NICETE LAUDATIO SS. MICHAELIS ET GABRIELIS. (Edidit et Latinitate donavit Petrus Possinus, Soc. Jesu. - Tolosæ 1637, in-12.) NicetaserviJesu Christi, philosophi, laudatio san ctorum Archangelorum Michaelis et Gabrielis pientissimis inspirationibus dirigat. Sane si quis Michaelem laudans Gabrielem quoque laudabo laudari quippe alter illorum nequit, ut laus etiam ad alterum eadem non pertineat: cum illos invi cem consensio judiciorum et æqualitas naturæ mutuo vinculo conjunctionis intimæ copulet. Ambos porro hosce laudans Deum quoque com munione ejus laudis amplectar: quod omnem isti magnificentiam divinæ gloriæ comprehensam in se representent. Cum enim eos primum omnipo tenti nutu ante omne tempus cum aliis simul in telligentiis princeps intelligentia,condiderit so con silio ut principatum a se una in omnes deinde re liquas obtinerent: non ornasset illos sane tanta gloria quanta ad tam excellentem äignitatem sus tinendam opus est, nisi pulcherrimam in eis quamdam et perfectissimam sui similitudinem ex pressisset. Postquam autem simile in simili pro similitudinis ratione cernitur, laus utique quæ illis cunque tribuetur, Dei quoque, cujus illi speciem speculorum instar mundissimorum exprimunt, propria putabitur. Deum porro laudanti Dei mihi jam præsentia ipsius opus est, utpote et spiritus et luminis: lumine indigeo quo mens illustretur mea et purissimarum fiat contemplationum compos; rursus vero spiritu qui mente linguaque mea tan quam instrumentis utens ad liquidam contempla tione perceptarum rerum explicationem suis sa etc. Hinc intelligitur existimasse hunc auctorem angelos ante mundum et ante omne tempus conditos, qua in sententia plerique olim sanctorum fuerunt, et inter eos, quod Nicetam hunc opinor præcipue movit, san fus Gregorius Nazianzenus, oratione 38. Illa tamen opinio minus hodie theologis probatur.

fuerit divina quadam manu ad omnem virtutis normam conformatus, ad unguem factus quidam, officiorum omnium diligentia exactus, qui ea sanctitate vitæ ad contemplationem manuductus, per ejus gradus ad eam se attollat denique arcem mentis ac consilii, ut illinc mundum omnem istum aspectabilem ejusque fallacias ac vanitates alte supergressus despiciat, admotus autem choris di vinarum mentium familiaritatem cum tanta illa rum sublimitate ac splendore beatissimam coram et cominus usurpet, macte is primum ista felicitate sit, et in complexu tantæ gloriæ gaudeat in sinu tum hujus suæ tantæ lucis usuram aliquam et radios aliis impertiat, Ecclesiæque sacræ qua recta sentiendo, qua sapienter excogitata pie proferendo, et splendorem ad ornatum afferat et fructum ad voluptatem. Procul hinc autem se summoveat quem hujus tam beatæ copiæ facultas deficit et aut se ad captandos cœlestium vocum sonos, modesti silentii quiete componat, si quem ea demissione in suam forte humilitatem queat altioris sapientiæ rivulum derivare: sin ne hoc qui dem expectare sustinet, tum is arcanorum sermonum indignus conscientia, ut impurus prorsus ac profanus quidam habeatur. Principium porro sermonis Deus is qui, ut cum scriptura loquar, neque initium dierum. ¡neque fiuem vitæ habet, sed ab omni æternitate in om nem perpetuitatem temporis semper est. Qui cum bonus sit, aut, ut propius rem verbo assequar, ipsa bonitas, et perennis bon tatis fons, utique non debuit in solitudine consenescere, aut bonitatis proprite deliciis solus frui. Neque enim id natura boni patitur, se ut unum intueatur, neque ejus in quo inest utilitatis vim circumscribit suam bene ficentia. Summum igitur bonum oportebat, ad se adducendis in seque colligendis rebus omnibus redundantiam profusionis suæ declarare, institu tumque in eo naturæ tenere propriæ cujus sin gularis unitas vim habet mirabilem in unum omnia conflandi. Ejus itaque conciliatione ccelum terrae conjunctum est. Coelum, inquam, sive qui alio magis proprio appellandus est nomine uni versus ordo incorporearum mentium, ab anti quioribus theologis in tres hierarchias trifariam distributus est. Prima quidem omnium aliis or dine inferior ex sanctis angelis, tum ex sanctiori bus Archangelis. Denique ex præstantioribus utrisque illis Principatibus concinna gradatione continuata serie constituitur. Altera vero hac pro xime superior ex excelsis Potestatibus, excelsio ribus Virtutibus, et utrisque istis prioribus digni tatis ordine Dominationibus inter se invicem or dinatis constat. Tertia demum quæ et omnium suprema triplici item ordine conficitur. Primum eorum divinorum spirituum qui appellantur Throni, diviniorum deinde Cherubim; postremo in toto isto genere divinissimorum Seraphim. Prima omnium proximam intimamque primaria bonitatis participationem ducit: eaque perficitur. Tum hujus fulgurans radiis in alios deinceps subjectarum bierarchiarum ordines haustum ex hoc loco primam valet quod exemplis ex Hebræa Græcaque lin gua ductis multi astruunt. Mihi videtur etiam lo cutus ad hunc modum Catullus, epigr. 1 Jam tum cum ausus es unus Italorum Omne ævum tibus explicare chartis, etc. Quo loco, unus, videtur esse, primus.

NICETÆ LAUDATIO SS. MICHAELIS ET GABRIELIS. 5 ipso fonte lumen gratuita communicatione pro pagat. Cœlum hoc verum nimirum unum, ac tali dignum nomine tanquam supremus quidam thro nus Altissimo præparatus est Terra vero tanquam scabellum aptum humilitate sua ad usum tam vilem, subjectum illi throno est. Terram autem nunc appello universitatem omnem sensibilium corporum; quæ sccundus mundus materialis et aspectabilis et est et appellatur. Verum de hoo mundo capessenda modo nobis tractatio non est. Ne primum illum quidem intelligibilem, quam late patet, universum complecti disputatione va cat. Orationem quippe nostram omnem hodier nam hanc ad se jamdudum rapiunt Archangeli ter maximi Michael et Gabriel; argumentum di cendi magnificum in primis Archangelici ordinis individui duces et universi divinorum angelorum chori moderatores optimi. Mundique ejus omnis cujus animo cerni solo species potest velut duo quidam oculi lucidissimi, ad Dei usque visionem acres omnem in partem intenti: quibus orbem terrarum universum despicit Deus. Libera enim jam a principio ab ea constantissima electione animi et isnceræ mentis amoribus purissimis ad divine majestatis adorandam excellentiam promo vendamque gloriam intentiore quam cæteri studio conversi, supremis honoribus ab ea merito di gnantur. Illi potentes virtute ad faciendam volun tatem potentis. Illi sapientes ad intelligendum consilium sapientis aut ejus potius quem qui contemplantur propius potentia sapientiaque om dr ni superiorem vident esse. Illi magno sanctoque insignes nomine. Ipsi scopus orationis nostræ. lidem, spero equidem, eam ad se dirigent ne aberret. Natura enim ac facultate nostra superius iddam, ad divinarnm rerum magnificentiam aspirare: aut demereri nobisque obligare lauda nostra supernas illas mentes, quarum est infinito quodam intervallo supra humanum ca ɩta præstantia. Sed ipsis illis cogitationis et orationis usi ducibus exacta ad eorum ductum ota utraque pro nostræ facultatis modulo potius quam pro illorum merito laudationem ela us. Quæ nulla quidem in subtili naturæ angelice disquisitione, qualis tandem sit, curiose tabitur, id enim frustra conaretur quidem, nisi si quid eorum ex variis operibus laude velut tenda, ex vi quæ in iis cernitur ad cognitionem ejus quæ illam continet atque exserit na niti paulatim suspicando atque æstimando potuerimus. Ac primum quidem summum illum parente genitum neque effectum causa, aut e principio excitatum esse quoquam Deum rem vero ipsum atque effectorem tum ævi omnis ac temporis, tum universitatis omnis hujus i duplicis quique sensu oculorum quique cogitatione mentium percipitur. Porrro Michaelem rielem cœlestis angelorum militæ summos Imperatores ab ipso esse constitutos, verbis qui targumentis pluribus approbari nequit. Ac ne necesse quidem est, cum hæc omni demon ne efficacior certiorque fides doceat. Cujus unius par est, auctoritațe persuasi, ejusque ¡ensione constituta, cæteram sic demum instituamus considerationem ut a primo ipso repe capite per sacrorum consequenter commentariorum seriem omnem eorum functionis alicujus, icientiæ memoriam persequamur. Deus æternus, juxta divinum illud oraculum, sedet super thronum sanctum suum. Quidnam hanc esse tandem sessionem arbitrabimur? Firmis simam opinor illam atque immutabilem una sem per in sententia constantiam et moram. Iam su per thronum sedenti oportet nempe tanquam magno Regi satellites apparere. Oportet creatarum

uni omnium rerum Domino pulcherrimas earum quasque præsto semper et coram adstare. Quis igitur ad Altissimi thronum proxime excubat? Quis idoneus inventus est qui ad ejus sublimi tate inaccessæ majestatis intimum ac familiare ministerium quotidianus adhiberetur Michael hic nimirum et Gabriel est. Hi supremæ majestatis stipatores. Hi doctores sapientissimarum men tium. Et in arce quadam excellentiæ majori quam dici possit excessu celsitudinis supra omnem creatarum rerum apicem collocati, Hinc jam mun di conditor reliquum ad opus aggreditur. Creat coelum et fundat terram. Lucis naturam promit, et tenebras discernit a lumine. Deinde firmamen tum extendit, et abyssos aquarum, quas partim supra fundamentum susperdit, partim infra terræ superficies in cavernas et voragines rejicit. Plan tarum deinde et animalium varias omne genus naturas et species, vel ex terra, vel ex aqua ver bo excitat. Magna præterea luminaria astrorum que sparsam late multitudinem pulcherrimum orbi toto explicavit spectaculum, idemque sapien tiæ ac potestatis suæ insigne monumentum. Quo nam igitur officio conditori res conditæ gratiam rependant? Laudatione una ob tot perfecta opera. sacroque hymno mixto ex concentu omnium cum sanctissimarum mentium symphonia confuso. Quis autem hujus cantici modum et tonum præit? Quis ejus carminis quod in laudem majoris omni laude Dei canitur modulari occupat proœemia? illis suo merito chori principibus angelici, illis præcellentibus Dei ministris, illis primarum strationum Dei participibus hoc tribuendum est ut in Dei concinendis laudibus musicæ omni i rentur? Verum tamen reducamus in viam orationem, et sponte deinceps sua perrecturam að qua dimittamus. Homo igitur Dei manu ad auctoris imaginem conformatus in paradiso Dei collocatus est. Inde illi ibidem edicitur quosque fructus fas sit car pere, quosque nefas attrectare. Quam ut ille le gem infelici gustui posthabuit, eadem illi vinde mia quæ prævaricationis uvam præcocem obtu lerat, pœnam quoque præsentem exsilii ex loco amoenissimo tristissimi propinavit. Deinceps illi paradisus clauditur. Appositi clavisloco Cherubim, nec inermes, sed muniti gladio versatili et flam meo quem non alium fuisse ab eo quod laudamus equidem crediderim: ab hoc, inquam, præcellen tissimo intelligentiarum pari virtutum cœlestium quasi fastigio et complemento. Cui ob scindendi quidem aciem et hostium conficiendorum vim romphææ nomen convenit. Natura vero quod sit ignea et materiæ deterioris noxiæque comsumptrice aptissime illi adjunctum quoque quadrat flam mes. Quæ quod dicitur versatilis, eo valere su spicor ut ad omnem cogitationis motum prom ptissima velocissimarum mentium alacritas,» tum ad quemcunque nutum domini expeditissima fa cilitas et agilitas celerrima designetur. Quibus commendati dotibus Archangeli in eundem ordi nem cum Cherubim ad portæ paradisi custodiam ascripti sunt, quo non tantum strenue perfun

NICETÆ LAUDATIO SS. MICHAELIS ET GABRIELIS. guntur munere, sed etiam sapienter. Sunt enim quibus aditum permittant, et viam faciant. Quo rum videlicet divina quædam secta est et cœlestis institutio innocentis vitæ, labe segregata omni illisque adeo ipsis perpurgata sordibus qua rum esse solet, in humilitate tardorum corpo rum tanquam in sentina locus proprius. Illis vero rursus vallum insuperabile moram objicit necessariam; vel si contra pergendi obstinent audaciam, anceps occurrens gladius periculum intentat præsens,quorum cupiditati ad carpendum lignum vetitum temere præcipiti juste aditus ne gatur, Ut autem omnis deinde caro in conspectu Dei viam suam corrupit super terram, omnisque cogitatio ad malum impetu ruebat, non est visum consentaneum tantam inter corruptelam Dei Spi ritum in homine permanere. Unde cum illa Deo sederet sententia, terram delendam universam quanta est et omnem ejus superbiam obruendam, sublimium harum virtutum putatur usus ministe rio ad cataractas coelorum perfringendos desuper et ad abyssi fontes infra rumpendos. Ex quibus aquarum redundante copia cum exstincta esse omnis caro, unus justus cum familia eorumdem providentia servatus fuisse merito creditur. Inde de cœlo Dominus descendit in terram. Quis hic descensus autem ejus, cujus præsentia cœlum im plet et terram? An novorum forte operum mox edendorum super terram mirabilis eflectio hoc a Scriptura nomine designatur? Descendit igitur nunc hominum conspiratione temeraria ad conscendendum cœlum insanam turrim molientium linguam divisurus: nunc hospitalitatis Abrahæ capturus experimentum: tum igni et sulphure incestos consumpturus. Eunt illi comites Michael et Gabriel. Non ut Abramææ hospitalitatis illius inusitatæ atque ab hominum tum moribus peregrinantis fructum simul cum domino præsentis gaudii perciperent, sed ut ad omne signum divinæ voluntatis summam ubique ad quodvis obse quium opera navanda diligentiam repræsentarent. Gentes igitur in linguas et tribus illi dividunt, tum eisdem singulis curatores quosdam angelos et præsides præficiunt iidem. Jam ad eos ser vandos quos eximendos a communi clade Deus censuit quam seduli sunt? qua eos vi, qua cura, quam benefica protegunt, eripiunt, tutum in receptum denique perducunt? contrario vero ut vastant, obruunt atque omni atrocitate in eos detonant quibus hoc meritum exitium justus supre mi judicis calculus decreverat? Abraham exinde sanctificatus Deo est, ob quem et nepos ejus lau datur Israel. Igitur alii quidem sancti angeli aliarum gentium sortiti præfecturam sunt. Istis autem extra sortem Dei commendatione populi Israelitici regendi et protegendi demandata est provincia. Unde Isaaci generatio mirabilis, et inopinata, per repromissio nem enim natus est, eorum administrata esse pru dentia putanda est. Qui deinde Isaac cum altari esset inopinata victima impositus, voce prohiben tis angeli paterni est gladii periculo subtractus. Quæ erant jam tum omnia ad sanctioris sacrificii figuram designata. Quomodo vero Jacob mirabilis illius cœlum terræ committentis scale ascenden tiumque per eam angelorum aut descendentium incumbentisque illi Dei, rursus castrorum appa renfium, tum lucts cum divino viro quæ Israelis illi appellationem peperit: quo inquam ille modo Aliqua hic deesse videntur in Græcis quæ nos Latine supplevimus probabiliter.

tot esset taliumque rerum lam præclara specie visioneque dignatus, nisi harum archangelicarum mentium præsidio ubique et gubernatione utere tur. Quarum etiam deinde credo providentia du ctum Joseph in Egyptum ad ejus denique genti emersisse principatum: quo et ad humanitatem, et ad religionem usus tum cognatos ad se omnes attraxit suos, tum alienos atque exteros ad ejus dem secum Dei cultum provocavit. Post hæc rursus eruit Dominus ex Ægyptiorum manibus Israelem, modo jam satis opinor noto omnibus. Disruptis enim aquis illis immensis gurgitis altis simi siccis populum pedibus vasto mari traduxit. Cujus ipsius fluctibus persequentem obruit ac perdidit Ægyptium. Servatum hinc populum ad movit sacro monti. Ubi divinis eum vocibus et legibus cœlestibus erudivit. Atque hic in speciem soli Moyses et Aaron excipiendis Dei verbis por tentisque procurandis Deo populoque ministerium navabant. Re autem vera Michael et Gabriel om nem illam ad sensus admirantis populi miraculo rum pompam et oraculorum sonitum ex dignitate legislatoris Dei clam administrabant. Quod igitur illi præstare videbantur, hoc vere isti præstabant. Ac quemadmodum omnium auctor sapientia im mediatis istis sui consilii administris utebatur sic isli Mose et Aarone quasi secundarum partium fidelibus quibusdam ministris usi magnificas per ipsos illas et divinæ indices potentiæ prodigiorum mirabilium editiones ostentarunt. Neque id in monte tantum aut in deserto. Jesum enim postea ad promissam illi populo terram solita providen tia prosecuti, præparantes ubique ac munientes viam et ad Dei requiem inducentes, fluvii refrin gunt impetum, muros sine machinis evertunt, dynastas ejus terræ diris et efficacibus exsecra tionibus devovent. Hic Michael princeps exercitus Domini viri specie evaginatum manu tenentis gladium apparens, quis esset declaravit et ut calceamenta solveret Josue præcepit: ea re signi ficans si quid concretum erat atque hebes tardæ terrenæque cogitionis excutiendum esse omne per terram jam sanctam ingredienti. Idem ambo postea ut sanctiorum quorumque judicum et re gum gloriæ servirent vim elementis attulerunt. Coelum cum sole et astris aliquando quidem stare coegerunt ad integram consumptionem im piorum. Nonnunquam vero cursus astrorum re torserunt omnium ad suos retro carceres reflexo impetu, ut eo prodigio vitæ promissum auctarium fideli regi confirmarent. Abstulerunt bella, a gen tibus impiis tutati Israelem sunt. Satrapas multos et magnos signo quidem ad memoriam aut vestigio relicto ex terra exterminarunt. Nam si absque illis fuisset, potueratne cum trecentis Ge deon myriadas debellare? Et quod quæso tam ferreum corporis ac lacertorum robur Samsoni suffecisset: aut quæ tandem id hoc durare potuis set asini maxilla ut ita Philistinorum exercitibus

NICETE LAUDATIO SS. MICHAELIS ET GABRIELIS. illuderet an non inde magnus erat Samuel co ram Domino? Non indidem hostibus suis omnibus superior fuit David 9 Non ille ipse Elias suo ipso igne terribilior igneis operibus cernebatur? Qui et curru vehens igneo assumptus in cœlos est. Neque porro quisquam alius divinorum propheta rum doctrina rebusve gestis paulo exstitit illustrior cui non isti coelestium spirituum præcipui, et duces fuerint itinerum, et adjutores operum, et omni cætera curatorum optimorum complexi pro videntia'motum omnem et progressum quo suis ad assectandos divinæ voluntatis nutus occultis mo nitis et instinctibus direxerint. Hi tribus pueris in ardenti fornace flammas tanquam thalamum innoxie calcantibus hymnosque Servatori mixto plausu chorearum concinentibus auctores iidem et participes lætitiæ consertis hærentes manibus, voce motuque præibant. Quin ab eisdem puto factum ut ex marinæ ventre belluæ sine noxa Jonas exsiliret, utque inter leones horrendum ru gientes integer sine damno servaretur Daniel, oui Abbacuc Babylonem Hierosolymis tantu via horum vi atque impetu nictu palpebræ correpta prandium tulit. Cui item ibidem obscuras futura rum rerum designationes visis perplexis adumbratas palam Gabriel edisserit. Age Babylone po stea eisdem id agentibus Israel Jerusalem postliminio revertitur. Sæpius deinde, ut dicam com pendio, Deo, miseri, contempto ad deos transfugæ victi ab hostibus captivi abducebantur. Sæpius vero divina invocata clementia, opera- istorum sublimium cœlestis militiæ imperatorum servitute tyrannorum varie liberati suis terris atque urbibus legibusque reddebantur. Adeo se strenuos pari isti spiritus et a concretione materiæ longissime remoti ejus in procurationis functione præ buerunt cui præfecti fuerant, ut antiquioribus rerum parentis omnium sapientiæ studiis prompto ac fideli ministerio servirent. Quando vero incorporeus, invisiblis, supersub stantialis Deus non jam corpus aereum ad exigui temporis speciem deproperatum, mox avolaturum. sed terram adeo ipsam lutum, nostram, inquam, substantiam et formam induere dignatus est, að intimam statim cognitionem mysterii totius Ga briel admittitur. Qui sacerdotio fungenti repente astans Zachariæ nasciturum ipsi aperit ex anu sterili Baptistam. Tum gratia plenæ Virgini bono nuntio insperate salutationis oblato, cætera nego tiatione legationis suæ rem denique sic conficit, inter eos ut conveniat: in Spiritu sancto virtute que Altissimi Virginem Dei Filium parituram. Ut vero jam in virgineis visceribus in similitudinem humani fœtus assumpto corpusculo supersubstan tialis est genitus, universa quidem gratulans mi litia cœlestis sacrum glorificationis hymnum ceci nit, at Michael et Gabriel a principio incarnatum assectati præesto semper adfuerunt, qua, pro neces sitate rerum, opportuna parentibus objicientes somnia, qua post tentationem in deserto mini strantes, qua passionis tempore confortantes ac quodammodo collaborantes.Neque hoc solum, sed morte crucis corpore solutum, nudaque anima ad subterraneos inferorum penetrantem carceres ap paritores isti præcesserunt. Qui etiam impressione subita perculsos tenebrarum principes afflixerunt. Tum ereptas ex eorum vinculis conditori animas adduxerunt, cæteraque sedulitate oinni se suum que obsequium ad majestatis ejus pompam et vo luntatis omne signum accommodarunt. Ex sepulcro deinde resurrectionem quæ tertia die contigit iis

quos dignandos tanto honore Deus voluit manife stata: sic demum ad cœlos et ad Patrem ascen dentem comitari visi sunt. Tum ostenderunt se apostolis duorum virorum specie vestitu albo aper to aere devolantium, secunda manifestationis ejus qui assumptus fuerat annuntiantes modum. At su perioribus potestatibus, Attollite portas, inclama bant, et elevamini, portæ æternales, et introibit Rex gloriæ. Verum num dictis hactenus eorum ministerium circumscriptum est? Minime. Neque enim id cessabit a restitutione Unigeniti ad Patris sui dexteram, usque ad exspectatam consumma tionem et eam quæ illo tempore futura est magnificam Filii gloriæ manifestionem. Quo tempore, extremo illo præconio faciendo, et vocalissima Dei jussu inflanda tuba cujus efficaci sono corruptibile ad incorruptibilitatem immutabitur, et creatura omnis surget et sistetur judicanda Creatori, sui minis terii diligentiam approbabunt. Sed jampridem evagantem eo unde est digressa orationem revocemus. Nam postquam rerum om nium potestas Filio est tradita, per omnem qui dem terram dispensationis ejus nuntius et Evan gelii sermo instar sonitus tonitrui vocalissime pervasit. At spiritualium harum potestatum hoc agente Providentia ad amplitudinis speciem ma gnificam prodigiis commendatus confirmatusque est. Deserto enim Israele veteri quod is verbo sa cræ fidei restitisset impie; aut potius receptis in peculiare patrocinium illis omnibus quicunque ex eo populo se dociles ad pietatem præbuerunt, om nibus qui supra modum infrænes ac rebelles erant abjectis, sic demum sanctis divini verbi prædica toribus ad conversionem gentium promovendam c auxiliareın suam operam prolixam et assiduam repræsentarunt, eo successu ut celerrime universa terra cognitione Dei repleretur. Prius tamen ab iisdem istis, ut divina nərrat Apocolypsis, draco niger apostata ei usque ad repugnandum Deo contumax spiritus cum suis angelis debellatus est, et cœlestibus ejectus sedibus in abyssum ac Tar tarum relegatus est. Hujus merito victoriæ conci liatum ipsis præsentis hujusce festi honorem puto. Propterea synaxim archangelorum hodie gratula tione tanta concursuqne celebramus Hoc illi de cus meruerunt quo tempore ad divini nutum spi ritus tanquam ad imperatoris signum concurrentes, et spiritali quodam impetu atque impressione in patrem malitire simul irrumpentes averterunt illum in finein: et juxta divinam Scripturam illu dentes et, sicut fulgur juxta visionem Jesu e cœlo præcipitem exturbarunt. Cæterum quænam sit inter mentes incorporeas belli pugnarumque rati, ipsæ scilicet preclare noverint. Nos humilitatem cogi tationum similitudine sublevantes ex ventorum conflictu vasto inter se c‹elo depræliantium nescio quam ad usurpandam hujus lectæ speciem nite bamur. Ut igitur in ventis vehementior infirmio rem superat: sic archangelorum violenta quædam in draconem sustinendo imparem prævalens con spiratio in chaos et caliginem miserum difflavit. Quem ejus illi casum suam ipsorum securitatem reputabant, sic se invicem commonentes: Ne forte ob eamdem simile nos ipsi quoque aliquando in exsilium deportemur. Nos vero par

NICETÆ LAUDATIO SS. MIChaelis et gaBRIELIS. etiam delibemus huic gaudii: et victum impium communi hodie plausu gratulemur. Casum næ juxta divinum Evangelium de cœlo cadentis festa Lætitia prosequamur gloriosamque victo angelorum hilaritate publica celebrantes ad cæteram rerum ab ipsis præclare gestarum percur lam seriem orationem admittamus. Horum præsenti ope apostoli et martyres, pon tificum sanctorumque reliquorum corroborati cho ri; illi quidem, robore atque audacia superstitio nis, quæ ex inferis emeserat, exstirpata, pietatis semen Dei Verbi verbum in terra severunt. Illi vero cum crudelitate tyrannorum cominus con gressi et usque ad sanguinem eis resistentes pro fana quidem sacrificia dæmoniorum sustulerunt ; ipsi vero vivens hostia et acceptabilis Deo gloriæ immolati sunt. At sacerdotes Dei justitiam induti, peste omni hæreseon procul a contagione sinceræ fidei exterminata, sacræ nobis doctrinæ explica tionem sanam et irreprehensibilem profuderunt. Cœtus porro sacer Ascetarum adversus peccati legem armati, ullamque lege justitiæ permutantes in monte Dei san to Sion acquiescunt. Ceterum cum illæ omnes sanctæ mentes juxta magum Apostolum administratorii sint spiritus, omnium que salus qui ubique terrarum hæreditatem ca piunt salutis eorum ad ministerii providentiæque , partem aliquam pertineat: tanto plus tamen hac in administranda spiritali præfectura fidelitatis industriæque laude Michael et Gabriel supra reli quos excellunt, quanto iisdem omnibus sapientia et nobilitate infra se relictis vicinius ad omnis perfectionis apicem divinitatem similitudo istos propior quam aliorum quemquam dignitasque ad movet sublimior. Semper autem, ut divinum Ver bum loquitur, vident faciem Dei. Quemadmodum igitur hic ipse Deus simul et homo Christus Jesus a dextris et a sinistris assidentes sibi habet ali quos eos scilicet quibus tanti consessus honor paratus a Patre est: ita dico spiritualium horum ; ministrorum adstare ei semper a dextris alterum, alterum a sinistris ad hoc officium quotidianæ apparitionis aut assessus æterna Dei voluntate electos et adhibitos. Quibus ut familiarissimis in ternuntiis ac procuratoribus ad omnia utens, uni atem rerum magnifica quadam planeque regia Providentiæ ratione moderatur. Sed jam in ›rearum mentium functiones varias ac ministeria satis hactenus contemplati, age hinc dein quænam tandem sit illorum cum Deo similitudo, rursus quæ differentia, consideremus. Hancque viam teneamus censeo, ut nominum indicio naturas indagantes attendamus ecqua et qualis inter ui communione continentur unius nominis, dissimilis, ut sic loquam, esse possit similitudo na um. Sic enim vim, ut opinor, hujus rei perspiciemus clarius. Nihil prorsus est omnium quod supremo rerum omnium principio aut diversum ita sit ut non in aliquo conveniat; aut rursus ita geminum nulla ut in parte differat. Sic ista temperantur in vicem. Est in omni Dei oper: character certi linea menti quod auctorem referat; sunt et insignes item ad discernendum notæ. Verum in quibusdam similitudo tam expressa cernitur differentiam ut omnem pene obruat: in quibusdam ita exstat differentia nullam ut relinquere similitudinis spe ciem videatur. Nostri autem archangelis prius ad

illud genus pertinent illustrissima Dei similitu dine insigni. Unde merito appellationibus quæ Deo conveniunt pene ornantur omnibus, differen tia porro tenuissima dispares. Quod adeo sic de monstratur. Lux est Dominus, rationalis omnis et spiritualis naturæ illuminator. Lux vera quæ illu minat, juxta excelsam theologiam, omnem homi nem venientem in hunc mundum. Lux item est Michael, lux Gabriel. Lux uterque pellucens et a Deo splendens. Lux corporeæ omnis representa tionis expers. Lux non ex accidenti, sed natura fulgens; vivens eadem et divini luminis splendo rem referens. Lux secunda, prima lucis expres sum et illustre simulacrum ad similitudinem primi genii splendoris resultans, lux radios ejaculans et fulguris ad modum subjectorum oculos perstrin gens. Rursus angelus Dominus magni annuntiator consilii, Angelus filius et nuntius paternæ benevo lentiæ ac adversus homines amoris, Quid vero Michael et Gabriel? an non et ipsi angeli omni potentis Domini? An non omnibus sibi naturæ or dine subjectis Dei gloriam annuutiant? An non in omnes gentes mandatum ipsi perferunt Domini? Spiritus est Deus spirans ubi vult et quando et quantum, omnem sensus et cogitationis aciem subtilitate substantiæ ac tenuitate fugiens. Ignis præterea Deus noster est, et ignis omnis malitiæ consumptor, animarumque expugnator omnium, cogitationum quoque omnium illuminator. Post hac et minister in terris visus est. «Ego enim, ait, in medio vestrum sum sicut qui ministrat.» Sed et ipse fecit angelos suos spiritus, leves, agiles, strenuos, et ministros suos flammam ignis, prunas immateriales, micanles ad omnem vibrandi agen dique efficacitatem celeres, purgativam quamdam vim spirantes. Tales sibi ministros et famulos elegit qui non mora et mrumna optatum denique perficiant, sed pernicissimo neque eo laborioso motu quidquid decrevit Deus fieri effectum cumul late repæsentent. Quod si omnes quotquot sunt ad sui similitudinem designavit angelos, multo nimi rum potiori ratione existimandus est istos omnium præcipuos ad exactissimam sui ipsius imaginem elimasse. Spiritus ille princeps, immensus, incom prehensibilis, perspicacissinus. Mens omni mente major quæ mentes omnes et potentia produxit et intelligentia penetrat ac pervidet. Omnium tamen conatus ad se vicissim cognoscendam frustrans quod longe facultatem cognoscendi omnem habi tumque transcendat. Mentes isti quoque pure sunt et liquidæ, etcogitationum bonarum procreatrices quæ naturas quidem omnes se inferiores clarissime cognoscunt. At ipsæ imitatione Dei cognitionem inferiorum mutuam fugiunt. Vita est Deus, vitæ sibi ipsi suæ principium et fons, vitam impertiens omnibus viventibus, ipse a nemine sumens. Quale eas appellant medicorum pueri qure ab extrinseco incidunt. Nam eas quæ ex intima ra tione temperamenti ac qualitatum corporis exsi stunt, iidem vocare consueverunt. Quæ ad hunc locum intelligendum nonnullum ha bent usum. lsthio enim est aliud a se distinctum áb extrinseco efficiens.

NICETÆ LAUDATIO SS. MICHAELIS ET GABRIELIS. enim illud tantum esse posset quod vitæ primige niæ cujus ex origine vitæ omnis usura derivata est, causa atque auctor existitisse vivendi jure di Ceretur? Vitæ isti quoque sunt, sicque merito vo centur, ut qui perenni vitæ fonti adhæreant per petuo, affluentiumque illinc vitæ munerum co pia redundent Vita principis imagine in se ad vivum expressa ad naturæ præcellentis exactam similitudinem conformati. Potens efficaxque Deus est aut ipsa potius potestas ei efficacitas a se utrumque habens, potestatem omnem corroborans efficaciam acuens, utriusque auctor omnibus quæ illas cunque participant. Quorum nihil omnium quidquam simile patitura quoquam, cum nulli non effectioni causa ipse extrinsecus succurrens ad jutrixque adsit. Potestates et efficacitates item sunt Michael et Gabriel. Potestates, non qualitates im perfecte, aut habitus ad efficacitatem viam mu nientes sed facultates vivæ quarum naturæ ex peditissima semper agendi vis comes adhæret in dividua. Nam in materialis quidem et naturalibus corporibus separatim naturæ ratio,separatim item insita spectatur vis: quæ habilitas est quædam ad facile operandum instruens, tum ipsa denique supervenit expedita proxime facultas, complementum quoddam substantiæ, quam virtutis ejus quæ in se est collatione perficit. Aliter porro se res habet in intellectualibus et expertibus materiæ naturis. Quibus ipsa sua facultatis vicem omnis sibi potestas et efficacitas expedita proxime sub stantia per se est. Per id enim ipsum possunt quo sunt: ac velut ex perenni fonte æternam inde fundunt efficacitem; eorum ut omnis (longe nimirum supra causarum infimarum egenam et defa tigationi finitimam agendi rationem) ex facultatis abundantia semper redundet operatio. Deo jam dignus efficiendi modus, quo nimirum ab uno hac illi omni ita prompta atque facili sunt ornati pe testate. Qui item vere sanctus et solus bonus natura vere dicitur. Quippe sanctitatis et bonitatis omnis fons idem et radix est. Sancti quoque nostri isti simul et boni. At ille propria nullique causæ de bita: isti alunde ducta et participata bonitate, cujus haurienda copiosius sua naturalis cum ejus fonte Deo propinquitas magnam ipsis opportunitatem præbuit, ut non jam in illis communicata bo nitas, sed ipsa adeo primigenia cernatur. Ad hæc in divinis præterea oraculis sapientia, veritas, justitia, salus, et si quid ejusmodi est aliud, Deus appellatur. Quid Michael et Gabriel? an non divinarum rerum præditi sapientia sunt? nonej us dem ad homines si qui tanto sunt digni munere institores velut quidam et interpretes? An non ii dem veri et justi apud Deum? Nobis vero nonne illi veritatis et justitiæ præmia dividunt? Non mundi salvatores (secundo quidem loco post Sal vatorem verum) salvatis se exhibent? et nunquid orationes fidelium tanquam odorem suave fragran tem Domino admovent? indidemque expetitarum rerum uberem copiain et votorum effecta ad salutem precantibus expediunt? an non in terras late omnes ex quadam velut specula beneficentissime provi dentiæ despectantes universum genus hominum, et scilicet in eorum curam qui sancto ipsorum templo religionis officiis constanti pietate repræ sentandis perseveranter insistunt, peculiari stu dio vigilantes, ab morborum omni genere, tum a malorum dæmonum impressione noxia, corruptio neque omni ac pernicie corporum liberant? Quem admodum enim, nisi id dici videatur audacius,

quæcunque in Deo naturaliter inesse cernuntur, eadem Dei ex ejusdem ipsi consuetudine in sese ducunt atque exprimunt, et quæcunque per se ipsam illa implet natura nullo interclusa locorum intervallo quominus universo præsens orbi sit, eadem illi spatia celerrimarum mentium intelle ctualibus obeunt volatibus: ita quæcunque per seipsam illa valet, eadem isti forte dici queant posse illius vi perficere, ut quibuscum suas Deus ipsas appellationes rebus utique non vacuas com municet. In omnibus vero, ut semel dicam, divinis Proprietatibus quarum ipsi cum conditore rerum omnium communia obtinent nomina, hæc atten denda differentia: ut illi quidem hocsit proprium a nullo accepisse quod sit esseque ita; atque eum exsistendi supra omnem longe naturam exsisten tem obtinere ac tueri principatum, constitutione certissima, firmitate immutabili, stante semper et perdurante constantia, ut nulla illi participatio similitudinis proprietatis in excellentia summæ differentiam adimat. Hi vero non tantum quod omnino sunt, sed quod hujusmodi sunt. Eaque utuntur conditione ac felicitate naturæ illi debent conditori rerum omnium ad insignem quamdam atque expressam sui similitudinem opus suum elaborare cupienti. Enimvero a nullo ipse condi tus, atque ut sic dicam ex seipso natus. Illi vero conditi et ejus vi atque efficientia ad hunc exsi stendi vel honorem excitati vel fructum. Rursus ille quidem præit celerrima operatione mentis lon geque occupat quocunque velocius intelligentiæ creatæ motu consilii omnis boni excogitationisque initia prævertere. Cætarum istos habet assectato res in isto cursu omnium proximos. Qui cognito rum quidem aliqua ipsi per se efficiunt: alia in ferioribus potestatibus declarantes illarum ascito concursu et cooperatione perficiunt. Atque illi quidem, utpote Deo, summus religionis cultus adhibetur. Michael et Gabriel sua item observan tia ac religiosa veneratione dignantur tanquam ministri ejus ignei, et intelligentiæ natura volu cres fulminea quadam incitatione, aut divina po tius rapiditate motus, omnem supremæ voluntatis nutum obsequio impigro prosequentes. Sed jam ad eorum præcellentem et divinam gloriam conside. rationem sermonemque vertere parantibus unde aut quæ tandem verba suppetant quæ cum rci exæquari dignitate possint? Neque enim verbosis disputationibus, opinor, sed mente pura ac Dei p Spiritu collustrata ad cognitionem pervenitur divi narum mentium ita perspicuam, ut earum vis omnis ac natura, sic tanquam in speculo, clare cernatur. Incumbendum nobis igitur actioni est et mandatorum observationi, cujus beneficio puri ficatio corpori, illustratio anime, deificatio menti sacro quodam modo comparatur. Verumtamen ne contemplationem quodem, et eam quæ sermone atque oratione fit considerationem, negligamus, at eam sane quantum erit in nobis situm omni co

NICETÆ LAUDATIO SS. MICHAELIS ET GABRIELIS. natu capessamus, si quidem ad aliqua vel me diocrein intelligentiarum notitiam aspiremus. Si militer enim imperfecta sunt, actio infans, et otio sus sermo. Illa quidem perplexa et in inconstans, tum tristis quædam, gratiæ ejus et lucis inops quæ doctrina et sermone continetur. Hic vero strepitu inutili per aerem fluens, et auctorem suum ejus ostentatione gloriantem inanem relinquens, nisi actione confirmatus ɛolidam tum demum invictam que obtineat, ut jam optime fundatus in animo, firmitatem. Qui autem hæc conjungunt ita, ut nec contemplatio actionem desideret, nec ista vicissim illius consortio auxiliove destituatur, eisdem et perfectis esse datur, et familiariter angelis uti tum facultates dotesque omnes illas subtilitate ac splendore suo sensuum frustrantes aciem soliusque mentis intuitum admittentes posse clarissime per spicere. Quare et in idonea paranda instruendaque doctrinæ ac sermonis copia contendendum est, et ad obtinendam perfectionem vitæ laborandum, faciendumque ut illam studio et meditatione, et istam religiosa mentis exercitatione quam diligen tissime excolamus. Sic enim utrimque ornati omni busque absoluti numeris, duabus hisce velut alis, terris evecti, mundum hunc quidem aspectabilem transcendemus, intelligibili vero admoti, imo ultra ipsum abstractione mentis haud paulo feliciori sursum provecti, cum aliarum sacrarum mentium lucidissimis splendoribus implebimur, tum vero præ cæteris archangelicam horum sublimitatem. divinitatemque mirabimur. Cujus visionis tanto fructui hæc accedet insuper utilitas, quod tali contemplatione exercitatis ac præparatis mentibus divinissima jam Trinitas manifestius ostenditur, quibusdam quantum humana eapit imbellicitas se cognoscendam exhibens; quibusdam etiam tantum hoc donum illo cumulans auctario, ut privato fructu multorum ad utilitatem propagato, arcanas illustrationes et mysteriorum sensus communicare aliis docendo posse concedat, ita neminem suæ benificentissimæ illuminationis expertem sinens, sed quamvis diversos omnes uno beneficio suæ manifestationis complectens et beans. At vos, o contemplatores et ministri supremæ omnemque mentem ac sermonem excedentis supersubstantialitatis. Spiritus divini, ignei, intelligentes. Ele mentorum mundi firmamenta ac fundamenta solidissima Malignorum spirituum mallei validissimi. Qui sapientes sapere docetis. Qui sanctis ut terris evolent pennas aptatis. O cunctarum simul gen tium præsides optimi, et providentissimi curatores, plebis Angelorum tribuni, Archangelorum imperatores. Principes in Principatibus, potentes in Potestatibus, valentes in Virtutibus, dominan tes in Dominationibus, Thronorum contubernales, sanctorum Cherubim familiares, et supremis om nium Seraphim æquales. O qui hymnum trisagium cum illis omnibus, vel præ illis omnibus, æternis et ter sanctissimis modulationibus omni sanctitate sanctiori Deo concinitis. Replete terram pace Dei, consensum verum et conspirantem in uno Dei colendi atque amandi ritu concordiam Ecclesiis e cœlo procurate. Rejectisque indignis e Christi corpore, in unum spriritum novumque unum homi nem reliquorum Dei fidelium multitudinem reformate. Nobis vero præsentem quidem vitam in id quod rectum est dirigite, actionemque nostram omnem, et cogitationen, et locutionem ad amussim divini beneplaciti prorsus exigite. Tum ad extremum ærumnosa ista et misera defunctos vita ne nos funestis tenebrarum angelis magnum ad eorum gaudium relinquatis. Nequaquam, o divinis simi Michael et Gabriel, ne, inquam ne, quæso vos, ne condonaveritis illis animam Dei laudes confessam, vos vero humiliter ac suppliciter deprecatam, sed tetros quidem dæmonas minaci at que iracundo fremitu rejicite, mihi vero salvatores este boni et invicti, tum ad supremum Deum admissionales mediatoresque longe optimi Christum. Neque prius desistite ab expediendo mihi ad eum aditu, quam me in ipsam Dei requiem induxeritis, et summi votorum omnium compotem fa otum supremo expetendorum et desideriorum fini ultimo summo bono me conjunxeritis in gloriam Patris, et Filii, et sancti Spiritus in secula seculorum. Amen.

Ut fdem liberemus quam supra col. 361 dedimus, textum Græcum subjicimus Monodiæ quam in unani mem fratrem dixit Nicetas Acominatus, Atheniensis metropolita. Prodit ex codice Regio 1234 quem sic de scribit catalogus: «Codex bombycinus, olim Joannis Hautin, postea Baluzianus, quo continetur Nicetæ Choniate Acominati Panoplia dogmatica in plures tomos divisa, de quibus videndus clar. Bernardus D. Montfaucon Palmogr. p. 326. Hujusce operis publica luce dignissimi pars tantum Latine prodiit. Pre mittuntur: 1º Michaelis Choniate Athenarum metropolitæ Monodia in fratris sui mortem,2° Fragmen¯ tum e librosancti Augustini qui Speculum inscribitur. Is codex Joannis Scutariotæ manu sæculo decimo quarto exaratus est.» Multis lacunis fœdatur ex eo ortis quod folia quædam, aliis propter chartæ inæ qualitatem supereminentia, per manus codicem versantium partim contrita et lacerata fuerunt. KOIT....ΟΣ T....

atra, sanguis et pituita, tanta est naturæ visinrerum naturalium temperationibus. Sed jam ad secretio rem considerationem veniamus. Sunt animantibus rationis expertibus tria plantasia quædam, irarum ardor quidam, cupiditas quædam; in nomine ratio quæ phantasiam nobilitat, deinde Avµòç et in1ðvµla quæ duo eo sunt nobiliora quod rationem moderatrinem et gubernatricem habeant Tria hæc óyes, Oupòs et inopia, ut sunt animæ humanæ pares essentiales, in tensionem et remissionem non suscipiunt.Nam ratione Socrates non est magis quam Plato, aut magis aut magis Sed ratione copulationis animæ et materiali corporis physici, organici, dicuntur hæ potestates qualita 183 10 et proinde intensionem ac remissionem suscipiunt: adeo ut hic illo et dicatur. Itaque bilis flave nimia copia hominem reddit. Pituita nimia hominem minus vxov, quam par est, efficit. Sanguinis abundantia hominem inbuμxwrepov, interdum etiam lætiorem reddit. Atrabilis hominem tristiorem efficit. Præterea λóyos præsertimque”pα ¤rɩòç interveniente phantasia, utitur sensibus tanquam instrumentis.Idcirco ratione qualitatis et potesta tis non odious recipit intensionem, et remissionem adeo ut unus altero Roykspos vel minus loyixón dicatur, interdum etiam idem seipso loyixarspos dicitur, non ratione potestatis essentialis, sed propter meliorem corporis physici statum. Purgato enim cerebro, præsertim cum noxiis humoribus infesta tur,aliquis ad ratiocinandum aptior reddi potest. Et quoniam quatuor humores in corporibus humanis plu rimum possunt, ut patet, non immerito connectuntur conjugationes Lóyov Ovµov iniðuµlas, cum conjuga tionibus quatuor humorum, nempe bilis flavæ,bilis atræ, sanguinis ac pituitæ. Quas quidem conjugatio nes si quis diligenter pervestiget,nonaginta duas reperiet, etiam non annumerata simplici coujugatione,nec illa quæ simplici respondet. Nam septem aliæ conjugationes quæin unitate sola intensionem ac remis. sionem suscipiunt, nullum aut perobscurum habentusum, quæ tamen si addantur simplici ac monagin ginta duabus, centum conjugationes constituent Ex quibus intelligitur ratio ovunaðsías et àvtinabsizg hominum inter se, quæ exanimæ et corporis organici physici copulatione exsistit. Nemo vero putet nos tribuere causam omnis vitiositatis prave temperationi corporis organici physici. Nam quomodo rò wę nunc non est nostrum ostendere. Ad supremam enim theologiam pertinet hæc tractatio. Cumque in republica fines præstantissimi sint rd Tv &pxrexTÓ vizŵv téần, sintque 'Apxitextovixol imperatores, reges, principes et magistratus, videndum est im primis et curandum, ut educatio, et vitae ratio ad referatur. Qualis enim est inter omnes scientias, talis Et ut quædam scientiæ propter nobilitatem et accurationem magis accedunt ad sapientiam; ita quoque artes quædam et scientiæ, quarum usus in republica cernitur, magis accedunt #pós TAY &рXITERTOVIRAN, qnales sunt Nam, ut ait auctor noster, Idem paulo ante dixerat Porro sapientia prudenties tanto præstat, quanto mens animæ. Idcirco etiam Aristoteles sexto De moribus divine dixit: AMλ¿ µhv Deinde subjicit verissimam sententiam (nempe initártel, on instvn. Postremo acutissime ludificatur illos, si qui forte reperiantur, qui temerario judicio prudentiam sapientiæ audeant anteferre: inquit, Εx quibus intelligitur sapientiam esse reginam om nium scientiarum, omniumque artium, præsertim cum prudentia ipsa illius causa omnia administret. Tdcirco dicebat Aristoteles, ivOpwmivov Osios. Verum tamen illud constat quod doctissimus M. Tullius dixit: Omnes artes, omnes que scientias, communi quodam societatis vinculo contineri. Ex quo exsistit xowwvlaç sapientum inter se itemque iñiornµóvwv; denique artificum, secundum illud quod est magis et minius. Nam reipublicæ gubernator potius communionem ac societatem inibit cum duce exercitus, vel cum medico quam cum cerdone. Et sapiens vir cum viro prudente potius communionem constituet, quam cum artifice. Eodem modo de reliquis judicandum est. Hactenus igitur de communione elementorum et rerum ex elementis compositarum atque adeo de communione hominum inter se. Quoniam autem rerum inter se communi catio maxime in figurarum coordinatione cernitur,sciendum est figuram orbicularem maxime accomont datam esse ad continendum et complectendum, quia nimirum ex omnibus figuris est capacissima, &xdeve Idcirco orbes coelestes hanc fgurationem obtinent. Secundum orbicularem constituimus quadratam figuram. In tertiis consistit triangulum æquilaterum. Quamobrem omniuma mundanarum figurarum orbicularis longe est p:æstantissima propter eas causas quas attulimus, et pro pter alias plures quas Plato et Aristoteles afferunt. At in ortu rerum aliss figuræ habent locum quia Tyva in primis convenit. Quia vero res in orbiculari illa figuratione quodammodo cuara perfectionem adipiscuntur, idcirco sic xar' kvape as youtons elementa ipsa et res quæ * 21

mentis constant, figuræ illius orbicularis præstantiam imitari conantur. Superest, ut his diligenter con sideratis, videamus, quibuscum societatem ineamns. Clamat sapientia: Fili mi, recede a malorum or bita, tere limina sapientum: et sapientissimus Paulus cum Menandro asserit, pravorum consuetudine bonos mores depravari ac corrumpi. Quamobrem illi qui in administranda republica sunt àpxitextovixgi videant cum quibus communionem constituant, ne torte Nerones et Heliogabali evadant: ac verius sint monstra quam homines. Denique singuli homines in republica eadem hæc præcepta pro suo genere vitæ ac instituto diligenter observent, ut veram beatitatem tandem omnes assequamur. AUCTORE Eodem. In primo sermone ostendit omnia unum esse propter naturam, ac rursus singula dividi inter se, ac distribui in natura: nec ex naturalibus extra naturam esse quidquam. Ex quibus intelligitur naturam esse communem omnibus rebus naturalibus, et in ea generalem communicandi modum situm esse. Deinde intra naturam distributiones temperationum consitere, et per temperationes secundario modo res inter se communicare. Hi duo sunt modi nobis in primis observandi. Addit præterea per temperationes res non uniri absolute, sed secundum proprietates magis cognatas. Et quoniam, ut ait Socrates, idcirco ostendit in numeris ac figuris utrumque com municandi modum. Quemadmodum enim referente Proclo, x, ita etiam rerum naturalium omnes partes natura unit, continet et terminat. Et ut circulus moly yw»ćav figuram complectitur, ita etiam natura rerum naturalium multitudinem et varietatem continet. In secundo sermone de elementorum communione agit, quam quidem communionem seu Iwow ejus modi esse docet, ut sit Ostendit etiam quomodo secundum re tiones harmonicas elementa communicent inter se, nempe secundum dulplam rationem, sesquialte ram et sesquitertiam. Deinde transit ad temperationes, mistionesque illarum rerum quæ ex quatuor elementis constant. Ac primum agit de temperationibus quæ cernuntur in inanimatis, ut in metallis et in lapidibus. Deinde transit ad temperationes illarum rerum quæ partim animatæ partim inanimatæ videntur, cujusmodi sunt plantæ. Tertio ad temperationes, quæ in animalibus cernuntur, accedit, Cum homo sit præstantissimum illud animal, in quod omnes communionis modos natura contulit, operæ pretium fuit de temperationibus hominum agere. Has igitur hoc in libro accuratissime pertractat quas nonaginta duas esse asserit, præter simplicem et illam quæ simplici respondet. Galenus, lib. 1 De tempor. sapienter monet, a bene temperata constitutione incipiendum esse, nisi quis velit in errorem induci. Nam si cum bene temperata alias temperationes comparaveris, nullo negotio quod in quavis ex cedat,deficiatve,reperies.Quare primo de illis quæ ut simpliciter temperatæ aut intemperatæ constitu tiones considerantur, dicendum est. Simplex est illa,quæ neque intensionem neque remissionem habet, sedæqualiter habetilla septem C, præterea FG H. Sed quoniam ejusmodi constitutio perfectissime æqualis vix reperitur, idcirco illa constitutio, quæ ad hanc perfectissime æqualem proxime accedet, erit in primis optabilis. Ille temperatissimus homo est, inquit Calenus, qui corporis habitu medius est inter gracilitatem, crassitudinem, duritiem, mollitiem, itemque calorem et frigus. Idem animo quoque me

THEODORI II IMP. DE COMMUNIONE NATURALI. - PRÆFATIO. dus est inter audaciam et timorem, inter misericordiam et invidiam. Est etiam alacer, hu manus et prudens, et quoniam comparatio in his conjugationibus locum habet,circumspecte videndum est, quid cum quo conferamus, Quoniam vis permagnum habet usum in conjugationibus, uti supra demon stratum est, in hoc quarto sermone accuratissime probat hoc est intensionem ac remissionem esse non autem inquit Aristoteles, etc, In hoc etiam sermone docet propter qualitatem res dici similes et disemiles. inquit Arsitoteles, Sed quorsum hæc Nimirum ut sciamus intensionem ac remissionem, similitudinem ac dissimilitudinem habere locum in enumeratis conjugationibus, non ratione sed ratione quod etiam supra monuimus. In quinto sermone gravissime ac sapientissime disserit de hominum communionibus inter se. Convenit homini, inquit Galenus, ut sit sapientissimus. Alibi docet bene et æqualiter temperatum esse pru dentem. Cum autem similitudo temperationum conjungat et consociet homines inter se, quo præstantior fuerit consociatio. Porro hic rursus duo sunt communicandi modi nobis diligenter observandi. Unus est alter est Discrimen hoc elicitur ex discrimine quod quidem discrimen cum multis in locis, tum x, De moris, ab Aristotele assignatur his verbis De communione politia idem Arist. lib. vur moribus, quo in loco eleganter excendit. In sexto comparat scientiam cum arte, et naturam cum temperatione, docetque artem ad scientiam perinde se habere atque temperationem ad naturam. Præterea monet naturam et scientiam esse conjun gendas, ut scientia naturam quasi informet. Denique constituit rà quamdam, ex qua poterimus cogno scere illud quod est magis aut minus hoc est, magis aut minus secundum naturam et scien tiam. Quod utperficiat, utitur mathematicis figurarum comparationibus, docetque figuram sphæricam esse supra alias omnes erypiva deinde quadratam figuram, postremo triangulum æquilaterum. Quod igtur in mathematicis figuris, sphærica figura, id est in rebus humanis sapientiæ et prudentiæ cum natura conjunctio, et quod in illis et quadrata figura, in his est scientiæ cum natura conjunctio. Postremo quod in illis æquilaterum triangulum, his est artis oum temperationibus naturalibus conjunctio. De præstantia spharios Aguræ hæo Aristoteles, eto. Quod si quis auctoris nostri factum ausit reprehendere quod mathe matica physicis admisceat, respondebit Proclus Quæ porro in extremo libro dicuntur cir culi, non possum adduci, ut credam illa esse nostri auctoris, cum quia sunt præter institutam disputa tionem addita, tum etiam quia sunt puerilia. Nam verba hac, quid aliud habent, quam ut loquitur Aristoteles? Additur deinde ratio quæ igna vumţingenium arguit, demonstratione opus fuerit. Quamobrem credo ego addita esse illa a Graculo quodam; quod etiam quilibet excontextus serie nullo negotio conjicere potest,

FILII SUMMI IMPERATORIS DOMINI JOANNIS DUCÆ 1. Cum ex multis aliis rebus intelligunt homines, illud quod natura est et constat, multo præstantius esse eo quod positione ac fortuna constat, tum ex iis quæ dicere aggredior, possunt animadvertere. Ac nemo sane hoc ipsum aliter se habere dixerit, quam quæ modo naturalis ac vera consecutio hodie per me manifestum exhibebit. Ac primum natu ram dicimus esse et motum in natura, eodemque modo distributionem esse. Nam Aristoteles, Her mogenes, et Homerus inter se communi ratione dividuntur, quomodo etiam puncta punctis mensu rantur et numeri numeris. Nam motui partes motus assignantur; et partibus discrimen, neque ipsa entitas, ut ita dicam, per quam hæ res sant est positio; cum positio sit qualitas quæ ex natura est: non secus atque id quod est natura ipsa, non dicimus esse motum, sed naturam dicimus esse principium motus et quietis: ita ut contineat as principatum gerat.Natura igitur movetomnia quæ cunque sunt absolute,adeoque singularia ipsa pro prietatibus ac distributione connectens utraque. Ut si exempli gratia proprietatum partes suman tur; quales sunt in igni urendi et illustrandi pro prietates: et in aliis quæ ipsorum propria sunt. Utrum igitur principium terrestrium non est prin cipium aquatilium? Itemque utrum principium

THEODORI II IMP. DE COMMUNIONE NAT I. motus illorum non est principium motus horum? Præterea, utrum figurarum lineæ non sunt princi pium: neque figuræ linearum sunt principium? An potius linearum ac figurarum punctum est principium? Quod si ita est: utrum motus ille qui a natura in lineis ac figuris exsistit, est puno tum? Nemo enim dixerit punctum esse figurarum naturam, sed potius a naturali principio motum habuisse. Cum igitur omnia alia eodem modo se habeant, et hæc principia sint omnibus nota sane natura (cum sit eo quod est ex ipsa multo præ stantior, quippe quæ præter omnia sit) non vulgari modo nobis illa quæ sunt infra se, tanquam prin cipium et causa efficit. Quod autem in natura sit motus et distributio in ea quæ inter se differunt, nemini est obscurum. Motus enim qui in hoc tempore conficitur distinguit Aristotelem et Home rum. Nam si motus a ad motum c per motum b perveniat, omnino continuata progressione motus conficitur. Et rursus punctum a distinguitur a puncto c per punctum 6 per quod propter conti nuationem duo extrema inter se cohærent. Hoc autem est motus et horæ quantitas in motu. Quare discrimen intercedit inter Aristotelem et Homerum propter motum temporaneum. Est igitur in motu cohærentia quædam quæ subjicitur distinctioni, aut temporis, aut modi, aut ejus quod exqualitate movetur, verbi gratia, ut si motum mentis cum motu alatilis confera. In natura vero distributiones temperamentorum exsistunt ex eo quod est aliud, et ex eo quod est dissimile: itemque aliis modis. At in temperationibus divisio non est distributio (utin na tura illa temperationum divisio est distributio), sed distributioipsa est communio, quod quibusdam tan quam absurdum videri possit. Utenim singulorum seu particularium communio est distributio illorum compositorum quæ ex simplicibus constant, eodem modo communio temperationum est temperationum divisio. Illic enim divisio est communis distri butio, hic vero ipsa divisio est communio, cum proprie subjectorum particularium sit divisio. Nam a primo elemento a usque ad extremum w, qui distribuit, non unit partes dividendo; at si trium partium distributionem sumimus, potius partium unionem sumimus. Quare divisio illa quæ na turæ ratione constituitur est unio. At ipsa unio quæ fit secundum temperationem est potius divisio Ex quo intelligitur illa quæ natura sunt et constant, cum dividuntur, tempore, modo, aut qualitate, non dividi secundum naturam (nam omnibus natura communis est), sed secundum distributionem tem perationum, natura tantum principatum gerente. Nam conferuntur temperationes ut particulares eo quod temperatio cum aliis temperationibus com ponitur, quandoquidem et ipsæ sunt particulares, Verum non omnis temperatio cum omni tempe ratione. Nam quod musicum est in natura, esset quoque coriarium in natura: esto igitur coriarium

musicum; aut id quod est philosophia in natura, esto poesis in natura: esto igitur Aristoteles Ho merus; aut quod est motus in natura, quies in na tura, esto igitur quies motus. Hæc autem fieri ne queunt. Nam absolute temperationes uniri absurdum est. At secundum proprietates hoc fieri reperitur. Nam unum uniendi alterius vim habet, ut album et flavum, et quod est musicum est cognatum ei quod est numerabile, et philosophia theologiæ, et poetica arti dicendi. et tranquillitas temperantiæ, et fortitndini motus. Eodemque modo fullo coriario, et aliis alia propter proprietatem sunt cognala. 2. Quare duo sunt modi uniendi, unus qui est secundum naturam, alter qui est secundum tempe rationem. Nam omnia communicant inter se cum revocantur, aut ad qualitatem, aut ad essentiam, aut ad formam, aut ad naturam, idque præcipue atque universe. At secundum proprietates alter est modus; neque enim hic unit naturaliter et universe, sed particulariter et proprie, neque quatenus qualitas, aut quatenus essentia, aut qua tenus forma,autquatenus materia unit, sed quatenus aliquid cum aliquo componitur. Quanquam etiam elementa ratione naturæ inter se communicant, et aqua non interimitignem, nec interimit alia quæ non sunt ejusdem modi.Sed cumpars aquie obruit partem ignis, tunc pars illa aquæ interimit partem illam ignis; contraria enim contrariis interimuntur. Fit etiam non nunquam ut pharmaca propter proprietatem corpo. rum et temperationum communicent inter se et pro sint,nonnunquam etiam interimant propter diversam ipsorum inter se proprietatem. Similiter etiam in metallis communicatio reperitur, in aliis vero dis crepantia. Quod certe non est novum, quando quidem nec in linea puncta omnia omnibus punctis uniuntur per continuationem. Nam primum tertio non unitur, nisi per secundum; eodem modo etiam reliqua, ut etiam in solido, siquidem non se cundum naturam duntaxatipsius termini uniuntur, verum etiam secundum temperationem. Nam cubi continuatio, habita ratione superficierum, non est naturalis, sed beneficio numeri vincitur naturaliter. 3. Ponatur igitur senarius in cubo, eodem modo octonarius Esto vero etiam punctum ad quod referantur omnes lineæ, tam quæab inclinationibus angulorum, quam quæ ab æqualibus lineis ducun tur. Ducatur ab a inclinationis angulo linea recta in 6 punctum, eodem modo aliæ rectæ lineæ ab aliis inclinationis angulis quæ sunt in superficie, nempe ab c e f in idem punctum b. Eadem ratione ducantur aliæ rectæ lineæ ab aliis cubi partibus in punctum b. Numerentur omnes lineæ et cum ipsis punctum etiam componatur,sane necessario circu lum efficient. Rursus ducatur linea recta a linea k in punctum b. Eodem modo ducantur etiam aliæ rectæ lineæ a tribus lineis rectis quæ sunt in eadem parte, nempe ab l m n in punctum b. Consimiliter igitur a reliquis lineis reliquarum cubi partium lineæ rectæ ducantur in 6 punctum. Numerentur etiam hæ omnes et cum his punctum ponatur, necessario quoque circulum efficient. Cum igitur ab omnibus cubi partibus lineæ ductæ in b punctum referantur ad circularem numerationem, sequitur esse in cubo, propter numerum, naturalem partium continuationem. Secetur etiam cubus in superficies, et esto senarius plana superficies, multipliceturque numerus, rursus qui inde factus est multiplicetur, tandem reperiemus ut numerus a ad bse habet, itabad g se habere. Comperimus igitur continuationem partium cubi referri ad Nempe sexies sex sexies, aut octies octo octies, ita ut senarius aut octonarius sit unus ex tribus numeris ex quibus senarius constat.

THEODORI II IMP. DE COMMUNIONE NATŪRALI numerationem circularem, etiam secundum super ficies. Quoniam autem harmoniæ partium omnium cubi propter numerum ad circulum referuntur, circulus vero omnium aliarum figurarum est maxime naturalis maximeque uniformis, neque mixtus est, sed simplex et ex partibus non multis, est omnino necesse secundum numerum, naturalem intelligere cubi continuationem, quando nimirum ad circuli continuationem revocatur. 4. Jam vero consideremus etiam cubum secun dum continuas superficies, an ipsæ inter se conti nuationem habeant, et qualem et quomodo. Esto gitur a bedef cubus. Uniatur superficies a cum utraque, nempe,b et c; item d cum b et c; item e cum a b c d, itemque f cum a b c d e. Uniuntur igitur in angulis inclinationum. Situs vero et co pulationes ipsarum non sunt circulares, ut cum ad numerum lineas revocabamus, sed in angulos re diguntur et inclinationes habent. Nam tota a usque ad totam 6 pertingit, et hæc usque ad to tam c, item hæc usque ad totam d, et e usque ad totas a b c d, item f usque ad totas a b c d e. Ex quo intelligitur ipsas se inter se tangere, sed hoc modo ad circularem conversionem et naturalem communionem non revocari. Secentur itigur su perficies per totam cubi altitudinem, et colligantur, æquali proportione observata, omnes sectionis par tes. Expositus est igitur et substratus diameter a ipsi c, et b ipsi d, ete ipsif. Esto igitur post ipsam a altera h, pos ipsam c alterak, post ipsam 6 altera i, post ipsam d altera 2, pos ipsam e altera m, post ipsam/alteran, rursns post ipsam / altera o, post at yap ipsam › altera p, post ipsam k altera q, post ipsam l altera r, post ipsam m altera s, post ipsam n al terat. Apponatur igitur ipsa a superficiei b c: se cetur vero in undecim partes. Eodem modo ipsa d superficiei a a apponatur, et reliquarum quælibet altera alteri apposita similiter secetur in undecim partes nempe a b c d e f. Deinde h ifl l m n se centur in novem partes. Postremo o p q r s t se centur in septem partes ac de integro coagmen tentur ipsæ partes facto initio a postremis, contra rio et in verso ordine. | o.t. | p.s. | p.r. | h.n. | i.m. | h. l | a. c. | b, d. | e. f. - Atque ita cubus sectus restitutus est. Cum igitur secatur, cubus reperitur, et cum componitur et coagmentatur, rur sus cubus reperitur. Utabcdcf se habetad hilmn, sic h i k l m nad ob q r st: sic ut altera pars alieri cum proportione excellat. Quod si quis in plures se ctiones aut minores, observata eadem proportione, cubum secare in continuas superficies conabitur, hic ilsdem repertis; ipsum sinet esse cubum. 5. Probavimus igitur, ut oportebat, in cubo du plicem esse continuationem, circularem unam, et alteram hexaedram. Esto igitur naturalis illa quæ est circularis et numerabilis, at illa quæ est secun dum aliam figuram esto continuatio coagmentata et mixta. Nam temperationes sunt mixtæ. Porro fi guræ angulis præditæ mixtionis habent speciem. Quamobrem figura cubica, quatenus est angulis prædita, est mixta. Quod si quis dicat et hoc et cir culum esse naturæ, ideoque inter se communicare, nonrejiciam; nam in natura ut sunt naturæ, uniun tur omnia, quemadmodum in circulo omnes quæ

a circumferentia in punctum ducuntur lineæ. Intel ligendum est igitur ex his quæ diximus, omnem temperationem ita se habere ad naturam, nempe particulariter, quia est mixta. Nam natura de omni bus dicitur. At temperatio de natura nunquam universe dicetur. Esto enim indefinita superfi cies a, definitæ vero b cd, certe indefinita a nunquam dabit gnomonas definitis b cd. Hæ vero illi gnomonas suppeditant. Nam omnis figura gno mone prædita gnomonem in se continet; secal enim et distinguit gnomon. Quare natura de omni temperatione dicetur, et suscipiet omnia secundum temperationem singularia, et revocabit ad se tanquam mater illorum. Ita est igitur quem admodum dictum est Sed reperiuntur etiam, quem admodum diximus alia quædam quæ qua ratione communicant inter se eadem etiam videntur dis tingui. Quare illo modo uniuntur, hoc autem modo distinguuntur. Utrum igitur reperta est etiam secundum alterum modum communis quædam temperationum cum natura copulatio, et propria etiam distinctio ut in numeris? Nam numerorum flumen fons est proximorum proxima vero ap pello temperationes et singularia. Numerus enim ex seipso effundit proxima. Proxima vero in se inter se reciprocantur et distinguuntur. Ac distin guuntur quidem quia ex genere manant, uniun tur vero secundum naturalem ad illud revoca tionem. 6. Exponatur igitur flumen numerorum. Qua tuor autem et viginti elementa sint illud flumen. Reputentur ut infinita. Secentur igitur tria ab c. Si igitur considerentur abc ut posita sicut in fluxa illa continuatione, uniuntur naturaliter ef rursus ad numerorum flumen revocantur, etnon sunt proximum quid. At si a assumpserit par tim 6 partim etiam c, et rursus si c assump serit partim quidem 6, partim etiam a atque hoc modo in figuram redigantur et decerpantur de numerorum perenni flumine, erunt triangulus planus numerus. Eodem modo quatuor et qui libet alius numerus cum excisus fuerit ab ab solutis et naturalibus numeris, appellabitur pro ximum quid, nimirum singulare et temperatione præditum. Revocabitur autem ad flumen nume rorum eo quod habeat unitates, sed secernetur ab ipso flumine et ab aliis figuris ut suas in se ipos partes vertens, et hac copulatione unam partem alteri adjungens. Est autem proximis sua conveneintia propria. Neque omnium rerum natura fert ut possint cum omnibus copulari: nisi ad primum illum perennem fluminis fontem revo centur. At uniuntur etiam particulariter. Ut qua ternarius in sex denarium propagari potest, rur sus in cubum. Nam numerus ex quaternario so lide compactus in cubum, quaternarios habet in suis utrinque partibus. Ternarius item in quin que propagari potest, nam hujus planus nume rus est 15 numerus: qui superior his est dena rius; his etiam superior est senarius: supremus ternarius, unitas vero est cacumen et fastigium Quadratus igitur in cubum uniatur propter habi tudinem, triangulus vero in pyramidis similem numerum, circularis vero numerus in sphæræsi

sunt, interdum etiam conveniunt, ex eo fit ut con venientiam ac distantiam illis accidere animadverta mus. Utrum igitur cum dividerentur, una cum divi sione ipsarum irrepserit bonum et malum, proclivi tas ad mistionem, et proclivitas ad secessionem, ita ut varietatem induxerint? Nam contrarietates solent intermediis varietatem afferre, ut etiam fit in figuris, Cum enim distantia positionum et rerum humanarum (quæ magna est) intermedio quodam esset copulanda: harum intermedio varietatem quadruplicem adeoque multiplicem habilitas con ciliavit. Nam talis boni privatio habilitatem attu lit, habilitas vero varietatem; varietas autem figu ras, et figuræ copulationem. Quamobrem quæ inter se multum distabant, intercedente aliquo medio et vario convenere. Rationes autem varietatis horum et copulationis alio in loco aliisque argumentis demonstrantur. Nunc vero tractationis ordo re quirit ut, quemadmodum propositum est nobis, de temperationibus dicamus. 2. Dictinctæ sunt igitur temperationes a natura modo quem ante diximus. Ipsæ autem solitariæ in ferunt se et miscentur. Sunt igitur ipsæ per so seorsum considerandæ quo modo exsistant et copu lentur. Hoc autem inveniri poterit si elementa et naturam perscrutati fuerimus. Ac natura quidem communiter et de omnibus dicitur, et quasi gnomo nibus circumdatur et undequaque centrum esse re peritur, principium et fons, licet etiam tota per to tas extremitates, medietates omnesque adeo partes diffundat, neque ut particularis cum particulari bus misceatur, sed utomnium communis. Tempe rationes autem aliæ quidem sunt natura, ut etiam elementa. Postquam vero varietatem susceperunt, in illud influunt ad quod apte natæque sunt, quem admodum ante dictum est. Sunt autem quædam temperationes non materiate quæ ex eadem ratione ipsæ quoque naturam participant. Quamvis enim sint materiei expertes, quia tamen sunt tempera tiones, sunt admistionis participes, ut etiam in priore sermone docuimus, cujusmodi sunt in musi cis instrumentis, in figuris quæ sub intelligentiam cadunt, in comparationibus arithmeticis et aliis rebus quarum meminimus. Porro temperationes materiatæ etiam ipsæ eadem ratione cum natura communionem habent et dispartiuntur. At ele menta non absque ratione participant illam, etiamsi sibi sint fons et origo temperationum; sed participant secundum harmonicas rationes nempe duplas, sesquialteras et sesquitertias. Nam quæ cunque per seuniuntur et non per alia, circularem conversionem habent, unitæ enim sunt corporis partes, et membra tam animatorum quam inani matorum, sed non ipsa per se tota cum totis unita sunt, sed intercedentibus mediis inter se unita sunt, At elementorum communio non est talis, sed tota totis per tota nullis intercedentibus mediis adunata sunt. Est etiam ordo in his secundum superiorem et inferiorem locum, id quod est magis et minus, secundum quantitatem, levitatem, et gravitatem, Ao ordo quidem secundum superiorem etinferiorem locum manifeste cernitur. Nam ignis sursum fer tur, huic subjicitur aer, aqua magis accedit ad ter

Il stent D. Scribatur in circuli centro littera C. ram, media autem est terra; nam omnia quæ gra via sunt sua sponte ad centrum feruntur. At se cundum id quod est magis et minus hoc modo. Magis in terra est aqua quam ignis, in æthere aer quam terra, in aere aqua, quam terra, in aqua po tius aer, quam ignis. Suntautem interse omnibus omnia, verum non intercedente medio quodam, sed ipsa in ipsis totis, idque secundum id quod est magis et minus, secundum quantitatem, ut cum com prehensa comprehensis minora sunt secundum pro portionem ejus, quæ est in corpore, soliditatis, aut humiditatis, aut mollitudinis, aut raritatis,aut etiam subtilitatis. Eodem modo secundum levitatem et gra vitatem. Atque hoc ex ipsa evidentia cognosci potest Nemo enim (cogitans ipse per se) hoc ip sum verius quam ex ipsisrebus cognoscere potest. Habent enim ipsa elementa utrorumque in se efficientiam, ita ut manifeste suas proprietates prodant. His autem natura principium est. Verum his etiam inest distributio. Nam cætera quæ sequn tur deinceps similem varietatem retinent. Sed quoniam oportet nos de natura et de temperationi bus sermonem facientes afferre probationes eviden tiores, sane differre nolumus. Ac ex ipsis elemen tis ipsaque adeo natura descripto hoc circulo quod volumus demonstrabimus. Esto circulus D. Oportet igitur in hoc circulo naturæ et tempera tionum communionem tam in elementis quam in natura ostendere. Ducatur ab diameter per cen trum quæ terminetur in E. Eodem modo ducatur ex per centrum altera, quæ terminetur in D. De scribantur alii tres circuli intra circulum D, qui quidem æquali spatio inter se distent. Quanto autem intervallo distent et B, tanto etiam di Tollatur M sector, et adæquetur ipsi T, et ipsi M, et I ipsi A: comperiemus M dulplum esse ipsius 1, et ipsius M sesquialterum, et ipsius sesqui tertium. Ponamus igitur Tesse terram, M aquam, ▲ aerem, I ignem. Cum igitur circuli quatuor sectio nes cum N copulentur, copulatio totius circulum efficiat, efficitur sane ut TMA I cum U copulatione naturali uniantur. Porro quia in tres partes et in triangula dividuntur, ac majores quidem partes in oircmcurrentis lineæ modum inflexas,obliquas vero in rectum productas habent, ex eo temperationes & temperationibus revera separari videmus, non secus atque partes ipsas in sectores T MAI distributas va rietate distingui cernimus. Nam generalis illi cum N convenientia,ad internos usque sectores tota penitus est figurata. Sed copulatio quæ est in N est individua, perinde ac si dixerim constare ex quatuor punctis

THEODORI II IMP. DE COMMUNIONE NATURALI untur.Quoniam autem omne corpus separatum ab aliis corporibus forma præditum est, neque ut ma teria intelligitur, sed utrumque est cum forma (sio enim aliquid esse putabitur, et non absolute ut mate ria consideratum fuerit), hoc autem eget tribus in tervallis qui necessario effectus est horum elemen torum TMAI: ideo sane necesse est ut M ipsius T sit duplum, ut assumptis secum 1 efficiant si mul singularia. Ac prima quidem figura est trian gulum. Quoniam autem duo sunt unitatis duplum, unitas vero et binaribus numerus tria efficiunt,ne cessario ex harum compositione constat ternarius. Ternarius autem habet longitudinem, altitudinem el latitudinem.Ac altitudinem quidem habet unita quæ in U,quod estin centro, cohærent. Quare circula ris illa atque e longinquo reducta convenientia cum N, est figurata et particularis.Copulatio vero quan doquidem in punctis consistit, est individua et sim plex.Comperimus igitur elementa fundata esse ac fixa in centro N, ac in remotis etiam partibus ad mittere compositionem cum extremis suis secun dum conjugationes, non aliter partes atque quæ in circulo assignantur majores cum majoribus, obli quæ cum obliquis, atque ita inter se simul tem peratæ rectæ cum circularibus figurantur, inter se convenienter secundum scientiæ demonstra tionem. Hoc igitur modo et hæc similiter inter se uniuntur ac varietatem acquirunt. Quare aqua magis cognata est terræ quam ignis, et aer igni tem quæ veluti fundamentum est cujuslibet numeri; magis quam terra, et aqua aeri magnis quam igni, et aer aquæ magis quam terræ,quemadmodum pro portio in circuli partibus ostendit. Semper enim ac necessario centrum est U. Illæ vero partes sunt unum per aliud et in altero, et appropinquant ad aliud secundum illud quod est magis ac minus, si mul vero propter copulationem in ipso U omnia com muni ratione sunt cognata. Temperationes vero ac elementa secundum sectiones et positiones distribu longitudinem vero, binarium numerum (nam pri mus numerus ex altera parte longus est binarius); ¡atitudinem vero seipsum. Nam in lucem profert figuras.Hoc igitur modo secundum rationem ad gi gnendum progredientem proportio aquæ cum terra comparate necessario dupli rationem obtinet, at que duo reliqua insuper addita sunt ut esset quod a natura substerneretur compositioni omnis solidi et corporis et omnis in ipso superficiei atque adeo ratio ad gignendum progrediens, quæ in progressione numerorum consideratur. Lego

longitudinis. Quamobrem sectoris T duplus est sector M. At unum et duo sunt tria. Quare aqua et terra sunt tres particulæ quæ exæquantur inter se, in quibus ad scopi actum et perfectionem et I uniuntur, et que ex se fieri possunt, efficiunt. Rursus quoniam illa ut fundamenta posita sunt et ut materia rudior ac impolitior, qua etiam cætera congregantur, necessitate quasi compellente ad ex ponendam illorum collectionem et conciliationem nostra festinat oratio. Hac enim ratione intelligi mus quo pacto temperationes inter se cognatio nem habeant. 3. Duplum igitur esse M ipsius T, et ipsius T esse sesquialterum, et esse sesquitertium ipsius vere dicitur. Nam descriptio figuræ facilis est et necessaria neque aliter se habet, cujus secundum quantitatem continuam dimensio veritatem osten dere potest et ponere ob oculos elementaris materiæ proportionem (quæ in quantitate posita est) et in ipso quanto partium cohærentium. Quoniam autem adhibitis exemplis clarius explicare nos oportet, ostendemus. Esto vero exemplum hunc in modum. Sit sector T quinarius numerus, sector M denarius. Continetur igitur et coercetur sector T ipso M. Sint etiam alii tres T quinarii et alii tres M dena rii, ergo si M sector est duplus ipsius T, alii etiam sectores M erunt dupli sectorum T. Si igitur qua tuor sectorum T conjunctorum et interiorem cir culum efficientium sectores M sunt dupli, circulus ergo qui ex sectoribus M constat, continet et coer cet circulum qui ex sectoribus T constat secundum rationem duplam. Aqua ergo comprehendit suo ambitu totam terram secundum rationem duplam. Exinde molem acquirit circulus qui ex sectoribus T constat. Provehatur etiam consideratio hæc ad alterum circulum. Esto igitur sector M denarius, sector vero quindenarius. Continetur igitur sec tor M sub sectore A. Sint etiam alii tres sectores M denarii, et alii tres quindenarii. Si igitur sector sesquialter est ipsius sectoris M: alii quoque sec tores erunt sesquialteri sectorum M. Si igitur sectores sunt sesquialteri quator sectorum conjunctorum et circulum M efficientium, circulus ergo qui ex quatuor sectoribus constat, compre hendit ambitu suo circulum qui ex sectoribus constat secundum rationem sesquialteram. Aer ergo comprehendit suo ambitu universam aquam secundum ratione sesquialteram. Exinde igitur molem acquirit elementaris harmonia. Ordine jam transeamus ad aerem. Esto igitur etiam hic sec tor, quindenarius, sector vero I vicenarius. Conti netur igitur sector sub sectore 1. Sint etiam alif tres sectores quindenarii. Si igitur sector I est sesquitertius sectoris A, alii quoque tres sectores I trium sectorum sunt sesquitertii. Si ergo qua tuor sectores I sunt sesquitertii quatuor sectorum conjunctorum et circulum efficientium; cir culus quoque qui ex sectoribus I constat, compre hendit suo ambitu circulum qui ex sectoribus

it secundum rationem sesquitertiam. Ignis comprehendit sub se aerem secundum ratio sesquitertiam. Ostensa est ergo in hoc de > circulo elementorum quantitas et convenien emque ccmmunio naturæ cum illis et cum rationibus,quibus intercedentibus universum > Opifice summo, ab ipsis et natura constru sst. ed ne forte quis errore capiatur videns U in positum, quod videlicet magis terrestri ma portioni naturam potius assignaverimus, sciat iversorum elementorum et temperationum tatem naturæ detulisse. Nam quoquoversum s, elementa, temperatio et natura rebus in ¡bi enim natura, ibi etiam est media; ubi vero nta et temperationes.illic etiam natura. Quare que temperationes sunt et elementa, illic interest media nec aliam ob causam quam st natura.Communicant autem hæc omnia in et separantur a se inter se,secundum id quod ɩgis et minus, itemque sua peculiari propen et naturali proprietate,quarum quidem affe m cognitio finita est sapientibus. Nec eodem or modo investigare solent proportiones sub 3, duplas, sesquialteras et sesquitertias, sed agna terræ solididate aquam habere duplam em intelligunt propter nimiam illius consti em. Consimiliter in aliis accurate proportio 1 perpendentes, quod revera convenienter idet, assignabunt, nec in errorem incident, qui prorsus ignari sunt. Quoniam autem ex natura et ex elementis mi Epicureos hoc dixit qui animum esse stio atque varietas cognita et manifesta nobis exs titit, et partes non generaliter subductæ sunt, rectæ nimirum et rotundæ quæ illud quod admistionem suscipere potest manifeste ostendunt, sed singilla tim demonstravimus quali habilitate unumquodque ad aliud et aliud ad utrumque hoc et illud secundum copulationem et distantiam sit præditum, jam con vertatur nostra oratio ad illa quæ elementa ipsa proxime sequuntur,nempe ad temperationes. Nam quæ sit temperatio elementorum inter se, et quo pacto ad communionem naturæ revocentur osten dimus. Nempe duplex est mistio, una quæ in ele mentis cernitur, altera quæ in temperationibus. Quoniam autem cùm de elementis diceremus, varie tatem et propensionem in utramque partem, et pro priam constitutionem illorum demonstravimus,se que hoc inficiari quisquam possit nisi sectæ alicui addictus aut contentionis studio adductus, superest ut veritatem manifeste nobis cognitam esse fatea mur. Nihil enim est in hoc mundo, quod non ex quatuor constet elementis. Quod si ex his constant quæ sunt in mundo, singula non aliter,se habebunt atque ipsa elementa; quod si non aliter,nullum ex singulis compositionis et admistionis expers erit, cum elementa ipsa inter se mistionem suscipiant. Nemo vero illis quæ dicta sunt a nobis callide op ponat mentis et animi copulationem, veritatem ip sam aut potius seipsum decipiens. Nam petulanti, et livor impellunt impudentes. Admistionem igitur suscipiunt principia illa seu elementa, et secundo loco concreta,quod nihil aliud est dicere quam tem perationes misceri posse Est autem in iis quæ dicebant.

elementa sequuntur duplex temperatio, quoniam hæc quoque sunt duplicis generis. Sunt enim ani mata et inanimata. Et rursus alia partim animata, partim etiam inanimata. Ac in inanimatis quidem, ut in lapidibus et metallis, simpliciter cernitur ele mentorum communio. Hæc enim ex elementis con stat quibus si temperatio inest, his etiam inerit, sed secundum id quod est plus et minus. Quidam enim investigantes metallorum et lapidum proprietatem commodissimam hanc deprehundunt quæ opposita est nonnunquam frigori, nonnunquam etiam illam quæ calori,interdum quoque eodem modo quæ fri gus aut calorem adjuvat.Quare vis illa quæ ab ele mentis proficiscitur non in his omnibus inanimatis communiterinest, sed prout natura comparata sunt. Hæc vero dissoluta in priora, in illis ostendunt quod misceri potuit. Utrum enim ignis est in ære? Atta men cum crebro injicitur æs in fornacem, paulatim multis ramentis quasi in cineres convertitur, dis solvi contigit. Præterea in terra ignem esse dicere possit aliquis.Nam ex saxo quod proxime ad terræ naturam accedit, attritu ignis exprimitur. Si vero saxum quod maxime ad terræ naturam accedit at que etiam æs in terram dissolvitur, est vero ignis quoque in terra, sane ex demonstratione saxi (quod habet naturam terræ affinem) et aliorum metallorum intelligimus æs in ignem, terram et ejusdem generis alia dissolvi.Sed posset quis multa dicere in hanc sententiam de mistione temperatio num quæ multiplex est et varie coagmentat. Nam si ignis est in saxis et in terra, est etiam in ære. Nam ex terra concretum est æs. Quare cum dissol vitur in terram, in cognata sibi dissolvitur. Hæc igitur prætermittenda sunt,et ad altiora nostra dili gentia revocanda est. Uniuntur itaque metalla, saxa, et alia quædam simpliciore illa elementorum copulatione. Nemini vero sit dubium quin his tem perationes, habilitates et proprietates insint. Non ergo elementa inter se duntaxat copulantur,verum etiam in animatis, ut experientia probat. Est ergo in inanimatis etiam metallis et lapidibus tempera tio atque proprietas. Ubi enim temperatio ibi etiam proprietas, Neque enim quæ inter se temperata sunt, temperari potuissent,nisi impellente proprietate in unum confluxissent. 6. Atque hæc quidem de metallis et lapidibus. De illis vero quæ partim animata sunt, partim inanimata, alia dicenda sunt. plantis, inquam, quæ partim animatæ sunt partim inanimatæ, non est aliena elementorum communio. His enim simul inest vis et facultas attrahendi,augescendi,commu tandi, retinendi et secernendi,in primisque vis me dendi, per quam etiam talia his insunt. Carent au tem vi et facultate sentiendi. Verum hoc perspi cuum est et inter omnes constat. Porro temperatio quoque his inest. Nam si non inest ita ut omnia sint una eademque forma prædita, certe succorum diversitate fructus plantarum non distinguentur. Nam succi illi oriuntur ex fructibus. Quod si tem peratio in omnes partes non diffunderetur, com muni quadam ratione plantas sererent homines colerentque ac earumdem fructus meterent. Quis vero alius dixerit plantis ipsis non inesse tempera tionem,præterquam ille qui communi quadam ra tione ubique plantas sericolique asseri,? Hocautem unum est ex illis quæ fieri nequeunt. Talis etiam

est, et per vim illam quæ valet ad dividendum; verum etiam ideo magna vis proprietatis quod ad anima tum etiam et rationis particeps animal pertineat. Ac illud quidem manifestum est per proprietatem effici ut aliorum proprietates copulentur, non quia sint animalia, cumqne non sine ratione istud fiat, eadem vi et uniri, hoc demum novum est, quod ta men eadem proprietas efficit et præstat. Nam pro prietates elementorum sunt natura posteriores. At temperationum proprietates et in elementis et cum elementis sunt. Proprietates vero humorum sunt cum temperationibus atque adeo cum animalibus. Proprietas denique est ubique. Nam proprietas secun dum id quod est magis copulabit terram et aquam, ignem et aerem, aquam et aerem, quæ quidem tota cum totis copulantur nullo intercedente medio, sen ipsa secum per secundumid quod magis est et mi nus. Magna estigitur proprietatis vis et facultas. Hæc enim proprio modo per temperationes univit elementa cum animantibus, quandoquidem temperationes et constituit convellere Asclepiadarum artem quæ com ponit pharmacorum multitudinem ex plantis, ex metallis et ex multiformibus multipliciterque compa ratis temperationibus inter se permistis per eamdem demonstrationem.Hæc enim omnia temperationibus differunt. Nam et hoc modo medici quod unicuique morbo obsistit ex illis selectum adhibent ut tollatur novum videri non potest. Verumipsum in se dividi morbus. Non cuilibet morbo quælibet adhibent, quamvis temperatione differenti sint prædita. Nam qua re differat vinum a vino,oleum ab oleo, pomum a pomo, fructus a fructu diligenter investigant. Atque ita re diligenter expensa statim conveniens adhi bent remedium, et quod non est aptum removent a præsenti morbo et alii morbo destinant: Quare si temperatio illis non inesset, neque etiam inesset proprietas. Quod si proprietas abesset, non pos sent prodesse aliquibus quidem aliquomodo, aliis vero penitus, nec apte congruenterque convenirent aliquibus quidem aliquo modo, aliis vero perfecte. Absurdum vero fuerit, si quis pertinacius hac de re contendere velit. Idcirco medici sepe inter se cer tant et diverse miscent. Quidquid contra illa quæ p elementa lapidibus, metallis, velleribus et plantis in diximus afferatur, est temperatio atque proprietas in lapidibus, metallis et plantis. Nam temperatio nem cum temperatione miscet proprietas, eadem que separat temperationem a temperatione. Tem perationes enim sunt in natura: quoniam participant illam communicantque, quemadmodum etiam ele menta. Sed proprietas communitatem illam distra hit in partes. Magna enim est proprietatis vis et miri fica, quæ non solum lapides a metallis et plantas ab aliis, et a plantis illa quæ Græci ap pellant, separat per temperationem quæ est in winuorjuque rei genere, cujus nimirum species sunt.Nam ubi est temperatio ibi etiam sunt elementa, quoniam in quo elementa in eo etiam sunt temperatio nes. Porro, uti diximus, duplex est temperatio; una elementis inest, hæc enim in sese inter se suscipiunt admistionem, altera singulis quæ ex elementis, con stant, quia ipsa quoque singula ex elementis, inter cedentibus temperationibus, sunt composita. Ipsa vero proprietas cum proprio et peculiari modo in animalibus elementa temperasset, in rerum natu ram illa produxit, atque illis essentiam, materiam, inquam, dedit. Etenim aliis per temperationes vel uti fonset origo clementa exsistunt. Nam tempera

tio per proprietatem distinguit ac separat pharma- temperatione. Quamobrem primis quidem sunt cum, plantam, lapidem et metallum, quia commu niter ex elementis constant. Si vero digrederis a natura,proprietas in animantibus adunat procreatos ex elementis humores, idque non absque intermedio, sed secundum temperationem ex alimentis eo evi dentiorem quo est præstantior temperatione illa quæ inanimatis inest. Ita esse omnino necesse est. Nam natura simplex est, ut quæ solitarie consideratur. Elementa vero per se admistionem non susci piunt, verum possunt suscipere, quoniam secum inter se miscentur, ut diximus. Temperationes vero qua ratione non sunt materia, neque admistionem suscipere dicuntur, sed qua ratione sunt proprie tates qualitate quadam præditæ et habilitates quæ impelluntur et miscent, alia hoc vel illo modo ad mistionem suscipere dicuntur. Quamobrem pri mo et simpliciore modo, plantæ, metalla, et alia quæ superius diximus, ex natura primum, deinde ex elementis per temperationes in rerum natura exsistunt, nimirum quia animantibus ista multo sunt simpliciora. Sed animalia non ita exsistunt. Etenim natura movet elementa, hæc autem ali menta movent, alimenta vero humores, ex alimen tis demum ethumoribus animalia constant, Princi pio quidem ex succis ab elementis, deinde ex ali mentis et succis, sed per temperationem. Nemo enim mente præditus aliquid intelliget absque conjunctiora et propria illa quæ sunt simpliciora, et a longinquioribus propter temperationum multi plicem varietatem magis remota sunt simplicia. Ut enim res exsisterent ita esse oportuit. Nam metalla, lapides, plantæ, olerum et graminum copia et quot quot inanimata possit aliquis recensere, humore, fri gore, siccitate, raritate et exsistunt et immutantur et augescunt et consistunt. Natura vero non imme diate ex igne, aere, aqua et terra, per tempera tiones animalia temperavit et conflavit, sed inter positis succis seu humoribus. Ac continuo quidem ex humoribus, deinde vero intervenientibus humo ribus, alimentis, et longius remotis elementis tan quam principiis illa componit. Nam in carne par tim terra, partim ignis, partim aqua, partim etiam aer inest, quæ quidem sunt obscura si ad sensum et qualitatem referas, sed si ad veritatem referas cognosci etdeprehendi possunt. Quod enim in carne ignis, aer, aqua etterra insint, ex eo quod dissoluta carne dissolvuntur humores manifeste intelligitur. Humores vero dissoluti recolliguntur in illa ex quibus constant. Quare cum caro si per humores conflata ex igne, terra, aere et aqua, exsistentia illius ex illis ex quibus humores sunt conflati constat. 7. Natura igitur per humores ex igne, aere, aqua et terra ut animalia exsisterent effecit, tempe. rationum autem proprietatibus varie temperata

sunt. Nam in natura omnia copulantur tanquam in centro ac principio, sed alia ab aliis separantur per temperationes. Hinc enim ingenii et propen sionis in rebus diversitas. Nam quod in rebus est proclivitas ad discordiam, ad superiorum partium affectationem, ad distinctionem et alia similia, hoc certe naturæ non est tribuendum. Quo pacto, quæso natura quæ in se comprehendit et colligit omnia et omnibus dat essentiam, videri possit impellere omnia ad discordiam, ad superiorum partium af fectationem et disjunctionem? Hoc certe fieri ne quit. Sed ista et istis plura alia temperationibus sunt tribuenda. Etenim natura proposito fine malo nihil unquam facere aggressa est, sed omnia pul chrius quam dici possit in lucem edidit, accepta nimirum facultate a primo illo et præcipuo rerum omnium principio. Temperationum autem varietas cum proprietate mista, non unius similisque modi res multas edidit. Nam temperationes secum tra hunt semper infinitas rerum novarum molitiones. Sunt enim infinitæ temperationes. Et quemadmo dum elementa a natura exsistunt, sed suntinfinita quæ ex elementis componuntur, ita etiam tempera tiones sunt in elementis, sed sunt infinitæ tempe rationum proprietates. Idcirco in metallis, lapidi bus, plantis, alimentis, humoribus et animalibus infinitæ sunt temperationes quæ varietatem multi plicem afferunt corporibus, incitationibus volunta riis, proprietatibus, actionibus, apprehensionibus, habilitatibus, figuris, propensionibus, et reliquis omnibus. Quapropter temperationes varietatem in rerum naturam introducunt, et uniusmodi rerum constitutionem ejiciunt. Si,enim ut in natura, cujus ratione res omnes naturales unico modo uniuntur, exsisterent, in temperationibus etiam secundum naturam egerent. Sed quia varietatem illis tempe rationes afferunt, idcirco multa introducunturino sitate et aliena, multa quoque necessaria et naturæ congruentia. Quare quidquid secundum naturam efficitur, illud etiam est necessarium; sed quod se cundum temperationem efficitur, propter varieta tem non est semper necessarium. Sed siipsa tem peratio sincerum rei finem servat, ad quem spec tans natura ut res procrearetur, viam suam exprom psit, tunc felix rei exitus solet exsistere; sin ad suas proprietates se convertit, et illinc habilitatem accepit, tunc a recto deflectere solet. Nemo vero existimet in his explicandis nos dicere tempera tiones non esse naturæ. Hoc enim esset absur dum. Quomodo enim temperationes id quod sunt a natura habere negare possemus? perinde ac si diceremus temperationes quæ admistionem susci piunt ex simplici non misceri. Qui hoc modo de ceptus est abjiciat ignorantiam et scrutetur verita tem. Sed sunt temperationes, est etiam natura, consimiliter etiam sunt elementa. Natura enim centrum est et principium, quocumque te vertas, illa vero omnia sunt circa ipsam: non secus at que in uno sole radii qui ex humore, aut vapore, aut æstu exorti sursum versus tendunt et illinc rursus dissipantur, paulatimque colliguntur et rursus mittuntur atque semper hoc modo iteran tur. Sunt enim quædam temperationes, habilitates et proprietates, per quas uniuntur omnia pro eo

ac natura singulorum fert, atque hæc quidem hunc in modum habent. Quoniam autem multis modis multipliciterque investigavimus naturam et tempe rationes in mentis cogitatis, in rationibus, in figu ris, in scientiis, in elementis, in lapidibus, in me tallis, in plantis, in alimentis, in humoribus et in animalibus, reperimus autem ubique proprietates quas conferunt sibi inter se natura et temperatio nes, consimiliterque consideravimus et animadver timus quomodo et quando, secundum quid et in quo universa inter se communicent, et contra, quomodo et quando, secundum quidetin quo non communicent, necesse est considerationem et cir cumspectionem nostram ad animatum animal et rationis particeps transferre. Nam ad hoc spectat natura et temperatio quam cumnatura perscruta mur. Hoc enim modo in hoc animali animato et rationis participe considerabimus naturæ et tem perationum effectus, et distinguemus inter præstan tiora et viliora, inter ea quæ sunt natura et illa quæ sunt fortuna, inter ea quæ ad scientiam per tinent et illa quæ non pertinent, inter actiones prudentum et actiones imprudentum ac improbo. rum, inter actiones fortium virorum et actiones hominum timidorum et temerariorum, inter actio nes temperantum, et actiones intemperantum ac stupidorum hominum, inter æquitatem et iniqui tatem cum aliquis inique aut plus habet, aut minus habet, inter falsa et vera, inter illud quod re vera est, et illud quod aliquis opinatur esse cum non sit, inter bona et mala; quod nos perficiemus per quirentes multarum rerum cognitionem et scien tiam adjuvante nos Dei numine. FILII SUMMI IMPERATORIS DOMINI JOANNIS DUCÆ 1. De communionis modis qui in homine consi derari possunt quid sentiendum sit ostendere quoque nobis operæ pretium videtur. Quoniam autem hac tenus universam communionem quæ est subnatura, tam illam quæ secundum naturam est, quam quæ secundum temperationes, investigavimus, est autem in primis necessarium secundum conjugationes hoc ipsum demonstrare, ut quilibet simul ordine colle

ctas habens verum scopum assequatur, et ut faci lem habeat deinceps sententiarum comprehensio nem alioqui difficilem, summatim complectamur, et quasi sementem facientes universum hujus tra ctationis scopum antequam perveniamus ad finem ipsius tractationis commemoremus. Ita vero se ha… bent omnia. Cum sint in nobis partes quædam nu mero septem, ex anima videlicet et materia. non omnibus illæ insunt æqualiter, sed in individuis ha bent intensiones ac remissiones. In tredecim porro ordinibus distributio consistit, quorum quidem ordinum partes numeratæ, nonaginta tres simul exsistunt. Distribuuntur autem rursus in quatuor ordines, ita ut unusquisque ordo circiter tres partes habeat, quarum una quidem est simplex, aliæ vero remittuntur ac intenduntur omni ex parte. Ac simplex quidem est quæ etiam sola est, æquales videlicet septem partes habens; nempe a b c et præterea e f g h. Hæc enim conjugatio neque in tensionem neque remissionem suscipit. In reliquis autem sequentibus reperiuntur intensiones et re missiones. Idcirco etiam multiplices evadunt pro pter transpositionem communionis. Cum enim purgatio æqualiter a b c habet et ef g h, duplari non potest secundum proprietatem quamdam sin gularem,præterquam quod tanquam individuum et unitas etiam purgationem similem habebit, qua rum non est differentia. Cum autem purgationum altera unum ex elementis descriptis remissum habet, necessario ab aliis distinguitur ut diversis deinceps. Jamque differt purgatio a purgatione Atque hoc modo transpositis elementis secundum remissiones ac intensiones, tredecim omnino con jugationes exsistent quæ dividuntur in nonaginta duas simplici illa conjugatione non numerata. Prima igitur omnium est illa simplex. Deinde or dine quæ sequuntur. Porro conjugationum ordose cundus est qui tria et tria habet a b c quidem om nia, sed tria ex ef h h, subtracto videlicet uno qui bus quatuor e f g h vicissim subtractis, quatuor conjugatlones reperiam a b c ef g | ab c f g h | abc ghe abcehf,quæ quidem transpositione differunt inter se. Et ut differt prima a secunda, ac tertia a postrema, sic individuum temperatum ex postrema ab illo quod est ex prima et tertia temperatum. Atque hunc secundum ordinem consequitur conju gationum ordo tertius, qui tria et duo habet: a cab c quidem omnino, sed ex e f g h duo, duobus nimi rum demptis et subtractis, quibus vicissim transpo sitis reperiam conjugationem positu perfectam ab c ef | abc.fg | abc.g h | abc.he | abc.eg | abc.fh quæ differunt transpositione. Et ut prima differt a secunda, et tertia a postrema, ita etiam individuum ex postrema temperatum ab illo quod est tempe ratum et conflatum ex prima et reliquis deinceps ad hanc postreman usque. Atque hoc commune est trium. Hunc tertium quartus ordo consequitur qui tria et unum habet a cabc quidem omnino et absque ulla subtractione, sed unum ex e de f, tribus nimi rum subtractis, quibus vicissim transpositis repe Locus perobscurus propter confusionem duarum vocum, nempe Ceterum ut explicaremus retinuimus vocem Habita ratione partes appellantur; atque tre decim ordines respectu quatuor ordinum erunt potius Hic rursus conjurationes dicuntur respectu quatuor ordinum.

tem undecim commune est. Hunc consequitur a primo hujus generis tertius, universorum septimus qui excepta duorum transpositione eamdem permu tationis proprietatem retinet, a c, e f g h | ac. efg|ac. e f g | a c. f g h | ac. ghe | ac.ghe | ac, ef ac.fg | ac g h | acht | ac, he | ac.eg | riam quatuor conjugationes | abc.e | abc.f| abc. g | abc. h | quætranspositione differunt. Ut enim se habet prima ad secundam et tertia ad postre mam, ita quod ex postrema temperatum est indi viduum ad illud quod ex prima et ex tertia. Atque hoc quatuor commune est. Hunc quartum conse quitur alias ordo conjugationum qui etiam habet quæ transpositione differunt. Ut enim prima se ha ipse tres ordines, in quibus quatuor permutantur et subtractione ad duo rediguntur; de tribus vero unum demitur, duo permutantur et æqualitatem retineut. Qui ordinum ordines et conjugationes ex sistunt cum de tribus duo retinentur, et de quatuor, quatuor, tria, duo; quibus transpositis et permu tatis in unoquoque ordine undecim conjugationes reperiam. Ac primus quidem ordo hujus generis est sed universorum quintus ab e f g h | a b c f g | a befh | a bghe | ab ef | abfh | abgh |abfh|abhe | a beg, quæ differunt trans positione. Ut enim prima se habet ad postremam et secunda ad decimam, ita etiam individuum illud quod ex undecima temperatum est usque ad illud quod est ex prima. Hocautem commune estunde cim. Secundus quidem ab hoc ordo sed universo rum sextus deinde consequitur,qui eamdem quoque ipse permutationis proprietatem retinet excepta duo rum de tribus transpositione, 6 c. ef g h | bc. ef g | b c. e f h | b c. f g h | b c, g h s | bc.ef | be. fq | bc.gh | bc. hf | b c. h e | bc. eh | quæ differunt transpositione. Ut enim prima se habet ad postre mam et secunda ad decimam, ita etiam contrario ordine individuum illud quod ex undecima tempera tum est ad illud usque quod est exprima. Hoc au Hic in Græco desideratur «ß ¢× 0 quare etiam bet ad postremam aut secunda ad decimam, ita etiam contra illud individuum quod ex undicema temperatum est ad illud usque quod est ex prima.Hoc autem undecim commune est. Hunc consequitur alius conjugationum ordo qui etiam ipse tres habet ordines in quibus quatuor permutantur et subtra huntur usque ad duo, de tribus vero duo subtra buntur et unum permutatur. Qui ordinum sunt or dines et conjugationes habentque de tribus unum, de quatuor vero, quatuor, tria, duo, quibus vicissim permutatis reperiam in unoquoque ordine undecim conjugationes. Qui quidem est primus ordo hujus generis, octavus vero universorum est, a ef g hl a efg afgha efg|aghe | aef | afg|agh | a hf | ake | aeg | quæ differunt transpositione. Ut enim prima se habet ad postremam aut secunda ad decimam, ita contra illud individuum quod ex un decima temperatum est, ad illud usque quod est ex prima.Hocautem commune etiam est undecim. Secundus ab hoc ordine consequitur ordo, univer sorum nonus, qui in progressu eamdem proprieta tem retinet, excepta unius transpositione, befgh | b efg bfgh | b ghe | b efh | b ef | b fg | bgh1b hf | b he | beg | quæ transpositione differunt. Li enim se habet prima conjugatio ad postremam aut addendum ab f g h ut sint undecim conjugationes

a secunda ad decimam, ita etiam contra illud indivi- transpositione, be|bf|bg| bh | quæ quidem duum quod ex undecima temperatum est ad illud usque quod est ex prima conflatum. Hoc autem commune etiam est undecim. Tertius a secundo hujus generis ordo consequitur, universorum deci mus qui in progressu eamdem proprietatem retinet, excepta unius transpositione: c efgh | cefg | cfgh | c efh | c ef | cfg | egh | chf | che | ceg quæ transpositione differunt. Ut enim prima con jugatio se habet ad ultimam aut secunda ad deci mam, ita etiam contra illud individuum quod ex undecima temperatum est, ad illud usque quod ex prima conflatum est. Hoc autem commune est etiam undecim. Hunc ordinem consequitur alius conjugationum ordo, qui etiam ipse tres habet or dines in quibus tria et quatuor permutantur, ac de conjugationes transpositione differunt. Ut enim prima se habet ad secundam aut tertia ad postre mam, ita etiam retrogrado ordine individuum illud quod ex postrema temperatum est, ad illud usque individuum, quod est ex prima conflatum, atque hoc commuue est his quatuor. Tertius deinde a primo hujus generis ordo consequitur, universorum decimus tertius et ultimus qui in progressu eamdem proprietatem retinet tam in permutatione quam in transpositione, ce | cf |cg|ch |.Quæ quidem conjugationes transpositione differunt. Ut enim prima se habet ad secundam, aut tertia ad postre mam, ita etiam contrario ordine individuum illud quod ex postrema temperatum est in reversione se habet ad illud usque individuum quod ex prima temperatum est. Atque hoc quatuor commune est. Hactenus conjugationes partium animalis ra tione præditi finem et terminum habent. Sed emer gunt præter conjugationes nonaginta duas et sim plicem septem aliæ conjugationes quæ quidem în unitate sola intensionem habent. Idcirco has cum aliis non numeravimus, quoniam ordo in istis erat ordinis perturbatio. Sunt autem hæ: a, cum inten sione; b, cum intensione; c, cum intensione; e, cum intensione;f, cum intensione; g, cum inten sione; h, cum intensione. Cum autem dico cum intensione, dico etiam cum remissione. Utraque tribus quidem duo subtrahuntur. de quatuor vero tria. Qui sunt ordinum ordines et conjugationes habentque de tribus unum, eodemque modo de quatuor unum ae |af|ag|ah| quæ transposi tione differunt. Ut enim prima conjugatio se habet ad secundam, aut tertia ad postremam, ita etiam contrario ordine individuum illud quod ex postrema temperatum est, ad illud usque quod ex prima con flatum est. Atque hoc his quatuor commune est. Secundus ab hoc ordo consequitur, universorum duodecimus qui in progressu eamdem quoque re tinet proprietatem tam in permutatione quam in Reditum a postrema ad primam appellat revisioném, perinde ac si a meta ad carceres revertereris.

enim vox relationem significat. Quæ si numerentur cum illis proprie dictis ordinibus centum omnino conjugationes constituunt. Sed de talibus nihil nunc nobis est dicendum, cum alia via incedere cupiamus. Estque satius in præsentia silentio hæc præterire. Et justa sane de causa facere nobis vide mur, quod tot et talia selegerimus quæ in tanta naturalis scientiæ vi et copia inter se conferrentur. Ac comparationem quidem illam quæ in conjuga tionibus temperationum naturalium habet locum, sexto sermone persequemur, nunc vero ex illis quæ diximus occasionis commoditate captata et quasi in lucem educta de illis quæ primis illis re spondent, hoc libro dicere pergamus. Jam vero ab scopum revertimur, ut quemadmodum constituimus, pro viribus nostris hanc disputationem absolva mus. 2. Neque vero reperire poterit aliquis supra aut infra illas quas enuineravimus, aliquem alium nu merum in ipsis. Nam transpositiones et permu tationes elementorum, neque extra perfectionem egressæ sunt, neque rursus a perfectione abfuerunt, sed ut definitæ fuerunt hactenus, perfectionem ab solutionemque adeptæ sunt. Sunt autem ipsis com munia quidem septem a b c et ef gh, ex quibus se cundum remissiones et intensiones duodecim con jugationes exsistunt, excepta simplici et illa quæ ei respondet,in quatuor ordines distribuuntur; qui qui dem ordines tres circiter numero habent conjuga tiones quæ rursus in plures distributæ nonaginta cum duabus omnes exsistunt, excepta simplici et illa quæ ei respondet. Duplex igitur in his est dif ferentia. Una est septem illorum quibus accidit in tensio et remissio propter transpositionem et per mutationem; idcirco multitudinem effecit eamque finitam et terminatam. Nam omnes conjugationes sunt nonaginta duæ, præter simplicem. Altera ve ro differentia multitudinem numero non finitam effecit, quæ tamen intra finitam consistit, quam vis sit maxime infinita. Est autem finita, quoniam ipsius infinitas intra finitam multitudinem consi stit. Nam, exempli gratia, ex nonaginta duabus con jugationibus proponatur aliquod individuum sin gulari temperatione præditum:sitque Christophorus probus potest sane esse minus aut magis probus; Dannon etiam Euphemides acutus est quia est magis aut minus acutus et sagax? Nunquam vero fieri poterit ut Euphemides acutus sit, Christophorus probus.At que hoc omnibus commune est. Una igitur differen tia est secundum intensiones etremissiones ad duas et nonaginta usque conjugationes præter simplicem, neque ulterius progredi licuit. Altera vero est in finita et innumerabilis. Potest enim fieri ut sævus secundum remissiones et intensiones infinite sit iracundus, nempe ille qui consistit in aliqua con jugatione ab efficiendumiracundum accommodata. Quia vero diximus in illis iracundum necessario magis et minus iracundum esse,nemo putet unum

septem sunt, quæ temperant simplicem conjugatio nem tot autem sunt omnino quæ agunt et tempe rant, non alia quam septem. Quid autem illud est quod per unam conjugationem multas immutationes effecit? Nimirum est ipsa permutatio: idcirco ipsæ conjugationes amplius immutarinon possunt, quia videlicet semel perfecte immutatæ sunt. Quare sæ vus qui est iracundus et sollicitus qui est cupidus in similibus consimiliter suscipient intensiones et remissiones, quatenus qualitate hæc sunt præditi, ut sint iracundi et cupidi. Eadem ratione conjuga tiones ex quibus temperati sunt ipsi, infinitos et iracundos et cupidos efficient, secundum intensio nem et remissionem.Nunquam autem accidet ipsis migratio ex conjugatione una in aliam. Eadem igi indemque individuum esse magiset minus iracun dum, sed quæcunqae ad eamdem cum ipso conju. gationem referuntur, aut eodem modo sunt indi vidua. Quare sævus qui secundum remissiones et intensiones est iracundus, infinitus est; et sollici tus solet esse cupidus infinite magis et minus. Nemo vero hoc de uno eodemque individuo dic tum putet, sed de omnibus individuis, quæ eadem conjugatione qua illud comprehenduntur. Porro no mine singularis numeri omnia illa individua ap pellantur, tam quæ eadem qua sollicitus, quam quæ eadem qua sævus conjugatione continentur, quo niam ipsis inter se utriusque conjugationis essen tiæ finitio communis est. Omnis enim iracundus iracundi definitionem suscipiet, et omnis cupidus cupidi, quandoquidem horum singuli iracundi et tur ratione cum conjugationes tum individua ex cupidi dicuntur. Quare merito utriusque conjuga tionis multa individua suum nomen singulare obti nent. Est igitur iracundo, sævo et cupido sollicito, quatenus ille iracundus, hic sollicitus est, indefini ta intensio et remissio, quia copulationes que ipsos temperant, quatenus possunt suscipere remissiones et intensiones, indefinitæ sunt et interminatæ. Ne que vero sævus sollicitus, aut sollicitus sævus un quam esse poterit. Idcirco remissiones et intensio nes suscipiuntur ab ipsorum conjugationibus, quo niam conjugationes ex quibus temperantur nullo modo permutari possunt. 3. Est autem perspicuum hoc omnium esse pro prium conjugationum, ex accurata duorum istorum vestigatione. Neque enim inter omnes per omnia est communitas: quando quidem partim communio nem habent, partim etiam discrimen, quando etiam illis conflata ad finem usque intensiones et remissio nes suscipient, verumtamen intra suos fines et terminos consistent. Annon igitur infiniti sunt iracundi quatenus iracundi, et infiniti cupidi qua tenus cupidi, et infiniti prudentes quatenus pruden tes, non alii, quoniam intra suos fines et terminos consistunt omnes iracundi et cupidi et prudentes? Hæ sunt igitur duæ differentiæ, nempe una quæ duas et nonaginta effecit conjugationes atque etiam simplicem: altera quæ infinitas remissiones ac inten siones habet, easquo intra conjugationes. Quare nemo cui nobile fuerit ingenium scientia in erro rem inducetur aut decipietur per intensionem ita ut remisse cupidum conferat cum alio qui cum inten sione aliqua alia qualitate præditus est, sed per sci entiam iracundum a cupido alium esse judicabit,et contra. Idem est observaudum in omnibus conju

gationibus, et in individuis quæ ex illis temperan tur. Neque igitur plures quisquam reperiet conju gationes, nisi captiose agat: neque rursus paucio res nisi manca et imperfecta cognitione præditus cum nobis omnes sint numero comprehensæ, nec ulterius progredi liceat: nempe abc efgh tempe rant simplicem hominem, quandoquidem simpli cem conjugationem constituunt. Simplicem autem hominem et simplicem conjugationem pro eodem usurpo, nempe pro perfecte temperato homine, seu perfecte temperata conjugatione. Aliarum vero conjugationum unaquæque suam habet proprieta tem. Omnes igitur homines sunt nonaginta duo: et simplex nempe perfectus: itemque illi qui ex septem simplici conjugationi respondentibus tem perantur. Porro omnes atque adeo simplex sunt infiniti, non secundum aliud atque aliud, sed quatenus alius quispiam estatque dissimilis: nam aliud essentiam significat, et aliud individuum dissimile vero intensionem et remissionem. Omnes igitur aliusmodi purgationes, quæcunque secun dum intensionem et remissionem sunt temperatæ,in termino septem consistunt: nempe abc efgh. Aliæ quidem sunt quotquot ex transpositionibus et permutationibus conjugationum constant. At dissi miles sunt quotquot in unaquaque conjugatione intra ipsius terminos consistunt habentque latitu dinem et coarctationem. Nemo enim distinguit inter iracundum et cupidum secundum illud quod est magis et minus: quandoquidem hæc latitudo non est definita et certa. Non quod omnis latitudo sit inde finita, sed quia illud quod est indefinitum interdum etiam latitudinem habet interdum vero est latitudo, coarctatur etiam, quia a secundæ conjugationis comparatum cum alio a ejusdem conjugatio nis tum remissionem tum etiam intensionem sus cipit. Neque vero natura ita comparatum esset, nisi omnia individua a ejusdem conjugationis so cundæ essent necessario propter videlicet intensio nem et remissionem. Utrum igitur in his conjuga tionibus omne individum includitur et comprehen ditur? et omnes sunt monaginta duo cum simplice et illis septem qui pari vi parique facultate conju gationi simplici respondent; utrum etiam intensio nem et remissionem qualitates in suis quæque conjugationibus suscipiunt? uniuscujusque vero conjugationis individua sunt infinita: non quod sint extra ipsas conjugationes, sed propter inten sionem et remissionem quarum utraque intra con jugationes ipsorum consistit? Hoc igitur nostro sermone septem partium animalis ratione præditi communionem conati sumus ostendere, cujus qui dem doctrinæ usum in communionibus rerum natu ralium longius latiusque diffusum habere possumus. Porro illud a quod unaquæque conjugatio indivi duum quod facit facere solet, ostendere non gra vabimur, etiamsi tractatio hæc negotii et molestiae plena sit. Ac plures quidem alii in hac scientia exercitati potuissent melius non eo modo quo nos, sed quo pacto maxime oportuit intra ipsas conju gationes, aut aliter hæc omnia explicare et pertra ctare. At conjugationes alias præter illas nemo pote rit reperire, quocunque modo immutet et trans ponat: quia perfectissime permutate et transposite sunt. Verum nos utcunque uniuscujusque conjuga tionis individuum explicemus, et hanc quoque

partem naturalis scientiæ levi brachio attingamus et quasi præcamus illis qui nunc campum ingredi voluerint idque interdum leviore brachio ut dixi mus interdum etiam accuratius, ne forte in alicujus reprehensionem nostriperscrutendi studium incur rat. Nam qui philosophiam litteris persequuntur,no runtquo pacto in scientia naturali versari oporteat quo pacto distribuere et colligendo concludere necesse sit. Idcirco in omnibus omnino et secun dum omnia Stagiritæ obtemperamus, nos quoque scientiæ naturalis studiosi rationes viri illius ad tenue et ad concisum elimatas fusius explicamus, elicientes hanc opinionem ex ille quæ per insigni tas corporis notas colligitur. Neque enim dicimus hunc in modum: Fortis ille est qui magnas habet extremitates; sed. Qui hoc vel illo modo secundum conjugationes temperatus est. Nam ex insignitis corporis notis figurationum discrimen considera tur; hic autem humorum et partium animæ pro prietates expenduntur. Quo fit ut illud quod ratione concluditur, tacite intelligatur. Cum igitur de conjugationum ordine, inventione, collocatione et permutatione accurate diximus, nunquam erubes cemus,quod convenienter naturæ principiis docui mus de temperationum conjugationibus, illud in individuis ipsis ostendere: neque hoc ipsum un quam renuemus neque subterfugiemus: neque vero ab infima quæque descendemus, sed postquam utcumque perscrutati fuerimus, accuratiorem dis quisitionem sapientibus relinquemus. Quod quomi nus faciant neque a nobis, neque a fato aliquo impedientur. Εquidem hoc certo scio, fore ex po steris aliquos qui non contradicendi studio eamdem in hac philosophiæ parte operam, ponant. Quare quam illi veniam a posteris suis libenter exspecta bunt hanc nos ab ipsis petimus. Neque vero ignaram et somniculosam operam in his conscri bendis posuimus, et meum hoc sæculum testari potest res pleresque occultas et ab ipsa natura involutas mihi apertas et manifestas exsistere quam sane cognitionem insolenter et intemperanter præ me ferre nolim. Neque hæc arcana mecum habui astute, ut solent multiqui conscientiam suam ipsi fallunt, ipsi se ridicule insanos ostentant, ac suis ipsi retibus suffocatur. Sed cum ego sim phi losophus, sciamque modestiam esse cum honestate conjunctam et moderationem esse virtutem: item que quæ media sint, quæque extrema in humanis actionibus præterea cum sciam me mortalem esse mihique opem conservorum esse implorandam me cum sapientibus versari, unum denique esse perfecte et vere sapientem: Ideo in hanc sententiam sermonem meum concludo: ut nostra sententiam adjungamus sententiæ illorum qui meliora repe rient. Gratiam vero propter doctrinam et senten tiam nostran hoc libro comprehensam deposcimus Est enim æquum ut similes a similibus mutua stu diorum munera studiose exspectent. Diagramma adjiciendum tertio sermoni Theodori Ducæ, in quo numerum conjugationum ob oculos ponere voluimus. id est, opinionem et opinione elicere. Lego a

7aB r™ 44 ay. 48 a. 50 a. 51 a. 52 a. 54 a. 55 a. 58 a. Hujus loci obscuritas illustrabitur hunc in modum: Cum fit distributio in quatuor ordines, tunc tredecim ordines respectu quatuor ordinum, non amplius ordines, sed appellantur. Rursus cum fit distributio in nonaginta tres tunc tredecim non amplius sed Significatio littararum. appellantur respectu nonaginta trium conja gationum, Caterum, ut monet Galenus, cum conje gatione illa quæ est æqualis omni ex parte, estque intensionis ac remissionis expers, reliquas com parare debemus. Idque observandum in singulis ordinibus.

THEODORI II IMP. DE COMMUNIONE NATURALI FILII SUMMI IMPERATORIS DOMIMI JOANNIS DUCE 1. Totnumero humorum in hominibus et partium animi inventas a nobis communiones et investigatas prius, ut oportuit, tradidimus. Proprietatibus vero agentium tum ex ratione, tum ex irascente vi atque facultate, tum denique ex cupiditate itemque proprietatibus humorum unicuique assignatorum, certam ac definitam quantitatem non attribuimus. Hoc enim reperiri non potest: sed domonstravi mus duntaxat numerum, habilitatem, et qualitatem. Quot sunt igitur communiones utrorumque, nempé animi et humorum, a nobis ostensum est. Quantam autem quantitatem unaquæque communio habeat, definite nemo reperire potest. Nam quantitatis non est intensio et remissio, sed sequalitas et inæquali tas. Nemo vero hoc modo considerans a scientia aberrare potest. Quoniam igitur quot sine numero communiones ostensum est, eodem modo uniuscu jusque communionis proprietas declarata est. Si enim rationis compos rationis compoti excellere potest,enim iracundo, iracundus et cupidus cupido, ita tamen ut ambo sint aut cupidi aut rationis com potes, aut iracundi. Et quamvis unus habeat quan tamcunque habere post communis qualitatis in tensionem; non tamen falletur qui ex illis quæ

P P æquales, linea quidem lineæ B, et hæc lineæ C. et hæc lineæ D, et hæd lineæ A. Puncta igitur V X Y Z ponantur media inter BCD, et conjungantur inter se Y X. X Z. V Y efficient que minus qua diximus, judicare voluerit; ita ut cupidum cum iracundo confundat, sed cupidum ab iracundo sin cere vereque distinguat. Et quamvis individuorum formæ latitudinem habeant adeo ut unaquæque drangulum F G H. Sicut igitur N O P Q puncta forma intensionem in infinitum suscipere possit, tamen non ideo ilia proprietas evadet, sed eadem manebit. Quod autem dicimus, hunc in modum de monstrabitur Subjecta figura volumus ostendere intensionis qualitatem non efficere ut iracundus ab iracundo alius dici definiri possit. Oportet igitur demonstrare per quantitatis æqualitatem et inæ qualitatem hæc aliud atque aliud non evadere. Ex quadrangulis igitur hujus figuræ esto majus quadrangulum; F G H minus quadran gulum. Sint igitur puncta a quibus triun que lineæ cum V X Y Z copulentur. Sint igitur media inter puncta F G H, quemadmodum V X Y Z puncta erunt media inter puncta D. Ut igitur linea habet ad lineam B, ita linea F ad lineam G: et ut linea ad lineam D, ita linea G ad lineam H; et ut se habet linea ad lineam A, ita linea Had lineam E. Rursus utse habet conjunctum triangulum Y X ad triangulum N F O, ita tri angulum Y V ad triangulum Q N. Dt ut se habet triangulum Q HP, ita triangulum Z XC ad triangulum PO G. Est igitur triangulum Y X qualitate simile triangulo U F O, sed non æquale. Deinde triangulum Y VA simile est triangulo QEN; itemque triangulum V Z simile est triangulo LG H: denique triangulum Z XC simile est qua litate triangulo P O G. Rursus conjuncto quadran gulo N O P Q inscribantur puncta ST KL, eodem situ quo interjecta sunt puncta N O P Q, in qua drangulo Y X Z V. Connectantur etiam illa puncta STKL:erunt hæc quoque æqualia triangula. Ut igitur triangulum QPH se habet ad triangulum YVA, ita NLP ad QPH. Ut autem se habet triangulum POG ad riangulum VZD, ita etiam TKO ad triangulum POG. Et ut triangulum ONF se habet ad triangulum ZXC, ita quoque triangulum KNS ad triangulum NOF: Et ut triangulum NQE se habet ad XYV, ita etiam SQL se habet ad QME. Ita ut ufrum que utrimque ex inæqualitat e æqualiter excel Non hic de formis essentialibus, igitur, sed formis qualitatum in individuis.

THEODORI II IMP. DE GOMMUNIONĖ NATURALI. lat, atque hoc in infinitum produci potest. Præterea ut quadrangulum ABCD sehabetad quadrangulum F G H, ita quoque quadrangulum N O P Q ad STK L. Ita ut utrumque utroque ex inæqualitate æqualiter majus sit et minus. Ut enim quadrangu lum se habet ad quadrangulum F G H, ita quoque ipsum ad quadrangulum NOPQ: et ipsum eadem ratione ad quadrangufum S T KL.Quoniam igitur media hæc puncta Y X Z V connexa cum punctis quæ sunt in extremitatibus, nempe cum ABCD, neccessario efficiunt quadrangulum. Et rur sus intermedia horum puncta ex eadem quali tate efficiunt quadrangulum NO P Q: eodem quoque modo horum intermedia puncta efficient quadrangulum STK L, atque triangula YXB X Z CZ V: V Y A, quæ conjunguntur et uniuntur in Y X Z V circa puncta intermedia NOPQ, interjecta lineis Y X. X Z. ZV. V Y. cum sunt inter se connexa ex eadem proportione cum su perioribus, quamvis inæqualia, similia sunt inter se qualitate. Ergo intermedia horum interjecta lineis NO. OP. Q P. Q N, connexa inter se similia erunt superioribus qualitate, sed proportione responde bunt illis ex quantitatis æqualitate et inæqualitate. Ex quibus intelligitur majus quadrangulum aut triangulum et quodvis aliud genus figuræ differre a minore si quantitatem spectes, sed si qualitatem, non differre. Et quoniam quantitatis æqualitas et inæqualitas aliam qualitatem figuræ non efficit, D, quod est oupidum esse aut iracundum si. mile est in qualitate, huic nempe Y X Z V, quod est etiam cupidum esse aut iracundum: et hoc ipsum huic, nempe N O P Q: rursus hoc ipsum huic STK L. Eadem ratione qualitate tri angula non different, sed quantitate. Eodem quoque modo rationis compotes et temperati qualibet tempe ratione homines eamdem rationem eumdemque or dinem servabunt. Hæc enim omnia nostro sermone demonstrata sunt ut oportuit demonstrari. Nostra autem hæc demonstratio declara nullam conjugan tionem copulationum scientia investigari posse præ ter illas quas numeravimus, si qualitatis rationem spectes. Quamvis enim illa triangula et quadrangula majora et minora sunt, verumtamen suas lineas, suos angulos, sua denique spatia inter se similia habent, quacunque quantitate singula illorum sint prædita. Majus enim et minus triangulum non diffe runt inter se nisi ex trianguli forma, quæ si diffe runt, propter diversitatem formæ differunt: sed si similitudinem figuræ spectes, seu majus seu minus sit triangulum, aliud non erit. Iracundus ergo aut cupidus aut ratione præditus, aut pituitosus aut sanguineus, aut melancholicus, aut si qui habent mistam ex utrisque temperationem, ex descriptis supra conjugationum copulationibus, riterius ordi nis non erunt quam cujus sunt propter intensionis aut remissionis rationem, quoniam non sunt alii sed dissimiles. Omnes igitur ordines repe: ti sunt. Porro unusquisque ordo latitudinem habat fit accre tionem et diminutionem suscipere possit. Necideo alia communis qualitatis species seu aliud indivi duum evadet Propter intensionem et remissionem.

Nam intensio et remissio non sunt quantitatis sed qualitatis. Aliud autein ad essentiam pertinet ad quam non pertinet intensio. Ex quo efficitur aliud nullo modo pertinere ad intensionem, quandoqui dem in nulla essentia est intensio, at essentia est in omni alio, intensio ergo in nullo alio erit. Omni igitur conveniet; at nulli conveniet. Nulli ergo conveniet A. Quandoquidem neque differt ab V X Y Z propter quantitatis intensionem; nam in quantitate non est intensio sed inæqualitas; quæ quidem inæqualitas aliud ab non efficiet cum eadem definitionem habeat utrumque, ut neque circulus definitionem aliam et diver sam a definitione majoris circuli K L M N O susci piet. Utriusque enim circuli una est definitio com munis. Nam circulos est figura plana una linea comprehensa quæ circumferentia appellatur, ad quam omnes a centro figuræ ductæ lineæ rectæ æquales inter se sunt. Sive igitur sit æquale ipsi A, sive inequale, definitionemeamdem suscipiet. Quorum autem definitio communis est,ratio quoque essentiæ illorum est communis. Idem quoque ob servatur in triangulo, in multangulo: itemque in pari et impari. Quod si argentum cum auro unia tur, non alia exsistet differentia ex hac copula tione, quain illa quæ ex qualitate est. Aurum enim copulatum albedinem accepit, et argentum album flavum auri colorem. Neutrum vero, usque aurum neque argentum, quantitatem, quain habuit, ob aliorum æqualitatem et inæqualitatem cum alia commutavit; unicuique enim sua manet quan titas. Quare nulla intensio aut remissio efficit ut aliquid aliud sit quam quod est. ic enim est qualitatum compositio. Idcirco quod ita copulatur non est simplex sed compositum. Porro merito remissio et intensio qualitatibus inesse dicuntur, quantitati vero inesse negantur. Nam quod intenditur et remittitur aliud non evadit, sed dissimile. Aliud quidem est sexcuplum argentam copulatum a sexcuplo auro copulato. Ao ex qui litate quidem mutabuntur et dissimilia evadent, sed ex quantitate nequaquam. Quare si quis dili genter consideret, nunquam animadvertet inten sionem aut remissionem quantitati inesse, sed qualitati. Quod ita esse hunc in modum demos strabo. Oportet igitur demonstrare in qualitatem

suam inter se contulerunt. Etenim quoniam sunt contraria, etiam frangentur, atque unum quidem ex contrariis aliquid de albedine remittet, alterum vero de nigredine. Sed ex æqualitate ex inæqua litate non accidet illa commutatio, ut medimni quantitas non potest in quantitatem calicis trans ire aut unum alterius quantitatem assumere, sed unumquodque in ea quantitate manet, quam primo habuit, etiamsi inter se conjungantur; ut enim quinarius numerus constat ex ternario et binario, sed non ideo tria sunt quatuor, neque duo tria propter copulationem contra vero qui conjungitur numerus post copulationem dissimilis quidem evadit, sed alia quantitate non definitur, quam copulatorum inter se numerorum quatitate. Neque enim tria sunt quatuor, neque duo tria, nam hoc fieri nequit; quinque eniin essent septem quod est absurdum: ita etiam in albo et nigro non quantitas, sed qualitas potest recipere remissionem et intensionem. Quandoquidem si numerus ipse quinarius ex parte quantitatis posset suscipere remissionem, eadem hac remissione, quam susci peret, minimum quid evaderet. Nam ex copulatis numeris quilibet numerus unitatum substractione minor factus, evaderet ex ternario binarius et ex binario unitas. Si igitur per intensionem tria eva dant quatuor et duo tria, idem accidet numero ex his duobus quinque septem composito; qoud est absurdum. Eodem modo per remissionem tria duo evaderent et duo unum; idem quoque accideret numero ex his duobus quinque tribus constituto, quæ quidem fieri nequeunt et sunt absurda. Quod i pro tribus quatuor et pro duobus unum, quina rius quidem numerus efficietur, sed forma commu tata fuerit. Neque enim copulatio unitatis et quaternarii numeri proprie quinarium afficit, sed binarii et ternarii. Unitas enim revera non est numerus impar; quinarius autem eximpari et pari constat. Ita enim primum dicis, unum, deinde duo, deinde tria. Unum ergo cum uno compositum, duo sunt; estque hic numerus par: porro unum et duo, tria sunt. Estque hic numerus impar primus. Rur sus unum et tria, sunt quatuor; estque hic numerus par secundus. Unum et quatuor quinque, qui debet esse impar secundus ex pari et impare constans. Considera igitur in omnibus quod sequitur absur dum. Si unitas alteram unitatem assumat et qua ternarius alium numerum, et intendantur senarius aut quinarius numerus, absurdum fuerit. Rursus, si quaternarius unius remissionem suscipiat, qui narius erit quaternarius. Neque enim unitas remis sionem suscipere poterit. Quod si fieri posset, non solum quinarius, verum etiam quilibet numerus in nihilum dissolveretur; quod etiam absurdum est. Quod si unitas alteram unitatem assumat, duo fient; et si quaternarius unitatis substractionem suscipiat, omnino ternarius numerus evadet. Constat igitur quinarius non ex unitate et quater nario, sed potius ex binario et ternario; idque secundum naturam. 2. Ex quibus omnibus efficitur in qualitatem cadere intensionem etremissionem, in quantitatem vero nunquam. Posset enim, si hoc verum esset, per intensionem et remissionem quantitatis, qui narius esse quaternarius ternarius et septenarius, quod longe adsurdissimum est. Par quidem nu

THEODORI II IMP. DE COMMUNIONE NATURALI merus cum impari compositus nihil inusitatum constituit. Sic enim duo sunt semper duo; et tria, tria; quod est quantitatis proprium. Nam hi nume ri permanseruut etiamsi æqualitatem etinæqualita tem susceperint. Sed cum qualitas cum qualitate copulatur, exsistit altera mista qualitas, Neque enim par numerus omni ex parte exsistit neque impar qui non etiam aliqua ex parte par. Hic igi tur est qualitatem remissio et commutatio. At illic quantitate iutensionem et remissionem suscipiente multa absurda exsistebant. Nam ex illa ratione quinarius erat septenarius, senarius, quaterna rius, ternarius quod est absurdum et sophisticum. Hoc igitur considerare nos oportet etiam in prædi ctis, albo scilicet et nigro. Nam qualitate prædita qualitatis commutationem suscipiunt Quantitatis vero nulla potest esse ejusmodi commutatio, quan doquidem in quantitate intensio et remissio locum non habent, sed æquale et inæquale. Si igitur ex materia res naturales considerantur, his tribus quan titatis terminis circumscribi et concludi cernuntur. Neque enim commutari poterit medimni farinæ quantitas in cyathinigrum sepiæ sanguinem conti nentis quantitatem, sed potuit in his qualitatis exsistere aliqua commutatio, quam quidem commu tationem consecuta est remissio et intensio. Porro qualitas altera cum altera copulata intensionem efficiet, ut quatuor est numerus par, itemque duo. At. que ille quidem ex æqualibus partibus constat, hic vero altera parte est longior. Sunt igitur inæquales Quod si duo hi numeri copulati fuerint, aliusmodi evadent. Copulabuntur enim binarius et quater narius numerus. Ac numerus,quidem ex æqualibus partibus constans in altera parte longiorem com mutatus fuerit. Atque idcirco aliusmodi evadet, nem pe altera parte longior, Sed si hos n'umeros quate nus sunt pares consideres, neque alii neque aliusmo dievadent.Nam qui copulati sunt inter se numeri sunt pares, et qui ex ipsis compositus est, est par. Quam obrem in bis qualitas quidem commutata est et intensionem suscepit, quantitas vero non est com mutata. Omnes enim suam quantitatem conserva runt, ita ut duo sint duo: quatuor, quatuor, et scx, sex. Atqualitas commutata est et intensa. Nam altera parte longior assumptum numerum ex æqualibus partibus constantem, mutavit in altera parte longio rem numerum. Quod si quis dicatlineam abc quia est inæqualis lineæ b c etiam fore fortasse dissimi lem; respondemus hoc non accidere aut propter in tensionem aut remissionem, sed propter illud quod est majus et minus; quod quidem non ad quan titatem, sed ad relationem pertinet quemadmo dum etiam Aristoteles in Categoriis docet. Ut enim intensio et remissio non ratione quantitatis, sed ra tione qualitatis rebus accidunt, ita etiam magnum et parvum non ratione quantitatis autqualitatis, sed ratione relationis rebus accidunt. At quantitatis æquale et inæquale proprium est. In aliis quoque rebus animadvertere possis intensionem et remis sionem esse qualitatis, æquale vero et inæquale semper ad quantitatem pertinere. Quare senarius et denarius numerus sunt inæquales ex quantitate, dissimiles vero sunt ex qualitate. Ac odoriferæ qualitatis multa genera reperire possis intensa et remissa ex qualitate, æqualio vero et inæqualia ex quantitate. Quis autem comparat inter se illa

quæ non sunt ejusdem formæ, sed alterius? Et sycomorca parva dicuntur, itemque palmes major dicitur. Quare eodem tempore eadem res magna erit et parva et sibi contraria ipsa, quod sane fie ri nullo modo potest. Quæ igitur ad gustatum et visum pertinent, nempe dulcedo, salsedo, calor, frigus, albedo, nigredo; itemque quæ ad auditum et tactum pertinent, asperum et leve; denique quæ ad odoratum, graveolentia et beneolentia, et horum omnium media, evidentissime et procul omni dubio qualitates esse cernuntur et judican tur. Consimiliterque illa quæ ad colores pertinent. Nemo enim interrogat de hoc vel illo triangulo quantam albedinem ipsius superficies habeat cum hujus vel illius trianguli superficie comparata; nam quantum ad quantitatem pertinet. At cum hujus trianguli superficiem illius superficie magis albam esse dicimus, hoc ipsum est intensionis. De qua litate igitur interrogatio instituitur quia intensio et remissio sunt qualitatis. Atque hæc de qualita tibus quæ sunt in numeris dicta sunt. 3. Porro quantitatis æqualitas et inæqualitas in ipsis numeris perspicua est: eodemque modo in solidis alicujus numeris Unitatum autem, unius, lineæ, et superficie æqualitas et inæqualitas hunc in modum cognosci potest. Ac unitas quidem et unum non proprie usurpantur ut idem significent. Unitas autem proprie est illa, quæ sola mente per cipi potest, estque extra materiam cujus quanti tatem nemo possit pervestigare. Cum enim sit materiæ expers, quomodo suscipiet quantitatem? Ergoflumen infinitarum unitatum, quod sola mente percipi potest, ab haɔ ipsa manans, habilitates quæ dam suntet copulationes ex quibus discreta quan titas eruta est et expressa: nam quantitatem discretam in numeris inde habemus, quam habili tates, copulationes et figurationes propagarunt. In his enim discreta quantitas reperitur. Unitates enim quæ sub sensum cadunt aliam habent ratio nem. Hæ vero unitates quæ sola mente percipiun tur, aliam quoque habent rationem; nam in uni tatibus tam quæ sub sensum caduntquam quæ sub intellectum est communio et differentia. Verum enin est triginta sex, quadratum numerum, sive mate ria consideretur sive extra materiam, esse solidum numerum. Atque ambo habent punctum, lineam, superficiem et soliditatem. Sed considera discrimen. Quod nimirum ille quadratus numerus, qui in materia consideratur et in materiam dissolvitur, tria habeat intervalla cum partibus materiatis; nam unitas est unum concretum quatenus unitas in rebus sub sensum cadentibus consideratur. Porro unum habet tres terminos seu tres fines a, b,c; atque hoc unum cum partibus concretum,habet rursusa bc. Ethujus unius concreti sumpta quælibet linea habet a, b, c, idque in punctis ipsis distincte positis. Et posita superficies eodem modo in uno quoque puncto habet a, b, c; et totum deni que solidum habet a, b, c. Quoniam autem unitas est in materia, unum est concretum, ut Theon, Plato, et Pythagoras clare docent. Unum autem quia est materiatum habet a, b, c; unitas ergo concreta habet etiam a, b, c; atque hæc solidi superficie, lineæ, et puncti sunt communia. Neque enim supra aut infra sunt alii termini, seu fines, quantumcunque et qualecunque sitipsum quantum

Atque alii quoque solido ab hoc illa omnia sunt com munia excepto in partibus minimis discrimine; nam latitudo, longitudo, altitudo, linea, et superficies sunt similitudine communes. Sed si ordinem et intellectionem spectes, neque materiatæ sunt, ne que prorsus materiei expertes. Hoc enim unum est materiatum, illud vero materiæ expers. At in puncto ipsorum non est communis similitudo. Nam ex punctis illa quæ sunt unius materiati, ut unum habent a, b, c, unum enim est materiatum. Quod vero est materiei expers non omnino caret intervallis. Hoc autem est unitas: neque enim per habilitatem habet a, b. c, aut ita, ut quando cum aliis numeratur habet a, b c. Neque in his mate riei expertibus ita unum est, ut illud quod est alterius unum. Quare in numeris ideo privatio ipsius a, b, c, duntaxat est primæ unitatis: quia hæc unitas materiei expers est. In qua quidem unitate simplici neque intensio neque remissio pos sit concipi. Verumtamen quocunque te vertas, sive in materia sive extra materiam, communia sunt a bc, atque intensionem et remissionem susci piunt non ex quantitate, sed ex qualitate, ut etiam ex quantitate æquale et inæquale suscipiunt. Quam obrem compositio, divisio et aliæ proprietates unius in materia numerabilis, ipsum unum mate ria non spoliant, cum ubi est materia ibi etiam sit abc; et in toto et in parte; at unitati duntaxat a b c non inest. Porro cum intelligitur unitas ut progrediens et sese promovens ad copulationes. tunc affectiones illas suscipit quas composite fi guræ suscipere solent, nempe ut quantitate men suretur et qualitate intelligatur. Quare neque in numero illo qui mente sola percipitur, neque in quantitate sub sensum cedente inest intensio et remissio, sed in qualitate: quandoquidem utrique numeri et hi qui sub sensum cadunt et illi qui mente percipiuntur terminis a b c circumscribun tur et terminantur tam ex toto quam ex parte, excepta prima scilicet omnis intervalli experte uni tate. Quod si quis intensionem et remissionem ab æqualitate et inæqualitate non discernat, quo pacto diximus, eveniet ut de duobus æqualibus unus ex intensione sit inæqualis, alter vero ex remissione. Communes enim sunt termini. Nam ut etiam con cedunt qui nostræ sententiam contrariam tuentur, est intensio in duobus numeris inter se compara tis, quorum uterque aut ex pari atque impari, aut ex impari ac pari constat, aut quorum uterque par est, aut uterque non compositus. Atqui hoc non est quantitatis, sed qualitatis. Atque hæc qui dem pertinent ad numeros tam materiatos quam materiæ expertes, itemque ad lineam et ad super ficiem. Esto igitur linea superficiei inæqualis ex quantitate. Nam aut demitur a, et tunc de tribus supersunt b c; aut demitur c, et tunc de tribus supersunt a b. Quare linea quidem est minor, su perficies vero major, sunto igitur abcdef su perficies, eodem modo a be d.

a a jori contrarium, quod quidem est absurdum. Sed sane hoc non potest esse. Quomodo enim admitti possit? Neque intensio et remissio est in quanti tate: nam quæ comparantur inter se generis ejus dem inter se debent esse. Linea ergo cum linea, superficies cum superficie, solidum cum solido con feratur; in quibus omnibus si ex quantitate inter se comparentur inest æqualitas et inæqualitas, non autem intensio et remissio, ut exempli gratia videre est in his figuris quæ ex quantitate sunt æquales et inaquales nam ternario ternarius numerus est æqualis, sed senario inæqualis; idem senarius senario sed æqualis, novenario in æqualis atque etiam ternario. Idem novenarius Esto a cd linea, itemque b c. Paulo ante de- modo erit sibi contraria: nam minus est ma monstratum est duo abesse a linea, nempe latitudi nem et altitudinem, unum vero a superficie, nempe altitudinem. Ex quo intelligimus natura superficiem linea majorem esse, lineam vero superficie minorem esse. Atqui eadem superficies major et minor esse reperietur, quod quidem absurdum est. Esto igitur a b c linea major minore 6 c appelleturque major. Et superficies abd minore superficie major quæ esta b c d e f; dicatur ergo minor Comperiemus unam et minorem lineam ab ceodem tempore ma jorem et minorem esse Quoniam superficies linea major est, et superficies superficiei æqualis autinæ qualis exquantitate dari potest: præterea quoniam linea superficie minor est: et lineæ linea æqua lis dari potest, est autem posita linea a b c qualibet p novenario æqualis est, sed denario inæqualis linea major, et a bc qualibet superficie minor. Superficies ergo ab derit major linea a b c minor superficie abc def. Atque una eademque superficies eodem tempore erit major et minor, ac ipsa sibi contraria; nam majus minori opponitur ut contrarium. Ac a b c quidem linea erit major linea b c et qualibet linea: minor vero superficie u b c d et qualibet superficie: atque ipsa se uno eodemque tempore major erit et minor, eodemque atque etiam senario; idem denarius denario nu mero æqualis est, sed novenario inæqualis, atque etiam undecim numero: atque hoc in infinitum produci potest. Nam semper habita æqualis ratione inæquale dicitur. Et unum cum altero, ut magnum cum parvo potest conferri. Intensio vero et remis sio in ipsis ratione qualitatis locum habent. Ete nim hac ratione in superficie atque in linea locum habere videntur. Sunt autem aliud atque aliud ra

yup tione quantitatis et non aliusmodi. Superficies igitur quæ sex in se complectitur additis tribus in tenditur et commutatur: et novem complectitur additis sex, intenditur et dissimilis evadit, Item que quæ decem complectitur superficies additis novem aut undecim dissimilis evadit. Hoc autem est qualitatis. Atqui linea recta a b c æqualis est et inæqualis lineis a bc, a b c d, bc; sed propter qualitatem est dissimilis. Nam lineæ hoc pro prium est ut sit recta vel obliqua; maxime vero proprium, ut sit latitudinis expers: quæ quidem proprietas in nulla alia re reperiri potest. Ter mini vero seu fines superficiei sunt lineæ ut, ex empli gratia, linea a b, quamvis æqualis aut in æqualis, major aut minor. Lineæ vero termini sunt puncta. Totius vero a b c, hoc tres di mensiones, sive totum illud majus, sive minus sit. Æqualia igitur sunt tria et tria, novem et novem, decem et decem; inæquales autem sunt inter se ex majoris et minoris comparatione quod proprie dicitur esse æquale et inæquale. Ea dem ratione lineæ æquales et inæquales ex ma joris et minoris comparatione dicuntur esse. Quæ quidem vera est æqualitatis et inæqualitatis ra tio. Dissimilis vero dicitur superficies propter qualitatis differentiam. Eodemque modo linea. Quoniam igitur linem, superficiei, solido, nu mero sub sensum cadenti, itemque numero qui mente percipitur, qualitati quoque atque adeo cui libet rei inest æqualitas et inæqualitas ex quanti tate, intensio vero et remissio ex qualitate, ac per illam quidem aliæ res dicuntur, per hanc autem dissimiles: certe neque unio, neque quantitas, quanto alicui intensionem et remissionem dabit neque rursus qualitatem intensione et remissione privabit. Et quoniam intensio et remissio non aliud efficiunt sed dissimilitudinem afferunt. Qua drangulum ergo a b c d non erit aliud a quadran gulo y xz v. Different autem inter se ex quantitatis inæqualitate, et si qualitatem spectes ex dissimili tudine, hoc est ex intensione et remissione. Minus ergo triangulum non est aliud a majore, sed dissi mile. Sunt autem unius formæ, unius essentiæ et qualitatis. Iracundus igitur et quilibet alius ra tione alicujus qualitatis, quæ sit ejusdem speciei comparatus cum alio, non erit alius sed dissimilis propter intensionis et remissionis differentiam. Atque hæc demonstrata sunt ut oportuit demon strari. Quambrem non alium iracundum aut cupi dum indicare debet aliquis eum qui magis aut mi nus est iracundus, magis aut minus cupidus, cum sint ejusdem speciei. Neque debet decipi quanti tatis æqualitate et inæqualitate. Habet enim in his sermonibus accuratam demonstrationem. Atque hoc modo sapiens observabit naturales animalis ratione præditi communicationes, et quo ingenio Hoc videtur addititium

quaque indole unumquodque sit præditum, cognos cere poterit. Neque unquam hullucinabitur, sed distinguet inter illud quod natura præstantius est et illud quod est positione; et quod conveniet cuique rei accommodabit, quandoquidem demon stratas communicationes naturales habet. Nemo vero in solo aspectu acquiescat ita ut ex colore singularium judicans, in errorem inducatur, pu tetque quæ sunț intus ita se habere. Exstant enim signa multa in medicina et naturali scientia com monstrata, ex quibus affectiones corporeas cognos cere possumus. Quoties igitur ex illis signis judi care volet aliquis, his nostris sermonibus tanquam Lydio lapide probet conjecturas suas ut res oc cultas investigare et id quod non est, ab eo quod est distinguere possit. Denique notet diligenter quæ his sermonibus complexi sumus, quorum scopus, cum ad finem optimum tendat, felicem quoque ef optimum exitum juvante Deo Optimo Maximo habi turus est. FILII SUMMI IMPERATORIS DOMINI JOANNIS DUCÆ 1. Duo sunt quæ nobis ad investigandum proposita fuerunt; nempe illud quod est natura et illud quod est positione: quorum duorum commune quiddam est, nempe differentia. Utrum igitur investigatio

THEODORI II IMP. DE COMNUNIONE NATŪRALI. nem hanc accurate persecuti sumus, et omnia hæc perscrutati ad animal ratione præditum provectisu mus? Utrum etiam divisio communicationum in tot genera ab illis quæ sunt positione, illa quæ suntna tura, separavit? Utrum etiam illa quæ sunt præstan tiora commonstravit differentia illa quæ una cum divisione statim exstitit? Habentur autem in rerum natura præstantiora illa quæcunque proxime princi pia ipsa sequuntur. Principia vero dico humores et partes animæ illius quæ animal ratione præditum constituit,quandoquidem ex talibus constat sapiens illud animal, nempe homo. Utrum igitur a nobis demonstrata est in communitate rerum differentia positis quibusdam simplicibus communionibus? Utrum etiam differentia communicationum brevi ter et presse perstricta est ac comprehensa posi tis symbolis conjugationum immutabilibus? Vel enim est generalis et naturalis communio, atque ille qui ex hac constat, rectus est et probus, vel deest aliquid, quod ad perfectionem requiritur. Atque illi decrit aliquid qui ex hac communione constitutus fuerit: vel est media, et proinde medii qui ex hac constituti fuerint. Vel definitur am pliore et minore qualitatis portione. Atque ex hac constituti constitutionis et ortus causam sequentur ac primæ quidem causæ communionum,ut dictum esi, in hominibus sunt humores, facultas irascens, ratio et cupiditas. Has consequitur eruditionis communio.Nam eruditio in hominibus id est quod in materia est forma; adeo ut qui etiam natura optima sit præditus, nisi doceatur, nunquam cog nitionem aliquam sit consecuturus; id quod nemo non fatebitur, Multi vero hoc ita habere experti sunt. Quare eruditio ab perfectionem hominis maxime confert. Est autem eruditio multiplex omnis enim disciplina ad generalem revocatur. Varic autem et multipliciter distribuitur, in philo sophiam, in imperatoriam, in nauticam, textoriam, aurificum artem, pastoritiam, culinariam, fabrilem, et in multo plures alias: quæ igitur cum generali illa sunt conjunctiores, merito habentur optima. Est autem illa philosophia prima, quæ est rerum, quatenus sunt, cognitio. Dico merito non quod existimem coriarium phiiosophari, sed quod opor teat coriarium, quæ conficit calceamenta, ex ra tione conficere; itemque textorem et aurificem fungi suis muneribus et præstare ex forma artis suæ quæ debent præstare.Nam architectus quoque dicitur sapiens non quod philosophetur, sed quod ex ra tione serram et securim movet ad ædificandum. Omnes enim artes ad unam singularem aliquam philosophiæ ideam referuntur. Et imperator exer citus non vulgari opus habet philosophia in de liberationibus et in judiciis, in ordinandis et in struendis copiis, in præliis navalibus, in obsi dionibus aliisque actionibus vulgo notis et igno tis. Habet enim ars militaris silvam operum et subjecta indefinita. Hæc igitur omnia ad philoso phiam revocantur: ipsa vero est tanquam erudi tionis oculus et cacumen. Distincte igitur docea mus quænam natura constent et quæ positione;ex finibus autem hoc ipsum cognoscere poterimus. Fines etiam principium et causam indicant. Ut enim proportio partium circuli et comparatio cum elementis ostendit illud, quod natura constat, et illud quod positione, itemque proportio et compa ratio humorum cum ipsis elementis illud idem ostendit: ita etiam communionum conjugationes ostendunt naturales animalis ratione præditi pro prietates, et quomodo bons eunt et laudabiles,

digitos, ac manun quidem sex habere digitos est naturæ, sep plures habere tunc contigit cum na tura scopum non consequitur. Nam adventitia vis aliquando aliquid efficere potest. Sunt igitur in natura bona et non bona. Ac bɔna quidem sunt æqua, non bona vero ex defectu et abundantia nolent exsistere. quomodo etiam non bonæ, quæ item magis posi- habeat? Sunt autem manus quædam quæ sex habent tione constant, quam natura: ita etiam in scientiis et artibus luculentum exsistit, quod natura con stat et quod positione. Quod si quis animad vertens omnia esse naturæ et omnem artem revocari ad scientiam, et idcirco asserat omnia esse naturæ, aut nihil esse naturæ, itemque aut nihil esse scientiæ longe fallitur. Neque enim extra naturam aliam naturam volumus, aut possumus ostendere, sed quæ ex uatura non exsistunt dicimus illa esse ab ventitia, hoc est, quæ non præclare et sincere effi ciuntur ut, exempli gratia, natura per artem conformavit rem aliquam, ut gladium, quo aliquis utitur præter rationem, an idcirco natura præter rationem galdium invenisse dicetur? Non profe cto. Aut quia sensum hunc optimum natura dedi- p animantibus, quod vesci oporteat: vesci autem ad satietatem est incommodum; an idcirco natura animantibus dedit ut incommode vescerentur? Etenim cum natura conformare constituit quod non erat, quo pacto ad conformationem, quod vim habet interimendi, pararet? Sed sane hoc non est naturæ. Contra vesci animalia voluit natura, non ut in interimerentur animalia, quæ vescerentur sed potius melius constituerentur et corrobo rarentur. Sed qui fit ut excessus sint nonnun quam ex perversa temperatione naturalium pro prietatum, et multa non recte constituta et con formata iu lucem edantur, ut, exempli gratia, hoc naturæ est ut manus quinque digitos, non sex Omnia igitur ab naturam revocantur, et omnis disciplina ad generalem eruditionem cujus philo sophia est tanquam oculus et cacumen.Multi vero præter rationem colligentes existimant esse quæ dam non ex natura. Concludunt autem præter ra tionem cum aliqua non ex natura esse existimant, sed mea quidem sententia, quæ non sunt ex natura, illa non sunt dicenda non esse naturæ, cum natu ræ sint, sed abundantis, aut inodia laborantis. Idem judicandum est de illis quæ ab eruditionem pertinent. Quoniam enim quidam suas sententias proferunt et laudant, dicentes legem ita jubere aut dictare, cum tamen librum legis nunquam viderint, fieri potest ut initium quo incitantur ad dicendam sententiam a scientia proficiscatur: sed illud sen tire et dicere non ex scientiæ regulis, non est hominis in scientia bene exercitati. Hoc autem usu venire multis animadvertimus, quorum nos miseret et eis idcirco parcimus. Hæc autem eo diximus, ut ostendamus nos nolle alteram quadam naturam hoc nostro scripto proponere, cum naturam ctquæ usu venire solent in natura ex temperationum pro

THEODORÌ II IMP. DE COMMUNIONE NATURALI. ad aurificum artem, quæ sunt artis aurificum: item que quæcunque sunt fabrilis artis, ad fabrilem ar tem: denique omnia ad unam quamque artem, ad quam pertinent, revocari. Differunt autem ex com munionibus et distinctionibus categoriarum quæ in philosophia traduntur:sed ut omnes ad substantiam revocantur, ita etiam quæ sunt in natura, sive aberrent aliquando a toto, sive æquabiliad naturam concinnitate ferantur, ad naturam omnia revocan tur. Porro rerum naturalium fines alii sunt præ stantiores, alii vero inferiores. Quare non ubique homines ex eo quod est natura de rebus judicare so lent; nam sijudicarent, æque in Thessalia ac Corinthi musica coleretur: omnes enim concentus, omnesque ordinis rationes ad musicam tractationem pertinent. prietatibus, pertractare constituerimus, Sunt au- textoriam artem, quæ sunt textoriæ; et omnia illa tem omnia in natura, et omnis ars sub scientia comprehenditur. Differunt autem inter se aut præ stantia, aut qualitate aut consuetudine aut quanti tatis æqualitate aut inæqualitate aut intensione aut remissione et aliis rationibus, ut Corinthi musica in pretio habetur, in Thessalia textoria, Nicææ philo sophia, Philadelphiæ coriaria. Hæc omnia ad eru ditionem referuntur, sed unaquæque civitas pretio dignum putat illud quod in pretio habet. Differunt etiam qualitate, ut id quod est dulce qualitatis est, et quod est salsum est quoque qualitatis. Sed fieri potest ut quod apud nonnullos in deliciis habetur, ab aliis non appetatur. Utrumque autem ad quali tatem refertur consuetudines differunt ut textor qui solitus est partem pensi alicujus pertexere, differt ab eo qui alteram partem texere consuevit; æqua- Concentus autem et ordo ad incolendas civitates, litate et inæqualitate, ut apud Egyptios est abun dantia frugum omnis generis et fructuum, apud Coos vero sunt quidem omnis generis fuges et fruç tus, sed non tanta est copia quanta apud Ægyptios. Et quamvis similiter omnis generis fruges et fruc tusapud Coos habeantur, differunt tamen æqual tate et inæqualitate: præterea intensione et remissione, ut Aristoteles philosophatur, Simplicius quoque philosophatur. Est autem philosophia qualitas quæ sucipit intensionem etremissionem. Aristote les ergo et Simplicius sunt philosophiet ille magis, hic minus philosophatur. Ex quibus intelligimus omnia illa referrí et revocariad philosophiam, quæ sunt philosophiæ et omnia ad imperatoriam ar tem, quæ sunt imperatoriæ artis et omnia ad atque adeo ad mundum universum incolendum sem per confert, sed ars textoria civitatem non consti tuit: sublato enim concentu, nulla est civitas, quia sublatus est musicus concentus: sed hoc sublato, non necesse est, quia sublatum est nullam esse ci vitatem. Est igitur musica necessaria, textoria vero utilis. Sed quod est necessarium, semper ma gis ad naturam accedit. Quare musica magis ad naturam accedit quam textoria, Quod si quis ignorat quid sit ordo et concentus, vel ipsam texto riam artem scrutetur: comperiet enim hanc con centu et ordine carere non posse. Atque hoc omni bus manifestum est. Quin etiam ædificia et reli qua omnia eadem ratione consideret. Præterea ordo et consentus idcirco aliis excellunt quod ipsum cœ

lum, terram et mundum universum, hoc est rerum omnium quæ cœlo et terra comprehenduntur, con cordiam atque convenientiam gignant et foveant. Imprimis vero in corpore sit concentus ani mæ et materiæ. Denique æqualis et inæqualis, albi et nigri, recti et orbicularis, minimi et majoris, ( quod etiam omnium aliarum rerum convenientiam efficax opera Dei cum ejusmodi ordine concurrens hodie etiam foveat et contineat, et in principia conformaverit et constituerit. Præterea etiam in ipsis materialis partibus, nempe in humoribus est poportio et ordo. Sed hoc imprimis mirabile est in animi partibus ordinem inesse et concentum, ut extra terminos suos et fines non excedant aut decedant aut dissolvantur. (sic), tates. Est enim distinctum et separatum illud, quod natura constat ab eo, quod positione et tempera tione constat. Nicææ igitur philosophia colitur, Philadelphiæ ars coriaria. Nam et coriaria quia partem civitatis aliquando constituit, civitatis pars dicetur. Est autem magna ambarum facultatum differentia: nam quod universam naturam per meat et copulat, ut cui nulla pars est naturæ, quæcunque tandem sit impervestigabilis, artem coriariam reperit, inventam dende naturali modo certa ratione conformavit et constituit. At ars co riaria, neque vi naturalis scientiæ fabrilem artem, neque vi distinctionis artem aurificum reperit; utraque enim est philosophiæ et non artis coriariæ. Quare sublata de medio coriaria, nemo fortasse dixerit, civitates interiisse; sed si philosophia tolleretur, potius omnino sequeretur omninm re rum interitus. Quoniam autem philosophiæ interi tus plurium est interitus, philosophia est multo magis necessaria, multoque præstanstior. 4. Cavendum igitur ne consuetudine decipiamur. 3. Quare nihil est quod ad naturam non refe ratur. Quamvis autem omnia natura ipsa contineat, sunt tamen quædam quæ magis genuinam ad na turam habent relationem, quædam etiam sunt quæ longius a natura distant. Textoria enim est alicu jus usus in communa omnium societate, sed non tanti quanti est musica. Verum cavendum est ne Nulla enim alia res studia diversa, sententiasque per consuetudinem in errorem inducamur, et quod non est colendum, colamus. Quoniam enim ordo et concentus inest in musica et omnia musicis ra tionibus continentur in quibus inest ordo et con centus; textoria autem neque musicam totam ha bet, neque in tota est musica, idcirco musica pro pius ad naturam accedit, quandoquidem musica est, magis universalis et idinco diligentius colenda est, et majori in pretio habenda quam textoria. Quam obrem nemini imponat aut consuetudo aut rela tio, aut aliæ rerum supra commemoratarum pro prietates, aut denique proprietatum aliæ proprie diversas diversis civitatibus attulit, quam con suetudo quæ est virtutis et vitii efficacissimum instrumentum. Ambæ igitur, nemque philosophia et ars coriaria sunt naturæ, sed differunt eo quod illa sit necessaria, hæc vero non necessaria- Quod autem hæc alicubi colitur, illa vero alicubi non colitur, est consuedudinis; ambæ enim, nempe philosophia et ars coriaria sunt naturæ. Sed in ci vitatibus coluntur, prout interior incitatio et incli natio est magis naturalis, aut a temperatione pro fecta. Natura enim omnes comparati sunt ad phi losophiam aut ad coriariam artem. Sed fieri nequit.

juo ut quod aliqua temperatione præditum est, facile immutetur. Eodem modo ars imperatoria et mi nima ars conferuntur inter se, ex eo, quod hæc sit inferior, illa præstantior. Ut ars militaris civitates et gentes conservat, sed ars pastoritia non item; multæ enim civitates multæque nationes carent armentis et gregibus, cum tamen non careant re bus ad victum necessariis, ut vivere et in suo statu permanere possint. Sed militari arte nulla civitas carere potest: ut apud Milesios non sunt bubulci, qui tamen navalis militiæ sunt peritissimi. Ejus modi infinitæ sunt civitates aliæ. Quamobrem distincte considera. Esse enim civitas ejusmodi postest, quæ pluribus philosophiæ institutis opus habet et pluribus abundet: atque ejusmodi civitas quæ pluribus philosophiæ partibus opus habet, et pluribus abundat, magis ex legibus naturæ est constituta, ideoque præstantior. Esse etiam civitas alia ejusmodi potest, quæ philosophia quidem, sed non peræque atque illa superior opus habet. Quare quod ad scientiam magis accedit omnium scientia rum, exsistit etiam præstantius. Quod si scruteris omnia, comperies ad generalem eruditionem, ut dictum est, esse revocanda. 5. Sed singula scrutari in praesentia superva cuum esset; ex quibusdam igitur intelligenda sunt reliqua omnia. Porro, illa omnia præstantiora esse comperies, quæ sunt scientiæ; comperies etiam multa esse scientia viliora, nonnulla nonnullis præstantiora et inferiora ex æqualitate et inæqua litate; intensione et remissione inter se distincta. Quæ tamen oinnia ad scientiam pertinent. Nam quodam communionis vinculo cum generali cru c ditione conjungitur omnis ars,"non secus atque in centro circuli conveniunt omnes lineæ rectæ quæ a circumcurrente linea ductæ sunt. Quinetiam omnis temperatio vi naturæ cum temperatione eadem ratione copulatur. Neque quidquam est. quod non sit naturæ, neque ulla est ars quæ non sit eruditionis. Et ut omnis temperatio communio nem ac distinctionem ex temperationibus habet, ita etiam artes conjunguntur inter se et distin guntur. Nam militiæ navalis ars arti traotando rum equorum magis est cognata quam ars texto ria; et ars metallica ærariæ arti magis est cognata quam pastoritia, et aliis aliæ. Hoc autem etiam in natura considerandum est, ut in humorum et ele mentorum admistionibus dietum est. Cæterum quidquid est in natura habet concentum et relatio nem, quemadmodum dictum est; concentus enim et relatio mundum, civitatem, vicum et familiam constituit. Ac temperationes quidem quæ ex natu ralibus rationibus exsistunt quædam invicem di visa copulant, sed sæpe non recte, veluti cum ali quis imperator artis pastoritiæ studiosus est: hoc enim est temperatio; ac illud quidem ab erudi tione manavit quod natura artem pastoritiam ho minibus commonstraverit. Quod igitur tale est, naturale quidem est: sed qui illo studio ducitur, naturam proxime non sequitur. Nam ars pastoritia in imperatore est aliquid sordidum. Alter vero philosophis studiosus est,atque hoc revera est natu rale. Istud etiam ex temperatione exsistit. Illic enim est temperatio artis imperatoriæ et pastoriæ, hic autem imperatoriæ et philosophica. Numquid igitur hoo quidem necessarium est, illud vero vile

indignum? nam quid ad imperatoriam pastoritia confert? Idcirco quidam illudebant sapientem Phi. lonem quod bonos pastores bonos reges esse dixisset. Et poeta reges populi pastores appellat, non ex naturali scientia et doctrina hoc proferens, sed rhetorice et veluti hypothetice, atque ex poe tica licentia; hoc enim tanquam exemplum pro ponit, non quod oporteat regem esse gregis pasto rem, sed quod rex sit veluti pastor. Proponit etiam ranǝrum et murium pugnas, heroum cum homini bus inferioribus pugnas ob oculos ponens. Fingat autem aliquis Troxartum esse Agamemnonem et Physignathum esse Priamum; quod quidem exem plum est imbecilliorum hominum. Est autem sa pienti Homero scopus propositus ut virtutem lau det, et idcirco omnem cognitionem el subjicit. Nullus igitur imperator est pecudum aut ullius al terius gregis pastor, etiamsi quot herbas tot gre ges habeat; sed imperator ille qui est philosophus est beatus, etiamsi familiae alicui duntaxat imperet. Nulla enim est cognitio quæ verum philosophum fugiat. Hoc autem satis perspicue illis quæ dicta sunt a nobis ostenditur. Consequuntur deinde in numera alia quæ partim ad naturam propius acce dunt, partim longius remota sunt. Șuscipiunt autem quasdam communionis rationes, ex quibus aliæ res atque dissimiles efficiuntur, sed sive sint aliæ sive dissiles in centro omnes conveniunt, quod quidem centrum est universalis eruditio. 6. Ac scientiæ quidem et artes ita se habent uti diximus, et in quamcunque partem se vertat ille qui res naturales investigat, semper reperiet com muniones et distinctiones in artibus. Dico autem comperturum illum omnes artes communionis vinculo connecti et ad scientiam revocari, sive inter ipsas sit proxima et necessaria communio, sive non sit, ut in superioribus diximus. Nam su prema illa scientia complectitur omnem eruditionis ideam, ut etiam natura complectitur temperationes ex eadem ratione. Omnes enim, ut dictum es!, inter se communione conjunguntur aut distinguun tur inter se; sed ad naturam communiter universæ temperationes revocantur, quæ es ipsarum inter se communio. Hoc etiam in civitate, mundo, vico familia in individuo quolibet animadvertere pos sumus. Triplex enim communio in animali rationis participe cernitur, aut enim temperationis aut na turæ aut eruditionis. Ac in naturali quidem com munione eruditio quoque inest, sed in temperatione non semper inest eruditio, nisi forte ex illis rationibus quas attulimus, nempe quod omnis entitas, ut ita dicam, sit nature, sive bona sit, sive non bona,et quod omnis ars ad scientiam referatur eodem modo, et quod ex illis communionem inter se constituant. Naturali ergo communioni semper annexa est eru ditio, uti dictum est: sed temperationum commu nioninon semper annexa est eruditio. Nam fures duo inter se communione consociantur, quænam vero potest inter ipsos eruditionis intercedere cominunio? Præterea, faber cum fabro communionem init, atque hoc est temperationis, quemadmodum et illud superius. Differunt autem eo quod hoc natura quædam et eruditio quædam temperaverit, illud vero neque sit naturæ, neque eruditionis. Nulla

THEODORI ÍI IMP. DE COMMUNIONE NATURALI. tim etiam vi et potestate dederit, si non absolute universum, at certe partem aliquam, quæ quidem pars de tota excisa est. Quamvis igitur dux exer citus scientiam ignoret, verumtamen ex veris in formationibus agens philosophatur, eliamsi, ut sua sponte quod honestum et bonum est cognoscit. Nec fieri posse negamus ut quædam auditione ita perceperit aliquis ut vix in animum suum irre psisse illa persenserit; possunt enim quædam phi losophica præcepta in mentem influere, quæ temere quidem ab aliquo pronuntiata sunt, sed ab audiente etiamsi non de industria at naturæ boni tate suscepta sunt; nam ex natura mens quidlibet suscipere potest, quamvis quæ pronuntiantur au dientis et suscipientis causa non dicantur. Naturalem ergo communionem eruditio non deseruit. Com munionem vero illam, quæ est ex temperatione interdum quidem, interdum vero non deseruit; nam omnes communicant inter se ex natura enim natura aut eruditio aliquid ad interitum com parat, nisi forte præter rationem injuria afficitur ab illis qui injuriam inferre volunt. At in naturali communione semper inest eruditio, sive in parte, ut cum fabri inter se communionem constiuunt (quandoquidem hæc naturalis relatio, quæ est inter dixi, nescius. Est autem hoc viri philosophi qui fabros, est aliquando magis; particularis) sive ge neraliter, ut cum aliquis de instituto bonus com munionem constituit cum omnibono proboque viro. Hoc enim est eruditionis. Porro non negamus illum qui non est eruditus, participare eruditionem quam participat ex philosophia. Imo virum illum cujus actiones honestæ et præclaræ sunt philosopharı asserimus; nam ut imperator aut dux aut amicus omnia ex virtute et honestate agat, itemque artifex, istuc philosophiæ et sapientiæ est: hæc enim sunt veluti primæ sapientiæ quædam relatæ imagines. Nulla enim diciplina est, quæ non ex præcedente cognitione exsistat. Porro, nulla cognitio bona quæ sit alicujus eruditionis expers; nam longe lateque per omnia cognitio et eruditio diffunduntur. Et et temperatione. Porro usu venit interdum, ut in connexæ sunt inter se rerum cognitiones_ac com prehensiones. Ac in quidusdam rebus cognosci po sunt facile illa quæ sunt eruditionis, contra nonnun quam cognosci nequeunt: ut si quis eruditur in arte ducendi exercitum, ita eruditur ut discat necessaria, et illa quæ usu venire possunt, adeoque quæ falsa sunt in hac disciplina, hæc quidem ut vitet, illa vero ut cognoscat et exsequatur; ut quod oporteat ita obsidere urbes, aut propugnacula munire et cætera ex iisdem rationibus. Hoc autem ad philosophiam ut pars refertur. Nam natura scientiam in toto animali rationis participe disseminavit, ita ut par tim scientiam in homine fabricata sit, par quibus temperatio superiores partes et obtinet, in illis locus aliquis naturæ relinquatur et in quibus superiores partes obtinet natura, in illis quoque temperationi locus aliquis relinquatur. Verum quo quis magis naturalem habet communionem, eo ine lius constitutam et compositam habet temperatio nem. Coutra,quo magis ex temperatione communio constat eo magis vis naturalis atque facultas, qua prædilla est, imbecilla et ad aliud, quam par est, proclivis est, quod etiam notum est. Sed hæc alia declaratione opus habent ut ostendamus etiam quo pacto ex hac communione constituatur aliquid præstantius. Declaratio autem hæc est.

sunt præstantiores communicationibus illis quae ex temperatione, non ex ratione exsistunt, ut etiam duorum illorum imperatorum fines ostendunt? 8. Quod igitur natura constat semper est præstan tius et dignius eo quod positione constat,nisi forte ali quis fucum rebus facere velit et generis, patriæ et pa rentum nobilitate deceptas, præterrationem commu nicare soleat; nam virtutes et vita honesta omnibus sapientibus et sapienter agentibus habentur et sunt vera ac divina nobilitas. Alia vero omnia negligun tur sapientibus, nulloque in pretio habentur, quæ nimirum positione constant, et ab eo quod natura constat longissime distant; nam qui certamina con stituunt et præmia proponunt docent victoriam et qui in conviviis potando certant victoriam sibi pro ponunt. Quod autem non sint genere æquales tum exercitationis causa certantes, tum etiam potantes inter omnes constat: sed æquales sunt præmio quod nullus præmium accipiat, nisi solus ille qui victor fuerit sive in certaminibus sive in compotationibus. Ac in certaminibus quidem quiprinceps est commu nionem instituti cum certantibus init et cum potanti bus ipsorum præses; nam illorum princeps est ut ho rum præses. Annon igitur hic est temperatio et eru ditio? Et quo magis ad naturam accedit in certamini bus victoria eo præstantior. Quo autem magis consti tutione constat illa in compotationibus victoria eo ignobilior. Porro in ambabus victoriis inest tempera tio; ac in temulentia tempus præter omnem ratio nem ponitur, in certaminibus vero est quædam eru ditio;nam qui præmium certaminis constituit natu rali et laudabili studio ductus, illud constituit. Ibi enim disco, cursu, pugna et lucta omnes exercen tur et in aliis rebus reipublicæ mundo atque vitæ utilibus ex quibus voluptas honesta quædam exsis tit. At præses ille Sardanapalius et Bacchicus vo luptatem rationis experten duntaxat sibi proponens, ad nullum finem honestum et laudabilem pervenit. Ac ille quidem certantes honore afficit, hic vero potantes. Et illud quidem magis ad naturam ac cedi, istud vero postremum est turpissimum. Nun quid igitur quod natura constat est præstan tius eo quod positione? Certe compellente veritate quilibet fatebitur. Sunt autem etiam alia quæ dam quæ partim cum his cohærent, partim ab iisdem differunt. Ut ars ducendi exercitum pri mæ architectonicæ est proxima. Deinde medicina. Nam hæc quoque homines plurimum juvat. Agri cultura vero est communis. Ac si quis agriculturam ex veris rationibus consideret, plenam eruditionis esse comperiet. Nemo vero offendatur eo quod agricola rationes non novit; is potius artem agri culturæ ex ratione exsistere diligenter notet. Quem admodum enim ars gubernandæ navis signorum cognitionem a prima accepit, quorum tamen ra tionem reddere nequit, ita etiam agricola a prima illa scientia, ut est necesse, doctrinam actionum accepit agit autem rationes non investigans. Nam prima scientia certissimis et verissimis conclusio nibus hanc artem confecit Cum autem vulgus hanc artem exercere vellet, sententiæ quædam ab omnibus receptæ, ab illa prima scientia quasi per manus traditæ et ad posteros propagatæ sunt, quarum quidem sententiarum rationes nemo scruta tur.Testatur etiam Hesiodus poeta artem agriculturæ ut et omnes artes, a prima ilta scientia manasse;

nam tempora,locos, rationes, et res scrutatur, qui- alter vero a fine et fine usque ad punctum: idiota bus investigatis doctrinam quamdam nobiliorem tradit. Hoc in præsentia exemplum proponere volui mus. Ac de agricultura quidem hactenus. Dicamus vero de illis, de quibus nos dicturos polliciti sumus. 8. Ars igitur ducendi exercitum honesta est et præclara, at ars aurificum est superflua. Porro Cyrus cum suo exercitu cruditionis ratione com municat, docens ipsam frugalitatem et in usu su perfluo moderationem. Crœsus autem, ex Pactolo magna vi auri collecta, constituit communionem cum aurificibus, hoc modo beatum se fore existi mans. Qua tamen beatitate, quam sperabat se consecuturum, a Solone dignus non est judicatus, cum tripodes quosdam aureos et lateres quoque aureos sibi conficiendos curaret. Estigitur in am bobus temperatio ac communicatio, ac una quidem magis ad naturam accedit, altera vero regem non decet. Est enim regis docere exercitum continen tiam et abstinentiam, seipsum exhibens philoso phum. Nam non solum populi regem sed etiam perturbationum se ostendit; ex quo fil ipsum velle quoque suos milites perturbationum reges efficere. O veram beatitatem! Atqui tripodes et lateres au rcos facit, et conclavia ipsa omni ex parte auro, texturis et unionibus complet: non ipse se regem ostendit, neque qui hoc facit illos quos regit re ges efficit, cum perturbationibus et voluptatibus turpissime serviunt. Porro amborum finis fa cillime ostendi potest, et nemini est obscurus. Inus enim ex parvo inagnus evasit, a fine usque ad finem, idque per prudentiam et sapientiam et auri expers evasit. Quare communio illa quæ est ex temperatione naturali, multo melior et præstantior est ea, quæ est ex temperatione et constitutione. Nam reges isti honore sunt æquales. Sed unus est magnanimus ac fortis, et magnonimo rum ac fortium socius; alter vero est augusti animi et cauponum socius. Et Trajanus olim appellatus est pater propter bonitatem, Nero fera, Xerxes caupo, quoniam naturas rerum cauponando se Deo parem reddere volebat: cum platanos aureas sibi conficiendas curaret virentibus foliis, seu potius cum ipso fluxis. Quare illud, quod constitu tione constat neutrum illorum regum, neque alio rum hominum quamvis infinitorum, quemquam gloriosum reddidit. Sed fac gloriosum reddi ali quem eo quod positione constat multo magis sane eo quod natura est et constat, quod non solum honore dignum est, sed etiam in primis longeque dignissimum. Textor autem amat regem: nimirum hoc est naturale, cum illud, quod est minimum, ad totum referatur. Rex quoque lapicidam susci pit, nimirum hoc humanum est. Nam totum partes suas non abjicit. Considera vero quam bene hæc cum ratione quadrent. Non dixi textorem commu nionem constituere cum rege, sed regem amari a textore. Neque rex lapicidam amore prosequitur, sed suscipit duntaxat. Quare suscipere est aliquo modo non penitus et omnino communicare. Ubi enim communionis nomen ¡auditur, concentus inter communione junctos declaratur. Talis enim est unusquisque, quales sunt cum quibus versari

bens solet quid enim est aliud amicus quam al ter ipse? Nam similes cum similibus societatem consituere solent. At suscipit non similia aliquando aliquis, ut equum, bovem, canem: nemo enim cum equo communionem instituit. Et nullus non com munionem init cum aliquo homine. Usu autem ve nit aliquando, ut homo cum aliquo homine com munionem non ineat, sed eum suscipiat, ut miles aliquis hyeldopsum suscipit, sed non communio nem init: atcum milite aliquo communionem init, cum equo vero aut lapide, aut unione, aut aliqua ejusmodire non init communionem aut societatem. Præterea, cum alimentis communionem init pro pter corporis constitutionem, sed est aliquod di scrimen. Alfi enim alios sibi cibos optant. Nemo vero non participat alimentum, aut ipsum suscipit; atque ex alimentis intelligunt omnes esse naturam et temperationem: ac naturam quidem tempera tione esse præstantiorem. Nam discrimen alimen torum ad aliquem finem spectat et in quibusdam consistit. Communia autem et magis ad naturam accedentia elementa sapientes sibi potius eligunt. Excellit igitur in omnibus illud quod natura est et præstatei quod est positione. Porro ex quoque cum medico communionem init. Tres enim sunt commu nicationes imperatori accommodatissimæ, philoso phia, militia, medicina cum suis quæque proprie tatibus. Ac nos quidem satis declaravimus quo pacto multis modis communionem illam et per om nia permeantem scientiam participare debeamus. Jpsa enim est omnium scientiarum et omnium ho minum conservatrix, cujus compotem oportet esse imperatorem, quandoquidem animorum et corpo rum est servator et curator. Cum autem duæ sint artes, quæ cum illa suprema hominum corpora con servant, idque majore et minore modo: una qui dem est custos totius hominis: altera vero ex parte. Nam, ut ait Homerus, vir medicus multis aliis præstat. Cum autem de duce exercitus agit. Unus, inquit, est instar innumerabilium, nimirum est unus omnes: neque enim dixit sed uupio. Quod satis intelligitur ex eo quod dicit, omnes. Ars igitur militaris est prima quam deinde consequuntur reliquæ: et qui natura est: se cundum vero ab illa medicinam esse judicamus cum aliis, quæ consequuntur communionem inere non debet imperator, sed illas regere tanquam ex arte quadam imperans, ut omnia ex scientia et natura efficiantur. Ac de prima quidem scientia hæc dicta sint. Aliæ vero consequuntur quo magis cum ratione conveniunt. Nam ars vel minima se dentaria rationis ope indiget. Qui igitur ita vivit (ut dictum est) beatus est: qui aliter, miser. Quo niam autem ex omnibus quæ in universo modo sunl illud quod natura constat præstantius esse, eo quod positione constat, compertum est: nemo in errorem inducatur ut colat illud, quod non est co lendum, illudque participet. Una enim vera nobi litas est, verusque honor in animatis et inanimatis, in ratione præditis et rationis expertibus, nempe illa nobilitas quæ natura constat, et una commu nicatio est, nempe illa quæ ex natura est: idque quatenus ad scientiam requiritur, aliæ vero non sunt bonæ. Hæc igitur primum a nobis investigata attulimus quæ summatim in sexto sermone se quenti complexi, tractationem hanc omnibus nu meris absolutam reddemus.

filii summi IMPERATORIS DOMINI JOANNIS DUCÆ Omnium rerum maxime necessariæ et primæ sunt natura et scientia; ad illam enim omnis tem peratio revocatur, ad hanc omnis eruditio: quibus deinde inest illud quod natura est et constat et quod positione. Quod natura constat illud appello, quodcunque honestum est et bonum.Quod positione constat illud appello, quod honestum et non hone stum atque malum susscipere potest. Utrum igitur quod natura constat præstantius esse eo, quod po sitione multis modis demonstratum est? Quod si verum est manifestum erit, illud quod ex scien tia eo quod est ex arte, esse præstantius. Ut enim temperatio se habet ad naturam: ita quoque ars se habet ad scientiam. Et ut natura est tempera tione præstantior, ita etiam scientia est arte præ stantior. Quamobrem illud quoil ex scientia effici tur præstantius est eo quod ex arte efficitur, ut etiam illud quod est ex natura præstantius est eo quod est ex temperatione. Quare oportet nos virtu tis esse participes; hæc enim est naturæ et scien tiæ admistio. Natura enim utraque, nemqe virtuteet scientia eget. Nam quo aliquis est natura feliciore, nisi scientiam aut scientiæ partem, aut ipsius scien tiæ imaginem quamdam habeat, nihil unquam pote rit ex virtute agere, ut etiam qui scientiam dun taxat percepit, nec habet naturam, boni nihil præstare potest. Fieri autem nequit ut aliquis bene et laudabiliter scientiam teneat, nisi nature omnino bona sit præditus. Natura igitur velut fun damentum et materia; scientia vero est forma et veluti patefactio. Ut enim lapides figura non diffe rentes cernimus et alios artificiose et uniformiter figuratos, atque discernimus quo pacto illic forma materiam informavit, tum plantas, tum etiam quælibet alia, ita quoque vivendi genera discer nere possumus: deinde cum hoc aut illo modo viventibus communionem habere. Cum enim ani madvertimus formam illam de bonitate prædican

dam, informasse globosas, triangulares, et quadra tas figuras, tuin illud in mentem revocamus quod diximus. Est autem prima illa figura sphærica præstantissima, quæ veluti totam formæ vim obti net. Quoniam enim tota ipsius superficies ad cen trum, et ad molem est æqualiter composita et æqualiter suscipit subtractionem et additionem. sane rectæ lineæ, quæ ad centrum deferuntur, in æquales esse non poterunt, neque etiam illæ quæ ad molem tendunt, sive addas sive adimas, sed æquales inter se manebunt. Quin etiam omnis dia meter ducta per centrum ipsius, estæqualis omni bus diametris, tum in minore, tum etiam in ma jore globo. Primum igitur forma ex qualitate præ stantius globum informavit. Secundo loco quadra tum. Differunt autem inter se, quod sphæra omni ex parte diametros et ad centrum ductas lineas habeat æquales. Quadratum vero partes habet æquales et sive secetur sive accretionem suscipiat æquales rursus habet partes exceptis diametris quos per centrum ductas partim æquales habet, partim inæquales, quandoquidem ex diametris quadratorum quædam in figuras redactæ æquale quadratum rursus efficiunt, aliæ vero duplum. Quod hoc modo demoustrandum est. Esto ABCD quadra tum, diametri vero duo BC, NO quæ secent in cen tro P. Totum quadratum in duo trapesia eodem que modo in duo triangula. Linea autem NA pro ducatur usque Q. Esto autem linea AQutlinea NẠ. Producatur quoque linea OC usque ad S et esto linea CS ut linea OC. Præterea ducantur lineæ rectæ a centro ad T et M, ac rursus T producatur usque ad R: sitque centrum P ut centrum T: pro ducatur etiam linea QR usque ad S: quadratum diametri NO latera æqualia habens erit æquale quadrato ABCD. Ut enim diametri NO centrum est P, ita etiam lineæ BA medium N: eodemque modo lineæ DC medium est O. Præterea lineæ CA me dium est T, et lineæ BD medium est M. Quoniam autem intervallum quod est inter M et P æquale

est intervallo quod est inter PT, erit quoque TR æquale ipsi PM. Atqui que eidem sunt æqualia, illa sunt inter se æqualia. Quare intervalla MP, PT, TR, æqualia inter se erunt. Et quoniam P est cen trum quadrati ABCD, cujus diametri sunt NO, MT, sunt autėm intervalla MP, PT, TR, æqualia inter se, necessario Tcentrum eritquadradi NOSQ. Et quoniam ut se habet ABCD quadratum ad suum centrum P: et præterea NO, MT ad idem centrum: ita quoque NOSQ se habet ad T, cen trum: et præterea AC, PR: quadratum ergo SO, quod ex diametro NO constitutum est æquale quadrato ABCD. Quorum enim partes eunt æqua les, et ea inter se æqualia. Quadratum ergo quod ex diametro NO, tanquam linea initiali, constitui tur, latera æqualia habens, est requale quadrato ABCD, cujus diameter est NO. Atque hoc a nobis demonstratum est ut est ut oportuit. Demonstrabi tur etiam ex altera diametro duplum quadrati effici hunc in modum. 2. Quadrati diameter tribus sibi æqualibus re ctis copulata, efficiet quadrati, cujus est diameter duplum. Oportet autem demonstrare hanc ipsam diametrum hac ratione cum æqualibus sibi lateri ribus conjunctam, effecturam duplum quadrati il lius cujus est diameter. Describatur & BC qua dratum. Ducatur diameter et efficiat similia BDCA. Ducatur ab eadem BC diametro linea recta in K quæ sit ipsi diametro æqualis. Eodem modo K in L quæ sit illi æqualis. præterea L in eadem ratione, et a in B: secetur vero dia metris quadratum ex his constitutum. Ducatur igi tur a in L diameter: præterea in Kquæ in centro sese mutuo secent. Si igitur est æqualis lineæ K, est autem ipsa basis trianguli BCD: est quoque K basis trianguli DKB. Ergo latus CD est æquale lateri BD et latus KD est æquale lateri BD, et latus BD est æquale la teri CD Qnorum vero latera sunt æqualia et ba ses sunt æquales, anguli quoque sunt æquales, Quorum enim partes sunt æquales et illa quoque inter se sunt æqualia Ergo triangulo CBD æquale est triangulum K D. Quoniam igitur triangulum KD est æquale triangulo D. Est autem dimidium quadrati D. Triangulum quoque quadrati L K est æquale triam gulo CB, Et quoniam quadrati quidem BCLK triangulum K tertia pars est, est autem æquale triangulo D. Quarta pars ergo quadrati BKL C, quæ est DB C, est æqualis triangulo C, quod est dimidium quadrati D. Quoniam igitur duæ quartæ partes quadrati BK LC, sunt æquales duabus dimidiis partibus qua drati cujus est diameter B, colligitur BK LC esse duplum quadrati D. Nam cujus dimidium est æquale alteri toti, totum illius dimidii est alterius duplum. Quare diameter angulorum quadrati facta quadrati latus duplum efficit illias cujus est diameter, quod oportuit demonstrare. 3. Sed in sphæra non ita, sed aliter se res habet atque ideo figura circularis est magis uniformis et magis æqualis, quam triangulum. Nam in circulo

Quoniam autem terminus diametrorum C, diametri et lineæ rectæ ad centrum ductæ, et quæ a centro ducuntur, sive minor sive major fiat circulus, semper sunt æquales. At qua dratum ratione diametrorum non ita se habet. Nam sumpta illa quæ est linearum ratione diameter et latus effecta æquale quadratum efficit ejus cujus est diameter. At quæ proprie dicitur diameter, nempe angulorum ratione dicta diameter efficit quadrati duplum. Dicamus etiam aliud ut ostenda mus formam circularem prætentiorem esse qua drato et aliis quibuslibet figuris. Ad ostendendum omnes circuli partes æquales esse ad centrum non autem quadrati partes; oportet secare circulum diametris ipsis. Esto circulus, centrum vero hujus sit X. Intervalla vero sint D. Ducatur linea ab per X quæ terminetur in C: eodem modo a puncto in punctum ducatur altera li nea, sintque ambæ diametri circuli C. Rursus circum centrum circulus describitur N K; sitque una diameter X N, altera vero H K. Eodem modo circum centrum describatur circulus XT: sitque rum diametrorum, necessario quoque NMR qui una diameter L T, altara vero R_X. Rursum cir cum centrum circulus describatur KM, sitque diametur una X M, altera vero TK. Et rursus cir cum centrum circulus describatur II X, sitque diameter una X, altera vero L H. Dico igitur in circulo fìnes seu terminos diametrorum nempe esse centra circulorum H NK,K M T, T RL, LE H, et horum omnium centrum esse X, Extremitates ergo diametrorum qræ sunt DA in circulo C. sunt aliorum circulorum cent a, Circulorum vero istorum omnium terminus est X. Locus in Grmos mendosus est est centrum X. Est autam etiam centrum dimidia sunt termini seu extremitates exteriorum semicir culorum sunt dimidiæ partes diametrorum N X, M X, EX. Quoniam autem X est dimidia diameter integrædimetri DXB, quandoquidem hujus centrum est X, BX quoque erit dimidia diameter integræ diametri N X, in circulo NH. Quoniam enim circuli K centrum est quorum vero dimidia sunt æqualia, tota inter se quoque sunt æqualia: sane diametri in ter se erunt æquales Eadem ratio est etiam alia rum diametrorum in aliis circulis. Nam diametri integræ X M dimidia pars est X E. Quoniam enim

illa ratione æqualis diametris ut etiam diametri cir culorum erant equales. Nam circulorum diametri fuerunt TCK, HBK, LA II, T DL, ex quibus fit quadratum H K L T. Hoc autem efficiunt sphæræ diametri, quod oportuit demonstrare. circuli K M centrum est C, integræ diametri M X dimidia pars erit X in circulo K M, Quoniam enim hujus circuli centrum est C: quorum vero dimidia sunt æqualia, tota enim sunt æqualia, etc., ut dictum est, de diametro X in circulo C. Eodem modo XD est dimidia pars integræ diame tri circuli XT R. Quorum vero dimidia sunt æqua lia, etc Et ut X integræ diametri in circulo dimidia pars est X A, quandoquidem cen trum hujus circuli est X, ita in circulo quoque H X erit X dimidia pars integræ diametri X. Quo rum autem dimidia sunt æqualia inter se, tota quo que sunt æqualia. Quare diameter N X erit æqua lis diametro et diameter M X erit æqualis dia metro C. Præterea diameter R X erit æqualis diametro B, et diameter X similiter æqualis diametro C, et singuli singulis æquales sunt. Quæ enim eidem sunt æqualia, inter se sunt æqualia. Et quorum partes sunt æquales integra quoque inter se sunt æqualia. Circuli ergo æqualium dia metrorum sunt æquales, et omnes circuli extremi tates sunt inter se æquales, Quoniam autem sphæræ extremitates cosdem circulos capiunt, quorum singillatim partes inter se sunt æquales, eornm quo que omnes simul partes erunt æquales et quælibet hujus diameter illis ceutro terminabitur. Quin etiam si sphæram constituas, erat æqualis sphæræ, cujns diameter est æqualis, et quam figuram effi cient rectæ diametr ilineæ, ea ipsa figura erit ex 4. Hoc autem quod in circulo ostendimus, non cadit in omnem lineam quadrati, et omne quadrati segmentum, quæ per medium et centrum ducuntur. Atque hoc idem valet ad probandum, non omnem quadrati diametrum percentrum et medium ductam idem quadratum efficere cum eo cujus est diameter, neque omnem quadrati diametrum alterum efficere quadratum æquale ei cujus est diameter. Oportet igitur ostendere inæquales esse quadrati diametros esse quoque inæquales figuras, quæ ex his confi

quadrati ABCD centrum. Est autem NO linea æqualis lineæ B, et præterea lineæ C, necessa rio T centrum erit quadrati NOS Q. Ut enim NO est diameter quadrati CD, cujus centrum est P: ita quoque est diameter quadreti NOS Q, cujus centrum est T. Ut enim MT linea est æqualis ciuntur, sive sint circuli, sive quadrata. Esto BC dia proportionalis diametri N O. et est media illa quadratum, supra ostensum est diametrum constituisse K L quadratum, cujus latus ipsa diameter effecta est, Habet autem quadratum ABCD duo triangula, nempe et C. At quadratum BKL habet quatuor triangula æqualia, nempe DBK, L K, L, B. Quorum duo sunt æqualia duobus illis quæ illud superius quadratum constituunt. Cujus vero quatuor partes sunt tantæ, utharum duæ duabus dimidiis partibus alicujus sint æquales, certe totum illud est duplum hujus. Quare quadratum K L est duplum quadrati AB CD. Diameter ergo angulorum quadrati duplum ip sius quadrati constituit quadratum, quod oportuit demonstrare. Oportet autem hoc ipsum ex confessis apertissime declarare. Demonstrandum est igitur lineæ NO, ita quoque P R est æqualis lineæ C. Et quod diameter rectarum linearum N O, quadrati ▲ D, si fiat latus quadratum æquale constituat ei quadrato, cujus est diameter. Quoniam autem N est medium utrinque proportionale lateris in quadrato D. Est autem N Q æqualis lineæ AB, ut prius demonstratum est, sane medium alterum proportionale erit lineæ Q N. Quoniam autem diametri N quadrati D, terminus est 0 sunt autem termini lateris B, erit O simili ter medium proportionale lateris C. Et quoniam angulus medius est proportionnalis lateris NQ, angulus quoque erit medius proportio nalis lateri O S. Æqualibus enim æqualia si addan tuṛ omnia sunt æqualia. Quoniam autem P est me ut est æqualis lineæ N Q: ita quoque linea OS est æqualis lineæ Q S. Linea ergo P R est æqualis lineæ T M. Cum enim linea R sit æqualis lineæ NQ atque etiam lineæ D, linea quoque erit æqualis lineæ C, et linea æqualis lineæ A, et linea æqualis lineæ B. Quod si linea N Q lineæ est æqualis, æqualis est om nibus huic æqualibus. Rursus quoniam linea NG est æqualis lines; præterea linea Q S est æqualis lineæ SO, et SO æqualis est lineæ ON et linea O N æqualis est lineæ NQ: si linea æqualis est lines N Q, ut est æqualis est quoque omnibus et æqualis omnibus ipsi æqualibus. Et quoniam laterà quadrati sunt æqualia late

ribus quadrati N Q S O, ipsa etiam quadrata sunt quadrati D, nempe N O oportet ina inter se æqualia. Nam si æqualia æqualibus addan tur, omnia sunt æqualia. Et quorum partes sunt equales, ipsa quoque sunt qualia, et ipsorum dia metri sunt æquales, etipsorum centra æqualia loca obtinent. Æqualia ergo sunt X et T in quibus centra sunt. Si igitur quadrati illa, quæ est linearum dia meter, flat latus, constituet quadratum alterum æquale ei cujus est diameter quod demonstrare oportuit. Quoniam igiturquee proprie diameter ap pellatur, nempe illa quæ angulorum quadrati est diameter, duplum quadrati illius cujus est diameter constituit: at illa quæ linearum dicitur diameter æquale quadratum constituit; non ergo æquales erunt omnes ipsius partes; quod oportuitostendere. Oportet autem ipsius diametros circulis adaptare et ostendere inæquales esse (quod mullo negotio fieri potest) et ut diametros inæquales, ita etiam sihæras inæquales constitui. Cum duæ sint diametri qualium circulorum esse diametros ipsos ostendere. Quod si circulorum inæqualium sunt diametri, ne cessario quoque inæqualium sphærarum eruntdia metri. Esto angulorum quadrati diameter que proprie dicitur diameter C, altera vero N 0, medium vero harum et veluti centrum X. Neque enim proprie centrum est hoc, sed medium. Nam meo judicio centrum differt a medio, quod omnes lineæ ex ciconferentia in centrum concurrentes, sintinter se æquales; atin medium quidem concur rant omnes lineæ, sed non sint æquales. Quare proprie centrum in circulo et sphæra ursurpati di cimus. Omne enim centrum est medium, punctum el extremitas: at si quid est medium, non statim est punctum, aut extremitas aut centrum. Ut nec omnis linea recta per medium ducta et terminata est proprie diameter, sed proprie est diameter illa linea recta, quæ a duabus majoribus extremitatibus

quidem circulis accommandantur,majores et mino res efficiunt circulos. Praeterea, si triangulorum dia metri latera constituantur, majora atque minora efficient triangula. At circuli diametri quae per medium centrum proprie dictum ducuntur, circulos æquales semper efficiunt, atque etiam quamlibet aliam figuram æqualem: Oportet igitur æquales circulos hos demonstrare et illud quod ex diametris ipsorum constituitur triangulum, deinde nonidem habere locum in triangulo. Centro N, intervallo circulus Q H, describatur; item centro A, interval lo N, circulus describatur CG; item centro intervallo Y N, circulus describatur S L; item cen tro 1, intervallo I N circulus describatur FT; item centro U, intervallo FFU circulus describatur O K. Diametri igitur BENYNFF NZ N circulorum Q H M G S L O K FT singulæ suorum circulorum SL, et termini diametri nempe YN; ita etiam sunt. Et ex ordine elementorum collocanturr Ut igitur se habet centrum N circuli Q H, ita etiam se habent termini ejusdem diametri,nempe intervallum ; ita etiam centrum circuli, M G, et termini diametri ipsius N; ita etiam centrum circuli centrum I circuli F T, et termini diemetri nempe intervallum Z N, ita quoque N centrum circuli O K, et termini ipsius diametri, nempe intervallum FFN. Nam temini, circuli Q H sunt centra circulorum MGSLFT O K. Quoniam igitur termini dia

metrorum circuli Q H, sunt BU QIA; et in his sunt contra circulorum M G S L O K F T; centrum autem est medium circuli ad quod ductæ omnes a circumferentia lineæ sunt inter se æquales: ut igitur N se habet ad B, ita etiam Y se habet ad utriusque enim centrum est B, ut etiam termino rum B, centrum est N. Atqui RB, IB, sunt æqua lia ipsis N B, Y B. Nam centrum est commune, Diameter ergo R I, circuli S L, est æqualis diame tro Y N, Quorum enim dimidiæ partes sunt æquales, ipsa tota sunt æqualia. Exeadem ratione ut se habet N ad 1, ita etiam Z ad 1 utriusque enim centrum est I. Non secus atque terminorum Q 1 centrum est N. Atqui I X I æqualia sunt illis N 1 Z 1; nam I commune centrum est. Diameter ergo X, circuli F T, æqualis est diametro Z N. Quorum enim dimidiæ partes sunt æquales, et tota ipsa sunt æqualia. Eodem modo ut N se habet ad U, ita etiam FF ad U; utriusque enim termini centrum est U, ut N: centrum est terminorum U D. Atqui AUX U sunt æqualia istis N U U FF. Nam cen trum commune est U. Diameter ergo X circuli OK æqualis est diametro ipsius FF N. Quorum enim dimidia sunt æqualia, tola ipsa sunt æqualia, Ex eadem ratione ut se habet N ad A, ita etiam ad; utriusque enim centrum est A. Non secus at que terminorum A, centrum est N. Atqui UA, æqualia sunt istis NA U A; nam centrum commune est A. Diameter ergo U, circuli M C, æqualis est ipsius diametro EN; quorum enim dimidia sunt æqualia, et tota ipsa suntæqualia. Quoniam igitur diametur U est a:qualis diametro N, diameter etiam Berit æqualis diametro N Y, et R 1 dia meter æqualis diametro X, et diameter Z N æqualis dia metro I Q, et diameter FF N æqualis diametro UD; et diameter X æqualis diametro UC; denique singulæ singulis sunt æquales; nam quæ eidem sunt æqualia illa inter se sunt æqualia. Et Q H S LF TO KM G sunt æquales, circuli; nam figuræ, quarum diametri sunt æquales, ipsæ inter se sunt æquales; et quod ex ipsis diametris constituitur triangulum æquale est. Diameter ergo B, circuli G H assumat æqualem sibi diametrum X circuli OK; et ipsa assumat diametrum X circuli F T. Fiantque latera et constituatur trian gulum CX. Quoniam igitur æquales sunt diame tri, ut demonstratum est, necessario triangulum ex his constitutum est æquilaterum et æquiangulum. Diametri ergo ex centro ex medio ductæ æquales constituunt figuras, quandoquidem omnis circuli diameter est æqualis; idcirco quilibet ipsius pars in centrum concurrens reliquis partibus est æqualis, ut supra demonstratum est. At hoc in triangulo locum non habet; nam ipsius latera non efficiunt circulum, aut triangulum æquale triangulo aut circulo qui ex ipsius diametro conficitur, nam diameter circuli et tertia pars circumductæ lineæ quam si quis assumat et adhibeat, ut secet circum ferentiam circuli, tres sequales diametro lineas effi ciet; quam quidem lineas si quis ut latera ponat,

triangulum efficiet requiangulum et æquilaterum, quod si qui tres diametros in circulum torqueat. tertiam partem circumferentiæ ponat circuli dia metrum, idem rursus redibit circulus. 5. At idem hoc non habet locum in triangulo, nam tertia pars perimetri aut linea perpendicula ris æquale triangulum ei quod fit ex ipsius diame tro non constituunt, sed majus. Quare majorem et minorem circulum:itemque majus ac minus trian gulum latera ipsius efficient, itemque diameter et li nea perpendicularis. Est autem hoc inæqualitatis. Ac de aliis quidem triangulis non est quod demon strationem instituamus; potest enim evidenter anim adverti in triangulo crurum æqualium, in acutangu lo triangulo obtuso. Sed operæ pretium est demon strare in triangulo æqualium laterum. Demonstra tio autem in hunc modum conficitur. Latus trian guli et diameter, quæ per centrum ac medium ducta est, et perpendicularis linea non efficiunt æquales circulos, sed inæquales, imo neque trian gula eidem æqualia efficiun. Oportet describere trianguli et circuli figuram ac ostendere inæqua les esse circulos qui ex latere tringuli [diametro ac linea perpendiculari efficiuntur. In triangulo circulus M U describatur, sit que centrum G. Itemque circum diametrum BK circulus XL ducatur sitque centrum N.] Itemque circum perpendicularem lineam CC, circulus QS describatur, sitque centrum R. Latus ergo tringuli sit diameter circuli M U et diameter BE circuli XL sit latus tringuli F. Præterea G perpendicularis linea trianguli ABC, diame ter autem circuit Q S, sit latus trianguli CGH Eodem modo diameter circuli M U quæ eadem es latus trianguli BC sit latus trianguli BO. Que niam igitur diameter est tertia pars totius cir cumcurrentis lineæ circuli, estautem diamete circuli M U, et latus trianguli C; est quoqu necessario circumcurrentis lineæ tertia pars. Quan doquidem in aliis æqualibus lateribus hoc ipsum habet locum, quoniam perficit triangulun C, necessario diameter latus affecta, majo rem circulum constituent quam sint illi circuli qui circum trianguli perpendicularem lineam, au

(sic) Ai circulum M U, diameter vero circulum XL, rursus] diameter G circulum Q S: certe pro ratione diametrorum triangula ABCE BF G H se habebunt. Ut enim se habet M U ad X L, ita etiam triangulum ABC ad triangulum F: et ut se habet circulus X L ad circulum Q S, ita etiam triangulum F ad triangulum G H. Ut ergo major est circulus M U circulis X L Q S, ita etiam triangulum majus est triangulis BE F, CG H. Solum vero triangulum est æquale triangulo ABO. Trianguli ergo latera et diameter et linea perpendicularis non omnes circulos æquales neque omnia triangula æqualia efficiunt, cum per cen trum et medium ducuntur ac terminantur, quod oportuit ostendere. im ductalinea efficiuntur. Quoniam autem pendicularis G non est æqualis ipsi AB, n diameter circuli Q S, necessario circu cujus est ipsa diameter, erit minor et s circulo M U, cujus diameter est AB. Tri ergo G H C, cujus linea perpendicularis ›t diameter trianguli et circuli Q S, tus, constituit triangulum inæquale, et mi ¡gulo C. Nam quæ latera substernuntur cem ipsa majora se efficiunt diametro et pendiculari. Rursus quoniam trianguli n eo usque protenditur ut sit æquale lateri ubi terminetur, si non in terminatur, erminus lateris C. Terminabitur ergo fiet latus, siquidem nomen diametri non eritque inæqualis et minor latere C. n diameter circuli X L; necessario 'culus X L erit inæqualis et minor circulo is diameter est B; nam linea huic est, et triangulum igitur F quod dia 'culi X L latus effecta constituit est inæ. minus triangulo C. Rursus diameter U, quoniam etiam latus est trianguli sumptis lateribus O, A. O, æqualibus, ne constituit triangulum 0, æquale ei ¡ latus B. Et quoniam latus majus etro E, et ipsum est quoque majus li endiculari G C, constituit autem diameter 6. Præterea operæ pretium existimamus os tendere illud quod cognatum est iis quæ sunt dicta, nempe omne triangulum ex diametro circuli de scriptum dimidium spatium comprehendere ejus trianguli quod habet pro latere, circuli diametrum, quod sane theorema nobile est, et accommodatum ad ostendendum circulum duplex esse trianguli æqualium laterum a subtensa circuli diametro descripti. Oportet igitur circulum describere et assumere ipsius diametrum, ac ponere ipsam ut sit trianguli latus, et constructi trianguli ostendere circulum esse duplum, cujus triangulum pro la tere habet diametrum. In centro I circulus scriba sc usque ad num. 7 non puto esse ipsius auctoris. Vide Prefationem.

tur Q H, sintque intervalla B, TO, G X. Connec tantur igitur T G, GB, BO, OX, X A, T. Produ cantur vero T, BG, usque ad D. Et constituetur triangulum æqualium laterum et angulorum quoniam enim ut I est medium lineæ B, ita etiam TG sunt media linearum BD; nam linea I æqualis est lines IT, quandoquidem linea TO est tum lineæ B, tum etiam lineæ TO, media ipsorum IIT erunt æqualia, et quoniam æqualis est linea et linea; et linea æqualis est lineæ et; ex eadem ratione linea BI æqua lis est lineæ IG, quandoquidem XG linea æqualis est lineæ A. Quoniam autem I medium est line rum A, G X, dimidias partes ipsorum Bl, G1 æquales erunt. Et linea G æqualis erit line 16, quandoquidem lineæ æqualis est lineæ A, et linea æqualis est lineæ BA et lineæ AD. Triangula ergo ATIB GI sunt æqualia æqualium laterum et æqualium angulorum. Connectantur hæc per lineam T G, et construetur triangulum TGI, æquale ipsis; nam tres rectæ lineæ æquales connexæ necessario efficiunt æqualium laterum triangulum, nam subtendentia latera ATB G trở angulorum AT 1, G 1, necessario sunt æqualia lateri T G trianguli G T I, quandoquidem latus hoc connexum est cum lineis TI, G I, per media latera D, trianguli; quoniam igitur triangu Dlum T GIæquale est triangulis ATI BG I, trian gulum quoque T G illis erit æquale; quoniam enim basis ipsiusest circa media latera DBD trias guli D, erit æqualis lateribus TIG I trianguli TG1; quorum enim dimidia sunt æqualia, et ipsa tota sunt æqualia. Quoniam igitur quatuor trian gula ATI BG1TGITGD in triangulo ABD sunt æqualia, triangula quoque quatuor ▲ XI BOI OXI 0XC, in triangulo ABC, erunt inter se æqualia, quandoquidem diameter AB cironti GH est commune latus utriusque trianguli æqua lium angulorum et æqualium laterum, nempe ABD ABC; quæ vero æqualia sunt, et quartæ partes ipsorum sunt æquales. Dico igitur octo esse trian gula in duobus triangulis æqualibus AB DABC, j

im sex TIT GIGBIBOIO X 1 X 1 im circuli QH comprehendunt Supersunt 1 X O C, T G D. Segmenta igitur ATT G 100XX A, quæ ex circumcurrente linea i et lateribus triangulorum exsistunt, sint lia duobus triangulis T G D, X OC. Hoc enim enrus demonstrat. Nam T G, segmentum QH, assumpta quantitate T BG, complebit im trianguli T GD. Eodem modo segmentum jusdem circuli Q H, assumptis segmentis X omplebit spatium trianguli XO C.Nam aspectus 1oc demonstrat. Et triangula igitur octo simul rehensa in spatio circuli QH, quorum quatuor gulum utrumque, majus nempe ituunt, spatium circuli complebunt. Quare um circuli Q H duplum est trianguli; æqualitate etinæqualitate. Quæcunque igitur situm circuli et amborum triangulorum perimetri temere secet circulum aut alias figuras, sed sectio fiat per medium et centrum, ita ut in rectum pro cedat ut hoc modo omnis circulus ex ratione de scribatur ductis recta lineis ad terminos. Sed de sectoribus nunc non est nobis sermo institutus, quando neque scopus hic nobis est propositus, cum ostendere constituerimus quomodo unaquæque forma unamquamque figuram informavit, ut ab aliis figuris separaretur. Est autem prima et omnium maxime ordinata figura circulus, ex quo etiam glo bus constat, deinde quadratum, deinde triangulus æqualium laterum; nequc cylindrus neque conus, neque prisma neque pyramis sunt ejusmodi, nam magis inæquales sunt quam quadratum et trian gulum, ut unaquæque figura discernitur ab altera quales, cum quatuor sint triangula in utro riangulo. Habet igitur circulus octo triangula; gitur circulus suppeditabit diametrum ex qua ruatur triangulum æqualium laterum et angu 1, duplus est ipsius trianguli; quod oportuit de trare. Atque hæc quidem hactenus.Oratio vero tatur ad propositum illud de figuris imparibus 1 æqualibus et inæqualibus ut relicto hoc theo te quod obiter incidit ad scopum festinet. Non est igitur circulus duntaxatæqualitate exi supra omnem figuram æqualem, verum etiam ¡omnem figuram quæ describitur. Nemo vero habent æquabiliorem, illa sunt præstantiora, ut etiam talia ab ipsa forma effecta sunt. Quilibet igitur fatebitur nihil magis æquale esse quam cir culum et sphæram, ab aliis autem omnibus meo judicio discernuntur quadratum et triangulum sequalium laterum quod non absque ratione dici mus; imo est hoc necessarium.Quod si quis præter illud nostrum propositum reperiat aliam figuram circulo magis æqualem, illi magnam gratiam ha bituri sumus. Veniam autem nos deprecamur quod negemus inæqualem figuram esse ordinatæ figuræ æqualem cum præsertim hoc modo illud quod est æquale inæquali præferamus. Sed esto aliqua alia ab auctore appellantur Vide Aristotelem primo De culo. ut loquitur Aristoteles.

municatio, temperatio est, sed ex natura. In hac igitur temperatione est quædam natura, et in hac natura est quædam temperatio. Ambæ igitur inter sese consociantur et simul aliquid naturale confi citur. Rursus malus cum malo consociatur. Est igitur temperatio, sed non natura. Non dico aliquid esse quod non sit naturæ: nam et pessima quæque sunt naturæ quidem, sed abundantia aut defectu laborantis. Atque tunc accidens locum habet; nam natura et philosophus scopum sibi propositum at tinguntidque plurimum. Contingit autem aliquando ut ipsum accidens sit utile, ut si saxum sit exci sum et temere feratur, sitque locus inæqualis, et si aliquo modo labefactatum sit ex concitato mo tu, fatque apla cathedra, hoc non est nature, aut necessarium. sed, accidentis, quod tamen utile est. Quare nature opera naturaliter definimus,nem pe quæ a natura profecta sunt bona. At tempera tionis et accidentis opera partim sunt bona, partim non sunt. Statuimus quoque omnia esse naturæ si ve præstantiora sive sint viliora. Diximus autem illa quæ præter ordinem exsistunt, naturæ quidem esse, sed deficientis aut abundantis, bona vero esse naturæ valentis et sinceræ. Cum igitur natura hanc rationem quasi perciperet videretque opus illud suum præstantissimum, quod a Deo habet, esse flexibile et versatile, intelligo sapiens illud ani mal, nempe hominem, sentiretque se suum finem semper non consequi, nimirum sui fetus curam ge rens, pulcherrimam et optimam viam, scientiam ex cogitavit. Quoniam autem in natura sunt etiam temperationes, ex eadem ratione scientiam in artes distribuit, artesque cum scientia perinde, atque temperationes secum consociavit. Ut quod non ha beret, quamvis ia recta coagmentatione habentur, seu potius quod non recte coagmentatum esset, in stitutis eruditionis compensaretur ad perfecte bea teque vivendum. Sed proh dolor! plerique donum hoc abominantur, et qui ingenio reliquis excellunt, bonum hoc amplectuntur quidem ut decet, sed tanti boni fructum communicant cum ignavis ho minibus. Dicimus igitur et ex illis omnibus quæ diximus, colligimus præclaruin esse et utile, si unusquisque hominum philosophiæ sit particeps; nam qui eru ditus est, et scientia præditus, cum aliis bonum hoc communicat; qui vero scientiæ est expers, abjun gat se sapientibus; nam inde magnopere quilibet juvari potest. Et sapiens quemlibet hortatur hunc in modum: Tere limina sapientum, non divitum,in tellige limina, labia sapientum, ut institutis virtu tis abundes, quæ animum meliorem reddunt; at divitum limina terere noli, ne forte divitem au dias de rebus materiatis agentem, atque hoc modo sub terram detrudaris, ac materiam quidem meliorem reddas et auctiorem, particulam vero intelligentiæ capacem dedecore afficias. Oportet igitur philosophari, et cum philosophis versari, ut illud Nosce teipsum teneamus, et virtute præditi si mus, ut etiam omnium duces simus, nosque omnia a tergo sequatur. Nam sapientia Deus totum hoc universum constituit et ordinavit, sapientia movet

omnia; idem solvet et commutabit hoc universum in melius eadem sapientia cum volet. Cum igitur hæc et his plura nos animadverteremus, atque adeo omnia intelligeremus a præpotenti Numine per sapientiam esse fabricata: neque alia ratione bonum in rebus esse, quam per sapientiam et scientiam, in utraque acquiescere voluimus, et cum in utraque acquiescere vellemus, investigavimus. investigatam utramque reperimus, utrique repertæ admirabilem suavitatem!) totos nos dedimus et adjunximus, neque unquam ab utraque disjunge mur, nisi forte a pietate disjungi possimus. Est igi tur philosophia pulcherrima omnium communio, et eruditionis alumni,et quicunque pro viribus phi losophiam amplectuntur, pulcherrime omnium in ter se communicant. Quod si aliqui non tales reperiuntur, feri sunt et inhumani. Hac igitur prout intelleximus scripta sunt a nobis. Hortamur autem omnes ut meliora quidem his discant, sed pejora vitent. Postquam vero ab hac carne liberati fuerimus, perfecte cognoscemus an philosophia sit insipientia præstantior. Nunc vero scripsimus prout cognitum habuimus, si forte sapientibus cogitata nostra placere possent, idcirco veniam deprecamur.

dio mag tlg ví» mepuxür, Ku xafórt pv oU mávets povdets dil ve xu yevoynun, Eyovcus tip Tà Tà» kpi)pàv wüp« và» fuecte, Gru dk Gusspiüfurss diXot dois fvoveut, xui hes Erspun, seh eo xot. vaovetat doc ójror, im GOnxew iuxpyüs ducxéepev- T&i TRUU órt x4 xeTh gücis cui wpügts "yUyvecae * tis yàp Th» wmpürü» Duis muwyüy (voUuru Gmvmwca Viexolusvren di km d)Wew ray dE dxtbyus cout [M E.M gi» os c8 pürno uvedr uywarud iryle Qut xu dos vá» — Aemrorkrum T9 — wpáTtuy pspupie, cuvéyn de més Og Gpypeh à pépo wis và xabOeu, f owe veis wpcesio oitia Wiwiene ixaripag &m' Ojo» qupitr, deep D xar idu. Tat& qupuxüe, 'Exeuct Oo rà uepmek dw paporoe mTélorpórg và» ivagt, ücnip xoi i£» và Tüupi pu. Xxüs 'ApusrorÜNge yum» tivat moult, wub yt cuhdy TebTWV vopilww, moivmiuxoue Tüg geurRcixg Duont- Ke aite ED ph ej» ch dx quy ré xcu. mohezAxcve vooüus» ive, uk suuSdxecfur ub Xs mpbs dae, iripus Pi mpis (ipae, xui vox &mhAs ért más durs dyodcÓut worse wai ys worpis milem numerum: et quilibet alius numerus in quemnatura propagari et. uniri potest. Et quoniam omnes ex unilalibus exsistunt et. oriuntur, ideo omnium copulatio universalis ad numerorum flumen perenne revoeatur. Ko autem quod separati alli ab aliis uniantur etiam alii eum aliis nec copulentur eum quibuslibet, a so inter se manifeste distinoli sunt. Hoc autem idco fil. quod et secundum naluram el. secundum temperationom uniantur ; uám in primum illum fontem uniuntur omnia. Diseernuntur vero inter se cum a. fonte ilo profecta varietatem aequirunl et in distribulionem veniunt. 7. Vis igilur copulandi qua» perpetuo naluram comitatur, permeat distributionem ctiam ad sublilissimas usque temperationes, fnrsns autem utprineeps causa revocat partes ad unionem universalem. At vis proprietatis. utriusque sigilatim partes inter se disliuguit. GCopulat autem partieulariter seenndum proprietatem. Partieularia vero in particularibus variis modis hubeüteopulationem ut etiam inJibris De anima Aristoteles lradit. Et eum simplicem animam credat esse, tamen anulliplicia ipsius visa commemo- Tat. Si igitur simplici anima multiplices. motus inesseintelligimus, et alios cum aliis. componi, et diversos cum diversis, nequo simpliciter uniri, quamvis ipsa sit intelligens, nullamque admislionem ferat, multo magis existimare debemus temperaltiones illo communi modo non uniri, sed peculiari, cum presertim et materiam habeantet penitus permistionem suscipiant eo quod sint temperationes, Nam eliamisi detur uliqua temperalio que materiam non habet, verumtamen quia temperatio est, admistionem suscipit. Temperationum igitur natura fert, ut eum temperationibus eopulentur, neque eum diversis componantur. Nam rei posite exsislenli accidunt, licet eliam a re discedant pro ralione propensionis proprie. Nam multiplicia sunt qué per temperafionem constituuntur, eo quod temperationos eliam sint 1nulliplices, propter compositionis addilionem, Alim igitur uniuntur, alis propter diversam proprietatem sejungunlur. Nam prmter illam generalem uniendi ralionem temperatio suam qumque proprietatem sequitur, eum non semper ad unum finem simul dirigantur lemperaliones. lit euim sepe ul temperaliones pormisto efTeeta mala edant, At nalura nunquam sibi proposuiliurpe aliquid efficiendum. Idcirco illa preter naturam facta dicuntur. sepius vero temperaliones permiste prosperos successus habnerunl. Porro quod temperationes divorso cum temperationibus seeundum proprietatem mislis uniantar ineredibile videtur. Nam unumquodque eum proximo copulari solet, Potius enim similia quam dissimilia conglntinantur, quia id quod est ejusdem generis allrahit etiam illud quod est ejusdem generis, Ulruni igilur, eum natura principia simplicia constituisset, el ad mistionem seeundum lemperationem principia illa eoncurrissent, atlraxeruni illud quod nisceri potuit ? Non enun illud quod nullum oimino habitum est consecutum turpissimum aliquid sibi proponit, Xsset enim erratum ao probrum nalure, Postquam igitur illud quod non erat esse ccepit et. liabitum adeptum esl, slalim dillusum in diversas parles varie pemmeat, alque idcirco alis wuniuntur et diversis diversas, non tamen eui oinnibus omnia. Faeultate igitur omnia sunt unum in natura, sod se- LM a o dojácuns gà ivenaÜwt xuvüg, OX diee, cóc xwb Uk» éyobru. xul Ouhow paxiue, xark có glyut wpásss u)rbs, El yàp xai wpürtg ph Cysucm tópsüd Vx, 0) ei» xul aimi wuÜórt wpdoemt xxi dripuus Peu eoníüecÜnt ^ meptívet qhp cst xoacyivos- Tt mpéjuertn ckabrot Qux TeUTo waràh Ti» muiqus yhpüci tüe obeias opui. * moopupü yup vh xurk xpüri) tÜojgrus tn Ci wpkets crohuurpris xav imehubeno ed qv yhp ivodven, el dy Dose JugrüDevtat .cupi yop às tis xenürutm ditur o0 Moe «oras, (X sig idiórarm à cuomb. inb xe o3 xuBóri ip fvb cflet üpopüw ópeb * Kari yüp mou xe yu/hm víÀ ceho9gi quepicxe wpüotte, 4 eiu Jt odws dip eivgpiw dyopuca Tas molore, Ak TéUro uh map eüci» Dutive wixkerua ^ cà d mets purse wpáctue aicuu Tk TÜoUCt, Tlapádeto) di Sextus cai xat ddvoruem xoucsmt peyvepisuis cán érípo) wpüstey iva ^ Gyepu qup Vuwtov dis tà? To) Éyysros Éwecu) ^ cuwbyuzat qàp xe» TÀ pou 3 tà Gxopote, üri T6 Cuyytvts Dt và. mvyytils. Tlórepov oUy &nàs $ gócu; morjaca Ouhadà vus pperationum igitur natura fert, ut eum temperationibus eopulentur, neque eum diversis componantur. Nam rei posite exsislenli accidunt, licet eliam a re discedant pro ralione propensionis proprie. Nam multiplicia sunt qué per temperafionem constituuntur, eo quod temperationos eliam sint inulliplices, propter compositionis addilionem, Alim igitur uniuntur, alis propter diversam proprietatem sejungunlur. Nam prmter illam generalem uniendi ralionem temperatio suam qumque proprietatem sequitur, eum non semper ad unum finem simul dirigantur lemperaliones. lit euim sepe ul temperaliones pormisto efTeeta mala edant, At nalura nunquam sibi proposuiliurpe aliquid efficiendum. Idcirco illa preter naturam facta dicuntur. sepius vero temperaliones permiste prosperos successus habnerunl. Porro quod temperationes divorso cum temperationibus seeundum proprietatem mislis uniantar ineredibile videtur. Nam unumquodque eum proximo copulari solet, Potius enim similia quam dissimilia conglntinantur, quia id quod est ejusdem generis allrahit etiam illud quod est ejusdem generis, Ulruni igilur, eum natura principia simplicia constituisset, el ad mistionem seeundum lemperationem principia illa eoncurrissent, atlraxeruni illud quod nisceri potuit ? Non enun illud quod nullum oimino habitum est consecutum turpissimum aliquid sibi proponit, Xsset enim erratum ao probrum nalure, Postquam igitur illud quod non erat esse ccepit et. liabitum adeptum esl, slalim dillusum in diversas parles varie pemmeat, alque idcirco alis wuniuntur et

(ix ríe yüvea. km Gio». Emu di vk Otppupivx xe pynecet Eu men D ye xék ctonemvuen, se, postquam a natura progresse sunt. Quoniam autem nonnunquam pugnant inter se qua divisa (dus Gps deri Yauebews ytxs tl npbs vhs piqu uixpüsts Éyswgun, psitovrat gba Um deu, ieivrar Ji gdk esee dudum ^ mepixam yip cd piv towrbeun, dh oer xum! divicura pémgugi xt pss reir, cun ike: «b pie dppürw, ies ege det, ndorn xuxk vhs obuüse iQwpvUpimi, Juk veuro xu. vk xwarb TO» oiktiom wur gxonün quüuter oj« Dgoust 19 mta, XR rk ark grt. quur irre ciat db qi yup wudonr Pres $mo» xut wupk yüct? monjat,, üx iürbnucut Ürkerd xxi xar! dülous màtísue oürus cu» yam Aéyous, Tà &veyxuio) Éyowruz, wcpl d» sig cà ike iimuuto. fluunt et mistiones efficiunt, atque alio modo hie feruntur, alio etiam modo ille scenndum suam quaequepropensionem. Ideireoilla qua fiunt seeundum proprium scopum non sunt credibilia, atillis quee secundum naturam fiunl Bdesinprimis vibuitur. l'emperationes autem. nonnunquam preter naturam aliquid constitunt, perindeae sj arbitratu suo procederent,quod multis aliis rationibus probari polest, quibus deinceps dieginus,

THEODORI II IMP. DE COMMONIONE NATURALI. compositione inesse intensionem ex alteratione, ut ita dicam: idque non semper; quantitati vero quatenus est quantitas intensionem nunquam accidere. Esto igitur a b c quantitas: similiter etiam l m n quantitas. Oportet ostendere in utriusque punctis, seu terminis non inesse inten sionem quatenus quantitate sunt prædita. Esto igitur appetitio aliqua quæ sit a, et altera quæ sit 2. Ad has appetitiones referantur 6 et m quæ sint accretio, itemque c et n, quæ sint intensio. In accretione igitur quæ est 6 m inest intensio quæ est cn, aut ut denarii numeri insunt denariis) aut ut unitates insunt unitatibus; b m erit intensio hujus a l, idque eodem modo quo denarli insunt denariis, aut unitates insunt unitatibus. Hic ergo tria posita sunt, appetitio, accretio, intensio, ut ternarius numerus. Quare si compositionem spectes et rationes ad propagandum prodientes, pri mum locum abtinebit punctum, seu vis atque facultas ad longitudinem progrediens: secundum locum obtinebit linea, seu vis atque facultas ad latitudinem progrediens; tertium locum superficies obtinebit, seu vis atque facultas ad altitudinem progrediens. Porro hæc tria vim atque facultatem habent ad corpus constituendum, corpus autem ad quantitatem perfectam constituendam compa ratum est; quantitas autem sub his tribus compre henditur. Quod si sit aliqua res corpus, quo pacto extra hoc terminos tres egredietur? Quod si dicas alterum corpus cum altero corpore uniri, hoc fieri nequit. Rursus si incorporeum aliquid accedere dicas, aut qualitas adveniet, atque hoc modo res intensa alia non evadet, sed dissimilis; aut uni tates advenient, atque agglutinabuntur, nempe unitas una et altera unitas. Quæ quidem unitates si sint qualitates abstractæ, et uni altera addatur, ut albedo, nigredo, dulcedo, salsedo; neque hoc modo erit intensio qualitatis, nam albedo albedine non est magis alba. Idem de cæteris dicendum est. At qualitas in individuo intensionem efficit. Uva enim granato est dulcior; aut granatum uva est dulcius, itemque album albo est magis album, utraque vero omnino sunt alba. Quare vis quali tatis hoc quidem auget secundum quandam quali tatem, illud vero minuii. At ipsa dulcedo et albedo neque intenditur neque remittitur, sed eadem manet. Eodem igitur tempore nihil unquam dulce et non dulce, album et non album exsistere pote rit, quamvis in alio atque alio suscipiet ex quali tate intensionem et remissionem. Quare si album et nigrum uniantur, id sine remissione fieri nequit; extremitates enim mutantur seu aliusmodi evadunt: nam in contrariarum qualitatum tempe rationibus et admistionibus extremitates ipsæ frangi solent. Erit atem mistio aliusmodi non alia. Neque enim album est quod omnino album non fuit, neque nigrum quod omnino nigrum non fuit, sed partim nigrum, partim non nigrum. Et quod est alterum eodum modo, veluti sepiæ nigredo et ferina inter se copulata albediuem et nigredinem

€ Ddiewlpog us 'Apurozfhst xonuows, "Kopoqii di Mdoxoc Auporspot ous fugüris xui gogo, wal 6i pÜou mutüsiuc uemrol, duspipouft 3éqe Mades Dk dmacnÓR uh merde our rivut "obs Baci, xi» 6 ub» Tís doporürue, à d* cic m3) T«Utus Vrodttoripus iioi vp dpye pOo- Apoc xaipdooyut. mporutizfu Ps xal rà Meno aÍxo: qup xui Toüro x«z& mo)b wüvg 5 xümuvia sucteh, Éyet de và xpeirro» fj rebns duayopd xii emitáguac xal ToU frzpoíou; 'O ui» yáp oUócoyos xai prop xzimà» do, à Ó& Bürep xuk muhvicrop. "Emivass ye)r ie tà d, moXR pipn à xmi mir lxovet, xai olow và» Gps motbmNtu, Prepodieze Di brc xal. vd ppm AXotn vr ys cuveywyov, Umüpys Jà xu "ARebuvdpes Vmcptrín xi Bucüsin pisopes aui Mdpxoó prégogoi. 'Epa JE à uiv 'Apursorilauc, 9 d "Hppeyévoug &yaBol "you mdv:sg. "Eytc Oi éwuühogiw eie x)roüg mov ri» imyuv Gc yup gUosopim puropuh, "Epuoyfsst 'Apuwrovüne, óc 3' 'Eppwyiv. "Apwrorüme, 'Altzmdpos Mépxer Gc dpa pümeyit Baropu, "AliÉewOpog Mápua, "Ets qw oU» b depopk o2 Akne yon, GV. dÜAoioig, imu metae rís (rre d oxaféloo int erápz. H yove imivagus wb dvemig và Tuutevtepoy dept, mes dà wan müces xaloxuaüin, uscca. "Ecvt dé vojrois d xowevim xab xerk xoots olov 7. Alexander quidem cum Aristotele communionem constituit, et eum Hermogene Marcus ; ambo igitur sunt reges et ambo sapientes ; ambo illi reges eruditionis sunt studiosi et ambo sapientes, àe illi quidem eui quibus amicitiam | eonstituunt, eruditione abundant, ita tamen ut unius eruditio ab alterius eruditione differat, Nemo vero orrore deceplus neget reges esse eruditionis studiosos. Quamvisenim Alexandersuprema illius philosophie, Marcus autem eruditionis multo inferioris sit studiosus, arabo tamen meliorum litterarum et eloquentis, sunt perquam studiosi. Addidimus ambos eloquentie quoque fuisse studiosos. Magnos enim 1n ea progressus fecerant. Atque haee est naturalis communio, cujus differentiu habet praestantiam et excellentiam ex intensione et dissiinilitudinis ratione ; nàm unus philosophus est et. rhetor et omniscins, alter vero est rhetor et inulus lectionis vir. Est igitur in uno intensio, quia philosophiw multas parles, atque adco omnes habet et. quasi totam illam qualitatem induit. Preterea ex ratione dissimilitudinis diserimen assignatur, quod Aristoteles omnes philosophis parteseasque varias et dissimiles simul collectas comprehensas habeat, AcAlexander quidein infinitos peenefamulos habet et est rex, habet quoque philosophos. Marcus autem est simililer imperator et rhetores habel, Ille quidem Aristotelem &mal, hie vero Hermogenem, Sunt igitur omnes hi inter sc probi. Valet eliam propositio in his plurimum. Ut enim philosophia se habet ad artem dicendi, ila se habet Aristoteles ad Hermogenem ei Alexander ad Mareum, Est igitur dillerentia non quod aliz sint rationes, sed 7. Alexander quidem cum Aristotele communionem constituit, et eum Hermogene Marcus ; ambo igitur sunt reges et ambo sapientes ; ambo illi reges eruditionis sunt studiosi et ambo sapientes, àe illi quidem eui quibus amicitiam | eonstituunt, eruditione abundant, ita tamen ut unius eruditio ab alterius eruditione differat, Nemo vero orrore deceplus neget reges esse eruditionis studiosos. Quamvisenim Alexandersuprema illius philosophie, Marcus autem eruditionis multo inferioris sit studiosus, arabo tamen meliorum litterarum et eloquentis, sunt perquam studiosi. Addidimus ambos eloquentie quoque fuisse studiosos. Magnos enim in ea progressus fecerant. Atque hiec est naturalis communio, cujus differentiu habet praestantiam et excellentiam ex intensione et dissiauilitudimis ratione ; nam anus philosophus est et rhetor et omniscins, alter vero est rhetor et inulus lectionis vir. Est igitur in uno intensio, quia philosophiw multas parles, atque adco omnes habet et. quasi totam illam qualitatem induit. Preterea ex ratione dissimilitudinis diserimen assignatur, quod Aristoteles omnes philosophim parteseasque varias et dissimiles simul collectas comprehensas habeat, AcAlexander quidem infinitos poone famulos habet et est rex, habet quoque philosophos. Marcus auiem est simililer imperator et rhetores habel. Ille quidem Aristotelem &mal, hie vero Hermogenem, Sunt igitur omnes hi inter sc probi. Valet eliam propositio in his plurimum. Ut enim philosophia se habet ad artem dicendi, ila se habet Aristoteles ad Hermogenem ei Alexander ad Mareum, Est igitur dilferentia non quod alie sint rationes, sed dissimiles, quandoquidem generalis scienlia est qualitas quiedani. Intensio ergo et remissio elfece runtat aliquid prosstantius exsisteret. Omnes autem illi, et omues ille scienti virtute. et probitate abundan. Porro iulercessit illis communio ex temperatione, quemadmodum eliam ex natura, quia omnes eruditi fuerunt; sed quatenus lenperatio Alorum ad prestantiorem eruditionem ferebatur, eo magis naturalis fnit. Consimiliter Titus Apollonium, Jamblielum. et P'orphyrium amavit, Nero. vero tibicines ct tibicinas, EL quia virorum philosophia ad naturam refeetur, etiam. ars inflandi tibias ad naturam refertur,sed hoe preeter ralionem. ut imperator se tolum cantilenis radal, hoc enim dissoluli eteffeminali ost. animi ; sed regessapierilum virorum amantes esse, res optima paximeque laudabilis, Ut igitur sehabentvirorum fines ad Bnes tibieinum et tibieinaruu, ità quoque duo viri sehabent ad. tibieines et tibieinas ; et. ut viri se habent ad fines suos, ita. otiam se habent Titus sapientum studiosus ad dissolutum et effeminatum Neronem ; et ut philosophia se habet ad musices quisquilias, ita etiam sapiens Titus se habet ad illaudatum Neroreim. Porro eum renunlialam essot Tito philosophos illos pro foribus stare (erant enim lores regio more ocelusse et obserato) uni philosophorum illorum indieanti, ut si placeret intromilterentur, Titum. respondisse perhibent quidam ; volo, inqui, meas fores omnibus philosophis esse aperta. At Nero impudenler eorona redimilus in conspecta theatri turpiter saltavit, Annon igilur eommuniones qua: ex scientia exsistunl magis sunt narales miltoaue maioreinpretiohabendo? Annon. xaiwuvk sóc, iid ry web Ob müsct guadiiuc müpguwwütwa. ürí d$ xuk cüg wpucrovel x"l gus cis xorzcovag xu qurubeTipzc. "Ymüpyu di uei "Tie Amwsihewios wüec, "AduWgo: xxi Üoyüptic, Népu) JE ch wXiethpn xb wdMper, Kub dnt uivinul d vw vdpüw vOocopiz Tüs gurtas, xxi imus h céxsm e edo:üs Pere Tapdhoyow di dixüg xotewtis rà» üpyoveen veis mduiss Peheivpévog ép ToUro xui ixiünheuévos Soci yvy quove d' Es coüe fwrüiw gopsbe, dpurras. CO quU» à dépus rm mpóe T cé» eDkncpuo» x«i eyknrüows, ojfec xat sürét spé; TayTRC" G6 Ji eror wg TX)TExS, xui Cirecó T» op?v vÜos màs t9» quvaceowtzekóv Nipuvz. "Us dp oracula mpus ch ue quveudi. montare, dÜca ub d supig Tirog mpàe và» dospyon: Nepmux, Vui coc dM mers Tiro» dxoUrut, Crue tuebg QOncoquus laruchzxt vtpi fg mÜbm. würé) odi écuAwrpivas Bmcouame, xwi guvue Ai Euab Oüpx. mái dopolc &wspypiéar eimi, vou Wvóz eph €» Uus «rus uuvücmyros xxi sigeAUED) — wuro)g cà apiTróv au Apwrüguyre.. Népes Js ccspüprwos ewidc dmi và üiarpow &cépwe. Wkips. Ai t» xay Pmacipes aerwvizt xzb cios quautcrpue — dp! oj» mold cipistépAt xa xpkierous àv waré wpuct) xui Gu. quuripum, rub róTü» Apyirrew Sedis cios. dissimiles, quandoquidem generalis scienlia est qualitas quiedani. Intensio ergo et remissio elfece runtat aliquid prosstantius exsisteret. Omnesautem illi, et omues ille scienti virtute. et probitate abundan. Porro iulercessit illis communio ex temperatione, quemadmodum eliam ex natura, quia omnes eruditi fuerunt; sed quatenus lenperatio Alorum ad prestantiorem eruditionem ferebatur, eo magis naturalis fnit. Consimiliter Titus Apollonium, Jamblielum | et l'orphyrium amavit, Nero vero tibicines ct tibicinas, EL quia virorum philosophia ad naturam refeetur, etiam. ars inflandi tibias ad naturam refertur, sed hoe prieter ralionem. ut imperator se tolum cantilenis radal, hoc enim dissoluti ot effemiinali ost. animni ; sed regessapienlum virorum amantes esse, reos optima uiaximeque laudabilis, Ut igitur sehabentvirorum fines ad Bnes tibieinum et tibieinaruu, ità quoque duo viri sehabent ad. tibieines et tibieinas ; et. ut viri se habent ad fines suos, ita. otiam se habent Titus sapientum studiosus ad dissolutum et effeminatum Neronem ; el ut philosophia se habet ad inusices quisquilias, ita etiam sapiens Titus se liabel. ad illaudatum Neroreim. Porro eum renunlialam essot Tito philosophos illos pro foribus stare (erant enim lores regio more ocelusse et obserato) uni philosophorum illorum indieanti, ut si placeret intromilterentur, Titum. respondisse perhibent quidam ; volo, inqui, meas fores omnibus philosophis esse aperta. At Nero impudenler eorona redimilus in conspecta theatri turpiter saltavit, Annon igilur eommuniones qua: ex scientia exsistunl magis sunt naturales multoque majoreinpretio habendo? Annon

ovi mÁsut m)supz viÜrigai igoy vy motTL Ticpiyuwos, &ü-s màsut ud (mee, eyes mmt ivus signs iaipzn erre xuh ris micis di Y qui odd apuipzs müsutiens sukdce, GXAR vi uie peizovu, vi de Ddrrovz, imudà xe $ Tüg cyípus xarà wüxkues ds-bs imupdeun, B ci Üriyui dà ron serpeyseos Guiyrtoms Krems Ge giübew. mu. danuzt zyaipus ns zm xxxove, Dorr nÜy Gp Rie Ts aoxsy xci ch» qusinuw và rior sidemoins: cà» Üiqw, veros xul zipairo, virt Ws 6» inpovs c áo vod terminata, ipsas copulat ut B C, maxime veropropria et inter omnes prima, ut X T, qua est iequalis omnibus diametris cireuli illius, cujus est diameter. Dico. igitur diamelrum B. C, eujus X est medium cireulum P T cireumseriptum majoreur assumere circulo ! M, quom assumit diameter N O enjus mediun itideun est X. Quoniam igitur diameter quadratuui eonslituit duplum ilius, eujus cst Eauneter (nain quadralui deseriptum a. quadrati qui inajorem comprehendit diametrum A B, major est eirculo P M, qui N O. minorem assumit, Non omnes ergo diametri quadratorum latera effectie swequaliuquadrata efficiunt, neqneounes iniequalia, neque omnes eequalitun cireulorum sunt diauetti ; ex eadeui ralione non omues sphaeram. qualem efficiunt, sod partim majoreu, parlim minorem. Quoniam autem spluere superlicies ex cireulis constat diametri quadratorum | eireulis accomurodatie, majores et minores spluerus efficiunt ut cireulos. Quare non. ita forma inateriam circuli et sphere informavil, ul sibi et aliis figuris haberent, quodhabent,Nam oirculi partes suntomnes quales diametro, duplum est illius quadrali eujus est diameler ex qua effectum est). At. illa diamater qui nobis dicilur qualis lateri quadrati illis ojus est diameter, quadratum constituit mquale illi cüjus est diameter. Atqui duplum est dimidio majus. Gireulus ergo, qui majorem diametrum comprehendit ct sihi aeoommodalt, necessario major est eirculo illo qui minorem comprehendit, et sibi accommodat diametrum. Cireulus ergo PT elqueeunque efüeiunt cireuli diametri zqualia sunt, ut demonstratum est. At. non omnes quadrati diainetri quale quod faciunt, quadratum redduntneque ingequale sed pariiin cquale, partim. in&- quale, Atqueliane suam proprietalem aliis quoquc figuris communicant, utin eireulis inajoribus et mi noribus demonstratum est, Forma ergo materiam trlobi et eireuli prestantiori modo, quam materiam quadrati informavit. Atque hoc demonstratum est eo modo, quo demerstrandum fuit. Quod etiam in triangulo observari potest et in omnibus aliis figuris. Ac hune in modi demonstratratur, qua ex ceníro per medium ducuntur trianguli diametri, si-

&wises tidenotjgut gdoxus ejns qup em» Gimp cà ovre wpurtovos ridemoinst rà Gag, si pd ct mopdvrrituet. m. Alonso o9v 0rz Qozsp i» jog tà dido, b» yóscene tbn, wk boomep à cypp leóvipus wouttivag mpi r99 sidus tidomori Un co pA igóvovtiso «3- Tod, o)rg xubf usus d pepe Ürlow moidsiu. mb obw. tidomomOtire xpiirres Park Tàg ph mediis czoimus, "Eyse d$ mesas no)o vide ayodane $ depopk acc rig uev goats ay to Dots eudsixo, Tis Ot dumv, midi hys mupá ct dea Di wurh febuiDas olov, fog cüg nirow, wb Pe co)rsw (og TOO Tío meidiia. xci cin tico yon, érydzos, à d uà zyoUma ci- Ases, &vtporgrm TÉéov. "Toi, oU» tipükeptr votwosins wpuriras, TÀ pov. wotwvry Ps eimopury As 0' d)hew (ntiehsiaÜus Uyuz d cO w»üe Guufanis ápÀ, tis TE gücTuTw) xxb tÜppnan, tebrÓ pemk rb» pues TÀ muto Gpowücómt ópiour sb yép Pxvos xarvovEi cols qumtroly v&kol memaldespésotg Moyse, eürat db robs uíruU Ldynus, domi Tüag qppke wipnveis dle GDdAnus mroiodct hs wotravizs, odis iry Ao, À dni vütk gcn) et meu six) uotvoyri TO wow. Dlóyq Ó' «oxà vs Agde xómuow motus Meyos wer épitu, QU Ot Fpísto, xarà pb Dou xh vistas, müppo Dalvet, figura prieter circulum maxime omnium ordinata. Verum ne sic quidem noster sermo inutilis fuerit. quoasseveramus equalitatis formam insequalilalis Torma esse priestantiorem ; nemoenim dixerit inmqualitatis formam cequalitatis forma esseprestantiorem, nisi rebus fucum aliquem faciat. 8. Dicimusigitur formam in rualeria id essequod. €stin natura eruditio ; et ut ligura. maxime oinnium equalis formam nacta estomnium prastantissimam, ita etiam natura eruditione ornata et quasi informata preestantior est ea qua cruditionecaret. Sed magnum quoque latum diserimen veperitur iu natura eruditionem habente, quod quiedam natura nniversam eruditionem habeat, quadam verosimplam, quedam rursus universam alicujuspartis, altera vero ab inflmisad medium usque ascendit et a medio usque ad ernditionem.Eademqueralionenatura qua ad ultimum usque gradum descendit. Quie vero tandem ommiuo erudilione caret, est maxime omnium ignobilis, Diximusigilurtres essecommunicaliones, primasseilicetquas haberesoeietatem etcommuniouem eum viro principe diximus. Alim vero ita sunt in pretio habendm, prout conferunt ad communem illam societatem, sive ad conslitutionem, sive ad faciliorem rationem pertineant. Illos proinde qui primuin illum gradumassequuntur, primo similes esse dicimus (1). Nam si primusille particeps est naturalium et eruditiorum sermonum, hi raüones illius tanquam formas quasdam suscipientescommmumicant inter se, Quod nihilaliud est quam communom illam coinmunicalionem in natura el in erudifigura praeter circulum maxime omnium ordinata. Verum ne sic quidem noster sermo inutilis fuerit. quoasseveramus equalitatis formam incequalilalis Torma esse priestantiorem ; nemoenim dixerit inayqualitatis formam cequalitatis forma esseprestantiorem, nisi rebus fucum aliquem faciat. 8. Dicimusigitur formam in rualeria id essequod. €stin natura eruditio ; et ut ligura. maxime oinnium equalis formam nacta estomnium prastantissimam, ita etiam natura eruditione ornata et quasi informata preestantior est ea qua cruditionecaret. Sed magnum quoque latum diserimen veperitur iu natura eruditionem habente, quod quiedam natura nniversam eruditionem habeat, quadam verosimplam, quedam rursus universam alicujus partis, altera vero ab inllmisad medium usque ascendit et a medio usque ad eruditionem.Eademqueralionenatura qua ad ultimum usque gradum descendit. Quie vero tandem ommiuo erudilione caret, est maxime omnium ignobilis, Diximusigi« turtres essecommunicaliones, primasseilicetquas haberesoeietatem etcommuniouem eum viro principe diximus. Alim vero ita sunt in pretio habendm, prout conferunt ad communem illam societatem, sive ad conslitutionem, sive ad faciliorem rationem pertineant. lllos proinde qui primuin illum gradumassequuntur, primo similes esse dicimus (1). Nam si primusille particeps est naturalium et eruditiorum sermonum, hi raüones illius tanquam formas quasdam suscipientescommmumicant inter se, Quod nihilaliud est quam communom illam coinmunicalionem in natura el in erudilione esse positam, vix autem diei possit, quantum adjumentum societalihumand afferretur, si ratio priescriberet et natura ageret, ct si aratione &c natura nunquam deelinaremus. Tune enim bonorum tellusesset plena et mareplenum ; quoniam autem hoe non potesl inveniri (nam etimperfecliores ei plures temperationes descripsimus, ita. ut id quod verum est dixerimus), nostra amplectatur qui volet; alii vero ea insistant via que magis ipsis placuerit, quanquam scio quemlibet ento proditum nunquam discessurum à modis supradietis, eo quod in veram philosophite et, sapientiam viam introducant. Ego voro etiamsi multi homines offendantar nunquam dubitabo id quod vcrum est dicere, idque rursus repetau. 9. Duo exse certo scio naturam et aecidens ; ae natume quidem opus preclarum est, at accidentis ex lemperatione exsistit. Temperalio vero tum bonum tum eliam malum suseipere potest, potest quoque accidens. Ut si miles cum aliquo communionem iueal, hocipsum est temperatio ; sí quidem. jgitur bono seadjungat, propterartem ct naturam. temperatio bonum suscipit;sin boni particeps ex arte nonest, ex natura vero polest esse,hocestsi absoluto estid quod ost, ejusmodi temperatio bonum susvipere potest. Sin ex natura et exarte improbissimus est aliquis, ejus temperatio malum suscepit, Quare temperalio qui bonum el non bonum sus« cipere potest. malum quoque potest suscipere. Quo pacto igitur temperatio est in natura et quo paeto nalura estin temperatione ? Nempe cum ambo simulineodem equantur;narm bonicum bono com Rudy piv xhius yai, và v à» müpug G'üypá. "EnuPdá Pi eje rrt tewro góp, Giipese Up oi DUM xm cís Dine cumopss, dpázm D$ à fmvitnevot, oi Ü* ot Gs uu Bodiatrsà Disp irons. Olju. t aug ért má. gu» vojw qUn dw mors kmosrü Tn Tpému» v6. dipnpivew, drs goTapétg xui copius dyyuprezyzum vàe ódebe, (yo de, wàa à mah. de- Üpwmos Uapimentx, Tà Wale, ajxaw» üraTrihn JY ruota, dpi v eius slptisopat. . Abo vou» otdw tiuat quoc) wei cà cupfsünxos, xabth gis gcwac mhinud ince due dari, rà di o) cupsüzuorus wutk wpZEai) vts qgUyustae igth di dexrudhwapAeis xélen eh qe eden xe xao), d xui rà cupfi inre, ouv, Ürt p CTpucubThS wir. wewsi rot, roUré wpZats si uiv vw GryuUé xowonti crgyn wa piae, $ vpiau Sdn wxos Osaccxh, d di pinu vü gym xeu vf güTu, 6g mipvet TéUTO quiste, 0^ kmüs Per Qo xpücts Den pd xu- Jw tb ds xexirr xerá s quet we cipgue, d wphous Quemunh vaÀ cukxnU, d dp «phis Ocererh xeoU, web pixalad xub wexoh. Uus uis GDw wpdcus iogüsss x«i ris picis Dv wpáme, ai Dkoxtovret tis «àeb i qup dyeÜsn yaf vütuavln, wpicus, dXX ck giro Po Tuirn aUe cà xodc wan nu lione esse positam, vix autem diei possit, quantum adjumentum societalihumanc afferretur, si ratio priescriberet et natura ageret, ct si aratione ac natura nunquam deelinaremus, Tune enim bonorum tellusesset plena et mareplenum ; quoniam autem hoe non potesl inveniri (nam etimperfecliores ei plures temperationes descripsimus, ita. ut id quod verum est dixerimus), nostra amplectatur qui volet; alii vero ea jnsistant via quo magis ipsis placuerit, quanquam scio quemlibet ento proditum nunquam discessurum à modis supradietis, eo quod in veram philosophite et, sapientiam viam introducant. Ego voro etiamsi multi homines offendantar nunquam dubitabo id quod vcrum est dicere, idque rursus repetau. 9. Duo osse certo scio naturam et aecidens ; ae nalune quidem opus praclarum est, al accidentis ex lemperatione exsistit. Temperalio vero tum bonum tum eliam malum suseipere potest, potest quoque accidens. Ut si miles cum aliquo communionem iueal, hocipsum est temperatio ; sí quidem. jgitur bono seadjungat, propterartem ct naturam. temperatio bonum suscipit;sin boni particeps ex arte nonest, ex natura vero polest esse,hocestsi absoluto estid quod ost, ejusmodi temperatio bonum susvipere potest. Sin ex natura et exarte improbissimus est aliquis, ejus temperatio malum suscepit, Quare temperalio qui bonum el non bonum sus« cipere potest. malum quoque potest suscipere. Quo pacto igitur temperatio est in natura et quo paeto nalura estin temperatione ? Nempe cum ambo simulin eodemiequantur;nam bonicum bono com