ANNO DOMINI MCCLXX. NICEPHORUS CHUMNUS CANICLEO PRÆFECTUS POST ASSUMPTUM AUTEM VITÆ RELIGIOSUM HABITUM NATHANAEL MONACHUS NOTITIA. (Fabric. Biblioth. Gr. ed. Harles, t. VII, p. 673.) Nicephorus Chumnus, canicleo præfectus, cujus filia Irene nupsit Joanni Palæologo, qui deinde imperator ab A. C. 1295. Vide Cangii Familias Byz., p. 236. Eidem Cumnos, sub exitum vitæ facto monacho, Nathanaelis nomen inditum, ut conjicit Jo. Boivinus ad Gregoram pag. 761, et affirmat Cangius ad Zonaram p. 148. De inediiis ejus scriptis vide, si placet, Caveum ad A. 3. 1320 [in append. p. 24 ed. Basil. add. supra de scriptis Nic. Gregor. quæ Boivin. tom. IV ed. illius Gregoræ n. 7, inter excerpta additurus erat, aut in notis protulit]. Orationem funebrem in Theoleptum, metropolitam Philadelphia, citat idem Boivinus pag. 759. Alia hujus Chumni pag. 751, 733, 754 seq., 761, 763, etc. Casauboniana p. 21.: Inter libros mss. bilb. regiæ unus est inscriptus Naðavand Toỷ μovaxov, toū xal Xovμvov qui Cpoli ante annos 300 vixit, Ineo continetur oratio ad Thessalonicenses missa. et variæ epistolæ, ex quibus apparet, Nathanaelem illum fuisse alterum Jobum, cui tot adversa contigerunt. ut dici vix queat. Dignus auctor qui legatur vel ob summam in scriptis pietatem. Habetur, inquit Cangius, in bibl, regiam. 751 codex continens varia opuscula et epistolas Nicephori Chumui, in quibus sunt sermones consolatorii duo, quorum alter ad imperatorem scribitur de morte Despotæ, filii, alter ad ejusdem Chumni filiam, imperatricem (Paoidiosav), de illius viduitatate cufus tum annus crat (a) In cod. 2105 publ. bibl, Paris. secund. catal. Andronici senioris; et alia opuscula una cum epicodd. II. pag. 444 sq., sunt Nic. Chumni opusc. stolis variis ad varios. Epistolæ etiam variæ Niceph. n. 30 de mundi natura: de primis et simpl- Chumni sunt in cod. 1000, n. 13. In cod. 3010, cibus corporibus; quod terra, cum in medio sit, n. 25 - 27, exstant oratt. illius ineditæ 1) in lauinfra se nihil habeat; quod usque materia ante dem Andronici Palæologi; 2) in transfigurationem corpora, neque formæ seorsim, sed hæcipsa simul Domini; 3) sanctio, ubi statuitur, natalis Domini constent; contra Plotinum de anima rationali quæ- feriam non tantum uno die, sed per totum mensem stiones variæ, ubi de metempsychosi, de belluis, debere celebrari. In cod. Veneto Marc.; qui conutrum intellectu præditæ sint, necne, de corporum tinet Macarii Chrysocephali Podria (de quo resurrectione et aliis disseritur; de anima sensitiva codice et de auctore Macario copiose et diligenter et vegetativa; quod non impossibile sit, etiam se- disputat c. Villoison in Anecd. Græc. tom. II, pag. cundum physicas rationes, collocatam esse aquam 4 sqq.) sunt pag. 185 rect. ix TWY STRICTORING TOU in firmamento, tum, cum orbis terrarum creatus ἐπὶ τοῦ κανικλείου τοῦ Χούμνου Villoison autem sit, eamque ibi esse et perpetuo manere; de aeris libro cit., pag. 72, docet, roy bπ To xavix)slov, natura de grandine, de ventis illorumque motu qui etiam a Byzantinis scriptoribus passim appelobliquo, contra veteres philosophos, qui aliter de letur ó xavixhucos, vel ó xavixàng. vel ó xavixhsiwy, ea re disputarunt; de sancta Christi transfigura- fuisse, qui præesset camculo sive imperatoris tione; de B. Virginis assumptione, sive de ipsius atramento, quoniam vas, caniculum vocatum, a assumptionis festi sanctione, qua decernitur, festum caniculis fictitiis sustentaretur, In eodem codice, illud per integrum mensem, more veterum, conti- p. 185 vers., sunt Chumni epistola Laconicæ inenuandum; consilium ad Thessalonicenses de justi- ditæ, et specimen illarum dedit Villoison 1. c. tia. et urbis Thessalonica laus; imperialis sanctio Inter epp. Gregorii Cyprii sunt quædam ad Nicecontra illos qui injuriam faciunt, deque adigendis phorum Chumnum, quæstorem, et Theodori Muzajurejurando judicibus; oratio in laudem imper- lonis,magnilogothetæ, successorem, in cod. Cæsar Pleraque lucem viderunt in Anecdotis Boissonadii, excepto de anima quod Creuzerus cum Plotino de pulchritudine jam ediderat. Boissonadius Nicephorum carpit quod plerumque instar concionatoris ecelesiastici loquatur.

NICEPRORI CHUMNI. sertus decimus (a), Apud Labbeum pag. 295. Bibl. novæ mss. pro Nathaneelis Chrommi nomine reponedum Chumni ubi hos opusculorum illius titulos refert: De primis et simplicibus corporibus. Nihil inferius terra, cum ipsa sit in medio. Neque materiam ante corpora, neque species sive ideas absque corporibus, sed omnia simul. Antirrheticus adversus Plotinum; animas non prius exsistere quam corpora. De anima nutritiva et sensitiva. Non esse impossibile, neque præter rationes physicas, aquas esse supra cælos. De aere, et quare cum sit natura calidus, tamen cum agitatur, frigidus sentiatur et de grandine et ventis. Adversus antiquos philosophos de eodem argumento. In Christi transfigurationem. Sanctio, Natalis Domini feriam non tantum uno die, sed per totum mensem celebrari debere. Symbuleuticus de justitia ad Thessalonicenses, et urbis encomium. Ex imperatoris decreto, ut judices jurejurando obligentur ad munus sancle obeundum. Encomium ad imperatorem. Querela adversus Niphonem ob male administratam patriarchatus sui provinciam. Oratio funebris in Theoleptum, metropolitam Philadelphia Confutatio Latinorum dogmatis de processione Spiritus S.Testamentum valetudine adhuc firma melius quam urgente morbo ordinari. Ad episcopum Philadelphia de miraculo in Cana. Ad eumdem de pelitione Elisei ab Elia. Ad filiam imperatricem de ipsius viduitate. Ad imperatorem de obitu Despotæ filii ejus, Consolatio in calamitate amici. De charitate erga proximum, et omnia relinquenda ut Christum sequamur, et de benedictione paterna, quam surripuit Jacob, suadente matre. Chrysobullum super quadam consultatione imperatricis. Chrysobullum ad cralem Service. De reconciliandis monachis qui defecerant, chrysobullum. De judicio adhibendo et eligendo genere dicendi. De his qui iniquo animo ferebant quod rhetores quosdam imperitos objurgaverat. Chrysobullum de unione monasterii in Galesio et S. Resurrectionis. Epistolæ CLXXII. Possevinus testatur id Vaticana exstare Nicephori Chumni de oratione, judicio et operatione, quid ex eis amplecti, quid fugere deceat. Fuere etiam Georgius Chumnus, et Joannes Chumnus et Michael Chumnus, de quibus alibi. Vind. 67. V. Lambec. Comm. VIII, p. 1069 et 1072 8q. Nicephori cujusdam prætoris alloquium; inc. Tis anσEL Tȧç duvaσTɛías, in cod. 131 Barocc. Oxon. in quo cod. sunt quoque plura opusc. Niceph, Blemmidæ. HARL. [Nicephorus Apelastus, episcopus civitatis Belebugd. in fine cod Coisl. 72, qui continet Jo. Chrysostomi homiliam 88,se scriptorem codicis, a 6580 (h. e. anno Christi 1072) fuisse profitetur. HARL.] ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΤΟΥ ΧΟΥΜΝΟΥ ΑΝΤΙΘΕΤΙΚΟΣ ΗΡΟΣ ΠΛΩΤΙΝΟΝ ΠΕΡΙ ΨΥΧΗΣ ANTITHETICUS ADVERSUS PLOTINUM DE ANIMA. (Sub nomine Nathanaelis monachi Græce edidit Frid. Creuzerus post Plotini librum De pulchritudine, Heidelbergæ, 1814. Interpretationem nostram addidimus). MONITUM. Fabricius Bibl. Gr. vol. V, p. 688, not. u, ed. Harl., edoctus a Lambecio Catalog. bibl Cæs. Vindob. lib. VII, p. 553 Kollar., refert exstare in bibliothecæ Vindobonensis Cæs. codice libellum ineditum Anonymi, qui inscribatur: 'Amps Ilλwrivov. Ejus opusculi apographum mihi roganti procuraverat Hartmanni mei in aliis quoque rebus perspecta voluntas. Itaque tractavi in manibus, et Plotinianis cum sententiis tum verbis per Annotationis opportunitatem adhibui, usus hac ipsa appellatione Anonymi, quod Vindobonense quidem lemima nihil præterea mentionis contineret. Sero didici

MONITUM. eumdem exstare in codice Vaticano n. 1374, hujusque libri lemma meliora me docuit, vel potius ejus lemmatis eruditus interpres Hieronymus Amati. Illud ita habet: Tou copwrÚTOV ÍFLOZOTT. TOŬ xαpeκλείου ἀντιθετικὸς πρὸς Πλωτίνον κ. τ. λ. Jam Amatius cum in codice agnosset manum Scipionis Carteromachi, hominis cæteroquin eruditi (cujus Vitam editurus est Ciampius professor Pisanus additis Amatii observationibus), ingeniose suspicatus est male correxisse eum, nec melius descripsisse illa inɩσ. x. 7. λ. sic potius legenda, ini roŭ xavixion. Idemque vir doctus, cum sciret ea dignitate funatos hos triumviros: Joannem Scylitzen, Leonem Magistrum et Joannem Camaterum, unius vel alterius eorum hoc in Plotinum opusculum esse persuaserat sibi, ac propemodum etiam mihi. Illud molestum fuit ad ejusmodi paucitatem hominum redigi illam dignitatem caniclei præfectorum.Quocirca ampliandum duxi, ac sicubi evocandus erat mihi ille Plotini adversarius, Anonymum evocavi, circumspiciens interea, an forte aliunde se offerrent mihi plures ex ordine rav zavixhsiwv. Unus se obtulit in Villoisoni Anecdott., tom. II, p. 72, atque is ipse quem nunc quidem quærebam. Nempe Villoisonus ibidem recenset opusculum codicis Marciani hoc titulo insigne: Ἐκ τῶν ἐπιστολῶν τοῦ ἐπί τοῦ κανικλείου τοῦ Χούμνου, neque alius im pugnavit Plotinum; et plane idem nomen ex cod. Val.n. 112 postea expiscatus est Amatius. Exstat enim ibi opusculum alius hoc titulo: Τοῦ σοφωτάτου ἐπί τανικλείου (ascripsit manus secunda κυροῦ Νικηφόρου τοῦ Χούμνου) περί λόγον κρίσεως και εργασίας. Quid quæris? Est Nicephorus Chumnus, idem, «qui et Nathanael dictus monachus factus, præfectus caniclei (1-2), et rerum potens sub Andronico seniore, cujus filia Irene nupsit Joanni Palæologo, qui deinde imperator ab a. C. 1295.» In cod. Regio Paris. et Colberteo ejus varia opuscula et aliquet epistolæ sic inscribuntur: Toù mapaxoɩpapivov TOU Xoúμvou, et deinde To Ourólews unde patria hominis cognoscitur. Atque ex ipsis Nicephori epistoli Is. Casaubonus refert, apparere illum alterum fuisse Jobum, cui tot adversa contigerint, ut dici vix queat.» Idem vir summus ibid. prædicat pietatem ejus et «dignum dicit qui legatur.» Disertum etiam appellat Cangius in ejus operibus diligenter versatus. Sunt autem satis multa, in his consolatio ad Bachora, id est filiam imperatricem, de hujus viduitate; alia item varii argumenti, cum civilis tum ad sacram Christianorum disciplinam pertinentis, etiam philosopha; e quo genere hoc est adversus Plotinum. Etenim non modo in catalogo biblioth. Reg, Parisin., sed etiam a Labbeo Bibl., nov., mss., p. 295, illa scriptio diserte tribuitur huic Nicephoro Chumno. Ille quidem in notitia codicis n. 2104 sic habet: «Contra Plotinum de anima rationali quæstiones variæ, ubi de metempsychosi, de belluis, utrum Intellectu præditæ sint, necne, de corporum resurrectione et aliis disseritur.» Labbeus autem ita: «Antirrheticus adversus Plotinum; animas non prius exsistere quam corpora(5). Quod si igitur Fabriciana Bibliotheca eum usum præstaret, quem debebat præstare; poteramus compendiaria via eo pervenire, quo eundum erat per ambages, quoque ego sine hujusmodi duce. qualem Amatius se præstitit, fortasse nunquam pervenissem. Sed in illa Bibliotheca, cæteroque laude dignissima, alias quoque idoneam satis operam ægre desideravi; quæ narrare longum est. Nunc hoc unum voluit monitum, volumine quinto p. 688 Harl. not. w, pro Anonymo ponendum esse nomen Nathanaëelis. Libelli virtutes vitiaque non est quod operose persequar. Patet jam unicuique, et doctiores nec moniti intelligent. Hoc certum, philosophi partes sic satis sustineri a Christiano homine, qui rem suam gerere sciat sola ratione, nil usus auctoritate librorum sacrorum. Non minus autem Platonem tangit quam Plotinum Nicephorus. Quod et ipse sensisse videtur. Nam cum in exordio professus esset Plotinum a se peti, in clausula tamen posuit illa:'Ημεῖς ἐξ ἀντιθέσεως ταῦτα πρὸς Πλάτωνα καὶ Πλωτῖνον. Inscribitur autem id opusculum cum in Vindobonensi libro tum in Vaticano 'Avreixos, et potest huic titulo patrocinari hoc ipsum quod modo e libelli fine excitavimus bits, nec minus illud, quod rhetorum quidem Tibera et àTOTIxot óyor sæpius memorantur, licet nonfeodem, ut plurimum, significatu tamen ex hoc genere scriptorum, quibus aggregari debet hic Nathanael, magis, quod sciam, frequentatur nomen ávtipóntixŵy. Sic, ut hoc utar, Josephi contra Apionem libri codicibus aliquot inscribuntur àvipontixà, et Eusebii Cæsariensis illud opus adversus Hieroclem in membranarum parte exhibetur hoc ti- (1-2) Inter epistolas Georgii Cypri sunt quædam ad Nicephorum Chumnum, quæstorem, et Theodori Muzalonis, magni logothetæ successorem, in cod. Cæsar. Vind. 67. Vid. Lambec. VIII, pag. 10691072, coll. Fabric. B. Gr. VII, p. 675 ed. Harl. Vid. Cangium in Glossar. II, p. 30. et patriæ notitiam hinc adde Fabricio Bibl. Gr. 1. 1. Etiam illud adde ipsius filium Joannem Chunnum nec minus claruisse cum scriptorum majore quam pro illis temporibus elegantia, tum virtute milifari, ut me docuit idem Amatius, qui in cod. Vat. n. 112 hujus epistolam offendit hoc titulo: Tou παρακοιμωμένου τοῦ Χούμνου ἐκείνου κυροῦ Ἰωάννου, πρὸς τὸν ἑαυτοῦ πατέρα ἐπὶ τοῦ κανικλείου ἐπιστολή, ὅτε μετ' ὀλίγων πάνυ τρόπαιον σὺν Θεῷ ἔστησε κατά τῶν βαρβάρων. » In Casaubonianis p. 21 ed. J. Chr. Wolf. Hamb. 1710. Mirari subit doctissimum Saxium in Onomastico nil memorare hujus hominis et scriptorum varietate et honorum amplitudine satis clari. Vid. Fabric. Bibl. gr. vol. VII, p. 675 seq. Harl. ibiq. excerpta Catalogi Parisini II, p. 444 seq. et Labbel Bibl. nov. mss. I. 1. His ipsis locis rem confici, et Nicephorum hujus, quem exhibemus, libri auctorem esse ipse quoque Āmatius vidit, meque postea per litteras monuit. Rutil. Lupus p. 125 Ruhnken.; Quintilian. Instit. orat. ix, 2 10, p. 443 Spalding.; Ernesti Lex. technol. Gr. rhetor. p. 27; quanquam sophistarum quoque feruntur rippnrixoi, ut Libanii, Choricii, aliorum. Cf. ibid. p. 29, ibique Photri Biblioth. cod. 160.

NICEPHORI CHUMN tulo: 'Αντιῤῥητικὸς πρὸς τὰ Ἱεροκλέους; ac, si extremæ ætatis exempla quæris quæ Nicephorus patriarcha Cpolitanus itemque Gregoras adversus dissentientes commentati sunt, ea Antirrheticorum nomine singula appellantur Jam cum Labbei quoque codices Antirrhetici in hoc ipso libello titulum præ se terant, equidem hunc pro veriore habuerim. Mutare nolui, utpote secuturus sum exemplum Vindobonense et Vaticanum. Quod disceptationis materiam attinet, eam suppeditarunt bini imprimis libri Plotiniani, alter Пlept τοῦ εἰληχότος ἡμᾶς δαίμονος,de genio nos sortito; Enn. 111, 4, p. 284; alter Περὶ ἀπορίων ψυχῆς, de dubiis animæ, Enn. rv, 3, p. 381–389, quibus Plotinus suam sententiam de metempsychosi exponit. Cui eum philosophum favisse diserte testatur Augustinus De civ. Dei, x, 30, p. 266 A. Ita enim ille: «Platonem animas hominum post mortem revolvi usque ad corpora bestiarum scripsisse, certissimum est. Hanc sententiam Porphyrii doctor tenuit Plotinus, Porphyrio tamen jure displicuit.» Quo de loco consule Wyttenb. ad Phædon., p. 211, et adde quæ idem de hoc philosophorum placito copiose exposuit. Nam ad Phædonem spectant potissimum hæc ipsa (vid. p. 42,90 sqq. ed. Wytt.); tamen et alii Platonis dialogi adhibendi sunt, v. c. ii quibus decretum ἀναμνήσεως pertractatur.lllud addam ex Amatii schedis, videlicet reperiri in cod, Vat. n. 112 ejusdem Nicephori, uti quidem videtur (neque enim auctoris nomen habet), consimilis argumenti dialogum, quo illud decretum Platonis de anima impugnatur ut apparet ex his: "Εστι τοίνυν πρῶτον μέν, οὗ μοι δοκεῖ μάλιστα (Πλάτων) χαίρειν τῇ εὑρέσει· ότι οἶεται και πρὶν κοινωνεῖν σώματι, τὴν ψυχὴν εἶναι δεύτερον δε, ότι δέοι τὸ ζῶν ἐκ τεθνεῶτος ὄντος ἔπειτα λέγων ἐξῆς, ὅτι τυχοί εκαστον· ὅτι τε ἐν φρουρᾷ τινι ἐσμέν· και ἀνάγκην εἶναι, εἰς πολλὰ μεταχωρεῖν σώματα, ὥσπερ ὕδωρ ἐξ ἀγγεῖα εἰς ἀγγίων μεταῤῥέουσαν ἐμοι γοῦν δοκεῖ περὶ τοῦ προεῖναι δεῖν τὴν ζήτησιν πρότερον ποιήσασθαι. Εοικε δὲ τῷ τοιῷδε μάλιστα ἐπιχειρεῖν, τὸ φάναι τοῦτο εἶναι ότι τις μάθοι αναμνησθῆναι. Quod reliquum est, uti proxima & Plotino ætate illum ejus de genio librum memoravit Ammianus Marcellinus sic extremo quoque Byzantinorum ævo hæc Plotini decreta necdum penitus exolevisse, unumque hic Nathanaelis Antirrheticus edocere poterit. Olearius, in edit. Philostrati, Animadvers. Eusebii librum, p. 428. Fabricii Βibl. Gr. vol. VII, p. 615-333. Harl. Lib. xxi, cap. 14, 5. Locum jam indicavit Fabricius ad Porphyrii vitam Plotini, cap. 24. Quod ad Ammianum nuper ascripsit Wagnerus pag 422. «Vivit Plotinus sec. uur et uv libros reliquit, de quibus non superstes est nisi is quem commemorat Lindenbrogius (nimirum Περὶ τοῦ εἰλ. ἡμ. δ.)»: concoquat qui potest, ego non possum. ΑΝΤΙΘΕΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣ ΠΛΩΤΙΝΟΝ ΠΕΡΙ ΨΥΧΗΣ. ANTITHETICUS IN PLOTINUM. DE ANIMA. Antitheticus adversus Plotinum; animas non prius & Αντιθετικος exsistere quam corpora, neque ex aliis migrare in alia, sed neque in brutis mentem inesse, neque unquam futuram esse. Multis autem demonstrationibus utitur adversus illud, notitias nempe recordationes esse: ex quo dogmate tum Plotino, tum ante eum Platoni confirmatum est animas prius esse quam corpora. Et de resurrectione corporum mortuorum disputat, eamque ostendil pluribus quidem argumentis, et ex ipsis Platonis de animarum reviviscentia propositionibus, et bonorum semper manentium fruitionem ὅτι μήτε τῶν πρὸς Πλωτίνον σωμάτων πρϋπάρχουσιν αι ψυχαί, μήτε εξ ἑτέρων μεταχωρούσιν εἰς ἕτερα, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἐν τοῖς ἀλόγοις ἔστι ὁ νοῦς, οὐδ' οὗ μήποτε γ. νοιτο. Πογλαῖς δὲ και τοῖς ἀποδείξεσι κέχος· ται πρὸς ἐκεῖνο ὁ ἀπαντῶν, τὸ τὰς ἐπιστήμης ἀναμνήσεις εἶναι· ἐξ οὗ δὴ δόγματος αὐτῷ τῷ Πλωτίνῷ και πρὸ αὐτοῦ Πλάτωνι κατεσκεύα πρὸ τῶν σωμάτων τὰς ψυχὰς εἶναι· και περὶ ἐγέρσεως σωμάτων τεθνεώτων αγωνίζε δείκνυσι ταύτην ἄλλαις δὴ ἀνάγκαις· καί γ᾽ ἐξ αὐτῶν τῶν τοῦ Πλάτωνος περί τους Variæ lectiones. σται ται, και 1 Vat. τοῦ σοφωτάτου ἐπί τοῦ κανικλείου 'Αντιθ. πρ. Πλ. Cf. Procem. 3 μών αὐτῶν cod. Vat. 3 εστί Vat. πρὸς ἐκεῖν' Vat. του omisit Vat

τὰς ψυχὰς ἀναβιώσκεσθαι καὶ θέσεων, καὶ ἀπό- & ostendit et animarum simul et corporum nunquam λαυσιν δείκνυσιν ἀεὶ μενόντων ἀγαθῶν finiturum supplicium. κόλασιν ψυχῶν ὁμοῦ τ καὶ σωμάτων μηδέποτε λήγουσαν. 1. In hac mea lucubratione Plotinum et ejus de incorruptibili anima doctrinas refellere aggredior. Etenim quod in nobis sit mens simplex et incomposita, etin se subsistens, vitamque in se habens, et omnis corruptionis et interitus nescia; id et illi et sane mihi quoque videtur, et si quis alius recte inquirere velit, et mentem sinceram adhibere his omnibus quæ Plotini operibus bene demonstrantur. Quomodo enim composita mens esset? quibus partibus congredientibus? Si enim ex iis quibus omnia constant, corporibus simplicibus α'. Ἐμοὶ τὸ παρὸν σπούδασμα, πρὸς Πλωτίνον καὶ τοὺς ἐκείνου περὶ ἀφθάρτου ψυχῆς λόγους. Καὶ γὰρ ὅτι μὲν ὁ ἐν ἡμῖν νοὺς ἁπλοῦς, καὶ ἀσύνθετος, καὶ καθ᾿ ἑαυτὸν ὑφεστώς, καὶ ζωὴν ἐν ἑαυτῷ ἔχων, και γε κρείττων πάσης φθορᾶς καὶ παντὸς ὀλέθρου, τοῦτο κἀκείνῳ καὶ τῇ ἀληθείᾳ κἀμοὶ δοκεῖ, καὶ εἰ τις ἕτερος ὀρθῶς βούλοιτο σκοπεῖν, καί γε πρὸς πᾶν δήπουθεν εὐθὺς θεῖτο τό γε πρὸς τοῦτο φέρον, καὶ τοῖς Πλωτίνου λόγοις καλῶς ἀποδεδειγμένον. Πῶς γὰρ 8 καὶ εἴη ἐκ συνθέσεως νοῦς, καὶ ἐκ τινων μερῶν συνιόντων; εἰ μὲν γαρ ἐξ ὧν πάντα ἐν συνθέσει, ἁπλῶν ὄντων σωμάτων καὶ πρώτων, ac primis: sed ex his nullum cogitat. Porro ex non ἀλλ᾽ οὐθὲν τούτῶν νοεῖ. Ἐκ γοῦν ἀνοήτων πῶς ἂν καὶ 10 γένοιτο νους, ἡ πῶς ἂν ὧν ταῦτα οὐδαμή ού δαμῶς ἐφίεται τῶν νοητῶν λέγω καὶ ὑπὲρ ταῦτα, οὗτος ἐξ αὐτῶν γεγενημένος, ἐφικέσθαι ἂν δυνηθείη; εἰ δ᾽ ἄλλων τινῶν παρὰ ταῦτα σωμάτων συμπλακέντων ζῶσα καὶ νοοῦσα ψυχή συνέστη, εἰ μὲν παχυτέρων καὶ ὑλωδεστέρων, ἀλλ᾽ ἄτοπον ἐκ τῶν 11 τοιούτων νοῦν συνεστάναι· καὶ ἔτι μᾶλλον ἂν ἀνοηταίνοι ψυχή νοερά, ἀμοίρου νοησεως πάσης 19 ούσης τῆς ὕλης καὶ τῆς τοιάσδε μάλιστα παχείας ύλης· εἰ δ᾽ ἐξ ἁπλουστέρων γε, καὶ ἃ τὰ 18 πρῶτα πέφυκεν ὡς δὴ 16 ἀρχαὶ τῶν ἄλλων, ἀλλ' οὐκ ἔστιν οὐδ' εὑρεῖν ἔστιν ἁπλούστερα οὐδαμῶς, οὐδ᾽ ἐν αὐταῖς ἐπινοίαις τῶν τεσσάρων ἐξ ὧν δὴ τάλλα πάντα 18. καὶ μὴν οὐδ᾽ ἐξ ὕλης δήπουθεν καὶ είδους συνθετον νοῦς καὶ ψυχὴ ἡ κατὰ τοῦτον, ὡς & δὴ και αὐτὴ μὴ ἐξ ἁπλῶν σύνθετον, ἁπλοῦν δ' εἴη σῶμα, συνθέσεως ἄλλης άπηλλαγμένον. Αλλ' εἰ και τοῦτο, οὔτε τὴν ὕλην ἔστι δυναμένην νοεῖν τιθέναι μέχρις ἂν αὐτὸ δὲ τοῦτο εἴη και μόνον ύλη, οὔτε τὸ εἶδος αὐτὸ δὴ τοῦτο και μόνον θεωρούμενον εἶδος, ὥστε και αὖθις ἐξ ἀνοήτων ἂν νοῦς εἴη· ὁ δὲ πρῶτ τον ὡς ἄτοπον ἡ και ἄνουν εἰπεῖν ἐφύγομεν. Και τοίνυν ψυχὴ ζῶσα και νοερά, ούσω δὴ και σῶμα πᾶν φεύγει ὥστε τοῦτ᾽ εἶναι, και πᾶσαν φεύγει σύν θεσιν ὥστ᾽ ἐξ αὐτῆς εἶναι. Καὶ μὴν και Πλωτίνος Variæ cogitantibus quomodo mens fleret, aut quomodo ad ea quæ nunquam illa appetunt, intelligibilia dico, ac etiam supra illa, cum ipsa ex iis sit, posset assurgere? Si vero ex aliis corporibus connexit vivens et cogitans anima consistat, siquidem ea crassioria et fæculentiora, absurdum est talibus mentem constare. Ac magis etiam desiperet mens intellectu prædita, cum sit omnis cogitationis expers materia et imprimis adeo crassa. Si autem ex simplicioribus et iis quæ prima nata sunt tanquam aliorum principia; sed non sunt nec inveniri possunt simpliciora neque ipsa imaginatione, quam quatuor quibus omnia cætera. Et sane neque ex materia et forma compositum aliquid est mens et quæ secundum ipsam est anima, ita ut ipsa non simplicibus componatur, sed corpus simplex sit, alius compositionis expers. Sed in hac hypothesi, neque materiam ut cogitandi capacem supponere licet, quandiu nihil nisi ipsa materia et solummodo materia sit; nequeforma est, quæ non nisi forma et solummodo forma ad contemplationem pertinens, ita ut ex non intelligentibus mens fiat. Quod sane primum ut absurdum et demens dicere refugimus. Et igitur anima vivens ac cogitans procul abest utsit corpus quoddam, et procul abest ut quadam compositione efformetur. Et sane lectiones. • αναβιώσεσεσθαι Vind. ' τε add. Vat. ἂν add. Vat και τὰ λοιπὰ πάντα τὰ ἐν σ. Vat. 10 και abest a Vat. 1 τῶν non est in Vat, 18 πάσης νοήσ. Vat. 1 & δὴ Vat. 15 τῶν πάντα omnisit Vat. Notæ. Sic etiam in Vatic., nisi forte vitium subest, ut scriptum fuerit παρὰ πᾶν θεῖτο; tenenda locutio est. Ex Demosthene advers. Aristocr. 664 laudant grammatici: πρὸς τὸ καλῶς ἔχον τίο εσθαίθ. Quocirca nil mutavi. Εφικνεῖται in margine et sic Vat. recte. Platonicum. Vid. Phileb. p 12 d, Steph. p. 211 Bip. Epistol. XI fin. p. 169 Bip. Julian. Orat. It p. 57. III 114 Spanhem. et hujus not. ad Aristoph. Schol. Nubb. 486, coll. interprett. ad Mesych. 1, 386 Albert. Neque materia poni potest tanquam ea quæ cogitare queat, quandiu (s. quousquè nil nisi ipsa materia el solummodo materia sit: neque species (tanquam cogitans potest poni) quæ non nisi ipsa species sit solummodo species ad contemplationem pertinens. > - Tenendum rarius xai adjectum formulas αὐτὸ τοῦτο μονον. Plato Gorg. p. 182: Οτι εἶεν παρασκευαί, αἱ μὲν μέχρις ἡδονῆς, αὐτὸ τοῦτο μόνον παρασκευάζουσαι. Elian. V. Η. ΙΙΙ, 17: Η αὐτὸ τούτο μόνον τὴν διάνοιαν ἀγαθοὶ γενόμενοι. De solemni formula vid. Τoup. ad Longini Fragg. V, p. 396; Fischer. ad Æschin. s. V. αὐτός, ibique laudd. Add. Schafer. ad Lamb. Bos. Ellips. p. 368, coll. Heindorf. ad Gorg. 1. 1. et Ast. ad Platon. Legg. p. 27. Insigniorem igitur fecit Nathanael h. 1. abundantiam qua adjicitur in ea locutione μόνον: an elegantiorem, ipse viderit, Infra tamen communem locutionis modum sequitur,

et Plotinus, et si quis cum illo ante illum vel post καὶ εἴ τις μετ' ἐκείνου 16 πρὸ αὐτοῦ ἡ μετ' αὐτὸν illum recte et pulchre ejus naturam cognoverunt, simplicem eam scientes et neque secundum corpus neque secundum compositionem eam esse dicentes, sed aliud præter illa, quod nullam dissolutionem aut corruptionem recipiat. Quod autem easdem quas diximus animas creat et suscitat ante corpora et sursum ponit et primo et soli exsistenti, et uni soli et immoto coaptat, ac inde eas abstrahit, et dejicit, et in corpora impellit,etex aliis in alia transvehit et ex melioribus et sibiipsis propriis in pejora neque ipsis convenientia, et multum huc illuc vagari eas jubet, et gravia hæc ex dementia patitur multa cogitans mens quæ nec prorsus intelligentia carenti animæ accidunt, id fane erubescens fateor non bene a bono Plotino affirmatum esse. Vel aliqua ex necessitate ad id doctrinæ abiit et id dicere sustinuit, eo quod non aliter vim effugere posset et difficultate sese expedire. Si enim quia, nasceute anima una cum vitæ participantibus corporibus, accidit ut cum iis dissolvatur et corruptionem subeat, et quamvis immortalis, non immortalis sit; id neque ea patiuntur, elementa nempe prima ac simplicia quibus cætera corpora constant. Manent autem et transmigrantia in aliis subsistunt. Quonam autem, corpore ac vita solutis, abit eorum unumquodque? Ad illud sane quod ipsis proprium et congenerum est, et ad quod tendit in composito corpore constitutum.Quod autem illud desiderat et scmper ad illud spectat et tendit, manifestum est, siquidem et viventibus adhuc corporibus, diffluit ac effunditur, et ad congenerum, ut diximus, abit, artelo ejusdem generis elemento in ejus locum succedente, et locum hunc adimplente, ita ut hujus participans animal permaneat, quoadusque vivere ac mortem effugere possit. Si igitur id ita se habet, omnino autem sic et simplicia corpora in compositis constituta inde soluta rursum manent neque corrumpuntur; quid obstat quin animus qui natura nihil patitur, cum iis viventibus corporibus natus, ut primo principio ac creatori visum est, deinde ipsis solutus, incorruptibilis et immortalis maneat? Si id autem nolis, nimirum immortale simul cum mortali, et incorruptibile cum corruptibili in vitam adduci, et hoc timens hanc ex necessitate legem adducis animam corpori præexsistere et eam ex se sola vitam habere dicis,cujus corpus particeps eficit, de hoc jam accuratius inqui rere conabor. ὀρθῶς καὶ καλῶς ἐπέγνωσαν τὴν αὐτῆς φύσιν, ἁπλῆν ταύτην εἰδότες, καὶ μηδέν μήτε κατὰ σώμα μήτε κατά σύνθεσιν οὖσαν, ἄλλο δέ τι παρὰ ταῦτα 1, λύσιν μηδεμίαν μήτε φθοράν καταδεδεγμένον. Ότι δ' αὐτὰς ταύτας ὡς ἔφημεν ψυχάς, προδημιουρ γεῖ καὶ προϋφιστα τῶν σωμάτων, καὶ ἄνω τίθησι καὶ τοῦ πρώτου ἐξάπτει καὶ μόνου ὄντος καὶ ἑνὸς μόνου καὶ ἀκινήτου ὄντος, εἶτ' ἐκεῖθεν ἀποσπα καὶ βάλλει κάτω καὶ ὠθεῖ ἐπὶ σώματα, καὶ ἐξ ἐτέρων εἰς ἕτερα έμβιβάζει και 18 ἐξ ἀμεινόνων καὶ γνησίων αὐταῖς μᾶλλον ἐπὶ χείρω και μηθέν ταύταις προσήκοντα, και πολλήν τινα τίθησι τὴν πλάνην αὐτῶν, καὶ τὰ δεινὰ ταῦτα ἐξ ἀνοίας ὁ τὰ πολλὰ φρονῶν πάσχει νούς, ἃ μηδὲ τῇ παντάπασιν άλογῳ ψυχή συμβαίνει, τοῦτο δὴ καὶ αἰσχύνομαι τῷ καλῳ Πλωτίνῳ μὴ καλῶς δεδογμένον. Η ποίας ἐξ ἀνάγκης πρὸς τοῦθ᾽ ἧκε του 10 δόγματος, καὶ ὑπέστη τοσόνδ' εἰπεῖν, μὴ ἔχων ἄλλως φυγεῖν τὴν βίον, καὶ ὁ μὴ ἦν αὐτῷ παραιτεῖσθαι. Εἰ μὲν γὰρ ὅτι 30 γεννωμένης αὐτῆς δὲ ταύτης τῆς ψυχῆς, ἅμα τοῖς ζωῆς μετέχουσι σώμασι, συμβαίνει καὶ συγκαταλύεσθαι ταύτην αὐτοῖς καὶ φθορὰν ὑπομένειν, και γοῦν ὅπερ ἐστίν, οὐκ ἔστιν ἀθάνατος, ἀλλὰ τοῦτο οὐδὲ 21 αὐτὰ ταῦτα πάσχει, τὰ ἐξ ὧν δηλονότι πρώτ των και ἁπλῶν ὄντων τὰ λοιπά σώματα σύγκειται. Μένει δι και μεταχωρούντα ἐν ἄλλοις ἔστηκε. Ποι δὲ 22 τοῦ σώματος και τῆς ζωῆς λυθείσης χωρεί τούτων έκαστον; Εἰς τὸ οἰκεῖον δηλονότι και συγγ νές, και οὗ δὴ ἐφίεται γεγονὸς ἐν τῷ συνθέτῳ σώ ματι· Οτι δ᾽ ἐφίεται και αεί πρὸς τοῦτο βλέπει και τὴν ὁρμὴν ἔχει δῆλον, ἐπεί και ζώντων ἔτι τῶν σω μάτων ῥεῖ και ἐκχεῖται αὐτῶν καὶ πρὸς ὁ δὲ για στον ὡς 38 ἔφημεν άπεισιν, ἑτέρου αὖθις ομογενούς ἀντεισιόντος, και τον ἐκείνου τόπον πληροῦντος, ὡς ἂν δὲ καὶ τὸ μετέχον αὐτοῦ ζώον μένη μέχρις ότου και πέφυκε ζήν και φεύγειν τὸν θάνατον. Εἰ γοῦν τοῦθ' ούτως έχει, πάντως δ' οὕτως 25 και τέ τῶν ἁπλῶν σωμάτων ἐν τοῖς συνθέτοις γενόμενα, εἶτ' ἐκεῖθεν λυθέντα αὖθις μένει και οὐ διέφθαρται· τί κωλύει και τὸν ἀπαθὴ τὴν οὐσίαν νοῦν, αὐτοῖς δὴ τούτοις και συγγενηθέντα τοῖς ζῶσι σώμασι, ὡς τῷ πρώτῳ αἰτίῳ και δημιουργῷ ἔδοξεν, εἶτ' αὐτῶν ἀπολυθέντα, ἄφθαρτον μένειν και ανώλεθρον; Εἰ δὲ τοῦτο μὲ θέλεις, ἅμα δηλονότι το αθανατον τῷ θνητῷ καὶ τῷ φθαρτῷ τὸ ἄφθαρτον ἐπὶ τὸ εἶναι άγεσθαι, και τούτο φοβούμενος ταύτην ἐξ ἀνάγκες τίθης αἰτίαν, ψυχὴν προϋφιστάναι σώματος 36, και αὐτὴν δὴ ταύτην μόνην ἀφ' ἑαυτῆς λέγεις ζωήν ἔχειν, ἧς δὴ καὶ τοῖς σώμασι μεταδίδωσι, πρὸς τοῦτ' αὐτὸ ἀπαντῶν πυθέσθαι 31 βούλομαι. Varia lectiones. 16 κατ' ἐκεῖνον Vat. 1 μήτε add. Vat. 18 xai abest a Vat. 10 τοῦ abest a Vat. 20 στον Vind. mandose 31 οὐδ' Vat. 33 πῇ δὲ Vat. 23 ώς deest in Vat. recte. 25 μένοι Vat. ἔχει δ' οὕτως absunt a 26 τοῦ σ. Vat. 27 αὐτός - προθέσθαι Vind., cum v supra προθ. scripto. Vat. Notæ. Hoc verbo augenda sunt lexica. vel hoc verbo tangit fortasse Nathanael philosophorum de humida corporum natura, vel de corpore tanquam naviculo metaphoras. De verbo vid. Catack od Mare. Antonin. x, 8, p. 359.

β'. Τίνος ταύτης ης της ζωής ή ψυχή μεταδίδωσιν; αὐτῆς ἐκείνης, ἡ δὴ καὶ τῇ 18 ψυχῇ διὰ παντὸς καὶ ἄλυπος 10 σύνεστιν, ἡ ἑτέραν παρὰ ταύτην λέ γεις εἶναι τὴν ἐκ ψυχῆς μεταδιδομένην τῷ σώματι; Εἰ μὲν γὰρ τῆς οἰκείας ζωῆς ἡ ψυχὴ μεταδίδωσιν, ἀθανάτου ταύτης οὔσης, δεῖ καὶ τὰ μετεσχηκότα σώματα τὸν ἴσον χρόνον ζῆν και ἀΐδιον εἰ δ᾽ ἄλλη μὲν ψυχῆς ζωή, άλλη δ' ἁπλῶς ζώων 80, και ἡ μὲν αὐτῶν τούτων φθοράς συνέζευκται, ψυχῆς δὲ ζωή πάντη ανώλεθρος, πῶς ὁ μὴ ἔστιν αὐτῇ τῇ ψυχῇ ζωῆς εἶδος, φθαρτόν χορηγεῖ τοῖς σωμασιν; Και μήν εἰ καὶ τοῦτο δύναται, ψυχὴ ἀθάνατος ζῶσα φθαρτῆς εἶναι δηλονότι ποιητικὴ ζωῆς 81, τίνος χάριν ἐπὶ τὰ σώματα κατιούσα, ἧκε δ' ὥστε και ζήν αὐτὰ ποιῆσαι και κοσμῆσαι, οὐ τοῦ κρείττονος εἴδους ψυχῆς, τοῦ δὲ χειρονος μετέδωκεν; ὅτ' ἄρα φθόνῳ πάντως ἐρεῖς, ἢ ὅτι οὐ τὸ κρεῖττον και άμεινον, ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον το 83 και ἀχρεῖον δεδύνηται· ἀλλ' εἰ τὸ πρῶτον, πῶς ἂν εἴη, ἀγαθῆς ταύτης οὔσης και αγαθά τινα πράξαι βεβουλημένης, περί ἃ και προεθυμήθη, οὐκ ἐξ ἀνάγκης δή τινος καὶ βίας, ἀλλ᾿ ὥστε ταῦτ᾽ εὖ 38 ποιῆσαι καὶ ζωῶσαι, φθονςβῶς σχεῖν καὶ τὴν τούτων τεμεῖν καὶ στενῶσαι ζωήν; εἰ δ' ὅτι οὐκ ἦν αὐτῆς τῆς ψυχῆς ἀθανάτου καὶ ἀεὶ ζώσης τὴν ἴσην καὶ τοῖς ἄλλοις ἁρμόσαι ζωὴν, σκόπει μήποτ' οὐχ ἁρμόζον καὶ τοῦθ᾽ ὁμοίως εἴη περὶ ταύτης εἰπεῖν. Εἰ γὰρ μὴ τοῦ οἰκείου πέφυκε μεταδιδόναι 8, πῶς πέφυκε τοῦ ἀλλοτρίου ἵνα μὴ τοῦ ἐναντίον λέγω, εἴπερ δὴ ἐναντία φθαρ τὸν καὶ ἄφθαρτον, ἀθάνατον καὶ θνητόν; Τί δὲ και γνοῦσα τοῖς μὲν ὀλίγον 85 χρόνον ἀπεμέρισε τοῦ ζῆν, τοῖς δὲ πλείω; Εἰ μὲν γὰρ πρὸς ἀρετὴν βλέπουσα και κακίαν οὕτω δὴ καὶ τὸ ζήν μετρεῖ τοῖς μὲν ἵνα πλείω κατορθώσωσι τὰ βελτίω προαιρουμένοις καὶ πλείω νέμουσα τὴν ζωὴν, τῶν δ' ἵνα τρε χόντων ἐπὶ τὰ χείρω κόψῃ τὸν δρόμον, κόπτουσα καὶ τὸν τοῦ χρόνου τῆς ζωῆς δρόμον 86, τούτων τε κἀκείνων ἰδίαν ὥσπερ καὶ χωρὶς διάθεσιν καὶ κίνησιν παρὰ τῆς 31 ψυχῆς ἐχόντων· ἀλλ᾽ ἤδη ὁρῶ μεν πολλοὺς μὲν τῶν κακῶν καὶ πάνυ τι 88 κακῶν, πάνυ τι 89.86 καὶ ζῶντας, πολλους δ' ἀρετῇ προσκειμένους, ἐν βραχεῖ τινι χρόνῳ ἅμα τε τοῦ ζῆν καὶ τῆς περὶ τὰ καλὰ σπουδῆς πεπαυμένους. Ορῶμεν δὲ 87 καὶ τοὺς μήπω ἡλικίας αψαμένους, περὶ ἀρετῆς οὐδὲν μήτε κακίας εἰδότας 38, χώρως οὕτω τοῦ ζῆν ἐκστάντας, καὶ ὁ λόγος κανταῦθα τίνος ἕνεκα, εἰκό - τως 39, ἥκιστ' ἀσφαλής. Ολως δ' ἀρετὴν ἢ 48 κακίαν τίνος ἂν εἶναι φαίημεν 4, ψυχῆς ἡ σώματος; ἡ γὰρ ἀμφοῖν, ἢ ἑνὸς δήπου τούτων. Ἀλλ᾿ ἑνὸς εἶπερ εἶεν, 5. Quænam est hæc vita cujus, ut dicis, anima corpus efficit particeps? Illane est quæ animæ ipsi semper et doloris expers inest, an aliam esse dicis eam quam anima corpori tradit? Si propriæ sibi vitæ anima corpus efficit particeps, cum ipsa sit immortalis, oportet et participantia corpora idem tempus et in æternum vivere. Si autem alia est animæ vita, et alia simpliciter animantium, ac ea quidem animantium corruptioni subjacet, animæ vero vita omnino est incorruptibilis, quomodo quæ non est animæ vitæ forma, eam corruptibilem corporibus præbet? Et si id quoque potest, si valet anima immortali vita prædita corruptibilem vitam communicare, quare ad corpora deveniens. devenit autem ut ea vivere faciat et ornet, non melioris animo forms,sed inferioris ea partici pantia effecit? Aut invidia omnino dices, aut quia non majus te melius, sed illud minus et pejus potuit. Sed si prius, quomodo fit ut anima, cum bona sit et aliquid boni præstare velit iis in quæ studium habet, non ex necessitate et vi, invida sit earuimque vitam secet ac minuat? Si autem, quia non potest anima et immortalis et semper vivens, æqualem et aliis vitam dispensare, vide ne non congruum sit hoc de illa dicere. Si enim proprium transfundere nequeat, quomodo possit id tradere quod ipsi extraneum est, ne dicam contrarium, siquidem contraria sunt corruptibile et incorruptidile, immortale et mortale? Quid autem cogitans aliis quidem parvum tempus vivendi, aliis longius impertivit? Si enim ad virtutem attendens et malitiam ita vitam metitur aliis quidem meliora eligentibus, quo plura recte faciant, longiorem tribuens vitam, aliorum autem ad pejora currentium ut cursum secet, secans et vitæ temporis cursum, his et illis propriam quasi ac separatam dispositionem et motum ultra animæ motum habentibus; jam videmus multos quidem malorum et etiam pessimorum, diu viveutes. multos vero virtuti adhærentes, post breve tempus et vita simul et boni studio cessantes. Videmus autem et eos qui nondum adolescentiam attigere, de virtute ao malitia nihil scientes, præmature ita e vita exeuntes; atque ibi ratio qua de causa minime infailibilis est. Virtutem autem vel malitiam utrius esse dicemus, animæ an corporis; Sunt amborum, aut unius tantum. Sed si unius, sunt animæ erunt, siquidem et inde omnes ad bonum et malum motus, Si vero amborum, et ita animæ potius erunt quæ corVariæ lectiones. 80 Vind. ζῶον, male. δι ζωής non habet Vat. ss fort. add. 88 Vind. πλείω, male. 8 Suprascriptum πρόμον. 87 Πο 89.86 Vind. πάνυ τοι 37 δε abest a Vat. 88' ειδυίας Vat. τῇ non est in Vat. 10 ἄλλυτος Vat. ἧττον. 88 Vind. οὐ male. μεταδοῦναι Vat. τὴν τῆς ψ. Vat. recte. 88 Vind. πάνυ του. 30 εἵνεκα εἰκότος, Vat. 40 καὶ Vat. 41 φαῖμεν Vat. Apodosis incipit a verbis άλλ' ήδη ὁρῶμεν, ut sæpius in hoc scripto à apodosi ordiendæ inservit. Idem Nathanael in epistol. ms. ap. Villois Notæ. son, Anecdott. Gr. p. 72: Εἰ Χριστὸν ὁρῶι τρέ χεις, καλώς τρέχεις, καὶ κατάτεινε τὸν δρόμον· εἰ δε προς άλλο τι σπεύδων βλέπεις, εἰκῇ καὶ μάτην σπεύδεις.

ψυχῆς ἂν εἶεν, ἐπεὶ κἀκεῖθεν αἱ περὶ τὰ καλὰ καὶ φαύλα πᾶσαι κινήσεις· εἰ δ᾽ ἀμφοῖν, καὶ οὕτω ψυ χῆς μᾶλλον ἂν εἶεν ὀργάνῳ δή τινι τῷ σώματι και χρημένης· ὥστ᾽ εἴτ' 49 ἔρως αὐτὴν ἀρετῆς καὶ τοῦ καλοῦ κατέχει, τοῦ γε δηλονότι διὰ σώματος εἰς πρᾶξιν ἰόντος, καὶ 48 οὐκ ἀποθήσει τὸ σῶμα, δι' οὗ καὶ σὲ τὸν ἔρωτα καὶ τὴν ἐπιθυμίαν ἐκπλήσσει. Αὐτὸ δὲ τοῦτ᾽ ἔστι φάναι καὶ περὶ ψυχῆς, τοῖς χεί ροσιν ενηδομένης· ἡ τί καὶ βουλομένη, του πρώτως γεγονότος οργάνου, δεξιοῦ γε ὄντος πρὸς ἃ βούλεται, περιφονήσει, τίνος δὲ ἕνεκεν καὶ ἀνταλλάξεται τόδι τοῦ χείρονος, κἀκεῖνο 45 δ' ἑτέρου, μηδὲν μὲν βελ τίονος, πολλῷ δέ τινι καὶ ἐπιπλεῖστον ἀχρείου, εἴγ ἐκ σωμάτων μὲν ἀνθρώπων θηρίων μεταμφιέννυται καὶ περιτίθεται φύσιν, ἐκ δὲ τούτων αὖθις ἐπὶ pore ut quodam utitur organo; ita ut si virtutis ac boni amor eam teneat, quod per corpus in actum transit, neque corpus deponet quod et amorem et studium suum explebit. Idem erit dicendum et de anima quæ pejoribus lætatur. Quid volens illud quod sibi prius instrumentum erat, aptumque ad id quod volebat, despiciet? Cujus autem rei causa illud pro pejore commutabit, idque pro alio, nihil meliore, imo vero plerumque inutili, siquidem ex hominum corporibus animalium induitur et circumdatur natura, et ex iis rursum ad plantas abit, et his colligatur vinculis arctioribus quam in prioribus erant, tanquam in iis radicata non habet quomodo inde facile exeat, post longum autem tempus et vix liberabitur, nescio quid melius in talibus versans operata, sive boni amore retenta, φυτά χωρεί, καὶ τούτοις συνδεῖται δεσμοῖς μείζοσιν sive malum aut mala præferens. Et sane altera animæ forma fluxui et corruptioni serviens in qua vivimus, altera autem proprie ea est secundum quam honeste ut homines vivimus; et inde manifestum: si enim tota nostra vita abipsa mente ac ea quæ secundum mentem est anima pendet, unde nobis mortes, cum mens non patiatur ac sincera sit et ante nostrum animal et in ipso animali et post ejus dissolutionem perstet? Unde, dum apud nos est ac manet ac vitam nostram continere potest ac vult, accidit ut apud nos alia moriantur ac vitam amittant,et alia viventia maneant? Oportebat enim vel omnino nos vivere, mente vitam præstante accontinente quin aliquid patiatur, vel omnino corrumpi, ea nos relinquente et abeunte. Non enim licet, non licet dicere eam divisam esse, ac discissam in diversas corporis partes ac ita eas vivifcantem; unde abierit in seipsam coarctata, ea mortua relinquere, iis autem in quibus immanserit, vitam quoque protendere. Simplex enim ac neque magnitudinis neque corporis particeps, quomodo divideretur? Quid autem patiens, impassibilis et indivisibilis et partium expers, ad contractiones et comprehensiones abit, neque id in se tota patitur, per partes vero quas habebatemortuis corporis partibus adaptatas? Sed absurdum hæc cogitare ac dicere de mente partium experti et prorsus impassibili. De ea autem quam diximus, fuxa anima et corruptibili nihil repugnat, quoniam hac dividitur, et hoc modo omnes corporis partes invadit, spiritu quodam vitali vecta, et una cum eo undique pene48 ἡ ἐν τοῖς πρόσθεν, καὶ ὥσπερ ἐν αὐτοῖς ῥιζωθεῖσα οὐκ ἔχει όπως ῥᾳδίως ἐκεῖθεν ἐκχωρήσει, χρόνῳ δε μακρῷ τινι καὶ μόλις ἀπαλλάττεται, οὐκ οἶδα τί πλέον ἐν τοῖς τοιούτοις γενομένη δράσασα καλόν ἡ γ᾽ ἔρωτι καλοῦ ἐνισχημένη ἡ κακὸν ἡ κακὰ προελομένη· καὶ μὴν 48 άλλο μὲν ψυχῆς εἶδος, ροζ καὶ φθορᾷ δουλεύον ἐν ᾧ δὴ ζῶμεν 47, άλλο δε κυρίως καθ᾽ ὁ εὖ μάλα καὶ καλῶς ἄνθρωποι ζῶμεν, καὶ ὧδε δῆλον· εἰ γὰρ τὸ ζῆν ἡμῶν ὅλον αὐτοῦ τοῦ καὶ τῆς κατ' αὐτὸν ψυχῆς ἐξῆπται, πόθεν ἡμῖν οἱ θάνατοι, ἀπαθοῦς τοῦδε καὶ ἀκεράτου καὶ πρὸ τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς ζώου καὶ ἐν αὐτῷ δὲ τῷ ζώῳ καὶ μετὰ τοῦτο λυθὲν καθεστωτος; πόθεν καί παρ' ἐμὸ ὄντος καὶ μένοντος καί γε τὴν ζωὴν ἡμῶν ὅλων συνέχειν καὶ δεδυνημένου καὶ βεβουλημένου, τὰ μὲν ἡμῶν ἐστιν ὅτε καὶ 50 νεκροῦται, καὶ τὸ ζῆν ἀπόλ λυσι, τὰ δὲ μένει ζῶντα; Εδει γὰρ ἢ τὸ ὅλον ἐμᾶς ζῆν, αὐτοῦ γε τοῦ τὴν ζωὴν οι παρεσχηκότος και συνέχοντος μηδέν πεπονθότος, ἢ τὸ ὅλον ἐφθάρθαι, ἐκλιπόντος δηλονότι τοῦδε καὶ ἀποκεχωρηκότος. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν οὐδ᾽ ἐκεῖνο πάντως εἰπεῖν, ὡς μεμέρισται, καὶ σχιζόμενος περὶ τὰ τοῦ σώματος μόρια και οὕτω δὴ ταῦτα ζῶντα ποιῶν ὁ νοῦς, ὅθεν μὲν ἂν αὐτῶν ἀναχωρήσει 51 εἰς ἑαυτὸν συσταλεὶς, και νεκρὰ δὲ ταῦτα καταλείπει, οἷς δ' ἐμμένει, τούτοις γε δήπου και τὸ ζῆν παραμένει. Απλούς γὰρ ὧν καὶ μὴ μεγέθους μήτε δὴ σώματος μετέχων μηδενός, πῶς ἂν και μερισθείη; τί δε και παθών, ἀπαθής 19) και αδιαίρετος και αμερὴς ὤν, ἐπι συναιρέσεις και συνολκάς ἥξει 38, και οὐδὲ τοῦτο πάθος καθ' ὅλον ἑαυτὸν κατὰ δὲ μέρη, ἃ δὲ καὶ Variæ lectiones. 43 εἶγ' Vat. και abest a Vat. και abest a Vat. 47 Vind. δείξομεν, male. 43 νοὸς Vat. 49 πρὸς Vat. 83 ἀναχωρήσοι Vat. sa Vind. male ἕξει. Vat. Notæ. Michael Psellus De omnifar. doctrin., sect. 28, p. 60: Των παρ' Έλλησι σοφῶν τὴν ψυχὴν Πλάτων μὲν καὶ ᾿Αριστοτέλης ὡς ὀργάνω φασὶ χρῆσθοι τῷ σώματι. - Sequuntur Peripateticorum, Cleanthis ipsiusque Plotini placita. Τί παθὼν ἀπαθής. Ludit in vocabulo gemino. llla formula τί παθών utitur ipse Plotinus pag. 438: Τί γὰρ παθών τις πρὸς ἄλλον ἔχει; 45 xàxtívov Vind., male. Η ότι adde ex και non agnoscit Vat. και add. Vat. quod tentare non debebat Villoison. Anecdd. Grr. II. p. 235, licet Platoni frequens sit illa altera, ri μαθών. Vid. Jacobs. Addilt. Animadvv. ad Athen. p. 327, ibiq. laudatt. Wolf. ad Demosth. Lepl. p. 348; Heusd. in Specim.Platon. p. 57. Adde Heindorf. ad Euthyd. Platon. p. 339, et Hermann, að Viger. p. 759 ed. noviss,

και εἶχεν ἐνηρμοσμένα τοῖς νεκρωθεῖσι τοῦ σώματος trans vivens corpus, ibi finitur ubi etillud cessat. Si μέρεσιν; Αλλ᾽ ἄτοπον ταῦτα περί περί τοῦ ἀμερούς νοῦ 54 και παντάπασιν ἀπαθούς και ὑπολαμβάνειν και λέγειν· περί δ' ἧς ἔφημεν ρευστῆς ψυχῆς και φθαρτῆς, οὐδὲν ἀπεικός, ἐπεί και μεμέρισται αὕτη, καὶ τοῦτον δὴ τὸν τρόπον πάντα φθάνει τὰ τοῦ σώματος μόρια, πνεύματι δή τινι ζωτικῷ γε ὄντι ἐποχουμένη, και μετὰ τούτου διαβαίνουσα τοῦ ζῶντος σώματος πανταχῆ, ἐκεῖ δὴ δὲ περαίνει, όποι 56 δὴ καὶ τοῦτο συμπεραίνει. Εἰ δέ τι πάθοι τῶν μερῶν, και τό γε πάθος τήν τε τοῦ πνεύματος κινησιν και τὴν αὐτόσε δ' τῆς ψυχῆς στήσοι διάβασιν, τοῦτό γε και νενέκρωται, τοῦ τὴν ζωὴν ἐνιέντος ἀπολειφθέν, και μὴ δυνάμενον ἔτι μετέχειν αὐτοῦ· κἂν δέ γ' ἐπ' αὐτὸ μέρος τοῦ σώματος τὸν βάλοι τὸ πάθος ὃ δὴ καὶ τὴν ἀρχὴν ἴσχει· τοῦτο δ' εἶναι δὲ τὸ πνεῦμα τῆς ζωτικῆς ὂν ψυχῆς ὄχημα, εὐθὺς καὶ τὸ ζῆν ὅλον φθαρὲν πέπαυται, ταύτης δὴ τῆς ζωῆς φθαρτῆς οὔσης, ὡς ὑπεθέμεθα και ἤδη δέδεικται τοίνυν οὐ κατὰ νοῦν ἁπλῶς ζῶμεν, ἀλλὰ νοοῦντες εὖ ζῶμεν. Τῆς δὲ φθειρομένης ψυχῆς 59 ἔστι μᾶλ λον εἰπεῖν καὶ τὴν φθειρομένην εἶναι 60 ταύτην ζωήν· νοῦς δὲ καὶ ἡ κατὰ τοῦτον ψυχὴ καὶ ζωὴ, πεφυκότα παραμένειν τήνδε τὴν ἁρμονίαν ἡρμο τὴν ἁρμονίαν ἡρμοσμένῳ τῷ σώματι, παραμένουσι συνέστωσης αὐτῆς, λυθείσης δὲ καὶ αὐτὸς ἀπολυεται 6', μηθέν παθών ἀκήρατος τις καὶ ἀπαθὴς ὤν, καὶ οὐκέτι πρὸς ἕτερα μεταβαίνει τῶν σωμάτων οὔθ᾽ ὁμογενῆ τῷ πρώτῳ καὶ οὗ ἐξεφοίτησεν, οὔτε πρὸς ἕτερα θηρίων τινών καὶ ἀλόγων, καὶ μηδαμή τούτῳ προσηκόντων. Οὐ γὰρ ἐρᾷ τούτων οὐδενός· ἢ τίνος ἕνεκεν μήτε πρὸς ἀρετὴν, μήτε πρὸς κακίαν αρμοζόντων αὐτῶν βου λομένῳ περὶ τὰς διαθέτεις ταύτας ἁρμόζεσθαι; Τί γὰρ ἂν οἰκεῖον καὶ πράξοι νοῦς, ἀλόγων εμπεσών φύσει, καὶ ταύτῃ ἐνδιαιτώμενος; Οὐκ ἔστιν οὐδ' ὀργάνου τινὸς τυχεῖν ἐξ αὐτῶν, ψυχῆς νοῦν ἐχούσης καὶ λόγον, ἐξυπηρετουμένου βουλήμασιν. Ἐπὶ δὲ φυτά πῶς ἂν καὶ ἀφίκοιτο; ἢ ἵνα θρέψη καὶ αὐξήση; ᾿Αλλ᾿ οὐδενὸς τούτων οὔτε μετέχει, οὔτ᾽ ἔστιν ἐρῶσα, ψυχὴ ἀμεγέθης καὶ νοερά. Πόθεν δε φυτοῖς ἑτέρωθεν τὸ ζῆν; Αλλο ψυχῆς πάλιν εἶδος τοῦτο, μηδὲν συμβαίνον, μηδε ταυτόν, μήτ' αἰσθανομένοις όλως ζώοις, μήτε μετεσχηκόσι νοος. Καὶ γοῦν εἰ βούλει εἰς τρία ταῦτα διελέσθαι ψυχὴν, πᾶσαν καὶ ζωὴν, νοῦν δηλονότι καὶ αἴσθησιν καὶ τὴν ὁρωμένην ἐν τοῖς φυτοῖς, ὀρθῶς ἂν διέλοις. Καὶ τοῦτον ἔχει τὸν τροπον περὶ ψυχῆς λόγος πᾶς. Ἔστι δ' οὐδὲν δεινόν, ὥσπερ καὶ 69 κοινωνοῦσιν ἀλλήλαις καὶ τοῦ αὐτοῦ συμμετο έχουσι ψυχῆς ὀνόματος, οὕτω δὴ καὶ πρώτην καὶ δευτέραν καὶ τρίτην ταύτας νοεῖν καὶ τὰς μὲν 56 νοός Vat. 35 δὲ Vat. 56 όπη Vat. to omiss in Vind. 61 ἀπολέλυται Vat. qua vero pars patiatur, passioque spiritus motum et animæ permeationem sistat, ea pars emoritur, cum eam vitæ principium derelinquat, neque possit hujus particeps esse. Siautem ipsam corporis partem vulneret passio quæ principatum tenet; cum hic spiritus sit animæ vitalis vehiculum, statim omnis vita corrupta finitur; quoniam hæc vita corruptibilis est, ut supposuimus et jam demonstratum est. Et igitur non simpliciter secundum mentem vivimus, sed cogitantes bene vivimus. Hujus autem corruptæ animæ melius est dicere et corruptam esse hanc vitam; mens vero et quæ secundum eam est anima ac vita, cum debeant cum corpore secundum hanc harmoniam concinnato conversari, permanent, ea durante, soluta autem et ipsa mens solvitur, nihil patiens, siquidem simplex et impassibilis est, nec jam ad alia transmigrat corporat neque primo congenera ex quo egressa est, neque ad alia quorumdam animalium et irrationabilium et nullo modo ci convenientium. Non enim ullum ex his amat; et cur amaret, cum nullum ex his neque ad virtutum neque ad malitiam deceat mentem quæ his dispositionibus adaptari velit? Quid enim proprii ageret mens, ad irrationabilium naturam depressa, ac in illa degens impossibile est organum quoddam aqud illa inveniri, ab anima mentem et rationem habente, quod voluntatem adjuvet. Ad plantas autem quomodo abiret? Num ut eas nutriat et au geat? sed harum nullius est particeps neque amans anima magnitudinis expers et intelligens. Unde autem plantis vita? Alia illa animæ species, non eadem, neque conveniens aut sentientibus anima libus aut mentis participibus. Atque igitur si vis in trıa illa dividere omnem animam ac vitam, nempe mentem, sensum vitamque eam quæ in plantis animadvertitur, recte divides. Et hunc modum habet omnis de anima oratio. Neque mirum est si, quemadmodum inter se communicant, et anima nomen unaretinent, ita et primam et secundam ac tertiam eas cogitemus; et alias quidem inter se immediate communicare, alias vero mediate per eas quæ longe sunt neque ipsis proximæ. Anima enim intelligens, prima; non autem eo ipso quod anima est; siquidem secundum hoc non alia magis, alia minus; omnes enim æqualiter animæ sunt sed quia simplex est et semper vivit et cogitat aç pertinet ad primum principium et naturas ac intellectus qui circa illud sunt. Secundus autem est sensus et quæ secundum cum est anima, quia et Varia lectiones. ة 57 αὐτῆς Vat. 58 ἔχει τοῦ, τὸ δ' εἶναι Vat. s Vind. male ζωῆς. 6ª xai abest a Vat. Notæ. De οχήματι ψυχῆς vid. Wyttenbach. ad Plat. Phædon. p. 317. Cæterum hic Nathanaelis locus depravatus videtur. Conjunctum cum hujus loci argumento est lepidum dictum Plotini apud Joannem Philoponum in Aristotel. De Anima, I, a. 2, a, b, indeque apud Suidam II, p. 354: Διὸ καὶ θείως (ἀστείως Suid. probante Kustero) λίαν ὁ Πλωτίνος εἶπεν, ὡς ὅσοι ἐμμανῶς κατὰ τὰς θρεπτικὰς δυνάμεις ἐνεργοῦσιν οὗτοι κινδυνεύουσιν ἀποδενδρωθῆναι,

τῶν ποῤῥω και ὅσαι μὴν ἐγγίζουσιν αὐταῖς. Ψυχή μὲν γὰρ νοερά πρώτη, οὐκ αὐτὸ δὲ τοῦτο, τὸ « εἶναι ψυχή. Επει κατά γε τοῦτο οὐχ ἡ μὲν μᾶλλον, ἡ δ᾽ ἧττον· πᾶσαι γὰρ ἐξίου ψυχαί ἀλλ' ὅτι ἀχή. ρατος, και ἀεί ζῇ και νοεί και γνησίως ἔχει πρὸς τὸ πρῶτον αἴτιον, καί γε τὰς περί αὐτό σε φύσεις και νοεράς. Δευτέρα δ' αἴσθησις και η κατὰ ταύτην ψυχὴ, άτε δὴ και δεκτικὴ 65 τῆς πρώτης, και δυνα μένη συμμίγνυσθαι ταύτη, και συνανακεκρᾶσθαι, καὶ μετ' αὐτῆς ἐνεργεῖν. Τρίτην δὲ θετέον, τροφών μόνον ἀντιληπτικήν Εἰ δέ γε καὶ αἰσθήσεως καὶ αὐτῆς δή ταύτης τῆς θρεπτικῆς ἔστιν ἕτερον μέσον, ἀτελὲς μὲν τὴν αἴσθησιν καὶ ὀλίγον αὐτῆς μετέχον, τὸ δὲ λοιπὸν 68 ἅπαν κατὰ τὰ φυτά· καὶ οὕτω δὴ primam capit et ei uniri potest et commisceri, et ἀμέσως ἀλλήλων κοινωνεῖν, τὰς δὲ διὰ τῶν ἐν μέσω cum ea operari. Tertia vero est ponenda quæ nutritionis solummodo est capax. Si autem et sensus et hujus quæ tantum nutrit est aliquid intermedium, imperfectum quidem est quoad sensum et parum hujus habens, reliquum omne est juxta plantas; atque ita intermedium nonnullam communionem esse facit inter sensibilium naturam et vitam nutritorum tantum et crescentium. Sit igitur et illud et dicatur quartæ animæ species. Ac igitur sic alia anima ab alia dependens, quæ, cum sursum sit, ad infimam descendit ea serie hujus participatione et communione, et ea rursus ex inferiore loco ad primam ascendit, mediis adhærens, per easque sursum lata, ita ut omnis hic mundus motus ac vitæ particeps, sibi ipsi consentiens, sursum aspi- μεσιτεύον, οὐκ ἀκοινώνητον παντελῶς εἶναι ποιεῖ ciat, minime a prima causa separatus neque illius amorem solvens neque impetuo, omnibus ejus partibus hanc primam causam ac unice exsistentem requirentibus. τὴν τῶν αἰσθανομένων φύσιν πρὸς τὴν ἐν τοῖς τρε φομένοις μόνον καὶ αὐξανομένοις ζωήν. Εστω δή οὖν καὶ τοῦτο καὶ λεγέσθω τέταρτον εἶδος ψυχῆς· καὶ γοῦν οὕτω ψυχὴ ψυχῆς άλλης άλλη προσηρτημένη 67, ἥ τε ἄνω κάτεισιν ἐπὶ τὴν παντελῶς κάτω, τῇ τῶν ἐφεξῆς μεθέξει καὶ κοινωνίᾳ, καὶ αὕτη πάρ λιν αὖ κάτωθεν ἄνεισιν ἐπὶ τὴν πρώτην, ἐξαφθεῖσα τῶν μέσων καὶ δι' αὐτῶν τούτων ἀνενεχθεῖσα, ὡς ἂν δὴ καὶ ὁ πᾶς κόσμος οὗτος καὶ κινήσεως καὶ ζωῆς μετέχων, συννεύσει πρὸς ἑαυτὸν ἄνω δὴ βλέ πει 68 τῆς πρώτης αἰτίας οὐδαμῶς ἀπεῤῥωγώς οὐδὲ τὸν 60 πρὸς αὐτὸν ἐν οὐδενὶ καταλύσας έρωτα οὐδὲ γε τὴν ἔφεσιν, πάντων τῶν τοιούτων μερῶν ἐκείνου δὴ τοῦ πρώτου καὶ μόνον ὄντος ἐφιεμένων 70 3. De anima quidem et ejus speciebus satis dictum est; et quod alia quidem est intelligens et simplex et immortalis; aliæ vero compositione effectæ et corruptioni et fluxui et dissolutioni subjecta sunt; præterea quodlmens, quæ in animalibominis parte est, non præexstitit ipsi animali neque animal illud ipsi animæ, sed ambo simul Si autem ex uno et eodem principio ac motu nolis mortale simul et immortale facta esse, sed ex duobus alterutrum admittendum,sit vel mentem præexsistere vel non in animali mortali esse (oportet enim corruptibilis aliud principium aliamque causam, alteram vero esse incorruptibilis), dicendum est et de eo quid nobis videatur. Herbam videmus et calamum et frumentum; sed neque herba calamus est, neque calamus frumentum. Utrum igitur frumentum est ante calamum, aut calamus ante herbam, an hæc simul? Si enim frumentum ante cætera, unde ortum est, et ex qua alia causa et principio quam ex iisdem unde illa? Si autem illa ante frumentum, quam aliam habuere causam diversam abilla quæ frumentum produxit? ac uno verbo, si non illa, quomodo istud? ex illis enim est; si vero non hoc, quomodo illa? Ex hoc enim sunt. Et ambo hæc simul videmus, frumentum ante illa et illa ante frumen67 γ'. Οὐ μὴν ἀλλὰ περὶ ψυχῆς μὲν καὶ τῶν ταύ της εἰδῶν εἴρηται· καὶ ὅτι τὸ μὲν αὐτῶν νοερόν όν καὶ ἁπλοῦν ἐστι καὶ ἀθάνατον 71, τὰ δ᾽ ἐκ συνθέ σεως γεγονότα, καὶ φθορᾷ καὶ ῥεύσει καὶ λύσει δουλεύει· ἔτι δὲ καὶ ὅτι μήτε ὁ ἐν τῷ ζώῳ τοῦ κ θρώπου νοῦς προϋπῆρξεν αὐτοῦ τοῦ 18 ζώου, καὶ προϋφέστηκεν, μήτε τὸ ζῶον τόδε τοῦ νοῦ, ἀλλ' ὁμοῦ ταῦτα. Εἰ δ' ἐκ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ἀρχῆς και κινήσεως μὴ βούλει θνητόν ἅμα και αθάνατον γεγενῆσθαι 78, ἀλλὰ τῶν δύο θάτερον, ἡ προϋπάρ χειν δηλονότι τὸν νοῦν ἢ μηδ' ἐν ζώῳ θνητῷ εἶναι (δεῖ γὰρ τοῦ μὲν φθαρτοῦ ἄλλην ἀρχὴν καὶ αἰτίαν εἶναι, ἑτέραν δ' εἶναι τὴν τοῦ ἀφθάρτου), λεκτέον ἡμῖν εἴη και περί τούτου τόγε δοκοῦν. Χλόην ὁρῶμεν και καλάμων και σίτον· οὔτε δ᾽ ἡ χλόη και λάμη, οὔθ᾽ ἡ καλάμη σῖτός· πότερον οὖν ὁ σίτος πρὸ τῆς καλάμης ", ἡ ἡ καλάμη πρὸ τῆς χλους, ὁμοῦ ταῦτα, και χλόη και καλάμη και σῖτος; Εἰ μὲν γὰρ ὁ σῖτος πρὸ τῶν λοιπῶν, πόθεν γενόμενος, και ἐκ ποίας άλλης ἀρχῆς καὶ αἰτίας ἢ ἐξ ὧν ἐκεῖνα; εἰ δ᾽ αὐτὰ ταῦτα πρὸ τοῦ σίτου, ποίαν άλλην ἔσχε τὴν αἰτίαν, ἑτέραν οὖσαν τῆς προενεγκούσης τὸν σίτον; και όλως εἰ μὴ ἐκεῖνα, πῶς οὗτος; ἐξ ἐκεί νων γάρ εἰ δὲ μὴ οὗτος, πῶς ταῦτα; ἐξ αὐτοῦ γάρ· και άμφω δὴ ταῦτα συνορῶμεν, τόν γε σίτον Varia lectiones. 68 τὸ deest in Vat., male. δὲ περὶ αὐτοῦ Vat. προσηρτημένης Vat. male. 68 βλέποι Vat. ἀθάνατον male exsulat e Vat. 73 τοῦ καλάμης desur: in Vind, 71 και Vat. 76 οὔθ' 66 sic Vat. Vind. male δεικτική, 66 και το λοιπόν Vind. 69 τῷ Vat. 70 ὑπ' ἐκείνου και συνεχομένην addit Vat. abest a Vat., male. 78 και σῶμα καὶ ἀσώματον add. Notæ. Ad hæc et sequentis adhiberi potest locus in Phadro cap. 25: Η ψυχή πάσα παντὸς ἐπιμο. λεῖται τοῦ ἀψύχου, κ. τ. λ. Id est απεσχισμένος. Vid. Suid. in v. I, p. 255, ibiq. Gregorii Nazianzeni haec, της φίλης ἀπεῤῥωγώς συζυγίας.

κείνων, κἀκεῖνα πρὸ τούτου και οὔτε σίτου tum; ac nisi frumentum esset, non essent herba τῆ μηδαμῶς ὄντος οὐκ ἂν γένοιτο ούτε χλόη αλάμη, ἀλλὰ τινα όντα παρ᾽ αὐτὸν τὸν σίτον, ἐκείνων μὴ γεγενημένων, γένοιτ' ἂν και απο [η σίτος ὥστ᾽ ἔστιν ὁμολογεῖν ἐκ μιᾶς ἀρχῆς ἱτίας και κινήσεως της αὐτῆς ἑτερον και ἔτε ναι, και οὐ μᾶλλον 15 πρότερον θάτερου ἡ ὁμοῦ Εἰ δὲ μὴ τὸ μὲν τούτων φθαρτόν· τὸ δε τον, ἀλλ' οὐδ᾽ ἡμεῖς φαμεν νοῦν και ζῶον τινα και άχυρα εἶναι, ἀλλ' ὅτι χαλεπόν τῇ φύσει, μᾶλλον δὲ τῷ δημιουργῷ ταύτης, γ' ἐργῶδες, ἐκ μιᾶς, ὡς εἴρηται, κινήσεως και ; ἕτερον και ἕτερον ἐν ταυτῷ προβαλέσθαι. ὡς ταῦτα τὸ μὲν μακροβιώτερον ὡς ὁ σῖτος ἰς ἔφημον χλόης και καλάμης και διαρκούν διαρχούν λέον, τὰ δ᾽ τὰ οὐ τοσοῦτον υφιστάμενα χρόνον, δὴ και φθαρτόν και άφθαρτον ομού γεγενῆσθαι. τις γάρ τις ὥσπερ ἐν τῷ σπέρματι τοῦ σίτου κειμένη τελεσιουργὸς τῶν ἐξ αὐτοῦ πάντων, μὲν ἀφανής, ὕστερον δε καταφαινομένη τῶν τῆς τελεσθέντων, οὕτω δὴ δύναμις ἔστι και ἐν ώτη ἀρχῇ καὶ αἰτίᾳ τοῦ ζώου τοῦ ὕστερον ἐξ · πάντων. Και μέχρι μὲν ἐν αὐτῇ ταῦτα κι τῇ δυνάμει, οὔτ᾽ οὐδὲν τούτων οὔθ᾽ ἡ δύνα αταφαίνεται, εἰς ἐνέργεια δε προαχθέντα. δὴ καὶ ταῦτα φανερά, και ἡ ἔχουσα μέν δύο , ἐγκρύπτουσα δε, ἐκ μὲν 78 τοῦ θνητοῦ μόνου και θνητόν μόνον ζῶον, ἐκ δὲ τοῦ, τὸ μὲν ϋ 70, τὸ δ' ἀθανάτου, ξῶον εἰκότως, θνητὸν και ἀθάνατον. Ότι δ' ένεστι τῷ ἀνθρώπῳ νοῦς καθ' ἑαυτόν ο ως και μήτι γε μηδαμώς φθίνων, και διαφέε τούτῳ φύσις ἡμῶν τῶν λοιπῶν ζώων και ων, ἐκ τῶν ἐνεργειῶν δῆλον. Τὰ μέν γάρ αίΗ μονή και φαντασίᾳ ξῶσιν, ὧν και ἀτελῆ δή 80 νοῦν φατε, τοῦ τελείου μὲν ἐγγὺς ἰοῦσαν και αὐτὸν ἔχουσαν οι γνησίως και γι ινδαλμασί πρὸς αὐτὸν 83 τείνουσι κεχρημένην, τῆς δ' ἡ φύσεως και ένεργείας παντάπασιν ἀπολειπο- ', και εἴ τι δ' άλογα σοφίζονται ζώα, κατὰ ταύ τοφίζονται 88 σωστικόν μόνον τῆς φύσεως, καὶ διαμένειν τὸ γένος, οὕτω τοῦ δημιουργοῦ δόντος. neque calamus,sed quædam præter frumentum, et, nisi illa essent, neque esset ac gigneretur frumentum; ita ut confitendum sit ex uno principio et causa ac eodem motu aliud et aliud esse, neque potius aliud ante aliud sed ea simul. Si autem non eorum aliud est corruptibile et aliud incorruptibile, neque nos dicimus mentem et animal, frumentum quoddam et paleam esse, sed nihil esse naturæ difficile, a fortiori vero hujus creatori neque labo riosum ex uno motu et causa, ut dictum est, aliud et aliud simu produci; et quemadmodum alia quidem diutius, ut frumentum diutius quam herba et calamus permanent, alia autem non tantum tempus subsistunt, ita et corruptibile et incorruptibile simul facta esse. Quemadmodum enim inest vis quædam in frumenti semine, quæ omnia ex eo procodentia perficit, primum quidem invisibilis, deinde autem suis productionibus manifestata, sic et vis est in primo principio et causa animalis quæ om. nibus ex se procedentibus revelatur. Ac dum quidem in ea hæc subsistunt potentia, neque eorum ullum neque potentia manifestatur; cum autem effectu producta sunt, tunc et illa manifesta sunt et quæ ea continet potentia, abscondens quidem et ex mortali tantummodo animali mortale tantum animal, ex illo autem quod ex parte mortale est, ex parte autem immortale, animal mortale simul et immortale producens. 4. Inesse aut homini mentem in se subsistentem neque unquam pereuntem, et ea præstare nostram naturam cæterorum animalium acirrationabilium naturæ ex operationibus patet. Alia enim sensu tantum et phantasia vivunt, quam imperfectam quamdam mentem dicitis, perfectæ quidem propinquam cognationemque cum ea habentem, formisque eam tendentibus utentem, sed ejus naturæ et operationi omnino inferiorem; et si quid sapiunt irrationabilia, animalia, secundum eam sapiunt quantum necesse est ut naturam servent et genus permaneat, concedente Creatore, quid ad exsistentiam adducens ea vult permanere et esse. Ac igitur eorum prudentia usque eo procedit ut cibum inveniant perniciemque ac periculum vitent quæ vitam corrumpunt. Ut apis opera, et araῆς μελίσσης έργα, και τὰ τῶν ἀραχνών νήματα, nearum telæ, et gruum per somnum custodia ac και εἰς τὸ εἶναι ταυτα παραγαγών, καὶ βούλε ταῦτα διαμένειν και εἶναι. Καὶ τοίνυν τὸ φρόαὐτῶν μέχρι τοῦ ἐξευρεῖν τραφήναι, ή βλά ἡ ἐπιβουλὴν, φυγεῖν, φθείρουσαν τὴν ζωήν. Ως η Variæ lectiones. θατέρου in marg. πάντα Vat. οὖν add. Vat. το δή abess a Vat. οι έχουσα male Vat. αὐτο προ μὴ μᾶλλον Vat. το θάτερον Vind., sed του α τὸ μὲν θνητοῦ absunt a Vind., male. tin Vat. et σοφίζεται h. 1. Vat. st Notæ. 4) "Αχυρα Sic Vat.: χόρτον Vind. Illud præquoniam alibi etiam ἄχυρον et σῖτος inter se onuntur. Vid. Evangel. Matth. in, 12; Luc. 7, ibid. interprett. χόρτον esse ex glossemate im, hinc quoque intelligas quod Alexdrini inrr. Isai. xxx, 24, pro pabulo (χόρτψ) usurpant. Bielii Thes. I, p. 271. 5) Ενέργιαν Vind. Quod antea κίνησιν iterato ATROL. GR. CXL. dixit Nathanael; vid. de hoc discrimine doctum interpretem Græcum Topicorum Aristotelis, p. 378 Sylb; quem locum descripsit Suidas 1, p. 742r_Ex alio interprete Aristotelis alia exhibet Zonar. Lex Gr. p. 723 sep., docente Tittmanno. Sequitur ibid p. 725 sep. luculentus in eamdem rem locus Gregorii Nyssent.

tutela contra eos qui male et insidiose vigilant, et καὶ γεράνων καθ' ύπνους 86 φυλακαι και άμυναι κατά formicarum thesauri, et granorum scissiones ac divisiones ad germinationem conscisorum, et canis satiatus et ciborum reliquias abscondens, ut rursus habeat quod manducet, si nihil aliud occurrerit; et eo usque procedit amentium animalium prudentia, nihil autem ultra valet, ut neque cogitare, neque rationabiliter agere, sed neque quidquam eorum quæ ultra sensum sunt cupere, neque ad ea vel per ea studium habere possint. Hominis autem mens et imprimis est intelligens, et sensus comprimit, eosque regit, et omnem amorem et cupiditatem evacuat; qua ratione cognationem cum intelligibilibus quæ supra sunt et omni materia expertibus habet. Hæc sunt hujus qui proprie homo est, hæc sunt intelligentis animæ studia, ad quæ non aspicit neque properat ulla irrationabilis natura. Quomodo enim quæ sensibus tantum inservit neque supera eos ullo modo tolli potest aut quidem contemplari, eadem via, qua mens, procederet? Mens enim sola cumintelligibilibus conjungitur, sensus autem nullus illa attingit, longe autem ab iis abest, neque iis qui corruptibiles sunt, curæ est quidquam incorruptibilium: anima autem immortalis neque irrationabili vita ac sensu læsa, a quonam summo desiderio expetetur nisi a semper exsistentibus? in quibus et animas Plotinus primum esse dicit, aliis motibus ad alia conversas, et inde decidere ubi versabantur, fieri ut quædam labantur, corpora ornare volentes, et ideo inferius descendere, sed re infecta inornatas evadere. Sed nos c nonita; quid autem statuerimus de ipsa intelligenti anima, jam dictum est. 8. Dicendum nobis est et de scientia, quomodo fiat, iis qui de illa nihil sciunt, num aliud sit men tem esse, aliud scientiam esse. Etenim si necesse esset ubi vita ibi mentem esse; ubi autem mens, ibi et scientiam: siomnibus animalibus insit mens. scientia et illis inesset, geometriam, arithmeticam τῶν κακῶς καὶ σφαλερώς φυλασσόντων και μυρμή κων 85 δή τινες θησαυροί, και τομαί κόκκων και διαι μεσεις εκτύσεις ἅμα με συντετμημένων, και χύων κορεσθεὶς καὶ τὰ τῶν βρωμάτων λείψανα κρύπτων, ῖν αὐθις ἔχῃ 86 φαγεῖν, ἑτέρων αὐτῷ μὴ γεγονότων, καὶ μέχρι δὴ τούτων τὸ πολὺ τῆς τῶν ἀφρόνων ζω φρονήσεως, άλλο δ' οὐδὲν πλέον, ούτε νοῆσαι δεν νηνται ε, ούτε νῷ πράξει, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἐπιθυμῆσαι σ δένος τῶν ὑπὲρ τὴν αἴσθησιν, οὐδέ γε περὶ ἐκεῖν καὶ δι' ἐκεῖνα οὐδεμίαν σπουδὴν θέσθαι 88, ἀνθρώπου δὲ νοὺς καὶ τὸ πρῶτον φρόνιμον, μύσαι μεν τὰς αισθήσεις, ὑπεράνω δ' αὐτῶν γενέσθαι 88, καὶ το ὅλον ἔρωτα καὶ τὴν ἐπιθυμίαν ὅλην οὐ κενώσαι, όποι δε οι καὶ γνησίως ἔχει νοητῶν τῶν ἐκεῖτε πάν των καὶ ἀκηράτων. Ταῦτα τοῦ κυρίως ανθρώπου, ταύτα νοεράς ψυχῆς τὰ σπουδάσματα, πρὸς ἃ ούτ βλέπει οὔτε φθάνει οὐδεμία φύσις αλογος ούσα. Πως γὰμ αἰσθήσει μονη δουλεύσουσα, καὶ οὐδὲν ὑπὲρ τῶν την ἀρθῆναι δυναμένη οὔτ᾽ ιδεῖν ὁποι θε νοὺς ἐμβα τεύει; Νούς γὰρ μονος τοῖς νοητοῖς συνεστα αἴσθησις δ' οὐδεμία τούτων εφικνουμένη, και μα κρὰν αὐτῶν ἄπεστιν, οὐδὲ μέλει 98 ταύτη φθαρτή γι ούσῃ οὐδενὸς τῶν ἀφθάρτων. Ψυχή δ' ἀθάνατος και μὴ λωβηθεῖσα μηδὲν ἐξ ἁλόγου ζωής καὶ αἰτί σεως, τίνος ἂν ἄλλου, ἡ τῶν ἀεὶ ὄντων ἐν ὀρέξει και πόθῳ γένοιτο; ἐν οἷς καὶ τὰς ψυχὰς Πλωτινος φησι πρῶτον οὖσας, ορέξεσιν ἄλλαις ἐφ᾿ ἕτερα τραπείσας, ἐκείνων τε ἐκπεσεῖν καὶ ἐν οἷς ἐγένοντο, ἔστιν ἐς τούτων σφαλῆναι, κοσμῆσαι μὲν ταύτα οι βουληθει σας καὶ πρὸς τοῦθ' ικέσθαι κάτω, ὁμοῦ δ᾽ ἀποτυχεῖν τούτου, καὶ ἀκοσμους ταύτας γεγενήσθαι 'Α οὐχ ἡμεῖς οὕτως, ἀλλ' ὅσον εσμέν επεγνωκότες ψυχῆς νοερᾶς αὐτῆς ἕνεκεν, ἤδη λέλεκται $5 6. Λεκτέον δ' ἡμῖν ἂν εἴη καὶ περὶ ἐπιστήμη; ὅπως ποτέ γίγνεται, μηδέν περὶ αὐτῆς εἰδοσι, και εἰ χωρὶς μὲν ἔστι 46 νοῦν εἶναι, χωρίς δ' ἐστιν ἐπι στήμην εἶναι καὶ γὰρ εἰ πᾶσα δήπουθεν ἀνάγκη ὅπη δὴ 97 ζωή, ἐνταῦθα καὶ νοῦν εἶναι· ὅπη δὲ νοῦς, ἐνταῦθα καὶ ἐπιστήμην εἶναι, ζωοις δὲ πᾶσιν ένεστι Variæ lectiones. · ὑπνὸν Vat. 85 86 έχοι Vat. 87 δεδύνηται Vat. 88 μύρμηκες Vind. ποιῆσαι Vat. 89 γενώσθαι Vind. 90 ἐκεῖ addit Vat. οι όπη δή Vat. 9: όπη Vat. 93 μέλλει Vind. frequenti confusione. Οι ταύτας Vat. os καὶ addit Vat. 96 μεν ἐστι Vat. οι ὅποι δὴ Vind. et sic ubique. Notæ. Hæc solertiæ animalium exempla hujus æta- gitur de interpretatione sententiæ Paulinæ epist. tis scriptores a Plutarcho, Æliano, aliis hodieque obviis auctoribus sumpsisse vel unus Manuel Philes unumquemque doceat, qui Nathanaelis nostri æqualis illud carmen de proprietate animalium conscripsit. Id est, in quæ mens penetrat s. inquirit.Proprium verbi usum nullus locum disertius declarat quam hic Aristidis Oral. in Minerv. 1, p, 10 Jebb:. Καὶ τῶν ἀνθρώπων όσοι θεοριλεῖς οὐκ Ατη πατεί τὰς κεφαλὰς, Αθηνᾶ δὲ ἀνέχει καὶ ἐμβατεύει, της ροῦσα τὸ βολον συμτῆς γενέσεως. Colorem ex Convivio Platonico duxit Aristides, vid. cap. 18, 5, 9, p. 59 sep. Wolf.) Ille significatus scrutandi in Xenophontio Symposio obvius IV, 27. De cujus tamen loci lectione ambigunt editores. Minus jam ambiColoss. II, 18, ἃ μὴ ἐωρακεν εμβατεύων, quam certatim expresserunt Ecclesiæ Christianæ Patres. Vid. interprett. ad l. 1. et Suicer. Thes.eccles. t. 1, p. 1097. Adde Zonaræ Lex Gr, in sub σαι, p. 709. Cyrilli Leæ ms. Brem. apud Bel Thes. I, p. et Jacomellum ad Joan. Chrysost De Sacerdot., p. 53 sep. Atque ipse Nathanael Apostoli verba videri possit ante oculos habuisse. Passive vulgato modo construxit verbum λωξασθαι Nathanael. Præter librum Plotinianum De genio,quod uspra monuimus, h. 1. De pulchro ipso librum ma nifesto respicit Nathanael, et quidem caput octavum.

ADV. PLOTINUM. canes, ciconiæ, formicæ et cætera animalia. Et scirent quid sit linea et quid signum; et dissererent de triangulis et de quadratis, in quibus alia in scientia continentur, alia sensibus subjacent. Et multum inquirerent de quadratura circuli,et de stellis multa curiose investigarent, cibum dedignantes infraque spectare nolentes, earumque congressus et defectiones, et ea quæ inde accidunt ignorare nolentes, neque si quid aliud de natura et iis quæ supra naturam sunt, inveniri possit mente et ratione. Atque secundum id magnus ille Plato et Plotinus nihil a canibus et gruibus et formicis differrent. Quomodo autem diceremus in iis scientias recordationes esse, cum sola memoria utantur, neque ad ullam recordationem pertingere possint? Quo - modo ad illis homo distingueretur neque unum et idem cum iis esset, si quidquid eum definit ac constituit, ab tllos quoque pertineret? Mentis capacem et scientiæ solum hominem definientes esse dicimus rationabilem, et eo ab aliis illum sejungimus; si autem non modo homo, sed et irrationabilia mentis participia essent, et rationem merito participarent: non quidem extra procedentem, sed in iis exsistentem; atque ita non differret rationabile ab irrationabili, etsi mentem alteram esse diceremus cum scientia eamque scientiam ex mente, et inens nobis inest; alteram autem mentem diceremus in cæteris animalibusesse neque per se cogitare valentem neque scientiæ capacem, et divi deremusita. diceremusque mentem esse scientem et scientiæ effectricem, alteram autem, quæ non potest ab ipsa sciente doceri neque instrui, et foret talis mens quasi amens, et omnia susque deque ruerent et ridicula promeremus, siquidem rationem irrationalem poneremus, mentem vero amentem.Sed ad primum eundum quod nobis inquirendum esse diximus, quomodo scientia in iis qui de ea nihil noverunt, efformetur. Forte enim, nisi ex recordatione, non aliunde esse videretur. Si igitur scientia nihil aliud est quam eorum quæ prius animæ nota sunt, recordatio, et priusquam anima corporibus unita sit; si, postquam unita est et corporibus commista, memoria quodammodo, simulque cum ea scientiæ cognitio abigatur, deinde rursum νοῦς, ἐπιστήμη ἂν καὶ ἐν τούτοις εἴη, καὶ γεωμε- justum et injustum, bonum et malum noscerent τρεῖν ἂν εἴη ταῦτα καὶ ἀριθμεῖν καὶ δίκαιον καὶ ἄδικον καὶ καλὸν καὶ φαύλον εἰδέναι κύνας καὶ γε ράνους καὶ μύρμηκας, καὶ τὰ λοιπὰ τῶν ζώων καὶ τί μὲν γραμμή, τί δὲ σημεῖον εἰδέναι· καί γε τοὺς περὶ τριγώνων και τετραγώνων φιλοσοφείν λόγους, άλλων δὴ τινων αὐτῶν ἐν ἐπιστήμαις ὄν των, καὶ ἄλλων τῶν κατ' αἴσθησιν όντων. Καὶ πολλὰ τινα πολυπραγμονεῖν αὐτοῖς γένοιτο περί τε τρατωνισμούς κύκλων καὶ περὶ ἀστέρας δ᾽ ἂν σφίσιν οι γένοιτο κεχηνέναι, τροφῆς ὀλιγωρηκόσι, καὶ τοῦ βλέπειν κάτω καὶ συνόδους αὐτῶν καὶ ἀποστάσεις, καὶ τὰ ἐντεῦθεν συμβαίνοντα μὴ ἀγνοεῖν ἐθέλειν, μηδ' αὖ εἴ τι ἕτερον οὐ περὶ φύσεως και τῶν μετ᾿ αὐτὴν 1 ἐξεύρηται τῷ 8 καὶ λόγῳ. Καὶ δὴ τόνδε τὸν λόγον 8 Πλάτων ὁ μέγας καὶ Πλωτίνος οὐδὲν ἀν εἶον κυνῶν καὶ γεράνων καὶ μυρμήκων διενηνοχότες. Πῶς δὲ καὶ φαίημεν ἐν αὐτὸς τὰς ἐπιστήμας ἀναμνήσεις εἶναι μνήμη μόνη κεχρημέ νοις, ἀνάμνησιν δ᾽ ἐπ᾿ οὐδεμίαν ἀφικέσθαι δυναμέ νοις; τίνι δ' αὐτῶν καὶ ἄνθρωπος ἂν ἀποσταίη καὶ μὴ οὐχὶ ταυτὸν ὁ εἰη οὗτός τε κἀκεῖνα, πάντων τῶν αὐτὸν οριζόντων τε 6 καὶ γνωριζόντων, κάκείνοις μὴ προσόντων; Νοῦ μὲν γὰρ δεκτικὸν καὶ ἐπι στήμης αὐτὸν δὲ μόνον τὸν ἄνθρωπον ὁριζόμενοί τ φαμεν εἶναι, λογικὸν ὄντα, καὶ τούτῳ διαιρούμεν τῶν ἄλλων· εἰ δὲ μὴ τούτων άνθρωπος μόνος, ἀλλὰ καὶ τὰ ἄλογα 8 οὐδὲν ἧττον νοὸς μετέχει, καὶ λόγου ἂν μετέχοιεν εἰκότως, εἰ καὶ μὴ ἐκτός γε προχω ροῦντος, ἀλλ' αὐτοῖς ἑνόντος, καὶ εἴη ἂν οὕτως οὐδαμώς ἥκιστα διαφέρον λογικὸν ἀλόγου, καὶ γε νοῦν τὸν μὲν, εἰ φαμεν μετ' επιστήμης εἶναι, καὶ ταύ την ἐξ αὐτοῦ εἶναι, καὶ ὁ ἐν ἡμῖν νοῦς ἔστιν οὗτος, τὸν δ' ἐν τοῖς λοιποῖς ζώοις μήτ' ἀφ' ἑαυτοῦ νοεῖν μηδ' ἐπιστήμης δεκτικὸν μηδεμιᾶς λέγοιμεν εἶναι, διαιρούμεν ἂν οὕτως, καὶ νοῦν 9 τὸν μὲν εἰδότα καὶ δημιουργὸν ἐπιστήμης λέγοιμεν ἄν, τὸν δὲ μηδ' ὑπ' αὐτοῦ δεδυνημένον 10 τοῦ γ' ἐπισταμένου πεπαιδεύ σθαι, μήτε δεδιδάχθαι, καὶ εἴη ἄν ὁ τοιοῦτος νοῦς εἰπεῖν ἄνους, καὶ πάντ' ἂν ἄνω καὶ κάτω γέκοιτο καὶ ἀτόπως ἕξει, εἶχε λόγον μὲν άλογον θείημεν, νοῦν δ' ἄνουν. Αλλ' ιτέον ἐπὶ τὸ πρωτον, ὁ δὴ καὶ ζητητέον ἡμῖν ἔφαμεν 11 εἶναι, ὅπως ποτ' ἐπιστήμη δηλονότι τοῖς μηδὲν μηδαμῶς περὶ αὐτῆς εἰδόσιν ἔστιν ἐγγινομένη. Τάχα γάρ, εἰ μὴ ἐξ ἀνα μνήσεως, οὐδαμόθεν ἂν ἄλλοθεν δόξειεν εἶναι· εἰ ad eam anima redeat memoriam et scientis Variæ lectiones. 1 voi Vat. και 08 αὐτοῖς addit Vat. 50 μηδ' ἂν εἴ τις ἕτερον Vat. 1 καὶ ὑπὲρ αὐτὴν addit Vat., bene. γοῦν τόνδε δὴ τ. λ. Vat. * Sic Vat. ἀποστάλη Vind. * ταὐτὸ Vat. 6 τε abest a Vat. μόνον οριζόμενοι τὸν ἄνθρωπον Vat.· εἰ δὲ μὴ ταῦτα ἄνθ. μ, ἀλλὰ τί γε καὶ ἄλογα Vat. το δεδυνημένον Vai. 11 ἔφημεν Vat. Notæ. Neque enim ea ætate illa de quadratura circuli quæstio exstincta fuit, quæ antiquitus tot præclara ingenia exercuerat. Quorum virorum magnum sanequam numerum recenset Gerardus Vossius De scientiis mathematicis cap. 16. § 36, p. m. 72. Platonicum. Ceterum huic disputationi ne ἐπιστήμη cet. adhibe Aristotelem in Bth. Nicom. cap. 6, p. 105 sqq. Sylb. 7 αὐτὸν δὴ καὶ ⑨ νους Vind. 1. e. confnderentur, perturbarentur, ut passim usurpantoptimi quique. Sed formula varie tractata et pluribus verbis addi solita, vid. Zenoph. Cyrop. I. 3, 4; Luciani Timon. d. 94; Vitar. auct. 96 Bip. Platon. Gorg. § 64 (p. 482, p. 115 Heind.), ibiq. Findeis. et Heind; Phædon p. 96, 172 seq. Heind. hujusque not.

την 12 ἐνεῖναι τοῖς σώμασιν, ἐπεὶδ᾽ ἐνεῖται καὶ τού τοις συμπέφυρται, τῆς μνήμης ὥσπερ ἐκτριβείσης, καὶ ἡ τῆς ἐπιστήμης συνεκτέτριπται γνῶσις, εἰς αὖθις ἐπ' αὐτὴν ψυχὴ πάλιν ήκει τήν τε μνημον και τὴν τῆς ἐπιστήμης ἀνάμνησιν 18, τοῦτ᾽ ἂν εἴη τό και γενναίον και πάνυ τι 14 θρυλλούμενον και ίσχυ ρὸν εἰς ἀπόδειξιν τοῦ προϋσφεστάναι τὰς ψυχὰς τῶν σωμάτων. ᾿Αλλ' οὐ πάνυ τι τούτῳ γε προσεκτέον 15, ὡς μηδεμιᾶς δηλονότι μηδαμῶς ἀντιθέσεως οὖσας. Τάχα γὰρ ἂν τι και ἀλλοῖον ἡμῖν 16 ὑποθεμένοις, και τόγ' ἐναντίον, ὀρθῶς ἐκβαίη 17. ἀθανάτου γὰρ τῆς ψυχῆς οὔσης και ἀεί κινουμένης ἀθάνατους δή τινας - και τὰς κινήσεις και ἐνεργείας αυτής Ti your recordationem, id esset firmum et omnino celebra- γοῦν ἐπιστήμη μηδεν ἕτερον, ἀνάμνησις δὲ τῶν tum et validum ad hoc demonstrandum, nempe πρότερον μεν εγνωσμένων ψυχῇ, καὶ πρὶν ἡ ταύ animas corporibus præexstitisse. Sed non omnino huic adhærendum, tanquam nihil opponi possit. Forte enim nobis diversum supponentibus, imo vero contrarium bene succederet. Cum enim anima sit immortalis ac semper moveatur, si ejus motus et operationes immortales cogitemus, recte cogitabimus. Quid igitur? nos ponere vis scientiam facultatem animæ esse in ea ab initio exsistentem, vel aliquid aliud ipsi postea additum, sed priusquam corpori uniatur? Et quid hoc aliud esset præter cogitationem, et unde superveniens, cum anima perfecta sit et perfecte sint ejus facultates et motus? Sed nihil poteris dicere neque quidquam demonstrare.Si enim cogitatio facultas animæ est, εἴπερ νοοῖμεν 18, ὀρθῶς ἂν νοοίμεν. omnes autem animæ, quæ semper in motu est, facultates immortales sunt, scientia quæ est cogitatio, et ipsa animæ facultas erit: non possumus vero prorsus eam credere oblivione corrumpi, neque rursum corruptam et emortuam denuo quasi reviviscere. Etenim neque anima in aliis curruptio. nem passa est neque unquam patietur. Ex iis igitur quæ tu supponis, et id necessario accidit, ex quæ hujus facultas sit effluere, neque scientiam stratum erit, nempe nullam animæ cogitationem quæ hujus facultas sit effluere, neque scientiam ipsam effluere et corrumpi. Sed neque modo inest animæ, modo non inest: reliqui enim animalis proprium est capax scientiae fieri, anima immittente ac donante, rursumque scientiam amittere et rursum recipere ac rursum absque ea manere, et id sæpius; quod pati et aquam videmus, quæ frigida est, deinde calefacta, rursum quod erat, frigida fit; anima vero quoad scientiam ac mentem nihil tale patitur, quia neque quoad vitam patitur. Hæc enim duo essentiales animæ facultates sunt similiter ac habentes, vivere nempe et cogitare, quemadmodum ignis proprium est urere et lucere, et nihil horum amittit, quandiu ignis remanet. Neque vitæ hujus ulla est corruptio neque mentis. Corruptionem autem scientiæ et quæ secundum eam est memoriæ et cogitationis supponere et cogitare nobis hoc modo non licet; non licet utique supponere ac cogitare mentem corrumpi. Est igitur semper in anima scientia omnis et quæ secundum eam est memoria et cogitatio. ἐπιστήμην ἡμᾶς και βούλει τιθέναι ἐνέργεια ψυχῆς καὶ ταύτῃ ἐξ ἀρχῆς ἐνοῦσαν, ἢ ἄλλο τι και ὕστερον μὲν αὐτῷ προσγεγενημένον, πρότερον δι τοῦ ταύτην ἐγγενέσθαι τῷ σώματι; Και τί γε του ἕτερον παρὰ τὴν νόησιν υποληπτέον, και πέθα ἐπεισιὸν ἄλλοθεν, τελείας τῆς ψυχῆς οὔσης, τελείω και τῶν ἐνεργειῶν αὐτῆς και κινησεως; Αλλ' ούδα ἂν ἔχοις εἰπεῖν, οὐδ᾽ ἂν ἀποδείξαις. Εἰ γὰρ 10 νόησις μὲν ἐνέργεια ψυχής, πᾶσαι δ' ἐνέργεια ψυχῆς ἀεί κινουμένης ἀθάνατοι, ἐπιστήμη δι νόησις οὖσα, εἰκότως ἂν και ενέργεια ψυχῆς εἴη· οὐ δε πάντως ἡμᾶς οὐδέ ταύτην νομίζειν ὑπὸ λήθη, ἐφθάρθαι, οὐδ᾽ αὖ φθαρεῖσαν και ἐκλιπούσαν αὖθις ώσπερ ἀναβιώσκειν, ἐπεί μηδε οι ψυχή τοῦτ' ἐν ἄλλοις φθορὰν ἔπαθεν οὐδ' οὐ μήποτε π θῇ 23. Ἐκ μὲν οὖν ὧν αὐτὸς ὑποτίθης, και τους ἑστίν ἐξ ἀνάγκης συμβαῖνον, ἐκ δ' ὧν ἡμεῖς φαμεν, ἐκεῖνο μᾶλλον ἂν εἴη εὖ μάλα και καλῶς ἀποδεδειγ μένον, μήτε δηλονότι μηδεμίαν νόησιν ψυχῆς οὔστο ἐνέργειαν αὐτῆς ἀπεῤῥυηκέναι μήτ' ἐπιστήμην συναποῤῥυῆναι 18 ταύτη και διεφάρθαι. 'Ali' οὐδὲ ποτέ μέν ἐνεῖναι τῇ ψυχῇ, ποτὲ δὲ μὴ εἶναι· τοῦ λοιποῦ γὰρ ζώου τοῦτο δεκτικόν μὲν ἐπιστήμης αὐτὸ γεγενῆσθαι, τῆς ψυχῆς ἐνιείσης και μεταδούσης, αὖθις δ' απο βαλέσθαι 24 αναβαλέσθαι τε αύθις και χωρίς αὐτῆς αὖθις μεῖναι, και τούτο πολλάκις· ὁ δὲ πάθος καὶ ἐπὶ τοῦ 18 ὕδατος ὁρῶμεν, φυ ψρον μὲν ὄντος, ἐκ δὲ πυρὸς θερμαινομένου εδ' ὅπερ ἦν πάλιν ψυχροῦ γεγονότος· ψυχή δε κατ' ἐπιστήμην και νοῦν οὐδὲν ἦν τοῖοῦτον πάθος, ότι μηδὲ κατὰ τὸ ζῆν πάσχει. ᾿Αμφω γάρ ταύτα, ἐνέρ γειαί τινες οὐτωθεις ψυχῆς και ομοίως ἔχουσαι, ζην δήπου και νοεῖν, ὡς και τοῦ πυρὸς τὸ φλέγειν ὁμοῦ και το 20 φωτίζειν, και οὐδέν τούτων ἀπόλλυσι, πῦρ δήπου μένον. Οὔτ᾽ οὖν ζωῆς ταύτης κατ' οίδα οὐδεμία φθορά, οὔτε νοῦ 17. φθορὰν δέ ποθ᾽ ἡμᾶς ἐπιστήμη, και μνήμης τῆς κατ᾿ αὐτὴν και νοήσεις Varia lectiones. you Vat 18 ταύτην omis. Vat. 18 ἐπ' αὐτὴν ψυχὴν ἀκεῖ Vat. ἐπ' αὐτὴν ψυχὴ είκει Vind.: τοι Vind. et sic proxime id. 15 Vat. 16 άλλας ήμ. Vat. και προσ 11 έκβάλη Vind. 18 νοοῦμεν Vat. 10 δt non agnoscit Vat. μὴ δὲ Vind. 28 πάθοι Vind. 28 Sic Vat. et Vind. marg., in textu σ επονηκέναι. 24 ἀποβαλέσθ' Vat. 15 articulum non agnoscit Vat. 16 rẻ non est in Vat. 37 νούς Val Note. Platonicum, ex Phœdro. Vid. pag. 245 C, if Heind. ibiq. interprett. Conf. Davis. ab Cicer. Tuscul. Disp. 1, 23, et Wyttenbach. De plac. in mortal, anim. ad Phædon. p. xix.

ὑποτιθεμένους ἢ ἐννοοῦντας, οὐκ ἔστι τοῦτον τὸν τρόπον μήτι γε καὶ τὸν νοῦν φθείρεσθαι τίθεσθαι καὶ νοεῖν, Εστιν οὖν ἀεὶ καὶ ἐπιστήμη πᾶσα καὶ ἡ κατ' αὐτὴν μνήμη καὶ νόησις ἐν ψυχῇ. 5. Τούτου δ' ὄντος καὶ ἀποδεδειγμένου, οὔτε τὸ ἀναμιμήσκεσθαι τὴν ψυχὴν ἔστιν οὐδαμῶς, οὔτε τὸ προϋφιστάναι ταύτην τοῦ ζώου τοῦ μετεσχηκότος αὐτῆς· πόθεν δ' ετέρωθεν ἡμῖν 38 ἀπαντῶσιν αἱ 89 ἐπιστῆμαι μηδέν πρότερον περὶ αὐτῶν εἰδόσιν; Ἐμοὶ δοκεῖν, ὅτι ώσπερ σὺ προδημιουργών τὰς ψυχὰς τῶν σωμάτων λέγεις μὴ ἀμαθεῖς μη δ αὐτῶν τῶν ἐπιστημῶν εἶναι, ἀλλ᾽ ἐν ζωή του λείᾳ 80 τελείῳ δὲ καὶ τῷ οι τελούσας, τελείας εἶναι, καὶ 88 νόησιν πᾶσαν καὶ ἐπιστήμην, οὕτω δὴ κἀμοὶ ἀποδεδειγμένου συγγεγενῆσθαι ταύ τας καὶ συνυπάρχειν τοῖς μετέχουσι ζώοις, οὐδὲν ἔλαττον ταλείας οὖσας ζωὴν καὶ νοῦν, τελείας εἶναι καὶ τὴν ἐπιστήμην 88 καὶ τὴν γνῶσιν αὐτῆς 84. Η τίνος ἕνεκεν οὐχ οὕτως; Αλλ' οὐδενὸς οἶμαι, οὐδ᾽ ἂν σὺ φαίης οὐδ᾽ ἂν δείξαις. Λείπεται τοίνυν ὥσπερ αὐτὸ τὸ ζώον τὰ νοερᾶς ταύτης ψυχῆς μετέχον, αἰσθήσεως ὃν ζῶον, οὐδὲν μὲν τέλειον κατὰ ταύτην τὴν αἴσθησιν ἐνεργεῖ, μήπω τῶν αἰσθητικῶν ὀργάνων τετελεσμένων, προαχθέντων δ᾽ εἰς τοῦτο τέλους, τότ' ἐστὶ καὶ παντός τοῦ κατ αἴσθησιν ἀντιληπτικόν, οὕτω δὴ καὶ νοῦν, ἐξ αὐτῆς ἀρχῆς ἀναμεμιγμένον καὶ συνανακεκραμένον αἰσθήσει καὶ σώματι, καὶ τέλειον όντα κατ' ἄλλα καὶ αὐτὴν τὴν ἐπιστήμην, τελείων δεῖσθαι καὶ τῶν ὀργάνων, δι' ων ἂν καὶ μετὰ σώματος δείξοι τη ἐν αὐταῖς ἐπιστήμαις δύναμιν αὐτοῦ 35 καὶ ἐνέρ γειαν. Όργανα δ᾽ ἐπὶ ταύταις εἶεν ἂν ψυχῆς, πορρώτερα μεν, αἴσθησις καὶ ἡ ἐξ αὐτῆς φαντα σία, αὐτῆς δ' εὐθὺς ἐξημμένα κακείναις 87 μικτά, διάνοια καὶ δόξα. Μετὰ τῶν τοιούτων νοῦς ἐπιστήμας ἐν τοῖς σώμασιν ἐνεργεῖ καὶ ἐνεργεῖ μὲν οὖ, καλῶς δὴ καὶ τῶν ὀργάνων τούτων ἐχόν των 38· οὐδὲν δ' ἄριστον, τοῦ ἀρίστου γε καὶ τού των ἀπολειπομένων. Ταύτῃ τοι καὶ ἔστιν ἐν οἷς μέν οὐδενὸς τῶν βοηθούντων ἐκτὸς δεῖται, ἀλλ' αὐτὸς ἀποχρῶν ἐστιν ἑαυτῷ, τοῦ ἐπιπροσθοῦντος παντός ὥσπερ ἀνακύψας ἐν οἷς δὲ καὶ τοῦ βοηθοῦντος ἔξωθεν δεῖται, οὐχ ὡς ἐπιλελησμένος τῶν προεγνωσμένων αὐτῷ δεῖται, αλλ' ὥστε τὸ προπλασθεν πᾶν καὶ κρύπτον αὐτὸς σαρκός πάχει 89 καὶ ύλης μι γέντα δυνηθῆναι ῥᾷστα ῥῆξαι καὶ ἀποθέσθαι, καὶ καθάπερ πῦρ σώματι δὴ τισιν ἐμφαλεῦον ταχυτέ. ροις τῇ ἐκτὸς πληγῇ ἐκραγῆναι, καὶ τὸ ἐν αὐτῷ γνωστικόν φῶς ὅσον καὶ οἶον, ἐπιστήμην πᾶσαν 6. Quæ cum ita sint, utdemonstratum est, neque recordari animam admittendum est neque eam animali eam continenti præexsistere. Unde autem occurrunt scientiæ nobis prius nihil scientibus? Ut mihi videtur, quemadmodum tu, animarum præexsistentiam docens, eas non scientiarumignaras dicis, sed quoniam vita perfecta et mente perfecta præditæ sint, perfectas quoque esse cogitatione ac scientia, ita mihi demonstratum est eas connasci et incipere una cum animalibus quæ eas accipiunt, et cum nihilominus perfectă sint vita ac mente, ita perfectas esse scientia et cognitione. Aut quare non id ita esset? Profecto, ut opinor, neque tu contrarium diceres, neque demonstrares. Restat igitur ut, quemadmodum ipsum animal hanc intelligentem animam continens et sensibile, nihil tamen perfectum per hos ipsos sensus operatur, nondum perfectis sensuum organis; postquam autem ad perfectionem adducta sunt, tunc omnium quæ secundum sensum sunt capax est, ita et mens ab initio immista et confusa cum sensibus et corpore, etsi perfecta sit reliquis et ipsa scientia, perfectis tamen organis egeat per quæ simul cum corpore ostendat suam in ipsa scientia virtutem et efficaciam. Organa autem iis inservientia quæ longius ab anima stant, sunt sensus et phantasia; quæ autem ipsi animæ adhærent et præcedentibus mista sunt, cogitatio et opinio. Talibus organis mens scientiam in corporibus operatur, et recte quidem operatur, quando recte se habent illa organa; nihil autem excellit, ubi ea non excellunt. Unde fit ut nullo externo auxilio indigeat, sed sibi ipsa sufficiat, ab omnibus obstaculis quası emergens aliquando autem externo auxilio indiget, non quod oblita sit eorum quæ prius noverat, sed ut ante se plasmatum illud quod eam carnis crassitie circumdat et materiam commistam facile valeat frangere ac deponere, et quemadmodum ignis quibusdam crassioribus involutus, externo ictu, effringatur, et illud noscendi lumen quod in ea est, quantam et qualem scientiam adimplere possit, ostendat. Ideo, ut diximus, sensus et phantasiæ ex eo procedentis, simul et cogitationis ac opinionis, ad entium scientiam cogitationemque, ope indigere videtur, quæ, ut ita dicam, eam feriunt materia involutam et effringunt, et ejus lucem ad scientiæ contemplationem meditationemque evocant. Inde, mea quidem sententia, scientiæ cognitio nobis advenit. ¡nde mens eam cum corpore cogitat et rationi eam Variæ lections. πληροῦν δεῖξαι. Διὰ τοῦτο καὶ ὧν ἔφημεν αἰσθήσεως τε καὶ τῆς ἐξ αὐτῆς φαντασίας ἅμα δὲ καὶ διανοίας καὶ δόξης, πρὸς τὴν τῶν ὄντων ἐπιστήμην καὶ γνῶν σιν, ἐν χρείᾳ δήπου καθεστώς φαίνεται, πλησσόντων ὥσπερ αὐτὸν ἐγκεκρυμμένον τῇ ύλη καὶ ἀποῤῥη 31 voi Vat. 33 κατά Vind. 83 καὶ τελείας 28 ὑστέρως addit Vat. 29 ui abest a Vat. 30 τελείως Vind. την ἐπιστ. Vat. 35 αὐτὰ Vind. 35 αὐτοῦ non est in Vat. 36 αὐτοῦ Vat. 37 κακείνοις Vat, εἶναι 88 τῶν δὲ τῶν ὀργάνων ἐχόντων Vat. 3 πάχη Vind.

tradit, neque est illa recordatio, neque oblitæ men- γνύντων, καί γε τὴν ἐξ αὐτοῦ φαύσιν ἐπὶ τὴν ti, secundum vestram sententiam, supervenit. Et τῆς ἐπιστήμην θέαν καὶ κατανόησιν εκκαλουμένων. sic igitur confutatur et solvitur illa opinio, nempe Ἐντεῦθεν, κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον. ἐπιστήμης ἡμῖν scientiain esse recordationem et animas corporibus ἐγγίνεται γνώσις. Εντεύθεν νοῦς καὶ νοῶν ἐστι præexistere,quæ nihil ante corpora ullo modo sunt. μετὰ σώματος ταύτην, καὶ μεταδιδούς λόγῳ, μετ' ἀναμνήσεως αὐτῆς οὔσης, μήτ' ἐπιλελησμένῳ οι νώ, κατά γε τὸν ὑμῶν λόγον, ἐγγινομένης. Καὶ τοίνυν οὕτω γε καὶ διελήλεγκται καὶ λέλυται τό τε τὰς ἐπιστῆμας ἀναμνήσεις εἶναι, καὶ τὸ τὰς ψυχὰς πρὸ τῶν σωμάτων μήτι γε μηδαμῶς οὖσας, νομίζειν εἶναι. 7. Hæc quidem de origine et incorruptibilitate animæ dicta sunt et demonstrata; demonstratumque una est animas non præexsistere corporibus, neque ex aliisin alia migrare. Quoniam autem anima corpore soluta manet neque corrumpitur, inquirendum nobis est, quid per se sola actura sit et passura, etquomodo ipsum suum esse incolume servatura, et integra omnino sit non modo secundum suam essentiam, sed et secundum facultates cum et hoc habeatur finis naturæ ejus ac creationis ut, animal rationabile exsistens, secundum sensum et voluntatem vivat ac operetur. Cum enim duplex sit incorruptibilis et intelligens natura, et altera quidem semper per se subsistat, neque ullo modo cum corporibus uniatur, misceatur aut confundatur, quam dæmoniacam vos dicitis concedimusquenos primam sortem prope Creatorem semper commorandi ac conversandi amisisse, mea quidem sententia, etsi vobis non placeat, id nihil infirmat nostros conatus ac nostram demonstrationem. Quoniam igitur illa omne corpus ac omnes sensus fugit, altera autem secundum has animas simul cum corporibus nascatur et cum iis misceri confundique debet, neque ullo modo corporarenuit, non potest dici illam corpus induisse, neque hanc corpore liberatam esse, id semper fugientem et ab eo longe abeuntem, non fieri potest ob dictam rationem eam non servare id ad quod nata est. Sed ei opus est corpore in quo omnes suos actus operabitur. Opus est ei corpore quocum pejora vel meliora patietur, prout virtutem aut malitiam properaverit operari; et secundum vos quoque sive in felicitate viventium anima fiet, aut severa experietur, cum bonis quidem auimis meliora, malis autem pejora reserventur, nostra ac vestra sententia, et moerores ac delicias et quæcunque alia non animæ solius aut solius corporis, sed amborum esse dicimus. Sed nondum ad id devenimus; solummodo autem hoc demonstratum est, nempe animam corpori compingi natura, neque ζ. Οὐ μὴν ἀλλὰ ταῦτα μὲν περὶ γενέσεως καὶ ἀφθαρσίας ψυχῆς εἴρηται καὶ δέδεικται, συναποδει χθέντος άμα και του μήτε πρὸ τῶν σωμάτων τὰς ψυχὰς ὑφεστάναι, μήτ' αὐτῶν ἐξ ἑτέρων μεταβαί νειν εἰς ἕτερα. Επεὶ δὲ ψυχὴ λυθεῖσα του σώμα τος μένει καὶ οὐ διέφθαρται, προσεξεταστέον ἡμῖν ἂν εἴη, καὶ τί δήποτε, καθ᾿ ἑαυτὴν γενομένη, δράσει καὶ πείσεται, καὶ πῶς αὐτὸ δὲ τοῦτο τὸ εἶναι ψυχή περισώσει, καὶ τὸ ὅλον ἀκήρατος καὶ μὴ τὴν οὐσίαν μόνον, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν δήπουθεν τὴν ἐνέρ γειαν, ἐποὶ καὶ τοῦτο τέλος τὴν κατ' αὐτήν φύσεως καὶ δημιουργίας νενόμισται, ζῶον δηλονότι λογικό διοικεῖν, κότ' αἴσθησιν καὶ προαίρεσιν καὶ ζῶν καὶ κινούμενον. Διττῆς γὰρ πάσης τῆς ἀφθάρτου καὶ νοητῆς φύσεως ούσης, καὶ τῆς μὲν ἀεὶ καθ᾿ ἑαυ τὴν ὑφεστώσης 13, καὶ μάτι θα μηδαμώς συνιού σης εἰς ἐνῶσιν καὶ μίξιν καὶ κράσιν σωμάτων, ἦν δὴ καὶ δαιμονίαν ὑμεῖς φατε καὶ ἡμεῖς συγχωρού. μεν ἀποστᾶσαν τής πρώτης μοίρας τῆς περὶ τον δημιουργὸν ἀεὶ μενούσης καὶ στρεφομένης, κατά γε τὸν ἐμὸν σε λόγον, κἂν ὑμῖν μὴ δέδοκται, καί γι τοῦτ᾽ ἐστίν οὐδὲν πρὸς τὴν νῦν ταράττον σπουδεν και ἀπόδειξιν. Εκείνης γοῦν πᾶν σῶμα 19 φευγού σης και πᾶσαν αἴσθησιν, τῆς δ' ἑτέρας και κατά ταύτας δὴ τὰ ψυχὰς ὁμοῦ τοῖς σώμασι γεγενημένες και συμμεμιχθαι τούτοις και συνανακεκρᾶσθαι πι· φυκυίας 46, και μηδαμῶς ἥκιστ' ἀπαναινομένης τὰ σώματα 47, οὔτ᾽ ἐκείνην σεσωματῶσθαί ποτ᾽ ἔστι εἰπεῖν, ούτε ταύτην τοῦ σώματος ἀπαλλαγεῖσαν και τοῦτ᾽ ἀεί εύγουσαν και αποστρεφομένην, οὐκ ἔστι καθ' ον δὴ και γέγονε λόγον, και πρὸς ὁ δὲ πι φυκεν, οὐ μὲν οὖν σεσωκέναι. ᾿Αλλὰ δεῖ γε ταύτη σώματος, ἐν ᾧ δὴ και γενομένη πᾶν τὸ κατ᾽ αὐτήν πράξει. Δεῖ και μεθ' όπου τα χείρω πείσεται ἢ τὰ βελτίω, ὡς ἔνθη, δηλονότι ἀρετὴν ἡ κακίαν μετά τούτου κατειργασμένη 48, και ἡ τῶν ἡδυνόντων ἐν ἀπολαύσει και καθ' ὑμᾶς 50 γένοιτο, ἡ τῶν σκυθρω πῶν πειραθείη, και ποιούντων κακῶς, ἐπεί και τείς μὲν ἀγαθαῖς τῶν ψυχῶν ἀμείνω, ταῖς δὲ κακαίς ἀποκεῖσθαι τὰ κακίω, καθ᾿ ἡμᾶς γε και ὑμῖν ει δέ Variæ lectiones. 40 τὸν Vind. 41 ἐπιλελησμένων Vat. 48 ἐφ' Vind. $3 Vat. 46 Vat. 67 τὰ σώμ. abest a Vat και περι Vat. 5' ἡμῖν Vat. *. ἐ. ὑφ. ἀεὶ Vat. 4 ἡμέτερον Vat. Η σῶμα τῆ και deest in Vat. 49 κατεργασαμένη Vat. ἡμᾶς Notæ. Proxime dixerat γνωστικόν φῶς. Fama cognoscendi et quasi lucendi actionem nunc declarat voce Alexandrinis interprett. propria. vid. Biel. Thes. ui, p. 536, ibid. Cyrilli Leæ. ms. Brem. φαϋσιν, φῶς, φέγγος, quæ eadem habet Suid. in voce. Zonaras autem L. Gr. p. 1796, φαύσις, αὐγὴ, φέγ γος, λαμπρότης. Ακήρατος, quod tantopere frequentat Na thanael, nec Platoni displicuit. Locos suppedita Ruhnkenius ad Tim., p. 17.

και τοίς vos eam semper ad corpora ipsa volvitis, neque eam ab his dimittitis, utpote quæ extra ea alibi non possit neque valeret sedere. Id jam et mihi conandum est quam evidentissime possum, ostendere et animam corpore sibi congenito liberatam ad idem corpus quod deposuit neque ad aliud esse redituram: et conandum quidem ex ipsis Platonis principiis et ostendendum, quomodo ille ex inferno animas reducens in corpora immittat, nonnisi ex mortuis viventes reviviscere dicens ao talibus damonstrationibus deinceps utens. Ex contrariis, inquit, necesse est contraria fieri, et id de omnibus censet ac de omni generatione, ac minime vult quidquam tale aliter factum esse. Atque igitur majus ex eo quod ante minus fuerat dicit fieri majus, ex rursum minus ex majore, et justius ex injustiore, ac rapidum ex tardo, et ex meliore pejus. Et tractat ejus propositio de quibusvis talibus ita se habens et contraria ex contrariis nasci ostendens. Et cum omnia contraria duo sint, inter illa duas quoque generationes ponit, ex uno ad alterum, et ex hoc ad illud. Inter majus enim et minus est incrementum et corruptio. Et unum quidem crescere nominat, alterum vero corrumpi, et coagmentari et dissipari, et refrigescere et incaJescere, et omnia ita. etsi alicubi nominibus uti non liceat Re quidem ipsa ubique sic esse necessarium est, alia ex aliis nasci, et utriusque fieri mutuam generationem. Atque igitur vigiliæ somnum dicit contrarium esse, et vitæ mortem, et ex hac conjunctione fieri generationes, ex vigilia somnum, e somno resurrectionem. De vita autem ac morte, quomodo e vita generatio ad contrarium, mortem scilicet, fiat, et ex morte ad reviviscentiam, atque ita mortui ex viventibus sint dicit, viventes vero e contrario ex mortuis; et hæc dicit Plato, et hæc nos sentimus eumque sequimur, atque hæc recte se habent. δοκται, καὶ τὰς γε λύπας καὶ ἡδονὰς και εἰ τι omnino ab illo velle separari. Et ideo, ut opinor, τοιοῦτον οὐ ψυχῆς δὴ μόνης ουδ' αὖ σώματος, ἀλλ᾽ ἀμφοῖν εἶναι λέγομεν ᾿Αλλά μήπω τοῦτο, ἀλλ᾽ ὅπερ ἐδέδεικτο κατὰ φύσιν εἶναι ψυχή, συνεζεύχθαι σώματι, και μη παντάπασιν ἐθέλειν αὐτοῦ κεχωρίσθαι. Καὶ διὰ τοῦτ᾽ οἶμαι και ὑμεῖς ἀεὶ ταύτην ἐπ᾿ αὐτὰ δὴ τὰ 18 σώματα στρέφετε, και οὐκ ἀφίετε ταύτην αὐτῶν, ὡς ἐκτὸς δὴ τούτων αλλοθί που μὴ δυναμένην μηδε πεφυκυίαν μηδαμῶς ίδρυσθαι. Τοῦτ᾽ ἤδη και ἐμοὶ πειρατέον ἂν εἴη, ἐς ὅσον οἷόν τα σαφῶς δεῖξαι ότι γε ψυχή λυθεῖσα τοῦ συγκ γεγονότες αὐτῇ σώματος, ἐπ' αὐτὸ δὲ τοῦτο, ὁ και ἀπέθετο, και οὐκ ἐπ' ἄλλο ἐπάνεισι, και γε πειρατέον κατ᾿ αὐτὰς δὴ ταύτας τὰς τοῦ Πλάτωνος ὑποθέσεις, και ὡς ἐκεῖνος ἐξ ᾅδου χυχὰς αὖθις ἐξάγων 58 ενίησι 3 σώμασιν, οὐδαμόθεν άλλοθεν, ἡ ἐκ β τῶν τεθνεώτων λόγων τοὺς ζῶντας ἀναβιώσκεσθαι, καὶ τοιαύταις ἐπὶ τούτῳ ταῖς ἀποδείξεσιν ἐφεξῆς ἐστι κεχρημένος. Ἐκ τῶν ἐναντίων, φησίν, ἀνάγκη γίνεσθαι τἀναντία, καὶ τοῦτ᾽ ἐπὶ παντὸς ἀξιοῖ καὶ ἐπὶ πάσης γενέσεως, καὶ οὐδαμή βούλεται τῶν TOLούτων οὐδὲν τυγχάνειν ἄλλως γεγενημένον νυν τὸ μεῖζον ἐξ ἐλάττονός φησι πρότερον ὄντος για νεσθαι 55 μεῖζον, καὶ αὖ τούλαττον ἐκ τοῦ μείζονος, καὶ τὸ δικαιότερον ἐξ ἀδικωτέρου, καὶ τὸ ταχύ ἐκ τοῦ βραδέος, καὶ ἐξ ἀμείνονος τὸ χεῖρον· καὶ περίεισιν ἡ θέσις ἐπὶ τῶν τοιούτων ἀπανταχῆ ὡσαύτως ἔχουσα· καὶ τὰ ἐναντία ἐκ τῶν ἐναντίων πεφυκέναι δεικνύσα· καὶ δυοῖν ὄντοιν πάντων τῶν ἐταντίων μεταξύ τούτων δύο τίθησι καὶ τὰς γενέσεις, ἀπὸ μὲν τοῦ ἑτέρου ἐπὶ τὸ ἕτερον, ἀπὸ δ᾽ αὖ θατέρου πάλιν ἐπὶ θάτερον· μείζονος γὰρ καὶ ἐλάττονος αύξησις μεταξύ καὶ φθίσις· καὶ τὸ μὲν αὐξάνεσθαι καλεῖ, τὸ δὲ φθίνειν, καὶ συγκρίνεσθαι καὶ διακρίεσθαι, καὶ ψύχεσθαι καὶ θερμαίνεσθαι, καὶ πάντα ούτω, κἂν μὴ ἔστι χρῆσθαι τοῖς ὀνόμασιν ἐνιαχού. Εργῳ γὰρ ἀπανταχοῦ οὕτως ἔχειν ἀναγκαῖον, γίγνεσθαι αὐτὰ ἐξ ἀλλήλων, γένεσίν τε εἶναι ἑκατέρου εἰς ἄλ ληλα καὶ τοίνυν τῷ ἐγρηγορέναι τὸ καθεύδειν φησίν ἐναντίον, καὶ τῷ τὴν δήπουθεν τὸ τεθνάναι, καὶ ἐπ᾿ ἐκείνης μὲν τῆς συζυγίας τάς γενέσεις εἶν ναι, ἀπὸ μὲν τοῦ ἐφρηγορέναι τὸ καταδαρθάνειν 36, ἀπὸ δὲ τὴ τοῦ καθεύδειν τὸ ἀνεγείρεσθαι ἐπὶ δὲ ζωῆς καὶ θανάτου, πῶς ἀπὸ μὲν τοῦ ζῆν γένεσις πρὸς τούναντιον τὸ θνήσκειν, ἀπὸ δὲ τοῦ τεθνάναι αὖθις τὸ ἀναβιώσκεσθαι, και οὕτω δὴ τοὺς τεθνεῶτας ἐκ των ζωννως φησίν εἶναι, τοὺς δ᾽ αὖ ζῶντας ἐκ τῶν τεθνεώτων τἀναντία ὄντας· καὶ ταῦτα 58 δὴ Πλάτων, καὶ πρὸς ἡμῶν γε ταῦτα, καὶ ἡμεῖς ἐπόμεθα, και ὀρθῶς ἔχει. γ΄. Οὐ μὴν ἀλλ᾽ εἰδέναι βουλομεθα, τίνος ὄντος ελάττονος και γε αυξανομένου, τὸ μεῖζον γεγονὸς ἔσται. άλλου δὴ τινος, ή ογε 58 νῦν ἐστι μείζον, ἢ αὐτὸ δὴ τοῦτο, ἔλαττον δν πρότερον, πριν δηλονοτι μείξον γενέ58 τὰ non est in Vat. αὖ Vat. μὲν addit Vat. ἀνάγων Vat. 59 ότε Vind. 8. Attamen scire volumus ex quo minore ac crescente fiat majus, utrum ex alio quodam quam quod nunc majus est, an id ipsum quod minus erat priusquam majus fieret, deinde majus, quod Varia lectiones. σε ἐνίασι Vind. 83 Notæ. Plotinus in libro, Quid animal, quid homo, p. I Basil.: Ηδοναι και λύποι φοβοι τε και θάρ ρη τίνος ἂν εἶεν; ἢ γὰρ ψυχῆς, ἡ χρωμένης ψυ χῆς σώματι, ἡ τρίτου τινὸς ἐξ ἀupoῖν κ. τ. λ. quæ excerpsit Suidasit. II, p. 46 Kust. Plotiniani loci ons estin Platonis Timæo, p. 42 A, 327 Bip. Cf. p. 423. Adde Sympos. p. 207 E, p. 240 Bip. Ad Τιή γίγνεσθαι Vat. καταδαρθεῖν Vat. 57 ἀπὸ δ mæum adhibe Proclum in Commentar. p.326 seqq., et confer eos qui ex eodem fonte sua prata irrigarunt: Porphyr. De abstin. 1, 33, p. 51; Damascium Περί ἀρχ. μ. 219; Michael Psellum Περί παντοδ. παιδ. sect. 44, p. 103. Mori, mortuum esse. Cf. Wyttenb. ad Platon. Phædon., p. 142 seqq.

est, factum sit. Et quidem Plato priorem sen- σθαι, εἶθ' όπερ ἔστι γέγονε μεῖζον 40· και μήν και αὐτὸς tentiam supponens non ex altero minore majus factum esse alterum dixit, quoniam ita hominum generatio non esset. Quomodo enim potest dici, altero incrementum aut corruptionem patiente, quod illud passus est, hoc in altero factum esse? Majus enim esse ac minus esse, illud sane et aliud, non autem est aliud et aliud id in quo hæc fiunt. Atque igitur de somno ac vigilia; qui nunc dormit, ille omnino evigilabit. Et generationes duorum contrariorum sunt; non alius est qui obdormit atque ita somno premitur, et alius qui evigilat, sed idem hæc duo. Et mortuum esse dicimur eum qui prius vivebat; et ex mortuo reviviscere nullum alium, sed illum ipsum qui mortuus fuerat, quemadmodum de dormiente qui rursum evigilat. Et sic e minori crescente majus effectum est. Nonne sic ea se habent? Omnino sic. Vide igitur et considera quid dicamus hominem esse. Animal mortale omnino, dices, mente et ratione animaque rationali præditum,et duplicem eum esse dicimus, ex duobus unum. et corruptibilem et incorruptibilem, corruptibi. lem corpore, incorruptibilem anima, quæ per. manet et nunquam dissolvitur. Cum unus specie homo sit, multifariam divisus est. Et est totus in unaquaque, in quotquot individua dividatur ac segregetur, et quolibet individuum pariter est totum, qua homo est. Sed species quidem eadam semper manet ac semper incolumis: cœtera vero non eodem modo, sed quomodo, docebunt quæ sequuntur, Atque huc devenimus idque dicturi sumus. 9. Cum anima et corpore homo constet, ac mortalis sit unusquisque ac dissolutionis capax, dicimus hunc et mori ac vitam resumere; quoad animam quidem quæ est immortalis, non dicemus eum mori posse, quoniam ea neque potest mori, neque reviviscere. Ex morte enim oritur vita et ex mortuo, ut dicit Plato, et jam monstratum est. Anima autem non moriente, non verisimile est neque potest dici eam reviviscere. Cujus ergo id est? Reliquæ scilicet hominis partis, nempe quod in eo est, animalis ac corporis. Et ex illo mortuo non aliud sane corpus neque alius homo reviviscet, sed is qui prius erat vivens et deinde mortuus est. Et cum quo corpore mortuus est vivificabitur, quia ex dormiente 60 ἡ αὐτὸ Πλάτων ἐν τῇ ὑποθέσει τὸ πρότερον θεις οὐκ ἐξ ἐλάτο τονος ἑτέρου δή τινος ὄντος, ἕτερον ἔφησε μεῖζον για νέσθαι, ἐπεὶ οὕτω γε οὐδὲ γένεσις ἀνθρώπων οι οὐκ ἄν είη. Πως γὰρ ἐστιν ἑτέρου πάσχοντος αὔξησιν ἡ φθίσιν, ὃ δὴ πέπονθεν ἐκεῖνο, τοῦτ' ἐν ἑτέρῳ γεγενῆσθαι λέγειν; μεῖζον 68 γὰρ εἶναι και έλαττον εἶναι, άλλο δήπουθεν και άλλο οὐκ ἄλλο δὲ και άλλο 63 ἐφ᾽ ᾧ δὴ γέγο νεται ταῦτα· και τοίνυν ἐπί τοῦ καθεύδειν και έγρη· γορέναι, ὃς ἂν νῦν καθεύδοι 64, οὗτος δήπου και έγρα γορὼς ἔσται καὶ αἱ γενέσεις δυοῖν ὄντοιν τούτου ἐναντίοιν, οὐκ ἄλλου τινὸς τοῦ καταδαρθάνοντες ὄν τος, και ούτω καθεύδοντος, ἕτερος ἀνεγείρεται, ἀλλ' ὁ αὐτὸς ταῦτα και τεθνηκέναι φαμὲν τὸν πρότερον ζώντα ἐκ δὲ τοῦ τεθνεῶτας ἀναβιώκεσθαι οὐδένα τῶν ἄλλων, αὐτὸν δ᾽ ἐκεῖνον τὸν τεθνηκότα 65 κατά γε δηλονότι τὸν καθεύδοντα, και αὖθις ανεγειρόμεν γου. Και τὸ ἐξ ἐλάττονος αὐξανομένου γιγνόμενο μεῖζον 66. Η οὐχ οὕτω ταῦτα; πάντως οὕτως. Εχε δὴ και σκόπει, τί ποτέ φαμεν άνθρωπον εἶναι; Ζώων θνητόν πάντως, ἐρεῖς, νοῦ και λόγου και της κατ' αὐτὸν ψυχῆς μετέχον, και διπλούν 67 αὐτὸν εἶναι φαμε, 68, ἐκ δυοῖν ἕνα, και φθαρτόν δὴ τινα και ἄφθαρτον, τὸ μὲν τὸ σῶμα, τὸ δ' αὐτὴν τὴν μένον σαν και μήτι γε λυομένην ψυχὴν. Εἷς δε και το εἶδος ἐν ἀνθρωπος, εἰς πλείω μεμέρισται. Και ἔστιν ὅλος ἐν ἑκάστῳ, ἐφ᾽ οὓς δὴ τὸ ἀτόμους όντας διαιρείται και τέμνεται, και έκαστος αὐτῶν αὖθις ὅλον ἐστίν ὅ τι δὴ και πέφυκεν άνθρωπος. Πλὴν ὅτι γε τὸ μὲν εἶδος ἐν ταυτῷ μένει και αιεί τι σέσω σται, τὰ δ᾽ οὗ τὸν 18 ἶσον ἔχει τρόπον, ἀλλ' όπως τοῦ ἐφεξῆς ἂν εἴη λόγου. Καί πρὸς τοῦθ᾽ ἧκει και γοῦν εἰρήσεται. θ'. Ἐπεὶ γὰρ ἐκ ψυχής και σώματος σύνθετος ἄνθρωπος, και θνητὸς ἕκαστος και λύσιν δεχόμενος, φαμὲν δὲ τοῦτον 14 και θνήσκειν και πάλιν ἀναβιώ σκεσθαι, κατὰ μὲν τὴν ψυχὴν ἀθάνατον οὖσαν, οὐκ ἂν φαίημεν 15 ούτε θάνατον καταδέχεσθαι το ἐπεί μηδ' ἔστι θνήσκειν αὐτὴν 11 οὔτ᾽ αὖ πάλιν το αναβιώ σκεσθαι· ἐκ γαρ τοῦ τεθνάναι τοῦτο, και με τον τεθνεῶτος, καθὸ δὴ το Πλάτων φησί, και ήδη δέδει κται. Ψυχῆς δὲ μὴ θνησκούσης, οὐκ ἔστιν οὐ μὲν οὖν εἰκὸς ταύτην, οὐδὲ λέγειν ἀναβιώσκεσθαι. Τίνος δι τοῦτο; τοῦ λοιποῦ ἀνθρώπου και γε τοῦ ἐν αὐτῷ ζώου και σώματος. Και ἐξ αὐτοῦ γε τοῦ 80 τεθνεώ τος οὐκ άλλο δήπου σῶμα οὐδ᾽ ἕτερος ζωώσεται ἄνθρωπος, ἀλλ᾿ ὃς ἦν πρότερον ζῶν, εἶτα τέθνηκε. Καί μεθ' οὗ δὴ τεθνηκε σώματος, μετὰ τούτον 86 Variæ lectiones. αὐτῶν Vat. 63 μείζονος Vat. 63 οὐκ 66 και τον μείζω Vat, σε διπλον Vind. μείζον neglexit Vat. οι 64 καθεύδει Vat. 65 τεθνεῶτα Vat. δ' αὖ τὴν μ. Vat. άλλο desunt in Val και addit. Vat. 69 TO 70 και addit Vat. 71 ἀεί Vat. 79 δ' αὐτὸν Vind. 78 σύνθετον Vat. 74 τοῦτο Vat. 78 αὖ π. Δon est in Val 15 φαίμεν Vat. 10 καταδεδέχθαι Vat. 77 επεί θνήσκειν adsunt a Vind. 79 και addit Vat. 80 του non habet Vat. 11 ye γε addit. Vat. Notæ. Semel monitum volo quod eruditioribus non obscurum est, illud καὶ γε, quo mirifice de lectatur Nathanael, sic junctum vix aliam auctoritatem habere quam Lucæ evangelist XIX, 42; Act. apost, 11, 18 (quanquam hoc loco insigniter variant codd. mss. Vid. Griesbach. N. T.) et Alexandrinorum interpr. quos ille assidue tractasse videtur.Horum locos congessit Bielius in Thes, 11. p. 91, ubi Cyrillus explicat προσέτι δε. Hesych, ", p. 108, interpretatur καίτοι:

και ζωώσεται, ὅτι μὴ 88 δ' ἐκ τοῦ καθεύδοντος ἔτε- non alium suscitari dicimus, neque aliud maρον λέγομεν έγρηγορέναι, μηδ' άλλο μείζον γίνε86 jus feri quam id quod prius minus erat. Αtque igitur ex ipsis Platonis principiis ita demonstratum est, alia quæ contraria sunt ex contrariis fieri, et mortuos resurgere ac rursum vivere nullos alios nisi eos qui prius vivebant cum iisdem animis et corporibus. Atque hoc modo omnis homo ab artifici ratione ac sapienti Creatore servabitur; neque excidet ulla sua parte, et magis exsistet quam ea ipsa quæ in cœlo sunt corpora et avobis sempiterna habentur, quippe qui suæ creationis gratia admirabilior sit, visibilem creaturam et invisibilem in unum coadunans et inter ambo medius stans, tertius,tanquam mundus sensibilis et intelligibilis, infra manens et rursum σθαι 85, ἡ ὅ γε πρότερον τυγχάνον ἦν ἔλαττον. Καὶ γοῦν ἐξ αὐτῶν δὴ δὲ τῶν τοῦ Πλάτωνος θέσεων οὕτω δὴ καὶ δέδεικται, τά τε ἄλλα ἐναντία ὄντα ἐκ τῶν ἐναντίων γίνεσθαι, καὶ τοὺς τεθνεῶτας αὖθις το ἀναβιώσκεσθαι καὶ αὖθις ζῆν οὐδένας ἄλλους ὄντας ἡ αὐτοὺς δὴ τούτους, τοὺς καὶ πρότερον ζῶντας, αὐτ ταῖς δὴ ταύταις λόγω 85 ταῖς ψυχαῖς, καὶ αὐτοῖς γε τοῖς σώμασι καὶ τοῦτον δή τον τρόπον ὁ πᾶς ἄνθρωπος τῷ τεχνίτῃ λόγῳ καὶ δημιουργῷ σοφῷ γε ὄντι πεισωθήσεται, καὶ οὐ διαπεσεῖται κατ' οὐδὲν τούτων 87 τῶν μερῶν, καὶ πλέον ὑπάρξει ἢ αὐτὰ δὴ ταῦτα τὰ κατ' οὐρανὸν σώματα, καὶ ὑμῖν γε ἀΐδια, ἅτε δὴ καὶ πλείονος ἐν 88 τῇ κατ᾽ αὐτὸν δημιουργία γέμων τοῦ θαύματος, ὁρατὴν κτίσιν τε 80 καὶ ἀόρα· tendens et coelestibus conversans, et majus, quam τον εἰς ἐν συνάγων, καὶ μέσος τούτων ἑστὼς, τρί τος, ώσπερεί κοσμος αἰσθητός τε καὶ νοούμενος κάτω μένων καὶ ἄνω φθάνων, καὶ τοῖς οὐρανίοις συν ὡν, καὶ μεῖζον ἡ ἐκεῖνα θαῦμα οὗτος 90 γνωριζό μενος. Σώμα μὲν γὰρ πᾶν ρευστῆς εἶναι φύσεως, οὐ τοῖς ἄλλοις μόνον τοῖς περὶ φύσεως εἰρηκόσιν, ἀλλὰ καὶ αὐτῷ δοκεῖ Πλάτωνι, καὶ περὶ τῶν οὐρα νίων οὕτως οι ἐπέγνω, καὶ ἥλιον αἰεὶ γίγνεσθαι καὶ ἀστέρας φησὶ καὶ μένειν αἰεί Εἰ γοῦν καὶ ταυτα τῶν σωμάτων ῥεῖ καὶ ῥέοντα εἰ καὶ μὴ ἐν τοῖς αὐτ τοῖς, ἀλλ' ὅμως διὰ παντὸς ἔστηκεν, ἀθανάτῳ ψυχή καθ' ὑμᾶς διοικούμενα 9, τί κωλύει και άνθρωπον λυθέντα τε 93 και ρυέντα, εἶτ' αὖθις ἐφ' ὅπερ ἦν πᾶν συνιόντα, ὥστε καὶ αἰεὶ μένειν αὐτῇ δὴ τῇ ψυχῇ καὶ αὐτῷ τῷ σώματι ἀθάνατος διαμείναι, τῆς ψυ- c χῆς αὐτῆς ἀφθάρτου γε οὔσης, καὶ μὴ πεφυκυίας, μήτ' ἐν ἄλλῳ γίγνεσθαι σώματι, μήτ' ἐνεργεῖν ὅσα δὴ και πέφυκε μετὰ σώματος δρᾷν: Εἰ χὰρ μὴ τοῦ το, οὐκ ἂν ὅπερ ἔφημεν οὐδ᾽ αὐτῇ τὸ πᾶν ὑπάρξει δίχα φθορᾶς, τῆς μετὰ σώματος ἐνεργείας φθαρείσης αὐτῇ, ἢ δὴ ταύτῃ και κατά φύσιν πρόσεστιν. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ δίχα σωμάτων κολάζει Πλάτων ψυχάς, φαύλας δή τινας ἐν τῷδε τῷ βίῳ οι γεγενημέ νας, καὶ πονηράς καὶ ἡ κόλασις, ποταμοί Κωκυτοὶ καὶ Πυριφλεγέθοντες, καὶ φοβερά ρεύματα έκ ταρτάρου ἄνω και κάτω φέροντα καὶ κατασύροντα ταῖς ὁκαῖς, καὶ μηδ' ἐπιβῆναι λίμνης τῆς Αχερουσίας ἐῶντα, κἀκεῖ πρᾶξαι τοῖς ὑπ' αὐτῶν ἡδικημένοις εὐμενέσι χρήσασθαι, καὶ οὕτω φυγείν τὸ κολάζεσθαι. Ἐγὼ δὲ πρῶτον μὲν οὐκ οἶδα, τί ἀν ἀπαθὴς τὴν οὐσίαν πάθοι οὐ ψυχὴ, ποταμοῖς ἐμπεσούσα 36, εἴτ᾿ ἐκ πυρὸς ρέουσιν, εἴτ᾿ ἐξ ἄλλου κολά ζοντος 97. Πῶς δὲ καὶ δίναις ρευμάτων ὅθεν δήποθ' illa, miraculum exsistens. Omne enim corpus fluxæ naturæ esse non modo aliis qui de natura disseruerunt, sed et Platoni videtur, et de cælestibus ita æstimavit et solem ac stellas semper exsistere et manere dicit. Si igitur ea corpora caduca sunt, et licet caduca sint tamen perpetuo permanent, etsi non in iisdem substantiis, immortali anima secundum vos gubernata, quid impedit quin homo dissolutus et dilapsus, deinde inid quod prius erat coeat, ita ut quemadmodum ipsa anima perpetuo manet ita et corpore permaneat, cum ipsa anima sit incorruptibilis, neque possit in alio corpore vivere neque operari ea quæ cum corpore operari debet? Nisi enim ita sit,non,quod diximus,omnino absque corruptione erit, ejus una cum corpore operatione corrupta quæ ad ipsam natura pertinet. Attamen et Plato animas absque corporibus punit, eas nempe quæ in hac vita malæ et improbæ fuerunt. Et eæ pœnæ sunt fluvii Cocytus et Pyriphlegethon,atque horrenda fluenta ex Tartaro sursum et deorsum labentia, et magno impetu ruentia, neque Acherontis lacum transire sinentia, ne iis quos injuria prosecuti sunt, benevolis uti atque ita pœnam fugere possint. Ego autem primo nescio quid essentia impassibiis anima pateretur, in fluvios incidens, sive ignem volventes, sive aliud puniens elementum. Quomodo autem et verticibus fluentorum inde salientium cohibita, et iis tanquam inevitabilibus vinculis illigata, cum iis volvatur et convertatur, neque possit, ut piscis,alio transire et enatare? Deinde homicidas et machos et parricidas et sacrilegos in eadem fluenta projicit. Et quidni quibuscum peccaverunt corporibus cum iis et eas puVariæ lectiones. 83 μεν Vind. 83 γίγνεσθαι Vat. ut sæp. 86 τούτων addit Vat. 86 τοῖς 85 λέγω non est in Vat. abest a Vind. 87 τούτου Vat. 88 ἐπὶ Vat. 89 τε non est in Vat. 90 οὕτω γε Vat. οι όντως Vind. οι ἡμᾶς διηκούμενα Vind. 98 τε non est in Vat. οἱ ἐν τῷ τῇδε βίῳ Vat. 03 πάθη Vat. 96 ἐμπεζοῦσα Vind. male. οι άλλως κολάζοντας Vind. Notæ. De hac æternitate cf. Wyttenb. Disp. de placit. immortal. ad Phædon. p. xxii seq. De his fluviis inferorum ponisque vid. inprimis Platon. Phædon., p. 112, Steph. (p. 89 Wytt., p. 242 Heind.), coll. Gorg. sect. 81; Cratyl. p. Heind.; De Republ. x p. 613 seqq. (p. 321 seqq. Rip., p. 303 seqq. Αst.); Eschin. Socrat. Arioch. g 21, p. 166 seqq, ed. Fischer. Plutarch. De. S. N, V. p. 162. seqq., ibid. interprr "

κτοις 99 ἐνδεθεῖσα δεσμοῖς ταύταις καὶ συνελι χθήσεται καὶ συστραφήσεται, καὶ οὐχ ἔξει οὐ μὲν οὖν οὐδ' ὥσπερ ἰχθύς ἐφ᾿ ἕτερα μεταβῆναι καὶ διανήξα. σθαι; ἔπειτ' ἀνδροφόνους και μοιχούς και γε παρ τραλοίας ' καὶ ἱεροσύλους κατ' αὐτῶν δήπου ρίπτει τῶν ρευμάτων. Καὶ τί μὴ μέθ᾽ ὧν ἥμαρτον σωμάτων, μετὰ τούτων καὶ κολάζει ὡς καὶ μετὰ τούτων ὄντος τοῦ πάσχειν αὐτὰς, ἀλλὰ ταῦτ᾽ ἀφεὶς ἐπ' ἐκείνων μόνων 2 κέχρηται ταῖς ποιναῖς καὶ μὴ οὐκ ἐν δίκῃ & μόνον ὀρθῶς ἐχούσῃ τὸ πᾶν, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ τὰ μὴ πεφυκότα κεκολάσθαι τόνδε τὸν τρόπον βιάζεται κολάζειν. Καί γε αὐτῆς παροιμίας ἐπ' ἀδυνάτων λίθους έψειν λεγούσης, Πλάτων ἡμῖν τὰς ψυχὰς ὁ Πυριφλεγέθουσιν ἔψει. Πύρ μὲν γὰρ καὶ βίαιον, καὶ nit, quippe cum una cum iis tantum pati possint, ἀλλομένων 18 ἐνοχεθεῖσα, καὶ ταύταις ὥσπερ ἀφύsed ea omittens, illas solas punitum iri dicit? Et non modo in justitia omnino recta se habente, sed et quæ pœnæ non sunt capacia hoc modo cogitur punire. Et dum proverbium dicit petras coqui non posse, Plato nobis in Pyriphlegethonte animas coquit. Ignis enim violentus, et amara quantumvis aqua, et, si qua alia pœna est, non potest in solam animam pervenire, sed in animam corpori immistam et sensibus, et quidquid illis adversatur, etiam animæ adversatur, quatenus cum illis conjuncta est: et quod prius non passa esset extra corpus exsistens, id cum eo conjuncta patietur, sive lætum sive triste. Lætitia enim et tristitia amborum sunt, et in primis ilæ quæ per sensum et ex sensu occurrunt, ne- πικρὸν ἐν ὅπως δήποτε ὕδωρ, καὶ αἱ τι τοιοῦτον que horum unius tantum, neque animæ neque corporis solius. Ac sane quidem bonis ac etiam optimis frui homines bonos atque ita præsentib liberatos, ac supplicium juste improbos invade › non tantum vobis, sed etiam nobis placet, et nubo modo id negamus. Sic enim se habet, siquidem vita· nostra in duas partes divisa est, alteram quidem ex quo nati sumus usque ad mortem, alteram vero, ex morte nobis resurgentibus ac deinceps incorruptibilibus. Non enim rursus morimur, sed mutamus hanc corruptibilem vitam pro vita perpetuo manente. Et si nos malos et improbos præsenti tempore præstiterimus, mala et nos illic manent in vita nunquam finem habitura; si vero bonos ac rectos, meliora; et quemadmodum delicia puræ ac nunquam cessaturæ erunt, ita sane et poena idem tempus durabit, animam simul et corpus invadens, corpus vero illud quod improbe vixit, et improbæ huic animæ serviit, cum non justum sit, altero malum perpetrante, alterum pro illo pœnas perpeti, et foret quemadmodum si, Platone peccatis foedato, puniretur Plotinus aut alius quidam eorum qui minime crimina commisissent. Ac igitur nos ex antithesi hæc contra Platonem et Plotinum qui nostram de anıma do” ctrinam impugnant diximus, an autem recte res8 98 δήπουθεν άλομένων Vind. ιερόν ἐστι κολάζου 4, ψυχῆς μὲν οὐκ ἔστιν ἐξ' ἑαυτῆς μόνης ούσης οὐδαμῶς ἐφικέσθαι, σώματι δέ μιγείσης καὶ τῇ μετὰ τούτου αἰσθήσει, τον ή δὴ κατὰ τούτων, καὶ κατ᾿ αὐτῆς ἐστι δρῶν τῇ μετά τούτων ανακράσει συμπασχούσης καὶ συμπεφυία καὶ ὁ δὴ πρότερον οὐκ ἂν ἔπαθε ψυχή χωρίς τοῦ σώματος γενομένη, τούτ, ήδη μετ' αὐτοῦ πείσεται γενομένη, εἴτ' ἔστι 6 τῶν ἡδέων, εἴτ' ἔστι τῶν ἀλγεινῶν· ἐπεὶ καὶ ἡδοναὶ καὶ λύπαι τοῦ συναμφοτέρου καὶ μάλισθ' ὅσαι κατ' αἴσθησιν καὶ ἐξ αἰσθήσεως ἀπαντῶσιν, καὶ οὐχ ἑνὸς δήπουθεν τούτων, οὔτε ψυχῆς μόνης οὔτ᾽ αὖ σώματος. Καὶ μὴν ὅτι μὲν ἀγα θῶν καὶ πάνυ τι· ἀγαθῶν ἀνθρώπους ἔστιν ἀπολαῦσαι χρηστούς γε όντας, καὶ οὕτω τῶν παρόντων ἀπαλλαγέντας, καὶ κόλασις ἔστιν αὖ ἐνδικω, με τιοῦσα τοὺς πονηρούς, οὐχ ὑμῖν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἡμῖν δέδοκται, καὶ οὐδέποτε οὐ μὲν οὖν 8 ανομολο γούμεν αὐτήν καὶ γὰρ οὕτως ἔχει τοῦ ζῆν ἡμᾶς καὶ βιοῦν εἰς δύο διηρημένου, τοῦ μὲν ἐξ ὅτου καὶ γεγόναμεν μέχρι αὐτοῦ τοῦ τεθνάναι, τοῦ δ᾽ αὖθις. Οὐ γὰρ 10 ἀποθνήσκομεν αὖθις, ανταλλαντόμεθα την φθίνοντα τόνδε βίου τοῦ ἀεὶ ἑστηκότος. Καὶ εἶχε φαύλους 11 ἡμᾶς παρέξομεν ἐν τῷ παρόντι καὶ το νηρούς 11, πονηρὰ κακεῖ μεταδέχεται, καὶ μένει το βίῳ μηδέποτε παυομένῳ, εἶτ᾽ ἀμείνους καὶ χοτστοὺς, ἀμείνω, καὶ καθὰ δὴ τὸ τρυφᾷν ἡμῖν κή Variæ lectiones. mendose. ἀφίκτοις Vat. δή τινας, και μητρολαίας add. και • κολάζειν Vat. 5 αὐτῆς Vat. 6 εἴτε τι Vat. πάνυ τοι Vind. Vat. ἐκ τεθνεώτων ἡμῶν ἀναβιωσκομένων καὶ ἥκιστα φθειρομένων. κ. π. ἐν τῷ παρόντι. * μόνον Vat. και αὐκ ὠδίκη Vind. παυσομένην addit Vat. ο adde ex 10 οὐδὲ γὰρ Vat. "1 γαύλους γε Vat. Notæ. Fatalem necessitatem vinculorum metaphora declarat Nathanael, et ἐνδεῖν, ἔνδεσις similiaque proprie usurpantur de fato necessitateque. Hinc Herodotus ΙΣ, 16 dicit αναγκαίη ἐνδεδεμένοι Quam in rem plura monui in Dionyso, pag. 73 seq., ubi etiam Gatackeri animadversionem ad Marc. Antonin. x, 28 excitavi. Videri possit Nathanael ante oculos habuisse Aristidem qui Orat. sec. Plat. p. 2.30 Jebb. eumdemn Platonem, qui frustra emendare studuisset Dionysium tyrannum, ita carpit: Ελελήθεις δε άρα σαν τὸν ἀπάσαις ταῖς παροιμίαις ἐνεχόμενος, εἰς πυρ ξαίνων καὶ γίθον ἔψων, καὶ σπείρων τὰς πέτρας, ubi σπείρων non agnoscunt omnes libri. Illud εἰς πυρ ξαίνειν in ipsis mortuorum prnis numerat Basilius Magn. De legendis gentil.libris. p. 181 D. Garn. Τῶν ἐν ᾅδου κολαζομένων οὐδὲν πάσχοντες ἀνεκτότερον, ἀτεχνῶς εἰς πῦρ ξαίνοντες, καὶ κοσκί νῳ φέροντες ύδωρ. κ. τ. λ. quæ componi possunt cum Platonis Gorg. p. 139 Heind. Eoque ipso adagio est usus Plato Legg. νι Vid. Schol. Ruhnken. p. 227. Ceterum alterius vim proverbi lapdem elicare ips: Noster explicunt. Plura qui ve lit. is consulat Erasmum Adayy. p. 202. 321, 337, et Fischerum ad Eschin. Eryx. p. 99 in Indic. ibid. laudd.

SERMO CONSOLATORIUS AD FILIAM. ρατον και μηδέποτε περαῖνον, οὕτω δὴ καὶ κόλασις titerimus, videat qui frmiter verum discernere τὸν ἴσον ἔχει χρόνον, ψυχὴν ὁμοῦ καὶ σῶμα ἐνδίκως valet. μετιοῦσα σῶμα δ' ἐκεῖνο τὸ καὶ φαύλως δηλονότι βισῶσαν, καὶ τῇ πονηρᾷ τῇδε δουλεύσαν ψυχῇ, ἐπεὶ μηδ' όσιον, ἑτέρου τὰ κατὰ πεπραχότος, ἕτερον άντι τούτου τὰς τίσεις υπέχειν, καὶ παραπλήσιον ἄν εἴη ὥσπερ ἂν εἰ τοῦ 18 Πλάτωνος ἡμαρτηκότος ἐστίζετο Πλωτίνος ἡ ἄλλος τις τῶν μὴ ταῖς δίκαις ἐνεχομένων· Καὶ νοίνυν ἡμεῖς 14 ἐξ ἀντιθέσεως ταῦτα πρὸς Πλάτωνα και Πλωτίνον, ταναντία τῶν ἡμῖν δεδογμένων περὶ ψυχῆς εἰρηκότας· εἰ δ᾽ ὀρθῶς ἀντέσχομεν, εἰδεῖεν 15 ἂν οἱ καὶ τἀληθὲς εἰδότες ἀσφαλῶς δοκιμάζειν, Varia lectiones. 18 artic. abest a Vat. 14 ἡμᾶς Vind. sed corr. 18 εἰδοῖεν Vind. ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΤΟΥ ΧΟΥΜΝΟΥ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΑΥΤΟΥ ΘΥΓΑΤΕΡΑ ΒΑΣΙΛΙΣΣΑΝ ΕΠΙ ΤΩ ΠΑΘΕΙ ΤΗΣ ΧΗΡΕΙΑΣ ΑΥΤΗ͂Σ ΕΚΑΙΔΕΚΑΤΟΝ ΑΓΟΥΣΗΣ ΧΡΟΝΟΝ. Ανεῖται δὲ πρὸς ἦθος κατηφὲς καὶ σαφήνειαν ερμηνείας, καὶ δὴ τεταπείνωται, τοῦ πάθους καὶ τοῦ προσώπου χαλῶντος καὶ ὑπεκλύοντος· AD FILIAM SUAM IMPERATRICEM OB VIDUITATIS EJUS MŒROREN CUM DECIMUM SEXTUM ÆTATIS ANNUM AGERET. Mæstas perspicuasque voces adhibet, formamque demissam affectat, præ dolore deficiens ac vultu solutus. Εγώ σε, βασίλισσά μου, φίλτατον παιδίον ἐμὸν, ἐξ ὅτου καὶ τῶν μητρικῶν ἀποῤῥαγεῖσαν εἶδον ὠδίνων καὶ βρέφος ἡμῖν ἀποτεχθεῖσαν οἰκτιρμοῖς μεγάλοις Θεοῦ, πάντα εὐθὺς ἡγησάμενος ἐθέμην, ζωὴν καὶ πνοὴν, καὶ φῶς τῶν ἐμῶν ὀμμάτων, καὶ ἀγαλλίαμα καρδίας, καὶ τρυφὴν καὶ τέρψιν ψυχῆς, και πᾶν ὅ τι τοιοῦτον ἢ καὶ τῶν τοιούτων ἡδύτερον πλέον και τιμιώτερον και κρείττον. Καί γε περί τὰς τὰς ἀνοτροφὰς λίαν ἐποημένος τοῦτο διὰ πάσης ἐποιούμην εὐχῆς, Θεὸν ἀεί καθικετεύων τὴν μὲν βρεφικὴν ὑπερβᾶσαν κατιδεῖν σε ηλικίαν, εἰς τελεωτεραν δ᾽ ἐλάσκσαν, και οίαν ὁ πάνυ τι πόκαι codice regio 2105 (olim 1751), p. 271. Filia, ad quam scribit Nicephorus Chumnus, Irene illa est quæ Joanni Palæologo, filio Androni Palæologi, nupsit: Eulogia Nicephoro Gregoræ dicta, teste Boivino ad Greg. vii, 5, p. 147, ubi sic Chumnus laudatur: Ην δε τηνικαῦτα μεσάζων τοῖς πράγ μασι σοφὸς ἀνὴρ καὶ πολλὴν τὴν ἐμπειρίαν και σύνεσιν πλουτῶν ἐς τὰ κοινά, και διά τούτο μάλα τοι (leg. puto μάλα τι) πλείστης ἀπολαύων τῆς τοῦ κρατοῦντος εὐμενείας τε και ροπῆς, και πολλοῖς τισι βρίθων τοῖς χρημασι διὰ τοῦτα, Νικηφόρος ὁ ἐπί τοῦ κανικλείου. Οὗτος θωπευτικοῖς τισι λόγοις και πράγμασιν υπελθὼν τὴν τοῦ βασιλέως πραότης αἰτεῖ και λαμβάνει γαμβρόν ἐπί τῇ θυγατρί τὸν ῥηθεντα τοῦ βασιλέως υἱὸν Ἰωάννην. Addam Cantacuzen. 1, c. 14, p. 45: Ο ἐπὶ τοῦ κανικλείου τα Ego te, imperatrix mea, dilectissima filia,ex qua maternis extractam visceribus nobisque divina misericordia, genitam vidi, te, inquam, omnia mihi reputavi, vitam nempe acspiritum et meorum ocu lorum lumen et cordis lætitiam, deliciasque et animæ voluptatem et quidquid hujusmodi est, et si quid adhuc dulcius est et honorabilius et majus. Et sane tuæ educationi nimium intentus, id indesinenter postulabam, enixe Deum orans, ut te adolescentiæ ætatem egressam viderem, et perfectiorem ingressam, et qualem mea vota et mens ardor requirebant. Et illud quoque in omnibus meis Νικηφορος ὁ Χοῦμνος, σοφὸς ἀνὴρ και θαυμάσιος ἐν φρονήσει, πολλῆς τι ἀπολαύων πρὸς βασιλέως εὐνοίας τε και τιμῆς, δι' ἦν και τὴν αὐτοῦ θυγατέρα Ειρήνην τῷ υἱῷ αὐτοῦ τῷ δεσπότη Ιωάννη προς γάμου κοινωνίαν ήγαγεν ὁ βασιλεύς. De Caniclei dignilate vide Boivin. 1. c.; Creuzer. ad Plotin. De Pulchr. p. 398. Apponam Cangii locum e Bibliotheca Fabricti Græca t. vii, p. 675: «Habetur in bibl. regia num. 751 codex, continens varia opuscula et epistolas Nicephori Chumni, in quibus sunt sermones consolatorii duo, quorum alter ad imperatorem scribitur de morte despotæ filii. alter ad ejusdem Chumni filiam imperatricem, βασίλισσαν, de illius viduitate, cujus tum annus erat sextus decimus.»

precibus cum multo timore flagitabam, ut nullum θος ἡμῶν καὶ τὸ τῆς ἐπιθυμίας σφοδρὸν ἐξεζήτει. hujus vitæ malorum unquam tibi occurreret, neque unquam tuum animum dolore mersum viderem neque gemitus ex adversis infaustisque rebus ortos audirem, si qua supervenirent adversa ac tristia, neque lacrymas ex tuis oculis fluentes cernerem, neque mororem aut tristitiam aspicerem in tuo vultu, tam pulchro, tam festivo, pace et omnibus gratiis referto. Et optavi potius et omnino optavi et ardenter postulavi ut prius animam morte efflarem (et dulcis mihi ea mors fuisset), quam calamitatem aliquam animadverterem tuo cordi dolores afferentem, Κἀκεῖνα δ' ἐν πάσαις ἡμην ταῖς ἱκεσίαις σὺν πολλ τῷ δέει πεποιημένος, μηδέν σοι μηδέποτε μηδαμώς συναντῶσαι τῶν ἐν τῷ βίῳ τούτῳ δυσχερῶν, μηδί γενέσθαι μοι μηδέποτε οδυνωμένης αἰσθέσθαι τῆς σῆς καρδίας, μηδε στεναγμὸν ἀκοῦσαι ἐκ συντριβής ταύτης αναπεμπόμενον και στενοχωρίας, ἐπείσπι· σόντος τινὸς τῶν ἐκθλιβόντων και λύπης προξένων αὐτῇ, μηδέ γε δάκρυον βλέψαι τῶν σῶν ἐκχυθε ὀφθαλμῶν, μηδέ σκυθρωπότητά τινα κατιδεῖν μάτι κατήφειαν ἐπὶ τοῦ σοῦ καλοῦ καὶ ὡραίου προσώπου, καὶ γαλήνης καὶ πασῶν γέμοντος χαρίτων. Καὶ ἠγάπησα μᾶλλον, καὶ πάνυ τι ἠγάπησα, καὶ θερμῶς ἐπηυξάμην θανάτῳ πρότερον τὴν ψυχὴν ἀποβαλέσθαι, καὶ ἦν ἄν μοι καὶ γλυκὺς ἐκεῖνος ὁ θάνατος, ἡ δυσχερείας τινὸς εἰς αἰσθησιν ἐλθεῖν ἄλγος προξενούσης τῇ σῇ καρδίᾳ. Hæc omnia et mater tua ineffabilis dilectionis excessu perpetuo tibi peroptavit efflagitavitque, totam animam effundens, totum desiderium, te lacte nutriens, fovensque amplexibus, et in ulnis ferens, neque sustinens vel paululum a te recedere! Quoties autem die noctuque divinas ædes petiit, nudis pedibus incedens paupertatemque induens, et ad puras venerandasque imagines festinans, et ante eas preces ardentesque supplicationes ex profundo et ardenti corde faciens, eademque a Deo postulans! Quot et quanta Deus ipse bona, nostras preces superantia, tibi nullis comparabilia abundanter et amanter contulit! Eximiam nempe animæ simul et corporis pulchritudinem, divini timoris sensum, mandatorum Christi observationem, morum puritatem, et quidquid est pulcherrimum aliaque vincit bona, si cum hocce conferantur. Quæ conspicientes lætabamur nos qui te genueramus, et exsultabamus lætitia perfusi, ac te non modo putavimus generis nostri decus et gloriam fore, sed et firmiter exspectavimus, rursum omnes spes nostras in Deo ponentes, et in purissima sanctissimaque et immaculata ejus Genitrice. Όσα δὲ καὶ οἷα μήτηρων φίλτρων ἀῤῥήτων υπερβολαῖς ἀεὶ διετέλεσε περὶ σὲ σπουδάζουσα καί ἐν δεικνυμένη, τὴν ὅλην ἐκχέασα ψυχήν, τὸν ὅλον πόθον, καὶ γαλουχοῦσα σε καὶ περιπτυσσομένη, καὶ φέρουσα διὰ παντὸς ἐν ἀγκάλαις, καὶ μηδὲ κατὰ μικρὸν ἀποστῆναι τῆς σῆς θέας μηδαμῶς ἀνεχομέν νη! ὅσους δὲ καὶ τοὺς δρόμους ἡμερινούς τε καὶ νυκτερινούς παρὰ τοὺς θείους κατέτεινεν οίκους, γυμνοῖς τοῖς ποσὶ πεζῇ βαδίζουσα καὶ προσταλαι πωρούσα, και με φθάνουσα πρὸς τὰς ἀχράντους και σεπτὰς εἰκόνας, καὶ τούτων ἐπίπροσθεν τὰς εὐχὲς καὶ θερμὰς ποιουμένη τὰς ἱκεσίας ἐκ βάθους χαρ δίας ζεούσης, κἀκεῖνα πρὸς Θεοῦ ἐκζητοῦσα! Οσα δὴ καὶ Θεὸς αὐτὸς ἀγαθὰ μεγάλα, και ὑπερβάλλοντα πᾶσαν ἡμετέραν εὐχὴν, ἀπαράμιλλά σοι πλουσίως καὶ φιλοτίμως παρέσχετο χορηγήσας! κάλλος ὑπερφυές ψυχῆς ὁμοῦ τε καὶ σώματος, συνο αίσθησι θείου φόβου, ἐντολῶν Χριστού τηρησιν, κοσμιότητα ἤθους, καὶ πᾶν ὅτι κάλλιστον, καὶ κι κῶν ἕτερον ἅπαν τὸ πρὸς τοῦτο παραβαλλόμενον. Καὶ ταῦτα ὁρῶντες ἐχαίρομεν οἱ σὲ ταχόντες ἡμεῖς, καὶ πάντα σκιρτώντες ήμεν καὶ ἀγαλλιώμε νοι, καὶ τιμὴν καὶ μέγα κλέος καὶ δόξαν τοῦ γένους ἡμῶν οὐκ ἐνομίσαμεν μόνον, ἀλλὰ καὶ βεβαίως προσεδοκήσαμεν, ἐπὶ Θεὸν αὖθις θέμενοι τὰς ὅλας ἐλπίδας καὶ τὴν αὐτὸν παναχράντως καὶ παναμών μως καὶ πανυπεράγνως τεκοῦσαν. Καὶ τῶν ἐλπίδων τούτων καὶ τῆς χρηστής ταύ της καὶ καλῆς προσδοκίας οὐ διεψεύσθημεν. Επει δὴ γὰρ καὶ πρὸς χρόνον καὶ ἡλικίαν ἔκες ἁμόζου σαν γάμῳ, κινεῖ Θεὸς τὸν δι' αὐτοῦ φιλανθρώπως Neque nos ea spes et bona illa ac pulchra expectatio fefellerunt. Postquam enira ad hoc tempus et ad hanc ætatem, quæ nuptiis convenit, pervenisti, excitat Deus eum qui per ipsum misericorditer nobis imperat, et accipit, et erigit te ad ἡμῶν βασιλεύοντα καὶ προσλαμβάνεται καὶ magnitudinis, honoris et gloriæ fastigium illud. quod neque in votis habere neque mente cogitare ausi eramus Quæ deinde secuta sunt? Nos quidem, nescientes quantum tibi bonum superventurum esset, alias tibi nuptias parabamus, quæ minime tuos pios mores tuamque purissimam animam decebant; ut manifeste finis ostendit; apparuitque ex quo præcipitio ac barathro providens Deus te liberaverit, ex qua domo, omni turpitudine ac impietate plena. Et subruit tunc et irrita facit vana Imperatorem Andronicum. ἀνάγει σε μεγέθους πρὸς ὕψος, τιμής και δοξης, ἧς ἡμεῖς οὐδ᾽ ἐν εὐχαῖς θεῖναι οὐκ ἂν ἐθαῤῥήσαμε, οὐδ' ἂν εἰς νοῦν ἐβαλόμεθα. Τα δ' ἐφεξῆς τινα; Ἡμεῖς μὲν, μηδὲν εἰδότες τοῦ ἐπί τοῦ ὄντος καλού και συμφέροντος, πρὸς ἑτέρους ἑτοιμάζομεν γάμους, μηδὲν τοῖς σοῖς θεοφιλέσι τρόποις και τη καθαρωτάτη συντελοῦντας ψυχῇ, ὡς φανερῶς ἐπί τοῦ τέλους νῦν ἐξεφάνη ἀφ' οἷου κρημνού και βα ράθρου Θεός προειδὼς ἐξείλετο σε, οίου και οίκου, πάσης ἀνομίας γέμοντος και δυσσεβείας. Και σφαλ. Forsan, τοῦ ἐπιόντος.

SERMO CONSOLATORIUS AD FILIAM. et a malo illo te eripit. Nos vero, ut dixi, benevolt Dei providentiam ejusque sapientem ad aliquid melius tibi tendentem voluntatem ignorantes,dolebamus, gemebamus, vitam rejiciebamus, quasi magnum aliquid bonum amisissemus, dum plane contrarium eveniret nobis nescientibus. λει δὴ καὶ καταργεί τότε τὰς ματαίας βουλάς και nostra consilia, et custodit te et servat et liberat, σπουδὰς ἡμῶν, καὶ περιφυλάττει και περισώζει καὶ ἐξαιρεῖται σε τοῦ ὀλεθρίου ἐκείνου κακού. Ημείς δ', όπερ ἔφημεν, μηδὲν εἰδότες τῆς τοῦ εὐεργέτου Θεοῦ προνοίας καὶ τῆς πρὸς τὸ κρεῖττον ἐμβιβάσεως σοφῆς οἰκονομίας, ἡσχάλλομεν, ἡνιώμεθα, ἀπελεγόμεθα τὴν ζωὴν, ὡς μεγάλου δὴ τινος διαμαρτόντες καλού τοὐναντίον ἐπὶ τῆς ἀληθείας ὄνο τὸς, κἂν ἡμεῖς ἡγνοοῦμεν. Καὶ λέγω δὴ ταῦτα καὶ ἀνακινῶ πρὸς μνήμην, ὡς ἂν δὲ καὶ τὴν σὴν ἐν γαλήνῃ καταστήσω ψυχήν. ἀνενεγκούσαν ἐκ τοῦ μεγάλου κλύδωνος καὶ τῆς πολλῆς ταραχῆς τῶν ἐπικλυζόντων συχνῶν κυμάτ των, καὶ βυθιζόντων ταύτην πικρῶν λογισμῶν ὡς εἰς θαλάσσης βάθος, εἰς βυθόν οδύνας, ἐν ᾧ κατή γαγεν ἡμᾶς τὸ ὑπερβάλλον μέγεθος τῆς ἀφορήτου ταύτης συμφορᾶς. Καὶ δέος μηποτε οὐχί τῶν σωμάτων πνιγμονὴν μόνον, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν ὄλεθρον ὑποσταίημεν τῶν ψυχῶν. ἵν᾿ οὖν τὸ πολύ και μεσ γα τοῦτο νέφος και τὴν βαθεῖαν ἀχλύν, και σκοτόμαιναν τὴν ἐκ τοῦ πάθους ἐπιχυθεῖσαν ἡμῖν, ἐκ τῆς σῆς ἀποτινάξης καρδίας, και διαβλέψης πρός τό μέγα πέλαγος τῶν οἰκτιρμῶν τοῦ τὰ κατὰ σὲ οἶκονομούντος συμφεροντως Σωτήρος Χριστοῦ, διὰ τοῦτο καὶ τοὺς παρόντας ποιοῦμαι λόγους και εἰς ἐνθύμησιν ἄγω και μνήμην τα προλαβόντα ὑπὲρ πάντα νοῦν ἡμῶν πρὸς εὐεργεσίαν γεγενημένα. Προσβήναι δέ και τοῖς ἐφεξῆς βούλομαι μὲν· σπαράττεται δέ μου και κλονεῖται και συντράττεται ἡ καρδία, και οὐ δύναμαι κατέχειν αὐτὴν, ἐς βάθος αὐτῆς καθικνουμένης και συχνά κεντούσης τῆς ἐκ τοῦ πάθους δεινῆς ῥομφαίας. Καί οὐκ οἶδα τί πρά ξω, τοῦ μὲν προκειμένου σκοποῦ πρὸς λόγους ελκοντος παρακλήσεως και παραμυθίας, τῆς δὲ γε συμ φορᾶς ἐκεῖθεν καθελκούσης και πρὸς θρήνους και οιμωγὰς ἀγούσης και δακρύων πηγάς. Ω! οἷον γὰρ σκότος πικρὸν τοὺς ἐμοὺς ἐκάλυψεν ὀφθαλμούς, δριμύσσον ὡς ἐκ καπνού τηγανιζομένης καρδίας, και όλους εκδιαζόμενον κενώσαι και υ και ποιῆσαι! οἷα ὑπέμενα και ἰδεῖν καὶ ἀκοῦσαι, τάλας ἐγὼ! οίας αγγελίας περί σου, θύγατερ, ἐν ἐστώσαις δέξασθαι φρεσί 1 ό Δέσποινά μου, τὸ φῶς τῶν ἐμῶν ὀμμάτων, γλυκυτάτη ὄψις, τό ἐρασμιώτατον κάλλος, ἡ μόνη ἐν πᾶσι τοῖς πρίν ἐπερχομένοις σκυθρωποῖς παρήγορος ἐμοί και παραψυχή, πῶς ἔτι και ζώ και πνέω, και οὐκ εὐθὺς νεκρὸς ἐφάνην μετὰ τὴν σὴν ταύτην θανατηφόρον ἐμοί συμφοράν; οἶν προέπεμψά σε και οἷαν ὑποδέξομαι! εἴπερ ἄρα και δυνήσομαι μέχρι τούτου καρτερήσαι και ζην. Κρείττον ἦν ἐμοί σβεσθῆναι τὸν ὅλον ἥλιον ἡ τὴν πᾶσαν ὅρασιν ἀποβαλέσθαι, ἤ ἐν τοιούτῳ κατιδεῖν σε ζοφωθεῖσαν σχήματι, ὁποῖον δή σε και ἐνέδυσε και περιέβαλε τὸ πολύ και μέγα πλῆθος τῶν ἐμῶν ἁμαρτιῶν. Et hæc dico, et in memoriam reduco, ut inæ animæ tranquillitatem reddam, eamque ex hac magna tempestate ac magno irruentium perpetuo fluctuum tumultu eripiam, et ex amaris hisce sensibus qui eam tanquam in profundum mare, in doloris nempe abyssum demergunt, in quam et nos deduxit calamitatis hujus intolerande nimius excessus. Timeo enim ne tantum corporum nostrorum mortem, sed et ipsarum animarnm perniciem incurramus. Ut igitur hanc magnam nubem, et profundas has tenebras, et noctem hanc ex dolore nobis superfusam ex tuo corde dissipes et ad illud misericordiæ Salvatoris Christi mare, qui omnia nobis utilissima provides, aspicias, ideo et præsentem sermonem profero, et in memoriam cogitationemque ea quæ præcesserunt, reduco, quæ ultra spem ab nostram utilitatem facta sunt. Accedere autem ad ea quæ secuta sunt,volo; sed scinditur et agitatur, et conturbatur cor, nec illud continere valeo, cum in ejus profundum intret et continuo illud transfigat dirus doloris hujus gladius. Nec scio quid facturus sim, dum ex una parte ad intentum hortationis consolationisque propositum attrahor, et ex altera calamitas inde me retrahit et ad gemitus, et lamenta, et lacrymarum fontes abducit. Ο! quante, quam amaræ tenebræ meos oculos velaverunt! ortæ, ut ita dicam, ex frixi cordis fumo, et eos manes ac mortuos efficientes! quanta sustinui et videndo et audiendo, o ego infelix! Quæ de te nuntia, o filia, firmiter et constanter sustinui! Domina mea,meorum oculorum lumen, dulcissimum spectaculum, amabilissima pulchritudo.quæ sola in superveniente tristitia me solabaris et excitabas, quomodo adhuc vivo et spiro, neque statim mortuus sum post mortiferam hanc mihi calamitatem? Qualem te dimisi, et qualem recipiam! si tamen usque ad id temporis sustinere ac vivere possim. Potius mihi erat exstingui totum solem et omnem visum abjicere, quam in tali te habitu obtenebratam videre, quali induta es et circumdata propter meorum peccatorum multitudinem. Sed,ne tantis immorans, tibi ardentionem flammam accendam, carbonesque doloris et calamitatis excitem, nedum te adhorter et consolari nitar, hæc impræsentiarum silere decet, et aliis relinquo funebres hymnos et orationes. ᾿Αλλ᾽ ἵνα μὴ ἐν τοῖς τοιούτοις μηκύνων, ἀντί πας ρακολοῦντος και κουφίζειν πειρωμένου τῶν ἀλγει νῶν, γένωμαί σοι σφοδροτέραν μᾶλλον ἀνάπτων τὴν φλόγα και τοὺς άνθρακας ἐκκαίων του πάθους και τῆς συμφορᾶς, ταῦτα μὲν ἐν τῷ νῦν ὄντι σιγήσειν μοι δοκῶ, εἰς ἑτέρους δε παραπέμψω λόγους μονῳδιών και θρήνων ἐπιταφίων.

Tu autem, imperatrix mea, dulcissima lux mea, quæ nunquam sine magni doloris affectu nos tristes ac demissos videre aut lacrymas ex oculis nostris fluentes aspicere sustinuisti, vide nunc quanta patiamur; vide cordis nostri insolabilem dolorem, et jam nobis sis ipsa consolatrix miranda, quemadmodum et alia omnia quæ circa te sunt omnes miratur. Nihil enim ex aliis hominibus, ut ita dicam. nos potest consolari et mulcere, nisi tu ipsis operibus rebusque ostendas te generose eam ferre ac sustinere calamitatem quæ propter te nobis est intolerabilis. Magna enim illa est et ultra quamvis cogitationem sed et multa tuæ animæ vis christiana, multa et pietas tua neque ulla ratione minor, multa et magna tua in Deum fiducia. Quanta et qualis, quam firma et secura tua in sanctissimam ejus Matrem spes! Potes, si velis, multas alias magnasque cogitare et reputare causas Benefactori et Salvatori Christo gratias agendi eumque confitendi, simul et solatia et perfectissima refrigeria accipiendi. Multum potes et in ejus misericordia ineffabili et inenarrabili confidere. Ecce tibi optimus ac piissimus imperator, ecce piissima et amantissima Domtna et imperatrix, nostra, vices patris ac matris erga te gerunt, et tibi se præstant, tanquam ipsi te genuissent. Ita omnem in te suam curam impendunt. Σὺ δὲ, βασίλισσά μου, γλυκύτατον ἐμὸν φῶς, ἡ μηδέποτε ἀπαθῶς ἀνασχομένη και μεγάλης χωρίς ὀδύνης στυγνοὺς ἡμᾶς καὶ κατηφείς ἰδεῖν, ἢ δάκρυον τῶν ἡμετέρων ἐκπεσόν ὀφθαλμῶν, ἵδε να ὁποῖα πάσχομεν, και τὴν ἀπαραμύθητον οδύνην ίδι τῆς καρδίας ἡμῶν, και γενοῦ καν τούτῳ θαυμαστή τις παρήγορος, ὡς και τάλλα πάντα πάντες θαν μάζουσι τὰ κατὰ σέ· ἐπεί μηδ' ἔστιν ἄλλος, ὡς ἐπες εἰπεῖν, ἐν ἀνθρώποις τρόπος ἡμᾶς δυνάμενος πα ραμυθήσασθαι και παρακαλέσαι, εἰ μὴ σὺ δείξεις αὐτοῖς ἔργοις και πράγμασι, και μή ρήμασι μόνοις και λόγοις, ότι γενναίως και καρτερείς και αποφέ ρεις αὐτὴν δὴ ταύτην, τὴν διὰ σέ, ἀνυπόστατον ἡμῖν, συμφοράν. Πολλή μεν αύτη και μεγάλη και υπερβολῆς ἀπό της επέκεινα· ἀλλὰ και πολὺς ὁ τῆς σῆς χριστια νισμός ψυχής, πολλή και ἡ εὐλάβεια και μηδεν μίαν ὑπερβολὴν ἀπολείπουσα, πολλὴ και μεγάλη και ἡ πρός Θεόν πεποίθησις. Όση δι και οία βεβαία και ασφαλής και ἡ πρὸς τὴν πανυπέραγνα αὐτοῦ μητέρα ἐλπίς! Έχεις, εἰ βούλει, και πολλὰς ἑτέρας και μεγάλας εἰς νοῦν βαλέσθαι και αναλο φίσασθαι τὰς ἀφορμὰς πρὸς εὐχαριστίαν και ανθε μολόγησιν αὐτοῦ τοῦ εὐεργέτου και σωτήρος Χριστοῦ, ἅμα δὲ και πρὸς παραμυθίαν σήν και τελευ τάτην παράκλησιν. Έχεις και θαρρήσαι πολλά και μεγάλα ἐπί τῶ ἐλέει και τοῖς ἀφράστοις και ἀνεκδιηγήτοις οἰκτιρμοῖς αὐτοῦ. Ἰδού σοι και βα σιλεὺς ὁ φιλανθρωπότατος πάντων και φιλοχριστά τατος, ἰδοὺ καὶ ἡ τὸν ἴσον τρόπον φιλοχριστοτάτη και συμπαθεστάτη δέσποινα και βασιλίς ἡμῶν, ἀντι πατρὸς τὰ πάντα και μητρός, και γίνονταί σοι και ως γνησίως τεκόντες. Οὕτω δὴ και πᾶσον φροντίδα τῶν κατὰ σὲ ποιοῦνται. Ego vero, et quæ te genuit mater, et fratres tui, illud et volumus et semper erga te erimus quod et ipsa voles et cupies, aut quod tu, tanquam domina jusseris, et te circumdantes, ut quidam servi, in omnibus tibi omnimodo servire festinabimus; nihilque eorum quæ ipsa volueris, non fiet, dummodo nos efficere potuerimus. Concede tantum nobis ut omni tristitia ac demissione expertem vultum tuum intueamur, tuam festivissimam formam, serenissimos et ornatissimos tuos mores, tuos dulcissimos et amore Dei plenos oculos; fac ut videamus subridentia tua labia; et quod superest tempus omne nobis non amarum erit. Hoc modo nobis omnem tuam erga nos caritatem/dilectionemque ostende; hoc modo parentes tuos solari velis reapse; hoc modo nostræ propria vitæ auxiliari cures. Vides enim ut præ dolore dissolvatur jam ac defluat, et ad interitum decurrat. Εγώ δέ, και ο γεννήσασά σε μήτηρ, και ἀδελ φοί ἐκεῖνο και βουλόμεθα και διὰ παντὸς ὑπάρ ξομεν πρὸς σὲ ὅσον ἂν καὶ αὐτὴ βουληθείης και ἀγαπήσαις, ἡ καὶ, ὡς κυρία, προστάξαις, καὶ πύ κλῳ περὶ σὲ στρεφόμενοι αεί, ὡς δοῦλοι δὲ τινες, πάντα καὶ σπουδάσομεν ἐκ παντός τρόπου προθίο μως θεραπεύσαι καὶ οὐδὲν οὐδαμῶς ἔσται τῶν σῶν θελημάτων ἀτελεστον, ἡμῶν ἐκπηροῦν δυνα μένων. Μόνον δίδου ἡμῖν ἐκτὸς πάσης σκυθρωπό τητος καὶ κατηφείας τὸ σὸν ἐνορᾷν πρόσωπον, τὴν σὴν ὡραιοτάτην μορφήν, το γαληνότατον και x0σμιώτατον ἦθος, τοὺς γλυκυτάτους καὶ φόβου Θεού γέμοντας ὀφθαλμούς· δὸς καὶ ὑπομειδιῶντα τὰ σὲ χείλη κατιδεῖν· καὶ τοῦ λοιποῦ ὁ πᾶς ἡμῖν ἔστι χρόνος οὐδὲν ὁδυνηρός. Ἐν τούτῳ τῷ τρόπῳ τὴν ὅλην περὶ ἡμᾶς δεῖξον ἀγάπην σὴν καὶ στοργήν τούτῳ τοὺς σε τεκόντας παραμυθήσασθαι και βου λήθητι και πρᾶξον ἐν τούτῳ σπούδασοι καὶ βου- θῆσαι τῇ ἡμετέρᾳ ζωή. Ορᾶς καὶ γὰρ ὅπως ὑπὸ τοῦ πάθους ἐκλύεται ἤδη καὶ ὑποῤῥέει, καὶ καθυπάγεται προς φθοράν. Lex est e cœlis a Deo data ac simul humana, utfilii adimpleant quidquid voluerint parentes, sive magnum, sive parvum. Et hujus legis observatio Malim οἷα, adverbialier pro ώς βεβαία, quam firma. Horum unus fuit Joannes Chumnus. Νομός ἄνωθεν καὶ δεδομένος παρὰ Θεοῦ καὶ ἀν θρώπινος, πάντα καὶ μικρὰ καὶ μείζω, ὅσα δὴ καὶ βούλονται πατέρες, οφείλειν παῖδας τοὺς ἐξ αὐ Deest forsan verbum πράττειν, aut tale aliud.

SERMO CONSOLATORIUS AD FILIAM. τὰς revera homines nihil honorabilius, nihil in virtutis numero pretiosius esse credunt. Hoc vobis debitum solve. quæ sollicite omnes Dei leges ac præcepta adimples, ut in omnibus ei servias. In te enim et vivimus, et respiramus, et lumen videmus, et nondum omnes cum dolore sensus rejecimus, nec omni mente defecimus. Si igitur cupis nos adhuc vivere ac sensus experiri, tuo generoso animo fac nos generosissimam tuam patientiam sentire. Quam autem eam dico? Ostende animam tuam omni desperatione ac amaritudine liberam esse; et si eam nobis gratiam largiaris, te nos jam mortuos vivificaturam esse scito, nobisque nihil in vita ista axarum ac triste futurum. Quantum id a Deo reputatum iri credis! Quantum et misericordissimæ ejus Matri! Quod propter patrem et matrem,eorum miserata, qui in eo erant, ut præ dolore animam efflarent, visa fueris calamitatis patientior, easque, neque ab ipsis solatia acceperis, miro solamine ex ipsa morte erueris, et ad vitam revocaveris. τῶν. Καὶ ἡ τοῦ νόμου τοῦδε τήρησις πολλὰς ἔχει multas et apud Deum habet remunerationes; sed καὶ παρ' αὐτῷ Θεῷ κειμένας τὰς ἀμοιβάς· οὐ μήν ἀλλὰ καὶ ἄνθρωποι οὐδὲν τούδε τιμιώτερον, οὐδέ γε κρεῖττον εἰς ἀρετῆς λόγον, νομίζουσι. Ταύτην τὴν ὀφειλὴν ἀπόδος ἡμῖν, ἡ τὴν πᾶσαν σπουδήν πρὸς ἐκπλέρωσιν τῶν τοῦ Θεοῦ νόμων καὶ τῶν ἐνταλμάτων αὐτοῦ καταβαλλομένη, καὶ ὡς ἂν ἐν πᾶσι θεραπεύῃς αὐτόν. Ἐν σοὶ καὶ ζῶμεν καὶ πνέομεν καὶ ὅτι τὸ φῶς ὁρῶμεν, καὶ οὐχὶ πά σας εὐθὺς ἅμα τῷ πάθει αποβαλόμεθα αἰσθήσεις, οὐδ᾽ ἐξέστημεν ἁπάσης φρενός. Ei γοῦν καὶ ἔτι βούλει ζώντας εἶναι καὶ αἰσθανομένους ἡμᾶς, αὐτοῦ δὴ τούτου πρώτου καὶ ἐπαισθάνεσθαι μετὰ γενναίου πράξον τοῦ φρονήματος, γενναιοτάτης καὶ τῆς καρτερίας τίνος δὴ λόγω; ἀθυμίας πάσης καὶ πικρίας ἀπηλλάχθαι τὴν σὴν ψυχὴν· καὶ εἰ τοῦτο πρὸς εὐεργεσίαν δῴης ἡμῖν καὶ χαρίσαιο, ζωώσεις, εὖ ἴσθι, νεκρωθέντας ἤδη, καὶ οὐδὲν ἔτι λοιπὸν ἐν τῷ βίῳ τούτῳ πικρὸν ἡμῖν καὶ δακνηρον. Πόσον δὲ καὶ παρὰ τῷ Θεῷ νομίζεις λογισθῆναι τοῦτο; πόσον καὶ παρὰ τῇ φιλανθρώπῳ τούδε μη τρί; ὅτι διὰ πατέρα και μητέρα, οικτειρήσασα τού τους, κινδυνεύοντας ἐκ πικρᾶς οδύνης ἀποῤῥαγῆναι των ψυχῶν, ἐφάνης σὺ γενναιοτέρα τὴν καρτερία», καὶ, ἀντὶ τοῦ ὑπ' αὐτῶν παρακαλεῖσθαι μᾶλλον σέ, σὺ τούτους ἐφάνης θαυμασίοις τρόποις παραμυθίας ἐξ αὐτοῦ θανάτου ῥυσαμένη καὶ αὖθις αποκαταστήσασα πρὸς ζωήν. Εδόξασέ σε Θεός, και, προς μέγα και μέγιστον ὕψος επάρας, μεγάλως ἐδόξασε. Καὶ τὰ μὲν δὴ πρῶτα δῆλα, καὶ οὐδεὶς ἀμφιβάλλει, ἐπεὶ καὶ μεθ᾿ ὑπερβαλλούσης ἐξέλαμψε τῆς τιμῆς ἃ δὲ νῦν δεδυστυχηκότες αθλίως κατεφάνημεν πράξαντες, οία δὴ καὶ ταῦτα ¦ Ῥωμαῖοι πάντες ὡς ταὐτὰ παθόν. G τες ἡμῖν ἐν ζόφῳ δή τινι κατηφείας ὁρῶνται, πολλά και συγκοπτόμενοι και συμπενθούντες. Καὶ γέμουσι τὰ πάντα θρήνων ἐπί τῇ καθ᾿ ἡμᾶς συμφορά, και βασιλέων οἶκοι και όσοι μέγιστοι μετ' αυτούς, και αγυιαί πόλεων, και οὐδείς ἐστιν ὃς οὐχί κοινωνός γίνεται τοῦ πάθους ἡμῶν. Γέμουσι και ναοί οὐκ ἐξονίων μόνων και επιταφίων ασμάτων, ἀλλὰ τοι και των θερμώς ολολυζόντων και γοεράς ἀφιέντων φωνάς, και γε περιπαθῶς τοὺς θρήνους μεριζομένων. Πόσην γοῦν ἡ τοσαύτη τῶν οὕτως και κατά του σοῦτον συναλγούντων κοινωνία βουλομένοις ἡμῖν τὰ είκοτα λογίζεσθαι φέρει τὴν παραμυθίαν! Μὴ τοίνυν ἅπερ οφείλομεν εἰς ἀφορμάς τιθέναι και προς φάσεις αναψυχής, αὐτοῖς τούτοις χρώμεθα πρὸς τοὐναντίον, ὅτι μηδε δίκαιον τῶν μὲν λυπηρών αἰσθάνεσθαι και τοῦ εἰκότος πλέον, τῶν δέ γε πρὸς παράκλησιν ἡκόντων ἀναισθήτως ἔχειν δοκεῖν, και μηδεμίαν τῶν τοιούτων ποιεῖσθαι μηδαμώς ἐπιστροφήν. Τὸ μὲν πάθος κοινὸν σοί και πρὸς ἄλλας πολλὰς γὰρ ἂν και μυρίας εὑρήσεις ἐξετάζουσα ἔν τε τῷ παρόντι, ἔν τε τῷ παρελθόντι βίῳ, χρησαμένας ταῖς αὐταῖς συμφοραῖς· τὸ δὲ τῆς τιμῆς μὴ μόνον οὐ κατ᾽ ἴσον, ἀλλ' οὐδ᾽ ἐγγὺς δόξης τῆς σῆς, οὐδεμία Cod. αλλά τι Εἰ ἀλλά τι exhibet Cangius, qui, Glossario Grecitatis in voce Εξόδιον, NiceGlorificavit te Deus, et te ad maximam altitudinem erigendo, maxime glorificavit. Et prima quidem illa manifesta sunt, et de iis nemo dubitat, siquidem et eximio effulserint. Quas autem passi sumus miseras calamitates, quales et istæ fuerunt! Romani omnes, tanquam eadem ac nos passi sint, in tristitiæ tenebris mersi videntur, valde afflicti et compatientes. Jam omnia lacrymis plena sunt propter nostrum infortunium; et imperatorum domus, et maximæ omnes post eas, et urbium viæ; et nemo est qui nostrum dolorem non participet. Insonant et templa non modo tragicis cantibus et hymnis funebribus sed et civium lamentis qui gementes voces emittunt, nostrarumque lacrymarum participes sunt. Quantum porro solamen, tanta tam ardenter compatientium communio, si, ut decet, animadvertere velimus! Ne igitur iis, quæ ut solationis causas et prætextus habere debemus, in contrarium utamur; quoniam non justum est ut tristia quidem et plusquam oportet, sentiamus, ea autem quæ mulcere valent, non accipiamus neque eorum curam faciamus. Dolor ille tibi cum aliis communis est; multas enim et sexcentas reperies, si consideraveris, præsenti ac præterito tempore, quæ iisdem malis usæ sunt; quod autem ad honorem spectat, nulla est quæ non modo non parem, sed ne proximum quiphori verba, ab γέμ. καὶ ναοί ad φωνάς, attulit. Pro μόνον Cangius habet μόνον.

dem assecuta sit Quid quidem honor tibi, Deo il- άλλη τῶν ἁπασῶν ἀπηνέγκατο· ὅπερ δή σοι τοῦ lum confirmante, permaneat quandiu in hac vita Θεοῦ και βεβαιοῦντος, παραμείνει μέχρι παντός, durabit hominum genus. μέχρις ἂν δηλονότι και γένος ἀνθρώπων παραμείνοι τῷδε τῷ βίῳ. Hæc autem omnia utrum tibi tristitiæ ac doloris causas afferunt, an multas et magnas gratiarum ad Deum actiones ejusque confessionem? ld posterius omnino. Nonne, ut decet, rependemus ipsi, una gratias agentes, ipsi inquam et purissimæ ejus Matri, cujus interventu, supra omnem cogitationem nostram, supra omnem sensum nostrum, talia providens Deus sapienter dirigit ad eum, quem scit ipse, finem, dolori omni et tristitiæ superiorem? Quoniam non corporibus solummodo vivimus homines, sed et immortalibus animis, et multo Ταῦτα δὲ πάντα πότερον λύπης έχει σοι μάλλον και όδυνης αφορμάς, ή πολλήν και μεγάλην τὴν ὀφειλὴν εὐχαριστίας ἁπάσης και αιθομολογήσεως πρὸς Θεόν; ἡ τοῦτο πάντως. Καί οὐκ ἂν ὅσον εἰκὸς ἀποτίσαιμεν εὐχαριστούντες αὐτῷ, ἅμα δ' εὐχαρι στοῦντες και τη πανυπεράγνῳ τούτου μητρί, ἧς ταῖς μεσιτείαις ὑπὲρ πάντα νοῦν ἡμῶν, ὑπὲρ αἴσθησι πᾶσαν, τὰ τοιαῦτα Θεὸς οἰκονομῶν ἄγει σοφῶς πρὸς ὁ και μᾶλλον ἐκεῖνος οἶδε τέλος, οδύνης ἀπάσες και λύπης ανώτερον; Ἐπειδὴ γὰρ οὐ σώμασι μόνον ζῶμεν ἄνθρωποι, ἀλλὰ και ψυχαῖς ἀθανάτοις, και magis animis quam corruptioni obnoxiis corpori· πολλῷ δὲ μᾶλλον ψυχαῖς ἡ σώμασι φθειρομένοις, οἱ bus, qui sane recta Dei cognitione digni habiti sumus et secura in Christo Jesu fide, sumusque ad nunquam finitura bona vocati, recteque in præsentibus istis et vanis fluxisque ac transeuntibus,nihil solidi ac firmi habentibus probamur. Si igitur generosi videamur, animose probationem ferentes, simul et in omnibus gratias agentes quæ Deo placuerunt ac nobis evenerunt non simplicia illa tunc recipiemus,pro calamitatibus quas cum gratiarum actione sustinuerimus, sed et multiplicia, majorem ultimam benedictionem obtinentes quam prior erat, quemadmodum et generosus ille vir, et in omnibus undequaque accidentibus calamitatibus, et in omnibus tentatoris artificiis imperturbatus mansit Job.» Euntes ibant, inquit, et flebant, ο mittentes semina sua;» et:» De mortuo, inquit, luge.» Et rursum:» Propter mortuum, effunde lacrymas, et dira patiens, incipe lamentum.»> Attamen ut in patientia nostra possideamus animas nostras clamat Christus Salvator, clamat et testatur; quam patientiam ego mistum lacrymis et fletibus semen voco, ut et eorum qui terram versant, patientia laboribus multis sudorumque fontibus mista est. Et ibi plures illi manipuli, quos cum lætitia ‹ et exsultatione portantes veniunt, › vana quidem materia conculcata et abjecta; illic vero, ii universi fructus e patientia orti, sinceri sunt, horreis cœlestibus collecti, nunquam impensi et his in terris multas affert et magnas ex Deo mercedes, qui iis qui amara patiuntur» saccos dirumpit eosque lætitia circumdat, et luctum eorum in gaudium convertit.» Credens autem David» in terra semper viventium videre bona,» nihil aliud statim et ad se conversus dicit, nisi: • Exspecta Dominun, et viriliter age, et confortetur cor tuum;» eo quod beatum illud spectaculum nonnisi ex patientia tibi occurrat ac fiat. Psalm. cxxv, 6. Sirach. xx, 14. Sirach. XXXVI, 16, cum varietate. Christus aqud Lucam xxΙ, 19: ἐν τῇ ὑπομονή ὑμῶν κτήσασθε τας ψυχάς ύμων, Psal. ΧΧΙΧ, 11; ἔστρεψας τὸν κοπετόν μου γε θεογνωσίας υγιούς ἠξιωμένοι και ἀσφαλούς τῆς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ πίστεως, πρὸς ἐκεῖνα μετακ λούμενοι τὰ μηδέποτε λήγοντα ἀγαθὰ, εἰκότως και δοκιμαζόμεθα ἐν τοῖς παροῦσι τούτοις και ματαίοις και ρέουσι και παρερχομένοις, και μηδεν βέβαιο μηδι στάσιμον ἔχουσιν. Αν γοῦν και γενναῖοι δή τινες φανώμεν εὐψυχῶς φέροντες τὴν δοκιμασία. ἅμα δὲ καὶ ἐπὶ πᾶσιν εὐχαριστοῦντες τοῖς τῷ δοκι μάζοντι Θεῷ δεδογμένοις και ἡμῖν ἐπενεγμένοις, οὐχ ἁπλᾶ μόνον ἀπολαμβάνομεν κἀνταῦθα, ἀνθ' ὧν πληγέντες εὐχαρίστως ἐκαρτερήσαμεν, ἀλλὰ και αλλά πολλαπλά, μείζονος τῆς ἱστάτης εὐλογίας ἐπιτυγχάνοντες ἢ τῆς πρώτης, ως και ὁ γενναῖος ἐκεῖνος και ἐν πάσαις ταῖς συμπεσούσαις συμφοραῖς, ἐν πᾶσις τοῖς τοῦ πειράζοντος μηχανήμασιν ἀκατάσει στος ἔτυχεν Ἰώβ, «Πορευόμενοι ἐπορεύοντο,» φησί, «και ἔκλαιον, βάλλοντες τὰ σπέρματα αύτῶν·» καί, «Ἐπὶ νεκρῶ, η φησί, «κλαύσον· ο καὶ αὖθις, «Ἐπὶ νεκρῷ κατάγαγε δάκρυα, και δεινὰ πάσχων ἔναρξαι θρήνου» οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ ὑπομονῇ ἡμῶν κτήσασθαι τὰς ψυχές ἡμῶν Χριστὸς ὁ Σωτὴρ ἐμβοᾷ καὶ διαμαρτύρι ται, ἡ ὑπομονὴν ἐγὼ μικτόν φημι σπέρμα δάκρυσι καὶ κλαυθμοῖς, ὡς και τα τῶν περὶ τὴν γῆν που νούντων μικρά δάκνουσι πόνοις καὶ ἱδρώτων προν νοῖς. Κἀκεῖ μὲν τὸ πλέον τῶν δραγμάτων, ἃ δὲ καὶ μετά χαράς αἱροντες ἔρχονται καὶ ἀγαλλιάσεως, ἀχρεῖον καὶ ὕλη πυρός καταπατηθὲν καὶ ἀποῤῥιφέν ἐνταῦθα δὲ τὸ ἐκ τῆς ὑπομονῆς ὅλον, ἀκήρατος καρο πός, ἀποθήκαις οὐρανίαις θησαυριζόμενον καὶ με δαμῶς μηδέποτε δαπανώμενον, κάνταῦθα δὲ πολλὰς ἐκ Θεοῦ καὶ μεγάλας ἐφελκόμενον τὰς ἀμοιβὰς, του καὶ διαρρήσσοντος τοὺς σάκκους τοῖς πικρὰ πάσο χουσι, καὶ περιζωννύοντος εὐφροσύνην, καὶ τὸν κοπετόν στρέφοντος εἰς χαράν Πιστεύων δὲ καὶ Δαυὶδ ἐν γῇ τῶν ἀεὶ ζώντων ἰδεῖν τὰ ἀγαθὰ οὐδὲν ἕτερον εὐθὺς καὶ πρὸς σὲ στραφεὶς λέγει, ἡ εἰς χαρὰν ἐμοί διέρρηξας τὸν σάκκον μου, καὶ περιέζωσάς με εὐφροσύνην. Psalm. ΧΧVΙ, 13, 14: πιστεύω τοῦ ἰδεῖν τὰ ἀγαγὰ Κυρίου ἐν γῇ ζωντων. Ὑπόμεινον τὸν Κύριον· ἀνδρίζου, καὶ κραταιούσθω ἡ καρδία σου, καὶ ὑπόμεινον τὸν Κύριον.

SERMO CONSOLATORIUS AD FILIAM. ὅτι ὑπόμεινον τὸν Κύριον, καὶ ἀνδρίζου, καὶ ἀνδρίζου, καὶ κραταιούσθω ἡ καρδία σου, ὡς τῆς μακαρίας ἐκείνης θέας οὐδαμόθεν ἑτέρωθεν ἡ ἐκ τῆς ὑπομονῆς καὶ ἀπαντώσης καὶ γεγενημένης. Flevisti igitur, et tu multas et nimias lacrymas et lacrymarum fontes emisisti, multas quidem et ante calamitatem. multas vero et in ipso dolore et calamitate, multas et post calamitatem, totum tuum cor flammæ et igni et consumptioni inde ortæ tradens; ostende nunc non minorem patientiam, eamque Christo jubenti ac poscenti immola et offer, et hac lege posside animam tuam; fac utnos quoque animas nostras possideamus; quæ in eo sunt ut præ tristitia dejiciantur ac deficiant, eo quod non aliunde refrigerium et solamen possint accipere, nisi tu, tua eximia pietate et in Deum Gducia, simulque tuo generoso ac frmno animo vincens, teipsam majorem ac fortiorem magno illo dolore præstes, ac calamitate, que nos totos premit ac dejicit. Et hoc modo, tu, quæ in omnibus admirationem moves, sis nobis admiranda consolatrix, non verbis modo ac argumentis, sed et operibus ipsis manifestum faciens te a Deo perfectam consolationem accepisse, hanc magnam patientiam et hanc miram sufferentiam induisse. Has ad te, imperatrix mea, preces,hæc vota mitto; hæc accipe libens,quæ omnia vis et properas parentibus tuis grata facere. Neque despicias nunc (quam ardenter vides), supplicantem patrem tuum, qui non aliter vivere potest, quam si de te lætifera nuntia accipiat, quæ amare totum cor perturbantes et discerpantes et occidentes cogitationes mulceant. Hæc facias, et adhuc si valeas, his plura, in nostrum solamen; et tibi Deus in hoc mundo curam et omnem misericordiam Ἔκλαυσας γοῦν καὶ σὺ μεγάλα καὶ περιττὰ καὶ ποταμούς δακρύων κατήνεγκες, πολλοὺς μὲν καὶ πρὸ τῆς συμφορᾶς, πολλοὺς καὶ ἐν αὐτῷ τῷ πάθει καὶ τῇ συμφορᾷ, πολλοὺς καὶ μετὰ τὴν συμφοράν, ὅλην τὴν καρδίαν ἐνδοῦσα τῇ φλογὶ καὶ τῷ καύσωνι καὶ τῷ ἐξ αὐτοῦ μαρασμῷ· δεῖξον λοιπὸν κατ᾽ ἴσον μέτρον καὶ τὸ τῆς ὑπομονῆς, καὶ Χριστῷ τοῦτο προστάσσοντι καὶ ζητοῦντι θύσον καὶ καρποφόρη σον, καὶ τῇ ἐντολῇ ταύτῃ κτῆσαι τὴν σὴν ψυχὴν, κτήσασθαι δὲ καὶ ἡμᾶς τὰς ἡμῶν πρᾶξον, κινδυ νευούσας ἤδη καὶ καταποθῆναι καὶ ἐκλελοιπέναι ταῖς ἀθυμίαις τῷ μηδαμόθεν άλλοθεν ἀναψυχὴν καὶ παράκλησιν δύνασθαι δέξασθαι, εἰ μὴ σύ, ἐκνικήσασα ταῖς τῆς εὐλαβείας ὑπερβολαῖς καὶ πρὸς Θεὸν πεποιθήσεσιν, ἅμα δὲ καὶ τῷ γενναίῳ καὶ σταθερῷ τοῦ φρονήματος, κρείττω σεαυτὴν δείξεις καὶ ὑπεράνω γενομένην τοῦ μεγάλου τοῦδε πάθους καὶ τῆς ὅλους ἡμᾶς χειρωσαμένης και κατενεγκούσης συμφορᾶς. Καὶ τοῦτον δὴ τὸν τρόπον, ἡ τὰ πάντα θαυμασία σύ, και θαυμαστὴ παρήγορος ἡμῖν κατασταίης, μὴ ρήμασι μόνοις καὶ λόγοις, ἀλλὰ καὶ ἔρ γοις αὐτοῖς φανερὸν τιθεῖσα ὅτι καὶ παρεκαλέσατο καὶ τελέως παρεκαλέσατό σε Θεός, τῆς μεγάλης ταύτης ὑπομονῆς ἀμειψάμενος καὶ τῆς θαυμαστής καρτερίας. Ταύτην ἐγώ σοι, βασίλισσά μου, τὴν δέησιν, ταύτην προσάγω τὴν ἱκεσίαν, καὶ δέξαι πεισθεῖσα, ἡ καὶ τὰ πάντα καὶ βουλομένη καὶ σπου δάζουσα τοῖς σὲ τεκοῦσιν ἡμῖν πράττειν κεχαρισμένα. Καὶ μὴ παρίδης μηδ' ἐν τοῖς παροῦσι θερμῶς, ὁρᾷς δ' ὁπόσον, καθικετεύοντα τὸν πατέρα, καὶ μηδαμῶς ἑτέρως ἥκιστα δυνάμενον ζῆν, ἡ εὐθυμοτέρας ἀγγελίας δεχόμενον περὶ σοῦ, καὶ τῶν νῦν πικρώς θορυβούντων καὶ τὴν ὅλην καρδίαν σπαρατ τόντων καὶ νεκρούντων κουφιζούσας λογιστῶν. Ναὶ ταῦτα, καὶ εἴτι πλέον δύνῃ, πρᾶξον εἰς ἐμὴν παραμυ θίαν, καὶ Θεὸς ἔσται σοι κανταῦθα κηδεμὼν καὶ χορηγὸς ἐλέους παντὸς, ὁ καὶ τῶν ἀῤῥήτων πατὴρ οἰκτιρμῶν. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς οὐρανίοις ἔσται σοι πρυτανεύων καὶ χαριζόμενος τὴν ἀνέκφραστον ἐκείνην καὶ μης δέποτε μηδὲν πέρας ἔχουσαν εὐφροσύνην, πρεσβευούσης καὶ μεσιτευούσης πρὸς τοῦτο τῆς παναχράνε του καὶ παναμώμου καὶ πανυπεράγνου Μητρὸς αὐτοῦ. præstabit: quippe qui misericordiarum pater sit. Ac deinde in cœlis tibi indesinentem illam et ineffahilem lætitiam largietur, interveniente et intercedente purissima et sanctissima et immaculata sua Matre. PATROL. GR. CIL.

ΤΟΥ ΧΟΥΜΝΟΥ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΦΙΛΑΔΕΛΦΕΙΑΣ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΕΝ ΚΑΝΑ ΘΑΥΜΑΤΟΣ. AD PHILADELPHIÆ EPISCOPUM DE MIRACULO IN CANA FACTO De miraculo quod Dominus Salvator in Cana effecit et quod primum omnium est, bene inquiris quare non alia substantia, sed aqua in vinum conversa sit. Etenim non contrarium, vinum nempe aqua factum minus mirum fuisset, sive ad miraculi rationem, sive ad demonstrationem, si vim conversionis aut potentiæ divinæ considerare velis: et in nuptiis ac convivio id convenientissimum fuisset. Quare? Quia Paulus dicit: «Nolite inebriari vino, in quo est luxuria.» Stupefaciens simul et sapientes reddens eos qui non fuissent sobrii, üisque suadens ut nuptiis attenderent et legibus de ipsis constitutis uterentur, aquam bibentes, neque vinum, in quo, juxta Pauli vocem, est luxuria. Nunc vero aqua in vinum conversa, deliciarum est quasi materia, ad quas tamen Christus nullibi videtur hortari, quasque non permittit. Quod patet ex hac ratione quam nobis tradidit, docens inquirendum nobis panem substantialem nec quidquam aliud, neque ciborum voluptates. Et calicis mercedem participantibus promittens, non vini calicem, sed frigidæ dicit: id igitur aqua est. Quod enim in terra siccum est, et secundum Scripturam terra vocatur, id hoc loco est etiam calicis frigida aqua, communis hominibus aliisque animalibus potus. et iis illisque sufficiens. Neque ullum animal quidquam patietur vitam corrumpens, si aqua utetur; neque homo quidquam tale patietur, cum tempus esset, quo aquam bibens vivebat, vinum ne noscens, quidem post diluvium enim, inquiunt, vinum; ac statim post vini primam notitiam experimentum periculosum evasit. Ex codice 2105, pag. 264. Episcopus Philadelphie, cui inscripsit Chumnus opusculum, Theoleptus est qui sub Andronico seniore vixit. [Vide tom. CXLIII. Edit.] Epist. ad Ephes. v, 18. Matth. vi, 3. Matth. x, 42, ὓς ἐὰν ποτίσῃ ἕνα τῶν με Και δὴ τὸ ἐν Κανὰ θαῦμα τοῦ Σωτῆρος Θεοῦ, τῶν άλλων πρώτον όν, καλῶς ἔχεις ζητήσας ότου δὲ χάριν οὐχ ἕτερον, ὕδωρ δ' ἦν εἰς οἶνον μεταβαλόν. Και γὰρ οὐδὲ τοὐναντίον, οἶνος ύδωρ γεγενημένος, οὐκ ἔλαττον ἂν ἦν οὔτ᾽ εἰς θαύμα, οὔτ᾽ εἰς ἀπόδαξιν, εἰ μὲν βούλει τῆς μεταποιητικῆς, εἰ δ᾽ οὖν τὴν δημιουργικῆς θεϊκῆς λέγειν δυνάμεως και είχε ἂν καὶ τὸν εἰκότα λόγον ἐπί τοῦ γάμου και του συμ ποσίου· τίνα τοῦτον; ὂν και Παυλός φησι, «Μὴ «μεθύσκεσθε ονῳ, ἐν ᾧ ἐστιν ἀσωτία·» ἐκπλη του άμα και σωφρονίζον τοὺς άκρατεῖς, και πείθον πρὸς τὸν γάμον ὁρᾷν και νοῖς νενομισμένοις αυτό χρῆσθαι, ὕδατι χρωμένους, καὶ μὴ οἴνῳ, ἐν ᾧ, καθ ὢν είπομεν φωνὴν, ἀσωτία ἐστί. Νύν δ' ύδωρ μετα νεχθὲν εἰς οἶνον τρυφῆς τις, εἰπεῖν, ἔστιν ὑπόθεσις, ἣν Χριστὸς οὐδαμή φαίνεται οὔτ᾽ ἐπιτρέπων, ούτε συγχωρῶν· καί γε δῆλον ἐξ ἧς καὶ παρέδωκεν ἡμῶ εὐχῆς, τὸ ἐπιούσιον ἄρτον ὥστε ζητεῖν καὶ με δεν ἕτερον, μηδέ βρωμάτων ἡδονάς. Καὶ ποτηρίου δε μισθὸν τοῖς μεταδιδοῦσιν ἐπαγγελλόμενος, ούτ οἴνου, ψυχροῦ δὲ λέγει τοῦτο δ' ὕδωρ ἐστί. Οπερ γὰρ ἐπὶ τῆς γῆς τὸ ξηρον, καὶ λόγος έχει ὀφθῆναι τὴν ξηρών (*), τουτέστι τὴν γῆν, τοῦτ' ἐν ταῦθα τὸ τοῦ ποτηρίου ψυχρόν ύδωρ ἐστί, πόμα κοινὸν ἀνθρώποις τε καὶ τοῖς ἄλλοις τῶν ζώων, και ἅμα μὲν ἐπὶ τούτων, ἅμα δ' ἐπ' ἐκείνων ἀρκοῦν καὶ οὐ μή τι πάθῃ ζώον οὐδὲν φθεῖρον τὴν ζωήν, ὕδατι κεχρημένον· οὔτ' ἄνθρωπος οὐκ ἂν πάθος, ἐπεὶ καὶ ἦν ὅτε δὴ καὶ ὕδατι τρεφόμενος ἔξη, οἴκου πέρι μηδέν μηδαμῶς εἰδώς. Μετά φὰρ τὸν κατα καὶ εὐθὺς ἐξ αὐτῆς τῆς κλυσμόν, φασίν, ὁ οἶνος περὶ αὐτὸν πρώτης ἐπιστήμης καὶ πείρας σφαί ρός κρῶν τούτων ποτήριον ψυχροῦ μόνον. ἀπολέσῃ τὸν μισθὸν αὐτοῦ. Conf. Genes. 119. Genes. ΙΧ, 20. Καὶ ἤρξατο Νώε άνθρωπος γεωργός γῆς, καὶ ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα καὶ ἔπι ἐκ τοῦ οἴνου, καὶ ἐμεθύσθη, καὶ ἐγυμνώθη ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ.

DE MIRACULO IN CANA FACTO. Μέλει δ᾽ οὐδὲν τῶν τοιούτων, οὐδ᾽ ἀνθρώπου γ εἵνεκα, τῷ Θεῷ· τῶν δ' ἀναγκαίων τοῖς ζῶσι μέλει, ἄρτου, φημὶ, καὶ ὕδατος· καὶ διὰ τοῦτο καὶ τὸ μὲν ἡμῖν ἁπανον ἅμα καὶ ἄφθονο ἄρτον δ᾽ ἐσθίειν ἐν ἱδρῶτι, ἐκείνου πρόσταγμα διὰ τὸν καρπὸν πάντως, οὗ τοῦ καλοῦ τῆς ώρας καὶ τῆς βρώ σεως ηττηθέντες καὶ τῶν ἐντεταλμένων ώλιγώρη κότες, μετέσχομεν. Nihil vero tale curæ est Deo, hominis causa; necessariorum autem ipsi cura est pro viventibus, panis, inquam, et aquæ. Et ideo unum quidem nobis otium abundat; panem vero in sudore manducare, Dei mandatum est, propter fructum illum venustum, quem venustate ac gula victi præceptorumque negligentes comedimus. Attamen hoc modo cum id meliorem videatur majoremque rationem habere, plusque continere doctrinæ propter sapientiam ac vitam frugalem continentemque,nempe cum melius videatur vinum in aquam verti quam aquam in vinum; quid est quod non prius ac melius aut neutrum, sed secundum,nempe aquam miraculum converterit, bene, Οὐ μὴν ἀλλὰ τοῦτον δὴ τὸν τρόπον τούτου καὶ δοκοῦντος πλείω καὶ ἀμείνω λόγον ἔχειν, πλεῖον ἔχειν καὶ παίδευμα, σωφροσύνης είνεκα καὶ τοῦ μὴ ἀσέμνως καὶ ἀσώτως βιοῦν, τοῦ γε δηλονότι τὸν οἶνον ύδωρ γεγενῆσθαι ἡ τό ὕδωρ εἰς οἶνον μεταβα λεῖν, τί ὅτι μὴ τὸ πρῶτον καὶ ἄμεινον, μηδ' ἕτερον ἴσως, ἐπὶ δὲ τοῦ δευτέρου τὸ θαῦμα τὸ ὕδωρ ἔστι μεταποιοῦν, καὶ εὖ καὶ καλῶς, καθὰ δη καὶ ἐν ut in exordio diximus, inquiris. Sed quis melius προοιμίοις ειρηκότες ἐσμεν, αὐτὸς ἐπιστήσας, τὸν λόγον ἐζήτησας. ᾿Αλλὰ σοῦ μᾶλλον τις ἂν καὶ ἐπισκεψάμενος καὶ πολυπραγμονήσας, ἐφεύροι ἂν ὀρθῶς, οὗ καρδία μὲν καθαρὰ καὶ ὁρῶσα Θεόν, διαλογισμοὶ δ᾽ ἐν αὐτῇ ἀναβαίνοντες ἐπ᾿ ἐκεῖνον ἀκραιφνῶς διαβαίνουσι καὶ τὰ ἐκείνον θαυμάσια, ώστε σε καὶ μετὰ τοῦ Πνεύματος ἔχειν ἀσφαλῶς ἐρευνᾶν τα τοῦ Πνεύματος; Ἐπεὶ δὲ και ἡμεῖν ἐρεῖν τὸ δοκοῦν ἐπέτρεψας, ἐροῦμεν, τῷ σῷ πνεύματι καὶ τῇ ἐξ αὐτοῦ θαῤῥήσαντες χάριτι. Δύο ταῦτα ἐφ' ὕδατος, τὸ μὲν πρῶτον τῶν ἄλλων, τὸ δ᾽ ἔσχατον τῶν ἄλλων και ἐπί σταυροῦ, ὁρῶμεν θαύματα γεγενημένα· και τὸ μὲν πρῶτον, αὐτὸ δὲ τοῦτο τὸ ἐν Κανᾶ και ἐν γάμῳ, ὃν δὴ και διεξιόντες ἐσμὲν· ἐπί δὲ τοῦ σταυροῦ ὕδωρ ρυὲν ἐκ τῆς τοῦ Σωτῆρος πλευρᾶς μεταβαλόντος εἰς τοῦτο τοῦ Θεικοῦ αἵματος ἐπ᾿ ἐσχάτου τῶν θαυμάτων, ὡς ἐπὶ τοῦ πρώτου Χριστὸς αὐτὸς εἰς οἶνον τοῦτο μετο έβαλε. Καί οἶμαι εἰς ταυτον είναι ἄμφω τώ θαύματα, τό τε πρῶτον τό τ' ἔσχατον. Ἐκεῖ μὲν γὰρ γάμος, και τιμᾷ τοῦτον Θεός ότι και τίμιος τίμιος δὲ τῶν ἐξ αὐτοῦ παίδων εἵνεκα, οὓς και εἰσποιεῖται Χριστός και Πατέρα αὐτῶν εἶναι λέγει Θεον πατέρα τὸν ἴδιον, και προτρέπει γε κατά ταύτην τὴν σχέσιν ἀνθρώπους ὄντας τολμᾷ, ἐπικαλεσθαι αὐτόν. Πότε δ' αὐτοί τοῦτο εἰσι, και πότ᾽ ἐπικαλού μενοι γνησίως εἰσίν; Οπηνίκα δηλονότι και ύδατος και Πνεύματος αὖθις αναγεννηθέντες αὐτὸν Χριστὸν ὅλον φορέσωσι διαιωνίζον και αφ θαρτον ἔνδυμα. Τί λοιπόν; ἡ μὲν τοῦ βαπτίσματος πηγὴ δήλη ἐξ ἧς και τὸ ἀναγεννᾶσθαι ἡμῖν· τὸ δὲ τοῦ Πνεύματος ἀφανές, και τοῖς ἀπίστοις οὐ πάνυ τι πιστον ότι τοσαῦτα ὑπερφυή και μεγάλα ἐστιν ὕδωρ δεδυνημένον· Οὐ γὰρ έρωσι τὸ Πνεῦμα, και, δι' Genes. II. 19, Ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου σου φάγῃ τὸν ἄρτον σου. An τοῦ κακοῦ? Vernaculo, sed negligentissime, pourquoi que. Veteres dicebant potius ότι τι Joanne. ΧΙΧ, 34: Εἷς τῶν στρατιωτῶι λόγχῃ αὐ τοῦ τὴν πλευρὰν ἔνυξε, και εὐθὺς ἐξῆλθεν αἷμα και ὕδωρ, quam tu el exquirens ac multum laborans recte inveniret, cujus cor purum est ac Deum videns, cujusque cogitationes ad eum ascendentes plene illius miranda penetrant, ita ut et cum spiritu ea quæ sunt Spiritus valeas penetrare. Quoniam vero nos ut nostram sententiam diceremus hortatus es, dicemus tuo spiritui et ei, quæ ex ipso est gratia, confidentes. Hæc duo miracula in aqua facta videmus, unum quidem primum omnium cæterorum, alterum autem ultimum aliorum, et in cruce. Et primum quidem illud est quod in Cana et in nuptiis, quod nunc explanamus; aqua vero in cruce effusa ex Salvatoris latere, ultimo miraculo in aquam converso divino sanguine, ut in primo Christus ipse in vinum convertit. Atque opinor ad idem ambo miracula tendere, primum ac ultimum. Ibi enim nuptiæ, et eas honorat Deus, quia sane honorandæ sunt; honorandæ autem sunt, futurorum filiorum causa, quos adoptat Christus, ac Patrem eorum esse dicit Deum patrem suum, et homines incitat ut eum invocare secundum hanc relationem audeant. Quando autem id sunt, et quando eum legitime invocant? Quando saue per aquam ac Spiritum regenerati Jesum Christum totum ferunt sempiternum et incorruptibile vestimentum. Quid denique? Fons baptismatis manifestus est ex quo regeneramur. Quod autem est spiritus, invisibile est, et infidelibus minime credibile est tot et tanta supra naturam posse aquam efficere. Non enim vident Spiritum, et quia eum non vident, neque intelligunt commutationem Gregorius Naz. Ora. XL, P. 648: Μιμήσο μαι Χριστόν.. ὃς καὶ θαυματουργεί γάμῳ καὶ τιμᾶ συζυγία, παρουσίᾳ. Epist. ad Hebr. xiu, 4: Τίμιος ὁ γάμος ἐν πᾶσι. Joann. 1, 5: Ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδα τος καὶ πνεύματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βα σιλείου τοῦ θωύ.

aquæ in illum. Convertit igitur ac transformat eam ὅτι μὴ ὁρῶσιν οὐδ' αἰσθάνονται τῆς ἐς αὐτὸ τοῦ in vinum Christus, ut credibilem efficiat ejus conversionem in Spiritum, ac simul ut ex nuptiis et genita natura confirmet incorruptibilem regenerationem. Ideo et in cruce ex divino latere sanguis et aqua, quia hæc ambo Christus, ex puro virgineo sanguine caro factus et aqua baptizatus, et balneo ablutus, non sui causa, sed pro totius mundi piaculo. Hæc nos de primo omnium Salvatoris miraculorum novimus; hæc de ultimo et in cruce peracto. Et cum aqua vinum facta sit, et rursus sanguis in aquam versus sit, nihil incredibile est vinum fieri ipsum sanguinem hujus qui talia perfecit miracula, extremum nobis et salutare mysterium et calicem quem ipse, Ecclesiæ hujus immaculate quam sibi acquisivit sponsus, ex perenni fonte miscet, vitæ æternæ, iis qui participant, pignus. Ita ut in hoc uno quod in Cana factum est, non solum aliorum primo, et solo in hoc genere, totam esse demonstratam salutis nostræ virtutem fidemque solide stabilitam. Tu autem si quid excelsius noveris et docueris, utpote qui Dei miracula, hocce et cætera bene,imo melius penetrare valeas, huic et nos mentem adhibentes, tuæ scientiæ participes erimus. Joann. 111, 8: Τὸ πνεῦμα, ὅπου θέλει, πνεί, και τήν φωνήν αὐτοῦ ἀκούεις· ἀλλ' οὐκ οἶδας πόθεν έρχεται και που υπάγει· οὕτως ἐστί πᾶς ὁ γεγεν νημένος δι' ύδατος. ὕδατος μεταβολῆς και μεταποιήσεως. Μεταβάλλει γοῦν και μεθίστησιν εἰς οἶνον τοῦτο Χριστός, ἵνα δὴ και τὴν ἐς αὐτὸ τὸ Πνεῦμα μεταβολὴν τούτου πιο στώσηται, και ἅμα τὴν τῆς ἐκ γάμου και γεννη τῆς φύσεως πρὸς τὴν ἄφθαρτον πιστώσηται ἀναγέν νησιν. Δια τοῦτο και ἐπί τοῦ σταυροῦ ἐκ τῆς θείας πλευρᾶς αἷμα καὶ ὕδωρ ὅτι καὶ ἄμφω ταύτα Χριστός, ἐξ ἁγνῶν παρθενικῶν αἱμάτων γενόμενος σάρξ, καὶ ὕδατι βαπτισθείς, καὶ λουτρόν λουσάμινος, οὐχ έαυτου χάριν, ἀλλὰ παντὸς τοῦ κόσμου καθάρσιον. Οὕτως ἡμεῖς ἐσμεν περὶ τοῦ πρώτου τῶν ἄλλων πάντων τοῦ Σωτῆρος ἐπιγνωκότες θαύματος· οὕτως ἐπὶ τοῦ ἐσχάτου καὶ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ. Καὶ ἅμα τοῦ μὲν ύδατος οἴνου, αἵματος δ' αὖθις ὕδατος γεγοτ μένων, οὐδὲν ἄπιστον, μὴ οὐχὶ καὶ οἶνον αὐτὸ τοῦδ' αἷμα τοῦ τὰ τοιαῦτα θαυματουργοῦντος γενέσθαι τὸ τελευταῖον δήπου μυστήριον καὶ ἡμῖν γε σωτή ριον, καὶ γοῦν κρατῆρα ὃν αὐτὸς, ὁ καὶ τῆς ἐς ἀσπίλου Ἐκκλησίας ἡγάγετο νυμφίος ὤν, ἐξ ἀπο ναου πηγῆς κιρνᾷ, ζωῆς αἰωνίου τοῖς μετέχουσι χορηγόν. Ωστ᾽ ἐν ἐνὶ τούτῳ τῷ ἐν Κανά, μὴ μόνον πρώτῳ τῶν ἄλλων, ἀλλὰ καὶ μόνῳ γε ὄντι, πάπια ἡμῶν ἀποδεδεῖχθαι τὴν τῆς σωτηρίας ἰσχὺν καὶ στερὰν τὴν πίστιν ἐνιδρύσθαι. Σὺ δὲ ὅ τι ἂν ἄλλο καὶ γνοίης υψηλότερον καὶ διδάξαις, άτε καὶ Θεοῦ τῶν θαυμάτων τούτου τ καὶ τῶν ἄλλων, ἐς τὰ μάλιστα καὶ πλέος ἐφικέσθαι δεδυνημένος, τούτῳ δὴ καὶ αὐτοὶ τὸν νοῦν προσσχόν τες τούτου ἂν καὶ γενοίμεθα. Videtur excidisse verbum forsan ἐξήλθεν. Scilicet in Eucharistiæ sacramento. Cf. Bæhr. ad Herodot. t. I, pp. 8,926. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΑΥΤΟΝ Ἐπὶ τῆ πρὸς τὸν Ηλίαν αἰτήσει του Ελισσαίου καὶ τοῖς κατ' αὐτὴν διηπορημένοις τούτοις δὲ καὶ ἔτι πλείω ἐκ τῶν Εὐαγγελίων καὶ ἡπορηνται καὶ λέλυνται. προς EJUSDEM AD EUMDEM In petitionem Elisæi ad Eliam et in dubia quæ de illa proponuntur; insuper plura ac majora ex Evange liis in dubium vocata sunt ac soluta. Prius quidem habebat me timor, neque ille parvus, ne nimis audax videre si sacras Scripturas * Ecodice regio 2105, pag. 266, 2. Εἶχε μὲν ἐμὲ καὶ πρότερον φόβος, καὶ οὐδι μικρὸς ἦν οὗτος, μὴ τί γε τολμῶν, ἐπὶ Γραφές Forsan cum de miraculo facto in Cana inquireret; vel sententia in genere prolata.

DE PFTITIONE ELISÆI AD ELIAM. ἱερὰς ἰοντα, εἰς βάθος ἢ εἰς ὕψος τούτων πειρᾶσθαι legens, earum profunditatem vel altitudinem peneείναι, μηδ' ἐξετάζειν, μήθ' όσα μὴ δεῖ, μήθ' ἃ μὴ πάνυ τι ἀσφαλές, μηδέ γε πολυπραγμονείν, μηδ' οἷον γυμνάζειν και δοκιμάζειν ἐθέλειν τὸν νοῦν ἐν τοῖς ἀποκρύφοις αὐτῶν, ἐπεί μηδὲ πασιν ἀφεῖ· ται ταῦτα και όσα τοῦ Πνεύματος, ἀλλ᾽ οἷς και τοῦτ' εστί δεδομένον, δεδυνῆσθαν δηλονότι τῶν δια δογμένων ἐφικνεῖσθαι και ὑπηγορευμένων τῷ Πνεύματι και τὸ τῆς θείας φωνῆς πρὸς τοῦτ' οἶμαι μᾶλλον φέρειν, «Ερευνᾶτε τὰς Γραφάς, κ τουτέστι μὴ πρὸς πάντας εἶναι τὴν προτροπήν, ἀλλά τι πρὸς ἐκείνους, οἷς και το ευρίσκειν ἐστίν ὡς ὀρθῶς ἔστιν ἐν αὐταῖς, κεκαθαρμένους όλους και σώμα και γλώτταν και ψυχήν και διάνοιαν, και γοῦν τὸν τρόπον τοῦτον δεδυνημένους, χωρίς κη λίδος, φωτὸς εἶναι τοῦ θείου δεκτικούς, και αποκαλύψεων και μυήσεων υψηλοτέρων τοῦ καθ' ἡμᾶς νοῦ καὶ τῆς κατ' αὐτὸν ἰσχύος και φύσεως. Εἰ γὰρ ἀνάγνοις χερσίν οὐ θέμις τῶν ἁγνῶν άπτεσθαι και καθαρῶν, ἡ που πολύ και πλεῖστον ὅσον τὸ δέος νοῦν μὴ κεκαθαρμένον μηδε διάνοιαν ἐμβιβά ζειν βιάζεσθαι και προσχωρείν και οἷον συμπαρεκτείνεσθαι τοῖς ὑπερκειμένοις, και μηδὲν ἐφικτοῖς, ότι μὴ μετ' άκραιφνούς ἁγισμοῦ καὶ ἧς είπομεν τελείας καθάρσεως. Οὐ μὴν ἀλλ', ἐπειδὴ Θεοῦ καὶ ταῦτα φωναί, • Ζητείτε καὶ εὑρήσετε, κρούετε καὶ ἀνοιγήσε ται,» πρόσιμεν καὶ αὐτοί, ζητοῦντες εὑρεῖν. Καὶ κρούομεν δὴ πρῶτον τὸν νοῦν, ὥστ᾽ ἐν προσοχή γρηγορῆσαι καὶ ταπεινώσει καὶ συντριβή καρδίας· εἶτ᾽ αὐτὸν ἄγομεν ἐπὶ τὰς ἐγκλειούσας πύλας καὶ τὰς ἐπικρύψεις αὐτῶν τῶν θείων Γραφῶν, βάλλοντα μὲν ἐς αὐτὰς, οὐκ ἀφόβως δε, και γούν μετά πολυ λοῦ τινος τοῦ δέους ζητοῦντα ραγήναι ταύτας ἐφ' ἱκανὸν καὶ ὑπανοιχθῆναι αὐτῷ, καὶ δὴ γενόμενον ἐντὸς μηδὲν ἴδιον μώτε νοῆσαι μήτ' εἰπεῖν, ἀλλ' ὅσον ἂν καὶ διδαχθείη, ὡς ὑπὸ παραπετάσματι τῷ φαινομένῳ κρυπτόμενον καὶ μή πάνυ τι δῆλον ἂν τοῖς πολλοῖς. Οὐ μὴν ἀλλ', ἐπεὶ ταῦτ᾽ ἀρχὴν τῶν ἐφεξῆς ὑποθεμένοις ἐπὶ τούτοις οὕτως ἔχουσι καὶ θαῤῥεῖν ἡμῖν ἔπεισιν, ἐπ᾿ αὐτὸ καὶ δὴ λοιπὸν ἥκομεν, ὃ δὴ νῦν καὶ ζητοῦντες ἐσμεν. Εστι δὲ τοῦτο τί; Τὸ κατὰ τὸν Ηλίαν καὶ Ἐλισσαῖον, ᾧ δήπουθεν ἐνί γε ὄντι καὶ ἀπόρῳ πλείω και μείζω συνεισέρ χεται, τῆς αὐτῆς ὄντα καὶ ταῦτα ἐρεύνης καὶ ἀπορίας. Ακούει μὲν γὰρ Ηλίας Θεοῦ εἰρηκότος Ελισα σαῖον χρίσαι ἀντ᾿ αὐτοῦ εἰς προφήτην xai χρίει. Εἶτ' ἄμφω ἐπὶ τὸν Ἰορδάνην ιόντες, Ηλίας αὐτὸν πατάξας τῇ μηλωτή τέμνει καὶ βαίνουσι διὰ ξηρᾶς, τῶν ρευμάτων αὐτοῖς ὑποκεχωρηκότων, Ἐπὶ δὲ τούτῳ Ηλίας ἐπιτρέπει Ελισσαῖον τὸ δου κοῦν αὐτῷ αἰτῆσαι, ὡς καὶ ἐσόμενον αὐτῷ, του Ηλιοῦ πεποιηκότος. Ὁ δὲ τὸ ἐπ' ἐκείνῳ πνεύJoan. v, 39. Matth. vII, 7. III Reg. xix, 7: " trare tentarem,et si inquirerem ea quæ non oportet, aut quæ non securum est inquirere, et si nimio ardore studio incumberem, et si exerceri, et explorare vellem eorum mentem quæ in iis absconduntur, cum non omnibus detur ea et quidquid est a Spiritu sancto, sed iis tantum quibus datum est, penetrare posse et intelligere dogmata a Spiritu sancto prædicata. Ac is est sensus divinæ hujus vocis: «Scrutamini Scripturas;» ea exhortatio non ad omnes pertinet, sed ad eos tantum quibus licet recte invenire quæ in eis continentur, mundum habentibus corpus et linguam et animam et cogitationem, atque ita, cum sine macula sint, divinæ lucis capacibus, ac revelationum initiationumque nostra mente ac vi et natura excelsiorum. Si enim immundis manibus non licet sancta ao pura tangere, sane quamplurimum timendum est ne mens aut cogitatio non mundata nequeat adire et accedere ac pervenire ad ea quæ supra ipsam versentur, neque penetrari valeant, sine perfecto illo candore perfectaque, quam diximus, purificatione. Attamen quoniam Dei hæ quoque voces sunt: «Quærite, et invenietis, pulsate, et aperietur,» accedimus et nos, quærentes ut inveniamus. Et pulsamus primum mentem, ita ut in attentione vigilemus et humilitate ac contritione cordis; deinde ipsam ducimus ad portas claudentes et celantes divinas Scripturas, eas quidem pulsantem, non absque timore, et cum maximo metu cupientem eas frangi sufficienter ac aperiri, et, quando intus fuerit, nihil privati aut cogitare aut dicere, sed quantum satis erit ut doceatur, tanquam tapete perspicuo velatum neque multitudini manifestum. Attamen, quoniam hæc principium eorum quæ secutura sunt, supposuimus, hisque se ita habentibus, fiduciam habere nobis licet, ad id tandem venimus, quod nune quærere debemus. Quid autem illud est? Quod ad Eliam et Eliseum spectat, unum quidem ac difficile, cui plura et majora conjunguntur, quæ eodem egent examine, nec minus difficilia videntur. Audit enim Elias Deum dicentem ut Elisæum loco ipsius in prophetam ungat; et ungit. Deinde ambo ad Jordanem procedentes, Elias flumen pallio pelliceo percutiens dividit, et per siccum incedunt, fluctibus iis obedientibus. Deinde Elias Eli. sæo permittit ut a se quidquid placuerit, postulet, tanquam ipsi adfuturum, efficiente Elia. Ille vero postulavit ut spiritus Elis duplex super ipsum fieIV Reg. 11, 8. Ob 'Ηλίας melius τοῦ 'Ηλίου.

Καὶ ret. Et difficile quidem arbitratus est Elias quod μα ἐπ' αὐτῷ, γενέσθαι διστὸν αἰτεῖται Καὶ postulatum erat, sed non omnino neque semper. Sed «Si videris me, inquit, quando tollar a te, erit tibi ita ut postulasti. Et abierunt postea. Postquam autem abiere, Elisæus currum ignis, aspicit, in eoque Eliam statim raptum atque ablatum. Et postquam id vidit, et in petita gratia confidit, statim conversus ad Jordanem, pallio pelliceo et ipse flumen percutit. Illud autem minime obedit neque finditur neque dividitur ut prius, neque siccum dat Eliseo apud ipsum videre aut transire. Et propheta, cum mœreret quod non modo non duplicem, ut postulaverat, sed ne simplicem quidem spiritum accepisset, atque ignei currus et Eliæ ascensionis spectator factus: et pallium quidem pelliceum idem. et Jordanis idem et in iisdem fluctibus; divisio autem nulla neque eadem ac prius separatio.Quid deinde? Hinc rursus ad Eliam vertitur et illius Deum invocat: in hac prece autem Jordanem rursum percutit, et secat verberans, et illum tanquam per siccam terram transit, neque magis neque minus quam Elias et ejus spiritus, sciens jam se eadem posse. σκληρόν Ηλίας τὸ αἰτηθὲν νομίζει, ἀλλ' οὐ καθά παξ, οὐδὲ μέχρι παντός· ἀλλ', «Ἐὰν ἴδῃς με,» φησίν, ἀναλαμβανόμενον, ἔσται σοι ούτως.» ἀπήεσαν ταῦτ᾽ εἰπόντες. Ἐπεὶ δ᾽ ἀπήεσαν, Ελιτ σαῖος άρμα πυρός βλέπει, ἐπὶ δὲ τούτου Ἠλία εὐθὺς ἁρπαγέντα φερόμενον ἄνω. Και ότι ταύτ εἶδε καὶ τεθαρρηκεν ἤδη τὴν χάριν, καὶ δῆτα στραφεὶς ἐπὶ τὸν Ἰορδάνην, τῇ μηλωτῇ καὶ αὐ τὸς πατάσσει· ὁ δ' οὐχ ὑπείκει οὐδὲ σχίζεται ὡς τὸ πρῶτον οὐδὲ διαιρεῖται, οὐδὲ ξηρόν ούδιν δίδωσιν ἐν ἑαυτῷ ούτε βλέψαι τον Ελισσαίον, ούτ ἐπὶ τουτου βῆναι. Καὶ ὁ προφήτης ἐν ἀπορία, όπῳ ήτησε καὶ δὴ λαβεῖν ήκουσε, μὴ ότι με διπλούν, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἁπλούν ευρηκώς, XXITOL του Κυρίου άρματος καὶ τῆς τοῦ Ἠλιοὺ ἀνόδου θεατής γεγενημένος· καὶ ἡ μὲν μηλωτή ή αὐτή, καὶ Ἰορδάνης ὁ αὐτὸς, καὶ ρείθροις αὖθις ἐν τοῖς αὐτοῖς· சு διαίρεσις ἥκιστα οὔθ᾽ ἡ τομὴ κατὰ τὸ πρῶτον οὐδὲ γε δήπουθεν ἡ αὐτή. Τί λοιπόν; Επιστρέψει αύθις πρὸς Ηλίαν, καὶ τὸν ἐκείνου ἐπικαλείται Θεός· ἐπί δὲ τῷ ῥήματι τούτῷ τὸν Ἰορδάνην αὖθις πατάσσει, και ρήγνυσι πατάξας, και ὡς ἐπί ξηρᾶς αὐτοῦ δια βαίνει, οὐ πλέον οὐδὲ μείζον, ἀλλ᾿ ὅσον Ἠλίας και τὸ ἐκείνου πνεύμα, γνοὺς εἶναι και αὐτὸς ἤδη δε δυνημένος. Et hæc quidem ita se habuerunt. Ibi autem quæritur et illud: Quare non obvius, sed durus Elias Elisei postulationi occurrit, tanquam invidia actus neque patiens se minus habere quam eum qui ad ipso unctus erat? Qumritur autem, et maxima difficultate abundat illud, quod Elias in oculis Elisæi currum ascendat et sursum currat, Jorda nis vero ab Elia divisus Eliseo resistat, neque cedat, neque obediat: et hæc sunt spiritus qui super illum erat, et juxta preces Elisæi, duplex super Eliseum factus erat. Non enim verisimile erat mentitum esse Eliam, neque quisquam id dicere auderet. Sed quid? Sed nondum hoc. Sed de priore credo oportere nos prius loqui. Queritur ac moleste fert et dolet Elias, quando Eliseus contendit quod ignorabat ille ac nesciebat Eliæ spiritum. Oportebat enim ut ille non eum spiritum, neque eum duplicem postularet. Nunc autem idem est ac si quis sciens divitiarum thesau- 1) ros esse apud aliquem, thesauros quidem sciret. Dumerum vero nesciret, sed minores eos ac dimidios credens, duplices eos peteret; atque ita quaerens, eos ipsos, et neque iis plures postularet. Quis enim major spiritus ac vis in prophetam fieret quam posse voce aquam in cœlis coercere ac stabilire, et sursum manere, cum tamen natura nequeat cogi ac manere, et per determinatum tempus, eam coacervare ita ut voce rursum ruere IV Reg. 11, 9: Και εἶπεν Ελισαῖς· Γενηθήτω δή διπλᾶ ἐν πνεύματί σου ἐπ' ἐμέ. Καί ταῦτα μὲν οὕτως. Ενταῦθα δὲ ζητεῖται μὲν κἀκεῖνο, τί ὅτι μὴ προσηνής, ἀλλὰ σκληρός Ηλίας ἐπὶ τὴν τοῦ Ελισσαίου αἰτήσιν ἀπαντᾶ, ὡς ὑπὸ φθόνου δήπου γε ἡγμένος καὶ μὴ ἀνεχόμενος ἔλαττον ἔχειν τοῦ ὑπ' αὐτοῦ χρισθέντος. Ζητείται δε, καὶ πλείστης ὅσης ἔστι μετέχον τῆς ἀπορίας, καὶ τὸ Ἠλίαν μὲν ἐν ὄψεσιν Ελισσαίου ἐφ' άρματος βῆναι καὶ δραμεῖν άνω, Ἰορδάνην δ' ὑπ' αὐτοῦ τμηθέντα προς Ελισσαίον ἀντέχειν, καὶ μήθ' ὑποχωρείν μήτε καθυπείκειν, καὶ ταῦτα τοῦ ἐπ' ἐκείνῳ την ματος, κατὰ τὸ δοκοῦν Ελισσαίς, διπλοῦ ἐπὶ τούτῳ γεγενημένου· οὐ γὰρ ἦν εἶκος ψεύσασθαι Ηλία, οὐδ᾽ οὐδεὶς ἂν εἴποι. ᾿Αλλὰ τί; ᾿Αλλὰ μήπω τοῦτο· ἀλλὰ περὶ τοῦ πρώτου καὶ χρῆναι οιμαι ἐρεῖν ἡμᾶς πρῶτον Δυσχεραίνει καὶ δυσανασχετεί και σκληρύνεται Ηλίας, αἴτησαμένου του Ελισσαίου, ὅτι δὲ ἀγνοῶν ἦν οὗτος καὶ μὴ τὸ πᾶν εἰδὼς τοῦ κατ' ἐκείνη πνεύματος· ἔδει δὲ οὐ τοῦτο οὐδὲ διπλοῦν αυτόν αὐτὸ ζητῆσαι. Νῦν δ' ἐστὶ ταυτόν, ὥσπερ ἂν εἴτιν, παρ' ἑτέρῳ χρημάτων θησαυροὺς εἴδως, τοὺς μὲν θησαυρούς ᾔδει, τὸν δ' ἀριθμὸν οὐκ ᾔδει, ἀλλ', ελάτ τους καὶ τοὺς ἡμίσεις ίσως νομίζων, διπλούς αυτού; ἐζήτει· οὕτω δε ζητῶν, αὐτοὺς ἐκείνους, καὶ οὐχὶ τῶν ὄντων πλείους, ἐζήτει. Τί γὰρ ἂν πλέον καὶ γένοιτο ἐπὶ προφήτη πνεύ ματος καὶ ἰσχύος, ἡ ὕδωρ μὲν ἐν οὐρανοῖς γλώττη δεδυνήσθαι πεδῆσαι καὶ ἱδρύσαι, καὶ μένει άνω μὴ πεφυχής καρτερεῖν βιάσασθαι καὶ μένειν, καὶ τοσοῦστον ἐπὶ χρόνον, εἶτ᾽ ἀθρόον, ὥστε ρυζι και IV Reg. 11, 14. III Reg. xvu, XVIŅI.

DE PETITIONE ELISÆI AD ELIAM. ab alto attrahere, non alium habentem locuin; nisi illum superiorem; postquam autem eum in victimam injecit, non modo eam, sed et aquam, quam in ipsam infudit et omnia quæ circa ipsam erant, complexus est ac incendit. Neque illud parvum est quod exiguo pane, ac exigna aqua et cibi hujus virtute quadraginta dies incessit et quadraginta noctes. Dein venit in Sarephtha, et apud viduam diversatus est aliquandiu Vide tunc quæ et quanta et quot miracula. Vide hydriam farinæ vacuefactam et nunquam deficientem, sed semper repletam; olei vide lagenam eodem modo se habentem. Quod ejusdem viduæ mortuum filium Elias suscitaverit, quid hoc majus diceretur? Ebrum igitur talium operantisque talia Spiritus, duplum quale et quantum esset! Sed, «Si videris me, inquit, sursum ablatum:» quasi diceret:» Quoniam hood non tibi sufficiunt ut demonstretur qualis sit qui in me est spiritus, sed videns me raptum et sursum ablatum neque plus quam in me est neque majus esse credes, neque apud te majus esse concupisces, majus ex ipso visu illud sciens et igitur edoctus quam prius credideras et cujus desiderio tenebaris.» τη γλώττη αὖθις πρᾶξαι καὶ κατὰ γῆς ἐκχύσαι· eam jubeat et in terram effundat; ignem vero πύρ δ' ἄνωθεν ελκύσαι κάτω, τόπον οὐχ ἕτερον, αὐτὸν δ᾽ ἔχον τὸν ἄνω, ἐπὶ δε ώθησεν ἐπὶ θυσίαν, οὐ μόνον αὐτὴν, ἀλλὰ καὶ ὕδωρ όπερ ἐπ' αὐτὴν ἔβαλε, καὶ πάντα τὰ περὶ αὐτὴν, ἀνάλωσε συμφλε ξας; Πάντως δὲ οὐδὲ τοῦτο μικρόν, ὅτι ἄρτῳ βραχεῖ καὶ ὕδατι βραχεῖ καὶ τῇ δυνάμει τῆς βρί σεως ταύτης τισσαράκοντα ημέρας επορεύθη καὶ τεσσαράκοντας νύκτας Αλλά τι καὶ εἰς Σάραφθα Εκε, καὶ ἂν ἤκουσε χήραν, ἐπειδὴ, παρ' αὐτῷ γενόμενος, παρ' αὐτῇ δήπου καὶ ἦν σκηνώ σας, δρα μοι κἀκεῖ τίνα καὶ ὅσα καὶ οἷα τὰ θαύ ματα· τὸ περὶ τὴν ὑδρίαν τοῦ ἀλεύρου κινουμένην καὶ μήποτε λείπουσαν, ἀλλ᾽ αἰεὶ πληρουμένην· τὸ περὶ τὸν καψάκην τοῦ ἐλαίου ὡσαύτως ἔχον Ὅτι δὲ καὶ νεκρὸν τὸν τῆς αὐτῆς χήρας παῖδα Ηλίας ήγειρε (ι), τί τις ἂν φαίη τούτου μεῖζον; Τῶν τοίνυν τοιούτων και τοῦ ἐνεργοῦντος ταῦτα πνεύματος τὸ διπλοῦν τί ποτ' ἂν γένοιτο καὶ ὅσον; Αλλ', «Ἐὰν ἴδῃς με,» φησὶν (β), «ἀναλαμβανόμενον,» σχεδόν τοῦτο λέγων • Ἐπεὶ μὴ ταῦτό σοι αποχρώντως μηδ' ἱκανῶς ἔχει πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ ἐν ἐμοὶ πνεύματος, ἀλλ' οὐκ ὅτι καὶ ὑπὸ πυρός άρματος ἁρπαγέντα με καὶ λαμβανόμενον ἰδὼν ἄνω, οὐκ ἂν πλέον τοῦ ἐν ἐμοὶ ὄντος καὶ μείζον οὔτε νομίσοις οὔτ᾽ εἶναι παρὰ σοὶ ζητήσοις, πλέον πάντως καὶ γνοὺς ἐξ ὄψεως αὐτῆς τοῦτο καὶ γοῦν διδαχθεῖς τοῦ νῦν σοὶ καὶ νομιζομένου και του γε πρὸς τὴν αἴτησιν κατ' αὐτὴν ἐρχομένου. ᾿Αλλὰ ταὐτὰ μὲν ἐφ᾽ οἷς καὶ περὶ των κατὰ τὸν Ηλίαν καὶ Ελισσαίον διηπορηκότες ἐσμέν· ὁ λόγος δὲ προαχθεὶς ἐφ' ἑτερα μείζω καὶ ὑψηλότερα, εχόν μενα τῶν λελεγμένων, άγει. Καὶ γὰρ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἄγγελος φαίνεται τῷ Ζαχαρίᾳ· καὶ δὴ φανείς και περί παιδὸς αὐτῷ τοῦ Ἰωάννου εὐαγγελιζόμενος, «Εσται μέγας,» φησί «καὶ αὐτὸς ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει προελεύσεται Ηλιού,» Και σκόπει μοι κανταῦθα τὸ κατὰ τὸν ᾿Ηλίαν ὅσον καὶ οἷον μέγα καὶ μέγιστον, μηδενὸς ὄντος ἄλλου, μήτε πλείονος μήτε μείζονος. ὥστε τοῦτο περὶ τοῦ παιδὸς εὐαγγελίσασθαι τῷ Ζαχαρία. Σκόπει δε και αὖχις, Χριστοῦ ταῖς φωναῖς προσσχών Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ, τοῦ και δι' ἀγγέλου τὰ εἰρημένα λελαληκότος - Κ Οὐκ ἐγήγερται,» λέγει «μείζων ἐν γεννητοῖς γυναικῶν Ἰωάννου του Βαπτιστοῦ >> τοῦ ποίου τούτου; τοῦ ἐν πνεύ ματι καὶ δυνάμει Ἠλιοὺ ἐλθόντος. ᾿Αλλὰ κανταῦθα τὸ συμβαῖνον ἄπορον, οὐχί μικρόν πάντως. Εἰ γὰρ ὁ Βαπτιστής τῶν λοιπῶν πάντων και προφητών μείζων, τί οὐχί και εν μείζονι πνεύματι, οὐδ᾽ ἐν III Reg. XVIII, 38. Forsan συμφλέξαν, Elias ώθησε και έβαλε ignis, πύρ ἀνάλωσε συμφλέξαν. III Reg. xix, 6, 8. 111 Reg. χνη, 9: πορεύου εἰς Σαρεπτά, III Reg. xvII, 16. III Reg. xvII, 17. IV Reg. 11, 10. Legerim fere ἀναλαμβανόμενον. Excidit præpositio, quod fieri amat.' Sed ea quidem sunt in quibus ambigimus dé Elia et Elisæo. Sermo autem ad alia majora et excelsiora adductus, præcedentibus tamen conjuncta, nos ducit. Etenim in Evangeliis angelus apparet Zachariæ; et postquam apparuit et de filio Joanne prophetizans: Erit, inquit, magnus, et ipse procedet in spiritu et virtute Eliæ. Et hic etiam considera quantum et quam excelsum et sublime sit quod ad Eliam spectat, cum nihil sit aliud neque celsius neque majus quod de filio Zachariæ evangelizarł possit. Considera et rursum, Christi vocibus attendens Christi Dei, per angelum nota illa verba dicentis: › Non surrexit, inquit, major inter natos mulierum Joanne Baptista.» Qualis erat Joannes? In spiritu et virtute Eliæ venerat. Atque quod hic occurrit, non caret difficultate, neque omnino parvum est. Si enim Baptista cæteris omnibus vel prophetis major est, quid est quod non in majore spiritu, neque in majore virtute, sed in iisdem Luc. 1, 15. 17. Sic προσσχόντες supra. Nil mutandum in hoc auctore. Grammaticus Bachm. Anecd. t. II, p. 369, ait πρόσχες esse Atticorum, idque δι' ευφωνία, Idem tradit scholiastes in Pauli Silent. Thermas V. 12: Το πρόσχες διὰ δύο σε ωφειλε γράφεσθαι ἐπεὶ δὲ καταφωνον ἐγένετο οὕτως, ἀποβάλλει τὸ ἐν σ. Matth. xi, 11.

NICEPHEORI CHUMNI ac ipse Elias? Aut quomodo salvum erit illud ma- πλείονι δυνάμει, ἀλλ' ἐν τοῖς αὐτοῖς και ἴσοις ήκε jus quam apud Eliam, si Elias nihil minus, sed idem habuerit? Quis autem minor quidem Baptista, major vero illo in regno cœlorum? Sed accipe prius a me quæ prius et ab angelo dicta sunt. «Convertet enim, inquit de Joanne,mul. tos de filiis Israel ad Dominum Deum ipsorum. Deinde addit:» Et ipse præcedet in spiritu et virtute Elive.» Averterant enim tunc filii Isarel vultum et corda eorum a facie Dei; averterant inde et converterant ad Baal, et ipsum sequebantur, et omnia hæc quæ et historiæ et libri referunt, contra altaria Dei, contra ejus sacerdotes, dirissima facta sunt. De illis irascitur Elias, et mala illa in eos qui fecerunt convertit, et in prophetas opprobrium et in sacerdotes indignationem, et liberat Israel ex suo errore, et ad Deum rursum convertit. Illo igitur spiritu, illa virtute opus erat, ut multos filiorum Israel conveteret, et ei submissos salvaret. Et illud est, opinor:» In spiritu et virtute Eliæ venturus est. › κάνταῦθα τὴν δυνάμεως ἔδει, πολλοὺς τῶν υἱῶν στρέψαι, και ὑπ' αὐτῷ γε τούτους σεσώσθαι. Και και τῇ αὐτῇ τῷ Ηλιού δυνάμει. Superest demonstrandum, et quid præterea? quomodo major est Baptista. Eo ipso baptismate quod perfecto in Christo perfectionem antecedit, et populum ipsi præparat, non modo ex filiis Israel, sed ex omni natione genere hominum; neque illud modo, sed quod et Christus ad ipsum venit, et, inclinato capite, baptisma recipit, ille ipse qui agnus Dei est, et omnia mundi peccata tollit, et in baptismate purificat; ipse est Christus qui minor quidem Joanne reputatus, major tamen illo est. Etenim in omni baptismate, cum aliud ad baptizantem pertineat, aliudque ad baptizatum, qui baptizat baptizato major esse videtur. Sed non eodem modo de Christo est, cum Deus sit, et aqua baptizantem baptizet spiritu, sine quo baptismate non licet in regnum coelorum introire. Hujus perfecti baptismatis et Joannes fit particeps. Quomodo autem? Manu quidem purissimum caput in aqua Matth. xr, 11: Ο δε μικρότερος ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν μείζων αὐτοῦ ἐστιν. In explicando difficili hoc, sed mystico, Evangeli loco, refutandisque quorumdam sententiis suaque expo nenda, versatur Phot. Epist. 135, qua legatur dignissima. Luc. 1, 16, Il Reg. χντι, 18, 21: Καί εἶπεν Ηλιού... Επορεύθης ὀπίσω τῶν Βααλίμ... εἰ ἔστι Κύριος ὁ Θεός, πορεύεσθε ὀπίσω αὐτοῦ· εἰ δὲ Βάαλ, που ρεύεσθε ὀπίσω αὐτοῦ. 111 Reg. πιχ, 10: Εγκοτέλιπόν σε οἱ υἱοὶ Ισραήλ, τὰ θυσιαστήριά σου κατέσκαψαν καὶ τοὺς προφήτας σου απέκτειναν ἐν ρομφαία Π! Reg. ΧΙΧ, 10: Καὶ εἶπεν Ηλιου· Ζηλών ἐξήλωκα τῷ Κυρίῳ παντοκράτορι. 11 Reg. xx, 21: Ἰδοὺ ἐγὼ ἐπάγω ἐπὶ σὲ κακά. Verba sunt Eliæ. τῷ Ηλιού; ἢ πως περισωθήσεται τὸ μεῖζον αὐτῷ, τοῦ Ἠλιοὺ μηδὲν ἧττον μηδ' ἔλαττον, ἀλλὰ ταυτόν ἐσχηκότος; Τίς δε και ο μικρότερος μὲν τοῦ Βαπτιστοῦ, μείζων δ' αὐτοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρα νῶν; Θεοῦ " Αλλ' ἐκεῖνά μοι πρῶτα, τὰ καὶ παρὰ τοῦ ἀγγέ του πρώτα, λάβε. «Επιστρέψει ο γάρ, περί του Ιωάννου φησί «πολλοὺς τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἐπὶ Κύριον τὸν Θεὸν αὐτῶν·» εἶτ᾽ ἐπάγει· Και κά τὸς προελεύσεται ἐν πνεύματι Ηλιού και δυνάμει. Απέστρεψαν μὲν μὲν γὰρ και τοτε οἱ τοῦ Ἰσραὴλ τὸ πρόσωπον και τὰς καρδίας αὐτῶν ἀπὸ προσώπου ἀπέστρεψαν ἐκεῖθεν και επέστρεψαν ἐπὶ Βάαλ, και οπίσω αὐτοῦ ἠκολούθησαν και πάντ ἐκεῖνα, ὅσα και ἱστορίαι και βίβλοι φέρουσι, κατά θυσιαστηρίων Θεοῦ, κατὰ τῶν ἱερέων αὐτοῦ, δεινό τατα κατεπράχθη· ζηλοῖ δ' ἐπί τούτοις Ηλίας και στρέφει τὰ κακὰ ταῦτα κατὰ τῶν πεπραχί των (β) και τῶν γε προφητῶν τῆς αἰσχύνης και ἱερέων τῶν προσοχθισμάτων και φύεται τὸν Ἰσραὴλ ἐκ τῆς πλάνης, και ἐπὶ Θεὸν αὖθις στρέφει. Εκείνου και γοῦν τοῦ πνεύματος, ἐκείνη; Ἰσραὴλ ὥστε τὸν Βαπτιστὴν ἐπὶ Θεὸν αὐτοὺς ἐπο τοῦτ' ἐστίν, οἶμαι, τὸ ἐν πνεύματι αὐτὸν ελεύσεσθαι Λείπεται δεῖξαι και τί λοιπόν; - δι' ο και μείζων ἐστιν ὁ Βαπτιστής· αὐτὸ δὲ τοῦτ᾽ ἔστι τὸ βάπτισμα, πρόδρομον ἂν τοῦ τελείου και ἐν Χριστῷ, και λαόν ἑτοιμάζον κατεσκευασμένον αὐτῷ, οὐκ ἀ παίδων Ἰσραὴλ μόνον, ἀλλὰ και παντὸς ἐξ ἔθνους καὶ γένους ἀνθρώπων παντός, και οὐ τοῦτο δε με νον· ἀλλ' ότι και Χριστὸς πρὸς αὐτὸν ἔρχεται και κλίνας την κορυφήν, το βάπτισμα καταδέχεται αὐτὸς οὗτος ὁ και ἀμνὸς ὢν τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν τοῦ κόσμου πᾶσαν αἴρων ἁμαρτίαν καθαίρων ἐν τῷ βαπτίσματι, οὗτός ἐστι Χριστὸς ὁ και μικρό τερος μὲν τοῦ Βαπτιστοῦ νομιζόμενος καὶ αὖθις ἐν μείζων. Καί γὰρ ἐπί παντὸς τοῦ βαπτίσματος, του μὲν εἰς Βαπτιστὴν τελοῦντος, τοῦ δ' εἰς βαπτιζόμε νου, ὅ γε βαπτίζων τοῦ βαπτιζομένου μείζων είναι δοκεῖ· ἀλλ' οὐχ οὕτως ἐπὶ Χριστοῦ, Θεοῦ ὄντος και τὸν βαπτίζοντα ύδατι βαπτίζοντος πνευματι οὗ δὴ πνεύματος και χωρίς οὐκ ἔστιν οὐδ᾽ εἰσελθεῖν III Reg. XVIII, 25: Kai eines προφήταις τῆς αἰσχύνης. Ἡλιού τους 111 Reg. xvi, 32: Καί ἔστησε (Achab) θυσια στήριον τῷ Βάαλ ἐν οἴκῳ τῶν προσοχθισμάτων από τοῦ. Ibid. χνη 29: Και ελάλησεν Ηλιού ο Θεσ Είτης πρὸς τοὺς προφήτας τῶν προσοχθισμάτων. Suidas in Μελχου Προσοχθίσματα γάρ και βο λύγματα τὰ εἴδωλα προσαγορεύειν εἶωθεν ἡ Γρα φή. Vide ibi Ernest, in Glossi sacris p. 89, coll. pag. 119. Joan. 1, 29: Ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Verba sunt Baptiste, cum ad eum accederet Jesus baptizandus. Matth. 111, 11: Ἐγὼ μὲν βαπτίζω ὑμᾶς ἐν ὕδατι ὁ δὲ ὀπίσω μου ἐρχομενος ισχυρότερος μού ἐστιν αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ και πυρί. Cf. Luc. ur; 16.

TESTAMENTUM tem, Spiritum autem oculis sub columbæ specie descendentem videns; et hoc modo tota Trinitate ipsi se manifestante, sive in ablutionem velis, sive in illuminationem. Cujus omnipotentis Triuitatis est omnis baptismatis gratia, et omnis nostrum quiin ipsa baptizati sumus salus, et fidelem ac puram servamus confessionem. nihil a recto aberrantem, neque quidquam confusionis aut impuritatis habentem, et quod ipsius firmitatem agitare aut labefactare valeat. τοῦ ὀρθοῦ παρ εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Τοῦ τοιούτου βα- tangens, Patrem vero desursum audiens testificanπτίσματος τελείου ὄντος καὶ Ἰωάννης ἐν μεθέξει γίνεται Γίνεται δὲ πῶς; χειρὶ μὲν ἐν ὕδατι τῆς ἀχράντου κορυφῆς ἀπτόμενος, Πατρὸς δ᾽ ἄνωθεν ἀκούων μαρτυροῦντοῦ Πνεῦμα δ' ἐν ὀφθαλμοῖς περιστερᾶς ἐν εἴδει καταβαῖνον ἰδὼν καὶ τοῦτον δὴ τὸν τρόπον τῆς Τριάδος ὅλης οὕτω φανερωθείσης αὐτῷ, εἰ μὲν βούλει, εἰς βάπτισιν, ὁ ἐμὸς λόγος, εἰ δ᾽ οὖν, εἰς ἔλλαμψιν· ἧς δὴ παντουργού Τριάδος καὶ τὸ πᾶν ἐστι τῆς τοῦ βαπτίσματος χάριτος, τὸ πᾶν ἐστι καὶ τὸ τῆς σωτηρίας ἡμῶν ἐς αὐτὴν βε βαπτισμένων, καὶ τὴν ὁμολογίαν ἀσφαλῆ καὶ ἀκραιφνή φυλαττόντων, μηδέν τι ενηνεγμένην, μηδε ταράττον μηδε συγχέον μηδὲν ἔχουσαν, καὶ τὸ στεῤῥὸν αὐτῆς σαλεύον καὶ περιτρέ πον αὐτήν. Ipse Joannes Baptista ad Jesum verba faciens in evangelio Matthæi ur, 14: Εγώ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι, καὶ σὺ ἔρχῃ πρός με; Matth. II, 17: Καὶ ἰδοὺ φωνὴ ἐκ τῶν οὐρα νῶν, λέγουσα· οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα. Cf. Marc. 1, 11; Luc. 1, 22. Matth. ut, 16; Marc, 1, 10; Luc. ut, 22; Joann. 1, 32. ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΤΟΥ ΧΟΥΜΝΟΥ ΔΙΑΘΗΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΗΣ ΩΣ ΕΠ' ΑΥΤΗ ΤΗΤΕΔΕΥ ΤΗ ΤΗ ΔΙΑΘΗΚΗ ΜΙΚΤΟΣ ΣΥΝΤΑΚΤΗΡΙΟΣ." Σπουδάζει δὲ πρῶτον δεῖξαι ὅτι κρεῖττον καὶ λυσιτελέστερον ἐν ὑγεία σταθερᾷ καθεστῶτας διατίθεσθαι, ἡ νόσον ἀναμέννιν λύουσαν, καὶ ἡμέραν ἐσχάτην χωρίζουσαν τῆς ζωῆς. Ὁποίας δ' ὁ λόγος ἔτυχεν οἰκονομίας, ἀρμοζούσης ἐντέχνως καὶ κατὰ καιρὸν ἑκάστῳ τὸ πρόσφορον, ως μήτε τι τῶν δεόντων εἰρῆσθαι δόξαι παραλειφθῆναι, μήτε τὸ ἐξ ἀνάγκης ταπεινὸν παρεμπίπτον, και ὁ μὴ ἔστι φυγεῖν, ὑπεκλύειν καὶ πάνυ τι χαυνοῦσθαι καὶ χαλᾶν τὸν τόνον ποιεῖν, εἰδεῖεν ἂν οἱ τὸν λόγον ἐπιμελῶς μετιόντες. TESTAMENTUM ET ANTE MORTEM, TANQUAM IN IPSA MORTE TESTAMENTO MIXTUS SERMO VALEDICTORIUS. Ostendit primo melius esse ac utilius in firma sanitate tes!amenta componere quam labantem, exspectare et ultimam vitæ diem. Quanta autem prudentia sit oratio, perite accommodans et opportune uniquique, quod convenit, ita ut nihil eorum quæ dicenda sunt, omitatur,neque ex necessitale orta debilitas, quæ vilarinequit, dissolvat aut infirmet aut relaxet sonum, animadvertent quicunque orationem hanc attente adibunt. Εθος τοῦτο σχεδὸν τοῖς πᾶσιν, ἡ τοῖς γε πλείστοις, ἐπὶ τὰ τελευταῖα τοῦ βίου καὶ τὴν τούτου κατάλυσιν ἀφικνουμένοις, περὶ διαιρέσεις τῶν ὑπαρχόντων καὶ μερισμούς, καὶ οἷς ἂν βούλοιντο κλήρους προσγενησομένους, τὴν σπουδὴν ἔχειν, καί γε τὴν ψυχὴν αὐτὴν, πρὸς τὴν ἔξοδον ἐπειγομένην, ἐθέλειν codice 2105, p. 245, 2. Solcnt fere omnes, aut saltem plerique, in vitæ exitu et appropinquante dissolutione, de dividendis bonis et distribuendis, quibus voluerint heredibus curam agere, et animam ipsam, jam ad exitum impulsam, rursum ad sollicitudines ac labores, qui ipsam minime decent convertere. Mihi quidem

morum videtur, si homo, in ipsa ultima die consti- επιστρέφειν αὖθις εἰς μερίμνας καὶ τοιαύτας ἀσχο tutus, non jam omnes rebus terrestribus adhærentes cogitationes rejecerit, sed, adhuc, de propriorum bonorum cogitationibus, imo vero de bonis ipsis sollicitus sit, convertatque se ad ea quæ mundana sunt, dum ad alia jam vocatur, nesciens in quænam, utrum in jucunda, an in tristia, et que in æternum protenduntur; neque ad illud tantum et constanter aspiciat, quo, anima soluta a corpore, ab ducentibus transmittenda est, nesciens quisnam ipsam accepturus sit locus, utrum supplicii an quietis? Hanc porro doctrinam et disciplinam habemus, ut præsentem vitam, mortis meditationem faciamus, quæ bene futurum sæculum nobis præparabit et commode nos huic adaptabit. Et beati qui his hortationibus totam mentem adhibentes, totam vitam iis submittere, cum iisque vivere conantur. λίας μηδὲν αὐτῇ προσηκούσας· ὁ δή μοι και πάνω τι θαυμάζειν ἔπεισιν, εἰ ἄνθρωπος, ἐν αὐτῇ γενόμενος τῇ ὑστεραίᾳ, οὐχὶ καὶ πάντας εὐθὺς τοὺς τοῖς παροῦσιν ἐνεχομένους ἀπόλλυσι λογισμούς, ἀλλ᾽, ἔτι ταῖς περὶ τῶν προσόντων φροντίσιν, μᾶλλον ὧν εἶχε, συνεσχημένος, επιστροφήν των τῶν ἐν τῷ βίῳ ποιεῖται, ἐν ἄλλοις δή τισι μετακαλούμενος, οὐκ εἰδὼς δ᾽ ἐν οἴοις, ἡδέσι δηλονότι ἡ σκυθρωποῖς, ἐς ἀπέραντον δ' όμως παρεκτεινομέν νοις, οὐδὲ πρὸς ἐκεῖνο μόνον παντελώς ανεπιστρά φως βλέπει, ὅποι δηλονότι, λυθεῖσα τοῦ σώματος, ἡ ψυχὴ μετασταίη ὑπὸ τῶν ἀγόντων ελκυσθεῖσα, και ποῖος αὐτὴν μεταδέξεται χώρος, κολάζων ή κα παύων. Ἔχομεν δὲ καὶ ταύτην πάντως παιδείαν καὶ νουθεσίαν, πάνυ τι τὸ μέλλον ἡμῖν οὐ καὶ καλῶς οἰκονομοῦσαν καὶ καταρτίζουσαν πρὸς τοῦτο συμφερόντως, μελέτην αἰεὶ θανάτου τὸν τήδε βίον προσχόντες τῇ νουθεσίᾳ, καὶ τὴν ἐνταῦθα πολιποιεῖσθαι Και μακάριοι γε οἱ ταύτῃ νουνεχώς τείαν ὅλην σπουδάσαντες ὑποθέσθαι τῇ παραινέσει, καὶ ταύτῃ συζῆσαι. Quando autem quis eas in oblivione posuerit, mortemque ipsam tanquam vitæ hujus rerum meditationem fecerit, his adhortationibus contradicens, me, ut dicebam, ille in stupefactionem injicit, cum hoc modo ultimis diebus et in ipso fine utatur. Etenim si velis, dum jam te pungit mors, testamenta conficere, aliunde vero non sustines a bonis decidere, quidni omne vitæ tempus mortis tempus reputes, et priusquam vere finis adveniat, ad ipsum respiciens, scribas? Etenim res ita se habet: cum nati simus mortales, una nobiscum gignitur quæ vitam dissolvit corruptio et fluxus. Et sane nobis in viam et vitæ cursum incidentibus non modo licet ab initio constanter animadvertere quem ad finem requiescere debeamus, sed jam in his quæ prætereunt, aspicere possumus adjunctam corruptionem. Vita enim nostra tanquam in vestigiis tota incedit, et mors accurrens ac comitans id quod vita transacta reliquit, id statim accipit comprehenditque, et omnibus vitæ partibus fluentibus transeuntibusque occidimur, quæque jam morti adjiciuntur. Ita ut, si mors te in timorem injiciens, ultima die te testamentum conficere cogit, quidni et hodie. illa regnante (et quanta possideat, omnino vides), testamenta scribis, corpus quidem validum habens, mente vero nondum violento morbo turbata, neque ea cogitatione cum formidine agitatus, quod nempe jam moreris. κραταιᾶς κατασεισάσης νόσου, μηδὲ τὴν διάνοιαν νην; Gobilis est Ciceronis locus Tusc. 1, 30: «Tota philosophorum vita, ut ait idem (Plato), commentatio mortis est.» Vide Wyttenb. ad Phadon. p. 207, et in Philom. t. III, p. 96. Joannes Climac. p. 145: Καί θαυμα ὄντως, πῶς και Ελ. ληνές τι τοιοῦτον ἐφθέγξαντο, ἐπεί και φιλοσοφίαν, τοῦτο εἶναι ορίζονται, μεχέτην θανάτου Seneca Οταν δέ τις μὴ μόνον ταύτης κατωλιγωρικώς φανείη, ἀλλὰ καὶ τὸν θάνατον μελέτην ὡσανεί τιθέται τῶν ἐν βίῳ πραγμάτων, πρὸς τοὐναντίον παντελῶς τοῦ παραγγέλματος ήκων, ἔμοιγε, όπερ ἔφην, οὐ πόρρω θαύματος ὁ τοιοῦτος, τοῦτον δὲ τὸν τρόπον τοῖς ὑστάτοις καὶ τῇ τελευτῇ κεχρημένος. Καὶ γὰρ, εἰ βούλει, νύττοντός σε τοῦ θανάτου, γράφειν διαθήκας, άλλως δ' οὐκ ἀνέχῃ δοκεῖν ἐκπίπτειν τῶν προσόντων, τί μὴ καὶ πάντα του ζωῆς χρόνου θανάτου χρόνον γε λογίζη, και, πρὶν ἡ καθαρῶς τὸ τέλος ἀφικέσθαι, πρὸς αὐτὸ γράφεις βλέπων; Καὶ γὰρ οὕτως ἔχει· θνητοῖς ἡμῖν γε γεννωμέ νοις συναποτίκτεται πως καὶ ἡ τὴν ζωὴν αὐτὴν λύουσα φθορὰ καὶ ῥεῦσις. Καί γε παρὰ τὴν ὁδον ἐμπεσοῦσι καὶ τὸν δρόμον τοῦ βίου μὴ μόνον ἔστιν ἡμῖν ἐξ ἀρχῆς ἁπταίστως ἐνορᾷν πρὸς ὁ δὲ και καταπαυσομεν τέλος, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἐν τοῖς καθ᾿ ὥραν ζῶμεν, ἐν τούτοις ἔστι συνορᾷν καὶ τὴν φθοράν εὐθὺς παρεζευγμένην· ὡς γὰρ ἐν ἔχνεσί τισι και νούσης τῆς ζωῆς ἡμῶν ἁπάσης καὶ τοῦ θανάτου παραθέοντος καὶ συμπαρομαρτούντος, ὅπερ ἐκείντ παρῆκε διαβάσα, τοῦτ᾽ εὐθὺς αὐτὸς μεταδεξάμενος ὑφειλε, καὶ νενεχρώμεθα λοιπόν πᾶσι τοῖς τῆς ζωῆς μέρεσι ρέουσι καὶ παρερχομένοις, καί γε τῷ θανά τῷ προσγιγνομένοις. Ωστ', εἴπερ ὁ θάνατός δεδιττόμενος ἐπὶ τῆς τελευταίας βιάζεται διαθηκών μεμνῆσθαι, τί μὴ καὶ τὴν σήμερον, ἐνδυναστεύοντος τούτου (και βλέπεις πάντως οπόσον ἐγκαταλαμβά της, γράφεις τὰς διαθήκας, ἐῤῥωμένως μὲν ἔχων τοῦ σώματος, μή πω δὲ τὸν νοῦν διεφθαρμένος ἐκ οὐμενοῦν ὑπὸ δέους ἔχων ὅτι θνήσκεις τεθορυβημέ Epist. 26: «Meditare mortem.» Adde Diogenem Epist. 10 init in Notit. Mss. t. X. Codex sic; sed olim fuit προσοχόντες. Conf. not. 9, col. 1386. Relinquo όταν φανείη καὶ τιθῆται, cum videantur sic ab auctore ipso, non a librario, relicta.

TESTAMENTUM. Quidnam patieris quando te adurens febris consumet, medicorum arte et alia quavis validior, ac violenter corruptionem dissolutionemque operabitur, solvetque animæ et corporis vinculum; aut quando frigus sensim procedens omnem agitabit corporis molem, extremasque partes occupabit ubicumque mortem ferens; quando vivificans spiritus coercebitur et in cor tandem recedet, ac deinde aliquis accedens, tecum aget de codicillis bona tua dividentibus hæreditatesque tuas iis qui supererunt assignantibus, tuque, statim ac audieris corde vehementer turbatus, teipsum a longo errore et perpetua illa vanitate avertes, qua tota vita deceptus es nesciens, convincerisque statim certo intellectu omnes illos labores omnemque priorem curam vane impensam fuisse nec quidquam utile habuisse? Quando hæc igitur agi coperint, et quando illi talibus occupato supervenient vel extranei, qui tanquam ex necessitate debitas illius res ac divitias comprehendere nitantur, propriaque ipsius bona sibi ipsis distribuere cogant, quid inde evenit? Hic enim dividit pro sua voluntate, non juxta uniuscujusque eorum beneplacitum, neque juxta inexpletam cupiditatem. Et illi indignantes gratiam renuunt, alius quidem plura exspectans quam quæ ille volens ac libens tradit; alius vere æqualem tantum sibi partem donari non fert, nec seipsum non plus accipere. Est qui totum quod ipsi concessum est rejiciat, prætextumque decendem jusque generosum adhibeat:«Multo majora, inquit, exspectabam, et frma spe nitebar.» Sed tamen, num tempus ad lamenta ac gemitus invitat, alii eo quod non iis pro mente successerit in pugnas sæpius abeunt, lacrymas doloremque omittentes, doloris tempus, belli ac litium tempus designantes. Οἷον γὰρ δὴ καὶ τοῦτο, ὅταν πυρετος λάβρος ἀναφλεχθεὶς ἐκτήκῃ, κρείττω καὶ ἱατρῶν τέχνης καὶ πάσης άλλης μηχανῆς τὴν ἀκμὴν ἔχων, καὶ τὴν φθορὰν καὶ λύσιν κατεργαζόμενος εὐτόνως, καί γε τὸν δεσμὸν παραλύων τὸν τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώμα τος, ή όταν ρίγος ἐπεισφρῆσαν τον όλον συγκλον σωματικὸν ὄγκον, καὶ τὰ τούτου πέρατὰ καταλαμ βάνη νεκροποιόν ψύχος, τοῦ ζωτικού πνεύματος συστελλομένου και βίᾳ περὶ τὴν καρδίαν ἀναχω ροῦντος, εἶτα προσιών τις διαλέγεται περὶ γραμ μάτων τὴν οὐσίαν καταμεριζόντων καὶ ἀποταττόντων κλήρους τοῖς ἔτι τῷ βίῳ περιεσομένοις, καὶ ὁ μὲν ταῦτα συμβουλεύῃ, ὁ δε, προς τὴν ἀκοὴν εὐθὺς παταχθεὶς δεινῶς τὴν καρδίαν, ἑαυτὸν τῆς μακρᾶς πλάνης καὶ τῆς πολλῆς ἐκείνης ματαιότητος ταλα νίζῃ, ὑφ' ἧς ἡγνόει τὸν πάντα τῆς ζωῆς χρόνον και τειλημμένος, καὶ διελέγχῃ δὲ τότε το παρεστώς αἴφνης τῆς ἁπλανούς συναισθήσεως τοὺς μόχθους ἐκείνους καὶ πᾶσαν αὐτῷ τὴν προτέραν σπουδὴν εἰκῇ καὶ μάτην ἐκπεπονῆσθαι καὶ πρὸς οὐδὲν ὄφε λος ἀπαντῆσαι; ὅταν γούν ταῦτα, καὶ τοιούτοις ἐνασχολουμένῳ τῷδε τοῖς λογισμοῖς προσεπιτιθῶνται καὶ τῶν γνησίων εἰσιν οἱ καὶ τῶν ξένων, οί, χρέος ὥσπερ αὐτοῖς ἀνάγκης ἐξ ἁπάσης ἐπωφλημένον, χρήματα ἐκείνου καὶ πράγματα διαλαβεῖν ἐκζητοῦντες, καί γε βιαζόμενοι συμμερίσασθαι τὰς κτής σεις, οἷον δὴ καὶ τοῦτο; Ὁ μὲν γὰρ διαιρεῖ κατὰ τήν οἰκείαν, οὐ μὴν δὲ κατὰ τήν ἐκείνων εκάστου βούλησιν οὐδέ γε κατὰ τὴν ἄπληστον ἔφεσιν· καὶ αὐτοὶ λοιπὸν δυσανασχετοῦντες ἀποστρέφονται τὴν χάριν, ὁ μὲν πλέον εἰσπράττων ἢ ὅσον ἐκεῖνος ἐκὼν είναι δίδωσιν, ὁ δὲ τὴν ἴσην μοῖραν δυσχεραίνων & καὶ μὴ πάνυ τι καταδεδεγμένος· ἔστιν ὅς καὶ τὸ νεμηθέν ὅλον ἀπείπατο τελέως, καὶ ἡ πρόφασις εὐπρεπὴς καὶ τὸ δικαίωμα γενναῖον» πολλῷ γὰρ πλείον,» φησί,» νομίσας, βεβαίαις ἐν ἐλπίσιν ἐθαῤῥουν· «οὐ μὴν ἀλλὰ, και τοῦ καιροῦ καλοῦντος προς οίμωγάς και θρήνους, οἱ δε, γνωμης απληστία, δάκρυα πάντα και τὸ πενθεῖν παρωσάμενοι, ἐς μάχας πολλάκις και πρὸς ἀλλήλους χωροῦσι, τὸν τοῦ πάθους καιρὸν έριδος ώσανεί καιρόν και πολέμου τιθέντες! Και τὰ ἐντεῦθεν τίνα; Ό, τρόπον δν ἔφημεν, κατηπειγμένος πρὸς τὴν ἐκδημίαν, τὰ μὲν ταῖς ἐκείνων χαυνωθείς και μαλακισθείς, ἅμα δὲ και καθυφείς λογομαχίαις, τὰ δὲ βουλόμενος εαυτόν ἀπαλλάξαι, ἀπαλλαττόμενον ἤδη τοῦ βίου, και τῆς ἐκτόπου ταύτης ἐπηρείας και περί αὐτόν τε και το δίκιον ἀγνωμοσύνης, ἀφείς τὰ κατά γνώμην ἐν διαθήκαις γράφειν, γράφει τὰ τῆς τυραννίδος. Εἶτα τὰ γράμματα τελευταίαν φασί βούλησιν και ακίνητόν τινα διαθήκην, και ὡς ἔξεστιν ουδενί ἀθετεῖν και παραποιεῖν· και τοιαῦτα οἱ βιασάμενοι ισχυρά και γενναῖα τοῖς ἀπροαιρέτοις και κατηναγκασμέν νοις ἐπιψηφίζονται. Αλλ' οὐκ ἐγὼ οὕτως· ἀλλ᾽, ὅπερ ἐκ παντὸς τρόπου δοκιμάσας ἐν τοῖς τοιούτοις ἄριστον ἔγνων, τοῦτ᾽ ἤδη και ἐπί τοῖς ἐμαυτοῦ πράξω. Τὸ δέ ἐστι; Νύν, ὅτε νόσου μηδὲν ἐνοχλεῖ, νῦν, ὅτε μὴ καταCod. λαύρος. Sic codex. Forsan Τί δέ έστι; τόδε δέ εστι τί; Et quæ postea sequuntur? Qui, quo modo diximus, ad mortem ita adductus est, eorum quidem vanis sermonibus debilitatus ac mollitus et subactus, seipsum jam vita liberatum, volens quoque liberare abinsana hac insolentia, non in testamentis pro libitu disponit, sed juxta meram tyrannidem. Deinde codicilli ultimam dicunt voluntatem et immobile quoddam testamentum, et tale ut nemini liceat illud avertere et contemnere.Talia igitur jusserunt fieri, et valida ac rata decernunt quæ non voluntarie, sed coacte facta sunt. Non ita, ego. Quod omnimodo optimum esse in talibus expertus sum, id jam in propriis faciam. Quid autem illud est? Nunc, cum nullus me impedit morbus, cum non

in lecto solutus recumbo, neque de vita non modo λύων ἐπί κλίνης εἰπι, μηδέ περί ζωῆς, μὴ μόνον incertum est num hujus futura sit crastina dies, sed jam et de hodierna differunt inter se medici et pugnant, dum alii spiritum usque ad vesperam iturum esse contandunt, alii vero circa sextam aut nonam aut quam aliam ex arte aut ignorantia statuerunt horam, dissolvendam esse animam dicunt et a corpore erupturam: cum nihil veri aut manifesti ipsis dicentibus et affirmantibus apparet, neque rursum interrogantibus; sed cum totum corpus valet, valetque ratio propria operari et recte discernere; nunc cum nemo me turbat aut agitat, statui testamentum meum conficere, et confectum est, nihil coacti aut inconsulti continens. Et optimum est illud omnino et universis apud omnes judices sententiis, etquantum mihi quidem videtur, apud reliquos etiam homines.Omnes enim leges et legislatores id ante omnia, ut ita dicam, examini subjiciunt, et quam maximam rei hujus rationem habent, testamenta fuisse confecta, dum testatoris mens in sanitate, tanquam in solido fundamento, stabilita erat. Ac bene quidem id curaverunt legiferi et judices, quippe quod justissimum omnium sit. Ut e contrario impium prorsus est, siquis aliquid econtra violenti adhibeat. Si igitur hæc ita se habent (ac prorsus ita se habent). quandonam magis decet examinantes ἀμφίβολος ή αύριον εἰ ταύτης ἔσται, ἀλλ᾽ ἤδη και περὶ τῆς σήμερον, ιατροί διαφέρονται και ζυγομα χούσιν, οἱ μὲν δὴ και πρὸς ἑσπέραν ήξειν και ἀρκέσειν τὰς ἀναπνοὰς φιλονεικοῦντες, οἱ δὲ περί ἔκτην ἡ ἐννάτην, ή ήντινα ἐκ τῆς τέχνης ἡ τῆς ἀμαθίας κατεσκόπησαν, ώραν λυθῆναι φασι τὴν ψυ χὴν τοῦ σώματος ἀποῤῥογεῖσαν, γνωστόν δ' ούδει ἐπί τοῦ ὄντος οὐδὲ δῆλον οὔτ᾽ αὐτοῖς τοῖς λέγουσι και λίαν ισχυριζομένοις, οὔτ᾽ αὖ τοῖς πυθανομέν νοις· ἀλλ᾽ εὐεκτεῖ μὲν ὅλον τὸ σῶμα, κύριοι δ' οἱ λογισμοί δρᾶν τὸ ἑαυτῶν καὶ ὀρθῶς κρίνειν· νν, ὅτι ταῦτα, μηδενὸς ὄντος τοῦ ταράττοντος και θα ρυβοῦντος, δεῖν ἔγνων ἀπειργάσθαι μοι τὴν διαθήκην (και απείργασται), μηδὲν βίαιον τῇ ψυχῇ μηδ' ἀβούλητον ἔχουσαν. Καὶ κράτιστον γε τοῦτο πάντως και παρά κρι ταῖς πᾶσι ψήφοις ἁπάσαις, και παρ' ἀνθρώπων, ἔμοιγε δοκεῖν, τοῖς λοιποῖς ἅπασιν. Αὐτίκα γάρ και νόμοι πάντες και νομοθέται τοῦθ', ὡς ἔπος εἰπεῖν, πρὸ παντὸς ἄλλου διασκοποῦνται, περί τούτου και τὸν ὅλον ποιοῦνται λόγον, ἐπ' ἀκραιφνούς τινος τῆς τοῦ συντάττοντος γνώμης, ὡς ἐπ' ἀσφαλούς τινος, ἱδρῦσθαι τὰ διατάγματα. Καί καλῶς γε τοῦτο σύν τοῖς νομοθέταις και τοῖς δικασταίς διεσπούδασται, ἅτε δὴ και δίκαιον ὃν παντὸς μᾶλλον· ὡς τούκα τίον παντελῶς ἀνόσιον, εἴ τι δηλονότι παρὰ τοῦτο κραταιούν τις βιάζεται. Εἰ γοῦν τουθ οὕτως ἔχει δέ πάντως), πότε μᾶλλον εἰκός ἐστι τοῖς ἐξοτάζουσι περί τῶν γεγραμfidem scriptis arhibere frmam, neque dubitare, ο μένων βεβαίας ἀφίχθαι τὰς πίστεις, και μηδαμῶς quam cum ambulanti ac valenti et vim habenti quidquid agendum sit, agenti, ac toti in se et in suis cogitationibus bene disposito, quæ ipsi visa sunt, composita fuere? Et sane qui in extremis testamenta curant conficiuntque, illud et curant ante alia quam maxime ostendere eum nempe validum fuisse cum testamenta confecit, etsi revera mente ac lingua defecerit; quasi nihil omnino prætendentibus testamenta auxiliarentur, si quid ejusmodi defuerit. Habe igitur et hæc circa ea: et animadverte mentem et linguam valentis, et ægrotantis robusti, et membris deficientis, vigore dissoluto. Eximina et cogitationem minime impeditam et circa proprios motus liberam neque ullo morbo agitatam et perversam, et ægrotationis pondere ac torpore vinctam: et adhuc quam maximo timore laborantem animam et yalde turbatam, jam se dissolvi sentientem, et a sensibus recedentem organaque relinquentem, vix voce respirantem ac loquentem, et si minus obscure et interruptis verbis, sed prorsus invitam et coactam. Hæc itaque animadverte: et nisi velis veritate offendi, vim tribue iis quæ manifeste ex entibus revera et apparentibus stabiliuntur; et omnes, tu sane legislator et recto utens αὐτοὺς ἀμφιβάλλειν, ή όταν υγιαίνοντι και βαδί ζοντι, και μετ' ἰσχύος σύμπαν τὸ πρακτέον καθι στὴν ἔχοντι, και ὅλῳ γε τῷ διατιθεμένῳ ἑαυτοῦ και τῶν λογισμῶν ὄντι, τάττηται τὰ δεδογμένα· Και μὴν οἱ ἐν τοῖς τελευταίοις απουδασταί και συγγρα φεῖς τῶν συνταγμάτων, τοῦτο και σπουδάζουσι μᾶλλον πρὸ τῶν ἄλλων δεικνύναι, ερρωμένως ἔχοντε τὸν καταλύοντα νοός και γλώττης ἔχθαι πρὸ τὰς διαθήκας, ὡς τοῦ γέ τινος τούτων αὐτὰς ἀπολελεί φθαι μηδὲν εἶναι ποιοῦντος τοῖς προϊσχομένοις ἐν κιστα εἰς συμμαχίαν. Ἔχε δὴ τοίνυν περί ταῦτα και σύ, και σκόπει νοῦν και γλώτταν ύγιαίνοντος τὸ ὅλον, και καταν σοῦντος, εὐρωστοῦντος, και τὰ μέλη διαπεπτωκό τος, τοῦ ψυχικού τόνου παραλελυμένον· Σκόπει μοι και διάνοιαν ακώλυτον παντάπασι και ελευθέραν περὶ τὰς ἰδίας κινήσεις, μηδὲν ὑπ᾽ οὐδενὸς πάθους μηδαμῶς σαλευομένην και περιτρεπομένην, και ν σου πεπεδημένην βαρύτητι και νάκη. Ετι δε και τὴν ὑπὸ δέους ὅτι πλείστου ἀγωνιῶσαν σκόπει ψυχέ και μάλα τι τεθορυβημένην, αἰσθονην ἤδη της λύσεως, και τῶν μὲν αἰσθητηρίων ἀναχωρούσιοι και ἀποῤῥηγνυμένην ὀργάνων, τοῖς δέ φωνητικοίς ὀλίγον ἐμπνέουσαν και ένηχούσαν, και, εἰ μὴ τὸ πλέον άσημον και παρακεκομμένον, ἀλλ᾽ οὖν τὸ ὅλον ἀποτρόπαιον και κατηναγκασμένον. Σκόπει δι Quem compellet nescio; ex sequentibus imperatorem adloqui suspicari quis poterit.

TESTAMENTUM. ταῦτα· καί, εἴ γε μὴ βούλει λυμαίνεσθαι ταῖς ἄλη- judicio, jube validos et corpore ac sanitate θείαις, δὸς τὸ κράτος τοῖς καὶ προδήλως ἐκ τῶν robustos non vero frangentibus ac dissolventibus ὄντων καὶ φαινομένων κραταιουμένοις, καὶ πάντας, morbis laborantes et agitatos, testamenta conficere. ὅ γε δίκαιος σὸ νομοθέτης καὶ τῶν ὀρθῶν μεταποι- Ac simul judicibus juste præcipe ut talibus testaούμενος ψήφων, τάττε ἰσχυροὺς ὄντας καὶ ἀκμαίους mentis præsertim adhæreant ac se totos impenἐν ρώμη σώματος καὶ ὑγείαις, ἀλλὰ μὴ καταπα- dant, minime rationem eamdem eorum quæ aliter λαιούσαις νόσοις καὶ παραλυούσαις τοῦ ζῆν ἀγω. fiunt, habentes. Hanc legem feras, bene consulens, νιῶντας καὶ κατατεινομένους, διαθηκῶν μεμνήσθαι. et non modo justitiam, sed et utilitatem intendens Καὶ ἅμα δικασταῖς ἐνδίκως ἐπίτρεπε τοῖς τοιούτοις tum testatoris, tum hæredum ipsorum. μᾶλλον τῶν διαταγμάτων προσανέχειν καὶ ὅλους ἑαυτοὺς ἐπινέμειν, τῶν ἑτέρως γιγνομένων μὴ τὸν τσον λόγον ἥκιστα πεποιημένους. Ταῦτα δὴ νομοθέτει, καλῶς ἐπεσκεμμένος, καὶ τοῦ δικαίου μὴ μόνον, αλλά τι καὶ τοῦ συμφέροντος τῷ τε κληροδοτοῦντι Πῶς τοῦ συμφέροντος: πρῶτον μὲν ὅτι κατ' ἐξουσίαν πᾶσαν, ὅπερ ἔφην, μηδὲν ἐκεῖνος βιασθείς, μηδ' ὑπ᾽ οὐδενὸς ἔχων σπαρασσομένην τὴν καρδίαν, ἀλλ' ἀνέτως πράττων καὶ ἐλευθέρως τὰ δεδογμένα, οἶδε καὶ διαιρεῖν καὶ πρυτανεύειν προσηκόντως καὶ ὡς αὐτῷ συνοίσει καὶ ζῶντι καὶ ἀποιχομένῳ· ἔπειθ᾽ ὅτι καὶ οἱ τὰς μερίδας λαγχάνοντες οὐδὲν αὐτῷ προσκόψουσιν, οὐδ᾽ ἐπαχθεῖς τινες ἔσονται καὶ βαρεῖς, συνεπιτιθέμενοι μετὰ τῆς νόσου, καί γε τον τῆς περιστάσεως καιρὸν πρὸς τὴν πλεονεξίαν καὶ κακὴν ἐπιθυμίαν προσλαμβάνοντες σύμμαχον, ἀλλὰ στέρξουσι τοῖς νεμηθείσι, σαφῶς εἰδότες ὡς οὐδὲν αὐτοῖς αὐμενοῦν ἔσται πλέον βιασαμένοις, ἅμα δὲ καὶ δεδιότες μὴ τοῦ παντὸς ἐκστήσονται διαπεσόντες, οχαριστίαν ἐπὶ τοῖς δωρεάν ἤκουσι καταγνω σθέντες. Εξεστι γὰρ εὐθὺς καὶ ἐπιδιατάττεσθαι καὶ τῆς διαθήκης παντελῶς τοῦ ἀγνώμονας ἐξορί ζειν, τοῖς δ᾽ εὐγνωμονοῦσιν άμετακίνητον ποιεῖν ἐστάναι τὴν χάριν· οἷς καὶ συνήνεγκε πάντως, χω ρὶς ἔριδος ἁπάσης καὶ φιλονεικίας καί τῆς ἐπὶ δικα στήρια καὶ δικαστάς έλξεως, ἀπειληφόσιν ἐν τῇ προθεσμία τους κλήρους, πολλῷ μὲν πρότερον απονενεμημένους, τότε δ', ὡς ἔδοξε τῷ διελόντι, σφίσιν αὐτοῖς εἰσποιηθέντας. καὶ τοῖς κληρονομοῦσιν, ὡς εἰκός, προμηθούμενος, Quomodo utilitati consules?Quia omnino libere, ut dicebam, neque coactus, neque ullo modo agitatum cor ferens, sed libenter ac libere, quæ ipsi bona videntur faciens, scit et dividere et procurare convenienter, quidquid utile erit tum viventi, tum defuncto; deinde quia qui partes obtinuerint, neque in ipsum infenso animo erunt, neque ei importuni et molesti, una cum morbo eum prementes, et ipsum calamitatis tempus cupiditatis et malæ ambitionis auxiliarium adhibentes; sed contributis contenti erunt, bene scientes nihil sibi ipsis amplius futurum, si vim adhibeant, simul vero metuentes ne ab omnibus destituantur, si ingratos se pro gratuito donatis ostendant. Licet enim statim aliud testamentum conficere, et exeo omnino ingratos excludere, gratis vero immobilem statuere donationem; quibus et contulit omnino absque lite ac controversia et ante tribunalia ac ad judices citatione, præstituto die hæreditatem accipientibus, multo ante distributam, tune, ut distributori placuit, eas suas fecisse. Atque igitur magnanimitatis et honoris et in dando liberalitatis opinionem sibi acquiret justius, si ex eis quæ ipsi liberum est dare et quibus frui potest, dare videtur, quam si ipsi jam externa et e quibus excidere invite creditur. Etenim in extremis nihil proprii secum ferre valens, omnibusque denudatus,eaque distribuendi capax quasi nunquam ad se pertinuissent, etsi omnia cupientibus cederet, non magis propria donare videtur, quam aliena; quæ enim jam non valet continere, dimisit. Non enim tunc vel generosissimis remanet ullus ad præsentium quodlibet affectus. Quomodo enim remaneret? Quibus jam non modo divitiarum ac opum, sed et corporis dissolutio fit et depositio. Idcirco non ardent qui bona ejus percipiunt, illi gratias agere ejusque meminisse; sed ab id mellem ostendunt mentem, eo quod ille, cum sanitate frueretur et deliciis, non statuerit, ne scripto quidem, bona sna ipsis distribuere. Καὶ τοίνυν δόξαν μεγαλοψυχίας, ἅμα δὲ καὶ φιλο τιμίας καὶ τῆς περὶ τὸ παρέχειν ἐλευθερίας, πότε μᾶλλον δικαίως αποίσεταί τις, ἐκ τῶν ἐνόντων καὶ ὧν ἀπολαύειν ἔχει δοκῶν ἀπονέμειν, ἡ τῶν ἀλλο τρίων μεταδιδούς, καὶ ὧν ἄκων ἐκπίπτειν νενόμι σται καθάπαξ. Καὶ γὰρ ἐν τοῖς τελευταίοις μηδὲν τῶν ἰδίων ἔχων μεθ' ἑαυτοῦ φέρειν, πάντων δ απωσμένος, καί τοσοῦτον δυνάμενος αὐτῶν συμμε τέχειν ὅσον καὶ τῶν μηδέποτε προσγεγενημένων, κάν πάντα προοῖτο τοῖς βουλομένοις, οὐδὲν μᾶλλον οἰκεῖα δοκεῖ ἡ νόθα καταχαρίζεσθαι· ὰ γὰρ μὴ δε δύνηται κατέχειν, μεθῆκε. Καὶ γοῦν οὐδ᾽ ἔστι τότε οὐδέ γε τοῖς ἐμπαθεστάτοις πρὸς οὐδὲν τῶν παρου των οὐδεμία προσπάθεια· πῶς γάρ; οἷς ἤδη μὴ μόνον κτημάτων καὶ πραγμάτων, ἀλλά τι καὶ τοῦ σώματος λύσις καὶ ἀπόθεσις γίγνεται. Διὰ τοῦτο καὶ οὐδὲ θερμοί τινές εἰσιν οἱ τῶν ἐκείνου μεταλαγχάνοντες ὁμολογεῖν αὐτῷ καὶ πάνυ τι τὴν χάριν ἀπομνημονεύειν· ἀλλ' ἀμβλυτέραν ὡσανεὶ πρὸς τοῦτο ὑγιαίνων καὶ τρυφῶν μηδ' ἔβαλεν εἰς νοῦν, μηδ' ἀπονείμαι. Και περὶ ψυχῆς δὲ ἥντινα τότε μνίαν καὶ τῶν δεομένων ποιεῖται βοηθεῖν αὐτῇ δεδυνημένων νε δείκνυνται τὴν γνώμην, ἐφ᾽ οἷς αὐτοῖς ἐκεῖνος ὅσον ἐν γραφαῖς, τῶν προσόντων μηδ' ὁποσονοῦν Et de anima, quam nunc eorum, quæ ipsam adjuvare queant, mentionem facit, eam, ut ita

NICEPHORI CHUMNJ. καί γε μη παντάπασιν, ἐμοὶ δοκεῖν, Θεῷ κεχαρισμέ dicam mortuam et inanem facit, neque ullo modo κράν τινα ταύτην, ὡς εἰπεῖν, καὶ ἱερὸν ποιεῖται. Deo gratam, cum neque lex vetus infirmi aliquid aut emortui in sacrificium adhiberet. Quoniam enim id quod offertur, vitam nunquam cessantem remunerationem habet, quomodo inane offerretur? quomodo et abominandum, ut jam mortis particeps? Et sane etsi quis plurimi faceret tanquam viventia mortuo dona remanere, neque prorsus corrumpi, eo quod non pro tempore neque quando dignum erat, sed ut ita dicam, morticipa facta sint, quoniam iis pro anima tempus adest (ut quibusdam visum, et mihi quoque videtur), cum adhuc mens et corpus robore ac sanitate florent, ad testamenta eundum est, et bona dividenda, et quibus placet, concedenda, eo quod qui in extremis constitutus bona dividit, nullam sibi a nemine honoris aut gratiæ confessionem vindicat. Sed adhuc gratiores facit eos qui in hæreditates veniunt et parvi sunt, quo diutius etlongiore tempore noverunt quantum lucri facturi sint per eos qui ante se perceperunt; neque in fine, etsi minus desiderio et cupiditate ferantur aut indigne et ægre sustinent,aut in concedentem indignantur, et pro gratis irati fiunt. Abit vero et emigrat tranquillus qui moritur, quoad illos saltem, neque ab ullo quolibet modo turbatur. Et sane quicumque cum eo conjuncti sunt toti hujus solius temporis ac rei sunt, soliusque abeuntis ac defuncti hujus quem amant, meminere, ac de ejus morte dolent, ad illud unum spectantes neque ullius alterius rei rationem habentes neque quidquam aliud cogitantes quod dolorem ac præsentem statum deceret. ποθουμένου, καὶ τοῦ γε ἐπ' αὐτόν πένθους, ὅτι μηδ' ὁ πάλαι νόμος άρρωστον οὐδὲν οὐδ' ἄπνουν ήγεν εἰς θυσίαν. Ζωῆς γὰρ με ποτε ληγούσης τὸ προσενηνεγμένον ἀνταλλαγὴν ἔχον, πώς ἂν ἀχρεῖον καὶ ἀνενεχθείς; πῶς και βδελυκτον, νεκρότητος μετέχον; Αμέλει τοι και εἴ τις ποιοῖτο περί πλείστον ζω σας ώσαεί και τεθνεῶτι τὰς δωρεάς αὐτῷ μια και μὴ παντάπασί γε διεφθάρθαι, άτε δὴ καὶ μὴ κατὰ καιρόν και ότ' εἰκὸς ἦν, θνησιμαίας δ', ως εἰπεῖν, γιγνομένας, ἀντὶ ψυχῆς ὄντος τοῖς πράγμασι τοῦ καιροῦ, ὡς τισιν ἔδοξε καμοί συνδοκεῖ, 105 αὐτῷ και σώματος τετονωμένων και ρώμη και υγείαις ακμαζόντων, ἱτέον πρὸς τὰς διαθήκας, και διαιρετέον τὰς ὑπάρξεις, καὶ προσαρμοστέον οἷς ἐ αἱροῦτο, ὡς τοῦ γε πρὸς τοῖς εσχάτοις άφιγμένον τὰς διανομὰς σπουδάζειν ἐμπαρέχειν οὐδεμίαν αυτή παρ' οὐδενὸς ἔχοντος οὔτε φιλοτιμίας ούτε χάριτος ὁμολογίαν. Ἔτι τε καὶ πλέον εὐγνώμονας τους τοὺς εἰς τοὺς κλήρους ἐρχομένους, και μικρούς κ τοὺς ὄντας, τὸ πυρωθει αὐτοῖς προσεθισθῆναι καὶ πλείονι τῶ χρόνῳ, πάν όσον κερδανούσιν ἐκ τῶν προειληφότων άνωθεν επεγνωκότας· καὶ οὐδέν είνα ἐπὶ τέλους, κἂν ἔλαττον ἀποφέρωνται τῆς ορέξεως καὶ τῆς ἐπιθυμίας, ούτε δυσανασχετούντες και χαλεπαίνοντες, οὔτ᾽ αὖ νεμεσώντες τῷ χορηγούσε και αντ' εὐχαρίστων γιγνόμενοι ὀργίλοι. Απαισι δι καὶ ὁ τὴν ἐκδημία, στελλόμενος ατρέμας, τό γε κατά τούτους, παρά μηδενός μηδεν τεθορυβημένος. Καὶ τοίνυν πάντες οἱ συνιόντες αὐτοῦ δὲ τούτου μένου καὶ γίγνονται τοῦ παρόντος καιροῦ καὶ τοῦ πράγ ματος, καὶ τοῦ χωρισμοῦ καὶ τῆς ὑποχεήσεως του πρὸς οὐδὲν ἄλλο βλέποντες, μηδὲ περὶ μηδενὸς ἑτέρου ποιούμενοι τὸν λόγου καὶ τὰς στροφὰς τῶν λογισμῶν ἔχοντες οὔτε γε προσήκοντος τῷ πάθει καὶ τοῖς ὁρωμένοις. Absque dubio quivis eum laudat, qui priusquam finis adveniat, ad illud aspicit, recte sane ac bene dispositus. Laudo et ego et plus quam alii, nec alio modo oportere statui de meis pro voluntate disponere. Et sic dispono. Igitur id primum omnes scire ac bene scire volumus, et qui nunc meo testamento adsunt, et qui futuro illud tempore legent, nos nihil ex injustitia, quantum in memoriam redit, conscios esse post maturum examen laboremque, bonis nostris addidisse,quæ multa sunt, Dei misericordia ac dono;frequentibus quoque hujus beneficiis, qui nobis cum divina sanctitate imperat. Neque, cum ipsius misericordia plurimum posse visi sumus, nemo est ex iis qui nostræ potestati subjecti sunt, qui violentas aut tyrannicas aut affigentes manus nostras expertus sit, ingemueritque a nobis quidquam mali perpessus. Neque extraneorum cupiditate ac mutatione minores visi sumus. Ideo nihil nos Αμέλει τοι καὶ πᾶς τις ἐπήνησε τὸν οὕτω τὰ καθ' ἑαυτὸν, πρὶν τὸ τέλος ἀφικέσθαι, πρὸς τούτο πόρρωθεν ἀπιδόντα, εὖ γε καὶ καλῶς διαθέμενον. Ἐπαινῶν δε κάγω καὶ πλέον τῶν ἄλλων, οὐχ ἕτερον ἢ τοῦτον δὴ τὸν τρόπον δεῖν ἔγνων τὰ κατὰ γνώμην ἐπὶ τοῖς ἐμοῖς ἐκθέσθαι· καὶ διεκτέθημι. Καὶ τοίνυν τοῦτο πρῶτον πάντας εἰδέναι καὶ πάν τι ὀρθῶς εἰδέναι βουλόμεθα, τούς τε νῦν παρόντας τῷ διατάγματι καὶ τοὺς τῷ χρόνῳ ὕστερον συνε μενους, ὡς οὐδὲν ἡμεῖς ἐξ ἀδικίας, ὅσον ἐπὶ ματς μης έχει, ἑαυτοῖς σύνεσμεν πανταχόθεν εξετάζουσι καὶ βασανίζουσιν, οὐμενοῦν εἰς προσθήκην ἐπὶ τοῖς προσούσιν ἐσπουδάκοσι, πολλοῖς οὖσιν, τιρμοῖς Θεοῦ καὶ χορηγίαις, ἔτι δὲ καὶ συχναῖς τιπο εὐποιίαις τοῦ θεοφιλῶς ἡμῶν καὶ ὁσίως κρατού τος Οὐδ᾽ ἐπειδὴ καὶ δεδυνῆσθαι ὑπ᾿ επί ἐλεοῦντι πλεῖστον ἐδόξαμεν, οὐδένες τῶν ἀνθρώπων τῆς ἡμετέρας χειρας καὶ δυναμεως, οὔτέ τινὸς βιαίας καὶ τυραννικῆς οὔτ᾽ ἐκθλιβούσης οὐδαμῶς ἐπειρά θησαν, οὐδ᾽ ἐπεστέναξεν οὐδεὶς ἐπ᾿ οὐδενὶ τῶν έστι De conditionibus hostiarum in vetere lege vid. Levit, c. xxII. Imperatoris, scilicet.

TESTAMENTUM. multiplex reddere nobis incumbit, ut sycophantis accidit et iis qui violenter et injuste aliquid abstulerunt. Injustitia enim nobis odio plus quam quodlibet fuit, et quidquid ex ea oritur, abominandum nobis fuit, ut funestum et hostile. Imo et aliis consilia dedimus, quos decebat nos consulentes audire; et frequentes a nobis de iis orationes elaboratæ sunt, hortantes ut justitiam amplectantur, injusti tiam vero omnimodo fugiant. τοῦ, κακῶς ὡς πεπονθώς ὑφ' ἡμῶν. Οὐδέ γε τῶν debere dicimus neque quidquam aut simplex aut ἀλλοτρίων ἐπιθυμίας οὐδεμιᾶς καὶ μεταποιήσεως ἧττους ἐφάνημεν. Διὰ τοῦτο καὶ ὀφείλειν οὐδὲν φα μὲν οὔθ᾽ ἁπλοῦν οὔτε πολλαπλούν ἀποδοῦναι, ὡς συκοφαντήσαντες ή βίᾳ καὶ πονηρῶς ἀφελόμενοι, Παντὸς γὰρ μᾶλλον τὸ ἀδικεῖν ἐχθρὸν ἡμῖν ἂν διαφερόντως ἐμισήθη, καὶ πᾶν τὸ ἐξ αὐτοῦ ἐβδελύχθη ὡς βλαβερὸν καὶ πολέμιον. Καὶ μὴν καὶ τοῖς ἄλλοις διεγενόμεθα συμβουλεύοντες, οἷς καὶ προσῆκον ἦν ἡμῶν συμβουλευόντων ἀκούειν καὶ συχνοί τινες ἐπὶ τούτοις ἡμῖν λόγοι ἐξεπονήθησαν, προσανέχειν τὴν ἀδικίαν. μὲν ἀεὶ δικαιοσύναις, φεύγειν δ' ἐκ παντὸς τρόπου Quapropter non credo mihi implorandam esse aut orandam veniam, cum nobis succurrant quæ in homines qui malis permagnis nos opprimere voluerunt,bene egerimus. Mihi enim accidit ut multi valde et plurimum nocuerint, dira invidia sollicitati, neque ulla alia rationis aliquid præferente causa impulsi. Pro quibus et tune dicebam: «Sis is misericors, Domine,» et nunc dico; Nunquam iram tuam experiantur, bonitatem vero illam et misericordiam sentiant, quam in omnes illa indigentes effundis, neque statuas illis aut hoc, aut aliud, quodcunque in cordibus eorum inoleverit, peccatum.» Διὰ τοῦτο και παραιτεῖσθαι νῦν οὐκ οἶδ' ὅτι δεῖ ἡ και περί συγγνώμης δεῖσθαι, εγνωσμένων δή τινων ἡμῖν ὄντων, τῶν γε προς ανθρώπους και καλὰ ἡμῖν μεγάλα σφόδρα βουληθέντας καλῶς ἐξειργασμένων. Συνέβη γὰρ ἐμοὶ παρὰ πολλῶν καὶ τοῦτο μέγα δὴ και μέγιστον επηρείας, χαλεπῷ τινι βληθέντων φθονῳ, ἐξ οὐδεμιᾶς δ᾽ ἄλλης οὐδαμῶς λόγον ἐχούσης αἰτίας κεκινημένων ὑπέρ ών και τότ' ἔφην, «Ιλεως αὐτοῖς εἴης, Κύριε,» και νῦν δέ φημι, • και της ὀργῆς τοῦ μηδαμῶς, τῆς δ᾽ ἐπι πᾶσιν οἷς ἂν δέοιντο χρηστότητος πεῖραν λάβοιεν και φιλανθρω πίας, και μὴ στήσεις αὐτοῖς μήτε ταύτην, μήθ' ἑτέραν ἰσχύσασαν ἐν καρδίαις αὐτῶν, ἁμαρτίαν.» Τοῖς βασιλεῦσι δ᾽ ἡμῶν, εἰ και μὴ πᾶν ὅσον εἰκὸς ἦν και πρὸς χρέος δίκαιον ἧκον ἀποχρώντως ἀπο δεδώκαμεν (οὐδὲ γὰρ ἦν, οὔτ᾽ ἔστι πρὸς τὰς εὐεργε σίας (ὁρᾶτε δ᾽ αὐτὰς ὁπόσαι, και τὰς ὑπερβολὰς ὁρᾶτα τοῦ μεγέθους) τὸ ἱκανὸν ἐκπλῆσαι), ἀλλὰ γε τὸ πᾶν ὁπόσον οἷόν τε ἦν ἐς πλεῖστον ἐξ όλης ψυχῆς, ὅλης και καρδίας και διανοίας, ἀποδεδώκα μεν, και εἰ μὴ τῆς ἀξίας ἐφικνούμενον (τοῦτο γὰρ παντὸς μᾶλλον ἀδύνατον) ἀλλὰ τῆς ἡμετέρας οὐκ ἐλλεῖπόν δυνά μεως. Εἰ δέ τι και συνεισηνέγκαμεν ἐκ τῆς πάνυ ταύτης προθυμίας ἐς τὰ κοινῆ χρήσιμα και πάνδη μου τὴν λυστέλειαν έχοντα, ταῖς σοφαῖς τοῦ βασιλέως ἐξυπηρετούμενοι μὴ λίαν ἀγεννῶς βουλαῖς και μνώμαις, οὐκ ἐμὸν ἂν εἴη λέγειν, τοῦ δ᾽ ἐγκρίναντος εἰς τοῦτο μοίρας και διακονίας ἡμᾶς παρίημι και αὐτῇ τῇ ἀληθείᾳ λέγειν και παριστάνειν, διαβολής και συκοφαντίας και φθόνου παντὸς γεν καιοτέραν τὴν ἰσχὺν ἐχούση και την φωνήν ύψηλο τέραν, ἐπειδὴ και πάντων ισχυρότερον, ἐμοί δοκεῖν, ἡ ἀλήθεια ὥστ᾽, εἴ τις και ζῶσιν, εἰ τις και τεθνεῶσιν, εἰκῆ καὶ μάτην ἡμῖν ἐπηρεάζειν ἐθελει, οὐδὲν αὐτῷ πλέον ἔσται, τῶν πραγμάτων ἅμα δὲ και τῶν ἐπί τούτοις βαθέως συνιέντων και ὀρθῶς εἰδότων κρίνειν, ἀντεπιβοώντων. «Μυϊαι σαπριούσιν ἔλαιον.» φησίν ὁ εἰπών και τὰ καλὰ ὁ φθόνος βουλήσεται μέν, οὐ δυνήσεται δὲ παρὰ τοῖς αϊρουμένοις. Οὐ μὴν ἀλλ', ἵνα μὴ περί τούτου πολλὰ λέγειν ἔχοντες, και πάντα καθεξής πειρώμενοι λέγειν, ἐτέVetere lege sancitum erat ut, pro surrepto bove uno, quinque redderentur, quatuoroves pro una. Exod. xx|1. 1 An excidit τοῦτο? Veritas παγκρατής dicta fuit Bacchylidi Stob. tit, 7. Æschines orator ibid. 16: Οὕτως Imperatoribus vero nostris, etsi non quantum justum erat ac deditum, sufficienter reddidimus. · Non enim licebat neque licet beneficiis (quanta enim sint et quot numero videtis), digne respondere. Sed quantum, quodque valuimus, id ex tota anima, toto corde ac mente reddidimus; et si minus quod dignum erat, assecutus sum, non tamen mea voluntate defeci. Si quid et profuimur ex toto ardore publicis rebus et ad omnium utilitatem pertinentibus, sapientibus imperatoris consiliis sententiisque non nimis ignave servientes, non meum est id dicere, sed ejus qui nos ad id muneris officiique assumpserit. Id et relinquo dicendum et affirmandum, veritati ipsi, quæ plus quam calumnia aut sycophantia aut invidia valet clariusque clamat, quippe quæ omnia robore, ut mihi videtur, superet veritas. Ita ut, si quis et in nos viventes, et in nos mortuos frustra ac sine exitu vellet insurgere, nihil amplius illi fiet, cum res ipsæ, et una qui eas profunde intelliguntjudicantque, contra reclament. «Muscæ putridum reddunt oleum,» dicit sapiens. Et pluchra, volet quidem invidia, non poterit vero corrumpere apud eos qui judicio gaudent et juste volent inquirere et judicare. νοῦν ἔχουσι και δικαίως ἐξετάξειν και διαιτᾷν Attamen, ne cum, de eo multa dicere possimus, si singula dicere tentaremus, aliam viam quam ἰσχυρὸν ἐστιν ἀλήθεια, ὥστε πάντων ἐπικρατεῖν τῶν ἀνθρωπίνων λογισμών. Eccles. I, 1. An repetendum σαπρίζειν animo? vix puto. Excidisse verbum videtur; ἀμαυροῦν, verbi causa, simile aliud.

propositam sequeremur, hæc censeo mihi omnino ραν τῆς προκειμένης εἴημεν τραπέντες, ταῦτα μὲν omittenda ac Deo confidendaqui omnia novitet manifesta et obscura, et manum veritati porrigit neque sinit eam a quocumque vinci aut conculcari. Reliquum est ut ad propositum redeam idque conficiam. Volebamus igitur bona nostra disponere nostramque de iis voluntatem statuere.Id igitur perficimus, propositum nostrum adimplentes. Et ea est nostra voluntas, ut super omnibus bonis nostris, vitæ nostræ socia et comes ad hujus vitæ felicitatem ab ipso Deo conformi mecum anima parata, constituatur, et ut ante alia animæ mem curam habeat, quidquid conveniens est, pro ea statuens neque sollicitudine quæ ipsi debetur, inferior. Et sane animæ meæ studium habentilicebit omnino quidquid ipsi videbitur ex meis bonis impendere, neque ullam rationem de impensis reddere. aut de iis quæ egerit. Et filiis hæreditatem præstabit et aliis genere propinquis. Et servis bene faciet, et alia omnia pro potestate faciet, ut a nobis plurima eorum dicentur, et dictu magis necessaria per partes exponentur. δοκῶ μοι παντελῶς παρήσειν, καὶ γε τῷ Θεῷ θαρ ῥῆσαι πάντ' ειδότι καὶ φανέρὰ καὶ ἀφανῆ, καὶ χεῖρα ορέγοντι τῇ ἀληθείᾳ καὶ μηδὲν ταύτη ὑπ' οὐδενὸς μήτε κρατεῖσθαι μήτε καταπατείσθαι συγ χωροῦντι· λοιπὸν δ᾽ ἂν εἴη πρὸς τὸ προκείμενον ἐπανιέναι καὶ τὰ τῆς προθέσεως συμπεραίνειν, Σκοπός γοῦν ἐν ἡμῖν περὶ τῶν ὑπαρχόντων διαθέσθαι καὶ τὴν ἐν τούτοις ἡμετέραν γνώμην εὔδηλον θεῖναι. Τοίνυν καὶ συμπεραίνομεν ήδη, τον σκου πὸν πληροῦντες Καὶ βουλήσεως οὕτως ἔχομεν, ἐπὶ πᾶσι τοῖς οὖσι τὴν τοῦ βίου κοινωνόν. ἐπ᾿ εὐδαιμονια τούτου πρὸς ὁμοψυχίαν ἐκ Θεοῦ συνηρμσμένην, κυρίαν καθε στάναι, καὶ γε πρὸ τῶν ἄλλων τῆς ἐμῆς ψυχῆς φροντίδα πεποιῆσθαι, πᾶν ὅσο γιγνόμενον ἐστιν ὑπέρ αὐτῆς θεοφιλῶς πράττουσαν, καὶ τῆς περὶ ταύτην ἐπιμελείας οὐκ ἀπώλλατομένην, Καὶ μὲν ἐν τούτῳ τὴν σπουδὴν ἐχούσῃ ἐξέσται ταύτη πάντως καὶ τὸ δοκοῦν σύμπαν ἐκ τῶν πραγμάτων αναλώ σαι, μηδέ τινι τῶν ἁπάντων μηδαμῶς λόγον ὑπέ χούσῃ, μήτε τῆς δαπάνης, μήτε τῶν πραττομένων. Καὶ παισὶ κλήρους χορηγήσει καὶ τοῖς γνησίως αλ λως ἔχουσι πρὸς γένος. Καὶ οἰκέτας εὖ ποιήσει. Καὶ τάλλα πάντα πράξει κατ' εξουσίαν, ὡς καὶ ἡμῶ εἱρήσεται τὰ πλείω τούτων καὶ μᾶλλον ἀναγκαία λεχθῆναι κατὰ μέρος ἐκτεθέντα. Ατάρ ἐμοὶ οὕτω βεβουλημένῳ, άμα δε καὶ δια τιθεμένῳ, ἀντιτίθησιν οὐδεὶς πάντως οὐδ᾽ ἀντεπάγε τῶν νόμων, οὐμενοῦν οὐδ᾽ ἀντιλέγει ἀλλὰ καὶ θεῖος, ὡς εἰπεῖν, ἅπας θεσμὸς καὶ ἀνθρώπινος πρὸς τοῦδ' ὁμοῦ φέρουσιν, ἐξεῖκαί μοι ποιεῖν ἐπὶ τοῖς ἐμοῖς πᾶν ὅσον βούλομαι. Αμα δε καὶ δίκαιον τί ἂν για νοιτο τούτου γε μᾶλλον, ἢ τὴν πάντων ὧν αυτός μετέχω καὶ ταύτην ἐξ ἴσου μετέχουσιν, ἅτε καὶ μηδὲν ἧττον αἰτίαν γεγενημένην μηδ' έλαττον εἰς ταῦτα συμβαλομένην, ἐπ᾿ αὐτοῖς τούτοις, ἐμοῦ ὑπεξ. ιόντος, καὶ καθάπαξ ἐγκαταστῆναι; Εγένετο γάρ ἡμῖν, καὶ πάνυ τι καλῶς ἐγένετο, τὸν οἶκον ἐπαυξη σαι, οὐκ ἐκ τοῦ θερίζειν μόνον όπου καὶ ἐσπείραμα, καὶ συνάγειν ὅθεν διεσκορπίσαμεν καὶ με τὴν εὐλογίαν μὴ μόνον ἐκ τῶν παρεόντων, ἀλλὰ τι καὶ τῶν συνειδότων πάντων καὶ τήν εὐθηνίαν ἡμῖν καὶ τάλλα τῶν ἀγαθῶν συνευχομένων, καρποῦσθαι· ός δὴ καὶ μόνος τρόπος ἀρούρας οἶδε πιαίνειν καὶ χαρ Porro mihi sic volenti ac disponenti nulla obstat lex aut refragatur, neque contradicit; sed omnes, ut ita dicam, tum divinæ, tum humanæ leges ad id simul ferunt, mihi nempe ut liceat de meis facere quidquid volo. Ac simul quid justius esset, quam ut ea quae omnia quæ egomet ipse, participat, me defuncto, super iis bonis constituatur, quippe quæ nihil minus quam ipse, ad ea operam contulerit? Contigit enim nobis, et mirum in modum contigit domum adaugere, non modo metendo ubi non seminaveramus, et colligendo unde disperseramus, et benedictionem non modo ab accedentibus accipiendo, sed et ab iis qui nostrorum conscii erant et nobis prosperum successum et alia bona precabantur; (quæ sola ratio agros solet pingues reddere et fructus producere, et uberes reditus et abundantiam afferre;dum contraria ratio valde ac juste abradit, et neque manum, neque sinum adimplet metentis et colligentis); sed et firmis laboribus et ποὺς ἐκτρέφειν, καὶ γεννιαίας τὰς ἐπιδόσεις καὶ consiliis optimæ hujus ac mirandæ uxoris. Non id dicendo erubesco, veritated omnibus preponens. Nobis vita floruit ac multum. quantumque licebat profudit, aliis ex non minoribus initiis, imo vero ex majoribus, non eadem adeptis. τοὺς πλεονασμούς εἰσφέρειν, ὡς τοῦ ἐναντίον γ παντός εν μάλα καὶ δικαίως καταξηραίνοντος, καὶ μήτε τὴν χεῖρα μήτε τὸν κόλπον πληροῦντος τοῦ θερίζοντος καὶ συνάγοντος· ἀλλὰ τι καὶ ταῖς καλαῖς φιλοπονίαις, ἅμα δὲ καὶ περινοίαις τῆς πάντ' ἀρίστης ταύτης καὶ θαυμαστῆς ὁμοζύγου. Οὐ γὰρ ασχυνοίμην λέγων, παντὸς μᾶλλον προτιμῶν τὴν Sic vernacule «remplissant le but.» Sed qui diligenter scribunt talem loquendi modum fugiunt, cujus metaphora est inconcinna; scopus enim tangitur, non impletur; ad scopum perveni: mus, eum non implemus. Sunt tamen vel boni scriptores qui ad hunc lapidem impegerunt, aliud agentes profecto. Possem, si his essent hic locus, Harpii, Campofortii, vivorum etiam eorumqué excellentissimorum hominum, exempla in medium proferre. Respectu ad hæc verba Matthæi xxv, 26: Σκληρὸς εἰ ἄνθρωπος, θερίζων όπου οὐκ ἔσπειρας, καὶ συνάγων ὅθεν οὐ διεσκόρπισας. Conf. similia apud Gregor. Nazianz, t. I, p.

TESTAMENTUM. ἀλήθειαν· ἐνευθήνησιν ἡμῶν ὁ βίος καὶ πλεῖστον εἰς ὅσον οἷόν τε ἦν ἐς τὰ μάλιστα προῆκε, τῶν ἄλλων, οὐκ ἐξ ό ἐλαττόνων τῶν ἀφορμῶν, αλλά γε καὶ πολλῷ μειζόνων, οὐ τὰ ἴσα κατακτησαμένων. Ego quidem totum meimperatoris jussis tradens et pro republica laboribus, nunquam omisi propriis incumbere iisque operas cogitationesque impendere. llla vero, quidquid ad se pertineret, adimplens id, quod ad me spectaret pro me conferebat. Unde non modo nihil bonorum effluens quo non oportebat, periit: sed et reditus et fructus ex justis rationibus excogitati sunt, et domni superftua, cum multa erga pauperes misericordia, multaque erga infelices compassione et affectu.et aliis præstantia accessere et multo magis, laude digna quam quæ mulier illa miranda, sola Salomonis sapientia, non autem aliunde, inventa, (quam ego illiberalem opificem potius censeo), ad fusum manus admovens et laneas vestes conficiens, et in lanis ac vestimentis ac duplicibus lacernis, et victu et domesticorum mensis ac talibus virtutem et ardorem et magnanimitatem ostendit. Ἐγὼ μὲν γὰρ ὅλον ἐμαυτὸν ἐπιδοὺς τοῖς τοῦ κρατοῦντος κελεύσμασι καὶ ταῖς ὑπὲρ τῶν κοινῶν πραγμάτων ἀσχολίαις. ἦγον οὐδαμή σχολὴν τῶν κατ' οίκον ἐπιστρέφεσθαι καὶ προσαναλίσκειν τού τοις πονους καὶ φροντίδας· αύτη δὲ τὸ ἑαυτῆς ὅλον πληροῦσα καὶ τὸ ἐμὴν ἀντ᾿ ἐμοῦ συνεισέφερεν. Ἐξ οὗ δὴ μὴ μόνον οὐδὲν τῶν ὄντων, ὅποι μὴ προσῆκε διαρρυεν, παραπώλετο, αλλά τι καὶ πρόσοδοι ταύτη καὶ πορισμοί ἐκ δικαίων τῶν τρόπων ἐπενοήθησαν, και περισσὰ τῷ οἴκῳ μετὰ πολλῆς τῆς περὶ τοὺς τένητας εὐσπλαγχνίας, πολλού και του περιαλγεῖν και τοῖς δυστυχούσι συμπαθῶς ἐπικάμπτεσθαι, και γε διαφέροντα τῶν ἄλλων γεγένηται, και πολλῷ μᾶλλον ἐπαινετά, ἢ κατὰ τὴν θαυμαστὴν ἐκείνην, και μόναις ταῖς τοῦ Σολομῶντος σοφίαις, οὐδαμή δ' άλλως, ἐξευρημένην, ἣν ἐγὼ σμικροπρεπή τινα και β χειρωνακτικήν μᾶλλον νομίζω, πρὸς ἄτρακτον τάς χεῖρας ἐρείδουσαν και ταλασιών ἐπιμελουμέ νην, και περί ἔρια και ιματισμούς και δισσάς χλαίνας, και σιτηγίας και τραπέζας οἰκετών και τοιαῦτα, τὸ σύντονον και σπουδαίον και μεγαλοφυές δεικνύσαν. 'Αλλ' ὅπερ ἔφην, τίνι μᾶλλον ἐπιτρεπτέον ἂν εἴη μετ' ἐμὲ τὰ κατ' ἐμὲ καὶ ἡμέτερα, εἰ μὴ και παρών ἦγε ταῦτα ἐπιτετράφθαι δεῖν ἔγνων, και ἐπιτέτραπται. Αύτη και καλώς ἅμα και θεοφιλῶς οικονομήσει, τὴν ἐπί πᾶσιν ἐξουσίαν και όλου θερίαν τοῦ ὁρᾷν κατὰ βούλησιν ἀνέγκλητον παντελῶς και κρείττω δικαστηρίου παντὸς ἔχουσα, πάντ' ἐσεῖ ται συμφερόντως ἅμα και κοσμίως διαπραξαμένη. Καί τοὺς κλήρους, πρὸς τὴν ἐμὴν ὁρῶσα γνώμην, οὕτως παρέξεται. Πρῶτον μὲν οὖν ὑπὲρ τῆς ἐμῆς, ὅπερ ἔφην, φιλοπονήσει ψυχῆς. Καὶ τῆς φιλοπονίας ἔσται τὸ πρῶτ του τῇ τοῦ Θεοῦ μητρί, πρὸς ἦν καὶ ἐν κοιλίας ἐπερρίφην μητρός, και ἣν τοῦ βίου παντός κρα ταιὰν σκέπην ἐθέμην, ᾗ δὴ καὶ προσεκπνεύσω ἡδέως το πνεῦμα προεμενος, κακίᾳ μὲν πάσῃ καὶ πονηρια δεδουλευκὸς πίστιν δ' ὅμως ὀρθὴν καὶ τὴν εὐαγγελικὴν περισώζον, καὶ διὰ ταύτην μόνην καὶ τὰς ἐν τῷ βίῳ γενομένας ἀντιλήψεις θαρρούν, μηδέν ἐμποδὼν τῆς τῶν ἐμῶν τρόπων γεγενημένης φαν λότητος, ταύτη δὴ, καὶ διὰ ταύτην τῇ ἀνατεθειμένη ταύτῃ μονῇ καὶ παρ' ἡμῶν ἐξ αὐτῶν ἱδρυμένη χρηπίδων, χρυσίου νομίσματα. καθοσιῶσαι ταύτῃ καὶ τὸν ἐμὸν χοῦν προτρέψαι καὶ βόρβορον τὸ μικρὸν σῶμα, καὶ κρύψαι τὸ ἀκάθαρτον τῷ και θαρῷ ἐδάφει τοῦ ἱεροῦ, μηδὲν μὲν τούτου μηδ' άπτεσθαι προσήκον, ότι μηδὲ θεμιτόν ἀκάθαρτον ἐγγὺςἰέναι τῶν καθαρῶν, καὶ διὰ τοῦτο μακρὰν ἀπελης λάσθαι μᾶλλον δίκαιον, καὶ ἐξῶσθαι καὶ ἀπεῤῥίφθαι ἀχρεῖον ἐν ἀχρείοις καὶ βέβηλον ἐν βεβήλοις. Καὶ ὡς ἐκεῖ δὲ κείμενον ἀνακάλεσαι σύ, πάναγνε παρθένε, καὶ μῆτερ τοῦ πρὸς ζήτησιν ἐλθόντος τοῦ Prov. ΧΧΧΙ, 10: Γυναῖκα ἀνδρείαν τίς εὑρή σει;. μηρυομένη ἔρια καὶ λίνον, ἐποίησεν εν χρηστον ταῖς χερσὶν αὐτῆς. καὶ ἀνίσταται ἐκ νυκτῶν καὶ ἔδωκε βρώματα τῷ οἴκῳ καὶ ἔργα ταῖς θεραπαιναι. PATROL. GR. CXL. Sed, ut dicebam, cuinam post me potius commendarem quæ ad me pertinent ac nostra, nisi et præsens illi commendari oportere statuissem: et illi commendata sunt. Illa enim et bene et religiose administrabit, et cum in omnia potestatem, et pro voluntate agendi immunem libertatem et omni tribunali majorem habitura est, omnia convenienter et digne peraget. Et hæreditates ad meam attendens mentem, ita administrabit. Primo quidem de mea anima, ut dixi, sollicita erit. Ea ejus prima cura sit, Dei genitrici, in cujus sinum, inde e ventre matris, projectus sum, et quam vitæ omnis validam protectricem proposui, cui spiritum commendans, latus cxspirabo; quispi ritus, licet omni malitiæ ac parvitati servierit, fidem tamen veram et evangelicam servavit, et per eam solum ac propter eas quæ in vita, gratias accepit, confidit, non obstante morum meorum miseria, Ei et propter eam soli templo a nobis a fundamentis erecto, aureos nummos....... consecrare. Hoc prope templum volo meos cineres et lutum, miserum hoc corpus deponi, et impurum puro templi limine abscondi, quod limen nihil tamen tangere deberet, co quod nefas sit quidquam impuri quod mundum est tangere, et justum esset meum corpus longe rejici et expelli inane in inania et profanum in pro fana. Etutibijacens corpus revoces tu, Immaculata Virgo, et mater illius qui eum qui erraverat quæsitum venit. eum qui omnibus culpis et malis delapsus erat, et qui manus in cruce tetenderat, non ut attraheret et revocaret et salvaret justos tantum, Relictum est hic ut et infra non semel. spatium vacuum, quo nummorum numerus, nondum a testatore constitutus, postea posset inscribi. Codex, ώς.

sed ut omnes e manu maligni eriperet et nullum πλανηθέντος και πάσαις ένα ἁμαρτίαις και τοῖς eorum qui ad ipsius imaginem facti erant amitte- ἐσχάτοις κακοῖς ἐγκατολισθήσαντος πλάσματος, και ret. Ita sane hoc terrenum corpus tot immunditiis γε τὰς χεῖρας τείναντος ἐν σταυρῷ, οὐχ ένα δη και corruptum advoces et animam iis (quot et quantis ανελκύσῃ και ανακαλέσηται και σώσῃ μόνους διscis ipsa) maculatam benigne accipias et cures, καίους και τοὺς ἧττον ἡμαρτηκότας, ἀλλ᾽ neque avertas a puero tuo tuæ protectionis vultum πάντας ἐκ χειρὸς ἁρπάσῃ τοῦ πονηροῦ, και τῶν salutarem. oportebat enim nos cum eo corpore quo- κατὰ τὴν ἰδίαν εικόνα γεγενημένων οὐδαμῶς οὐδένα cum reformati sumus Christi sanguine, tota vita in ζημιωθῇ. Ναί, και τὸν ταῖς ἀσωτίαις ἐμὸν φθα tua domo projici (idque nos optime decuisset); ρέντα χοῦν ἀνακάλεσαι, και τὴν ψυχὴν ταύταις quoniam vero decipientis et occidentis fallacia et κατεστιγμένην (ὁρᾷς οπόσον) εὐμενῶς πρόσου και dolo et prava electione anima ad divinam creata ἴασαι, και μὴ ἀποστρέψης ἀπὸ τοῦ παιδὸς σου τὸ imaginem in tentoriis peccatorum maluit illud ha- τῆς σῆς ἐπισκοπῆς κοσμοσωτήριον πρόσωπον. bitare (foetidum hoc tentorium dico), et adhuc vi- Εδει μὲν γὰρ ἡμᾶς μεθ᾿ οὗ και ανεπλάσθημεν σώ dens quod omni impuritate replebatur, nunc mor- ματος αἵμασι θείοις Χριστοῦ ἐκλέξασθαι παραρρι tuum dimisit maculis plenum et projectum in πτεῖσθαι μᾶλλον διὰ βίου παντὸς ἐν οἴκῳ τῷ σῷ (και delubri tui limen. Tu autem benigna, et misericors β εἶχεν ἂν ἡμῖν τοῦτο καλῶς). ἐπεὶ δὲ τοῖς τοῦ ἀπα· et compatiens, et preces exaudiens, immundæ ani- τῶντος και κτείνοντος εμπαιγμοίς και μηχαναίς, mæ et corpɔri indulgeas, quæ pessimis desideriis καί γε μοχθηρᾷ τῇ προαιρέσει, ἡ πρὸς τὴν είσο et voluptatibus indigne indignis servierunt, et totam εἰκόνα δημιουργηθείσα ψυχὴ σκηνώματι ἁμαρτωλῷ meam terram a pessimo Belial et peccatis concul- μᾶλλον ηγάπησεν ἐγκατοικεῖν (αὐτὸ δὴ λόγω τὸ δυ catam sanctuarii tui terræ misceas et hujus terræ σῶδες σκῆνος), καὶ ἔτι ζῶν, ἅτε δὴ καὶ πάσης γα virtute salves; animam vero, quocunque voles, μον ἀκαθαρσίας, νῦν ὧδε νεκρὸν ἀφῆκε στιγμάτων tuo apud Filium interventu (ffectitur enim et te γέμον καὶ ἐῤῥιμμένον ἐπ' ἐδάφους τεμενισμάτων intercedentem exaudit). longe a perpetuo manenτῶν σῶν· σὺ δὲ πάντως εὐμενὴς, συμπαθής, ἵλειά, tibus flagellis, ac æternis suppliciis mittas. και γοργἐπήκοος πρὸς ἱκεσίας, καὶ σπλαγχνίσθητι τοίνυν ἐπὶ ἀσώτῳ ψυχῇ καὶ σώματι, καί γε ταῖς κακίσταις ἐπιθυμίαις καὶ ἡδοναῖς ἀτόποις εκτόπως δεδουλευκόσι, καὶ τὴν ἐμὴν γῆν ὅλην τῷ πονηρῷ Βελίαρ καὶ ταῖς ἁμαρτία ως καταπεπατημένην τῇ τοῦ ἱεροῦ μίξον γῇ, καὶ σῶσον γε τῇ ταύτης δυνάμει· τὴν δὲ ψυχὴν, ὅποι σὺ βούλει, τα ἐς πρὸς τὸν υἱὸν μεσιτείαις (πείθεται γάρ, και πρεσβευούσης ἑτοίμως ἐπακούει), πόρρω που πάσης ἀἰεὶ μενούσης μάστιγος καὶ βασανιζούσης ἀθάνατα πέμψον. Attamen, quoniam ea (oportet et nunc et semper orare) te oravimus, et ex iis plurimis beneficiorum miraculis quæ per vitam experti sumus, et de futuris possimus confidere, neque de salute nostra desperare, permitte nunc nostri valedictorii sermonis ac testamenti reliqua conficere. Quid igitur? Imperatoribus nostri qui multa de. dere, licet nihil invicem reddidimus,neque reddere possumus, etiamsi totam manum plenam afferamus, nuncideo omnino nobis deficiendum esseputabimus? Sed improbi prorsus ac ingrati merito di ceremur. Unde, etsi minus dignum sit decensque, sed tamen quomodocumque reddendum est, gratitudinis ostendendæ causa, aureos nummos et ex æquo inter Patrem et imperatorem,et Filium et imperatorem dividendi sunt. Postea pueros nostros, tu quæ inter omnes matres filios tuos diligis, considera, si quidem quatuor nobis filii sunt, et duæ filiæ. Et earum primam, sponsam Deo omnium reg libentem libens offerentes conjunximus. Utinuam divino illo conjugio ac thalamo numquam decidat, neque ejus splendorem amittat! Quod autem perseΟὐ μὴν ἀλλ', ἐπειδὴ ταῦτα, δεον ἂν ἔν γε τῷ παροντι καὶ διὰ παντὸς ἱκετεύειν, καθικετεύσαμεν, κἀκ τῶν ἐν τῷδε τῷ βίῳ περὶ ἡμᾶς πλείστων όσων γεγενημένων ἐν εὐεργεσίαις θαυμάτων ἔχομεν καὶ περὶ τῶν μελλόντων θαῤῥεῖν, καὶ τῶν πρὸς σε Ο ρίαν οὐκ ἀπογινώσκειν ἐλπίδων, φέρε δὴ καὶ τοῖς ἐξῆς προσβῶμεν τοῦ συντακτηρίου καὶ διατάγματος. Τί γούν; τοῖς ἐμοῖς βασιλεύσι πολλά δεδωκόστο ἐπεὶ μηδὲν ἀντάξιον απεδώκαμεν, οὔτ᾽ ἔχομεν ἀπο δοῦναι, κὰν ὅλην τὴν χεῖρα προσοίσωμεν γεμουσα, ἀπολειφθῆναι διὰ τοῦτο δεῖν εἶναι καὶ τοῦ παντὸς ἡγησομεθα; ἀλλὰ πονηροί τινες πάντως και γνω μονες δικαίως ἀκούσομεν. Οθεν εἰ καὶ μή τι οἷον · καὶ ἀξιόχρεων, ἀλλ᾽ ἀποδοτέον ὁποσονοῦν, δείγματος εὐγνωμοσύνης ἔνεκεν, χρυσίου νομίσματα. καὶ διαιρετέον ἐξ ἴσου τῷ τε πατρὶ καὶ βα σιλες, και τῷ υἱῷ, καὶ βασιλεῖ Μετὰ τοῦτο, παῖδας ἡμῶν, ἡ φιλόπαις σὺ πασῶν μᾶλλον μήτηρ, ἐπίσκεψαι, οἱ δὴ καὶ τέτταρες μὲν ἡμῖν υἱοί, θυγατέρες δὲ δύο γεγένηνται. Καὶ τούτων τὴν πρώτην, νύμφην Θεῷ τῷ βασιλεῖ πάντων ἀκοῦσαν εκόντες φέροντες ἐναρμόσαμε. Καὶ γένοιτο ταύτην μήτε τοῦ νυμφῶνος μήτε τῆς θείας παστάδας ἀποπεσεῖν, μήτε τῆς ἐκεῖθεν λαμ Respectu ad parabolam boni pastoris Matth. xvii, 12: Ἐὰν γένηταί τινι ἀνθρώπῳ ρ' πρόβατα καὶ πλανηθῇ ἐν ἐξ αὐτῶν, οὐχὶ, ἀφεὶς τὰ σθ' όπι τὰ ὄρη πορευθείς, ζητεῖ τὸ πλανώμενον; Conf. Luc. xv, 4. Andronico Seniori et Andronico Juniori,

TESTAMENTUM. futura sit, neque unquam huuo splendorem amissura, confidimus ex his quæ videmus: tota eniın anima post Illum currit, et totum cor miro amore perculsum et vulneratum firmiter. Illi adunat, et ejus dexteræ protensæ adhæret, quæ ad quietem æternam ipsam ducit. Huic sane paucis indigenti iisque solis quæ corruptibili isti vitæ necessaria sunt, pauca et nos relinquimus, quod nobis videtur sufficere concedentes. πρότητος. Ως μὲν οὖν καὶ συμπαραμείνοι, καὶ δι' ἡ veratura sit et in æternum cum sponso conjuncta αἰῶνος ἔσται τῷ νυμφίῳ συνδεδεμένη, μηδεν λυ θεῖσα τῆς ἐκείνου φαιδρότητος, δίδωσι θαῤῥεῖν καὶ τοῖς φαινομένοις, ὅλην τὴν ψυχὴν ἐξόπισθεν αὐτοῦ πορευομένην θεῖσα, καὶ τὴν καρδίαν όλην δεινώς τῷ πόθῳ βεβλημένην καὶ τετρωμένην ἀσφαλῶς αὐτῷ προσκολλήσασα, και γε τῆς ἐκείνου δεξιᾶς ἀντιλαμβανομένης ἐξημμένη καὶ πρὸς τὴν ἐν αὐτῷ χει ραγωγούσης κατάπαυσιν. Ταύτη του καὶ ὀλίγα ταύτη δεομένη τῶν κάτω, ὅτι μὴ καὶ μόνων τῶν ἀναγκαίων τῇ φθειρομένη ζωή, ὀλίγα καὶ ἡμεῖς ἀπεμερισάμεθα, τὸ δόξαν ἱκανὸν ἱκανῶς χορηγήσαντες. Meam, Dei quidem dono, nimia autem Hujus qui per Deum imperat, misericordia, faustissimam felicissimamque imperatricem, ipse imperator, sie Deo movente quod sibi placeret, sponsam uni filiorum quem voluit, optimo ao pulcherrimo elegit. Et vos videte omnino et cum stupore morum bonitatem admiremini, cujus excessu totum meum amorem ad se attraxit et corripuit. Sed, o pulcherrimum conjugium ex utroque sexu virorum ac mulierum egregie formatum, et admirandum par, non modo aliis omnibus a me prælatum, sed et meo spiritui ac vitæ, tui causa mors quæ mihi imminet, post primus illos magnosque timores, mordacior amariorque fit, eo quod te non jam videbo, neque, si quid in interis horrendi ac funesti sit (imo vero non unum tantum; erunt vero, scio equidem, multa ac dira in eos qui his in terris male vixerint), tu sub oculos veniens, id dissipabis, aut leviora facies hæo tristia ac horrenda, ut nunc, ubi appares, omnem ex miseris eventibus ortum mærorein mitigas ac omnino aufers; et sane cordis motus sedas et exstinguis, et vulnera sanas, et afflictee animæ cogitationumque tumultum lenis. Quod durius supplicium quam a le separari? Quomodo sustineam, postquam oculos clausero, imo vero totos eos effluxos amisero, tuam pulchritudinem et vultus tui florem tuæque fortunæ splendoremjam non contemplari? Quis pro vobis, mediis in cœtibus erit leniens, et afflictum consolans etadhortans vestri separatione et futuræ vitæ pœnis vulneratum? Eheu! me teget gravis lapis, et tumulus me operiet; et cum VOS amore ducti accedetis, ct dulci voce patrem comΤὴν ἐμὴν μεγάλαις μὲν Θεοῦ δωρεαίς, ὑπερβολαῖς δέ τισιν οἰκτιρμῶν τοῦ δι' αὐτοῦ βασιλεύοντος, δύο δαιμονεστάτην καὶ εὐτυχεστάτην βασίλισσαν ο αὐτὸς βασιλεύς, οὕτω του Θεοῦ κινήσαντος καὶ δόξαν αὐτῷ, νύμφην ἐφ᾽ ᾧ δὴ καὶ εἵλετο τῶν υἱέων ἡγάγεῖο, ἀρίστῳ τὰ πάντα καὶ καλλίστῳ Καὶ ὑμεῖς ὁρᾶτε πάντως καὶ μετέ ἐκπλήξεως ὡσανεὶ τὴν χρησ στότητα των τρόπων θαυμάζετε, ῆς ταῖς περιουσίαις καὶ τὸν ἐμὸν ὅλον πόθον πρὸς ἑαυτὸν ἑλκύσας ἐμὲ κενῶσαι πεποίηκεν. Αλλ', ὦ μοι σὺ καλλίστη συζυγία ἐξ ἀμφωτέρων τῶν γενῶν ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν κατ' ἐκλογὴν ἡ ρμοσμενη, καὶ θαυμασιωτάτη ξυνωρίς, μὴ τῶν ἄλλων πάντων μόνον ἐμοὶ, ἀλλὰ καὶ αὐτῆς προτιμωμένη πνοῆς καὶ ζωῆς, σοῦ χάριν καὶ ὁ θάνατος ἐμοὶ μνημόνευθεὶς, μετὰ τοὺς πρώτους έκείνους καὶ μεγάλους φόβους, ἔτι δηκτικώτερος καὶ πιο κρότερος γίγνεται, ὅτι σε οὐκ ἔτ᾽ ὄψομαι οὐδ᾽, ε τέ γε κἄν τοῖς ἐν ᾅδου φρικτὸν καὶ ἀηδες (μᾶλλον δε, οὐχ ἐν τοῦτο ἔσονται δε, οἶδα, πολλὰ καὶ χαλεπὰ ἀξίως εἰς δίκην τῶν ἐνταυθοῖ κακῶς Βεβιωμένων), σὺ πρὸς θέαν ἱοῦσα διαλύσεις, ή τό γε δεύτερον κουφότερα ποιήσεις τὰ στυγνὰ ταῦτα καὶ σκυθρωπά, ὡς ἐν τοῖς παρούσι πᾶσαν ἐξ ἀνιαρών συμβαμάτων κουφίζεις καὶ τελέως ἐξαίρεις πικρίαν μόνον ὀφθεῖσα· καί γε βρασμόν καταπαύεις καρδίας σβεννύσα, καὶ θραυσμὸν θεραπεύεις, καὶ κοιμίζεις ψυχῆς παθαινομένης και λογισμῶν τάραχον. Τί τοῦ σοῦ χωρισμού πρὸς κόσ λασιν δραστικώτερον; πῶς οἴσω, τοὺς ὀφθαλμούς μύσας, μᾶλλον δ' ὅλους ἐῤῥυηκότας ἀποβαλόμενος, τὸ σὸν κάλλος καὶ τὸ τοῦ προσώπου ἄνθος καὶ τὸ τῆς μορφῆς ὡραῖον ἀθέατον; Τίς ἀνθ' ὑμῶν ἐν όμι λίαις ἐσεῖται γλυκαίνων καὶ στυγνάζοντα παρακα λῶν καὶ παραμυθούμενος, τῷ χωρισμῷ ἡ καὶ ταῖς ἐκεῖσε μάστιξιν οδυνώμενον; Οἴμοι, ότι με λίθος pellabitis, ego cinis inanis et ossa omni carne καλύψει βαρὺς καὶ τάφος συγκρύψει, και, ὑμῶν τῷ φίλτρῳ κεκινημένων καὶ προσιόντων, καὶ γοεραῖς φωναῖς ἀνακαλουμένων τὸν πατέρα, κόνις ὢν κωφὴ καὶ ὀστᾶ μόνα γεγυμνωμένα πάσης σαρκος καὶ αἰσθήσεως, ὁ τὰ πολλὰ νῦν ἐγὼ λαλῶν, οὐδαμή οὔτε τῆς φωνῆς ὑμῶν οὔτε τῆς λαλιᾶς ἐπαίων γνωσθή σομαι! ᾿Αλλὰ περιττὸν ἴσως ἐπὶ τοῖς τοιουτοις μη. Annotator recentissimus, quem Boivinum esse suspicor, ad marginem codicis; «Irenen, quæ postea Eulogia nominata est.» Nupserat Joanni Palæologo. Idem annotator: «Nondum itaque obierat Despota Chumni gener.» nudata et sensu, ego qui nunc tot verba emitto, neque vocem vestram. neque vestros sermones audiam!Sed forsam est superfluum sictalibus immorari, quoniam hic neque cantus est neque tragoedia,sed sola mortis memoria, et ut paucis dicatur, ut rem præsentem decet, quæ humanæ naturæ sunt necessario, ut pote mortali, vincta. Unde et ab his recedens, longos annos vivas, et læteris, et exsultes Similes querelas, ut philosophis et christianis indignas, ac prorsus indecoras, vituperat Joannes Chryst. Eclog. p. 229: Εἰ γὰρ ἐπίστευον ὅτι ὁ τετελευτηκώς οὐ τετελεύτηκεν,.... οὐκ ἂν τοιαύτας ἀφῆκαν φωνὰς ἀπιστίας γεμούσας, «Οὐ έκτι σε όψομαι.»

neque quidquam triste unquam experiaris, Deo χύνειν, ἐπεὶ μηδὲ μονωδία τὰ παρόντα και τραγωδια inter prospera vitam vestram ducente et sinceras καὶ θρῆνος ἐπιτάφιος, μνήμη δε μόνη θανάτου, καὶ, divitias præstante, dum vos irreprehensibiles in ὡς ἐν βραχέσι φάναι καὶ καθόσον προσήκει τῷ λόγῳ, mandatis ac justitiis ejus ambulabitis, et in iis τὰ ἐξ ἀνάγκης τῇ ἀνθρωπίνη φύσει, θνητή γε ούση, præceptis quæ semitis nostris lumen faciunt. In παρεζευγμένα. "Οθεν και, ἀφέμενος τούτων, ζώες quibus et jugiter adhærere et nunquam declinare ἐς μήκιστα, φημί, χρονων μηχίστων καὶ συνευφραί aut transgredi, neque pedes ad lapidem offendere, νοιό γε καὶ συναγάλλοιο, καὶ λάβοις μηδεμίαν με duram nempe et optimam conscientiam lædentem δέποτε πεῖραν μηδενὸς τῶν λυπούντων, θεοῦ διὰ ex acuto et infructuoso corde ortam cogitationem, τῶν εὐθυμοτέρων ἀεὶ τὸν βίον ὑμῖν ἄγοντος καὶ τρι vestrum est gratissimum opus et omnium linguis φὴν ἀκραιφνή χορηγούντος, αμέμπτοις ἐν ταῖς ἐν jactatum,mirandumque est omnino votum vestrum. τολαῖς αὐτοῦ καὶ τοῖς δικαιώμοσι, καὶ τοῖς ταῖς Et igitur nos non solum totum amorem nostrum et τρίβοις ὑμῶν φῶς ἐμποιοῦσι προστάγμασι καὶ desiderium, sed omnes fere divitias impertiemur πρὸς αὐτὸν ὀρθῶς ὁδηγοῦσι, πορευομένοις· οἷς καί nec vestrorum quidquam vobis deerit; quodcumque τὸ ἐμμένειν ἀεὶ, καὶ μηδαμή παρεκκλίνειν μηδε autem vel minimum a matre accipietis, illud scitote παρενηνέχθαι, μηδε τοὺς πόδας ἥκιστα πρὸς λίθου ita mihi visum et juxta meam voluntatem factum. δόξαι προσκόχαι, σκληρὸν ἴσως καὶ τὴν καλὴν συν είδησιν θραύοντα λογισμὸν ἐξ ἀκροστόμου καὶ ἀκάρπου καρδίας ἔργον ὑμῶν ἐπιμελὲς, καὶ ταῖς ἁπάντων κείμενον γλώσσαις καὶ πάνυ τι θαυμαζόμενον σπούδασμα. Καὶ γοῦν ἡμεῖς ὑμῖν οὐ τὸ τῶν ἐσμεν μόνον φίλτρον καὶ πόθον τὸν ὅλον, ἀλλά τι καὶ τὸν ὅλον σχεδόν πλοῦτον κενώσαντες, καὶ δέει τῶν ὑμετέρων ὑμῖν οὐδενὸς ἔτι μικρόν δ' ὅσον πρὸς μητρὸς λήψεσθε, τοῦτ᾽ ἴστε καὶ ἐμοὶ δεδογμένον καὶ κατὰ γνώμην γεγενημένον. Tu veromihi filiorum primogenite, meæ deliciæ meumque ornamentum, meæ gloriæ splendida corona, dulcis et omnino suavis aspectus, et totius animæ meæ cordisque ineffabiles amores excitans, vide et a longinquo et jam nunc qui post mefuturus sis et quantus, gratus nempe et semper matri obedire paratus et facere quæ ipsi placuerint ipsamque juverint, legem Dei observans. Nihil enim præstare potes quod digne ejus doloribus, cum te genuit, aut ejus curis, cum te aleret, aut aliis, quacunque fuerint, beneficiis respondeat, etiamsi te totum impendas, vitamque profundas. Quid enim? Si, quod accepisti, reddideris, corporis in maternis visceribus formationem, simulque animæ cum illo conjunctionem, et cum tantis doloribus nativitatem, inquit Job, et quæcunque alia tibi nutriundo ac adaugendo evenerunt, et ad id ætatis elato (occurrat autem et longa felixque senectus, ut et mens, juxta preces nostras, tibi occurrit profunda et gravis, quidquid tuam ætatem decet, transgresso et senilem intellectum dignasque sene cogitationes in juvenili corde ponenti). Si igitur et existentiam, et quæ deinde tibi evenerunt bona a matre, ex ejus curis et precibus accepisti, quid et quantum pro his omnibus a te reddi oporteret, ut quidquid decet a te redditum fuisse videatur! Cum non possis, da quantum potes, honorem nempe absque mensura, sed quodam excessu superadditum; quo magis enim dabis, eo majus lucrum facies. Reddas matri quidquid ad me pertinet, et quidquid Conf. Psalm. cxvi. 105 Si non totus esset Chummus in Bibliorum imitatione, quam et hic inesse ob adjectivum expoτόμου suspicor, ob alterum ακάρπου suspicarer meminisse Æschylei versiculi in Septemthebana de Amphiarao: Βαθεῖαν ἄλοκα διὰ φρενός καρπούς μένος. Joannes, puto, Chumnus, qui fuit cubicularius. Huic parentavisse vide Niceph. Gregoras Σὺ δέ μοι τῶν υἱέων ὁ πρῶτος τὸ ἐμὸν ἐντρι φημα καὶ καλλώπισμα, ὁ τῆς ἐμῆς καυχήσεως λαμ πρὸς στέφανος ή γλυκεῖα καὶ κατάκρως θέλγουσα ἐρατεινὴ ὄψις, καὶ τῆς ἐμῆς όλης ψυχές, καρδίας όλης, στοργαῖς ἀῤῥήτοις ἐς βάθος έφιπνον μένη, σκόπει μοι καὶ μακρόθεν καὶ ἐκ τῶν νῦν τίς ἂν καὶ μετ' ἐμὲ γένοιο και όσος, εὐγνώμων ἅμα καὶ πρόθυμος πάντα καθυπείκειν μητρί, και φίλα πράτο τειν αὐτῇ καὶ κεχαρισμένα, Θεού ταῦτα νόμοις κεκελευσμένος. Ἔχεις γὰρ οὐδὲν ἱκανὸν οὐμενοῦν οὐδ᾽ ἄξιον, οὔτε τῶν ἐπὶ σοὶ ὠδίνων, οὔτε τῶν τρι φείων, οὔτε τῶν ἄλλων ὧν ἔτυχες καλῶν, ἐκπλῆσαι, κἂν σεαυτὸν ὅλον πρόη, ζωῆς ὀλιγωρήσας. Τί γάρ; εἰ, ὅπερ εἴληφας, ἀποδῷς, σύμπηξιν σώματος ὁ σπλάγχνοις μητρικοῖς, ἅμα δὲ καὶ ψυχῆς πρὸς τοῦτο δεσμὸν, καὶ σὺν μόχθω γέννησιν, Ἰὼβ λέο γει καὶ τάλλα όσα καθεξῆς ὡς ἀπήντησε τρεφο μένῳ καὶ αὐξανεμένῳ καὶ πρὸς τοῦθ᾽ ἡλικίας καλώς ἐληλακότι (ἀπαντήσοι δὲ καὶ γῆρας βαθὺ καὶ πίον, ὡς καὶ νοῦς, κατὰ τὰς εὐχὰς ἡμῶν, ἀπήντησε βαθὺς καὶ πολιός, παντός προανακύψας τοῦ τῷ χρόνῳ προσήκοντος, καὶ πρεσβυτικὴν σύνεσιν ἐν νεαζούση θεὶς καρδίᾳ καὶ γηραιούς λογισμούς)· εἰ τοίνυν καὶ τὰ πρῶτά σοι τοῦ εἶναι παρὰ μητρός, καὶ τὰ καλε ξῆς δὲ καὶ τοῦ εὖ εἶναι τὰ μὲν ἐπιμελεῖκες συνελθε, τὰ δ᾽ εὐχαῖς μητρικαῖς, τὶ ἂν καὶ ὅσον ὑπὲρ πάντων τούτων ἀποδοὺς πᾶν ὅσον προσῆκον φανείης ἂν ἀποδε δωκώς; Ἐπεὶ δὲ μὴ ἔχεις, δὸς ὅσον ἔχεις, τιμὴν τὴν μὴ κατὰ μέτρον, ἀλλ' ὑπερβολαῖς τισι προσενην μένην· ὅσον γὰρ ἂν δώσεις πλέον, τοσοῦτον καὶ oratione, cujus lemma protulit Fabricius Bibl. Gr. 1. VII, p. 645. Videtur meminisse verborum Salomonis Prov. xvii, 6: Στέφανος γερόντων τίκνα τέκνων, καύχημα δε τέκνων πατέρες αὐτῶν. Id adverbium este rarissimis. (β) An Job. Σιν, 1? Puto scripsisse δώνης; nihil mutavi, cum esset inter duas malas lectiones eligendum.

TESTAMENTUM. κερδανεῖς πλέον. Ἐνταῦθα μοι κένωσον καὶ τὸ ἐμοὶ utrique debetur, post meam mortem, matri tuæ ἐπιβάλλον, καὶ πᾶν τὸ προς ἀμφοτέρους, τοῦ παι τρὸς ὑπεκστάντος, τῇ μητρὶ πρᾶξον, εὐγνωμοσύνην ἀνόθευτον ἐπὶ τούτοις, ὑπακοὴν πρόσθες, ἐκπλήρωσιν ἐνταλμάτων, τὸ πάνθ' ἔτοιμον εἶναι τοσαύτη καὶ τοιαύτῃ θεοφιλεί μητρί πειθαρχεῖν καὶ φιλό παιδί, σοὶ πρῶτον τὴν ὄνησιν ἔχοντα πλείστην καὶ μεγίστην. Καλόν σοι καὶ μάλα τι συνοῖσον εὐσέβειαν μητρικὴν εὐλαβεῖσθαι, καὶ τὴν πολλὴν αὐτῆς ἐν πᾶσι θεραπεύειν εὐλάβειαν. Ταῦτα δὴ πρᾶττε· καὶ τοῖς ἀδελφοῖς ἀντὶ πατρὸς ἔσο, φιλόπαις ὁμοῦ καὶ φιλάδελφος, εἰρήνην τὴν μετ' αὐτων καὶ πάντων μεταδιώκων, ἀγάπην ἐν εὐθύτητι ψυχῆς ἐν Θεός ἐγκελεύεται. Ὑπερηφανείας υπερφονητής ἴσθι, κατ' οὐδενὸς μὲν τῶν ἄλλων, κατ' αὐτῆς δὲ καὶ μόνης ὅλας τὰς ὁφρὺς ἐπηρμένος, καὶ γενναῖος τις πρὸς αὐτὴν ἀεὶ παρατεταγμένος, ώστε μή τι φανῆναι ταύτη δεδουλωμένος. Αδικίαν ἐξ ὅλης ψυχής βδελυξάμενος μίσησον. Καί γ', ἐν τούτοις ἔχων καὶ κατευθύνων, πᾶσιν ἐν ἀγαθοῖς ζῆθι, καὶ τῶν τοῦ πονηροῦ πασῶν μηχανών ανώτερος καὶ ὑψηλότερος περισώζου, μηδὲν τοῖς αὐτοῦ κέντροις μήτε πλησσόμενος, μήτε βλαπτόμενος. Βλάψοι σε δὲ καὶ μηδείς ἔτρος, ταῖς ἐκείνου μεθοδείαις καὶ τέχναις κεχρημένος, και γε φανερῶς ἐπιβουλεύων ἡ ἀφανῶς βλάπτων. Καί ἔντειναι και κατόρθου, ἐπιβαίνων και καταπατών και δράκοντα μὲν σκολιόν σκολιά σοι σοφιζόμενον και ἐπινοοῦντα, ἀλλὰ και λέοντα ὠρυόμενον και άρπαγμα και βρώσιν τὴν σὴν ψυχὴν ἐκζητοῦντα Στέργε και ὅσον ἔλαχες εἰς κλῆρον, ἡμῶν προϊκά σοι και μερισάντων και τελέως ἀποτισάντων. Καί νῦν δὲ τελευταῖον μέρος χάριν ἑτέραν ἀπειληφὼς ἔχε, τῶν ἡμετέρων τοσοῦτον ἂν ἀποτιμηθείη, ἀγαπῶν ἐν τούτῳ. tribuas: sinceram gratitudinem, pro beneficiis tantis obedientiam quoque addas, mandatorum adimpletionem; in omnibus tantæ ac tali, tamque piæ et filiorum amanti matri obedire semper paratus sis, et inde plurimam ac maximam utilita· tem percipies, Pulchrum tibi est et valde utile matris pietatem venerari, et quam maxime in omnibus hujus reverentiam curare. Hec igitur age: et fratribus sis pro patre: paterno simul ac fraterno amore plenus, pacem cum iis et cum omnibus habens, caritatemque eam in animæ rectitudine, ut jubet Deus. Superbiam contemnas, contra nihil aliud, contra eam vero solam tota supercilia attollens, generoseque in eam tanquamn acie pugnans, ita ut nunquam ei servire videaris. Injustitiam toto corde abominatus odi. Hæc observans et adimplens, in omnibus bonis vive, et supra omnes maligni machinas assurgens, ac excelsior in effectus stes, neque ejus aculeis læsus, neque ictus. Nemo autem alius te lædat, istius dolis et artibus usus sive aperte insidietur, sive obscure lædat.Sed firmus acrectus maneas, premens et conculcans draconem istum obliquum obliqua tibi insinuantem suadentemque, sed et leonem rugientem et tuam animam rapere ac vorare quærentem. Ama quidquid in hæreditatem sortitus es a nobis qui tibi id gratis impertivimus et perfecte rependimus. Et nunc ultmain partem, gratiam alteram accipe ac retine nummos aureos..... Et si quid aliud bonorum nostrorum tanti æstimetur hoc contentus sis. νομίσματα χρυσού ἡ εἴ τι ἕτερον Sed tamen nunc oportet me ad te converti; qui mihi ætate quidem secundus es, non mi nus autem dilectionis et amoris a me obtines, quippe qui non minus habeas paternam formam et quæ ad eam pertineant. Cum igitur ad eos qui pari apud me honori sunt, sermonen habeam, ad utrumque eadem consilia easdemque preces dirigam, ac tibi opto percorque quæcumque dicta sunt et ei qui prior te genitus est, precatus sum. Neque minorem in pulchris bonisque partem referas; quidquid vero malum est, superes, nihil tale experiens, neque ulla malitia te vincat domitetque, in omnibus vero virtutibus malitiæ inventorem et auctorem vincas, et vincas matris precibus armatus et adversus ejus insidias, sive per se inimicus Οὐ μήν ἀλλ᾽ ἐπιστρεπτέον ήδη και προς σέ μοι τὸν δεύτερον μὲν τῷ χρόνῳ, μηδὲν δ᾽ ἧττον ἀποφερόμενον στοργῆς ἡμῶν και φίλτρου, ἅτε δὴ και μηδὲν ἧττον τῆς πατρικῆς μετέχοντα σχέσεως και τῶν ταύτη προσηκόντων. Ως γοῦν πρὸς ὁμοτίμους ὄντος μοι τοῦ λόγου, τὴν ἴσην και πρὸς ἀμφοτέρους νουθεσίαν, ἴσας δε και τὰς εὐχὰς ποιοῦμαι. Καί βούλομαί σοι και ἐπεύχομαι ὅσα δὴ και εἴρηται και τῷ πρὸ σοῦ γεννηθέντι συνταξάμενος, ἐπηυξάμην. Καί εἶης ἐν μὲν τοῖς καλοῖς και άμεινοσι μηδενός ἥττω μοῖραν ἀποκεκομισμένος, τοῦ δὲ χείρονος παν τὸς εἴης κρείττων, μηδενός μετέχων, και σε κακία μηδεμία μηδαμῶς ἐν οὐδενί κρατήσοι χειρωσαμένη, ἐν δ᾽ ἀρεταῖς ἁπάσαις τὸν εὑρετὴν ταύτης και σοφιστὴν νικώης, και νικώης ταῖς μετρικαῖς εὐχαῖς ἐγκαθωπλισμένος, και πρὸς τὰς ἐπιβουλάς, ἡ δι' tentet, sive per alios artificia struat, constans ac à ἑαυτοῦ τοῦ πολεμίου πειρωμένου ή δι' ἑτέρων μηχανωμένου, ἀπερίτρεπτος τις και κραταιός παν ρεμβάλλων. Επαρήξει, εν οἶδα, μητρός θερμ πίστις, Θεὸν ἰσχυρὸν και εξουσιαστὴν κατὰ πάσης ἀντικειμένης δυνάμεως ἀρωγὸν ἐπικαλουμένη και γι παρεχομένη, ᾧ δὴ και οὐδὲν οὕτως ἥδιον ὡς υἱος Τάς μεθοδείας diaboli dixit Paulus ad Eph. Psalm. xc, 13: Καταπατήσεις λέοντα ጸ βραχίοντα, fortis resistas! Tibi auxiliabitur, ut scio, matris ardens fides, Deum fortem ac omnipotentem adversus omnem oppositam potestatem adjutorem invocans et præstans, cui sane nihil tam jucundum est quam filius matrem lætificans, et juxta ipsius mandata hanc legis partem, quam diligentissim Petr. 1 Epist. v, 8 Ο άντίδικος ὑμῶν διά βολος, ὡς λέων ωρυόμενος, περιπατεί, ζητῶν τίνα καταπίρ.

observans, atque deinceps quidquid decet piæ matri εὐφραίνων μητέρα, καὶ κατὰ τὰς ἐκείνου ἐντολὰς tribuens, ita ut, propter Deum, et meis adhorta tionibus obedias, quod voluerit mater,id exsequaris et ardenter sequere. Et tibi apud Deum erit pro mercede gloria, et apud omnes nomines, presertim vero apud pios, splendida ac pulcherrima tibi adoptabitur gloriæ corona, dulces ac suaves vel his in terris tui amoris fructus carpenti; sed et in futura ac æterna vita, quales neque oculus vidit, neque auris audivit neque in cor hominis ascenderunt sinceris deliciis frueris. nobis autem, quid tibi bene sapienti amplius erit quam ea quæ prius accepisti, et ea vota quæ nunc facimus? Si quid amplius iis addi oporteat, ultimum sane donum et gratiam addimus, nihil quidem minus, sed omnio primogenito æquale. και τοῦτο δὲ τὸ μέρος ἐπὶ πλεῖστον ὅσον πεπολιτευμένος. Καὶ γοῦν τὸ εἰκὸς πᾶν θεοφιλεί μητρί περισώζων, ώστε καὶ Θεοῦ χάριν και ταῖς ἐμαῖς δι παραινέσεσιν εἴχων, πάντ᾽ ἴσο μητρὶ πρὸς ἃ δὴ καὶ βούλοιτο υποτασσόμενος καὶ ἐφεπόμενος προθύμως καὶ κείσεται μέν σοι δοξα παρά Θεοῦ πρὸς ἀμοιβέ γιγνομένη, ἀλλὰ καὶ παρὰ πᾶσιν ἀνθρώποις, και μάλιστά γε τοῖς εὐσεβοῦσι, λαμπρὸς οὗτος δόξης καὶ κάλλιστος ἐναρμοσθήσεται στέφανος, ἡδεῖς μὲν καὶ γλυκεῖς κανταῦθα τοῦδε τοῦ σπουδάσματος τους καρπούς τρυγώνει ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς ἀεὶ μένουσι καὶ ἀπεράντοις, ὡς οὔτε οφθαλμὸς εἶδεν ούτε οὖς ἤκουσεν, οὔτε ἀνέβη ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου, οὕτω τὴν τρυφὴν ἀκήρατον τρυγήσεις. Παρ' ἡμῶν δέ, ὧν καὶ προλαβών πραγμάτων ἀπειλήφεις. καὶ νῦν δὲ τῶν εὐχῶν, τί πλέον ἔστι σοι εὐγνωμονοῦντι; ἣν δέ τι καὶ πλεῖον δέῃ προστεθῆναι, ὑστάτην δηλονότι δωρεὰν καὶ χάριν προστίθεμεν ἤδη, μηδὲν μὲν ἔλλαττον, τῷ πρωτοτόκῳ κατ' ἴσον. Et hæc quidem nobis vilentur. Reliquus est filiorum quartus. Καὶ ταῦτα μὲν ὑμῖν· λοιπὸς δ' ὁ τέταρτος τῶν υίέων. Τὸν γὰρ ἐν μέσῳ καὶ τρίτον ἐκὼν παρῆκα, ἐπεί μηδ' ἔχω τίς περὶ αὐτὸν γένωμαι τὴν γνώμην, καὶ οἱ τάξω, σύγχυσιν ἀλλόκοτον βίου καὶ ἀταξίαν ελαμενον, ἀντὶ τοῦ πρώην κοσμίου και σώφρονος καὶ ἡμῖν ἐπεράστου, πότερον μετὰ τῶν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ σχήματος τελούντων, ᾧ δὴ καὶ οὗτος ἐκ παιδός ἐκὼν εἶναι φέρων ἑαυτὸν ἐνῆκε καὶ νῦν ἐστα ορώμενος ἐν τούτῳ, ἥκιστα μὲν τοῖς τρόποις, τῇ δ ἀμπεχόνῃ καὶ ταῖς περιβολαῖς μόναις καὶ ταύταις δήπουθεν αέκων, παρ᾿ ἡμῶν ὡσανεὶ τοῦ καλοῦ χάριν τετυραννημένος, ἡ ὅποι πονηρὰ παντελώς και μοχθηρὰ ἐξάγει προαίρεσις, πόρρω δηλονότι Θεοῦ καὶ παντὸς τοῦ καθήκοντος. Προσῆλθε με γὰρ καὶ προθύμως προσέδραμε τῷ καλοῦντι Χριστώ, καὶ τὸν σταυρὸν ἦρε καὶ ὀπίσω κατακολουθεί απ τοῦ ἐπηγγείλατο· εἶθ' ὅλαις ταῖς εὐθείαις ἐχωλανε τρίβοις, καὶ βαλὼν καλῶς ἐπ' ἄροτρον χεῖρα οὐρα νέου γεωργίας καὶ πολλὰ τἀγαθὰ ἐν ἀποθήκαι; αἰωνίοις θησαυριζούσης, ἐστράφη ὀπίσω οἴμοι! τῶν κακῶν ἐπιθυμιών καὶ θελημάτων τῆς καρδίας αὐτοῦ, καὶ τῆς Χριστοῦ μάνδρας ἐντὸς ἀγαπήσεις πρῶτον ἐνδιαιτάσθαι, θήραμα νῦν ἐλεεινόν ὁρᾶται, ὁμοῦ τῆς σωτηρίας καὶ τῆς ἱερᾶς ἐξωσθείς ποίμνης, στιγματίας όλος ταῖς τοῦ ληστοῦ καὶ κλέπτου μάστιξι καὶ πληγαῖς, μὴ διὰ τῆς αὐτῆς ἀλλ' ἀλλαχόθεν ποθὲν διὰ κρημνών τινων ἀναξαν τος οἷς ἐκεῖνος εἴωθεν ἐπιπηδάν, ὁ δημιουργός τῆς κακίας, καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ καλοῦ φυγὴν καὶ ἡμῖν τοῖς τὰ πάντα μοχθηροῖς τὴν προαίρεσιν προξενεῖν τεχναζόμενος. Οὐ γὰρ τὸ πᾶν αὐτῷ δώσομεν τῆς ἰσχύος, ἑαυτοὺς έξα ρούμενοι παντελῶς τῆς αἰτίας· Qui enim in medio est ac tertius, libenter omisi, neque qua erga eum voluntate sim, scio et quo in ordine ponam, quippe qui vitæ monstrosam confusionem et inordinationem elegerit, pro ea vita quæ prius ordinata erat et sapiens et nobis placens; utrum cum iis qui eamdem vitæ formam gerunt, cui et ipse a teneris libens se ipsum tradidit, et in qua etiam nunc versatur, minime quidem moribus, sed solo habitu ac vestimento et sane invitus, a nobis decoris causa quasi coactus; an ibi, quo mala ac prava ejus electio ducti, longe scilicet a Deo et a virtute. Accessit enim et accurrit ad vocantem Christum, et crucem ejus sustulit et se illum secuturum esse promisit; deinde in rectis semitis claudicavit, et postquam bene ad coelestis agri aratrum manum misit, qui multa bona in cœlestibus horreis collit, avertit se retro, eheu! et malas cupiditates libidinesque cordis sui secutus est, et qui prius intra Christi Ecclesiam vivere elegerat, nunc maligni præda apparet, simul a salutari ac sacro expulsus grege, totus scelesti ac perfidi dæmonis flagellis ac vulneribus confossus, qui non per januam, sed aliunde per præcipitia ascendit in eos quibus insultare solet, ille malitiæ auctor, et boni fugam et nobis prorsus electionem infelicibus proponere amat. Non enim omnimodam virtutem ei concedemus, nos omnino culpa liberantes. Et si nos in bono firmiter stare vellemus, fugeret Satanas et certo recederet, et post nos ejiceretur cup Christo in acie stantes, qui et mundum universum et hujus principem, tentatorem istum devicit. Sub Pro ώς forsan οἷς. Paulus 1 ad Cor. 11, 9: ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδεν. De monastica vita id est intelligendum, quam a puero fuerat amplexus natu tertius ille Chumni filius. Matth. χνμι, 30: Εἴ τις θέλει ὀπίσω μου §)- θεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθείτω μοι Conf. Luc. xv, 27. (ε) Sap. Sirach. iv, 30: Οπίσω τῶν ἐπιθυμιῶν σου μὴ πορεύον. Cf. t. II, p. 124, n. 1. Excidit forsan comen τοῦ πονηροῦ vel alius beltuæ, cujus præda fuerit Chumni filius. Juncta sunt ea nomina et apud Joannem Gregorius Nazianz. Orat. xxvmi, p. 474: Miδοικα δὲ τοὺς λῃστὰς καὶ κλέπτας, μὴ, διὰ τῆς αἱ λῶς ὑπερβάντες, ἢ ἀναιδεία συλήσωσιν, ἢ δι᾽ ἀπατες κλεψωσιν, ὥστε θύσαι.

TESTAMENTUM. τὸν acturum esse putarem et confiderem, et ad eum constanter cursum tuum directurum, caputque serpentis hujus qui ad initio decepit, et fructus comestione in errorem inducit occiditque, tentatque semper et deliciis et voluptatibus et carnis remissione decipere, video te nunc, (o quantum et quale in oculis meis malum!) dæmonis pedibus mortiferis conculcatum et contritum. Et si ipse in durum lapidem cor tuum convertens neque affectum, neque contritionem sentias tota mente tua abrepta et male decepta, nonne evigilabis, et intelliges et rationis tuique ipsius fies, qui adhuc in teneris annis et prima post eos juventute sapienter intelligens, nunc vero dementia correptus, et, cum potius oportuisset te ab ignoran tia liberari, prudentiorem ætatem ingressum, tuno ad pejora in miserandam infelicemque vitam cucurristi, dum ut spinæ in te infiguntur amari inimici aculei? Ea enim est sors eorum qui a Christo declinant; qui jugum Chisti leve ac suave excutiunt. et ad invia et profunda, et inordinatas obstaculisque refertas semitas, incurrunt, dum ambulare et incedere in plena benedictionibus terra et ad paradisum, unde decidimus, ferente, deberent, conculcare vero eam quæ et spinas et aculeos in maledictionibus gignere et ferre damnata est. Spes adhuc mihi est fore ut tandem non opprobrio optimas illas matris tuæ de te spes fallere velis, et vanas abire demonstres. • Convertimini ad me, et convertar ad vos, dicit Dominus.» Convertere et tu, et convertetur ad te, et contritiones tuas, et ex dementia orta et producta et corrupta vulnera sanando auferet. Quomodo autem?Oleum infundens desuper et ligamina imponens, quæ neque ea sinent a bono recedere aut sursum frangi. Ac brevi sanabit te, et matutinum lumen has tenebras que nunc te comprehendunt franget, et omnem horrorem repellet et deturbabit, et sanatio carni tuæ et cura fiet ossibus tuis, et animæ tuæ dicet: «Salus tua ego sum,» et eam salvabit. Et tunc nos, pater simul, ac mater, teneri et miles, nedum duri ac justa ira pleni, filii amantes erimus; et quod ad te spectat, bene pœnitentiam agentem et ad priorem Deoque dilectam vitam redeuntem, providi erimus, ne eorum quæ ad cursum conferunt defectu dejiciaris et indolens ofciique despiciens fias; et concedemus quod tibi sufficere possit, quatuordecim nempe auri talenta, mille aureos nummos adæquantia. Tantam igitur dicimus fore tuam partem, si te bonum converteris. ἀλλ', εἴ γε μόνον καὶ ἡμεῖς βουληθείημεν ἐπὶ τοῦ quo salvatore et capite cum te per totam vitam καλοῦ ἑδραίως εστάναι, φεύξεται ὁ Σατανᾶς, οἶδ' ότι, καὶ ὑποχωρήσει, καὶ ἡμῶν ὀπίσω καθυπαχθήσεται μετά Χριστοῦ καὶ τεταγμένων καὶ συνιστα μένων, τοῦ τὸν κόσμον ὅλον, και αὐτοῦ δὴ ἄρχοντα, τον πειραστὴν τοῦτον, νενικηκότος, Υφ ᾧ δὴ σωτῆρι και κεφαλῇ και σε διὰ παντὸς τοῦ βίου πεπολιτεῦσθαι ἐγὼ και νομίσας και θαρρησας, και γε τὴν πρὸς αὐτὸν πορείαν ἀμεταστρεπτί κατευ θύνειν, καταπατούντα τὴν τοῦ και τὴν ἀρχὴν ἀπατήσαντος ὄφεως κεφαλὴν καὶ τῇ τοῦ ξύλου ἀποπλανήσαντος και θανατώσαντος βρώσει, και κεί δ ἀπατᾷν ἐν τοιούτοις πειρωμένου τρυφαίς και ήδο ναῖς καὶ ἥτταις σαρκῶς, ὁρῶ σε νῦν (ὦ πόσον και οἷον κακὸν ἐν τοῖς ἐμοῖς ὀφθαλμοῖς!) τοῖς ἐκείνου μᾶλλον συμπατούμενον και συντριβόμενον θανατηφόροις ποσί. Κᾶν και αὐτὸς εἰς σκληρὸν ὡσανεί λίθον τὴν καρδίαν μεταβαλών αναισθήτως ἔχῃς τοῦ πάθους και της συντριβῆς, ὅλην ἀποσυληθεις και κλαπείς κακῶς τὴν διάνοιαν, ἀλλὰ πότ' ανανήψεις, και συνέσεως και λογισμών και σεαυτοῦ γενήσῃ, ὁ ἐν νηπιοις ἔτ᾽ ὧν και τῇ πρώτη γε και μετ' αὐτὴν ἡλικίᾳ συνιείς ἐμφρόνως, νῦν δ' ὑποσυρείς ταῖς ἀφροσύναις, και, ότε μᾶλλον ἔδει σε τῶν ἀγνοημάτων παντελῶς ἀπηλλάχθαι, νουνεχεστέρας έπιβάντα τῆς ἡλικίας, τότε πρὸς τὰ χείρω μεταστραφείς εἰς ἐλεεινὴν τὴν ταλαιπωρίαν ἐν τῷ ἀκάνθας ἐμπαγῆναί σοι τὰ πικρὰ κέντρα τοῦ πονηροῦ: Καὶ γὰρ τοιοῦτον τὸ ἐκκλίνειν ἀπὸ τῶν τῶν ἐντεταλμένων τρίβων Χριστοῦ· τοιοῦτον καὶ τὸ τὸν ζυγὸν αὐτοῦ αποσείσασθαι τὸν ἐλαφρὸν καὶ χρηστόν και πρὸς ἀνοδίας καὶ βάραθρα, καὶ τοιαύτας ανωμάλους καὶ προσκόμμασι συνθλιβούσας, ἀποδραμεῖν, ἀφέντα βαδίζειν μὲν καὶ ἐπιπορεύεσθαι τὴν ἐν εὐλογίαις ἐν εὐλογίαις ἐπηγγελέμενην γῆν καὶ τὴν δι' αὐτης πρὸς παράδεισαν ὅθεν ἐξεπέσομεν φέρουσαν, πατεῖν δὲ τὴν ἀκάνθας καὶ τριβόλους ἐν κατάραις φύειν καταδι κασθεῖσαν καὶ γεωργεῖν. Ετι ἐλπὶς ἐμοὶ μὴ τί σε πρὸς τέλος τὰς ἐπὶ σοὶ τῆς μητρός καλὰς ἐκείνας ἐλπίδας καταισχύναι, καὶ ματαίας ἀπεληλεγμένας δείξαι. «Επιστράφητε πρός με, καὶ ἐπιστραφήσομαι πρὸς ὑμᾶς, λέγει Κύριος •» επίστρεψον καὶ σὺ, καὶ ἐπιστραφήσεταί σου, καὶ γε τὰ συντρίμματα, καὶ τοὺς ἐξ ἀφροσύνης ὁδωδότας καὶ μάλα τι κατειργασμένους καὶ σεσηπότας μώλωπας, έξιάσεται· πῶς καὶ τίνα τρόπον; Ἔλαιον ἐπιχέας καὶ ἐπιθεὶς καταδέσμους μηκέτι τοῦ καλοῦ μήτ' αποσαλευθῆναι, μήτ' αύθις ἀποῤῥαγῆναι, μηδαμώς ἀνιέντας· καὶ τότε τὰ ἰάματά σου ταχὺ ἀνατελεῖ, καὶ πρώϊμον ραγήσεταί σοι τὸ φῶς τὴν νῦν κατέχουσαν σκοπόμαιναν καὶ ἀχλὺν ὅλην διωσάμενον καὶ ἀποτινάξαν, καὶ ἴασις τῇ σῇ σαρκὶ καὶ σου προσερεί, ο Σωτηρία σου είμι εγώ» καὶ Legendum forsan ἐτῶν. Videtur nonnihil deesse. Matth. x. 30: Ο γάρ ζυρός μου χρηστός, καὶ τὸ φορτίον μου ἐλαφρόν ἐστιν Genes. iii, 17: Επικατάρατος ἡ γῆ ἐν τοῖς ἀκάνθας καὶ τριβόλους ἀνατελεῖ ἔργοις σου ἐπιμέλεια γενώσεται τοῖς ὀστέοις καὶ τῇ ψυχῇ σεσωκώς αὐτὴν ἔσται. Καὶ τοίνυν ἡμεῖς, πατὴρ Zachar. 1. 3, Luc. x, 34: Κατέδησε τὰ τραύματα αὐτοῦ ἐπεχέων ἔλαιον καὶ οἶνον. Isai. LVII, 8. Proverb. III, 8, Psalm. xxxiii, 3. σοι,

ὁμοῦ καὶ μήτηρ, καὶ μετ' ἐμὲ αὖθις μήτηρ, μειλίχιοι, προσηνεῖς, ἀντὶ τῆς νῦν ἐπιπλήξεως και δικαίας ὀργῆς, φιλόπαιδες ἐσόμεθα καὶ τὸ ἐπὶ σοί, καλῶς μετεγνωκότι και πρὸς τὴν πρώην πολιτείαν τὴν καὶ Θεῷ φίλην ἐπανιόντι, οὐ μὴν ἀλλὰ και προμηθεῖς, ἵνα μὴ τῇ ἐκλείψει των συντεινόντων πρὸς τὸν δρόμον εγκοπή σοι γένοιτο καὶ ῥαθυμία, και γε τοῦ σπουδάσματος ολιγωρία, και χορηγήσομεν δὴ τὸ ἀποχρῶν καθάπαξ, χρυσού δηλαδή τάλαντα τέτταρα και δέκα, χιλίων ἀπαρίθμησιν νομισμάτων δηλοῦντα. Τοσοῦτον γὰρ φαμεν εἶναι καὶ τὸ ἐπιβάλλον σου μέρος ἐν ἐπιστροφὴ δηλονότι τοῦ καλοῦ γεγονότι. Te vero, ultimum et reliquum, ut dicebam, meorum filiorum, Nicolaum meum, nescio quæ et qualis te maneat fortuna, ubi vita mea fracta erit, cum adeo imperfectæ ætatis sis, neque adolescentiam absolveris. Magnam vero fiduciam præstant eamque validam tui mores, jam ad bellum accincti ac bonas spes nobis polliciti; incutit vero mihi timorem mors plerumque improvisa superveniens, cum neque diem crastinam videre certi simus. Sed id ad me attinet, sed et tua tenera ætas me ad timendum inducit, quæ nondum res valet accipere easque gerere; timeo ne forte, cum sis junior, patre tuo mortuo, nemo te protegat manumque tibi porrigat, te ad meliora verbis et exemplis ducturus; ac deinde ne tam bonæ indolis nihil jam tibi supersit, si inimica fortuna fluctibus latuerit dæmonque malus te tentaverit. πλέον νος. Σὲ δὲ τὸν ὑστατόν μοι και λοιπόν, ὅπερ έφην, τῶν παίδων, τὸν ἐμὸν Νικόλαον, οὐκ οἶδα τίς ὁ και ποία υποδέξηται τύχη, τῆς ζωῆς ἐμοί τμηθεί σης, ἐν οὕτως ἀτελεῖ σοι καθεστηκότι τῇ ἡλικία, και μήπω τὴν μειρακικὴν παραμείψαντι. Δίδωσι μὲν γὰρ θαῤῥεῖν και πολλὰ δίδωσι θαῤῥεῖν ὁ τρό πος, παραγυμνούμενος ήδη και τὰς χρηστοτέρας ἡμῖν μνηστευόμενος τῶν ἐλπίδων φοβεῖ δέ με το τοῦ θανάτου ἀπροόπτως τὰ πολλὰ ἐπιον, και μηδι περί τῆς αύριον μηδεμιᾶς οὔσης ἐγγύης. Αλλά τοῦτο μὲν ἐμοῦ χάριν· πολλὰ δὲ και το σόν ἀπαλόν ἐν χρόνῳ δεδίττεται, και τὸ πρὸς ἀντιλήψεις τῶν πραγμάτων οὐχ οἷόν τε ἔτι αὐτῶν ἐφικνεῖσθαι και δεδίττεται, μή ποτέ σοι νεωτέρω όντι, και θα νάτῳ τὸν πατέρα ἀποβαλομένῳ, οὐκ ἐπαμύνοι τις, οὐδὲ γε χεῖρα ορέξοι, ἐπι τὰ βελτίω διαδεικνύς και προσεμβιβάζων· εἶτα τῆς ἀγαθῆς φύσεως οὐδέν σοι ἔσται, δυσμενούς τύχης εναποκρυβείσης κευθμώσι και πειραθείσης δαίμονος κακοδαίμο Sed quid mihi hæc sunt? Sis misericors ac bene volus, qui multam in Christo virtutem ac potentiam adeptus es, multa unguenta, multa-miracula, sanote ac magne Nicolae, indigentium ardens protector, ad quem ego meum dilectissimum filium ferens, e maternis visceribus ereptum, commisi et consecravi; et multum ideo fiduciæ habui, quod prius maxima ac deinde tuæ erga me bonitatis protectionisque testimonia retuli, etsi ingratus ipse miraculis visus sum, ita ut metuendum potius mihi sit, ne mea improba et prava vita filius non in bonum utatur. Unde et a me ille sejunctus, et tua sola protectione confidens ac vivens et operans, meliora multo quam pro nostris precibus að voluntate referet. Tunc igitur, qui eum tibi infantulum ut servum acceperis, et nunc, ut ita dicam, tua gratia umeris et a nobis traditum habueris, adjuva eum et libera ab omnibus insidiis, tuisque alis eum obumbrans, ei requiem præbeas sole diei usto, et sagittis in die volantibus vulnerato, neque permittas eum luna per noctem aut a timore nocturno et a qualibet re perambulante in tenebris turbari et capi. Et hoc modo eum ab omni malo immunem serves, vitam ejus in bonis dirigas, eumque quantum licet defendas. Deinde ita per omnem virtutem ductum, te duce, et ductore et protectore, Christo repræsentes in æternum exsultantem et supernæ beatitudinis hæredem constituas. Luc, xy, 12: Πάτερ, δός μοι τὸ ἐπιβάλλον μέρος τῆς οὐσίας. Nicolai filii patronus, quem invocat pie Chumys, S. Nicolaus, Myrorum in Lncia episcopus, cognominatus fuit Myroblytes ac Thaumaturgus. De eo exstat Lequienti Dissertatio id Conti- ᾿Αλλὰ τί τούτων ἐμοί; ἵλεως μοι και εὐμενες εἴης ὁ πολὺς μὲν ἐν Χριστῷ δύναμιν και παρρησ σίαν, πολὺς δὲ καὶ τὰ μύρα, πολύς και τὰ θαύ ματα ο θερμὸς τῶν ἐπιδεομένων προστάτες, ο ἱερός και μέγας Νικόλαος, πρὸς ἐν ἐγὼ φέρων αὐτόν μοι τὸν φίλτατον, ἄρτι τῶν μητρικῶν ὠδίνων ἐκραγέντα, θερμῶς πιστεύσας ἐνέθηκα, και μάλα τι τῷ δόγματι και πλείστα και μεγάλα τεθαρρηκα, τεκμήρια παμμεγέθη πρότερον και καθεξῆς ἀεὶ τῆς σῆς περὶ ἐμὲ φιλανθρωπίας και προστασίας ἀπι νεγκάμενος, εἰ και αγνώμων αὐτὸς ἐφάνην τοῖς θεί μασιν, ὥστε περί τούτου δέος μᾶλλον, μὴ τῆς ἐμῆς φαύλης και πονηρᾶς μενούσης ζωῆς ὁ παῖς οὐκ εἰς καλὸν ἀπόναιτο· ὅθεν και χωρίς ούτος εγενόμενος, και ὑπὸ τῇ σῇ σκέπη μόνη και θαρρών και ζών και στρεοφμενος, οἶδ' ὅτι ἀμεινόνων ἐπί πολλῷ και βελτιόνων τῶν κατ᾿ εὐχὴν και βούλησιν ἡμῶν πειραθήσεται. Και γούν, ὡς καὶ τὴν ἀρχὴν βρέφος αὐτὸν οἰκέτην παρειληφώς, και νῦν ὠνητόν, εἰπεῖν, τῆς σῆς χάριτος παρ' ἡμῶν ἀποδιδόμενον, εἰσποιςσαι, και ρύου μὲν ἀεὶ πάσης ἐκ παγίδος θηρεύον τος ὑπὸ δὲ τὰς σας πτέρυγας σκιάσας ἀνάπαυ μήθ' ἡμέρας τῷ ἡλίῳ συγκαιόμενον και μενον και τοῖς ἐν αὐτῇ πετομένοις τιτρωσκόμενο βέλεσι, μήτε τη σελήνη τὴν νύκτα, μηδ' ὑπὸ φόβου νυκτερινού και πράγματος μετενὸς ἐν σκότει δια πορευομένου μήτε ταραττόμενον μήθ' ἀλισκόμενον. Και τοῦτον δὴ τὸν τρόπον ἀθιγῆ κακοῦ παντὸς πιο φλεγό nuatione Memor. Desmol. t. VI; quam propter nomen auctoris ac raritatem indicare visùm ‘est. Exstant et in cod. 400 inediti in S. Nicolaum Græci versus. Psalm. ΧΧΙΙΙ, 7; Η ψυχή ἡμῶν ὡς στρουθιο ῤῥύσθη ἐκ τῆς παγίδος τῶν θηρευόντων.

DE FESTO DORMITIONIS S. MARIÆ. ρισώζων, ἐν ἀγαθοῖς ἔθυνον τὴν ζωὴν, ἐκτείνας εἰς ὅσον δυνατὸν ἐς πλεῖστον. Εἶθ' οὕτω διὰ πάσης ἀρε τῆς ἡγμένον ὑπὸ σοὶ καὶ ὁδηγῷ καὶ χειραγωγῷ καὶ προστάτη, Χριστῷ παραστήσαις ἐν τοῖς ἀἰδίοις συν αγαλλόμενον, καί γε κληρονόμον δείξαις τῆς ἐκεῖθεν μακαριότητος. Παρ' ἡμῶν δέ σοι, παιδίον φίλτατον, ἐκ τῶν καθ' ἡμᾶς φθαρτῶν καὶ γηίνων ἥξει προς κληρονομίαν ὅσα τῇ μητρὶ ἐπεσκήψαμεν, ἴσα καὶ ὁμότιμα λόγω τοῖς πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς καὶ πρώην, καὶ νῦν δ' ἐν τοῖς ἐσχάτοις, δεδωρημένοις. Καὶ γοῦν, ὡς ἐν βραχεῖ τὸ ὅλον καθαρῶς φάναι, πᾶν ὅσον παρ' αὐτῆς λάβοις, τοῦτο νόμιζε καὶ ἡμῖν εἶναι τὸ δεδογμένον. Οὐ μὴν ἀλλ', ἐπειδὴ καὶ πρὸς σὲ ταῦτα καὶ λείπε ται διαλεχθῆναι πρὸς ἄλλον οὐδένα, ότι μηδ' ἐστι πρὸς ἐν πᾶσα ἀνάγκη, αὖθις πρὸς ὑμᾶς ἐπιστρέφω καὶ δὴ φημι· Ἔχετε, φίλτατοι παῖδες, τὴν τελευ ταίαν ἐξ ἐμοῦ ἤδη παραίνεσιν καὶ νουθεσίαν, καὶ φυλάσσετέ μοι καλῶς τὴν καλὴν ταύτην παρακαταθήκην ἔχετε καὶ τοὺς κλήρους οὐ παντάπασιν ἀγεννεῖς, οὐδέ γε τὰς ὑστάτας ταύτας τῶν δωρεῶν, nobis vero tibi, dilectissime filiole, ex corruptibilibus terrenisque bonis in hæreditate dabuntur quæ matri mandavimus, æqua et aque æstimabilia nempe iis quæ fratribus et prius et nuno in extremis. data sunt. Atque igitur, ut paucis vocibus loquar, quidquid ab ea accepturus es, illud crede et nobis visum esse. Sed tamen postquam et hæc de te dicta sunt, et jam neminem habeo quem alloquar, aut quem alloqui necesse sit rursum ad vos me convertam dicamque: Habete, dilectissimi filii, ultimam meam adhortationem ac consilium, et observate bene pulchrum hoc depositum. Habete et hæreditates non omnino ignobiles,neque donorum vilissima, et contenti estote eis quæ singuli obtinetis, nihil petentes amplius, nihil vobis amplius vindicanκαὶ ἀρκεῖσθε οἷς ἔκαστος ὑμῶν ἔλαχε, μηδενὸς ἀν- tes; habet et preces nostras ac juxta illas vivite; et τεχόμενοι, μηδέ μεταποιούμενοι πλείονος· ἔχετε καὶ τὰς εὐχάς, καὶ βιῴητε κατ' αὐτάς· καὶ τύχοιτε πάντων τῶν ἐν αὐταῖς, καὶ ἀποπέσοιτε τούτων ἀπ᾿ οὐδενός· καὶ χαίροιτε ἀεὶ ἐν Χριστῷ τὴν χαρὰν ταύτην, ἔν τε τοῖς παροῦσιν, ἔν τε τοῖς ἀπεράντοις, διαρκὴ καὶ ἀκήρατον πρυτανεύοντι, μεσιτείαις τῆς πανυπεράγνου καὶ ἀσπίλου μητρός αὐτοῦ, τῶν assequamini quidquid in eis continetur, et a nulla earum deficiatis. Et semper hac lætitia fruamini et præsenti tempore ac futuro, in Christo perpetuo ac sincere regnante, purissimæ et immaculatæ Matris ejus intercessione, divinorumque angelorum, venerandorum apostolorum, martyrum, pontificum, sancti Nicolai, et omnium sanctorum. θείων ἀγγελῶν, τῶν σεπτῶν ἀποστόλων, των μαρτύρων, τῶν ἱεραρχῶν, τοῦ Νικολάου, καὶ πάν των δὴ τῶν ἁγίων. ΘΕΣΠΙΣΜΑ ΕΠΙ ΤΗ ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΙ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΟΡΤΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑ ΧΡΙΣΤΟΝ ΠΑΝΤΟΣ ΜΥΣΤΗΡΙΟΥ Αὐτοῦ μὲν ὅθεν καὶ κατῆλθεν ἐς οὐρανοὺς αὖθις μετά σαρκὸς ἀναβεβηκότος ἐξ ἁγνῆς Παρθένου προσληφθείσης αὐτῷ, τῆς δὲ παναγίας ταύτης Μητρός αὐτοῦ, τὸ νῦν δηλονότι τελούμενον, τρόπον ὂν ηὐδόκησεν ἐς αὐτὸν μεταστάσης. Kai γοῦν τὸ θέσπισμα βούλεται μὴ κατὰ μίαν μόνην ἡμέραν, κατὰ τὸ πάλαι κρατῆσαν ἔθος, τὴν ἑορτὴν ταύτην τελεῖσθαι, ἀλλ', ἐξ ἀρχῆς τῆς καὶ πρώτης τοῦ μηνός ἐν ᾧ τὸ μυστήριον, τὸ μυστήριον, ἀρξαμένην, μέχρις αὐτοῦ παντὸς ἐξήκειν, κἀκεῖ δὴ συμπεραίνειν ὅποι καὶ ὁ μὴν περαίνει ". EDICTUM DE MAGNA ET PERFECTA CELEBRATIONE TOTIUS MYSTERII AD CHRISTUM SPECTANTIS. Tum Christi ipsius,qui ascendit rursus in cœlum, unde venit, cum carne adjuncta ei ex sancta Virgine, quam Matris ejus sanctissimæ transfiguratæ in hunc modum, quem probavit etiam nunc perficiendum. Edictum quippe mandat, ut hoc festum non per unam solam diem, secundum antiquam consuetudinem celeberetur, sed ut inde a primo initio mensis, cui assignatum est hoc mysterium, illud peragatur continuo usque ad ejus fidem, el finis mensis designet simul finem festorum. μὲν ἡ τοῦ Θεοῦ Μήτηρ, εὖ διὰ παντὸς τὸ τῶν ἀνθρώπων ποιοῦσα γένος, θαυμαστά οἷα καὶ codd. regiis 2105, p. 113, et 3010, p. 362, signandis deinceps, illo littera A, hoe littera B. In Quam mirabilia sint et excedentia omnem vitam, ea quæ Dei Mater perpetuo in hominum genus utroque titulus et illa quasi προθεωρία sine varietate leguntur sed notundum in B' locum illum

ἄνθρωποι σαφῶς εἰδότες, καὶ γνώμης εὖ εἰσι πάνω τες έχοντες ανομολογεῖν καὶ κηρύττειν· καὶ γε των ἁπάντων ἔστιν οὐδεὶς, αἰσθήσεως γοῦν και λογι σμῶν μετέχων, μὴ τοῦτο σφόδρα βεβουλημένος. Οι μὴν ἀλλὰ καὶ πάντες εὖ εἰσι καὶ καλῶς εἰδότες, ὡς ἔστιν ἀληθῶς ὑπὲρ πᾶσαν λόγου και δύναμα καὶ φύσιν ἐφ᾽ ἱκανὸν ταῦτα ἐξισχύσει λαλῆσαι, ἢ τὴν ἀνάλογον καὶ πάνυ τι προτεθυμημένους είν χαριστίαν πράξαι, μὴ ὅτι γε καθ' ένα φθεγγομέ νους καὶ κατὰ μίαν γλώσσαν ἕκαστον ἐπιχειροῦντας ἀπονέμειν, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ εἰ πάντες εἰς ταὐτὸν συν ιόντες, ὅσοι τε νῦν. εἰσι καὶ ὅσοι πάλαι γεγόνασιν· οὐμενοῦν, οὐδ᾽ εἰ χείλος ἓν καὶ ἓν στόμα πρὸς φ την μίαν γεγόμενοι, οὐδ᾽ οὕτως ἂν οὐδὲ κατά contulit beneficia, omnes homines probe intelli- ὑπερφυή παντὶ τῷ βίῳ παρέσχετο πάντες εἰσὶν gunt, et optimæ intentionis sunt omnes qui talia confiteri et prædicare aggrediuntur. Etenim nullus est sensum et rationem habens qui non illud vehementer exoptet. Omnes autem probe sciunt esse vere super omnem virtutem naturamque sermonis de hoc convenienter loqui vel parem gratiam referre posse quantumvis zelantissimos; non solum si unusquisque sua voce et lingua talia nitatur concinnare, verum et si omnes in unum conveniant ad illud, quicunque nunc sunt et quicunque antea vita functi sunt: non certe, neque si foret labium unum osque unum quo omnes erumperent in unam vocem, ne paululum quidem sic aptissima etiam symphonia attingere valerent ad sublimem hanc tam magnificorum mirabilium confessionem μικρὸν ἔσχον ἐγγὺς ναι τοῦ τινα ταύτην συμφω quæ excedens cuncta ad infirma deprimi minime νίαν παγκόσμιον πρὸς ἀνθομολόγησιν ἆραι, τοῦ potest. Est igitur omnis natura hominum vere infe- τῶν θαυμάτων μεγαλείου μὴ κάτω πίπτουσαν καὶ rior et impotens ad hujus virtutis indagationem, ut τοῦ παντὸς ἀπολειπομένην. Αλλ' ἔστι μὲν ὄντως dignum quid de tot ettantis beneficiis loqui possit: μικρὰ πᾶσα φύσις ανθρώπων καὶ ἀσθενῆς πρὸς sed et impotens quoque foret quam accipere pos- τοῦτό γε δυνάμεως εξεταζομένη, ὥστ᾽ ἔχειν άξιον set linguas ipsas Angelorum et Archangelorum vel τι τῶν τοσούτων καὶ τοιούτων εὐεργετημάτων si qui sint aliorum spirituum in Dei laudibus ἐρεῖν· ἔστι δὲ καὶ αὖθις ἀσθενὴς, εἰ καὶ τὰς ἀγχι perpetuo assuetas, et acciperet eas et adimpleret λίκας αὐτὰς ἡ καὶ ἀρχαγγελικάς, εἴ τινές εἰσιν cantica gratiarum creberrima: non enim homines αύλων γλῶσσαι προς διηνεκεῖς ὕμνους ειθισμέναι tantum, verum etiam potestates cœlestes obstupe- Θεού, βουληθείη προσλαβεῖν καὶ προσλάβοι, ἔπειτα facit mirabilium excellentia et sublimitas quæ pro συνεργάζοιτο τοὺς εὐχαριστηρίους ἀποπληρούσε nobis patrata fuerunt hodieque producuntur. οὐ γὰρ ἀνθρώπους μόνον καὶ τὴν καθ᾿ ἡμᾶς πᾶσα λογικὴν φύσιν ἀλλὰ καὶ τὰς ἐπουρανίους δυνάμεις, ὑπερβαῖνον ἐκπλήττει τῶν θαυμασίων τῶνδι τὸ μέγεθος, ὑπὲρ ἡμῶν ἀπείρων ὅσων καταπραχθέντων καὶ νῦν ἐνεργουμένων. Attamen quod hæc semper ordineque celebrari debeant pleni firmiterque censemus, atque confidimus. Ergo ut sermonem obiter opportuneque ordiamur ab hoc quod fuit in principio: homo plasmatus manu Dei divinæ consors effectus est imaginis, inde super omnes visibiles creaturas honore coronatus, tanto majore gloria et decore donatus, quanto formationis ejus verbum altius efferebatur, cum accepit unde imaginem quam gerebat conservaret, si custodiri præcepta curarit. Postquam autem per voluptatem nudatus est, et, præcepta parvipendens, decipientibus fidem adhibuit: statim decidit, in ipso loco ubi constitutus fuerat in voluptate et fruitione multorum maximorumqne bonorum, simulque amisit meritum integrum a θεσπισμα ad περαίνει fuisse serius lineola transversa inductum, ab ipso ut videtur librario, ab eo saltem homine qui opusculorum in codice contentorum indicem confecit. In eo igitur indice generali, quum primum hocce scripsisset lemma, τοῦ αὐτοῦ θέσπισμα ἐπὶ τῇ μεγάλη καὶ τελευταίᾳ ἑορτῇ τοῦ κατὰ Χριστον παντὸς μυστηρίου, eo deleto, novum substituit, hisce scilicet conceptum verbis: τοῦ αὐτοῦ λόγος όπως δεῖ ἑορτάζειν τὴν ἑορτὴν τῆς κοιμήσεως τῆς ὑπραγίας Θεοτόκου ἀπὸ τῆς πρώτης τοῦ αὐγούστου μηνός μέχρι τῆς ἐσχά της Nova illa Andronici lex, an diu viguerit nescio; nec Strozzæ licrum de Assumptione consulere potui, in quo forsan is antiquitatum liturgicarum locum tractatus fuit. - Apponam non intempestive e codice regio 1630, pag. 61, 63, 133, tria Οὐ μὲν ἀλλὰ καὶ καθεξῆς ἀεὶ ταῦτα τελεῖσθαι βεβαίας ἡμεῖς τὰς πίστεις και ἀσφαλεῖς ἔχομεν τὰς ἐλπίδας. Καὶ, ἵν᾿ ἡμῖν ὁ λόγος, ὥσπερ εἰς ἀρχὴν ἀνελθών, ἐκεῖθεν καθ᾽ ὁδὸν προίοι, επλάσθη μὲν ἄνθρωπος χειρὶ Θεοῦ, καὶ μετέσχε θείας είχε νος καὶ τούτῳ πλείῳ τετίμηται πάντων των ὁρωμένων· εἶχε δ᾽ ἂν καὶ πλέον ἀπειληφέναι τιμῆς καὶ δόξης, πρὸς ὁ καὶ μᾶλλον ὁ τῆς κατ' αὐτὸν ὅτ μιουργίας έφερε λόγος, καὶ ἀπέλαβεν ἄν, εἰ, τὴν εικόνα περισώσας, μετὰ τῆς ἐντολῆς ἐφυλάχθη. Ἐπεὶ δ᾽ ὑφ᾽ ἡδονῆς ἐκλάπη, καὶ τῶν προσταχθέν των ολιγωρώσας, ἐνεπίστευσε τοῖς ἀπατῶσι. πίπτει μὲν εὐθὺς ἐκεῖθεν ὅπη καὶ τρυφῆς ετάχθη καὶ πολλῶν καὶ μεγάλων ἀγαθῶν μετουσίας. ἀποπίπτει δ' ὁμοῦ καὶ ἧς ἀξίας ἔμελλεν ἀμείνονος πειραθῆναι, β. epigrammata, εἰς τὴν κοίμησιν τῆς Θεοτόκου. Ζῆς καὶ θανοῦσα· ζώσα τίκτεις παρθένος. Σαῖς ἡγκαλίζου πριν με χερσί, παρθένε, Θηλῆς δι σῆς ἔσπασα μητρικόν γάλα. Τὸ πνεῦμά σου νῦν α τὸς ἡγκαλισμένος. Τὸ σῶμα πέμπω πρὸς τρυφῆς τὸ χωρίον. - γ'. Γῆν ἐκ πολόν μοι, γῆς ἐγώ σοι τὸν πόλον Ἰδοὺ τίθημι, μῆτερ παρθένε. Poterunt admoveri, si tanti est, Joannis Dia coni similes hyperbolæ ex initio laudationis Joannis Palmologi (Vide tom. CLVIII). Genes. xi, 1: ἦν πᾶσα ἡ γῆ χείλος ἐν καί φωνὴ μία πᾶσι. Genes. II, 7; ἔπλασεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρω πον. Vide et 1, 27. ln Biblis non semel paradisus dicitur ό παρά δεισος τῆς τρυφῆς.

DE FESTO DORMITIONIS S. MARIE. καὶ στρέφει πάλιν εἰς γῆν συντριβεὶς τῇ ἁμαρτίᾳ, propter quod meliori bono potiri in proximum haμήθ' ὅπερ ἦν φυλάξας, μήτε γενόμενος πρὸς ὃ δὴ κρεῖττον καὶ ὑψηλότερον παιδαγωγούμενος έκαλεῖτο. Καὶ ὁ μὲν οὕτως ὤλεσθε, Θεοῦ καὶ τῆς θείας ἀποπεσὼν μοίρας· ὁ δ᾽ αὖθις βούλεται πρὸς ἑαυτὸν ελκύσαι. Βούλεται τοῦτο, καὶ σκοπεῖ τῆς φιλανθρω πίας τὸ μέγεθος. Εαυτὸν ὅλον εἰς ἡμᾶς οὐκ ἀπα ξιοί κενῶσαι και γε βαστάσαι πεπτωκότας καὶ προσλαβεῖν κειμένους, οὐκ εἰς ὅπερ ήμεν μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς ὁ παρήγαγε πλάσας αὖθις ανασώζων, μηκέτι μήτε παρὰ τοῦ φθονοῦντος ἐπιβουλευομένους, μήτε πίπτοντας, μήτ' αὖθις αχρειουμένους. Ταῦτα Θεὸς βούλεται, καὶ πρὸς αὐτὴν εὐθὺς βλέπει τὴν ἐπ' ἐσχάτων τῶν χρόνων ἑαυτοῦ Μητέρα, πρὶν ἡ καὶ τὸν ὅλον παραγαγεῖν κόσμον ἀπὸ πασῶν ἑαυτῷ γενεῶν ἐκλέξας. Καὶ γίνεται δή τοῦτο Θεοῦ μυστήριον πρὸ πάσης κτίσεως, εἰπεῖν, ἀποκεκρυμμένον· εἶτα, κατὰ γενεὰς τυπούμενον καὶ σκιὰς λαμβάνον, σώζει κανταῦθα, ὅποι δηλονότι ὁ τύπος αὐτοῦ ἡ σκιὰ παρεδείχθη. Καὶ δῆλον τοῦτο πανταχῆ σκοπουμένῳ. Δουλοῦται μὲν γὰρ εἰς Αἴγυπτον Ἰσραὴλ καὶ ὑπὸ Φαραὼ τυραννεῖται πικροῖς ἐκπιεσμοῖς προσταλαιπωρῶν, καὶ καταπονούμενος ὑπὸ βαρύτητος ἔργων, καί γε πρὸς αὐτὰ δὴ ταῦτα κατασυρόμενος ὅσα καὶ βίβλοι φέρουσι καὶ ἱστορίαι παλαιῶν περὶ ἐκείνου διηγημάτων· ἐγείρεται δὲ Μωσής, ζηλῶν ὑπὲρ τῶν πασχόντων, καὶ φεύγει μὲν Αἴγυπτον, προσχωρεί δε Θεῷ. Κακείνο βλέπει τὸ μέγα καὶ θαυμαστὸν ὅραμα πῦρ ἐν τῇ βάτῳ, πῦρ καῖον καὶ μηδαμῶς κατακαῖον ότι μηδ᾽ ὕστερον ὁ ἐκ ταύτης καλέσας αὐτὸν (β), εἰσιὼν τὴν παρθένου, οὔτε κατέφλεξεν, οὔτ᾽ οὐδὲν οὐδαμῶς ἐλυμήνατο. Ταῦτα Μωσῆς τότε, καὶ πατεῖν γῆν ἁγίαν ἁγίαν εὐθὺς ἀκούει, καὶ τὰ ὑποδήματα τῶν ποδῶν λύσαι καὶ λύει καὶ ἀποτίθεται. Τίνος χάριν; Ότι μηδε θέμις ἴσως νεκρὸν οὐδὲν ἐκεῖ ψαύειν, ὅποι Θεοῦ παρουσία, καὶ τύπος Ἐδὲμ τῆς ἀφθάρτου, προς ἣν ό τότε φανεὶς ἡμᾶς αὖθις εἰσοικίσαι προμηνύει, καὶ τὰ σύμβολα δίδωσιν· ἡ τάχα καὶ ἀπεῤῥίφθαι προστάσσει πᾶς ὅσον ἐξ ἁμαρτίας βοήθημα τῆς ἀσθενοῦς σαρκός ήρμοσε, καὶ τοὺς γυμνοὺς τοῦ λοιποῦ θαῤῥεῖν ἡμᾶς πόδας ἐπὶ τῶν ὄψεων βησομέ νους καὶ τῆς κεφαλῆς τοῦ δράκοντος ὃς αὐτοὺς ἀπατήσας ὑπέδησεν. Εἶδε ταῦτα Μωσῆς καὶ τὴν ελευθερίαν ἐντεῦθεν Ἰσραὴλ πιστούται, καὶ ἀπέρα χεται θυῤῥῶν τῇ δυνάμει τῆς ὄψεως, καταμαθών ἐκεῖθεν καὶ τὴν κοινὴν πάντων ἐλευθερίαν ἀνθρώπων, ὡς ἀπὸ Φαραώ τυραννίδος τότε τὸν Ἰσραὴλ, Paul. Epist. ad Philipp. 1, 7, de Christo; Εαυτόν εκένωσε, μορφὴν δούλου λαβών. Cf. p. 50. sine articulo. Β, δηλοῦται. Ad rem vide Exodum c. 1. Εxod. 111, 3: Εἶπε δε Μωϋσῆς· Παρελθὼν ὄψομαι τὸ ὅραμα τὸ μέγα τοῦτο. Exod, iii, 2: ὅρα ότι ο βάτος καίεται πυρί· bebat et rursum in terram conversus est attritus peccato; neque quod erat custodiens neque ad boc melius erectus ad quod instruebatur et vocabatur. Ille vero sic titubavit ut a Deo et a divina felicitate excideret; sed iterum ad Deum assurgere studet. Studet autem cum bonitatis altitudinem recogitat ejus qui seipsum omnino pro nobis exinaniens, ut sustineret lapsos et assumeret erigeretque ad se prolapsos, non solum reddens quod antea eramus, sed ad quod nos perduxit iterum salvando reformans, ut neque ab invidi hostis machinationibus caperemus, neque iterum peccaremus, neque denuo absque fructibus essemus. Hæc eadem cupit Deus, et per antiqua tempora in suam Matrem directo respicit, eligens eam antequam ordinaret orbem universum ex omnnibus a se creatis generationibus. Sicque apparuit hoc nysterium Dei ante omnem creationem decretum, sed, ut ita dicam, absconditum: deinde secumdum generationes figuratum et sub umbris positum ibi salutem operatur, ubi typus ejus vel umbra quædam demonstratur et accipitur. Et hoc evidenter novit qui rem attente considerat. Servus factus Israel in Ægypto sub Pharaonis tyrannide premebatur; acerbis pressuris misere lacessitus fessusque pondere et multitudine laborum, ad hæc extrema dejiciebatur quæ de illo narrant Biblia et veterum historiæ: surrexit autem Moses zelans super patientes, fugiensque Ægyptum sese Deo approximavit. Videtque visionem hanc magnam et stupendam, ignem in rubo, ignem urentem, minime vero consumentem, quia ille qu: Moysem ex rubo vocavit, postea descendens ad virginem, ejus virginitatem nec abstulit neque vel minimum obscuravit. Tuncque audivit Moyses se calcare terram sanctam, et jussus solvere calceamenta pedum suorum, solvit et accessit. Quarenam? Quia non licet quidquam mortuum locum tangere ubi Deus præsens est. Typus quoque immaculate (Virginis) ut Edem, ad quem nos regressuros et inhabitaturos symbolis multis prænuntiavit ille qui in Virgine apparuit: et statim jubet nos rejicere quidquid in remedium et auxilium contra peccatum infirmæ carni coaptavit, et sic liberos ab omnibus confidenter pedibus calcare serpentes, et caput draconis qui nos decipiendo indumentis carere fecerat. Hæc vidit Moyses et credidit in libertatem Israel et abiit confisus in virtute visionis, ita docens communem omnium hominum libertatem, Deum quippe nasciturum propter nos ex Matre virgine, ut quemadmodum tunc ὁ δὲ βάτος οὐ κατεκαίετο. Exod 111, 4: Εκάλεσεν αὐτὸν ὁ Κύριος ἐκ οὐ βάτου. Exod 111, 5: λύσαι τὸ ὑπόδημα ἐκ τῶν ποδῶν σου ὁ γὰρ τόπος, ἐν ᾧ σὺ ἔστηκας, γῆ ἁγία ἐστί. Respectu adl Ps. xc, 13.

μου exemitIsrael ex tyrannide Pharaonis, ita nos adum- οὕτως ἡμᾶς ἐφ' ἡμερῶν ἐσχάτων τοῦ παροῦ brabat ex antiquis diebus ab acerbo tyranno, qui est Satan, liberandos esse. Igitur, ut dixi, solvit omnes malo servientes, et quod liberaverit e manu forti Ægyptiorum figura est mysterii salutis et symbolum salvandorum in finem. Sed iterum Ægyptii tentant persequi eos qui servitutem fugiebant; currebant post eos cum omnibus equis et curribus nitentes in eos irruere: citoque occupassent et redegissent in novam et acerbiorem servitutem, nisi subito circumfusa salvasset, nubes scilicet quæ obumbrabat per totam diem et abscondebat eos: nubes symbolum evidens est sicut et vellus Gedeonis. Vellus illud imbrem ostendit vivifcantem de cœlo propter nos aridos et pene mortuos cadentem; nubes autem Virginem significat quæ nobis præbetur ut umbraculum universa terra et omnibus cœlis immensius. Sed propter quid aliud mare Rubrum in mirabilia elatum et Dei populum multum salvavit, submersit vero robur Pharaonis et principes Ægyptios, quomodo tanta potuit operari nisi quia ad Illam vere efferebatur quæ finis erat earum quas Abraham suscepit promissionum, et per quam facta est multiplicatio seminis Abrahæ, quod multiplicatur ex ipsa generatum, orbem universum regenerans, et in seipso adunans omnes dum ipse congregat veros Abrahæ liberos? Deinde petra producit aquam, maximum miraculum, et spargit undique fluenta quæ in continuos fluvios effluunt: et populus siti perustus in deserto bibit usque ad satietatem. Petra autem pars est montis qui typum habet Virginis ex qua prodiit Christus Lapis angularis et vitalis petra, sive cum a Deo longe essemus nos congregavit, et statuit in infrangibile vinculum secum; sive quia nos potavit aqua ex seipso effluente et saliente in vitam quæ nunquam deficiet. Quid amplius? famem patiuntur in deserto, quæ est acerbissimus dolor: illi ergo iterum in Moysem concitantur ad iram, qui nullo modo exorto tumultu perterritus, dixit eis: «Si enim cum percussit petram fluxit aqua, nonne et panem poterit dare?» Qui eis produxit cibum non ex terra, et qui patens est panes etiam ex lapidibus proferre, in novum miraculum mutata potentia; unde ergo illos enutrivit? de cœlis eos satiavit tunc ostendens perseverare Phrasis est biblica ἐπ' ἐσχάτων ἡμερῶν; conf. pag. 110, 17. Exod. III, 8: κατεδίωξεν (Φαραώ) ὀπίσω τῶν υἱῶν Ἰσραήλ. Forsan ίππους, vel ἱππεῖς, ἐλαύνοντες. Ex. xii, 21: Num. x, 34. Vide Judic. vi, 37, sqq. side articulo ¿. Exod. xv, 4 άρματα Φαραὼ καὶ τὴν δύναμιν αὐτοῦ ἔρριψεν εἰς θάλασσαν, ἐπιλέκτους ἀναβάτας τριστάτας - κατεπόθησαν ἐν Ερυθρά θαλάσση. Vide Genes. xv, 5. Σατάν ρύσασθαι τυράννου, Θεὸν ἐκ μητρός παρθέ καθ' ἡμᾶς γεγονότα. Καὶ γοῦν, ὅπερ ἔφην, σώζει κἀκεῖ τοὺς τυραννουμένους, καὶ τῆς βαρείας Αιγυπτίων χειρὸς ἀπολύει ὁ τοῦ σωτηρίου τοῦδι μυστηρίου τύπος καὶ τὰ σύμβολα τῶν ὕστερον σω ζομένων. Οὐ μὴν ἀλλὰ πειρῶνται πάλιν Αἰγύπτιοι τῶν τὴν δουλείαν φευγόντων καταδιώκειν ὀπίσω και κατεδίωκον ἁρμασιν ὅλοις, ἵπποις, ἐλαύνοντες ἐπ' αὐτούς. Καὶ τάχ᾽ ἂν κατέλαβον καὶ εἷλον αὖθις ἄγοντες ἐπὶ πικρὰν δουλείαν, εἰ μὴ κανταῦθα περιφανῶς ἡ τοῦ μέλλοντος σκιὰ περιέσωζε, νεφέλη τῆς ἡμέρας ὅλης ἐπισκιάζουσα καὶ συγκρύπτ ουσα, νεφέλη σύμβολον ἐναργές, ὡς ὁ τοῦ Γεδεών αὖθις πόκον Τὸν γὰρ ζωτικόν οὗτος όμβρον πρὸς ξηρούς ἡμᾶς ἅτε καὶ νεκροὺς ὅλους καταβάντα, δε νεφελη την παρθένον σαφῶς προγράψει, του κόσμου πάντως σκέπην καὶ πάντων φανείσαν ούρα νῶν πλατυτέραν. Οὐ μὴν ἀλλὰ τοῦτο μὲν δὴ τοσοῦτον. Ερυθρὰ δι τερατουργοῦσα καὶ διασώζουσα μὲν τῷ Θεῷ λαόν περιούσιον, βυθίζουσα δε δύναμιν Φαραὼ καὶ τρι στάτας Αιγυπτίους πόθεν άλλοθεν τὰ μεγάλα ταῦτα δεδύνηται, ἢ πρὸς αὐτὴν δὴ ταύτην καθαρώς ἀναφέρουσα, πρὸς ἦν καὶ τὸ τέλος τῶν ᾿Αβραάμ ἐπηγγελμένων, καὶ ὁ πληθυσμός του σπέρματος τοῦ ἐξ αὐτῆς γεννηθέντος κόσμον ὅλον ἀναγεν νήσαντος καὶ οἰκειωσαμένου μὲν ἐαυτῷ, οἰκειωσα. μένου δε γνησίους τῷ ᾿Αβραάμ; Εἶτα πέτρα πηγάζει καὶ τὸ πλέον τοῦ θαύ ματος, ότι μεταφερομένη ῥεῖθρα προβάλλει κατά ποταμοὺς ἀεννάους· οἱ δὲ πίνουσιν εἰς κόρον, δίψει κάμνοντες ἐν ἀνύδρῳ. Καὶ ἡ πέτρα πάντως ἐξ ὅρους τύπον ἔχοντος τὴν παρθένον, ἐξ ἧς Χρισ στὸς ἀκρογωνος λίθος καὶ ζωῆς πέτρα, το μέν συνάπτων ἡμᾶς ἀπὸ Θεοῦ μακρυνθέντας και συν ἔχων εἰς ἀῤῥαγη σύνδεσμον, τὸ δὲ ποτίζων ύδωρ ἀϊδίως ἐκβλύζον καὶ μή ποτε λήγουσαν ζωὴν ἐμε παρέχον. Τί ἔτι: πεινῶσιν ἐν ἐρημίαις, καὶ πάθος τὸ χα λεπώτατον λιμὸ αὐτοὺς καταλαμβάνει· οἱ δὲ πάλι φέρονται κατά Μωσέως, μηδεμιᾶς μηδαρῶς μηδ ἐν ἐλπίσι μηχανῆς φαινομένης· «Εἰ γὰρ ἐπέταξε» φασὶ «πέτραν, καὶ ὕδωρ ἐῤῥύη, μὴ καὶ ἄρτον δύναται δοῦναι;» Ο δ' ἀπὸ γῆς μὲν αὐτοῖς τρο φὴν οὐκ ἤνεγκε, καὶ ταῦτ' ἐξὸν ἄρτους καὶ τοὺς λίθους γενέσθαι τῆς αὐτῆς τῷ προτέρω θαύματι μεταποιούσης δυνάμεως· ψωμίζει δε πόθεν ἐς ε Exod. χνι1, 6. Psal. LXXV, 16: ἐξήγαγεν ὕδωρ ἐκ πέτρας, καὶ κατήγαγεν ὡς ποταμούς ὕδατα. Christus Ακρογωνιαίος dictus fuit non semel in apostolicis epistolis. Fons locutionis est in Isaia xxvIII. 16. Psalm. Lxxv, 20: ἐπεὶ ἐπάταξε πέτραν, καὶ ἔῤῥνησαν ὕδατα καὶ χείμαρροι κατακλυσθήσαν μὴ καὶ ἄρτον δυνήσεται δοῦναι; Respectu ad verba Satanae, Matth. v, 3: εἰπὶ ἵνα οἱ λίθοι ούτοι ἄρτοι γένωνται.

DE FESTO DORMITIONIS S. MARIE. ρανιῶν τρέφει ἐκεῖθεν εἶναι δεικνὺς καὶ τὰ πρώην τελούμενα. Καὶ οἱ τῶν ἄρτων ἀπεγνωκότες τρώγουσι μάννα, καινήν τινα τροφήν καὶ πολλῷ τοῦ ζητουμένου τιμιωτέραν, ἅμα δὲ καὶ ἄφθονον, καὶ ῥᾳδίαν πᾶσι τοῖς κομίζεσθαι βουλομένοις. ᾿Ανεῖτο γὰρ ἀπολαμβάνειν, μὴ καθ' όσον μόνον ἐπαρκέσαι τῇ χρείᾳ ἀλλὰ καὶ περιστὸν ἔχειν κτά σθαι, εἰ καὶ ἄλλως ἦν τὸ περιττεύον ἀνόνητον· ἕτερον δηλονότι θαῦμα καταργοῦν τὴν ἁπληστίαν, ἅμα δὲ καὶ τὴν ἀπιστίαν διορθούμενον, εἰ τούτου χάριν τὸ πλέον ἀπετίθουν, ὥστ᾽ αὖθις ἔχειν, ἐπιλεί ποντος τοῦ διδομένου, τῷ προλαβόντι χρῆσθαι, καὶ μὴ τῷ χορηγοῦντι θαῤῥοῦντες ἦσαν ἀεὶ καὶ πλουσίως παρέχειν δεδυνημένῳ· Τοῖς μὲν οὖν ή βρῶσις ἐπεστήριξε την καρδίαν, μηκέτι διαπιστεῖν ἐπ᾽ οὐδενὶ τῶν ἀπόρων, ὡς οὐχὶ γενήσεται τούτοις ἐπιστρέφουσι πρὸς Θεὸν καὶ γνησίως ἐπικαλουμέν νοις, καθὰ δηλονότι και Μωσής ὁ μέγας ἐκείνου θεράπων γνήσιος αὐτῷ γενόμενος μετά παρρησίας ἐπικαλεῖτο, καὶ πάντ' εἶχεν εὐθὺς ἀπαντώντα πρὸς τὰς αἰτήσεις· ἐπεστήριξε δ᾽ ὁμοίως οὐ τοὺς τότε μονους τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ καὶ τοὺς καθεξής ἅπαντας μὴ, μὴ διαπιστεῖν οὐμενοῦν ὡς οὐ καταβήσε ται πρὸς ἡμᾶς ἐξ οὐρανῶν ἄρτος ζωής καὶ τρυ φῆς τῶν αἰωνίων παρεκτικός. Καὶ δὴ λοιπόν ἡ χρυσῆ καθίσταται στάμνος καὶ δέχεται τὸ μάννα καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ μέλλοντος ἐν ἑαυτῇ λαμπρῶς φέρει. Σὺ δέ μοι καὶ τὰς πλάκας βλέπε καὶ τὸν ἐν αὐ ταῖς θεόγραφον νόμον μὴ τοῖς ἐκτὸς μόνον βοηθοῦντα, σωμάτων ώσανεί κινδυνευόντων σωστικὸν ὄντα, ἀλλά τοι καὶ ψυχῶν ἐφικνούμενον καὶ παιδαγωγοῦντα ταύτας, καί γε σφαλερᾶς πάσης εξαιρού μενον περὶ Θεοῦ δόξης. Βλέπε δὴ ταῦτα, καὶ, τὸν νοῦν τοῖς ὁρωμένοις καλῶς προσέχων μάνθανε τὸν ἐνυπόστατον λόγον δακτύλῳ Θεού, πνεύματι θείῳ, τῇ παρθένω γραφέντα, καὶ τῶν πατρικῶν κόλπων κενωθέντα μὲν, οὐκ ἀποστόντα δέ, μόνοντα δ' ἐν αὐτοῖς καὶ πληροῦντα πάντα, χωρητόν γενέσθαι τοῖς μητρὸς κόλποις, καὶ τοῦτον δὴ τὸν τρόπον ἐπανασῶσαι κόσμον ὅλον, καὶ ψυχάς ρύσασθαι, ἀγνοίας σκοτει και σκιᾷ θανάτου κατεχομένας. Οὐ μὴν ἀλλὰ ταῦτα μὴν οὕτω· καὶ οὕτως ἀνωθεν τὰ κατὰ τὴν παρθένον Θεοῦ μητέρα διὰ πολλῶν καὶ μεγάλων ήκοντα τῶν συμβόλων, πανταχῆ πάρα έχοντα δύναμιν θαυμάτων ὑπερφυών εὑρήσεις, ἅμα δὲ καὶ σωτηρίαν των ἐσχάτως κινδυνευόντων. Καὶ τὰ πλείω διεξιέναι παρῆκεν ὁ λόγος, ότι μηδε πέ φυκε μὴ ὅτι γε διὰ πάντων (τοῦτο γὰρ παντός μάλ. λον ἀδύνατον), ἀλλὰ μηδ' ἐφ᾽ ἱκανὸν αὐτῶν ἱκέσθαι συνηθῆναι· πῶς γὰρ; ὅπου γε καὶ ταῦτα ὧν ἀρ· Vide Exod. xvi. Deuter. viii, 3: ἐψώμισε σέ μάννα. Β. προσλαβόντι. Β, Νωϋσής. Β, ομοίως αὐτούς. Respectu ad Joan. vi, 33 sq.: ὁ γὰρ ἄρτος τοῦ Θῦ στιν ὁ καταβαίνων ἐκ εοτοῦ οὐρα οὔ, καὶ quæ prius effecta fuerant. Et qui panes non habebant manducaverunt manna, novum quoddam alimentum, multo quam postulabant pretiosius, simul abundans et lectu facile his qui illub requirebant. Licebat enim assumere non solum quantum necessitati sufficeret, sed etiam habere quod superfluum perderetur, inutileque ad quemcunque usum. Alterum certe sic habebatur miraculum, quod excludebatur insatiabilis appetentia, et simul corrigebatur incredulitas, dum si propter abundantiam plus quam satis erat colligeretur, ad servandum in futurum, sic, deficiente forsan donante, accipiens frueretur, non possibile foret, quia sic non confidedant duci suo quasi non valens esset ad dandum et semper et adundantius. Illis ergo cibus ille refocillavit cor, ne animo frangerentur in quacunque tribulatione, diffidentes a Deo exaudiri cum converterentur ad eum ut invocarent, sicut certo sciebant exauditum fuisse Moysem magnum et legitimum Dei servum cum fide postulantem et invocantem, qui et omnia statim obtinuit juxta petitiones. Sed et sic refocillavit non tantum corda hominum qui tunc erant, omnes autem simul eos qui postea facti sunt, ne omnino diffiderent quin propter nos de coelo caderet panis vitæ et voluptatis præstans æterna bona. Cæterum in tabernaculo positum fuit vas aureum includens manna, 'quod in se splendide profert imaginem futurorum. Sed mecum considera sacras Tabulas et in illis scriptam legem Dei vivifcantem, quæ non solum externe auxilium præstat, quasi corporibus in periculo versantibus salutem proferat, sed quæ etiam ad animas attingil et docet illas, et ab omni vana gloria revocat ad Deum. Hæc considera attentissimo spiritu, disceque sermonem digito Dei subsistentem Spiritu Dei̟in Virgine scriptum, e sinu Patris exeuntem quidem, sed non relinquentem, sed in eo manentem et replentem omnia, contentum simul in sinu Matris, ut ita salvaret universum mundum et animas liberaret mersas in tenebris erroris et ignorantire et in umbra mortis sedentes. Hæc autem adeo sunt vera, ut si a principio quæras quæ de Mater Dei per multa et singularia symbola significantur, semper et ubique invenies inesse potestatem mirabilium supernaturalium simul atque salvationis eorum qui in extremis periculis versantur. Et sermo plerumque cum ista loquitur liquet aqtum non esse non modo ad omnia exprimendum, quod plane impossibile est, sed ne quidem ad quoddam exponendum quod conveniret earum ζωὴν διδοὺς τῷ κόσμῳ... Εἶπε δὲ αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς • ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς. Vide Exod. xvi, 33. Deuteron. V, 22. Frequens in Bibliis metaphora. Psal. cvi, 14 εξήγαγεν αὐτοὺς ἐκ σκότους καὶ σκιᾶς θανάτου.

ἡμᾶς ἀποδεξαμένους ἐρεῖν, τούτου χάριν ἐμνήσθη μεν, ἀλλ᾿ ὥστε μόνον άψασθαι, καὶ τὸ λιχθὲν ὑποδεῖξαι, σώζοντας εἶναι δηλονότι πανταχοῦ τοὺς τύο πους, καὶ τὰς σκιὰς τῶν ὕστερον ἐπὶ τῆς παρθένου δίχα παντὸς ἐπικαλύμματος λαμπρῶς ἐκφανθέντων. Ἐπεὶ δ᾽ οἱ τύποι παρῆλθον καὶ ὑπεχώρησαν α σκιαί, καὶ καθαρῶς ἡ ἀλήθεια γέγονεν ἐν ἀνθρώ ποις, δόξαν φέρουσα τῇ παρθένῳ πάντας οὐρανοὺς ἀποκρύπτουσαν καὶ ὑπεραναβαίνουσαν μὲν τὰς ἄνω λαμπρότητας, αὐτὰ δέ κάτωθεν ἑαυτῆς Σεραφίμ καὶ Χερουβὶμ ἀφιεῖσαν, τίς ἂν λόγος ή ποία γλώσσα τῶν τοσούτων καὶ τοιούτων απείρων καὶ φρικτῶν θαυμάτων ἐκδιηγεῖσθαι κατισχύσοι τὰ πλήθη; Ἐγὼ μὲν οὖν δέδοικα μή ποτέ μοι καὶ τοῦτο rerum. Nec mirum. Cum ergo de istis modo dixi- τίως ἐμνήσθημεν, οὐχ ὥστε καὶ ὀλίγα ἐκ πολλών mus, non ut quædam seligentes inter multa delibare narrando confideremus, sed ut solummodo per strictiorem indicationem, dicta nuper demonstraremus, scilicet salutares esse semper et ubique figuras et umbras eorum quæ postea absque velo de Virgine revelata et ostensa fuerunt. Postquam enim adimpletæ sunt figuræ et umbræ depulsæ veritasque inter homines sincere illuxit, gloriam afferens Virgini quæ splendore suo coelos omnes obscurat,cœlestesque cunctas claritates longe vincit atque ipsa Seraphim et Cherubim superat, quis sermo vel quæ lingua tot et tantorum mirabilium poterit exponere plenitudinem? Ego igitur vereor ne pœna dignus inveniar, qui non jam manum sed impura labia ad arcam Deo plenam admoverim, ve- κατάκριμα γένοιτο φέρον εὐθύνην, εἰ, μὴ χερσί teris illius miraculi iteratione mihi proposita, quod monerer prohiberi eos qui non sunt absque macula, ne audeant accedere vel ad umbras arcæ: et hoc a Deo ipso mihi videbar audire: «Quare te cum sordes non expurgaveris salutari carbone, sicut fecit Isaias, neque linguam exemeris pondere malorum quæ ea irretiunt, mirabilia sustines enarrare quibus impar est etiam angelorum natura, quæ hæret præ ignorantia, intelligens celsitudinem?» His territus cogitationibus, non possum ultra accedere. Sed cum a te salvatus sim, o Mater Dei. a te dum ceciderim, erectus, dum frangor, refectus, numquid tandem virtutem sermonis adeptus, et quamdam emittere vocem permissus, non potero conari ut loquar? Minime ergo tacebo mysterium salutis, sed ut licebit eructabo. Nos sub jugo suo servos tenebat ille qui a principio erravit et apostatavit a Deo, nosque gloriæ ejus a qua decidit et avulsus est hæredes futuros tentationibus lacessebat, propter antiquan rebellionem in passiones nos præcipitans quasi compedibus vinciebat inextricabilibus, ne iterum ab ejus tyrannide liberati, possemus ad Dominum regredi, et, morte nobis pro custode constituta, in infernum includeret et custodiret sub portis tenebrarum. Nos vero ejus potestatis tyrannicæ triste servientes, neque tantis in quibus versabamur malis permoti, gaudebamus de ruina, gloriabamur in passionibus quæ nos ad mortem usque trahebant, propter errorem et tantam dejectionem misericordia digni. Et quales erant qui talia patiebantur? imaginem Dei gerentes, miserrime jacentes in servitute et sub tyrannide inimici, miserrimique magis propter insensibilitatem, quia, factorem deserentes, seipsos hosti tradebant, qui manu dura tenens, sequentes Codd. αὐτάδε. In praesertim conjunctio δε passim ad encliticarum modum est scripta, accentu rejecto. Percussus est a Deo Oxa, quod arcam fœderis μόνον, ἀλλὰ καὶ χείλεσιν ἀνάγνοις τῇ θεοδόχῳ πρόσ ειμι κιβωτῷ, πόῤῥωθεν αὖθις ἑτέρου θαύματος ἀπειλοῦντος, ἅμα δὲ καὶ ἀπείργοντος τῶν μὴ καθα ρῶν μηδένα τολμᾷν προσάπτεσθαι μηδὲ τῆς ἐ τρῖς σκιαῖς κιβωτού· κἀκεῖνο τοῦ Θεοῦ δικαίως ἀκούσαιμι λέγοντος· «Ινα τί σύ, μήτε καθαρτι τῶν ρύπων χρησάμενος ἄνθρακι, καθ' Ησαίαν ἴσως, μήτε τὴν γλῶττταν ἀνεὶς τοῦ ἐπικειμένου βά ρους τῶν πεδούντων κακῶν, ἐκδιηγή θαυμάσια, πρὸς ἃ μηδ' ἀγγελῶν ἐξαρκεί φύσις; ἀπορεῖ καὶ γὰρ αύτη κατανοοῦσα τὸ μέγεθος.» Τούτων με φοβούντων τῶν λογισμων, οὐκ ἔχω προσβῆναι τοῖν ἐφεξης. Πλὴν, ὅτι διὰ σου σέσω σμαι, μήτερ Θεοῦ, καὶ πεσὼν ἀνωρθώθην, καὶ συν τριβεὶς ἀναπέπλασμαι, πῶς ἂν ὅλως, λόγου δύνα μιν ἔχων καὶ φωνήν τινα δυνάμενος ἀφιέναι, άλλο σπουδάσαιμι πρὸ τοῦ ταῦτα κηρύττειν; ούκουν οὐδὲ τὸν τῆς σωτηρίας σιωπήσομαι τρόπον, ἀλλ', ὡς ἐνὸν, ὑμνήσω. τι Εἶχε μὲν ἡμᾶς δουλωσάμενος ὁ καὶ τὴν ἀρχὴν πλανήσας καὶ ἀποστήσας Θεοῦ, καὶ δόξης μὲν ἐκείνης ὅθεν αὐτὸς ἐκβληθείς απερρίφη κληρονομείν μέλλοντας ἐν μηχαναῖς ἀπωσάμενος, πρὸς δ᾽ ἐσχάτης ατιμίας πάθη κατενεγκών, καὶ εἶχεν ἀφύκτοις ὡσονεί πέδαις δεσμεύσας ως μηδ' έχειν αύθις ἡμᾶς, ἐκλυθέντας τῆς αὐτοῦ πυραννίδος, πρὸς τὸν δεσπότην ἀναδραμεῖν, καὶ θάνατον ἡμῖν ἐπέστησε φύλακα, καὶ καθείρξεν ἐν ᾅδου καὶ πύλαις σκότους κατησφαλίσατο. Καὶ ἡμεῖς ἦμεν τῇ τούτου δυνα στείᾳ καὶ τυραννίδι δουλεύοντες, μηδ' αὐτῶν δὲ τούτων ἐν οἷς ἐσμεν δηλονότι κακοῖ αἰσθανόμενοι, τῇ δ' ἀπωλείᾳ συνευφραινόμεναι, πάθη τιμώντες ἦμεν ἐξ ὧν ἐπ' αὐτὸν ἐτρέχομεν θάνατον, ἐλλεεινοί τῆς ἀπάτης καὶ τῆς τοσαύτης ἀδοξίας· καὶ ταῦτα τίνες; οἱ τῆς εἰκόνος Θεοῦ, ελεεινότεροι τῆς δου λείας καὶ τῆς του ἐχθροῦ τυραννίδος, πολλῷ δι πλέον ἄθλιοι τῆς ἀναισθησίας, ὅτι τὸν δημιουργόν εγκαταλιπόντες, φέροντες ἑαυτοὺς τῷ πολεμίῳ παν manu contrectasset, ut est in 11 Reg. d. vi. Sunt et alia exempla similia. Vide Isai. vi; 6, 7.

DE FESTO DORMITIONIS S. MARIE. εἷλκεν άκο- trahebat gaudenter in infernnm, quod! est domus ἑαυτοῦ και ejus. Non poterat autem nos omnino deserere qui manibus nos plasmaverat, propriam imaginem et gloriam tribuens: igitur neque deseruit neque amovit creaturas quas dicebamus in servitutem mortis desti:atas, dum eas non modo liberas fecerat, sed insuper ut essent super omnia quæ sunt in terra. Venit autem ad eos et ex potente eripit, ejus solvens potentiam, et dissipans umbram ignorantiæ qua nos involverat deceptos et errantes. Quomodo autem venit? Huc enim tendebat totus meus sermo, sicut et omnes figuræ et omnia symbola, et omnes a retro prophetiæ huc adimplentur finem ραδεδώκαμεν· ὁ δὲ χειρωσάμενος ὅλους λουθοῦντας προθύμως εἰς βάραθρα τὸ ταγώγιον. Οὐ μὴν ἀλλὰ παρεδεῖν μέχρι παντὸς οὐκ ἦν τοῦ ταῖς χερσὶ πλάσαντος καὶ τῆς ἰδίας μεταδόντος εἰκόνος καὶ τῆς τιμῆς· ούκουν οὐδὲ παρεἶδεν, οὐδ' ἀφῆκε τρόπον ἂν ἔφημεν δούλους αγομένους, οὓς μὴ μόνον ἐλευθέρους, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐπὶ γῆς ἁπάντων ἄρχειν προκρέκρινε· χωρεῖ δ᾽ ἐς αὐτοὺς, καὶ τοῦ κρατοῦντος ἐξαιρεῖται, καταλύσας τὴν δυναστείαν, ἅμα δὲ καὶ τὸ τῆς ἀγνοίας διαλύσας σκότος ὑφ᾽ ᾧ κατείχε πλανωμένους ἡμᾶς· χωρεῖ δὲ πῶς; — 'Αλλ' ἐνταῦθά μοι καὶ ὁ πᾶς λόγος, ἐπειδὴ καὶ πάντες τύποι, καὶ σύμβολα, καὶ οἱ προκηρύττοντες ποῤῥω θεν, ἐνταῦθα πληρούσι, τέλος ἔχοντες τὴν παρθέ νον. Αὐτὸς καὶ γὰρ ὁ προαιώνιος τοῦ Θεοῦ Λόγος unum habentes Virginem. Ipsum enim æternum καταβὰς ἐν αὐτῇ, καθαρᾷ οὖση καὶ ἀμωμῳ, καὶ τί δ' άλλο ή τοῦ κατελθοντος ἀξία, σάρξ γίνεται δι' ἡμῶς, φορέσας ταύτην ἐκ τῶν αὐτῆς ἀχράντων καὶ πανάγνων αἱμάτων, καὶ, τὴν κατ' εἰκόνα προσλα βών φύσιν ὅλην φθαρείσαν, μίγνυται ταύτῃ, καὶ ἀναπλάττει τῇ κοινωνίᾳ, τοὺς ἰδίους αὖθις ἐπανασώζων πρὸς ἑαυτὸν, καὶ οἰκειούμενος τοὺς ἀπω σθέντας τῇ ἁμαρτία. Οὗτος ὁ τῆς ἡμετέρας σωτηρίας τρόπος τοῦτο τὸ πάλαι καὶ προτυπούμενον καὶ προμηνυόμενον, καὶ τοῖς προφήταις λαλούμενον, φρικτόν καὶ μέγα μυστήριον, Θεός μεγόγενος ἄνθρωπος, ἵνα σώσῃ τὸν ἄνθρωπον, Θεὸς ἐν μήτρα Παρθένου καὶ σωματού μενος καὶ πλαττόμενος, καὶ χρονικὴν καταδεχόμενος γέννησιν, καὶ ὡς βρέφος ορώμενος καὶ βαστα ζόμενος ἀγκάλαις μητρὸς, ὁ τὰ πάντα πληρῶν καὶ μηδαμού μηδόλως χωρούμενος. Πρὸς ταῦτα τίνες ἀγγέλων, τίνες ἀρχαγγέλων, οὐ κατεπλάγησαν; ποια Σεραφίμ, ποῖα Χερουβίμ, οὐκ ἐθαύμασεν, ὁρῶντα τὴν τοσαύτην του Θεού κένωσιν καὶ τὸς τοσοῦτον αὖθις όγκον τῆς περὶ ἡμᾶς φιλανθρωπίας καὶ τῆς ἐπέκεινα πάσης υπεβολῆς ἀγαθότητος. Τοιγαροῦν καὶ πᾶσαι τῶν οὐρανῶν δυνάμεις εὐθὺς ἀνύμνησαν, καὶ μεθ᾿ ἡμῶν δεῖν ἔγνωσαν στῆναι γενεαῖς ἁπάσαις τὴν Παρθένον μακαριζόν των, καὶ μακαριζόντων ὁμοῦ μὲν αὐτῶν δὲ τούτων ἕνεκεν τῶν οὕτως ὑπερφυῶν αὐτῇ μεγαλείων για γενημένων, ὁμοῦ δ' ὅτι καὶ τὴν κοινὴν ἐλευθερίαν δι' αὐτῆς ἡμῖν ὑπῆρξεν ἀπολαβεῖν, ἅμα δὲ καὶ τῶν καθεξῆς εὐεργεσιών χάριν, ὡς οὐ διέλεπεν οὐδ᾽ οὐ μήποτε λίπη διὰ παντὸς κατεργαζομένη. Παραλαβοῦσα καὶ γὰρ ἡμᾶς ἰδία, ώσανεί κληρονομίαν, τοῖς τοῦ Υἱοῦ αὐτῆς αἱμασιν ἀπὸ τῆς μοχθηρᾶς καὶ φαύλης δουλείας ἐξηγορασμένους, ἐκεῖνα καὶ πεποίηκεν ὑπὲρ ἡμῶν καὶ ποιεῖ, ὧν καὶ γέμει σύμπας ὁ βίος, ἐξαισίων ἀεὶ τελουμένων. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ κατὰ τῆς πρώτης ἡμῶν ἐπιχειρή σας ελευθερίας, καὶ κακῶς αὐτὴν ἀφελόμενος, τὴν ὅλην ἡμῶν καθύβρισεν ἀξίαν, ἀπαλλάττεται δ' ούδ' αὖθις καὶ κατὰ τῶν δευτέρων ἀεὶ μηχανώμενος ἀμεινόνων ἐπὶ πολλῷ πρὸς δόξαν γεγενημένων, οὐ δαμόθεν άλλοθεν ἡμεῖς ἐξάντεις τῶν αὐτοῦ ποικίλων Dei Verbum descendens in Illa quæ erat pura et irreprehensibilis, et de cætero quodammodo digna. Eo qui veniebat, factum est pro nobis caro; hanc carnem assumens ex innocente et immaculato Virginis sanguine, accipiens totam naturam vitiatam in imagine Dei, sese illi miscuit, et reformavit illam hac unione, suositerum salvans et ad te erigens uniensque quos vastaverat et exinaniverat peccatum. Talis est nostræ salutis ordo: tale est quod olim præfiguratum est, prænuntiatum et per prophets prædictum, tremendum maguumque mysterium: Deus nempe homo factus ut hominem salvaret, Deus in utero Virginis incorporatus et formatus, et temPoralem accipiens generationem, visus et gestatus ut puer inter matris brachia, dum ipse omnia replet et nullibi omnino loco mutari potest. Ad hæc quinam angelorum et archangelorum non obstupuerunt? Quæ seraphim, quæ cherubim non mirata sunt, tantam cum cernerent Dei exinanitionem, et simul tantam exuberantiam, amoris Dei, et super eminentiam excellentis bonitatis? Omnes itaque virtutes coelorum propensius in hymnos eruperunt et nobiscum agnoverunt ab omnibus generationibus benedicendam esse Virginem tum propter ea quæ ipsi collata sunt magna et supernaturalia; tum quia per illam nobis datum est desuper accipere communem libertatem, simulque propter cætera beneficia quæ nunquam intermisit, quin in nos supra modum abunde perfecerit. Suscipit enim nos quasi propriam hæreditariam familiam proprii Filii sui sanguine redimendos ex miseranda vilissimaque servitute, propter nos ista fecit et nunc quoque facit, quibus omnis nostra repleatur vita bonis faustissimis et æternis. Cum autem ille qui prius contra nostram libertatem insurrexit eamque nobis misere ademit, integram nostram fœdans dignitatem, non cesset posterioribus hisce et pretiosissimis semper insidiari bonis quæ proxime ad gloriam nos ornant, per nullum alium, o Virgo, ejus varias effugiemus se-

στάτιν κραταιάν κεκτημένοι, πανταχόθεν αὐτῷ περιτρέπουσαν τὰς ὁρμάς. Ὁ μὲν γὰρ διπλούν εγείρει τὸν πόλεμον, τὸν μὲν, ψυχῶν αὐτῶν καθικνούμενος καὶ ἀφανῶς ταύταις ἐπιβουλεύων, τον δε, βάλλω πρὸς τὰ ἐκτὸς καὶ φανερὰν ἐν τούτοις πληρῶν τὴν ἀπέχθειαν· σὺ δ' ἀλλ' ἀπαντᾶς ἀμφοτέρωθεν ἐπίσ κουρος κραταιά, πάντα βοηθεῖν μή μόνον γε βουλα μένη, ἀλλὰ καὶ ῥᾳδίως δεδυνημένη. Ταύτη τοι καὶ βοηθεῖς προϊσταμένη καὶ προμαχοῦσα, καὶ, πρὶν ἡ καθαρῶς ἡμᾶς αἰσθέσθαι τῶν ἐπιόντων κακῶν, τρέ πεις ταῦτα καὶ καταργεῖς. Οὐ τοῦτο δὲ μόνον, ἀλ λὰ καὶ πρὸς τὰς ἐπιβουλὰς ἐκείνου εἰ εἴ γε μηδιν ἡμεῖς ἀντιπράττομεν, συμμαχοῦμεν δὲ μᾶλλον, απ θαιρέτοις ὡσανε κακοῖς περιπίπτοντες (ὁ δε παρει· ληφώς εκόντας φθειρομένους άγει κατ' ἐξουσίαν πρὸς ὅ τι καὶ βούλοιτο· βούλεται δὲ καὶ ἄγει πάνω τως ἐπὶ τὰ χείριστα), νεμεσᾷ μὲν Θεός ἡμῖν, καὶ πρὸς ὀργην δικαίαν κεκινημένος, βούλεται τὰς δύο θύνας ἐνδίκους εἰσπράττεσθαι σὺ δὲ φθάνεις κάν ταῦθα γιγνομένη μεστις, ταῖς μητρικαίς καταδι σωποῦσα παῤῥησίαις, καὶ ὡς ὑπὲρ ιδίων κατατείν νεις τοὺς ἱκετηρίους, τὸ τῆς φύσεως συγγενές προβαλλομένη, ἅμα δὲ ἴσως κἀκεῖνα προβαλλομένη, ὡς αὐτὸν σπλάγχνοις ἐνεδέξω καὶ μαζοῖς ἔθρεψας καὶ γάλα ἐπότισας καὶ πάθος αὐτοῦ τὸ τελευταίον κατιδεῖν καὶ σταυρὸν ἠνέσχου καὶ θάνατον, καὶ πάνθ᾽ ὅσα ἐκὼν ἐκεῖνος δι' ἡμᾶς τοὺς κατακρίτους ὑπέμεινε, τῆς καταδίκης. ἀπολυτρούμενος, Τούν καὶ κάμπτεις πρεσβεύουσα· εἶτα δίδως ἡμῖν, ἀντ' ductiones quam per te quam heroem ducem belli γ μηχανημάτων, ἡ σέ, Παρθένε, πρόμαχον καὶ προ invenimus et potentem patronam, undique ipsius frangentem fervidos impetus. Ille enim duplex suscitat bellum, sive nostras saucians animas ipsisque occulte insidians, sive illas impellens ad res externas, ut sic manifeste suam compleat in illis invidiam et malitiam. Tu vero fortis contra utrumque bellum potens præstas omnibus auxilium nec solum succurrere desideras, sed et facile potes. Nobis idcirco succurris et præcedis, ut pugnes atque ut prius mala ingruentia corrigas et innoxia reddas quam ab eis omnino infirmemur. Neque hoc solum. Sed cum adversus ejus insidias, agentes nihil proficimus et difficillime impetum sustinemus, quasi voluntariis malis succumbentes (ille enim nos voluntarie corruptos impugnans libere agit in id quod desiderat: vult autem pessima et ad hæc impellit), et indignationem Dei contra nos provocamus, qui, justa concitus ira, statutam paratinfligere pœnam, tu cito prævenis et apud illum facta mediatrix, hunc maternis precibus juribusque flectis; nam super propria jura preces protendens et illi commemoras quod similis tui ex natura tua participavit, et quod in tuis visceribus illum gestasti, ex uberibus tuis lac illi præbuisti, et quod passionis suæ finem cernere præstolata juxta erucem ubi moriebatur steteris, omnia et ipsa patiens quæ ipse pro nobis reis et damnatis subiit ut nos solveret a judicio. Illum ergo converti facis pia negotiatrix; insuper donans ut Deum nedum iratum, imo diligentem et bonis cumulantem experiamur; c ὀργιζομένου, φιλανθρωπευομένου πειρᾶσθαι Θεοῦ· donans ut ab eo bona donaque suscipiamus pro malis quæ suscepturi ereamus et pœnis quas solvere debuissemus. Nihil enim est omnino quod tu desiderans pro nostra beneficentia a Deo non possis impetrare: imo potes omnia certe et donas multo magis et facilius quam forte nos in votis habere possumus. Propterea videris et petitiones prævenire et nos quasidonajam accepta efflagitamus omnia quibus indigemus, et quæ ante postulationes per te nobis fiunt. Cum autem aliquando in rebus utilibus perperam desideramus, perperamque studemus et agimus, tu ipsa hæc optime dirigens et agens, in hoc maxime ostendis bonitatis thesaurum, quia circa quæ non cogitamus neque petimus, vel etiam cum desideramus et tendimus ad pejora, nos istis violenter eripis aut etiam facis ut multum proficiant, cum in ipsis vere potest inesse utilitas: quasi invitos benevolens in hanc nos trahis viam, et deinde sensum et scientiam adepti, vim diligamus qua in experientiam boni introivimus. Ita nos e vitiis eripis, illa longe depellens, ne primum in ista impingamus cum improviso periculum instat cadendi; et si forte inciderimus ruinam et perniciem reformas et si quid horum potenter prævaluerit, tu nostram experta fiduciam, et periculum evidenter aperis, et potissimum remedium præbes Stabat enim juxta crucem: vid. Joann, xix, 25. δίδως καὶ πάσχειν εὖ παρ' αὐτοῦ καὶ δωρεάς λαμ βάνειν ἀνθ' ὧν ἐμέλλομεν κακῶς πάσχειν καὶ δίκης δικαίας ἀποτιννύναι. Οὐδὲ γάρ ἐστιν οὐδὲ οὐμεν οὖν, ὅ γε σὺ βουλομένη μή τι καὶ δεδύνησαι πρὸς εὐεργεσίαν ἡμῶν ἐκ Θεοῦ κατατίθεσθαι· ἀλλ' ἰσχύεις πάντα πάνταπασι, καὶ νέμεις πολλῷ μᾶλλον καὶ ῥᾷον ἢ ὡς ἂν ἡμεῖς ἐπευξαίμεθα. Διὰ τοῦτο καὶ χορηγεῖς προκαταλαμβάνουσα τὰς αἰτήσεις, καὶ ἡμεῖς οἱονεὶ κατόπιν τῶν δωρεῶν ἥκομεν αιτοῦντες, πάντων, ὧν ἂν ἐν χρείᾳ γενοίμεθα, καὶ πρὸ τῶν αἰτήσεων ἡμῖν διὰ σοῦ γιγνομένων. Καὶ τοίνυν περὶ τῶν συμφερόντων ἔστιν ὅτι κακῶς ἡμῶν βουλευτ μένων, ἅτε καὶ κακῶς ἐπιγνωκότων και πραγματ τευομένων, αὐτὴ ταῦτα πράττεις ἀρίστως οίκονο μοῦσα, καί τὸν πλοῦτον τῆς φιλανθρωπίας ἐν τούτῳ πλέον ἀποφαίνεις, ὅτι περὶ ὧν ἡμεῖς οὔτ οἴδαμεν, οὔτ᾽ οὐδὲν αἰτοῦμεν, ἔστι μὲν οὖν ὅτε καὶ βουλόμεθα τα χείρω, οὐ τούτοις ἡμᾶς βιάζη και πάνυ τι ποιεῖς κεχρῆσθαι, λυσιτελέσιν οὖσιν ὡς ὀληθῶς κεχρῆσθαι, άκοντας ώσπερεί τον τρόπον τοῦτον εὐεργετοῦσα, εἰ καὶ μετὰ τὴν αἴσθησιν ἐμεῖς ἀγαπῶμεν ἐν πείρᾳ τοῦ καλοῦ γεγόντες. Καὶ κα σημάτων τοίνυν ἀπαλλάττεις, τὰ μὲν πυῤῥωθεί ἀναιροῦσα, ὡς μηδ' ἐν αὐτοῖς ἡμᾶς μηδή γε τὴν ἀρχὴν ὁλῶναι, μέλλοντας ήδη απροόπτως ἀλῶναι τῶν δὲ καὶ συμπεσόντων τὸ βλαβερὸν ἐκτρέπεις γε

DE FESTO DORMITIONIS S. MARIÆ, corum et omnibus iis qui videntur posse in talibus auxiliari, si nempe in te solam omnem reponamus spem, statim (o immensa et maxima et omnipotens virtus o fervidum remedium! o celerrima malorum evacuatio l) erigis nos morte affectos, et debiles, ultimum quasi vitæ flatum exhalantes; fugas autem morbos insanabiles, et potens dolores solvis omnibus cæteris impares. Unde et nos qui vespere in domo luctus plorantes sedebamus, mane iterum procedimus in lætitia exsultantes, et duplici gaudio lætamur et quia ne unum quidem ex malis ingruentibus vere in finem nobis dominari potuit, et quia per te salutem accipientes indubitanter confidere posuimus quod nullum ex exterio ribus vel minime nobis denuo nocere possit, dum in te plenam fidem habuerimus. εἰ δέ τινα τούτων και κατίσχυσεν ἐν δυναστείᾳ, prestantiusque omni scientia omnique arte mediσου τάχα τὴν πίστιν ἡμῶν δοκιμαζούσης, και ο κίνδυνος καταφανής ἧκε, πάσης ἐπινοίας και ία τρῶν τέχνης κρείττων και τῶν δοκούντων ἰσχυρῶς ἐν τοῖς τοιούτοις βοηθεῖν δύνασθαι, ἀλλ' ἡμεῖς ὡς ἐπί σὲ μόνην ὅλαις ἐλπίσιν, ὅλοις ὀφθαλμοῖς καθα ρῶς εἰδομεν, εὐθὺς (ὦ πολλῆς και μεγάλης και πάντα δυναμένης ἰσχύος! ο θερμῆς ἐπικουρίας! ὦ ταχίστης τῶν κακούντων ἀπαλλαγής!) ἀνιστᾷς μὲν ἡμᾶς νεκροὺς κειμένους, και, πλὴν ἀναπνοών ὀλίγων, ἀμυδρῶν τινων και τούτων, τὸ ζῆν ὅλον ἐκλελοιπόντας, φυγαδεύεις δὲ νόσους ἀνηκέστους, και πάθη κραταιὰ διαλύεις, μηδενί τινι τῶν ἄλλων μηδαμῶς είκοντα. Όθεν και οἱ τῆς ἑσπέρας ἐν κλαυθμώνος ἡμεῖς σκηνοῦντες πρωϊνοί τινες αὖθις ἥκομεν, ἐν ἀγαλλιάσει τρυφῶντες και διπλά χαίρομεν, ότι το μηδέν οἷον ἐκ τῶν συνενεχθέντων εἰκὸς ἐπί τέλους κεκράτηκε, και ότι διὰ σοῦ τὴν σωτηρίαν εἰλήφαμεν, έχοντες κἀπὶ τοῖς ἑξῆς οὐχ ἥκιστα θαῤῥεῖν ὡς οὐδὲν ἡμᾶς οὐδ᾽ αὖθις οὐδαμῶς βλάψει, σοὶ διὰ παντὸς προσανέχοντας. Καὶ μὴν ταῦτα μὲν κοινὰ πᾶσι καθ᾿ ἕνα και κατά καιρόν, ὡς εἰπεῖν, ἐνεργούμενα· ἃ δ' ἐν ἱμοί δια φερόντως, πῶς ἂν εἰπὼν ἀποχρώντως ἂν εἴποιμι; Επιλείψει με διηγούμενον ο χρόνος, και μὴ ότι γι κατὰ μίαν γλῶσσαν, ἀλλ' οὐδ' ἂν μυρίαις ὅσαις ἀπομερισάμην, ὥστ᾽ ἄλλην ἔχειν άλλα διεξιέναι. Πλὴν ὅτι και τὰ πρὸς ἕκαστον ἐμεί σαφῶς διαφέ ρει, ἔστιν, οἶμαι, τῶν ἁπάντων οὐδεὶς ὅς ἐπὶ τούτῳ διπλὴν ἔχει γνώμην. Καί γὰρ τό τε σχήμα και ὁ τῆς ἀρχῆς λόγος εἰσποιείται πάντας, ὁ τ' ἐμός Ο τρόπος, και ὑμεῖς ἱστε πάντως ὡς ἐπί παντί κάμε πτομαι συμφοραῖς κεχρημένῳ, και τούναντίον αὖθις εἰσποιοῦμαι τὴν χάριν, εἰ τις εὖ ἔχων ἀπαλλάττοιτο, θείας προμηθείας ἠξιωμένος. Διά τοι τοῦτο ጸ πλέον τῶν ἄλλων ἀπάντων αὐτός ἀνθομολογεῖσθαι τῇ Μητρί τοῦ Θεοῦ δίκαιος, ἢ μᾶλλον, ὅσον εὐχαριστίας ἀνθ' ὧν ἐφημεν και πολλῶν ἑτέρων (οὐμενοῦν εἶποι τις ἂν ἡλίκων και όσων) κοινή πᾶσιν εἰς ἀναγκαίαν ὀφειλήν ἔρχεται, τοῦτ' ἔμοιγε μὴ τὸ πᾶν μόνον, ἀλλὰ καὶ πολλῷ πλείονος ἐν προσθήκη προσο ὄντος κατὰ τὸν ἴσον ἔρχεται λόγου, και εἰ μὴ πρὸς ἀξίαν, ἀλλ᾽ οὖν ἀποτιννύναι τα δυνατά, τούτ' αὐτὸς οὐκ ἂν ἀγνωμονήσαιμι. Πλατυνομένῳ μοι δε τὴν καρδίαν εἰκότως πλατυνθήσεται και τὸ στόμα, τοῖς εὐχαριστηρίοις, ὡς γοῦν ἐφικτόν, ἐπιθέμενον, ἐπεί και τοῦτο πόσον ἐν ὁπόσοις εὗρον ἐγὼ στενούσιν ἀνιαροῖς, εὐρυχωρίαν δηλονότι ψυχῆς και παρδίας πλατυσμόν Ἐμεγάλυνας μὲν ἡμᾶς, και εἰς θρόνου τούτου, και μοίραν ταύτην τήν ὑψηλὴν καὶ πασῶν τῶν ἄλλο λων κρατοῦσαν, ἐξ αὐτῶν σπαργάνων ἐνεβίβασας φέρουσα, και γε διὰ τῶν εὐθυμοτέρων ἀεὶ τὸν βίον ἐθύνειν, τοῦτο σὸν ἐξ άρχης βούλημα, και εἴχομεν ἂν οὕτω τοις δεξιοῖς συνόντες και τῶν ἀριστερῶν Respicit Psalm. ΧΧΙΧ, 6: Τὸ ἑσπέρας αὐλι σθήσεται κλαυθμός, και εἰς τὸ πρωΐ ἀγαλλίασις. Est εν κλαυθμῶνός dictum pro εν δόμῳ κλαυθμώ νος. Ellipsis est bene græca, phrasis ipsa orientalis. PATROL. GR. CXL. Sed hæc omnibus communiter et singulis pro tempore contigerunt: quæ vero mibi excellentius facta sunt quomodo sufficere possim ad dicendum? Deficiet tempus narranti; non quod unam tantum habeam linguam, sed et quamvis illam in mille possem dividere, ut alia aliud proclamaret. Et insuper si mecum mature recogitem quid unusquisque valeat, nullus est, ut opinor, qui in illo negotio duplicem habeat scientiam. Etenim auctoritatis forma ralioque semper vigent, et huc mea regula; nam ipsi probe scitis quantum totus efficiar pro eo qui graviora patitur, et contra in gratiarum actionis erumpam cum aliquis moritur bonus miseratione divina dignus habendus. Propterea magis quam cæteri omnes Matri Dei me confiteri justum est, præsertim cum gratias referre quam maximas propter ea quæ dixi et alia permulta, (quis enim dicere possit quot et quanta sint?) officium exsistat solemne et necessarium communeque omnibus, illud sacrum munus non modo totum mihi incumbit, sed et multo magis pro multitudine bonorum de quibus sermo est, et si non attingere potero ejus meritum, at saltem non inficiabor pro posse confiteri. Dilatabo ergo cor meum et simul dilatabitur os meum vocibus gratiarum juxta id quod possum et quod statui; cum ita invenerim in quantiscunque curis coarctatus et latitudinem mentis et cordis dilatationem. Magnificasti enim nos, eripiens ex istis pannis miseriæ et extollens usque ad thronum istum et sortem hanc sublimem et cæteris omnibus excellentiorem, a principio volens et curans ut fortissime semper vitam rexerimus, unde possemus ita in bonis et perfectioribus consistere, ut a nullo Orationis color est biblicus. Psalm. cxv!!!, 32: ἐπλάτυνας τὴν καρδίαν μου. Isa. V, 14 ἐπλάτυνεν ὁ ᾅδης τὴν ψυχὴν αὐτοῦ. Atque sic alibi.

του vel minime unquam dimoveremur, dummodo vo- ὑπ᾽ luntati tuæ obsequentes cordis nostri desideria fugeremus. Postquam autem, a recta bonorum via deflectentes, ad ea quæ non oportet convertimus, juste immisit cruciantes dolores. Conclusi igitur quasi quibusdam seris propriis desperationibus, adversis contriti,et dolentes, nullam undique spem redemptionis habentes, te ipsam suscipimus in omnes difficultates pugnantem, et infortunia confringentem, cum habeas universum harum rerum regimen, et nobis donas in secundis negotiis proficere, et eadem quæ prius adversa erant feliciora deinde experiri. Nunc autem eo devenit conceptus sermo ut optime singula proferrentur clarissima miracula adim- και οὐδενὸς ἂν οὐδ' όπωσούν ἠνωχλήθημεν, εἴ γι σου θελήματος ὀπίσω καὶ μὴ τῶν καρδιῶν ἡμῶν ἐπορεύθημεν ἐπεὶ δέ, τῆς τῶν καλῶν εὐθείας εκτραπέντες, πρὸς ἃ μὴ προσῆκον ἐστρά φημεν, ήκεν εἰκότως ἐνοχλούντα τὰ λυπηρά γοῦν ἡμεῖς ἐν ἀθυμίαις ὑπὸ τῶν ἰδίων ώσανεί σα μῶν συσφιγγόμενοι, καὶ ταῖς δυσχερείαις ἐπιστυγνάζοντες, ὧν τῆς λύσεως οὐδ᾽ ἐν ἐλπίσιν οὐδαμεν φαινομένης, αὐτὴ πρὸς τὰς δυσκολίας απαντάς, καὶ, διωσαμένη τὰς ἀνάγκας, ἐπειδὴ καὶ πᾶς εἶχει σοι τῶν τοιούτων θεσμός, ῥᾴοσιν ἡμᾶς ποιείς και χρῆσθαι τοῖς πράγμασι, καί γε βελτιόνων αὐτῶν δι τούτων ἀποπειράσθαι τῶν προτού δυσχερῶν. Οὐ μὴν ἀλλ' ὁ λόγος ἐνταυθοῖ γενόμενος ἐπ' αὐτὰ σαφῶς ἔκε τὰ καθ᾿ ἑκάστην ἐναργή τελούμενα θα ἐπιόντων (πόσων ἂν εἴποιμι;) πάνω μὲν οὖν πλει στων, καὶ πανταχόθεν βαλλόντων ἐχθρῶν. Κινούνται μὲν γὰρ ἀπὸ πάσης σχεδόν ανιστάμενοι γῆς· καὶ κινούνται, οἱ μὲν τὴν ἰδίαν ἀσέβειαν πρόφασι έχοντες, οἱ δὲ μηδὲν ἕτερον εγκαλούντες ἢ ὅτι χοιρ στά τινα τὰ ἡμέτερα (χορηγίαι ταῦτα πάντως καὶ δώρα σῶν χαρίτων), καὶ πλήττει τούτους ἡ τῶν ἀγαθῶν εὐθηνία. Εἰ μὴν οὖν ἀπὸ μέρους ἡμῖν ἐπι· εσαν, τὰ μὲν ώσανεί διενοχλούντες, τοῖς δ᾽ ἧττον ἐπιβουλεύοντες, τάχ' ἂν και μικρὸν ἡ οὐδὲν ἐμε ἦσαν πράγμα πρὸς ἄμυναν ἀντεπιούσι· νῦν δ' ότι πάντες κύκλῳ κατὰ ταὐτὸν περιῤῥέουσι, και πασι προσπαλαίουσι μέρεσι και δεινά μελετώσιν, έμα δε και πρὸς ταυτί παρεσκευασμένοις οὐδὲν ἐστα αὐτοῖς πλέον τῆς παρασκευής και μελέτης, περιτρέ πονται δὲ μᾶλλον αὐτοῖς βουλεύμασι και ταῖς παρασκευαῖς συμφθειρόμενοι, τίς ἐστιν ὁ ταῦτα ὁρών και πρὸς τὸ κρεῖττον ἡμῖν μετασκευάζων; τίς ο τὴν ἡσυχίαν ἡμῶν ἐν τοῖς πλείστοις ἀγόντων προ πολεμών, και πρόπον τὸν εἰρημένον τοὺς ἐχθρούς ἀμυνόμενος; τίς ὁ και καθεύδουσιν ἡμῖν ἐθιστάμε νος φύλαξ δια παντὸς ἄγριπνος, και ταῖς ἐμμένοις ἐπιστασίαις τὰς επερχομένας βλάβας απείργων; τίς ὁ σιδηροῦν περιτιθείς τεῖχος, και τόξα τεινόμενα και ρομφαίαν έρχομένην ἐν αὐτῷ συντίβων και πάσας μηχανὰς ἀπωθούμενος; τίς ὁ πάλιν Α' γυπτον μαστίζων, και πατάσσων πρωτότοκα και πληγὰς ἐπάγων ἀριθμουμένας, και βυθίζων Φαραώ, και καθαιρῶν ἐθνῶν ἐπαρσιν, και περισ ζων Ἰσραήλ κλῆρον ἴδιον; τίς (ἵνα μὴ μηκύνω καθ' έκαστον λέγων) ὁ τὰς πολλὰς ταύτας και μεγά λας ἐνεργῶν δυνάμεις; και τίνες ἡμεῖς, ὅτι τ τοσαῦτα και τοιαῦτα δ' ἡμᾶς θαύματα; Εγώ εἶπον εἰς ἐμαυτὸν βλέψας. ἀπέστρεψας ἐξ ἡμῶν και οὐκ ἔτι οὐ μὴ προσθῆς εἰς οἰκτω μοὺς βλέψαι -» Σὺ δ' εἶπας· «Οὐ μὴ ἀνω, οὐδ pleta in nostrum auxilium et in profligationem in- ματα, πρὸς ἐπικουρίαν μὲν ἡμῶν, θραύσιν δὲ τῶν numerabilium impugnantium undique inimicorum (quomodo eos numerarem?). Surgunt enim agminibus pressis ex universa terra; surgunt autem alii, ex propria nostra impietate occasionem sumentes, alii vero nos impugnant propter quamdam in nostris rebus utilitatem (quæ res tamen omnino sunt dona elargita nobis gratia tua); etenim illos triste movent bona et felicitas nostra. Si igitur separatim impugnant, parum turbantes, et minus insidiantes, forte non erit negotium nobis insurgentibus resistere. Sed aliquando omnes circumfusi contra aliquem irruunt, et vim faciunt ex omnibus partibuset simul, cum nulla sit potior ad istas pugnas præparatio quam vigilantia et meditatio, subvertunt præsertim voluntates et cogitationes corrumpunt c Quis in istis extremis pro nobis aget et omnia vertet in melius? quis inter varias et multiplices gravissimasque pugnas quas sustinemus pro nostra pace decertans, hostes ut aiebamus. vere dissipabit? Quis nobis etiam dormientibus se constituit custos semper vigilans, qui perseverantibus curis supervenientia mala præveniat? Quis ut murus ferreus circa nos positus et arcus intentos et gladios districtos cum feriunt confringit?et omnes insidias a nobis avertit? Quis iterum flagellat Ægyptum percutiens primogenitos, plagas inducens statutas numero, Pharaonem submergens, gentium superbiam dejiciens, et ita salvat Israel electum suum? Quis (ne longius protraham sermonem) has multas magnasque operatur virtutes? Et qui sumus nos pro quibus tot et tanta patrata sunt miracula? Hæc autem mente revolvens aiebam: «Aversus es a nobis, nec iterum nos respicies in misericordiam.» Tu vero dixisti: «Absit ut vos dimittam vel ut unquam vos derelinquam: neque auferam misericordiam a vobis propter Virginem Matrem quæ fervidis suis precibus compassionem meam imploEt hoc est biblice dictum. Ezechiel xx, 16: Οπίσω τῶν ἐνθυμμάτων καρδίας αὐτῶν ἐπορεύοντο. 2) Α. κατασκευαί, Psalm. xxxvi, 19, 16 Exod. III, 29; Κύριος ἐπάταξε πάν πρωτό- τοκον ἐν γῇ Αἰγύπτῳ. Exod xi, 1: Ετι μίαν πληγὴν ἐγώ έπαιξε, (β) Isa. LXIV, 7: 'Απέστρεψαν το πρόσωπόν στο ἀφ᾿ ἡμῶν. Phrasis biblica Lament. iv, 46: Οὐ προσθέτε ἐπιβλέψαι αὐτοῖς. Ί

DE FESTO DORMITIONIS S. MARIE. οἱ μή ποτε ὑμᾶς ἐγκαταλίπω οὐδ᾽ ἀποστήσω rat.» ltaque non elongas, sed hæc quæ innunieraτὸ ἔλεός μου ἀφ' ὑμῶν διὰ Μητέρα και Παρθέ- bilia antiquitus celebrata sunt et modo commemoνον ἐν ἱκεσίαις ἀεὶ τὸ συμπαθές θερμως έκκαλου μένην.» Τοίνυν οὐδ᾽ ἀφιστᾷς ἀλλ' ἐκεῖνα κάνταύθα πάντα σχεδόν ὁμοῦ τὰ πάλαι θρυλλούμενα· ὧν καὶ ὁ λόγος προλαβὼν ἐμνήσθη καὶ καθεξῆς πλείω προστίθης, ὡς καὶ μηδὲν ἔλαττον ἐκ τῶν νῦν ἢ τῶν πάλαι, πολλῷ δὲ μᾶλλον, τὴν σὴν θαυμάζεσθαι χορηγὸν τῶν οἰκτιρμῶν αὐτὴν ὄχοντες τὴν Παρθένον. ravit sermo meus etiamnunc labentibus sæculis renovas et multiplicas, ut nihil minus, verum etiam magis nunc quam olim, potens glorificetur manus tua. Nos ergo sumus populus misericordiæ, pro pietate patronam et advocatam habentes Virginem. κραταιὰν χεῖρα. Καὶ γούν εσμεν ώμεῖ λαός κλημένος, Ἐπεὶ δὲ τοῦτ᾽ ἐσμεν, ἔδει μὲν ὑμᾶς, ὦ νῦν τα παρόντες καὶ τοῖς χρόνοις ὕστερον συνεσόμενοι τῷ λόγω (πάντως γὰρ οὐδ᾽ ὑμᾶς τοὺς μεθ᾿ ἡμᾶς ἀνο θρώπους ἐπιλείψει τὰ θαύματα), και χρήματα πάντα προσφέρειν και καρποφορεῖν πάντα πράγματα, φειδομένους μηδενὸς ἂν ἔχομεν, ότι μηδ' ἡμῶν οὐδὲν ἴδιον, ἀλλ' ὅσον ἂν προσενέγκωμεν ἀπειληφότες κομίζομεν. Καὶ ἀπόδοτε μᾶς, εἰ καὶ μὴ τὸ πᾶν, ἀλλ' ὅσον μὴ τῆς προσηκούσης εὐγνω μοσύνης δοκεῖν καθάπαξ ἀπολελείφθαι. Ὁ δὲ παρών οὐ τοῦτο βούλεται λόγος, ἀλλ᾽ ἕτερον τρόπον τὴν προσαγωγὴν εἶναι· τίνα δὴ τοῦτον; ύμνους, εὐχα ριστίαν, τὰ δυνατὰ πᾶσι, πάντας ἀποτιννύναι, λα λιστα μεν και κατά πάντα χρόνον, ἅτε καὶ τὰς εὐεργεσίας κατά πάντα τούτον κομιζομένους· εἰ δ' οὖν ἀλλὰ τοῦτο μὲν εἰς γνώμην ὑμῶν ἀνεῖται), ἀλλ' ὅ γε νῦν ἡμεῖς θεσπίσαι δεῖς ἔγνωμεν. Μὴν μὲν οὗτος ήδη προσάγει, καθ᾽ ἂν τὸ τῆς κοιμήσεως, εἴτουν μεταστάσεως ἢ πρὸς τὸν Υἱὸν ἐν οὐρανοῖς ἐνδημίας ἡ ὅ τι τοιοῦτό τις ἕτερον τὴν ἑορτὴν βούλοιτο λέγειν, ενεργηθεν φαίνεται τῇ Παρθένω· και ἡμεῖς, κατ' ἔθος πάλαι κρατῆσαν, ἐν μιᾷ δὲ τινι τῶν ἡμερῶν, μέσῳ τοῦ μηνός, πανηγυρίζομεν, νηστείᾳ τὰς πρὸ αὐτῆς πρότερον αγνισθέντες. Κἀγὼ τὸν τῆς νηστίας ἐπαι νῶν νόμον, οὐ πάνυ τι τὸ λοιπὸν ἀποδέχομαι, μίαν μόνην ἀποκεκληρώσθαι τῇ πανηγύρει πρὸς τὰς παννύχους ὑμνῳδίας ἡμέραν. Αλλά τοι μίαν εἶναι τὴν ἑορτὴν, ἐφ' ὅλας μεριζομένην τὰς ἀπ᾿ ἀρχῆς τοῦ μηνός μέχρι τῆς νῦν διαφερόντως γε τιμωμένης, καὶ δὴ τῆς τελευταίας, τοῦτο δεῖν οἶμαι, κάν τῷ παρόντι βούλομαι νομοθετήσαι. Καὶ πᾶς τις πάν τως τὸν νόμον ἐρεῖ δίκαιον, ὁ καὶ ποσῶς γοῦν Tales cum simus. oportet vos, sive qui nunc vivitis, sive qui subsequentibus temporibus in finem futuri sunt (nullis enim hominibus vobis non magis ac nobis miracula deerunt) res omnes offerre Deo et fructus universos operum, ne uno quidem de iis quæ possidemus reservato, cum nihil nobis proprium sit, sed quantum offerimus omnia receperimus. Totum ergo date, et sinon totum, at certe tantum utnon videamini debitæ gratitudinis immemores. Præsens autem sermo non hoc solum sibi vult, sed alterum intendit modum accedendi ad Deum. Sed quis est ille modus? scilicet quod omnes solvant hymnos, gratiarum actiones, singuli omnia quæ possunt, præsertim per omne spatium temporis, cum in singulis vitæ momentis beneficia accipimus indesinenter. Et nunc cum istud omne ad vestram doctrinam dedicatum sit, optime novimus et intelligimus decretum festi a nobis tradendum esse. Equidem jam instat mensis ille in quo divinitus patratum in Virgine declaratur mysterium mortis, seu transmigrationis, seu habitationis in cœlis apud Filium, seu festi hujus alio nescio quo adhuc nomine, si quis velit, nuncupati: et nos juxta morem antiquitus constitutum, in una dierum medii hujus mensis festum celebramus jejunio prius sanctificatis diebus quæ præcedunt. Ego vero, jejunii legem laudans et approbans, non magnum quidjudico unam diem fuisse ad festum constitutam pro nocturnis psalmodiis. Sed credo unam esse observandam festivitatis diem, medium tenentem inter omnes quæ sunt a principio mensis usque ad hanc quæ ultimo excellentius est celebranda et in præsenti hujus legem statuere volo. Et hanc legem justam habebit quicunque vel minimum intelliget Deuteron. XXXI, 6: Οὔτε μή σε ἀνῇ, (ὁ Κύ- gitur ὁ σ' (κίων) έχει Κρησφόντην αναιροῦντα ριος), ούτε μή σε εγκαταλίπη. Cf. Paral. i, xvΙ, 20. Supra p. 119, n. Paral. Ι, χνι, 13: το έλεός μου οὐκ ἀποστήσω ἀπ' αὐτοῦ. Utrumque nomen reperitur de Assumptione Maria usurpatum: cf. Morcelli Calendarum ad d. xv ag. Vide Addenda. Sic codices. Cogitabam de rescribendo έκδη μιας, quod saepius de morte fuit metaphorice dictum; sed me retraxit, non Clementis Alexandrini locus quem exhibuit inter alios hanc significationemillustraturus vir doctiss. Anal. t. XIII, p. 625, sed Pauli potius Epist. Il ad Cor. v, 8: θαρρούμεν δε καὶ εὐδοκοῦμεν μᾶλλον ἐκδημῆσαι ἐκ τοῦ σώματος: καὶ ἐνδημῆσαι πρὸς τὸν Κύριον. In epigrammate (Anth. Pal. ut, 3) de Cresphonte displicet metaphoricum id nomen ἐκδημία, quod in lemmate leΠολυφόντην τοῦ Πατρὸς τὸν φονέα· ἔστι δὲ καὶ Μεροπη βάκτρον κατέχουσα, καὶ συνεργούσα τῷ υἱῷ πρὸς τὴν τοῦ ἀνδρὸς ἐκδημίαν. Languet ninium vel in lemmatis oratione et improprium quid sonat vox ἐκδημία. Quæ fuit olim proposita a critico excellentissimo, correctio ζημίαν, mentem scriptoris assecuta est, non ejus ipsam manum. Dederat, opineor, ἐκδικίαν Anastasius Sinaita De tribus quadragesimis, in ipso fine: Ετυπώθη ᾿Απ᾿ ἀρχῆς αὐγούστου νη στεύειν ἄχρι τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου, καὶ πάλιν διαλύειν. Sancitum est id jejunium in Nomocanone ap. Cotel. Monum. t. I. p. 138. Τὰς δέ ἀπό πρώτης αὐγούστου πάλιν (νηστεύομεν), του Σωτή ρος διὰ τῆς Θεοτόκου κοίμησιν, ώσπερ μέγα δώ pov. Quo tamen de jejunio non consentiebant vel orthodoxi.

quantum Virgini debitores sumus ut incessanler ἡσθημένος ων αὐτοὶ ἀκαταπαύστων ύμνων διά illi decantemus hymnos; quicunque, inquam,hujus festi sublimitatem sentiet. παντὸς ὀφείλομεν τῇ Παρθένω, ἅμα δὲ καὶ τοῦ μετ γέθους τῆς ἑορτῆς ἀσθημένος. Τοιγαρούν, όπερ ἔφην, οὐκ ἄλλη μὲ ἀρχὴ τοῦ μηνός, ἄλλη δ' ἔσται τῆς πανηγύρεως, ούδε ντι στεύσομεν πλέον ἡ τοῖς ὕμνοις τρυφήσομεν· ἀλλ' ὁμοῦ ταῦτα, καὶ γ' ἐπὶ πλέον τὰ τῆς ἑορτῆς ἔστι καὶ παῤῥωτέρω, κἀκεῖ δήπου καὶ παύσεται ὅπου καὶ μὴν ὁ πᾶς ἱὡς παύσεται, ὡς εἶναι δὲ τοῦτον, εἰ· πεῖν, ὅλον ἱερομηνίαν, καὶ μίαν δῆτα καὶ τὴν αὐ τήν. "Αμα τε πρώτην του μηνός, καὶ δυοῖν τῶν αλ λων, τῆς ἑορτῆς, τῆς νηστείας, πρώτην εἰσόμενα, οὐδὲν ἀποφερομένην τῶν ἐφεξῆς ἔλαττον, οὐδ' αν τῆς ἐν ᾗ τὸ μυστήριον, οὐδέ γε τῆς ἐσχάτης, ὑμε νων χάριν καὶ τῶν ἄλλων τῶν προσηκόντων τη Itaque, ut dixi, non aliud initium mensis aliud. que erit festi, neque jejunio magis affligemur quam hymnis delectabimur: sed simul utrumque et sic certe magis augebitur et protrahetur festivitas: atque requiescent incolæ nec non viatores omnes, ut universum omnibus, inquam, fiat solemne festum diei unius ejusdemque. Et simul primam diem mensis et duas alias, festi scilicet et jejunii primam intelligimus diem, nihil ex sequentibus nec minimum excludentem, nihil interum ex hac in qua exprimitur mysterium, nihil certe quoque ex ultima, hymnorum gratia et cæterorum quæ ad festivitatem pertinent, quia hæc in quacunque om. πανηγύρει, ἀλλ' ὁμοτίμως ταύτη πάντα τετελεσμέν nia pari cultu observantur. Quod autem dico de prima die hoc de reliquis intelligetur juxta eum ritum assignatum. Non enim multas et diversas hasce dies, festum separantes, sed unam esse festivitatis unius rationem statuit lex mea quam hæc princeps civitas, cæteras longe antecellens maxima cura servabit semper sum patronæ et custodi: et secundum choros festum dividens pro monachis et sacerdotibus, non vero pro cæteris ex omni conditione (nam pro beneficiis communibus communem omnino oportet esse gratiarum actionem). Festum igitur agetur pernoctando inter preces ethymnos in uno templorum, primo quidem ante alia in illo templo miraculis frequentibus conspicuo, quod ex prodigio altero, Ex Hodegon nuncupatur; se- c εἶναι δεῖ πάντως καὶ τὴν εὐχαριστίαν, τὴν μὲν ἐν cundoque in altero templo, et ordine in aliis: quam autem vocamus mediam mensis et mysterii certe plenitudinem significantem novimus, ibi celebrabitur, ubi velut in terrestri firmamento seu cœlo altero, in templo, inquam, quod, si quem juvaret vocare sublime, magnum, maximum inter omnia, non alienum foret a veritate, cum in ipso habitat Dei sapientia: solemnitatem vero quæ in finem servatur mensis et ultima futura est splendide recipiet clarissismum quod est in Blachernis templum. νην. Ο δέ φημι περὶ τῆς πρώτης τοῦτ' ἐσεῖται καὶ ταῖς λοιπαῖς κατ᾽ ἴσον τρόπον ἀπονενεμημένον, μηδὲν τῶν γιγνομένων μηδ' αὐτῶν ἐλλειπουσῶν, μήμα τῆς μέσης καὶ κυρίας, μήτε τῆς ὡς εἰς ρηκότες εσμέν, ἐσχάτης, τῶν ἑορταζόντων. Ούδι γὰρ μᾶλλον πολλάς τίνας ταύτας τὴν ἑορτήν διαιρούσας, ή μία, είναι τῆς ἑορτῆς συ απτούσης ὁ ἐμὸς βούλεται νόμος, ἂν ἡ βασιλίς αὕτη, καὶ τῶν ἄλλων ἀπατῶν κρατούσα, τιμής σασα πόλις τῇ πολιούχῳ κράτιστον ἐν χρόνῳ τῷ παντὶ φυλάξει, καί γε κατὰ χορείας τὴν ἑορτές διελομένη, τῶν μὲν μοναστῶν, τῶν δ᾽ ἱερέων, μεδί τῶν λοιπῶν τῶν ἐξ ἁπάσης μοίρας ἀπολιμπανομένων (υπερ γάρ κοινῶν τῶν εὐεργετημάτων κοινέν τῷδε τῶν νεῶν διανυκτερεύουσα ταῖς προσευχαίς καὶ τοῖς ὕμνοις, πρώτῳ δὲ τῶν άλλων, όποι καὶ ἡ τῶν θαυμάτων αυτουργός ἀφ' ἑτέρου πάλιν θαύμα. τος Εξ οδηγών καλεῖται τὴν δ᾽ ἐν ἑτέρῳ, καὶ καθεξής εν άλλοις καθεξῆς ἐν ἄλλοις· ἦν δὲ μέσην ἔφημεν καὶ τοῦ γε μυστηρίου ἐνταῦθα δὴ τελέσει, ἔνθα δὴ καὶ ὡς ἐν ἐπιγείῳ δή τινι στερεώματι ἡ οὐρανῷ δευτέρω, ö τι τις τοιοῦτον ὑψηλὸν καὶ μέγα καὶ μέγιστον ἀγαπᾷ λέγειν, οὐκ ἔξω που τῆς ἀληθείας λέγων, ἔνοικός ἐστιν ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία τὴν δ' εἰς τέ λος ἱοῦσαν καὶ τελευταίαν τοῦ μηνός ὁ ἐν Βλαχίαναις φαιδρός φαιδρῶν ὑποδέξεται νεώς θειας τόνδε τὸν δόμον· "Αμφω δὲ μᾶλλον καὶ κατ Edes intelligenda Virginis Hodegeteriæ, de qua multus est Cangius in Const. Christiana; ἦλθε σὺν φίλοις. Καὶ τὸν δόμον τέθεικον οὐρανὸν dict Ἐξ ὁδηγῶν, quia hic loci Virgo duobus crecis νέον. - γ'. Κάλλιος ἦν ἔρις· οὐρανὸς ἄστρασιν το apparuerat, eosque ad ecclesiam duxerat. Sed vaχει νικᾶν Αίθὴρ ἀστράπτων στες πρὸς τὰ μέρα riatur in narranda nominis origine. Verba ἐν τῷδε Ως δε δόμος προβάλλετο δεσποτ, καν μόνον αίγλη τῶν νεῶν indicare videntur, in hac ecclesia edictum Εσβετο οἷα λύχνος κάλλια οὐμάνια. δ. Αση Andronici fuisse lectum. μὲν αἰγλήεντα καὶ ἀστέρας δε σελήνην, Οὐοπής, καὶ σὺ φέρεις, οἶδα, φαεινότατε. 'Αλλ' ότι τόνοι χορὸν καὶ χρυσῆν ἀντυγ᾽ ἀθρήσω, «Μικρά η λίγω «φαίνεις, καὶ σὺ καὶ γέλιος.» Similis color alias epigrammatis ibid. p. 56. εἰς ναόν τῆς ὑπεραγία; Παρθένε παμβασίλεια, τεὸς δόμος οὐρα νός ἐστιν, Εμπης των χθονίων πρῶτα φέρων θαλα μων. Οὗτος ἐκεῖσ᾽ ἀνάγει· σὺ δὲ θήκας, Παρθένι, γῆθεν Αντυγος οὐρανίης εὐερίην κλίμακα. Ecclesia S. Sophiæ significatur, quam hyperbole oratoria terrestre firmamentum aut alterum colum vocat. Non aliter Phranzes 111, 8, p. 64: Τον παμμέγιστον ἐκεῖνον ναόν καὶ θειότατον τῆς Θεού Σοφίας, τὸν οὐρανὸν τὸν ἐπίγειον καὶ στις ρέωμα δεύτερον. Similes hyperbole poetastri anonymi in cod. 1630, p. 133, 2, εἰς χρυσήν άντυγα ναοῦ τοῦ Σωτῆρος. α'. Πόλου μὲν αἰθήρ, ἄστρα, μήνη, φωσφόρος Δήμου δὲ Σωτήρ, ἄγγελοι, μήτηρ φίλοι. Τις ισότης πρὸς ταῦτα ποία σύγκρισις; Τὴν ήτταν εὗρες) οὐρανέ, πλὴν προσκύνει. β. Ω του πόλου κάτεισι Χριστὸς εἰς δόμον, καὶ πόλον τέτ Θεοτόκου Frequens mentio in Byzantinis auctoribus Blachernarum; quo in Constantinopoleos suburbio ecclesia sita fuit Deiparæ.

DE FESTO DORMITIONIS S. MARIÆ. Αλλα μὴν ἡμῶν οὕτως ἐπεγνωκότων τὴν ἑορ τὴν τιμῆσαι, ἡ μᾶλλον τον τροπον τοῦτον ἐν πλείοσι τῶν ἡμερῶν ἡμᾶς καθαγιάσαι, ἔστιν ὅστις οὐκ ἀσπάζεται τὸ δεδογμένον, οὐδὲ γε κράτιστον εἶναι βούλεται, καὶ πρὸς τὴν ἀκοὴν εὐθὺς ἀνίσταται τὴν ψυχὴν, πρόθυμος ὢν τρέχειν καὶ συντελεῖν πᾶν τῇ πανηγύρει, τό γε αὐτῷ προσῆκον; Ἐγὼ μὲν οὐκ οιμαι· ἀλλά τοι καὶ τοὐναντίον ὑπὲρ πολλῶν δηλον ότι τῶν ὀφλημάτων μικρὰν ἢ οὐδεμίαν εἶναι τὴν ἔκτισιν ὅ γε φιλέορτος ἐρεῖ καὶ περὶ τοῦ παρόντος εὖ ἐσκεμμένος· ἅμα δὲ καὶ οὐδὲ προσάγειν μᾶλλον ἡμᾶς εἶναι φήσει τόνδε τὸν τρόπον ή μεγάλων δή τινων ἀξιουμένους είναι. ποίων δὴ τούτων; όμι λίας Θεοῦ, κοινωνίας ἀγγέλων σὺν ἡμῖν ὑμνούντων, ἀποστόλων συμφωνίας μεθ' ἡμῶν ἑορταζόντων, πάντων τῶν καλλίστων, ὅσα δὴ τοῖς τοιούτοις εἰς ταὐτὸν ἥκειν ὁ πνευματικός οἶδε λόγος. Nobis autem ita de reverenti celebratione festi edoctis, vel potius de modo quo plures has dies sanctificandas habemus, si quis male ferens hoc de. cretum illudque maximi momenti judicans statim temereque ad obedientia retrahat animam suam, zeloque præcipiti concitatus finem solemnitatis ambiat et festinet in celebrando, illud numquid ipsi profectui erit? Ego non opinor: sed e contra certum eet parum vel nihil multorum debitorum suorum ipsum esse soluturum, quod faciet fecta diligens et imprimis ac præsentem solemnitatem bene dispositus simul autem testari poterit ille quod nos qui accedemus juxta ritum huncce statutum, majorum quorumdam bonorum erimus digni. Quorumnam? Conversationis Dei, societatis angelorum nobiscum canentium, concentus apostolorum hujus nostræ festivitatis partem ambientium; uno verbo optimorum quorumque charismatum quæ in talibus contingere novit mens spiritualium studiosa. Καὶ ἵνα τί μὴ μακρότερον, ίσως ἂν εἶποι τις, καὶ διὰ παντός, είπερ ἐφικτὸν ἦν, τοῦ βίου τῶν καλῶν τῶνδε μεθέξομεν, στενοχωρήσομεν δ' ἐν οὕτω βραχεῖ χρόνῳ τὸν τῆς ἑορτῆς χρόνον, φθονοῦντες ὥσπερ ἑαυτοῖς τῆς πλείονος ἀπολαύσεως; Τούτ' οίδαμεν καὶ ἡμεῖς, καὶ με τὴν πανήγυριν ἐς μήκιστον ἀποτεῖναι πολὺς ἡμῖν ἐγένετο λογισμός, καθυφήκαμεν δ᾽ αὖθις τῶν πολλῶν χάριν, ὡς ἂν δὴ πάντες, ἴσης ὡσανεὶ τῆς προθυμίας εξημμένοι, καὶ εἱσοίσουσι κατ' ἴσον, τοῦ ῥάστου πᾶσι νενομοθετημένου. Εί μὲν γὰρ χρημάτων θησαυρούς κενοῦν ἔδει ἢ πόσ νους ἀνηρῆσθαι, μεγάλης δή τινος ἰσχύος ἔργα, τῆς ἐνούσης μικρᾶς οὔσης, εξέκλινειν ἂν τις ἴσως, τὸ G μὴ δεδυνῆσθαι πρόφασιν ἔχων· νῦν δ᾽ οὐδὲν τῶν τοιούτων· ἀλλ' ὅπερ ἔφημεν, ἁγιασμοῦ καὶ τρυφῆς μετουσία καὶ φαιδρᾶς πανηγύρεως, ἧς ἀπολειφθήκαι μὴ ὅτι γε ῥαθυμίας, ἀλλ' οὐδ᾽ αἰσθήσεως ὑγιοῦς οὐδ᾽ αὖ εἰδότος ἐν οἷς ἐστιν ἀπυνως μετὰ τοῦ καλοῦ γίγνεσθαι. Καίτοι γε και, πόνων είπερ ἔδει καὶ συ χνῶν καμάτῶν, ὑπερ τίνος ἂν μᾶλλον δικαιότερον ἡ καὶ λυσιτελέστερόν τις ενίδρωσεν, ἢ ἐν τῷδε καὶ ὑπὲρ ὁ πέφυκε προθύμως επεκτεινόμενος; Εἰ γὰρ καὶ μικρῶν ἕνεκεν καὶ φαύλων ἔστιν ὅτι πραγμάτῶν ὑπερμοχεῦντας κατιδεῖν ἐστιν ἐνίους, καὶ κλέπτει τὸ δοκοῦν κέρδος τῆς ταλαιπωρίας τὴν αἴσθησιν ποίας οὐχὶ μέμψεως ἄξιοι, οὓς τὸ μὴ θελῆσαι μόνον τὸ τῆς πανηγύρεως λαμπρὸν ἔζημίωσε; Καὶ οὐ τοῦτο λόγω μηδένα μὴ δεῖν ἀπὸ πάσης τῆς ἑορτῆς ἐκ πάνυ τι πίπτειν βαθύμου ψυχῆς, ὅτι μηδ' οἶμαί τινα τῶν ἁπάντων ἐς τοσοῦτον άγνωμο σύνης ἐλθεῖν, οὐδ᾽ αὖ ὥσπερ ἐν νεκρότησε την αι ρεῖσθαι καὶ ἀναισθήτως έχειν πρός άπας καλόν, ὥσθ' ὅλην ἀπὸ νάρκης καὶ παντελούς ακινησίας φυτ γεῖν τὴν πανήγυριν· ἀλλὰ τὸ μὴ διὰ πάσης ἢ, τό γε δεύτερον, μὴ διὰ τῆς πλείονος ικέσθαι σπουδά σαι, τοῦτ' ἐν αἰτίᾳ καὶ, ὡς ἐγκλημα τοῦ λοιποῦ τοῖς κατοκνήσασι γίγνεσθαι τὸ παρὸν βούλεται ψήφισμα. Τάχα δὲ καὶ ἀγανάκτησιν ἐπανατείνεται, οὐχ ήττω δὴ τούτοις, ἡ τοῖς ἐπὶ τὸ δεῖπνον ἐν εὐαγγελιοι Sed forte quis adhuc quærat quare non diutius, non semper, hisce vitæ bonis gaudebimus, coarctabimus autem brevius festivitatis tempus, quasi nosmetipsos fraudantes uberrima voluptate. Ita et nos sentiebamus, et sæpe solemnitatem in longiores protrahere moras cogitavimus; pepercimus autem in gratiam multorum, ut scilicet omnes quasi uno eodemque zeli fervore inflammentur et idipsum sentiant et sic facilius una lege dirigantur. Si enim oporteret thesauros exhaurire aut subire labores quibus magnæ vires adhibendæ forent ab eo qui ad hoc impar exsisteret. se non posse juste ille quereretur. Nihil autem horum accidit; sed, ut diximus, benedictionis, sanctæque lætition et refulgentis solemnitatis uno proponitur, quæ si negligantur, signum est non modo segnitie, sed etiam sensus minus recti, et ignorantime eorum quibus ad perfectionem absque labore pervenitur. Quod si, ut certe apparet, laborum suscipienda est multitudo, ad quid potiori jure et quæstuosius quis insudabit, quam ad hoc in quo summe proficiet secundum quod nisus fuerit zelo et contentione. Etenim si quosdam videmusin minimis vilioribusque negotiis supra modum voluntarie patientes, quibus spes lucri sensum mæstitiæ et pœnam laboris quasi omnino lenit, qua non erunt vituperatione digni, quos avertit sola voluntas repugnans festivæ solemnitati! Et non possum quin dicam quemcunque crassissimæ ignaviæ notam animæ suæ inurere, qui totum festivitatis cursum non celebraret; neminem enim judicarem omnium vestrum tantæ esse insulsitatis, tanta vitali fortitudine carere qua ad omne bonum vivide movemur, ut propter torporem et nimiam quietis insaniam omnem festivitatem negligeret præsens itaque decretum huc tendit ut noscant ignavi, quod si non toti studeant interesse festo vel saltem ejus majori parti, hoc illis in crimen et in accusationem cæterorum vertetur. Eo ipso enim divinam inourruntindignationem non minus

quam illi qui, ad conam evangelicam vocati, sese κληθεῖσιν, εἶτα παραιτησαμένοις ἐπὶ προφάσε diversis de causis excusarunt, villæ visitandæ, uxoris ducendæ, jugorum quinque boum recens emptorum experientiæ faciendæ. Etenim, sicut illis non erat æqua excusatio, ita nec istis, et nullus unquam adducere poterit sufficientem, cum nihil sit utilius, neque aptius nedum ad retrahendum, verum etiam ad fortius impellendum, quam invitari et suaderi sensu ad festivitatem celebrandam. Quid enim hac fiet honorabilius? quid majorem utilitatem proferet? Et quandonam in omnibus erit simul et quod utile est et quod jucundum? Te ergo afficiat omnium eorum ad quæ te studeres applicare lucrum majus et multo præstantius, etiamsi non valeas ea quæ sunt invisibilia introspicere et eorum quæ parentsolummodo consideres voluptatem et pulchritudinem, choros scilicet sacerdotum cœtus monachorum, aliorumque permultas turmas Virginis laudes canentium: horum omnium legitimum ordinem, gravitatem et cum coelestibus simi litudinem. Quantam vero lætitiam et voluptatis abundantiam infundunt pia sacraque carmina Dei laudibus plena et solemnitatem addentia! Et quis est qui se avertat ab his omnibus quæ audiet et contemplabitur, ut rebuscæteris libentius inhæreat quam festo huic? Nemo omnium prorsus! De cætero quid amplius dicam? age continuo festi societatem insume ut ea quæ ipsi sunt apta adimpleas; expiarejejunio, temperantia mundare, et sanctificare precibus: in gaudio spirituali omnia tibi sint pariter spiritualia, Si velis, Davidem imitare choros saltantium ducentem; subsilientem ante arcam et saltantem in jubilatione. Et si fores in extremis terræ cum apostolis accurre; pro certo enim mihi est, eos invisibiliter adesse, hymnosque profundere abundantes, sicut olim subito omnes adfuerunt ex finibus terræ accurentes ad solvendos Virgini funebrium cantus. Sequere coryphæos, neque chorum derelinque, ne accedas ad nuptialem domum jam reclusam, et ne, dum intus celebrantur sancta mysteria, stes exterius pulsans et conquerens quod excludaris a lætitia. Age igitur; certa bonum certamen, ante cæteros præcurre, et jacturam probe edoctus, ad Matrem Dei iterum accede videndam. Si, cum aliquid ex his quæ aliter relucent, licet non vere ulilia sint, sed e contra brevi corrumpantur, sub quadam specie honoris et bonitatis proponitur participandum. non potes quin ante Vide Lucam xvi, 16 sqq. Α, προσανέχειν· ἡ τοῦτο τῶν Β, προςανέχειν, ἡ τοῦτο τῶν... Quam feci correcto sententiam probabilem parit. Puto tamen aliud quid latere. Respicitur narratio biblica (!! Reg. τι) de Davide ante arcem saltante. Puto hic innui ab auctore piam de Mariæ dormitione fabulum. Narratenim Germanus, apoσιν, ἀγροῦ θεωρία, καὶ γάμῳ γυναικός, καὶ ζευγών πέντε νεωνήτων δοκιμασία. Και γάρ, ὥσπερ ἐ ἐκείνοις οὐκ εὐλογος ἡ παραίτησις, οὐδ' ἐνταῦ εύλογος, κἂν ὁποίαν τις ὡς ἐξαρκοῦσαν ἐξαιρεῖσθαι προβάλλοιτο, οὐδενὸς ὄντος μήτε λυσιτελεστέρου, μήθ' οἷου μεθελκειν ισχυρότερου και πρὸς ἐαυτό στρέφειν τὸν γοῦν μετ᾿ αἰσθήσεως εἰς τὴν ἑορτὴν ἐπειγόμενον. Τί γὰρ ἄν ταύτης και γένοιτο ποπ τιμιωτερον; ἢ τί πλείω τὴν ὄνησιν φέρων; ἢ τῷ τῶν ὅλων κατ᾽ ἴσον μετὰ τοῦ λυσιτελοῦντος ἅμα προσέσται πολὺ καὶ τὸ χάριόν; ὥστ᾽ ἢ τὸ κέρδος έλκετα σε πάντων ὂν μεῖζον καὶ πολλῷ μεῖζον τῶν ἐφ᾽ ἃ σπουδάσεις ἐνασχολομενος, δ, μὴ δυνάμενος πρὸς τοῦτο καθαρώς βλέψαι αοράτως ἐρχόμενον, γενοῦ τῆς τρυφῆς καὶ τοῦ κάλλους τῶν ὁρωμένων, χορούς ἱερέων βλέπων, χορούς μοναστῶν, ὁμηγύρεις ἄλλας τὴν Παρθένον ὑμνούντων, πάντων τὴν αὐτα ξίαν, τὸ σεμνὸν πάντων, καὶ τὴν πρὸς τὰ οὐρα μίμησιν. "Α δὲ καὶ θεῖα καὶ ἱερὰ μέλη καὶ άσματα. τὰς αἰνέσεις πληρούντα, κοσμούσι τὴν ἑορτήν, ποίαν ἡδονῆς ὑπερβολὴν ἀπολείπει; ἢ τίς, ἀπὸ τῶν τοιούτων ακουσμάτων ἅμα και θεαμάτων στραφείς, τέροις ἀγαπήσει μᾶλλον, ὡς δή τισι λαμπροίς. ἡδέως προσανέχειν, ἡ τούτῳ; τῶν ἁπάντων οὐδείς. Καὶ δὴ μοι λοιπὸν δεῦρο πᾶς τὰς ἑορτῆς μετέχων ἐν αὐτῇ τὰ εἰκότα τελέσθητι, ἀγνίσθητε τῇ νηστεία, δι' ἐγκρατείας καθάρθητι, ταῖς προσευχαῖς ἁγίασθητι· πάντ' ἔστω σοι πνευματικά, πνευματικές οὔσης τῆς πανηγύρεως. Εἰ βούλει δέ, καὶ προσείρτησον τῆς κιβωτού, καὶ χόρευσον ἐν ἀγαλλιάσει, καθηγεμόνι τῶν ἀλμάτων τῷ Δαυίδ χρώμενος. Κἂν τελῆς εἰς, ἔσχαταγῆς μετὰ τῶν ἀποστόλων δράμε πείθομαι γὰρ αὐτοὺς καὶ πάλιν, μόνον μή φαιν μένους, αθρόους ἀφίχθαι καὶ συνεργάζεσθαι τοὺς ὕμνους, ὡς πάλαι ποτ' αίφνης ἐκ περάτων γῆς συνελθόντες ἦσαν τοὺς ἐξοδίους Μὴ γοῦν ἀπο λειφθῆς τῶν κορυφαίων, μηδε κατόπιν τῆς χορείας, μηδέ κλεισθέντος τοῦ νυμφώνος ἔλθης, ἐν ᾧ δε λονότι ταῦτα τῶν ἱερῶν τελεῖται, μή μείνῃς ἐξῶθε κρούων, εἶτα σεαυτόν ταλανίζων ότι τῆς χαράς ἀπεκλείσθης. Ιθι σπουδαῖος τὴν καλὴν ἁμιλλο ἁμιλλώμενος, καὶ προτρέχων τῶν ἄλλων, και τ μιαν εὖ εἰδὼς τῇ τοῦ Θεοῦ Μητρὶ δεύτερος ὀφθη Ο ναι. Εἴ τι τῶν ἑτέρως λαμπρών, μηδὲν δ' οίων ἀπονασθαι χρησίμων, ἅ τε καὶ ταχὺ φθειρομένων, ἀπατώντων δ' ὅμως δὲ τίνων τιμίων, προύκειτο μεταλαγχάνειν, οὐ ἂν ἠνέσχου με πρότερος τῶν stolos Mariæ moriture, imo dormituræ, et ccelos assumendæ, subito nec exspectatos, nec sine fulminis ac turbinum fragore, adstisse, ao feretrum in humeros sustulisse, ύμνοις καὶ φωτισμῳ τὸ σῶμα τῆς Παρθένου πρὸς τὸ μνῆμα τιμίως καὶ εὐλαβῶς ξοδεύοντας. Respicitur parabola de virginibus fatuiapud Matth. xxv, 10, καὶ ἐκλείσθη ἡ θύρα.

DE FESTO DORMITIONIS S. MARIÆ ἄλλωι δοκεῖν μεναλαγχάνειν· νῦν δὲ τοσοῦτον ὄντος alios primus gestias in partem ejus venire, nunπολλῷ τιμιωτέρου τοῦ γιγνομένου κέρδους, άλλῳ τινὶ παραχωρησεις ἔμπροσθεν καταλαμβάνειν; Μὴ σύ γε πάντως, ο φιλόθεος καὶ φιλέορτος, καὶ τῶν καλῶν ἐπιγνώμων· ἀλλ' ἐν αἰσθήσει τῶν παρόντων γενόμενος, ταχυς σύνεσο τοῖς τελουμένοις. quid nunc aliis dimittes tantum fructum omnibus longe præstantiorem, negligens illum imprimis lucrari? Nequaquam ita sit, o philothee, qui festis delectaris et bonorum probus es arbiter; sed cum sensum habeas præsentium, bonorum impigre assistas solemnitatibus. Nunc enim festivitas adest communis cœlitibus ct terrestribus. Nunc angeli ciues superni de cœlis descendentes miscentur nobis hominibus: nunc homines ascendentes angelis occurrunt, ut in un'ım chorum adunati, melodis vocibus canentes, laudes dicant Virginis. Nunc etiam Christus medius inter festum celebrantes laudibus quibus nihil magnificentius dici potest, vicem Virgini reddit. Nunc Νῦν κοινὴ πανήγυρις ἐπουρανίων καὶ τῶν ἐπιγείων. Νῦν ἄνωθεν ἀγγελοι κατιόντες μεθ᾿ ἡμῶν μίγνυνται των ἀνθρώπων· νῦν ἄνθρωποι προσιόντες εἰς ταυτὸν ἤκουσι τοῖς ἀγγέλοις, καὶ μιᾶς δὴ τινος ὡς ἐπὶ χαρείας ἐν ᾅδουσι μέλος, τὴν Παρθένον ὑμνοῦντες. Νῦν καὶ Χριστός, μέσον τῶν ἑορταζόντων γενόμε νος, ὧν οὐδὲν οὐκ ἔστιν οὐμενοῦν εἰπεῖν μεῖζον, εὐλογίαις ἀμείβεται την Παρθένον. Νῦν αὐτὸς ὁ Θεὸς ἐπιστὰς τὴν μητέρα μετακαλεῖται, καὶ τὴν πανα- ipse Deus e cœlo superveniens Matrem revocate γίαν ταύτης ψυχὴν ἐν τοῖς κόλποις υποδεξάμενος, εἰς οὐρανοὺς ἀναφέρει, προπεμπόντων ἀγγέλων καὶ τὰς αἰνέσεις πληρούντων. Νῦν ἡ Παρθένος καὶ τῷ σώματι μεθίσταται μὲν ἡμῶν, οὐκ ἀφίσταται δεν φρουρεί δ' άνωθεν ἐποπτεύουσα δι' αἰῶνος. Νῦν δεῖ καὶ ἡμᾶς, τῶν ἄλλων πάντων ἀφεμένους, αὐτῆς ὅλους τῆς ἑορτῆς γενέσθαι, εὐφημοῦντας, ψάλλον τας, εὐχαριστοῦντας, πάνθ' ὅσα πρὸς χρέος ἡμῖν ἥκει κατά το δυνατὸν πληρούντας. Καὶ γοῦν οὕτως ἔσται. Σὺ δ᾽, ὦ Θεοῦ μῆτερ, εὐμενῶς δέχου, καὶ τοῖς ἐξ ἔθους οἰκτιρμοῖς χρωμένη, τρέπε μὲν ἐχθροὺς ἀφανῶς βάλλοντας, ὥστε μηδὲν ἡμᾶς ἐξ ἐπιβουλής αὐτῶν μηδαμώς βλάπτεσθαι τρέπε δὲ τοὺς ἐν τῷ φανερῷ πολεμούντας, καὶ διὰ παντὸς δείκνυε κενά σκευάζοντας καὶ μελετῶντας πάνθ' ὅσα δηλονότι καθ᾿ ἡμῶν σκευάζουσι καὶ μελετώσι. Σύντριβε και τόξον πᾶν καθ᾿ ἡμῶν ἐντεινόμενον, και ρομ φαίαν κινουμένην ἐπὶ τοὺς κινοῦντας στρέφε. Πρόστηθι διηνεκής πρόμαχος, τὴν σὴν ἐκτείνασα κραταιὰν χείρα, και βάλλε κάτω κεφαλὰς δυσμενών, μεθ' ὅσης τῆς ὕβρεως ὁρᾶς ὁπόσον ἐπαιρομένας· Ἰδού σοι πρόσιμεν ἡμεῖς οὐκ ἐφ᾽ ἅρμασιν, οὐδ᾽ ἱπποις, οὐδ᾽ ἐπὶ ῥομφαίᾳ και τόξοις, ἐπ᾽ οὐδενὶ τῶν τοιούτων ἥκιστα θαῤῥοῦντες· ἐπεὶ καὶ μικρὰ πάντα και φαῦλα, κἂν ὁποῖα τις, κἂν ὁπόσα τις εἴπῃ, και εἰς οὐδὲν οὐδαμῶς όφελος τοῖς μὴ ταῖς πρὸς σὲ μᾶλλον στεῤῥαῖς ἐλπίσι καθωπλισμένοις, ἂν ἡμεῖς πάσας ἐπὶ σὲ καλῶς θέμενοι, μὴ πέσοιμεν ἐξ αὐ τῶν, μηδὲ φανείημεν κατησχυμμένοι· δίδου δὲ κρατοῦντας ἐν παντί χρόνῳ φαιδρῶς πανηγυρίζειν, και τήνδε τὴν ἑορτὴν ἀκατάλυτον εἶναι δίδου διὰ παντὸς αἰῶνος. Respicitur Ps. χχχνί, 14, 15, Ρομφαίαν ἐσπά σαντ, οἱ ἁμαρτωλοίο ενέτειναν τόξον αὐτῶν Η η et ejus purissimam suscipiens animam in cœlum elevat, angelis deducentibus eam in multitudine laudum. Nunc Virgo etiam corpori nostro proxima constituitur; nunquam enim nos oblita, de ccelo despicit et custodit in sæcula. Nunc ergo oportet ut nos, cæteris omnibus prætermissis, omni festivitati interesse acclamantes, psallentes, gratias agentes, officio nostro sic pro posse satisfacientes, fungentes. Et certe sic erit. Tu vero, ο Mater Dei, benigne nos suscipe, et solitæ memor pietatis, hostes profliga qui nos latenter lacessunt, ne unquam ex eorum insidiis malum feramus et damnum; dissipa quoque eos cum manifeste pugnant, in omnibus ostendens vana esse quæ parant et moliuntur contra nos continuo et undique insurgentes. Arcum confringe contra nos intentum, et gladium quo petimur contra vibrantes ipsos converte. Nobis adesto constans propugnatrix et patrona, extendens potentem manum tuam ut conteras capita insolentium hostium, quos vides malitia sua et superbia supra modum inflatos. Ecce tibi occurrimus non in curribus, neque in equis, neque in gladio, neque in sagittis et arcubus, in nullo eorum vel minimum confidimus, adeo sunt parva et debilia quot et quantacunque quis dicat, et ipsa sunt plane inutilia illis qui non firmissima spe in tuum auxilium præcinguntur. Et nos, plenissime in te confisi, nunquam dejiciemur abeis, neque victi apparebimus. Dona ergo ut constanter per omne tempus statutum splendide celebremus hoc festum, et per ipsum in festum æternum transire per omnia sæcula. ῥομφαία αὐτῶν εἰσέλθοι εἰς τὴν καρδίαν αὐτῶν και τὰ τόξα αὐτῶν συντριβείη.