nec pauciores laudum ac gratiarum hymnos Deo propter hominem humanato decantatos fuisse arbibitror, quam tunc cum protomartyris Theclæ animam deduxere angeli. Illa quidem Paulo in tertium usque cœlum rapto, et arcana non revelanda edocto, discipula adhæsit, a quo cum non pauca de rebus cœlestibus didicisset, ad martyrii stadium alacriter decurrcndum egregie profecto fuit instructa. Quid autem Theodosia Non Paulum, Paulive similem, aut etiam eorum unum qui diu sane post Pauli tempora vixerunt, præceptorem nacta est: sed quod pluris faciendum, cum plurimi Christianorum palam in contrariam partem traherent, rectam tamen viam tenuit, et pro veritate mori elegit. llla constantiam tenuit super re, imperfectis æque ac perfectis indubitata Theodosia, pro ea quæ a multis vocabatur in controversiam, ab imperfectis scilicet, qui multas et magnas in contrarium rationes invenerant, ut aiebant, mansit inconcussa; in cateris vero pari cum protomartyre perseverantia nihil quam illa minus egit fortiter. Illud porro quanti faciendum est, quod plures ejusdem certaminis effecerit socias, quas ad similem zelum pro Deo excitavit. suoque exemplo in cœlestis regni hæreditatem immisit? Hoc ergo Septembris, Quia τῶν ὁμογνωμόνων, ejusdem sententia, de fide circa Christum duntaxat intelligi hio debet, Christianorum verti.

modo lætabantur angeli, sanctorum vero et mar- δ' ὑπέρ οὗ και δι' όν ἠγωνίσατο διατήσας ἀμφοῖν, tyrum turmæ, aliæ aliunde progredientes obviam, τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν ἀμφοῖν συναπολαύειν ἐνδεδω sanctæ simul ac martyri occurrebant, ut par erat, x8v. et suæ quique parti cupiebant propriam vindicare. Deus autem, cujus ope et cujus causa certaverat, cum utrisque conversans fecit ut cum utrisque præmio perfrueretur æterno. CAPUT V. λβ'. Ἐν μὲν οὐρανῷ τοιαῦτά του τη Μακαρία τῇδε συνήτηκεν, ὅσα γε ἐκ τῶν εἰκότων ἔστι στοχά σασθαι· τοὺς δ' ἐπι γῆς εὑρισκομένους ἡμᾶς καὶ τὸ ἱερὸν αὐτῆς κατέχοντας λείψανον τί ποιεῖν ἄρα χρή, και όπως δεῖ διακεῖσθαι, σκοπήσωμεν, και ταῦθ' ὁσημέραι τῶν θαυμάτων αὐτῆς ἀπολαβόντας, τοὺς τέως παρειμένους τὴν ὁλομέλειαν της σφῶν διαρτίας ὁρῶντας αὖθις αἱ ἀπολαβόντας, κωφούς και αλά λους, φωνοῦντάς τε και ακούοντας ἐφηδύνεσθαι, πάντως ταῖς θαυματουργίαις εὐχαριστεῖν τῷ ἐπ ἡμῶν τοιαῦτα διενεργοῦντι Θεῷ, καὶ τὴν δι' ἧς ταῦτ᾽ ἐνεργούμεθα τὴν δεδοξασμένην ταύτην ἐν οὐ ρανοῖς, και ούτω μεγάλα ισχύουσαν ἐπί τῆς γῆς, τὰ εἰκότα και γεραίρειν και εὐφημεῖν. Πλεῖστα μὲν οὖν ἡ ῾Αγία ὁσημέραι τερατουργεῖ· ἀλλ᾽ οὔπερ αὐτο όπτης ἐγενόμην οὐκ ἀνήσω μὴ διηγήσασθαι. Miracula ad S. Theodosiæ invocationem patrata, ubi Auctor de se et suis. 32. Atque hujusmodi ferme fuere ea quæ Sanctæ in cœlo contigerunt, prout congrue conjectare licet; nos vero quiin terra positi sacras ejus reliquias feliciter possidemus, quid tandem facere, aut qua ratione affectos esse oporteat, consideremus, præsertim cum tot ejus admiranda opera nullo non die experiamur, videamusque homines, corporis usu viribusque destitutos,hactenus mem-C brorum suorum rectam consequi conformationem; surdos ac mutos, recuperato aurium et linguæ usu, ob insignia adeo miracula gaudio exsultare; et Deo, qui tanta erga homines operatur, gratias exhibere; et illam propter cujus merita tantum beneficiorum accipimus, quæque tanta in cœlo gloria, tanta in terris potestate pollet, debitis honorum et laudum titulis, ut par est, prosequi. Multa sunt quidem quæ Sancta quotidie facit admiranda, sed quæ ipsis hisce oculis videre merui, non possum non enarrare. 33. Puer quidam erat ætate ad pubertatis annos jam progressus, ex eorum pagorum uno aliquo, " λγ. Παιδίον τὴν ἡλικίαν ἤδη πρόσηβον ὄν, πατρίς τῷδε τῶν περὶ τὸν Ρυνδακόν ποταμόν μία και qui in Phrygia ad fluvium Rhyndacum sunt, μῶν, τῆς προενεγκούσης μεταναστὰν τὸ δ᾽ ὅπως oriundus, sed a patrio solo peregrinue. Hic quod dictu abominabile, vagorum Agarenorum impietatem sectabatur, et Constantinopolim adveniens, hac illac per civitatem oberrabat. Ecce autem, rabiem dæmonis, omnium contra nos malorum auctoris die quadam impletur tenebris et vertigine. Meridianum scilicet erat tempus, quando etiam David ait non habitantibus in adjutorio Altissimi, et in Dei tabernaculo non commorantibus, dæmoniacas imaginationes ingruere. Cum igitur sic agitaretur, et ratio ei non parum esset conturbata, derepente etiam contortis ita repertus fuit genibus, ut tibiæ femoribus adhærerent, et abortivis illis haud dissimilis appareret, quos ad prætereuntium consitandam commiserationem plateis expositos frequenter conspicimus: quin etiam apoplecticus totus erat, nec plane intelligere poterat quid pateretur. Cum autem natura cogeret ad ea quibus assuevit, tunc satis cognoscens quid mali esset (reptilis enim factus erat, qui eatenus solebat pedibus incedere) manibus æque ac pedidus utens, supra sua se genua non promovebat,sed protrahebat eatenus saltem rationis compos, ut victum quæreret mendicato. Sic hacillacque repentem seque volutantem (nec enim aliter poterat) ad meas quoque ædes eum contigit devenire, mihique in conspectum venire,non gressu debilem, non claudicantem, sed manifeste repentem et gradientem supra pectus ac ven. trem,secundum veterem maledictionem serpentis. λέγειν οὐ φορητόν, ἀσεβῶν τὸ κύκλῳ καταδραμέν των Αγαρηνών, και παρὰ τὴν Κωνσταντίνου γινό μενον, τῇδε κἀκεῖσε τῆς πόλεως ἀλώμενον ἦν. Αλλ' ὦ τῆς ἀνέκαθεν τοῦ ἀρχεκάκου πρὸς ἡμῶς δυσμε νείας | σκότου και δίνης μιᾶς πληρούται τῶν ἡμε ρῶν. Μεσημβρίας ἦν ὁ καιρὸς, ὅτε δή και ο θείος ἔφη Δαυίδ τοῖς μὴ κατοικοῦσιν ἐν βοηθείᾳ τοῦ Υψίστου, μηδ᾽ ἐν τῇ σκέπη τοῦ Θεοῦ αὐλιζομένοις, τὰ δαιμονιώδη συμπίπτειν φαντάσματα· παθὸν οὖν οὕτω και τον λογισμὸν οὐκ ἐπ' ὀλίγον συνταραχθέν, τὰς ἐγνύας συνεστραμμένας αίφνες ἔχον εὑρέθη, τοῖς μηροῖς τὰς κνήμας συμπεφυκυίας, ὁποῖα τῶν ἐκ γενετῆς ἀμβλωμάτων συχὰ παρὰ τὰς πλατείας τῆς πόλεως ἔῤῥιπτε, τὸν τῶν παριόντων ἔλεον έχε δεχόμεθα· ἀλλ᾽ ἦν ὡς ἐπίπαν ἀπόπληκτον τὸ παιδὶ· ριον, και μηδ' ὅ τι πεπόνθει, συνιέναι τὸ παράπαν ό δυνάμενον. Ἐπεὶ δ᾽ ἡ φύσις πρὸς ἅπερ είωθε κατη νάγκασε, τότ' ἔγνωκεν ἀκριβῶς οὗ κακοῦ γέγονε (ερπυστικόν γὰρ κατέστη τὸ τέως βαδιστικόν) χερσί μεν οἷα και ποσί χρώμενον, τοῖς δε γόνασι οὐχ όπως σε προβαῖνον, ἀλλὰ συρόμενον, νοῦν οὖ τως ἔχων ἐπιπολύ, τὰ πρὸς χρείας ἐξ αἰτήσεως που ριζόμενον, ἔρπον τε τῇδε κἀκεῖσε και κυλινδούμεν νον. Ητοιαύτη γε μὴν ἄλη τούτου και παρὰ τὴν ἐμὴν οἰκίαν γενέσθαι πεποίηκε, και μοι πρός όψιν ἦλθεν, οὐ χωλεύον, οὐκ ἐκλάζον, ἀλλὰ σαφῶς ἔρπον, κἀπὶ τῷ στηθεί και τη κοιλιᾳ κατὰ τὴν παλαιὰν ἐκείνην κατάραν τοῦ ὄψεως πορευόμενον. Rhymlacus fluvius Mysiæ (Phrygiæ majoris ea pars est) in Propontidem influit ad congnominem sibi urpem. Sunt qui credant Plinio Lycum dici.

λδ. ᾿Αλλ' οὐ πάνυ γε συχναὶ παρῆλθον τῶν ἡμερῶν, καὶ βαδίζων αὖθις πρὸς ἡμᾶς ὁ παῖς γέγονε, βαίων ἀπρόσκοπτα, ἐπί τε τῶν ποδοῖν ἀμφοῖν σκηριπτόμενος, καὶ ἱστάμενος ὄρθιος, ὡς γε δὴ πάντες οἱ διὰ πλάσεως εὖ ἔχοντες, τέρας τοῦτο τοῖς προϊ δοῦσιν ἅπασιν ἔδοξε, καὶ ἄλλος ἀλλον εὐθὺς μετακαλεῖτο, καὶ ἕτερος ἑτέρου περὶ αὐτῷ ἐπυνθάνετο, Οὐχ οὗτος ἐκεῖνος, λέγων, ὁ πρό μικροῦ μετάφορη ό τός; Οὐχ οὗτος ὁ χθὲς ἔχων καὶ πρότριτα συγκεκαμμένα τα γόνατα; Καὶ ἐπὶ πολύ πως διηπορούμεθα, εἰ ἐπαληθεύοντά εἰσιν ἡμῖν τὰ τῆς ὄψεως, έως αὐτὸς ἔγωγε ἐγγύτερον ἀγαγών όπως το πρόμην, καὶ πότε ὑγιεῖς οὕτω τοὺς πόδας ἐγένετο. Καὶ ὃς, Ἑξῆλθον, ἔφη, τῶν ἐνταυθοῖ, παρὰ τὸν αἰγιαλόν γέγονα, ὡς τῶν παριόντων αὐτοίμην ὡς τοῦ παρ' αὐ τῶν ἐλέους τυγχάνοιμι· ἀλλά τις τῶν ὁδιτῶν (οὐκ οἶδ' ὅπως τις, οὐ γὰρ ἑώρακα πρότερον, οὐ μετὰ ταῦτα τοῦτον τεθέαμαι) καινότερον ἐπ᾿ ἐμοὶ πεποίηκεν ἔλεον, ἄρας με· καὶ γὰρ ἐπωμάδιον παρὰ τὴν Αγίαν φέρων κατέθετο οὕτω γὰρ καλεῖσθαι τὴν μακαρίαν ταύτην Θεοδοσίαν ἡ τῶν θαυμάτων συνέχεια παρά γε τῇ μεγαλοπόλει ταύτῃ πεποίηκεν, οἶμαι δὲ καὶ τῶν πόλεων πανταχῆ· πανταχή γάρ ἐξαπλοῖ τὴν χάριν ὅτι καὶ πανταχόθεν ξυῤῥέοντες οἱ κακῶς ἔχοντες τῶν ἰάσεων επανίασιν ἀπολαβόντες. 34. Non multi inde effluxerant dies, cum rursus ad ædes nostras idem se adolescens contulit, absque omni impedimento omnique incommodo progrediens, utroque firmiter consistens pede, et corpore in altum erecto, quemadmodum solent ii quibus omni ex parte absoluta membrorum omnium conformatio obtigit. Prodigium hoc omnibus qui a lerant non mediocre visum est: ac alii confestim alios, ut fit, advocantes, super adolescente illo multa ex invicem sciscitabantur. Nonne,inquiebant, ille hic est, qui non a multo tempore huc ad nos fuit delatus? Nonne idem ipse ab heri et nudiustertius contracta habebat genua? Multum igitur dubitabamus, nam vera essent quæ videbamus oculis; donec ego ipse propius ad eum accedens, percunctari cepi, qua tandem ratione, quove tempore pedum sanitatem consecutus esset. At ille, Non ita pridem, inquit, hinc ad littus egressus sum, ut a pretereuntibus eleemosynæ aliquid rogando consequerer; cum ecce e transeuntibus unus quisquam (nec enim quis fuerit scio, qui ante nunquam hominem videram, et deinde non conspexi amplius) insolitam mihi eleemosynam contulit, dum arreptum me atque in humeros suos sublatum, deposuit apud Sanctam: hoc quippe nomine beatam Theodosiam appellari, in hac magna civitate fecit miraculorum multitudo: existimo autem sic etiam in aliis ubique urbibus nominari, ubique enim gratiam divinitus sibi collatam explicat; quare etiam undique confluunt male habentes et discedunt sanitatis restitutionem consecuti. λι. Τοίνυν καὶ ἀνωνύμως οὕτω τὸ παιδάριον ἀπὸ εκάλεσεν. Καὶ δή με ὑποθεὶς, ἔφη, τῇ ταύτης σορῷ, ἐλαίῳ τε χρισας τῆς ἐπωρημένης φωταγωγού ἐξιών εύχετο. Εγώ δ' ἐναπολειφθεὶς ἐν ἀμηχάνῳ γεγένημαὶ οὐ γὰρ προβαίνειν όλως, οὐ μεταβαίνειν ηδυνάμην, ἀλλ' ὡς τι παρεῤῥίμμην άχθος καὶ τῶν προς χρείαν ἐστερούμην ὁ δείλαιος. Τρεῖς τῶν ἡμερῶν παρεῤῥύησαν, καὶ μοι ζάλη τις περὶ τὸν λογισμόν γέγονεν, οὐχ οἷαπερ ἐκείνη ἡ πρὸ μικροῦ ξυμπεσοῦσα, καὶ τὰ γόνατα παραρθρώσασα, γρίπην μοι καὶ μονῆς ἀπὸ μνήμης ἐκείνης ποιεῖ, γαλήνης δε τὴν καρδίαν πληροῦσα, καὶ πρὸς τὸ εὔθυμον μεταβάλλουσα· ὅθεν καὶ ὡς ἐν ὕπνῳ πεπεδημέ νος εἶναι δόξας, ὑγιὴς ἀναθορών εύρημαι, - στην τε ἐπὶ πόδας, καὶ προέβην ἐπί μακρόν, ἐν ἑαυτῷ τε γενομένος, καὶ ὅθεν ἧκέ μοι συνιδὼν ἡ βοήθεια, τῇ τῆς ᾿Αγίας προσδεδραμήκειν σορῷ, καὶ τῇ ταύτης περιφὺς εἰκόνι, καὶ συχνὰ ταύτην περιπτυξάμενος ἐξῆλθον, ὡς ὁρᾶτε, τοῦ ἐπ' ἐμοὶ δοξά ζων θαυματουργήματος· καὶ νῦν ἡμέραι τέτταρες καὶ νῦν ἡμέραι τέτταρες ἤδη ἐξ οὗ τὴν πόλιν περινοστῶ, ἐλευθέρως ὅποι καὶ βούλομαι πορευόμενος. λς'. ᾿Αλλὰ μηδὲ τὰ ἐμὰ ὅτιπερ ἐμὰ παραλειπτέον ἐμοὶ, ὡς μὴ καὶ αὐτὰ λήθης παραπεμφθείεν βυθῷ, καγώ μέμψει δικαία καθυποβληθείην αχαριστίας, μηδὲ λόγῳ ψιλῷ παραδοῦναι προθυμηθείς, ἅπερ εν τοῖς ἔργοις ἔφθην παθών· περὶ δὲ τοῦ δευτέρου τὸν λόγον ποιήσομαι πρότερον. Γαμβρός ἐμὸς ἐπὶ θυγα τρί τῶν εὐγενῶν οὗτος καὶ περιβλέπτων, ἀδελφι 35. Itaque Sanctam quoque puer iste vocans absque proprio nomine. Super hujus, inquit, tumulum me ponens ille, et desuper appensæ lampadis oleo inungens, oravit et abiit. Ego vero derelictus, quid agerem nesciebam: nam neque progre di neque digredi inde poteram, sed inutilis instar ponderis remanebam, omnibus ad vitam necessariis rebus destitutus miser. Tres abierant dies, cum mihi quædam mentis concussio accidit, non qualis ante exiguum tempus superveniens mihi genua contraxit, et vel sola recordatione sui horrorem mihi incutit; sed animum implens tranquillitate, optimeque componens; unde, veluti si somnianti tantum oblatum fuisset pedum impedimentum, ita me sanum exsiliens reperi, stetique in pedes erectus et modicum progressus sum. Tum vero in meipsum regressus, et unde auxilium mihi venisset, intelligens, ad Sanctæ sepulchrum cucurri; et sacræ ejus imagini affusus, cum illam complexu frequenti strinxissem, exivi, ut videtis miraculum in me factum celebrans. Quartus vero nunc dies est, ex quo urbem hanc omnem sanus obambulo, et quocunque locorum fuerit libitum absque impedimento pergo. 36. Sed quæ mea sunt, tanquam si mea non essent, præterire non debeo; ne si profundo eo silentio obruam, ingratitudinis notæ subjiciar, quod nec sermone quidem exili dignatus ea fuerim, in quibus opere benefico præventus sum cum essem infirmus. Quod autem posterius accidit, de eo prius sermonem instituam. Gener mihi per

δὲ τοῦ τὴν τῆς Κολχίδος ἀρχὴν ἔκ τε πατέρων, πάππων, καὶ ἐπιπάππων κληρωσαμένου - τούτῳ γὰρ ἡ τοῦ προβεβασιλευκότος θυγάτηρ γάμου νόμῳ συναφθεῖσα, μήτηρ τοῦδε γεγένηται· οὗτος δὴ πρὸς ἑσπέραν τῶν ἀνακτόρων ἐξήει, καὶ τὴν ἐπ' οἴκου συν τοῖς περὶ αὐτὸν ἐπορεύετο· οἷα δὲ τὰ τῶν νέων ὅτι τὴν ἡλικίαν, καὶ μάλιστα τῶν ἐφήβων, ὁποῖος οὗτος ἐτύγχανεν ων, ἱππηλατῆσαί οἱ ἐπῆλθεν, ἐφ᾽ ᾧ γι διαχυθῆναι μικρόν. Τοὺς οὖν ἀμφ' αὐτὸν συχνὰ καὶ ταῦτα κωλύοντας, καὶ τὴν ἀωρίαν προϊσχομένους περιιδών, ὅλως τοῦ πρὸς θέλησιν γέγονε, τούτο μόνο νον σφίσιν ἐγκελευσάμενος, "Απιτε, τοὺς σὺας ἀπό σατε· τῆς γάρ λεωφόρου πλησίον ἦσαν οὗτοι νεμόμενοι. Καὶ οἱ μὲν ὡς προσετάγησαν πεποιήκεσαν· ὁ δ᾽ εὐθὺς συχνά μυωπίζων ἐφέρετο, ἀλλ' ἐφέρετο ἕως οἱ ἀπελθόντες δις τε συστραφέντες καὶ τρὶς, τοῖς τοῦ ἵππου ποσὶν ὤφθησαν κυλινδούμενοί τε καὶ συμποδίζοντες. Ο τε γὰρ ἵππος οσάκις οἱ σύες περιεσκέλιζον, ἔργον ὥσπερ τοῦτο ποιούμενοι, πίπτων ἅμα καὶ ἐγειρόμενος, τέλος εἰπεῖν, ἀνήγρετα πέν πτωχε καὶ ὁ ἀναβάτης ἐκτιναχθείς, καὶ ὥσπερ ἀποσφενδονηθείς εύρηται κείμενος παρευθύς, ἄγχι στά που τοῦ ἵππου πρηνής, μηδὲν ὅλως νεκρού δια νηνοχώς, πλὴν ὅσον σφυγμὸς ἀμυδρός, καὶ πνεῦμα τοῖς περιεργαζομένοις λεπτόν, τοῖς περιοῦσιν ἔτι συγκαταλέγειν τοῦτον ὑπέβαλεν, filiam est nobilis atque illustris, utpote nepos ejus δοὺς γὰρ τοῦ νῦν εὐσεβῶς ἡμῶν βασιλεύοντος, παῖς qui modo per imperium moderatur; illius vero filius, qui ex legitima parentum, avorum, et proavorum successione Colchidis principatum hæredi· tate tenuit; quam enim hic imperatoris defuncti filiam matrimonii lege sibi conjunxit, hujus quo de loquor mater exstitit. Hunc cum sub vesperam ex aula imperatoria domum se cum suis referret, cupido subiit equo se exercendi, in eoque nonnihil se exhilarandi, quemadmodum frequenter solent ætatis istius juvenes, in prima præsertim pubertate, qualis ipse erat. Eos autem qui circa ipsum erant, et multo magnoque conatu dissuadere id conabantur, intempestivum esse suggerentes, contemnens, in sententia omnino permansit; hoc tantum illis imperans, ut sues, qui propter viam publicam pascebantur, abigerent. Fecerunt illi ut jussi erant ipse vero multimodis equum tentans ferebatur, donec scilicet sues abactæ, ter quaterve rede untes, sub ipsis equi pedibus volutari caperunt, eumque impedire. Equus enim, quoties sub pedibus ejus versabantur sues veluti de industria id agentes, cadens simul assurgensque, tandem ita concidit, ut resurgere nequiret; sessor autem excussus tanquam e funda, statim humi jacuit pronus juxta equum, parumadmodum distans a mortuo, nisi quod tenuis quidem artoriæ pulsus, a medicis deprehensus, cum adhuc in vivis numerandum suggerebat. 37. Non longue a palatio hæc acciderunt, eo scilicet loco, qui Stagnum rotundum dicitur. Sed, ο quemadmodum ea solent quæ fama feruntur, repente ubique vulgatum fuit, obiisse ex infelici equitatione juvenem. Tum vero alii, Ο infelicem, exclamant, casum! o infortunium! alii, Quam, inquiunt, subito id accidit quam inexspectato corruit! Ad me quoque e vestigio quidam accurrit, lacrymarum plenus, et cupiens quidem id quod acciderat renuntiare, sed voce non continuis minus singultibus quam multo anhelitu impedita, ex sola demissi in terram vultus mœstitia, et commiserationis quem demonstrabat affectu, triste mihi quidpiam videbatur significare. Atque ego non parum animo commotus. Cui, inquam, meorum et quid tandem infortunii accidit? Tunc, respondit gener equo ferebatur, cum quo pariter in terram corruit; ac etiamnum infelix jacet absque loquela et sensu. His narratis egredior domo: neque aliud audire per viam mihi contigit, quam, O quomodo id intelliget, quomodo videbit socer ejus! Hacillac gemitus et manuum complosiones audiebantur; cum ego ad locum ubijacebat perveniens, manumque apprehendens et brachia circumdans, Quid pateris, aiebam, quid doles, charissime fili? age indica: ipse vero mihil magis audiebat quæ dicebam quam si exanimis omnino fuisset. λζ'. Οὐκ ἀπὸ ταῦτα τῶν ἀνακτόρων ξυμβέβηκε τόπος γὰρ ἐν ᾧ ὁ ούτωσί πως Γυρολίμνη καλούμενος. ᾿Αλλ᾽ οἷα δὴ τὰ τῆς φήμης, ἐν ἀχαρεῖ διαπεφήμι σται πανταχῇ, ὡς τέθνηκεν ὁ δεῖνα ἱππηλατῶν. Καὶ οἱ μὲν, Ὢ τοῦ συμβάματος! ὦ τῆς δεινῆς ταύτης, ἔλεγον, συμφορᾶς! οἱ δ', Ω οἷον αίφνης γέγονεν! ώ οἷον ἀπροσδοκήτως συνέπεσε! Καὶ μοί τις ἐφίστα ται δακρύων υπόπλεος, θέλων μὲν ἀγγεῖλαι το γε γονός, τὴν δὲ φωνήν οὐχ ἧττον τοῖς στεναγμοῖς ἡ τοῖς ἄσθμασιν εγκοπτόμενος, ἐκ μόνης τῆς τοῦ προσώπου κατηφείας, καὶ τῆς πρός με συμπαθείας, ἣν ὑπενέφαινεν ἐμὴν γνωρίζων τὴν συμφορὰν ἔμοι γε. Καγώ διαταραχθεὶς, Τίνι τῶν ἐμῶν συνέπεσε τὸ δεινὸν, καὶ τί περ ὁ πέπονθε; διεπυνθανόμην εὐθύς. Καὶ ὅς, Ο σὸς ἱππηλάτει γαμβρός, και οι συμπέ πτωκεν ὁ ἵππος, καὶ εἰς ἔτι κεῖται, μηδέν τι λέγων, μηδενός αισθανόμενος. Εξήειν αὐτίκα του διηγού μένου, καί μοι παρὰ τὴν ὁδὸν οὐδὲν, ἀλλ᾽ ἡ τοῦτο μόνον ηκούετο, Ω οἷον ἀκούσεται; ὦ οἷον ὁ κηδε στὴς τοῦδε θεάσεται; Στεναγμοί τε τῇδε κἀκεῖσε, καὶ χειρῶν πάταγοι. 'Αλλ' ἐπέστην οπερ ἦν κείμεν νος, καὶ λαβόμενος τῆς χειρὸς καὶ περιθεὶς αὐτὸν ταῖς ἀγκάλαις, Τί πάσχεις; ἔφην, τί ὀδυνᾷ; δήλωσόν μοι, παῖ φίλτατε. Ὁ δ' οὐδὲν τι κρεῖττον ἀψύ χου τῶν λεγομένων ἦν ἐπαΐων. 38. Jamque nox illa præterierat, nihil omittentibus medicis eorum quæ hac occasione, ut fiant, ars medica præscribit: utriusque manus apertæ sunt venæ, alia tentata remedia omnia, omnia λη'. Παρῆλθεν ἡ νὺξ ἐκείνη τῶν ᾿Ασκληπιαδών οὐδὲν οὐδαμῶς παριέντων, ὅσαπερ ἐπὶ τοῖσδε πράτο τειν ἡ τέχνη παρεγγυά, φλέβας δηλαδή τέμνοντων ἀμφοτέρων χειρῶν, καὶ βοηθούντων άλλοθεν άλλως,

τὰ ἄνω κινούντων, ὅ φασιν οὗτοι, καὶ πάντα mota sus deque, ut dicunt, et nihil non adhibitum ν μηχανωμένων ὡς εἰς αἴσθησιν ἀγαγεῖν· Ο δεν άμεινον εἶχεν, ἀλλ᾽ ὁμοίως ἀναισθητῶν ἦν. ῥύη καὶ τὸ τῆς διαδεξαμένης ημέρας διάστης αἱ οὗτος ὁ αὐτὸς ἦν. Όψὲ δὲ καὶ πρὸς ἑσπέραν ξατοβιαιόν τι καὶ ἀδιάρθρωτον, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν θέγξατο. Καὶ τοῦ λοιποῦ παρακεκομμένα λα ν, ἄλλα μὲν ἐρωτώμενος, ἄλλα δ᾽ ἀποκρινόμεπλειστάκις τῆς ἡμέρας παραφρονῶν, καὶ οὐχ α τῆς νυκτός, νῦν μὲν τοῦτο, νῦν δ᾽ ἐκεῖνο όμενος, μηδὲν δ' ὅ τι καὶ παριστάνων, μηδὲ τοιῶν, μεταξύ τε βοῶν γεγονώς, καὶ ὡς πεποντι τῶν ἀνηκέστων, μέγα κράζων αἴφνης καὶ μενος. . Ἐσχαλλομεν οὖν, ὡς τὸ εἰκὸς, ἐδυσφοροῦμεν ιδεσται· δέος γαρ ἡμῖν ἐπήει μὴ μείνῃ διὰ ς οὕτω παραληρῶν, καὶ τὰς φρένας εἴη διὰ παράκοπος· Οὐ γὰρ δή πως εἰς ἀγαθὸν καὶ τὸ χοίρων ἐξελαμβάνομεν, τοὺς ἐξαιτησαμένους ύριον ἐμβληθῆναι χοίροις διενθυμούμενοι, τοὺς ἀρχῆθεν ἐπιβουλεύοντας δαίμονας, και μάλιαθόντες ὡς διωχθέντες ὑπέστρεψαν οι χοίροι, ὡς οὐχ άπαξ εἰσιόντες τε καὶ ἐξιόντες, προσντες ώσπερεὶ καὶ ἡττώμενοι, τελευταῖον θραον ἐπιτεθέντες κατέβαλον. Ο τι δ᾽ οὗ πόῤῥω ληθείας ἐστοχαζόμεθα, αὐτὸς ὁ ταῦτα παθὼν τὴν τοῦ πάθους ἀπαλλαγὴν σαφῶς ἡμῖν διεδή- . Εἴρηκε καὶ γὰρ ὡς ἔδοξεν άνδρα ὁρᾷν, μέσ τὴν χροιάν, ἄγριον τὴν ὄψιν, ὑπερμεγέθη τὸ , σχοίνοις περιεσχημένους τοὺς σὺας ἐφέλκον ς τοῦ ἵππου ποσίν· ἐκφεύγειν τε τούτους βια ους, πρὸς δὲ βίαν ἀπαγομένους, ἕως συμποντος πεσών, οὐ μέμνηται ὅ τι καὶ πέπονθεν. >s, alia deinde vi in equum denuo immissos, ius non meminit. operæ, ut sensibus redderetur adolescens: qui nihilo tamen melius inde habuit, sed eadem prorsus ratione jacebat sensus omnis expers. Præteriit quoque ea quæ noctem jam dictam subsecuta erat dies, atque ille in eodem usque statu permanere visus: cum ecce sub vesperam quasdam quasi coactas nec distinctas satis voces, seu potius deliramenta, proferre cœpit; deinceps vero concisa quædam loquebatur, aliud quam quod interrogabatur respondens. Diurnis ut plurimum horis maxime vero nocturnis, modo hoc, modo illud dicens, nihil certi indicare aut exprimere manifeste valebat· Clamores subinde edebat ingentes, quasi intolerabile quiddam cogeretur perferre, ac vehemeuter sane lamentabatur. 39. Nos interim, qui curam ejus gerebamus, graviter, ut par erat, angebamur: metus quippe nobis incutiebatur, ne perpetuo delirus, aut tota vita impos mentis perseveraret. Sed nec boni quidquam ominabamur ex porcis: illos enim cogitabamus dæmones, qui et olim a Domino id petierunt, ut in porcos immitterentur, et a principio insidiari nobis non cessant; maxime cum audiremus, quomodo depulsi a via, in eamdem rediissent idque non simpliciter egrediendo redeundoque,sed tanquan assilientes cedentesque, ac denique audacius incurrentes, juvenem sudvertissent. Quod vero haud longe a rei veritate conjectura nostra abesset, ipsemet qui hæc patiebatur, postquam a malo suo liberatus deinde fuit, planissime declaravit. Asseruit quippe visum sibi fuisse virum, atro colore, severo vultu, corporis magnitudine inusitata, qui funibus constrictos porcos sub ipsos equi pedes adigebat. Porcos autem fugere primum comdonec sic impedito collapsus, pateretur ea quorum Εφ' ἱκαναῖς οὖν ἦμεν οὕτω διαπορούμενοι, τοῦ ἀνυποίστου πάθους αὐτὸν ἀπαλλάξαιμεν, ἑαυτοὺς τῆς ἐπὶ τῷδε φροντίδος τε καὶ λύπης ρώσαιμεν. ᾿Αλλ' εἰς νοῦν μόγις ἐβάλομεν τὰ Αγία καθεκάστην τερατουργούμενα, καὶ ὡς λης εἰς λιμένα παραυτά καθωρμίσθημεν, καὶ τὸ εὐθυμότερον εὐθὺς ἐπανήειμεν, καὶ ὥσπερ ν ἐγεγόνειμεν, οἱ πρό μικροῦ σχεδὸν ἐξεστηκαὶ τινα τρόπον τῷ πεπονθότι συμπάσχον- η Πάντων οὖν ἄλλων αὐτίκα ἠλογηκότες παρά γι ορῷ τῆς ᾿Αγίας γινόμεθα, καὶ ῥιπτοῦμεν ἐπ' ους αὐτόν· καὶ ὁ νεωκόρος τῆς κιβωτοῦ τὸν ἱε ξενεγκών θησαυρόν, τὸν ζῶντα ταῖς ἐνεργείαις νεκρόν, ὅλῳ ἐπιστηρίζει τῷ σώματι, κεφαλῆς ; ἀπαρξάμενος, χρίει το λαβὼν ἔλαιον τῆς φωγοῦ σταυροειδώς τῷδε τὸ πρόσωπον, καὶ πρός τέρνα τε καὶ μετάφρενα. Καὶ (ὢν θαυμασίων ! ω δόξης, ἧς ἀπήλαυσαν ψυχαὶ μετὰ σωμάτων ιθλήσασαι τοῦ Θεοῦ, ψυχαὶ κατὰ Θεὸν τοῖς σώσυμβιώσασαι) ὡς οὐδὲν πεπονθώς, ὡς οὗ ποτέ αραφθεγξάμενος, ἐξῄει ῥώμης εὖ ἔχων καὶ τῶν 40. Non igitur absque ratione angebamur, quomodo e tam grandi malo eximeremus adolescentem, et nos ipsos mœrore et sollicitudine liberaremus. Vix autem ea quæ S. Theodosia quotidie patrat admiranda, cœperamus mente revolvere, cum ecce quasi ex tempestate delati in portum, animos continuo majores sumpsimus, et nobis veluti derepente sumus redditi, qui paulo ante consilii inopes extra nos ipsos versabamur, et iisdem quodammodo, quibus adolescens, excruciabamur doloribus. Omnia igitur alia seponentes, ad Sanctæ sepulcrum pergimus, ipsumque in templi pavimento collocamus. Tum ædituus sacrum e lipsanotheca thesaurum promere, iisque hominia, spirantis quidem, sed quem ob virum naturalium defectum intermortuum aestimasses, totum corpus signare, initium a capite ducens, oleoque e lampade accepto in modum crucis vultum, pectus, ac dorsum jacentis oblinere. Ecce autem (o admiranda Dei opera 1 o gloriæ insignis magnitudiuem, qua in coelo perfruuntur animæ, quæ Dei causa in corporibus cer-

CONSTANTINI ACROPOLITA taverunt,animæ quæ secundum Deum vixeruntcum φρενῶν ἀπρόσκοπτα ὁμιλῶν, καὶ τῶν λεγομένων ἐν corporibus) quasi nihil unquam mali perpessus. συνέσει γινόμενος. Εὼ γὰρ ὡς καὶ προκόπτει τὸ neque aliquid præter rationem locutus, integris ἀπὸ τοῦδε οὐχ ἧττον ἡ τῇ ἡλικία ψυχικοῖς τε καὶ corporis ac mentis facultatibus exivit, expedite σωματικοῖς προτερήμασιν· ὁ θείας σαφῶς ἐπισκο loquens, et ea quæ loquebatur intelligens. Omitto πῆς ἤγημαι, ὁ μείζονος θαυματουργίας λογίζομαι. dicere quantum ex eo tempore profecerit, non minus quam ætate, spiritus et corporis prærogativis; quod ego profecto singulari cuipiam Dei erga illum, providentiæ attribuere, hoc minoris miraculi loco habere mihi posse videor. μα· ᾿Αλλ᾿ οὐδὲ τὸ ἐπ᾿ ἐμοὶ παραδραμοῦμαι τῆς Αγίας τεράστιον. Ἐπλήγην πόδα τὸν δεξιὸν πρό χρόνων ότι συχνῶν· ἡ δὲ πληγή, ἵππος ἐπὶ κνήμης λὰξ ἔτυψεν, ὃ πρὸς τὸ παρὸν εὐπεριφρόνητον ἔδοξεν, ἀλλά μοι μετὰ τὴν τετάρτην οδύναι γεγόνεισαν οι δοπωσούν φορηται, οὐκ ἐφ᾽ ᾧ γε ἐπεπλήγεν μέρει, 41. Sed neque aliud, quod eadem Sancta admirandum mihi beneficium præstitit, silentio duxi prætermittendum. Ante non exiguum tempus crus mihi fuit valde affectum ex vulnere quod recalcitrans equus impegerat, nec magni sub initium esse videbatur momenti. Postquam autem quatuor omnino elapsi erant dies, doloribus oppressus sum ἀλλ᾽ ἐπὶ σφυροῖς, ἐπὶ δακτύλοις, ἐφ' ὅλῳ τῷ ταρσώ non ferendis, non ea solum qua læsus eram corporis parte, sed ima etiam pedis planta digitis, talo. Pessime igitur mihi diu erat: cumque dolor ille nonnihil leniretur claudicabam tamen vehementer, nec sine magna molestia affecto crure niti poteram Duos in isto cruciatu anno exegeram, nullo mali quod patiebar levamine, annisque deinceps singulis, quemadmodum certi quidem morbi certis recurrere solent temporibus, pedum quoque meorum dolor increscebat. Ac rursum haud ita multum post temporis, anni unius spatio bis terve idem me tenebat malum. Metus erat, ne crescente ætate incrementum pariter dolores acciperent. (Fit enim ex immoderato quadam vitæ amore, ut omnes passim homines, ac ego imprimis, multos hic nobis polliceamur annos, idque præsertim, si mei ad instar vanis mundi hujus rebus, et sensus nostros nimium ad se rapientibus, addictus sit.) Metus igitur mihi erat, ne manibus pedibusque ac toto etiam corpore paralysi dissolutis, affixus omnino lecto hærerem. Ipsi insuper medicorum præstantissimi, qui moribus et ætate et consuetudine propiores mihi erant, non exiguo tenebantur metu, cum nullus artis medicæ conatus adversum mala mea quidquam valeret efficere. καὶ τῷ πέλματι· 'Πν οὖν πονήρως ἔχων ἐφ᾽ ἱκαναῖς, καὶ τοῦ πάθους λωφήσαντος, χωλεύων αὖθις ἐπὶ πολύ, καὶ οὐκ εὖ ἐπιστηριζόμενος τῷ πεπονθότι ποδί. Δύο τῶν ἐνιαυτῶν παρεῤῥύήσαν, καὶ πόδα τὸν αὐτὸν ήλγησα, καὶ τοῦ λοιποῦ μοι κατ' έτος ὡς τι τῶν ἐκ περιόδου ξυναντάν εἰωθότων νοσημάτων το τῶν ποδῶν ἀλγός ἀνέσκηπτε. Μετά δε χρόνους οὐ πάνυ πολλοὺς δις τοῦ ἔτους ξυνέβαινέ μοι τὸ πάθος καὶ τρίς. Καί μοι δέος εἰσήει ἔνθεν, μή πως προϊόντος τοῦ χρόνου καὶ τοῦ κακοῦ (εκ γάρ φιλοζωίας, οἶμαι, πᾶς τις ὡς κάγώ φαντάζεται τὸ μακρόβιον καὶ μᾶλλον εἰ κατ' ἐμὲ προστετηκὼς εἴη τοῖς γηίνοις τοισδε καὶ κηλουσι τὴν αισθησιν)· φόβος ούν μοι γεγόνει μὴ χεῖρας το παραλυθείην καὶ πόδας, ἡ καὶ τὸ σύμπαν ἐξαρθρωθείην, καὶ καθάπαξ κατα σταίην κλινοπετής. Ἐπὶ δὲ μᾶλλον ἐφόβουν οἱ τῶν ιατρων δοκιμώτεροι, ξυνήθεις ὄντες ἐμοὶ καὶ ἡλικιῶ· ται, μηδέν πως ἰσχύειν πρὸς τὴν νόσον τὴν τέχνην ἰσχυριζόμενοι. μβ'. Τί γοῦν ἐπεπόνθειν, ὅθεν μοι δι' ἐλπίδος ἦν ἡ βοήθεια, λαβὼν ἐκεῖθεν τὴν ἀπαγόρευσιν; Αθυμία κατεσχέθην, καὶ ὡς τὸ εἰκὸς ἠκηδίασα ἀλλ᾽ ἐμνήσθην κατὰ τὴν Δαυϊδικὴν εἰσήγησιν τοῦ Θεοῦ, καὶ θυμηδίας επλήσθην εὐθύς. Ἐν γάρ αὐτῷ, καὶ γὰρ ἔφην, εἰ καὶ ἡ νόσος ἰσχυρὰ καὶ τὴν τέχνην νική 43. Qualia igitur passum me credis, cum inde vetarer exspectare meliora, unde certo mihi adjuturi auxilii spes omnis fuerat? Jam animos abjeceram, et quod consequens est, inerter languebam; quando, secundum Davidicam doctrinam, memor fui Dei, etrepente delectatus sum; in ipso quippe, aiebam, etsi validissimus sit quo laboro morbus ἀλλ᾽ ἡττήσεται τῆς κραταιᾶς ἰσχύος Θεοῦ· ὡς γάρ et omni medentium arte superior, attamen potenti illius virtute domabitur. Simul enim atque firmiter credere et sperare in ipsum statuimus, continuo quæ fieri posse non videbantur, Deo fiunt possibilia, nec est quidquam quod divinam ejus potentiam superet. In memoriam quoque revocare cepi, quomodo purissima Dei Mater, rerum nostrarum quotidie haud parum satagens. divinam pro omnibus misericordiam implorare non cesset. Sanctos quoque illos cogitavi ac sanctas, quibus ab altissimo in cœlis Deo tantum hic gratiæ fuit concessum, ut insanabiles curare morboset malis immedicabilibus mederi possent: Demetrium dico, illum inter martyres celeberrimum,nec non magnum πεπιστεύκαμεν, καὶ τὰ ἀδύνατα Θεῷ δυνατά, καὶ οὐδὲν ὅ τι τῆς αὐτοῦ δυνάμεως ὑπερκείσεται. Καὶ γι ἐνενοησάμην, ὅπως τε ἡ πάναγνος αὐτοῦ Μήτηρ κοινή τε καὶ καθέκαστα ἡμῶν κηδομένη, πάντων ὑπερεντυγχάνει διηνεκώς. ῾Αγίους τε καὶ ἁγίας ἀνελογισάμην, οἷς καὶ τῇδε χάρις ότι μεγίστη προς τοῦ ἐν οὐρανοῖς δοξάσαντος δίδοται, ὡς καὶ θερα πεύειν ἀνήκεστα καὶ ἰᾶσθαι ανίατα δύνασθαι· Δημήτριον φημι τὸν ἐν μάρτυσι διαβόητον, τὸν ἱεράρ χην μέγαν Νικόλαον, Εύπλον τὸν πολύτλων καὶ τοῦ Εὐαγγελίου τῷ ὄντι διάκονον· ἐπὶ δὲ τούτοις επί μετὰ τούτων τὴν ὁσίαν ταύτην καὶ μάρτυρα, ἧς ἐν γειτόνων ἐν τῇ σορῷ, τὰς ὁσημέραι τε καὶ ὁσῶραι θαυματουργίας ἐπὶ τοιοῖσδέ τισιν ἐπυνθανόμην του

ας καί χείροσι. Τοῖς οὖν ἰατροῖς αὐτίκα χαί. episcopum Nicolaum. et Euplum tot tamque αἱ αὐτοῖς φαρμάκοις εἰπὼν τούτους μόνους acerba quondam Dei causa perpessum, ac sacri ησάμην τῆς νόσου θεραπευτάς. Evangelii verissimum diaconum. Præter hos et nisce sanctam illam martyrem, a cujus tumulo haud longe commorabar, quæque perpetuis ac adidis non modo in dies, verum etiam in horas operibus, non mei tantum similes morbos, sed etiam graviores depellere potest, in auxilium vocavi. Medicorum itaque et pharmacorum ope e jussa, hosce solum morbo curatores proponebam. Πῶς τοίνυν παραστήσω, πῶς τὸν ἔλεον, ὃν ξατό μοι τῷ ἀχρείῳ τούτου δούλῳ Θεὸς διὰ τῶν πηκότῶν αὐτῷ, διὰ βραχέος ἐρῶ: Χρόνοις ἐν ; ἐξαρθρωθῆναι προσδόκιμος ών, πλείστους παρήμειψα, και διαρτίας εὖ ἔχων μελῶν, καί ω ὡς ὅτε ἦν εἰκοσιέτης ἐβάδιζον, καί μοι πως αἱ χεῖρες, ὅμοι τε βουλητὸν ἐμοί, καὶ τὸ ἦν πνεῦμα κινεῖ, φέρονταί τε καὶ μεταφέρον Γοιαῦθ᾽ ὁρῶμεν τῇ ᾿Αγίᾳ τελούμενα, τοιαῦθ᾽ και τερατουργούμενα. Τί γοῦν δὴ τὰ πάλαι ίγειν, ἡ παραδιδόναι τὰ ἐφ' ἡμῶν συγγραγή, ίαν σῶν λαμβανόντων διέχειαν, κυμάτων τε ἕτερον ἑτέρου καταλαμβάνοντος· καί γάρ πως λήσιον ἂν παθεῖν δόξειεν ὁ ταῦτα συγγράφειν μενος τοῖς ἐπ' ἀφροσύνη διαβοήτοις ἐκείνοις, μὲν ἀριθμεῖν προήχθησαν κύματα, οἱ δ' ἀστέ [δ' άλλω τινί τῶν ἀδυνάτων ἐπιχειρήσαντες, χθησαν· 43. Nunc vero qua ratione edisseram quæ acta sunt? quo modo misericordiam, quam mihi servo suo inutili, per sanctos suos Deus præstitit, breviter potero explicare? Ille ego, qui paulo ante membris omnibus per paralysin videbar dissolvendus, jam plures transegi annos, et toto corpore firma compage utens sic incedo ut incedebam cum viginti duntaxat annorum essem: manus quoque mihi feruntur libere ettransferuntur, quocunque animo collibitum est, aut vitalis spiritus impellit. Tanta videmus fieri a Sancta et quotidie admirabiliter perfici. Sed quid attinet vetera commemorare, aut ea quæ in nobis nunc contingunt scripto tradere cum nullam ipsa sibi cessationem indulgeant, sed uti fluctus fluctum, sic aliud alterum consequendo excipiat? Etenim qui illa omnia seriptione vellet complecti, iis mihi non videtur futurus absimilis, quorum alii fluctus maris, stellas alii numerare, ulli aliud nescio quid ex iis quæ fieri nequeunt non sine stultitia perficere aggressi, omnibus lendos præbuerunt. EPILOGUS. 'Αλλ' ὅπερ ἔφην, τί γε δέον ἡμᾶς ποιεῖν 44. Verum, quod jam ante quoque dicebam, quid Η ὁρῶντας, τοιούτων παρ' αὐτῆς ἀπολαύοντας; nos tandem par est facere, qui tanta videmus, ιν μὲν χαρὰν ἔνθεον, πρέσβιν δὲ ποιεῖσθαι tanta accepimus per Sanctam beneficia? lætitia Κύριον, καί δεξιοῦσθαι μὲν εἰς δύναμιν έκα- utique maxima exsultare, mediatricem adhibere προστάτιν δ' ἀφιλονείκως ἰδιοῦσθαι πάντα apud Dominum, cum gratiarum actione excipere τερίζεσθαι· Και μάλα γὰρ εἰκότως· ἵνα γὰρ singula, patronam in omnibus sine cunctatione τὰ κρείττω καί ὑψηλότερα, ὧν παρ' αὐτῆς ἡ accersere et nobis vindicare debemus; idque maτῆς ἀπελαύομεν, ὑπὲρ ἡμῶν εἰς ἀἴδιον τυγχα gna cum ratione. Nam ut optima quæque et præ5 Θεῷ, καὶ ἐξιλεουμένης συχνά πλημμελούσι stantissima, quæ ab ea et per eam accepimus, προργίζουσιν. Αλλ' είπερ ἰατρὸν ἀνιάτων, να omittam proferre; assiduis illa Deum supplicationiτων μόνον τύχουμεν αὐτὴν, πόσους ἐχρῆν bus fatigat nostra causa, nostrique eam magna caκαταβάλλεσθαι τοὺς μισθούς; πόσης γε τιμῆς pit miseratio, qui multis adeo delictis divinam ma- · Επεί δὲ καί σωμάτων νόσους ἰᾶται, καί jestatem ad irascendum nobis provocamus. Quod ν θεραπεύει νοσήματα, άγε δὴ ὡς ἰσχὺς καὶ si medicam ejus solius manum in morbis gravissiαποτιννύτω μετ' εὐγνωμοσύνης τὸ ὄφλημα, καί mis et imploremus et sentiamus, quantam illi pu. ἶπαν πάθος ἐπικεκλήσθω καί νοσημα. tatis mercedem esse reddendam? Cum autem non ›rum tantum medeatur infirmitatibus, sed animorum quoque morbos tollere non cesset, eja, pro uisque viribus debitum cum gratitudine persolvat, et ipsam adversus mala omnia morbosque invocet. Ο δὴ κἀγὼ ποιεῖν εἰωθώς, οὐκ ἐάσω μὴ 45. Quod dum ego nunquam non facere sim soκι καί νῦν εἰς ἐπήκοον· ἀλλ' ὑπὲρ ἐμοῦ τε litus, nunc quoque non omittam id ipsum agere: ετηρίαν καί τῶν ἐμῶν θέμενος, τύπον ώσπερ- sed pro me meisque supplicationes instituens, aliis σω τὰ παραπλήσια λιπαρεῖν, καὶ τὰ αὐτὸ quoque formam præscribam similia pro se obseθεν τὴν ᾿Αγίαν δυσωπειν· Η καί σῶμα καί crandi, eademque flagitandi a Sancta; 0 quæ a · ἐκ παιδός παραθεμένη Θεῷ καί σῶμα μέν primis ætatis tuæ annis corpusculum tuum Deo και χρονία τήξασα, ψυχὴν δὲ τῶν ἐνταῦθα voluisti esse sacrum, et hoc quidem extenuavisti ρό διαλύσεως μεταστήσασα, και τέλος άμφω exercitatione diuturna; animum autem, ante etiam ίνη, καί τοῦ μηδενός άξια κρίνασα, ὑπὲρ τοῦ quam ex hac vita migraret, a rebus omnibus crea- ) Coluntur S. Demetrius 8 Octobris, S. Nicolaus 11 Novembris, S. Euplus 12 Augusti.